comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
r& inmentem factum ita nobile.
ut et non lectum nec quȩ sitũ ani¬
mo occurrer&. ut deniq tot linguis
cantatum. tot locis pictum. & aures
& oculos dissimulantes ferir&.:
Qua propter si in occidendo filio. spon¬
taneus motus execrabilis: dõ aũ iu¬
bente obsecundans famulatus. non
solum inculpabilis. uerum &iã lau¬
dabilis inuenitur : quid moysen fau¬
ste repręhendis. quod expoliarit
aegyptios. ⁊ Site in ritat uelut hu¬
mana facientis in probitas: diuina
terreat iubentis auctoritas. ⁊ Anta¬
lia fieri uolentem. etiã ipsum dm̃
uituperare paratus es.: Redi ergo
r&ro satanas : Neque enĩ sapis
quȩ dĩ sunt. sedquȩ sunt hominũ:
At que utinã hoc sicut p&rus audire
dignus fuisses. atq id quod in dõ sen¬
su infirmo rep̃hendis: postea prę̧di¬
casses: quem ad modũ ille glorioso
prȩconio postea gentibus ad nunti¬
abat. quod ei primo cũ dñs uell&
fieri displicebat.: Quã obrem si
iam tandem intellegit humana du¬

Expanded text:
ret in mentem factum ita nobile, ret in mentem factum ita nobile, ut et non lectum nec quaesitum animo occurreret, ut denique tot linguis cantatum, tot locis pictum et aures et oculos dissimulantes feriret. quapropter si in occidendo filio spontaneus motus execrabilis, deo autem iubente obsecundans famulatus non solum inculpabilis, uerum etiam laudabilis inuenitur: quid Moysen, Fauste, reprehendis, quod expoliarit Aegyptios? si te inritat uelut humana facientis inprobitas, diuina terreat iubentis auctoritas. an talia fieri uolentem etiam ipsum deum uituperare paratus es? redi ergo retro, satanas; neque enim sapis, quae dei sunt, sed quae sunt hominum. atque utinam hoc sicut Petrus audire dignus fuisses atque id, quod in deo sensu infirmo reprehendis, postea praedicasses, quemadmodum ille glorioso praeconio postea gentibus adnuntiabat, quod ei primo, cum dominus uellet fieri, displicebat. Quamobrem si iam tandem intellegit humana du
Abbreviated transcription (Latin):
sub iectos. et prȩcepta ualidiora
dare sanioribus. & quosdã medicina¬
les gradus infirmiorib: orlinare. ⁊¬
Moyses uero nec cupiditatis arguendus
est in illis rebus desideratis. nec con¬
tumatiae indiuinis imperiis quib¬
cumq: contemptis.: Quȩdã enĩ fac¬
ta. lex illa aeterna quȩ ordinem na¬
turalem conseruari iub&. perturba¬
ri uetat: Ita medio quodã loco po¬
suit hominib: ut in eis usurpandis
merito rep̃hendatur audatia: in
exequendis aũ. obedientia iure lau¬
detur.⁊ Tantũ inter est in ordine
naturali. quid a quo agatur. & sub
quo quisq: agat. ⁊ Abraham si filiũ
sponte immolar&. quid nisi horribi¬
lis & insanus dõ aũ iubente. quid
nisi fidelis & deuotus apparuit
Quod usq ad eo ipsa ueritas clamat.
ut eius uoce de territus faustus.
cum ipsum abraham quid dicer&
unguibus & dentibus quȩrens. usq
ad calum niosum mendatiũ perue¬
nir&: Hoctamen reprehendere
non auder&. nisi forte non ei ueni¬

Expanded text:
subiectos et praecepta ualidiora subiectos et praecepta ualidiora dare sanioribus et quosdam medicinales gradus intirmioribus ordinare. Moyses uero nec cupiditatis arguendus est in illis rebus desideratis nec contumaciae in diuinis imperiis quibuscumque contemptis. Quaedam enim facta lex illa aeterna, quae ordinem naturalem conseruari iubet, perturbari uetat, ita medio quodam loco posuit hominibus, ut in eis usurpandis merito reprehendatur audacia, in exequendis autem oboedientia iure laudetur. tantum interest in ordine naturali, quid a quo agatur, et sub quo quisque agat. Abraham si filium sponte immolaret, quid, nisi horribilis et insanus, deo autem iubente, quid, nisi fidelis et deuotus adparuit? quod usque adeo ipsa ueritas clamat, ut eius uoce deterritus Faustus, cum in ipsum Abraham, quid diceret, unguibus et dentibus quaerens usque ad calumniosum mendacium perueniret, hoc tamen reprehendere non auderet, nisi forte non ei ueni
Abbreviated transcription (Latin):
& graue damnum hominũ. desideno
daemonũ concessisse Quis aũ dem̃tissimꝰ
dixerit. quod eos ab honnb ñ potuiss&
excludere &iã sieorũ noxiȩ uoluntati.
natoꝵ: quã uis seua & in qua cupiditas
a creatore atq: ordinatore omnũ natura¬
Quid ab scrdũ est siae gyptii ab hebreis ho¬
mnes inq domnantes ab homyb liberis
quoꝵ &iã mertedis ꝓeorũ tam duris
& iniustis laborib fuerant debito¬
res rebus terrenis : Quibus
&iam ritu sacrilego in iniuri¬
am creatoris ut ebantur.
priuari mesuerunt :
Quod tamen simoyses sua sponte ius¬
siss&. aut hoc hebrei sua sponte fe¬
cissent. profecto peccassent .⁊
Quam qũa illi non quidem hoc facien¬
do quod uel iusserat uel permise¬
rat ds̃. sed tamen talia fortasse cupi¬
endo. peccauerunt .⁊ Quod autẽ hoc
facere diuina dispensatione permis¬
si sunt: illius iudicio iusto bonoq
permissi sunt : qui nouit & poenis
uel cohercere improbos. uel erudire

Expanded text:
et graue damnum hominum desiderio et graue damnum hominum desiderio daemonum concessisse. quis autem dementissimus dixerit. quod eos ab hominibus non potuisset excludere, etiamsi eorum noxiae uoluntati nnatorum quamuis saeua et iniqua cupiditas a creatore atque ordinatore omnium naturaquid absurdum est. si Aegyptii ab Hebraeis, homines inique dominantes ab hominibus liberis, quorum etiam mercedis pro eorum tam duris et iniustis laboribus fuerant debitores, rebus terrenis. quibus etiam ritu sacrilego in iniuriam creatoris utebantur, priuari meruerunt? quod tamen si Moyses sua sponte iussisset, aut hoc Hebraei sua sponte fecissent, profecto peccassent; quamquam illi non quidem hoc faciendo, quod uel iusserat uel permiserat deus, sed tamen talia fortasse cupiendo peccauerunt. quod autem hoc facere diuina dispensatione permissi sunt, illius iudicio iusto bonoque permissi sunt, qui nouit et poenis uel cohercere inprobos uel erudire
Abbreviated transcription (Latin):
lus neminẽ quicquã inc̃gruũ ꝑpetisinit :
Ceterum ista imperita & falsa boni¬
tas cordis humani contra dicat
& xpõ. ne dõ bono iubente impn
mali aliquid patiuntur
cũ dicturus est angelis. Colligite
primum tyzania. & alligate ea¬
fasciculis ad comburendum Qui ta¬
men hoc ipsum importune facere
uolentes seruos. prohibuit dicens
Ne forte cum uultis colligere r¬
gania eradicetis simul & triticũ
Ita solus ds̃ uerus & bonus nouit.
quid quando. quibus. per quos.
fieri aliquid uel iubeat. uel per¬
mittat. Poterat etiam ifta
humana non bonitas. sed
plane bonitas eidem domino contra¬
dicere. cum desiderio noxio dae¬
monum. in porcos ire uolenti.
petentique permisit
Praesertim quia manichei.
non solum porcos. uerum etiam
minuta & abiecta animalia. ho¬
minum animas habere credider̃
Qua uanitate improbata & abiecta
& bonũ. mortẽ pecorũ alienorum. seu¬
ꝑ neciem qualium cumq animantiũ.

