comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
NNO ab in carnatione dñi cen¬
tesimo quinquagesimo sexto
Marcus antonius uerus quar¬
tus decimus ab augusto regnum
cum aurelio commodo fratre sus¬
cepit. Quorum temporib cum
ad eum lucius brittanorum rex
epistolam obsecrans ut ꝑ eius man¬
datum xp̃ianus efficer&ur. & mox
effectum piae postulationis con¬
secutus ẽ. Susceptamq fidem bri¬
tani usq intempora dio cl&i ani
principis. inuio latam integramq
quia eta in pacẽ seruabant

Expanded text:
nno ab Incarnatione Domini centesimo quinquagesimo sexto Marcus Antoninus Verus, decimus quartus ab Augusto, regnum cum Aurelio Commodo fratre suscepit: quorum temporibus cum ad eum Lucius Brittaepistolam, obsecrans ut per ejus mandatum Christianus efficeretur: et mox effectum piae postulationis consecutus est, susceptamque fidem Brittani usque in tempora Diocletiani principis inviolatam integramque quieta in pace servabant
Abbreviated transcription (Latin):
uel in hocuolumine. uel libello
gestorum ipsius conscripsi. par¬
tim ex eis quȩ de illo prius a fr̃ib
eccłae lindis farnensis scripta
repperi assumpsi. simpliciter
fidem hystoriae quam legebam
accommodans. Pastim uero ea
quaecestissima fidelium uirorũ
ad testatione perme ipse cognos¬
cere potui. sollester ad discere
curaui: Lectoremq supplicit̃
obsecro. ut siqua in his quaescrip¬
simus aliter quam seueritas ha¬
b& posita reppererit. non hocno
riae est simpliciter ea quȩ fama
uulgante collegimus. ad instruc¬
tionem posteritatis litteris man¬
dare studuimus. Pr&erea om̃s
adquos haec eadem hystoria ꝑ¬
uenire potuerit Nrae nationis
Legentes siue audientes suppliciter
precor : ut promeis infirmitatib
mentis &corporis. apud supernã
clementiam saepus int̃uenire
meminerint Et in suis quique
prouintus hanc mihi suae remu¬
nerationis uicem rependant. Vt
qui de singulis prouintus siue locis
sublimiorib quȩ memoratu digna

Expanded text:
vel in hoc volumine vel in libello vel in hoc volumine vel in libello Gestorum ipsius conscripsi, partim ex eis quae de illo prius a fratribus Ecclesiae Lindisfarnensis scripta reperi adsumpsi simpliciter fidem Historiae quam legebam accommodans, partim vero ea quae certissima fidelium virorum adtestatione per me ipse cognoscere potui sollerter adjicere curavi. Lectoremque suppliciter obsecro, ut si qua in his quae scripsimus aliter quam se veritas habet posita repererit, non hoc noriae est, simpliciter ea quae fama vulgante collegimus ad instructionem posteritatis literis mandare studuimus. Praeterea omnes ad quos haec eadem Historia pervenire poterit nostrae nationis legentes sive audientes suppliciter precor, ut pro meis infirmitatibus et mentis et corporis apud supernam clementiam saepius intervenire meminerint; et in suis quique provinciis hanc mihi suae remunerationis vicem rependant, ut qui de singulis provinciis sive locis sublimioribus quae memoratu digna
Abbreviated transcription (Latin):
nec non &uectae insulae litteris
mandata declarauit. Qualiter
uero perministerium ceddi . &
ceadda religiosorum xp̃i sacer¬
dotum. uel prouintia merciorũ
ad fidem xp̃i qua e non nouerat
um. anglorum quae fuerint ges¬
ta ecclesiastica. pastim exscrip¬
tis uel traditione priorum. par¬
timre uerentissimi abbatis esih.
relatione comperimus. At uero
in prouintia lindinsi quae gesta
sint ergafidem xp̃i. quaue succes¬
sio sacerdo talis extiterit. uellit¬
teris reuerentissimi antistitis cu¬
niberecti. ł aliorum fidelium ui¬
rorum uiua uoce didicimus
Quȩ autem innordan hum brorum
prouintia ex quotempore fidem
xp̃i perceperunt usq ad presens
perdiuersas regiones in ecclesia
sint acta. non uno quo lib& auc¬
tore sed fidelium innumerorũ
testium qui haec scire ł meminis¬
se potuer̃ assestione cognoui.
exceptis his quae perme ipsum
nosse poteram Interquae no¬
tandum quod ea descissimo pa¬
tre & antistite chud berecto.

Expanded text:
nec non et Vectae insulae, literis nec non et Vectae insulae, literis mandata declaravit. Qualiter vero per ministerium Ceddi et Ceadda religiosorum Christi sacerdotum, vel provincia Merciorum ad fidem Christi quam non noverat, um Anglorum quae fuerint gesta ecclesiastica, partim ex scriptis vel traditione priorum, partim reverentissimi abbatis Esi relatione comperimus. At vero in provincia Lindissi quae sint gesta erga fidem Christi, quaeve successio sacerdotalis extiterit, vel literis reverentissimi Antistitis Cynibercti, vel aliorum fidelium virorum viva voce didicimus. Quae autem in Nordanbymbrorum provincia ex quo tempore fidem Christi perceperunt usque ad praesens per diversas regiones in Ecclesia sint acta, non uno quolibet auctore, sed fideli innumerorum testium qui haec scire vel meminisse poterant adsertione cognovi, exceptis his quae per meipsum nosse poteram. Inter quae notandum, quod ea quae de sanctissimo Patre et antistite Cudbercto
Abbreviated transcription (Latin):
fatialbini reuerentissimi patris
attulit.
principio itaq uoluminis huius
usq ad tempus quogens anglo¬
rum fidem xpi ꝑcepit. exprio¬
rum maxime scriptis hincinde
collectis. eaquae promeremus
didicimus. Ex inde autem us¬
q: ad tempora p̃sentia. quae in
ecclesia cantuariorum ꝑ discipu¬
los beati gregorii papae siue
successores eorum. uel sub quib
regib gestasint. memorati ab¬
batis albini industria. Nothel¬
mo ut diximus ꝑferente cogno¬
uimus. Qui &iam prouintiae
orientalium saxonum. simul & oc¬
cidentalium. Nec non & orienta¬
lium anglorum atq nordan hum¬
brorum. a quib p̃sulib uel quo¬
rum tempore regum. gratiam
euangelii perceperint. non nulla
mihi ex paste prodideruÑ. Deni¬
q: hostatu precipue ipsius albini
ut hoc opus aggredi auderem pro¬
saxonum ep̃s qui nuncusq super¬
est non nulla mihi dehystoria ec¬
clesi astica prouintiae ipsius. simul
& proxima illi australium saxonũ.

