comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cendo superauerat: Ergo totus autpȩne
totus aer iste uentosus quod celum uel
.potius cȩlos uocat. sed utique istos imas.
non illos supremos. u bi sol & luna & side¬
ra constituta sunt: conuersus fuerat in
umidam qualitatem : atque hoc modo
cum terra perierat : cuius terrȩ utique
prior facies fuerat del&a diluuio: Qui
aũt nunc sunt inquit cȩli & terra eodẽ
uerbo repositi sunt igni reseruandi in
diem iudicii . & ꝑditionis hominum im¬
piorum: Pro inde qui cȩli &quȩ terra idest
qui muncdus ꝓeo mundo qui diluuio perut:
&x eadem aqua repositus est ipse igni nouis¬
simo reseruatur: idest indiem uidicii & ꝑ¬
ditionis hominum impiorum. Nam &
hominum: ꝓpter magnam quandam com¬
mutationem: non dubitat dicere ꝑditio¬
nem futuram: cunitamen eorum quam uis
in&ernis poenis. sit mansura natura: Quȩ¬
rat forsitan aliquis sipost factum iudici¬
um iste mundus ardebit : ante quam pillo
cȩlum nouum & terranoua reponatur:

Expanded text:
cendo superauerat. Ergo totus aut paene cendo superauerat. Ergo totus aut paene totus aer iste uentosus quod caelum uel potius caelos uocat, sed utique istos imos, non illos supremos, ubi sol et luna et sidera constituta sunt conuersus fuerat in umidam qualitatem adque hoc modo cum terra perierat, cuius terrae utique prior facies fuerat deleta diluuio. Qui autem nunc sunt, inquit, caeli et terra, eodem uerbo repositi sunt, igni reseruandi in diem iudicii et perditionis hominum inpiorum. Proinde qui caeli et quae terra, id est, qui mundus pro eo mundo, qui diluuio periit, ex eadem aqua repositus est, ipse igni nouissimo reseruatur in diem iudicii et perditionis hominum inpiorum. Nam et hominum propter magnam quandam commutationem non dubitat dicere perditionem futuram, cum tamen eorum quamuis in aeternis poenis sit mansura natura. Quaerat forsitan aliquis, si post factum iudicium iste mundus ardebit, antequam pro illo caelum nouum et terra noua reponatur,
Abbreviated transcription (Latin):
dam tarditatem &istimant: sed patienter
fert ꝓteruos nolens aliquem perire sed om̃s
inpenitentiam conuerti Ueni& aut̃ dies
dñi ut fur: in quo cęli magno im p&u trans
tur : & terraequȩ in ipsa sunt opera ecuren¬
tur: His ergo omnibus pereunti bus:qua¬
les oport& esse uos. inscĩs conuersationib:
&pectantes & ꝓperantes ad presenti am
diei dñi: ꝑ quam cȩli ardentes soluentur.
& elementa ignis ardore decoquentur.i
Nouos uero çȩlos & terram nouam secundũ
ꝓmissa ipsius &pectamus: in quibus iustiti¬
a in habitat: Ni hil hic dixit deresurrec¬
tione mortuorum sed sane deꝑditione
mundi huius satis: ubi &iam com memo¬
rans factũ ante diluuium: uid&ur am¬
monuisse quo dam modo quatenus in fi¬
ne huius seculi: mundum istum peritu¬
rum esse credamus: Nam & illo tempo¬
re perisse dixit qui tunc erat mundum:
nec solum orbem terrȩ: uerum &iam cȩ¬
los: quos utique istos aerios intellegimus.
quorum locum acspatium: tuncaqua cres¬

Expanded text:
dam tarditatem existimant; sed patienter fert propter uos, nolens aliquem perire, sed omnes in paenitentiam conuerti. Veniet autem dies Domini ut fur, in quo caeli magno inpetu trantur: et terra et que in ipsa sunt opera etur. His ergo omnibus pereuntibus quales oportet esse uos in sanctis conuersationibus exspectantes et properantes ad praesentiam diei Domini, per quam caeli ardentes soluentur et elementa ignis ardore decoquentur? Nouos uero caelos et terram nouam secundum promissa ipsius exspectamus, in quibus iustitia inhabitat. Nihil hic dixit de resurrectione mortuorum, sed sane de perditione mundi huius satis. Ubi etiam commemorans factum ante diluuium uidetur admonuisse quodam modo, quatenus in fine huius saeculi mundum istum periturum esse credamus. Nam et illo tempore perisse dixit, qui tunc erat, mundum; nec solum orbem terrae, uerum etiam caelos, quos utique istos aenos intellegimus, quorum locum ac spatium tunc aqua cres
Abbreviated transcription (Latin):
ultas euangelicas apostolicasque sen¬
tentias dediuino isto iudicio nouissimo:
ui deo mihi esse pretereundas: ne hoc
uolumen innimiam longitudinem ꝓten¬
dat᷑ Sed nullomodo est preterundas a¬
postolus: qui scribens ad thesalonicenses:
si inst& dies dñi: nequis uos seducat ullo
modo: Quõ nisi uenerit refuga primum.

Expanded text:
ultas euangelicas apostolicasque sententias de diuino isto iudicio nouissimo uideo mihi esse praetereundas, ne hoc uolumen in nimiam longitudinem prouoluatur; sed nullo modo est praetereundus apostolus Paulus, qui scribens ad Thessalonicenses: si instet dies Domini, ne quis uos seducat ullo modo; quoniam nisi uenerit refuga primum
Abbreviated transcription (Latin):
dum : plenum bonis omnibus. iusibilibus atq
intellegibilibus rebus. In quo nihil melius
instituit: quam sp̃s quibus intellegentiam dedit.¬
& suae contemplationis habiles capaces que su¬
etati
scam & suꝑnam dicimus ciuitatem. Inquares
qua sustententur beati quesint : ds̃ ipse illis ẽ.
tamquam uita uictusq communis. Quilibe¬
rum arbitrium cidem intellectuali naturȩtri¬
buit tale : ut siuellet deserere dm̃. beatitudi¬
nem scilicet suam continuo miseria secutura.

Expanded text:
dum, plenum bonis omnibus uisibilibus adque dum, plenum bonis omnibus uisibilibus adque intellegibilibus rebus, in quo nihil melius instituit quam spiritus, quibus intellegentiam dedit et suae contemplationis habiles capacesque setate nam dicimus ciuitatem, in qua res, qua sustententur beatique sint, Deus ipse illis est, tamquam uita uictusque communis: qui liberum arbitrium eidem intellectuali naturae tribuit tale, ut, si uellet deserere Deum, beatitudinem scilicet suam, continuo miseria sequer
Abbreviated transcription (Latin):
INCIPIT. LIBER.XXII.
ICUT IN PROXIMO LIBRO SUPERIORE
promisimus. iste huius totius operis ultimus dis¬
putationem decttatis dĩ aeterna beatitudine
continebit .: Quȩ non propter actatis per
multa saecula longitudinem : tamen quando¬
cumq finiendã: ae ternitatis nomen accepit.
sed quem ad modum scriptum est in euangelio.
regni eius nonerit finis. Nec ita: ut alus
moriendo decedentibus. aliis succedentibus ori¬
endo: Species in ea ꝑpetuitatis appareat : sic̃
in arbore quȩ penni fronde uestitur. eadem
uidetur uiriditas ꝑmanere : dum labentibus
& cadentibus folus : subinde alia quȩ nascuntur.
faciem conseruant opacitatis Sed om̃s in ea
ciues immostales erunt: adipiscentibus & homi¬
nibus. quod numquam sci angeli ꝑdiderunt:
Faciet hoc ds̃. omni potentissimus eius conditor
promisit enim. nec mentiri potest.: & quibus fi¬
dem hinc quoq faceret: multa sua & non
promissa & promissa. iam fecit. ⁊¬
pse est enim quu in principio condidit mun¬

