comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tiꝰ.A. Nichil gͦ seruat ds iustiꝰ .ꝙͣ. suȩ dignitatis honorẽ . B. Concede̾
me oportet. A. Uidet᷑ tͥ qd̃ eũ integre seruet. si sic auferri s ꝑiit¬
aut ad utrũq impotens erit: qd̾ nefas ẽ uł cogitare .B. Nichil
cantis sit illi honor. aut cuiꝰ modi honor sit. Si enĩ pena pec¬
cantis ñ ẽ eiꝰ honor: cũ peccator ñ soluit qd̾ abstulit. s punit᷑
sic ꝑdit d̾s honorẽ suũ ut ñ recuꝑet: qd his q̃ dicta st̃ repug¬
nare uidet᷑. A. Dm̃ impossibile ẽ honorẽ suũ ꝑdere. Aut eñĩ pec¬
cator sponte soluit qd̾ debet: aut d̾s ab inuito accipit. Nã aut
ħo debitã subiectionẽ. qo siue ñ peccando. siue qd̾ peocat soluen¬
do uoluntate spontanea exhibet. aut ds eũ inuitũ sͥ torq̃n¬
do subicit. & sic se dñm eiꝰ e̾e̾ ostendit: qd ipse ħo uoluntate
fateri recusat. In qͦ c̃sid̾andũ. qr si c̃ ħo peccando rapit qd̾ diẽ:
ita ds pumendo aufert qd̾ hominis ẽ. Quppe ñ solũ id suũ alicuiꝰ¬

Expanded text:
t Deus justius quam suae dignitatis honorem. BOS. Concedere me oportet. ANS. Videtur tibi quod eum integre servet si sic auferri sibi permitaut ad utrumque impotens erit: quod nefas est vel cogitare . BOS. Nihil poena sit illi honor, aut cujusmodi honor sit. Si enim poena peccantis non ejus honor est, cum peccator non solvit quod abstulit, sed punitur, sic perdit Deus honorem suum, ut non recuperet: quod his quae dicta sunt repugnare videtur. ANS. Deum impossibile est honorem suum perdere: aut enim peccator sponte solvit quod debet, aut Deus ab invito accipit. Nam aut homo debitam subjectionem Deo, sive non peccando, sive quod peccat solvendo, voluntate spontanea exhibet; aut Deus eum invitum sibi torquendo subjicit, et sic se Dominum ejus esse ostendit, quod ipse homo voluntate fateri recusat. In quo considerandum quia sicut homo peccando rapit quod Dei est, ita Deus puniendo aufert quod hominis est. Quippe non solum id ipsum alicu
Abbreviated transcription (Latin):
ad hoc amore iusticie trahebat᷑. s instinctu malicie impellebat᷑. N ã
ñ h& faciebut do iubente.s incõphensibili sapientia sua qͥ cẽ mala
bene oidinat. ꝑmitente. Sputo illos qͥ diabolũ aliꝗͣ. opinant᷑ habẽ
ui pofsidendo bominẽ uisticiã. ad hoc inde adduci: q indeut homi
eo putant diabolũ ilła iuste ĩferre. Contingit enĩ id̾e aliqͥd diu̾i̾¬
sis ꝯsidationib e̾e iustũ⁊ inustũ. & obħ a nͦ diligent᷑ intuentibꝰ
totũ ustũ aut̃ iniustũ iudicari. Fuenit em̃ ut aliqͥs uinocentẽ
care se ñ debet. & ꝑcutit̾ ꝑ cutientẽ se: iniuste hoc facit. Hec g̾
ꝑcussio ex parte ꝑcutientis ẽ iniusta. qr ñ debuit se uindicare: e
parte uͦ ꝑcussi iusta. & iniuste ꝑcutiens iuste ꝑcuti meruit. Diu̾so

Expanded text:
ad hoc amore justitiae trahebatur; sed instinctu malitiae impellebatur. Nam ad hoc amore justitiae trahebatur; sed instinctu malitiae impellebatur. Nam hoc non faciebat, Deo jubente, sed incomprehensibili sapientia sua, qua mala etiam bene ordinat, permittente. Et puto illos, qui diabolum aliquam opinantur habere in possidendo homine justitiam, ad hoc inde adduci, quia vident ho et idcirco putant diabolum illam juste inferre. Contingit enim idem aliquid diversis considerationibus esse justum et injustum; et ob hoc a non diligenter intuentibus tcare se non debet et percutit percutientem se, injuste hoc facit. Haec igitur percussio ex parte repercutientis injusta est, quia non debuit se vindicare; ex parte vero percussi justa, quia injuste percutiens jus
Abbreviated transcription (Latin):
hoc recte diceret᷑. Cũ autẽ diabolꝰ aut ħo ñ sit nͥ di. & neut᷑
suo. nͥ ut seruũ suũ puniret. qͥ suoꝰ seruo cõmuẽ dnm̃ dese¬
rere. & ad se tͣnsire ꝑsuasisset. ac traditor fugitiuũ. fur furẽ
cũ furto dñi sui suscȩpisset. s̃ Ut̃q nãq fur erat. cũ alt̃ alto
ꝑsuadente seipsũ dño suo furabat᷑. Qd enĩ iustiꝰ fieri posset :
si ħ d̾s faceret.Aut si uid ex om̃iũ d̾s hominẽ sic possessũ de
potestate tã iniustȩ possidentis uł ad puniendũ illũ alit̃
ꝗͣ ꝑ diabolũ. uł ad parcendũ illi eriꝑet : quȩ hȩc inusticiae̾e̾t:
Qũauis enĩ ħo iuste a diabolo torqueret᷑. ipse tam̃ illũ iniuste
torquebat. Homo nãq ineruerat ut puniret᷑: nec ab ullo
c̃uenientiꝰ. quã ab illõ oui c̃senserat ut peccaret. Diaboli u̾ meritũ nul
Terat. ut pimiret. inmo tanto hoc faciebat iniustiꝰ. qͣnͣto ñ

Expanded text:
hoc recte diceretur: cum autem diabolus aut homo non sit nisi Dei, et hoc recte diceretur: cum autem diabolus aut homo non sit nisi Dei, et suo, nisi ut servum suum puniret, qui suo conservo communem Dominum deserere, et ad se persuasisset transire, ac traditor fugitivum, fur furem cum furto Domini sui suscepisset? Uterque namque fur erat; cum alter, altero persuadente, seipsum Domino suo furabatur. Quid enim justius fieri posset, sic hoc Deus faceret? Aut si judex omnium Deus hominem sic possessum, deillum aliter quam per diabolum, vel ad parcendum illi eriperet: quae haec injustitia esset? Quamvis enim homo juste a diabolo torqueretur; ipse tamen illum injuste torquebat. Homo namque meruerat ut puniretur, nec ab ullo convenientius quam ab illo cui consenserat ut peccaret. Diaboli vero meritum nullum erat, ut puniret: imo hoc tanto faciebat injustius, quanto non
Abbreviated transcription (Latin):
dicitis faciat & sustineat : An enĩ ñ ostendit bonis angłis
quͣtũ eos diligat: ꝓ qͥb talia ñ sustinet.  Qđ uͦ dicitis eũ uenis¬
se expugnare ꝓ uob̃ diabolũ : qͦ sensu audetis ꝓferre: Honne
di om̃ipotentia regnat ubiq: Quomꝰͦ gͦ indigebat ds. ut ad
uincendũ diabolũ de cęlo descendet. Hec nob̾ infideles obicẽ.¬
posse uident᷑. S ⁊ illud qd̃ dic̾e̾ solemꝰ. đm scilicet debuisse pͥus
ꝑ iusticiã contͣ diabolũ agere. ut lib̾aret hominẽ .ꝗͣ. ꝑ fortitu¬
dinẽ. ut cũ diabolꝰ eũ in qͦ nulla mortis erat c usa. & qͦd̾s erat
occid̾et. iuste potestatẽ ꝗͣ suꝑ peccatorei habebat amitteret.
alioqͥnͥ in iustã uiolentiã fecisset illi. qm̃ iuste possidebat homi¬
nẽ. quẽ ñ lsiolent̃ attraxerat. s id̾e ħo ad illũ se sponte c̃tu¬
lerat: ñ uideo ꝗͣ uim habeat. Nãq si diabolꝰ aut ħo suus e̾ẽt
aut altiꝰ ꝗͣ. di. aut in alia ꝗͣ. indi potestate maneret: forsitan

