comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sustinentes non famem panis neq sitim aquae. sed famem
siderauerunt opera manuũ eius. neq habuerunt eius scientiam
qui semꝑ locutus ẽ ꝑ ꝓphetas. unde etinpsalmis dicitur eis. con¬
uertentur aduesperam. et famem patientur ut canes. etcircui¬
bunt ciuitatem. Quod aũt omnis sermo doctrinae panis apel¬
letur etaqua. illud docet. euangelicum. noninpane solo uiuit
biberit deaqua quam ego dedero ei nonsiti& in aeternum. Etin
psalterio dicitur suꝑ aquas refectionis educauit me. Unde et
dñs nonuult esurientes inheremo dimittere. nelassentur et
corruant etinterficiantur fame. et deuiro iusto dicitur . iuue¬
nis fui etsenui. etnonuidi iustũ derelictũ neq semen eius quae¬
rens panẽ. Quidam hoc quod dicitur. captiuus ductus ẽ popu¬
lus m̃s quia non habuit scientiã. et nobiles eius interierunt fame
etmultitudo eius siti exaruit. generaliter deinferis etgehenna

Expanded text:
sustinentes non famem panis neque sitim aquae, sed famem sustinentes non famem panis neque sitim aquae, sed famem sideraverunt opera manuum ejus, neque habuerunt ejus scientiam, qui semper locutus est per Prophetas . Unde et in Psalmis dicitur de eis: Convertentur ad vesperam, et famem patientur ut canes, et circuibunt civitatem . Quod autem omnis sermo doctrinae, panis appelletur et aqua, illud docet Evangelicue aqua, quam ego dedero ei, non sitiet in aetpsalmo dicitur: Super aquas refectionis educavit me . Unde et Dominus non vult esurientes in eremo dimittere, ne lassentur; et corruant, et interficiantur fame . Et de justo viro dicitur: Juvenis fui, et senui, et non vidi justum derelictum, nec semen ejus quaerens panem . Quidam hoc quod dicitur: Captivus ductus est populus meus, quia non habuit scientiam: et nobiles ejus interierunt fet multitudo ejus siti exaruit: » generaliter de inferno et de gehenna
Abbreviated transcription (Latin):
do uitia relinquimus inpueritia. etdicere possumus peccata
iuuentutis meae etignorantiae nememineris. ortoq nobis
sole iustitiae fugantur tenebrae. etstatim interficimus om̃s
cogitationes quae ad peccata nos ꝓuocant. et deciuitate men¬
tis nr̃ae illos disꝑdimus peccatores. dequibus saluator loqui¬
tur. decorde nr̃o exeunt cogitationes male: homicidia.
adulteria fornicationes. furta. falsa testimonia. plasphemiae.
etreliqua. infelicissimi aũt sunt qui demane usq ad uesperã
ebrietate. gula. et diuersis uoluptatib occupati non intelle¬
gunt inse opera dñi. nec considerant cur creati sunt.
Propterea captiuus ductus ẽ populus m̃s qui nonbabuit scientiã.
etnobiles eius interierunt fame. et multitudo eius siti exaru
it. Flaec iuxta litterã accidisse populo iudaeorx subuespasia¬
no ettito romanis principibus tam greca quã latina narrat
hystoria. quod quidem etsp̃italiter hodie quae patiuntur.

Expanded text:
do vitia relinquimus in pueritia, et dicere possumus: Peccata do vitia relinquimus in pueritia, et dicere possumus: Peccata juventutis meae et ignorantiae ne memineris . Ortoque nobis sole justitiae, fugantur tenebrae, et statim interficimus omnes cogitationes, quae ad peccata nos provocant, et de civitate mentis nostrae illos disperdimus peccatores, de quibus Salvator loquitur: De corde exeunt cogitationes malae, homicidia, adulteria, fornicationes, furta, falsa testimonia, blasphemiae , et reliqua. Infelicissimi autem sunt qui de mane usque ad vesperam ebrietate, gula et diversis voluptatibus occupati, non intelligunt in se opera Domini, nec considerant cur creati sunt. Propterea ductus est captivus populus meus, quia non habuit scientiam: et nobiles ejus interierunt fame, it. » Haec juxta litteram accidisse populo Judaeorum sub Vespasiano et Tito Romanis principibus, tam Graeca quam Latina narrat historia. Quod quidem et spiritualiter hodie intelligitur, quae patiuntur
Abbreviated transcription (Latin):
nem fuderant. etsangius dominicae passionis clamabat ao
dñm. propterea clamorẽ ꝓiustitia reddider̃. iuxta illud qđ¬
ingenesi legimus. vox sanguinis abel fratris tui clamat ad me
Uae qui connngitis domũ addomũ. etagrũ ad agro copulatis
usq ad terminum loci. numquid habitabitis soli super terram.
Proeo quod nondiximus usq adterminũ loci .lxx. transtuler̃.
utauferatis proximo. symmachus ettheodotio. donec deficiat.
etnonsit locus. vtdeficiente terra nequaquã saturet᷑ auaritia.
quod quidem etneneraliter aduersum om̃s quibus nihil satis est
dictum puto. et specialiter contra uineã dñi. quae ꝓuuis fe¬
cit labruscas. idest proiudicio iniquitatem etpiustitia clamo¬
rem. quae ẽ enim sabies. cumtecta etagri. adde pellendos ym¬
bres. etad serendas fruges haberi debeant. ea habere cupere¬
inquibus cunctis habitare non possis. Etquae colere non

Expanded text:
nem fuderant, sanguis Dominicae passionis clamabat ad nem fuderant, sanguis Dominicae passionis clamabat ad Dominum: propterea clamorem in Genesi legimus, Vox sanguinis Abel fratris tui clamat ad me . Vae qui conjungitis domum ad domum, et agrum agro copulatis usque ad terminum loci: Numquid habitabitis soli vos super terram? Pro eo quod nos diximus, usque ad terminum loci, LXX transtulerunt, aut auferatis proximo: Symmachus et Theodotio: donec deficiat, vel non sit locus; ut deficiente terra, nequaquam saturetur avaritia. Quod quidem et generaliter adversum omnes, quidictum puto, et specialiter contra vineam Domini, quae pro uvis fecit labruscas, id est, pro judicio iniquitatem, pro justitia clamorem. Quae enim est rabies, cum tecta in agris ad depellendos imbres et ad serendas fruges haberi videantur, ea habere cupere, quibus conjunctis habitare non possis, et quae colere non
Abbreviated transcription (Latin):
habuere uerecundiam. secunda enim post naufragi¬
um tabula est & consolatio miseriarum. impieta¬
tem suam abscondere. Vnde et principes appellantur
sodomorum qui sodomitica habuere peccata.
UAE ANIMAE EORUM QUONIAM REODITA
SUNT EIS MALA. DICITE IUSTO QUONIAM
BENE. QUONIAM FRUCTUM AD INUENTIO

