comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uã dato ꝙ ꝑ huiꝰ machiuas totus
nuirus ext̾ior rueret uinꝰ ꝯstitut᷑
ext̾ra .q. ab s lesione susciꝑet uctꝰ
uachinax qr aĩ lapis ciectus a ma¬
nuri alii ¶ debet quidẽ talis murus
lesione suscipiat lapides enussos a ma¬
ues fortõres suut turres ⁊ ꝓpugna¬
cula nã ĩ ip̃a muris ꝯstituende sunt
lemius defendi possit. maxĩẽ aũt
aũ portã ꝙͣlibet ipiꝰ munctõis de
qua timetur ne ad eã accedãt obsi¬
dentes fiende sunt turres ⁊ ꝓpus¬
nacula ⁊ añ hi̾tudi portã ponẽda ⁊
cateraciti pẽdens a nulis ferneis. un¬
diq ⁊̃ ferrata ⁊ ꝓhibens ingessũ
hostiũ ⁊ ĩ cendiũ igius. nã si obsi¬
dẽtes uellent portus uurnctõnus suc¬
bebit eos rursus supͣ Rateractam
uẽ si ꝯtĩg̾et ipm ab obsidẽtib oẽ ap¬
positũ ¶ quitũ ꝙ facit iuuuctões.
magis ii atessibiles ⁊̃ fortõres est
latitudo ⁊ ꝓfunditas fossaꝵ q̃ si assit
facultas rẽplende sunt aquis hus gͦ

Expanded text:
s murus exterior rueret, murus constitutus ex terra quasi absque laesione susciperet ictus machinarum: quia cum lapis eiectus a mamuri alii. debet quidem talis murus laesione suscipiet lapides emissos a manes fortiores sunt turres, et propugnacula. Nam in ipsis muris construendae sunt levius defendi possit. Maxime autem ante portam quamlibet ipsius munitionis, de qua timetur, ne ad eam accedant obsidentes, fiendae sunt turres, et prupugnacula: et ante huiusmodi portam ponenda est cataracta pendens annulis ferreis undique etiam ferrata, prohibens ingressum hostium, et incendium ignis. Nam si obsidentes vellent portas munitionis sucbebit eos. Rursus supra cataractam nem, si contingeret ipsum ab obsidentibus esse appositum. Quintum quod facit munitiones magis inaccessibiles, et fortiores: est latitudo, et profunditas fossarum: quae si adsit facultas replendae sunt aquis. His ergo
Abbreviated transcription (Latin):
dãcia ⁊ ex ea repleuda funt iułta
uasa ut cũ obsidẽtes appinquaut
muris iuruitõuis iacieuda sunt
uasa illa quib frattis puluis illiꝰ
subĩtrat obsideuciũ oculos ⁊ a

Expanded text:
ia, et ex ea teplenda sunt multa vasa; ut cum obsidentes appropinquant muris munitionis, iacenda sunt vasa illa, quibus fractis pulvis illius subintrat obsidentium oculos, et
Abbreviated transcription (Latin):
sũt ad ꝑtes alias trãs uutten¬
q̃ deb̾ent tellatorib eroga¬
ri rursus si tuneatur de ĩopi¬
a iuctualiũ bestie q̃ funt iu
uuitõe obsessa a quib ob¬
sessi posfunt comede abstiu̾e
sũt occioende ⁊ sunt tomedẽ¬
de uł saliẽde si esui fuit ap
te. Iunuo t̃tali casu comeden
beaut hab̾e obsessi ne deiũcãt᷑ ꝑ sicĩ
hr̃e aquã usi salitã eo ꝙ dulcem
hicẽt obsidẽtes tũc mediante cera

Expanded text:
sunt ad partes alias transmittenquae deberent bellatoribus erogari. Rursus si timeatur de inopia victualium, bestiae quae sunt in munitione obsessa, a quibus obsessi possunt commode abstinere, sunt occidendae, et comedendae, vel saliendae, si esui aptae sunt: immo in tali casu comedendbeant habere obsessi ne devincantur per stahabere aquam nisi santam, eo quod dulcem rohibent obsidentes: tunc mediante caera
Abbreviated transcription (Latin):
castrũ aut ciuuitatẽ aliquã si uult
ram tiup ugnare ꝑ muachinas lapi¬
darias diligẽt̾ ꝯsid̾are d utrũ ma¬
gis possit puinccõm illã ĩpuguare
obsessos offend̾e ꝑiciendo spissius ⁊
ua noticia habeatur de machiuis
de quib mẽtõm fecimus sufficiẽ¬
t̾ scietur. quõ ꝑ uiachinas lapida¬
rias pot̾it q̃l uiuuitõ ĩpugnari.

Expanded text:
castrum aut civitatem aliquam, si vult eam impugnare per machinas lapidarias, diligenter considerare debet, utrum magis possit munitionem illam impugnare obsessos offendere proiiciendo spissius etna notitia habeatur de machinis, de quibus mentionem fecimus, sufficienter scietur, quomodo per machinas lapidarias poterit quaelibet munitio impugnari.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓꝓugnatulis. quĩto ex fosatis
fortõres existũt si edite suit
ĩ pͥruptis rupib uł ĩ lotis e¬
nuẽtib ⁊ ĩ accessibilib aut
si mare sit ꝯͣ eas uł paludes aut
fluuuna cͥcũdãt ip̃as a pͥnci¬
iutdes defeudẽde ab ext̾iori pug

Expanded text:
ulis. Quinto ex fessatis. fortiores existunt si editae sint in praeruptis rupibus,vel in locis eminentibus et inaccesibilibus: aut si mare sit circassas, vel paludes, aut flumma circumdant ipsas. A princiitiones, defendendae ab exteriori pug
Abbreviated transcription (Latin):
ost ꝙͣ dixiuꝰ de bello cã¬
pestri et det̾un nauim
de bello obsessiuo do¬
cẽtes obsidẽtes uumitões ⁊
castra qualit̾ reteãt oedb¬
sid̾e ⁊ debellans In ꝑteista
det̾lunare uoluuꝰ de bello
defensiuo ut põstꝙͣ documꝰ
obficentes qualit̾ de beant ii¬
uad̾e obsessos uolumꝰ docꝰ¬
det̾e ip̃os obsessos qualit̾ se de
obsessa ouitas deuĩcatur ab ob¬
sidentib ⁊ qd̾ magĩe facit ut
obsessi facilit̾ possint defẽd̾e
edificãda sunt castra ⁊ cuuta¬
tes ⁊ nunictões cet̾e ue facili

Expanded text:
ostquam diximus de bello campestri, et determinavimus de bello obsessivo, docentes ipsos obsidentes munitiones et castra qualiter debeant ea obsidere, et debellare. In parte ista determinare volumus de bello defensivo: ut postquam docuiumus obsidentes qualiter debeant invadere obsessos,volumus docere ipsos obsessos qualiter se deobsessa civitasdevincatur: ab obsidentibus, et maxime facit ut obsessi faciliter possint defendere aedificanda sunt castra, et civitates, et muni
Abbreviated transcription (Latin):
uucuctões ut ab obfendentib diffi¬
plius capianti
debent ẽẽ site uisi sciatur quõ
sunt niumẽde ut nõ de facilide¬
uuia possint. dicebatur a̾ supͣ

Expanded text:
unitiones, ut ab obsidentibus diffilius capianturdebent esse sitae, nisi sciatur quomodo sunt muniendae, ut non de facili vinci possint. Diceb
Abbreviated transcription (Latin):
igne ꝯburatur crudus coriis.
cooꝑitur sb̾ hac .ii. testudine
sit cooꝑta torus ⁊ fortit̾ ꝯtesta
uelapidib obruatur intͥusecꝰ
rõe ferri ibi appoĩti durissimũ
alligatur ad testudinẽ fcãm.
tũ ad mod̾ falcis ꝑ qd̾ lapides¬

