comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ti non uerbum dicunt missum eẽ sed mor tẽ: Misit ergo dñs uer¬
bum in ia cob et cetidit israhel. regnare uoluit iudam ut iacob
prophetat ingenesi et is rahel. hoc ẽ decem tribus sibi imperium
umdicauerunt. dequibus dictũ est. Ipsi regnauerunt et non ꝑme
imperuergo dignitas quae unctione samuhelis post abiectum
saul coeperat indauid missa in iacob. hoc est in duodecim tribus
quae iacob olim uocabantur. cecidit in israhel. non ut. Lxx trans¬
tulerunt. uenit cecidit enĩ in impus quod staturum ad scõs li¬
rectum erat Sciet igitur populus ephraim et habitantes samaria
qui propter multitudinem eriguntur insuperbiam et dicunt
paruum ẽ regnum iudae et nr̃i conparatione uilissimum:
Itaque illis ruentibus quasi laterbus. nos quadro lapide atdificemus nob̃
domum. illorum sy comoris quaeligna sunt uilia hostili incursione

Expanded text:
ti, non verbum dicunt missum esse, sed mortem. Misit ergo Dominus verti, non verbum dicunt missum esse, sed mortem. Misit ergo Dominus verbum in Jacob, et cecidit in Israel. Regnare voluit Judam, ut Jacob prophetat in Genesi : et Israel, hoc est, decem tribus sibi imperium vindicarunt, de quibus dictum est: Ipsi regnaverunt, et non per me . Imperii ergo dignitas, quae in unctione Samuelis post abjectum Saul coeperat in David, missa in Jacob, hoc est, in duodecim tribus, quae Jacob olim vocabantur, cecidit in Israel: non ut LXX transtulerunt, venit: cecidit enim in impiis: quod statutum ad sanctos directum erat. Sciet igitur populus Ephraim et habitantes Samariam, qui propter multitudinem eriguntur in superbiam, et dicunt: Parvum est regnum Judae, et nostri comparatione vilissimum. Itaque illis ruentibus quasi lateribus, nos quadro lapide aedificemus nobis domum. Illorum sycomoris, quae ligna sunt vilia, hostili incursione
Abbreviated transcription (Latin):
distitionem fumigantium eo quod in ipsiseẽt s riat et israhel
imperium finiendum. quo noncredente. propter rei magnitudinẽ
et presens: periculum iubetur ut sibi postulet signum et quia ido¬
latres hoc quoq facere noluit. propterea dñs nequaquã ipsiregi.
sed domui dauid dat signum filiisui deuirgine nascituri ad ciuus
inuo cationem sint deim minenti periculo liberandb. et cetera quȩ usq
ad presentem locum inter pretati sumus Multis ergo mysterus inme¬
dio positis. nunc reuertitur adid quod coeperat. et euersionẽ rasim
et ephraim. hoc est syriae et samariae uaticinatur: Ouerbũ inquiens
misit dñs in iacob et cecidit in isrł. apud hebre os dabar quod pes
tres literas scribitur consonantes. daleth. beth. rẽs. prolocorum
qualitates silegatur. dabar. uerbum significat. sideber. mor tem
et pestilentiam. quam ob causam pleriq sermonis ambiguitate decep¬

Expanded text:
dis titionum fumigantium, eo quod in ipsis esset Syriae et Israel dis titionum fumigantium, eo quod in ipsis esset Syriae et Israel imperium finiendum. Quo non credente propter rei magnitudinem et praesens periculum, jubetur ut sibi postulet signum. Et quia idololatra erat, hoc quoque facere noluit: propterea Dominus nequaquam ipsi regi, sed domui David dat signum filii sui de Virgine nascituri, ad cujus invocationem sint de imminenti periculo liberandi, et caetera quae usque ad praesentem locum interpretati sumus. Multis ergo mysteriis in medio positis, nunc revertitur ad id quod coeperat, et eversionem Rasin 136 et Ephraim, hoc est, Syriae et Samariae vaticinatur: Verbum, inquiens, misit Dominus in Jacob, et cecidit in Israel. Apud Hebraeos DABAR , quod per tres litteras scribitur consonantes DALETH, BETH, et RES, pro locorum qualitate, si legatur DABAR, verbum significat, si DEBER, mortem et pestilentiam. Quam ob causam plerique sermonis ambiguitate decep
Abbreviated transcription (Latin):
ueni sp̃s et mortua ossa. uiuifica ut quae iacebant interre puluere
in isrł et sciet populus omnis inephraim et habitantes samariã
Sin super bia et magnitudine cordis dicentes lateres ceciderunt sed
Squa dris lapidibus edificabimus. sycomores succiderunt sedcedros
Sinmutauimus. et ele uauit dñs hostes raasin suꝑ eũ et mimicos
Seius intu multũ uertet syriam aboriente. et philistim ab oc¬
Scidente et deuorabunt israhel toto ore inomnibus his nonẽ auer¬
sus furor eius sed adhuc manus eius extenta. et populus non
Sest reuer sus adpercucientem se et dñm exercituũ non exqui¬
Ssierunt: Legimus supra quod indiebus achas. fili io atham. fili
osiae regis uida. ascenderit raasin rex sẏriae et phacee fi¬
lius romeliȩ rex isrł inhierusalem ut expugnarent eã. et quod mis¬
sus sit isaias propheta in occur sum acha cum iasub filio suo ut
ei diceret netimeret. et cor illius nefor midaret aduabus cau¬

Expanded text:
veni, spiritus, et mortua ossa vivifica : ut quae jacebant in terrae pulvere, veni, spiritus, et mortua ossa vivifica : ut quae jacebant in terrae pulvere, n Jacob, et cecidit in Israel. Et sciet populus omnis Ephraim et habitantes Samariam, in superbia et magnitudine cordis, dicentes: Lateres ceciderunt, sed quadris lapidibus aedificabimus: sycomoros succiderunt, sed cedros immutabimus. Et elevabit Dominus hostes Rasin super eum, et inimicos ejus in tumultum vertet, Syriam ab Oriente, et Philisthiim ab Occidente, et devorabunt Israel toto ore. In omnibus his non est aversus furor ejus, sed adhuc manus ejus extenta, et populus non est reversus ad percutientem se, et Dominum exercituum non inquisierunt. Legimus supra quod in diebus Achaz filOziae regis Iuda ascendit Rasin rex Syriae et Phacee filius Romeliae rex Israhel in Hierusalem ad proesus sit Isaias propheta in occursum Achaz cum Jasub filio suo, ut ei diceret, ne timeret, et cor illius ne formidaret a duabus cau
Abbreviated transcription (Latin):
centis pueripro fetia. exeo loco ubidicitur ad acham. pete tibi signũ
ad ño dõ tuo uersiculo isto finita est. quo infertur zelus dñi exerci¬
tuum faciet hoc: nunc adreliqua transeamus: FINIT LIBER . III.¬
IN CIPIT LIBER QUARTUS.
nae quales dictamus libros et prodiuersitate uisionum ac sensuum
alius contrahitur alius extenditur. itaq finito. tertio uolumine tran¬
se amus ad quartũ quitertia mensura uersuum priore minor est pre¬
ser tim cumquintus. quem huit libro subiecimus historicae ex pla¬
nationis sit et pene duplicem numerum habeat: Dum eñi nolu¬
mus con iuncta di uidere et olim inter pretata transire quasi
inter duas maris ponti CYI Π N IT a aac. nauiculã nrãm direxim̃.
quae fle te spũ scõ et dño saluatore cursum dirigente nrũm elabitur
in pelagus dicente te uirgo xp̃i eius thoicũ aquatuor uentis caeli

