comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
igitur: deus. Rebeita: grã. Esau: iudaicus populus. Iacob: genti¬
lis. uenacio esau: forinseta carualiũ obseruantiarũ cuistodia.
carualis iñ scripturis intelligentia. Pelles edoꝵ: confessio peitoꝵ¬
S ibus: uirtutũ ex̾citatio. Umũ: gandiũ in spiritu sancto
Destimenta: boua opera. Ager. cui benedixit dñs: saucta ecclesia.
ii qua retolei testante beato gregoro. flos uue per p̾dicationẽ. fioe
tun ꝓmastitatẽ. Nlos uiole: per humilitatem. fios spite: ꝑ maturi
taer ponor oper̃. flos oliue: per iniseritordiam. Eflos rose: per ra¬
cieutiã. Odiuit esau iacob: odio haibent populũ xpristianũ ge
gentibus colletũ iudei uidentes eũ dominari sibi. Capitulũ. xii.
hobdoruit quodã in loco capiti suo lapide suposito et in¬
dit scalã in celo erectã ⁊ dcũ ĩuixũ scale. ⁊ ascendentes angees e
desscecidentes. Deĩ ueuit ini agrũ ad puteũ iuxta arã ubi greges

Expanded text:
igitur Deus; Rebecca, gratia; Esau, Judaicus populus; Jacob, gentiigitur Deus; Rebecca, gratia; Esau, Judaicus populus; Jacob, gentilis; venatio Esau forinseca, carnalium observationum custodia, et carnalis inscriptionis intelligentia. Pelles haedorum, confessio peccatorum; cibus, virtutum exercitatio; vinum, gaudium in Spiritu sancto; vestimenta, bona opera; ager, cui benedixit Dominus, sancta Ecclesia, in qua redolet, testante beato Gregorio, flos uvae per praedicationem, flos lilii per castitatem, flos violae per humilitatem, flos spicae tatem bonorum operum, flos olivae per misericordiam, flos rosae per patientiam. Odivit Esau Jacob; odio habent populum Christianum ex gentibus collectum Judaei, videntes eum dominari sibi. CAP. XII. Quomodet obdormivit in quodam loco capiti suo lapide supposito: et vidit scalam in coelum erectam, et Deum innixum scalae, et ascendentes angelos et descendentes. Deinde venit in agrum ad puteum juxta Aran, ubi greges
Abbreviated transcription (Latin):
beneditione consuluit. Iacob posterior natu donui remanens. benedis¬
tionẽ cõsequens: gentilẽ designat populũ qui post israeliticũ populũ
ad cogntionẽ diuinã uenit. ⁊ intͣ se cũ matre gr̃a uota mittit. q̃ reddat
laudationes dro. benedicitur ab eoĩ mundo ꝑ grãm. in celo per gloriã.
Esau primus natus. foris uenationi deseruiens. benedictionẽ amit¬
tens. populũ isrł significat. qui prius ad cognitionẽ uenit. sed fons
ii littera iusticiã querit. ⁊ benedutionẽ celestis hereditatis amittit.
Pelles quibus rebecta filiũ cooperuit: confessionẽ expumũt pet̾toꝵ.
Cibus: sunt uirtutes. quibus deus pastit᷑: dum per gentilẽ popu-¬
lũ cooperante grã exͥcetur. Uestes: sunt bona opera legis. quibus
tous stante ⁊ uagante. Ninũ: designat gaudiũ in spirii sauito.
no uino deũ potanius. dũ nos inspirtu sancto exultamus. ysaac

Expanded text:
benedictione consuluit. Jacob posterior natu, domi remanens, benedicbenedictione consuluit. Jacob posterior natu, domi remanens, benedictionemque consequens, gentilem designat populum, qui post Israeliticum populum ad cognitionem divinam venit, et intra se cum matre gratia vota nutrit, quae reddunt laudationes Deo: benedicitur ab eo in mundo per gratiam, in coelo per gloriam. Esau prior natu, foris venationi deserviens, benedictionem amittens, populum Israel significat qui ad Dei cognitionem venit, qui foris in littera justitiam quaerit, et benedictionem coelestis haereditatis dimittit. Pelles, quibus Rebecca filium cooperuit, confessionem exprimunt peccatorum. Cibus, sunt virtutes quibus Deus pascitur, dum per gentilem populum cooperante gratia exercetur. Vestes, sunt bona opera legis quibus inum, designat gaudium in Spiritu sancto. Quo vino Dominum potamus, dum nos in Spiritu sancto exsultamus. Isaac
Abbreviated transcription (Latin):
i impleuenit puteos terta. Denide ysaac fodit puteũ proas
non sunt uirgati. ⁊ nocauit nomẽ eius latitudo. Abrahã significat de-¬
tei quos foderũt pueri abrahe: libros designant ꝓphetarũ. Aqua: est
xp̃m significat. Pueri ysaat: euuangeliste ⁊ apostoli siit palestini:
sunt indei qui contẽdũt de puteis scripturarũ. et eos terra implent
ꝓpt̾ tarualẽ ⁊ terrenã intelligentiã sũa. Puteus quẽ ysaac fodit:¬
ad ultimũ ⁊ uocauit latitudinẽ. ⁊ quẽ nõ impleuerũt palestini: enuã
gelica est doctrina q̃ ꝑ mundũ est dilatata quã iudei neqͣꝙͣ auferre
possunt. Abrabã igitur: pater. ysaac: filius. Pueri abrahe: ꝓphete.
Pueri plaac: aplĩ ⁊ enuangeliste. ⁊ putei quos foderunt: libri quos
scripserũt. Puteus qui uocatur latitudo: euuangelii p̾dicatio. xi.¬
tauit. ysaac: significat deũ. a quo descendit benedictio
suꝑ caput iusti. Rebecta: significat matrẽ grãm q̃ iacob de paterna

Expanded text:
et impleverunt puteos terra. Deinde Isaac fodit puteum, pro quo non sunt jurgati, et vocavit nomen ejus latitudo . Abraham, sicut strem; pueri Abrahae libros designant prophetarum. Aqua est tum significat; pueri Isaac evangelistae sunt et apostoli. Palaestini sunt Judaei, qui contendunt de puteis Scripturarum, et eos terra implent, propter carnalem et terrenam intelligentiam suam. Puteus, quem Isaac ad ultimum fodit et latituina est, quae per mundum est dilatata, quam Judaei nequaquam auferre possunt. Abraham igitur, Deus Pater; Isaac, Filius; pueri Abrahae, prophetae; pueri Isaac, apostoli et evangelistae; et putei quos foderunt, libri quos scripseserunt; puteus, qui vocatur latitudo, Evangelii praedicatio. tavit . Isaac significat Deum, a quo descendit benedictio super caput justi. Rebecca significat matrem gratiam, quae Jacob de paterna
Abbreviated transcription (Latin):
ex lectione uariarũ sententiarũ uarias exhibitiones operum
ꝓduauit. Iacod igitur. predicatores. Dues: fiorles. A qua:
scriptura. Uirge sententie. Uariatio uirgarũ: differentia sentẽcia¬
rum. Marius fetus omũ: multiplex effectus operũ. Capłmn. xiiii