Expanded text:
igne comburatur, crudis coriis cooperitur. Sub hac enim testudine sic cooperta coriis, et fortiter contexta, ne lapidibus obruatur intrinsecus one ferri ibi appositi durissimam alligatur ad testudinem factam tum ad modum falcis, per
Abbreviated transcription (Latin):
cure sufficiat a̾ re tabb ad p̾sens
tãta dic̾e ꝙͣta sufficiũt ad ꝓpõĩtũ¬
¶ quartum genꝰ ed ificioꝵ uocãt
uiusculos. sunt .n. musculi q̃dã edi¬
ficia ꝑua sb quib tegũtur hoĩes
trahentes uł nupediẽtes castra
sessam ꝙ cũ fcmm̃ ẽ triplicit̾ ẽ ĩ pug¬
nãda nimutõ. uã ĩ castro sic edifi¬

Expanded text:
tem de talibus ad praesens tanta dicere, quanta suffciunt ad propositum. Quartum genus aedificiorum vocant Musculos. Sunt enim musculi quaedam aedificia parva, sub quibus teguntur homines trahentes, vel impelentes castra sessam: quod cum factum est, tripliciter impugnanda est munitio. Nam in castro sic
Abbreviated transcription (Latin):
ilus edistitus obsessi debeãt obiuae
les modi inpuguãdi
nunitões obsessandũ
quoꝵ uius erat ꝑ ciuculos
⁊ uias sbt̾raneas alius ꝑ marhi¬
nas la pidarias ⁊ t̾cuis ꝑedi¬
ficia ipulsa us ad iueuia.
cast̾ uł ciuitatis obsesse. q̾r si do¬
uni ad̾e obsessos reliqũ ẽ ut
declareuius quõ obsessi ap̾di¬
ccis inpugnatõnib ꝯͣ obsidẽ¬
tes se defend̾e ualeaut. ¶p̾ gͦ
dicemus de reuedus ꝯͣ impug¬
nare uuũ ẽ ꝑ ꝓfunditatem
fossaꝵ ropleta aquis. nã si cͥ¬
cauututõm obsessam suit ꝑ¬
fiuide fouee a quis replete
ĩpedũtur obsidentes ne ob¬
sessos imp̃ugnare possint
possint si sit ualde ꝑf̾unde.
ꝑ ample sufficiẽt̾ nũpeducut

Expanded text:
aliis aedificiis obsessi debeant obviareiales modi impugnadi munitiones obsessas. Quorum unus erat per cuniculos etvias subterraneas. Alius per machinas lapidarias. Et tertius per aedificia impulsa usque ad moenia castri, vel civitatis obsessae. Quare si doobsidentes obsessos: reliquum est ut declaremus quomodo obsessi a praedictis impugnationibus contra obsidentes se defendere valeant. Primo ergo dicemus de remediis contra impugnare. Unum est per profunditatem fossarum repletarum aquis. Nam si circa munitionem obsessam sint profundae foveae aquis repletae, impediuntur obsidentes; ne obsessos impugnare possint possint, si sint valde profundae, per ample, sufficienter impediunt
Abbreviated transcription (Latin):
obsessi aunculos ⁊ alia machi¬
uatuẽta obsidẽtiũ depeant pro¬
id̾e qr si modus artis d ñui¬
tari uaturã q̃ sꝑ faciliori uia
res ad effectĩ pduat eũ per
cunculos. nõ ita de facili uinu¬
tões ĩpugnari possunt sic̃ ꝑ
uachinas lapidarias uł ꝑedi

Expanded text:
obsessi per cuniculos et alia machinamenta obsidentium debeant providere. Quare si modus artis debet imitari naturam quae semper faciliori via res ad effectum producit: cum per viculos non ita de facili munitiones impugnari possunt, sicut per machinas lapidar
Abbreviated transcription (Latin):
uec ħ̃ eas repletas ãquis pp̃
qd̾ tiuetur de ĩpugnatõe ⁊
cuniculos diligẽt ꝯsid̾are de¬
tent obsessi utr̃ ab aliqua ꝑ¬
te uideant t̾rã def̾ri ⁊ igr̃
ꝑ aliqua sigua cognosc̾e po¬
ssint obsidentes ĩchoare cu¬

Expanded text:
nec habet eas repletas aquis, propter quod tometur de impugnatione per cuniculos; diligenter considerare debent obsessi, utrum ab aliqua parte videant terram deferri, et utrum per aliqua signa cognoscere possint obsiderentes inchoare cu
Abbreviated transcription (Latin):
nocte ꝑ lapidarias machinas in¬
pugnari possunt nunctões ob¬
sesse tũ ut iudeitin. qualit̾ in
uocte ꝑcuciũt lapides emissi ama¬
chinis sꝑ aĩ lapide alligãdus ÷
ignis uiticio iguit᷑ nã ꝑticio¬
uẽ iginitũ lapidi alligatũ aꝓpe¬
te pot̾it qualit̾ uachina ꝓicit
⁊ qualis sine ꝙͣ põd̾osus lapis ÷
in funda machine ĩponẽdꝰ .c. xri.
quõ ꝑ edificia liguea ĩpulsa
ad uuros ciutatis uł caltri

Expanded text:
arias machinas impugnari possunt munitiones obsessae. Tamen, ut videatur qualiter in nocte percutiunt lapides emissi a machinis, semper cum lapide alligandus est ignis, vel ticio ignitus. Nam per ticionem ignitum lapidi alligatum apparere poterit qualiter machina proiicit, et qualis sive quam ponderosus lapis est in funda machinae imponendus. Quomodo per aedificia lignea impulsa ad muros civitatis, et castri,
Abbreviated transcription (Latin):
fiꝰ possit. ¶uiło quõ refistẽd̾ sit
de bellatõm fcẽ ꝑ cuniculos. res¬
tat uid̾e quõ obsessi debeãt ob¬
uiare impugnatõmi fc̃e ꝑ lapi¬
darias machias ꝯͣ has a̾ quadru
ex uninitõe obsessa egit magna
multitudo armatoꝵ ⁊ ĩuadũtma¬
chinã ⁊ pͥus ꝙͣ ex̾citus possit succu¬
tere ad defendeudũ eã sirẽdũt
ipãm. ¶ S si numitõm ipãm ob¬
sessi exire nõ audeãt tũt clam de
nocte ꝑ uiuros aliqui ligati finu

Expanded text:
i possit. Viso quomodo resistendum sit debellationi factae per cuniculos: restat videre quomodo obsessi debeant obviare impugnationi factae per lapidarias machinas. Contra has auex munitione obsessa exivit magna multitudo armatorum, et invadunt machinam; et prius quam exercitus possit succurrere ad defendendum eam, succedunt ipsam. Sed si munitionem ipsam obsessi exire non audeant: tunc clam de nocte aliqui ligati fu
Abbreviated transcription (Latin):
irã dñoꝵ aut dĩ metuẽtes fu¬
rorẽ ppłi uolĩt se tuer̾i ĩ nui¬
nccõe aliqua si assit facultas
q̃rẽda ẽ inuit̃o talis q̃ ex ip̃a
nͣ loa foxcõr existat ⁊ diffici¬
lior ad ĩpugnãd̾. ¶ so urbes ⁊ numi¬
tões sũt difficiliores ad ĩpugnãd̃ ex
augłaricate nuroꝵ nã si iiuiutõ¬
iuiiuros heat ãgulares si ꝯtĩgat obsi¬
dẽtes ad uros accid̾e ut unuiutõm¬

Expanded text:
rum, aut Domini metuentes futurorum populi, volunt se tueri in munitione aliqua: si adsit facultas quaerenda est munitio talis, quae ex ipsa natura loci fortior existat, et difficilior ad impugnandum. Secundo urbes et munitiones sunt difficiliores ad impugandum ex angularitate murorum. Nam si munitio muros habeat angulares, si contingat obsidentes ad
Abbreviated transcription (Latin):
aliquas obsessas suꝑ lapi¬
des fortissimos eẽ ꝯstru¬
ctas uł eẽ aquis cͥcũdatas uł ha¬
de de difficilli opti̾ possuit e¬
sic obsessi tñ ꝓuidẽtes fossio¬

