comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
innumerabilibus anima libus
animaliũ uescentiu carmibus dm¬
plius contamin&ur: ex ea sola par¬
te purgandus. Cui fames ur̃a sub¬
uenerit : Itaq nos xp̃m filiumdi.¬
uerbũ dĩ incontamina bilitercar¬
neindutum. credimus corde. Ore
confitemur. Quia alla substan¬
da contamina ri nec carne potest
quȩ nullare potest: Uos autemse¬
cundum uestram fabulam. adhuc
in arbore pendentem Ihm̃ ĩa con¬
tam inatum dicius. antequa carnẽ
ingrediatur Cuiusq uescentis:
Aut sinonẽ contaminatus : Quo¬
modo uos eumma nducando pur¬
gatis :: Deinde cumomnes arbores
crucẽipsius essedicatis. Undea faus¬
top̃dicatur. Omni suspens us
ex ligno: Curnon sicut illum ue¬
rum ihm bonum opus faciens lo¬
seph illeabarimathia decrucede¬
posuit ut sepelir&. Ita & uos po¬
ma decerpitis. ut lhm̃ deligni
suspensione depositũ. uestro uen¬
tre sepeliatis : Aut undepiũ
pium autẽ. deligno deponere:
An ut deuobis &ia concinat qđ

Expanded text:
innumerabilibus animalibus innumerabilibus animalibus animalium uescentium carnibus amplius contaminetur, ex ea sola parte purgandus, cui fames uestra subuenerit. itaque nos Christum filium deuerbum dei, incontaminabiliter carne indutum corde credimus, ore confitemur, quia illa substantia contaminari nec carne potest, quae nulla re potest; uos autem secundum uestram fabulam adhuc in arbore pendentem legum iam contaminatum dicitis, antequam carnem ingrediatur cuiusque uescentis. aut si non est contaminatus, quomodo uos eum manducando purgatis ? deinde cum omnes arbores cruceto praedicatur omni suspensus ex ligno; cur non sicut illum verum Jesum, bonum opus faciens Joseph ille ab Arimathia de cruce deposuit, ut sepeliret , ita et vos poma decerpitis, ut Jesum de ligni suspensione depositum vestro ventre sepeliatis? Aut unde piumpium autem de ligno deponere? An, ut de vobis etiam concinat, quod
Abbreviated transcription (Latin):
germina edit & nutrit : Sic prae¬
dicatis nasci patibilem ihm̃. quem
credere natum esse deuirgine clama¬
tis indignum : Si carnem putatis
inmundam. Curuobis non uid&ur
inmundus. quod asuȩ salutis tem¬
peramento. ipsa natura carnis ex¬
purgat : Ancaro inmunda est & si¬
mus qui carne egeritur mundusẽ :
Non ergo attenditis. Non uid&is
stercoribus l&ari agros. quo ferti¬
lius fecundentur: Nempead
id redit uestra dementia ut despu
sco quem carnẽ mariȩ dicitis decdg¬
natum: Tanto uberius & l&ius
terra concipiat: quanto ftudiosi¬
us fuerit carnis sordibus & squa¬
loribus pingude facta : Anut hoc
defendatis : chicitis sp̃m scm in con¬
taminabili ubiq pollere p̃sen¬
tia : Respond&ur aobis. Curnon
ergo & inutero uirginali : sed de
conceptõ iamtacea. partum ipsũ
demderespicite concipiente despu
sco Dicitis terram gignere pati¬
bile ihm. quemtamen itaconta¬
minatũ omi ex ligno. pendere
ꝑhb&is infrigibus & pomis: Ot

Expanded text:
germina edit et nutrit? sic praegermina edit et nutrit? sic praedicatis nasci patibilem Iesum, quem credere natum esse de uirgine clamatis indignum. si carnem putatis inmundam, cur uobis non uidetur inmundius, quod a suae salutis temperamento ipsa natura carnis expurgat? an caro inmunda est et fimus, qui carne egeritur. mundus est? non ergo adtenditis, non uidetis stercoribus laetari agros, quo fertilius fecundentur? nempe ad id redit uestra dementia, ut de spiritu sancto, quem carnem Mariae dicitis dedignatum, tanto uberius et laetius terra concipiat, quanto studiosius fuerit carnis sordibus et squaloribus pinguefacta. an ut hoc defendatis, dicetis spiritum sanctum incontaminabili ubique pollere praesentia ? respondetur uobis: cur non ergo et in utero uirginali? sed ut de conceptu iam taceam, partum ipsum deinde respicite. concipientem de spiritu sancto dicitis terram gignere patibilem Iesum, quem tamen ita contaminatum omni ex ligno pendere perhibetis in frugibus et pomis, ut
Abbreviated transcription (Latin):
differentias. nunc hic nunc illic
repperiuntur : Aliunde iuncti.
Aliunde disiuncti. uicissim om̃s no¬
biscum. & nos cum omnib : & rursus
nullis eorum nobiscum. nec nos cum
aliquib eorum. Quod si fauftus
cogitar& non tam diserte delirar&.
Quid autem hinc dicam: qđ ait
exuiribus scĩ sp̃s ac spiritali pro¬
fusione: Terram quoq concipi¬
entem. gignere patibilem ihm.
qui est uita ac salus hominũ omni
suspensus exligno: O demens. ut
interim non discutiã dehac re ur̃a
uaniloquia: Potest ne terram de
sp̃u sc̃o concipere patibilem ihm̃.
& maria uirgo non potuit :
Compara siaudes uirginalia uis¬
cera tanta castitate scĩficatẽ
cumomnib: terrae locis: ubi arbo¬
res herbaeq gignuntur: Itane in
illa femina exhorrescis. aut
horrescere te fingis uterum pudi¬
citiae dedicatum : & in hortis omn¬
bus circum quasq urbes exclcaci¬
nis aquis iħm gigni non ex horres¬
cis : Quis enim quam lib& cęnulen¬
tus umor. non innu merabilia

Expanded text:
differentias nunc hic, nunc illic differentias nunc hic, nunc illic reperiuntur, aliunde iuncti, aliunde disiuncti, uicissim omnes nobiscum et nos cum omnibus, et rursus nulli eorum nobiscum nec nos cum aliquibus eorum. quod si Faustus cogitaret, non tam diserte deliraret. Quid autem hinc dicam. quod ait: ex uiribus sancti spiritus ac spiritali profusione terram quoque concipientem gignere patibilem Iesum, qui est uita ac salus hominum, omni suspensus ex ligno?s o demens, ut interim non discutiam de hac re uestra uaniloquia, potestne terra de spiritu sancto concipere patibilem Iesum et Maria uirgo non potuit? conpara, si audes, uirginalia uiscera tanta castitate sanctificata cum omnibus terrae locis, ubi arbores herbaeque gignuntur. itane in illa femina exhorrescis aut horrescere te fingis uterum pudicitiae dedicatum et in hortis omnibus circum quasque urbes ex cluacinis aquis legum gigni non exhorrescis ? quis enim quamlibet caenulentus humor non innumerabilia
Abbreviated transcription (Latin):
dum. Alius desuꝑ suspendit. alius
subter portat. Alius rotas igniũ
uentorũ & aquarum inimo uersat :
Alius in caelo circuiens. radus suis
&iam declaucis membra dĩ ur̃i col¬
ligit: &quis numerat om̃a omnũ
deorũ ur̃o rum offitia fabulosa
nulla ueritate manfesta. nullis
enigmatis figurata: Porro sialius
ita diuidat om̃s homines. Utalios
esse dicat qui credunt dm̃ humanc
curare: Alios quidomnino non
credunt: inhac parte & pagani
nobiscum sentiunt & iudaer& uos uero
&om̃s her&ici qui quomodo xp̃i¬
ani appellantur In illa uero epi¬
curei repperiunt᷑. Esiqui alii suNt
quiita senserunt: parua neista dif¬
ferentia est: Cur ergo non & se¬
cundum i ftam duae solae sectae
esse dicantur . Utinuna earum no¬
biscum sitis : An audebitis i hac
differentia discedere anobis. qui
dm̃ praedicamus humana cura¬
re. & esse cum epycureis. qui hoc
negant᷑ hic ꝓfecto in illos repudi¬
antes ad nos curritis: sic ꝑ alias & alias

