comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥd uł appet̾e debeat. uł declinare: Nã extͣ temꝑa q̃dã st̃.
q̃ temꝑe non mutant᷑ ut aliud eẽ possut. et sunt inhisbo¬
na et mala Et q̃ bona st̃ et̾na st̃. ut semꝑbona sint. et que
odienda sunt. semꝑ st̃ odienda: Interĩ aut̃ nnc in tempe
dũ cuncta incertã sunt. ea que tnseuntibꝰ nob̾ occurrunt.
ꝑ temꝑe se cominutant. ut alt̾i in malũ cedat. qd̾ alt̾i fau¬
stũ extit̾at. et qd̾ iste adu̾sum doluit. ille sibi felicit̾ ꝓuen¬
sse cognoscat: Propt̾ea in his omĩbꝰ q̃ temꝑe tͣnseunt. tp̃s est
dilectionis et tempꝰ odii. ut ñ firmet cor suũ hõ ad ea uł di¬
lectione uł odio. q̃ possunt et odio habita it̾m diligi iuste:⁊
dilecta rursũ iuste odio hab̾i : Tempꝰ belli . tempus pacis:
ꝓpt̾ tempꝰ occidñdi. tempꝰ belli ordinat᷑. ꝓpt̾ tempus sana¬
di. tempꝰ pacis subseqͥtur Et erat illud p̾rimũ. hoc autẽ
nouissime commemoratũ ẽ. ut pͥncipium et finis. cũ me¬

Expanded text:
d vel appetere debeat vel declinare. Nam extra tempora quaedam sunt quae tempore non mutantur, ut aliud esse possint: et sunt in his bona et mala. Et quae bona sunt, aeterna sunt, ut semper bona sint, et quaeodienda sunt, semper sunt odienda. Interim autem nunc in tempore dum cuncta incerta sunt, ea quae transeuntibus nobis occurrunt, pro tempore se commutant, ut alteri in malum cedat quod alteri faustum exstiterat: et quod iste adversum doluit, ille sibi feliciter provenisse cognoscat. Propterea in iis omnibus, quae tempore transeunt, tempus est dilectionis et tempus odii: ut non firmet cor suum homo ad ea vel dilectione, vel odio: quae possunt et odio habita iterum juste diligi, et dilecta rursum juste odio haberi. Tempus belli, et tempus pacis. Propter tempus occidendi, tempus belli ordinatur: propter tempus sanandi, tempus pacis subsequitur. Et erat illud primum, hoc autem novissime commemoratum est: ut principium, et finis, cum me
Abbreviated transcription (Latin):
et uitã carnalem abdicauit: Qua ꝓpt̾ om̃is spualis. excar¬
nali sp̃ualis factus ẽ. sed non omis carnalis ex sp̃uali car¬
nalis effectꝰ ẽ: Uita enĩ carnalis semꝑ uł sola ẽ uł pͥma
ut illã omĩs hõ uł solã teneat. ut sp̃ualem uitã nũquã in¬
choet. uł pͥus habitã sp̃ualis uite studio subseqͣnte cõmu¬
tet Utraꝙ ħ uita sectatores suos habet: Carnalis qͥdẽ eos qͥ

Expanded text:
et vitam carnalem abdicavit. Quapropter omnis spiritualis ex carnali spiritualis factus est: sed non omnis carnalis ex spirituali carnalis est effectus. Vita enim carnalis semper vel sola est, vel prima, ut illam omnis homo vel solam teneat, ut spiritualem vitam nunquam inchoet: vel prius habitam spiritualis vitae studio subsequente commutet. Utraque haec vita sectatores suos habet: carnalis quidem eos qu
Abbreviated transcription (Latin):
ssimus ẽ. qͥ sic seit transeuntia in usum uertere. ut tam̃ ñ norit
ineoꝵ defectu m̃tem a sua stabilitate declinare: Omnia enĩ suo
tꝑe bñ utenti bona sunt. et tam̃i uniu̾sa q̃ mutabilitati subia¬
cent. licet in miseria qualemcũq consolationẽ p̃beant. felicita¬
tem tam̃ conferre non possunt: Nicħ gͦ suo tꝑe abiciendũ. et
nicħ ñ suo tꝑe eligendũ. s sic animus ad usũ tꝑis p̃paret᷑. ut
tam̃ ad mutabilitatẽ tꝑis ñ mutet᷑: Omnia tꝑs habent. et suis
spaciis transeunt uniu̾sa sub celo: Quare ergo eligat᷑ ad ome
tꝑs aliqͥd unũ. cũ omnia tꝑs habeant: Si enim unum aliquid
ex om̃ib omẽ tp̃s haberet. non omĩa tp̃s haberent. qm̃ ex du¬
obꝰ contrariis sibiq repugnantibꝰ. si tꝑs ẽẽt ut alt̾m semꝑ eẽt¬

Expanded text:
ssimus est, qui sic scit transeuntia in usum vertere, ut tamen non norit ssimus est, qui sic scit transeuntia in usum vertere, ut tamen non norit in eorum defectu mentem a sua stabilitate inclinare. Omnia enim suo tempore bene utenti bona sunt, et tamen universa quae mutabilitati subjacent, licet in miseria qualemcunque consolationem praebeant, facilitatem tamen conferre non possunt. Nihil ergo suo tempore abjiciendum, et namen ad mutabilitatem temporis non mutetur. Omnia tempus habent, et suis spatiis transeunt universa sub coelo. Quare ergo eligatur ad omne tempus aliquid unum, cum omnia tempus habeant? Si enim unum aliquid ex omnibus omne tempus haberet, non omnia tempus haberent; quoniam ex duobus contrariis sibique repugnantibus si tempus esset, ut alterum sempe
Abbreviated transcription (Latin):
nec aliqͥd suo tꝑe abiciendũ existimes. quia iuste ordinata
st̃ uniũsa: Omĩa enĩ tꝑs habent. et suis spaciis tͣnseunt
uniu̾sa sub celo: Omnia tꝑs habent. ut nicħ ꝑpetuũ sẽꝑq
non ab inicio ueniat. aut p̃currat aliud.ut usq ad finẽ se
extendat Tempꝰ etiã habent omĩa certũ et det̾minatũ qͣnͣ¬
do incipiant et qndo finiant᷑. siue etiã quãdui subsistant.
et qnͣdo subsistant singła. ut nicħ p̃ter rationẽ sit. et pru¬
his q̃ tnseunt qiͣ ꝑmanentibꝰ fiduciã suã ñ constituat. ut ⁊¬
in his q̃ bñ ordinata st̃ contͣ dispositionẽ creatoris murmu¬
rare ñ p̃sumat. in omĩ aut̃ euentu ueris et ꝑmanentibꝰ bo¬
nis se conformans. ita rerũ mutabiliũ uarietatẽ despiciat.
ut licet una quaq re ꝓtꝑe utat᷑ dũ p̃sens ẽ. numꝗͣ. tam̃ ineiꝰ
tͣnsitu animũ a statu suo declinare ꝑmittat: Ille enĩ prudenti¬