Expanded text:
inamus. LIBER XXII. Sicut in proximo libro superiore promisimus, iste huius totius operis ultimus disputationem de ciuitatis Dei aeterna beatitudine continebit, quae non propter aetatis per multa saecula longitudinem tamen quandocumque finiendam aeternitatis nomen accepit, sed quem ad modum scriptum est in euangelio, regni eius non erit finis; nec ita ut aliis moriendo decedentibus, aliis succedentibus oriendo species in ea perpetuitatis appareat, sicut in arbore, quae perenni fronde uestitur, eadem uidetur uiriditas permanere, dum labentibus? et cadentibus foliis subinde alia, quae nascuntur. faciem conseruant opacitatis; sed omnes in ea ciues inmortales erunt. adipiscentibus et hominibus, quod numquam sancti angeli perdiderunt. Faciet hoc Deus omnipotentissimus eius conditor. Promisit enim nec mentiri potest, et quibus fidem hinc quoque faceret, multa sua et non promissa et promissa iam fecit. Ipse est enim, qui in principio condidit mun
Abbreviated transcription (Latin):
necta dissolueret.: Nihil corruptionis
incorpore uel excorpore ullas molestias
ullis eius sensibus ingerebat. Nullus
intrinsecus morbus: nullus ictus metue¬
batur extrinsecus. Summu in carne sa¬
nitas: in animo tota tranquillitas. Sicut
in paradyso nullus aestus. aut frigus. Ita
in eius habitore nulla excupiditate uel
timore accidebat bonae uoluntatis offen¬
sio.⁊ Nihil omnino triste. nihil erat
inaniter laetum : gaudium uerum ꝑ pe¬
tuabatur exdõ inquem flagrabat caritas¬
decorde puro . & conscientia bona. et fide
non ficta: atq interse coniug ũ fida et

Expanded text:
necta dissolueret. Nihil corruptionis in corpore uel ex corpore ullas molestias ullis eius sensibus ingerebat. Nullus intrinsecus morbus, nullus ictus metuebatur extrinsecus. Summa in carne sanitas, in animo tota tranquillitas. Sicut in paradiso nullus aestus aut frigus, sic in eius habitatore nulla ex cupiditate uel timore accidebat bonae uoluntatis offensio. Nihil omnino triste, nihil erat inaniter laetum. Gaudium uerum perpetuabatur exde corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta. Atque inter se conjugum fida et
Abbreviated transcription (Latin):
placendo deserer&: uinceretur.⁊ Meritum
bonum habens in ad uita diuinitus uoluntate
recta: malum uero in deserendo dm̃ uolunta¬
te ꝑuersa: quia etipsum fidere dead utorio
dĩ. non quidem poss& sine ad uitorio dĩ.⁊
Nec tamen ideo ab his diuinae gratiae benefi¬
cus sibi placendo recedere non habebat in po¬
testate: Nam sicut in hac carne uiuere sine
ad iumentis alimentis alimentorum in potes¬
tate non est: non autem in ea uiuere in po¬
testate est : quod faciunt qui se ipsos necant:

Expanded text:
placendo de- \' sereret, uinceretur; meritum placendo de- \' sereret, uinceretur; meritum bonum habens in adiuta diuinitus uoluntate recta, malum uero in deserente Deum uoluntate peruersa. Quia et ipsum fidere de adiutorio Dei non quidem posset sine adiutorio Dei, nec tamen ideo ab his diuinae gratiae beneficiis sibi placendo recedere non habebat in potestate. Nam sicut in hac carne uiuere sine adiumentis alimentorum in potestate non est, non autem in ea uiuere in potestate est, quod faciunt qui se ipsos necant:
Abbreviated transcription (Latin):
quibus illi iusta ess& poenu. communis.
Cur ergo non crear& ds̃ quos peccaturos esse
p̃ciuit᷑ quando quidem in eis etex eis etquid
corum culpa mereretur etquid sua gratiu
donaretur. posset ostendere: nec sub illo
creatore ac dis positore: peruersa in ordinatio
delinquentium: rectum ꝑuerter& ordinem
mines: nihil agunt quo impediantur.
magna opera dnĩ. exquisita in omnes uolun¬
tates eius. Quõ qui ꝓuidenter atq omni¬
potenter sua cuique distribuit: non solum
bonis: uerum etiam malis. bene uti nouit
Ac per hoc ꝓpter meritum primae malae uo¬
luntatis: ita damnatio atq obdurato angelo
malo : utlam bonam uoluntatem ulterius non
haber& bene utens ds̃ : Curñ
ut ab illo primus homo qui
rectus.
hoc est bonȩ uoluntatis cre¬
atus fue¬
rat: temptaretur : quando quidem sic erat
institutus. ut si de adiutorio dĩ fier& bonus
homo. malum angelum uincer& Si autem
creatorem atq ad utorem dm̃ superbe sibi

Expanded text:
quibus illi iusta esset poena communis. quibus illi iusta esset poena communis. Quur ergo non crearet Deus, quos peccaturos esse praesciuit, quando quidem in eis et ex eis, et quid eorum culpa mereretur, et quid sua gratia donaretur, posset ostendere, nec sub illo creatore ac dispositore peruersa inordinatio delinquentium rectum peruerteret ordinem mines, nihil agunt, quo inpediantur magna opera Domini, exquisita in omnes uoluntates eius, quoniam qui prouidenter adque omnipotenter sua cuique distribuit, non solum bonis, uerum etiam malis bene uti nouit. Ac per hoc propter meritum primae malae uoluntatis ita damnato adque obdurato angelo malo, ut iam bonam uoluntatem ulterius non haberet, bene utens Deus quur non ut ab illo primus homo, qui rectus, hoc est bonae uoluntatis, creatus fuerat, tentaretur? Quando quidem sic erat institutus, ut, si de adiutorio Dei fideret bonus homo, malum angelum uinceret; si autem creatorem adque adiutorem Deum superbe sibi
Abbreviated transcription (Latin):
ginis. tranquillo arbitrio conuenirent : quo
modo nunc cum ista com memorantur sensi¬
bus occurrit humanis. nisi experientiu libi¬
dinis turbidae ñ coniectura placidae uolun¬
tatis. ⁊ Hinc ẽ quod impedit loquentem pu¬
dor: & si non deficiat ratio cogitantem: Ne¬
rum tamen omp̃tenti dõ. summo ac sum moͬ bo¬
no: creatori omnium naturarum: uoluntatũ
autem bonarum ad iutori ac remuneratori:
malarum autẽ relictori & damnatori. utrarũ¬
q ordinatori: non defuit utiq consilium quo
certum numerum ciuium in sua sapientiu
p̃distinatum: etiam exclamnato genere hu¬
mano. suae ciuitatis impler&: non eos lam̃me¬
ritis: quando quidem uniuersa massa. tam¬
quam inuitiata recdice damnata ẽ. sed gratia
discernens: & liberatis. non solum deseipsis: ue¬
rum etiam denon liberatis: quideis largiatur
ostendens: Nonenim debita sed gratuita bo¬
nitate tunc sequisq agnoscit erutum malis: cũ
ab eorum hominum consortio fit inmunis: cum