Expanded text:
An enim non ostendit angelis bonis quantum eos diligat, pro quibus talia non sustinet? Quod vero eum dicitis venisse expugnare pro vobis diabolum, quo sensu audetis proferre. Nonne Dei omnipotentia regnat ubique? Quomodo ergo indigebat Deus, ut ad vincendum diabolum de coelo descenderet? Haec nobis infideles objiceraverit. Sed et illud quod dicere solemus, Deum scilicet, debuisse prius per justitiam contra diabolum agere, ut liberaret hominem, quam per fortitudinem; ut, cum diabolus eum, in quo nulla mortis erat causa, et qui Deus erat, occideret, juste potestatem, quam super peccatores habebat, amitteret; alioquin injustam violentiam fecisset illi, quoniam juste possidebat hominem, quem non ipse violenter attraxerat, sed idem homo se sponte lerat, non video quam vim habebat. Nam, si diabolus aut homo suus esset aut alterius quam Dei, aut in alia quam in Dei potestate maneret, forsitan
Abbreviated transcription (Latin):
ea uoluisse fatem̃. quȩ de eiꝰ incarnatione credimꝰ  Ut bre¬
uit̾ dicã. altissimũ ad tã humilia inelinari : om̃ipotentẽ aliqͥd
face̾ cũ tanto labore. A Iui hoc dicunt. ñ intellig̃t qd credimꝰ.
Diuinã enĩ naturã absq dubio asserimiꝰ impassibilẽ. nec ullate¬
nꝰ posse a suacelsitudine humiliari: uec ui eo qd face̾ uult labo¬
nam in duabꝰ naturis : & duas naturas in una ꝑsona. Quaꝑꝑ cũ di¬
cimꝰ đm aliqͥd humile aut infirmũ ꝑati. ñ ħ intelligimꝰ scam
sublimitatẽ impassibilis nature. s scđm infirmitatẽ humane
substantiȩ ꝗͣ. gerebat. & sic nr̃ę fidi nulla ratio obuiare cog
noscitur. Sic enĩ nullã diuinȩ substantię significamꝰ humili¬
tione di ulla eiꝰ humilitas intelligit᷑ facta. s nat᷑a hominis
credit᷑ exaltata. Blta sit. nichil imputet᷑ diuine nat᷑e. qd̃¬

Expanded text:
ea voluisse fatemur quae de ejus incarnatione credimus. BOS. Ut breea voluisse fatemur quae de ejus incarnatione credimus. BOS. Ut breviter dicam: Altissimum ad tam humilia inclinari, omnipotentem aliquid facere cum tanto labore. ANS. Qui hoc dicunt non intelligunt quod credimus. Divinam enim naturam absque dubio asserimus impassibilem, nec ullatenus posse a sua celsitudine humiliari, nec in eo quod vult fanam in duabus naturis, et duas naturas in una persona. Quapropter, cum dicimus Deum aliquid humile aut infirmum pati, non hoc intelligimus secundum sublimitatem impassibilis naturae; sed secundum infirmitatem humanae subsnoscitur. Sic enim nullam divinae substantiae significamus humilitione Dei humilitas ejus ulla intelligitur facta; sed natura hominis creditur exaltata. BOS. Ita sit: nihil imputetur divinae naturae q
Abbreviated transcription (Latin):
dicio decretũ erat. & qͥsi eyrographo c̃firmatũ : ut ħo qͥ spon¬
te pecrauerat. nec peocatũ nec penã peccati uitare ꝑse pos¬
set. Est eñ sp̃s uadens & ñ rediens. & qͥ fac̃peecatũ. seruꝰ ẽ pec¬
catanec qͥ peccat impunitꝰ debet dimitti. nͥ miscdia peccato¬
ti paseat. & eũ lib̾et & reducat. Qũa obrẽ ꝑ hoc cyrographũ null¬
lũ inuenirin. posse diaboli iusticiã in hois uexitione credere
debemꝰ. Deniq sic̃ in þono angło nulla omnino ẽ iniusticia: ita
in malo nulla penitꝰ ẽ usticia. Hichil gͥ erat in diabolo cͥ ds
ct᷑ illũ ad libandũ hominẽ sua uti fortitudine ñ debet. A Suf¬
fice̾ nob ad rationẽ uoluntas di cũ aliqͥd facit. lie nͣ uideamꝰ cur
uelit. Uoluntas nãq dĩ ñꝗͣ. ẽ irrationabilis.  Eerũ ẽ : si ꝯstat d̾m
id uelle unde agit᷑. Heqͣꝗͣ enĩ acqͥescunt multi đm aliqͥd uelle: si
ratio repugnare uidet᷑. A. Qa t uidet᷑ repugnare rationi. cũd̾m

Expanded text:
si chirographo confirmatum, ut homo qui sponte peccaverat, nec peccatum nec poenam peccati per se vitare posset: est enim spiritus vadens, et non rediens ; et qui facit peccatum servus est peccati ; nec qui peccat, impunitus debet dimitti, nisi misericordia peccatori parcat, et eum liberet ac reducat. Quamobrem per hoc chirographum nullam inveniri posse diaboli justitiam in hominis vexatione credere debemus. Denique sicut in bono angelo nulla omnino est injustitia; ita in malo nulla est penitus justitia. Nihil igitur erat in diabolo, cur Deus contra illum ad liberandum hominem sua uti fortitudine non deberet. CAPUvideamus cur velit: voluntas namque Dei nunquam est irrationabilis. BOS. Verum est, si constat Deum id velle unde agitur: nequaquam enim acquiescunt multi Deum aliquid velle, si rationi repugnare videtur. ANS. Quid tibi videtur repugnare rationi, cum Deum
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃ put̾ si possibile ẽ transeat a me calix iste. uerũtam̃ ñ sic̃ ego
uolo s sic̃tu. & si ñ pot̾ hic calix tͣnsire nͥbiba illũ fiat uoluntas
tua. naturalẽ salutis ꝑ uolintatẽ suã significat appetitũ: qͦ hu¬
mana caro dolorẽ mortis fugiebat. Uoluntatẽ uͦ patͥs dic̃. ñ
mors illa: qr ñ poscebat ratio. qd̃ aliꝰ fac̾e ñ pot̾at. idcir¬

Expanded text:
lix iste; verumtamen non sicut ego volo, sed sicut tu ; et: Si non potest hic calix transire, nisi bibam illum, fiat voluntas tua , naturalem salutis per voluntatem suam significat appetitum, quo humana caro dolorem mortis fugiebat. Voluntatem vero Patris dicit, non mors illa. Quia non poscebat ratio quod alius facere homo
Abbreviated transcription (Latin):
nescit sub lege ẽe̾. ut scd̃m eiꝰ qnͣtitatẽ m̃sura retͥbutionis
a do recõpensetur .B̾. lta credimꝰ. A.Si autẽ peccatũ ñ sol¬
uit᷑ nec punit᷑ : nulli legi subiacet .ẜ. N possũ alit̃ intelli¬
gere .A. Libior gͥ ẽ iniusticia. si sola miscd̃ia dimittit᷑ quã
uisticia: qd ual de in cueniens uidet᷑. Ad ħ & extendit᷑ ista ĩeue

