comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
decoris ac pulchritudinis ipse fuis¬
se. et in paradiso dĩim maculatus
ambulasse describitur: et quomͦ
abaliquo putari potest. quod iste
talis non unus fuerit de illis scĩs
beatis q uirtutib quas utiq in
beatitudine positas. non alio
quam tali honore predicatas
eẽ credendum ẽ. s uidea mus
tandein: quid ceiam ipsa ꝓ¬
phetie uerba nos doceant.
Et factus est in quid sermo
domini ad me: dicens. fili ho-¬
minis. accipe lamentum suꝑ
pͥncipem tiri: et dic ei: Hec
dicit dominus ds̃. Eu signacu¬
lum similitudinis. et corona
decoris in deliciis paradisi dĩ¬
fuistis. Omni lapide uel gem¬
ma bona exornatus es & in¬
dutus: Sardio et copasio. et
smagragdo. et carbunculo.
et saphiro. et iapisde. argento
et auid iisertis. et achate. et¬
amaͣthisto. et chrisolito. et be¬
rillo. et o nichino. Auro qͦq
replestis thesauros tuos: et ꝓmp¬
tuaria tua inlemet ipso. exqua
die creatus es. cum cherubin

Expanded text:
decoris et pulchritudinis ipse fuisdecoris et pulchritudinis ipse fuisse, et in paradiso Dei ambulasse immaculatus describitur: et quomodo ab aliquo putari potest quod iste talis non unus fuerit de illis sanctis beatisque virtutibus, quas utique in beatitudine positas, non alio quam tali honore præditas esse credendum est? Sed videamus tandem quid etiam ipsa prophetiæ verba nos doceant: Et factus est, inquit, sermo Domini ad me, dicens: Fili hominis, accipe lamentum super principem» Tyri, et dic ei: Hæc dicit Dominus Deus: Tu signaculum similitudinis, et corona decoris in deliciis paradisi fuisti:» omni lapide vel gemma bona exornatus es, et indutus sardio, et topazio, et smaragdo et carbunculo et sapphiro, et jaspide, argento et auro insertis, et achate, amethysto,» et chrysolitho, et beryllo, et onychio; auro quoque replesti thesauros tuos, et promptuaria tua in temetipso. Ex qua die creatus es cum Cherubim,
Abbreviated transcription (Latin):
ad principem tẏri: quarum pͥma
fortasse uideatur alicui antequã
audiat et scđ̃am. dici de homine
aliquo. qui pͥnceps fuerit tẏrioꝵ
Et ideo: nunc interim nichil ex
prima illa sumamus. Scda uero
qm euidentissime talis est. ut
nichil prorsus de homine sed
de urtute aliqua suꝑiore intellegi
debeat. quȩ delapsa fuerdt a suꝑio¬
rib et in inferiora ac deteriora de¬
iecta: exipsa deferemus exemplum:
ex quo manifestissime demonstre¬
tur contrarias istas malignasq
uirtutes. non naturales ẽẽ conditas
uel creatas: s de meliorib uenisse
in pesus. atq indeteritis ẽẽ conũ¬
sai. Beatas quoq illas uirtutes
non eẽ talis nature: que contrariũ
reciꝑe non possit si uelie ac neglȩ¬
gat. et status sui beatitudinem
non omni cautela custodiat. Si
cur: princeps tiri. refertur quia
inter scõs erat. et immaculatus erat.
et in paradiso dei constitutus:
corona quoq decoris ac pulchri¬
tudinis exornatus: is qui talis

Expanded text:
ad principem Tyri, quarum prima ad principem Tyri, quarum prima fortasse videbitur alicui, antequam audiat et secundam, dici de homine aliquo qui princeps fuerit Tyriorum. Et ideo nos interim nihil de prima illa sumemus secunda vero quoniam evidentissime talis est, ut nihil prorsus de homine, sed de virtute aliqua superiori intelligi debeat, quæ delapsa fuerit a superioribus et in inferiora ac deteriora dejecta, ex ipsa deferemus exemplum ex quo manifestissime demonstretur contrarias istas malignasque virtutes non natura tales esse conditas, vel creatas, sed de melioribus venisse in pejus, atque in deterius esse conversas; beatas quoque illas virtutes non esse talis naturæ quæ contrarium recipere non possit si velit, ac negligat, et status sui beatitudinem non omni cautela custodiat. Si r princeps Tyri, refertur quia inter sanctos erat, et immaculatus erat, et in paradiso Dei constitutus, corona quoque decoris et pulchritudinis exornatus, is qui talis
Abbreviated transcription (Latin):
omni creatura sui oꝑis. suoꝵ¬
q moduum fuerit. quod
uirtutes istȩ quȩ uel princi¬
patum agere in aliis. uel po¬
testatem exercere. uel domina¬
tionem uidentur. ex merito
et non ꝑconditionis prerogatiuam
prelate sunt. et suꝑ posite his quib
pre ẽẽ. uel uiquos potestatem exerce¬
Lre dicuntui. S ne de tantis ac cam
difficilib rebus consequentiȩ solius ra¬
tione inuitati uideamur adserere. at¬
q ex coniecturis tantummꝰ in adsen¬
sum cogere auditores: iudeamus si
quid &iam de scripturis scĩs possumꝰ
assertionis adsumere: quarum auc¬
toritate hec credibilius adstruant᷑.
Et primo quidem de malis uirtuti¬
b quid sca scriptura contineat: ꝓfe¬
rsinus. Cum deuide etiam de ceti̾s in¬
uestigabimus scđi quod dominꝰ
nos fuerit ulluminare dignatus:
ut in rebus tam difficilib quid ma
dum sit. consequamurꝰ. Inuenimꝰ
namq in ihezechiel propħa duas
quasdam prophetias scriptas eẽ

Expanded text:
omni creatura sui operis suoromni creatura sui operis suorumque motuum fuerit quod virtutes istæ quæ vel principatum agere in aliis, vel potestatem exercere, vel dominationem videntur, ex merito, et non per conditionis prærogativam prælatæ sint et superpositæ his quibus præesse vel in quos potestatem exercere dicuntur. IV. Sed ne de tantis ac tam difficilibus rebus consequentiæ solius ratione invitati videamur asserere, atque ex conjecturis tantummodo in assensum cogere auditores, videamus si quid etiam de Scripturis sanctis possumus assertionis assumere, quarum auctoritate hæc credibilius astruantur. Et primum quidem de malis virtutibus quid sancta Scriptura contineat, proferemus; tum deinde etiam de cæteris investigabimus, secundum quod Dominus nos fuerit illuminare dignatus, ut in rebus tam difficilibus quid madum sit, consequamur. Invenimus namque in Ezechiele propheta duas quasdam prophetias scriptas esse
Abbreviated transcription (Latin):
maliciam: illi quoq quos mun¬
di tenebrarum rectores et pͥn¬
cipes appellauit. hoc quod pͥn¬
cipantur et obtinent tenebras:
non er ꝑuersitate piopositi
sex conditionis necessitate des¬
cendere. Eadem quoq eciam
de sp̾italib nequitiȩ et de spica¬
tib malignis et demonib in¬
mundis. consequentiȩ ipsius
ratio coget intelligi. Quod si ita
hec de malignis contrariisq
uirtutib intelligi uidetur.
absurdum. sicut certe absur¬
dum est. ut causa malicie ipsa¬
rum remota ab arbitrii sui
ꝓposito. sus conditori earum ne¬
cessatio adscribantur: quomͦ
non etiam de bonis scĩs q
uirtutib cogimur similia
confiteri: idest quia sustanti¬
ale sit in ipsis bonum: quod
utiq insolo xp̃o et in spu scõ
euidenter ostendimus. sine du¬
bio utiq et in patre: non enim
trinitatis natura habere aliqͥs
compositionis ostensa est: ut
hec ei consequenter udeantur
accidere. Unde suꝑ est. ut in

