comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
calorẽ. quo tepefacta alit᷑ coloratur.
augetur. ficulneȩ quoq foliũ eque
ꝓpe ut pampinꝰ quadrifida in t̾cin¬
ditur diuisione. quod eo clariꝰ uidet᷑
qͦ maiꝰ ẽ folium Sane ñ ita ut pãpinꝰ.
uel ora om̃i uel sũmitate crispanti.
Sicut enĩ inficulneȩ folio crassitudo
ualidior: ita in pampino speties elegan¬
tior. Crassitudo gͥ folii ꝓficit ad tẽpesta¬
tis iniuriã repellendam: int̾scissio ad
fructus grãm uaporandi. Deniq hoc
genꝰ pomii grandinẽ ñ cito. maturita¬
tẽ cito sentit. qr ⁊ latere uidet᷑ adu̾sũ
iniurias: ⁊ patere ad grãm. Quidgͦ fo¬
lioꝵ describam diu̾sitates. quẽ admodũ
alia rotunda. alia longiora. alia flexi¬
bilia. alia rigidiora sint. alia nullis fa¬
cie uentis labentia. alia quȩ leui mo¬
singularum rerũ exquirere ꝓprieta¬
tes. ⁊ uel diu̾sitates earu manifesta tes¬
tificatione distinguere. uellatentes

Expanded text:
calorem, quo tepefacta alitur coloratur calorem, quo tepefacta alitur coloratur augetur. ficulneae quoque folium aeque prope ut pampinus quadrifida rescinditur diuisione, quod eo clarius uidetur quo maius est folium, sane non ita ut pampinus uel ora omni uel summitate crispanti. sicut enim in ficulneae folio crassitudo ualidior ita in pampino spetior. Crassitudo igitur folii proficit ad tempestatis injuriam repellendam, intercisio ad fructus gratiam vaporandi. Denique hoc genus pomi grandinem non cito, maturitatem cito sentit; quia et latere videtur adversum injurias, et patere ad gratiam. Quid ego foliorum describam diversitates quemadmodum alia rotunda, alia longiora, alia flexibilia, alia rigidiora sint, alia nullis facile ventis labentia, alia quae levi mosingularum rerum exquirere velle proprietates, et vel diversitates earum manifesta testificatione distinguere, vel latentes
Abbreviated transcription (Latin):
sĩt. Deniq doceat nos pampinus
naturȩ gr̃am. ⁊ diuine sapientiȩ int̾-¬
na mysteria. Uidemꝰ enĩ ita scissum
atq diuisum. ut triũ folioꝵ spetiẽ
uideatur ostendere. Ita pars media
distincta ẽ. ut nͥ inferiorib hereret:
separata spectantib uideret᷑. Ea aũ
ratio uidet᷑ seruata nature. ut ⁊ solẽ
facilius admittat:⁊ umbrã obtexat.
Deniq ꝓceriꝰ media pars eiꝰ extendit᷑:¬
⁊ in ipsa sumitate tenuat᷑. ut plus
pulchritudinis quam tegum̃ti p̾fe-¬
rat. & enĩ brauii spetiem uidet᷑ effin-¬
gere. significans quod uua int̾ pen¬
dentes cet̾os fructus habeat pͥncipa¬
tum. Cui tacito quodã iuditio na¬
turȩ. s euidenti inditio ĩnascicur
sp̃es ⁊ p̃rogatiua uictorie Secũ gͥ
habet brauiũ suum quo ⁊ munim̃
sibi p̃betur adu̾̃sum iniurias. uł aeris
parit᷑ ybriumq uiolentiã. ⁊ impedi¬
mentum ñ affert᷑ ad recipiendũ solis

Expanded text:
set. denique doceat nos pampinus set. denique doceat nos pampinus naturae gratiam et diuinae sapientiae interna mysteria. uidemus enim ita scissum atque diuisum, ut trium foliorum speciem uideatur ostendere; ita pars media distincta est, ut nisi inferioribus haereret, separata spectantibus uideretur. ea autem ratio uidetur seruata naturae, ut et solem facilius admittat et umbram obtexat. denique procerius media pars eius extenditur et in ipsa summitate tenuatur, ut plus pulcritudinis quam tegumenti praeferat. etenim brabii speciem uidetur effingere significans quod uua inter pendentes ceteros fructus habeat principatum, cui tacito quodam iudicio naturae, sed euidenti indicio innascitur species et praerogatiua uictoriae. secum igitur habet brabium suum, quo et munimen sibi praebetur aduersum iniurias uel aeris pariter imbriumque uiolentiam et inpedimentum non adfertur ad recipiendum solis
Abbreviated transcription (Latin):
gumentum tuendo deferat pomo:
quod uidemꝰ infructu ficulneȩ. Deli-¬
catiora itaq ualidioribꝰ munienda
dicens. Sicut ficꝰ istas bonas recognos¬
cam translatos de t̾ra iuda qͦs emisi de
loco isto in terram chaldeoꝵ in bona
⁊ ꝯfirmabo oculos meos suꝑ illos in
bona. Tanquã delicatos enĩ uelut
quodam miscđiȩ sue ualidiori sepsit
teginine. ne teneri fructꝰ maturius
interirent. Deniq de ipsis c̃ in pos¬
teriorib dicit. Delicati mei ambula¬
uerunt uias asꝑas. Quib infra ait.
Constantes estote filii. ⁊ ꝓclamate
ad dm̃. hoc enĩ solum adu̾sum om̃s
ꝓcellas atq iniurias iniuolabile deg¬
men. inpenetrabile munim̃tũ est.
Ubi gͦ teneri fructꝰ. ibi crassiora teg¬
mina ⁊ munim̃ta folioꝵ Contra aũ
ubi fructꝰ ualidior ẽ. ibi tenerior a
folia. ut malus arbor docet. Pomũ
enĩ ualidiꝰ. ñ multo indiget ꝓtectio¬
nis auxilio. Nam ipsa ꝓtectionis cras¬
sioris umbra pomo nocere plus pos¬

Expanded text:
gumentum tuendo deferat pomo, gumentum tuendo deferat pomo, quod videmus in fructu ficulneae. Delicatiora itaque validioribus munienda emiam docet, dicens: Sicut ficus istas bonas recognoscam translatos Juda, quos emisi de loco isto in terram Chaldaeorum in bona, et confirmabo oculos meos super illos in bona . Tamquam delicatos enim velut quodam misericordiae suae validiori sepsit tegmine, ne teneri fructus maturius interirent. Denique de ipsis etiam in posterioribus dicit: Delicati mei ambulaverunt vias asperas . Quibus infra ait: Constantes estote filii, et clamate ad dominum. hoc enim solum aduersum omnes procellas atque iniurias inuiolabile tegimen, inpenetrabile munimentum est. ubi ergo teneri fructus ibi crassiora tegmina et munimenta foliorum; contra autem ubi fructus ualidiores ibi teneriora folia, ut malus arbor docet. pomum enim ualidius non multo indiget protectionis auxilio; nam ipsa protectionis crassioris umbra pomo nocere plus pos
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ cuiq rei apta uideãtur quẽ ad¬
modum egris uiscerib hominũ ama¬
tiora poma medicent᷑: iinflationẽ
asꝑitatẽq interiorem tẽperent. quẽ¬
adiodĩ rursus humoꝵ aspera po¬
moꝵ dulcib tẽperent᷑: Deniq ea
medicina antiquior quȩ herbis cu¬
rare ꝯsueuit ⁊ sucis. nec ulla firmi¬
matur alim̃tis. Unde scđm naturã
docemur. qr sola nobis esca medici¬
na ẽ. Herbis certe ulcera aꝑta clau¬
dunt᷑. herbis curant᷑ int̾na idõq
medicoꝵ ÷ opꝰ herbarum potesta¬
tes noscere. Hinc enĩ medendi usus
inoleuit. S ut ad simplicia poma¬
reuocemꝰ stilum: alia sunt quȩ co¬
qunt᷑ sole. alia quȩ testis aut corti¬
cib clausa cõplentur: mala ⁊ pira.
uuarum quoq genera nuda ob¬
quoq fuctuis ⁊ testa oꝑtꝰ. ⁊ cortice:
alit᷑ tamen ⁊ ipse calore solis. atq
nutritur: ⁊ quanta pineȩ densita¬
fructus: ibi folu dẽ situdo ualidi te¬

