comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mentibꝰ: quia aquȩ suꝑ celos ẽs̃ ñ
possunt. Dicentes rotundum ẽẽ orbẽ
illum celi. cuius in medio terrasit.
um illo circuitu aquam stare ñ posse.
qͥd necese ẽ desiuat ⁊ labat᷑ cum de
suꝑiorib ad inferiora decursus ẽ Quo¬
modo enĩ aqua suꝑ orbem stare ut ai¬
unt potest. cum orbis ipse uoluatur.
hec ẽ illa u̾sutia dialeticȩ. Damͥ unde
tibi respondeam. Quod si ñ det᷑ nullũ
uerbum refert᷑. Petunt sibi concedi
axem celi torqueri motu ꝯcito: or¬
bem autẽ terre ẽe inmobilẽ. ut astru-¬
ant aquas suꝑ celos ẽẽ ñ posse. quod
omis eas uoluendo se axis effunderet.
Quasi uͦ ut concedamus illis quod
respondeam:. Negare possint in illa
altitudine ⁊ ꝓfundo. longitudinem
ẽẽ ⁊ latitudinẽ quã nemo pot cõpre¬
hendere. nsi his qui implet᷑ in omnem
est gͦ latitudo in ipsa cęli altitudine.
Sunt &̃ ut de his dicamꝰ quȩ scire pos¬

Expanded text:
mentibus, quia aquae super coelos esse non mentibus, quia aquae super coelos esse non possint, dicentes rotundum esse orbem illum coeli, cujus in medio terra sit, et in illo circuitu aquam stare non posse, quod necesse est defluat et labatur, cum de superioribus ad inferiora decursus est. Quomodo enim aqua super orbem, ut aiunt, stare potest, cum orbis ipse volvatur? Haec est illa versutia dialecticae. Da mihi unde tibi respondeam. Quod si non detur, nullum verbum refertur. Petunt sibi concedi axem coeli torqueri motu concito, orbem autem terrae esse immobilem; ut astruant aquas super coelos esse non posse, quod omnes eas volvendo se axis effunderet: quasi vero ut concedam illis quod respondeam, negare possint in illa altitudine et profundo et longitudinem esse et latitudinem, quam nemo potest comprehendere, nisi is qui impletur in omnem est sunt etiam, ut de his dicamus quae scire pos
Abbreviated transcription (Latin):
hic ociosa remanerent: qͦdahuma¬
ne ad celestes sonos m̃tis excessu. S
ea quȩ sunt aliena ab studio nr̃o &
a diuinȩ lectionis serie his qui foris
sunt relinquamꝰ. Nos inhereamꝰ scͥp¬
turarũ celestiũ magisterio. Proposi¬
tum gͥ nobis ẽ. qr dixit ds fiat firma
mentũ in medio aquȩ. ⁊ sit discerneis
int̃ aquã ⁊ aquaor. Et hinc tractat᷑
utrum hoc firmam̃tum appellet qͦd
ante iam fecit. de quo scriptũ ẽ. In
principio fecit ds celũ ⁊ terrã. Nec fal¬
lit qͦd aliqui ante nos ita acceperint.
eo quod supra creatum auctore do &
conditum cȩlum scriptura exp̃sserit.
hinc expositionẽ oꝑis creationesq dif¬
funderet. Ut ibi quasi sumina oꝑis
breuit cõprehensa sit. Hic oꝑationis
qualitas ꝑ ipsas concurrentiũ rerum
aroiungit᷑. sic enĩ scriptum ẽ. Et dis¬
creuit ds int̾ medium aquȩ quȩ erat
id destruere qͦd frequentis scripture
lectione mnolitum nr̃is ⁊ inp̃ssum est

Expanded text:
hic otiosa remanerent quodam humahic otiosa remanerent quodam humanae ad caelestes sonos mentis excessu. sed ea quae sunt aliena ab studio nostro et a diuinae lectionis serie his qui foris sunt relinquamus: -nos inhaereamus scripturarum caelestium magisterio. Propositum igitur nobis est quia dixit deus: fiat mentum inter medium aquae, et sit discernens inter aquam et aquam. Et hinc tractatur, utrum hoc firmamentum appellet quod ante jam fecit, de quo scriptum est: In principio fecit Deus coelum et terram. Nec fallit quod aliqui ante nos ita acceperint, eo quod supra creatum auctore Deo et conditum coelum Scriptura expresserit, hic expositionem operis, creationisque diffuderit; ut ibi quasi summa operis breviter comprehensa sit, hic operationis qualitas per ipsas concurrentium rerum adjungitur. Sic enim scriptum est: Et discrevit Deus inter medium aquae quae id destruere quod frequenti Scripturarum lectione inolitum nostris et impressum est
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ auditꝰ muncre exigamꝰ ꝓbari. refe¬
runt obsurduisse aures nr̃as: ⁊ ebitio¬
rem nobis sensũ audiendi factum. ꝓpt̃
illam aprincipio nr̃e generationis
concepti sonitꝰ consuetudinẽ. Et ex¬
emplum afferunt. eo qͦd nlus fiuuioꝵ
maximꝰ eo uidelicet loci. ubi se ex altis¬
simis montib in crathadita illa p̾ci¬
pitat. magnitudine fragoris sui au-¬
res accolarum obstruat. ut audiendi
munere carere uideant᷑. S facile
his ipsa respondet ueritas. Nam qͥ
tonitrua audimꝰ nubiũ collisione
generata. tantoꝵ orbium collisiones ⁊ cõu̾sic¬
qui maiori utiq sicut motu ferri
estimant᷑. ita uehem̃tiores sonitꝰ exci¬
tarent. ñ audiremꝰ: Addunt p̃t̾ea
ido sonum hunc ñ ꝑuenire ad ter¬
ras: ne capti homines ꝑ suauitatem
eiꝰ atq dulcedinẽ. quẽ celerrimꝰ ille
celoꝵ efficit motꝰ. ab orientalib
partibꝰ usq in occasum ꝓpria nego¬
tia atq oꝑa derelinquerent ⁊ omĩa

Expanded text:
et auditus munere exigamus probari, refeet auditus munere exigamus probari, referunt obsurduisse aures nostras et hebetiorem nobis sensum audiendi factum propter illam a principio nostrae generationis concepti sonitus consuetudinem et exemplum adferunt eo quod Nilus, fluuiorum maximus, eo uidelicet loci, ubi se ex altissimis montibus in catadupa illa praecipitat, magnitudine fragoris sui aures accolarum obstruat, ut audiendi munere carere dicantur. sed facile his ipsa respondet ueritas. nam qui tonitrua audimus nubium conlisione generata tantorum orbium conuersiones, qui maiore utique sicut motu ferri aestimantur, ita uehementiores sonitus excitarent, non audiremus? addunt praeterea ideo sonum hunc non peruenire ad terras, ne capti homines per suauitatem eius atque dulcedinem, quam celerrimus ille caelorum efficit motus, ab orientalibus partibus usque in occasum propria negotia atque opera derelinquerent et omnia
Abbreviated transcription (Latin):
orbib uel potiꝰ globis conexa cõme¬
morant omnia. Quos sibi innexos et
uelut insertos uersari retro ⁊ contra¬
rio cet̾is motu ferri arbitrant᷑. Eoq
inpulsu ⁊ motu ipsoꝵ orbium dulcem
quendam ⁊ plenũ suauitatis atq artis.
⁊ gratissimi modulaminis sonũ reddi:
qm̃ scissus aer. tam artifici motu ⁊ acuta
cum grauib tẽperante. ita uarios equa¬
bilit̃ concentꝰ efficiat: ut omnẽ suꝑgre¬
diatur musici carminis suauitatẽ. huiꝰ
rei fidẽ si requiras atq eapetas. sensu
nobis ⁊ auditu ꝓbari hesit ant. Nlam
si uera foret quomͦ hesitant tanto mo¬
tu orbium concrepante. cum ille celes¬
tis orbis cui adfixos ferunt stellarum
cursus. qui sine int̾missione uoluunt᷑
concitatiorẽ habeat ꝯu̾sionẽ atq acu¬
tum sonum excitet. Hic autẽ luna¬
ris grauissimũ non audiret᷑ a nobis.
cum leuiora audire soleamꝰ: fidem
gͦ eiꝰ disputationis. si testimonio nr̃o.

