comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ostenditur. ad altissimum cla¬
mare : ad quem non uoce ualidas sed
puritate conscientiae peruenitur
Clamabat ille adhumanitate suscep: di¬
ta: a quo supernȩ creaturȩ opem non
desinunt postulare: Nam quod dicit
Dm̃ qui benefecit mihi : designat excel¬
lentissimum in carnationis archanum.
quodhumano generi gratia diuina
atura humanitatis. uñita dĩ
filio. confitetur liberatam. se
ab humana in becillitate : quae post
resurrectionem meruit caelorum
regna percipere. Misit autem. quod
dicit. non signi ficat angelum. non ali¬
quam creaturam Illa enim perse: ser¬
uire non liberare potuerunt. Sed mi¬
sit: intellege auxilium supernȩ poten¬
tiȩ suȩ. Liberauit enim paterfilium
suum. sicut apłs dicit. Propter qđ
& ds̃ illum exaltauit. & donauit illi
nomen quod est super omne nomen
Liberare quoq: seposse & filius ipse
testatur dicens. Potestatem habeo
ponendi animam meã: & potestatem
habeo iterum sumendi eam. Uerum

Expanded text:
ostenditur, ad Altissimum claostenditur, ad Altissimum clamare, ad quem non voce valida, sed puritate conscientiae pervenitur. Clamabat ille ab humanitate suscepta, a quo supernae creaturae opem non desinunt postulare. Nam quod dicit, Deum qui benefecit mihi, designat excellentissimum incarnationis arcanum, quod humano generi gratia divina atura humanitatis unita Dei Filio confitetur liberatam se ab humana imbecillitate, quae post resurrectionem meruit coelorum regna percipere. Misit autem quod dicit, non significat angelum, non aliquam creaturam; illa enim per se servire, non liberare potuerunt: sed misit, intellige, auxilium supernae potentiae suae. Liberavit enim Pater Filium suum, sicut Apostolus dicit: Propter quod et Deus illum exaltavit, et donavit illi nomen quod est super omne nomen . Liberare quoque se posse et Filius ipse testatur dicens: Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam . Verum
Abbreviated transcription (Latin):
guus non fuit : sed omã causa nr̃ȩ salu
Intellegamus orationis istius purissi¬
mam scĩtatem Primo uersu. misere¬
re sibi dnm ante omnia postulauit
Secundo dicit. quare debeat obtinere:
Tertio quem ad modum possit ab im¬
minenti persecutione liberari Ala¬
rum & enim umbra tecta materna sunt:
quaepullos teneros &blandimento
quodam fouent. & ab irruenti tempes¬
tate custodiunt: Sed quia haec mu¬
nimina magnum auxilium maternȩ
pietatis ostendunt : talis comparatio
frequenter inscripturis sc̃ĩs posita rep¬
peritur. sicut dñs in euangelio dicit
Hierus alem hierusalem quoties uo¬
lui congregare filios tuos. sicut galli¬
napullos suos subalissuis & nolu isti
Quaefiguradicitur parabolae. Id est
comparatio : quoties sibi res genere
dissimiles comparantur. Sequitur
Donec transeat iniquitas: In ipsa com¬
paratione permansit. ut sub eãdem
umbra requies cer&. donec ferui da
agnus ordopiȩ prȩ cationis

Expanded text:
gus non fuit, sed omnia causa nostrae salutgus non fuit, sed omnia causa nostrae salutiniquitas. Intelligamus orationis istius purissimam sanctitatem. Primo versu misereri sibi Dominum ante omnia postulavit. Secundo dicit quare debeat obtinere. Tertio quemadmodum possit ab imminenti persecutione liberari. Alarum etenim umbra tecta materna sunt, quae pullos teneros et blandimento quodam fovent, et ab irruente tempestate custodiunt. Sed quia haec munimina magnum auxilium maternae pietatis ostendunt, talis comparatio frequenter in Scripturis sanctis posita reperitur, sicut Dominus in Evangelio dicit: Jerusalem, Jerusalem, quoties volui congregare filios tuos, sicut gallina pullos suos sub alis suis, et noluisti ! Quae figura dicitur parabole, id est comparatio, quoties sibi res genere dissimiles comparantur. Sequitur, donec transeat iniquitas. In ipsa comparatione permansit, ut sub eadem umbra requiesceret, donec fervida t mihi. Magnus ordo piae praedicationis
Abbreviated transcription (Latin):
p̃s dñs humanatus clamat ad
patrem exeo quod futuram me¬
tuit passionem : Vt quamuis uolun¬
tariam susciper& mortem. animes uȩ
declarar& absolute formidinem
Miseri cordiam petit dĩfilius. quimi¬
seretur omnibus. Quitanta adnos
liberandos humilitate descendit ut
unum exfidelibus clamare putes: qđ
creator mundi assumptȩ carnis infir¬
mitate deprecatur. Nam cum dicit
misereremei ds̃ misereremei. repetitio
ista. periculum future mortis osten¬
dit Vt sȩpȩ poscer& resurrectionis
miraculũ. qui subiturus erat. discri¬
mina passionis. Sequitur. Qm̃ inte
confidit animamea. Oratio ista for¬
ma fidelium est: Vtqui propter salutẽ
nram̃ tali aꝑtulit. praecationib quo¬
q nossuis pius doctor instruer& Ora¬
uit enim. ut regulam nobis scȩ orationis
ostender&: Passus est ꝓpternos. ut nul¬
lus proipso. pati uelle refugiat
Resurrexit utres urrectionem quoq
ipsius. spesse nr̃ȩ infirmitatis exten¬
dat. Illeenim istarum rerum indi¬

Expanded text:
nus humanatus clamat ad Patrem, ex eo quod futuram metuit passionem; ut quamvis voluntariam susciperet mortem, animae suae declararet absolute formidinem. Misericordiam petit Dei Filius, qui miseretur omnibus, qui tanta ad nos liberandos humilitate descendit, ut unum ex fidelibus clamare putes, quod Creator mundi assumptae carnis infirmitate deprecatur. Nam cum dicit: Miserere mei, Deus, miserere mei, repetitio ista periculum futurae mortis ostendit, ut saepe posceret resurrectionis miraculum, qui subiturus erat discrimina passionis. Sequitur, quoniam in te confidit anima mea. Oratio ista forma fidelium est, ut qui propter salutem nostram talia pertulit, precationibus quoque nos suis pius doctor instrueret. Oravit enim ut regulam nobis sanctae orationis ostenderet. Passus est propter nos, ut nullus pro ipso pati velle refugiat. Resurrexit, ut ad resurrectionem quoque ipsius spes se nostrae infirmitatis extendat. Ille enim istarum rerum indi
Abbreviated transcription (Latin):
quae ad laudem dnĩ probabantur esse
constructa. Et nota quod in his quat tuor
uersibus schema illud nobilissimum poni¬
tur auxesis: quaelatine augmentum nun¬
cupatur. Crescitenim subinde atrocitas
facti: ut tam immaniter excidentibus
ab omni potenti iudice debeat obuiari:
quod siue in laudibus siue inuituperatio¬
nibus : utili ternimis acdecenter apponit᷑:
si cut fecit a postolus dicens. Scientes quod
tribulatio. patientiam operatur. Patien¬
tia autem: probationem. Probatio uero:
spem. Spes autem non confunditur & c&e

