comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tissimu est. Si eĩ saturnus celi ẽ filius. quõ poruit aut sp̃us
e celo gignti aut celu a pp̃e abscitidi: aut postea ip̃us im¬
perio stoliari a filio ioue.aut quom̃o iupiter natus ex tp̃e
est aut quib anras satutari possit etͥnitas. cui nllue est
ut uere fãttu ẽe credamꝰ .i. hoĩe ab hoie abscisu nisi
fotte aliꝗd existimat deu fuisse qui timuit cohetedem
cu siꝗdis diuinitatis huiss& nõ pris genitalia debuerit
ampatare sed ptopria ne iup̃t nasceret᷑ qui eum regni
possessione priuauit. Idem sororẽ suã rheã quã latinẽ
opem dicimus: cu heret uxore: Responso uetitus esle
dicit mares liberos educare: quod futuꝵ cẽt si a filio
pelletet᷑. quã ⁊ emetuẽs. natos sibi filioẜ: nõ utiq
deuorabat: ut ferũt fabule: sed necabat: ꝙ ꝙͣ scriptũ
ra historia sacra Saturnu & opem ceterosq tuc hoĩes
hũana carne solitos esitarẽ:ueꝵ pͥmũ ioue leges homib

Expanded text:
um est. si enim Saturnus Caeli est filius, quomodo potuit aut tempus e Caelo gigni aut Caelum a tempore abscidi aut postea tempus imperio spoliari a filio Ioue? aut quomodo Iuppiter natus ex tempore est? aut quibus annis saturari possit aeternitas, cui nullus est ut uere factum esse credamus, id est hominem ab homine abscisum? nisi forte aliquis existimat deum fuisse qui timuit coheredem, cum si quid diuinitatis habuisset, non patris genitalia debuerit amputare, sed propria, ne Iuppiter nasceretur, qui eum regni possessione priuauit. idem sororem suam Rheam quam latine Opem dicimus cum haberet uxorem, responso uetitus esse dicitur mares liberos educare, quod futurum esset ut a filio pelleretur. quam rem metuens natos sibi filios non utique deuorabat ut ferunt. fabulae, sed necabat, quamquam scriptum sit in Historia Sacra Saturnum et Opem ceterosque tunc homines humanam carnem solitos esitare: uerum primum Iouem leges hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
appellat: quod tanta sapĩa ac uirtute sit
instructus adeo prẽ: ut cosilio eius & manibus
uteret᷑ infabritatione mũdi. Fortasse aliquis q̃¬
rat hoc loco. qui sit iste tam potens tam leo carui¬
Ꝙ quod nom̃ hẽat: cũ prima natiuitas no ino¬
So antecesserit mũdũ. uerũ etia prudẽtia dispo¬
suexit: uirtute cõstruxerit. Primũ scire nos
co̾uenit nom̃ eius: ne angelis quidem notum
ẽẽ: qui morant᷑ incelo: s ip̃i soli ac deo ꝑt̃ĩ.
nec ante id publicabat᷑. ut est sc̃tis lr̾is tradi¬
tum. ꝙ dispositio dei fuerit impleta: de inde nec
enutiari posse hominis hore: sic hermes docet
hec dicens.¬

Expanded text:
appellat, quod tanta sapientia et uirtute sit instructus a deo patre, ut consilio eius et manibus uteretur in fabricatione mundi. Fortasse quaerat et quod nomen habeat, cujus prima nativitas non modo antecesserit mundum, verum etiam prudentia disposuerit, virtute construxerit. Primum scire nos convenit, nomen ejus ne Angelis quidem notum esse, qui morantur in coelo, sed ipsi soli, ac Deo Patri; nec ante id publicabitur, ut est sanctis litteris traditum, quam dispositio Dei fuerit impleta. Deinde nec enuntiari posse hominis ore; sicut Hermes docet, haec dicens
Abbreviated transcription (Latin):
ondens. Quid nõb iniqui sumus. & sapĩam su-¬
scipẽr cunctam. quã docti hoĩes cõtritis in querẽdo
etatibus: suũ nõ tiunꝙ recipere potuerũt. Qui
uult sapĩẽs ac br̃us ẽe. audiat dei uocem. discat iu¬
stitiã: sacramẽtum natiuitatis sue norit. huma¬
na cõtẽnat. diuina suscipiat: ut sumum illđ
bonũ ad quod natus est possit adipisci. Di solutis
religionibus uniu̾sis: R om̃ib quecũꝗ ineaꝵ de¬
fensionẽ dici uł solebãt uł poterũt refutatis: dem̃
ne sapiamq ueniendũ est. qm̃ e ut docebo utrãq
coniunctum ut cam uł argumẽtis. uel exemplis uł ido¬
neis testibus asseramus: ut itultitiã quã nobis isti de¬
oꝵ diltores obiectare nõ desinũt: ut ulla penes nos
si totã penes ĩp̃os ẽẽ doccamus. Et ꝙͣ ꝙͣ prioribus libris
cum falsas arguerim religiones: & hic cũ filsam sa.¬
piẽtiã tollerem. ubi ueritas sit ostendexim plenius

Expanded text:
ostendens. quid nobis iniqui sumus et sapientiam suostendens. quid nobis iniqui sumus et sapientiam suscipere cunctamur, quam docti homines contritis in quaerendo aetatibus suis numquam reperire potuerunt? qui uult sapiens ac beatus esse, audiat dei uocem, discat iustitiam, sacramentum natiuitatis suae norit, humana contemnat, diuina suscipiat, ut summum illut bonum ad quod natus est possit areligionibus universis, et omnibus, quaecumque in earum defensionem dici vel solebant, vel poterant, refutatis, deindnem sapientiamque veniendum est, quoniam est, ut docebo, utrumque conjunctum; ut eam vel argumentis, vel exemplis, vel idoneis testibus asseramus, et stultitiam, quam nobis isti deorum cultores objectare non desinunt, ut nullam penes nos, sic totam penes ipsos esse doceamus. Et quamquam prioribus libris, cum falsas arguerem religiones, et hoc, cum falsam sapientiam tollerem, ubi veritas sit, ostenderim; planius
Abbreviated transcription (Latin):
fendimus poĩta t̃. Omĩs sapĩa hõĩs irt hoc uno
ẽ. ut deũ cognoscat & colat. hoc nr̃m dognia. hec sen¬
tentia eit. Cilata itaq uoce possum testificor pro cla
uita quesiuerũt: nec unꝙ tam̃ inuestigare com¬
prehendẽr. tener̃ ualuerũt. quia ueligionẽ aut
prauã retinuer: aut totã penitꝰ substulerunt.
Facessant igit᷑ illi om̃es. qui humatia uitatn
nõ instriuit. sed turbant. Quid docent. aut̃
quid instruũt qui se ip̃os nõ dum insicuxe¬
rũt. quẽ sanare egroti. quẽ regcẽ ceci possũt.
Huc ergo nos ch̃is quibus cũm cura sapie cõferamꝰ.
an expectabimus donec soorates aliud. aut ana-¬
xagoras intenebris lumen inueniat. aut domo
critus ueritatẽ de̾ puteo extrahat. aut Empedo¬
eles dilatet animi sui semitas. aut tochesilas &
carneades uideãt. sentiãt. precipiãt. Uox ecce de
celo ueritatẽ docens & nobis sde ip̃o clatius lum̃