Expanded text:
orbibus uel potius globis conexa meorbibus uel potius globis conexa memorant omnia. quos sibi innexos et uelut insertos uersanuersari retro et contrario ceteris motu ferri arbitrantur eoque inpulsu et motu ipsorum orbium dulcem quendam et plenum suauitatis atque artis et gratissimi modulaminis sonum reddi, quoniam scissus aer tam artifici motu et acuta cum grauibus temperante ita uarios aequabiliter concentus efficiat, ut omnem supergrediatur musici carminis suauitatem. huius rei fidem si requiras atque expetas sensu nobis et auditu probari, haesitant. formica si uera. foret, quomodo tanto motu orbium concrepante, cum ille caelestis orbis, cui adfixos ferunt stellarum cursus, qui sine intermissione uoluuntur, concitatiorem habeat conuersionem atque acutum sonum excitet, hic autem lunaris grauissimum, non audiretur a nobis, cum leuiora audire soleamus? fidem ergo eius disputationis si testimonio nostro
Abbreviated transcription (Latin):
periori celo expensa. nichil reliqui
fuit. quod ad edificationẽ scd̃i celi
tertii ue ꝓficeret. Auii uͦ innumeros
celos ⁊ mundos e̾e asserunt. quos ir¬
rident sui. Non enĩ nobis cum illis ma¬
ior. quã cum suis pugna ẽ. Qui geo¬
ẽẽ ñ possit. nec pati naturam ut scđm
aut tercium sit. nec oꝑatoris uirtutẽ
idoneam ut multos celos faceret. Et
quis ñ hanc eoꝵ artificẽ facundiam
irrideat. qui cum exuna atq eadẽ cau¬
sa plura eiꝰdẽ generis ab hominib fieri
posse ñ abnuant: de creatore omniũ
dubitent utrũ plures celos facere po¬
fecit. Et alibi. Omnia quecũq uoluit
fecit. Quid enĩ difficile ei. cui uelle fecis¬
se ẽ: Fiuitat gͥ illis impossibilitatis ratio.
cum de do disputant. cui uere dđr. quia
toꝵ suoꝵ testificatione ⁊firmet. Dauid
tuit choro: quẽ imitantes philosophi
quinq stellarũ. ⁊ solis ⁊ lune globoꝵ
ꝯsonum motũ introduxerunt. Quoꝵ

Expanded text:
periori caelo esset expensa, nihil reliqui periori caelo esset expensa, nihil reliqui fuit quod ad aedificationem secundi caeli tertiiue proficeret. alii uero innumeros caelos et mundos esse adserunt, quos inrident sui — non enim nobiscum illis maior quam cum suis pugna est — qui geoesse non possit nec pati naturam, ut aut secundum aut tertium sit, nec operatoris uirtutem idoneam, ut multos caelos faceret. et quis non hanc eorum artificem facundiam inrideat, qui cum ex una atque eadem causa plura eiusdem generis ab hominibus fieri posse non abnuant, de creatore omnium dubitent, utrum plures caelos facere pofecit et alibi: omnia quaecumque uoluitnoluit fecit. quid enim difficile ei cui uelle fecisse est? fluitat igitur illis inpossibilitatis ratio, cum de deo disputant, cui uere dicitur quia itorum suorum testificatione confirmet. Dauid tuit choro. quem imitantes philosophi quinque stellarum et solis et lunae globorum consonum motum introduxerunt, quorum
Abbreviated transcription (Latin):
finis ẽ oꝑis. fiat inqͥt firmam̃tũ: int̾ medi.
am aꝗͣ. firmũ ẽ om̃e qd̾ statuit ds. Et satiᷤᷤ
pulchre premisit. fiat firmamentum.
ante qͣm subic̾et int̾ mediã aqͣm: ut tu
prius crederes firmamentũ ex p̃cep¬
to di factum. quam de aquarũ ꝓflua
qualitate dubitares. Si naturã elem̃¬
toꝵ consides: quomͦ int̃ aquas solida¬
tum ẽ firmam̃tum : ille ꝓfluunt illud
constringit᷑. Illȩ currunt. hoc manet.
Et sit inquitt discernens int̃ aquao.
S aqua ꝯfundere: ñ discernere solet.
Quomͦ iubet qͦd sit scdm elem̃toꝵ
rationem ẽẽ contrariũ : s cs̃ sermo eiꝰ
ortꝰ nature sit : iure usurpat dare
legem naturȩ. qui originẽ dedit. S
priꝰ consideremꝰ: qͥd sit firmam̃tum.
utrum ipsum sit qͦd in suꝑiorib celũ
appellauit: an aliud. ⁊ si duo cęli:
an plures. Nam sunt qui unũ cȩluor
ẽẽ dicant. nec altersꝰ cęli faciendicũ

Expanded text:
finis est operis. \'fiat\' inquit \'fauorum inter mediam finis est operis. \'fiat\' inquit \'fauorum inter mediam aquam. Firmum est omne quod statuit Deus. Et satis pulchre praemisit: Fiat firmamentum, antequam subjiceret inter mediam aquam; ut tu prius crederes firmamentum ex praecepto Dei factum, quam de aquarum proflua qualitate dubitares. Si naturam elementorum consideres, quomodo inter aquas solidatum est firmamentum? Illae profluunt, illud constringitur: illae currunt, hoc manet. Et sit, inquit, discernens inter aquam. Sed aqua confundere, non discernere solet. Quomodo jubet quod scit secundum elementorum rationem esse contrarium? Sed cum sermo ejus ortus naturlegem naturae qui originem dedit. sed prius consideremus quid sit firmamentum, utrum ipsum sit quod in superioribus caelum appellauit an aliud et si duo caeli an plures. nam sunt qui unum caelum esse dicant nec alterius caeli faciendi, dum
Abbreviated transcription (Latin):
siderum ⁊ mensuras elem̃toꝵ extendit
manum suam moyses ut diuideretur
mare rubrum. s diuinȩ imꝑio potesta¬
tis obtemperans. Unde ⁊ ipse ait.
Dextera manus tua dñe glorificata
ẽ in uirtute. dextera manus tua dñe
confregit inimicos. Illo gͥ sc̃a plebs¬
eleua mentẽ tuam.:⁊ totũ animum
tuum eo ꝯfer. Non sic deus uidet quẽ-¬
admodum homo. Deus in corde. homo
in facie. Nec sic gͥ homo uidet: quẽ¬
admodum ds. Audis. qr deus uidit ⁊¬
laudauit: noli gͥtuis oculis estimare
quȩ facta sunt. opmnionibq collig̾̃e.¬
s quȩ deus uidit. ⁊ ꝓbauit creator:
retractanda ñ putes. Et dixit deus.
Fiat firmam̃tũ int̾ mediũ aqͣrũ. &
sit discernens int̾ aꝗͣ i aꝗͣ. Et factum
ẽ sic. Audi uerba di. fiat dicit. Iuben¬
tis ẽ: ñ estimantis. lmꝑat nat᷑e: ñ possi¬
bilitati obtẽꝑat. ñ m̃suras collig̃: ñ pondͦ exa¬
minat. Uoluntaᷤ.. m̃sura rerũ ẽ. Sermo eiꝰ:

Expanded text:
siderum, mensuras elementorum extendit siderum, mensuras elementorum extendit manum suam Moyses, ut divideretur mare Rubrum, sed divinae imperio potestatis obtemperans. Unde et ipse ait: Dextera manus tua, Domine, glorificata est in virtute: dextera manus tua, Domine, confregit inimicos Exod. eleua mentem tuam et totum animum tuum eo confer. non sic deus uidet quemadmodum homo. deus in corde, homo in facie. nec sic igitur homo uidet quemadmodum deus. audis quia deus uidit et laudauit. noli igitur tuis oculis aestimare quae facta sunt opinionibusque collige quae deus uidit et probauit ea tu retractanda non putes. Et dixit deus: fiat firmamentum inter medium aquae et sit discernens inter aquam. et factum est sic. audi uerba dei: fiat dicit. iubentis est, non aestimantis, imperat naturae, non possibilitati obtemperat, non mensuras colligit, non pondus examinat. uoluntas eius mensura rerum est, sermo eius
Abbreviated transcription (Latin):
scđ̃m tractatꝰ nr̃i possibilitatẽ s scđm
scriptoꝵ: ad laudem referenda ẽ cre-¬
atoris. uos gͥ queso. ut naturalit esti¬
mare quȩ dicimus ꝓbabilit̾ ao simpli¬
ci mente. ⁊ sedulo ingenio pensare dig¬
nemini: Non scđm philosophiȩ tra¬
diciones.⁊ ianẽ seductionẽ suasoria
uerisimilia colligentes: s scđ̾m regłam
ueritatis. quȩ oracłis diuini sermoĩs expͥ¬
mitur. ⁊ contẽplatione tante maies
tatis fideliũ pectorib infundit᷑: quia
scriptum ẽ. confirma me in uerbis
tuis. harrauerunt mͥ iniusti exercita¬
ciones. s ñ sic̃ lex tua dñe. Omnia p̃¬
cepta tua ueritas: non gͦ scđm elem̃
plenitudine diuinitatis sue. Consi¬
demus quȩ facta sunt. ⁊ nature pos¬
sibilitatẽ interrogemꝰ. Neq enĩ cum
in eugłio leprosos curaret cecis ui¬
sum refunderet. populꝰ qui aderat ⁊
expectabat illa medicinã ordinem
recognouit: s. potestatẽ dñi mniratꝰ.

Expanded text:
secundum tractatus nostri possibilitatem, sed secundum secundum tractatus nostri possibilitatem, sed secundum scripturam ad laudem refe- renda est creatoris. uos igitur quaeso ut naturaliter aestimare quae dicimus probabiliter ac simplici mente et sedulo ingenio pensare dignemini, non secundum philosophiae traditiones et inanem seductionem suasoriae ueri similia colligentes, sed secundum regulam ueritatis, quae oraculis diuini sermonis exprimitur et contemplatione tantae tatis fidelium pectoribus infunditur, quia scriptum est: confirma me in uerbis tuis: narrauerunt mihi iniusti exercitationes, sed non sicut lex tua, domine. omnia praecepta tua ueritas. non ergo secundum plenitudine diuinitatis suae, consideremus quae facta sunt, et naturae possibilitatem interrogemus. Neque enim cum in Evangelio leprosos curaret, caecis visum refunderet, populus qui aderat et spectabat illa, medicinae ordinem recognovit: sed potestatem Domini miratus,
Abbreviated transcription (Latin):
Nam quomͦ sibi conuenit oꝑatoria
inpassibilis cdĩ uirtutis. ⁊ passibilis ma¬
terie natura tanquam altera ab alt̾a.
quod indiguerint mutͣantes. Nam
si increata materia. uidet᷑ gͦ dõ crean¬
dȩ potestas materiȩ defuisse: Et ab
ea oꝑationi subiacentia mutͥatꝰ. si uero
incõposita: mirũ admodũ coet̾nam dõ
materiam. decorẽ sibi ñ potusse ꝯfer-¬
re. quȩ sub̃am ñ acreatore acceꝑit. s
sine tempore ipsa possederit. Plus gͦ
inuenit oꝑator omniũ quã contulit.
Inuenit materiẽ in qua posset oꝑari:
contulit autẽ figuram. quȩ decorẽ in-¬
uentis reb afferret. Unde excipiend̃
a cet̾is tanꝙͣ dies unus. ñ conferendus
cum cet̾is. tanꝗͣ dies primꝰ ẽ: quo fun¬
damenta rerũ omniũ posita. ⁊ causȩ
ẽẽ ceperunt: Quib mundi huiꝰ atq
uniu̾se iusibilis creaturȩ fulta sub̃ aest.
Quare ad scđi diei miranda oꝑa ser¬
mo nobis ꝓdeat. Quoꝵ eminentia nõ

Expanded text:
nam quomodo sibi conueniunt operatoria nam quomodo sibi conueniunt operatoria inpassibilis dei uirtus et passibilis materiae natura tamquam altera ab altera quo indiguerint mutuantes? nam si increata materia, uidetur ergo deo creandae potestas materiae defuisse et ab ea operationi subiacentia mutuatus: si uero inconposita, mirum admodum coaeternam deo materiem decorem sibi B non potuisse conferre, quae substantiam non a creatore acceperit, . sed sine tempore ipsa possederit. plus ergo inuenit operator omnium quam contulit: inuenit materiem, in qua posset operari, contulit autem figuram, quae decorem inuentis rebus adferret. unde excipiendus a ceteris tamquam dies unus, non conferendus cum ceteris tamquam dies primus est, quo fundamenta rerum omnium posita et causae esse coeperunt, quibus mundi huius atque uniuersae uisibilis creaturae fulta suda opera sermo nobis prodeat, quorum eminentia non
Abbreviated transcription (Latin):
LEM PRIM UM¬
uel potius unum
mane at enĩ ei pro
phetici p̃rogatiua
sermonis: ut potuimus absoluimus.
In qͦua conditum celum: terram creatã.
aquarum exundantiã. circũ fusum aerẽ.
discretionẽ factam lucis atq tenebra¬
run: di omnipotentis ⁊ dñi nr̃i iħu ap̃i.¬
sp̃i quoq sc̃i oꝑatione cognouimꝰ. Quis
g̾ ñ miret᷑ dissimilib menbris dispa¬
rem mundum in corpꝰ unũ assurgere.
⁊ insolubili concordiȩ caritatisq lege
in societatẽ ⁊ coniunctionẽ sui tã dis¬
tantia conuenire. ut quȩ discreta na¬
tura sunt. in unitatis ⁊ pacis uinculũ
uelut indiuidua cõpactione nectant᷑:
Aut quis hec uidens. possibilitatẽ raci¬
onis infirmo ingenio rimet᷑: quȩ oĩa
ius diuina. incõprehensibilis humanis
mentib. ⁊ in effabilis sermonib nr̃is uo¬
luntatis suȩ auctoritate contexuit:
Fecit gͥ deus celum ⁊ terram. ⁊ ea qua-¬
si auctor ẽẽ p̃cepit. ñ tanquã figure
inuentor: s tanquã oꝑator nature.