Expanded text:
ex locutione variarum sententiarum, varias exhibitiones operum ex locutione variarum sententiarum, varias exhibitiones operum producunt. Jacob igitur, praedicatores; oves, fideles; aqua, Scriptura; virgae, sententiae; variatio virgarum, differentiae sententiarum varius; fetus ovium, multiplex effectus operum. CAP. XIV.
Abbreviated transcription (Latin):
corpus. labã: deus. Ager: scriptura: Puteus: sapientia: Lia: bo¬
na fictio. Rachel: contemplatio. Ditatio iacob in ꝓle pecoribus: mul¬
tiplicatio iusti in uirtutẽ ⁊ boiis operibus. Capitulũ. tertiũdecem̃
⁊ ille nirgas uariatas in conceptu intuentes: uarios fetus
paricbant. Sacob significat sauctos predicatores: ⁊ doctores. Et aqͥ:
scriptura. En cauales: libros. Sicut naniq iacob ex aqua et cana¬
libus adaquabat greges sibi comiuissos: sic p̾dicatores et doctores
ex mnuersitate scripture ⁊ diuersis eiusd̃ scripturelibris sibi cre¬
ditos reficiũt fideles. Uirge uarictates: uarias significant seutẽ¬
tias. Due sententie ⁊deo uirgis comparautur quia nustis et gya¬
nibus conmminationibus ꝓ trans gressionibus maudator der
nos castigant. Ques: sunt ficelos ꝓpt̾ suã inuocentiã. Ouos ex
intita uariam̃ uergarũ uarios fctus parũit: qũ sideles qͥq

Expanded text:
corpus; Laban, Deus; ager, Scriptura; puteus, sapientia; Lia, bocorpus; Laban, Deus; ager, Scriptura; puteus, sapientia; Lia, bona actio; Rachel, contemplatio; ditatio Jacob in prole et pecoribus, multiplicatio justi in virtute et bonis operibus. CAP. XIII. De virgis, quaet illae virgas variatas in conceptu intuentes, varios fetus parturiebant . Jacob significat sanctos praedicatores, et aqua Scripturam, et canales libros. Sicut namque Jacob ex aqua, et canalibus adaquabat commissos greges sibi, sic praedicatores et doctores ex universitate Scripturae, et diversis ejusdem Scripturae libris, sibi creditos reficiunt fideles. Virgae variatae, varias significant sententias. Quae sententiae ideo virgis comparantur, quia multis et gravibus comminationibus, de transgressionibus mandatorum Dei nos castigant. Oveintuitu variarum virgarum varios fetus pariunt, quando fideles quique
Abbreviated transcription (Latin):
nionibꝰ. operibus. habitans cũ oeo .A. labã aui rebus sius ia¬
cob furtine discessit: ⁊ iustus non nũꝙͣ minus caute se se discutiẽs
uirtutes a deo collatas sibi latent̾ ascribit. Labã consecutus est
iacob fugientẽ in monte. ⁊ deus ꝑsequitur iustũ ꝑ inanes cogitatioes
ase discedentẽ in elatione. Affirmabat labã qd̃ quetũq habebat ia¬
cob erant de suis bonis. ⁊ deus ostendit homi qd quecũq habet bona
sunt ex suis donis. Iacod a labã reuertens a fratre timuit occidi. ⁊
spiritus humanus propt̾ infirmitatẽ mortalitatis ad inferiora
descendens: a corporis uitio timet temptari. Iacob noluit hr̃e sociũ
esan in uia. nec uicinũ in patria: ⁊ spiritus humanus spiritualibꝰ
bonis ditatus contempuit feruorẽ carnis habere. uel consortẽ in
opere. uel affinẽ in delertatione. Iacob igitur: spiritus. E sau:

Expanded text:
monibus, operibus, habitans eum Deo. A Laban cum rebus suimonibus, operibus, habitans eum Deo. A Laban cum rebus suis furtive Jacob discedit; et justus nonnunquam minus caute se discutiens, virtutes a Deo collatas sibi latenter attribuit. Laban consecutus est Jacob fugientem in montem, et Deus consequitur justum per inanes cogitationes a se discedentem in elationem. Affirmabat Laban, quod quaecunque habebat Jacob erant de suis bonis, et Deus ostendit homini quod quaecunque habet bona, sunt ex suis donis; Jacob a Laban revertens, a fratre timuit occidi; et sensus humanus propter infirmitatem mortalitatis ad inferiora descendens, a corporis vitio timet tentari. Jacob noluit habere Esau socium in vita, nec vicinum in patria; et spiritus humanus spiritualibus donis ditatus, contemnit fervorem carnis habere, vel consortem in opere, vel affinem in delectatione. Jacob igitur, spiritus; Esau,
Abbreviated transcription (Latin):
Puteus de quo adaquabantur greges: diuinã significat in scrip¬
tura sapientiã. de qua potantur fideles. Lapis quo os putei operieba¬
tur: intelligentie difficultatẽ expuuut ⁊ om̃s doctores ad hoc in scrip¬
tura laborant: ut remoto lapide idest difficultate intelligentie fi¬
delibus administrent potũ uere et latentis sapientie. Iu hoc agro
deus occurrit iusto in obsequiũ suũ illũ assimuit. ⁊ duas filias
suas ei tribuit. liam q̃ interpretatur laborans idest uitam actiuã.
Et rachel. que iuterpretatur iusus puncipiũ idest uitã contem¬
platiuã. Datq famulã racheli: ut illi subseriuat. firmã salicet
rationẽ. ⁊ lic quoq dat famulã iicorruptã scilicet sensualitatẽ.
Ratio namqz subseruit contemplationi. scusualitas: actioni.
Multiplicatus est iacob in filiis i pecoribus cũ labã: ⁊ iustus di¬
tatur seusibus spiritualibus. affectionibus. cogitatiouibus. ser¬

Expanded text:
Puteus, de quo adaquabantur greges, divinam significat sPuteus, de quo adaquabantur greges, divinam significat sapientiam, de qua potantur fideles. Lapis, quo os putei operiebatur, intelligentiae difficultatem exprimit. Et omnes doctores ad hoc in Scriptura laborant ut, remoto lapide, id est difficultate intelligentiae, fidelibus administrent potum verae et latentis sapientiae. In hoc agro Deus occurrit justo, in obsequium suum illum assumens, et duas filias suas attribuit. Liam, quae interpretatur laborans, id est activam vitam, et Rachelem, quae interpretatur visum principium, id est vitam contemplativam. Datque famulam Racheli; ut illi serviat, firmam scilicet rationem. Et Liae quoque famulam, incorruptam scilicet sensualitatem. Ratio namque subservit contemplationi, et sensualitas actioni. Multiplicatus est Jacob in filiis et pecoribus cum Laban, et justus ditatur sensibus spiritualibus, affectionibus, cogitationibus, ser
Abbreviated transcription (Latin):
aplos piecepit diceus. Sfugit forucationẽ occ. L abã qui uitota¬
nir dealbatio: deũ significat qui simima mundicia est cui spiritꝰ
iusti dũ carnales illecebras fugit: appropinquare ⁊ inherere cõ¬
cupiscit. Qui spiritus bene in itinere doruit: qũ in spirituali per¬
fectione a strepitu presentis seculi quiescat. ⁊ dorniens: celestia
contemplatur. quia dũ bene scit a rebus exterioribus oculos cordis¬
daudere intus meretur de ĩuisibilibꝰ nura uidere. qui neqͣquã
super terrã sed super lapidẽ caput ponit: quia firmã fidẽ xp̃i uir¬
tutibus ⁊ operibus sius fundamentũ facit. Ager ad quẽ iacob
ucuit: sacra scriptura est in qua diuersi pastores. idest diuersi do¬
tores diuersos pascunt gregos. diuersos scilicet fideles. In hoc gͦ.
priscntur coningati. ⁊ continentes. ⁊ uirgines. Elii pascunt
ꝑ hystoriã. Alii per allegoriã. Alii ꝑ tropologiã. Quines inde car¬
punt partũ nutrimenti qui inde sumũt doctrinã recte unuendi.

