comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
numerum continuo subiecit
dicens. Fecit eos & benedixit
eos Sed ut iam dixi diligenti¬
us in consequenti scriptura:
de hominis creatione require¬
mus Nunc aduertendum ẽ
quod postea quam dixit. Et sic
est factum. statim subiecit. Et
uidit ds̃ omnia quae fecit &
ecce bona ualde. Ubi intelle¬
gitur potestas & facultas ipsa
data naturae humanae. sumen¬
di adescam pabulum agri & fruc¬
tus ligni. Ad hoc enim intulit.
& sic est factum. quod ab illo
loco inchoauerat ubi ait. Et
dixit ds̃. Ecce dedi uobis pabu¬
lum seminale & cetera. Nã
si ad omnia quae supra dicta¬
dicta sunt retulerimus. quod
ait. Et sic est factum. Conse¬
quens erit ut fateamur eti¬
am cre uisse illos iam: & mul¬
tiplicatos impleuisse terram.
In eodem sexto die: quod eadẽ
scriptura testante. post mul¬
tos annos factum inuenimus.
Qua propter cumdata esset¬
haec facultas edendi. & hoc dõ
dicente homo cognouisset:
dicitur & sic factum est. In hoc
utique quod dõ dicente homo

Expanded text:
numerum continuo subiecit numerum continuo subiecit dicens: fecit eos et benedixit eos. sed, ut iam dixi, diligentius in consequenti scriptura de hominis creatione requiremus. Nunc aduertendum est, quod, posteaquam dixit: et sic est factum, statim subiecit: et uidit deus omnia, quae fecit, et ecce bona ualde, ubi intellegitur potestas et facultas ipsa data naturae humanae sumendi ad escam pabulum agri et fructus ligni. ad hoc enim intulit: et sic est factum, quod ab illo loco inchoauerat, ubi ait: et dixit deus: ecce dedi uobis pabulum seminale et cetera. nam si ad omnia, quae supra dicta sunt, rettulerimus, quod ait: et sic est factum, consequens erit, ut fateamur etiam creuisse illos iam et multiplicatos inpleuisse terram in eodem sexto die, quod eadem scriptura testante post multos annos factum inuenimus. quapropter, cum data esset facultas haec edendi, et hoc deo dicente homo cognouisset, dicitur: et sic est factum, in hoc utique, quod deo dicente homo
Abbreviated transcription (Latin):
uis insexu corporis earum.
aliud figuratum sit: Secun¬
dum quod solus uir dicitur
esse imago & gloria dĩ. Sic
& in ipsa prima conditione
hominis : secundum id. quod
& femina homo erat. ha¬
bebat itaque mentem suam.
eandemque rationalem. se¬
cundum quam ipsa quoque
facta est adimaginem dĩ. sed
propter unitatem coniunc¬
tionis: Fecit ds̃ inquit ho¬
minem adimaginem dĩ. Ac
nequis quam putaret. solum
sp̃m hominis factum. quam¬
uis secundum solum spm fieret
adimaginem dĩ : Fecit inquit
illum. masculum & feminam
fecit. illos. utiam etiam corpus
factum intellegatur . Rursus
nequisquam arbitraretur
ita factum. ut in homine singu¬
lari uterque sexus exprimere¬
tur : Sicut interdum nascun¬
tur homines. quos androgenos
uocant. o stendit se singula¬
rem numerum. propter con¬
iunctionis unitatem posuisse
Et quod de uiro mulier facta ẽ
sicut postea manifestatur.
Cumid quod hic breuiter dic¬
tum est diligentius coeperit
explicari. Et ideo pluralem

Expanded text:
uis in sexu, corporis earum uis in sexu, corporis earum aliud figuratum sit, secundum quod uir solus dicitur esse imago et gloria dei, sic et in ipsa prima conditione hominis secundum id, quod et femina homo erat, habebat utique mentem suam eandemque rationalem, secundum quam ipsa quoque facta est ad imaginem dei. sed propter unitatem coniunctionis, fecit deus, inquit, hominem ad imaginem dei. ac ne quisquam putaret solum spiritum hominis factum, quamuis secundum solum spiritum fieret ad imaginem dei, fecit illum, inquit, masculum et feminam fecit illos, ut iam etiam corpus factum intellegatur. rursus ne quisquam arbitraretur ita factum, ut in homine singulari uterque sexus exprimeretur, sicut interdum nascuntur, quos androgynos uocant, ostendit se singularem numerum propter coniunctionis unitatem posuisse et quod de uiro mulier facta est, sicut postea manifestabitur, cum id, quod hic breuiter dictum est, diligentius coeperit explicari; et ideo pluralem
Abbreviated transcription (Latin):
ipsam mentem hominis. in qua
factus est adimaginem dĩ qua¬
dam scilicet rationali uita
distribui. inaeternae contẽ¬
plationis ueritatem . & in re¬
rum temporalium ad minis¬
trationem: Atque ita fieri
quasi masculum & feminam:
illa parte consulente. hac
optemperante: In hacta¬
men distributione non rec¬
te dicitur imago dĩ: Nisi
illud quodineret contem¬
plandae in commutabili
ueritati. In cuius rei figura
paulus a postolus. uirum
tantum dicit imaginem &
gloriam dĩ. Mulier autem
inquit gloria uiri est. Ita
quamuis hoc induobus homi¬
nibus diuersi sexus. exterius
secundum corpus figuratum
sit: Quod etiam in una ho¬
minis interius mente intel¬
legitur:. Tamen & femina
quia corpore femina est
Renouatur etiam ipsa insp̃ũ
mentis suae inagnitione dĩ
Secundum imaginem eius
qui creauit. Ubi non est mas¬
culus & femina: Sicut autem
abhac gratia renouationis &
reformatione imaginis dĩ.
non separantur feminȩ. quã¬