Expanded text:
aliquas obsessas super Lapides fortissimos esse constructas, velesse aquis circumdatas, vel hade de difficili obtineri possint. Etio obsess
Abbreviated transcription (Latin):
illius ligni erit altitudo uiuroꝵ
aliũ niod̾ accipiendi altitudinẽ cuiꝰ
ꝙͣtitatẽ accopta ẽ tabula illa ias¬
at se ĩ t̾rã ⁊ ad pedes eius ponat᷑
tem illiuis ⁊abule ⁊ si uisus ẽ ꝑteu¬
ditur magis alte ꝙͣ sit edificiũ
auꝰ ẽ abtitudo sumẽda trahat seni¬
gis ꝑpe edificiũ illud si u̾o nisus ꝑ¬
teuaatur magis basse ꝯtabula sic
existente ad pedes ⁊ sic iacẽs ĩ ter¬
ra elõget se ab edisicõ p̾dcõ tonͤ¬

Expanded text:
illius ligni erit altitudo murorumalium modum accipiendi altitudinem cuiusantitatem accepta est tabula illa, iaciat se in terram: et ad pedes eius ponatur tem illius tabulae: et si visus eius proceditur magis alte quam sit aedificum cuius est altitudo sumenda, trahat se magis prope aedificium illud, si vero visus protendatur magis basse, cum tabula sit existente ad pedes, et sic iacens in terra, elonget se ab aedificio praedicto
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ ẜ alciorem ꝯstituẽde sunt lig¬
uee. turres uł castra q̃ tegẽda
sunt trudis corus ne succõdãt᷑
ab igue cũ hus qui dẽ ligneis castͥs
dupͭ ĩpugnãtur nunictões obses¬
se pͦ iaciendo lapides. nã si altitu¬
do castroꝵ excedit altitudinem
ii uiunrtõnb quodãm᷑ sic̃ existẽ¬
tes ĩiumicõib ad eos qui suut
in basso uł ĩ t̾ra. ¶rursus ĩ hi ca¬
stris ordiuãtur põtes cadẽtes ꝑ
quos itur ad uunos uiuitõnis
obsesse ¶altitudo ã iuuroꝵ dͣ¬

Expanded text:
sunt lignae turres vel castra, quae tegenda sunt crudis coriis, ne succedantur ab igne. Cum his quidem ligneis castris dupliciter impugnantur munitiones obsessae. Primo iaciendo lapides. Nam si altitudo castrorum excedit altitudinem unitionibus quodammodo, sicut existentes in munitionibus ad eos, qui sunt in basso, vel in terra. Rursus in huiusmodi castris ordinantur pontes cadentes, per quos itur ad muros munitionis obsessae. Altitudo autem
Abbreviated transcription (Latin):
dinatũ eo ꝙ multitudo enciũ
existenciũ in ip̃õ reducatur ĩ
unũ pͫ eus ut ĩ unũ deũ a qͦ
oĩa ordinãtur. sic q̃lmultitu¬
do si debet ordinata eẽ o redu¬
ci ĩ unũ aliquẽ a quo ordine¬
tur. E qrͣ si nultis nũstris ꝯ¬
mittitur offm̃ a liqd̾ ue illud
negligatur ⁊ ue fiat ꝯfuse
⁊ ĩ ordinate p̾ficiendus ẽ unꝰ
architeccoꝵ nuĩstris illis cuiꝰ
sit sollicitare ⁊ ordinare illos
est ã hoc docinuẽtũ maxiẽ.
nccͣm in gubernatõne domo¬
rũ regaliũ ubi pp̃ magnitudi¬

Expanded text:
ntium existentium in ipso, reducatur in unum primum ens, ut in unum Deum, a quo omnia ordinantur. Sic quaelibet multitudo, si debet esse ordinata, oportet reduci in unum aliquem, a quo ordinetur. Quare si multis ministris committutur officium aliquod, ne iliud negligatur, et ne fiat confuse et inordinate, praeficiendus est unus architector ministris illis, cuius sit soliticare et ordinare illos. Est autem hoc documentum maxime necessarium in gubernatione domorum regalium, ubi propter magnitudi
Abbreviated transcription (Latin):
fraudẽt᷑. fidelitas & cognosci
fũ .n. cor hõis iud̾e nõ possu¬
mꝰ. s si ꝑ diut᷑na tẽpora et
indiu̾sis officus ꝯmissis fideli¬
ter segessit. fidelis ẽ iudicãtꝰ
ꝑtudençia uͦ cognosci h ꝑ ea
q̃ diximꝰ ĩ pͦ libro ut si aliqͥs
sit niemor ꝓuidus cantus et
cirꝯspeitus ⁊ alia q̃ ibi dixi¬
sꝰ magis ⁊ unꝰ ꝓut magis et

Expanded text:
cognosci sum enim cor hominis videre non possumus; sed si per diuturna tempora, et in diversis officiis commissis fideliter se gessit, fidelis est iudicandus. Prudentia vero cognosci habet per ea quae diximus in primo libro: ut si aliquis sit memor, providus, cautus, et circumspectus, et alia quae ibi dixis
Abbreviated transcription (Latin):
officia uł diu̾si magistrat᷑ qr
inciuitate magna officia et
pͥncipatꝰ tãtã curã hñt an¬
nexã ut eadem ꝑsona suffic̾e
nõ possit ad facilit̾ exsequẽ¬
dũ officia uulta. s ĩ parua
cruitate uł in ꝑua uilla ubi

Expanded text:
officia, vel diversi magistratus: quia in civitate magna officia et principatus tantam curam habent annexam, ut eandem persona sufficere non posset ad faciliter exequendum officia multa. Sed in parva civitate vel in parva villa, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
seruiũt młti ministrãtes quã
panci. nã ꝯmułtis ⁊dem inmi¬
st̾iũ ꝯmittitur sepe illud negli¬
gitur. nã sepe quil mĩstrãciũ
huiꝰ mĩst̾iũ negligit credẽs
ꝙ aliud exsequatur illud ubi
insi muiltitudo illa reducat᷑
ad aliquid uiuĩ sit̃ .n. indemͦ¬

Expanded text:
serviunt multi ministrantes quam pauci. Nam cum multis idem ministerium committitur; saepe illud negligitur: nam saepe quilibet ministrantium huiusmodi ministerium negligit, credens quod alius exequatur illud: ubinisi multitudo illa reducatur ad aliquid unum. Sicut videm
Abbreviated transcription (Latin):
re honesti s qr ẽ suꝑatus ĩ bel¬
lo ⁊ oiõ sit melior barbaro qui
iinnustrat eo qd̾ nesciat se ip̃m
dirig̾e ⁊ deficiat a rõns u su
&xipa dignitate mministrãũ
patet huꝰuodoi inmistros a pͥn¬
cipãte eẽ magis honorãdos ⁊

Expanded text:
re honesti sed quia est superatus in belre honesti sed quia est superatus in bello, et omnino sit melior Barbaro qui ministrat, eoquod nesciat seipsum dirigere et deficiat a rationis usu: ex ipsa dignitate ministrantium pater huiusmodi ministros a principante esse magis honorandos
Abbreviated transcription (Latin):
nobili gene ortos toto tẽpore
uite sue nõ ag̾e aliqd̾ iustum
bellũ ut ex eopossent adquire¬
re aliquos auollautes⁊ seruos
ne gͦ tales oĩo pͥuẽtur ninustͥs
ad supplendã iudigẽciã domes¬
ticã osportuit eẽ ali quos m¬
nistros ꝯductos suuẽtes ĩtui¬
sum̾cedis ⁊ ali quos dilectiõs
⁊ uͥtuosos iustrãtes ex amo¬
re boni ad hos ã nuinstros
quos uircus ⁊ amor boni ĩcli¬
nat ad sermend̾ decet pͥnci¬
pautes se hr̃e .q. ad filios ⁊ de¬
cet eos regere nõ regimime
seruili s magis .9. pat̾ͥuali et
regali ¶Possimꝰ &e dupliciuia
ostend̾e cales uniustros si quos
eẽ ꝯtĩgat eẽ magis honoran¬
dos ⁊ p̾miandos quã cet̾os¬
¶ pͥma iua siͦ ex dignitate ip̃oꝵ
sꝑ digniorib sunt ampliora
beneficia tribuenda ¶cũ gͦ uͥ¬
tuosus suiens ex amore honesti
⁊ ex dileccõne bom dignor
sit i̾cẽnario qui pͥncipaliter
seruit ex ꝯducto ⁊ ex mercete
⁊ dignior sit siuente nõ auo¬