Expanded text:
malitiam. Illi quoque quos munmalitiam. Illi quoque quos mundi tenebrarum rectores et principes appellavit, hoc quod principantur et obtinent tenebras, non ex perversitate propositi, sed ex conditionis necessitate dicuntur descendere. Eadem quoque de spiritualibus nequitiæ, et de spiritualibus malignis et dæmonibus immundis, consequentiæ ipsius ratio coget intelligi. Quod si hæc ita de malignis contrariisque virtutibus intelligi videtur absurdum, sicut certe absurdum est, ut causa malitiæ ipsarum remota ab arbitrii sui proposito, Conditori earum necessario ascribatur, quomodo non etiam de bonis sanctisque virtutibus cogimur similia confiteri, id est, quia non substantiale sit in ipsis bonum, quod utique in solo Christo et in Spiritu sancto evidenter esse ostendimus, sine dubio utique et in Patre. Non enim Trinitatis natura habere aliquid compositionis ostensa est, ut hæc ei consequenter videantur accidere. Unde superest ut in
Abbreviated transcription (Latin):
coris: uel quȩ appellantur domina¬
tiones. hoc quod dominantur non ꝑ
Iprofectic̾ sui meritum eis fuerit ao¬
ditumꝰ. s conditionis preroga¬
tiua donatum sit: et ideo sit ab
eis inseꝑabile quodainmodo
ac natura le. Quod utiq si ita re¬
cipiamus ut putentur scĩ an¬
głi et sce̾ potestates. et beatȩ se¬
des głoseq uirtutes. et magni¬
fice dominationes: substantia¬
liter potestates istas ac digni¬
tates gloriasq possidere: conse¬
quenter sine dubio uidebitur
etiam ea quȩ incontrariis offi¬
ciis nominata sunt: ad hunc
modum intelligi debere: ita ut
principatus illi aduersum
quos est nob̃ coͥluctatio. illum
ipsum obluctantẽ ac resisten¬
tem omni bono ꝓpositum non
post modum recepisse declinan¬
tes abono parbitrii lib̾tatem
putentur: s cum iꝑsis simul
substantialiter &titisse. Simi¬
liter etiam potestates et uir¬
tutes necesse ᷤᷤ in eis uiniorem
substantia sua. posteriorem q

Expanded text:
toris; vel quæ appellantur Dominatoris; vel quæ appellantur Dominationes, hoc quod dominantur, non per profectus sui meritum eis fuerit additum, sed conditionis prærogativa donatum sit, et ideo sit ab eis inseparabile quodammodo, ac naturale. Quod utique si ita recipiamus, ut putentur sancti Angeli, et sanctæ Potestates, et beatæ Sedes, gloriosæque Virtutes, et magnificæ Dominationes substantialiter potestates istas ac dignitates gloriasque possidere; consequens sine dubio videbitur etiam ea quæ in contrariis officiis nominata sunt, ad hunc modum intelligi debere: ita ut principatus illi adversus quos nobis est colluctatio, illud ipsum obluctans ac resistens omni bono propositum non postmodum recepisse declinantes a bono per arbitrii libertatem putentur, sed cum ipsis simul substantialiter extitisse; similiter etiam potestates et virtutes, nec esse in eis juniorem substantia sua posterioremque
Abbreviated transcription (Latin):
uero tales qui possint utraq reciꝑe:
¶ut autem etiam ex ipsis hͥominibus
prima nob inquisitio moueatur.: Con¬
sideremus si scĩ angłi ex quo sunt. sem
ꝑ sc̃i fuerunt. et scĩ sunt. scĩ quȩ erunt:
et numquam receperunt. unquam
nẽq recipere potuerunt: peccati locum.
Tum deinde etiam hi qui sc̃i principatꝰ
appellantur. consułemus sistatim ut
creati a deo sunt: principatum adeo exer-¬
cere cȩperunt in aliquos. qui eis eẽnt sub¬
iecti. et illos tales creatos et ad hoc fac¬
tos: ut eent subditi et subiecti. Simili¬
ter autem et potestates quȩ appellan-¬
tur. utrum tales
in hoc ipsum cteatȩ sunt: ut exercerent
potestatem: an meritum aliquod illud
est et p̃mium uirtutis. ꝑ quod ad potes¬
tatem istam dignitatem q uenerunt:
nec non et hi quitroni uel sedes appel
lantur: an istam beatitudinis sedem
stabilitatemq simul cum substan¬
tiȩ sue prolationen meruerint. ut
ex uoluntate sola hoc possideant crea¬

Expanded text:
vero tales qui possint utraque recipere. vero tales qui possint utraque recipere. Ut autem etiam ex ipsis nominibus prima nobis inquisitio moveatur, consideremus si sancti Angeli ex quo sunt, semper sancti fuerunt, et sancti sunt, sanctique erunt, et neque receperunt unquam neque recipere potuerunt peccati locum. Tum deinde etiam hi qui sancti Principatus appellantur, consideremus si statim ut creati a Deo sunt, principatum exercere cœperunt in aliquos qui eis essent subjecti, et illos tales creatos et ad hoc factos ut essent subditi et subjecti. Similiter autem et quæ appellan utrum tales et in hoc ipsum creatæ sunt, ut exercerent potestatem; an meritum aliquod istud est et præmium virtutis, per quod ad potestatem istam dignitatemque venerunt. Necnon et hi qui Throni dicuntur vel Sedes, an istam beatitudinis sedem stabilitatemque simul cum substantiæ suæ prolatione meruerint, ut ex voluntate sola hoc possideant Crea
Abbreviated transcription (Latin):
dicimur s ne illud quidem ociose
preterundum est. quod etiam de no¬
bis ipsis hominib diuersi quidara¬
diu̾si quidam ordines no¬
minantur: cum dicitur pars homi
quidem cum diuideret excelsus gen¬
ces et disꝑgeret filios adam. statuit
fines gentium scđm numerum
angłorum diẽt ideo simul cum cet̾is
rationabilib naturis etiã humanȩ
animȩ ratio ꝑuidenda est̃. Ilgitur tor
& tantis ordinum officiorumq nomi¬
nib coginominatis. quibus certũ ẽ
sub eẽ substantias: requirendum ẽ
utrum cõnditor. et creator. omniũ
ds̃. Quosdam quidem exhis ita scõs
fecerit ac beatos. ut nichil possĩt reci¬
pere omiio contrarium: et quosdã
ita fecerit. ut possint tam uirtutͥs
quam malicie effici capaces. Aut si
putandum est quod alios ita fecetit
ut omnino incapaces sint ad uirtu¬
tem. Et auios maliciã quidem neqͣꝗͣ
posse recipere. solummodo autem
posse inbeatitudine ꝑ manere: alios

