comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
q: occidis ꝓphetas et
lapĩdas eos qui adte¬
I cissisunt Hi¬
ierusalẽ
non saxa & edificia ciuitatis
sed habitatores uocat quã
patris plangit affectu sic ut
in alio loco legimus qđ uidens
eam fleuerit quoties uo¬
Lui conqreqare pilaos
tuos quẽ ad coodũ cal¬
lata corqregat pul¬
Los suos sus alas suis
Sti In eo autem
qđ dicit quoties uolui congre¬
gare filios tuos om̃s retro pro¬
ph&as a se missos esse testatur
auis quoq similitudinẽ con¬
gregantis suppinnis nidũ suũ
incantico deutero nomio legim:
sic ut aquila ꝓtegeret nidum
suũ & suꝑ pullos suos considera¬
bat expandes alas suas suscepit
eos & tulit suꝑ pinnas suas &
pulchre qui herodem desua
nece tractantẽ uulpem uocar&
se ipsum aui conparat fraudo¬
lenta enim uulpis semꝑ insidias
auib: tendere non cessat qđ dic̃¬
qui ad te missi sunt id est qui ad
ꝓfectũ tuũ missi fuerant quotiens
uolui: ac si dicer& indebita reddis
mihi Congregare de egrpto &
babilone pullos sub alis due ale

Expanded text:
 occidis prophetas, et lapidas eos qui ad te missi sunt. Hierusalem non saxa et aedificia civitatis sed habitatores vocat, quam patris plangit affectu, sicut et in alio loco legimus, quod videns eam fleverit . Quoties volui congregare filios tuos, quemadmodum gallina congregat pullos suos sub alas suas, et noluisti. In eo autem quod dicit: Quoties volui congregare filios tuos, omphetas a se missos esse testatur. Avis quoque similitudinem congregantis sub pinnis nidum suum, in cantico Deuteronomii legimus: Sicut aquila protegere nidum suum, et super pullos suos desiderabit expandens alas suas, suscepit eos et tulit super pinnas suas . Et pulchre qui Herodem de sua nece tractantem vulpem vocarat , seipsum avi comparat. Fraudulenta enim vulpes, semper insidias avibus tendere non cessat. EcQui ad te missi sunt, hoc est, qui ad profectum tuum missi fuerant. Quoties volui, ac si diceret, Indebita reddis mihi, congregare de Aegypto et Babylone pullos sub alas. Duae alae
Abbreviated transcription (Latin):
datisunt et nouẽ uri
S.Inũ si addatꝰ adnouẽ queda
esfigies unitatis impletꝰ qđ fit
tanta conplexio ut ultrã non
ꝓgrediat᷑ numerus nisi rur¬
sus adunũ redeat̾ & hȩc ꝑ infi¬
nitatẽ numeri regula custodi¬
at᷑. Nouẽ itaq indigent uno
ut quada unitatis formã coa¬
gulantꝰ & decẽ ĩ. unũ autẽ non
eis indig& ut custodiat unita¬
tẽ quã obrẽ ut un. ille quigra¬
tias egit unica eccłe significati¬
one adphatus adq laudatus est
ita illi nouẽ qui gratias negerunt
reꝓbi effecti a consortio unitatis
exclusiã. Ideoq tales innouenario
numero tãquã in ꝑfecti remane¬
bunt. & merito eos saluatꝰ quasi
ignotus ubi .ĩ. inquirit. Scire
eñi di eligere nescire reꝓbare.ẽ.
es daret ql. oniã dõ iis. hic

Expanded text:
dati sunt, et novem ubi sunt? Unum si addatur ad novem, quaedam effigies unitatis impletur; quo fit tanta complexio, ut ultra non progrediatur numerus, nisi rursus ad unum redeatur, et haec per infinitatem numeri regula custodiatur. Novem itaque indigent uno, ut quadam unitatis forma coagulentur, et decem sint: unum autem non eis indiget, ut custodiat unitatem. Quomobrem ut unus ille qui gratias egit, unicae Ecclesiae significatione approbatus atque laudatus est, ita illi novem qui gratias non egerunt reprobi effecti, a consortio unitatis exclusi sunt. Ideoque tales in novenario numero tanquam imperfecti remanebunt. Et merito eos Salvator quasi ignotos ubi sunt inquirit: scire enim Dei eligere, nescire reprobare est. et daret gloriam Deo, nisi hic
Abbreviated transcription (Latin):
M. Samaritanus quippe interp̃¬
tatꝰ custos quo nomine ille
populus aptissime significat:
qui gratias agendo ei quo accep̃
pialmo fortitudinẽ ineã ad te
custodiã quia tues ds̃ susceptꝰ¬

Expanded text:
. Samaritanus quippe interpretatur custos, quo nomine ille populus aptissime significatur, qui gratias agendo ei a quo acceppsalmo: Fortitudinem meam ad te custodiam, quia tu Deus suscept
Abbreviated transcription (Latin):
dispensatione carnis in sangui¬
ne ꝓprio caeli sec reta subiit ut
ꝓpitiũ nõb facer& patrẽ. & int̃¬
pellar& ꝓpeccatis eorũ qui adhuc
prȩforib: orantes expectant
& diligunt aduentum eius. ap.¬

Expanded text:
dispensatione carnis in sanguine proprio, coeli secreta subiit, ut propitium nobis faceret Patrem, et interpellaret pro peccatis eorum qui adhuc prae foribus orantes exspectant, et diligunt adventum ejus.
Abbreviated transcription (Latin):
dehomixe ipse scies at
quid ess& in hocoine
Non enim sic credebant in eum
ut digni essent xp̃m habitare in
nisi quis renatus fuerit ex aqua
& spũ ñ potest introire in regnũdi
aemini uero se credit xp̃s: nisi
qui dignus ẽ introire in regnũ dĩ
nullus enim dignus ẽ introire in
regnũ dĩ nisi qui renatus ẽ ex

Expanded text:
quia ipse sciebat quid esset in homine. Non enim sic credebant in eum, ut digni essent Christum habitare in nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non potest introire in regnum Dei . Nemini vero se credit Christus, nisi qui dignus est introire in regnum Dei. Nullus vero dignus est introire in regnum Dei, nisi qui renatus est ex
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑcilio ut uł dãpnent in nocentes
nec soluere se noxies arbitrent᷑
cũ apud dm̃ ñ sententia sacerdo¬
tũ sed eoꝵ uita quęratꝰ. L.egimus
in leuitico deleꝓsis ubi iubentur
ut ostendant se sacerdotib: & sile¬
prã habuerint tunc a sacerdote
& prȩsbiter ñ eos qui in sontes ĩ.
uł noxii sed ꝓofficio suo cũ peccatoꝵ
audierit uariexates scit qͥliganđ
sit qui soluendus
inuicilia

Expanded text:
tes, vel solvere se noxios arbitrentur, cum apud Deum non sententia sacerdotum, sed eorum vita quaeratur. Legimus in Levitico de leprosis, ubi jubentur, ut ostendant se sacerdotibus, et si lepram habuerint, tunc a sacerdote et presbyter, non eos qui insontes sunt vel noxii, sed pro officio suo, cum peccatorum audierit varietates, scit qui ligandus sit, qui solvendus. IN
Abbreviated transcription (Latin):
siquidẽ ꝑuentura .ẽ. ad suiã sapientiȩ.
trario mitiũ omnis peccati suꝑbia quã¬
ꝓpter hic intelleguntꝰ pauperes spũ
humiles &timentes dm̃ id est ñhaben¬
tes inflantẽ sp̃u Beati mgres quo

