comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eio erit: &s hic ẽ: incecitate mentis. cũ dant᷑
mali: inrcpbum sensũ. Ibi: exteriores tenebrȩ
esse insũma eecitate: Si qͥd̾e ds habitat lucẽ
in accessibilẽ. Hee autẽ tenebre hic iã incipi¬
unt inpeccante: cum ab intericei luce deise¬
cludit᷑ s ñ penitꝰ: dũ inhac uita ẽ: Cece: quare
peccator ibi đr pati exteriores tenebras. ꝙ. ñ hic.
quia ibi secludit᷑ penitꝰ aluce dei. qđ ñ hic.
s quomͦ intelligenda ẽ illa seclusio: anꝙ
det dm̃ ꝑspẽm. An ꝑdissimilitudinẽ qͣm fa¬
cit pcecatũ inter d̾m ⁊ hominẽ. S ꝙ hic mul¬
ti ꝑ grauia peccata elongant᷑a d̾o. Anquia
dm̃ odiunt: ita ut uelint eũ ñ eẽ: d & hie
longatio: Sane: exteriores tenebrȩ intelligi
possunt: quȩd̾a malignitas anini odii. &
uoluntatis: quȩ tunc excrescet in m̃tibꝰ reꝓ¬
boꝵ. & quęd̾a obliuio dei. quia corm̃toꝵ interi
ce ⁊exterioꝵ doloribꝰ adeo afficient᷑: & cͥhabun¬

Expanded text:
cio erit, et hic est in caecitate mentis, cum dantur mali in reprobum sensum. Ibi exteriores tenebrae esse in summa caecitate, siquidem habitat Deus lucem inaccessibilem? Hae autem tenebrae hic jam incipiunt in peccante, cum ab interiori Dei luce secluditur, sed non penitus dum in hac vita est. Ecce quare ibi peccator dicitur pati exteriores tenebras, et non hic, quia ibi secludetur penitus a luce Dei, quod non hic. Sed quomodo intelligenda est illa seclusio? An quia er speciem. An per dissimilitudinem quam facit peccatum inter Deum et hominem? sed et hic multi per gravia peccata elongantur a Deo. An quia Deum odiunt, ita ut velint Deum non esse? sed et hic longatio? Sane exteriores tenebrae intelligi possunt, quaedam malignitas odii et voluntatis, quae tunc excrescet in mentibus reproborum, et quaedam oblivio Dei, quia tormentorum interiorum et exteriorum doloribus adeo afficientur et turbabun
Abbreviated transcription (Latin):
uideat᷑ : illã multitudinẽ corpoꝵ inaere qͦ¬
Uãmͦ seminari: atq ibi ꝓtinꝰ ĩmortalit̾ os in¬
corruptibiliter reuiuiscere: cum credamꝰ u
ictu oculi futurã resurrectionẽ: & in men¬
brasine fine uictura tanta uelocitate redi¬
turũ antiquissimoꝵ cadauerũ puluerem᷑
S uellẽ dehis: potius audire doctiores. Si gͦ
scõs qui reꝑientur xp̃o ueniente uiuentes: ei
q obuiã rapient᷑: crediderimꝰ in eoðe rap¬
tu de mortalibus corporibus exituros: &
adeadẽ mox ĩmortalia redituros.: nullas
inuerbis apłi paciemur angustias. gene

Expanded text:
ideatur illam multitudinem corporum in aere quodammodo seminari, atque ibi protinus immortaliter et incorruptibiliter reviviscere, cum credamus in ictu oculi futuram resurrectionem, et in membra sine fine victura tanta velocitate rediturum antiquissimorum cadaverum pulverem? Sed vellem de his potius audire doctores. Si ergo s, qui reperientur Christo ueniente uiuentes eique in obuiam rapientur, crediderimus in eodem raptu de mortalibus corporibus exituros et ad eadem mox inmortalia redituros, nullas in uerbis apostoli patiemur angustias, siue
Abbreviated transcription (Latin):
gratiarũ actionẽ. ¶ Si uͦ querit᷑: utrum
pecc̃a quȩ fecerunt electi: tẽ ꝓdeant in
noticiã omniũ: siõ mala dãpnandoꝵ
omĩbus erunt nota: ñ legi hoc exp̃ssuo
inscͥptura. Unde : ñ irrationabiliter pu¬
tari potest: peccata hic ꝑpenitentiã tec¬
ta os deleta: illicetiã tegi aliis. alia uͦ:
cunctis ꝓpalari De his qui uiui reꝑiunt᷑.
utrũ illi quos uiuos inueniet
xp̃c: nunqͣm om̃ino morituri sint. An
ip̃o temporis puncto quo rapient᷑ obui¬
am xp̃o: ad immortalitatẽ mira celeri¬
tate sint transituri. Non enĩ dicendũ
est fieri ñ posse: ut ꝑaera in sublime
portentur. in illo spacio. os moriant᷑ &
reuiuiscant. Ad hunc autẽ sensũ: quo
estunemꝰ illos in paruo spacio & passuros
mcetẽ: u accepturos ĩmortalitatẽ: apłs nos

Expanded text:
gratiarum actionem. Si vero quaeritur utrum gratiarum actionem. Si vero quaeritur utrum peccata quae fecerunt electi, prodeant tunc in notitiam omnium, sicut mala damnandorum omnibus erunt nota, non legi hoc expressum in Scriptura. Unde non irrationabiliter putari potest peccata hic per poenitentiam tecta et deleta, illic etiam tegi aliis, alia vero cunctis propalari. 5. De his qui vivi reperientur. utrum illi quos vivos inveniet Christus, nunquam omnino morituri sint, an ipso temporis puncto quo rapientur obviam Christo, ad immortalitatem mira celeritate sint transituri. Non enim dicendum est fieri non posse ut dum per aera in sublime portentur, in illo spatio et moriantur et reviviscant. Ad hunc autem sensum, quo existimemus illos in parvo spatio et passuros mortem, et accepturos immortalitatem, Apostolus nos
Abbreviated transcription (Latin):
uã. & ñ erunt in memoria pͥora. ⁊ ñ ascendent
te ab oculis nr̃is. Que de futuro exponens
ieꝵ: ait. Obliuioni tͣdentur pͥora mala. qr
forsitan infuturo pͥstinȩ ꝯu̾sationis memo¬
ria om̃ino delebitur. succedentibꝰ bonis
ȩcernis. ne sit pars maloꝵ: pͥoris angustiȩ
memorari. S os hȩc & his similia: possunt
accipi sic: ut ñ excludant memoriã p̃ce¬
dentiũ maloꝵ. s ex ea molestiã & lesionẽ a¬
moueant. Non enĩ eoꝵ memoria: scõs otͥs¬
tabit. uł eoꝵ beatitudinẽ obfuscabit. s g¬
tiores deo reddit. Unde: suꝑ psalmũ octo
ineternũ canit: qͥ miseriȩ ñ meminit: cͦ
mͦ autẽ plena beatitudo: si memoria reatꝰ
mentẽ tangitꝰ S sepe leti: tristiũ memi¬
numus. & sani: doloꝵ meminimꝰ: sine
dolore. Et inde: amplius leti: os grati: sumꝰ.
Ex his apparet: qđ si prioꝵ maloꝵ memo¬
riã scĩ habebunt infuturo: ñ erit tam̃
eis adpenã. uł gloriȩ derogationẽ. s ad

