comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
audem mortis in hoc derreno ⁊ te¬
tangimur umbra terrenorũ:
& licet noncdum plene luce
fruamur celorum. tam̃ um¬
bris illuminamur montium
eternorum: uł certe montis il¬
lius umbros: & condensi. de qͦ
uenit sẽs sc̃oꝵ. Mor tam̃ pon¬
dere nr̃o in regionem umbre
mortis reuoluimur. ubi & diu¬
tissime sedere cogim᷑: donec ui¬
sitatione orientis ex alto conso¬
qͦd patimur necessitatis tantũ
sit. non etiam uoluntatis. aut
uoluptatis. S heu tam facile tã
libent᷑ ꝓicimꝰ nõ ce obdormisei¬
mus sub graui umbra iumꝑpi
spinose & infructuose arboris.
tam negligentes & securi torpes¬
cimus &e immorim᷑ curis &e de¬
sideriis huiꝰ mundi. Ppterea le¬
uiathan qͥ sub umbra dormit.
nob̾: quia uidelicet amicas sibi
timbras huius scłi inuienit in
sensib &e affectib nr̃is. Iste siqui¬
dem umbre teste iob ꝓtegunt
umbram eiꝰ: quia nimirum curȩ
a desidia scłaria que sunt in n¬
bis umbram nob abscondunt
imminentis damnationis: ut

Expanded text:
autem mortis in hoc terreno et tetangimur umbra terrenorum: et licet nondum plena luce fruamur coelorum, tamen umbris illuminamur montium aeternorum, vel certe montis illius umbrosi et condensi, de quo venit Sanctus sanctorum. Mox tamen pondere nostro in regionem umbrae mortis revolvimur, ubi et diutissime sedere cogimur, donec visitatione orientis ex alto consoquod patimur, necessitatis tantum sit, non etiam voluntatis aut voluptatis! Sed heu! tam facile, tam libenter projicimus nos, et obdormiscimus sub gravi umbra juniperi spinosae et infructuosae arboris, tam negligentes et securi torpescimus et immorimur curis et desideriis hujus mundi! Propterea Leviathan, qui sub umbra dormit, nobis; quia videlicet amicas sibi umbras hujus saeculi invenit in sensibus et affectibus nostris. Istae siquidem umbrae, teste Job, protegunt umbram ejus ; quia nimirum curae et desideria saecularia, quae sunt in nobis, umbram nobis abscondunt imminentis damnationis, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ct̾num ꝑiret. nnsi illum benig¬
nus iħs intuitu sue benignita¬
tis respiceret: respiciens emol¬
liret: emolliens ad amaras lacͥ¬
mas commoueret: commouen¬
do ad lacrimas crimen quod
cominiserat indulgeret. Quo
nimirum exemplo nos infirmi
ad cautelȩ uigilantiam eiuden¬
ter instriumur.: ut mens nr̃a cẽ
summis uirtutib p̃dita. semꝑse
in humilitate depͥmat: semꝑ
non ex se ẽẽ quod est trepida re
cognoscat: ne forte dum ultra
se p̃sumptionis aura raptatur.
quanto se alti extulit. tanto gra¬
uius elidat᷑. Sequit᷑. Erant aut̃
dies arimorum. Iuxta litteram
patet sensꝰ: quod scilicet aposto¬
lus. infra iudaici pasche seꝑti¬
manam sit ab herode compre¬
hensus. Dies quippe azimorum
illi septem ꝓpͥe uocabantur: qͥ
quartum decimum diem pͥmi
mensis qͦ agnus immolabatur
ad uesꝑam. ex ordine sequebant᷑.
Quangłistarum tam̃ auctoritas
&e pascha parimis. & azima pro
pascha ponere consueuit: sicur

Expanded text:
aeternum periret, nisi illum benigaeternum periret, nisi illum benignus Jesus intuitu benignitatis suae respiceret, respiciens emolliret, emolliens ad amaras lacrymas commoveret, commovendo ad lacrymas, crimen quod commiserat indulgeret. Quo nimirum exemplo nos infirmi ad cautelae vigilantiam evidenter instruimur, ut mens nostra, etiam summis virtutibus praedita, semper se in humilitate deprimat, semper non ex se esse quod est, trepidare cognoscat: ne forte, dum ultra se praesumptionis aura raptatur, quanto se altius extulit, tanto gravius elidatur IV. Sequitur: Erant autem dies azymorum. Juxta litteram patet sensus, quod scilicet apostolus infra Judaicae paschae septimanam sit ab Herode comprehensus: dies quippe azymorum illi septem proprie vocabantur qui quartum decimum primi mensis, quo agnus immolabatur ad vesperam, ex ordine sequebantur. Evangelistarum tamen auctoritas et pascha pro azymis, et azyma pro pascha ponere consuevit, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
des app̾hendit: cũ illũqͥ ꝑ iter
uirtutum gradiens ꝓcul a se
discesserat ꝓtensis fraudium la¬
queis iterum irretiuit. Ad qͦd¬
scilicet astruendum si exemplũ
querit᷑. non est opꝰ ut longius
euagemur: quia hic ipse petr
cuius hẏstoriam figurata int̾¬
pretatione discutimus: in semet¬
ipso partim est expertꝰ quod di¬
cimus. Nam cuius carnem he¬
rodes hystoricꝰ app̃hendit. ipsiꝰ
animam iam pͥdem herodes
tẏpicꝰ trine negationis laqueo
tatis robore. multa iam exꝑi¬
menta tenebat: iam xp̃m dei
uiui filium confessus fuerat:
iambeatum se ore ueritatis
audierat: iam a soliditate inui¬
olabilis petrȩ. petri cognomen
traxerat: iam claues regnicȩle¬
stis acceperat: & tamen pꝰ tot.
& tanta diuinȩ largitatis mu¬
nera. cum ad horam dominice
passionis uentum ẽ:qͥa paulo
ampliꝰ de sua firmitate p̃sump¬
sit: sibimet relictus. ꝓtinus qͥs¬
nam ẽẽt inuenit. Qui certe in

Expanded text:
des apprehendit, cum illum qui per des apprehendit, cum illum qui per virtutum iter gradiens procul a se discesserat, protensis fraudum laqueis iterum irretivit. Ad quod astruendum si exemplum quaeritur, non est opus ut longius evagemur. Quia is ipse Petrus, cujus historiam figurata interpretatione discutimus, in semetipso partim est expertus quod dicimus. Nam cujus carnem Herodes historiens apprehendit, ipsius animam jampridem Herodes typicus trinae negationis laqueo, itatis robore multa jam experimenta tenebat: jam Christum Dei vivi Filium confessus fuerat; jam beatum se ore Veritatis audiverat; jam a soliditate inviolabilis petrae Petri agnomen traxerat; jam claves regni coelestis acceperat: et tamen, post tot et tanta divinae largitatis munera, cum ad horam Dominicae passionis ventum est, quia paulo amplius de sua firmitate praesumpsit, sibimet relictus, protinus quisnam esset invenit. Qui certe in
Abbreviated transcription (Latin):
men ꝑfectionis minꝰ approyi¬
at. Unde cum aliquem ex tali¬
bus ad culpam diabolus rap̃.
quasi iuxta se manus mittit:
quia ad se eum qui non lon¬
ge discesserat retrahit. Cum
uero fortem quemq atq in
uirtute ꝑfectum decipere
nititur & non ualet : qua¬
si ad comp̃hendendum pe¬
trum mnanus ut ita dixerim
curtas habet. Unde manꝰut
petrum comprehendat ap¬
ponit: quia ut robustum
quemq decipiat. multipli¬
ces deceptionum laqueos nec¬
tit. Nulla autem callidi temptato¬
ris arte tam eito uirtꝰ robusti pec¬
toris infirmatur: quam cumro¬
boris sui uires sibi arrogans. pͥ¬
uata apud se exultatione letat᷑.
Nam mox a suꝑno ꝓtectore deser¬
tus. in uirtutum culmine diu
minime ꝑseuerat: quia eum ex¬
inde uentus elationis ꝑturbat.
Ab alto uͦ corruentem adu̾sariꝰ
excipit: cum suꝑno auxilio de¬
stitutum ꝑ quemlibet uitioꝵ
precipitia trahit. Quasi ergo
appositis manib petrum hero¬

