comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dosens hominis nominaui. Et̃ qđ multũ tri
buit lib̃alib disciplinis qͣs multi scĩ nesciunt
Quidã etiã qui sciunt eas scĩ ñ st̃. Et qđ musas
qͣsi aliquas cdeas. qͣmus iocando cõmemoraui.
& qđ ad mirationẽ uiciũ nuncupaui. & quod
phylosophos ñ uera pietate p̃ditos dixi uirtu¬
tis luce fulsisse. Et qđ duos mundos unũ sen¬
sibile. alt̾um intelligibilẽ ñ ex platortis
ł ex platotucoꝵ ꝑsona s ex mea sic cõmen¬
daui. tamquã hoc etiã dñs significare uolue¬
rit. qr ñ ait regnũ meũ non est de mundo:
s regnũ meũ ñ ẽ. de hoc mundo. Cũ possit:¬
& aliqua locutione dictũ inueniri & si
alius a dño xp̃o significatꝰ. ẽ. mundꝰ. ille
congruentiꝰ possit intelligi. in quo erit cȩlu
nouũ & tra noua qͣndo cõplebitur quod
oramꝰ dicentes adueniat regnũ tuũ. Nec
plato qͥde in he̾c errauit q ẽẽ niuncdũ intel¬

Expanded text:
do sensus corporis nominaui; etdo sensus corporis nominaui; et multum nesciunt, quidam etiam sciunt et sancti non sunt; et quod Musas quasi aliquas deas quamuis iocando commemoraui; et quod admirationem uitium nuncupaui; et quod philosophos non uera pietate praeditos dixi uiitutis luce fulsisse; et quod duos mundos, unum sensibilem, alterum intellegibilem, non ex Platonis uel ex Platonicorum persona, sed ex mea sic commendaui, tamquam hoc etiam dominus significare uoluerit, quia non ait: regnum meum non est de mundo, sed: regnum meum non est de hoc mundo, cum possit et aliqua locutione dictum inueniri et, si alius a domino Christo significatus est mundus, ille congruentius possit intellegi, in quo erit caelum nouum et terra noua, quando conplebitur quod oramus dicentes: adueniat regnum tuum. nec Plato quidem in hoc errauit, quia esse mundum intel
Abbreviated transcription (Latin):
pene duime scopulos eiutar&: & si omĩa de¬
fecissent. ipse illis fluctib qͣsi scopulꝰ fien&
De solo enĩ sapiente uerissime dici potest.
ille uelut pelagi rupes immota resistit.
& cȩta quȩ luculentis in hanc sententiã uer¬
sib dicta sunt. Hic finis disputationis factꝰ
.ẽ. lȩtisq om̃ib & multũ sperantib conses¬
sũ dimisimꝰ. cũ iã nocturnũ lum̃ fuiss& il¬
ER IEAS TEMPES INTeR
illos qui de academicis scripti sunt
duos etiã libros de ordine scripsi:
in quib questio magna uersat᷑ utrũ om̃ia
bona & mala diuine ꝓuidentiȩ ordo contine¬
at.S cũ rẽ uidem ad intelligendũ difficilẽ
satis egre. id eoꝵ ꝑceptionẽ cũ quib agebã dispu¬
tando posse ꝑduci. de ordine studendi loqͥ ma¬
lui. qͦ a corporalib ad incorporalia potest ꝓfici
Uerũ & in hs libris displic& mͥ sepe int̾ positũ
fortune uocabulu: & qđ ñ ad debã corporis qͣn¬

Expanded text:
paene diuine scopulos euitaret et, si omnia depaene diuine scopulos euitaret et, si omnia defecissent, ipse illis fluctibus quasi scopulus fieret. de solo enim sapiente uerissime dici potest: ille uelut, pelagi rupes immota resistit et cetera, quae luculentis in hanc sententiam uersibus dicta sunt. Hic finis disputationis factus est laetisque omnibus et multum sperantibus consessum dimisimus, cum iam nocturnum lumr idem tempus, inter illos quidem, qui de Academicis scripti sunt, duos etiam libros de ordine scripsi, in quibus quaestio magna uersatur, utrum omnia bona et mala di??nae prouidentiae ordo contineat. sed cum rem uiderem ad intellegendum difficilem satis aegre ad eorum perceptionem, cum quibus agebam, disputando posse perduci, de ordine studendi loqui malui, cum a corporalibus ad incorporalia potest profici. Uerum et his libris displicet mihi saepe interpositum fortunae uocabulum; et quod non addebam: corporis, quan
Abbreviated transcription (Latin):
suspicem̃ & credamꝰ tͥ. eẽ ad huc secretiora
tam̃ ñ absq impudentia nosputemꝰ si ãplius
quicqͣm fagitandũ arbitrem᷑. Accipio ista
inquã libent. Neq eñĩ me tã uerba tua qͣ
uera ñ st̃. qͣm uerꝰ in uerbis animꝰ delectat
aut̃ alii fortasse legerint: neq hos metuo ne
tͥ suscenseant. Quis enĩ amantis errori in
uidicando ñ beniuolentissime ignoscat:
Qd̾ phytagorȩ m̃tionẽ fecisti: nescio qͦ illo di¬
uino ordine occulto tͥ inmentẽ uenisse
credo: Res eni multũ necessaria mͥ ꝓrs
excidit qui in illo uiro si quid utt̾is memo¬
rie mandatis credendũ. ẽ. qu̾auis uarromi
quis non credat. mirari & pene cotidianis
ut scis hȩc ferre laudib soleo. qđ gerendȩ
reipublice. disciplinã suis auditorib ultimã fci¬
tradebat iã doctis. iã ꝑfectis. iã sapientib
iã beatis. Tantos enĩ ibi fluctꝰ uidebat: ut
eis nollet ꝑmittere nisi uirũ qͥ & in regendo

Expanded text:
suspicemur et credamus tibi esse adhuc secretiora, suspicemur et credamus tibi esse adhuc secretiora, tamen non absque inpudentia nos putemus, si amplius quicquam flagitandum arbitremur ? Accipio ista, inquam, libenter — neque enim me tam uerba tua, quae uera non sunt, quam uerus in uerbis animus delectat autem alii fortasse legerint, neque hos metuo, ne tibi suscenseant. quis enim amantis errori in iudicando non beneuolentissime ignoscat? quod autem Pythagorae mentionem fecisti, nescio quo illo diuino ordine occulto tibi in mentem uenisse credo. res enim multum necessaria mihi prorsus exciderat, quam in illo uiro — si quid litteris memoriae mandatis credendum est; quamuis Uarroni quis non credat ? - mirari et paene cotidianis, ut scis, ecferre laudibus soleo, quod regendae rei publicae disciplinam suis auditoribus ultimam tradebat iam doctis iam perfectis iam sapientibus iam beatis. tantos ibi enim fluctus uidebat, ut eis nollet committere nisi uirum, qui et in regendo
Abbreviated transcription (Latin):
adepturos. Iam u̾ te alypi quid horter quid
monea: Qui ꝓpt̃ ea nimius ñes qr talia qͥntũ¬
ius amare fortasse sẽꝑ parũ nimiũ uͦ nuquã
recte dicipotest. Hicille uere effecisti inquit
ut memoriã doctissimoꝵ ac magnoꝵ iuroꝵ
quȩ aliqͣndo ꝓrerũ magnitudine incredi¬
bilis uidebat᷑ & cotidiana considatione. & ista
p̃senti quȩ in te nob̾ ẽ ad miratione. ñ solũ
dubia ñ habeamꝰ. uerũ etia si necesse sit
de illa iurare possimꝰ Quid enĩ nob̾: N¬
ne illa uenerabił. ac ꝓpe diuina. quȩ iure
& habita ẽ & ꝓbata phytagore disciplina
abste hodie nr̃is etiã pene ocuł reserata ẽ
cũ & uite regulas & scientiȩ ñ tã itinera ꝗͣ
ipsos cãpos ac liqͥda ȩquora. & qđ illi uiro
magne uenerationi fuit: ipsa etia sacraria
ueritatis ubi eent: qͣlia eent. qͣles quererent
& breuit᷑ & ita plane significasti: ut qͣmius

