comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Res enim que minus ꝑsi
aduertuntur. ꝑ cõꝑationi
rerũ facile capiunt᷑. Nan
sepe sub spetiȩ alia. spals
causas scripture diuines
sinuant: et nisi ꝑaliquam
euidentẽ oftensionẽ. uix
apparent occulta legis mis¬
teria. Sicut instriiere solet
co llatio: ita c̃tentio destru¬
it. Hec enim relicto sensuue¬
ritatis. liites generat: et pu¬
gnando uerbis etiam indo
blasphemiam irrogat. In
de hereses et scisma. quibꝰ
subuertit᷑ fides: ueritas cor¬
rũpitur: scindit᷑ caritas.
Contentiosoꝵ. studiũ. ñ pro
ueritate. s pro appetitu lau¬
dis certat. tantaq. ẽ. in his
ꝑuersitas. ut ueritati cede
nesciant: ipsamq rectam
doctrinam euacuare con¬
tendant. In disputatione
fidelium cauenda ẽ. propo¬
sitionum artificiosa sub¬
tilitas: quȩ calidis obiecti¬
onibus retia tendit. Ita enĩ¬
uersutis obiectionibus pͣuoꝵ¬
disputatio innodat᷑: ut rec¬
ta ẽẽ simulent. que ꝑuer¬
sa ꝑsuadent. Lectio: memo¬
riȩ auxcilio eget. Qđ si

Expanded text:
enim quae minus per se advertuntur, per comparationem rerum facile capiuntur. Nam saepe sub specie alia spirituales causas Scripturae divinae insinuant; et, nisi per aliquam evidentem ostensionem, vix apparent occulta legis mysteria. 4. Sicut instruere solet collatio, ita contentio destruit. Haec enim, relicto sensu veritatis, lites generat, et pugnando verbis etiam in Deum blasphemat. Inde et haereses, et schismata, quibus subvertitur fides, veritas corrumpitur, scinditur charitas. . 5. Contentiosorum studium non pro veritate, sed pro appetitu laudis, certat; tantaque est in his perversitas, ut veritati cedere nesciant, ipsamque rectam doctrinam evacuare contendant. 300 6. In disputatione fidelium cavenda est propositionum artificiosa subtilitas, quae callidis objectionibus retia tendit; ita eniversutis assertionibus pdisputatio innodatur, ut recta esse simulent quae perversa persuadent. 7. Lectio memoriae auxilio eget. Quod si
Abbreviated transcription (Latin):
nachus alliget oꝑe: iã
tam̃ alligat cogitationis
amore. Longe quippe a
dõ ẽ animus: cui hȩc ad¬
huc uita dulcis ẽ. Iste
enim quid de suꝑnisap¬
petat. quid de infimis
fugiat nescit. Nam sic̃ scͥptũe
qui apponit scientiã: appont
dolorem. Quantũ enĩ qͥs
potuerit suꝑna scire quę
appetat: tanto de infimis
acrius quibꝰ inheret doler
debet. Propt̾ hoc enĩ et iac
apls dicit. Miseri estote.li¬
gete: et plorate. Risus ur i
luctũ conuertatur: et gau¬
dium in merorem. Hinc eti¬

Expanded text:
nachus alliget opere, jam nachus alliget opere, jam tamen alligat cogitationis amore. Longe quippe a Deo est animus, cui haec adhuc vita dulcis est. Iste enim quid de supernis appetat, quid de infimis fugiat, nescit. Nam sicut scriptum est: Qui apponit scientiam, apponit et dolorem. . 2. Quantum enim quisque potuerit superna scire, quae appetat, tanto de infimis acrius quibus inhaeret dolere debet. Propter hoc enim et Jacobus apostolus dicit: Miseri estote, lugete, et plorate, risus vester in luctum convertatur, et gaudium in moerorem . Hinc eti
Abbreviated transcription (Latin):
Alia sunt p̃cepta que
dantur fidelibꝰ cõmunem
atq alia scło huic renͣtian¬
tibus. Illis enim dicitur
ut sua omĩa bene gerant:
istis ut sua omĩa derelin¬
quant. Illi p̾ceptis genera¬
libus astringuntur: isti
p̃cepta generalia ꝑfectius
iuuendo transcendunt.
Ad ꝑfectũ ñ sufficit: nisi
abnegatis omĩb suis. etiã
se ipsum quisq ab neget.
S quidẽ se ipsum ab ne¬
gare: nisi uoluptatibus
ꝓpͥis renuntiare: Ut qͥ
suꝑbꝰ erat. sit humilis: qͥ
iracundus ẽ studeat ẽẽ¬
mansuetus. Nam si ita
qͥsq reñtiet ꝗbꝰ possidet
om̃ibus. ut suis ñreñtiet
sua abnegat. Quͦ renuntiat
moribꝰ prauis: semet ipsũ
scilicet abnegat. Unde et
dñs. Quult inquit post
me uenire: abneget semet¬
ui ñrigida intenti mon᷑a
ris ꝓpositum dissolute
appetunt: tanto. ꝓcliui¬
us ad mundi amorem
denuo reducunt᷑. Nam
ꝓfessio ñ ꝑfecta: p̾sentis
uite repetit desidĩa in
quibus et si ñdum se mo¬

Expanded text:
Alia sunt praecepta quae Alia sunt praecepta quae dantur fidelibus communem atque alia saeculo huic renuntiantibus. Illis enim dicitur ut sua omnia bene gerant, istis ut sua omnia bene derelinquant. Illi praeceptis generalibus astringuntur, isti praecepta generalia perfectius vivendo transcendunt. 2. Ad perfectum non sufficit, nisi ut, abnegatis omnibus suis, etiam seipsum quisque abneget; sed quid est seipsum abnegare, nisi voluptatibus propriis renuntiare? Ut qui superbus erat sit humilis; qui iracundus esse studeat mansuetus. Nam si ita quisque renuntiet quae possidet omnibus, et suis non renuntiet sua abnegat; qui vero renuntiat moribus pravis, semetipsum scilicet abnegat. Unde et Dominus: Qui vult, inquit, post me venire, abneget semetUT s propositum dissolute appetunt, tanto proclivius ad mundi amorem denuo reducuntur. Nam professio non perfecta praesentis vitae repetit desideria, in quibus etsi nondum se mo
Abbreviated transcription (Latin):
Maloꝵ tam pͣua st̃ oꝑa man¬
festa: ut hii qui suꝑnã pat̾am
desidant. ñ solum moreser
s et consortia fugiant. Ques¬
ł etiã
aut̃ corꝑalit᷑ seꝑari desidam
ab iniquis: ut in eoꝵ ñ inul¬
uant᷑ delictis. Non nulliet¬
si ñ corꝑali discessu. sp̃ali tam
ab eis intentione recedunt.
qui et si cõmunes sũt conisi¬
tione: discreti tam̃ st̃ corde
uł oꝑe. Et licet sepe in me¬
dio carnaliũ. uitam ds̃ ꝓte¬
ut quisqͥs int̾ scli uoluptats
positus. auitus maneat
libatus: in quibꝰ et si ñ cito
implicet᷑. aliꝗͣdo tam̃ attra
chi sine cupiditatis et tumo¬
ris impedim̃to. Dũ enĩ quisq
a consortio mundi abstrahit᷑.
nec cupiditas eum obligat
consentientem: nec crutiat
nager ut ait iob contẽpnit
ciuitatẽ: et monachi cõm¬
unem scłarium ciuium c̃¬
uersationem. Ni a duersa
uite nr̃e appetunt: ꝓ̃pera
ĩtempnunt: ut dũ ab eis
hec uita despicit᷑. futura
inueniat᷑. xuiii. De pͣceptis
Atioribꝰ monachorum.