Expanded text:
ipsam mentem hominis, in qua ipsam mentem hominis, in qua factus est ad imaginem dei, quandam scilicet rationalem uitam, distribui in aeternae contemplationis ueritatem et in rerum temporalium administrationem, atque ita fieri quasi masculum et feminam illa parte consulente, hac obtemperante: in hac tamen distributione non recte dicitur imago dei, nisi illud, quod inhaeret contemplandae incommutabili ueritati. in cuius rei figura Paulus apostolus uirum tantum dicit imaginem et gloriam dei; mulier autem, inquit, gloria uiri est itaque quamuis hoc in duobus hominibus diuersi sexus exterius secundum corpus figuratum sit, quod etiam in una hominis interius mente intellegitur, tamen et femina, quia corpore femina est, renouatur etiam ipsa in spiritu mentis suae in agnitionem dei secundum imaginem eius, qui creauit, ubi non est masculus et femina. sicut enim ab hac gratia renouationis et reformatione imaginis dei non separantur feminae, quam
Abbreviated transcription (Latin):
Potest tamen dici alium mo¬
dum esse potuisse incorpori
bus immortalibus. ut solo
piȩ caritatis affectu. Nulla
corruptionis concupiscentia
filii nascerentur. Nec mor¬
tuis parentibus successuri :
Nec ipsi morituri: donec ter¬
ra immortalibus hominibus
impleretur. Ac sic instituto
isto iusto & sc̃o populo qualẽ
post resurrectionem futurum
credimus: Nascendi etiam mo¬
dus fieret. potest quidem dici
Et quomodo dicatur. alia con¬
sideratio est. Sed non etiam
hoc quis quam dicere aude¬
bit. ciborum indigentiam qui¬
bus reficiantur. nisi morta li¬
bus corporibus esse posse ne¬
cessariam. Nonnulli autẽ
etiam hoc suspicatisunt. nunc
interiorem hominem factũ.
corpus autem hominis post¬
ea cumait scriptura: Et fin¬
xit ds̃ hominem delimo ter¬
rae. ut quod dictum est fecit.
ad spm pertineat. quod au¬
tem finxit. adcorpus. Nec
adtenderunt masculum &
feminam. Non nisi secundũ
corpus fieri potuisse. Licet
enim subtilissimȩ disseratur

Expanded text:
potest tamen dici alium mopotest tamen dici alium modum esse pobus immortalibus, ut solo piae charitatis affectu, nulla corruptionis concupiscentia filii nascerentur, nec mortuis parentibus successuri, nec ipsi morituri; donec terra immortalibus hominibus impleretur, ac sic instituto justo et sancto populo, qualem post resurrectionem futurum credimus, nascendi etiam modus fieret: potest quidem dici et, quomodo dicatur, alia consideratio est; sed non etiam hoc quisquam dicere audebit ciborum indigentiam, quibus reficiantur, nisi mortalibus corporibus esse posse. Nonnulli autem etiam hoc suspicati sunt tunc interiorem hominem factum, corpus autem hominis postea, cum ait scriptura: et finxit deus hominem de limo terrae, ut, quod dictum est: fecit, ad spiritum pertineat, quod autem: finxit, ad corpus, nec adtenderunt masculum et feminam nonnisi secundum corpus fieri potuisse. licet enim subtilissime disseratur
Abbreviated transcription (Latin):
corpora. siue in rationales ani¬
mȩ creabantur: Primo fac¬
ta est increatura intellec¬
tuali cognitio eorum. auer¬
bo quod dictum est utfierent.:
Propter quam cognitionem
primo dicebatur. Et sic est
factum ut ostenderetur fac¬
ta ipsa cognitio in ea natu¬
ra quae hoc in uerbo dĩ ante
cognoscere poterat. ac de¬
inde fiebant. ipsȩ corpora¬
les & inrationales creaturae.
propter quod deinceps adde¬
batur. Et fecit ds̃ Quomodo
autem homo immortalis. factus
sit. & acceperit adescam. Cum
aliis animalibus erbam pabu¬
li ferentem semen. & lignum
fructiferum et erbam uiridẽ:
difficile est dicere. Sienim
peccato mortalis effectus ẽ.
utique ante peccatum non
indigebat talibus cibis. ne¬
que enim possit corpus illud
fame corrumpi. Nam illud
quod dictum est. Crescite &
multiplicamini & implete
terram. Quam quam nisi ꝑ
concubitum maris & feminȩ
fieri non posse uideatur. Vn¬
de hinc quoque mortalium
corporum existet indicium:

Expanded text:
corpora siue inrationales anicorpora siue inrationales animae creabantur, primo facst in creatura intellectuali cognitio eorum a uerbo, quo dictum est, ut fierent, propter quam cognitionem primo dicebatur: et sic est factum, ut ostenderetur facta ipsa cognitio in ea natura, quae hoc in uerbo dei ante cognoscere poterat; ac deinde fiebant ipsae corporales et inrationales creaturae, propter quod deinceps addebatur: et fecit deus. Quomodo autem inmortalis factus sit homo et acceperit ad escam cum aliis animalibus herbam pabuli ferentem semen et lignum fructiferum et herbam uiridem, difficile est dicere. si enim peccato mortalis effectus est, utique ante peccatum non indigebat talibus cibis. neque enim posset corpus illud fame corrumpi. nam illud, quod dictum est: crescite et multiplicamini et inplete terram, quamquam nisi per concubitum maris et feminae fieri non posse uideatur — unde hinc quoque mortalium corporum existit indicium —
Abbreviated transcription (Latin):
tum erat ut fieret. hoc &
in hominis conditione serua¬
tur. Dixit enm ds̃. faciamus
hominem adimaginem & si¬
militudinem nostram. & ce¬
tera. Ac de inde non dicitur:
Etsic est factum. sed iam sub¬
infertur. Et fecit ds̃ homi¬
nem adimaginem dĩ. quia &
ipsa natura scilicet intellec¬
tualis est. sicut illa lux. & ꝓp¬
ter ea hoc est fieri quod est
agnoscere uerbum dĩ ꝑ quod
fit. Nam sidiceretur & sic ẽ
factum & postea subinferet᷑.
Et fecit ds̃. quasi primo factũ
intellegeretur. in cognitione
rationalis creaturae : ac de¬
inde in aliqua creatura quȩ
rationalis non esset . quia ue¬
ro &ista rationalis creatura ẽ
Et ipsa eadem agnitione per¬
fecta est: Sicut enim post lap¬
sum peccati homo. In agnitione
dĩ renouatur. secundum imagi¬
nem eius quicreauit eum: Ita
in ipsa agnitione creatus est.
ante quam delicto ueteresce¬
ret: VUnde rursus in eadem
agnitione renouaretur.
Quae autem non inea cogni¬
tione creatasunt. quia siue

Expanded text:
tum erat, ut fieret: hoc et tum erat, ut fieret: hoc et in hominis conditione seruatur; dixit enim deus: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram et cetera. ac deinde non dicitur: et sic est factum, sed iam subinfertur: et fecit deus hominem ad imaginem dei, quia et ipsa natura scilicet intellectualis est sicut illa lux, et propterea hoc est ei fieri, quod est agnoscere uerbum dei, per quod fit. Nam si diceretur: et sic est factum, et postea subinferretur: et fecit deus, quasi primo factum intellegeretur in cognitione rationalis creaturae ac deinde in aliqua creatura, quae rationalis non esset; quia uero et ista rationalis creatura est, et ipsa eadem agnitione perfecta est. sicut enim post lapsum peccati homo in agnitione dei renouatur secundum imaginem eius, qui creauit eum, ita in ipsa agnitione creatus est, antequam delicto ueterasceret, unde rursus in eadem agnitione renouaretur. quae autem non in ea cognitione creata sunt, quia siue
Abbreviated transcription (Latin):
Satis ostendens ubi sit homo cre¬
atus. adimaginẽ dĩ quia non cor¬
poris liniamentis:. Sed forma
quadam intellegibili. mentis in¬
luminatȩ. Ac perhoc sicut in
illa prima luce sieo nomine recte
intellegitur facta lux. intellec¬
tualis. particeps ae ternȩ at¬
que in commutabilis sapientiae
dĩ. Non dictum est. & sic est
factum. ut de inde repeteretur
Etfecit ds̃: quia sicut iam quan¬
tum potuimus disseruimus
Nonfiebat cognitio aliqua uer¬
bi dĩ inprima creatura. ut
postea cognitionem inferius
crearetur. quod in eo uerbo
creabatur. Sed ipsa primo
creabatur lux inqua fieret
cognitio uerbi dĩ. per quod cre¬
abatur. atque ipsa cognitio
illi esset. ab informitate sua
conuerti ad formantem dm̃
& creari atque formari
tum. Ubi significatur in illa
luce. hoc est intellectuali
creatura prius facta uerbi
cognitio. Ac deinde cum di¬
citur. Et fecit ds̃ : ipsius crea¬
turae genus fieri demons¬
tratur : : quod in uerbo dĩ dic¬