Expanded text:
quae cuique rei apta uideantur, quemadquae cuique rei apta uideantur, quemadmodum aegris uisceribus hominum amariora poma medicentur et inflationem asperitatemque interiorem temperent, quemadmodum rursus umorum aspera pomorum dulcibus temperentur ? denique ea medicina antiquior, quae herbis curare consueuit et sucis, nec ulla firmiditur alimentis. unde secundum naturam docemur quia sola nobis esca medicina est. herbis certe ulcera aperta clauduntur, herbis curantur interna ideoque medicorum est opus herbarum potestates noscere; hinc enim medendi usus inoleuit. Srevocemus stylum, alia sunt quae coquuntur sole, alia quae testis aut corticibus clausa complentur. Mala et pyra, uvarum quoque genera omnia nuda obquoque fructus et testa opertus et cortice, alitur tamen et ipse calore solis atque nutritur; et quantum pineae densitafructus, ibi folii crassitudo validius te
Abbreviated transcription (Latin):
agricolȩ ut ex amaris dulces fructus¬
fiant. ut terebrent eiꝰ radicẽ arboris.
⁊ inmedium inserant surculum eius
arboris quã gͥci peticen. nos piceam
dicimꝰ. quo facto. suci amaritudo depo¬
nit᷑. Ergo si agricultura ꝯu̾tit stirpiũ
qualitatẽ nonne studia doctrine:
discipline attentio. mitigare possunt
quasuibet egritudines passionũ: ne
mo gͦ positꝰ uel madolescentiş uel in¬
tẽperantiȩ lubrico de sumusione de¬
sꝑet. Si ligna plerũq in meliores uer¬
tunt᷑ usus. ñ possunt hominũ corda
mutari: docuimꝰ ñ solum int̃ diu̾si
geñis arbores ẽẽ fructuum diu̾sitates.
splerumq in eadẽ spetie arborũ cõ¬
pugnare sibi fructus. Alia eni sp̃es mas¬
culoꝵ: alia femineoꝵ. fructuum sic̃
de dactilis supra diximꝰ. Quis autẽ
possit cõprehendere uarietat᷑ speti¬
em grãmq pomnoꝵ. singuloꝵ quoq
utilitatẽ fructuũ. sucoꝵꝙ ꝓprietatẽ.

Expanded text:
agricolae, ut ex amaris dulces fiant fructusagricolae, ut ex amaris dulces fiant fructus, ut et terebrent ejus radicem arboris, et in medium inserant surculum ejus arboris quam Graeci πεύκην, nos piceam dicimus; quo facto succi amaritudo deponitur. Ergo si agricultura convertit stirpium qualitates, nonne studia doctrinae, et disciplinae attentio mitigare possunt quaslibet aegritudines passionum? 56 Nemo ergo positus vel in adolescentiae vel intemperantiae lubrico, de sui conversione desperet. Ligna plerumque in meliores vertuntur usus, et non possunt hominum corda mutari? 57. Docuimus non solum inter diversi generis arbores esse fructuum diversitates, sed plerumque in eadem specie arborum compugnare sibi fructus. Alia enim species masculorum, alia femineorum fde dactulis supra iam diximus. quis autem possit conprehendere uarietatem, speciem gratiamque pomorum, singulorum quoque utilitatem fructuum sucorumque proprietatem,
Abbreviated transcription (Latin):
intentio. ⁊ diligentie fructꝰ ⁊ gr̃a reser¬
uabitur. Quam multa sunt autẽ que
doceant naturalẽ duriciam posse di¬
ligentiȩ studio tẽꝑari. quib affert
cultꝰ ruralis exemplum. Nam plerũq
cito florent mala granata ⁊ fructum
afferre ñ possunt nisi ꝯgruis ꝑitorũ
remediis excolant᷑. Plerũq sucꝰ uanes¬
cit interior. ⁊ foris sp̃es eiꝰ pulchra p̃ten¬
ditur. Que ñ in merito cõꝑatur eccłe¬
ut habes in canticis ad eccłam dictũ.
ut cortex mali punici genȩ tue. Et
infra. floruit uitis. foruerunt mala
granata. Eccłã enĩ bonũ fid̃i fulgo¬
tem ꝯfessionisq p̃tendit. tot mar¬
tyrum sanguine sponsa. & qͦdẽ am¬
plius xp̃i cruore ditata. simul plu¬
rimos fructꝰ intra se usu istiꝰ pomi sub
una munitione. iseruans. ⁊ uirtutũ
negotia multa cõplectens. Sapiens¬
& enĩ sp̃u celat negotia. Amigdalis
quoq hoc genere medicari feruntur

Expanded text:
intentio et diligentiae fructus et gratiae reserintentio et diligentiae fructus et gratiae reseruabitur. quam multa sunt autem quae doceant naturalem duritiam posse diligentiae studio temperari, quibus affert cultus ruralis exemplum. nam plerumque cito florent mala granata et fructum adferre non possunt, nisi congruis peritorum remediis excolantur, plerumque sucus uanescit interior et fonsforis species eius pulchra praetenditur. quae non inmerito conparatur eccut habes in Canticis ad Ecclesiam dictum: Ut cortex mali punici genae tuae . Et infra: Si floruit vitis, floruerunt mala granata . Ecclesia enim bonum fidei fulgorem confessionisque praetendit, tot martyrum sanguine speciosa, et quod est amplius Christi cruore dotata; simul plurimos intra se fructus usu istius pomi sub una munitione conservans, et virtutum negotia multa complectens. Sapiens enim spiritu celat negotia. Amygdalis quoque hoc genere medicari feruntur
Abbreviated transcription (Latin):
de gnari huiꝰ remedii grossis ar¬
boris agrestis alligatis ad illam fe¬
racem arborẽ. medent᷑ eiꝰ infirmitati.
ut possit fructus ꝓprios reseruare.
Iamiamq si defuint remedia lapsu¬
ros: quo ãmonemur uelut quodã
enigiate naturȩ ñ fugere eos. qui a
nr̃a fide ⁊ ꝯsortio separati st̃. eo qͦd
⁊ gentilis qui fu̾it adquisitꝰ. quo gra-¬
uior fuerit assertor erroris: eo uehem̃.¬
tior possit fidi defensor existere. Et si
quis de hereticis ꝯu̾tatur. uelut ꝯfir-¬
met eam partẽ in quam se cõmutata
opinione ꝯtulerit. maxime si habeat
aliqͦd directum nature. ut unuda pos
sit eiꝰ ẽẽ sententia. si ãminiculet᷑ ei at¬
tentior sobrietatis obseruantia casti¬
tatis. Profunde gͦ circa eum studium
tuum. ut similitudine fructifere illiꝰ
ficꝰ. de p̃sentia ⁊ coniunctione agrestis
illiꝰ arboris. tuam possis corroborare
uirtutẽ. Ita enĩ tua nec dissoluetur