Expanded text:
men perfectionis minus appropimen perfectionis minus appropiat. Unde cum aliquem ex talibus ad culpam diabolus rapit, quasi juxta se manus mittit, quia ad se eum qui non longe discesserat, retrahit. Cum vero fortem quemque atque in virtute perfectum decipere nititur et non valet, quasi ad comprehendendum Petrum, manus ut ita dicam arctas habet. Unde manus ut Petrum comprehendat apponit, quia ut robustum quemque decipiat, multiplices deceptionum laqueos nectit. Nulla autem callidi tentatoris arte tam cito virtus pectoris infirmatur, quam cum, roboris sui vires sibi arrogans, privata apud se exsultatione laetatur. Nam mox, a superno protectore desertus, in virtutum culmine diu minime perseverat, quia eum exinde ventus elationum perturbat. Ab alto vero corruentem adversarius excipit, cum superno auxilio destitutum per quaelibet vitiorum praecipitia trahit. Quasi ergo appositis manibus Petrum Hero
Abbreviated transcription (Latin):
petrꝰ nomen acceyit. Quinam
gͦ hoc nomine designant᷑. nͥqͥ
stare in uirtutum soliditate
uident᷑: contra qͦs nimirum
hostis tanto acrius pugnat: qͣn
do ꝑillos etiam alios in uirtute
roborari dolens pensat. E qͥa
fortassis soliditatem mentis eo¬
rum pͥmo impetu temptations
labefactare non sufficit. more
aque crebro suꝑueniens. duram
ium constantiam rumpit.
Namsicut quidam ait. hͥmpha
cauat lapidem ñ ui. s sepe caden¬
dͥo. Quod etiam diuina scͥptura
astatur. Lapides excauant aqͥ:
alluuione paulatim terra con¬
sumitur. Cumitaq diabolus
totem uirum in laqueum pec-¬
cati inducit: quasi ad compre¬
hendendum petrum manus
herodes appos uit. Ubi ipsa qͦq
uerboꝵ ꝓprietas est nobis mag¬
noꝑe ꝑƿendenda. Nam qͥ su-¬
pra ut quosdam de eceles ia
affligeret manus misit. nẽ
ut petrum comprehenderet
apposuit. Sciendum itaq qͥa
tanto se unusquisq a dia¬
bolo minus elongat: quanto
ad comprehendendum cul¬

Expanded text:
Petrus nomen accepit. Quinam Petrus nomen accepit. Quinam ergo hoc nomine designantur, nisistare in virtutum soliditate videntur? contra quos nimirum hostis tanto acrius pugnat, quanto per illos etiam alios in virtute roborari dolens pensat. Et, quia fortassis soliditatem mentis eorum primo impetu tentationis labefactare non sufficit, more aquae crebro superveniens, duram eorum constantiam rumpit. Nam sicut quidam ait : Gutta cavat lapidem, non vi, sed saepe cadendo. Quod etiam divina Scriptura testatur: Lapides excavant aquae, et alluvione paulatim terra consumitur . Cum itaque diabolus fortem virum in laqueum peccati inducit, quasi ad comprehendendum Petrum manus Herodes apponit. Ubi ipsa quoque verborum proprietas est nobis magnopere perpendenda. Nam qui supra, ut quosdam de Ecclesia affligeret, manus misit, nunc, ut Petrum comprehenderet, apposuit. Sciendum itaque quia tanto se unusquisque a diabolo minus elongat, quanto ad comprehendendum cul
Abbreviated transcription (Latin):
afflictione utͥq uotonon disꝑa¬
ri gratulant᷑. Unde & idem ea¬
put iniquorum ad ꝑseqͤndos
bonos tanto expeditius accing̃
se: quanto se ꝑ hoc uotis suorum
amplius satisfacere sentit. Des
usto morte carnis ꝑempto: pars
iniqua exultat: quia uidelicet
ille e medio substractus est. qui
subumbra sue ꝓtectionis mul¬
tos ab estu malicie defendebati.
Iusto uͦ in peccati mortem delap¬
so. tanto amplius leticia ꝑũsim
auget᷑. quanto is qui lapsus ẽ
ꝑ uite meritum stare altius ui¬
debatur. D sic̃ supra beati iaco¬
bi martyrium iuxta hẏstoriã
uenerabilit̾ amplexantes. qͥm̾
iuxta int̾nam intelligentiam
accipi possit ostendimus: sie
nc̃ quoq seruato textu hystorie
qͦmͦ iuxta eundem sensum he
beati petri comp̾hensio intel¬
ligi ualeat ostendamꝰ. Ad inue¬
stigandum sane mist̾ium com¬
prehensionis:uiam nob̃ aꝑit
ipsa eiꝰ qui comprehensus est
appellatio nominis. Siẽ enim
fere omnes notumus: a petra

Expanded text:
afflictione utrique voto non dispaafflictione utrique voto non dispari gratulantur. Unde et idem caput iniquorum ad persequendos bonos tanto expeditius accingit se, quanto se per hoc votis suorum amplius satisfacere sentit. Sed justo morte carnis perempto, pars iniqua exsultat, quia videlicet ille e medio subtractus est qui sub umbra suae protectionis multos ab aestu malitiae defendebat. Justo vero in peccati mortem delapso, tanto amplius laetitia perversis augetur, quanto is qui lapsus est, per vitae meritum stare altius videbatur. Sed sicut supra, beati Jacobi martyrium juxta historiam venerabiliter amplexantes, quomodo juxta internam intelligentiam accipi possit ostendimus, sic nunc quoque, servato textu historiae, quomodo juxta eumdem sensum haec beati Petri comprehensio intelligi valeat ostendamus. Ad investigandum mysterium comprehensionis, viam nobis aperit ipsa ejus qui comprehensus est appellatio nominis. Sicut enim fere omnes novimus, a petra
Abbreviated transcription (Latin):
ret: ab eisdem semini uerbius
uocatus est. Si autem ꝑ hanc a¬
postolinecem non mors peceati.s
carnis accipit᷑. sciendum est qͥa
crudelis adusarius lesionembo¬
norum semꝑ esuriens: cum ut su¬
pra dictum est ad inferendam
posse considerat: eum qui sibi
resistit saltem corporalit̃ truei¬
dare festinat. S quolibet m ele¬
etis noceat: eius seuitia illis max¬
ime placet: qͥb ꝓsua innocentia
uita fidelium displicet. Unde &
sequit᷑. Uidens autem quia pla¬
ceret iudeis: apposuit app̾hend̾e
& petrum. Iudei nanq qui con¬
fitentes interp̃tant᷑. quos alios
hoc in loco designant. nisi eos
qui iuxta apłm. confitentur se
nosse dm̃. factis autem negant.
Possunt tamen iudeorum noĩe
etiam immundi sp̃s accipi: qͥa ce
ipsi in euangłio dum de obses-¬
sis corporib pellerent᷑: qͣnquã
inuiti xp̃m dei uiui filium fa¬
tebant᷑. D siue ꝑu̾sos homines
seu immund os sp̃s. iudeorum
uocabulo designatos accipiamꝰ:
constat ꝓfecto quia de bonor