Expanded text:
centis pueri de Virgine prophetia, ex eo loco ubi dicitur ad Achaz: Pete tibi signum centis pueri de Virgine prophetia, ex eo loco ubi dicitur ad Achaz: Pete tibi signum a Domino Deo tuo, versiculo isto finita est, quo infertur: Zelus Domini exercituum faciet hoc . Nunc ad reliqua transeamus. LIBER QUARTUS. 135 Inaequales dictamus libros, et pro diversitate visionum ac sensuum, alius contrahitur, alius extenditur. Itaque finito tertio volumine, transimus ad quartum, qui tertia mensura versuum priore minor est, praesertim cum quintus, quem huic libro subjecimus, historicae explanationis sit, et pene duplicem numerum habeat. Dum enim nolumus conjuncta dividere, et olim interpretata transire, quasi inter duas maris Pontici συμπληγάδας naviculam nostram direximus, quae flante Spiritu sancto, et Domino Salvatore cursum dirigente nostrum, elabitur in pelagus, dicente te, virgo Christi Eustochium: A quatuor ventis coeli
Abbreviated transcription (Latin):
MET PON. id est mensuram inter pretatus est. quaehebraice et latine
eodem appellatur nomine nec dubitari poterit demultiplici saluatoris
imperio et pace eius quȩ non habet finẽ qui in psalmis legerit. pos¬
tula ame et dabo tibi gentes hereditatẽ tuam et possessionẽ tuam
ter minos terrae: et rursũ. et multiplicabo pacis donec extollatur
luna. idest ad comsum mationem sȩculi principatus aũt illius
et imperium erit suꝑ soliũ et regnum dauid quod post captiuitatẽ
babylonicam fuerat dissipatum ut confir met illud et roboret et
doceat eẽ perpetuũ nec assadĩ promissio iudicetur. ab in carna¬
tionis tempore usq in sempiternũ. propterea aũt zelus. id est. e¬
mulatio dñi exercituum fecit hoc quia ipse eũ ad xmulationem
prouo cauerunt in his qui nonerant du. et ille eos peouocauit ad ae¬
mulandũ ingentem quȩ nonerat gens: Coepta emmanuhelis et nas¬

Expanded text:
μέτρον, id est, mensuram interpretatus est, quae et Hebraice et Latine μέτρον, id est, mensuram interpretatus est, quae et Hebraice et Latine eodem appellatur nomine. Nec dubitare poterit de multiplici Salvatoris imperio et pace ejus, quae non habeat finem, qui in Psalmis legerit: Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae ; et rursum: Et multitudo pacis, donec auferatur luna , id est, usque ad consummationem saeculi. Principatus autem illius et imperium erit super solium et regnum David, quod post captivitatem Babyloniam fuerat dissipatum, ut confirmet illud et corroboret, et doceat esse perpetuum ne cassa Dei promissio videretur ab Incarnationis tempore usque in sempiternum. Propterea autem zelus, id est, aemulatio Domini exercituum fecit hoc, quia ipsi eum ad aemulationem provocaverunt in his qui non erant dii, et ille eos provocavit ad aemulandum in gente, quae non erat gens . Coepta Emmanuelis et nas
Abbreviated transcription (Latin):
pacẽ nrãm. iuxta apostolũ paulũ legerit saluatorẽ. qua nominũ
magestate perternitus.Lxx. reor noneẽ ausos. depuero dicere
quod aꝑte ds̃ appellandus sit. et cetera. sed prohissex nominibus
posuisse quod inhebra ico non habetur. magnicons ilii angelũ et addu¬
cã pacẽ suꝑ principẽ et sanitatẽ eius quod hunc mihi sensũ habere
uidentur magni consilu angelus est quinuntiauit nob is abicien¬
dũ protempore isrł. et gentes tẽ saluandas deditq pacẽ princi¬
pibus suis apostolis et apostolicis uiris et sanitatem dogmatũ suo¬
rum credentibus dereliquit. quod aũt sequitur multiplicabitur eius
imperium et pacis nonerit finis proquo.lxx. transtulerunt: Magnus prin¬
cipatus scire debemus quod hebraicum mẽsra. ethic et supra. Lxx.¬
dẜ .xIIN. idest principium inter pretatisunt. proquo nos supra princi¬
patũ. hic imperium uertimus. aquila aũt uerbi ambiguitate deceptus.

Expanded text:
pacem nostram juxta Paulum apostolum legerit Salvatorem. Qua nominum pacem nostram juxta Paulum apostolum legerit Salvatorem. Qua nominum majestate perterritos LXX reor non esse ausos de puero dicere, quod aperte Deus appellandus sit, et caetera: sed pro his sex nominibus posuisse, quod in Hebraico non habetur, magni consilii Angelum, et adducam pacem super principes, et sanitatem ejus. Quod hunc mihi sensum habere videtur: Magni consilii Angelus est, qui nuntiavit nobis abjiciendum pro tempore Israel, et gentes esse salvandas: deditque pacem principibus suis, Apostolis et apostolicis viris, et sanitatem dogmatum suorum credentibus dereliquit. Quod autem sequitur: Multiplicabitur ejus imperium, et pacis non erit finis: pro quo LXX transtulerunt: Magnus principatus ejus: scire debemus quod veἀρχὴν id est, principatum interpretati sunt. Pro quo nos supra principatum, hic imperium vertimus. Aquila autem verbi ambiguitate deceptus
Abbreviated transcription (Latin):
bilis consilrarius: et rursũ ds̃ fortis. sed ad mirabilis legendũ est sẽpa¬
ratim. quod hebraice dicitur p̃b ele. et consiliarius seorsũ qui lin¬
gua eorũ appellatur ioos. et ds̃ separatim qui hebraice hel dicitur
denique in consequentib ubi legimus tues enĩ ds̃ et nesciebamus.
Et iterum ego sũ ds̃ et non est alius preter me et multa hissimilia. proeo
quod in latino dicitur ds̃. in hebraico hel. scriptũ est quod que sequitur
fortis hebraice. s̃ ibbor. appellatur. unde et in eo loco ubi idem pro¬
pheta com memorat. erunt confidentes suꝑdõ sc̃o istahel inueritate:
et quod residuũ ẽ. iacob suꝑdõ forti. ꝓtlõ forti in hebreo scriptũ habet
hel. gibbor. patrẽ aũt faturi sȩculi. et resurrectionis quod in
nr̃a uocatione conpletur. et principẽ. pacis qui locutus ẽ ad aposto¬
los: Pacẽ meã do uobis pacem meã relinquo uobis. nondubitauit qui¬