Expanded text:
habuere verecundiam. Secunda enim post naufragihabuere verecundiam. Secunda enim post naufragium tabula est, et consolatio miseriarum, impietatem suam abscondere. Unde et principes appellantur Sodomorum, quia Sodomitica habuere peccata. Vae animae eorum: quoniam reddita sunt eis mala. Dicite justo, quoniam bene, quoniam fructum adinventio
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc propheta loquitur. non ut plerique arbitrantur
ille qui princeps fuerat electus etdicit
deo nullum uelle praeesse populopeccatori. quia
etiudas. ethierusalem. et urbs. etiudaea prouincia.
siue tribus iuda. pariter conciderint. causasque
reddit impietatis eorum. quia contra dnm plasphe¬
mauerunt. atque dixerunt.
Tolle tolle crucifige talem. non habemus regem
nisi caesarem. Etclementissimum dnm. furore
linguae suae ad amaritudinem prouocauerunt.
agnitioque uultus eorum respondit eis.
Idem sua recepere peccata. siue ut septuaginta
transtulerunt.
Confusio xultus eorum restitit eis. idest ante oculos
suos propria semperhabuere delicta.
Et quomodo sod omitae cum omni libertate peccantes.
etne pudorem quidem ullum habentes inscelere
dixerunt aoloth. Educ foras uiros vtconcumbamus
cum eis. Sic etisti publice proclamantes. suum prae¬
dicauere peccatum. nec ullam in plasphemando

Expanded text:
Hoc Propheta loquitur, non ut plerique arbitrantur, Hoc Propheta loquitur, non ut plerique arbitrantur, ille qui princeps fuerat electus. Et dicit ideo nullum velle praeesse populo peccatori, quia et Judas et Jerusalem, et urbs, et Judaea provincia, sive tribus Juda pariter conciderint. Causasque reddit impietatis eorum, quia contra Dominum blasphemaverunt, atque dixerunt: Tolle, tolle, crucifige talem, non habemus regem nisi Caesarem : et clementissimum Dominum furore linguae suae ad amaritudinem provocaverunt. Agnitio vultus eorum respondebit eis: id est, sua recepere peccata, sive ut Septuaginta transtulerunt: confusio vultus eorum restitit eis: id est, ante oculos suos propria semper habuere delicta. Et quomodo Sodomitae cum omni libertate peccantes, et ne pudorem quidem ullum habentes in scelere, dixerunt ad Lot: Educ foras viros, ut concumbamus cum eis : sic et isti publice proclamantes, suum praedicavere peccatum, nec ullam in blasphemando
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo nonstatim multitudinis ad quiescamus iudicio.
sed electi inprincipatum nouerimus mensuram
nostram. ethumiliemur subpotenti manu dĩ.
quia dns superbis resistens humilibus dat gratiam.
quanti panem non habentes etuestimentum. cum
ipsi esuriant etnudi sint. nec habeant spiritales
cibos. neque xp̃i tunicam Integram reseruauerint.
aliis alimonia etuestimenta promittunt. et ple¬
ni uulneribus. medicos se esse iactant. nec seruant
illud mosaicum. prouide alium quem mittas.
Aliudque mandatum. ne quaeras uidex fieri ne for¬
te non possis auferre lniquitates solus.¬
us omnes languores sanat etinfirmitates. de quo
scriptum est. qui sanat contritos corde etalli¬
gat contritiones eorum.
RNIT ENIM HIERU SALEM ET IN DASCON¬
cidit quia lingua eorum etadinuentiones eorum
contra dnm̃. Ut prouocarent oculos maiestatis eius.
agnitio uultus eorum respond& eis. et peccatum
suum quasi sodoma predicauerunt nec absconderunt.

Expanded text:
Ergo non statim multitudinis acquiescamus judicio, Ergo non statim multitudinis acquiescamus judicio, sed electi in principatum, noverimus mensuram nostram, et humiliemur sub potenti manu Dei: quia Deus superbis resistens, humilibus dat gratiam . Quanti panem non habentes, et vestimentum, cum ipsi esuriant et nudi sint, nec habeant spirituales cibos, neque Christi tunicam integram reservarint, aliis et alimoniam et vestimenta promittunt, et pleni vulneribus, medicos esse se jactant; nec servant illud Mosaicum: Provide alium quem mittas: aliudque mandatum: Ne quaeras judex fieri: ne forte non possis auferre iniquitates . Solus Jesus omnes languores sanat, et infirmitates, de quo scriptum est: Qui sanat contritos corde, et alligat contritiones eorum . Ruit enim Jerusalem, et Juda concidit: quia lincontra Dominum, ut provocarent oculos majestatis ejus. Agnitio vultus eorum respondit eis: et peccatum suum quasi Sodoma praedicaverunt, nec absconderunt.
Abbreviated transcription (Latin):
nos poterunt. sed infirmitas ista siue cibus meus. ex
tuo sanabitur etpendebit arbitrio.
ETRESPONDEBIT IN DIE ILLA DICENS
non sum medicus. et indomo mea non est panis. neque
uestimentum. nolite me constituere principem po¬
puli. pro medico. symmachus. et septuaginta trans¬
tulerunt principem. theodotio. ETI DECN TΥONTã
Qui lig& uulnera et prouideat sanitati. respondr¬
bit. In hebraico non hab&. sed de septuaginta
additum est. in hebraeo enim his quae scripta
sunt iungitur. indie illa dicet. nonsum medi¬
cus. et reliqua.
Is autem dicet qui princeps fuerit electus. et sicut
populus qui eum quem conparatione sui locuple¬
tiorem intellegit principem habere desiderat.
Sic qui eligitur. considerans paupertatem et inbecillita¬
tem suam. indignum se esse delato honore testatur.
nec posse mederi uitiis. idest curare languentes. etesu¬
rientibus cibum tribuere. uestire nudos. qui ipse se sus¬
tentare uix ualeat.

Expanded text:
nos poterunt, sed infirmitas ista, sive cibus meus, ex nos poterunt, sed infirmitas ista, sive cibus meus, ex tuo sanabitur et pendebit arbitrio. Et respondebit in die illa, dicens, non sum medicus, et in domo mea non est panis, neque vestimentum; nolite constituere me principem populi. Pro medico, Symmachus et LXX transtulerunt, principem: Theodotio, ἐπιδεσμεύοντα qui liget vulnera, et provideat sanitati: Respondebit, in Hebraeo non habetur, sed de LXX additum est. In Hebraeo enim his quae supra scripta sunt jungitur: In illa die dicet, non sum medicus, et reliqua. Is autem dicet, qui princeps fuerit electus. Et sicut populus qui eum quem, comparatione sui locupletiorem intelligit, principem habere desiderat, sic qui eligitur considerans paupertatem, et imbecillitatem suam, indignum se esse delato honore testatur, nec posse mederi vitiis, id est, curare languentes, esurientibus cibum tribuere, vestire nudos, qui ipse se sustentare vix valeat.
Abbreviated transcription (Latin):
siani accidisse populo iudaeorum.
Scribit iosepphus. et quod cum expugnarentur aro¬
manis. fuerit herusalem. intres partes diuisa seditio.
& alii arcem ettemplum. alii inferiorem urbis par
tem tenuerint. alii superiorem.
domesticum patris sui. vestimentum tibi est. prin¬
ceps esto noster. runa autem haec submanu tua.
Pro ruina. symmachus. et theodotio infirmitatem.
transtulerunt .Lxx. cibum. significat autem rarita¬
tem hominum.
Etmaxime rerum omnium penuriam. quod qui cibum
et uestimentum habuerit. potens. et diues. et inclitus.
esse credatur. quod autem ait iuxta hebraicum:
ruina haec submanu tua.
Hunc sensum hab& miseria nostra etcalamitas. tuo
sustentetur et protegatur auxilio.
Ethoc considerandum. quod singuli sibi eligant prin¬
cipes singulos. et in principum electiones editio sit.
dum alii alios principatu dignos putant. ne dicunt ad
eos. Possessiones tuae etdiuitiae etreditus sustentare

