comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
git. Iubet ut iudas uinctꝰ antiochiã etiꝰ
nuttat᷑ : ut ꝑ hoc absq mora boriũ ꝯfesto¬
nis impediat᷑. Ligari iudã postulat: ut q
penitentiȩ qͦd ꝯfessionẽ seqͥtur. debilitare
queat: Solent enĩ qͥ alios captos tenenthes
palere consuetudinis: ut tnsũsis pꝰ cͣgum
mnanib eos ligent. ꝑ manus. bonas oꝑati¬
Mes intelligere solemꝰ. Unde septũ est.
habere consueu̾at. obliuioni tradit. Hoc
onĩ demetͥus ag̾e ñ cessat: qͥn peccõꝵ fu¬
nib ligatum indã. id⁊ aliquẽ pecc̃a sua
ifitentẽ. a bonis oꝑib si possit exꝑtẽ red

Expanded text:
git. Jubet ut Judas vinctus Antiochiam citius git. Jubet ut Judas vinctus Antiochiam citius mittatur, ut per hoc absque mora bonum confessionis impediatur. Ligari Judam postulat, ut opus poenitentiae, quod confessionem sequitur, debilitare queat. Solent enim qui alios captos tenent, hoc habere consuetudinis, ut transversis post tergum manibus eos ligent. Per manus bonas operationes intelligere solemus. Unde scriptum est: habere consueverat, oblivioni tradit. Hoc enim Demetrius agere non cessat, quin peccatorum funibus ligatum Judam, id est aliquem peccata sua confitente
Abbreviated transcription (Latin):
iudas ⁊ nichanor faciunt. dũ peccator
qͦd male gesserat decegit. ⁊ ille eui ꝯsitg¬
pecc̃m. diu̾sos penitentiȩ modos im pong
dum iste se humilit̾ iudicat.⁊ ille ned¬
sꝑet confortat. dum alt̾ malis q̃ gesit p¬
nuntiat: alt̾ uͦ bonis q̃ fac̾e̾ debeat pen¬
q̃ pͥus ogre tulerat. pꝰ ꝯfessionẽ equanimit᷑
portat. Habebat aũ uidã semꝑ carũ: ⁊ &x
animo erat uiro ielmatus. Nichanor ui¬
dam diligit. dũ pecc̾or ea q̃ recolit. de hil
q̃ male gesserat. diligent̾ attendit. ꝙs
aninio inclinabatur uiro De his enĩ qͥ
pͥus erecta ceruice. se fecisse recolit: hu¬
miliato mentis u̾tice. in ꝯfessione se pobe
subst̃uit. W exasꝑatus rex demetͥus scpst
nichanori dicens. grauit̾ se ferre de ani¬
citiȩ ꝯuentione: iubere tam̃ ut machebe¬
um unctũ citiꝰ mitt̾et antiochiã. Nũm
chanor cũ inda in bonũ pacis inducit᷑. fs
demetͥus rex exasꝑatur: qͥa dũ pecca̾ ad
pacẽ ꝯfessionis redit. diabolus grauiꝰ insir¬

Expanded text:
Nicanor, dum peccator quod male gesserat detegit, et ille, cui confitetur, diversos poenitentiae modos imponit; dum iste se humiliter judicat, et ille ne desperet confortat; dum alter malis, quae gessit, renuntiat, alter vero bonis, quae facere debeat, poenquae prius aegre tulerat post confessionem aequanimiter portat. Habebat autem Judam semper charum, et ex animo erat viro inclinatus. Nicanor Judam diligit, dum peccator ea quae recolit, de iis quae male gesserat diligenter attendit. Et ex animo inclinabatur viro. De iis enim, quae prius erecta cervice se fecisse recolit, humiliato mentis vertice, in confessione se postea substernit. Et Exasperatus rex Demetrius scripsit Nicanori dicens graviter se ferre de amicitiae conventione, jubere tamen ut Machabaeum vinctum citius mitteret Antiochiam. Dum Nicanor cum Juda in bonum pacis inducitur, tunc Demetrius rex exasperatur; quia, dum peccator ad pacem confessionis redit, diabolus graviter insur
Abbreviated transcription (Latin):
ne iudiciũ fac̾e metuebat. Habet iudaꝰ
uͥtutes. Habet enĩ comitẽ. cordis gemitũ
niũ. habet & alios comites innum̾abi¬
les: oꝑa scił penitentię. & humiliatȩ
nientis cogitationes. Cont᷑ comitesgͦ ui
de nichanor sanguine iudiciũ facere
⁊ sanguini ꝯtradicunt. Quã obrem
nichanor tres nuntios misit: qͥ dextras
darent ⁊ acciꝑent. Tres nuntios mit¬
tit. qͥtiens peccator in aliqͦ. cogitatio¬
nis. locutionis. ⁊ oꝑationis. ꝯfessioni
ꝯsentit. Dextͥs dant ⁊ accipiunt: qn̾
in uicẽ bonis oꝑib se ꝯsentire ꝓmit¬
tunt. S cũ dii de his ꝯsiliũ ageret᷑.¬
⁊ ipse dux ad multitudine̾ retulisset:
om̃iumi fuit iura sententia amiciti¬
is annuere. Diu ꝯsilium agit᷑ : ut iu¬
de nichanor reconcilietur. Hoc enĩ
uix aut ñ quã euenit: ut suꝑb ꝯfessio¬
ni humilit̃ sociari possit. S cũ res ad
hoc ꝑducit᷑. ut amuicitiis annuat᷑: tc̃ diẽ

Expanded text:
ne judicium facere metuebat. Habet Judas ne judicium facere metuebat. Habet Judas et animae virtutes. Habet enim comitem, cordis gemitum nium. Habet et alios comites innumerabiles, opera scilicet poenitentiae, et humiliatae mentis cogitationes. Contra comites ergo Judae Nicanor sanguine judicium facere et sanguini contradicunt. Quamobrem Nicanor tres nuntios misit, qui dextras darent et acciperent. Tres nuntios mittit, quoties peccator in aliquo bono cogitationis, locutionis et operationis confessioni consentit. Dextras dant et accipiunt, quando invicem bonis operibus se consentire promitnt et cum diu de his consilium ageretur et ipse dux ad multitudinem rettulisset omnium una fuit sententia amicitiis annuere idae Nicanor reconcilietur. Hoc enim vix aut nunquam evenit, ut superbus confessioni humiliter sociari possit. Sed cum res ad hoc perducitur, ut amicitiis annuatur, tunc diem
Abbreviated transcription (Latin):
manũ cũ humero abscisam. iherosolimiᷤ
ꝑferri. Liuguã etiã impii nichanoris
p̃cisam. iussit particulatĩ auib dari. Pa¬
tet moralis sensus. Demetͥus siqͥdem in
stans. iudea confessio. uidas. ꝯfitenᷤ int̾¬
⁊ qͥd ꝑ nichanorẽ lucernã stantẽ. nͥ m̾̃tis
elationẽ: Nichanor itaq elephantoꝵ tur¬
mis p̃ponitur: qͦtiens in corrigibiliu̾
mentib suꝑbia dñatur. Ossa si qͥdem
elephantoꝵ iuncturis carent: utide su¬
ꝑbis assimilantur. qͥ a suo ꝓposito flecti
nequaquã ualent. Mitt̾itur. itaq ni¬
chanor a demetͥo: idẽ sp̾e elationis a
diabolo. Mittitur in iudeam. ut de¬
struat ꝯfessionis t̾ram: ut uidã capi¬
at. ⁊ eos qͥ cum eo sunt disꝑgat. ut eos
scilicet qͥ peccata sua conficentur.
curiositate teneat. n ꝑu̾sa ꝯsuetudine
liget: ⁊ eos qͥꝯ fitentes ꝯsolant᷑. impe¬
diat ocio. ⁊ cogitatione turbet. Au¬
diens tam̃ nichanor uͥtutẽ comitũ
iudȩ.⁊ animi magnitudinẽ: sangui¬