Expanded text:
dum, alius desuper suspendit, alius dum, alius desuper suspendit, alius subter portat, alius rotas ignium, uentorum et aquarum in imo uersat, alius in caelo circuiens radiis suis etiam de cluacis membra dei uestri conligit. et quis numerat omnia omnium deorum uestrorum officia fabulosa nulla ueritate manifesta, nullis aenigmatis figurata? porro si alius ita diuidat omnes homines, ut alios esse dicat, qui credunt deum humana curare, alios, qui id omnino non credunt, in hac parte et pagani nobiscum sentiunt et Iudaei et uos et omnes haeretici, qui quoquo modo christiani appellantur: in illa uero Epicurei reperiuntur et si qui alii sunt, qui ita senserunt. paruane ista differentia est? cur ergo non et secundum istam duae solae sectae esse dicantur, ut in una earum nobiscum sitis? an audebitis in hac differentia discedere a nobis. qui deum praedicamus humana curare, et esse cum Epicureis, qui hoc negant? hic profecto illos repudiantes ad nos curritis. sic per alias et alias
Abbreviated transcription (Latin):
sectas sequeras. non plus erant
quam duae. ldest gentium & nr̃a
qui eis longe diuersa sentimus.
uidelic&. qũo dixerat eo maxi¬
me diftare gentes amanicheis. qđ
ab uno principio dicunt eẽ om̃a
qđ manchei negant. addentes prin¬
cipiũ gentis tenebrarũ : In hacdif¬
ferentia. qđ fatendum ẽ. pleriꝗ
pagani nobiscum sentiunt sed
nonuidit. quia item siquis ita
diuidat: utdicat eorum qui ali¬
qua religione d&inentur : Alus
placere unũ dm̃ colendum. Aluis
multos. ꝑ hanc differentiã. & pa¬
gani anobis remoti sunt. &ifti
cumpaganis deputantur. Nos
aũ cum iudȩis: Potest ergo aliqͥs
scđm hanc differentiã. hoc &iam
modo duas solas sectas putare hic
forte sedicatis : Quod uos multos
deos ur̃os ex una substantia phi¬
ba is quasi pagani multos suos
non exuna adserant : Quam uis
diuersa illis offitia &opera & potes¬
tates adtribuant: sicut &iam apud
uos alius expugnat gentẽ tenebra¬
rũ : Alius exea capta fabricat mun¬

Expanded text:
sectas si quaeras, non plus erunt sectas si quaeras, non plus erunt quam duae, id est gentium et nostra, qui eis longe diuersa sentimus, uidelicet quoniam dixerat eo maxime distare gentes a Manichaeis, quod ab uno principio dicunt esse omnia, quod Manichaei negant addentes principium gentis tenebrarum. in hac differentia — quod fatendum est — plerique pagani nobiscum sentiunt; sed non uidit, quia item, si quis ita diuidat, ut dicat eorum, qui aliqua religione detinentur, aliis placere unum deum colendum, aliis multos, per hanc differentiam et pagani a nobis remoti sunt, et isti cum paganis deputantur, nos autem cum Iudaeis. potest ergo aliquis secundum hanc differentiam hoc etiam modo duas solas sectas putaret hic forte dicatis, quod uos multos deos uestros ex una substantia perhibetis, quasi pagani multos suos non ex una adserant, quamuis diuersa illis officia et opera et potestates adtribuant. sicut etiam apud uos alius expugnat gentem tenebrarum, alius ex ea capta fabricat mun
Abbreviated transcription (Latin):
uelut egri seduelut mortui de¬
putandiꝰ sunt : Laud&ur in se¬
pulchro cinis infornis. quia iã
nec formam cadaueris ten& :
& membra uiua culpentur.
quia cadaueri sunt simliora
quam cineri. sicut nos ideo ifti
culpandosputant qr nos simli¬
ores dicunt esse funtri pagano¬
rum. quam fauillae mancheorũ:
Quamquã ꝑmultas differentias
aliter atq alit̃ quaeq res addis¬
cernendum diuidi soleant: ut qđ
in hac erat parte ꝑ alias diffe¬
rentias. in alia parte inuenat᷑
ubi ante nonerat uelut uerbi
gratia. Siquis omnem carem
duidat inuolatilia. & ea quae
uolare non possunt. ꝑhanc dif¬
ferentiã quadrupedia honiib
sunt simliora quã auibus
Pariter enim uolare non possun
Rursus siquis peraliam differen¬
tiam diuidat. Utdicat alia esse
rationalia. alia in rationalia: iA
quadrupedes auibus sunt similio¬
res quam hominibus. Pariter enim
sunt rationis expertes: hoc faus¬
tus non cogitans ait. Porro autẽ

Expanded text:
uelut aegri. sed uelut mortui deuelut aegri. sed uelut mortui deputandi sunt. laudetur in sepulcro cinis informis, quia iam nec formam cadaueris tenet, et membra uiua culpentur, quia cadaueri sunt similiora quam cineri. sicut nos ideo isti culpandos putant, quia nos similiores esse dicunt funeri paganorum quam fauillae Manichaeorum, quamquam per multas differentias aliter atque aliter quaeque res ad discernendum diuidi soleant, ut, quod in hac erat parte, per alias differentias in alia parte inueniatur, ubi ante non erat. uelut uerbi gratia, si quis omnem carnem diuidat in uolatilia, et ea, quae uolare non possunt, per hanc differentiam quadrupedia hominibus sunt similiora quam auibus; pariter enim uolare non possunt. rursus si quis per aliam differentiam diuidat, ut dicat alia esse rationalia, alia inrationalia, iam quadrupedes auibus sunt similiores quam hominibus; pariter enim sunt rationis expertes. hoc Faustus non cogitans ait: porro autem
Abbreviated transcription (Latin):
lis. insultatis: Ut enim multa ñ
quaerã quib: haec ostendantur
omnino non eẽ. quia subtilius
sublinusq tractare demundi
fabrica & sinl difficile ñ e&̃
certe nns longum est
Hoc dico si ista uera sunt. dĩ sub¬
stantia commutabilis ẽ: corru¬
ptibilis. coinquiꝯbilis: Hoc aũ
credere. plenũ ẽsacrilegȩ in sa¬
nae. Illa igit᷑ om̃a uana sunt fal¬
sa sunt nulla sunt: Pro inde uos
pagans istis qui uulgo notis.
& antiquitꝰ fuerunt. & in reli¬
quiis suis iamnunc erubescunt.
prorsus d&eriores estis. qđ
illi collint ea quae di nonsunt.
Uos aũ omnino quȩ non sunt
Itaq si propter ea uos putatis¬
tenere sapientiam. quia & er
rori paganorum longe dissim¬
les estis. Nos autem propterea
esse inerrore. quia longius auo¬
bis quam apaganis forte diftamꝰ:
Dicatur & mortuus ideo sanus.
quia iam nec egrotus eft. & ideo
rep̃hendatur qui sanus est. quia
uicinior est egroto quam mor¬
tuo Aut si pleriq pagani non