Expanded text:
lus neminem quicquam incongruum perpeti sinit. lus neminem quicquam incongruum perpeti sinit. ceterum ista inperita et falsa bonitas cordis humani contradicat et Christo, ne deo bono iubente inpii mali aliquid patiantur, cum dicturus est angelis: colligite primum zizania et alligate fasciculos ad conburendum. qui tamen hoc ipsum inoportune facere uolentes seruos prohibuit dicens: ne forte cum uultis colligere zizania. eradicetis simul et triticum. ita solus deus uerus et bonus nouit, quid, quando, quibus, per quos fieri aliquid uel iubeat uel permittat. poterat etiam ista humana non bonitas, sed plane uanitas eidem domino contradicere, cum desiderio noxio daemonum in porcos ire uolentium petentiumque permisit, praesertim quia Manichaei non solum porcos, uerum etiam minuta et abiecta animalia hominum animas habere crediderunt. qua uanitate inprobata et abiecta et bonum mortem pecorum alienorum perniciem qualiumcumque animantium
Abbreviated transcription (Latin):
& illiquitidia paterent᷑. Et fostes e¬
cundũ suas uoluntates & cogitationes.
hebreimagis ꝑmissisuñ facere ista
quã iussi ÷ S ed eis ds̃ ꝑmissionẽ suum
ꝑ famulũ suũ mosen in notescere uoluit.
quando mandauit ut dicer&. Fieri
aũt potest ut sint aliȩ causae occul¬
tissimȩ : cur hoc populo diuinitus dic¬
tũ sit : fed diuinis imperiis cedendũ
obtemperando ñ resiftendũ est Dispu¬
tando apłs dix̃. Quis enm cognouit sen¬
sum dñ autquis consiliarius ciꝰ fuit:
Siergo ista sit causa quã dixi siuealiqua
quȩ lib& in secr&a & abdita dispositione
dĩ lateat : Curhoc ꝑmorsen illi populo
dixerit. ut ab egrptuis sibi commodanda
p&erent quȩ auferrent : Hoc tamen
confirmo nec frustra. nec inq dictũ
esse. nec licuisse morsen alit̃ quã ds̃ dix¬
erat facere : ut penes dnm̃ e& consilium
iubendo penes famulũ aũ obsequiũ ꝑa¬
gendi. S ed ds̃ inquitꝰ uerus & bonꝰ. qui &

Expanded text:
et illi, qui talia paterentur . et forte seet illi, qui talia paterentur . et forte secundum suas uoluntates et cogitationes Hebraei magis permissi sunt facere ista quam iussi; sed eis deus permissionem suam per famulum suum Moysen innotescere uoluit, quando mandauit, ut diceret. fieri autem potest, ut sint aliae causae occultissimae, cur hoc illi populo diuinitus dictum sit: sed diuinis imperiis cedendum obtemperando. non resistendum est disputando. apostolus dixit: quis enim cognouit sensum domini? aut quis consiliarius eius fuit? siue ergo ista sit causa, quam dixi, siue alia quaelibet in secreta et abdita dispositione dei lateat. cur hoc per Moysen illi populo dixerit, ut ab Aegyptiis sibi commodanda peterent, quae auferrent, hoc tamen confirmo nec frustra nec inique dictum esse nec licuisse Moysen aliter quam deus dixerat facere, ut penes dominum esset consilium iubendi, penes famulum autem obsequium peragendi. Sed deus, inquit, uerus et bonus nullo
Abbreviated transcription (Latin):
tus est pastor ecdesiȩ. sicut morsespꝰ
ꝑcussũ ȩgrptium factus ẽrator illius
synagogȩ. Uterq: erm non detestabi¬
li in maniate. semendabili anmosita¬
te iustitiȩ regulã excessit. Vterq
odio in probitatis alienȩ. sed ille frat̃no
istedonrico. lic& adhuc carnali. tam̃
amore peccauit : Resecandũ hocuitium
ueleradicandũ. Sed tamentam magnũ
cor tam quã terra frugib: Ita ferendis
uiftutib excolendũ : Quid ergo iam de
expoliatis aegyptiis faustus obicit. Ne¬
sciens quid loquatur : quod faciendo
moses usq ad eo ñ peccauit. ut ñ facien¬
do peccar&. Ds̃ enĩ iusserat quiutiq
huc ille populus erat . & resx t̃renar
cupiditate occupatus. aegyptii uero
sacrilegi & inqui Nam &iuro illo
hocẽ dĩ creatura maleutentes. ad cre¬
atoris iniuriam suis idolisserui ebaT
& homnes peregrinos laborare gra¬
tuito iniuste acuehem̃ter afflixeran
Digniergoerau & isti quib: talia iubereT

Expanded text:
tus est pastor ecclesiae, sicut Moyses post tus est pastor ecclesiae, sicut Moyses post percussum Aegyptium factus est rector illius synagogae ? uterque enim non detestabili inmanitate, sed emendabili animositate iustitiae regulam excessit, uterque odio inprobitatis alienae, sed ille fraterno, iste dominico, licet adhuc carnali. tamen amore peccauit. resecandum hoc uitium uel eradicandum. sed tamen tam magnum cor tamquam terra frugibus. ita ferendis uirtutibus excolendum. Quid ergo iam de expoliatis Aegyptiis Faustus obicit nesciens, quid loquatur? quod faciendo Moyses usque adeo non peccauit, ut non faciendo peccaret. deus enim iusserat, qui utiqhuc ille populus erat et rerum terrenarum cupiditate occupatus, Aegyptii uero sacrilegi et iniqui; nam et auro illo, hoc est dei creatura male utentes ad creatoris iniuriam, suis idolis seruiebant et homines peregrinos labore gratuito iniuste ac uehementer adflixerant. digni ergo erant et isti, quibus talia iuberentur,
Abbreviated transcription (Latin):
ns in rubo flam m̃te & ñ aydente uerbisq:
domncis ad frugẽ oboedientiae p̃parauit :
qui&iã saulũ eccłãm ꝓsequentẽ decęlo
uocauit. ꝓstrauit. crexit. implicuit.
tam quã ꝑcus sit. Amputauit. inseru¬
it. fecundauit : Illa nãq pauli sȩuitia.
cum secunđ emulationẽ pat̃ narũ tra¬
ditionũ ꝑsequaebat᷑ eccłã. putans offi¬
ciũ dõsefacere. tamquã siluestre
erat uitium. sed magne feracitatis
indicium : Hincerat &iã illud p&yi.
cũ euaginatogladio uolens defenderednm.
aurẽ ꝑsecutoris abscidit. Qđ factum.
dñs satis mnaciter cohibuit. dicens
Reconde gladiũ. quicrim gladio usus
fuerit. gladio cad& : Illeaũ utitur gladio.
qui nulla superiore aclegitima potesta¬
te: uł iubente uel concedente. insangui¬
nẽ alicuius armatur : Namutiq dñs
iusserat ut ferrũ discipuli eiꝰ ferrent
sed non iusserat ut ferirent : Quidergo
in congruũ. si p&rus pꝰhoc peccatũ fac¬