Expanded text:
Nec aliquid suo tempore abjiciendum existimes, quia juste ordinata Nec aliquid suo tempore abjiciendum existimes, quia juste ordinata sunt universa. Omnia enim tempus habent, et suis spatiis transeunt universa sub coelo. Omnia tempus habent, ut nihil perpetuum semnon ab initio veniat, aut praecurrat aliud ut usque ad finem se non extendat. Tempus etiam habent omnia certum et determinatum, quando incipiant et quando finiantur; sive etiam quandiu subsistant, et quando subsistant singula ut nihil praeter rationem sit; et pruiis quae transeunt quasi permanentibus fiduciam suam non constituat, et in iis quae bene ordinata sunt contra dispositionem Creatoris murmurare non praesumat. In omni autem eventu veris, et permanentibus bonis se conformans, ita rerum mutabilium varietatem despiciat, ut licet unaquaque re pro tempore utatur dum praesens est, nunquam tamen in ejus transitu animum a statu suo declinare permittat. Ille enim prudenti
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ eternis diligt̃. et in eis felices se posse fieri sꝑant. nec ipsa
ꝓsꝑa uerã felicitatẽ conferre possunt: Male gͦ fec̃. cũ q̃dã
ex his sibi quasi potiora p̃ omnibꝰ ad iocunditatẽ eleg̃. qͥa for¬
tis animus qͥ ꝑ tꝑalia ad et̾nitatis statũ festinat. non solũ
ꝓsꝑa huiꝰ mundi interĩ ad consolationẽ expetit. s ad u̾sa q
cum tꝑs postulat ad ex̾citationẽ uͥtutis sue libñter in usũ
assumit Et id̾o omĩb exꝑim̃to ꝓbatis. mutabiliũ tandẽ
conditionẽ agnoscit. et quia nicħ ex omĩbꝰ q̃ tͣnseunt ꝑpetuo
stare possit. fatet᷑ dicens Omnia tꝑs habent. et suis spaci¬
is tnͣseunt uniu̾sa sub celo Quare tugͦ huiꝰ mundi uł ma¬
la metuas uł bona concupiscas. cũ tͣnseant uniu̾sa sub celo
cũ potiꝰ hoc ui̾tati concordet. ut in omĩbꝰ his nec aliqͥd siue
in bono siue in malo ꝓ summo habeas. qͥa transeunt omnia.

Expanded text:
pro aeternis diligunt, et in eis felices se posse fieri sperant, nec ipsa pro aeternis diligunt, et in eis felices se posse fieri sperant, nec ipsa prospera veram felicitatem conferre possunt. Male ergo fecit cum quaedam ex iis sibi quasi potiora prae omnibus ad jucunditatem elegit; quia fortis animus, qui per temporalia ad aeternitatis statum festinat, non solum prospera hujus mundi interim ad consolationem expetit, sed adversa quoque cum tempus postulat, ad exercitationem virtutis suae libenter in usum assumit. Et ideo omnibus experimento probatis mutabilium tandem conditionem agnoscit, et quod nihil ex omnibus quae transeunt perpetuo stare possit, fatetur, dicens: Omnia tempus habent, et suis spatiis transeunt universa sub coelo. Quare ergo tu hujus mundi, vel mala metuas, vel bona concupiscas, cum transeant universa sub coelo? Cum potius hoc veritati concordet, ut in omnibus iis nec aliquid, sive in bono, sive in malo pro summo habeas; quia transeunt omnia.
Abbreviated transcription (Latin):
in defectu eoꝵ q̃ iam habet dolore uexat᷑. hanc gͦ fluctuationẽ
m̃tis humane hactenus nobis eccłiastes in semecipso exp̃ssit.
cũ in rerũ approbatiõe. uł ꝓ fastidio p̃sentiũ. uł ꝓ futuroꝵ
appetitu m̃te mutata tociens iuidiciũ uariauit: Putaũ enim
in his q̃ sub tꝑe uoluunt᷑ aliqͥd stabile inuenire. ubi animo
reqͥesceret. et iccirco alia pt᷑ alia quasi exꝑiendo ꝓbans. et
omĩa exꝑta imꝓbans. agnoũ tandẽ nicħ ẽẽ in omnibꝰ qd̾ fru¬
entib sẽ aut ꝓpetuo consist̾e̾ possit. aut plenũ iocunditatis
fructũ dũ p̃sens ẽ exib̾e Iecirco nc̃ arguens ignorantiã suã
ꝓ eo qd̾ in rebus mutabilibus ꝑmanentẽ credidit leticiã po¬
Ssidere. ostendit qͥa sic̃ omina ñ solũ ꝓsꝑa sed adu̾sa quoꝙ sy¬
o tꝑe bene utentibona sunt. ita his quĩ ꝑu̾so amore tꝑalia

Expanded text:
in defectu eorum quae jam habet dolore vexatur. Hanc ergo fluctuationem in defectu eorum quae jam habet dolore vexatur. Hanc ergo fluctuationem mentis humanae hactenus nobis Ecclesiastes in semetipso expressit cum in rerum approbatione, vel pro fastidio praesentium, vel pro futurorum appetitu, mente mutata, toties judicium variavit. Putavit enim in iis quae sub tempore volvuntur aliquid stabile invenire ubi animo requiesceret: et idcirco alia post alia quasi experiendo probans, et omnia experta improbans, agnovit tandem nihil esse in omnibus, quod fruentibus se, aut perpetuo consistere possit aut plenum jucunditatis fructum, dum praesens est, exhibere. Idcirco nunc arguens ignorantiam suam, pro eo quod in rebus mutabilibus permanentem credidit laetitiam possidere, ostendit, quod sicut omnia non solum prospera, sed adversa quoque suo tempore bene utenti bona sunt, ita iis qui perverso amore temporalia
Abbreviated transcription (Latin):
tit fut᷑a. p̃sentia fastidit. et fit miro quodã modo. ut qui
semꝑ in desidio fut᷑oꝵ fallit᷑. uix aliq̃n in exꝑientia p̃senti¬
um omĩno decipiat᷑ Ipse enĩ sibi testis ẽ hõ uera bona ñ ẽẽ
ħ ipsa q̃ diligit. qͥa dum semꝑ animo futis inhiat. et nũꝗͣ
se in his qͥbus fruit᷑ uere felicẽ agnoscit. in hoc plane et ĩp¬
se ꝓbat qͥa ħ omnia et si possint a stultis cũ ñ habent᷑ ꝓ sum¬
ma felicitate appeti. nũquã tam̃ cũ habent᷑ posstͣ ad sum¬
mã felicitatẽ possidi . Et tam̃ carnalis mens concupisẽn
tie tenebͥs cecata. plene uide ñ pot̃. qd̾ nec ipsa omĩno
ignorare pot̃. qͥa cũ semꝑ uanitatẽ uideat m exꝑientia
p̾sentiũ. nũꝗͣ. tam̃ se cohibet ab appetitu futorum Exꝑ¬
ta imꝓbat exꝑienda laudat. et quo ĩmod̾atiꝰ in desid̾io
eorũ q̃ nondũ habet ꝑ concupiseñtiã effundit᷑. eo gͣuius¬

Expanded text:
 futura appetit, praesentia fastidit: et fit miro quodam modo, ut qui  futura appetit, praesentia fastidit: et fit miro quodam modo, ut qui semper in desiderio futurum fallitur, vix aliquando in experientia praesentium omnino decipiatur. Ipse enim sibi testis est homo; vera bona non esse haec ipsa quae diligit; quia dum semper animo futuris inhiat, et nunquam se in iis quibus fruitur vere felicem agnoscit: in hoc plane et ipse probat quod haec omnia licet possint a stultis, cum non habentur pro summa felicitate, appeti, nunquam tamen cum habentur, possunt ad summam felicitatem possideri. Et tamen carnalis mens concupiscentiae suae tenebris caecata, plane videre non potest quod nec ipsa omnino ignorare potest, quod cum semper vanitatem videat in experientia praesentium, nunquam tamen se cohibet ab appetitu futurorum. Experta improbat, experienda laudat, et quo immoderatius in desiderio eorum quae nondum habet, per concupiscentiam effunditur, eo gravior
Abbreviated transcription (Latin):
iccirco in approbatione eiusdẽ uanitatis uario ei inconstas¬
tiq iudicio lingua foris ꝑ uerbũ famulat᷑ Propt̾ea gͦ saloni¬
on de uanitate disputans tociens in sermone sententiã mu¬
tat. ut uideł sensum in cogitatione ꝑ amorẽ uanitatis mu¬
tatum ostendat: Cor nãq humanum qd̾ in desid̾io et̾nita¬
tis fixũ ñ ẽ. nũꝗͣ. stabile ẽẽ ualet. qm̃ estu desidiorũ car¬
nalium totiens a sua stabilitate concutit᷑. quotiens ab his
qͥbus ꝑ amorẽ inheserat. ad alia concupiscenda mouet᷑ Qͥa
enĩ in rerũ tnͣseuntium usu fructũ et̾nitatis exqͥrit. et in hiᷤ
q̃ solũ ad tꝑis consolationẽ facta st̃. felicitatis gaudiũ inue¬
nire se putat. id̾o semꝑ cũ in rebus habitis exꝑientia docen¬
te. aut iocunditatẽ falsã. aut uerã miseriã inuen̾it. conti¬
nuo ad alia se qiͣ potiora qͥbus uł dolorẽ suũ alleuiet. uł ex¬