Expanded text:
cendent res, et absconditae ab oculis nostris. Quae de futuro exponens Hieron. ait: Oblivioni tradentur priora mala, quia forsitan in futuro pristinae conversationis memoria omnino delebitur, succedentibus bonis aeternis, ne sit pars malorum, prioris angustiae memorari. Sed haec et his similia possunt accipi sic, ut non excludant memoriam praecedentium malorum, sed ex ea molestiam et laesionem amoveant. Non enim eorum memoria sanctos contristabit, vel eorum beatitudinem obfuscabit, sed gratiores Deo reddet. Unde super psalmum 88 aeternum omodo autem plena beatitudo, si memoria reatus mentem tangit? Sed saepe laeti tristium meminimus, et sani dolorum meminimus sine dolore; et inde amplius laeti et grati sumus. Ex his apparet quod si priorum malorum memoriam sancti habebunt in futuro, non eis tamen erit ad poenam vel gloriae derogationem, sed ad
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsiderari oportet. qd ñ tantũ tres p̃dic¬
te ꝓpͥetates. siue notiones: in ꝑsonis st̃.
Ucrũ etiã alie que aliis notant᷑ noĩbꝰ. Nã
etiã hoc nom̃ ingenitꝰ: relatiue dr depa¬
tre tm̃: & aliã designat notionẽ: quaꝯ
pater. uł genitor. Non est enĩ id̾e: eẽ pa¬
scd̃m ꝓpͥetatẽ generationis. Ingenitꝰ aut̃.
scd̃m ꝓpͥetatẽ innascibilitatis Differt gͦ
paterasilio: auctoritate generationis. dif¬
fert etiã: ꝓpͥetate innascibilitatis.i. qͥa
ingenitus. Unde aus̃ distinguens: int̾
ingenitũ: ꝗd ẽ: patrẽ dice̾. quia ̃si
filiũ ñ genuisset: nil ꝓhiberet dicẽ eũ
ingenitũ. & si gignat quisq filiũ: ñ ex
eo ip̃e est ingenitus. quia geniti hoĩss
gignunt alios. Nongͦ id̾o d̾r pater. ꝙ
ingenitꝰ. Idoq: cum ded̾o patre utrũq
dicat᷑: alia notio est. qua intelligitur
genitor: alia: qua ingenitꝰ. Benitor

Expanded text:
are oportet quod non tantum tres praedictae proprietates sive notiones in personis sunt, verum etiam aliae quae aliis notantur nominibus. Nam etiam hoc nomen ingenitus, relative dicitur de Patre tantum, et aliam designat notionem quam pater vel genitor. Non est enim idem esse Pa ingenitus autem secundum proprietatem innascibilitatis. Differt ergo Pater a Filio auctoritate generationis, differt etiam proprietate innascibilitatis, id est, quia ingenitus. Unde Aug., distinguens inter ingenitum, quod est Patrem dicere; quia etsi Filium non genuisset, nihil prohiberet dicere eum ingenitum. Et si gignat quisque filium, non ex eo ipse est ingenitus; quia geniti homines gignunt alios. Non ergo ideo dicitur Pater quia ingenitus. Ideo cum de Deo Patre utrumque dicatur, alia notio est qua intelligitur genitor, alia qua ingenitus. Genitor
Abbreviated transcription (Latin):
ingenitꝰ. nicħ aliud dr. Ido ñ ẽ inrebis¬
ꝯsiderandũ. quid uł sinat uł ñ sinat
dici: usus sermonis nr̃i. S qͥs rer ip̃arũ
intellectus eluccat. Non gͦ iã tm̃ dica¬
mus ingenitũ. s etiã ñ genitũ. qđ cm̃
ualet. Hunquid gͦ aliud dicimꝰ: qͣm ñ fi¬
liũ: Negatiua poero particula: ñ id effi¬
cit: ut qd̾ sine illa relatiue d̾r. eade p̃po¬
sita: substantialit̾ dicat᷑ S id tm̃ negat᷑.
gͦ dic̃ ñ homo ẽ: ñ aliud genus p̃dicam̃¬
ti enuntiat. s tm̃ illud negat. Siẽ gͦ scd̾m¬

Expanded text:
icitur ingenitus, hoc ostendit quod non sit Filius; sed geconsiderandum quid vel sinat vel non sinat dici usus sermonis nostri, sed quis rerum ipsarum intellectus eluceat. Non ergo jam jam tantum dicamus ingenitum, sed etiam non genitum, quod tantum valet. Num ergo aliud dicimus quam non filium? Negativa porro ista particula non id efficit, ut quod sine illa relative dicitur, eadem praeposita substantialiter dicatur; sed id tantum negatur, ergo dicit, Non homo est, non aliud genus praedicamenti enuntiat, sed tantum illud negat. Sic
Abbreviated transcription (Latin):
mox efficiunt᷑ ꝯiuges eur uirant infuturo
se facturos. qđ in presenti efficiunt: Itẽ. Si
ex quo iurant mox efficiunt᷑ niuges: tunc
hanc rem efficiunt: qñ iurant se facturos.
Iđo dico.: quia ꝯuigiũ tõ ñ fuit: s futurũ
ꝓmittit᷑. Si uͦ ille post. uxorẽ duxit: & illa
marito nupsit: ꝯiugiũ utrĩq fuit. & ñ po¬
test dissolui. Precedens gͥ mendaceiũ: uel¬
ꝑiuriũ: penitentia est corrigendũ. ẜ oiugiũ

Expanded text:
mox efficiuntur conjuges, cur jurant in futuro mox efficiuntur conjuges, cur jurant in futuro se facturos, quod in praesenti efficiunt? Item, si ex quo jurant, mox efficiuntur conjuges, tunc rem hanc efficiunt, quando jurant se facturos. Ideo dico quod conjugium tunc non fuit, sed futurum promittitur. Si vero ille post uxorem duxit, et illa marito nupsit, conjugium utrinque fuit, et non potest dissolvi. Praecedens ergo mendacium verjurium, poen
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ gͥ ambigendũ: quin solus dep̃senti osensꝰ
diugiũ efficiat. &s exinde ueri ꝯiuges appellen¬
tur. Ido: post talem ꝯsensũ: siquis alii se co¬
pulauerit: etiã si carnis ꝯmixtio illic seqͣt᷑
mento: diugiũ efficiat. ut siquis ꝓmittat:
uł etiã iuret alicui. se usq ad tempus placi¬
tũ illã ducturũ. & illa ꝓmittat uł iuret:
se illi nupturã: nunqͥd talis sponsio eos ꝯiu¬
ges fecit: Si mutato ꝓposito: alter uł uterq
sponsionẽ iuram̃to subnixã: scde federati¬
onis pactũ scindetur: Responsio.¬
onsidera. quia longe alud est ꝓmittere:
& aliud facere. Qui ꝓmittit: ñdũ facit.
Qui gͦ ꝓmisit se in uxorem ducturũ aliquã:
ñdũ eam duxituxorẽ. ꝙ quȩ spopondit se
nupturã: ñdũ nupsit. Quomͦ coniuges ap¬
pellari possunt: qui ñdũ contrahunt: s in
futuro se ꝯtracturos uirando ꝓmittuntꝰ
Itẽ.Si ex ui iuramenti adfuturũ ꝑtinentis:

Expanded text:
est ergo ambigendum quia solus de praesenti consensus est ergo ambigendum quia solus de praesenti consensus conjugium efficiat, et exinde veri conjuges appellentur. Ideo post talem consensum si quis alii se copulaverit, etiamsi carnis commixtio illic sequatumento, conjugium efficiat: ut si quis promittat vel etiam juret alicui se usque ad tempus placitum illam ducturum, et illa promittat vel juret se illi nupturam, numquid talis sponsio eos conjuges facit? Si mutato psponsionem juramento subnixam, secundae foederationis pactum scindetur? Considera quia longe est aliud promittere, et aliud facere. Qui promittit, nondum facit. Qui ergo promisit se in uxorem ducturum aliquam, nondum eam duxit in uxorem; et quae spopondit se nupturam, nondum nupsit. Quomodo ergo conjuges appellari possunt, qui nondum contrahunt, sed in futuro se contracturos jurando promittunt? Item, si ex vi juramenti ad futurum pertinentis
Abbreviated transcription (Latin):
sponsus dilatã. Quȩ sponsa sit uidua
mortuo sponso. & quȩ non.
t est sciendũ: qđ illa sponsa quȩ tantũ
infuturo ẽ pacta: mortuo sponso ñ re¬
manet uidua. quia ñ fuerat uir eiꝰ. Unde:
siquis eam duxerit: ad sacros ordines oscen¬
dere ñ ꝓhibet᷑. quia ñ duxit uiduã. Uidue
enĩ maritus: eque sic̃ bigamꝰ: sacerdos fieri
ꝓhibet᷑. Extali autẽ copula: nullus arcet᷑ a
sacris ordinibus. Qui alterius sponsam
eo moetuo dueit: ad saeros oedine aeced̾e pot᷑.
cł̃m boc intelligndũ est.: qđ at pela¬
gius papa de illo: qui mortuo sponso:
eiꝰ sponsã ducit inuxorẽ. Nichil est inquit:
uiet de canonicis institutis: quin adsacros
ordines ꝓmoueri ualeat. Si uͦ talis sponsa fu¬
isset: inter quã &s sponsũ eiꝰ sensus dep̃senti
intercessisset: eo mortuo uidua remansisset:
cui copulatus in diugio: ulteriꝰ ad sacros or¬
dines ñ accederet cũ uiduã duxerit. Non