Expanded text:
nis in rubo flammante et non ardente uerbisque nis in rubo flammante et non ardente uerbisque dominicis ad frugem oboedientiae praeparauit: qui etiam Saulum ecclesiam persequentem de caelo uocauit, prostrauit, erexit, inpleuit, tamquam percussit. amputauit, inseruit, fecundauit. illa namque Pauli saeuitia, cum secundum aemulationem paternarum traditionum persequebatur ecclesiam, putans officium deo se facere, tamquam siluestre erat uitium, sed magnae feracitatis indicium. hinc erat illud Petri, cum euaginato gladio uolens defendere dominum aurem persecutoris abscidit: quod factum dominus satis minaciter cohibuit dicens: reconde gladium; qui enim gladio usus fuerit, gladio cadet. ille autem utitur gladio, qui nulla superiore ac legitima potestate uel iubente uel concedente in sanguinem alicuius armatur. nam utique dominus iusserat, ut ferrum discipuli eius ferrent, sed non iusserat, ut ferirent. quid ergo incongruum, si Petrus post hoc peccatum fac
Abbreviated transcription (Latin):
osũ & improbũ occidi. Vcrũ tam̃ armȩ
uirtutis capaces ac festiles . p̃mitunt
sȩpe uitia. quib hoc ipsũ indicent. cui
uirtuti sint potissimũ accõmodatę
si fuerint p̃ceptis exculpate: Sicenĩ
& agricolȩ quã terrã uiderint quãuis
in utiles. tam̃ ingentes herbas ꝓgignere.
frum̃tis aptã eẽ ꝓnuntiant. Et ubi
filicẽ a spexerint lic& eradicandit sciant
ualidis uitib: habilem intellegunt:
Etquẽ montẽ oleastris siluescere aspexe¬
rint. oleis eẽ utilẽ cultura accedente
ñ dubitant : Sic illeanmmotus. quo
morses peregrinũ freaciue improbo
in iuiriã ꝑp&ientem non obseruato
ordine potestatis inultũ eẽ non ꝑtulit.
ñ turtutũ fructib in utiliserat. ẜadhuc
incultus uitiosa quidẽ .s magne ferti¬
litatis signa fundebat:: Ipsedenq ꝑan
gelũ suũ diuins moysen uocib euocauit
inmonte srna ꝑquẽ liberar& exegrp¬
to populus israhel. cũq mraculo tisio¬

Expanded text:
osum et inprobum occidi. uerumtamen animae osum et inprobum occidi. uerumtamen animae uirtutis capaces ac fertiles praemittunt saepe uitia, quibus hoc ipsum indicent, cui uirtuti sint potissimum adcommodatae, si fuerint praeceptis excultae. sicut enim et agricolae quam terram uiderint quamuis inutiles, tamen ingentes herbas progignere, frumentis aptam esse pronuntiant, et ubi filicem aspexerint, licet eradicandam sciant, ualidis uitibus habilem intellegunt, et quem montem oleastris siluescere aspexerint, oleis esse utilem cultura accedente non dubitant: sic ille animi motus, quo Moyses peregrinum fratrem a ciue inprobo iniuriam perpetientem non obseruato ordine potestatis inultum esse non pertulit, non uirtutum fructibus inutilis erat, sed adhuc incultus uitiosa quidem, sed magnae fertilitatis signa fundebat. ipse denique per angelum suum diuinis Moysen uocibus euocauit in monte Sina, per quem liberaretur ex Aegypto populus Israhel, eumque miraculo uisio
Abbreviated transcription (Latin):
absit a nob̵ ut ex maledico fausti ore
pensemꝰ. sed exore plane ueridici dĩ.
qui ueraciter hominẽ quẽ fecerat noue¬
rat. quando quidem &iã peccata hom¬
nũ que ipse non fecit. & in diffitentib
ut iudex agnoscit. & in confitentibus
ut pater ignoscit.: Exore omnino
eiꝰ. morsen seruum eꝰ & amamus &
admiramur & quantum possumus
imitamur. cũ simus longe illius meritis
inferiores. etiã nullo aegyptio ł occiso
ł expoliato. nullo bello gesto Quorum
ille aliud futuri indole defensoris. alia
imposito imperio dĩ fecit. Ut interim
omittam. quod cum ꝑcussit aegrptium.
quã quã illi ds̃ non prȩceperit. inpersona
tamen ꝓphetica. adhoc diuinitus fieri
ꝑmissum est ut futurũ aliquid p̃signar&.
Vnde nunc ñ ago. sed omnino tam quã
hil sign ficauerint facta illa disuntio.
consultaq: illa &erna lege. reperionon
debuisse homnẽ ab illo quia nullo ordi¬
natã potestatẽ gerebat quãuis iniuri¬

Expanded text:
absit a nobis, ut ex maledico Fausti ore absit a nobis, ut ex maledico Fausti ore pensemus, sed ex ore plane ueredici dei, qui ueraciter hominem, quem fecerat, nouerat, quandoquidem etiam peccata hominum. quae ipse non facit, et in diffitentibus ut iudex agnoscit et in confitentibus ut pater ignoscit. ex ore omnino eius Moysen seruum eius et amamus et admiramur et quantum possumus imitamur, cum simus longe illius meritis inferiores, etiam nullo Aegyptio uel occiso uel expoliato, nullo bello gesto, quorum ille aliud futuri indole defensoris, alia inposito imperio dei fecit. Ut interim omittam, quod cum percussisset Aegyptium, quamquam illi deus non praeceperit, in persona tamen prophetica ad hoc diuinitus fieri permissum est, ut futurum aliquid praesignaret, unde nunc non ago, sed omnino tamquam nihil significauerint facta illa discutio consultaque illa aeterna lege reperio non debuisse hominem ab illo, qui nullam ordinatam potestatem gerebat, quamuis iniuri
Abbreviated transcription (Latin):
a postołs attestat᷑ nã eiꝰ haec ũba
sunt quȩ cõmemoraui. nnstrum
etiam sacramentorum . ñ iam prestantiũ
salutem. sed adhuc ꝓmittentiũ salua¬
torem: & quod saluator ipse confir¬
mat dicens. sicrederetis morsi. crede¬
retis & mihi. deme enim ille scripsit:
Vnde suo loco quantum satis uisum est.
contra impudentes manicheorũ calũni¬
as disseruimus. Hunc ergo morsen
famulum dĩuiui. diueri. dĩ summi
fabricatoris caeli & terre. ñde alieno
sed de nihilo. non premente necessita¬
te sed affluente bonitate. ñ ꝑsui mem¬
bri poenã. sed ꝑ sui uerbi potentiam:
Hunc inquã morsen. humilem in recu¬
sando tam magnũ ministeriũ. subditũ
in suscipiendo. fidelem in seruando.
strenuũ in exequendo. In regendo po¬
pulo uigilantem. in corrigendo uehem̃¬
tem. in amando ardentem. in sustinendo
patientem. qui ꝓ eis quib prefuit. dõ se
interposuit consulenti. opposuit irascen¬
ti: Hunc itaq talem actantũ uirũ.

