comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pleriq cuersi sunt. ⁊ a parutr electi. Iuic electi
apłs. qđ elegerit nos ante mundi c̃stitttionẽ. Duob
itaq modis ipsi immici. qͥ dilecti siucqr inuno po¬
pło utriq. fuerant. siueqr ex inimicis seuientibus
usq. ad sanguinẽ xp̃i. Suidã eor dilectierant
scđm clectionẽ. quȩ latebat in p̃seͣntadĩ. Ad hoc em̃
ardidit ꝓpt̾ patres. qͥa id quod patrib ꝓmissũ ẽ opor¬
tebat impleri. sicut cirea fiuẽ eple adromanos
ait. dico enũ dp̃mihin ministrũ fuisse circũcisi¬
onis propt̾ ueritatẽ dĩ ad confirmandas ꝓmissio¬
nes patrũ. Gentes aũt suꝑ mir̾ glorificare dmn.
Sed̾in istã miam. dictũẽ inimici propt̾uos. Quod
supra dixerat illoꝵ delictd̃. salus gentib. Cũ aut̃
dixiss& scđ̾m electionẽ propt̃ patres. addidit.
Sine pęnitentia enĩ. st̃ dona ⁊ uocatiodĩ. Uides cer¬
te illos significari ꝗꝑtinent adnumerũ p̾destinatoꝵ

Expanded text:
plerique conversi sunt, et apparuerunt electi. Tunc electi, plerique conversi sunt, et apparuerunt electi. Tunc electi, egerit nos ante mundi constitutionem . Duobus itaque modis, ipsi inimici qui dilecti: sive quia in uno populo utrique fuerant; sive quia ex inimicis saevientibus usque ad sanguinem Christi, quidam eorum dilecti factsecundum electionem, quae latebat in praescientia dei. ad hoc enim addidit \'propter patres\', quia id, quod patribus promissum est, oportebat impleri, sicut circa finem epistulae ad Romanos ait: Dico enim Christum ministrum fuisse circumcisionis propter ueritatem dei ad confirmandas promissiones pasericordiam dictum est: Inimici propter uos, quod et supra dixerat: Illorum delicto salus gentibus. Cum autem dixisset: Secundum electionem propter patres, addidit: Sine paenitentia enim sunt dona et uocatio dei. uides certe illos siguificari, qui pertinent ad numerum praedestinatorum.
Abbreviated transcription (Latin):
propt̃ uos. Precium quippe redẽptionis uiȩ sanguis
ẽ xp̃i. Qui utiq ñnisi abinimicis potuit occidi.
Hic ÷ ille usus maloꝵ inprouestu bonor. Quod
uero adiungit scđm electionẽ aut̃ dilecti ꝓpt̃ pa¬
tres. Hiuc ostendit. ñ illos inimicos sed electos. eẽ.
dilectos. Sed scripturȩ most̃ italoqui de parte
tĩ quã detoto. sic̃ cornitliuis inpͥmis epłe suȩ partib
ita laudat. taquã om̃s tales sint. cũ eent̃ lauda bi¬
les quidĩ eor. ⁊ postea him̃ nullis eplȩ ipsius locis
itarep̃ hendit tã qu̾a om̃s culpabiles eeñt ꝓpt̃ qͦs dã
quitales erant. Itã diuinarũ scripturaꝵ c̃suetu¬
dinẽ ꝑonĩe corpus litterarũ ciꝰ creb̾rime spar sã quisquis
diligent̃ ad uerterit. multa dissoluit. quȩ int̾se uident᷑
eẽ contraria. Inimicos gͦ alios dic̃. alios dilectos.¬
S ed qͥa intino popło erant. uelud eosdẽ ipsos dicere
urdet᷑. quã quã & ex ipsis inimicis ꝗcrucifixer̃ dnm

Expanded text:
propter uos. pretium quippe redemptionis nostrae sanguis est Christi, qui utique non nisi ab inimicis potuit occidi. hic est ille usus malorum in prouectum bonorum. quod uero adiungit: Secundum electionem autem dilecti propter patres, hinc ostendit non illos inimicos sed electos esse dilectos. sed scripturae mos est ita loqui de parte tamquam de toto, sicut Corinthios in primis epistulae suae partibus ita laudat, tamquam omnes tales sint, cum essent laudabiles quidam eorum, et postea in nonnullis epistulae ipsius locis ita reprehendit. tamquam omnes culpabiles essent, propter quosdam, qui tales erant. istam diuinarum scripturarum consuetudinem per omne corpus litterarum eius creberrime sparsam quisquis diligenter aduerterit, multa dissoluit, quae inter se uidentur esse contraria. inimicos ergo alios dicsed quia in uno populo erant, velut eosdem ipsos dicere videtur. Quanquam et ex ipsis inimicis qui crucifixerunt Dominum,
Abbreviated transcription (Latin):
salutis. qm̃ꝑ dñm iħm salus ipsa que illis sacra¬
m̃tis significat᷑ aduenstat. Totius sermonis
tui que disputatione longissuna ꝓtraxisti hic
crediderant putauerit eẽ legẽ seruandã. sed
ineo arecti linea deuiar&. qđ gentes cõgerit
iudaizare. Cogero aut̃ ñ docentis imꝑio. sed
conuersationis exemplo. & paulus ñ contraria
sit locutꝰ his que ipse gesserat. sed quare paerus
eos qui exgentib erant uidaitare cõpellerae:
Hȩcgͦ sũmae questionis immosententiȩ tue. ut

Expanded text:
dominum Iesum salus ipsa, quae illis sacramentis significabatur, aduenerat. totius sermonis tui, quem disputatione longissima protraxisti, hic x Iudaeis crediderant, putauerit legem esse seruandam, sed in eo a recti linea deuiarit, quod gentes cogeret iudaizare, cogeret autem non docentis imperio, sed conuersationis exemplo, et Paulus non contraria sit locutus his, quae ipse gesserat, sed quare Petrus eos, qui ex gentibus erant, iudaizare conpelleret. Haec ergo summa est quaestionis, immo sententiae tuae, ut
Abbreviated transcription (Latin):
rant que obtulit paulus. si filios cipcũcidant.
sisabbatũ seruent ut paulus intimotheo.
& oms obseruauere iudei. Si hoc uerũ ẽ. in
cherinti & hebionis heresin delabim̃. qui
credentes inxp̃o ꝑpt̾ hoc solũ aparentib
anathematist. quod legis cerimonias xp̃i
euangelio miscuerint. & sic noua confes¬
si sunt ut uetera non amitterent.
Quid dicã dehebionitis qͥ xp̃ianos seeẽ simulant:
Usq hodie ꝑ totas orientis Synagogas int̾ uideos here
tiopylato & passus ẽ & resurrex̃. inque & noscredimꝰ.
xpĩani. Oro gͦ te ut qui nr̃o uulnusculo medendũ
medearis. Qđ lancea & ut ita dicã falarice mole.¬
& parũ & paulũ timore fideliũ uideoꝵ legis exer¬
cuisse immosiniulasse mandata. Tuaut asseris
hoc eos fecisse clem̃t. ñmentientis astu sed cõpatien¬
tis affectu. dũ modo illud const& uł metu uel
tũ quo aduersũ nos uteris. qđ & gentilib debue

