comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Cum audimus & in sacris litteris legimus. q̃uod uelitꝰ om̃s
homines saluos fieri : quamuis certum sit nobis. non om̃s
saluos fieri : non tamen ideo debemus omni potentis si¬
mȩ dĩ uoluntati aliquid derogare: sed ita intellegere
quod scriptum ẽ. qui omnes homines uult saluos fieri.
tamquam dicer&ur. Nullum hominem fieri saluum.
nisi quem fieri ipse uoluerit Non quod nullus sit hon¬
num. nisi quem saluum fieri uelit. sed quod nullus fiat.
Nisi quem uelit: Et ldeo sit rogandus vt uelit : quia neces¬
se ẽ fieri si uoluerit : De orando quippe dõ agebat apłs.
Vt hoc dicer&: Sic enim intelligimus. & quod in euangelio
scriptum ẽ : Qui illuminat omnem hominẽ. Non quia
nullus ẽ hominum qui non illumin&ur . sed quia nisi abip¬
so. Nullus illuminatur : Aut certe sic dictumẽ. Qui uult¬
omnes homines saluos fieri . Non quod nullus hominũ e& que
saluum fieri noll& : qui uistutes miraculoꝵ facere noluit. apud

Expanded text:
cum audimus et in sacris Litteris legimus, quod velit omnes homines salvos fieri, quamvis certum sit nobis non omnes homines salvos fieri, non tamen ideo debemus omnipotentissimae Dei voluntati aliquid derogare; sed ita intelligere quod scriptum est, Qui omnes homines vult salvos fieri, tanquam diceretur nullum hominem fieri salvum, nisi quem fieri ipse voluerit: non quod nullus sit hominum, nisi quem salvum fieri velit; sed quod nullus fiat, nisi quem velit; et ideo sit rogandus ut velit, quia necesse est fieri si voluerit. De orando quippe Deo agebat Apostolus, ut hoc diceret. Sic enim intelligimus, et quod in Evangelio scriptum est, Qui illuminat omnem hominem : non quia nullus est hominum qui non illuminetur, sed quia nisi ab ipso nullus illuminatur. Aut certe sic dictum est, Qui omnes homines vult salvos fieri; non quod nullus hominum esset quem salvum fieri nollet, qui virtutes miraculorum facere noluit apud
Abbreviated transcription (Latin):
nis ad uttorium : sed uinculum criminis: Non quia lex malũ
est: Sed quia peccatum sic̃ scriptũ est. perbonũ talibus ope¬
ratur mortem: Permandatũ enim grauius delinquit. qui per
mandatum scit quam malũ sit quod admittit: In aniter aut̃ pu¬
tat uictorem seesse peccati. qui poenȩ timorem non peccat
Quia & si non impl&ur foris negotium malȩ cupiditatis: ipsa
tamen mala cupiditas. intus est hostis: Etquis coram dõ in no¬
cens inuenitur. qui uult fieri quod u&atur. si subtrahas qđ
timeatur. Ac perhoc in ipsa uoluntate reus est. qui uult fa¬
cere. quod non lic& fieri. Sedideo non facit. quia impune ñ
potest fieri : Nam quantum in ipso est. mall& iustitiam non
ẽẽ. peccata ꝓhibentem atq punientem. Etutiq simall&¬
non esse iustitiam. quis dubitauerit. quod eam si poss&
auferr&: Ac perhoc quomodo iustus est. iustitiae
talis inimicus : uteam si potestas d&ur. prȩcipi entẽm au¬

Expanded text:
nis adiutorium sed uinculum criminis, non quia lex malum nis adiutorium sed uinculum criminis, non quia lex malum est, sed quia peccatum, sicut scriptum est, per bonum talibus operatur mortem; per mandatum enim grauius delinquit, qui per mandatum scit, quam malum sit, quod admittit. Inaniter autem putat uictorem se esse peccati, qui poenae timore non peccat, quia, etsi non impletur foris negotium malae cupiditatis, ipsa tamen mala cupiditas intus est hostis. et quis coram deo -innocens inuenitur, qui uult fieri, quod uetatur, si subtrahas, quod timetur? ac per hoc in ipsa uoluntate reus est, qui uult facere. quod non licet fieri, sed ideo non facit, quia impune non potest fieri. nam quantum in ipso est, mallet non esse iustitiam peccata prohibentem atque punientem et utiqunon esse iustitiam, quis dubi- 5 tauerit, quod eam, si posset, auferret? ac per hoc quo modo iustus est iustitiae talis inimicus, ut eam, si potestas detur, praecipientem au
Abbreviated transcription (Latin):
ge ia iustus. cũ eã terrendo. imponit in iustis. Uttũ & in ipsis
coeperit in olitae c̃cupiscentiae morbus. incentiuo ꝓhibitionis
& cumulo p̃uaricationis augeri: Confugiant ꝑfidem ad iustifi¬
cantẽ grãm. Itperdonũ sp̃s. suauitate iustitiȩ delectati. iram
litterȩminantis cuadũnt: Ita nonerunt ẽtraria. neq interse
duo ista pugnabunt. It &iam iustus bona lege legitime uta¬
tur. & tamen iustolex posita nonsit : dũ non exea iustificatur.
sed exlege fidei. Qua credidre nullo modo posse suae infir¬
subueniri: Boniẽ lex illi qui ea legitime utitur: Utturaũ
legitime. qui intellegens quare sit data. per eius comminationẽ
confugit ad grãm liberantem Huic grãe qua iustificatur im¬
pius : quisquis ingratus. uelut adlegem in plendum desuis ui¬
ribus fidit: Ignorans dĩ iustitiam. & suam uolens constituere.
iustitiae dĩ non est subiectus: Ac perhoc. fit ei lex non absolutio¬

Expanded text:
ge iam iustus, cum eam terrendis inponit iniustis, ut cum et in ipsis ge iam iustus, cum eam terrendis inponit iniustis, ut cum et in ipsis coeperit inolitae concupiscentiae morbus incentiuo prohibitionis et cumulo praeuaricationis augeri, confugiant per fidem ad iustificantem gratiam et per donum spiritus suauitate iustitiae delectati poenam litterae minantis euadant? ita non erunt contraria neque inter se duo ista pugnabunt, ut etiam iustus bona lege legitime utatur et tamen iusto lex posita non sit; non enim ex ea iustificatus est, sed ex lege fidei. qua credidit nullo modo posse suae infirs. ita bona est lex illi, qui ea legitime utitur, utitur autem legitime, qui intellegens, quare sit data, per eius comminationem confugit ad gratiam liberantem. huic gratiae, qua iustificatur impius, quisquis ingratus uelut ad legem implendam de suis uiribus fidit,\' ignorans dei iustitiam et suam uolens constituere, iustitiae dei non est subiectus ac per hoc fit ei lex non absolutio
Abbreviated transcription (Latin):
me utiur lege. nisi iustus: At ei non est posita. sed in iusto.
An & in iustus ut iuft fic&ur. idẽ ut iustus fiat. legitime le¬
ge uti deb& : Qu a tamquã pedagos ꝑducitur ad gratiã: per
quã solã quod lex iub&. possit implere: per ipsam quippe
iustificatur gratis. id est nullis suorũ operũ prȩcedentib meri¬
tis. Alioquin. gratia iam non ẽ gratiã. Quando quidem ideo
datur. non quia bona opera fecimus. sed ut ea facere ualeamꝰ
Idẽ ñ quia legẽ impleuimus. sed utlegẽ implere possimus:¬
factus fuerit : ea iam non utitur tam qũã uehiculo. cũ peruene¬
rit : Vel ut potius supra dicta similitudine apostoli utar. tam¬
qua pedagogo : cum eruditus fuerit: Quomodo enim iusto lex
Non qua iniustus adius¬
tificantẽ gram ꝑducatur. sed qua legitime iam iustus utatur
Anforte : in mouero ñ forte. sed certe. sic legitime utitur le¬

