comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
possunt. Quod ÷ gemis. educatio diuiciȩ. potestates głe
ciuitates. amiciciȩ. & quȩ hiuusmodi sunt & que hisꝰ
traria. Corporissunt ea que natura attͥbuit corpori
cõmoda aut incõmoda. uelocitas. uires dignitas. ualitu¬
futatio nobis inhuiꝰ modi gͥ causa pͥncipiũ sumat᷑. aut
ab nr̃a. aut ab eiꝰ de quo loquemur. aut abeoꝵ qui audiũt
ꝑsona aut abre. Ab nr̃a si laudabimꝰ. aut officio facere
quod causa necessitudinis int̾cedat aut studio. quod enis¬
modi uirtutis sit ut om̃s cõmemorare debeant uelle qd̃
rectum sit. aut exalioꝵ laude ostendere qualis ipsius
animꝰ sit. Si uituꝑabimꝰ. aut merito fac̾e. qđ ita trac¬
tati sumus aut studio qd utile putemꝰ ẽẽ ab omnibꝰ uni¬
cam maliciam atq nequiciã cognosci aut qđ placet os¬
tendi qͥd nobis displiceat ex alioꝵ uituperatione. Ab eiꝰ
ꝑsona de quo loquimꝰ si laudabimꝰ dicemus uereri. nos

Expanded text:
possunt: genus, educatio, divitiae, potestates, gloriae, possunt: genus, educatio, divitiae, potestates, gloriae, civitas, amicitiae, et quae huiusmodi sunt et quae his contraria. Corporis sunt ea, quae natura corpori adtribuit commoda aut incommoda: velocitas, vires, dignitas, valetufutatio› nobis in huiusmodi causa. Principium sumitur aut ab nostra aut ab eius, de quo loquemur, aut ab eorum, qui audient, persona aut ab re. Ab nostra, si laudabimus: aut officio facere, quod causa necessitudinis intercedat; aut studio, quod eiusmodi virtute sit, ut omnes commemorare debeant velle, quod rectum sit; aut ex aliorum laude ostendere, qualis ipsius animus sit. Si vituperabimus: aut merito facere, quod ita tractati sumus; aut studio, quod utile putemus esse ab omnibus unicam malitiam atqua nequitiam cognosci; aut quod placeat ostendi, quod nobis placeat, ex aliorum vituperatione. Ab eius persona, de quo loquemur, si laudabimus: vereri nos,
Abbreviated transcription (Latin):
core & infamia leuiorẽ esse. ꝯsiderare que sit turpi¬
tudo consecutura At ñ immortalitatẽ neq et̾nã in¬
colomitatẽ ꝯsequi necẽẽ exploratũ illo uitato ꝑiculo
nullum in aliud ꝑicłm uenturos. uirtute ł ultra mor¬
tem ꝓficisi ẽẽ p̃clarum. fo̾rtitudini fortunami qͦ ẽẽ ad¬
iumento solere eum ture uiu̾e quihoneste uiuat: ñ qui
inp̃sentia sit incolumis. & eũ qui turpit̃ iuiuat: incolu¬
men inꝑpetuũ ẽẽ ñ posse. Conclusionibus fere similibꝰ
inhis & inuidicialibꝰ causis uti solemꝰ nisi quod his max¬
ime conducit. quam plurima rerum aute gestarũ ex
transeamus.
m̃ hec causa diuidit᷑ in laudem & uituperatio¬
nem quibꝰ ex rebus laudem constituerimꝰ ex cõ¬
trariis rebus erit uituperatio cõꝑanda. Laus gͥpo
test ẽẽ rerum ext̾narum corporis ⁊ ãi. Rerũ ext̃na¬
rum sunt ea que casu fortuna scd̃a aut adu̾sa accid̃e

Expanded text:
core et infamia leviorem esse; considerare, quae sit turpicore et infamia leviorem esse; considerare, quae sit turpitudo consequtura: at non inmortalitatem neque aeternam incolumitatem consequi, nec esse exploratum illo vitato periculo nullum in aliud periculum venturum; virtutei vel ultra mortem proficisci esse praeclarum; fortitudini fortunam quoque esse adiumento solere; eum tute vivere, qui honeste vivat, non, qui in praesentia incolumis, et eum, qui turpiter vivat, incolumem in perpetuum esse non posse. Conclusionibus fere similibus in his et in iudicialibus causis uti solemus, nisi quod his maxime conducit quam plurima rerum ante gestarum exetranseamus. Quoniam haec causa dividitur in laudem et vituperationem, quibus ex rebus laudem constituerimus, ex contrariis rebus erit vituperatio conparata. Laus igitur potest esse rerum externarum, corporis, animi. Rerum externarum sunt ea, quae casu aut fortuna secunda aut adversa accidere
Abbreviated transcription (Latin):
onem nr̃e sententiȩ rectam eẽ dicemꝰ & om̃s partes rec¬
ti incident quadriꝑtita diuisione utemur. si ñ incidẽt
quot erunt tot exponemꝰ in dicendo. ¶Tonfirmaciõe
&e confutatione utem᷑ nr̃is locis quos ante ostendimꝰ
confirmandis contrariis confutandis. ¶Argumenta¬
cionis artificiose tractande racio de scd̃o libro petet᷑.¬
¶ S si acciderit ut inconsultatione. Alteri ab tuta ratiõe
alteri ab honesta sentencia sit. ut indeliberatione eoꝵ
qui a peno circũ septi delib̾ant quod agant qui tutã
racionẽ suadebit sequi his locis utetꝰ nullam remu¬
tiliorẽ in colomitate. uirtutibꝰ uti neminẽ posse qui
suas raciones inituto ñ collocarit. nec deos qͥdẽ ẽẽ aux¬
ilio his qui se inconsulto inꝑiculum mitunt hones
¶Uirtutem nullo tẽpore relinquendamẽẽ. e ueldo¬
lorem si is metuatur. uel mortẽ si ea formidet᷑. de de¬

Expanded text:
onem nostrae sententiae rectam esse dicemus et omnes partes reconem nostrae sententiae rectam esse dicemus et omnes partes rectei incident, quadripertita divisione utemur: si non incident, quot erunt, tot exponemus in dicendo. Confirmatione et confutatione utemur, nostris locis, quos ante ostendimus, confirmandis, contrariis confutandis. Argumentationis artificiose tractandae ratio de secundo libro petetur. Sed si acciderit, ut in consultatione alteri ab tuta ratione, alteri ab honesta sententia sit, ut in deliberatione eorum qui a Poeno circumsessi deliberant, quid agant, ‹qui› tutam rationem sequi suadebit, his locis utetur: nullam rem utiliorem esse incolumitate; virtutibus uti neminem posse, qui suas rationes in tuto non conlocarit; ‹ne› deos quidem esse auxilio is, qui se inconsulto in periculum mittant; honestvirtutem nullo tempore relinquendam; vel dolorem, si is timeatur, vel mortem, si ea formidetur, dede
Abbreviated transcription (Latin):
recto laudabile nascat᷑. tamen indicendo seorsum tractandũ
est hoc abillo. Neq enĩ solum laudis causarectum sequi
tiori ordini placeat que adeteriore ordine inꝓbet᷑ sAut
quibꝰ sociis aut omnibꝰ ciuibꝰ ext̾is nationibꝰ posterisq
nr̃is ¶ Tum huiusmodi sit diusio locoꝵ inconsultatiõe
breuit᷑ aꝑiendaẽ totiꝰ tractacio cause Exordiri licebit ł
a principio uel abinsinuatione ł ab hisdem racionibꝰ quibꝰ
iudicialem causam si cuiꝰ rei narracio incidet eadẽ ranõe
narrari oportebit. Qm̃ in huius modi causis finis ẽ utili¬
tas & ea diuidit᷑ in racionẽ tutam atq honestam. si utrũq
pot̾imus ostendere. utrũq pollicebimur. nos indicendo
demonstraturos ẽẽ. ¶ Si alterum erimꝰ demonstraturi. sim¬
plicit̾ qͥd dicturi simus ostendemꝰ. ¶At si nr̃am racionẽ
mus. id indicendo honestiꝰ consilium appellamꝰ. ¶ Sirati¬