Expanded text:
fati Albini reverentissimi Patris fati Albini reverentissimi Patris adtulit. A principio itaque voluminis hujus usque ad tempus quo gens Anglorum fidem Christi percepit, ex priorum maxime scriptis hinc inde collectis ea quae promeremus  Al. promemus didicimus. Exinde autem usque ad tempora praesentia, quae in Ecclesia Cantuariorum per discipulos beati papae Gregorii sive successores eorum vel sub quibus regibus gesta sint, memorati abbatis Albini industria Nothelmo, ut diximus, perferente cognovimus. Qui etiam provinciae Orientalium simul et Occidentalium Saxonum nec non et Orientalium Anglorum atque Nordanhymbrorum, a quibus praesulibus vel quorum tempore regum gratiam Evangelii perceperint, nonnulla mihi ex parte prodiderunt. Denique hortatu praecipue ipsius Albini ut hoc opus adgredi auderem proSaxonum episcopus qui nunc usque superest, nonnulla mihi de Historia ecclesiastica provinciae ipsius simul et proxima illi Australium Saxonum
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritas. obgeneralis curam sa¬
lutis. latius propalari desideras
dubitandi subtraham. quib: autem
maxime auctorib didicerim. bre¬
uiter intimare curabo. Auctor
ante omnes atq aduitor opusculi
tit. Qui in ecclesia cantuariorũ
ab eatae memoriae theodoro ar¬
chiepõ & hadriano abbate uiris
uenerabilib atq eruditissim is in¬
stitutus. diligenter omnia quae
in ipsa cantuariorum prouintia.
gregori gesta fuere. uel moni m̃tis
litteraram uel seniorum traditi
debantur ꝑ religiosum londo¬
niensis ecclesiae presbłterum
nothelmum. siue lit teris manda¬
ta. siue ipsius nothelmi uiuauo¬
ce referenda transmisit Qui
uidelic& nothelmus post earo¬
mam ueniens. non nulla sibi bea¬
ti gregorii simul & aliorum pon¬
tificum epistolas ꝑscrutato eius¬
dem scãe eccłae romanae scrinio.
ꝑmisso eius quinunc ecclaesiae
prȩest gregori pontificis inue¬
nit. Rursusq nobis nrae hysto¬
riae inserendas cum consilio prȩ¬

Expanded text:
auctoritas, ob generalis curam saauctoritas, ob generalis curam salutis latius propalari desideras. dubitandi subtraham, quibus haec maxime auctoribus didicerim breviter intimare curabo. Auctor ante omnes atque adjutor opusculi tit; qui in Ecclesia Cantuariorum a beatae memoriae Theodoro archiepiscopo et Hadriano abbate viris venerabilibus atque eruditissimis institutus, diligenter omnia quae in ipsa Cantuariorum provincia Gregorii gesta fuere, vel monimentis literarum vel seniorum traditiodebantur, per religiosum Lundoniensis Ecclesiae presbyterum Nothelmum, sive literis mandata sive ipsius Nothelmi viva voce referenda, transmisit. Qui videlicet Nothelmus postea Romam veniens, nonnullas ibi beati Gregorii papae simul et aliorum pontificum epistolas, perscrutato ejusdem sanctae Ecclesiae Romanae scrinio permissu ejus qui nunc ipsi Ecclesiae praeest Gregorii pontificis, invenit, reversusque nobis nostrae Historiae inserendas, cum concilio prae
Abbreviated transcription (Latin):
LORIOSIS SI MO REGI
ce oluuolfo. Beda famulus
ter Historiam
gentis anglorum ecclesiasticam
quamnuper edideram libentissi¬
me tibi desideranti rex: & prius
adlegendum ac probandum traas¬
misi : & nunc ad transscribendũ
acplenius extempore meditan¬
dum retransmitto. Satisque¬
Satisque
studium tuae sinceritatis amplec¬
tor. quo non solum audiendis
scripturae scae uerbis aurem
sedulus accommodas. Uerum
&iam noscendis priorum gestis
siuedictis. & maxime nr̃e gentis
uirorum in lustrium. curam uigi¬
lanter impendis. Siue enim hys¬
toria debonis bona referat. ad
imitandum bonum auditor solli¬
citus instigatur. seum ala comme¬
mor& deprauis. Nihi lominus re¬
ligiosus acpius auditor siue lec¬
tor. deuitando quod noxium est
acperuersum ipse sollestius ad
ex sequenda ea quaebona acdõdiga¬
naesse cognouerit accenditur
Quod ipsum tu quoq uigilantissime
de prehendens. hystoriam memora¬
tam innotitiam tibi. simul & eis
quib teregendis diuina prȩfecit

Expanded text:
GLORIOSISSIMO REGI CEOLULPHO BAEDA FAMULUS . Historiam gentis Anglorum ecclesiasticam quam nuper edideram, libentissime tibi desideranti, rex, et prius ad legendum ac probandum transmisi, et nunc ad transcribendum ac plenius ex tempore meditandum retransmitto; satisque studium tuae sinceritatis amplector, quo non solum audiendis Scripturae sanctae verbis aurem sedulus accommodas, verum etiam noscendis priorum gestis sive dictis et maxime nostrae gentis virorum illustrium, curam vigilanter impendis. Sive enim historia de bonis bona referat, ad imitandum bonum auditor sollicitus instigatur; seu mala commemoret de pravis, nihilominus religiosus ac pius auditor sive lector devitando quod noxium est ac perversum, ipse sollertius ad exsequenda ea quae bona ac Deo digna esse cognoverit accenditur. Quod ipsum tu quoque vigilantissime deprehendens, Historiam memoratam in notitiam tibi simulque eis quibus te regendis divina praefecit
Abbreviated transcription (Latin):
arrauit idem berechtun &
aliud depraefato antistite
miraculum: quicum reueren¬
tissimus uir uil frid. postlongum
exi lium in epis copatum eẽt hagus¬
taldensis eccłȩ receptus: &idem
iohannis de functo bosa. uiro mul¬
te scĩtatis & humilitatis. eps pro
eo ebdraci substitutus. uenerit ipse
temp̃r quodam ad mona sterium
uirginum. in loco qui uocatur ue¬
tadun. Cuitunc here burg abbatis¬
sa prae fuit Ubi cum uenissemus
inquid. & magno uniuersorum
gaudio suscepti essemus. Indica¬
uit nobis abbatissa : quia quae¬
dam denumero uirginum. quaeerat
filia ipsius carnalis grauissimo lan¬
guore tener&ur. quia fleqtoma¬
ta est nuper in bra chio: Etcumeot
instudio. tacta est in firmitate re¬
pentini doloris. Quomox. In cres¬
cente : magis grauatum est brachi¬
um illud uulneratum. acuersum
in tu morem: Adeo uturx dudbus
manibus circum plecti poss&.
ipsa quȩ iacens in lecto praenimi&a¬
te doloris iam moritura uider&ur.
Rogauit ergo episcopum abbatissa