Expanded text:
dicens: Fugite fornicationem . Laban, qui interpretatur dealbatio, Dominum significat, qui summa munditia est, cui spiritus justi, dum carnales illecebras fugit, appropinquare et inhaerere concupiscit. Qui spiritus scilicet bene in itinere dormit, quando in spirituali profectione, a strepitu praesentis saeculi quiescit. Et dormiens coelestia contemplatur; quia, dum bene claudit in rebus exterioribus oculos, intus meretur de invisibilibus mira videre. Qui nequaquam super terram, sed super lapidem caput ponit; quia firmam fidem Christi virtutibus et operibus suis fundamentum facit. Ager, ad quem Jacob venit, sacra Scriptura est, in qua diversi pastores, id est diversi doctores, diversos pascunt greges, diversos, scilicet fideles. In hoc ergo pascuntur conjugati, et continentes, et virgines. Alii pascuntur per historiam, alii per allegoriam, alii per tropologiam. Omnes inde capiunt pastum nutrimenti, qui inde sumunt doctrinam recte vivendi.
Abbreviated transcription (Latin):
ioseph uudanerũt cũ tunica sua. ⁊ iudei xp̃m humauitate
sua. Illi tincterũt tunicã ioseph in sangnine edi: isti humanita¬
tẽ xp̃i ui sanguine ip̃ius fuso ꝑ pectato populi. Illi posuerunt
ioseph puteũ. isti xpm̃ ĩ sepuicrũ. Ioseph exiuit deputeo. xp̃c
resurrexit de sepulcro. Ioseph ismaclite trauseuires emuerũt:
i aplĩ hic mauentẽ ciuitatẽ non habentes sed futurã iuquirẽtes:
oiã ꝓ xp̃o reliquerũt. ysiuaclite ioseph duxerũt u egiptũ: ⁊
aplĩ predicauerũt xpm per totũ nuuidũ. Exaltatus est io¬
scph in egipto. ⁊ xp̃x exaltatus est in mũdo. Ioseph impleuit
et diuersi populi fideles effecti. enitent studio suo iã in citiesiis dei
fratros taudẽ ad ioseph uenerunt ⁊ cognouerũt cũ: ⁊ in fine seculi
post ꝙͣ plenitudo gentiũ intrauerit. reliquie israci salue fient et

Expanded text:
Joseph nudaverunt eum tunica sua, et Judaei Christum humanitate Joseph nudaverunt eum tunica sua, et Judaei Christum humanitate sua. Illi tinxerunt tunicam Joseph in sanguine haedi, isti humanitatem Christi sanguine ipsius fuso pro peccato populi. Illi posuerunt Joseph in puteum, isti Christum in sepulcrum. Joseph exivit de puteo, Christus resurrexit de sepulcro. Joseph Ismaelitae transeuntes emerunt, et apostoli hic manentem civitatem non habentes, sed futuram inquirentes, omnia pro Christo reliquerunt. Ismaelitae Joseph duxerunt in Aegyptum, et apostoli praedicaverunt Christum per totum mundum. Exaltatus est Joseph in Aegypto, et Christus exaltatus est in mundo. Joseph implevit et diversi populi fideles effecti, enitent studio suo jam in Ecclesiis Dei. Fratres tandem ad Joseph venerunt, et cognoverunt eum, et in fine saeculi postquam plenitudo gentium intrave
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ pater pre omnibus dilexit ⁊ diligit. quia ip̃e est filius per na¬
turã. Alii sunt sibi filii ꝑ grãm. Ip̃e per geuerationẽ: alii ꝑ adoptio¬
nẽ. Lp̃e ex eternitate: alii ex tempore. Quẽ quoq pater tunica poli¬
nuta induit: quande ĩmaculata nr̃c humilitatis natura uesti¬
uit. Ioscph: ꝑ sõpniũ manipuloꝵ et stellarũ fratres suos se ado¬
rare cognoscit. Decẽ frõs gregẽ pũs sui pascentes: phariseos signi¬
ficant qui tribus istacliticas ꝑ decalogũ legis pascere debuerant.
Siguificat autẽ sichẽ: legẽ in ꝙͣ deus phariseos cũ tribubus suis¬
sibi creditis miserat. Efrẽs autẽ ioseph derelinquentes sichẽ cũ gre¬
gibus sibi cõmissis diuerterũt in dochaii qui interpretatur de¬
fectio. Pharisci autẽ cũ tribubus israel legẽ dereliuquentes in de¬
fectũ p̾uaricationis descenderũt. Auuidia decẽ fratrũ erga io¬
scph inuocentẽ ⁊ iustũ. est inuudia iuideoꝵ erga xp̃m. Ffratres

Expanded text:
us per naturam, alii filii per gratiam; ipse per generationem, alii per adoptionem; ipse ex aeternitate, alii ex tempore. Quem quoque pater tunica polymita induit, quando eum nostrae humilitatis natura vestivit. Joseph per somnia manipulorum et stellarum vidit fratres suos se ado cognovit. Decem fratres gregem patris sui pascentes Pharisaeos significant, qui tribus Israeliticas per Decalogum legis pascere debuerant. Significat autem Sichem legem, in quam Deus Pharisaeos cum tribubus sibi creditis miserat. Fratres Joseph derelinquentes Sichem cum gregibus sibi commissis, diverterunt in Dothain, quae interpretatur defectio; Pharisaei autem cum tribubus Israel legem derelinquentes, in defectum praevaricationis descenderunt. Invidia decem fratrum erga Joseph in
Abbreviated transcription (Latin):
Decẽ fres: pharisci populũ sub decalogo pascentes. Sichẽ: lex
Dothanu: preuaricatio. Tunica: humanitas. Intinctio in saugͥ¬
ne edi: passio xp̃i ꝓ peccato populi. Cisterna: sepulcrũ. Ismaelite
aplĩ. Egiptus: inundus. Exaltatio ioseph in egipto: exaltatio
xp̃i in mundo. Horrea: ecclia. Annona: scriptura. Capłio xui.
fontes deserti: quos israel repperit in helim. Duodeaĩ lapi
decim lapides altaris. Duodecim lapides de iordane sublenati
se. Duodecm findamenta. duodetĩ porte. Duodetim menuses auii.¬

Expanded text:
ei, scilicet populum sub Decalogo pascentes; Sichem, lex; Dothain, praevaricatio; tunica, humanitas; intinctio in sanguine haedi, passio pro peccato populi; cisterna, sepulcrum; Ismaelitae, apostoli; Aegyptus, mundus; exaltatio Joseph in Aegypto, exaltatio Christi in mundo; horrea, Ecclesia; annona, Scriptura. CAP. XVI. Defontes deserti, quos Israel reperit im lapides altaris , duodecim lapides de Jordane elevati , sae , duodecim fundamenta , duodecim portae civitatis . Multis qu
Abbreviated transcription (Latin):
inquirit. aoyses autẽ grandis effectus. scientia eruditus. ĩ
egiptũ propter filios israel mttitur: quia fidelis quarũlibet¬
animarũ iustitia eruditus scientia scripturarũ inbutus.
predicator a deo constituitur. Pharao qui interpretatur
negans cũ. idest deũ. signifuat diabolũ qui eũ negauit
qñ dixit. Pouam sedem meam ad aquilonem ⁊ ero simulis al