Expanded text:
recto laudabile nascitur, tamen in dicendo seorsum tractandum recto laudabile nascitur, tamen in dicendo seorsum tractandum est hoc ab illo: neque enim solum laudis causa rectum sequi tiori ordinei placeat, quae a deteriore ordine inprobetur - aut quibus sociis aut omnibus civibus, exteris nationibus, posterisque nostris. Cum huiusmodi divisio sit locorum in consultatione, brevia principio vel ab insinuatione vel isdem rationibus, quibus in iudicialei causa. Si cuius rei narratio incidet, eadem ratione narrari oportebit. CAPUT 8 Quoniam in huiusmodi causis finis est utilitas et ea dividitur in rationem tutam atque honestam, ‹si› utrumque poterimus ostendere, utrumque pollicebimur nos in dicendo demonstraturos esse; si alterum ‹erimus demonstraturi, simpliciter› quid dicturi sumus, ostendemus. At si nostram rationem mus, id in dicendo honestius consilium appellabimus. Si rati
Abbreviated transcription (Latin):
andȩ si abhis dehortabimur. ut hec attenuent᷑ quȩ supꝰ
demonstrauimꝰ. Nam nemo erit qui ceuseat a urtute
recedendum uerum aut res ñ huiusmodi dicat᷑ ẽe ut
uirtutẽ possimus egregiam exꝑiri aut incontrariis po¬
pacto potuerimus quam is qui contradicet iusticiã
uocabit. nos demonstrabimꝰ ignauiam ẽẽ & merciam.
& prauam liberalitatẽ. Quam prudentiam appellarit
ineptam & garrulam & odiosam scientiam ẽẽ dicemus.
Quam ille modestiam dicet ẽẽ: eam nos inerciam & disso¬
lutam negligentiam ẽẽ dicemꝰ. Quam ille fortitudinẽ nomi¬
narit eam nos gladiatoriã ⁊ inconsideratam appellamꝰ teme¬
ritatem. ¶laudabile ẽ quod conficit honestam & p̃sentẽ &
consequentẽ cõmemorationẽ. Hoc nos eoseꝑamꝰ ab rectoñ
quod quattuor partes que subiciunt᷑ sub uocabulum recti
hanc honestatis cõmemorationẽ dare ñ soleant. s quãqͦ ex

Expanded text:
s verbis adtenuandae, si ab his dehortabimur, ut haec adtenuentur quae supra s verbis adtenuandae, si ab his dehortabimur, ut haec adtenuentur quae supra demonstravi. Nam nemo erit, qui censeat a virtute recedendum; verum aut res non eiusmodi dicatur esse, ut virtutem possimus egregiam experiri, aut in contrariis popacto poterimus, quam is, qui contra dicet, iustitiam vocabit, nos demonstrabimus ignaviam esse et inertiam, ac pravam liberalitatem; quam prudentiam appellarit, ineptam et garrulam et odiosam scientiam esse dicemus; quam ille modestiam dicet esse, eam nos inertiam et dissolutam neglegentiam esse dicemus; quam ille fortitudinem nominarit, eam nos gladiatoriam et inconsideratam appellabimus temeritatem. CAPUT 7 Laudabile est, quod conficit honestam et praesentem et consequentem commemorationem. Hoc nos eo separavimus ‹a recto, non quod hae quattuor› partes, quae subiciuntur sub vocabulum recti, hanc honestatis commemorationem dare ‹non› soleant; sed quamquam ex
Abbreviated transcription (Latin):
censebimus iustam ẽẽ ostendemus. contrarũs miustam
Ita fiet ut hisdem ex locis & ad suadendum & ad dis-
sos sequi. & appeti oportere. & itẽ res humiles & indig¬
idoneas dignitate sua iudicare. Item ab nulla re hones¬
ta. ꝑiculi aut laboris magnitudine deduci oport̾ẽ anti¬
quiorẽ morẽ turpitudine haberi. nullo dolore cogi ut
ab officio recedatur. Nulltus ꝓ rei ueritate uereri mi¬
iicicias qđ libet ꝓpatria. parentibꝰ hospitibꝰ amicis¬
⁊ his rebꝰ quas iusticia colere cogit adire ꝑiculum & quẽ¬
libet suscipere laborem. ¶ Modestie partibꝰ utemur si
nimias libidines honoris. pecumarũ similiũ rerum uitu¬
ꝑabimus. si in unã quamq rẽ certo naturȩ t̾mino diffmi¬
emus. si quo ad cuiq satis sit ostendemus & nimiũ ꝓgre¬
di dissuadebimꝰ. & modũ unicuiq rei statuemsꝰ. huius mõi
partes sunt uirtutis amplificandȩ si suadebimus. attenu

Expanded text:
censebimus, iustam esse ostendemus, contrariis iniustam. censebimus, iustam esse ostendemus, contrariis iniustam. Ita fiet, ut isdem locis et ad suadendum et ad dissusas sequi et appeti oportere; et item res humiles et indigidoneas dignitate sua iudicare. Item ab nulla re honesta periculi aut laboris magnitudine deduci oportere; antiquiorem mortem turpitudine haberei; nullo dolore cogi, ut ab officio recedatur; nullius pro rei veritate metuere inimicitias; quodlibet pro patria, parentibus, hospitibus, amicis, iis rebus, quas iustitia colere cogit, adire periculum et quemlibet suscipere laborem. Modestiae partibus utemur, si nimias libidines honoris, pecuniae, similium rerum vituperabimus; si unam quamque rem certo naturae termino definiemus; si quoad cuique satis sit, ostendemus, nimium progredi dissuadebimus, modum uni cuique rei statuemus. CAPUT 6 Huiusmodi partes sunt ‹virtutis amplificandae, si suadebimus›, omnibu
Abbreviated transcription (Latin):
riam poterimꝰ hr̃e. qua in re facile id quod ueliꝰ exem¬
plo ablato ꝑsuadere possumꝰ. ¶Iusticie partibꝰ utemut
si aut innocentiũ aut simpliciũ misereri dicemus opor¬
tere. si ostendemus bene merentibꝰ grãm referri oport̾e
si demonstabimꝰ ulcisci male meritos oporte. si fidẽ mag¬
noꝑe censebimus conseruandam si leges & mores ciui¬
tatis egregie dicemꝰ oportẽ conseruari si societatesatq
amicicias sudiose dicemus eoli conuenire si quod uis
imperares deos. patriã natura cõꝑauit. id religiose
colendum demonstrabimus. Si hospicia. clientelas cog.¬
naciones affinitates caste colendas ẽe dicemꝰ si nec p̃cio
nec gr̃a nec ꝑiculo nec simultate auia recda deduci¬
ostendemus oportere. si dicemus in omnibꝰ equabile
ius statui conuenire. his atq huius modi partibꝰ iusti¬
ciȩ si quam rem incontione aut inconsilio faciendam

