comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nc&eris vero rebus. siquis quid credit: si se id nes¬
cirẽ intellegat. Nulla culpa est: Credo enim sce¬
leratissimos coniuratos. Uistute ciceronis quondã
interfectos. atqrid non solũ nescio. sed &iã. nullo
Opinari autẽ. duas obres turpissimũ est. quod edis¬
cere non potest. qui sibi iam se scire persuasit.
si modo illud dici potest. & per se ipsa temeritas. non
bene affecti animi signũ est. Nam &iã si hoc ipsũ
quod decicerone dixi. scire se quisquã arbitratur.
quamquam nihil eum impediant adiscendo. quia
res ipsa nulla scientia teneri potest. tamen quod
non intellegit multũ inter esse utrũ aliquid men
ti ratione Uideatur . quod intellegere dicimus. an
fame uel litteris cred endũ posteris utiliter com¬
mend&ur : Profecto errat: neq quisquã error
turpitudine car& Quod intellegimus igitur. de¬
bemus rationi: quod credimus auctoritati. Quod
opinamur errori. Sed intellegens omnis &iam

Expanded text:
in ceteris uero rebus si quis quid credit, si se id nesin ceteris uero rebus si quis quid credit, si se id nescire intellegat, nulla culpa est. credo enim sceleratissimos coniuratos uirtute Ciceronis quondam interfectos: atqui id non solum nescio, sed etiam nullo opinari autem duas ob res turpissimum est: quod et discere non potest, qui sibi iam se scire persuasit, si modo illud disci potest,' et per se ipsa temeritas non bene adfecti animi signum est. nam etiamsi hoc ipsum, quod de Cicerone dixi, scire se quisquam arbitratur, quamquam nihil eum inpediat a discendo, quia res ipsa nulla scientia teneri potest, tamen quod non intellegit multum interesse, utrum aliquid mentis certa ratione uideatur, quod intellegere dicimus, an famae uel litteris credendum posteris utiliter commendetur, profecto errat. neque quisquam error turpitudine caret. quod intellegimus igitur, debemus rationi, quod credimus, auctoritati, quod opinamur, errori. sed intellegens omnis etiam
Abbreviated transcription (Latin):
mant. Nec quaerere uolunt Tria sunt itẽ uelut
finitima sibim & in animis hominũ. distinctione
dignissima. intellegere. credere. opinare. Quae
si perse ipsa considerentur: Primũ semꝑ sine uitio
est. Secundũ. aliquando cũ uitio Testiũ. num quã
bemus: In hac enim uita quantum cumq id sciatur.
nondum est beatissimũ. quõ in comparabiliter longe
est amplius. qđ inde nescitur. Nam intellegere
magna & honesta uel &iã diuina. beatissimũ est
Intellegere aũ suꝑflua. nihil doc&. sed fostasse dis¬
cere nocuit. cũ tempus necessariurũ occuparent
Ipsa &iã noxia non intellegere. sed facere Aut pa¬
ti. miserum est Non enim siquis intellegat. quo¬
modo possit inimicus sine suo periculo occidi. in¬
tellegentia ipsa ac non cupiditate reus est Quae
si absit. quid in nocentius dici potest᷑ Credere
autẽ tunc est culpandũ. cum uel de dõ indignũ ali¬
quid creditur. Uel de homine facile creditur

Expanded text:
mant nec quaerere uolunt. tria sunt item uelut mant nec quaerere uolunt. tria sunt item uelut finitima sibimet in animis hominum distinctione dignissima: intellegere, credere, opinari. quae si per se ipsa considerentur, primum semper sine uitio est, secundum aliquando cum uitio, tertium numquam bemus. in hac enim uita, quantumcumque id sciatur, nondum est b.eatissimum, quoniam inconparabiliter longe est amplius, quod inde nescitur. Etmagna et honesta uel etiam diuina, beatissimum est; intellegere autem superflua, nihil nocet, sed fortasse discere nocuit, cum tempus necessariorum occuparent. ipsa etiam noxia non intellegere, sed facere aut pati miserum est. non enim si quis intellegat. quomodo possit inimicus sine suo periculo occidi, intellegentia ipsa, a cupiditate reus est; quae si absit, quid innocentius dici potest? credere autem tunc est culpandum, cum uel de deo indignum aliquid creditur uel de homine facile creditur.
Abbreviated transcription (Latin):
tis exemplũ. Quare iam super est. ut considere¬
mus quo pacto hi sequendi nonsint. qui se pollicentur
ratione docturos Nam quo modo sine culpa possi¬
mus sequi eos qui credere iubent. Iam dictum est
Ad hos autẽ sponsores rationis. Non modo sine uitu¬
peratione . sed &iã cum aliqua laude se uenire non¬
nulli putant: sed non ita est: Duae sunt enim per¬
sonae in religione laudabiles. Una eorũ qui iam in¬
uenerunt. quos &iã beatissimos iudicare necesse est
Alia eorum qui studiosissime & rectissime inquirunt
Primi ergo sunt &iã in ipsa possessione. alteri in uia
qua tamen cestissime peruenitur Tria sunt alia
hominum genera. profecto in probanda ac detestan¬
da. Unum est opinantiũ. idest eorũ qui se arbitran¬
tur scire quod nesciunt. Alterũ eorum. qui senti¬
unt quidem se nescire. sed non ita quęrunt ut inue¬
nire possint. Testium eorũ. qui neq se scire existi¬

Expanded text:
tis exemplum. Quare iam superest. ut consideretis exemplum. Quare iam superest. ut consideremus, quo pacto hi sequendi non sint, qui se pollicentur ratione ducturos. nam quomodo sine culpa possimus sequi eos, qui credere iubent, iam dictum est; ad hos autem sponsores rationis non modo sine uituperatione. sed etiam cum aliqua laude se uenire nonnulli putant: sed non ita est duae sunt enim personae in religione laudabiles: una eorum, qui iam inuenerunt, quos etiam beatissimos iudicare necesse est; alia eorum, qui studiosissime et rectissime inquirunt. primi ergo sunt iam in ipsa possessione, alteri in uia, qua tamen certissime peruenitur. tria sunt alia hominum genera, profecto inprobanda ac detestanda. unum est opinantium, id est eorum, qui se arbitrantur scire quod nesciunt; alterum eorum, qui sentiunt quidem se nescire. sed non ita quaerunt, ut inuenire possint; tertium eorum, qui neque se scire existi
Abbreviated transcription (Latin):
genio. nisi d̃s adsit. humo repunt. Iunc aũ ad est.
si soci&ati humanȩ in dm̃ tendentib curae sit Quo
gradu. nihil firmius in caelũ repperiri potest
Ego quidẽ huic rationi non possũ resistere Nam
nihil sine cognitione credendum. qui possum dice¬
re: cum & amicitia nisi aliquid credatur qđ cesta
ratione demonstrari non potest. omnino nulla sit.
& sepe dispensatorib seruis. sine ulla culpa domi¬
norum credatur. In religione vero quid iniqui¬
us fieri potest. quã ut dĩ antistites nobis non fic¬
tum animum pollicentibus credant Nos eis prȩ¬
cipientibus nolimus credere: Postremo. quae po¬
test esse uia salubrior : quã idoneũ primo fieri ꝑci¬
piendȩ ueritatis. ad hibendo his fidẽ quae ad prȩ¬
colendũ & ad p̃curandũ animũ sunt diuinitus con¬
stituta: aut si iam prorsus idoneus sis circiure po¬
tius aliquantũ. qua tutissimum : est in gredi. quã
& tibi esse auctorẽ periculi. & c&eris temerita¬