Expanded text:
adepturos. iam uero te, Alypi, quid horter, quid adepturos. iam uero te, Alypi, quid horter, quid moneam? qui propterea nimius non es, quia talia quantumuis amare fortasse semper parum, nimium uero numquam recte dici potest. Hic ille: Uere effecisti, inquit, ut memoriam doctissimorum ac magnorum uirorum, quae aliquando pro rerum magnitudine incredibilis uidebatur, et cotidiana consideratione et ista praesenti quae in te nobis est admiratione non solum dubiam non habeamus uerum etiam, si necesse sit, de illa iurare possimus. quid enim ? nobis nonne illa uenerabilis ac prope diuina quae iure et habita est et probata Pythagorae disciplina abs te hodie nostris etiam paene oculis reserata est, cum et uitae regulas et scientiae non tam itinera quam ipsos campos ac liquida aequora et, quod illi uiro magnae uenerationi fuit, ipsa etiam sacraria ueritatis ubi essent, qualia essent, quales quaererent, et breuiter et ita plane significasti, ut, quamuis
Abbreviated transcription (Latin):
qr ñ uidet᷑ totũ cui pars illa mirabilit̃
congruit. In illo uͦ mundo intelligibili qͣm¬
lib& parcẽ tamquã totũ pulchrã. eẽ atq
ꝑfectã. Dicent᷑ ista lacius. si ur̃a studia: siue
memoratũ istũ a nob̃. siue aliũ fortasse bre¬
uiorẽ atq cõmocliorẽ rerũ tam̃ ordinẽ ut
hortor ac spero tenere instituerint: atq om̃i¬
no nauit̃ constant̃q tenuerint. Qđ ut nob̾
liceat: sũma oꝑa danda. ẽ. optimis morib¬
fluxe atq nutantes & quo ius resistente
transeuntes. s ut ea ꝓueniant quȩ nos bonos
faciant acbeatos. Que uota ut deuotissi¬
me impleant᷑: tͥ maxime hoc negotiũ ma¬
t̃ iniungimꝰ. cuiꝰ p̃cib indubitant᷑ credo
atq confirmo mͥ istã m̃tẽ dnĩ dedisse ut
in ueniendȩ uertati nichil om̃ino p̃ponã:
nichil aliud uelim. nichil cogitẽ nichil am̃.
Nec desino credẽ nos hoc tantũ bonũ qd̾ te
ꝓmerente concupiuimꝰ: eadẽ te petente

Expanded text:
quia non uidetur totum, cui pars illa mirabiliter quia non uidetur totum, cui pars illa mirabiliter congruit, in illo uero mundo intellegibili quamlibet partem tamquam totum pulchram esse atque perfectam. dicentur ista latius, si uestra studia siue memoratum istum a nobis siue alium fortasse breuiorem atque commodiorem, rectum tamen ordinem, ut hortor ac spero, tenere instituerint atque omnino nauiter constanterque tenuerint. Quod ut nobis liceat, summa opera danda est optimis moribfluxae atque nutantes et quouis resistente transeuntes, sed ut ea proueniant, quae nos bonos faciant ac beatos. quae uota ut deuotissime inpleantur, tibi maxime hoc negotium, mater, iniungimus, cuius precibus indubitanter credo atque confirmo mihi istam mentem deum dedisse, ut inueniendae ueritati nihil omnino praeponam, nihil aliud uelim, nihil cogitem, nihil amem, nec desino credere nos hoc tantum boni, quod te promerente concupiuimus, eadem te petente
Abbreviated transcription (Latin):
plrꝰdicã nͥ ꝓmitti nob̾ aspectũ pulchritudi¬
nis. cuiꝰ imitatione pulchra. cuiꝰ cõꝑaratione
fȩda st̃ cȩt̾a. Hanc qͥsqͥs uidit uidebit aut̃
qͥ bene uiuit. bene orat. bene stud&: qͣndo
eũ mnonebit curalius optans hab̾e filios ñ
habeat. aliꝰ abundaut̃ exponat: aliꝰ odit
nascituros. aliꝰdiligat natos: Qͦmͦ ñ repug¬
n& & nichil futurũ. eẽ. qđ ñ sit apud dm̃
ex qͦ necesse ẽ ordine om̃ĩa fieri. & tam̃ ñ
frustra dñi rogare Postremo qͣndo istum
uirũ mouebunt. aut ulla onera aut ulla
picula aut ulla fastidia aut ulla blandim¬
ta fortunȩ : In hoc enĩ sensibili mundo ue¬
hemt considandũ ẽ. qͥd sit tepꝰ & locꝰ ut qd
delectat in parte siue loci siue tẽporis: in¬
telligat᷑ tam multo eẽ. meliꝰ totũ cuiꝰ illa
pars ẽ & rursꝰ qđ offendit in parte. ꝑspi¬
cuũ sit homini docto ñ ob aluid offende nͥ

Expanded text:
plius dicam nisi promitti nobis aspectum pulchritudiplius dicam nisi promitti nobis aspectum pulchritudinis, cuius imitatione pulchra, cuius conparatione foeda sunt cetera. hanc quisquis uiderit — uidebit autem, qui bene uiuit, bene orat, bene studet — quando eum mouebit, cur alius optans habere filios non habet, alius abundanter, exponat alius, oderit nascituros, diligat natos? quomodo non repugnet nihil futurum esse, quod non sit apud deum. ex quo necesse est ordine omnia fieri et tamen non frustra deum rogari ? postremo quando istum uirum mouebunt aut ulla onera aut ulla pericula aut ulla fastidia aut ulla blandimenta fortunae ? in hoc enim sensibili mundo uehementer considerandum est, quid sit tempus et locus, ut, quod delectat in parte siue loci siue temporis, intellegatur tamen multo esse melius totum, cuius illa pars est, et rursus, quod offendit in parte, perspicuum sit homini docto non ob aliud offendere, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
excedã qͥ pat̾ ẽ. ordinis Gradatĩ enise &
amores uitãq optimã. ñ iã sola fide. s cer¬
ta ratione ꝑducit. Cui numeroꝵ iĩ atq
potentiã diligent intuenti: nimus indig¬
nũ uidebit᷑ & nimis flendũ ꝑ suã scientiã
uersũ bene currere. cytharãq concinere.
& sua uitã seq ipsã quȩ anima. ẽ deuiũ it̃
seqͥ: & dominante sibi libidine cũ turpis¬
simo se uioroꝵ strepitu dissonare. Cũ aut̃
se cõposuerit & ornarit. atq concinnã pul¬
chramq reddidit. audebit iã dor iude. atq
ipsũ fontẽ unde manat om̃e uerũ ipsũq pa¬
trẽ ueritatis. Ds̃ magne qͥ er̃ illi oculi: Quã
sani. qͣm decori: qͣm ualentes qͣm constan¬
tes qͣm sereni: qͣm beati. qͥclaut̃ ẽ illud qd
uident: quid q̃so qͥd arbitrem᷑: qͥd esti¬
memꝰ : qd loquam: cotidiana uerba decur t̃
& sordida st̃ omĩa uilissimis reb. Nichil ã-¬