Expanded text:
siani accidisse populo Judaeorum, siani accidisse populo Judaeorum, scribit Josephus : et quod, cum expugnarentur a Romanis, fuerit Jerusalem in tres partes divisa seditio: et alii arcem et Templum, alii inferiorem, alii super inferiorem, alii superiorem pdomesticum patris sui. Vestimentum tibi est, princeps esto noster: ruina autem haec sub manu tua. Pro ruina, Symmachus et Theodotio infirmitatem transtulerunt, LXX cibum. Significat autem raritatem hominum, et maxime rerum omnium penuriam, quod qui cibum, et vestimentum habuerit, potens, et dives, et inclytus esse credatur. Quod autem ait juxta Hebraicum: Ruina autem haec sub manu tua, hunc sensum habet: Miseria nostra et calamitas tuo substentetur et protegatur auxilio. Et hoc considerandum quod singuli sibi eligant principes singulos, et in principum electione seditio sit, dum alii alios principatu dignos putant. Nec dicunt ad eos, possessiones tuae, et divitiae, et reditus sustentare
Abbreviated transcription (Latin):
la ENA AAΑΚTaC. qui se mutent erturpi¬
tudines exerceant uices. quales iniudicum libro
supra concubinam leuitae ingabaa legimus.
Consideremus patriarchas uidaeorum et iuuenes.
siue pueros effeminatosque ac delicis affluentes. et
impletam prophetam esse cernemus.
Possumus in lusores dicere et magistros populi isra¬
hel qui deuorant populum dĩ sicut escam panis.
et peruerse scripturas sanctas interpraetantur.
Inluduntque stultitiae discipulorum.
ETCONRUET POPULUS UIR AD UIRU M
unus quisque ad proximum suum. tumultuabitur
puer contra senem. etignobilis contra nobilem.
Quando iuuenes fuerint principes etinlusores domini.
quales ꝓropheticus sermo describit. Tunc nec digni¬
tatis. nec aetatis. nec scientiae ullus ordo seruabitur.
S ed rebellabunt pueri senibus. etignobiles nobilibus.
etmutuo conruent.
Etimplebitur illud apostolicum mordentes inuicem.
consumpti estis abinuicem. hab& sub tito filio uespa¬

Expanded text:
la ἐναλλάκτας, qui se mutent, et turpila ἐναλλάκτας, qui se mutent, et turpitudinis exerceant vices. Quales in Judicum libro super concubina Levitae in Gabaa legimus . Consideremus Patriarchas Judaeorum, et juvenes sive pueros, effeminatosque ac deliciis affluentes, et impletam prophetiam esse cernemus. Possumus illusores dicere et magistros populi Israel, qui devorant populum Dei, sicut escam panis, et perverse Scripturas sanctas interpretantur, illuduntque stultitiae discipulorum. Et corruet populus vir ad virum, unusquisque ad proximum suum: tumultuabitur puer contra senem, et ignobilis contra nobilem. Quando juvenes fuerint principes, et illusores Domini, quales propheticus sermo describit, tunc nec dignitatis, nec aetatis, nec scientiae ullus ordo servabitur; sed rebellabunt pueri senibus, et ignobiles nobilibus, et mutuo corruent. Et implebitur illud Apostolicum: Mordentes invicem, consumpti estis ab invicem . Haec sub Tito filio Vespa
Abbreviated transcription (Latin):
te. et propbetam ingentibus constituite.
Obhanc reor causam etadulescentulas uiduas
iuberi ab apostolo. ut accipiant maritos et ma¬
tres familiae sint.
Eteducant liberos suos. quia multae retro abie¬
runt post satanan. etcum luxuriatae fuerint
inxp̃o nubere uolunt. habentes damnationem. qui a
primam fidem irritam fecerunt.
Nec ecdesiasticis uidua sustentatur alimentis. nisi quae
sexaginta annorum est etmaturitatem hab& morum
pariter etaetatis.
Put& aliquis et illud quod apostolus prohib& episcopum
fieri neophitum adhoc pertinere quia paruulus infioe
est ne elatus insuperbiam incidat iniudicium diaboli.
ludicium autem diaboli nullum est aliud nisi superbia.
Propter quod decaelestibus cecidit. Unde etsaluator lo¬
quitur. Uidebam satanan quasi fulgur cadentem decaelo.
Eteffeminati dominabuntur eis.
Proquo in hebraico scriptum est. thalulim. quos
lxx. & theodotio. in lusores. inter praetati sunt. aqui¬

Expanded text:
te, et prophetam in gentibus constitui te. te, et prophetam in gentibus constitui te. Ob hanc causam reor et adolescentulas viduas juberi ab Apostolo , ut accipiant maritos, et matresfamiliae sint, et educent liberos suos, quia multae retro abierunt post Satanam. Et cum luxuriatae fuerint in Christo, nubere volunt, habentes damnationem, quia primam fidem irritam fecerunt. Nec Ecclesiasticis vidua sustentatur alimentis, nisi quae sexaginta annorum est, et maturitatem habet morum pariter et aetatis. Putet 54 aliquis, et illud quod Apostolus prohibet , episcopum fieri neophytum, ad hoc pertinere, quia parvulus in fide est, ne elatus in superbiam, incidat in judicium diaboli. Judicium autem diaboli nullum est aliud, nisi superbia, propter quam de coelestibus cecidit. Unde et Salvator loquitur, Videbam Satanam, quasi fulgor cadentem de coelo . Et effeminati dominabuntur eis. Pro quo in Hebraeo scriptum est THALULIM  , quos LXX et Theodotio illusores interpretati sunt, Aqui
Abbreviated transcription (Latin):
ymbrem. Hoc in illa captiuitate intellegi non potest. si¬
quidem ethieremias capta iam urbe ꝓphetauit inpopulo.
Etecontrario salomon duodecim annorum erat quan¬
do suscepit imperium.
Etquia habebat sapientiam propterea non est appel¬
latus iuuenis. erat enim in eo latitudo cordis etam¬
plitudo sapientiae quanta arena est in maris lito¬
ribus. Unde etapostolus seribit ad timotheum
Nemo adulescentiam tuam contempnat. qui enim
detate iuuenis est. maturitate senex est
Etdanihel iuxta theodotionem antequam iudicar&.
appellatur puer.
postquam uero excitauit in eo ds̃ sp̃m etiudicauit
senes. Accepit presbyterii dignitatem. hieremiae
quoque qui ad mittentem se dnm dixerat.
Qui es dominator dñe ecce ego nescio loqui quia
iuuenis sum. Respondit dñs. Nedicas quia iuuenis
sum. prius enim quam formareris in utero nouite.
et antequam exires de uulua matris tuae scĩficaui

