comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
centurionibus &qͥerunt. uti Caesari satisfacerent. Se nec unꝗͣ du-¬
bitasse. neq timuisse. neq de summa belli suum iudicium. sed impe¬
ratoris esse eustimasse. Forum satisfactione accepta. et itinere ixꝗ¬
sito per Diuiciacum: quod ex aliis ei maximam fidem habebat: ut
millium amplius quinquaginta circuitu locis apertum exercitum du¬
ceret. de quarta uigilia ut dixerat profectus est. Septimo die cum itẽ
non intermitteret. ab exploratoribus certior factus est. Arioiusti
copias a nostris millibus passuum quattuor et uiginti abesse. Coqͥ¬
to Caesaris aduentu Arioiustus. Legatos ad cumꝰ mittit. Quod
antea de collo quio postulasset id per se fieri licere. quomam propius
accessissee i q sine perieu o ii facere posse existimare. Non respint con¬
ditionem Carsat. lamq cum ad sanitatem reuerti arbitrabatut: um
id quod antea petenti denegasset: ultro polliceretur Magnamq in spẽ

Expanded text:
centurionibus egerunt uti Caesari satis facerent: se neque umquam ducenturionibus egerunt uti Caesari satis facerent: se neque umquam dubitasse neque timuisse neque de summa belli suum iudicium sed imperatoris esse existimavisse. Eorum satisfactione accepta et itinere exquisito per Diviciacum, quod ex Gallis ei maximam fidem habebat, ut milium amplius quinquaginta circuitu locis apertis exercitum duceret, de quarta vigilia, ut dixerat, profectus est. Septimo die, cum iter non intermitteret, ab exploratoribus certior factus est Ariovisti copias a nostris milia passuum IIII et XX abesse. Cognito Caesaris adventu Ariovistus legatos ad eum mittit: quod antea de conloquio postulasset, id per se fieri licere, quoniam propius accessisset seque id sine periculo facere posse existimaret. Non respuit condicionem Caesar iamque eum ad sanitatem reverti arbitrabatur, cum id quod antea petenti denegasset ultro polliceretur, magnamque in spem
Abbreviated transcription (Latin):
aut aliquo facinore comperto. auariciam esse coniunctam. Suam
innocentiam perpetua uite felicitate heluetiorum bello esse perspe¬
etam. Itaq se qđ in longiorem diem collaturus fuisset reprȩsenta¬
turum: et proxima nocte de quarta uigilia castra moturum: ut
ꝙͣprimum intelligete posset: utrum apud eos pudor atq officiu
an timor plus ualeret. Quod si preterea nemo sequatur. tamen se
cum sola decima legione iturum. de qua non dubitaret. sibiq eam
pretoriam cohortem futuram. Huic legioni Caesat et indulserat
precipue. et propter uittutem confidebat᷑ maxime. Hac ratione ha¬
bita miruminmodum conuersae sunt omnium mentes. summaq
a lacritas et cupiditas belli gerendi innata est. Princepsq decima legio
per tribunos militum ei ꝯratias aegit: quod de se optimum iudiciu
fecisset: seq esse ad bellum ꝯerendum paratissimam confirmauit.
Deinde relique legiones cum tribunis militum et primorum ordinũ

Expanded text:
aut aliquo facinore comperto avaritiam esse convictam. Suam aut aliquo facinore comperto avaritiam esse convictam. Suam innocentiam perpetua vita, felicitatem Helvetiorum bello esse perspectam. Itaque se quod in longiorem diem conlaturus fuisset repraesentaturum et proxima nocte de quarta, vigilia castra moturum, ut quam primum intellegere posset utrum apud eos pudor atque officium an timor plus valeret. Quod si praeterea nemo sequatur, tamen se cum sola decima legione iturum, de qua non dubitet, sibique eam praetoriam cohortem futuram. Huic legioni Caesar et indulserat praecipue et propter virtutem confidebat maxime. Hac oratione habita mirum in modum conversae sunt omnium mentes summaque alacritas et cupiditas belli gerendi innata est, princepsque X. legio per tribunos militum ei gratias egit quod de se optimum iudicium fecisset, seque esse ad bellum gerendum paratissimam confirmavit. Deinde reliquae legiones cum tribunis militum et primorum ordinum
Abbreviated transcription (Latin):
non potuerint. Si quos aduersus prelium et fuꝗdallorum commoue¬
ret. hoc si quererent reperiri posse dinturnitate belli defatigatis gal¬
lic Arioiustum cum raultos menses castris se ac paludibus tenbuissi
neq sui potestatem fecisset desperatos iara de pugna ae dispersoe.
subito ad otium magis ratione et consilio ꝙͣ uirtute uicisse. cui ra¬
tioni contra homines Barbaros atq imperitos locus fuisset. Ac ne ip̃
quidem sperare nostros exercitus capi posse. qui suum timorem in
eum aut de officio imperatoris desperare aut prescribere auderent
Hec sibi esse curae. frumentum sequanos. Leucos. Lingones sã¬
ministrare. lamq esse in agris frumenta matura de itinere ipsos
breui tempore iudicaturos. qđ non forͥ dicto audientes: neq signa
laturi dicantur. nihil se eare commoueri. Scire enim quicunq exe¬
citus dicto audiens non fuerit. aut male re gesta fortunam de fuisse

Expanded text:
non potuerint. Si quos adversum proelium et fuga Gallorum commovenon potuerint. Si quos adversum proelium et fuga Gallorum commoveret, hos, si quaererent, reperire posse diuturnitate belli defatigatis Gallis Ariovistum, cum multos menses castris se ac paludibus tenuisset neque sui potestatem fecisset, desperantes iam de pugna et dispersos subito adortum magis ratione et consilio quam virtute vicisse. Cui rationi contra homines barbaros atque imperitos locus fuisset, hac ne ipsum quidem sperare nostros exercitus capi posse. Qui suum timorem in e arroganter, cum aut de officio imperatoris desperare aut praescribere viderentur. Haec sibi esse curae; frumentum Sequanos, Leucos, Lingones subministrare, iamque esse in agris frumenta matura; de itinere ipsos brevi tempore iudicaturos. Quod non fore dicto audientes neque signa laturi dicantur, nihil se ea re commoveri: scire enim, quibuscumque exercitus dicto audiens non fuerit, aut male re gesta fortunam defuisse
Abbreviated transcription (Latin):
discessurum iudicaret sibi quidem persuaderi cognitis suis postu¬
latis. atque equitate conditionum perspecta: eum neq suam neq
populi romani gratiam repudiaturum. Quod si furore atque
amentia impulsus bellum intulisset. quid tandem uerterentur. aut
cur de sua uirtute. aut de ipsius diligentia desperarent. factum eiuc
hostis periculum patrum nostrorum fnemoria cum cymbris et Theu¬
tonis a.C. Mario pulsis: non minorem laudem exercitus: ꝙͣ ipse
imperator meritus esse uidebatur. propter factum etiam nuper in
Italia Seruili tumultu licet aliquid usus ac disciplina. quam a
nobis accepissent. subleuarent: ex quo iudicari posset quantum ha¬
beret in se bom constantia: propterea quod quos aliquandui inermes
sine causa tumuissent. hos postea armatos ac uictores superassent.¬
numero heluetui congressi. non solum in suis sed etiam in illorum
finibus plerunq sup̾erarint: qui tamen pares esse nostro exercitui