Expanded text:
lis insultatis. ut enim multa non lis insultatis. ut enim multa non quaeram, quibus haec ostendantur omnino non esse, quia subtilius sublimiusque tractare de mundi fabrica. etsi mihi difficile non esset. certe nimis longum est, hoc dico: si ista uera sunt, dei substantia commutabilis est, corruptibilis, coinquinabilis. hoc autem credere plenum est sacrilegae insaniae. illa igitur omnia uana sunt, falsa sunt, nulla sunt. proinde uos paganis istis, qui uulgo noti sunt et antiquitus fuerunt et in reliquiis suis iam nunc erubescunt, prorsus deteriores estis, quod illi colunt ea, quae dii non sunt, uos autem, omnino quae non sunt. Itaque si propterea uos putatistenere ueritatem, quia et rori paganorum longe dissimiles estis, nos autem propterea esse in errore, quia longius a uobis quam a paganis forte distamus, dicatur et mortuus ideo sanus, quia iam nec aegrotus est, et ideo reprehendatur, qui sanus est, quia uicinior est aegroto quam mortuo. aut si plerique pagani non
Abbreviated transcription (Latin):
quoquomodo sunt. quamuis ut
iam dixi ad salutem uel aliquã
utilitatẽ nihlsint. & quae ex
hs interp̃tantur in reb inue¬
nuntur : Vos aũ primũ homnẽ
cum .u. elementis belli gerantẽ.
& spm̃ potentẽ de captiuis cor¬
porib gentis tenebrarũ. An
potius demembris dei ur̃i uic¬
tis atq subiectis. mundũ fabri¬
cantẽ et splenditenentẽ: re¬
li quias eorum demembrorum
dei ur̃i habentẽ in manu. & cȩ¬
tera omnia. capta oppressa
inquinata. frangentem : & at¬
lantẽ maximum subter hume¬
ris suis cum eo ferentẽ. & totũ
ille fatigatus abiciat: Atꝙ ita
fabula ur̃a uelut intap&e the¬
atrico. Aut illius ultimi globi
capitolium ꝑuenre ñ possit.:
Et alia innumerabilia parit̃ inep¬
ta & insana. nec pingendo aut scul¬
pendo. nec int̃p̃tando demonstra¬
tis: Et ea cum omnino nulla sinÑ
creditis & colitis. & insuꝑ xẽians
fide non ficta pias mentes mun¬
dantib: tam quã temere credu¬

Expanded text:
quoquo modo sunt, quamuis, ut quoquo modo sunt, quamuis, ut iam dixi, ad salutem uel aliquam utilitatem nihil sint, et, quae ex his interpretantur, in rebus inueniuntur. uos autem primum hominem cum quinque elementis belligerantem; et spiritum potentem de captiuis corporibus gentis tenebrarum an potius de membris dei uestri uictis atque subiectis mundum fabricantem; et splenditenentem reliquias eorundem membrorum dei uestri habentem in manu et cetera omnia capta, obpressa. inquinata plangentem; et Atlantem maximum subter humeris suis cum eo ferentem, ne totum ille fatigatus abiciat. atque ita fabula uestra uelut in tapete theatrico ad illius ultimi globi catastolium peruenire non possit, et alia innumerabilia pariter inepta et insana nec pingendo aut sculpendo nec interpretando demonstratis et ea, cum omnino nulla sint, creditis et colitis et insuper christianis fide non ficta pias mentes mundantibus tamquam temere credu
Abbreviated transcription (Latin):
quippe interp̃tationibus conuin¬
cunt᷑. non se illum dm̃ colere. cuius
solius pasticipatione mens beata fit.
sed abillo conditam creaturã. Nec
solas uistutes ipsius creaturȩ sicut
mineruam. Cuius fabulam quod
deiouis capite nata sit. Ad pruden¬
tiam consiliorum int̃p̃tant᷑. Quȩ
rationis ẽ propria cui sedem
capitis &iam plato dedit. sed &iã
uitia. sicut de cupidine diximꝰ
Unde quidam eorum tragicus
ait. deum eẽ amorẽ uitio tur¬
pis& uitio fauens finxit libido.
Nam &corporaliũ uitiorũ simu¬
lacra romani consecrauer̃. si¬
cut palloris & febris. Vt ergo
omittã quod simulacrorũ ado¬
ratores circa ipsascorporũ
figuras habent affectũ: Ut eas
ipsas formas in locis honorabilib
sublimtas. quib tantũ obsequiũ
ex hberi uident tam quã deofti¬
meant. Illȩ ipsȩ interp̃tationes
quib haec muta & surda & çȩca &
ex anma defendunt᷑ dignus accu¬
santur : Uerum tamen estͦ ista

Expanded text:
quippe interpretationibus convinquippe interpretationibus convincuntur, non se illum Dsolius participatione mens beata fit, sed ab illo conditam creaturam; nec solas uirtutes ipsius creaturae, sicut Mineruam, cuius fabulam, quod de Iouis capite nata sit, ad prudentiam consiliorum interpretantur, quae rationis est propria, cui sedem capitis etiam Plato dedit, sed etiam uitia, sicut de Cupidine diximus. unde quidam eorum tragicus ait: . deum esse amorem turpis et uitio fauens finxit libido. Nam et corporalium uitiorum simulacra Romani consecrauerunt, sicut Palloris et Febris. ut ergo omittam, quod simulacrorum adoratores circa ipsas corporum figuras habent adfectum, ut eas ipsas formas in locis honorabilibus sublimatas, quibus tantum obsequium exhiberi uident, tamquam deos timeant, illae ipsae interpretationes, quibus haec muta et surda et caeca et exanima defenduntur, dignius accusantur; uerumtamen et ista,
Abbreviated transcription (Latin):
uel eas adnaturam rerum. uel
mores hominum Interp̃tari
conantur : sicut uulcanum clau¬
dum. quia ignis terreni motus
eiusmodi est. & fortunam cae¬
cam quod ex incerto accidant
quȩ fortuita dicuntur. & tria
fata in colo & fuso digiusq
filum ex lana torquentibus.
Propter tria tempora. p̃teritũ
quod in fuso iam ne tum atq¬
inuolutum ẽ p̃sens quod inter
digitos nentis traicitur: futurũ
inlana quȩ colo inplicata est
quod adhuc perdigitos neentis ad
fusum. tamquam per p̃sens ad
p̃teritum traiciendum ẽ : Etue¬
nerem uulcant uulcani uxorẽ.
quid ex calore uoluptas naturalit̃
asciscitur. et martis adulteram.
quia belligerantibus in congrudẽ :
& copidinem puerum uolitante
acsagitiantẽ: Quod in rationabi¬
lis & instabilis amor corauulne¬
r& miserorum : & alia permulta
inhunc modũ: quo circa hoc in eis
irridemus. quod inter p̃tata sic
adorant. quȩ non intel lecta
quam uis damna biliter. tamen
ex cusabi liter adorarent: Ipsis