Expanded text:
riam poterimus habere: qua in re facile id, quod velimus, exemriam poterimus habere: qua in re facile id, quod velimus, exemplo allato persuadere possumus. Iustitiae partibus utemur, si aut innocentium aut supplicium misereri dicemus oportere; si ostendemus bene merentibus gratiam referre convenire; si demonstrabimus ulcisci male meritos oportere; si fidem magnopere censebimus conservandam; si leges et mores civitatis egregie dicemus oportere servari; si societates atque amicitias studiose dicemus coli convenire; si, quod ius in parentis, deos, patriam natura conparavit, id religiose colendum demonstrabimus; si hospitia, clientelas, cognationes, adfinitates caste colenda esse dicemus; si nec pretio nec gratia nec periculo nec simultate a via recta ostendemus deduci oportere; si dicemus in omnibus aequabile ius statui convenire. His atque huiusmodi partibus iustitiae si quam rem in contione aut in consilio faciendam
Abbreviated transcription (Latin):
quibꝰ magis idoneo tempore loquenur. si quando dere
militari aut de aministratione. R .p. scribere decreuimꝰ.
¶Honesta res diuidit᷑ in rectum & laudabile. Rectum est
quod cũ uirtute & officio sit id aiuidit᷑ inprudentiã ius¬
ticiam fortitudinẽ molestiam. Prudentia ẽ calliditas q̃
dentia rerum multarũ memoria & usus conpluriũ ne¬
gocioꝵ. Iusticio ⁊ equitas. ius unicuiq re tribuens pro
dignitare cuiꝰq Fortitudo⁊ perũ raagnarũ apeticic &
rerum humiliũ ꝯtẽptio ⁊ laboris ũ utilitateͥs tõne ꝑ¬
pessio. Moc estia ẽ in aaimo soniuens mocderauo cupi¬
ditatis. ¶ Prmentiȩ partibꝰ utenur indicende si cõmo¬
da cũ incõmodis ꝯseramꝰ & alterum sequi. alterũ uitare
cohortabimur. & si qua inre cohortabimur. auqͥd cuiꝰ
rei aliquam disciplinȩ scientiam poterimꝰ hr̃e. quomodo
tenderimus qͥppiã cuiꝰ rei geste p̃sentis aut audite memo¬

Expanded text:
quibus magis idoneo tempore loquemur, si quando de re quibus magis idoneo tempore loquemur, si quando de re militari aut de administratione re ‹publica› scribere velimus. Honesta res dividitur in rectum et laudabile. Rectum est, quod cum virtute et officio fit. Id dividitur in prudentiam, iustitiam, fortitudinem, modestiam. Prudentia est calliditas, quae dentia rerum multarum memoria et usus conplurium negotiorum. Iustitia est aequitas ius uni cuique re tribuens pro dignitate cuiusque. Fortitudo est rerum magnarum adpetitio et rerum humilium contemptio et laboris cum utilitatis ratione perpessio. Modestia est in animo continens moderatio cupiditatem. CAPUT 4 Prudentiae partibus utemur in dicendo, si commoda cum incommodis conferemus, cum alterum sequi, vitare alterum cohortemur; aut si qua in re cohortabimur aliquid, cuius rei aliquam disciplinam scientiam poterimus habere, quo modo uadebimus quippiam, cuius rei gestae aut praesentem aut auditam memo
Abbreviated transcription (Latin):
se sunt deliberandȩ & magis ꝓpt̾ extraneam causam
ueniunt in consultationẽ. ut si deliberet senatꝰ bello
italico socĩs ciuitatẽ det anñ. In quibꝰ causis rei nat᷑a
faciet deliberationẽ. om̃is oratio ad ipsam rẽ accõmo¬
aabit᷑. In quib extran ea causa efficiet deliberacionẽ
inhis ex ipsa causa erunt ad augende aut depmende.
ciam dicet finẽ sibi conueniet utilitatis ꝓpon̾e: ut
induas partes diuidit᷑ in ciuili consultatione tutam &e
honestam: Tuta ẽ que conficit instantis aut consequen¬
tis ꝑiculi uitacionẽ qualibet racione. hec distribuit᷑
in uim & in dolum. quoꝵ aut alt̾m seꝑatu. aut utrũ¬
ꝙ sumat᷑ ꝯiunctim Uis discernit᷑ ꝑ exercitꝰ classes ar¬
ma. tormenta reuocationes. hoĩũ & alias huiꝰ modi
res. Dolus consumit᷑ in pecuniã pollicitaciones. dissi¬
mulationes maturationes. m̃tiones. & ceteras res de

Expanded text:
se sunt deliberandae et magis propter extraneam causam se sunt deliberandae et magis propter extraneam causam veniunt in consultationem, ut si deliberet senatus bello Italico, sociis civitatem det, an non. In quibus causis rei natura faciet deliberationem, omnis oratio ad ipsam rem adcommodabitur; in quibus extranea causa conficiet deliberationem, in his ea ipsa causa erit adaugenda aut deprimenda. tiam dicent, finem sibi conveniet utilitatis proponere, in duas partes in civili consultatione dividitur: tutam, honestam. Tuta est, quae conficit instantis aut consequentis periculi vitationem qualibet ratione. Haec tribuitur in vim et dolum, quorum ‹aut› alterum separatim aut utrumque sumemus coniuncte. Vis decernitur per exercitus, classes, arma, tormenta, evocationes hominum et alias huiusmodi res. Dolus consumitur in pecunia, pollicitatione, dissimulatione, maturatione, mentitione et ceteris rebus de
Abbreviated transcription (Latin):
remisum multos alacriores ad malesicia futuros. quos
adhuc expectatio uidicũ remoret᷑. Quntꝰ locus ẽ cũ
ostendlimsꝰ. si semel alit̾ i udicatũ sit. nullam rẽ fore que
incõmodum mederi. aut erratũ iudicium corrigere pos¬
sis. quo in loco ñ incõmocdũ erit uti ceterarum rerũ
querat᷑ utrũ pocus faciendũ sit. partim etꝰ¬
modi ut qͥd potissimũ faciendũ sit ꝯsideret᷑. Utrum
pociꝰ hoc modo. Rartago tollenda an relinquenda ui¬
deat᷑. Quid potissimũ hoc pacto. ut si hannibal consu¬
lat cum ex italia Rartaginẽ arcersiatur. an initalia re¬
maneat. an domũ redeat. an in egiptum ꝓfectut occu¬
pet alexandriam. Item deliberationes partim ipse ꝓpt̃
se ꝯsultande sunt. ut si deliberet senatꝰ. captiuos ab
hostibꝰ redimat anñ partimꝓpt̃ aliquã extraneã cau-¬
sam ueniunt in deliberacionẽ & consultacionẽ ut si
ut eum liceat ante tẽpus consulem fieri. partĩ⁊ ꝓpt̃

Expanded text:
permissum, multos alacriores ad maleficium futuros, quod permissum, multos alacriores ad maleficium futuros, quod adhoc expectatio iudicii remoratur. Quintus locus est, quom ostendimus, si semel aliter iudicatum sit, nullam rem fore, quae incommodo mederi aut erratum iudicum corrigere possit. Quo in loco non incommodum erit uti ceterarum rerum quaeratur, utrum potius faciendum sit; partim eiusmodi, ut, quid potissimum faciendum sit, consideretur. Utrum potius, hoc modo: Kartago tollenda an relinquenda videatur. Quid potissimum, hoc pacto: ut si Hannibal consultet, quom ex Italia Kartaginem arcessatur, an in Italia remaneat, an domum redeat, an in Aegyptum profectus occupet Alexandriam. Item deliberationes partim ipsae propter se consultandae sunt, ut si deliberet senatus, captivos ab hostibus redimat, an non; partim propter aliquam extraneam causam veniunt in deliberationem et consultationem, ut si em, ut eum liceat ante tempus consulem fieri; partim et propter
Abbreviated transcription (Latin):
confutatione Amplificatio ẽ resquȩ ꝑ locũ cõmunẽ insti¬
gacionis auditoꝵ causa sumit᷑. loci cõmunes ex decẽ p̃cep¬
locus sumit᷑ ab auctoritate: cũ conmemoramꝰ quante
curȩ ea res fuerit diis inmortalibus maioribꝰ nr̃is regi¬
bus ciuitatibꝰ. nacionibꝰ. hominibus. sapientissimis sena¬
tui. Item maxime quom̃ dehis rebus legibꝰ sanctum sit.
Scãus locus ẽ cum ꝯsideramꝰ illas res de quibꝰ crimina¬
mur ad quos ꝑtineant utrũ ad om̃s qđ atrocissimũ est
an adsuꝑiores ꝙ genus hii sunt a quibꝰ aucloritatis lo¬
ci cõmunes sumunt᷑. anad pares hoc ẽ in hisdẽ partibꝰ
animi corporis. fortunarũ positos. anad in feriores
qui in his omnibꝰ reb antecellunt. Terciꝰ locus ẽ quo
ꝑcuntaniur qͥd sit euenturũ. si omnibꝰ idem concedat᷑.
⁊ ea re negecta ostendemꝰ. qͥd ꝑiculoꝵ. atq incõmodioꝵ
consequatur. Quartꝰ locus ẽ qño demonstrat᷑ si hiuc sit

