comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
deret diem eius: et udit. et gauisus ẽ. Si. et oñs qui respectu di¬
uine gre tanguntur inanrmo. confestim in obsequium suꝑnȩ
uoluntatis letis bonorum et cogitatłi passibus exiliunt. seq
ac suos auditores ad accelerandam obseruationẽ mandatoꝵ
celestium sedula exortatione ꝓuocant: Simile ergo quã cõmis¬
cuit sarrea ut faceret angłis interna ẽ dulcedo sermonis dłi:
de dño. Qui posuit fines tuos pacem: et adipe frumenti sati¬
ans te. Statimq qui eẽt ad eps frumenti. manifestius expo¬
nens adiecit. Qui emittit ȩloquium suum terre. Tria sunt aut
sata eiusdem simile: quia inseriptura sacra triplex ẽ sensus
intelligentie Historieus uidelicet: allegorieus. et anęgogicus.
Uerbi grã. Dñe dilȩri decorem domus tuȩ. Iiꝑta historiam
decorem doniꝰ quam fecit salomon dño inuiolabilem ꝑma¬
uere desiderabat. laudante eum illo popło enus. Iuxta allego¬

Expanded text:
deret diem ejus, et vidit et gavisus est . Sed et omnes qui respectu dideret diem ejus, et vidit et gavisus est . Sed et omnes qui respectu divinae gratiae tanguntur in animo, confestim in obsequium supernae voluntatis laetis bonorum operum et cogitatuum passibus exsiliunt, seque ac suos auditores ad accelerandam observationem mandatorum coelestium sedula exhortatione provocant. Simila ergo quam commiscuit Sara ut reficeret angelos, interna est dulcedo sermonis Dei, de Domino: Qui posuit fines tuos pacem, et adipe frumenti satians te . Statimque qui esset adeps frumenti, manifestius exponens, adjecit: Qui emittit eloquium suum terrae. Tria sunt autem sata ejusdem similae, quia in Scriptura sacra triplex est sensus intelligentiae, historicus videlicet, allegoricus et anagogicus; verbi gratia: Domine, dilexi decorem domus tuae ; juxta historiam decorem domus, quam fecit Salomon Domino, inviolabilem permanere desiderabat; laudante eum in illa populo ejus. Juxta allego
Abbreviated transcription (Latin):
dnm̃: quia intrium distinctio ne ꝑsonarum. unius cog¬
nouit essentiam maiestatis. Refecit eos epulis appositis:
quia intellexit eum desuo semine nasciturum. qui eum sit
d̃s̃ ante scła patri consubstantialis. homo infine scłoꝵ uerus ue¬
raciter inter homines conuersaturus apparet. Cibi aut̃ quibus
eos refecit: et ipsi spĩtalibus sunt pleni sacramentis. De quibꝰ
ita memoratur. Festinauit abrabam in tabernaculum ad
sarram: dixitq ei. Nc celerãtria sata similȩ commisce. et fac sub¬
emeritios panes Ipse uero ad armentum eucurrit. et tulit inde
uitulum tenerrimum et optimum: deditq puero: qui festina¬
uit: et coxit illum. Ubi primo notandum. quia cuneta uelociter
aguntur: uelut uere inministerium diuine susceptionis: festi¬
nat abrabam: accelerare iubet sarram Properanter famulus
in iunctum complet officium: ut patenter innotescar. quia
beatus abraham ueraciter iuxta uocem dñi exultauit ut ui¬