Expanded text:
arravit idem Bercthun et aliud de praefato antistite miraculum. Quia cum reverentissimus vir Uilfrid post longum exilium in episcopatum esset Hagustaldensis Ecclesiae receptus, et idem Joannes, defuncto Bosa viro multae sanctitatis et humilitatis, episcopus pro eo Eboraci substitutus, venerit ipse tempore quodam ad monasterium virginum in loco qui vocatur Uetadun, cui tunc Heriburg abbatissa praefuit. « Ubi cum venissemus, inquit, et magno universorum gaudio suscepti essemus, indicavit nobis abbatissa, quod quaedam de numero virginum quae erat filia ipsius carnalis, gravissimo languore teneretur: quia phlebotomata est nuper in brachio, et cum esset in studio, tacta est infirmitate repentini doloris, quo mox increscente, magis gravatum est brachium illud vulneratum, ac versum in tumorem, adeo ut vix duabus manibus circumplecti posset, ipsaque jacens in lecto prae nimietate doloris jam moritura videretur. Rogavit ergo episcopum abbatissa
Abbreviated transcription (Latin):
ter responder&. praecipit eum sen¬
tentias longiores dicere. & fecit Neq
ultra cessauit : Totadie illa & noc¬
te sequente. quantũ uigilare potuit
ut ferunt qui pręsentis fuere. loqui
aliquid. & archana suae cogitatio¬
nis acuoluntatis. quodnumquã an¬
tea potuit. aliis ostendere :
Insimilitudinẽ illius diu claudi. qui
iliens stetit & ambulabat. & intra¬
uit cum illis intemplum. ambulans
& ex iliens. & laudans deum.
Caudens nimirum uti offitio pe¬
dum. quotanto erat tempr disti¬
tutus.: Cuius sanitati congaudens
eps. prȩcipit medico &iam. sanan¬
dȩscabredini capitis eius curam
adhibere. Fecit ut iusserat. &
iuuante benedictione ac preci¬
bus antistitis : nata est cums anita¬
te cutis uenusta species. Factusq
la promptus : capillis pulcherrime
crispis. quiante fuerat deformis.
pauper. & mutus. Sic que deper¬
cepta la&datus sospitate. offeren
nendi locum acciper&: magis
domum reuersus est.

Expanded text:
ter responderet, praecepit eum senter responderet, praecepit eum sententias longiores dicere; et fecit: neque ultra cessavit tota die illa et nocte sequente, quantum vigilare potuit, ut ferunt qui praesentes fuere, loqui aliquid, et arcana suae cogitationis ac voluntatis, quod nunquam antea potuit, aliis ostendere; in similitudinem illius diu claudi qui iliens stetit et ambulabat; et intravit cum illis in templum ambulans, et exsiliens, et laudans Dominum; gaudens nimirum uti officio pedum, quo tanto erat tempore destitutus. Cujus sanitati congaudens episcopus praecepit medico, etiam sanandae scabredini capitis ejus curam adhibere. Fecit ut jusserat, et juvante benedictione ac precibus antistitis nata est cum sanitate cutis venusta species capillorumla promptus, capillis pulcherrime crispis, qui ante fuerat deformis, pauper et mutus. Sicque de percepta laetatus sospitate, offerentnendi locum acciperet, magis domum reversus est.
Abbreviated transcription (Latin):
illum ꝑcipiendȩ elymosinȩ gratia
uenire consueuerat: qui neunum qui
fur fores habebat incapite : utnil ũ¬
quã capillorũ ei in superiore par¬
te capitis nasci ualer&: Tantũ in cir¬
cuitu horridicrines stare uideban¬
tur : Hunc ergo ad duci praecipit
eps : & ei in conseptis eiusdem man¬
sionis paruũ tuguriũ fieri: inquo
nica uissit ad se intrare pauperẽ.
ingresso. lingua proferre exore.
acsibi ostendere iussit. Et ađ pre¬
hendens cummento : signũ scãe cru¬
cis linguae eius in pressit. Qua sig¬
natitm reuocare in os. & loqui illum
praecipit Dicito inquiens aliquiꝰd
anglorum uerbum afirmandi &
consentiendi. id est &iam: Dixit ille
statim. soluto uinculo linguae quod
iussus erat. Addidit eps nomina lit¬
terarum. Dicito A. Dixit ille .a. Di¬
cito .b. Dixit ille & hoc Cumq
sigula litterarum nomina dicente
epõ responder&. Ad didit & syl¬
labas. acuerba dicenda illi propo¬
nere . Et cum in omnibus consequen¬

Expanded text:
illum percipiendae eleemosynae gratia illum percipiendae eleemosynae gratia venire consueverat, qui ne unum quifurfures habebat in capite, ut nil unquam capillorum ei in superiore parte capitis nasci valeret, tantum in circuitu horridi crines stare videbantur. Hunc ergo adduci praecipit episcopus, et ei in conseptis ejusdem mansionis parvum tugurium fieri in quonica jussit ad se intrare pauperem, ingresso eo linguam proferre ex ore ac sibi ostendere jussit; et adprehendens eum de mento, signum sanctae crucis linguae ejus impressit, quam signatam revocare in os, et loqui illum praecepit: Dicito, inquiens, aliquod Anglorum, verbum adfirmandi et consentiendi, id est etiam. Dixit ille statim, soluto vinculo linguae, quod jussus erat. Addidit episcopus nomina litterarum: « Dicito A, » dixit ille A. « Dicito B; » dixit ille et hoc. Cumque singula litterarum nomina dicente episcopo responderet, addidit et syllabas ac verba dicenda illi proponere. Et cum in omnibus consequen
Abbreviated transcription (Latin):
eata iohannis uir ses hãgustalden¬
sis ecclesiȩ praesulatũ suscipit: De
quo plura iustutum miracula. qui
eũ familiarit᷑ nouerent: dicere so¬
lent. Et maxime uir reuerentissi¬
mus acuera cismus berechtun diaco¬
nus quondam eiꝰ : Nunc aut̃ abbas
monasterii. quod uocatur inderauua¬
da idest insilua derorũ: equib
aliqua memoriae tradere cõmo¬
secretior. nemore raro Quallo cir¬
cũ data: non longe ab hagustalden¬
si eccłã. idest unius ferme miliarii
& dimidii spatio: interfluente ti¬
no amne separata. Habens c ymi¬
teriũ scĩmicha helis archangeli in
qua uirdi sepius ubi o postunitas
Xlma manere cũ paucis. atq orati¬
onibus aclectioni qui&us operam
dare consueuerat : Cumq temr quo¬
dam incipiente xlma ibidem man¬
surus aduenir& : iussit sus quaerere
pauperem alique maiore infirmi¬
tate ł in opia grauatum. quemse¬
facere solebat.: Erat aũ inuilla ñ
longe posita quidam ad olescens
mutus ep̃o notus. Nam sȩpius ante

Expanded text:
 Johannes, vir sanctus, Hagustaldensis Ecclesiae praesulatum suscepit: de quo plura virtutum miracula qui eum familiariter noverunt, dicere solent, et maxime vir reverentissimus ac veracissimus Bercthun, diaconus quondam ejus, nunc autem abbas monasterii quod vocatur Inderauuda, id est, in silva Derorum: e quibus aliqua memoriae tradere commosecretior, nemore raro e vallo circumdata, non longe ab Hagustaldensi ecclesia, id est, unius ferme milliarii et dimidii spatio interfluente Tino amne separata, habens coemeterium sancti Michaelis archangeli, in qua vir Dei saepius ubi opportunitas  Quadragesima, manere cum paucis, atque orationibus ac lectioni quietus operam dare consueverat. Cumque tempore quodam, incipiente Quadragesima, ibidem mansurus adveniret, jussit suis quaerere pauperem aliquem majore infirmitate vel inopia gravatum, quem sefacere solebat. Erat autem in villa non longe posita quidam adolescens mutus, episcopo notus, nam saepius ante
Abbreviated transcription (Latin):
insula farnȩ egressum delatibulis suis.
amantissimũ dõpatrẽ odisualdũ.
iter nostrũ inspicere Audito &¬
eni fragore procellarũ ac feruen¬
tis oceani : exierat uidere quid nobis
acciderit: Cumq nos in labore ac
dsperatione positos cerner&.: flec¬
tebat genua sua ad patre dninrĩ¬
rus : Et cũ orationẽ conpler&. simul
tumida aequora plac̾uit. adeo utces¬
sante ꝑ omnia saeuitia tempestatis.
Secundinos uenti ad terramus que p̃
plana maris terga comitarentur :
Cũq euadentes ad terram nauiculã
quoq nr̃am abunda expostaremꝰ
Mox eadem quaenñ gratia modicũ
siluerat tempestas redit. & to¬
to illo die multũ furere noncessauit:
Itpalã dar&ur intellegi quia mo¬
dica illa quae praeuenerat interca¬
pedo qui &is ad iuridi preces. nostrȩ
eua sionis gratia caelitus donata est
in insula lindis firnensi. iuxta prae¬
fatorũ corpora epõrum. inccła¬

