comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
at sc̃ia ꝑͥ estanciam tũ foris ostenditur Cũ gͦ
fides cogtict̃ono crescit adinuatieñ u̾oens
fectu crescit promeretui. Itẽ sccłm in crem̃¬
ta fidei tris gũa credontium ĩuemutitur
Quidam  enim fideles sunit qui sola pie¬
tate cordis ⁊ munda ⁊ sc̃ia int̾ius iamgta¬
re ĩcipiunt. qd̾ fide crectut in primis sola
approbatonẽ. Itrt̾cis puritas indłi gencie
apprehendit ⁊ertindinẽ. Qutrtũ genus
hominũe. quib credere ẽ solũ fidei ñ tra

Expanded text:
a, per constantiam tamen foris ostenditur. Cum ergo fides cognitione crescit, adjuvatur, cum vero affectu crescit promeretur. Item secundum incrementum fidei, tria genera credentium inveniuntur. Quidam enim fideles sunt qui sola pietate cordis et munda conscientia interius jam gustare incipiunt quod fide credunt. In primis, solaapprobationem; in tertiis, puritas intelligentiae apprehendit certitudinem. Quartum genus hominum est quibus credere
Abbreviated transcription (Latin):
gitari ñ p̃t. Quia ergoctices ⁊ cogitab̃. cũ id
qd di ẽ dicere uł cogitare noluis:ꝰ Si t̾ram co¬
sitas. st celũ cogitas si ounna que ĩ celo sunt
⁊ in t̾ra cogitas. nicħ horum ẽ d̾ꝯ Deniq si
sp̃m cogitas si aĩam cogitas non ẽ hocds. scio

Expanded text:
Quid ergo dices vel cogitabis, cum id quod Deus est dicere vel cogitare volueris: Si terram cogitas, si coelum cogitas, si omnia quae in coelo sunt et in terra cogitas, nihil horum est Deus. Denique si spiritum cogitas, si animam cogitas: non est hoc Deus. Scio,
Abbreviated transcription (Latin):
.n. agnoscunt qui ip̃am rem ut e̾ in sua p̾sen¬
tia comp̃hendunt. hii sunt scientes. Primigͦ
sunt negantes. Secuncti dubitantes dercuesti¬
mantes. Quarci credentes. Quinti scientes.
Ex his ergo conici p̃t. quaro c̾titudinẽ applła¬

Expanded text:
enim agnoscunt qui ipsam rem ut est in sua praesenenim agnoscunt qui ipsam rem ut est in sua praesentia comprehendunt, hi sunt scientes. Primi ergo sunt negantes, secundi dubitantes, tertii opinantes, quarti credentes, quinti scientes. Ex his ergo conjici potest quare fidem
Abbreviated transcription (Latin):
dam modo que futura sunt subsistunt ĩ no¬
bis. ⁊ argumẽtũ ñ apparentiũ. quĩ ꝑ ea q̃ oc¬
culta sunt ꝓhatitur a noh̾. S quia in hac
descraipt̃one᷑ nõ quid fi des sit. s quid faciat fi¬
des ostenaitur. nec ea q̃ de p̾t̾itis. uł de p̾sentibͣ
ħt fides disficutur. Si quis plenam acgeña¬
le in aiffintõciem. fida si gnaro uoluciit. dic̾e
pͣt. fides ec̃ c̾titudinẽ quanda amini de reb
absenitib suꝑ opiniorẽ ⁊ infra sciam ⁊stitiitã.
Sunt .n. quidam qui audita statĩ aĩo replłunt
⁊ ꝯtradicunt his quecticuritur ⁊ hũ sunt negã¬
tes. Alii in his que audiunt. alt̾am quamcũq
ꝑtem cligunt. ad estimatõem s ñ apprõbant᷑.
asserere ñ pͥsumunt. hii sunt estimantes. Alt sic al¬
teramꝑtem approbant. ut euis approbatõnem etitiꝰ
in assertionẽ assumant. hi sunt credentes. Dost ista
gũa cognitõnus illud ꝑfectius sequitar cim res exͣ
aiuditu solo s ꝑ p̾sentiam notificatur. dfectius

Expanded text:
t subsistunt in nobis, et argumentum non apparentium; quoniam per ea quae occulta sunt approbantur a nobis. Sed quia in hac descriptione non quid sit fides, sed quid faciat fides ostenditur; nec ea quae de praeteritis vel de praesentibus habetur fides diffinitur, si quis plenam ac generalem diffinitionem fidei signare voluerit dicere potest: « Fidem esse certitudinem quamdam animi de rebus absentibus, supra opinionem et infra scientiam constitutam. » Sunt enim quidam qui audita statim animo repellunt et contradicunt his quae dicuntur: et hi sunt negantes. Alii in iis quae audiunt alteram quamcunque partem eligunt ad existimationem, sed non approbant adasserere non praesumunt: hi sunt opinantes. Alii sic alteram partem approbant, ut ejus approbationem etiam in assertionem assumant: hi sunt credentes. Post ista genera cognitionis illud perfectius sequitur cum res non ex auditu solo, sed per suam praesentiam notificatur. Perfectius
Abbreviated transcription (Latin):
tutem ⁊ fructificarent. plisgen̾at̃one. In quo
officio in ascło quidem qui supior erat datũẽ ꝙ
stratetur. qm̃ in illa inuisibłi societate aĩa ro¬
uał uullatemis fructific are poss nisi prs sem̃
uirtutis ad̾o ꝯciꝑet. Erat adhuc aliũd ĩ nat᷑a
humana qd̃ ꝑ societatem ⁊ iugii mõstrari de¬
buiss. Sic quippe ꝯdinisẽ homo ut quiddam ĩ
co sũptũ eẽt. ⁊ in homine nich aliudẽet post a¬
lud aut̾ aliud sub illo ẽẽt. ⁊ subclitũ illi. deinde
aliud nouissimũ ⁊ in uno estitutũ ⁊ cet̾is duo¬
br subditũ. Erat quippe in homine rõ suppͥmo
loco ꝯstituta. sał diuitis ⁊ nuisibłib intendẽs
⁊ diuine uoluntiti se ⁊formaus Post ħ alia q̃ dã

Expanded text:
irtutem, et fructificarent per prolis generationem. In quo officio masculo quidem qui superior erat datum eststraretur quod in illa invisibili societate anima rationalis nullatenus fructificare posset, nisi prius semen virtutis a Deo conciperet. Erat adhuc aliud in natura humana quod per societatem conjugii monstrari debuisset. Sic quippe conditus est homo, ut quiddam in eo supremum esset, et in homine nihil altius esset. Post illud autem aliud sub illo esset et subjectum illi; deinde aliud novissimum in imo constitutum, et in caeteris duobus subjeetum. Erat quippe in homine ratio supremo loco constituta, solis divinis et invisibilibus intendens et divinae voluntati se conformans. Post
Abbreviated transcription (Latin):
tit nouissimis temꝑib scił reuelatũ. Si om̃s
hoc abinitio boni cognou̾tt quomͦ uł mãlil
ignorare potuer̃t: snaxiinis cum ãb tp̃is bo¬
nis qui hoc ꝑ cepissent qui u̾e bom uł mali
cẽnt. quib hoc reuelandꝰ uł celandũ foret
disceri ñ potuiss. Atq in hunc modũi ⁊ se¬
quens ee manifeste agrioscimꝰ ut si bonis
omnib hoc reuelata ⁊fitemur malis quoq
nõ ignota fuisse nõ dubidemꝰ porto si ħ stare dẽbe¬
bit. quis nõ uideat qm ineffabłr priora illa. tẽ¬
pora post̾iorib secuł p̾fererida sint. cum fides
que hic solo foris aucditu u̾boꝵ ꝑcipitm. illic ꝑ¬
etempłonem ꝓpħice asptratonis uttus ab oĩoꝰ
plena ⁊ inatufosta iũtadis luee leg̾etur: Quid
fides nr̃ comꝑatione fidei illoꝵ nisi utita di¬
Am tĩ fides s opinio quedam licenda ẽ. quos:
tantũ c̾ciores agnoscimꝰ fuisse de futuro qm