Expanded text:
imbrem, hoc in illa captivitate intelligi non potest. Siimbrem, hoc in illa captivitate intelligi non potest. Siquidem et Jeremias capta jam urbe prophetavit in populo: Et econtrario Salomon duodecim annorum erat quando suscepit imperium, et quia habebat sapientiam, propterea non est appellatus juvenis. Erat enim in eo latitudo cordis, et amplitudo sapientiae quanta arena est in maris littoribus. Unde et Apostolus scribit ad Timotheum, Nemo adolescentiam tuam contemnat . Qui enim aetate juvenis est, maturitate senex est. Et Daniel juxta Theodotionem antequam judicaret, appellatus est puer . Postquam vero excitavit in eo Deus spiritum, et judicavit senes, accepit presbyterii dignitatem. Jeremiae quoque, qui ad mittentem se Dominum dixerat, Qui es dominator, Domine: Ecce ego nescio loqui, quia juvenis sum , respondit Dominus, Ne dicas, quia juvenis sum; prius enim quam formareris in utero, novi te, et antequam exires de vulva matris tuae, sanctificavi
Abbreviated transcription (Latin):
tis inter me etuineã meã. et interrogaui ut diceretis quid
debuerim facere quod non fecerim. Etquia iuxta euangeli¬
cam parabolã . non uultis respondere quod sciscitor. ego mihi
respondebo ipse ꝓuobis indicans quid facturus sim. quõ feci
uineae meae cuncta quae debui et ꝓuuis adtulit labruscas.
auferam uniuersa quae dederam tollã angelor auxilia. de-
quibus inpsalmis scriptum est. Circumdat angelus dñi in cir¬
cuitu timentium eũ etliberabit eos. Etdiripietur ab aduer¬
sarus. et destruam muros. etinimicis gentibus subiacebit.
eritq deserta etnonpotabitur in aeternũ nec fodietur ut
redigatur inuepres etascendent in ea spinae. Haec autẽ¬
subNet ago pañ. Uineae dehierusalẽ atq uidae dicuntur
solitudine. quod pleriq iudaeorx putant subbabylonus
accidisse: quod etnos factum exparte negare non possumus.
S ed quia sequitur. etnubibus mandabo nepluant super eã

Expanded text:
tis inter me et vineam meam, et interrogavi, ut diceretis quid tis inter me et vineam meam, et interrogavi, ut diceretis quid debuerim facere quod non fecerim. Et quia juxta Evangelicam parabolam non vultis respondere quod sciscitor, ego mihi respondebo ipse pro vobis, indicans quid facturus sim: Quoniam feci vineae meae cuncta quae debui, et pro uvis attulit labruscas, auferam universa quae dederam. Tollam angelorum auxilia, de quibus in psalmis scriptum est: Circumdat Angelus Domini in circuitu timentium eum, et liberabit eos : et diripietur ab adversariis. Destruam muros, et inimicis gentibus subjacebit, eritque desredigatur insub metaphora vineae, de Jerusalem atque Judaeae dicuntur solitudine, quod plerique Judaeorum putant sub Babyloniis accidisse: quod et nos ex parte factum negare non possumus. Sed quia sequitur: Et nubibus mandabo, ne pluant super eam
Abbreviated transcription (Latin):
Hunc locum Ineuangelio plenius saluator exequitur. et quod
hic praeter missũ est scribas et pharisaeos interrogat. In esaia
enĩ nihil dictum est deagricolis. nec quae passuri sint indicat᷑.
sed tantum deuinea sermo est. ibi aut̃ quasi alia sit uinea. etalii
agricolae. sic depopulo loquitur et magistris. ut malos male
ꝑdat. etuineã aliis agricolis locet. significans apłos eteos qui
apł̃is successuri sunt nec uero. TaΥTΩ ATIa. est. ut ple¬
riq aestimant in eo quod ait. an quod expectaui ut faceret
uuas etfecit labruscas. supra enĩ apud se tacitus loquitur. hic
aũt quod cogitauerat alios interrogat. Etnunc ostendam
uobis quid ego faciam uineae meae. auferam sepem eiuseterit
indireptione. et diruam macheriã eius eterit in conculcatio¬
ne. et ponam eam desertã. non potabitur etnonfodietur et
o habitatores hierusalem etuiri tribus iudae. utiudicare¬

Expanded text:
Hunc locum in Evangelio plenius Salvator exequitur , et quod Hunc locum in Evangelio plenius Salvator exequitur , et quod hic praetermissum est, Scribas et Pharisaeos interrogat. In Isaia enim nihil dictum est de agricolis, nec quae passuri sint indicatur; sed tantum de vinea sermo est: ibi autem quasi alia sit vinea et alii agricolae, sic de populo loquitur et magistris, ut malos male perdat, et vineam aliis agricolis locet; significans apostolos et eos qui apostolis successuri sunt. Nec vero ταυτολογία est, ut plerique aestimant in eo quod ait: An quod exspectavi, ut faceret uvas, et fecit labruscas? Supra enim apud se tacitus loquitur, hic autem quod cogitaverat, alios interrogat. Et nunc ostendam vobis quid ego faciam vineae meae: Auferam sepem ejus, et erit in direptionem: diruam maceriam ejus, et erit in conculcationem. Et ponam eam desertam; non putabitur, et non fodietur: eto habitatores Jerusalem, et viri tribus Judae, ut judicare
Abbreviated transcription (Latin):
cheriam. elegi lapides. et flagella eius hastilibus calamisque
subrexi. uitis quoq ipsa non fuit una depluribus sed electa.
Et . RΑ MΚaptT oC̃ aedificaui firmissimam turrem inqua
fruges reconderem. etde qua insidiantes frugibus bestias con¬
templarer. Extruxi torcular vtineodem potissimum loco
premerentur uuae etuinum funderent. quia haec igitur
feci quae facere debui. respondeant mibi habitatores hieru¬
salem etiudae. immo iudicent interme etuineam meam.
quid est quod facere debui etnonfecerim. etillis tacentibus
sibi ipse respond&. nisi forte in hoc erraui quod ꝓlabore meo.
expectaui utuuas facer& non labruscas. quas inculta ac deser¬
ta uinea ad ferre consueuit. tale quid etnatan ꝓpheta adda
uid loquitur missus. Etinterrogat eũ perparabolam ut dũ
dealio iudicat. dese ꝓmat sententiam. Ergo hic populus in¬
terrogatur quasi deuinea utcontra se ipse respondeat.