Expanded text:
satis ostendens, ubi sit homo cresatis ostendens, ubi sit homo creatus ad imaginem dei, quia non corporis liniamentis, sed forma quadam intellegibili mentis inluminatae. Ac per hoc, sicut in illa prima luce, si eo nomine recte intellegitur facta lux intellectualis particeps aeternae atque incommutabilis sapientiae dei, non dictum est: et sic est factum, ut deinde repeteretur: et fecit deus, quia, sicut iam, quantum potuimus, disseruimus, non fiebat cognitio aliqua uerbi dei in prima creatura, ut post eam cognitionem inferius crearetur, quod in eo uerbo creabatur, sed ipsa primo creabatur lux, in qua fieret cognitio uerbi dei, per quod creabatur, atque ipsa cognitio illi esset ab informitate sua conuerti ad formantem deum et creari atque formari, tum, ubi significatur in illa luce, hoc est in intellectuali creatura, prius facta uerbi cognitio, ac deinde, cum dicitur: et fecit deus, ipsius creaturae genus fieri demonstratur, quod in uerbo dei dic
Abbreviated transcription (Latin):
quam diceretur. fecit ds̃ ad
imaginem suam. Cum autẽ
nunc dicitur adimaginem dĩ.
cum superius dictum sit. adi¬
maginem nostram. Significa¬
tur quod nonid agat illa plu¬
ralitas personarum. ut plu¬
res deos uel dicamus uelcre¬
damus. uel intellegamus
tem. dictum est ad imaginem
nostram. unum dm̃ accipia¬
mus. propter quod dictum
est adimaginem dĩ. Hinc etiã
illud non est pretereundum.
quia cum dixisset adimaginem
nostram: Statim sub iunxit. Et
habeat potestatem piscium maris.
Et uolatilium cȩli. Etceterorũ
animantium rationis exper¬
tium. Ut uidelicet intellega¬
mus in eo factum hominem adima¬
ginem dĩ. in quo in rationabilibus
animantibus ante cellit. Id
autem ẽ ipsa ratio. uel mens uel
intellegentia. uel siquo alio uo¬
cabulo commodius appellatur
Vnde & apostolus dicit. Reno¬
uamini spũ mentis uestrȩ. & in¬
duite nouum hominẽ quireno¬
uatur in agnitione dĩ : Secundũ
imaginem eius quicreauit eum

Expanded text:
quam diceretur: fecit deus ad quam diceretur: fecit deus ad imaginem suam. cum autem nunc dicitur: ad imaginem dei, cum superius dictum sit: ad imaginem nostram, significatur, quod non id agat illa pluralitas personarum, ut plures deos uel dicamus uel credamus uel intellegamus,tem dictum est: ad imaginem nostram — unum deum accipiamus, propter quod dictum est: ad imaginem dei. Hic etiam illud non est praetereundum, quia, cum dixisset: ad imaginem nostram, statim subiunxit: et habeat potestatem piscium maris et uolatilium caeli et ceterorum animalium rationis expertium, ut uidelicet intellegamus in eo factum hominem ad imaginem dei, in quo inrationalibus animantibus antecellit. id autem est ipsa ratio uel mens uel intellegentia uel si quo alio uocabulo commodius appellatur. unde et apostolus dicit: renouamini in spiritu mentis uestrae et induite nouum hominem, qui renouatur in agnitionem dei secundum imaginem eius, qui creauit eum,
Abbreviated transcription (Latin):
escam. & omnib bestiis terrae.
& omnibus uolatilib caeli. &
omni reptili &repenti super
terram. quod habet inse sp̃m
uitȩ. Etomne pabulum uiride
in escam Et factum est sic.
Et uidit ds̃ omnia quae fecit.
& ecce bona ualde. Et factum
est uespera. Et factum est ma¬
ne dies sextus. Etiam atque
etiam denatura hominis po¬
terit uberior considerandi.
& diligentius disserendi locus
Nunc tamen ut opera sex
dierum. nostra inquisitio per¬
tractatioque concludat. hoc
primum breuiter dicimus.
Non in differenter accipien¬
dum. quod in aliis operibus
dicitur: Dixit ds̃. fiat. hic
autem dixit ds̃: Faciamus
hominem adimaginẽ & simi¬
litu dinem nostram. Ad in si¬
tem intellegendam. statim
ammonet dicens. Et fecit ds̃
hominem adimaginem dĩ
Non quasi pater adimaginẽ
filii. Aut filius adimaginem
patris. Alioquin nonuere
dictum est ad imaginem nos¬
tram: Si ad patris solius. aut
ad filii solius imaginem. factus
est homo: sed ita dictum. fe¬
cit ds̃ adimaginem dĩ. tam¬

Expanded text:
escam et omnibus bestiis terrae et omnibus uolatilibus caeli et omni reptili repenti super terram, quodhabetin se spiritum uitae - et omne pabulum uiride in escam. et factum est sic. et uidit deus omnia, quae fecit, et ecce bona ualde. et facta est uespera, et factum est mane dies sextus. etiam atque etiam de natura hominis post erit uberior considerandi et diligentius disserendi locus. nunc tamen, ut opera sex dierum nostra inquisitio pertractatioque concludat, hoc primum breuiter dicimus non indifferenter accipiendum, quod in aliis operibus dicitur: dixit deus: fiat, hic autem: dixit deus: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, ad insitem intellegendam statim admonet dicens: et fecit deus hominem ad imaginem dei, non quasi pater ad imaginem filii aut filius ad imaginem patris — alioquin non uere dictum est: ad imaginem nostram, si ad patris solius aut ad filii solius imaginem factus est homo — sed ita dictum: fecit deus ad imaginem dei, tam
Abbreviated transcription (Latin):
homini pareret ad laborem.
sed cuius cemodi animalibus
conuenientem cibũ. Sunt e¬
nim quȩ his generibus & mol¬
lioribus. & aridiorib: cõmode
sua uiter que uescantur
Tunc autẽ coeperit ista ho¬
mini parere. ad aerum nosum
negotium: Cum post peccatũ
coepit interra laborare. Non
quod aliis locis haec antea nas¬
cerentur : Et post in agris quos
homo ad capiendos fructus
coleret: Sed & prius & postea
in hisdem locis. Prius tamen
non homini. postea autem ho¬
mini. ut hoc significaretur
quod ad ditum est ibi. qui a
non est dictum: Spinas &tri¬
bulos pariet. sed pariet tibi.
ldest ut tibi iã istanasci in ci¬
piant ad laborem. qua e
ad pastum tantum modo. a¬
liis animalibus antea nasce¬
bantur. Et dixit ds̃ facia¬
mus hominem adimaginem
& similitudinem nostram.
& dominetur piscium maris.
& uolatilium cȩ̨li . & omnium
pecorum. & omnis terrȩ. &
omnium reptilium repenti¬
um super terram. Et fecit
ds̃ hominem: adimaginem di

