comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sum: uidebat pretiosissimis sacerdocalibus indumentis eum¬
ornatum: et excellenti gloria perfusum. ac cum ingenti sol¬
lempnitate ad altare deduici. ad cuius introitum ecclesia mag¬
na. magnis resultans uocibus exclamabat: puer natus est noꝑ¬
bis. Uere et enim ipse erat puer mitis ⁊ humilis corde  sicut
paruulus accipiens regnum dei. in cuius merito graculabun¬
da natali angelica multitudo. ⁊ omnis pariter sanctorum
ecclesia. dum nobis uideretur mori. sibi illum nasci. dũ
hic consummaretur. ibi incipere. non tam sonoris uocibus.
quam uotis paribus concinens exultabat. Si enim ad unius peniden¬
tiam peccatoris. tota illa celestis regio in lecitiam suscitatur. q̃¬
nam illa gaudia exbuisse credenda est. Per quem gaudia tan¬
ta receperat tam multorum conuersione ⁊ penitentia peccatoꝵ
Quis enim ualeat estimare quantis in seculari habitu ⁊ con¬
uersatione manentibus. quantis etiam ad alias uirorum seu
feminarum congregationes transeuntibus. per huius fidelis et¬

Expanded text:
 videbat eum pretiosissimis ornatum sacerdotalibus indumentis, et excellenti perfusum gloria, cum ingenti solemnitate ad altare deduci. Ad cujus introitum ecclesia magna magnis resultans vocibus conclamabat: Puer natus est nobis . Vere etenim puer ipse erat mitis et humilis corde; et, sicut parvulus, accipiens regnum Dei: in cujus merito gratulabunda natali angelica multitudo, et omnis pariter Sanctorum ecclesia, dum nobis videretur mori, sibi illum nasci; dum hic consummaretur, ibi incipere, non tam sonoris vocibus quam votis paribus concinens exsultabat. Si enim ad unius poenitentiam peccatoris tota illa coelestis regio in laetitiam suscitatur; quaenam illi gaudia exhibuisse credendus est, per quem gaudia tanta receperat de tam multorum conversione et poenitentia peccatorum? Quis enim valeat aestimare, quantis in saeculari habitu et conversatione manentibus, quantis etiam ad alias virorum seu feminarum congregationes transeuntibus, 1159 per hujus fidel
Abbreviated transcription (Latin):
carnotensem. hubertum qui igniacensis cenobii fuerat
primus abbas. et duos. fratres. germanos: scilicet guido¬
nem et gerardum. Excẽptus itaq reuerenter. et post oscu¬
lum pacis. amica diu colloquia miscens pater sanctus
tudine ceterosiłm. Nouissime salutantes eum predicti ui¬
ri: & hoc sibi iama redeundum esse dicebant. Cune pater
non potest adhuc tuo et nostro satis fieri desiderio: donec ueniat

Expanded text:
Carnotensem; Humbertum quoque, qui Igniacensis coenobii fuerat primus abbas; et duos ejus fratres germanos, Guidonem scilicet et Gerardum. Exceptus itaque reverenter, et post osculum pacis amica diu colloquia miscens Pater sanctus tudine caeterorum. Novissime salutantes eum praedicti viri, ex hoc sibi jam redeundum esse dicebant. Tum verNon potest adhuc tuo, et nostro satisfieri desiderio, donec veniat
Abbreviated transcription (Latin):
crones. latrones : Querit᷑ iterũ latro ⁊ latet iterũ: nec ab eo qͥ solus noue¬
rat publicat᷑: Isq tercio improba mulier sic repulsa: uix tandẽ seu me¬
tu seu desperatione uicta cessauit: Cũ aũ die sequenti iter agerẽt:
arguentes peruardũ socii. quosnã cociens. ea nocte latrones sompnia¬
uerit perqͥrebant : Quils ille: Ueracitet inquit aderat latro: ⁊mͥ casti
enim mundũ ⁊ principẽ eiꝰ exterius sibi multa offerentẽ : inul ta ꝓmit¬
tentẽ: inagnas res. spes maiores. s fallaces omnes ⁊ uanitatẽ uanitatũ:
iomina uatuitatem: ueriatẽ uero ipsam uiterus uigiter auoiebat cdaman¬
tẽ ac dicentem Uenite ao ie oũis qͥ laboratis ⁊ onerati estis. ⁊ ego resici

Expanded text:
trones, latrones. » Quaeritur iterum latro, latet iterum, nec ab eo qui solus novetrones, latrones. » Quaeritur iterum latro, latet iterum, nec ab eo qui solus noverat publicatur. Usque tertio improba mulier sic repulsa, vix tandem, seu metu, seu desperatione victa cessavit. Cum autem die sequenti iter agerent, arguentes Bernardum socii, quosnam toties ea nocte latrones somniauit. Quibus ille: «Veraciter», inquit «aderat latro, et michi castitenim mundum et principem ejus exterius multa sibi offerentem, multa promittentem, magnas res, spes majores, sed fallaces omnes, et vanitatem vanitatum, et omnia vanitatem. Veritatem vero ipsam interius jugiter audiebat clamant
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsisteret ⁊ ua licet impudentissima ẽe̾t erubuit : ⁊ horrore ingenti acq
admitatione perfusa relicto eo surgens aufugiit: Contigie itẽ ut cũ sociis
aliquantis apud matronã aliquã bernadus hospitaret᷑: Considerans autẽ mu¬
uer adolescentẽ decorũ aspectu. capta est laqueo oculoꝵ suoꝵ: ⁊in ꝯcupiscen
tiam eius exarsit: Cũq tanquã honoratiori om̃iũ scorsum ei fecisset lec¬
tũ p̃parari : surgens ipsa de nocte impudenter acessit ad eum Qatã
bernaͣdus sentiens nec consilii inops. clamare cepit : latrones latrones: Ad ꝙͣ.
uocem fugit mulier ÷ familia omnis exurgit: lucerna accendit᷑ ÷ latro q̃¬
ritur: s minime inuenitur.÷ a quã ioẽ ad lectulos singłi redennt ⁊ fic
silentiũ. fiunt cenebre sicut pͥus : pausant derici ⁊ s ñ illa misera requi¬
escit: Exurgens denuo. ⁊ bernadi lectulũ petit: ⁊ denuo ille ꝓclamat. la¬

Expanded text:
ille persisteret, illa, licet impudentissima esset, erubuit; et horrore ingenti atque ille persisteret, illa, licet impudentissima esset, erubuit; et horrore ingenti atque admiratione perfusa, relicto eo surgens aufugit. Contigit item ut cum sociis aliquantis apud matronam aliquam Bernardus hospitaretur. Considerans autem mulier adolescentem decorum aspectu, capta est laqueo oculorum suorum, et in concupiscentiam ejus exarsit. Cumque tanquam honoratiori omnium, seorsum ei fecisset lectulum praeparari, surgens ipsa de nocte impudenter accessit ad eum. Quam Bernardus sentiens, nec consilii inops, clamare coepit: Latrones! latrones! Ad quam vocem fugit mulier, familia omnis exsurgit, lucerna accenditur, latro quaeritur, sed minime invenitur. Ad lectulos singuli redeunt, fit silentium, fiunt tenebrae sicut prius, pausant caeteri, sed non illa misera requiescit. Exsurgit denuo, et Bernardi lectulum petit; sed denuo ille proclamat: La
Abbreviated transcription (Latin):
offerre ceperunt : ⁊ in omnib assurgere prospitates uite huiꝰ ⁊ mag¬
ne spes undiq a ridere: Obsidebant animũ uuenis benignissim̃
sodauũ dissimiles mores. ⁊ amicicie ꝓcellose: fidelem sibi efficere ges¬
tientes: Que si ei dulcescere perstitissent: necesse erae amarescere illi que
in hac uita dulciꝰ cordi euis insederat castitatis amorem: Cui p᷑cipire inui¬
dens coluber tortuosus spargebat laq̃os tẽptationũ : ac uariis occursib
calcaneo eiꝰ insidiabatur: Circa idẽ tempus iustinctu demoniᷤᷤ in lectum
cormientis iniecta est puella nuda: Quã ille senciens cũ omni ꝑa ce ⁊ si¬
ientio partẽ ei lectuli quã occupauerat cesste: ⁊ in latus alterũ se ꝯuer
tit. atq obdormiuit : Misera uero illa aliquandui iacuit. sustinens ⁊ ex¬
peccans: deinde palpans ⁊ stimulans: Houissime cũ uie immobilis