Expanded text:
inquirit . Moyses autem grandis effectus, scientia eruditus, in inquirit . Moyses autem grandis effectus, scientia eruditus, in Aegyptum propter filios Israel mittitur, quia fidelis quilibet justitia enutritus, scientia Scripturarum imbutus, praedicator a Deo constituitur. Pharao, qui interpretatur negans eum, id est Dominum, significat diabolum, qui eum negavit quando dixit: Ponam sedem meam ad
Abbreviated transcription (Latin):
Ota est hystoria de natiuitate moysi. ⁊ quomio¬
do mueiit eũ filia pharaonis iuxta flumen.
⁊ quomodo tradidit illũ matri illius nutriend̃
uusit eũ dñs ut educeret filios israel de egipto decẽ plagis flagel¬
lata. ⁊ quo mare rubrũ transierunt: ⁊ desertũ: ad terrã ꝓmilsioĩs
completis annnis. quadraginta peruenerũt. Moyses mxta fimmũ
significat quenilibet hominẽ uixta fluxũ presentis seculi positũ.
sfilia regis: gracia dei designat. que quenilibet ad uitã predestina¬
tũ de fluxu seculi liberat. ⁊ in filiũ adoptat. ut qui prius fuerat
filius ire: deinceps existat filius gr̃e. Que tradidit eũ mulieri
ebree. scilicet matri sue ecdesie. ut ꝙͥ gratia regenerat: ⁊ ecclĩa
nutriat. Que iudelicet sancta ecclĩa mulier recte dicitur: qr
sponso suo xp̃o fideliter multos fideles parit. ⁊ nutrit. ⁊ ebrea idest
transicus. quia non habet hic manentẽ ciuitatẽ. sed futuram

Expanded text:
ota est historia de Nativitate Moysi , et quomodo invenit eum filia Pharaonis juxta flumen, et quomodo tradidit illum matri illius nutriendum, am est quomodo misit eum Deus ut educeret filios Israel de Aegypto, decem plagis flagellata, et quomodo mare Rubrum transierunt, et desertum, et ad terram promissionis, completis quadraginta annis, venerunt. Moyses juxta flumen significat quemlibet hominem, juxta fluvium praesentis saeculi positum; filia regis gratiam designat, quae quemlibet ad vitam praedestinatum de fluxu saeculi liberat, et in filium adoptat, ut qui prius fuerat filius irae, deinceps existat filius gratiae. Quae tradidit eum mulieri Hebraeae, scilicet matri ejus Ecclesiae, ut quem gratia regeneraverat Ecclesia nutriat. Quae videlicet sancta Ecclesia mulier recte dicitur, quia sponso suo Christo fideliter multos fideles parit et nutrit. Et haec est Hebraea id est transiens, quia non habet hic manentem civitatem, sed futuram
Abbreviated transcription (Latin):
Las ⁊ mel. Lat: quia de carne est. significat humauitatẽ rp̃i. Ml
uero: quia de rore celi concrescit: significat eius deitatẽ. Actipienius
itaq terrã lacte ⁊ melle mauantẽ contemplabinur. Egiptus:¬
uita sccularis. Desertũ : uita spiritualis. Cerra ꝓmissioĩs: uita
celestis. Pharao: diabolus. Principes cus: deniones. Lutũ:
ti: fluxus seculi. Noysos: predicatores. Ifilii isracl: xpristiam.
Iuterfectio primogenitoꝵ: destructio principaliũ intioꝵ. Dctisio
agni: passio xp̃i. e grestes lactuce: amaritudo penitencie. Uasa¬

Expanded text:
lac et mel. Lac, quia de carne est, significat humanitatem Christi; mel vero, quia de rore coeli concrescit, designat ejus deitatem. Accipiamus itaque terram lacte et melle manantem: quia ivita saecularis; desertum, vita spiritualis; terra promissionis, vita coelestis. Pharao diabolus, principes ejus daemones, lutum ti fluxus saeculi. Moyses praedicatores, filii Israel Christiani, interfectio primogenitorum destructio principalium vitiorum, occisio agni passio Christi, agrestes lactucae amaritudo poenitentiae, fa
Abbreviated transcription (Latin):
terrã decurrebat. Superior autẽ solidata subsistebat. sic in mor¬
te infuior pars ipĩs salitt caro inferius decurrit. quia terra ĩ¬
terrã redibit. Superior pars cuis idest aĩa solidata subsistit:
quia suam iam recipieus stolã ad eteruitatẽ transit. Dus
uero sunt bona que nobis in celesti patria promittuntur

Expanded text:
iora decurrebat, superior autem solidata subsistebat. Sic in morte inferior pars hominis, scilicet caro, inferius decurrit, quia terra est, et in terram superior pars ejus, id est anima, solidata subsistit, quia suam jam recipiens stolam, ad aeternitatem transit. Duo vero sunt bona quae nobis in coelesti patria promittuntur
Abbreviated transcription (Latin):
torũ uerbis inuenimꝰ. Diua significat auiuiã: rebtis exterio¬
ribus niuus intentã. Regio cuius mulieres dina uidere cõcu¬
pinit: mundũ significat. Mulieres expriuũt aiãs diuersis
uiciis emollitas. Sichẽ: diabolũ exprimit. qui auimã mũ¬
danis rebus curiolius intendentẽ: ꝑ concupiscentiã corrũpit.
Dina igitur: aĩa. Regio: mũdus. Exitus dine: curiositas
aĩe. Sichẽ: diabolus. Biolatio diue: corruptio aĩe capł . xu.¬
Ota est historia de ioseph quomodo a fratribus est uẽ
ditus. ⁊ in egipto exaltatus. In hac figura iacob deũ prẽm
significat. qui habuit greges tribus scilicet ifraeliticas. de quibꝰ¬

Expanded text:
torum verbis invenimus, Dina significat animam, rebus exterioribus nimis intentam. Regio, cujus mulieres Dina videre cupivit, mundum designat. Mulieres, exprimunt animas diversis vitiis emollitas. Sichem diabolum exprimit, qui animam mundanis rebus curiosius intendentem, per concupiscentiam corrumpit. Dina igitur, anima; regio illa, mundus; exitus Dinae, curiositas animae; Sichem, diabolus; violatio Dinae, corruptio animae. CAP. XV. Historia dditus, et in Aegypto exaltatus . In hac figura, Jacob figurat Deum Patrem. Qui habuit greges, scilicet tribus Israeliticas, de quib
Abbreviated transcription (Latin):
sodomis. ⁊ ascende in montẽ. derelinque itã secularẽ ⁊ ascende ad uitã
spiritualẽ. Derelinque luxuriã: ⁊ assume continentiã. Sed loch ti
mens ardua: petit segor. quia fidelis plerũq non p̾sumens iuite
spiritualis ⁊ continentie culniẽ ascendere: estimat uitã conuigalẽ ele

