comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eũ nec ueracit̃ ista dixisse: Nũ quidtam̃ id eo credendus ẽ. quenquãsibi credentu
fallere uoluisse : Deditigit᷑ paruulis non falsa la c̃tea non noxia nutritoria
sc̃a is rabelitarũ exgentib ueniens fidelis inser& oleaster & fier& particeps
pinguedinis olee : Si nons̃ eloqui adĩ sed nesciocuius iste blasphemat pessimide
lis dabat. qui haec tãquãuera p̃dicabat . qui crediuolebat. dolebat miseriis non
ut istũ cãquã pestem atq ostem fideixpĩane uehem̃tissimae detestemur.
quanta ex caecat᷑ & p̃cipitat᷑ am̃tia. utñuideat ipsu saltim thimo teũ cuiputat auctori¬

Expanded text:
er nec veraciter ista dixisse. Numquid tamen ideo credendus est quemquam sibi credentium fallere voluisse? Dedit igitur parvulis parva, non falsa; lactea, non noxia; nutritoria, sancta Israelitarum ex Gentibus veniens fidelis insereretur oleaster, et fieret particeps pinguedinis oleae; si non sunt eloquia Dei, sed nescio cujus, ut iste blasphemat, pessimi dlis dabat, qui haec tanquam vera praedicabat, qui credi volebat, delebat miseros, non ut ipsum tanquam pestem atque hostem fidei christianae vehementissime detestemur, qui tanta excaecatur et praecipitatur amentia, ut non videat ipsum saltem Timotheum, cui putat auctori
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħis m̃dacit̃ apłi p̃ferebant. sicutisteblas p̃hęmat: qui auidelic& in firmi nondũ
poterant solidã capere ueritatem: It anec caecus ignorat. qđ aliud sit nutrire
paruulos aliud decipere credulos aliut alere ut crescant. aliudegereneuiuant:
talia quippeistedicit. ac sentit dedõ legis & ꝓpħarũ acdeipsis omnino litterifũt scđm
eius sententiã quã deillis hab&. quando apłi p̃dicabant credentib legis & ꝓpħarũ
dm̃ &c̃firmabant auctoritatẽ taliũ seripturarũ non lacputandũ uideant᷑ de¬
disse paruiilis seduenenu: qđ deillis quisquis credit desipit. uanesit. insani reergo¬

Expanded text:
is, mendaciter Apostoli proferebant, sicut iste blasphemat, quia videlicet infirmi nondum poterant solidam capere veritatem? Itane caecus ignorat quod aliud sit nutrire parvulos, aliud decipere credulos; aliud alere ut crescant, aliud agere ne vivant? Talia quippe iste dicit ac sentit de Deo Legis et Prophetarum, ac de ipsis omnino Litteris, ut secundum ejus sententiam quam de illis habet, quando Apostoli praedicabant credentibus Legis et Prophetarum Deum, et confirmabant auctoritatem talium Scripturarum, non lac potandum videantur dedisse parvulis, sed venenum. Quod de illis quisquis credit, desipit, vanescit, insanit. 6. Ergo
Abbreviated transcription (Latin):
helitirum. eundẽdm̃ eandẽ legẽ. eosdẽ ꝓpħas testam̃ta eandem p̃di care: quisdeangu¬
lari lapide prior locutus ẽ: non neꝓpħa sp̃ũ dĩ plenus quẽ pestis ille blas phemat :
Ait enim: eccepono insronlapidem angularẽ electũ p̃tiosũ : & qͥcredideritin eũ ñeru¬
besc& : Qd testimoniũ cõmemorauit &apłs p&rus: ñ neprius inpsim ꝑtinente adlit
teras sacras populi prioris dictũ ẽ. Lapidẽ quẽ reꝑbauer̃ haedificantes hic factus est
in caput anguli : Hisenim licteris eruditus populus apłs posuit q̃đ paulo ante cõme¬
moraui ipsosũmo angulare lapide existente exp̃o ihũ : Vnde ipsedñs iud ceo singuib

Expanded text:
elitarum, eumdem Deum, eamdem Legem, eosdem Prophetas, Testamenta eadem praedicare. Quis de anguelitarum, eumdem Deum, eamdem Legem, eosdem Prophetas, Testamenta eadem praedicare. Quis de angulari lapide prior locutus est? Nonne propheta Spiritu Dei plenus, quem pestis ista blasphemat? Ait enim: Ecce pono in Sion lapidem angularem, electum, pretiosum; et qui crediderit in eum, non erubescet . Quod testimonium commeteras sacras populi prioris dictum est: Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli ? His enim Litteris eruditus Paulus apostolus posuit, quod paulo ante commemoravi, ipso summo angulari lapide existe
Abbreviated transcription (Latin):
utriusq: in uno corpore dõꝑcrucẽ int̃ficiens inimiticias insem& ipso: & ueni¬
enseuan gelitauit pacem uobis quieratis longe. & pacem his quiprope.
quia ꝑ ipsũbabemus accessũ ambo in unos puadpatrẽ Igitur non estis
peregrini & inquilini sedestis ciues scõrũ &domesticidĩ suꝑ aedificati
iħu Di catiste blasphemus. quomodo ꝓpedicit inuent̾ israh elites qui
peioriquẽ ad modũ blasphemat demoniseruebant. & longeerant gen¬
tes quae mitiorib demonib: subdite fuerant quomodo dicit alien acuis
fuisse a societateisrł & peregrintestam̃torũ & ꝓmissionis quando erant
spẽ ñ habentes & sinedõ in hocmundo susrł nondĩ & xp̃ipopulus erat.
contraistã tubã clarissimã & excellentissimã ueritacis ꝑ strepitatq
in sultat in sanusdicensin ꝑ sõnis quinq locutũ apłm ut alius exalias
faller& fringendo st̃eẽ. ꝗđ nonerat cõmudeat eumgentib: qui longe fuerant adõ isra¬

Expanded text:
ue in uno corpore Deo, per crucem interficiens inimicitias in semetipso: et veniens evangelizavit pacem vobis qui eratis longe, et pacem his qui prope; quia per ipsum habemus accessum ambo in uno spiritu ad Patrem. Igitur jam non estis peregrini et inquilini: sed estis cives sanctorum et domestici Dei, superaedificati stente Christo Jesu ? Dicat iste blasphemus, quomodo prope dicit inventos Israelitas, qui pejori, quemadmodum blasphemat, daemoni serviebant, et longe erant Gentes, quae mitioribus daemonibus subditae fuerant? Quomodo dicit alienatos fuisse a societate Israel et peregrinos testamentorum et promissionis, quando erant spem non habentes, et sine Deo in hoc mundo, si Israel non Dei populus erat? Contra istam tubam clarissimam et excellentissimam veritatis perstrepitat atque insultat insanus, dicens in personis quinque locutum Apostolum, ut alias ex aliis falleret, fingendo se esse quod non erat: cum videat eum Gentibus quae longe fuerant a Deo Isra
Abbreviated transcription (Latin):
lucri facer& non neitẽdicit ad efesios ꝓpt̃ qđ memores estis quiauos quan¬
dogentes eratis incarne. quidicmini p̃putiũ ab eaquȩdr̃ circũ cisio in car¬
ne manu facta. quieratis illo in tẽpores in exp̃o alienati a sociecate isrł. &
peregrinitestam̃torũ & ꝓmissionis spem ñ habentes sinedõ in hoc mundo