Expanded text:
cit novissimis temporibus sanctis revelatum. Si omnes cit novissimis temporibus sanctis revelatum. Si omnes hoc ab initio boni cognoverunt, quomodo vel mali hoc ignorare potuerunt, maxime cum ab ipsis bonis qui hoc percepissent, qui vere boni vel mali essent; quibus hoc revelandum vel celandum foret discerni non potuisset. Atque in hunc modum consequens esse manifeste agnoscimus, ut si bonis omnibus haec revelata confitemur, malis quoque non ignota fuisse non dubitemus. Porro si hoc stare debebit, quis non videat quam ineffabiliter priora illa tempora posterioribus saeculis praeferenda sint, cum fides quae hic foris solo auditu verborum percipitur, illic em propheticae aspirationis, intus ab omnibus plena et manifesta veritatis luce legeretur? Quid fides nostra comparatione fidei illorum, nisi, ut ita dicam, non fides, sed opinio quaedam dicenda est? quos in tantum certiores agnoscimus fuisse de futuro quam
Abbreviated transcription (Latin):
tes ⁊ diligentes sue salutis gͣtuitũ ꝓmisso⁊ ẽ ertee¬
tes. in ꝓmissione. fidelem. sꝑantes. certissimũ rro¬
ditorcm. In hac fide ⁊ expectationo saluati sunt.
Licet qñ ⁊ qͣlit̾ ⁊ quo ordine sałꝰ repissa fier
ignorarent. Nam ⁊ ip̃is apłis quosurstoł fusle
nenio ẽ qui ambigat. p̾sente saluatore ⁊ reg¬
nũ celoꝵ manifesta luce p̾dicante myst̾ĩũ.
passiotus in tantũ. adhuo ignotum fuisse at
tib ⁊ dubitantib in uia iħs apparuit ad ip¬
sius int̾rogationẽ. pulsãti int̾cet̾a dixisse tt̃¬
feruntur. Nos sꝑabantus qd̾ ip̃e eẽt redemptu¬
rus isrł. In hoc aꝑto ostendunt qd̾ redemptio¬
qui in ip̃a passione de redemptõe desꝑabant.
Dp̃ qd̾ ⁊ illis ibidem dicitur. Ostritu ⁊ tardi
corde.Ad credendꝰ nonno oportuit xp̃m pati
⁊ resurg̾e a mortins. st ita intͣre in głi ainsu¬
am:. PDostromo qd̾ ẽ myft̾ium a scłis absditũ
⁊ ue farte putetur sotis mał absꝯditũ. subre¬

Expanded text:
tes et diligentes, suae salutis gratuitum promissorem, credentes in promissione fidelem, sperantes certissimum redditorem, in hac fide et exspectatione salvati sunt; licet quando et qualiter et quo ordine salus repromissa fieret, ignorarent. Nam et ipsis apostolis quos justos fuisse nemo est qui ambigat; praesente salvatore et regnum coelorum manifesta jam luce praedicante, mysterium passionis in tantum adhuc ignotum fuisse atqutibus et dubitantibus in via Jesus apparuit; ad ipsius interrogationem pulsati, inter caetera dixisse referuntur: Nos sperabamus quod ipse erat redempturus Israel . In quo aperte ostendunt quod redemptioqui in ipsa passione de redemptione desperabant. Propter quod et illis ibidem dicitur: O stulti et tardi corde ad credendum. Nonne oportuit Christum pati et resurgere a mortuis, et ita intrare in gloriam suam? Postremo quod est mysterium a saeculis absconditum; et ne forte putetur solis malis absconditum, subje
Abbreviated transcription (Latin):
cognitio ẽ. que sicnt sñti ⁊ scĩa e̾e̾ ñ p̃t. quares
uł nͥ ẽẽ crectitur Ad hanc cogtutõnem si fides
accedat ut credatur qd̃ audiebat᷑ ⁊ in ilłige¬
batur ẽ crocdulitas ĩ cognitõne. ⁊ inuenitur
increctulitate fidei snb̾a. in cognitione mat̾ia
pot̃ autẽ coguito huiꝰmodi sũ omni fide efse.
fides ant̃ sine cim̃i cegnitone ẽẽ ñ p̃t. qm̃ qui

Expanded text:
a esse non potest qua res el non esse creditur. Ad hanc cognitionem si fides accedat ut credatur quod audiebatur et intelligebatur, est credulitas in cognitione, et invenitur in credulitate fidei substantia, in cognitione materia. Potest autem cognitio hujus sine omni fide esse; fides a
Abbreviated transcription (Latin):
inundo erant. ⁊ hic erat ocłs caris Alm̃ ocũ¬
lũ acceꝑat quo se ip̃am ide̾c. ⁊ ea quo inõa
erant. hic ẽ gełs rõmis Aliũ rursũ ocłm accer¬
⁊ hic e̾ oculus ⁊ tempłonis hos igitur ocłod em
du anima aꝑtos trenelatos hebat. clare i¬
dehat. ⁊ recit disc̾niebat. postquam airc̾ tenẽ¬
bro põci in illam intraũtit. ocułꝰ quidẽ. ⁊ tẽpe¬
tionis extinctuse̾. ut ncħ uideret. Scułꝰ po
Rotiis. lippus effectusẽ. ut nchudẽt. Sõlus ilie
oculus qui extinctus funit in sua claritate por

Expanded text:
mundo erant: et hic erat oculus carnis. Alium oculum acceperat quo seipsam videret et ea quae in ipsa erant, hic est oculus rationis. Alium rursum oculum accepet hic est ocu anima apertos et revelatos habebat, clare videbat et recte discernebat; postquam autem tenebrae peccati in illam intraverunt, oculus quidem contemplationis exstinctus est, ut nihil videret; oculus autem rationis lippus effectus ut dubie videret. Solus ille oculus qui exstinctus non fuit in sua claritate per
Abbreviated transcription (Latin):
tur Eigo cłs credi pot̃. comp̃hendi oĩtio ñ st
dicis michi. Quiã icam Quidẽ d̾s⁊ Ego tib
sendeo. quia incticibile omnito ẽ. qd d̾sẽ. Saltẽ
inquit Quid cogitabo qñ cogitare nolo quid
ẽ deus: Amplurs clico qma incogitabił est di¬

Expanded text:
s credi potest, comprehendi omnino non potest. Dicis mihi: Quid dicam? Quid est Deus? Ego tibi respondeo quod indicibile omnino est quid est Deus. Saltem, inquis, quid cogitabo quando cogitare volo quid est Deus? Amplius dico quia incogitabilis est
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑ quia q̃ rõne hũana ñ comp̃hetiduu soła fi¬
de nob credibłi a ẽe ⁊ u̾a ꝑsirademꝰ. Q si hatic dif¬
simt̃onẽ alio modo ex ponimꝰ poslumꝰ clre quiã
fides ñ in eo qd̾ fit s quia faciat distm ͭ x tuit
rum. idẽ futuroꝵ bonoꝵ que uentur.a span¬
tur a nobͣ. ⁊ que sola digna sunt spe ⁊ expo¬
ctatione nr̃a qm̃ in ip̃is ⁊stat bonum nrim
Est ergo fides subͥa rerum sꝑanoaꝵ. quiã ho¬
na in rusibłra que ꝑ actum nõum p̾sentia
sunt. iam ꝑ fidem in cordib nr̃issubustiis¬