Expanded text:
Sodomis, et ascende in montem; derelinque vitam saecularem, et ascende ad vitam Sodomis, et ascende in montem; derelinque vitam saecularem, et ascende ad vitam spiritualem; derelinque luxuriam, et assume continentiam. Sed Lot timens ascendere ardua, petit Segor; quia fidelis non praesumens vitae spiritualis, et continentiae culmen ascendere, existimat vitam con
Abbreviated transcription (Latin):
ma igitur: est in carne. Secunda: in mente. Tertiei in corpore.
Ditouarius uero in sacra scriptura aliqũ tempus resurrectionis
significat qͥd pꝰ p̾sentẽ q̃ septẽ diebus currit itã sequitur. Aliqñ
tempus gr̃e. In quo quasi pꝰ salbatũ legis eterna bona scrientibus
deo: ꝓmittuut ͤ Nerito igitur illa priiua tretũcisio q̃ sacranẽtũ
erat illarũ duarũ. iussa est ficri octaua die: ut ostenderet᷑ qͥd in fẽꝑe
gr̃c corda circũcidenda erant per emũdationẽ unnquitatis. ⁊ in tẽpe
Udite de loth. Dutũ est loth ut exiens de sodomis ascẽde¬
ret in montẽ ut saluaretur. ⁊ petiit segor: ⁊ concessa est
ri. Nontaniẽ ausus est permanere in segor: sed ascendit in mõtẽ.
Sodonia: significat luxuriã uite p̾sentis. Loch significat aiam
ad uitã. eternã p̾destinatã. Angeli: sunt p̾dicatores qui auũtiant sa¬
lutẽ suã ei dicentes. Declina a mialo ⁊ fac bonũ. quasi diceret. Exi de

Expanded text:
ma igitur est in carne, secunda in mente, tertia in corpore. Octonarius vero in sacra Scriptura aliquando tempus resurrectionis significat quod post praesentem quae septem diebus currit vitam sequitur, aliquando tempus gratiae, in quo quasi post Sabbatum legis, aeterna bona servientibus Deo promittuntur. Merito igitur prima illa circumcisio quae sacramentum erat illarum duarum; jussa est fieri octavo die ut ostenderetur quod in tempore gratiae corda circumcidenda erant, per emundationem iniquitatis, et in tempore Dictum est Lot, ut exiens de Sodomis ascenderet in montem ut salvaretur, et petiit Segor : et concessum est ei. Non tamen ausus est permanere in Segor; sed ascendit in montem. Sodoma significat luxuriam vitae praesentis. Lot significat animam ad vitam aeternam praedestinatam. Angeli sunt praedicatores, qui annuntiant salutem suam ei dicentes: Declina a malo, et fac bonum . Quasi dicant: Exi de
Abbreviated transcription (Latin):
fides firia. Sacrisitiuĩ enis: actio bona. auus dilatatio: uirtutũ exͥ citatio
tumor. pcapram fiuã. turturẽ quoq ⁊ colunibã. Qui tollens
nuuersa bet anualia diiusit: aues autem uou dulit: statutus est
modus proniat sennuis abrabe. ⁊ ista est figura. per uatã illã figura¬
ta Et prlebs uidaite lud uigo legis posita. ⁊der dapeane: en den pertr¬
disunt s oma per ma curacuia tenuor ab aos uis. ao nasis ideos tiuis

Expanded text:
fides firma, sacrificium ejus actio bona, cujus dilatatio est virtutum exercitatio fides firma, sacrificium ejus actio bona, cujus dilatatio est virtutum exercitatio annorum, et capram trimam, turturem quoque et columbam. Qui tollens universa haec animalia divisit, aves autem non divisit . Statutus est modus promissus semini Abrahae, et ista est figura. Per vaccam illam figurata est plebs Judaica, sub jugo legis posita; per capram, eadem peccatrdi
Abbreviated transcription (Latin):
x. de terra ⁊ de cognatio tua: Abrabã: est quelibet fideus aĩa
un ur caldeorũ idest in incendio iiciorũ posita. Istiuis pater:
dicibolus est. Sicut de ipĩs ⁊ de aluis iualis scriptũ est. uos ex patir
diabolo estis. Terra eius: terrenorũ deleitatio est cui iuheret. Enis
ognatio: deuionos sunt. a quibus per tulpã quasi per sanguinem
ꝓpinquitas dinosatur. Donius prĩs eius: praua conuersatio est. in
qua sub pr̃e diabolo diu primũ ꝑmansit. T erra ad quam est ãa dimi¬
no seruione cõpuncta. dedinãs a malo. ⁊ faciens bonũ trausit. est spiri¬
tualis uita. sfigit i ea taberuatulũ: perhouestã conuersationẽ. E
actionẽ. ⁊ dilatatur cirtumquaq per muiltiformẽ iuirtutũ excraitaitionẽ.
et bouor operũ oxhibitionẽ. Abrahã igitur: aiã. Terra eius: deleitatio ter
rena. Domus prĩs enis: conuerlatio praua. parentes: demones. Cerra
ad quã ueuit: spiritualis uita. Eabernaculũ: conuersatio houesta: Aitare:

Expanded text:
xi de terra et de cognatione tua . Abram est quaelibet fidelis anima, in Ur Chaldaeorum, id est in incendio vitiorum posita. Istius pater diabolus est, sicut de ipsa et de aliis malis scriptum est: Vos ex patre diabolo estis . Terra ejus terrenorum delectatio est, cui inhaeret. Ejus cognatio daemones sunt, quibus per culpam quasi per sanguinem propinqua dignoscitur. Domus patris prava conversatio est, in qua sub patre diabolo diu primum permansit. Terra ad quam iens bonum, transit: figit in ea tabernaculum per honestam conversationem, et onversationem, et dilatatur circumquaque per multiformem virtutum exercitationem et bonorum operum exhibitionem. Abram igitur ava, parentes daemones. Terra ad quam venit vita spiritualis, tabernaculum conversatio honesta, altare
Abbreviated transcription (Latin):
cipantur: qui sunt serui diciboli. Sem uero ⁊ Iaphet beneditio tribuit:
& boui bñdutione puima remuierantur. Noc igitur: prelati. filii cius:
subierti. cham: reprobi. semi nsaphet: clami contemplatiui ⁊ aitiui.
Uinea: eclesia. In ebriatio: gloriatio. denudatio: iufiriue cogitationis d̾e¬
uionstratio. Derisio: deroatio. Oꝑtio: excusatio liber scds tctat de muiste

Expanded text:
diaboli. Sem vero et Japheth benedictio tribuitur, quia boni benedictione prima remunerantur. Noe igitur praelati, filii ejus subjecti. Cham reprobi, Sem et Japheth electi contemplativi et activi. Vinea Ecclesia, inebriatio gloriatio, denudatio cogitationis demonstratio, derisio derogatio, opertio excusatio. LIBER SECUNDUS. DE RELIQUIS
Abbreviated transcription (Latin):
est. Que dũ debuiti facere uuas: feat labruscas. ⁊ conuersa eit in
amaritudinẽ. Uinca: harrabã dimuisit. ⁊ plautatoiẽ ⁊ cultorẽ suñ. xpm̃
aliuo passionis inebuauit. qui sompno mortis obcoriuit. ⁊ uirilitas eiuis
adest mortailitas qͣm de nobis ⁊ ꝓ nobis assumpsecat manifesta comparuit.
Quã infelix chaui idest incredulus iudeorũ populus derisit dicens. Alios
saluues fecit. seip̃m nõ potest saluũ fatere. Si rex israd est descendat de¬