Expanded text:
bilis consiliarius, et rursum, Deus fortis; sed, Admirabilis legendum est sepabilis consiliarius, et rursum, Deus fortis; sed, Admirabilis legendum est separatim, quod Hebraice dicitur PHELE : et Consiliarius seorsum, qui lingua eorum appellatur IDES : et Deus separatim, qui Hebraice EL dicitur. Denique in consequentibus ubi legimus: Tu es enim Deus, et nesciebamus: Et iterum: Ego sum Deus, et non est alius praeter me , et multa his similia: pro eo quod in Latino dicitur Deus, in Hebraico EL scriptum est. Quodque sequitur, Fortis, Hebraice GIBBOR appellatur. Unde et in eo loco ubi idem propheta commemorat: Erunt confidentes super Deo sancto Israel in veritate: et quod residuum est Jacob super Deo forti , pro Deo forti in Hebraico scriptum habet EL GIBBOR. Patrem autem futuri saeculi et resurrectionis, quod in nostra vocatione completur; et principem pacis, qui locutus est ad Apostolos: Pacem meam do vobis, pacem meam relinquo
Abbreviated transcription (Latin):
generatione prophetisse ante quã sciat puer uocare pa¬
trẽ suũ et matrẽ suã: Iste igitur puer quinatus deuir¬
gi ne appellatur em manuhel idest nobiscũ ds̃ et de
Lera spolia detrahere festina predarg. nunc multis nomi¬
nibus appellatur. et licet exeo quod supra dixerat em¬
manuhel. idest nobis cũ ds̃ dm̃ illũ eẽ monstrauerit ta¬
men nunc dicit factũ illius principxtũ suꝑ humerũ eius.
uel quod crucẽ suã ipse portauerit. uel ꝑ humerũ osten¬
dens brachii fortitudinẽ eodẽ isaiadicente. reuelauit
dñs ds̃ brahiũ scm̃ suũ omnibus gentibus et rursũ dñe quis
credidit auditui nostro. et brachiũ dñi cuire uelatũ est.
uocabitur ergo post duo nomina sex aliis nominibus ad¬
mirabilis consiliarius. ds̃ fortis pater futuri sȩculi princeps pacss. non
enim ut pleriq putant. bina iungenda sunt nomina. ut legamus ad mira¬

Expanded text:
generatione Prophetissae: Antequam sciat puer vocare pageneratione Prophetissae: Antequam sciat puer vocare patrem suum et matrem suam . Iste igitur puer, qui natus est de Virgine, appellatur Emmanuel, id est, nobiscum Deus: et de lera, spolia detrahe festina praedari: nunc multis nominibus appellatur. Et licet ex eo quod supra dixerat, Emmanuel, id est, nobiscum Deus, Deum illum esse monstraverit: tamen nunc dicit factum illius principatum super humerum ejus, vel quod crucem suam ipse portaverit: vel per humerum ostendens brachii fortitudinem, eodem Isaia dicente: Revelavit Dominus Deus brachium sanctum suum omnibus gentibus . Et rursum: Domine, quis credidit auditui nostro: et brachium Domini cui revelatum est ? Vocabitur ergo post duo nomina, sex aliis nominibus: Admirabilis, Consiliarius, Deus, Fortis, Pater futuri saeculi, Princeps pacis. Non enim, ut plerique putant, bina jungenda sunt nomina, ut legamus, Admira
Abbreviated transcription (Latin):
Splicabitur eius imperiũ et pacis ponerit finis: suꝑsolium dauid
Set suꝑ regnũ eius ut confor met illud et conroboret in iuditi¬
So et iustitia. Amodo et usq insempiter nũ zelus dñi exercitu¬
Sum faciet hoc . Lxx. quia par uulus natus ẽ nobis filius ciius¬
Sprincipatus factus est nobis ciius principatus factus: suꝑ hume¬
Srum eius et uocabitur nomen eius magni consilii nuntius.¬
S ad ducã enĩ pacẽ suꝑ principef. et sanitatẽ eius maguus prin¬
cipatus illius et pacis nonerit ter minus suꝑ thronũ dauid¬
S et regnũ eius ut cor rigat illud et auxilietur in iuditioet
iustitia. ex hoc nunc et usq in seculũ zelus dñi sab aoth.
Sfaciet hẽc. ldeo diabolus et omnis eius uiolenta predatio
Squa humanũ opresserat genus. et sanguinẽ sanguini mis¬
Scuerat erit in conbustionẽ et cibus ignis. e terni quia na¬
tus nobis de uirgine puer dequo supra dictũ ẽ ante quã
sciat puer reprobare malũ et eligere bonũ. et postea in

Expanded text:
it finis: super solium David, et super regnum ejus, ut confirmet illud et corroboret in judicio et justitia, amodo et usque in sempiternum. Zelus Domini exercituum faciet hoc. LXX: Quia parvulus natus est nobis, filius datus est nobis, cujus principatus factus est super humerum ejus: et vocatur nomen ejus magni consilii nuntius. Adducam enim pacem super principes, et sanitatem ejus: magnus principatus illius, et pacis non est terminus, super thronum David et regnum ejus: ut corrigat illud, et auxilietur in judicio et justitia: ex hoc nunc et usque in saeculum. Zelus Domini sabaoth faciet haec. Ideo diabolus, et omnis ejus violenta praedatio, qua humanum oppresserat genus, et sanguinem sanguini miscuerat, erit in combustionem et cibus ignis aeterni: quia natus est nobis de Virgine puer, de quo supra dictum est: Antequam sciat puer reprobare malum et eligere bonum : et postea in
Abbreviated transcription (Latin):
com mutatũ eũ adiciunt reddi turũ idest diabolũ quoscilicet
omnes animas quas dĩ auxilio denudauerat cũ ornamentis presti¬
nis redditurussit. non solũ ipse e sed et sa tellites eius dȩmones
quibus siopio detur magis eligant perire flã mis quã predã ꝑdere :
Par uulus enĩ natus ẽ nobis filius datus ẽ nobis. et factus ẽ princi

Expanded text:
commutatum, eum adjiciunt redditurum, id est, diabolum: quod scilicet commutatum, eum adjiciunt redditurum, id est, diabolum: quod scilicet omnes animas, quas Dei auxilio nudaverat, cum ornamentis pristinis redditurus sit: non solum ipse, sed et satellites ejus daemones: quibus si optio detur, magis eligant perire flammis, quam praedam perdere. Parvulus enim natus est nobis, filius datus est nobis: et factus est princi
Abbreviated transcription (Latin):
bat inmun do. qui cunctis gentibus imperabat quigrau issimo ser ui¬
tutis iuga colla omniũ deprimebat. et urrgã quaꝑ cuciebat uniuer¬
sos. et peccata sibi quasi quoddã tributũ reddere conpellebat
detraxisti deumeris eorũ et tibiliberatos feruire fecisti. absq ullo exer¬
citu absq effusione sanguinis in abscondita manu sicut quondĩ sub ge¬
deone populi isra heli demanianitis uictoriã prebuisti. quomodo
sed infecta sanguine igne conburitur. ut macule cũ uestimento
foedi cruoris intereant Sic diaboli uiolenta predatio & tumultus
ac turbȩ quibus humanũ sibi sub iecerat genus gehenne ignibus
deputate sunt. Lxx. non omnes sed partẽ quendã populicredi¬
disse signaficant. licet proeo quod illi dixerunt. de duxisti
in letitia. alii inter pretati sunt magnificasti. et cũ in reliquis
eundem sensũ teneant. stolã congregatã dolo et uestimentũ