Expanded text:
umana non comprehendimus, sola fide nobis credibilia esse et vera persuademus. Quod si hanc diffinitionem alio modo exponimus possumus dicere quod fides non in eo quod sit, sed quod faciat diffinitur, ut sit rum, id est futurorum bonorum, quae ventura sperantur a nobis, et quae sola digna sunt spe et exspectatione nostra, quoniam in ipsis constat bonum nostrum. Est ergo fides substantia rerum sperandarum; quia bona invisibilia quae per actum nondum praesentia, sunt
Abbreviated transcription (Latin):
uita quindecĩ aioꝵ numem signata ẽ que ⁊
in h̾senti ꝑ reciuiem m̃tis septetiariꝰ irichoat᷑
⁊ in futuro ꝑĩmortalitatẽ cornis octonario ꝑ¬
ticitur. Que tũ mecticura quranitũ aasuam nã¬
turam spectat morbum aug̾e hũit ñ curare.
qui a t̾rena omina quatitum ad illoꝵ qͣlitatẽ
turam infirmitatẽ ꝑtin corruptionẽ aĩaꝵ

Expanded text:
 signata est, quae et in praesenti per requiem mentis septenario inchoatur, et in futuro per mortalitatem carnis octonario perficitur. Quae tamen medicina quantum ad suam naturam spectat, augere morbum habuit non curare, quia terrena omnia quantum ad illorum qualitatem et nostram infirmitatem
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmafacit. s aꝓppõita iustituto ꝵ aispensat̾one̾. ⁊ gr̃a
infusa. ꝑ bñdc̃onem. Que duo si elem̃ta post pri¬
mã natiã nõ accepissent sacͣmẽta ꝓpͥe ẽẽ ñ po¬
tuissent. decit p̾ͥmũ naturã habilitatẽ ut ħ c̃e
possent. aclumxit sco̾a instituto auctoritatẽ
lit ħ fierent. suꝑ addicͣ ta bñdictõ.scĩcatẽ ut¬

Expanded text:
prima facit; sed apposita institutio per dispensationem, et gratia infusa per benedictionem, quae duo si elementa post primam naturam non accepissent, sacramenta proprie esse non possent. Dedit primo natura habilitatem ut hoc esse possent; adjunxit secunda institutio auctoritatem ut hoc fierent; superaddidit tertia benedict
Abbreviated transcription (Latin):
Ut igitur inobediencia uranfesta ficr. uirũ
in corꝑe humano mẽbrũ pot̾tati aĩe subtrax̃.
ꝑ qd post̾itas in carne seminanda fuit. ut ões
gn̾anitur: agnoscant. Quia ergo in hoc mẽbͦ
ꝑ qd̾ humana ꝓpagat̃o. tͣnͣsire debuit. signũ
inobediencie positũ ẽ. cunctis ꝑ illud transeñ¬
tib manifeste ostenlitur. qm̃ cum culpa ino¬
becdiencie gn̾acitur. Quasi .si. in ip̃o tytuloqͥ
porte inscriptus ẽ. ꝵ quam transennt agnos¬

Expanded text:
edientia manifesta fieret unum in corpore humano membrum potestati animae subtraxit, per quod posteritas in carne seminanda fuit, ut omnesgenerentur agnoscant. Quia ergo in hoc membro per quod humana propagatio transire debuit signum inobedientiae positum est, cunctis per illud transeuntibus manifeste ostenditur quod cum culpa inobedientiae generantur. Quasi enim in ipso titulo qui portae inscriptus est per quam transeunt, agnos
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo intlłigend̾ pucas qd̾ scriptũ c̃. Qmi
crelit in memortẽ nõ indebit in et̾num. Tu
dicis qm̃qui ħ nõ facit ñ saluacur. ⁊ ego dico qm̃
qui ħ facit nõ dampnat᷑. Quis ergo mediꝰ locꝰ¬
erit oiusmodi homines capiens noc saluandos
quia aquam ñ hñt nec dampnãdos. quia fide̾
hñt. est homo qui fidem ħt. ⁊ cum fide dilc̃one.

Expanded text:
quomodo intelligendum putas quod scriptum est: Qui credit in me mortem non videbit in aeternum? Tu dicis quod qui non facit hoc non salvatur, et ego dico quod qui hoc facit non damnatur. Quis ergo erit medius locus ejusmodi homines capiens, nec salvandos quia aquam non habent, nec damnandos quia fidem habent? Est homo qui habet fidem, et cum fide dilectionem,
Abbreviated transcription (Latin):
cłi rimari ñ ualeant. quia tñ se ab illoꝵ societa¬
te ñ cliuilũt. qͣi iuxͣ oos põiti. in eadem fide et
spe bũ oꝑando se pascunt. Sic ergo fides aliqñ
que ip̃am fidem ꝑ intenionem dirigat. quia
si rich ex his que crederida sunt cognosc̾etur ñ
hr̃et fides quo se ꝑ intert̃onem in bono ꝯꝑo di¬
rig̾et. n adquid bñoꝑando spem suam excira¬
ret. S alindẽ in quibrdam cognitõnem fide
t̾tiscend̾e. alund il a que nũqmͣ ignoranda sũt
uitio ⁊ affectus. id ẽ ꝯstatitia uł firmitas
credendi. Scłm cognitõnẽ fides crescit qũ eru¬
clitur. acl sc̃iam. Sccłm affectũ crestit qñ ad de¬
uot̃onem excitatur: ⁊ roboratur ad ⁊ stanci¬

Expanded text:
Dei rimari non valeant; quia tamen se ab illorum societate non dividunt quasi juxta eos positi in eadem fide et spe bene operando se pascunt. Sic ergo fides aliquanquae ipsam fidem per intentionem dirigat; quia si nihil ex his quae credenda sunt cognosceretur, non haberet fides quo se per intentionem in bono opere dirigeret, neque ad quid bene operando spem suam excitaret. Sed aliud est in quibusdam cognitionem fide transcendere; aliud illa quae nunquam ignoranda sunt nitio et affectus, id est constantia vel firmitas credendi. Secundum cognitionem fides crescit, quando eruditur ad scientiam. Secundum affectum crescit, quando ad devotionem excitatur et roboratur ad
Abbreviated transcription (Latin):
his salus hr̃i p̃t. ꝑficiunt tñ. ad̾ scificat̃onẽ.
quia his uirtui exerceri ꝗ gr̃a amplior adq̃¬
ri p̃t: ut aqua aspuionis ⁊ suscepto cineris
⁊ siłia. Sunt rursus alta sacram̃ta que adhoe
solum instituta eẽ indentur ut ꝑ ip̃a ea que
cet̾is sacram̃tis sc̃ifican̾is ⁊ instituenttis ne

Expanded text:
salus haberi potest proficiunt tamen ad sanctificationem, quia his virtus exerceri et gratia amplior acquiri potest, ut aqua aspersionis, et susceptio cineris, et similia. Sunt rursum alia sacramenta quae ad hoc solum instituta esse videntur, ut per ipsa ea quae caeteris sacramentis sanctif
Abbreviated transcription (Latin):
onc̃. Quid ẽ marus sacͣmẽtũ. aut uirtus sacranĩ¬
ti: Quid ẽ maius aqua uł fides: Si uis ctre nm̃:
dic fides. Si ergo sacram̃tũ aque qd̾ min̾ ẽ saluat
quosdam ñ hñtes fidem. ⁊ ñ imputatur eis qd
fidem ñ hũt. qura eam hr̃e ñ possunt. quomodo
fides que mator ẽ nõ lib̾at hñtes fidem. ⁊ sacra

Expanded text:
onem. Utrum est majus sacramentum, an virtus sacramenti? Utrum est majus, aqua an fides? Si vis dicere verum, dic fides. Si ergo sacramentum aquae quod minus est salvat quosdam non habentes fidem; et non imputatur eis quod fidem non habent, quia eam habere non possunt. Quomodo fides quae major est non liberat habentes fidem et s
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ amor. que subscstunt in nob ⁊ sentiutiti s
nob̾. nullo hoꝵ modoꝵ ĩuisibłia i com p̾hendũ¬
tur a nob̾. que credi solũ possũt. comphendiõi¬
no ñ possunt. Neq n. acta psetitia sutit nͣ .¬
sensu comp̾hendantur. qui a nec corꝑa sunt
nec incorꝑalib subsisttint. neq insimilitu¬
aine aliqua ymaginabłr al animo compre¬
hendi possunt. quia louge omnẽ silitudinex⁊
corpoꝵ ⁊ corpãlium. suetiututatis ⁊ purita¬
tisexcetientia transcendñt. n quẽ admod̾