Expanded text:
Dominum, quia in trium distinctione personarum unius cogDominum, quia in trium distinctione personarum unius cognovit essentiam majestatis. Refecit eos epulis appositis, quia intellexit eum de suo semine nasciturum, qui cum sit s ante saecula, Patri consubstantialis, homo in fine saeculorum verus, veraciter inter homines conversaturus appareret; cibi autem quibus eos refecit, et ipsi spiritalibus sunt pleni sacramentis, de quibus ita memoratur: Festinavit Abraham in tabernaculum ad Saram, dixitque ei: Accelera, tria sata similae commisce, et fac subcineritios panes. Ipse vero ad armentum cucurrit, et tulit inde vitulum tenerrimum et optimum, deditque puero, qui festinavit et coxit illum. Ubi primo notandum quia cuncta velociter aguntur velut vere in ministerium divinae susceptionis; festinat Abraham, accelerare jubet Saram, properanter famulus injunctum complet officium, ut patenter innotescat quia beatus Abraham veraciter, juxta vocem Domini, exsultavit ut vi
Abbreviated transcription (Latin):
inepła adhebreos ubi eum hospitalitas laudaretur: ꝑhane
ĩquit etiam quidam nescientes hospitio receꝑunt angłos.
Uerum in hac susceptione et hoc sentiri congrue potest. quia di¬
umitus sit ꝓcuratum. ut angłos uidentes patriarche uelud
homines quidem susciꝑent. s tanquam dñi uenerarentur:
quatinus ꝑ distinctionem talis obsequi ac deuotionis p̃figura¬
retur. quandoq futurum ut ipse dñs in carne apparens ei¬
bis saciaretur carnalibus: et hospitio reciperetur humano.
In quo tamen hospitio magis eugłitandi. et infirmos sanan¬
di quam manducandi acbibendi oꝑam daret̃. Sicut sepissi¬
me factum euglica testatur historia. Deniq expositores
sacrarum litterarum hoc in loco intellexere completum qđ
ait dns uideis. abraham pater ur̃ exultauit ut uideret
diem meum: et uidit et gauisus ẽ. Diem quippe dñi uidit.
cum tres angłos uidens unum ad orauit. et allocutus ẽ

Expanded text:
in Epistola ad Hebraeos, ubi cum hospitalitas laudaretur: Per hanc, in Epistola ad Hebraeos, ubi cum hospitalitas laudaretur: Per hanc, inquit, etiam quidam nescientes hospitio angelos receperunt . » Verum in hac susceptione et hoc sentire congrue potest, quia divinitus sit procuratum ut angelos videntes patriarchae velut homines quidem susciperent, sed tanquam Deum venerarentur, quatenus per distinctionem talis obsequii ac devotionis praefiguraretur quandoque futurum, ut ipse Dominus in carne apparens cibis satiaretur carnalibus et hospitio reciperetur humano. In quo tamen hospitio magis evangelizandi et infirmos sanandi quam manducandi ac bibendi operam daret, sicut saepissime factum evangelica testatur historia. Denique expositores sacrarum litterarum hoc in loco intellexere completum quod ait Dominus Judaeis: Abraham pater vester exsultavit ut videret diem meum; et vidit, et gavisus est . Diem quippe Domini vidit, cum tres angelos videns, unum adoravit, et allocutus est
Abbreviated transcription (Latin):
mines susciꝑet. et quasi mortales cibis humanis refecerit:
Cum quibus tamen quasi cum deo loquebantur: eoꝵq uer¬
ba non aliter quam or acula celestia susceꝑunt.S credibi¬
le ẽ ut sẽs augustinus ait. qđ et abrabam intribus. ecloth
induobus uiris dñm agnoscebant. Cu ꝑsingularem numerum
loquebantur: etiam cum eo homines esse arbitrarentur. Neq
enĩ aliam ob causam sic eos susceꝑunt. ut tanquam mortalibꝰ
et humana refectione in digentibus ministrarent: s erat ꝓ¬
fecto aliquid quo ita excellebant. Licet tanquã homines. ut
in eis esse dnm̃ sicut eẽ assolet in ꝓpħis hi qui hospitalitatem
illis ȩxibebant dubitare non possent. Atq ideo et ipsos ali¬
quando pluraliter. et in eis dñm aliquando singularit᷑ ap¬
pellabant. angłos aut̃ fuisse scriptura testatur. Non solum
in hoc genesis libro ubi hȩe gesta narrantur: uerum etiam