Expanded text:
sura retributionis a Deo recompensetur. BOS. Ita credimus. ANS. Si autem peccatum nec solvitur, nec punitur, nulli legi subjacet. BOS. Non possum aliter intelligere. ANS. Liberior igitur est injustitia, si sola misericordia dimittitur, quam justitia: quod valde inconveniens videtur. Ad hoc etiam extenditur
Abbreviated transcription (Latin):
dicitis. cũ sola uoluntate potuit: ut mitiꝰ dicã. uidete qͦmͦ
eiꝰ sapientiȩ repugnatis. Nã si ħo qd̾ facile posset cũ gͣui labo¬
rȩ sine ratione faceret: ñ utiq sapiens ab ullo iudicaret᷑.
Qppe qd̾ dicitis dm talit̃ ostendisse qnͣtũ uos diligeret. nul¬
la ratione defendit᷑. si nullatenꝰ alit̾ hominẽ potuisse salua¬
re ñ monstrat᷑. Nã si alit̾ ñ potuisset. tẽ forsitan necesse e̾e̾t

Expanded text:
dicitis modo, cum sola voluntate potuerit, ut mitius dicam, videte quomodo ejus sapientiae repugnatis. Nam si homo, quod facile posset, id cum gravi labore sine ratione faceret, non utique sapiens ab ullo judicaretur. Quippe quod dicitis Deum taliter ostendisse quantum vos diligeret, nulla ratione defenditur, si nullatenus hominem aliter potuisse salvare non monstratur. Nam si aliter non potu
Abbreviated transcription (Latin):
Boc ẽ qd̾ ualde mirant᷑: qr lib̾ationẽ hanc redeptionẽ uoca¬
mꝰ. In qͣ nãꝙ aiunt nob̾ captione. aut ĩ qͦ carc̾e. aut in cuiꝰ
potestate tenebamini. unde uos d̾s ũ potuit lib̾are. nͥ tot
uos laborib & ad ultimũ sanguine suo redimeret. s Quibꝰ
cũ dicimꝰ redemit nos a peccatis & ab ira sua. & de inferno
& de potestate diaboli. qũẽ qr nos ñ pot̾amꝰ ipse ꝓ nob̾ uenit
expugnare. & redemit nob̾ regnũ celoꝵ. & qr hec oĩa hoc mͦ
fecit᷑. ostendit qntũ nos diligeret: respondent. Si dicitiꝰ qr d̾s
citis. repugnatis uob̾m& ipsis: qr impotentẽ illũ facitis. Aut si
asseritis. Om̃a enĩ ħ q̃ obtenditis: in eiꝰ uoluntate ꝯsistunt.
lra nãꝙ di. ñ ẽ aliud quã uoluntas pumiendi. Si gͦ ñ uult pu¬
nire peccata hominũ. liber ẽ ħo a peccatis.⁊ ab ira di. ⁊
ab inferno.  a potestate diaboli. quȩ oĩa ꝑꝑ peccata pacit᷑.

Expanded text:
oc est quod valde mirantur, quia liberationem hanc redemptionem vocamus. In qua namque, aiunt nobis, captione, aut in quo carcere, aut in cujus potestate tenebamini, unde vos Deus non potuit liberare nisi vos tot laboribus et ad ultimum suo sanguine redimeret? Quibus cum det de potestate diaboli, quem quia nos non poteramus, ipse pro nobis venit expugnare, et redemit nobis regnum coelorum: et quia haec omnia hoc modo fecit, ostendit quantum nos diligeret. Respondent: Si dicitis quia Decitis, repugnatis vobismetipsis, quia impotentem illum facitis. Aut si asseritis? Omnia enim haec quae obtenditis in ejus voluntate consistunt: ira namque Dei non est aliud quam voluntas puniendi. Si ergo non vult punire peccata hominum, liber est homo a peccatis, et ab ira Dei, et ab inferno, et a potestate diaboli, quae omnia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙo. & anob exigit os. Sola nãq tał uoluntas oꝑa fac̃ placitadõ.
cũ pot̾ oꝑari &cũ ñ pot̃. ipsa sola ꝑ se placet. qr nullũ opꝰ sine
illa placet. Hc honorẽ debitũ qͥ do ñ reddit. aufert do qd̾ suũ
eͥ & đm exhonorat: & ħ ẽ peccare. Qũadu aute̾ ñ soluit do qd
rapuit : manet in culpa. Nec sufficit solũmͦ reode q̃d ablatũ ẽ
s. ꝓ c̃tumelia illata plꝰ deb& reddẽ ꝗͣ abstudit. Sic̃ eñĩ qͥ ledit
salutẽ altersꝰ. ñ sufficit si salutẽ restituit nͥ ꝓilata doloris
iiuria recõpenset aliqͥd. ita qͥ honorẽ alicusꝰ uiolat ñ suffieit
honorẽ
honorẽ etoe. si ñ scđm exhonorationis factã molestiã aliꝗd
qd placeat illi quẽ exhonorauit restituit. Hoc ꝙͦ attendendũ
qr cũ aliqͥs qd̾ iniuste abstulit soluit. ħ debet dare qd ab illo ñ
posset exigi si alienũ ñ rapusset. Sic gͦ debet om̃is qͥ peccat.

Expanded text:
 voluntas opera facit placita Deo, cum potest operari; et cum non potest, ipsa sola per se placet, quia nullum opus sine illa placet. Hunc honorem debitum qui Deo non reddit, aufert Deo quod suum est, et Deum exhonorat; et hoc est peccare. Quandiu autem non solvit quod rapuit, manet in culpa; nec sufficit solummodo reddere quod ablatum est, sed pro contumelia illata plus debet reddere quam abstulit. Sicut enim qui laedit salutem alterius non sufficit, si salutem restituit, nisi pro illata doloris injuria recompenset aliquid; ita qui honorem alicujus violat, non sufficit honorem reddere, si non secundum exhonorationis factam molestiam, aliquid quod placeat illi, quem exhonoravit, restituat. Hoc quoque attendendum, quod cum aliquis, quod injuste abstulit, solvit; hoc debet dare, quod ab illo non posset exigi, si alienum non rapuisset. Sic ergo debet omnis qui peccat,
Abbreviated transcription (Latin):
nec ide eiꝰ ꝓpositũ ad effectũ disci potat nͥ genꝰ hominũ ab
ipso creatore suo lib̾aret᷑: B ł lec ipsa libatio si ꝑ aliã ꝗͣ ꝑ
retur: niens hoc humana multo tolerabiliꝰ acciꝑet. Potuit
eiũ ds hominẽ aliquẽ face sine peccato ñ de massa peccatͥce
nec de alio homine. s siẽ fecit ađa: ꝑ quẽ hoc ipsũ opꝰ fieri po¬
tuisse uidet᷑. Ae nñ intelligis qr q̃cũq alia ꝑsona hominẽ a