Expanded text:
quae subsistunt in nobis et sentiuntur a nobis: nullo horum modorum invisibilia Dei comprehenduntur a nobis quae credi solum possunt, comprehendi omnino non possunt. Neque enim actu praesentia sunt ut sensu comprehendantur, quia nec corpora sunt nec in corporalibus subsistunt. Neque in similitudine aliqua imaginabiliter ab animo comprehendi possent, quia longe omnem similitudinem et corporum et corporalium suae divinitatis et puritatis excelle
Abbreviated transcription (Latin):
lus piiri dicuntͦ. quo ip̃i filii eoꝵdem patrũ
pc̃ta uidetites unitantur Ut ititlłigamꝰ nũꝙͣͣ
filiosin pcc̃is ꝑcritum sieri ꝑticipes. nisi priꝰ fue¬
rint peccando effecti imitatores ut suo quisq
pc̃c̃o nõ alieno dampuetur. dum alienũ suũ fa
ñalit̾ctictũ uiementiꝰ intlłigitur. filiꝰ ñ por¬
tabit iniquitatẽ pr̃is. ⁊ pr̃ ñ portabit iniqui¬
tatem filii. ut. nũquã pcc̃a aliena noceant.
nisi his qui ea pec̃atidꝯ uiritatitur. Cun .N. ⁊¬
tra id qd̾ clictum fũat. pr̃es comed̾utid unã acͥ¬
bam ⁊ dentes filioꝵ obstupescunt. Oppositũ sit
Alinf filius ñ portabit in iquitatẽ pr̃is ⁊ pat̃
ũ portãbit iniquitatẽ filii. Auima que pecca¬
u̾it ip̃a morietur ticc̃e sit si in priori sentẽ¬
cia. p̾cedentiũ pr̃m pcc̃a ad sub sequetites fi¬
liostransire significatũ acciprinꝰ.ĩ subseqũ¬
ti assertione suo quẽq pcc̃o tet̃. ti p̾cedentia pͦ¬

Expanded text:
filii eorumdem patrum peccata videntes imitantur. Ut intelligamus nunquam filios in peccatis parentum fieri participes, nisi prius fuerint peccando effecti imitatores, ut suo quisque peccato non alieno damnetur, dum alienum suum faaliter dictum convenientius intelligitur. Filius non portabit iniquitatem patris, et pater non portabit iniquitatem filii, ut nunquam peccata aliena noceant nisi iis qui ea peccando imitantur. Cum enim contra id quod dictum fuerat: Patres comederunt uvam acerbam et dentes fiiquitatem patris, et pater non portabit iniquitatem filii. Anima quae peccaverit ipsa morietur . Necesse est ut si in priori sententia praecedentium patrum peccata ad subsequentes filios transire significatum accipimus, in subsequenti assertione suo quemque peccato teneri, neque p
Abbreviated transcription (Latin):
tem nõcitatis. qm̃ in poĩtate di c̃. ⁊ pt̾ ista hoĩem
saluare. s in pot̾cate hominis ñ ẽ. sine istis ad
salutem ꝑuenire. Potint enĩ as hominẽ salua¬
re. stiam sirsta ñ instituiss. s homo nuillatenꝰ
saluari poss si ista ꝯtempn̾eo. Sicit script᷑a.
Non p̃t saluari qui baptidatus n fu̾it. qui hoc¬

Expanded text:
tem necessitatis. Quoniam in potestate Dei est praeter ista hominem salvare, sed in potestate hominis non est sine istis ad salutem pervenire. Potuit enim Deus hominem salvare etiam si ista non instituisset, sed homo nullatenus salvari posset si ista contemneret. Dicit enim Scriptura: Non potest salvari qui bapti
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ⁊ stringit. Quem ad mod̾ hii qui sub natu¬
rali lego eranis ĩusti einsmodi sacram̃ti ũ im¬
buebantur. sicut ⁊ p̾ceptis eiusmodi ñ tene¬
bantur. Quicumq ergo rem sacͣmenti ĩ fi¬
de recta ⁊ caritate u̾a habũnt. sacͣmẽtis istis.
dampnabłi ñ carucrunt. qd̾ ułea ꝓ. temꝑe¬

Expanded text:
non constringit. Quemadmodum ii qui sub naturali lege erant justi, ejusmodi sacramentis non imbuebantur, sicut et praeceptis ejusmodi non tenebantur. Quicunque ergo rem sacramenti in fide recta et charitate vera habuerunt, sacramentis istis damnabiliter non caruerunt; quia
Abbreviated transcription (Latin):
creca ⁊ clistiticta abinuicẽ. ad cognitonem ꝓce¬
clunt. as meclicus homo egrotuis. sacerdos mĩni¬
ster. uł nuntiꝰ gr̃a antidotum. uas sacratñtũ
medicus. donat ministerdispensat. uas suat.
que seruat ꝑcipietitẽ egrotum. gr̃am sp̃nalẽ.
Si ergo uasa sutit sp̃n ał gr̾e sacram̃ta ñ ex suo
sanant. qui auasa egrotũ ñ curatit s medici¬
guidus occonem morbi accepit. Quia .R. nssibi¬
lia homo ⁊cupiscens cormptus fuerat. ꝯgrne
reꝑatictus in eisdem uisibłib salutis occõnẽ.
iptipere debebat ut per candem resurgeret ꝑ

Expanded text:
ta ab invicem ad cognitionem procedunt: Deus medicus, homo aegrotus, sacerdos minister vel nuntius, gratia antidotum, vas sacramentum. Medicus donat, minister dispensat, vas servat quae sanat percipientem aegrotum gratiam spiritalem. Si ergo vasa sunt spiritalis gratiae sacramenta, non ex suo sanant, quia vasa aegrotum non curant, sed mediciguidus occasionem morbi accepit. Quia enim homo visibilia concupiscens corruptus fuerat, congrue reparandus in eisdem visibilibus salutis occasionem recipere debebat, ut per eadem
Abbreviated transcription (Latin):
retur ad maiorem cognitonem t uirtus que ꝓ¬
monẽtur ad maiorẽ ꝑfc̃onẽ. iuuenitur itaq h
satͣiẽtũ singularem hũs legem quem admodũ
singularẽ h̃t institutonẽ. ⁊ uidetur ordo postũla
ad priurã institut̃onẽ spectare uidẽbunt ᷑ pͥmit¬
te his que adscd̾am erus institut̃onẽ ꝑtinent.

Expanded text:
cognitionem et virtus quae promoveretur ad majorem perfectionem. Invenitur itaque hoc sacramentum singularem habens legem quemadmodum singularem habet institutionem. Et videtur ordo postularead primam institutionem spectare videbuntur praemittamus; his quae ad secundam ejus instit
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ Iu ip̃is quoq diuinis p̾cotuis ñ eadom semꝑ
exĩbetur forma conandatiõis Nuno ps almodit
accedunt ad denꝯtionẽ. Numc hymun ⁊ cantiea
ad cliuinam excitant ioꝵditatẽ. minc lectones
recitantur. ad formã moꝵ. ⁊ uite bone instru¬
ettouẽ ꝓp̃e N actiones nr̃e in amiuis õbsequiis.
ñ semꝑ endem iustitutonis forma ꝓcedunt. ũc
erecti numc ꝓstrati. nunc ĩc liat̃one. ñc Quer¬
sioneex gestu corporis statũ m̃tis exxpͥminius.
s ⁊ ip̃a inquib se oꝑandoex̾cet. ⁊ diumũ cultũ
sidornat fideliũ deuot̃o. multa ⁊ mltipharia fĩti
rõne ꝓuisa sunt. ut fint plurima ac sacra satra¬
menta. quadrnus fidesineis ⁊ mat̾ram ex̾citatõis
duciturꝰ magis sem ꝑ ac magis uritꝰ ex ip̃a sua de¬
uot̃one ad sc̃itatem ĩ nouatur. Et adhunc modũ
quidem utłłigendum putamꝰ qd̾dictum ẽ sacͣ¬
menta ꝓp̃ ex̾citationem instituta