Expanded text:
tulit Paulus, si filios circumcidant, si sabbatum seruent, ut Paulus in Timotheo et omnes obseruauere Iudaei. si hoc uerum est, in Cerinthi et Hebionis haeresin delabimur, qui credentes in Christo propter hoc solum a parentibus anathematizati sunt, quod legis caeremonias Christi euangelio miscuerunt et sic noua confessi sunt, ut uetera non amitterent. quid dicam de Hebionitis, qui Christianos esse se simulant? usque hodie per totas orientis synagogas inter Iudaeos haetio Pilato et passus est et resurrexit, in quem et nos credimus. iani. oro ergo te, ut, qui nostro uulnusculo medendum uulneri, quod lancea et, ut ita dicam, phalaricae mole Petrum et Paulum timore fidelium Iudaeorum legis exercuisse, immo simulasse mandata, tu autem adseris hoc eos fecisse clementer \'non mentientis astu sed conpatientis affectu\', dum modo illud constet uel metu uel ntum quo adversum nos uteris, quod et gentilibus debue
Abbreviated transcription (Latin):
int̃ se pugnasse certamine. immo exardisse
paulũ in inuidiã uirtutũ pari. & ease scripsisse
iactant: uł que ñ fecerit. uł si fecit ꝓcacit̾ focerit
inalio rep̃hendens quod ipse cõmiseris int̾preta¬
tisunt illi potuer̃: Tu quomodo istũ locũ edisse¬
res utiq meliora dicturꝰ. quiueterũ sententiam
docenduses. Quomodo intellegitur qđ idẽ dicit
factussũ uideis tamq uideus. ut uideos lucri face¬
rẽ. & cetera quȩ ibi dicunt̾ cõpassiane misericor¬
di ñ simulatione fallaci. Eit onĩ tã quã egrotus
qui ministrataegroto. ñ cũ se febres habere
m̃titur. sed cũ animo c̃dolentis cogitat. quẽ ad modũ
sibi seruiri uell& supse egrotar&. Nãutiq uideus
erat. Ap̃ianus aũt factus ñ iudeoꝵ sacram̃ta
reliquerat que c̃uenient̃ ille popłs & legitimo¬

Expanded text:
inter se pugnasse certamine, immo exarsisse inter se pugnasse certamine, immo exarsisse Paulum in inuidiam uirtutum Petri et ea scripsisse iactanter, uel quae non fecerit uel, si fecit, procaciter fecerit in alio repti sunt illi, ut potuerunt; tu quomodo istum locum edisseres? utique meliora dicturus, qui ueterum sententiam docendus es, quomodo intellegatur, quod idem dicit: \'factus sum Iudaeis tamquam Iudaeus, ut Iudaeos lucrifacerem\', et cetera, quae ibi dicuntur conpassione misericordi, non simulatione fallaci. fit enim tamquam aegrotus, qui ministrat aegroto, non cum se febres habere mentitur, sed cum animo condolentis cogitat, quem ad modum sibi seruiri uellet, si ipse aegrotaret. nam utique ludaeus erat, Christianus autem factus non Iudaeorum sacramenta reliquerat, quae c
Abbreviated transcription (Latin):
tiam replabis : cur nudi pedalia exercueris deceri¬
moniis uidȩoꝵ cur obtuleris sacrificia. & scđm
legẽ hostiȩ ꝓte fuerint immolatȩ. utiq respon¬
debis nescandalitarent᷑ qui ex uideis crediderant.
Simulastigꝰ te iudeũ. ut uideos lucri faceres. Et hanc
ipsã simulationẽ. ia cobte & ceteri docuere pbri:
sed tam eu̾adere potiusti. Orta enĩ seditione cum
occidendus esses: raptus es atribuno. &abeo nus¬
sus cęsareã sub custodia militũ diligenti. nete iudei
quasi simulatorẽ ac destructorẽ legis occiderent.
Atq inde romã ꝑueniens in hospitio quodtibi c̃duxe¬
ras. xp̃m & iudeis & gentib p̃dicasti. & fententiatua
legisse p̃cepta seruare. Quaigitur fronte.¬
uł qua audatia pote idpaulus in altero rep̃hen¬
dere. qd ipse cõmisit. Ego immo alii ante
me exposuer̃ causa quã pntauerant. nofficiosũ
m̃datiũ defendentes sicut tu scribis. seddocentes
dentiã cohercerent. qͥ paulũ & p&rũ puerili dic̃

Expanded text:
t raseris, cur nudipedalia exercueris de caeremoniis Iudaeorum, cur obtuleris sacrificia et secundum legem hostiae pro te fuerint immolatae. utique respondebis: \'Ne scandalizarentur, qui ex Iudaeis crediderant\'. simulasti ergo Iudaeum, ut Iudaeos lucrifaceres, et hanc ipsam simulationem Iacobus te et ceteri docuere presbyteri. sed tamen euadere non potuisti: orta enim seditione cum occidendus esses, raptus es a tribuno et ab eo missus Caesaream sub custodia militum diligenti, ne te Iudaei quasi simulatorem ac destructorem legis occiderent, atque inde Romam perueniens in hospitio, quod tibi conduxeras, Christum et Iudaeis et gentibus praedicasti et sententia tua legis se praecepta seruare. qua igitur fronte, qua audacia potest id Paulus in altero reprehendere, quod ipse commisit? ego, immo alii ante me exposuerunt causam, quam putauerant, non officiosum mendacium defendentes, sicut tu scribis, sed docentes dentiam cohercerent, qui Paulum et Petrum puerili dicit
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃oꝵ incorde nr̃o iocundant animã nrãm
Itaẽ. quia ita ꝓmissũe. Ita ent qđ restat. sic̃ ꝓmis¬
sue. Obsectamus te ꝑ eũ quitibi ista donauit. &
popłm cui seruis hacꝑte benedictione ꝑfundit.
ut iubeas singulos quosuolueris sermones eorũ
conscriptos & em̃datos mitti nob. Nã etego qđ
ussist non neglego. & detyconii septẽ regulps
uł clauib sic̃ sepe iã scripsi cognoscere quidtibi
iudeatur expecto.

Expanded text:
ant animam nostram. ita est, quia ita promissum est; ita erit. quod restat, sicut promissum est. obsecramus te per eum, qui tibi ista donauit et populum, cui seruis, hac per te benedictione perfudit, ut iubeas singulos, quos uolueris, sermones eorum conscriptos et emendatos mitti nobis. nam et ego, quod iussisti, non neglego et de Tychonii septem regulis uel clauibus, sicut saepe iam scripsi, cognoscere, quid tibi uideatur, expecto.
Abbreviated transcription (Latin):
qua quã ipła uarietas ab ciusdẽ fide unitate discor¬
d&. sicut &ĩ unꝰ tractator scd̃m eandẽ fidẽ aliter
atq alit̾ eundẽ locũ put& exponere. quia hoc eiꝰ
obscuritas patitur. Ioo aut̃ desidero int̃praationẽ
tuã deseptua ginta ut & tanta latinoꝵ intpretũ
qui qualescũq hoc ausisunt quantũ possumꝰ imꝑitia
careamꝰ . & hi qͥ me inuidere putant utilib: laborib
cius tandẽ aliqͣndo sifieri potest intellegant ꝓpera¬