Expanded text:
de gnari huius remedii grossis arde gnari huius remedii grossis arboris agrestis alligatis ad illam feracem arborem medentur eius infirmitati, ut possit fructus proprios reseruare iamiamque, si deforent remedia, lapsuros. quo admonemur uelut quodam aenigmate naturae non refugere eos qui a nostra fide et consortio separati sint, eo quod et gentilis, qui fuerit adquisitus, quo grauior fuerit adsertor erroris, eo uehementior possit fidei defensor existere et uulturibus quis de haereticis conuertatur, uel confirmet eam partem, in quam se commutata opinione contulerit, maxime si habeat aliquod directum naturae, ut uiuida eius possit esse sententia, si adminiculetur ei adtentio sobrietatis, obseruantia castitatis. profunde ergo circa eum studium tuum, ut similitudine fructiferae illius ficus de praesentia et coniunctione agrestis illius arboris tuam possis conroborare uirtutem. ita enim tua nec dissoluetur
Abbreviated transcription (Latin):
sexus in pomis ẽ discretio sexus in
arboribꝰ. slam uideas palmam quȩ
dactilos generat. plerũq mclinantẽ
ramos suos ⁊ subicientẽ. ⁊ concupis¬
centiȩ atq amplenis spetiẽ p̃tenden¬
tem ei arbori quã palmã marẽ ap¬
pellant pueri rusticoꝵ Illagͥ palma
feminea ẽ. ⁊ sexum suum subiectiõis
spetie ꝯfitetur. Unde cultores illoꝵ.
p̃sciunt ramis eiꝰ dactiloꝵ uel pabmi¬
tum semina masculoꝵ. quibꝰ illȩ fe-¬
minee arbori uelut quidã sensus
ꝑfunctionis infundit᷑. ⁊ eapetiti con¬
cubitꝰ gr̃a rep̃sentat᷑. quo munere
donata. rursus erigitur. ⁊ eleuat
ramos suos. ⁊ in ueterẽ statũ comã
suam rursus atcollit. De ficu quoq
eadẽ ẽ opinio. Ideoq pleriq scđ̃m do¬
mesticam ⁊ fructiferam ficũ agrestẽ
ficulneam ferunt᷑ inserere: eo quod
cito fructus fecundȩ illius ⁊ domesti¬
cȩ ficꝰ. uel aura tẽptati aliqua uel
estu defluere ferant᷑ in terram. un¬

Expanded text:
sexsus in pomis, est discretio sexus in sexsus in pomis, est discretio sexus in arboribus. nam uideas palmam, quae dactulos generat, plerumque inclinantem ramos suos et subicientem et concupiscentiae atque amplexus speciem praetendentem ei arbori, quam marem palmam adpellant pueri rusticorum. illa ergo palma feminea est et sexum suum subiectionis specie confitetur. unde cultores lucorum praeiaciunt ramis eius dactulorum uel palmitum semina masculorum, quibus illi femineae arbori uelut quidam sensus perfunctionis infunditur et expetiti concubitus gratia praesentatur. quo munere donata rursus erigitur et eleuat ramos suos et in ueterem statum comam suam rursus adtollit. de ficu quoque eadem est opinio ideoque plerique secundum domesticam et fructiferam ficum agrestem ficulneam feruntur inserere, eo quod cito fructus fecundae illius et domesticae ficus uel aura temptati aliqua uel aestu defluere ferantur in terram. un
Abbreviated transcription (Latin):
ut admoneat te ipsa materia quȩ
semꝑ uret. nec umquã foliis exuit᷑
spem salutis. Quid gͦ enumerẽ quanta
uarietas arboꝵ. quam diu̾sus in sin¬
gulis & pulcher ornatꝰ: quam patulȩ
fagi. quam ꝓcere abietes. quam coman¬
tes pinus. quam umbrose ilices. quam
populi bicolores. quam rediuiua.:
numerosa castanea. que simul ut ex¬
cisa fu̾it tanquam siluam ex se pul¬
lulare. ꝯsueuit. quẽ admodũ in arbo¬
rib ipsis etas aut senilis. aut nouella:
dep̃henditur. Iunorib enĩ exiliores
rami. antiquiorib ualidiosa ⁊ nodo¬
sa sunt brachia. Iilis folia leuigata.
atq diffusa. istis contractiora ⁊ asꝑa.
Sunt &̃ arbores quȩ senili atq emor¬
tua radice successionẽ sui si forte ce¬
dantur. reparare ñ nouerint. Aliȩ
quib aut iuuentas uiret. aut nat᷑a
fecundior ẽ. quibꝰ excisio lucro potius
quam detrimentosit. ut ꝑ plures
sui rediuiua successione renouent᷑
heredes. Est &̃ quod mireris iͣpͥsis:

Expanded text:
ut admoneat te ipsa materia, quae ut admoneat te ipsa materia, quae semper uiret nec umquam foliis exuiturspes salutis. quid ego enumerem quanta uarietas arborum, quam diuersus in singulis et pulcher ornatus, quam patulae fagi, quam procerae abietes, quam comantes pinus, quam umbrosae ilices, quam populi bicolores, quam nemorosa et rediuiua castanea, quae simul ut excisa fuerit, tamquam siluam ex se pullulare consueuit, quemadmodum in arboribus ipsis aetas aut senilis aut nouella deprehenditur; iunioribus enim exiliores rami, antiquioribus ualidiora et nodosa sunt brachia, illis folia leuigata atque diffusa, istis contractiora et aspera. sunt etiam arbores, quae senili atque emortua radice successionem sui, si forte caedantur, reparare non nouerint, aliae, quibus aut iuuentas uiret aut natura fecundior est, quibus excisio lucro potius quam ullo detrimento sit, ut per plures sui rediuiua successione renouentur heredes. I Est etiam, quod mireris, ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Dixi ascendam in palmã. tenebo
altitudines eiꝰ. Quȩ eminentiã uidens
uerbi ⁊ sperans quod ad eiꝰ altitudinẽ
possit ascendere. ⁊ scientie. sũmitateo:
dicit. ascendam in palmam. Ut omĩa
relinquat inferiora. ⁊ ad suꝑiora.
tendat. ad brauium ap̃i. ut suaues eiꝰ
fructus carpat ⁊ gustet. Suauis enim
uirtutis ẽ fructus. Popł quoq coronis
arboꝵ umbrosa iutricib ⁊ salix lenta
uitib habilis uinciendis. quid aliud
mystice declarant nisi bona ẽẽ xp̃i
uincula quȩ nocere ñ soleant: um¬
cula gr̃e. uincula caritatis. Ut unꝰ¬
quisq suis uinculis głet᷑ sicut głaba¬
tur ⁊ paulus dicens. Paulꝰ iunctus
culis abstinentiȩ. uinculis caritatis.
His ligatꝰ uinculis etiam dauid ait.
In salicib in medio eiꝰ suspendimꝰ or¬
gana nr̃a. Buxus quoq elem̃toꝵ
apicib utilis expͥmendis. leui materia
usum manꝰ puerilis informat. Unde
ait scriptura Scribe in buxo: simul