Expanded text:
ime utitur lege nisi iustus? at ei non est posita, sed iniusto. ime utitur lege nisi iustus? at ei non est posita, sed iniusto. an et iniustus, ut iustificetur, id est ut iustus fiat, legitime lege uti debet, qua tamquam paedagogo perducatur ad gratiam, per quam solam quod lex iubet possit implere? per ipsam quippe iustificatur gratis, id est nullis suorum operum praecedentibus meritis — alioquin gratia iam non est gratia -, quando quidem ideo datur, non quia bona opera fecimus, sed ut ea facere ualeamus, id est non quia legem impleuimus, sed ut legem implere possimusfactus fuerit, ea iam non utatur tamquam uehiculo cum peruenerit uel potius, ut supra dicta similitudine apostoli utar, tamquam paedagogo cum eruditus fuerit. quomodo enim iusto lex on qua iniustus ad iustificantem gratiam perducatur, sed qua legitime iam iustus utatur? an forte, immo uero non forte, sed certe sic legitime utitur le
Abbreviated transcription (Latin):
pios daecelestiũ corporũ numeris. ł dequib lib& elementoꝵ mun¬
di huius questionib subtilit̃ & copiose disserere audiunt.
euanescunt Eteos sibi cũ suspirio p̃ponentes: & magnos putan¬
tes : saluberrimȩ pi&atis libros cũ fastidio rep&unt: & qđ dul¬
citer haurire deberent. uix patienter attingunt: a seg&is as¬
peritate abhorrentes: & spinarũ florib in hiantes: Non enĩ
uacant uidere quã suauis ẽ dñs : nec insabbato esuriunt: atq ideo
pigrisunt. potestate ad ño sabbati accepta uellere spicas. &
tam diu uersare manib. contritasq: purgare. donec ad escam
me utatur: Iusto enim lex non ẽ posita. quȩ tamen bona
est. si quis ea legitime utatur.: Haec duo apostolus. uelut
interse contraria conectens: mon& mou&q lectorem. ad
scrutandã quȩstionẽ atq soluendam: Quomodo enim bona
est lex siquis ea legime utatur : si &iam quod sequitur ue¬
rũ ẽ: Sciens hoc quia iusto lex non ẽ posita.: Nam quis legit¬

Expanded text:
pios de coelestium corporum numeris, vel de quibuslibet clementorum mundi hujus quaestionibus subtiliter et copiose disserere audiunt, evanescunt; et eos sibi cum suspirio praeponentes, et magnos putantes, saluberrimae pietatis Libros cum fastidio repetunt et quos dulciter haurire deberent, vix patienter attingunt; a segetis asperitate abhorrentes, et spinarum floribus inhiantes. Non enim vacant videre quam suavis est Dominus , nec in sabbato esuriunt; atque ideo pigri sunt, potestate a Domino sabbati accepta, vellere spicas, et tamdiu versari manibus, contritasque purgare, donec ad escam e. Iusto enim lex non est posita; quae tamen bona est, si quis ea legitime utatur. haec duo apostolus uelut inter se contraria conectens monet mouetque lectorem ad perscrutandam quaestionem atque soluendam. quomodo enim bona est lex, si quis ea legitime utatur, si etiam quod sequitur uerum est: sciens hoc, quia iusto lex non est posita? nam quis legit
Abbreviated transcription (Latin):
sunt inquit illis scriptura. linguȩ diuise tam quã igns
Numꝗd de longinquo territans: Absit: Nã in sedit suꝑ unum¬
loqͥ sicut sp̃s dabat eis ꝓnuntiare: Audi lingua loquentẽ
et intellege spm̃ ñ in lapide. sed in corde scribentẽ :
Sed accessistis. Adsionmontẽ : etciuitatẽ dĩ uiuentis
hierusalẽ cȩlestẽ : et multoꝵ milium angelorũ fre¬
quentiã : et eđam primtiuoꝵ ̃quic̃scrptis unt incȩlis.

Expanded text:
sunt enim illis, inquit Scriptura, linguae divisae, velut ignis. sunt enim illis, inquit Scriptura, linguae divisae, velut ignis. Numquid de longinquo territans? Absit. Nam insedit super unumloqui, sicut Spiritus dabat eis pronuntiare . Audi linguam loquentem, et intellige Spiritum, non in lapide, sed in corde scribentem. sed accessistis ad Sion montem et civitatem Dei viventis Hierusalem caelestem et multorum milium angelorum frequentiae et ecclesiam primitivorum qui conscripti sunt in caelis
Abbreviated transcription (Latin):
hoc mundo ad patrẽ : Celebratur ergo pascha : resurgit
dñs : facit transitũ a morte ad uitã : quid ergo post pascha
Numerantur quad raginta dies : & uenit sp̃s sc̃s : digitus di:¬
Sed uid&e ibimodo. & hic quomodo: Ibi ples longe sta¬
bat : limor erat : amor non erat : Nam usq ad eo timu¬
erunt : ut dicerent admorsen : Ioquere tuadnos. & ñ
ad nos loquatur dñs nemoriamur: Descendit ergo¬
sicut scriptũ ẽ ds̃. insina inigne: Sed plebẽ longestin¬
tẽ territans: & digito suo scribens inlapide : non incor¬
de : Nãc autẽ quando uenit sp̃s scs : congregatierant
fideles in unũ: Non in monte terruit: s intrauit in
domũ: Decaelo quidẽ factus ẽ subito sonus : quasi ferre¬
tur flatus uehemens: Sonuit : & nullus ex pauit : Audis¬
ti sonũ: uide &ignẽ: quia & in monte utrũq erat. & ignis
&sonus : S illic &iam fumus : hic ignis serenus : Hisȩ