Expanded text:
onem. In ipsis quoque divinis praeconiis non eadem semper exhibetur forma collaudationis; nunc psalmodiae accendunt ad devotionem, nunc hymni et cantica ad divinam excitant jucunditatem, nunc lectiones recitantur ad formam morum et vitae bonae instructionem. Ipsae etiam actiones nostrae in divinis obsequiis, non eadem semper institutionis forma procedunt. Nunc erecti, nunc prostati, nunc inclinatione, nunc conversione ex gestu corporis statum mentis exprimimus. Sed et ipsa in quibus se operando exercet, et divinum cultum adornat fidelium devotio; multa et multifaria simili ratione provisa sunt, ut sint plurima et sacra et sacramenta, quatenus fides in eis et materiam exercitationis ducitur, magis semper ac magis intus ex ipsa sua devotione ad sanctitatem innovatur. Et ad hunc modum quidem intelligendum putamus, quod dictum est, sacramenta propter exercitationem instituta
Abbreviated transcription (Latin):
det u̾o uł stat uedeficiat. ⁊ tñ si semꝑ sederit defi¬
cit. Esurimꝰ ⁊ deficimiꝰ manelucamꝰ ne deficians
⁊ tñ si semꝑ manducaremiꝰ defic̾emꝰ Ed u̾crtur
amꝰ qr ergo uita hominis hic sũ mutabłitate
co uita mutabił. ne suamutabłitate dissoluta.
ad dec̾iora semꝑ defic̾et dalib studiis nutriẽda
fũat. in quib ⁊ rerum uarietate foris excrtat
⁊ emulatione uirtutũ intus accensa. ꝓficiendi
occ̃onem ĩuenir. diu̾sa sunt tẽꝑa ⁊ distinẽtalo¬
ca. ꝓposite sp̃es corꝑales iniũcta stucłin ⁊ oꝑa ex̾cẽ

Expanded text:
det ergo vel stat ne deficiat, et tamen si semper sederit, defidet ergo vel stat ne deficiat, et tamen si semper sederit, deficit. Esurimus et deficimus, manducamus ne deficiamus, et tamen si semper manducaremus deficeremus, et vertitur amus. Quia ergo vita hominis hic sine mutabilitateco vita mutabilis ne sua mobilitate dissoluta ad deteriora semper deficeret; talibus studiis nutrienda fuerat in quibus et rerum varietate foris excitata, et aemulatione virtutum intus accensa, proficiendi occasionem inveniret. Divisa sunt tempora et distincta loca, propositae species corporales, injuncta studia
Abbreviated transcription (Latin):
ienta insticuta. ¶ ꝓp̾ ex̾citatõnẽ simiłr uisti¬
tuta sunt sacͣmerit᷑t. ut ctũ mens himana ꝑ
uarias oꝑm sp̃es foris ex̾citata colitur. Ad młti¬
plicem urtutis fructu̾s irt̾ius fecundetur: Bonũ
quidem homuus ⁊ umium erat. ⁊ quã dm hõ illi
postqmͣ autẽ mentẽ suam ꝑ ꝯcupiscentiã ad
mnultiplicia ħ ⁊ tͣnsicoria diicli ꝑmisit. stabilis
cẽ ñ potuit. Quia sicut młda diligens in his per
asfectũ diuiditͫ. sic mutabłia sequensuari t᷑
Qincquid .a. in his ꝯmĩb ad requiem ad esolan¬
onẽ appetit. Ip̃a ei inut abłitatis ꝯlicio ad laborẽ
⁊ dolorem ⁊uertit: Uñ fit ut sicut ad ħ ne defici¬
at ut complłitur. sic abhis postmodũ ut requi¬
escat exire cogntur. ut appareat alt̃ cayn nag᷑
ł ꝓfugus. suꝑ t̾ramͥ u agus: in uarus quoreus ⁊so¬
lationẽ ꝓfugusinuentã ubiq declinatis aftlicti¬
onẽ. ambłat homo. si semꝑ ambłau̾id deficit. se¬

Expanded text:
 exercitationem similiter instituta sunt sacramenta, ut dum mens humana per varias operum species foris exercitata colitur, ad multiplicem virtutis fructum interius fecundetur. Bonum quidem hominis unum erat; et quandiu homo illi Postquam autem mentem suam per concupiscentiam ad multiplicia haec et transitoria dividi permisit; stabilis esse non potuit, quia sicut multa diligens in his per affectum dividitur, sic mutabilia sequens variatur. Quidquid enim in his omnibus ad requiem et consolationem appetit, ipsa ei mutabilitatis conditio ad laborem et dolorem convertit. Unde fit ut sicut ad haec ne deficiat ire compellitur, sic ab his postmodum ut requiescat exire cogatur, ut appareat alter Cain vagus et profugus super terram . Vagus in variis quaerens consolationem. Profugus, inventam ubique declinans afflictionem. Ambulat homo, si semper ambulaverit deficit. Se
Abbreviated transcription (Latin):
humana mens in multipliritate ex̾citationẽ. t
in uarietate delc̃atonem: ⁊ in ĩt̾missione  treatio¬
ncm anucniat. Sacrata sunt quedam loca edifi¬
cate hasilice ⁊ det̾m inata temꝑa certa quib ppłs
fide̾b inimum ⁊gregaretur: ut unitas rinendet᷑
ut gr̃as raadad p̾ces offerat uotaꝵsoluat. illic d̾s

Expanded text:
et in multiplicitate exercitationem, et in varietate delectationem, et in intermissione recreationem inveniat. Sacrata sunt quaedam loca, aedificatae basilicae, et determinata tempora certa, quibus populus fidelis in unum congregetur, et unitas commendetur ut gratias reddat preces offerat, vota persolvat. I
Abbreviated transcription (Latin):
cia ad p̃parationẽ estitrita sutit. His igrtur ꝓ¬
ut ro postulare indebatur ꝑtract̾atis ad ea q̃
restatit explicanda transimus
tũ xp̃i siue post ad salutem obtinendam
bona. Que tria ita coh̾ent ut salutis effectũ
hr̃e ũ possũt. si simul ñ fu̾int. fĩdes. it sñ oꝑi¬
fides cum q ilc̃one ẽ sicut ñ mitiustur ru̾itum
desid̾io ẽ articło nc̃citatis excluditur ubi aũt
trio simul hr̃i possunt. sñ ꝑiculo salutis milla¬
tenus abẽe possurit. quia nec fidesiũitũ h̃t sidũ
pt oꝑari negligiti nec opus bonum ẽaliqd̾ si sñ
fide sit. Ed rurłus. Fides homunẽ oꝑans hominẽ
fides. satmentum. ⁊ opus in fide xp̃iana fortitu¬
do tribuit᷑. in sacram̃tis sr ua In oꝑib botus.
tib septtm ĩqunenda.ꝓponimꝰ. Quid sit
fides. in quo estat fides. De increm̃to fidei. De his
que ꝑtiuent ad fidem. Si ab initio sccłm muto¬
tionẽm tẽpos mutata sit fidescredentiũ. Qd