Expanded text:
testatur — nam eius haec uerba sunt, quae commemoraui — ministrum etiam sacramentorum, non iam praestantium salutem, sed adhuc promittentium saluatorem, quod et saluator ipse confirmat dicens: si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scripsit — unde suo loco, quantum satis uisum est, contra inpudentes Manichaeorum calumnias disseruimus — hunc ergo Moysen famulum dei uiui, dei ueri, dei summi, fabricatoris caeli et terrae, non de alieno, sed de nihilo, non premente necessitate, sed adfluente bonitate, non per sui membri poenam, sed per sui uerbi potentiam, hunc, inquam, Moysen, humilem in recusando tam magnum ministerium, subditum in suscipiendo, fidelem in seruando. strenuum in exequendo, in regendo populo uigilantem, in corrigendo uehementem, in amando ardentem. in sustinendo patientem, qui pro eis, quibus praefuit, deo se interposuit consulenti, obposuit irascenti: hunc itaque talem ac tantum uirum,
Abbreviated transcription (Latin):
nulla usquã habita mentio est.
Quomodo ergo adhanc dauiticȩ
cognationis prosapiem maria ꝑ¬
tinere dic&ur: in qua eam nec
patrem habere uideas nec ma¬
ritum.⁊ Ac per hoc nec ille đđ
filius erit quisquis ex eadem nas¬
citur. nisi eius hanc genetricem
sic ammoueas ioseph. ut eius aut
filia ꝓbetur aut coniux.

Expanded text:
nulla usquam habita mentio est. nulla usquam habita mentio est. quomodo ergo ad hanc Dauiticae cognationis prosapiem Maria pertinere dicetur, in qua eam nec patrem habere uideas nec maritum? ac per hoc nec ille Dauid filius erit, quisquis ex eadem nascitur, nisi eius hanc genetricem sic admoueas Ioseph, ut eius aut filia probetur aut coniux.
Abbreviated transcription (Latin):
erat. recte dauid filius appelle¬
tur. nisi eum const& ex patre
io seph seminatũ. ⁊ Quod quia
negatis. illud etiam fateamini
necesse est. neipsũ quidem esse
dauid filium. quõ quidem gene¬
ratio abraham usq ad clauid. &
adauid ioseph adusq deducitur.
peromnes scilic& hebreorum pa¬
tres.⁊ Ex quo quia iħs concep¬
tus non est ut legitur. nec filius
erit dauid.⁊ Longeq demensẽ.
qui quem sine coitu ioseph dema¬
ria natum dicturus erat. hunc
in principio posuerit esse filiũ
dauid.⁊ Cum ergo ne ipse qui¬
dem qui sit ex maria genitus :
dauid recte filius appeller&ur.
quia non sit natus ex ioseph: quan¬
to magis filius dĩ.÷ Pro inde
nec uirginis ipsius origo ex hac
tribu fuisse monstratur. unde
constat eẽ dauid. ⁊ Dico autẽ
iudam dequo iudȩi reges. sed
extribu leui unde sacerdotes.
Quod ipsũ palam est. quia eadem
patrem habuerit sacerdotem
quendam nomine ioachim
Cuius tamen in hac generatione.

Expanded text:
erat, recte Dauid filius appelleerat, recte Dauid filius appelletur, nisi eum constet ex patre Ioseph seminatum. quod quia negatis, illud etiam fateamini necesse est ne ipsum quidem esse Dauid filium, quoniam quidem generatio ab Abraham usque ad Dauid et a Dauid Ioseph adusque deducitur — per omnes scilicet Hebraeorum patres —. ex quo quia Iesus conceptus non est, ut legitur, nec filius erit Dauid longeque demens est, qui quem sine coitu Ioseph de Maria natum dicturus erat, hunc in principio posuerit esse filium Dauid. cum ergo ne ipse quidem, qui sit - ex Maria genitus, Dauid recte filius appellaretur, quia non sit natus ex Ioseph, quanto magis filius dei! Proinde nec uirginis ipsius origo ex hac tribu fuisse monstratur, unde constat esse Dauid — dico autem ludam, de quo Iudaei reges — sed ex tribu Leui, unde sacerdotes: quod ipsum palam est, quia eadem patrem habuerit sacerdotem quendam nomine Ioachim, cuius tamen in hac generatione
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfessione mathei. quanto ꝓcul
est & auero. ⁊ Siquidem symbo¬
lum uestrum ita se habet. ut cre¬
datis in iħm xp̃m filium dĩ. qui
sit natus ex uirgine maria. ues¬
trum ergo est demaria accipe¬
re filium dĩ. mathei abiordane
nostrũ exdõ.⁊ Ae per hoc tam
uobis matheus si hȩc eius ꝓcerto
sunt. contrarius est in pro fessio¬
ne ista sua quã nobis: nisi quod
paulo prudentior uobis inuen¬
tus ẽ. ut ortum ex femineo sexu.
dauid filio adscriber& magis
quam filio dĩ Qua propter
de duobus uos unum fateri opor¬
tet. aut hunc non esse matheũ
qui haec uidetur asserere. aut
uos non tenere apostolicã fidẽ.⁊
Nos uero quã uis dehac sententia
nemo prorsus deiciat. ex dõ ac¬
cipiendi filiũ dĩ. tamen ut mul¬
tum in prudentiae concedamꝰ.
ut adigamur & falsis credere.
ex iordane nobis erit factus iħsdĩ
filius . quã natus ex utero muli¬
eris : Quam quã nec ipse quidẽ
ille quem maria peperit . si ullus

Expanded text:
professione Matthaei, quanto procul professione Matthaei, quanto procul est et a uero, siquidem symbolum uestrum ita se habeat. ut credatis in Iesum Christum filium dei, qui sit natus ex uirgine Maria . uestrum ergo est de Maria accipere filium dei, Matthaei ab Iordane, nostrum ex deo . ac per hoc tam uobis Matthaeus, si haec eius pro certo sunt, contrarius est in professione ista sua quam nobis, nisi quod paulo prudentior uobis inuentus est, ut ortum ex femineo sexu Dauid filio ascriberet magis quam filio dei. quapropter de duobus uos unum fateri oportet: aut hunc non esse Matthaeum, qui haec uidetur adserere, aut uos non tenere apostolicam fidem. Nos uero quamuis de hac sententia nemo prorsus deiciat ex deo accipiendi filium dei, tamen ut multum inprudentiae concedamus, ut adigamur et falsis credere, ex Iordane nobis erit factus Iesus dei filius quam natus ex utero mulieris. quamquam nec ipse quidem ille, quem Maria peperit, si ullus
Abbreviated transcription (Latin):
post annos dum taxat secundũ
lucae fidem ferme xxx: ubi &
uox tunc audita est dicens adeũ.
filius meus eftu. ego hodie genui
te. ⁊ Uides ergo id quod ante an¬
nos triginta ut hiuc uidetur de
maria natum est. non esse ipsum
filium dĩ: sed id quod debaptis¬
mo postea factum est adiorda¬
nem. id est hominem nouũ. tam¬
quã in nobis cum credimus ad dm̃.
ex gentilitatis errore conuersi. ⁊¬
Quod ipsum tamen nescio urrum sa¬
tis cum ea fide faciat. quã uos ca¬
tholicam nominatis. ⁊ Sed interim
sic matheo uidetur. si sunt ipsius
haec : neq: enĩ usquam in parturi¬
tionibus mariae dictũ legitur il¬
lud. filius meus estu ego hodie genute
Aut hic est filius meus dilectissimꝰ
in quo bene conplacui. sed in ex¬
piatione eius apud iordanem. ⁊¬
Quod si et tu credas ita ut scriptũ
est eris iam quidem. sic enim
catholicus uero nequa quam. ⁊¬
Nam catholicã fidem nouimus.
quae tanto longe ab est ab hac