Expanded text:
quae ad laudem Domini probabantur esse quae ad laudem Domini probabantur esse constructa. Et nota quod in his quatuor versibus schema illud nobilissimum ponitur auxesis, quae Latine augmentum nuncupatur. Crescit enim subinde atrocitas facti, ut tam immaniter excedentibus ab omnipotenti Judice debeat obviari. Quod sive in laudibus, sive in vituperationibus utiliter nimis ac decenter apponitur, sicut fecit Apostolus dicens: Scientes quod tribulatio patientiam operatur, patientia autem probationem, probatio vero spem,
Abbreviated transcription (Latin):
mum ignem contigit simul omnia de¬
uorare : Sed qui drogo depriuatis do¬
mibus fieri potuit ubi furor hostilis
scũ ariodnĩ non pepercit: Quodautem
dicit. igni incenderunt: insecularibus
litteris schemadicitur. pleonasmos ubi
& superfluum aliquid ponifas est Inscrip¬
turis uero diuinis ut mihi uidetur hȩc
figura non conuenit: ubi totum utile
totum necessarium: totumq ꝑfectũ. ẽ
Sed magis perhunc modum locutionis
dictum debemus aduertere: Sicut usu
dicimus. Auribus meis audiui: oculis
meis uidi. cum tamen nec alienis uidere
oculis: nec auribus audire possit extraneis
Sequitur. Interra polluerunt tabernacu¬
lum noministui. Tabernaculum nomi¬
nis eius templum fuit: quod salo mon mi¬
rabili ȩdificatione construxit. Incuius
dedicatione orans ait. Ego autem ȩdifi¬
cauidomum nomini eius &c&er. Istud
autem tabernaculum quod uisitabat
uirtus caelestis. manus polluit uastato¬
ris. Etusq interram deduxit culmina :

Expanded text:
mum ignem contigit omnia simul demum ignem contigit omnia simul devorare. Sed quid, rogo, de privatis domibus fieri potuit, ubi furor hostilis sanctuario Domini non pepercit? Quod autem dicit, igni incenderunt, in saecularibus litteris schema dicitur pleonasmos, ubi et superfluum aliquid poni fas est. In Scripturis vero divinis ut mihi videtur haec figura non convenit, ubi totum utile, totum necessarium, totum que perfectum est; sed magis per hunc modum locutionis dictum debemus advertere, sicut usu dicimus: Auribus meis audivi, oculis meis vidi; cum tamen nec alienis videre oculis, nec auribus audire possit extraneis. Sequitur, in terra polluerunt tabernaculum nominis tui. Tabernaculum nominis ejus, templum fuit quod Salomon mirabili aedificatione construxit, in cujus dedicatione orans ait: Ego autem aedificavi domum nomini ejus , et caetera. Istud ergo tabernaculum quod visitabat virtus coelestis, manus polluit vastatoris, et usque in terram deduxit culmina,
Abbreviated transcription (Latin):
doler&. Sequitur. bi pennel&ascia deie¬
cerunt eam bipennis est inplagas ligno¬
rum ferrum ab utraq parte formatum.
quod in excidendis trauibus competent̃
aptatur: Dicta est autem abeo quodbis
accutasit Pinnum enimantiqui accu¬
tum dicebant: ascia id est ferrum in obun¬
ci nasi morem curuatum perquãmanus
artificis diligentius persequitur : quod
constatminutius abscidendum. Ergo
ut ciuitatem illam ostendat funditus fu¬
isse uastatam: perhaec instrumenta fa¬
brilia & magnasres simul & paruissimas
dicit eẽ deiectas: Quicquid autbipen.¬
nis excidere aut ascia persequi potuit:
manus truculentia deiecit. Quolo co
ad exprimendum dolorum prophetȩ
hieremiȩ sensus ille ponendus est: Vi¬
dete si est dolor secundum dolorẽm eũ:
qui factus estmihi. Dedit medñs in ma¬
nibus. & non potero stare
Crescit dolor ubi calamitas euer¬
sionis augetur. Potuit enim bi pennis
& ascia sola ligna concidere : sed ad postre¬

Expanded text:
doleret. Sequitur, bipenni et ascia dejedoleret. Sequitur, bipenni et ascia dejecerunt eum. Bipennis est in plagas lignorum ferrum ab utraque parte formatum, quod in excidendis trabibus competenter aptatur. Dicta est autem ab eo quod bis acuta sit. Pinnum enim antiqui acutum dicebant. Ascia, id est ferrum in obunci nasi more curvatum, per quam manus artificis diligentius persequitur quod constat minutius abscidendum. Ergo ut civitatem illam ostendat funditus fuisse vastatam, per haec instrumenta fabrilia, et magnas res simul et parvissimas dicit esse dejectas. Quidquid enim aut bipennis excidere, aut ascia persequi potuit, manus truculenta dejecit. Quo loco ad exprimendum dolorem prophetae, Jeremiae sensus ille ponendus est: Videte si est dolor secundum dolorem meum qui factus est mihi. Dedit me Dominus in manibus, et non potero stare Crescit dolor, ubi calamitas eversionis augetur. Potuit enim bipennis et ascia sola ligna concidere, sed ad postre
Abbreviated transcription (Latin):
SECURIBUS ENCIDERUNT IANUASEIVS
INIDIESU BIPENNI ADQ ASCIA
DEITCIRUNT EAM
uantum plus inimicorum contep̃¬
tus exprimitur: tantum uenire
uindicta caelerius postulatur. Nam
in his duobus uersiculis: dolentis anim
uehementer ostenditur. utdicat. Sic
posuerunt signasua intemplotuo: quẽ¬
ad modum solent statue principum in
plateis perloca edita collocari: ut ui an¬
tium memoria uisis. talibus instruatur.
Quidenim exsecrabilius quam uthoc au¬
derent facere impenetrabilibus templi
quod sacrilege presumitur in plateis:
Sequitur alia comparationis miseranda
questio utitadicat ianuas illas templi
reuerentissimi securibus comminutas:
quem ad modum excisoribus lignorum
siluȩ solent prȩbere licentiam. ubi nul¬
lus custos : nullus contrarius inuenitur
Antiqui autem ianuas. a iano dictas
et̃ uoluerunt : quod peripsum anni ut
putabant preberetur in gressus. Ad di¬
dit quoque in idipsum: intemplo scilic&
ut facti qualitas deloci reuerentia plus