Expanded text:
lucrifaceret? 5. Nonne item dicit ad Ephesios: Propter quod memores estis, quia vos quanlucrifaceret? 5. Nonne item dicit ad Ephesios: Propter quod memores estis, quia vos quando Gentes eratis in carne, qui dicimini praeputium, ab ea quae dicitur circumcisio in carne manu facta; qui eratis illo in tempore sine Christo, alienati a societate Israel, et peregrini testamentorum et promissionis, spem non habentes, et sine Deo in hoc mundo:
Abbreviated transcription (Latin):
om̃is issł uluusfiac sicut scriptũ est ueni& exsion quieripi& & auercit impietates
abiacob & hocillis a mecestamtũ cũ abstulero peccaraeorũqimis longũ est cunc¬
tapcurrere. uł sicut ꝑscripturis apostoliças ubiq sparsas eãinunã faciem con¬
gregare: quidopuserat haec dicere gentib: curei non pocius sinelege factus ẽ. que¬
ad modõ erant illi sinelege : quurnon potius dseorũ laudauit eorũq sacrificia
pdicauit : si c&ista scriptura quã populus isrł accepit. & illa sacragentiũ sicut
istedicit addemonia ꝑtineb ant: q̃ui qđ dm̃ is rł aud& infelixdicere. non solum
demonem uerũ &iã c&eris demonib ẽẽ pei orẽ: Quurergo apłs qui omnib
om̃a non miscđa cõpacientes sicutueritas ostendit. sed astutia fallente sicut
istedesipit factus erat non potius illorũ demonũ quos colebant romani quos
demones putant: istemitiores seruũ seeẽ. confix̃. ut fier& tãquã illi. hacsiceos

Expanded text:
ripiat et avertat impietatem ab Jacob; et hoc illis a me testamentum, cum abstulero peccata eorum . Nimis longum est cuncta percurrere, vel sicut per Scripturas apostolicas ubique sparsa sunt, ea in unam faciem congregare. Quid opus erat haec dicere Gentibus? Cur non potius sine Lege factus est eis, quemadmodum erant illi sine Lege? Cur non potius deos eorum laudavit, eorumque sacrificia praedicavit, si et ista Scriptura quam populus Israel accepit, et illa sacra Gentium, sicut iste dicit, ad daemonia pertinebant? Quid, quod Deum Israel audet infelix dicere, non solum daemonem, verum etiam caeteris daemonibus pejorem? Cur ergo Apostolus, qui omnibus omnia, non misericordia compatiente, sicut veritas ostendit, sed astutia fallente, sicut iste desipit, factus erat, non potius illorum daemonum quos colebant Romani, quos daemones putat iste mitiores, servum se esse confinxit, ut fieret tanquam illi, ac sic eos
Abbreviated transcription (Latin):
Pro indehic faciam huius finẽ utexhis quaedis cutienda restant
Aius inchoetur Nescio ꝗua enĩ : quo enĩ modo it alibri g̃minore¬
sicitur lectoris intentio sicut laborauacoris bospicio lipit
amnunc eadiscutienda s. q̃uaeistȩ denoui testam̃ti libris suffragari
sibi arbitrat᷑ ad uersus ꝓph&ias licteras taquã eas apło xp̃i suasen¬
tentia condẽpnauerint: qđ ergoꝓfanas & aniles fabulas & gene¬
alogias infinitas appellasse apł mexistim& diuina elo quia legus
& ꝓpharũ quia dix̃ ꝓfanas & aniles fabulas deuita & alio loco
non intendas fabũlas uidaicis & genealogiis infinitas quae questi¬
ones p̃stant magis quãt edificationẽ quisita nisi hereticus mul¬
tũ caecus errar& : Quurergo hocapłs ipseñ fecit sibas eẽ aniles
fabulas iudicauit: Quurdicit adgachas. Dicite mibi sub lege¬
uolentes eẽ. legẽ ñ audistis: Scriptũ ẽ enĩ qđ abraham duosfi¬

Expanded text:
proinde hic faciamus hujus finem, ut ex his quae discutienda restant, proinde hic faciamus hujus finem, ut ex his quae discutienda restant, alius inchoetur. Nescio quo enim modo ita libri termino reficitur lectoris intentio, sicut labor viatoris hospitio. LIBER am nunc ea discutienda sunt, quae iste de Novi Testamenti libris suffragari sibi arbitratur adversus propheticas Litteras, tanquam eas Apostoli Christi sua sententia condemnaverint. Quod ergo profanas et aniles fabulas et genealogias infinitas appellasse Apostolum existimat divina eloquia Legis et Prophetarum, quia dixit, Profanas et aniles fabulas devita ; et alio loco, Ne intendas fabulis Judaicis et genealogiis infinitis, quae quaestiones praestant magis, quam aedificationem : quis ita nisi haereticus multum caecus erraret? Cur enim hoc Apostolus ipse non fecit, si has esse aniles fabulas judicavit? Cur dicit ad Gauolentes esse legem non audistis? scriptum est enim quod Abraham duos fi
Abbreviated transcription (Latin):
animã credentẽ. non curauit insipientiam nausiantẽ. quanto
magis eadem ipsa sãpientia ubilocus & tẽpus timoras fuerat
non amoris. salubrem uolens enportare t̾rorẽ. non curauit
insipientꝗs errorẽ quãuis eiusp̃uider& horrorẽ : quis aut̃ istor
sp̃italẽ nouit horrorẽ animae foeditatẽ. cũ uelut suaquadã fame
atq aegestate cõpellit̾ comedere. quae desuis carnalib cogitatio¬
nib T̃ãquã defemorib: exeunt : Namillius male dicti qđisteue¬
lut turpe rephendit rarus effectus : VIXenim aliquando tã
magnũ e. fdagellũ. ut ad nefanda illa cõpellat: Istauero fame
quami serorũanimae in opesueritatis ea ꝓueritate comedur̃.
quaecarnalib sensib parunt usq quaq plenas om̃axanto infelicuis :
quanto noc& amplius & horr&minus : Sedputome unilibro illius
quẽ misisti nr̃o ñ uno nenimiũ ꝓlixius sit respondere debere:

Expanded text:
animam credentem, non curavit insipientiam nauseantem; quanto animam credentem, non curavit insipientiam nauseantem; quanto magis eadem ipsa Sapientia, ubi locus et tempus timoris fuerat, non amoris, salubrem volens importare terrorem, non curavit insipientis errorem, quamvis ejus praevideret horrorem? Quis autem istorum spiritualem novit horrere animae foeditatem, cum velut sua quadam fame atque egestate compellitur comedere, quae de suis carnalibus cogitationibus, tanquam de femoribus exeunt? Nam illius maledicti, quod iste velut turpe reprehendit, rarus effectus est; vix enim aliquando tam magnum est flagellum famis, ut ad nefanda illa compellat: ista vero fame, qua miserorum animae inopes veritatis ea pro veritate comedunt, quae carnalibus sensibus pariunt, usquequaque plena sunt omnia, tanto infelicius, quanto nocet amplius, et horretur minus. 53. Sed puto me uni libro illius quem misistis, nostro non uno, ne nimium prolixus sit, respondere debere:
Abbreviated transcription (Latin):
rens atq: mundiciã turpealiquid non tͥpit sed minacit̃ dix̃. ut ho
ris ẽ uenir&dir & tam̃cũ legitur aures infidelicas claudit
auertit faciem exasperatuultũ. linguam uibrat. blas phemi as
iaculat᷑: uide tesinoniste exillo genere hominũ quiloquente
xpo desacram̃to corporis & sanguinis sui dixer: Durus ẽ hic ser¬
mo quis potest eũ audire: nisi qđ excusa biliores iunt qui uerba
non ferebant: Mirũ enim non ẽ simaledictũ quando audit᷑ hor¬
ret᷑ Nec exigendum est ut uerbis ñ orrendis dicat᷑ qđ ad hoc dr̃
utab ex horrente timeatur: Dñsaut̃ talia diceb at quẽ amari
p̃ciper& ñtimori &tam̃ quȩ in fidelitas sufferat: Caro mea
uerecrb est & sanguisms uere potus ẽ. & nisimanducaueritis
carnẽ meam: & biberitis sanguin ẽmeũ. non habebitis uitã in
uob ͦ Siergodĩ sapientia uerbis sacram̃to congrauis pascens

Expanded text:
rens atque munditiam, turpe aliquid non turpiter, sed minaciter dixit, ut hrens atque munditiam, turpe aliquid non turpiter, sed minaciter dixit, ut hris est, veniretur? Et tamen cum legitur, aures infidelitas claudit, avertit faciem, exasperat vultum, linguam vibrat, blasphemias jaculatur. Videte si non sunt isti ex isto genere hominum, qui loquente Christo de Sacramento corporis et sanguinis sui dixerunt: Durus est hic sermo; quis potest eum audire? Nisi quod excusabiliores sunt, qui verba non ferebant. Mirum enim non est, si maledictum quando auditur, horretur; nec exigendum est ut verbis non horrendis dicatur, quod ad hoc dicitur, ut ab exhorrente timeatur: Dominus autem talia dicebat, quae amari praeciperet, non timeri; et tamen quae infidelitas sufferat, Caro mea vere cibus est, et sanguis meus vere potus est; et, Nisi manducaveritis carnem meam, et biberitis sanguinem meum, non habebitis vitam in vobis ? Si ergo Dei Sapientia, verbis sacramento congruis pascens
Abbreviated transcription (Latin):
regnũ caelorũ: Legunt qui ppeis te lit teriones. sicenĩ potius
quã litterati appellati ditiq uilegendo lit teratas nibil sapere
didicer̃ : Legunt ergo aput ci ceronẽ talealiquid. unde sibi ui¬
deant᷑ docte xp̃i uerba culpareꝑditi potius quã periti illenãq
cũ docer& intrans latione uerborũ obscenitatẽ eẽ uitan¬
d̃ Nolo inquid dicimortẽ africanicastã eẽ rempublicam
Sed si boc uerbũ ipse qđ uitari uolebat utuitandũ ostender&
nonuitauit. & quod dicinoluit coactus est dicere quantõmagis res
quȩ uerbo eodem recte sĩgnificat᷑ ut ab audientẽ possit intellegi
suo uerbo enunciat᷑ atq ut tid illud redeamus qđ iste indeuthero¬
nomio rep̃hendit. Sicicero uireloquentissim & uerborũ uigilan¬
cis simus appensor & mensor. qđ dici noluir. Dix̃ nedicer&ur
quanco melius ds̃ magis morũ quã uerborũ pułchritudinẽ que¬

Expanded text:
regnum coelorum . Legunt quippe isti litteriones: sic enim potius regnum coelorum . Legunt quippe isti litteriones: sic enim potius quam litterati appellandi sunt qui legendo litteratos, nihil sapere didicerunt: legunt ergo apud Ciceronem tale aliquid, unde sibi videantur docte Christi verba culpare, perditi potius quam periti. Ille namque cum doceret, in translatione verborum obscoenitatem esse vitandam, Nolo, inquit, dici, morte Africani castratam esse rempublicam . Sed si hoc verbum ipse quod vitari volebat, ut vitandum ostenderet, non vitavit, et quod dici noluit, coactus est dicere; quanto magis res quae verbo eodem recte significatur, ut ab audiente possit intelligi, suo verbo enuntiatur? Atque ut ad illud redeamus, quod iste in Deuteronomio reprehendit: si Cicero vir eloquentissimus et verborum vigilantissimus appensor et mensor, quod dici noluit, dixit, ne diceretur; quanto melius Deus magis morum quam verborum pulchritudinem quae
Abbreviated transcription (Latin):
uasa miscđae quaed ãmasiã eiusdẽ dimnationis fiunt in honorẽ.
gratia illius non meritissuis : Ille quippedonat ꝓdeẽ nobis
non solũ qđ doc&ueritas uerũ &iam quod obstrepit uanitas
ut cũ respondet᷑ inquietissimaeuanitati. auscultet᷑ sincerissi¬
me ueritati : D&urpe maledicto arguit uanitas. sed turpe
non ẽe. quib: dã reb: turpib: nominatis cauendã ostendere tur¬
pitudinẽ misericorsindicat ueritas. & uaecors uincit᷑ uanitas:
Nãdecurpimaledicto pocest a uerbosĩs impiis rep̃hendi &apłs
paulus ubiait. Ntinã & abscidant᷑ quiuos conturbant: qđ sĩ
beneintellegentib benedictio magis appar& ut fiant spado¬
nes ꝓpt̃ regnitcaelorũ : Potestͥgarrula caecitas. &iam hocin
turpiuero aenunciare: Possunt &ipsũ dñm qui eiusdẽ con¬
tinentiae donũ cõm̃dans ait. Sunt quiseipsos castrauer̃ ꝓpt̃