Expanded text:
dicimur; sed ne illud quidem otiose dicimur; sed ne illud quidem otiose prætereundum est, quod etiam de nobis ipsis hominibus diversi quidam ordines nominantur, cum dicitur: «Pars Domuoniam quidem «cum divideret Excelsus gentes, et dispergeret filios Adam, statuit fines gentium secundum numerum Angelorum Dei.» Et idcirco cum cæteris rationalibus naturis etiam humanæ animæ ratio pervidenda est. III. Igitur tot et tantis ordinum officiorumque nominibus cognominatis, quibus certum est subesse substantias, requirendum est utrum conditor et creator omnium Deus, quosdam quidem ex his ita fecerit sanctos ac beatos ut nihil possint recipere omnino contrarium, et quosdam ita fecerit ut possint tam virtutis quam malitiæ effici capaces; aut si putandum est quod alios ita fecerit ut omnino incapaces sint ad virtutem, et alios malitiam quidem nequaquam posse recipere, solummodo autem posse in beatitudine permanere, alios
Abbreviated transcription (Latin):
bentes qui destruentur: s utrũ
ipsi sint isti principes. qui et
illi sunt principatus. adu̾sus
quos nob̃ est colluctatio. an alii
sint: non facile michi ab alqͦ
pronuntiandum uidetur. Post
principatus autem etiam potes¬
tates quedam nominantur: ao¬
uersum quas colligtatio nobis
est et agon geritur: s et aduer-¬
sus principes mundi huius.
et rectores cenebrarum harum:
quedam etiam spiritalia mali¬
ciȩ incȩlestibus. ab ipso paulo
nominantur. Nuid autem dicen¬
dum est etiam de spiritalibus
malignis. et de demonib immun¬
dis. quȩ in euangliis nominan¬
tur: Cum de inde appellantur
etiam quedam simili nomine
celestia. s quȩ dicuntur genu
flectere. uel eẽ flexura: in noini¬
ne tħu: S et terrestria et inferna¬
quȩ ꝑordinem paulus enumerat:
Ineo sane loco inquo de rationabilib
naturis disserimus: reticere non con¬
uenit. ne de nobis quidem homini¬
bus. qui bntiq et ipsi rationabile  ee

Expanded text:
bentes quæ destruetur: sed utrum bentes quæ destruetur: sed utrum ipsi sint isti principes qui et illi sunt principatus adversus quos nobis est colluctatio, an alii sint, non facile mihi ab aliquo pronuntiandum videtur. Post principatus autem, etiam potestates quædam nominantur adversus quas colluctatio nobis est, et agon geritur: sed et adversus principes mundi hujus, et rectores tenebrarum harum, quædam etiam spiritualia malitiæ in cœlestibus ab ipso Paulo nominantur. Quid autem dicendum est etiam de spiritualibus malignis, et dæmonibus immundis qui in Evangeliis nominantur? Tum deinde appellantur etiam quædam simili nomine cœlestia, sed quæ dicuntur genu flectere, vel esse flexura in nomine Jesu, sed et terrestria et infernaper ordinem Paulus enumerat. In eo sane loco in quo de rationalibus naturis disserimus, reticere non convenit nec de nobis quidem hominibus, qui utique rationabile animal esse
Abbreviated transcription (Latin):
nominentur: infutturo tamen
sciendum est. quia omne quod
rationabile est. et rationis cer¬
minos statutaq declinat:
sine dubio ꝑpreuaricationem
recti iustiq: efficitur inpec¬
cato: Est ergo omnis creatura
rationabilis: laudis et culpe
capax. Laudis. si scđ̾m rationẽ
quam inse habet ad meliora ꝓ¬
ficiat: culpe. si rationem recti. te¬
noremq declinet: ꝑropter quod.
recte &iam penis ac suppliciis
subiacet. Quod etiam de ipso dia¬
bolo. et his qui cum ipso sunt. et
endum est. Ex ponendȩ tamen
sunt etiam appellationes eorum:
ut sciantꝰ que suit sͦtȩ. de quib
sermo mouendusn est: Biaboli
igitur nomen et satanȩ. et ma¬
ligni. in multis scripturrͤ locis
de signatur. qui et inimicus
di eẽ de scribitur. Nec non et
tur: s et pͥnceps mundi huus.
qui utrum sit ipse diabolus. an
alius quis. nũdum manifeste
declaratum estͣ. rincipes quoq
huius mundi quidam dicun-¬
turꝰ. sapientiam quandam ha-¬

Expanded text:
nominentur, in futuro tamen nominentur, in futuro tamen sciendum est, quia omne quod rationabile est, et rationis terminos statutaque declinat, sine dubio per prævaricationem recti justique efficitur in peccato. Est ergo omnis creatura rationabilis laudis et culpæ capax: laudis, si, secundum rationem quam in se habet, ad meliora proficiat; culpæ, si rationem recti tenoremque declinet: propter quod recte etiam pœnis et suppliciis subjacet. Quod etiam de ipso diabolo et his qui cum ipso sunt et endum est. Exponendæ tamen sunt etiam appellationes eorum, ut sciamus quæ sint ista de quibus sermo nobis movendus est. Diaboli igitur nomen, et Satanæ, et Maligni in multis Scripturæ locis designatur, qui et inimicus Dei esse describitur. Necnon et tur, sed et princeps mundi hujus, qui utrum ipse sit diabolus, an alius quis, nondum manifeste declaratum est. Principes quoque hujus mundi quidam dicuntur sapientiam quamdam ha
Abbreviated transcription (Latin):
ponentes: Tim deinde quid sibi
uelit quorum  fignificatio: prouirib
nostris discutere pertẽptabunus:¬
¶ Sunt quidam scĩ angłi dĩ. quos pau¬
lus ministeriales sp̃s appellat: adini¬
nisterium destinatos propter eos
qui hereditatem capient in salutem:
apud ipsum quoq scm̃ prulum
inuenimus nescio unde sumentẽ:
cognominantem. Lamen quasdam
sedes et dominationes et pͥncipatus
et potestates et post enumerationẽ
horum uelut alia adhuc quedam
iationabilia atq ordines eẽ sentiens
preter eos quos supra dixerat: ait
de saluatore qui est suꝑ omnem
principatum. et potestatem. et uir¬
tutem. et dominationem. et omne
nomen quod nominatur non so¬
lum hoc in scło. s etiam in futuro.
Ex quo uidelicet ostendit ẽẽ quȩ dã
supraeter hȩc quȩ cõmemorauit.
quȩ nominentur quidem in hoc
scło. non camen abipso enume¬
rata nunc fuerint. force ne abi alio
aliqͦ intellecta: ẽẽ uero
alia que in hoc quidem scło ñ

