comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
PAIMAAETAS INEXORDIO SUI
continet creationem mundi.
PRIMO ENIM DIE OS. LUCIS NO¬
mine condidit anglos.
SECUNDO. IN FIRMAM ENTI
appellatione cados.
FERTIO INDISCRETIONIS UOCABU¬
lo speciem aquarum &terrae.
QUARTO LUMINARIA CAELI
Quinto animantia exaquis.⁊
GEXTOANIMANTIA EXTERRA ET
aquo filii di. Ce qͥuto Ccc xxx
Seth anno cͦc uͦ. genuit enos quice
Enos anno centesimo xc. genuit
cainan
DCXXU
Lex genu¬
it mala lehel.
DCCXCU
nuit iareth.
DCCCCLX
Iareth anno clx ii
genuit enoch qͥ
trans latus est.
IC XXII
Enoch anno centesimo lxv genuit
matusa lam.
genuit lamech.
nuit noe arta adificat᷑
Noe autem anno do. factui
diluuium
IICO XLII

Expanded text:
Prima aetas in exordio sui continet creationem mundi. Primo enim die Deus in lucis nomine condidit angelos; secundo in firmamenti appellatione caelos; tertio in discretionis vocabulo speciem aquarum et terrae; quarto luminaria caeli; quinto animantia ex aquis; sexto animantia ex terra et a quo filii Dei. CCXXX. Seth ann. CCV genuit Enos, qui cEnos ann. CXC genuit Cainan. DCXXV. LXX genuit Malalehel. DCCXCV. nuit Iareth. DCCCCLX. Iareth ann. CLXII genuit Enoc, qui translatus est. MCXXII. Enoc ann. CLXV genuit Matusalam. genuit Lamech. nuit Noe. Arca aedificatur. Noe autem ann. DC factum est diluvium. IIMCCXLII
Abbreviated transcription (Latin):
Sem an .ii. post diluuium. genuit
arfaxat. a quochalde: ii ccxliui.
heber. añ .cxxiiii. genuit faleg
& ꝑorbem terrae facta est disp¬
dii primum adorantur.
regnũ inchoat sciarũ.¬
Tara añ .lxx. geñ abraham. Toro astres
magicam repperit .
braham anno .c. genuit isa ac &isma¬
hel. a quo ismahelitȩ
re coepit¬
cxliiii. athlans a strologiã inuent¬

Expanded text:
C ann. II post diluvium genuit Arfaxat, a quo Chaldaei. IIMCCXLIV. Heber ann. CXXXIV genuit Falec.per orbem terrae facta est disperDii primum adorantur. Regnum inchoat ScytThara ann. LXX genuit Abraham. Zoroastres magicam repperit. IAbraham ann. C genuit Isaac et Ismahel, a quo Ismahelitae.re coepitCXLIV. Athlans astrologiam inven
Abbreviated transcription (Latin):
unde uenerunt domum reuersi sunt.
a &heria. neq ad huc crudelibus
occupat umbris.: Totum enim quoo
rep&itur una res est. sed crebro ser¬
mone adnuntiata. Ed ipsis est defec¬
tus dictionis. in quonecessaria uerba
erat. Tapinosis est humilitas statum
rarinantes ingurgite uasto. Gurgitẽ
ambigua dictio. quȩfit. aut ꝑca sum
accusatiuum. ut illud responsum a pol
cestum quemin ipsouersu monstraue¬
rit eẽuictorem.: Fit & ꝑincertam
rit italia. Incesta distinctio utrũ
bellum ingens. aningens italia.
Fit &ꝑcommune uerbum. ut depre¬
catur cato. calumniatur cicero.
praestolatur brutus. dedignatur
antonius. nec ostenditur in hac am¬
biguitate. ut rum ipsi alios. analu
ipsos deprecati sunt. autca lumnzati
Eit &peromonima. quando uno no¬
mine multa significantur. uta cies.
& non addas. aut ferri. autoculorũ.
aut militum.
DEMETA PLASMO

Expanded text:
unde venerant domum reversi sunt'. unde venerant domum reversi sunt'. aetherea, neque adhuc crudelibus occubat umbris. Totum enim quod repetitur una res est, sed crebro sermone adnuntiata. Eclipsis est defectus dictionis, in quo necessaria verba 'erat'. Tapinosis est humilitas, statum rari nantes in gurgite vasto. 'Gurgitem' ambigua dictio, quae fit aut per casum accusativum, ut illud responsum Apollcertum, quem in ipso versu monstraverit esse victorem. Fit et per incertam ret Italia. Incerta distinctio, utrum 'bellum ingens' an 'ingens Italia'. Fit et per commune verbum, ut: 'Deprecatur Cato, calumniatur Cicero, praestolatur Brutus, dedignatur Antonius'; nec ostenditur in hac ambiguitate utrum ipsi alios, an alii ipsos deprecati sunt aut calumniati. Fit et per homonyma, quo uno nomine multa significantur, ut 'acies' et non addas aut ferri, aut oculorum, aut militum. De metaplasm
Abbreviated transcription (Latin):
ITIA APUO GRAMMATICOS ILLA
dicuntur qua eineloquio cauere
debemus: Sunt autem haec. Bar¬
barismus. solo ecismus. acirologia.¬
cacenphaton. & reliquia. Barba
Barba¬
rismus est corruptio uerbi unius.
dictio: utliceat sperare timenti
Proprium autem est timenti. for¬
midare non sperare. Et gramineo
in campo: proprium est graminosum
dicere campum. non gramineum.:
Cacensaton dictio obscena. uel in cõ¬
R positae sonans. Obscena. ut his ani¬
mum arrete dictis: In composita.
utiuuat ire &dorica castra uidere.
Mala enim fuit compositio: ab ea sil¬
laba incipere qua superior finierat.
sed &sialio quolibet modo in composi¬
ta dictio proferatur. cacenphatondicit᷑.
Pleona smos adiectio unius uerbi suꝑ¬
uacua ad plenam significationem.
ut actenus aruorum cultus & sidera
cadi. : Neq enim alibi nisi incaelo
sunt sidera. Perisologia. adiectio
plurimorum uerborum suꝑuacua.
dum non sit aliud uiuere quam non
mori. Macrologia est longilodũ
res non necessarias comp̃hendens.