Expanded text:
bat in mundo, qui cunctis gentibus imperabat, qui gravissimo servibat in mundo, qui cunctis gentibus imperabat, qui gravissimo servitutis jugo colla omnium deprimebat; et virgam qua percutieabat universos, et peccata sibi quasi quoddam tributum reddere compellebat, detraxisti de humeris eorum: et tibi liberatos servire fecisti absque ullo exercitu et absque effusione sanguinis in abscondita manu: sicut quondam sub Gedeone populo Israel de Madianitis victoriam praebuisti . Quomodosed infecta sanguine, igne comburitur, ut maculae cum vestimento foedi cruoris intereant: sic diaboli violenta praedatio et tumultus ac turbae, quibus humanum sibi subjecerat genus, gehennae ignibus deputatae sunt. LXX non omnes, sed partem quamdam populi credidisse significant: licet pro eo quod illi dixerunt, deduxisti in laetitia, alii interpretati sint magnificasti. Et cum in reliquis eumdem sensum teneant, stolam congregatam dolo, et vestimentum
Abbreviated transcription (Latin):
tur quod ita saluati sint nineuitȩ. ut cucurbita siue. cicEΙΟΝ
aruerit et ipsedñs loquitur in euangelio: nonuen i nisi adoues
ꝑditido mus israhel. et in passione pater inquid si fieripotest
transeat calix iste ame . qui locus hunc sensũ habet. sipotest fieri
ut sine interitu iudeorũ credat gentiũ multitudo. passionẽ recu¬
so sin aũt illi exce candisunt: ut omnes gentes uideant fiat pat̃
uoluntas tua. cũ ergo xp̃s aduenerit et xp̃i anorũ gens deuni¬
uersis gentibus fuerit congregata. Tunc letabuntur apostoli
sicut messores letantur in messe de quibus dñs loquebatur . mes¬
sis quidem multa operarii aũt pauci Et sicut exultant uictores
qui captã diuidunt predã: Cũ enĩfortis captus fuerit etligatus
omnis domus eius dirpietur et diuiduntur spolia. tu autem
dñe atq saluator iugũ oneris eius hoc est diaboli qui prius exulta¬

Expanded text:
tur, quod ita salvati sint Ninivitae , ut cucurbita, sive CICEION tur, quod ita salvati sint Ninivitae , ut cucurbita, sive CICEION aruerit. Et ipse Dominus loquitur in Evangelio: Non veni nisi ad oves perditas domus Israel . Et in passione: Pater, si fieri, inquit, potest, transeat calix iste a me . Qui locus hunc sensum habet: Si potest fieri, ut sine interitu Judaeorum credat gentium multitudo, passionem recuso. Sin autem illi excaecandi sunt, omnes gentes videant, fiat, Pater, voluntas tua. Cum ergo Christus advenerit, et Christianorum gens de universis gentibus fuerit congregata: tunc laetabuntur Apostoli, sicut messores laetantur in messe, de quibus Dominus loquebatur: Messis quidem multa, operarii autem pauci . Et sicut exsultant victores, qui captam dividunt praedam. Cum enim fortis captus fuerit et ligatus, omnis domus ejus diripitur, et dividuntur spolia . Tu autem, Domine atque Salvator, jugum oneris ejus, hoc est diaboli, qui prius exsulta
Abbreviated transcription (Latin):
lius et seeptrũ exactoris eius superasti sicut indie madiã. quia omnis
Iuiolenta depredatio cũtu multu et uestimentũ mixtũ sanguine
Serit in conbuscione et cibus ignis: Lxx. plurimã partẽ populi
Ideduxisti in letitia tua etlctabuntur in conspettu tuo letari solent
Sinmesse. et sicut hui quidiuidunt spolia quia ablatũẽ iugum
Squod supra ipsos erat positũ et iirga decollo eorũ: uirga enim
Sex actorũ dissipabitur. sicut indie maziã quia omnẽ stolam
Icongregatam dolo et uestimentũ cõmutationis restituent et cu¬
pient igne esse conbusti. inobscuris locis utramq edicionẽ ponimus
ut quantum aceteris editionibus & abhebraica ueritate diftet uulgata
edicio diligens lector agnoscat ad lucẽ ipsã quae apparuit populo in
tenebris constituto idest add̃m saluatorẽ apostropha. et dicitur
adeũ. multiplicasti gentẽ. hoc est replesti omnesgentes noticiatui
sed non magnificasti lȩtatia. iuxta quod apostolus merorẽ sibi eẽ

Expanded text:
Quia omnis violenta praedatio cum tumultu: et vestimentum mixtum sanguine erit in combustionem et cibus ignis. LXX: Plurimam partem populi deduxisti in laetitia tua: et laetabuntur in conspectu tuo, sicut laetari solent in messe, et sicut hi qui dividunt spolia: quia ablatum est jugum quod supra ipsos erat positum, et virga de collo eorum. Virga enim exactorum dissipabitur, sicut in die Madian. Quia omnem stolam congregatam dolo, et vestimentum commutationis restituent: et cupient igne esse combusti. In obscuris locis utramque editionem ponimus, ut quantum a caeteris editionibus et ab Hebraica veritate distet Vulgata translatio, diligens lector agnoscat. Ad lucem ipsam, quae apparuit populo in tenebris constituto, id est, ad Dominum Salvatorem fit apostropha. Et dicitur ad eum: Multiplicasti gentem, hoc est, replesti omnes gentes notitia tui; sed non magnificasti laetitiam. Juxta quod Apostolus moerorem sibi dic
Abbreviated transcription (Latin):
Dequo et sponsa rogat incantico canticorũ. Osculet᷑ me osculis
oris sui. Dñs enim uirtutũ ipse ẽ rex gloriae. ipse descend&
inuterũ uirginalẽ etingredietur etegrediet᷑ orientalẽ por¬
tam. quae semperclausa ẽ. de quo gabribel dicit aduirginẽ.¬

Expanded text:
De quo et Sponsa rogabat in Cantico Canticorum: Osculetur me osculo De quo et Sponsa rogabat in Cantico Canticorum: Osculetur me osculo oris sui . Dominus ein uterum uirginalem et ingressus est et egressus orientalem portam, quae semper clausa est, de qua Gabrihel dicit ad uirgine
Abbreviated transcription (Latin):
lio loco ait. laboraui sustinens. Id circo dñs faci& quae secun¬
tur. ꝓlabore et molestia. qđ aquila et symmachus transtuler̃.
lxx. et theodotio agonẽ int̃p̃tati s̃. id est luctã atq certamen
quia ẽtentiose ñ subiciant collũ dñi seruituti. sed illo uulnera
eor uolente curare respuant sanitatẽ. Et hoc notandũ quod
achaꝰ rege impiissimo nolente signũ petere . sermo ꝓpheticus
ad domũ dđ. hoc ẽ ad tribũ regiã c̃uertatur. Dequa supra legi¬
mus. et nuntiauer̃ haec domui dauid dicentes. c̃senser̃ syria
etephraim. Propterea dabit dñs ipse uobis signũ. ecce uir¬
go concipi& et pariet etuocabis nomen eius emmanuhel.
Nequaquã multifariae iuxta apłum paulũ. et multis modis lo¬
quitur ds̃. Nec iuxta aliũ ꝓphetã inmanib ꝓphetarũ adsimi¬
labit sed qui ante loquebatur ꝑ alios dicet ipse ad sum.