Expanded text:
idcirco in approbatione ejusdem vanitatis vario ei inconstanidcirco in approbatione ejusdem vanitatis vario ei inconstantique judicio lingua foris per verbum famulatur. Propterea ergo Salomon de vanitate disputans, toties in sermone sententiam mutat, ut videlicet sensum in cogitatione per amorem vanitatis mutatum ostendat. Cor namque humanum quod in desiderio aeternitatis fixum non est, nunquam stabile esse valet; quoniam aestu desideriorum carnalium toties a sua stabilitate concutitur, quoties ab iis quibus per amorem inhaeserat, ad alia concupiscenda movetur. Quia enim in rerum transeuntium usu fructum aeternitatis exquirit, et in iis, quae solum ad temporis consolationem facta sunt, felicitatis gaudium invenire se putat: ideo semper cum in rebus habitis, experientia docente, aut jucunditatem falsam aut veram miseriam invenerit, continuo ad alia se quasi potiora quibus, vel dolorem suum allevet, vel ex
Abbreviated transcription (Latin):
et mirabam᷑ quomͦ tã cito pęssimet᷑ sensus mortaliũ. et poꝰt᷑ tã
sublimẽ contemplationẽ u̾itatis ire patiat᷑ in aliena turpitr¬
dinis: Ex qͦ qͥd aliud dat᷑ nob̾ intelligi. nͥ ut cognoscam᷑ mise¬
rabilẽ uanitatẽ nr̃am. et in eo qd̾ ad alta ꝑtingimꝰ et potiora
ꝓbamus. conside̾mꝰ qualis hõ ex nat᷑a factus sit. in eo uͦ qd̾
tam misera et abiecta appetimꝰ. intelligamꝰ quał hõ ex cłpa
sua sit effectus. ut ł in hoc ueritatis participes ẽẽ incipiamꝰ.
qd̾ nr̃am ueracit uanitatẽ agnoscimus. Am̃¬
ulti sunt sermones hominis. quia cor hoĩs unũ ñ ẽ
Nisi enĩ pͥus mens a fonte u̾itatis introrsũ se ꝑ multã
desid̾ia sꝑargeret. nequaꝗͣ. sermo foris ꝑ tã multaᷤᷤ asser¬
tiones deriuaret: Nc̃ aut̃ quiã animus reccor ab amore ue¬
ritatis ꝑ uaria desid̾ia in concupiscentiã scindit᷑ uanitatis.

Expanded text:
et mirabamur quomodo tam cito pessumdetur sensus mortalium, et post tam et mirabamur quomodo tam cito pessumdetur sensus mortalium, et post tam sublimem contemplationem veritatis, ire patiatur in aliena turpitudinis. Ex quo quidem non aliud datur intelligi, nisi ut cognoscamus miserabilem vanitatem nostram et in eo quod ad alta pertingimus, et potiora probamus, consideremus qualis homo ex natura factus sit: in eo vero quod tam misera et abjecta appetimus, intelligamus qualis homo ex culpa sua sit effectus, ut vel in hoc veritatis participes esse incipiamus, quod nostram veraciter vanitatem agnoscimus. ulti sunt sermones hominis, quia cor hominis unum non est. Nisi enim prius mens a fonte veritatis introrsum se per multa desideria spargeret, nequaquam sermo foris per tam multas se assertiones derivaret. Nunc autem quia animus rector ab amore virtutis per varia desideria in concupiscentiam vanitatis scinditur:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. et cassa sollicitudo m̃tis: Qd hoc: Non solum hoc ut pecc̃or
addat et cong̃get. et ñ possideat uanitas ẽ et cassa sollicitudo.
s hoc etiã uanitas et cassa uanitas ẽ: ut iustus diuicias pec̃¬
ris reqͥrat et concupiscat. ac si acceꝑit cor apponat: Totũ gͦ
uanitas ẽ et cassa sollicitudo. qd nec utenti nec q̃renti diui¬
cias. uoluptates et gaudiũ. et leticiã qͥcquã sub sole ꝑ manere
pot̾ : Transeunt enĩ omĩa et fluunt et ñ subsistit qͥcquã sub
sole. ut impleat᷑ sententia Uanitas uanitatũ et omĩa ua¬
et rapit᷑ maxima uanitate siue de uanis ad uera. siue de
ueris ad uana ubiq uanũ instabile. nunc sumina appetnꝰ.
nẽ se in una dem̃gens. illic approbans u̾itatẽ. hic anteponenᷤᷤ
uanitatẽ: Et uidimꝰ nc̃ fluctuationẽ istã maximã m̃tis hu¬
mane in uno homine uniu̾sũ genus hominum contẽplantẽ.

Expanded text:
est, et cassa sollicitudo mentis. Quid hoc? Non solum hoc ut peccator est, et cassa sollicitudo mentis. Quid hoc? Non solum hoc ut peccator addat, et congreget, et non possideat, vanitas est, et cassa sollicitudo; sed hoc etiam vanitas, et cassa sollicitudo est, ut justus divitias peccatoris requirat, et concupiscat, aut, si acceperit, cor apponat. Totum ergo vanitas est, et cassa sollicitudo, quod nec utenti, nec quaerenti divitias, et voluptates, et gaudium, et laetitiam, quidquam sub sole permanere potest. Transeunt enim omnia et fluunt, et non subsistit quidquam sub sole, ut impleatur sententia: Vanitas vanitatum, vaet rapitur maxima vanitate, sive de vanis ad vera, sive de veris ad vana, ubique vanum et instabile, nunc summa appetens, nunc se in infima demergens. Illic approbans veritatem; hic anteponens vanitatem. Et videmus nunc fluctuationem istam maximam mentis humanae in uno homine universum genus hominum contemplantes,
Abbreviated transcription (Latin):
am deserendo in occupationẽ pessimã. ut addat et cong̃get.
et tͣiͣlat ei qui placuit dõ: Id̾o tam̃ qͥa ille ꝑ auariciã dnuitiaᷤ
congregauit. et iste in usum miscðie acceptas disꝑsit Alio¬
quin. nec qͥ cong̃gaũ iuire rep̃hendit᷑. nec qui possidet cõmen¬
dat᷑: Nẽ aut̃ omnia ꝑu̾se dicuntur. cũ dicit᷑. qͥa qui deuorat
et deliciis affluit bonus ẽ. et illi dedit ds̃ sap̃iam et prudenti¬
am et sciãm et leticiã in conspectu suo cũ supͣdictũ sit stultos
ẽẽ qͥ ocłos habent in finibꝰ t̾re. respicientes ad delectaciones
terrenas. et uoluptati carnis seruientes Itaq m̃tita ẽ imqͥta
q̃ dix̃ uoluptatẽ pͥmiũ ẽẽ usticie fructũq sapie in ipsa con¬
sistere.p̃miũꝙ sap̾ie et corꝑales delicias existimaũ felicitatiᷤ
suminã contin̾e: Sed non diu in głia falsum iudiciũ stare pot̾:
Erit enĩ u̾itas. et ꝓsternit m̃daciũ: Ait qͥppe: hoc uanitas