Expanded text:
em primuuel potius unum — maneat enim ei pro- phetici praerogatiua sermonis — ut potuimus absoluimus. in quo conditum caelum, terram creatam, aquarum exundantiam, circumfusum aerem, discretionem factam lucis atque tenebrarum dei omnipotentis et domini Iesu Chrispiritus operatione cognouimus. quis ergo non miretur dissimilibus membris disparem mundum in corpus unum adsurgere et insolubili concordiae caritatisque lege in societatem et coniunctionem sui tam distantia conuenire, ut quae discreta natura sunt in unitatis et pacis uinculum uelut indiniduaindiuidua conpassione nectantur? aut quis haec uidens possibilit.atem rationis infirmo ingenio rimetur? quae omnia uis diuina inconprehensibilis humanis mentibus et ineffabilis sermonibus nostris uoluntatis suae auctoritate contexuit. fecit igitur deus caelum et terram et ea quasi auctor esse praecepit, non tamquam figurae inuentor, sed tamquam operator naturae.
Abbreviated transcription (Latin):
p̃uidens quȩ futura st̃. quasi ꝑfecta
iam laudat. quȩ adhuc in primi oꝑis
exordio st̃. finẽ oꝑis cognitione p̃ue¬
niens. Nec mirũ apud quẽ ꝑfectio re¬
rum. ñ inconsũmatione oꝑis. s in suȩ
p̃destinatione ẽ uoluntatis: laudat
singula. quasi ꝯuenientia futuris. lau¬
dat plenitudinẽ singuloꝵ. uenustate
cõpositã. Illa ẽ enĩ uera pulchritudo:
⁊ singłis menbris ẽẽ quod deceat. &¬
in toto. ut in singulis gr̃a in omnib
forme ꝯuenientis plenitudo laudet᷑.
S iam s cd̾s nob̃ claudat᷑ dies. ne dũ
opꝰ astruimꝰ firmam̃ti. infirmiores eos
qui audiunt dicendi ꝓlixitate facia¬
mus. dũ in noctẽ sermo ꝓducit᷑. quȩ
adhuc caret lune stellarũq lumi¬
ne. Nondum enĩ luminaria creata
sunt. q̃ celi obscuritatẽ possint affer¬
re: Remeantibꝰ simul ut cibo potuq
curantur corꝑa. ne animus epulan¬
tib fragilitas carnis. de nocturno

Expanded text:
praeuidens quae futura sunt quasi perfecta praeuidens quae futura sunt quasi perfecta iam laudat quae adhuc in primi operis exordio sunt, finem operis cognitione praeueniens. nec mirum apud quem rerum perfectio non in consummatione operis, sed in suae praedestinatione est uoluntatis. laudat singula quasi conuenientia futuris, laudat plenitudinem singulorum uenustate conpositam. illa est enim uera pulchritudo et in singulis membris esse quod deceat et in toto, ut in singulis gratia, in omnibus formae conuenientis plenitudo laudetur. sed iam secundus nobis claudatur dies, ne dum opus astruimus firmamenti, infirmiores eos qui audiunt dicendi florentibus faciamus, dum in noctem sermo producitur, quae adhuc carens lunae stellarumque lumine — nondum enim luminaria creata sunt caeli — obscuritatem possit adferre remeantibus: simul ut cibo potuque curentur corpora, ne animis epulantibus fragilitas carnis de nocturno
Abbreviated transcription (Latin):
ture. ⁊ audit similit̃. Deniq ait. sic̃
audio ⁊ iudico. ⁊ iudiciũ meũ uerũ
ẽ. qr ñ sum solus. s ego ⁊ qui misit me¬
pat̃. Hoc mysticum ẽ. illud morale.
uidit mͥ. ꝓbauit mͥ quod ds̃ ꝓbauit
tune rep̃hensibile dixeris: qm̃ quod
ds mundauit tu cõmune ne dixre¬
ris scriptum tͥ ẽẽ meministi. Ergo
bonum di nemo blasphemet. W si
firmamentũ bonũ qͣntomagis bonꝰ
eiꝰ creatorᷤ. Etiã si arrrani nolint. eu¬
nomiani reclament. radices degene-¬
res fructus deterior. Uidit inquit
ds quã bonũ: Solent artifices sin¬
gula prius facere. ⁊ p̾ea habili com¬
missione connectere. uͭt qui ultꝰ hõiũ
uel corꝑa excudunt de marmore. ł
erȩ fingunt. uel ceris expͥmunt. Nõ
tam̃ sciunt quẽ admodum sibi posst̃
menbra singła conuenire: & qͥd gr̃e
afferat futura conexio. Et id̾o aut
laudare ñ audent. aut ꝓ parte laudãt.
Ds̃ uͦ tanquã estimator uniu̾sitatis.

Expanded text:
turae et audit similiter. deniqueait: sicut turae et audit similiter. deniqueait: sicut audio et iudico, et iudicium meum uerum est, quia non sum solus, sed ego et qui me misit pater. hoc mysticum est, illud morale. uidit mihi, probauit mihi. quod deus probauit tu reprehensibile ne dixeris, quoniam quod deus mundauit, tu commune ne dixeris scriptum tibi esse meministi. ergo bonum dei nemo blasphemet. et si firmamentum bonum, quanto magis bonus eius creator, etiamsi Ariani nolint, Eunomiani reclament, radicis degeneris fructus deterior. uidit inquit deus quia bonum est. solent artifices singula prius facere et postea habili commissione conectere, ut qui uultus hominum uel corpora excudunt de marmore uel aere fingunt uel litorali exprimunt, non tamen sciunt quemadmodum sibi possint membra singula conuenire et quid gratiae adferat futura conexio. et ideo aut laudare non audent aut pro parte laudant, deus uero tamquam aestimator uniuersitatis
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ filius faceret scientia tenens. &
efficiens oꝑatione ꝯsorti. Uidit qr
bonum ñ utiq cognouit quod nes¬
ciebat. s ꝓbauit quod placebat.¬
Non quasi incognitũ placuit opꝰ. qr
nec quasi incognitꝰ pat̃. qui conplacuit
in filio sicut scriptũ ÷ Hicẽ filiꝰ meus
dilectissimꝰ. in quomͥ cõplacui. Scit
filii: & audit patrẽ filiꝰ semꝑ. ⁊ pat̃
filium: ꝑ unitatẽ naturȩ uoluntatis.
atq sub̃ȩ. Deniq testat᷑ hoc in euan-¬
gelio suo filiꝰ dicens ad patrẽ. sciebã
quod semꝑ me audis Imago ẽ enĩ inui-¬
sibilis di filiꝰ omnia patͥs quasi imago
expͥmit. Omnia eiꝰ quasi splendor głȩ
inluminat nob̃ atq manifestat. ui¬
det ⁊ filiꝰ patris opꝰ. sicut ⁊ pat̃ filii.
sicut ipse dñs declarauit: Non pot̃
filiꝰ a se facere quicquã. nͥ qͦd uiderit
facientem patrẽ. Uidit gͦ facientẽ
patrẽ. ⁊ iudit ꝑ secretũ inuisibilis na¬