Expanded text:
discessurum iudicaret? Sibi quidem persuaderi cognitis suis postudiscessurum iudicaret? Sibi quidem persuaderi cognitis suis postulatis atque aequitate condicionum perspecta eum neque suam neque populi Romani gratiam repudiaturum. Quod si furore atque amentia impulsum bellum intulisset, quid tandem vererentur? Aut cur de sua virtute aut de ipsius diligentia desperarent? Factum eius hostis periculum patrum nostrorum memoria Cimbris et Teutonis a C. Mario pulsis cum non minorem laudem exercitus quam ipse imperator meritus videbatur; factum etiam nuper in Italia servili tumultu, quos tamen aliquid usus ac disciplina, quam a nobis accepissent, sublevarint. Ex quo iudicari posse quantum haberet in se boni constantia, propterea quod quos aliquam diu inermes sine causa timuissent hos postea armatos ac victores superassent.numero Helvetii congressi non solum in suis sed etiam in illorum finibus plerumque superarint, qui tamen pares esse nostro exercitui
Abbreviated transcription (Latin):
rum uocibus ac timore paulatim etiam hi qui magnum in castris
usum habebant milites centurionesque: quiq equitatui preerant
perturbabantur. Qui se ex his minus timidos existimari uolebãt
non se hostem uereri: sed angustias locorum magnitudinem sil¬
uarum. quȩ intercederent inter ipsos atque Ariorustum aut rem
frumentariam. aut satis commode supportari posse timere dicebãt
Nonnulli etiam Cesari renunciabant cum castramoueri aut signa
ferri iussissent. non forte dicto audientes milites neq propter tił¬
morem signa laturos Hec cum animaduertisset Cesar conuocato
consilio omniumq ordinum ad id consilium adhibitis centurio¬
nibus uehementer eos incusauit: primum quod aut quam in pã¬
tem: aut quo consilio ducerentur sibi querendum aut cogitandũ¬
non putarent. Arioiustum se consule cupidissime amiciciam populi
romani appetisse. Cur igitur hunc tam temere quisq ab officio

Expanded text:
rum vocibus ac timore paulatim etiam ii qui magnum in castris rum vocibus ac timore paulatim etiam ii qui magnum in castris usum habebant, milites centurionesque quique equitatui praeerant, perturbabantur. Qui se ex his minus timidos existimari volebant, non se hostem vereri, sed angustias itineris et magnitudinem silvarum quae intercederent inter ipsos atque Ariovistum, aut rem frumentariam, ut satis commode supportari posset, timere dicebant. Non nulli etiam Caesari nuntiabant, cum castra moveri ac signa ferri iussisset, non fore dicto audientes milites neque propter timorem signa laturos. Haec cum animadvertisset, convocato consilio omniumque ordinum ad id consilium adhibitis centurionibus, vehementer eos incusavit: primum, quod aut quam in partem aut quo consilio ducerentur sibi quaerendum aut cogitandum putarent. Ariovistum se consule cupidissime populi Romani amicitiam adpetisse; cur hunc tam temere quisquam ab officio
Abbreviated transcription (Latin):
ingenti magnitudine corporum germanos incredibili uirtute atq exc̃¬
citatione inarmis esse predicabant. sepenumero sese cum his congressos
ne militum quidem atq aciem oculorum dicebant ferre potuisse. tan¬
tus subito timor omnem exercitum occupauit: ut non medioeriter om¬
nium mentes animosq perturbaret. Hic primumortus est timor a tri¬
bunis militum ac prefectis Reliquisq qui ex urbe amiciciȩ causa secu¬
ti cesarem. non maqnum in remilitari usum habebant. quorum alius
alia causa illata quam sibi ad proficiscendum esse diceret. petebat: ut
eius uoluntate discedere liceret. Nonnulli pudore adducti. ut timoris
suspicionem remouerent. temanebant. Hi neq uultum fingere neq
interdii lachrymas tenere poterant abditi in tabernaculis aut su¬
um fatum querebantur aut familiatibus suis commune periculu
miscrebantur Uulgo totis castris testamenta obsignabantur. Ho¬

Expanded text:
ingenti magnitudine corporum Germanos, incredibili virtute atque exeringenti magnitudine corporum Germanos, incredibili virtute atque exercitatione in armis esse praedicabant saepe numero sese cum his congressos ne vultum quidem atque aciem oculorum dicebant ferre potuisse, tantus subito timor omnem exercitum occupavit ut non mediocriter omnium mentes animosque perturbaret. Hic primum ortus est a tribunis militum, praefectis, reliquisque qui ex urbe amicitiae causa Caesarem secuti non magnum in re militari usum habebant: quorum alius alia causa inlata, quam sibi ad proficiscendum necessariam esse diceret, petebat ut eius voluntate discedere liceret; non nulli pudore adducti, ut timoris suspicionem vitarent, remanebant. Hi neque vultum fingere neque interdum lacrimas tenere poterant: abditi in tabernaculis aut suum fatum querebantur aut cum familiaribus suis commune periculum miserabantur. Vulgo totis castris testamenta obsignabantur. Ho
Abbreviated transcription (Latin):
norum contendere. Triduiq uiam a suis finibus processisse. Id ne accide¬
ret. maꝯnopere sibi precauendum caesar existimabat Hlanq omniũ
rerum que ad bellum usui erant. summa erat in eo oppido difficultas
dꝙ natura loci sic muniebaturi ut magna ad ducendum bellum da¬
ret facultatem propterea. qđ flumen Alduasdubis. ut circino circun¬
ductum poene totum oppidum cingit reliquum spacium: quod est
non amplius pedum sexcentorum qua flumen intermittit. mons cõ¬
tinet magna altitudine. ita ut radices eius montis ex utraq parte
ripe fluminis contingant Hanc murus circundatus artem efficit. et
cum oppido coniungitꝰ. Huc casar magnis diurnis nocturnisq itine¬
ribus contendit. occupatoq ibi presidium collocat Cum paucos dies¬
ad Uesontionem reifrumentaric commeatusq causa moratur. ex
percunctatione nostrorum uocibusq gallorum atque mercatorum. qui