Expanded text:
 communem instigationis auditorum causa sumitur. Loci communis ex decem praecep 48 Primus locus sumitur ab auctoritate, cum commemoramus, quantae curae ea res fuerit diis inmortalibus aut maioribus nostris, regibus, civitatibus, nationibus, hominibus sapientissimis, senatui; item maxime, quo modo de his rebus legibus sanctum sit. Secundus locus est, ‹cum› consideramus, illae res, de quibus criminamur, ad quos pertineant: utrum ad omnes, quod atrocissimum est; an ad superiores, quod genus ii sunt, a quibus auctoritatis locus communis sumitur; an ad pares, hoc est, in isdem partibus animi, corporis, fortunarum positos; an ad inferiores, qui his omnibus rebus antecelluntur. Tertius locus est, quo percontamur, quid sit eventurum, si omnibus idem concedatur; et ea re neglecta ostendemus quid periculorum atque incommodorum consequatur. Quartus locus est, quo demonstratur, si huic sit
Abbreviated transcription (Latin):
tur sermone. Nunc identidem nos met ipsi nobis
instemꝰ res enĩ cõmunis aget᷑ ut frequent᷑ ⁊ as¬
siduȩ consequamur artis rationẽ studio & exer¬
citatione. Quod alitui molestiam tͥbus de causis max¬
ine facit aut si qui cum libent̃ exerceat᷑ ñ habeat.
aut si io diffisus sit. aut nescius quam uiam sequi de¬
beat. Quȩ anobis absunt om̃s difficultates. Nam& si¬
mul libent̾ exercebimꝰ ꝓpt̾ amiciciã cuius miciũ cog¬
nicio fecit. cet̾a philosophiȩ ratio consirmauit: ⁊ no¬

Expanded text:
one efferatur. Nunc identidem nosmet ipsi nobis one efferatur. Nunc identidem nosmet ipsi nobis instemus - res enim communis agetur -, ut frequenter et adsidue consequamur artis rationem studio et exercitatione; quod alii cum molestia tribus de causis maxime faciunt: aut si quicum libenter exerceantur non habent, aut si diffidunt sibi, aut nesciunt, quam viam sequi debeant; quae ab nobis absunt omnes difficultates. Nam et simul libenter exerceamur propter amicitiam, cuius initium cognatio facit, cetera philosophiae ratio confirmabit:
Abbreviated transcription (Latin):
git ⁊ hoc alios iubet idem facẽ. Cum gracchiis deos
inciꝑet p̃cari cursũ isti impetũ faciunt ⁊ exalusatq
aluis partibꝰ cõmeant. Atq eppło unis fuge inqͥt ñ¬
uides: Respice inquit iam. Dem̃ uaga multitudo
subito timore ꝑt̾rita fug̾e cepit. At iste spumans ex
ore scelus. anhelans ex insimo pectore crudelitatẽ
contorquet. brͣchium & dubitanti. G. quid ẽet neq
tam̃ locum in quo constiterat relinquenti ꝑcutit tẽ¬
pus. Ille nulla uoce delabans insita uirtute coneidit.
tacitꝰ. Iste uiri fortissimi miserando sanguine asꝑsus.
quasi facinus p̃clarissimũ fecisset circũ spectans
⁊ hilare sceleratam gratulantibꝰ manũ porrigens in
oculos. ¶ Om̃s orationes honestande elocutionis
exercueris & grauitatẽ ⁊ dignitatẽ ⁊ sua uitatem
hr̃e inloquendo pot̾is. ut oratorie plane loqͣris
ne nuda atq in ornata inuentio uulgari ꝓfera¬

Expanded text:
git et hoc alios iubet idem facere. Cum Graccus deos git et hoc alios iubet idem facere. Cum Graccus deos inciperet precari, cursim isti impetum faciunt et ex aliis ali partibus coides? Respice, inquam.» Deinde vaga multitudo, subito timore perterrita, fugere coepit. At iste, spumans ex ore scelus, anhelans ex infimo pectore crudelitatem, contorquet brachium et dubitantei Gracco, quid esset, neque tamen locum, in quo constiterat, relinquenti, percutit tempus. Ille, nulla voce delabans insitam virtutem, concidit tacitus. Iste viri fortissimi miserando sanguine aspersus, quasi facinus praeclarissimum fecisset circum inspectans, et hilare sceleratam gratulantibus manum porrigens, in oculos. Omnes rationes honestandae exercueris, et gravitatem et dignitatem et suavitatem habere in dicundo poteris, ut oratorie plane loquaris, ne nuda atque inornata inventio vulgari serm
Abbreviated transcription (Latin):
urbem uimachiũ sustulit. inde pulsus inhelles pon¬
tum statim potit᷑ abido. Item. Modo consul quondam¬
tus ÷ consul. habet paucis conp̃hensa breuitas mul¬
tarum rerum expedicionem. quare sepe ad hibenda:
cum aut res ñ eget longe orationis. aut tẽpꝰ ñ sinit
cõmorari. ¶ Demonstratio ẽ cum ita res u̾bis expͥmi¬
tur ut geri negotiũ ⁊ res ante ocłos ẽẽ uideat᷑. Id
fieri pot̾it sique ante oculos ⁊ in ipsa re facta er̃t
conp̃hendemꝰ. aut arebus consequentibꝰ aut circũ
stantibꝰ ñ recedimus hoc mͦ. Quod simulatq graccus
tus cõmotꝰ asententia dissidẽt. iubet aduocaricõ¬
cionem. Ipse interea scelere & malis cogitationibꝰ
redundans euolat e templo iouis stans oculis arden¬
tibꝰ erectoq capillo. contorta toga cũ pluribꝰ alis ire
celertꝰ cepit. Illi p̃co faciebat iuam adibat hio sub¬
selliũ quonda scorgalle. prensasis dext̾a pedem defrin¬