Expanded text:
homini pareret ad laborem, homini pareret ad laborem, sed cuiusque modi animalibus conuenientem cibum — sunt enim, quae his generibus, et mollioribus et aridioribus, commode suauiterque uescantur — tunc autem coeperit ista homini parere ad aerumnosum negotium, cum post peccatum coepit in terra laborare, non quod aliis locis haec antea nascerentur et postea in agris, quos homo ad capiendas fruges coleret, sed et prius et postea in isdem locis, prius tamen non homini, post autem homini, ut hoc significetur, quod additum est: tibi, quia non est dictum: spinas et tribulos pariet, sed: pariet tibi, id est, ut tibi iam ista nasci incipiant ad laborem, quae ad pastum tantummodo aliis animalibus antea nascebantur. Et dixit deus: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram; et dominetur piscium maris et uolatilium caeli et omnium pecorum et omnis terrae et omnium reptilium repentium super tDeus hominem, secundum imaginem Dei
Abbreviated transcription (Latin):
dam fruentium. infructus
nomine consideratur. Quan¬
tae autem sint utilitates: Si¬
ue manifestę: Siue occulte.
omnium quae terra
gignens radicitus alet. &¬
ipsi quaedam intueantur.
& ab expertis cetera in qui¬
rant. Et despinis quidem ac
tribulis absolutior potest
esse responsio. quia post
peccatum dictum est homi¬
ni de terra. spinas & tribulos
pariet tibi. Nec tamen faci¬
le dicendum est. Tunc coe¬
pisse ista oriri exterra. For¬
tassis enim in ipsis quoque
generibus seminum. multae
repperiuntur. Vtilitates. po¬
terant habere locum suum
sine ulla poena hominis. sed
ut in agris inquibus iam poe¬
naliter laborabat. etiam
ista nascerentur. hoc adcu¬
mulum poene ualere credi
potest. Cum possint alibi nas¬
ci. uel ad auium pecorum que
pastus. uel ad ipsorum homi¬
num aliquos usus. Quam quã
& ille sensus non ab orreret.
ab his uerbis. quodita intellegi¬
tur dictum: Spinas & tribulos
pariet tibi. ut hȩc etiam an¬
tea terra pariens : Nontamen

Expanded text:
dam fruentium in fructus dam fruentium in fructus nomine consideratur. quantae autem sint utilitates, siue manifestae siue occultae, omnium, quae terra gignens radicitus alit, et ipsi quaedam intueantur et ab expertis cetera inquirant. Et de spinis quidem ac tribulis absolutior potest esse responsio, quia post peccatum dictum est homini de terra: spinas et tribulos pariet tibi. nec tamen facile dicendum est tunc coepisse ista oriri ex terra. fortassis enim quoniam in ipsis quoque generibus seminum multae reperiuntur utilitates, poterant habere locum suum sine ulla poena hominis. sed ut in agris, in quibus iam poenaliter laborabat, etiam ista nascerentur, hoc ad cumulum poenae ualere credi potest, cum possent alibi nasci uel ad auium pecorumque pastus uel ad ipsorum hominum aliquos usus. quamquam et ille sensus non abhorret ab his uerbis, quo ita intellegitur dictum: spinas et tribulos pariet tibi, ut haec etiam antea terra pariens non tamen
Abbreviated transcription (Latin):
etiam corpora hominum mor¬
tuorum Quasi uero quicquã
intersit ad nostram utilitatẽ.
Ista caro iam exanimis. in na¬
turae: profunda secreta. per
quos transitus eat: Unde
mirabili omnipotentia cre¬
atoris. reformanda rursum
seruatur. Quamquam & hinc
fiat quaedam prudenti¬
bus ammonitio. ut se ita cõ¬
mendent fideli creatori:
Omnia maxima & minima
occulto nutu ad ministran¬
numerati sunt. Ne propter
in anes curas exanimatorũ
corporum suorum. ulla ge¬
nera mortuum perhorres¬
cant. Sed piȩ fortitudinis
neruos. ad omnia prȩparare
non dubitent. Talis etiam
quaestio despinis & tribulis
solet oboriri. & dequibus dã
lignis infructuosis. uel quur
uel quando creataesunt. cũ
ds̃ dixerit: Producat ter¬
ra erbam uirentem. pabuli
seminantem semen. &lignũ
fructiferum faciens fructũ.
Sed quiita mouentur. non in¬
tellegunt: Saltim deusita¬
tis formulis humani iuris. quẽ¬
ad modum appelletur usus¬
fructus. Utilitas enim quae¬

Expanded text:
etiam corpora hominum moretiam corpora hominum mortuorum. quasi uero quidquam intersit ad nostram utilitatem, ista caro iam exanimis in naturae profunda secreta per quos transitus eat, unde mirabili omnipotentia creatoris reformanda rursus eruatur. quamquam et hinc fiat quaedam prudentibus admonitio, ut se ita commendent fideli creatori omnia, maxima et minima, occulto nutu administrannumerati sunt, ne propter inanes curas exanimatorum corporum suorum ulla genera mortium perhorrescant, sed piae fortitudinis neruos ad omnia praeparare non dubitent. Talis etiam quaestio de spinis et tribulis solet oboriri et de quibusdam lignis infructuosis, uel cur uel quando creata sint, cum deus dixerit: producat terra herbam pabuli seminantem semen et lignum fructiferum faciens fructum. sed qui ita mouentur, non intellegunt saltem de usitatis formulis humani iuris, quemadmodum appelletur ususfructus.. utilitas enim quae
Abbreviated transcription (Latin):
na. qua omnibus inrationabi¬
libus animantibus ante cel¬
lit: Cum illa uideat amaxi¬
mis elephantis. usque ad mi¬
nimos uermiculos. prosalute
corporali & temporali. quã
prosui generis inferiore ordi¬
natione sortitasint. siue re¬
sistendo. siue cauendo agere
quicquid ualent: quod non ap¬
parent : Nisi cum qua edam re¬
fectionem corporis sui. exalio¬
rum corporibus quaerunt.
Alia se uel repugnandi uiri¬
bus. uel fuge praesidio uel la¬
tebrarum munimine tueren¬
tur. Nam & ipse corporis do¬
lor. in quolibet animante. mag¬
na & mirabilis animȩ uis est.
quaeillam conpagem in effabili
permixtione uitaliter conti¬
net. Etinquadam sui modu¬
li redigit unitatem. cum eam
non in differenter. sed ut ita
dicam. indignanter patitur
corrumpi atque dissolui
Illud etiam fortasse aliquẽ
moueat. sianimalia noxia
uiuos homines. aut poenali¬
ter ledunt. aut sa lubriter
exercent. aut utiliter pro¬
bant. Aut ignoranter docent
Cur in escas suas dilacerant