Expanded text:
norum, contendere triduique viam a suis finibus processisse. Id ne accidenorum, contendere triduique viam a suis finibus processisse. Id ne accideret, magnopere sibi praecavendum Caesar existimabat. Namque omnium rerum quae ad bellum usui erant summa erat in eo oppido facultas, idque natura loci sic muniebatur ut magnam ad ducendum bellum daret facultatem, propterea quod flumen alduas Dubis ut circino circumductum paene totum oppidum cingit, reliquum spatium, quod est non amplius pedum MDC, qua flumen intermittit, mons continet magna altitudine, ita ut radices eius montis ex utraque parte ripae fluminis contingant, hunc murus circumdatus arcem efficit et cum oppido coniungit. Huc Caesar magnis nocturnis diurnisque itineribus contendit occupatoque oppido ibi praesidium conlocatnem rei frumentariae commeatusque causa moratur, ex percontatione nostrorum vocibusque Gallorum ac mercatorum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
nos xuii. tectum non subussent. uirtute possent. Flec antem codem
iempore cȩsari mandata referebantur et legati ab hedins et a Treue¬
t ueniebant Nedm questum quod harudesᵈ sergali: qui nuper in gal¬
liam transportati essent fines corum popularentur: sese ne obsidibu:
quidem datis partem Arioiusti redimere potuissent. Treueri antem
paqos centum Sucuorum ad ripas Rheni consedisse: qui Rhenum trã¬
fire conarentur his prȩesse Nausam et symberium fratres: quibus re¬
bus Caesar uchementer commotus. maturandum sibi existim auit: ne
si noua manus sueuorum cum ueteribus copiis Arioiusti sese coniunxi¬
sset: minus facile resisti posset. Itaq re frumentaria ꝙͣ celerrime potuit
comparata. magnis itineribus ad Arioiustum contendit. Cum tridui
uiam processisse̾i nunciatum est ei atioiustum cum suis omnibus co¬
piis ad occupandum Uesontionem: quod est oppidum maximum sequa¬

Expanded text:
nos XIIII tectum non subissent, virtute possent. Haec eodem nos XIIII tectum non subissent, virtute possent. Haec eodem tempore Caesari mandata referebantur et legati ab Haeduis et a Treveris veniebant: Haedui questum quod Harudes, qui nuper in Galliam transportati essent, fines eorum popularentur: sese ne obsidibus quidem datis pacem Ariovisti redimere potuisse; Treveri autem, pagos centum Sueborum ad ripas Rheni consedisse, qui Rhenum transire conarentur; his praeesse Nasuam et Cimberium fratres. Quibus rebus Caesar vehementer commotus maturandum sibi existimavit, ne, si nova manus Sueborum cum veteribus copiis Ariovisti sese coniunxisset, minus facile resisti posset. Itaque re frumentaria quam celerrime potuit comparata magnis itineribus ad Ariovistum contendit. Cum tridui viam processisset, nuntiatum est ei Ariovistum cum suis omnibus copiis ad occupandum Vesontionem, quod est oppidum maximum Sequa
Abbreviated transcription (Latin):
imperatent. Idem populum romanum uictis. non ad alterius prescriptũ
sed ad suum arbitrium. imperare consuesse: si ipse populo romano non
preseriberet. que madmodum suo iure uteretur: non oportere se ã popu.¬
lo romano in suo iure impediri. Heduos sibi quoniam belli fortunã
tentassent. et armis corgressi ac superati essent stipendiarios esse factos
Magnam Cȩsarem iniuriam facere: qui suo aduentu uectigalia sibi ae¬
teriora faceret. Heduis se obsides redditurum minime esse. neq hic ne¬
que eorum socis iniuria bellum illaturum esse. Si in eo non manerent.
quod conuenissent: stipendiumq quot annis non penderent: si id non
fecissent. longe fraternum nomen populi romans abfuturum. Quoa
si Caesar denunciaret: se heduorum in iurias non neqlecturum. nemi¬
nem secum sine sua pernicie contendisse. cum uellet congrederetur. Iatel¬
lecturum quid in uicti germani exereitatissimi in armis. qui inter an¬

Expanded text:
imperarent. Item populum Romanum victis non ad alterius praescriptum, imperarent. Item populum Romanum victis non ad alterius praescriptum, sed ad suum arbitrium imperare consuesse. Si ipse populo Romano non praescriberet quem ad modum suo iure uteretur, non oportere se a populo Romano in suo iure impediri. Haeduos sibi, quoniam belli fortunam temptassent et armis congressi ac superati essent, stipendiarios esse factos. Magnam Caesarem iniuriam facere, qui suo adventu vectigalia sibi deteriora faceret. Haeduis se obsides redditurum non esse neque his neque eorum sociis iniuria bellum inlaturum, si in eo manerent quod convenisset stipendiumque quotannis penderent; si id non fecissent, longe iis fraternum nomen populi Romani afuturum. Quod sibi Caesar denuntiaret se Haeduorum iniurias non neglecturum, neminem secum sine sua pernicie contendisse. Cum vellet, congrederetur: intellecturum quid invicti Germani, exercitatissimi in armis, qui inter an
Abbreviated transcription (Latin):
uitatus grauaretur: neq de communi re dicendum sibi et cognoscendũ
putatet. Hoc esse que ab eo postularet. Primum neq multirudinem
hominum amplius transRhenum. in galliam traducetet. Geinde obsides
quos haberet ab heduis redderet. Se quanisq permitteret: ut quos illi ha.¬
berent: uoluntate eius. reddere illis liceret: Neue heduos iniuria lacus¬
seret neue hic socusq ipsorum bellum inferret. Si idita fecisset. sibi po¬
puloq romano. perpetuam gratiam atquẽ amiciciam cum eo futuram
Si non impetraret. se se quoniam M. Messala. L. pisone consulibus se¬
natus censuisset. uti quicunq galliam prouinciam obtineret: quod com¬
modo reip facere posset. heduos cȩterosq amicos populi romani defen¬
deret heduotum iniurias non neqlecturum. Ad hȩc Arioiustus respondis
lus esse belli. ut qui uicissent. his quos uicissent: quemadmodum ueltet