Expanded text:
parationem constituta sunt. His igitur prout ratio postulare videbatur pertractis, ad ea quae restant explicanda transimus.tum Christi, sive post ad salutem obtinendam bona. Quae tria ita cohaerent ut salutis effectum habere non possint si simul non fuerint. Fides enim sine operifides cum dilectione est, sicut non minuitur meritum desiderio est, articulo necessitatis excluditur. Ubi autem tria simul haberi possunt, sine periculo salutis nullatenus abesse possunt, quia nec fides meritum habet si dum potest operari negligit, nec opus bonum est aliquid si sine fide fit. Et rursum fides operans hominem fides, sacramentum, et opus. In fide, Christiano fortitudo tribuitur, in sacramentis, arma; in operibus tibus, septem inquirenda proponimus. Quid sit fides. In quo constat fides. De incremento fidei. De his quae pertinent ad fidem. An ab initio secundum mutationem temporum, mutata sit fides credentium. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
tito quatitũ ad p̾cipientẽ dispensationis est.
suscepdo uo quaritũ adobetientẽ nc̃citatis uis
stire quia in istis uisibłib sp̃eb ad creandosmor¬
bos sꝑ̃uales ds remeliũ ñ sumit. s solum sa¬
cram̃tũ estituit Acctpe satͣmẽtum de sacrã¬
mento. Egrotauit ezechias. ⁊ missus e ad eũ
ylaiasapha. qui ei mortẽ ĩminentẽ p̾clic̾e
ria sanitati erat mediciua . Ut aꝑte monst᷑¬
retur. qm̃i ex illa ñ erat qd̾ ꝑillam erat. Mas¬
nũ de sacram̃tis sacͣmentũ ⁊ m̃datũ ẽ. Eger
ẽ genus humanũ qd̾ languet ⁊ intus ꝑ uriqu¬
tatem ⁊ foris ꝑ mortalitatẽ ad quẽ sermo ꝑ¬
phecicꝰ mutitur: ut ei mors ĩminetis. ñ solum
p̾scus s ⁊ futura annũtietur. Q t̾rentur esi¬
muittitur sermo.ꝓpħicus qui nos de longioris
uide spatio indulto certos efficiat. Qͥ a eadem
penicentẽ que de ꝑpetue mortis dampnatdone
t̾ret in pcc̃o ꝑsistentes Apponitur medicina en¬

Expanded text:
is est, susceptio vero quantum ad obedientem necessitatis. Vis scire quod in istis visibilibus speciebus ad curandos morbos spiritalis remedium Deus non sumit, sed solum sacramentum constituit? Accipe sacramentum de sacramento. Aegrotavit Ezechias et missus est ad eum Isaias propheta, qui ei mortem imminentem praediceret. ria sanitati erat medicina, ut aperte monstraretur, quoniam ex illa non erat quod per illam erat. Magnum de sacramentis sacramentum commendatum est. Aeger est genus humanum, quod languet et intus per iniquitatem, et foris per mortalitatem. Ad quem sermo propheticus mittitur, ut ei mors imminens non solum praesens, sed et futura annuntietur. Qui terrentur confietrant. Remittitur sermo propheticus qui nos de longioris vitae spatio indulto certos efficiat. Quia eadem poenitentes quae de perpetuae mortis damnatione terret in peccato persistentes. Apponitur medicina cu
Abbreviated transcription (Latin):
ũ q̃runt. etiam sun istis quer̃t. s ex illo ⁊ ab illꝰ
querunt in istis a quo iubentur q̃rere. ⁊ credũt
se ꝑciꝑe. iiristis. Non .n. ista tribuũt qd̃ tribuit
ꝑ isto. s itle ꝑ ista salutẽ p̾b. qui in istis salutẽ¬
cram̃ta ꝓp̃ humiliat̃onẽ hoĩs diximꝰ instituta.
Dp eruditionõ quo istituta sunt sacm̃ta
ut ꝑ id qd foris in salci̾to inspecie uuisibłi certĩ est cerni
ad musibilẽ uirtutẽ que intꝰ iñ resat̾m̃ti ꝯstat
agnoscendam meus humana erudiat᷑. Ho .n. qͥ
uisibłi̾a nou̾at ⁊ minsibilia ñ nou̾at. cdiuiua agnos¬
ce nullatenꝰ poss insi humanis excitad. ⁊ idtirco
dum ei Gomini iusibile qd̾ amiserat reddit᷑. foris
ei etusdem significatio ꝑ sp̃es uisibiles adhibetur
ut foris excitet᷑. ⁊ intus reꝑetur. ut u eo qd tractat ⁊
iudet. agnoscat quale sit qd̾ ꝑcipit ⁊ ñuid. dona

Expanded text:
non quaerunt, etiam si in istis quaerunt; sed ex illo et ab illo quaerunt in istis a quo jubentur quaerere et credunt se percipere in istis. Non enim ista tribuunt quod tribuitur per ista, sed ille per ista salutem praebet qui in istis saluteropter humiliationem hominis diximus instituta. Propter eruditionem quoque instituta sunt sacramenta, ut per id quod foris in sacramento in specie visibili cernitur, ad invisibilem virtutem quae intus in re sacramenti constat agnoscendam mens humana erudiatur. Homo enim qui visibilia noverat, invisibilia non noverat; divina agnoscere nullatenus pdum ei bonum invisibile quod amiserat redditur, foris ei ejusdem significatio per species visibiles adhibetur, ut foris excitetur; et intus reparetur, ut in eo quod tractat et videt, agnoscat quale sit quod percipit et non videt. Dona
Abbreviated transcription (Latin):
se ⁊ deum mediũ ĩuemad diuisionis. ñ meclid¬
torem reꝯciliationis. hoc .N. mectio cluidentẽ hu¬
in sitiamens ⁊ obuubilatur. ne creatorẽ siĩ ag¬
nosc̾e ualeat. ⁊ refrigescit. ne ip̃m ꝑ dilc̃onẽ re¬
quirat iustum ergo ẽut homo qui prꝰ elm̃ suꝑ¬
biendo deserens ⁊̾reuis se ꝑ ꝯcupiscentuã subdi¬
dit. nuc ꝑ humilitatẽ deũ requirens. ut pleniꝰ
affectũ sue deuotõnis ĩsimiet. eisdem se ꝓ̃p ũcep
osa fuit elatio suꝑiori nolle subici. sic laudabi
rib inclinari. Et quemadinodũ dãpnabilis
fuit suꝑbia p̾sentem despic̾e. sic laudabilis
re us ad innentionẽ ab inquisitone nõ cessare : ut
sit ⁊ denot̃o in humilitate. ⁊ hum ilicas in denot̃oe.
Nemo quidẽ sibi ẽ qui nesciat hoĩem rõnalẽ mutis
Tunsensibłib elemẽtis ⁊dit̃one suꝑiorem exist̾e.
⁊ tñ cum isdem homo in his salutẽ querere iube¬

Expanded text:
se Deum medium inveniat divisionis, non mediase Deum medium inveniat divisionis, non mediatorem reconciliationis. Hoc enim medio dividente humana mens et obnubilatur ne Creatorem suum agnoscere valeat: et refrigescit ne ipsum per dilectionem requirat. Justum ergo est ut homo qui prius Deum superbiendo deserens, se terrenis per concupiscentiam subdidit; nunc per humilitatem Deum requirens ut plenius affectum suae devotionis insinuet eisdem se propter prosa fuit elatio superiori nolle subjici, sic laudabilinferioribus inclinari. Et quemadmodum damnabilis fuit superbia praesentem despicere, sic laudabilis re usque ad inventionem ab inquisitione non cessare, ut sit devotio in humilitate, et humilitas in devotione. Nemo siquidem est qui nesciat hominem rationalem mutis et insensibilibus elementis conditione superiorem existere; et tamen cum idem homo in his salutem quaerere jube
Abbreviated transcription (Latin):
dem ut dumi homo rõnalis creatura in sensibilib
tori suo reeciłiari inereatur. Homo namq ita
fẽs etat. ut bonum eius solus ille set a quo erac
Ceta omina sub ip̃o fr̾a sunt. nõ ut in eis eẽt es
bonũ. s ut ex cis eẽt illuisobsequiũ. Omux.N.
botũ in auis ẽ illo cuiusẽ bonim. quia ue bonũ
ã ẽ. uisi qd̾ houum facit illũ cuius ẽ honũ. Mĩs c̾
qui bonus ẽ. ⁊ ex bono suo bonus ẽ inferior ẽ q̃r
bono quo bonus ẽ quia sine ip̃o bono bomis nõ
ẽ. Si ergobouum hominis suꝑ hoĩem erat. sol
ille bonum homĩs erat qui suꝑ hoĩem erat. hui
ergo bouo homo qmͣdiu in ordine ⁊clitiõis fue
ꝑstitit. in mectiate iungebant᷑. ⁊ co lib̾ frueba¬
tur. quia ⁊ uolũtate ad illudibat. ⁊ lib̾tate in
a suꝑiori auercebatur. ad inferiora ru̾sus. ẜci¬
pitabatur. ⁊ illi se subiciebat. qd̾ bonũ suũ faci
ari ꝑ obedienciam subditus ẽe uoluit. ꝑ ꝯcupiscẽ¬
tiam suo se inferiori subiecitꝰ. ut iam ip̃m int̾