Expanded text:
ponentes, tum deinde quid sibi ponentes, tum deinde quid sibi velit horum significatio, pro viribus nostris discutere pertentabimus. Sunt quidam sancti Angeli Dei, quos Paulus ministeriales spiritus appellat ad ministerium destinatos, propter eos qui hæreditatem capiunt in salutem. Apud ipsum quoque sanctum Paulum invenimus, nescio unde sumentem, cognominantem tamen quasdam Sedes, et Dominationes, et Principatus, et Potestates, et post enumerationem horum, velut alia adhuc quædam rationabilia officia atque ordines esse sentiens præter eos quos supra dixerat, ait de Salvatore: «Qui est super omnem Principatum, et Potestatem, et Virtutem, et» Dominationem, et omne nomen quod nominatur non solum in hoc sæculo, sed etiam in futuro.» Ex quo videlicet ostendit esse quædam præter hæc quæ commemoravit, quæ nominentur quidem in hoc culo, non tamen ab ipso enumerata nunc fuerint, forte nec ab alio aliquo intellecta esse vero alia quæ in hoc sæculo quidem non
Abbreviated transcription (Latin):
diuina in nos heneficia demons¬
trare. quȩ nob̃ ꝑ patrem et filium
et sp̃m scm prebentur: quȩ trini¬
tas totius est scĩtatis fons. exces¬
su quodam usi hec diximus: et ser-¬
monem deanima quia inciderat
strictim licet contingendum
putauimus. uicinum ut pote
locum de natura racionabili dis¬
serentes. Oportunius tamen in loco
propͥo de omni rationabili natura
quȩ intria genera speciesq
distinguitur. deo nob̾ ꝑ
quam de patre et filio et spt̃i scõ qͣ
ualuimus breuiter digessimus
Consequers est etiam de naturis ra¬
tionabilib ac de specieb earum.
et ordinibus uel officiis tam sc̃a¬
riun quam eciam malignaru in
uirtictc̃i. s et de his qui inter has¬
idẽ bonas et malas medii quidam
sunt. et adhuc magone atq incer¬
tamine positi: pauca disserere. quã¬
plurima namq in scĩs scripturis
inuenimus ordinum: quorum atq
officiorum. tam scõrum quam etiã
contrarioꝵ quȩ nomina prius pro¬

Expanded text:
divina in nos beneficia demonsdivina in nos beneficia demonstrare, quæ nobis per Patrem et Filium et Spiritum sanctum præbentur, quæ Trinitas totius est sanctitatis fons, excessu quodam usi hæc diximus, et sermonem de anima qui inciderat, strictim licet contingendum putavimus, vicinum utpote locum de natura rationabili disserentes. Opportunius tamen in loco proprio de omni rationabili natura quæ in tria genera speciesque distinguitur, Deo nobis pquam de Patre et Filio et Spiritu sancto, quantum valuimus, breviter digessimus, consequens est etiam de naturis rationabilibus, ac de speciebus earum et ordinibus, vel officiis tam sanctarum quam etiam malignarum virtutum, sed et de his qui inter has bonas et malas medii quidam sunt et adhuc in agone atque in certamine positi, pauca disserere. Quamplurima namque in sanctis Scripturis invenimus ordinum quorumdam atque officiorum tam sanctorum quam etiam contrariorum nomina: quæ prius pro
Abbreviated transcription (Latin):
exercitiis. et neglegat ab indus-¬
tria. paulatim ꝑ neglegentiã¬
pͥmo pauca excidunt. Tum
deinde etiam plura: et ita ꝑ
multum tempus abeunt
omnia inobliuionem. atq
uniuersa e emoria peni¬
tus abolentur. Porest sane
fieri ut cum fanedecidere ab
inicio cȩperit. et parua adhuc
corrumpi negligentia. si re¬
suscitetur. et citius insemet¬
ipsum teuertatur. reparet
ea quȩ adhuc nuꝑ amissa st̃:
et recolet ea que ab eo fuerant
cenui ad huc abolicione sub¬
lata Tranfferamus nunc hec
ad eos qui se dĩ scientie ac sapi¬
entiȩ dederunt: cuius erudi¬
dio atq industria in compara¬
bilib omnes reliquas discipli¬
nas suꝑeminet modis: et scdm
propositȩ similitudinos
formam uel quȩ sit assumptio
scientie. uel quȩ sit abolitio: contem¬
plemur: maxime cum audiamꝰ
ab apło quod deꝑfectis dicitur.
Quod faciemad faciem głam dni
ex misteriorum reuelationib spe-¬
culabuntur. Uerum nos uolentes

Expanded text:
exercitiis, et negligat ab indusexercitiis, et negligat ab industria, paulatim primo per negligentiam pauca excidunt, tum deinde etiam plura, et ita per multum tempus abeunt omnia in oblivionem, atque universa ex memoria penitus abolentur. Potest sane fieri, ut cum decidere ab initio cœ- perit, et parva adhuc corrumpi negligentia, si resuscitetur, et citius in semetipsum revertatur, reparet ea quæ adhuc nuper amissa sunt, et recolat ea quæ ab eo fuerant tenui adhuc abolitione sublata. Transferamus nunc hæc ad eos qui se Dei scientiæ ac sapientiæ dediderunt, cujus eruditio atque industria incomparabilibus omnes reliquas disciplinas supereminet modis, et secundum proposita similitudinis formam vel quæ sit assumptio scientiæ, vel quæ sit ejus abolitio contemplemur: maxime cum audiamus ab Apostolo quod de perfectis dicitur, quod facie ad faciem gloriam Domini ex mysteriorum revelationibus speculabuntur. II. Verum nos volentes
Abbreviated transcription (Latin):
statum suum: ac rursum sta¬
tuere posse io quod ꝑnegligen¬
tiam fuerat lapsum. de in
uel lapsum ecrum qui se ne¬
glegentius egerint ostendamꝰ:
etiam similicudine aliciiuus
exempli uti: non uidetur ab¬
surdum. Igitur si sit aliquio
qui peritia uelarte. uerbi
gra geometrice aut medici¬
nȩ paulatim fuerit imbutꝰ
rit. multo scilicet tempore
institutionib atq exercitiis
semetipsum informans. ut
ad integrum supradicte ar¬
tis assumeret disciplinam:
huic nũquam profecto acci¬
dere poterit. ut cum peritꝰ
dormierit. euigilet imꝑitꝰ.
Non enim eaquȩ ꝑlesionem
aliquam uel debilitatem ac¬
cidunt: in medium adducẽ
aut cõmemorare nunc con¬
uenit: neq enim similitu¬
dini propositȩ eremploq
conueniunt: scđm eigo quod
proposuimus. geometres ille
uel medicus donec exercet se
inmeditationib artis silȩ et
iationabilib institutis: ꝑmanet
apud eum &iam scientia dis-¬
cipline si uero dissimulet ab

Expanded text:
statum suum, et rursum stastatum suum, et rursum statuere possit id quod per negligentiam fuerat lapsum. CAPUT vel lapsum eorum qui se negligentius egerint ostendamus, etiam similitudine alicujus exempli uti non videtur absurdum. Igitur si sit aliquis qui peritia vel arte, verbi gratia, geometriæ, vel medicinæ paulatim fuerit imbutus ectum, multo scilicet tempore institutionibus atque exercitiis semetipsum informans ut ad integrum supradicta artis assumeret disciplinam huic nunquam profecto accidere poterit, ut cum peritus dormierit, evigilet imperitus. Non enim ea quæ per læsionem aliquam vel debilitatem accidunt, in medium adducere aut commemorare nunc convenit: neque enim similitudini propositæ exemploque conveniunt. Secundum ergo id quo proposuimus, geometres ille vel medicus donec exercet se in meditationibus artis suæ, et rationabilibus institutis, permanet apud eum etiam scientia disciplinæ. Si vero dissimulet ab
Abbreviated transcription (Latin):
et adꝑfectionem ꝑducere: et sp̃s sc̃ĩ con¬
firmatione atq indesinenti scifica¬
tione: ꝑquam solum: dm̃ capere pos¬
sunt. Ita ergo indesinenti erga nos
rato: uix si forte aliquando intue¬
ri possumus scãm et beatam uitã.
inqua cum post agones multos
meam ꝑueniri potuerit: ita ꝑdura¬
re debemus. ut nulla unquam nos
boni illius sacietas capiat: s quanto
magis de illa beatitudine ꝑcipimꝰ.
tantomagis in nob̃ uel dilatãtur
Deius desiderium uel augeatur:¬
I dum semꝑ ardentius et ca¬
patius patrem et filium ac sp̃in scm̃
uel capimus. uel tenemus:. Si autẽ
aliquando sacietas capit aliquem
ex his qui in summo ꝑfectoq cons¬
ticuerĩt gradu: non arbitror. quod
ad subitum quis euacuetur ac
decidat: s paulatim et ꝑ partes de-¬
e fluere eum necesse est: ĩta ut fieri
accidit. et cito resipiscat. atq inse
reuertatur: non petiniis ruere.
s reuocare pedem et redire ad