Expanded text:
na, qua omnibus inrationana, qua omnibus inrationalibus animantibus antecellit, cum illa uideat a maximis elephantis usque ad minimos uermiculos pro salute corporali et temporali. quam pro sui generis inferiore ordinatione sortita sunt, siue resistendo sine cauendo agere quidquid ualent: quod non adparet, nisi cum quaedam refectionem corporis sui ex aliorum corporibus quaerunt, alia se uel repugnandi uiribus uel fugae praesidio uel latebrarum munimine tuentur. nam et ipse corporis dolor in quolibet animante magna et mirabilis animae uis est, quae illam conpagem ineffabili permixtione uitaliter continet et in quandam sui moduli redigit unitatem, cum eam non indifferenter, sed, ut ita dicam, indignanter patitur corrumpi atque dissolui. Illud etiam fortasse aliquem moueat, si animalia noxia uiuos homines aut poenaliter laedunt aut salubriter exercent aut utiliter probant aut ignoranter docent, cur in escas suas dilacerant
Abbreviated transcription (Latin):
tientiae ad profectum cete¬
rorum. Etipse sibi homo
intemptationibus certius
innotescit. Etiuste salus
illa perpetua. quae tur piter
amissa est peruoluntatem.
fortiter recipitur perdolo¬
rem: dicit aliquis. Quur er¬
go inuicem bestię nocent
quibus nec peccata ulla
sunt ut uinelicta ista dica¬
tur: Nec ullam recipiunt
tali exercitatione uirtutẽ.
Ideo nimirum quia scilicet
alie cibi sunt : alia sunt. nec
recte possumus dicere non es¬
sent aliȩ. quibus aliȩ uesce¬
rentur. Habent enim omnia
quam diu sunt. mensuras. nume¬
ros. ordines suos. quae cuncta
merito considerata laudantur
Nec sine occulta pro suo ge¬
nere moderatione pulchri¬
tudinis. temporalis. etiam
ex alio in aliud transeundo
mutantur: Quod & si stultos
latet. sublucet proficienti¬
bus. clarum que perfectis ẽ.
& certe omnibus talibus in¬
ferioris creaturae motibus.
prebentur homini salubres
admonitiones. ut uideat
Quantum sibi satagendum sit
prosalute spiritali & sempiter¬

Expanded text:
tientiae ad profectum cetetientiae ad profectum ceterorum, et ipse sibi homo in temtationibus certius innotescit, et iuste salus illa perpetua, quae turpiter amissa est per uoluntatem, fortiter recipitur per dolorem. Dicet aliquis: cur ergo inuicem bestiae nocent, quibus nec peccata ulla sunt, ut uindicta ista dicatur, nec ullam recipiunt tali exercitatione uirtutem? ideo nimirum, quia scilicet aliae cibi sunt aliarum. nec recte possumus dicere: non essent aliae, quibus aliae uescerentur. habent enim omnia, quamdiu sunt, mensuras, numeros. ordines suos: quae cuncta merito considerata laudantur nec sine occulta pro suo genere moderatione pulchritudinis temporalis etiam ex alio in aliud transeundo mutantur. quod si stultos latet, sublucet pro- proficientibus clarumque perfectis est. et certe omnibus talibus inferioris creaturae motibus praebentur homini salubres admonitiones, ut uideat, quantum sibi satagendum sit pro salute spiritali et sempiter
Abbreviated transcription (Latin):
Fideliter at testante apostolo
& dicente. Non quia iam ac¬
ceperim aut iam perfectus
sim. Cumque adhuc exer¬
cendae atque infirmitate
perficiende uirtuti. necessa¬
riae sint temptationes & mo¬
lestiae corporales. Eodem
rursus a postolo manifestan¬
te qui ait. In magnitudine
reuelationum neextolleretur.
datum sibi esse stimulum car¬
nis angelum satanae ut eum
cola fizaret . Rogatum que
a se dñm tertio ut discederet
abeo. respondisse sibi suffi¬
cit tibi gratia mea. Nam
uirtus in infirmitate per¬
ficitur. Tamen & sc̃s dani¬
hel inter leones saluus at¬
que intrepidus uixit. qui
non utique dõ mentiens. in
oratione: Nontantum pec¬
cata populi. sed etiam sua
fatetur: & in ipsius a posto¬
li manu mortifera uipera
inhesit. ncc lesit. Potue¬
runt ergo etiam ista cre¬
ata nihil nocere. sicausa
non extitisset uel terrendo¬
rum puniendorum que uiti¬
orum: uel probandȩ̨ perfici¬
ende uirtutis. quia &exem¬
pla sunt demonstranda pa¬

Expanded text:
fideliter adtestante apostolo fideliter adtestante apostolo et dicente: non quia iam acceperim aut iam perfectus sim, cumque adhuc exercendae atque in infirmitate perficiendae uirtuti necessariae sint temtationes et molestiae corporales eodem rursus apostolo manifestante, qui ait, in magnitudine reuelationum ne extolleretur, datum sibi esse stimulum carnis, angelum satanae, ut eum colaphizaret, rogatumque a se dominum tertio, ut discederet ab eo, respondisse sibi: sufficit tibi gratia mea; nam uirtus in infirmitate perficitur, tamen et sanctus Danihel inter leones saluus atque intrepidus uixit, qui non utique deo mentiens in oratione non tantum peccata populi sui, sed etiam sua fatetur, et in ipsius apostoli manu mortifera uipera inhaesit nec laesit. potuerunt ergo ista etiam creata nihil nocere, si causa non extitisset uel terrendorum puniendorumque uitiorum uel probandae perficiendaeque uirtutis, quia et exempla sunt demonstranda pa
Abbreviated transcription (Latin):
orta sunt. Vt potius ad supple¬
mentum habitationis. quam ad
numerum habitatorũ pertine¬
re intellegerentur. Ciȩ
uero quȩ de animalium gignun¬
tur corporibus. & maxime mor¬
tuorum. absurdissimum est dicere :¬
Tunc creata. cumanimalia ipsa
creata sunt: Nisi quia inerat in
omnibus animantis corporibus
suis quȩdam naturalia. Et qua¬
si prȩseminata. & quod ammodo
liciata primordia futurorũ ani¬
malium. quȩ de corruptionibus ta¬
lium corporum. prosuo quaeque
genere ac differentus erant ex¬
ortura. pera ministrationẽ
ineffabilem. omnia mouente
in commutabili creatore.
Degeneribus quoque anima¬
lium uenenosis & perniciosis
quaeri solet. utrum post pec¬
catum hominis aduindictam
creata sint. An potius cum
iam creata essent innoxia.
Nonnisi postea peccatoribus
nocere coeperunt. Neque
hoc mirum est. quando quidẽ
etiam temporibus huius uitae
laboriosȩ atque erumnosae.
Cumsit nemo ita iustus ut
perfectum se audeat dicere.