Expanded text:
nobili genere ortos toto tempore vitae suae non agere aliquod iustum bellum, ut ex eo possent acquirere aliquos ancillantes et servos: ne ergo tales omnino priventur ministris, ad supplendum indigentiam domesticam oportuit esse aliquos ministros conductos servientes intuitu mercedis, et aliquos dilectivos virtuosos ministrantes ex amore boni. ad hos autem ministros quos virtus et amor boni inclinat ad serviendum, decet principantes se habere quasi ad filios, et decet eos regere non regimine servili, sed magis quasi paternali et regali. Possumus autem duplici via ostendere, tales ministros si quos esse contingat magis honorandos, et praemiandos, quam caeteros. Prima via sumitur ex dignitate ipsorum s semper sunt ampliora beneficia tribuenda: cum ergo virtuosus serviens ex amore honesti, et ex dilectione boni, dignior sit mercenario, qui principaliter servit ex conducto et ex mercede, et dignior sit serviente non amo
Abbreviated transcription (Latin):
hoĩe foxtit̾ bellarẽt ꝑ defen¬
sione ꝓpͥe cuntatis ⁊ regui. Iu
fauorem ꝯĩs boui ⁊ defensio¬
nis patrie iuduccũ ẽ ut suꝑã¬
tes in bello domniẽtur suꝑa¬
tis . pp̃ qd̾ decet uͥtuosos ⁊ sapi¬
entes ⁊ bonos nõ resist̾e ordi¬
natõni legali. qr ꝯẽ bonũ bo¬
gruitas suͦ ex salute debellatoꝵ¬

Expanded text:
efensione proprie civitatis et regni, in favorem communis boni et defensionis patriae inductum est, ut superantes in bello dominentur superatis. propter quod decet virtuosos et sapientes et bonos non resistere ordinationi legali: quia commune bonum boongruitas sumitur ex salute debellato
Abbreviated transcription (Latin):
nillã utilitatẽ ꝯsecuturos. s
cũ cogitãt eos adquirere ui
seruos reseruãt ipõs pp̃ utili¬
tatẽ quã inde ꝯsequi sperant
dicitur asernãdo qr tales a
uictorib reserulãtur ĩ bellot
nõ occidũtur ut possuit ipõs

Expanded text:
tem consecuturos; sed cum cogitant eos acquirere in servos, reservant ipsos propter utilitatem quam inde consequi sperant.ologiam dicitur a servando: quia tales a victoribus reservantur in bello; et non occiduntur, ut possint ipsos
Abbreviated transcription (Latin):
tiuũ criplicẽ ꝯgriutatẽ ha¬
bere quaꝵ pͥma sui᷑ ex ꝯdi¬
ctorib legũ. sa ex defensio¬
ne patrie. t̾gia ex salute de¬
bellatoꝵ. ¶p᷑ ꝯgruitas sic

Expanded text:
tivum, triplicem congruitatem habere. Quarum prima sumitur ex conditoribus legum. Secunda ex defensione patriae. Tertia ex salute debellatorum. Prima congruitas sic
Abbreviated transcription (Latin):
plicit̾ dici possiuit excessus
uero ẜ bona corporis respe¬
aiẽ ⁊ deficiant a bonis illis
ĩ bonis corporis. ut qr sunt
pulcri ⁊ fortes. młto iustius
÷ hoc diffiuiri ĩ aĩa ut dica¬
uius aliquos dũari qr exce¬

Expanded text:
pliciter dici possunt. Excessus vero secundum bona corporis respeet deficiunt a bonis illis. i bonis corporis, ut quia sunt pulchri et fortes; multo iustius est hic diffiniri in anima, ut dicamus aliquos d
Abbreviated transcription (Latin):
ficia ⁊ magistratus ita ꝙ eidẽ
diu̾sa officia ꝯmittãt᷑. ¶ Qd̾
magna domo In domo .n. ꝑ¬
ua ubi pauci funt inmistri
⁊ ubi officia modicã curã ha¬
bent nõ ẽ ĩ ꝯueniens. pła o¬
fficia ꝯmitti eidẽ poss .n. do¬
mus ẽẽ a deo modica ꝙ ⁊ fa

Expanded text:
idem diversa officia committantur. Quod magna domo. In domo enim parva, ubi pauci sunt ministri, et ubi officia modicam curam habent, non est inconveniens plura officia committi eidem: posset enim domus esse adeo modica,
Abbreviated transcription (Latin):
multitudiui equoꝵ aliqui uͦ
abis reb ꝓut requirit mod
domesticus quãtũ ad p̾sens.
spectat tͥa sũt actẽtenda uide¬
l ordo uimistrãdi. facilitas ex¬
stris ut reseruetur ibi debit᷑
ordo minstrãdi ꝙ maxĩe fi̾.
ttatur niinitris płib nisi illi

Expanded text:
multitudini equorum, aliqui vero aliis rebus prout requirit modus domesticus: quantum ad praesens spectat, tria sunt attendenda, videlicet ordo ministrandi, facilitas exstris, ut reservetur ibi debitus ordo ministrandi: quod maxime fieri ttatur ministri
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ legis. Uidetur tũ huiͦ iustũ
tur legũ ꝯditores. nã ꝯlegũ
latores sint hoiẽs quib ma¬
gis st̃ nota bona corporis ⁊
extiora ꝙͣ aĩe ⁊ ĩt̾iora. ut lex
daret iudiciũ de aliquo c̾to.
uisium fuit legũ latorib ut
sigautes in bello ꝯgrue duã¬
rentur aluis suꝑatis eo ꝙ talis
excessus uocior sit quãm alus

Expanded text:
em legis. Videtur tamen huiusmodi iustum ntur legum conditores. Nam cum legum latores sint homines, quibus magis sunt nota bona corporis et exteriora, quam animae et interiora: ut lex daret iudicium de aliquo certo, visum fuit legum latoribus, ut superantes in bello congrue dominarentur aliis seperatis, eo quod talis excessus notior sit quam alius.
Abbreviated transcription (Latin):
dignas ⁊̃ ccͣ se ppiu cũ gͥ rex
sit caput regni ⁊ sit ꝑsona
honorabilis reu̾enda ⁊ publi¬
ca ⁊̃ ad ipĩ ꝑtiueat distri¬
buere bona regni maxiẽ de¬
cet ip̃mm eẽ magnificũ. nã qr
nũ uestigiũ qui ÷ caput ⁊ pͥn

Expanded text:
dignas, et circa seipsum. Cum ergo rex sit caput regni, et sit persona honorabilis, reverenda, et publica, et ad ipsum pertineat distribuere bona regni, maxime decet ipsum esse magnificum. Nam quia Dei vestigium, qui est caput
Abbreviated transcription (Latin):
sine tͥsticia ⁊ dolore. ꝑticipat
.n. ĩ hoc ꝑuficus cũ auaro qr
oĩs ꝓnificus auarus ẽ sic̃ oĩs
magnificus ⁊̃ lib̾alis ¶Sexta
cus plus app̾ciatur pectimiã
quã datõnes ⁊ sip̃tus q̃ sut
oꝑa u̾titũ. pectuniã .n. repu¬
tat quid carũ oꝑa u̾o uͥtutũ
estnuat quid uile ⁊ nõ app̾¬
ciatur ea. cũ gͦ uix poss ali¬
caro dato ⁊̃ ꝙ multũ recipi¬
at de uili qͥn uideatur ei plus
dare quã debeat nõ pt̃ ꝓui¬
ficus ita modicũ sũptũ fa¬
c̾e erga quãtũꝯ opus qũ
sꝑ uideatur ei ꝙ agat maio¬
ra ꝙͣ debeat qrͣ si detestabi