Expanded text:
fendimus, posita est. Omnis sapientia hominis in hoc uno fendimus, posita est. Omnis sapientia hominis in hoc uno st, ut Deum cognoscat et colat: hoc nostrum dogma, haec sententia est. Quanta itaque voce possum, testificor, proclamovita quaesierunt, nec unquam tamen investigare, comprehendere, tenere valuerunt, qui religionem aut pravam retinuerunt, aut totam penitus sustulerunt. Facessant igitur illi omnes, qui humanam vitam non instruunt, sed turbant. Quid enim docent? aut quem instruunt qui se ipsos nondum instruxerunt? Quem sanare aegroti, quem regere caeci possunt? Huc ergo nos omnes, quibus est cura sapientiae, conferamus. An expectabimus donec Socrates aliquid sciat? aut Anaxagoras in tenecritus ueritatem de puteo extrahat aut Empedocles dilatet animi sui semitas aut Arcesilas et Carneades uideant sentiant percipiant? uox ecce de caelo ueritatem docens et nobis sole ipso clarius lumen
Abbreviated transcription (Latin):
ab aduersari notione descendit. que si cõiun¬
cta ẽ cũ sapĩa. uł ut ip̃i dicũt: eadem ip̃a sapĩa
ẽ. ignorẽt necesse est in quibus rebus sita sit. Nemo
enis põt ueris atmis insteui. si hostena cõtra quẽ
fuerat armatus ignoret nec ad uersariũ uincer
qui indimicãdo nõ hostem uerũ. sed umbram
petit. Prosternet᷑ eni qui alio intentus. ueniete
uitalibus suis ictum nec prouiderit ante nec caue¬
rit. Docui ꝙͣ tum mea mediocritas tulit. longe
deuium pħos iter a ueritate tenuisle. Sentio aut
ꝙ multa preterierim quia nõ erat mihi propͥa
contra pħos disputatio. Sed huc necessario diuer¬
tendum tuit: ut ostenderẽ tot & tanta inge¬
nia inrebus fłis c̃e consumpta: ne quis forte
a prauis religionib exclusus ad eos sȩ cõferre
uellet tanꝗͣ certi aliquid reperturus. Una igit᷑¬
spes heĩ. una salus in hac doctrina quã de¬

Expanded text:
ab aduersarii notione descendit. quae si coniunab aduersarii notione descendit. quae si coniuncta est cum sapientia uel, ut ipsi dicunt, eadem ipsa sapientia est, ignorent necesse enim potest ueris armis instrui, si hostem contra quem fuerit armandus ignorat, nec aduersarium uincere qui in dimicando non hostem uerum, sed umbram petit. prosternetur enim qui alio intentus uenientem uitalibus suis ictum nec praeuiderit ante nec cauerit. Docui, quantum mea mediocritas tulit, longe deuium philosophos iter a ueritate tenuisse, sentio tamen quam multa praeterierim, quia non erat mihi propria contra philosophos disputatio. sed huc necessario deuertendum fuit, ut ostenderem tot ac tanta ingenia in rebus falsis esse consumpta, ne quis forte a prauis religionibus exclusus ad eos se conferre uellet taspes homini, una salus in hac doctrina, quam de
Abbreviated transcription (Latin):
dolis & austu aggredit᷑ ut cupiditate aut
libidine ixretiat. aut peccatis blandietitibus
deprauatos impellat ad mõtem. uel si dolo ni¬
hil profecerit. uiolentia deiicere conat᷑. Id cir¬
co enĩ inprimõdiis transgcessionis. nõ statim
ad poenam detrusus adeo est: ut homine ma-¬
litia sua exexceat ad uirtutem: que nisi agi¬
tetur nisi uexatione assidua roboret᷑ nõ põt
ẽẽ perfectã. si quidem uirtus est perferẽdoꝵ
maloꝵ fortis atꝗ inuicta patientia. Ex quo fit
ut uixtus rilła ut: si ad uersarius desit. Huius
utiq peruerse potestatis: cũ uim sentirẽt uixtuti repu¬
gnantẽ. nom̃ ignorarẽt. fortune sibi uocabulũ ina¬
ne finxerũt. quod ꝙͣ longe a sapiã sit remotũ. de¬
clarat iuuenalis his uersibus. Nullũ num̃ habens
si sit prudentia sed nos le facimus fortuna deam
celoq locamus. Stultitiã igit᷑. & error & cecitas
nesciat. sic nec uixtutẽ quidẽ sciũt: cuiui scĩa

Expanded text:
dolis et astu adgreditur, ut cupiditate aut dolis et astu adgreditur, ut cupiditate aut libidine inretiat, ut peccatis blandientibus deprauatos inpellat ad mortem, uel si dolo nihil profecerit, ui et uiolentia deicere conatur. idcirco enim in primordiis transgressionis non statim ad poenam detrusus a deo est, ut hominem malitia sua exerceat ad uirtutem: quae nisi agitetur, nisi uexatione adsidua roboretur, non potest esse perfecta, siquidem uirtus est perferendorum malorum fortis atque inuicta patientia. ex quo fit ut uirtus nulla sit, si aduersarius desit. huius itaque peruersae potestatis cum uim sentirent uirtuti repugnantem, nomen ignorarent, fortunae sibi uocabulum inane finxerunt: quod quam longe a sapientia sit remotum, declarat Iuuenalis his uersibus: nullum numen habes, si sit prudentia: nos te, nos facimus, fortuna, deam caeloque locamus. stultitia igitur et error et caecitas nesciunt, sic ne uirtutem quidem sciunt, cuius scientia
Abbreviated transcription (Latin):
ut res cunctas ex libidine magisꝗͣ ex uero celebret
temere in nocentem accusare fortunã que eniã¬
si sit. aliqua nihil tam̃ asterri ab his pot̾. Cur
hom̃ib tam inimica sit. ꝙͣ putat᷑. Itaq illȩ om̃es
prones quib iniquitatem fortane lacerãt: se suasq
uretutes contra fortunã superbissime iactãt. m¬
hil sũt aliud ꝙͣ deliramẽta incõsidexate leuitatis.
Quare nõ inuideãt nobis quib apexuit ueritatem
deus: qui sicut scimues nihil tẽ fortunam ita sci¬
mus re prauũ ac fubelolura spũm: qui sit ini¬
micus bonis. hostisq iustitie qui cõtraria faciat
S deus cuius inułdie cãm in secũdo libro expli-¬
dauimus. Hic ergo insidiat᷑ uniu̾sis: sed eos qui
deũ nesciuĩt extõre impedit: stultitia obruit te¬
nebris circum fundit. ne quis possit ad diuini
nõis peruenire notitiã: in quo uno & sapĩa cõti¬
net᷑ & uita perpetua: ẜ os aũt qui deũ scuĩt᷑