Expanded text:
uel eas ad naturam rerum uel uel eas ad naturam rerum uel mores hominum interpretari conantur. sicut Uulcanum claudum, quia ignis terreni motus eiusmodi est, et Fortunam caecam. quod ex incerto accidant, quae fortuita dicuntur, et tria Fata in colo et fuso digitisque filum ex lana torquentibus propter tria tempora, praeteritum, quod in fuso iam netum atqinuolutum est, praesens, quod inter digitos nentis traicitur, futurum in lana, quae colo inplicata est, quod adhuc per digitos nentis ad fusum tamquam per praesens ad praeteritum traiciendum est; et Uenerem Uulcani uxorem, quia ex calore uoluptas naturaliter asciscitur, et Martis adulteram, quia belligerantibus incongrua est; et Cupidinem puerum uolitantem ac sagittantem, quod inrationabilis et instabilis amor corda uulneret miserorum, et alia permulta in hunc modum. quocirca hoc in eis inridemus, quod interpretata sic adorant, quae non intellecta quamuis damnabiliexcusabilius adorarent. Ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
tens. Uirubiq pulchros pueros
subornat concupiscendos fe¬
minis principibus tenebrarũ.
& masculis puellas: H ȩcle¬
gitis. hȩc creditis. hec doc&is.
ex hac fide doctrinaq: uiuitis. & mira¬
mini quia sic ab ominamini: Uerum
simistis tam eminentib notissimisq
liminib sic erratis. ut in eis non
quod sunt: Sed quod uobis de¬
mentissi me fingrtis ad or&is.
Quid dec&eris uris fabulis dica:
Quis enim spleditenens suspen¬
dit mundum : Etquis athlans
cumillo subportat hȩc: & innume¬
rabilia quȩ similiter declaratis
⁊omnino non sunt. & colitis ea
Hinc uos paganis dicimus d&e¬
riores. Eotantum similes quod
multis deos colitis. Eouero inpeio¬
rem partem dissimiles. quod
illi produs eacolunt quȩ sunt. sed
dii non sunt. Uos autem colitis
eaquȩnec dii . nec Aliquid sunt:
qũo prorsus nulla sunt. Hab&
quidẽ & illiquȩdam fabulosa
figmenta. sed esse illas fabubas
norunt & uel apo&is dilectan¬
di causa fictas esse asserunt :¬

Expanded text:
tens, utrobique pulchros pueros tens, utrobique pulchros pueros subornat concupiscendos feminis principibus tenebrarum et masculis puellas ? haec legitis, haec creditis, haec docetis, ex hac fide doctrinaque uiuitis. et miramini, quia sic abominamini ! Uerum si in istis tam eminentibus notissimisque luminibus sic erratis, ut in eis non quod sunt, sed quod uobis dementissime fingitis adoretis, quid de ceteris uestris fabulis dicam? quis enim splenditenens suspendit mundum et quis Atlas cum illo subportat ? haec et innumerabilia, quae similiter deliratis, omnino non sunt et colitis ea. hinc uos paganis dicimus deteriores, eo tantum similes, quod multos deos colitis; eo uero in peiorem partem dissimiles, quod illi pro diis ea colunt, quae sunt, sed dii non sunt; uos autem colitis ea, quae nec dii nec aliquid sunt, quoniam prorsus nulla sunt. habent quidem et illi quaedam fabulosa figmenta. sed esse illas fabulas norunt et uel a poetis delectandi causa fictas esse adserunt
Abbreviated transcription (Latin):
aliam dimidiam rursus acce¬
dit. &cumplenaẽ. totum lon¬
ge ẽ auirtut e sapientide
Iuncenim tam longo inter¬
uallo a sedis iuncta sunt. hȩc
duolumina: ut cum sol uergit.
adoccidentẽ. tuncluna surgat
aboriente: Ex quofit ut quo
infirmantur omnia quȩ uir¬
tute deseruntur: eo sapientia
sit infirmior quȩ estluna plenior:
Sia utem quodueritas hab& &
sapienti a dĩ semper tantundẽ
ual& & uirtus dĩ sempertantun¬
dem sapit. Curhȩc sic duo dicitis¬
Vt ea locorum sedibus interual¬
lisq separ&is: Cum & ipsas
sedes eius dem substantiȩ dica¬
tis homines : cȩca & insanamen¬
te non recedentes aphantas¬
matȩ corporam. & uirtute ac
sapientia ita carentes. ut nec
sapere possitis Aliquid fortiter.
nec ualere sapienter : Itane
uero d& estanda & anatheman¬
da stultitia: Xp̃s persolem lu¬
namq: diftentus. Hic uirtute
habitans. hic sapientia. nec
hic perfectus est plenus. nec in
sole sapiens. nec in luna prȩpo¬

Expanded text:
aliam dimidiam rursus accealiam dimidiam rursus accedit; et cum plena est, tum longe est a uirtute sapientia; tunc enim tam longo interuallo a se disiuncta sunt haec duo lumina, ut cum sol uergit ad occidentem, tunc luna surgat ab oriente . ex quo fit, ut, quoniam infirmantur omnia, quae uirtute deseruntur, eo sapientia sit infirmior, quo est luna plenior. si autem. quod ueritas habet, et sapientia dei semper tantundem ualet, et uirtus dei semper tantundem sapit, curut ea locorum sedibus intervallisque separetis, cum et ipsas sedes ejusdem substantiae dicatis, homines caeca et insana mente non recedentes a phantasmate corporum, et virtute ac sapientia ita carentes, ut nec sapere possitis aliquinec ualere sapienter? itane uero, detestanda et anathemanda stultitia, Christus per solem lunamque distentus hic uirtute habitans, hic sapientia nec hic perfectus et plenus nec in sole sapiens nec in luna praepo
Abbreviated transcription (Latin):
efficere. Ad sapientiam uero
docere & oftendere. Acper hoc
sicalor insole. Lux autem p̃pol¬
ler& in luna: Utcumq inuens¬
sent ista sigmenta uerisimilitu¬
dinis nebulam. hominib car¬
nalibus & anima libus decipien¬
dis: quinihil putant esse nisi qđ
corpororale cogitauerint: Ca¬
loris enim uiolentia operatios
admouenđunde uir tuti tribue¬
r&ur Lucis autem clarus fulgor
addemonstrandum: Vndeha nc
sapientia o darent : Cum uero
lux longe in sole p̃cellat. Quo¬
modo ibi uirtus ł ic autem quod
tanto minus luc&. sapientia ẽ
Osacrilega in eptia: Et cumsit
modo separatur ase ipse xp̃s
sc̃s : Aerem quippe quam sedem
sp̃ui sc̃o uestra fabuld tribuit.
totam mundi fabricam implere
perhib&is: Un desol & luna cir¬
cuitos suos pera gentes. semper
cumillo sunt: Asole autem luna
discedit. & ad solem rursus acce¬
dit. Ita uobis Auctoribus. uel
potius deceptoribus. perdimidi¬
am partem circuli recedit auir¬
tutem sapientiae. & ad eam ꝑ

