comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ueniat. Vnde intellegiuo lunt
hoc modo necesse fuisse utaer
quoque siquis eiuspasticulam
in spaciis illis sub limibus celi
possit dimittere pondere suo
cader& donec ad aeria sub¬
ter spacia per uenir&.
Qua propter colligunt multo mi¬
nus esse posse aquis supra illud
igneum caelum aliquid loci cum
illic aer multo aquis leuior
manere non possit. Talibus eo¬
rum disputationibus cedens
laudabiliter conatus est qui¬
dam demonstrare aquas super
caelos ut ex ipsis uisibilibus con¬
spicuis que naturis ad ser& scrip¬
turae fidem. Et prius quidem
quod facillimum fuit ostendit.
Ethunc aerem caelum appellari
non solum sermone communi.
secundum quem dicimus serenũ
uel nubilum caelum. sed &iam
nr̃arum ipsarum consuetudine
scripturarum. cum dicuntur. uo¬
latilia caeli. Cum aues in hoc ae¬
re uolare mani festum sit.
Et dñs cum denubibus loquere¬
tur. Faciem caeli inquit potes¬
tis probare : Nubes autem &iam
ꝑproximum terris aerem conglo¬

Expanded text:
ueniat. unde intellegi uolunt ueniat. unde intellegi uolunt hoc modo necesse fuisse, ut aer quoque, si quis eius particulam in spatiis illis sublimibus caeli posset dimittere, pondere suo caderet, donec ad aeria subter spatia perueniret. quapropter conligunt multo minus esse posse aquis supra illud igneum caelum aliquid loci, cum illic aer multo aquis leuior manere non possit. Talibus eorum disputationibus cedens laudabiliter conatus est quidam demonstrare aquas super caelos, ut ex ipsis uisi- . bilibus conspicuisque naturis adsereret scripturae fidem. et prius quidem, quod facillimum fuit, ostendit et hunc aerem caelum appellari non solum sermone communi, secundum quem dicimus serenum uel nubilum caelum, sed etiam nostrarum ipsarum consuetudine scripturarum, cum dicuntur uolatilia caeli, cum aues in hoc aere uolare manifestum sit; et dominus cum de nubibus loqueretur, faciem caeli, inquit, potestis probare. nubes autem etiam per proximum terris aerem conglo
Abbreviated transcription (Latin):
uersum cooperitur quam per
os eius ab inferiore paste
intrandi gutta exigua reppe¬
rit locum. Iam uero ignem
ad superiora emicantem &iã
ipsius aeris naturam uelle
transcendere. quis nonsentiat.
quando quidem si ardentem facu¬
lam capite deorsum quis que
teneat. nihilominus flamme
crinibus ad superiora contendit
Sed quoniam circum fusi ac super¬
fusi aeris praepollenti constipa¬
tione subinde ignis extingui¬
tur. et in eius qualitatem per
abundantiam su peratus sub in¬
de commutatur acuestitur
aduniuersameius multitudi¬
nem transiliendam non potest
perdurare
taq suꝑ aerem purus ignis ẽẽ
dicitur caelum. Un de &iam sy¬
dera atq luminaria facta con¬
iectant. Illius uidelic& igneȩ
lucis in eas formas quas in ca elo cer¬
nimus conglobata dispotaq na¬
tura. ac per hoc sicut terrarum
ponderibus. etaer & aquucedit
ut ad terram perueniat. Sic a qua¬
rum ponderi & ipse aercedit ut
uel adterram uel ad aquam per¬

Expanded text:
uersum cooperitur, quam per uersum cooperitur, quam per os eius ab inferiore parte intrandi gutta exigua reperit locum. Iam uero ignem ad superna emicantem etiam ipsius naturam aeris uelle transcendere quis non sentiat? quandoquidem si ardentem faculam capite deorsum quisque teneat, nihilominus flammae crinis ad superiora contendit. sed quoniam circumfusi ac superfusi aeris praepollenti constipatione subinde ignis extinguitur et in eius qualitatem per abundantiam superatus subinde commutatur ac uertitur, ad uniuersam eius altitudinem transiliendam non potest perdurare. itaque super aerem purus ignis esse dicitur caelum, unde etiam sidera atque luminaria facta coniectant illius uidelicet igneae lucis in eas formas, quas in caelo cernimus, conglobata dispositaque natura; ac per hoc, sicut terrarum ponderibus et aer et aqua cedit, ut ad terram perueniant, sic aquarum ponderi et ipse aer cedit, ut uel ad terram uel ad aquam per
Abbreviated transcription (Latin):
uas non permitut intrare:
Cum autem uas ita collocatur
ut os non habeat deorsum. sed
in latus inclinatum intrataqua
inferius ex eunte aere
superius. Item que siuasis
erecti os pateat in xaelum.
Cum in fundis aquam euadit
aer sursum uersus ex aliis
partibus qua non in fundis et
fit locus aquae deorsum uer¬
sus intrandi. quod si ui ma¬
lore uas deprimitur utuel ex
latere uel desuper aquae re¬
pente influant & undique os
uasis obtegant disrumpit.
eas aer sursum nitens ut eis
adima locum faciat. & ipsa dis¬
rupti singultus uasorum est
Dum pastibus fugit quiatotos
tam cito non potest propter il¬
lius oris angustias. Ita siaer
superaquas ire cogitur &iam
confluentes eas dissicit. cum
ex ilientis imp&u eius impul¬
sas ebulliunt. & cum bullis cre¬
pantibus emittunt in sua pro¬
perantem. atque illis adima
decedendi aditum dantem
Si autem sub aquas ire cogatur
ex uase ut illo cedente uas ab
ore in ima compresso reple¬
riuelis facilius undis undique

Expanded text:
uas non permittit intrare. uas non permittit intrare. cum autem uas ita conlocatur, ut os non habeat deorsum, sed in latus inclinatum, intrat aqua inferius exeunte aere superius. itemque si uasis erecti os pateat in caelum, cum infundis aquam, euadit aer sursum uersus ex aliis partibus, qua non infundis, et fit locus aquae deorsum uersus intrandi. quodsi ui maiore uas deprimitur, ut uel ex latere uel desuper aquae repente influant et undique os uasis obtegant, disrumpit eas aer sursum nitens, ut eis ad ima locum faciat; at ipsa disruptio singultus uasorum est, dum partibus fugit, quia totus tam cito non potest propter illius oris angustias. ita si aer super aquas ire cogitur, confluentes eas dissicit, cum exilientes inpetu eius inpulsae ebulliunt et eum bullis crepantibus emittunt in sua properantem atque illis ad ima decidendi aditum dantem. si autem sub aquas ire cogatur ex uase, ut illo cedente uas ab ore in ima presso repleri uelis, facilius undis undique
Abbreviated transcription (Latin):
subiecerit dicens. fund auit
terram superaquam Aut si
intellegi non in congruenter
uel sublimia terrarum. siue
continentium. siue insularũ
accipiuntur quae superio¬
rasunt aquis uel ipsa tegmi¬
na speluncarum quae super
aquas pendula solidate firma¬
tȩsunt: quo circa nec adlit¬
teram quis quã potest sic intel¬
legere quod dictumẽ. funda¬
uit terram superaquam. ura¬
quarum pondus terreno pon¬
deri subpostando naturali ordi¬
ne quasi subiectum ẽe arbitr&ur
Aerem uero aquis esse superio¬
rem. quamuis propteram pliora
sui spatia &iam aridã contegat:
Hinc intellegitur quod nullum
uas abore in pressum repleri
aquis potest. Unde satis indi¬
cat aeris naturam locum ꝑ &ere
superiorem. Uidetur enimuas
inane sedaere plenum probatur.
cumore imo in aquam deprimitur.
Quiaenim per superiorem pastem
non inuenit emicandilocum nec
deorsum uersus in ruptis aquis
subtereas ire naturass in iturple¬
nitudine sua repell& eas: & in