Expanded text:
vitatus gravaretur neque de communi re dicendum sibi et cognoscendum vitatus gravaretur neque de communi re dicendum sibi et cognoscendum putaret, haec esse quae ab eo postularet: primum ne quam multitudinem hominum amplius trans Rhenum in Galliam traduceret; deinde obsides quos haberet ab Haeduis redderet Sequanisque permitteret ut quos illi haberent voluntate eius reddere illis liceret; neve Haeduos iniuria lacesseret neve his sociisque eorum bellum inferret. Si id ita fecisset, sibi populoque Romano perpetuam gratiam atque amicitiam cum eo futuram; si non impetraret, sese, quoniam M. Messala, M. Pisone consulibus senatus censuisset uti quicumque Galliam provinciam obtineret, quod commodo rei publicae facere posset, Haeduos ceterosque amicos populi Romani defenderet, se Haeduorum iniurias non neglecturum. Ad haec Ariovistus respondit: ius esse belli ut qui vicissent iis quos vicissent quem ad modum vellent
Abbreviated transcription (Latin):
cum medium utriusq eloquio deligeret uelle se se de rep et summi utri.¬
usq rebus cum eo aꝯere. Fi legationi Arioiustus respondit. Si quid ip̃i
a cesare opus asset. sese ad cutͦ uenturum fuisse. si. quid ille se uelit
illum ad se uenire oportere. Preterea se neq sine exercitu in eas par¬
tes galliȩ uenire se audere. quas cesar possideret. neq exercitum sine
magno commeatu atque emolumento in unum locum contrahere
posse. Sibi autem mitum uideri quid in sua gallia. quama bello uiciss
aut cesari aut omnino populo romano neꝯo̾tu essent. His responsis
ad Caesarem legatis redeuntibus: iterum aq eum cesat legatos cum
his mandatis mittit. Quoniam tanto suo populiq tomani benesicio
affectus. cum in consulatu suo rex atq amicus a senatu appellatus eeb
hanc sibi populoq romano gratiam referet: ut in colloquium uenire ia¬

Expanded text:
cum medium utrisque conloquio deligeret: velle sese de re publica et summis utricum medium utrisque conloquio deligeret: velle sese de re publica et summis utriusque rebus cum eo agere. Ei legationi Ariovistus respondit: si quid ipsi a Caesare opus esset, sese ad eum venturum fuisse; si quid ille se velit, illum ad se venire oportere. Praeterea se neque sine exercitu in eas partes Galliae venire audere quas Caesar possideret, neque exercitum sine magno commeatu atque molimento in unum locum contrahere posse. Sibi autem mirum videri quid in sua Gallia, quam bello vicisset, aut Caesari aut omnino populo Romano negotii esset. His responsis ad Caesarem relatis, iterum ad eum Caesar legatos cum his mandatis mittit: quoniam tanto suo populique Romani beneficio adfectus, cum in consulatu suo rex atque amicus a senatu appellatus esset, hanc sibi populoque Romano gratiam referret ut in conloquium venire in
Abbreviated transcription (Latin):
scipiendam putaret. In primis quod heduos fratres consanguineosꝙ
sepenumero a senatu appellatos in seruitute atq ditione ui debat ger¬
manorum teneti: cotumq obsides esse apud Arioiustum ac sequa¬
nos intelligat: quod in tanto imperio populi romani. turpissimum sibi
transire: et in galham magnam eorum multitudinem uenire. populo
romano periculosum uidebat. Neq sibi homines feros ac barbaros ob¬
tem peraturos existimabat: quin cum omnem galliam occupiuissẽt.
ut ante Cymbri teutoniq fecissent in prouinciam exirent. atꝙ inde
in ltaliam contenderent: presertim cum Sequanos a prouincia nostͥ
Rhodanus diuideret. Quibus rebus ꝗ̃ maturtime occurrendum puta¬
bat. Ipse autem arioiustus tantos sibi spiritus. tãtam arrogantiam
sumpserat: ut ferendus non uideretur. Quamobrem placu̾it ei ut
adͥ Arioiustam legatos mitteret: qui ab eo postularent: ut aliquem lo.¬

Expanded text:
scipiendam putaret, in primis quod Haeduos, fratres consanguineosque scipiendam putaret, in primis quod Haeduos, fratres consanguineosque saepe numero a senatu appellatos, in servitute atque in dicione videbat Germanorum teneri eorumque obsides esse apud Ariovistum ac Sequanos intellegebat; quod in tanto imperio populi Romani turpissimum sibi transire et in Galliam magnam eorum multitudinem venire populo Romano periculosum videbat, neque sibi homines feros ac barbaros temperaturos existimabat quin, cum omnem Galliam occupavissent, ut ante Cimbri Teutonique fecissent, in provinciam exirent atque inde in Italiam contenderent , praesertim cum Sequanos a provincia nostra Rhodanus divideret; quibus rebus quam maturrime occurrendum putabat. Ipse autem Ariovistus tantos sibi spiritus, tantam arrogantiam sumpserat, ut ferendus non videretur. Quam ob rem placuit ei ut ad Ariovistum legatos mitteret, qui ab eo postularent uti aliquem lo
Abbreviated transcription (Latin):
faurrei que causa esset miratus ex ipsis que sut. Nihil sequani respon¬
dere sed in cadem tristicia taciti permanere. Cum ab his sepius que¬
teret neq ullam omnino uocem exprimere possent. Idem oiiciacus
norum ꝙ̃ reliquorum: quod soli non in occulto quidem queri neq
auuilum implorare auderent:. absentisque Arioiusti crudelitatem
uelut si coram adesset horrererent. propterea quod reliquis tamen fu.¬
ge facultas darerur. Sequani uero qui intra fines suos Arioiustum
recepissent: quorum oppida omnia in potestate eius essent omnes eru¬
ciatus essent petferendi His rebus cognitis cesar gallorum animos uer.¬
bis confirmauit. policitusq est sibi eam rem cure futuram. magnã
se habere spem et beneficio suo et auctoritate adductum Arioiustum
finem inuitiis facturum. Hac ratione habita consilium dimisit Et
eõ multe res eum hortabantur. quare eam rem sibi cogitandam et su¬

Expanded text:
Eius rei quae causa esset miratus ex ipsis quaesiit. Nihil Sequani responEius rei quae causa esset miratus ex ipsis quaesiit. Nihil Sequani respondere, sed in eadem tristitia taciti permanere. Cum ab his saepius quaereret neque ullam omnino vocem exprimere posset, idem Diviacus norum quam reliquorum, quod soli ne in occulto quidem queri neque auxilium implorare auderent absentisque Ariovisti crudelitatem, velut si coram adesset, horrerent, propterea quod reliquis tamen fugae facultas daretur, Sequanis vero, qui intra fines suos Ariovistum recepissent, quorum oppida omnia in potestate eius essent, omnes cruciatus essent perferendi. His rebus cognitis Caesar Gallorum animos verbis confirmavit pollicitusque est sibi eam rem curae futuram; magnam se habere spem et beneficio suo et auctoritate adductum Ariovistum finem iniuriis facturum. Hac oratione habita, concilium dimisit. Et secundum ea multae res eum hortabantur quare sibi eam rem cogitandam et su
Abbreviated transcription (Latin):
barbatum iracundum temerarium: non posse eius impetia duitius
substinere: nisi si quid in Casare populoq romano sit auxili. omnib
gallis idem esse faciendum. quod heluet fecerint. ut domo emiqerẽt
aliud domicilium alias sedes remotas a germanis petani: fortianaq
quȩ cunq accidant. experiantur. Hec si renunciata ariorusto siat
non dubitare quin de omnibus obsidibus qui apud eum sint. grauissi¬
mum supplicium sumat. Cȩsarem uel auctoritate sua atquẽ. ercitus
uel recenti uictoria: uel nomine populi tomani deterrere posse. ne maio
multitudo grrmanorum Rhenum tradiueatue giliamq omnem ab
Arioiasti iniaria posse defendere. Hac ratione a Diuiciaco babita:
omnes qui aderant magno fletu auxilium a Cȩsare petere ceperunt
animaduertit sȩsar un̾um ex omnibus sequanis. mhileatum rerum
facire. quas ceteri facerent: sed tristis capite demisso terram intueri