Expanded text:
securibus exciderunt januas ejus securibus exciderunt januas ejus in idipsum: bipenni et ascia dejecerunt eam. uantum plus inimicorum contemptus exprimitur, tantum venire vindicta celerius postulatur. Nam in his duobus versiculis dolentis animus vehementer ostenditur, ut dicat, sic posuerunt signa sua in templo tuo, quemadmodum solent statuae principum in plateis per loca edita collocari, ut viantium memoria visis talibus instruatur. Quid enim exsecrabilius quam ut hoc auderent facere in penetralibus templi, quod a sacrilegis praesumitur in plateis? Sequitur alia comparationis miseranda conquestio, ut ita dicat januas illas templi reverendissimi securibus comminutas, quemadmodum excisoribus lignorum silvae solent praebere licentiam, ubi nullus custos, nullus contrarius invenitur. Antiqui autem januas a Jano dictas esse voluerunt, quod per ipsum anni ut putabant praeberetur ingressus. Addidit quoque, in idipsum, in templo scilicet, ut facti qualitas de loci reverentia plus
Abbreviated transcription (Latin):
uictorie : quas imperatores supra forni¬
ces portarum. insuis laudibus erige¬
bant. Sequitur &iam cum dolore dictũ
signa: ut ipsa repetitio. aduindio tam
celerem iustum iudicem cam mouer&.
Que figura dicitur epambesis: quoties
adauxisin faciendam. deuicino eĩdẽ
uerba geminantur : ostendens quia
humanis ẽ. uiribus applicatum : quod
diuina fuerat dispensatione ꝑmissum:
Nam ut hunc sensum intellegas. ẽẽ. con¬
ceptum: intulit & non cognouerunt
Quodsi cognouissent. tibi utiq reddi¬
dissent sacrificia : non autem elegissent
addemonum redire culturas. Quȩ cap¬
tiuitas uelruina: longis posttem porib
facta est quam cognoscitur eẽ ꝓphetata
Iuncenim quando ista dicebantur. tem¬
titutum : quippe quod asalomone filio
ipsius legitur fabricatum: unde reuera
caelestis prophetiȩ magna uirtus appa¬
ruit. Aitante ipsius euersio praedi cere¬
tur. quam eius constructio prouenire
MAUM QUASIINSILUA LIGNORUM

Expanded text:
victoriae, quas imperatores supra fornivictoriae, quas imperatores supra fornices portarum in suis laudibus erigebant. Sequitur etiam cum dolore dictum, signa; ut ipsa repetitio ad vindictam celerem justum Judicem commoveret. Quae figura dicitur epembasis, quoties ad auxesim faciendam de vicino eadem verba geminantur, ostendens quia humanis est viribus applicatum, quod divina fuerat dispensatione permissum. Nam ut hunc sensum intelligas esse conceptum, intulit, et non cognoverunt. Quod si cognovissent, tibi utique reddidissent sacrificia; non autem elegissent adtivitas vel ruina longis post temporibus facta est, quam cognoscitur esse prophetata. Tunc enim quando ista dicebantur, temtitutum, quippe quod a Salomone filio ipsius legitur fabricatum. Unde revera coelestis prophetiae magna virtus apparuit, ut ante ipsius eversio praediceretur quam ejus constructio provenire mum: quasi in silva lignorum
Abbreviated transcription (Latin):
subiugata seruiuit. Hocenim nimis
a cerrimum bellum: iosephi historia
septem libris celebrata describit.
ET GLORIATISUNT QUIODERUNITE
IN MEDIO ATRDTUO POSUERUNT
Hinciampercontemptum sacratis¬
simi templi maior in prȩsumentes
crescit inuidia. Vt ipsam quod ammo¬
do diuinitatem contempsisse uideatur:
quando scęreligionis uiolator arguit᷑
Sed cum omne scelus debeat subsequi
penitudo: hicpositum ẽ gloriati sunt:
ut non solum peccasse sedipsum quoq:
malum adgloriam suam traxisse uide¬
rentur. Addi dit &iam: qui te oderunt
Vt patienter non debeat sustineri : quod
abimicis cognoscitur perpetratum
Sequitur. in medio atriotuo Hocad
magnum contemptum ꝑtin& expri¬
mendum: ut non extremo aliquo loco
sed inmedio atrio sacrilegium commis¬
sis se dicantur. Quod autem addidit.
signasua signa & non cognouerunt :
Scilic& aquilas. dracones cetera que
quibus in proelio utisolebat romanus
exercitus. Autterte statuas monimenta

Expanded text:
subjugata servivit. Hoc enim nimis subjugata servivit. Hoc enim nimis acerrimum bellum Josephi Historia septem libris celebrata describit. Vers. 4. Et gloriati sunt qui oderunt te in medio atrio tuo; posuerunt Hinc jam per contemptum sacratissimi templi major in praesumentes crescit invidia; ut ipsam quodammodo Divinitatem contempsisse videatur, quando sanctae religionis violator arguitur. Sed cum omne scelus debeat subsequi poenitudo, hic positum est, gloriati sunt, ut non solum peccasse, sed ipsum quoque malum ad gloriam suam traxisse viderentur. Addidit etiam, qui te oderunt, ut patienter non debeat sustineri, quod ab inimicis cognoscitur perpetratum. Sequitur, in medio atrio tuo. Hoc ad magnum contemptum pertinet exprimendum, ut non in extremo aliquo loco, sed in medio atrio, sacrilegium commisisse dicantur. Quod autem addidit, signa sua signa; et non cognoverunt, scilicet aquilas, dracones, caeteraque quibus in praelio uti solebat Romanus exercitus; aut certe statuas monimenta
Abbreviated transcription (Latin):
Prȩualuit reuera isra helitȩ petitio:
ubienim amplius religionis xpĩanȩ
cultus effloruit . quam in romana urbe
quae preceteris terris superstitiones
sibi antegentium uindicauit. eleuata
est ergo in ipsis potentia dnĩ. quando
superbiam eorum humilitatis gratia
commutauit. perducens eos infinem
id est ad dñm saluatorem. Quanta enĩ
ne fandissima illic sunt signatemporũ.
quo ecdesiarum caelestium &beatorum
martrrum donamicuerunt: ut utris¬
q: conspectis. reuera potentia intelle¬
gatur dnĩ xp̃i : qui extam superstitiosa
plebe reddidit scĩssimam ciuitatem :
Sequitur: quanta malignatus . Ẽ. in imi¬
cus inscĩs tuis. Inimicum significat
populum romanorum : qui illo tempore
sicut dictum .ẽ insignis idolorum cul¬
tor habebatur: Quimalignatus .ẽ. in
locis scĩs eius : quando sacerdotes totaq
ministeria templi: in praedam missa
patuerunt: cunctaq gens hebreorum.
aut gladio subi acuit. aut captiuitati

Expanded text:
Praevaluit revera Israelitae petitio. Praevaluit revera Israelitae petitio. Ubi enim amplius religionis Christianae cultus effloruit quam in Romana urbe, quae prae caeteris terris superstitiones sibi ante gentium vindicavit? Elevata est ergo in ipsis potentia Domini, quando superbiam eorum humilitatis gratia commutavit, perducens eos in finem, id est ad Dominum Salvatorem. Quanta enim nefandissima illic sunt signa templorum! Quot Ecclesiarum coelestium et beatorum martyrum dona micuerunt! Ut utrisque conspectis, revera potentia intelligatur Domini Christi, qui ex tam superstitiosa plebe reddidit sanctissimam civitatem. Sequitur, quanta malignatus est inimicus in sanctis tuis! Inimicus significat populum Romanorum, qui illo tempore sicut dictum est insignis idolorum cultor habebatur. Qui malignatus est in locis sanctis ejus, quando sacerdotes totaque ministeria 250 templi in praedam missa patuerunt, cunctaque gens Hebraeorum aut gladio subjacuit, aut captivitati
Abbreviated transcription (Latin):
idest montission in quohabitasti Illa
enim quae prȩcessere miracula: usq ad
montis huius munera ꝑuenerunt
Dubium quippe non est omnia ueteris
testamenti adõ fuisse facta: ut noui ueri¬
tas promissa sequeretur: Nam quod
dicit montission in quo habitasti: hiero¬
solimam utiq significat ciuitatem: in
qua israheliticus populus insidebat.
Ubi habitasse. declarat xpĩ dnĩ prȩsen¬
tiam corporalem : ut haec loca non siner&
incurrere teterrimam uastitatem:
inquibus humanis oculis apparere
dignatus.ẽ. Fulgens plane terramira¬
culis: dominica uisitatione uenerabilis
ubi datum . ẽ. oculis carnalibus uidere.
quod est summa beatitudo uelcredere:
quod argumentum dicitur. a laude rei
lȩsȩ uttanto plus hostibus crescer&
inuidia. quantum locafuerant eorũ
prȩsumptione uastanda
EORUM INEINEM. QUANTA MALIS¬
NATUS EST INIMICUS INSCĨSIUIS
Iaec uerba non sunt irati: sed reme¬
dium magis correctionis optantis