Expanded text:
 sapientiae trario, initium omnis peccati, superbia, quapropter hic intelliguntur pauperes spiritu, humiles et timentes Deum, id est, non habentes inflantem spiritum. Beati mites, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
irȩ
Hi qui se ipsos non uindicant
quomodo ire locũdent duplicit̃
mihi uidetur intellege: Nam &
ferunt Ire illius qui fecit in¬
iuriã ꝑtrans eundi & auara nes¬
cendi locũ dederint nemo enim
tam rapidus iruenitur ut si uicẽ
ñ recipiat iterũ seuiat sed quas
effusio ac digesto furore mitescit
est autẽ & lioc modo ire locũ da¬
nos in &ipsos uindicemus. non est
magnũ uerbi causa. Si aut palma
ꝓ palmã aut saxũ ꝓ saxo reddam:
Si uero reseruemus ea uindicte
di locũ damus ire quia ds iniu¬
ditio multo grauiores quã nos
inferre possumus exig& poenas
aut fugiendo damus locũ ire
aut ꝑmittendo nocere
qui tangit pupillã oculi ipsius
ꝑ acientib: bona retribuere ꝓmit¬
tit sed siesurierie inicm

Expanded text:
irae. Hi qui seipsos non vindicant, quomodo irae locum dent, dupliciter mihi videtur intelligi. Nam et reddunt, irae illius qui fecit injuriam, pertranseundi et evanescendi locum dederunt. Nemo enim ita rabidus invenitur, ut si vicem non recipiat iterum saeviat, sed quasi effuso ac digesto furore mitescit. Est autem et hoc modo irae locum danosmetipsos vindicemus, non est magnum verbi causa, si aut, palmam pro palma, aut saxum pro saxo reddamus. Si vero reservemus ea vindictae Dei, locum damus irae, quia Deus in judicio multo graviores quam nos inferre possumus exiget poenas. Aut fugiendo damus locum irae, aut permittendo nocere.qui tangit pupillam oculi ipsius. . Facienti bona, retribuere promittit. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
dix̃ apłs Egosi omnib: placere
uellem xp̃i seruus non essem
sed qui uite suȩ morũ & ac¬
tuũ ita ten& libram ut non
possit ab illo homine reprȩ¬
hendi iste bona coram omnib:
hominib ꝓuid& neq enim
dix̃ apłs ut omnib placeamus.
sed ut ꝓuideamus bona om
bona sunt siue ñ placeant
Si pieri pogert q̃d ex
uobis ẽ cũ omxis: hocoi¬
xii: pacẽ hab entes
Apłs nenos alterius animus
si forte in peccatis euenerit
abono pacis inpedire uide¬
retur moderatissimũ reddit.
p̃ceptũ ut interim nr̃ anim:
semꝑ sit paratus ad pacẽ & dis¬
cordiȩ culpa non pones nos
sed penes alterũ const& Ideo
ergo bene addit qđ ex uobis

Expanded text:
Apostolus: Ego si hominibus placere vellem, Christi servus non essem , sed qui vitae suae morum et actuum ita tenet libram, ut non possit ab ullo homine reprehendi, iste bona coram omnibus hominibus providet. Neque enim dixit Apostolus, ut omnibus placeamus, sed ut provideamus bona corbona sunt, sive non placeant. Si fieri potest, quod ex vobis est, cum omnibus hominibus pacem habentes. Apostolus, ne nos alterius animus, si forte impacatus evenerit, a bono pacis impedire videretur, moderantissimum dedit praeceptum, ut interim noster animus, semper sit paratus ad pacem, et discordiae culpa non penes nos, sed penes alterum constet. Ideo ergo bene addit: Quod ex vobis
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Contra apłos eñi erat
nec iugũ doctrinarũ uolebat acci¬
pere. missi isti discipuli doctores
significant qui indoeta ac barbara
tocius orb loca quasi contra positi
castelli menia euangelirando pene¬
trando distinauit. exsgagi in

Expanded text:
. Contra apostolos enim erat, nec jugum doctrinarum volebant accipere. Missi isti discipuli doctores significant, qui indocta ac barbara totius orbis loca, quasi contrapositi castelli moenia evangelizando penetrando destinavit. Et statim in
Abbreviated transcription (Latin):
mediator dĩ & hominũ interdan¬
tẽ &accipientẽ legẽ medius fuit.
excludere qua postea sub secuta
cã ꝗ prius fuit uidet̾ abolere.
sed ex eo qđ ñ potuit inuifica¬
re. Meid tribuere qđ reꝓmis¬
sio prima pollicita ẽ. manifes¬
tũ ẽ. incustodiã eã reꝓmissio¬
nis ñ in sub uersionẽ datam.
Si erui datta esses lex

Expanded text:
mediator Dei et hominum inter dantem et accipientem legem medius fuit, excludere, qua postea subsecuta eam quae prius fuit, videretur abolere, sed ex eo quod non potuit vivificare, nec id tribuere quod repromissio prima pollicita est, manifestum est in custodiam eam repromissionis non in subversionem datam. Si enim data esset
Abbreviated transcription (Latin):
Inter quos ut marcus ait ad oles¬
cons quippe sequebat᷑ dñm amic¬
tus sindone suꝑ nudo id est corpo¬
re quare iecta nudus ꝓfugit. Iohan¬
nẽ hunc fuisse adulescentẽ in telle¬
gimus. quot uero nudus ꝓfugit ab
impus illorũ opus designat & ani¬
mã qui ut sec uriores ab incursibus
ostiũ fiant: quic quid in hoc mundo
possidere uident᷑ abiciunt ac nudi
potius dño famulari quã ad he¬
rendo mundi reb: materiã tẽp¬
tandi atq: ađo reuocandi ad uer¬
sariis dare didicerunt: Iuxta
exẽplũ beati iosepli qui relicto
inmanib: adultere pallio foras
exiliuit mallens dõ nudus quã
indutus cupiditatib: mundi
meretrici seruire
at illa
tenertes ħo duxer̃ ad
caiphate pruacipẽ sacer

Expanded text:
Inter quos, ut Marcus ait, Adolescens quidam sequebatur Dominum amictus sindone super nudo, id est, corpore. Qua rejecta nudus profugit. Joannem hunc fuisse adolescentem intelligimus, quod vero nudus profugit ab impiis, illorum et opus designat et animam, qui ut securiores ab incursibus hostium fiant, quidquid in hoc mundo possidere videntur abjiciunt, ac nudi potius Domino famulari, quam adhaerendo mundi rebus materiam tentandi, atque a Deo revocandi adversariis dare didicerunt, juxta exemplum beati Joseph, qui relicto in manibus adulterae pallio, foras exsilivit, malens Deo nudus quam indutus cupiditatibus mundi meretrici servire . At illi tenentes Jesum, duxerunt ad Caipham principem sacer
Abbreviated transcription (Latin):
singuli sunt fundam̃tis deputati.
quia lic&m̃s ꝑfecti quib ciuitas
dĩ nr̃i inmonte scõ ei. ornatur atq
fundatur spiritalis gratiȩ sint lu¬
ce fulgentes. Alii tam̃ ꝑ sp̃m datur
sermo sapientiȩ. alii sermo scientie:
Alii gratia sanitatũ alii genera lin¬
guarum alteri fides in eodẽ spũ¬

