comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
EATISSIMI MEDAR¬
diantistitis uitam:
quȩ per uniuer sum
orbem uir tutum
propalatur in sig¬
nib: nequiui¬
mus silentio prȩ¬
terire : quãuis
nonualeamus
gestorum cuncta perstringere
Et quia sollemnitas eius diem ue¬
neratione ꝑspicuum: omnium
populorum cateruas : quotannis
&x p&ere. depositionis suae comie¬
moratio principalis inuitat .
Crescat in uniuer sorum pecto¬
rib: profidei ardore deuotio: dũ
scõrum suorum panditur magni¬
tudo: Vt& sirarus sit qui ex istat
imitator operis. cunctos tamen
faciat eius inter cessio potiores.
Huius ergo originem propter ea primũ
suggestio nr̃i sermonis insinuat.
Vt nullus forsitan desperationis ob¬
staculo: magis culpandus offenelat.
quõ dm̃ integro amore diligere non
facit gentium diuisa discretio.
sedunita fidei plenitudo. nediuina
gratia : quae uolentib cunctis gene¬
ralis ostenditur. specialis esse iudi¬
t᷑io fallente credatur.
Pater igitur huius. nomine nec tar¬
dus. deforti francorum genere.

Expanded text:
eatissimi Medardi antistitis Vitam, quae per universum orbem virtutum propalatur insignibus, nequivimus silentio praeterire, quamvis non valeamus gestorum cuncta perstringere. Et quia solemnitatis ejus diem, veneratione perspicuum, omnium populorum catervas quotannis expetere, depositionis suae commemoratio principalis invitat; crescat in universorum pectoribus pro fidei ardore devotio, dum sanctorum panditur magnitudo, ut si in hac rarus sit qui existat imitator operis, cunctos tamen faciat ejus intercessio potiores. Hujus ergo originem propterea primum suggestio nostri sermonis insinuat, ut nullus forsitan desperationis obstaculo magis culpandus offendat, quoniam Deum integro amore diligere, non facit gentium divisa discretio, sed unita fidei plenitudo, ne divina gratia, quae volentibus cunctis generalis ostenditur, specialis esse judicio fallente credatur. 2. Pater igitur hujus, nomine Nectardus, de forte Francorum genere,
Abbreviated transcription (Latin):
tauirtus uerborum aborerotabatur. cum predi¬
car& inpopulum utomneliteraturae nascer&
stupor & fier& in commune generalis conpuncto
atq &xoredicentis crederes. ut uerba formarent᷑
ab angelo : dumplus quã homo loquert: trans la¬
tus inmentis ecessũ cum abrasis macuł sincerita¬
te dogmatis pectora plebis coger& : diuinis effla¬
grar& pisnentis: qui equitins initinere semꝑ dedõ

Expanded text:
ta virtus verborum ab ore votabatur, cum praedicaret in populum? Ut omne litteraturae nasceretur stupor, et fieret in commune generalis conpunctio, atque ex ore dicentis crederis, ut verba formarentur ab angelo, dum plus quam homo loqueretur, translatus in mentis excessu, cum, abrasis maculis, sinceritate dogmatis pectora plebis cogeret, divinis efflagraret pimentis. Qui equitans in itinere, semper de Deo
Abbreviated transcription (Latin):
dñs tribuent intertessionibus sc̃itatis cius
adiuti alio libello expleredesideramus.
onfidimus enim non nostris sed ipsius me¬
nitis opus coeptum feliciter atque fideliter
ad sinem usque perducere supse dignetur
quieius muntre mesuit tanta mirabiliu
operartinterris: ꝑeundem dñm nr̃m

Expanded text:
Dominus tribuerit, intercessionibus sanctitatis eius Dominus tribuerit, intercessionibus sanctitatis eius adiuti, alio libello explere desideramus. Confidimus enim non nostris, sed ipsius meritis opus coeptum feliciter adque fideliter ad finem usque perducere, si ipse dignetur qui eius munere meruit tanta mirabilia operare in terris per eundem dominum
Abbreviated transcription (Latin):
tim cum & li iasupra modum reser¬
tuf. finem postuns sermonem reiciat:
& anditas sermos nñ attenuata ueluti
longo tramite pedefessa succumbat.
non quod omniquaede elegio narran¬
daerant explerint quippe qui nec
adcentesimum es Ut uado erim at¬
tingere potuit uando in eobonorum
omnium ornamta quae sunt uel prae¬
ciosa uel maxii supernȩremi neritio¬
nis contulerit progatiua. Sed quo
uelut quidam nihens in sublimi scopu¬
lus magna iam parte adultus ipsapro¬
lixitate frontiinarrantis opponat:
N uncergo intera illa solum modo quȩ
sublaico habituessit Praesena: libel¬
lo transcurrere ecimus ciuetiam ter¬
minum iam libeter in ponimus nesu¬
iprolaitate auaentibus fastidium
inrogemus ceterum caquȩ adhucrestant
quoque in episco patu gesserit Quo
ordine dehoc sacculo migrauert: Quas¬
que etiam post obitum uirtutes operatus¬
fuent. siuita comes fuerit &si facultatem

Expanded text:
ertim cum et liber jam supra modum referertim cum et liber jam supra modum refertus, finem postulans, sermonem rejiciat, et ariditas nostri sermonis attenuata, veluti longo tramite pene defessa succumbat, non quod omnia quae de Eligio narranda erant expleverit: quippe qui nec ad centesimum ejus, ut ita dixerim, attingere potuit quanta in eo bonorum omnium ornamenta, quae sunt vel pretiosa vel maxima, supernae remunerationis contulerit praerogativa, – sed quo velut quidam eminens in sublimi scopulus magna iam ex parte adultus ipsa sui prolixitate fronti se narrantis opponat. Nunc ergo interim illa solummodo, quae sub laico habitu gessit, praesenti libello transcurrere fecimus, cui etiam terminum iam libenter inponimus, ne sui prolixitate audientibus fastidium inrogemus. Ceterum ea quae adhuc restant, que in episcopatu gesserit, quoque ordine de hoc saeculo migraverit, quasque etiam post obitum virtutes operaverit, si vita comes fuerit et si facultatem
Abbreviated transcription (Latin):
cipsina cohertebat intonsus, Quasi
futuram speciem indicans. ut in repre¬
hensibilis intemplo xp̃i preparetur sa¬
cerdos: O quam persictissimum lai¬
cur cuius imitatores ipsicẽ desiderabant
sacerdotes õ mens omnibus prȩdicanda
cui non fuit aliud uiuere nisi xp̃m cum
dilectione timere. & comtimore diligere
Ditre felicm sȩculi inimicum cuimun¬
dus tanto perefuit crucifirus. & pse
mundo: quiita sa pienaatitit peruigll.
lenitate placabilis. i& serpentis astutiã
cum dis cretione gert & columbȩ sim¬
plicis animam noniteret: Cuius
quidem inmente itutum omnium
decorũm collocauualde sobnium sa¬
pientia domiciliun Vere dignissi¬
mum in quodñs hataret templum.
ieiuniis mundum ationibus ornatu
puritate perfectus uigiliis exercitatũ:
nomen etiam menque electum. ⁊¬
Quifdum nominis selignitate xascitur
sic secotidie exercutnequeat amittere
eius insignia ubis exigere : Pres¬