Expanded text:
lio loco ait: 108 Laboravi sustinens , idcirco Dominus faciet quae sequunlio loco ait: 108 Laboravi sustinens , idcirco Dominus faciet quae sequuntur. Pro labore et molestia, quod Aquila et Symmachus transtulerunt, LXX et Theodotio agonem interpretati sunt, id est, luctam atque certamen, quia contentiosi non subjiciant collum Domini servituti, sed illo vulnera eorum volente curare, respuant sanitatem. Et hoc notandum, quod Achaz rege impiissimo nolente signum petere, sermo propheticus ad domum David, hoc est, ad tribum regiam convertatur, de qua supra legimus: Et nuntiaverunt haec domui David, dicentes: Consenserunt Syria et Ephraim. Propterea dabit Dominus ipse vobis signum. Ecce Virgo concipiet et pariet, et vocabis nomen ejus Emmanuel. Nequaquam multifarie juxta apostolum Paulum, et multis modis loquetur Deus ; nec juxta alium prophetam , in manibus prophetarum assimilabitur; sed qui ante loquebatur per alios, dicet ipse, adsum .
Abbreviated transcription (Latin):
et om̃s similiter transtuler̃. ñ temptabo dnm̃. Possit le¬
gi ñ exaltabo dnm̃. sciebat enĩ rex impius quod si signũ¬
peter& accepturus eẽt et glorificaret᷑ dñs. Ergo quasi
idolorx cultor. qui in omnib angulis platearũ et inmontib
locisq nemorosis aras constituerat. et ꝓleuitis habebat fana¬
ticos. non uult signũ petere qđ p̃ceptũ est. Etdixit audite
ergo domꝰ dauro nũꝗd uobis parũ ẽ molestos eẽ hominibus
quia molesti eftis etdõ meo. Quis ẽ iste qui dixit audite
ergo domꝰ dđ. nequaquã ds̃ qui supra ad acha dixerat. Pete
tibi signũ ad no dõ tuo sedꝓpheta ut ex consequentib adp¬
bat᷑ quia molesti estis et dõ meo. Etẽ sensus. quia ñ solum
ꝓphetas ꝑsequimini. eteorũ dicta ẽtẽpnitis. sed etp̃sentis etiu¬
bentis dĩsententiȩ c̃trahitis. ita utei exhibeatis laborẽ. Qui in a¬

Expanded text:
et omnes similiter transtulerunt, non tentabo Dominum, possit leet omnes similiter transtulerunt, non tentabo Dominum, possit legipeteret, accepturus eidolorum cultor, qui in omnibus angulis platearum et in montibus, locisque nemorosis aras constituerat, et pro levitis habebat fanaticos, non vult signum petere, quod praeceptum est. Et dixit: Audite ergo, domus David: Nunquid parum vobis est molestos esse hominibus, quia molesti estis et Deo meo? Quis est iste qui dixit: Audite ergo, domus David? Nequaquam Deus qui supra ad Achaz dixerat: Pete tibi signum a Domino Deo tuo; sed Propheta, ut ex consequentibus comprobatur: Quia molesti estis et Deo meo. Et est sensus: quia non solum prophetas persequimini, et eorum dicta contemnitis; sed et praesentis et jubentis Dei sententiae contradicitis; ita ut ei exhibeatis laborem, qui in a
Abbreviated transcription (Latin):
alterum refertur adsensus. alterum admentem etratio¬
nem uirginem quoque interpraetatur animam
quae nulla peccati corrupta est conscientia et po¬
test dese. emmanuhel nobiscum dm̃. id est prae¬
sentem dĩ generare sermonem. sed nos elixas agni
carnes non comedemus. uerum assas etquae in nobis
possint omnes uoluptatum sicea repit uitas nesacra¬
mentum fidei nostrae dum plus sapimus quam opor¬
t& sapere neglegamus.
Etdixit achaꝰ. non petam etnontemptabo dnm. Non
humilitatis est sed superbiae. quod non uult signũ ad ño
postulare. Quam quã enim scriptũ sit. indeutero nomio.
Non temptabis dñm dm̃ tuũ. Ethoc contra diabolũ saluator
usus sit testimonio. tamen iussus ut peter& oboedientia
debuit explere p̃ceptũ p̃sertim cũ et gedeon. et manue sig¬
nũ petierint et acceperint. quãquã iuxta hebraei sermo¬
nis ambiguitatem in quo scriptũ ẽ. ulo enasse. adonai.

Expanded text:
alterum refertur ad sensus, alterum ad mentem et ratioalterum refertur ad sensus, alterum ad mentem et rationem. Virginem quoque interpretatur animam, quae nulla peccati corrupta est conscientia, et potest de se Emmanuel, nobiscum Deum, id est, praesentem Dei generare sermonem. Sed nos elixas agni carnes non comedimus verum assas, et quae in nobis possint omnes voluptatum siccare pituitas, ne sacramentum fidei nostrae, dum plus sapimus quam oportet sapere, negligamus. Et dixit Achaz: Non petam, et non tentabo Dominum. Non humilitatis est, sed superbiae, quod non vult signum a Domino postulare. Quamquam enim scriptum sit in Deuteronomio : Non tentabis Dominum Deum tuum , et hoc contra diabolum Salvator usus sit testimonio : tamen jussus ut peteret, obedientia debuit explere praeceptum, praesertim cum et Gedeon et Manue signum petierint et acceperint . Quamquam juxta Hebraei sermonis ambiguitatem, in quo scriptum est ULO ENASSE ADONAI  ,
Abbreviated transcription (Latin):
et longitudo. et excelsum. et profundum. suꝑ eminen¬
tis scientiae et dilectionis xp̃i. hoc quantum ad mysticos
pertin& intellectus. Ceterum et moyses accepit signa¬
et prodigia de terra. Dequibus inpsalmis legimus. Misit
signa etprodigia in medio tui aegyptae ranas. locustas.
sciniphes. cynomiam. decaelo autem grandinem etig¬
nem. et trium dierum tenebras ego reor et elechiam
quando sol decem regressus est lineis signum accepisse
decaelo. et hiesum filium naue ingabaon. ethaialon.
stantibus sole etluna plerique putant saulem signum
accepisse de terra et deprofundo inferni quando samu¬
helem . perincantiones etartes magicas uisus est susci¬
tare . sed etionas propheta deabysso et deprofundo
ac mortis faucibus liberatus signum etdedit et acce¬
pit inferni. legi in quibusdam cõmentaris hunc locũ
perallegoriam extenuatum. vt profundum etexcel¬
possumus sensibilia dicere etintellegibilia. quorum