Expanded text:
et ad perfectionem perducere ex Spiritus sancti conet ad perfectionem perducere ex Spiritus sancti confirmatione atque indesinenti sanctificatione per quam solum Deum capere possunt. Ita ergo indesinenti erga nos rato, vix si forte aliquando intueri possumus sanctam ac beatam vitam; in qua cum post agones multos in eam perveniri potuerit, ita perdurare debemus ut nulla unquam nos boni illius satietas capiat: sed quanto magis de illa beatitudine percipimus, tanto magis in nobis vel dilatetur ejus desiderium, vel augeatur, dum semper ardentius et capacius Patrem, et Filium, ac Spiritum sanctum vel capimus, vel tenemus. Si autem aliquando satietas capit aliquem ex his qui in summo perfectoque constiterint gradu, non arbitror quod ad subitum quis evacuetur ac decidat; sed paulatim et per partes defluere eum necesse est: ita ut fieri acciderit, et cito resipiscat atque in revertatur, non penitus ruere, sed revocare pedem, et redire ad
Abbreviated transcription (Latin):
inuenitur. cum unusquisq ꝑpar-
ticipationem xp̃i scđm io quod
sapientia est. et scđm id quod scien¬
tia ẽ. & sc̃ificatio est: proficit. et inal¬
tiores profectuum gradus uenie:
et ꝑ hoc ꝑ quod participationem sp̃s¬
scĩ sanctificatus est quis purior. ac
sincetior. effectus est. dignus recipit
sapientie ac sientiȩ gratiam: ut de¬
pulsis omnib ex purgatisq pollu¬
tionis atq ignorantiȩ maculis:
tantum profectum sinceritatis ac
puritatis accipiat: ut quod hoc
accepit a deo ut eẽt:tale sit quale
deo dignum ẽ. qui ut eet pure ita¬
q prestitit ac ꝑfecte: ut tam dig¬
num sit id quod est quam est ille
qui eẽ fecit. Ita namq et uirtutẽ
semꝑ eẽ atq ineternum manere
ꝑcipiet adeo is qui calis est: qualẽ
eum uoluttȩ eẽ ille qui fecit:
Quod ut accidat. et ut indesinenter
atq inseparabiliter ad sint ei qui est:
ea que ab ipso facta sunt: sapientie
id opus est instruere atq erudire ea.

Expanded text:
invenitur; cum unusquisque per invenitur; cum unusquisque per participationem Christi secundum id quod sapientia est, et secundum id quod scientia est et sanctificatio est, proficit et in altiores profectuum gradus venit; et per hoc quod participatione sancti Spiritus factus est quis purior atque sincerior, effectus dignus recipit sapientiæ ac scientiæ gratiam, ut depulsis omnibus, expurgatisque pollutionis atque ignorantiæ maculis, tantum profectum sinceritatis ac puritatis accipiat, ut hoc quod accepit a Deo ut esset, tale sit quale Deo dignum est, eo qui ut esset pure ut præstitit ac perfecte: ut tam dignum sit id quod est, quam est ille qui id esse fecit. Ita namque et virtutem semper esse atque in æternum manere percipiet a Deo is qui talis est qualem eum esse voluit ille qui fecit. Quod ut accidat, et ut indesinenter atque inseparabiliter adsint ei qui est ea quæ ab ipso facta sunt, Sapientiæ id opus est instruere atque erudire ea,
Abbreviated transcription (Latin):
ordinem. quem dissere ceꝑamꝰ.
Ds pater omnibus ꝑrestat
ut sint: participatio uero xp̃i
est: facit ea ee rationabilia. exqͦ
consequers est ea uel laude dig¬
na eẽ uelculpa: quia uirtutis
hoc consequenter adẽ & iam
cipatione ipsius. scã efficiantur.
Cum ergo pͥmo ut sint habeant
ex dõ patre. scło ut rationabilia
sint habeant ex uerbo. tercio
ut scãsint habeant ex spisc̃õ:
tur: ẽaquȩ iam scĩficataante
hunc gradum ꝓficere meru¬
erint ꝑscificationem sp̃ssc̃i:
consequentẽr nichilominus
donum sapientie scđm uirtu¬
tem in oꝑationem sp̃sdĩ et hoc
puto paulum dicere. cum ait.
sapientiȩ: alii sermonem sientiȩ
scłm eundem sp̃m et designans u¬
namquamq discretionem donoꝵ.
refert omnia aduniuersitatis fon¬
tem: et dicit. Diuisiones sunt in¬
operationum: s unus ds̃ qui ope¬
ratur omnia inomnib Unde
et inoperatio patris quȩ eẽ prestat
omnib clarior. ac magnificentior.

Expanded text:
ordinem quem disserere cœperamus. ordinem quem disserere cœperamus. Deus pater omnibus præstat ut sint: participatio vero Chrisest, facit ea esse rationabilia. Ex quo consequens est ea vel laude digna esse, vel culpa, quia virtutis hoc consequenter adest etiamparticipatione ipsius sancta efficiantur. Cum ergo primo ut sint habeant ex Deo patre, secundo ut rationabilia sint habeant ex Verbo, tertio ut sint sancta habeant ex Spiritu satur ea quæ jam sanctificata antehunc gradum proficere meruerint per sanctificationem Spiritus sancti, consequentur nihilominus donum sapientiæ secundum virtutem et inoperationem Spiritus Dei. Et hoc puto Paulum dicere, cum ait sapientiæ, aliis sermonem scientiæ secundum eumdem Spiritum. Et designans unamquamque discretionem donorum, refert omnia ad universitatis fontem, et dicit: «Divisiones sunt inoperationum, sed» unus Deus qui operatur omnia in omnibus.» Unde et inoperatio Patris quæ esse præstat omnibus, clarior ac magnificentior
Abbreviated transcription (Latin):
tio precipua: preter illam quam
omnib ut eent naturaliter pre¬
sticit. est et domini iħu xp̃i pre¬
cipuum quoddam ministeriũ
in eos quibus naturaliter ut ra¬
tionabiles sint confert. ꝑ quod ad
hoc quod sunt: prestatur eis ut
ministrata quidem ꝑ xpin: in-¬
opata aittem a patre scđm meri¬
tum eorum qui capaces eius effi¬
ciuntur: q̃uod manifestissime
indicat apłs paulus. unam eã¬
demq urtutem trinitatis ex-¬
ponens. in eo dum dicit. Biuisio¬
nes sunt donorum: idem autem
sp̃s. et diuisiones ministrationũ:
ĩtem autem dominus: et diui¬
siones sunt oꝑationum.: idemn
inomnibus. unicuiq autem
datur manifestatio sp̃s: scđm¬
id quod expedit᷑. Ex quo mani¬
festissime designatur. quod
nulla est intrinitate discretio. ⁊̃ ꝓ smꝰ.¬
s hoc quod donum sp̃s dicitur
manifestisime ꝑfilium. et
inoperatur ꝑ dm̃ patrem: om¬
nia autem oꝑatur unus atq
idem sp̃s. diuidens unicuiq
pro ut uult᷑. his igitur de unita
tatis: redeamus nunc ad eum