Expanded text:
am descendendo in occupationem pessimam. Ut addat et congreget, et tradat ei qui placuit Deo. Ideo tamen, quia ille per avaritiam divitias congregavit, et iste in usum misericordiae acceptas dispersit. Alioquin nec qui congregavit jure reprehenditur, nec qui possidet commendatur. Nunc autem omnia perverse dicuntur, cum dicitur quod qui devorat et deliciis affluit bonus est, et illi dedit Deus sapientiam, et scientiam, et laetitiam in conspectu suo, cum supradictum sit stultos esse qui oculos habent in finibus terrae; respicientes ad delectationes terrenas, et voluptati carnis servientes. Itaque mentita est iniquitas, quae dixit voluptatem praemium esse justitiae, fructumque sapientiae in ipsa consistere, et corporales delicias existimavit felicitatis summum continere. Sed non diu in gloria falsum judicium stare potest. Exit enim veritas, et prosternit mendacium. Ait quippe. Sed et hoc vanitas
Abbreviated transcription (Latin):
terea dissimilit̾ ista omĩa tempus habent: Aliud. ut in eo
tp̃s pͥmũ sit. et ipsũ ampliꝰ non sit Aliud. ut in eo tẽpꝰ
amplius ñ sit. et illud semꝑ sit: hoc gͦ grauiꝰ cunetis ẽ.
sit euus tꝑs: Propt̾ea meluis uidetur tp̃s nascendi. quam
untur nascunt᷑. qm̃ qͥ ad mortẽ nascunt᷑. ex eo mori incipi¬
unt. ex quo sub mortalitatis defectu uiuere incipiunt. et
qui ad uitã moriunt᷑. ex eo uiu̾e ueracit̾ incipiunt. ex qͦ
pt᷑ mortẽ iam mortales ẽẽ desierunt: Quo circa bona mor
obtanda mag̾ ẽ quã mala uita. quia bona morte ad bo¬
nã uitã ꝑgitur. mala uita ad mortẽ malã ꝑuenit᷑ Prop¬
terea om̃nia tp̃s habent. et nicħ suo temꝑe abiciendum.
qm et tꝑs nascendi ẽ. ut pͥma uita incipiat q̃ ꝑ iusticiã
exercet᷑ intꝑe. et tp̃s moriendi. ut scd̃a uita succedat. q̃
p̃mio iusticie ꝑfruit᷑ in et̾nitate: Postea ad iung̃ qd̾ seqͥ¬

Expanded text:
terea ista dissimiliter omnibus tempus habent; aliud, ut in eo terea ista dissimiliter omnibus tempus habent; aliud, ut in eo tempus primum sit, et ipsum amplius non sit; aliud, ut in eo tempus amplius non sit, et illud semper sit. Hoc ergo gravius cunctis est, sit ejus tempus. Propterea melius videtur tempus nascendi quam tuntur nascuntur, quoniam qui ad mortem nascuntur ex eo mori incipiunt, ex quo sub mortalitatis defectu vivere incipiunt; et qui ad vitam moriuntur, ex eo vivere veraciter incipiunt, ex quo post mortem jam mortales esse desierunt. Quocirca bona mors optanda magis est quam mala vita, quia bona morte ad bonam vitam pergitur, mala vita ad mortem malam pervenitur. Propterea omnia tempus habent, et nihil suo tempore abjiciendum: quoniam et tempus nascendi est, ut prima vita incipiat, quae per justitiam exercetur in tempore; et tempus moriendi, ut secunda vita succedat, quae praemio justitiae perfruitur in aeternitate. Postea adjungit quod sequ
Abbreviated transcription (Latin):
gͥgandi. et tꝑs ꝑdendi: Tempus lugendi. et tempꝰ riden¬
di: Omnia hȩc portabilia sunt. et cũ euen̾it hoĩ unũ ali¬
quod hoꝵ. tͣnͣsit illud et uenit aliud. et hoc qͦ. dũ steterit
temꝑe suo tͣnsit. et redit aliud qd̾ tͣnͣsierat. et hoc usque¬
quaꝙ fit itẽ et itẽ quãdu uiuit᷑. et nũꝗͣ. ꝑmanet unũ
aliqͥd ut solũ sit semꝑ: Tempus nascendi. et tꝑs morie¬
di : hec horũ similia non st̃. nec recursũ habent cũ sem¬
el euenerint: Una ẽ enĩ mors et una natiuitas. et sic̃ pt
unã natiuitatẽ una mors. ita ante mortẽ unã non nisi
una natiuitas: Et nemo morit᷑ qui pͥus nat᷑ non fu̾it. nec
cũ semel mortuus fu̾it. deinde nasci pot̃ aliqͥs: Principiũ
uite natiuitas ẽ. mors finis. et de natiuitate ad mortem
itur. s pꝰt mortẽ ad natiuitatẽ reditus non patet: A natiũi¬
tate enim incipit tempus hominis et morte finitur. et ꝓp¬

Expanded text:
gregandi et tempus perdendi. Tempus lugendi et tempus ridengregandi et tempus perdendi. Tempus lugendi et tempus ridendi. Omnia haec portabilia sunt: et cum evenerit homini unum aliquod horum, transit illud et venit aliud; et hoc quoque dum steterit tempore suo transit, et redit aliud quod transierat; et hoc usquequaque fit item et item quandiu vivitur; et nunquam permanet unum aliquid ut solum sit semper. Tempus nascendindi. Haec horum similia non sunt, neque recursum habent cum semel evenerit. Una est enim mors et una nativitas: et sicut post unam nativitatem una mors, ita ante unam mortem non nisi una nativitas. Et nemo moritur qui prius natus non fuerit; nec cum semel mortuus fuerit, deinde nasci potest aliquis. Principium vitae nativitas est, mors finis et de nativitate ad mortem itur, sed post mortem ad nativitatem reditus non patet. A nativitate enim incipit tempus hominis, et morte finitur. Et prop
Abbreviated transcription (Latin):
gare et peregrinari a ꝓpͥo eẽ. et ire ac ꝑgere in contͣriũ ẽẽ.
ubi non possis omĩno eẽ. qd̾ ẽẽ incipias. nisi id qd̾ es prors
ẽẽ desieris: Illic gͦ durus transit᷑ ẽ. ubi nulla ratione subsi¬
stere pot̃ qd̾ sequit᷑. nisi pͥus id qd̾ p̃cedit totũ perimat᷑:
Et qͥd putas cũ de bonis ad mala itur. cũ bona in mala contͣ¬
ria cominutant᷑ qualis ẽ mutatio illa: Daxime illic ubi
aliqͣn in mala commutant᷑. et rursum mala in bona. et sepe
fit hoc ut alt̾natim sibi sucçedant utraq nec gͣue omĩno il¬
lud ẽ. qͥa mutuo temꝑant᷑ ut nec magna sint mala qͥbus
bona succedt̃. neq bona obtima. q̃ malis subseqñtibꝰ t̾mi¬
nant᷑. et totũ hoc sustin̾i pot̃. et comꝑationẽ habet qdẽq
cũ accidit ne nuniũ estimet᷑ Unũ ẽ qd̾ cum euen̾it quis
pot̾it sustin̾e: Tempiis tacendi. et tꝑs loq̃ndi : Tempus cõ¬