Expanded text:
ginis tranquillo arbitrio conuenirent, quo modo nunc, cum ista commemorantur, sensibus occurrit humanis nisi experientia libidinis turbidae, non coniectura placidae uoluntatis? Hinc est quod inpedit loquentem pudor, etsi non deficiat ratio cogitantem. Verum tamen urnnipotenti Deo, summo ac summe bono creatori omnium naturarum, uoluntatum autem bonarum adiutori et remuneratori. malarum autem relictori et damnatori, utrarumque ordinatori, non defuit utique consilium, quo certum numerum ciuium in sua sapientia praedestinatum etiam ex damnato genere humano suae ciuitatis inpleret, non eos iam meritis, quando quidem uniuersa massa tamquam in uitiata radice damnata est, sed gratia discernens et liberatis non solum de ipsis, uerum etiam de non liberatis, quid eis largiatur, ostendens. Non enim debita, sed gratuita bonitate tunc se quisque agnoscit erutum malis, cum ab eorum hominum consortio fit inmunis, cum
Abbreviated transcription (Latin):
dum non libidinis appetitus.: sed uoluntarius
usus. naturam utramq coniunger& ⁊ De
rebus enim loquimur nunc pudendis. etideo
quam uis antequam earum puder& quales
ẽẽ potuissent: coniciamus ut possumus: Tam̃
neces se ẽ utnostra disputatio magis frenet᷑
eaq nos reuocat uerecundii.quam eloquentiu.
quae nobis parum suppetit ad iuuetur.⁊
Nam cum id quod dico nec ipsi experti fue¬
rint qui ex periri potuerunt : quõ p̃occupan¬
te peccato exilium deparad yso ante merue¬
runt. quam sibi in opere serendae propa¬

Expanded text:
dum non libidinis adpetitus, sed uoluntarius dum non libidinis adpetitus, sed uoluntarius usus naturam utramque coniungeret. De rebus loquimur nunc pudendis et ideo, quamuis, antequam earum puderet, quales esse potuissent coniciamus ut possumus, tamen necesse est, ut nostra disputatio magis frenetur ea, quae nos reuocat, uerecundia, quam eloquentia, quae nobis parum subpetit, adiuuetur. Nam cum id quod dico nec ipsi experti fuerint, qui experiri potuerunt quoniam praeoccupante peccato exilium de paradiso ante meruerunt, quam sibi in opere serendae propa
Abbreviated transcription (Latin):
ex honesto amore societas: concors mentis
corporisq uigilia : et mandati sine labore
custodia.: Non lassitudo fatigabat otiosum:
non somnus premebat inuitum. Intanta
felicitate rerum & felicitate hominum: ab¬
sit ut suspicemur: non potius se prolem flert
sine libidinis morbo: sed e& uoluntatis nutu
mouerentur membra illa quo ceteru: et sine
ardoris in lecebroso stimulo: Cumtranquilli¬
tate animi & corporis : Nulla corruptione
integritatis infunderetur gremio maritus
uxoris. Neque enim quia experientia ꝓ¬
bari non potest. sed spontanea potestas sicut¬
opus esset. adhiber&: Ita tunc potusse u¬
tero coniugis salua integritate feminei geni¬
talis: uirile semen inmitti: sicut nunc potest
eadem integritate salua: ex utero uirginis
fluxus menstrui cruoris emitti. Fadem
quippe uia posset illud inici: qua hoc potest
eici.  Ut enim ad pariendum. non doloris ge¬
mitus. sed maturitatis impulsus. femi nea uis¬
cera relaxar&: sic ad fetandum & concipien¬

Expanded text:
ex honesto amore societas, concors mentis corporisque uigilia et mandati sine labore custodia. Non lassitudo fatigabat otiosum, non somnus premebat inuitum. In tanta facilitate rerum et felicitate hominum absit ut suspicemur non potuisse prolem seri sine libidinis morbo, sed eo uoluntatis nutu mouerentur membra illa quo cetera, et sine ardoris inlecebroso stimulo cum tranquillitate animi et corporis nulla corruptione integritatis infunderetur gremio maritus uxoris. Neque enim quia experientia probari non potest, idopus esset, adhiberet, ita tunc potuisse utero coniugis salua integritate feminei genitalis uirile semen inmitti, sicut nunc potest eadem integritate salua ex utero uirginis fluxus menstrui cruoris emitti. Eadem quippe uia posset illud inici, qua hoc potest eici. Ut enim ad pariendum non doloris gemitus, sed maturitatis inpulsus feminea uiscera relaxaret, sic ad fetandum et concipien
Abbreviated transcription (Latin):
& debitis finibus. quan tum ualuero dis putare.
eius ipsius dnĩ & regis nostri ubiq opitulati¬
one fretus aggrediar. ⁊ Primum que dicã.
quem admodum exordia duarum istarum
ciuitatum. in angelorum diuersitate praeces¬
ream. consideratam compertamq mutabilẽ.
intentione mentis excedere . atq ad in commu¬
tabilem dĩ substantiam peruenire. &illic
discere exipso. quod cunctam naturam quȩ
non est quod ipse. non fecit nisi ipse Sic
enim ds̃ cum homine: non per aliquam crea
turam loquitur corporalem. corporalibus
instrepens auribus. utinter sonantem etau¬
dientem aeria. spatia uerberentur. neq perei¬
us modi sp̃italem quae corporum similitudini

Expanded text:
 debitis finibus, quantum ualuero, disputare eius ipsius domini et regis nostri ubique opitulatione fretus adgrediar, primumque dicam, quem ad modum exordia duarum istarum ciuitatum in angelorum diuersitate praecesream consideratam compertamque mutabilem intentione mentis excedere, atque ad incommi substantiam pervenire, et illic discere ex ipso, quod cunctam naturam quae non est quod ipse, non fecit nisi ipse. Sic enim Deus cum homine non per aliquam cturam loquitur corporalem, corporalibus instrepens auribus, ut inter sonantem et audientem aeria spatia uerberentur, neque per eius modi spiritalem, quae corporum similitudini
Abbreviated transcription (Latin):
stephanus : tunc abrahã egressus ẽ de terra
chaldeorũ . et habitauit incharra: Nonquid
sit factũ post ea. quã locutus ẽ illi ds̃: neque
enim p̾illa dĩ uerba egressus ẽ de terra chal¬
deorũ. cum dicat ei locutum dm̃. cumesset
in mesopotamia: selad totũ illud tẽpus