Expanded text:
nec idem ejus propositum ad effectum duci poterat, nisi genus humanum ab nec idem ejus propositum ad effectum duci poterat, nisi genus humanum ab ipso Creatore suoretur, mens humana hoc multo tolerabilius acciperet. Potuit enim Deus hominem aliquem facere sine peccato, non de massa peccatrice, nec de aliquo homine, sed sicut fecit Adam per quem hoc ipsum opus fieri potuisse videtur. AN
Abbreviated transcription (Latin):
quedam picturȩ. suscipienda sumt.s si non ẽ aliauid solidũ suꝑ quod se¬
deant: non uident᷑ infidelib sufficere. cur dm̃ ea quȩ dicimus pati uolius.¬
s credere debeamus. Nam qui picturam uult facere. eligit aliqͥs solidum
suꝑ᷑ pͥingat: ut maneat auod pingit. Nemo eniͣ pingit in aqua uel in
aere: qr nulla ibi manent picturę uestigia. Qua propt᷑ cum has conue¬
mentias quas dicis infidelib quasi auasdã pictuas rei gestȩ obtendimus:
am̃ rem gestam s: figimnentum arburant᷑ esse quod eredinius. quasi suꝑ¬
aut potuisse humiliari. deinde ut ipsũ qͣsi corpꝰ ueritatis plus
niteat: iste ꝯuementiȩ qͣsi picture. corꝑis st̃ exponende A Hłne
satis necessaria ratio uidet᷑. cur d̾s ea q̃ dicimꝰ facẽ debuerit.
qr genꝰ humanũ tã scilicet p̃ciosũ opꝰ eiꝰ om̃ino ꝑierat: nec
decebat ut qd̾ ds de homine ꝓposuerat penitꝰ aanichilaret᷑.

Expanded text:
quaedam picturae suscipienda sunt: sed si non sit aliquid solidum super quod sequaedam picturae suscipienda sunt: sed si non sit aliquid solidum super quod sedeant, non videntur infidelibus sufficere cur Deum ea, quae dicimus, pati voluisse credere debeamus. Nam qui picturam vult facere, aliquid eligit solidum super quod pingat ut maneat quod pingit. Nemo enim pingit in aqua vel in aere; quia ibi nulla manent picturae vestigia. Quapropter cum has convenientias, quas dicis, infidelibus quasi quasdam picturas rei gestae obtendimus, quoniam non rem gestam, sed figmentum arbitrantur esse quod credimus, quasi supaut potuisse humiliari. Deinde, ut ipsum quasi corpus veritatis plus niteat, istae convenientiae quasi picturae corporis 76 sunt exponendae. ANS. Nonne satis necessaria ratio videtur cur Deus ea, quae dicimus, facere debuerit; quia genus humanum, tam scilicet pretiosum opus, ejus omnino perierat; nec decebat ut quod Deus de homine proposuerat, penitus annihilaretur:
Abbreviated transcription (Latin):
restitiut: tanto maiorẽ dilectionẽ erga nos & pietatẽ monsttauit. Si enim dili¬
gent᷑ considerarent qua̾ conuenient᷑ hoc mͦ ꝓcurata sit humana restauratio:
non deriderent nrãm simplicitatẽ. s dĩ nobiscum laudarent sapiente̾ beniꝗ¬
uutatẽ Oportebat namꝙ ut sicut ꝑ hominiis mobedientiam morsin humariũ:
gonus intrauerat. ita per homiuis obedientiam uita restitueret᷑
Et quẽ admodũ pecca ͭ ¶ quod fuit causa nr̃ȩ dãpnationis. untui̾ habuit
ã femina: sic nr̃ȩ uisticiȩ & salutis auctor nasceret᷑ de femina. Et ut di¬
abolus qui ꝑgustimi ligni que ꝑsuasit homine̾ uicerat. ꝑ passionem
ligni quam intulit ab homine uinceretur. Sunt quoq inulta alia
quȩ studiose considerata inenarrabilem quandam nit̃ redẽptionis hoc
modo ꝓcurate pulchritudinẽ ostendunt. B Omĩa hȩc pulchra. & auasi¬

Expanded text:
restituit, tanto majorem dilectionem erga nos et pietatem monstravit. Si enim dilirestituit, tanto majorem dilectionem erga nos et pietatem monstravit. Si enim diligenter considerarent quam convenienter hoc modo procurata sit humana restauratio, non deriderent nostram simplicitatem; sed Dei nobiscum laudarent sapientem benignitatem. Oportebat namque ut sicut per hominis inobedientiam mors in humanum genus intraverat, ita per hominis obedientiam vita restitueretur; et quemadmodum peccatum, quod fuit causa nostrae damnationis, initium habuit a femina, sic nostrae justitiae et salutis auctor nasceretur de femina; et ut diabolus, qui per gustum ligni quem persuasit, hominem vicerat, ita per passionem ligni, quam intulit, ab homine vinceretur. Sunt quoque alia multa quae studiose considerata ineffabilem quamdam nostrae redemptionis, hoc modo procuratae, pulchritudinem ostendunt. CAPUT IV. Quod hae res
Abbreviated transcription (Latin):
qo̾ quermis. Et si atuid responderis cui auctoritas obsistere sacra indeatut.
liceat illam mͥ obtendere. quate̾nus quomꝰ non obsistat aꝑias . a. Dic qd̾ tͥ uidet᷑¬
S Obiciunt nobis dderidences simplicitatẽ mam infidles. qr dõ facimnus uuutiã
& contumeliam: cum cũ asserimnus in uterũ mulieris desceudisse. uatum eẽ de
senana: lacte & almicis humanis nuctũ creuisse. & ut mnulta alia taceam quȩ
aõ ñ uident᷑ conuenire: lassitudinẽ. famem. sitim uerbeta. & int̾ latrones cru¬
cẽ mortẽꝙ sustinusse.  Nos non facimus dõ inuiriam ullam aut concume.¬
uam. s toto corde grãs agentes laudamus & pͣdicamus in effabilem altitudi¬
nẽ miscłiȩ illius. quia quanto nos mirabilius & pͣt opimonẽ de tantis &e tã
debitis malis in quib etamtis. ad tanta & tam indebita bona quȩ ꝑdideramus

Expanded text:
quod quaerimus: et si quid responderis, cui auctoritas sacra obsistere videatur, quod quaerimus: et si quid responderis, cui auctoritas sacra obsistere videatur, liceat mihi illam obtendere, quatenus quomodo non obsistat, aperias. ANS. Dic quod tibi videt Objiciunt nobis deridentes simplicitatem nostram infideles; quia Deo facimus injuriam t contumeliam, cum eum asserimus in uterum mulieris descendisse, natum esse de femina, lacte et alimentis humanis nutritum crevisse, et, ut multa alia taceam, quae Deo non videntur convenire, lassitudinem, famem, sitim, verbera et inter latrones crucem mortemque subiisse. ANS. Nos non facimus Deo injuriam ullam aut contumeliam; sed toto corde gratias agentes, laudamus et praedicamus ineffabilem altitudinem misericordiae illius; quia quanto nos mirabilius, et praeter opinionem de tantis et tam debitis malis in quibus eramus ad tanta et tam indebita bona quae perdideramus,
Abbreviated transcription (Latin):
tẽptabo ꝓ mea possibilitate dõ adiuuante & ur̃is orationib quas hoc postulan¬
tes sepe mͥ petenti ad hoc ipsum ꝓmisistis. qd̾ queritis non tam ostendere
quã tecũ querere. s eo pacto quo omia quę dico uolo accipi. udelic&e ut
siquia dixero qd maior non confumet aucto riras. auãtus illud ratione
ꝓbare uidear. ñ alia certitudine accipiat᷑. nͥ qr interim ita mͥ uidetur.
donec d̃s mn melius aliquo mͦ reuelet. Qd si aliquatenus questioni tuȩ satisfa¬
cere potero: certum eẽ debebit. quia & sapientior me plenius hoc facere po
adhuc latere rationes .B. Patere gͥ ut uerbis utar infidelium E quum enuim est
ut cum urͣȩ fidi racionẽ studemꝰ inquirere: ponam eoꝵ obiectiones. qui
nullatenꝰ ad fidẽ eand̾e sine ratione uolunt accedere. Quamiuis enem ali id̃o
rationẽ quetant q non credunt. nos tͦ quia credimius. ĩmũ idẽ ꝙ camen eͣ