Expanded text:
ret, ab eisdem Seminiverbius vocatus est. Si autem per hanc Apostoli necem non mors peccati, sed carnis, accipitur, sciendum est quia crudelis adversarius, laesionem bonorum semper esuriens, cum ut supra dictum est ad interiorem posse considerat, eum qui sibi resistit, saltem corporaliter trucidare festinat. Sed quolibet modo electis noceat, ejus saevitia illis maxime placet quibus, pro sua innocentia, vita fidelium displicet. III. Unde et sequitur: Videns autem quia placeret Judaeis, apposuit apprehendere et Petrum. Judaei namque, qui confitentes interpretantur, quos alios hoc in loco designant, nisi eos qui, juxta Apostolum, Confitentur se nosse Deum, factis autem negant? Possunt tamen Judaeorum nomine etiam immundi spiritus accipi, qui et ipsi in Evangelio, dum de obsessis corporibus pellerentur, quanquam inviti Christum Dei vivi Filium fatebantur. Sed sive perversos homines, seu immundos spiritus Judaeorum vocabulo designatos accipiamus, constat profecto quia de bonorum
Abbreviated transcription (Latin):
nec diabolum fuis: se in parady¬
so affirmant. nͥ eo modo qͦ uagis
&e inconstantib motib. temptati¬
onum immituit incendia: quas
ideo incendere uel exagitare dr̃.
quia cum corpus eius omnes re¬
probi sunt. iyse uͦ caput. ñ potest
diu̾sa ẽẽ eorum actio. quorum ẽa-¬
dem est uoluntas. Eł hoc corpus
nichil aliud est. quam malicie
consensus & unitas: ꝑ quam cõ¬
municationem. quod nos male
agimus. ille agere dr: & qͦd ille
facttnos mediante assensu effi¬
cimus. sic̃ in morte xp̃i. quod di¬
abolus quod iudas. quod iudei
quod pilatꝰ fecerunt. uicissim ⁊
simul ab omnib actum est: ce
antequam commnemoraret eun¬
gelium. quod intrauerit in cor
iudȩ diabolus: legitur qͥa fur
erat. & locłos habebat. Unde. &
de hac unitate maligni hominis
& demonis scͥptum est. Cum ma¬
ledicit impius diabolũ: maledi¬
cit animȩ suȩ. Nullum uͦ incon¬
uenies est. si para dysum ꝑmitten¬
de deo diabolus intrauit: cum

Expanded text:
nec diabolum fuisse in paradinec diabolum fuisse in paradiso affirmant, nisi eo modo, quo vagis et inconstantibus motibus tentationum immittit incendia, quas ideo incendere, vel exagitare dicitur, quia cum corpus ejus omnes reprobi sint, ipse vero caput, non potest diversa eorum esse actio quorum eadem est voluntas. Et hoc opus nihil aliud est quam malitiae consensus et unitas, per quam communicationem quod nos male agimus ille agens dicitur, et quod ille facit, nos mediante assensu efficimus, sicut in morte Christi quod diabolus, quod Judas, quod Judaei, quod Pilatus fecerunt, vicissim et simul ab omnibus actum est; et antequam commemoraret Evangelium quod intraverit in cor Judae diabolus, legitur quia fur erat, et loculos habebat . Unde et de hac unitate maligni hominis et daemonis scriptum est, cum maledicit impius diabolum, maledicit animae suae . Nullum vero inconveniens est si paradisum permittente Deo diabolus intravit, cum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓferret natura. nec erat int̾ om̃s
creaturas dei aliquaratione p̃di¬
ta. ꝑsuadench uel consulendi uel
ratiocinandi habens scientiam uel
potestatem. p̃ter solam angłicam &
humanam. Constat itaq non igno.¬
rasse mulierem. qͥa uere e diabo¬
lus inserpente loquebatur: sed
appetitu libere potestatis opp̾ssa:
qͥa sine de dominio ẽẽ uoluit:
eum qui contra dm̃ ce aduolunti¬
tem suam loquebat᷑ libent̃ audi.¬
uit. Confuse aliq̃n. uiri ce muli¬
eris nomina posita sunt ‸ ꝓpter
corporis unitatem. & peccati simi¬
litudinem. Adam tamen. non
ex diabolo s ex muliere u̾ba illa
audiuit: qͥbus nec restitit. nec con¬
tradixit: ce licet fors itan non cre¬
deret. quod diabolus uel mulier
suadebant: ausu tam̃ nefario sese
illi actioni commis euit. Sense¬
runt quidam. serpentem illum
non uerbo s signo aliquo p̃ua¬
ricationem illam homini int¬
masse: s hec sententia. diu̾sum a
re gesta exigit intel lectum. Alii

Expanded text:
proferret natura; nec erat inter omnes proferret natura; nec erat inter omnes creatura Dei aliqua ratione praedita, persuadendi, vel consulendi, vel ratiocinandi habens scientiam vel potestatem praeter solam angelicam et humanam. Constat itaque non ignorasse mulierem quia vere ei diabolus in serpente loquebatur; sed appetitu liberae potestatis oppressa, quia sine Dei dominio esse voluit, eum qui contra Deum et ad voluntatem suam loquebatur libenter audivit. Confuse aliquando viri et mulieris nomina posita sunt propter corporis unitatem et peccati similitudinem; Adam tamen non ex diabolo, sed ex muliere verba illa audivit, quibus nec restitit, nec contradixit; et licet forsitan non crederet quod diabolus vel mulier suadebant, ausu tamen nefario sese illi actioni commiscuit. Senserunt quidam serpentem illum non verbo, sed signo aliquo praevaricationem illam homini intimasse; sed haec sententia diversum a re gesta exigit intellectum. Alii
Abbreviated transcription (Latin):
bat capere: & formare in qͦlibet
corpore. Nunc autem serpens. qͥ
contra naturam ce blas phemans
dm̃ loquebat᷑: utiq ex deo ñ erat.
s contra deum. Auctor ce inuen¬
tor idolatriȩ.iam plures deos fu¬
turos docebat: & seminabat erro¬
rem. qͦ ꝑ multitudinem falsoꝵ
numinum. una ce uera ignorare¬
tur diuinitas. Nunquid sathanȩ
p̃sentia ill innotuit femine qͤm
forsitan putauit uerum dicere.
quia hoc audiebat qͦd uolebat:
Solemus qͥppe cito credere: eum
id nobis consulit᷑. quod optat᷑.
Quod si adam uł eua.scientes diabo¬
lum ẽẽ qui ꝑsonalit̾ in eorum au¬
ribus erat. contempto deo. ꝑnitiosiᷤ¬
simis sese consentaneos tradidere
consilus:Hic. non tantum scelus
inobedientiȩ. s ce idolatriȩ fide ab-¬
negata. intelligo. Idolatria qͥppe
est: cum qͥs uel seipsum dm̃. uł ali¬
um quemlibet p̾t̾ unum dm̃. con¬
stituit. De serpente enim dubiũ
ẽẽ non pot̾at. qͥn illa u̾ba ex sua ñ