Expanded text:
dem ut dum homo rationalis creatura insensibilibus tori suo reconciliari mereatur. Homo namque ita factus erat ut bonum ejus solus ille esset a quo erat; caetera omnia sub ipso facta sunt, non ut in eis esset ejus bonum, sed ut ex eis esset illius obsequium. st bonum; quia vere bonum non est, nisi quod bonum facit illum cujus est bonum. Omnis ergo qui bonus est, et ex bono suo bonus est; inferior est ipso bono quo bonus est, quia sine ipso bono bonus non est. Si ergo bonum hominis supra hominem erat, solus ille bonum hominis erat qui supra hominem erat. Huic ergo bono homo quandiu in ordine conditionis suae perstitit immediate jungebatur et ex eo libere fruebatur, quia et voluntate ad illud ibat, et libertate in a superiori avertebatur; ad inferiora conversus praecipitabatur, et illi se subjiciebat quod bonum suum faciper obedientiam subjectus esse noluit; per concupiscentiam suo se inferiori subjecit, ut jam ipsum inter
Abbreviated transcription (Latin):
gens iitsticia pacieus ẽ. qua si fiar aliquio s̾¬
tum ẽ. si ñfiat. urstũ ñ ẽ. iusticia cogens ẽ qu
sic fit aliquid qd̾ iuste fit. ut si uõ fier inu¬
stum ẽẽt. Sp̃ qd̾ iusticia patiens dispensaconẽ
ħt. iusticia cogens uc̃citatẽ. Sic igitur. deuide
massa gn̾is humani quosdam sid saluatonoͤ
assumeus. iusticia utitur debito pot̾tatis qͦsoĩ¬
ad ꝑditionõ deserens iusticia utitur licite equi
tatis. Iic debito suo. hic dem̃ito nr̃o. Si itꝰ eos

Expanded text:
qua si fiat aliquid justum est; si non fiat, injustum non est. Justitia cogens est qua sic aliquid juste fit, ut si non fieret injustum esset. Propter quod justitia patiens dispensationem habet, justitia cogens necessitatem. Sic igitur Deus de massa generis humani quosdam ad salvationem assumens justitia utitur debitae potestatis, quosdatatis. Illic de debito suo, hic de merito nostro. Si vero eos
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯcupiscentia p̾cipue regnat. quia initu uolũ¬
tatis ñ seqrutur sine culpa ñ oꝑatur. Iterũ .xi.
hoc menibꝵ corporis imꝑium aĩe nõ sequitur.
ut sicut aliqũ nõ inonetur. qñ uultsir sepe eti¬
am qñ ñ uult moueatur. Ex inde eroo cartia¬
le ꝯmertiũ ab homine ex̾ceri ñ debuit. ex quo
se talem Fecit. qui illud licite ii płe nõ possit.
S quia carnis humane infirmitas turpius
ad oitiẽ ⁊cupiscentiam effluer. si nõ in ꝑte
aliqua licite exciꝑetur ⁊cessũ ẽ postea ad re¬
mediũ qd̾ priꝰ ad officiũ solũ fĩat institutũ in¬
cdũ ꝑ inulgentiam ꝓ maiori malꝰ euitando
aditur. ip̃m qd̾ e inest malũ infirmitatis. per
pudiciciam ⁊iugalẽ excusetur. Et de prima
quidem institutone riugii. ħ in p̾senti locodi¬

Expanded text:
tum voluntatis non sequitur; sine culpa non operatur. In tantum enim hoc membrum corporis imperium animae non sequitur ut sicut aliquando non movetur quando vult, sic saepe etiam quando non vult moveatur. Exinde ergo carnale commercium ab homine exerceri non debuit; ex quo se talem fecit qui illud licite implere non possit. Sed quia carnis humanae infirmitas turpius ad omnem concupiscentiam efflueret si non in parte aliqua licite exciperetur; concessum est postea ad remedium, quod prius ad officium soludum per indulgentiam pro majori malo evitando agitur, ipsum quod inest ei malum infirmitatis, per pudicitiam conjugalem excusetur. Et de prima quidem institutione conjugii haec in praesenti loco
Abbreviated transcription (Latin):
deinde lib̾aret kiusticiam. Hoc ẽ quia homo
ex se iusticiam euadendi non habuit: deus
iusta fier. Hoc ẽ sicut ł̾s iusticram habuit
hominẽ reqiurenti. ita homo iusticiã hr̃et
euadetidi. S hanc iusticiam homo nũquã
hre potuiss. nisi d̾s ꝑ mĩam suam iłli tribu
erit. Ut ergo d̾s ab homine placari poss de¬
clit d̾s gratis homun qd̃ homo ex debito dorea¬
d̾et. Declit igitur̃ houuni hominẽ quẽ ħo ꝓ
hoĩe redd̾et. qui ut digna recompẽsat̃o fie̾r
priori. ñ solum equał. s maior eẽt: Ut ergo
prohonime redderetur ħo. insior homine
fc̃s ẽ. d̾s homo ꝓ homine. ⁊ delit se ħ̾o hõi.
ut se assumeret ab homine. Incarnatris e̾
łs cł̃i filius. ⁊ datus ẽ hominib d̾s homo xp̃c
sicut ysaias ait. Duer natus est nob̾ ⁊ filius

Expanded text:
deinde liberaret per justitiam. Hoc est quia homo ex se justitiam evadendi non habuit; Deus justa fieret; hoc est sicut Deus justitiam habuit hominem requirendi, ita et homo justitiam haberet evadendi. Sed hanc justitiam homo nunquam habere potuisset, niseret. Ut ergo Deus ab homine placari posset, dedit Deus gratis homini quod homo ex debito Deo redderet. Dedit igitur homini hominem quem homo pro homine redderet, qui ut digna recompensatio fieret priori non solum aequalis sed major esset. Ut ergo pro homine redderetur homo major homine, factus est Deus homo pro homine; et dedit se homo homini, ut se assumeret ab homine. Incarnatus est Deus Dei Filius, et datus est hominibus Deus homo Christus. Sicut Isaias sit: Puer datus est no
Abbreviated transcription (Latin):
creatorem. Scd̃a adiuncta ꝑ saluacorẽ. Tectia
ministrata ꝑ tispen bacorem. Est ergo aqura
iusibile sacr amẽtũ. ⁊ gra unisibił. ressiue u¬
tus sacram̃ti. ħt aut̃ omius aqͣ exn aturali qͣ

Expanded text:
Creatorem; secunda adjuncta per Salvatorem, tertia Creatorem; secunda adjuncta per Salvatorem, tertia ministrata per dispensatorem. Est ergo aqua visibilis sacramentum, et gratia invisibilis, res sive virtus sacramenti. Habet autem omnis aqua ex naturali q
Abbreviated transcription (Latin):
cliciũ p̃t. Dẽb .N. omne sacram̃tũ siłitudiuẽ
quẽdam hr̃e ad ip̃am rem cuius sacrameirtũ ẽ¬
sccłm qd̃ habile sit ad estudem rem suam rep̾sen¬
tandam. institutõnẽ ꝑqlñ qũoq ordiriatũ sit
ad illam significandam. postremo siglufica¬
tionẽ. ꝑ quam illã ⁊tineat. ⁊ essicatrix sce ad
iudetur qd̾ omnẽ sacrstũtũ siłctudinẽ quidẽ
ħt ex prima dclitione institu tõn ẽ. ex suꝑ ad¬
dita dispeniation e. sntficatõnẽ. ex appõita
u̾bi. uł sigmi bñdc̃one: Ut ergo in uno sacram̃¬
to eaque de omnub dẽa sunt tria hec qualit̾
sint agnoscamꝰ. ⁊quã baptismi. ꝓ exemplo
assumimꝰ Ibi .n. ẽ aque nisibłe elemĩtũ: qd e
sacramentũ. Et ĩueniuntur ħ tria in uno
Repͥsentatio ex siłitudine. significatõ ͤx ĩ¬
stitut᷑one. uirtus ex sc̃ificat̃one. Et ip̃a sumili¬
tudo ex creatione ẽ. p̃a iustituto ex dispensati¬
onie. Ip̾a scĩficato ex bũdc̃one. Drima indita ꝑ