Expanded text:
offerre coeperunt, et in omnibus assurgere prosperitates vitae hujus, et magofferre coeperunt, et in omnibus assurgere prosperitates vitae hujus, et magnae spes undique arridere. Obsidebant animum juvenis benignum sodalium dissimiles mores, et amicitiae procellosae similem sibi efficere gestientes. Quae si ei dulcescere perstitissent, necesse erat amarescere illi, quod in hac vita dulcius cordi ejus insederat, castitatis amorem. Cui praecipue invidens coluber tortuosus, spargebat laqueos tentationum, ac variis occursibus calcaneo ejus insidiabatur. 7. Circa idem tempus instinctu daemonis, in lectum dormientis injecta est puella nuda. Quam ille sentiens, cum omni pace et silentio, partem tit, atque dormivit. Misera vero illa aliquandiu jacuit sustinens et exspectans, deinde palpans et stimulans: novissime cum immobilis
Abbreviated transcription (Latin):
tabatur: Q¬
tabatur: ¶Um autẽ aliquanto tẽꝑe euoluto: proficiens etate ⁊ gr̃a apud
dm̃ ⁊ homines puer bernaͬdus de ꝑuericia transiret in adolesdentiã ⁊ mater eiꝰ
liberis fideliter educatis. ⁊uias secuti ingredientib quasi pe ractis omnib qͣ
sua erant feliciter inigrauit ad dñm: Obdormiuit autẽ psallentib deri¬
cis qui ꝯuenerant ⁊ ipsa psallens: ut in extrenis qͦq cũ iam uox eius audi¬
ri ñ posset: adhuc moueri labra uiderent᷑. ⁊ lingua palpitans dñm confi¬
ceri Demũ inter lecanie supplicationes cũ diceretur ꝑ passionẽ ⁊ crucẽ tuã
libera eam dñe: eleuans manuꝰ signauit se. ⁊emisit sp̃m: ita ut mranũ
incipiens. eleganti corꝑe: grata facie p̾minens : suauissimis ornatꝰ mori¬
b ̃ acri ingenio preditus : acceptabili pollens eloquio. magne spei ado¬
lescens p̃dicatira: Cui tanꝗͣ. ingredienti seculũ. plures se uie sccłi ipsius

Expanded text:
tabatur. tabatur. 6. Cum autem aliquanto tempore evoluto, proficiens aetate et gratia apud Deum et homines, puer Bernardus de pueritia transiret in adolescentiam, mater ejus liberis fideliter educatis, et vias saeculi ingredientibus, quasi peractis omnibus quae sua erant, feliciter migravit ad Dominum. Obdormivit autem psallentibus clericis, qui convenerant; et ipsa psallens, ut in extremis quoque, cum jam vox ejus audiri non posset, adhuc moveri labia viderentur, et lingua palpitans Dominum confiteri. Demum inter litaniae supplicationes, cum diceretur, « Per passionem et crucem tuam libera eam, Domine, » elevans manum signavit se, et emisit spiritum, ita ut manum incipiens, eleganti corpore, grata facie praeeminens, suavissimis ornatus moribus, acri ingenio praeditus, acceptabili pollens eloquio, magnae spei adolescens praedicabatur. Cui, tanquam ingredienti saeculum, plures se viae saeculi ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝑueri sui in serapiens minime iaͣ pueriles affectus: ꝑsuasũ autẽ ce̾ artimosuo¬
ut fateri solebat: qͦo eam crediderit tẽ horã suisse d iuce tratiuitatis: Seo ⁊ facie
erat aduertere inis qui cius auditoriũ frcquen tauert᷑: in quanta eum benedictõ¬
ne ea hora p̃utnerit dñs. cũ ui his que ao illudpercinent sacramentũ. ⁊ sensus ei
ꝓfundior. ⁊ sermo copiosior suppetere uideretur Unde ⁊ postmodũ in iauoem
ciusoẽ genitricis ⁊ geniti. ⁊ scẽ eius natiuitatis. insigne cdidit opusculũ. uncer ini¬
cia operũ suoꝵ seu cractatuũ: sũpta materra ex eo euangelii loco. ubi legitur.:
Micoꝰ est a ligelus. ⁊ dño in ciuitatẽ galilee ⁊ cetera. que ui secuntur: Neq
iliuo tacendũ quod ab ipsis tã puerilib aniis si quos poterat nũmos habere
ciandestinas faciens elemosinas: pro etate. iimo supra etatẽ pietatis opera sec¬

Expanded text:
et pueri sancti in se rapiens nimine jam pueriles affectus. Persuasum autem esse animo suoet pueri sancti in se rapiens nimine jam pueriles affectus. Persuasum autem esse animo suo fateri solebat quod eam crediderit tunc horam fuisse Dominicae nativitatis. Sed et facile erat advertere his qui ejus auditorium frequentaverunt, in quanta eum benedictione ea hora praevenerit Dominus, cum in his quae ad illud pertinent sacramentum et sensus ei profundior, et sermo copiosior suppetere videretur. Unde et postmodum in laudem ejusdem Genitricis et Geniti, et sanctae ejus Nativitatis, insigne edidit opusculum, inter initia operum suorum seu tractatuum, sumpta materia ex eo Evangelii loco ubi legitur: Missus est Gabriel angelus a Deo in civitatem Galilaeae , et caetera quae ibi sequuntur. Neque illud tacendum, quod ab ipsis jam puerilibus annis, si quos poterat nummos habere, clandestinas faciens eleemosynas, pro aetate, imo supra aetatem pietatis opera sec
Abbreviated transcription (Latin):
uni adhuc puerulus graui capitis dolore uexaretur: cdecidit in lectum. Ad¬
ducta ͤao e in est muliercia qͣsi dolorẽ mitigatura carmuib: Quã eũ
ille appropinquantẽ sentiret cũ qͥbusdã carminalib instrumentis:
cũ indigninatione mragna exclamans a se reppulit ⁊ abiecit : Aderat aliquan¬
do souẽpnus illa nox natiuitatis diũce : et ad soliẽpnes uigilias omnes ut moris ẽ
parabantur: Cũq celebrandi noctur ni officii hora aligͣnsper ꝓtelaretur: con¬
tigit sedentẽ expectantẽ q bernadũ cũ ceteris inclinato capite paululum soporari:
assuit ilico puero suo se reuelans pueri ih̃u scã natiuitas tenere fidei suggereus in¬
crementa: ⁊ diuine in eo inchoans misteria comtẽplatõnis: Apparuit enĩei ue¬
lut demo proceoens sponsus e chalamo suo: apparuit ei qͣsi iterũ ante oculos suos
uascens ex utero matris uirginis uerbũ infans. speciosus forma p̃ filiis bominũ:

Expanded text:
um adhuc puerulus gravi capitis dolore vexaretur, decidit in lectulum. Adducta autem ad eum est muliercula, quasi dolorem mitigatura carminibus. Quam cum ille appropinquantem sentiret cum quibusdam carminalibus instrumentis, cum indignatione magna exclamans, a se repulit et abjecit. 5. Aderat aliquando solemnis illa nox Nativitatis Dominicae, et ad solemnes vigilias omnes, ut moris est, parabantur. Cumque celebrandi nocturni officii hora aliquantisper protelaretur, contigit sedentem exspectantemque Bernardum cum caeteris inclinato capite paululum soporari. Adfuit illico puero suo se revelans pueri Jesu sancta nativitas, tenerae fidei suggerens incrementa, et divinae in eo inchoans mysteria contemplationis. Apparuit enim ei velut denuo procedens sponsus e thalamo suo. Apparuit ei quasi iterum ante oculos suos nascens ex utero matris Virginis Verbum infans, speciosus forma prae filiis hominum,
Abbreviated transcription (Latin):
o tempore nouellus grex cisterciensis sub abbate cdegeus iuiro uene¬
rabili stephano: cũ iam grauiter tedio ei esse inciperet paucitas sua
iomiis spes posteritatis deciderer in quam scẽ iuiꝰ paupertatis hereoitas tranᷤ¬
fumoeret᷑ uenerantiꝵ oritius in eis uite sancc̃tatem. s refugientib austerita
est: ut in die uia responsum hoc aspũ sanct̾o accepisse sibi cdomꝰ illa uideret᷑.
Letare sterilis que ñ partebas. erumpe ⁊ clama que ñ parturrebas. quia
multi firii caeserce magis quã eius que habet uirũ cde qͥbi postmodũ ui¬
suta es filios filioꝵ usq in muitas generationes:

Expanded text:
o tempore novellus et pusillus grex Cisterciensis sub abbate degens, viro veneo tempore novellus et pusillus grex Cisterciensis sub abbate degens, viro venerabili Stephano cum jam graviter taedio ei esse inciperet paucitas sua, et omnis spes posteritatis decideret, in quam sanctae illius paupertatis haereditas transfunderetur, venerantibus omnibus in eis vitae sanctitatem, sed refugientibus austeritatest, ut in die illa responsum hoc a Spiritu sancto accepisse sibi domus illa videretur: Laetare, sterilis, quae non pariebas; erumpe et clama, quae non parturiebas: quia multi filii desertae, magis quam ejus quae habet virum : de quibus postmodum visura es filios filiorum usque in multas generationes
Abbreviated transcription (Latin):
res spargebatur: Utrũq uero postea probauit euentus: Alter enim pͥusꝗͣ
uentum efset ad rem conuersus retrorsum abiit. ⁊ in seculũ rediit: aiter
cepit quidem cũ ceteris opus bonũ s ñ perfecit
Iam uero adueruente clie reddendi uati. ⁊ oomplendi cdesiderii egressus est
de cdomo paterna bernardus pater fratrũ suorũ cũ fr̃ĩte suis fuliis
spiritualit: quos uerbo uite xp̃o genuerat: Nioens autẽ guido pri
mogenitꝰ fratrũ suoꝵ. niuardũ frẽm suũ mitumũ puerũ cũ pueris a.¬
liis in platea: eia inquit frater nuialde aote solum respicit omnis terra
possessionis nr̃e : Ad quod puer ñ pueriliter motus: uobis inquit celiam
michi terra: Non ex equo cliuisio hec facta est: Quo clicto abeunti illis
modico post tempore ⁊ ipse fĩs secutꝰ: nec apatre. nec a propinquis. seu ami¬
cis potiuit detineri: Supererat de ceo dicata domo illa pater cũ filia: de

Expanded text:
ret, spargebatur. Utrumquret, spargebatur. Utrumquventum esset ad rem, conversus retrorsum abiit, et in saeculum rediit: alter coepit quidem cum caeteris opus bonum, sed non perfecitam vero adveniente die reddendi voti et complendi desiderii, egressus est de domo paterna Bernardus, pater fratrum suorum, cum fratribus suis, filiis suis spiritualibus, quos verbo vitae Christo genuerat. Videns autem Guido prmogenitus fratrum suorum Nivardum fratrem suum, minimum puerum, cum pueris aliis in platea: « Eia, inquit, frater Nivarde, ad te solum respicit omnis terra possessionis nostrae. » Ad quod puer non pueriliter motus: « Vobis ergo, inquit, coelum; mihi terra? Non ex aequo divisio haec facta est. » Quo dicto abeuntibus illis, modico post tempore et ipse fratres secutus, nec a patre, nec a propinquis seu amicis potuit detineri. Supererat de Deo dicata domo illa pater cum filia, de
Abbreviated transcription (Latin):
trauat uidens ⁊ audiens que ibi gerebant᷑. conuincebatur ab omnib : diu¬
dicabat᷑ ab omnib : ⁊ adorans clum ⁊ confitens. quod uere ds ẽet in illis:
aut ipse unanimitati eoꝵ adherebat: aut recedens flebat semetipsũ: illos ã
beatificabat: Hoc enĩ illis tẽꝑib ⁊ in illis partus erat inauditũ : ut alicu¬
ius adhuc in secło ꝯmorantis comersio presciret᷑ Ipsi uero qͣsi metisib
sex post primũ ꝓpositũ in seculari habitu stabant: ut ꝑinde plures con¬
gregarentur: dum quorumdã regotia per id tẽpis expediebant R
is qui trnnere  pacuit deo super hoc reuelare quid futurũ e̾ẽt: aspiciebat
enim quidã eorũ in uisu noctis: ⁊ uidebat quasi omnes consedisse ui doitio
una: ⁊per ordinẽ singulos quasi cõmunicare de cibo quodam miri candoris
etiũ nec sumebat: aiter qͥdẽ sumere itidetiatur: s tanquã inimis caute sume¬