Expanded text:
tentabo pro mea possibilitate Deo adjuvante et vestris orationibus, quas hoc postulantentabo pro mea possibilitate Deo adjuvante et vestris orationibus, quas hoc postulantes saepe mihi petenti ad hoc ipsum promisistis, quod quaeritis non tam ostendere, quam tecum quaerere; sed eo pacto quo omnia, quae dico, accipi volo: videlicet, ut si quid dixero quod major non confirmet auctoritas, quamvis illi ita videtur, donec mihi Deus melius aliquo modo revelet. Quod si aliquatenus quaestioni tuae satisfacere potero, certum esse debebit quia et sapientior me plenius hoc facere potadhuc latere rationes. BOS. Patere igitur ut verbis utar infidelium: aequum enim est ut, cum nostrae fidei rationem studemus inquirere, ponamus objectiones eorum, qui nullatenus ad fidem eamdem sine ratione volunt accedere. Quamvis enim illi ideo rationem quaerant, quia non credunt, nos vero, quia credimus, unum idemque tamen est
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ino inutile. lam earũ ignorantia quedam facit difficilia. quȩ ꝑ eaꝵ noticiam
fiunt facilia . ẜ. Sic breauit᷑ de his suis locis dicere potis: ut & qd̾ sufficiat ad pͣsenᷤ
opus habeamus. & quod plus dicendum ẽ in aliud tempus differamꝰ. A. Hoc quoꝙ
multũ me retrabit ã peticione tuaqr materia non solum pͣciosa. s sicut ẽ de spe¬
cioso forma pre filiis hominũ: sic etiam ẽ speciosa ratione suꝑ intellectus hominũ.
Unde tuneo ne quẽ adiodũ ego soleo indignari piatus pictorib cum ipsum
cis ut qui pocest melius dicat : sic nulli p̃stituis. ut cui dictamͣ tuum n plac&.
pulchrus non scribat. Uerum ut om̃s excusationes tuas excludam: qđ postu
lo ñ facies doctis. s mͥ & hoc ipsam mecũ petentibus .A. Qm̃ uideo iportu¬
nitatẽ tuã. & illoꝵ qui hoc tecum ex caritate & religioso studio pecunt.

Expanded text:
omnino inutile: nam earum ignorantia quaedam facit difficilia, quae per earum notitiam omnino inutile: nam earum ignorantia quaedam facit difficilia, quae per earum notitiam fiunt facilia. BOS. Sic breviter de his suis locis dicere poteris: ut et quod sufficiat ad praesens opus habeamus, et quod plus dicendum est, in aliud tempus differamus. ANS. Hoc quoque multum me retrahit a petitione tua, quia materia non solum pretiosa, sed sicut est de specioso forma prae filiis hominum , sic etiam est de speciosa ratione super intellectus hominum: unde timeo ne, quemadmodum ego soleo indignari pravis pictoribus, cum ipsusicut tu permittis ut qui potest melius dicat, sic nulli praestituis ut, cui dictamen tuum non placet, pulchrius non scribat: verum, ut omnes excusationes tuas excludam, quod postulo non facies doctis, sed mihi, et hoc ipsum mecum petentibus. ANS. Quoniam video importunitatem tuam et illorum, qui hoc tecum ex charitate et religioso studio petunt,
Abbreviated transcription (Latin):
rit. anselmus. Qđ quęris ã me supra me est. & idcuco altiorame tractare timeo. ne for¬
ce cum putauerit aut etiam uiderit aliquis me non sibi sacisfacere: plus existimet rei
ueritatẽ mͥ deficere. quam intellectum meũ ad eam capiendam nͣ sufficere .B. Non hoc
tantum timere debes. quantum & reminisci. quia sepe contingit in colloquendo de
aliqua questione. ut ds aꝑiat quod pͥus iatebat. & spare de gr̃a dĩ quia si ea quȩ gratis
accepisti libent᷑ imꝑtiris. altiora ad quȩ nondum attigisti mereberis acciꝑe .A. Est &¬
aliud. propt᷑ qd̾ uideo aut uix aut nullatenus posse ad plenũ intͣ nos de hac re
nunc tractari. qmͣ ad hoc est necessaria noticia potestatis & necessitatis & uolinitatis
& quarũdam ałaꝵ rerum quȩ sic se habeant. ut eaꝵ nulla possit plenȩ fine aliis
considerari. Et ido tractatus eaꝵ opus suum postulat. ñ multũ ut puco facile. nec

Expanded text:
rit. ANS. Quod quaeris a me, supra me est, et idcirco altiora me tractare timeo ne forrit. ANS. Quod quaeris a me, supra me est, et idcirco altiora me tractare timeo ne forte, cum putaverit, aut etiam viderit aliquis me non sibi satisfacere, plus existimet rei veritatem mihi deficere quam intellectum meum ad eam capiendam non sufficere. BOS. Non hoc tantum timere debes quantum et reminisci, quia saepe contingit in colloquendo de aliqua quaestione ut Deus aperiat quod prius latebat; et sperare de gratia Dei quia, si ea quae gratis accepisti libenter impartiris, altiora, ad quae nondum attigisti, mereberis accipere. ANS. Est et aliud propter quod video aut vix aut nullatenus posse ad plenum inter nos de hac re nunc tractari; quoniam ad hoc est necessaria notitia potestatis et necessitatis, et voluntatis, et aliarum quarumdam rerum, quae sic se habent ut earum nulla possit plene sine aliis considerari; et ideo tractatus earum suum opus postulat, non multum, ut puto, facile, nec
Abbreviated transcription (Latin):
ostendere. Et qmͣ ea quę per int̾rogationẽ & responsionẽ inuesti-¬
gant᷑ multis & marinie tardiorib ingenis magis patent. & ido plus pla¬
cent: unum ex illis qui hoc flagiant. qui int̾ alios instantius ad hoc me
sollicitat accipiam mecum dispucante. ut boso querat & AHSELORUS respondeat hoc
ea pͣsumamus racione discutere : ita negligentia uͥi uidetur si postquam confirmati
sumus in fide. non studemus qd credimus intelligere. Qua propter am̃ gr̃a dei
preueniente fidem nr̃ȩ redẽptionis sic puto me tenere. ut etiam si nulla possum
qd̾ credo ratione conp̾hendere nichil tamͣ sit qd̾ ab eius firmitate me ualeat euelle¬
re. ã ce peto mͥ aꝑiri qd ut scis plures mecũ petunt qua necessitate scilic& & ratione
ds̃ cum sit omps humilitate̾ & infirmitatẽ humanȩ nate pro eius restauratione assũpse¬