Expanded text:
subiecerit dicens: fundauit subiecerit dicens: fundauit terram super aquam; aut, si intellegi, non incongruenter uel sublimia terrarum, siue continentium siue insularum, accipiuntur, quae superiora sunt aquis, uel ipsa tegmina speluncarum, quae super aquas pendula soliditate firmata sunt. quocirca nec ad litteram quisquam potest sic intellegere, quod dictum est: fundauit terram super aquam, ut aquarum pondus terreno ponderi subportando naturali ordine quasi subiectum esse arbitretur. Aerem uero aquis esse superiorem, quamuis propter ampliora sui spatia etiam aridam contegat, hinc intellegitur quod nullum uas ab ore inpressum repleri aquis potest: unde satis indicat aeris naturam locum petere superiorem. uidetur enim uas inane, sed aere plenum probatur, cum ore imo in aquam deprimitur; quia enim per superiorem partem non inuenit emicandi locum nec deorsum uersus inruptis aquis subter eas natura ire sinitur, plenitudine sua repellit eas et in
Abbreviated transcription (Latin):
in libro primo cauendum mo¬
nui. ne foste quia scriptum
est in psalmis. fundauit ter¬
ram superaquã. Arbitr&ur
aliquis nr̃m aduersum istos de
ponderibus elementorum sub¬
tiliter disserentes isto testi¬
monio scripturarum esseni¬
tendum. quia illi non retinen¬
ti auctoritate litterarum nos¬
trarum. Et nescientes quem¬
Admodum dictum sit. Libros
scõs facilius irridebunt quam
illud repudiabunt. quod uel.
cestis rationibus perceperunt.
uel experimentis manifes¬
tissimis probauerunt
Illud nam que in psalmis aut
figurate dictum recte ac ci pi
potest. Ut quoniam cȩli
& terrae nomine saepe in ȩc¬
clesia spiritales carnalesque
significantur. caelos ostende¬
rit pertinere adserenam
intellegentiam ueritatis di¬
cens. qui fecit caelos in in¬
tellectu. Terram uero ad
fidem sim plicem paruulo¬
rum. non fabulosis opinio¬
nibus in cestam atque
fallacem. sed prophetica &
euangelica predicatione fir¬
missimam quae per bap¬
tismum solidatur. Etideo

Expanded text:
in libro primo cauendum moin libro primo cauendum monui, ne forte, quia scriptum est in Psalmis: fundauit terram super aquam, arbitretur aliquis nostrum aduersus istos de ponderibus elementorum subtiliter disserentes isto testimonio scripturarum esse nitendum, quia illi non retenti auctoritate litterarum nostrarum et nescientes, quemadmodum dictum sit, libros sanctos facilius inridebunt quam illud repudiabunt, quod uel certis rationibus perceperunt uel experimentis manifestissimis probauerunt. illud namque in Psalmis aut figurate dictum recte accipi potest, ut, quoniam caeli et terrae nomine saepe in ecclesia spiritales carnalesque significantur, caelos ostenderit pertinere ad serenam intellegentiam ueritatis dicens: qui fecit caelos in intellegentia, terram uero ad fidem simplicem paruulorum non fabulosis opinionibus incertam atque fallacem, sed prophetica et euangelica praedicatione firmissimam, quae per baptismum solidatur, et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
dendum. deponderibus elemen¬
torum argumentantur . ne¬
gantes ullomodo. ita desuper
quasi quodam pauimento so¬
lidatum esse caelum. ut possit
aquarum pondera sustinere
Qquodtalis soliditas nisi terris
esse non possit. & quicquid
tale est non caelum sed terra
sit. Non enim tantum locis
sed &iam qualitatibus elemen¬
ta distingui. ut pro qualitatib
propriis &iam loca propria
sostiantur. aqua scilicet super
terram. quae &iam sisubter¬
rastat aut labitur. sicut in antris
Cauernis que abditis. Nontam̃
ea terrae paste quam supra
sed ea quam in fra sehab& con¬
tin&ur : Namsiex paste supe¬
riore fuerit terrae pars ulla di¬
la psa non man& super aquam
sed ea perrupta dimergitur. et
pergit ad terram quoueniens
conquiescit tam quam in loco
suo ut supra sitaqua. Subter
autem terra unde cognosciturs
Quod &iam super aquas cum eẽt̃
non ipsis aquis postabatur
sed compage terrae tenebatur
Sicut sesehabent camere spe¬
rit cauendum errorem quem

Expanded text:
dendum, de ponderibus elemendendum, de ponderibus elementorum argumentantur, negantes ullo modo ita desuper quasi quodam pauimento solidatum esse caelum, ut possit aquarum pondera sustinere, quod talis soliditas nisi terris esse non possit et, quidquid tale est, non caelum sed terra sit; non enim tantum locis, sed etiam qualitatibus elementa distingui, ut pro qualitatibus propriis etiam loca propria sortirentur. aqua scilicet super terram, quae etiam si sub terra stat aut labitur, sicut in antris cauernisque abditis, non tamen ea terrae parte, quam supra, sed ea, quam infra se habet, continetur. nam si ex parte superiore fuerit terrae pars ulla delapsa, non manet super aquam, sed ea perrupta demergitur et pergit ad terram: quo ueniens conquiescit tamquam in loco suo, ut supra sit aqua, subter autem terra. unde . cognoscitur, quod etiam super aquas cum esset non ipsis aquis portabatur, sed conpage terrae tenebatur, sicut sese habent camerae speere cauendum errorem, quem
Abbreviated transcription (Latin):
ris proximo. uaporaliter ferant᷑
N eq quis quam istos deber& itare¬
fellere ut dicat. scđm omni poten¬
tiam dĩ. cui cuncta possibilia sunt
o postere credere: Aquas &iam
tam graues quam nouimus atq
sentimus cael esti corpori in quo
sunt sydera superfusas
Nunc enim quem admodum ds̃
instituerit naturas rerum se¬
cundum scripturas eius nos con¬
uenit quaerere . non quid in eis
uel ex eis admiraculum poten¬
tiae suae uelit operari.
Neque enim si uell& ds̃ subaqua
oleum aliquando manere non
fier&. Non ex eo tamen oleina¬
tura nobis ess& in cognita quod
ita facta sit ut appetendos
suum locum: &iam sisubter fu¬
sa fuerit. perrumpat aquas eisq
se superpositam colloc&: Nunc
ergo quȩ rimus utrum conditor
rerum qui omniu in mensura
& numero & pondere disposuit
Non unum locum proprium
pondere aquarum circater¬
ram tribuerit. Sed et super
caelum quodultra limitem ae¬
ris circum fusum atque solida¬
tum. quod qui negant esse cre¬