Expanded text:
tris præcipua præter illam qua omnibus ut essent naturaliter præstitit. Est et Domini Jesu Christi præcipuum quoddam ministerium in eos quibus naturaliter ut rationabiles sint confert, per quod ad hæc quæ sunt præstatur eis ut ministrata quidem per Christum, inoperata autem a Patre secundum meritum eorum qui capaces ejus efficiuntur. Quod manifestissime indicat Apostolus Paulus, unam eamdemque virtutem Trinitatis exponens in eo dum dicit: «Divisiones sunt donorum, idem autem spiritus; et diuisiones ministrationum sunt idem ipse dominus; et diuisiones operationum sunt, idem in omnibus. unicuique autem datur manifestatio spid» quod expedit.» Ex quo manifestissime designatur quod nulla est in Trinitate discretio, sed hoc quod donum Spiritus dicitur, manifestatur per Filium, et inoperatur per Deum patrem. «Omnia autem operatur unus atque idem Spiritus,» dividens unicuique prout vult.» VIII. His igitur de unitattatis, redeamus nunc ad eum
Abbreviated transcription (Latin):
ruisse describi: et agere sub illo
uel illo archangło. uel illo duce. uel
pͥncipe ordins sui. Quȩ omnia ut
diximus: non fortuito neq indiscre¬
de. s aptissimo et iustissimo dĩ ui¬
dicio ordinata sunt. et pro meritis
disposita: ipso iudicante et ꝓhante.
ut illi quidem angło u ephesioꝵ
committit eccłia debeat. illi uero alii
⁊mirnensium. Et ille quidem angłs
ut sit petri: alius ut sit pauli tum
deinde ꝑsingulos minimorum
qui sunt in eccłia qui uel quiᷤ ads¬
scribi singuliᷤ debeant angłi:. qui
etiam cotidie uideant faciem dĩ:
s et quis debeat eẽ angls qui cir¬
cundet incircum timentiũ
dm̃. quȩ utiq omnia. non
casu neq fortuitui geri. ne¬
q quia naturaliter cales fac¬
ti sunt estimandum est.
ne etam in hoc factoris ineqͣli¬
tas accusetur. s ꝓ meritis et
uirtircib ac ꝓunius cuiusq
uigore et ingenio. deferri a
iustissimo et ȩquissimo mode¬
ratore omnium credendum
est deo:¬

Expanded text:
ruisse describi, et agere sub illo ruisse describi, et agere sub illo vel illo Archangelo, vel illo duce, vel principe ordinis sui. Quæ omnia, ut dixi, non fortuito atque indiscrete, sed aptissimo et justissimo Dei judicio ordinata sunt, et pro meritis disposita ipso judicante et probante: ut illi quidem Angelo Ephesiorum committi Ecclesia debeat, illi vero alii Smyrnensium; et ille quidem Angelus ut sit Petri, alius vero ut sit Pauli: tum demum per singulos minimorum qui sunt in Ecclesia, qui vel qui, ascribi singulis debeant Angeli qui etiam quotidie videant faciem Dei: sed et quis debeat esse Angelus qui circumdet in circuitu timentium Deum. Quæ utique omnia non casu neque fortuito geri, neque quia naturaliter tales facti sunt, existimandum est, ne etiam in hoc factoris inæqualitas accusetur: sed pro meritis et virtutibus ac pro uniuscujusque vigore et ingenio deferri a justissimo et æquissimo moderatore omnium credendum est Deo
Abbreviated transcription (Latin):
sarium propter reuelationem fili¬
orum dt Eadem sane oriam de lu¬
na & stellis sentienda sunt: ac
dicen da. Uideamus nunc quȩ
sit eti am lib̾tas ereature uel ab
solittio seruitutis. Cum cradide¬
rit xp̃s regnum dõ et patri. cunc
etiam ista animantia cum prius
regnĩ xp̃i fuerint effecta. simul
cum omni regno etiam patri reg¬
nanda cradentur: ut cum ds̃ erit
omnia inomnib. etiam ista cum
sint ex omnibꝰ. sit et in istis ds̃ si
mandum quoniam forcuito acci¬
dat. ut illi angło illud in iungatur
officium: uerbi gra. ut rafaheli curandi
et medendi opus:. gabrihel bellorũ
prouidentia: inĩchaeli mortalium
preces supplicationesq curare. Hȩc enĩ
officia ꝓmeruisse eos non aliter pu¬
tandum est. quam ex suis quemq
meritis. et pro studiis ac uirtutib quȩ
ante mun di istius compagem ges¬
serint. suscepisse. Cum deinde inar¬
changlico ordine illid uel illud offi¬
cii genus unicuiq deputatum. Aluĩs
uero in archangłorum osiline me¬

Expanded text:
sarium, propter revelationem filiorum Dei. Eadem sane etiam de luna et stellis sentienda sunt et dicenda. Videamus nunc quæ sit etiam libertas creaturæ, vel quæ absolutio servitutis. Cum tradiderit Christus regnum Deo et Patri, tunc etiam ista animantia cum prius regnum Christi fuerint effecta, simul cum omni regno etiam Patri regnanda tradentur: ut cum Deus erit omnia in omnibus, etiam ista cum sint ex omnibus, sit et in istis Deus simandum quoniam fortuito accidat ut illi Angelo illud injungatur officium, verbi gratia, ut Raphaëlo curandi et medendi opus, Grabrielo bellorum providentia, Michaëlo mortalium preces supplicationesque curare; hæc enim officia promeruisse eos non aliter putandum est, quam ex suis quemque meritis et pro studiis ac virtutibus quæ ante mundi hujus compagem gesserint, suscepisse: tum deinde in archangelico ordine illud vel illud officii genus unicuique deputatum; alios vero in Angelorum ordine me
Abbreviated transcription (Latin):
si desinat rationabiliter uiuere: iude¬
tur in ignorantiam uel stulticiam
decidisse: et propter hoc ueniam pro-¬
mereri. Qui autem iam dignus habi¬
tus est scĩ sp̃s participatione. et retro
fuerit conu̾sus: hic re ipsa et opere
blasphemasse dicitur in spm scm. Ne
quis sane existimet nosexeo quod
diximus sp̃in scm̃ solis scĩs prestari.
patris uero et filii beneficia uel ino¬
ꝑationes ꝑuenire ad bonos et malos.¬
et iustos et iniustos: pretulisse ꝑ hoc
patri et filio sp̃m scin. uel maiorem
eius ꝑ hoc asserere dignitatem: quod
utiq ualde inconsequens est. Propͥe¬
tatem namq gie̾ eius oꝑisq descrip¬
simus. Porro autem nicħ intrinitate
maius minus uedicendum est: cũ¬
miunus ditatis fons. uerbo ac ratio¬
ne. sua teneat uniuersa:Spũ uero
oris sui quȩ dignasunt scĩficatione
sc̃ificet. sicut inpsalmo scriptum ẽ:
uerbo domini celi firmati sunt.