Expanded text:
mines susceperit, et quasi mortales cibis humanis, refecerit, mines susceperit, et quasi mortales cibis humanis, refecerit, cum quibus tamen quasi cum Deo loquebantur, eorumque verba non aliter quam oracula coelestia susceperunt. « Sed credibile est, » ut sanctus Augustinus ait, « quod et Abraham in tribus, et Loth in duobus viris Dominum agnoscebant; cui per singularem numerum loquebantur, etiam cum eos homines esse arbitrarentur. Neque enim aliam ob causam sic eos susceperunt, ut tanquam mortalibus, et humana refectione indigentibus, ministrarent; sed erat profecto aliquid quo ita excellebant, licet tanquam homines, ut in eis esse Dominum sicut esse assolet in prophetis, hi qui hospitalitatem illis exhibebant dubitare non possent; atque ideo et ipsos aliquando pluraliter, et in eis Dominum aliquando singulariter, appellabant. Angelos autem fuisse Scriptura testatur, non solum in hoc Genesis libro, ubi haec gesta narrantur, verum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
Sieut etiam inysaia eum anglice uirtutes głam sc̃ẽ trinita¬
qui ciues celi uidere: qui diuine maiestatis głam. et ar¬
chana nosse concupiscit: Omnem mentis intintum ab infi¬
mis desiderus erigat: ac sedula intentione ad lucem ueri
solis aꝑiat᷑ Bene sub infertur. Quia cum uidisset ange¬
los. cucurrit in occursum eoꝵ adorans. eosq ne transirent
rogauit: Quia necesse ẽ ut quociescũq gustum aliquem
internȩ dulcedinis animo concipimus: mox om̃ibus uotis
acꝓmptis bonoꝵ oꝑm gressibus satagamus. nenos citius
eadem dulcedo relinquat: s quȩ ad tempus gustata ẽ
memoria suꝑnȩ suauitatis mentes nras aliquanto diu¬
tius reficiat: atq ab hurusmundi delectationibus et curis
abstractas ineternorum contemplatione suspendat. Mo¬
uet forte aliquos quomͦ uel in hac lectione abraham. uel
in sequente loth angłos uidens hospitio quidem quasi ho¬

Expanded text:
sicut etiam in Isaia cum angelicae virtutes gloriam sanctae Trinitasicut etiam in Isaia cum angelicae virtutes gloriam sanctae Trinitaqui cives coeli videre, qui divinae Majestatis gloriam et arcana nosse concupiscit, omnem mentis intuitum ab infimis desideriis erigat, ac sedula intentione ad lucem veri Solis aperiat. Bene subinfertur quia cum vidisset angelos, cucurrit in occursum eorum, adorans, eosque ne se transirent rogavit, quia necesse est ut quotiescunque gustum aliquem internae dulcedinis animo concipimus, mox omnibus votis ac promptis bonorum operum gressibus satagamus, ne nos citius eadem dulcedo relinquat; sed quae ad tempus gustata est, memoria supernae suavitatis mentes nostras aliquanto diutius reficiat, atque ab hujus mundi delectationibus et curis abstractas in aeternorum contemplatione suspendat. Movet forte aliquos quomodo vel in hac lectione Abraham, vel in sequente Loth angelos videns, hospitio quidem quasi ho
Abbreviated transcription (Latin):
re diei. feruor quippe cdiei in quo abraham in ostio taberna¬
culi sui sedebat. uirtucem designat dilectionis: qua ipse in
mente respectu solis iusticie ardebat. Talisq status et loci
et temporis decebat eum qui dnm̃ erat insurus et enus col.¬
loquio frinturus: in quo et aduena mundi huius figuraret᷑
et uere idem celestis gr̃e luce irradiatus et amore diuine
contemplationis ĩhianter accensus. Gymq eleuasset
ocłos apparuerunt ei tres iiri stantes ꝓp̾ter eum. Quos eũ
uidisset eueurrit in occursum eoꝵ de ostio tabernaculi. et
adorauit interra et dixit. Dñẽ. si inuenigr̃am in ocłis tiuis. ne
manseas seruum tuum: et eet̾a. Quod tres uiri ei apparuerint
misterium ẽ scẽ trimtatis. Deniq cum tres uidisset: unum ado¬
rauit: Et precatus ẽ dñm Quia et simꝑsonis ẽ trinitas. in dinu¬
nitate ẽ tamen una et ro adoranda dnantis equalitas.

Expanded text:
re diei; fervor quippe diei, in quo Abraham in ostio tabernare diei; fervor quippe diei, in quo Abraham in ostio tabernaculi sui sedebat, virtutem designat dilectionis, qua ipse in mente respectu Solis justitiae ardebat, talisque status et loci et temporis decebat eum qui Dominum erat visurus, et ejus colloquio fruiturus, in quo et advena mundi hujus figuraretur, et verae coelestis gratiae luce irradiatus, et amore divinae contemplationis inhianter accensus. Cumque elevasset oculos apparuerunt ei tres viri stantes propter eum quos cum vidisset cucurrit in occursum eorum de ostio tabernaculi et adoravit in terra et dixit Domine si inveni gratiam in oculis tuis ne transeas servummysterium est sanctae Trinitatis; denique cum tres vidisset, unum adoravit, et precatus est Dominum, quia etsi in personis est Trinitas, in divinitate est tamen una et coadoranda Dominantis aequalitas,
Abbreviated transcription (Latin):
naculi sui dñs apparuit: multum congruit deuotioni ipsius
abrabȩ. simus et omnium eiꝰdem ꝓmissionis heredum. qui
pegrinos se huius scłi et in colas. ciues uero alterius uitę
hoc ẽ patriȩ cęlestis eẽ testantur. Eabernaculis uero initine¬
re uel inbello: domo aut̃ in patria uti solemus. In quo mystĩo
etiam ysaac et iacob intabernaculis habitasse leguntur: O a¬
net aut̃ in medio tabernaculi sui quicũq et ꝑ egrinum se nec
semꝑ uicturum in hoc scło nouit: et nichilominus quantũ ua¬
let scłi negotiis atq nlecebris sese inplicare non erubescit:
Abrabam uero et eius sequaces qui necessitate tantum. non aut̃¬
ut et uoluptate que mundisunt agunt. quasi in ostio taber¬
naculi sui sedent: Quia iam iamq exire demundo parati.
ingressum uite sequentis letante semꝑ animo atq ad futu¬
ra p̃mia extento prestolantur. Et bene additur. in ipso feruo¬