Expanded text:
ut res cunctas ex libidine magis, quam ex vero celebret,ut res cunctas ex libidine magis, quam ex vero celebret,temere innocentem accusare fortunam: quae etiamsi sit aliqua, nihil tamen afferri ab his potest, cur hominibus tam inimica sit, quam putatur. Itaque illae omnes orationes, quibus iniquitatem fortunae lacerant, se suasque virtutes contra fortunam superbissime jactant, nihil aliud sunt, quam deliramenta inconsideratae levitatis. Quare non invideant nobis quibus aperuit veritatem Deus: qui sicut scimus, nihil esse fortunam; ita scimus esse pravum ac subdolum spiritum, qui sit inimicus bonis, hostisque justitiae; qui contraria faciat, quam Deus, cujus invidiae causam in secundo libro explicavimus. Hic ergo insidiatur universis; sed eos, qui nesciunt Deum, errore impedit, stultitia obruit, tenebrinominis peruenire notitiam, in quo uno et sapientia continetur et uita perpetua; eos autem qui deum sciunt
Abbreviated transcription (Latin):
quod is qui dicit asiensus ẽẽ retinẽdos. quod stulti
sit hõis: rebus in cognitis temexe assentir: Is plane
uulgi & imperitoꝵ opinionib credidit. qui for¬
tuna putat ẽẽ. que retribuat hõib bona & mala:
am simulachrũ eius cũ copia & gubernaculo fin-¬
gũt. tanꝙͣ hec ee opes tribuat & humanaꝵ reꝵ
regnum oꝑtineat. Ciui opraioni & uirgilius assen¬
qui ait. Ced profecto tottuna ñõ nb in om̃i re
Añatur. Quied gͦ ceteris diis loci superest: Cur
ño ip̃a regnare dicit᷑. si plus põt. aut sola colit᷑
si om̃ia: uł si solum tm mala ĩmittit: aliquid
caule proferãt. Cur si dea si hõibus inuideat
eosq perditos cupiat: cũ ab his religiosse colatur.
cur equior si malis iniquio aũt bonis cur in¬
sidiet᷑. affligat. decipiat. exterminet. quis
illam gn̾i hominũ uexatricẽ. perpetuã cõsttuerit
Cur deniq tam malam sortitat. sit potestatem.

Expanded text:
quod is qui dicit adsensus esse retinendos, quod stulti quod is qui dicit adsensus esse retinendos, quod stulti sit hominis rebus incognitis temere assentire, is plane uulgi et inperitorum opinionibus credidit, qui fortunam putant esse quae tribuat hominibus bona et mala. nam simulacrum eius cum copia et gubernaculo fingunt, tamquam haec et opes tribuat et humanarum rerum regimen optineat. cui opinioni et Vergilius adsenqui ait: Sed profecto fortuna in omni re dominatur. Quid ergo caeteris diis loci superest? Cur non aut ipsa regnare dicitur, si plus potest; aut sola colitur, si omnia? Vel, si tantum mala immittit, aliquid causae proferant, cur, si dea sit, hominibus invideat, eosque perditos cupiat, cum ab his religiose colatur: cur aequior sit malis, iniquior autem bonis: cur insidietur, affligat, decipiat et exterminet: quis illam generi hominum vexatricem perpetuam constituerit: cur denique tam malam sortita sit potestatem,
Abbreviated transcription (Latin):
int̾dum nam. inẽdum fortunam uocãt᷑. quod
mlta inquid ĩdem cicero efficiat. inopinata nõb̾
ꝑꝑ obscuritatẽ ignorationẽq eãꝵ Cum igituR
c̃as ignorẽt ꝑꝑ quas fat aliquid: dx ip̃m qui
faciatꝰ ignorẽt. necesse ẽ. Idem inopece ualde
serio: in quo precepta uite de pronta & ex pħra
filie dabat. Magnam inquit c̃ẽ fortunẽ uim
in utranq partem̃ quis nesciat. Nam & cum
prospexo flatu eius utimur ad exitus peruehimur
optatos. & cum zeflauerit: affligimur. Primũ qui
negat sciri posse quicꝗͣ lic hoc dixit tanꝙͣ & ipe
& om̃s sciãt. De inde qui enã que clara sũt clubia
conantꝰ efficere. hoc putauit esse datum quod illi
c̃e debuit iđ maximũ dubiũ. Nam sapienti dĩo
falsum ẽ: quis inquit nescit : ego uo nescio. Dore¬
at me si põt. que sit illa uis: qui flatus ẽ iste
& qui reflatus. Turpe igit̾ hoĩem ingeniolum
id dicere: quod si neges nõ possit probare. Postremo

Expanded text:
interdum naturam, interdum fortunam uocant, quod interdum naturam, interdum fortunam uocant, quod multa inquit idem Cicero efficiat inopinata nobis propter obscuritatem ignorationemque causarum. cum igitur causas ignorent propter quas fiat aliquid, et ipsum qui faciat ignorent necesse est. idem in opere ualde serio, in quo pritecepta uitae deprompta ex philosophia filio dabat, magnam inquit esse fortunae uim in utramque partem quis nescit? nam et cum prospero flatu eius utimur, ad exitus peruenimus optatos, et cum reflauit, adfligimur. primum, qui negat sciri posse quicquam, sic hoc dixit, tamquam et ipse et omnes sciant. deinde, qui etiam quae clara sunt, dubia conatur efficere, hoc putauit esse clarum quod illi esse debuit uel maxime dubium: nam sapienti omnino falsum est. quis inquit nescit? ego uero nescio. doceat me, si potest, quae sit illa uis, qui flatus iste et qui reflatus. turpe igitur, hominem ingeniosum id dicere, quod si neges probare non possit. postremo,
Abbreviated transcription (Latin):
pereũt. Quid labores ut eos destruas. quoe sua ip̃os
destcuit atꝗ asfligit or̃o. Axistotheles inquit Ci¬
cero ueteres pħos accusans. ait eos stultissimos.
aut głiosissimos fuisse: qui exilimauissẽt phiam
suis ingenus cẽ perfectam. sed se uidet̃quod pau¬
cis annis magna accessio facta eẽt breui ppẽ
pħiam plane ab solutã fore. Quod igit᷑ fuit illd¬
fp̃us. quo more: quado est aut aqr̃b absoluta.
Nam qđ ait stultissimos fuisze: qui putauissent
ingenis suis perfctam̃ ẽẽ sapĩam. uerũ ẽ. sed ne
ip̃e quidem satis prudent̾. que aut aueterib ceptã
aut a noius auctam. aut mox aposteriorib pet¬
fectũ iri putauit Nunꝗͣ eĩ põt inuestigari. qđ
nõ pex uiam suã querit᷑. Sed repetamus id qđ
fortuna ẽ accidentium nostrũ subitus atq inopi
nolut cẽ sapiẽtes quia fortune lexũ mutãt: eãq
nõ deam sic̃ uulgui. sed deũ ĩẽ dicũt: ẽũde tam

Expanded text:
pereunt? quid labores ut eos destruas, quos sua ipsos pereunt? quid labores ut eos destruas, quos sua ipsos destruit atque adfligit oratio? Aristoteles inquit Cicero ueteres philosophos os accusans ait eos aut stultissimos aut gloriosissimos fuisse, qui existimauissent philosophiam suis ingeniis esse perfectam: sed se uidere, quod paucis annis magna accessio facta esset, breui tempore philosophiam plane absolutam fore. quod igitur fuit illut tempus? quando est aut a quibus absoluta? nam quod ait stultissimos fuisse, qui putassent ingeniis suis perfectam esse sapientiam, uerum est: sed ne ipse quidem satis prudenter, qui aut a ueteribus coeptam aut a nouis auctam aut mox a posterioribus perfectuiri putauit. numquam enim potest inuestigari quod non per uiam suam quaeritur. fortuna est accidentium rerum subitus atque inopivolunt esse sapientes; qui fortunae sexum mutant, eamque non deam sicut uulgus, sed deum esse dicunt. eundem tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ in sũmũ leuatã. nisi forte mẽtem q in pedib
aut in imis calcib cõintuer̃ malebat. potiusꝙͣ in-
Epector̃ aut in capite. Adeo remotissimi fuerũt
ab ip̃a ueritate. ut eos ne status quidẽ sui corpoi̾s¬
Sͥ ad moneret: illis in sũmo cẽ quexendã. Ex hac
desperatione cõtessio illa locratis nata ẽ: quia
se nihil scire dixit: nisi hoc unũ quod nihil
sciat. Hinc achademie disciplina manauit: li
tam disciplina dici põt. inqua ignoratio E disa¬
tur & docet᷑ꝰ. Sed ne illi quidem qui sciam
sibi assupserũt id ip̃m quod scire se putabtnt:
fostanterdefendere potuerũt. Qui qm̃ rõ
illis nõ quadrabat. per ĩgnoratiã reꝵ diuinaꝵ.
tam uarii tam incerti fuerĩt: sibiq sepe cõtrara
disierẽtes: ut quid sentite quid uellent. satis¬
statuer & diuinare nõ posses. Quid ig̾ im
pugnes: aduersus cos hoĩes qui suo sibi gladio