Expanded text:
genio, nisi deus adsit, humo repunt. tunc autem adest, si societas humana in deum tendentibus curae sit. quo gradu nihil firmius in caelum reperiri potest. ego quidem huic rationi non possum resistere; nam nihil sine cognitione esse credendum qui possum dicere? cum et amicitia, nisi aliquid credatur, quod certa ratione demonstrari non potest, omnino nulla sit, et saepe dispensatoribus seruis sine ulla culpa dominorum credatur. in religione uero quid iniquius fieri potest, quam ut dei antistites nobis non fictum animum pollicentibus credant, nos eis praecipientibus nolimus credere ? postremo quae potest esse uia salubrior quam idoneum primo fieri percipiendae ueritati, adhibendo iis fidem, quae ad praecolendum et ad praecurandum animum sunt diuinitus constituta? aut si iam prorsus idoneus sis, circuire potius aliquantum qua tutissimum est ingredi, quam et tibi esse auctorem periculi et ceteris temerita
Abbreviated transcription (Latin):
rela dicentiũ. sustinui qui simul contri¬
staretur. & non fuit. & consolantes. &
non inueni. Sit ꝓuiribꝰ cura sepeliendi.
& sepulchra construendi. quia & hȩc in
scripturis scĩs. int̃bona opera deputatas
Nec solũ incorporib patriarcharũ alio¬
rũꝙ scõrũ. & humanis cadaueribꝰ quorũ¬
cũꝙ iacentiũ. uerũ etiã in ipsius dñi cor¬
pore. prȩdicati atq laudatis. qui istafe¬
cerunt. Impleant hȩc homines erga suos.
officia postremi muneris. & sui humanile¬
nim̃ta meroris. Uerũ illi utiq abluunt
spiritus defunctorũ. qui oblationes. ora¬
tiones. seu erogationes. multo ꝓeis obser¬
uantius. instantius. abundantius impen¬
dunt. qui suos carne ñ spiritu mortuos.
non solũ carm lit̃. sed etiã spiritalit᷑ amaÑ¬

Expanded text:
rela dicentium: Sustinui simul qui contrirela dicentium: Sustinui simul qui contristaretur, et non fuit; et consolantes, et non inveni . Sit pro viribus cura sepeliendi et sepulcra construendi, quia et haec in Scripturis sanctis inter bona opera deputata sunt. Nec solum in corporibus patriarcharum, aliorumque sanctorum, et humanis cadaveribus quorumcunque jacentium; verum etiam in ipsius Domini corpore praedicati atque laudati sunt qui ista fecerunt. Impleant haec homines erga suos officia postremi muneris, et sui humani lenimenta moeroris. Verum illi utique abluunt spiritus defunctorum, et oblationes, orationes, obsecrationes, multo pro eis observantius et abundantius impendunt, qui suos carne, non spiritu mortuos, non solum carnaliter, sed spiritaliter aman
Abbreviated transcription (Latin):
illis a suis huiusmodi pi&atis impendunt᷑ of¬
ficia. cuius dũ hic essent. pignere caruer̃
Vel non suscipientes ł inuacuũ suscipientes
grãm dĩ. & sibi non misericordiã thesauri⁊ antes.
sed iram. Non ergo mortuis noua merita com¬
parantur. cũ pro eis boni aliquid operantꝰ
sui. sed eorum prȩcedentib consequentia
ista redduntur. Non enim uictũ est nisi cũ
hic uiuerent. ut eos hȩc aliquid adiuuareñ.
cũ hic uiuere destitissent. Et ideo istam
finiens quisq uitã. nisi qđ meruit ipsa non
poterit habere post ipsam
ermittantur itͥque pia corda carorum de
suorum mostib contristari. dolore sanabili.
& consolabi les lacrimas fundant conditione
mortali quas cito reprimat fidei gaudiũ.
qua creduntur fideles quando moriuntur.
paululũ anobis abire. & ad meliora transire
Consolenter eos etiam fraterna obsequia.
siue quȩ funeribus exhibentur. siue quȩ
dolen tibus adhibentur. nesit iusta que¬

Expanded text:
illis a suis hujuscemodi pietatis impenduntur ofillis a suis hujuscemodi pietatis impenduntur officia: cujus dum hic essent pignore caruerunt, vel non suscipientes, vel in vacuum suscipientes Dei gratiam, et sibi non misericordiam thesaurizantes, sed iram. Non ergo mortuis nova merita comparantur, cum pro eis boni aliquid operantur sui, sed eorum praecedentibus meritis consequentia ista redduntur. Non enim victum est: nisi cum hic viverent, ut haec eos aliquid adjuvarent, cum hic vivere destitissent. Et ideo istam finiens quisque vitam, nisi quod meruit in ipsa, non potest habere post ipsam. Permittantur ergo pia corda charorum de suorum mortibus contristari dolore sanabili, et consolabiles lacrymas fundant conditione mortali: quas cito reprimat fidei gaudium, qua creduntur fideles, quando moriuntur, paululum a nobis abire et ad meliora transire. Consolemur eos etiam per fraterna obsequia, sive quae funeribus exhibentur, sive quae dolenter adhibentur, ne sit justa que
Abbreviated transcription (Latin):
turȩ. monumentorũ opulenta constructio. uI¬
uorũ sunt qualia cumq solatia. non ad iutoria
mostuorum
Irationib uero sc̃ȩ eccłȩ. & sacrificio salutari. & ele¬
mossnis quȩ pro eorũ spiritib erogantur. non
est dubitandũ mortuos adiuuari. ut cum
eis misericordius agatur adño. quã eorũ
peccata meruerunt. Hoc enĩ apatrib:
traditũ uniuersa obseruat eccła. ut peis
qui incorporis & sanguinis xẽi cõmunione
defuncti s. cũ ad ipsũ sacrificiũ loco suo cõ¬
memorantur. or&ur. ac ꝓillis quoq: id of¬
ferri cõmemor&ur Cũ uero eorũ cõmen¬
dadorũ causa. opera misericordiȩ celebran¬
tur. quis eis dubit& suffragari ꝓ quib ora¬
tiones do non inaniter allegantur: Non enĩ¬
omnino ambigendũ ẽ. ista ꝓdesse defun¬
ctis. Sed talib qui ita uixer ante mostem.
ut possint eis hȩc utilia eẽ pꝰ mostem:
Nam qui sine fide quȩ ꝑ dilectionẽ operat᷑. eiꝰq
sacramentis. decorporib exierint: frustra