Expanded text:
trabat, videns et audiens quae ibi gerebantur, convincebatur ab omnibus, dijutrabat, videns et audiens quae ibi gerebantur, convincebatur ab omnibus, dijudicabatur ab omnibus: et adorans Dominum, et confitens quod Deus vere esset in illis, aut ipse unanimitati eorum adhaerebat, aut recedens flebat semetipsum, illos autem beatificabat. Hoc enim illis temporibus, et in illis erat partibus inauditum, ut alicujus adhuc in saeculo commorantis conversio praesciretur. Ipsi vero quasi mensibus sex, post primum propositum in saeculari habitu stabant, ut perinde plures congregarentur, dum quorumdam negotia per id temporis expediebantur. 13. briperet is qui tentat, placuit Deo super hoc revelare quid futurum esset. Aspiciebat enim quidam eorum in visu noctis, et videbat quasi omnes consedisse in domo una, et per ordinem singulos quasi comeorum nec sumebat; alter sumere quidem videbatur, sed tanquam minus caute sume
Abbreviated transcription (Latin):
ius pluuie guttas: Cũq soli remansissent : dñs reddidit eis ⁊ aeris ⁊ atitini
serenitatẽ: I.ui renouatũ est fedus ⁊ ꝓpositũ confirmatũ : quod ñ potuit deincepꝰ
iuolari: Hidebat ista peccator. ⁊ irascebat᷑ i dentib suis fremebat ⁊ tabescebat:
uistꝰ autẽ confidens in dño gloriose de secło trihumphabat: Iamq eo publice ⁊
priuatim p̾dicante matres filios abscondebant: uroes clenebant maritos : a¬
hanc comiersionis unamitatẽ consenserant: si cłe pͥmitiuis ecclesie filiis le¬
git᷑. multitudinis eorũ erat cor unũ ⁊ anima una in du̾o ⁊ ⁊habitabant una
nuniter simul: nec qͥsquã alioꝵ audebat se coniungere cis: Erat enim eis castel¬
lioni domꝰ una propria ⁊ cõmunis omniũ: ubi conueniebant ⁊ cohabitabans
⁊ couoqͣuant᷑: quam ingredi uix audebat qui ñ eẽt cle cetu eoꝵ Si ⁊ siquis in¬

Expanded text:
jus pluviae guttas. » Cumque soli remansissent, Dominus reddidit eis continuo et aerijus pluviae guttas. » Cumque soli remansissent, Dominus reddidit eis continuo et aeriserenitatem. Ibi renovatum est foedus et propositum confirmatum, quod non potuit deinceps violari. 15. Videbat ista peccator, et irascebatur, dentibus suis fremebat et tabescebat; justus autem confidens in Domino gloriose de saeculo triumphabat. Jamque eo publice et privatim praedicante, matres filios abscondebant, uxores detinebant maritos, aum qui in hanc conversionis unanimitatem consenserant, sicut de primitivis Ecclesiae filiis legitur: Multitudinis eorum erat cor unum, et anima una in Domino , et habitabant 1241 unanimiter simul, nec quisquam aliorum audebat se conjungere eis . Erat enim eis Castellioni domus una propria et communis omnium, ubi conveniebant, et cohabitabant, et colloquebantur, quam ingredi vix audebat qui non esset de coetu eorum. Sed et si quis in
Abbreviated transcription (Latin):
couocutionis: Datis itaq dextris inso dalicitim noue uite longe dignius ueriꝰqi
facti sunt cor uiũ ⁊ anima utia ini xp̃o: quam in seculo ante futissent: ꝑost
pancos autem cdies nuntiat᷑ pernardo subuersum ab aliis eittidẽ hugonẽ a
proposito resisire: Qui oportunitate inuenta quod magnꝰ qͥdam episcopoꝵ
conuentus uus in partib haberet᷑: festinat ut reuocet pereuntem. iterũ¬
so bernardo predã ambiunt suam: ⁊ omnẽ ei loquendi adimunt facul¬
tatem. omnem aditũ intercludunt: At ille cũ ei loqui ñ posset: clama¬
bat pro eo ad dominũ : Quo orante cũ lacrimis: subita ⁊ uehemens in¬
undatio pluuie iox crupit : Consederant autẽ in campo cũ aer serenus es¬
sec: ⁊ nultale sperarent: Dispersi igitur omnes ad repentiuũ ymbtẽ uicum
proximũ pecunt: At bernardus hugonem tenens: mecũ ait sustinebis hu¬

Expanded text:
collocutionis. Datis itaque dexteris in sodalitium novae vitae, longe dignius veriusque collocutionis. Datis itaque dexteris in sodalitium novae vitae, longe dignius veriusque facti sunt cor unum et anima una in Christo, quam in saeculo ante fuissent. Post paucos autem dies nuntiatur Bernardo subversum ab aliis eumdem Hugonem a proposito resilire. Qui opportunitate inventa, quod magnus quidam episcoporum conventus illis in partibus haberetur, festinat ut revocet pereuntem, iterumso Bernardo praedam ambiunt suam, et omnem ei loquendi adimunt facultatem, omnem aditum intercludunt. At ille, cum ei loqui non posset, clamabat pro eo ad Dominum. Quo orante cum lacrymis, subita et vehemens inundatio pluviae mox erupit. Consederant autem in campo, quod aer serenus esset, et nil tale sperarent. Dispersi igitur omnes ad repentinum imbrem, vicum proximum petunt. At Bernardus Hugonem tenens: « Mecum, ait, sustinebis hu
Abbreviated transcription (Latin):
post mortem seum bonis. seuin malis perpetuã fore: Qutid mnulta: Quotqͦt ad
hoc preordinatierant operante in eis gracia dei. ⁊uerbo iurtutis eius. ⁊ oratio¬
ne ⁊ instantia seru eius pͥmo cunctati. deinde conpuncti: aiter post atterũ
credebant ⁊ consentiebant: Inter qͦs adiunctus ei hugo eͥst masticonensis. qui
postea raptꝰ a pontiniaco cenobio quod ipse ibidem abbas edificauit: autisio¬
cdorensi ecclesie p̾suit merito ⁊ honore pontificis: hic audiens de conuersione
socii ÷ amici karissum bernardi: flebat quasi perditu᷑. quẽ mortiũ seculo ai¬
diebat Ubi autẽ data est utriq primo falcultas inutui colloquii ⁊ post dissi¬
miles lacrimas. ⁊ gemtꝰ dissimliũ doloꝵ. uerba uerbis cepert̃ conferri.⁊
res reb conparari: Cũq incer ipsa uerba familiaris amicicie hugoni in¬
stinoeret᷑ spiriꝰ ueritatis: aliam iam faciem ceperunt uerba mutue

Expanded text:
post mortem, seu in bonis seu in malis perpetuam fore. Quid multa! Quotquot ad post mortem, seu in bonis seu in malis perpetuam fore. Quid multa! Quotquot ad hoc praeordinati erant, operante in eis gratia Dei et verbo virtutis ejus, et oratione et instantia servi ejus, primo cunctati, deinde compuncti, alter post alterum credebant et consentiebant. Inter quos adjunctus est ei Hugo Matisconensis, qui postea raptus a Pontiniaco coenobio, quod ipse ibidem abbas aedificavit, Autissiodorensi Ecclesiae praefuit merito et honore pontificis. Hic audiens de conversione socii et amici charissimi Bernardi, flebat quasi perditum, quem saeculo mortuum audiebat. Ubi autem data est utrique primo facultas mutui colloquii, post dissimiles lacrymas et gemitus dissimilium dolorum, verba verbis coeperunt conferri, et res rebus comparari. Cumque inter ipsa verba familiaris amicitiae Hugoni infunderetur spiritus veritatis, aliam jam faciem habere coeperunt verba mutuae
Abbreviated transcription (Latin):
conuersionis grãm iste clei famulus uernardus ceperit: qui in eius spirit
qui fecit que futura st᷑. quod erat futurũ uidere potiit qͣsi iam factua
Presentialiter quippe ui latere fratris ei lancea apparebat. qñ digitũ applicuit
sic̃ postiodũ confessus est cũ ab his interrogaret᷑ quibꝰ celare non poterat:
Cũ autẽ die quadã bernardus cũ ceteris secũ in eodem sptritu congregatis.
quandã intrasset ecclesiã : apotolicũ uiud capitulum legebat᷑ fidelis cleus
quia qui cepit in uobis opus bonũ ipse perficiet usq in clie xp̃i iħu: Quod
spiritualis iam pater regeneratoꝵ in xp̃o fratrũ suoꝵ.⁊ manum clomini
secũ operantem intelligens. cepit ex predicatomi insistere: ⁊ quosꝯq po¬
cde secło agere solebat. de seriis aut ꝯuers. ione tractare:ostendens gau¬
dia mundi fugitiua ⁊ uite miserias. celerem mortem: uitam