Expanded text:
quaquam ipsa uarietas ab eiusdem fidei unitate discorquaquam ipsa uarietas ab eiusdem fidei unitate discordet, sicut etiam unus tractator secundum eandem fidem aliter atque aliter eundem locum potest exponere, quia hoc eius obscuritas patitur. Ideo autem desidero interpretationem tuam de Septuaginta, ut et tanta Latinorum interpretum, qui qualescumque hoc ausi sunt, quantum possumus, inperitia careamusethi, qui me inuidere putant utilibus laboribus tuis, tandem aliquando, si fieri potest, intellegant pr
Abbreviated transcription (Latin):
ummibi ꝑfuasisti qua utilitate scripturas uolueris
transferre dehebreis. ut scilica ca quȩ auideis pretmisa
uł corrupta sunt ꝓferres inmediũ. Sedpao insinua¬
re digneris aquib iudeis. utri abtis ipsis qͥante ud¬
uentũ dnĩ int̃p̃tatisunt. & si itaẽ qͥb uł quonã corum
an abistis posterius qui propitita putari posst aliqͣ
decodicib grecis uł subtraxisse uł incis cornipisse.
neillis testimonus dexpĩana fide cuincerentur.
lli aut̃ anteriores cughoc fucert noluenint n inue¬
nio. Deinde nob mittas obsecro int̃p̃tationẽ tua
deseptuagintit. quate edidisse nesciebã. Librum
quoq tuũ cuĩm̃tionẽ fecist deoptimo genere int̾¬
p̃tindi cupiolegere: & adhuc nosse quomͦ coequan¬
dasit iunt̾ praet ꝑitra lingitarũ ciecturas co.rũ
qͥ scripturas disserendo ꝑtractint. Quos necesse est
&rĩ sirecte atq umus fidei fuerint uaras parere
multorũ locorũ obscuriate sententias. qũauis ne¬

Expanded text:
mihi persuasisti, qua utilitate scripturas uolueris transferre de Hebraeis, ut scilicet ea, quae a Iudaeis praetermissa uel corrupta sunt, proferres in medium. sed peto insinuare digneris, a quibus Iudaeis, utrum ab eis ipsis, qui ante aduentum domini interpretati sunt, et, si ita est, quibus uel quonam eorum, an ab istis posterius, qui propterea putari possunt aliqua de codicibus Graecis uel subtraxisse uel in eis corrupisse, ne illis testimoniis de Christiana fide conuincerentur. illi autem anteriores cur hoc facere uoluerint, non inuenio. deinde nobis mittas, obsecro, interpretationem tuam de Septuaginta, quam te edidisse nesciebam. librum quoque tuum, cuius mentionem fecisti, \'De optimo genere interpretandi\' cupio legere et adhuc nosse, quomodo coaequanda sit in interprete peritia linguarum coniecturis eorum, qui scripturas disserendo pertractant, quos necesse est, etiam si rectae atque unius fidei fuerint, uarias parere in multorum locorum obscuritate sententias, quamuis ne
Abbreviated transcription (Latin):
sclicr amimno qͥocilisdĩ anftat᷑ia dilectione ñdisplica
uodsi nit̃ nos fitri posse sine ipsius dilectionis ꝑnicio
sa offensione nomputis. non fiat. Illa enĩ caritas
melius hȩx nimor qaninulla est : xx. EPtA¬

Expanded text:
scilicet animo, qui oculis dei in fraterna dilectione non displicet. scilicet animo, qui oculis dei in fraterna dilectione non displicet. quod si inter nos fieri psa offensione non putas; non fiat. Illa enim caritas, melius haec minor, quam nulla est. » EP
Abbreviated transcription (Latin):
quarũ aures & corda illa int̃pr&ciuonẽ audire
consuer quȩ &iam ab apłis approbataẽ. Unde illuo
apud ionã uirgultũ. simhebreo nec hedera ẽ nec
cucurbita sed nescio qd aliud qđ truncos uo nixum
nullis sustentandũ amminiculis trigatus. Mallẽ
ũ inom̃ib latinis cucurbita legi. Nonenĩ frustra
hoc puto lae posiusse. nisiquia & hiuc simile
sciebant. Satis me immo fortasse plus qui satis crib
epłis tius rospondisse. arbitror. Quarũ duas pcỹpri¬
anũ accepi. unã ꝑfirmũ. Rescribe qđ uisũ fuirt
ad nos uł alios instruendos. dabo aut̃ opeta diligen¬
tore quantũ me adiuuat dͥñs. udittere quas ad te
senbo pͥus adte putiuant quã ad quẽquã a quolatius
dis ꝑgantur. Pateor enĩ me neamͥ hoc fien uelle
detius admȩ qđ demeis adtefactũ iustissime expos¬
tulas. tam̃ placeat nob inuicẽ nontantũ carttatis
uerũ a im libtas amiauę. nea puome taceas uł ego
apudte qđ innris luceris uicissim nos moua. eo

Expanded text:
tionem audire consuerunt, quae etiam ab apostolis adprobata est. unde illud apud Ionam uirgultum, si in Hebraeo nec hedera est nec cucurbita, sed nescio quid aliud, quod trunco suo nixum nullis sustentandum adminiculis erigatur, mallem iam in omnibus Latinis cucurbitam legi. non enim frustra hoc puto Septuaginta posuisse, nisi quia et huic simile sciebant. Satis me, immo fortasse plus quam satis tribus epistulis tuis respondisse arbitror, quarum duas per Cyprianum accepi, unam per Firmum. rescribe, quod uisum fuerit, ad nos uel alios instruendos. dabo autem operam diligentiorem, quantum me adiuuat dominus, ut litterae, quas ad te scribo, prius ad te perueniant quam ad quemquam, a quo latius dispergantur. fateor enim nec mihi hoc fieri uelle de tuis ad me, quod de meis ad te factum iustissime expostulas. tamen placeat nobis inuicem non tantum caritas, uerum etiam libertas amicitiae, ne apud me taceas uel ego apud te, quod in nostris litteris uicissim nos mouet, eo
Abbreviated transcription (Latin):
paratus uenerat ñsolũ infaciẽ ꝑcuti. uerum
&iã ꝓhis quoq aqͥb. hȩo patielut᷑ crucifixus
occidi: ꝓquib ait incruce pendens. Pat̃ ig¬
nosce illis. ꝗa nesciunt qͥd faciunt. Nec paulus
ubi ipse &iam ꝑcussus infacie dixit pͥncipi sac̃¬
aotũ. E cuti& te dñs paries dealbate. Sedens

Expanded text:
paratus uenerat non solum in faciem percuti uerum paratus uenerat non solum in faciem percuti uerum etiam pro his quoque, a quibus haec patiebatur, crucifixus occidi, pro quibus ait in cruce pendens: Pater, ignosce illis, quia nesciunt, quid faciunt. nec Paulus ubi etiam ipse percussus in faciem dixit principi sacerdotum: Percutiet te deus, paries dealbate. sedes
Abbreviated transcription (Latin):
& altam nominauit. ut aliqͣnto distinctius intel¬
legeretur in alio. ipse aut̃ simplicit̾ eandem
pacientiam cõm̃dare. Paratus itaq deb& ẽẽ
homo iustus etpius patient̾ eoꝵ malitiam fusti¬
nere quos fieribonos quȩrit. ut numerꝰ potius
crescat bonoꝵ. ñut pari malitia se quoq nu¬
mero addat malorum. Deniq ista p̾cepta ma¬
gis ad p̃parationẽ cordis quȩ intusẽ ꝑtinere.
quã adopus. quod inaꝑto fit. ut teneat᷑ in secreto
animõ patientia cũ beni uolentia. in manifesto
aut̃ id fiat. qđ eis uidetur ꝓdeẽ posse. qͥb bene
uelle debemus. Hinc liquido ostenditur: quod
ipse dñs xp̃s exemplum singulare pacientiȩ
cũ ꝑcuter& infacie respondit. Simale dixi.
expbra demalo. Siaũt bene. quid me cȩdis:
Iequaquã gͥ p̃ceptũ suum siũba intuem̾ impleũ
Neq enĩ p̃buit ꝑcutienti altam partẽ. sed potius
ꝓhibuit. neqͥ fecerat auger& iniuriã. & tam̃