Expanded text:
ine tristitia, et dolore. Participat enim in hoc parvificus cum avaro: quia omnis parvificus avarus est, sicut omnis magnificus liberalis. Sexta cus plus appreciatur pecuniam, quam dationes, et sumptus, quae sunt opera virtutum. Pecuniam enim reputat quid earum, opera virtutum aestimat quid vile, et non appreciatur ea. Cum igitur vix possit alicaro, dato etiam quod multum recipiat de vili, quin videatur ei plus dare, quam debeat: non potest parvificus ita modicum sumptum facere erga quodcunque opus, quin semper videatur ei quod agat maiora, quam debeat. Quare si detestabi
Abbreviated transcription (Latin):
gie maiestati oĩo detestabi¬
deceat ipm̃ ẽẽ magnificum
sufficient̾ ꝓbant suꝑiora di¬
cta ĩ quib õstendumis ccͣ que
magnificẽtia habet ẽẽ pͥnci

Expanded text:
giae maiestati, omnino detestabideceat ipsum esse magnificum, sufficienter probant superiora dicta: in quibus ostendimus circa quae magnificentia habet esse. Di
Abbreviated transcription (Latin):
dat᷑ cũ tͥsticia ⁊ dolore. diceba¬
tur .n. ꝙ ꝑuificus reputat
corporata ⁊ .q. ꝑtinẽtia ad sb̾¬
stanciã suami ⁊ qr sic afficitur
ad ea ⁊̃ ita se ꝯtinuat illis io
sic̃ ĩ incisione corporis pp̃ di¬
iusionẽ ꝯtinui resultat ibi
tristicia ⁊ dolor sic ĩ soꝑatõ¬
ne pectinue ꝙ fit ꝑ expensas¬

Expanded text:
dat cum tristitia, et dolore. Dicebatur enim, quod parvificus reputat corporata, et quasi pertinentia ad substantiam suam. Et quia sic afficitur ad ea et ita continuat se illis, ideo sicut in incisione corporis propter divisionem continui resultat ibi tristitia et dolor: sic in separatione pecuniae, quae sit per expensas
Abbreviated transcription (Latin):
dabiles. pͦ .n. sunt magnau¬
mi. ẜo maguifici. t̾cio dociles
⁊ industres. quarto sunt po¬
litici ⁊ affabiles. ¶ sũt̃ .n. no¬
biles magnanim. nã nobili¬

Expanded text:
dabiles. Primo enim sunt magnanimi. Secundo magnifici. Tertio dociles et industres. Quarto sunt politici et affabiles. Sunt enim nobiles magnanimi. Nam nobili
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ nõ rõm maxiẽ gͦ nobiles
fuũit dociles ⁊ioustres si ti¬
miẽtes rep̾hensibilia fac̾e di¬
ligẽt̾ ꝯsiderẽt quid agẽdium
ĩ curis nobiliũ ꝯsuenit ẽẽ mag¬
ua societas ꝯtingit eos eẽ po¬
liticos ⁊ sociales qr ut płmiũ
ĩ societate dixerũt sic̃ .i. ru¬
rudes ⁊ siluestres. sic uobiles
eꝯͣno uita sociali uuẽtes fiñt
sociales ⁊ affabiles. hos ã mo¬
res qui post̾ ẽẽ boni ⁊ lauda¬
biles quõ hr̃e oporteat reges
⁊ pͥnipes ĩ aũh̾itis sufficiẽt᷑
ẽ dcm. diximꝰ .n. suꝑra dĩ de
urtutib tractabalinis quõ¬

Expanded text:
biles fiunt dociles et industres, si timentes reprehensibilia facere, diligenter considerent quid agendum. in curiis nobilium consuevit esse magna societas, convenit eos esse politicos et socialeste vixerunt. Sicut enim rurudes et sylvestres: sic nobiles econtrario vita sociali viventes, fiunt sociales et affabiles. Hos autem mores, qui possunt esse boni et laudabiles, quomodo habere oporteat reges, et principes, in antehabitis sufficienter est dictum. Diximus enim supra cum de virtute tractavimus, quo
Abbreviated transcription (Latin):
honores in se qr hoc faciũt
elati ⁊ suꝑbi. s debemꝰ appet̾e
oꝑi houore digna ꝙ faciũt uͥ¬
tuosi ⁊ magnanimi. reges gͦ
decet eos sequi bouos mores
nobiliũ ut fuit mgnanimi
magnifici pͣdentes ⁊ affabiles
⁊ fug̾e malos ut nõ sint elati
alios despicientes. Cap̃ .ui. Q¬
Reges et principes se hẽre

Expanded text:
onores in se, quia faciunt elati et superbi: sed debemus appetere opera honore digna, quod faciunt virtuosi et magnanimi. reges ergdecet eos sequi bonos mores nobilium, ut sint magnanimi et magnifici, prudentes et affabiles: et fugere malos mores, ut non sint elati, alios despicientes. Quot sureges, et principes debeant se
Abbreviated transcription (Latin):
tediuncie qr gͦ nobiles ex an¬
tiquo fuerũt p̾sides ⁊ ĩ suo.
gen̾e fuerũt młti ĩ signes ⁊
duntes. eleuatur cornobili¬
ñ ex esemplo ꝑentũ ut tẽtãt
ĩ magna ⁊ suit magnauimi
effcũs ꝑentũ. natutale⁊ fili¬
os nuitari ꝑentes nobiles
u̾e fuerũt multi ĩ signes et
tẽdentes ĩ ardua ut nuitẽ¬
tur parẽtes affectant mag¬
ria ⁊ ꝯtĩgit eos ẽe magnani¬
uios. ¶so nobiles nõ solum
sũt magnantun ⁊ magro cor¬
dis s ⁊̃ si assit facultas suut
inaguifici ⁊ facientes mag
acceptõm ꝙ antiquate diui¬
bilitas gen̾is genus a̾̃ alicũ
maxie reputatur honorabi¬
le. si ab autiquo affluebat
ri ĩceꝑũt quãto uagis ꝑce¬
ditur ꝓ ꝓtreatõm filio̾ꝵ tã¬
to miꝰ ẽ memoria genitores su¬
os finsse pauꝑes ĩo sꝑ augm̃¬
tatur nobilitas ⁊ sꝙ sut an¬

Expanded text:
uia ergo nobiles ex antiquo fuerunt praesides, et in suo genere fuerunt multi insignes et divites, elevatur cor nobilium ex exemplo parentum, ut tendat in magna, et sint magnanimi. entum, naturale est filios imitari parentes. Nobiles nere fuerunt multi insignes, et tendentes in ardua, ut imitentur parentes, affectant magna, et contingit eos esse magnanimos. Secundo nobiles non solum sunt magnanimi et magni cordis, sed etiam si adsit facultas sunt magnifici et facientes magnacceptionem quod antiquatae divibilitas generis. Genus autem alicuius maxime reputatur honorabile, si ab antiquo affluebat ri inceperunt: quanto magis proceditur per creationem filiorum, tanto minus est memoria genitores suos fuisse pauperes. ideo semper augmentatur nobilitas, et
Abbreviated transcription (Latin):
iagnifici s ⁊ uitũt  maio¬
ra fac̾e quã ꝑentes. Uñ ⁊̃ pħs¬
.iiii. recħ. ait ꝙ magnauruos
.⁊ magnificos decet eẽ nobi¬
biles ex sua nobilitate ĩcitã¬
tur ut suit magnanim et
maguifici. t̾cio nobiles sẽ
dociles ⁊ ĩ dustres ꝙ duplici
triyẽto ⁊ ex custodia corpo¬
⁊ cũ iuagna cura ꝓpꝰ cꝯrpus