Expanded text:
ciplina coercebat intonsus, quasi ciplina coercebat intonsus, quasi futuram speciem indicans, ut irreprehensibilis in templo Christi praepararetur sacerdos. O quam perfectissimum laicum, cujus imitatores ipsi esse desiderabant sacerdotes! O mens omnibus praedicanda, cui non fuit aliud vivere, nisi Christum cum dilectione timere, et cum timore diligere! O vere felicem saeculi inimicum, cui mundus tantopere fuit crucifixus, et ipse mundo! quia ita sapientia exstitit pervigii, lenitate placabilis, ut et serpentis astutiam cum discretione gereret, et columbae simplicis animum non amitteret: cujus quidem in mente, virtutum omnium decore, collocavit valde sobrium sapientia domicilium. Vere dignissimum in quo Dominus habitaret templum, jejuniis mundum, orationibus ornatum, puritate refertum, vigiliis exercitatum, nomine etiam meritoque electum; quique dum nominis sui dignitate pascitur, sic se quotidie exerit, ut nequeat amittere gestorum insignia verbis exire, praes
Abbreviated transcription (Latin):
nesł omines uult saluos fieri &adagni¬
tionem ueritatis uenire
uid plura loquendo inmorer: in omni
conuersatione sua quasilucifer inter
astia refulgens instarmagnilam padis
midibat : Semperenim persectos e¬
mullibatur ad bonum semperque alio¬
rum uirtutes sibi proponebat ad exem¬
plum . Tardis erat adloquendum se¬
cundum a postolum & uelox ad audien¬
dum Eratque sermone subtilis humili¬
tate sublimis. elemosinis diues. cantate
lorstanimȩs. uigil ingenio. Prõptus elo¬
quio flagrans studio utilenem peuas
in apidomo.: Admiserorum obsequiũ
nonpiger ad orationem paratus. adele¬
mosinam prosusus. ad tribuendum
largissimus. mansuetudinem colens pau¬
pertate ualde gaudens. bonitatem tenens.
puritatem cordis semper amplectens:
Quiqueiti assiduȩ uenerabiles animos ec¬
cdesiasticȩ regule tradidit in formandos
ut iublaicale proposito constitutus diui¬
nonutu pontificis gratiam possider& u¬
beri is. Sicquescipsum propria dis¬

Expanded text:
nes homines vult salvos fieri et ad agnines homines vult salvos fieri et ad agnitionem veritauid plura loquendo immorer? In omni conversatione sua quasi Lucifer inter astra refulgens, instar magnae lampadis micabat; semper enim perfectos aemulabatur ad bonum, semperque aliorum virtutes sibi proponebat ad exemplum. Tardus erat ad loquendum, secundum apostolum , et velox ad audiendum: eratque sermone subtilis, humilitate sublimis, eleemosynis dives, charitate longanimis, vigil ingenio, promptus eloquio, flagrans studio, utile nempe vas in Christi domo; ad miserorum obsequium non piger, ad orationem paratus, ad eleemosynam profusus, ad tribuendum largissimus, mansuetudinem colens, paupertate valde gaudens, bonitatem tenens, puritatem cordis semper amplectens, quique ita assidue venerabiles animos ecclesiasticae regulae tradidit informandos, ut sub laicali proposito constitutus, divino nutu pontificis gratiam possideret uberius; sicque seipsum propria dis
Abbreviated transcription (Latin):
infundens bonam terram suicordis iugi
cultu & indesinentibus exercitiis excole¬
bat. Et ueliti quisesunens acsitiens
sicilli auditatem quandam sustinens il¬
lud crebrius psalmistat dictum uoce fle¬
bile conquirebatur: Quisdabit mihi
posite inodorem unguentorum tuorũ
curnmus: Porro sectabatur in omnib
mansuetudinem & fidem nec non & can¬
tatem perfectam quae spintalis aedifica¬
tionis estiunculum, Studebat soua s
sc̃i ficatum exhibere ut habitatoremdm̃
inmentis suae hospicio possitrecipere:
alutaribus quoque actibus iugiter erat
occupatus. & ut quotiens cumque temp¬
tator accederet quotiens hostis callidus
aditum quaereret. clausum semperad¬
uersum sepectoris ostium inueniret
orabat frequenter secundum a postolũ
proomnibus hominibus proregibus &
his qui in sublimitate sunt ut quietam
& tranquillam uitamagant i n omni pi
etate &cantate, Sciens secundum
eundem a postolum hoc bonumesse &
acceptum coram saluatore nr̃o dõ quiõ¬

Expanded text:
infundens, bonam terram sui cordis jugi infundens, bonam terram sui cordis jugi cultu et indesinentibus exercitiis excolebat, et veluti quis esuriens ac sitiens, sic ille aviditatem quamdam sustinens, illud crebrius Psalmistae dictum voce flebili conquerebatur: Quis dabit mihiPost te in odorem unguentorum tuorum curremus . Porro sectabatur in omnibus mansuetudinem et fidem, necnon et charitatem perfectam, quae spiritualis aedificationis est vinculum; studebat se vas sanctificatum exhibere, ut habitatorem Deum in mentis suae hospitio posset recipere, salutaribus quoque actibus jugiter erat occupatus, ut quotiescunque tentator accederet, quoties hostis callidus aditum quaereret, clausum semper adversum se pectoris ostium inveniret. Orabat frequenter secundum Apostolum pro hominibus omnibus, pro regibus et his qui in sublimitate sunt, ut quietam et tranquiletate et charitate , sciens, secundum eumdem Apostolum, hoc bonum esse et acceptum esse coram Salvatore nostro Deo, qui om
Abbreviated transcription (Latin):
specie. robustus erat inintute mentis
utiq arguae purae & probabilis uitae
Sicenim seexercebat quasi semper in¬
ciperet sic sepreparabat quasi cotidie
monturum. Idcirco repugnantem
carnem inȩdia subiugabat &ultritis
gehennȩ seua tormenta pracueniens
ipsisibi & persecutor existebat &tor¬
tor. namsicontulisset sortem tempor¬
ris cupierat martit fieri pronomine
conditons. Sed quamquam cum
mucro nontrans foit. cotidianum sibi
libens ipsemartyrium indoxit. fuitq
ei fames proungula. sitis proflam ma
mundi calamitas probestiis. abstinen¬
tia prograticula qui subimagine mar¬
trni ueluti catena ingentis ferri sic
dura lege consirictus semetipsum sibi abne¬
gauit ut xp̃m sequi possit Illum semper
diligens Illum desiderans. lllum ingen¬
ti auiditate sitiens quiamorihominis
homo factus ut nos ad caelum traheret de
sinupatris interra descendit. ei que omñe
suum laborem omnemque dilectionem