Expanded text:
insula Farne, egressum de latibulis suis amantissimum Deo Patrem Oidilualdum iter nostrum inspicere. Audito etenim fragore procellarum ac ferventis Oceani, exierat videre quid nobis accideret: cumque nos in labore ac desperatione positos cerneret, flectebat genua sua ad Patrem Dominirus. Et cum orationem compleret, simul tumida aequora placavit; adeo ut cessante per omnia saevitia tempestatis, secundi nos venti ad terram usque per plana maris terga comitarentur. Cumque evadentes ad terram, naviculam quoque nostram ab undis exportaremus, mox eadem quae nostri gratia modicum siluerat, tempestas rediit, et toto illo die multum  Al. om. multum furere non cessavit, ut palam daretur intelligi, quia modica illa quae provenerat intercapedo quietis ad viri Dei preces nostrae evasionis gratia caelitus donata est in insula Lindisfarnensi juxta praefatorum corpora episcoporum, in eccle
Abbreviated transcription (Latin):
uintia merciorũ. cuius uisiones
acuerba. Nonaut̃ & conuersatio plu¬
rimis sed non sibim & ipsi ꝓfuit : Fuit
aut̃ temporib coenredi qui post
aedilredũ regnauit. uir in laico ha¬
bitu. atq officio militari positus.
Sed quantũ ꝓindustria exteriori regi
placens. tantum pro interna sui¬
& neglegentia displicens: Ammo¬
nebatergͦillum sedulo ut confiter&¬
& emendaret. a crelinqueret scelera
sua. priusquã subito mortis super¬
uentu tempus omne pęnitendi
&emendandi perder&.: Uerũ ille
frequenter licet ad monitus. sperne¬
bat uerba salutis. seseq tempore se
quente penitentiã acturũ eẽꝓmitre¬
bat. Hȩc intactus infirmitate decidit in

Expanded text:
incia Merciorum, cuius visiones ac verba, non autem conversatio, plurimis, sed nec sibimetipsi profuit. Fuit autem temporibus Coenredi, qui post Edilredum regnavit, vir in laico habitu atque officio militari positus, sed quantum pro industria exteriori regi placens, tantum pro interna suimet neglegentia displicens. Ammonebat erget emendaret ac relinqueret scelera sua, priusquam subito mortis superventu tempus omne poenitendi et emendandi perderet. Verum ille, frequenter licet admonitus, spernebat verquente poenitentiam acturum esse promittebat. Hic interim tactus infirmitate decidit in
Abbreviated transcription (Latin):
trex cantuariorũ herconberehtxii De¬
ido la destrui p̃ceperit: & defilia eiꝰ
ercongata. & ꝓpinqua aedilbergȩx uni¬
sacratis dõ uirginibus.
t in loco in quo occisus ẽ rex osuuald.
crebra sanitatũ miracula facta sũt.¬
inde puella sit paralitica. curata sint.

Expanded text:
rex Cantuariorum Earconberct idola destrui praeceperit; et de filia ejus Ercongota, et propinqua Aedilbergae, sacratis Deo virginibus.t in loco in quo occisus est rex Osuald, crebra sanitatum miracula facta; uinde puella paralytica sit curata.
Abbreviated transcription (Latin):
tin hibernia sit quidã perreliquias
eius amortis articulo reuocatus.
fensis eccłȩ presulatum susceperit.
&dehumilitate mirabili regis
os uuini. qui ab o suio crudeli cȩde
pestatem futurã prȩdixerit. & ole¬
um scm̃ quo hanc sed arent. dederit.

Expanded text:
in Hibernia sit quidam per reliquias ejus a mortis articulo revocatus. fensis Ecclesiae praesulatum susceperit; et de humilitate mirabili regis Osuini, qui ab Osuiu crudeli caede estatem futuram praedixerit, et oleum sanctum quo hanc sedarent, dederit.
Abbreviated transcription (Latin):
it furseus apud orientales anglos.
incorrupta testimoniũ ꝑ hibuit.
sit functus deusdedit. & qui tem p
fensis eccłȩ fuerint antistites¬
glorum subrege peada xp̃iana
sit facta.

Expanded text:
t Furseus apud Orientales Anglos mincorrupta testimonium perhibuerit. sit functus Deusdedit; et qui Al. fensis Ecclesiae fuerint antistitesglorum sub rege Peada Christiana sit facta.
Abbreviated transcription (Latin):
adidola. Quod aspiciens uulgus
aestimabat eũ insanire. Nec dis¬
ad fanum ꝓfanare illud iniectic̃
in eo lancea ꝗͣ tenebat. multũq
gauisus deagnitione ueridĩ cultus.
iussit sotiis destruere ac succen¬
dere fanum cum omnib septissuis.
Oftendit᷑ aut̃ locus ille quondam
illorum non longe ab eburaco ad
orientẽ ultra amnẽ deruuentionẽ
& uocat᷑ hodie godmundi inga ham
ubi pontifex ille inspirante dõ uero
polluit ac destruxͥ eas quas ipse sacra¬
uerat aras.

Expanded text:
ad idola. Quod aspiciens vulgus, ad idola. Quod aspiciens vulgus, aestimabat eum insanire. Nec disad fanum, profanare illud, injecta in eo lancea quam tenebat: multumque gavisus de agnitione veri Dei cultus, jussit sociis destruere ac succendere fanum cum omnibus septis suis. Ostenditur autem locus ille quondam idolorum non longe ab Eburaco ad orientem, ultra amnem Dorwentionem, et vocatur hodie Godmunddingaham, ubi pontifex ipse inspirante Deo vero polluit ac destruxit eas quas ipse sacraverat aras.
Abbreviated transcription (Latin):
audi auditis ei sermonib dicens.
lã olĩ intellex erã nihileẽ qđ cole¬
bamꝰ. quia uidelic& quanto studiosius
in eo cultu ueritatẽ quȩrebã.tanto
minus inuenieba. Munc aũ aꝑte ꝓfi¬
teor quia in hac p̃dicatione ueritas
clar& illa. quȩ nob uite s alutis & bea¬
titudinis &ernȩ dona ual& tribuere
VUnde suggero rex uttempla & alta¬
ria quȩ sine fructu utilitatis sacra¬
uimus ocius anathemati & igni
paulinorex. & abrenuntiata idola¬
tria fidem sexp̃i suscipere confessus
est. Cumq. ap̃fato pontifice sacro¬
rũ suorũ quȩrer& quisacra & fanaido¬
lorum cũ septis quib. erant circũdata
primus ꝓfanare deber&. Illeres¬
pondit ego. Quis enĩ ea quȩ ꝑstulti¬
tiam colui. nunc ad exempłu omniũ
aptius quã ipse ꝑsapientiã mihi
adouero donatã deftruamꝰ: Statĩq
abiecta suꝑstitione uanitatis. rogau̾
sibi regem arma clare & equũ emissa¬
ergo gladio accepit lanceã in manu.
& ascendens emissariũ regis ꝑgebat