Expanded text:
sponsus dilatam. 13. Quae sponsa sit vidua sponsus dilatam. 13. Quae sponsa sit vidua mortuo sponso, et quae non. Et est sciendum quod illa sponsa quae tantum in futuro est pacta, mortuo sponso non remanet vidua, quia non fuerat vir ejus. Unde si quis eam duxerit, ad sacros ordines conscendere non prohibetur, quia non duxit viduam. Viduae enim maritus aeque sicut bigamus, sacerdos fieri prohibetur. Ex tali autem copula nullus arcetur a sacris ordinibus. 14. Qui alterius sponsam eo mortuo ducit, ad sacros ordines accedere potest. ecundum hoc intelligendum est quod ait Pelagius papa, de illo qui mortuo sponso ejus sponsam ducit in uxorem. Nihil est, inquit,lum attinet, quod ei obviet de canonicis institutis, quin ad sacros ordines promoveri valeat. Si vero talis sponsa fuisset inter quam et sponsum ejus consensus de praesenti intercessisset. eo mortuo vidua remansisset; cui copulatus in conjugio, ulterius ad sacros ordines non accederet, cum viduam duxerit. Non
Abbreviated transcription (Latin):
& cũ ea coire ñ potuit. quam
claneulo frat᷑ eius corrupit: ⁊ guidã
reddidit. Decretum est: ut ꝙͣ uis nup¬
ta ñ potui̾t esse legitimo uiro: despon¬
satam tñ fr̃i. frat̃ hr̃e ñ possit. s mechꝰ
⁊ mecha: fornicationis qͥdẽ uindictam
sustineant: licita uͦ eis ꝯiugia ñ negent᷑.
De illa defponsatione hoc intelligi de¬
bet: ubi ñ fuit consensus coniugalis de
p̃senti: alioqͥn ñ licero eis alia sortiri ẽ
sponsã alteriꝰ rapuerit. publica peniten¬
tia multet᷑. & sine spe ꝯiugii maneat. Et si
se desponsatã sine pactione ꝯugali de pre¬
senti. & ido: ñ fuisse ꝯiugẽ. Cui: uiuente spon¬
so alii nubendi licentia ñ negat᷑. Sunt e¬
nim quȩdã nuptialia pacta defuturo:
ex quibus sponsi &sponse uocant᷑. nec ex¬
inde oiuges sunt. ꝙ est quȩda pactio ꝯiuga
lia: interdũ đr. ꝓprie tam̃ sponsalia dicun¬
tur: quȩda sollẽpnia pacta nuptialia. De
nstitutũ est: sp
uilem habeat maritus datã: quã suspirat

Expanded text:
 cum ea coire non potuit; quam clanculo frater ejus corrupit et gravidam reddidit. Decretum est, ut, quamvis nupta esse non potuerit legitimo viro, desponsatam tamen fratri frater habere non possitet moecha fornicationis quidem vindictam sustineant, licita vero eis conjugia non negentur. De illa desponsatione hoc intelligi debet, ubi non fuit consensus conjugalis de praesenti; alioquin non liceret eis alia sortiri consponsam alterius rapuerit, publica poenitentia mulctetur, et sine spe conjugii maneat. Et si se desponsatam sine pactione conjugali de praesenti, et ideo non fuisse conjugem, cui vivente sponso alteri nubendi licentia non negatur. Sunt enim quaedam nuptialia pacta de futuro, ex quibus sponsi et sponsae vocantur, nec exinde conjuges sunt. Et est pactio quadicuntur; proprie tamen sponsalia dicuntur quaedam solemnia pacta nuptialia. 12.Institutum est ut vilem habeat maritus datam, quam suspiravit
Abbreviated transcription (Latin):
entiȩ dcuimpler. Quȩ gͥmplebatus
erat ñ dei. s nr̃a sap̃ia. Nam qͦmͦ im¬
plebat᷑: qui ut om̃ia impleret descen¬
dit ẜ quẽ autẽ sensũ dixit ysaias: qđ
patrẽ puernesciebat aut matrẽ. Scrip¬
tum est enim. Priusqͣm sciat puer pa
trẽ: aut matrẽ: accipiet spolia sama¬
rie. Sapientiã enĩ dei: futura & occulta
ñ fallunt. Exꝑs autẽ agintionis infan¬
tia: ꝑ humanã utiq imprudentiã. qd̃
adhuc ñ didicit: ignorat. S uerendũ
est inquã: ne si duos principales sensꝰ:
quid cũ meo ẏmaginẽ dei crucẽq ue¬
qͥ de co dixit: qm̃ & si crucifixus ẽ. ex
infirmitate nr̃a: uiuit tam̃ ex uirtute
tionalẽ & intellectus nr̃i suscepit capa¬
cem: diuidimꝰ eũ. Non enim ip̃e d̾s u̾¬
bum: ꝓ aniua rationali: & intellectꝰ
capaci: incarne sua fuit. S animã rati¬
onalẽ: &s intellectus capacẽ: & ip̃am hu¬

Expanded text:
entiae Dei impleri. Quae ergo implebatur, erat non Dei, sed nostra sapientia, nam quomodo implebatur, qui ut omnia impleret descendit? Per quem autem sensum dixit Isaias, c. 8, quod patrem nesciebat puer aut matrem? Scriptum est enim: Priusquam sciat puer vocare patrem aut matrem, accipiet spolia Samariae, Sapientiam enim Dei futura et occulta non fallunt. Expers autem agnitionis infantia, per humanam utique imprudentiam, quod adhuc non didicit, ignorat. Sed verendum est, inquam, ne si duos principales sensus quid cum in eo imaginem Dei, crucemque vequi de eo dixit: Quoniam etsi crucifixus est ex infirmitate nostra, vivit tamen ex virtute tionabilem et intellectus nostri suscepit capacem, dividimus eum ? 76. Non enim ipse Deus Verbum pro anima rationabili et intellectus capaci in carne sua fuit, sed animam rationabilem et intellectus capacem, et ipsam hu
Abbreviated transcription (Latin):
sic. Deus ꝑfectionẽ nature: assũpsit
humane. Suscepit sensũ hominis. s
ñ sensu carnis: fuit inflatꝰ. Sensu ho¬
minis: aniniã dix̃ t̾batã. Sensu homi¬
nis: esuriutt & rogauit. Sensu hõĩs ꝓ¬

Expanded text:
sic: Deus perfectionem naturae suscepit humanae. Suscepit sensum hominis; sed non sensu carnis fuit inflatus. Sensu hominis animam dixit conturbatam, sensu hominis esurivit et rogavit; sensu hominis p
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m scdm hominẽ. ab ip̃a ocepti¬
one: grẽ plenitudinẽ recepisse. cui
sp̃c datus ẽ ñ ad mensurã.&. in quo
plenitudo diuinitatis coeporaliter ha¬
bitat. Ita uͦ habitat: ut ait aug̃ ad¬
dardanũ. qd̃ omĩ grã plenus est Non
ita habitat inscĩs. ut os in nr̃o cor¬
pore in est sensus singłis menbris s ñ qͣn¬
a olfactus. & gustus. & tactus. Inceteris
autẽ: solus est tactus. Ita: &. in xp̃o: habi¬
tat om̃is plenitudo diuinitatis. quia ille
est capit. inqͦ sunt om̃s sensus. Insc̃ĩs u̾
quasi solus tactus ẽ. quibꝰ datus ẽ sp̃c ad