Expanded text:
conversationis gratia iste Dei famulus Bernardus coeperit, qui in ejus spiritu, conversationis gratia iste Dei famulus Bernardus coeperit, qui in ejus spiritu, qui fecit quae futura sunt, quod erat futurum videre potuit quasi jam factum. Praesentialiter quippe in latere fratris ei lancea apparebat, quando digitum applicuit, sicut postmodum ipse confessus est, cum ab his interrogaretur, quibus celare non poterat. 11. Cum die quadam Bernardus cum caeteris, secum in eodem spiritu congregatis, quamdam intrasset ecclesiam, apostolicum illud capitulum legebatur: Fidelis Deus, quia qui coepit in vobis opus bonum, ipse perficiet usque in diem Christi Jesu fratrum suorum, et manum Domini secum operantem intelligens, coepit ex hoc praedicationi insistere, et quoscunque poaeculi seu de saeculo agere solebat, de seriis et conversione tractare, ostendens gaudia mundi fugitiva, vitae miserias, celerem mortem, vitam
Abbreviated transcription (Latin):
sa est. ⁊ ostiũ domꝰ apertũ Eriens q pedetentĩ sic̃ homo ꝯpeditus : ad eoclesiã ubi
ad huc uespertina celebrabant᷑ officia pertendebat: Porro mendĩci qui ꝓ foub
domꝰ astabant uidentes quod fiebat.⁊ diuinitꝰ exterriti in fugã uersi sune ni¬
chl clamantes Cũq iam ecclesie propinqͣret: egreoiens quidã de fa¬
milia ddomꝰ captiitatis sue. germanꝰ illiꝰ a quo custodiebat᷑. iuoens q eñ ad ce¬
clesiã ꝓperantem tarde inquid giraroe ueristi Epauescente girardo. festi¬
na ait adhuc superest quod audias: Oculi quippe eiꝰ tenebant᷑. nec prorsus quid
ageret intelligebat: Demũ ad alciores gradus ecclesie cũ adhuc conpeditu m
data manu gerardu subleuasset: introeunte illo ecdesiã tc̃ primũ quid a¬
geret᷑ agnouit ÷ ⁊ conatus illuͦ retinere: ñ potuit: Hoc modo girardus a

Expanded text:
sa est, et ostium domus apertum. Exiensque pedetentim, sicut homo compeditus ad ecclesiam, ubi sa est, et ostium domus apertum. Exiensque pedetentim, sicut homo compeditus ad ecclesiam, ubi adhuc vespertina celebrabantur officia, pertendebat. Porro mendici qui pro foribus domus astabant, videntes quod fiebat, et divinitus exterriti, in fugam versi sunt, nihil clamantes. Cumque jam ecclesiae propinquaret, egrediens quidam de familia domus captivitatis suae, germanus illius 1240 a quo custodiebatur, vidensque ad ecclesiam properantem, « Tarde, inquit, Girarde, venisti. » Expavescente Girardo, « Festina, ait: adhuc superest quod audias. » Oculi quippe ejus tenebantur, nec prorsus quid ageret intelligebat. Demum ad altiores gradus ecclesiae cum adhuc compeditum data manu Girardum sublevasset, introeunte illo ecclesiam, tunc primum quid ageretur agnovit, et conatus eum retinere non potuit. Hoc modo Girardus a
Abbreviated transcription (Latin):
lib ad huc unculis teneretur ⁊ hoc solũ ẽẽt quod eius ꝓpositũ recardaret:
in hoc etiã cito affuit misericordia clĩ: Nenit frater eiꝰ laborans ut erui pos¬
set ⁊ non profecit: Et cũ nec loqui ei permitteret᷑: accedens ad carcerem clamauit
ri Cumq girardus magis ac magis auxiaretur: paucis interpositis diebus
quadragesime tẽpus Circa uesꝑtinã itaq cliei horã cogitans qͦo audierat ꝯpe¬
des suos tetigit ⁊ ⁊ ecoc ferrũ ex parte in manu eius crepuit: ut miꝰ iam te¬
ueret᷑: ⁊ aliqͣtenus incedere posset: Sed quio ageret: Erat ostiũ obseratũ:⁊
ꝑ forib pauꝑũ multitudo: Surrexit tnͣ. ⁊ nͣ tam spe euadendi quã lacendi te¬
dio seu curiositate tẽptandi: Accedens ad ostiũ subterrance domꝰ iti qua uinc¬
tus ⁊ claususerat: moxut pessutũ tecigit sera tota uiter manꝰ eius collap.¬

Expanded text:
libus adhuc vinculis teneretur, et hoc solum esset quod ejus propositum retardaret, libus adhuc vinculis teneretur, et hoc solum esset quod ejus propositum retardaret, in hoc etiam cito adfuit ei misericordia Dei. Venit frater ejus laborans ut erui posset, et non profecit. Et cum nec loqui ei permitteretur, accedens ad carcerem clamavit: ri. » Cumque Girardus magis ac magis anxiaretur, paucis diebus interpositis Quadragesimae tempus. Circa vespertinam itaque diei horam cogitans quod audierat compedes suas tetigit, et ecce ferrum ex parte in manu ejus crepuit; ut minus jam teneretur, et aliquatenus incedere posset. Sed quid ageret? Erat ostium obseratum, et pro foribus pauperum multitudo. Surrexit tamen, et non tam spe evadendi quam jacendi taedio, seu curiositate tentandi, accedens ad ostium subterraneae domus, in qua vinctus et clausus erat, mox ut pessulum tetigit, sera tota inter manus ejus collap
Abbreviated transcription (Latin):
scio inqͥd scio. sola ueratio clabit intellect̾um auditui: digitũ q lateri eiꝰ
qͥdẽ. s minime morieris: Sic dict̾um: ⁊ sic factum est: ꝑa u cissi¬
mis interpofitis dieb circumuallatꝰ. ab inimicis captus. ⁊ uulneratꝰ uixta uer¬
bum fratrisͥ lanoeã gestans ipsi lateri. cidem q infixam loco. cui bernardus
digitũ inposuerat trahebat᷑: ⁊ mortem. uasi iam pͦsentem mecuens cla¬
mabat. monachꝰ sum. monachus su cisterciensis: Nichilomitnꝰ tñ captꝰ ⁊
reclusus in custodia est: Uocatus est bernardus per celerem nuncium:
s ñ uenit: Sciebam inqͥd ⁊ p̃dixeram qͦd durũ foret contra stimulũ calci¬
trare : nec cñ ad mortem ei uuluus est hoc: s ao uitam: Ifactum est ita:
Siquidẽ de uuluere preter spem cito conualuit: propositũ uero seu uo¬
tum quod uouerat ñ nutauit: Cumq iam liber ab amore seculi hosti¬