Expanded text:
urbem Viminacium sustulit, inde pulsus in Hellesponurbem Viminacium sustulit, inde pulsus in Hellespontum statim potitur Abydi.» Item: «Modo consul quondammo factus est consul.» Habet paucis conprehensa brevitas multarum rerum expeditionem. Quare adhibenda saepe est, cum aut res non egent longae orationis aut tempus non sinet commorari. Demonstratio est, cum ita verbis res exprimitur, ut geri negotium et res ante oculos esse videatur. Id fieri poterit, si, quae ante et post et in ipsa re facta erunt, conprehendemus aut a rebus consequentibus aut circum instantibus non recedimus, hoc modo: «Quod simul atque Graccus tus› commotus sententia desisteret, iubet advocari contionem. Iste interea scelere et malis cogitationibus redundans evolat e templo Iovis: sudans, oculis ardentibus, erecto capillo, contorta toga, cum pluribus aliis ire celerius coepit. Illei praeco faciebat audientiam; hic, subsellium quoddam excors calce premens, dextera pedem defrin
Abbreviated transcription (Latin):
cernis. Ambigua quẽ ad modum uitanda sũt quȩ
obscuram reddunt orationẽ: Itaħ consequenda quȩ
conficiunt huiusmodi significationẽ. Ca reꝑient᷑ fa¬
cile. si nou̾imꝰ & animadũterimus u̾boꝵ ancipites
aut multiplices potestates. ꝑ consequentiã sig̾catio
est: cũ res quȩ sequant᷑ aliquã rem dicant᷑ ex quibus
tota res relinquit᷑ in suspicio: ut si salsamentarĩi filio
dicas. Quiesce tu cuiꝰ pat̾ cubito se inungẽ solebat. ꝑ
ista forma & etate nuꝑ aliene domui. nolo plura dicẽ
ꝑ similitudinẽ: cum aliqua re simili collata nichil
amplius dicimꝰ. s ex ea significamꝰ qͥd sentiamꝰ hoc mͦ
Noli saturnine nimiũ ppłi reuerentia fretꝰ esse Stul¬
ticiȩ .G. gracci memento. ħ exornatio. plurimũ festi¬
ratatis habet. int̾dum & dignitatis. Sunt enĩ quidã
res ipsis tantomͦ necessariis expedita hoc modo. Len¬
nium p̃teriens cepit. inde tham p̃sidiũ reliquit. pꝰ

Expanded text:
cernis.» Ambigua quemadmodum vitanda sunt, cernis.» Ambigua quemadmodum vitanda sunt, obscuram reddunt orationem, item haec consequenda, quae conficiunt huiusmodi significationem. Ea reperientur facile, si noverimus et animum adverterimus verborum ancipites aut multiplices potestates. Per consequentiam significatio fit, cum res, quae sequantur aliquam rem, dicuntur, ex quibus tota res relinquitur in suspicione; ut si salsamentari filio dicas: «Quiesce tu, cuius pater cubitis emungi solebat.» Per ista forma et aetate nuper alienae domi - nolo plura dicere.» Per similitudinem, cum aliqua re simili allata nihil amplius dicimus, sed ex ea significamus, quid sentiamus, hoc modo: «Noli, Saturnine, nimium populi frequentia fretus esse: inulti iacent Gracci.» Haec exornatio plurimum festivitatis hares ipsis tantummodo verbis necessariis expedita, hoc modo: «Lemnum praeteriens cepit, inde Thasi praesidium reliquit, post
Abbreviated transcription (Latin):
tia. disciplinis erudita corinthiis. labefactare ñ poti¬
it. eam patimini nc̃ ab homunculis de t̾rimis ꝓt̾i atq
conculcari: Item. Quod si nunc ille brutꝰ reuiuiscat.¬
& hic ante pedes ur̃os assit ñ hac utet᷑ oratione: Ego
reges eieci. uos tyrannos introducitis: Ego lib̃tatẽ
quȩ ñ erat peꝑi uos partam seruare ñ uultis: Ego
capitis mei ꝑiculo patriam liberaui. uos liberi ẽe si
tas transferat᷑. tam̃ ꝓficit multũ in amplificationis
partibꝰ ⁊ cõmiseratione. ¶ Significatio ẽ res que plis
in suspicione relinquit quã positamẽ in oratione.
Eafit ꝑexsuꝑationẽ. ambiguum consequentiã absci¬
sionẽ. similitudinem. Exipationẽ cum płus ẽ lic¬
tum quã patit᷑ u̾itas. augendȩ suspicionis causa sic.
hic de tanto patrimonio tã cito testam quas ibipe¬
tat ignẽ ñ reliquit. ꝑambiguũ cũ uerbum pot̃ in
tas hereditates adierit. ꝓspice tu quȩ plurimũ

Expanded text:
tia, disciplinis erudita Corinthus labefactare non potutia, disciplinis erudita Corinthus labefactare non potuit, eam patimini nunc ab homunculis deterrumis proteri atque conculcari?»« Item: «Quodsi nunc Lucius ille Brutus revivescat et hic ante pedes vestros adsit, is non hac utatur oratione: «Ego reges eieci, vos tyrannos introducitis; ego libertatem, quae non erat, peperi, vos partam servare non vultis; ego capitis mei periculo patriam liberavi, vos liberi sine peficit plurimum in amplificationis partibus et conmiseratione. CAPUT 67 Significatio est res, quae plus in suspicione relinquit, quam positum est in oratione. Ea fit per exsuperationem, ambiguum, consequentiam, abscisionem, similitudinem. Per exsuperationem, cum plus est dictum, quam patitur veritas, augendae suspicionis causa, sic: «Hic de tanto patrimonio tam cito testam, qui sibi petat ignem, non reliquit.» Per ambiguum, cum verbum potest in tas hereditates adierit: «Prospice tu, qui plurimum
Abbreviated transcription (Latin):
Tu cessas: michi uitã tͥ onnẽ bene uiuendi spem
mea dirime morte. Iste mulierẽ reppulit ab se lam̃¬
tantem. lile nescio qͥd incipienti aic̾e qđ dignũ ude¬
licet illiꝰ uirtute eẽt. gladium ilat̾ẽ desecit. Puto ĩ
Sunt itẽ sermocinationes consequentes. hoc genus.
Nam ꝙ putatꝰ illos dicturos si s iudicaueritis. ũ¬
Nonne om̃s hac utunt᷑ oratione : Dem̃ subicẽ sermo¬
nem s C onformatio ẽ cum aliqua quȩ ñ adẽ. ꝑto¬
na confingit᷑. q uasi assit. Aut cum res inuita autĩ¬
formis fit eloquens & forma ⁊ ratio ei att̾buit᷑. ad dig¬
nitatem accõmodata. aut actio quedã hoc pacto.
Quod ni nunc hec urbs inuictissima uocẽ emittat.
nunc hoc pacto loquet᷑. Ego illa plurimis ornata¬
tropheis. triumphis dita. c̾tisimis. clarissimis. locu¬
pletata uictorũs. nunc ur̃is sedicionibꝰ o ciuies uexor
Quam dolis maliciosa Rartago uiribꝰ ꝓbata numan¬

Expanded text:
Tu cessas mihi vitam, tibi omnem bene vivendi spem Tu cessas mihi vitam, tibi omnem bene vivendi spem mea morte eripere?» Iste mulierem propulit ab se lamentantem; illi nescio quid incipienti dicere, quod dignum videlicet illius virtute esset, gladium in latere defixit.» Puto in Sunt item sermocinationes consequentes hoc genus: «Nam quid putamus illos dicturos, si hoc iudicaritis? Nonne omnes hac utentur oratione?» deinde subicere sermonem. CAPUT 66 Conformatio est, cum aliqua, quae non adest, persona confingitur quasi adsit, aut cum res muta aut informis fit eloquens, et forma ei et oratio adtribuitur ad dignitatem adcommodata, aut actio quaedam, hoc pacto: «Quodsi nunc haec urbs invictissima vocem mittat, non hoc pacto loquatur: «Ego illa plurimis tropeis ornata, triumphis ditata certissimis, clarissimis locupletata victoriis, nunc vestris seditionibus, o cives, vexor; quam dolis malitiosa Kartago, viribus probata Numan
Abbreviated transcription (Latin):
sumiꝰ beati. Nosce te ẽẽ hominẽ. at ille. Qum mͥ illũ date
ac uos auribꝰ meis opplorare desinte ñ abibit. lili minci¬
ant interea uenisse. factum ÷ & clamore magno mortem
minari. Q uod simul ut auduit. heus inqͥt gorgia pe¬
dissequa pueroꝵ absconde pueros. defende. facut in
emit: Exple meas inimicicias. & tracandiam satura
tuo sanguine. Ile cum magno spũ metuebam inquit
ne plane uictꝰ eẽm. Hunc uideo in uidicio tu mecũ
contendẽ ñ uis. ubi suꝑari turpissimũ ⁊ suꝑare pul¬
ln extremo uite tẽpore sententias eloqueris: sleq ei
quẽ uides dñinari uis supplicate: Tum mulier. Immo
iste qͥdem togat & suplicat. s tuqueso cõmou̾e. & tuꝑ
deos inquit hunc amplexare: dñs ÷ Uicit hic te um¬
ce tu minc animũ. qͥd ñ desinis inquid uxor loqui
que me digna ũ sint. Tace ⁊ que curanda sint tura.

