comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ic gͥ sac̃dote dnũ ornato. ꝑtunicam
male iusticia ꝑstolam pacientia cunct̾is pꝰtre¬
mo casula suꝑpoitur q̃ caritatẽ sig̃cat. Sicut
scͥptũ ÷. Adhuc uob̃ excellentiorẽ uiã demõ¬
strabo. Silingͥs hõiũ loqͣr ⁊ angłoꝵ. coritatẽ

Expanded text:
Sic igitur sacerdote Domini ornato, per tunicam merale justitia, per stolam patientia, cunctis postremo casula superponitur, quae charitatem significat, sicut scriptum est: Adhuc excellentiorem viam vobis demonstro . Si ling
Abbreviated transcription (Latin):
uenissent potussent a cognitione uitatis
p̃pediri. Et nos quid̾ ẜ hunc modũ in reb
occultis ea que magis ꝓbabilia nob uide¬
bantur eligimꝰ. ita tñ ut innulla parte
dubia ꝓcertis asserere p̃summamus ꝓ
eo autem quod ꝓpositum fuit nob̾ tractare
qͣlis pͥmus ħo conditus ÷ ł p̃senti a abre¬
uiationi sufficere uolumꝰ. Nunc restat ut

Expanded text:
oscendi pervenissent, potuissent a cognitione veritatis oscendi pervenissent, potuissent a cognitione veritatis praepediri. Et nos quidem secundum hunc modum in rebus occultis ea quae magis probabilia nobis videbantur eligimus, ita tamen ut in nulla parte dubia pro certis asserere praesumamus. Pro eo autem quod propositum fuit nobis tractare qualis primus homo conditus est; hoc praesenti abbreviationi volumus sufficere. Nunc aut
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ non culpe. Ex hoc manifeste liquet ꝙ
dñs in ewangłio cum sub typo aĩe samarita¬
uam deoccultis suis conueniret pmum eam
U.iuros hũisse. acderpd e quem nũc ħt uit̃¬
eiꝰ noneẽ testatus :÷ Qunq iuros hũisti ⁊
nunc quem ħs non ÷ tuus uir. Qui sunt etũ¬
ipsi sensus uiri s ad ulti potius apellati fuis¬
sent. ꝑret̾ea cum p̾ea subiunctum ÷ qr ille
quem habebat uir eiꝰ non ẽet manifeste de¬
legitimi ⁊ non alieni fuissent. Naturale si
uero ad annos discretionis ꝑuen̾it si relicta
u̾itate errorem saq̃r ipse ei error tunc non ma¬
titus s adult᷑ apeslatur. Quod autem pͥus ẜ
solum motum sensuum incedens oꝑatur.
cs̃ ad annos discretionis ꝑuen̾int contin¬
gat eos si gram aduiuantem non hũerinta
cognitione u̾itatis illa dum taxat que ad
salutem ꝑtinet pediri. Quod si t̾ium ÷ neq
uitium fuiss qui sine petcõ nascerentur
sine cognitione ⁊ nasci quia nicħ in se nas

Expanded text:
esse non culpae: ex hoc manifeste liquet quod esse non culpae: ex hoc manifeste liquet quod Dominus in Evangelio cum sub typo animae Samaritanam de occultis suis conveniret; primum eam quinque viros habuisse ac deinde quem tunc iros habuisti; et nunc quem habes, non est tuus vir . Qui sunt quinipsi sensus viri, sed adulteri potius appellati fuissent. Praeterea cum post ea subjunctum est, quod ille quem habebat vir ejus non esset; manifeste delegitimi, et non alieni fuissent. Naturale siqvero ad annos discretionis pervenerit, si relicta veritate errorem sequitur; ejus error tunc non maritus, sed adulter appellatur. Quod autem prius secundum solum motum sensuum incedens operatur, cum ad annos discretionis pervenerint contingat eos si gratiam adjuvantem non habuerint a cognitione veritatis illa praesertim quae ad salutem pertinet praepediri. Quod si verum est, neque vitium fuisset illis qui sine peccato nascerentur, sine cognitione etiam nasci; quia nihil in se nasc
Abbreviated transcription (Latin):
quentem ꝓpagationem amodico ad maicia
⁊ meliora ꝓficiat. ⁊ de corꝑe quidem humano
fortossis difficile non erit. neq in ꝯueniensui¬
debitur hoc inestimationem reciꝑe uerum
de sensu ⁊ cognitione ueritatis fortasse
minus ꝓbabile estimabitur. quod. s. hii. qui
sine pecc̃o nascerentur sensu ⁊ indelligentia
ments inꝑfc̃i nascerentur ꝓpt̾ea quod omis
ignorantia in rõnali c̾atura ñ nisi expena pe¬
cati eẽ iudͥt. S qui hoc dñt non satis diligẽ.¬
ter consid̾ant quia non om̃ĩq aliquid nescit aut
aliquid minus ꝑfecte scit statim ignoranttã
ħre sine inignoran S ẽẽ dicendus ÷ quia
ignorantia non dr nisi tuno solum c̃ idl quod
ignorati non debuiss nascitur. Tał itaq igno¬
tantia non nͥ expena peccati mẽe. cognoscit᷑.
oum nens alumine u̾itatis excecata ne ea qͣ
scire deb̾et cognoscere ualeat ꝓͥo uitio obscurat̃.
sensus siue cognitionis inꝑfectionem nature

Expanded text:
quentem propagationem a modico ad majora quentem propagationem a modico ad majora et meliora proficiat. Et de corpore quidem humano fortassis difficile non erit, neque inconveniens videtur hoc in existimationem recipere. Verum de sensu et cognitione veritatis fortasse minus probabile existimabitur. Quod scilicet ii qui sine peccato nascerentur sensu et intelligentia mentis imperfecti nascerentur, propterea quod omnis ignorantia in rationali creatura non nisi ex poena peccati esse videatur. Sed qui hoc dicunt, non satis diligenter considerant quod non omnis qui aliquid nescit aut aliquid minus perfecte scit, statim ignorantiam habere sive in ignorantia esse dicendus est; quia ignorantia non dicitur nisi tunc solum cum id quod ignorari non debuisset, nescitur. Talis itaque ignorantia non nisi ex poena peccati inesse cognoscitur, cum mens a lumine veritatis excaecata ne ea quae scire deberet, cognoscere valeat, proprio vitio obscuratur. sensus sive cognitionis imperfectionem, naturae
Abbreviated transcription (Latin):
debuiss si non peccass. Utrum ui¬
delicet quẽad modum ip̃e pͥmꝰ homo ⁊ ẜ statu¬
⁊ ita quoq qui ex eo nascituri fuissent tam
corpore quam sensu in ip̃o mox natiuitatis
sue ȩrordio ꝑscĩ ẽẽ deberent. Nos scd̾m esti¬
inationem nrãm id magis aꝓbamus ut pͥmͦ
quid̾ homo sic̃ diximus ⁊ corpore ⁊ sensu ꝑ fẽs
mox fc̃s fuisseccredatur illos uͦ qui ex ipso nas¬
cerentur ead̾e lege qua ⁊ nunc natiuitatem
humanam ordinatam cernimꝰ paruos uas¬
cituros. ac demñ ꝑ in̾t̾ualla temꝑum tam ur
sensu aĩ qͣm instatura corporali iñcrementa
accepturos. Sic enini in om̃i gñe rerum aliã
legem pͥmam conditionem habuisse ẽnimꝰ.
atq aliam subsequentem ꝓpagationem:
sa uicipiunt acde inde paulatim ꝑ increm̃ta
ordine adꝑfectionem e uadunt. Quo circa neqͣ¬
quam ꝓuitio humane nature de putandũ
est si in pͥncipio suo aꝑfc̃o inchoata ꝑsubse¬