Expanded text:
vasa misericordiae, quae de massa ejusdem damnationis fiunt in honorem, vasa misericordiae, quae de massa ejusdem damnationis fiunt in honorem, gratia illius, non meritis suis . Ille quippe donat prodesse nobis, non solum quod docet veritas, verum etiam quod obstrepit vanitas; ut cum respondetur inquietissimae vanitati, auscultetur sincerissimae veritati. 52. De turpi maledicto arguit vanitas: sed turpe non esse, quibusdam rebus turpibus nominatis cavendam ostendere turpitudinem, misericors indicat veritas, et vecors vincitur vanitas. Nam de turpi maledicto potest a verbosis impiis reprehendi et apostolus Paulus, ubi ait, Utinam et abscindantur qui vos conturbant ! quod etsi bene intelligentibus benedictio magis apparet, ut fiant spadones propter regnum coelorum; potest tamen garrula caecitas etiam in Apoturpi verbo enuntiare. Possunt et ipsum Dominum, qui ejusdem continentiae donum commendans ait, Sunt qui seipsos castraverunt propter
Abbreviated transcription (Latin):
ui er̃. erroris sui mercedẽ non inuiti haecturpia paciendo. sed li¬
bent̃ faciendo reciperent: Iudicioscilic& non alicuius hominis
inmundis simi quẽ talia delectadelectarent: Sed iustis simidĩ
quit radidit eosinpassiones ignominiae ut crimina criminib:
homonon patit᷑ qđ acriter dol& sed facit qd tupit̃ lib& &eiuscui
talia iudicia displicent uerbam sana contẽpnit. qui a& in ipso
poenam pharaonis hoc est induraticordis agnoscit : Si enĩ quos¬
dãqͥ non ꝓbauer̃ dm̃ habere in notitiã tradiditds in reꝓbã m̃tẽ
ut faciant quae non conueniunt quid mirũ s̃ &istũ qui diuinam
blas phemat ȩloquia tradiditds̃ in reꝓbãmentẽ ut dicatquȩ non
conueniunt: Sicenimoport& & hereses ẽẽ : ut ꝓbatunquidapłs
manifesti fiant in uobis : Sic uasa iralocis congrins & tẽporib
ordinant᷑ ut &iã deipsis notas faciatds̃ diuitias gloriae suae in

Expanded text:
vierunt, erroris sui mercedem, non inviti haec turpia patiendo, sed livierunt, erroris sui mercedem, non inviti haec turpia patiendo, sed libenter faciendo, reciperent: judicio scilicet, non alicujus hominis immundissimi, quem talia delectarent, sed justissimi Dei, qui tradidit eos in passiones ignominiae; ut crimina criminibushomo non patitur quod acriter dolet, sed facit quod turpiter libet; et ejus cui talia judicia displicent, verba insana contemnit, quia in ipso poenam Pharaonis, hoc est, indurati cordis agnoscit. Si enim quosdam qui non probaverunt Deum habere in notitia, tradidit Deus in reprobam mentem, ut faciant quae non conveniunt ; quid mirum, si et istum qui divina blasphemat eloquia, tradidit Deus in reprobam mentem, ut dicat quae non conveniunt? Sic enim oportet haereses esse, ut probati, inquit Aposmanifesti fiant in vobis . Sic vasa irae locis congruis et temporibus ordinantur, ut etiam de ipsis notas faciat Deus divitias gloriae suae in
Abbreviated transcription (Latin):
potius quã creatori : Subiunxitatq ait: Sꝓt̃boc tradiditeillos ds̃
in passiones ignominiae: Namfemine eorum inmutauer̃ naturae
usir̃ in eũ usum qui est contranaturã : Similit̃ aut̃ & masculi relin¬
quentes naturale usẽ femine : exarserunt in app&itũ suũ inuicem
masculi in masculos deformitatẽ operantes & mercedem mu¬
tuam quamoportiut erroris suis insem& ipsĩs recipientis: Si
quis quã inimicos apliull& ex his uerbis talia dicere qualia di¬
cit exlibrorũ u&erũ. quib: dã locis isteblasphemus nonnehab¬
r& amplam matheriam inqualo quaciter insanir&. & quan¬
tus ibiuider& disiertiora dictans. tanto detestebiliora maledic¬
ta iactar& maxime qui a dictum est mercedẽ mutuã quã o portutt
errorissui insem& ipsis recipientes õportuisie quippe.Non est
ueritus dicere apłs. ut qui creaturae potius quamcreatori ser¬

Expanded text:
potius quam Creatori, subjunxit, atque ait, Propter hoc tradidit illos Deus potius quam Creatori, subjunxit, atque ait, Propter hoc tradidit illos Deus in passiones ignominiae. Nam feminae eorum immutaverunt naturalem usum in eum usum qui est contra naturam: similiter autem et masculi, relinquentes naturalem usum feminae, exarserunt in appetitum suum in invicem, masculi in masculos deformitatem operantes, et mercedem mutuam quam oportuit erroris sui, in semetipsis recipientes. Si quisquam inimicus Apostoli vellet ex his verbis talia dicere, qualia dicit ex Librorum veterum quibusdam locis iste blasphemus, nonne haberet amplam materiam in qua loquaciter insaniret; et quanto sibi viderentur disertiora dicta, tanto detestabiliora maledicta jactaret; maxime quia dictum est, Mercedem mutuam quam oportuit erroris sui, in semetipsis recipientes? Oportuisse quippe non est veritus dicere Apostolus, ut qui creaturae potius quam Creatori ser
Abbreviated transcription (Latin):
Sitat quasids̃ uerecundari debuerit. pũdendaimpus in rogare
uł p̃nunciare torm̃ta: neceo cõm in ari modo utdicer& quimol¬
lis in uob & tenera nimis fuerit . cuius experim̃tũ non accepit
homines facerent. sed neilla facerent quaesensus ꝑuersus exerc&
& ad haec ꝑ uenirent. quȩ sensus humanus gorr&. Quis aut̃ digne elo¬
quiposit quamsit mentis exegrabilior seditas penas ecor remeritoum
merita non cauere penarum: Dicat planespis sc̃s intaminctas &uita¬
minaueris quod audire animar ecusat : immumde & eẽ non recusat im¬
mumda : Immunditia quip peaduersaturcarnis offensis sensib
& ꝑer errorem taliamalu patiendi bicutiat timorẽ malefatiedi
idemnanque sp̃s etiriam ꝑ apostolũ loquens sensus. impius non
e uerecundatus. offendere dumpios uł l&instruere: ibi commemo¬
rata impietate quorũdam quã coluerunt. & seruieruntcreaturȩ

Expanded text:
gitat: quasi Deus verecundari debuerit, pudenda impiis irrogare gitat: quasi Deus verecundari debuerit, pudenda impiis irrogare vel praenuntiare tormenta, nec eo comminari modo, ut diceret, Quae mollis in vobis et tenera nimis fuerit, cujus experimentum non accepit homines facerent; sed ne illa facerent quae sensus perversus exercet, et ad haec pervenirent quae sensus humanus exhorret. Quis autem digne eloqui possit, quam sit mentis exsecrabilior foeditas, poenas exhorrere meritorum, et merita non cavere poenarum? Dicat plane Spiritus sanctus intaminatus et intaminabilis, quod audire anima recusat immunda, et esse non recusat immunda. Immunditiam quippe aversatur carnis offensis sensibus Dei, et per horrorem talia mala patiendi, incutiat timorem malefaciendi. 51. Idem namque Spiritus etiam per Apostolum loquens, sensus impios non est verecundatus offendere, dum pios vellet instruere: ubi commemorata impietate quorumdam, qua coluerunt et servierunt creaturae
Abbreviated transcription (Latin):
ante dis tinguit dicens quod fit alienũ eẽ a faciente qm̃ deforis
accedit: Qđ aut̃ nascit᷑: ꝓprium eius. eẽ . quigenerat : Hincenim exis¬
tim atdm̃ generatorẽ malorũ dequadictũ ẽ. creans mala: putans
qđ &arriani putauer̃ inscripturis illis nihilint̃.eẽ. utrũ generari
bonã bonos malam malos: non dix̃ creare sed facere Ui deatiste
suam regulam fractam & conprimat linguã: quid enĩ stultius
quã dicere dm̃ ꝓpħarũ ẽe arborem malã. &iduelle intelligi in eo
qđ dñsait. arbor mala fructos malos facit & rursus dicere
non facit malas. sed creat quasi facer& aliena ab illo eẽnt ei qui
forins ecus accederent. cũ uero creat ipse illa deseipso tãquã ra¬
dicitus generat Nonergo deistodõ dñs ait arbormala. mabas
fructus facit qm̃ creat malaiste non facit: Eccequiaud &accusare