Expanded text:
excedam, qui pater est ordinis. gradatim enim se et excedam, qui pater est ordinis. gradatim enim se et ad mores uitamque optimam non iam sola fide sed certa ratione perducit. cui numerorum uim atque potentiam diligenter intuenti nimis indignum uidebitur et nimis flendum per suam scientiam uersum bene currere citharamque concinere et suam uitam seque ipsam, quae anima est, deuium iter sequi et dominante sibi libidine cum turpissimo se uitiorum strepitu dissonare. Cum autem se conposuerit et ordinarit atque concinnam pulchramque reddiderit, audebit iam deum uidere atque ipsum fontem, unde manat omne uerum, ipsumque patrem ueritatis. deus magne, qui erunt illi oculi, quam sani, quam decori, quam ualentes, quam constantes, quam sereni, quam beati! quid autem est illud, quod uident ? quid quaeso, quid arbitremur, quid aestimemus, quid loquamur ? cotidiana uerba occurrunt et sordidata sunt omnia uilissimis rebus. nihil am
Abbreviated transcription (Latin):
talis ẽ. ratio. & ego simul & rationale & mor¬
tale qͥdda. ẽẽ. definior: An ratio ñ. ẽ ĩmortał:
S unũ ad duo ł duo ad uiͦͬ: uerissima ratio
ẽ Nec magis heri fuit illa ratio uera: qͣm ho¬
die nec magiscras aut pꝰ annũ erit uera. Nec
si omis iste mundꝰ concidat: poterit ista ra¬
tio non. eẽ. Ista eñi sẽꝑ talis. ẽ. Mundꝰ autẽ
iste: nec heri habuit nec eras habebit qđ ha¬
b& hodie nec hodierno ipsodie ł spacio uniꝰ
horȩ eode loco sole habuit. Ita cũ in eo nichil
man& nichil ł paruo spacio tẽporis hab&
eodẽ mͦ. Igtt᷑ si ĩmortał. ẽ ratio. & ego q̃ ista oĩa
ł discerno ł conecto ratiosũ. illud qd̾ mortale ap¬
pellor ñ ẽ meũ. A ut si anima id ñ ẽ qđ ratio
& tam̃ ratione utor. & ꝑrationẽ melior sũ:
adet̾iore ad meliꝰ a mortali ad ĩmortale
fugiendũ ẽ. Hec & alia multa secũ anima
bene erudita loqͥt᷑ atq agitat quȩ ꝑseqͥ
nolo: ne cũ ordinẽ uos docere cupio. modũ

Expanded text:
talis est ratio, et ego simul et rationale et mortale quiddam esse definior? An ratio non est immortalis? Sed unum ad duo, vel duo ad quatuor, verissima ratio est: nec magis heri fuit ista ratio vera quam hodie; nec magis cras aut post annum erit vera; nec si omnis iste mundus concidat, poterit ista ratio non esse. Ista enim semper talis est; mundus autem iste nec heri habuit, nec cras habebit quod habet hodie, nec hodierno ipso die, vel spatio unius horae eodem loco solem habuit: ita cum in eo nihil manet, nihil vel parvo spatio temporis habet eodem modo. igitur si inmortalis est ratio et ego, quae ista omnia uel discerno uel conecto, ratio sum, illud, quo mortale appellor, non est meum; aut si anima non id est, quod ratio, et tamen ratione utor et per rationem melior sum, a deteriore ad melius, a mortali ad inmortale fugiendum est. haec et alia multa secum anima bene erudita loquitur atque agitat, quae persequi nolo, ne, cum ordinem uos docere cupio, modum
Abbreviated transcription (Latin):
iudiciũ poss& sustinere : modũ statuit
unde reuerteret᷑. & ab eo ipso uersũ uoca¬
uit. Qđ autẽ ñ.eẽt certo fine moderatũ
s. tam̃ rationabilit̾ ordinatis pedib curre¬
ret rithini nomine notauit. Qui latine
nichil aliud qͣm numerꝰ dici potuit. Sic
ab ea poete genitist. In qͥb cũ uider& ñ
solũ sonoꝵ s etiã uerboꝵ rerũq magna
mom̃ta: plurimũ eos honorauit: eisq
tribuit. qͦrũ uellent rationabiliũ m̃datio¬
rũ potestatẽ & qm̃ de pͥma illa discipli¬
na styrpẽ ducebant: iudices in eos grãma¬
ticos eẽ ꝑmisit. In hocgͥ qͣrto gratlu siue
in rythiinis siue in ipsa modulatione : in¬
telligebat regnare numeros totũq ꝓfice¬
re. Inspex diligentissime. cuiꝰ modieẽnt.
Reꝑiebat diuinos & sẽpit̾nos: psertĩ qđ ipsis atd¬
auxiliantib omĩa suꝑiora contexerat  iã
tolerabat egerrime splendore illoꝵ atq se¬
renitatẽ. corporea uocũ mat̾ia decolerari

Expanded text:
iudicium posset sustinere, modum statuit, iudicium posset sustinere, modum statuit, unde reuerteretur, et ab eo ipso uersum uocauit. quod autem non esset certo fine moderatum sed tamen rationabiliter ordinatis pedibus curreret, rhythmi nomine notauit, qui Latine nihil aliud quam numerus dici potuit. sic ab ea poetae geniti sunt. in quibus cum uideret non solum sonorum sed etiam uerborum rerumque magna momenta, plurimum eos honorauit eisque tribuit quorum uellent rationabilium mendaciorum potestatem. et quoniam de prima illa disciplina stirpem ducebant, iudices in eos grammaticos esse permisit. In hoc igitur quarto gradu siue in rhythmis siue in ipsa modulatione intellegebat regnare numeros totumque perficere; inspexit diligentissime, cuius modi essent; reperiebat diuinos et sempiternos, praesertim quod ipsis auxiliantibus omnia superiora contexuerat. et iam tolerabat aegerrime splendorem illorum atque serenitatem corporea uocum materia decolorari.
Abbreviated transcription (Latin):
facer&: aut in eo qđ pulsu ederet᷑. Ad pͥmũ
ꝑtinere trago edos. ł comoedos ł choros huiꝰ¬
cemodi. atq om̃s om̃ino qͥ uoce ꝓpͥa canerets
Scdni tibus. & similib instrum̃tis deputari.
Tercio dari cytharas. lyras. &ymbala. atq om̃e
qđ ꝑcutiendo canoꝵ eẽt. Uidebat autẽ hanc
mat̾iã et uilissimã: ñ certa dimsione tẽpoꝵ¬
& acuminis grauitatisq moderata uarie¬
tate sonifigurarent᷑ Recognouit hinc eẽ
illa semina quȩ ingrãmatica cũ syllabas
diligenti considatione uersar&: pedes &
accentꝰ uocauerat. & qr mipsis u̾b breuita¬
tes & longitudines syllabarũ ꝓpe ȩqͣli
multitudine sparsas in oratione attende
facile fuit: tẽptauit pedes illos in ordines:
certos disponere atq comungere. Et in
eo pͥmo sensũ ipsũ secuta moderatos imp̃ssit
articulos. quȩ & cȩsa & mbra nomin̾ant.
Et ne longiꝰ pedũ cursꝰ ꝓuolueret᷑. qͣm eius