Expanded text:
debuisset si non peccasset, utrum videbuisset si non peccasset, utrum videlicet quemadmodum ipse primus homo sest, ita quoque qui ex eo nascituri fuissent, tam corpore quam sensu in ipso mox nativitatis suae exordio perfecti esse deberent. Nos secundum existimationem nostram id magis approbamus, ut primus quidem homo, sicut diximus, et corpore et sensu perfectus mox factus fuisse credatur; illos vero qui ex ipso nascerentur eadem lege qua et nunc nativitatem humanam ordinatam cernimus parvos nascituros; ac deinde per intervalla temporum tam in sensu animi quam in statura corporali incrementa accepturos. Sic enim in omni genere rerum aliam legem primam conditionem habuisse cernimus: atque aliam subsequentem propagationem. rsa incipiunt; ac deinde paulatim per incrementa ordine ad perfectionem evadunt. Quocirca nequaquam pro vitio humanae naturae deputandum est si in principio suo a perfecto inchoata, per subse
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbandi fuissent. Et̃ p̃fortaslis non absurde
credi quod idem mandatum ꝙ pͥmo parenti
datum ÷ posti quoq illius obseruare debue¬
runt ut singłi ꝓͥa obedientia ꝓbatentur ⁊
singłi ꝓsuis m̃itis digna renuneratione
głificarẽt᷑. Pmam tñ obedientiã obseruatã
causam fore gr̃e adiutͥtis inom̃s sequentes.
⁊ ipsam obedientiam obediendo imitantes:
inferioris inqua usq ad tempus
definitum homo mañe debuerat donec ce¬
lesti ac ũe in mortali uita suꝑ inducere tur.
⁊ pͦ ꝑactam obedientiam ad p̾mium obedi¬
entie sine mortis int̾põne transfeͣcetur:
Hoc magis rõni consentaneum ⁊ fide
dignum uid̾r quod sic̃ in hac nita mortali
aliis ꝑmortem decedentib. alii ꝑnatnuta¬
seut decedentib succed̾ent. ⁊ ip̃i que i cĩꝑa
sua impleturi ⁊ obedientiã seruati donec
tandem nũs ad uitam p̃destinatoꝵ im¬
pleretur. ⁊ tempus huic inferiori uite.

Expanded text:
probandi fuissent. Et potest fortassis non absurde probandi fuissent. Et potest fortassis non absurde credi quod idem mandatum quod primo parenti datum est, posteri quoque illi observare debuerunt, ut singuli propria obedientia probarentur, et singuli pro meritis suis digna remuneratione glorificarentur. Primam tamen obedientiam observatam causam fore gratiae adjutricis in omnes sequentes et ipsam obedientiam obediendo imitantes. inferioris in qua usque ad tempus definitum homo manere debuerat, donec coelesti ac vere immortali vita super indueretur, et post peractam obedientiam ad praemium obedientiae sine mortis interpositione transferretur, hoc magis rationi consentaneum et fide dignum videtur, quod sicut in hac vita mortali aliis per mortem decedentibus alii per nativitasent, decedentibus succederent; et ipsi quoque tempora sua impleturi et obedientiam servaturi donec tandem numerus ad vitam praedestinatorum impleretur, et tempus huic inferiori vitae
Abbreviated transcription (Latin):
cendo originał iusticie m̾itum acciꝑent.
qm̃ ⁊ ip̃i aiquib nascerentur uondum ad¬
huc ꝑfecte obedientie iusticiam ħrent.
Non autem potut natura nasgentib
dare quod ingenerantib nondũ ad huic pcs¬
sidebat. quẽadiodum ⁊ hui qui nunc ĩ pecc̃o
gen̾antur non aliud nascendo ttahunt ꝗͣ
uitium quod a natura aqͣ seminanttr ac¬
cipiunt. Sic itaq pͥmꝰ homo tempore obe¬
dientie sue casto coniugio ad ꝓpagacionẽ
posfitatis institutioni diuine de feruiens.
filios gen̾aret sñ peccõ quidem qm̃ exnat᷑a
ab oĩ uitio lib̾a. s non sumlit̾ pat̾ne iusticie
heredes qm̃ ip̃a natuta nondum foiet ad
obedientiam dandãm non erat tuftormata:
Post quam autem ainta t̾rena ad celestem
⁊ sp̃ualem statum fͣmsormat᷑ fuiss: amplius
generare non debuerat. sic̃ modo ꝑinobedientiã
ꝙ pͥmus homo si non peccasset nullos nisi
bonos filios grnuisset ⁊ nemo om̃ium qui ex
eĩ carne nasceretur dampnaretur  lamen il

Expanded text:
meritum acciperent; quoniam et ipsi a quibus nascerentur, nondum adhuc perfectae obedientiae justitiam haberent. Non autem potuit natura nascentibus dare quod in generantibus nondum adhuc possidebat, quemadmodum et ii qui nunc in peccato generantur, non aliud nascendo trahunt quam vitium quod a natura a qua seminantur accipiunt. Sic itaque primus homo tempore obedientiae suae casto conjugio ad propagationem posteritatis institutioni divinae serviens filios generaret sine peccato quidem, quoniam ex natura ab omni vitio libera, sed non similiter paternae justitiae haeredes; qobedientiam dandum non erat transformata. Postquam autem a vita aeterna ad coelestem et spiritualem statum transformatus fuisset, amplius generare non debuerat; sicut modo per inobedientiam quod primus homo si non peccasset nullos nisi bonos filios genuisset, et nemo omnium qui ex ejus carne nasceretur damnaretur. Tamen ill
Abbreviated transcription (Latin):
myxtionem carnis inplis gn̾atione sine turpi¬
tudine ⁊ concupiscentia futura nullatenus
dubitare debeinus. Quod sñ peccato generopt᷑
corruptionẽ thentes nascuntur cũ culpa
tum ꝑ incorruptam corginem ad posfos om̃s
tuasiie dobuerat quẽadmodum nc̃ inobedien¬
tie illius culꝑa ꝑcandem originem uitiatam.
inuniũsos se effundendo dilatat. Quod si ue¬
rũ ÷ ita tunc in nascentib foret exmerito
parentum originalis iusticia sicut nunc
inuenitur in eidem ex solo paterne trãs¬
gressionis originalis culpa: To circo tñ tem̾e
dientiam ad corruptionem mutata ceriit᷑.
ita ⁊ tunc ꝑobedientiam obseruatam nisi
usq ad tempus p̃diffinitum adeo seruata
fuisset ad incorruptionem mutaretur.
Semel enim tͣnsg̃di plena in obedientia
fuit. s non simtłr ꝑ fc̃ã obedientia fuisset
si in ip̃a obedientia homo usq infinem ñ
ꝑstitiss. ꝓpt̾ea sicut inobedientia uno
tp̃r consummata. naturam ad corruptio¬
nem mutauit. ita ⁊̃ obedientia naturõ