Expanded text:
 abscissam Hierosolymas perferri; linguam etiam impii Nicanoris praecisam jussit particulatim avibus dari . Patet moralis sensus. Demetrius siquidem istans, Judaea confessio, Judas confitens inteem lucernam stantem, nisi mentis elationem? Nicanor itaque elephantorum turmis praeponitur, quoties incorrigibilium mentibus superbia dominatur. Ossa siquidem crurum elephantorum juncturis carent, unde superbis assimilantur, qui a suo proposito flecti nequaquam valent. Mittitur itaque Nicanor a Demetrio, id est spiritus elationis a diabolo. Mittitur in Judaeam, ut destruat confessionis terram, ut Judam capiat, et eos qui cum eo sunt dispergat, ut eos scilicet, qui peccata sua confitentur, curiositate teneat, et perversa consuetudine liget; et eos, qui confitentes consolantur, impediat, orationem et cogitationem turbet. Audiens tamen Nicanor virtutem comitum Judae, et animi magnitudinem, sangui
Abbreviated transcription (Latin):
¶Multi siqͥdem hostes iudeam inuad̾t
nec ihrłm qͥetam manei e ꝑmittunt. In lilꝰ
siqͥdem machabeoꝵ scͥptũ repperi. qͦd rex
denietus nichanorẽ p̃positum. elephantoꝵ
ducẽ misit in udeam.:datis mandatiᷤᷤ ut
psũ iudam machabeũ caꝑet. ⁊ eos qͥ cũ
s erant disꝑg̾et. Nichanor tañ audiens
itutem comitũ iudȩ: sangume uidiciũ

Expanded text:
Multi siquidem hostes Judaeam invadunt, nec Hierusalem quietam manere permittunt. In libro siquidem Machabaeorum scriptum reperi, quod rex Demetrius Nicanorem praepositum elephantorum ducem misit in Judaeam, datis mandatis ut ipsum Judam Machabaeum caperet, et eos qui cum eo erant dispergeret. Nicanor tamen audiens virtutem
Abbreviated transcription (Latin):
ctauus modus est. fortitudo
uirtutis. an loco decoctionis:
uł debilitas uirtutis. in loco de¬
coctionis. pͥmus decoctionis locus.
est stomachꝰ. epar scs. cet̾a mẽbra
t̾cius. Cũ enĩ eib anime coqͥtur in
stomacho memorie ꝑ recordatio¬
uẽ. in calore epatisꝑ dilectionẽ.
in cet̾is inẽbris ꝑ oꝑationẽ: te̾ forti¬
tudo uͥtutis ẽ in loco decoctionis.¬

Expanded text:
modus est fortitudo virtutis in loco decoctionis, vel debilitas virtutis in loco decoctionis. Primus decoctionis locus est stomachus, hepar secundus, caetera membra tertius. Cum autem cibus animae decoquitur in stomacho memoriae per recordationem, in calore hepatis per dilectionem, in coeteris membris per operationem, tunc fortitudo
Abbreviated transcription (Latin):
tempꝰ in constans ẽẽ: mͦ pluuiosũ
ex incinitate hẏemis. mͦ siccũ ex
uicinitate estatis. mͦ ead̾e ratioe
frigidũ. mͦ talidum. Inde homineᷤ
citiꝰ in martio infirmant᷑. qͥa cũ
gore. Nouit̾ si qͥd̾e ꝯũsi. inconstau¬
tie inotu solent agitari. ⁊ licet
corda eoꝵ sint aꝑta nouo calore
bito frigore impuisȩ suggestioni.
Mͦ mundatione p̃cedentrã delictoꝵ. quas
pluuiis humectant᷑. mͦ uͦ desidio celestiõ
quasi solis radio desiccant᷑. Puidendũ ẽ
aũ ne infirmitas q̃ in frigore hyemisqr¬

Expanded text:
pluviosum ex vicinitate hiemis, modo siccum ex vicinitate aestatis, modo eadem ratione frigidum, modo calidum. Inde homines citius in Martio infirmantur, quia cogore. Noviter siquidem conversi inconstantiae motu solent agitari, et licet corda eorum sint aperta novo calore ndoque subito frigore improvisae suggestionis. Modo inundatione praecedentium delictorum quasi pluviis humectantur, modo vero desiderio coelestium quasi solis radio desiccantur. Providendum est autem ne infirmitas, quae in frigore hiemis or
Abbreviated transcription (Latin):
citatis ad memoriã reducat. ⁊ utat᷑
huiꝰ bñficio diete. ut samor sit in
uere: ne in initio ꝯũsionis appetat᷑¬
amor laudis. Nota etrã qͦd in uere
excalore ⁊ humore temꝑis. aꝑiant᷑
pori t̾rȩ. ꝓcreant᷑ diũsi coloris her¬
baꝵ ⁊ arboꝵ flores. diu̾si scił gen̾is
uirtutes : ⁊ fit quasi nouũ uer in
nr̾a mente. uñ dicit᷑. estatẽ ⁊ uer
tu plasmasti ea. in uere intelligenᷤᷤ
tos.
in estate ꝓuec¬
tiores. igne caritatis feruenteᷤ.
In hoc siqͥd̾e temꝑe. sol asceudens.
tͥa signa fertur obtiu̾e̾: arietẽ in
mitio. taurũ in medio: geminoᷤ
in fine. Attende gͥ in ariete du¬
catũ. in tauro iugũ. in geminis
consortiũ. Oucatum p̃lationis. iu¬
gum subiectionis. consortiũ coha¬
bitationis. ut scias p̾ee̾. subee̾. co¬
ee̾. discat etiã simul e̾e̾ in timore.
⁊ labore. cũ amore. Hoc ẽ itaq tẽ¬

Expanded text:
citatis ad memoriam reducat, et utatur citatis ad memoriam reducat, et utatur hujus beneficio diaetae, ut sanior sit in vere, ne in initio conversionis appetatuamor laudis. Nota etiam quod in vere ex calore et humore temporis aperiuntur pori terrae. Procreantur diversi coloris herbarum flores, diversi scilicet generis virtutes, et fit quasi nostrum ver in nostra mente. Unde dicitur: Aestatem et ver, tu plasmasti ea . In vere intelliges tos, in aestate provectiores igne charitatis ferventes. In hoc siquidem tempore sol ascendens tria signa fertur obtinere, Arietem in initio, Taurum in medio, Geminos in fine. Attende igitur in Ariete ducatum, in Tauro jugum, in Geminis consortium: ducatum praelationis, jugum subjectionis, consortium cohabitationis. Ut scias praeesse, subesse, coesse. Discas etiam simul esse in timore et labore cum amore. Hoc est itaque te
Abbreviated transcription (Latin):
cedine multiplieiꝰ delectatur. In hõc
temꝑe mala est
mitas q̃ fit ex me lan eolia. ut quar¬
tana : pessuna q̃ fit ex sanguie. ut
sinocha. In iitio etenĩ ꝯu̾sionis. dũ
delectatur animus ꝯtẽplantis. si ex
habundantia boni oꝑis. quasi inun¬
datione sanguinis. nascat᷑ tum or
elationis. tẽ quasi ex corruptione
sanguinis. nascitur si nocha febͥs : ⁊
ꝯtingit ut sauguis qͥ ẽ amicꝰ nature
fiat ininucꝰ uite. Dicunt enĩ phisici.
siuochos eẽ inortis amicos. In hoc tẽ¬
ꝑe meliꝰ habent senes peiꝰ iuuenes. iue¬
lius decͥpiti. peiꝰ pueri. Ex natura
etenĩ ꝯsimilis temporis. augm̾tatur.
mat̾ia infirmitatis. Cũ uͦ in ꝯtrario
temꝑe. infirmitas tempori contrarra
nascitur. dolor contrarie infirmitatis
lenit᷑: qͥa contraria contrariis curant᷑.
Ido in uere utendũ ẽ frigidis ⁊ siccis.
sangumis ebulliat. necee̾ est ut ani¬
mus frigus tẽptationis. ⁊ st̾ilitatẽ sic¬