Expanded text:
barbarum, iracundum, temerarium: non posse eius imperia, diutius barbarum, iracundum, temerarium: non posse eius imperia, diutius sustineri. Nisi quid in Caesare populoque Romano sit auxilii, omnibus Gallis idem esse faciendum quod Helvetii fecerint, ut domo emigrent, aliud domicilium, alias sedes, remotas a Germanis, petant fortunamque, quaecumque accidat, experiantur. Haec si enuntiata Ariovisto sint, non dubitare quin de omnibus obsidibus qui apud eum sint gravissimum supplicium sumat. Caesarem vel auctoritate sua atque exercitus vel recenti victoria vel nomine populi Romani deterrere posse ne maior multitudo Germanorum Rhenum traducatur, Galliamque omnem ab Ariovisti iniuria posse defendere. Hac oratione ab Diviciaco habita omnes qui aderant magno fletu auxilium a Caesare petere coeperunt. Animadvertit Caesar unos ex omnibus Sequanos nihil earum rerum facere quas ceteri facerent sed tristes capite demisso terram intueri.
Abbreviated transcription (Latin):
ius uictoribus sequanis ꝙͣ heduis uictis accidisse: propterea qđ̃ ario¬
iustus rex germanorum in eorum finibus consedisset. Tertiamꝙ pat¬
tem agri sequani qui esset optimus totius gallie occupasset. et nune
de altera parte tertia sequanos recedere iuberet. propterea qđ paueis
mensibus ante harudum millia hominum uiginti quattuor aqd cum
uenissent: quibus locus et sedes pararentur. Futlrum esse paucis annis
uti omnes ex galliȩ finibus pellerentur: atq omnes germani Rhenũ
transirent. Neq enim conferendum esse gallicum cumꝰ germanorum
agro. neq hanc consuetudinem uictus cum illa comparandam. Ario¬
iustus autem ut semel gallorum copias prelio uicerit: quod prelium
factum sit: ad Magetrobie. superbe ac crudeliter imperare. obsides no¬
bilissimi cuiusq liberos petere. et in eos omnia exempla cruciatusq adẽ
Si qua res non ad nutum aut uoluntatem eius facta sit. Nominem ẽs̃

Expanded text:
ius victoribus Sequanis quam Haeduis victis accidisse, propterea quod Arioius victoribus Sequanis quam Haeduis victis accidisse, propterea quod Ariovistus, rex Germanorum, in eorum finibus consedisset tertiamque partem agri Sequani, qui esset optimus totius Galliae, occupavisset et nunc de altera parte tertia Sequanos decedere iuberet, propterea quod paucis mensibus ante Harudum milia hominum XXIIII ad eum venissent, quibus locus ac sedes pararentur. Futurum esse paucis annis uti omnes ex Galliae finibus pellerentur atque omnes Germani Rhenum transirent; neque enim conferendum esse Gallicum cum Germanorum agro neque hanc consuetudinem victus cum illa comparandam. Ariovistum autem, ut semel Gallorum copias proelio vicerit, quod proelium factum sit ad Magetobrigam, superbe et crudeliter imperare, obsides nobilissimi cuiusque liberos poscere et in eos omnia exempla cruciatusque edere, si qua res non ad nutum aut ad voluntatem eius facta sit. Hominem esse
Abbreviated transcription (Latin):
massent. traductos plures. Nunc esse in Ciallia ad centum et uiginti
millium numerum. Cum his heduos eorumq clientes semel atꝙ iterũ
armis contendisse. magnam calamitatem pulsos accepisse. omnem nobi¬
litatem omnem senatum omnem equitatum amisisse. Ouibue prelus
calamitatibusq fractos: qui et sua uirtute et populi romani hospitio
atquẽ amicicia plurimum ante ingallia potuissent. Coactos esse. sequa¬
nis obsides dare nobilissimos ciuitatis et iureiurando eiuitatem obstrin¬
gere. sese neq obsides repetituros. neq auxilium a populo romano t¬
ploraturos. neque recusaturos quominus perpetuo sub illorum ditione
atque imperio essent. Uerum se se ex omni eiuitate heduorum. qui ad¬
duci non potuerit ut iuraret: aut liberos suos obsides daret. ob eam rei
ex ciuitate se profugisse. et Romam ad senatum uenisse auxilium po¬
stulatum: quod solus nec iureiurando neq obsidibus teneretur. Sedoe¬

Expanded text:
massent, traductos plures; nunc esse in Gallia ad C et XX massent, traductos plures; nunc esse in Gallia ad C et XX milium numerum. Cum his Haeduos eorumque clientes semel atque iterum armis contendisse; magnam calamitatem pulsos accepisse, omnem nobilitatem, omnem senatum, omnem equitatum amisisse. Quibus proeliis calamitatibusque fractos, qui et sua virtute et populi Romani hospitio atque amicitia plurimum ante in Gallia potuissent, coactos esse Sequanis obsides dare nobilissimos civitatis et iure iurando civitatem obstringere sese neque obsides repetituros neque auxilium a populo Romano imploraturos neque recusaturos quo minus perpetuo sub illorum dicione atque imperio essent. Unum se esse ex omni civitate Haeduorum qui adduci non potuerit ut iuraret aut liberos suos obsides daret. Ob eam rem se ex civitate profugisse et Romam ad senatum venisse auxilium postulatum, quod solus neque iure iurando neque obsidibus teneretur. Sed pe
Abbreviated transcription (Latin):
quibus communi consilio mandatum esset inter se sanxerunt Eo consilio
dimisso udem principes citatum qui ante fuerant ad Cesarem reuerterũt
petieruntq ut sibi secreto in occultato de sua omniumq salute cum eo age
liceret Fa re impetrata sese omnes flentes Cesari ad pedes proiecerunt. non
minus se id contendere et laborare ne ca quȩ dixissent enunciarentur: ꝙͣ uti
ea que uellent impetrarent. propterea qđ̃ si enunciatum essec. summum ĩ
cruciatum se uenturos uiderent. Locutus pro his Diuiciacus heduus. Cial.¬
lie totius esse factiones duas. harum alterius principatum tenere heduos:
alterius aruernos. Hi cum tantopere de potentatu inter se multos an¬
nos contenderent. factum esse uti ab Aruernis Sequanisq germani mer¬
cede accerserentur. Horum primo cireiter millia.xu.Rhenum transisse
posteaq̃ agros et cultum et copus ꝗallotum homine feti ac barbati ada¬