Expanded text:
ine turpitudine et concupiscentia futuram nullatenus dubitare debemus. Qui ergo sine peccato generantur, corruptionem trahentes, nascuntur cum culpa. tum per incorruptam originem ad posteros omnes transire debuerat, quemadmodum nunc inobedientiae illius culpa, per eamdem originem vitiatam in universos se effundendo dilatat. Quod si verum est ita tunc in nascentibus foret ex merito parentum originalis justitia, sicut nunc invenitur in eisdem ex solo paternae transgressionis reatu originalis culpa. Idcirco tamen dientiam ad corruptionem mutata cernitur, ita etiam tunc per obedientiam observatam nisi usque ad tempus praediffinitum a Deo conservata fuisset ad incorruptionem mutaretur. Semel enim transgredi plena inobedientia fuit; sed non similiter perfecta obedientia fuisset, si in ipsa obedientia, homo usque in finem non perstitisset. Propterea sicut inobedientia uno tempore consummata naturam ad corruptionem mutavit, ita obedientia naturam
Abbreviated transcription (Latin):
muibꝰ. Quod tͥa indeo coeterna fuerunt e¬
Paq: et̃na bonitate semꝑ uoluit set̾na sa¬
pienta semꝑ disposuit. ꝗ coet̾ĩ. pocestate ali¬
quando fãcit. Et erant simul semꝑ bonitas.¬
his fornam dedit oꝑi suo artifex d̃s quib consi¬
mata st̃ omĩa ab euo incho ationis ⁊ et̾rutatis
que increatore quid̃ unũ sunt. S ꝑcrea¬
ture spẽm diuisim se ad cgnitionẽ effundunt.
Suscepit enĩ formã potestatis rerum inm̃sitas.
sapientie uͦ pulcͥtudo bonitatis utilitas. ⁊ in¬
debantur ħ foris. ⁊ concurrebant cum alio si¬
mulacro quod incus ꝑfechis etat I foxis xii.
Qd similitudo d̾i ĩ rõuali crecita ꝑfectio quã¬

Expanded text:
I. Quod tria in Deo coaeterna fuerunt. Itaque aeterna bonitate semper voluit, et aeterna sapientia semper disposuit, quod coaeterna potestate aliquando facit. Et erant simul semper bonitas,his formam dedit operi suo artifex Deus, quibus consummata sunt omnia ab aevo inchoationis, et aeternitatis quae in Creatore quidem unum sunt, sed per creaturae speciem divisium se ad cognitionem effundunt. Suscepit enim formam potestatis rerum immensitas; sapientiae pulchritudo, bonitatis utilitas. Et videbantur haec foris et concurrebant cum alio simulacro quod intus perfectius erat. CAP. XIII. Quod similitudo Dei in rationali creatura perfectior
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ scĩa ⁊ de aliquo ÷. Si gͦ excrecituris pendet
p̃scĩa c̃atoris. causalit᷑ pͥus ẽẽ. uidebitur quod
creatum ⁊: ab ipso qui creauit illud. arexti
Quo mͦ oĩa in deo ab et̾no erant bꝰꝗͣ ĩ semet ip¬
N dicemus qi oĩa increatore ab et̃no
increata fuerint q̃ ab ipid tẽporalit᷑.
creata st̃ ⁊illic sciebant᷑ ubi habebant᷑. ⁊ eo
modo sciebantur quo habebant᷑. ⁊ ñ cognouit
aliquid extͣ se d̾s. quia oĩa habebat inse. nec
iõ ibi fuerunt. quia hic futura fuerunt. ne
cã slloꝵ. fuisse e redatur existis. neq iõ huc
uenerunt q .bi fuert̃ q̃si ẽẽ ñ potuissentilla
sine istis. Nam ⁊ illa fuissent: ÷ siusta ex illis sut̃a
ũ finssent. tñ istor cã non fiuss. s̃ ista futura non fu

Expanded text:
 et de aliquo est. Si ergo ex creaturis pendet praescientia Creatoris causaliter, prius esse videbitur quod creatum est, ipso qui creavit illud. CAP. XV. Quomodo omnia in Deo ab aeterno erant priusquam in semetipn dicemus quod omnia in Creatore ab aeterno increata fuerunt quae ab ipso temporaliter creata sunt, et illic sciebantur ubi habebantur; et eo modo sciebantur quomodo habebantur; et non cognovit aliquid extra se Deus qui omnia habebat in se? Nec ideo ibi fuerunt, quia hic futura fuerunt; nec causa illorum fuisse credatur ex istis, neque ideo huc venerunt quia ibi fuerunt, quasi esse non potuissent illa sine istis. Nam et illa fuissent etiam si ista ex illis futura non fuissent; tantum istorum causa non fuissent, si ista futura no
Abbreviated transcription (Latin):
non eẽt. s p̃sens. Et non pꝰ p̾scitum fuit quam
fututum fuit s pꝰ p̃scitũ fuit. ⁊ pꝰ futurum fuit:
ꝗ̃ fuit. ⁊ añ ꝙͣ fuet. ⁊ qñ ad huc fututum fuit.
potuit ẽẽ. E ꝯtingens. ut ñ fieret ⁊ hoc semꝑ po¬
tuit eẽ. ꝗͣ diu futurũ fuit. ut ñ fieret sic̃ semꝑ
futurum fuit ut fieret: quod futurum fuit.
ad hoc spectabat quod futurũ fuit: qued eẽ. po¬
tuit adhoc spectabat quod eẽ potuit. Et futu¬
tum ñ fiut. Et currebant simul ab et̾no duo
łrquod futurum fuit. ⁊ quod ẽẽ. poturt quod
futurum non fuit: ¶ non mutoretu R¬

Expanded text:
quam futurum fuit sed prius praescitum fuit, et prius futurum fuit quam fuit. Et antequam fuit, quando adhuc futurum fuit, potuit esse secundum contingens ut non fieret; et hoc semper potuit esse, quandiu futurum fuit ut non fieret, sicut semper futurum fuit ut fieret. Quod futurum fuit ad hoc spectabat quod futurum fuit; quod esse potuit, ad hoc spectabat quod esse potuit et futurum non fuit. Et currebant simul ab aeterno duo haec quod futurum fuit; et quod esse potuit quod futurum non fuit. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
sat ut nieħ in igno suo uistam oroinatio niemeua¬
es⁊ pcc̃di slipendu: Septũ ÷ Sctipendia aute peci
mois St̃a autẽ dei uita et̃ma Stipendia peccati
mois Stipendia nisticie uita Peccato dat mor
iusticie uita culpe pena. inrtuci gła. Unii q̃da:¬

Expanded text:
sat, ut nihil in regno suo justam ordinationem evaet peccati stipendia? Scriptum est: Stipendia autem peccati mors; gratia autem Dei vita aeterna . Stipendia peccati mors; stipendia justitiae vita. Peccato datur mors, justitiae vita; culpae poena, virtuti gloria. Unumq
Abbreviated transcription (Latin):
Stientia existentium p̾scĩa futuroꝵ disp̃o facien¬
dor. p̃destinatio saluandon. ꝓuidentia sub̾ oꝵ
ep totum hoc una erat sapientia. ⁊una dispo. s
⁊ ipsa et̾na erat.⁊ cum ipsa coet̾na uoluntat᷑
erat.⁊ scdm uoluntatem ipsa dispositio erait. ꝙ
tñ uoluntate postotior non erat. ¶ temporali.
edos uoluntatem quippe disposuit.
quod uoluntate facturus fuit. ⁊ uolũ¬
tai et̾na fuit. ⁊ opus uoluntatis et̾num non
fuit. Semꝑ enuim uoluit ut facẽt. ⁊ non uoluit
ut semꝑ focẽt s ut aliquando faceret: quod st̃¬
Exbonitate uoluit᷑. sapĩa. disposuit ⁊ potestate
fecit. ⁊ uidetur quasi quedam ẽẽ distinctio &
suscessio teraporalis. ⁊ demonstrat se ꝯsid̃atiomi
ꝑͥma bonitas. quid ꝑeam uoluit d̃s demde a¬
pienta quia ꝑeam disposuit. nouissime potes¬
tas. quia ꝑeam fecit. qm̃ gͦ une̾t eẽ.⁊ fuisse uo¬