Expanded text:
faceret, aut in eo, quod pulsu ederetur; ad primum faceret, aut in eo, quod pulsu ederetur; ad primum pertinere tragoedos uel comoedos uel choros cuiuscemodi atque omnes omnino, qui uoce propria canerent, secundum tibiis et similibus instrumentis deputari, tertio dari citharas lyras cymbala atque omne, quod percutiendo canorum esset. Uidebat autem hanc materiam esse uilissimam, nisi certa dimensione temporet acuminis grauitatisque moderata uarietate soni figurarentur. recognouit hinc esse illa semina, quae in grammatica, cum syllabas diligenti consideratione uersaret, pedes et accentus uocauerat, et quia in ipsis uerbis breuitates et longitudines syllabarum prope aequali multitudine sparsas in oratione attendere facile fuit, temptauit pedes illos in ordines certos disponere atque coniungere, et in eo primo sensum ipsum secuta moderatos inpressit articulos, quae caesa et membra nominant. et ne longius pedum cursus prouolueretur, quam eius
Abbreviated transcription (Latin):
do rationabilis dr: studus libalib disciplinis¬
q ꝓmota ẽ. Hinc se illa ratio: ad ipsarũ di¬
iunarũ rerũ beatissimã contẽplationẽ re¬
parare uoluit. S ne de alto caderet: quesiuit
gradꝰ atq ipsa sibi uias ꝑ suas possessiones or¬
dinẽq molita ẽ. Desid̾abat enĩ pulchritu¬
dine quã sola & simplex posset sine istis ocuł
intueri. Iinpediebat᷑ a sensib Itaq in eos ipsos
paululũ aciẽ torsit. queritatẽ sese habere
clamantes festinantẽ ad alia ꝑgere impor¬
tuno strepitu reuocabant. Et pͥmo ab aurib
cepit. qr dicebunt ipsa uerba sua eẽ. qͥb iã
& grãmaticã & dialecticã. & rethoricã fece¬
rat. At ista potentissima secernernendi: cito
uidit qͥd int̾ sonũ. & id cuiꝰ signũ ẽẽt dista¬
r&. Intellex nichil aliud ad auriũ iudicuĩ
ꝑtinere: qͣm sonũ: eũq eẽ triplice aut in
uoce animantis aut in eo qđ flatꝰ in organis

Expanded text:
do rationabilis dicitur, studiis liberalibus disciplinisdo rationabilis dicitur, studiis liberalibus disciplinisque promota est. Hinc se illa ratio ad ipsarum diuinarum rerum beatissimam contemplationem rapere uoluit. sed ne de alto caderet, quaesiuit gradus atque ipsam sibi uiam per suas possessiones ordinemque molita est. desiderabat enim pulchritudinem, quam sola et simplex posset sine istis oculis intueri; inpediebatur a sensibus. itaque in eos ipsos paululum aciem torsit, qui ueritatem sese habere clamantes festinantem ad alia pergere inportuno strepitu reuocabant. et primo ab auribus coepit, quia dicebant ipsa uerba sua esse, quibus iam et grammaticam et dialecticam et rhetoricam fecerat. at ista potentissima secernendi cito uidit, quid inter sonum et id, cuius signum esset, distaret. intellexit nihil aliud ad aurium iudicium pertinere quam sonum eumque esse triplicem, aut in uoce animantis aut in eo, quod flatus in organis
Abbreviated transcription (Latin):
etiã falsitatis irreptione defendat. Qnͣdo
gͦ tͣnsire ad alia fabricanda nͥ ipsa sua pͥ¬
us qͣsi quedã machinam̃ta & nistrum̃ta
distinguer&. notan&. digeret ꝓder&q ipsã
disciplinã disciplinarũ qͣm dialecticã uo¬
cant: Hec doc&e docere. hȩc doc& discere.
In hac se ipsa ratio de monstrat atq aꝑit
quȩ sit qͥd uelit qͥd ualeat. Scit scire so¬
la scientes facere ñ solũ uult s etiã potest
Uerũ q̃m plerũq stulti homines ad eaquȩ
suadent᷑ recte utilit̃. & honeste. ñ ipsã sin¬
cerissimã qͣm rarus animꝰ uid& ueritatẽ .s
ꝓpos scusꝰ consuetudine ꝙ sectant᷑ oporte¬
bat eos ũ doceri solũ qͣntũ queunt . s sepe &
maxime comoueri. Hanc suã partẽ quȩ id
agen& necessitatis pleniorẽ qͣm puritatis: re¬
fertissimo grenuo deliciarũ qͣs popło spargat
ut ad utilitate suã dignet᷑ ad duci uocauie
rethorica. Hactenꝰ parsilla quȩ insignifican¬

Expanded text:
etiam falsitatis irreptione defenderat. Quando etiam falsitatis irreptione defenderat. Quando ergo transiret ad alia fabricanda, nisi ipsa sua prius quasi quaedam machinamenta et instrumenta distingueret, notaret, digereret, proderetque ipsam disciplinam disciplinarum, quam dialecticam uocant? haec docet docere, haec docet discere; in hac se ipsa ratio demonstrat atque aperit, quae sit, quid uelit, quid ualeat. scit scire, sola scientes facere non solum uult sed etiam potest. uerum quoniam plerumque stulti homines ad ea, quae suadentur recte utiliter et honeste, non ipsam sincerissimam quam rarus animus uidet ueritatem, sed proprios sensus consuetudinemque sectantur, oportebat eos non doceri solum, quantum queunt, sed saepe et maxime commoueri. hanc suam partem, quae id ageret, necessitatis pleniorem quam puritatis refertissimo gremio deliciarum, quas populo spargat, ut ad utilitatem suam dignetur adduci, uocauit rhetoricam. hactenus pars illa, quae in significan
Abbreviated transcription (Latin):
mat unde etiã latine: litt̃atura dr factũ
ẽ ut qͥcqͥd dignũ memoria litt̃is mandaret᷑
ad eã necessario ꝑtineret. Itaq unũ quidẽ
nomen. s resinfirita. multiplex. curarũ ple¬
nioꝵ: qͣm iocunditatis aut ueritatis. Huic
discipline accessit hystoria. ñ tã ipsis hytori¬
cis qͣm grãmaticis laboriosa. Quis enĩ ferat
imꝑitũ uidi hominẽ qͥ uolasse dedalũ non
audierit. m̃dace̾ illũ ꝗqͥ dixerit stultũ qui
credidit. ĩpudentẽ qͥ int̾rogauerit ñ uidi:
Aut in qͦ nrõs familiares grauit᷑ miserari soleo
qͥ si ñ responditit qͥđ uocata sit mat̾ euria¬
li accusant᷑ inscitie. cũ ipsi eos aqͥb rogant᷑¬
ea: uanos& meptos nec curiosos audeant
gramatica: ad monita ẽ. querere atq at¬
tendẽ hanc ipsã uim qͣ peꝑit artẽ. Nam eã
definiendo. distribuendo. colligendo ñ so¬
lũ digesserat atq ordinarat: uerũ ab omi