Expanded text:
id est montis Sion, in quo habitasti. Illa id est montis Sion, in quo habitasti. Illa enim quae praecessere miracula usque ad montis hujus munera pervenerunt. Dubium quippe non est omnia Veteris Testamenti ideo  mss.., a Deo fuisse facta, ut Novi veritas promissa sequeretur. Nam quod dicit, montis Sion, in quo habitasti, Jerosolymam utique significat civitatem, in qua Israeliticus populus insidebat, ubi habitasse declarat Christi Domini praesentiam corporalem, ut haec loca non sineret incurrere teterrimam vastitatem, in quibus humanis oculis apparere dignatus est. Fulgens plane terra miraculis, dominica visitatione venerabilis, ubi datum est oculis carnalibus videre, quod est summa beatitudo vel credere. Quod argumentum dicitur a laude rei laesae; ut tanto plus hostibus cresceret invidia, quanto loca sancta fuerant eorum praesumptione vastanda.eorum in finem: quanta malignatus est inimicus in sanctis tuis! Haec verba non sunt irati, sed remedium magis correctionis optantis.
Abbreviated transcription (Latin):
liberare dignatus ẽ Nam cum om̃s
cre& atq disponat: iud eos quasi specia¬
liter creasse dicitur quibus & legem
dedit. & prophetas contulit & mira cu¬
lamagna concessit. Abinitio dicit:
fidet scilic& culturęq prolatȩ: quam
permor sen populus accepit hȩbreus
Sequitur: liberasti uirgam hereditatis
tuȩ. Hereditas dnĩ fuit populus iudȩ¬
orum: quam diu ei puro animo seruie¬
bat. Hanchereditatem uirgam apella¬
uit: propter morsen famulum eius
cui ius sum est peruirgam magnalia
facere: Vt diuina fortitudine roborati
deterra egypti egrederentur intrepidi:
Perhanc enim uirgam: pharaonis est
quas sata duritia : peream maris rubri
fluenta diuisa sunt: peripsam desicco
lapide flumina manarunt. Etmerito
hereditas ista uocata est uirga: quȩ tan¬
taualuit implere miracula. Haec ideo
in commem orationem uenit: ut per cã
quanta prȩstitiss& ostender&. Ad di¬
dit quoq cumulum perfectionis insignẽ:

Expanded text:
liberare dignatus est. Nam cum omnes liberare dignatus est. Nam cum omnes creet atque disponat, Judaeos quasi specialiter creasse dicitur, quibus et legem dedit, et prophetas contulit, et miracula magna concessit. Ab initio dixit, fidei scilicet culturaeque prolatae, quam per Moysen populus accepit Hebraeus. Sequitur, liberasti virgam haereditatis tuae. Haereditas Domini fuit populus Judaeorum, quandiu ei puro animo serviebat. Hanc haereditatem virgam appellavit propter Moysen famulum ejus, cui jussum est per virgam magnalia facere, ut divina fortitudine roborati, de terra Aegypti egrederentur intrepidi. Per hanc enim virgam Pharaonis est quassata duritia, per eam maris Rubri fluenta divisa sunt, per ipsam de sicco lapide flumina manaverunt; et merito haereditas ista vocata est virga, quae tanta valuit implere miracula. Haec ideo in commemorationem venit, ut per eam quanta praestitisset ostenderet. Addidit quoque cumulum perfectionis insignem,
Abbreviated transcription (Latin):
cisti. Infinem: hic interitum signifi¬
cat & captiuitatem: quam hierus alẽ
temporibus uespasiani atq titi princi¬
pum: a romanis legitur pertulis se
Sequitur. iratus est furortuus super
oues gregistui Oues dicit populum
iudeorum: ut nominatur grex. pi
pacstoris misericordiam commouer&.
Addidit tui: qui a semper in eis tempe¬
rantius uindicamus: quos aliquan¬
do nostras fuis se meminimus
ME MENTO CONGRE GALIONIS TUAE.
QUAM CREASTI ABINITTO LIBFRASII
SION IN QUO HABLIASII
Intuere sollicite: quot modis bene¬
uolentiam iudicis quęrat: ut orato¬
rum argumenta hinc inuenias fuisse
progressa. Prestita enim dona nume¬
rantur: ut ad beneficia consueta ani¬
mus boni iudicis inuitetur. Quaprop¬
ter rogat ut sua potius in eis beneficia
quam eorum considerare uelit errata
Congregatio enimiudȩorum euident̃
ipso adiuuante pręualuit: cum eos
sub aegyptio populo crescere faciebat
Et quando placuit miraculis insignib

Expanded text:
cisti. In finem, hic interitum significisti. In finem, hic interitum significat et captivitatem, quam Jerusalem temporibus Vespasiani atque Titi principum a Romanis legitur pertulisse. Sequitur, Iratus est furor tuus super oves gregis tui. Oves dicit populum Judaeorum, ut nominatus grex pii Pastoris misericordiam commoveret. Addidit tui, quia semper in eis temperantius vindicamus, quos aliquando nostros fuisse meminimus. Vers. 2. Memento congregationis tuae, quam creasti ab initio: liberasti Sion, in quo habitasti. Intuere sollicite quot modis benevolentiam Judicis quaerat, ut oratorum argumenta hinc invenias fuisse progressa. Praestita enim dona numerantur, ut ad beneficia consueta animus boni Judicis invitetur. Quapropter rogat ut sua potius beneficia in eis, quam eorum considerare velit errata. Congregatio enim Judaeorum evidenter ipso adjuvante praevaluit, cum eos sub Aegyptio populo crescere faciebat, et quando placuit miraculis insignibus
Abbreviated transcription (Latin):
Secunda dicit inaduentu xpĩ super¬
stitiones &iniqui tates hominum fuis¬
se destructas: enumerans diuersa eum
fecisse magnalia interquȩpetit & uidȩ¬
is errantibus subuenir. Tertia sectio¬
ne rogat: ut memor promissionum
suarum ab interitu semen eripiat
abrahȩ : Et ad ipsum ascendat suꝑbia
Quem psalmum: sollicitis mentibus
audiamus. Estenim in excidu hiero¬
solrmitani: lamentatione. mirabilis
UTQUID REEPULISTIDS INEINEM
PRATUSISTEURORIUUS SUPER
OUIS GRE GIS IUI
Introducitur populus iudȩorũ. dõsup¬
plicans: ut auerter& abisrahelitis.
quod inminebat exitium: Vt quid:
quȩrentis est non inputantis. Merito
enim territus quaerebat : curscũ ariũ
dnĩ passurum e& nefandissimam
uastitatem Timens nequia permissa ẽ.
tem pli uastatio: iudaicus quoq populus
funditus interir&. Nam quisiam reser¬
uare creditur. quando scĩs locis reue¬
rentia non habetur. repulisti: abiecisti
est. quasi alienosa tua defensione fe¬