Expanded text:
ante distinguit dicens, quod fit, alienum esse a faciente, quoniam de foris ante distinguit dicens, quod fit, alienum esse a faciente, quoniam de foris accedit; quod autem nascitur, proprium ejus esse qui generat? Hinc enim existimat Deum generatorem malorum, quia dictum est, creans mala; putans quod et Ariani putaverunt, in Scripturis illis nihil interesse, utrum generari m fructus bonos, malam malos non dixit creare, sed facere, videat iste suam regulam fractam, et comprimat linguam. Quid enim stultius, quam dicere, Deum Prophetarum esse arborem malam, et id velle intelligi in eo quod Dominus ait, Arbor mala fructus malos facit: et rursus dicere, Non facit mala, sed creat; quia si faceret, aliena ab illo essent, eique forinsecus accederent; cum vero creat, ipse illa de seipso tanquam radicitus generat? Non ergo de isto Deo Dominus ait, Arbor mala malos fructus facit: quoniam creat mala iste, non facit. Ecce qui audet accusa
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ idem putantes creatũ eẽ. ꝗd genitum: Istefortassis ignor&:
sedut eius regula fallaxatq distorta & eodem ꝓph&ico. &
ꝑpħam : Ego creans lucem & faciens tenebras faciens pacem. pace¬
& creans mala: qđ ipsenecto tum necsicut illic legit᷑ posuit absq:
illud qui demfacile dissĩ mulandũ est. qđ ꝓpaceposuit bona qm̃ pax bona
est: sed illud est p̃t̃ eũ dumñ est: qui ahuius sententiae patẽ sũperiorẽ
dolo potuit p̃terire nedicer& Creans lucẽ quia cũsit lux &iam
confitente ipso utiq bona ab eo creatam noluit confiteri quẽnon
uult creare nisi mala: Magis ergo in different̃ ad posi tũ debem̾
accipere creare & facere distinctionis tamen quas abis tefecit
nobistamquam plurimũ suis partib: fauer& apposuit qđ dñs
cut. Arborbona bonos fructus facit: Quur ergo non scđm istum
creat dixit non facit. siueraest eius differentia qua facientẽ cre¬

Expanded text:
ram, idem putantes creatum esse quod genitum, iste fortassis ignorat. ram, idem putantes creatum esse quod genitum, iste fortassis ignorat. Sed ut ejus regula fallax atque distorta, ex eodem prophetico et loquitur per prophetam: Ego creans lucem et faciens tenebras, faciens pacem et creans mala . Quod ipse nec totum, nec sicut illic legitur, posuit. Atque illud quidem facile dissimulandum est, quod pro pace posuit bona; quoniam pax bona est. Sed illud praetereundum non est, quia hujus sententiae partem superiorem dolo potuit praeterire, ne diceret, creans lucem: quia cum sit lux etiam confitente ipso utique bona, ab eo creatam noluit confiteri, quem non vult creare nisi mala. Magis ergo indifferenter id positum debemus accipere, creare et facere: distinctionis tamen, quam sibi iste fecit,nobis tanquam plurimum suis partibus faveret, opposuit quod Dominus ait, Arbor bona bonoCreat, dixit; non, facit; si vera est ejus differentia, qua facientem a cre
Abbreviated transcription (Latin):
nabilem legimus : & si aliquando cũ aliqua differentia dr̃ hocrectius
potest int̃ eẽ. qđdixi ut faceresit. qđ omnino nonerat: creareautẽ
exeoqđ iamerat ordinando aliquid constituere: Ideo quihoc loco
dictum est dĩ creans mala ꝗm̃ peccantib: ea conuertut in malũ
dis positione seueritatis suae. quae bonitatis eius largita tebona
faccas unt: Ondedicit apłs paulus: xp̃ibonus odorsum us i n omni
loco. &in his qui saluifiunt &inhis quipereunt: quib dã quidem
odoruitae inuitã quib dam odoruero mortis in mortem: Sec
cũ continuo sequatur &dicat. & ad haec quisidoneus. non ne
inportuni : quod ã modã sumus ingenere istacarnalib: non stu¬
diosis sed contentiosis. nullomodo idoneus eacapere. quȩutinã
saltim desinerent capere: quantus quippe conflictus aduersus
arrianos fuit excitatus. neunigentum filiũ dicerent eẽ. creato¬

Expanded text:
nabilem , legimus: et si aliquando cum aliqua differentia dicitur, hoc rectius nabilem , legimus: et si aliquando cum aliqua differentia dicitur, hoc rectius potest interesse quod dixi, ut facere sit quod omnino non erat; creare autem, ex eo quod jam erat ordinando aliquid constituere. Ideoque hoc loco dictus est Deus creans mala, quoniam peccantibus ea convertit in malum dispositione severitatis suae, quae bonitatis ejus largitate bona facta sunt. Unde dicit apostolus Paulus: Christi bonus odor sumus in omni loco, et in iis qui salvi fiunt, et in iis qui pereunt: quibusdam quidem odor vitae in vitam, quibusdam vero odor mortis in mortem. Sed cum continuo sequatur, et dicat, Et ad haec quis idoneus ? nonne importuni quodam modo sumus ingerere ista carnalibus non studiosis, sed contentiosis, nullo modo idoneis ea capere, quae utinam saltem desinerent carpere? 49. Quantus quippe conflictus adversus Arianos fuerat excitatus, ne unigenitum Filium dicerent esse creatu
Abbreviated transcription (Latin):
qđ creare aquo tam en dis tinguitur gignere. & uariandi
uerbicausa non adaliquã rerũ differentiã dicipotuit.
faciens bona &creansmalacũ dici&iam poss& creans bona & faci¬
ens mala autsiullã uoluiss& ꝓph&icus sp̃s hiceẽ . distantiam
multo a cõmodatius sicacciperent᷑ haȩc uerba. ut in tellegeremus
id fieri quosinã fier& omnino non e&: Creariaũt exeo qđerat con¬
dialiquid atq constitui sicut diximꝰ creari magis tratus atq: ur¬
bes : Nã &illiexis qui iã omi erant constituuntur in honorib
quã magistratus creantur. & ligna & lapides quib constitu¬
unt᷑ urbes: utiq: iã erant: sed nondũ in illã rerũ faciem quãuide¬
mus in urbib: quodam ordine & compositione uenerant : ꝗđ cdmfit
creare. aliquando constituere. aliquando condere in t̃p̃tatur.
Quõ sẽpissime idem significat in illis litteris quod est facere:

Expanded text:
quod creare, a quo tamen distinguitur gignere; et variandi quod creare, a quo tamen distinguitur gignere; et variandi verbi causa, non ad aliquam rerum differentiam dici potuit, faciens bona et creans mala; cum dici etiam posset, creans bona et faciens mala: aut si ullam voluisset propheticus Spiritus hic esse distantiam, multo accommodatius sic acciperentur haec verba, ut intelligeremus id fieri, quod si non fieret, omnino non esset; creari autem, ex eo quod erat condi aliquid vel constitui, sicut diximus creari magistratus atque urbes: nam et illi ex iis qui jam homines erant constituuntur in honoribus, cum magistratus creantur; et ligna et lapides quibus construuntur urbes, utique jam erant, sed nondum in illam rerum faciem, quam videmus in urbibus, quodam ordine et compositione venerant; quod cum fit, creare, aliquando constituere, aliquando condere interpretantur, quod saepissime idem significat in illis Litteris quod est facere.
Abbreviated transcription (Latin):
& seueritatem di: Haecaũt seuericas eius dãnabilib mala
eius qui malũ illis dãpnationis in portat Nãquia iusta ẽ alio
modo repperitur bona: omnẽ enim iustũ : quam uero eleganter
sibi uidetur ista uerbadiscutere atq discer nerȩ nesciens quid
loquat᷑ quando quidẽ hocipsũ quid posuit hoctestimoniũ ut non
dicer&ur faciens bona & mala autcreansmala & bona. aut
ereansbona & faceensmala: Sed faciens bona & creansmala
uult uertere incrimen & conatur ostendere qđ sit forinsecus
feri : qđ aut̃ creatur apud ipsũ eẽ creatorẽ. atq in dȩꝓcedere ut
uidelic&dĩ ꝓpħarum tamquã extranei aseboni factor aliquan¬
do fuisse uiddeatur creaturautẽ mali tãquã natura malus de
ipso ꝓferens quo creauit: quae uerba si ex consuetudine consi¬
dercemus locutionis humane & fiert & creare non solũ filui
hinforinsecus fiunt : Si aut̃ quomo do scripturae scaẽ quib:
isteinsidiat᷑ loqui soleant ꝑscrutemur. aut hoc est facere

Expanded text:
autem severitas ejus damnabilibus mala est, quia malum illis damnationis importat. Nam quia justa est, alio modo reperitur bona: omne enim justum bonum. Quam vero eleganter sibi videtur iste verba discutere atque discernere, nesciens quid loquatur? Quandoquidem hoc ipsum quod ita posuit hoc testimonium, ut non diceretur, Faciens bona et mala; aut, creans bona et mala; aut, creans bona et faciens mala; sed, faciens bona et creans mala: vult vertere in crimen; et conatur ostendere, quod fit, forinsecus fieri; quod autem creatur, apud ipsum esse creatorem, atque inde procedere: ut videlicet Deus Prophetarum tanquam extranei a se boni factor aliquando fuisse videatur, creator autem mali tanquam natura malus de se ipso proferens quod creavit. Quae verba si ex consuetudine consideremus locutionis humanae, et fieri et creari, non solum filii forinsecus fiunt. Si autem quomodo Scripturae sanctae, quibus iste insidiatur, loqui soleant, perscrutemur, aut hoc est facere
Abbreviated transcription (Latin):
Deinde hiccõmemorare ceperã: sequit᷑ &dicit Qđsi aliqui exramis fracti s̃.
tuaũt cũ esses oleast̃ insertus es in illis & socius radicas factus est pingue¬
dinis oleȩ : Noligloriari aduersus ramos : qđ sigloriaris nonturadicẽ portas
sedradixte : dicis : Ergofractis rami ut ego inserar beneancredulitate fractis:
Tuaut̃ fidesta: nolialtũ sapere sedtime Namsi ds̃ naturalib: ramis no
ƿeꝑcit neq: tibiparc&: Ui des ergo bonitatẽ & seueritatẽ dĩ in eosquidẽ

Expanded text:
Deinde hic quod commemorare coeperam, sequitur, et dicit: Quod si aliqui ex ramis fracti sunt, tu autem cum esses oleaster, insertus es in illis, et socius radicis factus es et pinguedinis oleae, noli gloriari adversus ramos. Quod si gloriaris, non tu radicem portas, sed radix te. Dicis ergo, Fracti sunt rami ut ego inserar. Bene, incredulitate fracti sunt: tu autem fide stas; noli alium sapere, sed time. Nam si Deus naturalibus ramis non pepercit, neque tibi parcet. Vides ergo bonitatem et severitatem Dei: in eos quide
Abbreviated transcription (Latin):
itubar& : Deinde uolens quasi ꝓbare qđ dix̃ eundem apłm dicentẽ cõmemorat.
cumlibersim exomnib hominib mesubiecti utplures lucrifacerem & fac¬
tus sũ iudaeis tam quã iud aeus utiudaeos lucrifaciam : &hisqui subleges
Tactusiũ infirmis infirmus ut infir̃mos lucrifaciã : omnibom̃a factũs sum :
utom̃s lucrifaciam Hasquat tuor ꝑsonas uult intellegi inquib apłm lo¬

Expanded text:
turbaret. Deinde volens quasi probare quod dixit, eumdem apostolum dicentem commemorat: Cum liber sim ex omnibus, omnibus me subjeci, ut plures lucrifacerem: et factus sum Judaeis tanquam Judaeus, ut Judaeos lucrifaciam; et iis qui sub Legfactus sum infirmis infirmus, ut infirmos lucrifacium; omnibus omnia factus sum, ut om
Abbreviated transcription (Latin):
nisilexdicer& : Nonconcupisies: occasione autem accepta peccatũ
pormandacum : operatum est in meomnem concupiscentiam:
si ne legeenim : peccatum mortuum erat: Ego autem ui uebam¬
sine ãli quando łege : adueniente autem mandato. peccatum
reuixit : Ego autem mor tuussum: & inuentum est mibi
mandatum quodinuitã hocesse in mortẽ. peccatum
enim occasione accepta per manda cum fe fellitme.
& perillum occidit: It aquie lex quidemsca. & mandatũ
scm &iustum & bonum : Quo dergobonoẽ mili factũe mors ibsuie¬

Expanded text:
tum per mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam. sine lege enim peccatum mortuum est. ego autem uiuebam aliquando sine lege. adueniente autem mandato peccatum reuixit, ego autem mortuus sum et inuentum est mihi mandatum, quod erat in uitam, hoc esse in mortem. peccatum enim occasione accepta per mandatum fefellit me et per illud occidit. itaque lex quidem sancta et mandatum sanctum et iustum et bonum. quod ergo bonum est, mihi factum est mors? absi
Abbreviated transcription (Latin):
Disciplina pacisnrãe suꝑ eirliuore eius sanatisumus. om̃s quasioues errauimus:
Homo inuias uaerrauit. & dñstradidit eũ ꝓpt̃ iniqui tates nrãs. &ipsȩꝓpt̃ afflicti¬
onem ñ apperuit os: Sicut ouis aduictimãductus est . & sicut agnus corã tondentes
mutus. sic non aperuit ossuũ : In humilitate iudiciũ eius sublatũ estgenerationẽ eius
quis en arrabit qͣuia tollet᷑ d&cra uitaeius: ab imꝗ tatib populim ei ductusẽ. ad
mortem : & cetera quaecũtexerelon gumest. Vbi&iam de aeccła tanto antep̃die¬
tũ est. qđ ab apło legimꝰ. Cõmemorat᷑ & nunciã uidemꝰ impl&ũ : L&aresterelis quȩ