Expanded text:
singulis sunt fundamentis deputati. singulis sunt fundamentis deputati. Quia licet omnes perfecti, quibus civitas Dei nostri in monte sancto ejus ornatur atque fundatur, spiritualis gratiae sint luce fulgentes, alii tamen per Spiritum datur sermo sapientiae, alii sermo scientiae, alii gratia sanitatum, alii genera linguarum, alteri fides in eodem Sp
Abbreviated transcription (Latin):
dirstus purpureus ẽ ꝑmixto uiolacio
colore & quasi rose nitore quasdã¬
ꝗ lenit̃ famulas fundens. sed quidã
inpurpura illius ñ ex toto igneũ:
sed quasi uinũ rubens appar&.
purpureus ergo de corcelestis reg¬
ni habitũ Roseus uero atq uiola¬
tius. humilẽ scõrũ uerecundiã prȩ¬
tiosãꝗ mortẽ designat. Iniaspide
egro fidei uiriditas. Insapphrro
spei celestis altitudo Incalchedone:
flãma caritatis int̃nȩ figuratur.
Inzmaragdo autẽ eiuidẽ fidei
fortir inter aduersa confessio. In
sardonico scõrũ inter uirtutes hu¬
militas. Insardio reuerendus mar¬
trrũ cruor ex primitur. Inohri¬
solito uero uox spiritalis inter mi¬
racula p̃dicatio Inberillo p̃dican¬
tiũ ꝑfecta operatio Into pa⁊ion eo¬
rundẽ ardens contẽplatio mons¬
& ꝓpt̃ infirmos humilis adhuma
discensio. In a methysto colestis regni
sẽꝑ in humiliũ animo memoria de¬
signatur. Singuliꝗ lapides p̃tiosi:

Expanded text:
thystus purpureus est, permixto violaceo thystus purpureus est, permixto violaceo colore, et quasi rosae nitore, quasdam leniter flammulas fundens, sed et quiddam in purpura illius sed quasi vinum rubens, apparet. Purpureus ergo decor coelestis regni habitum, roseus vero atque violaceus, humilem sanctorum verecundiam pretiosamque morteergo fidei viriditas. In sapphiro, spei coelestis altitudo. In chalcedonio flamma charitatis internae figuratur. In smaragdo autem ejusdem fidei fortis inter adversa confessio. In sardonyche, sanctorum inter virtutes humilitas. In sardio reverendus martyrum cruor exprimitur. In chrysolitho vero spiritualis inter miracula praedicatio. In berillo, praedicantium perfecta operatio. In topazio, eorumdem ardens contemplatio monset, propter infirmos, humilis ad humana descensio. In amethysto, coelestis semper regni in humilium animo memoria designatur. Singulique lapides pretiosi,
Abbreviated transcription (Latin):
rante luc& & purificatũ suauit̃ florẽ
trahit. hic aũ non rutilat equalit̃:
sedcũ facie celi mutatur. Sereno enĩ
ꝑspicuus atq gratus ẽ nubilo corã
oculis euanescit. atq marcescit. In¬
dicat aũ animas celesti sẽꝑ intenti¬
om deditas atq angelice quodã mo¬
do quantũ mortalib: fas ẽ conuersa¬
tione ꝓpinquantes. quib: om̃a custo¬
ha discretionis conseruare p̃cipitur :
neuł nimia sensus subtilitate callentos
altiora sequerere : & fortiora se scrutari
audeant. Gloria enĩ dñi celare uerbũ
idẽ caute dedõ uel liomine xp̃o philo¬
sophari uel rursũ desidia torpente
ad infirma fidei initia atq: elam̃ta
ex ordii sermonũ dĩ relabant᷑. qui po¬
tius uia regia gradientes adextris &
asinistris ꝑ arma iusticie tutati ꝓce
dant. Quia si iacinctus nubilo circũ¬
datus loquitur. nihil enĩ iudicaui me
ait. Sapientia aute loquimur in ter
ꝑfectos Duodeoim: a methrstus a me¬

Expanded text:
ramento lucet, et purificatum suaviter florem ramento lucet, et purificatum suaviter florem trahit. Hic autem non rutilat aequaliter, sed cum facie coeli mutatur. Sereno enim perspicuus atque gratus est, nubilo coram oculis evanescit atque marcescit. Indicat autem animas coelesti semper intentioni deditas, atque angelicae quodammodo, quantum mortalibus fas est, conversationi propinquantes. Quibus omni custodia discretionis cor servare praecipitur, ne vel nimia sensus subtilitate callentes, altiora se quaerere et fortiora se scrutari audeant . Gloria enim Domini celare verbum, id est, caute de Deo vel homine Christo philosophari; vel rursum desidia torpente ad infirma fidei initia atque elementa exordii sermonum Dei relabantur. Quin potius via regia gradientes, a dexteris et a sinistris dent, quasi hyacinthus nubilo circumdatus loquitur. Nihil enim judicavi me ait: Sapientiam loquimur inter perfectos . Duodecimus amethystus. Ame
Abbreviated transcription (Latin):
ruinimirũ luminis fulgore coloretur.
& pulchre sicut in octauo ordine ac¬
dius uitae ꝑsectio sic in nouo spec ula¬
tiue suauitatis gẽma ponitur. Siue
quia nouẽ ordines angelorũ quorũ ui¬
tã inmitatur inscriptura scã reperi¬
antur. decim: crisso prassus. Crisso¬
prassus ẽ uiridis aureeq: cõmixture:
quidã &iã purpureũ iubar trahens
aureis int̃ uenientib: gut tis. Mascitꝰ
aũ in india qui significat eos qui uiridi¬
tatẽ et̃ne patrie ꝑfecte caritatis. ful¬
gore ꝓmerentes eã &iã ceteris purpu¬
rea martrrii suiluce pate faciunt.
qui quõ in eo qđ prosentẽ uitã dispi¬
ciunt: &ernã gloriã ꝓferunt dm̃ in
carne apparentis exempla secuntur.
Iã uelud inindia idẽ prope solis ortũ
meritorũ suorũ fulgur ostendunt
undecimus hiacinctus. iacinctus in
ȩthr̃ opia reperitur ceruleũ colorẽ
habens optimus qui nec rarus ẽ nec¬
densitate obtensus. sed ex utroꝗ tẽpe¬