Expanded text:
ait: dixi, ascendam in palmam, tenebo ait: dixi, ascendam in palmam, tenebo altitudines eius. quae eminentiam uidens uerbi et sperans quod ad eius altitudinem possit ascendere et scientiae summitatem dicit: ascendam in palmam, ut omnia relinquat inferiora et ad superiora contendat, ad brabium Christi, ut suauis eius fructus carpat et gustet; suauis enim uirtutis est fructus. populus quoque coronis arbor umbrosa uictricibus et salix lenta uitibus habilis uinciendis quid aliud mystice declarant nisi bona esse Christi uincula, quae nocere non soleant, uincula gratiae, uuarum caritatis, ut unusquisque suis uinculis glorietur, sicut gloriabatur et Paulus dicens : Paulus uinctus isti?, uinculis abstinentiae, uinculis caritatis. his ligatus uinculis etiam Dauid ait: in salicibus in medio eius suspendimus organa nostra. buxus quoque elementorum apicibus utilis exprimendis leui materia usum manus puerilis informat, unde ait scriptura: scribe in buxo, simul
Abbreviated transcription (Latin):
tur maturitate prudentie splendore
fidei. confessionis decore. iusticie pul¬
chritudine. ub̃tate misericordiȩ. ut
dicatur tibi. uxor tua sic̃ uitis ab un¬
dans in laterib domꝰ tue: eo quod re¬
dudantiam uitis fructiferȩ copiose
munere lib̾tatis imiteris. S quid ego
in sola uite ĩmoror. cum oĩa genera
arboꝵ utilia sint. alia ad fructum
nata. alia ad usum data: nam ⁊ qui¬
b ñ ÷ fructus uberior: tam̃ usus p̃cio¬
sior ẽ. Cedrus suspendent᷑is tectoꝵ ap¬
ta culminib eo quod huiusmõi mate¬
ries ⁊ ꝓcera sit spatiis nec onerat᷑a pa¬
rietib Lacunarib quoq cõmeandisq
fastigiis habilis ẽ cup̃ssus. Unde ⁊ ec¬
clesia dicit in canticis. T rabes domoꝵ
quȩ quasi trabes uerticẽ ȩccłȩ sua uir¬
tute sustineant. ⁊ fastigium eiꝰ exorneit.
Laurus ⁊ palina: ad insigne uictorie.
lauro uictoꝵ capita coronant᷑. palma
uictricis manꝰ ornatꝰ ẽ. Unde ⁊ eccła

Expanded text:
tur maturitate prudentiae, splendore tur maturitate prudentiae, splendore fidei, confessionis decore, iustitiae pulchritudine, ubertate misericordiae, ut dicatur tibi: uxor tua sicut uitis abundans in lateribus domus tuae, eo quod redundantiam uitis fructiferae copiosae munere liberalitatis imiteris. Sed quid ego in sola uite immoror, cum omnia genera arborum utilia sint ? alia ad fructum nata, alia ad usum data. nam et quibus non est fructus uberior tamen usus pretiosior est. caedrus suspendendis tectorum apta culminibus, eo quod huiusmodi materies et procera sit spatiis nec onerosa parietibus. lacunaribus quoque comendisque fastigiis habilis est cypressus. unde et ecclesia dicit in uocauerit: trabes domorum qui quasi trabes uerticem ecclesiae sua uirtute sustineant et fastigium eius exornent. laurus et palma insigne uictoriae: lauro uictorum capita coronantur, palma manus uictricis ornatus est. unde et ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
ditur. Quid autẽ eo uel spectaculo
gratiꝰ. uel fructu ẽ dulcius. uidere ser¬
ta pendentia uelut quedam speciosi
ruris monilia carpere uuas. uel aureo
colore uel purpureo colore reniten¬
tes. yacinctos. ceterasq geminas ful¬
gere existimes. coruscare indicos alba¬
rum emicare grãm. nec adu̾tis ex his
admoneri te homo. ne inmaturos
fructus tuos dies supp̃mꝰ inueniat.
aut plene tẽpꝰ etatis oꝑ a impaͬta de¬
deceant. Acerbꝰ enĩ fructus amarior
ẽẽ ꝯsueuit. Nec potest dulce ẽe̾. nisi
quod ad maturitatẽ ꝑfectionis ado¬
leuerit. huic uiro ꝑfecto nec frigus
horride noctis. nec sol iniquitatis no¬
cere ꝯsueuit. qr obumbrat ei gr̃a spi¬
ritalis. ⁊ omnia mundanȩ cupita¬
tis et corꝑee libidinis restinguit ĩ¬
cendia. defendit ardores. Laudent
te quicũq ꝯspitiunt. ⁊ agmina ec-¬
clesiȩ uelut quedã palmitum serta
mirent᷑. Spectent singuli fidelium
pulchra animarũ monilia. delecten¬

Expanded text:
ditur. quid autem eo uel spectaculo ditur. quid autem eo uel spectaculo gratius uel fructu est dulcius, uidere serta pendentia uelut quaedam speciosi ruris monilia, carpere uuas uel aureo colore uel purporeo renitentes ? hyacinthos ceterasque gemmas fulgere existimes, coruscare Indicos, albarum emicare gratiam, nec aduertis ex his admoneri te, homo, ne inmaturos fructus tuos dies supremus inueniat aut plenae tempus aetatis opera parua deducat. acerbus enim fructus amarior esse consueuit nec potest dulce esse nisi quod ad maturitatem perfectionis adoleuerit. huic uiro perfecto nec frigus horrendae mortis nec sol iniquitatis nocere consueuit, quia obumbrat ei gratia spiritalis et omnia mundanae cupiditatis et corporeae libidinis restinguit incendia, defendit ardores. laudent te quicumque conspiciunt et agmina ecclesiae uelut quaedam palmitum serta mirentur, spectent singuli fidelium pulchra animarum monilia, delecten
Abbreviated transcription (Latin):
quasi amplexib caritatis proximoᷤ
quosq cõplectitur. ⁊ in eoꝵ ꝯiuncti-¬
one requiescit. Caritas ẽ gͥ que nos
suꝑiorib nectit. celoq inserit. Qui
enĩ manet in caritate. đs in eo ma¬
net. Unde ⁊ dñs ait. Manete in me:
⁊ ego in uobis. Sicut palmes non
potest fructum afferre a se nisi man¬
serit in uite: sic ⁊ uossim me ñ man¬
seritis. Egosum uitis: ⁊ uos palmitẽ
estis. Euident̃ gͥ exemplum uitis ad
nr̃e uitȩ institutionẽ arcessendum
ẽẽ signauit. quȩ pͥmum ueris tepe¬
facta tẽperie germinare ꝑhibetur.
Deinde ex ipsis sarmentoꝵ articu¬
lis fructum emittere. de quibꝰ oriens
uua formatur. paulatimq augescenᷤ
immaturi partꝰ retinet acerbitatẽ.
nec pot̾ nisi matura iam ⁊ cocta
dulcescere. Uestitur interea uirideͣn¬
tib pãpinis uinea. quib ⁊ adu̾sum
frigus omnẽq iniuriã. ñ exriguo mu¬
nitur subsidio. ⁊ a solis ardore defen¬

Expanded text:
quasi amplexibus charitatis proximos quasi amplexibus charitatis proximos quosque complectitur, et in eorum conjunctione reqsuperioribus nectit caeloque inserit. qui enim manet in caritate, deus in eo manet. unde et dominus ait: manete in me et ego in uobis. sicut palmes non potest fructum adferre ab se, nisi manserit in uite, sic et uos, si in me non manseritis. ego sum uitis, uos palmites estis. euidenter igitur exemplum uitis ad nostrae uitae institutionem arcessendum esse signauit, quae primum ueris tepefacta temperie gemmare perhibetur, deinde ex ipsis sarmentorum uniuersa fructum emittere, de quibus oriens uua formatur paulatimque augescens inmaturi partus retinet acerbitatem nec potest nisi matura iam et cocta dulcescere. uestitur interea uiridantibus pampinis uinea, quibus et aduersum frigus omnemque iniuriam non exiguo munitur subsidio et a solis ardore defen
Abbreviated transcription (Latin):
ram reciduntur alia sarmenta alia
ꝓpagant᷑ Reciduntur que mani
effusione luxuriant ꝓpagant᷑ ea
quȩ bonꝰ agricola iudicauerit
fructuosa. Quid g̾ ad miniculoꝵ¬
ordines. iugationisq describam gra¬
tiam. quȩ uere atq manifeste equa¬
litatem docent in eccła ẽẽ seruandã.
ut nemo se diues aut honoratꝰ ex¬
tollat: nemo pauꝑ deiciat. ignobi¬
lisq desperet: omnib sit eccłia
paratq una lib̾tas. om̃ibꝰ imꝑtiat᷑
iusticia cõmunis ⁊ gr̃a. Ideo turris
in medio ẽ. que exemplũ de illis rus¬
ticanis. de illis circũferat piscatoribꝰ.
qui uirtutũ arcẽ tenere meruerunt.
quoꝵ exemplis nr̃ erigat᷑ affectus.
neq humi uilis ⁊ despectꝰ iaceat. s.
unius cuiꝰq mens ad suꝑiora se sur¬
rigat. ut audeat dicere. Nr̃a autẽ
ꝯuersatio in cęlis ẽ. Unde ne aliqui¬
b ꝓcellis scłi possit reflecti ⁊ tẽpes¬
tate deduci. clauiculis illis ⁊ circulis