Expanded text:
orta sunt, ut potius ad subpleorta sunt, ut potius ad subplementum habitationis quam ad numerum habitatorum pertinre intellegerentur. cetera uero, quae de animalium gignuntur corporibus, et maxime mortuorum, absurdissimum est dicere tunc creata, cum animalia ipsa creata sunt: nisi quia inerat iam omnibus animatis corporibus uis quaedam naturalis et quasi praeseminata et quodammodo liciata primordia futurorum animalium, quae de corruptionibus talium corporum pro suo quaeque genere ac differentiis erant exortura per administrationem ineffabilem omnia mouente incommutabiliter creatore. De generibus quoque animalium uenenosis et perniciosis quaeri solet, utrum post peccatum hominis ad uindictam creata sint, an potius, ut iam creata essent innoxia, nonnisi postea peccatoribus nocere coeperunt. neque hoc mirum est, quandoquidem etiam temporibus huius uitae laboriosae atque aerumnosae, cum sit nemo ita iustus, ut perfectum se audeat dicere
Abbreviated transcription (Latin):
disponens. necea ipsa rerum
nouissima. quae prosui gene¬
ris ordine dissoluuntur.
Et quarum dissolutionem . ex
poena nostrae mortalitatis
horremus. relinquit informia.
Sedcreat minima corpore.
acuta sensu animantia ut ma¬
iore attentione stupeamus
Agilitatem muscę̧ uolantis
quam magnitudinem iumenti
gradientis Amplius que mi¬
remur opera formicularum.
quam onera camelorũ. Sed
conditionibus quȩ istos ex die¬
rum ordine creata narrant᷑.
Hȩc quoque minima institu¬
ta credamus. An postea con¬
sequentibus corruptibilium
corporum solutionibus. hoc
quȩritur : & potest quidem dici.
ea minutissima quȩ ex aquis uel
terris oriuntur. tunc creata.
Inquibus etiam illa non absur¬
de intelleguntur. quȩ nascuntur
ex his quȩ terra germinante or¬
tasunt. Et quia prȩcesserant
conditionem: Nonsolum anima¬
lium sed etiam luminarium. Et
quia terrȩ continuantur per
radicum conexionem. Unde
illo die quo apparuit arida ex¬

Expanded text:
disponens nec ea ipsa rerum disponens nec ea ipsa rerum nouissima, quae pro sui generis ordine dissoluuntur, et quarum dissolutionem ex poena nostrae mortalitatis horremus, relinquit informia, sed creat minima corpore, acuta sensu animantia, ut maiore adtentione stupeamus agilitatem muscae uolantis quam magnitudinem iumenti gradientis ampliusque miremur opera formicularum quam onera camelorum. Sed conditionibus, quae isto sex dierum ordine creata narrantur, haec quoque minima instituta credamus, an postea consequentibus corruptibilium corporum solutionibus, hoc quaeritur. et potest quidem dici ea minutissima, quae ex aquis uel terris oriuntur, tunc creata: in quibus etiam illa non absurde intelleguntur, quae nascuntur ex his, quae terra germinante orta sunt, et quia praecesserant conditionem non solum animalium, sed etiam luminarium, et quia terrae continuantur per radicum conexionem, unde illo die, quo adparuit arida, ex
Abbreviated transcription (Latin):
am non dictum intellegere¬
tur. Necessarium autem fuit
hoc in homine repetere. ne
quis quam diceret. In officio
gignendi filios. ullum esse pec¬
catum. Sicut est in libidine
siue fornicandi. Siue ipso con¬
iugio in moderatius ab utendi.
Nonnulla etiam dequibus dã
minutissimis anima libus quȩs¬
tio. utrum in primis rerum con¬
pactionibus creata sint. An
ex consequentibus rerum mor¬
talium conditionibus. Nam
pleraque eorum. aut deuiuorũ
corporum uitus. uel purgamen¬
tis. uel ex alationibus. Aut cada¬
uerum tabe gignuntur: Quae¬
dam etiam decorruptione lig¬
norum & herbarum : quȩdam de
corruptionib fructuum. quorũ
omnium non possumus recte dicre
dm̃ non esse creatorem. In est
enim omnibus quod dam na¬
turae sui generis decus. ita
ut in his maior sit a miratio
bene considerantis:. Et laus
uberior omnipotentis artifi¬
cis qui omnia insapientia fecit.
quae a fine usque ad finem per¬
tendens. & sua uiter cũncta

Expanded text:
am non dictum intellegeream non dictum intellegeretur ? necessarium autem fuit hoc in homine repetere, ne quisquam diceret in officio gignendi filios ullum esse peccatum, sicut est in libidine siue fornicandi sine ipso coniugio inmoderatius abutendi. Nonnulla etiam de quibusdam minutissimis animalibus quaestio est, utrum in primis rerum conditionibus creata sint, an ex consequentibus rerum mortalium corruptionibus. nam pleraque eorum aut de uiuorum corporum uitiis, uel purgamentis uel exhalationibus aut cadauerum tabe gignuntur, quaedam etiam de corruptione lignorum et herbarum, quaedam de corruptionibus fructuum: quorum omnium non possumus recte dicere deum non esse creatorem. inest enim omnibus quoddam naturae sui generis decus, ita ut in his maior sit admiratio bene considerantis et laus uberior omnipotentis artificis, qui omnia in sapientia fecit, quae a fine usque ad finem pertendens et suauiter cuncta
Abbreviated transcription (Latin):
herbarũ. lignorũ. piscium. uola¬
tilium. serpentium. pecorũ. bes¬
tiarũ. ut sic dictum accipiamus.
secundum genus. ac si diceretur
generatim. ut interse similia
atque ad unam originem semi¬
nis pertinentia distingueren¬
tur aceteris. Item quȩritur
quidtantum aquarum ani¬
malia decreatore meruerunt.
ut sola benedicerentur sicut
homines. Nam &ipsa bene¬
dixit ds̃ dicens. Crescite
& multiplicamini & implete
aquas maris & uolatilia mul¬
tiplicentur super terram:
An inuno creaturae genere
dicendum fuit. ut inceteris con¬
sequenter intellegeretur:
quae generationibus crescunt
Prius ergo diceretur in eo.
quod primum tale creatum
est. inherba scilic& atque lig¬
no. Anforte quaenullum
haberent propagandae pro¬
lis affectum. ac sine ullo sen¬
su generarent. Indigna iudi¬
cauit illis benedictionis uer¬
bis. Crescite & multiplica¬
mini: ubi autem talis inesset
affectus. ibi primum hoc dixit.
Vtinterrenis animalibus eti¬