Expanded text:
magnifici, sed etiam nituntur maiora facere quam parentes. Unde Philos. 4. Eth. ait, quod magnanimos et magnificos decet esse nobibiles ex sua nobilitate incitantur, ut sint magnanimi, et magnifici. Tertio nobiles sunt dociles et industres. quod duplici trimento, et ex custodia corpos cu
Abbreviated transcription (Latin):
hrẽ corpus bene dispoĩtum
les carue aptos mẽte dicamꝰ
ut uult pħ .nͦ. de aiã ꝯtĩgit᷑
nobiles hrẽ mẽtẽ aptã ⁊ eẽ
dociles ⁊ industres qr ĩ eisui¬
get carnis mollicies ⁊ touitas
⁊plexionis. rursus ħ ioẽ ꝯͣ ex¬

Expanded text:
e dispositum, les carne aptos mente dicamus, ut vult Philos. 2. de Anima: contingit nobiles habere mentem aptam, et esse dociles et industres, quia in eis viget carnis mollicies, et bonitas complexionis. Rursus hoc ide
Abbreviated transcription (Latin):
nũ ad dileccõm regis puoca¬
tur si uid̾it ipm̃̃ eẽ cleuiẽtem
⁊ iisericordem E t̾cio nõ de¬
cet reges ⁊ pͥncipes dubia ꝑ¬
tinacit ĩ alt̾am ꝑtẽ asserere
ni ꝑ hoc idicẽtur leues et
indisc̾ti ¶Quarto ĩ suis ac¬
tõiub debent hr̃e mod̾atõm.¬

Expanded text:
ilectionem regis provocatur, si viderit ipsum esse clementem, et misericordem. Tertio, non decet reges, et principes dubia pertinaciter in alteram partem asserere, ne per hoc iudicentur leves et indiscreti. Quarto in suis actionibus debent habere moderat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuitatẽ ⁊ ĩclinatõm ad mores¬
iutuꝑabiles possũt tñ ͣ illõ ꝑ¬
nitatẽ fac̾e ⁊ sequi laudabile̾s
mores ⁊ sic illi qui sunt ĩ sta¬
tu ⁊ si de se ꝓnitatẽ hñt ad mo
corrupͣtõm appetitus sequãt᷑
uituꝑabiles mꝯres qr si dig

Expanded text:
mores sunt imitandi, aliqui fuquodammodo omnes mores sunt imitannitatem facere consequi laudabiles mores. Sic et illi qui sunt in statu, et si de se pronitatem habent ad morcorruptionem appetitus sequantur vituperabiles mores. Quare si dig
Abbreviated transcription (Latin):
sibilia indeautuit. qr̃ ꝯt̾ingit
eos ex diligenti ꝯsid̾atõne suo¬
rũ agibiliũ eẽ dociles ⁊ ĩdu¬
to odiendi sũt adulatores oĩa
biles nõ tep̾hẽdũtur s ab ad¬

Expanded text:
sibilia videantur. quare contingit eos ex diligenti consideratione suorum agibilium esse dociles, et indutest, quanto odiendi sunt adulatores, omnia biles non reprehenduntur, sed ab ad
Abbreviated transcription (Latin):
a rõis usu. quã uiri ⁊ puele
iurnas ⁊ maxĩe ccͣ puellas sol¬
liqtãd̾ ÷ ne ĩcaute loquãtur
gent̾ exaiuimet. cũ gͦ diligẽs
exaimatõ ꝯ loqͣcitate stare
nõ possit ut fẽie ⁊̃ ab ipã pu¬
ellari etate discãt cautos ꝓ¬
ferre sĩnones decet eas non

Expanded text:
ationis usu quam viri, et puellae eminas, et maxime circa puellas solicitandum est, ne incaute loquantur. genter examinet. cum ergo diligens examinatio cum loquacitate stare non possit, ut foeminae etiam a puellari aetate discant cautos proferre sermones, decet eas non
Abbreviated transcription (Latin):
taciturnas ne in u̾ba litigiosa
ꝑrũpãt a u̾bis a̾ litigiosis poti¬
ssime feĩe sibi cau̾e derent quia
postquã litigate ĩcipiũt nesoũt
a litigio se abstin̾e. deficit .i.

Expanded text:
taciturnitas, ne verba litigiosa prorumpant. A verbis autem litigiosis potissime foeminae sibi cavere debent; quia postquam litigare incipiunt nesciunt a litigio se abstinere: deficit enim
Abbreviated transcription (Latin):
citatẽ ⁊ ĩprugẽciã. sic de fa¬
cili loqui ppost̾ ꝑtinẽtes ad li¬
tes ⁊ uirgia. decet gͦ ipãs ꝑ
debitã tacitur nitatẽ a deo ex¬
aiuinare dicẽda ut nec dicãt
aliqua ꝑ q̃ iudicẽt᷑ impruden

Expanded text:
citatem, et imprudentiam, sic de facili loqui possunt pertinentes ad lites, et ad iurgia. Decet ergo ipsas per debitam taciturnitatem adeo examinare dicenda, ut nec dicant aliqu
Abbreviated transcription (Latin):
u̾ascẽ ⁊ mãĩfestũ aliqui deiu¬
aut ꝑ suꝑhabũdãciã ostendẽ¬
tes de se u̾bis uł fc̃is maiora
quã sint ⁊ tales uocãtur iac¬
tatores aliqui u̾o ab hac iltute
decliuãt ꝑ defcm fiugẽtes de
se aliqua iulia q̃ ĩ ip̃is nõ sũt

Expanded text:
estum, aliqui deviant per superabundantiam, ostendentes de se verbis aut facits maiora quam sint. et tales vocatur iactatores. Aliqui vero ah hac veritate declinant per defectum, fingentes de se aliqua vilia quae in ipsis non sunt
Abbreviated transcription (Latin):
tuũ ut diligeres eũ tan
rus es eñ quẽ diligis
sic̃ te. Nolo gͦ quẽꝙͣ di¬
ligas uł solus peri. aut
corrige dilectõn̾e aut
respice societatẽ. Tulliꝰ¬

Expanded text:
mum, ut diligeres eum tanqrus es et eum quem diligis sicut te. Nolo ergo quemquam diligas: vel solus peri. Aut corrige dilectionem, aut respue societatem.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ auditor. ⁊ ita flectendꝰ
ut moueat᷑ ad agend̾ ⁊
si delectat᷑ si suauit̾ loqͣ¬
ris. Ita flectit᷑ si amet
ꝙ polliceus tumeat qd̃

Expanded text:
s auditor, ita flectendus, ut moveatur ad agendum; et sicut delectatur si suaviter loquaris, ita flectitur si amet quod polliceris, timeat quod
Abbreviated transcription (Latin):
ctũ ese dep̾hendas n ͨ fit
excusa. extusa ĩtentõem
si opꝰ ñ potes. puta ig
illa feciss si accepiss ĩ
me siłr potestatẽ. It

Expanded text:
ctum quid deprehendas, nec sic excusa. Excusa intentionem, si opus non potes; puta ignilla fecisset, si accepisset in me similiter potestatem? Et
Abbreviated transcription (Latin):
tił. Gre: o qmͣ anguste
bis. suꝑĩ erit iudex i¬
ratꝰ. ĩferiꝰ horred̾ ch̾aos.
a dextris pccã accusã¬
tia. a sinistris. ĩfiuita
demonia ad supplici¬
ũ trahentia. Intus ꝯ¬

Expanded text:
icens: ‘O quam anguste robis! Superius erit iudex iratus, inferius horrendum chaos, a dextris peccata accusantia, a sinistris infinita demonia ad supplicium trahentia, intus c
Abbreviated transcription (Latin):
Simiłr ⁊ pꝰt̾ciã cũ minutꝰ fũit. In ip̃o ⁊̃ pot̾ bib̾e:
quoties uoluit: ꝙ. sciendũ qr cũ albs alicui aliquid
negau̾it. abalio id pet̾e uł reciꝑe nõ p̾sumat. Si qͥs
uͦ acellarario aliqͥd pecierit. qd̾ ei dare noluĩt: si iłłd
idem a pͥore postulau̾it. uideat ne illi celau̾it. cel¬
larariũ id̾s negasie. Simiłr qͥ albem suꝑ aliqͣ re
conuen̾it. qͣm ei pͥor clare noluĩt nullatenꝰ omittat¬