Expanded text:
bat, capere et formare in quolibet bat, capere et formare in quolibet corpore. Nunc autem serpens qui contra naturam et blasphemans Deum, loquebatur, utique ex Deo non erat, sed contra Deum auctor et inventor idololatriae jam plures Deos futuros docebat, et seminabat errorem quos per multitudinem falsorum numinum una et vera ignoraretur divinitas. Nunquid Satanae praesentia illi notuit feminae; quem forsitan putavit verum dicere, quia hoc audiebat quod volebat. Solemus quippe cito credere, cum id nobis consulitur quod optatur. Quod si Adam vel Eva scientes diabolum esse qui personaliter in eorum auribus erat, contempto Deo perniciosissimis sese consentaneos tradidere consiliis, hic non tantum scelus inobedientiae, sed et idololatriae, fide abnegata, intelligo. Idololatria quippe est, cum quia vel seipsum Deum, vel alium quemlibet propter unum Deum constituit. De serpente enim dubium esse non poterat quin illa verba ex sua non
Abbreviated transcription (Latin):
naturas omnium: quib etiam ꝓ¬
pria aptauerat nomina. Addux¬
erat qͥppe ad adam ds. omne illud
uiuentium genꝰ an hoc ipso osten¬
dens. subiectam sibi omnem irra¬
tionabilem creaturam.quȩ s̃ qͣs
domesticum peculium p̃sentaret᷑:
ut uideret ipse suꝑior & dignior.
infra se plebem illiꝰ generis. obtem¬
perantem sͥ deo iubente concordit᷑:
quȩ etiam qͣsi ꝓpͥa mancipia. scieis
usum omnium uocaret ex noĩe.
Hoc ẽ enim scire. ce uocare ex noĩe:
ꝓpͥa officia & mores intelligere sin¬
gulorum. Mugiebant uł rugie¬
bant uł huniebant. in genere suo:
signa ul sonos uł motꝰ: quib pos¬
set eorum affectus intelligi u̾bum:
solius hominis erat. Et si aliqn
ds uoce humana loquebat᷑: non
ꝑtinebat ad eum. curiose inqͥre¬
re qͦmͦ loqueretur:cum de loqͤn¬
te non dubitaret. quia d̃s esset:
ce posset eloqui ut uellet. Qui
enim homini dederat u̾bum: po¬
terat quod suum erat cum uole¬

Expanded text:
naturas omnium, quibus et pronaturas omnium, quibus et propria aptaverat nomina. Adduxerat quippe ad Adam Deus omne illud viventium genus; in hoc ipso ostendens subjectam sibi omnem irrationabilem creaturam quae sibi quasi domesticum peculium praesentaretur, ut videret ipse superior et dignior et infra se plebem illius generis obtemperantem sibi, Deo jubente, concorditer: quae etiam quasi propria mancipia, sciens usum omnium, vocaret ex nomine. Hoc est enim scire et vocare ex nomine, propria officia et mores intelligere singulorum. Mugiebant, vel rugiebant, vel hinniebant in genere suo, signa, vel sonos, vel motus, quibus posset eorum affectus intelligi; verbum solius hominis erat. Et si aliquando Deus voce humana loquebatur, non pertinebat ad eum curiose inquirere quomodo loqueretur, cum de loquente non dubitaret quia Deus esset, et posset loqui ut vellet. Qui enim homini dederat verbum, poterat quod suum erat, cum vole
Abbreviated transcription (Latin):
dentie. ad patrem: sapientiȩ & here¬
ditatis gła. refertur ad filium: ad
spm̃ sc̃m. bonitatis insigne sedm
quas differentias. trinitatis simi¬
litudinem. nature humanȩ inte¬
gritas expͥmebat. Nunc aut̃ scieis
malum act̾ione. qd uitare potue¬
rat ratione: pͥuata est ȩ̨t̾nitate &
potentia: hȩreditate ce sapientia:
bonitate &e iusticia: & a ligno uitȩ
longe proiecta: donec satis factiõe
condigna. expiaret᷑ admissum: ⁊
iobȩdientiȩ scelus. malumq su-¬
perbiȩ. uerȩ humilitatis peniten¬
dia expurgaret. Ac si diceret ds.
uoluit adam ẽẽ sicut ds. Discat
ex pena ce miseria. quid tanta p̃¬
loci huius amenitate: ce exꝑiatur.
quantum distet int̾ bonum &e
malum. Non possum satis mira-¬
rrad illiꝰ temptationis fallaciã.
& ad u̾ba mendatii. tam cito ani¬
mum hominis inclinatum. dcie¬
bat homo qͥa in animalib uel
reptlib. nullum erat secum par¬
ticeps rationis: nouerat quippe

Expanded text:
tentiae ad Patrem, sapientiae et haeretentiae ad Patrem, sapientiae et haereditatis gloria transfertur ad Filium, ad Spiritum sanctum bonitatis insigne. Secundum quas differentias, Trinitatis similitudinem naturae humanae integritas exprimebat. Nunc autem sciens malum actione, quod vitare potuerat ratione, privata est aeternitate et potentia, haereditate et sapientia, bonitate et justitia, et a ligno vitae longe projecta, donec satisfactione condigna expiaretur admissum, et inobedientiae scelus, malumque superbiae, verae humilitatis poenitentia expurgaret. Ac si diceret Deus: Voluit Adam esse sicut Deus, discat ex poena et miseria quid tanta praeloci hujus amoenitate, et experiatur quantum distet inter bonum et malum. Non possum satis mirari ad illius tentationis fallaciam, et ad verba mendacii tam cito animum hominis inclinatum. Sciebat homo quia in animalibus vel reptilibus nullum erat secum particeps rationis. Noverat quippe
Abbreviated transcription (Latin):
increpans ds dicit. Cece factus ẽ
adam. quasi unus ex nob̃̾sciens
bonum & malum. Hoc scema. in
scripturis seĩs hẏronia đr: cum
figurata locutio. ꝑsonam uel ex¬
probrantis uł indignantis assu-¬
mit. Unde apłs. solidatis post resur¬
rectionem corporib. & carnis sti¬
mulis consopitis:. quasi iam intu¬
ens. quod futurum erat: ex ꝓbͣns
morti. exclamat. Ubi ẽ uictoria
tua  ubi est mors stimulus tuus:
Deridebat apłs mortem: quȩ gła¬
batur quasi uictrix. occis o salua¬
tore: & posito in sepulchro: or qͥa
in generali resurrectione. ips a
mors destruet᷑ : applaudebat illi
uictoriȩ: & mortis defectui insul¬
tabat. Ita ꝑhane figuram.irłm
ciratas scã cũ iã in mortem dñi
conspirasset: ꝑ ysaiam. uallis
uisionis inuectiue dr. Utitur in
multis locis. hoc genere locutioĩs:
sea scͥptura. Unde. de adam dieit
dominus. Ecce adam factꝰ ẽ. quasi
unus ex nobis.sciens bonum & ma¬
lum. Et̾nitatis honor & omnipo¬