Expanded text:
hoc mundo ad Patrem . Celebratur ergo Pascha, resurgit hoc mundo ad Patrem . Celebratur ergo Pascha, resurgit Dominus, facit transitum a morte ad vitam, quod est Pascha; et numerantur quinquaginta dies, et venit Spiritus Sed videte ibi quomodo, et hic quomodo. Ibi plebs longe stabat, timor erat, amor non erat. Nam usque adeo timuerunt, ut dad nos loquatur Dominsicut scriptum est, Deus in Sina in igne; sed plebem longe stantem territans, et digito suo scribens in lapide , non in corde. Huc autem quando venit Spiritus sanctus, congregati erant fideles in unum: nec in monte terruit, sed intravit in domum. De coelo quidem factus est subito sonus, quasi ferretur flatus vehemens: sonuit, sed nullus expavit. Audisti sonum, vide et ignem; quia et in monte utrumque erat, et ignis et sonitus; sed illic etiam fumus, hic vero ignis serenus. Visae
Abbreviated transcription (Latin):
dierunt: excusauerunt se ne fier& uerbũ: Non
enĩ postabant qđ dicebatur: & sibestia tetigerit
montẽ. lapidabitur: Etita terribile erat qđ
uidebatur: Moyses dix̃ : Exterritus sũ. & tremi¬
uid&e distantia: Concordiã legis. distantiã
plebis: Celebrabatur pascha inu&eripopulo.
sicut nostis: occisione. cũ azimis Ubioccisio ouis.
sine u&us tate sermenti: Unde nobis apłs dicit.
Expurgate u&us fermentũ : ut sitis noua conspar¬
sio sicut estis azimi : Pascha enĩ nr̃m. immo¬
latus ẽ xp̃s: Celebratũ ẽ ergo pascha in illoue¬
tere populo : Nondũ inluce fulgente : sed inumbra sig¬
nficate celebratũ ẽ: Et post quinquaginta. acelebratione
paschȩ : sicut cõputans inueni& qui uoluerit : datur lex
inmonte syna scripta digito dĩ : Uenit uerũ pascha:
immolatur xp̃s : transitũ facit amorte ad marta : Transi¬
tus eni interp̃tatur ebraice pascha : quod ex pressit euan¬
gelista dicens: Cũ autẽ ueneret hora : ut transir& ih̃s de

Expanded text:
t, excusaverunt se, ne eis fieret verbum. Non enim portabant quod dicebatur: Et si bestia tetigerit montem, lapidabitur. Et ita terribile erat quod videbatur. Moyses dixit: Exterritus sum, et tremevidete distantiam; concordiam Legis, distantiam plebis. Celebratur Pascha in veteri populo, sicut nostis occisione agni cum azymis: ubi occisio ovis sine vetustate fermenti. Unde nobis Apostolus dicit: Expurgate vetus fermentum, ut sitis nova conspersio, sicut estis azymi: Pascha enim nostrum immolatus est Christus . Celebratum est ergo Pascha in illo veteri populo, nondum in luce fulgente, sed in umbra significante celebratum est: et post quinquaginta dies a celebratione Paschae, sicut computans inveniet qui voluerit, datur Lex in monte Sina, scripta digito Dei. Venit verum Pascha, immolatur Christus: transitum facit a morte ad vitam. Transitus enim interpretatur hebraice Pascha: quod expressit evangelista dicens, Cum autem veniret hora ut transiret Jesus de
Abbreviated transcription (Latin):
domo magna constitutis. sensum eypriani secutus sum
Qui hec accipit inbonis. in malis aut̃ lignea & fictilia. Ad
illa referens quod dictum ẽ. Alia quidẽ in honorẽ. Ad hȩc
aũ quod dictumẽ. Alia uero incontumeliã. Sed magis ap
liam. Non utiq sola lignea & fictilia: Sultas autem¬

Expanded text:
domo magna constitutis , sensum Cypriani secutus sum, domo magna constitutis , sensum Cypriani secutus sum, qui haec accepit in bonis; in malis autem lignea et fictilia : ad illa referens quod dictum est, Alia quidem in honorem; ad haec autem quod dictum est, Alia vero in contumeliam . Sed magis appliam, non utique sola lignea et fictilia. Hoc opu
Abbreviated transcription (Latin):
etiã ipse dignetur in nob Iste ẽ locus sc̃s dñi. quod ple¬
riq homines quȩr̃. ut habeant ubi orantes exaudiantur.
Sint ergo ipsi quod querunt. Et quȩ dicunt. in cordib suis. id.ẽ.
intalib cubilib suis compungantur. Habitantes unius modi in¬
domo. ut adño magnȩ domus habitentur & apud se ipsos ex¬
audiantur Est enim domus magna . In qua non solũ aurea
uasa s̃ & argentea. sed & lignea & fictilia: Et alia quidem
S in honorem. alia in contumeliam : Siqui aũ mundaueriN
se ipsos auasis contumeliȩ: erunt unius modi indomo. & lo¬
cus sc̃s dñi: Nam sicut in magni hominis domo. non inqua¬
licumq loco eius. requiescit dñs eius. sed in aliquo utiq se¬
cretiore. & honoratiore loco. sic ds̃ non in omnib qui in
domo rius s̃ habitat. non enĩ habitat inuasis c̃tumeliae.
Sed locus sc̃s fius s̃. quos habitare facit unius modi. uel

Expanded text:
etiam ipse dignetur in nobis. Iste est locus sanctus Domini, quod pleetiam ipse dignetur in nobis. Iste est locus sanctus Domini, quod plerique homines quaerunt, ut habeant ubi orantes exaudiantur. Sint ipsi ergo quod quaerunt; et quae dicunt in cordibus suis, id est in talibus cubilibus suis, compungantur , habitantes unius modi indomo, ut a Domino magnae domus inhabitentur, et apud seipsos exaudiantur. Est enim domus magna, in qua non solum aurea vasa sunt et argentea, sed et lignea et fictilia; et alia quidem sunt in honorem, alia in contumeliam: si qui autem mundaverint semetipsos a vasis contumeliae , erunt unius modi in domo, et locus sanctus Domini. Nam sicut in magna hominis domo, non in qualicumque loco ejus requiescit dominus ejus, sed in aliquo utique secretiore et honoratiore loco: sic Deus non in omnibus qui in domo ejus sunt habitat non enim habitat in vasis contumeliae; sed locus sanctus ejus sunt quos habitare facit unius modi, vel
Abbreviated transcription (Latin):
uerint. siue non nouerint: Alios aũ ita dici ẽẽ indomo. vt
non ꝑtineant ad compagem domus. nec ad societatẽ fructife¬
rȩ pacificȩq iuftitiȩ : Sicut eẽ palex dicitur infrumentis.
Nam & istos. indomo eẽ negare non possumus : Dicente apło.
in magna aut̃ domo. ñ solum aurea uasa s̃ vel argentea. sed
& lignea & fictilia: Et alia quidem s̃ in honorẽ. alia uero
In contumeliã. Ex hoc numero Innumerabili . ñ solũ turba
intus p̃mens. corpaucorum intantȩ multitudinis cõpara¬
tione scorum : Sed etiã disruptis retib. hereses & scismata
existunt. In eis qui magis lam extra domũ quã in domo cẽ
dicendi s̃. Dequib dicitur. Ex nob̾ exierunt. sed ñ erant
exnob̵. Separatiores enim s̃ . lam etiã corporalit̃ segregati
quam illi qui interius carnalit̃ & animalit̃ uiuunt. & spi¬
us unius modi habitantes indomo. mereamur vt habitare