Expanded text:
quibus communi consilio mandatum esset, inter se sanxerunt. Eo concilio quibus communi consilio mandatum esset, inter se sanxerunt. Eo concilio dimisso, idem princeps civitatum qui ante fuerant ad Caesarem reverterunt petieruntque uti sibi secreto in occulto de sua omniumque salute cum eo agere liceret. Ea re impetrata sese omnes flentes Caesari ad pedes proiecerunt: non minus se id contendere et laborare ne ea quae dixissent enuntiarentur quam uti ea quae vellent impetrarent, propterea quod, si enuntiatum esset, summum in cruciatum se venturos viderent. Locutus est pro his Diviciacus Haeduus: Galliae totius factiones esse duas; harum alterius principatum tenere Haeduos, alterius Arvernos. Hi cum tantopere de potentatu inter se multos annos contenderent, factum esse uti ab Arvernis Sequanisque Germani mercede arcesserentur. Horum primo circiter milia XV Rhenum transisse; postea quam agros et cultum et copias Gallorum homines feri ac barbari ada
Abbreviated transcription (Latin):
cem Gello heluetiorum confecto totius fere galliȩ legati principes ei¬
uitatum ad cȩsarem gratulatum peruenerunt Intelligere sese iam¬
et si pro ueteribus heluetiorum iniuriis populo romano poenas bello
repetisset. tamen eam rem non minus ex usu terre ꝯallie ꝗͣ populi ro¬
mani accidisse propterea quod eo consilio florentissimis rebus domos
suas Heluetu reliquissent: uti toti gallic bellum inferrent. imperioq
potirentur. locumq domicilio ex magna copia deligerent. quem ex om̃ĩ
ꝯallia opportunissimum fructuosissimum iudicassent. teliquasq ciuita¬
tes stipendiarias haberent: petierunt uti sibi concilium totius galliȩ in
diem cettam indiceret: iaq Caesaris uoluntate facere liceret: sesi habere
quasdam tes. quas ex communi consensu ab eo petere uellent. Ea re ꝑ¬
missa: diem consilio statuerunt: et iureiurando ne quis enunciaret. nisi

Expanded text:
X. Bello Helvetiorum confecto totius fere Galliae legati, principes ciX. Bello Helvetiorum confecto totius fere Galliae legati, principes civitatum, ad Caesarem gratulatum convenerunt: intellegere sese, tametsi pro veteribus Helvetiorum iniuriis populi Romani repetisset, tamen eam rem non minus ex usu terrae Galliae quam populi Romani accidisse, propterea quod eo consilio florentissimis rebus domos suas Helvetii reliquissent uti toti Galliae bellum inferrent imperioque potirentur, locumque domicilio ex magna copia deligerent quem ex omni Gallia oportunissimum ac fructuosissimum iudicassent, reliquasque civitates stipendiarias haberent. Petierunt uti sibi concilium totius Galliae in diem certam indicere idque Caesaris facere voluntate liceret: sese habere quasdam res quas ex communi consensu ab eo petere vellent. Ea re permissa diem concilio constituerunt et iure iurando ne quis enuntiaret, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
fecit: quod noluit eum locum unde heluetu discesserant uacare. ne pp
bonitatem agnorum germani qui trans Rhenum incolunt. c̃ suic finib
in heluctiorum fines t̾ransirent: et finitimi galliç prouincie allobro.¬
gibusq essent Bois petentibus heduis. quod egregia uirtute erant co¬
qniti ut in fimbus suie colbocitent concessit: quibus illie agtor dedle¬
runt. quosq postea in partem iuris libertatisꝙ conditione. atq ipsi
erant reccperunt in castris heluetiorum tabulȩ repertȩ sunt luteris
ꝯracis confecte et ad Cȩsarem relatȩ: quibus in tabulis nominati
r̾atio confecta erat: qui numero domo exisset: corum qui arma feͬre
possent: et item separati pueri senes mulicresq. Quarum rerum om¬
Ex his qui arma ferre possent ad millia. Summa omnium fue¬
runt adtricenta sexaginta octo. Forum qui domo redierunt censu habi¬
to ut cesar imperauerat repertus est numerus millium centum et de¬

Expanded text:
fecit, quod noluit eum locum unde Helvetii discesserant vacare, ne propter fecit, quod noluit eum locum unde Helvetii discesserant vacare, ne propter bonitatem agrorum Germani, qui trans Rhenum incolunt, ex suis finibus in Helvetiorum fines transirent et finitimi Galliae provinciae Allobrogibusque essent. Boios petentibus Haeduis, quod egregia virtute erant cogniti, ut in finibus suis conlocarent, concessit; quibus illi agros dedrunt quosque postea in parem iuris libertatisque condicionem atque ipsi erant receperunt. In castris Helvetiorum tabulae repertae sunt litteris Graecis confectae et ad Caesarem relatae, quibus in tabulis nominatim ratio confecta erat, qui numerus domo exisset eorum qui arma ferre possent, et item separatim, quot pueri, senes mulieresque. Quarum omnium rex his qui arma ferre possent ad milia nonaginta duo. Summa omnium fuerunt ad milia CCCLXVIII. Eorum qui domum redierunt censu habito, ut Caesar imperaverat, repertus est numerus milium C et
Abbreviated transcription (Latin):
feruntur nocte intermissa circiter millia hominum sex pagi eius qui
urbi genus appellatur: siue timore perterriti: ne armis traditis supplicio
asficerentur. siue spe salutis inducti. quod in tanta multitudine dedi.¬
tiorum suam fugam aut occultari aut omnino ignorari posse existima¬
rent: prima noctis hora e astris heluetiorum egressi ad Rhenum finesq
germanorum contenderum. Quod ubi cȩsar resciuit: quorum per fines
ierant. his uti conquirerent et reducerent si sibi purgati esse uellent
imperauit. Reductos in hostium nimero habuit. Reliquos omnec
obsidibus. armis perfugis traditis ad deditionem accepit. Neluetios
Tulingos. La tobrigos in fines suos unde erant profecti. reuerti iussit
et quod omnibus frugibus amissic domi nihil erat quo famem tole¬
rarent allobrogibus imperauit. ut hic frumenti copiam facerent ipsos
eppida Uicosq quos incenderant: restituere iussit. Id ea maxime ratibe