Expanded text:
Scientia existentium, praescientia futurorum, dispositio faciendorum, praedestinatio salvandorum, providentia subjectorum. Et totum hoc una erat sapientia, et una dispositio, et ipsa aeterna erat; et cum ipsa coaeterna voluntas erat, et secundum voluntatem ipsa dispositio erat et tamen voluntate posterior non erat. CAP. X. Quod . Secundum voluntatem quippe disposuit quod voluntate facturus fuit; et voluntas aeterna fuit, et opus voluntatis aeternum non fuit. Semper enim voluit ut faceret, et non voluit ut semper faceret; sed ut aliquando faceret, quod semet bonitate voluit, sapientia disposuit, potestate fecit. Et videtur quasi quaedam esse distinctio et successio temporalis; et demonstrat se considerationi prima bonitas, quia per eam voluit Deus, deinde sapientia, quia per eam disposuit, novissima potestas quia per eam fecit; q
Abbreviated transcription (Latin):
futurum ñ fuit. futurum fuiss ⁊ p̃scitũ
q̃uoa futurum ñ fuit. Nec p̃scĩa huiꝰ faturi
muitata fuiss s numꝗ̃ habita quia futurum
ñ fuiss. Qł autẽ p̃destinauit ds facturum se
disposuit. nec p̃destinauit nͥ quod fdͤturꝰ fuit.
Presciuit autem quedam q̃ facturus non fuit.
quia p̃scuiit õẽ quod futurũ fuit. inquo q̃dam
natio autẽ ñ de pͥo c̃ẽ non pocest: I& alienis: xix.
i autem quis querat de ꝓuidencia d̾i. nos rec

Expanded text:
it, futurum fuisset et praescitum quod futurum non fuit, nec praescientia hujus futuri mutata fuisset; sed nunquam habita, quia futurum non fuisset. Quod autem praedestinavit Deus facturum se disposuit; nec praedestinavit nisi quod facturus fuit. Praescivit autem quaedam qui facturus non fuit; quia praescivit omnem quod futurum fuit, in quo quaedam natio autem nisi de proprio esse non potest. CAP. XIX. i
Abbreviated transcription (Latin):
conunsta disiingere. ł separata ꝯiung̾e.
s̃ extum oꝑus. hoc ÷ aliquid innichilum
redigere: solideo possibile ÷. Quod siue ali¬
certum ÷ quia qui potuit de nichilo oĩa
creare: possec ÷ si uellet coeata innichilũ
redigere. post ͤ oꝑib de putatum. septe.¬
narius sequitur: cui ñ opus s quies de¬
betur. Hec oꝑa iecuco distimmꝰ. ꝓpter
cos qui mirati solent. ł potiꝰ dubitare.
quo modo de costa uiri mulier fc̃a sit:⁊
quom᷑ de modico pat̃no semine tam nu¬
merosa ꝓles exerescere possit. Explid sexa parsi¬

Expanded text:
conjuncta disjungere, vel separata conjungere. Sextum opus hoc est aliquid in nihilum redigere. Soli Deo possibile est. Quod sive alicertum est; quod qui potuit de nihilo omnia creare, posset etiam si vellet, creata in nihilum redigere. Post senarium operibus deputatum septenarius sequitur, cui non opus sed quies debetur. Haec opera idcirco distinximus propter eos qui mirari solent, imo potius dubitare quomodo de costa viri mulier fit, et quomodo de modico paterno semine tam numerosa proles excrescere possit. PARS SEPT
Abbreviated transcription (Latin):
nit. ẽẽ. qi incipit ẽẽ quod ñ ⁊ ÷ & cũ fit ilłõ
quod ẽẽ incipit. aliquid fit. quia illud aliqͥd
et quod ẽẽ. incipit ⁊ quod fit: tñ nondem
fuit. Nec rursurtr de aliqͦ illud fit qͦd fit.
& desinit es̃ quod pͥus fuit: qñ ẽe incipit ẜ.
qͦd pͥus non fuit. Quod dm̃s: ꝓetemplo et
Uerum ex his que sunt ⁊ unũ s̃ alia unita¬
tem suam exmultis colligunt: qualia sut
cõposita ⁊ expartib consistentia. que unum
quidem ẽẽ hñt. s exuno ñ hñt: qi constant

Expanded text:
nit esse, quia incipit esse quod non est. Et cum fit illud quod esse incipit aliquid fit, quia illud aliquid est quod esse incipit, et quod fit; et tamen non de fuit, nec rursum de aliquo illud fit quod fit quia desinit esse quod prius fuit, quando esse incipit hoc quod prius non fest. Verum ex his quae sunt et unum sunt, alia unitatem suam ex multis colligunt, qualia sunt composita et ex partibus consistentia quae unum quidem esse habent; sed ex uno non habent quia constant
Abbreviated transcription (Latin):
qr in semet ip̃s multiplicant᷑. ⁊ ĩ augm̃tum ex¬
crescunt. Qñ aũ simplex inat̾ia. siue athomꝰ
senplex factus ⁊:. de nichilo aliquid fc̃m ÷.
inmanus. Quod licet mirabile uideatur. tñ
maius ⁊ de nichilo aliqͥd facere : quã de aliqͦ
plus facere ho modo oꝑandi de sub̃a coste
inse diuina uirtũte absq extrinseco addi¬
tamento multiplirata coipꝰ mulieris
factum e ͤ dt. Noq eñ ꝯuenit ut cos¬
tam illam extͥnsecus addicamentũ accepisse
dicanꝰ. qͣ tinꝰ meam qͣntitatem exeresceret
que corpon mulietis fonando sufficede ꝑgcuissis¬

Expanded text:
quia in semetipsis multiplicantur et in augmentum excrescunt. Quando ergo simplex materia sive atomus simplex factus est, de nihilo aliquid factum est. in majus. Quod licet mirabile videatur, majus tamen est de nihilo aliquid facere quam de aliquo plus facere. Hoc modo operandi de substantia costae in se divina virtute absque extrinseco additamento multiplicata, corpus mulieris factum est. Neque enim convenit ut costam illam extrinsecus additamentum accepisse dicamus quatenus in eam quantitatem excresceret, quae corporis mulieris formando suffice
Abbreviated transcription (Latin):
quod pter costam additum ÷ quod utiq mul¬
tomaus fute. corpus mmilieris st̃ra el. conuem¬
entuis die debuiss. Hoc si guidem in mat̾ia
cati acbui sset. Nonitaq coste illi sitasecus¬
na uitcute oꝑonte multiplicata ÷: quemad¬
rentib in subsequentem geuetationem se¬
nnncatam. amodico iam uit̾m̃ multiplicatã
cernimus: ut multa hominum milia po
ea iam excreuisse in deamus: & hoc totum ad
scdm opꝰ ꝑtinet. qm̃ dealiquo sunt aliquaĩ
manuis. Cum autem ꝑcollectionem & unio¬
nem multa insimplicem ẽentiam redeũt.
sic̃ pͥus crescrado ꝑmulciplicationt̃ a simplici
trumin occulto nature simi: cirta aliqͣs
et̾ntias diuina potentia oꝑetur. ut scł ali¬
qua a multiplicitate ad simplicitatẽ redu¬
cat. que pͥus a simplicitate ad multip lici¬
tatem ꝓdigcerat. sicut scire ñ possumus:
ita ⁊ ꝑtinacit᷑ negare nondeberaus. Hoc
tĩ consid̾andum ÷. quia alind opꝰ ÷ cum
simplex ẽẽntia multiplicatur: aluid cum