Expanded text:
ris proximo uaporaliter ferantur. ris proximo uaporaliter ferantur. neque quisquam istos debet ita refellere, ut dicat secundum omnipotentiam dei, cui cuncta possibilia sunt, oportere nos credere aquas etiam tam graues, quam nouimus atque sentimus, caelesti corpori, in quo sunt sidera, superfusas. nunc enim, quemadmodum deus instituerit naturas rerum, secundum scripturas eius nos conuenit quaerere, non, quid in eis uel ex eis ad miraculum potentiae suae uelit operari. neque enim, si uellet deus sub aqua oleum aliquando manere, non fieret; non ex eo tamen olei natura nobis esset incognita, quod ita facta sit, ut adpetendo suum locum, etiam si subterfusa fuerit, perrumpat aquas eisque se superpositam conlocet. nunc ergo quaerimus, utrum conditor rerum, qui omnia in mensura et numero et pondere disposuit, non unum locum proprium ponderi aquarum circa terram tribuerit, sed et super caelum, quod ultra limitem aeris circumfusum atque solidatum est. Quod qui negant esse cre
Abbreviated transcription (Latin):
aquarum et sit interaquam
& aquam & sic est factum.
Et fecit ds̃ firmamentum. & di¬
uisit ds interaquam quae erat
in fra firmamento. Et inter
aquam quae erat superfirma¬
mentum. Et uocauit ds̃
firmamentum caelum. Etui¬
dit ds̃ qui abonumest. Et fac¬
ta est uespera. et factum est
mane dies secundus : De uerbo
dĩ quod dixit. fiat firmamen¬
tum & cetera. Et deplacito eius
quo uidit quia bonumest & de
ues pera & mane. Nonopus
est hoc iterum similiter que dis¬
serere . atque deinceps quotiens¬
cumque ista repp&untur. Se¬
cundum superiorem in quisitionẽ
interim consideranda esse Am¬
monemus: Utrum aut̃ nuncil¬
lud celum fiat quod excedit ae¬
ris omnia spatia eiusq omnem
altitudinem ubi &iam lumin aria
stellaeq constituuntur. quasto
die an ipse aer uoc&ur firma¬
mentum. merito queri potest
Multi enĩ asserunt istarum aqua¬
rum naturam super fydereum cae¬
lum eẽ non posse. quod sic habeant
ordinatum pondus suum ut uel
su perterras fluitent. uel inaere ter¬

Expanded text:
uidens inter aquam et aquam. et sic est factum. et fecit deus firmamentum et diuisit deus inter aquam, quae erat infra firmamentum, et inter aquam, quae erat super firmamentum. et uocauit deus firmamentum caelum. et uidit deus, quia bonum est. et facta est uespera, et factum est mane, dies secundus. de uerbo dei, quod dixit deus: fiat firmamentum et cetera et de placito eius, quo uidit, quia bonum est, et de uespera et de mane non opus est hic iterum similiterque disserere, atque ita deinceps, quotienscumque ista repetuntur, secundum superiorem inquisitionem interim consideranda esse admonemus. utrum autem nunc illud caelum fiat, quod excedit aeris omnia spatia eiusque omnem altitudinem, ubi etiam luminaria stellaeque constituuntur quarto die. an ipse aer uocetur firmamentum, merito quaeri potest. Multi enim asserunt istarum aquarum naturam super sidereum caelum esse non posse, quod sic habeant ordinatum pondus suum, ut uel super terras fluitent uel in aere ter
Abbreviated transcription (Latin):
in effabilia uerba quȩ non lic& ho¬
ninz loqui . non temere affirmam
utrum intertio cęlo sit paradi¬
sus. an& in t̃tiũ cȩlum. & inderur¬
sus in paradisum raptussit: sienĩ
propri:e quidem nemorosus locus.
trans lato aũ uerbo oms &iã spiri¬
talis quasi regio ubi an ima beneẽ
merito paradisus dici potest non
solum tertiũ cȩlum quicquid illud
est quod profecto magnũ sublint̃¬
que p̃clarum ẽ. uerum &iã in ipso
homne la&itia quȩdam bonȩ
conscientiae paradisus ẽ: unde
& ecclesia in scis temperanter.
& iustre. & pie uiuentibus para¬
disus recte dicitur: pollens a flu¬
entia gratiarum. castis que ꝗdi¬
cus: quando quidem & insibula¬
tionibus gloriatur ꝓsipsa pati¬
entia plurimum aiadens quia
secundum mu t udinem dolix¬

Expanded text:
ineffabilia uerba, quineffabilia uerba, qumini loqui; non temere affirmamus, utrum in tertio coelo sit paradisus, an etiam in tertium coelum, et inde rursus in paradisum raptus sit. Si enim proprie quidem nemorosus locus, translato autem verbo, omnis etiam spiritualis quasi regio, ubi animae bene est, merito paradisus dici potest; non solum tertium coelum, quidquid illud est, quod profecto magnum sublimiterque praeclarum est, verum etiam in ipso homine laetitia quaedam bonae conscientiae paradisus est. Unde et Ecclesia in sanctis temperanter et juste et pie viventibus paradisus recte dicitur , pollens affluentia gratiarum, castisque deliciis: quandoquidem et in tribulationibus gloriatur de ipsa patientia plurimum gaudens, quia secundum multitudinem dol
Abbreviated transcription (Latin):
triftitia ad inferos. uide hoc ma¬
gis timuisse. nenimia tristitia
sic perturbar&ur. ut non ad quiẽtẽ
beatorum ir&. sed ad inferos pec¬
catorum. Neq: enim paruum
animae malum est tristitia Cũ
& a postolus cuidam tamsollicite
timuerit . nemaiore tristitia ob¬
forber&ur. Proinde ut dixiñ¬
dum inueni. &adhuc quaero nec
mihi occurrit. inferos alicubi in
bono posuisse scripturam dum¬
taxat ca nonicam: non autem in
bono accipiendum sinũ abra hae.
& illam requiem quo abangelis
pius pauper ablatus est : Nescio
u trum quisquam possit Audire.
&ideo quomodo eam apud in¬
feros credam us eẽ monuideo
Uerum hoc dumquerimus & aut
inuenimus. aut non inuenimus
urg & nos latitudo libri huius
eum aliquando condudere: Qua¬
propter . qm̃ deparadiso sermonẽ
instituimus. propt̃ illud qđ apłs
ait Scirese raptũ hominem usq
intertiũ caelum Nescire aũsiue
incorpore. siue extra corpus & qui
raptus ẽ inpacradisum. & audiuit