Expanded text:
mat, unde etiam latine litteratura dicitur, factum mat, unde etiam latine litteratura dicitur, factum est ut quidquid dignum memoria litteris mandaretur, ad eam necessario pertineret. Itaque unum quidem nomen, sed res infinita, multiplex, curarum plenior quam jucunditatis aut veritatis, huic disciplinae accessit historia, non tam ipsis historicis quam grammaticis laboriosa. Quis enim ferat imperitum videri hominem qui volasse Daedalum non audierit; mendacem illum qui finxerit, stultum qui crediderit, impudentem qui interrogaverit, non videri? aut in quo nostros familiares graviter miserari soleo, qui si non responderint quid vocata sit mater Euryali, accusantur inscitiae; cum ipsi eos, a quibus ea rogantur, vanos et ineptos, nec curiosos audeant grammatica, admonita est quaerere atque attendere hanc ipsam vim, qua peperit artem: nam eam definiendo, distribuendo, colligendo, non solum digesserat atque ordinaverat, verum ab omni
Abbreviated transcription (Latin):
uertit eosdẽ orissonos qͥb loqueremi. & qͦs
litt̃is iã signauerat. alios eẽ ꝗ moderato
uarie hyatu qͥsi enodati ac simplices fau¬
cib sine ulla collisione defluerent. alios
diuero p̃ssu oris. tenere tam̃ aliquẽ sonũ
Extremos autẽ qͥ nadiunctis sibi pͥmis erũ¬
pere ñ ualerent. Itaq litt̃is hoc ordine qͦ
expositȩ sunt: uocales. semiuoͣles. & mutas
nominauit. Deinde syllabas notauit. De¬
inde uerba in octo genera formasq digesta
st. Om̃isq. illoꝵ motꝰ integritas iunctura
perite subtilitq. distincta st̃. Inde iã nu¬
meroꝵ & dim̃sionis ñ ĩ memor. adiecit ani¬
niũ in ipsas uocũ & syllabarũ uarias moras
atq inde spacia tẽporis. aliũ dupla & alia
simpla ec̃ cõꝑit: qͥb lotige breuesq syllabi
tenderent᷑ Notauit etiã ista: & in regulas
Mcertas disposuit. Pot̾̃at iamꝑfecta eẽ grãma¬
lnetam tica. S q ipso nomine ꝓfiteri se litt̃as ela¬

Expanded text:
uertit eosdem oris sonos, quibus loqueremur et quos uertit eosdem oris sonos, quibus loqueremur et quos litteris iam signauerat, alios esse, qui moderato uarie hiatu quasi enodati ac simplices faucibus sine ulla conlisione defluerent, alios diuerso pressu oris, tenere tamen aliquem sonum, extremos autem, qui nisi adiunctis sibi primis erumpere non ualerent. itaque litteras hoc ordine, quo expositae sunt, uocales semiuocales et mutas nominauit; deinde syllabas notauit. deinde uerba in octo genera formasque digesta sunt omnisque illorum motus integritas iunctura perite subtiliterque distincta sunt. inde iam numerorum et dimensionis non inmemor adiecit animum in ipsas uocum et syllabarum uarias moras atque inde spatia temporis alia dupla, alia simpla esse conperit, quibus longae breuesque syllabae tenderentur. notauit etiam ista et in regulas certas disposuit. Poterat iam perfecta esse grammatica sed, quia ipso nomine profiteri se litteras
Abbreviated transcription (Latin):
raliqͦdã uincula in eoꝵ societatẽ astringe
bat᷑ cũ qͥb illi erat ratio ipsa cõmunis. nec
homini homo firmissime sociari poss& nͥ cũ¬
loquerent᷑. atq ita sibi m̃tes suas cogitatio¬
nesq qͣsi resundent: uidit eẽ. imponenda
nos. ut qͣm sentire animos suos ñ pot̾ant: ad lite¬
eos sibi copulandos sensu q̃si int̃ prete ute¬
rent᷑. S audiri absentiũ uerba: ñ pot̾ant.
rgo illa ratio peꝑit litt̾as. notatis omib¬
soris ac lingue sonisatq discretis. Nichil aut̃
hoꝵ facere pot̾ant. si multitudo rerũ sine qͦdã
defixo t̃mino infinite pat̾e uideret᷑. Ergo
utilitas numerandi: magna necessitate
inimaduersa. ẽ. Quib duob reꝑtis: nata
ẽ. illa librarioꝵ & calculoꝵ ꝓfessio. uelut q̃¬
dã gramatice infantia quã uarro littͣationẽ
uocat. H rece aut̃ qͦmꝰ appellet᷑ ñ satis in p̃¬
sentia recolo  gressa deinde ratio. animad¬

Expanded text:
rali quodam uinculo in eorum sorali quodam uinculo in eorum sobatur, cum quibus illi erat ratio ipsa communis, nec homini homo firmissime sociari posset, nisi colloquerentur, atque ita sibi mentes suas cogitationesque quasi refunderent, vidit esse imponenda nos, ut, quoniam sentire animos suos non poterant, ad eos sibi copulandos sensu quasi interprete uterentur. sed audiri absentium uerba non poterant; ergo illa ratio peperit litteras notatis omnibus oris ac linguae sonis atque discretis. nihil autem horum facere poterat, si multitudo rerum sine quodam defixo termino infinito patere uideretur. ergo utilitas numerandi magna necessitate animaduersa est. quibus duobus repertis nata est illa librariorum et calculonum professio uelut quaedam grammaticae infantia, quam Uarro litterationem uocat; Graece autem quomodo appelletur, non satis in praesentia recolo. Progressa deinde ratio animad
Abbreviated transcription (Latin):
aduertit᷑. Nã quicqͥd iocunde sonat: illũ
ipsũ auditũ lib& atq illieit. Quod autẽ
ꝑ eunde sonũ bene significat᷑ nuntio qͥde
auriũ s ad solã m̃tẽ refert᷑ Itaq cũ audimꝰ
illos uersꝰ. quid tantũ os ceano ꝓperent se
tinguere sobes. hyberni ł que tardis mora:
noctib obst&. alit̾ metra laudamꝰ alit̃ sen¬
tentiã. Nec sub eodẽ intellectu dicimꝰ ra¬
tionauilit̾ sonat. & rationabilit̾ dictũ. ẽ.
Ergo iłm tria genera st̃ rerũ. in qͥb illud ra¬
tionabile appar&. Unũ. ẽ. infactis ad ali¬
quẽ finẽ relatis: altum in discendo. terciũ
in delectando. Primũ nos amon&e nchil te¬
mere facere. Scđm recte docere. Ultimũ bea¬
te contͣc̃plari. In morib illud suꝑias. Heo
aut̾ẽ duo in disciplinis de qͥb nc̃ agimꝰ Nãq
illud qđ in nob̾ ẽ. rationale. id ẽ qđ ratione
utit᷑ & rationibilia ł facit ł sequit᷑: qr natu¬

Expanded text:
aduertitur; nam quidquid iucunde sonat, illud aduertitur; nam quidquid iucunde sonat, illud ipsum auditum libet atque inlicit; quod autem per eundem sonum bene significatur, nuntio quidem aurium sillos uersus: quid tantum Oceano properent se tinguere soles hiberni uel quae tardis mora noctibus obstet, aliter metra laudamus aliterque sententiam nec sub eodem intellectu dicimus: \'rationabiliter sonat\' et \'rationabiliter dictum est\'. Ergo iam tria genera sunt rerum, in quibus illud rationabile apparet, unum est in factis ad aliquem finem relatis, alterum in discendo, tertium in delectando. primum nos admonet nihil temere facere, secundum recte docere, ultimum beate contemplari; in moribus est illud superius, haec autem duo in disciplinis, de quibus nunc agimus. namque illud, quod in nobis est rationale, id est quod ratione utitur et rationabilia uel facit uel sequitur, quia natu
Abbreviated transcription (Latin):
nentẽ qͥs ñ sentiat dim̃sionẽ eẽ. totus huiꝰ
suauitatis opificẽ : S hystrione saltante
cũ bene spectantib gestꝰ illi om̃s signa suit
rerũ: qͣmius m̃broꝵ numeros quidã motꝰ
oculos cadẽ illa dim̃sione delect& dicit᷑
tam̃ rationabił illa saltatio. qđ bene aliqͥd
signific& & ostendat. excepta sensuũ uolup¬
utis. tate. Non enĩ si pumatã uenerẽ faciat.
& cupidine palliatũ qͣmuis id mira m̃bro¬
rũ motione atq collocatione depingit
oculos udet᷑ offende. s ꝑ oculos animũ
cui signa rerũ illa monstrant᷑. Nioculi of¬
fendent᷑: si ñ pulchre moueret᷑ hoc cni
ꝑtineb it ad sensũᷤ an quo anima eo ipso quo
mixta .ẽ. corpori ꝑcipit uoluptatẽ. Alud gͦss
ẽ sensꝰ aliud ꝑsensũ. Nã sensũ mulc& puł¬
cher motꝰ. ꝑ sensu aut̃. Animu solũ. pulchra in
motu significatio. Hoc etiã in aurib facilius