Expanded text:
quae filius faceret scientia tenens et quae filius faceret scientia tenens et efficiens operatione consorti. uidit quia bonum. non utique cognouit quod nesciebat, sed probauit quod placebat.non quasi incognitum placuit opus, quia nec quasi incognitus pater, qui conplacuit in filio, sicut scriptum est: hic est filius meus dilectissimus, in quo conplacui. scit filii, et audit patrem filius semper et pater filium per unitatem naturae, uoluntatis atque substantiae. denique testatur hoc in euangelio suo filius dicens ad patrem: sciebam quod semper me audis. imago est enim laudantium dei filius. omnia patris quasi imago exprimit, omnia eius quasi splendor gloriae inluminat nobis atque manifestat. uidet et filius patris opus sicut et pater filii, sicut ipse dominus declarauit: non potest filius facere a se quidquam nisi quod uiderit facientem patrem. uidet ergo facientem patrem et uidet per secretum inuisibilis na
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ad incelligibiles naturas referimꝰ:
s ad ueritatẽ. laudant c̃ dracones
dñm. qr natura eoꝵ ⁊ speties cum
uidet᷑. ñ minimũ uel decoris offundit
uel mẽe rationis ostendit. Et uidit
łs qr bonum ẽ. facit filiꝰ quod uult
pat̃. Laudat pat̃ qͦd facit filius. Nichil
in illo nature degeneris inuenit᷑ cuiꝰ
opꝰ apat̾na ñ degenerat uoluntate.
uidit utiq ñ oculis corporalibꝰ inten¬
dit. s diffiniuit plenitudini gr̃ȩ. ꝯue
nire: ut mͥ eiꝰ iudiciũ cognoscere. dar&e:
Nos aũt solemꝰ ̃ de his quȩ diuina
sunt disputare. Et quid mirũ si de
oꝑe tractare possint. qui de ipsiꝰ
oꝑatoris generatione faciunt questi¬
ones:ipsum in iudiciũ uocant. ipsũ
inequalem atq degenerem asserere
conantur. Ido legis. ⁊ dixit ds. ⁊ fecit
as. Eodẽ pat̃ ⁊ filiꝰ maiestatis hono¬
rant᷑ nomine. & uidit ds qr bonũ
est. ⁊ dixit: tanquã omnia quȩ pat̃
uellet scienti. ⁊ uidit tanꝙͣ omnia

Expanded text:
non ad intellegibiles naturas referimus, sed ad ueritatem. laudant etiam dracones dominum, quia natura eorum et species, cum uidetur, non minimum uel decoris offundit uel inesse rationis ostendit. Et uidit deus quia bonum est. facit filius quod uult pater, laudat pater quod facit filius. nihil in illo naturae degeneris inuenitur, cuius opus a paterna non degenerat uoluntate. uidit utique: non oculis corporalibus intendit, sed definiuit plnire, ut mihi ejus judicium cognosceretur; nos enim solemus etiam de iis, quae divina sunt, disputare. Et quid mirum si de opere retractare possint, qui de ipsius operatoris generatione faciunt quaestiones? Ipsum in judicium vocant, ipsum inaequalem atque degenerem asserere conantur. Ideo legis: Et dixit Deus, et fecit Deus. Eodem Pater et Filius majestatis honorantur nomine. Et vidm. dixit tamquam omnia quae pater uellet scienti et uidit tamquam omnia
Abbreviated transcription (Latin):
atq festinum. ut mora expectati¬
onis ñ e̾ẽt: nisi donec audiret᷑ ora¬
culum. Deinde ut sterneret asinã
suam : obsequium omne ipse susci¬
peret. & sacrifitio necessario p̾para¬
ret. Duab quoq fid̃i uirtutib co¬
mitantib hostiam suam duceret.
de potestate di certꝰ. & de bonita¬
te securus. Quod aũt ait die ter¬
tia: uel quod continua ẽẽ debe
at & ꝑpetua deuotio. Triꝑtitũ
ẽ enĩ tempꝰ. p̃teritũ. p̃sens. & futu¬
rum: quo admonemur qͦd nec
p̃teritoꝵ benefitioꝵ di. uel p̃senti¬
um. uel futuroꝵ. inrepere ulla de-¬
beat obliuio. s tenax gr̃e memoria
ꝑseuerare: & obedientia ñ deesse.
uel quia is qui sacrificat in unũ
splendorem unã lucem debeat cre¬
dere. trinitatis. Ei enĩ qui fidelit᷑
sacrificat. dies lucet. nox nulla ẽ:
Sic & in exodo moyses ait. Uiam
trium dierum ibimus. & immola¬
bimus dño d̃o nr̃o. S etiam alibi.
cum uisus ẽẽt deus abrahȩ ad

Expanded text:
atque festinum, ut mora expectatiatque festinum, ut mora expectationis non esset nisi donec audiretur oraculum, deinde ut sterneret asinam suam, obsequium omne ipse susciperet et sacrificio necessaria praepararet, duabus quoque fidei uirtutibus comitantibus hostiam suam duceret, de potestate dei certus et de bonitate securus. quod autem ait die tertia, uel quod continua esse debeat et perpetua deuotio — tripertitum est enim tempus, praeteritum, praesens et futurum, quo admonemur quod nec praeteritorum beneficiorum dei uel praesentium uel futurorum inrepere ulla debeat obliuio, sed tenax gratiae memoria perseuerare et oboedientia non deesse — uel quia is qui sacrificat in unum splendorem, unam lucem debeat credere trinitatis; ei enim qui fideliter sacrificat dies lucet, nox nulla est. sic et in Exodo Moyses ait: uiam trium dierum ibimus et immolabimus domino deo nostro. sed etiam alibi cum uisus esset deus Abrahae ad
Abbreviated transcription (Latin):
Non ꝓpt̾ iusticiam tuã nec ꝓpt̾
equitatẽ cordis tui intrasti posside¬
re terram istam: s ꝓpt̾ iniquitatem
gentium disꝑsit eos dñs a conspectu
tuo. & restituet testamentum suum
tus ẽ. & oꝑa uirtutis. Testam̃tum
aũt dr̃. quo defertur bonoꝵ heredi¬
cum ea quȩ uere bona sunt attes¬
tatione mandatoꝵ celestrum ꝯferun-¬
in ueritate. quo testam̃to diuine gr̃e
pignus tenemus. Quia sic dilexit
deus hunc mundũ ut unicum filiũ
suum ꝓ nobis omnib daret. Unde
ꝑfectionẽ gr̃ȩ p̃dicans apł̃s ait. Quo¬
donauit: Prima gͥ uoti gr̃a ẽ: ce¬
leritas solutionis. Deniq abraham¬
filium suum ad holo caustum iussus
offerre: ñ post dies ut carm obtu¬
lit. s exurgens mane strauit asi¬
nam suã & adhibuit secũ duos
pueros & ysaac filium suũ. & ꝯci¬
dens ligna ad holocaustum. sur¬
gens abiit & uenit ad locũ quem
ei dixerat ds die tercia. Primo ad¬
uerte. iminolat᷑ studium maturũ

Expanded text:
non propter iustitiam tuam nec propter non propter iustitiam tuam nec propter aequitatem cordis tui intrasti possidere terram istam, sed propter iniquitatem gentium disperdet eos dominus a conspectu tuo et restituet testamentum suum,tus est et opera uirtutis. testamentum autem dicitur quo defertur bonorum heredicum ea quae uere bona sunt adtestatione mandatorum caelestium conferunin ueritate. quo testamento diuinae gratiae pignus tenemus, quia sic dilexit deus hunc mundum, ut unicum filium suum pro nobis omnibus daret. unde perfectionem gratiae praedicans apostolus ait: quodonauit? Prima igitur uoti gratia est celeritas solutionis. denique Abrahamfilium suum ad holocaustum iussus offerre non post dies ut Cain optulit, sed exsurgens mane strauit asinam suam et adhibuit secum duos pueros et Isaac filium suum et concidens ligna ad holocaustum surgens abiit et uenit ad locum quem ei dixerat deus die tertia. primo aduerte immolaturi studium maturum
Abbreviated transcription (Latin):
uirtus mea & potentia mea fecit
michi uirtutẽ hanc magnam: sed
in mente habebis dñm dm̃ tuum. qͣm
ipse dat uires ut facias uirtutem.
Unde bene apłs. quasi legis interp̃s
ñ głat᷑ur in uirtute sua : s minimũ
gr̃e diuine esse ñ meriti sui. nichilq
nos habere quod ñ acceꝑimꝰ. Quid
enĩ inquit habes qͦd ñ accepisti:
Si autẽ accepisti quid głaris quasi
non acceꝑis: Didicisti ergo humili¬
tatẽ magis sequi quam arrogan¬
tam: sedulitatẽ affectare quam
potestatem. Accepisti salutaria p̃cep¬
ta: noli negligere utilia instrum̃ta
medicinȩ. quib fibra omĩs letalis
uulneris excecatur. Iue quoq qui
se iustificat. ne infletur cordis sui
tumore: & ipse accepit salubre man-¬
datum. in huiusmõi sententiã re-¬
sultante oraculo. Ne dicas in corde
dicens. Propt̃ iusticiam meã indux¬
it me dñs possidere terram istam.
Propt̃ iniquitates gentium harũ.
extirpauit illos dñs a facie tua.