Expanded text:
auditis ejus sermonibus, dicens: « Jam olim intellexeram nihil esse quod colebamus: quia videlicet quanto studiosius in eo cultu veritatem quaerebam, tanto minus inveniebam. Nunc autem aperte profiteor, quia in hac praedicatione veritas claret illa, quae nobis vitae, salutis et beatitudinis aeternae dona valet tribuere. Unde suggero, rex, ut templa et altaria quae sine fructu utilitatis sacravimus, ocius anathemati et igni Paulino rex, et abrenunciata idolatria, fidem se Christi suscipere confessus est. Cumque a praefato pontifice sacrorum suorum quaereret, quis aras et fana idolorum cum septis quibus erant circumdata, primus profanare deberet; ille respondit: « Ego. Quis enim ea quae per stultitiam colui, nunc ad exemplum omnium aptius quam ipse per sapientiam mihi a Deo vero donatam destruam? » Statimque abjecta superstitione vanitatis, rogavit sibi regem arma dare et equum emissaergo gladio accepit lanceam in manu, et ascendens emissarium regis, pergebat
Abbreviated transcription (Latin):
cunctamine suscipere illa festi¬
nem. Cuius suasioni uerbisq
prudentib alius optimatũ tri¬
buens assensum c̃tinuo subdidit.
Talis inquiens mihi uid& rexuita
hominũ p̃sens interris. ad conpa¬
rationẽ eiꝰ qđ nobis incertũ est
tẽporis. Quale cũ teresidente
adcenã cum ducib ac ministris
tius tempore brumali . accenso
quidem foco in medio & cali do
effecto cȩnaculo. furentib aut̃
foris ꝑ omnia turbinib hiema¬
liũ pluuiarũ uel niuiũ. adue¬
niens unus passerũ domũ citissime
quidem temp̃r quo intus est hiemis tẽ¬
excurso mox dehieme in hiemẽ regre¬
diens tuis oculis elabit᷑. Ita haec uita
hominũ admodicũ appar&. Quid
aũ sequat᷑ quidue prȩcesserit prsus
ignoramus. Unde si haec noua
doctrina certius aliquid attulit me
arii diuinitus ad moniti ꝓsequeban¬
tur: Adiecit aũ coifi quia uell& ipsũ
paulinũ diligentius audire decsoquẽ

Expanded text:
cunctamine suscipere illa festicunctamine suscipere illa festinemus. Cujus suasioni verbisque prudentibus alius optimatum regis tribuens assensum, continuo subdidit: « Talis, inquiens, mihi videtur, rex, vita hominum praesens in terris, ad comparationem ejus quod nobis incertum est temporis, quale cum te residente ad coenam cum ducibus ac ministris tuis tempore brumali, accenso quidem foco in medio et calido effecto coenaculo, furentibus autem foris per omnia turbinibus hiemalium pluviarum vel nivium, adveniensque unus passerum domum citissime quidem tempore quo intus est, hiemis temexcurso, mox de hieme in hiemem regrediens, tuis oculis elabitur. Ita haec vita hominum ad modicum apparet; quid autem sequatur, quidve praecesserit, prorsus ignoramus. Unde si haec nova doctrina certius aliquid attulit  Aarii divinitus admoniti prosequebantur. Adjecit autem Coifi, quia vellet ipsum Paulinum diligentius audire de
Abbreviated transcription (Latin):
uib auditis rex susciperequi xIII¬
dem sefidem quã docebat. &
uelle & debere respondebat.
ad huc cũ amicis principib
laturũ essedicebat. Utsi& illi ea¬
dem cum eo sentire uellent: om̃s pa¬
rit̃ infonte uittȩ xp̃o consetraren¬
tur: & nuente paulino. fec̾ ut dixerat.
habito enĩ cũ sapientib consilio.
sciscitabat᷑ singillatim ab omnibus.
quał sibi doctrina haet eatenus in au¬
dita & nouus diuinitatis quip̃dicabat᷑
cultus uider&᷑. Cui primõ pontificũ
rex qualesit hoc qđ nobis modo p̃dicat᷑
tuorum studiosius quam ego cul¬
turȩ deorum nr̃orum sesubdidit.
& nihilominus multi sunt quiam¬
pliora atebeneficia quam ego & ma¬
iores accipiunt dignitates magisq
psperant᷑ in omnib quȩ agenda
ł ad quirenda disponunt. Siaũ
dii aliquid ualerent. mepotius iu¬
uare uellent. qui illis inpensius
seriuire curaui: unde restat utse
ea quȩ nunc nobis noua p̃dĩcan t
meliora eẽ & fortiora habita ex a¬
minatione ꝑspexeris. absq: ullo

Expanded text:
uibus auditis, rex suscipere quidem se fidem quam docebat, et velle et debere respondebat. Verum adhuc cum amicis principibuslaturum esse dicebat, ut si et illi eadem cum illo sentire vellent, omnes pariter in fonte vitae Christo consecrarentur. Et annuente Paulino, fecit ut dixerat. Habito enim cum sapientibus consilio, sciscitabatur singillatim ab omnibus, qualis sibi doctrina haec eatenus inaudita, et novus divinitatis qui praedicabatur cultus videretur. Cui primus pontificum rex, quale sit hoc quod nobis modo praedicattuorum studiosius quam ego culturae deorum nostrorum se subdidit; et nihilominus multi sunt qui ampliora a te beneficia quam ego, et majores accipiunt dignitates, magisque prosperantur in omnibus quae agenda vel adquirenda disponunt. Si autem dii aliquid valerent, me potius juvare vellent, qui illis impensius servire curavi. Unde restat, ut si ea quae nunc nobis nova praedicantur, meliora esse et fortiora, habita examinatione, perspexeris, absque ullo
Abbreviated transcription (Latin):
eius & anhoc signũ agnos cer& requisiuꝰ:
qui cũ tremens ad pedesei ꝓcidere
uell&. leuau eũ & quasi familiari
uoce affatus. Ecce inquit hostiũ
manus quostimu isti dño donante
euasisti. ec ceregnũ qđ desiderasti ipso
largiente ꝑcepisti. Mem̃to ut tertiũ
quod ꝓmisisti facere non differas
suscipiendo fidem eiꝰ & p̃ceptu
seruando quite & atemporalibus
ad uersis eripiens temporalis regni
honore sublimauꝰ. & side inceps
uo luntati eiꝰ quã ꝑme tibi p̾̃dicat
obsecunda reuolueris. &iã aꝑp&uis¬