Expanded text:
ram. reciduntur alia sarmenta, alia ram. reciduntur alia sarmenta, alia propagantur: reciduntur quae inani effusione luxuriant, propagantur ea quae bonus agricola iudicauerit fructuosa. quid ego adminiculoordines iugationisqtiam, quae vere atque manifeste aequalitatem docent in Ecclesia esse servandam, ut nemo se dives aut honoratus extollat, nemo pauper dejiciat, ignobilisque desperet? Omnibus sit in Ecclesia par atque una libertas, omnibus impertiatur justitia communis 53 et gratia. Ideo turris in medio est, quae exemplum de illis rusticanis, de illis circumferat piscatoribus, qui virtutum arcem tenere meruerunt: quorum exemplis noster erigatur affectus, neque humi vilis et despicabilis jaceat; sed uniuscujusque mens ad superiora se subrigat, ut audeat dicere: Nostra autem conversio in coelis est. Unde ne aliquibus procellis saeculi possit reflecti, et tempestate deduci, claviculis illis et circulis
Abbreviated transcription (Latin):
nes eiꝰ. & ꝑ ysaiam ipse dñs locutꝰ est
dicens. Uinea facta ẽ dilecto in cormi.
in loco uberi ⁊ maceria circũdedi:⁊
circumfodi uineam sorech. ⁊ edifica¬
ui turrẽ in medio eiꝰ. Circũdedit
enim eam uelut uallo quodam ce¬
lestiũ p̃ceptoꝵ ⁊ angłoꝵ custodia
Immittit enĩ angłs dm̃i in circuitu
timentium eum. Posuit in eccła ue
terrenarũ mole curarũ. Nichil enĩ
sp̃m infirmitatis ĩclinata erat: uͥsursũ
respicere ñ posset. Curuata enim
erat eiꝰ anima quȩ inclinabatur ad
terrena cõpendia ⁊ celestem grãm
si uidebat. Respexit eam iħc ⁊ uo¬
cauit. ⁊ statim mulier onera terre¬
na deposuit. His cupiditatib etiã
illos oneratos fuisse demonstrat. qͥbꝰ
ait. uenite ad me om̃s qui labora¬
tis & onerati estis: ⁊ ego uos reficiã.
Ergo illa anima mulieris quasi cir¬
cumfossa respirauit. ⁊ erecta ẽ sed
eãem uitis ubi circũfossa fuerit:
religatur ⁊ erigit᷑. ne reflectat᷑ int̃¬

Expanded text:
nes eius. et per Esaiam ipse dominus locutus est dicens: uinea facta est dilecto in cornu in loco uberi. et maceriam circumdedi et circumfodi uineam Sorech et aedificaui turrem in medio eius. circumdedit enim uelut uallo quodam caelestium praeceptorum et angelorum custodia. inmittet enim angelus domini in circuitu timentium eum. posuit in ecclesia uelterrenarum mole curarum; nihil enim spiritum infirmitatis, inclinata erat, ut rursum respicere non posset. curuata enim erat eius anima, quae inclinabatur ad terrena compendia et caelestem gratiam non uidebat. respexit eam Iesus et uocauit, et statim mulier onera terrena deposuit. his cupiditatibus etiam illos oneratos fuisse demonstrat quibus ait: uenite ad me omnes qui laboratis et onerati estis, et ego uos reficiam. ergo illa anima mulieris quasi circumfossa respirauit et erecta est. Sed et eadem uitis ubi circumfossa fuerit, religatur et erigitur, ne reflectatur in ter
Abbreviated transcription (Latin):
inditio naute uelut signũ future ꝑtͣ¬
bationis capessunt. & sibi p̃cauent ne
eos imparatos turbo inꝓuisus inueni¬
at. Qui mathematicꝰ. qui astrologꝰ. quis¬
ue chaldeus potest sic siderũ cursus. sic
cȩli motꝰ & signa cõp̃hendere: Quo in¬
genio ista collegit. quo doctore ꝑcepit:
Quis ei fuit tanti int̾pres augurii: Sepe¬
homines ꝯfusionẽ aeris uident. & sepe
fallunt᷑. quod plerũq eam sine tẽpes¬
tate discutiat echinꝰ ñ fallit᷑ echinũ
sua ne quaquã signa p̃tereunt. Unde
exiguo animali tanta scientia ut futu¬
ra p̃nuntiet: Quo magis in eo nicbilẽ.
quo tantã possit habere prudentiã.

Expanded text:
indicio nautae velut signum futurae pertuindicio nautae velut signum futurae perturbationis capessunt, et sibi praecavent, ne eos imparatos turbo improvisus inveniat. Qui mathematicus, qui astrologus, quive Chaldaeus sic potest siderum cursus, hos coeli motus et signa comprehendere? Quo ingenio ista collegit? Quo doctore percepit? Quis ei fuit tanti inthomines confusionem aeiis uident et saepe falluntur, quod plerumque eam sine tempestate discutiat: echinus non fallitur, echinum sua nequaquam signa praetereunt. unde exiguo animali tantam scientiam, ut futura praenuntiet? quo magis in eo nihil est, quo tantam possit habere uero,
Abbreviated transcription (Latin):
omne ad uirtutẽ dispendiũ : ad cu¬
prditatẽ incendiũ. Et id̃o beata ẽ
si bona sua nouerit cum ueritate
pauꝑtas. & omnibꝰ p̃ferenda thesau¬
quam thesauri magni sine timore.
Quantũ ÷ enĩ qͦd hominẽ alat: aut
si queris quod &̃ alii habundet ad
grãm. Id quoq ñ multũ: Melior ẽ
enĩ hospitalitas in holerib cũ gra.
quã uituloꝵ pinguiũ p̃paratio cũ
discordia. Utam᷑ gͦ ingenio ad que¬
rendam gr̃am & salutẽ tuendam:
ni alienam circũscribendam ĩnocen¬
tiam. licet nobis uti exemplis mari
uile ac despicabile. maritimũ loquor.
plerũq index futurȩ tẽpestatis aut
tranquillitatis nuntius solet esse
nauigantib Deniq cum ꝓcellam uen¬
toꝵ p̾senserit. calculũ ualidũ arripit.
eumq uelut saburram uehit. & tam¬
quã anchoram trahit. ne excutiatur
fluctib. Itaq ñ suisse liberat uiribꝰ. s
alieno stabilit & regit pondere. Quo