Expanded text:
secundum hominem ab ipsa conceptione gratiae plenitudinem recepisse, cui Spiritus datus est non ad mensuram, in quo plenitudo divinitatis corporaliter habitat . Ita vero habitat, ut ait Auga quod omni gratia plenus est, sed non ita habitat in sanctis, sicut et in nostro corpore inest sensus singulis membris, sed non quant olfactus, et gustus, et tactus, in caeteris autem solus est tactus. Ita in Christo habitat omnis plenitudo divinitatis, quia ille est caput, in quo sunt sensus, in sanctis vero quasi solus tactus est, quibus datus Spiritus ad
Abbreviated transcription (Latin):
sap̃ie. Qui potuit transgredi: & ñ ẽ trans¬
gressus. & facere malũ & ñ fecit. S hocͥ
accipiendũ ẽ sedm̃ menbra. uł partim:
de capite. parti: de menbris. De capi¬
te: ñ est transgressus. & ñ fecit malũ. De
menbris: potuit transgredi: & facere
malũ. Si ds potuit a¬
olet etiã queri: quanuis curiose.
añ nullis: si d̾s̃ humanã naturã po¬
tuit assumumere. sod̾m muliebrẽ sexum.
Quidã arbitrant᷑ eũ potuisse assumere
hominẽ infemineo sexu: ut assũpsit in
uirili. S opoetuniꝰ: atq ouenientiꝰ: fac¬
tum ẽ: ut de femina nasceret᷑. & uirũ as¬
sumeret: ut ita: utriꝰq sexus lib̾atio o¬
questionũ. Hominis liberatio: mnutidq
sexu debuit apparere. G quia uirũ opor¬
tebat susciꝑe: qui sexus honorabilior ẽ:
ꝯsequens erat: ut feminei sexus libera¬
tio: hinc appareret: qđ ille uir defemi¬
& de utero uirginis: liberationẽ hoĩs

Expanded text:
ansgredi, et non est transgressus; facere malum, et non fecit. Sed hoc accipiendum est secundum membra, vel partim de capite, partim de membris. De capite, non est transgressus, et non fecit malum. De membris, potuit transgredi, et facere malum. 5. Si Deus potuerit aSolet etiam quaeri, quamvis curiose, a nonnullis, si Deus humanam naturam potuit assumere secundum muliebrem sexum. Quidam arbitrantur eum potuisse assumere hominem in femineo sexu, ut assumpsit in virili. Sed opportunius atque convenientius factum est, ut de femina nasceretur, et virum assumeret, ita ut utriusque sexus liberatio oq. 11: Hominis liberatio in utroque sexu debuit apparere; ergo quia virum oportebat suscipere, qui sexus honorabilior est, consequens erat et feminei sexus liberatio. Hinc apparet quia ille vir de femiet de utero Virginis, liberationem hominis
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Iuxta hominis naturã: ꝓficiebat
sapĩa. ñ: qđ ip̃e sapientioe extẽpore fu
erit. qui a prima oceptionis hora: sp̃u
sapĩe plenꝰ ꝑmanebat. S eandẽ qͣ plenꝰ
erat sapientiã: ceteris extp̃re paulatim
demonstrabat. Iuxta hominis naturã:
ꝓficiebat gtã etate. de infantia: ad iu-¬
uentutẽ. Iuxta hoĩs naturã. ꝓficiebat
poris accipiendo: s pandendo donũ
ebat hominibus dona gr̃e: que sibi in¬
erant: & sapĩe: tantũ eos ad laudẽ dei
excitabat. o sic: deo patri. ad laudẽ: &
hominibꝰ adsalutẽ : ꝓficiebat. In aliisgͦ.¬

Expanded text:
uxta hominis naturam proficiebat sapientia; non quod ipse sapientior esset ex tempore, qui a prima conceptionis hora Spiritus sapientiae plenus permanebat, sed eamdem qua plenus erat sapientiam caeteris ex tempore paulatim demonstrabat. Juxta hominis naturam proficiebat aetate de infantia ad juventutem; juxta hominis naturam proficiebat poris accipiendo sed pandendo donum ebat hominibus dona gratiae quae sibi inerant et sapientiae, tantum eos ad laudem Dei excitabat, et sic Deo Patri ad laudem Dei, et hominibus ad salutem proficiebat. In aliis
Abbreviated transcription (Latin):
auit: ñ de gn̾e alicuiꝰ ereauit. Poterat
gͦ: uł sic: uł alio quo uellet modo: erea¬
re unũ aliũ: de quo uinceret᷑ uictor pri
oris. S meliꝰ iudicauit: & de ip̃o qd uic¬
tũ fuerat gen̾e: assumere hominẽ. ꝑ
ñ libido p̃uenit. Nec interfuit carnis
ꝯcupiscentia: qua cet̾i ꝯcipiunt᷑: qͥ ori¬
ginale trahunt pec̾em. S credendo. ñ
ꝯcũbendo. facta ẽ fecundata uirginitas.
Ex bis aꝑte ostendit᷑: & aliũ: & aliunde:
hominẽ: dm assumere potuisse.

Expanded text:
auit non de genere creauit alicuius. Poterat uel sic uel alio quo uellet modo creare unum alium, de quo uinceretuoris. Sed melius judicavit, et de ipso quod victum fuerat genere assumere hominem, per non libido praevenit; nec interfuit carnis concupiscentia qua caeteri concipiuntur, qui originale trahunt peccatum, sed credendo, non concumbendo facta est fecundata virginitas. Ex his aperte ostenditur et alium, et aliunde hominem Deum assumere potuisse.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbare conant᷑: eam etiã unitã
uerbo: posse peccare. quia lib̾ũ arbi¬
triũ habet. ꝙ ita potest flectim
utmq partẽ. Qđ friuolũ est. cũ & angli
liberũ arbitriũ habeant: m cam̃ grã ad̾o
sint ꝯfirmati: ut peccare neqͤant. Quan

Expanded text:
obare conantur etiam eam unitam Verbo posse peccare, quia liberum arbitrium habet, et ita potest flecti in utramque partem, quod frivolum est; cum et angeli liberum arbitrium habeant, et tamen gratia a Deo sunt confirm
Abbreviated transcription (Latin):
esse đs.Si enĩ potuit peccare: & potuit
dãpnari. Si ꝑ otuit dapnari: potuit ñ
esse ds. Gsi potuit peccare: potuit ñ
eẽ ds. quia esse dm: ꝙ posse uelle in iqͥ¬
tatẽ: simul esse nequeunt. Hic: distinc¬
tione opus est: utrũ de ꝑsona: an de
natura: agatur. Si enim de ꝑsona a¬
git᷑: manifestũ est: quia peccare ñ po¬
tuit. nec d̾s. ñ esse potuit. Si uͦ dena¬
tura: discutiendũ est: utrũ agat de ea
ut uerbo unita.ande ea: tan qͣm ñ
unita uerbo. & tam̃. enti.i. an de ea
scd̃m qđ fuit unita u̾bo: an de ea: se¬
cundũ qd̃ esse potuit: & ñ unita u̾bo.
Non est enĩ ambiguũ: animã illam
entẽ. unitã uerbo: pecoare ñ posse.
& ẽ sine ambiguo uerũ: eandẽ: si eẽt:¬