Expanded text:
itia apud Grammaticos illa dicuntur, quae in eloquio cavere debemus. Sunt autem haec: barbarismus, soloecismus, accacephaton, et reliqua. 2. Barbarismus est corruptio verbi unius, dictio: ut, liceat sperare timenti; proprium est autem timenti formidare, non sperare; et, gramineo in campo: proprium est graminosum dicere campum, non gramineum. 5. Cacephaton, dictio obscena, vel incomposite sonans. Obscoena, ut, 54 his animum arrecti dictis. Incomposita, ut, juvat ire et Dorica castra. Mala enim compositio fit, ab ea syllaba incipere qua superior finierat.et si aliquo quolibet modo inconposita dictio proferatur kakenfaton est. pleonasmos est adiectio uerbi superuacui ad plenam significationem, actenus arvorum cultus et sidera caeli. Neque enim alibi nisi in caelo sunt sidera. Perissologia adiectio plurimorum verborum supervacuadum non sit aliud vivere quam non mori. Macrologia longiloquium, res non necessarias conprehendens,
Abbreviated transcription (Latin):
mentam desidiosus est uttin
sua gente positus. suac gentis
linguam nesciat. Nam quio
aliud putandus est. nisi ani¬
malium brutorum d&crior.
illa enim propriae uocis. cla¬
morem exprimunt. Iste d&e¬
rior. qui propriae car& lin.
guae notitia.
UIUSMODI AUTEM LINGUA
locutus est ds in principio
mundi dumdicer& fiat lux.
inuenire difficile est nondũ
enim erant linguae. Item
qua lingua in sonuit postta.UiIi.
exterioribus hominum auribus
Maxime ad primum hominem
loquens ued ad prophetas. ued
dum corposaliter sonuit uox
dicentis dĩ. tues filius ineus di¬
lectus. ubi aquibusdam credit᷑
illa lingua una & sola. quae
fuit antequam eẽt linguarum
diuersitas: Indiuersis quippe
gentibus creditur. quod cadẽ
lingua illis ds̃ loquatur. qua
ipsi homines utuntur ut abeis in¬
tellegatur. Loquitur autem
ds̃ hominib non ꝑsubstantiam
inuisibilem. sed ꝑoreaturam cor¬
poralem. ꝑ quam &iam & homi

Expanded text:
men tam desidiosus est ut in men tam desidiosus est ut in sua gente positus suae gentis linguam nesciat. Nam quid aliud putandus est nisi animalium brutorum deterior? Illa enim propriae vocis clamorem exprimunt, iste deterior qui propriae linguae caret notitiam. Cuiusmodi autem lingua locutus est Deus in principio mundi, dum diceret: 'Fiat lux,' inveniri difficile est. Nondum enim erant linguae. Item qua lingua insonuit postea exterioribus hominum auribus, maxime ad primum hominem loquens, vel ad prophetas, vel dum corporaliter sonuit vox dicentis Dei: 'Tu es Filius meus dilectus'; ubi a quibusdam creditur illa lingua una et sola, quae fuit antequam esset linguarum diversitas. In diversis quippe gentibus creditur quod eadem lingua illis Deus loquatur quam ipsi homines utuntur, ut ab eis intellegatur. Loquitur autem Deus hominibus non per substantiam invisibilem, sed per creaturam corporalem, per quam etiam et hom
Abbreviated transcription (Latin):
cero. uel ceteri effuderunt.
Mixta quaepost imperium
latius promotum. simulcum
moribus & hominibus. in roma¬
nam ciuitatem inrupit. inte¬
gritatem uerbi ꝑsoloecis mos
& barbarismos corrumpens.
OMNES AUTEMORIENTIS
gentes. inguiture linguam
& uerba conlidunt. sicut ebiti
& sr̃ri.. Omnes meditarrancȩ
gentes. inpalato sermones fe¬
riunt sicut greci & asiani
Omnes ocidentis gentes. uer¬
ba indentib frangunt sicut
itali &spani.: Syrus &calde¬
us uicinus ebrȩo est. in sermo¬
ne consonans implerisq &
litterarum sono. : Qui dam
autem arbitrantur linguam
ipsam eẽ chaldeam. quia abra¬
ham dechaldeis fuit: Quoo
si hoc recipitur. quomodo in
danihelo hebrȩi pueri linguam
quamnonnouerant doceri ui¬
bentur.: Omnem autem linguã
unus quisq: hominum siue gre¬
camsiue latinam siue c&erarũ
gentium. Aut audiendo potest
tenere. autlegendo exp̃cepto¬
re accipere. Cum autem om¬
nium linguarum scientia dif
ficilis sit cui quam. nemota¬

Expanded text:
cero vel caeteri effuderunt. cero vel caeteri effuderunt. Mista, quae post imperium latius promotum simul cum moribus et hominibus in Romanam civitatem irrupit, integritatem verbi per soloecismos et barbarismos corrumpens. Omnes autem Orientis gentes in gutture linguam et verba collidunt, sicut Hebraei et Syri. Omnes Mediterraneae gentes in palato sermones feriunt, sicut Graeci et Asiatici. Omnes occidentales verba in dentibus frangunt, sicut Itali et Hispani. Syrus et Chaldaeus vicinus Hebraeo est sermone, consonans in plerisque et litterarum sono. Quidam autem arbitrantur linguam ipsam esse Chaldaeam, quia Abraham de Chaldaeis fuit. Quod si hoc recipitur, quomodo in Daniele Hebraei pueri linguam quam non noverant, doceri jubentur. Omnem autem linguam unusquisque hominum sive Graecam, sive Latinam, sive caeterarum gentium, aut audiendo potest tenere, aut legendo ex praeceptore accipere. Cum autem omnium lificilis sit cuiquam, nemo ta
Abbreviated transcription (Latin):
RECAAUTEM LINGUA IN¬
tert&cras gentium clarior habe¬
tur. Est enim &latinis. & omni¬
bus linguis sonantior.. Cuius
uari&as inquinq pastibus dis¬
cernitur. Quarum prima di¬
citur coenedo. idest mixta siue
communis qua omnes utuntur.
Secunda attica. uidelic& athe¬
niensis quausi sunt om̃s gre¬
ciae auctores. Testia donca
quamhabent a egrptu &srri.
Quasta ionica. Quinta theo¬
lica. quase theolisti locutus
dixerunt. & sunt in obserua¬
tione grecȩlinguae. ciusmo¬
di cesta discrimina.. Sermo
eum eorum ita ẽdisꝑtitus.
LATINAS AUTEMLINGUAS
quatuor eẽ quidam dixerunt.
idest priscam. latinam. roma¬
nam mixtam. : Prisca est
quau&ustissimi italiae sub
iano & saturnosunt usi. In con¬
dita ut sehabent carmina ali¬
orum.. Latina quam sublati¬
no & regib tusci &deteri in la¬
tino sunt locuti. ex qua fue
Romana quacpost reges ex¬
actos apopulo romano coepta
est. qua neuius. plautus. enni¬
us. uirgilius po&ae. &exora¬
toribus. graccus. &cato. & ci¬

Expanded text:
eca autem lingua inter caeteras gentium clarior habetur. Est enim et Latinis et omnibus linguis sonantior, cujus varietas in quinque partibus discernitur. Quarum prima dicitur κοινὸς, id est mista sive communis, qua omnes utuntur. Secunda Attica est, videlicet Atheniensis, qua usi sunt omnes Graeciae auctores. Tertia Dorica, quam habent Aegyptii et Syri. Quarta lonica. Quinta Aeolica, qua se Aeolisti locutos dixerunt, et sunt in observatione Graecae linguae ejusmodi certa discrimina. Sermo enim eorum ita est dispertitus. Latinas autem linguas quatuor esse quidam dixerunt, id est, priscam, Latinam, Romanam, mistam. Prisca est, qua vetustissimi Italiae sub Jano et Saturno sunt usi, incondita, ut se habent carmina aliorum. Latina quam sub Latino et regibus Tusciae caeteri in Latio sunt locuti. Ex qua XII Romana, quae post reges exactos a populo Romano gesta est, qua Nevius, Plautus, Ennius, Virgilius poetae: et ex oratoribus Graecus Cato et Ci
Abbreviated transcription (Latin):
dit : sicut marmor neutrigeneris ẽẽ.
mar musculum indicat. Nam quoo
genus in principalitate est. ideẽ sol&
indiminutione. sed hoc non semper.
ut pistrinum. pistrilla. Sed quia scire
exdiminutione. genus colligere.
DEAETHI MOLOGIA