Expanded text:
uerint siue non nouerint. alios autem ita dico esse in domo, ut uerint siue non nouerint. alios autem ita dico esse in domo, ut non pertineant ad conpagem domus nec ad societatem fructiferae pacificaeque iustitiae, sed sicut esse palea dicitur in frumentis. nam et istos in domo esse negare non possumus dicente apostolo: in magna autem domo non solum aurea uasa sunt uel argentea, sed et lignea et fictilia. et alia quidem sunt in honorem, alia uero in contumeliam. ex hoc numero innumerabili non solum turba intus premens cor paucorum in tantae multitudinis conparatione sanctorum, sed etiam dirruptis retibus haereses et schismata existunt in eis, qui magis iam ex domo quam in domo esse dicendi sunt, de quibus dicitur: ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis. separatiores enim sunt iam etiam corporaliter segregati quam illi, qui interius carnaliter et animaliter uiuunt et spius unius modi habitantes in domo, mereamur ut habitare
Abbreviated transcription (Latin):
contempserit. sit tibi inquit tamquã ethnicus & publicanꝰ:
De hac domo dicitur. Dñe dilexi decorẽ domus tuȩ. &
locũ habitationis gloriȩ tuȩ. & qui habitare facit una¬
mnes indomo. Et iocundatus sum in his quȩ dixer̃ mihi.
Indomum dñi ibimus. Et beati qui habitant indomo tua
in sȩcula scłorum laudabunt te. Et innumerabilia talia
Haec domus etiã triticum dicitur. siue tricenũ. siue sexa¬
genũ. siue centenum fructũ afferens. cũ tolerantia: Hȩc
domus ẽ inuasis aureis & argenteis. & lapidib: p̃tiosis. & ligns
imputribilib: huic domui dicitur. sufferentes inuicẽ indile¬
ctione : Studentes seruare unitatẽ sp̃s. Inuinculo pacis. Et tẽ¬
plum enim dĩ scm ẽ. quod estis uos. Hȩc quippe ẽ inbonis fi¬
delib & scĩs dĩ seruis. ubiq disꝑsis. & spitali unitate deuin¬
ctis. In eadem communione sacramentorum. siue se facie no¬

Expanded text:
contemserit, sit tibi, sicut ethnicus et publicanus. contemserit, sit tibi, sicut ethnicus et publicanus. De hac domo dicitur: Domine, dilexi decorem domus tuae, et locum habitationis gloriae tuae, et: qui habitare facit unanimes in domo, et: iucundatus sum in his qui dixerunt mihi: in domum domini ibimus, et: beati qui inhabitant in domo tua; in saecula saeculorum laudabunt te, et innumerabilia talia. haec domus etiam triticum dicitur siue tricenum siue sexagenum siue centenum fructum adferens cura tolerantia. haec domus est in uasis aureis et argenteis et lapidibus pretiosis et lignis inputribilibus. huic domui dicitur: sufferentes inuicem in dilectione, studentes seruare unitatem spiritus in uinculo pacis, et: templum enim dei sanctum est, quod estis uos. haec est quippe in bonis fidelibus et sanctis dei seruis ubique dispersis et spiritali unitate deuinctis in eadem communione sacramentorum, siue se facie no
Abbreviated transcription (Latin):
uasa lignea. diuini ardoris incendio c̃crementur & ficti¬
lia ab eo cui data ẽ ferrea uirga fragantur : ic igitur ar¬
guens cyprianus. eos qui tamquam malorũ consortiũ deui¬
tantes. se ab unitate disruperant: ostendit magnã domũ
quã dixit apł̃s. vbi eent non solũ aurea uasa & argentea
sed & lignea & fictilia: ñ se intellexisse. nisi ecłam. Ubi eẽx
boni & mali. Donec infine sicut area uentilata purgetur:
Quod si ita ẽ. In ipsa ecła id est in ipsa domomagna. erant
uasa incontumeliam. quorũ sermo ut cancer serpebat
Omnib: consideratis. puto me non temere dicere. alios Ita
eẽ in domo dĩ. ut ipsi etiã sint eadẽ domus dĩ. Quȩ dicitur
ȩdificari supͣ petram : Quȩ unica columba appellatur. Quȩ
sponsa pulchra. sine macula &ruga. & ortus c̃cdusus. fons
signatus. puteus aquȩ uiuȩ. para dysus cum fructu pomoꝵ
Quȩ domus etiã claues accepit. ac potestatẽ soluendi &
ligandi: Hanc domum. siquis corripientẽ corrigentẽq

Expanded text:
uasa lignea diuini ardoris incendio concrementur et fictilia ab eo cui data est ferrea uirga frangantur. sic igitur arguens Cyprianus eos, qui tamquam malorum consortium deuitantes se ab unitate dirruperant, ostendit magnam domum quam dixit apostolus, ubi essent non solum aurea uasa et argentea, sed et lignea et fictilia, non se intellexisse nisi ecclesiam, ubi essent boni et mali, donec in fine sicut area uentilata purgetur. quod si ita est, in ipsa ecclesia, id est in ipsa domo magna erant uasa in contumeliam, quorum sermo ut cancer serpebatOmnibus consideratis puto me non temere dicere, alios ita esse in domo Dei, ut ipsi etiam sint eadem domus Dei, quae dicitur aedificari super petram, quae unica columba appellatur, quae sponsa pulchra sine macula et ruga, et hortus conclusus, fons signatus, puteus aquae vivae, paradisus cum fructu pomorum; quae domus etiam claves accepit, ac potestatem solvendi et ligandi. Hanc domum si quis corripientem corrigentemque
Abbreviated transcription (Latin):
correptioni. nec studere certamini: Multi enim homines
cum a somno excitantur. litigare uolunt. aut rursus
dormire cum litigarȩ ꝓhibentur. Paxigitur & dilectio
communis periculi cogitatione. incorde seruentur. Mo¬
dus aũ sermonis. siue acrius. siue blandius ꝓferatur. sicut
salus eius quem corrigis uidetur postulare. moderandus ẽ
omnes. docibilem. patientem: & nequisquam ex eo put&
cessandum sibi eẽ a correptione erroris alterius. uide
quid adiungat. in modestia Inquit corripientẽ diuersa
sentientes: Quomodo inmodestia: quo modo corripien¬
tem : Nisi cum lenitatem Incorde retinemus. & aliquam medica¬
menti acrimoniam. uerbo correptionis asꝑgimus. Neqñ¬

Expanded text:
correptioni, nec studere certamini. Multi enim homines cum a somno excitantur, litigare volunt; aut rursus dormire, cum litigare prohibentur. Pax igitur et dilectio, communis periculi cogitatione, in corde serventur: modus autem sermonis, sive acrius, sive blandius proferatur, sicut salus ejus quem corrigis postulare videtur, moderandus estomnes, docibilem, patientem. Et ne quisquam ex eo putet cessandum sibi esse a correptione erroris alterius, vide quid adjungat: In modestia, inquit, corripientem diversa sentientes . Quomodo in modestia, quomodo corripietem, nisi cum lenitatem corde retinemus, et aliquam medicamenti acrimoniam verbo correptionis aspergimus? Ne
Abbreviated transcription (Latin):
ripientem eos qui resistunt. Mundo & simplici oculo opus
ẽ. ut inueniatur uia sapientiȩ : Cui tantȩ malorum & ꝑuer¬
sorum hominum deceptiones. erroresq obstrepunt: Quos
omnes euadere. hoc ẽ uenire adcertissimam pacem. & immo¬
bilem stabilitatẽ sapientiȩ: Nehement̃ enim metuendum e.
nestudio altercandi & contendendi quisq: non uideat. qđ
a paucis uideri potest. Vt paruus sit strepidus contradicen¬
tium. nisi etiam sibi ipsi obstrepant: Quo ꝑtin& etiã illud¬