Expanded text:
nentem, quis non sentiat dimensionem esse totius hujus nentem, quis non sentiat dimensionem esse totius hujus suavitatis opificem? Sed histrione saltante, cum bene spectantibus gestus illi omnes signa sint rerum, quamvis membrorum numerosus quidam motus oculos eadem illa dimensione delectet, dicitur tamen rationabilis illa saltatio, quod bene aliquid significet et ostendat excepta sensuum uoluptate. non enim, si pinnatam Uenerem faciat et Cupidinem palliatum, quamuis id mira membrorum motione atque conlocatione depingat, oculos aidetur offendere sed per oculos animum, cui signa rerum illa monstrantur; nam oculi offenderentur, si non pulchre moueretur. hoc enim rtinebat ad sensum, in quo anima eo ipso, quod mixta est corpori. percipit uoluptatem. aliud ergo sensus, aliud per sensum; nam sensum mulcet pulcher motus, per sensum autem animum solum pulchra in motu significatio. hoc etiam in auribus facilius
Abbreviated transcription (Latin):
ut mistoꝵ sensui uoluptate icl adrationẽ
ꝑtinere fateam. ubi quȩdã dimsio. ẽ. atq mo¬
dulatio. ltaq in hoc ipso ȩdificio singula be¬
ne considantes. ñ possumꝰ ñ offendi qđ unũ
ostiũ uidemꝰ in latẽ. altum ꝓpe in medio
nec tam̃ in medio collocatũ. Qiuppe in re¬
b. fabricitis nulla cogente necessitate ini¬
qua dim̃tio partiũ facere ipsi aspectui ue¬
lut qͣndã uidet᷑ iniuriã. Qđ autẽ intꝰ tres
fenestrȩ una in medio. duȩ alaterib pari¬
b. uituallis solio lum̃ infundunt qͣm nos
telectat diligentius intuentes. qͣmq in se
animũ rapit manifesta res ẽ. nec multisuer¬
bis uob aꝑiendaꝰ. Unde ipsi architecti iã suo
uerbo rationẽ istã uocant. & partes discordit
collocatas dicunt ñ hab̾e iationẽ. qđ late
patet ac pene inom̃s artes oꝑaq humana
diffundit᷑. Iã in carmineb. inqͥb itẽ dici¬
mꝰ cẽ. rationẽ ad uoluptatẽ auriũ ꝑti

Expanded text:
ut in istorum sensuum uoluptate id ad rationem ut in istorum sensuum uoluptate id ad rationem pertinere fateamur, ubi quaedam dimensio est atque modulatio. Itaque in hoc ipso aedificio singula bene considerantes non possumus non offendi, quod unum ostium uidemus in latere, alterum prope in medio nec tamen in medio collocatum. quippe in rebus fabricatis nulla cogente necessitate iniqua dimensio partium facere ipsi aspectui uelut quandam uidetur iniuriam. quod autem intus tres fenestrae, una in medio, duae a lateribus paribus interuallis solio lumen infundunt, quam nos delectat diligentius intuentes quamque in se animum rapit! manifesta res est nec multis uerbis uobis aperienda. unde ipsi architecti iam suo uerbo rationem istam uocant et partes discorditer conlocatas dicunt non habere rationem. quod late patet ac paene in omnes artes operaque humana diffunditur. iam in carminibus, in quibus item dicimus esse rationem ad
Abbreviated transcription (Latin):
roget᷑ ligurriens aliqͥdgulȩ stimulo c̃citatꝰ ligur
dulce. Nisi forte illiꝰ delectio alicui rei sit¬
rei necessaria. & illud qđ mandit obhoc
ita confectũ sit. Tenemꝰ qͣntũ inuestigare.
potiumꝰ quȩdã uestigia rationis in sensib &
qđ ad uisũ atq auditũ ꝑtin&. in ipsa etiã
uoluptate. Alii uero sens nin uoluptate sua
s ꝓpt̃ aliquid aliud solent hoc nonĩ exigere
dautẽ ẽ. rationalis animantis factũ ꝓpt̾
aliquẽ finẽ. S ad oculos qđ ꝑtin& in qͦ con¬
gruentia partiũ rationabilis dr̃. pulcbrũ nu¬
appellari solet. Qđ uero. ad aures qͣndo ra¬
tionabile concentũ dicimꝰ cantũq numero¬
sũ rationabilit̾ eẽ. cõpositũ. suauitas uoca si
tur ꝓpͥo iã nomine. S neq in pulchris re¬
b qđ nos color illicit. neq in auriũ suauitate
cõpulsa corda qͣsi liquide sonat atq pure.
rationabile illud dicere solemꝰ Restat gͦ

Expanded text:
rogetur ligurriens aliquid gulae stimulo concitatus, rogetur ligurriens aliquid gulae stimulo concitatus, dulce, nisi forte illius delectatio alicui rei sit necessaria et illud, quod mandit, ob hoc ita confectum sit. Tenemus, quantum inuestigare potuimus, quaedam uestigia rationis in sensibus et, quod ad uisum atque auditum pertinet, in ipsa etiam uoluptate. alii uero sensus non in uoluptate sua sed propter aliquid aliud solent hoc nomen exigere, id autem est rationalis animantis factum propter aliquem finem. sed ad oculos quod pertinet, in quo congruentia partium rationabilis dicitur, pulchrum appellari solet, quod uero ad aures, quando rationabilem concentum dicimus cantumque numerosum rationabiliter esse conpositum, suauitas uocatur proprio iam nomine. sed neque in pulchris rebus, quod nos inlicit, neque in aurium suauitate, cum pulsa corda quasi liquide sonat atque pure, rationabile illud dicere solemus. restat ergo,
Abbreviated transcription (Latin):
ab hominib ꝓcuratast. ut ita olerent. uł
saꝑent. uł feruerent. ł qͥd aliud: ut si qͥs
locũ unde grauib odorib serpentes fugant᷑
rationabilit dicat olere. causam intuens
qͣre sit factii: aut poculũ qđ medicꝰ confe¬
cerit rationabilit amarũ eẽ. ł dulce: aut
ꝗđ tẽꝑari languido soliũ iusserit calere
rationabilit aut tepere. Nemo aut̃ ortum
oxtũ ingressꝰ & rosam narib ad mouens: audet
ita laudare qͣm rationabilit̾ fraglat. nec
si medicꝰ illã ut olfaceret iusserit. Tunc enĩ
p̃ceptii ł datũ illud rationabilit̾ ñ tam̃
tur rationabilit̃ conditũ possumꝰ dicere
Rationabilit̾ autẽ sapere cũ causa extrinsecꝰ
nulla sit s p̃senti satis fiat uoluptati: nul¬
lo mͦ ilsa loquendi consuetudine dr̃. Siem
querat᷑ de illo cui poculiĩ medicꝰ dederit.
cur id dulcit̾ sentire debuerit: alud infer¬
illo sensu.ẽ s. alit sese hab& in corpore. Si aut̃