Expanded text:
dit, sicut 'marmor' neutri esse generis dit, sicut 'marmor' neutri esse generis marmusculum indicat. Nam quod genus in principalitate est, id esse solet in diminutione. Sed hoc non semper, ut 'pistrinum', 'pistrilla'. Sed quia scire vo declinationem, ex diminutione genus colligere. De etymologia
Abbreviated transcription (Latin):
NA LOGIA GRECE. LATINESIMI¬
lium comparatio. siue praepositio
nominatur Cuius haec us est.
ut quod dubium est. adaliquid
simile. quod non est dubium refe¬
ratur. &incesta. cestis probentur.
Octo autem modis comparatio ana¬
logiae colligitur. Idest qualitate
comparatione. genere. numero. fi¬
gura. casu. extremitatib similium
sillabarum. & similitudine temporũ.
Siquid dehis unum defuerit. lam non
est analogia idest similitudo. sed a no¬
malia id est extra regulam.. Ud epus
& lupus. Totum enim conuenit. sed
dissentiuint casu. facit enm lupi leporis.
Nam regulariter est dumquaeris.
utrum trames masculinum sit. anfe¬
mininum. similis est illi in omni decli¬
natione limes. & erit masculinum.
Item funis suncesti generis cẽ credis.
simlis illi est panis in declinatione
& erit masculinum.. Item ex compa¬
ratione positiuorum. ut sidicas. doctꝰ
magnus. positiui sunt. & sui similes.
Fit & ꝑdiminutionem. ut puta. fu¬
nem masculinum cẽ. funiculus osten¬

Expanded text:
nalogia grece, latine similium comparatio, sive proportio nominatur. Cuius hec vis est, ut quod dubium est, ad aliqusimile, quod non est dubium, referatur, et incerta certis probentur. Octo autem modis conparatio analogiae colligitur: id est qualitate, conparatione, genere, numero, figura, casu, extremitatibus similium syllabarum, et similitudine temporum. Si quid de iis unum defuerit, iam non est analogia, id est similitudo, sed est anomalia, id est extra regulam, ut 'lepus' et 'lupus'. Totum convenit, sed dissentiunt casu; facit enim 'lupi', 'leporis'. Nam regulariter est, dum quaeris utrum 'trames' masculinum sit an femininum, similis est illi in omni declinatione 'limes', et erit masculinum. Item 'funis' si incerti generis esse credis, similis est illi 'panis' in declinatione, et erit masculinum. Item ex conparatione positivorum, ut si dicas 'doctus', 'magnus': positivi sunt et sui similes. Fit et per diminutionem, utputa 'funem' masculinum esse funiculus osten
Abbreviated transcription (Latin):
rium uocatum eo qõ molle sorbeatur
Trociscus dictus qui a inmodum
rotule deformatur Trocus enĩ
grecȩ. rota dicitur. Collyria
latinum sonant. quoduitia oculo¬
rum detergant.: Epithema eo
quod super ponatur alus aduito¬
rus p̃cedentibus. Cataplasma eo
quod inductio sola sit Emplas¬
trum eo quod inducatur.. Malag¬
ma eo quod sine igne macerctur
& conp̃hendatur. Enema grece
latine relaxatio dicitur.: Pessa¬
ria dicta quodintus initiantur
Medicinam iumentorum ciron
quidam grecus inuenit. inde pingi¬
tur dimidia paste homo dimidia
appellatus. Creticos dies medici
uocant. quib credo exiudicio infir¬
mitatis hoc nomen in positum est.
quod quasi uidicent hominem &
sententia sua. aut puniant
aut liberent.

Expanded text:
rium vocatum, eo quod molle sorbeatur. rium vocatum, eo quod molle sorbeatur. Trochiscus dictus, quia in modum rotulae deformatur, τροχὸς enim aece rota dicitur. Collyria, Latine sonant, quod vitia oculorum detergant. Epithema, eo quod superponatur, aliis adjutoriis praecedentibus. 11. Cataplasma, eo quod inductio sola sit. Emplastrum, eo quod inducatur. Malagma, eo et conprehendatur. Enema Graece, Latine relaxatio dicitur. Pessaria dicta quod intus iniciantur. Medicinam iumentorum Cquidam Graecus invenit; inde pingitur dimidia parte homo, dimidia ata. Criticos dies medici vocant, quibus credo ex iudicio infirmitatis humane hoc nomen impositum est, quod iudicent hominem et sententia sua aut puniant aut liberent.
Abbreviated transcription (Latin):
tundo uulneri rotundum. uel ob¬
longo oblongum adponitur.⁊
Ligatura enim ipsa non ea dem mẽ¬
bris &uulnerib omnibus. sed simi¬
lis simili coaptatur. Quaeduo
&iam ipsa aduitoria nominibus
sius significant. Nam antidotũ
graece. latine excontrario datũ
dicitur. Contraria enim con¬
trarus medicinae ratione curan¬
tur.⁊ At contra exsimili ut pigra
qua einterptatur amara. quia
gustus eius amarus est. ex conue¬
nienti enim nomen accepit. quia
amaritudo morbi. amaritu di¬
ne solui solet. Omnia autem me¬
dicamenta exproprus causis ha¬
bent uocabula. Ci era enim.
dicta quasi diuina.. Aseria¬
ca qd apta sit gutturis meatui.
serpentinum. quouenena pellunt᷑.
ut pestis peste soluatur. Catar¬
tica grece. latine purgatoria
dicuntur.: Cata podia. eo quod
modicum potetur. seu inglutiat᷑.
Diamoron a suco. morȩ nomen
sumpsit ex quo conficitur. sicut
pauere fit. sicut dias ꝑmaton. qui
exseminib conponitur. Electau¬

Expanded text:
tundo vulneri rotundum, vel obtundo vulneri rotundum, vel oblongo oblongum apponitur. Ligatura enim ipsa non eadem membris et vulneribus omnibus, sed similis simili coaptatur, quae duo etiam ipsa adjutoria nominibus suis significant. 7. Nam antidotum Graece, Latine ex contrario datum dicitur. Contraria enim contrariis medicinae ratione curantur. At contra ex simili, 184 ut πικρὰ, quod interpretatur amara, quia gustus ejus amarus est. Ex convenienti enim nomen accepit, quia amaritudo morbi amaritudine solvi solet. 8. Omnia autem medicamenta ex propriis causis habent vocabula. Hiera enim dicta quasi divina. Arteriaca, quod apta sint gutturis meatui, serpentinum, quo venena pelluntur, ut pestis peste solvatur. Cathartica Graece, Latine purgatoria dicuntur. 9. Catapotia, eo quod modicum potetur, seu inglutiatur. Diamoron a succo mori nomen sumpsit, ex quo conficitur; sicut pavere fit; sicut diaspermaton, quia ex seminibus componitur. 10. Electa
Abbreviated transcription (Latin):
Etpaulus apostolus timotheo modi¬
cum uinum prodesse dixit. Cura¬
tio autem morborum tribus generi
bus constat.. Farmatia. quamla¬
tini medicamina uocant Cirur¬
gia. quam latini manuum operatio¬
nem appellant. manus enim apiro¬
grecos ciros uocatur.. Dietam quã
latini regulam uocant. est enim
obseruatio legis & uitae. Sunt eñ
omni curationi species tres.: Pri¬
mumgenus di&icum. Secundum
farma ceuticum. Testuim cirurgicũ.
Dicta est obseruatio legis acuitae.
Farmatia est. medi camentorum
curatio Cirurgia ferramentorũ
incisio. Namferre exciduntur
qua e medicamentorum non senserint
medicinam:: Antiquior autem
medicina herbis tantum & sucis erat.
Talis enim medendi usus coepit. de¬
inde ferro & ceteris medicamentis.
Omnis autem curatio. aut exontra¬
rus. aut exsimilib adhibetur¬
Ex contrariis. ut frigidum calido.
mine suꝑbia sanarinon potest. ni¬
si humilitate sanetur.: Exsimili¬
bus uero sicut ligamentum. uel ro¬