Expanded text:
feruntur, nocte intermissa circiter hominum milia VI eius pagi qui feruntur, nocte intermissa circiter hominum milia VI eius pagi qui Verbigenus appellatur, sive timore perterriti, ne armis traditis supplicio adficerentur, sive spe salutis inducti, quod in tanta multitudine dediticiorum suam fugam aut occultari aut omnino ignorari posse existimarent, prima nocte e castris Helvetiorum egressi ad Rhenum finesque Germanorum contenderunt. Quod ubi Caesar resciit, quorum per fines ierant his uti conquirerent et reducerent, si sibi purgati esse vellent, imperavit; reductos in hostium numero habuit; reliquos omnes obsidibus, armis, perfugis traditis in deditionem accepit. Helvetios, Tulingos, Latobrigos in fines suos, unde erant profecti, reverti iussit, et, quod omnibus frugibus amissis domi nihil erat quo famem tolerarent, Allobrogibus imperavit ut iis frumenti copiam facerent; ipsos oppida vicosque, quos incenderant, restituere iussit. Id ea maxime ratione
Abbreviated transcription (Latin):
prelio circiter hominum millia centum triginta superfuerunt. eaq
tota nocte continenter ierunt. Nullam partem noctis itinere inter¬
misso infines lingonum die quarto ꝑuenerunt. Cum et propter uul¬
nera militum et p̾ropter sepulturam occisorum nostri triduum remo¬
rati: cos sequi non potuissent. Caesar ad lingones litteras nunciosꝙ̃
misit: ne eos frumento neue alia re iuuarent: qui si uiuissent. se eo¬
dem loco quo heluetios habiturum ipse triduo intermisso cum omni¬
bus copus cos sequi cepit. Heluetii omnum rerum in opia addueti le¬
gatos de deditione ad eummiserunt. Qui cum eum in itinere cor¬
uenissent: seq ad pedes proiecissent. suppliciterq locuti flentes pacem
petissent atque eos in eo loco quo tunc essent suum aduentum ex¬
pectare iussisset parauerunt Eo posteaꝙͣ cȩsar peruenit. obsides. ãma
seruos. qui ad eos profugissent poposcit. Dum ea conquituntur et con¬

Expanded text:
proelio circiter hominum milia CXXX superfuerunt eaque proelio circiter hominum milia CXXX superfuerunt eaque tota nocte continenter ierunt nullam partem noctis itinere intermisso; in fines Lingonum die quarto pervenerunt, cum et propter vulnera militum et propter sepulturam occisorum nostri triduum morati eos sequi non potuissent. Caesar ad Lingonas litteras nuntiosque misit, ne eos frumento neve alia re iuvarent: qui si iuvissent, se eodem loco quo Helvetios habiturum. Ipse triduo intermisso cum omnibus copiis eos sequi coepit. Helvetii omnium rerum inopia adducti legatos de deditione ad eum miserunt. Qui cum eum in itinere convenissent seque ad pedes proiecissent suppliciterque locuti flentes pacem petissent, atque eos in eo loco quo tum essent suum adventum expectare iussisset, paruerunt. Eo postquam Caesar pervenit, obsides, arma, servos qui ad eos perfugissent, poposcit. Dum ea conquiruntur et con
Abbreviated transcription (Latin):
aꝯ ꝗressi cireunuenere. Et id conspicati Heluetu. qui in montem se¬
seꝰ receperant rursus instare et prelium reintegrate ceperunt. Romã
moris resisteret. sertia ut uenientes sustineret. Ita ancipiti prȩlio
dru atq acriter pugnatum est Diutius cum nostrorum impetus
sustinere non possent᷑. alteri se ut ceperant in montem receperunt:
alteri ad impedimenta. et carros suos se contulerunt. Nam hoc toto
prelio. cum ad horam septimam ad uesperum pugnatum sit. ad¬
uersum hostem uidere nemo potuit. Ad multam noctem etiam ad
impe dimenta pugnatum est propterea quod pro uallo iattos obie¬
cerant. Et eͥ loco superiore in nostros uenientes tela conneiebãt. et nõ
nulli inter carros ͦ mararas et tragulas subiiciebant: nostrosq uulne¬
rabant. Dui cum esset pugnatum impedimentis castrisq nostri poti¬
ti sunt Ibi orgentorigis filia atque unus ex filus captus est fxeo

Expanded text:
adgressi circumvenire, et id conspicati Helvetii, qui in montem seadgressi circumvenire, et id conspicati Helvetii, qui in montem sese receperant, rursus instare et proelium redintegrare coeperunt. Romanimotis resisteret, tertia, ut venientes sustineret. Ita ancipiti proelio diu atque acriter pugnatum est. Diutius cum sustinere nostrorum impetus non possent, alteri se, ut coeperant, in montem receperunt, alteri ad impedimenta et carros suos se contulerunt. Nam hoc toto proelio, cum ab hora septima ad vesperum pugnatum sit, aversum hostem videre nemo potuit. Ad multam noctem etiam ad impedimenta pugnatum est, propterea quod pro vallo carros obiecerunt et e loco superiore in nostros venientes tela coiciebant et non nulli inter carros rotasque mataras ac tragulas subiciebant nostrosque vulnerabant. Diu cum esset pugnatum, impedimentis castrisque nostri potiti sunt. Ibi Orgetorigis filia atque unus e filiis captus est. Ex eo
Abbreviated transcription (Latin):
primum suo equo deinde omnium ex conspectu remotis equis: ut
equato omnium periculo spem fuꝗa tolleret: exhortatus suos prae¬
liuim commisit. Milites e loco superiore pilis missis facile hostium
phalangem perfregerunt. Fa disiecta ꝗladiis districtis in cum im¬
petum fecerunt galli. Magno ad pugnam erat impedimento quod
pluribus corum scutis uno ictu pilorum transfixis et colligatis: cum
ferrum se influxisset. neque euellere: neque sinistra impedita satis
commode pugnare poterant. Multi ut diu iactato brachio preopta¬
rent scutura manumittere et nudo corꝑore pugnare. Tandem uulne¬
ribus defessi. et pedem refetre: et quod ons suberat circiter mille pas.
suum. eo se recipere ceperunt. Captsgionie. et succedentibus nostris
Souet sulingi qui hominum millibus xU. agmen hostium elau¬
debant et nou̾issimis presidio erant. ex itinere nostros latere aperto