Expanded text:
gare et peregrinari a proprio esse, et ire ac pergere in contrarium esse, gare et peregrinari a proprio esse, et ire ac pergere in contrarium esse, ubi non possis omnino esse quod esse incipias, nisi id quod es prorsus esse desieris? Illic ergo durus transitus est, ubi nulla ratione subsistere potest quod sequitur, nisi prius id quod praecedit totum perimatur. Et quid putas cum de bonis ad mala itur, cum bona in mala contraria commutantur, qualis est mutatio illa, maxime illic ubi aliquando in bona commutantur, et rursum bona in mala; et saepe fit hoc ut alternatim sibi succedant utraque. Nec grave omnino illud est, quod mutuo temperantur, ut nec magna sint mala, quibus bona succedunt, neque bona optima, quae malis subsequentibus terminantur et totum hoc sustineri potest, et comparationem habet quodcunque cum acciderit, ne nimium existimetur, unum est quod cum evenerit, quis poterit sustinere. Tempus tacendi et tempus loquendi. Tempus con
Abbreviated transcription (Latin):
ut sic̃ in pͥncipio de tota oꝑis serie distinximꝰ. ita hic qͦꝙ pͥmo
illã cui omĩa subiecta st̃ mutabilitatẽ expͥmat. ac deĩn eã
in qua humane actiones fluctuant. latiꝰ ꝓsequendo imma¬
morẽ cunctis plusq metuendã ostñdat: Nam pͥma ista qͣtu¬
or q̃ posita sunt ad illã spuałr mutabilitatẽ q̃ inest rebus
et sentiunt dictũ ẽ. tempꝰ nascendi et tempꝰ moriendi. ꝓpt̾
ea q̃ uiuunt et non sentiunt. tempus plantandi et tempus
euellendi: Uł ꝓ his qͥ nat᷑alem habent ortũ. pͥmũ tempꝰ nas¬
cendi et tempꝰ moriendi posuit. ac dem̃ ꝓ his q̃ studio et in¬
dustria ad uiuificationẽ aptant᷑. tempus plantandi et tẽpꝰ
euellendi subiunxit: hec ẽ gͦ illa magna uanitas. uanitaᷤ
uanitatũ. cui parũ est ut mutabilia sint omĩa. nͥ adhuc in
contraria rapiant᷑. dũ tͣnseunt uniu̾sa: Quantũ ẽ enĩ elon¬

Expanded text:
ut sicut in principio de tota operis serie distinximus, ita hic quoque primo ut sicut in principio de tota operis serie distinximus, ita hic quoque primo illam cui omnia subjecta sunt mutabilitatem exprimat, ac deinde eam in qua humanae actiones fluctuant, latius prosequendo immaniorem cunctis plusque metuendam ostendat. Nam prima ista quatuor quae posita sunt ad illam specialiter mutabilitatem, quae inest rebus et sentiunt dictum est: Tempus nascendi et tempus moriendi; propter ea quae vivunt, et non sentiunt; tempus plantandi, et tempus evellendi; vel pro iis quae naturalem habent ortum, primum tempus nascendi, et tempus moriendi posuit; ac deinde pro iis quae studio et industria ad vivificationem aptantur: tempus plantandi, et tempus evellendi subjunxit. Haec est ergo illa magna vanitas, vanitas vanitatum, cui parum est, ut mutabilia sint omnia, nisi adhuc in contraria rapiantur, dum transeunt universa. Quantum est enim elon
Abbreviated transcription (Latin):
moriat᷑ Et tam̃ cũ multi moriunt᷑ uoluntate. ñ moriunt᷑
quando tempꝰ ẽ. et multi qͥ necessitate nascunt᷑. nascuntui
eligit pͣua uoluntas: Id̾o nemo cũ nascit᷑ offendit in temꝑe.
et multi offendunt in tꝑe cũ moriunt᷑ Nam et si nat᷑a ali¬
quando p̃terit. uoluntas tam̃ non offendit. quia ꝓ culpa
patienti non ponit᷑. qd̾ ñ ipsius circa se uoluntas s dispo¬
fitio desuꝑ udta mod̾atur Tẽ gͦ tempus ẽ om̃i rei. qͣn ui
stũ ẽ ut fi̾at qd̾ faciendũ ẽ qͥcqͥd illd̾ fuerit. uł a dẽo si ne ho¬
mine. uł ab homine cũ dõ Nam sine dõ ab hoĩe ut aliqͥd
fiat. ita tempꝰ nullũ ẽ. sic̃ iustũ nicħ fĩ̾ sine deo ab hõie
pot̃ : Tempus nascendi. et tꝑs moriendi Tempꝰ plantan¬
di. et tempus euellendi Possumus hic summã quandã. atq
uniu̾salem mutabilitatis omium comp̃hensionẽ att̃ndere.

Expanded text:
moriatur. Et tamen multi cum moriuntur, voluntate non moriuntur, moriatur. Et tamen multi cum moriuntur, voluntate non moriuntur, quando tempus est, et multi qui necessitate nascuntur, nascuntur eligit prava voluntas. Ideo nemo cum nascitur offendit in tempore; et multi offendunt in tempore cum moriuntur. Nam etsi natura aliquando praeterit, voluntas tamen non offendit, quia pro culpa patienti non ponitur quod non ipsius circa se voluntas, sed dispositio desuper justa moderatur. Tunc ergo tempus est omni rei quando justum est ut fiat quod faciendum est, quidquid illud fuerit. Vel a Deo sine homine, vel ab homine, cum Deo. Nam sine Deo ab homine ut aliquid fiat, ita tempus nullum est, sicut justum nihil fieri sine Deo ab homine potest. Tempus nascendi et tempus moriendi. Tempus plantandi et tempus evellendi. Possumus hic summam quamdam atque universalem mutabilitatis omnium comprehensionem attendere,
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntati creatoris. qnͣ tempusẽ ut fiat qd̾ faciendũ ẽ intẽ¬
pore. et om̃e qd̾ fit in temꝑe si eiꝰ uoluntati ñ concordat. tẽpꝰ
erat cum fieret. s ñ erat tempus cũ fĩ debuisset: Propt̾ea so¬
la oꝑa hominũ temꝑa sua ñ seruant etiã cũ fiunt intem¬
pore. qͥa in ea parte solus homo tempꝰ statutũ ñ sequit᷑. ubi
arbitrii lib̾tate abiitens. se sub conditoris uoluntate ñ mod¬
atur: Aliud ẽ gͦ tempus qd̾ unicuiq rei ꝑ dispositionẽ condi¬
toris tͥbuit᷑. alud qd̾ p̃sumptione humana contͣ dispositio¬
nem conditoris usurꝑat᷑: In illo tꝑe hõ cũ cet̾is legẽ patit᷑.
hic uͦ solus p̃ cet̾is legem p̃uaricatur. et iccireo illic recte cũ
eo agit᷑. etiam in eo qd̾ ipse ñ uult: hic uero sepe contͣ rectũ
agit. ñ agendo nͥ qd̾ ipse uult  Tempus nascendi. et tempus¬
moriendi Nemo cũ uult nascit᷑. etiãsi quando uult aliqͥs.

Expanded text:
is, quando tempus est ut fiat, quod faciendum est in tempore, et omne quod fit in tempore; si ejus voluntati non concordat tempus erat cum fieret, sed non erat tempus cum fieri debuisset. Propterea sola opera hominum tempora sua non servant, etiam cum fiunt in tempore; quia in ea parte solus homo tempus statutum non sequitur, ubi arbitrii libertate abutens se sub Conditoris voluntate non moderatur. Aliud est ergo tempus quod unicuique rei per dispositionem Conditoris tribuitur; aliud quod praesumptione humana contra dispositionem Conditoris usurpatur. In illo tempore homo cum caeteris legem patitur; hic vero solus prae caeteris legem praevaricatur. Et idcirco illic recte cum eo agitur, etiam in eo quod ipse non vult; hic vero saepe contra rectum agit, non agendo nisi quod ipse aliquis
Abbreviated transcription (Latin):
creatoris. et defende se pitant. quẽ impugnant m̃dacriᷤᷤ
suis ipsi Dict̃ eẽ opificẽ. qͥ de coet̾na sibi mat̾ia uniu̾sa fin¬
xerit ut formã daret meliorẽ: Et ñ cognosẽt isti creatoris
bus rerum oꝑam conditoris consist̾e̾: Post hos alii succedt̃.
litigantes et disputantes. et ꝓmittunt errorẽ tolłe et mani¬
festare u̾itatẽ. et ipsi de nichilo cuncta facta eẽ confitent᷑ ⁊
it. et fuisse tc̃ ipsũ qͥ semꝑ fuit: Et habent in suis dogmati¬
bus qͣsi pͥncipiũ bonũ. et succedit malus finis Qd̾ enĩ de
rerũ creatione quasi uera sentiunt. de subsistentia rerũ
um constitutionũ. et elem̃ta plurima. et nascentias infi¬
nitas. et motꝰ inuisibiles. et efficientias ꝓcreatͥces Et in
om̃ibꝰ his multiplicant᷑ simulacra rationũ. et fiunt dispu¬
tationes płime. et ueritas ñ ẽ in eis omĩbꝰ Similit̾ enĩ qͥ
dic̃ falsũ dic̃. et qͥ contͣdicit falsũ dic̃. qͥa disputando ⁊ m̃t