Expanded text:
tristitia ad inferos, uidetur hoc matristitia ad inferos, uidetur hoc magis timuisse, ne nimia tristitia sic perturbaretur, ut non ad requiem beatorum iret, sed ad inferos peccatorum. neque enim paruum animae malum est tristitia, cum et apostolus cuidam tam sollicite timuerit, ne maiore tristitia absorberetur. proinde, ut dixi, nondum inueni et adhuc quaero nec mihi occurrit inferos alicubi in bono posuisse scripturam dumtaxat canonicam; non autem in bono accipiendum sinum Abrahae et illam requiem, quo ab angelis pius pauper ablatus est, nescio utrum quisquam possit audire . et ideo quomodo eam apud inferos credamus esse non uideo. Uerum hoc dum quaerimus et aut inuenimus aut non inuenimus, urget nos longitudo libri huius eum aliquando concludere. quapropter quoniam de paradiso sermonem instituimus propter illud, quod apostolus ait scire se raptum hominem usque in tertium caelum, nescire autem siue in corpore siue extra corpus, et quia raptus est in paradisum et audiuit
Abbreviated transcription (Latin):
enim aliter accipiendum sit
quod dictum est. quẽ ds̃ susci¬
tauit exmortuis. solutis dolorib
inferorum. quia ñ poterat teneri
ab eis. non uideo: ut quorunda
dolores apud inferos eũ soluisse
accipiamus. ea poteftate qua
dñs est c̃ui omne genu flectitur
ca elestium terrestrium & in¬
ferorum perquam potestate᷑
&iam illis doloribus quos soluit
non potuit adtineri: neq enĩ
abraham uel ille pauper in
sinu eius. hoc est insecr&o qui¬
&is eius indoloribus erat. int̃
quorum requiem. & illa infer¬
na tormenta. legimus magnũ
chaum affirmatum: sed nẽc
apud inferos eẽ dicti sunt:
conti.git enim in quid mori
in opẽ illum & aiferri. eangelis
insinu abra hae: mortuus estaut᷑
& diues. & sepultus est &cum apud
inferos in tormentis ess& &c&era
Uidemus itaqinferorum menti¬
onem non eẽ factam in requie pau¬
peris. sed insupplicio diuitis. Illud
&iam quod ia cob dicit ad filios suos.
deduc&is senectam meam cum

Expanded text:
enim aliter accipiendum sit, enim aliter accipiendum sit, quod dictum est: quem deus suscitauit a mortuis solutis doloribus inferorum, quia non poterat teneri ab eis, non uideo, nisi ut quorundam dolores apud inferos eum soluisse accipiamus ea potestate, qua dominus est, cui omne genu flectitur caelestium, terrestrium et infernorum, per quam potestatem etiam illis doloribus, quos soluit, non potuit adtineri. neque enim Abraham uel ille pauper in sinu eius, hoc est in secreto quietis eius, in doloribus erat, inter quorum requiem et illa inferna tormenta legimus magnum chaos firmatum, sed nec apud inferos esse dicti sunt; contigit enim, inquit, mori inopem illum et auferri ab angelis in sinum Abrahae; mortuus est autem et diues et sepultus est. et cum apud inferos in tormentis esset et cetera. uidemus itaque inferorum mentionem non esse factam in requie pauperis, sed in subplicio diuitis. Illud etiam, quod Iacob dicit ad filios suos, deducetis senectam meam cum
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: aut unde inferi appellantur.
Si sub terris non sunt: merito querit᷑:
animã uero non esse corpoream. non
me putare. sed plane scire. audeo ꝓfite¬
ri: tamen habere posse similitudinẽ
corporis e corporaliũ omnino men¬
brorũ. quisquis negat. potest nega¬
re animã ẽẽ. quȩ in somnis uid&
uel ambulare uel sedere. uel hac atq
illac gressu aut &iã uolatu ferri
ac referri. quod sine quadã simili¬
tudine corporis non fit. Proinde
si hanc similitudinẽ &iam
apud in feros gerit. non corpora¬
lem Incorporis similem ita
&iam indus uid&ur eẽ ñ corpo¬
ralibus sed diporalium similib
e indolorib:
quam rã & illud me nondum
inuenisse confiteor. inferos
appellatos. ubi iustorum anmȩ
requiescunt. Et xp̃i quid ẽ
animã. uenisse usq ad ea loca
inquibus peccatores cruciant᷑.
ut eos soluer& atormentis quos
esse soluendos. occulta nobis
sua iuftrtia iudicabat. ñ in¬
merito creditur: quomodo

Expanded text:
sunt, aut unde inferi appellentur, sunt, aut unde inferi appellentur, si sub terris non sunt, merito quaeritur. animam uero non esse corpoream non me putare, sed plane scire audeo profiteri; tamen habere posse similitudinem corporis et corporalium omnino membrorum quisquis negat potest negare animam esse, quae in somnis uidet uel ambulare se uel sedere uel hac atque iliac gressu aut etiam uolatu ferri ac referri, quod sine quadam similitudine corporis non fit. proinde, si hanc similitudinem etiam apud inferos gerit non corporalem, sed corpori similem, ita etiam in locis uidetur esse non corporalibus, sed corporalium similibus e in doloribus. Quamquam et illud me nondum inuenisse confiteor inferos appellatos, ubi iustorum animae requiescunt. et Christi quidem animam uenisse usque ad ea loca, in quibus peccatores cruciantur, ut eos solueret a tormentis, quos esse soluendos occulta nobis sua iustitia iudicabat, non inmerito creditur. quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
ati. cum experge factiee nt
dormire timuer̃ ne in eademma¬
la reuocarentur : & utiq dubitan¬
dũ non ẽ. quod ex pressiora sint
illa quae in ferna dicuntur. atq. ob
hoc uehementius sentiantur. Nã
& qui subtracti st̃ sensibuscorporis.
minus quidẽ quã si omi modo
morirentur: sed tam̃amplius quã
sidormirent ex pressiora seu¬
disse narrarunt. Quãuis ma
nar rauissent esterg prorsus
inferorũ substantia ed eam spiri¬
talem arbitrore non corporalem
nec audien di sunt. qui affirmant in¬
feros in hac uita explicari. nec eẽ post
mortẽ : Uiderint enĩ quẽ ammodum
poetica figmenta interpretentur:
nos ab auctoritate diuinarũ scriptu¬
rarũ. quib: solis de hacre fides habenda
ẽ. recetdere non debemus: quã quã pos¬
simus ostendere. illorũ quoq sapientes.
de inferorũ substantia minime dubi¬
tasse quȩ p̾hanc uitã excipit animas
mortuorũ: Unde autẽ sub terris esse
dicantur inferi. si corporalia loca non