Expanded text:
primum suo, deinde omnium ex conspectu remotis equis, ut primum suo, deinde omnium ex conspectu remotis equis, ut aequato omnium periculo spem fugae tolleret, cohortatus suos proelium commisit. Milites loco superiore pilis missis facile hostium phalangem perfregerunt. Ea disiecta gladiis destrictis in eos impetum fecerunt. Gallis magno ad pugnam erat impedimento quod pluribus eorum scutis uno ictu pilorum transfixis et conligatis, cum ferrum se inflexisset, neque evellere neque sinistra impedita satis commode pugnare poterant, multi ut diu iactato bracchio praeoptarent scutum manu emittere et nudo corpore pugnare. Tandem vulneribus defessi et pedem referre et, quod mons suberit circiter mille passuum spatio, eo se recipere coeperunt. Capto monte et succedentibus nostris, Boi et Tulingi, qui hominum milibus circiter XV agmen hostium claudebant et novissimis praesidio erant, ex itinere nostros ab latere aperto
Abbreviated transcription (Latin):
magis quod pridie superioribus locis occupatis prelium non cõmi¬
si ssent: siue eo quod re frumentaria intereludi posse confiderent¬
communieato consilio atque it inere conuerso nostros a nouissimo
a ꝯmine in sequi ac lacessere ceperunt. posteaꝙ̃ id animaduertit
copias suas cesar in proximum collem subducit equitatumq qui
sostiniret ostium impetum umisit. Ipse interim in colle medio
tpliem aciem instruxit. legionum quattuor ueteranorum: ita¬
ut supra se in summo iugo duas legiones: quas in gallia citeriore
roxime conscripserat: et oͥmnia auxilia collocari. ac totum montẽ¬
hominibus compleri. et intet ea sarcinas in unum locum conferti.
crum ab his qui in superiore acie constiterant muniti uissit. Hel¬
uetu cum omnibus suis curribus secuti impedimenta in unum lo¬
cum contulerunt. Ipsi confertissima acie. reiecto nostro equitatu
phialange facta sub primam nostram aciem successerunt. Caesar

Expanded text:
magis quod pridie superioribus locis occupatis proelium non commimagis quod pridie superioribus locis occupatis proelium non commisissent, sive eo quod re frumentaria intercludi posse confiderentcommutato consilio atque itinere converso nostros a novissimo agmine insequi ac lacessere coeperunt. Postquam id animum advertit, copias suas Caesar in proximum collem subduxit equitatumque, qui sustineret hostium petum, misit. Ipse interim in colle medio triplicem aciem instruxit legionum quattuor veteranarum; in summo iugo duas legiones quas in Gallia citeriore proxime conscripserat et omnia auxilia conlocavit, ita uthominibus compleret; impedimenta sarcinasque in unum locum conferri et eum ab iis qui in superiore acie constiterant muniri iussit. Helvetii cum omnibus suis carris secuti impedimenta in unum locum contulerunt; ipsi confertissima acie, reiecto nostro equitatu, phalange facta sub primam nostram aciem successerunt. Caesar
Abbreviated transcription (Latin):
sae essent: ut undiq et uno tempore in hostes impetus fieret: mõ¬
te occupato nostros expectabat. prelioq abstinebat. Multo deniq
die ꝑ exploratores Cesar cognouit. ut montem a suis teneri. et hel¬
uetios castra mouisse: et considium timore perterritum. quod nõ
uidisset pro uiso sibi renunciasse. Eo die quo consuerat interuallo
hostes sequitur. et millia passuum tria ab eorum castris castra po¬
nit. Postridie eius diei quodam modo biduum suꝑerat cu percitu
frumentum metiri oporteret. Et quod abibracte oppido heduoꝵ
longe maximo et copiosissimo non amplius millibus passuum xuii
abefat rei frumentariȩ prospiciendum existimauit. Iter ab Helue¬
tus auertit ae Bibracte ire contendie. Ea res per fuꝯitiuos.L. Emi¬
lu decurionis. equitum gallorum hostibus nunciatur. Neluetĩ
seu quod timore perterritos romanos discedere a se exastimarent eo

Expanded text:
sae essent, ut undique uno tempore in hostes impetus fieret, monsae essent, ut undique uno tempore in hostes impetus fieret, monte occupato nostros expectabat proelioque abstinebat. Multo denique die per exploratores Caesar cognovit et montem a suis teneri et Helvetios castra, movisse et Considium timore perterritum quod non vidisset pro viso sibi renuntiavisse. Eo die quo consuerat intervallo hostes sequitur et milia passuum tria ab eorum castris castra ponit. Postridie eius diei, quod omnino biduum supererat, cum exercitui frumentum metiri oporteret, et quod a Bibracte, oppido Haeduorum longe maximo et copiosissimo, non amplius milibus passuum XVIII aberat, rei frumentariae prospiciendum existimavit; itaque iter ab Helvetiis avertit ac Bibracte ire contendit. Ea res per fugitivos L. Aemilii, decurionis equitum Gallorum, hostibus nuntiatur. Helvetii, seu quod timore perterritos Romanos discedere a se existimarent, eo
Abbreviated transcription (Latin):
uerant: summum iugum montis ascendere iubet quid sui conꝰsi¬
lu sit ostendit. Ipse de quarta uigilia eodem itinere quo hostes ie¬
rant ad cos contendit. equit atumq omnem ante se mittit. ꝑ con¬
sidius qui rei militaris peritissimus habebatur et in exercitu l
Sylle et postea in aiͣ. Crassi fuerat cum exploratoribus premittit᷑.
prima luce cum summus mons a Tito labieno teneretur. ipse ab ho¬
stium castris non longius mille et quingentis passibus abesset. neꝑ
ut postea comperit ex captiuis: aut ipsius aduentus aut Labies
cognitus esset. Considiuis equo admisso occurrit: diait montem quẽ
a Labieno occupari uoluerit ab hostibus teneri Ia se ꝯalhacis armis
atque insignibus cognouisse. Cesar copias suas in proximum colle
subducit. aciem instruit. Labienus ut erat ei preceptum a Cesare
ne prelium committeret᷑. nisi ipsius copie prope hostium castra ui¬

Expanded text:
verant summum iugum montis ascendere iubet; quid sui consiverant summum iugum montis ascendere iubet; quid sui consilii sit ostendit. Ipse de quarta vigilia eodem itinere quo hostes ierant ad eos contendit equitatumque omnem ante se mittit. P. Considius, qui rei militaris peritissimus habebatur et in exercitu L. Sullae et postea in M. Crassi fuerat, cum exploratoribus praemittitur. Prima luce, cum summus mons a stium castris non longius mille et quingentis passibus abesset neque, ut postea ex captivis comperit, aut ipsius adventus aut Labieni cognitus esset, Considius equo admisso ad eum accurrit, dicit montem, quem a Labieno occupari voluerit, ab hostibus teneri: id se a Gallicis armis atque insignibus cognovisse. Caesar suas copias in proximum collem subducit, aciem instruit. Labienus, ut erat ei praeceptum a Caesare ne proelium committeret, nisi ipsius copiae prope hostium castra vi