Expanded text:
naculi sui Dominus apparuit, multum congruit devotioni ipsius naculi sui Dominus apparuit, multum congruit devotioni ipsius Abrahae, simul et omnium ejusdem promissionis haeredum, qui peregrinos se hujus saeculi et incolas, cives vero alterius vitae, hoc est patriae coelestis, esse testantur. Tabernaculis vero in itinere vel in bello, domo autem in patria uti solemus, in quo mysterio etiam Isaac et Jacob in tabernaculis habitasse leguntur. Manet autem in medio tabernaculi sui quicunque et peregrinum se, nec semper victurum in hoc saeculo novit, et nihilominus quantum valet saeculi negotiis atque illecebris sese implicare non erubescit. Abraham vero et ejus sequaces qui necessitate tantum, non autem et voluptate, quae mundi sunt agunt, quasi in ostio tabernaculi sui sedent, quia jam jamque exire de mundo parati, ingressum vitae sequentis laetanti semper animo atque ad futura praemia extento praestolantur. Et bene additur, in ipso fervo
Abbreviated transcription (Latin):
ad miincianius et uobis: ut et uos societatem habeatis nobis¬
cum. Et quidem in hac lectione excepto spĩtali intellectu mul¬
tum edificat legentes. qd abraham ignotos uiros aspiciens
statim cucurrit in occursum eoꝵ quasi ꝑ egrinis hospitalita¬
litaris grãm prebiturus: Qđ ad ꝓpians eis humiliter ad orauit
interra. Qd miusterium suum eos expectare atq acciꝑe roga¬
iut. qđ consentientibus festinus exhibuit. Neq hoc ꝑseruos
et ancillas.s. ꝑse ipsum et saram compleuit. Mirum namq
si non hominẽs eos cumprimo uidisset credidit: Eur ad lauan¬
dum pedes eis a sferre uoluerit aquam: quomͦ requieseere sud
arbore quasi in ambulando fessos. quare corpus eo reficieudo
confortare quasi ienimo laborantes rogauerit. Si quis uero
hane lectionem altius discutere querit: totam spĩtales redo¬
lere sensus inueniet. Nam qđ abrahȩ sedenti in hostio taber¬

Expanded text:
annuntiamus vobis, ut et vos societatem habeatis nobisannuntiamus vobis, ut et vos societatem habeatis nobiscum . Et quidem in hac lectione, excepto spiritali intellectu, multum aedificat legentes, quod Abraham ignotos viros aspiciens, statim cucurrit in occursum eorum quasi peregrinis hospitalitatis gratiam praebiturus; quod appropians eis humiliter adoravit in terra, quod ministerium suum eos exspectare atque accipere rogavit, quod consentientibus festinus exhibuit; neque hoc per servos et ancillas, sed per seipsum et Saram complevit. Mirum namque, si non homines, eos cum primo vidisset, credidit, cur ac lavandum pedes eis afferre voluerit aquam; quomodo requiescere sub arbore quasi in ambulando fessos; quare corpus correficiendo confortare, quasi jejunio laborantes, rogaverit. Si quis vero hanc lectionem altius discutere quaerit, totam spiritales redolere sensus inveniet. Nam quod Abrahae sedenti in ostio taber
Abbreviated transcription (Latin):
bre sedenti in hostio tabernaculi sui in ipso feruore diei. et eȩc̃
Hec apparitio dnĩ cunctis suꝑioribus quibus beato abrahe
utius uisus ẽ: constat eẽ sacratior. Et recte post acceptum eir¬
cun cisionis sacramentum: post amplificatum nom̃ quo fu¬
turus pater omĩum gentium signabatur: secreciora dei ar¬
chana cognoseit. Quoꝵ uidelicet archanoꝵ. quia non solum
circumcisio. s et preputium partieeps eẽ debuit. Recte aut̃¬
apparitio in conualle manirȩ facta eẽ memoratur. O ani̾re
namq ut supra legimus genere quidem amorreus: s cum
fribus suis federatus erat abrahe. Unde apte conuallis mã¬
bre nr̃am designat humilitatem. ꝗin degentibus originem car¬
nis habentes: Pacremin spũ ac fide habemus abraham:. qui¬
bus dicit apłs trahens ex abraham et carnis et uirtutis o¬
rignem. Adinciaiis uobis uitam eternami que erat a¬
pud patrem. et apparuit nobis: qđ uidimis. et audiuimus