Expanded text:
« Scio, inquit, scio, sola vexatio dabit intellectum auditui. » Digitumque lateri ejus « Scio, inquit, scio, sola vexatio dabit intellectum auditui. » Digitumque lateri ejus quidem, sed minime morieris. » Sic dictum, et sic factum est. Paucissimis interpositis diebus circumvallatus ab inimicis, captus et vulneratus, juxta verbum fratris, lanceam gestans ipsi lateri, eidemque infixam loco, cui Bernardus digitum applicuerat, trahebatur, et mortem quasi jam praesentem metuens, clamabat: « Monachus sum, monachus sum Cisterciensis. » Nihilominus tamen captus et reclusus in custodia est. Vocatus est Bernardus per celerem nuntium, sed non venit. « Sciebam, inquit, et praedixeram quod durum foret ei contra stimulum calcitrare: nec tamen ad mortem ei vulnus hoc, sed ad vitam. » Et factum est ita: siquidem de vulnere praeter spem cito convaluit; propositum vero seu votum, quod voverat, non mutavit. Cumque jam liber ab amore saeculi hosti
Abbreviated transcription (Latin):
alios atq alios colligens discurrebat: Nec mora: flagellat᷑ p̾dicta guidonus
uror infirmitate graui: Tunc cognoscens quia durũ c̾e̾t sibi contra stinni¬
lum calcitrare. arcersito bernardo ueniam deprecatur: ⁊ prio ipsa con¬
uersionis pecit assensrim: Demq iuxta morem ecclesiastict̃ separata a
uiro interueniente parili uoto castitatis : in cetũ sanctimonialiũ tran¬
siit femunarũ. religiose seruiens cleo usq ad morte a
ecundus natꝰ post guidonẽ girardus erat: uiles marmis strenu¬
us : magne prudentie: benignitatis exinie : ⁊ qui ab omnib di¬
ligeretur: Qui ceceris ut dic̃tũ est primo auditu ⁊ prima die ad¬
quiescentib. leuitatẽ reputans ut mos est sapientie secularis : obstina¬
to animo salubre consiliũ. ⁊ frĩs monita repellebat: Tum bernardus fi¬
de iam igneus. ⁊ fraterne karitatis. delo uinirñ exasperatꝰ in modum

Expanded text:
alios atque alios colligens discurrebat. Nec mora, flagellatur praedicta Guidonis alios atque alios colligens discurrebat. Nec mora, flagellatur praedicta Guidonis uxor infirmitate gravi. Et cognoscens quia durum esset sibi contra stimulum calcitrare, accersito Bernardo veniam deprecatur, et prior ipsa conversionis petit assensum. Denique juxta morem ecclesiasticum separata a viro, interveniente parili voto castitatis, in coetum sanctimonialium transiit feminarum, religiose serviens Deo usque ad mortem. 10. Secundus natu post Guidonem Girardus erat, miles in armis strenuus, magnae prudentiae, benignitatis eximiae, et qui ab omnibus diligeretur. Qui caeteris, ut dictum est, primo auditu et prima die acquiescentibus, levitatem reputans, ut mos est sapientiae saecularis, obstinato animo salubre consilium et fratris monita repellebat. Tum Bernardus fide jam igneus, et fraternae charitatis zelo mirum exasperatus in modum.
Abbreviated transcription (Latin):
coniugio iam alligatus erat : uir magnꝰ. ⁊ pre aliis iam in seculo radi¬
catus: Hic primo paululũ hesitans. s continuo rem ꝑpendeus ⁊ recogi¬
tans: conuersioni consensit ⁊ si tñ comiunx annueret: Uerum id quide᷑
cde iuuencula nobili ⁊ paruulas filias mitrienti: pene inpossibile uide¬
tatuꝵ: At bernardus de misericordia domini spem concipiens cercior¬
em ÷ inconctanter ei spoptindit: aut consensurã feminam. aut celeriter
morituram: Demum cũ omni modis illa renueret ⁊ uir eius magna¬
tumus immo iam ea preuentꝰ uirtute fidei in qua postmodũ excellen¬
ter enituit: urile consiliũ clño inspirante concepit ⁊ ut abiciens qͥcqͥ
habere uioebat᷑ in seculo. uitam institueret agere rusticanam: labora¬
res. manib propriis ⁊ unde suam sustentaret ⁊ uxous uitã : quam ir¬
tutam dimittere ñ licebat: Interim suꝑuenit bernardus: qui undiq

Expanded text:
conjugio jam alligatus erat, vir magnus, et prae aliis jam in saeculo radiconjugio jam alligatus erat, vir magnus, et prae aliis jam in saeculo radicatus. Hic primo paululum haesitans, sed continuo rem perpendens et recogitans, conversioni consensit, si tamen conjux annueret. Verum id quidem de juvencula nobili, et parvulas filias nutrienti, pene impossibile videbatur. At Bernardus de misericordia Domini spem concipiens certiorem, incunctanter ei spopondit, aut consensuram feminam, aut celeriter morituram. Demum eum omnimodis illa renueret, vir ejus magnanimus, imo jam ea praeventus virtute fidei, in qua postmodum excellenter enituit, virile consilium Domino inspirante concepit, ut abjiciens quidquid habere videbatur in saeculo, vitam institueret agere rusticanam, laborare scilicet manibus propriis, unde suam sustentaret, et uxoris vitam, quam invitam dimittere non licebat. Interim supervenit Bernardus, qui undique
Abbreviated transcription (Latin):
qͥb cuniq pocerat ẽẽ spes conuersionis : Primꝰ om̃ittm galoricus
auunculus eius asbq dilatione aut hesitatione in sententiã iuit
nepotis ⁊ consensum conuiersionis: uir honestus. ⁊ potens in se¬
cdõ÷ ⁊ in secularis milicie gła nominatꝰ: dñs castri in territoro e¬
duensi qͦd tuillũ dicitima. Continuo etiã bartholomeus occurrens
iunio ceceris fratrib ⁊ necdũ miles: sine difficultate eãdem hora
salutarib monitis dedit assensua: Porro andreas bernardo etiam
ipse sunior. ⁊ nouus eo tempore iniles: uerbũ fratris difficiliꝰ ad¬
mittebat: donec subito exclamauit: Izideo matrem meaa
Hisibiliter siqͥdẽ apparuit ei serena facie : subrioens ⁊ congratu¬
lans proposito filioꝵ: Itaq ⁊ ip̃e continuo manꝰ dedit: ⁊ dets¬
rone seculi factus est miles xp̃i: Guido uero pͥmogenitꝰ fratrũ

Expanded text:
quibuscunque poterat esse spes conversionis. Primus omnium Galdricus quibuscunque poterat esse spes conversionis. Primus omnium Galdricus avunculus ejus, absque dilatione aut haesitatione, in sententiam ivit nepotis, et consensum conversionis; vir honestus et potens in saeculo, et in saecularis militiae gloria nominatus, dominus castri in territorio Aeduensi, quod Tuillium dicitur. Continuo etiam Bartholomaeus occurrens junior caeteris fratribus, et necdum miles, sine difficultate, eadem hora salutaribus monitis dedit assensum. Porro Andreas, Bernardo etiam ipse junior, et novus eo tempore miles, verbum fratris difficilius admittebat, donec subito exclamavit: « Video matrem meam. » Visibiliter siquidem ei apparuit, serena facie, subridens et congratulans proposito 1239 filiorum. Itaque et ipse continuo manus dedit, et de tirone saeculi factus est miles Christi. Guido vero primogenitus fratrum
Abbreviated transcription (Latin):
ret fratres. in obfidione castri quod granceiũ dicit᷑ cũ hugone du¬
ce burgutidie ꝯstitutos: cepit in huiꝰ modi cogitatione uehementius
anxiari: Inuentaq initinere ecclesia quadã diuertit. ⁊ ingressus ora¬
uit cũ multoimbre lacrimarũ: expandens manus suas in celũ. ⁊ef¬
fundens cor suũ ante conspectum dm̃ dĩ sui Ea gͥ die firmatũ
est ꝓpositũ cordis enis: Nec uero furda aure uocem percepit dicen¬
tis: Qui audit dicat ueni: diqͥdem ab illa hora sicut ignis qͥ ꝯbu¬
rit siluã. ⁊ sicut flamina conburens montes ÷ binc inde pͥus uici¬
miora corripiens qͣueq postinodũ in ulteriora ꝓgredit᷑: sicut ignis
quẽ oñs miserat in cor serui sui uolens ut arderet : Primo frẽs eiꝰ
aggredit᷑. solo minino ad conuersionẽ minꝰ adhuc habili: semori pa¬
tri ao solaciũ derelict̃o: Deinde cognatos. ⁊ notos : amicos ⁊ socios: ⁊ de