Expanded text:
et Paulus apostolus Timotheo modiet Paulus apostolus Timotheo modicum vinum prode esse dixit. Curatio autem bus constat. Pharmacia, quam Latini medicamina vocant: chyrurgia, quam Latini manuum operationem appellant; manus enim grece chyros vocatur: Dyeta, quam Latini regulam vocant; est enim observatio legis vite. Sunt ergo omni curationi species tres. Primum genus dyeticum: secundum pharmaticum: tertium chyrurgicum. Dyeta est observatio legis et vite: pharmacia est medicamentorum curatio: chyrurgia ferramentorum incisio; nam ferro inciduntur que medicamentorum non senserit medicinam. Antiquior autem medicina herbis tantum et succis erat; talis enim medendi usus cepit: deinde ferro et ceteris medicamentis. Omnis autem curatio, aut ex contrariis, aut ex similibus adhibeturex conmine superbia sanari non potest, nisi humilitate sanetur. 6. Ex similibus vero, sicut ligamentum vel ro
Abbreviated transcription (Latin):
ignitus.: Oscedo est qua infantũ
ora exulcerantur. dicta ex languo¬
re oscitantium. Frenu sculi. ul¬
cera circa rictum oris. similia his
qua cfuint iumentis asperitate
frenorum.: Ulcus putredo ipsa.
uulnus quod ferro fit quasi ui. &ul¬
cus quod dolet quasiulcus. unde &
ulcera.: Pustula est insuperficie
corporis turgida. ueluti collectio.¬
Papula est paruissima cutis erectio
circumscripta cum rubore. &ideo
papula dicta quasi pabula sirimpio.
Sanies dicta quia exsanguine nas¬
citur. Excitato enim calore uul¬
neris. sanguis insaniem uestitur.
Nam sanies non fit in quocumq lo¬
co. nisi ubi sanguis aduenerit. qͥ a
omne quod putrescit. nisi calidũ
& humidum fuerit q̃o est sanguis
putrefieri non potest.. Sanies aũt¬
& tabes sibi differunt.. Pluercenĩ
sanie uiuorum est. tabe mortuorũ.
Cicatrix est obductio uulneris na¬
turalem colorem pastib: seruans.
MINIBUS
EDI CINA CURATIO SEER¬
nenda nonest. Meminimus
enim &esaiam ez echiae languenti.
aliquid medicinale mandasse.

Expanded text:
it. Oscedo est qua infantum ora exulcerantur, dicta ex languore oscitantium. Frenusculi ulcera circa rictum oris, similia his quae fiunt iumentis asperitate frenorum. Ulcus putredo ipsa; vulnus, quod ferro fit, quasi vi. Et ulcus, quod olet, quasi olcus, unde et ulcera. Pustula est in superficie corporis turgida Papula est parvissima cutis erectio, circumscripta cum rubore, et ideo papula dicta, quasi pupula. Sirimpio . . . . . 22. Sanies dicta, quia ex sanguine nascitur, excitato enim calore vulneris, sanguis in saniem vertitur. Nam sanies non fit in quocunque loco, nisi ubi sanguis advenerit, quia omne quod putrescit, nisi calidum, et humidum fuerit, quod est sanguis, putrefieri non potest. Sanies autem, et tabes sibi differunt. Fluere enim sanie vivorum est, tabe mortuorum. 23. Cicatrix est obductio vulneris, naturalem colorem partibus servans,minibus . Medicinae curatio spernenda non est. Meminimus enim et Esaiam Ezechiae languenti aliquid medicinale mandasse,
Abbreviated transcription (Latin):
ra. nomen morbo in hominib dedit.
quia corporis suꝑficiem similem
facit edefantorum cuti. siue quia
ingens passio est sicut animal ipsũ.
ex quo diruiatum ducit nomen
Hic terris gracti appellant: acu¬
uisdam animalis nomine quod sit
coloris fella. Hunc morbum la¬
tini arcuatum dicunt. asimilitu¬
dine cadestis arcus.: Aurigi¬
nem uero uarro appellari ait aco¬
lore auri.: Regiim autem mor¬
bum inde aestimant dictum. qo
uino bono & regalib cibis facili¬
us curetur.: Cancer asimilitudi¬
ne maritimi animalis uocatum.
Uulnus sicut medici dicunt. Nul¬
lis medicamentis sanabile. auter¬
go prȩcidi sol& a corpore menbrũ
ubi nascitur. ut aliquanto duitius
uiuat. tamen inde mostem. quam¬
libet tardius ad futuram. Orde
olus est paruissima acpurulenta
collectio inpilis palpebrium consti¬
tuta. in medio lata & exutroq con¬
ducta. ordei granum similans un
de & nomen accepit E orunculus

Expanded text:
ra nomen morbo in hominibus dedit; ra nomen morbo in hominibus dedit; quia corporis superficiem similem facit elephantorum cuti, sive quia ingens passio est, sicut animal ipsud ex quo derivatum ducit nomen. Hicteris Graeci appellant a cuiusdam animalis nomine, quod sit coloris fellei. Hunc morbum Latini arcuatum dicunt, a similitudine caelestis arcus. Auriginem vero Varro appellari ait a colore auri. Regium autem morbum inde aestimant dictum, quod vino bono et regalibus cibis facilius curetur. Cancer a similitudine maritimi animalis vocatum. Vulnus sicut medici dicunt nullis medicamentis sanabile. At ergo praecidi solet a corpore membrum, ubi nascitur, ut aliquantum diutius vivat: tamen inde mortem, quamlibet tardius, adfuturam. olus est parvissima ac purulenta collectio in pilis palpebrium constituta, in medio lata et ex utroque conducta, hordei granum similans: et nomen accepit. Oscedo
Abbreviated transcription (Latin):
passio quae ꝑdiem uisus patentibus
oculis denegat. & nocturnis in ru¬
entib tenebris redibitur. aut uer¬
sa uice ut pleriq uolunt die reddi¬
tur. nocte negatur.: Uerrucae¬
aliud sunt satiriasis. aliud uerrucȩ
singillatim sunt.. Satiria sis uero
una fortior &circa ipsam plures
inueniuntur.: Scabies & lepra utraq
passio asperitas cutis. cum pruritu.
& squa matione. sed scabies tenuis.
asperitas &squa matio est. hincdenq:
nomen accepit. quaeita uduti pur¬
gamenta admitat. Nam scabies¬
quasi squamies: Lepra uero aspe¬
ritas cutis squamosa lepidȩ herbe
similis. unde & nomen sumpsit. cui¬
us color nunc innigridinem uestit᷑.
nunc in alborem. nunc in ruborem
Incorpore hominis italepra dinos¬
citur. siua riatim inter sanas cutis
pastes. color diuersus appareat.
aut sita seubiq diffundat. ut om¬
nia unius coloris quamuis adulte¬
rifaciat. Elefantia cus morbus
dicitur exsimilitudine defantis.
cuius naturaliter dura pellis &a spe¬