Expanded text:
specie, robustus erat in virtute, mentis specie, robustus erat in virtute, mentis utique argutae, purae et probabilis vitae; sic enim se exercebat quasi semper inciperet, sic se praeparabat quasi quotidie moriturum; idcirco repugnantem carnem inediae subjugabat, et ultricis gehennae saeva tormenta praeveniens, ipse sibi et persecutor existebat et tortor. Nam si contulisset sors temporis, cupiebat martyr fieri pro nomine Conditoris; sed quanquam eum pugio non transfixit, quotidianum sibi libens ipse martyrium indixit, fuitque ei fames pro ungula, sitis pro flamma, mundi calamitas pro bestiis, abstinentia pro craticula. Qui sub imagine martyrii veluti catena rigentis ferri, sic dura lege constrictus, semetipsum sibi abnegavit, ut Christum sequi posset, illum semper diligens, illum desiderans, illum ingenti aviditate sitiens, qui pro amore hominis homo factus est, ut nos ad coelum traheret, de sinu Patris in terram descendit; eique omnem suum laborem omnemque dilectionem
Abbreviated transcription (Latin):
nes pauperes eum quasi patrem sehabe¬
re proprium laetarentur: Sciebate¬
nim qui inlagaro aliquando diues pur¬
puratus non fecent qualique superba
mens retributione damnatasit : Id cir¬
comigis acnagis erga omnesse misericor¬
dem osterdens clementer misenis iuguer
succurrebat.
Quoenim dolenti non con¬
doluit : uel quo percunte nongemuitꝰ
Quem nudum uelegenum non eius uesti¬
menta texerunt : aut quod coenobium
non eius largitate sustentatum est::
Uelquas prospe aeternitatis non pertulit
angustius faman scilicet sitim. Uigilias
cunctasque carnis in lecebras. Intaliita¬
que proposito perscuerans prebuit se
infuturo ut selectionis & utiledõ ad
omne opus bonum paratum ⁊
am cum se totum dĩ seruitio mancipas¬
set optima principum iussa magnifi¬
ce adimplebat Contraria uero
magnificentius contemnebat. erat¬
que liber ad eos arguendũ. humilis
ad oboediendũ. regipanter sub iectus
& xp̃o deuotus: Rutilabat quidem

Expanded text:
nes pauperes eum quasi patrem se habenes pauperes eum quasi patrem se habere proprium laetarentur: sciebat enim quid in Lazaro aliquando dives purpuratus non fecerit, qualique superba mens retributione damnata sit; idcirco magis ac magis erga omnes se misericordem ostendens, clementer miseris jugiter succurrebat; quo enim dolente non doluit? vel quo pereunte non gemuit? quem nudum vel clericum non ejus vestimenta texerunt? aut quod coenobium non ejus largitate sustentatum est? vel quas pro spe aeternitatis non pertulit angustias? famem scilicet, sitim, vigilias, cunctasque carnis illecebras  sic . In tali itaque proposito perseverans, praebuit se in futurum vas electionis et utile Deo ad omne opus bonum paratum. am cum se totum Dei servitio mancipasset, optima principum jussa magnifice adimplebat, contraria vero magnificentius contemnebat, eratque liber ad eos arguendum, humilis ad obediendum, regi pariter subjectus, et Christo devotus; rutilabat quidem
Abbreviated transcription (Latin):
tholicam. doctrinam figmenta &iugi
instantia eorum insectabatur uesaniam:
rat enim ipse affluentissimus quidem in
eloquentia. instudio autem sesiptura¬
rum subtilissimus. : Et tum ipse suffi
cienter esset instructus populum ubi¬
cumque pergeret euangelicis cohorta¬
tionibus edocebat Infide xp̃i in reuo¬
cabiliter persistere. Atque abhereticorũ
contagus sesollerti cura obseruare :¬
acpupillis consolator ex sistebat
Viduȩnimirum sareptensis imitator
ipseplerumque esuriens sui iuris substan¬
tiam xp̃i uisceribus erogabat: Sun¬
firmum uidisset. clementer consolaba¬
tur. sundi quempiam amoreferuen¬
tem cohortabatur adstudium. Si
quis piam ad eumȩgrus deuenisset. ita
eius fouebatur ministerio ut nec delici¬
a surbium nec matris desiderart affec¬
tum. Tantum itaque ad obsequium
debilium seexdeuotione diffuderat¬
ut multi pauperum sani languentibus
inuiderent.: At queita ob xp̃i amore
eorum assiduae curam gerebat ut om¬

Expanded text:
tholicam doctrinam figmenta, et jugi tholicam doctrinam figmenta, et jugi instantia eorum insectabatur vesaniam; erat enim ipse affluentissimus quidem in eloquentia, in studio autem Scripturarum subtilissimus, et cum ipse sufficienter esset instructus, populum, ubicumque pergeret, euangelicis cohortationibus edocebat in fide Christi inrevocabiliter persistere atque ab hereticorum contagiis sese sollerti cura observareac pupillis consolator existebat, viduae nimirum Sareptensis imitator . Ipse plerumque esuriens sui juris substantiam Christi visceribus erogabat. Si infirmum vidisset, clementer consolabatur. Si in Dei quempiam amore ferventem, cohortabatur ad studium. Si quispiam ad cum aeger devenisset, ita ejus fovebatur ministerio, ut nec delicias urbium, nec matris desideraret affectum. Tantum itaque ad obsequia debilium se ex deut multi pauperum sani languentibus inviderent: atque ita ob Christi amorem eorum assidue curam gerebat, ut om
Abbreviated transcription (Latin):
re aquoquam possit condudi aut supe¬
ran extitit enostris quidam perdĩ ꝓ¬
uidentiam doctissimus ep̃s nomine
faluius quiita ei in omnibus obuiauit
utingens prohoc ficr& nr̃is & gaudiũ
& expectaculum Nam omnes uer¬
sutias cunctas que cius artes quas ille
nunc occultare nuncetiam dissimu¬
lare conabat frequentes disputatio¬
ne palam funditus decexit: Siquo¬
que aduersus cum omnium criscopo¬
rum sententia prolata. acpersingia
ciuitates super cius nomine decreta
constituta cum sibi merito dedecore
eliminauerunt afinibus galliae .,
cum conperisset. elegius cuertere ple¬
Similiter &alium qui ep̃m sesimulans
cirtuibat uillas &plattas decipiendo
populum diu cartere maceratum e¬
iecit afinibus regni franchorũ: Nec¬
non & alios atriae alios diuersis artib
populum subuertentibus grandi sc̃ꝑ
auctoritate est persetutus: Ualde
enim oderat omnia hereticorum uel scisma¬
ticorum. Cunctorumque praeter ca¬