Expanded text:
bre sedenti in ostio tabernaculi sui in ipso fervore diei, etc. bre sedenti in ostio tabernaculi sui in ipso fervore diei, etc. Haec apparitio Domini cunctis superioribus, quibus beato Abrahae toties visus est, constat esse sacratior. Et recte post acceptum circumcisionis sacramentum, post amplificatum nomen quo futurus pater omnium gentium signabatur, secretiora Dei arcana cognoscit, quorum videlicet arcanorum quia non solum circumcisio, sed et praeputium particeps esse debuit, recte apparitio in convalle Mambre facta esse memoratur, Mambre namque, ut supra legimus, genere quidem Amorrhaeus, sed cum fratribus suis foederatus erat Abrahae; unde apte convallis Mambre nostram designat humilitatem, qui de gentibus originem carnis habentes, patrem in spiritu ac fide habemus Abraham, quibus dicit Apostolus trahens ex Abraham et carnis et virtutis originem: Annuntiamus vobis vitam aeternam, quae erat apud Patrem, et apparuit nobis; quod vidimus et audivimus
Abbreviated transcription (Latin):
atos eẽ desiderat. Geminatur numerus septenarus: quia
lex et inhac uita suis sequacibus requiem corporibus prece¬
pitꝰ et infura uita requiem habendam ꝓmittit animarũ:
Nato ysaac et primum sue etatis annum in e̾oante. ismael in¬
choat quintum decimũ. quia apparente gr̃a eugłii et ipsa
quoq lex sp̃italiter intellecta celestibus sacramentis plena
fuisse. et głam resurrectionis predicasse reꝑta ẽ. Qd̃ autem
post modũ uato ysaac. ad p̃ceptum sarrȩ eiectus ẽ. eũ ma¬
tre sua ism ael. nequaquã debet putari. quia uetus testam̃¬
tum significet abolendum ꝑsuccessionem noui testamenti:
si potius qđ carnalis obseruantia legis. cum his qui eam
carualiter etiam choruscante grã eugłii obseruandam con¬
tendunt. sit ab ecclẽ firibus expellendaꝰ. Ipsa aut̃ sp̃itali sen¬
su intellecta. nec unum iota. neq unum sit apicem ꝑclitura.
donec omnia fiant. Apparuit aut̃ ei dñs in conualle mam¬

Expanded text:
atos esse desiderat. Geminatur numerus septenarius, quia atos esse desiderat. Geminatur numerus septenarius, quia lex et in hac vita suis sequacibus requiem corporibus praecipit, et in futura vita requiem habendam promittit animarum; nato Isaac et primum suae aetatis annum inchoante, Ismael inchoat quintum decimum, quia apparente gratia Evangelii, et ipsa quoque lex spiritaliter intellecta, coelestibus sacramentis plena fuisse, et gloriam resurrectionis praedicasse reperta est; quod autem postmodum adulto Isaac, ad praeceptum Sarae ejectus est cum matre sua Ismael, nequaquam debet putari qui Vetus Testamentum significet abolendum per successionem Novi Testamenti; sed potius quod carnalis observantia legis cum his qui eam carnaliter, etiam coruscante gratia Evangelii observandam contendunt, sit ab Ecclesiae finibus expellenda; ipsa autem spiritali sensu intellecta nec unum iota, neque unum sit apicem perditura, donec omnia fiant. Apparuit autem ei Dominus in convalle Mam
Abbreviated transcription (Latin):
to articulari desinistra transit indexteram: et suꝑna ihe¬
tusalem mater nr̃a cȩlestis merito ꝑdexteram signatur: Nam et qui¬
b̾cumq hanc intrare conceditur: Ad dexteram sunt iudicis in
nouissimo ex amine staturi. Inqua natiuitate eiꝰdem ysaae du¬
as annoꝵ ebdomadas impleuerat ismael: Propt̃ uidelicet sacra¬
mentum sabbati. qđ in ueteri testamento seruabatur. Ut inci¬
piente anno quinto decimo quasi insignum resurrectionis.
uere uidelicet circumcisionis nasceretur ysaac. ubi typicȩ
cdaresceret. quia transeunti legali obseruantia que ꝑ moy¬
rabat. ismael fr̃ eius maior qui testamentum uetus desig¬
Qm̃ obseruantiam legis in qua maximum locum sabbatum
tenebat: usq ad tempus grẽ decebat extendi. Qd aut̃ ge¬
minatus ẽ idem numerus septenarius. ad ꝑfectionem eiꝰdẽ
sacramenti ꝑtinet: qd lex dei nos et aseruilibus idẽ amalis
oꝑibus incorpore et anoriis cogitationibus inmente feri¬