Expanded text:
quam in summum leuatam? nisi forte mentem quoque in pedibus quam in summum leuatam? nisi forte mentem quoque in pedibus aut in imis calcibus constituere malebat potius quam in pectore aut in capite. adeo remotissimi fuerunt ab ipsa ueritate, ut eos ne status quidem sui corporis admoneret ueritatem illis in summo esse quaerendam. ex hac desperatione confessio illa Socratis nata est, qua se nihil scire dixit nisi hoc unum, quod nihil sciat, hinc Academiae disciplina manauit, si tamen disciplina dici potest in qua ignoratio et discitur et docetur. sed ne illi quidem qui scientiam sibi adsumpserunt, id ipsum, quod scire se putabant, constanter defendere potuerunt. qui, quoniam ratio illis non quadrabat per ignorantiam rerum diuinarum, tam uarii, tam incerti fuerunt sibique saepe contraria disserentes, ut quid sentirent, quid uellent, statuere ac diiudicare non posses. quid igitur pugnes aduersus eos homines qui suo sibi gladio
Abbreviated transcription (Latin):
tus est. Et quisꝙͣ nobis inuidiã facit: quia pħos
negamus ẽẽ sapientes: cum ip̃i nescire se quicꝙͣ
nec sapere fateant᷑. nam si quãdo ita defecerit: ut
ne attinger̃ quidem quicꝙͣ possũt. quod ficiũt in
rebus ceteris : lum uoͣ ad monent᷑ ignotantie:
& quasi furibundi exiliũt: & exclamãt cecos ẽe
se ex excaedes. An axigoras pronũtiał caccũfusa
cẽ tenebra̾s oĩa. Empedocles angustas este tensuũ
semitas querit᷑. tanꝙͣ illi ad cogitandũ ⁊ heda ee
quadriois opris eẽt. Democritus quasi in puteo
quodã sic alto ut fundus nllus sit ueritatẽ iacer̃
demersam: nimirũ stulte ut cetera. Nõ eĩm
tanꝙͣ inputeo demersa ueritas est: quo descẽder̃
uł etiã cadere illi licebat. sed tanꝗͣ in sumo mõtii
excelsi uertice: uł potius incelum̃ quod ẽ uerissimũ.
Niuid enĩ est cur eam potius in unũ deflexa dicet᷑.

Expanded text:
tus est? et quisquam nobis inuidiam facit, quia philosophos tus est? et quisquam nobis inuidiam facit, quia philosophos negamus esse sapientes, cum ipsi nec scire se quicquam nec sapere fateantur? nam si quando ita defecerint, ut ne adtingere quidem quicquam possint, quod faciunt in rebus ceteris, tura uero admonentur ignorantiae et quasi furibundi exiliunt et exclamant caecos esse se et excordes. Anaxagoras pronuntiat circumfusa esse tenebris omnia; Empedocles angustas esse sensuum semitas queritur, tamquam illi ad cogita-ndum reda et quadrigis opus esset; Democritus quasi in puteo quodam sic alto, ut fundus nullus sit, ueritatem iacere demersam: nimirum stulte, ut cetera. non enim tamquam in puteo demersa ueritas est, quo uel descendere uel etiam cadere illi licebat, sed tamquam in summo montis excelsi uertice uel potius in caelo, quod est uerissimum. quid est enim cur eam potius in imum depressam diceret
Abbreviated transcription (Latin):
Eladiari momẽtis om̃ib głantur. Iam quicũq cõso¬
Tati sũt aliquos: b interitum omistionẽq caroꝵ for¬
tune nom̃ acerximis accusationibus ꝓsciderũt: nec
om̃io ulla eoꝵ disputatio deuixtute in qua nõ for¬
tuna uiexetur. M. tulliui insua cõsolatione: pui¬
gnasse se semper cõtra fortunã loquitꝰ. eamꝗ
use ẽẽ superata: cũ fortiter inimicoꝵ impetus
retudiss&: ne tam̃ quidem se ab ea fractum: &i
Nomio pulsus patria caruit: Tum aũt cũ amiserit
carissimã filiã. uictum se a fortuna turpitꝰ cori¬
fiteg᷑ Cedo inquit & manũ tollo. Ꝙiud hoc hor̃e
misexius: qui sic iaceat: insipientꝰ inquit: sed qui
profitet᷑ se c̃ẽ sapiẽtem. quid gͦ sibi uult assump¬
fio tiõis: quid cõtentus ille reꝵ ꝗ magnificis uerbis
protendit᷑. Quid dispar ceteris hĩtas aut cur oĩo
precepta sapie dat. si nemo ad huc qui sapiat ⁊auẽ¬

Expanded text:
gladiari momentis omnibus gloriantur. iam quicumque consogladiari momentis omnibus gloriantur. iam quicumque consolati sunt alios ob interitum amissionemque carorum, fortunae nomen acerrimis accusationibus prosciderunt nec omnino ulla eorum disputatio de uirtute est, in qua non fortuna uexetur. Marcus Tullius in sua Consolatione pugnasse se semper contra fortunam loquitur, eamque a se esse superatam, cum fortiter inimicorum impetus retudisset; ne tum quidem se ab ea fractum, cum domo pulsus patria caruit: tum autem, cum amiserit charissimam filiam, victum se a fortuna turpiter confitetur. Cedo, inquit, et manum tollo. Quid hoc homine miserius, qui sic jaceat? Insipienter, inquit: sed qui profitetur se esse sapientem. Quid ergo sibi vult assumptio nominis? quid contemptus ille rerum, qui magnificis uerbis praetenditur? quid dispar ceteris habitus? aut cur omnino praecepta sapientiae datis, si nemo adhuc qui sapiat inuen
Abbreviated transcription (Latin):
hil ẽe diuina mente perfectum: naͣm elle di¬
Rerũt oĩum reꝵ mr̃em: Quasi dicerẽt omĩiã
sua sponte ẽẽ nata. quo uerbo plane imprudẽ¬
tiam sũa confitent᷑. Natura enis remota prouidẽ¬
tia & potestate dicunta: prorsus nihil est: Quod¬
si deura naͣm uocãt que peruersitas ẽ: naͣm potius
pͥ deũ nõĩare. Si aũt naͣ est rõ. uł necessitas
E co dino nascendi. nõ est perse ipa sensibilii
sed necesse est mẽtem esse diuinam: que sua pro¬
uidentia nascendi pͥncipium rebus om̃ib prebe¬
at: aut nã est celum aut tera. E om̃e qđ na-¬
tum ẽ nõ ẽ deus naͣ: sed dei opus. Nõ dissimi¬
li errore credĩt t̃ẽ fortunã quasi deã quãdam res
humanas uariis casibus illudẽtẽ. quia nescuĩt. un¬
de sibi bona & mala uenisit. Cum hac se composi¬
tos ad preliandum putãt. nec ullam tam̃ rõnem
reddũt: aquo &x quã ob cãm: sed tam̃ fortuna se di¬