Expanded text:
re a quoquam possit concludi aut supere a quoquam possit concludi aut superari, extitit e nostris quidam per Dei providentiam doctissimus episcopus nomine Falvius, qui ita ei in omnibus obviavit, ut ingens pro hoc fieret nostris et gaudium et expectaculum. Nam omnes sutias cunctasque eius artes, quas ille nunc occultare, nunc etiam dissimulare conabat, frequenti disputatione palam funditus detexit. Sic quoque adversus eum omnium episcoporum sententia prolata ac per singulas civitates super eius nomine decreta constituta, cum sibi merito dedecore eliminaverunt a finibus Galliae. cum comperisset Eligius evertere plesimiliter et alium, qui episcopum se simulans circuibat villas et plateas decipiendo populum, diu carcere maceratum ejecit a finibus regni Francorum: necnon alios atque alios diversis artibus populum subvertentes grandi semper auctoritate est persecutus; valde enim oderat omnia haereticorum, vel schismaticorum, cunctorumque praeter ca
Abbreviated transcription (Latin):
sus apartibus trans mannis galliurũ
prouintiam petut.⁊ Qua ad gressus
ciuitatem ilico quae olim aedua nunc
autem augustidunus uocatur adit.
lbi quoque degens coepittam caute
quam fraudolenter sua nefanda dogma¬
ta prodere. Quod cum in palatio ad
aures peruenisset elegi coepit uigi lan¬
ter sicut semper prohuius modi causu
sollicitus erat cum audo ino. & ceteris
catholicis uiris tractare quem ad mo¬
dum hancpestem palam omnibus ma¬
nifestatam detegerent.: Itaque non
distiterit episcopos commonendo &op¬
timates quousque exiussu principis sa¬
cerdotale concilium apudurbem au¬
relianensem congregartur. Ubi p̃¬
fato heretico in medio deducto cona¬
bantur eum doctiquique diuersis ex
causis interpellare sed nullo poterant
genere condudere. tanta quippe dicn¬
di arte obiectis questionibus occurre¬
bat ut ubimarime putaretur ad stritus
lbi quasi anguis lubricus quibus dam
foraminibus lapsus eorum sefronti
opponeret Cumque nullo gene¬

Expanded text:
sus a partibus transmarinis Galliarum sus a partibus transmarinis Galliarum provintiam petiit. Qua adgressus, civitatem ilico, quae olim Aedua, nunc autem Augustidunus vocatur, adiit; ibi quoque degens, coepit tam caute quam fraudolenter sua nefanda dogmata prodere. Quod cum in palatio ad aures pervenisset Eligii, coepit vigilanter, sicut semper pro huiusmodi causa sollicitus erat, cum Audoino et ceteris catholicis viris tractare, quemadmodum hanc pestem palam omnibus mifestatam detegerent. Itaque non destitit episcopus commonendo et obtimates, quousque ex iussu principis sacerdotale concilium apud urbem Aurilianensem congregaretur; ubi prfato heretico in medio deducto, conabantur eum docti quique diversis ex causis interpellare, sed nullo poterant genere concludere. Tanta quippe dicendi arte obiectis quaestionibus occurrebat, ut ubi maxime putaretur adstrictus, ibi quasi anguis lubricus quibusdam foraminibus lapsus eorum se fronti opponeret. Cumque nullo gene
Abbreviated transcription (Latin):
acquanimiter tolerauit quicquid ei
aduersitatis oblatum est: Nam si¬
cut scriptura testatur non est inferios
glona sed potius excellentior susti¬
nere martyrium: Proeo nescinda¬
tur ecclesia fallacus hereticorum
quam estilla ncim moletur idolis in¬
pulsu paganorum. In paganorum
namque persecutione unusquis que
prosuatantum anima inhereticorum
uero prouniuersali patitur ecdesia
Etid circo eum potiorem docerim quia
proculdubio excellentior atnac eximi¬
or conprobatur.: Haecpauca detanta
uir memoria elegii uita sibi contineat
subnexa loquatur. &ubi pergit cumque
persecula. quantamartinus claruerit
fidei dogma quaenos dilectionis gra¬
tia huc usque narrasse sufficiat. ut tam
eximii uirimemoria quiutique collegis
meis inurberomana multa inpendit bo¬
na quamuis inoriente frequentetur:
Nonus que quaque in occidente obliuioni
tradatur
eridem uero tempus quo apud urbẽ
romam talia gesta sunt hereticorum pul¬

Expanded text:
aequanimiter toleravit, quicquid ei aequanimiter toleravit, quicquid ei adversitatis oblatum est. Nam, sicut scriptura testatur, non est inferior gloria, sed potius excellentior sustinere martyrium pro eo, ne scindatur ecclesia fallaciis hereticorum, quam est illa, ne immoletur idolis inpulsu paganorum. In paganorum namque persecutione unusquisque pro sua tantum anima, in hereticorum vero pro universali patitur ecclesia, et idcirco eum potiorem dixerim, quia procul dubio excellentior atque eximior conprobatur'. Haec pauca de tanti viri memoria Eligii vita sibi contineat subnexa, loquatur et, ubi pergit cumque per saecula, quanta Martinus claruerit fidei dogma: quae nos dilectionis gratia hucusque narrasse sufficiat, ut tam eximii viri memoria, qui utique collegis meis in urbe Romana multa inpendit bona, quamvis in Oriente frequentetur, non usquequaque in Occidente oblivione tradatur. 35. Per idem fere tempus, quo apud urbem Romam talia gesta sunt, unus hereticorum pul
Abbreviated transcription (Latin):
te exiliotruditur: Sicque constantino¬
polim perductus ibique exilio religa¬
tus sola illic oratione meruit cacco lu¬
mina red dere: Vbi exulans acdili¬
tłscens postmulta tormenta claram ual¬
de & nobilem uitam obtimo &uenera¬
bile fine conclusit. Simulent nunche¬
retici quantum uolunt condantur
&crubescant a se martyrem factam
quamuis eum pacifice animam exalas¬
se. Clamitent quamuis non a se in¬
teremptus sed propria fingat morte
defectum quasi non eum paena consũp¬
serit inquopoena con sumpta est qui
sun presenti nunc adessent haec amȩ
ꝓmartyre uerba audirent. Et sinqũa
inminente carnificis gladiomortu¬
us non fuerit in confessione tamen
catholicę fidei exilio religatus. post
continuam & indefessam profefsio¬
nem glorioso mortis exitumeruit.
Sicque ad dñm suum redeuntem cae¬
lestis aula martyrem suscepit. Ne¬
que enim uirtus eius aut honor minor
est quominus beatis martyribus ad¬
gregetur quia quantum in ipso fuit