Expanded text:
uirtus mea et potentia mea fecit uirtus mea et potentia mea fecit mihi uirtutem hanc magnam, sed in mente habebis dominum deum tuum, quoniam ipse dat uires, ut facias uirtutem. unde bene apostolus quasi legis interpres non gloriabatur in uirtute sua, sed minimum gratiae diuinae esse non meriti sui nihilque nos habere quod non acceperimus. quid enim inquit habes quod non accepisti? si autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis? didicisti ergo humilitatem magis sequi quam adrogantiam, sedulitatem affectare quam potestatem. accepisti salutaria praecepta, noli neglegere utilia instrumenta medicinae, quibus fibra omnis letalis uulneris exsecatur. ille quoque qui se iustificat ne infletur cordis sui tumore; et ipse accepit salubre mandatum in huiusmodi sententiam resultante oraculo: ne dicas in corde dicens: propter iustitiam meam induxit me dominus possidere terram istam: sed propter iniquitates gentium harum extirpabit illos dominus a facie tua.
Abbreviated transcription (Latin):
talia diumnis benefitiis ꝓuenirent
Ne quid gͦ huiꝰmodi accidat: un¬
de uotum tuum tibi in peccatũ
fiat: lex te informauit. atq instrux¬
it. dicente dño qui dedit legem.
Attende tibi ne obliuiscaris bene¬
fitia dñi di tui: & non custodias
mandata & iuditia & iustitias
illius. quȩ ego p̃cipio tibi hodie.
ne cum manducaueris & repletꝰ
fueris. & cum domos bonas edifica¬
ueris & habitare ceꝑis in eis. & oues
tuȩ & boues tui cum repleti fuerint.
ere. argento & auro cõpletꝰ fueris:
& omnia possidere ceꝑis. & plena fu¬
erint horrea tua exaltes cor tuum:
& obliuiscaris dñm dm̃ tuum. Tunc
ergo obliuisceris dñm: cũ oblitꝰ fue¬
ris tui. Si aut cognoscas infirmum
te ẽẽ. cognosces dñm esse supra om¬
nia & inmemor ẽẽ ñ pot̾is. ut ei re¬
uerentiam debitam soluas. Disce nc̃
quẽadmodum unusquisq moneat᷑
ne se ipse auctorẽ putet suoꝵ bono¬
rum. Ne dicas inquit in corde tuo

Expanded text:
talia diuinis beneficiis prouenirent. talia diuinis beneficiis prouenirent. ne quid ergo huiusmodi accidat, unde uotum tuum tibi in peccatum fiat, lex te informauit atque instruxit dicente domino, qui legem dedit: adtende tibi, ne obliuiscaris beneficia domini dei tui et non custodias mandata et iudicia et iustitias illius, quae ego praecipio tibi hodie: ne cum manducaueris et repletus fueris et cum domos bonas aedificaueris et habitare coeperis in eis et oues tuae et boues tui cum repleti fuerint, aere, argento et auro conpletus fueris et omnia possidere coeperis et plena fuerint horrea tua, exaltes cor tuum et obliuiscaris dominum deum tuum. tunc ergo obliuisceris dominum, cum oblitus fueris tui. si autem cognoscas infirmum te esse, cognosces deum esse supra omnia et inmemor esse non poteris, ut ei reuerentiam debitam soluas. Disce nunc quemadmodum unusquisque moneatur, ne se ipse auctorem suorum putet bonorum. ne dicas inquit in corde tuo:
Abbreviated transcription (Latin):
celeritate cõmendat᷑ & gr̃a. Un¬
de p̃ceptum ẽ. Si uoueris uotũ
non facias moram reddere illud.
Melius ẽ enĩ non uouere uotum.
quam uouere & non reddere. Cũ
enĩ moram facis: ñ reddis uotum.
Est aũt postulatio bonoꝵ. a do:
cum soluendi muneris ꝓmissione.
̾ id̃o cum impetraueris quod pe¬
tisti: ingrati ẽ tardare ꝓmissum.
S int̾dum aut negligentib mnre-¬
pit obliuio impetratoꝵ. aut tu¬
midis & elatis adrogare euentus
sibi hebicordem & ꝓpriis uirtutib
uendicare. Nec aucdori deputare
gr̃e: s ipsoᷤᷤ se suoꝵ bonoꝵ auctorẽ
ducere: Tertiũ genꝰ ẽ peccati qͥdẽ
minoris. s supparis arrogantie:
eoꝵ scilicet qui datorẽ bonorum
dm̃ non negant. s quȩ acciderint
ea sibi propt̃ prudentiã suam ce¬
terarũq merita uirtutũ iure de¬
lata arbitrantur. Propterea etiã
diuina dignos habitdᷤ gr̃a. qͦd ne¬
quaquã uiderent᷑ indigni. quibꝰ

Expanded text:
celeritate conmendatur et gratia. unceleritate conmendatur et gratia. unde praeceptum est: si uoueris uotum, non facias moram reddere illud; melius est enim non uouere uotum quam uouere et non reddere; cum enim moram facis. non reddis. uotum est autem postulatio bonorum a deo cum soluendi muneris promissione. et ideo cum inpetraueris quod petisti, ingrati est tardare promissum. sed interdum aut neglegentibus inrepit obliuio impetratorum aut tumidis et elatis adrogare euentus sibi hebi cordi est et propriis uirtutibus uindicare nec auctoris deputare gratiae, sed ipsos se suorum bonorum auctores ducere. tertium genus est peccati quidem minoris, sed supparis adrogantiae, eorum scilicet qui datorem bonorum deum non negant, sed quae acciderint ea sibi propter prudentiam suam ceterarumque merita uirtutum iure delata arbitrantur. propterea etiam diuina dignos habitos gratia, quod nequaquam uiderentur indigni quibus
Abbreviated transcription (Latin):
legis lator uendicauit hoc munꝰ
ut oues pasceret iethro. qui dr̃
suꝑfluus & ageret in desertum.
eo quod irrationabilẽ & suꝑflui
uulgarisq sermonis loquacitatẽ.
in secreta quedam sobriȩ doctri¬
nȩ coegit mysteria. Iãoq egyp¬
tiis abominationis erant pasto¬
res ouium. Om̃s enĩ qui corꝑis
dediti passionib huiꝰmodi ⁊ uolup¬
tatib indulgent suis. disceptato¬
rem u̾bi doctorẽq uirtutis qua¬
dam execratione declinant. Et
iđo ꝑ enigmata hec docuit mo¬
yses. apta d̃o ẽẽ sacrifitia. quȩ
refugit omnis insipiens. id ẽ oꝑa
& p̃cepta uirtutis. Ideoq pastor
abel: caym aut̃ oꝑator terre
legitur. qui in fr̃e suo uir insipi¬
ens formam spetiemq uirtutis ex¬
p̃ssam ferre non potuit. Et fac¬
tum ẽ post dies optulit caym. ex
fructib terrȩ munus dño. Duplex
culpa. Una quod post dies optu¬
lit: altera qͦd ex fructib ñ ex pri¬
mis fructib Sacrifitium aũt &