Expanded text:
hil ehil exerunt rerum omnium matrem, quasi dicerent omnia sua sponte esse nata: quo uerbo plane inprudentiam suam confitentur. natura enim, remota prouidentia et potestate diuina, prorsus nihil est. quodsi deum naturam uocant, quae peruersitas est naturam potius quam deum nominare? si autem natura est ratio uel necessitas uel condicio nascendi, non est per se ipsa sensibilis, sed necesse est mentem esse diuinam, quae sua prouidentia nascendi principium rebus omnibus praebeat, aut si natura est caelum atque terra et omne quod natum est, non est deus natura, sed dei opus. non dissimili errore credunt esse fortunam quasi deam quandam res humanas uariis casibus inludentem, quia nesciunt unde sibi bona et mala eueniant. cum hac se compositos ad proeliandum putant nec ullam tamen rationem reddunt a quo et quam ob causam, sed tantum cum fortuna se di
Abbreviated transcription (Latin):
qui aĩam putant cum coͬpore interire: eque int̾am
spectant. quia ultra cõpus quod est te̾ra nihil aliud
uident: quod ẽ ĩ mortale. Nihil igͥ prodest. ita fictũ¬
esse hoĩem. ut recto cõpore spectet inclum nisi exe¬
cta mẽte deũ cernat. & cogitatio eiꝰ inspe uite per¬
petue tota uerset᷑. Quaptopter nihil aliud est inuita
quo rõ. quo cõditio nr̃a nitatur. nisi dei qui nos ge-¬
nuit agnitio: & religiosus ac pius cultus. unde q̃ñ¬
siuerũt illi quidẽ sapĩam: sed quia nõ recte quete¬
bãt. pro lapsi sũt longius. & intãtos exrores incide¬
rũt: ut esia cõem sapĩam nõ tenerẽt. Nõ eĩ tm.
religionem asserere uoluerũt: ueꝵ etiã substuler:
dum sp̃e false uirtutis inducti: conant᷑ aĩos om̃ĩ
metu liberare: que religionis euersio: nature
nom̃ inuenit. Ilsi eñĩ. cum aut ignorarẽt a quo
eet effectus mudus: aut per suadere uellent. ni¬

Expanded text:
qui animam putant cum corpore interire, aeque in terram qui animam putant cum corpore interire, aeque in terram spectant, quia ultra corpus quod est terra, nihil amplius vident, quod sit immortale. Nihil igesse hominem, ut recto corpore spectet in caelum, nisi erecta mente deum cernat et cogitatio eius in spe uitae perpetuae tota uersetur. Quapropter nihil est aliut in uita quo ratio, quo condicio nostra nitatur, nisi dei qui nos genuit agnitio et religiosus ac pius cultus: unde qsierunt illi quidem sapientiam: sed quia non rite quaerebant, prolapsi sunt longius; et in tantos errores inciderunt, ut etiam communem sapientiam non tenerent. Non enim tantum religionem asserere noluerunt: verum etiam sustulerunt; dum specie falsae virtutis inducti, conantur animos omni metu liberare: quae religionis eversio naturae nomen invenit. Illi enim, cum aut ignorarent, a quo esset effectus mundus, aut persuadere vellent, ni
Abbreviated transcription (Latin):
tuti ullũ premiũ pollicentꝰ nisi solius honestatu
expetẽdam ẽt uirtutem. Bt̃us est igͣ sapiens
intormẽtis: sed cũ tõquet᷑ ꝓ fide. ꝓ uistitia: pro
deo: illa patĩetia doloris ꝥtissimũ faciet. Est ẽi
deus qui solꝰ põt bonorãr uirtutẽ: cuiꝰ merces
ĩmortalitas sola ẽ. quã qui nõ appetũt. nec re¬
ligionẽ tenẽt cui eterna subracet uita: ꝓfecto
nec uirtutis uim scimus: cuiꝰ premiũ ignorant.
neq rticelũ spectat᷑. quođ ip̃i facer̃ putant. cum
res nõ inuestigabiles quetũt. quia rõ incelum
spectandi nlła alia ẽ. nisi aut religionẽ susci¬
pere aut aĩam suam ĩ mõtalem ẽe credere.
QQuisꝗs eĩm aut deum colendũ ẽẽ intelligit᷑. aut
ĩmortalitatis sꝑem ꝓpositam si ht̃ mers eius ĩ
celo ẽ & lic& id nõ aspiciat oculis. animi tara
lumĩe aspicit. Qui aut ueligionẽ nõ suscipi¬
unt terreni sũt. quia teligio de celo ẽ. Et

Expanded text:
tuti ullum praemium pollicentur, nisi solius honestatis tuti ullum praemium pollicentur, nisi solius honestatis expetendam esse virtutem. Beatus est igitur sapiens in tormentis: sed cum torquetur pro fide, pro justitia, pro Deo, illa patientia doloris beatissimum deus qui solus potest honorare uirtutem, cuius merces inmortalitas sola est. quam qui non adpetunt nec religionem tenent, cui aeterna subiacet uita, profecto neque uirtutis uim sciunt, cuius praemium ignorant, neque in caelum spectant, quod ipsi facere se putant, cum res non uesspectandi nulla alia est, nisi aut religionem suscipere, aut animam suam immortalem esse credere. Quisquis enim aut Deum colendum esse intelligit, aut immortalitatis spem sibi propositam habet, mens ejus in coelo est; et licet id non aspiciat oculis, animae tamen lumine aspicit. Qui autem religionem non suscipiunt, terreni sunt; qui religio de coelo est, et
Abbreviated transcription (Latin):
exca cõsequet᷑. Quis gͥ alius inuirtute fructꝰ
astertis unius hore: aut fortale momẽti. proptex
qđ nõ expediat ⁊ntota uita miscriis & laboribus
corfici. Quãtũ aũt tpͣis mors occũpat. que cum
uenit. utrũ ȩquo an iniquo dĩo ea sbieceris iã
nihil refert. Ita fit ut nihil ex uirtute aliud captet᷑.
nisi gła. sed hec aut supexuacua aut breuis ẽ: aut
prauis hoĩu iudicus ñõ sequet᷑. Nullus igͣ exuir¬
tute fructusẽ: ubi urctus mortalis est & caduca:
Itaq per hec que locuti sũt. umbx̃a quãdam uirturd
uidebãt. ip̃am uixtutem nõ iudebant. Deflexi eĩ
fuerũt int̾cam: ne uultus suos in altum exige¬
bat ut eã posset intueri. que lese celi regionibus
obstentabat. Hec dã eit ut preceptis eoꝵ nullus
obtemperet. qm̃ ad uitie exudiũt. si uoluptatem̃
defendũt. aut si uirtutẽ asserũt. nec peccato pe¬
nam minant᷑. nisi solius turpitudinis neq uir¬