Expanded text:
post annos dumtaxat secundum post annos dumtaxat secundum Lucae fidem ferme triginta, ubi et uox tunc audita est dicens ad eum: filius meus es tu; ego hodie genui te. uides ergo id, quod ante annos triginta, ut huic uidetur, de Maria natum est. non esse ipsum filium dei, sed id, quod de baptismo postea factum est ad lordanem, id est hominem nouum tamquam in nobis eum credimus ad deum ex gentilitatis errore conuersi: quod ipsum tamen nescio utrum satis cum ea fide faciat, quam uos catholicam nominatis; sed interim sic Matthaeo uidetur, si sunt ipsius haec. neque enim usquam in parturitionibus Mariae dictum legitur illud: filius meus es tu, ego hodie genui te, aut: hic est filius meus dilectissimus, in quo bene conplacui, sed in expiatione eius apud Iordanem. quod si et tu credas ita, ut scriptum est, eris iam quidem Matthaeanucatholicus uero nequaquam. nam catholicam fidem nouimus; quae tanto longe abest ab hac
Abbreviated transcription (Latin):
tasti consideres: neq enĩ matheus
hic se dĩ filu generationem scri¬
bere fatetur instituisse. sed filii
dauid.⁊ Ut ergo huic interim
dicenti credam. filius dauid. erit
mihi demaria natus. ⁊ Ad huc
de dĩ filio in hoc omni generationis
textu nulla fit mentio : usq ad
baptis mum scilic&.⁊ Frustraq
calum niã uos ingeritis scriptori.
tam quã dĩ ille. filiũ In utero mu¬
lieris incluserit ⁊ At uero hic
clamitat ut uide tur. et inscrip¬
tione ipsa sua. se prorsus ab hoc
sacrilegio uindicat. dauid filiũ
perhibens ex illa stirpe oriundũ
se scripsisse. non filium dĩ.⁊ Nã
iħm quidem eum qui sit filius dĩ.
si scriptoris huius mentem ꝓposi¬
tumq: consideres: non tam ille de
maria uirgine uult nos accipere
procreatum. quã factum aliquan¬
do perbaptismũ apu fluenta
iordanis. ⁊ Illic enim dicensbap¬
titatum a io hanne eũ quem đđ̃
in ex ordio filium: designauit: fac¬
tum aliquando esse filium dĩ.

Expanded text:
tasti, consideres. neque enim Matthaeus tasti, consideres. neque enim Matthaeus hic se dei filii generationem scribere fatetur instituisse, sed filii Dauid. Ut ergo huic interim dicenti credam, filius Dauid erit mihi de Maria natus; adhuc de dei filio in hoc omni generationis textu nulla fit mentio usque ad baptismum scilicet frustraque calumniam uos ingeritis scriptori, tamquam dei ille filium in utero mulieris incluserit. at uero hic clamitat, ut uidetur, et inscriptione ipsa sua se prorsus ab hoc sacrilegio uindicat Dauid filium perhibens ex illa stirpe oriundum se scripsisse, non filium dei. nam Iesum quidem eum. qui sit filius dei, si scriptoris huius mentem propositumque consideres, non tam ille de Maria uirgine uult nos accipere procreatum quam factum aliquando per baptismum apud fluenta Iordanis. illic enim dicit baptizatum a Iohanne eum, quem Dauid in exordio filium designauit, factum aliquando esse filium dei
Abbreviated transcription (Latin):
quia saltem sunt.⁊ Ille aũ nihil
est nisi finctio falsitatis. & cogi¬
tatio uanitatis. sed iam cętera
fausti arguta deliramenta ui
isputanti mihi aliquando. qui¬
dam exnumerosa plebe respon¬
dens ait: accipis iħm demaria
natũ: Cui ego. quẽ nam in quã
dicis iħm:.i Nam plures in hebre¬
ismo fuerunt.⁊ Hiesus unus qui¬
dem naue filius discipulus moysi.
alter uero filius iosed&e sacer¬
dotis magni. Item alius qui dic¬
tus est filius dauid. Alius uero
filius dĩ Quem nam ergo istoꝵ
demaria natũ quȩris ex me u¬
trum accipiã:: Utiq inquit
filiũ dĩ.⁊ Cui ego: et quo aucto¬
re. quoue magistro docente istud
Liber generationis iħu xp̃i. filu
dauid. filii abraham et c&era ⁊
Tum ego. putauerã in quã qui a
esses dicturus: liber generationũ
iħu xp̃i filiidĩ. et me parauerã
ad p̃ scribendum. ⁊ Sed quia nunc
fideliter capitulũ memorasti.
ad monendus es ut id quod reci¬

Expanded text:
quia saltem sunt; ille autem nihil quia saltem sunt; ille autem nihil est nisi fictio falsitatis et cogitatio uanitatis. sed iam cetera Fausti arguta deliramenta uid FAUSTUS dixit: Disputanti mihi aliquando quidam ex numerosa plebe respondens ait: accipis Iesum de Maria natum? cui ego: quemnam, inquam, dicis Iesum? nam plures in Hebraismo fuerunt Iesus: unus quidem Naue filius, discipulus Moysi; alter uero filius Iosedech sacerdotis magni; item alius, qui dictus est filius Dauid; alius uero filius dei . quemnam ergo istorum de Maria natum quaeris ex me utrum accipiam ? utique, inquit, filium dei. cui ego: et quo auctore quoue magistro docente istud liber generationis Iesu Christi filii Dauid, filii Abraham, et cetera. tum ego: putaueram, inquam. quia esses dicturus liber generationum Iesu Christi filii dei, et me paraueram ad praescribendum; sed quia nunc fideliter capitulum memorasti, . admonendus tantum es, ut id, quod reci
Abbreviated transcription (Latin):
si adhostis cuneum disrumpendũ
missus fuiss& et captiuatus. ullo
modo eum postea si uiciss& ipse
damnar&. qđ facturus est ds̃ iste
de sua parte. quam configet inglo¬
bo quia oboediuit iubenti. quia
in hostiles cuneos ꝓsalute regni eiꝰ
proposita sua morte processit .⁊
Sed in hac inquit serie saeculorũ
iam malis ꝑ mixta. atq concr&a
non obtem perauit prȩceptis::
Quȩramus quare .⁊ Sippria
uo luntate. uera culpa & iusta poe¬
na: Sed iam si uoluntas est rea.
nulla est ad peccandũ natura con¬
traria. et ideo manicheorũ om¬
nis conuicta ẽ et euersa fallatia.
siaũ ab hoste oppressa quo missa
est. si alieno malo superata cui
resistere non ualuerat. iniqua
poena & magna crudelitas. Sed
ad excusandũ. pro fertur dĩ neces¬
sitas.: Talem colant dm̃. qui no¬
lunt colere dm̃.⁊ Sane quod fa¬
tendum est etiã ipsi cultores eius.
quã uis talem deum colendo sint
pessimi. meliores tamen illo sunt.