Expanded text:
rei nimirum luminis fulgore coletur. rei nimirum luminis fulgore coletur. Et pulchre in octavo ordine, activae vitae perfectio, sic in nono speculativae suavitatis gemma ponitur, sive quia novem ordines angelorum quorum vitam imitatur, in Scriptura sancta reperiantur. Decimus chrysoprasius. Chrysoprasius est viridis aureaeque commixturae, quoddam etiam purpureum jubar trahens aureis intervenientibus guttis. Nascitur autem in India, qui significat eos qui viriditatem aeternae patriae, perfectae charitatis fulgore promerentes, eam etiam caeteris purpurea martyrii sui luce patefaciunt; qui quoniam in eo quod vitam despiciunt, aeternam gloriam praeferunt, Domini in carne apparentis exempla sequuntur, jam velut in India, id est, prope solis ortum, meritorum suorum fulgorem ostendunt. Undecimus hyacinthus. Hyacinthus in Aethiopia reperitur, caeruleum colorem habens optimus, qui nec rarus edensitate obtusus, sed ex utroque tempe
Abbreviated transcription (Latin):
bere fertur colores : Vnũ auri pu¬
rissimi & alterũ etherea claritate
relucentẽ. hec regib: ipsis fertur ẽe
mirabilis. ut int̃ diuitias suas nihil se
simile possidere cognoscant. cuius pul¬
cherrima nature qualitas contẽpla¬
tiuȩ uite decori dignissima conparan¬
tur. hanc enĩ reges scĩ quorũ corẽ in
manu dĩ cunctis bonorũ operũ diuiti¬
is uniuerseꝗuirtutẽ gẽmis merito p̃¬
fer̃. Tanto ardentius celestis uitae dul¬
cedinẽ animo conplecoentes. quanto
frequentius suꝑne gratiȩ fuerint
splendore ꝑcussi habent ergo scĩ uiri
aureũ colorẽ ex int̃ne flãma caritatis
habent aethereũ ex suꝑne contẽpla¬
tione dulcedinis. quod uero in insula
thebaidaꝗ topazion appellatur. unde
&ipse nom̃ accepit inueniri dicitur.
duplicit̃ intelligendũ ẽ. quia & ille
p̃cipue idẽ egrptiorũ regines mona¬
chorũ gregib habundent & quicũq
soli iusticie uicinus habitauerit ethe¬

Expanded text:
bere fertur colores, unum auri pubere fertur colores, unum auri purissimi, et alterum aetherea claritate relucentem. Hic regibus ipsis fertur esse mirabilis, ut inter divitias suas nihil se simile possidere cognoscant. Cujus pulcherrima naturae qualitas, contemplativae vitae decori dignissima comparatur. Hanc enim reges sancti, quorum cor est in manu Dei, cunctis bonorum operum divitiis, universisque virtutum gemmis merito praeferunt, tanto ardentius coelestis vitae dulcedinem animo complectentes, quanto frequentius supernae gratiae fuerint splendore percussi. Habent ergo sancti viri aureum colorem, et interea flammae charitatis habent aethereum, ex supernae contemplatione dulcedinis. Quod vero in insula Thebaida, ipse nomen accepit inveniri dicitur, dupliciter intelligendum est, quia et illae praecipue, id est, Aegyptiorum regiones, monachorum gregibus abundent, et quicunque soli justitiae vicinus habitaverit, aethe
Abbreviated transcription (Latin):
onis in ꝑximos uel&iã uirtutũ sig
na quasi scintillas ignis effundunt.
quorũ ut arator ait. mentib: instat
amor sermonib estuat ardor. qđ
quia solo spiritalis gratie munere
geritur. decentissime septimo fun¬
dam̃to chrisolitus in est. Septimi¬
formi enĩ sepe numero sol& sp̃s scĩ
gratia figurari. Oc tauus berillus. Be¬
rillus ẽ quasi c̃sideres aquã solis ful¬
gore ꝑcoruscã rubicundũ acdecorũ
reddere colorẽ sed ñ fulgex nisi in
sex angulã formã polienda figurat.
Reꝑcusso enĩ angulorũ splendor
illius acuatur. Significat aũ homi¬
nes ingenio quidẽ sagater: sedãplius
suꝑgratie lumine resulgentis. qđ¬
quȩ tenentis manũ adurere dicio.
ꝓcul dubio patex quia quisquis sco
uito coniungitur ei : nimirũ bone
conuersacionis igne recreatur. No¬
nus. topazius. topazius lapisquan¬
tũ inuentione rarus. tantũ mertiũ
quantitace p̃diosus ẽ : quid uos ha¬

Expanded text:
onis in proximos, vel etiam virtutum onis in proximos, vel etiam virtutum na quasi scintillas ignis effundunt, quorum, ut orator ait: Mentibus instat amor, sermonibus aestuat ardor, quod quia solo spiritalis gratiae munere geritur, decentissime septimo fundamento chrysolitus inest, septiformi enim saepe numero solet spiritus sancti gratia figurari. Octavus beryllus. Beryllus est, quasi consideres aquam solis fulgore percussam, rubicundum ac decorum reddere colorem, sed non fulget nisi in sexangulam formam poliendo figuretur. Repercussione enim angulorum, splendor illius acuitur. Significat autem homines ingenio quidem sagaces; sed amplius supernae gratiae lumine refulgentes, quodque tenentes manu adurere dicitur, procul dubio patet, quia quisque sancto viro conjungitur, ejus nimirum bonae conversationis igne recreatur. Nonus topazius. Topazius lapis, quantum inventione rarus, tantum mercium quantitate pretiosus est; qui duos ha
Abbreviated transcription (Latin):
tagunt spargere p̃dicando quintus¬
sardonix hic &ex onice candore. ex
ardio ruborẽ trahens ab utroq sar¬
donici nom̃ accepit. Sunt aũ genera
ei plurima alius enĩ t̃rae rubre simi¬
litudinẽ ten & alius quasi ꝑhumanẽ
ungem sanguis eniaeat᷑ bi color appar&.¬
Alius trib: colorib: subterius nigro
mediocando superius mineo consistit.¬
Cui conparat homines corporis pas¬
sione rubicundi sp̃s puritate candidi
sed m̃te sibi m& humilitatẽ dispecti
Sextus sardius qui ex integro sangui
nei coloris ẽ marerrũ gloriã significat
Dequa dicie. p̃ciosa inconspectu dnĩ
mors scarũ ei: merito sexto loco positus
cũ dñs nost̃ & sexta exate scłi incarnatus
& sexta seria sit ꝓtotius mundi salute
crucifixus. Septim: chrisolitus cri¬
solitus lapis quasi aurũ fulg&. sc in¬
tillas habens ardentes . cuius speciȩ
figurane hi qͥ intellectu suꝑne uereq
sapientie sulgentes uerba exortati¬

Expanded text:
tagunt spargere ptagunt spargere psardonix. Hic ex onice candorem, ex sardio ruborem trahens, ab utroque sardonici nomen accepit. Sunt autem genera ejus plurima. Alius enim, terrae rubrae similitudinem tenet. Alius quasi per humanum unguem sanguis eniAlius tribus coloribus, subterius nigro, medio candcui comparantur nomines corporis passione rubicundi, spiritus puritate candidi, sed sibimet humilitate despecti. Sextnei coloris est, martyrum gloriam significat, de qua dicitur: Pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum ejus . Merito sexto loco positus, cum Dominus noster et sexta aetate saeculi incarnatus, et sexta feria sit pro totius mundi salute crucifixus. Septimum chrysolithus. Chrysolithus lapis quasi aurum fulget, scintillas habens ardentes. Cujus specie figurantur hi qui, intellectu supernae veraeque sapientiae fulgentes, verba exhortati
Abbreviated transcription (Latin):
retin& & hab& fulgarẽ subdiuo ñ in
domo quo de monstratur hii qui celesti
desiderio subnixi hominib: tam̃ latent.¬
& quasi in abscondito ieiuniũ. elemosrna.
p̃sesꝗ suas agunt. Sed cũ uel docoring
uel aliis scõrũ usib: inseruituri adpup¬
licũ ꝓcedere iubent̃ : mox quid fulgoris
intus gesserint ostendunt: De quorũ¬
uno dicitur. Ille erat lucerna ar¬
dens & lucens. ardens uidelic& a more
eo ut erbas uirentes frondentes quȩ
gẽmas. &iã omnẽ inficiens circa se
uiriditatẽ reꝑcussũ aerẽ qui mero
& uiridi ꝓficit oleo quã naturã in¬
buatur. Cui: genera plurima sed no¬
biliores scit hici secundũ locũ tenent
bactriani tertiũ aegrpti. significat
aut̃ animas fide sẽꝑ uirentes ꝗ quo
magis aduersitate scłi quã figura
schithrȩ significant ad tẽptantur
eo amplius hereditatẽ in marcesci¬
bilẽ & ernã conseruatã incelis : & m̃te
concipere sperando & in ꝓximos sa¬