Expanded text:
passio qua per diem visus patentibus passio qua per diem visus patentibus oculis denegatur, et nocturnis irruentibus tenebris redhibetur, aut, versa vice ut plerique volunt, die redditur, nocte negatur. aliud sunt: satiriasis aliud. Verrucae singulatim sunt, satiriasis vero una fortior, et circa ipsam plures inveniuntur. Scabies et lepra. Utraque passio asperitas cutis cum pruritu t squamatione, sed scabies tenuis asperitas et squamatio est. Hinc denique nomen accepit, quae ita veluti purgamenta amittat. Nam scabiesquasi squamies. Lepra vero asperitas cutis squamosa lepidae herbae similis, unde et nomen sumpsit: cuius color nunc in nigredinem vertitur, nunc in alborem, nunc in ruborem. In corpore hominis ita lepra dinoscitur: si variatim inter sanas cutis partes color diversus appareat, aut si ita se ubique diffundat, ut omnia unius coloris quamvis adulteri faciat. Elefantiacus morbus dicitur ex similitudine elephanti, cuius naturaliter dura pellis et aspe
Abbreviated transcription (Latin):
LOPICIAEST CAPILLORUMFLU¬
or circum scriptis pilis fulius
aeris qualitatem habentib
uocata hoc nomine asimilitudine
animalis uulpiculae quamgreci
alopiciam uocant. Parotidae
sunt duritiae uel collectiones.
quae exfebribus. aut exaliquo a¬
lio nascuntur inaurium uicinita¬
te. unde & parotidę sunt appel¬
late. : OTA. enim grece auricula
dicitur. Lentigo est uestigia
macularum paruula in rotundi¬
tatem formata abspecie lenticulȩ
dicta Eresipila est quamlatini
sacrum ignem appellant. idest exe¬
crandum ꝑ antifrasin. siquidem in
suꝑficie rubor flammeus cutis ru¬
bescit. Tunc multo rubore quasi ab
igni. uicina inuaduntur loca. ita
ut &dam febris excitetur. Serpe¬
do est rubor cutis cumpustularũ
extantia. & nomen sumpsit a serpen¬
do eoqoserpiat menbra. In peti¬
go est. sicca scabies ꝓminens a corpore
cuma speritate & rotunditate formȩ
hanc uulgus sarnam appellat.
Prurigo appellata est aper uren¬
do & ardendo. Nictalmus est

Expanded text:
lopicia est capillorum fluor circumscriptis pilis fulvis, aeris qualitatem habentibus: vocata hoc nomine a similitudine animalis vulpeculae, quam Graeci ἀλώπεκα vocant. Parotidae sunt duritiae vel collectiones, quae ex febribus aut ex aliquo alio nascuntur in aurium vicinitates, unde et παρωτίδες sunt appellatae. Ὦτα enim Graece auricula dicitur. Lentigo est vestigia macularum parvula in rotunditatem formata, ab specie lenticulae dicta. Erisipela est qusacrum ignem appellant, id est, exsecrandum per antiphrasim. Siquidem in superficie rubore flammeo cutis rubescit. Tunc moto rubore quasi ab igne vicina invaduntur loca, ita ut etiam febris excitetur. 5. Serpedo est rubor cutis cum pustularum exstantia, et nomen sumpsit a serpendo, eo quod serpat per membra. 6. Impetigo est sicca scabies, prominens a corpore, cum asperitate et rotunditate formae. Hanc vulgus sarnam appellat. 7. Prurigo vocata a perurendo et ardendo. 8. Nyctalmus est
Abbreviated transcription (Latin):
ICENDA SUNT QUOQ SUMMISSA
leniter. incitata grauiter.
inflexa moderate. hoc est enim illito
trimodum genus dicendi. Humile.
medium. grandiloquum: Cum
enim magna dicimus granditer pro¬
ferenda sunt. cum parua dicimus. sub¬
tiliter. Cum mediocria. temperatę.
Nam in parius causis nihil grande.
nihil sublime dicendum est. sed len:
ac pedestri moreloquendum: Incau¬
sis autem maiorib ubi dedõuel ho¬
minum salute referimus. plus mag¬
nificentiae & fulgoris est exhiben¬
dum.. In temperatis uero causis.
ubi nil agitur ut agat sed tantum¬
modo ut delectetur auditor. in¬
ter utrumq moderate dicendum ẽ¬
Sed & quamuis demagnis reb
quisq dicat. nonta men semꝑ gran¬
diter docere debet sed summis se
cum docet. temperate. cumaliquio
laudat uel uituperat. Granditer.
cumad conuersionem auersos ani¬
mos prouocat. Utenda tamen uer¬
ba in submisso genere sufficientia.
in temperato splendentia. ingrandi
uehementia.
DECOLA ET COMMATA ET PER¬
IODOS

Expanded text:
icenda sunt quoque summissa leniter, incitata graviter, inflexa moderate. Hoc est enim illud trimodum genus dicendi: humile, medium, grandiloquum. Cum enim magna dicimus, granditer proferenda sunt; cum parva dicimus, subtiliter; cum mediocria, temperate. Nam in parvis causis nihil grande, nihil sublime dicendum est, sed leni ac pedestri more loquendum. In causis autem maioribus, ubi de Deo vel hominum salute referimus, plus magnificentiae et fulgoris est exhibendum. In temperatis vero causis, ubi nihil agitur ut agat, sed tantummodo ut delectetur auditor, inter utrumque moderate dicendum esed et quamvis de magnis rebus quisque dicat, non tamen semper granditer docere debet, sed summisse, cum docet; temperate, cum aliquid laudat vel vituperat; granditer, cum ad conversionem aversos animos provocat. Utenda tamen verba in summisso genere sufficientia, in temperato splendentia, in grandi vehementia. De colo, commate, et periodis
Abbreviated transcription (Latin):
ESTES SUNT QUIBUS QUAERITIR
ueritas inuidicio. hos quisq ante
uidicium sibi placitis alligat. ne
cui sit post ea liberum aut dissi¬
mulare aut subtra here se. unde
& alligati appellantur. Item
testes dicti quod testamento ad¬
hiberi solent. sicut signatores ꝗo
testamentum signant.

Expanded text:
estes sunt quibus veritas quaeritur in iudicio. Hos quisque ante iudicium sibi placitis alligat, ne cui sit postea liberum aut dissimulare aut subtrahere se; unde et alligati appellantur. Item testes dicti quod testamento adhiberi solent; sicut signatores, quod testamentum signant.
Abbreviated transcription (Latin):
EDICINAEAUTEMARTIS
auctor acreꝑtor apud grecos per¬
hibetur apollo. hanc filius eius sco¬
lapius laude uel opere ampliauit.
Sed post quam fulminis ictu scola¬
pius interut. interdicta fertur me¬
dendi cura. & ars simul cum aucto¬
re defecit. latuitq ꝑ annos pene
quingentos usq ad tempus astarxer¬
sis regis ꝑsarum. Tunc eam reuoca¬
uit inlucem. ippocrates a slepio patre
genitus in insula choo.