Expanded text:
ex ea consequetur. quis ergo alius in uirtute fructus ex ea consequetur. quis ergo alius in uirtute fructus adfertis unius horae aut fortasse momenti, propter quod non expediat in tota uita miseriis et laboribus confici. quantum autem temporis mors occupat? quae cum uenit, utrum aequo an iniquo animo subieris, iam nihil refert. ita fit ut nihil aliut ex uirtute captetur nisi gloria. sed haec aut superuacua et breuis est aut prauis hominum iudiciis non sequetur. nullus igitur ex uirtute fructus est, ubi uirtus mortalis est et caduca. ita qui haec locuti sunt, umbram quandam uirtutis uidebant, ipsam uirtutem non uidebant. defixi efuerunt in terram, nec vultus suos in altum erigebant, ut eam possent intueri, Quae sese a coeli regionibus ostentabat. Haec causa est, cur praeceptis eorum nullus obtemperet: quoniam aut ad vitia erudiunt, si voluptatem defendunt; aut si virtutem asserunt, neque peccato poenam minantur, nisi solius turpitudinis, neque vir
Abbreviated transcription (Latin):
que sola efficiat uitam btam. Nihil ꝑõt ueriꝰ dici:
sed quid si cruciabit᷑: aut dolore afficiet᷑. Poterit¬
ne quisꝙͥ inter carnifices btus eẽ. Imo uoͣ illatꝰ
copori dolor: materia uixtutis est. paq ne intor¬
mẽtis quidẽ misex ẽ. Epicurus młto fortius. Sapiens
inquit semꝑ btus ẽ. & uel inclusus inphalaridis. ttĩto
hãc uocẽ emittet. Suaue. ẽ & nihil curo. quis cum
nõ irriserit. maxime qđ hõ uoluptariꝰ personã
uiri sibi fortis imposuit & quidem supra moͫ
Non enĩ fieri pot ut quisꝙͣ cruciatꝰ gorporis pro
uoluptatib ducat. cũ satis sit ad officim uirtutis
implendum: perferte ac substinere. Quid dici¬
tis stoici: Quid ta epicure. Btus ẽ sapiens etiã
cũ torquetur: si ꝑꝑ glam patientia nõ fruat᷑. in
tormetis eĩ fortasse moriet᷑. si ꝑꝑ memoriam
aut nõ sentiet. si occidũt cũe. aut si lentiet: nihil

Expanded text:
quae sola efficiat uitam beatam. nihil potest 10 uerius. quae sola efficiat uitam beatam. nihil potest 10 uerius. sed quid si cruciabitur aut dolore adficietur? poteritne quisquam inter carnifices beatus esse? immo uero inlatus corpori dolor materia uirtutis est, itaque ne in tormentis quidem miser est. Epicurus multo fortius sapiens inquit semper beatus est et uel inclusus in Phalaridis tauro hanc uocem emittet: suaue est et nihil curo. quis eum non inriserit, maxime quod homo uoluptarius personam sibi uiri fortis inposuit et quidem supra modum? non enim fieri potest ut quisquam cruciatus corporis pro uoluptatibus ducat, cum satis sit ad officium uirtutis inplendum perferre ac sustinere. quid dicitis Stoici? quid tu Epicure? beatus est sapiens, etiam cum torquetur. si propter gloriam patientiae, non fruetur: in tormentis enim fortasse morietur; si propter memoriam, aut non sentiet, si occidunt animae, aut si sentiet, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
se ip̃os si nã paululum obstitit. posłũt facer me¬
liores. Itaꝗ sap̃ia illoꝵ ut plurimũ efticiat nõ
excidit uitia: sed ab scondit. Pauca uoͣ dei precep¬¬
ta. sic totũ hoĩem ĩmutãt. & ex posito uetete nouũ
reddũt: ut nõ cognostas eundem ĩe. Quid ergo:
nihil ne illi simile precipiũt. Immo ꝑ multa:
se aduera frequẽter accedut. si nihib ponderis
hñt illa precepta que sũt humana: che auctori¬
tate maiore: id est diuina carẽt᷑. Nemo ig̾t credit.
quia tam se hoĩem putat ẽẽ qui audit. ꝙͣ ille qui
recipit. Pret̾ea nihil ap̃ eos certi ẽ: nihil quod
a scĩa ueniat. sed cum om̃ia cõiecturis agantur.
multa etia diuersa & uaria ꝓferant᷑. stultissiai
Ehõis ꝑteceptis illoꝵ uelle parere. que utrũ uera
sit̃ an falsa dubitat᷑. & iõ nemo paret quia nemo
uult ad incertũ laborate. Uirtutẽ ẽe stoici auĩt

Expanded text:
se ipsos, si natura paululum obstitit, possunt facere mese ipsos, si natura paululum obstitit, possunt facere meliores. itaque sapientia illorum, ut plurimum efficiat, non excindit uitia, sed abscondit. pauca uero dei praecepta sic totum hominem inmutant et exposito uetere nouum reddunt, ut non cognoscas eundem esse. Quid ergo? nihilne illi simile praecipiunt? immo permulta, et ad uerum frequenter accedunt, sed nihil ponderis habent illa praecepta, quia sunt humana et auctoritate maiore id est diuina carent. nemo igitur credit, quia tam se hominem putat esse qui audit, quam est ille qui praecipit. praeterea nihil aput eos certi est, nihil quod a scientia ueniat, sed cum omnia coniecturis agantur, multa etiam diuersa et uaria proferantur, stultissimi est hominis praeceptis eorum uelle parere, quae utrum uera sint an falsa dubitatur: et ideo nemo paret, quia nemo uult ad incertum laborare. uirtutem esse Stoici aiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tenacem. iam tibi eum liberalem dabo. & pecuniam
suis propriis manib largientem. Da timidũ dolo¬
ris ac mortis. iam cruces & ignes & pericula Siau¬
rum cõtemnet. Da libidinosum. ad ultetũ ganeo¬
ne. iã sobriũ. castum: cõtinẽtem uidebis. Da cru¬
adem E sangiuis appetẽtem. iam inuerã qemẽtiã
faror ille mutabit᷑. Da inuistũ insipiẽtem pectato¬
erit. uno eni lauacro malitia osñis abolebit᷑. Ian¬
ta diuine sapie uis t̃. ut in hõis pectus infusa:
matrem delictoꝵ stultitiã: uno semel impetu ex¬
pellat. ad quad esficendum nõ meccede: non libris.
no lucxubationib opus est gratis ista fuit. facile: cito
pateãt modo aures: & pectui sapĩam sitiat. nemo
uereat᷑: Nos aquã nõ uendimus nec solem mex¬
orde prestamus. Dei fons ubercimus atq plenissimꝰ
patet cunctis. & hoc celeste lum̃ inuniu̾sis oritur.
in studio pħie conterãt: neque aliũ quẽpiam neq

Expanded text:
tenacem, iam tibi eum liberalem dabo et pecuniam tenacem, iam tibi eum liberalem dabo et pecuniam suam plenis manibus largientem. da timidum doloris ac mortis, iam cruces et ignes et Perilli taurum contemnet. da libidinosum adulterum ganeonem, iam sobrium castum continentem uidebis. da cruaeiem et sanguinis aapetenteIll, lam in meram clementiam furor ille mutabitur. da iniustum insipientem peccatoerit: uno enim lauacro malitia omnis abolebitur. tanta diuinae sapientiae uis est, ut in hominis pectus infusa matrem delictorum stultitiam uno semel inpetu expellat: ad quod efficiendum non mercede, non libris, non lucubrationibus opus est. gratis ista fiunt, facile, cito, pateant modo aures et pectus sapientiam sitiat. nemo uereatur: nos aquam non uendimus nec solem mercede praestamus. dei fons uberrimus atque plenissimus patet cunctis et hoc caeleste lumen uniuersis oritur in studio philosophiae conterant, neque alium quemquam neque
Abbreviated transcription (Latin):
existĩmauerit: furiosus. ut mihi uidet᷑. qui homini
fuerit iratꝰ quod nõ młtam pecuniã perdidit.s.
aurũ appeter debuit. tanꝙͣ pro mõtuo hec tore.
aut tantũ ingerer̃ nũmoꝵ ꝗͣtum uendito non
poposcit. Pbarbaris uoͣ nlłum pretꝰ unũ ana¬
& linguã & lr̃os ante didicisse. Quod gͥ
illi poscente naͣ faciendũ eẽ senserũt: sed mñ neq
ipi facere potuerũt. neq a pħis fieri posse uiderũt.
Cola hec efficit doctrina celestis. que sola sapĩã¬
nihil persuadẽt etiã sibi: aut cuiusꝗ cuprditates
opprimẽt. iram temperabũt: libidinem cohexcebũt:
cũ ip̃i & cedant uitiis & fatcant᷑ plus ualexe naͣ.
Dei aũt precepta qr & simplicia & uera sũt:
ꝙͣtum ualeant in ais hoĩu quotidiana experimẽ¬
ta demonstrãt. Da mͥ uirũ. ꝗ sit iracũdus: ma¬
ledicus: effrenatus. paucissinis dei u̾bis. tam pla¬
cidum quã oũe reddam. Da cupidum: auarum.