Expanded text:
si ad hostis cuneum disrumpendum si ad hostis cuneum disrumpendum missus fuisset et captiuatus, ullo modo eum postea. si uicisset, ipse damnaret: quod facturus est deus iste de sua parte, quam configet in globo, quia oboediuit iubenti, quia in hostiles cuneos pro salute regni eius proposita sua morte «processit. sed in hac, inquit, serie saeculorum iam malis permixta atque concreta non obtemperauit praeceptis. quaeramus, quare. si propria uoluntate, uera culpa et iusta poena; sed iam si uoluntas est rea, nulla est ad peccandum natura contraria, et ideo Manichaeorum omnis conuicta est et euersa fallacia. si autem ab hoste obpressa quo missa est, si alieno malo superata, cui resistere non ualuerat, iniqua poena et magna crudelitas. sed ad excusandum profertur dei necessitas. talem colant deum, qui nolunt colere deum. sane, quod fatendum est, etiam ipsi cultores eius, quamuis talem deum colendo sint pessimi, meliores tamen illo sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
uanitate faustus arguit. & deum
suũ mirabiliore caecitate non re¬
spicit. ⁊ Quanto melius ipse uasa
aurea & argentea abstuliss& de
gente aegyptiorũ : quã eius men¬
bra dep̃daretur gens tenebrarũ::
Ettamen cũ bellũ tam miserum
ipse gessiss&. cultores eius famulo
dĩ nr̃i obiciunt. quod bella ges¬
serit : in quib semꝑ cũ suis omni¬
bus uictor dehostib triumpha¬
uit.I Qui captiui uel captiuȩ.
moyse belligerante depopulo
isrł duci potuerunt. ÷ Quod
& deus uester si potuiss&. utiq
feciss&. ⁊ Hoc ergo non ẽ malos
arguere sed feliciorib inuide¬
re : quae aũ crudelitas morsi.
qͦđ in populũ qui grauiter in dm̃
peccauerat gladio uindicauit:
cuius tamen peccati ueniã: se ꝓ
illis etiã diuinae uindictȩ offerens
dep̃catus ẽ .⁊ Uerum tamen si &
hoc non misericorditer sed crude¬
liter fecisset. &iã sic melior deo
ur̃o eẽt .⁊ Neq enĩ quẽ quam
suorũ in nocentiũ & oboedientiũ.

Expanded text:
uanitate Faustus arguit et deum uanitate Faustus arguit et deum suum mirabiliore caecitate non respicit! quanto melius ipse uasa aurea et argentea abstulisset de gente Aegyptiorum, quam eius membra depraedaretur gens tenebrarum ! et tamen cum bellum tam miserum ipse gessisset, cultores eius famulo dei nostri obiciunt, quod bella gesserit, in quibus semper cum suis omnibus uictor de hostibus triumphauit, qui captiui uel captiuae Moyse belligerante de populo Israhel duci potuerunt: quod et deus uester si potuisset, utique fecisset. hoc ergo non est malos arguere, sed felicioribus inuidere. quae autem crudelitas Moysi, quod in populum, qui grauiter in deum peccauerat, gladio uindicauit? cuius tamen peccati ueniam se pro illis etiam diuinae uindictae offerens deprecatus est. uerumtamen si et hoc non misericorditer, sed crudeliter fecisset. etiam sic melior deo uestro esset. neque enim quemquam suorum innocentium et oboedientium,
Abbreviated transcription (Latin):
tis. particulã certe dei ur̃i. lic&
minimã non negatis illã animã
meretricis. ⁊ Hoc ergo iam melior
deo ur̃o. quõ ipsa una meretrix
ess&: ille aũ conditione sua illi¬
Aus commixtiones. uni uerso gene¬
ri tenebrarũ in omnib meretrici¬
bus prostituitur.⁊ In omnibus
deniq: marib: ac feminis. late ua¬
riet. fornicantib : & sese corrũ¬
pentibus uolutatur. soluitur. in¬
ligatur. ⁊ Rursus in eorũ fetib
uolutandus. soluendus. ligandus
donec adultimũ globũ pars in¬
mundissima dei ur̃i. tam quã
in expiabilis meretrix ꝑducatur . ⁊¬
Hȩc scilic& mala : has turpitudines.
haec dedecora. a menbris suis deus
uester amouere non potuit. & hostis
immanis necessitate conpulsus.
ad ista ꝑuenit.⁊ Neq enĩ potu¬
it interimere in iuriosũ atq ui¬
olentum suis uel ciuibus uel par¬
tibus saluis: Quanto ergo ille
melior qui occiso a egyptio fratrẽ
defendit in lesum: quẽ mirabili

Expanded text:
tis, particulam certe dei uestri, licet tis, particulam certe dei uestri, licet minimam, non negatis illam animam meretricis. hoc ergo iam melior deo uestro, quoniam ipsa una meretrix esset, ille autem condicione suae illius commixtionis uniuerso generi tenebrarum in omnibus meretricibus prostituitur, in omnibus denique maribus ac feminis late uarieque fornicantibus et sese corrumpentibus uolutatur, soluitur, inligatur, rursus in eorum fetibus uolutandus, soluendus, ligandus, donec ad ultimum globum pars inmundissima dei uestri tamquam inexpiabilis meretrix perducatur. haec scilicet mala, has turpitudines, haec dedecora a membris suis deus uester amouere non potuit et hostis inmanis necessitate conpulsus ad ista peruenit; neque enim potuit interimere iniuriosum atque uiolentum suis uel ciuibus uel partibus saluis. quanto ergo ille melior, qui occiso Aegyptio fratrem defendit inlaesum, quem mirabili
Abbreviated transcription (Latin):
& aliis talib quod quod lib& quã
multa unus homo poss& amittere :
ille aũ in omnib: omniũ talib fac¬
tis. commixtionẽ illã menbrorũ
suorũ turpari polluiq conuinci¬
tur . ⁊ Et osee ꝓph&a accusatur
a fausto.: Qui si meretricem tur¬
pi concupiscentia captiuatus ad¬
amass& atq duxiss&. animas certe
amborũ & lasciui amatoris. & ob¬
scenȩ meretricis. partes & menbra
naturamq dĩ ur̃i esse p̃dicatis .:
Illa enĩ meretrix : quid enĩ ambiã
uerbis et non plane dicã: illa me¬
retrix ess& deus uester: Neque
enĩ potestis dicere. quod seruata
atq in corrupta suae scĩtate natu¬
rae. illi meretricio corpori non li¬
gatus sed p̃sentatus incideret :
Sed inquinatissima esse ista menbra
dei ur̃i et obhoc magna purgatio¬
ne indigere fatemini. ⁊ Illa ergo
meretrix dequa hominem dĩ au¬
detis arguere. deus uester eẽt.
etiã si non esset in melius casto con¬
iugio cõmutata. Aut finon uul¬