Expanded text:
esse Deus. Si enim potuit peccare, et potuit damnari. Si potuit damnari potuit non esse Deus; ergo si potuit peccare, potuit non esse Deus, quia esse Deum, et posse velle iniquitatem, simul esse nequeunt. Hic distinctione opus est, utrum de persona, an de natura agatur. Si enim de persona agitur, manifestum est quia peccare non potuit, nec Deus non esse potuit. Si vero de natura discutiendum est, utrum agat de ea ut Verbo unita, an de ea tanquam non unita Verbo, et tamen enti; id est, an de ea secundum quod fuit unita Verbo, an de ea secundum quod esse potuit, et non unita Verbo. Non est enim ambiguum animam illam entem unitam Verbo peccare non posse; et est sine ambiguitate verum, eamde
Abbreviated transcription (Latin):
in luce eugłio legit᷑. Iħc ꝓficiebat sa¬
pientia os ȩtate. & gr̃ã. apud đm & ho¬
gr̃e: sine mensura. Ad qđ sane dici po¬
test: ip̃m scđm hominẽ tantã aꝯceptio¬
ne accepisse sapĩe & gr̃e plenitudinẽ:
ut d̾s ei plemꝰ ꝯ ferre ñ potu̾it. & tam̃ ue

Expanded text:
in Lucae Evangelio legitur: Jesus proficiebat sapientia, aetate, et gratia apud Deum et hogratiae sine mensura. Ad quod sane dici potest ipsum, secundum hominem, tantam sapientiam accepisse et gratiae plenitudinem, ut Deus ei plenius conferre
Abbreviated transcription (Latin):
ture discpłis mandat officiũ. De ꝑfidia
a pena arrii.
rryi hec fuisse ꝑfidia legit᷑: ut xp̃m
ereaturã fateret᷑. Iło: effusa arryi uis¬
cera sunt. atq crepuit medius. ꝓstratꝰ
infaciẽ. ea quibꝰ xp̃m negauerat: feda
ora pollutus. His: aliisq pluribꝰ testimo¬
niis instruimur: ñ debere fateri simpłr.
determinatione: recte diei potest. Ut si
dicat᷑. factus scd̃m carnẽ. uł scd̃m homi¬
nẽ: ut factura humanitati: ñ d̾o attri¬
buat᷑. Ut enĩ ait amb̃ꝵꝰ. in .iͦ. libro de¬

Expanded text:
turae discipulis mandat officium. 2. De perfidia et poena Arii. Arii haec fuisse perfidia legitur, ut Christum creaturam faceret. Ideo effusa sunt Arii viscera, atque crepuit medius, prostratus in faciem ea quibus Christum negaverat foeda ora pollutus. His aliisque pluribus testimoniis instruimur non debere fateri simplicideterminatione recte dici potest, ut sic dicatur factus secundum carnem vel secundum hominem, ut factura humanitati, non Deo, attribuatur. Ut enim ait Ambr., in libro
Abbreviated transcription (Latin):
tura. ñ ad sumentẽ dm: s ad assũptuo
hominẽ: referatur. In deo enĩ creatura
esse ñ potest. ut ambiꝵ ait in .iͦ. libro de
quid mandato creatus ẽ xp̃c. Quomͦ au
tem creatura ẽẽ indo potest. Wẜ enĩ ds
nature simplicis ẽ. ñ ꝯiuncte: atq ꝯposi¬
te: eui nicħ accidat. s solũ qđ diuinũ ẽ:
ꝓ gredi: sic argum̃tando. Si scd̾m qđ hõ¬

Expanded text:
tura non ad assumentem Deum, sed ad assumptum hominem referatur. In Deo enim creatura esse non potest, ut Ambros. ait, lib. 1 de quid mandato creatus est Christus? Quenim Deus naturae simplicis est, non conjunctae atque compositae, cui nihil accidat, sed solum quod divinum est progredi sic argumentando: Si secundum quo
Abbreviated transcription (Latin):
nitate: inrebus ꝑ tempus ortis illa sũ¬
ma grã est: qđ homo munitate pso¬
ne. ꝯiunctus est deo. Potuit gͥ ds: aliã
animã: &aliã carnẽ. sumere. & car¬
nẽ utiq aliunde. qͣm de gen̾e adẽ. Uñ
aug̃. in libro.xiͦii. de trinitate. Lete¬

Expanded text:
n rebus per tempus ortis illa summa gratia est, quod homo in unitate personae conjunctus est Deo. Potuit ergo Deus aliam animam et aliam carnem assumere, et carnem utique aliunde quam de genere Adam. Unde Aug
Abbreviated transcription (Latin):
suũ: s. ñ unũ de multis. C ũ dicit. suũ. ge¬
nerationis eternę ꝓpͥctatẽ sigẽauit. Postea:
factũ exmuliere asseruit. ut factura: ñ di¬
uinitati: s assũptioni oceporis ascͥberet᷑.
Factũ gͥ ex muliere dicte. ꝓpt̾ oarnis susccp¬
tionẽ. S ublege. ꝓpt̾ obseruantiã legis. Ge¬
neratio: generationi ñ p̃iudicat. nec ca¬
ro: diuinitati. Deus enim eternus: incar¬
corpore. Non enim alter expatre. alt̾ ex
uirgine. S id̾e: alit̾ ex patre. alit̾ ex uir¬

Expanded text:
 non unum de multis. Cum dicit suum, generationis aeternae proprietatem signavit. Postea factum ex muliere asseruit, ut factura non divinitati, sed assumptioni corporis ascriberetur. Factum ergo ex muliere dicit, propter carnis susceptionem; sub lege, propter observantiam legis. Generatio generationi non praejudicat, nec caro divinitati. Deus enim aeternus incarcorpore: non enim alter ex Patre, alter ex Virgine, sed idem aliter ex Patre, aliter ex vir
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ ioħ̃m. habuit aliqͣn dei filius: qd̃¬
ñ dũ habuit idẽ ip̃e bominis filiꝰ. quia
ñ dũ crat homo. Item in eod̾e. Prius quã
cens est: tam̃ est eternus ds Alibi uͦ le¬
gt᷑. qđ puer ille ereau̾it stellas. &ixp̃e
dic̃: se eẽ pͥncipiũ. & eẽ ante abraham.
dicimus: hominẽ illũ in qͣntũ homoẽ:
cepisse. Inquantũ uerbũ est: semꝑ fuis¬
se. Hic enuim absq distinctione ñ ẽ¬
ferenda responsio. Nam &. ip̃e aug̃ huiꝰ¬
modi utit᷑ distinctione: in pluribꝰ locis.

Expanded text:
super Joan.: Habuit aliquando Dei Filius quod non habuit idem ipse homo Dei Filius, quia nondum erat homo. Item idem in eodem: Priusquam cens est, tamen est aeternus Deus. Alibi vero legitur quod puer ille creavit stellas. Et Christus dicit se esse principium, et esse ante Abraham. dicimus hominem illum in quantum homo est, coepisse; in quantum Verbum est, semper fuisse. Hic enim absque distinctione non est referenda responsio. Nam et ipse Aug. hujusmodi utitur distinctione in pluribus locis,
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑare potuisse: sic̃ cec̾is: inquolibet
oꝑe: sine uoluptatis pruritu utunt᷑.
Incdibile enĩ ñ est: dm̃ talia fecisse.
illa corpora: ut si ñ peccassent: illis
m̃bris: sic̃ pedibus imꝑarent. nec cũ
ddore seminarent: uł cũ dolore pare¬
rent. S post peccatũ: motũ illũ me¬
rucrt̃. quẽ nuptie ordinant. ꝯtinentia
cohibet. Infirmitas enĩ ꝓna inruinã.
tͣpitudinis: exeipit᷑ honestate nupti¬
ali. & hio sanis essec offm̃. egrotis ẽ in
remediũ. Emissi quid̾e deparadẏso.
conuenert̃. & genuert̃. S potuert̃ in
paradyso eis nuptie honorabiles eẽ.¬
& thorus immaculatꝰ. sine ardore li¬
bidinis. sineq labore pariendi. Duobꝰ¬
re: mox transgressio facta ẽ. & eiecti
sunt de paradyso. uel:quia ds ñdũ
iusserat: ut coirent. & poterat diui¬
na expectari auctoritas: ubiꝯcupi¬
scentia ñ eos angebat. Ds uͦ ñ uisserat.
qͥa casũ eoꝵ p̃sciebat. de quibꝰ homo ppa¬