Expanded text:
Stephanus: Tunc Abraham egressus est de terra Stephanus: Tunc Abraham egressus est de terra Chaldaeorum et habitavit in Charra, non quod sit factum posteaquam locutus est illi Deus, neque enim post illa Dei verba egressus est de terra Chaldaeorum, cum dicat ei locutum Dominum esse in Mesopotamia, sed ad totum illud tempus
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. quando pater eiꝰ centesimũ qua dragesi¬
mũ et quintũ annũ agebat ȩtatis : tunc enĩ
fuit huius septuagesimus quintus.. Soluta
ẽ autẽ ista quȩstio et alit̾. ut septuaginta
quinq: anni abrahȩ : quando egressus est
decharra: exillo computarentur: ex quode
igne chaldeorum liberatus : non ex quo¬
natus ẽ tamquam tunc potiur natur habendus
sit Sed beat̃ stephanus in actib. apostoloꝵ
cũ ista narraret : ds̃ inquit gloriae aparu¬
it abrahȩ patrinrõ. cum esset in mesopota¬
mia. prius quam habitaret incharra: et ait
adillũ .: Exi deterratua. et de cognatione
tua. et dedomo patris tui ẽt ueni interram
quã tibi demonstrauero. Secundũ hȩc uer¬
ba stephani non p̾mortem patris ei locutus ẽ
dr̃ abrahȩ : qui utiq: incharra mortuus est :
ubi cum illo et ipse filius habitauit: sed pri¬
us quã habitaret in eadẽ ciuitate: iam ta¬
men cum esset in meso potamia lamergo
exierat achaldeis. Quod itaq adiungit

Expanded text:
 quando pater eius centensimum quadragensimum et quintum annum agebat aetatis; tunc enim fuit huius septuagensimus quintus. Soluta est autem ista quaestio et aliter, ut septuaginta quinque anni Abrahae, quando egressus est de Charra, ex illo conputarentur, ex quo de igne Chaldaeorum liberatus, non ex quonatus est, tamquam tunc potius natus habendus sit. Sed beatus Stephanus in actibus apostolorum cum ista narraret: Deus, inquit, gloriae apparuit Abrahae patri nostro, cum esset in Mesopotamia, priusquam habitaret in Charra, et ait ad illum: Exi de terra tua et de cognatione tua et de domo patris tui, et ueni in terram, quam tibi demonstrabo. Secundum haec uerba Stephani non post mortem patris eius locutus est Deus Abrahae, qui utique in Charra mortuus est, ubi cum illo et ipse filius habitauit, sed priusquam habitaret in eadem ciuitate, iam tamen cum esset in Mesopotamia. Iam ergo exierat a Chald
Abbreviated transcription (Latin):
uen turus est eritq iudicium iꝑso in opi¬
nato eius aduentu. celerrimum quod
tardissimum putabatur: siue quia ipsas
conuinc&. sine ulla sermonis plixitate con¬

Expanded text:
uenturus est eritque iudicium ipso inopinato eius aduentu celerrimum, quod tardissimum uidebatur, siue quia ipsas conuincet sine ulla sermonis prolixitate con
Abbreviated transcription (Latin):
& resuscita me & reddam illis: Quis hoc
iam neg& : qui iudȩos post passionẽ resur¬
rectionemq xpi desedib suis. bellica stra¬
ge & excidio funditus eradicatos uid&:
Occisus enĩ ab eis. resurrex̃ : & reddiditeis
interim temporariam disciplinam: ex¬
cepto quod non correctis seruat: quando
uiuos & mor tuos iudicabit: Nam dñs ip¬
se ihs̃ ĩstum ipsum traditorem suum perpa¬
nem porrectũ ostendens a postolis: hunc
etiam uerum psalmi huius commemora¬
uit : & in sedix̃ impletum : quiedebat panes
meos mecum: ampliauit suꝑ mec alcaneũ :
Quod aut̃ ait inquem speraui : non congru¬
it capiti sed corpori: neque enĩ nescie¬
bat eũ ipses aluator dequo ante iam dixe¬
rat: unus ex uobis diabolus ẽ : Sed solet in
se membrorũ suorum trans ferre ꝑsonã:
& sibi tribuere quod ess& illorũ: quia ca

Expanded text:
et resuscita me, et reddam illis. Quis hoc et resuscita me, et reddam illis. Quis hoc iam neget, qui Iudaeos post passionem resurrectionemque Christi de sedibus suis bellica strage et excidio funditus eradicatos uidet? Occisus enim ab eis resurrexit et reddidit eis interim temporariam disciplinam, excepto quod non correctis seruat, quando uiuos et mortuos iudicabit. Nam Dominus ipse Iesus istum ipsum traditorem suum per panem porrectum ostendens apostolis hunc etiam uersum psalmi huius commemorauit et in se dixit inpletum: Qui edebat panes meos, ampliauit super me calcaneum. Quod autem ait: In quem speraui, non congruit capiti, sed corpori. Neque enim nesciebat eum ipse Saluator, de quo ante iam dixerat: Unus ex uobis diabolus est. Sed solet in se membrorum suorum transferre personam et sibi tribuere quod esset illorum, quia ca
Abbreviated transcription (Latin):
adiciet ut resurgat᷑: hic certe ita posita sunt
uerba haec ut nihil aliud dixisse intelle¬
gatur quã sidiceret : Num quid qui mori¬
tur non adici& ut reuiuescat: Superiora
quippede monstrant mo item ipsius cogi¬
tas se & disposuis se in imicos eius: & hoc ac¬
tum esse ꝑ eum qui in grediebatur ut uide¬
r& ẽtegrediebatur ut proder&: cui aut̃
hic non occurrat: ex discipulo eius factus
traditor iudas: Qui ergo facturierant
quod moliebantur : idest occisuri erant eũ:
ostendens illos uana malitia frustra occi¬
suros resurrecturum: Sic adiecit hunc
uersum: uelut si dicer&: Quid agitis ua¬
ni qͣuod urm scel us erit : meus somnus erit :
Numquid quidormit non adiciet ut resur¬
gat. Et tamen eos tam magnum nefas pon
impune facturos: consequentib indicat
uersib: dicens: Etenĩ homo pacis meȩ in
quem speraui quiedebat panes meos am¬
pliauit supermecal taneũ hoc ẽ concul¬
cauit me : Tuaut inquit dnẽ miserere mei.