Expanded text:
itigare, quia mundo et simplici oculo opus est, ut inveniatur via sapientiae, cui tantae malorum et perversorum hominum deceptiones et errores obstrepunt, quos omnes evadere convenit, hoc est venire ad certissimam pacem et immobilem stabilitatem sapientiae. Vehementer enim metuendum est, ne studio altercandi vel contendendi quisque non videat quod a paucis videri potest, ut parvus sit strepitus contradicentium, nisi et sibiipsi obstrepant. Recte ergo d
Abbreviated transcription (Latin):
magis quam dĩ. Haec enim atq huius mõdi uitia. siue uni
homini accidant omnia. siue his alia. illis alia dominentur :
ex illa radice quod am modo pullulant. cum sint homines
se ipsos amantes. Quod uitium maxime cauendum. eis. qui
pascunt oues xx̃i. ne sua quȩrant non quȩ inu xẽi. Et̃ in usus
cupiditatum suarum conferant: ꝓquib sanguis fusus ẽ
xx̃ĩ. Cuius amor in eo qui pascit oues cius. Intam magnum

Expanded text:
magis quam Dei. Haec enim atque hujusmodi vitia, sive uni magis quam Dei. Haec enim atque hujusmodi vitia, sive uni homini accidant omnia, sive his alia, illis alia dominentur, ex illa radice quodammodo pullulant, cum sunt homines seipsos amantes. Quod vitium maxime cavendum est eis qui pascunt oves Christi, ne sua quaerant, non quae Jesu Christi; et in usus cupiditatum suarum conferant, pro quibus sanguis fusus est Christi. Cujus amor in eo qui pascit oves ejus, in tam magnum
Abbreviated transcription (Latin):
eis dominari. sicut elati. Uel gloriari dehonorib quos
ab eis sumunt. sicut suꝑbi. Uel intantum ꝓgredi. ut etiã
hereses faciant . sicut blasphemi Nec cedant scĩs patrib sic̃
parentib nonoboedientes. Et cis qui illos corrigere uoluN
quia perire nolunt. mala ꝓbonis reddant. sicut ingrati
Interficiant animas : suas & alienas. sicut scelesti. Materna
edẽ uiscera dissipent. sicut inreligiosi. Non compatiant᷑
infirmis sicut sine affectione. Famam scõrum maculare
conentur. sicut detractores: Cupiditates pessimas ñ refre¬
nent. sicut incontinentes: Exerceant lites. sicut immites
N esciant subuenire . sicut sine benignitate Indicent in imi¬
cis piorum quȩ occultanda cognouerint. sicut ꝓditores
tione. sicut ꝓcaces: Non intelligant neq quȩ loquun¬
tur neq de quib affirmant. sicut cȩcati. Lactitias carnales
spiritalib gaudus anteponant. sicut uoluptatum amatores

Expanded text:
eis dominari, sicut elati; vel gloriari de honoribus quos eis dominari, sicut elati; vel gloriari de honoribus quos ab eis sumunt, sicut superbi; vel in tantum progredi ut etiam haereses faciant, sicut blasphemi: nec cedant sanctis patribus, sicut parentibus non obedientes; et eis qui illos corrigere volunt quia perire nolunt, mala pro bonis reddant, sicut ingrati: interficiant animas et suas et alienas, sicut scelesti; materna Ecclesiae viscera dissipent, sicut irreligiosi; non compatiantur infirmis, sicut sine affectione; famam sanctorum maculare conentur, sicut detractores; cupiditates pessimas non refrenent, sicut incontinentes; exerceant lites, sicut immites; nesciant subvenire, sicut sine benignitate; indicent inimicis piorum quae occultanda cognoverint, sicut proditores;turbent, sicut procaces; non intelligant neque quae loquuntur, neque de quibus affirmant , sicut caecati; laetitias carnales spiritualibus gaudiis anteponant, sic ut voluptatum amatores
Abbreviated transcription (Latin):
tes. Merito dicitur petro Diligis me : Et respondet.
amo te. eiꝙ refertur. pasce agnos meos. Et hoc iterum.
hoc tertio. Ibi etiam demonstratur. Unum atq idem eẽ
amorem & dilectionem. Nam etiam dñs nouissime ñ ait
diligis me. sed amas me. Nonergo nos sed ipsum amemꝰ.
& in pascendis ouib eius ea quȩ s̃ eius. non ea quȩ s̃ n r̃a
quȩramus : Nescio quo enim in explicabili modo. quisquis se¬
ipsum non dm̃ amat. non seamat. Et quisquis dm̃ non se ipsũ
amat. ipse se amat. Qui enim non potest uiuere dese. morit᷑
utiq: amando se. Non ergo seamat . qui neuiuat se amat.
Cum uero ille diligitur dequo uiuitur . ñ se diligendo magis
diligit. qui ꝓpterea se non diligit. ut eum diligat dequo ui¬
uit : Non sint ergo seipsos amantes qui pascunt oues xẽi.
ne tam quã suas. non tamquam ipsius pascant eas. & uelint
ex illis sua lucra conquirere. sicut amatores pecuniȩ. Uel

Expanded text:
tes. Merito dicitur Petro, Diligis me? et respondet, tes. Merito dicitur Petro, Diligis me? et respondet, Amo te; eique refertur, Pasce agnos meos: et hoc iterum, hoc tertio. Ubi etiam demonstratur unum atque idem esse amorem et dilectionem: nam etiam Dominus novissime non ait, Diligis me; sed, Amas me? Non ergo nos, sed ipsum amemus; et in pascendis ovibus ejus ea quae sunt ejus, non ea quae sunt nostra quaeramus. Nescio quo enim inexplicabili modo, quisquis seipsum, non Deum amat, non se amat; et quisquis Deum, non seipsum amat, ipse se amat. Qui enim non potest vivere de se, moritur utique amando se: non ergo se amat, qui ne vivat se amat. Cum vero ille diligitur de quo vivitur, non se diligendo magis diligit, qui propterea non se diligit, ut eum diligat de quo vivit. Non sint ergo seipsos amantes qui pascunt oves Christi, ne tanquam suas, sed tanquam ipsius eas pascant; et velint ex illis sua lucra conquirere, sicut amatores pecuniae; vel
Abbreviated transcription (Latin):
sos amantes. cupidi. elati. suꝑbi. blas phemi. parentib ñ¬
oboedientes. Ingrati. scelesti. sine affectione. sine pace. cri¬
minatores. In continentes. Immites. sine benignitate. ꝓdito¬
res: ꝓterui. tumidi. voluptatum amatores magis quam dĩ
ui hoc animo pascunt oues xp̃i. ut suas uelint eẽ ñ xp̃i. se c̃¬
uincuntur amare non xr̃m. uel gloriandi . vel dominandi.
vel ad quirendi cupiditate. non oboediendi & subuenien¬
di & dõ placendi caritate: Contra hos uigilat. totiens in¬
culcata ista uox xx̃i. quos apls gemit sua quȩrere. nonquȩ
quam si diceretur. sime diligis nonte. pascere te cogita
oues meas. non tuas . Et sicut meas pasce. non sicut tuas : glo¬
riam meam in eis quȩre. nontuã. Dominium meum nontuũ.
lucra mea non tua Nesis in eorum societate. qui ꝑtinent
adtempora periculosa. se ipsos amantes. & cȩtera quȩ huic
malorum initio conectuntur: Haec enim omnia mala. ab
eo uelut fonte manant. quod primum posuit. se ipsos aman¬