Expanded text:
renitet, et habet fulgorem sub dio, non in renitet, et habet fulgorem sub dio, non in domo. Quo demonstrantur hi qui coelesti desiderio subnixi, hominibus tamen latent, et quasi in abscondito, jejunium, eleemosynas precesque suas, agunt. Sed cum, vel doctrinae, vel aliis sanctorum usibus in servitute, ad publicum procedere jubentur, mox quid fulgoris intus gesserint ostendunt. Nam quouno dicitur: Ille erat lucerna ardens et lucens . Ardens videlicet amore, eo ut herbas virentes, frondesque et gemmas superet omnes, inficiens circa se viriditate repercussum aerem, qui merito et viridi proficit oleo, quamvis natura imbuatur. Cujus genera plurima, sed nobiliores Scythici. Secundum locum tenent Bactriani. Tertium Aegyptii. Significat autem animas fide semper virentes, quae quo magis adversitate saeculi, quam frigora Scythiae designant, tentantur, eo amplius haereditatem immarcescibilem et aeternam conservatam in coelis et mente concipere sperando, et in proximos sa
Abbreviated transcription (Latin):
uiror inmarcescibilis indicatur. quȩ
dominice passionis sacram̃to ꝑundã
babtismatis inbuitur: adq ad om̃s spi¬
ritaliũ gratiarũ flores ꝓficientib me¬
ridis instruitur. Hanc enĩ qui habuerit
uanos timores fugat. monente beato
petro apostolo. aduersarius uest᷑ dia¬
bolus tãquã leo rugiens. circuit querens
quẽ deuor&. cui resistite fortes infide
secundus sappherus. huius lapidis co¬
lorẽ parit̃ & sac ram̃tũ morses expo¬
suit. cũ di habitu describens dicer&.
Subpedib: ei: quasi opus lapidis sapphiiri
& quasi celũ cũserenũ est. he ⁊ eohi hel
quoq: dicit. quod locus in quo thironusdĩ¬
ẽ sit sapphrri habeat similitudinẽ &
gloria dñi in hoc colore consitat. p̃fi¬
gurat eũ qui portat imaginẽ suꝑ ce¬
lestis ut quitalis ẽ: cũ a postolo possit
dicere. Mr̃a autẽ conuersatio incelis ẽ¬
ꝗertius calchedonius calchedonius
quasi ignis lucernȩ palentis speciẽ

Expanded text:
viror immarcescibilis indicatur, quae viror immarcescibilis indicatur, quae Dominicae passionis sacramento per undabaptismatis imbuitur, atque ad omnes spiritualium gratiarum flores proficientibus meritis instruitur. Hanc enim qui habuerit, vanos timores fugat, monente beato Petro apostolo: Adversarius vester diabolus tanquam leo rugiens circuit, quaerens quem devoret, cui . Secundus saphyrus. Hujus lapidis colorem pariter et sacramentum Moses exposuit, eum Dei habitum descSub pedibus ejus quasi opus lapidis sapphiri, et quasi coelum cum serenum est . Ezechiel quoque dicit quod locus in quo thronus Dei sit sapphiri habeat similitudinem; et gloria Domini in hoc colore consistat, qui portat imaginem supercoelestis, ut qui talis est, cum Apostolo possit dicere: Nostra autem conversatio in coelis eertium chalcedonius. Chalcedonius quasi ignis lucernae pallenti specie
Abbreviated transcription (Latin):
raqdinie. Hyris qui fit sole nubes
in radiante & post diluuiũ primo pro¬
pitiationis inditio factus ẽ int̃cessu
scõrũ quos dñs in lustr&x ecclesiã mu¬
niri designat . Quibene ⁊ maragdo
lapidi uiriditatisnimie conparat᷑: quo
enĩ hereditatẽ in marciscibilẽ fide ꝑ¬
fectiori expectant: eo potentius &iã
exeros orando ꝓtegunt. quia hic de
istis trib: lapidib: parua dixim: lib&
ut & deistis parit̃ & aliis nobilib: la¬
pidib: paululũ latius disputemus.
de quib: &isaias ait. Ecce ego ster¬
nã ꝑ ordinẽ lapides tuos. & fundabo
de insaphrris. & reliqua statĩ quasi
exponens subiecit : uniuersos filios tuos
doctos ad ño ẜ. undam̃tũ primũ iaspis.
Iaspidũ multa s̃. genera alius enĩ uiridi
coloris & tinctus quasi florib: apparex.
alius ⁊ maragdi habens similitudinẽ
sederassi coloris. quo om̃a fantas mata
fugari autumant. alius niui & spumȩ
marinorũ fluctuũ quasi mixto cru¬
oris obrutilats. periaspidẽ ergo fidei

Expanded text:
ragdinae. Iris, qui fit sole nubes irradiante, et post diluvium primo propitiationis indicio factus est, intercessu sanctorum quos Dominus illustrat Ecclesiam muniri designat. Qui bene smaragdo lapidi nimiae viriditatis comparantur; quo enim haereditatem immarcessibilem fide perfectiori excaeteros orando protegunt. Quia hic de istis tribus lapidibus parva diximus, libet ut de istis pariter et aliis nobilibus lapidibus paululum latius disputemus, de quibus et Isaias ait: Ecce ego sternam per ordinem lapides tuos, et fundabo te in saphyris, et reliqua, statim quasi exponens subjecit, universos filios tuos a Domino doctos . Fundamentum primum jaspis. Jaspidum multa sunt genera: alii enim viridi coloris, et tinctus quasi floribus, apparet; alius smaragdini habens similitudinem, sed crassi coloris, quo omnia fantasmata fugare autumant. Alius nivi et spumae marinorum fluctuum, quasi mixto cruoris obrutilans. Per jaspidem ergo, fidei
Abbreviated transcription (Latin):
ria des ideria S¬
eculare
est omne desideriũ carnale &
omnis ambitio secularis deside¬
ria turpia uoluntas uel cupi¬
ditas corporis om̃a desideria s̃
carnalia aquib: nos omnib: abs¬
tinere petrus obsecrat dicens
obsecro uos tam quã ad uenas
& peregrinos abstinere uos
a carnalib desideriis: quȩ mili¬
tant aduersus animã ac si dice¬
r& carnalia desideria nolite
desiderare sed cȩlestia xerna
concupiscite quia carnis desi¬
desideria aduersus conuersa¬
tionẽ sc̃am & contra suã in &ip¬
sa militant animã
Sosnie