Expanded text:
adiciet ut resurgat? Hic certe ita posita sunt adiciet ut resurgat? Hic certe ita posita sunt uerba haec, ut nihil aliud dixisse intellegatur, quam si diceret: \'Numquid qui moritur, non adiciet ut reuiuescat?\' Superiora quippe demonstrant mortem ipsius cogitasse et disposuisse inimicos eius. et hoc actum esse per eum, qui ingrediebatur ut uideret, et egrediebatur ut proderet. Cui autem hic non ocurrat ex discipulo eius factus traditor ludas? Quia ergo facturi erant quod moliebantur, id est occisuri erant eum, ostendens illos uana malitia frustra occisuros resurrecturum, sic adiecit hunc uersum, uelut diceret: \'Quid agitis uani? quod uestrum scelus erit, meus somnus erit\': Numquid qui dormit non adiciet ut resurgat? Et tamen eos tam magnum nefas non inpune facturos consequentibus indicat uersibus dicens: Etenim homo pacis meae, in quem speraui, qui edebat panes meos, ampliauit super me calcaneum, hoc est conculcauit me. Tu autem, inquit, Domine, miserere mei
Abbreviated transcription (Latin):
ui & somnum cepi ex surrexi quo dñs susci¬
piet me : An forte quis quã ita desipit utcre¬
dat uelud aliquid magnum nobis indicare
uoluis seproph&am : quod dormierit & ex¬
surrexerit : Nisi somnus iste mors esset : et
euilatio resurrectio quam dexpo sic opor¬
tuit ꝓph&ari : Nam & in quadragesimo mul¬
to manifestius idostenditur: ubi exꝑsona
eiusdẽ mediatoris moresolito tamquã prȩ¬
terita narrantur quȩ futura prȩnotabant᷑:
quõ quȩuentur a erant iam in prȩdistina¬
tione & prȩscientia dĩ uelud facta erant:
quia certa erant : In imici in quit mei dixer̃
mala mihi quando mori&ur etperibit nom̃
eius: & si in grediebatur ut uideret: uana
locutum ẽcoreius congregauit iniquita¬
tem sibi: egrediebatur foras & loquebatur
simul inunum : aduersus me susurrabant
omnes inimici mei. aduersus mecogitab ant
mala mihi : Verbum iniquum dis posuer
aduersus me : numquid quidormit non

Expanded text:
ui et somnum cepi; exsurrexi, quoniam Dominus susceui et somnum cepi; exsurrexi, quoniam Dominus suscepit me? An forte quisquam ita desipit, ut credat uelut aliquid magnum nobis indicare uoluisse prophetam, quod dormierit et exsurrexerit, nisi somnus iste mors esset et euigilatio resurrectio, quam de Christo sic oportuit prophetari? Nam et in quadragensimo multo manifestius id ostenditur, ubi ex persona eiusdem Mediatoris more solito tamquam praeterita narrantur, quae futura prophetabantur; quoniam, quae uentura erant, iam in praedestinatione et praescientia Dei uelut facta erant quia certa erant. Inimici, inquit, mei dixerunt mala mihi: Quando morietur et peribit nomen eius? Et si ingrediebatur ut uideret, uana locutum est cor eius, congregauit iniquitatem ipsi. Egrediebatur foras et loquebantur simul in unum. Aduersus me susurrabant omnes inimici mei, aduersus me cogitabant mala mihi. Verbum iniquum disposuerunt aduersus me: Numquid qui dormit non
Abbreviated transcription (Latin):
manib: pedibq confixis: & clauorum
trans uerberatione confossis: eoqmodo
se spectaculũ considerantib: & conspicien¬
tib prȩbuisse : Addens & iam: diuiserunt
sibi uestimenta mea & suꝑ uestem meam
miser̃ sortem : Quȩ proph&ia quẽ ad modũ
impleta sit ẽuangelica narratur historia:
Tunc profecto & alia recte intelleguntur:
quae ibiminus a perte dicta sunt : Cum c̃¬
gruunt his quȩ tanta manifestationecla¬
ruerunt : Prȩsertim quia & illa quȩ ñ
trans acta credimus sed prȩsentia contu¬
emur : Sicut in eodem psalmo leguntur
tanto ante prȩdicta ĩtanunc ex hibita
iam toto orbecernuntur: Ibi enĩ paulo
post dicitur : Com memorabuntur & con¬
uertentur ad dnm̃ uniuersi finesterrȩ.¬
& ad orabunt in conspectu eius uniuersȩ pa¬
nabitur gentiũ : Dere surrectione quo¬
q eius nequaquã psalmorum oracula ta¬
cuer: Nam quid ẽ aliud quod in psalmo
tertio expersona eius canitur : ego dormi¬

Expanded text:
manibus pedibusque confixis et clauorum manibus pedibusque confixis et clauorum transuerberatione confossis, eoque modo se spectaculum considerantibus et conspicientibus praebuisse, addens etiam: Diuiserunt sibi uestimenta mea et super uestimentum meum miserunt sortem, quae prophetia quem ad modum inpleta sit euangelica narratur historia, tunc profecto et alia recte intelleguntur, quae ibi minus aperte dicta sunt, cum congruunt his, quae tanta manifestatione claruerunt: praesertim quia et illa, quae non transacta credimus, sed praesentia contuemur, sicut in eodem psalmo leguntur tanto ante praedicta, ita nunc exhibita iam toto orbe cernuntur. Ibi enim paulo post dicitur: Commemorabuntur et conuertentur ad Dominum uniuersi fines terrae et adorabunt in conspectu eius uniuersni prophetatur. De resurrectione quoque eius nequaquam psalmorum oracula tacuerunt. Nam quid est aliud quod in psalmo tertio ex persona eius canitur: Ego dormi
Abbreviated transcription (Latin):
euangelium nos uocamus: & eam iurtutis
eius agnoscimus: Dominari uero eum in
medio inimicorũ suorũ: Idẽ ipsi inter
quos dominatur: dentib suis frendendo.
& tabescendo & nihil aduersus eum ua¬
lendo testantur: Deinde quod paulo p̾
dicit᷑ iurauit dñs & non poenitebit eum:
quib uerbis inmutabile futurũ eẽ significat
quod adiungit: tues sacerdos in aeternũ
secundũ ordinem melchi sedech: Exeo
quod iam nusquã ẽsacerdotiũ & sacrifi¬
ciũ secundũ ordinẽ a aron : & ubiq offer¬
tur subsacerdote xp̃o quod ꝓtulit mel¬
chi sedech quando benedx̃ abrahã: quis
ambigereꝑ mittitur: dequo ista dicant᷑
Ad hȩc itaq manifesta referuntur quȩ pau¬
lo obscurius in eodem psalmo posita s̃
quando recte intelleguntur: quod in
nostris iam popularib sermonib fecimꝰ:
manus meas & pedes meos dinumerauer
omnia ossamea : Ipsi uero considerunt
& conspexerunt me : Quib: utiq uerbis
incruce corpus significauit extentum:

Expanded text:
euangelium nos uocamus, et eam uirgam uirtutis eius agnoscimus. Dominari uero eum in medio inimicorum suorum idem ipsi, inter quos dominatur, dentibus frendendo et tabescendo et nihil aduersus eum ualendo testantur. Deinde quod paulo post dicit: Iurauit Dominus, ot non paenitebit eum, quibus uerbis inmutabile futurum esse significat, quod adiungit: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech, ex eo quod iam nusquam est sacerdotium et sacrificium secundum ordinem Aaron et ubique offertur sub sacerdote Christo. quod protulit Melchisedech, quando benedixit Abraham, quis ambigere permittitur, de quo ista dicantur? Ad haec itaque manifesta referuntur, quae paulo obscurius in eodem psalmo posita sunt, quando recte intelleguntur; quod in nostris iam popularibus sermonibus fecimus. manus meas et pedes, dinumerauerunt omnia ossa mea; ipsi uero considerauerunt et conspexerunt me quibus utique uerbis in cruce corpus significauit extentum
Abbreviated transcription (Latin):
dam : multo quam nobissit acrior sensus oculo¬
rum. sed lucem illam in cor poream contingere
nequeunt: quamens nostra quodam modo radi¬
atur. ut dehis omnibus recte iuidicare possimꝰ
Nam in quantum eam capimus. intantum id pos¬
sumus: Uerumtamen in est in sensibus in rati¬
onalium animantium. & siscientia nullo mo¬
do. atcertȩ scientiae quaedam similitudo.
C&era autem rerum corporalium. non quia
sentiunt. sed quia sentiuntur sensibilia
nuncupata sunt. Quorum in arbustis hoc
simile est sensibus quod aluntur &gignunt᷑:
Uerumtamen & haec omnia corporalia latentes
innatura causas habent. sed formas quibus mun¬
di huius uisibilis structura formosa est senti¬
endas. sensibus prebent: ut proeo quod nosse
non possunt. quasi in notes cere uelleiudeant᷑:
Sednos ea sensu corporibus ita capimus. ut de