Expanded text:
Malorum tam prava sunt opera manifesta, ut hi qui supernam patriam desiderant, non solum mores eorum, sed et consortia fugiant. Quidam etiam corporaliter separari desiderant ab iniquis, ut eorum non involvantur delictis. Nonnuli, etsi non corporali discessu, spirituali tamen ab eorum intentione recedunt; qui etsi communes sunt conversatione, discreti tamen sunt corde vel opere. Et licet saepe in medio carnalium vitam Deus proteut quis inter saeculi voluptates positus a vitiis maneat illibatus, in quibus etsi non cito implicetur, aliquando tamen attrahchi sine cupiditatis et timoris impedimento. Dum enim quisque a consortio mundi abstrahitur, nec cupiditas eum obligat consentientem, nec cruciat nager, ut ait Job, contemnit civitatem, et monachi communem saecularium civium conversationem. Hi adversa vitae ns haec vita despicitur, futura inveniatur. CAPUT XVIII. De praeceptis altioribus monachorum. 1.
Abbreviated transcription (Latin):
at eatrema terrȩ. Et ali¬
bi. Uniu̾soꝵ finem ipse
consid̃at. Proinde non du¬
bitamus circa finem iusti¬
fuari hominem: ꝑpeniten¬
dȩ cõpunctionem. S qͥa
raro id fieri solet. metuen¬
dum ẽ: Ne dum ad finem
differtur conuersio: sun
certa occupat mors quam
agitur: ut ad uitam securi¬

Expanded text:
cat extrema terrae ; et alicat extrema terrae ; et alibi: Universorum finem ipse considerat . Proinde non dubitamus circa finem justificari hominem per poenitentiae compunctionem. Sed quia raro id fieri solet, metuendum est, ne, dum ad finem differtur conversio sperata, ante occupet mors quam agitur, ut ab hac vita securi
Abbreviated transcription (Latin):
nit. Uerũtam̃ quanta
in peccando fuit ad ma
aut̃ penitentie gemitus uł
dũ plangimus quod male
gessimus: uł dũ nonaginꝰ
qđ agere debeamus. Ille
enĩ uere pęnitentiam agit.
qui nec penitere p̃tita ne¬
gligit. nec adhuc peniten¬
da cõmittit. Quͦ lacrums
indesinent effundit. & tam̃
peccare non desinit. hic
lam̃tum habet. s munda¬
tionem non habet. Siqui
debent: si rursum post eñ¬
dationẽ relicta uitia cordõ
pulsent. dũ non possent
bone conuersationi nocen
si talis cogitatio ñ erũpas
in consensu uł oꝑe. Ferre
enĩ sine ꝑfectione uitioꝵ
nem: non est occasio sub eun¬
di discriminis: s pocius ad au¬
gende uirtutis. Nam & qui
cuta finem suum ꝑ peniten¬
uam desinet ẽẽ malus: non
int̾mino ẽ ultime uitȩ posi
tus. Qm̃ ds̃ ñ respicit qua
les fuimus: s quales circa fi¬
nem uitȩ existimus. Ex fi¬
ne enim suo unum quẽq
aut iustificat. aut condẽp¬
nat. sic̃ scͥptũ ẽ. Ipse uidi¬

Expanded text:
ernit. Verumtamen quanta ernit. Verumtamen quanta in peccato fuit ad malautem est poenitentiae gemitus, vel dum plangimus quod male gessimus, vel dum non agimus quod agere debebamus. Ille autem vere poenitentiam agit, qui nec poenitere praeterita negligit, nec adhuc poenitenda committit. Qui vero lacrymas indesinenter fundit, et tamen peccare non desinit, hic lamentum habet, sed mundationem non habet. Si quidebent, si rursus post emendationem relicta vitia cor pulsent, dum non possunt boni conversationi nocere, si talis cogitatio non erumpat in consensu vel opere. Ferre enim sine perfectione vitiorum nem; neque est occasio subeundi discriminis, sed potius augendae virtutis. Nam et si quis circa finem suum per poenitentiam desinat esse malus, non in termino est ultimo vitae, quoniam Deus non respicit quales antea fuimus, sed quales circa finem vitae existimus. 9. Ex fine enim suo unumquemque aut justificat, aut condemnat, sicut scriptum est: Ipse judi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑhibet iterandam: medici¬
nale remedio penitentie
subrogat adiumentum
Cuius remedio egere se
cuncti agnoscere debẽt:
pro cotidianis humane
fragilitatis excessibus:
sine quibꝰ in hac uita ẽẽ
non possumus. Hoꝵ dũ
tarat dignitate seruata:
ita ut sacerdotibꝰ ileuitis
dõ tantum testificata. Ce¬
terũ uͦ astante coram
confessio quod temerari¬
us appetitus aut ignoran-
tiȩ notat᷑ contraxisse. ne¬
glectus. ut sicut in baptis¬
mo om̃s iniquitates remit¬
ti. uel ꝑ martyrium nulli
peccatum credimus inpu¬
tari: ita penitentiȩ cõpũ¬
ctione fructuosa unu̾i¬
sa fateamur delere pec¬
cata. Lacrime enĩ peni¬
tentium: apud dm̃ pro
baptismate reputant᷑.
Unde et quamlibet sint
magna delicta. quã uis
gͣuia: non tamͣ in illis
dñi miscdia desꝑanda.
In actione enĩ penitudi¬
nis. ut supͣdictũ ẽ. non
tã consideranda ẽ m̃su¬
ra temporis: quã dolo¬
ris. Cor enĩ contritum
& humiliatũ. ds̃ non sꝑ¬

Expanded text:
 prohibet iterandum, medici prohibet iterandum, medicinali remedio poenitentiae subrogat adjumentum, cujus remedio cuncti agnoscere debent pro quotidianis humanae fragilitatis excessibus, sine quibus in hac vita esse non possumus; honorum duntaxat dignitate servata, ita ut sacerdotibus et levitis Deo tantum teste fiat; a caeteris vero astante coram confessio, quod temerarius apptiae notatur contraxisse neglectus, aut sicut in baptismo omnes iniquitates remitti, vel per martyrium nulli peccatum credimus imputari, ita poenitentiae compunctione fructuosa, universa fateamur deleri peccata. Lacrymae enim poenitentium apud Deum pro baptismo reputantur: unde et quamlibet sint magna delicta, quamvis gravia, non est tamen in illis Dei misericordia desperanda. In actione autem poenitudinis ut supra dictum est non tam consideranda est mensura temporis, quam doloris. Cor enim contritum et humiliatum Deus non sp
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Capilli ꝓ uitus accipi¬
unt᷑. sicut scriptũ ẽ. & cͥmibꝰ
peccatoꝵ suoꝵ unusquisq
constringitur. Uir quippe
si comam nutriat. ut ait
datio ẽ peccatoꝵ: ꝓpt hedi
ad sinistrã fut᷑os. Indeqͥ
confitentes in cilicio ꝓfti¬
mus tamquã dicentes. &
peccatũ meũ contͣme est
uelut iumemores quia cinis&
pulius sunt. uel quia pulue¬
reͥ facti sunt: idẽ. impii fac¬
ti sunt. Unde & p̃uaricato¬
res pͥmi homines recedentes
adõ malisq factis offenden¬
tes creatorem: in puluerem
unde sũpti sunt redierũt.
Iene gͦ incilicio & cinere pe¬
nitens deplorat peccatum:
quia in cilicio asperitas &
punctio peccatoꝵ. Incine¬
re autem: puluis ostendit᷑
mortuoꝵ. Et idcirco in
utroq penitentiam agi¬
mus. ut unpunctione
cilisii agnoscamus uicia.
quȩ ꝑculpam cõmisimuꝰ:
damus mortis sententia.
ad quam peccando ꝑueni¬
mus. Penitentie autẽ re¬
mediũ eccła catholica in
spe indulgentiȩ fidenter