Expanded text:
increpans Deus dicit: Ecce factus est increpans Deus dicit: Ecce factus est Adam quasi unus ex nobis sciens bonum et malum . Hoc schema in Scripturis sanctis ironia dicitur, cum figurata locutio personam vel exprobrantis vel indignantis assumit. Unde Apostolus, solidatis post resurrectionem corporibus, et carnis stimulis consopitis, quasi jam intuens quod futurum erat, exprobrans morti clamabat: Ubi est victoria tua? Ubi est, mors, stimulus tuus? Deridebat Apostolus mortem, quae gloriabatur quasi victrix occiso Salvatore et posito in sepulcro. Et quia in generali resurrectione ipsa mors destruetur, applaudebat illi victoriae, et mortis defectui insultabat. Ita per hanc figuram, Jerusalem civitas sancta, cum jam in mortem Domini conspirasset, per Isaiam vallis visionis invective dicitur . Utitur in multis locis hoc genere locutionis sancta Scriptura. Unde de Adam dicit Dominus: Ecce Adam factus est quasi unus ex nobis sciens bonum et malum. Aeternitatis honor et omnipo
Abbreviated transcription (Latin):
ferioribus membris. degeneri
paruit famulatu: & sensit caro
nudata uirtutib. caumata &e
algores: sensit uacuus sp̃u. putre¬
dines & fetores: sensit inanis gr̃a.
miserias ce dolores. Sic ille idẽ
serpens. ausꝰ est in alioͣ parady¬
so non deliciarum s abstinentie.
aggredi saluatorem: ꝑsuadens.
ut panem de lapidibus faceret:
ut se de pinna templi. deorsum
mitteret: & uecordiori dem̃tia.
ut se demonem ꝓcidens adora
bitratus est ẽẽ se equalem deo. s
cum in forma ẽẽt serui usq ad
p̃finitum tempꝰ a patre. cum ẽẽt d̾s
omnium.seruiles t̃minos non ex¬
cedensuitam animȩ. uite corporis
p̃ponendam. nec głam nec pote¬
statem mundi huius expetendam
edocuit: &e ꝓpͥo exemplo. quam fa¬
cile si patientia p̃tendat᷑ sathanaᷤᷤ
repelli possit. mansuetissimꝰ ma¬
gister ostendit. Ad pͥmum sibilũ.
ille primus homo contabuit: de
quo. post peccatum & damnatio¬
nem uistissimam. qͣs⁊ insultans ce

Expanded text:
ferioribus membris degeneri ferioribus membris degeneri paruit famulam, et sensit caro nudata virtutibus caumata et algores; sensit vacuus spiritus putredines et fetores, sensit inanis gloria miserias et dolores. Sic ille idem serpens ausus est in altero paradiso non deliciarum, sed abstinentiae aggredi Salvatorem, persuadens ut panem de lapidibus faceret, ut se de pinna templi deorsum mitteret, et vecordi dementia ut se daemonem procidens adorarbitratus est esse se aequalem Deo , sed cum in forma esset servi usque ad praefinitum tempus a Patre, cum esset Deus omnium, serviles terminos non excedens, vitam animae vitae corporis praeponendam, nec gloriam nec potestatem mundi hujus expetendam edocuit, et proprio exemplo quam facile, si patientia praetendatur, Satanas repelli possit, mansuetissimus magister ostendit. Ad primum sibilum ille primus homo contabuit, de quo post peccatum et damnationem justissimam quasi insultans et
Abbreviated transcription (Latin):
gulas quidem discernas numero:
s incrementi non uideas rationẽ.
Unus sapor uiti oe palmitiͬ unus
color erini & corporiunus odor
ligno ce cortiei: & omnib membͥs
humanis. licet sint ualde diu̾sa.
&e multiplex eorum sit actio: unũ
tamen principium. ⁊ indiuisa
creatio. Unum uenenum. diu̾sas
efficit passiones: & eadem diffusio
frenesim quȩ apoplexiam creat:
& qͦsdam quidem. eadem tabe su¬
bito intercipi & emori uideas: qͥs¬
dam uͦ diu languere. Duo ꝓmis¬
sa sunt mulieri.immortalitas ce
diuinitas: neutrum ꝓuenit: sed
iumentorum conditio & hoĩum.
sub unius similitudinis compa¬
ratione & damnatione ꝓmulga¬
ta censct᷑. Eece adam. in euius
faciem insufflauerat ds. quasi
omnes sensus. quorum ibi sedes
est ce domestica cathedra. puri¬
ficans ce fecundans: bestiali irra¬
tionalitate.ocłos ce aures & reli¬
quos sensus. adinferiora rep̃ssit:
ce auertens a sp̃ualib. diuinum
intellectum: uentris animal. in¬

Expanded text:
gulas quidem discernas numero, gulas quidem discernas numero, sed incrementi non videas rationem. Unus sapor viti et palmiti, unus color carni et corpori, unus odor ligno et cortici, et omnibus membris humanis licet sint valde diversa et multiplex eorum sit actio, unum tamen principium et indivisa creatio. Unum venenum diversas efficit passiones, et eadem diffusio phrenesim quae apoplexiam creat, et quosdam quidem eadem tabe subito intercipi et emori videas, quosdam vero diu languere. Duo promissa sunt mulieri, immortalitas et divinitas: neutrum provenit, sed jumentorum conditio, et hominum sub unius similitudinis comparatione et damnatione promulgata censetur. Ecce Adam, in cujus faciem insufflaverat Deus, quasi omnes sensus, quorum ibi sedes est, et domestica cathedra, puricans et fecundans, bestiali irrationabilitate oculos et aures et reliquos sensus ad inferiora repressit, et avertens a spiritualibus divinum intellectum, ventris animal in
Abbreviated transcription (Latin):
condonata reguiri. Omnis qͥppe
suꝑbꝰ. consequent̾ est inuidus: qͥa
ꝓpriȩ excellentiȩ appeti.or. semꝑ
est aliene felicitatis detractor. Ita
prudentia quȩ in bono est. Sine
demꝑantia nulla est: &e quieũq
intemꝑans est. nec de fortitudine
głari potest. nec de iusticia. Unũ
est corpus uirtutum: quod nec
scisma scindat. nec heresis. ⁊ uni¬
uersitas gr̃arum. ex radice pullu¬
lat caritatis. fundamentum ce
origo est omnis maliciȩ. suꝑbia:
& licet ips a omne uitiorumuul¬
gus parturiat: sic tam̃ habet in
se unita & coeẽntia sua genimi¬
na. ut absq sua sobole nichil oĩo
efficiat:. nec unquam possit so¬
litaria inueniri. Suꝑbiuit. ce
in eodem momento inobȩdiens
mulier fuit: nec estimanda est
temporalit̾. hec inobȩdientiȩ suc¬
cessio:cum eadem sit & indiuisa.
utriusq conexio oe origo. Adul¬
terini surculi. lasciuiente radice.
nonnunquam consertis simul
manipłis exsurgunt.ita ut uir¬