Expanded text:
imperare potuisse, sicut caeteris in quolibet imperare potuisse, sicut caeteris in quolibet opere sine voluptatis pruritu utimur. Incredibile enim non est Deum talia fecisse illa corpora ut si non peccassent, illis membris sicut pedibus imperarent, nec cum ardore seminarent, vel cum dolore parerent: sed post peccatum motum illum meruerunt, quem nuptiae ordinant, continentia cohibet. Infirmitas enim prona in ruinam turpitudinis, excipitur honestate nuptiali: et quod sanis est officium, aegrotis est remedium. Emissi quidem de paradiso convenerunt, et genuerunt; sed potuerunt in paradiso eis esse nuptiae honorabiles et thorus immaculatus sine ardore libidinis, sine labore pariendi. re, mox transgressio facta est, et ejecti sunt de paradiso. Vel quia nondum Deus jusserat ut coirent, et poterat divina expectari auctoritas, ubi concupiscentia non angebat. Deus vero jusserat, quia casum eorum praesciebat, de quibus homo propa
Abbreviated transcription (Latin):
qualit̾ pͥmi parentes si ñ peccassent
ilios ꝓcreassent. & quales ip̃i filii naꝰ¬
cerent᷑. Q uida putant: adgignen¬
dos filios pͥmos homines inparadyso
misceri ñ posse: nͥ post peccatũ. dices¬
tes. concubitũ sine corruptione: uł
macula: fieri ñ posse. Set ante pecca¬
tũ. nec corruptio. nec macula. inhoĩe
esse poterat. qm̃ expeccato hee consccu¬
ta sunt Ad qd dicendũ est. qđ si ñ pec¬
cassent pͥmi homines. sine onuĩ peocato
ꝙ macula inparadyso carnali copula
rus. & cõmixtio: sine concupiscentia atq
genitalibꝰ menbris: sic̃ cȩt̾is imꝑarent.
ut ibi nullũ motũ illicitũ sentirent.
& sic̃ alia menbra corporis. aliis ãmoue¬
mus: ut manũ ori: sine ardore libidiniᷤꝰ.
ita genitalibꝰ uterem᷑ menbris: sine a¬
liqͦ pruritu carnis. Hec enĩ letalis egri¬
tudo: in enbris humanis expeccato
inhesit. Genuissent itaq filios in para¬
dyso: ꝑcoitũ immaculatũ. & sine cor¬
tũ: genitalibus menbris ad ꝑereationẽ

Expanded text:
qualiter primi parentes, si non peccassent, filios procreassent, et quales ipsi filii nascerentur. Quidam putant ad gignendos filios primos homines in paradiso misceri non potuisse, nisi post peccatum; dicentes concubitum sine corruptione vel macula non posse fieri. Sed ante peccatum nec corruptio, nec macula in homine esse poterat, quoniam ex peccato haec consecuta sunt. Ad quod dicendum est quod si non peccassent primi homines, sine omni peccato et macula in paradiso carnali copula atus, et commixtio sine concupiscentia; atque genitalibus membris sicut caeteris imperarent, ut ibi nullum motum illicitum sentirent, et sicut alia membra corporis aliis admovemus, ut manum ori, sine ardore libidinis; ita genitalibus uterentur membris sine aliquo pruritu carnis. Haec enim lethalis aegritudo, membris humanis ex peccato inhaesit. Genuissent itaque filios in paradiso per coitum immaculatum, et sine cortum genitalibus membris ad procreationem
Abbreviated transcription (Latin):
inm̾ito. uł inp̃mio: ꝓficiant usq ad
iudiciũ. Qd in meritis ꝓficiant. atqs
cotidie magis ac magis mereant᷑. ꝗ¬
busd̾a uidr. ex eo: q cotidie hominũ
utilitatibꝰ inseruiunt. eoq ꝓfactibꝰ
student. Quibus etiã niehilominꝰ uid̾r.
ut aiunt: inconfirmatione beau¬
tudinẽ acceꝑint et̾nã atq ꝑfectã: au¬
get᷑ tam̃ cotidie eoꝵ beatitudo. quia
magis ac magis diligunt. atq cognos¬
cunt. & est eoꝵ caritas: qua dm̃. &. nos
eam: & obsequia ex ea nobis impensa:
merent᷑. &. in beatitudine ꝓficiunt. &
ipã eade est p̃miũ: quia eã beati sunt
Auctoritatibus ꝯfirmat qđ dicant.
t qd̃ angłi ꝓficiant in cognitione:
ac ꝑhoc inbeatitudine: testimoniis
na angeloꝵ: axpĩ ascendentis magnifi¬
centiã ãmirantiũ. Qu̾is est iste qͥ uen
de edon: tinctis uestibus debosra. Et in
psalmo. Qu̾is est iste rex gle. Ex quibꝰ ap¬
paret: qđ misteriũ uerbi incarnati. ple¬
niꝰ cognouert̃ angłi. post implecionẽ:

Expanded text:
in merito proficiant usque ad judicium. Quod in meritis proficiant atque quotidie magis ac magis mereantur, quibusdam videtur, ex eo quia quotidie hominum utilitatibus inserviunt, eorumque profectibus student. Quibus etiam nihilominus videtur, ut aiunt, in confirmatione beatitudinem acceperint aeternam atque perfectam, augetur tamen quotidie eorum beatitudo, quia magis ac magis diligunt atque cognoscunt; et est eorum charitas, qua Deum et nos eam et obsequia ex ea nobis impensa merentur, et in beatitudine proficiunt; et ipsa eadem est praemium, quia ea beati sunt. 5. Auctoritatibus confirmant quod dicunt. Et quod angeli proficiant in cognitione, ac per hoc in beatitudine, testimoniis na angelorum Christi ascendentis magnificentiam admirantium: Quis est iste qui venit de Edom, tinctis vestibus de Bosra? Et in psalm. 24: Quis est iste rex gloriae? Ex quibus apparet quod mysterium Verbi incarnati plenius cognoverunt angeli post impletionem
Abbreviated transcription (Latin):
ue indiuersis temporibꝰ. Id̾o autẽ dicimꝰ
eod̾e tempore: uł diu̾sis tẽporibꝰ: quia ui¬
det᷑ quibuid̾a: qd̾ om̃s hoiẽs qͥ sunt simul
in aliqͦ tempore. singłi singłos angłos
hab̾e possuit. bonos uł malos. qͥa licet
maior sit numerꝰ. hominũ.: cõputatis in
unũ oomibꝰ qui fuert̃ & sunt. & futuri
funt: qͣm angłoꝵ: tam̃. quia hoĩes de¬
cedentibꝰ hoĩbꝰ succedunt. & ido nunꝗͣ
simul st̃inhac tuta. Angłi uͦ nunꝗͣ dece¬
dunt: s simul om̃s st̃. esse potest. ut sin¬
guli hominũ dũ in hac uita st̃. singu¬
los ħant angłos. bonos uł malos.: ad
sui custodiã: uł exercitiũ: destinatos.
Cet̾m: siue ita sit. siue ñ: ñ est dubitas¬