Expanded text:
estimaverit. Furiosus, ut mihi videtur, qui homini estimaverit. Furiosus, ut mihi videtur, qui homini fuerit iratus, quod non multam pecuniam perdidit: scilicet aurum appendere debuit, tamquam pro mortuo Hectore, aut tantum ingerere nummorum, quantum venditor non poposcit. Ex Barbaris vero nullum, praeter unum Anaet linguam et litteras ante didicisset. Quod ergo illi poscente natura faciendum esse senserunt, sed tamen neque ipsi facere potuerunt neque a philosophis fieri posse uiderunt, sola haec efficit doctrina caelestis, quia sola sapinihil persuadent etiam sibi, aut cuiusquam cupiditates oppriment, iram temperabunt, libidinem cohercebunt, cum ipsi et cedant uitiis et fateantur plus ualere naturam? dei autem praecepta quia et simplicia et uera sunt, quantum ualeant in animis hominum, cottidiana experimenta demonstrant. da mihi uirum qui sit iracundus maledicus effrenatus, paucissimis dei uerbis tam placidum quam ouem reddam. da cupidum auarum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ futura: discenda sũt neꝗ serui quib pereos
annos uł maxie seruiendum est quibuitos¬
indiem uictus laboꝵ querendus est. ob eã cãm
tullius ait ab horrere a młtitudine phiame At
gm rudes epicurus accipiet. Quõ gͦ que de¬
pͥncipiss reꝵ dicunt᷑ intelligẽt que perplexa
S inuoluta: iux enis polliti hoĩes assequũtur.
n rebus igͣ obscuritate implicitis. & ingenioꝵ
uaxietate̾ cõfusis. & eloquẽtiũ uiroꝵ exquisi¬
to sermone fucatis. quis imperitt ac rudi locus
& om̃i memoria themistem: neq seruos preter unũ
pythagorã. quẽ male leruletem redemisse: ac docui
sse tradunt᷑. Enu̾ant etiã platonẽ ac diogene qui
tam̃: nõ fuerit: sed his seruitus ꝑuen̾e̾rat᷑. sũt etiã
capti. Platone quidem redemisse aniceris quidam
tradũt sestertiis octo: itaq insectatus est conuitiis
hũc ip̃m redemptorẽ seneta. quod platonem paruo¬

Expanded text:
profutura discenda sunt, neque serui, quibus per eos profutura discenda sunt, neque serui, quibus per eos annos uel maxime seruiendum est quibus posin diem uictus labore quaerendus est. ob eam causam Tullius ait abhorrere a multitudine philosophiam. at enim rudes Epicurus accipiet. quomodo ecuntur, intelligunt, quae perplexa et involuta vix etiam politi homines assequuntur? In rebus igitur obscuritate implicitis, et ingeniorum varietate confusis, et eloquentium virorum exquisito sermone fucatis, quis imperito ac rudi locus ex omni memoria Themisten; neque servos, praeter unum Phaedonem, quem male servientem redemisse ac docuisse Cebetem tradunt. Enumerant etiam Platonem, ac Diogenem; qui tamen servi non fuerunt: sed his servitus evenerat; sunt enim capti. Platonem quidem redemisse Anniceris quidam traditur sestertiis octo. Itaque insectatus est conviciis hunc ipsum redemptorem Seneca, quod parvo Platonem a
Abbreviated transcription (Latin):
gerũt. doceri ut sapiãt. populumꝗ ex om̃i lingua
E coditione & sexu & xtate cõflari. Maxi¬
eius barba tantũ celebrat᷑ & pallio. Senserũt
hoc ideo stoici. qui & seruis & mulieribus
philo sophandii ẽẽ dixerũt. Ppicurus quoq ꝗ rudes
uitate de sapientib uoluit cõpone. Conati sunt
quidem illi facere quod uexitas exigebat. sed nõ
potuit ultra uerba pxocedi. Primo qr młtis at¬
tibus opiis ẽ. ut ad phiam possit accedi. liscen¬
de iste coes lt̃e. proptꝰ uium legẽdi: quia iri
fata reꝵ uarietate: nec disci audiendo possũt
omia. nec memoria eotineri. rãmaticis q nõ
parũ opere. uł dandũ est: ut rectam loquẽdi
ponem scias : id młtos annos auferat necesse
x̃. ne oratoria quidẽ ignoranda ẽ: ut ea que
didiceris ꝓferte atq eloqui posses. Ieometria
q atq mufica & asrrologia necessaria e. quod
puberes annos: officia mox usibus domesticis

Expanded text:
gerunt, doceri, ut sapiant; populumque ex omni lingua, gerunt, doceri, ut sapiant; populumque ex omni lingua, et conditione, et sexu, et aetate conflari. Maxiod mysterium eius barba tantum celebratur et pallio. senserunt hoc adeo Stoici, qui et seruis et mulieribus philosophandum esse dixerunt, Epicurus quoque, qui ruuitatem de sapientibus uoluit conponere. conati quidem sunt illi facere quod ueritas exigebat, sed non potuit ultra uerba procedi, primum, quia multis artibus opus est, ut ad philosophiam possit accedi.: discendae istae communes litterae propter usum legendi, quia in tanta rerum uarietate nec disci audiendo possunt omnia nec memoria contineri. grammaticis quoque non parum operae dandum est, ut rectam loquendi rationem scias; id multos annos auferat necesse est. ne oratoria quidem ignoranda est, ut ea quae didiceris proferre atque eloqui possis. geometria quoque ac musica et astrologia necessaria est, quopuberes annos officia mox usibus domesticis
Abbreviated transcription (Latin):
La suscipere: qͣ ut ingeia sua pnstualiss rebnis exex¬
ccati u ostendãt. st ego mltis argum̃ẽtis p̃to¬
bare possẽ. nsło modo fieri posse ut celũ terra sit infe¬
rius nisi & libex iam cõdudendus ẽẽt & ad huesu
aliqua xestaret que magis sint pnti operi necessaĩa
e̾ epus satis sit pauca enuͣasse. ex quib fecit possĩt
hee uulgarem: quod ea nõ nisi docti homines
allequi postit. Est inquit pbia paucis contẽta
iudicibus: młtudinẽ consulto ip̃a fugiens. Non
ut nemo sit prorsus qui ẽa capere nõ poslit. At
illi uirtute humano gm̃ datã:. sic amplexant᷑.
ut soli om̃i publico bono feui uelle uideant᷑ tam
inuidi ꝙͣ siueline deligare oculos: aut effodere
ceteris ne solem uideant. Nam quid ẽ aliud
homĩb negare sapĩam: quã mẽtib eoꝵ uetum
ac diuinum lum auferre. Quod lsi naͣ hors¬
sapĩe capax.ẽ. oportuit & opifices & rusticos
&x mulieres. & om̃s deniq qui humã formani