Expanded text:
turae, monumentorum opulenta constructio, vivorum sunt qualiacunque solatia, non adjutoria mortuorum. Orationibus vero sanctae Ecclesiae, et sacrificio salutari, et eleemosynis, quae pro est dubitandum mortuos adjuvari, ut cum eis misericordius agatur a Domino quam eorum peccata meruerunt. Hoc enim a patribus traditum universa observat Ecclesia, ut pro eis qui in corporis et sanguinis Christi communione defuncti sunt, cum ad ipsum sacrificium loco suo commemorantur, oretur, ac pro illis quoque id offerri commemoretur. Cum vero eorum commendandorum causa opera misericordiae celebrantur, quis eis dubitet suffragari pro quibus orationes Deo non inaniter allegantur? Non omnino ambigendum est ista prodesse defunctis. sed talibus qui ita vixerunt ante mortem, ut possint eis haec utilia esse post mortem. Nam qui sine fide, quae per dilectionem operatur, ejusque sacramentis de corporibus exierunt, frustra
Abbreviated transcription (Latin):
eam nosse cupientib quadrifaria traditur. sc̃m historiã.
secundũ ethimologia. scđm analogiã. scđm allegoriam
Ne me in eptũ putes grecis nominib utentem
Primũ quia sic accepi. nec tibi hoc aliter audeo
intimare quã accepi: Deinde tu quoq: animad¬
uertis. non ẽẽ harũ rerũ apud nos usitata nomina
Quȩ si fabricassem interpr&ando. essem ꝓfecto inep¬
tior Si autẽ circum loquerer. minus essem indis¬
serendo expeditus . Id tantũ oro credas quo quo mo¬
do errem: Nihil ame inflato actumido fieri
Secundũ historiã ergo traditur. cũ doc&ur quid
scriptũ aut quid gestũ sit. quid non gestũ. sed tan¬
tum modo scriptũ quasi gestũ sit. Secundũ a&h¬
mologiã . cũ ostenditur quid qua de causa uel fac̃¬
tũ uel dictũ sit Secundũ analogiã cũ demostra¬
tur . non sibi aduersari duo testamenta. V&us &
nouũ Secundũ allegoriã. cũ doc&ur non ad li¬
teram esse accipienda quȩdã qu&e scripta sunt.

Expanded text:
eam nosse cupientibus quadrifaria traditur; secundum historiam, secundum aetiologiam, secundum analogiam, secundum allegoriam. Ne me ineptum putes, graecis nominibus utentem. Primum quia sic accepi, nec tibi hoc aliter audeo intimare quam accepi. Deinde tu quoque animadvertis, non esse harum rerum apud nos usitata nomina: quae si fabricassem interpretando, essem profecto ineptior; si autem circumloquerer, minus essem in disserendo expeditus. id tantum oro credas, quoquo modo errem, nihil a me inflato ac tumido fieri. secundum historiam ergo traditur, cum docetur, quid scriptum aut quid gestum sit; quid non gestum, sed tantummodo scriptum quasi gestum sit. secundum aetiologiam, cum ostenditur, quid qua de causa uel factum uel dictum sit. secundum analogiam, cum demonstratur non sibi aduersari duo testamenta, uetus et nouum. secundum allegoriam, cum docetur non ad litteram esse accipienda quaedam, quae scripta sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
abs humanitate uel carne. tamen ei principatũ
tribus & linguȩ ipsi seruient. Cum igitur & ĩã
inhumanitate positum unigenitum di uerbũ.
seruientem habeat creaturam. & patris princi¬
patum & suũ. peperit aũ secundum carnem ip¬
sum sc̃a uirgo. quomodo non intellegitur sc̃ã¬
DEXP̃I PASSIONE. ET QUOD UTILESIT
QUOO SECUNDUM ALIUD DEUNO CO¬

Expanded text:
absque humanitate et carne. tamen ei principatum absque humanitate et carne. tamen ei principatum tribus, et linguae ipsi servient. Cum igitur etiam in humanitate positum unigenitum Dei Verbum servientem habeat creaturam, et Patris principatum et suum, pepererit autem secundum carnem ipsum sancta Virgo; quomodo non intelligitur ΘεοDe Christi passione; et quod utile sit, quod secundum aliud et
Abbreviated transcription (Latin):
iuda eos cum dicer& dedo & patre. neꝙ faciẽ
eius uidistis . & uerbum eius non hab&is inuo¬
bis manens. quod quem misit ille. huic uos
non creditis. Quod uero dssit uerus homo
ille quiluctabatur cum iacob: sacra littera
iterum faci& fidem. Dixit eñ inquit dñs
Adiacob. surge ascende in locum b&hel &
habita ibi & facibi altare dõ quiapparuit
tibi cum fugeres a facie esau fratris tui. Re¬
esau. traiecit ia cobpueros & omnia uasa sua
subremansit Aũ solus. & luctabatur homo
cum eo. ALIIO XXII.
eatus daniel horribilem nobis uisionem expo¬
nens . uidebam inquit inuisionem noctis. & ecce
usq adu&ustum dierũ peruenit. & in conspec¬
& honor & regnum. & omnes populi tribus &
linguȩ ipsi seruient. Potestas cius potestas in
& ernum quȩ nontrans gredi&ur . & regnum
eius ñ corrum p&ur. Audis quemad modum
ex nobis & iuxta nos emmanuhel eẽ credatur:
sed quasi filium hominis. Cum enim uerbum na

Expanded text:
Judaeos, cum diceret de Deo et Patre: Neque faciem Judaeos, cum diceret de Deo et Patre: Neque faciem ejus vidistis, et Verbum ejus non habetis in vobis manens, quia quem misnon creditis . Quod vero Deus sit verus homo ille qui luctabatur cum Jacob, sacra iterum littera faciet fidem; dixit enim: Inquit Dominus ad Jacob: Surge, ascende in locum Bethleem, habita ibi, et fac ibi altare Deo, qui apparuit tibi cum fugeres a facie fratris tui Esau . ReEsau, trajecit Jacob pueros et omnia vasa sua: Subremansit autem solus, et luctabatur homo cum eo . CAPUT XXXII. eatus Daniel horribilem visionem nobis exponens: Videbam, inquit, in visione noctis, et ecce, ustum dierum pervenit; et in conspecet honor, et regnum: et omnes populi, tribus et linguae ipsi servient. Potestas ejus, potestaeternum, quae non transgredietur, et regnum ejus non corrumpetur . Audis quemadmodum ex nobis, et juxta nos Emmanuel esse credatur; sed quasi filium hominis;  Cum enim Verbum nat
Abbreviated transcription (Latin):
admane: Uidit aũ quod non prȩualer& ad ipsũ.
& tetigit latitudinem femoris eius cum lucta¬
r&ur cumeo & dix ei. dimitte me. Ascendit eñ
ostus Ille aũ dixit. nonte dimitto nsi benedi¬
xerit me. Et post alia. Benedixit Aũt eum
ibi. & uocauit nomen loci illius faciem di. uidi
enim inquit dm̃ faciem ad faciem & salua facta
ẽ anima mea. Ascendit Aũ sol cumtransut
faciem di ipse aũ titubabat. More suo. mys¬
ticus quidem ẽ scriptorum sensus. Subindi¬
care enim uid&ur iudȩorum obluctationẽ
tantes. Qui tamen superati sunt: & ipsi aũt
imp& raturi benedictionem ipsius. siperfi¬
qui luctabatur . cũ ia cob di faciem nominabat.
neq id solum. Nam sciebat eum dm̃ eẽ ueri¬
tate . Nidi eñĩ inquit dm̃ facie ad faciẽ &
saluata ẽ anma mea. Ds namq ẽ natura
emmanuhel Dicitur &iam facies di. nam ẽ
figura substantiȩ patris. ita seuocabat aputl