Expanded text:
si desinat rationabiliter vivere, videsi desinat rationabiliter vivere, videtur in ignorantiam vel stultitiam decidisse, et propter hoc veniam promereri: qui autem dignus jam habitus est sancti Spiritus participatione, et retro fuerit conversus, hic reipsa et opere blasphemasse dicitur in Spiritum sanctum. Ne quis sane existimet nos, ex eo quod diximus Spiritum sanctum solis sancti præstari, Patris vero et Filii beneficia vel inoperationes pervenire ad bonos et malos, justos et justos, prætulisse per hoc Patri et Filio Spiritum sanctum, vel majorem ejus per hoc asserere dignitatem: quod utique valde inconsequens est. Proprietatem namque gratiæ ejus operisque descripsimus. Porro autem nihil in Trinitate majus minusve dicendum est, cum unius divinitatis fons Verbo ac ratione sua teneat universa, Spiritu vero oris sui quæ digna sunt sanctificatione sanctificet, sicut in Psalmo scriptum est: «Verbo
Abbreviated transcription (Latin):
quia non in omnib neq
mhis qui cato sunt. s in his quo¬
rum terra renouata fuerit: sp̃s
sc̃s habitabit. Deniq idcirco ꝑ in¬
positionẽmanuum apłorum post
baptismi gratiam et reliesationẽ:
sc̃s sp̃s tradebatur. S et saluator.¬
noster noster post resurrectionẽ
cum uetera iam transissent. et fac-¬
ta fuissent omnia noua: nouus ip¬
se homo. et primogenitus ex mor¬
tuis renouat is quoq ꝑfidem suȩ
resurrectionis apłis: ait. accipite
spin sc̃m hoc est nimirum quod
et ipse saluator ñr dõminus inȩ¬
uangłio de signatur cum unum
nouum inutres mitti posse ueteres
denegabat: s iubebat utres fieri
đsaomnem protenditur creaturam.
tantuni mͦ haberi inuenimus: ꝓp¬
ter quod dicitur. nemo potest di¬
cere dñm iħm. nisi in sp̃u sc̃o. Et uix
aliquando ipsi apłi dignignt ha¬
qui peccauerit quidem infilium ho¬
minis. uenia digniis est: pro eo quod et¬
his qͥ uerbi uel rationeͥs est particeps.

Expanded text:
quia non in omnibus, neque quia non in omnibus, neque in his qui caro sunt, sed in his quorum terra renovata fuerit, Spiritus sanctus habitabit. Denique idcirco per impositionem manuum Apostolorum post baptismum gratia et revelatio sancti Spiritus tradebatur. Sed et Salvator noster post resurrectionem, cum vetera jam transissent, et facta fuissent omnia nova, novus ipse homo et primogenitus ex mortuis renovatis quoque per fidem suæ resurrectionis Apostolis ait: «Accipite Spiritum sanctum.» Hoc est nimirum quod et ipse Salvator Dominus in Evangelio designabat, cum vinum novum in utres mitti posse veteres denegabat, sed jubebat utres fieri er omnem protenditur creaturam; tantummodo haberi invenimus. Propter quod dicitur: «Nemo» potest dicere Dominum Jesum nisi in Spiritu sancto.» Et vix aliquando ipsi Apostoli digni haqui peccaverit quidem in Filium hominis venia dignus est; pro eo quod is qui Verbi Dei vel rationis est particeps,
Abbreviated transcription (Latin):
faciem eius in spiramen uitȩ:
et factus est homo inaniman
uiuentem: Quod si generaliter
inomnes homines datum eẽ
intelleͥgitur.Omnes homines
habent participium dĩ
tasse de non nullis inuenicur
Ergo iam non generaliter. s de scĩs
quibusq datum accipi potest.
¶Deniq &iam diluun tempore
cum omnis card corrupisset
uiam dĩ: tamquam de indig¬
nis et peccatorib scriptum est
dixisse dm̃. non ꝑmanebit sp̃s
m̃s inhominib istis in eternũ.
propter quod sunt. In quo
manifeste ostenditur: quod
ab indignis quibusq aufer¬
tur sp̃s dĩ. In psalmis quoq
et deficient. et interram suã
reuercentur: emitte spm tuũ
et creabuntur. et renobis faciẽ
sco de signatur. qui ablatis
atq extinctis peccatorib et in¬
dignis: ipsis sibi nouum po¬
pulum creet. et renouet faciẽ
terrȩ: eum ꝑ gratiam sp̃s de¬
ponentes ueterem hominẽ
cum actibus suis . in nouita¬
te uite ceꝑint ambulare.
Et udeo cõpetent̃ de eo dicitur

Expanded text:
faciem ejus inspirationem vitæ, faciem ejus inspirationem vitæ, et fac» tus est homo in animam vivam.» Quod si generaliter in omnes homines datum esse intelligitur, omnes homines habent participium Dei.tasse de nonnullis invenitur: ergo jam non generaliter, sed sanctis quibusque datum accipi potest. Denique etiam diluvii tempore cum omnis caro corrupisset viam Dei, tanquam de indignis et peccatoribus. scriptum est dixisse Deum: «Non permanebit Spiritus meus in hominibus istis in æternum, propter quod caro sunt.» In quo manifeste ostenditur, quod ab indignis quibusque aufertur Spiritus Dei. In Psalmis quoque et deficient, et in terram suam revertentur. Emitte spiritum tuum, et creabuntur  et renobabis faciem sancto designatur, qui ablatis atque extinctis peccatoribus et indignis, ipse sibi novum populum creet, et renovet faciem terræ, cum per gratiam Spiritus deponentes veterem hominem cum actibus suis, in novitate vitæ cœperint ambulare. Et ideo de eo competenter dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
ħat. & exqua ȩtate obnoxꝰ pecc̃osit.
manifestũ ẽ:ipatet: Quomodo ex
participatione uerbi uel rationis
homines peccatum habere dicunt᷑:
Uidelicet ex quo intellectus atq¬
scientie capaces effecti. cum iom
eis boni uel mali discretionem ratio
intrinsecus inserta suggesserit.
et cum scire iam cȩꝑint quid sit
malum. si faciunt illud. pecrato
efficiunt᷑ obnoxii et hoc est qͦd
dixit Quia excusationem non
habent ꝓpeccato suo: ex quo eis
diuinus sermo uel reuelatio
ostendere ceꝑit incorde discretio¬
uem boni ac mali: ut ꝑ hanc
deberant refugere et cauere qͦs
inalum est: et quia scienti bo¬
num et non facienti: peccatũ ẽ
illi. Itẽ qd̾ om̃s homines ñ st̃
extra cõmunionem dĩ. hoc mͦ
ȩuangłium docet. dicente sal¬
uatore. Regnũd̃i c̃ obseruatiõe
nonuenit: iudei neq dicent
ecce hic aut ibi. s regnum dĩ
intra uos est. S et illuo uiden¬
dum est ne forte eadem signi¬
ficet quod ingenesi scriptum
est cum ait. et infu̾flauit in