Expanded text:
ab hominibus procurata sunt, ut ita olerent uel ab hominibus procurata sunt, ut ita olerent uel saperent uel feruerent uel quid aliud, ut, si quis locum, unde grauibus odoribus serpentes fugantur, rationabiliter dicat ita olere causam intuens, quare sit factum, aut poculum, quod medicus confecerit. rationabiliter amarum esse uel dulce, aut quod temperari languido solium iusserit, calere rationabiliter aut tepere. nemo autem hortum ingressus et rosam naribus admouens audet ita laudare: quam rationabiliter fragrat! nec si medicus illam, ut olfaceret, iusserit — tunc enim praeceptum uel datum illud rationabiliter, non tamen tur, rationabiliter conditum possumus dicere, rationabiliter autem sapere, cum causa extrinsecus nulla sit sed praesenti satisfiat uoluptati, nullo modo ipsa loquendi consuetudine dicitur. si enim quaeratur de illo, cui poculum medicus dederit, cur id dulciter sentire debuerit, aliud inferillo sensu est sed aliter sese habet in corpore. si autem
Abbreviated transcription (Latin):
stituimꝰ negligendũ Na rationale eẽ. dixe¬
runt: qđ ratione utet᷑ ł uti posss Rationa¬
bile. autẽ: qđ ratione factũ eẽt aut dictũ.
tiq has balneas rationabiles possumꝰ dicere
nr̃mq sermonẽ. rationales autẽ. ł illũ qͥ has
fecit ł nos qͥ loqͥmͣ. Ergo ꝓcedit ratio: ab ani¬
ma rationali: scilicae in ea quȩ ł fiunt ra¬
tionabilia ł dicunt᷑. Duogͥ uideo inqͥb: po¬
tentia uisq rationis possit ipsis etiã sensib
amoueri: oꝑa hominũ que iudent᷑ & uer¬
ba quȩ audiunt᷑. In utroq autẽ utit᷑ i eas
gemino nuntio ꝓ corporis necessitate: uno
qͥ oculoꝵ ẽ: alt̾o auriũ Itaq cũ aliquid
uidemꝰ congruentib sibi partib figuratũ.
ñ absurde dicimꝰ rationabilit apparere
Itẽq cũ aliqͥd bene concinere audimꝰ. ñ
dubitamꝰ dicere. qđ rationabilit̾ sonat.
Nemo aut̃ ñ ridet᷑ si dixerit rationabilit̾
ol& aut rationabilit sapit aut rationabili¬

Expanded text:
stituimus neglegendum. nam rationale esse dixestituimus neglegendum. nam rationale esse dixerunt, quod ratione uteretur uel uti posset, rationabile autem, quod ratione factum esset aut dictum. itaque has balneas rationabiles possumus dicere nostrumque sermonem, rationales autem uel illum, qui has fecit, uel nos, qui loquimur. ergo procedit ratio ab anima rationali scilicet in ea, quae uel fiunt rationabilia uel dicuntur. Duo igitur uideo, in quibus potentia uisque rationis possit ipsis etiam sensibus admoueri, opera hominum, quae uidentur, et uerba, quae audiuntur. in utroque autem utitur mens gemino nuntio pro corporis necessitate, uno, qui oculorum est, altero aurium. itaque cum aliquid uidemus congruentibus sibi partibus figuratum, non absurde dicimus rationabiliter apparere, itemque, cum aliquid bene concinere audimus, non dubitamus dicere, quod rationabiliter sonat. nemo autem non rideatur, si dixerit: \'rationabiliter olet\' aut \'rationabilitersapit\'aut rationa bili
Abbreviated transcription (Latin):
pisse profitear tam̃ qͣntũ dignata. ẽ in
resquȩ nob̾ notȩ uident᷑ ꝓcełe: indagemiꝰ
eã si possimꝰ int̾im ꝓ ut susceptꝰ sermo desi¬
derat. Ac primũ uideamꝰ. ubi hoc uerbũ
qđ ratio uocat᷑ frequentari solet. Nã illũ
nos mouere maxime deb&: qđ ipse homo
a ueterib sapientib ita definitꝰ ẽ. Homo
.ẽ. animal rationale mortale. Hic genere
posito qđ animal dictũ . ẽ: uidemꝰ additas
duas differentias qͥb credo ãmonendus erat
homo. & qͦ sibi redeundũ eẽt. & unde fugi¬
endũ. Nã ut ꝓgressanimȩ usq ad morta¬
lia lapsus. ẽ. ita regressꝰ eẽ. in rationẽ deb&.
uno u̾bo a bestus qđ rationale. alio a diui¬
nis separat᷑ qđ mortale dr̃. Illud igit᷑ nͥ tenue¬
rit bestia erit. Hinc nͥ se auerterit: diuina
ñ erit. S qm̃ solent doctissimi uiri qͥd in¬
t̃ rationale ac rationabile int̾sit acute sub¬
tilit̾q discernere: nullomͦ ẽ ad id qđ in¬

Expanded text:
pisse profitear. Tamen quantum dignata est in pisse profitear. Tamen quantum dignata est in res, quae nobis notae uidentur, procedere, indagemus eam, si possumus, interim, prout susceptus sermo desiderat. Ac primum uideamus, ubi hoc uerbum, quod ratio uocatur, frequentari solet; nam illud nos mouere maxime debet, quod ipse homo a ueteribus sapientibus ita definitus est: homo est animal rationale mortale. hic genere posito, quod animal dictum est, uidemus additas duas differentias, quibus credo admonendus erat homo, et quo sibi redeundum esset et unde fugiendum. nam ut progressus animae usque ad mortalia lapsus est, ita regressus esse in rationem debet; uno uerbo a bestiis, quod rationale, alio a diuinis separatur, quod mortale dicitur. illud igitur nisi tenuerit, bestia erit, hinc nisi se auerterit, diuina non erit. sed quoniam solent doctissimi uiri, quid inter rationale ac rationabile intersit, acute subtiliterque discernere, nullo modo est ad id quod in
Abbreviated transcription (Latin):
latius quã ñuulli oppinant᷑ officiũ clem̃tie
suȩ ꝑ unruersos populos agit. S ad dispu¬
tationis nr̃e. si plac& ordinẽ redeamꝰ. &
qm̃ de auctoritate satisdictũ ẽ: uideamꝰ
quid sibi ratio uelit. Ratio ẽ. nntis motio
ea quȩ difrunt᷑ distiaguendi & conecten¬
di potens. Qua duce uti ad dm̃ intelligendr̃
ł ipsam quȩ aut in nob̾ aut usq qͣq ẽ anima
rarissimũ om̃ino genꝰ hominũ potest. Nol
aluid: quia in istoꝵ sensuũ negotia ꝓgresso.
redire in semet ipsũ cuiq difficile. ẽ. Itaq
cũ in reb ipsis fallacib ratione totũ agere
homines moliant᷑: quid sit ipsa ratio & qͣ¬
lis sit. nͥ ꝑpauci prors ignorant. Mirũ ui¬
detͣ s tam̃ se ita reshab&. Satis. ẽ. hoc
dixisse in p̃sentia. Nam si uob̃ rẽ tantã
sic̃ intelligenda. ẽ nc̃ ostende cupia. tam
ineptꝰ sim qͣm arrogans. si ł me illa iã ꝑce¬