Expanded text:
dam multo quam nobis sit acrior sensus oculodam multo quam nobis sit acrior sensus oculorum; sed lucem illam incorpoream contingere nequeunt, qua mens nostra quodam modo radiatur, ut de his omnibus recte iudicare possimus. Nam in quantum eam capimus, in tantum id possumus. Verum tamen inest in sensibus inrationalium animantium, etsi scientia nullo modo, at certe quaedam scientiae similitudo; cetera autem rerum corporalium, non quia sentiunt, sed quia sentiuntur, sensibilia nuncupata sunt. Quorum in arbustis hoc simile est sensibus, quod aluntur et gignunt. Verum tamen et haec et omnia corporalia latentes in natura causas habent; sed formas suas, quibus mundi huius uisibilis structura formosa est, sentiendas sensibus praebent, ut pro eo, quod nosse non possunt, quasi innotescere uelle uideantur. Sed nos ea sensu corporis ita capimus, ut de
Abbreviated transcription (Latin):
quibus datum est ista non cogitare. ab in men¬
sis dra conibus. usq: ad & iguos uermiculos.
nonne se esse uelle. atq: ob hoc interitum fuge¬
re omnibus quibus possunt motibus indicant:
Quid arbusta omnesq frutices. quibus nul¬
lus est sensus. aduitandam manifesta motio¬
ne per netiem : nonne ut in auras tutum ca¬
cumi¬
nis germen emittant. aliud.
terrae radices affigunt quo alimentum tra¬
hant. atq: ita suum quodammodo esse con¬
seruent .: Ipsa postremo corpora quibus
non solum sensus. nec ulla saltim seminalis
est uita: ita tamen uelex iliunt in superna
uel in ima descendunt. uellibrantur in me¬
dus. utes sentiam suam ubi secundum natu¬
ram possunt es secustodiant:: Iam uero nosse
quantum ametur. quamq: falli nolit humana
natura. uelhinc intellegi potest : quod lam̃¬
tari quisq sana mente mauult: quam la&ari
in amentia: quaeuis magna atq: mirabilis mor¬
talibus praeter homines animantibus nulla est.
Lic& eorum quibus dam adistam lucem contuen¬

Expanded text:
quibus datum non est ista cogitare, ab inmensis draconibus usque ad exiguos uermiculos nonne se esse uelle adque ob hoc interitum fugere omnibus quibus possunt motibus indicant? Quid? arbusta omnesque frutices, quibus nullus est sensus ad uitandam manifesta motione perniciem, nonne ut in auras tutum cacuminis germen emittant, aliud terrae radicis adfigunt, quo alimentum trahant adque ita suum quodam modo esse conseruent? Ipsa postremo corpora, quibus non solum sensus, sed nec ulla saltem seminalis est uita, ita tamen uel exiliunt in superna uel in ima descendunt uel librantur in mediis, ut essentiam suam. ubi secundum naturam possunt esse, custodiant. Iam uero nosse quantum ametur quamque falli nolit humana natura, uel hinc intellegi potest, quod lamentari quisque sana mente mauult quam laetari in amentia. Quae uis magna adque mirabilis mortalibus praeter homini animantibus nulla est, licet eorum quibusdam ad istam lucem contuen
Abbreviated transcription (Latin):
essemulieres: ut nulla ulterius ferrent
suffragia: ut nullus nascentiũ maternũ
nom acciper&: & ut nequis eas atheneas
uocar& : Ita illa ciuitas mater aut nu¬
trix liberaliũ litterarũ & tot tantorũq
philosophorũ quanihil habuit grȩcia
clarius atq nobilius. ludificantib dȩ mo¬
nib: delitedeorũ suoꝵ maris & feminȩ: &
deuictoria deoꝵ ꝑfeminas feminȩ: athe¬
nas nom̃ accepit: Et auicto laesa ipsam uic¬
tricis uictoriam punire conpulsa ẽ: plus
aquas neptuni: quãmineruȩ arma for¬
midans.: Nam in mulierib quae sic pu¬
nitae :s̃ & minerua quȩ uicerat uicta ẽ:
Nec ad fuit suffragatricib suis ut suffragi¬
orũ deinceps ꝑdita potestate & alienatis
filiis a nominib matrum: atheneas saltim
uocari licer&: et eius deae mereri uoca¬
bulum : quã uiri dĩ uictricẽ fecerant fe

Expanded text:
esse mulieres, ut nulla ulterius ferrent esse mulieres, ut nulla ulterius ferrent suffragia, ut nullus nascentium maternum nomen acciperet, ut ne quis eas Athenaeas uocaret. Ita illa ciuitas, mater aut nutrix liberalium doctrinarum et tot tantorumque philosophorum, qua nihil habuit Graecia clarius adque nobilius, ludificantibus daemonibus de lite deorum suorum, maris et feminae, et de uictoria per feminas feminae Athenas nomen accepit, et a uicto laesa ipsam uictricis uictoriam punire conpulsa est, plus aquas Neptuni quam Mineruae arma formidans. Nam in mulieribus, quae sic punitae sunt, et Minerua quae uicerat uicta est; nec adfuit suffragatricibus suis, ut suffragiorum deinceps perdita potestate et alienatis filiis a nominibus matrum Atbenaeas saltem uocari liceret et eius deae mereri uocabulum, quam uiri dei uictricem fecerant fe
Abbreviated transcription (Latin):
indicat: Cum apparuiss& illic repente
oliuȩ arbor & alio loco aqua erupis s&¬
regem prodigia ista mouerunt: & misit
ad apollinem delphicum sciscitatus quid intel¬
legendum ess& quidue faciendum: ille respon¬
dit quod olea mineruam significar&: un¬
daneptunum & quod ess& inciuium potes¬
tate ex cuius potius nomine duorum deoꝵ
quorum illa signa essent ciuitas uocar&ur:
Iste cecrops oraculo accepto: ciues omnes utri¬
usque sexus : Mos enim tunc in eisdem locis
erat ut & iã feminȩ publicis consultationi.¬
bus interessent: ad ferendum suffragiũ
conuocauit: Consulta igitur multitudine :¬
mares proneptuno. feminȩ promineria
tulere sententias: Et quia una plus inuenta
est feminarum : minerua uicit: Tunc nep¬
tunus iratus marinis fluctib ex aestuanti¬
b: terras atheni ensium populatus ẽ:
quo spargere latius quas lib& aquas
difficile demonib: nonẽ: Cuius ut ira¬
cundia placar&ur : triplici supplicio di¬
cit idem auctor ab atheniensib affectas