Expanded text:
herbarum, lignorum, piscium, uolaherbarum, lignorum, piscium, uolatilium, serpentium, pecorum, bestiarum, ut sic dictum accipiamus: secundum genus, ac si diceretur generatim, ut inter se similia atque ad unam originem semipertinentia distinguerentur a ceteris. Item quaeritur, quid tantum aquarum animalia de creatore meruerint, ut sola benedicerentur sicut homines. nam et ipsa benedixit deus dicens: crescite et multiplicamini et inplete aquas maris, et uolatilia multiplicentur super terram. an in uno genere creaturae dicendum fuit, ut in ceteris consequenter intellegeretur, quae generationibus crescunt? prius ergo diceretur in eo, quod primum tale creatum est, in herba scilicet atque ligno. an forte quae nullum haberent propagandae prolis adfectum ac sine ullo sensu generarent indigna iudicauit illis benedictionis uerbis: crescite et multiplicamini, ubi autem talis inesset adfectus, ibi primum hoc dixit, ut in terrenis animalibus eti
Abbreviated transcription (Latin):
Cur ergo &de homine non ita
dictum est : Faciamus homi¬
nem adimaginem & similitu¬
dinem nostram secundum ge¬
nus. Cum & hominis propa¬
go manifesta sit: Anquia non
ita ds̃ fecerat hominem ut
moreretur. si prȩceptum
seruare uoluisset. Et ideo non
erat necessarius decessori
successor. Sed propter pecca¬
tum conparatus est pecoribus
insensatis. & similis factus est
eis. ut iam filii sȩculi huius ge¬
nerent & generentur. quopos¬
sit mortalium genus seruata
successione subsistere. Quid
sibi uult ergo post hominem
factum. illa benedictio. Cres¬
cite & multiplicamini &imple¬
te terram. Quodutique gene¬
rando fieri possit: An nihil
hinc temere dicendum. donec
ad eum scripturȩ locum per¬
ueniamus. ubi diligentius ista
requirenda atque tractanda
sunt. Potest enim nunc fortas¬
sae sufficere. ꝓropter ea de homi¬
ne nondictũ ẽẽ secundum ge¬
nus: quia unus fiebat dequo eti¬
am femina facta est. Non enĩ
multa genera hominum sicut

Expanded text:
Cur ergo et de homine non ita Cur ergo et de homine non ita dictum est: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram secundum genus, cum et hominis propago manifesta sit? an quia non ita deus fecerat hominem, ut moreretur, si praeceptum seruare uoluisset, et ideo non erat necessarius decessori successor? sed post peccatum conparatus est pecoribus insensatis et similis factus est eis, ut iam filii saeculi huius generent et generentur, quo , possit mortalium genus seruata successione subsistere. quid sibi ergo uult post hominem factum illa benedictio: crescite et multiplicamini et inplete terram, quod utique generando fieri posset? an nihil hinc temere dicendum, donec ad eum scripturae locum perueniamus, ubi diligentius ista requirenda atque tractanda sunt? potest enim nunc fortasse sufficere propterea de homine non dictum esse: secundum genus, quia unus fiebat, de quo etiam femina facta est. non enim multa genera hominum, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
natũ secundum genus. Anquia
hȩc itaexorta sunt ut ex eis alię
nascerentur. Et originis formã
successione seruarent: Ideo dicun¬
tur secundum genus suũ ꝓpaga¬
tionẽ ꝓlis qua permansura cre¬
abantur. Sedcur delignis &
erbis. non solum dicitur secundũ
genus. Uerum etiam secundũ
similitudinem: cum & animalia.
siue aquarũ. siue terrarum se¬
cundum similitudinem suam
generent. Anquia genus sequi¬
tur similitudo. noluit eam ubiq
repetere. Nam & semen non
ubique repetiuit: Cum tam her¬
bis & lignis insit quamanima.¬
lib &si non omnibus: obserua¬
tum est enim quaedam ita nas¬
ci exaquis uel terra. ut sexus
eis nullus sit. Et ideo semen
eorum non sit in eis sed melem̃¬
tis ex quibus oriuntur. Hoc ẽ
ergo secundum genus ubi & se¬
minum uis. & similitudo intel¬
legitur : Succedentium dece¬
dentibus: quia nihil eorũ ita
creatum est. ut semel ex ister&
uel permansurum uel nullo
succedente decessurum.

Expanded text:
natum secundum genus. An quia natum secundum genus. An quia haec ita exorta sunt, ut ex eis alia nascerentur et originis formam successione seruarent, ideo dicuntur secundum genus propter propagationem prolis, qua permansura creabantur? sed cur de lignis et herbis non solum dicitur: secundum genus, uerum etiam secundum similitudinem, cum et animalia siue aquarum siue terrarum secundum similitudinem suam generent? an, quia genus sequitur similitudo, noluit eam ubique repetere ? nam et semen non ubique repetiuit, cum tam herbis et lignis insit quam animalibus etsi non omnibus. obseruatum est enim quaedam ita nasci ex aquis uel terra, ut sexus eis nullus sit, et ideo semen eorum non sit in eis, sed in elementis, ex quibus oriuntur. hoc est ergo secundum genus, ubi et seminum uis et similitudo intellegitur succedentium decedentibus, quia nihil eorum ita creatum est, ut semel existeret, uel permansurum uel nullo succedente decessurum.
Abbreviated transcription (Latin):
tione discerni. quod in usuluo¬
tidiano facile anim aduerti
potest. Non frustra etiã lec¬
torem mouet. utrum nepas¬
sim & quasi fortuitu. an aliqua
ratione dicatur secundũ genus.
tamquam fuerint & antea
cum primo creata narrentur.
Angenus eorum insuperiorib
rationibus intellegendum est
Vtique spiritalibus. secundũ
quas creantur inferius. Sed
siita esset. hoc deluce. hoc
decaelo. hoc deaquis & terris.
hoc decaeli luminaribus dice¬
retur. Quid enim eorum est.
ciuus non ȩterna & in commu¬
tabilis ratio in ipsa dĩ sapien¬
tia uigeat: quae ad tingit a
fine usque adfinem fortiter
& disponit omnia suauiter
Incipit autem hoc dici deher¬
bis & lignis. usque adhȩc ter¬
rena animantia. Nam & ine¬
is quȩ exaquis creata sunt.
quamuis in prima commemo¬
ratione dictum nonsit. In illa
tamen iteratione dictum ẽ
Etfecit ds̃ cactos magnos & om¬
nem animã animaliũ. reptiliũ.
quȩ eduxerunt aquȩ secundum
genus suũ. & omne uolatile pen¬