Expanded text:
dditum est quod utique multo majus fuit corpus mulieris factum esse convenientius dici debuisset. Hoc siquidem in materia cari debuisset. Non itaque costae illi na virtute cooperante multiplicata est, quemadrentibus in subsequentem generationem seminatam a modico jam in tantum multiplicatam cernimus, ut multa hominum millia ex ea jam excrevisse videamus. Et hoc totum ad secundum opus pertinet quando de aliquo fiunt aliqua in majus. Cum autem per collectionem et unionem multa in simplicem essentiam redeunt sicut prius crescendo per multiplicationem a simplici trum in occulto naturae sinu circa aliquas essentias divina potentia operatur, ut scilicet aliqua a multiplicitate ad simplicitatem reducat quae prius a simplicitate ad multiplicitatem produxerat, sicut scire non possumus, ita etiam pertinaciter negare non debemus. Hoc tantum considerandum est quod aliud opus est cum simpl
Abbreviated transcription (Latin):
os t̾s a uͦ madiutorium generatiõis
ad dominationem: aut si dopedib. subacienda
ad seruitutem. Quia gͥ inro net il ña. nec ancil¬
la parabatur s socia: nec de capite. nec de pedi¬
l s de latere fuerat ꝓducenda : itt nuto se po¬
iugilanti costa de quamulietis corpꝰ
fobricaretur subtracta ÷. ne meo penam aliꝗͣ
sensisse putacetur: & diuine simul potentie
op̃ mirabile ꝓbaretur: q̃ hõĩs dormientis
latus aꝑuit: ⁊ eũ tñ a quiete soporis sui mi¬
nime suscitauit. Quancũ uͦ ꝑtinet ad spirita¬
lemn intelligentiam. iccirco pͥmꝰ aclam dormi¬
endo mat̾iam unde ili sponsa crearet᷑. de loc̾e
no mortis soporatus. ut sponsa illius eccłia
formnaret᷑: sanguinem cũ aqua de latere fun¬
dendo sacmenta ministrauit. Porro quod de
costa uiri mulieris corpus d̾r factum itam
telligendum ÷̃. ut de sola ipsius coste sub̾id
sñ oĩ extͥnseco additamento ꝑdiuinã poten¬
tiam in sem ipsa multiplicata ideo corpꝰ

Expanded text:
 M. In adjutorium generationis. d dominationem, aut si de pedibus, subjicienda ad serla parabatur sed socia; nec de capite, nec de pedibus, sed de latere fuerat producenda ut juxta se pous quam vigilanti costa de qua mulieris corpus fabricaretur, subtracta est, ne in eo poenam aliquam sensisse putaretur, et divinae simul potentiae opus mirabile probaretur, quae hominis dormientis latus aperuit, et eum tamen a quiete soporis non excitavit. Quantum vero pertinet ad spiritualem intelligentiam, idcirco primus Adam dormiendo materiam unde illa sponsa crearetur de latereno mortis soporatus ut sponsa illius Ecclesia formaretur, sanguinem cum aqua de latere suo fundendo sacramenta ministravit. Porro quod de costa viri mulieris corpus factum dicitur ita intelligendum est, ut de sola ipsius costae substantia sine omni extrinseco additamento, per divinam potentiam in semetipsa multiplicata idem corpus
Abbreviated transcription (Latin):
opꝰ essentũs rerum. siue in conuungendo
diuisa: siue indiuidendo comuncta: ni¬
chi tollitur uel confent ur : Ii autẽ
de nicbilo aliquid fit. aliquid fit q hoc ipsũ
aliquid ut sit in eo fit: quod nͥ fieret: id ipsũ
quod ÷ aliquid non ẽẽt. Rursum c̃ de aliquo
plus fit: aliquid fit: quia nͥ s illud qa pusibi¬

Expanded text:
onjungendo divisa, sive in dividendo conjuncta nihil tollitur vel confertur. Ubi autem de nihilo aliquid fit aliquid fit; quia hoc ipsum aliquid ut sit in eo fit, quod nisi fieret idipsum quod est, aliquid non esset. Rursum cum de aliquo plus fit aliquid fit, quia nisi in eo qu
Abbreviated transcription (Latin):
scili cet ad temptandos hoĩis scd̾m mod̾am̃ diuine
dispensationis ab illis intim maximis gehenne cor¬
m̃tis laxati uacare ꝑmutunt᷑. De inferno aũ nͥ ig-¬
nis illt et̾nꝰ p̃paratus ÷ cruciandis. Becit᷑. d̾s̃. inlibro
dialogoꝵ testat᷑. ħ ũi suniliꝰ iudicari. ut sic̃ ditimꝰ
sub t̾ra ẽc̃. credatur ꝓpt̃ scͥpturã q̃ dic̃. nec incelo nͦ

Expanded text:
scilicet homines ad tentandos secundum moderamen divinae dispensationis ab illis interim maximis gehennae tormentis laxati, vacare permittuntur. De inferno autem ubi ignis ille aeternus praeparatus est cruciandis, beatus Gregorius in lib. Dialogorum testatur: hoc verisimilius judicari, ut sicut diximus, sub terra esse credat
Abbreviated transcription (Latin):
gciudioꝵ sursũ. qi ⁊ culpa deorsũ p̃mit & iusticia sur¬
sũ sustollit. Maxima torm̃ta loc̃ inimo hũt: moxi¬
ma gaudia ĩ sũ po media aũ bona ⁊ mala ĩ medio.
ħ ⁊ ĩ bͥ mundo. mixta st̃. Dr in fernus in ferior ẽẽ
lecꝰ. in uno t̾re dampnandoꝵ penis p̃paroitꝰ. Dequo

Expanded text:
gaudiorum sursum, quia et culpa deorsum premit, et justitia sursum sustollit. Maxima tormenta locum in imo habent, maxima gaudia in summo. Media autem bona et mala in medio, hoc est in hoc mundo mixta sunt. Dicitur infernus inferior esse locus in imo terrae, damnandorum poenis praeparatus. De quo
Abbreviated transcription (Latin):
nandoꝵ eoꝵ. s. qͥ ab impiis ⁊ sceleratissimis q̃dam
uiuendi m̾̃sura in malitia infiriores fuert̃ eg̃sse a
fecantur ut iudelic: ꝗ̃ad̾m boni qͥ cũ culpis quib¬
dam mansionib detim̾et᷑. ut ñ statum ad gruidia ce¬
lor ascendant ita qͦ minꝰ mali hrac eg̃drunt᷑ quis
surã culpar̃ disposite ñ adtorm̃ta inferni statam
descendant. De ꝑfectis qͦ bonis dubiũ ñ ÷. qͥn eg̃¬
dintes statimad gcrudia transeant. Siłr ⁊ de ual¬
de mał dubiũ ñ ⁊̃. qͥn exeuntes hinc sũ mora ad inf̾¬
nitorm̃ta descendant. De inꝑfectis qͦ bonis cectũ ÷
qͦd ñc int̾im quibdã penis usq adplenã uidelicet
purgaitionẽ a uenturis gaudiis diffruntur. De in
tempore uniũsał resurrectiõis receptis corꝑib ad illa
toim̃to descendant: uͥ semꝑ sint. Nam si iccirco
ab ilł differri dñr. q minꝰ mali st̃: potuer̾t simili
rõne ñ differri c̃di. q dãpnandi sc̃. Quid i. faciat di¬

Expanded text:
et qui ab impiis et sceleratissimis quadam vivendi mensura in malitia inferiores fuerunt, egressae a ferantur, ut videlicet quemadmodum boni, qui cum culpis in quibusdam mansionibus detinentur, utrum statim ad gaudia coelorum ascendant, ita quoque minus mali hinc egrediuntur quamvis dum culpardescendant. De perfectis bonis dubium non est, quin egredientes, statim ad gaudia transeant. Similiter et de valde malis dubium non est, quin exeuntes hinc, sine mora ad inferni tormenta descendant. De non perfectis quoque bonis certum est, quod nunc interim quibusdam poenis usque ad plenam videlicet purgationem a venturis gaudiis differantur. De imtempore universalis resurrectionis receptis corporibus ad illa tormenta descendant, ubi semper sint. Nam, si idcirco ab illis differri dicuntur, quia minus mali sunt, poterunt simili ratione non differentur credi quia damnandi sunt. Quid enim faciat di
Abbreviated transcription (Latin):
reuelationib aĩa in esmͦi pena positar᷑. sepe nũo
monstiatũ ÷ in hmundo exerceri illã. Ex foctassis &¬
babiliꝰ erit ut ĩ his potissimũ locis singłe pentam sus¬
tiñe credant᷑ in qͥb culpã cõmiser̃t sic̃ młtis sepe docu
suuiram uadie uidicũ ultimam dampnationẽ
Nam qͣ petrꝰ catcerẽ uotat caliginis inferi id̾ paulus
tenebras appellasse cred̃r dicens. Rectores tenebrarũ