Expanded text:
to articulari de sinistra transit in dexteram, et superna Hieto articulari de sinistra transit in dexteram, et superna Hierusalem mater nostra coelestis merito per dexteram signatur; nam et quibuscunque hanc intrare conceditur, ad dexteram sunt Judicis in novissimo examine staturi. In qua nativitate ejusdem Isaac duas annorum hebdomadas impleverat Ismael; propter videlicet sacramentum sabbati, quod in Veteri Testamento servabatur; ut incipiente anno quintodecimo, quasi in signum resurrectionis, verae videlicet circumcisionis, nasceretur Isaac; ubi typice claresceret quia transeunti legali observantiae, quae per Moyrabat, Ismael frater ejus major, qui Testamentum Vetus desigt; quoniam observantiam legis, in qua maximum locum sabbatum tenebat; usque ad tempus gratiae decebat extendi; quod autem geminatus est idem numerus septenarius ad perfectionem ejusdem sacramenti pertinet; quod lex Dei nos et a servilibus, id est, a malis operibus in corpore, et a noxiis cogitationibus in mente, feri
Abbreviated transcription (Latin):
mitando abrahȩ. merentur audire adnõ. Beati qui nunc fle¬
ysaac idẽ risus qui exꝓmissione nascitur. congruit media¬
tori dei et hominum: decinus natiuitate dixit angłs pa¬
storibus. Nolite timere: ecce enim euglizo uobis gaudiũ
magnum. qđ erit omni popło. Honaginta nouem erat
annoꝵ quando circun eidit carnem preputii sui: et ismael
filius eius tredecim annos impleuerat tempore cireun eisio¬
nis sue. Unde centenarius erat abrabam. et ismael tredecim
annoꝵ. quando cireim cisi sunt. Ut post annunciatio ysaac
abraham centum annoꝵ etatem et ismael quatuor decim.
quia uidelicet ysa ac noui testamenti. et ismael ueteris te¬
nuere figuram. Isa ac namq cum natus ẽ centenarius
erat pater eius: ut infinuaretur grã noui testamenti ad
hereditatem regni cȩlestis filios suȩ ꝓmissionis ad duceri.
Centenarius quippe numerus. ut sepe dictum ẽ incomapo¬

Expanded text:
mitando Abrahae, merentur audire a Domino: Beati qui nunc flemitando Abrahae, merentur audire a Domino: Beati qui nunc fleIsaac, id est risus, qui ex promissione nascitur, congruit Mediatori Dei et hominum, de cujus nativitate dixit angelus pastoribus: Nolite timere, ecce enim evangelizo vobis gaudium magnum quod erit omni populo . Nonaginta novem erat annorum quando circumcidit carnem sui praeputii, et Ismael filius ejus tredecim annos impleverat tempore circumcisionis suae. Unde centenarius erat Abraham, et Ismael tredecim annorum quando circumcisi sunt: ut post annum nato Isaac Abraham centum annorum aetate, et Ismael quatuordecim, iquia videlicet Isaac Novi Testamenti, et Ismael Veteris tenuere figuram. Isaac namque cum natus est, centenarius erat pater ejus, ut insinuetur gratia Novi Testamenti ad haereditatem regni coelestis filios suae promissionis adducere. Centenarius quippe numerus, ut saepe dictum est, in compu
Abbreviated transcription (Latin):
parict. Risus abrahe exultatao ẽ gratulantis: non in risio
diffidentis. Uerba quoq cius illa quȩ dicebat incorde suo. non
sunt dubitantis. s ad mirantis. At cestante etiam apło qui
de ipso loquens ait In reymissione etiam dei non hesitauit dif¬
tidentia: si confirm.atus ẽ infide. dans głam deo. Plenissime
sciens qui a quicumq ꝓmisit potens ẽ et facere. Et ait dñs
ad abraham. Sara uxoi tua pariet tibi filium: uocabisq
nomen eius ysaac. Isaac: interpretatur risus. Nec dubitan¬
dum ẽ eum ita uocatum ab eo qđ audita natiuitate: abrahã
riserit in corde suo Risus aut̃ ille decenter significat. gau¬
diuni noui testamenti: in quo filii ꝓmissionis inhabitantẽ
in eis dño. inȩternum exultabunt. Quod enim sequitur.
et constituam pactum illi in fedus sem̃piternum. et semini
eius post eum et cetera. Semen eius dicit in eis. qui fidem i¬