Expanded text:
et longitudo, et excelsum, et profundum supereminenet longitudo, et excelsum, et profundum supereminentis scientiae et dilectionis Christi . Hoc quantum ad mysticos pertinet intellectus. Caeterum et Moses accepit signa de terra, de quibus in Psalmis legimus: Misit signa et prodigia in medio tui, Aegypte , ranas, locustas, ciniphes, et coenomyiam; de coelo autem grandinem et ignem et trium dierum tenebras. Ego reor et Ezechiam, quando sol decem regressus est lineis, signum accepisse de coelo : et Jesum filium Nave in Gabaon et Haialon, stantibus sole et luna . Plerique putant, Saulem signum accepisse de terra, et de profundo inferni, quando Samuelem per incantationes et artes magicas visus est suscitasse . Sed et Jonas propheta de abysso, et de profundo ac mortis faucibus liberatus, signum dedit et accepit inferni . Legi in cujusdam Commentariis 107 hunc locum per allegoriam extenuatum, ut profundum et excelpossumus sensibilia dicere, et intelligibilia, quorum
Abbreviated transcription (Latin):
retineris. sed adño dõ tuo qui tibi auxilium pollicetur.
Etipsum signum optionis est tuae. unde postules depro¬
fundo siue de excelso quod cum soli .lxx. dixerint
ceteri iuxta hebraicum significantius transtulerunt
deprofundo inferni. Ergo sicut profundum infernũ
significat ita excelsum supra caelos intellegere de¬
bemus. utcum de inferno siue de excelso signum acce¬
peris. credas futura quae dixie. uis inquit ut scinda¬
tur terra. et grandi hiatu inferi pateant qui incor¬
de terrae esse dicuntur. an ut aperiantur caeli.
quod utrumq ad typum pertin& mortis dñi etascen¬
sionis. qui enim descendit ipse est etqui ascendit.
Et inapostolo legimus. Nedixeris incorde tuo quis ascen¬
dit incaelum hoc est xpm deducere. aut quis descen¬
dit in abyssum hoc est xp̃m demortuis reducere
Etinalio loco dexp̃o disputans ait. quae sit latitudo

Expanded text:
retineris, sed a Domino Deo tuo qui tibi auxilium pollicetur, retineris, sed a Domino Deo tuo qui tibi auxilium pollicetur, et ipsum signum optionis tuae est unde postules, sive de profundo, sive de excelso. Quod cum soli Septuaginta dixerint, caeteri juxta Hebraicum significantius transtulerunt, de profundo inferni. Ergo sicut profundum infernum significat; ita excelsum supra coelos intelligere debemus: ut cum de inferno sive de excelso signum acceperis, credas futura quae dixi. Vis, inquit, ut scindatur terra, et grandi hiatu inferi pateant, qui in corde terrae esse dicuntur: an ut aperiantur coeli? Quod utrumque ad typum pertinet mortis Domini et ascensionis: Qui enim descendit, ipse est qui et ascendit . Et in Apostolo legimus: Ne dixeris in corde tuo, quis ascendit in coelum? hoc est Christum deducere. Aut, quis descendit in abyssum? hoc est Christum de mortuis reducere . Et in alio loco de Christo disputans, ait: Quae sit latitudo,
Abbreviated transcription (Latin):
consilium ipsorum sed interim nunc. quam diu mun¬
dus iste stat et ea quae mundi sunt in suis finibus
etinsuis urbibus dominentur. Cum autem con¬
summationis tempus aduenerit. hoc est sexaginta
quinque anni ettam mundi. res quae insex annis
factae sunt. Quam omnia quae adquinque sensus
pertinent finem acciperint. tunc uniuersa esse
soluenda quae gentiles etheretici futura noncre¬
dunt. et propter in credulitatem non intellegunt
quae dicuntur:
Et adiecit dñs loqui ad achaz dicens. Pete tibi signum
adño dõ tuo in profundum infernum siue in excel¬
adachazt. uide ut sileas noli timere. et cetera
Illo non credente etideo non intellegente ipse loquitur
adachaꝰ. ut saltim auctoritate dñi territus suscipiat
quae dicuntur: quia tibi inquid uidetur esse difficile
quod regna potentissima breui tempore finienda sint
ectu cum populo tuo demagno periculo libereris.
Pete tibi signum. Nequaquam abidolis quorum errore

Expanded text:
consilium ipsorum, sed interim nunc quamdiu munconsilium ipsorum, sed interim nunc quamdiu mundus iste stat, et ea quae mundi sunt in suis finibus, et in suis urbibus dominentur. Cum autem consummationis tempus advenerit, hoc est, sexaginta quinque anni, et tam mundi res quae in sex diebus factae sunt, quam omnia quae ad quinque sensus pertinent, finem acceperint, tunc universa esse solvenda, quae gentiles et haeretici futura non credunt, et propter infidelitatem non intelligunt quae dicuntur. Et adjecit Dominus loqui ad Achaz dicens: Pete tibi signum a Domino Deo tuo in profundum infernad Achaz: Vide ut sileas, noli timere, et caetera: illo non credente, et ideo non intelligente, ipse loquitur ad Achaz: ut saltem auctoritate Domini territus suscipiat quae dicuntur. Quia tibi, inquit, videtur esse difficile, quod regna potentissima brevi tempore finienda sunt, et tu cum populo tuo de magno periculo libereris; pete tibi signum, nequaquam ab idolis, quorum errore
Abbreviated transcription (Latin):
cinae superioris quae erat in agro fullonis. ubi sordes
et maculae purgabantur.
Quamuis enim achaz regnar& super iuidam. tamen quia
impius erat. insuperioris piscinae extremis finibus
morabatur ergo ds̃ nontam regi miseretur.
Quem indignum aestimabat salute quam populi sui.
duas autem caudas torrium fumigantium. vt pri¬
us diximus uocat sapientiam saecularem hereti¬
cumque sermonem. quorum finis exustio est. qui
frustra inierunt consilium ut ascenderent contra
iudam. et quasi nec legentem et dormientem cape¬
reint. et suis erroribus copularent ponerentq super
eum regem filium tabahel. hoc est bonum dm̃. Uterq
enim aduersarius apud seueritatem apud se estimat
obtimam esse doctrinam. Denique marcion hereticus
boni dĩ filium. hoc est alterius putat esse xp̃m etnon
iusti cuius prophetae sunt.quem sanguinarium cru¬
delem etiudicem uocat
Haec illis dicentibus dñs comminatur. quod nonst&