Expanded text:
revelationibus animarum in ejusmodi poena positarum: saepe nimirum monstratum est in hoc mundo non exerceri illa. Et fortassis probabilius erit ut in his potissimum locis poenam singulae sustinere credantur, in quibus cfuturam in die judicii ultimam damnationem. Nam quod Petrus carcerem vocat caliginis inferni , id Paulus tenebras appellasse creditur, dicens: « rectores tenebraru
Abbreviated transcription (Latin):
ñ meahisbis. fornicatio ÷ oĩs illicitus ꝯcubitꝰ.
r ÷ duplex fornicatio aĩe. Unde ꝓpb̃a. ꝑ¬
dicuisti om̃s qͥ fornicant᷑ abste. Et corporis.
de qua hic agitur. hoc eñi p̃ceptum.⁊ q̃¬
dam alia subuet̾i lege tm̃i inchata sunt.
id ÷ non plene s exparte data. ꝓp̃t uifirmi¬
tatem auulitoꝵ: q̃ postea adueniente gr̃a
ꝯsũmata sunt. lex eũ dicit. Ñmechabis.
corpoialem tm̃ mechiam prohibens. Oristꝰ
dic̃. qr quic̃q uderit mulierem ad ꝯcupis

Expanded text:
nicaberis. Fornicatio est omnis illicitus concubitus; et est duplex fornicatio. Animae, unde Propheta: Perdidisti omnes qui fornicantur abs te . Corporis, de qua hic agitur. Hoc enim praeceptum et quaedam alia, sub veteri lege tantum inchoata sunt, id est non plene, sed ex parte data, propter infirmitatem auditorum, quae postea, adveniente gratia, consummata sunt. Lex enim dicit: Non moechaberis, corporalem tantum moechiam prohibens. Christus dicit: Quicunque viderit mulierem
Abbreviated transcription (Latin):
aduitam futurara initiatisumꝰ. Et pul¬
cre houoianti pͥncipiũ suũ longeuitas
ꝓmuttitur: qi deo ꝑdilectionẽ ad herere
et̾nitatem ꝓmeretur. Sane qͣntum spec¬
tat ad sensum littere. duob modis paren¬
des nr̃os honorare debemus: ⁊ obediendo
eis uidelicet moĩb exceptis his in quib
dilectio dei patris offendit᷑: ⁊ eos quantũ¬
nr̃a facultas suppetit aduiuando. Set
obedientiam debemꝰ. quantũ nr̃a ht̃
possibilitas: ⁊ auxiliũ inmo seruitiũ
quantum suppent facultas.
cdm p̃ceptum sode tabule ÷.
Non occides. homicidium fit
multis modis. Manu. lingua. consen¬
su. Manu fit cum quis aliumactuałr
uita pͥuat : ł inlocum mortis uͥ uita
pͥuetur p̃cipitat: ut incarcerem. uł
malium quelib talem locum. Lingua fit duob
modis: d ÷ p̃cipiendo ł suggerendo. Iudei qͥppe
ip̃m occiderunt: dum ut occideret᷑ iudici sug¬
gesserunt. Consensu siłr duob modis fit bo¬
micidiũ: dumł mortem alt̾ius desid̾amꝰ. uel

Expanded text:
Et pulchre honoranti principium suum longaevitas promittitur, quia Deo per dilectionem adhaerere, aeternitatem promeretur. Sane quantum spectat ad sensum litterae, duobus modis parentes nostros honorare debemus, et obeis videlicet in omnibus exceptis his in quibus dilectio Dei Patris offenditur et eos quantum facultas nostra suppetit, adjuvando. Sed et obedientiam debemus quantum nostra habet possibilitas, et auxilium imo servitium, quantum suppetit facultas. Secundum praeceptum secundae tabulae. Non occides . Homocidium sit multis modis, manu, lingua, consensu. Manu fit cum quis alium actualiter vita privat, vel in locum mortis ubi vita privetur praecipitat, ut in carcerem, vel alium quemlibet talem locum. Lingua fit duobus modis, id est, praecipiendo vel suggerendo. Judaei quippe Christum occiderunt, dum ut occideretur, judici suggesserunt. Consensu similiter duobus modis fit homicidium, vel dum mortem alteruis desideramus et
Abbreviated transcription (Latin):
rentum si ad solam carnem respicit: sp̃ua¬
bis: qi eius gr̃a ur̃a dilectio p̃uenitur:⁊
nr̃a dilectio ꝑ eiꝰ gram excitata sub sequit᷑.
In patrib autem carnis nostre. si ad
id solum bũficiũ nr̃a dilectio tenditur.
qͦ carualit̾ abhis nr̃m m̃itũ p̃uenitur: qi
ultta carnis affectum ⁊ supra cartus in¬
tuitum non ꝓficit: ad ꝓfectionem p̃mũ
sp̃ualis. non ꝑtingit. sͣ ꝓpt̃ uitam et̾ni¬
tectis diligendus ÷ auctor iute temporał.
ut .s. non hoc diligatur. qui a hauc ab islo
hanc ad illam uitam indraturisumus
bñ gͦ cũ dictum ẽẽt honora patrẽtuũ¬
⁊ matrem tuam subuuicta ÷ causa.

Expanded text:
rentum, si ad solam carnem respicit, spirituabis, quia ejus gratia, nostra dilectio praevenitur, et nostra dilectio per ejus gratiam excitata subsequitur. In patribus autem carnis nostrae si ad id solum beneficium nostra dilectio tenditur, quo carnaliter ab his nostrum meritum praevenitur, quia ultra carnis affectum, et supra carnis intuitum non proficit, ad perfectionem praemii spiritualis non pertingit. Ergo propter vitam aeternitatis, diligendus est auctor vitae temporalis, ut scilicet non hoc diligatur, quia hanc ab illo, hanc ad illam vitam intraturi sumus. Bene ergo cum dictum esset: Honora patrem et matrem, subjuncta est causa,
Abbreviated transcription (Latin):
tionem a deo patre: ⁊ pat̾nitas hõis sacͤ¬
mentũ ÷ ⁊ umnago diuine pat̾nitatis : ut
dicat cor humanũ in eo pͥncipio qͦd midit:
qͥd debeat illi pͥncipio aquo ÷. ⁊ qͦd ñ uid.
Sic gͦ dictum ÷ honora patrem tuum⁊
matrem tuam. ut bñ sio tͥ. ⁊ sis longeuꝰ
suꝑ t̾ram: ⁊ sic̃ suꝑius dictum ÷ inp̾mo
p̃cepto pͥme tabule: ita ⁊ hic non totũ
ad p̃ceptionem ꝑtinet quod positum ÷.
micatur: pp̃m p̃ceptum. p ea sub infer¬
tur: ip̃m adorab̾.⁊ ipsi soli seruies. hic
p̃ceptum p̃cedit. honora patrem tuum:
⁊ matrẽ tuam. de inde subumgitur. ut
bñ sit tͥ ⁊ sis longenus suꝑ t̾rãm. alnd⁊¬