Expanded text:
et alteram nominauit, ut aliquanto distinctius intelet alteram nominauit, ut aliquanto distinctius intellepatientiam commendaret. Paratus itaque debet esse homo justus et pius, patienter eorum malitiam sustinere, quos fieri bonos quaerit, ut numerus potius crescat bonorum, non ut pari malitia se quoque numero addat malorum. 13. Denique ista praecepta magis ad praeparationem cordis quae intus est, pertinere, quam ad opus quod in aperto fit; ut teneatur in secreto animi patientia cum benevolentia, in manifesto autem id fiat quod eis videtur prodesse posse, quibus bene velle debemus, hinc liquido ostenditur, quod ipse Dominus Jesus exemplum singulare patientiae, cum percuteretur in faciem respondit: Si male dixi, exprobra de malo; si autem bene, quid me caedis ? nequaquam igitur praeceptum suum, si uerba intuemur, impleuit; neque enim praebuit percutienti alteram partem, sed potius prohibuit, ne, qui fecerat, augeret iniuriam, et tamen
Abbreviated transcription (Latin):
taẽ ista medicina. Alioquin siũba attenderimus.
eoꝵq ꝓpͥetati seruiendũ putauerimꝰ nẽ p̃benda
dextera maxilla si fuerit sinistra ꝑcussa. qm̃
qđ ad dex teram ferientis facilior ictusc. Sed sic
intellegi sol&. acsidictũ e&̃. Siquis inte meliora
fuerit ꝑsecutus. & inferiora ei p̃be. neuindis¬
tȩ potius quam pacientiȩ studens. contẽpne̾ns
aet̃na ꝓtemporalib. cũ potius tẽporalia ꝓ ęt̾nis
contempnenda sunt. tamqua Sinistra ꝓdexttis.
Haec semꝑ fuit sc̃õrum martyrũ intentio. Uinoicta
enĩ ultima iusta poscitur: quando nullus iã restat
correctionis locus. extremoscilic& sumoq iudicio
Nuncuͦ cauendũc. neuindicandi cupidi tate mit¬
tatus. ut nihil aliud ipsa patientia. quȩ pluris
habenda ÷. quã om̃e qđ potest &iã inuito inimicꝰ
auferre. Nãq alius eugłta in eadẽ sententia
nullam fec dexterȩ m̃tionẽ. sed tantũ maxillam

Expanded text:
ta est ista medicina. Alioquin si uerba adtenderimus ta est ista medicina. Alioquin si uerba adtenderimus eorumque proprietati seruiendum putauerimus, non est praebenda dextera maxilla, si fuerit sinistra percussa, ququod a dextera ferientis facilior ictus est. sed sic intellegi solet, ac si dictum esset: Si quis in te meliora fuerit persecutus, et inferiora ei praebe, ne uindictae potius quam patientiae studens contemnas aeterna pro temporalibus, cum potius temporalia pro aeternis contemnenda sint, tamquam sinistra pro dextris. haec semper fuit sanctorum martyrum intentio; uindicta enim ultima iusta poscitur, quando nullus iam restat correctionis locus, extremo scilicet summoque iudicio. nunc uero cauendum est, ne uindicandi cupiditate amittatur, ut nihil aliud, ipsa patientia, quae pluris habenda est quam omne, quod potest etiam inuito inimicus auferre. namque alius euangelista in eadem sententia nullam fecit dexterae mentionem, sed tantum maxillam
Abbreviated transcription (Latin):
duplicandã uiam. hoc quippe fit. ut uincatur
bonomalus. immo in homine malo uincat᷑ bono
malũ. ut homo libetur amalo nexteriore & alieno
sed intimo acsuo. quograuius acꝑniciosius quã cuiꝰ¬
uis hostis extrinsecus immanitate uastatur.
Q uigͦ ulc̃ bono malũ pacient̃ amittit tẽporalia
cõmoda. ut doceat quã ꝓfide atq iustitia contẽp¬
nenda sint quȩ ille nimis amando fit malus. ac
sic inuiriosus abeo ipso cui fec̃ inuiriam. discat
qualia sint ꝑpt̾ quȩ fecit iniuriã. atq inc̃cordiã
qua nichil ẽ. utilius ciuitati penitens ad quiratur.
uictus ñ seuientis uirib sedbeniuolentia patientis
Tunc eñĩ recte fit. cũ uidetur ei ꝓfuturũ eẽ ꝑꝑterque
fit. ad oꝑand in eo correctionẽ atq concordiam.
Hoccerte animo ftciendũc. &iams aluis exitꝰ c̃seqͣt᷑.
neccorrigi uelit atq pacari. ꝓpt̾que corrigendũ
atq pacandũ uelut curandũ & sanandũ adhibi¬

Expanded text:
duplicandam uiam. hoc quippe fit, ut uincatur duplicandam uiam. hoc quippe fit, ut uincatur bono malus, immo in homine malo uincatur bono malum et homo liberetur a malo non exteriore et alieno sed intimo ac suo, quo grauius et perniciosius quam cuiusuis hostis extrinsecus immanitate uastatur. qui ergo uincit bono malum, patienter amittit temporalia commoda, ut doceat, quam pro fide atque iustitia contemnenda sint, quae ille nimis amando fit malus. ac sic iniuriosus ab eo ipso, cui fecit iniuriam, discat, qualia sint, propter quae fecit iniuriam, atque in concordiam, qua nihil est utilius ciuitati, paenitens adquiratur uictus non saeuientis uiribus sed beniuolentia patientis. tunc enim recte fit, cum uidetur ei profuturum esse, propter quem fit ad operandam in eo correctionem atque concordiam. hoc certe animo faciendum est, etiam si alius exitus consequatur nec corrigi uelit atque pacari, propter quem corrigendum atque pacandum uelut curandum et sanandum adhibi
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitas. nisi hominũ multitudo in qđ̾dã uinculũ
redacta c̃cordiȩ : Apđ eos enĩ legit᷑ ita. Breuis¬
multitudo diu̾sa atq uaga. c̃cordia eiuitas
fitcta erat. Quȩ porro p̃cepta c̃cordiȩ insius
tẽplis um quã illi legenda censuer. Qndo qͥdẽ
miseri quȩrere cogebant᷑. quonã mͦ sine offensione
cuiusquã coꝵ discordes int̾se deossuos colere
possent᷑. Qđ si imititri discordandos uellent.
rupto c̃cordiȩ uinculo ciuitas lauaret᷑. quod
postea paulatĩ decoloratis corruptisq morib
agicep̃ ꝑbella ciuilia. Quantauͦ p̃cepta
c̃cordiȩ nhumanis disputationib exqͥsita sed
diuina auctoritate c̃seripta in xp̃i aeccłesiis
lectitentur. quis uł ab illa religione alienus
ita surdusẽ ut ignor&. Ad hoc enĩ &illa ꝑti¬
nent quȩ malunt exagitare quã discere.
altãm ꝓcutienti prebenda eẽ maxillam. uolenti au¬
ferre tunicam dandũ &iam palliũ. cum angariante