Expanded text:
cinae superioris, quae erat in agro fullonis, ubi sordes cinae superioris, quae erat in agro fullonis, ubi sordes et maculae purgabantur . Quamvis enim Achaz regnaret super Judam, tamen quia impius erat, in superioris piscinae extremis finibus morabatur. Ergo Deus non tam regis miseretur, quem indignum aestimabat salute, quam populi sui. Duas autem caudas torrium fumigantium ut prius diximus vocat sapientiam saecularem, haereticumque sermonem, quorum finis exustio est: qui frustra inierunt consilium, ut ascenderent contra Judam, et quasi negligentem et dormientem caperent, et suis erroribus copularent, ponerentque super eum regem filium Tabeel, hoc est, bonum Deum. Uterque enim adversarius apud se veritatem, apud se aestimat optimam esse doctrinam. Denique Marcion haereticus, boni Dei filium, hoc est, alterius, putat esse Christum, et non justi, cujus Prophetae sunt; quem sanguinarium, crudelem et judicem vocat. Haec illis dicentibus, Dominus comminatur, quod non stet
Abbreviated transcription (Latin):
ae quando haec acciderunt. cuius reliqui anni sunt
uiginti septem. omnes enim regnauit annos quin¬
quaginta duos. post eum regnauit ioatham filius
eius annis sed ecim. ethuius filius achaz annis aliis
sedecim. et huius filius. post quaem regnauit ezechias
cuius sexto imperu anno capta samaria est atque ita
effici simul annos. lx quinque haec per prophetam
dño praedicante et achaz et populus futura noncredi¬
dit. Unde subiungitur si non credideritis non permane¬
bitis in regno uestro sed incaptiuitatem ducemini
sustinentes eorum poenas. quorum imitati estis infi¬
delitatem. uel certe iuxta septuaginta. non intel¬
legitis. et est sensus quia quae dñs dicit futura noncre¬
ditis. intellegentiam non habetis.
H aec iuxta istoriam dixerimus. ceterum iuxta coep¬
tum tropologiam considerandum est. quod impio
regi isaias iubeatur occurrere. exiens deloco suo non
in principio aquae ductus. sed in extremis finibus pis

Expanded text:
ae, quando haec acciderunt, cujus reliqui anni sunt ae, quando haec acciderunt, cujus reliqui anni sunt viginti septem. Ozias enim regnavit annos quinquaginta duos , post eum regnavit Joatham filius ejus annis sedecim, et hujus filius Achaz annis aliis sedecim: post quem regnavit Ezechias, cujus sexto imperii anno capta Samaria est, atque ita effici simul annos sexaginta quinque . Haec per prophetam Domino praedicente, et Achaz et populus futura non credidit. Unde subjungitur: Si non credideritis, non permanebitis in regno vestro, sed in captivitatem ducemini, sustinentes eorum poenas, quorum imitati estis infidelitatem. Vel certe juxta LXX, non intelligetis. Et est sensus: quia quae Dominus dicit futura, non creditis, intelligentiam non habebitis. Haec juxta tam tropologiam considerandum est quod impio regi Isaias jubetur occurrere, et exiens de loco suo non in pri
Abbreviated transcription (Latin):
post cuius mortem septimo anno imi perii sui cap¬
tus est osee. et destructa samaria. omnisque populus
transductus in medos. ita utsi uoluerimus sedecim an¬
nos achaz. et septem osee ponere efficiuntur anni ui¬
ginti tres. aut multum uiginti quattuor etubi
erunt sexaginta quinque anni. inquibus regnum
israhel dicitur finiendum.
Igitur hebraei hunc locum ita edisserunt utamos qui
sub oħia coepit prophetare quando etisaias prophe¬
tiae suae habuit exordium. primus prophetauerit
contra israhel dicens. Israhel autem captiuus ducetur
de terra sua. tituloͥs quoque prophetiae eius contra¬
contra samariam sit et prophetare coeperit indie¬
bus ohiae regis iuda. ante duos annos terraemotus
quem uolunt eo tempore accidisse. quo ingressus
ohias templum dĩ sibi sacerdotium uindicabat. et
terra percussa est. et cineres altaris effusi sunt. et ip¬
se rex percussus est lepra.
U olunt autem annum fuisse uicesimum quintum ohi¬

Expanded text:
post cujus mortem septimo anno imperii sui cappost cujus mortem septimo anno imperii sui captus est Osee, et destructa Samaria, omnisque populus est transductus in Medos: ita ut si voluerimus sedecim annos Achaz, et septem Osee ponere, efficiantur anni viginti tres, aut ut multum, viginti quatuor; et ubi erunt sexaginta, et quinque anni, in quibus regnum Israel dicitur finiendum? Igitur Hebraei hunc locum ita edisserunt, ut Amos qui sub Ozia coepit prophetare, quando et Isaias prophetiae suae habuit exordium, primus prophetaverit contra Israel, dicens: « Israel autem captivus ducetur de terra sua ; » titulus quoque prophetiae ejus contra Samariam sit, et prophetare coeperit in diebus Oziae regis Juda, ante duos annos terraemotus. Quem volunt eo tempOzias in Templum Dei, sibi sacerdotium vendicabat, et terra percussa est, et cineres altaris effusi sunt, et ipse rex percussus est lepra . Volunt autem annum fuisse vigesimum quintum Ozi
Abbreviated transcription (Latin):
transtulerunt in montibus medorum. quam uis enĩ
inierint consilium duo reges pessimi ut ascenderent
adiudam cuius regio in montibus sita est. et suscita¬
rent eum quiescentem. et quodam modo dormien¬
tem suoque imperio subiugarent. etsuper ponerent
ei regem filium tabehel. qui interpraetatur bonus
ds̃. Ut uel hominem hoc nomine uel idolum demons¬
trarent.
Tamen haec dicit dñs ds̃ non stabit hoc consilium. sed
interim modo. caput srriae urbium erit damascus.
etin ipsa metropolim damasco imperauit. rasin.
Porro inephraim propter heroboam filium nabath
qui primus regnauit de ephraim. erit caput sama¬
tem decem tribuum idest populi. ephraim post sexa¬
ginta et quinque annos esse cessauit. quod nisi di¬
ligentius attendamus stare non poterit. quarto de¬
cimo enim anno achał filui ioatham intribu iuda.
regnauit osee super imariam etnono anno impe¬
ri sui captus est
Regnauit autem achaħ super iudam annis sedecim.

Expanded text:
transtulerunt, in montibus Medorum . Quamvis enim transtulerunt, in montibus Medorum . Quamvis enim inierint consilium hiduo reges pessimi, ut ascenderent ad Judam, cujus regio in montibus sita est, et suscitarent eum quiescentem, et quodammodo dormientem, suoque imperio subjugarent: et superponerent ei regem filium Tabeel, qui interpretatur bonus Deus, ut vel hominem hoc nomine, vel idolum demonstrarent. Tamen haec dicit Dominus 104 Deus: Non stabit hoc consilium, sed interim modo caput Syriae urbium erit Damascus, et in ipsa metropoli Damasco imperabit Rasin. Porro in Ephraim propter Jeroboam filium Nabath, qui primus regnavit de Ephraim, erit caput Samatem decem tribuum, id est, populi Ephraim post sexaginta et quinque annos esse cessabit. Quod nisi diligentius attendamus, stare non poterit. Duodecimo enim anno Achaz filii Joatham in tribu Juda, regnavit Osee super Samariam, et nono anno imperii sui captus est . Regnavit autem Achaz super Judam annis sedecim ,
Abbreviated transcription (Latin):
Etnonterreatur neque formid& cor eius putansse pas¬
surum similia quae prius sustinuerat. duoͥs autem
caudastitionum. idest torrium fumigantium uocat.¬
rasin regem syriae etphaceae filium romeliae regẽ
samariae eo quod in illis finitum sit regnum syriae.
idest damasci et regnum samariae. idest decem tribu¬
um. quae alio nomine appellabantur ephraim.
Scriptum est enim. quod theglat phalassar rex
assyriorum subrege achał ascenderit indamascum
etuastauerit eam. et transtulerit habitatores eius.
crrinen. etrasin. interfecerit. et quod te tenderit
insidias phaceae filio romeliae osee filius helam.
et percusserit eum etinterficerit et regnauerit
pro illo inisrahel annis nouem. et quood uenerit
salmanassar rex assur. et obsederit samariam. quae
nunc sebaste uocatur. tribus annis. et nono anno
regni osee. ceperit eam uinctumque osee incar¬
cerem miserit ettranstulerit isfahel in assyrios
posueritque eos mala. etinhabor. iuxta fluuium
goban inci: uitatibus. Siue ut septuaginta