Expanded text:
condonata requiri. Omnis quippe condonata requiri. Omnis quippe superbus consequenter est invidus, quia propriae excellentiae appetitor semper est alienae felicitatis detractor. Ita prudentia, quae in bono est, sine temperantia nulla est; et quicunque intemperans est, nec de fortitudine gloriari potest, nec de justitia. Unum est corpus virtutum quod nec schisma scindat nec haeresis, et universitas gratiarum ex radice pullulat charitatis. Fundamentum et origo est omnis malitiae superbia; et licet ipsa omne vitiorum vulgus parturiat, sic tamen habet in se unita et coessentia sua genimina, ut absque sua sobole nihil omnino efficiat, nec unquam possit solitaria inveniri. Superbivit, et in eodem momento inobediens mulier fuit, nec aestimanda est temporaliter haec inobedientiae successio, cum eadem sit et indivisa utriusque connexio et origo. Adulterini surculi lasciviente radice nonnunquam consertis simul manipulis exsurgunt, ita ut vir
Abbreviated transcription (Latin):
tiam in eodem puneto concludã:
nec ante gustum pomi.in elatioĩs
malo euam contabuisse p̃iudicẽ
Uere qui in uno offendit. reus est
omnium: & ubi mat̾ uirtutum ca¬
ritas lechit᷑: uniuersitas bonorũ.
quasi p̃cis a radice siecatur. Septẽ
sp̃s nequam simul cohabitant᷑. nec fa¬
cile est. alterum auelli ab alt̾o. sed
forsitan idem ipse ẽ. qͥ scdm plures
mis. cum non sit nisi unus: qͥa ubi
timor eastꝰ. ibi est pietas: nec pietati
potest dec̃ẽ scientia. Ubi uero est
scientia. non decẽ consilium: &
consilio. constantia & fortitudo
accedit. Sic intelligit᷑ sic amat᷑
sapientia dei. quȩ est u̾bum patͥs:
ubi humilitas mansuetudinem.
mansuetudo compunctionem: cõ¬
punctio feruorem. Feruor benigni¬
tatem:. benignitas puritatem. pu¬
ritas expͥmit pacem. Uides apud
ꝓpħ̃am. omnes impietates &e in¬
iusticias simul in eodem articło
penitentib condonaꝵi: & negligen¬
tibus &e reuers is aduomitum. etiã

Expanded text:
tiam eodem puncto concludam, tiam eodem puncto concludam, nec ante gustum pomi in elationis malo Evam contabuisse praejudicem. Vere qui in uno offendit, est omnium reus, et ubi mater virtutum charitas laeditur, universitas bonorum quasi praecisa radice siccatur. Septem spiritus nequam simul cohabitant, nec facile est alterum avelli ab altero, sed forsitan idem ipse est qui, secundum plures,mis, cum non sit nisi unus, quia ubi timor castus, ibi est pietas, nec pietati potest deesse scientia; ubi vero est scientia, non deest consilium, et consilio constantia et fortitudo accedit. Sic intelligitur, sic amatur sapientia Dei quae est Verbum Patris, ubi humilitas mansuetudinem, mansuetudo compunctionem, compunctio fervorem, fervor benignitatem, benignitas puritatem, puritas exprimit pacem. Vides apud Prophetam omnes impietates et injustitias simul in eodem articulo poenitentibus condonari, et negligentibus et reversis ad vomitum, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
recessib timidi absconderunt.
Hoc solum uerum in omni illa
ꝑsuasione diabolica fuit. quod
aꝑti sunt ocłi eorumꝰ. non ad id
quod ille ꝓmittebat. s ad id poti
sentiendum. qͦd suggestor men¬
tiens intindebat: qui ei qͣsi succes¬
sori. parricidali odio inuidebat.
Hic. illius phylosophi: non incon¬
grue aptatur sentintia. In sidio¬
sissime inquit nocet: cui gratie
aguntur ꝓinuria. Mendax in
reliquis omnib quȩ pollicebat᷑.
& detestatione dignissimus: ad
illud uerbum. qͦ eos nequaquã
mori. s sieut deos futuros asseru¬
it. statim &e agnos ci & repelli. ra¬
tionis indignatione deberet: s
facilem accessum ad cor feminȩ.
illa habuit ꝓmissio: quȩ iam am¬
biebat ꝓpͥam potestatem. excusso ã
ceruice sua.ereatoris dominio. Qͦd
si hȩc suꝑba p̃sumptio.iam in men
inobȩdientiȩ rea conuinett᷑. Hoc
aliqui tractatorum senserunt: s
ego ꝓ modo meo hune locum ita¬
accipio. ut suꝑbiam &e inobedien¬

Expanded text:
recessibus timidi absconderunt. recessibus timidi absconderunt. Hoc solum verum in omni illa persuasione diabolica fuit, quod aperti sunt oculi eorum, non ad id quod ille promittebat, sed ad id potius sentiendum quod suggestor mentiens intendebat, qui ei quasi successori, parricidali odio invidebat. Hic illius philosophi non incongrue aptatur sententia: « Insidiosissime, inquit, nocet, cui gratiae aguntur pro injuria. » Mendax in reliquis omnibusque pollicebatur, et detestatione dignissimus, ad illud verbum, quo eos nequaquam mori, sed sicut deos futuros asseruit, statim et agnosci et repelli rationis indignatione debebat; sed facilem accessum ad cor feminae illa habuit promissio, quae jam ambiebat propriam potestatem, excusso a cervice sua Creatoris dominio. Quod si superba praesumptio jam in mentinobedientiae rea convincitur. Hoc aliqui tractatorum senserunt; sed ego pro modo mea ita hunc locum accipio, ut superbiam et inobedien
Abbreviated transcription (Latin):
abscondit carnes enormes: ce oꝑ¬
uerunt tam ipse quam mulier.
iam ardentib int̾ libidinum car¬
bonib. horrendas uisu sordium
officinas. Q cum eadem pꝰ m̃bra
ẽẽnt. pudenda non erant: quia
nichil inhonestum erat in cobr¬
pore: s habebant omnia m̃bra
in suo ordine. congruam digni¬
tatem: uenerabilem speciem :uisũ
rationabilem: modestiam competen-¬
tem. Omnia intra modum. nichil
contra uoluntatem: nulla lex dissen-¬
tiens. omnia quieta ⁊ pacifica. tam
ipsum creatorem. quam ipsam cre¬
atam honorabant naturam. uere
sic̃ serpens p̃dixerat. aꝑti ft̃ ocłi
eorum. ad ꝓpͥe confusionis cognos¬
cendam miseriam: non ad illiꝰ
p̃sumptionis qua dii ẽẽ affectaue¬
runt. głam conseguendam. Uide¬
runt se. & erubuerunt: & indig¬
nos se iudieantes diuinis aspecti¬
bus: non quas: latere possent ul
effugere iudicem.s quasi rei. ce
iam in pistrano ꝓpͥe conscientie
deputati ad molam. sese in aliqͥbꝰ