Expanded text:
e se putant quem impugnant ipsi mendaciis suis. Dicunt esse opificem, qui de coaeterna sibi materia universa finxerit, ut formam daret meliorem, et non cognoscunt isti creatoris bus rerum operam conditoris consistere. Post hos alii succedunt litigantes, et disputantes, et promittunt errorem tollere, et manifestare veritatem et ipsi de nihilo cuncta facta confitentur, et it, et fuisse tunc ipsum qui semper fuit. Et habent isti in suis dogmatibus quasi principium bonum, sed succedit malus finis. Qui enim de rerum creatione quasi vera sentiunt, de subsistentia rerum um constitutionum, et elementa plurima, et nascentias infinitas, et motus invisibiles et efficientias procreatrices. Et in iis omnibus multiplicantur simulacra rationum, et fiunt disputationes plurimae, et veritas non est in eis omnibus. Similiter enim qui dicit, falsum dicit, et qui contradicit
Abbreviated transcription (Latin):
nificare uoluit. ꝓpt̾ qͦs hoc dix̃. qd̾ de se dixit: An et hoc
totũ etiã ipse scd̾m aliqͥd uere fu̾it. et tam̃ amator sap̾ie
ꝓpt̾ hoc ẽẽ ñ desiit. qͥa simul in uno hoĩe et sensus carnis
scd̾m ingenitã corruptionẽ. et pecẽm qd̾ habitat in se sua

Expanded text:
nificare voluit: propter quos hoc dixit, quod de se dixit? An, et hoc nificare voluit: propter quos hoc dixit, quod de se dixit? An, et hoc totum etiam ipse secundum aliquid vere fuit, et tamen amator sapientiae propter hoc esse non desiit; quia simul in uno homine, et sensus carnis secundum ingenita
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ in usus hominũ. ut ex eis utant̾ hoĩes. et bñ sit ipsis
in ipsis q̃ dedit ds̃ ipsis: Et ħ dicendo excecant᷑. et rapiun¬
tur sine m̃sura et pudicitia in uoluptates suas. et applar¬
dunt sibi qm̃ ħ omnia ds̃ ad utendũ fec̃. s nesciunt neq ẽsi¬
dant. qͥa si ds̃ bona omĩa ad usus fec̃. ad p̾uos tam̃ et inordina¬
tos usus nicħ fec̃ Qͥs ita uorabit et deliciis affluet ut ego:
sapĩa p̾terire non debuit in num̾o uanitatũ: Tales in alio
loco ꝓpħa increpat dicens: Ue qͥ potentes ad bibendũ uinũ
et uiri fortes ad miscendam ebrietatẽ: Qs ita uorabit. et de¬
lucẽ sap̾ie uidit. eãꝙ a stulticie denebris tã subtili consi¬
d̾atione diuisit dicens: Uidi qͥa tantũ p̃cedet sapĩ̾a stultici¬
am.quantũ differt lux atenebris Unde tam cito pessima
amator sapĩe fuit. et hoc ñ fuit qd̾ dix̃. s quosdã tales sig¬

Expanded text:
nisi in usus hominum, ut eis utantur homines, et bene sit ipsis nisi in usus hominum, ut eis utantur homines, et bene sit ipsis in iis quae dedit Deus ipsis? Et haec dicendo excaecantur, et rapiuntur sine mensura, et pudicitia in voluptates suas, ut applaudant sibi, quoniam haec omnia Deus ad utendum fecit; sed nesciunt neque considerant, quod etsi Deus bona omnia ad usum fecit, ad pravos tamen et inordinatos usus nihil fecit. Quis ita vorabit, et deliciis affluet ut ego? os quoque sapientia praeterire non debuit in numero vanitatum. Tales in alio loco propheta increpat, dicens: Vae qui potentes estis ad bibendum vinum, et viri fortes ad miscendam ebrietatem . Quis ita vorabit, et delucem sapientiae vidit, eamque a stultitiae tenebris tam subtili consideratione divisit, dicens: Vidi quod tantum praecederet sapientia stultitiam, quantum differt lux a tenebris. Unde tam cito pessimatamator sapientiae fuit: et hoc non fuit quod dixit; sed quosdam tales sig
Abbreviated transcription (Latin):
bere. et ost̾ndere anime sue bona de laboribꝰ suis Quã pul¬
chra u̾ba comede et bib̾e Qͥs ẽ qui aberrat cũ audit man¬
ducare: et bib̃e. aut contͣ modestiã siue pudiciciã hic aliqͥd
dictũ putet : Sed latet impudens curpitudo. uelo pudici¬
cie tecta Dicat gͦ manifeste: Meluis ẽ in ebriare et deuora¬
re. et concupiscentie sue desidiis effreni lib̾tate seruire: Si
enĩ sic dixisset. quał eẽt sententia : Et quidẽ omĩno sic dix̃.
qͥa hoc significare uoluit in eo qd̾ dix̃: Meliꝰ ẽ manducare
et bib̾e et ostende amme sue bona de laboribꝰ suis. et hoc
de manu dĩ ẽ: Dicunt hoc hoĩes. et ẽ hominũ genꝰ qͥ hoc
dicẽ solent : Deuoremꝰ et inebriem. et bñfaciamus nob̾ ex
ipsis q̃ ds̃ dedit nob̃. qͥa hoc de manu dĩ ẽ. qͥa et ħ id̾o nob̾
data st̃. ut bñ nob faciamꝰ Quare enĩ ħ omnia facta st̃

Expanded text:
bere, et ostendere animae suae bona de laboribus suis. Quam pulbere, et ostendere animae suae bona de laboribus suis. Quam pulchra verba manducare, et bibere! Quis est qui obhorreat cum audit manducare et bibere, aut contra modestiam sive pudicitiam hic aliquid dictum putet? Sed latet impudens turpitudo velo pudicitiae tecta. Dicat ergo manifeste: Melius est devorare, et inebriari, et concupiscentiae suae desideriis effreni libertate servire. Si enim sic dixisset, qualis esset sententia? Et quidem omnino sic dixit; quia hoc significare voluit in eo quod dixit: Melius est manducare, et bibere, et ostendere animae suae bona de laboribus suis. Et hoc de manu Dei est. Dicunt hoc homines, et est hominum genus, qui hoc dicere solent: Devoremus, et inebriemur, et benefaciamus nobis ex iis quae Deus dedit nobis, quia hoc de manu Dei est; quia, et haec ideo nobis data sunt, ut bene nobis faciamus. Quare enim haec omnia facta sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
uiciũ declinando in uiciũ se corruisse. et iccirco nequaꝗm
id qd̾ agit malũ sinistre notandũ putat. qͥa in eo quasi non
tam fac̾e̾ quã declinare malũ. laborat: Unde et hie quoq cỹ
uidisset eos qͥ ñ ꝓfut᷑as sibi diuitias cũ labore et sollicitu¬
dine auare congregant. nȩq his q̃ possident utunt᷑. sed alii
post se possidenda et utenda relinquunt. miseros et rep̃hen¬
s̃ione dignos ut illorũ diuidet stulticiã. libere se in contͣriã
mendent: Pereant auari dic̃ uorax et ꝓdigus. et deuorat et
in ebriat᷑. et distñdit se ac replet usq ad suffocationẽ. et ꝓu̾¬
biũ illi ẽ semꝑ. ꝑeant auari. et cõmendari se putat qͥa tał
ẽẽ ñ uult: Quasi uͦ mediũ aliqd̾ ñ sit. ubi fieri utrũq po¬
ssit. et ne tał sit qͣles ẽẽ alios accusat. et tam̃ tał ñ sit. qͣlẽ
impudenti głatione se ẽẽ exultat Meluis ẽ comede ⁊ bi¬