Expanded text:
ret fratres, in obsidione castri, quod Granceium dicitur, cum Hugone duret fratres, in obsidione castri, quod Granceium dicitur, cum Hugone duce Burgundiae constitutos, coepit in hujusmodi cogitatione vehementius anxiari. Inventaque in itinere ecclesia quadam, divertit, et ingressus oravit cum multo imbre lacrymarum, expandens manus in coelum, et effundens cor suum ante conspectum Domini Dei sui. Ea igitur die firmatum est propositum cordis ejus. 9. Nec vero surda aure percepit vocem dicentis. Qui audit, dicat, Veni . Siquidem ab illa hora, sicut ignis qui comburit silvam, et sicut flamma comburens montes, hinc inde prius viciniora quaeque corripiens, postmodum in ulteriora progreditur: sic ignis quem Dominus miserat in cor servi sui, volens ut arderet, primo fratres ejus aggreditur, solo minimo, ad conversionem minus adhuc habili, seniori patri ad solatium derelicto; deinde cognatos, et notos, socios et amicos, et de
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsectius uero relinquere mundũ deliberans. cepit inqͥrere ⁊ inuestigare: ubi cer¬
eius ⁊ purius uiueniret requiem anime sire sub iugo xp̃i. Inquirenti aũ
occurrit cistercii umnouate monastice religionis noua plantacio: messis mii¬
a si operariis indigens: cũ uirx aliqͥs adhuc ꝯuersionis gracia illuc dectina¬
rec ob niniã uite ipsuis ÷ paupertatis austeritateo: Que tñ cũ anumũ
uere dr̃u querentẽ minime terrerent ⁊ posthabita omni hesitatione ac
timore. uluc uertit intentionem: posse se estimans ommino ibi oelitescere
Iabscondi Ubi uero de conuersione tractantẽ frat᷑s eius : qui carnaliter
eũ diligebant persensert̃: omni modis agere cepert̃ ut aniinũ eius a stu¬
dio possent di uertere litterarii. ⁊ amore sciencie secularis secło arcuis
implicare. Qua nimirũ suggestione sicut fateri solebat ꝓpe mod
recardati fuerant gressus eius: Et cũ aliquando ad eosdem perge¬

Expanded text:
ectius vero relinquere mundum deliberans, coepit inquirere et investigare, ubi certius et purius inveniret requiem animae suae sub jugo Christi. Inquirenti autem occurrit Cistercii innovatae monasticae religionis nova plantatio, messis multa, sed operariis indigens, cum vix adhuc aliquis conversionis gratia illuc declinaret, ob nimiam vitae ipsius et paupertatis austeritatem. Quae tamen cum animum vere Deum quaerentem minime terrerent, posthabita omni haesitatione ac timore, illuc vertit intentionem, posse se aestimans omnino ibi delitescere et abscondi. Ubi vero de conversione tractantem fratres ejus, et qui carnaliter eum diligebant, persenserunt, omnimodis agere coeperunt, ut animum ejus ad studium possent divertere litterarum, et amore scientiae saecularis saeculo arctius implicare. Qua nimirum suggestione, sicut fateri solebat, propemodum retardati fuerant ejus gressus. Et cum aliquando ad eosdem perge
Abbreviated transcription (Latin):
sit̃ in seculari: amaus habitare secum: ꝑ uolcũ fugitansi mire cogita¬
tiuuo Parentib obediens ⁊ subdit̾: omnibꝰ benignꝰ ⁊ gratus: domi simpler
ꝯuiet̃. foris rarus ⁊ ultra quã credi possit uerecimdns: nunꝙͣ nutũ loqiti
amansi deo deuaeꝰ ut pitrã ei ꝑuericiã suã conseruarec: Interarũ etã studio

Expanded text:
simus in saecularibus, amans habitare secum, publicum fugitans, mire cogitasimus in saecularibus, amans habitare secum, publicum fugitans, mire cogitativus, parentibus obediens et subditus, omnibus benignus et gratus, domi simplex et quietus, foris rarus, et, ultra quam credi possit, verecundus, nusquam multum loqui amans, Deo devot
Abbreviated transcription (Latin):
modũ uisionis ⁊ interprecationis. qua ei de ilo cam suliimia promit¬
cebantur: Quos et factum est: Mgx enĩ ut fidelem parcũ eoidit ñ mo¬
do obtulit eum deo sicu ee auis agere consueuerat. s sic̃ legit᷑ oe scã anta
matre samuelis que pecitũ a dño ⁊ acceptũ filiũ in caber nacłõ eius des¬
cmmauit perpetuo seruiturũ: sic ⁊ ipsa eũ in eclĩa dei acceptabile ob¬
tulit mumuis: UInde ⁊ quã cicuis potuit inecclia aabellorus. quie post¬
modũ ipsius bernãdi opera a scłari corũsatione in ordinẽ regłariũ cano¬
it ut in eis proficeret: Puer autẽ ⁊ gracia plenꝰ ⁊ nat᷑ali ingenio pollens: ci¬
to in hoc desideriũ matris impleuit: Nam in litteraꝵ quioẽ studio supra
etatem. ⁊ pre coetaneis suis proficiebat: s in rebs secularib iam mortifiea¬
cionẽ future perfectionis uelut nat̾alit̾ inchoabat: Erat qͥppe simplicis¬