Expanded text:
edicinae autem artis auctor ac repertor apud Graecos perhibetur Apollo: hanc filius ejus Aesculapius laude vel opere ampliavit. Sed postquam fulminis ictu Aesculapius interiit, interdicta fertur medendi cura, et ars simul cum auctore defecit, latuitque per annos pene quingentos usque ad tempus Artaxerxis regis Persarum: tunc eam revocavit in lucem Ypocras Asclepio patre genitus in insula Choo.
Abbreviated transcription (Latin):
& legit.. Una autem uis omnium.
siue copulent. siue disiungunt.
Copulatiuae autem coniunctio¬
nes dicte. eo quod sensum. uel per¬
sonas coniungant. ut ego. &tu.
quia disiungunt res. aut ꝑsonas.
utego aut tu faciamus. Sub iunc¬
tiuae dicuntur. quia subiungun¬
tur. utque. dicimus enim . regiq
hominiq dõq. Nondicimus. que
regi. que homini. Expletiuae
dicte. quia explent propositam
rem ut puta. si hoc nonuis. saltĩ
illud fac. Communes nominant᷑.
hoc faciam. hocigitur faciam.
Castiales dicuntur a causa. eo
quod aliquid cogitent facere ut
puta occido illum. quia habet au¬
rum. causa est: Rationales di¬
cuntur aratione. qu aquisq uti¬
tur infaciendo. ut quomodo eum
occidam neagnoscar. ueneno
anferro.
DE PREPOSITIONE
IRAEPOSITIO DICTA. QUOO
nominis praeponatur & uerbis.
Accusatiuae autem &ablatiua e
loquelis id est uerbis semꝑ cohe¬
rent nec aliquid ualent solae po¬
sitae utdi dis Coniunctae ue¬
ro uerbis figuram faciunt. ut di¬
duco. distraho.
DEINTERIECTIONE

Expanded text:
 legit'. Una autem vis omnium, sive copulent, sive disiungant. Copulativae autem coniunctiones dictae eo, quod sensum vel personas coniungant, ut 'ego et tu quia disiungunt res aut personas, ut 'ego aut tu faciamus'. Subiunctivae dicuntur, quia subiunguntur, ut 'que'. Dicimus enim 'regique hominique Deoque'; non dicimus, 'que regi, que homini'. Expletivae dictae, quia explent propositam rem, ut puta, 'si hoc non vis, saltim illud fac'. Communes nominantur,hoc faciam', 'hoc igitur faciam'. Causales dicuntur a causa eo, quod aliquid cogitent facere, ut puta, 'occido illum, quia habet aurum'; causa est. Rationales dicuntur a ratione, qua quisque utitur in faciendo, ut 'quomodo eum occidam, ne agnoscar? veneno an ferro?' De praepositione . Praepositio dicta, quod nominibus praeponatur et verbis. Accusativae et ablativae loquellis, id est verbis semper cohaerent, nec aliquid valent solae positae, ut 'di', 'dis'. Coniunctae vero verbis figuram faciunt, ut 'diduco', distraho. De interiectione
Abbreviated transcription (Latin):
ULGARES NOTASENNIUS ERIMUS
mille &centum inuenit. Notarũ
ususerat ut quicquid procontentio¬
ne. apud uidices dicerctur. libraru
scriberent. conplures simul asstantes.
diuisis interse pastib. quae quisq
uerba. & quo ordine exciperet.
Romae primus tullius trrocicerons
libestus commentatus est notas. sed
tantum pracpositionem.. Posteum
testius ꝑsamnius. filargius. & aquila
libestus. mecenatis. alias addiderunT.
Deinde seneca contractu omnium di¬
gestoq & auctonumero. opus effecit
inquinq milia. Notae autem dic¬
tae. eo quod uerba uel syllabas prae¬
fixis caracterib. notent. Ut adnotitiã
legentium reuocent. quas quididice¬
runt ꝓpriȩ iamnotarii appellantur
DENOTIS IURIDICIS

Expanded text:
ulgares notas Ennius primus mille et centum invenit. Notarum usus erat ut, quidquid pro contentione aut in iudiciis diceretur, librarii scriberent conplures simul astantes, divisis inter se partibus, quot quisque verba et quo ordine exciperet. Romae primus Tullius Tiro Ciceronis libertus commentus est notas, sed tantum praepositionum. Post eum Vipsanius, Philargius, et Aquila libertus Maecenatis alius alias addiderunt. Deinde Seneca, contractu omnium digestoque et aucto numero, opus efficit in quinque milia. Notae autem dictae eo, quod verba vel syllabas praefixis characteribus notent et ad notitiam legentium revocent; quas qui didicerunt proprie iam notarii appellantur. § 23 De notis iuridicis
Abbreviated transcription (Latin):
QUIMULTA SCRIESERUNT¬
ARCUS TERINTINS UAARO
apud latinos innum erabiles
libros scripsit.: Apud grecos quoq
calcterus. miris attollitur laudib
quod tantos libros ediderit. quan¬
tos quisq nrum alienos. scribere ꝓ¬
priamanu uix possit. Denostris
quoq apud grecos origenis inscriptu¬
rarum labore. tamgrecos quam lati¬
nos operum suorum numero supera¬
uit. ⁊ Deniq: hieronimus sexmilia
librorum eius legisse fatetur.
Horum tamen omnium studia.
augustinus ingenio uel scientia sua
uicit. ⁊ Namtanta scripsit. ut di¬
ebus ac noctibus non solum scribere
libros eius quisquam sed nec legere
quid amoccurrat.
D E GE MEAIBUS OPUS¬
CU LO R U M

Expanded text:
Qui multa scripseruntMarcus Terentius Varro apud Latinos innumerabiles libros scripsit. Apud Graecos quoque Chalcenterus miris attollitur laudibus, quod tantos libros ediderit quantos quisque nostrum alienos scribere propria manu vix possit. De nostris quoque apud Graecos Origenes in scripturarum labore tam Graecos quam Latinos operum suorum numero superavit. Denique Hieronymus sex milia librorum eius legisse fatetur. Horum tamen omnium studia Augustinus ingenio vel scientia sua vicit. Nam tanta scripsit ut diebus ac noctibus non solum scribere libros eius quisquam, sed nec legere quidem occurrat. De generibus opusculorum
Abbreviated transcription (Latin):
seruis sus.. Hi sunt scriptores sacro
tes aderuditionem nr̃am. & precepta
uiuendi & credendi . regulam con¬
scripserunt.. Preterhaec alia uolu¬
Apocrifa autem dicta id est secreta
quia indubium uenuint. est enim
eorum occulta origo. nec patet paini¬
bus a quibus usq adnos auctoritas
uera cium scripturarum cestissima
& notissima successione peruenit.
Inhis a pocrifis & sunuenitur aliqua
ueritas. tamen propter multa falsa
nulla est in eis canonica auctoritas.
qua erecte a prudentib iudicantur
non ẽe eorum credenda. quib ad scri¬
buntur. Nam multa & sub nomi¬
nib prophetarum. & recentiora. sub
nominib: a postolorum abhercticis
proferuntur. Qua com̃a sub nomine
a pocriforum auctoritate canonica
diligenti examinatione. remota