Expanded text:
tur. Capilli enim pro vitiis accipitur. Capilli enim pro vitiis accipiuntur, sicut scriptum est: Crinibus peccatorum suorum unusquisque constringitur . Vir quippe si comam nutriat, ignomindatio est peccatorum propter hoedos ad sinistram futuros. Inde ergo confitentes in cilicio prosternimur, tanquam dicentes: 444 Et peccatum meum contra me est t memores, quia cinis et pulvis sunt, vel quia pulveres facti sunt, id est, impii facti sunt. Unde et illi praevaricatores primi homines recedentes a Deo, malisque factis offendentes Creatorem, in pulverem, unde facti sunt, redierunt. Bene ergo in cilicio et cinere poenitens deplorat peccatum, quia in cilicio asperitas et compunctio peccatorum; in cinere autem pulvis ostenditur mortuorum. Et idcirco in utroque poenitentiam agimus, ut in compunctione cilicii agnoscamus vitia, quae per culpam commisimus; damus mortis sententiam, ad quam peccando pervenimus. Poenitentiae autem remedium Ecclesia catholica in spe indulgentiae fidenter
Abbreviated transcription (Latin):
enitentibꝰ exemplũ
quando post funera
uel flagella adhuc in sui
redargutione & iã in cili¬
cio & cinere lam̃ta peni¬
tudinis sũpsit. dicens.
Idcirco ago penitentiã.
in fauilla &cinere. Post
hunc nobis dauid peniten¬
tiȩ magisteriũ p̃buit.
quando gͣui uulnere la¬
psus.dũ audisset apro¬
pha peccatũ suũ. confes¬
tim penituit: & culpã
suam penitentiȩ conf¬
essione sanauit. Sic n¬
niuite & alii multi pec¬
cata confessi sũt. & pe¬
nitentiam egerũt:
displicuer̃ sibi quales
fuer̃ & quales ꝑ dm̃ fac¬
ti sunt illi placuerũt.
Est autẽ penitentia me¬
dicam̃tũ uulneris. spẽ
salutis: ꝑ quam peccato¬
res saluant᷑: ꝑ quã ds̃
que non tẽp̃r pensat᷑.
s ꝓfunditate luctus
& lacͥmarũ. Pęnitenti.¬
a aut̃ non m̃siũ actem¬
anima cruciatur. & mortifi¬
cat᷑ caro. Hi uͦ qui penitentũ
gerunt proinde capillos
& barbã nutriunt: ut demon¬
strent abundantiam cͥminã
quibꝰ capud peccatoris qgͥna¬

Expanded text:
enitentibus Job exemplum quando post funera vel flagella adhuc in sui redargutione etiam in cilicio et cinere lamenta poenitudinis sumpsit, dicens: Idcirco ago poenitentiam in favilla et cinere . Post hunc nobis David poenitentiae magisterium praebuit, quando gravi vulnere lapsus, dum audisset a propheta peccatum suum, confestim poenituit, et culpam suam poenitentiae confessione sanavit . 2. Sit Ninivitcata sua confessi sunt, et poenitentiam egerunt. Displicuerant sibi quales fuerant, et quales per Deum facti sunt illi placuerunt . Est autem poenitentia medicamentum vulneris, spes salutis, per quam peccatores salvantur, per quam Deus quae non tempore pensatur, sed profunditate luctus et lacrymarum. Poenitentia autem non mensium ac temanima cruciatur, et mortificatur caro. Hi vero, qui poenitentiam gerunt, proinde capillos et barbam nutriunt, unde monstrent abundantiam criminum, quibus caput peccatoris grava
Abbreviated transcription (Latin):
piscentiis scli ferit: quos pꝰ
renuntiationẽ ad mundi
amorem reduxerit. Et ma¬
xime ꝑcenodoxiam subi.¬
cit sibi diabolus monachũ.
ut quem ꝑ scłi amorẽ reti.¬
nere ñ potuit: ab humilita¬
tis culmine subtrahat. et
ꝑsuꝑbie tumorem sibi sub¬
ditum faciat. Dĩ seruus
semꝑ fallentes diaboli p̾ui¬
dere debet insidias: et ma¬
gs in bonis oꝑibus. cordis
debet adhibere cautelam:
ne ꝑuanam glam ꝑdat
semet ipsum ac ꝑat: cunc¬
łaq bona amittat. quȩ rec¬
te agendo obtinuerat.
amaixuii. de iactantia.
infactis quã indictis
cauendam ẽẽ iactantiam:
flendam tam̃ ruinam. sibi
quemquã magis qͣm dõ
placere: & laudem abho¬
minibus coꝑare. Uanus
et erroris est. animus ple¬
nus famam appetere: et
ad capiendam t̾renam
laudẽ studium dare.
Cirẽspice temet ipsum
ho᷑ nichilq tͥ arroges quȩ
inte sunt : p̾ter peccatũ.
N dedinat ad dext̾am. qͥ
ñ sibi s dõ cribuit bona
quȩ agit : neq ad sinistrã
se uertit: qui de duuna

Expanded text:
piscentiis saeculi ferit, quos post renuntiationem ad mundi amorem reduxerit. Et maxime per cenodoxiam subjicit sibi diabolus monachum, ut quem per saeculi amorem retinere non potuit, ab humilitatis culmine subtrahat, et per superbiae tumorem sibi subditum faciat. 9. Dei servus semper fallentis diaboli praevidere debet insidias, et magis in bonis operibus cordis debet adhibere cautelam, ne per vanam gloriam perdat semetipsum, ac pereat, cunctaque bona amittat quae recte agendo obtinuerat. CAPUT XXIII. De jactantia. 1. Tam in factis quam in dictis cavendam esse jactantiam; flendam tamen ruinam, qua sibi quemquam magis quam Deo placere, et laudem ab hominibus comparare. 2. Vanus, et erroris est animus plenus, famam appetere et ad capiendam terrenam laudem studium dare. Circumspice temetipsum, homo, nihilque tibi arroges, quae in te sunt praeter peccatum. Non declinat ad dexteram, qui non sibi, sed Deo tribuit bona quae agit; neque ad sinistram se vertit, qui de divina
Abbreviated transcription (Latin):
Multi fide tantum xp̃iani st̃:
sentiunt: Multi quoq fidẽ
xp̃i eir corde ñ amant. sed
humano terrore eandem
ꝑ ypocrisin tenere se sim¬
ulant: et qui ẽẽ ñ possũt
aꝑte mali: ꝑ terrorem fic¬
teboni noscuntur Ama¬
tores mundi pugnant a.¬
liquando ꝓ fide. et aliis
quidem ꝓficiunt: ipsiuͦ
amore terreno implicati
cȩlestia ñ requirunt: s u̾¬
bo tantum fidem defen¬
dunt Qdam ꝓ fioe etiã
hereticos insecunt᷑. s ꝑ
arrogantiam eos qui int᷑
eccłiam sunt. contẽpnut
a duersarios quidem fidĩ
confundunt pro infioe¬
litate: s fio eles p̃munt
antur ẽẽ participes: tam̃
quia pͥuantur caritate
fr̃nȩ dilectionis: nullum
habent increm̃tum uir¬
tutis Nam sicut ait apłs.
si tradido corpus meum
ut ardeam: caritatem uͦ¬
ñ ab uero. nichil mͥ ꝓdest
Sine amore caritatis quã¬
uis quisq recte credat.
ad beaticuoinẽ ꝑuenire
ñ potest: quia tanta est
caritatis uirtus. ut etiã
ꝓphetia et martirium