Expanded text:
onversa est in amaritudinem . Vinea Barrabbam dimisit, et plantatorem, et cultorem suum Christum vino passionis inebriavit. Qui somno mortis obdormivit, et vilitas, id est mortalitas, quam de nobis et pro nobis assumpserat, manifesta comparuit. Quem infelix Cham, id est incredulus Judaeorum populus derisit, dicens: Alios salvos fecit, seipsum non potest salvum facere. Si rex Israel est descendat
Abbreviated transcription (Latin):
quanuus multi uocati sunt: pauci tũ electi Multi sunt noĩe
tenus in uita spirituali: quia praua uoluntate sunt in uita
scculari. Ama lechite qui primũ filiis israel armati occurrerũt.¬
⁊ reges qui postea contra cos pugnauerũt: duoꝵ uitioꝵ demõs¬
trant genera carualia ⁊ spiritualia. siue duplices hostes uos ob¬
pugnantes peruersos salicet hoĩes ⁊ demones. Non enĩ ẽ nobis

Expanded text:
e tenus in vita sunt spirituali, qui prava voluntate sunt in vita saeculari. Amalecitae, qui primum filiis Israel armati occurrerunt, et reges qui postea contra eos pugnaverunt duorum vitiorum demonstrant genera, carnalia et spiritualia, cum duplici hoste pugnantia per diversos homines et daemones. Non
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ cuntta que fea propter hominẽ ĩ quibus spiritus uite est et cetera.
Forruptio uie: pcrpetrationẽ culpe designat. Inimdatio diluuii. per¬
turbatiouẽ. Iustabilitatẽ. fluctuatiouẽ. ⁊ ꝓsecutiouẽ significat p̾sentis saĩ
Noe significat xp̃m. suis quenilibet bonũ platũ. Quim quantũ potest
facit archaui. idẽ edificat eidesiã. ut ip̃e saluetur in ca: ⁊ filii enis .i. so

Expanded text:
in quibus est spiritus vitae , etc. Corruptio vitae perpetrationem culpae designat. Inundatio diluvii perturbationem, instabilitatem, fluctuationem et persecutionem significat praesentis saeculi. Noe significat Christum, sive quemlibet praelatum, qui, inquantum potest, facit arcam, id est aedificat Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
ostꝙͣ adaui ⁊ eua de paradiso per culpã mobedientie ꝓiecti sũt:
cognouit adã uxorẽ suã scilicz euã: et genuit chayui. Deinde
ꝯcuuit abel: quem chayni uiterfecit. Post hec cayni factus est. uagus
ꝓfugus suꝑ terrã. Adam pareus humam generis: significat deum. qui ẽ.
significat. quaui sibi deus desponsauerat: de qua eciã quodaiumodo gen¬
urm. Abei suit iustus: ⁊ ninexens. xp̃s pecatũ nq̃ fecit: uec ũientus
est. dolus in ore eius. Abel primus iustus: ordine temporis. xp̃s primus
iustus: excellentia sanctitatis. Abel obtulit deo tarnẽ ouinã: xp̃s obtu¬
lit caruẽ suã m̃inaculatã: R espexit deus ad munera abel iusti. Et
respexit similit᷑ ad passionẽ xp̃i: quã ft̾epit ꝓ redemptione totius qiu̾s

Expanded text:
culpam inobedientiae projecti sunt, cognovit Adam uxorem suam, scilicet Evam et genuit Cain; deinde genuit Abel, quem Cain interfecit. Post haec, Cain factus est vagus et profugus super terram. Adam parens humani generis significat Deum, qui est significat, quam sibi Deus desponsaverat: de qua quodammodo genum. Abel fuit justus et innocens: Christus peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus . Abel primus justus ordine temporis, Christus primus justus excellentia sanctitatis. Abel obtulit Deo carnem ovilem, Christus obtulit carnem suam immaculatam. Respexit Deus ad victimam Abel justi, et respexit similiter ad passionem Christi quam suscepit pro redemptione totius generis
Abbreviated transcription (Latin):
diisi. PB̾iuarius namq ab unitate peius recedit ⁊ se diuidit: signũ
airalia que deorsimi erant: aitiuos. olatilia q̃ sursum erant:
contemplatiuos Ifemine designant infirmos. Masculi: robustos
Esca : stunitã siripturã signisitat. q̃ cibus est. spiritualis aminarũ
ostiũ deorsũ: significat bonã attionẽ. ꝓ quani ii uintatẽ sanite etclis
culani᷑ Montes quos aqua operuit: sancti sunt prelati. ques nũ¬
riũ ꝙ̃ persecutio oppͥmit. Cubitus in quo consiñuata est. arha: x
est qui est. capud ecclĩe. Archa deorsimi lata erat: quia mulei sũt
uocati . Qursũ strista: quia pauici sunt elocti. Dorsũ lata: quis
quadraginta dicrũ quibus irudauerunt aq̃ qͥ constat ex quat
etẽ aitã p̾scnntẽ siguifitat. in qua fluctions temprationũ ⁊ ꝑlecitionuĩ
racessei quatimuo. T amẽ ⁊ detalogũ. ⁊ quatuo enuangelii cople

Expanded text:
 ab unitate primus recedit, et se dividit, signum animalia, quae deorsum erant, activos; volatilia, quae sursum erant contemplativos. Feminae designant infirmos, masculi robustos, esca sacram Scripturam significat, quae cibus est spiritualis animarum. Ostium deorsum significat bonculamur. Montes, quos aqua operuit, sunt sancti praelati, quos nnquam persecutio opprimit. Cubitus, in quo consummata est arca, Christus est, qui est caput Ecclesiae. Arca deorsum lata erat, quia multi sunt vocati; sursum stricta, quia pauci electi. Deorsum lata, quia quadraginta dierum, quibus inundaverunt aquae qui constat ex quater decem, vitam praesentem significat, in qua fluctibus tentationum et persecutionum incessanter quatimur: tamen et Decalogum et quatuor Evangelia co
Abbreviated transcription (Latin):
six futurc rett. butionis. Ifous qui est ii paradiso xp̃m significat. stous
namq sapientie: uerbũ duumũ .i. filius dei. qui hũc foutẽ paradisi .i.
uerbum dei sapicntiã inueuit: ĩueuit uitami. ⁊ haurit salutẽ a dño. Qua¬
tuor flumiia fontis aquarũ: quatuor sunt enuangelia xp̃i quibus prtꝰ
sautte ecdic rigatur: ut uegetetur. ut crescat. ⁊ fructũ faciat. Q bñ diue¬

Expanded text:
spe futurae beatitudinis. Fons, qui est in paradiso, Christum significat. Fons spe futurae beatitudinis. Fons, qui est in paradiso, Christum significat. Fons namque sapientiae, Verbum divinum, id est Filius Dei. Qui hunc fontem paradisi, id est Verbum Dei et sapientiam invenit, invenit vitam et haurit salutem a Domino. Quatuor flumina fontis quatuor sunt Evangelia Christi, quibus hortus sanctae Ecclesiae rigatur, et veget
Abbreviated transcription (Latin):
Appositis cõsimimat᷑: et sicut luua a sole sufcipit lucemi: sic saucta entlia
suscipit a xpristo uiuificationẽ. Pce stellas ideo designantur fideles.
quia sut ip̃a luminaria celi celo affixa. Sicut paulus de sc sibiq si¬
milibus luminaribus dixit. Hrã autẽ conuersatio in celis est. et itẽ.
Uolucres: siguificant bonos. quia ad superiorẽ mausionẽ ascẽdũt.
Sic muali ⁊ in culpa remauẽt in qua sut nati. ⁊ boui ꝑ grãm: ascendũt
ad gloriã: ad qͣm renati sunt. Mali squauias habent pectatoꝵ. boui: pẽ¬
uas urtutũ. B̾om: laudes diuinas modulatis uocibus cantant. Ma¬
li: in quoꝵ ore nõ ẽ speciosa laus: conticescunt. Capitulum septinũ.
habundanciã. Alie ꝑ nirtutũ redolentiam. Alie ꝑ multiplicẽ bonoꝵ oꝑui
differenciã. Alie in contemplatione celestis patrie. Alie in melodia diui¬
ne laudis. Alie un dulcedine siniul suꝑue et fraterne dilectionis. Alie ui