Expanded text:
Abscondit carnes enormes, et opAbscondit carnes enormes, et operuerunt, tam ipse quam mulier, jam ardentibus intus libidinum carbonibus, horrendas visu sordium officinas. Et cum eadem prius membra essent, pudenda non erant, quia nihil inhonestum erat in corpore, sed habebant omnia membra in suo ordine congruam dignitatem, venerabilem speciem, usum rationabilem, modestiam competentem. Omnia intra modum nihil contra voluntatem, nulla lex dissentiens, omnia quieta et pacifica tam ipsum Creatorem quam ipsam creatam honorabant naturam. Vere, sicut serpens praedixerat, aperti sunt oculi eorum ad propriae confusionis cognoscendam miseriam, non ad illius praesumptionis qua dii esse affectaverunt gloriam consequendam. Viderunt se, et erubuerunt, et indignos se judicantes divinis aspectibus, non quasi latere possent vel effugere judicem, sed quasi rei et jam in pistrino propriae conscientiae deputati ad molam, sese in aliquibus
Abbreviated transcription (Latin):
ta ẽ arbor illa sciendibonum & ma¬
lum occazio. unde & ipsum lignũ
nomen accepit. antequam illud
tangeret homo: non quia in ligni
natura. boni eẽt uel mali scientia:
s quia in trans gressione manda¬
ti quod de ligno erat. fut᷑a erat
utriusq rei exꝑientia. Q ilico sen¬
sit homo. quod ante non sens erat.
senfit malum concupis centiȩ. &
pruritum membrors rebellum:
obscenos & ñ uoluntarios. carnis
appetitꝰ & motus: ce seiuit qͣntũ
interesset. int̾ lib̃tatem & pacem
carnis &e sp̃s in qua fuerat. ⁊ con¬
trouersiam eorundem : & stimu¬
los stillatorios. quib pungentib
& urgentib moribundos & ferm̃¬
tatos artꝰ. languens anima desu¬
dabat. A facie insipientie suȩ. lon¬
ge fact̾us est a sanitater miser &e in¬
curuatus. putres & corruptas cica¬
trices. illusiones lumborum. plo¬
rabat: & eueurrit ad folia. ipse
iam folio quod a uento rapitur
similis: ce contextis succinetoriis.

Expanded text:
ta est arbor illa sciendi bonum et mata est arbor illa sciendi bonum et malum occasio unde et ipsum lignum nomen accepit antequam illud tangeret homo, non quia in ligni natura boni esset vel mali scientia, sed quia in transgressione mandati quod de ligno erat, futura erat utriusque rei experientia. Et illico sensit homo quod ante non senserat; sensit malum concupiscentiae, et pruritum membrorum rebellium: obscenos, et non voluntarios carnis appetitus et motus; et scivit quantum interesset inter libertatem et pacem carnis spiritus, in qua fuerat, et controversiam eorumdem, et stimulos titillatorios, quibus pungentibus et urgentibus moribundos et fermentatos artus, languens anima desudabat. A facie insipientiae suae longe factus est a sanitate, miser et incurvatus putres et corruptas cicatrices illusiones lumborum plorabat, et cucurrit ad folia ipse jam folio quod a vento rapitur similis et contextis succinctoriis.
Abbreviated transcription (Latin):
deseri etiam debet ds: qui sp̃uali
conubio uniũsum ȩccłȩ corpus
in unitate fidei & caritatis cõpac¬
tum. ex coniugio & continentia & cȩ¬
libatu unum instaurans corpus &e
sp̃m celebret sͥ nuptias. mͦ in spe.
in regno uͦ suo in ipsa tieritate. dis¬
ponit. Dcandalizauit adam ocłs
suus. id ẽ ꝑsuasio coniugis:. quã
utiliꝰ eruisset. &e ꝓiecisset a se: qm
blandimentis femineis remisse
obtemꝑans.illa ꝑemptoria consi¬
lla suscepisset. Nec erat imme¬
mor p̃ceptruel pene. quam si tͣns¬
grederet᷑ ei d̾s fuerat comminat᷑ꝰ:
s nescio qua spe. de di clementia
p̃sumens: exiguitatem ñ pondus
pensabat p̃cepti. Nec usq quaq
mortem uerebat᷑. quam non at¬
tingerat: neᷤ fors itan se aliis boniᷤ
pͥuandum putabat: qͥa neq dezec̃¬
tionis neq calamitatis secuture
ordinem. illa ꝓhibitionis & cõmi-¬
nationis sententia continebat.
Comedit de fructu int̾dicto: ⁊ fac¬

Expanded text:
deseri etiam debet Deus qui spirituali deseri etiam debet Deus qui spirituali connubio universum Ecclesiae corpus in unitate fidei et charitatis compactum, ex conjugio et continentia et coelibatu unum instaurans corpus et spiritum, ut celebret sibi nuptias modo in spe, in regno vero suo in ipsa veritate disponit. Scandalizavit Adam oculus suus, id est persuasio conjugis, quem utilius eruisset et projecisset a se, quam blandimentis femineis remisse obtemperans illa peremptoria consilia suscepisset. Nec erat immemor praecepti vel poenae, quam, si transgrederetur, ei Deus fuerat comminatus; sed nescio qua spe de Dei clementia praesumens, exiguitatem, non pondus pensabat praecepti. Nec usquequaque mortem verebatur, quam non attigerat; nec forsitan se aliis bonis privandum putabat, quia neque calamitatis secuturae ordinem illa prohibitionis et comminationis sententia continebat. Comedit de fructu interdicto et fac
Abbreviated transcription (Latin):
dei.filios adam. genꝰ humanum
erigeret: & creatura p̃uaricans.
& inhonorans dm̃. non eẽt in głam
s in contumeliam creatorĩ. Pot̾at
homo. ex peccato diaboli cuius de¬
iectionem non ignorabat. conside¬
rare districtionem iudicis: & ex
illa irreuocabili sententia. quȩ
illum malignum ã spe mi seđiȩ
excluserat. simile formidare uidi¬
cium. Ins ani cerebri est &e animi
delirantis.ibi te tͥ polliceri ueniã.
ubi tu ꝓuoces iram:. in eodem ar-¬
ticulo temporis. sꝑare de clem̃tia:
in quo contemintur gr̃a. &e con¬
culcatur iusticia. Qualecunq sit
uincłm uł fedus societatis huma¬
nȩ: rumpenda sunt omnia quȩ
cons uetudo alligat uł natura. ne
offendatur ds: non est ista xp̃iana
pietas: quȩ nos diuine obȩdientię
auet̾oritate contempta. in carna¬
les inelinat affectus. chpter coniui¬
gii grãm ce complexus uxorios. re¬
liquit homo patrem &e matrem. ⁊
fiunt duom carne una: non tam̃