Expanded text:
vitium declinando in vitium se corruisse, et idcirco nequaquam vitium declinando in vitium se corruisse, et idcirco nequaquam id quod agit malum sinistre notandum putat; quia in eo quasi non tam facere quam declinare malum laborat. Unde, et hic quoque cum vidisset eos, qui non profuturas sibi divitias cum labore et sollicitudine avare congregant, neque his quae possident utuntur, sed aliis post se possidenda et utenda relinquunt, miseros et reprehensione dignos, ut illorum devitet stultitiam, libere se in contrariam ndunt, ut sua commendent. Pereant avari, dicit vorax et prodigus, et devorat, et inebriatur, et distendit se ac replet usque ad suffocationem. Et proverbium illi est semper: Pereant avari. Et commendari se putat, quia taesse non vult, quasi vero medium aliquod non sit, ubi fieri utrumque possit; et ne talis sit, quales esse alios accusat, et tamen talis non sit, qualem impudenti gloriatione se esse exsultat. Melius est comedere, et bi
Abbreviated transcription (Latin):
dum in his potiꝰ ubi certus et uerus laborantibꝰ fructꝰ ꝑue¬
uiat: Nc̃ aut̃ hac ratione uanitas mutata ẽ ñ dimissa. et
alia alii uanitas successit. ñ omĩs uanitas discessit. Uana
sollicitudo rep̃hendit᷑. ut male secura mens ꝑ torporẽ et oci¬
um ⁊ inc̃cinentiã ad tͥpitudinẽ relaxet᷑ Si enĩ ille qͥ suꝑua¬
cuo labore se distñdit. uere rep̃hensibił cernit᷑. eur ꝓpt̾ea
qͥ ad uoluptatẽ et inc̃tinentiã se resoluit plac̾e putatur:
Sed carnalis animus mediũ difficile ueritatis inuenit. et
cius se in contͣriũ tota intentione effundit. quantomagis
certũ habet aliud malũ ẽẽ qd deserit: Iam enĩ se in suo ma¬
lo ñ solũ nulla rep̃hensione dignũ existimat. uerũ et̃ lau¬
dabilẽ suspicat᷑. et cũ in aliũ manifeste cõmutat. ñ se malũ
fac̾e uidi uult. sed potius malũ deuitare: Non enĩ consid̾at

Expanded text:
dum potius in iis ubi et certus et verus laborantibus fructus provedum potius in iis ubi et certus et verus laborantibus fructus proveniat. Nunc autem hac ratione vanitas mutata est, non dimissa, et alia alii vanitas successit, non omnis vanitas discessit. Vena sollicitudo reprehenditur, ut male secura mens per torporem, et otium, et incontinentiam ad turpitudinem relaxetur. Si enim ille, qui supervacuo labore squi ad voluptatem et incontinentiam se resolvit placere putatur? Sed carnalis animus difficile medium veritatis invenit; et cius se in contrarium tota intentione effundit, quanto magis certum habet aliud malum esse, quod deserit. Jam enim se in suo malo non solum nulla reprehensione dignum existimat, verum etiam laudabilem suspicatur et cum malum manifeste committat, non se malum facere videri vult, sed potius malum devitare. Non enim considerat
Abbreviated transcription (Latin):
ctem m̃te reqͥescit Dultũ miser ẽ. qͥ nec illud tp̃s qd̾ nat᷑alit̃
qͥeti datũ ẽ.qͥetũ habe pot̃: ꝑ diẽ Iabore atteritur. ꝑ noctẽ cu¬
ra et sollicitudine laboris cruciat᷑ Quẽ enim uigilantẽ dift̃ñ¬
sio laboris. et inqͥaudo exagitat. dormientẽ quoq aĩo ꝑ ima¬
gines et phantasias in sop̃niis ingestas fatigat Nullũ gͦ tꝑs
int̾mittitur reqͥei. totũ labori et dolori occupat᷑. et nich util¬
gͦ faciendũ ẽ: Nonne meliꝰ ẽ inqͥt comede et bibe et ostnde
anime sue bona de laboribꝰ siuis: Si uani st̃ labores qͥ utili¬
tatẽ ñ conferunt laborantibꝰ. gͦ meliꝰ ẽ laborare. et fructum
caꝑe laborũ suorũ: Ratio manifesta uidet᷑. s multã hab
deceptionẽ: Nulto enĩ meliꝰ sic dictũ fuisset. et ubiq uerũ
constaret: Si uani sc̃ labores. ex qͥbus laborantibꝰ fructꝰ nos
ꝓuenit. gͦ eiꝰmodi labores omnino pt᷑ ponendi st̃. et laboras¬

Expanded text:
d naturaliter quieti datum est, quietum habere potest. Per diem labore atteritur, per noctem cura et sollicitudine laboris cruciatur. Quem enim vigilantem distensio laboris et inquietudo exagitat; dormientem quoque animo per imagines, et phantasias insomniorum ingesta fatigat. Nullum ergo tempus intermittitur requiei, totum dolori et labori occupatur, et nihil utiliergo faciendum est? Nonne melius est, inquit, comedere, et bibere, et ostendere animae suae bona de laboribus suis? Si vani sunt labores qui utilitatem non conferunt laborantibus, ergo melius est laborare et fructum capere laborum suorum. Ratio manifesta videtur, sed multa habet exceptionem. Multo enim melius si dictum fuisset, et ubique verum constaret. Si vani sunt labores ex quibus laborantibus fructus non provenit, ergo ejusmodi labores omnino postponendi sunt, et laboran
Abbreviated transcription (Latin):
maxime actiones contẽplem᷑. qͥa in ilł ẽ qd̾ ingemiscimꝰ to¬
tum uanitatis: Tempꝰ occidendi. et tꝑs sanandi  Que fu¬
ert̃ tꝑa occidñdi. et tꝑa sanandi : Mi̾serabile pͥncipium
humanarũ actionũ. ab occisiõe et int̾fectionẽ: Sic inci¬
ꝑe debuit opꝰ uite morti addicte. ut sententiã seq̃ret᷑ auc¬
toris maledicta seruiens in necẽ suã Curramꝰ aĩo tꝑa p̃¬
terita. et uideamꝰ bella et int̾fectiones ab inicio factaᷤ us qꝙ
adhuc. gentiũ et gntium. et innum̾abilium ppłorũ Et su¬
stinuit᷑ ds̃ humanũ genus seuire in uiscera sua. et inhis
om̃ib oꝑatus ẽ iudicia sua. furores hominũ intorquens
ad uindictã iusticie sue. ut alii iuste paterent᷑ qd̾ alii in¬
iuste ueluert. et surrexert alii. et mulcos opp̃ssert̃. et mł¬
ti int̾ficiebant᷑ et dãpnabant᷑. et multi int̾ficiebant᷑ et sal¬

Expanded text:
maxime actiones contemplemur: quia in illis est, quod ingemiscimus, tomaxime actiones contemplemur: quia in illis est, quod ingemiscimus, totum vanitatis. Tempus occidendi et tempus sanandi. Quae fuerunt tempora occidendi, et tempora sanandi? Miserabile principium humanarum actionum, ab occisione et interfectione. Sic incipere debuit opus vitae morti addictae, ut sententiam sequeretur auctoris: Maledicta saeviens in necem suam. Percurramus animo tempora praeterita, et videamus bella et interfectiones ab initio facta, usque adhuc, gentium et gentium, et innumerabilium populorum. Et sustinuit Deus humanum genus saevire in viscera sua: et in his omnibus operatus est judicia sua, furores hominum intorquens ad vindictam justitiae suae, ut alii juste paterentur, quod alii injuste voluerunt. Et surrexerunt alii et multi interficiebantur et damnabantur; et multi interficiebantur et sal
Abbreviated transcription (Latin):
tuos in lapides cultos. om̃s filios tuos doctos a dño Ergo
tempꝰ ẽ spargendi lapides. ut iusti in hac uita ueram reqͥ¬
em non esse ex ipsosue disꝑsionis et concursionis labore in¬
telligant. et rursuĩ tp̃s ẽ lapides colligndi. ut pt̾ attricionẽ
exilii corꝑał. ne deficiant animo it̾m pace reddita tꝑali bñ¬
ficio ad et̾na conualescant: Sic qd̾ occultũ ẽ difficile in u¬
nam qͣmlibet partẽ iudicari pot̾. qm iccirco sermo duu¬
nus in qͥbusdam locis se a nobis dissimulat. uo et̃ illic u̾
manifestius putabat᷑. scrutatione dignũ ostñdat Hon no¬
gͥ pigeat itãto ꝑabolarũ istarũ duriciã actẽptare. donec
forsitan usu sermonis accrito cortice u̾bi eiꝰ int̾iora patescãt
Intꝑibus enĩ sumꝰ. et uoluit᷑ nob̾cũ sermo nr̃. donec stabili¬
amur in eo qd̾ temꝑe non mutat᷑ hoc aut̃ ẽ. ut humanaᷤᷤ