Expanded text:
indicat. Cum apparuisset illic repeute oliuae arbor et alio loco aqua erupisseregem prodigia ista mouerunt, et misit ad Apollinem Delphicum sciscitatum quid intellegendum esset quidue faciendum. Ille respondit, quod olea Mineruam significaret, unda Neptunum, et quod esset in ciuium potestate, ex cuius potius nomine duorum deorum, quorum illa signa essent, ciuitas uocaretur. Isto Cecrops oraculo accepto ciues omnes utriusque sexus mos enim tunc in eisdem locis erat,\' ut etiam feminae publicis consultationibus interessent ad ferendum suffragium conuocauit. Consulta igitur multitudine mares pro Neptuno, feminae pro Minerua tulere sententias, et quia una plus inuenta est feminarum, Minerua uicit. Tunc Neptunus iratus marinis fluctibus exaestuantibus terras Atheniensium populatus est; quoniam spargere latius quaslibet aquas difficile daemonibus non est. Cuius ut iracundia placaretur, triplici supplicio dicit idem auctor ab Atheniensibus adfectas
Abbreviated transcription (Latin):
humanitus seu diunitꝰ gestis siue gerendis con¬
uenire non possint : quis fidelis dubitet non eẽ
in aniter dicta : quis ea non ad intellegentiã spi¬
ritalem reuocet si possit : aut ab eo qui potest.
reuocanda eẽ fateat᷑. Procursus igitur ci
uitatis dĩ ubi ꝑuenit ad regũ tempora: quando
dauid saule reꝓbato ĩta regnũ primus optinu¬
it : ut eius deinde posteri interrena hierus alẽ
duturna successione regnarent. Dedit fi¬
gurã res gestassignificans atq prȩnuntians.
qđ non est prȩter eundũ silentio: dererũ muta¬
tione futurarũ. quod attinet ad duo testam̃ta ue¬
tus et nouum : ubi sacerdotiũ regnumq mutatũ
est ꝑsacerdotẽ eundemq regẽ nouum acsempi¬
ternũ qui est xp̃s ihs̃ Nam et heli sacerdote
reprobato : substitutus in dĩminis teriũ samuel

Expanded text:
humanitus seu diuinitus gestis siue gerendis conhumanitus seu diuinitus gestis siue gerendis conuenire non possint, quis fidelis dubitet non esse inaniter dicta? Quis ea non ad intellegentiam spiritalem reuocet, si possit, aut ab eo qui potest reuocanda esse fateauitatis Dei ubi peruenit ad regum tempora, quando Dauid Saule reprobato ita regnum primus obtinuit, ut eius deindiuturna successione regnarent, dedit figuram, re gesta significans atque praenuntians, quod non est praetereundum silentio, de rerum mutatione futurarum, quod adtinet ad duo testamenta. uetus et nouum, ubi sacerdotium regnumque mutatum est per sacerdotem eundemque regem nouum ac sempiternum. qui est Christus Iesus. Nam et Heli sacerdote reprobato substitutus in Dei ministerium Samuel
Abbreviated transcription (Latin):
tita er̃ eloquia ꝓphetarũ : uel potius illarũ scrip¬
turarũ omniũ quȩ ueteris in strumenti appella¬
tione censent᷑: Nihil enĩ erit illic qđ adhierusa¬
lẽ terrenã tantũ ꝑtineat. si quicquid ibi deilla uel
ꝓpt̃ illã dicit᷑ atq cõpletur. significat aliquid
qđ etiã adhierusalẽ cȩlestẽ allegorica p̃figu¬
ratione referatur: Seder̃ sola duo genera
unũ qđ adhierus alẽ liberã: alTerũ qđ ad u¬
tramq ꝑtineat. Mihi aũ sic̃ multũ uident᷑
errare : qui nullas res gestas ineo genere lite¬
rarũ aliquid aliud p̃ter id qđ eo modo gestae
sunt significare arbitrantur . Ita multum¬
audere qui prorsus ibi omnia significationib
allegoricis in uoluta esse contendunt : ideotri¬
ꝑtita nonbiptita esse dixi. Hoc enim estimo:
non tam̃ culpans eos qui potuerint illic dequa¬
cũq re gesta sensũ intellegentiȩ spiritalis ex¬
culpere : seruata dumtaxat primitus historiȩ
ueritate .: Ceterũ quȩ ita dicunt᷑ ut rebus

Expanded text:
tita erunt eloquia Prophetarum, vel potius illarum Scripturarum omnium, quae veteris Instrumenti appellatione censentur. Nihil enim erit illic, quod ad Jerusalem terrenam tantum pertineat, si, quidquid ibi de illa uel propter illam dicitur adque conpletur, significat aliquid, quod etiam ad Hierusalem caelestem allegorica praefiguratione referatur; sed erunt sola duo genera, unum quod ad Hierusalem liberam, alterum quod ad utramque pertineat. Mihi autem sicut multum uidentur errare, qui nullas res gestas in eo genere litterarum aliquid aliud praeter id, quod eo modo gestae sunt, significare arbitrantur, ita multumaudere, qui prorsus ibi omnia significationibus allegoricis inuoluta esse contendunt. Ideo tripertita, non bipertita esse dixi. Hoc enim existimo, non tamen culpans eos, qui potuerint illic de quacumque re gesta sensum intellegentiae spiritalis exsculpere, seruata dumtaxat primitus historiae ueritate. Ceterum quae ita dicuntur, ut rebus
Abbreviated transcription (Latin):
nus quam & numquam essent sinatura nostra.
sicut recta creata est : ꝑmaneret : Ac per hoc
&iam nr̃ iste conflictus. in quo ꝑilitamur.
& dequo nos uictoria nouissima cupimus li¬
berari : aduite huius mala ꝑtinet : quam tot
tantorumq testimonio malorum. ꝓbamus eẽ
damnatam.:
P XX IIII

Expanded text:
nusquam et numquam essent, si natura nostra, nusquam et numquam essent, si natura nostra, sicut recta creata est, permaneret. Ac per hoc etiam noster iste conflictus, in quo periclitamur et de quo nos uictoria nouissima cupimus liberari, ad uitae huius mala pertinet, quam tot tantorumque testimonio malorum probamus esse damnatam. CAPUT XXIIII
Abbreviated transcription (Latin):
raria suspicio nr̃a decipiat: nealiena denobis
falsa nos frangat: neregnet peccatum in nr̃o
mostali corpore. ad obediendum desideriis eius:
ne membra nr̃a exibeantur iniquitatis arma
peccato: ne oculus sequatur concupiscentiam.
nẽuindicandi cupiditas uincat: nein eo quod ma¬
le delectat: uel uisio uel cogitatio remoretur.
ncin ꝓbum aut in decens uerbum libentur audia¬
tur: nefiat quod non licet. &iam silibet.⁊
Ne in hoc bello laborum periculorumq plenissi¬
mo: uel deuiribus nr̃is speretur facienda uicto¬
ria : uel uiribus nr̃is facta tribuatur: sed eus gra
tiae. dequo ait apostolus. Cratias autem dõ.
mus ꝑcum quidilexit nos. : Sciamus tamen
quanta libet ustute preliẽndi. uitiis repugne¬
mus: uel &iam uitia superemus & subiuigemus.
quamdiu sumus in hoc corpore nobis esse non
posse. unde dicamus dõ: Dimitte nobis
debita nr̃a. In illo autem regno: ubi semꝑ
cum corporibus immostalibus erimus: nec
proelia nobis erunt ulla nec debita: quae