Expanded text:
ria desideria. Saeculare est, omne desiderium carnale, et omnis ambitio saecularis. Desideria turpia, voluntas vel cupiditas corporis, omnia desideria sunt carnalia, a quibus nos omnibus abstinere, Petrus obsecrat, dicens: Obsecro vos tanquam advenas et peregrinos, abstinere vos a carnalibus desideriis, quae militant adversus animam . Ac si diceret: Carnalia desideria nolite desiderare, sed coelestia, et aeterna concupiscite, quia carnis desideria adversus conversationem sanctam, et contra suammetipsam militant animam Sobrie
Abbreviated transcription (Latin):
orto iam sol .e: p.:
Prima sabbatorũ prima di¬
es est adie sabbatorũ. idest re¬
quietionũ quã nunc diẽ do¬
minicã ꝓpt̃ resurrectionem
dñi saluatoris mos ecolesiasti¬
cus appellat: Id ipsũ aũ cũ una
sabbati siue una sabbatorũ
legim: idẽ una dies asabatorũ die
hocẽ reqͥetionũq: insabbatis custodiebant᷑
Sc̃e aũ mulieres quȩ dnm fuerat
secutae cũ aromatib: ad monu¬
dilex erant: &iã morcuos studio
humanitatis obsecunt᷑. Et nos

Expanded text:
orto jam sole. Prima Sabbatorum prima dies est a die Sabbatorum, id est, requietionum, quam nunc diem Dominicam propter resurrectionem Domini Salvatoris mos ecclesiasticus appellat. Idipsum autem est, cum una Sabbati, sive una Sabbatorum legimus, id est, una dies a Sabbatorum die, hoc est, requietionum, quae in Sabbatis custodiebantur. Sanctae autem mulieres, quae Dominum fuerant secutae, cum aromatibus ad monudilexerant, etiam mortuo studio humanitatis o
Abbreviated transcription (Latin):
negare ꝑmisit: Quod mmirũ magne
accũ pietatis dispensatione cognos¬
cimus. ut his qui futurus erat pastor
ecclesiae in sua culpa discer& qualitor
aliis misereri debuissex. prius itaque
ostendit eũ sibi & tunc p̃posuit ce¬
teris ut ex sua infirmitate cognosce¬
r&: quã misericordit̃ aliena insirma
tolerar&. Pene autẽ derẽptore nr̃o
dicitur:
precedet uos incal.i¬
Lea isi eũ uiderigis sic̃ dixi

Expanded text:
it. Quod nimirum magnae actum pietatis dispensatione cognoscimus, ut is qui futurus erat pastor Ecclesiae, in sua culpa disceret, qualiter aliis misereri debuisset. Prius itaque ostendit eum sibi, et tunc praeposuit caeteris, ut ex sua infirmitate cognosceret, quam misericorditer aliena infirma toleraret. Bene autem de Redemptore nostro dicitur: Praecedet vos in Galilaeam, ibi eum videbitis, sicut dixi
Abbreviated transcription (Latin):
uerendum nobis est cur nomina¬
tis discipulis petrus designatur
ex nomine. Sedsihunc angelus nomi¬
natim ñ ex primer& qui magistrum
negauerat uenire inter discipulos ñ
auder&. uocatur ergo ex nomine: ne
disperar& exnegatione: Qua inre con¬

Expanded text:
erendum nobis est cur, nominatis discipulis, Petrus designatur ex nomine. Sed si hunc angelus nominatim non exprimeret, qui magistrum negaverat, venire inter discipulos non auderet. Vocatur ergo ex nomine, ne desperaret ex negatione. Qua in re con
Abbreviated transcription (Latin):
uirũ q sexũ qui ad fidẽ colligit̾
mirũ nonẽ. Mirandũ uero ualde
ẽ. quomodo &iã mat̃ dñi dicatur
pidelei & enĩ discipulos fr̃s uocare
Dignatus. ẽ. dicens. Ite nuntiate
fratrib meis. Qui ergo frater dñi
fieri adfidẽ ueniendo potuerio
que rendũ ẽ. quo iodo &iã esse
mater possit. Sed sciendũ ẽ. quia
dñni quẽ cordi audientis infude¬
amor dm̃i inꝑximi m̃te generat᷑:¬

Expanded text:
idem colligitur, mirum non est. Mirandum vero valde est quomodo etiam mater dicatur. Fideles etenim discipulos fratres vocare dignatus est, dicens: Ite, nuntiate fratribus meis. Qui ergo frater Domini fieri ad fidem veniendo potuerit, quaerendum est quomodo etiam mater esse possit. Sed sciendum est nobisDominum, quem cordi audientis infudeamor Domini in proximi mente generat
Abbreviated transcription (Latin):
sNogũ uosis
Hic p̃ter misso ordine p̃diciti¬
uo addoccrinã se contulit re¬
surrectionis. eo qđ non nulli co¬
rinthio deresurrectione du¬
bitant qd ei accepisgis
Idẽ qđ acceptũ habuistis. & hoc
dic̃ neilli hoc ñ credine uiderent᷑::
inquo egsgatis. Id est qui
bonis operib ꝑ seuerautes. inqua
doctrina ad celestia estis erecti
ꝑ quod eit saluaniai.
Id ẽ. ꝑ qũadoccrina. salutẽ spe¬
ratis & animarũ &adiuersis
infirmitatibi corpoꝵ. quia sine
fide resurrectionis. perit om¬
ni modo spes salutis. qua tea¬
Aciidicere. tota ratio p̃dicatio¬
nis nr̃e hȩc ẽ: ut resurrectio¬
omniũ qui xp̃m credider alioquin.
cũ suꝑ fluus.ẽ. hominis labor
ieiunioꝵꝵ. & omniũ tribulationũ.
quas inhac uita ꝓxp̃o patimini
Siretiuetis ansi prus gra
credidistis. Id est nisi obliti
estis. uel certe. si fidoi ur̃et
uel laboris prȩmiũ. renirgen¬
do non speratis. uane creditis:
gmadidi erũ uos inpirinis.

Expanded text:
notum vobis Hic praetermisso ordine praedicandi, ad doctrinam se contulit resurrectionis, eo quod nonnulli Corinthiorum de resurrectione dubitabant. Quod et accepistis. Id est, quod acceptum habuistis. Et haec dicit, ne illi hoc non credidisse viderentur. In quo et statis. Id est, in bonis operibus perseverantes, in cujus doctrina ad cPer quod et salvamini. Id est, per cujus doctrinam salutem speratis animarum et a diversis infirmitatibus corporum, quia sine fide resurrectionis perit omnimodo spes salutis. Qua raAc si diceret, tota ratio praedicationis nostrae haec est, ut resurrectioomnium qui Christum credidsuperfluus est omnis labor jejuniorum, et omnium tribulationum, quas in hac vita pro Christo patimini. Si retinetis, nisi frustra credidistis. Id est nisi obliti estis, vel certe, si fidei vestrae vel laboris praemium resurgendo non speratis, vane creditis. Tradidi enim vobis inprimis
Abbreviated transcription (Latin):
merito siuita er̃ quasi paruo nu¬
mero centenarius numerus con¬
paretꝰ:q: nimirũ a fratrib atꝗ c̃sor¬
tib ꝓpositi sui. qͥei sp̃itali glutino
c̃ligant. nullũ gratiorẽ &iã in hac
uita recipi& caritatẽ. hege actus
apostoloꝵ  multitudinis creden¬
tiũ erat cor & anima una. Ierant
illis om̃a cõmunia. Mullus ꝗ egens
erat int̾ eos qͥsua ꝓdño reliꝗrant.