Expanded text:
ciuitas nisi hominum multitudo in quoddam uinculum ciuitas nisi hominum multitudo in quoddam uinculum redacta concordiae? diuersa atque uaga concordia ciuitas facta erat. quae porro praecepta concordiae in suis templis umquam illi legenda censuerunt, quando quidem miseri quaerere cogebantur, quonam modo sine offensione cuiusquam eorum discordes inter se deos suos colere possent, quos imitari discordando si uellent, rupto concordiae uinculo ciuitas laberetur, quod postea paulatim decoloratis corruptisque moribus agi coepit per bella ciuilia? Quanta uero praecepta concordiae non humanis disputationibus exquisita sed diuina auctoritate conscripta in Christi ecclesiis lectitentur, quis uel ab illa religione alienus ita surdus est, ut ignoret? ad hoc enim et illa pertinent, quae malunt exagitare quam discere, alteram percutienti praebendam esse maxillam, uolenti auferre tunicam dandum etiam pallium, cum angariante
Abbreviated transcription (Latin):
cendilibidine: Qͥd ẽ. accepta in uiria ignos¬
cere malle quaꝑsequi. & nichil nͥ inuirias obli¬
uisci : hatccũ in eoꝵ legunt᷑ auctoribus
ex clamatur & plaudit̾. describi atq p̃dicari mo¬
res uidentur quib dignũcet exurgere ciuitatẽ
quȩtot gentibus imꝑar&. qđ accepta inuiria
ignoscere quã ꝑseqͥ malebant. Cũuꝰ legit᷑ p̃cipi¬
ente auctoritate diuina ñreddendũ malũ ꝓmalo.
cũ hȩc tam salubris admonitio ẽgregationibus
popłoꝵ tĩꝗ publicis utriusq sexus atq omiũ
actatũ & dignitatũ scolis desuꝑiore loco ꝑsonat.
accusatus feligio tãꝗ inimica rei publicȩ. Quȩ
si ut dignũ ẽ audiretur. longe melius pomulo
numa. bruto. cȩterisq illis romanȩ gentis p̃claris
uiris c̃stituer&. c̃secrar&. fir mar&. auger&q
rẽ publicã. Qd eniẽ respublica nͥres populi :
Resgͦ communis. res utiq ciuitatis. Quid ẽ. aut̃

Expanded text:
cendi libidine, quod est accepta iniuria ignoscendi libidine, quod est accepta iniuria ignoscere malle quam persequi et nihil nisi iniurias obliuisci? Haec cum in eorum leguntur auctoribus, exclamatur et plauditur; describi atque praedicari mores uidentur, quibus dignum esset exsurgere ciuitatem, quae tot gentibus imperaret, quod accepta iniuria ignoscere quam persequi malebant. cum uero legitur praecipiente auctoritate diuina non reddendum malum pro malo, cum haec tam salubris admonitio congregationibus populorum tamquam publicis utriusque sexus atque omnium aetatum et dignitatum scholis de superiore loco personat, accusatur religio tamquam inimica rei publicae. quae si, ut dignum est, audiretur, longe melius Romulo, Numa, Bruto ceterisque illis Romanae gentis praeclaris uiris constitueret. consecraret, firmaret augeretque rem publicam. quid enim est res publica nisi res populi? res ergo communis, res utique ciuitatis. quid est autem
Abbreviated transcription (Latin):
eo qͥnos angartare uoluerit ire deb̾e spatio
itineris duplicato. Qitȩ om̃a rei publicȩ morib
asserunt᷑ eẽ. c̃traria. Nam quis inqͥunt tolli sibi
ab hoste aliquid patiat᷑. uł romane ꝓiuntiae dep̃¬
datorib. nmala uelit belli iuire reponere: haec
atq huius modi u̾ba obtrectintiũ siue ñ obtrectan¬
do sed querendo ttdia loquentiũ oꝑosius fortasse
refellerẽ. nhȩ disceptationes haberentur cũ uiris
lib̾alit̾ institutis. Unde quid opuse ut diutius
gub̾nare atq augere rẽpublicã quã ex parua
Q uomꝰ cȩsari utiq ad ministrari rei publice mo¬
res eius extollens cicero dicebat. qđ nihil obli¬
iusci soler& nͥ iniurias. Dicebat eni hoc tam
magnꝰ laudator. aut tã magnꝰ adulator.
Sedsi laudator. talẽ cȩsarẽ nouerat. Si aut ad¬
ulator. tidẽ eẽ deb̾e ostendebat pͥncipẽ ciui¬
tatis. qualẽ illũ fallacit̾ p̃dicabat. Qd ẽ aut
nreddere malũ ꝓmalo. nͥ abhorrere abulcis¬

Expanded text:
e uoluerit, ire debere spatio itineris duplicato, quae omnia rei publicae moribus adseruntur esse contraria. \'nam quis>. inquiunt, \'tolli sibi ab hoste aliquid patiatur uel Romanae prouinciae depraedatoribus non mala uelit belli iure reponere? haec atque huius modi uerba obtrectantium siue non obtrectando sed quaerendo talia loquentium operosius fortasse refellerem, nisi haec disceptationes haberentur cum uiris liberaliter institutis. unde quid opus est, ut diutius gubernare atque augere rem publicam, quam ex parua quo modo Caesari, utique administratori rei publicae, mores eius extollens Cicero dicebat, quod nihil obliuisci soleret nisi iniurias? dicebat enim hoc tam magnus laudator aut tam magnus adulator; sed si laudator, talem Caesarem nouerat, si autem adulator, talem esse debere ostendebat principem ciuitatis, qualem illum fallaciter praedicabat. quid est autem non reddere malum pro malo nisi abhorrere ab ulcis
Abbreviated transcription (Latin):
miraculoꝵ magnoꝵ nobilitate prestintib magos
cõparant. quantontagis sieos cõparent xp̃o. quẽ
ꝓphacȩ illi qͥb. magi qͥliba nullomͦ st̃ cõparan di
p̃nuntiauer. eẽ. uenturum. & scđm carnẽ quam

Expanded text:
miraculorum magnorum nobilitate praestantibus magos miraculorum magnorum nobilitate praestantibus magos comparant. quanto magis, si eos comparent Christo. quem prophetae illi, quibus magi quilibet nullo modo sunt comparandi, praenuntiau
Abbreviated transcription (Latin):
posteros nelater&. eiusdẽ litis orationẽ scriptam
memortae cõm̃dauit. Qͦd gͦ ad istam terre nam
ꝑtin& felicitatẽ. fuit magus ille qđ potuit: unde
appar& nihil eum fuisse amplius. ñ quia noluit:
sed quia ñ potuit Quãq & aduersus quos dam
qͥei magicarũ artium crim̃ intenderant. elo quen¬
tissime se defendit. Unde miror laudatores eius
qͥeũ nescio quȩfecisse. miracula illis artib p̃dicaint.
contra eius defensionẽ testes eẽ conari. Sed uide-¬
rint. utrum ipsiuerũ ꝑhibeant testimoniũ. & ille
sailsam defensionẽ: illuds sapiunt attendant. qui
dampnabili curiositate c̃quir. uł abeis in nocentes.
ꝑuenire ad regiam dignitatẽ. cuius & peccata
& merita fidelis scriptura ñtacuit: ut sciremꝰ & qͥbus
modis ñ offenderã ds̃. & quib modis placaret᷑ offens
Quantũ aut̃ attin& ad miracula quȩ humanis sensib
stupenda monstrantur: multũ errant. qͥ ꝓpħis scis