Expanded text:
modum visionis et interpretationis, qua ei de illo tam sublimia promitmodum visionis et interpretationis, qua ei de illo tam sublimia promittebantur. 3. Quod et factum est. Mox enim ut felici partu edidit, non modo obtulit eum Deo, sicut de aliis agere consueverat: sed, sicut legitur de sancta Anna matre Samuelis, que petitum a Domino et acceptum filium in tabernaculo ejus destinavit perpetuo serviturum , sic et ipsa eum in Ecclesia Dei acceptabile obtulit munus. Unde et quam citius potuit, in ecclesia Castellionis, quae postmodum ipsius Bernardi opera a saeculari conversatione in Ordinem regularium canoit ut in eis proficeret. Puer autem et gratia plenus, et ingenio naturali pollens, cito in hoc matris desiderium implevit. Nam in litterarum quidem studio supra aetatem et prae coaetaneis suis proficiebat; sed in rebus saecularibus jam mortificationem futurae perfectionis velut naturaliter inchoabat. Erat quippe simplicis
Abbreviated transcription (Latin):
cendos. Hec cũ m ordine faioꝵ cerciũ bernadum haberet in utero. sop̃mũ
udie presagiũ futuroꝵ: cacellũ scilicet tocũ candioũ in dorso subrufum
⁊ latrant em inucero se habere: Sũꝑ quo territa uehementer. eũ religiosum
quendã uirũ consisluisee: continuo aie spiritũ prophecie concipiens qd̾ dla¬
ud oe scis p̃dicatorib año dicit singua camĩ cuorũ ex inimicis: trepidanti
i anxie respondit: Necimeas. Optimi catuli eris mater: quidomꝰ dei custos su¬
turis magnos pro ea contra mimicos fidei edititrus est latratus: Erte
enĩ egreguis p̾̃dicatoꝵ: ⁊ tanqua uonus canis grã lingue medicinalis in mu¬
cis muaitos morbos curaturꝰ est animarua Quo responso mulier ꝑia ⁊
fidelis quasi a deo siiscepto. leca efficitur ⁊  iam tutic in amorem ñ dũ na¬
ticota transsiuidit᷑: cogicans eum sacris uitteris erudiendũ tradere. scd̃m

Expanded text:
tendos. 2. Haec cum in ordine filiorum tertium Bernardum haberet in utero, somnium tendos. 2. Haec cum in ordine filiorum tertium Bernardum haberet in utero, somnium vidit praesagium futurorum, catellum scilicet totum candidum, in dorso subrufum, et latrantem, in utero se habere. Super quo territa vehementer, cum religiosum quemdam virum consuluisset, continuo ille spiritum prophetiae concipiens, quo David de sanctis praedicatoribus Domino dicit, Lingua canum tuorum ex inimicis , trepidanti et anxiae respondit: « Ne timeas; optimi catuli mater eris, qui domus Dei custos futurus, magnos pro ea contra inimicos fidei editurus est latratus. Erit enim egregius praedicator, et tanquam bonus canis, gratia linguae medicinalis in multis multos morbos curaturus est animarum. » Quo responso mulier pia et fidelis quasi a Deo suscepto, laeta efficitur, et jam tunc in amorem nondum nati tota transfunditur, cogitans eum sacris Litteris erudiendum tradere, secundum
Abbreviated transcription (Latin):
mien mons barrꝰ. ⁊ ipsa in ordine suo apo̾tolicã regłam cenens subdi¬
ta uiro sub eo secundũ timorẽ dĩ domũ suã regebat : operib miscd̾ie
insistens: filios enutriens in omni disciplina: Septẽ qͥppe liberos. ge¬
muit ñ tam uito suo quam deo Sex mares feminam unã. mares om̃s
monacos futuros. femitiã sc̃mionialem. deo namq ut dictũ est
ñ seculo generans: singłos mox ut partu ediderat. ip̃a manii ꝓprtis
dũo offerebat ⁊ ꝓpter quid etiã alienisuberit nutriendiͦs comnittere
uiustris femina refugienat: quasi cũ lacde materno materni qͦdã¬
mͦ bom infunoens eis uaturam Cum autẽ creuissent quãdiu
sub maii eius etant. heremo magis qͣm curie nutriebat: non pacieis
delicatiores asfuescere cibos s grossiorib ac cominunibus pascens: & sic eos
s̃parans ⁊ instituens año inspirante quasi ꝯtiutio ad dĩ seruicium craufinte¬

Expanded text:
nomen Mons-Barrus, et ipsa in ordine suo apostolicam regulam tenens, subdinomen Mons-Barrus, et ipsa in ordine suo apostolicam regulam tenens, subdita viro , sub eo secundum timorem Dei domum suam regebat, operibus misericordiae insistens, filios enutriens in omni disciplina. Septem quippe liberos genuit, non tam viro suo quam Deo; sex mares, feminam unam; mares omnes monachos futuros, feminam sanctimonialem. Deo namque, ut dictum est, non saeculo generans, singulos mox ut partu ediderat, ipsa manibus propriis Domino offerebat. Propter quod etiam alienis uberibus nutriendos committere illustris femina refugiebat, quasi cum lacte materno materni quodammodo boni infundens eis naturam. Cum autem crevissent aliquandiu sub manu ejus, eremo magis quam curiae nutriebat, non patiens delicatioribus assuescere cibis, sed grossioribus et communibus pascens; et sic eos praeparans et instituens Domino aspirante, quasi continuo ad Dei servitium transmit
Abbreviated transcription (Latin):
religiosoꝵ relacu conperta cognouimꝰ: sicut ⁊ miracłoꝵ multitudinẽ scien¬
ter pretereuntes studio breuitatis: duximꝰ seq̃stranda Si igit᷑ puri¬
tatiꝰ uestre eramini nt̃a placluerit adbreuiatio ⁊ substractis uel appo¬
sitis aut emendatis que uestre uisa suerint sanctitati: cũ dri benepla¬
cito uestro q fauore. ni faltimur sine offendicło pocerit transeriben¬
da expotu Sin autẽ. nr̃e humilitatis est ioẽ opusculũ penes nos
pocius occultare quã ꝓdere: ne minime ꝓfutura temere uelle pan¬
ernadus igie᷑ burgundie partas fontanis oppido patris sui ori¬
undus fuit: parentib claris secundũ seculi dignitatẽ: sed dig¬
dei ⁊ iusticie tenar: Euangelicã namq secd̃m instituta p̾cursoris dñi
miliciã agens: neminẽ ledebat ÷ nemini calũpniã faciebat: conten
⁊ armis seruiebat tẽꝑalib dñis suis : ut etiã lomino deo suo ñ ne¬
igeret readere qͥd debebat: PRater i eiꝰ  aalaidis ex castro cui no

Expanded text:
religiosorum relatu comperta cognovimus, sicut et miraculorum multitudinem scienter praetereuntes, studio brevitatis duximus sequestranda. Si igitur puritatis vestrae examini nostra placuerit abbreviatio, subtractis vel appositis aut emendatis quae vestrae visa fuerint Sanctitati, cum Dei beneplacito, vestroque favore, ni fallimur, sine offendiculo poterit transcribenda exponi. Sin autem; nostrae humilitatis est, idem opusculum penes nos potius occultare quam prodere, ne minime profutura timere velle panBernardus Burgundiae partibus, Fontanis oppido patris sui oriundus fuit, parentibus claris secundum saeculi dignitatem, sed digDei, justitiae tenax. Evangelicam namque, secundum instituta Praecursoris Domini, militiam agens, neminem concutiebat, nemini faciebat calumniam, contentet armis serviebat temporalibus dominis suis, ut etiam Domino Deo suo non negligeret reddere quod debebat. Mater ejus Alaidis ex castro cui 1236
Abbreviated transcription (Latin):
auglie diũtit ad etclesiã gisiburnensẽ. ubi habitant
iuiIi religiosi cononicã ducentes uita ab antiquo fa¬
maltares ei. ꝓ sua religiositate ⁊ honestate. Ibi adducta
est mulier ad eũ paciens morbũ quẽ cauerũ uulgo
appellant ipło horrendũ uisu: ⁊ sanauit eaut. Nami

Expanded text:
Angliae divertit ad ecclesiam Gisiburnensem, ubi habitant viri religiosi, canonicam ducentes vitam, ab antiquo familiares ei pro sua religione et honestate. Ibi adducta est ad eum mulier patiens morbum, quem cancrum vulgo appellant, ipso horrendum visu; et sanavit ea