Expanded text:
 minutus fuerit: in ipso etiam potest bibere quoties voluerit. Et sciendum quia, cum abbas alicui aliquid negaverit, ab alio id petere vel recipere non praesumat. Si quis vero a cellerario aliquid petierit quod ei dare noluerit, si illud idem postea a priore postulaverit, videat ne illi celaverit cellerarium id sibi negasse. Similiter qui Abbatem super aliqua re convenerit, quam ei prior dare nolu
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd fac̾e deb: signifie⁊ de eoalicui ⁊ ille faciat qͣm diu
extͣ choꝵ fuit. Eld̾ariũ tñ inuitatorii deoffõ suo nullũ
signũ fac̾e oportebit: neq eb̃dariũ misse de suo: nͥ de
missa tm̃. De cet̾o minuti qͣm diu extͣ choꝵ fui̾nt. ⁊ q̃n¬
lectioni uacant die .iii. tp̃r laboris nõ significent: nͥ de
ꝯfessione. de missa auscultanda. uł ⁊̃ de bib̾e. Ad horas
ing̃diat᷑ eccłiam assidens statĩ ut ueu̾it inpͥmo ing̾ssu:
⁊ p orõẽm signet se sedens. De mñ nõ ꝓft̃uat se. nec in
si neceẽ fũit pot̾ rogatꝰ adiuuare. ⁊ adħ inaliã partẽ
ꝑ añ choꝵ tͣnsire: Admissas ⁊̃ cõmunes qñ ꝯuentꝰ deerit:
pot̾ adiuuare. Post horã uͦ añ alios eg̾diat᷑. In refecto

Expanded text:
d facere debet, significet de eo alicui, et ille faciat quandiu extra chorum fuerit. Hebdomadarium tamen invitatorii de officio suo nullum signum facere oportebit, nec hebdomadarium missae de suo, nisi de missa tantum. De caetero minutlectioni vacat die tertia tempore laboris non significet: nisi de confessione: de missa auscultanda, vel etiam de bibere. Ad horas ingrediatur ecclesiam assidens statim ut venerit in primo ingressu, et post orationem signet se sedens. Deinde non prosternat se nec incsi necesse fuerit potest rogatus adjuvare, et ad hoc in aliam partem per ante chorum transire. Ad missas etiam communes, quando conventus deerit, potest adjuvare. Post horam vero ante alios egrediatur. Prima et
Abbreviated transcription (Latin):
uoce dicat. atq cunctis respondentib am̃: ipse unam
partem incalicem mittat uichil dicens. Pardñi nec di¬
cetur nec dabitur: nec agnus dĩ cantabitur. De inde
abs ⁊ ministri communicent. Int̾im fr̃s habeant fa¬
cies u̾sas ad altare. Et pꝰquam ministri cominuncaue¬
rint. conuentus exeat. pedes. suos calciam̃tis mnunat.
Aqua autẽ inclaustro a cellarario calida sit ꝓcuata
ut qui uolu̾it pedes abluere possit. Sacͥsta uͦ ante
uesꝑam pallas auferat de altari. De inde pulsata ta¬
bila uesꝑe celebrentum. ⁊ laiei fr̃s refectionis hora
eccłiam mundent. monachiq ie fectorio more ser¬
toriur gais reddant et ẜ dieti fr̃o laicimple¬

Expanded text:
voce dicat, atque cunctis respondentibus, Amen, ipse unam partem in calicem mittat nihil dicens. Porcetur, nec dabitur, nec venia a conventu petetur, nec Agnus Dei cantabitur. Deinde abbas et ministri communicent. Interim fratres habeant facies versas ad altare. Et postquam ministri communicaverint, conventus exeat, pedesque suos calciamentis muniat. Aqua autem in claustro a cellerario calida sit procurata, ut qui voluerit pedes abluere possit. Sacrista vero ante Vesperam pallas auferat de altari. Deinde pulsata tabula vesperae celebrentur. Et laici fratres refectionis hora ecclesiam mundent. Monachique in refectorio more servitorum gratias reddant: et praedicti fratres laici p
Abbreviated transcription (Latin):
fihotloe tam abs quam cȩt̾i s uicisti aquam inmanus
fund amt. de indi cuculł indicti ueniant ad locum. inquo
septronanarsi coqͥne solent inclinare sabb̾is p mandutiumo.
pitionem autem lectio euglii scilicet. Ante diem festum
pisoh e. Abillo diacono cui cantor p̾ceꝑit sedente. sicut
albis dieb legat᷑. Cuius lectionis finis inꝓiudenti eit
dis. hinc completorium remissius medioer uoce dicat᷑
tam̃ ad sonus psalmodie clare ⁊ distincle resonet. Quod
ttuam abbine onnib horis inpsalmodia et cinti. excep¬
ti uigilis ⁊ laudib usq aduesꝑam pasche fiat

Expanded text:
hoc tam abbas quam caeteri sibi vicissim aquam in manibus fundant. Deinde cucullis induti veniant ad locum, in quo septimanarii coquinae solent inclinare Sabbatis post Mandatum, lationem autem lectio Evangelii, scilicet Ante diem festum Paschae ab illo diacono cui cantor praeceperit sedente, sicuti aliis diebus, legatur. Cujus lectionis finis in providentia est abbatis. Hinc Completorium remissius mediocri voce dicatur; ita tamen ut psalmodiae sonus clare et distincte resonet. Quod etiam abhinc omnibus horis in psalmodia et cantu, exceptis Vigiliis et Laudibus usque ad Vesperam Paschae fiat
Abbreviated transcription (Latin):
titie recondat. Et sciendum quod hac die missa pͥuat.¬
ñsit abaliquo cantanda nͥ ꝓconu̾sis comunaneodis
adiuitor monaehi bospitilis ⁊ cet̃i fũs laici quos cellarart
ad uecau̾tt. lucant paupes iclaustrum ibiq eos sede
et discalcuari faciant incipientes abostio eccsiş quomo¬
rachi enre ⁊elaustrum intrare solent. Uisa &. quitrao
seu tlecei nt mandatum necessaria. aquamq calsdit u¬
luic deferant. et omnia oramate disponant. Qule tia sa
et eet̃a necessaria cellararius ꝓuidett. Dicta il nonsa
ereant fr̃s de ecliu inctyientes aporib eo orduie quo

Expanded text:
iciantur. Et sciendum quod hac die, privata missa non sit ab aliquo cantanda: nisi pro conversis communicandis, adjutor monachi hospitalis, et caeteri fratres laici quos cellararius advocaverit, ducant pauperes in claustrum, ibique eos sedere et discalciari faciant: incipientes ab ostio ecclesiae quo monachi exire et claustrum intrare solent. Vasa et lintea seu tersoria ad Mandatum necessaria, aquamque calidam illuc deferant, et omnia ordinate disponant, quae vasa et caetera necessaria cellararius provideat. Dicta vero Nona exeant fratres de ecclesia, incipientes a prioribus eo ordine quo
Abbreviated transcription (Latin):
altare restituant locum. Tunc ałlus ⁊ diacomis re¬
smptis que deposuerant. ad altare cum subdia¬
cono sicut erant nudis pedib accedant. ⁊ oratio¬
nem faciant. confesuonemq dicant. Quo facto.
diaconiis corꝑale suꝑ altare ponat. a sacͥsta prius suꝑ
ministĩum positum. abbas uͦ corpus. dñi cian uas.¬
Sculo inquo ẽ. ad altare deferens uixta corꝑale ponat.
et cum diaconus calicem cum uino aqua mirto asb̾i
oblatum suꝑ altare uti admissam solitum ẽ ordina¬
uit. abbas incenso prius adhibito deinde aꝑto uasclo
Migitos suos lauet. ⁊ extractam de uascło scãm com¬
mirmonem̃ suꝑ corꝑale ponat. ⁊ tum nec corꝑe dñ