Expanded text:
posteros ne lateret, eiusdem litis orationem scriptam posteros ne lateret, eiusdem litis orationem scriptam memoriae commendauit. quod ergo ad istam terrenam pertinet felicitatem, fuit magus ille, quod potuit. unde apparet nihil eum amplius fuisse, non quia noluit, sed quia non potuit. quamquam et aduersus quosdam, qui ei magicarum artium crimen intenderant. eloquentissime se defendit. unde miror laudatores eius, qui eum nescio qua fecisse miracula illis artibus praedicant. contra eius defensionem testes esse conari. sed uiderint, utrum ipsi uerum perhibeant testimonium et ille falsam defensionem. illud, si sapiunt, adtendant., qui damnabili curiositate conquirunt uel ab eis innocentes peruenisse ad regiam dignitatem, cuius et peccata et merita fidelis scriptura non tacuit, ut sciremus, et quibus modis non offenderetur deus et quibus modis placaretur offensus. Quantum autem adtinet ad miracula. quae humanis sensibus stupenda monstrantur, multum errant. qui prophetis sanctis
Abbreviated transcription (Latin):
unũ dm̃ uerũ colentẽ. dõs aut̃ falsissimos c̃temp¬
nentẽ. quã diu opostuit testum̃tũ uetus ubi uela¬
m̃tũ testam̃ti nouiẽ obumbrari. tanta rerum
t̾renarum felicitate honestiuit: utquiuis intelle.¬
gat nec ipsam cẽ indemonum potestate. sed in
illius unius cui angłi seruiunt. quẽ demones
c̃trenscunt. Apuleius eni utde ipso potissimũ
loquam᷑ qui nob̾ afris aferr̃ notior. ñdico ad
regnũ sed ne ad aliquã qͥdẽ iudiciariã rei publice
potestatẽ cũ omĩb suis magicis astibus potuit
ꝑuenirt. honesto patriȩ suȩ loco natus & libalit̃
educatus. mag̃na q p̃ditꝰ eloquentia. Anfoste
ista ut phylosophus uoluntate c̃tempsit. quia
Sac̃dos ꝓuinciae ꝓmagno fuit ut munera ederae.
uenatoresq uestirae. etꝓstatua sibi apł oc enses
locanda ex qua ciuitate habebat uxorẽ aduersus
contradictionẽ quorũdam ciuiũ litigar& : Quod

Expanded text:
unum deum uerum colentem deos autem falsissimos contemunum deum uerum colentem deos autem falsissimos contemnentem, quam diu oportuit testamentum uetus, ubi uelamentum testamenti noui est, obumbrari, tanta rerum terrenarum felicitate honestauit, ut quiuis intellegat nec ipsam esse in daemonum potestate sed in illius unius, cui angeli seruiunt, quem daemones contremescunt. Apuleius enim, ut de illo potissimum loquamur, qui nobis Afris Afer est notior, non dico ad regnum sed ne ad aliquam quidem iudiciariam rei publicae potestatem cum omnibus suis magicis artibus potuit peruenire honesto patriae suae loco natus et liberaliter educatus magnaque praeditus eloquentia. an forte ista ut philosophus uoluntate contempsit, qui sacerdos prouinciae pro magno fuit ut munera ederet uenatoresque uestiret et pro statua sibi apud Oeenses locanda, ex qua ciuitate habebat uxorem, aduersus contradictionem quorundam ciuium litigaret? quod
Abbreviated transcription (Latin):
crilegã felicitatẽ. quȩ ista dõrũ ꝓbra c̃finxit.
quȩ nonsolũ infabulis audienda posuit. uerũ
& iam intheatris spestinda ꝓposuit. ubi crimina
eeñt plura quã nomina. quȩ ipsidi sibi exiberi
habebant libent̃. qui in suos cultores uindicare
debuer̃. qđ ea uiderent saltłm patient᷑. Sed ñ sũt
ipsi inqͥunt. qͥtalium fabularũ m̃datio celebrantur.
Quigͦ sunt istiqͥtaliũ turpitudinũ celebratione pla¬
cantur : Horũ demonũ ꝑũsitatẽ atq ftllatiam
ꝑ quos & magice astes humanas m̃tes decipiunt.
quia ꝓdidit doctrina xpĩana. qͥa mundo uniũso
pate fecit. quia scõs anglos ab eoꝵ malignitate
distinxit. quia cauendos potius & quẽ ad modum
cauerentur ad monuit. rei publicȩ dr̃ inimica.
quasi nonsi omino ꝑ istoseẽt temꝑalis obtinenda
felicitas. que lib& potius fuerat infelicitas digenda :
Sed neq hinc ds̃ uoluit dubitari. qui pͥmũ popłm

Expanded text:
crilegam felicitatem, quae ista deorum probra confinxit, crilegam felicitatem, quae ista deorum probra confinxit, quae non solum in fabulis audienda posuit, uerum etiam in theatris spectanda proposuit, ubi crimina essent plura quam numina, quae ipsi dii sibi exhiberi habebant libenter, qui in suos cultores uindicare debuerunt, quod ea uiderent saltem patienter. sed non sunt ipsi, inquiunt, qui talium fabularum mendacio celebrantur. qui ergo sunt isti, qui talium turpitudinum celebratione placantur? horum daemonum peruersitatem atque fallaciam, per quos et magicae artes humanas mentes decipiunt, quia prodidit doctrina Christiana, quia mundo uniuerso patefecit, quia sanctos angelos ab eorum malignitate distinxit, quia cauendos potius et quem ad modum cauerentur admonuit, rei publicae dicitur inimica, quasi non, si. omnino per istos esset temporalis obtinenda felicitas, quaelibet potius fuerat infelicitas eligenda. sed neque hinc deus uoluit dubitari, qui primum populum
Abbreviated transcription (Latin):
bri religione ꝑ ducere: custodientes tam̃ quandã
sui generis ꝓbitatẽ. quȩ poss& t̾renȩ ciuitati c̃sti¬
tuende. augende. c̃seruandeq sufficere. Ds̃ enĩ
Sic ostendit in opulentiss imo & p̃claro imperio
romanoꝵ. qͣntũ ualerent ciuiles &iam sint uera
religiones uistutes. ut intelleger&̃ hac addita
fieri homines ciues alterius ciuitatis. cuirex ut¬
ritas. cuiꝰ lex caritas. cuiꝰ modus aetnitas. Quis
Aut̃ uł risu dig nũ pute qđ appolloniũ & apu¬
leiũ ceterosq magicarũ astiũ ꝑitios imos cͥferre
xp̃o uł & im p̃ferre conantur. Quamꝗ tole¬
rabilius ferendũ sit. quando istos ei potius cõpa¬
rant. quã deossuos. Multo enĩ melior qđ fa¬
tendũẽ appollonius fuit. quã tot stuprorum
auctor & ꝑparator. qũ iouem nominant.
Ista inquiunt fabulosa sunt. Adhucgꝰ laudent
rei publicȩ luxuriosam. licenciosa. planeq sa¬

Expanded text:
bri religione perducere, custodientes tamen quandam bri religione perducere, custodientes tamen quandam sui generis probitatem, quae posset terrenae ciuitati constituendae, augendae conseruandaeque sufficere. deus enim sic ostendit in opulentissimo et praeclaro imperio Romanorum, quantum ualerent ciuiles etiam sine uera religione uirtutes, ut intellegeretur hac addita fieri homines ciues alterius ciuitatis, cuius rex ueritas, cuius lex caritas, cuius modus aeternitas. Quis autem uel risu dignum putet, quod Apollonium et Apuleium ceterosque magicarum artium peritissimos conferre  etiam praeferre conantur? quamquam tolerabilius ferendum sit, quando istos ei potius comparant quam deos suos; multo enim melior, quod fatendum est, Apollonius fuit quam tot stuprorum auctor et perpetrator, quem Iouem nominant. ista, inquiunt, fabulosa sunt. adhuc ergo laudent rei publicae luxuriosam, licentiosam planeque sa
Abbreviated transcription (Latin):
abrepti gurgite sorbemur: Inista enim colluute
moꝵ pessimoꝵ & ueteris ꝑdite disciplinȩ. maxime
uenire acsubuenire debuit cadestis auctoritas.
quȩ tioluntariã pauꝑtatẽ. quȩ c̃tinentiã. beniuo¬
lentiam iustitam. atq. c̃cordiã utramq pietatẽ
ꝑsua d&̃ r&. ceterasq uite luminosas ualidasq iustu¬
tes non tantũ ꝑpt̾ istã uitã honestis sime gerendam.
nectantũ propt̃ ciuitatis trenȩ c̃cordissimã socie.¬
titẽ. utrũ &iam propt̃ adipiscendĩ sempitnã salutẽ.
& sempit ni cuiusdã popli celestẽ diunamq rem
publicam. cuinos ciues adsciscit fides spes. caritas.
ut quãdiu inde ꝑegrinamur. feramus eos sicorri¬
gere nualomꝰ. qui uitus impunitis uolunt stare
rẽ publicã. quam pͥmi romani c̃stituer auxeruntq
uirtutib. & siñ habentes uerã pia&atẽ erga dm̃
uerũ. quȩ illos &iã inaet̾ nam ciuitatẽ poss& salu¬