Expanded text:
ad mane: vidit autem quod non praevaleret ad ipsum, ad mane: vidit autem quod non praevaleret ad ipsum, et tetigit latitudinem femoris ejus, cum luctaretur cum eo, et dixit ei: Dimitte me, ascendit enim ortus. Ille autem dixit: Non te dimitto, nisi benedixeris mihi. Et post alia: Benedixit autem eum ibi, et vocavit nomen loci illius, faciem Dei: vidi enim, inquit, Deum facie ad faciem, et salvata est anima mea: ascendit autem sol, et transiit facies Dei; ipse autem titubabat femore suo . Mysticus quidem est Scripturarum sensus: subindicare enim videtur Judaeorum obluctationem, tantes; qui tamen superati sunt, et ipsi etiam impetraturi benedictionem ipsius, si per fiqui luctabatur, et eum tamen Jacob Dei faciem nominabat; neque id solum, sed sciebat eum Deum etatem: Vidi enim, inquit, Deum facie ad faciem, et salvata est anima mea . Deus namque est natura Emmanuel. Dicitur autem etiam facies Dei. Nam est figura substantiae Patris , et ita se vocabat apud
Abbreviated transcription (Latin):
roph&a ambacur. dñe audiui auditum tuũ
& timui. consideraui opera tua & expaui. In
medio duorum animalium cognosceris. In aduen¬
tum temporum oftenderis. In eo dum turba¬
ta fuerit anma mea. In ira misericordiae memo
Quomodo inmedio duorum animalium cognos¬
c&ur ł Nam cum natus e& exmuliere. &
uixiss& usq ad tempus preciose crucis. gratia
dĩ sunt ait beatus paulus. persuum corpus
proomnibus gustauit mostem. Sed qũo natu¬
ra erat ds̃. resurrexit denuo insempiterña
vitam. Cognitus est igitur hic qui pr&iosam
pronobis sustinuit crucem. In medio duorũ
animalium. Et ipse alicubi ait adiudeos.
cum exaltaueritis filium hominis. tunc cog
ipsum nominans. exthemam uenturum
& pharan monte prȩnuntiat: Interpre¬
non a regionib: aquilonis sed ab australi iu¬
dea. in qua &iam b&hleem est. Cum igitur
is qui dñs & d̃s nominatus est exiudea uent
australi. natus enim in b&hleem. quomodo
cobsolus. & luctabatur homo cum ipso usque

Expanded text:
 inaudivi auditum tuum, et timui. Consideravi opera tua, et expavi. In medio duorum animalium cognosceris: in adventum temporis ostenderis in eo: dum conturbata fuerit anima mea, in ira misericordiae memornte Pharan . Vide, quomodo in medio duorum animalium cognoscetur: nam cum natus esset ex muliere, et vixisset usque ad tempus pretiosae crucis; gratia Dei, sicut ait beatus Paulus, per suum corpus pro omnibus gustavit mortem . Sed quoniam natura erat Deus, resurrexit denuo in sempiternam vitam. Cognitus est igitur hic, qui pro nobis pretiosam sustinuit crucem in medio duorum animalium. Nam ipse alicubi ait ad Judaeos: Cum exaltaveritis filium hominis, tum cognoo Deum ipsum nominans, ex Theman venturum, et ex Pharan monte pronuntiat interprenon a regionibus Aquilonis, sed ab australi Judaea, in qua etiam Bethleem est. Cum igitur is, qui Dominus et Deus nominatus est, ex Judaea venerit australi, natus est enim in Bethleem; quomodo cob solus, et luctabatur homo cum ipso usque
Abbreviated transcription (Latin):
temeritatem ue cordiamq nr̃am arguat. quod non
apud cius magistros eam diligenter inuestigamus. cuius
inueniende nobis magna cura in est. quid respondere pos¬
simus: deterruit me multitudo : Cur astudio artium
liberalium. uix huic p̃senti uitȩ aliquid commodi affe¬
rentium. Cur ab inquirenda peccunia. cur abhonore ad¬
ipiscendo. curdeniq a comparanda & retinenda bona
ualitudine: Postremo cur ab ipsa beatae uitȩ app&itio
ne. cum his omnes occupantur. pauci excellant. nulla de
terruit: :At absurda ibi dici uidebantur: quibus asseren

Expanded text:
temeritatem uecordiamque nostram arguat, quod non temeritatem uecordiamque nostram arguat, quod non apud eius magistros eam diligenter inuestigamus, cuius inueniendae nobis magna cura inest, quid respondere possimus? deterruit me multitudo? cur ab studio artium liberalium uix huic praesenti uitae aliquid commodi adferentium, cur ab inquirenda pecunia, cur ab honore adipiscendo, cur denique a conparanda et retinenda bona ualetne; cum his omnes occupentur, pauci excellant, nulla deterruit multitudo? 17. At absurda ibi dici videbantur. Quibus asseren
Abbreviated transcription (Latin):
discere moliuntur. quaea paucis doctis discenda recepta
sunt Assequuntur autem ꝑpauci. agunt pauciores. cla¬
rescunt paucissimi Quidsitale quiddam ẽ uera reli¬
gi o: quidsimilitudo imperatorum frequentat ecclesias.:
sed nullum argumentum ẽ. Ideo neminem illis myste¬
riis factum eẽ perfectum.: & tamen sitam pauci studerenT
elo quentiae. quam pauci sunt doquentes. numquam nos
parentes nr̃i magistris talibus commendandos putarent.
Cum igitur adhaec studia nos multitudo inuitauerit. quȩ
imperitorum parte copiosaẽ. ut id quod pauci adipisci
possunt adamaremus : Cur nobis cẽsimilem in religi¬
one nolumus causam: quam cum magno animȩ discri¬
mine fortasse contemnimus : Si enim uerissimus &
sincerissimus dĩ cultus. quam uis sit apud paucos : aputs
eos tamen ẽ. quibus multitudo quamquam cupidita¬
tibus inuoluta. & apuritate intellegentiae remota
consentit: Quod fien posse quis dubit&. quero: siquis