Expanded text:
et aliis talibus quotquotlibet quam et aliis talibus quotquotlibet quam multa unus homo posset admittere; ille autem in omnibus omnium talibus factis commixtione illa membrorum suorum turpari polluique conuincitur. et Osee propheta accusatur a Fausto: qui si meretricem turpi concupiscentia captiuatus adamasset atque duxisset — animas certe amborum, et lasciui amatoris et obscaenae meretricis, partes et membra naturamque dei uestri esse praedicatis — illa ergo meretrix — quid enim ambiam uerbis et non plane dicam ? — illa meretrix esset deus uester. neque enim potestis dicere, quod seruata atque incorrupta suae sanctitate naturae illi meretricio corpori non ligatus, sed praesentatus incideret, sed et inquinatissima esse ista membra dei uestri et ob hoc magna purgatione indigere fatemini. illa ergo meretrix, de qua hominem dei audetis arguere, deus uester esset, etiamsi non esset in melius casto coniugio commutata; aut si non uul
Abbreviated transcription (Latin):
in ipso hyrco quẽ uiro illi sordib
comparauit. omnẽ illũ genitalẽ
motumq caloremq ꝑ p&itur:
& ubiq turpi conditione ꝑmixtus.
incapro inflammatur. in capra
seminatur. inhedo generatur. ⁊¬
Ac ꝑ hoc & si iudas non tantũ forni¬
cator. sed &iã sciens. nurus suae
ne farius incestator ex ister& : in
illius quoq in cesti libidine. ds̃
uester herer&. sorderet. arder& :
Dauid aũ iniquitatis paenituit.
qđ uxorem ad amauerat alienã
uirũq: eius mandarit occidi:
At uero dm̃ ur̃m quando pęnitebit.
qđ a tartareo genere. masculino
ac feminino principũ tenebrarũ
ad amatus eorũ libidini sua mem¬
bra concessit. nec maritũ cuius
coniugem ad amauerat. sed suos
filios in menbris dȩmonũ aquib:
dȩmonib: ipse fuerat ad amatus
occidit.⁊ Sed & si non penituiss&
đđ nec iustitiae sanitatem tali
medicina recepiss&: etiã sic isto
dõ manicheorũ melior extitiss& ⁊
Iuste quippe uno ipso facto putemꝰ.

Expanded text:
in ipso hirco, quem uiro illi sordidus in ipso hirco, quem uiro illi sordidus conparauit, omnem illum genitalem motum caloremque perpetitur et ubique turpi condicione permixtus in capro inflammatur, in capra seminatur, in haedo generatur! ac per hoc etsi ludas non tantum fornicator sed etiam sciens nurus suae nefarius incestator existeret, in illius quoque incesti libidine deus uester haereret, sorderet, arderet. Dauid autem iniquitatis paenituit, quod uxorem adamauerit alienam uirumque eius mandarit occidi; at uero deum uestrum quando paenitebit, quod a tartareo genere masculino ac feminino principum tenebrarum adamatus eorum libidini sua membra concessit nec maritum, cuius coniugem adamauerat, sed suos filios in membris daemonum, a quibus daemonibus ipse fuerat adamatus, occidit? sed etsi non paenituisset Dauid nec iustitiae sanitatem tali medicina recepisset, etiam sic isto deo Manichaeorum melior extitisset. iste quippe uno ipso facto putemus
Abbreviated transcription (Latin):
auaritiae ac uentris causa uxo¬
rem suã sororẽ mentitus. in alio¬
rum concubitũ uendidit .
Quanto ille peior & execrabilior
est qui naturã suã adlibidinẽ
desiderantiũ simulando co apta¬
tam. gratis eis polluendã corrũ¬
pendamq subiecit .⁊ Iam cum
filiabus qui etiã sciens concubue¬
rit. nonne minus mali perp&rat.
quã qui membra sua omniũ tali¬
um peiorũq turpitudinũ libi¬
dinibus misc&: ⁊ Quid enĩ tale
ab inmundis flagitiosisq cõmit¬
titur : ubi non ds̃ uester manichei.
turpitudinib: omnib: polluatur ÷
Deniq siuere ia cob ut ait faustus.
inter quatuor uxores. foeda con¬
cupiscentia tã quã hyrcus erra¬
r&. nullã ꝓpaginis curã gerens.
sed lasciuae solius uoluptatis:
quanto minus miser eẽt dõ urõ:
qui non solũ in ipso et in eius quatu¬
or uxorib: omne illud dedecus luxu¬
riae pater&ur . omnibus eorũ cor¬
poribus motibusq concretus: sed

Expanded text:
auaritiae ac uentris causa uxoauaritiae ac uentris causa uxorem suam sororem mentitus in aliorum concubitum uendidit: quanto ille peior et execrabilior est, qui naturam suam ad libidinem desiderantium simulando coaptatam gratis eis polluendam corrumpendamque subiecit! iam cum filiabus qui etiam sciens concubuerit, nonne minus mali perpetrat, quam qui membra sua omnium talium peiorumque turpitudinum libidinibus miscet? quid enim tale ab inmundis flagitiosisque committitur, ubi non deus uester, Manichaei, turpitudinibus omnibus polluatur? denique si uere Iacob, ut ait Faustus, inter quattuor uxores foeda concupiscentia tamquam hircus erraret nullam propaginis curam gerens, sed lasciuae solius uoluptatis: quanto minus miser esset deo uestro, qui non solum in ipso et in eius quattuor uxoribus omne illud dedecus luxuriae pateretur, omnibus eorum corporibus motibusque concretus, sed
Abbreviated transcription (Latin):
tis. ueniȩq promerendȩ diffiden¬
tia penitus pereunt : detanto ui¬
ro exemplũ propositũ est quo
sanentur aegroti. non quo hi qui
sani sunt saucientur. Neq. enĩ
medicinae uicium est. si uel insa¬
ni se ipsos. uel maligni alios. fer¬
ramentis medicinalib: perimant ::
Sed tamen patres nr̃i patri archae
atq proph&ae. qui bustram in lus¬
tre testimoniũ scĩtatis atq pie¬
tatis ea scriptura perhib&. quã
saluti generis humani diuinitus
dispensatã non negat. nisi quis¬
quis aut eã nescit. aut omnẽ sen¬
sum rationalis considerationis a¬
misit : &iam sibibidinosi &cru¬
deles fuissent. sicut eos maniche¬
orum error uel potius furor ac¬
cusat: non etiã sic. non dico elec¬
tis eorũ. sed ipso etiã dõ illorũ
demonstrarentur eẽ meliores.
Nonne melius ẽ cum pelice uolu¬
tari: uirũ cum femina: quã eẽ
sincerissimã lucẽ. & miscendo se
tenebris inquinari. ÷ Ecce homo