Expanded text:
Multi fide tantum Christiani susentiunt. Multi quoque fidem Christi ex corde non amant, sed humano terrore eamdem per hypocrisim tenere se simulant. Et qui esse non possunt aperte mali, per terrorem ficte boni noscuntur. 14. Amatores mundi pugnant aliquando pro fide, et aliis quidem proficiunt; ipsi vero, amore terreno implicati, coelestia non requirunt, sed verbo tantum fidem defendunt. 15. Quidam pro fide etiam haereticos insequuntur, sed per arrogantiam eos qui intra Ecclesiam sunt contemnunt. Adversarios quidem fidei confutant pro infidelitate, sed fideles premunt antur esse participes, tamen, quia privantur charitate fraternae dilectionis, 194 nullum habent incrementum virtutis. Nam sicut ait Apostolus: Si tradidero corpus meum, ut ardeam, charitatem non habuero, nihSine amore charitatis quamvis quisque recte credat, ad beatitudinem pervenire non potest. Quia tanta est charitatis virtus, ut etiam prophetia et martyrium
Abbreviated transcription (Latin):
unditoribꝰ mundi
amatores non solum
ex ẽõ rei sunt. qđ infima pro
sũmis appetunt. uerũ etiam
et miseri ꝑ hoc qđ cũ graui
erũpna ad ipsa desidata
ꝑtingunt. Grauius torques¬
tur impius mundi erage¬
rando cõmoda quã iustis
tolerando aduersa. Em
bona mundi diligit. uelit
non uelit timoris et dolor
pene subcumbit. Quis qa
plusquam oportet res no¬
sitorias diligit. maioremse¬
bi ingerit dolorem rei ab¬
tȩ quam amorẽ partur¬
bat possesse. Cum gau
enĩ dolore amittuntus.
quȩ cũ magno amore h¬
bentur. Miniis autẽ carens
dolemus. quȩ minus possid¬
endo diligimus. Sciant
scli lucra sectantes. quantũ

Expanded text:
undi. 1. Mundi amatores non solum ex eo rei sunt quod infima pro summis appetunt, verum etiam et miseri per hoc, quod gravi aerumna ad ipsa desiderata pertingunt. 2. Gravius torquetur impius mundi exaggerando commoda, quam justus tolerando adversa. Qui enim bona mundi diligit, velit, nolit, timoris et doloris poenae succumbit. Quique plusquam oportet res transitorias diligunt, majorem sibi ingerunt dolorem res ablatae quam amorem parturiebant possessae. Cum gravi enim dolore amittuntur quae cum magno amore habentur. Minus autem carendo dolemus quae minus possidendo diligimus. 3. Sciant saeculi lucra sectantes quantu
Abbreviated transcription (Latin):
Nesciunt enĩ imꝑtiri pau¬
ꝑibꝰ. opp̃ssis subuenire des¬
pitiunt. et inde magis
augent delicta: unde
redimere debuerant.
Hoc habet tantũ bonũ
possessio p̾sentiũ rerum:
si uitã refitiat miseroꝵ.
Preter hoc temptatio ẽ mũ¬
di lucrum:. tantoq maio

Expanded text:
Nesciunt enim impertire pauNesciunt enim impertire pauperibus, oppressis subvenire despiciunt; et inde magis augent delicta unde redimere debuerunt. 2. Hoc habet tantum bonum possessio praesentium rerum, si vitam reficiat miserorum; praeter hoc tentatio est mundi lucrum; tantoque majo
Abbreviated transcription (Latin):
tam tumorem plusquam
suꝑbi diuites condempnan¬
tur. Securus uult ẽẽ diues.
pauꝑ ẽẽ non uult. Sed qͦmͦ
erit diues quietus: quẽ suis
stimulis res ipse ne carean¬
tur semꝑ fatiunt inquiet¬
um: & idõ elegit cupidit¬
as inquietum ẽẽ et timidũ
diuitem: quam securum
pauco sũptu conten: tum
ẽẽ & pauꝑem. Bonis bene
utuntur. qui diuitiis sibi
concessis in rebus saluta¬
nbus pfruuntur. Bonis
male utuntur. qui aut in¬
uiste ꝓ temꝑali lucro uidi¬
iant: aut aliqͥd boni pro
lane glę appetitu fatuit.
lis male utunt᷑. qui no¬
xias cogitationes. oꝑibus
pͥuis ꝑfituint. Bene malis
utuntur. qui luxuriam car¬
nis conuigali honestate res¬
tringunt. S sicut malobe¬
ne uti bonũ ẽ. sic bono be¬
ne uti meliuis est. & sicut
bono male uti malum ẽ:
sic ⁊ malo male uti peni¬
mũẽ. laxuiii de amatoribꝰ misericor¬
in dm̃ delinquũt.
qui diuitiis adõ concessis.
non inrebꝰ salutaribus
s in usibus praiuis utunt᷑.

Expanded text:
tamen tumorem plusquam tamen tumorem plusquam superbi divites condemnantur. 14. Securus vult esse dives, pauper esse non vult. Sed quomodo erit dives quietus, quem suis stimulis res ipsae, ne careantur, semper faciunt inquietum? Et ideo eligit cupiditas inquietum esse, et timidum divitem, quam securum pauco sumptu contentum esse et pauperem. 15. Bonis bene utuntur qui divitiis sibi concessis in rebus salutaribus pertruuntur. Bonis male utuntur qui aut juste pro temporali lucro judicant, aut aliquid boni pro vanae gloriae appetitu faciunt. Malis male utuntur qui noxias cogitationes operibus pravis perficiunt. Bene malis utuntur qui luxuriam carnis conjugali honestate praestringunt. Sed sicut malo bene uti bonum est, sic bono bene uti melius est. Et sicut bono male uti malum est, sic malo male uti pe LX. De amatoribus misericoin Deum delinquunt qui, divitiis a Deo concessis, non in rebus salutaribus, sed in usibus pravis utuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ ext̾ius quasi arboꝵ cor¬
tices fedi: interus uͦ soli¬
di. Qui p̃tioso cultu in¬
cedunt audiant ꝑ pro¬
pħam. quemadmodũ
detestatur eoꝵ corꝑalia
ornam̃ta et quos suc¬
cessus habeat. cultus cõ¬
positus et ornatus. hoc
est prosuaui odore fe¬
propham diuites quo¬
rum spes opulenti ẽ.
et audiant eum dicen¬
tem. Ue qui opulenti
Nam patrimonium grande
tẽptatio ẽ. Pius uenerantius
homines in hoc scło ꝓtem¬
porali potentia: quã ꝓreus¬
rentia sc̃itatis. Suscipuunt
enĩ quod magis sunt diui¬
tes: et quod homines sunt
omĩno despitiunt. Sun
quidam iusti qui sine let¬
ne cuiusꝙͣ: siuis rebus ntis
Item sunt quidam diuit
humiles. quos non inflat
et affluebant diuitiis et
m̃ humilitate polle bant.
At contra quosdam supbe
diuites rerũ copia facit
uitio. s uoluntas. Nã crin
in rebꝰ nonẽ. s inusu ags¬
nec diuitie eleuant. et uolun¬
tas in eis sola suꝑbia est. is
et si opes desunt. propt̃ m̃tis