Expanded text:
 Et sicut luna a sole suscipit lumen, sic sancta Ecclesia suscipit a Christo vivificationem. Per stellas ideo designantur fideles, quia sunt et ipsi luminaria coelo, coeli affixi. Sicut Paulus de se sibique similibus luminaribus dixit: Nostra autem conversatio in coelis est . Et iterum: Volucres significant bonos, quia ad superiorem mansionem ascendunt. Sic mali et in culpa remanent in qua sunt nati; et boni per gratiam ascendunt ad gloriam, ad quam sunt renati. Mali pennas habent peccatorum, boni pennas virtutum. Boni laudes divinas modulatis vocibus cantant; mali, in quorum ore non est speciosa laus , conticescunt. CAP. VI.-- De paradindantiam, aliae per virtutum redolentiam, aliae per multiplicem bonorum operum differentiam, aliae in contemplatione patriae coelestis, aliae in melodia divinae laudis, aliae in dulcedine divinae simul et aeternae retributionis, aliae in
Abbreviated transcription (Latin):
Cerpens: significat dyabolũ. poniũ: dilectionẽ terrenor. Quemadinos
enĩ serpenis euã pomo decepit: sic diabolus insensatã carnẽ terrena di¬
lemione illicit et seducit. ⁊ sicut eua adã duxit ad esũ pomii: sic ĩnũꝙͣ
caro spicitũ trahit ad consensũ pectati pettati. ⁊ sic uterq de paradilo id est statu
boni sui eicit: quia ⁊ anuna affligir᷑: ꝑ malã cõscientiã. ⁊ caro prunit
ꝑ penã. Adam ergo spiritus. Eua: caro. Serpens: diabolus. Poniũ:
dileitio terrenoꝵ. Giectio de paradiso: sp̃s ⁊ caruis afflutio. Capłim.¬

Expanded text:
Serpens significat diabolum, pomum delectationem terrenorum. Quemadmodum enim serpens Evam pomo decepit, sic diabolus insensatam carnem terrena delectatione illexit et seduxit. Et sicut Eva Adam duxit ad esum pomi, sic nonnunquam caro spiritum trahit ad usum peccati, et sic uterque de paradiso, id est statu boni sui ejicitur; quia et anima affligitur per malam conscientiam, et punitur per poenam. Adam ergo, spiritus; Eva, caro; serpens, diabolus; pomum, delectatio terrenorum; ejectio de paradiso, spiritus et carnis afflictio. CAP
Abbreviated transcription (Latin):
de sinuptũ de terra ⁊ iiniaculatũ corpus xp̃i natũ de matia. Adã
factus. ẽ ii soxta seculi dic. xp̃s natus est in sexta ctate. ⁊ passus in
sertas hora diei ⁊ secta feria croomade. Adam obdormnuit ut de costa
altus fieres eua. xp̃o miorte sopitus est. ut de sanguine eius redimer
etlĩa. adũ sponsus ⁊ eua de ip̃o facta sponsa. xp̃o sponsus ⁊ sponsaias
po redeiupta etdlĩa. adaui debuit pͥcẽ r irgere euam. xp̃o prceis e regit

Expanded text:
 corpus Christi animatum de Maria. Adam factus est in sexta saeculi die, Christus natus est in sexta aetate, et passus in sexta hora diei, sexta feria hebdomadae. Adam obdormivit ut de costa illius fieret Eva, Christus morte sopitus est ut de sanguine ejus redimeretur Ecclesia. Adam sponsus et Eva de ipso facta sponsa, Christus sponsus et sponsa ab ipso redempta Ecclesia. Adam debuit praeesse et regere Evam, Christus
Abbreviated transcription (Latin):
uitũ sũ perfetionẽ. Gratiam: añ gloriã. Sic namq lux pͥmaria.
sole fuit tempoie pͥrior. sed tũ iinor clacitate. Sic lex: gratia. Loss.
tp̃o. Iuitiũ perfectione. grã: gloria. Priora diuoscuntur oidine:
longe tauiẽ inferiora perfectione. Sic in aliis ordimbꝰ rerũ ĩuenit᷑
ꝑ alia precediuit: alia secuntur. precẽdũt minora succedũt naiora
Que superiores: significant bouos saluandos. Capitulum . iiii.¬
lq̃ inferiores: halos dampnãdos. De aquis superioribus
ditũ est. Benedicte eiq̃ q̃ super celos sunt dũo: quia electi ĩ pcpetuũ
nou tacebunt laudare nouic̃ douinui. De aquis inferiortꝰ scriptum
esi. songregentur aque in locũ unũ. q reprobi ꝑtotium mũdñ incdo
dispersi: congregaburt  in inftruũ in sempiteruũ punendi. Que

Expanded text:
ium ante perfectionem, gratiam ante gloriam. Sicut enim lux primaria, sole fuit tempore prior, et tamen minor claritate; sic lex gratia, Joannes Christo, initium perfectione, gratia gloria, priora dignoscuntur ordine, et longe tamen inferiora perfectione; sed in aliis ordinibus rerum invenitur quod alia praecedunt, et alia sequuntur: praecedunt minora, succedunt majoraquae superiores significant bonos salvandos; aquae inferiores malos et damnandos. De aquis superioribus dictum est: Benedicite, aquae, quae super coelos sunt, Domino . Quia electi in perpetuum non cessabunt laudare nomen Domini. De aquis inferioribus scriptum est: Congregentur aquae in locum unum, quia reprobi per totum mundum modo dispersi congregabuntur in infernum, in sempiternum puniendi. Quae
Abbreviated transcription (Latin):
ticipant humanis sensibus. Quasi enim auimalia in nobis creant᷑
cũ scusus corporis nr̃i per uanitatẽ pͥus corrupti. ꝑ diuinã grãm red¬
integrantur. His ita compositis: nouissime fit hono ad ymaginẽ t si¬
militudinẽ dei. qr talit̾ in nobis uictutibus ⁊ bonis operibus dispo¬
sitis: sic pectator conformis ⁊ consimilis deo ꝑ iusticiam. qui fuit pͥus¬