Expanded text:
alio suspicio nos nostra decipiat, ne aliena de nobis falsa nos frangat, ne regnet peccatum in nostro mortali corpore ad oboediendum desideriis eius, ne membra nostra exhibeantur iniquitatis arma peccato, ne oculus sequatur concupiscentiam, ne uindicandi cupiditas uincat, ne in eo quod male delectat uel uisio uel cogitatio remoretur, ne inprobum aut indecens uerbum libenter audiatur, ne fiat quod non licet etiamsi libet, ne in hoc bello laborum periculorumque plenissimo uel de uiribus nostris speretur facienda uictoria uel uiribus nostris facta tribuatur, sed eius gratiae, de quo ait apostolus: Gratias autem Deo, mus per eum qui dilexit nos. Sciamus tamen, quantalibet uirtute proeliandi uitiis repugnemus uel etiam uitia superemus et subiugemus, quamdiu sumus in hoc corpore, nobis deesse non posse unde dicamus Deo: Dimitte nobis tra. In illo autem regno, ubi semper cum corporibus inmortalibus erimus, nec proelia nobis erunt ulla nec debita; quae
Abbreviated transcription (Latin):
sia crescendo peruenerit: Quod si a regib¬
factas persecutiones innumero existimant
esse debere : Rex fuit herodes qui&iam
post ascensum dñi grauissimam fecit: De in¬
de quid respondent &iam deiuliano: quem
non numerant indecẽ. An ipse non est ecclesiam
persecutus quixp̃ianos liberales litteras doce¬
re ac discere uetuit᷑ : Sub quo ualentini anus
maior qui post eũ tertius imperator fuit.
fidei xp̃ianȩ confessor extrtit militiaque
priuatus est: Vt omittam quȩ apud antio chi¬
am facere coeperat: nisi unius fidelissimi

Expanded text:
sia crescendo peruenerit? Quod si a regibsia crescendo peruenerit? Quod si a regibfactas persecutiones in numero existimant esse debere: rex fuit Herodes, qui etiam post adscensum Domini grauissimam fecit. Deinde quid respondent etiam de Iuliano, quem non numerant in decem? An ipse non est ecclesiam persecutus, qui Christianos liberales litteras docere ac discere uetuit? Sub quo Valentinianus maior, qui post eum tertius imperator fuit, fidei Christianae confessor exstitit militiaque priuatus est; ut omittam quae aput Antiochiam facere coeperat, nisi unius fidelissimi
Abbreviated transcription (Latin):
Quid enim qui hoc sentiunt dicturi sunt
depersecutione qua ipse dñs crucifixus est in quo
eam numero posituri: Si autem hac excepta.
existimant computandum : tam quã illȩ nu¬
merandȩ sint quȩ ad corpus pertinent: Non
qua ipsum caput est appetitum &occisum:
Quidagent deilla. quȩ postea quam xp̃s ascen¬
dit incȩlũ hiero solimis facta est: ubi beatus
stephanus lapidatus est : ubi lacobus frater
iohannis gladio trucidatus: Vbi a postolus pe¬
trus inclusus ut occideretur : & perangelũ libe¬
ratus . Vbi fugati atque dispersi dehiero soli¬
mis fratres. Vbi saulus qui postea paulus fac
lam fidem quampersequebatur eu angelizans.
qualia faciebat est passus: siue periudȩam
siue peralias gentes: quacumque xp̃m feruen
tissimus prȩdicabat, Curergo eis anero¬
ne uidetur ordiendum. cum adneronis tem¬
pora inter a trocissimas persecutiones. De
quibus niinis longũ est cuncta dicere ecde¬

Expanded text:
Quid enim, qui hoc sentiunt, dicturi sunt Quid enim, qui hoc sentiunt, dicturi sunt de persecutione, qua ipse Dominus crucifixus est? in quo eam numero posituri? Si autem hac excepta existimant conputandum, tamquam illae numerandae sint, quae ad corpus pertinent, non qua ipsum caput est adpetitum et occisum: quid agent de illa. quae, postea quam Christus adscendit in caelum, Hierosolymis facta est, ubi beatus Stephanus lapidatus est, ubi Iacobus frater Iohannis gladio trucidatus, ubi apostolus Petrus ut occideretur inclusus et per angelum liberatus, mis fratres, ubi Saulus, qui postea Paulus aposjam fidem, quam persequebatur, evangelizans, qualia faciebat, est passus, sive per Judaeam, sive per alias tissimus praedicabat? Quur ergo eis a Nerone uidetur ordiendum, cum ad Neronis tempora inter atrocissimas persecutiones, de quibus nimis longum est cuncta dicere, eccle
Abbreviated transcription (Latin):
quod iam passa ẽ: Id est decimã aut undecimã
eademque nouissima sit ab antixp̃o: Primam
quippe computant anerone facta est : Secun
dam adomitiano: Atraiano tertiam : Quartã
ab antonino: Ase uero quintã. Sextã amaxi¬
miano: Adecio septimã : Octauã aualeriano
Ab aureliano nonam. Decimã adiocleciano &
inaximiano: Plagas enĩ egyptiorũ quõ de
dĩ inciper&: putant adhunc intellectũ esse
referendas. ut nouissima antixp̃i persecutiosi¬
milis uideatur undecimȩ plagȩ qua ȩgyptii.
dum hostiliter sequerentur hebreis in mari
rubro populo dĩ persiccum transeunte pe¬
rierunt: Sed ego perillas res inȩgypto : istas¬
gestas. persecutiones propheticȩ significatas
esse non arbitror : Quamuis ab eis qui hoc pu¬
tant ex quisite & ingeniose illa singula his sin¬
gulis cõparata uideantur : Non prophetico
spũ : sed coniectura mentis humanȩ : quȩ aliquan¬
do aduerũ peruenit: aliquando fallitur:

Expanded text:
quot iam passa est, id est decem, ut undecima quot iam passa est, id est decem, ut undecima eademque nouissima sit ab Antichristo. Primam quippe conputant a Nerone quae facta est, sdam a Domitiano, a Trajano tertiam, quartam ab Antonino, a Severo quintam, sextam a Maximino, a Decio septimam, octavam a Valeriano, ab Aureliano nonam, decimam a Diocletiano et Maximiano. Plagas enim Aegyptiorum, quoniam declus Dei; putant ad hunc intellectum esse referendas, ut novissima Antichristi persecutio, similis videatur undecimae plagae, qua Aegyptii, dum hostiliter seqRubro populo Dei per siccum transeunte perierunt. Sed ego illa re gesta in Aegypto istas persecutiones prophetice significatas esse non arbitror; quamuis ab eis. qui hoc putant, exquisite et ingeniose illa singula his singulis conpai-ata uideantur, non prophetico spiritu, sed coniectura mentis humanae, quae aliquando ad uerum peruenit, aliquando fallitur.