Expanded text:
omne ad uirtutem dispendium est, ad cuomne ad uirtutem dispendium est, ad cupiditatem incendium. et ideo beata est, si bona sua nouerit, cum ueritate paupertas et omnibus praeferenda thensauquam thensauri magni sine timore. quantum est enim quod hominem alat? aut si quaeris quod etiam aliis abundet ad gratiam, id quoque non multum est; melior est est hospitalitas in oleribus cum gratia, quam vitulorum pinguium praeparatio cum discordia. Utamur ergo ingenio ad quaerendam gratiam, et salutem tuendam, non ad alienam circumscribendam innocentiam. Licet nobis uti exemplis maritvile ac despicabile, maritimum loquor, plerumque index futurae tempestatis, aut tranquillitatis annuntius solet esse navigantibus. Denique cum procellam ventorum praesenserit, calculum validum arripit, eumque velut saburram vehit, et tamquam anchoram trahit, ne excutiatur fluctibus. Itaque non suis se librat viribus, sed alienae stabilitatis regitur pondere. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
sum ostreum nullaui pot̃. & ꝑi
culosum ẽ si chelam eiꝰ includat. ad
argum̃ta ꝯfugit. & insidias noua
fraude molitur: itaq qui omnia
genera delectatione mulcent᷑: ex-¬
plorat si quando ostreũ in remotis
ab omni uento locis ꝯtra solis radi¬
os dypticum illud suũ aꝑiat. ⁊ rese¬
ret claustra testarum. ut libero aere
uisceris sui uoluptatẽ quandã capiat.¬
& tunc clanculo calculum ĩmittens
inpedit ꝯclusionẽ ostrei. Ac sic aꝑta
claustra repperiens. tuto inserit chelas.
uisceraq int̾na depascit᷑. Sunt gͥ hoĩes
qui cancri usuin alienȩ usum circũscͥp¬
tionis ir. repant & infirmitatẽ ꝓpͥȩ
uirtutis astu quodam suffulciant. fra¬
cri dolum nectant. & alteriꝰ pascant᷑
erũpna. Tu autẽ ꝓpriis esto ꝯtentꝰ. &
aliena te dãpna ñ pascant. Bonus cy¬
bus ÷ simplicitas innocentiȩ suabona
habens insidiari nescit alienis. nec
auaritiȩ facib in ardescit. Cui lucrũ

Expanded text:
sum ostreum nulla ui potest, et sum ostreum nulla ui potest, et periculosum est, si chelam eius includat —, ad argumenta. confugit et insidias noua fraude molitur. itaque quia omnia genera delectatione mulcentur, explorat si quando ostreum in remotis locis ab omni iam contra solis radios diptycum illud suum aperiat et reseret claustra testarum, ut libero aere uisceris sui uoluptatem quandam capiat, et tunc clanculo calculum inmittens inpedit conclusionem ostrei ac sic aperta claustra repperiens tuto inserit chelas uisceraque interna depascitur. sunt igitur homines, qui cancri usu in alienae usum circumscriptionis inrepant et infirmitatem propriae uirtutis astu quodam subfulciant, fratri dolum nectant et alterius pascantur aerumna: tu autem proprio esto contentus et aliena te damna non pascant. bonus cibus est simplicitas innocentiae. sua bona adtonita insidiari nescit alienis nec auaritiae facibus inardescit. cui lucrum
Abbreviated transcription (Latin):
ceat: cum grauior sit & magis nax-¬
ia ĩꝓbitas benignitatis obumbrata
uelamine: & ideo cauendi sunt qͥ
crines suȩ fraudis & brachia. longe
lateq disꝑgunt. uel spetiẽ induunt
multiformẽ. Et isti enĩ polypi sunt.
nexus plurimos habentes. & callidoꝵ
ingenioꝵ uestigia. quib irretire pos¬
sunt quicqͥd inscopulos suȩ fraudiᷤᷤ
inciderit. Cancer quoq quas cibi
gr̃a p̃stigias struit: namq & ipse os¬
treo delectat᷑. & carnis eiꝰ epulũ sibi
querit. S qr ut appetens cibi. ita ꝓ¬
spitiens ẽ periculi. qm̃ cum difficilis
ẽ uenatio tũ ꝑiculosa. Difficilis. qr¬
testis ualidiorib esca interior inclu-¬
ditur. Nam uelut muris quibꝰdã
molliciẽ carnis p̃cepti ĩperialis in¬
terpres natura inuniuit. quã medio
testarũ quodã sinu concauo nutͥt
ac fouet. & quasi in quadã ualle
diffundit. & id̃o cassa omnia tẽp¬
tam̃ta sunt cãrcri. qui aꝑire clau-¬

Expanded text:
ceat, cum gravior sit et magis noxceat, cum gravior sit et magis noxia improbitas benignitatis obumbrata velamine. Et ideo cavendi sunt qui crines suae fraudis, et brachia longe lateque dispergunt, vel speciem induunt multiformem. Et isti enim polypi sunt nexus plurimos habentes, et callidorum ingeniorum vestigia, quibus irretire possint quidquid in scopulos suae fraudis inciderit. Cancer quoque quas cibi gratia praestigias instruit! Namque et ipse ostreo delectatur, et carnis ejus epulum sibi quaerit. Sed quia ut appetens cibi, ita prospiciens est periculi: quoniam cum difficilis est venatio, tum periculosa: difficilis, qtestis ualidioribus esca interior includitur; nam uelut muris quibusdam mollitiem carnis praecepti imperialis interpres natura muniuit, quam medio testarum quodam sinu concauo nutrit ac fouet et quasi in quadam ualle diffundit ; et ideo cassa omnia temptamenta sunt cancri, quia aperire clau
Abbreviated transcription (Latin):
se fraudes cõponere. ut quẽ ui opti¬
nere ñ potest circũscribat dolo. &
fuco quodã artis obducat. fraudu¬
lentum illud polypi ingeniũ ñ prȩ¬
teribo. qui uadoso in litore petram
nactus affigit᷑ ei. atq eiꝰ nebuloso ĩ¬
genio colorẽ subit. & simili spetiȩ ter¬
ga obductus. plurimos pisciũ sine
ulla suspitione fraudis a llapsos. dũ
cassib furtiue artis includit. & sinu
quodã suȩ carnis int̾cipit. Sic spon¬
tanea uenit p̃da. & talib capit᷑ ar-¬
gumentis. qualia sunt eoꝵ qui inge¬
nium suũ sepe cõmutant. & diu̾sas
nocendi artes mouent. ut singuloꝵ.
mentes sensusq ꝑtẽptent. cum ꝯti¬
nentib siti continentiã p̃dicantes.
in cetu intẽꝑantium tanꝙͣ deuii
astudio castitatis. & demersi mtẽpe¬
rantiȩ uolutabris. ut qui eos audi¬
unt aut uident. in cauta facilitate
secredant. Eoq citiꝰ labunt᷑. dum de¬
clinare ñ norunt. nec cauere qͦd no-¬