Expanded text:
Secunda dicit, adventu Christi superSecunda dicit, adventu Christi superstitiones et iniquitates hominum fuisse destructas: enumerans diversa eum fecisse magnalia, inter quae petit ut Judaeis errantibus subveniret. Tertia sectione rogat ut memor promissionum suarum ab interitu semen eripiat Abrahae, et ad ipsum ascendat superbia Quem psalmum sollicitis mentibus audiamus; est enim in excidii Jerosolymitani lamentatione mirabilisus, repulisti in finem? iratus est furor tuus super oves gregis tui. Introducitur populus Judaeorum Deo supplicans, ut averteret ab Israeliticis quod imminebat exitium. Utquid? quaerentis est, non imputantis. Merito enim territus quaerebat cur sanctuarium Domini passurum esset nefandissimam vastitatem; timens ne, quia permissa est templi vastatio, Judaicus quoque populus funditus interiret. Nam quis jam reservari creditur, quando sanctis locis reverentia non habetur? Repulisti, abjecisti est, quasi alienos a tua defensione fe
Abbreviated transcription (Latin):
ordinem ipsum: positionemq: psalmorũ.
Septu agesimus primus psalmus. pro¬
misit incarnationemdnĩ eẽ. uenturo
inseptua gesimo secundo postpositis erro¬
ribus. asaphelegit quidsequatur. Inp̃¬
senti autẽ : ciuitatis subuersio deplorat᷑.¬
ut durissimus animus iudeorum uelip¬
sius ciuitatis super calamitatibus terre¬
retur. Lotum fecit medicus bonus.¬
sisanitatẽ recipere uoluiss& egrotos.
Meminerimus autem quod ecclesi astica
tradit auctoritas. hisdiebus uastatam
plebs crudelissim a iudȩorum : ut nonsit
dubium. quod temporis malum recepe¬
rit prȩsumptionis excessus: nunc ad re¬
liqua transeamus. DIUISIDESALMI
srahelitarum populus quifiguram
Icontin& deuotissimȩ sinagogȩ perto¬
tum loquitur psulmum. Inprima secti¬
one deplorat curtraditi fuerint genti
fanass& audacia : Memorans quorun¬
dam iudȩorum cor inpenitens dnĩ pro¬
uocasse censuram. Ex quibus tamen:
infinescłi conuertendos eẽ. prophetat

Expanded text:
ordinem ipsum positionemque psalmorum. ordinem ipsum positionemque psalmorum. Septuagesimus primus psalmus promisit incarnationem Domini esse venturam. In septuagesimo secundo, postpositis erroribus, Asaph elegit quid sequatur. In praesenti autem civitatis subut durissimus animus Judaeorum, vel ipsius civitatis suae calamitatibus terreretur. si sanitatem recipere voluisset aegrotus. Meminerimus autem quod ecclesiastica tradit auctoritas his diebus vastatam ifixit plebs crudelissima Judaeorum; ut non sit dubium quod temporis malum receperit praesumptionis excessus. Nunc ad reliqua transeamus. Divisio psalmi. Israelitarum populus, qui figuram continet devotissimae Synagogae, per totum loquitur psalmum. In prima sectione deplorat cur traditi fuerint gentibfanasset audacia, memorans quorumdam Judaeorum cor impoenitens Domini provocasse censuram; ex quibus tamen in fine saeculi convertendos esse prophetat.
Abbreviated transcription (Latin):
sicut sȩpe iam dictum. ẽ: interpretatur
congregatio. quaenunc uocatur eccła
Ista futuras clades ciuitatis. hierus alẽ
miseranda lamentatione deplorat
Mirapietas : stupenda clementia: ma¬
lum futurum. presentem. sibi facere
planctum. Etsicdolere uentura: qua¬
siiam probentur eẽ. suscepta quod ge¬
nus dictionis caritate plenum: ꝓximi¬
q: dilectione conpunctum: & in hoc
psalmo & inseptuagesimo octauo. &
incentesimo tricesimo sexto: reperies
fuisse cantatum. Scireautem debem
quid intersit interpenitentes: & la¬
mentantes: Qm̃ sunt tristes lacrimȩ
utrisq communes. Penitentes prosu¬
is peccatis autpro generalitatis exces¬
sibus rogant ut dñs delicta dimittat
nepuniat erricta cumiudicat Lam̃¬
tantes ueropietatis intuitu deflent
ciuitatis ruinas: & interitum suorũ
passurisunt. Vndemon& apostolus:
Caritatem proximi persuadens
Caudere cumgaudentibus. flere
cum flentibus. Respiciamus nunc

Expanded text:
sicut saepe jam dictum est in interpretatur sicut saepe jam dictum est in interpretatur Congregatio, quae nunc vocatur Ecclesia. Ista futuras clades civitatis Jerusalem miseranda lamentatione deplorat. Mira pietas, stupenda clementia, malum futurum praesentem sibi facere planctum; et sic dolere ventura, quasi jam probentur esse suscepta! Quod genus dictionis charitate plenum, proximique dilectione compunctum et in hoc psalmo, et in septuagesimo octavo, et in centesimo trigesimo sexto reperies fuisse cantatum. Scire autem debemus quid intersit inter poenitentes et lamentantes, quoniam sunt tristes lacrymae utrisque communes. Poenitentes pro suis peccatis, aut pro generalitatis excessibus rogant; ut Dominus 249 delicta dimittat, ne puniat errata cum judicat. Lamentantes vero pietatis intuitu deflent civitatis ruinas, et interitum suorum passuri sunt. Unde monet Apostolus charitatem proximi persuadens, Gaudere cum gaudentibus, flere cum flentibus . Respiciamus nunc
Abbreviated transcription (Latin):
dam populus nouȩ regenerationis
adducitur CON CLUSIO
uam mirabiliter a saphiste cuius
nomen indicat synagogam.
& prȩteritos errores respuit. & futu¬
re bona credulitatis adsumpsit: de¬
liberauit enim sapienter. elegit eximie
utnon inmerito post illam superioris
psalmi deaduentudnĩ salutiferam
promissionem. septuagesimi secundi
psalmi einumerus conuenisse uideat᷑ :
quando utrasq: cogitationum partes :
uelut iustalibra discernens ȩquabili
totum moderatione pensauit Comple¬
ta est his ad monitionibus institutio
xpĩ ani: utnec cogitationibus prauis
delin quat : quise dnõ commendare
festinat. Prestadnẽ nenos talibus
inuidere facias: quos tuaueritate con¬
dempnas. Sed exsecremur quos horres:
& amemus certe quos diligis. Quia
nisi qui uoluntates tuas mente deuo¬
ussima subsecuntur.
EXPLICIT PSALMUS LXXII¬
INTELLECTUS ASAPHI
Intellectus significat inspectionem
diuinam : quampsalmus istestudio
pietatis omnimodis intuitur. Asaph