Expanded text:
us a Deo Patre. Et paternitas hominis sacramentum est et imago divinae paternitatis. Ut discat cor humanum in eo principio quod videt, quid debeat illi principio a quo est et quod non videt. Sic ergo dictum est: Honora patrem tuum et matrem tuam, ut bene sit tibi, et sis longaevus super terram . Sicut superius dictum est in primo praecepto primae tabulae, ita et hic non totum ad praeceptionem pertinet quod positum est. mittitur, ipsum praeceptum postea subinfertur: Ipsum adorabis, et ei soli servies. Hic praeceptum praecedit, honora patrem tuum et matrem tuam, deinde subjungitur, ut bene sit tibi, et sis longaevus super terram. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑib misit me. Exauo lectorib intelligi daitur qr
Ercio loco sequitur ordo exorcistarũ
ut eos de corꝑib obsessis eiciant. Debet autẽ
uita ab officio ñ discordet ⁊ malignũ quẽ ꝑaccep¬
tum officium expellit de corꝑe alieno: ꝑmun¬
diciam uite expellat de corde suo. hũ cum ordi¬
nantur accipiunt de manu ep̃ĩ librum exorcis¬
moꝵ ⁊ d̾r eis. Accipite ⁊ memorie ꝯm̃date ⁊ habeto.¬
te potestatem imponendi manꝰ suꝑ energumi nos
siue cathecuminos. Exorciste mordine ⁊ minist̾io

Expanded text:
peribus misit me . Ex quo lectoribus intelligi datur, quod  exorcistis: Tertio loco sequitur ordo exorcistarum,ut eos de corporibus obsessis ejiciant. Debet autem perat, ut vita ab officio non discordet, et malignum quem per acceptum officium expellit de corpore alieno, per munditiam vitae expellat de corde suo. Hi cum ordinantur accipiunt de manu episcopi librum exorcismorum, et dicitur eis: Accipite et memoriae commendate, et habetote potestatem imponendi manus super energumenos, sive catechumenos. Exorcistae in ordine et ministerio
Abbreviated transcription (Latin):
tus fuerit qͣlit̾ in domo d̾i debeat ꝯu̾sari: ad sug¬
gesiionẽ archidiaconi. t᷑. dit ei ep̃s claues eccłie
de alcario dicens ei. Sic age quasi reddituris dõ
rõnem ꝓhis reb que istis cdanib recluduntur.
Hoc officiũ dñs in sua ꝑsona suscep̃ qn fiagello
qd̾e fumcuł fc̃o uendentes ⁊ ementes in templo
necit. Ipse qͥppe hostiariꝰ dic̃ ego sũ hostiũ ꝑ

Expanded text:
n domo Dei debeat conversari, ad suggestionem archidiaconi tradit ei episcopus claves Ecclesiae de altario dicens ei: Sic age quasi redditurus Deo rationem pro his rebus quae his clavibus recluduntur. Hoc officium Dominus in sua persona suscepit, quando flagello de funiculis facto vendentes et ementes de templo ejecit. I
Abbreviated transcription (Latin):
spiritaliũ patrum. s ex ip̃o qͦ gentilitatis usuꝯ
uenienti rõne assumpta. ĩ ilł si quid̃ ciuitatibꝰ
uͥ olim gentiles flamines suos ꝯstituere ꝯsuene¬
rant. ibi nc̃ ep̃i s̃ ordinati. uͥ uͦ archifsamines
dispositi fuerant archiep̃i successerunt. lege li¬
brũ clementis illic inuenies qͦmͦ beatꝰ petrꝰ
ꝑ diu̾sa orb̃ t̾raꝵ loca pͥncipes eccłiarũ disponi
instituit. Septẽ gͦ spiritaliũ officioꝵ gradus

Expanded text:
ium Patrum, sed ex ipso quoque gentilitatis usu convenienti ratione assumpta. In illis siquidem civitatibus ubi olim gentiles flamines suos constituere consueverant; ibi nunc episcopi sunt ordinati. Ubi vero archiflamines dispositi fuerant, archiepiscopi successerunt. Lege librum Clementis, illic invenies quomodo beatus Petrus per diversa orbis terrarum loca principes ecclesiarum disponi instituit. Septem ergo spiritualium officiorum gradus
Abbreviated transcription (Latin):
eccłie imitanda reliqͥd. cꝰ ip̃iꝰ sp̃c participatio¬
nem conscessit. De hostiariis
eN ⁊ en hos septem gͥous spirtał officũ pͥ¬
mus ⁊ eoꝵ qui hostiarũ dñr. qͥ inuet̾ĩ testam̃to olim
ianitores uocabant᷑. Ad officiũ hostiarũ ꝑtinent cla-

Expanded text:
esiae imitanda reliquit, cui ipsius spiritus participationem concessit. CAP. VI. De ostiariis. Inter hos septem gradus spiritualis officii primus est eorum qui ostiarii dicuntur, qui in Veteri Testamento olim janitores vocaban
Abbreviated transcription (Latin):
tñ fuert ab officio altaris di. Neq enĩ salmistiᷤ
.i. cantorib nec hostiarũs nec sacrum seruis at¬
tingere licebat ad muña altaris nͥ tm̃ mͦ leui¬
tis. Quasigͦ actores quidam spiritales templi.
donis spiritalib tͣdita in spiritalib edificũs dilap¬
sa restituent ⁊ reparent dissipata. Exorcistas
numc̃ ħ ostõ usus ÷ dñs qñ saliua sua tetigit
b̾e aures p̃cordioꝵ hominũ ad intelligendum.
uassuum recipiat. Siłr hoc officium exibuit.
iñ de marii magdalene septẽ de monia eiecit.¬

Expanded text:
n fuerunt ab officio altaris Dei. Neque enim psalmistis, id est cantoribus, nec ostiariis, nec sacrarum servis attingere licebat ad munera altaris, nisi tantummodo levitis. Quasi ergo actores quidam spirituales templi Ddonis spiritualibus tradita, in spiritualibus aedificiis dilapsa restituant, et reparent dissipata. Exorcistas num? Hoc officio usus est Deus quando saliva sua tetigit bere aures praecordiorum hominum, ad intelligendum, s sanctus vas suum recipiat. Similiter hoc officium exhibuit, quando de Maria Magdalena septem daemonia ejecit
Abbreviated transcription (Latin):
antiochenum. aquileiensem. qͥ pꝰ gͣndensis dictꝰ
seqͥtur sumꝰ pontifex quem papam .i. patrem.
patrũ ꝯsuetudo eccłiastica noĩare instituit. hio
est pͥncipał ⁊ iniamus sedis aplice ineccłia ro¬
mana successor uñ ⁊ ip̃m spiritałr apłicũ scã
eccłia. noiare osueuit. Cui ince petͥ pͥncipĩ apłoꝵ¬

Expanded text:
artum Aquileiensem, qui post Grandensis dictussequitur summus pontifex quem papam, id est Patrem patrum consuetudo ecclesiastica nominare instituit. Hic est principalis et maximus sedis apostolicae in Ecclesia Romana successor, unde et ipsum specialiter apostolicum sancta Ecclesia nominare cousuevit. Cui vice Petri principis apo
Abbreviated transcription (Latin):
impleuetitis officiũ: partẽ cũ his qui ñbũ di
minustrauert᷑. Ex hinc gͦ potestatẽ hñt in
recitandi. hũ ꝗđ qͥ ad hunc gͣdũ ꝓmouentur
lit̾aoꝵ sciũ debent ẽẽ. in sttucti ut eor que le¬
gunt sensũ incelligant. inꝓnuntiatione ac
centuũ uim agnoscant. distincte legant: ne.
ꝯfusione ꝓnunciationis intellectũ auditoribꝰ
tollant. Consid̾ent quid sit indicatine legendũ.
qͥd sub int̾ro gatione ꝓnunciandũ. uͥ sit in or̃one
distinctio ł media distinctio. facunda. ꝙ ⁊ hec
male seruata: intellectum ꝑturbant. ⁊ gͣma¬
ticoꝵ typum gerentes ad irrisionẽ ꝓuocant.
uox lectoris aurib ⁊ cordi ꝯsulere debet ñ ocłis.
ne motuł gestu in displinato spectatores ma¬
gis ex se ip̃o faciat qͣm auditores. eqͦ fractũ
⁊ femineũ: qͣm ag̾stem ⁊ rusticum sonum