Expanded text:
ejus, et an hoc signum agnosceret requisivit. ejus, et an hoc signum agnosceret requisivit. Qui cum tremens ad pedes ejus procidere vellet, levavit eum, et quasi familiari voce affatus: « Ecce, inquit, hostium manus quos timuisti, Domino donante, evasisti; ecce, regnum quod desiderasti, ipso largiente percepisti. Memento ut tertium quod promisisti, facere ne differas, suscipiendo fidem ejus, et praecepta servando, qui te et a temporalibus adversis eripiens, temporalis regni honore sublimavit; et si deinceps voluntati ejus, quam per me tibi praedicat, obsecundare volueris, etiam a p
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ueniat tanto regi amicũ suũ optimum
innecessitate positũ. auro fidẽ suã uendere
Quid plura
mox redeuntib domũ nuntiis. exerci¬
tũ multũ ad debellandua& Ifridum
collegit & copiosũ. eumq sibi oc cur¬
rentẽ cũ exercitu multũ in pari.
Non enim dederat illi spatium quoto¬
tũ suũ congregar& att adunar& ex¬
ercitũ. occidit infinib gentis merti¬
orũ adorientalem plagam amnis qui
uocatur id lae. In quo certamine
& filius redualdi uocabulo regheri
occisus est Ac sic eduni iuxta ora¬
culũ qđ acceperat non tantũ regis
sibi infesti insidias uitauꝰ. uerũ &ĩa
eidem ꝑempto in regnigloriã suc¬
cessit: Cum ergo prȩdicante uerbũ
dĩ paulino rex credere differr&. &
ꝑ aliquot temp. ut diximꝰ horis con¬
p&entib solitarius seder&. quid
da sedulus secũ ipsescrutari consu¬
ess&. Ingrediens ad eum quad am
die uir dĩ inposuit dexterã capiti

Expanded text:
conveniat tanto regi amicum suum optimum conveniat tanto regi amicum suum optimum in necessitate positum auro vendere,Quid plura? mox redeuntibus domum nunciis, exercitum ad debellandum Aedilfridum collegit copiosum, eumque sibi occurrentem cum exercitu multum impari, non enim dederat illi spatium quo totum suum congregaret atque adunaret exercitum, occidit in finibus gentis Merciorum ad orientalem plagam amnis qui vocatur Idlae: in quo certamine et filius Redualdi, vocabulo Raegenheri, occisus est: ac sic Aeduinus juxta oraculum quod acceperat, non tantum regis sibi infesti insidias vitavit, verum etiam eidem perempto in regni gloriam successit. Cum ergo praedicante verbum Dei Paulino Rex credere differret, et per aliquod tempus, ut diximus, horis competentibus solitarius sederet, quidda sedulus secum ipse scrutari consuesset, ingrediens ad eum quadam die vir Dei, imposuit dexteram capiti
Abbreviated transcription (Latin):
tulit eduin quin continuo pollice¬
r&ur in omnib sesecuturũ doc¬
trinam illius. quisetot actantis
calamitatib ereptum ad regni
apicem ꝓueher&. Quo acçȩpto
responso. confestim is quiloqueba¬
tur cũ eo in posuit dexterã suam
capitiei dicens. cũ hoc ergo tibi
quȩ nunc ꝓmitus adimplerenedif¬
feras. Et his dictis. ut fer᷑ repente
disparuit . Ut inteleger& non
hominem esse quisibi apparuiss& sed
spm̃. Etcũ regius uiuenis solus adhuc
ibidem seder&. gaui sus quidem decon
Uenit ad eũ p̃fatus amicus illius. lȩtoq
uultus alutans eũ. surge in quiđ intra
& sopitis ac relictis curarũ anxi&atib
qui &i membra simul &animũ compone.
quia mutatũ est corregis. nectibi aliquid
malefacere. sed fidem potius pollicitam
feruare disponit. Postquã enĩ cogita¬
tonem suã dequatibi antedixi reginȩ
insecreto reuelau. reuocau̾ eũ illa ab inten¬
tione: Ammonens quia nulla ratione

Expanded text:
tulit Aeduin quin continuo pollicetulit Aeduin quin continuo polliceretur in omnibus se secuturum doctrinam illius, qui se tot ac tantis calamitatibus ereptum, ad regni apicem proveheret. Quo accepto responso, confestim is qui loquebatur cum eo, imposuit dexteram suam capiti ejus, dicens: « Cum hoc ergo tibi quae nunc promittis adimplere ne differas. » Et his dictis, ut ferunt, repente disparuit, ut intelligeret non hominem esse qui sibi apparuisset, sed spiritum. Et cum regius juvenis solus adhuc ibidem sederet, gavisus quidem de colvenit ad eum praefatus amicus illius, laetoque vultu salutans eum: « Surge, inquit, intra, et sopitis ac relictis curarum anxietatibus, quieti membra simul et animum compone, quia mutatum  Al., immutatum est cor regis, nec tibi aliquid mali facere, sed fidem potius pollicitam servare disponit: postquam enim cogitationem suam, de qua tibi ante dixi, reginae in secreto revelavit, revocavit eum illa ab intentione, ammonens quia nulla ratione
Abbreviated transcription (Latin):
formidas: Sed dicito mihi quid
his temȩrorib absoluat. & redu¬
aldosuadeat. ut nec ipse tibi aliquid
mali faciat. nec tuis tehostibus
ꝑ imendum tradat: Qui cum se
omnia quȩ poss& huictali ꝓmerte¬
de beneficii daturum esse respon¬
der&. adiecit ille. Quod si&iã
regem tefuturum extinctis hosti¬
bus inueritate ꝓmittat. Ita ut non
solum om̃s tuos ꝓgenitores. sed
& om̃s qui ante te reges anglorũ
fuerant potestate transcendas.
At eduini constantior in terrogando
factus. non dubitabat ꝓmit¬
tere. quin ei quitanta sibi bene¬
ficia donar&. Dignis ipse gra¬
tiarum actionibi responder&.
Tumille tertio. Si aũ inquiđ.
is quitibi tanta taliaq dona
ueraciter aduentura p̃dix e¬
rit. &iam consiliũ tibi tuae
salutis acuitȩ melius atq uti¬
lius quã aliquis d&uis paren¬
tib aut cognatis umquã audiuꝰ
ostendere potuerit. numeiob¬
temperare & monita eius saluta¬
ria suscipere consentis : Nec dis¬