Expanded text:
dam populus novae regenerationis dam populus novae regenerationis adducitur. Conclusio psalmi. Quam mirabiliter Asaph iste cujus nomen indicat Synagogam, et praeteritos errores respuit, et futurae bona credulitatis assumpsit! Deliberavit enim sapienter, elegit eximie, ut non immerito post illam superioris psalmi de adventu Domini salutiferam promissionem, septuagesimi secundi psalmi ei numerus convenisse videatur, quando utrasque cogitationum partes, velut justa libra discernens, aequabili totum moderatione pensavit. Completa est his admonitionibus institutio Christiani, ut nec cogitationibus malis delinquat, qui se Domino commendare festinat. Praesta, Domine, ne nos talibus invidere facias, quos tua veritate condemnas, sed exsecremur quos horres, et amemus certe quos diligis; quia nisi qui voluntates tuas mente devotissima subsequuntur. EXPOSITIO IN PSALMUM LXXIIllectus Asaph. Intellectus significat inspectionem divinam, quam psalmus iste studio pietatis omnimodis intuetur. Asaph
Abbreviated transcription (Latin):
non recessit. Dicitenim Bonum si bi
eẽ : adhȩrerednõ: isenim diuinitati
adher& : quise illi uera fide atq operũ
probitate coniungit. Nam sicut impi¬
os dixit elongatos: ita sed nõ adhȩrere
profitetur. ut illis contraria faciendo
disparem uicis situdinem remunera¬
tionis inueniat. Sequitur. ponere
in dõ spemmeam. Exponit uerbum :¬
quod superius dixit. Illeenim adhȩr&
dõ: quispem suam ponit indnõ. Quia
nihil potest eẽ beatius quam illi omã
committere : quino uit suis cultoribus
congrue profutura prestare Addidit
ut ad nuntiem om̃s laudationes tuas in
portis filiesion. Sion frequenter dixim
montem eẽ. hi erosolimis constitutum:
quinostralingua speculatio interprę¬
tatur. Istius ergo contemplationis fili¬
am: catholicam . eẽ constat ecclesiam.
Vbi reuera laudes dnõreddit: quipu¬
ramente crediderit In portis ipsum
ingressum mauult xpĩ anitatis intelli¬
gi: quando adueram fidem percipien¬

Expanded text:
non recessit. Dicit enim, bonum sibi non recessit. Dicit enim, bonum sibi esse adhaerere Domino. Is enim Divinitati adhaeret qui se illi vera fide atque operum probitate conjungit. Nam sicut impios dicit elongatos, ita se Domino adhaerere profitetur; ut illis contraria faciendo, disparem vicissitudinem remunerationis inveniat. Sequitur, ponere in Deo spem meam. Exponit verbum quod superius dixit. Ille enim adhaeret Deo qui spem suam ponit in Domino: quia nihil potest esse beatius quam illi omnia committere, qui novit suis cultoribus congrue profutura praestare. Addidit, ut annuntiem omnes laudes tuas in portis filiae Sion. Sion frequenter diximus montem esse Jerosolymis constitutum, qui nostra lingua speculatio interpretatur. Istius ergo contemplationis filiam, catholicam constat esse Ecclesiam, ubi revera laudes Domino reddit, qui pura mente crediderit. In portis, ipsum ingressum Christianitatis mavult intelligi, quando ad veram fidem percipien
Abbreviated transcription (Latin):
CANE SEATEPERIBUNT PERDIDISTI
OMS QUIEORNICANTUR ABSTE
Illorum memor ẽ: dequibus superius
Idixit. Subito defecerunt. perierunt
propter iniquitatem suam Iuli enim
seelongauerunt abeo: quiidolis serui¬
entes dõ uero nullam reuerentiam
reddiderunt. Isteerim credens dõ:
paulisper reces serat utredir&. quan¬
do sicut sępe dictum est: Cogitationes
prauas depeccatorum felicitate contraxe¬
rat. Sequitur perdidistiom̃s quifor¬
nicantur abste. F ornicari est ad nõ:
quando adulterinis cogitationibus
ab eius amore castodeuiamus. Et luxu¬
riam sȩculi prȩponentes. prȩcptorum
cȩlestium non recipimus disciplinam.
Quod illos facere manifestum . ẽ : qui
culturas idolorum uanasq super sti¬
tiones impietatis affectant. Et quic¬
quid post tremo contra catholicam
fidem creditur. pollutis sensibus forni
Ecce declaratus. ẽ sensus ille quem
diximus : qui alic& praua se cogi¬
tatione polluerit : tamen acultura dnĩ

Expanded text:
gant se a te peribunt; perdidisti gant se a te peribunt; perdidisti omnes qui fornicantur abs te. Illorum memor est de quibus superius dixit: Subito defecerunt; perierunt propter iniquitatem suam. Illi enim se elongaverunt ab eo, qui idolis servientes, Deo vero nullam reverentiam reddiderunt. Iste enim credens Deo paulisper recesserat, ut rediret, quando, sicut saepe dictum est, cogitationes pravas de peccatorum felicitate contraxerat. Sequitur, perdidisti omnes qui fornicantur abs te. Fornicari est a Domino, quando adulterinis cogitationibus ab ejus amore casto deviamus, et luxuriam saeculi praeponentes praeceptorum coelestium non recipimus disciplinam. Quod illos facere manifestum est, qui culturas idolorum vanasque superstitiones impietatis affectant; et quidquid postremo contra catholicam fidem creditur, pollutis sensibus fornicEcce declaratus est sensus ille quem diximus: quia licet prava se cogitatione polluerit, tamen a cultura Domini
Abbreviated transcription (Latin):
efectus dictus est: qm̃ de est illi
effectus: & iure cogitatio carnalis
defecerat quȩ se errasse noscebat
Sedilli confitetur cui culpam reuela¬
re remedium est: delicta confiteri secu¬
ritas. Et nota quod inuno uersu: cor
& inbono ponitur & inmalo. Defecit cor
utiq mala cogitatio. Os cordis: bonũ
intellectum significat: cumse erras se¬
iam salu briter sentiebat. Illud quoque
notandum est : quod frequenter scriptu¬
ra diuina decorporis istius parte dicat:
emanare consilia sicut scriptum . ẽ
Decorde hominis. procedunt cogitatio¬
nes malȩ. Quam uis aliqui dicant ince¬
rebro eẽ sapientię sedem : & illipotius
dicenti decorde nrõ credendum. ẽ: qui
corda nrã formauit. Sequitur. & pars
mea ds̃ insaecula. Illius hominis pars
ds̃ est: quise maiestati ipsius & credulita¬
te consociat: & probabili actione com¬
mendat. Insecula uero quod addidit:
semper se ipsi adhȩrere promisit quod
reuera perfectorum. ẽ. Num quam ab il¬
lo uelle discedere: sine quo contin git