Expanded text:
vero exterius, quasi arborum corvero exterius, quasi arborum cortices, foedi; interius vero solidi. 9. Qui pretioso cultu incedunt, audiant prophetam, quemadmodum detestatur eorum corporalia ornamenta, et quos successus habeat cultus compositus et ornatus, hoc est, pro suavi odore feprophetam divites, quorum spes opulentia est, et 355 audiant eum dicentem: Vae qui opulenti Nam patrimonium grande tentatio est: 11. Plus venerantur homines in hoc saeculo pro temporali potentia, quam pro reverentia sanctitatis. Suspiciunt enim quod magis sunt divites, et quod homines sunt, omnino despiciunt. 12. Sunt quidam justi, qui sine laesione cujusquam suis rebus utuntur. Item sunt quidam divites humiles, quos non inflat et affluebant divitiis, et tamen humilitate pollebant. At contra quosdam superbos divites rerum copia facit vitio, sed voluntas. Nam crimen in rebus non est, sed in usu agenec divitiae elevant, et voluntas sola in eis superba est. His etsi opes desunt, propter mentis
Abbreviated transcription (Latin):
sint uana uel aduersa que
diligunt: quȩ etiam nec
in hoc scło sine contricio¬
ne gͣui conquirunt: et ꝓ
ꝓpħȩ dicitur. Factus est
effraim panis subcineritiꝰ
ant ad di amoremre¬
torquere mentis. Multis
mortuus ẽ mundus: ipsi
tam̃ uicissim mundo mor¬
tui non sunt. Bona enĩ
sdi diligunt. et tam̃ ipsa
qle diligunt minime con¬
sequuntur: in utroq uacui.
nantur abonis sempiternis
et in hoc exilio dutius re¬
morantur. E gestas est
reproboꝵ qđ habundat᷑
uitus et uirtutibus uacu¬
antur. seq esse inopesnes¬
ciunt: quod probatur ꝑ
apocali psin ioħis. qui con-¬
tra huius mundi amato¬
res sic ait. Dicis qđ diues
sum et locuples. et nulli¬
us egeo: et nescis quia
tues miser et miserabilis.
et pauꝑ. et cecus. et nu¬
dus. Gl̾e temporalis se¬
quaces et si nitidi sunt
foris fulgore potentie:
interius tam̃ uacui sũt¬
calami. Exterus quidẽ
nitent: s interus uacuan¬
tur. Obhoc reprobi erte¬
rius ut calamus nitidi:
interius uacui. Electi

Expanded text:
sint vana vel adversa quae diligunt, quae etiam nec in hoc saeculo sine contritione gravi conquirunt, et pro prophetae dicitur: Factus est Ephraim panis subcinericiuscant ad Deum amorem retorquere mentis. 5. Multis mortuus est mundus, ipsi tamen vicissim mundo mortui non sunt. Bona enim saeculi diligunt, et tamen ipsa, quae diligunt, minime consequuntur; in utroque vacui, m, quod peregrinantur a bonis sempiternis, et in hoc exsilio diutius remorantur. Egestas est reproborum, quod abundant divitiis, et virtutibus vacuantur, seque esse inopes nesciunt. Quod probatur per Apocalypsim Joannis, qui contra hujus mundi amatores sic ait: Dicis quod dives sum, et locuples, et nullius egeo; et nescis quia tu es miser, et miserabilis, et pauper, et caecus, et nudus . 7. Gloriae temporalis sequaces, etsi nitidi sunt foris fulgore potentiae, interius tamen vacui scalami exterius quidem nitent, sed interius vacuantur. 8. Ob hoc reprobi exterius, ut calami, nitidi; interius vacui. Electi
Abbreviated transcription (Latin):
despiciunt uel se salutar¬
ab eis. resalutare eos Qua
in nouo testam̃to a ioħe
factum. ñ solum reueren
angłs suscipit: uerum
etiam ne faciat int̾dicit
Obhoc hõ in uet̾i testam̃t
despicitur. nec resalutaᷤ
ab angło: eo quod homo
adhuc ñ dum transisset
in do: Suscipit᷑ aut̃ hõ
ado: et reuerent salutã
ab angło: Nã et mariam
angłs gabriel legit᷑ sali¬
tasse: et ioħi angłm sall¬
tanti ab eodem angło dĩ
tionem dñicam: pace̾ homi¬
nibꝰ fuisse. et angłis redoi

Expanded text:
ari resalutari ab eis. Quod in Novo Testamento a Joanne factum, non solum reverenter angelus suscipit, verum etiam ne faciat interdicit . Ob hoc homo in Veteri Testamento despicitur, nec resalutatur ab angelo, eo quod homo adhuc nondum transisset in Deum. Suscipitur autem homo a Deo, et reverenter salutatur ab angelo. Nam et Mariam angelus Gabriel legitur salutasse , et Joanni angelum salutanti ab eodem angelo dictionem Dominicam pacem hominibus fuisse et angelis reddi
Abbreviated transcription (Latin):
labore: et satiant᷑ sine
fastidio. Ne enĩ sit inde¬
siderio necessitas. deside¬
rantes satiant᷑. et iterũ
ne sit in satietate fastioi¬
um: saciati. desid̾ant.
Uident gͦ anglĩ faciẽ patͥs
ꝑsacietatem: s quia sati¬
etas ista fastidium nes¬
cit. anglĩ desidant in eo¬

Expanded text:
labore, et satiantur sine labore, et satiantur sine fastidio. Ne enim sit in desiderio necessitas, desiderantes satiantur. Et iterum, ne sit in satietate fastidium, satiari desiderant. Vident ergo angeli faciem Patris per satietatem; sed quia satietas ista fastidium nescit, angeli desiderant in e
Abbreviated transcription (Latin):
i uerbo dĩ eognoscunt on¬
nia antequam inre fiant:
et quȩ apud homines adh¬
uc futura futiira sunt: ang¬
eli iay reuelante dõ noue¬
rant: Si dm̃ anglĩ contui.¬
entur et uident: cur pet¬
rus apls̃ dicit. in quem de.¬
siderant angłi conspide
Item. si eum ñ contuentur
nec uident: quomꝰ uixta
sententiam dñi. angłi eo¬
rũ semꝑ uident faciem
patͥs qui ẽ in celis: S bene
utrumq est: Nam ueraci¬
ter credimus qđ dm̃ ang
eliuident. et uidẽ desid.¬
erant: et habẽt et habere
festinant. et amant. et
amare nituntur Sienĩ
sic uide desiderant. ut
effectu desiderii ñ ꝑfru¬
antur: desiderium hoc
necessitatẽ habet:. Neces¬
sitas ista. penał ẽ. et ab e¬
atis angłis omĩs pena
longe ẽ: quia num quã
simul penẽ et beatituoo
sum dicimus dĩ uisione
satiari: sacietas fastidiũ
habere solet: et scimus
illos dĩ uisionem ꝗͣ et de¬
siderant. fastidire non
mus: quia et desiderãt
i satiant᷑. s desid̾ant sine

Expanded text:
n verbo dei cognoscere omnia, antequam in re fiant, et que apud homines adhuc futura sunt, angelos iam revelante deo noest. Si Deum angeli contuentur, et vident, cur Petrus apostolus dicit: In quem desiderant angeli Dei conspicere? Item si eum non contuentur nec vident, quomodo juxta sententiam Domini: Angeli eorum semper vident faciem Patris mei qui in coelis est? Sed bene utrumque est. Nam veraciter credimus quod Deum angeli, et vident, et videre desiderant: et habent, et habere festinant: et amant, et amare nituntur. Si enim sic videre desiderant ut effectu desiderii non perfruantur, desiderium hoc necessitatem habet, et necessitas ista poenalis est. Sed beatis angelis omnis poena longe est, quia nunquam simul poena et beatitudo eos dicimus Dei visione satiari, satietas fastidium habere solet, et scimus illos Dei visionem, quam et desiderant, fastidire non mus, quia et desiderant, et satiantur? Sed desiderant sine
Abbreviated transcription (Latin):
s ꝓ incarnationis dispen.¬
satione solus filius intel.¬
ligitur Ante dnice in¬
carnationis aduentum:
głos fuit: Ueniens autẽ
pax hominibꝰ bonȩ uolun¬
tatis. E incarnationẽ gͥ xp̃i¬

Expanded text:
 incarnationis dispensatione solus Filius intelligitur. 26. Ante dominicae incarnationis adventum dines fuit. Veniens autem pax hominibus bonae voluntatis. Per incarnationem
Abbreviated transcription (Latin):
te grauati sunt. ut pec¬
carent H omines aut̃ pꝰ
peccatum idcirco reu̾tunt᷑
ad ueniam: ꝓpt̃ quod ex
lutea mat̾ia pondus tra¬
xerunt infirmitatis: idoq
ꝓ infirma carnis conditio.¬
ne. reditus patet homini
ad salutem: sicut & psal¬
mus dicit: Ipse scit fig¬
m̃to dñẽ qd terra sumus
Et it̾m Memorare dñe
inquit quȩ mea sit sub¬
stantia: Postꝗͣ apostate
angłi ceciderunt. reliqͥ
ꝑseuerantia et̃nȩ beati¬
tudinis solidati sunt:
Unde et pꝰ cęli creationẽ
inpͥncipio repetit᷑. fiat
firmamentũ: et uocatũ
ẽ firmamentũ celũ ni.¬
mirum ostendens qđ
post angłoꝵ. ruinã. hii
qui ꝑmanserũt. firmitatẽ
meruerunt et̾ne ꝑseue.¬
rantie. et beatitudinis.