Expanded text:
abrepti gurgite sorberemur? in ista enim conluuie abrepti gurgite sorberemur? in ista enim conluuie morum pessimorum et ueteris perditae disciplinae maxime uenire ac subuenire debuit caelestis auctoritas, quae uoluntariam paupertatem, quae continentiam, beniuolentiam, iustitiam atque concordiam ueramque pietatem persuaderet ceterasque uitae luminosas ualidasque uirtutes non tantum propter istam uitam honestissime gerendam nec tantum propter ciuitatis terrenae concordissimam societatem uerum etiam propter adipiscendam sempiternam salutem et sempiterni cuiusdam populi caelestem diuinamque rem publicam, cui nos ciues adsciscit fides, spes, caritas, ut, quam diu inde peregrinamur, feramus eos, si corrigere non ualemus, qui uitiis inpunitis uolunt stare rem publicam, quam primi Romani constituerunt auxeruntque uirtutibus etsi non habentes ueram pietatem erga deum uerum, quae illos etiam in aeternam ciuitatem posset salu
Abbreviated transcription (Latin):
manus & ꝓximus urbi hannibal. & stantes colli¬
nature mariti. Nunc patimur longȩ pacis mala.
seuior armis luxuraa incubuit. uictmq ulciscit᷑
urbem. Nullum crim̃ ab est facinusq libidinis.
ex quo pauꝑtas romina pefit. Qagͥ exspectas
utego ex aggerem quanta mala importauerit
successu ꝓsꝑo iniquitas subleuata: Quindo quidẽ
& ipsi quialiquanto prudentius attenderunt.
plus dolendũ iuider. pauꝑtatẽ quã opulentiam
ꝑisse romanam. Inilla eñi moꝵ integritas ser¬
uabatur. ꝑhanc aut̃ ñ muros urbis sed m̃tłs
ipsius ciuitatis dira nequitia om̃i hoste peior
nob ad uitoriũ singulare. Quo eñĩ ñ toller&.
quẽ in uoluer& inquod ꝓfundum ñ de merger&
fliuuius iste horrende nequitiȩ generis humani
nisi crux xp̃i intanta uelit mole auctori itatis
eminentius firmiusq figeretur. cuius app̃henso
robore stadiles essemus. nemale suadentium uł
in mala impellentium tam uasto mundi huus

Expanded text:
manus et proximus urbi Hannibal et stantes Collimanus et proximus urbi Hannibal et stantes Collina turre mariti. nunc patimur longae pacis mala, saeuior armis luxuria incubuit uictumque ulciscitur orbem. nullum crimen abest facinusque libidinis, ex quo paupertas Romana perit. quid igitur expectas, ut ego exaggerem, quanta mala inportauerit successu prospero iniquitas subleuata, quando quidem et ipsi, qui aliquanto prudentius adtenderunt, plus dolendum uiderunt paupertatem quam opulentiam perisse Romanam? in illa enim morum integritas seruabatur, per hanc autem non muros urbis sed mentes ipsius ciuitatis dira nequitia omni hoste peior nobis adiutorium singulare. quo enim non tolleret, quem non inuolueret, in quod profundum non demergeret fluuius iste horrendae nequitiae generis humani, nisi crux Christi in tauta uelut mole auctoritatis eminentius firmiusque figeretur, cuius adprehenso robore stabiles essemus, ne male suadentium uel in mala inpellentium tam uasto mundi huius
Abbreviated transcription (Latin):
duxissa. int̾ris dictume. Ourbẽ uenalẽ. &
mature periturã siemptorẽ inuenerit. In libro
& iambelli catilinȩ ante aduentũ utiq depĩ
idẽ nobilissimꝰ historicꝰ eoꝵ ñtac&e. quando
pͥmũ insueuerit exercitꝰ popłi romani amare.
pottire. signa .. tabulas pictas. uasa celata
mirari. ea pͥuatĩ et publice raꝑe. delubra spolia¬
re sacra ꝓfanaq om̃a polluere. Endogͦ nec
hominib nec ipsis &iam quos deos puttbant
moꝵ corruptoꝵ & ꝑditoꝵ auarita rapacitasq
parcebat. tẽcepit ꝑire laudabile illud decus
salusq rei publicȩ. Quos deinde uitia pessima
successus habuerint. & quanto humana rum
rerũ malo illa iniquitas ꝓsꝑata sit. nunc longũ ẽ
dicere. Audiant satiricũ suum garriendo uera
dicentẽ. Seruabat castas humilis fortuna latinas
quondam. nec uitiis contingi parua sinebat tecta
labor somniq breues. & uellere tusco uexate durȩq

Expanded text:
eluxisset in terris, dictum est: \'0 urbem uenalem et eluxisset in terris, dictum est: \'0 urbem uenalem et mature perituram, si emptorem inuenerit!\' in libro etiam belli Catilinae ante aduentum utique Christi idem nobilissimus historicus eorum non tacet, quando \'primum insueuerit exercitus populi Romani amare, potare, signa, tabulas pietas, uasa caelata mirari, ea priuatim et publice rapere, delubra spoliare, sacra profanaque omnia polluere\'. quando ergo nec hominibus nec ipsis etiam, quos deos putabant, morum corruptorum et perditorum auaritia rapacitasque parcebat, tunc coepit perire laudabile illud decus salusque rei publicae. quos deinde uitia pessima successus habuerint et quanto humanarum rerum malo illa iniquitas prosperata sit, nunc longum est dicere. audiant satiricum suum garriendo uera dicentem: Seruabat castas humilis fortuna Latinas quondam nec uitiis contingi parua sinebat tecta labor somnique breues et uellere Tusco uexatae duraeque
Abbreviated transcription (Latin):
doctrina xp̃ĩ eẽ milites iussit. Dent tales ꝓun¬
tiales. tales maritos. tales c̃iuges. tales parentes.
tales filios. tales dominos. tales seruos. tales reges.
tales uidices. tales deniq debitores ipsius fisci.
redditores & exactores. quales eẽ p̃cepit doctrina
xp̃i. & audeant eã dicere adũsam eẽ rei publicȩ.
immouꝰ dubitent confiteri magnã sici obteꝑet᷑
multa mala imꝑio accidisse romano: hȩc gene¬
ralis c̃questio calũpniosa ẽ. Namsi aꝑtius certe
dep̃teritis imꝑatorib aliqua cõmemorarent.
possẽ similia uł fortasse &iam grauiora de imꝑa¬
toribus nxp̃ianis & ego comme morare. ut in¬
tellegerent uł hominũ hȩc ẽẽ uitia ñ doctrinȩ.¬
uł imꝑatoꝵ sed alioꝵ sine quib imꝑatores age¬
re nihil possunt. Ex quo enĩ tẽprẽ pessũ ire
coeꝑit romana res publica. satis liqua. Late¬
re locuntur ipsoꝵ. Longe antequã xp̃i nom̃