Expanded text:
ceriam, elegi lapides, et flagella ejus hastilibus calamisque ceriam, elegi lapides, et flagella ejus hastilibus calamisque subrexi: vitis quoque ipsa non fuit una de pluribus, sed electa et καλλίκαρπος. Aedificavi firmissimam turrim, in qua fruges reconderem, et de qua insidiantes frugibus bestias contemplarer. Exstruxi torcular, ut in eodem potissimum loco premerentur uvae, et vinum funderent. Quia haec igitur feci, quae facere debui, respondeant mihi habitatores Jerusalem et Judae: immo judicent inter me et vineam meam, quid est quod facere debui, et non fecerim? Et illis tacentibus, sibi ipse respondet: Nisi forte in hoc erravi, quod pro labore meo exspectavi, ut uvas faceret, non labruscas, quas inculta ac deserta vinea afferre consuevit. Tale quid et Nathan Propheta ad David missus loquitur , et interrogat eum per parabolam, ut dum de alio judicat, de se promat sententiam. Ergo et hic populus interrogatur quasi de vinea, ut contra se ipse respondeat.
Abbreviated transcription (Latin):
tatus est. canpaic̃. idest fructus pessimos. symmachus.
ATEAH. hoc est inperfectos .lxx. ettheodotio. spinas. quibus
iudaei dñm coronauerunt. illo enim expectante utuinde¬
miae tempore deferrent uuas adtorcularia. proquibus
octauus. et octogesimus tertius psalmus. habent titulos. isti
securis etuitiis saeculi demergentes quae ineuangelio spinȩ
inter praetanturblasphemiarum stimulos obtulerunt. pu¬
to aũt melius eẽ. busim. labruscas quam spinas intellegi. Vt
coeptae translationis similitudo seruetur. unde et saluator
dicit in euangelio. numquid colligunt despinis uuas aut de
tribulis ficus. Nunc ergo habitator hierusalem. etuir iu
da iudicate interme etuineam meam quid est quod debui
ultra facere uineae meae etnonfecerim ei aliquot. etexpec¬
taui ut facer& uuas etfecit labruscas. feci inquit uniuersa
quae debui. plantaui uineam in loco uberrimo. Circum dedima¬

Expanded text:
tatus est, σαπρίας, id est, fructus pessimos: Symmachus tatus est, σαπρίας, id est, fructus pessimos: Symmachus ἀτελῆ, hoc est, imperfectos: LXX et Theodotio spinas: quibus Judaei Dominum coronaverunt. Illo enim exspectante, ut vindemiae tempore deferrent uvas ad torcularia, pro quibus octavus et octogesimus tertius psalmus habent titulos, isti se curis et vitiis saeculi demergentes, quae in Evangelio spinae interpretantur, blasphemiarum stimulos obtulerunt. Puto autem melius esse, Busim labruscas, quam spinas intelligi, ut coeptae translationis similitudo servetur. Unde et Salvator dicit in Evangelio: Numquid colligunt de spinis uvas, aut de tribulis ficus . Nda, judicate inter me et inter vineam meam. Quid est quod debui ultra facere vineae meae et non fecerim ei? An quod exspectavi ut faceret uvas, et fecit labruscas? » Feci, inquit, universa quae debui, plantavi vineam in loco uberrimo: circumdedi ma
Abbreviated transcription (Latin):
quoniam noluistis cessare ab homine cuius spiritus in nari¬
bus eius qui excelsus reputatus est. Sed econtrario fudistis
sanguinem iusti. et cogitastis consilium pessimum dicentes.
alligemus iustum quia inutilis est nobis. ideo fructum ad in¬
uentionum uestrarum comedetis. Nihil apud iuda eospost
passionem dñi forte nihil ualidum est. sed omnia infir¬
ma etlanguida. nec aliquis potest apud eos dicere om̃a

Expanded text:
Quoniam noluistis cessare ab homine, cujus spiritus in nariQuoniam noluistis cessare ab homine, cujus spiritus in naribus ejus, qui excelsus reputatus est: sed econtrario fudistis sanguinem justi, et cogitastis consilium pessimum, dicentes: Alligemus justum, quia inutilis est nobis ; ideo fructum adinventionum vestrarum comedetis. Nihil apud Judaeos post Passionem Domini forte, nihil validum est: sed omnia infirma et languida. Nec aliquis potest apud eos dicere: Omnia
Abbreviated transcription (Latin):
inito inesaiam primo uolumine quod ut potui non utuo¬
lui . celeri sermone dictaui. sensum potius scripturarum
quam conpositae orationis uerba ꝑquirens. nunc transcendã
ad secundum. et quicquid inme uirium est. ponaeq indño
uoluntatis offeram ei qui ꝑꝓphetam locutus est. Ego uisio¬
nes multiplicaui et inmanibus ꝓphetarum adsimilatus sũ.
tantibus. tu cum moyse eleues manus. utqui ex euntes deaegypto
mare transiuimus rubrũ. Uincamus amalech. qui in terp̃tatur
deuorans. etelingens. et possimus tecũ dicerẽ. Benedictus dñsdsm̃s¬
et fortem. omne robor panis etomne robor aquae.
Huc usq deiudicio dici putant. quod sequitur decaptiuitate uen¬
tura. quam alii ad babylonios. alii referunt ad romanos. sed me¬
lius ẽ ut supra diximus. cuncta referri ad dominicam passionem.
Post interfectionem quippe illius. omne gratiae et donationes
sublatae sunt aiuda eis. secundum quod in euangelioscriptũ est.
Lex et prophetae usque adiohannem baptistam. etẽ ordo.

Expanded text:
inito in Isaiam primo volumine, quod ut potui, non ut volui, celeri sermone dictavi: sensum potius Scripturarum, quam compositae orationis verba perquirens: nunc transcendam ad secundum; et quidquid in me virium est, pronaeque in Dominum voluntatis, offeram ei qui per Prophetam locutus est: Ego visiones multiplicavi: et in manibus Prophetarum assimilatus sum . tantibus, tu cum Mose ad Dominum eleves manus: ut qui exeuntes de Aegypto, mare transivimus Rubrum, vincamus Amalec, qui interpretatur devorans et elingens; et possimus tecum dicere: Benedictus Domiet fortem: omne robur panis, et omne robur aquae. Hucusque de judicio dici putant. Quod sequitur, de captivitate ventura; quam alii ad Babylonios, alii referunt ad Romanos. Sed melius est, ut supra diximus, cuncta referri ad Dominicam passionem. Post interfectionem quippe illius, omnes gratiae et donationes sublatae sunt a Judaeis: secundum quod in Evangelio scriptum est: Lex et Prophetae usque ad Joannem Baptistam . Et est ordo:
Abbreviated transcription (Latin):
qui infixus fuerat conruat. Sed quia sequitur et peribit quod pe¬
penderat In eo. quod deiecto sobna nequaquam factũ est intelli¬
gimus hoc dici qđ deposito sobna pontificatũ acciperit eliachĩ.
cuius sacerdoti dignitatẽ subuertit extrema captiuitas. qui
iuxta. AXATUTNÑ. cuncta accipiunt Uolunt in sobnae ponti¬
ficatu ludeorũ sacerdotiũ cadere & insuccessione eliachĩ qui lnter¬
praetatur dĩ resurgens. euangelii cultus sacramenta monstrari
lta ut hoc qđd sequitur indie illo diẽ dñs exercituũ. auferetur
paxillus qui fixus fuerat in locofideli & franget᷑ & cadet. ad prio¬
rispopuli ruinã ꝑtineat. Nemo aut̃ dubitat & iuxta istoriam
& iuxta allegoriam. quia paxillum dixerat seruari. Ic tT¬
AG̃OΡAX. In suspensione uasorum diuersi generis. & quod
prioribus fractis alia suspendantur¬