Expanded text:
efectus dictus est, quoniam deest illi effectus. Et jure cogitatio carnalis defecerat, quae se errasse noscebat. Sed illi confitetur, cui culpam revelare remedium est: delicta confiteri securitas. Et nota quod in uno versu, cor et in bono ponitur et in malo. Defecit cor, utique mala cogitatio. Deus cordis, bonum intellectum significat, cum se errasse salubriter sentiebat. Illud quoque notandum est, quod frequenter Scriptura divina de corporis istiusmodi parte dicit emanare consilia; sicut scriptum est: De corde hominis procedunt cogitationes malae . Quamvis aliqui dicant in cerebro esse sapientiae sedem. Sed illi potius dicenti de corde nostro credendum est, qui corda nostra formavit. Sequitur, et pars mea Deus in saecula. Illius hominis pars Deus est, qui se mate consociat et probabili actione commendat. In saecula vero, quod addidit, semper se ipsi adhaerere promisit, quod revera perfectorum est, nunquam ab illo velle discedere, sine quo contingit
Abbreviated transcription (Latin):
uesci apia matre denegari : quatenus
ad solidiores ͤ ostransẽat : neeius subs¬
tantia inteneritudine quadã relicta
mollescat: sedtunc quapuretate
quon desiderio : quagratia inatrem
querit : ut animo ipsius ad lam̃ti ꝑmo¬
totius pęne doleatur amis sio Hoc
desiderium hocuotum ꝓph&a sibi compa¬
rans: ostendit: quanta spes quanta sim¬
plicitas : quantus debeat. eẽ ardor
in dño Ablactati enim dicuntur: quis
alacte ꝓhibiti & merito talis facta ẽ
comparatio : quia sicut infantes ubera
materna sugunt: ita fideles paruuli
scripturȩ diuinȩ simplicitate nutriun¬
tur : donec praeparentur. adsolidũcibũ:
Dicente apło Non potui loqui uobis
quasi spiritalibus : sed quasi carnalib:
tam quã paruulis in xp̃o : lacuob potũ
dedi non es cam. Necuacat qđ addidit
suꝑmatre suam : dum adhuc teneris.
& supra ubera materna portantur
Ipsis enim grauior. ẽ. con suetudo sub
tract cibi: quise escis aliis nes ciunt

Expanded text:
vesci a pia matre denegari, quatenus vesci a pia matre denegari, quatenus ad solidiores cibos transeat: ne ejus substantia in teneritudine quadam relicta mollescat. Sed tunc qua puritate, quo desiderio, qua gratia matrem quaerit, ut animo ipsius ad lamenta permoto ejus pene doleatur amissio. Hoc desiderium, hoc votum propheta sibi comparans, ostendit quanta spes, quanta simplicitas, quantus debeat esse ardor in Domino. Ablactati enim dicuntur qui sunt a lacte prohibiti. Et merito talis facta est comparatio: quia sicut infantes ubera materna sugunt, ita fideles parvuli Scripturae divinae simplicitate nutriuntur, donec praeparentur ad solidum cibum, dicente Apostolo: Non potui loqui vobis quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus; tanquam parvulis in Christo lac vobis potum dedi, non escam . Nec vacat quod addidit, super matrem suam, dum adhuc teneri sunt, et supra ubera materna portantur. Ipsis enim gravior est consuetudo subtracti cibi, qui  ed., quia se escis aliis nesciunt
Abbreviated transcription (Latin):
insuꝑbia culm̃ euectam. ubiascendere
ruinosum . ẽ. ꝓmouere periculum Nam
scĩuiri exaltent animassuas: quando
eas contendunt ad diuinas p̾dicationes
erigere. Quem ad madũ enim ut descã
trinitate possum aliquid intellegere:
aut salubriter debeata in carnatione
sentire. Nisi cũmagna humilitate ani¬
mam nr̃am leuem addnm : nã licere ani¬
mam ad suꝑna setendere: testis ẽ. alius
psalm ubi dictum ẽ. adte leuauianimã
meam: In illis enim reb animã leuarifas :
unde uiuat : unde floreat: undecęlesti
pane pascatur: Inistis autẽ ex qui sitio¬
nb prauis : & infelici doctrina turgentib
Exaltari non dec& animam. ubi mortẽ
reperit in fernum subit: & &na infeli¬
citate damnatur. Adiecit decoram ni¬
mis & subtilissimã comparationem: ut
ita sed ñm desiderasse dicat : sicut ablac¬
tatus suꝑmatrẽ suam. Con suetudo. ẽ enĩ
paruuli quotiens ad alios cibos & ate
crescente prȩparatur. lacilli quosolebat

Expanded text:
in superbiae culmen evectam, ubi ascendere in superbiae culmen evectam, ubi ascendere ruinosum est, promovere periculum. Nam sancti viri exaltant animas suas, quando eas contendunt ad divinas praedicationes erigere. Quemadmodum enim aut de sancta Trinitate possumus aliquid intelligere, aut salubriter de beata incarnatione sentire, nisi cum magna humilitate animam nostram levemus ad Dominum? Nam licere animam ad superna se tendere, testis est alius psalmus ubi dictum est: Ad te levavi animam meam . In illis enim rebus animam levari fas est, unde vivat, unde floreat, unde coelesti pane pascatur. In istis autem exquisitionibus pravis et infelici doctrina turgentibus exaltari non decet animam, ubi mortem reperit, infernum subit, et aeterna infelicitate damnatur. Adjecit decoram nimis et subtilissimam comparationem, ut ita se Dominum desiderasse dicat, Sicut ablactatus super matrem suam. Consuetudo est enim parvuli, quoties ad alios cibos aetate crescente praeparatur, lac illi quo solebat
Abbreviated transcription (Latin):
latatus suꝑ matrem suaco. ita Re¬
tribues ihadi macomeaco
Iimis competenter edictum . ẽ. siñ¬
N
humiliter sentiebam: quia sumũ
sapientiȩ genus. ẽ: non ꝑ elationem sibi
aliquid ꝑsuadere : sed deuoto animo sen¬
tire quod ex pedit. Mon & ergoscripturas
diuinas simplici ac puro cor de sefuis se
meditatum: nonut arriani mani chȩi.
donatistȩ fecerunt : &c&eri qui a uera
religione diuisi sunt Illi enim sibi humi¬
liter sentire uoluis sent : suam non eli¬
gerent defendere prauitatem : sed ad
doctores ueracis simos & sanctissimos
uenientes. fidȩi rectȩ intellegentia m
ꝑcipere meruis sent. Isteergo sedicit
humiliter sensisse : que ad mõdũ mon &
apłs: Nolialtum sapere. sedtime. &alibi
inpsalmo. Nonhabitabit in mediodo¬
mͥmeȩ faciens suꝑ biam. Iterũq contra
hoc uitiũ orans: dñi deposcit auxilium
dicens. Nonueniat mi hi pes suꝑ biae
Sequit᷑ sedex altaui animam meam
Hicnegat exaltatã animã suam: id ẽ.