Expanded text:
efficere, ad sapientiam uero efficere, ad sapientiam uero docere et ostendere . ac per hoc, si calor in sole, lux autem praepolleret in luna, utcumque inuenissent ista figmenta uerisimilitudinis nebulam hominibus carnalibus et animalibus decipiendis, qui nihil putant esse, nisi quod corporale cogitauerint; caloris enim uiolentia operatio est ad mouendum, unde uirtuti tribueretur; lucis autem clarus fulgor ad demonsti-andum, unde hanc sapientiae darent. cum uero lux longe in sole praecellat. quomodo ibi uirtus. hic autem quod tanto minus lucet, sapientia est? o sacrilega ineptia! et cum sitmodo separatur a se ipse Christus, s sanctus ? aerem quippe, quam sedem spiritui sancto uestra fabula tribuit, totam mundi fabricam inplere perhibetis. unde sol et luna circuitus suos peragentes semper cum illo sunt; a sole autem luna discedit et ad solem rursus accedit . ita uobis auctoribus uel potius deceptoribus per dimidiam partem circuli recedit a uirtute sapientia et ad eam per
Abbreviated transcription (Latin):
corpore aduncto. perseipsam
incorpoream. spirita lem. In cõ¬
mut abilemq substantia. &iã locis
diuiditis. nec saltim trinitati loca
triadatis . sed quatuor : patriunũ
ideslumen in accessibile. quod
prorsus non intellegits. filio duo
solẽ scilic& atq: lunam sp̃ui scõ
Rursus unum idest aeris huncõnẽ¬
ambitum : De patris ergo inac.¬
cessibi lilumine. quia ueram fidẽ
tenentibus non inde separatur
ti quid placuit insole ponere uir¬
tutem filui & in luna sapientiam :
Cum enim in ipso patre filius in se¬
parabilis maneat. Quomodo
potest sapientia eius abeius uir¬
tute separari: ut illȩ sit insole.
hȩc in luna Cum per huius nodi
locos. nisi corpora diuidi separariq
non possint: Quod siscir& is. num¬
quam stulto insanoq phantas mate
tantas fabulas texeritis: at in ea
ipsa falsitate atq fallacia quã
in congrue quam peruerse. sedẽ
sapientia eminus lucere qua se¬
dem uirtutis : Cum ad uirtutẽ
pertinere uideatur operari &

Expanded text:
corpore adjuncto, per se ipsam corpore adjuncto, per se ipsam incorpoream, spiritualem, incommutabilemque substantiam etiam locis dividitis. Nec saltem Trinitati loca tria datis, sed quatuor: Patri unum, id est, lumen inaccessiprorsus non intellegitis; filio duo, solem scilicet atque lunam; spiritui sancto rursus unum, id . est aeris hunc omneambitum. de patris ergo inaccessibili lumine, quia ueram fidem tenentibus non inde separatur ti quid placuit in sole ponere uirtutem filii et in luna sapientiam? cum enim in ipso patre filius inseparabilis maneat, quomodo potest sapientia eius ab eius uirtute separari, ut illa sit in sole, haec in luna, cum per huiusmodi locos nisi corpora diuidi separarique non possint? quod si sciretis, numquam stulto insanoque phantasmate tantas fabulas texeretis. at in ea ipsa falsitate atque fallacia quam incongrue, quam peruerse sedem sapientiae minus lucere dicitis quam sedem uirtutis, cum ad uirtutem pertinere uideatur operari et
Abbreviated transcription (Latin):
cogitatio: qua intellego iustitiam. casti¬
tatem. fidem. ueritatem. caritatem. boni¬
tatem. & quicquid eius modi est: Quaxco¬
gitatio dicite si potestis quale lum en sit.
quo illa omnia quae hoc non sunt. & inter
se discernuntur . & quantum ad
hoc distent fida manifestatione.
cognoscitur. &tamen &iam hoc
lumen. non est lumen illud quod
ds̃ ẽ : hoc enim creatura ẽ. creator
ẽ ille. hoc factum ille qui fecit.
hocdemq mutabile. dum uult qđ
nolebat. Et scit quod nesciebat.
& reminiscitur quod oblitum erat
Illud autem in commit abiliuo¬
luntate. ueritate a& ernitate per¬
sistit: Et indenobis ẽ initium ex¬
iftendi. ratio cognoscendi. lex a
mandi: Inde omnibus & inratio¬
nabilibus animantibus natura
quauiuunt. uigor quo sentiunt.
motus quoa pp& unt: Inde & ia
omnibus corporibus mensura
ut subsistant numerus ut ornent᷑
pondus ut ordinentur: Itaque
lumen illud trinitas insepara¬
bilis. unus ds̃ est. Cuius uos nullo

Expanded text:
cogitatio, qua intellego iustitiam, casticogitatio, qua intellego iustitiam, castitatem, fidem, ueritatem, caritatem, comitatem et quicquid eiusmodi est, quae cogitatio, dicite, si potestis, quale lumen sit, quo illa omnia, quae hoc non sunt et inter se discernuntur, et quantum ab hoc distent, fida manifestatione cognoscitur . et tamen etiam hoc lumen non est lumen illud, quod deus est; hoc enim creatura est, creator est ille; hoc factum, ille qui fecit; hoc denique mutabile, dum uult, quod nolebat, et scit, quod nesciebat, et reminiscitur, quod oblitum erat, illud autem incommutabili uoluntate, ueritate, aeternitate persistit, et inde nobis est initium existendi, ratio cogmandi; inde omnibus et irrationalibus animantibus natura qua vivunt, vigor quo sentiunt, motus quo appetunt; inde etiam omnibus corporibus mensura ut subsistant, numerus ut ornentur, pondus ut ordinentur. Itaque lumen illud Trinitas inseparabilis, unus Deus est, cujus vos nullo
Abbreviated transcription (Latin):
re non potestis. nisi quia tale uidere
consutstis: hoc enim conspicuum: &om¬
ni carni. non tantum hominum. uerum
&iam bestiarum & uermi culorum. notis¬
simũ lumen intuentes. ex illo conceptam
corde phantasiam in in mensum soletis
augere & eam lucem dicere: ubi ds̃ pa¬
ter habitat cum regni colis suis: quando
enim discreustis lucem quacernimus
ab ea luce qua intellegimus: Cum aliud
nihil umquam putaueritis eẽ intellege¬
re ueritatem. nisi formas corporeas cogi¬
tare. siue finitas. siue exali quibus pastib
in finitas. quae in ania fantas mata eẽ nesci¬
tis : Pro inde cum tantum intersit inter
cogitationem : qua cogito terram lumi¬
nis urãm quae omnino nusquam est.
& cogitationẽ qua cogito alexandriam
quam num quam uidi sed tamen est :
Rursusq tantum inter sit inter istam
quam cogito alexandriam in cognitam.
& eam qua cogito kartaginem cognitã.
ab hac quoq cogitatione qua cesta & nota corpore
cogito. longe in comparabiliter distat