Expanded text:
fuimus beati: nosce te esse hominem.» - «Quin illum mihi datis fuimus beati: nosce te esse hominem.» - «Quin illum mihi datis ac vos auribus meis opplorare desinitis? Non abibit.» Illi nuntiatur interea venisse istum et clamore maximo mortem minari. Quod simul ut audivit: «Heus», inquit, «Gorgia pediseque puerorum, absconde pueros, defende, fac, ut iemit? Exple meas inimicitias et iracundiam satura tuo sanguine.» Ille cum magno spiritu verba: «‹Metuebam›», inquit, «ne plane victus essem. Nunc video: iure mecum contendere non vis, ubi superarei turpissimum et superare pulin extremo vitae tempore etiam sententias eloqueris ! Numquam ei, quem vides dominari, vis supplicare?» Tum mulier: «Immo iste quidem rogat et supplicat: sed tu, quaeso, commovere; et tu per deos», inquit, «hunc examplexare. Dominus est; vicit hic te, vince tu nunc animum.» «Quin desinis», inquit, «uxor, loqui, quae me digna non sint? Tace et quae curanda sunt, cura.
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰmodi no tationes quȩ describunt qđ consentanein
sit uniꝰ cuiꝰq nature uehement̃ hñt magnã delectati¬
onem: Totam enĩ naturam cuiꝰpiam ponunt ante ocłos
aut gloriosi ut nos exempli causa ceꝑamꝰ. aut inuidi.
aut tumidi. aut auari. ambiciosi. amatoris. luxuriosi
furis quadruplatoris. Deniq euiusq ius stuid̾ium ꝓ¬
trahi potest in medium tali notationes Sermocinatio
est cum alicui ꝑsone sermo attribuit᷑. & is exponit᷑ cũ
ratione dignitatis. hoc pacꝰto. Cum militibꝰ urbs redun¬
daret.&. om̃s timore opp̃ssi domi contine̾nt᷑. Uenit iste
cum sago gladio succinctꝰ. tenens iaculum. Ad olescen¬
tes homines simili ornatu subsequunt᷑. Irrupit in
stupidi obmutuerunt. Uxor illius infelicissimi cum
maximo fletu ad istiꝰ pedes adiecit sese. Parce inquit ꝑ¬
te ⁊ ꝑ ea quȩ łͥ dulcissima sunt in uita miserere nr̃i. no
uextingu̾e extinctos fer mansuete fortinã. nos quoq

Expanded text:
» CAPUT 65 Huiusmodi notationes, quae describunt, quod consentaneum » CAPUT 65 Huiusmodi notationes, quae describunt, quod consentaneum sit unius cuiusque naturae, vehementer habent magnam delectationem: totam enim naturam cuiuspiam ponunt ante oculos, aut gloriosi, ut nos exempli causa coeperamus, aut invidi aut tumidi aut avari, ambitiosi, amatoris, luxuriosi, furis, quadruplatoris; denique cuiusvis studium protrahi potest in medium tali notatione. Sermocinatio est, cum alicui personae sermo adtribuitur et is exponitur cum ratione dignitatis, hoc pacto: «Cum militibus urbs redundaret et omnes timore obpressi domi continerentur, venit iste cum sago, gladio succinctus, tenens iaculum; III adulescentes hominem simili ornatu subsecuntur. Inrupit in timore obmutuerunt. Uxor illius infelicissimi cum maximo fletu ad istius pedes abiecit sese. «Per te», inquit, «ea quae tibi dulcissima sunt in vita: miserere nostri, noli extinguere extinctos, fer mansuete fortunam: nos quoque
Abbreviated transcription (Latin):
pites. frat̃ uenit ex salerno. ego illi obuiam ꝑgam
uos huc de cuma uenitote. hospites discedunt. Iste
se raptim domũ suam comiecit. De cuma quas uisserat
ueniunt. Querunt hunc reꝑunt domꝰ cuius iam sit indi¬
ũsoriũ derisi confert̃ sese Uiderunt hominẽ postã die
narrant ex postulant. accusant. Ait iste eos similitudine
loci deceptos. angiporto toto de errasse contra ualitudi¬
nem suam ad noctem multam expectasse. Annoni pue¬
ro negotium dederat. ut uasa uestimenta pueros roga¬
ret. seruos ñ inurbanos satis strenue ⁊ concinne compa¬
ret. Iste hospites domũ deducit. ait se cuidã amico e¬
gentum repeti. ꝑtimuerat enĩ qui cõmodarat. Apage
Tam & si hospites habeo tam̃ utat᷑ licet. nos samꝰ de¬
lectabimur. Q uid ego quȩ dem̃ efficiat narrẽ: Cius¬
modi ẽ hominis nat᷑a ut quȩ singulis diebꝰ efficiat gła.
atq ostentatione. ea uix anmio sermone enarrare possĩ

Expanded text:
pitis; frater venit ex Falerno: ego illi obviam pergam; pitis; frater venit ex Falerno: ego illi obviam pergam; vos huc decuma venitote.» Hospites discedunt. Iste se raptim domum suam conicit; ‹illi› decuma, quo iusserat, veniunt. Quaerunt hunc; reperiunt, domus cuia sit; in diversorium derisi conferunt sese. Vident hominem posteri die; narrant, expostulant, accusant. Ait iste eos similitudine loci deceptos angiporto toto deerrasse; contra valetudinem suam ad noctem multam expectasse. Sannioni puero negotium dederat, ut vasa, vestimenta, pueros rogaret: servolus non inurbanus satis strenue et concinne conparat. Iste hospites domum deducit: ait se aegentum repeti: pertimuerat enim, qui commodarat. «ApageTametsi hospites habeo, tamen utatur licet, nos Samis delectabimur.» Quid ego, quae deinde efficiat, narem? Eiusmodi est hominis natura, ut quae singulis diebus efficiat gloria atque ostentatione, ea vix annuo sermone enarrare possim.
Abbreviated transcription (Latin):
tus ante hostium suum det᷑. aut aliqͥd fragile false cho¬
ragium głȩ cõꝑaretur: Dem̃ exclamat ut om̃s audiant
Uideto ut diligent̃ numeret᷑. si potest ante noctem
Puer quam bene naturam hominis nouit: tu illo plu¬
res mittas oportet inqͥt. si hodie uis trans numerari.
Age inquit tecum duclibanũ ⁊ sosiam. Sane dem̃ ca¬
tis cum uenistis .s. rectius fecissetis si ad meam domũ
iussemꝰ. At istud quidem facile fuit uñ libet inueni¬
re. Uerum eumtẽ illum sequunt᷑ illi. I sermo inte¬
rea huiꝰ consumit᷑. om̃is in ostentatione. querit magris
eiꝰ modi frum̃ta sint. Negat se qr ille incense sunt ac¬
cedẽ posse nec edificare ⁊ ũc audere tam & si intꝰcu¬
licium erat eodẽ die futurum. quio iste p̃ noticia
bant. Accedit seruulus dicit hõi clam dm̃m iam uen¬
turum. si uelit iam exire. Ita ne est inqͥt: eamꝰ hos¬