Expanded text:
cedine multiplicius delectatur. In hoc cedine multiplicius delectatur. In hoc tempore mala est mitas, quae fit ex melancholia, ut quartana. Pessima quae fit ex sanguine, ut synocha: in initio etenim conversionis, dum delectatur animus contemplantis, si ex abundantia boni operis quasi inundatione sanguinis nascatur tumor elationis, tunc quasi ex corruptione sanguinis nascitur synocha febris, et contingit ut sanguis, qui est amicus naturae, fiat inimicus vitae. Dicunt enim physici synochos esse mortis amicos. In hoc tempore melius se habent senes, pejus juvenes, melius decrepiti, pejus pueri. Ex natura etenim consimilis temporis augmentatur materia infirmitatis. Cum vero in contrario tempore infirmitas tempori contraria nascitur, dolor contrariae infirmitatis lenitur, quia contraria contrariis curantur. Ideo in vere utendum est frigidis et siccis. sanguinis ebulliat, necesse est ut animus frigus tentationum, et sterilitatem sic
Abbreviated transcription (Latin):
inala ẽ infirmitas. q̃ fit ex inelauco¬
lia. ut febͥs quartana. pessima q̃ fit ex
sanguine ut synocha. In hoc temꝑe me¬
lius habent senes. peiꝰ iuuenes. meliꝰ
decͥpiti. peiꝰ pueri. In hoc etiã temꝑe.
utendũ ẽ frigidis ⁊ siccis. Sic̃ suꝑius
dixiinus. sanguis ẽ dulcedo ꝯtẽplatiõis.
Qͥ sedẽ habet in epate. quasi in suo fonte.
In calore si qͥdem epatis. ẽ locus sedȩ decoe¬
tionis. inde sanguis ꝑ mẽbra dirigit᷑. ut
eoꝵ calore. t̾cio decoquatur. Prima enĩ
decoctio fit in stomacho. scła in epate.
t̾cia in omĩb mẽb̾s. Ex ardore gͥ dilec¬
tionis. quasi ex calore epatis: more san¬
guinis. ꝓfluit dulcedo sꝑitalia ꝯtẽplan¬
tis. Est aũ calidȩ ⁊ humid ȩ nature.
Calor ex amore: humor ex timore. hoc
calore ⁊ humore crescunt pueri. id:
uouit̾ ꝯũsi : qͥ assimilant᷑ ueri ⁊ aeri.
id÷ uite nouitati. Crescit in uere.
Cũ aũ aliqͥs nouit̾ conu̾tit᷑: sꝑitali dul¬

Expanded text:
mala est infirmitas, quae fit ex febri quartana, pessima quae fit ex sanguine ut synocha. In hoc tempore melius se habent senes, pejus juvenes, melius decrepiti, pejus pueri. In hoc etiam tempore utendum est frigidis et siccis. Sicut superius diximus, sanguis est dulcedo contemplationis. Qui sedem habet In hepate quasi in suo fonte, in calore siquidem hepatis est locus fervidae decoctionis, inde sanguis per membra dirigitur, ut eorum calore tertio decoquatur. Prima enim decoctio fit in stomacho, secunda in hepate, tertia in omnibus membris. Ex ardore igitur dilectionis quasi ex calore hepatis, more sanguinis profluit dulcedo spiritualia contemplantis. Est autem calidae et humidae naturae. Calor ex amore, humor ex timore. Hoc calore et humore crescunt pueri ii noviter conversi, qui assimilantur veri et aeri, id est, vitae novitati. Crescit in vere. Cum enim aliquis noviter convertitur, spiritali dul
Abbreviated transcription (Latin):
ost frigus ⁊ pluuas hẏemis. post
refrigerium uidł ⁊ lacͥmas cõpuncti
cordis. ꝑuenit᷑ ad ueris temꝑiẽ. ⁊ aeris se¬
renitatẽ. id ad puritatẽ mentis in noui¬
tate ꝯu̾sionis: ut pꝰ illa q̃ de fleginate di

Expanded text:
ost frigus et pluvias hiemis, post refrigerium videlicet et lacrymas compuncti cordis, pervenitur ad veris temperiem, et aeris serenitatem, id est, ad puritatem mentis in novitate conversionis. U
Abbreviated transcription (Latin):
Nichil enĩ in se habere desicdant: qͦd
ocłis hominũ. ⁊ ocłis diuinȩ maiestatiᷤᷤ
offendant. Q qͥa scͥptũ repꝑiunt. be¬
ati mundo corde qm ipsi d̾ni indebt̃:
id̾o ut dm̃ in fut᷑o uideant. ocłm cordiᷤ¬
a puluere t̾renȩ uanitatis mundant.

Expanded text:
Nihil enim in se habere desiderant, quod Nihil enim in se habere desiderant, quod oculis hominum et oculis divinae majestatis non ostendant. Et quia scriptum reperiunt: Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt , ideo ut Deum in futuro videant, oculum cordis pulvere terrenae vani
Abbreviated transcription (Latin):
ext̾iorib inhiant. ut a spuali doctͥna
refrigescant. Sũma regunt. ⁊ tñ ima
ũ deserunt: illa cũ potestate. ista cũ
humilitate. Non enĩ a sapientib reced̾t.
⁊ tũ simpliciorib fr̃ib ꝯdescendunt.
Sic latent fr̾ib in sua uolinitate: ut
tam̃ aliqñ a cognoseant᷑ in oꝑatione.
Sic cognoscut᷑ in suo oꝑe. ut uix
rep̃hendi possint. cognoscentis esti¬
matione. Sic ad sunt qñq ut uideri
neq̃ant: qr ꝙͣ uis remoti suit corꝑe.
adsunt tam̃ sollicita cͥcũspectione. Sic
se intelligendũ p̃bent cet̾is: ut uix
intelligi ualeant. etiã a disc̾tis. Nec
tam̃ sic secretũ mentis obnubilant:
illd̾ dicant. & qͥa sũmo abb̾i toto affec¬
tu m̃tis iam inherent: ad huc in t̾rispo¬
siti. formã sĩum abb̾is tenent. Aꝓposi¬
to suo flecti neq̃unt: ⁊ eos qͥ sub ipsis
st̃. ꝓposita sua ten̾e cogunt. Alios re¬
p̃hendunt: ⁊ ab aliis rep̃hendi uolunt.

Expanded text:
exterioribus inhiant, ut a spirituali doctrina exterioribus inhiant, ut a spirituali doctrina refrigescant. Summa regunt, et tamen ima non deserunt. Illa cum potestate, ista cum humilitate. Non enim a sapientibus recedunt, sed tamen simplicioribus fratribus condescendunt. Sic latent fratribus in sua voluntate, ut tamen aliquando cognoscantur in operatione; sic cognoscuntur in suo opere, ut vix reprehendi possint cognoscentis aestimatione; sic adsunt quandoque, ut videri nequeant, quia quamvis remoti sint corpore, adsunt tamen sollicita circumspectione; sic se intelligendos praebent caeteris, ut vix intelligi valeant etiam a discretis. Nec tamen sic secretum mentis obnubilant, illud dicant. Et quia summo abbati toto affectu mentis inhaerent, adhuc in terris positi formam summi abbatis tenent. A proposito suo flecti nequeunt, et eos qui sub ipsis sunt proposita sua tenere cogunt, alios reprehendunt, et ab iis reprehendi volunt.
Abbreviated transcription (Latin):
impleat. sic int̾iora implet. ut ext̾iora
cͥcundet. Sic sũma regit. ut una ñ
deserat. sic imis p̃sens ẽ. ut a suꝑiorib
ñ recedat. Sic latet in sua specie. ut
tũ cognoscatur in oꝑatione : sic in suo
cognoseitur oꝑe. ut cam̃ cõprehendi
ñ ualeat cognoscentis estuuatione. Sie
ad ẽ ut uich̃ uequeat. sic uidĩ ñ ualet.
ut tũ eiꝰ p̃sentiã ipsa sua iudicia testent᷑.
Sic se intellgendũ p̃bet. ut tñ ipsũ
nobis radiũ sui intellectꝰ obnubilet.
⁊ rursũ sic caligine nos ignorantiȩ re¬
pͥmit. ut tñ nr̃ȩ menti. radiis sue cla¬
ritatis int̾micet. quatinꝰ ⁊ subleuata
⁊ qͥa eum sicuti ẽ uid̾e ñ potest. aliqñ
uidendo cognoscat.Sunt aũ in eccłiis
qͥdã p̃lati: qͥ licet diu̾sis oꝑib sint ĩn¬
tenti. tñ oꝑant᷑ qͥeti. Int̾iora domꝰ sue
implent doctͥna : ext̾iora uͦ cͥcundant
ꝓuidentia. Nec tn̾ sic doct̾ne student.
ut a ꝓuidentia cessent: nec sic curis