Expanded text:
et non terreatur, neque formidet cor ejus, putans se passurum similia quae prius sustinuerat. Duas autem caudas titionum, id est, torrium fumigantiumRasin regem Syriae, et Phacee filium Romeliae regem Samariae, eo quod in illis finitum sit regnum Syriae, id est, Damasci, et regnum Samariae, id est, decem tribuum, quae alio nomine appellabantur Ephraim. Scriptum est enim quod Theglathphalassar rex Assyriorum, sub rege Achaz ascenderit in Damascum, et vastaverit eam, et transtulerit habitatores ejus Cyrenem, et Rasin interfecerit: et quod tetenderit insidias Phacee filio Romeliae, Osee filius Ela, et percusserit eum, et interfecerit, et regnaverit pro illo in Israel annis novem: et quod venerit Salmanasar rex Assur, et obsederit Samariam, quae nunc Sebaste vocatur, tribus annis: et nono anno regni Osee ceperit eam, vinctumque Osee in carcerem miserit, et transtulerit Israel in Assyrios, posueritque eos in Halla, et in Habor juxta fluvium Gozam in civitatibus, sive, ut Septuaginta
Abbreviated transcription (Latin):
spui sc̃o qui sermone hebraico uocat᷑ genere feminino. rhua.
iuxta illud quod scriptũ ẽ. accedite ad dñm et in luminamini.
nequeat explicare mysteria. tam̃ gabrihel ipsi uirgini loquit᷑

Expanded text:
Spiritui sancto, qui sermone Haebraeo vocatur genere feminino ruha, Spiritui sancto, qui sermone Haebraeo vocatur genere feminino ruha, juxta illud quod scriptum est: « Accedite ad eum et illuminamini .nequeat explicare mysteria, tamen Gabriel ipsi virgini loquitur
Abbreviated transcription (Latin):
nalis. Etdixit dñs ao ꝓphetã utnequaquã inpopulos ꝓferat noue
natiuitatis archanũ. sed scribat eã in isto grandi uolumine qđ
nunc legimus et quod sit mirabilius humanis uerbi setstilo quo
homines scribere c̃suer̃ dĩ sacramenta conp̃hendat. quid ẽ aut
ne mitaat angelos neꝓphetas. sed ad saluandas creaturas suas. Ipse
descendat facit ergo ꝓpheta quod iussum ẽ etadhibet sibi duos
testes fideles. uriã sacerdotẽ . qui legis ẽ doctor. dicente malachi
labia sacerdotis custodiunt scientiã etlegẽ requirent exore
eius. quia angelus dñi exercituũ est. Etꝰ achariã filiũ barachiae
quẽ ꝓphetã fuisse ñdubiũ ẽ legimus qđ regnante achar. zacharias
sacerdos fuisse templi dñi cui p̃cepit acha. ut altare simile alta¬
ris damasci facer&. et dierũ narrat liber quod e echias filius achaz
quaesierit dñm. indieb hachariae erudit intimore dñi. Exhibu¬

Expanded text:
nalis. Et dixit Dominus ad Prophetam, ut nequaquam in populos proferat novae nalis. Et dixit Dominus ad Prophetam, ut nequaquam in populos proferat novae nativitatis arcanum, sed scribat eam in isto grandi volumine, quod nunc legimus. Et quo sit mirabilius, humanis verbis, et stylo, quo homines scribere consueverunt, Dei sacramenta comprehendat. Quid est autnec mittat Angelos, nec Prophetas; sed ad salvandas creaturas suas ipse descendat. Facit ergo Propheta quod jussum est, et adhibet sibi duos testes fideles, Uriam sacerdotem, qui legis doctor est, dicente Malachia: Labia sacerdotis custodient scientiam, et legem requirent ex ore ejus, quia Angelus Domini exercituum eisse non dubium est. Legimus quod regnante Achaz sacerdos praefuit templo Domini, cui praecepit Achaz ut altare simile altari Damasci faceret; et Dierum liber narrat, quod Ezechias filius Achaz quaesierat Dominum in diebus Zachariae, eruditus in timore Dei. Exhibu
Abbreviated transcription (Latin):
quã sciat puer uocare patrẽ suũ etmatrẽ suã aufer& fortitudo¬
damasci et spolia samariae corã rege assyriorũ. Lxx. ꝓlibro gran
les homines et ꝓuria sacerdote tantũ uriã. cetera similit primũ
ꝓpheta missus ẽ ad achat. utei p̃dicer& quae scriptura cõmemo¬
rat. Quo audire nolente etipse dñs loquit᷑ ad acha etp̃cipit ei
utpetat sibi signũ in ꝓfundũ siue in excelsũ. Quo respondente.
ñ petã etñtep̃tabo dñm. dimisso rege impio addomũđđ. dĩ uer¬
ba uertuntur. et ꝓmittit̾ ei uirgo paritura filiũ. cuius nom̃
sit emmanuhel. hoc ẽ nobiscũ ds̃. qui si crebro fuerit inuocatus
samaria subuertat᷑ et syria. subuertatur aũt arege assyriorũ
qui etipsũ iudã postea capturus sit . ita ut om̃is terra iudaea uerta¬
t̃ in solitudinem. Rursũ ergo sub alia figura partus describit᷑ uirgi¬

Expanded text:
quam sciat puer vocare patrem suum et matrem suam auferquam sciat puer vocare patrem suum et matrem suam auferDamasci, et spolia Samariae coram rege Assyriorum. LXX pro libro grandles homines. Et pro Uria Sacerdote, tantum Uriam, caetera similiter. Primum Propheta missus est ad Achaz , ut ei praediceret quae Scriptura commemorat: quo audire nolente, ipse Dominus loquitur ad Achaz, et praecepit ei, ut petat sibi signum in profundum, sive in excelsum. Quo respondente, Non petam, et non tentabo Dominum: dimisso rege impio, ad domum David Dei verba vertuntur, et promittitur ei Virgo paritura filium, cujus nomen sit Emmanuel, hoc est, nobiscum 117 Deus. Qui si crebro fuerit invocatus, Samaria subvertatur et Syria: subvertatur autem a rege Assyriorum, qui et ipsum Judam postea capturus sit; ita ut omnis terra Judaeae vertatur in solitudinem. Rursum ergo sub alia figura partus describitur virgi