Expanded text:
tuos in lapides sculptos, omnes filios tuos doctos a Domino . Ergo tuos in lapides sculptos, omnes filios tuos doctos a Domino . Ergo tempus est spargendi lapides, ut justi in hac vita veram requiem non esse ex ipso sui dispersionis et concussionis labore intelligant. Et rursum tempus est lapides colligendi, ut post attritionem exsilii corporalis, ne deficiant animo iterum pace reddita temporali beneficio ad aeterna convalescant. Sic quod occultum est difficile in unam aliquam partem judicari potest: quoniam idcirco sermo divinus in quibusdam locis se a nobis dissimulat, ut se etiam illic ubi manifestus putabatur, scrutatione dignum ostendat. HO pigeat iterato parabolarum istarum duritiam attentare: donec forsitan usu sermonis attrito cortice verbi ejus interiora patescant. In temporibus enim sumus, et volvitur nobiscum sermo noster, donec stabiliamur in eo quod tempore non mutatur: hoc autem est, ut humanas
Abbreviated transcription (Latin):
quatenꝰ cunctis accessus sine contͣdictione patescant. Nec
suꝑfluũ uidi debet ꝓpt̾ea qd̾ supͣdix̾at. tꝑs destruendi et
tps edificandi. qiͣ idem scdo repetitũ sit. qr illud de edifici¬
domoꝵ et habitacłis hominũ conuenientius dictũ accipit᷑.
hoc u mag̃ ꝓpͥe ad munim̃ta muroꝵ refert᷑ Pot̾ tam̃ aliiꝰ¬
sensus senfus fortassis mag̃ idoneus sub his uerbis intelli¬
gi. Nam qͥa sitp̃ pͥmiserat tem pꝰ occidendi et tꝑs sanandi.
ne forte putaret᷑ solos malos et eos qͥ ꝓ pecc̃is suis punien¬
di st̃ ad int̾fectionẽ ex poni. ostñdit nc̃ ustos et̃ aliqͣn dõ
ꝑ mittente in exemplum maloꝵ. et castigationẽ cũ impii
et pecc̃oribꝰ et mortibꝰ subdi. et exiliis ac ꝓscͥptionibꝰ disꝑ¬
nifeste ostendit᷑. cũ dic̃ Disꝑsi st̃ om̃s lapides scũarii. in
capite om̃iũ platearũ Et ysaias rursũ Ponã om̃s murõ

Expanded text:
quatenus cunctis accessus sine contradictione patescant. Nec quatenus cunctis accessus sine contradictione patescant. Nec superfluum videri debet propterea quod supra dixerat: Tempus destruendi et tempus aedificandi quasi idem secundo repetiientius dictum accipitur; hoc vero magis proprie ad munimenta murorum refertur. Potest tamen alius sensus fortassis magis idoneus sub his verbis intelligi. Nam quia supra praemiserat: Tempus occidendi et tempus sanandi, ne forte putaretur solos malos, et eos qui pro peccatis suis puniendi sunt ad interfectionem exponi: ostendit nunc justos etiam, aliquando Deo permittente, in exemplum malorum et castigationem cum impiis et peccatoribus et mortibus subdi, et exsiliis ac proscriptionibus dispnifeste ostenditur, cum dicit: Dispersi sunt lapides sanctuarii in capite omnium platearum . Et Isaias rursum: Ponam omnes muros
Abbreviated transcription (Latin):
pus occidndi. et tp̃s sanandi. tempꝰ destruendi. et tempꝰ edi¬
ficandi.tꝑs flendi et tp̃s ridendi. tẽpus iugendi. et tꝑs sal¬
tandi : Prius ubiq mala enumant᷑. postea addunt᷑ bona. qͥa
pͥus ꝑ nr̃is pecc̃is iuste affligim᷑. postea dĩ miseratiõe beni¬
gne refouemur Et manifestũ ẽ qualit̾ horũ omiũm coti¬
die uicissitudinẽ uita humana patit᷑. qͦtiens occulta dispñ¬
satioe ds̃ nos uł flagellis erudit. uł donis consolat᷑: Deĩ
seqͥtur Tempꝰ spargendi lapides. et tempꝰ colligñdi : Qͥd au¬
tem scd̾m lict̾am hoc sibi uelit. merito q̃rit᷑. cũ tale aliqͥdut
int̾ humanas actiones tempꝰ hab̾e putet᷑. ociosũ omĩno at¬
ꝙ in congruũ uideat᷑. nͥ forte ita intelligendũ sit ut qͥa dic¬
turus ẽ in seqñtibꝰ tꝑs belli et tꝑs pacis. conuenient̾ hic p̃¬
mictat tꝑs spargendi lapides. ⁊ tempꝰ colligendi. ut uideł
tꝑe belli instante colligant᷑ lapides ad extruendas munitio¬

Expanded text:
ndi. Tempus destruendi et tempus aedificandi. Tempus flendi et tempus ridendi. Tempus lugendi et tempus saltandi. Prius ubique mala enumerantur, postea adduntur bona; quia prius pro nostris peccatis juste affligimur, postea Dei miseratione benigne refovemur. Et manifestum est, qualiter horum omnium quotidie vicissitudinem vita humana patitur quoties occulta dispensatione Deus nos vel flagellis erudit, vel donis consolatur. Deinde sequitur: Tempus spargendi lapides et tempus colligendi. Quid autem secundum litteram hoc sibi velit, merito quaeritur: cum tale aliquid ut inter humanas actiones tempus habere putetur, otiosum omnino atque incongruum videatur. Nisi forte ita intelligendum sit ut quia dicturus est in sequentibus: Tempus belli et tempus pacis, convenienter hic praemittat tempus spargendi lapides, et tempus colligendi, ut videlicet tempore belli instante colligantur lapides ad exstruendas munitio
Abbreviated transcription (Latin):
fuerant p̃cedunt. ⁊ sine int̾missione hoc agit᷑ in undis mag¬
narũ fluctuationũ: Ueñ ptꝰ fletũ risus. et ptꝰ risũ succedit
fletus.⁊ cũ dolori gaudiũ successerit. it̾m gaudia in dolorem
commutant᷑: Et omĩa ħ tempꝰ habent. cũ uoluntas hoĩs se
ꝑ iusticiã ꝓ tꝑe diuine uoluntat uł ad ħ agenda sponte con¬
format. uł ad patienda subponit Tempus enĩ habent omĩa

Expanded text:
fuerant, praecedunt; et sine intermissione hoc agitur in undis magfuerant, praecedunt; et sine intermissione hoc agitur in undis magnarum fluctuationum. Venit post fletum risus, et post risum succedit fletus; et cum dolori gaudium successerit, iterum gaudia in dolorem commutantur. Et omnia haec tempus habent, cum voluntas hominis se per justitiam pro tempore divinae voluntati, vel ad haec agenda sponte conformat, vel ad patienda supponit. Tempus enim habent omnia,