Expanded text:
t. Debet enim omne sacramentum similitudinem quamdam habere ad ipsam rem cujus est sacramentum, secundum quam habile sit ad eamdem rem suam repraesentandam. Institutionem quoque per quam ordinatum sit ad illam significandam. Postremo sanctificationem per quam illam contiueat, et efficax sit adidetur, quod omne sacramentum similitudinem quidem habet ex prima eruditione, institutionem ex superaddita dispensatione, sanctificationem ex apposita verbi vel signi benedictione. Ut ergo in uno sacramento ea quae de omnibus dicta sunt tria haec qualiter sint agnoscamus, aquam baptismatis pro exemplo assumimus. Ibi enim est aquae visibile elementum quod est sacramentum, et inveniuntur haec tria in uno: repraesentatio ex similitudine, significatio ex institutione, virtus ex sanctificatione. Ipsa similitudo ex creatione est; ipsa institutio ex dispensatione; ipsa sanctificatio ex benedictione. Prima indita per
Abbreviated transcription (Latin):
silluare p̃t. homo quappe sirie his saluari poss
si sinehis saluari in pot̾cate hominis eẽs. ⁊ si
posset homo ꝓ arbitrio suo istaque ad salutẽ
obtiuendam. ꝓposita sunt relinquere. ⁊ sccłm
tectissime dicitur. quia homꝰ sino his omni¬
no saluari tiõ p̃t. d̾s autem sine his hominẽ sũl¬
uare p̃t. qui uirtutẽ suam ⁊ scĩficat̃onem ⁊¬
largiri p̃t Illo namq sp̃n quo docet hominẽ
si ne uerbꝰ iustificare. etiam ualet si uoluerit
sine sacram̃to. quia uirtus cłi ex nc̃citate elem̃¬
tis. nõ subditur. etiam si gr̃a cłi ex dispensatõe
saluatos. quemadmod̾ ĩemias in utero sñfica¬
tis legittir. ⁊ iohannes bapt̾ta ex ut̾o matris
sp̃u sc̃o implendꝰ ꝓpħatur. ⁊̃ qui sub naturali le

Expanded text:
o quippe sine his salvari posset si sine his salvari in potestate hominis esset, etsi posset homo pro arbitrio suo ista quae ad salutem obtinendam proposita sunt relinquere, et secunrectissime dicitur, quod homo sine his omnino salvari non potest. Deus autem sine his hominem salvare potest, qui virtutem suam et sanctificationem largiri potest. Illo namque spiritu quo docet hominem sine verbo, justificare etiam valet si voluerit sine sacramento; quia virtus Dei ex necessitate elementis non subditur, etiam si gratia Dei ex dispensatione salvatos. Quemadmodum Jeremias in utero sanctificatus legitur, et Joannes Baptista ex utero matris de Spiritu sancto implendus prophetatur, et qui sub nat
Abbreviated transcription (Latin):
ex illis saͣtmerita ista post iustificat̃oriẽ susce¬
perunt. signa. magis iusticie sue habuerunt
in istis. quam cãm ex istis. Qui u̾o ꝑ sp̃m cłi qͥe
nãbłi istis ñ caruerunt. quia ut ista ñ ꝑcipe¬
rent. uł rõ temꝑis ñ poposcit. uł nocitas ñ per¬
misit nũquam ⁊temptꝰ religionis efficit sui¬
lus ergo in elem̃tis siclegem dinint m̃sticie ⁊¬
stituat. ut dicat hominẽ nec iustificari posse si¬
ne his etiam si gr̃atu iustificatitẽ hũit nec sal¬
uart posse sine his eciam suũstus fu̾it. ctiã cũ

Expanded text:
ex illis sacramenta ista post justificationem susceperunt signa magis justitiae suae habuerunt in istis quam causam ex istis. Qui vero per spiritum Dnabiliter istis non caruerunt, quia ut ista non perciperent, vel ratio temporis non poposcit, vel necessitas non permisit, nunquam contemptus religionis effecit. Nullus ergo in elementis sic legem divinae justitiae constituat, ut dicat hominem nec justificari posse sine his etiam si gratiam justificantem habuerit, nec salvari posse sine h
Abbreviated transcription (Latin):
ea natura humaua duplici qͣlitate clistĩet a
ẽut. inuiro quidẽ robustior. in fepama uo ĩ fir¬
tnor. ⁊ aliena ope egens appare Tiincti sũt
duo in unrũ. unadilc̃otie. ⁊ societ̾ade una. ut¬

Expanded text:
ea natura humana duplici qualitate distincta ea natura humana duplici qualitate distincta est, ut in viro quidem robustior, in femina vero infirmior et aliena epe egens appareret. Et juncti sunt duo in unum, una dilectione et societ
Abbreviated transcription (Latin):
luo ħ in xiugio ip̃o. Qiũgiũ ip̃m ⁊̃ eiuguofficiũ
⁊utrumq sactamẽtũ erat. Qiuigiũ ꝯstabat in ꝯ¬
scnsu fed̾ͥis sociał. officiũ ⁊ iuguꝯstabat in copła
carnis Qiugiuĩ sͣtmentũ fuit cuꝰdam societatis
officiũ zingii sacratnentũ sint cuiusdã societa¬
tis que futura orat ꝑ carnẽ assũptam int̾ rpm¬
erat. ⁊ sponsa ecc̃a. Et qui sponsus erat utrobiq
suꝑior erat ⁊ cius dilectio ꝑ pietatẽ trahebar᷑
ad infi̾oremi. Que aut̃ sponsa erat. utrohiq ĩ¬
fi̾or erat. Quia sibi sufficiens ñ erat. ⁊ ꝑ se stare
ũ pot̾at. ⁊ ꝓp̾ea enis dilectio nc̃citate magis eu̾¬
tebatur ad suꝑiorem. Suꝑior diligendo bñfici¬
nti p̾stitit. Inferior diligendo bñficiũ accepit.
huiꝰ ergo societatis que utuĩq dilcone mutus
rstabat sacramẽtũ formatum ẽ. qñ ⁊iugnũ
institutũ e̾. Alt̾ius societatis sactam̃tũ ĩ ꝯũgio.
Alt̾iũs societatis sacͣmentũ in ⁊iugti officio. Pr̃¬

Expanded text:
officium, et utrumque sacramentum erat. Conjugium constabat in consensu foederis socialis, officium conjugii constabat in copula carnis. Conjugium sacramentum fuit cujusdam societatis Officium conjugii sacramentum fuit cujusdam societatis quae futura erat per carnem assumptam intererat et sponsa Ecclesia. Et qui sponsus erat utrobique superior erat, et ejus dilectio per pietatem trahebatur ad inferiorem. Quae autem sponsa erat, utrobique inferior erat; quia sibi sufficiens non erat, et per se stare non poterat. Et propterea ejus dilectio necessitate magis convertebatur ad superiorem. Superior diligendo beneficium praestitit, inferior diligendo beneficium accepit. Hujus ergo societatis quae utrinque dilectione mutua constabat, sacramentum formatum est, quando conjugium institutum est alterius societatis sacramentum, in conjugio, alterius societatis, sacramentum in conjugii officio Propter