Expanded text:
qui infixus fuerat, corruat. Sed quia sequitur: Et peribit quod pequi infixus fuerat, corruat. Sed quia sequitur: Et peribit quod pependerat in eo: quod dejecto Sobna, nequaquam factum est, intelligimus hoc dici, quod deposito Sobna, Pontificatum acceperit Eliacim, cujus sacerdotii dignitatem subvertit extrema captivitas. Qui juxta ἀναγωγὴν cuncta accipiunt, volunt in Sobnae Pontificatu Judaeorum sacerdotium cadere, et in successione Eliacim, qui interpretatur Deus resurgens, Evangelici cultus sacramenta monstrari: ita ut hoc quod sequitur: In die illo, dicit Dominus exercituum, auferetur paxillus, qui fixus fuerat in loco fideli, et frangetur et cadet, ad prioris populi ruinam pertineat. Nemo autem dubitat, et juxta historiam, et juxta allegoriam, quia paxillum dixerat, servari metaphoram in suspensione vasorum diversi generis: et quod prioribus fractis, alia suspendantur
Abbreviated transcription (Latin):
tiae & opes quibus nunc fultus incedis ibi senties domus dñi tui
Quia propter opera mala. & uiolatum templum dĩ tui ista pati¬
eris. Detraham te degradu tuo & pontificatus officio proiciam.
& prote eliachim seruum meum filium elchiae induam uestimen¬
tis tuis. & cingulo tuo decorabo. sicut eleaz ar uestimentis a aron
patris indutus est. Ipsid abo potestatem templi. qui habeat popu¬
lum non subiectum sibi quasi seruum. sed amatorem sui quasi filium.
ipse accipiet clauem domus meae. & insuoportauit umero Ipse habe¬
bit caeremoniarũ omniũ potestatẽ. et quomodo paxillus. sifigatur
in pariete templi. et in loco firmissimo conlocetur. omnia uasa
generis musicorum suspenduntur Ineo. sic omnis populus exelia¬
chim serui mei potestate pependit Quod aut̃. ait. indie illa aufere
tur paxillus qui fixus fuerat in loco fideli et frangetur et cadet
et peribit quod pependerat in eo quia dñs locutus est. Multi
ad sobnã referunt. quod eliachim paxillo infixo. prior paxillus

Expanded text:
tiae et opes, quibus nunc fultus incedis. Ibi senties ignominiam domus Domini tui: quia propter opera mala, et violatum Templum Dei tui ista patieris. Detraham te de gradu tuo, et de pontificatus officio projiciam, et pro te Eliacim servum meum filium Helciae induam vestimentis tuis, et cingulo tuo decorabo: sicut Eleazar vestimentis Aaron patris indutus est. Ipsi dabo potestatem Templi, qui habeat populum non subjectum sibi quasi servum, sed amatorem sui quasi filium. Ipse accipiet clavem domus meae, et in suo portabit humero, ipse habebit caeremoniarum omnium potestatem. Et quomodo paxillus si figatur in pariete Templi, et in loco firmissimo collocetur, omnia vasa generis musicorum, suspenduntur in eo: sic omnis populus ex Eliacim servi mei potestate pendebit. Quod autem tur paxillus qui fixus fuerat in loco fideli, et frangetur, et peribit et peribit quod pependerat in eo, quia Dominus locutus est, multi ad Sobnam referunt, quod Eliacim infixa paxillo, prior paxillus
Abbreviated transcription (Latin):
lio. ettu puer ꝓpheta altissimi uocaberis. ac ne longum
funem traham. in expositione enĩ scãx scripturarx uerita¬
tem debemus sequi. non contentionẽ inisto loco. bama.
apud hebraeos. non excelsus dicitur. sed excelsũ udest ipsa
altitudo atq sublimitas. quasi side aliquo dicamus non ẽ
diuinus. sed diuinatio. non est riuus. sed fons. non ẽ homo. sed
ipsa humanitas. Origenes hunc locum ita interp̃tatus est.¬
quia singulariter de uno homine dicitur.referri po¬
test etaddñm saluatorem. iubente propheta. vtquies¬
cant &ͥ abeo qui in magno aliquo reputatus est. licet In¬
p̃sentia rum uideatur ut homo. etspiramen habere inna¬
ribus. sicut etceteri spirant homines. EXPLICIT LIBER I.¬
LBER SECUNDUS

Expanded text:
lio: Et tu puer Propheta Altissimi vocaberis . Ac ne longum lio: Et tu puer Propheta Altissimi vocaberis . Ac ne longum funem traham in expositione enim sanctarum Scripturarum veritatem debemus sequi, non contentionem in isto loco BAMA apud Hebraeos non excelsus dicitur, sed excelsum, id est, ipsa altitudo atque sublimitas: quasi si 46 de aliquo dicamus, non est divinus, sed divinatio: non est rivus, sed fons: non est homo, sed ipsa humanitas. Origenes hunc locum ita interpretatus estQuia singulariter de uno homine dicitur, referri potest et ad Dominum Salvatorem: jubente Propheta, ut quiescant ab eo qui in magno aliquo reputatus est; licet impraesentiarum videatur ut homo, et spiramen habere in naribus, sicut et caeteri spirant homines. LIBER SECUNDUS
Abbreviated transcription (Latin):
Moneo atq precipio ut quiescatis ab eo. qui secundum carnẽ
quidem homo ẽ. ethab& animam. etita spirat et  narib¬
halitum trabit utnos homines spiramus etuiui mus. sed
secundum diuinam maiestatẽ excelsus etest.. etreputa¬
tur. et creditur. tacita mecum mente ꝑtractans ñ¬
ꝑtractans ñ
possũ inuenire rationẽ. Quare lxx. tã ꝑspicuam de
xp̃o propheciam ingreco noluerint uertere. Ceteri
enim qui uerterunt quidem. sed sermonẽ ambiguum ad
impietatis traxere sensum. Non mix cur male interp̃tati
sint nec uoluer̃ dexp̃o gloriosũ quid dicere. inquem non
credebant. uidelicet utiudaei. aut semi uidaei. idest he¬
bionitae. quod aut̃ xp̃s excelsus sit uel altissimus. qui alio
sermone apud hebreos appellatur. helion. In octogesimo
sexto psalmo legimus. Numquid sion dicet homo qđ homo
natus sit inea. etipse fundauit eã altissimus. Etin euange