Expanded text:
te, exilio truditur; sicque Constantinote, exilio truditur; sicque Constantinopolim perductus, ibique exilio religatus, sola illic oratione meruit caeco lumina reddere. Ubi exulans ac dilatiscens, post multa tormenta claram valde et nobilem vitam obtimo et venerabile fine conclusit. Simulent nunc heretici, quantum volunt, confundantur et erubescant a se martyrem factum, quamvis eum pacifice animam exalasse clamitent, quamvis non a se interemptum , sed propria fingant morte defectum, quasi non eum poena consumpserit, in quo poena consumpta est. Qui si in praesenti nunc adessent, haec a me pro martyre verba audirent: 'Etsi', inquam, 'inminente carnificis gladio mortuus non fuerit, in confessione tamen catholicae fidei exilio religatus, post continuam et indefessam professionem glorioso mortis exitu meruit. Sicque ad Dominum suum redeuntem caelestis aula martyrem suscepit; neque enim virtus eius aut honor minor est, quominus beatis martyribus adgregetur, quia, quantum in ipso fuit,
Abbreviated transcription (Latin):
tos. Acturim ualidissimum om¬
nioppugnationis generefatigabat
martinum sibiugiter ad fligendo in¬
clinare cupiens cpiscopum: Sed qũã¬
uis inpurus sp̃s omninisu pugnant.
armatus resistebat Iamen marti¬
nus xp̃i gratia & uirtute repletus
Acueluti si saxo immobili unde ad lide¬
rt: Itauipli animo dicta respuebat
garn itium.: Iubebantur ei im pen¬
alia de treta fidem patribus edere con¬
traniam. Sed ille cui sacra fides uene¬
rabilis erat abnegabat senon posse im¬
pia contra dm̃ proferre uerba consul¬
tius fort iudicans temporalem ponere
uitam tantum ut ci conscientia fidei
durar& in laesa. Nouimusquen¬
dam fratrem a partibus trientis ue¬
nientem quita quae narro secoram
posito gesta esse testabatur, Igitur
cum nullo suasionis genere. Mar¬
tinus a catholica reflecteretur fide.
multi plicibus iniuniis effectus deni¬
que coram populo flagellatus. demũ
reuinctis post tergum manibus ue¬
luit dectus anes cunita urbelamentan¬

Expanded text:
tos ac turrem validissimum omtos ac turrem validissimum omni obpugnationis genere fatigabat, Martinum sibi iugiter adfligendo inclinare cupiens episcopum. Sed quamvis inpurus spiritus omni nisu pugnaret armatus, resistebat tamen Martinus, Christi gratia et virtute repletus, ac veluti si saxo immobili unda adlideret, ita virili animo dicta respuebat garrientium. Iubebantur ei imperialia decreta fidem patribus edere contrariam: sed ille cui sacra fides venerabilis erat abnegabat se non posse impia contra Deum proferre verba, consultius fore iudicans temporalem ponere vitam, tantum ut ei conscientia fidei duraret inlaesa. Novimus quendam fratrem a partibus Orientis venientem, qui ea quae narro se coram posito gesta esse testabatur. Igitur cum nullo suasionis genere Martinus a catholica reflecteretur fide, multiplicibus iniuriis affectus diuque coram populo flagellatus, demum, revinctis postergum manibus, velut electus aries, cuncta urbe lamentan
Abbreviated transcription (Latin):
eotempore romae pręsul. Beatissimꝰ
papa martinus qui sollicite acuiriliter
prohac causa inuigilans immoque
inpugnans multa probra & aduersa
abhereticis sustinebat: Vnde tandẽ
permotus cum & imperatorem & plu¬
res cerneret eorum ad sertionibus.
intento satis animo obsecundare: con¬
gregauit concilium sacerdotum cau¬
sa conpescendi immo delendi huius
docmatis prauitatem., In quo coni¬
lio omnibus orthodoxis consentien¬
tibus edidit contrahereticos fidem
magnifice ualde atque accuratę quã
etiam cum subiunctam epistolam
galliarum partibus destinauit man¬
dans & obtestans regi franchorum
ut si essent in regno eius uincatholici
eruditi hossibi adminiculum obhere¬
sim conprimendam faceret distinari:
Ubitunc elegius cumsodale libentissi¬
meperrexis set nisici quaedam causa
in pedimenti fuisset:
edinterim dilatione intercedente i¬
nimitus humanigeneris. acrius in¬
citatus pulsabat fortiter contramu¬
rum ecdesiae perhomines perdi¬

Expanded text:
eo tempore Romae praesul beatissimus eo tempore Romae praesul beatissimus papa Martinus, qui sollicite ac viriliter pro hac causa invigilans immoque pugnans multa probra et adversa ab hereticis sustinebat. Unde tandem permotus, cum et imperatorem et plures cerneret eorum adsertionibus intento satis animo obsecundare, congregavit concilium sacerdotum causa conpescendi, immo delendi huius docmatis pravitatem. In quo concilio, omnibus orthodoxis consentientibus, edidit contra hereticos fidem magnifice valde atque accuratę, quam etiam cum subiunctam epistolam Galliarum partibus destinavit, mandans et obtestans regi Francorum, ut si essent in regno eius viri catholici eruditi, hos sibi adminiculum ob eresim conprimendam faceret distinari. Ubi tunc Eligius cum sodale libentissime perrexisset, nisi ei quaedam causa inpedimenti fuisset. 34. Sed interim, dilatione intercedente, inimicus humani generis acrius incitatus, pulsabat fortiter contra murum ecclesiae per homines perdi
Abbreviated transcription (Latin):
men ut paene singularesit ingalliis or¬
namentum. & inmagna omnium ad¬
miratione usque in hodiernum diem
isoperbus minfice perfectis atque
omnibus circum quaque gentibus se¬
datis. ferocissimos etiam uasae ostidi¬
oni propriae hostiligladio subactos.
Mortuus est rex magnus & inclitus
dagobertus & sepultus est in eadem
scidionisii basilica sub arcu in latere
dextro: Cui successit in regnum
filius eius aetate iiuenculus. uo¬
cabulo chlodoueus. Sub huius reg¬
niprncipio Ne fanda heresis partibus
orientis caeperat pullulare constanti¬
no tunc romani inperiapicem gu¬
bernante: Coeperunt ergo praesatȩ
heresi arches nequiter. ecdesiastic̃a
regulam uiolare. & peregrina quȩ¬
dam aueritate docere & predicare:
uocibus garnebant. ⁊ Quaeres plu¬
rimos in ecclesia conturbabat & ple¬
rosque iam contagio huius pe sti ferȩ
ad sertionis infecerat. Non solum in
urbibus quibus morabantur. sed et
urbem quae est caput omnium romã