Expanded text:
legis lator uindicauit hoc munus, legis lator uindicauit hoc munus, ut oues pasceret Iothor, qui dicitur superfluus, et ageret in desertum, eo quod inrationabilem et superflui uulgarisque sermonis loquacitatem in secreta quaedam sobriae doctrinae coegit mysteria. ideoque Aegyptiis abominationi erant pastores ouium; omnes enim qui corporis dediti passionibus huiusmodi et uoluptatibus indulgent suis disceptatorem uerbi doctoremque uirtutis quadam execratione declinant. et ideo per aegnimata haec docuit Moyses apta deo esse sacrificia, quae refugit omnis insipiens, id est opera et praecepta uirtutis. ideoque pastor Abel, Cain autem operator terrae legitur, qui in fratre suo uir insipiens formam speciemque uirtutis expressam ferre non potuit. Et factum est post dies optulit Cain ex fructibus terrae munus domino. duplex culpa: una quod post dies optulit, altera quod ex fructibus, non ex primis fructibus, sacrificium autem et
Abbreviated transcription (Latin):
diocrem uestem. Hoc ẽ non in ꝑsuasi-¬
one sermonis: s in ostensione sp̃c.
Qualis ẽ apłicȩ forma sententiȩ. a¬
mictum sapientiȩ atq pietatis omũi
p̃tiosior ẽ auro refulgens: Tunc cho
rum prudentiȩ. temꝑantiȩ. fortitu¬
dinis. iusticiȩ. suscipiens: quȩ fra-¬
glabant odorẽ disciplinarũ. incuti¬
ens reuerentiam infundentes gram.
Itaq talib mota elegit studia uir-
tutis: quib iacob uir plenus exer¬
citationis mentẽ intendit suã. Et
id̃o ouiũ pastor inducit᷑: eo qͦd im¬
peritare corꝑi & sensib eius. ac uo¬
luptatib uocisq modum tenere:
ne uelut ouis uagetur incerta p̃s¬
tantius estimat᷑: quam regere popu¬
los. p̃esse urbib Difficilius enĩ se
quispiam quam alterum regit.
Animũ uincere iracundiam cohi¬
bere: cõpugnantesq leges carnis
& mentis in unum cogere. Inmor¬
talis cuiusdam ẽ uiri. quẽ infer¬
ni porta ñ ceꝑit. Deniq ipse sibi

Expanded text:
diocrem uestem, hoc est non in persuasidiocrem uestem, hoc est non in persuasione sermonis, sed in ostensione spiritus, qualis est apostolicae forma sententiae, amictum sapientiae atque pietatis omni pretiosiorem rum prudentiae, temperantiae, fortitudinis, ac justitiae suscipiens quae flagrabant odorem disciplinarum, incutiens reverentiam, infundens gratiam. Itaque talibus mota elegit studia vitutis, quibus Iacob uir plenus exercitationis mentem intendit suam. et ideo ouium pastor inducitur, eo quod inperitare corpori et sensibus eius ac uoluptatibus uocisque modum tenere, ne uelut ouis uagetur incerta, praestantius aestimatur quam regere populos, praeesse urbibus; difficilius enim se quispiam quam alterum regit. animum uincere, iracundiam cohibere conpugnantesque leges carnis et mentis in unum cogere inmortalis cuiusdam est uiri. quem inferni porta non ceperit. denique ipse sibi
Abbreviated transcription (Latin):
s tantũmͦ donationis munere. ꝑfec¬
te enĩ uirtutes totũ accipiunt głȩ
patrimoniũ: usitatis & mediocrib
uile aliquid asꝑgitur. Et ido agar
quȩ aduena latine dr̃ atq accola:
& cethura quȩ odorifera significat᷑
heredes non sunt. Qui enĩ mediis
utitur disciplinis: accola ñ in habi¬
tator ẽ. sapientie. Odore asꝑsus :¬
non fructu explet᷑. Sanitatẽ aũt
cybus ñ odor inuehit: qr odor. fruc¬
tuum nuntium ẽ. Principales itaq
disciplinas sequentib & indigenas
accolis agnoscimꝰ p̃ferendas. Hoc
sc̃m ingeniũ. At uͦ scđ̃m mysteriũ
abraham pat̾ gentiũ semini suo le¬
gitimo quod ẽ xp̃c hereditatẽ om¬
nem fidei suȩ detulit: qui in hac ter¬
ra uelud aduena fuit. ut uitȩ hu¬
ius odorẽ magis quã fructum refer-¬
ret. Hec cum audit mens auertit
se a uoluptate. uirtutiq adiungit
ueri decoris: admirans grãm. purũ
affectum. simplicem sententiam. me¬

Expanded text:
sed tantummodo donationis munera. perfecsed tantummodo donationis munera. perfectae enim uirtutes totum accipiunt gloriae patrimonium, usitatis et mediocribus uile aliquid aspergitur. et ideo Agar, quae aduena latine dicitur atque accola, et Chettura, quae odorifera significatur, heredes non sunt. qui enim mediis utitur disciplinis accola, non inhabitator est sapientiae. odore aspersus non fructu expletur. sanitatem autem cibus, non odor inuehit, quia odor fructuum nuntius est. principales itaque disciplinas sequentibus et indigenas accolis agnoscimus praeferendas. hoc secundum ingenium. at uero secundum mysterium Abraham pater gentium semini suo legitimo, quod est Christus, hereditatem omnem fidei suae detulit, qui in hac terra uelut aduena fuit, ut uitae huius odorem magis quam fructum referret. haec cum audit mens, auertit se a uoluptate uirtutique adiungit ueri decoris admirans gratiam purum affectum, simplicem sententiam, me
Abbreviated transcription (Latin):
Sane ut & hoc qͦd laboriosũ in nr̃is
ducit᷑: ñ p̃teream. s fides exigit᷑. stu¬
dium desiderat᷑. facta queruntur.
His enĩ trib dñs iħc deuotionis hu¬
mane officia definiuit dicens. Peti¬
te & dabit᷑ uobis. querite & inueni¬
etis. pulsate & aꝑiet᷑ uobis. ꝙ infra.
Omĩs ergo qui audit u̾ba mea hec
& facit ea: similis ẽ uiro sapienti.
Hec qui studiose fuerit ꝓsecutꝰ. pri¬
matꝰ benedictionis accipiet. sicut
patriarcha iacob: qui ꝯtinentia et
fide humanarũ supplantauit ues¬
tigia passionũ. Iste ait miscđiam mei
habuit ds. & st̃ michi omnia. Non
enĩ mundi huiꝰ copias. s uirtutum
disciplinas sibi suppetere gaudebat
has nobis substituamꝰ heredes: quã
sc̃s abraham in ysaac filio suo sub¬
stituit sibi: omnẽ oꝑum suoꝵ. depu¬
tans hereditatem sapienti & iusto
uiro. Nec ullum ius hereditariũ an-¬
cillis uel ancillarũ filiis de relinquẽs.