Expanded text:
Ideo autem dicimus eodem tempore vel diversis temporibus, quia videtur quibusdam quod omnes homines qui sunt simul in aliquo tempore, singuli singulos angelos habere possint, bonos vel malos; quia licet major sit numerus hominum, computatis in unum omnibus qui fuerunt, et sunt, et futuri sunt, quam angelorum, tamen quia homines decedentibus hominibus succedunt, et ideo nunquam simul sunt in hac vita, angeli vero nunquam decedunt, sed simul omnes sunt, ideo esse potest ut singuli hominum dum in hac vita sunt, singulos habeant angelos bonos vel malos ad sui custodiam vel exercitium destinatos. Caeterum sive ita sit, sive non, non est dubitan
Abbreviated transcription (Latin):
contradicẽ aug̃ suꝑ eundẽ locũ
ẽple. dicens. Non latuit angłos myste¬
riũ regni celoꝵ: qd̾ oportuno tẽpore
reuelatũ est ꝓs alute nr̃a. Illis gͦ. a se¬
culis in notuit supͣ memoratũ myste¬
riũ. quia om̃is c̾atura: ñ ante scła. s
ascłis est. Attende lector: quia uidnr oi¬
sentire in hac sententia: illustres doctoreᷤ.
Id̾oq: ut omĩs repugnantia demedio
mus. ut illis angłis. qui maioris sunt dig
sunt: exparte cognita ascłis fuisse. ittpo¬
te: familiaribꝰ: & nunciis. Illis uͦ qui mi¬
noris sunt dignitatis. in cognita excitisse.
dicamꝰ. usq qͦ impleta sunt. & ꝑeccłam p̃¬
dicata. ꝙ tẽ: ab omibꝰ angłis ꝑfecte fuert̃
cognita. Constat itaq: om̃s angłos in cog¬
nitione diuinoꝵ mysterioꝵ scd̾m ꝓcessũ cẽ¬
poris. ꝓfecisse. Unde. ñ in congruent̾ ip̃i¬
ide dict̃. angeloꝵ scĩam ac beatitudinẽ au¬
geri: usq adfuturã ꝯsũoationẽ. qñ inscĩã.

Expanded text:
contradicere August. super eumdem locum Epistolae dicens: Non latuit angelos mysterium regni coelorum, quod opportuno tempore revelatum est pro salute nostra. Illis ergo a seculis innotuit supra memoratum mysterium, quia omnis creatura non ante secula, sed a seculis est. Attende, lector, quia videntur dissentire in hac sententia illustres doctores. Ideoque ut omnis repugnantia de mediomus, ut illis angelis qui majoris dignitatisunt, ex parte cognita a seculis fuisse, utpote familiaribus et nuntiis; illis vero qui minoris dignitatis sunt incognita extitisse dicamus, usquequo impleta sunt et pdicta; et tunc ab omnibus angelis perfecte fuerunt cognita. Constat itaque omnes angelos in cognitione divinorum mysteriorum secundum processum temporis profecisse. Unde non incongruenter ipsi dicunt angelorum scientiam ac beatitudinem augeri usque ad futuram consummationem, quando in scientia
Abbreviated transcription (Latin):
& unũ malũ habet adexercitiũ. Cũ enĩ
om̃s angłi boni: nr̃m bonũ ueluit. cõ¬
munit̾q saluti omniũ studeant: ille
tam̃ qui deputatus est alicui ad custo¬
diã. eũ specialiter hortat᷑ adbonũ. Sic̃ le¬
git᷑: de angło tobye. & de angło petri.
inactibꝰ apłoꝵ. Similit̾ & mali angłi. cũ
desiderent malũ hominũ magis tam̃
dũ fortius instat: ille. qui adexercitiũ
ei deputatꝰ est. Utrũ. singłis hoibꝰ singłi
angłi: an pluribus unus deputatus Qe
olet autẽ queri:
utrũ singli angłi: singłis hominibꝰ.
An unus pluribus: adcustodiã: uł ad
exercitiũ: deputatus sit. S cũ electi tot
sint: quot & boni angłi sunt: plures
constat esse om̃s simul bonos &e malas
homines: quã bom angł̃i sint. & eũ¬
tot sint electi. quot angłi boni: & ange¬
li boni: plures sint qͣm mali: pluresq
suit homines mali quã boui: ñ est am¬
biguũ. plures esse bonos homine̾ qͣm
sint mali angli. & plures esse malos ho¬

Expanded text:
 malum ad exercitium habet. Cum enim omnes angeli boni nostrum bonum velint, communiterque saluti omnium studeant, ille tamen qui deputatus est alicui ad custodiam, eum specialiter hortatur ad bonum: sicut legitur de angelo Tobiae, et de angelo Petri in Actibus apostolorum. Similiter et mali angeli cum desiderent malum hominum, magis tamen dum fortius instat ille qui ad exercitium ejus deputatus est. 2. Utrum singulis hominibus singuli angeli, an pluribus deputatus sit unus. Solet autem quaeri utrum singuli angeli singulis hominibus, an unus pluribus ad custodiam vel exercitium deputatus sit? Sed cum electi tot sint quot et boni angeli sunt, plures constat esse omnes simul bonos et malos homines quam boni angeli sint. Etot sint electi quot angeli boni, et angeli boni plures sint quam mali, pluresque sint homines mali quam boni, non est ambigendum plures esse bonos homines quam sint mali angeli, et plures esse malos ho
Abbreviated transcription (Latin):
tico deuteronomii. Statuit t̾minos
ppłoꝵ: iuxta numerũ angełoꝵ dei.
qͥbusda tam̃ hoĩes reparandos.
Ota numerũ angeloꝵ qͥ occider̃t. ut illa
celestis ciuitas: nec suoꝵ ciuiũ numero
pruet᷑. nec maiori copia regnet. Qd
nulla ciuiũ suoꝵ numerositate frauda¬
bit᷑. aut uberiore etiã copia fortasse ñ¬
regnabit. Neq enĩ numerũ: aut scõe
hominũ: aut ĩmundoꝵ demonũ. no¬
uimꝰ inquoꝵ locũ succedentes filii ca¬
tholice matris: que sterilis apparebat
interris: iea pace dequa illi cecideit.
sine ullo temporis t̾mino ꝑ manebt̃.
S illoꝵ ciuiũ numerꝰ: siue qui ẽ. suie
qui fuit: siue qui futurꝰ est: incontẽ¬
platione eiꝰ artificũ ẽ. qui uocat ea qͦ
ñ sunt: tanqͣm ea que sunt. Ecce. aꝑ

Expanded text:
minos populorum juxta numerum angelorum Dei. lorum homines reparandos. ta numerum angelorum qui ceciderunt, ut illa coelestis civitas nec suorum civium numero privetur, nec majori copia regnet. Quonulla civium suorum numerositate fraudabitur, aut uberiore etiam copia fortasse regnabit. Neque etiam numerum aut sanctorum hominum, aut immundorum daemonum novimus; in quorum locum succedentes filii catholicae matris, quae sterilis apparebat in terris, in ea pace de qua illi ceciderunt, sine ullo temporis termino permanebunt. Sed illorum civium numerus, sive qui est, sive qui fuit, sive qui futurus est, in contemplatione ejus artificis est, qui vocat ea quae non sunt tanquam ea quae su
Abbreviated transcription (Latin):
ñdũ habebant dona: in quoꝵ partici¬
onibꝰ ꝯueniunt. S quibꝰd̃a cadentibꝰ:
aliis apposita sunt. Cisq qͥ cecidert̃: col¬
lata fuissent ead̾ dona. si ꝑstitissent.
Idoq scͥptura dicit: desingłis ordinibꝰ
aliquos cecidisse. ñ. quia fuissent in
ordinibꝰ: & postea corruerint. S quia:
si ꝑstitissent: eoꝵ aliqui insingłis fuiᷤᷤ¬
sent oerdinibꝰ. qui: & innate tenuitate.
& informe ꝑspicacitate: differentes gͣ¬
dus habebant: sic̃ & illi qui ꝑstitert᷑.
Alii enĩ ut p̃diximꝰ: suꝑiores: alii infe¬
riores: conditi sunt. Suꝑiores: qui na¬
tura magis subtiles. & sapĩa amplius
ꝑspicaces. Inferiores: qui natura muniꝰ
subtiles: & intelligentia minꝰ ꝑspica¬
ces: facti sunt. has autẽ in uisibiles oif¬
ferentias inuisibiliũ. solus ille ponde¬
rare potuit: qui omĩa innumero
mensura. & pondere disposuit .i. in
seip̃o. qui ẽ mensura. om̃i reiꝰ spẽm p̃¬