Expanded text:
pariet? Risus Abrahae exsultatio est gratulantis, non invisio pariet? Risus Abrahae exsultatio est gratulantis, non invisio diffidentis: verba quoque illa quae dicebat in corde suo non sunt dubitantis, sed admirantis; attestante etiam Apostolo qui de ipso loquens ait: In repromissione etiam Dei non haesitavit diffidentia, sed confirmatus est in fide, dans gloriam Deo, plenissime sciens quia quaecunque promisit potens est et facere . Et ait Dominus ad Abraham: Sara uxor tua pariet tibi filium, vocabisque nomen ejus Isaac. Isaac interpretatur Risus, nec dubitandum est eum ita vocatum ab eo, quod, audita ejus nativitate, Abraham riserit in corde suo. Risus autem ille decenter significat gaudium Novi Testamenti, in quo filii promissionis, inhabitante in eis Domino, in aeternum exsultabunt. Quod enim sequitur: Et constituam pactum illi in foedus sempiternum, et semini ejus post eum, etc. Semen ejus dicit in eis qui, fidem i
Abbreviated transcription (Latin):
ausaq nominis inmiitati hec ẽ. qđ ante dicebatur princeps
me.d. id ẽ unius tantummꝰ domus mateefamilias: postea uero
dicitur absolute princeps. Sequitur enim. Et ex illa dabo tͥ
filium eui benedicturus sum: eritq innationes. et reges popłõ¬
rũ orientur exeo Signanterq non ut ingreco legimus dixit
łs ad abraham. sara uxoi tua non uocabitur sara nomen eius.
Inhebreo habetur non uocabis nom̃ eius sarai. idẽ non dices ei
princeps mea es: Omĩum quippe gentium futura iam princeps
eratinde et apłs petrus mulierum uitam instituens ait. Sie
enim aliquando et scȩ̃ mulieres sꝑantes in dño oruabant se
subiectȩ ꝓpriis uiris sicut sara obediebat abrahȩ dñm eum uo¬
caus: cuius estis filiȩ benefacientes. et non timentes ullam ꝑtur¬
bationem Cecidit abraham in faciem et risit: dicens incorde
suo. Putasne centenario nascetur filius: et sara non agenaria

Expanded text:
causaque nominis immutati haec est quod antea dicebatur Princeps causaque nominis immutati haec est quod antea dicebatur Princeps mea, id est, unius tantummodo domus materfamilias, postea vero dicitur absolute Princeps; sequitur enim: Et ex illa dabo tibi filium cui benedicturus sum, eritque in nationes, et reges populorum orientur ex eo. Signanterque non ut in Graeco legimus: dixit Deus ad Abraham, Sarai uxor tua non vocabitur Sarai; in Hebraeo habetur non vocabis nomen ejus Sarai; id est, non dices ei Princeps mea es: futura quippe omnium gentium jam princeps esse, unde et Apostolus Petrus mulierum vitam instituens ait: Sic enim aliquando et sancte mulieres sperantes in Deo ornabant se subjecte viris suis. Sicut Sara obediebat Abrae: Dominum eum vocans. Cujus estote filie benefacientes: et non timentes ullam perturbationesuo: Putasne centenario nascetur filius, et Sara nonagenaria
Abbreviated transcription (Latin):
cum om̃ibꝰ etiam ipse peccauit Dixitq d̾s ad abraham
Sarai uxorem tuam non uocabis sarai.s sarram: et benedicã ci
et ex illa dabo tibi filium cui benedicturus sum: eritq inna¬
tiones. et reges popłoꝵ ouentur ex eo, Hic aꝑtiora ꝓmissa ft̃
deuocatione gentium inysaac. id ẽ in filio ꝓmissionis. quo significatur
grã non natura: quia de sene et anu sterili ꝓmittitur filius. Qu anius
enim et naturalem ꝓereationis excursum d̾s oꝑetur.. bi tam̃ eui¬
deus opus dei ẽ inciata et cessante natura ibi euidendius intelli¬
gitur grã. et quia hoc non ꝑ generationem. si ꝑ regenerationem
futurum e Ideo nunc imꝑata ẽ circun. cisio quando de sarra
ꝓmissus ẽ filius:. filius parentum mutantur et nomina. Omnia
resonant nouitatem: et intestamento ueteri obumbratur no¬
uum Interpretatur aut̃ sarai princeps mea.sarra. princeps.