Expanded text:
us ante ostium suum detur, aut aliquod fragile falsae chous ante ostium suum detur, aut aliquod fragile falsae choragium gloriae conparetur. Deinde exclamat, ut omnes audiant: «Videto, ut diligenter numeretur, si potest, ante noctem.» Puer, qui iam bene eri naturam norit: «Tu illo ‹plures› mittas oportet», inquit, «si hodie vis transnumerari.» «Age» inquit, «duc tecum Libanum et Sosiam.» «Sane.» Deinde catis, cum venitis: sed rectius fecissetis, si ad me domum m novissemus.» «At istud quidem facile fuit undelibet invenire. Verum ite mequum.» Secuntur illi. Sermo interea huius consumitur omnis in ostentatione: quaerit, in agris frumenta cuiusmodi sint; negat se, quia villae incensae sint, accedere posse: nec aedificare etiamnunc audere; «tametsi in Tusculicium erat eodem die futurum; quo iste pro notitia atum: probat. Accedit servulus; dicit homini clare, dominum iam venturum, si velit exire. «Itane?» inquit. «Eamus hos
Abbreviated transcription (Latin):
utilitatẽ si quem uelis demonstrare. tum uenustatẽ
sibreuit᷑ & dilucide facta: ¶ Notatio ẽ cum alicuius
natura certis describit᷑ signis. quȩ sicuti notȩ quȩ
dam nat᷑e sunt attͥbuta. ut si uelis ñ diuitẽ s osten¬
tatorem pecun iosum describẽ. Iste inquies iudices
qui se diuitẽ dicit putat ẽẽ p̃clarum. pͥmum uidete¬
minc quo uultu nos intueamur. Nonne nobis dic̃e ui¬
detur. daretis mͥ locum si michi molesti ñ essetis: Cũ
uͭ sinistramentũ subleuat: existimat se geminȩ nitore
& auri splendore aspectꝰ omnium ꝑstinguere. Cum pu¬
erum respicit unũ quẽ ego noui uos ñ arbitror no¬
uisse. alio noĩe appellat. dem̃ alio atq alio. heus tu i
quit uenis amio. Ne qͥd isti barbari ꝑtͦbant. Ut ignoti
qui audiunt imũ putent eligi de multis. ⁊ dicit in
aure aut ut domi lectuli sternant᷑. aut ab auuncło
roget᷑ ethiops qui ad balneas ueniat. aut asturconilec¬

Expanded text:
utilitatem, si quem velis demonstrare, tum venustatem, utilitatem, si quem velis demonstrare, tum venustatem, si breviter et dilucide facta est. Notatio est, cum alicuius natura certis describitur signis, quae, sicuti notae quae naturae sunt adtributa; ut si velis non divitem, sed ostentatorem pecuniosi describere: «Iste», inquies, «iudices, qui se dici divitem putabat esse praeclarum, primum nunc videte, quo vultu nos intueatur. Nonne vobis videtur dicere: « dant, si mihi molesti non essetis?» Cum vero sinistra mentum sublevavit, existimat se gemmae nitore et auri splendore aspectus omnium praestringere. - Cum puerum respicit hunc unum, quem ego novi - vos non arbitror alio nomine appellat, deinde alio atque alio. «At eho tu», inquit, «veni, Sannio, ne quid is barbaris turbent»; ut ignoti, qui audient, unum putent selegi de multis. Ei dicit in aurem, aut ut domi lectuli sternantur, aut ab avunculo rogetur Aethiops qui ad balineas veniat, aut asturconi loc
Abbreviated transcription (Latin):
mmꝰ inteligeref᷑. neq re intellecta plura scribere.
similitudine collatio. ħ sumit᷑ aut laudis causa aut¬
uituꝑationis. laudis carsa sic. Ibat in p̃liũ corpore
tauri ualidissimi impetu leonis acerrimi similis. Uitu¬
aspectu rabido. sp̃u uenenato. circũ spec̾tans huc & illuc
siquem reꝑiat cui aliqͥd mali faucibꝰ afflare. quẽ oreat¬
ting̾e. dentibꝰ insecare lingua asꝑgẽ possit. Ut miniudi¬
am ad ducat hoc mͦ. Iste qui diuicias suas iactat sicut
gallus e phrigia aut ariolus quispiam dep̃ssus & one¬
ratꝰ auro. clamat & deierat. Ut contẽpnat᷑ sic. Iste
tanquam corlea abscondens & retentans sese tacitus.
ad satis sit ad intelligendum hoc mͦ. hunc iudices dico
rubrũ. breuem incuruũ. canum subcrispum. cesiũ.
cui sane magna: in mente cicatrix. si quomͦ pot̾ uo¬
bis inmemoriam redire. habet hec exornatio. cum

Expanded text:
ominus intellegeretur, neque re intellecta plura scribere. ominus intellegeretur, neque re intellecta plura scribere. similitudine conlatio. Haec sumitur aut laudis aut vituperationis causa. Laudis causa, sic: «Inibat in proelium, corpore tauri validissimi, impetu leonis acerrimi simili.» Vituaspectu venenato, spiritu rabido, circum inspectans huc et illuc, si quem reperiat, cui aliquid mali faucibus adflare, ore adtingere, dentibus insecare, lingua aspergere possit.» Ut in invidiam adducat, hoc modo: «Iste, qui divitias suas iactat, sicut Gallus e Phrygia aut hariolus quispiam depressus et oneratus auro clamat et delerat.» In contemptionem sic: «Iste, qui tamquam coclea abscondens retentat sese tacitus, ad satis sit ad intellegendum, hoc modo: «Hunc, iudices, dico, rubrum, brevem, incurvom, canum, subcrispum, caesium, cui sane magna est in mento cicatrix, si quo modo potest vobis in memoriam redire.» Habet haec exornatio cum
Abbreviated transcription (Latin):
musitatas erequent᷑ pon̾e ante oculos pot̾it. & ex his
aliquam uenari similitudinẽ que aut ornare aut ao¬
tẽ aut aꝑtiorẽ fac̾e rem aut pon̾ẽ ante oculos possit.
Non enĩ res tota tote rei necesse ẽ similis sit. ẜ ad ipsũ¬
ad quod conferet᷑ similitudinẽ hãt oporcet. ¶ Sxem¬
plum ẽ aliciuiꝰ factiaut dicti p̃teriti cun certi auctoris no¬
mine ꝓpositio. lo sumt᷑ usdẽ de causis quibꝰ similitudo. s ant.¬
Rem ornatiorẽ facit: cum nulliꝰ rei nisi dignitatis cau¬
sa cimit᷑. Aꝑciorem cũ id qđ̃ sit obscurum magis adili¬
cidum reddit. Pbabiliorem. cum magis iũ similẽ facit.
ante oculos ponit: cum expͥmit oĩa ꝓspicue ut res
ꝓpe dicta manu tẽptari possit. Uniꝰ cuꝰꝙ generis sri¬
gula subiecisemꝰ exempla: nisi exemplum quod gen
eẽt mexpolicione demonstrassemꝰ ⁊ causas sumendiĩ
similitudine aꝑiissentꝰ. quare uolumus neq pauca qͦ¬