Expanded text:
ati, cum expergefacti essent, ati, cum expergefacti essent, dormire timuerunt, ne in eadem mala reuocarentur. et utique dubitandum non est, quod expressiora sint illa, quae inferna dicuntur, atque ob hoc uehementius sentiantur. nam et qui subtracti sunt sensibus corporis, minus quidem quam si omni modo morerentur, sed tamen amplius quam si dormirent, expressiora se uidisse narrarunt, quam si somnia narrauissent. est ergo prorsus inferorum substantia, sed eam spiritalem arbitror esse, non corporalem. Nec audiendi sunt, qui adfirmant inferos in hac uita explicari nec esse post mortem; uiderint enim, quemadmodum poetica figmenta interpretentur. nos ab auctoritate diuinarum scripturarum, quibus solis de hac re fides habenda est, recedere non debemus. quamquam possimus ostendere illorum quoque sapientes de inferorum substantia minime dubitasse, quae post hanc uitam excipit animas mortuorum. unde autem sub terris esse dicantur inferi, si corporalia loca non
Abbreviated transcription (Latin):
illum uidebat. & in eo nonsim¬
li tudines corporum sed corpo¬
ra putabat. in hoc utiq falleba¬
tur. Uerum &iam cum aliotẽ¬
pore. ab angelo solutus euincu¬
lis ibat incorpore ambulans.
& prȩsentatus corporalibus
formis & putabat seui sum ui¬
dere : Nihil: ominus falleba¬
tur: nam & illȩ indisco erant
spiritales formȩ corporalibus
sim iles. &ifta corporalis exp̃ssio.
solutid euinculis. propt̃ mira¬
culum spiritali similis erat.
fallebatur aũ anima in utrisq.
non nisi cũ alias pro aliis apꝓbar&.
Quam uis ergo non sint cor¬
poralia sed similia corporalib
quibus animae corporibus
exutȩ afficiuntur. seu bene
reant. sunt tamen &uera lacei¬
tia. est & uera molestia. facta
de sub stantia spiritali : Nam
& in somnis magni inter est:
U trum in la&is. an intristib¬
simus: undequidam in rebus
quas concupiuerant constituti
sceuigilasse doluerunt : &rur¬
sus grauibus terroribus atq
cruciatibus exagitati atq uex¬

Expanded text:
illum uidebat et in eo non simillum uidebat et in eo non similitudines corporum, sed corpora putabat, in hoc utique fallebatur, uerum etiam cum alio tempore ab angelo solutus e uinculis ibat in corpore ambulans et praesentatus corporalibus formis et putabat se uisum uidere, nihilominus fallebatur. nam et illae in disco erant spiritales formae corporalibus similes et ista corporalis expressio soluti de uinculis propter miraculum spiritali similis erat. fallebatur autem anima in utrisque, nonnisi cum alia pro aliis adprobaret. quamuis ergo non sint corporalia, sed similia corporalibus, quibus animae corexutae afficiuntur, seu bene, reant, sunt tamen et vera laeta, et vera molesta, facta de substantia spirituali. Nam et in somnis magnum interest utrum in laetis an in tristibsimus. unde quidam in rebus, quas concupiuerant, constituti se euigilasse doluerunt et rursus grauibus terroribus atque cruciatibus exagitati atque uex
Abbreviated transcription (Latin):
uero promeritis fertur. Aut
ad loca penalia similia corpo¬
ribus qualia sepe demonstra¬
ta sunt hisqui rapti sunt acor¬
poris sensib & mortuis similes
iacuerunt . & infernas poenas
uiderunt. cum & ipsi inseipsis
gererent: Quandam simitu¬
dinem corporis sui ꝑquam
possent ad illa ferri. & talia sim¬
libus sensibus experiri: neq
enim uideo curhabeat anima
similitudinem corporis sui.
cum iacente sine sensu ipso
corpore. non dumtamenpenitꝰ
mortuo. uid & talia qualia
multi exilla. sub ductioneuiuis
redditi narrauerunt : & non
habeat. cum per fecta morte
penitus decorpore exierit
Aut ergo ad illa fertur pena¬
lia. aut ad illa itidem similia
corpora libus. nec tamen pena¬
rum sed qui&is atq gaudio¬
rum. neq: enim recte dicipo¬
test. uel illas falsas eẽ poenas.
uel illam falsam requiem atq
la&itiam : tunc enim haec falsa
sunt quando ꝑopinationis erro¬
rem. alia proalus putantur: nã
p&rus non solum cum discum

Expanded text:
uero pro meritis fertur aut uero pro meritis fertur aut ad loca poenalia similia corporibus, qualia saepe demonstrata sunt his, qui rapti sunt a corporis sensibus et mortuis similes iacuerunt et infernas poenas uiderunt, cum et ipsi in se ipsis gererent quandam similitudinem corporis sui, per quam possent ad illa ferri et talia similibus experiri. neque enim uideo, cur habeat anima similitudinem corporis sui, cum iacente sine sensu ipso corpore nondum tamen penitus mortuo uidet talia, qualia multi ex illa subductione uiuis redditi narrauerunt, et non habeat, cum perfecta morte penitus de corpore exierit. aut ergo ad ilia fertur poenalia aut ad illa itidem similia corporalibus nec tamen poenarum, sed quietis atque gaudiorum. Neque enim recte dici potest uel illas falsas esse poenas uel illam falsam requiem atque laetitiam: tunc enim et falsa sunt, quando per opinationis errorum alia pro aliis putantur. nam Petrus non solum cum discum
Abbreviated transcription (Latin):
raciter intellecta conspiciat
Nam illud iam ipse dr̃ est. Hec
autem creatura. quã uis rationa¬
lis & intellectualis ad eius imagi¬
nem facta: quaȩcũ conatur lum̃ illud
intueri palpitat infirmitate :¬
& minus ual&. indeẽ tam̃ quic¬
quid in tellegit sicut ual&
Cum ergo illuc rapitur. & acar¬
nalibus sub tracta sensibus illi¬
uisioni expressius presentat᷑.
non spatiis localibus. sed modo
quodam suo &iam supra seuid&¬
illud quo aduita uid& quic¬
quid &lm inse intellegendo
uid& Siatem querit᷑ cum
anima detornore exierit.
utrum ad ali qua loca corpora¬
lia feratur. anad incorporalia
corporalibus similia : An uero
nec ad ipsa. sed ad illud quod &
corporibus &similitudinib: cor¬
porum est excellentius. citoqui¬
dem responderim. adcorporalia
loca eam tiel non ferri nisicum
aliquo corpore: uel non localiter
ferri iam utrum habeat aliquod
corpus cum dehoc corpore ex¬
ierit. oftendat qui potest . ego
autem non puto: ad spiritalia