Expanded text:
discere moliuntur. quae a paucis doctis discenda recepta discere moliuntur. quae a paucis doctis discenda recepta sunt; adsequuntur autem perpauci, agunt pauciores, clarescunt paucissimi. quid? si tale quiddam est uera religio. quid? si multitudo inperitorum frequentat ecclesias, sed nullum argumentum est ideo neminem illis mysteriis factum esse perfectum. et tamen si tam pauci studerent eloquentiae quam pauci sunt eloquentes, numquam nos parentes nostri magistris talibus commendandos putarent. cum igitur ad haec studia nos multitudo inuitauerit, quae inperitorum parte copiosa est, ut id, quod pauci adipisci possunt, adamaremus. cur nobis esse similem in religione nolumus causam, quam cum magno animae discrimine fortasse contemnimus? si enim uerissimus et sincerissimus dei cultus, quamuis sit apud paucos, apud eos tamen est, quibus multitudo quamquam cupiditatibus inuoluta et a puritate intellegentiae remota consentit-quod fieri posse quis dubitet? — quaero, si quis
Abbreviated transcription (Latin):
ant. magna questio est: sed nonne prius sunt exploran¬
di ut quamdiuerramus : Si quidem homines sumus.¬
cum ipso genere humano errante uideamur: At enim
aputd paucos quosdam ẽ ueritas: scis ergo iam quęsit. siscis
apud quossit: non nedixeram paulo ante. ut quasi rudes
quereremus: sedsi exipsa ui ueritas: Paucos eam tencre
coniectas : qui uero sint nescis: Quidsi ita pauci sunt
quiuerum sciunt. ut auctoritate sua multitudinem te¬
neant: Unde se in illa secr&a expedire. & quasi eliquare
paucitas possit. Nonne uidemus quam pauci summã
eloquentiam consequantur᷑: cumpertotum orbem. rhe¬
torum scolȩ adolescentium gregibus ꝑstrepant. Num¬
quid nam imperitorum ꝑterriti multitudine. quicumꝙ
boni oratores. euadere uolunt: Cȩcilusibi potius aut
eruci orationibus. quamtulliani s. nauandam operam
existimant. Haec appetunt omnes . quac maiorum auc¬
toritate firmata sunt. Cadem imperatorum turbae

Expanded text:
ant. magna quaestio est; sed nonne prius sunt exploranant. magna quaestio est; sed nonne prius sunt explorandi, ut, quamdiu erramus, si quidem homines sumus,cum ipso genere humano errare uideamur? At enim apud paucos quosdam est ueritas. scis ergo iam quae sit, si scis, apud quos sit. nonne dixeram paulo ante, ut quasi rudes quaereremus? sed si ex ipsa ui ueritatis paucos eam tenere coniectas, qui uero sint, nescis, quid? si ita pauci sunt, qui uerum sciunt, ut auctoritate sua multitudinem teneant, unde se in illa secreta expedire et quasi eliquare paucitas possit? nonne uidemus, quam pauci summam eloquentiam consequantur, cum per totum orbem rhetorum scholae adulescentium gregibus perstrepant? numquidnam inperitorum perterriti multitudine, quicumque boni oratores euadere uolunt, Caecilii sibi potius aut Eruci orationibus quam Tullianis nauandam operam existimant? haec adpetunt omnes, quae maiorum auctoritate firmata sunt. eadem inperitorum turbae
Abbreviated transcription (Latin):
est. Haec autem anima. uidero quã ob causam. &
obscurissimũ esse confiteor Errat tamen ac stul¬
ta est ut uidemus . donec adipiscatur percipiatꝙ
sapientiã: & fortasse ipsa est uera religio. Num te
ad fabulas mitto Num aliquid cogo te me  credere:
Animam nrãm dico. errore ac stultitia in r&itã & de¬
mersam : uiã si qua est quȩrere ueritatis: Si hoc
in te non est. da ueniã & participare mecum
Iueso sapientiã tuã : si in id quod dico agnoscis inte.
simul obsecro quȩramus uerũ: Puta nos ad huc
neminem audisse. cuius piã religionis insinuatorẽ
Ecce res noua est anobis negotiumq susceptum: quȩ creden¬
disunt Credohuius re siulla ẽ ꝓfessores. Facnos rep¬
perisse alios aliud opinantes. & diuersitate opinionũ
ad sequemq trahere cupientes. Sed inter hos excellere
fame interim celebritate quosdam. atq omnium poe¬
ne occupatione populorum. Utrum isti uerum tene¬

Expanded text:
est. haec autem anima — uidero quam ob causam et hoc est. haec autem anima — uidero quam ob causam et hoc obscurissimum esse confiteor — errat tamen ac stulta est, ut uidemus, donec adipiscatur percipiatque sapientiam, et fortasse ipsa est uera religio. num te ad fabulas mitto? num aliquid cogo te temere credere? animam nostram dico errore ac stultitia inretitam et demersam uiam, si qua est, quaerere ueritatis. si hoc in te non est, da ueniam et participare mecum, quaeso, sapientiam tuam; sin id, quod dico, agnoscis in te, simul, obsecro, quaeramus uerum. Puta nos adhuc neminem audisse cuiuspiam religionis insinuatorem. ecce res noua est a nobis negotiumque susceptum. quaerendi sunt, credo, huius rei, si ulla est, professores. fac nos repperisse alios aliud opinantes et diuersitate opinionum ad se quemque trahere cupientes. sed inter hos excellere famae interim celebritate quosdam atque omnium paene occupatione populorum. utrum isti uerum tene
Abbreviated transcription (Latin):
riq uoluerunt. Nihil apud illos credendũ puta¬
uimus eorũ. qui istis inimici infestiq sunt. uoce
commoti. apud quos falsa pollicitatione rationis.
in audita milia fabularũ. credere & colere coge¬
remur Sed nunc qđ institui ꝑ agã si possũ. & sic
apud te agã. ut fidem catholicã non interim ape¬
riam. sed ad scrutanda eius magna mysteria. eis
quorum animȩ sibi curae sunt. spem diuini fructus & in¬
ueniendȩ ueritatis ostendã⁊ Nemo dubitat eũ qui ue¬
ram religionẽ requirit. Aut iam credere in mortalem
esse animã. cui prosit illa religio. aut &ũ id ipsũ in ea¬
dem religione velle inuenire. Animae igitur cau¬
sa omnis. religio. Nam corporis natura quo quo
modo se habeat. nullã curã acsollicitudinem
incutit ei. pręsertim past mortẽ. cuius anima te¬
nuerit quo beata sit. Animȩ igitur causa uel so¬
lius uel maxime: uera si qua est religio constituta

Expanded text:
rique uoluerunt, nihil apud illos credendum putarique uoluerunt, nihil apud illos credendum putauimus, eorum qui istis inimici infestique sunt uoce commoti, apud quos falsa pollicitatione rationis inaudita milia fabularum credere et colere cogeremur. Sed nunc quod institui peragam, si possum, et sic apud te agam, ut fidem catholicam non interim aperiam, sed ad scrutanda eius magna mysteria eis. quorum animae sibi curae sunt, spem diuini fructus et inueniendae ueritatis . ostendam. nemo dubitat eum, qui ueram religionem requirit, aut iam credere inmortalem esse animam, cui prosit illa religio, aut etiam id ipsum in eadem religione uelle inuenire. animae igitur causa omnis religio; nam corporis natura quoquo modo se habeat, nullam curam ac sollicitudinem incutit ei, praesertim post mortem, cuius anima tenuerit quo beata sit. animae igitur causa uel solius uel maxime uera, si qua est, religio constituta
Abbreviated transcription (Latin):
his potissimũ plauditur . per quorũ expositionẽ me¬
lior inuenitur po&a. qui non solũ nihil peccata. sed
nihil non laudabiliter cecinisse. ab eis &iã qui illum
non in tellegunt creditur. Itaq in questiuncula. ma¬
gistro deficienti & quid respondeat non habenti.
succensemus potius. quã illũ mutũ uitio maronis
putamus : Iam si ad defensionẽ suã peccatũ tanti
auctoris asserere uoluerit. uix apud eũ discipuli
uel datis mercedib remanebunt. Quantũ erat
ut similẽ beniuolentiã preberemus eis. ꝑ quos lo¬
cutũ esse spm scm̃. tã diuturna u&ustate firmatũ
est: Sed scilic& intellegentissimi ad alescentes. &
miri rationũ exploratores. non euolutis saltim illis
litteris. non quȩsitis magistris. Non aliquantũ nr̃a
tarditate accusata. Non deniq uel mediocri cor¬
de concesso. eis qui huius modi litteras ꝑ totũ or¬
bem tam longo tempore legi. custodiri. tracta¬