Expanded text:
inusitatas, frequenter ponere ante oculos poterit et ex his inusitatas, frequenter ponere ante oculos poterit et ex his aliquam venari similitudinem, quae aut ornare aut docere aut apertiorem rem facere aut ponere ante oculos possit. Non enim res tota totae rei necesse est similis sit, sed id ipsum, quod conferetur, similitudinem habeat oportet. CAPUT 62 Exemplum est alicuius facti aut dicti praeteriti cum certi auctoris nomine propositio. Id sumitur isdem de causis, quibus similitudo. Rem ornatiorem facit, cum nullius rei nisi dignitatis causa sumitur; apertiorem, cum id, quod sit obscurius, magis dilucidum reddit; probabiliorem, cum magis veri similem facit; ante oculos ponit, cum exprimit omnia perspicue, ‹ut› res prope dicam manu temptari possit. Unius cuiusque generis singula subiecissemus exempla, nisi ‹et› exemplum quod genus est, in expolitione demonstrassemus et causas sumendi in similitudine aperuissemus. Quare noluimus neque pauca, qu
Abbreviated transcription (Latin):
& contẽptꝰ erit᷑: Itẽ Si quis in excelso loco ⁊ inmag¬
nis ac locupletibꝰ copiis collocatꝰ. fortime muneri¬
bꝰ & naturȩ cõmodis abundabit. si uirtutis magis
sius & industrius exceptatꝰ. eo uehementius derisꝰ̃
& contẽptꝰ. ex omini conuentu bonoꝵ eicietur. hoc
tum aũt ÷ ꝑ coslationẽ ꝓpterea quod ꝓposita similitu¬
tet diligent᷑ ut cum rem afferauꝰ similem: cuiꝰ reicaui¬
sa similitudinẽ attuserimꝰ u̾ba quoq ad similitrd inẽ hãnꝰ
tundines p̃sto sunt. frigore pulse recedunt. &. ex eadẽ
similitudine nunc ꝑ translationẽ u̾ba suminꝰ. ita falli
amici sereno uitȩ tẽpore p̃sto sunt si niuematt hierẽ
fortune uderint: deuolant om̃s. S inuentio similium
facilis erit. si quis sibi om̃s res animantes ⁊ in animantel
mutas ⁊ eloquentes feras & mansuetas t̃testres celestes
matitimas. artificiosas. natura cõpatas. usitatas atq

Expanded text:
et contemptus eicitur; item, si quis in excelso loco et in maget contemptus eicitur; item, si quis in excelso loco et in magnis ac locupletibus copiis conlocatus fortunae muneribus et naturae commodis omnibus abundabit, si virtutis et artsus et inlustris et expectatus, eo vehementius derisus et contemptus ex omni conventu bonorum eicietur.» Hoc tum autem est per conlationem, propterea quod proposita similitu cuius rei causa similitudinem adtulerimus, verba ad similitudinem habeamus tempore praesto sunt, frigore pulsae recedunt -» ex eadem similitudine nunc per translationem verba sumimus: «item falsi amici sereno vitae tempore praesto sunt; simul atque hiemem fortunae viderunt, devolant omnes.» Sed inventio similium facilis erit, si quis sibi omnes res, animantes et inanimas, mutas et eloquentes, feras et mansuetas, terrestris, caelestis, maritimas, artificio, casu, natura conparatas, usitatas atque
Abbreviated transcription (Latin):
da sic̃ inc̾tamine currendi ñ ita conuenit exerceri
ut quoad necesse sit ꝑuenire possis. s ut ꝓductꝰ stu¬
dio & uiribꝰ ultra sacile ꝓcurras. Nam hoc simile ẽ
ut aꝑtiꝰ intelligat᷑ mala ratione fac̾e. eum qui rep̃¬
hendat eos. qui u̾bi causa post mortẽ amici liberos
eiꝰ custodiant ꝓpterea qđ incursore tantum uelo¬
citatis ẽẽ oporteat: ut deferat᷑ usq ad finẽ. inami¬
aũt simile est ꝑbreuitatẽ. Non enĩ ita ut in ceteris
rebꝰ res a re separataẽ: s ad utraq res conunctȩ ⁊
confuse seꝑata ẽ. Ante oculos ponendi nego cũ cau
cum ꝓdierit optime uestitꝰ palla in aurata indutꝰ.
tenens exornatissimã auro. ⁊ ebore distinctam. ipse
p̃terea forma ⁊ specie sit ⁊ statura apposita ad dig¬
nitatẽ. si cũ magnã populo cõmouerit his rebus
expectationẽ repente silentio facto uocẽ minittat
acerbissimam cũ turpissimo corporis motu. quo me¬
liꝰ ornatꝰ & magis fuerit exceptatꝰ. eo magis derisꝰ

Expanded text:
da, sicut in certamine currendi, non ita convenit exerceri, ut, quoad necesse sit, venire possis, sed ut productus studio et viribus ultra facile procurras.» Nam hoc simile est, ut apertius intellegatur mala ratione facere, qui reprehendant eos, qui verbi causa post mortem amici liberos eius custodiant, propterea quod in cursore tantum velocitatis esse oporteat, ut efferatur ultra finem, in amisimile est per brevitatem. Non enim ita, ut in ceteris rebus, res ab re separata est, sed utraeque res coniuncte et confuse pronuntiatae. Ante oculos ponendi negotii causcum prodierit optime vestitus, palla inaurata inductustenens exornatissimam auro et ebore distinctam, ipse praeterea forma et specie sit et statura adposita ad dignitatem: si, cum magnam populo commorit iis rebus expectationem, repente, silentio facto, vocem mittat acerbissimam cum turpissimo corporis motu, quo melius ornatus et magis fuerit expectatus, eo magis derisus
Abbreviated transcription (Latin):
ometria. Casus ut exul. affectio ut amans. habitꝰ
ut sapiens. Consilium. facta ut orationes. ea qͥuȩ ext̃
illud factum sunt & dictum. qđ nunc iniudicium deuo¬
nit. quid ⁊c. dicens continentia cum ipso negotio. Cur
in causa constituens. Ea enĩ causa est unꝰ cuiꝰ q facti.
ꝓpt̃ quam factum ẽ Quid uͦ secat in quattuor partes.
in sũmam facti ut parentis occisio. Ex hac maxime
locus assumit᷑ amplificationis. Añ factum: ut concitꝰ
rapuit gladium dum fit uehement̃ ꝑcussit. Post
factum inabdito sepeliuit. Que oĩa cumsint facta tñ
qm̃ ad gestum negotium de quo querit᷑ ꝑtinent. ut
sunt ea facta. quȩ mattͥbutis ꝑsone enumerata scint.
Illa enĩ extra negotium de quo agit᷑ posita ꝑsonam
informantia. fidem ei negotio p̃stant. de quo u̾satur
intentio. hec uero facta que continentia sunt cum
tionem negotii. quȩ ẽ scd̾a pars attributoꝵ negoti¬

Expanded text:
ometricus; casus, ut exsul; affectio, ut amans; habitus, ometricus; casus, ut exsul; affectio, ut amans; habitus, ut sapiens, consilium, facta, et orationes, ea quae extra illud factum dictumque sunt quod nunc in iudicium devonit; quid et cur, dicens continentia cum ipso negotio; cur in causa constituens: ea enim causa est uniuscuiusque facti, propter quam factum est. Quid vero secat in quatuor partes: in summam facti, ut parentis occisio, ex hac maxime locus sumitur amplificationis; ante factum, ut concitus gladium rapuit; dum fit, vehementer percussit; post factum, in abdito sepelivit. Quae cum omnia sint facta, tamen quoniam ad gestum negotium de quo quaeritur pertinent, non sunt ea facta quae in attributis personae numerata sunt; illa enim extra negotium, de quo agitur posita, personam informantia, fidem ei negotio praestant de quo versatur intentio; haec vero facta quae continentia sunt cum tione negotii, quae est secunda pars attributorum negoti