Expanded text:
doctrina Christi esse milites iussit; dent tales prouindoctrina Christi esse milites iussit; dent tales prouinciales, tales maritos, tales coniuges, tales parentes, tales filios, tales dominos, tales seruos, tales reges, tales iudices, tales denique debitorum ipsius fisci redditores et exactores, quales esse praecepit doctrina Christiana. et audeant eam dicere aduersam esse rei publicae, immo uero dubitent confiteri magnam, si ei obtempemulta mala imperio accidisse Romano? haec generalis conquestio calumniosa est. nam si apertius certe de praeteritis imperatoribus aliqua commemorarent, possem similia uel fortasse etiam grauiora de imperatoribus non Christianis et ego commemorare, ut intellegerent uel hominum haec esse uitia non doctrinum sed aliorum, sine quibus imperatores agere nihil possunt. ex quo enim tempore pessum ire coeperit Romana res publica, satis liquet; litterae loquuntur ipsorum; longe ante, quam Christi nomen
Abbreviated transcription (Latin):
c̃tra hoc malũ publicum clamat. ab impiis poplis
blasphematus. & dii tales reqͥrunt᷑. inquoꝵ hon̾re¬
illa ipsa theatrica corꝑm & animoꝵ dedecora
caelebrent᷑. Haec sids̃ pollere ꝑmittit. tuno
indignatur grauius. Hȩc si impunita dimittat.
tẽ punit infestius. Cũ uͦ euertit subsidiũ uitioꝵ.
& copiosas libioines in opes reddit. miscdit̃ adũ¬
satur. Miscđit̃ enĩ sifieri poss& &iã bella gere¬
rentus abonis. ut licentiosis cupiditatib domitis
hȩc uitia ꝑderentur. quȩ iusto imꝑio uł exstir¬
pari uł p̃mi debuerint. Nãsi xp̃iana disciplina
om̃a bella culpar&e. hoc potius militib c̃silium
Salutis p&entib in eugło diceret᷑ ut abicerent
arma. seq miliciȩ omino Subtraherent.
Dictum ÷ aut̃ eis. Neminẽ c̃cusserttis. nulli calup¬
niam feceritis. suffitiat uob̾ stipendiũ urm
Quibus ꝓpͥum stipendiũ sufficere debere p̾cepit

Expanded text:
contra hoc malum contra hoc malum blasphematur, et dii tales requiruntur, in quorum honorem ea ipsa theatrica, corporum et animorum dedecora celebrentur. Haec si Deus pollere permittat, tunc indignatur gravius; haec si impunita dimittat, tunc punit infestius. Cum vero evertit subsidium vitiorum, et copiosas libidines inopes reddit, misericorditer adversatur. Misericorditer enim, si fieri posset, etiam bella gererentur a bonis, ut licentiosis cupiditatibus domitis haec vitia perderentur, quae justo imperio vel exstirpari uel premi debuerunt. Nam si Christiana disciplina omnia bella culparet, hoc potius militibus consilium salutis petentibus in euangelio diceretur, ut abicerent arma seque militiae omnino subtraherent. dictum est eis autem: Neminem concusseritis, nulli calumniam feceritis, sufficiat uobis stipendium uestrum. quibus proprium stipendium sufficere debere praecepit,
Abbreviated transcription (Latin):
amor pat̾nus amittitur. ł it tam̃ qđ nolit & doleat.
qͥaiã inuitꝰ uidet᷑ dolore sanandus. Ac ꝑhoc
t̾rena ista respublica p̾cepta xp̃iana custodiat.¬
& ipsabella sine beniuolentia ñgerent᷑: ut ad
pietatis iusticiȩq pacatã Societat̾ẽ uictis faciluꝰ
c̃sulatur. Nãcũ licentia iniquitatis eripit᷑
utilit̾ uincit᷑: qm̃nihil÷ infelicius felicitate
peccantiũ quapenał nutritur impunitas. et
mala uoluntas uelut hostis interior roborat᷑. Sed
puersa & aduersa corda mortalium felices res hu¬
manas putant. cũ tectoꝵ splendor attenditur &
labes ñadtenditus animoꝵ. cũ theatroꝵ moles
ex truunturi & effodiuntur fundam̃ta uirtutũ.
cũ głosaẽ effusionis insania. & oꝑa miscđia&
derident᷑. cũ ex his qiȩ diuites abundint. luxu¬
riantur histriones. & necessaria uix habent
pauꝑes. cũ ds quid octrinȩ suę publicis uocibus

Expanded text:
amor paternus amittitur; fit tamen, quod nolit et doleat, amor paternus amittitur; fit tamen, quod nolit et doleat, qui etiam inuitus uidetur dolore sanandus. ac per hoc si terrena ista res publica praecepta Christiana custodiat, et ipsa bella sine beniuolentia non gerentur, ut ad pietatis iustitiaeque pacatam societatem uictis facilius consulatur. nam cui liutilius vincitur: quoniam nihil infelicius felicitate peccantium quia penalis nutritur impunitas et mala uoluntas uelut hostis interior roboratur. sed peruersa et aduersa corda mortalium felices res humanas putant, cum tectorum splendor adtenditur et labes non adtenditur animorum, cum theatrorum moles extruuntur et effodiuntur fundamenta uirtutum, cum gloriosa est effusionis insania et opera misericordiae deridentur, cum ex his. quae diuitibus abundant, luxuriantur histriones et necessaria uix habent pauperes, cum deus, qui doctrinae suae publicis uocibus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcuti : Et cũ acircũ stantib diceret᷑. inuiriam
fucis pͥncipi sac̃dotũ. irrident̃ eos ammonere¬
uoluit qͥddixerit. ut qͥ saꝑent intellegerent iã
destruendũ eẽ aduentuxp̃i parietẽ dealbatum
hoc est hipocrisin sac̃dotii udeorũ. Ait qͥppe.
Nesciui fr̃s. quia pͥncepsẽ. Scriptũ ẽ enĩ. pͥncipẽ
popłi tui ñ male dices. cũ ꝓculdubio qͥ in eodẽ po¬
pło creuerat atq ibi lege fuerat eruditꝰ. illũ pͥnci¬
pẽ sac̃dotũ nescire ñ poss&. nec eos quib: ita
notus erat ullomͦ ftller& qđ nescir&. Sunt gͦ
ista p̃cepta pacientiȩ seꝑ in cordis p̃paratione.
retinenda. ipsaq beniuolentia nereddat᷑ malũ
ꝓmalo sẽꝑ inuoluntate cõplendaẽ. Agendast̃
aut multa &iam cũ inuitis benigna quadam
asperitate plestentis. quoꝵ potus utilitati
c̃sulendũẽ quã uoluntati. qđ in pͥncipe ciuitatis
luculentiosime illoꝵ litterȩ laudauer. Nam
incorripiendo filio quã lib& asꝑ e. nũqua tam̃

Expanded text:
et cum a circumstantibus diceretur: Iniuriam facis principi sacerdotum, inridenter eos uoluit admonere, quid dixerit, ut, qui saperent, intellegerent iam destruendum fuisse aduentu Christi parietem dealbatum, hoc est hypocrisin sacerdotii Iudaeorum; ait quippe: Nesciui, fratres, quia princeps est; scriptum est enim: Principi populi tui non maledices, cum procul dubio, qui in eodem populo creuerat atque ibi lege fuerat eruditus, illum principem sacerdotum nescire non posset nec eos, quibus ita notus erat, ullo modo falleret, quod nesciret. Sunt ergo ista praecepta patientiae semper in cordis praeparatione retinenda ipsaque beniuolentia, ne reddatur malum pro malo, semper in uoluntate complenda est. agenda sunt autem multa etiam cum inuitis benigna quadam asperitate plectendis, quorum potius utilitati consulendum est quam uoluntati, quod in principe ciuitatis luculentissime illorum litterae laudauerunt. nam in corripiendo filio quamlibet aspere numquam profecto