Expanded text:
raciter intellecta conspiciat. raciter intellecta conspiciat. nam illud iam ipse deus est, haec autem creatura, quamuis rationalis et intellectualis ad eius imaginem facta, quae cum conatur lumen illud intueri palpitat infirmitate et minus ualet. inde est tamen quidquid intellegit sicut ualet. cum ergo illuc rapitur et a carnalibus subtracta sensibus illi expressius uisioni praesentatur non spatiis localibus, sed modo quodam suo, etiam supra se uidet, quo adiuta uidet quidquid etiam in se intellegendo uidet. Si autem quaeritur, cum anima de corpore exierit, utrum ad aliqua loca corporalia feratur an ad incorporalia corporalibus similia, an uero nec ad ipsa, sed ad illud, quod et corporibus et similitudinibus corporum est excellentius, cito quidem responderim ad corporalia loca eam uel non ferri nisi cum aliquo corpore uel non localiter ferri. iam utrum habeat aliquod corpus, cum de hoc corpore exierit, ostendat qui potest; ego autem non puto. ad spiritalia
Abbreviated transcription (Latin):
inhianter inftant. si forte
esuri entes stuentes que dor¬
mierunt: quȩ omnia puto con¬
parata illis angelicis demons¬
trationibus sic habenda ac si
in ista natura corporum. terrena
ca eleftibus conparentur: sic&iã
in illo generx in tellectualium
uisorum. alia sunt quae in ipsa
anima uidentur. uelut uirtu¬
tes quibus uitia sunt contraria
siue permansure ut pi&assiue
utiles huic uitae. & postea non
futurae. sicut fides. qua cres¬
mus ea quae non dum iysemus
& spes qua futura ꝓspatii¬
entia expectam: Exipsa pati¬
aduersa : donec quo uolumus
ueniamus: iftȩ quippe & in
huius modi uirtutes. quaenunc
propter transiendam iftã pere¬
grinationem ualde necessana
sunt. non erunt in illa uita ꝓpt̃
quam adipis cendam sunt neces¬
sariae : Et tam̃&iam ipse intel¬
lectualiter uidentur. neq enim
aut corpora st̃. aut species habent
similes corporum. Aliud aut̃ est
ipsum lum̃ quo in lustratur anma.
ut om nia uel inse uelinillo ue¬

Expanded text:
inhianter instant, si forte inhianter instant, si forte esurientes sitientesque dormierunt. quae omnia puto conparata illis angelicis demonstrationibus sic habenda, ac si in ista natura corporum terrena caelestibus conparentur. Sic etiam in illo genere intellectualium uisorum alia sunt, quae in ipsa anima uidentur, uelut uirtutes, quibus uitia sunt contraria, siue permansurae, ut pietas, siue utiles . huic uitae et postea non futurae, sicut fides, qua credimus ea, quae nondum uidemus, et spes, qua futura cum patientia expectamus, et ipsa patimnia toleramus aduersa, donec quo uol-umus ueniamus. istae quippe et huius modi uirtutes, quae nunc propter transigendam istam peregrinationem ualde necessariae sunt, non erunt in illa uita, propter quam adipiscendam sunt necessariae, et tamen etiam ipsae intellectualiter uidentur; neque enim aut corpora sunt aut species habent similes corporum. aliud autem est ipsum lumen, quo inlustratur anima, ut omnia uel in se uel in illo ue
Abbreviated transcription (Latin):
gradatim super feratur: ĩgno¬
rare me fateor: sicut autem
in ifta luce corporea. est caelũ
quod super terram suspicimꝰ.
unde luminaria clarent &side¬
ra : quae corpora longe sunt
meliora terrestribus. sic in illo
genere spiritali. in quo uiden¬
tur corporum similitudines.
luce quadam incorporali. ac
sua sunt quaedam excellentia
Et merito diuina quȩ demons¬
trant angeli miris modis utrũ
uisa sua. facili quadam & prȩ¬
potenti iunctione uel com¬
mixtione &iam nr̃a eẽ facien¬
uisionem: difficilis ꝑceptu
& difficilior dictures est
Sunt autem alia usitata & hu¬
mana. quaesiue exipso spũ
nostro multipliciter exiftut
siue excorpore spiritui quo¬
dam modo suggeruntur: siciti
fuerimus affecti uel carne uel
animo: non solum enime uigi¬
lantes homines cur eas suas
cogitando uersant insimili¬
tudinibus corporum. uerum
&iam dormientes hoc sepe
somniant quod indigent: nam
& negotia sua gerunt exanimi
cupiditate: & epulis poculisq

Expanded text:
gradatim superferatur, ignogradatim superferatur, ignorare me fateor. Sicut autem in ista luce corporea est caelum, quod super terras suspicimus, unde luminaria clarent et sidera, quae corpora longe sunt meliora terrestribus, sic in illo genere spiritali, in quo uidentur corporum similitudines luce quadam incorporali ac sua, sunt quaedam excellentia et merito diuina. quae demonstrant angeli miris modis: utrum uisa sua facili quadam et praepotenti iunctione uel conmixtione etiam nostra esse facienuisionem, difficilis perceptu et difficilior dictu res est. sunt autem alia uisa usitata et humana, quae siue ex ipso spiritu nostro multipliciter existunt siue ex corpore spiritui quodammodo suggeruntur, sicut fuerimus adfecti uel carne uel animo. non solum enim uigilantes homines curas suas cogitando uersant in similitudinibus corporum, uerum etiam dormientes hoc saepe somniant, quo indigent; nam et negotia sua gerunt ex animi cupiditate et epulis poculisque
Abbreviated transcription (Latin):
labore &sinefine uiuendum
est: siautem sic accipimus ter¬
tium caelum quo apostolus
raptus est. ut quartum &iam.
& aliquod ultra superhoscȩlos
eẽ credamus. infra quod est
Alii octo. alii nouem. uel &iã
decem perhibent : & in ipso uno
quod dicitur firmamentum.
muttos gradatim esse confir¬
mant acperhoc corporeos eẽ
uel rationantur. uel opinantur
Dequorum ratione siue opini¬
one. nunc disserere longumẽ:
poͤst autem fieri. ut iam in spirita¬
lib . uł intellectualib multos
quosdam gradus quisquã esse
contendat᷑: aut si possit ostendat
eos que diftinctos iuxta aliquẽ¬
prouectum magis minusue in¬
lustrium reuelationum sed ut¬
cumq: seista habeant. & accipi¬
antur ut lib&. ab aliosiç. abalio
autem sic: Ego uisorũmuel
uisionum. pr&er istatria
genera. aut corpore aut spũ.
aut mente usq ad huc. uel
nosse. uel docere non possum:
sed quod & quantȩ singulorũ
generum sint differentiae.
ut inunum quoq aliud alio