Expanded text:
ostendere. Et quoniam ea, quae per interrogationem et responsionem investiostendere. Et quoniam ea, quae per interrogationem et responsionem investigantur, multis et maxime tardioribus ingeniis magis patent, et ideo plus placent: unum ex illis qui hoc flagitant, qui inter alios instantius ad hoc me sollicitat, accipiam mecum disputantem: ut Boso quaerat, et Anselmus respondeat hoc ea praesumamus ratione discutere, ita negligentia mihi videtur, si, postquam confirmati sumus in fide, non studemus quod credimus intelligere. Quapropter quoniam, gratia Dei praeveniente, fidem nostrae redemptionis sic puto me tenere, ut etiam si nulla ratione quod credo possim comprehendere, nihil tamen sit quod me ab ejus firmitate valeat eecessitate scilicet et ratione Deus, cum sit omnipotens, humilitatem et infirmitatem humanae naturae pro ejus restauratione assumpse
Abbreviated transcription (Latin):
lectu & contẽplatione delectent᷑. & ut sinit quautũ possunt
parati semꝑ ad satisfactionẽ. om̃i poscenti se rationem de ea
quȩ in nobis est spe. Quam questionẽ solenit & infideles
nobis simplicitatẽ xꝑianã quasi fatuam deridentes obicere. & fideles muiti
in corde uersare qua scilic& ratione uel necessitate ds homo factus sit. & mor¬
se sua sicut credimus & confitemur mundo uitam reddiderit. cum hoc aut ꝑ a
liam ꝑsonam siuie angelicam siue humanam. aut sola uoluntate facere potuerit.
De qua questione ñ solũ luterati s etiam illitterati multi querunt. & rationen
de uideat᷑ difficilis. insoluendo tamͣ om̃ib est intelligibilis. & proptͣ utilitatẽ &¬
rationis pulchritudine̾ amabilis. quamuis a scĩs patrib ude qđ sufficere de¬
beat dictum sit: tamen de illa curabo qđ ds mͥ dignabit᷑ aperire. petentib

Expanded text:
lectu et contemplatione delectentur, et ut sint quantum possunt, lectu et contemplatione delectentur, et ut sint quantum possunt, parati semper ad satisfactionem omni poscenti se rationem de ea, quae in nobis est, spe. Quam quaestionem solent et infideles nobis, simplicitatem Christianam quasi fatuam deridentes, objicere, et fideles multi in corde versare: qua scilicet ratione vel necessitate Deus homo factus sit, et morte sua, sicut nos credimus et confitemur, mundo vitam reddiderit. Cum hoc aut per aliam personam, sive angelicam, sive humanam, aut sola voluntate facere potuerit, de qua quaestione non solum litterati, sed etiam illitterati multi quaerunt et rationemde videatur difficilis, in solvendo tamen omnibus est intelligibilis, et propter utilitatem rationisque pulchritudinem amabilis. Quamvis a sanctis Patribus inde, quod sufficere debeat, dictum sit, tamen de illa 75 curabo, quod mihi Deus dignabitur aperire, petentibus
Abbreviated transcription (Latin):
congruo spatio illud mͥ edere licuiss&. In magna enim cordis tribulatione quã
unde. & cur passus sim nouit ds. illudin anglia rogatꝰ incepi. & in ca¬
puana ꝓuicia ꝑegrinus ꝑfeci: qđ scđm materiam de qua editum est cur
obiectiones. & fideluim responsiones. ac tandẽ remoto xꝑo quasi nuͣquã fuerit
aliquid de illo. ꝓbat tationibus necessariis eẽ impossibile ullũ homine̾ posse saluari
sine illo. In scdđo aute libro similit quasi nihil sciat᷑ de xꝑo. monstrat᷑ nͣ minis aꝑ-¬
ta ratione & ueritate natam humanam ad hoc insticutam eẽ ut auqnͣdo iimor¬
ante euis pincipũ ut pͣfigant postulo. qͣtiniis inruiꝰcũꝙ manus uenerit. quasi
in euis sronte aspiciat. si qͥd in toto corꝑe sit qđ non despiciat. Ex pli c̃ ꝓlog
leo respondere querentib memorie scribendo cõmendãe Dictͣ
enĩ eas sibi placere & arbittant᷑ sacisfacere. Quod petunt nͣ
ut ꝑ rationẽ ad fide accedant. s ut eoꝵ quȩ credunt intel¬

Expanded text:
congruo spatio illud mihi edere licuisset. In magna enim cordis tribulatione, quam unde et cur passus sim novit Deus, illud in Anglia rogatus incoepi, et in Capuana provincia peregrinus perfeci. Quod secundum materiam, de qua editum est, Cur objectiones et fidelium responsiones: ac tandem remoto Christo quasi nunquam aliquid fuerit de illo probat rationibus necessariis esse impossibile ullum hominem salvari sine illo. In secundo autem libro similiter, quasi nihil sciatur de Christo, monstratur non minus aperta ratione et veritate naturam humanam ad hoc institutam esse, ut aliquando immorante ejus principium, ut praefigant, postulo: quatenus in cujuscunque manus venerit, quasi in ejus fronte aspiciat si quid in toto corpore sit quod non despiciat. LIBER PRIMUS. leo respondere quaerentibus, memoriae scribendo commendarem: dicunt enim sibi placere eas, et arbitrantur satisfacere. Qfidem accedant, sed ut eorum, quae credunt, intel
Abbreviated transcription (Latin):
fieri poss&. ut m̃ciente illo qui dicer&: ipse que cogitare̾ homo uon ess&: cũ tñ
ego de illo scam ueram nichilomiinus rẽ quȩ ess& ille homo s quȩ ẽ homo
quilib& cogitarem. Nec sic gͥ ut haberem falsum astud in cogitatione uelin
intellechu hab̾e possũ istud cũ audio dici ds. aut aliquid omi̾b mauis. cũ
quando illud scđm rem ueram. mͥꝙ uotam cogitare possem. istud om̃ino¬

Expanded text:
fieri posset, ut, mentiente illo qui diceret, ipse, quem cogitarem, homo non esset; cum tamen fieri posset, ut, mentiente illo qui diceret, ipse, quem cogitarem, homo non esset; cum tamen ego de illo, secundum veram nihilominus rem, non quae esset ille homo, sed quae est homo quilibet, cogitarem. Nec sic igitur, ut haberem falsum istud in cogitatione vel in intellectu, habere possum illud, cum audio dici, Deus, aut, aliquid omnibus majus. Cum quando illud secundum rem veram mihique notam cogitare possum, istud om
Abbreviated transcription (Latin):
intellectus ipse quo capit᷑. Quo circa etiam si uerum sit ẽẽ aliquid quo mauis
qͥcquã nequeat cogitari: non tam̃ hoc auditum & intellectum tale ÷ qualis
nondum facta pictura in intellectu pictoris. Huc accedit illud quod pͣtar¬
atum ẽ superius. qr scilic& illud omĩb quȩ cogitari possint in auis
quod nichil aliud posse esse dicitur quam ipse deus.
cam ego scd̃m rem. łer specie inͥ Per genere noram. cogitare auditum. ł in incel¬
lectu habere non possum: quam nec ipsum dm̃. quẽ unq obhoc ipsum etiã
simili: quando quidẽ & tu tale̾ asseris illam ut eẽ non possit simile quicquã.
Nam si de homine aliqͦ mͥ ꝓrsus ignoto. quẽ etiã eẽ nescirẽ. dici tam̃ aliquid
audirem: ꝑ illam specialẽ generalẽ ue noticiam. qua quid sit homo ł homi¬
nes noui. de illo quoꝙ scđm rem ipsam quȩ ẽ homo cogitare possem. Et tũ