Expanded text:
i ita erunt, quasi parvo numero centenarius numerus comparetur. Quia nimirum a fratribus atque consortibus propositi sui, qui ei spiritali glutino colligantur, multo gratiorem etiam in hac vita recipiet charitatem. Lege Actus apostolorum, quod multitudinis credentium erat cor unum, et anima una, et erant illis omnia communia, nullusque egens e
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃s. sorores &matres. & filios &agros
cũ ꝑsecutionib: ꝑ significationẽ altius
intellegi. centenarius quippe nu¬
merus deleua trans latus indexte¬
rã hic& eandẽ inflexi digitoꝵ ui¬
deat tenere figurã ꝗ habuerat
denarius in leua nimiũ tam̃ quan¬
titatis magnitudine suꝑ crescit.
&tẽporalia sꝑnunt &iã in hac uita
ꝑsecutionib plenissima er:dẽ reg¬
ni gaudiũ fide certa degustant. atq
in expectatione patriȩ cȩlestis ꝗ
iure indextera significat᷑ omniũ
parit̃ electoꝵ sincerissima dilectio¬
ne fruunt᷑.¬

Expanded text:
 sorores, et matres, et filios, et agros cum persecutionibus , per significationem altius intelligi. Centenarius quippe numerus de laeva translatus in dexteram, licet eamdem in flexu digitorum videatur tenere figuram quam habuerat denarius in laeva, nimium tamen quantitatis magnitudine supercrescit. temporalia spernunt, etiam in hac vita persecutionibus plenissima, ejusdem regni gaudium fide certa degustant, atque in exspectatione patriae coelestis quae jure in dextera significatur omnium pariter electorum sincerissima dilectione fruunt
Abbreviated transcription (Latin):
Est autẽ qui nibil fraudis & nihil
carnalis corruptionis exꝑtus ad
omnipotentis dĩ seruitiũ festinaũ
Iste de longinquo ñuenit. qͥa ꝑ in¬
corruptionẽ & in nocentiã ꝓxim
fuit. alius nulla inpudicitia nul¬
lis flagitiis inqͥnatus. solo autẽ
coniugio exꝑtus administeriũ
sp̃itali conuersus .ẽ. Aeq iste
uenit elonginquoqr usus con¬
iunctione concessa ꝑinlicita non
erraũ. Alii uero p̾carnis flagicia.
alii post falsa testimonia. alii
post facta furta. ali post in latas
homicidia ad penitentiã redeuns
atq ad omni potentis dĩ serinciũ.
conuertunt᷑: hi uidelic& ad dñm
de longinquo ueniunt. quanto¬
& eñi quisq plus in prauo opere
erraũ. tanto ab omni potente dño
longius recessit dent̾ igit̾ alim̃¬
ta eis &iã de longinquo ueniun
quia conueriis peccatorib: doc¬
trinȩ sc̃e crbi prebendi sunt
ut indm̃ uires reparent quas
inflagitiis amiser̃. Itẽ iudei qui¬
cũq: in xp̃o credider̃ de ꝓpe ad

Expanded text:
Est enim qui nihil fraudis et nihil carnalis corruptionis expertus ad omnipotentis Dei servitium festinavit. Iste de longinquo non venit, quia per incorruptionem et innocentiam proximus fuit. Alius nulla impudicitia, nullis flagitiis inquinatus, solum autem conjugium expertus, ad ministerium spiritale conversus est. Neque iste venit e longinquo, quia usus conjunctione concessa per illicita non erravit. Alii vero post carnis flagitia, alii post falsa testimonia, alii post facta furta, alii post illatas homicidia ad poenitentiam redeunt, atque ad omnipotentis Dei servitium convertuntur: hi videlicet ad Dominum de longinquo veniunt. Quanto enim quisque plus in pravo opere erravit, tanto ab omnipotente Domino longius recessit. Dentur ergo alimenta eis etiam qui de longinquo veniunt, quia conversis peccatoribus doctrinae sanctae cibi prut in Deum vires reparent, quas in flagitiis amiserunt. Qui cunque in Christo crediderunt, de prope ad
Abbreviated transcription (Latin):
pliũ et altare. Inter pa¬
rietẽ templi exałtare incensi
interitus Siue ut alii dicunt
inter ruinas templi & altare
hostiarũ exterius queritur.
qui sit iste ⁊acharias filius
barachiȩ qui occisus ẽ inter
templũ & altare: quia multos
legimus ⁊ acharias sed libera
nobis tribueretur erroris
facultas manifeste ostendit
dequo dicit hoc qđ ad ditũ est
quẽ occidistis inter templũ
& altare illũ significare uo¬
narrat historia sed obseruandũ
qđ ille zacharias non sit filius
barachiȩ sed filius ioiade sacer¬
dotis unde scriptura rerũ non
fuit recordatus ioas patris eius
io adeq sibi feoiss& bona Cum
ergo ⁊achariã teneamus & occi¬
sioni consentiat locus quȩri¬
mus quare barachiȩ filius di¬
cit᷑ & non ioade Barachias
in lingua nr̃a benedictus dñi
dicit᷑ & ioada iustitia int̃pre¬
tat᷑ & ideo uir iustitia plenus
benedictus dñi recte appellat᷑
hierus alẽ hienus alẽ

Expanded text:
plum et altare. Inter parietem templi et altare incensi interius, sive, ut alii dicunt, inter ruinas templi et altare hostiarum exterius. Quaeritur qui sit iste Zacharias, filius Barachiae, qui occisus est inter templum et altare, quia multos legimus Zacharias. Sed, ne libera nobis tribueretur erroris facultas, manifeste ostendit, de quo dicit hoc, quod additum est: Quem occidistis inter templum et altare, illum significare narrat hiquod ille Zacharias non sit filius Barachiae, sed filius Joadae sacerdotis, unde Scriptura refert: Non fuit recordatus Joas patris ejus Joadae, quae sibi fecisset bona . Cum ergo Zachariam teneamus et occisioni consentiat locus, quaerimus quare Barachiae dicitur filius et non Joadae. Barachias in lingua nostra benedictus Domini dicitur, et Joada justitia interpretatur, et ideo vir justitia plenus, benedictus Domini recte appellatur. Hierusalem, Hierusale
Abbreviated transcription (Latin):
uod dicit ex sanguinib non est
latinũ sed grece positũ est
pluraliter apud latinos enim semꝑ
sanguis dicitur singulariter sed
maluit ille qui interpr&abatur
quasi minus latine loqui secđm
grãmaticos & tam̃ explicare ueri¬
tatẽ secđm auditores infirmos
Si enim dicer& ex sanguine singu¬
lariter non explicar& qđ uolebat
ex sanguinibus enim mares &
femine : nascuntur homines
qđ autẽ subdit neq: ex uoluntate
carnis: carnẽ ꝓfemina posutt.
quia de costa cũ facta ess& dixit
adam hoc nunc os exossib meis
& caro de carne mea &apostolus.
nemo carnem suam odio hab&.
Bidest uxorẽ carnalis quippe
sp̃s scĩ gratia ministratur. quã
a carnali distinguens dñs ait
Ausi qui renatus fuerit ex aqua¬