Expanded text:
te gravati sunt ut pecte gravati sunt ut peccarent. Homines autem post peccatum idcirco revertuntur ad veniam, propter quod ex lutea materia pondus traxerunt infirmitatis, ideoque pro infirma carnis conditione, reditus patet homini ad salutem. Sicut et Psalmus dicit: Ipse scit figmento, Domine, quod terra sumus; et iterum: Memorare, inquit, quae sit mea substantia. Postquam apostatae angeli ceciderunt, caeteri perseverantia aeternae beatitudinis solidati sunt. Unde et post coeli creationem in principio repetitur Fiat firmamentum, et vocatum est firmamentum coelum. Nimirum ostendens quod post angelorum ruinam 137 hi qui permanserunt firmitatem meruerunt aeternae perseverantiae et beati
Abbreviated transcription (Latin):
erupit: et p̾cipitatus
ritatis testimonium.
abinitio m̃da& fuit. et
inueritate ñ ftetit: qui
statim ut factus ẽ. cecin
uit quidem aueritate
conditus. s ñ stando.
festĩ aueritate ẽ lapsu
Uno suꝑbiȩ lapsu. dum
dõ ꝑ tumorem se consti¬
runt: et homo cecidit
et diabolus: S homo
reuersus ad penitenti
do se inferiorẽ ẽẽ cogni¬
cit: diabolus uͦ ñ solus¬
in hoc contentus qua
se dõ equalem exristimꝰ
cecioit: insuꝑ etiã sups¬
dictum. qui ait de antixp̃o
ñ petit ueniam: qr non
conpungitur ad peniten.¬
tiam: Menbra uͦ eius sepe
ꝑhypocrisin dep̃cantur:
ꝗͣ tamen ꝓ mala consci-¬
entia adipisci ñ merent᷑:
Discat humana miseria
qđ ea causa citius ꝓuocet᷑
ds̃ p̾stare ueniam. dum
infirmo cõpatitur hõi.
qr ipse hõ trace ex parte
inferiori infirmitatem
peccandi. hoc ẽ. ex carne:
qua inclusa anima deti.¬
netur: A postate angłi
idõ ueniam ñ habent.
quia carnalis fragili¬
tatis nulla infirmita¬

Expanded text:
erupit, et praecipitatus erupit, et praecipitatus ritatis testimonium ab initio mendax fuit, et in veritate non stetit, quia statim ut factus est, cecidit. Fuit quidem in veritate conditus, sed non stando confestim a veritate est lapsus. 8. Uno superbiae lapsu, dum Deo per tumorem se conferunt, et homo cecidit, et diabolus; sed homo reversus ad poenitentiam Deo se inferiorem esse cognoscit. Diabolus vero non solum hoc contentus, quod se Deo aequalem existimans cecidit, insuper etiam supedictum, non petet veniam: quia non compungitur ad poenitentiam. Membra vero ejus saepe per hypocrisin deprecantur, quod tamen pro mala conscientia adipisci non merentur. Discat humana miseria, quod ea causa citius provocetur Deus praestare veniam, dum infirmo compatitur homini: quia ipse homo traxit ex parte inferiori infirmitatem peccandi, hoc est, ex carne, qua inclusa anima detinetur. Apostatae angeli ideo veniam non habent: quia carnalis fragilitatis nulla infirmita
Abbreviated transcription (Latin):
ditus ẽ: sic̃ scriptum ẽ.
Ipse ẽ pͥncipium: uiarũ
dĩ Hñ et ad conꝑatio¬
nem angłoꝵ: archangłs
appellatus est Prius enĩ
creatus extitit ordinis
p̾latione: ñ temꝑis quan¬
titate Primatũ. ꝓrsus
ne laberetur Cuius p̾lati¬
onis excellentiam: ꝓpħa
his u̾bis annutiat Eedri
non fuerunt altiores illo
in paradiso dĩ: abietes ñ
adequauerunt sũmitatẽ
illius Omẽ lignũ ꝑadisi
ñ ẽ adsimilatum illi: qm̃¬
hisspeciosiorem fecit eũ dt̃:
Distat conditio angelica.
a conditione hõis Nomo
enim ad dĩ similitudinẽ
conditus ẽ: archangłs uͦ
qui lapsus ẽ. signacłm dĩ
similitudinis appellatus
ẽ: testante dño ꝑierechi¬
elem: Tu signaculum
similitudinis plenus sa¬
pientia & ꝑfectus decore:
in delitiis ꝑadisi dĩ fuisti:
Quanto enim subtilior ẽ
eius natura: tanto ple-¬
nius extitit ad similitu¬
dinem diuine maiesta¬
tis exp̃ssa Prius de cęlo
cecidisse diabolum: quã

Expanded text:
ditus est, sicut scriptum est: ditus est, sicut scriptum est: Ipse est principDei . Unde et ad comparationem angelorum archangelus appellatus est. Prius enim creatus exstitit ordinis praelatione, non temporis quantitate. Primatum habuissne laberetur. Cujus praelationis excellentiam propheta his verbis annuntiat: Cedri non fuerunt altiores illo in paradiso Dei, abietes non adaequaverunt summitatem illius: Omne lignum paradisi non est assimilatum illi » ; quoniam speciosiorem fecit eum Deus. 6. Distat conditio angeli a conditione hominis; homo enim ad Dei similitudinem conditus est, archangelus vero qui lapsus est signaculum Dei similitudinis appellatus est, testante Domino per Ezechielem: Tu signaculum similitudinis, plenus sapientia, perfectus decore, in deliciis paradisi Dei fuisti. Quanto enim subtilior est 136 ejus natura, tanto plenius exstitit ad similitdinem divinae veritatis expressa. 7. Prius de coelo cecidisse diabolum credi
Abbreviated transcription (Latin):
tur: Quando enĩ deił
ad annuntiandũ hominibꝰ
mittunt᷑: ex ipsa annuntia¬
tione angli nominant᷑.
Nat᷑ra enim sp̃c sunt: Tunc
aut̃ angłi uocantur: quan¬
do mutuntur Natura
angłoꝵ mutabilis ẽ: quia
in ẽ illis mutabilitas in na¬
tura: s facit eos incorrup
angłos. Nam si natura
in cõmutabiles ẽẽnt: dia¬
bolus ñ utiq. cecidisset.
Mutabilitatͭ  itaq nature:
suffragatur in illis cõtẽp.¬
latio creatoris Inde et
dum fortitudinem suã
ñ adõ. s a se uoluit custo¬
diri: Ante omnem cre.¬
aturam angłi facti sũt
dum dictum ẽ. fiat lux
e ipsis enim dicit scͥpt᷑ra¬
omnium creata ẽ sapi¬
entia: Luxc enim dicun¬
tur. participando luci
et̾ne sapientia uͦ dicun¬
tur. genite inherendosa.¬
pientie Et dum sint
mutabiles natura: ñ ta¬
men sinit eos cõtempla¬
tio mutari diuina Ante
omnem creationem mũ¬
di creati sunt angłi: et
ante omẽm creationẽ
angłoꝵ. diabolus con¬