Expanded text:
s, homo in via sua erravit; et Dominus tradidit eum propter iniquitates nostras. Et ipse propter afflictionem non aperuit os: sicut ovis ad victimam ductus est, et sicut agnus coram tondente mutus, sic non aperuit os suum. In humilitate judicium ejus sublatum est: generationem illius quis enarrabit? quia tolletur de terra vita ejus. Ab iniquitatibus populi mei ductus est ad mortem : et caetera quae contexere longum est. Ubi etiam de Ecclesia tanto ante praedictum est, quod ab
Abbreviated transcription (Latin):
os habere suas traditiones alibris ꝑphaicis & legitimas alie¬
nas quas appellasse apłm ꝓfanas fabulas & aniles & genealo¬
gias int̃minatas ñ her&icus sed catholicus leccormn celle¬
git: Porro siuerun testimonia cuncta colligere quib: osten
& ꝓph&is quas ũste anles fabulas putat quan do sufficio
aut cui non sufficiant ista quediximus necisteaduersus lu¬

Expanded text:
os habere suas traditiones a Libris propheticis et legitimis alienas, quas appellasse Apostolum profanas fabulas, et aniles, et genealogias interminatas, non haereticus, sed catholicus lector intelligit. Porro si velim testimonia cuncta colligere, quibus ostendProphetis, quas iste aniles fabulas putat, quando sufficio? aut cui non sufficiant ista quae diximus? CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
imñlegisi naleuolentes sed do ccores: Scimaũt inquidqui abona est lexsiquise alegiti¬
me utat haecsententia &illosrefutat q̃ uilegeutunt᷑ male & illos qui eamoppinant᷑
malam: Porrosibona est quadem̃cia negatur ds̃ bonus quidedie legembonã quae po¬
cest uideri sufficere dãpnatio hi sominib: quilegẽ quasic aꝑłs lau̾dat aniliũ fabula¬
rũ nomine accusant : & hoc sẽ existimant facere euidem aeplae testimonio ubie am
sicapłs laudat uolentes ẽẽ legis non doctores sedblas phematores. ñ intellegendo quae
iatoris nri ad nunciar& aduentus: curfieri non potuit cũ dicitapłs quia creditas
illis eloquiadĩ Sed arte aduentũ saluacoris. aduentũ inquit sp̃s ses acdiuinos. non
Deqͥb: in acpłae ex ordio dictũ est ad romanos qđ & supra cõmemoraui. Paulus seruus

Expanded text:
malae volunt esse doctores: Scimus autem, inquit, quia bona Lex est, si quis ea legitime utatur . Haec sententia et illos refutat qui Lege utuntur male, et eos qui illam opinantur malam. Porro si bona est, qua dementia negatur Deus bonus, qui dedit Legem bonam? Quae potest videri sufficere damnatio his hominibus, qui Legem quam sic Apostolus laudat, anilium fabularum nomine accusant? et hoc se existimant facere ejusdem Epistolae testimonio, ubi eam sic Apostolus laudat: volentes esse Legis, non doctores, sed blasphematores, non intelligendo quae vatoris nostri annuntiaretur adventus. Cur fieri non potuit, cum dicat Apostolus, Quia credita sunt illis eloquia Dei ? Sed ante Salvatoris adventum, inquitde quibus in Epistolae exordio dictum est ad Romanos, quod et supra commemoravi: Paulus servus
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ significas sebs quando iuda ei conuicti atq confusi. Cũ audis¬
senc quisine peccato est prior in illã lapidẽ iaceat unus post alterũ
uIi exsẽpisse sententiam & noȩ iustũ ad reparationẽ ereature melio¬
ris eẽ seruatũ : Quur exinde prior es oriunt᷑ & in eodẽ ac tuuitae
sorde tͥis humani generis &iam nunc natiuitas reuoluit᷑. it ahoedic
tãquã uixerit cũeis qui diluuio perier̃ . &indenouerit qđ nun cpeio¬
resoriunt᷑ sẽdsi ue in peiore. si uemeodẽ siue in meliore accu postdi

Expanded text:
gitur significasse Jesus, quando Judaei victi atque confusi, cum audisgitur significasse Jesus, quando Judaei victi atque confusi, cum audissent, Qui sine peccato est, prior in illam lapidem jaciat, unus post alterum vii excepisse sententiam, et Noe justum ad reparationem creaturae melioris esse servatum; cur exinde pejores oriuntur, et in eosdem actus vitae sordentis, humani generis etiam nunc nativitas revolvitur? Ita hoc dicit, tanquam vixerit cum eis qui diluvio perierunt, et inde noverit quod nunc pejores oriuntur. Sed sive in pejore, sive in eodem, sive in melior
Abbreviated transcription (Latin):
posuistis eũ & quis me tetigit. &siquid dixisse buius modi legit᷑
uidet᷑ doceri uł leqđnescit & tam̃ scit : Sic ergo & in illis libris
ds tã quã oblit̾ ammon&ur.: sed camen ab sit utquicquamumquã
obliuis catur: quidillud ipsũ quod di xitdñs discipulissuis: Saud etequia
nomin aur̃a scripta sunt incaelis. Nonuidetur tãquã illo arguiquire¬
ful g& ex nubib uelut quibdã in caelo ds in litteris am monerinisi hat
pie accipiantur do nec fides impetr& ut intellegant nonneut fabu¬
losa ridentur quib: ridentib nisi insipientib & eo ipso quo sapientes
sibiuident̃ magis magisq m̃ tib: Qui senĩcogitat quo modo ad memo¬
riamde scribancurincadis sȩquentes dnm̃ derelinquentes aut̃dm̃
soribantur in t̃radequib ꝓpħahieremias dicit: uniuersi qui derelin¬
cuntae confundent᷑ recedentes suꝑ t̾rã scribantur. quos beneincelle¬