Expanded text:
uod dicit: Ex sanguinibus, non est Latinum, sed Graece positum est pluraliter αἱμάτων; apud Latinos enim semper sanguis dicitur singulariter, sed maluit ille qui interpretabatur, quasi minus Latine loqui, secundum grammaticos, et tamen explicare veritatem secundum auditores infirmos. Si enim diceret, ex sanguine, singulariter, non explicaret quod volebat. Ex sanguinibus enim maris et feminae nascuntur homines. Quid autem subdit: Neque ex voluntate carnis? Carnem pro femina posuit, quia de costa cum facta esset, dixit Adam: Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro de carne mea. Et Apostolus: Nemo carnem suam odio habet, id est, uxorem. CaSpiritus sancti gratia ministratur; quam a carnali distinguens Dominus ait: Nisi quis renatus fuerit ex aqua
Abbreviated transcription (Latin):
ñs existicro enĩ quodñ
Isint c̃diqne passiones
hinus tẽponis ad pugu¬
rac ql. oriam quae
ruel. aBITUR INNOIS
Siquis intueatur quod pro eo
ut quis efficiatur filius ex colsi
dĩ &heres bonitatis eius. & glo¬
riae xp̃i queunigeniti filii dĩ co¬
heres &iam si nominum manda¬
torum dĩ obseruantia & iusti¬
ficationibus dñi sine querela per¬
maneat . Et peruigili in his men¬
te perdur&x. Si omnia &iam poe¬
narum genera que ferri huma¬
nae naturae uel extrinsecus uel
intrinsecus possunt conferat
ad futuram gloriam que reuelabi¬
tur in scĩs. his quae oculos non ui¬
dit nec auris audit. nec in cor ho¬
minis ascendit. Intelligere potest
quomodo paulus altius ista con¬
siderans dixit. Existimo enim
quoniam non sunt condignae pas¬
sionis huius temporis ad futurã
gloriam que reuelabitur in nob̶.
Mihil quidem dignum inueniri
uel conparari ad futuram gloriã
potost. In quo enim mortale in¬
mortalibus conferas. aut in uisibi¬
libus uisibilia aut aeternis tem¬

Expanded text:
enim quod non sunt condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quae revelabitur in nobis. Si quis intueatur, quod pro eo, ut quis efficiatur filius excelsi Dei et haeres bonitatis ejus, et gloriae Christi, quae unigeniti filii Dei cohaeredes, etiam si in omnium mandatorum Dei observantia, et justificationibus Domini, sine querela permaneat, et pervigili in his mente perduret; si omnia etiam poenarum genera, quae ferri humanae naturae, vel extrinsecus, vel intrinsecus possunt, conferat ad futuram gloriam, quae revelabitur in sanctis, his quae oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit: intelligere potest quomodo Paulus altius ista considerans dixit, existimo autem quoniam non sunt condignae passiones hujus temporis, ad futuram gloriam, quae revelabitur in nobis. Nihil quidem dignum inveniri, vel comparari ad futuram gloriam potest. In quo enim mortale immortalibus conferas, aut invisibilibus visibilia, aut aeternis tem
Abbreviated transcription (Latin):
apostolus paulus qđ finis p̃cepti
est caritas decorde pura & consci¬
ñficta quodergo aqua diluini non
saluauit extra arcã positas sed oc¬
cidit sine dubio p̃figurabat om¬
ne hereticã lic& hab& babtisma¬
tis sac ram̃tũ non aliis sed ipsis aquis
adinferna mergendũ. quib: archa
subleuatur ad celũ. ipse quoq octo¬
narius numerus animarũ quosal¬
ue factesunt ꝑ aquã significat qr
scã ecclesia in sacram̃tũ dominice
resurrectionis babtismi lauacrũ
ꝑcipit: ut sicut ipse resurrex̃ amor¬
tuis ꝑgloriã patris. ita & nos expur¬
gati apeccatis ꝑ aquã regeneris in
nouitate uite ambulem: Octauo
namq diȩ hoc ẽ post septimã sab¬
bati dñs amortuis resurgens: & ex¬
emplũ nob future resurrectionis
& misteriũ noue conuersationis
qua in terris positi. celestẽ uitam
agerem: ostendit quã &iã ipse
petrus exponendo subiungit dicens.
ꝑresurnecgionẽ ibu¬

Expanded text:
postolus Paulus, quod finis praecepti est charitas de corde puro, et conscinon ficta . Quod ergo aqua diluvii non salvavit extra arcam positos, sed occidit sine dubio, praefigurabat omnem haereticum, licet habentem baptismatis sacramentum in aliis, sed ipsis aquis ad inferna mergendum, quibus arca sublevatur ad coelum. Ipse quoque octonarius numerus animarum, quae salvae factae sunt per aquam, significat quia sancta Ecclesia in sacramentum Dominicae resurrectionis baptismi lavacrum percipit, ut sicut ipse resurrexit a mortuis per gloriam Patris, ita et nos expurgati a peccatis per aquam regenerationis, in novitate vitae ambulemus . Octava namque dies, hoc est, post septimam sabbati Dominus a mortuis resurgens, et exemplum nobis futurae resurrectionis, et mysterium novae conversationis, qua in terris positi, coelestem vitam ageremus ostendit, quam etiam ipse Petrus exponendo subjungit, dicens: Per resurrectionem
Abbreviated transcription (Latin):
et resporidit noni Ideo
uenturũ sore dixer̃ iste digito
dixen᷑
engo iudei quis es ugnes¬
porisu decy his qui cnis er̃
nus. quid dicis degeips õ.
ait. ego uox clamanigis

Expanded text:
deo venturum fore dixerunt, iste digito Dixerunt ergo ei: Quis es, ut responsum demus his qui miserunt nos? Quid dicis de te ipso? Ait: Ego vox
Abbreviated transcription (Latin):
Centilium populus non erat in
uiis sed in exitibus inarũ. Queritꝰ
autẽ quomodo quiforis erant in¬
termalos & bonus aliqui sint reper¬
ti. hunc locum plenius tractat
apłs ad romanos quod gentes natu¬
raliter facientes ea quȩ legis sunt
condempnent iudeos qui scriptã
legem non fecerint: Inter ipsos
quoquȩ &inicos est infinita di¬
uersitas. cum sciamus alios esse
procliues aduitia &ruentes ad
mala alios obhonestatẽ morũ
uirtutibus deditos. Ecce iam ip¬
Osa qualitate conuiuantiũ aꝑte
ostenditur quia ꝑhas regis nup¬
tias prȩsens ecclesia designatur.
inqua cumbotis & mali conue¬
niunt: ꝑmaxxta quippe est diuer¬
sitate filiorũ. Bom eñi soli nus¬
quã sunt nisi incaelo. & mali soli
nusquã sunt nisi in inferno
hȩc autẽ uita quȩ inter calum
& infernũ sita est. sicut in medio
subsistit itautrarũ que parciũ
ciues communiter recipit:
iagrauig augẽ rex ue
uideneg discubenittes ex

Expanded text:
Gentilium populus non erat in viis, sed in exitibus viarum. Quaeritur autem quomodo in his qui foris erant inter malos, et boni aliqui sunt reperti. Hunc locum plenius tractat Apostolus ad Romanos, quod gentes naturaliter facientes ea quae legis sunt, condemnent Judaeos, qui scriptam legem non fecerint. Inter ipsos quoque ethnicos est infinita diversitas, cum sciamus alios esse proclives ad vitia, et ruentes ad mala, alios ob honestatem morum virtutibus deditos. Ecce jam ipsa qualitate convivantium aperte ostenditur, quia per has regis nuptias praesens Ecclesia Dei designatur, in qua cum bonis et mali conveniunt. Permixta quippe est diversitate filiorum. Boni enim soli nusquam sunt, nisi in coelo, et mali soli nusquam sunt, nisi in inferno. Haec autem vita, quae inter coelum et infernum sita est, sicut in medio subsistit, ita utrarumque partium cives communiter recipit. Intravit autem rex, ut videret discumbentes et