Expanded text:
moneo atque praecipio ut quiescatis ab eo qui secundum carnem moneo atque praecipio ut quiescatis ab eo qui secundum carnem quidem homo est, et animam habet, et ita spirat et naribhalitum trahit, ut nos homines spiramus, et vivimus: sed secundum divinam majestatem excelsus et est, et reputatur, et creditur. Tacita mecum mente pertractans, non possum invenire rationem, quare LXX tam perspicuam de Christo prophetiam in Graecum noluerint vertere. Caeteri enim, qui verterunt quidem, sed sermonem ambiguum ad impietatis traxere sensum, non mirum cur male interpretati sint, nec voluerint de Christo gloriosum quid dicere, in quem non credebant: videlicet Judaei aut Semijudaei, id est, Ebionitae. Quod autem Christus excelsus sit vel altissimus, qui alio sermone apud Hebraeos appellatur, ELION , in octogesimo sexto psalmo legimus: Numquid Sion dicet homo, et homo natus est in ea; et ipse fundavit eam Altis
Abbreviated transcription (Latin):
rum libris etinhiezechiel legimus. velcerte. inquo eteis¬
dem litteris scribitur. beth. men. hẽ. ac pro locorum
qualitate . si uoluerimus legere. in quo dicimus . bamma.
sin autem excelsũ. uel excelsus legimus. bamã. intelle¬
gentes ergo iudaei ꝓphetiam eẽ dexp̃o. uerbum ambi¬
quum indeteriorem partem interp̃tati sunt. ut uideren¬
tur non laudare xp̃m sed nihili pendere. quae est enim¬
uerborx consequentia. et qui ordo rationis ac sensus. ut
dicamus. Cum haec se ita habeant etdies uentura sit dñi
in qua uniuersus iudae status subuertendus ẽ ecomnia
conterenda. moneo uos atq p̃cipio ut quiescatis ab ho¬
mine qui ita spirat ac uiuit. Utnos homines quia in
nihili conputandus ẽ quisquam. ne hominũ ita quẽ piã
laudet utdicat. eauete ne offendatis eum qui omnino ni¬
hili est. Ergo econtrario sic intellegendũ. Cum haec uni¬
uersa uentura sint uobus etꝓphetali spũ praedicant᷑.

Expanded text:
rum libris, et in Ezechiele legimus: vel certe in quo, et eisrum libris, et in Ezechiele legimus: vel certe in quo, et eisdem litteris scribitur BETH, MEM, HE: ac pro locorum qualitate, si voluerimus legere, in quo, dicimus BAMMA; sin autem, excelsum vel excelsus, legimus BAMA. Intelligentes ergo Judaei prophetiam esse de Christo, verbum ambiguum in deteriorem partem interpretati sunt, ut viderentur non laudare verborum consequentia, et qui ordo orationis ac sensus, ut dicamus: Cum haec se ita habeant et dies ventura sit Domini in qua universus Judaeae status subvertendus est, et omnia conterenda, moneo vos atque praecipio ut quiescatis ab homine qui ita spirat et vivit, ut nos homines, quia in nihili computandus est. Quisquam ne hominem quempiam laudet, ut dicat: Cavete ne offendatis eum qui omnino nihil est. Ergo e contrario sic intelligendum: Cum haec universa ventura sint vobis et prophetali spiritu praedicantur,
Abbreviated transcription (Latin):
licta. ingredientur hi qui ꝓiecerint ea infissuras petrarum.
cauernasq saxorum. utnon interrae puluere utuililuto
sed infirma ratione uersentur . Etnon inueniant sibi diuer¬
sa uirtutum foramina. perquae adueritatem ualeant
peruenire. haec iuxta ΑΝΑΓΩΓΗÑ ut potui breui sermo¬
ne perstrinxi. quae bebraei adbabylonia referunt tempo¬
ra . et subuersionem hierusalem. quando surrexit dñs ter¬
ram percutere iudaeorum. Quiescite ergo ab homine
cuius spiritus innaribus eius quia excelsus reputatus ẽ ipse
Noc praeter misere septuaguita. et ingrecis exemplaribus
ab origene sub astheriscis. de editione aquilae additum
est. quod in hebraeo ita legitur. heda ui lachem manã¬
adam ẽser nesamã baapħ pho. chibamã nẽsab hũ.
ubinos diximus excelsus reputatus est ipse. aquila inter¬
p̃tatus ẽ in quo reputatus ẽ iste. uerbum hebraicũ. bama.
VeL ΥUΩ Mã dicitur. id est excelsum. quod etin regno¬

Expanded text:
licta, ingredientur hi qui projecerint ea in fissuras petrarum, licta, ingredientur hi qui projecerint ea in fissuras petrarum, cavernasque saxorum, ut non in terrae pulvere et vili luto, sed in firma ratione versentur, et inveniant sibi diversa virtutum foramina, per quae ad veritatem valeant pervenire. Haec juxta anagogen, ut potui, brevi sermone perstrinxi, quae Hebraei ad Babylonia referunt tempora et subversionem Jerusalem, quando surrexit Dominus terram percutere Judaeorum. Quiescite ergo ab homine, cujus spiritus in naribus ejus: quia excelsus reputatus est ipse. Hoc praetermisere LXX, et in Graecis exemplaribus ab Origene sub asteriscis de editione Aquilae additum est, quod in Hebraeo ita legitur: HEDALU LACHEM MEN AADAM ASER NASAMA BAAPHPHO CHI BAMA NESAB HU. Ubi nos diximus, excelsus reputatus est ipse: Aquila interpretatus est, in quo reputatus est iste. Verbum Hebraicum BAMA , vel ὕψωμα dicitur, id est, excelsum, quod et in Regno
Abbreviated transcription (Latin):
pauore perterritus primum inspelunca peccatoris sui idola
condiderit. etinuoraginibus terrae absconderit . non audens
proferre quod male finxerat. secundus ꝓfectus ẽ ut prius cela¬
ta prdiciat etinse eẽ non patiatur . protalpis quos nos in terp̃¬
hus infructuosa. theodotio ipsum hebraicum posuit. p̃har¬
pharoth. est autem animal absq oculis. quod semper terrã
fodit. ethumum egerit. etradices subter comedens. frugibus
noxium est. quod greci. ac bMakã. uocant uespertilio aut̃
nocturna auis. quae congruum abeis nomen accepit.
NYlT e pic̃. eo quod in nocte uolitet. paruum animal est.
etmurium simile. nontam uoce etrantu resonans. quam stri¬
dore . quod cum uideatur uolitare luci fugum ẽ. et solem
uidere non patitur. istius modi animantibus idola conpara¬
ta sunt. quae ceta ettenebrosa coluntur acecis. etomnia dog¬
mata contraria ueritati. quae cum indie dñĩ fuerint dere¬