Expanded text:
servis suis. Hi sunt scrservis suis. Hi sunt scrtes ad eruditionem nostram, et praecepta vivendi, et credendi regulam conscripserunt. Praeter haec alia voluApocrifa autem dicta, id est, secreta, quia in dubium veniunt; est enim earum occulta origo, nec patet Patribus, e quibus usque ad nos auctoritas veracium Scripturarum certissima et notissima successione pervenit. In his apocrifis, etsi invenitur aliqua veritas, tamen propter multa falsa, nulla est in eis canonica auctoritas, quae recte a prudentibus judicantur, non esse eorum credenda, quibus ascribuntur . Nam multa et sub nominibus prophetarum, et recentiora sub nominibus apostolorum ab haereticis proferuntur, quae omnia sub nomine apocriforum auctoritate canonica diligenti examinatione remota
Abbreviated transcription (Latin):
alu barnaban conscripsisse. Alii ade¬
mente scriptam fuis se suspicantur:.
Petrus scripsit ducs nominis sui epi¬
stolas. quaecatholicae ideo nomi¬
nantur. quia nonunitantum popu¬
lo uel citati. sed unuiersis gentib
generaliter scriptae sunt Iacob
&iohannes. &iuidas. suas scripserunt
epistolas.: Actus a postolorum pri¬
mordia fide xp̃ianȩ ingentibus.
& nascentis ecđae historiam digerit:
Actuum a postolorum scriptorem lu¬
cam eẽ euangelistam. in quo opere
nascentis eccłae infantia texitur
& a postolorum historia retinetur.
Vnde & actus a postolorum dicitur
A pocalipsin librum. iohannes euan¬
gelista scripsit. eo tempore quo obeu
angelii p̃dicationem. in insula path¬
mos traditur religatus.: Apoca¬
lipsin autem ex greco in latinum. reue
latio interp̃tatur.: Reuelatio enĩ¬
dicitur. manifestatio eorum quae
abscondita erant. : Iuxta quod &ip¬
se iohannes dicit. Apocalipsin ihũ
xp̃i quem dedit illi ds̃ palam facere

Expanded text:
alii Barnaban conscripsisse, alii a Clealii Barnaban conscripsisse, alii a Clemente scriptam fuisse suspicantur. Petrus scripsit duas nominis sui Epistolas, quae Catholicae ideo nominantur, quia non uni tantum populo vel civitati, sed universis gentibus generaliter scriptae sunt. Iacobus et Iohannes et Iudas suas scripserunt Epistolas. Actus Apostolorum primordia fidei Christianae in gentibus et nascentis Ecclesiae historiam digerit. Actuum Apostolorum scriptorem Lucam esse evangelistam, in quo opere nascentis Ecclesiae infantia texitur, et apostolorum historia retinetur. Unde et Actus Apostolorum dicitur. Apocalypsin librum Iohannes evangelista scripsit eo teangelii praedicationem in insula Pathmos traditur relegatus. Apocalypsis autem ex Graeco latio interpretatur. Revelatio dicitur manifestatio eorum, quae abscondita erant, juxta quod et ipse Joannes dicit, Apocalypsim Jesu Christi, quam dedit illi Deus palam facere
Abbreviated transcription (Latin):
& post mostem adcelum iterum re¬
measse. : Hi sunt quatuor euan¬
gelistae quos perechielem sp̃s scs sig
nificauit inquatuor animalibus.
Propter ea autem quatuor anima¬
lia. quia ꝑquatuor mundi pastes
fides xp̃ianae rligionis. eorum
praedicatione disseminata est.
Animalia autem dicta sunt quo prop¬
ter animam hominis p̃dicatur eu¬
angelium xp̃i. Nam &oculis ple¬
na erant intus &foris. quo p̃udent
cuangelia quaedicta sunt a prophe¬
tis. & qua e promiserant in priori.
Crura autem eorum recta. quia nihil
prauum in euangelus est. Etalas
senas tegentes crura & facies suas.
reuelata sunt enim qua & egebantur
in aduentu xp̃i. Euangelium aut̃
interp̃tatur bona adnuntiatio.
adnuntiatio dicitur. Unde & an¬
gelus. nuntius interpretatur.
ecdesus scripsit. reliquas discipulis
suis. timotheo . tito. & filemoni.
Adhebrȩos autem epistola. aplerisq
latinis. eius eẽ incesta est. propter
dissonantiam sermonis. eandemq

Expanded text:
et post mortem ad coelum iterum reet post mortem ad coelum iterum remeasse. 40. Hi sunt quatuor evangelistae, quos pernificavit in quattuor animalibus. Propterea autem quattuor animalia, quia per quattuor mundi partes fides Christianae religionis eorum praedicatione disseminata est. Animalia autem dicta sunt quoniam propter animam hominis praedicatur Evangelium Christi. Nam et oculis plena erant intus et foris, quoniam praevident Evangelia quae dicta sunt a prophetis, et quae promiserit in priori. Crura autem eorum recta, quia nihil pravum in Evangeliis est; et alas senas, tegentes crura et facies suas; revelata sunt enim quae tegebantur in adventum Christi. Evangelium autem interpretatur bona adnuntiatio. adnuntiatio dicitur. Unde et angelus nuntius interpretatur. ecclesiis scripsit, reliquas discipulis suis Timotheo, Tito et Philemoni. Ad Hebraeos autem Epistola plerisque Latinis eius esse incerta est propter dissonantiam sermonis, eandemque
Abbreviated transcription (Latin):
sit euangelium xp̃i eloquio greco in
italia. secutus p&rum ut discipulus
Is. in itium abspũ prophetali fecit
dicens. Vox damantis in deserto
parate uiam dño. ut ostender& xp̃m̃
post assumptionem carnis euange¬
lium p̃dicasse inmundo. Ipse enim
xp̃s & propheta dictus est. sicut scrip
cuangelistas greci sermonis eruditis¬
simus. quippe ut medicus ingrecia
euangelium scripsit theophilo p̃o.
initians a sacerdotali spũ dicens
xp̃m post natiuit atem carnis. &p̃di¬
cationem euangelii. hostiam fuisse
effectum prosalute mundi.: Ipse est
enim sacerdos dequo dictum est in
psalmis. Tues sacerdos in a&ernũ
secundum ordinem melchi sedehe.
Ubi enim xp̃s aduenit. sacerdotium
uida eorum obmutuit. lex & prophe
scripsit euangelium ultimus in asia.
incipiens a uerbo. ut ostenderet eun¬
dem saluatorem qui pronobis digna¬
tus est nasci &pati. ipsum ante scłã
đi uerbum ẽẽ. ipsum aecelo uenisse.