Expanded text:
at, et ex qua ætate obnoxius peccato sit, manifestum est et patet quomodo ex participatione Verbi vel rationis homines peccatum habere dicuntur: videlicet ex quo intellectus atqscientiæ capaces effecti, cum jam eis boni vel mali discretionem ratio intrinsecus inserta suggesserit; et cum scire jam cœperint quid sit malum, si faciunt illud, peccato efficiuntur obnoxii: et hoc est quod dicit, quia excusationem non habent homines pro peccato suo, ex quo eis divinus Sermo vel ratio ostendere cœperit in corde discretionem boni et mali, ut per hanc debeant refugere et cavere quod malum est; quia «scienti bonum et non facienti, peccatum est illi.» Item quod omnes homines non sunt extra communionem Dei, hoc modo Evangelium docet, dicente Salvatore: «Regnum Dei cum» observatione non venit: neque dicent, Ecce hic, aut ibi: sed regnum Dei intra vos est.» Sed et illud videndum est ne forte idem significet quod in Genesi scriptum est, cum ait: «Et insufflavit in
Abbreviated transcription (Latin):
omnia uanitas. Resperit enim
inquit et uidi unui̾sa quȩ sub
sole sunt: et ecce omnia uanitas.
huic ergo uanitati: creatura
subiecta est. Iula precipue cre¬
atura. que utiq maximum
in hoc mundo et egregium oꝑis
sui obtinet principatum:. id est
sol& luna. et stellȩ uanitati subiec¬
ta dicuntur: c̃orporib indita
atq ad plluminandi officium
humano generi deputata. Et
non inquit uolens. creatura
hȩc uanitati subiecta est. Non
enim uoluntate ex̾ibendum
suscepit ministium uanitati:
s qm̃ uolebat ille qui subicie¬
bat. propter eum qui subiecit.
Promutentem his qui non uo¬
luntate uanitati subdebant᷑.
Quod expleto magnifici oꝑis
ministerio. lib̾abuntur ab hac
seruitute corruptionis et ua¬
nitatis: cum redemptionis głȩ
filiorum di tempus aduenerit.
Quia spe accepta. et quam ꝓmis¬
sionem complendam sperans
uniuersa creatura: congemis¬
cit nunc interim. ut pote
etiam affectum habens erga
eos quibus ministrat : con¬

Expanded text:
Omnia vanitas: respexi enim, Omnia vanitas: respexi enim, inquit, et vidi universa» quæ sub sole sunt, et ecce omnia vanitas. ›» Huic ergo vanitati creatura subjecta est, illa præcipue creatura quæ utique maximum in hoc mundo et egregium operis sui obtinet principatum; id est, sol et luna et stellæ vanitati subjecta dicuntur, corporibus indita, atque ad illuminandi officium humano generi deputata. «Et non, inquit, volens creatura hæc vanitati subjecta est.» Non enim voluntate exhibendum suscepit ministerium vanitati, sed quoniam volebat ille qui subjiciebat, propter eum qui subjecit, promittentem his qui non voluntate vanitati subdebantur, quod expleto magnifici operis ministerio liberabuntur ab hac servitute corruptionis et vanitatis, cum redemptionis gloriæ filiorum Dei tempus advenerit. Qua spe accepta, et quam promissionem complendam sperans universa creatura congemiscit nunc interim utpote etiam affectum habens erga eos quibus ministrat, et con
Abbreviated transcription (Latin):
qui in spe subiecit: quia et ipsa
creatura lib̾abitur a seruitute cor¬
ruptionis. in lib̾tatẽ głe filiorum
dĩ. Cui obsecro uanitati creatura
subiecta est. uel quȩ creatura. uel
quomodo non uolens. uel sub¬
qua spe: Quo autem modo
ipsa creatura lib̾abitur a serui¬
tute corruptionis: s et alibi pse
apłs dicit: Nam expectatio
creaturȩ: reuelationem filioꝵ.
di expectatio Et iterum alibi
dicit. Non solumͣ nos: s et ipsa
creatura congemiscit et condo¬
let usq nunc. Unde ᷑ inquiren¬
dũs est: qui sit gemitus eius.
uel qui sint dolores eius. Et
primo eigo uideamus quȩ est
uanitas: cui creatura est subiec
ta.¶ego quidem arbitror. non
aliam eẽ uanitatem: quam cor¬
pora. Nam licet ȩthereum sit
corpus astroium: tamen mate-¬
riale est. Unde et sa lomon mͬ¬
uidetur uniuersam corporeã
naturam uelut onerosam quo¬
dam modo et uigorem sp̃uũ
retardantem: hoc modo com
pellare. Uanitas uanitatum ⁊
omnia uanitas. dixit ȩccłiastes:

Expanded text:
 spe, quia et ipsa creatura liberabitur a servitute corruptionis in libertatem gloriæ filiorum Dei.» Cui obsecro vanitati creatura subjecta est, vel quæ creatura, vel quomodo non volens, vel subqua spe? quo autem modo ipsa creatura liberabitur a servitute corruptionis? Sed et alibi ipse Apostolus ait: «Nam expectatio creaturæ revelationem filiorum Dei expectat.» Et iterum alibi ait: «Non solum autem nos, sed et ipsa creatura congemiscit, et condolet usque nunc. D Unde inquirendum est qui sit gemitus, vel qui sint dolores ejus. Et primo ergo videamus quæ est vanitas cui creatura subjecta est. Ego quidem arbitror non esse aliam vanitatem quam corpora: nam, licet æthereum sit corpus astrorum, tamen est materiale. Unde et Salomon mihi universam corpoream naturam velut onerosam quodammodo, et vigorem spirituum retardantem hoc modo videtur appellare: «Vanitas vanitatum et omnia vanitas, dixit Ecclesiastes.
Abbreviated transcription (Latin):
omnia que sunt: participant: quȩ
participatio di patris. ꝑuenit in om̃s
tam ustos quam peccatores. et raci¬
onabiles. atq m̃rationabiles. et in omi¬
bus omnino que sunt. Ostendit sa¬
ne et apls paulus: quod omnes ha¬
beãt particłum xp̃idicens. Ne dixeris
incorde tuo quis ascendet incelum.
idẽ xp̃i deducere:aut quis descen¬
det inabissum idẽ xp̃m amortuis¬
reuocare. S quid dicit scriptura:
Propete est uerbum in ore cuo. et
in corde tuo. Ex quo. incorde omi
cipatione rationabiles sunt. S et
illud quod in euangłio dictum
est. Hisi uenissem et locutus eem̃
eis. peccatum non haberent.

Expanded text:
omnia quæ cumque sunt participant: quæ omnia quæ cumque sunt participant: quæ participatio Dei Patris pervenit in omnes tam justos quam peccatores, et rationabiles atque irrationabiles, et in omnia omnino quæ sunt. Ostendit sane et Apostolus Paulus quod omnes habeant participium Christi, dicens: «Ne dixeris in corde tuo: Quis ascendet in» cœlum? id est Christum deducere: aut quis descendet in abyssum? id est revocare. Sed quid» dicit Scriptura? Prope est Verbum in ore tuo et in corde tuo.» Ex quo in corde omnicipatione rationabiles sunt. Sed et illud quod in Evangelio dictum est: «Nisi venissem, et locutus fuissem eis, peccatu