Expanded text:
altare locum restituant. Tunc abbas et diaconus realtare locum restituant. Tunc abbas et diaconus resumptis, quae deposuerant ad altare cum subdiacono sicut erant, nudis pedibus accedant, et orationem faciant, confessionemque dicant. Quo facto diaconus corporale super altare ponat a sacrista prius super ministerium positum. Abbas vero corpus Dominicum cum vasculo in quo est, ad altare deferens juxta corporale ponat: et cum diaconus calicem cum vino aqua misto abbati oblatum super altare, uti ad missam solitum est, ordinaverit, abbas incenso prius adhibito, deinde aperto vasculo digitos suos lavet, et extractam de vasculo sanctam Communionem super corporale ponat. Et
Abbreviated transcription (Latin):
taut e eont̾ ⁊cruces alie asacristis discoo ꝑiant᷑. Alt̃s
ũi solus ⁊ p̾ ilum insimul diaconus ⁊ siddiaconus
doraueniat ⁊ adoret ⁊ recedit merq ad portani re¬
deit. Et sciendum quod illum ordinem quem.ab.
pacem ⁊ cominunionem accedentes seruant: inadoranda
⁊ inoscłanda cruce fuare debeant. Int̾im autem cantͥ
ad hoc ꝑtinens officium ꝑsoluat᷑. Et sciendum quod
liceat plures cruces ad ad orandim tam monachis
quam conu̾sis adalia altaria ꝓut abbas. ordinau̾it ex¬
hib̾i. Et dum hȩc agunt᷑: prior aliãm erucem eimi
reuentia comitante illum sacrista uł alio frẽ quem
signo uocau̾it. hospitib si affuĩt ⁊ familie ertra choꝵ
ad orandam p̃sentet. Post quam gͥ om̃s ad orauerint:
quicrucem tenent. leuantes eam inchoent anti¬
pħam. Suꝑ omĩa ligna. ⁊ ꝓtinus conuentus econtra
ueniam petat. Monachi autem crucem in suum suꝑ

Expanded text:
tant econtra. Et cruces aliae a sacristis discooperiantur, Abbas tant econtra. Et cruces aliae a sacristis discooperiantur, Abbas vero solus et post illum insimul diaconus et subdiaconus hora veniat et adoret, et recedat: moxque ad portam redeat. Et sciendum quod illum ordinem, quem ad pacem et communionem accedentes servant, in adoranda et osculanda cruce servare debeant. Interim autem cantus ad hoc pertinens officium persolvatur. Et sciendum quod liceat plures. cruces ad adorandum tam monachis quam conversis ad alia altaria prout abbas ordinaverit exhibere. Et dum haec aguntur prior aliam crucem cum reverentia comitante illum sacrista, vel alio fratre quem signo vocaverit, hospitibus si affuerint et familiae extra chorum ad adorandum praesentet. Postquam igitur omnes adoraverint, qui crucem tenent levantes eam inchoent Antiphonam, Super omnia et protinus conventus econtra veniam petat. Monachi autem crucem in suum super
Abbreviated transcription (Latin):
gat ut aliam lectionem. Qua dicta catiat᷑ tractus
Errpe me dñe ⁊ subsequatur passio. ⁊ orõnes sollem¬
nes: ⁊dõ Oreinus dilectissimi. Et cirea finem endem
orationum secretarius aliquod grossum linteum inpb̃rio
ante altate st̃nat. ubi crur ẽ ad oranda. ⁊ duo pbrtuttdi¬
re uemendes cruidem cooꝑtam iam ante nonam a saeti¬
sta ibidem depositam. finita oratione accipientes adgra¬
dum altaris portent. ab̾e cum minists ab altari desen¬
dentib. Postea erucem aliqua re adhoc conenienti
subuixam unus addert̾am ⁊ att̃ adieuam tenentes.
fleris poplitib cantent. ppłe m̃s. ⁊duo fr̃s aute gta¬
dium pbrii terdicant agyos. semel in pͥmo flecter¬
flectens genua ⁊ hoc tam achoro quam a frixtrio
siniltt᷑ fiait. Et dum ultimum sc̃a dĩ incipitus
qui erucem tenent eam breuit᷑ adorent. Qut.
ei anu fiito: detegentes ea impouant antu¬
pham Ecce lignum erucis. Morq om̃s ueniam pe¬

Expanded text:
gat ut aliam Lectionem. Qua dicta canatur Tractus, gat ut aliam Lectionem. Qua dicta canatur Tractus, Eripe me Domine: et subsequatur Passio et orationes solemnes, id est Oremus, dilectissimi. Et circa finem earumdem orationum secretarius aliquod grossum linteum in presbyterio ante altare sternat, ubi crux est adoranda. Et duo prre venientes, crucem coopertam jam ante Nonam a sacrista ibidem depositam, finita oratione accipientes ad gradum altaris portent: abbate et ministris ab altari discedentibus. Postea crucem aliqua re ab hoc convenienti subnixam, unus ad dexteram et alter ad levam tenentes, flexis poplitibus cantent, Popule meus. Et duo fratres ante gradum presbyterii ter dicant Agios, semel in primo flectenctus Deus: et hoc tam a choro quam a fratribus tertio similiter fiat. Et dum ultimum Sanctus Deus incipitur, qui crucem tenent eam breviter adorent. Qui cantu finito detegentes eam inchoent Antiphonam Ecce lignum crucis: moxque omnes veniam pe
Abbreviated transcription (Latin):
Itur ex more. Dicta autem pͥma. sequant᷑ om̃s ab̃em eo
orcine quo stant inchoro. ⁊ nitrent capłm: sedeatq alb̾s
ac ꝑsalt̾iu exintegro ꝑsoluant. Expleto psatt̾io ꝑtotã
aiem uacent fũs lectioni: pꝰnonam iiduant se abbas
⁊ministri ad officium. Int̾im autem seeretarius altaris
suꝑ ficiem mundis cooꝑiat pallis. ⁊ abuno ministroꝵ
duo lummnaria circa altare accendant᷑. ut mos ẽ festiuis
dieb. Deinde pulsata tabula ueniat conuentus inchoꝵ.
⁊ legat᷑ sine titulo lectio: Intͥbulatione sua mane. aquo¬
dam fr̃e acantore p̃monito. Quam dum inceꝑit. ingͥduat᷑
abbas cum ininusts ad altare nudis pedib orationem
solitam pret̾muitentes ante altare. Lectione aittẽ
fiita dicat᷑ tractus. Dñe audiui. Postea colla. Ds̃ aquo
ꝙ uidas .s. ñ flectamꝰ genua. Deinde legat᷑ lectio: Dĩ
añs actmoysen ⁊ aaron. a subdiacono. eitm manipulo
simlit̾ absq titulo. Quam non ut epłami s plaue le¬

Expanded text:
autem prima sequantur omnes abbatem eo ordine quo stant in choro et intrent capitulum, sedeatque abbas ac Psalterium ex integro persolvant. Expleto Psalterio per totam diem vacent fratres lectioni. Post Nonam induant se abbas et ministri ad officium. Interim autem, secretarius altaris superficiem mundis cooperiat pallis et ab uno ministrorum duo luminaria circa altare accendantur, ut mos est festivis diebus. Deinde pulsata tabula veniat conventus in chorum et legatur sine titulo lectio, In tribulatione sua, a quodam fratre a cantore praemonito. Quam dum incoeperit ingrediatur abbas cum ministris ad altare nudis pedibus, orationem solitam praetermittentes ante altare. Lectione autem finita dicatur Tractus, Domine, audivi, postea Collecta Deus a quo et Judas: sed non flectamus genua. Deinde legatur lectio, Dixit Dominus ad Moysen et Aaron, a subdiacono cum manipulo similiter absque titulo. Quam non ut Epistolam, sed plane le