Expanded text:
tur. Quando enim de coelis ad annuntiandum hominibus mittuntur, ex ipsa annuntiatione angeli nominantur; natura enim spiritus sunt. Tunc autem angeli vocantur quando mittuntur. 2. Natura angelorum mutabilis est, quia inest illis mutabilitas in natura; sed facit eos incorruptangelos. Nam si natura incommutabiles essent, diabolus non utique cecidisset. Mutabilitatem itaque naturae suffragatur in illis contemplatio Creatoris; inde et dum fortitudinem suam, non a Deo sed a se voluit custodiri. 3. Ante omnem creaturam angeli facti sunt, dum dictum est Fiat lux; de ipsis enim dicit Scromnium creata est sapientia. Lux enim dicuntur participando luci aeternae. Sapientia enim dicuntur ingenitae inhaerendo Sapientiae. Et dum sunt mutabiles natura, non tamen sinit eos contemplatio mutari divina. 4. Ante omnem creationem mundi creati sunt angeli, et ante omnem creationem angelorum diabolus con
Abbreviated transcription (Latin):
tatum: Angłi corpora i
quib hominibus appari
de suꝑno aere sumunt.
solidamq speciem exci¬
lesti elemͣto induunt.
ꝑ quam humanis obtu¬
tibus manifestius demĩ¬
tantia potestatum ẽ: et
ꝓgraduum dignitate.
ministeria eisdem sum
distributa Aliis : alii p¬
runtur. tam culmine
potestatis: quam etiam¬
scientia uirtutis Sub¬
ministrant gͥ alii alior
p̃ceptis: atq obedium
iussis. Uñ ⁊ ad ꝓpham
rachariam angłs an¬
głm mittit: et quȩcl
annuntiare debeat p̾ce¬

Expanded text:
s? 19. Angeli corpora in quibus hominibus apparent, de superno aere sumunt, solidamque speciem ex coelesti elemento induunt, per quam humanis obtutibus manifestius demonstantia potestatum est, et pro graduum dignitate, ministeria eisdem sunt distributa. Aliisque alii praeferuntur tam culmine potestatis, quam scientia virtutis. Subministrant igitur alii aliorum praeceptis, atque obediunt jussis. Unde ad prophetam Zachariam angelus angelum mittit, et quaecunque annuntiare debeat prae
Abbreviated transcription (Latin):
ñ lucis ẽ Sic et cet̾a Cũ
creaturarum stimulis
et elem̃toꝵ aduersitatibꝰ
ħo uerberatur: peccati
hoc exigere penam: ut
dõ suꝑbiens homo. ea
quȩ infra ipsum sunt.
patiatur adu̾sa Unoe
et in sapientia legit᷑ ꝓ
đo pugnabit ꝓ eo
orbis terrarum contra
insensatos Merito gͦ¬
hoc pͥeccatoꝵ actum est.
ut naturaliter. ꝓsꝑa mu¬
tentur homini in adu̾sit
Uñ & salomon Creatura
exardescit in torm̃tum
tra inuistos: et lenior est
adbenefaciendum his
caro subiecta anime. ne
uitia rationi: si animu
aut̃ recte subiciuntur
nobis omĩa quȩ sub i
sunt: si nos subicimus
ei aquo nobis illa subi¬
ta sunt: Nam et q̃ iuio¬
tur ẽẽ subiecta ei qͥ dõ
subiectus ñ ẽ: ille potu
subicitur eis. qui sua
uoluntatem subiune
amori eorumꝗͣ sibi il¬
iecta estimat .X. De ai¬

Expanded text:
non lucis est; sic et caetera. 10. Cum non lucis est; sic et caetera. 10. Cum creaturarum stimulis et elementorum adversitatibus homo verberatur, peccati hoc exigere poenam, ut Deo superbiens homo ea quae infra ipsum sunt patiatur adversa. Unde et in Sapientia legitur pro Deo: Pugnabit cum eo orbis terrarum contra insensatos. Merito ergo peccatorum hoc actum est, ut naturaliter prospera mutentur homini in adversa. Unde et Salomon: Creatura exardescit in tormentum, adversus injustos, et lenior est ad benefaciendum his caro subjecta animae, nec vitium rationi, si animus autem recte subjiciuntur nobis omnia quae sub nobis sunt, si nos subjicimur ei a quo nobis illa subjecta sunt. Nam et quae videntur esse subjecta ei qui Deo subjectus non est, ille potius subjicitur eis, qui suam voluntatem subjugat amori eorum quae sibi subjecta existimat. CA
Abbreviated transcription (Latin):
chia locutio. quando
mox contraria ꝓsꝑis
ꝓferuntur: ita in rebꝰ
ꝓmiatũ ẽ malum: ut
nature bonũ ad cõꝑatio¬
nem excelleret mali: Si¬
radas suꝑcilium hominis
paruam rem demis: sed
totius corporis feditatẽ¬
sitate creature si eatre¬
mum uermiculum. na¬
tura malum dixxeris:
umiu̾se creaturȩ iniuriã
facis: Cuncta mala ꝑ
peccatum pͥmi hominis.
ꝓpena sunt translata
inuniuersum genus
humanum P roinde
quȩcũq uioentur mala.
partim nob̃ seuiunt ori¬
gine: partim culpa:
Mala dicunt multa in
creat᷑ris ꝑuersi: ut ignẽ
quia urit: ut ferrũ qr
occidit. ut feram quia
mordet: s cõmoda ipsoꝵ
ñ intendens ho. accusat
in illis qđ sͥ debet potius
imputare: cuius pro pec¬
cato ista effecta sunt naxia:
quȩ illi omĩ ex parte fue¬
rant ante peccatum sub¬
iecta. Nr̃o uitio ñ sua na-¬
tura nob̃ mala sunt: ea
quȩ nob̾ nocent: Nam lua
dũ sit bona. infirmis ocuł
noxia ẽ: et oculoꝵ uitiũ

Expanded text:
chra locutio, quando chra locutio, quando mox contraria positis proferuntur. Ita et in rebus permistum est malum, ut naturae bonum ad comparationem excelleret mali. radas supercilium hominis, parvam rem demes, sed totius corporis ingeris foedrsitate creaturae est: si extremum vermiculum natura malum dixeris, universae creaturae injuriam facis. 8. Cuncta mala per peccatum primi hominis pro poena sunt translata in universum genus humanum. Proinde quaecunque videntur mala, partim nobis saeviunt origine, partim culpa. 9. Mala dicunt multa in creaturis perversi, ut ignem, quia urit; ut ferrum, quia occidit; ut feram, quia mordet, sed commoda ipsorum non intendens homo, accusat in illis quod sibi debet potius imputare; cujus pro peccato ista effecta sunt noxia, quae illi omni ex parte fuerunt ante peccatum subjecta. Nostro vitio, non sua natura, nobis mala sunt ea quae nobis nocent. Nam lux, dum sit bona, infirmis oculis noxia est, et tunc oculorum vitium,
Abbreviated transcription (Latin):
bonus. suꝑbiendo factuse
malus: et idõ recte dr̃ ab
Nullam ẽẽ naturam ma
lum: quia natura omĩs
aut incõmutabilis ut
ds̃ ẽ: aut cõmutabił. ut
creatura est M alumi
idõ natura nulla ẽ: qui
accedendo in bonam
turam efficit eam uitu¬
sam. Qđ dum discedit.
natura manet.⁊ et mi¬
lum quod inerat nus¬
quam ẽ: Ex eo quod ur¬
um nocet nature: ag¬
citur uitium natura ĩ
ẽ nocet. Dum natura
bona dãpnatur ꝓpt̃ u¬
luntatẽ malam: ipsa¬
la uoluntas testis ẽ ni¬
t᷑rȩ bone: quia in tanti
testatur eam ẽẽ bonans¬
ut illam ds̃ ꝓ malo ñ relin¬
quat inultam Creditur
abhereticis mentẽ ado.
uitia adiabolo fuisse cre¬
ata: inde et ab ipsis due¬
tura ñ sunt: & dum
uere adiabolo sint.
ñ tam̃ creata sunt:
Quam obcausam ꝑmi¬
serit ds̃ mali oboriri sta¬
tum: nisi ut ex contra¬
riis malis bone nature
decor emineret: Aodꝰ
iste etiam in uerb ẽẽ com¬
ꝑitur: qͥ modus antithe
situm uel contra positũ
nominatur: Et fit pul¬