Expanded text:
se fraudes componere, ut quem ui optise fraudes componere, ut quem ui optinere non potest circumscribat dolo et fuco quodam artis obducat, fraudulentum illndillud polypi ingenium non praeteribo, qui uadoso in litore petram nanctus adfigitur ei atque eius nebuloso ingenio colorem subit et simili specie terga obductus inmerito piscium sine ulla suspicione fraudis adlapsos, dum cassibus furtiuae artis includit et sinu quodam suae carnis intercipit. sic spontanea uenit praeda. et talibus capitur argumentis, qualia sunt eorum qui ingenium suum saepe commutant et diuersas nocendi artes mouent, ut singulorum mentes sensusque pertemptent cum continentibus positi continentiam praedicantes, in coetu intemperantium tamquam deuii ab studio castitatis et demersi intemperantiae uolutabris, ut qui eos audiunt aut uident incauta facilitate se credant eoque citius labantur, dum declinare non norunt nec cauere q
Abbreviated transcription (Latin):
brico deuis amoris infundit. festinat
ad eam quȩ uenenũ suum resumit ut
uꝑa. quȩ fert᷑ ꝑacto ⁊iunctionis mu¬
nere.uenenu quod euomuerat rur¬
sus haurire. Adultera enĩ uiꝑa ẽ. Un¬
de & salomon ait. quod is qui fuerit
temulentꝰ. cum ꝑ uinũ libido ferue¬
re ꝯsueuerit. tamquã colubre ictu
extenoit᷑ ⁊ tamqͣ a cornuta disffundit᷑
illi uenenũ & ut scias quia de adul¬
tera dixit. adiecit. Oculi tui cum
uderint alienam: os tuũ loquet᷑
ꝑuersa. Nec quisquã uelut ꝯtraria
posuisse nos credat. ut ⁊ ad bonũ
& ad malum. iuꝑe huiꝰ exemplo ute¬
remur: cum ad insticutionẽ utrũq
proficiat. si erubescamꝰ aut fidem ñ
exhibere dilecto. cui exhibet serpen:
aut relinquentes sc̃a ꝯiugid lubrica
& nocitura salutarib p̾feramꝰ. qͦd
facit qui cum serpente miscet᷑. Et
qr de astutia cepimꝰ sermonẽ subtex¬
ere qua unusquisq fratrẽ suũ cir¬
cũuenire ⁊ deciꝑe nitit᷑. & in nouas

Expanded text:
brico deuii amoris pueri. festinat brico deuii amoris pueri. festinat ad eam quae uenenum suum resumit ut uipera, quae fertur peracto coniunctionis munere uenenum quod euomuerat rursus haurire ; adultera enim uipera est. unde et Solomon ait quod is qui fuerit temulentus, cum per uinum libido feruere consueuerit, tamquam a colubrae ictu extenditur et tamquam a cornuta diffunditur illi uenenum. et ut scias quia de adultera dixit adiecit: oculi tui cum uiderint alienam, os tuum loquetur peruersa. nec quisquam uelut contraria posuisse nos credat, ut et ad bonum et ad malum uiperae huius exemplo uteremur, cum ad institutionem utrumque proficiat, si erubescamus aut fidem non exhibere dilecto, cui exhibet serpens, aut relinquentes sancta coniugia lubrica et nocitura salutaribus praeferamus, quod facit qui cum serpenti miscetur. Et quia de astutia coepimus sermonem subtexere, qua unusquisque fratrem suum circumuenire et decipere nititur et in nouas
Abbreviated transcription (Latin):
occurrit: propelle indignationẽ. cũ
Gub̃natorẽ te d̃s uoluit ẽe sexus in¬
ferioris. ñ p̃potentẽ. Redde studio ui¬
cem. redde amori grãm. Uipera uene
num suũ fundit. tu ñ potes duritiã
m̃tis deponere:s. habes naturalem
rigorẽ: debes tẽperare eum ꝯtẽplati¬
one ꝯiugiireuerentia nunctionis. De-¬
ponat aĩferitatẽ. Potest isic. Nolite q̃rere
uiri alienũ thoꝵ nolite insidiari alie¬
nȩ copulȩ Graue ẽ adult̾iũ naturȩ
iniuria ẽ. Duos pͥmum fecit ds̃ adam
& euam hoc ẽ uirum ⁊ uxorẽ de uiro.
hoc ÷ de costa adam. ⁊ iussit ambos ẽẽ
adulterium: hoc S ħ docet murenȩ iui¬
ꝑe ñ iure gen̾is s ardore libidinis expetitꝰ
amplexus. Discite o uiri qui alienã
ꝑmouere querit uxorem. cuiꝰ serpen-¬
tis sibi asciscere cupiat ꝯtubnium:
cui &̃ cõparandus ipse serpenti sit.
Festinat ad uiꝑam. quȩ se in gremiũ
uiri ñ directo tramite ueritatis. s lu¬

Expanded text:
occurrit: propelle indignationem, cum occurrit: propelle indignationem, cum Gubernatorem te Deus voluit esse sexus inferioris, non praepotentem. Redde studio vicem, redde amori grnum suum fundit: tu non potes duritiam mentis deponere? sed habes naturalem rigorem: debes temperare eum contemplatione coniugii et reuerentia coniunctionis deponas animi feritatem. potest et sic: nolite quaerere, uiri, alienum torum, nolite insidiari alienae copulae. graue est adulterium, naturae iniuria est. duos primum deus fecit, Adam um et uxorem, et uxorem, de viro, hoc est, de costa Adam; et jussit ambos esse adulterium est. Hoc docet muraenae et viperae non jure generis, sed ardore lamplexus. discite, uiri, qui alienam permolere quaerit uxorem cuius uidetur sibi asciscere cupiat contubernium, cui etiam comparandus ipse serpenti sit. festinat ad uiperam, quae se in gremium uiri non directo tramite ueritatis, sed lu
Abbreviated transcription (Latin):
suum ⁊ bos requirit & equus diligit:
⁊ si mutet᷑ aliꝰ. tam̃ trahere iugum
nescit cõpar alteriꝰ. & ssn totum pu¬
tat: tu iugalem repudias tuũ. & pu¬
tas sepe mutandũ: & si uno defuerit
die. suspecta riualẽ es. & statim incog¬
nita causa. quasi cognitam pudoris
exequeris iniuriam. Uipera serpen¬
tem requirit. absentẽ uocat. ⁊ blan¬
do ꝓclamat sibilo: atq ubi aduenta¬
re cõparem senserit. uenenũ euomit.
reuerentiã marito deferens. uerecun¬
data nuptialem grãm: tu mulier ue¬
nientẽ de longinquo maritũ contu¬
meliis repellis: uiꝑa mare ꝓspectat.
explorat it̃ ꝯiugis. tu iniurus uiam
uiro obstruis. tu litiũ u̾ba moues. uene¬
na ñ reicis. tu niugalis amplexus tem¬
pore dirum uirus exestuas. nec eru¬
bescis nuptias nec reuereris maritũ.
S etiam tu uir possumꝰ enĩ etiam sic
accipere. Depone tumorẽ cordis. as¬
peritatẽ moꝵ: cum tibi sedula uxor

Expanded text:
suum et bos requirit, et equus diligit; suum et bos requirit, et equus diligit; et si mutetur alius, tamen trahere jugum nescit compar alterius, et se non totum putat: tu jugalem repudias tuum, et putas saepe mutandum; et si uno defuerit die, superducis rivalem, et statim incognita causa quasi cognita pudoris exsequeris injuriam. Vipera absentem requirit, 87 absentem vocat, et blando proclamat sibilo; atque ubi adventare comparem senserit, venenum evomit reverentiam marito deferens, verecundata nuptialem gratiam: tu, mulier, advenientem de longinquo maritum contumeliis repellis. Vipera mare prospectat, explorat iter conjugis: tu injuriis viam viro obstruis: tu litium moves venenum, non rejicis: tu conjugalis amplexus tempore dirum virus exaestuas; nec erubescis nuptias, nec revereris maritum. Sed etiam tu, vir, possumus enim etiam sic accipere, depone tumorem cordis, asperitatem morum, cum tibi sedula uxor
Abbreviated transcription (Latin):
tini st̃ generis astutior. ubi coeundi
cupiditatẽ assũpserit. murene ma¬
ritime notam sibi requirit copulã.
uel nouã p̃parat. Progressaq ad litꝰ.
sibilo testificata p̃sentiam sui: ad ꝯiu¬
Murena aũt inuitata ñ deẽ. &. ue¬
nenate serpenti expetitos suȩ usus
imꝑtit ꝯiunctionis. Quid sibi uult
sermo huiꝰmõi. nisi ferendos ẽe morẽ
ꝯiugum: & si absens ẽ. eiꝰ operienda
p̃sentia. sit licet asꝑ. fallax inconditꝰ.
lubricꝰ. temulentꝰ. Quid peiꝰ ueneno.
quod in ꝯiuge murena ñ refugit:
uocata ñ deẽ. & serpentis lubricum
sedula caritate cõplectit᷑: Ille cua
mala portat .⁊ leuitatis femineȩ fa¬
cilitatẽ. tu uirum tuũ non potes
mulier sustinere: Adam ꝑ euam
ad culpam mulier. iustum : ut eum
gub̾natorẽ assumat. ne iterũ femi¬
nea facilitate labatur. S horridꝰ
⁊ incultꝰ ẽ Semel placuit: umqͥd
iur frequent̃ ẽ eligendus: Cõparẽ