Expanded text:
latius, quam nonnulli opinantur, officium clementiae latius, quam nonnulli opinantur, officium clementiae suae per uniuersos populos agit. sed ad disputationis nostrae, si placet, ordinem redeamus et, quoniam de auctoritate satis dictum est, uideamus, quid sibi ratio uelit. Ratio est mentis motio ea, quae discuntur, distinguendi et conectendi potens, qua duce uti ad deum intellegendum uel ipsam quae aut in nobis aut usque quaque est animam rarissimum omnino genus hominum pi quia in istorum sensuum negotia progresso, redire in semetipsum cuique difficile est. Itaque, cum in rebus ipsis fallacibus ratione totum agere homines moliantur, quid sit ipsa ratio, et qualis sit, nisi perpauci prorsus ignorant. Mirum videtur, sed tamen se ita res habet. Satis est hoc dixisse in praesentia: nam si vobis rem tantam sicut intelligenda est, nunc ostendere cupiam, tam ineptus sim quam arrogans, si vel me illam jam perce
Abbreviated transcription (Latin):
etiã facit ñ libent̃: ꝓpt̾ aut uitandũ odium
hominũ aut ineptiã fugiendã. Qđ nos au¬
dientes aut uidentes difficile aliud existima¬
mꝰ qͣm fensus iste renuntiat. Eoq. fit ut mul¬
tos non tales. eẽ. credamꝰ. quales & se ipsi. &
eos sui familiares nouerunt. Qđ tibi ex ami¬
coꝵ nr̃oꝵ quib dã magnis animi bonis que
nos soli scimꝰ ꝑsuadeas uelĩ. Nã error iste¬
ist ⁊ ñ minima ex hac causa nutrit᷑ qđ ñ
pauci se subito ad bonã uitã mirandãq
conuertunt. & donec aliquib clariorib
factis ignotescant. quales erant eẽ. credun¬
t᷑. Nã ne longiꝰ ab eã qͥs istos adolescentes
qͥ antea nouerat facile credat tã studiose.
magna querere. tantas repente in hac etate
indixiss&ᷤ inimicitias uoluptatibꝰ: Ergo.
hanc opinionẽ pellamꝰ ex animo. Nã &
illud diuinũ auxilũ qđ ut decebat re¬
ligiose in ultimo sermonis tui posuisti:

Expanded text:
etiam facit non libenter, propter aut vitandum odium etiam facit non libenter, propter aut vitandum odium hominudientes aut uidentes difficile aliter existimamus, quam sensus iste renuntiat, eoque fit, ut multos non tales esse credamus, quales et se ipsi et eos sui familiares nouerunt, quod tibi ex amicorum nostrorum quibusdam magnis animi bonis, quae nos soli scimus, persuadeas uelim. nam error iste non minima et hac causa nititur, quod non pauci se subito ad bonam uitam miramque conuertunt et, donec aliquibus clarioribus factis innotescant, quales erant, esse creduntur. nam ne longius abeam, quis istos adulescentes, qui antea nouerat, facile credat tam studiose magna quaerere, tantas repente in hac aetate indixisse inimicitias uoluptatibus ? ergo hanc opinionem pellamus ex animo; nam et illud diuinum auxilium, quod, ut decebat, religiose in ultimo sermonis tui posuisti,
Abbreviated transcription (Latin):
tepnant. Nã mͥ om̃ino illos nolo credẽ nisi
docenti rationẽq reddenti. Propt qͦs prerũ
magnitudine concitandos. etiã te arbitror
istũ int̾posuisse sermonẽ. Non enĩ tͥ sunt
ad sequendũ ista difficilia quȩ tanta rapii¬
isti auiditate. tantoq nature in eã ãmira¬
bilis impetu ingressꝰ es ut ego tͥ uerboꝵ tu
mͥ rerũ magist᷑ effectꝰ sis. Non enĩ ẽ. m ulla
causa m̃tiendi: aut salte occasio. Nã neq
te falsa tua laude studiosiorẽ fieri puto
&hii assunt qui utrũq nouer. & ei sermo
iste mittit᷑. cui nrm̃ nullus ignotꝰ . ẽ. Bonos¬
autẽ uiros deditosq optimis morib si non
alit̾ sentis atq dixisti. pauciores te arbitror
latent te. Itẽ multoꝵ ñ latentiũ exipsa quȩ
mira st̃ latent. In animo eni st ista qui neq
sensu accipi potest. & plerũq dii congrue
uult uitiosorũ hominũ colloqͥis ea dicunt.
quȩ aut ꝓbare. aut appetere uideat᷑. Multa

Expanded text:
temnant. nam mihi omnino illos nolo credere nisi temnant. nam mihi omnino illos nolo credere nisi docenti rationemque reddenti, propter quos pro rerum magnitudine concitandos etiam te arbitror istum interposuisse sermonem. non enim tibi sunt ad sequendum ista difficilia, quae tanta rapuisti auiditate tantoque in ea naturae admirabilis impetu ingressus es, ut ego tibi uerborum, tu mihi rerum magister effectus sis. non enim est modo ulla causa mentiendi aut saltem occasio; nam neque te falsa tua laude studiosiorem fieri puto et hi adsunt, qui utrumque nouerunt, et ei sermo iste mittetur, cui nautem viros, deditosque optimis moribus, si non aliter sentis atque dixisti, pauciores te arbitror latent te. Item multorum non latentium, ea ipsa quae mira sunt, latent: in animo enim sunt ista, qui neque sensu accipi potest, et plerumque dum congruere vult vitiosorum hominum colloquiis, ea dicit quae aut probare aut appetere videatur. Multa
Abbreviated transcription (Latin):
recte uituꝑet᷑. Hic alypius ꝑ magna inqͥt
uite imago abste ante oculos nros. cũ ple¬
nc tũ breuit constituta. ẽ. Cui qͣmius co¬
tidianis p̾ceptis tuis in hiemꝰ: taõ nos hodie
cupidiores flagrantioresq reddidisti. Ad
quã si fieri posset non solũ nos uerũ etia cunc¬
tos homines iã ꝑuenire. & eide inhere tu
ꝑem. ut hec sicuti sunt auditu mirabilia:.
ita ẽẽnt imitatione facilia. Nã nescio qͦmͦ
dũ hec audiendo celestia diuina ac ꝓrsus
uera eẽ ꝓclam& in appetendo alit egerit.
ut mͥ uerissimũ uideat᷑. aut diuinos homines
aut ñ sine diuina ope sic uiuere. Cuiego:
hec p̃cepta uiuendi quę tͥ ut sẽꝑ plurimũ
placent alypi. qͣmuis hic meis uerbis ꝓtẽ¬
pore exp̃ssa sint: ñ tam̃ a me inuenta eẽ.
optime scis. His enĩ magnoꝵ hominũ. &
pene diuinoꝵ libri plenissimi st̃. Qđñ ꝓpt̃
tes. ne in eis quasi auctoritatẽ meã iure con¬

Expanded text:
recte uituperetur. Hic Alypius: Permagna, inquit, recte uituperetur. Hic Alypius: Permagna, inquit, uitae imago abs te ante oculos nostros cum plene tum breuiter constituta est, cui quamuis cotidianis praeceptis tuis inhiemus, tamen nos hodie cupidiores flagrantioresque reddidisti. ad quam, si fieri posset, non solum nos uerum etiam cunctos homines iam peruenire et eidem inhaerere 3 cuperem, si, ut haec auditu mirabilia, ita essent imitatione facilia. nam nescio quo mdum haec audiendo caelestia diuina ac prorsus uera esse proclamet, in adpetendo aliter se gerit, ut mihi uerissimum uideatur aut diuinos homines aut non sine diuina ope sic uiuere. — Cui ego: Haec praecepta uiuendi, quae tibi, ut semper, plurimum placent, Alypi, quamuis hic meis uerbis pro tempore expressa sint, non tamen a me inuenta esse optime scis. his enim magnorum hominum et paene diuinorum libri plenissimi sunt, quod non tes, ne in eis quasi auctoritatem meam iure con