Expanded text:
arentibus inobedientes, ingrati, scelesti, sine affectione, sine pace, criminatores, incontinentes, immites, sine benignitate, proditores, protervi, tumidi, voluptatum amatores magis quam Dei: ui hoc animo pascunt oves Christi, ut suas velint esse, non Christi, se convincuntur amare, non Christum, vel gloriandi, vel dominandi, vel acquirendi cupiditate, non obediendi et subveniendi et Deo placendi charitate. Contra hoc ergo vigilat toties inculcata ista vox Christi, quos Apostolus gemit sua quaerere, non quae quam si diceretur: Si me diligis, non te, pascere te, cogita oves meas; et sicut meas pasce, non sicut tuas; gloriam meam in eis quaere, non tuam; Dominum meum, non tuum; lucra mea, non tua; ne sis in eorum societate qui pertinent ad tempora periculosa, seipsos amantes, et caetera quae huic malorum initio connectuntur . Quoeo velut fonte manant, quod primum posuit, seipsos aman
Abbreviated transcription (Latin):
us uoluntatem. Correptionis utilitas. quȩ nunc maior.
& tunc ẽ salubris. quando suꝑnus medicus respicit. Non
enim aliquid ꝓficit. nisi cum facit. ut peccati sui quemq
poeniteat. Et quis hoc dat . nisi qui respexit apłm petrũ
negantẽ. & fecit flentem: Unde & paulus apł̃s. postea quã
dixit. cum modestia corripiendos eẽ diuersa sentientes.
ꝓtinus addidit. Nequando d& eis ds̃ poenitentiã ad cog¬
noscendam ueritatẽ. & resipiscant dediaboli laqueis
psa poenitentia. quando digna causa ẽ. scđm morẽ ecłae
cur agatur. plerumq in firmitate nonagitur. Quia &pu¬
dor. timor ẽ displicendi. dum plus delectat hominium
ex istimatio. quam iustitia qua se quisq humiliat poeni¬
tendo. Unde non solum cum agitur poenitentia. uerum
Et ut petrus amare fler&. p̃misit euangelista. & ait

Expanded text:
us voluntatem. Correptionis utilitas, quae nunc est major, et tunc est salubris, quando supernus medicus respicit. Non enim aliquid proficit, nisi cum facit ut peccati sui quemque poeniteat. Et quis hoc dat, nisi qui respexit apostolum Petrum negantem, et fecit flentem ? Unde et apostolus Paulus posteaquam dixit, cum modestia corripiendos esse diversa sentientes, protinus addidit, Ne quando det eis Deus poenitentiam ad cognoscendam veritatem, et resipiscant de diaboli laqueis psa poenitentia, quando digna causa est secundum morem Ecclesiae cur agatur, plerumque infirmitate non agitur; quia et pudor timor est displicendi, dum plus delectat hominum existimatio, quam justitia qua se quisque humiliat poenitendo. Unde non solum cum agitur poenitentia, verum . Et ut Petrus amare fleret, praemisit evangelista, et ait:
Abbreviated transcription (Latin):
telligere deberemus ꝑtinentes ad ciuitatẽ babi loniã. quȩ
hab& damnari cum diabolo : Tam̃ fidem quorundã dixit
Et quasi diceretur ei. & quis potest eis resiftere : Subiecit
culum hoc. Quod signaculum hab& firmum fundamentum :¬

Expanded text:
telligere deberemus pertinentes ad civitatem Babyloniam, quae habet damnari cum diabolo: tamen «fidem quorumdam» dixit. Et quasi diceretur ei, Et quis eis potest resistere? subjecit culum hoc.» Quod signaculum habet firmum fundamentum? «
Abbreviated transcription (Latin):
do impleretur Inmente: Rep̃hendit eos apłs. Cur eos re¬
p̃hendit : Nonne hoc docebant. quod dñs loquebatur:
Venit hora & nunc ẽ. quando mortui audient uocẽ filii dĩ.
& qui audierint. uiuent. Sed deuita mentium loquor
ad huc. ait tibi iñc. Nondum loquor deuita corporum.
sed loquor deuita uitȩ corporum. Id est deanimarũ. in
quib: uita ẽ corporum. Nam scio eẽ corpora in monu¬
mentis lacentia: Scio &corpora ur̃a in monumentis fu¬
tura. Nondum deilla resurrectione loquor:: De ista.
loquor. In ista resurgite. ne ad poenã in illa resurgatis
Cum ergo ipsi menti loquor. audiat. id est oboediat &
uiuat. Noli itaq dñe. tacere deresurrectione carnis
Ne non eam credant homines. & remaneamus nos argumento¬
nunc ẽ. Ergo horam quandam uult insinuare. Infine sȩculi
Hora nunc ẽ. ut resurgant mortui. Hoc erit infine scłi. Ut re¬
surgant mortui. Sed resurgant nunc inmente. tunc incarne

Expanded text:
do impleretur in mente. Reprehendit eos Apostolus. Cur eos redo impleretur in mente. Reprehendit eos Apostolus. Cur eos reprehendit? Nonne hoc dicebant quod modo Dominus loquebatur, Venit hora, et nunc est, quando mortui audient vocem Filii Dei; et qui audierint, vivent? Sed de vita mentium loquor adhuc, ait tibi Jesus: nondum loquor de vita corporum; sed loquor de vita vitae corporum, id est, de animarum, in quibus est vita corporum: nam scio esse corpora in monumentis jacentia, scio et corpora vestra in monumentis futura; nondum de illa resurrectione loquor: de ista loquor, in ista resurgite, ne ad poenam in illa resurgatisCum ergo ipsi menti loquor, audiat, id est obediat, et vivat. 15. Noli itaque, Domine, tacere de resurrectione carnis; ne non eam credant homines, et remaneamus nos argumentatonunc est: ergo horam quamdam vult insinuare in fine saeculi. Hora nunc est ut resurgant mortui, hora erit in fine saeculi ut resurgant mortui: sed resurgant nunc in mente, tunc in carne;
Abbreviated transcription (Latin):
me facere uis : Si non facis. exdeteriore meliorẽ. quare
mihi loqueris : Si non facis exiniquo iustũ. quare m h
loqueris : Si aũ facis ex iniquo iustũ. ex impio pium
exstulto sapientẽ. fateris resurgere animam meã. si tibi
optemperauero. si tibi credidero. Uolentes ergo credisibi.¬
omnes qui infatuerunt alicuius &iam falsȩ religionis sectã.
negare istã resurrectionẽ mentiũ non potuer̃. Om̃s deilla
consenserunt. Sed multi. carnis resurrectionẽ negauer̃
Dixerunt. in fide lam factũ eẽ resurrectionẽ. Talib re¬
siftit apłs dicens. Ex quib ẽ hemineus & philetus. qui cir¬
ca ueritatẽ aberrauerunt. dicentes. resurrectionẽ lam
factam eẽ. & fidem quorundam sub uertunt. Iã factum
ẽẽ resurrectionẽ dicebant. sed eo modo ut alia sperare¬
tur. Et rep̃ hendebant homines qui sperabant resurrecti¬
onem carnis. uelut iam resurrectio quã ꝓmiserat. creden¬