Expanded text:
pavore perterritus primum in spelunca pectoris sui idola pavore perterritus primum in spelunca pectoris sui idola condiderit; et in voraginibus terrae absconderit, non audens proferre quod male finxerat: secundum profectus est, ut prius caelata projiciat, et in se esse non patiatur. Pro talpis, quas nos interprhus infructuosa, Theodotio ipsum verbum Hebraicum posuit PHARPHAROTH . Est autem animal absque oculis, quod semper terram fodit, et humum egerit, et radices subter comedens, frugibus noxium est: quod Graeci ἀσπάλακα vocant. Vespertilio autem nocturna avis, quae congruum ab eis nomen accepit νυκτερὶς, eo quod in nocte volitet, parvum animal est, et murium simile, non tam voce et cantu resonans, quam stridore: quod cum videatur volitare, lucifugum est, et solem videre non patitur. Istiusmodi animantibus idola comparata sunt, quae caeca et tenebrosa coluntur a caecis: et omnia dogmata contraria veritati. Quae cum in die Domini fuerint dere
Abbreviated transcription (Latin):
re rationem quam diu diuinae scientiae non fuerit conpara¬
tus. Cum aũt mendacium ueritati quasi stipula igni ad¬
propinquarit. cito uoratur etdeperit. etomnia dogmata
falsitatis quae nunc idola nominantur abeo quod similata
sint. atq conficta penitus conterentur.
Indie illa proiciet homo idola argenti sui etsimulacra auri
sui quae fecerat sibi utador& talpas etuespertiliones. et in¬
gredientur infissuras petrarum etcauernas saxorum a facie
formidinis dñi. et agloria maiestatis eius cum surrexerit.
percutere terram. Saepe diximus argentum etaurum ꝓser¬
mone et sensu accipi quae cum ado hominibus data sint. Utuel
loquantur vel sentiant dm̃ etlaudent creatorem suum. illi
abutuntur hoc munere in idolorum similitudinem. iuxta
illud quod scriptum est. Dedi eis argentũ etaurum ipsi uero
de argento etauro meo operati sunt. bahal. Cumergo quis dñi

Expanded text:
re rationem, quamdiu divinae scientiae non fuerit comparare rationem, quamdiu divinae scientiae non fuerit comparatus. Cum autem mendacium veritati, quasi stipula igni, appropinquaverit, cito voratur et deperit, et omnia dogmata falsitatis, quae nunc idola nominantur, ab eo quod simulata sint atque conficta, penitus conterentur. . In die illa projiciet homo idola argenti sui, et simulacra auri sui, quae fecerat sibi, ut adoraret talpas et vespertiliones, et ingredietur in fissuras petrarum, et cavernas saxorum a facie formidinis Domini, et a gloria majestatis ejus: cum surrexerit percutere terram. Saepe diximus argentum et aurum pro sermone, et sensu accipi, quae cum a Deo hominibus data sint, ut vel loquantur, vel sentiant Deum, et laudent creatorem suum, illi abutuntur hoc munere in idolorum simulationem; juxta illud quod scriptum est: Dedi eis argentum et aurum; ipsi vero de argento et auro meo operati sunt Baal . Cum ergo quis Domini
Abbreviated transcription (Latin):
tharsis . vrbem ciliciae tharsum arbitratur. Alii regio¬
nem putant indiae. ethoc nomine etiam deduodecim
gemmis lapidem appellari. qui apud nos uocatur
XPΥCO ATeoc. obmarini coloris similitudinem. melius est
autem tharsis. uel mare uel pelagus absolute accipere
neq enim ionas de ioppe nauigans adindiam poterat per¬
uenire. adquam illo mari non potest nauigari. sed simpli¬
citer ire inpelacus. et adquascumq insulas pergere
quodq sequitur. Et super omne quod uisu pulchrum est.
siue iseptuaginta transtulerunt. et super omnem aspectũ
pulchritudinis nauium. eodem sensu accipiendum. quod
destruatur adie dni quicquid pulchrum uidetur inuer¬
bis ethumana ratione constructũ. si se erigat contra sci¬
entiam dĩ
Etincuruabitur sublimitas hominum ethumiliabitur forti¬
tudo uirorum etleuabitur dñs solus indie illa. etidola pe¬
nitus conterentur: Iam diu uidetur humanus sermo habe¬

Expanded text:
Tharsis urbem Ciliciae Tarsum arbitratur: alii regioTharsis urbem Ciliciae Tarsum arbitratur: alii regionem putant Indiae, et hoc nomine etiam de duodecim gemmis lapidem appellari, qui apud nos vocatur Chrysolithus, ob marini coloris similitudinem. Melius autem est, Tharsis vel mare, vel pelagus, absolute accipere. Neque enim Jonas de Joppe navigans, ad Indiam poterat pervenire, ad quam illo mari non potest navigari; sed simpliciter ire in pelagus, et ad quascumque insulas pergere. Quodque sequitur: Et super omne, quod visu pulchrum est: sive ut LXX transtulerunt, Et super omnem aspectum pulchritudinis navium, eodem sensu accipiendum, quod destruatur a die Domini quidquid pulchrum videtur in verbis, et humana ratione constructum, si se erigat contra scientiam Dei. . Et incurvabitur sublimitas hominum, et humiliabitur altitudo virorum, et elevabitur Dominus solus in die illa, et idola penitus conterentur. Tamdiu videtur humanus sermo habe
Abbreviated transcription (Latin):
ethereticos. inquibus nihil est aliud nisi fulgor eloquentiae
etsensus diaboli arte constructus. etsermo mortuus quod inter¬
praetatur indentibus. et simitudo rationis humanae quod
sentitur insimus. Id circo inpsalmis legimus. Inspiritu uio¬
lento confringes naues tharsis . Et dehis nauibus. idem isaias
loquitur: Uae alis nauium quae sunt transaechiopiam.
sunt autem e contrario etbonae naues dequibus inistem
psalmis dicitur. qui descendunt in mare nauibus . Et faci
unt opus inaquis multis. ipsi uiderunt opera dñi et mirabi¬
lia eius in profundo. Qui enim insaeculi huius fluctibus
non sunt otiosi. sed operantur : et merces portant domini¬
cas. et ad portum quietis uenire festinant. ipsi uident ope¬
ra dñi et mirabilia eius in profundo. quando ad profundã
scientiam peruenerint. etuniuersa scrutantes. Hoc est
etiam profunda dĩ mirabilia eius aspexerint. Iosephus

Expanded text:
et haereticos, in quibus nihil est aliud nisi fulgor eloquentiae, et haereticos, in quibus nihil est aliud nisi fulgor eloquentiae, et sensus diabolica arte constructus, et sermo mortuus, quod interpretatur in dentibus, et similitudo rationis humanae, quod sentitur in simiis; idcirco in Psalmis legimus, In spiritu violento confringes naves Tharsis . Et de his navibus idem Isaias loquitur; Vae alis navium, quae sunt trans Aethiopiam . Sunt autem econtrario et bonae naves, de quibus in eisdem psalmis dicitur: Qui descendunt mare iunt opus in aquis multis. Ipsi viderunt opera Domini, et mirabilia ejus in profundo . Qui enim in saeculi hujus fluctibus non sunt otiosi, sed operantur, et merces portant dominicas, et ad portum quietis venire festinant, ipsi vident opera Domini, et mirabilia ejus in profundo, quando ad profundam scientiam pervenerint, et universa scrutantes, hoc est, etiam profunda Dei et mirabilia ejus aspexerint. Josephus