Expanded text:
 superbiendo effectus est malus; et ideo recte dicitur ab Nullam esse naturam mali constat, quia natura omnis aut incommutabilis ut Deus est, aut commutabilis ut creatura est. Malum vero ideo natura nulla est, quia accedendo in bonam naturam efficit eam vitiosam, quod cum discedit, natura manet, et malum quod inerat nusquam est. Ex eo quod vitium nocet naturae, agnoscitur vitium naturam non est nocet. 3. Dum natura bona damnatur propter voluntatem malam, ipsa voluntas mala testis est naturae bonae, quae in tantum testatur eam esse bonaut illam Deus pro malo non relinquat inultam. 4. Creditur ab haereticis mentem a Deo, vitia a diabolo fuisse creata. tura non sunt; et dum vere a diabolo sint, non tamen creatura sunt. Quam ob causam permiserit Deus mali oboriri statum, nisi ut ex contrariis malis bonae naturae decor emineret? Modus iste etiam in verbis esse comperitur. Qui modus antithetsitum, vel contrapositum nominatur 133, et fit pul
Abbreviated transcription (Latin):
atitudinẽ quã minus
acceꝑant: Unde oportet
agnosci. quod maloꝵ
iniquitas. scoꝵ seruiat
humilitati: qr unde ma¬
li corruunt: inde boni
ꝓficiunt: Bonoꝵ ange.¬
loꝵ numerũ. ꝗ post rui¬
nam angłoꝵ maloꝵ ẽ
diminutus: ex numo
electoꝵ omĩum ẽ supplen.¬
dus: qͥ nũs. soli do ẽ cog¬

Expanded text:
atitudinis, quam antea minus acceperant. Unde oportet agnosci quod malorum iniquitas sanctorum serviat utilitati, quia unde mali corruunt, inde boni proficiunt. Bonorum angelorum numerus, qui post ruinam angelorum malorum est diminutus, ex numero electorum hominum supplebitur, qui numerus soli Deo est cog
Abbreviated transcription (Latin):
lũ: quia sinedeo factũ ẽ nicħ
Ds autẽ malũ ñ fec̃. Credit᷑ ab he¬
reticis m̃tem a dõ: uitia adia¬
bolo fuisse creata Unde & ab
ipsis duȩ nat᷑ȩ bona & mala
putant᷑ s uicia nat᷑a non sũt.
& dũuere adiabolosint. ñ tam̃¬

Expanded text:
: nam sine Deo factum est nihil, Deus autem malum non fecit. Creditur ab haereticis mentem a Deo, vitia a diabolo fuisse creata, unde et ab his duae naturae, bona et mala, putantur. Sed vitia natura non sunt, et dum vere a diabolo sint, n
Abbreviated transcription (Latin):
nouerunt: Preuaricato¬
res angłi. et̃ scitate amis¬
sa. n̾ tamen amiserunt
uiacẽ creat᷑re anglice
sensum Triplici enĩ mͦ p̃sen¬
tiȩ acumine uigent: idest
subtilitate nat᷑re: exꝑien¬
tia tempoꝵ: reuelatione
suꝑioꝵ potestatum: Quo¬
tiens ds̃ quoc̃q flagello
huic mundo irascit᷑: ad
ministerium uindicte.
apostate anglĩ mittunt᷑.
qui tamen diuina potes¬
tate coercentur: ne tantũ
noceant quãtum cupuit:
Doni aut̃ angłi ad ministe.¬
rium salutis humanȩ de¬
putati sunt: ut curas ad¬
ministrent munoi. et re¬
gant omĩa uissu dĩ. testan¬
te apło: Nonne om̃s inqͥt
sunt administratorii sp̃c
in ministerium missi: ꝓ.¬
pter eos qͥhereditatẽ ca-¬
piunt salutis: Angli cor¬
pora in quibꝰ hominibuꝰ
apparent. de suꝑno aere
ĩumunt: solidãq speciẽ
de cȩlesti elem̃to in diuit
ꝑ quã humanis obtutibꝰ
manifestius demonstre

Expanded text:
noverunt. Praevaricatonoverunt. Praevaricatores angeli, etiam sanctitate amissa, non tamen amiserunt vivacem naturae angelicae sensum. Triplici enim modo prae scientiae acumine vigent, id est, subtilitate naturae, experientia temporum, revelatione superiorum potestatum. Quoties Deus quocunque flagello huic mundo irascitur, ad ministerium vindictae apostatae angeli mittuntur; qui tamen divina potestate coercentur, ne tantum noceant quantum cupiunt. Boni autem angeli ad ministerium salutis humanae deputati sunt, ut curas administrent mundi, et regant omnia jussu Dei, testante. Apostolo: Nonne omnes, inquit, sunt administratorii spiritus in ministerium missi, propter eos qui haereditatem capient salutis? Angeli corpora in quibus hominibus apparent de superno aere sumunt, solidamque speciem ex coelesti elemento induunt, per quam humanis obtutibus manifest
Abbreviated transcription (Latin):
tantur. idẽ angłi. archan¬
głi. throni. dominatio.¬
nes. uirtutes. pͥncipatuꝰ.
potestates. cherubin. ⁊
seraphim. Hoꝵ ordinũ
nũm etiam iezechiel. ꝓ¬
pħa describit subtotidẽ
noĩbꝰ lapidum: cũ depͥ¬
matu apostatȩ angłi lo.¬
queretur: Omis in qͥr
lapis p̾ciosus oꝑũtũ
tuum:. sardius. et topa.¬
tius. et iaspis: chrisolitꝰ.
et onia. et berillus: sap.¬
hyrus. carbunculus. et
smaragdus Quo nũo
lapidum. ipsi ordines
desgnati sunt angłoꝵ:
quos apostata angls̃ ante
lapsum quasi inuestim̃¬
to ornam̃ti sui agfixros
habuit: ad quoꝵ. se cõꝑa¬
tionem dum clariorem
cunctis aspexit. confestĩ
intumuit: & cor suum ad
suꝑbiam eleuauit: Angli
ñ inse Malus uͦ inde ẽ
diabolus: quia ñ que dĩ.
s quȩ sua sunt. requisunt:
ulla autem maior iniqͥ¬
tas: quam ñ indo. s inse
uelle quempiam głari:
Angli in uerbo dĩ cognos¬
cunt omĩa antequam
inre fiant. et q̃ apud ho¬
mines adhuc futura st̃.
anglĩ iam reuelante dõ

Expanded text:
ntur, id est, angeli, archangeli, throni, dominationes, virtutes, principatus, potestates, cherubim et seraphim. Horum ordinum numerum etiam Ezechiel propheta describit sub totidem nominibus lapidum, cum de primatu apostatae angeli loqueretur: Omnis, inquit, lapis pretiosus operimentum tuum: sardius, et topazius, et jaspis, chrysolithus, et onyx, et berillus, sapphirus, carbunculus, et smaragdus , quo numero lapidum ipsi ordines designati sunt angelorum; quos apostata angelus ante lapsum, quasi in vestimento ornamenti sui affixos habuit, ad quorum comparationem dum se clariorem cunctis aspexit, confestim intumuit, et cor suum ad superbiam elevavit. Angeli non in se. Malus vero ideo est diabolus, quia non quae Dei, sed quae sua sunt requisivit. Nulla autem major iniquitas quam non in Deo, sed in se velle quempiam gloriari. 17. Angeli in verbo Dei cognoscunt omnia, antequam in re fiant; et quae apud homines adhuc futura sangeli, jam revelante Deo,