Expanded text:
tis ueniaeque promerendae diffidentis ueniaeque promerendae diffidentia penitus pereunt, de tanto uiro exemplum propositum est, quo sanentur aegroti, non quo hi, qui sani sunt, saucientur. neque enim medicinae uitium est, si uel insani se ipsos uel maligni alios ferramentis medicinalibus perimant. Sed tamen patres nostri patriarchae atque prophetae, quibus tam inlustre testimonium sanctitatis atque pietatis ea scriptura perhibet, quam saluti generis humani diuinitus dispensatam non negat, nisi quisquis aut eam nescit aut omnem sensum rationalis considerationis amisit, etiamsi libidinosi et crudeles fuissent, sicut eos Manichaeorum error uel potius furor accusat: nonne etiam sic non dico electis eorum, sed ipso etiam deo illorum demonstrarentur esse meliores ? nonne melius est cum pelice uolutari uirum cum femina quam esse sincerissimam lucem et miscendo se tenebris inquinari? ecce homo
Abbreviated transcription (Latin):
us significationis oraculũ. Neq
enim de his libris loquimur. in qui¬
bus nulla uel pauca ac non multa
a pertissima prophetico sp̃u prȩnun¬
tiata. lam quoq ipsis rebus imple¬
tis. auctoritatẽ diuinã fidelissima
& praeclarissima ueritatis luce
testantur. ut omnino desipiat quis¬
quis eos suꝑflue uel quasi fatue lo¬
cutos aliquid putat. quib non solũ
omnia hominũ ingeniorũq gene¬
ra subdita uid&. uerũ etiã hoc
ab eis p̃dictũ legit. ꝑfectũq cognos¬
cit .: Numquid nam ergo si quis¬
quã legens factũ dauid:. cuius eũ
dño arguente ac minante penitu¬
it: inde sibi ad peccandũ fomitẽ
prȩbeat. illa scriptura culpanda
est: ac non tanto seuerius ille dam¬
nandus. quanto potius ad se uul¬
nerandum aut occidendũ ab uti
uoluit eare. quae ad sanandũ li¬
berandũq: conscripta ẽ.: Quia
enĩ homines inpeccatũ lapsi. uel
superbia neglegunt pͦenitentiae
medicinã: uel recipiendae salu¬

Expanded text:
us significationis oraculum. Neque us significationis oraculum. Neque enim de his libris loquimur, in quibus nulla, vel pauca ac non multa apertissima prophetico spiritu praenuntiata, jam quoque ipsis rebus impletis, auctoritatem divinam fidelissima et praeclarissima ueritatis luce testantur, ut omnino desipiat, quisquis eos superflue uel quasi fatue locutos aliquid putat, quibus non solum omnia hominum ingeniorumque subdita uidet, uerum etiam hoc ab eis praedictum legit perfectumque cognoscit. Numquidnam ergo, si quisquam legens factum Dauid, cuius eum domino arguente ac minante paenituit, inde sibi ad peccandum fomitem praebeat, illa scriptura culpanda est? ac non tanto seuerius ille damnandus, quanto potius ad se uulnerandum aut occidendum abuti uoluit ea re, quae ad sanandum liberandumque conscripta est? quia enim homines in peccatum lapsi uel superbia neglegunt paenitentiae medicinam uel recipiendae salu
Abbreviated transcription (Latin):
bilisq ꝑsistit .: Quid uero utili¬
us atq. salubrius pie legentib:
uel audientib: illas sacras litteras.
consuli ac prospici potuit: quã
ut non solum in eis laudabiles ho¬
mines adimitandũ. & reprehensibi¬
les ad cauendũ ꝓponerentur. uerũ
etiã quaetdã bonorũ declinationes
& lapsus inmalũ: siue indidem de¬
nuo correcti inuiã redeant. siue in¬
reuocabiles maneant : & rursus quȩ¬
dam malorũ inutationes et ꝓuen¬
tus in bonũ. siue ꝑseueraturi. siue
in pristina iterum relapsuri. Ut
neq iusti insuperbiã securitate ex¬
tollantur. nec iniqui contra medi¬
cinam desperatione obdurentur :
At illa quae neq adimitandũ. neq
ad cauendũ facta hominũ ꝑtinent.
& tam̃ in scã scriptura reperiuntur.
aut ad illã conexionẽ posita sunt
quibus occasionib: adres necessari¬
as ueniatur : aut eo ipso quo uiden¬
tur suꝑflua. satis ammonent in¬
eis quȩ ri oportere mysticae alicui¬

Expanded text:
bilisque persistit. Quid uero utilibilisque persistit. Quid uero utilius atque salubrius pie legentibus uel audientibus illas sacras litteras consuli ac prospici potuit, quam ut non solum in eis laudabiles homines ad imitandum et reprehensibiles ad cauendum proponerentur, uerum etiam quaedam bonorum declinationes et lapsus in malum siue inde idem denuo correcti in uiam redeant siue inreuocabiles maneant, et rursus quaedam malorum mutationes et prouentus in bonum siue perseueraturi siue in pristina iterum relapsuri: ut neque iusti in superbiam securitate extollantur nec iniqui contra medicinam desperatione obdurentur ? at illa, quae neque ad imitandum neque ad cauendum facta hominum pertinent et tamen in sancta scriptura reperiuntur, aut ad illam conexionem posita sunt, quibus occasionibus ad res necessarias ueniatur, aut eo ipso, quo uidentur sueis quaeri oportere mysticae alicuj
Abbreviated transcription (Latin):
luctandũ cum hominibus. qui
dicunt: non sapit palato meo qđ
sapere dicis tuo: dum tamen ea
quae diuinitus precipiuntur. aut
mores pietatẽq formare. aut ali¬
quid figurate significare. uel cre¬
dantur uel intellegantur : aut utrũ¬
que potius quã neutrũ : dum tam̃
et ipsa quae figurate dicta uel fac¬
ta intellegantur. ad eosdem mores
bonos pietatemq referantur. ⁊ Ac
per hoc &iam simanicheis uel quib¬
q aliis dehis figuris rerũ gestarũ.
noster displic& intellectus. uel ra¬
tio uel opinio: Illutł sufficiat qđ
patres nr̃os. quibus ds̃ perhib& bo¬
ne uitae atq in sus p̃ceptis oboe¬
dientiae testimoniũ: ea ueritatis
regula defenduntur : quae nisi
prauis & distortis cordib displice¬
re non possit. et quod ea scriptura
cui ꝑuersitas erroris illius inimica
est. in quibus lib& hominũ factis
quȩ uel laudauit uel arguit. uel
tantũ narrata. nobis iudicanda
ꝓposuit : ipsa inculpabilis uenera¬

Expanded text:
luctandum cum hominibus, qui luctandum cum hominibus, qui dicunt: "non sapit palato meo, quod sapere dicis tuo", dum tamen ea, quae diuinitus praecipiuntur, aut mores pietatemque formare aut aliquid figurate significare uel credantur uel intellegantur aut utrumque potius quam neutrum; dum tamen et ipsa, quae figurate dicta uel facta intelleguntur, ad eosdem mores bonos pietatemque referantur. ac per hoc etiam si Manichaeis uel quibusque aliis de his figuris rerum gestarum noster displicet intellectus uel ratio uel opinio, illud sufficiat, quod patres nostri, quibus deus perhibet bonae uitae atque in suis praeceptis oboedientiae testimonium, ea ueritatis regula defenduntur, quae nisi prauis et distortis cordibus displicere non possit, et quod ea scriptura, cui peruersitas erroris illius inimica est, in quibuslibet hominum factis, quae uel laudauit uel arguit uel tantum narrata nobis iudicanda proposuit. ipsa inculpabilis uenera