Expanded text:
impleat; sic interiora implet, ut exteriora circumdet; sic summa regit, ut ima non deserat; sic imis praesens est, ut a superioribus non recedat; sic latet in sua specie, ut tamen cognoscatur in operatione; sic in suo cognoscitur opere, ut tamen comprehendi non valeat cognoscentis aestimatione; sic adest, ut videri nequeat; sic videri non valet, ut tamen ejus praesentiam ipsa sua judicia testentur; sic se nobis intelligendum praebet, ut tamen ipsum nobis radium sui intellectus obnubilet; et rursum sic caligine nos ignorantiae reprimit, ut tamen menti nostrae radiis suae claritatis intermicet: quatenus et sublevata et quia eum sicuti est videre non potest, aliquando vivendo cognoscat. Sunt autem in Ecclesiis quidam praelati qui, licet diversis operibus sint intenti, tamen operantur quieti. Interiora domus suae implent doctrina, exteriora vero circumdant providentia; nec tamen sic doctrinae student, ut a providentia cessent; nec sic curis
Abbreviated transcription (Latin):
quasi ꝑ decurrentia flumina sumimꝰ.
in ipso suo fonte bibemꝰ. In libͦ etiã di¬
alogi scͥptũ repꝑi: qͦd sic̃ mali małis in
supplicio. sic boni boniͦs cognoscant
in regno. In qua uidł cogiitione utq
partis. cuinulus excrescit retͥbutio¬
nis. ut ⁊ boni ampliꝰ gaudeant. qͥ secũ
eos letari ꝯspiciunt qͦͥs amauer̾t. ⁊ uia¬
li dũ cũ eis corquent᷑ qͦs in hoc scło dile
etiã eoꝵ ꝯsinuat pena. fit aũ qͥd dam
mirabiliꝰ in electis. qͥa ñ solum eos qͦs
in hoo cognou̾ant mundo agnoscunt:
s uelut uisos ac cognitos recognos¬
cunt bonos. qͦs ũꝙͣ uid̾unt. Qͥa enĩ
illic om̃s cõmuni claritate dm ꝯspici¬
unt : ñ est qd̾ ibi nesciant. uͥ scientẽ
omiia sciunt. Tunc eni in claust᷑ ꝑfecdȩ
beatitudinis angłis ⁊ hoĩb ds̃ p̾erit.

Expanded text:
quasi per decurrentia flumina sumimus, in ipso suo fonte bibemus. In libro etiam Dialogi scriptum reperi: quod sicut mali malos in supplicio, sic boni bonos cognoscent in regno. In qua videlicet cognitione utriusque partis cumulus excrescit retributionis, ut et boni amplius gaudeant, qui secum eos laetari conspiciunt, quos amaverant; et mali, dum cum eis torquentur, quos in hetiam illorum consumat poena. Fit autem quiddam mirabilius in electis, quia non solum eos, quos in hoc cognoverunt mundo, agnoscunt, sed velut visos ac cognitos recognoscunt bonos, quos nunquam viderunt. Quia enim illic omnes communi claritate Deum conspiciunt, non est quod ibi nesciant, ubi scientem omnia sciunt. Tunc enim in claustro perfectae beatitudinis angelis et hominibus Deus praeerit
Abbreviated transcription (Latin):
partus modꝰ ẽ sanitas mentis. ⁊ fa¬
cilis appetitus. uł ꝑturbatio m̃tis.
difficilis appetitus. Sanȩ m̃tis ẽẽ dicit᷑.
arectitudine ꝯsilii ñ alienatur. facile
cibum appetit. qͥ u̾bum uite qͦd est
ib animȩ. libent̾ audit. Qͥ au̾ ẽ tur¬
hate mentis. ⁊ cuiꝰ ẽ appetitus diffi¬
hat. necee̾ est ut mortẽ ꝑpetuę clãpna.¬
tonis incurrat.

Expanded text:
artus modus est sanitas mentis, et facilis appelatus. Vel perturbatio mentis, et difficilis appetitus. Sanae mentis esse dicitur, qui a rectitudine consilii non alienatur. Facile vero cibum appetit, qui verbum vitae quod est cibus animae libenter audit. Qui autem est turbatae mentis, et cujus est appetitus diffinecesse est ut mortem perpetuae damnationis incurrat.
Abbreviated transcription (Latin):
uintus modus est suauitas somni.
temꝑe ꝯgruo facti infirmũ iuuan¬
as uł malicia somni. ñ ꝯgruo tẽꝑe
facti. infirmo nocentis. Temꝑe ꝯgruo
dormit. qͥ dormt in nocte : id: qͥ tran¬
qͥlle mentis ẽ in adu̾sitate. In hac qͥete
mundana ꝓsꝑitate.Hic eiiĩ somnꝰ qͣnto
nagis placet: tantonagis infirnio no¬

Expanded text:
uintus modus est suavitas somni tempore congruo facti, et infirmum juvantis, vel malitia somni non congruo tempore facti, et infirmo nocentis. Tempore congruo dormit, qui dormit in nocte, id est, qui tranquillae mentis est in adversitate. In hac quietemundana prosperitate. Hic enim somnus quanto magis placet, tanto magis infirmo no
Abbreviated transcription (Latin):
abet etiã ihrłm portas. exhortationes
dimur in eccłiam. ⁊ eg̾dimur ad et̾nã uitã.
Atcollite in qͥt portas pͥncipes ur̾̃as: ⁊ ele¬
uamini portȩ et̾nales. ⁊ intͦibit rex głe.
Pncipes : sunt boni uł mali doctores. Ma¬
loꝵ portȩ. sunt ꝑu̾se suggestiones : bo¬
noꝵ uͦ. sc̃ę exhortationes. ꝑ istas itur ad
celum : ꝑ illas descendit᷑ ad infernũ. Iste
grauantur. ille eleuantur. Iste et̾nales st̃:
qr ad et̾nitatẽ ꝑpetuȩ felicitatis ducunt.
Illȩ sunt porte mortis : q ꝑducunt ad abyl¬
sum ꝑpetue dampnationis. ꝑ istas int̾ibit
rex głȩ : ꝑ illas diabolus rex suꝑbre. de¬

Expanded text:
abet etiam Hierusalem portas, exhortationes quas ingredimur in Ecclesiam et egredimur ad aeternam vitam. Attollite, inquit, portas principes vestras, et elevamini portae aeternales, et introibit Rex gloriae . Principes sunt boni vel mali doctores. Malorum portae sunt perversae suggestiones; bonorum vero sanctae exhortationes. Per istas itur in coelum, per illas descenditur ad infernum. Istae gravantur, illae elevantur. Istae aeternales sunt, quia ad aeternitatem perpetuae felicitatis ducunt; illae sunt portae mortis, quia perducunt ad abyssum perpetuae damnationis. Per istas introibit rex gloriae, per illas diabolus rex superbiae. De
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ uita ꝑeccõris. Niam aqͥlonis porta respi¬
cit: qnͣ qͥlibet doctor spiritalis. ꝯsid̾ãt ⁊ re¬
p̾hendit uitã peccoris. Porta enĩ doctor
eẽ dicitui: qr ꝑ ipsum ad et̃nã uitam
designare possumꝰ diũsos corꝑis seusꝰ. Portȩ
enĩ sunt: qr ꝑ eas iitrant ⁊ exeunt. qͥ ciui¬
tatem subũtunt. Exeunt ⁊ intrant: qͥ ei