Expanded text:
re non potestis, nisi quale videre consuestis? Hoc enim conspicuum et omni carni, non tantum hominum, verum etiam bestiarum et vermiculorum notissimum lumen intuentes, ex illo conceptam corde phantasiam in immensum soletis augere, et eam lucem dicere ubi Deus Pater habitat cum regnicolis suis. Quando enim discrevistis lucem qua cernimus, ab ea luce qua intenihil umquam putaueritis esse intellegere ueritatem nisi formas corporeas cogitare, siue finitas siue ex aliquibus partibus infinitas, quae inania phantasmata esse nescitis? proinde cum tantum intersit inter cogitationem, qua cogito terram luminis uestram, quae omnino nusquam est, et cogitationem, qua cogito Alexandriam, quam numquam uidi, sed tamen est; rursusque tantum intersit inter istam, qua cogito Alexandriam incognitam, et eam, qua cogito Karthaginem cognitam: ab hac quoque cogitatione, qua certa et nota corpora cogito, longo incomparabiliter distat
Abbreviated transcription (Latin):
minem interiorem . qui renouatur
inagnitionedĩ potestis cogitare.
cum peru& ustatem carnis. & ꝑcarna¬
lium rerum imagines. quibus totus
error ur̃ inuoluitur. rescorporeas
non possione teneatis. sed fantasmate
sapiatis : Terram enim chananeorum
quae mani festaerat : & manifeste
illi populodata est: contemnere
uos & fastidire gloriam ini: quasi
nonita terram luminis describatis.
ex una parte aterra gentis tene¬
brarum. tam quam cuneo coastato
discissam : ut neq in rerum ueritate
inueniatur : & in cogitationum urarũ
falsitate credatur. et ideo necuitã
uram data sustineat : & mentẽ uram̃
desiderata corrum pat .:¬

Expanded text:
minem interiorem, qui renouatur minem interiorem, qui renouatur in agnitione dei, potestis cogitare, cum per uetustatem carnis et per carnalium rerum imagines, quibus totus error uester inuoluitur, res corporeas non possessione teneatis, sed phantasmate sapiatis? terram enim Chananaeorum. quae manifesta erat et manifeste illo populo data est. contemnere uos et fastidire gloriamini. quasi non ita terram luminis describatis ex una parte a terra gentis tenebrarum, tamquam cuneo coartato discissam, ut neque in rerum ueritate inueniatur et in cogitationum uestrarum falsitate credatur; et ideo nec uitam uestram data sustineat et mentem uestram desiderata corrumpat.
Abbreviated transcription (Latin):
no caelorum : idẽ in ecclesi axp̃i uera
catholica: Qđ siessctis. deuitiis scãrũ
scripturarum. non solum noua sed
&iam uetera proferretis: Ipsequip¬
pe dñs dic̃: Propterea omnis scriba
eruditus in regnocaelorum similis ẽ
homini patrifamilias. proferenti
dethes auro suo noua & uetera. Et
ideo dumsola promissa di nouate¬
nere uos arbi tramini remansistis
inu&ustate carnis. & nouitatem
indux istis erroris : De qua nouitate
apłs dĩc : ꝓphanas aut̃ uerborum noui¬
tates euita. multum enim profici¬
unt adimpi&atem. & sermo eorũ
sicut cancer serpit. Ex quibus est
hymeneus & fl&us. qui circa ueri¬
tatem aberrauer̃. dicentes resur¬
rectionem iam factam eẽ. & fidem
quorundam subuertunt. Ex qua
uena falsitatis uos manare cognos¬
cite. quidicitis nunceẽ resurrecti¬
onem tantum modo animarum per
preditionem ueritatis. corporum aũ
quam p̃dicauer̃ apłi: futuram nega¬
tis.: quid aut̃ spiritaliter scđm ho¬

Expanded text:
no caelorum, id est in ecclesia Christi uera no caelorum, id est in ecclesia Christi uera catholica; quod si essetis, de diuitiis sanctarum scripturarum non solum noua sed etiam uetera proferretis. ipse quippe dominus dicit: propterea omnis scriba eruditus in regno caelorum similis est homini patrifamilias proferenti de thesauro suo noua et uetera. et ideo dum sola promissa dei noua tenere uos arbitramini, remansistis in uetustate carnis et nouitatem induxistis erroris. de qua nouitate apostolus dicit: profanas autem uerborum nouitates euita; multum enim proficiunt ad inpietatem, et sermo eorum sicut cancer serpit. ex quibus est Hymenaeus et Philetus, qui circa ueritatem aberrauerunt dicentes resurrectionem iam factam esse, et fidem quorundam subuerterunt. ex qua uena falsitatis uos manare cognoscite. qui dicitis nunc esse resurrectionem tantummodo animarum per praedicationem ueritatis, corporum autem, quam praedicauerunt apostoli. futuram negatis. quid autem spiritaliter secundum ho
Abbreviated transcription (Latin):
citeragi arbitrentur. magis eos
deueterum librorum testificatio¬
ne firmauit dic̃s oportebat im¬
pleri om̃a quae scripta sunt in le¬
ge moysi & prophetis & psalmis
deme : Nonitaq spes nr̃a in tempo¬
ralium rerum promissione de fixaẽ.
quando quidem nec ipsos illiuf tem¬
porisscõs & spiritales uiros. patri¬
archas & ꝓphetas his terrenis reb
fuisse deditos credimus Intelle¬
gebant enim reuelante sibi spũdi:
quidtemporulli congruer& et quib:
modis ds̃ perillas omnes res gestas
& dictas. futura figuranda & pre¬
nuntianda decerner& magisq
desiderium eorum denouo testam̃¬
to erat: sed presens functio corpo¬
ralis ad significanda nouauentura
pollicitationibus ueteribus prebe¬
batur. Ita illorum hominũ non tan¬
praesentis in herebat : De quotam̃
&iam populo nihi lominus signifi¬
cabantur futura Seduos ifta non
intellegitis. quia sicut propheta
dixit. nisi credideritis. non intelle¬
gitis. Non enim eftis eruditi in reg¬