Expanded text:
labore et sine fine uiuendum labore et sine fine uiuendum est. Si autem sic accipimus tertium caelum, quo apostolus raptus est, ut quartum etiam et aliquot ultra superius caelos esse credamus, infra quos est alii octo, alii nouem uel etiam decem perhibent et in ipso uno, quod dimultos gradatim esse confirmant; ac per hoc corporeos esse vel ratiocinantur vel opinantur, de quorum ratione sive opinione nunc disserere longum est: potest etiam fieri, ut etiam in spiritualibus vel intellectualibus multos quosdam gradus quisquam esse contendat, aut si possit ostendat, eosque diprouectum magis minusue inlustrium reuelationum — sed utcumque se ista habeant et accipiantur, ut libet, ab alio sic, ab alio autem sic, ego uisorum uel uisionum praeter ista tria genera aut corpore aut spiritu aut mente usque adhuc uel nosse uel docere non possum. sed quot et quantae singulorum generum sint differentiae, ut in unoquoque aliud alio
Abbreviated transcription (Latin):
cepto illo in quo corporaliter
uixit adam. interligna nemo¬
rosa atq fructuosa. quandoqui¬
dem &ecclesia quae nos congre¬
gat incaritatis sinrum. paradisus
dicta est cum fructu pomorum.
sed hoc figurate dictum ẽ tãquã
illo paradiso ubi proprie fuit
adam. ecclesia significata sit
performam futuri: quam quam
diligentius considerantibus
fortassis occurrat: illo paradiso
corporali. in quo adam corpo¬
raliter fuit . & istam uitam scoͣ
significatam. quae nunc agit᷑
in ecclesiam: & illam quae post
hanc erit in aernum: sicut.
hierusalem quae interpr&at᷑
uisio pacis. & tamen quedam
terrena ciuitas demonstratur
gificat hierusalem matre
Im a&ernam in caelissiue
inhis spe salui facti sunt
& quod ident sperantes
perpatientian
expectant: secun¬
dum̃ quos multi filii desertȩ
magis quam eius quaee hab&
uirum: siue in ipsis angelis scĩs
per ecclesiam multi formis sapi¬
entiae dĩ cum quibus post
hanc peregrinationem. sine

Expanded text:
cepto illo, in quo corporaliter cepto illo, in quo corporaliter uixit Adam inter ligna nemorosa atque fructuosa? quandoquidem et ecclesia, quae nos congregat in caritatis sinum, paradisus dicta est cum fructu pomorum. sed hoc figurate dictum est, tamquam illo paradiso, ubi proprie fuit Adam, ecclesia significata sit per formam futuri. quamquam diligentius considerantibus fortassis occurrat illo paradiso corporali, in quo Adam corporaliter fuit, et istam uitam sanctorum significatam, quae nunc agitur in ecclesia, et illam, quae post hanc erit in aeternum: sicut Hierusalem, quae interpretatur "uisio pacis" et tamen terrena quaedam ciuitas demonstratur, significat Hierusalem matrem nostram aeternam in caelis siue in his, qui spe salui facti sunt et quod non uident sperantes per patientiam expectant, secundum quos multi filii desertae magis quam eius, quae habet uirum, siue in ipsis angelis sanctis per ecclesiam multiformis sapientiae dei, cum quibus post hanc peregrinationem sine
Abbreviated transcription (Latin):
ritali quo similitudines corporum
spũ nonmente cernuntur: Testiũ
caelũ appellauit apłs. in hoc uidet᷑
claritas dĩ cui uidendȩ corda mun¬
dantur. Vnde dictum ẽ. beatimun¬
docorde qͥu ipsi dm̃ uidebt. Non
ꝑaliquã corporalit̃ uel spiritalit̃
figuratam significationẽ tamquam
ꝑspeculum in enigmate. sed facie
ad faciem qđ demoysedictum est
os ados. ꝑspeciem scilic& quads est
Qu ic quid est quantulum cũq
eum mens quae non est quod
ipse &iam ab omni terrena labe
mundata. ab omni corpore
& similitudine corporis alienata
& abrepta. capere potest . aquo
peregrinamur mortali & cor¬
ruptibili honore grauati. quam¬
diu pef fidem ambulamus non
perspeciem. &cum hic iufte ui¬
uimus: cur autem non credamꝰ
quod tanto apostolo. doctori
gentium rapto usq: adistam
etellentissimam uisionem uo¬
ierit dr̃ demonstrare uitam.
inqua post hanc uitam uiuen¬
dum est inagernum Etcur
nondicatur iste paradisus ex¬

Expanded text:
ritali, quo similitudines corporum ritali, quo similitudines corporum spiritu, non mente cernuntur, tertium caelum appellauit apostolus, in hoc uidetur claritas dei, cui uidendae corda mundantur. unde dictum est: beati mundicordes, quia ipsi deum uidebunt, non per aliquam corporaliter uel spiritaliter figuratam significationem tamquam per speculum in aenigmate, sed facie ad faciem, quod de Moyse dictum est "os ad os", per speciem scilicet, qua deus est quidquid est, quantulumcumque eum mens, quae non est quod ipse, etiam ab omni terrena labe mandata, ab omni corpore et similitudine corporis alienata et abrepta capere potest: a quo peregrinamur mortali et corruptibili onere grauati, quamdiu per fidem ambulamus, non per speciem et cum hic iuste uiuimus. cur autem non credamus, quod tanto apostolo gentium doctori, rapto usque ad istam excellentissimam uisionem, uoluerit deus demonstrare uitam, in qua post hanc uitam uiuendum est in aeternum? et cur non dicatur iste paradisus ex
Abbreviated transcription (Latin):
carnis sensibus prȩsentatur. in¬
tellegendũ est. Nam utiq sic lo¬
quebatur ad moysen facie ad faciẽ
contra in contra. quando tam̃ ei
dix. Ostende mihitem & ipsũ &
nunc &iam ad ipso siquos obiur¬
gabat . & quibus moysi meritum
ita p̃ferebat: sic loquebatur ꝑcre¬
aturam corporalem p̃sentatam
sensib cariis: illo ergo modo illa
specie. quads̃ est. longe in effabi¬
lit̃ sec retius. & p̃sentius loquitur
locutione in effabili ubi eum nemo
uiuens uid& uitaista quamostalit̃
uiuitur: in istis sensib corporis:
sed nisi ab hac uita quisq quodam¬
modo moriatur. siue omnino exiens
decorpore : siue ita auersus & alie¬
natus a carnalibus sensib: ut meri¬
tonesciat sic̃ apłsait utrumin corpoe
anextracorpussit. cuillã rapitur
& subuehitur uisionẽ. Qua ꝓpter
si hoctestium uisionis genus qđ supe¬
rius est non solũ omnicorporali
quo ꝑ corporis sensus corporasenti¬
untur: Uerum &iam omni illospi¬