Expanded text:
is. Viam aquilonis porta respicit, quando quilibet doctor spiritualis considerat, et reprehendit vitam peccatoris. Porta enim doctor esse dicitur, quia per ipsum ad aeternam vitam designare possumus diversos corporis sensus. Portae enim sunt, quia per eas intrant, et exeunt, qui civita
Abbreviated transcription (Latin):
tremitas aque. q̃ iuugit᷑ aeri ani¬
nꝰ grauis ẽ minꝰ mobiłis. minꝰ obtu¬
sa. inferior magis. mediũ int̾ utrũ¬
q tẽꝑamentũ. similit̾ ⁊ t̾ra. Sicut
iii elementis. sic in qualitatib eoꝵ¬
tate. humiditate. siccitate. Ex his
nmxtiones fiunt in corꝑib. Cũ gͥ¬
da frigidis. humida siccis cõnusce¬
ient suꝑiores extremitates leuiũ. ⁊ hec
sunt agiliora ⁊ leuiora: ⁊ inde ꝑ aerẽ
feruntur ut uolucres. Iuaꝵ q̃ suꝑiore̾
extremitates. suꝑioris extremitatis le

Expanded text:
tremitas aquae, quae jungitur aeri, minus gravis est, minus mista, minus obtusa, inferior magis. Medium inter utrumque temperamentum, similiter et terra. Sicut autem in elementis, sic et in qualitatibus eotate, humiditate, siccitate. Ex his enim commistiones fiunt in corporibus. Cum da frigidis, humida siccis commiscelent superiores extremitates levium, et haec sunt agiliora et leviora, et inde per aerem feruntur, ut volucres. Quarum quae superiores extremitates superioris extremita
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ q̃ suꝑiora illiꝰ extremitatis leuiũ
habent. agiliora sunt ut serpens. que
mediũ .minꝰ. ut bufones: q̃ inferiora.
tardiora ut testudo. Habent aũ hec
signant si qͥdem serpens. bufo. ⁊ testu¬
do. quasdã diu̾sitates hominũ qͥ ꝯtinen¬
tur in mundo. Serpens uidł astutos.
bufo elatos. testudo desidiosos. habent
desidiosi limũ t̾renȩ delectationis. ela¬
ti uenenũ liuidȩ detractionis: a stuti
aculeum pungentis in uectionis. In qͥbꝰ¬
uͦ grauiora p̃minent. supͣdictis magis
sunt ponderosa. Quedã tam̃ st̃ grauia.
q̃dã grauiora. q̃dã grauissima. Grauia
sunt ut pisces. grauiora ut herbȩ ⁊
arbores.: grauissuma ut metalla ⁊ lapideᷤ.
Pisces assidue in aqͥs ⁊ luto iacent. herbȩ
⁊ arbores t̾rȩ radicib inherent: lapideᷤ
⁊ metalla nͥ abstrahant᷑ ab ea sub t̾ra
latent. Quasi pisces sunt in aqͥs: qͥ fluc¬
tuantis scłi exagitantur curis. St ⁊ ali
quasi herbȩ ⁊ arbores : totis desidiis t̾re¬

Expanded text:
tatis levium habent, agiliora sunt, ut serpentes, quae medium minus, ut bufones, quae inferiora tardiora, ut testudo. Habent autem haec signant siquidem serpens, bufo et testudo quasdam diversitates hominum, qui continentur in mundo. Serpens videlicet astutos, bufo elatos, testudo desidiosos. Habent desidiosi limum terrenae delectationis. Elati venenum lividae detractionis. Astuti aculeum pungentis invectionis. In quibus graviora praeeminent supradictis magis sunt ponderosa. Quaedam tamen sunt gravia, quaedam graviora, quaedam gravissima. Gravia sunt, ut pisces; graviora, ut herbae et arbores; gravissima, ut metalla et lapides. Pisces assidue in aquis et luto jacent. Herbae et arbores terrae radicibus inhaerent. Lapides et metalla nisi abstrahantur ab ea, sub terra latent. Quasi pisces sunt in aquis, qui fluctuantis saeculi exagitantur curis. Sunt et alii quasi herbae et arbores, totis desideriis terre
Abbreviated transcription (Latin):
dem designant. qͥ ⁊ rectitudinẽ iusticiȩ
teneut. ⁊ ꝯuentꝰ amant. Longas tibias
⁊ longũ collũ grues habent. subleuant᷑
a t̾renis: ⁊ silentiũ oris tenent. S ⁊ anse¬
sres
q̃ garrulȩ sunt aues. illis assimilari
posfunt. qͥ ꝗͣ uis in qͥbdã ordinate ui¬
uant. silentii tñ uirtutẽ negligunt.
Iuȩ sese rost̾s lac̾ant ⁊ ꝯelamant. qͥa
detrahendo sese inuicẽ ꝯuieiis ledunt.
⁊ qñq ex affectu m̃tis maledictis ꝯsen¬
tiunt. Int̾ uolucres ⁊ reptibia. media
sunt qͣuadrupedia. q̃ aliquantulũ in
altũ se erigunt: uec tñ a t̾ra longe
recedunt. Usib hominũ deseruiunt.
uude simpliciorib assignari possunt.
qͥ ꝙuis t̾renis iuhient. sꝑitalit̾ tam̃ ui

Expanded text:
idem designant, qui et rectitudinem justitiae idem designant, qui et rectitudinem justitiae tenent, et conventus amant. Longas tibias, et longum collum grues habent, sublevantur a terrenis, et silentium oris tenent. Sed et anseres i garrulae sunt aves, illis assimilari possunt, qui quamvis in quibusdam ordinate vivant, silentii tamen virtutem negligunt. Quae sese rostris lacerant et conclamant, quia detrahendo sese invicem conviciis laedunt, et quandoque ex affectu mentis maledictis contendunt. Inter volucres et reptilia media sunt majora quadrupedia, quae aliquantulum in altum se erigunt, nec tamen a terra longe recedunt. Usibus hominum deserviunt. Unde simplicioribus assignari possunt, qui quamvis terrenis inhient, spiritualiter tam
Abbreviated transcription (Latin):
diunt. quasi stelle in ꝑpetuas etͣnitates
erunt. Qͥ ñ tm̾ nr̃as tenebras u̾bo p̃dica¬
tidnis illumiant: s ⁊̃ suꝑiorẽ locũ p̃
cet̾is seruant. Uita enĩ p̃minent. ⁊ bñ
oꝑando limitẽ rectitudinis teuent. St̾ au̾
qͥdã p̃lati. minoris meriti. qͥ ex merito
uitȩ. assimmilant᷑ aquile. Aqͥla p̃ cet̾is auibꝰ
in altũ uolat. pullos suos ad uolandũ ꝓ¬
uocat. eosdẽ claritatẽ solis irreũb̾atis
ocłis aspice̾ cogit. uolentes nutͥt. nolen¬
se p̃latus a t̾renis desid̾iis elongat. Pul¬
los suos ad uolandũ ꝓuocat. qr subiectoᷤᷤ
s ad bñoꝑandũ. u̾bis ⁊ exemplis inuitat.
Claritatẽ solis irreu̾beratis ocłis eos pul
ces eicit: illos enĩ qͥ a cognitiõe
uͥ ocłos aũtunt. expellen dos a
regno p̃dicit. Grues uͦ ⁊ anseres st̃ ddi¬
ũsi subiectoꝵ ordines: qͥ in uolando ordi¬
nem seruant. ⁊ g̾gatim uolant. illo ᷤ siqͥ¬