Expanded text:
nondum habebant dona in quorum particinondum habebant dona in quorum participationibus conveniunt. Sed quibusdam cadentibus, aliis apposita sunt; eisque qui ceciderunt collata fuissent eadem dona, si perstitissent. Ideoque Scriptura dicit de singulis ordinibus aliquos cecidisse, non quia fuissent in ordinibus et postea corruerint, sed quia si perstitissent, eorum aliqui in singulis fuissent ordinibus, qui et in naturae tenuitate, et in formae perspicacitate, differentes gradus habebant, sicut illi qui perstiterunt. Alii enim, ut praediximus, superiores, alii inferiores conditi sunt. Superiores, qui natura magis subtiles, et sapientia magis perspicaces; inferiores, qui natura minus subtiles, et intelligentia minus perspicaces facti sunt. Has autem invisibiles differentias invisibilium solus ille ponderare potuit, qui omnia in numero et mensura et pondere disposuit, id est, in seipso qui est mensura omni rei modum p
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ homines: cũ plura habeant dona:
qued̾a aliis excellentius possident: ita
forte & angłi. quibd̃a muneribꝰ magiᷤᷤ
pollent: & aliis quibusd̾a minꝰ Utrũ¬
restat: utrũ isti ordines: acreationis
initio. ita distincti su̾nt. Qđ ita fuę¬
rint distincti. apͥmordio sue condi¬
tionis: ud̃r testimonio auctoritatis
insinuari. que tradit: desingłis ordi¬
nibus: aliquos oecidisse. De ordine
nãq suꝑiori: lucifer ille fuit: qͦ nullꝰ
dignior ꝯditus ẽ. Apłs etiã: pͥncipatꝰ
& potestates tenebrarũ: nominat.
ostendens: de oedinibꝰ illis cecidisse. qͥ
cũ in malis ministeriũ exerceant: ñ
tam̃ penitꝰ noĩbꝰ ordinũ suor pͥuati
sunt. S ñ uidr. & illud posse stare. Non
enĩ tc̃ caritate ardebant. nec sapĩa
pollebant. neq ineis ds sedebat. Si
enĩ hec habuissent: ñ cecidissent. Non
throni. Ad qd̃ dicimus. quia ante ca¬
sũ quorund̾a. ñ erant isti oedines. qͥa

Expanded text:
enim homines, cum plura habeant dona, enim homines, cum plura habeant dona, quaedam aliis excellentus possident; ita forte et angeli quibusdam muneribus magis pollent, et aliis quibusdam minus. 5. Utrestat utrum et isti ordines a creationis initio ita fuerint distincti. Quod ita fuerint distincti a primordio suae conditionis, videtur testimonio auctoritatis insinuari, quae tradit de singulis ordinibus aliquos cecidisse. De ordine namque superiori Lucifer ille fuit, quo nullus dignior conditus fuit. Apostolus etiam principatus et potestates tenebrarum nominat, ostendens de ordinibus illis cecidisse; qui cum in malis ministerium exerceant, non tamen penitus nominibus ordinum suorum privati sunt. Sed non videtur illud posse stare. Non enim tunc charitate ardebant, nec sapientia pollebant, neque in eis Deus sedebat; si enim hoc habuissent, non cecidissent. Non throni. Ad quod dicimus quia ante casum quorumdam non erant isti ordines, quia
Abbreviated transcription (Latin):
quibꝰ & nominant᷑. Unde gg̃. In illa sũ¬
ma ciuitate: quisq oedo eius rei cense¬
tur nomine: quã plenius accep̃ in mu¬
exe. Questio oeta ex u̾bis g̾gorii.
et orit᷑ hic questio talis. Siqͥsq ordo
ab illo dono nominat᷑. qd pleniꝰ pos¬
ligit: plus cognoscit. Tantũ enĩ ut qͣ¬
dit auctoritas: cognos cit ibi quisq
quantũ diligit. Itaq scraphin: ñ solũ
incaritate: s etiã inscĩa p̃minet. Id̾o¬
q auctoritas illa: sic uid̾r intelligen¬
da: ut cõꝑatio ñ referat᷑: ad om̃es or¬
dines. s ad quosda s. ail inferiores. Ille
enĩ ordo: ñ plenius seraphin: accepit
sciãm in mun̾e. s plenius aliis ordini¬
bus: qui sunt inferiores. Nec nominat᷑
quisq ordo ab omĩ re: quã plenius a¬
liis accepit. s ab aliqua rerũ quas ao¬
cepit. U̾ł potest comparatio referri: ñ
adipõs ordines: s ad alia dona. Nec
ad omĩa alia dona: s ad queda. Si c̃

Expanded text:
quibus et nominantur; unde Gregorius: In illa sumquibus et nominantur; unde Gregorius: In illa summa civitate quisque ordo ejus rei censetur nomine, quam plenius accepit in munere. 4. Quaestio ex verbis Gregorii orta. Sed oritur hic quaestio talis: Si quisque ordo ab illo dono nominatur quod plenius posd qui magis diligit, plus cognoscit. Tantum enim, ut tradit auctoritas, cognoscit ibi quisque, quantum diligit. Itaque seraphin non solum in charitate, sed etiam in scientia praeeminent. Ideoque auctoritas illa sic videtur intelligenda, ut comparatio non referatur ad omnes ordines, sed ad quosdam, scilicet inferiores. Ille enim ordo non plenius seraphin accepit scientiam in munere, sed plenius aliis ordinibus qui sunt inferiores. Nec nominatur quisque ordo ab omni re quam plenius aliis accepit, sed ab aliqua rerum quas accepit. Vel potest comparatio referri non ad ipsos ordines, sed ad alia dona; nec ad omnia alia dona, sed ad quaedam. Sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ñ: quid̃ equalit̾. quia alii: aliis subli¬
mius possident: que tam̃: om̃s habc̃t
Cũq omĩa dona gratiarũ: suꝑiores
oedines sublimiꝰ &. ꝑfectius ꝑceperuit.
tam̃ exp̃cipuis: soctiti sunt uocabu¬
la. inferioribꝰ cetera relinquentes oe¬
comibus: ad cognominationẽ ut se¬
raphin: qui ordo excellentissimꝰ esti¬
mat᷑: qui tã dilectionẽ quã cogniti¬
onẽ diuinitatis. & cetera uirtutũ do¬
&. tam̃. ab excellentiori dono .i. aca
ritate: nom̃ accepit: ille suꝑioe ordo.
Maius enĩ donũ est caritas: quã scĩa.
Itẽ: maiꝰ est scire: quã iudicare. Sol¬
entia nãq informat iudiciũ. Id̾oq.
scds ordo. a sed̾o dono .i. acognitione
ueritatis: appellatus ẽ .s. cherubin.Ita
& de aliis intelligendũ est. Assignat᷑
enĩ ardent caritate. & sciã pleni sunt.
Sic & de aliis. S suꝑiores: aliis excellra¬
tius ut iam dictũ est: ip̃a acceꝑunt. a

Expanded text:
non quidem aequaliter; quia alii aliis sublinon quidem aequaliter; quia alii aliis sublimius possident, quae tamen omnes habent. Cumque omnia dona gratiarum superiores ordines sublimius et perfectius perceperint, tamen ex praecipuis sortiti sunt vocabula, inferioribus caetera relinquentes ordinibus ad cognominationem; ut seraphin, qui ordo excellentissimus aestimatur, tam dilectionem quam cognitionem divinitatis, et caetera virtutum doet tamen ab excellentiori dono, id est, a charitate nomen accepit ille superior ordo. Majus enim donum est ipsa charitas, quam scientia. Item, majus est scire quam judicare; scientia namque informat judicium. Ideoque secundus ordo a secundo dono, id est, cognitione veritatis, appellatus est, scilicet cherubin: ita et de aliis intelligendum est. Assignatur enim ardent charitate, et scientia pleni sunt: sic et de aliis. Sed superiores aliis excellentius, ut jam dictum est, ipsa acceperunt, a