Expanded text:
citer agi arbitrarentur, magis eos citer agi arbitrarentur, magis eos de ueterum librorum testificatione firmauit dicens: oportebat inpleri omnia, quae scripta sunt in lege Moysi et prophetis et psalmis de me. non itaque spes nostra in temporalium rerum promissione defixa est, quandoquidem nec ipsos illius temporis sanctos et spiritales uiros, patriarchas et prophetas, his terrenis rebus fuisse deditos credimus; intellegebant enim reuelante sibi spiritu dei, quid tempori illi congrueret et quibus modis deus. per illas omnes res gestas et dictas futura figuranda et praenuntianda decerneret, magisque desiderium eorum de noua testamento erat; sed praesens functio corporalis ad significanda noua uentura pollicitationibus ueteribus praebebatur. ita illorum hominum non tanpraesentis inhaerebat. de quo tamen etiam populo nihilominus significabantur futura. Sed uos ista non intellegitis. quia, sicut propheta dixit "nisi credideritis, non intellegetis." non enim estis eruditi in reg
Abbreviated transcription (Latin):
EMPORALIM QUIDEM
rerum promissiones teftamento
ueteri contineri . Et ideo uetus tes¬
tamentum Appellari. nemo nrm̃
ambigit: & quod aeternae uitae ꝓ¬
missio regnumq: caelorum adno¬
uum pertin& testamentum: Sed
in illis temporalibus figuras fuisse
futurorum quae implerentur in
nobis. in quos fines saeculorum
obuenit: non suspicio mea sed
apostolicus intellectus ẽ: dicen¬
te paulo cumdetalib loquer&ur
Haecom̃ã in quit figurȩ nrãe fuerunt
Et iterum. Haecom̃a in figura con¬
tingebant in illis. scripta suntaut̃
propternos in quos fines faeculo¬
rum obuenit. NoN ergo u&us
testamentum ad consequenda s illas
promissiones. sed adintellegendas
in eis noui testamenti prenuntia¬
tiones. accipimus. Ueteris quippe
testificatio. fidem nouo conciliat.
Vnde dñs postea quam resurrex it
amortuis. seque non solum in tu¬
endum oculis discipulorum. sed
&iam contrectandum manib ob¬
tulit : nequid tamen cum sui smor¬
ta libus & carnalib sensibus falla¬

Expanded text:
emporalium quidem rerum promissiones testamento uetere contineri et ideo uetus testamentum appellari nemo nostrum ambigit, et quod aeternae uitae promissio regnumque caelorum ad nouum pertinet testamentum: sed in illis temporalibus figuras fuisse futurorum, quae inplerentur in nobis, in quos finis saeculorum obuenit, non suspicio mea, sed apostolicus intellectus est dicente Paulo cum de talibus loqueretur: haec omnia figurae nostrae fuerunt, et iterum: haec omnia in figura contingebant illis; scripta sunt autem propter nos, in quos finis saeculorum obuenit. non ergo uetus testamentum ad consequendas illas promissiones, sed ad intellegendas in eis noui testamenti praenuntiationes accipimus; ueteris quippe testificatio fidem nouo conciliat. unde dominus posteaquam resurrexit a mortuis seque non solum intuendum discipulorum oculis sed etiam contrectandum manibus obtulit, ne quid tamen cum suis mortalibus et carnalibus sensibus falla
Abbreviated transcription (Latin):
facitq iuda eos alios nouum & iniciat
xp̃ianos. tam quam siduae arbores:
dulcis & amara radicibus suis unuster¬
rae in seuim transferant . mutandam
qualitatibus suis : A płis ergo in dulcẽ
transeuntibus exama ro. quamdemens
ero ego sinamarum conuestar ex dulce.

Expanded text:
facitque Iudaeos, alios nouum et initiat christianos, tamquam si duae arbores, dulcis et amara, radicibus suis unius terrae in se uim transferant mutandam qualitatibus suis. apostolis ergo in dulcem transeuntibus ex amaro, quam demens ero ego, si in amarum conuertar ex dulci?
Abbreviated transcription (Latin):
AUSTUS QUIDA
FUIT CENTIAEER CIUI¬
tate mile uitanus. eloquiosua¬
Duis. ingenio callidus. secta mani¬
cheus. Acperhoc nefando errore
peruersus.: Noueram ipse homi¬
nem: quemadmodum eum com¬
memoraui in libris confessionum
mearum. Hic quod dam uolumen
edidit aduersus rectam xp̃ianam
fidem & catholicam ueritatem
Quod cum uenisset inmanus nr̃as. lec¬
tum que eẽt afratribus. desidera¬
uerunt. et iure caritatis perquam
eis seruimus flagitauerunt. utei
responderemus: Hoc aggredias
nunc. innomine atq adiutorio dñi
qui haec legent. intellegant qũã
nihilsit acutum ingenium eclin¬
gua expolita. nisi adño gressus ho¬
minis dirigantur. Quod multis
&iam tar dioribus etinualidiorib.
occulta aequitate diuinae miseri¬
cordiae praedictum est. cum multi
acerrimi & facundissimi. deserti
Adiutorio di adhoc uelociter & per¬
tinaciter currerent ut aueritatis

Expanded text:
austus quidam fuit gente Afer, ciuitate Mileuitanus, eloquio suauis, ingenio callidus, secta Manichaeus ac per hoc nefando errore peruersus. noueram ipse hominem, quemadmodum eum commemoraui in libris Confessionum mearum. hic quoddam uolumen edidit aduersus rectam christianam fidem et catholicam ueritatem. quod cum uenisset in manus nostras lectumque esset a fratribus, desiderauerunt et iure' caritatis, per quam eis seruimus, flagitauerunt, ut ei responderemus. hoc adgrediar nunc in nomine atque adiutorio domini qui haec legent, intellegant, quam nihil sit acutum ingenium et lingua expolita, nisi a domino gressus hominis dirigantur. quod multis etiam tardioribus et inualidioribus occulta aequitate diuinae misericordiae praestitum est, cum multi acerrimi et facundissimi deserti adiutorio dei ad hoc uelociter et pertinaciter currerent, ut a ueritatis
Abbreviated transcription (Latin):
idoperibus indicas. Indeenim est
quod legis acproph&arum p̃cepta
& ipse contemnis : inde quod no¬
uum testamentum iħn condidis se
utriq fatemor : Qđ quid aliud qua destruc¬
tionẽ fatemur u&eris testamenti.
Quȩcum itasint. quomodoxp̃m illud
dixisse credimus : nisi ante nos m& ip¬
sos damnemus S tultȩ in p̃teritum
opinionis . & adpenitudinem recur¬
ramus: Obsequa murq legi demnte¬
gro acproph&is. atq eorum recumus
qualia cumq sunt obseruare mandata
Quod cum fecerimus : Tunc deniq uere
credidemus dixisse ihm: quia non
uenerit legem soluere sedadimple¬
re. Nunc autem falsum est. quia
nec tuid credis. dequo mesolum in¬
exusas  S ed esto licuerit inp̃terti u
errasse Quidnunc tandem:
plac& ne iresub legem: si eam xps
nontam soluit sed adimpleuit.
Plac& circum cidi : idest pudendis
insignire pudenda & dm crede¬
re sacra mentis talibus delectari:
Plac& susplcere sabbatorum otium :

Expanded text:
id operibus indicas. inde enim est. quod legis ac prophetarum praecepta et ipse contemnis, inde quod nouum testamentum Iesum condidisse utrique fatemur: quo quid aliud quam destructionem fatemur ueteris testamenti quae cum ita sint, quomodo Christum illud dixisse credemus, nisi ante nosmet ipsos damnemus stultae in praeteritum opinionis et ad paenitudinem recurramus obsequamurque legi de integro ac prophetis atque eorum curemus. qualiacumque sunt, obseruare mandata? quod cum fecerimus. tunc denique uere crediderimus dixisse Iesum. quia non uenerit legem soluere, sed adinplere. nunc autem falsum est. quia nec tu id credis, de quo me solum incusas. Sed esto. licuerit in praeteritum errasse. quid nunc tandem? placetne ire sub legem, si eam Christus non tam soluit sed adinpleuit? placet circumcidi. id est pudendis insignire pudenda et deum credere sacramentis talibus delectari? placet suscipere sabbatorum otium
Abbreviated transcription (Latin):
UARE MOYSEN NON ACCIPI¬
tis: Amoris et pietatis causa qua
colimus xp̃m: quis in religiosus adoẽ
ut eum libenter aspiciat qui suoͥ ma¬
ledixerit patri: qua ꝓpter et nos.
morsen quam quã humanorum nullium¬
quã diumorũ quae pepererit blasphe¬
mando : Plu ftam̃ hinc ex ecramur qđ
xp̃m filium dĩ quinraẽ salutis pependit