Expanded text:
tione discerni, quod in usu loquendi cotidiano facile animaduerti potest. Non frustra etiam lectorem mouet, utrumne passim et quasi fortuito an aliqua ratione dicatur: secundum genus, tamquam fuerint et antea, cum primo creata narrentur. an genus eorum in superioribus rationibus intellegendum est, utique spiritalibus, secundum quas creantur inferius? sed si ita esset, hoc de luce, hoc de caelo, hoc de aquis et terris, hoc de caeli luminaribus diceretur. quid enim eorum est, cuius non aeterna et incommutabilis ratio in ipsa dei sapientia uigeat, quae adtingit a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suauiter? incipit autem hoc dici de herbis et lignis usque ad haec terrena animantia. nam et in eis, quae ex aquis creata sunt, quamuis in prima commemoratione dictum non sit, in illa tamen iteratione dictum est: et fecit deus cetos magnos et omnem animam animalium reptilium, quae eduxerunt aquae secundum genus eorum, et omne uolatile pen
Abbreviated transcription (Latin):
uidemus: An potius hoc non
est requiren dum. utrum li¬
bet enim fecerit. hoc fecit
quod dm̃ et omni potentem
& sapientem posse acface¬
re congruebat: itaenim cer¬
tes temporum leges generi¬
bus qualitatibusq rerum
inmani festum ex abdito pro¬
ducendis ad tribuit: ut eius
uoluntassit super omni aꝓo¬
tentia quippe sua numeros
creaturae dedit. non ipsam
potentiam eisdem numeris
alligauit: nam sps̃ erus itafaci

Expanded text:
uidemus. an potius hoc non uidemus. an potius hoc non est requirendum ? utrumlibet enim fecerit, hoc fecit, quod deum et omnipotentem et sapientem posse ac facere congruebat. ita enim certas temporum leges generibus qualitatibusque rerum in manifestum ex abdito producendis adtribuit, ut eius uoluntas sit super omnia. potentia quippe sua numeros creaturae dedit, non ipsam potentiam eisdem numeris adligauit. nam spiritus eius ita faci
Abbreviated transcription (Latin):
na esse sectanda uelut peco¬
ra quorum uoluptas omnis
exterra est: unde in aluum cunc¬
taprona atq prostratasunt :
congruet ergo et corpus eius
animae rationali. non secun¬
dum lini amenta figurasq
membrorum. sed potius secun¬
dum quod in caelum erectus
est. adintuenda quae incor¬
pore ipsius mundi superna
sunt: sicut anima rationalis
in ea debet erigi. quȩ inspiri¬
talibus naturã maxime ex¬
cellunt. ut quȩ sursum s̃ sapiant.
non quae sunt superterram :
Sed quomodo eum fecit ds̃
delimo terrae. utrum repen¬
te inactate perfecta hoc est
uirili atq iuuenali. ansicut
nuncusq format inuteris ma¬
trum. neq enim alius haec
facit quam ille qui dixit . pri¬
us quam te formarem inute¬
ronouite. utillud tantum
proprium habuerit adam.
quo d non exparentibus na¬
tus est sed faccus exterra.
eotamen modo ut in hoc per¬
ficiendo & peractates augen¬
do. hitemporum numeri com¬
plerentur. Quosnaturae
humani generis adtributos

Expanded text:
na esse sectanda, uelut pecona esse sectanda, uelut pecora, quorum uoluptas omnis ex terra est: unde in aluum cuncta prona atque prostrata sunt. congruit ergo et corpus eius animae rationali non secundum liniamenta figurasque membrorum, sed potius secundum id, quod in caelum erectum est ad intuenda, quae in corpore ipsius mundi superna sunt; sicut anima rationalis in ea debet eregi, quae in spiritalibus natura maxime excellunt, ut quae sursum sunt sapiat, non quae sunt super terram. Sed quomodo eum fecit deus de limo terrae? utrum repente in aetate perfecta, hoc est uirili atque iuuenali, an sicut nunc usque format in uteris matrum? neque enim alius haec fecit quam ille, qui dixit: priusquam te formarem in utero, noui te, ut illud tantum proprium habuerit Adam, quod non ex parentibus natus est, sed factus ex terra, eo tamen modo, ut in hoc perficiendo et per aetates augendo hi temporum numeri complerentur, quos naturae humani generis adtributos
Abbreviated transcription (Latin):
dicendum est hominem ipse
fecit pecora uero iussit & fac
tasunt. Et huncenim etilla
ꝑuerbum suum fecit per qđ
facta sunt omnia: Sed qui a
idem uerbum et sapientia et
uirtus eius est: Dicitur et ma¬
nus eius non ui sibile mem¬
brum. sed efficiendi poten¬
tia Nam haec ea dem scrip¬
tura. quaedicit quod ds̃ ho¬
minem delimo terrae finx¬
erit. dicit etiam quod bes¬
tias agri de terra finxerit.
quando eas cum uolatilibus
caeli adduxit ad adam ut
uideret quidea uocaret.
Sicenim scriptum est. Et finx¬
it ds̃ adhuc deterra omnes
bestias: sicergo & hominẽ
amne
pero
deterra & bestias deterra.
ipse formauit: Quid habet
homo excellentius in hac
re nisi quod ipse adimagi¬
nem dĩ creatus est. Nec tam̃
hoc secundum corpus. sed se¬
cundum intellectum mentis.
dequo post loquimur: quam¬
quam & in ipso corpore ha¬
beat quandam proprictatẽ
quȩ hoc indicet quod crecta
statura factus est. ut hoc ipso
admoneretur non sibi terre¬

Expanded text:
dicendum est: "hominem ipse dicendum est: "hominem ipse fecit, pecora uero iussit et facta sunt"; et hunc enim et illa per uerbum suum fecit, per quod facta sunt omnia. sed quia idem uerbum et sapientia et uirtus eius est, dicitur et manus eius non uisibile membrum, sed efficiendi potentia. nam haec eadem scriptura, quae dicit, quod deus hominem de limo terrae finxerit. dicit etiam, quod et bestias agri de terra finxerit. quando eas cum uolatilcaeli adduxit ad Adam, ut uideret quid ea uocaret. sic enim scriptum est: et finxit deus adhuc de terra omnes bestias. si ergo et hominem mnes ergo de terra et bestias de terra ipse formauit, quid habet homo excellentius in hac re, nisi quod ipse ad imaginem dei creatus est? nec tamen hoc secundum corpus, sed secundum intellectum mentis, de quo post loquemur. quamquam et in ipso corpore habeat quandam proprietatem, quae hoc indicet, quod erecta statura factus est, ut hoc ipso admoneretur non sibi terre