Expanded text:
carnis sensibus praesentatur, incarnis sensibus praesentatur, intellegendum est; nam utique sic loquebatur ad Moysen faci-e ad faciem, contra in contra, quando tamen dixit ei: ostende mihi temet ipsum, et nunc etiam ad ipsos, quos obiurgabat et quibus Moysi meritum ita praeferebat, sic loquebatur per creaturam corporalem praesentatam sensibus carnis. illo ergo modo in illa specie, qua deus est, longe ineffabiliter secretius et praesentius loquitur locutione ineffabili, ubi eum nemo uiuens uidet uita ista, qua mortaliter uiuitur in istis sensibus corporis, sed nisi ab hac uita quisque quodammodo moriatur siue omnino exiens de corpore siue ita auersus et alienatus a carnalibus sensibus, ut merito nesciat, sicut apostolus ait, utrum in corpore an extra corpus sit, cum in illam rapitur et subuehitur uisionem. Quapropter si hoc tertium uisionis genus, quod superius est non solum omni corporali, quo per corporis sensus corpora sentiuntur, uerum etiam omni illo spi
Abbreviated transcription (Latin):
ait illi. ecce locus penes me et stab
supͣ petram. statim ut transi& mea
maiestas. & ponãte inspecula pe¬
trȩ. & tegam manumea suꝑte do¬
nec transeam . & auferam manũ.
ra hoc &iam corporalit᷑ factum eẽ
narrauit : satisq perhoc demonstra¬
tum est figuratũ. figurate
dictum eẽ in ecclesiae significatio¬
ne: ipse ẽ enĩ locus penes dnm̃.
quia ecła est templum eius. & ip¬
sa aedificata ẽ supra p&ram: & cȩ¬
tera qua eibi dictie st̃. eidem intel.¬
legentiae congruunt. Nisitam̃
concupitam & desideratam dĩcla¬
ritatam moyses uidere meruiss&.
non in libro numerorum dicer& ds̃
ada aron & mariam fr̃s eiꝰ: audi¬
te uerborum meorum si fuerit
ꝓphetaur̃ in uisione illi dñs cog¬
noscas & insomno loquar illi.
nonita quomodo famulus m̃s
morses. in tota domomea fide¬
lis est os ad os loquar ad illum.
inspecie & non per enignata. &
claritatem dñi uidit: neq enim hoc
scđm substantiam corporis. quae

Expanded text:
ait illi: ecce locus penes me, et stabis ait illi: ecce locus penes me, et stabis supra petram; statim ut transiet mea maiestas, et ponam te in specula petrae et tegam manu mea super te, donec transeam; et auferam manum ra hoc etiam corporaliter factum esse narrauit satisque per hoc demonstratum est figurate dictum esse in ecclesiae significationem. ipse est enim locus penes dominum, quia ecclesia est templum eius et ipsa aedificata est super petram, et cetera, quae ibi dicta sunt, eidem intellegentiae congruunt. nisi tamen concupitam et desideratam dei claritatem Moyses uidere meruisset, non in libro Numerorum diceret deus ad Aaron et Mariam fratres eius: audite uerborum meorum: si fuerit propheta uester, in uisione illi dominus cognoscar et in somno loquar illi! non ita, quomodo famulus meus Moyses in tota domo mea fidelis est; os ad os loquar ad illum in specie et non per aenigmata, et claritatem domini uidit. neque enim hoc secundum substantiam corporis, quae
Abbreviated transcription (Latin):
substantia qua ds̃ est Nulla
assũpta corporali creatura.
quae mortalis carnis sensibus
prȩsent&ur neq in spũ figura¬
tis simili tudinibus corporũ.
sed perspeciem suam quantũ
eam capere creatura rationalis
& intellec tualis potest seuoca¬
ta ab omni corporis sensu ab
omni signi ficatiuo enigmate
sp̃s Sicenim scriptum est
Siergo inueni gratiam in con¬
spec tutuo. ostendemihi teme¬
tipsum manifeste. uideam te:
cum paulo superius legatur:
& locutus est dñs ad morsen
faciȩ ad faciem. sicut quis loqui¬
turad amicũ suũ : sentiebat ergo
quid uidebat & quoduiderat
desiderabat: nam & paulo post
Cum dixiss& ei ds̃. inuenistienĩ
gratiam in conspectum co. & scio
te p̃omnibus. respondit ei. osten¬
de mihi claritatem tuã: & tunc
quidem responsum accepitad nõ
figuratum. dequonunc longũ ẽ
disputare. quando ei dixit non
potes uidere faciem meã & uiue¬
re. non enim uidebit homo faciẽ
meam & uiu&: deinde subiecit &¬

Expanded text:
substantia, qua deus est, nulla substantia, qua deus est, nulla adsumta corporali creatura, quae mortalis carnis sensibus praesentetur, neque in spiritu figuratis similitudinibus corporum, sed per speciem suam, quantum eam capere creatura rationalis et intellectualis potest seuocata ab omni corporis sensu, ab omni significatiuo aenigmate spiritus. sic enim scriptum est: si ergo inueni gratiam in conspectu tuo, ostende mihi temet ipsum, manifeste uideam te, cum paulo superius legatur: et locutus est dominus ad Moysen facie ad faciem, sicut quis loquitur ad amicum suum. sentiebat ergo, quid uidebat et quod non uidebat desiderabat. nam et paulo post, cum dixisset ei deus: inuenisti enim gratiam in conspectu meo, et scio te prae omnibus, respondit ei: ostende mihi claritatem tuam. et tunc quidem responsum accepit a domino figuratum, de quo nunc longum est disputare, quando ei dixit: non poteris uidere faciem meam et uiuere; non enim uidebit homo faciem meam et uiuet. deinde subiecit et
Abbreviated transcription (Latin):
tas habere quod amas: ibi enĩ
beata uita infonte suobibit᷑.
Unde aspergitur aliquid
huic humanȩ uitae. ut intẽp¬
tationibus huius seculi tem¬
peranter. fortiter. iuste
prudenter que uiuatur: prop¬
ter illud quippe adipiscen¬
dum ubi secura quies erit
& in effabilis uisio ueritatis.
labor suscipitur. Et conti¬
nendi auoluptate. & sustinen¬
di aduersitates. & subueni¬
endi indigentibus. & resis¬
tendi decipientibus: ibiuid&
claritas dñi non per uisione
signi ficantem. siue corporalẽ
sicut uisaẽ in monte sina siue
spiritłm. sic̃ uidit esaias uł io
hannes in apocalipsi. sed ꝑspe
eam capere humana mens
potest secundum assumen¬
tis dĩ gratiam. ut os ados lo¬
quatur ds̃ ei quem dignum tali
conloquio fecerit. nonos corporis
sedmentis. sicut intellegendũ ar¬
bitror. qđ de morse scriptum est:
concupiuerat enim sicut in ex¬
odo legimus uidere dm̃ nonutiq
sicut uiderat in monte. nec sic̃
uidebat in tabernaculo. sed in ea

Expanded text:
tas habere quod amas. ibi enim tas habere quod amas. ibi enim beata uita in fonte suo bibitur, unde aspergitur aliquid huic humanae uitae, ut in temtationibus huius saeculi temperanter, fortiter, iuste prudenterque uiuatur. propter illud quippe adipiscendum, ubi secura quies erit et ineffabilis uisio ueritatis, labor suscipitur et continendi a uoluptate et sustinendi aduersitates et subueniendi indigentibus et resistendi decipientibus. ibi uidetur claritas domini non per uisionem significantem siue corporalem, sicut uisa est in monte Sina, siue spiritalem, sicut uidit Esaias uel Iohannes in Apocalypsi, sed per seam capere humana mens potest, secundum adsumentis dei gratiam, ut os ad os loquatur deus ei quem dignum tali conloquio fecerit, non os corporis, sed mentis, sicut intellegendum arbitror, quod de Moyse scriptum est. Concupiuerat enim, sicut in Exodo legimus, uidere deum, non utique sicut uiderat in monte nec sicut uidebat in tabernaculo, sed in ea