Expanded text:
diunt, quasi stellae in perpetuas aeternitatesdiunt, quasi stellae in perpetuas aeternitatess verbo praedicationis illuminant, sed etiam superiorem locum prae caeteris servant. Vita enim praeeminent et bene operando limitem rectitudinis tenent. Sunt autem quidam praelati minoris meriti, qui ex merito vitae assimilantur aquilae. Aquila prae caeteris avibus in altum volat. Pullos suos ad volandum provocat, eosdem claritatem solis irreverberatis oculis aspicere cogit. Volentes se praelatus a terrenis desideriis elongat. Pullos suos ad volandum provocat, quando subjectos sibi ad bene operandum verbis et exemplis invitat. Claritatem solis irreverberatis oculis eosdem pulltes ejicit: illos enim, qui a cognitione ulos avertunt, expellendos e regno praedicit. Grues vero et anseres sunt diversi subjectorum ordines, qui in volando ordinem servant et gregatim volant: illos siqu
Abbreviated transcription (Latin):
ln qͥb dã uͦ leuiũ. extremitas inferia
p̃ualet. ⁊ grauiora sunt ut reptilia.
Quoꝵ q̃ suꝑiora illiꝰ extremitatis
inferioris leuiu̾ habent. agiliora st̃
ut serpens. q̃ mediũ mmꝰ ut bufoneᷤ.
q̃ inferiora. tardiora ut testudo. In
qͥb uͦ grauiora p̾minent. supͣdictis
magis ponderosa sunt. in qͥb tam̃
pͥmȩ grauiũ extremitates p̾minent.
minꝰ sunt grauia. ut pisces. Quoꝵ qͥ
pͥorem suꝑioris extreiitatis grauiũ
habent extremitatẽ. agiliores sunt.
qͥ miediũ illiꝰ suꝑioris extremitatis.
ininꝰ. qͥ ultimũ. tardiores. In qͥb uͦ gra¬
uium p̃minet mediũ. t̾rę semꝑ cohe¬
rent ⁊ crescunt. ut arbores ⁊ herbȩ.
Quaꝵ q̃ suꝑiora habent. illiꝰ medii
grauiũ altiꝰ exc̾scunt. ut piuꝰ ⁊ abies.
q̃ mediũ illiꝰ medii gramu̾ minꝰ. ut
om̃ino sint igneȩ naturȩ. Heȩ si qͥdem
p̃latis assimilari debent: qr eoꝵ ientes
n⁊ amore sꝑali feruent. ⁊ bonis exempliᷤ

Expanded text:
ium extremitas inferior praevalet, et graviora sunt, ut reptilia. Quorum quae superiora illius extremitatis inferioris levium habent, agiliora sunt, ut serpentes; quae medium minus, ut bufones, quae inferiora tardiora, ut testudo. In quibus vero graviora praeeminent, supradictis magis ponderosa sunt. In quibus vero primae gravium extremitateminus sunt gravia, ut pisces. Quorum primam superioris extremitatis gravium qui habent extremitatem; agiliores sunt, qui medium illius superioris extremitatis, minus; qui ultimum, tardiores. In quibus vero gravium praeeminet medium, terrae semper cohaerent et crescunt, ut arbores et herbae. Quarum quae superiora habent illius medii gravium altius excrescunt, ut pinus et abies; quae medium illius medii gravium minus, ut omnino sint igneae naturae. Hae siquidem praelatis assimilari debent, quia eorum mentes et amore spiritali fervent, et bonis exemplis
Abbreviated transcription (Latin):
prudente muliere aũtit ocłos suos.
Luxuriosus aũ intuens eam. soluet᷑
ut cera a facie ignis. xp̃e ñ in corꝑiᷤ
s in anime pulc̾tudine delectatur.
Illa gͥ ⁊ tu dilige. in qͥb delectat᷑ ds.¬

Expanded text:
prudenti muliere avertit oculos suos. Luxuriosus autem intuens eam, solvitur ut cera a facie ignis. Deus non in corporis, sed in animae pulchritudine delectatur. Illam ergo et tu dilige, in qua delectatur D
Abbreviated transcription (Latin):
fronz meritricis facta est t. noluisti erubesçere
De adu̾sacrice. muliere ꝓpħa loquit᷑ ut
de ea quas. dolens conqueri Gideatur
ꝑ eam siquidẽ aĩam sermo dinintris
in telligit᷑ que deũ uide̾ desiderans
froutem pudicitie simplicitatis ue¬
lanunẽ tegere ꝯsueuit Sy añ
pect̃i morbus eidem adueuerit
ꝑ impudentĩa froutẽ discoo ꝑtã gerit
Et que pͥus iuste iux̾at : abiecto
sunꝑlicitatis uelauie pecc̃m p̃¬

Expanded text:
 meretricis facta est tibi, voluisti erubescere . De adultera muliere propheta loquitur, ut de ea quasi dolens conqueri videatur. Per eam siquidem animam sermo divinus intelligit, quae Deum videre desiderans frontem pudicitiae simplicitatis velamine tegere consuevit. Si autem peccati morbus eidem advenerit, per impudicitiam frontem discoopertam gerit, et quae prius juste vixerat, abjecto simplicitatis
Abbreviated transcription (Latin):
eid̾e aduenerit: ꝑ impudentiã frontẽ
discooꝑtã gerit. Ꝙ quȩ pͥus iuste ui¬
x̾at: abiecto simplicitatis uelamine
pecc̾m p̾dicare ñ cessat. Eͦd si in reli¬
gione alicui ꝯtingat. grauioris culpȩ
scłarib iucitamentũ p̾stat. Quanto
enĩ gradus altior : tanto casus grauior.
Unde ꝑ ysaiam dicitur. Erubesce sydon.
ait mare. Unde g̾gorius. Plerũq inqͥt
ex actione scłarium ꝯfunditur actio
religiosoꝵ. dũ illi ultra habitũ assu¬
munt oꝑa.⁊ isti iuxta oedinẽ ꝓpͥu̾
ñ excitant corda. In sydone qͥppe fi¬
guratur stabilitas religiosoꝵ: in ma¬
re uͦ uita scłarium. Iuasi gͦ ꝑ uocem
maris. aduereciuidiã sydon adducit᷑.
soꝵ qͥ muniti ⁊ quasi stabiles cernunt᷑.¬
uita reꝓbatur. Noluisti inqͥt erubes¬
cere. Erubescere noluit.: qͥ penitere
recusauit. Rubor gͥ frontis. est
pudor penitentis. Siqͥs gͥ ab hac
infirmitate curari desid̾at. necẽe
est ut emplastrum uerecundie
fronti suꝑponat.

Expanded text:
eidem advenerit, per impudicitiam frontem discoopertam gerit, et quae prius juste vixerat, abjecto simplicitatis velamine peccatum praedicare non cessat. Quod si in religione alicui contingat gravioris culpae, saecularibus incitamentum praestat. Quanto enim gradus altior, tanto casus gravior. Unde per Isaiam dicitur: Erubesce, Sidon, ait, mare . Unde Gregorius: « Plerumque, inquit, ex actione saecularium confunditur actio religiosorum, dum illi ultra habitum assumunt opera, et isti juxta ordinem proprium non excitant corda. » In Sidone quippe figuratur stabilitas religiosorum, in mari vero vita saecularium. Quasi ergo per vocem maris ad verecundiam Sidon adducitur,sorum, qui muniti, et quasi stabiles cernuntta reprobatur. Noluisti, inquit, erubescere. Erubescere noluit, qui poenitere recusavit. Rubor igitur frontis est pudor poenitentis. Si quis igitur ab hac infirmitate curari desiderat, necesse est ut emplastrum verecundiae fronti superponat.
Abbreviated transcription (Latin):
genuit inobedientiã : ⁊ gustꝰ suauis
infert gͣuissimũ. Sic̃ enĩ flãmã ignis
in paleis currentẽ. retin̾e̾ ĩpossibile ẽ:
sic ⁊ libidinis impetũ arderitem. uentre
saciato retin̾e ẽ impossibile. Iheronimꝰ¬