Expanded text:
sane ut et hoc quod laboriosum in nostris sane ut et hoc quod laboriosum in nostris ducitur non praeteream, fides exigitur, studium desideratur, facta quaeruntur. his enim tribus dominus Iesus deuotionis humanae officia definiuit dicens: petite, et dabitur uobis; quaerite, et inuenietis; pulsate, et aperietur uobis et infra: omnis ergo qui audit uerba mea haec et facit ea similis est uiro sapienti. haec qui studiose fuerit prosecutus primatus benedictionis accipiet sicut patriarcha Iacob, qui continentia et fide humanarum supplantauit uestigia passionum. iste ait: misericordiam mei habuit deus, et sunt mihi enim mundi huius copias, sed uirtutum disciplinas sibi suppetere gaudebat. has nobis substituamus heredes, quas sanctus Abraham in Isaac filio suo substituit sibi, omnem operum suorum deputans hereditatem sapienti et iusto uiro nec ullum ius hereditarium ancillis uel ancillarum filiis derelinquens,
Abbreviated transcription (Latin):
adquisitionis eoꝵ. Si queris thes¬
auros: accipe inuisibiles & occul¬
tos: quos in cęli altissimis. ñ qͦs
in terrarũ uenis requiras. Esto
pauꝑ sp̃u. & eris diues qualic̃q
censu. Quia ñ in habundantia
diuitiarũ uita ẽ hominis. s in
uirtute ⁊ fide. Iste te diuitiȩ ue¬
rum diuitẽ facient. si sis in dm̃
diues. Audisti uoluptatis myste¬
ria. audisti &̃ copiarũ nr̃arum
munera. quas ego ñ suppellectile
oꝑienda. s scripturȩ nudis sermo¬
nib demonstranda putaui: ut
sua luce fulgerent. ut ex se ipse
uocem emitterent sui inuicẽ. Neq
enĩ sol & luna int̃prete indigent.
hñt interp̃tem fulgorẽ sui lumi¬
nis. quo totꝰ repletꝰ orbis ẽ. Iilis il¬
luminatio ẽ fides sine indice: quȩ¬
dam ut ita dicam intestata testis.
que alieno ñ indiget testimonio:
& subito se uniu̾soꝵ oculis effun¬
dit. Non ergo nuntiant᷑ oꝑa nr̃a
s. clamant & se ipsa nuntiant.

Expanded text:
adquisitionis eorum. si quaeris thensadquisitionis eorum. si quaeris thensauros, accipe inuisibiles et occultos, quos in caeli altissimis, non quos in terrarum uenis requiras. esto pauper spiritu et eris diues qualicumque censu, quia non in abundantia diuitiarum uita est hominis, sed in uirtute ac fide. istae te diuitiae uerum diuitem facient, si sis in deum diues.\' Audisti uoluptatis mysteria, audisti etiam nostrarum copiarum munera, quas ego non superlectili operiendas, sed scripturae nudis sermonibus demonstrandas putaui, ut sua luce fulgerent et ex se ipsae uocem emitterent sui inuicem. neque enim sol et luna interprete indigent; habent interpretem fulgorem sui luminis, quo totus repletus orbis est. illis inluminatio est fides, sine indice quaedam ut ita dicam intestata testis, quae alieno non indiget testimonio et subito se uniuersorum oculis offundit. non ergo nuntiantur opera nostra, sed clamant et se ipsa nuntiant.
Abbreviated transcription (Latin):
ut ueloci fuga tamquã furiose: dñe
declinare seuitiam. & tetro serui-¬
tio exire possimus. Nam quid
de auaritia dicam insatiabili pe¬
cuniȩ cupiditate. & quadã ȩxis
libidine: Quȩ quo pluras abstule¬
rit: eo magis inopẽ ẽẽ se credit.
Omnib inuida. sibi uilis: in sum¬
mis diuiciis inops: affectu exte¬
nuat. qͦd censu habundat. Nullꝰ
rapiendi modus: ubi nulla men¬
sura cupiendi. Sic ĩflãmat ani-¬
mum: sic igne suo pascit aĩmu:
ut hoc solo distet: quod illa forma¬
rum adultera sit: ista terrarum.
Elem̃ta ꝯcutit. mare sulcat. ter¬
ram effodit. cȩlum uotis fatigat.
nec sereno grata. nec nubilo.
condempnat ꝓuentꝰ annuos. fe¬
tusq terrarũ arguit. S hec egri-¬
tudo ẽ. anime non sanitas. Deniq
eccłastes dicit. Est languor ma¬
lus quẽ uidi sub sole diuitias cus¬
todiri in malum possidentis eas.
& supra. Qui diligit argentum
ñ satiabitur argento: nec ẽ finis

Expanded text:
ut ueloci fuga tamquam furiosae dominae ut ueloci fuga tamquam furiosae dominae declinare saeuitiam et tetro seruitio exire possimus. nam quid de auaritia dicam, insatiabili pecuniae cupiditate et quadam aeris libidine, quae quo plura abstulerit eo magis inopem esse se credit? omnibus inuida, sibi uilis, in summis diuitiis inops affectu extenuat quod censu abundat. nullus rapiendi modus, ubi nulla mensura cupiendi. sic inflammat animum, sic igne suo pascit animum, ut hoc solo distet, quod illa formarum adultera sit, ista terrarum. elementa concutit. mare sulcat, terram effodit, caelum uotis fatigat, nec sereno grata nec nubilo condemnat prouentus annuos fetusque ten-arum arguit. sed haec aegritudo est animae, non sanitas. denique Ecclesiastes dicit: est languor malus, quem uidi sub sole, diuitias custodiri in malum possidentis eas et supra: qui diligit argentum non satiabitur argento. nec est finis
Abbreviated transcription (Latin):
incõptam domꝰ magnitudinẽ pu¬
tes: & diu̾soria te columpnata de¬
lectent. sapientia edificauit sibi
domum & fulsit colũpnas septem.
In hac ergo domo epulaberis animȩ
cybos. potꝰq mentis ut postea ñ
esurias neq sitias umquam. Qui
enĩ manducat: manducat usq ad
satietatem. & qui bibit usq ad ebri¬
etatem bibit. S hec ebrietas. pu¬
dicitiȩ custos ẽ: illa uini ebrietas
fomes libidinis. Quo ꝑ carnes ua¬
porant᷑ interna uiscera: animꝰ
ignescit. anima exurit᷑. Seuus
criminũ stimulus libido ẽ: quȩ
numquã manere quietũ patit᷑
affectum. Nocte feruet die anhe¬
lat. de sõno excitat: a negotio
abducit: a ratione reuocat: au¬
fert ꝯsilium: amantes inquietat:
lapsos inclinat: castis insidiat᷑:
potiendo inflãmat. usuq accen¬
ditur. Nullus peccandi modus.
& in explebilis scelerum. nisi mor¬
te amantis extingui ñ pot̃. Et
ido ait apłs. Fugite fornicationem

Expanded text:
incomptam domus magnitudinem puincomptam domus magnitudinem putes et diuersoria te columnata delectent, sapientia aedificauit sibi domum et fulsit columnas septem. in hac ergo domo epulaberis animae cibos potusque mentis. ut postea non esurias neque sitias umquam; qui enim manducat manducat usque ad satietatem et qui bibit usque ad ebrietatem bibit. sed haec ebrietas pudicitiae custos est, illa uini ebrietas fomes libidinis, quo per carnes uaporantur interna uiscera, animus ignescit, anima exuritur. saeuus criminum stimulus libido est. quae numquam manere quietum patitur affectum. nocte feruet, die anhelat, de somno excitat, a negotio abducit, a ratione reuocat, aufert consilium, amantes inquietat, lapsos inclinat, castis insidiatur, potiendo inflammat usuque accenditur. nullus peccandi modus et inexplebilis scelerum <sitis nisi morte amantis extingui non potest. et ideo ait apostolus: fugite fornicationem,