Expanded text:
s super matrem suam, ita retribues in animam meam. Nimis competenter edictum est, Si non humiliter sentiebam, quia summum sapientiae genus est non per elationem sibi aliquid persuadere, sed devoto animo sentire quod expedit. Monet ergo Scripturas divinas simplici ac puro corde se fuisse meditatum, non ut Ariani, Manichaei, Donatistae fecerunt, et caeteri qui a vera religione divisi sunt. Illi enim si humiliter sentire voluissent, suam non eligerent defendere pravitatem; sed ad doctores verissimos et sanctissimos venientes, fidei rectae intelligentiam percipere meruissent. Iste ergo se dicit humiliter sensisse, quemadmodum monet Apostolus: Noli altum sapere, sed time ; et alibi in psalmo: Non habitabit in medio domus meae faciens superbiam ; iterumque contra hoc vitium orans, Domini deposcit auxilium, dicens: Non veniat mihi pes superbiae . Sequitur, sed exaltavi animam meam. Hic negat exaltatam animam suam, id est
Abbreviated transcription (Latin):
Nam & ipsa com paratio posita in malo
potest accipi : qm̃ ablactatus in fans suꝑ
matre ex altat animã suam: quando
mam millas eius manib: lacerare prae.¬
sumit : & uagitib atq fl&ib ait. ut tiꝰ
in dignatio possit agnosci: Dendesqr
poenalis illa conditio: ut si fecit ea quae
superius dixit: ad ño ꝓiciatur : quem¬
ammodum ab lactatus in fans maternis
uberib ꝓbatur excludi. Nam ut hunc
psalmum aduir tutẽ patientiȩ atq humi¬
litatis dictũ . ẽ: intellegamꝰ. eẽ. ꝓ latum:
subiecit Sper& isRaheł in dño.
exhoc dunc &usque inscło ⁊
Sost quam humilitatem & mansuctu¬
dinem sequendam cõpetenter edocuit.
tam quam bonus magister scđa pastecon¬
uersus unum quẽq: fideliũmon&
ut con fidentiam suam ponat sem ꝑ
In dño : & in ea cunctis sȩculis ꝑseuera¬
r&: In hoc enim mundo lic& sperari
Illic autem desiderata premia contueri
Nam sȩculum inter dum mundũ istũ

Expanded text:
Nam et ipsa comparatio posita in malo Nam et ipsa comparatio posita in malo potest accipi: quoniam ablactatus infans super matrem exaltat animam suam, quando mamillas ejus manibus lacerare praesumit, et vagitibus atque fletibus agit, ut ejus indignatio possit agnosci. Deinde sequitur poenalis illa conditio, ut si fecit ea quae superius dixit, a Domino projiciatur, quemadmodum ablactatus infans maternis uberibus probatur excludi. Nam ut hunc psalmum ad virtutem patientiae atque humilitatis ut dictum est intelligamus esse prolatum, subjecit, Speret Israex hoc nunc et usque in saeculum. Postquam humilitatem et mansuetudinem sequendam competenter edocuit, tanquam bonus magister secunda parte conversus, unumquemque fidelium monet ut confidentiam suam ponat semper in Domino, et in ea cunctis saeculis perseveret. In hoc enim mundo licet sperare, illic autem desiderata praemia contueri. Nam saeculum interdum mundum istum
Abbreviated transcription (Latin):
Si pecus tud: Siest iniqui tas i
manĩb meis. si reddidi retribuentibus
mihimala : decidam merito ab inimicis
meis in anis. Sedhinc ordo nob̵ uerboꝵ
faciendus ẽ : utuersus huius de carini¬
nata contextio. ipsa semagis exponere
uideatur. Si non humiliter sentiebam :
sicut ablactat᷑ suꝑmatr̃ẽ suã: sedexal¬
taui animãmeam. Sequitur conpensa¬
tiua conditio: ita retribues in animã
meam. Ita dũ dicitur: illud significat᷑.
ut siego teprȩ sumpsi contẽpnere : tu
me merito uidearis abicere Siue sic
forsitan accipi debeat : ut psalmus iste
contra illos uideatur. eẽ ꝓlatus : quun
aliquibus tribulationibus atque aduer¬
sitatibus constituti inpatienter agunt.¬
& nolunt remedia sustinere diuina
Contra hȩc itaq dicit humilis & fidelis :
quia differebatur audiri corsuum in com¬
temptum minime ꝓsilisse : neq: suos ela¬
tos oculis dicit: quia maxime paruuli
hoc faciunt : qui parentes suos contẽnere
furiosa uoluntate prae sumunt

Expanded text:
si est iniquitas in manibus meis, si reddidi retribuentibus mihi mala, decidam merito ab inimicis meis inanis . Sed hic ordo nobis verborum faciendus est, ut versus hujus decarminata contextio ipsa se magis exponere videatur. Si non humiliter sentiebam, sicut ablactatus super matrem suam, sed exaltavi animam meam. Sequitur compensativa conditio, ita retribues in animam meam. Ita dum dicitur, illud significatur, ut si ego te praesumpsi contemnere, tu me merito videaris abjicere. Sive sic forsitan accipi debet, ut psalmus iste contra illos videatur esse prolatus qui in aliquibus tribulationibus atque adversitatibus constituti, impatienter 450 agunt, et nolunt remedia sustinere divina. Contra haec itaque dicit humilis et fidelis, quia differebatur audiri, cor suum in contemptum minime prosiliisse; neque suos elatos oculos dicit, quia maxime parvuli hoc faciunt, qui parentes suos contemnere furiosa voluntate praesumunt.
Abbreviated transcription (Latin):
in sinuat. DI UISIO ESALMI
rimo ordine ꝓph&a exemplo suo
humilitatẽ & mansuetudinẽ do
grauis simam ponit : simandata dñi
non cd̃risum ma humilitate sus ceperit
Scđo conuersus. hortatur israhel utiugi¬
ter sper& in dño. Quatenus tali spe robo¬
rat̾a. cunctas aduersitates saeculi tolera¬
re praeualeat

Expanded text:
insinuat. Divisio psalmi. Primo ordine propheta exemplo suo humilitatem et mansuetudinem docgravissimam ponit, si mandata Domini non cum summa humilitate susceperit. Secundo conversus, hortatur Israel ut jugiter speret in Domino; quatenus tali spe roborata, cunctas adversitates saeculi tolerare praevaleat
Abbreviated transcription (Latin):
pilatus: quidixit dño saluatori. Nes¬
cis quia poteftatẽ habeo dimittendite.
& potestatem habeo crucifigendite:
ad postremum subiunxit ad cumulum:
neq in mirabilib: suꝑme Ambulauit si¬
monmagus in mirabilib suꝑse : quando
redimendum. ut prȩcio mer car&ur. quod ei
merita non habebant. sicdũ talia negat.
illa dantur intellegi. quaed nõ iuuante faci¬
ebat Deniq ita sentiendũ. sequens uer sus

Expanded text:
Pilatus, qui dixit Domino Salvatori: NesPilatus, qui dixit Domino Salvatori: Nescis quia potestatem habeo dimittendi te, et potestatem habeo crucifigendi te . Ad postremum subjunxit ad cumulum, neque in mirabilibus super me. Ambulavit Simon Magus in mirabilibus super se, quando Sredimendum, ut pretio mercaretur quod ejus merita non habebant. Sic dum talia negat, illa dantur intelligi quae Domino juvante faciebat. Denique ita sentiendum sequens versus