Expanded text:
his potissimum plauditur, per quorum expositionem mehis potissimum plauditur, per quorum expositionem melior inuenitur poeta, qui non solum nihil peccasse, sed nihil non laudabiliter cecinisse ab eis etiam, qui illum non intellegunt, creditur. itaque in quaestiuncula magistro deficienti et quid respondeat non habenti suscensemus potius quam illum mutum uitio Maronis putamus. iam si ad defensionem suam peccatum tanti auctoris adserere uoluerit. uix apud eum discipuli uel datis mercedibus remanebunt. quantum erat, ut similem beneuolentiam praeberemus eis, per quos locutum esse sanctum spiritum tam diuturna uetustate firmatum est? sed scilicet intellegentissimi adulescentes et miri rationum exploratores non euolutis saltem illis litteris, non quaesitis magistris. non aliquantum nostra tarditate accusata, non denique uel mediocri corde concesso eis, qui huiusmodi litteras per totum orbem tam longo tempore legi, custodiri tracta
Abbreviated transcription (Latin):
datissima disciplina ⁊ Et plane ita modificata. ut ne¬
mo inde haurireꝰ possit qđ sibi satis: si modo ad hau¬
riendum deuote ac pie ut uera religio possit accedat
Quod ut tibi probem. multis rationib & longiore orati¬
one opus est Agendũ enim tecũ prius est. Ut auc¬
tores ipsos non oderis. deinde ut ames: & hoc agen¬
dum quouis alio modo potius. quã exponendis eorum
sententus & litteris: Propterea quia si uirgiliũ odis¬
semus. Immo si non eũ prius quã intellectus ess&. ma¬
iorum nr̃orum commendatione diligeremus : Num¬
quam nobis satisfier&. de illis eius questionib innume¬
rabilib. quib grammatici agitari & ꝑturbari solent.
Nec audiremus libenter: qui cũ eius laude illas ex pe¬
dir&. sed ei fauȩremus. qui per eas illũ errasse ac deli¬
rasse conar&ur ostendere : Nunc uero cũ cas multi
ac uarie . pro suo quisq captu aperire conentur

Expanded text:
datissima disciplina et plane ita modificata, ut nedatissima disciplina et plane ita modificata, ut nemo inde haurire non possit. quod sibi satis est. si modo ad hauriendum deuote ac pie, ut uera religio poscit, accedat. quod ut tibi probem, multis rationibus et longiore oratione opus est. agendum enim tecum prius est, ut auctores ipsos non oderis, deinde ut ames; et hoc agendum quouis alio modo potius quam exponendis eorum sententiis et litteris, propterea quia si Vergilium odissemus. immo si non eum, priusquam intellectus esset, maiorum nostrorum commendatione diligeremus, numquam nobis satis fieret de illis eius quaestionibus innumerabilibus, quibus grammatici agitari et perturbari solent; nec audiremus libenter, qui cum eius laude illas expediret, sed ei faueremus, qui per eas illum errasse ac delirasse conaretur ostendere. nunc uero cum eas multi ac uarie pro suo quisque captu aperire conentur,
Abbreviated transcription (Latin):
quasi uulgo expositas imp&ũ faciunt frustra &
in aniter. : Qui mihi similes uidentur illi mulier¬
culae. quã idem ipsi solent deridere. quȩ irata
quod ei sol iste laudar&ur . & amanichea quadã
femina colendus commendar&ur . Ut erat religi¬
ose simplex. concita exiluit. & eũ locũ quẽ sol
per fenestrã in lustrauerat crebro pedẽ. ecce so
lem dm̃q tuũ calco. clamare coepit. Stulte om¬
nino atq muliebriter: quis negat . Sed nonne
tibi tales uidentur istiꝰ qui ea quȩ non intelle¬
gunt. Aut cur aut omnino qualia sint. quã ue
ra dicentib similia. subtilia tamen intellegentib
atq diuina. magno imp&u orationis maledictisq
lacerantes : quia eis imperiti plaudunt. aliquid
se ꝓficere ex istimant. Quicquid est mihi cre
Quicquid est mihi cre¬
de inscripturis illis. altũ & diuinũ est. In est omnino
ueritas . & reficiendis instaurandisq: animis. ac commo¬

Expanded text:
quasi uulgo expositas inpetum faciunt frustra et quasi uulgo expositas inpetum faciunt frustra et inaniter? qui mihi similes uidentur illi mulierculae, quam iidem ipsi solent deridere, quae irata, quod ei sol iste laudaretur et a manichaea quadam femina colendus commendaretur, ut erat religiose simplex, concita exiluit et eum locum, quem sol per fenestram inlustrauerat, crebro pede percutienslem deumque tuum calco' clamare coepit. stulte omnino atque muliebriter — quis negat? — sed nonne tibi tales uidentur isti, qui ea, quae non intellegunt, aut cur, aut omnino qualia sint, quamue iacentibus similia, subtilia tamen intellegentibus atque diuina, magno inpetu orationis maledictisque lacerantes, quia eis inperiti plaudunt, aliquid se proficere existimant? quicquid est, mihi crequicquid est, mihi crede, in scripturis illis altum et diuinum est: inest omnino ueritas et reficiendis instaurandisque animis adcomo
Abbreviated transcription (Latin):
turȩ omnes. quastestamenti u&eris nomine catholica
ecclesia retin&: miraris noui: Non enim dissimula¬
re possum. longe aliter nobis fuisse ꝓsuasum. Scd
nihil est ꝓfccto temeritatis. pleniusꝙ nobis tunc
pueris in erat. quã quorumq librorũ exposito¬
res deserere. qui eos se tenere ac discipulis tra¬
dere posse ꝓfitentur : & eorũ sententiã require¬
re. ab his qui conditorib illorũ atq auctoribus.
acerbissimũ nescio qua cogente causa bellũ in¬
dixerunt. Quis enĩ umquã sibi libros aristo¬
telis reconditos & obscuros. ab eius in imico ex¬
ponendos putauit Ut dehis loquar discipli¬
nis. in quib lector fortasse sine sacrilegio labi
potest. Quis deniq geom&ricas litteras archi¬
medis. legere magistro epicuro. aut discere vo¬
luit: contra quas ille multũ ꝑtinaciter. nihl
earũ quantũ arbitror intellegens. disserebat
An istȩ scripturae legis planissimȩ sunt: inquas isti