Expanded text:
genuit inobedientiam, et gustus suavis infert gravissimum. Sicut enim flammam ignis in paleas currentem retinere est impossibile, sic et libidinis impetum ardentem, ventre satiato, retinere est impossibile. Vapo
Abbreviated transcription (Latin):
os sane c̾dimus post bũdictionẽ es¬
cłasticam illa myst̾ia e̾e̾ uerũ copꝰ
⁊ sanguinẽ saluatoris: adducti: uetieal
nis similitudinẽ ꝯu̾sum eccłiastico more
iumsisse. Qͦd arroganti cauillatiõe fer̃t
berengariũ carpere solitũ ⁊ dice̾. Specio¬
la certe pax nebulonis: ut cui oris p̃bu¬
erat basiũ. dentiũ inferret exitiũ. Qle
populo diuidi. Id cũ innocentia puerili.
parentib ꝓ uero assereret. in rogũ detru¬
sum. uͥ occluso ostio estuabat incendiũ:
multis post horis sine iactura corꝑis exu
tusq qͦmͦ uoraces igniũ globos euaserit:
respondit. Illa pulchra femina quã uidi
sede in cathedra. cuiꝰ filiꝰ ppło diuidebat᷑.
semꝑ mͥ in camino ad dextrã astitit: flã¬
meas minas. ⁊ fumea uolumina peplo suo
submouens

Expanded text:
os sane credimus, post benedictionem ecclesiasticam, illa mysteria esse verum corpus et sanguinem Salvatoris; adducti et veterinis similitudinem conversum ecclesiastico more sumpsisse: quod arroganti cavillatione ferunt Berengarium carpere solitum, et dicere, « Speciosa certe pax nebulonis, ut, cui oris praebuerat basium, dentium inferret exitium. » Quale populo dividi. Id cum innocentia puerili parentibus pro vero assereret, in rogum detrusum ubi occluso ostio aestuabat incendium, multis post horis sine jactura corporis, etusque quomodo voraces ignium globos evaserit, respondit, « Illa pulchra foemina quam vidi sedere in cathedra, cujus filius populo dividebatur, semper mihi in camino ad dextram astitit, flammineas minas et fumea volumina peplo suo summovens
Abbreviated transcription (Latin):
ut supradiximꝰ int̾emptꝰ ẽ: qͦ saras
hyspani in xp̃ianos efferati. mox as
defonso rege gallitie ad sua redire
acti. etiam urbib quas olim tenue
inuiti cessere.
ni traditũ. Uarietatis humane cinc
fuit uidere miseriam. qͦd homo illeti¬
ciꝰ olim europe honor. antecessoꝵq su
om̃ium potentior sedem et̾nȩ reqͥeto¬
nis sine calumpnia impetrare ñ potit
Naniq miles qͥdã ad cuiꝰ patͥmoniũ leᷤ
ille ꝑtiuuerat. clara contestans uoce
rapinã sepulturã inhibuit. dicensam¬
to iure solum suu̾ ẽe̾: nec illũ in loco
quẽ uiolent̾ iuuaserat. pausare deberi
quo cͥca uolente henrico filio qͥ solus
ex lib̾is aderat. centũ libre argenti lit¬
gatori ꝑsolute: audacẽ calumpniã cõpd¬
cuere. Nam tc̾ rob̾tus pͥmogenitꝰ. in fim¬
cia contra patͥam bellabat. Willebmis
anteqͣm plane pat̾ expiraret. anglam
enauigauerat: utiliꝰ ducens sins in
post̾um cõmodis ꝓspic̾e̾. quã obsequis

Expanded text:
ut supra diximus interemtus est; quo Sarraceni Hispani in Christianos efferati mox ab Aldefonso rege Galliciae ad sua redire coacti, etiam urbibus quas olim tenuerant inviti cessere. mi traditum. Varietatis humanae tunc fuit videre miseriam, quod homo ille totius olim Europae honor, antecessorumque suorum omnium potentior, sedem aeternae requiescionis sine calumnia impetrare non potuit: namque miles quidam, ad cujus patrimonium locus ille pertinuerat, clara contestans voce rapinam, sepulturam inhibuit, dicens, Avito jure solum suum esse, nec illum in loco quem violenter invaserat pausare debere. Quocirca volente Henrico filio, qui solus ex liberis aderat, centum librae argenti litigatori persolutae audacem calumniam compescuere: nam tunc Robertus primogenitus in Francia contra patriam bellabat; Willelmus, antequam plane pater exspiraret, Angliam enavigaverat, utilius ducens suis in posterum commodis prospicere, quam obsequiis
Abbreviated transcription (Latin):
node ualitudinis. ut qͥ ñquã aliqͦ
mobo ꝑicłoso p̾ter in extremo de¬
cibuerit. Exercitio nemoꝵ adeo de¬
dit. ut sicut p̃dixi multa milia
nectis habitatorib siluescere iube¬
nit. in qͥb a cet̾is uegotiis auocatꝰ. ani¬
mum intend̾e̾t. Conuiuia in p̃cipuiᷤᷤ
festuitatib suptuosa ⁊ magnifica
mbat: natale dñi apd̾ gloecestram.
pascha iintoniã. penthecosten apd̾
uest monast̾ium agens qͦt annis qͥbꝰ
i anglia morari liceret. Qm̃is eo cuiꝰ¬
cũq ꝓfessionis magnates. regiũ edic¬
tum accersiebat: ut ext̾aꝵ gentiũ
legati speciem multitudinis. appara.¬
tumq delitiaꝵ mirarent᷑. Nec ullo
temꝑe conior aut indulgendi facilior
erat: ut qͥ aduenant. largitatẽ eiꝰ cũ
diuitiis conquadrare uͥq gentiũ rac¬
htarent. Quẽ morẽ ꝯuiuandi pͥmꝰ
successor obstinate tenuit: scd̾s omisit.
culpetur pecuniȩ cupiditas: quã

Expanded text:
modae valetudinis, ut qui nunquam aliquo modae valetudinis, ut qui nunquam aliquo morbo periculoso praeter in extremo decubuerit; exercitio nemorum adeo deditus, ut sicut praedixi multa millia ejectis habitatoribus silvescere juberet, in quibus, a caeteris negotiis avocatus, animum remitteret. Convivia in praecipuis festivitatibus sumptuosa et magnifica inibat; Natale Domini apud Gloecestram, Pascha apud Wintoniam, Pentecosten apud Westmonasterium agens quotannis quibus in Anglia morari liceret: omnes eo cujuscunque professionis magnates regium edictum accersiebat, ut exterarum gentium legati speciem multitudinis apparatumque deliciarum mirarentur. Nec ullo tempore comior aut indulgendi facilior erat, ut qui, advenerat largitatem ejus cum divitiis conquadrare ubique gentium jactitarent. Quem morem convivandi primus successor obstinate tenuit, secundus omisit. culpetur pecuniae aggestio, quam
Abbreviated transcription (Latin):
eod̾e iherosolimitanã uiã ing̾ssus. a¬
tiochie in obsidione xp̾ianoꝵ fuiẽ habit
xteraꝵ natiommi
homines. dignant̾ ad amicitiã ad¬
misit: indifferent᷑ honorib extulit.
Elemosine curã habuit: transmarus
eccłiis multas possessiones in angla
largitꝰ. Nec ullum fere monast̾um
p̾sertim in normannia. uł eiꝰ uł ducũ
munificentia ꝑtransiit. ut anglica
copia tenuitas illoꝵ sustentaretu. Ita
eiꝰ temꝑe ultͦ cit᷑q cenobialis grex &x¬
creuit: monast̾i̾a surgebant religione
uet̾a. edificiis recentia. S hic aumad¬
ũto musitationẽ dicentiũ. meliꝰ fuise
ut antiqua in suo statu ꝯseruarent᷑.
quã illis semmutilatis. de rapina nori
te capillis nuda. Roboris ingentisios
ł nemo eiꝰ arcũ tend̾et. quẽ ipse
omisso equo pedib neruo extento
suuaret. Magne dignitatis sedens
stains. quãquã obesitas uentͥs nimiᷤᷤ
ꝯconsa corpꝰ regium deformaret. Cõ¬