Expanded text:
sit Evangelium Christi eloquio Graeco, in sit Evangelium Christi eloquio Graeco, in Italia secutus Petrum, ut discipulus. Is initium a spiritu prophetali fecit, dicens: Vox clamantis in deserto: Parate viam Domino, ut ostenderet Christum post assumptionem carnis Evangelium praedicasse in mundo. Ipse enim Christus et propheta dictus est, sicut scriptevangelistas Graeci sermonis eruditissimus, quippe ut medicus in Graecia, Evangelium scripsit Theophilo episcopo, initians a sacerdotali spiritu, dicens:Christum, post nativitatem carnis et praedicationem Evangelii, hostiam fuisse effectum pro salute mundi. 38. Ipse est enim Sacerdos de quo dictum est in Psalmis: Tu es Sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech. Ubi enim Christus advenit, sacerdotium Judaeorum obmutuit, lex et prophees scripsit Evangelium ultimus in Asia, incipiens a Verbo, ut ostenderet eumdem Salvatorem qui pro nobis dignatus est nasci et pati, ipsum ante saecula Dei Verbum esse, ipsum a coelo venisse,
Abbreviated transcription (Latin):
sus filius sirach hierosolimita ne¬
pos hiesu sacerdotis magni compo¬
suit. de quomeminit & tacharias.
Quiliber apud latinos propter elo¬
quii similitudinem salomonis titu¬
lo p̃notatur.: Dictus autem ecde¬
siasticus. eo quod d&otius eclesiae
disciplina religiosae conuersationis
magna cura. &ratione sit editus:
Hic & apud hebrȩos repperitur.
sed inter a pocrifos habetur.
Iudithuero. & tobi. siue machabeorũ
libri. quibus auctorib scripti sint
minime constat. Habent autem
uocabula exeorum nominibus quo¬
rum gesta scribunt.
Quatuos
libros euangeliorum quatuor euan¬
gelistae singulartter conscripse¬
runt. Primus matheus conscrip
sit euangelium literis hebraicis
& sermonib in uidea. initians cu¬
angelitare abhumana xp̃inatiui¬
tate dicens Liber generationis
ihũ xp̃i filii dauid. filii habra ham
signisicans descendisse corporaliter¬
ex semine patriarcharum xp̃m. sicut
promissum erat in prophetis ꝑsp̃mscm

Expanded text:
sus filius Sirach, Hierosolymita, nesus filius Sirach, Hierosolymita, nepos Iesu sacerdotis magni, conposuit, de quo meminit et Zacharias, qui liber apud Latinos propter eloquii similitudinem Salomonis titulo praenotatur. Dictus autem Ecclesiasticus eo quod de totius Ecclesiae disciplina religiosae conversationis magna cura et ratione sit editus. Hic et apud Hebraeos reperitur, sed inter apocryphos habetur. Iudith vero et Tobiae, sive Machabaeorum libri quibus auctoribus scripti sunt minime constat. Habent autem vocabula ex eorum nominibus, quorum gesta scribunt. Quattuor libros Evangeliorum quattuor Evangelistae singulariter conscripserunt. Primus sit ewangelium litteris Hebraicis et sermonibus in Iudea inicians ewangelizare, ab humana Cristi nativitate dicens: Liber generacionis Ihesu Christi, filii David, filii Abraham, signiex semine patriarcharum Christum, sicut promissum erat in prophetis per Spiri
Abbreviated transcription (Latin):
nomina sunt. Osee Iohel. Amos
Abdias. Ionas. Micheas. Naum.
Abbacuc. Soffonias. Aggeus
Tacharias. Et malachias.
Esdra liber auctoris sui titulo pre¬
notatur. Incuius textu eius dem
esdre. neemiȩq: sermones pariter
continentur. Nec quem quam mo¬
ueat. quod unus esdrȩdicitur liber.
Quia secundus. testius. & quartus.
non habentur apud hebrȩos. sed in
ter a pocrifos deputantur. Hester
librum. a esdras creditur conscrip
sisse. in quo eadem regina subfigura
ecdesiae dĩ populum aseruitute &
moste eripius se scribitur. atq: inter¬
fecto hoste aman qui interp̃tatur
iniquitas. diei celebritas in posteros
mititur.: Liber sapientiae apito
hebreos nusquam est. unde &ipse ti¬
tulus grecam magis eloquentiam re¬
dolet. hunc uidei filonis eẽ ad fir¬
mant. Qui proinde sapientia nomi¬
natur. quia in eo xp̃i aduentus.
qui est sapientia patris & passio eius
euidenter ex primitur.. Labrũ
autem ecclesiasticum cestissime hie¬

Expanded text:
nomina sunt: Osee, Iohel, Amos, nomina sunt: Osee, Iohel, Amos, Abdias, Ionas, Micheas, Naum, Abacuc, Sophonias, Aggeus, Zacharias et Malachias. Esdra liber auctoris sui titulo praenotatur, in cuius textu eiusdem Esdrae Nehemiaeque sermones pariter continentur. Nec quemquam moveat quod unus Esdrae dicitur liber, quia secundus, tertius et quartus non habter apocryphos deputantur. 246 29. Esther librum Esdras creditur conscrsisse, in quo eadem regina, sub figura Ecclesiae, Dei populum a servitute et morte eripuisse scribitur, atque interfecto hoste Aman, qui interpretatur iniquitas, diei celmittitur. Liber Sapientiae apud Hebraeos nusquam est, unde et ipse titulus Graecam magis eloquentiam redolet. Hunc Iudaei Philonis esse adfirmant, qui proinde Sapientiae nominatur, quia in eo Christi adventus, qui est sapientia Patris, et passio eius evidenter exprimitur. Librum autem Ecclesiasticum certissime Ie
Abbreviated transcription (Latin):
beantur . In quibus quad ruplicem
diuerso metro composuit. alfabe¬
tum. quorum duo prima quasi
saffico metro scripta sunt. quia
tres uersiculos qui sibi nexi sunt
& abuna tantum littera incipunt.
eroicum comma condudit. Terti¬
um alsabetum trimetro scriptumẽ
&aternis luteris. idem terni uer¬
sus incipiunt. Quastum alsabe¬
tum simile primo & secundo habe¬
tur. E. zechiel & danihel aui¬
ris quibus dam sapientib scripti cẽ
ꝑhibentur. quorum ez echiel prin¬
cipia & fines. multis habet obscu¬
ritatib inuoluta.: Danihel uero
cdaro sermone regna orbis pronun¬
tiat. & tempus aduentus xp̃i ma¬
nifestissima p̃dicatione: ad notat.
Hi sunt quatuor prophetae quima¬
iores uocantur. quia prolixa uolu¬
mina condiderunt. Liber duo¬
decim proph&arum. auctorum suo¬
rum nominibus p̃notatur. qui
propter ea dicuntur minores. quia
sermones eorum breues sunt. unde
& conexi sibimet inuicem inuno uo¬
lumine continentur. Quorum

Expanded text:
beantur, in quibus quadruplex beantur, in quibus quadruplex diverso metro composuit alfabetum, quorum duo prima quasi Saffico metro scripta sunt, quia tres versiculos, qui sibi nexi sun ab una tantum littera incipiunt, heroicum comma concludit. Tertium alphabetum trimetro scriptum est, et a ternis litteris iidem terni versus incipiunt. Quartum alphabetum simile primo et secundo habetur. Ezechiel et Daniel a viris quibusdam sapientibus scripti esse perhibentur, quorum Ezechiel principia et fines multis habet obscuritatibus involuta. Daniel vero claro sermone regna orbis pronuntiat et tempus adventus Christi manifestissima praedicatione adnotat. Hi sunt quattuor prophetae qui Maiores vocantur, quia prolixa volumina condiderunt. Libri duodecim prophetarum auctorum suorum nominibus praenotantur; qui propterea dicuntur Minores, quia sermones eorum breves sunt. Unde et conexi sibimet invicem in uno volumine continentur, quorum