Expanded text:
turae omnes, quas testamenti ueteris nomine catholica turae omnes, quas testamenti ueteris nomine catholica ecclesia retinet. miraris, noui. non enim dissimulare possum longe aliter nobis fuisse persuasum. sed nihil est profecto temeritatis plenius, quae nobis tunc pueris inerat, quam quorumque librorum expositores deserere, qui eos se tenere ac discipulis tradere posse profitentur, et eorum sententiam requirere ab his, qui conditoribus illorum atque auctoribus acerbissimum nescio qua cogente causa bellum indixerunt. quis enim sibi umquam libros Aristotelis reconditos et obscuros ab eius inimico exponendos putauit, ut de his loquar disciplinis, in quibus lector fortasse sine sacrilegio labi potest? quis denique geometricas litteras Archimedis legere magistro Epicuro aut discere uoluit, contra quas ille multum pertinaciter nihil earum, quantum arbitror, intellegens disserebat? an istae scripturae legis planissimae sunt, in quas isti
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi non accipiunt Anquia nacbonisunt. necbene acci¬
piantur. Athoc superior defensiosatis expugnat
An illud dicent: Quamuis bene a uobis accipiantur.
malisunt tamen
Quid est aliud. uiuos cum quibus res
agitur aduersarios absoluere. atq olim mortuos cum
quibus nulla contentio est accusare: Ego quidem
illos uiros. & omnia utiliter memoriae mandasse. & mag¬
nos acdiuinos fuisse. & illam legem di iussu acuolunta¬
te ꝓmulgatam cẽ & conditam credo: It idquam quam
perpauca cius generis librorum sciam. porsuadcre
tamen facile possum. simihi ȩquus. & minime per¬
tinax animus adhibeatur Atq id faciam. cum copia
nobis datafuerit beni uolarum aurium aurium. ac
mentis tuae: sed hoc cum potero. N unc autem. non ne
mihi satis ẽ. quo quo modo se istares habeat deceptũ
non fuisse : Testor honorate conscientiam meam. &
puris animis in habitantem dm̃. nihilme existimare
prudentius. castius. rligiosius. quam sunt illȩ scrip¬

Expanded text:
ipsi non accipiunt. an quia nec boni sunt nec bene acciipsi non accipiunt. an quia nec boni sunt nec bene accipiuntur? at hoc superior defensio satis expugnat. an illud dicent: quamuis bene a uobis accipiantur, mali sunt tamen? quid est aliud uiuos, cum quibus res agitur, aduersarios absoluere atque olim mortuos, cum quibus nulla contentio est. accusare? ego quidem illos uiros et omnia utiliter memoriae mandasse et magnos ac diuinos fuisse et illam legem dei iussu ac uoluntate promulgatam esse et conditam credo et id, quamquam perpauca eius generis librorum sciam, persuadere tamen facile possum. si mihi aequus et minime pertinax animus adhibeatur. atque id faciam, cum copia nobis data fuerit beniuolarum aurium ac mentis tuae; sed hoc cum potero. nunc autem nonne mihi satis est, quoquo modo se ista res habeat, deceptum non fuisse? Testor, Honorate, conscientiam meam et puris animis inhabitantem deum nihil me existimare prudentius, castius. religiosius, quam sunt illae scrip
Abbreviated transcription (Latin):
Quibus enim argumentis. absentis uel mortui
hominis uoluntatẽ ita colligã. ut de illa iura¬
re possim: cum &iã si prȩsens interro gar&ur.
multa ẽẽ possent. quȩ si malos non ess&
officiosissime absconder&: illud autem
nihil adrem cognoscendã ualere arbitror.
qualis fucrit ille quiscripsit. Honestissime ta men
bonus creditur. cuius literis generĩ humano posterita¬
tiq consultum ẽ. Quam obrem uellem mihi isti dice¬
rent. in quo genere ponant ecclesiat catholicȩ. quem pu¬
tant crrorem. IS un primo. graue omnino crimen
sed defensionẽ longinquam non requirit Satis enimẽ
negare itanos intellegere. Ut illi cum in uehuntur ex¬
istimant : Si in scđo. nonminus graue est. sed eadem
uoce refellentur : Suntertio. nullum crimen est: age.
acdeinde scripturas ipsas considera:. Quidenim libris
obiciunt ueteris quoddicitur testamenti Num quid¬
nam quod bonisunt. sed male intelleguntur a nobis: at eos

Expanded text:
quibus enim argumentis absentis uel mortui quibus enim argumentis absentis uel mortui hominis uoluntatem ita colligam, ut de illa iurare possim, cum etiam si praesens interrogaretur, multa esse possent, quae, si malus non esset, officiosissime absconderet? illud autem nihil ad rem cognoscendam ualere arbitror, qualis fuerit ille, qui scripsit; honestissime tamen creditur, cuius litteris generi humano posteritatique consultum est. Quamobrem uellem mihi isti dicerent, in quo genere ponant ecclesiae catholicae quem putant errorem. si in primo, graue omnino crimen, sed defensionem longam non requirit; satis est enim negare ita nos intellegere, ut illi, cum inuehuntur, existimant. si in secundo, non minus graue est, sed eadem uoce refellentur. si in tertio, nullum crimen est. age ac deinde scripturas ipsas considera. quid enim libris obiciunt ueteris quod dicitur testamenti? numquidnam, quod boni sunt, sed male intelleguntur a nobis? at eos
Abbreviated transcription (Latin):
Horũ triũ primũ non improbo. ultimũ non curo
Namq possũ reprehendere hominẽ. qui nulla sua
culpa male intellectus est. nec moleste habere
quem quã legi qui uerũ Non uiderit. cũ obesse
legentib nihil uideã. Unũ igitur genus est pro¬
batissimũ . & quasi purgatissimũ cũ & bona scrip¬
ta sunt : & in bonã partẽ accipiuntur alegentib
Id quoq tamen adhuc in duo diuiditur. non enĩ
penitus excludit errorẽ. Nam euenit ple¬
rumq ut cũ bene senserit scriptor. bene &iã lec¬
tor sentiat. sed aliud quã ille. & sepe melius sȩpe in¬
ferius. Utiliter tamen. Cũ autẽ & hoc sentimus
quod ille quẽ legimus. & id est uitȩ bene agen¬
de accommodatissimũ. cumulatissime sese hab&
Veritas. nec aliunde aperitur falsitatis locus
Quod genus cũ de reb obscurissimis lectio est
rarissimũ omnino est. Neq id mea sententia li¬
quido sciri. sed tantũ modo credi potest