Expanded text:
eodem Ierosolymitanam viam ingressus, Aeodem Ierosolymitanam viam ingressus, Antiochiae, in obsidione Christianorum, finem habuitxterarum nationum homines dignanter ad amicitiam admisit, indifferenter honoribus extulit: eleemosynae curam habuit: transmarinis ecclesiis multas possessiones in Anglia largitus; nec ullum fere monasterium, praesertim in Normannia, vel ejus vel ducum munificentia pertransiit, ut Angliae copia tenuitas illorum sustentaretur. Ita ejus tempore ultro citroque coenobialis grex excrevit, monasteria surgebant religione vetera, aedificiis recentia. Sed hic animadverto mussitationem dicentium: Melius fuisse ut antiqua in suo statu conservarentur, quam, illis semimutilatis, de rapina nova te capillis nuda, roboris ingentis in quod nemo ejus arcum tenderet, quem ipse admisso equo pedibus nervo extento sinuaret; magnae dignitatis sedens et stans, quanquam obesitas ventris nimis protensa corpus regium deformaret; com
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ : q̃ aute p̾atͥs obitum cuidã her¬
luino de comitis uilla. mediocͥum
opum uiro nupserat. Ex eo fr̾s uil
lelmꝰ habuit: rob̾tum quẽ comitẽ
moretonii fecit. crassi ⁊ hebetis inge¬
nii hominẽ. odonẽ quẽ ad ep̾atum
baiocensem ꝓuexit comes: comitẽ
cantie rex instituit. Callidioris pecto¬
ris ille. tocius angliȩ uice dñs sub
rege fuit : post necem willelmi
filu osb̾m. Itaq in aggregandis
thesauris mirus tgiu̾sari. mire asta¬
tie. pene papatũ romanũ absens a
itineris opinione cũ certatĩ ex
toto regno ad eum milites ꝯcur
minis impulsi tantã auri copit
fului congeries metalli. Deniq ⁊
lei plures e fluuiis extracti. q̃s ꝑo
ta loca sublatis conseis infoderat
nos auro molito. Post mortẽ fris abi¬
lutꝰ. nepotiq Willelmo adu̾satꝰ pari
roberti fouebat. S tc̾ qͦ male cedent
foctuna extorris anglia: noemaunies
uepoti ⁊ ep̾atui insistebat. Deuide cũ

Expanded text:
est; quae, ante patris obitum, cuidam Herest; quae, ante patris obitum, cuidam Herlewino de Comitisvilla, mediocrium opum viro, nupserat. Ex eo Willelmus fratres habuit: Robertum, quem comitem Moritonii fecit, crassi et hebetis ingenii hominem; Odonem, quem ad episcopatum Baiocensem provexit comes, 457 comitem Cantiae rex instituit. Callidioris pectoris ille totius Angliae vicedominus sub rege fuit, post necem Willelmi filii Osberni. Itaque in aggerandis thesauris mirus, tergiversari mirae astutiae, pene papatum Romanum absens a itineris opinione cum certatim ex toto regno ad eum milites concurrerent, minis impulsi, tantam auri copiam fulvi congeries metalli; denique et cullei plures e fluviis extracti, quos per certa loca, sublatis consciis, infoderat, plenos auro molito. Post mortem fratris absolutus, nepotique Willelmo adversatus, partem Roberti fovebat; sed tunc quoque male cedente fortuna, extorris Anglia, Normannico nepoti et episcopatui insistebat. Deinde cum
Abbreviated transcription (Latin):
nepos richardꝰ filius rob̾ti comitis
iste arboris ramusculo collũ traiec¬
tus: uł ut qͥdã dicunt. equo ꝑtran
seunte fauces appensus.
iliȩ ipsius fuere qͥnq. Cecilia ca¬
domensis abbissa uiuit. Alt̾a ꝯstan¬
tia coniti brittannȩ a lano fergant
in comugium data: aust̾itate iu¬
stiore ꝓuintiales in mortiferã sͥ po¬
tionẽ exacuit. Tercia adala uxoe
sdephani blesensis comitis. laudate
in scło potentiȩ uirago: nouit̾ apd̃
martenniacũ cũ sc̾imonialib habi.¬
infra maturos coniugio annos obi¬
it. Alt̾nis. q̃ adelfonso gallitie regi
ꝑ nuntios urata : uͥgineam mortẽ
impetrauit a d̾no. Reꝑtus inde¬
functe genib callus. crebraꝵ eiꝰ
orationum index fuit.
casionib extollens : ossa olim ni¬
cee condita sub extremo uite tẽꝑe
ꝑ legatum tranfferebat. S ille
ꝓsꝑe rediens. audita morte willel¬
mi apd̾ apuliã resedit : sepultis ibi
illustͥs uiri exuuiis. Matrẽ qͣntuͣ
uxxit insigni indulgentia dignatꝰ

Expanded text:
nepos ejus, filius Roberti comitis ictus, secundus arboris ramusculo collum trajectus: vel, ut quidam dicunt, equo perseunte fauces appensus. § 276. Filiae ipsius fuerunt quinque: Cecilia, Cadomensis abbatissa, vivit; altera, Constantia, comiti Brittanniae Alano Fergant in conjugium data, austeritate justitiae provinciales in mortiferam 456 sibi potionem exacuit; tertia, Adala, Stephani Blesensis comitis uxor, laudatae in seculo potentiae virago, noviter apud Marcenniacum sanctimonialis habiinfra maturos conjugii annos obiit; alterius, quae Aldefonso Galliciae regi per nuncios jurata, virgineam mortem impetravit a Deo. Repertus in defunctae genibus callus, crebrarum ejus orationum index est. §casionibus extollens, ossa, olim Niceae condita, sub extremo vitae tempore per legatum transferebat; sed ille prospere rediens, audita morte Willelmi, apud Apuliam resedit, sepultis ibi illustris viri exuviis. Matrem quantum vixit insigni indulgentia dignatus
Abbreviated transcription (Latin):
flores fundit facundia diues. bero
oñis qͦs ex totis t̾ris deprauauerat qd¬
te grauabit alienum: cũ deletũ fun
tuũ. Qͦd ep̃m carotensem fulberti
quẽ dñi mat̾ maria olim egrotũ lidi
mnanullaꝵ suaꝵ uisa fuerat sanare p̃n¬
xisse aiunt. Nlam cũ in extremis pos¬
tum. multi uisitarent. ⁊ edium capi¬
citas uix ꝯfluentib suffic̾e̾t: ille int̾ qu¬
sitas cat̾uas ocłos longe rimatꝰ. berent¬
rium nisu qͦ ualuit expellendũ censut.
ꝓtestatꝰ ĩ manẽ demonẽ ꝓpt̾ eũ ꝯsiste̾ mulꝰ¬
tos ad eum sequendũ blandiente mam
⁊ illice anhelitu corrũꝑe. Qͥn⁊ ipse
die epiphanioꝵ moriens. gemituq par¬
to recordatus qͦt miseros qͦndã adoles¬
cens pͥmo erroris calore. secta sua infa̾it
hodie inqͥt in die apparitionis sus a.¬

Expanded text:
flores fundit facundia dives. Berenflores fundit facundia dives. Berenomnes quos ex totis terris depravaverat cote gravabit alienum, cum deletum fuerit tuum. Quod episcopum Carnotensem Fulbertum, quem Domini mater Maria olim aegrotum lacte mammillarum suarum visa fuerat sanare, praedixisse aiunt: nam cum in extremis positum multi visitarent, et aedium capacitas vix confluentibus sufficeret, ille inter oppositas catervas oculo longe rimatus, Berengarium nisu quo valuit expellendum censuit, protestatus immanem daemonem propter eum consistere, multosque ad eum sequendum blandiente manu et illice anhelitu corrumpere; quin et ipse die Epiphaniorum moriens, gemituque producto recordatus quot miseros quondam adolescens primo erroris calore secta sua infecerit, « Hodie, » inquit, « in die apparitionis suae ap