Expanded text:
tini sunt generis astutior, ubi coeundi tini sunt generis astutior, ubi coeundi cupiditatem assumpserit, muraenae maritimae notam sibi requirit copulam, vel novam praeparat: progressaque ad littus, sibilo testificata praesentiam sui, ad conjuMuraena autem invitata non deest, et venenatae serpenti expetitos usus suae impertit conjunctionis. Quid sibi vult sermo hujusmodi, nisi ferendos esse mores conjugum; et si absens est, ejus opperiendam praesentiam, sit licet asper, fallax, inconditus lubricus, temulentus? Quid pejus veneno, quod in conjuge muraena non refugit? Vocata non deest, et serpentis lubricum sedula charitate complectitur. Ille tua mala portat, et levitatis femineae facilitatem: tu virum tuum non potes, o mulier, sustinere? Adam per Evaad culpam mulier, justum est ut eum gubernatorem assumat; ne iterum feminea facilitate labatur. Sed horridus et incultus est. Semel placuit. Numquid vir frequenter est eligendus? Comparem
Abbreviated transcription (Latin):
que supra maria fundata ẽ. sicut
dixit propheta. Ipse suꝑ maria fun
scłi istiꝰ fluctus. Si tẽpestas: pete al¬
tum & ꝓfundum. si serenitas: lude
influctib si ꝓcella caue ab scopu¬
loso litore. ne te in rupẽ furens estꝰ
illidat. Scriptũ: eni: estote astuti:
astuti circa querenda & seruanda
coniugia. Deligamꝰ tributa nobis ꝯ¬
sortia: & sihi qui longinquis fuerãt
ortꝰ sui tẽpore regionib separati in¬
ter se ꝯuenerint: & si uir ad peregri¬
na contenderit. nulla longinqui¬
tas. nulla absentia. cõplacitã minu¬
at caritatẽ. Eadem lex p̃sentes ab¬
sentesq conectit. Idem naturȩ uin¬
culum int̾ distantes ⁊ ꝯsistentes con-¬
iugalis caritatis iura ꝯstrinxit. eo¬
dem iugo benedictionis. utriꝰq col¬
la sotiant᷑ & si alt̃ obeat separata¬
rũ regionum longa diuortia: quia non
corporis ceruice s mentis iugũ gr̃e
receperunt. Uipera nequissimũ
genus bestie ⁊ suꝑ omnia que serpen-¬

Expanded text:
quae supra maria fundata est, sicut dixit Propheta: Ipse super maria fusaeculi istius fluctus: si tempestas est, pete altum et profundum: si seneritas, lude in fluctibus: si procella, cave a scopuloso littore; ne te in rupem furens aestus illidat. Scriptum est enim: Estote astuti sastuti circa quaerenda et servanda conjugia, diligamus tributa nobis consortia. Et si ii qui longinquis fuerant ortus sui tempore regionibus separati inter se convenerint, et si vir ad peregrina contenderit, nulla longinquitas, nulla absentia complacitam minuat charitatem. Eadem lex praesentes absentesque connectit: idem naturae vinculum inter distantes et consistentes conjugalis charitatis jura constrinxit: eodum jugo benedictionis utriusque colla sociantur, etiam si alter obeat separatarum regionum longa divortia; quia non corporis cervice, sed mentis, jugum gratiae receperunt. Vipera nequissimum genus bestiae, et super omnia quae serpen
Abbreviated transcription (Latin):
tia. Quam bona aũt mat̾ sit aqua cõ
hinc considera. Tu hec ohomo docu¬
isti.abdicationes patrũ in filios. sepa¬
rationes. odia. offensas. Disce quȩ sit
parentis ⁊⁊ filioꝵ. necessitudo. uiuere
pisces sine aqua ñ queunt. nec asue
parentis ꝯsortio separari. neq a suȩ
altricis discerni munere: & fit hoc na¬
tura quadam ut separati moriant᷑
ilico. Neq enĩ ut omnia huiꝰ aeris ui¬
uunt spiramine. qr hauriendi sp̃s. et
respirandi natura. his non suppetit.
Alioquin sub aquis semꝑ ñ possent ui¬
uere: ñ capientes sp̃s infusionẽ. Quod

Expanded text:
cia. Quam bona autem mater sit aqua etiam cia. Quam bona autem mater sit aqua etiam hine considera. tu, o homo, docuisti abdicationes patrum m filios, separationes odia offensas: disce quae diuiderent parentis et filiorum necessitudo. uiuere pisces sine aqua non queunt nec a suae parentis consortio separari neque a suae altricis discerni munere, et fit hoc natura quadam, ut separati moriantur ilico. neque enim ut omnia huius aeris uiuunt spiramine, quia hauriendi spiritus et respirandi natura his non suppetit; alioquin sub aquis semper non possent uiuere non capientes spiritus infusionem. quod
Abbreviated transcription (Latin):
ñ habet. Non enĩ ꝑcutit scorpena. sed
reficit. Nesciꝰ nt gͥ alienige narum
pisciũ adulterina contagia: sic̃ sunt
ea que coeunte asinoꝵ. equarũq int̾
se genere. magna cura hominũ ꝑpet̾n᷑
Uel rursus cum equus asme miscet᷑
quȩ uera sunt adulteria naturȩ: Nam
utiq maiꝰ: quod in naturȩ colluuionẽ¬
cõmittit᷑ quã quod in ꝑsone miuri¬
am: & homo ista ꝓcuras. int̾pres ad¬
ulterii iumentalis. & illud animal p¬
ciosius putas qͦd adultermũ quã qͦo
uerum: Ipse genera aliena ⁊ fundis.¬
diusaq misces semina. atq ad uetit̾
coitꝰ plerũq cogis inuitos Et hoc in¬
dustriã uocas: hoc q de hominib
facere ñ potes ut diũsi generis cõms¬
tio fetum ꝑ ossit excludere. tollis ho¬
mini quod natꝰ est. & uirum de uro
exuis. abscisaq corꝑis parte sexum
nec as. spadonẽ efficis. ut qͦd nega¬
uit natura in hominib ĩpleret auda¬

Expanded text:
non habet; non enim percutit scorpaena, sed non habet; non enim percutit scorpaena, sed reficit. nesciunt igitur alieni generis socium adulterina coniugia, sicut sunt ea quae coeunte asinorum equarumque inter se genere magna cura hominum perpetrantur, uel rursus cum equis asinae miscentur, quae sunt uere adulterinae naturae; nam utique maius est quod in naturae conluuionecommittitur, quam quod in personae injuriam. Et homo ista procuras interpres adulterii jumentalis; et illud animal pretiosius putas, quod adulterinum, quam quod verum diuersaque misces semina atque ad uetitos coitus plerumque cogis inuitos putabas hoc industriam uocas. hoc quia de hominibus facere non potes, ut diuersi perfunctorie commixtio fetus possit excludere, tollis homini quod natus est et uirum de uiro exsuis abscisaque corporis parte sexum negas, spadonem efficis, ut quod negauit natura in hominibus inpleret auda