Expanded text:
horum trium primum non inprobo, ultimum non curo. horum trium primum non inprobo, ultimum non curo. nam neque possum reprehendere hominem, qui nulla sua culpa male intellectus est, nec moleste habere quemquam legi, qui uerum non uiderit, cum obesse legentibus nihil uideam. unum igitur genus est probatissimum et quasi purgatissimum, cum et bona scripta sunt et in bonam partem accipiuntur a legentibus. id quoque tamen adhuc in duo diuiditur; non enim penitus excludit errorem. nam euenit plerumque, ut cum bene senserit scriptor, bene etiam lector sentiat, sed aliud quam ille et saepe melius, saepe inferius.utiliter tamen. cum autem et hoc sentimus, quod ille quem legimus — et id est uitae bene agendae adcommodatissimum — cumulatissime sese habet ueritas nec aliunde aperitur falsitatis locus. quod genus cum de rebus obscurissimis lectio est, rarissimum omnino est neque id mea sententia liquido sciri, sed tantummodo credi potest.
Abbreviated transcription (Latin):
tasse ille inpuerurũ adatib libestatẽ quandã in
ludendo & cibando. atq ignauũ ociũ stultus acda¬
mass& : Fac enim eũ eẽ defunctũ. Postquã hoc
mihi nuntiatũ est. nec interrogari ame potuis¬
se quicquã. ut aperir& sententiã suã eẽt Ne
quisquã tam improbus . qui mihi succenser& cum
hominis laudarẽ propositũ & uoluntatẽ. ꝑ illa
ipsa uerba quȩ acceperã. Quidquiꝰd &iã iustus re¬
rum existimator . non dubitar& fortasse laudare
opinionẽ ac uoluntatẽ meã cũ & innocentia mih
placer&. & homo de homine in re dubia bene po¬
tius existimare. cũ &iam male licer& Quȩ cũ
ita sint. Audi &iã earundẽ scripturarũ totidẽ
conditiones & differentias. Nam necesse est. to¬
tidẽ occurrant Aut enim utiliter scripsit
quispiã & non utiliter ab aliquo intellegitur
Aut utrumq inutiliter fit. aut utiliter intellegit
lector. cũ ille contra qui legitur scripserit

Expanded text:
tasse ille in puerorum aetatibus libertatem quamdam in tasse ille in puerorum aetatibus libertatem quamdam in ludendo et cibando atque ignavum otium stultus adamasset? Fac enim eum esse defunctum postquam hoc mihi nuntiatum est, nec interrogari a me potuisse quidquam, ut aperiret sententiam suam; essetne quisquam tam improbus qui mihi succenseret, cum hominis laudarem propositum et voluntatem per illa ipsa verba quae acceperam? Quid, quod etiam justus rerum exopinionem ac uoluntatem meam, cum et innocentia mihi placeret et homo de homine in re dubia bene potius existimarem, cum etiam male liceret. Quae cum ita sint, audi etiam earundem scripturarum totidem condiciones et differentias; nam necesse est totidem occurrant. aut enim utiliter scripsit quispiam et non utiliter ab aliquo intellegitur, aut utrumque inutiliter fit, aut utiliter intellegit lector, cum ille contra, qui legitur, scripserit.
Abbreviated transcription (Latin):
dat. in uirtute illũ summũ bonũ: hominis volup¬
tatem ille corporis credit. cũ iste nonse dederit
tam turpi noxiȩq sententiȩ: Neq ob aliã causam
ei placeat epicurus. nisi quod eũ sensisse Non putat
quod sentiri non oporteat. Hic error non mo¬
do humanus est. sed sepe &iã homine dignissimꝰ
Quid enim si mihi de aliquo quẽ diligerẽ nuntia¬
r&ur qđ sibi  ess& barbatus. pueritiã atq infan¬
tiam Ita placere multis audientib dixerit. ut¬
&iam iurauerit. se similiter velle uidere . Idque
ita mihi probar&ur. ut impudenter negarem
Num reprehendendus viderer. si eũ existimarẽ cũ
hoc dicer&. significare sibi voluisse. placere in no¬
centiã. & ab eis quib hominũ genus in uoluer&ur
cupiditatib animũ alienũ. & ex eo illũ magis
magisq diligerẽ quã antea diligebã. &iã si for
posuisse asseuer&. &ideo non eẽ culpandum Huicenĩ quid obẽ error
epicuri. si summum bonum

Expanded text:
dat, in uirtute illum summum bonum posuisdat, in uirtute illum summum bonum posuistatem ille corporis credit, cum iste non se dederit tam turpi noxiaeque sententiae neque ob aliam causam ei placeat Epicurus, nisi quod eum sensisse non putat, quod sentiri non oporteat? hic error non modo humanus est, sed saepe etiam homine dignissimus. quid enim? si mihi de aliquo, quem diligerem. nuntiaretur, quod sibi, cum esset barbatus, pueritiam atque infantiam ita placere multis audientibus dixerit. ut etiam iurauerit se similiter uelle uiuere, idque ita mihi probaretur, ut inpudenter negarem, num reprehendendus cuipiam uiderer, si eum existimarem, cum hoc diceret, significare uoluisse sibi placere innocentiam, et ab eis, quibus hominum genus inuolueretur cupiditatibus animum alienum, et ex eo illum magis magisque diligerem, quam antea diligebam, etiamsi forposuisse asseveret, et ideo non esse culpandum. Huic etiam quid obest error Epicuri, si summum bonum
Abbreviated transcription (Latin):
teger. Primi generis exemplũ est. ut si quisquã
uerbi gratia dicat & credat. radamantũ apud in¬
feros. audire ac diiudicare causas mostuorũ. eo
quod maronis in carmine id legerit: Hic enim er¬
rat duob modis. qđ & rem non credendã credit.
xeq id putandus est credidisse ille quem legit.
Alterum genus anim aduestis potest. siquis quia lu¬
cr&ius animã ex atomis eẽ scribit. eamq post
mostem in eosdẽ atomos solui atq interire. id ue¬
rum. ac sibi credendũ arbitr&ur. Nam & hic
non minus miser est. si dere tanta. id quod falsum
est pro cesto sibi ꝑsuasit. quamquã id lucr&ius
cuius libris deceptus est. opinatus sit. Quid enim huic
prodest de auctoris sententia cestũ esse: quando sibi eũ
non per quẽ errar&. sed cum quo errar& elegerit.
Tertio generi est illud accommodatũ. si quis epicurũ
lecto eius in libris aliquo loco. ubi continentiã lau¬

Expanded text:
teger. primi generis exemplum est, ut si quisquam teger. primi generis exemplum est, ut si quisquam uerbi gratia dicat et credat Rhadamanthum apud inferos audire ac diiudicare causas mortuorum, eo quod Maronis in carmine id legerit. hic enim errat duobus modis: quod et rem non credendam credit neque id putandus est credidisse ille quem legit. alterum genus animaduerti sic potest: si quis, quia Lucretius animam ex atomis esse scribit eamque post mortem in easdem atomos solui atque interire, id uerum ac sibi credendum arbitretur. nam et hic non minus miser est, si de re tanta id quod falsum est pro certo sibi persuasit, quamquam id Lucretius, cuius libris deceptus est, opinatus sit. quid enim huic prodest de auctoris sententia certum esse, quando sibi eum non per quem erraret, sed cum quo erraret, elegerit? tertio generi est illud adcommodatum: si quis Epicurum lecto eius in libris aliquo loco, ubi continentiam lau