Expanded text:
me facere vis! Si non facis ex deteriore meliorem, quare me facere vis! Si non facis ex deteriore meliorem, quare mihi loqueris? Si non facis ex iniquo justum, quare mihi loqueris? Si autem facis ex iniquo justum, ex impio pium, ex stulto sapientem, fateris resurgere animam meam, si tibi obtemperavero, si tibi credidero. omnes qui instituerunt alicujus etiam falsae religionis sectam, negare istam mentium resurrectionem non potuerunt; omnes de illa consenserunt: sed multi carnis resurrectionem negaverunt; dixerunt in fide jam factam esse resurrectionem. Talibus resistit Apostolus, dicens: Ex quibus est Hymenaeus et Philetus, qui circa veritatem aberraverunt, dicentes resurrectionem jam factam esse, et fidem quorumdam subvertunt . Jam factam esse resurrectionem dicebant, sed eo modo ut alia non speraretur: et reprehendebant homines qui sperabant resurrectionem carnis, velut jam resurrectio quae promissa erat, creden
Abbreviated transcription (Latin):
Quemad modum dictũ ẽ dedño dõ nr̃o: si ñ credimus. ille
fidelis ꝑman&. negare se ipsum non potest. De omi po¬
tente dictum ẽ. non potest: Sicut ergo quod dñs negare se¬
ipsum ñ potest. laus ẽ uoluntatis diuinȩ. Ita quod illi ñ pote¬
& in aniloquia deuiã. Multũ enĩ ꝓficient ad impietatẽ. & ser¬
mo eorum ut cancer serpit Cũ sint interse duo ista con¬
traria. ꝓficere &deficere . usitatius ꝓfectus inbono accipia¬
tur. defectus in malo. Quando ñ ad ditur ł sub intellegitur.
inquit᷑ ꝓficiatur . ł deficiatur . Cum uero additur. potest &
malũ ꝓficere. bonumq deficere. A ꝑte quippe dixit apłs
fectus abono inmalũ. malus ẽ. Amalo inbonum. bonus ẽ
Hono quippe defectu dictũ ẽ. desiderat & deficit anima
quȩ se aliquã religionẽ hominib: inserere p̃sumpserunt.
non negauer̃ istam mentiũ resurrectionẽ. ne diceretur
eis. Si non resurgit anima. quare mihi loqueris : quid in

Expanded text:
dictum est de Domino Deo nostro, Si non credimus, ille fidelis permanet, negare seipsum non potest . De omnipotente dictum est, non potest. Sicut ergo quod Dominus negare seipsum non potest, laus est voluntatis divinae; ita quod illi non pote inaniloquia deuita: multum enim proficient ad impietatem, et sermo eorum ut cancer serpit. traria, proficere et deficere; usitatius profectus in bono accipitur, defectus in malo, quando non additur vel subintelligitur in quid proficiatur vel deficiatur: cum vero additur, potest et malum esse proficere, bonumque deficere. Aperte quippe dixit Apostfectus a bono in malum malus est, a malo in bonum bonus est. Bono quippe defectu dictum est, «Desiderat et deficit anima quae se aliquam religionem hominibus inserere praesumpserunt, non negaverunt istam mentium resurrectionem, ne diceretur eis: Si non resurgit anima, quare mihi loqueris? Quid in
Abbreviated transcription (Latin):
scrihebat dicens. Memor esto xẽm im resurrexisse a
mortius. ex semine đđ. scđm euangeliũ meũ. satis appar&¬
quem admodum xẽm. filium hominis credere debeamus
Qui filius dĩ ꝑquem facti sumus. etiã filius hominis ꝑ assumptio¬
nẽ carnis factus ẽ. ut morerctur ꝓpt̃ delicta nr̃a. & resur¬
ger& ꝓpt̃ iustificationẽ nrãm. Ideoq utrumq sedicit. & fi
liũ dĩ. & filium hominis Et repulit tabernaculum lo¬
Fhec p̃clari meriti nomina. quid aliud quã uniuersũ popu¬
lũ illum. vetusta cupiditate Adño. terrena p̃mia requi¬
rentẽ. repulsũ & rȩꝓbatũ intellegimus: Electã autẽ
tribũ iuda. non ꝓmeritis ipsius iudȩ. longe quippe ma¬
iora s̃ merita ioseph. sed ꝑ tribũ iuda. quõ inde extitat
xx̃c scđm carnem. nouũ populũ xẽi. illi populo ueteri
p̃latũ. scriptura testatur . aperiente dño in parabolis

Expanded text:
scribat dicens: memor esto Christum Iesum resurrexisse a scribat dicens: memor esto Christum Iesum resurrexisse a mortuquemadmodum Christum filium hominis credere debeamus, qui Filius Dei per quem facti sumus, etiam filius hominis per assumptionem carnis factus est, ut moreretur propter delicta nostra, et resurgeret propter justificationem nostram . Ideoque utrumque se dicitamen Deus repulit tabernaculum Joec praeclari meriti nomina, quid aliud quam universum populum illum vetusta cupiditate a Domino terrena praemia requirentem, repulsum et reprobatum intelligimus; electam autem tribum Juda, non pro meritis ipsius Judae? Longe quippe majora sunt merita Joseph; sed per tribum Juda, quoniam inde exstititcundum carnem, novum populum Christi illi populo veteri praelatum Scriptura testatur, aperiente Domino in parabolis
Abbreviated transcription (Latin):
tremiscunt. Ipse hoc dixit . qui in eadem epła scripsit
Si fidem habeat aliquis. opera aũ non habeat. numquid po¬
test fides saluare eum: Et apłs paulus discernens ait
Neq cirtum cisio aliquid ual&. neq p̃putium. sed fides quȩ
ꝑdilectionẽ operatur. Discreuimus. distinximus. Im¬
mo distincta inuenimus. distincta legimus. diftincta
ẽẽ didicimus. Quomodo distinguimur fide. sic distin¬
guamur &morib. sic distinguamur operib. Accensi
caritate quam caritatẽ dȩ mones non habebant: Quo
Igne & illi duo inuia ardebant. Cognito enĩ xp̃o & ab
eis discedente. dixerunt apudse. Nonne cor nr̃m erat
ardens inuia. cum a perir& nobis scripturas.¬
ilium hominis xẽm. Ita credamus. sicut apostolica uerita¬
te p̃dicatur. non sicut manicheorũ falsitate confingitur
Cum igitur eũ euangelistȩ adnuntient natũ exfemina. de
domo dauid. hoc ẽ defamilia đđ: Paulusq adtimotheũ