Expanded text:
formidas. Sed dicito mihi quid formidas. Sed dicito mihi quid his te moeroribus absolvat, et Redualdo suadeat, ut nec ipse tibi aliquid mali faciat, nec tuis te hostibus perimendum tradat. » Qui cum se omnia quae posset, huic tali pro mercede beneficii daturum esse responderet, adjecit ille: « Quid si etiam regem te futurum exstinctis hostibus in veritate promittat, ita ut non solum omnes tuos progenitores, sed et omnes qui ante te reges in fuerant, potestate transcendas? » At Aeduin constantior interrogando factus, non dubitavit promittere, quin ei qui tanta sibi beneficia donaret, dignis ipse gratiarum actionibus responderet. Tum ille tertio: « Si autem, inquit, is qui tibi tanta taliaque dona veraciter adventura praedixerit, etiam consilium tibi tuae salutis ac vitae melius atque utilius quam aliquis de tuis parentibus aut cognatis unquam audivit, ostendere potuerit, num ei obtemperare, et monita ejus salutaria suscipere consentis? » Nec dis
Abbreviated transcription (Latin):
tius simoriturus sum. illeme magis quã
ignobilior quisq morti tradat. Quoenĩ
nunc fugiam. qui ꝑ om̃s brittanniae
piuncias tot annorũ temporumq
circulis uagabundus hostiũ uitabam
insidias : Ab eunte igit᷑ amico. re¬
mansit eduinus solus foris. residensq
mestus ante palatium. multis caepit
cogitationũ aestib affici quidager&.
quo uepedem uerter& nescius : Cumq.
diu tacitus mentis angoribus & cȩco
carper& igni. Uidit subito intem¬
pesta nocte silentio acꝓpinquantẽ
sibi hominem uultus habitusq in¬
cogniti: Quẽ uidens utignotum &
inopinatũ ñ parum expauit
Atille accedens salutaũ eum. & in¬
terro gauꝰ. quare illa hora c&̧eris
qui escentib & altosopore pressis.
solus ipse mestus in lapide ꝑiuigil
seder&: Atilleuicissim sciscitabat᷑
quid ad eũ ꝑtiner&. utrũ ipse in tus
anforis noctem transiger&. Scio¬
enĩ certissime quies . & quare mȩres.
& quȩ uentura tibi in ꝓximo malu

Expanded text:
tius, si moriturus sum, ille me magis quam tius, si moriturus sum, ille me magis quam ignobilior quisquam me morti tradat. Quo enim nunc fugiam, qui per omnes Brittaniae provincias, tot annorum temporumque curriculis vagabundus, hostium vitabam insidias? » Abeunte igitur amico remansit Aeduin solus foris, residensque moestus ante palatium, multis coepit cogitationum aestibus affici, quid ageret, quove pedem verteret nescius. Cumque diu tacitis mentis angoribus et caeco carperetur igni, vidit subito intempestae noctis silentio adpropinquantem sibi hominem vultus habitusque incogniti: quem videns, ut ignotum et inopinatum, non parum expavit. At ille accedens salutavit eum, et interrogavit, quare illa hora, caeteris quiescentibus et alto sopore pressis, solus ipse moestus in lapide pervigil sederet. At ille vicissim sciscitabatur quid ad eum pertineret, utrum ipse intus an foris noctem transigeret. Quienim certissime qui es, et quare moeres, et quae ventura tibi in proximo mala
Abbreviated transcription (Latin):
habitare cognou̾. Misitnuntios qui re¬
dualdo pecuniã multam ꝓnece offer¬
rent. neq aliquid ꝓfecꝰ. Misit secundo
misit tertio. & copiosiora argenti dona
offerens. & bellũ insuꝑilli si contem¬
ner& indicens. Qui uel minis fractus.
ł corruptus munerib cessit dep̃canti.
& siue occidere eduinũ. siue legataris
tradere ꝓmisit: Quod ubi fidissimus
quidam amicus illius anim aduertit
intraũ cubiculũ quo dormire dispone¬
bat. erat enĩ prima hora noctis. Eteuo¬
catũ foras. quid erga eum agererex ꝓ¬
misiss& edocuit. & insuꝑ adiecit
Siergouis hacipsa hora educãte dehac
ꝓiuncia. & ea in loca introducã. ubi
num quã teuel redu ald uel edilfridin
uenire ualeant. quiait. Gratias quidẽ
ago beniuolentiaetuȩ. non tam̃ hoc facere
possũ qđ sugeris. ut pactũ qđ cumtanto
rege in iuipse primus irritũ faciam.
cũ ille mihi nihil mali fecerit. nil ad¬
huc inimicitiarũ intulerit. Quinpo¬

Expanded text:
habitare cognovit, misit nuncios, qui Redualdo pecuniam multam pro nece ejus offerrent: neque aliquid profecit. Misit secundo, misit tertio, et copiosiora  Al. add. auri et argenti dona offerens, et bellum insuper illi si contemneretur, indicens. Qui vel minis fractus, vel corruptus muneribus, cessit deprecanti, ut sive occidere se Aeduinum, seu legatariis tradere promisit. Quod ubi fidissimus quidam amicus illius animadvertit, intravit cubiculum quo dormire disponebat; erat enim prima hora noctis, et evocatum foras; quid erga eum agere rex promisisset, edocuit et insuper adjecit: Si ergo vis, hac ipsa hora educam te de hac provincia, et ea in loca introducam, ubi nunquam te vel Redualdus vel Aedilfridus invenire valeant. Qui ait: « Gratias quidem ago benevolentiae tuae; non tamen hoc facere possum quod suggeris, ut pactum quod cum tanto rege inii, ipse primus irritum faciam, cum ille mihi nil mali fecerit, nil adhuc inimicitiarum intulerit. Quin po
Abbreviated transcription (Latin):
septem ergo dies azimorũ inquarũ
prima ecluctus est populus cdñi ex
egypto. Ab inicio ut liximus
tertiȩ septimanȩ. hoc est a quinta
decima die mensis primi usque ad
uicesimã primã eiusdẽ mensis diẽ
tim sub paschȩ titulo p̃notatur sicut
ex odi sequentia patent̃ edocent.
ubi cũ dictũ ẽt In eadẽ enĩ ipsa die
educã exercitũ ur̃m deterra ȩgypti
Protinus adiunctũ est. & custodie¬
tis diẽ istum Ingerationes ur̃as ritu

Expanded text:
Septem ergo dies azymorum, in quarum prima eductus est populus Domini ex Aegypto, ab initio ut diximus tertiae septimanae, hoc est, a quinta decima die mensis primi usque ad vigesimam primam ejusdem mensis diem tum, sub paschae titulo praenotatur, sicut Exodi sequentia patenter edocent. Ubi cum dictum esset: In eadem enim ipsa die educam exercitum vestrum de terra Aegypti, protinus additum est: Et custodietis diem istum in generationes vestras ritu
Abbreviated transcription (Latin):
cissimos dies plurimam insulae
pastem in deditionem recepit.
Orcadas &iam insulus ultrabritan¬
niam in oceano positas. romano ad¬
iecit imperio. Acsexto quo pro¬
fectus erat mense romam redit.
filioq suo britannici nomen in po¬
suit. Hoc autembellum quasto
imperiisui anno compleuit. qui est
annus ab incarnationedñi quadra¬
gesimus sextus. Quo&iam anno
fames grauissima ꝑsyriam facta ẽ
quae in actib apostolorum ꝑ pro¬
ph&am agabum dicta ẽẽ memora¬
tur. Ab eodem claudio uespasia¬
nus qui postneronem imperauit
inbritanniammissus. &iam uectã
insulam britanniae proximam ame¬
ridie romanorum ditioni subiuga¬
uit: quaehab& aboriente in occa¬
sum triginta circiter milia passuũ.
ab austro inboream xii. In orienta¬
lib suis pastib mari sexmilium.
in occidentalib trium. a meridi¬
ano britanniae littore distans.
Succedens autem claudio in impe¬
rium nero. Nil omnino in remili