Expanded text:
ticipant humanis sensibus. Quasi enim animalia in nobis creantur, ticipant humanis sensibus. Quasi enim animalia in nobis creantur, cum sensu corporis prius per vanitatem corrupti, per divinam gratiam redintegrantur. His itaque compositis, novissime fit homo ad imaginem et similitudinem Dei: qui taliter in nobis virtutibus, et bonis operibus dispositis,
Abbreviated transcription (Latin):
humanc penetralibus euacuari. uel elmimari nõ possunt propt̾ eoꝵ fomi¬
pant. serisus nr̃os ab inquisicione ueritatis. affectꝰ nr̃os ab exexcitacine
uirtutis. menbra nr̃a ab exhibicione boni operis ĩpediant. Sicut enim
aquis terra occupata non potuit gcrminare: sic nos uiciis ĩplicati nec
scrisibus ueritatem inquirere. nec affectibus uirtutes exerce̾. nec mẽbrs
bona opera ualemus exhibere. A quis igitur ĩ unũ congregatis. aer calosit.
⁊ cdarescit. ⁊ terra germinat: qr uiciis cohibitis aĩa nrã lucet ꝑ agni¬
Conditis iuminariũ significat ꝑfectam nebulosa ignorancie ceci¬
tate scposita ueritatis inspectionẽ. ⁊ potest sol significare cognicionẽ
cos qui laborant in imo .i. in aquis: sollicitudinẽ bone actionis de
signant. q̃ uite labentis fluctibus agitur. Dolucres q̃ ad alta uolãt.
significant contemplacionẽ celestiũ. per quam ab insimis ad superio¬
ra subleuam : Aninalia significãt sensus nr̃i corporis. eo qͥd ip̃a par¬

Expanded text:
humanae penetralibus evacuari vel eliminari non possunt propter eorum fomipant, et sensus nostros ab inquisitione veritatis, affectus nostros ab exercitatione virtutis, membra nostra ab exhibitione boni operis impediant. Sicut enim terra aquis occupata non potuit germinare, sic nos vitiis implicati nec sensibus veritatem inquirere, nec affectibus virtutes exercere, nec membris opera bona valemus exhibere. Aquis igitur in unum congregatis, aer clarescit et calefit, et terra germinat, quiConditio luminarium significat perfectam illuminationem, nebulosa ignorantiae caecitate seposita, veritatis inspectione. Et potest sol significare cognitionem ces, qui laborant in imo, id signant, quae vitae labentis fluctibus agitatur. Volucres, quae ad alta volant, significant contemplationem coelestium, per quam ab imis ad superiora sublevamur. Animalia significant sensus nostri corporis, eo quod ipsa par
Abbreviated transcription (Latin):
Terra honues. Edĩ. p̾lati. Cerra subiecti. Cclũ perfeti. Terra ĩꝑ¬
fciti. Cclũ contemplatiui. Terra actiui. Capitulũ primũ N¬
¶E principio creauit deus celuni ⁊ terrã. Cclũ: sp̃s. Terra: corpꝰ
o sicut celũ terra subliiius ⁊ solidius: sic extellentior⁊ dignior
corpore: est spiritus. minidus ĩ prmia confusione ẽ homo in iuiqͥ¬
tate sua. Sicut enĩ in mũdo pͥmordiali confusio iuerat. nõ lux
fuit aut ordo: sic hõĩ subiecto miquitati. nec lux lucet per cognitio
nei ueritatis: net ordo uiest ꝑ dispositionẽ equitatis. ⁊ dẽ quasi
i media confusione lucẽ pͥmariã creat: qũ ꝑcitator ẽ diuersis scele¬
ribus confusĩ. lucis intiumne radus illustrat. int quid sit quid esse
debeat: agnoscat. ⁊ ad normã rete uiuicndi semetip̃m disponat. Sig¬
s porsiboaet it nq ius prunatia: pectati coguitionẽ. firmancntũ ntes aqs
suaperiores e aquas iferiores discretionẽ ure uirtites a nitis. Ine

Expanded text:
terra homines; coelum praelati, terra subjecti, coelum perfecti, terra imperfecti, coelum contemplativi, terra activi, coelum eti principio creavit Deus coelum et terram . Coelum spiritus, terra corpus; quia sicut coelum terra sublimius et solidius, sic excellentior est et dignior corpore spiritus. Mundus in prima confusione, est homo in iniquitate sua. Sicut enim mundo primordiali confuso non inierat lux aut futurus ordo, sic homini subjecto iniquitati, nem veritatis, nec ordo inest per dispositionem aequitatis. Et Deus quasi in media confusione lucem primariam creat, quando peccatorem diversis sceleribus confusum lucis intimae radiis illustrat, ut quid sit, quid esse debeat agnoscat, et ad normam recte vivendi semetipsum disponat. Significat itaque lux primaria peccati cognitionem. Firmamentum inter aquas superiores et aquas i
Abbreviated transcription (Latin):
lu bais itreti rcaturis imiuctias e⁊ cedesms patie manlone
⁊ conditionis sue diguitate superat et eis supercinicat. Terra superemicat
nua uisibilia. ⁊ corporalia .i. hoĩes et loci positione ⁊ conditionis minori
dignitate. Loci positione: qr celo inferior. Eonditionis inmori dignitate
qr celo corruptibilior. Sic hoĩes respettu angeloꝵ ⁊ mansione sunt infir¬
nu. ⁊ condicione corporalis nature nimis digni. Scdm̃ predictã qͦq
institutionẽ: celũ significat p̾latos. ꝑfeitos contemplatõs . Terra: aũt
significat subditos. inꝑfectos actiuos. Prelati uãq perfenti contẽplatiui:
suic auitoritate nõis. differentia dignitatis. sine merito iurtutis: sub

Expanded text:
s universas, et coelestis patriae mansione, et conditionis suae dignitate superat, et eis superemicat. Terra significat hominem, et loci positione, et conditionis minori dignitate. Loci positione, quia coelo est inferior; conditionis minori dignitate, quia coelo corruptibilior. Sic homines, respectu angelorum, et mansione sunt inferiores, et conditione corporalis naturae minus digni. Secundum praedictam quoque institutionem, coelum significat praelatos, perfectos, contemplativos. Terra autem significat subditos, imperfectos, activos. Praelati namque, perfecti, contemplativi, sive auctoritate muneris, sive differentia dignitatis, sive mer
Abbreviated transcription (Latin):
ia. redeunt. dũ fous quietẽ non inueniũt. ⁊ afferunt rantũ oliue: quia ꝑe ge¬
per ignem in fine mundi. Aqua uaniq uirescit: ⁊ ignis rubescit. Capłm .xuiii.
derisit. Sed semi ⁊ iaphet cooperuerũt piem. Dñ et chaui; meruit male¬
dntionẽ. ⁊ fili sui seni ⁊ Iaphet meruerũt sibi benedittionẽ. Hoe qui ab adã
fuit in generatione decius: signifitat xp̃m. qui decalogũ legis iplenit
De quo legitur. Non ueni soluere legẽ sed adimplẽ. Noe uero interp̾tatur
requies. ⁊ xp̃s est requies ur̃a ii presenti ꝑ grãm. di futuro ꝑgloriã. Uinen

Expanded text:
 redeunt, dum foris quietem non inveniunt, et afferunt ramum olivae, quia perege redeunt, dum foris quietem non inveniunt, et afferunt ramum olivae, quia peregeper ignem in fine mundi. Aqua namque virescit et ignis rubescit. CAP. XVII.-- Dderisit, sed Sem e t Japhet cooperuerunt patrem. Unde et Cham meruit maledictionem patris sui. Sem et Japhet sibi meruerunt benedictionem. Noe, qui ab Adam fuit decimus, significat Christum, qui decalogum legis complevit, de quo legitur: Non veni solvere legem, sed adimplere . Noe vero interpretatur requ