Expanded text:
uare Moysen non accipitis? amoris pietatisque causa, qua colimus Christum. quis enim inreligiosus adeo est, ut eum libenter aspiciat, qui suo maledixerit patri ? quapropter et nos Moysen, quamquam humanorum nulli umquam diuinorumque pepercerit blasphemando, plus tamen hinc execramur, quod Christum filium dei, qui nostrae salutis grat
Abbreviated transcription (Latin):
quisexp̃i anos putariuolunt. premit
ceruicem a postolica auctoritas dicens
Im̃a haec infigura contingebant in¬
illis. et haec om̃a figurae nr̃e fuer̃ : nam si
isma hel et isa achomnes nati. duotestam̃¬
ta signficant : Quid credendumẽ de
tot factis quae nullo naturaliusu nulla
negotu necessitate facta st̃ n hilne signficant.
Siquis nr̃m qui hebreas literas ignoramus.
idest ipso suo cum caracteres uider& eas¬
inpariece conscriptas. Honorato aliquo
loco quis eet̃ tam excors. ut eomodo pictã
pari&em putar&. ac non potius intelle¬
ger& scriptam. VUt sile gere non ualer&
non tam̃ illos apices aliquid signficare

Expanded text:
qui se christianos putari uolunt, premit qui se christianos putari uolunt, premit ceruicem apostolica auctoritas dicens: omnia haec in figura contingebant illis et: haec omnia figurae nostrae fuerunt. nam si Ismahel et Isaac homines nati duo testamenta significant, quid credendum est de tot factis. quae nullo naturali usu, nulla negotii necessitate facta sunt? nihilne significant? si quis nostrum, qui Hebraeas litteras ignoramus, id est ipsos uocum characteres, uiderin pariete conscriptas honorato aliquo loco: quis esset tam excors, ut eo modo pictum parietem putaret, ac non potius intelligeret scriptum: ut si legere non valeret, non tamen illos apices aliquid significare
Abbreviated transcription (Latin):
tumẽ pꝰ captiuitatẽ quẽ ꝓpheta Zacha¬
rias uidit insordido habitu. Deuictoq
diabolo quiad eius accusationẽ stabat.
ablatã illi sordidã uestem & datũ indu¬
mentũ honoris & gloriae. sicut corpus
uiũ xp̃i. quod ẽ ecclesia: aduersariom
fine temporũ ꝑiudicium superato aluc¬
tu peregrinations ingloriam sempit̃ nȩ
salutis ad sumitur : qđ &iam in pfalmo
dedications domus. apestissime cantur
Conuestistiluctũ meũ ingaudium nhcon¬
cidistisaccũ meũ. & accinxistime laentia
ut cant& tibi gloriu mea & non conpun¬
gar : Quis potest exoccasione alterius
operis. om̃a quaem illis ueterib legis
& ꝓphetarum libris figurate xp̃mad¬
nuntiant : quanta lib& breuitate per¬
stringere : nisi forte quis putat inge¬
nio fieri ut ea quaererũ ordine ꝑsua
temporacucurrer: adxp̃i signficatio¬
nes interp̃tando uestantur: Hoc foste
iuda ei posst dicere siue pagan: eis aut̃

Expanded text:
tum est post captiuitatem ? quem propheta Zachatum est post captiuitatem ? quem propheta Zacharias uidit in sordido habitu deuictoque diabolo, qui ad eius accusationem stabat. ablatam illi sordidam uestem et datum indumentum honoris et gloriae: sicut corpus Iesu Christi, quod est ecclesia. aduersario in fine temporum per iudicium superato a luctu peregrinationis in gloriam sempiternae salutis adsumitur. quod etiam in psalmo dedicationis domus apertissime canitur: conuertisti luctum meum in gaudium mihi. conscidisti saccum meum et accinxisti me laetitia, ut, cantet tibi gloria mea et non conpungar. Quis potest ex occasione alterius operis omnia, quae in illis ueteribus legis et prophetarum libris figurate Christum adnuntiant, quantalibet breuitate perstringere ? nisi forte quis putat ingenio fieri, ut ea quae rerum ordine per sua tempora cucurrerunt, ad Christi significationes interpretando uertantur. hoc forte Iudaei possunt dicere siue pagani; eis autem,
Abbreviated transcription (Latin):
pregib ethis qui in sublimitate st̃ ut
omnipi&ate & castitate. Hocem̃ bo¬
num & acceptumẽ coram saluatorenro
dõ quiom̃s homines uult saluos fieri
et in agnitionẽ ueritatis uenire: EX
hocquippe &iam illiscredentib con¬
structa st̃ domicilia pacis. basilicȩ xpĩa¬
norũ congregationũ nouellatae ui¬
neae populi fidelium & plantati hosti
bi&iam interomnta holera. granum
illud sinapis regnat. subcuius umbra¬
culis longe lateq porrectis & iam alti¬
petax su perbiagentiũ . tam quã inceli
uolatilib confugiendo requiescit: Nã
hiere miȩ ꝓphetiã reditur excaptiui¬
tate & templũ renouatur : Quis fide¬
lis xpĩ non intellegat post euo luta tempo¬
ra quae septinarii dierumnumeri p&itione
transcurrunt &iam nob̵ idest ecłȩ dĩ
adillam celestem hiefu salem. ex huius
scłi peregrinatione redeundũ ꝑquẽ nisi
figuram gerebatille itc̃ sacerdos mag¬
nus illius temporis. quotemplũ aedifica¬

Expanded text:
pro regibus et his, qui in sublimitate sunt, ut pro regibus et his, qui in sublimitate sunt, ut ni pietate et caritate. hoc enim bonum et acceptum est coram saluatore nostro deo, qui omnes homines uult saluos fieri et in agnitionem ueritatis uenire. ex hoc quippe etiam illis credentibus constructa sunt domicilia pacis, basilicae christianorum congregationum, et nouellatae uineae, populi fidelium, et plantati horti, ubi etiam inter omnia olera granum illud sinapis regnat. sub cuius umbraculis longe lateque porrectis etiam altipetax superbia gentium tamquam in caeli uolatilibus confugiendo requiescit. nam Hieremiae prophetiam reditur ex captiuitate et templum renouatur. quis fidelis Christi non. intellegat post euoluta tempora. quae septenarii dierum numeri repetitione transcurrunt, etiam nobis, id est ecclesiae dei. ad illam caelestem Hierusalem ex huius saeculi peregrinatione redeundum ? per quem figuram gerebat ille Iesus sacerdos magnus illius temporis, quo templum aedifica