Expanded text:
intellectus ipse quo capitur: quocirca etiamsi verum sit esse aliquid, quo majus intellectus ipse quo capitur: quocirca etiamsi verum sit esse aliquid, quo majus quidquam nequeat cogitari; non tamen hoc auditum et intellectum, tale est, qualis nondum facta pictura in intellectu pictoris. 4. Huc accedit illud, quod praetaxatum est superius; quia scilicet illud omnibus, quae cogitari possint, majus, quod nihil aliud posse esse dicitur quam ipse Deus; tam ego secundum rem, vel ex specie mihi vel ex genere notam, cogitare auditum vel in intellectu habere non possum, quam nec ipsum Deum, quem utique ob hoc ipsum etiam possum conjicere ex alia simili, quandoquidem et tu talem asseris illam, ut esse non possit simile quidquam. Nam si de homine aliquo, mihi prorsus ignoto, quem etiam esse nescirem, dici tamen aliquid audirem, per illam specialem generalemve notitiam, qua quid sit homo vel homines novi, de illo quoque secundum rem ipsam, quae est homo, cogitare possem: et tamen
Abbreviated transcription (Latin):
qui istud nondum credo. Unde nec illud eremplũ de pictore picturam
quam facturus est iam in intellectii. habente: satis potest huic argum̃to con¬
gruere. lua enim pictura antequam fiat in ipsa pictoris arte tenet᷑ & tale
quippiam in arte artificis alicuius nichil ẽ aliud quam pars quedam ie¬
ligentiȩ ipsuis. quia & sicut sc̃s augustinus ait. cum faber arcam facturus
in oꝑe. pͥus hc̃ illam in arce: arca quę fit in oꝑe non ẽ uita. arca quȩ est
ui arte uita ẽ.qr uiuit anima artificis. in qua sunt ista om̃ia ante quam
ꝓferant᷑. Ut quid enim in uiuente artificis anima uita sunt ista. nͥ quia
nil sunt aluid quã scientia. ł intelligentia animȩ ipsuis: At uͦ quic quid
ertra illa quȩ ad ipsam m̃tis noscuntur ꝑtinere nataͣm aut auditum au
er cogitatũ intellectu ꝑcipit᷑ uerũ : aliud sine dubio ẽ uerũ illud. aliud

Expanded text:
qui istud nondum credo. 3. Unde nec illud exemplum de pictore, picturam, qui istud nondum credo. 3. Unde nec illud exemplum de pictore, picturam, quam facturus est, jam in intellectu habente, satis 36 potest huic argumento congruere. Illa enim pictura, antequam fiat, in ipsa pictoris arte habetur; et tale quidpiam in arte artificis alicujus nihil est aliud quam pars quaedam intelligentiae ipsius; quia et sicut sanctus Augustinus ait cum faber arcam facturus in opere, prius habet illam in arte: arca, quae fit in opere, non est vita; arca, quae est in arte, vita est; quia vivit anima artificis, in qua sunt ista omnia, antequam proferantur. Ut quid enim in vivente artificis anima vita sunt ista, nisi quia nihil sunt aliud quam scientia, vel intelligentia animae ipsius? At vero quidquid extra illa, quae ad ipsam mentis noscuntur pertinere naturam, aut auditum aut excogitatum intellectu percipitur verum; aliud sine dubio est verum illua, aliud
Abbreviated transcription (Latin):
illud eristere. S si boc ẽ primo quidem ñ hic erit iam aliud idemꝙ tempore
p̾cedens hab̾e rem in intellectu. & aliud idq tempore sẽquens intelligere remeẽ
ut fit de pict᷑a quę priusẽ in animo pictoris deinde i oꝑe. Demde uix unqu̾a
poterit eẽ credibile. cum dictũ & auditũ fuerit istud non eo uͦ posse cogitari
dubitantẽ qd sit aliqua talis nat᷑a. tota ista disputacio eͣ assummpta : Postreno
quod tale sit illud ut non possit nͥ maxogitatum indubitabilis eristentiȩ suȩ
certo ꝑcipi intellectu. indubio aliquo ꝓbandum mͥ ẽ argumͣto. non autem
isto quod iam sit hoc in intellectu meo cũ auditũ intelligo. in quo similiter
et̃ posse quecũꝙ alia incerta ł etiam falsa ab aliquo cinus u̾ba intelligerem
dicta ad hoc puto. & insuꝑ magis si illa deceptus ut sepe fit crederem.

Expanded text:
illud existere. Sed si hoc est: primo quidem non hic erit aliud, idemque tempore illud existere. Sed si hoc est: primo quidem non hic erit aliud, idemque tempore praecedens, habere rem in intellectu; et aliud, idemque tempore sequens, intelligere rem esse, ut fit de pictura, quae prius est in animo pictoris, deinde in opere. Deinde, vix unquam poterit esse credibile, cum dictum et auaitum fuerit istud non eo modo posse cogitari dubitantem quod si aliqua talis natura, tota ista disputatio assumpta est? Postremo, quod tale sit illud, ut non possit, nisi mox cogitatum, indubitabilis existentiae suae certo percipi intellectu; in dubio aliquo probandum mihi est argumento: non autem isto; quod jam sit hoc in intellectu meo, cum auditum intelligo: in quo similiter esse posse quaecunque alia incerta, vel etiam falsa ab aliquo, cujus verba intelligerem dicta adhuc puto; et insuper magis, si illa deceptus, ut saepe fit, crederem
Abbreviated transcription (Latin):
necesse est ut non in solo intellectu s etiam in resit. & hoc ita ꝓbatut
tu. maiis illo erit quicquid etiam inre fuerit. ac sic maus om̃ibus mi¬
nuserit aliquo & non crit mauis om̃ib quod utiꝙ repugnat. & idõ ne¬
uecesse est ut maiꝰ om̃ib qd̵ ec̃ iam. ꝓbatuni est in incellectu ũ in solo¬
intellectu s & in re sit. qmͣ alit̾ maius or̃̾ib eẽ non poterit: respondere forsi:¬
tu habere similit᷑ dici possem. cum ea dicente aliquo quȩcũꝙ ille diceret.
ego incelligerem: Nisi forte tale illud constat eẽ. ut nͣ eo mͦ quo etian falsa quȩ¬
ꝙ uel dubia haberi possit in cogitacione. & ido non dicor illud auditum cogi¬
tare uel in cogitatione hab̾e: s intelligere & in intellectu habere.qr scilio& nͣ
possim hoc alit̾ cogitare: nͥ intelligendo idẽ scientia comp̾hendendo re ipsa

Expanded text:
necesse est ut non in solo intellectu, sed etiam in re sit. Et hoc ita probanecesse est ut non in solo intellectu, sed etiam in re sit. Et hoc ita probatu, majus illo erit quidquid etiam fuerit in re: ac sic majus omnibus, minus erit aliquo; et non erit majus omnibus, quod utique repugnat. Et ideo necesse est ut majus omnibus, quod jamintellectu, sed et in re sit; quoniam aliter majus omnibus esse non poterit. 2. Respondere forsitu habere similiter dici possem cum ea, dicente aliquo, quaecumque ille diceret, ego intelligerem? nisi forte tale illud constat esse, ut non eo modo quo etiam falsa quaeque vel dubia, haberi possit in cogitatione: et ideo non dicor illud auditum cogitare, vel in cogitatione habere; sed intelligere, et in intellectu habere; quia scilicet, non possum hoc aliter cogitare, nisi intelligendo, id est scientia comprehendendo, reipsa
Abbreviated transcription (Latin):
ficiat hic in me noticia tui & ibi fiat plena. crescat amor tiuis & ibi sit ple¬
nus. ut hic gaudium meum sit in spe magnum. & ibi sit in te plenũ.
dnͣe. ꝑ filium tuum iubes immo consulis petere & ꝓmitis aciꝑe. ut gau
dum nrm plenum sit. Dẽ uerar. peto accipiam ut gaudiũ meum plenu̾¬
tis ꝑ ueritatẽ tuam. ut gaudium meũ plenũ sit. Medicet᷑ interim
mens mea. loquat᷑ inde lingua mea. Ain& illud cor meũ. sermocinetur os
meuͣ f suriat illud amina mea. siciat caro mea. defideta. tota substantia
mea. donec intrem in gaudium dmͣ mei. qui est trinus & unus deus be¬
UBITAILTI UTAUor sit uel neganti oꝑe¬
qd̃ fit aliqua talis nat᷑a qua nichil maius cogitari
possit cum ee̾ illam binc dr primo probari.
qd̃ ipse negans ł ambigens de illa iam habebat
cam in intellectu. cum audiens illam dici i
quod drͣ intelligit. demde quia quod intelligi