Expanded text:
men, ut paene singulare sit in Galliis ormen, ut paene singulare sit in Galliis ornamentum et in magna omnium admiratione usque in bodiernum diem. 33. His operibus mirifice perfectis atque omnibus circumquaque gentibus sedatis, ferocissimos etiam Vacaeos dicioni propriae hostili gladio subactos, mortuus est rex magnus et inclitus Dagobertus et sepultus est in eadem sancti Dionisii basilica sub arcu in latere dextro. Cui successit in regnum filius eius aetate iuvenculus vocabulo Chlodoveus. Sub huius regni principio nefanda heresis partibus Orientis coeperat pullulare, Constantino tunc Romani imperii apicem gubernante. Coeperunt ergo praefatae heresiarches nequiter ecclesiasticam regulam violare et peregrina quaedam a veritate docere ac praedicare, vocibus garriebant. Quae res plurimos in ecclesia conturbabat et plerosque iam contagio huius pestiferae adsertionis infecerat, non solum in urbibus quibus morabantur , sed et urbem quae est capud omnium Romam
Abbreviated transcription (Latin):
proreuerentia scĩ confessoris martini.
elegio rogante omnem censum qui rei
bublice soluebatur ad integrum
Dagobertusrer eidemecclesiac indulsitatq
percartam confirmauit.: Ad eo autem
omnem sibi fiscalem censurae ecclesia uin¬
dicat. utusque hodie incadem urbe
perpontifici litteras comes constituitur:
Pracier ea clegius fabricauit & mausolcũ
scĩ martins dionisu pansius ciuitate &
tugsirium superipsum marmorem mi¬
ro opere deauro &gemmis. cristam quo¬
que &species defronte magnifice con¬
posuit: Nam non &ates incirtuitu
throni altans auro operuit & posuit
in eis poma aurearetundiles atque
gemmatas.: Operuit quoque &lec¬
turium &ostia diligenter metallo
argenti. Sed & tectum thronialta¬
nis axibus operuit argenteis: Fecit
quoque repam in loco antenons tumu¬
li. &altaris extrinsecus ad pedes sc̃i
martyris fabricauit. tantumque illic
suppedit anteregeme sua exercuit in¬
lustria atnae tatuum defudit speci¬

Expanded text:
pro reverentia sancti confessoris Martini, pro reverentia sancti confessoris Martini, Eligio rogante, omnem censum, quod regi publicae solvebatur, ad integrum Dagobertus rex eidem ecclesiae indulsit atque per cartam confirmavit. Adeo autem omnem sibi ius fiscalis censurae ecclesia vindicat, ut usque hodie in eadem urbe per pontifici litteras comis constituatur. Praeterea Eligius fabricavit et mausoleum sancti martiris Dionisii Parisius civitate et tugurium super ipsum marmorem miro opere de auro et gemmis. Cristam quoque et species de fronte magnifice conposuit necnon et axes in circuitu throni altaris auro operuit et posuit in eis poma aurea, retundiles atque gemmatas. Operuit quoque et lecturium et ostia diligenter de metallo argenti; sed et tectum throni altaris axibus operuit argenteis. Fecit quoque et repam in loco anterioris tumuli et altare extrinsecus ad pedes sancti martiris fabricavit; tantumque illic, suppeditante rege, sua exercuit industria atque ita suum defudit speci
Abbreviated transcription (Latin):
degio fortassis conscioneres gesta. ampli¬
us crebresceret inpopulo utnusquam i¬
us ministris amplius apparuerit conspec¬
tui, Sed dehis ista sufficiant dõ soli
sufficit de hisquȩ in absconso uel sub
sacculi habitu uel sub uenerabili & a posto¬
lica tonsione gesserit non latere
Uunc interim ad ea quȩ opere manuum ege¬
rit accedam eaque quanta ualeo breui¬
tate percurram.
icidem uirbeatus intercetera bonorum
operum insignia multa sc̃orum auro ar¬
gentoque & gemmis fabricauit sepul¬
chra: Id est germani seuerini. piat¬
tonis. quintini. lucii. genoueuae. co
autem & aliorum multorum: Sed pre¬
cipue beati martini toronus ciuitate da¬
goberto rege inpensas prebente miro
opificio exauro &gemmis contexuit
sepulchrum N¬
um: Nec non & tumbam sc̃i
briccionis. & aliam ubi corpus beati mar¬
tini dudum iacuerat urbane conposuit
Magnum in super beneficium eidem ec¬
clesiȩ apud regem obtinuit.: Namq

Expanded text:
Eligio fortassis conscio, ne res gesta ampliEligio fortassis conscio, ne res gesta amplius crebresceret in populo, ut nusquam eius ministris amplius apparuerit conspectu. Sed de his ista sufficiant. Deo soli sufficit de his quae in absconso vel sub saeculi habitu vel sub venerabili et apostolica tonsione gesserit non latere; nunc interim ad ea quae opere manuum egerit accedam, eaque quanta valeo brevitate percurram. 32. Hic idem vir beatus inter cetera bonorum operum insignia multa sanctorum auro argentoque et gemmis fabricavit sepulchra, id est Germani, Severini, Piatonis, Quintini, Lucii, Genovefae, Colautem et aliorum multorum. Sed praecipue beati Martini Toronus civitate, Dagoberto rege inpensas praebente, miro opificio ex auro et gemmis contexuit sepulchrum necnon et tumbam sancti Briccionis et aliam, ubi corpus beati Martini dudum iacuerat, urbane conposuit. Magnum insuper beneficium eidem ecclesiae apud regem obtinuit. Namque
Abbreviated transcription (Latin):
iuxtantum sepulturȩ traderent : Sed
uiruenerabilis sensit forte operandum.
& dum sepultura parantur festine ad pro¬
pians ipsecorpore coepit euma sum mis
usque ad ima multendo palpare nec mora
tumiam sentiret adeẽ animam conpositȩ
ualdea se uirtutem facti refellens dixit
Oquam grande scelus nisidñs uiuisset
nunc perpatrare poteramus. ut corpus
hoc humo tegeremus cumanima eius in
ipsosit. : Haecdicens cunctis mi rantib
iussit eum uestimentis operin & paulolũ
repensan: De inderecreato spũ uirille
surrexit & terraut pute nullam passus
iniunam Quod factum cum in urbe il¬
la percrebuisset moxcurrentes ciusdem
insectatorts in portune cum iterum rapere
acmorti tradere conabantur: Queme¬
legius uixeorum manibus creptum. regi
proco suggessit cartham queei securitani¬
am apud regem impetrauit. atqueita
eum defendit: qui nom post longum spati¬
um ita se subtraxit ab eius contubernio