Expanded text:
a in malis rebus exerceant uel ostendant. at ego multis argumentis probare possem nullo modo fieri posse ut caelum terra sit inferius, nisi et liber iam concludendus esset et adhuc aliqua restarent quae magis sint praesenti operi necessaria. ri opus, satis sit pauca enumerasse, ex quibus possit qphiam non esse uulgarem, quod eam non nisi docti homines adsequi possint. est inquit philosophia paucis contenta iudicibus multitudinem consulto ipsa fugiens. non ut nemo sit prorsus qui eam capere non possit. at illi uirtutem humano generi datam sic amplexantur, ut soli omnium publico bono frui uelle uideantur, tam inuidi quam si uelint deligare oculos aut effodere ceteris, ne solem uideant. nam quid est aliut hominibus negare sapientiam quam mentibus eorum uerum ac diuinum lumen auferre? quodsi natursapientiae capax est, oportuit et opifices, et rusticos, et mulieres, et omnes denique, qui humanam formam
Abbreviated transcription (Latin):
inoccasum meantium solem atq lunã in eãdẽ partẽ
semper occilere & oriti semper aibeadem: cũ aũt nõ
perspicerẽt que machinatio cursus eoꝵ temperes. nec
qũo ab occasu ad oxientem remeat celum aũt ĩp
inom̃s fere partes putarent ẽe deuexum. Quod
sic uideri propter ĩmensam latitudinẽ necesse ẽ. Existi¬
mauerũt rotudũ ẽẽ mñudũ: sic̃ pilam: & ex motu si¬
derũ opinati sut celum uolui sic astra solemꝗ cũ octiꝰ¬
derĩt. uolubilitate ip̃a mudi cid ortum referei Itaꝗ
& excos orbes fabricatos ẽe qͣ ad figuxa mudi
eosq celare portentuosis quib ulde simolacheat

Expanded text:
in occasum meantium; solem atque lunam in eamdem partem in occasum meantium; solem atque lunam in eamdem partem semper occidere, atque oriri semper ab eadem. Cum autem non perspicerent, quae machinatio cursus eorum temperaret, nec quomodo ab occasu ad orientem remearent, coelum autem ipsum in omnes partes putarent esse devexum, quod sic videri, propter immensam latitudinem necesse est: existimaverunt, rotundum esse mundum sicut pilam, et ex motu siderum opinati sunt coelum volvi, sic astra solemque, cum occiderint, volubilitate ipsa mundi ad ortum referri. Itaque et aereos orbes fabricati sunt, quasi ad figuram mundi, eosque caelarunt portentosis quibusdam simulacris,
Abbreviated transcription (Latin):
qui eẽ cõtrarios uestigus nr̃is antipodas pritãt. Nũ
aliꝗd loquũt᷑. aut est  aliquis tam ⁊̃ teptus. qui
credat ẽẽ hoiu. quoꝵ uestigia sint superiora
ꝙͣ capita: aut ibi que cipud nos iacent inuersa
pendere fruges & arbores deorlum uersus cce¬
scer̃ pluuias ex niues & grandines sursũ uersus
cadere interram. Et mirat᷑ aliquis ortos pen-¬
siles inter septẽ mira narrari. Ctĩ pħi &xagros
quoq erroris aperienda nobis origo ẽ. Nam sem¬
per eodem modo fallunt᷑. Cum eni falsiem aliꝗd
inpͥncipio sumpserint: uerisimilitudine inducti: ne
ridicula: quia necesle est falsa ẽẽ: que falsis rebus
cõgruũt. Cum aũt primus ad hibuerit fidẽ qua¬
lia sũt ea que lequũt᷑. nõĩ cõcupiscũt: sed defendũt
om̃̃o. cum debeant prima illa. utrum ne uera sit
an falsa ex consequẽtibus iudicare. Que igͭ illos
ad antipodas ro perduxit. uidebãt sidexumꝰ cuxsus

Expanded text:
qui esse contrarios uestigiis nqui esse contrarios uestigiis naliquid loquuntur? aut est quisquam tam ineptus, qui credat esse homines, quorum vestigia sint superiora, quam capita? aut ibi, quae apud nos jacent, inversa pendere? fruges et arbores deorsum versus crescere? pluvias, et nives, et grandinem sursum versus cadere in terram? Et miratur aliquis, hortos pensiles inter septem mira narrari, cum philosophi etquoque erroris aperienda nobis origo est. Nam semper eodem modo falluntur. Cum enim falsum aliquid in principio sumpserint, veri similitudine inducti, necridicula; quia necesse est falsa esse, quae rebus falsis congruunt. Cum autem primis habuerint fidem, qualia sint ea, quae sequuntur, non circumspiciunt, sed defendunt omni modo; cum debeant prima illa, utrumne vera sint, an falsa, ex consequentibus judicare. Quae igitur illos ad Antipodas ratio perduxit? Videbant siderum cursus
Abbreviated transcription (Latin):
l ic ẽ ille qui se id circo natũ eẽ dixit: ut celũ
ac solem uideret. qui inteͬra nihil uidebat
solȩ lũcẽte. Uenophaties dicentibus mathemati¬
cis. orbẽ lune: duo de xxͣ partib maiotem
eẽ ꝙͣ terrã stultissime cxedidit. Et quod huic
leuitati fuit cõsentaneũ dix. zntea concarum
lune sinũ: c̃ẽ aliã terrã. Ex ibi aliud genusy
hõĩu simili modo uiuer̃: quo nos in hac ter¬
ra uiuimus. Habent igit̾ illi lunatici hoĩes
alterã lunã. que illis noc turnũ lum̃ exͥibeat.
sic̃ hec exhibet nobis. Et fortasse uidet᷑ hic or¬
bis. alterius inferioris orbis luna lit: Fuisse
senecã inter stoicos ait. qui delibex arde utrũ¬
ne soli quoq iuos daret. inepte .s. qui dubita¬
uerit: quid enira perderet si dediss&. Sed
credo calor deterrebat. ne tãtam multitudinem
periculo cõmitteret. ne si estu nimio perissent:
ip̃ius uenisse fãta calamitas diceret᷑: Quid illi

Expanded text:
hic est ille qui se idcirco natum esse dixit, ut caelum hic est ille qui se idcirco natum esse dixit, ut caelum ac solem uideret, qui in terra nihil uidebat sole lucente. Xenophanes dicentibus mathematicis orbem lunae duodeuiginti partibus maiorem esse quam terram stultissime credidit et quod huic leuitati fuit consentaneum, dixit intra concauum lunae sinum esse aliam terram et ibi aliut genus hominum simili modo uiuere, quo nos in hac terra uiuimus. habent igitur illi lnnatici homines alteram lunam, quae illis nocturnum lumen exhibeat sicut haec exhibet nobis, et fortasse noster hic orbis alterius inferioris terrae luna sit. fuisse Seneca inter Stoicos ait qui deliberaret, utrumne soli quoque suos populos daret: inepte scilicet, qui dubitauerit. quid enim perderet, si dedisset? sed credo calor deterrebat, ne tantam multitudinem periculo committeret, ne si aestu nimio perissent, ipsius culpa euenisse tanta calamitas diceretur. S Quid? illi