Expanded text:
Dei filios Adam genus humanum Dei filios Adam genus humanum erigeret, et creatura praevaricans et inhonorans Deum, non esset in gloriam, sed in contumeliam Creatori. Poterat homo ex peccato diaboli, cujus dejectionem non ignorabat, considerare districtionem judicis, et ex illa irrevocabili sententia quae illum malignum a spe misericordiae excluserat, simile formidare judicium. Insani cerebri est et animi delirantis ibi te tibi polliceri veniam, ubi tu provoces iram; in eodem articulo temporis sperare de clementia, in quo contemnitur gratia et conculcatur justitia. Qualecunque sit vinculum vel foedus societatis humanae, rumpenda sunt omnia quae consuetudo alligat, vel natura, ne offendatur Deus. Non est ista Christiana pietas, quae nos, divinae obedientiae auctoritate contempta, in carnales inclinat affectus. Propter conjugii gratiam et complexus uxorios relinquit homo patrem et matrem, et sunt duo in carne una; non tamen
Abbreviated transcription (Latin):
hibitionem uel postea. noxius fuit:
sideo sic nuncupatum est. qͥa in
illa ꝓhibitione exꝑimentum obe¬
dientiȩ positum est: cuiꝰ obserua¬
dobontim: p̃uaricatio. malum
cẽt. Deientiam quidem mali ante
peccatum homo non habuitͭ id ẽ.
nesciuit quantum malum ẽẽt. ñ
obȩdire deo:s docuit eum ꝓpria
confusio & pena peccati. quid ẽẽt
peccatum. Di emm pena. transgres¬
sionem non sequeret᷑: & idem esset.
iusticiȩ &e iniusticie stipendium:
nulla ẽẽt ratio. qua timeretur uel
amaret᷑ ds. Nulla omnino timoris
causa ẽẽt. si non inobedientia pu¬
niretur: nulla dilectionis ratio. nͥ
amantib copiosior gr̃a redderet᷑.
Sciebat adam. ñ ẽẽ uiolandum
mandatum der.s facilem indul¬
gentiam estimabat. non expertus
iram uel iudicium: quia ñdum
seueritatem uł fupplicium. Opor¬
tebat omnino. ut ibi statim in pͥmiᷤ
parentib. rigor inciꝑet disciplinȩ ⁊¬
ne facilis uenia. in contemptum

Expanded text:
hibitionem, vel postea, noxius fuit; hibitionem, vel postea, noxius fuit; sed ideo sic nuncupatum est quia in illa prohibitione experimentum obedientiae positum est, cujus observatio bonum, praevaricatio malum esset. Scientiam quidem mali ante peccatum homo non habuit, id est nescivit quantum malum esset non obedire Deo, sed docuit eum propria confusio et poena peccati quid esset peccatum. Si enim poena transgressionem non sequeretur, et idem esset justitiae et injustitiae stipendium, nulla esset ratio qua timeretur vel amaretur Deus. Nulla omnino timoris causa esset, si non inobedientia puniretur; nulla dilectionis ratio, nisi amantibus copiosior gratia redderetur. Sciebat Adam non esse violandum mandatum Dei, sed facilem indulgentiam aestimabat, non expertus iram vel judicium, quia nondum severitatem vel supplicium. Oportebat omnino ut ibi statim in primis parentibus rigor inciperet disciplinae, ne facilis venia in contemptum
Abbreviated transcription (Latin):
uitulo quem coxerat ipse abrahã.
legimus comedisse:non in fantasti-¬
cis. s inueris apparuere corpori¬
bus: quorum functio ut act̾a est.
non euanuit:s est inse reuers a
assumptio. Hanc formam intelli¬
gentiȩ custodiri oportet. qͦtiens
uel ꝑuerba uł ꝑuisibilia signa
locutus est ds. uel ad adam in
paradyso. uł ad ꝓpħas:ut scias.
ubicimq ẽ uox. ibi ẽẽ &e corpus:
nec tamen. qͦtiens locutus ẽ dđs
ꝑcorporalis ministerium creat᷑e.
uerbum estimes incarnatum: sed
siẽ diximus. dispensatoria ce per¬
functoria erat.illa corporalis &
ꝑsonalis asfumptio: ñ essentialis.
naturarum unitio. Longe digreᷤ¬
si sumus. occasione hereticorum: qͥ
dm̃ uel alieuius mali factorem.
uel alium quemlibet mali astru¬
unt creatorem: ut aliud pͥncipium.
alium artificem uł conditorem.
ex sẽarum auẽtoritate scͥpturarũ
emulgeant. Lignum sciendiȩ boni
&e mali. malum non erat in sua
natura. nec fruetꝰ eus. uel ante pro¬

Expanded text:
vitulo quem coxerat ipse Abraham, vitulo quem coxerat ipse Abraham, legimus comedisse , non in phantasticis, sed in veris apparuere corporibus, quorum functio, ut acta est, non evanuit, sed est in se reversa assumptio. Hanc formam intelligentiae custodiri oportet, quoties per verba, vel visibilia signa locutus est Deus vel ad Adam in paradiso vel ad prophetas, ut scias ubicunque est vox, ibi esse et corpus; nec tamen quoties locutus Deus per corporalis ministerium creaturae, verbum aestimes incarnatum; sed sicut diximus, dispensatoria et perfunctoria erat illa corporalis et personalis assumptio, non essentialis naturarum unitio. Longe digressi sumus occasione haereticorum, qui Deum vel alicujus mali factorem, vel alium quemlibet mali astruunt creatorem, ut aliud principium, alium artificem vel conditorem ex sanctarum auctoritate Scripturarum emulgeant. Lignum scientiae boni et mali malum non erat in sua natura, nec fructus vel ante pro
Abbreviated transcription (Latin):
cognouit. secretam naturȩ uir¬
tutem in publicum trahere p̃ua¬
let: cum aliquid de re occulta
efficiendum ẽ. in qͦ hebetes sensꝰ
hominum ludificare possit. &
a ueritate auertere: ut seruiant
ereaturȩ potiꝰ quam ereatori. qͥ
est benedict̾us inscła: Creatura
quidem.non nͥ a solo deo potest
institui: qui ⁊ nichil malum cre¬
auit: s singła bona: ce omnia
ualde bona. Et moysi serpens.
uere serpens fuit: quem cum
placiit creatori. & de uirga ap¬
tauit in colubrum: ce rursum
reuerti p̃cepit in uirgam. Moy¬
ses uͦ neq ałtor neq ereator: sed
tantum illius miracħ minister
fuit. Ita & columba quȩ bapti¬
zato domino suꝑ eum apparuit.
uere columba fuit : ce ꝑact̾a dis¬
pensatione ꝓpt̾ quam ad nego¬
tii illius ministerium dedue¬
ta est: it̾m ad naturȩ illius
formam de qͣ assumpta est. subito
est reuersa. Ita tres angłi quors
abraham pedes lauit. qͦs etiam
de panib quos sara parauit . & de

Expanded text:
cognovit, secretam naturae vircognovit, secretam naturae virtutem in publicum trahere praevalet, cum aliquid de re occulta efficiendum est in quo hebetes sensus hominum ludificare possit, et a veritate avertere, ut serviant creaturae potius quam Creatori, qui est benedictus in saecula? Creatura quidem non nisi a solo Deo potest institui, qui nihil malum creavit, sed singula bona, et omnia valde bona . Et Moysis serpens, vere serpens fuit, quem cum placuit Creatori, et de virga aptavit in colubrum, et rursum reverti praecepit in virgam . Moyses vero neque auctor, neque creator, sed tamen illius miraculi minister fuit. Ita et columba quae baptizato Domino super eum apparuit, vere columba fuit, et peracta dispensatione propter quam ad negotii illius ministerium deducta est, iterum ad naturae illius formam de qua assumpta est, subito est reversa . Ita tres angeli, quorum Abraham pedes lavit, quos etiam de panibus quos Sara paravit, et de