Expanded text:
iuxta ritum sepulturae traderent; sed iuxta ritum sepulturae traderent; sed vir venerabilis sensit forte operandum, et dum sepultura paratur, festine adpropians ipse corpore, coepit eum a summis usque ad ima mulcendo palpare. Nec mora, cum iam sentiret adesse animam, conpositę valde a se virtutem facti refellens, dixit: 'O quam grande scelus, nisi Dominus iuvisset, nunc perpetrare poteramus, ut corpus hoc humo tegeremus, cum anima eius in ipso sit!' Haec dicens, cunctis mirantibus, iussit eum vestimentis operiri et paulolum repausare; deinde, recreato spiritu, vir ille surrexit e terra, utpute nullam passus iniuriam. Quod factum cum in urbem illam percrebuisset, mox currentes eiusdem insectatores inportune eum iterum rapere ac morti tradere conabantur. Quem Eligius vix eorum manibus ereptum regi pro eo suggessit cartamque ei securitariam apud regem impetravit atque ita eum defendit. Qui non post longum spatium ita se subtraxit ab eius contubernio,
Abbreviated transcription (Latin):
ntercetera autem infinita bonorum
suorum operaetiam hoc apud regem
obtinuerat. ut omnia humana corpo¬
ra qua euel regis seueritate. ueliudicũ
censura diuersis excausis multimoda
argumenta perimebantur ubicumqut in¬
uenire potuisset siue perciuitates. seuper
uillas licentiam haberet & debargis et ex
rotis & delaqueis deposita sepelire:
Delegauit ergo ex comitibus sius uesbellonis
gallebodoscilicet. atqueiuncentio cum
suis collegis quihuius modi curae in siste¬
rent: Et ita ubicumque pergerent siue
in praximas urbes siue in longinquas. lu¬
giter secum sartulos portabant. ut sicubi
cadauerinuenissent: continuo humi eodẽ
tegerent: Igitur cumquodam tempore.
in comitatu regis austriae partes peragra¬
rent. deuenerunt adurbem quandam
quaestrato burgus uocatur: Cumque
haud procul aburbeessent. conspicantes emi¬
nus. uident hominem ipsadie uitam laq¬
o extortam dependere , Adquem proti¬
nus accedentes laqueo deponunt ut scilicet

Expanded text:
Inter cetera autem infinita bonorum Inter cetera autem infinita bonorum suorum opera etiam hoc apud regem obtinuerat, ut omnia humana corpora quae vel regis severitate vel iudicum censura diversis ex causis multimoda argumenta perimebantur, ubicumque invenire potuisset, sive per civitates seu per villas licentiam haberet et de bargis et ex rotis et de laqueis deposita sepelire. Delegavit ergo ex comitibus suis vespelliones, Gallebodo scilicet atque Vincentio cum suis collegis, qui huiusmodi curae insisterent, et ita, ubicumque pergerent, sive in proximas urbes sive in longinquas, iugiter secum sarculos portabant, ut sicubi cadaver invenissent, continuo humi eodem tegerent. Igitur cum quodam tempore in comitatu regis Austriae partes peragrarent, devenerunt ad urbem quandam, quae Stratoburgo vocatur; cumque haud procul ab urbe essent, conspicantes eminus, vident hominem, ipsa die vitam laqueo extortam, dependere. Ad quem protinus accedentes, laqueo deponunt, ut scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
que pedibus eius nuntiauit. Fadem re
quiescente nocteuastatam omniorna¬
tu fuissebasilicam.: Quodelegius au¬
diens tristis admodum effectus citota¬
men ad solida spei praesidia recurrens
dementer refouet custodem.: Deinde
adeundemoratorium pergens oratione
permissa haecloquebatur uerba: Au¬
dunquit scã columba quȩ dico: Nouit
meus redemptor. nisicito ornamentu
tabernaculi huius furata reduxeris e¬
quidem spinis ad latis faciam hancite¬
nuam ita obserran. ut num quam tibi
in hoc loco ueneratio prebeatur abhodi¬
e. ⁊ Dixit haec & discessit: & ecce sequen¬
tidie custos maturius surgens inuenit
omnia uelusque adminimam pallam
sicut fuerant prius restituta.: Tunc
concito cursu quantum pndie trucu¬
lentior . tanto tunc laetiornunti auit
elegio: Atque ille accedens omniu¬
quae sicut dudum fuerant suis in locis
conposita cernens martyram quidẽ
laudauit sed xp̃i dño nomen sicut &¬
semper. uberius cum hilaritate mag¬
nificauit .⁊

Expanded text:
que pedibus eius, nuntiavit eadem se que pedibus eius, nuntiavit eadem se quiescente nocte vastatam omni ornatu fuisse basilicam. Quod Eligius audiens, tristis admodum effectus, cito tamen ad solita spei praesidia recurrens, clementer refovit custodem, deinde ad eundem oratorium pergens, oratione praemissa, haec loquebatur verba: 'Audi', inquit, 'sancta Columba, quae dico. Novit meus redemptor, nisi cito ornamenta tabernaculi huius furata reduxeris, equidem spinis adlatis faciam hanc ianuam ita obserari, ut numquam tibi in hoc loco veneratio praebeatur ab hodie'. Dixit haec et discessit. Et ecce! sequenti die custos maturius surgens, invenit omnia vel usque ad minimam pallam, sicut prius fuerant, restituta. Tunc concito cursu, quantum pridie truculentior, tanto nunc laetior nuntiavit Eligio, atque ille accedens omniaquae, sicut dudum fuerant, suis in locis conposita cernens, martyram quidem laudavit, sed Christi domini nomen, sicut et semper, uberius cum hilaritate magnificavit. 31.
Abbreviated transcription (Latin):
dam caetum quorolis ualde uocibus cla¬
mitantem .: Cuicum elemosinam ma¬
nu in ponere uellet. subtrahens illema¬
num. clamabat uirtute quapoterat.
Domine inquiens elegi habe in me pieta¬
tem oculis crucem in prime: Quod ma¬
gis desidero prȩbe.: Tuncille ualde
conposite dissimulans ac subridens.
Tuinquit amicenonte nosti signare.
Uouerat enimuir sẽs iactantiam uirtute
fugere. Inquonon poterat gratia con¬
cessa latere.: Sed cum is eadem inge¬
minans in portune clamitaret. tuin¬
quiens domine. tusigna: illefidem
hominis cernens signum crucis inpres¬
sit.⁊ Et omira xp̃i potentia statim
signum sanguinis unda secuta diu ilico
clausas reserauit subfronte fenestras
atrium ingrediente diefecit discedere
noctem. Sicque homo duplum mu¬
nus receptum ad orans xp̃m discessit
laudans elegium.⁊
commorar& quadam die mane con¬
fugut ad eum tremebundus custosba¬
silicȩ scȩ columbȩ uirginis: prouolutus¬