Expanded text:
posuistis eum? et, Quis me tetigit ? et si quid dixisse hujusmodi legitur, posuistis eum? et, Quis me tetigit ? et si quid dixisse hujusmodi legitur, videtur doceri velle quod nescit, et tamen scit. Sic ergo et in illis Libris Deus tanquam oblitus admonetur, sed tamen absit ut quidquam unquam obliviscatur. 44. Quid illud ipsum quod dixit Dominus discipulis suis, Gaudete, quia nomina vestra scripta sunt in coelis , nonne videtur tanquam ex illo arcu qui refulget ex nubibus, velut quibusdam in coelo Deus litteris admoneri? Nisi haec pie accipiantur, donec fides impetret ut intelligantur, nonne ut fabulosa ridentur? Quibus ridentibus, nisi insipientibus, et eo ipso quo sapientes sibi videntur, magis magisque dementibus? Quis enim cogitat quomodo ad memoriam Dei scribantur in coelis sequentes Dominum, derelinquentes autem Dominum scribantur in terra, de quibus propheta Jeremias dicit: Universi qui derelinquunt te, confundantur; recedentes, super terram scribantur ? Quos bene intelli
Abbreviated transcription (Latin):
quo modo p̃dicamus xpm non solũscisse p̃sentia uerũ &iam fu¬
tura p̃scisse: Maxime quiaiste in eam sep̃cipitauit mirabilȩ
cecitate sententiam ut dicer& nemonisi igna rus int̾rogat ubi
cogitare non potuit quociens xp̃s in t̾rogauerit annon in c̃ro¬
gat. quidicit quiduobis uidẽt᷑ dexp̃o cuius ẽ filius. quihoctes¬
timonio manifestius qđ sinimiũ durus ẽ. Num quid &iam ibi
negabit in c̾rogassẽ xpm ubi seipse int̾rogare testat᷑ dicentgͥs
in crogabouos & ego unum sermonẽ: quẽ sĩ dixeritis mihi & ego
uob dicã inquapotes tatẽ haec facio Baptis maioħis undeerat
aeccielo anexh ominib: ubinuncseabs condit loquacissimus con¬
tradm̃ & desperatisumus disputacor ubi ẽ. qđ ut. Nemonisi igna¬
rus int̾rogat: eccexp̃s ignarus non ẽ &tam̃ int̃ rogat: his nẽ pa
t̃rogationib aꝑtissime doctor ẽ xp̃s In his aut̃ quando ait ubi

Expanded text:
quomodo praedicamus Christum non solum scisse praesentia, verum etiam fuquomodo praedicamus Christum non solum scisse praesentia, verum etiam futura praescisse? Maxime quia iste in eam se praecipitavit mirabili caecitate sententiam, ut diceret, Nemo nisi ignarus interrogat? Ubi cogitare non potuit, quoties Christus interrogaverit. Annon interrogat qui dicit: Quid vobis videtur de Christo? cujus est filius ? Quid hoc testimonio manifestius? Quod si nimium durus est, numquid etiam ibi negabit interrogasse Christum, ubi se ipse interrogare testatur, dicens: Interrogabo vos et ego unum sermonem; quem si dixeritis mihi, et ego vobis dicam in qua potestate haec facio: Baptisma Joannis unde erat? e coelo, an ex hominibus ? Ubi nunc se abscondet loquacissimus contra Deum, et desperatissimus disputator? Ubi est quod ait, Nemo nisi ignarus interrogat? Ecce Christus ignarus non est, et tamen interrogat. His nempe oterrogationibus apertissime doctor est Christus. In his autem quando ait, Ubi
Abbreviated transcription (Latin):
innubib & delirare compellit᷑. cͣuitam̃ utcito respondeam. ita
dico dm̃ seam moneri uoluissẽ. quãuis nonsitoblitus sicut xp̃s doceri
seuoluit ubilazarus positus fuerit. quã uis non ẽ& ignarus : nolo eni
dicere quos arcus ille signific& respondens enubib: fulgor&radius
luminis quoroscida in lustrat᷑ obscuritas gratia qđ am modo con¬
fessione respondens . & quo modõds̃ non ꝑdat orbem diluuio spita¬
li .dũ ẽ. eorũ memor. quorũ in luminat acnubes figurã gerunt:
Horũ en ĩ nomina scripta sunt incaelis ut memor siceorũ pater
qui estin caelis ꝗm̃ non desuo lucere sciunt sed dełole iustitiae.
sicut ille nubes desoleuis ibili: sed exillo qđ com memoraui urguen¬
dus est: quomodo accipiat dnmdicentem delazaro ubi posuistiseũ
locus ei camquam ignor& ostenditur: nisi enimaliquit cumista
qua enes ciens uidẽbatur inquisĩ cione signi ficasse faceamur

Expanded text:
in nubibus, et delirare compellitur? Cui tamen ut cito respondeam, ita in nubibus, et delirare compellitur? Cui tamen ut cito respondeam, ita dico Deum admoneri se voluisse, quamvis non sit oblitus, sicut Christus doceri se voluit ubi Lazarus positus fuerit, quamvis non esset ignarus. Nolo enim dicere, quos arcus ille significet, resplendens e nubibus fulgore, et radiis luminis quo roscida illustratur obscuritas, grata quodam modo confessione respondens; et quomodo Deus non perdat orbem diluvio spirituali, dum est eorum memor, quorum illuminatae nubes figuram gerunt: horum enim nomina scripta sunt in coelis, ut memor sit eorum Pater qui est in coelis; quoniam non de suo lucere se sciunt, sed de sole justitiae, sicut illae nubes de sole visibili. Sed ex illo quod commemoravi, urgendus est, quomodo accipiat Dominum dicentem de Lazaro, Ubi posuistis eum ; et locus ei, tanquam ignoret, ostenditur. Nisi enim aliquid eum ista, qua nesciens videbatur, inquisitione significasse fateamur,
Abbreviated transcription (Latin):
me qđ constituerim saul in regem : qm̃ ac uersus esti me & uerba
mea noncustodiuit : Et paulo post saulidixit ipsesamuhel Dis¬
rũp&r dñs regnũ ab isrł demanutua hodiae. & dabitillo ꝓximo
tuobono suꝑte & diuidetͣ isrł induo & non conuertet᷑ neq: pae¬
nicebit eum . qm̃ non est sicut homo ut paeniteateũ: Eccequino¬
uerant in telleger edm̃ si nemiseria miserante : sĩneira iras¬
centẽ sine zeło telantem si ne obliuione obliuiscentem. sine
do & uoces earum non ad uertendũ iste factus est mutus la¬
tracor caecus lector surdus auditor obliuiosũ s̃ in quidds̃
&emortua memoria. arcum posuit innubib quaeiris dr̃. un
de cõmone ate nonam plius humanũ genus delere diluuio q̃uid
agatomnino nesciens. cuimerito opussit assiduo monitore:
Isteuero non memoria sed anima mortua quidloquatur
nesciens nisi in reb aꝑtiorib: calũniatur. quanto magis caliginatur

Expanded text:
me quod constituerim Saül in regem, quoniam aversus est a me, et verba me quod constituerim Saül in regem, quoniam aversus est a me, et verba mea non custodivit: Et paulo post Saüli dixit ipse Samuel: Disrupit Dominus regnum Israel de manu tua hodie, et dabit illud proximo tuo bono super te, et dividetur Israel in duo: et non convertetur, neque poenitebit eum; quoniam non est sicut homo, ut poeniteat eum . Ecce qui noverat intelligere Deum sine miseria miserantem, sine ira irascentem, sine zelo zelantem, sine oblivione obliviscentem, sine n considerando, et voces earum non advertendo, factus est mutus latrator, caecus lector, surdus auditor. 43. Obliviosus, inquit, Deus et emortua memoria arcum posuit in nubibus, qui iris dicitur, unde commoneatur non amplius humanum genus delere diluvio , quid agat omnino nesciens, cui merito opus sit assiduo monitore. Iste vero non memoria, sed anima mortua quid loquatur nesciens, si in rebus apertioribus calumniatur, quanto magis caligat