Expanded text:
impleveritis officium partem cum his qui verbum Dei ministraverunt. Ex hoc ergo potestatem habent in recitandi. Hi quidem qui ad hunc gradum promoventur litterarum scientia debent esse instructi ut eorum quae legunt sensum intelligant; in pronuntiatione vim accentuum agnoscant, distincte legant, ne confusione pronuntiationis intellectum auditoribus tollant. Considerant quid sit indicative legendum, quid sub interrogatione pronuntiandum, ubi sit in oratione distinctio, vel media distinctio facienda, quia et haec male servata intellectum perturbant, et grammaticorum typum gerentes ad irrisionem provocant. Vox lectoris auribus et cordi consulere debet, non oculis, ne motu vel gestu indisciplinato spectatores magis ex seipso faciat, quam auditores, aeque effractum et femineum quam agrestem et rusticum sonum
Abbreviated transcription (Latin):
indulgentiam concedunttir non adexercendã
p lationem in popło dei s ad celebrandam in¬
trinsecus ꝯmunionem sac᷑menti di. Eͦt tñ apͥn¬
cipio ñ ita fuisse dñt. Monachi qui ꝗpe ⁊h̃ tmũ
quia in parcẽ ministerũ sacͥ ꝯsignatur.
Sequnt᷑ deinde septem graduũ ꝓmotiones in qͥb
ꝑspiritalẽ potestatẽ alcuis semꝑ ad saĩ tractanda
ꝯscendit. pͥmꝰ gradus ÷ hostiarioꝵ. scd̾ s lector
t̃tus exorcistarum. quartꝰ acolitoꝵ. qͥntꝰ subdia¬
conoꝵ sextus diaconoꝵ. septimꝰ sac̃dotũ. Hic
gͣdus dispares in eodẽ ordine ht̃ dignitates. Nã
pꝰ sac̃dotes alciores st̃ pͥncipes sac̃cdotũ .i. ep̃i¬

Expanded text:
indulgentiam ipsis conceduntur; non ad exercendam indulgentiam ipsis conceduntur; non ad exercendam praelationem in populo Dei, sed ad celebrandam intrinsecus communionem sacramenti Dei, quod tamen principio non ita fuisse dicunt. Monachi quippe et eremum quo in partem ministerii sacri consignatur. Sequuntur deinde septem graduum promotiones, in quibus per spiritualem potestatem altius semper ad sacra tractanda conscendit. primus gradus est ostiariorum; secundus lectorum; tertius exorcistarum; quartus acolytharum; quintus subdiaconorum; sextus diaconorum; septimus sacerdotum. Hic gradus dispares in eodem ordine habet dignitates. Nam post sacerdotes altiores sunt principes sacerdotum, id e
Abbreviated transcription (Latin):
autem eccłiastice usus a narareis exortꝰ¬
esse putatut. qui pͥus cͥne seruato deniq obu
te continentiam capud radebant ⁊ capillos
in igne salficũ ponebant. Huio usus a p̃sbi¬
teris introductus ÷. ut quidiuinis cultib man¬
posito inueniantur sicut ad ezechiel dicitur.
Tu filii hominis sume tͥ gladium accutum ⁊
duc suꝑ caput tuum ⁊ barbam. Hoc ⁊̃ in nouo
quoq apłm ⁊ quosdam discipłoꝵ tͥ qui in hul¬
modi cultu i mitandi extiterunt.s. ut hoc signo
urtia in corde ⁊ oꝑe pullulantia p̃cidenda doce
enim in popło p̃ ẽẽ possunt. nec spualis digni¬
taris ineccłia curam suscipete donet ad clecũ
assumantur. ꝓpc̃ta ꝙ inillis ÷ sacti signaculi
ad indulgentiam ⁊ non potestate p̃lationis in
popło d̾i s ne in ipso quoq habitu penitentie
quo se spente ꝑꝑ dm seq̃strauerunt sacro scãm
corporis ⁊ sanguinis łͥ conmunionem ł hr̃e ñ
possut ł extra ad impedimentũ quietis sue

Expanded text:
autem ecclesiasticae usus a Nazareis exortus videtur, qui prius crine servato, deinde ob vitae continentiam caput radebant, et capillos in igne sacrificii ponebant. Hinc usus ab apostolis introductus est, ut qui divinis cultibus manposito inveniantur, sicut ad Ezechielem dicitur: Tu, fili hominis, sume tibi gladium acutum, et duc super caput tuum et barbam . Hoc etiam in Novo quoque apostolum et quosdam discipulorum Christi qui in hujusmodi cultu imitandi exstiterunt, scilicet ut hoc signo vitia in corde et opere pullulantia praecidenda doceaenim in populo praeesse possunt, nec spiritualis dignitatis in Ecclesia curam suscipere, donec ad clerum assumantur. Propterea quod in illis est sacri signaculi, ad indulgentiam est, non pro potestate praelationis in populo Dei, sed ne in ipso quoque habitu poenitentiae quo se sponte propter Deum sequestraverunt, sacrosanctam corporis et sanguinis Christi communionem vel habere non possint, vel extra ad impedimentum quietis suae
Abbreviated transcription (Latin):
erant iam duo potentia ⁊ sapĩa. ⁊ additum ÷
t̾ecium. ⁊ tͥa eẽ. ceꝑunt. potentia ⁊ sapientia/ a
mor. ⁊ ñ erat potentia de aliquo. ⁊ deipsa sa¬
pientia erar: amor autẽ de potentia ⁊ sapientia
ꝓcesserat. Et ñ eracc potentia sapĩa. qr poten¬
tia ante sapĩam erat: ⁊ de ip̃a sapĩa exerat.
Neq rursum amor potentia. ł sapĩa dici po¬
terat. q ꝓcesserae tm̃ ab ipsis: ⁊ ipsa aliqn sñ
ipsa extitãt. Et erant tͥa ħ discreta in anima
U his tͥb t̾nitas aĩe inuenta ÷. ⁊ ascendit
aĩa ab his ad sũmam tͥnitatem ⁊ inuenit ibi
filio erat. sic̃ i se dilectio a potentia. ⁊ sapiẽtia
ꝓcesserat.⁊ iõ potentiam pr̃i tͥbuit. q in se similitudo
suerat illiꝰ. Et sapĩam filio. qm̃ ħ in se imrago illi¬

Expanded text:
potentia et sapientia: et additum est tertium. Et tria esse coeperunt, potentia, et sapientia, et amor. Et non erat potentia de aliquo, et de ipsa sapientia erat; amor autem de potentia, et sapientia praecesserat. Et non erat potentia sapientia, quia potentia, ante sapientiam erat et de ipsa sapientia exierat. Neque rursum amor potentia vel sapientia dici poterat; quia processerat tantum ab ipsis, et ipsa aliquando sine ipso exstiterant. Et erant tria haec discreta in anima; et in his tribus Trinitas animae inventa est. Et ascendit anima ab his ad summam Trinitatem, et invenit ibi anctum qui a Patre et Filio erat, sicut in se dilectio a potentia et sapientia processerat. Et ideo potentiam Patri tribuit, quia in se similitudo fuerat illius; et sapi