Expanded text:
tremiscunt . Ipse hoc dixit, qui in eadem Epistola scripsit, tremiscunt . Ipse hoc dixit, qui in eadem Epistola scripsit, Si fidem habeat aliquis, opera autem non habeat, numquid potest fides salvare eum ? Et apostolus Paulus discernens, ait: Neque circumcisio aliquid valet, neque praeputium; sed fides quae per dilectionem operatur . Discrevimus, distinximus: imo distinctam invenimus, distinctam legimus, distinctam esse didicimus. Quomodo distinguimur fide; sic distinguamur et moribus, sic distinguamur et operibus, accensi charitate, quam daemones non habebant. Quo igne et illi duo in via ardebant. Cognito enim Christo et ab eis discedente, dixerunt apud se: Nonne cor nostrum erat ardens in via, cum aperiret nobis Scripturasilium hominis Christum ita credamus, sicut apostolica ueritate praedicatur, non sicut Manichaeorum falsitate confingitur. cum igitur eum euangelistae adnuntient natum ei femina de domo Dauid, hoc est de familia Dauid, Paulusque ad Timotheum
Abbreviated transcription (Latin):
mortuis. distinguit nos apaganis. Quȩre apagano utrũ
crucifixus fuerit xp̃c. clamat ualde . vtrum resurrexe¬
rit. negat. Quero aiudȩo utrum crucifixus sit xx̃c.
confitetur crimen parentum suorũ. confitetur crimen.
vbi hab& & partem. Sibit enim quod ei parentes sui
ꝓpinauer̃. sanguis huius suꝑ nos & suꝑ filios nrõs. Sed
quere ab illo utrum resurrexerit amortuis. negabit.
irridebit. accusabit. Diftincti sumus. credimus enim
nos. xp̃m exsemine dauid secundum carnem. resurre¬
xisse amortuis. Num quid hoc dęmones nescierunt.
Aut ita dȩmones non crediderunt. quid & uiderunt.
Adhuc ante quam resurrexiss&. clamabant & dicebant
Scimus qui sis. filius dĩ: Discernebamus nos a paganis.
eredendo xũm resurrexisse. Si aliquid possumus. ademonib
nos discernamus : Ipsa ẽ fides quȩ xp̃ianos adȩmonib dis¬
dis quia unus ẽ d̃s̃. bene facis. & dȩ mones credunt. & con¬

Expanded text:
rrexisse a mortuis, distinguit nos a Paganis. Quaere a Pagano, utrum rrexisse a mortuis, distinguit nos a Paganis. Quaere a Pagano, utrum crucifixus fuerit Christus: clamat, Valde. Utrum resurrexerit: negat. Quaere a Judaeo, utrum crucifixus sit Christus: confitetur crimen parentum suorum; confitetur crimen, ubi habet et partem. Bibit enim quod ei parentes sui propinaverunt: Sanguis ejus super nos, et super filios nostros . Sed quaere ab illo, utrum resurrexerit a mortuis: negabit, irridebit, accusabit. Distincti sumus. Credimus enim nos Christum ex semine David secundum carnem resurrexisse a mortuis. Numquid hoc daemones nescierunt, aut ista daemones non crediderunt, quae et viderunt? Adhuc antequam resurrexisset, clamabant et dicebant: Scimus qui sis, Filius Dei. Discernebamus nos a Paganis, credendo Christum resurrexisse: si aliquid possumus, a daemonibus nos discernamus. Quid edis quia unus est Deus: bene facis. Et daemones credunt, et con
Abbreviated transcription (Latin):
cebat. non eẽ mendicitatẽ. sed potestatẽ. Propt̃ has igitur
ł occupationes seruorũ dĩ. ł infirmitates corporales. quȩ
omnino deẽẽ non possunt. non solũ ꝑmittit apłs scõrum
indigentiã suppleri abonis fidelib. sed etiã saluberrime
coronabitur nisi uicerit. neq uinc&. nisi certauerit
Quis aũ certat. nisi in imicum habens & temptationi resis
In xp̃m crucifixũ. sed eũ qui die tertio resurrexit. ipsa
ẽ fides quȩ nos diftinguit. Distinguit apaganis. distinguit
a iudȩis. Fides qua credimus. xẽmiũm resurrexisse amor¬
tuis. Apostolus dicit timotheo. Memor esto xẽm ium re¬
surrexisse amortus. ex semine dauid. secundum euangelium
meum. Itemq: ipse apłs: Quia si credideris inquit incorde
suscitauit amortuis. saluus eris . Ipsa ẽ salus. quia quicre
salui eritis Corde retinete. ore ꝓferte . quia xp̃c resur¬
rexit amortuis. Sed fidem habete xp̃ianorum. ñ dȩmo¬
niorum. Fides ista qua credimus inm̃ resurrexisse A

Expanded text:
itatem, sed potestatem. Propter has igitur uel occupationes seruorum dei uel infirmitates corporales, quae omnino deesse non possunt, non solum permittit apostolus sanctorum indigentias suppleri a bonis fidelibus, sed etiam saluberrime coronabitur nisi qui uicerit, nec uincet nisi qui certauerit. Quis autem certat, nisi qui inimicum habens temptationi resisin Christum crucifixum; sed eum qui die tertio resurrexit. Ipsa est fides quae nos distinguit ab eis, distinguit a Paganis, distinguit a Judaeis; fides qua credimus Christum resurrexisse a mortuis. Apostolus dicit Timotheo: Memor esto Christum Jesum resurrexisse a mortuis, ex semine David, secundum evangelium meum . Itemque ipse Apostolus: Quia si credideris in corde tuo, isuscitavit a mortuis, salvus eris . Ipsa est salus, de qua hestsalvi eritis. Corde retinete, ore proferte quia Christus resurrexit a mortuis. Sed fidem habete Christianorum, non daemoniorum.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ hymineus & philetus. qui circa ueritatẽ aberrauerunt. di¬
centes resurrectionẽ lam factã eẽ. & fidem quorundam sub¬
uerterunt: Idem apłs eos arguens detestatur . qui tam̃ dicit
nos resurrexisse cum xẽo. Vnde: Nisi quia hoc ꝑfidem
& spem & dilectionem. factũ eẽ dicit In nobis. secundũ pri¬
mitias sp̃s. Sed quia spes quȩ uidetur non ẽ spes. & ideo
si quod non uidemus speramus. ꝑpatientiam expectamus.
restat utiq redemptio corporis nr̃i. quam expectantes. In
nobis m& ipsis ingemiscimus. Vnde ẽ & illud. Spe gauden¬
tes. Intribulatione patientes . Sed firmum fundamentum¬

Expanded text:
 qui circa veritatem aberraverunt, di qui circa veritatem aberraverunt, dicentes resurrectionem jam factam esse, et fidem quorumdam subverterunt . Idem apostolus eos arguens detestatur, qui tamen dicit nos resurrexisse cum Christo. Unde, nisi quia hoc per fidem, et spem, et dilectionem factum esse dicit in nobis, secundum primitias Spiritus? Sed quia spes quae videtur non est spes, et ideo si quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus; restat utique redemptio corporis nostri, quam exspectantes in nobismetipsis ingemiscimus. Unde est et illud: Spe gaudentes, in tribulatione patientes . 5. Haec igitu