Expanded text:
ficiat hic in me notitia tui, et ibi fiat plena; crescat amor tuus, et ibi sit pleficiat hic in me notitia tui, et ibi fiat plena; crescat amor tuus, et ibi sit plenus: ut hic gaudium meum sit in spe magnum, et ibi sit in re plenum. Domine, per filium tuum iubes immo consulis petere et promittis accipere, " ut gaulenutis per veritatem tuam, ut gaudium meum plenum sit. Meditetur interim in te mens mea, loquatur inde lingua mea, amet illud cor meum, sermocinetur de ipso os meum, esuriat illud anima mea, sitiat caro mea, desideret tota substantia mea, donec intrem in gaudium Domini mei, qui est trinus et unus Deus, besit, vel neganti quod sit aliqua talis natura, qua nihil majus cogitari possit; tamen esse illam, hinc dicitur primo probari: quod ipse negans vel ambigens de illa, jam habeat eam in intellectu; cum audiens illam dici, id quod dicitur intelligit; deinde, quia quod intelligit,
Abbreviated transcription (Latin):
pleno toto homine gaudio illo.: adhuc supͣmodum suꝑerit gaudium. Llon
gͦ totũ illud gaudium mtͣbit in gaudentes: s coci gandentes intrabunt
in gaudium. Dic dñe dic seruo tuo. intus in corde suo. si hoc ẽ gaudium in
quod intͣbunt serui tui. qui uicͣbunt ingaudium dñi sui. S gaudĩ
illud certe quo gaudebunt electi cui. nec occilus uidit. nec auris audiũ.
nec in cor hommis ascendit. Nondã gͦ diri aut cogitaui dñe. quantũ
gaudebunt illi beati tui. utiq tantum gaudebuni quantũ amabunt
tantum amabunt. quantũ cognoscent. Quantũ te cognoscent dñe tuc
& quantũ te amabunt: Certe nec oculus uidit. nec auris audiuit. nec in
cor hominis ascendit. in hac uita. quantũ te cognoscent & amabunt in il¬
ia uita. Oro ds̃ cognoscam te. amen te ut gaudeam de te. Et si non possum in
hac uira ad plenum.: uel ꝓficiam in dies usꝙ dum ueniat illud ad plenum. Ero¬

Expanded text:
pleno toto homine gaudio illo: adhuc supra modum supererit gaudium. Non pleno toto homine gaudio illo: adhuc supra modum supererit gaudium. Non ergo totum illud gaudium intrabit in gaudentes, sed toti gaudentes intrabunt in gaudium. Dic, domine, dic servo tuo intus in corde suo, si hoc est gaudium, in quod intrabunt servi tui, qui intrabunt " in gaudium domini " sui. Sed gaudium illud certe quo gaudebunt electi tui, " nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit ". Nondum ergo dixi aut cogitavi, domine, quantum gaudebunt illi beati tui. Utique tantum gaudebunt, quantum amabunt; tantum amabunt, quantum cognoscent. Quantum te cognoscent, domine, tunc, et quantum te amabunt? Certe " nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit " in hac vita, quantum te cognoscent et amabunt in illa vita. Oro, deus, cognoscam te, amem te, ut gaudeam de te. Et si non possum in hac vita ad plenum, vel proficiam in dies usque dum veniat illud ad plenum. Pro
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ gaudioꝵ: Et utiq qm̃ quantum quisꝙ diligit aliquem. tantum de
bono enis gaudet sicut in illa ꝑfecta felicitate unusquisꝙ plus amabit
sine conparatione dm̃. quam se & om̃s alios secum: ita plus gaudebit
absꝙ eristimacione de felicitate di. quam de sua & om̃i um alioꝵ secũ.
S sidm sic diligent toto corde. tota mͣte. tota anima. ut tamͣ totum cor
tota mens. tota aninia. nͣ fufficiat dignitati dilectionis: ꝓfecto sic gau¬
debunt toto uorde. tota mente. toia amnia. ut totum cor. tota menᷤ.
tota anima non sufficiat plenitudini gaudii. .xxu.
eus m̃s & dñs mͣs. spes mea & gaudium cordis mei. dic ani¬
mę meȩ si hoc est gaudium de quo nobis dicis ꝑ filiuͣ tuũ
petite & accipietis. ut gaudium ur̃m sit plenũ. Inueni nãꝙ gaudiũ qđdã
plenũ & plusquã plenũ. Pleno quipye corde. plena mente. plena animã.

Expanded text:
torum gaudiorum? Et utique quoniam quantum quisque diligit aliquem, tantum de torum gaudiorum? Et utique quoniam quantum quisque diligit aliquem, tantum de bono eius gaudet: sicut in illa perfecta felicitate unusquisque plus amabit sine comparatione deum quam se et omnes alios secum, ita plus gaudebit absque existimatione de felicitate dei quam de sua et omnium aliorum secum. Sed si deum sic diligent toto corde, tota mente, tota anima, ut tamen totum cor, tota mens, tota anima non sufficiat dignitati dilectionis: profecto sic gaudebunt toto corde, tota mente, tota anima, ut totum cor, tota mens, tota anima non sufficiat plmeus, et Dominus, spes mea et gaudium cordis mei, dic animae meae si hoc est gaudium de quo nobis dicis per Filium tuum: Petite, et accipietis, ut gaudium vestrum sit plenum . Inveni namque gaudium quoddam plenum,
Abbreviated transcription (Latin):
turũ. Gaudiũ uͦ quale aut quantum ẽ ubi tale ac tantũ bonum est.
Cor humanũ. cor indigens. cor erꝑtum eru̾pnas immo obrutũ erupnis.
quantũ gauderes. si his om̃ib habundares: Intͣraga intima tua. si caꝑe
possint gaudium suum. de tanta beatitudine sua. S certe siquis alius
quẽ om̃mo sicut teipsum diligeres. eandem bearitudinẽ haber&.: duplicaret᷑ gau¬
dium tuum. qr non nius gauderes ꝓ eo quam ꝓ te ipso. Si uͦ duo łtres ł multo
plures idipsum haberent: tantunde ꝓ singulis quantũ ꝓ reipso gauderes. si singu¬
los sicut terpsum amiares. Ergo in illa ꝑfecta cariate innunnerabirabilium de.¬
atoꝵ. angłoꝵ & hominũ ubi nullus minus ddig& alium quam seipsuem :
non aliter gaudebit quisq ꝓ singulis aliis quam ꝓ seipso. Si gͦ cor hominis
de tanto suo bono uir capiae gaudium suum. quomͦ capar erit tot & tan¬

Expanded text:
turum. Gaudium vero quale aut quantum est, ubi tale ac tantum bonum est? turum. Gaudium vero quale aut quantum est, ubi tale ac tantum bonum est? Cor humanum, cor indigens, cor expertum aerumnas immo obrutum aerumnis: quantum gauderes, si his omnibus abundares? Interroga intima tua, si capere possint gaudium suum de tanta beatitudine sua. Sed certe si quis alius, quem omnino sicut teipsum diligeres, eandem beatitudinem haberet, duplicaretur gaudium tuum, quia non minus gauderes pro eo quam pro teipso. Si vero duo vel tres vel multo plures idipsum haberent, tantundem pro singulis quantum pro teipso gauderes, si singulos sicut teipsum amares. Ergo in illa perfecta caritate innumerabilium beatorum angelorum et hominum, ubi nullus minus diliget alium quam seipsum, non aliter gaudebit quisque pro singulis aliis quam pro seipso. Si ergo cor hominis de tanto suo bono vix capiet gaudium suum: quamodo capax erit tot et tan