Expanded text:
cissimos dies plurimam insulae partem in deditionem recepit. Orcadas autem insulas ultra Brittaniam in oceano positas Romano adiecit imperio. Ac sexto quo profecfilioque suo Brittanici nomen imposuit. Hoc autem bellum quarto imperii sui anno complevit, qui est annus ab Incarnatione Domini quadragesimus sextus, quo etiam anno fames gravissima per Syriam facta est, quae in Actibus apostolorum per prophetam Agabum praedicta esse memoratur. Ab eodem Claudio Vespasianus, qui post Neronem imperavit, in Brittaniam missus, etiam Vectam insulam Brittaniae proximam a Meridie, Romanorum ditioni subjugavit; quae habet ab Oriente in Occasum triginta circiter milia passuum, ab Austro in Boream duodecim, in Orientalibus suis partibus mari sex milium, in Occidentalibus trium a meridiano Brittaniae litore distans. Succedens autem Claudio in imperium Nero, nihil omnino in re mili
Abbreviated transcription (Latin):
qui hostẽ euaser̃ ciues. At tam̃ recenti
adhuc memoria calamitatis & dadis
in flictae seruabaNt Ut cumq reges sacer¬
dotes. priuati &optimates suũ quiq ordi¬
nẽ. At illis decidentib cum successiss& ae¬
tas tempestatis illius nescia & p̃sentis solũ
serenitatis statum exꝑta. Itacuncta uerita¬
tis aciustitiae moderamina c̃cussa acsub¬
uersa sunt : Vt earum ñ dicã uestigiũ sed ne
cis ulla apparer&. Qui lnt̃ alia in enarra¬
bilium scelerũ facta quaehistoriceorũ
anglorũ secũ brittaniã incolenti uerbũ
fidei p̃dicando committerenT: S edñ tan¬
tũ diuinapi&us plebẽ suã quã p̃sciũ dese¬
ruit Quin multo digniores gentimemo¬
ratae praecones ueritatis ꝑ quos creder&
destinauit

Expanded text:
qui hostem evaserant cives. Attamen recente qui hostem evaserant cives. Attamen recente adhuc memoria calamitatis et cladis inflictae servabant utcumque reges, sacerdotes, privati, et optimates suum quique ordinem. At illis decedentibus, cum successisset aetas tempestatis illius nescia, et praesentis solum serenitatis statum experta, ita cuncta veritatis ac justitiae moderamina concussa ac subversa sunt, ut earum non dicam vestigium, sed ne cis ulla appareret. Qui inter alia inenarrabilium scelerum facta, quae historicus eoAnglorum secum Brittaniam incolenti, verbum fidei praedicando committerent. Sed non tamen divina pietas plebem suam, quam praescivit, deseruit, quin multo digniores genti memoratae praecones veritatis, per quos crederet, destinavit
Abbreviated transcription (Latin):
uitatis auctores qui erant expulsi in¬
sula sacerdotib adducuntur adme¬
diterranea deferendi. Vt & regio abso¬
lutione & illi em̃ datione fruerentur
Factumq ẽ ut in illis locis multo extẽ
pore fides intemerata ꝑdurar&. Itaq
cõpositis omib beatisacerdotes eaqua
ueneraNT ꝓsperitate redier. Porro ger¬
manꝰ posthaec adrauennã ꝓpace armo¬
ricanae gentis supplicaturus uduenit
biq aualentiniano & placidamatreip¬
sius. suma reuerentia susceptꝰ migrauit
ad xp̃m. Cũĩ corp̃ honorifico agmine
comitantib uistutũ operib. suam defer¬
t a durbẽ Nec multop̃ ualentinianꝰ ab
a etupatriciiquẽ occiderat satellitib
interimitur. Annoimperii mastiani .VIͦ.
cũ quosimul hesperiũ concidit regnum
N terea brittaniae cessatũ quidẽ ẽ pa¬
rumꝑ ab ext̃nis sed ñ aciuilib. bellis ma¬
neban ex t̃minia ciuitatũ. ab hostediru¬
tas& ac desestarũ pugnaban ẽtralnuicem

Expanded text:
vitatis auctores qui erant expulsi invitatis auctores qui erant expulsi insula, sacerdotibus adducuntur ad Mediterranea deferendi, ut et regio absolutione et illi emendatione fruerentur. Factumque est ut in illis locis multo ex eo tempore fides intemerata perduraret. Itaque, compositis omnibus, beati sacerdotes ea qua venerant prosperitate redierunt. Porro Germanus post haec ad Ravennam pro pace Armoricanae gentis supplicaturus advenit, ibique a Valentiniano, et Placidia matre ipsius summa reverentia susceptus, migravit ad Christum. Cujus corpus honorifico agmine comitantibus virtutum operibus, suam defertur ad urbem. Nec multo post Valentinianus ab Aetii patricii quem occiderat satellitibus interimitur, anno imperii Marciani sexto, cum quo simul Hesperium concidit regnum Al., Brittaniae cessatum quidem est parumper ab externis, sed non a civilibus bellis. Manebant exterminia civitatum ab hoste dirutarum ac desertarum, pugnabant contra invicem
Abbreviated transcription (Latin):
do confestim benedictio & sermonis di¬
uini doctrina ꝓfunditur Recognos¬
pam eẽ paucorum. Inquirunt auctores.
inuentosq c̃demnant. Cum subito
elabius pedib aduoluitur sacerdotũ
offerens filium. cuius necessitatẽ ⁊psa
debilitas &iam sinep̃ cib alligubat
F it communis omniũ dolor & p̃cipuesa¬
cerdotum. quic̃ ceptam miseri cordiã
ad diuinã clem̃tiam c̃tuler̃. statimq
adules centem beatus germanꝰ sede re
compulit ad trectat poplitem debili¬
tate curuatum : & ꝑtota infirmitatis
spatia medicabilis dextra ꝑcurrit sa¬
lubremq tactum sanitasfestina subse¬
quitur. Ariditas sucũ. Nerui officiare¬
ceper̃. & in conspectuomnium filio
in colomitas. patrifilius restituit᷑
Implent᷑ populi stupore miraculi. & in
pectorib: omniũ fides catholica inculca¬
ta firmat᷑. Prȩdicatio de inde adple¬
bem dep̃uaricationis em̃ datione
conuestitur . Omniũq sententia pra¬

Expanded text:
do, confestim benedictio, et sermonis dido, confestim benedictio, et sermonis divini doctrina profunditur. Recognospam esse paucorum, inquirunt auctores, inventosque condemnant. Cum subito Elafius pedibus advolvitur sacerdotum, offerens filium, cujus necessitatem ipsa debilitas etiam sine precibus adlegabat: fit communis omnium dolor, praecipue sacerdotum, qui conceptam misericordiam ad divinam clementiam contulerunt: statimque adolescentem beatus Germanus sedere compulit, adtrectat poplitem debilitate curvatum, et per tota infirmitatis spatia medicabilis dextera percurrit, salubremque tactum sanitas festina subsequitur, ariditas succum, nervi officia receperunt, et in conspectu omnium filio incolumitas, patri filius restituitur. Implentur populi stupore miraculi, et in pectoribus omnium fides catholica inculcata firmatur. Praedicatio deinde ad plebem de praevaricationis emendatione convertitur, omniumque sententia pra