Expanded text:
dam caecum querulis valde vocibus cladam caecum querulis valde vocibus clamitantem; cui cum eleemosynam manu imponere vellet, subtrahens ille manum clamabat virtute qua poterat: Domine, inquiens, Eligi, habe in me pietatem, oculis crucem imprime, quod magis desidero praebe. Tunc ille valde composite dissimulans ac subridens: Tu, inquit, amice, non te nosti signare? Noverat enim vir sanctus jactantiam virtute fugere, in quo non poterat gratia concessa latere: sed cum is eadem ingeminans importune clamitaret: Tu, inquiens, Domine, tu signa. Ille fidem hominis cernens, signum crucis impressit, et, o mira Christi potentia! statim signum sanguinis unda secuta, diu clausas illico reseravit sub fronte fenestras, atque ingrediente die fecit discedere noctem: sicque homo duplo munere recepto, adorans Christum discessit laudans Eligium. Ccommoraret, quadam die mane confugiit ad eum tremebundus custos basilicae sanctae Columbae virginis, provolutus
Abbreviated transcription (Latin):
in auro habere poterat. eisdem ero¬
gauit Cumque his discedentib
alui aduentas sent:. loculo aunsolli¬
cite perscrutato atque excus so.
nihil paenitus reperit quod cis dem
tribuere deberet.: Deinde abu¬
no ex suis familiaribus auriquan¬
titate suscepta pauperibus dedit:
Quibus discedentibus postaliquot
orarum spatium eccesuper ueni¬
unt &alii : Tuncelegius anteri¬
oris horȩ minimȩ recordans. ali¬
asforte mente intentus. protulit
quam prius scrutauerat sportellã:
Ethubi antenihil repererat mox
uteam aperuit metallum auni¬
inditum repperit atquepauperibus.
ilico tribuit.: Sic que demum prio¬
ris facti admirando recordans nomen
largitoris xp̃i cumingenti exultatio
acnecessario quodam loco abire pa¬
raret explorantes egeni quod perit̃
transiret parauerunt se cuncti iuxta
morem inponte.: Quocum elegius
aduentasset. Singulisque ut solebat
singillatim manibus elemosinam in¬
duderet deuenit interceteros ad quen¬

Expanded text:
in auro habere poterat eisdem eroin auro habere poterat eisdem erogavit. Cumque his discedentibus alii adventassent, loculo auri sollicite perscrutato atque excusso, nihil penitus reperit quod eisdem tribuere deberet; deinde ab uno ex suis familiaribus auri quantitatem susceptam pauperibus dedit; quibus discedentibus, post aliquot horarum spatia ecce superveniunt et alii. Tunc Eligius anterioris horae minime recordans, alias forte mente intentus, protulit quam prius scrutatus erat sportellam, et ubi ante nihil repererat, mox ut etiam aperuit, metallum auriinditum reperit, atque pauperibus illico tribuit: sicque demum prioris facti admirando recordans, nomen largitoris Christi cum ingenti exsultationac necessario quemdam locum adire pararet, explorantes egeni per quod iter transiret, paraverunt se cuncti juxta morem in ponte: quo cum Eligius adventasset, singulisque ut solebat sigillatim manibus eleemosynam includeret, devenit inter caeteros ad quem
Abbreviated transcription (Latin):
sadocit: In nomine dñi nostri ihu
xp̃i filuidĩ excelsi. Surge&ambula
Etronfestim prosecuta est salus uerbũ
hominisdĩ. & inualuit aeger & sur¬
rexit: Namomnes quiaderant
audiebant cum magno stupore iunc¬
turas & neruos atque omnia ossa
claudiillius crucisse acsolidare
Sanus ergo factus est exillahora. &
ambulabat exiliens & benedicens
dm̃cum omni alacritate.⁊ fuerat enĩ
exmultis iam annorum spatus uinculis
artuum adstrictus. atque ex hoc ma¬
gis cunctos occupabat ad miratio.
quodtam celeris ficrieius potuis set
curatio : Dedit ergo eielemosinã.
uirbeatus & dimisit eum in pace
Et illeadorans &glorificans dm̃ re¬
uersus est in locum suum .: Tunc
clegius coepit tembiliter conui¬
rare pueros & cunctos comites suos
Ne quo usque ipse incorpore mane¬
ret rem gestam ciulibet homini in¬
dicarent. Magnopere metuens
neiniurtute factimens cius huma¬
nis laudibus gratulctur.
perum multitudo ad eum con¬
fluxisset: Totum paene quicquid

Expanded text:
sam, dixit: 'In nomine domini nostri Iesu sam, dixit: 'In nomine domini nostri Iesu Christi, filii Dei excelsi, surge et ambula'. Et confestim prosecuta est salus verbum hominis Dei, et invaluit aeger et surrexit; nam omnes qui aderant audiebant cum magno stupore iuncturas et nervos atque omnia ossa claudi illius cruscire ac solidare. Sanus ergo factus est ex illa hora et ambulabat exiliens et benedicens Deum cum omni alacritate. Fuerat enim ex multis iam annorum spatiis vinculis artuum adstrictus, atque ex hoc magis cunctos occupabat admiratio, quod tam celeris fieri eius potuisset curatio. Dedit ergo ei elemosinam vir beatus et dimet ille adorans et glorificans Deum, reversus est in locum suum. Tunc Eligius coepit terribiliter conjurare pueros et cunctos comites suos, ne quousque ipse in corpore maneret rem gestam cuilibet homini indicarent, magnopere metuens ne in virtute facti mens ejus humanis laudibus gravaretur. perem multitudo ad eum confluxisset, totum pene quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
gius &x intimo corde xp̃o gratias
ad huchabitu carpebat iter
cum pueris suis deuilla regali qua euo.¬
catur sterpiniatus, Cumque per¬
uenisset. gamappio uico ingrediens
ilicobasilicam inuenit quendam
pauperem daudum proforibus ia¬
centem Quiuiso degio coepit da¬
mare alimoniam ab eo uelaliquam
postulans consolationem, Tuncele
gius sentiens fore donum sp̃s sc̃i ac¬
cessit ad eumdicens.: Rogemus dñm
pariter. nisi forte te in colomem red¬
dat.: Et mox introducens eum in
ecdesiam praecepit innixe orationi
inssstere, Ipseuero prosternensse
interram diutissime orauit ⁊ De in¬
de paulolum seerigens cum adhuc ui¬
deret claudum iacererursum orati¬
oniincubuit & lacrimabiliter precẽ
fundens tam prolixe orauit. tantasq
lacrimas effudit ut partem pauimen¬
ti ubertas lacrimarum umectaret.
Acueluti riuolum decurrentem in terra
efficeret: Iandem roboratus fide
erexitse & cum magna fiducia ad ae¬
grum accessit acmanueius ad prehen¬

Expanded text:
gius ex intimo corde Christo gratias gius ex intimo corde Christo gratias adhuc habitu carpebat iter cum pueris suis de villa regali, quae vocatur Sterpiniacus: cumque pervenisset Gamapio vico, ingrediens illico basilicam invenit quemdam pauperem claudum pro foribus jacentem, qui viso Eligio coepit clamare, alimoniam ab eo vel aliquam postulans consolatigius sentiens forte donum Spiritus sancti, accessit ad eum, dicens: 'Rogemus Dominum pariter, si forte te incolomem reddat'; et mox introducens eum in ecclesiam, praecepit innixe orationi insistere. Ipse vero prosternens se in terram, diutissime oravit; deinde paulolum se erigens, cum adhuc videret claudum iacere, rursum orationi incubuit, et lacrimabiliter praecem fundens, tam prolixe oravit tantasque lacrimas effudit, ut partem pavimenti ubertas lacrimarum umectaret ac veluti rivolum decurrentem in terra efficeret. Tandem roboratus fide erexit se et cum magna fiducia ad aegrum accessit, ac manum eius adpraehen