Expanded text:
cum omnibus etiam ipse peccavit. Dixitque Dominus ad Abraham: cum omnibus etiam ipse peccavit. Dixitque Dominus ad Abraham: Sarai uxorem tuam non vocabis Sarai, sed Saram, et benedicam ei, et ex illa dabo tibi filium, cui benedicturus sum, eritque in nationes, et reges populorum orientur ex eo. Hic apertiora promissa sunt de vocatione gentium in Isaac, id est, in filio promissionis, quo significatur gratia non natura, quia de sene et anu sterili promittitur filius. Quamvis enim et naturalem procreationis excursum Deus operetur, ubi tamen evidens opus Dei est, vitiata et cessante natura, ibi evidentius intelligitur gratia; et quia hoc non per generationem, sed per regenerationem futurum est, ideo nunc imperata circumcisio est. Quando de Sara promissus est filius, parentum mutantur et nomina, omnia resonant novitatem, et in Testamento vetere obumbratur Novum. Interpretatur autem Sarai Princeps mea, Sara autem Princeps
Abbreviated transcription (Latin):
ret᷑ eos non nisi ꝑ effectum dñcȩ resurreetionis ueraciter ab oĩ
uitioꝵ labe purgandos. Potest aut̃ mouere quomͦ dieatur. Bele¬
bitur anima illa depopło suo. quia pactum meum irritum
fecit: Cum hec cͥulpa nulla sit paruuli cuius dixit animam ꝑrtu¬
ram. nec ipse irritum fecerit pactum dei. s maiores. qui eum eir
eumcidere non curauerunt: nisi qͥa etiamparulili non scđm
suȩ uitȩ ꝓprictatem. s. scd̾m cominuẽ genoris humant origi¬
nem om̃s in illo uno pactum dei irritum ifecerunt. in quo õs¬
peccarunt: Quia ergo circun cisio signum regenerationis fuit.
et non mierito pariuuilum ꝓpter originale peceatum. quo pri¬
mum dei dissipatum ẽ pactum generatio disꝑdet nisi liberatio
liberet: sic intelligenda sunt hȩe uerba duuna tanquam di¬
ctum sit Qui non fuerit. regeneratus. delebitur anima illa
de popło suo. qui a pactum dei irritum feeit: quando in adã

Expanded text:
retur eos non nisi per effectum dominicae resurrectionis veraciter ab omni retur eos non nisi per effectum dominicae resurrectionis veraciter ab omni vitiorum labe purgandos. Potest autem movere quomodo dicatur, delebitur anima illa de populo suo, quia pactum meum irritum fecit, cum haec nulla culpa sit parvuli, cujus dixit animam perituram, nec ipse irritum fecerit pactum Dei, sed mcumcidere non curarunt; nisi quia etiam paruuli, non secundum suae uitae proprietatem, sed secundum communem generis humani originem ompeccaverunt. Quia ergo circumcisio signum regenerationis fuit, et non immerito parvulum propter originale peccatum, quo primum Dei dissipatum est pactum, generatio disperdet nisi liberatio liberet; sic intelligenda sunt haec verba divina tanquam dictum sit: Qui non fuerit regeneratus, delebitur anima illa de populo suo, quia pactum Dei irritum fecit; quando in Adam
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s ꝑtiuere fideles. siue ex stirpe abram. seu aliunde carnis
ouigi. nem ducant. ritq pactum ineum in carne ur̃a.
urãm simul et animam ꝑpetua sim in nouatione atq in¬
mortalitate uestiturus. Masculus cuius preputii caro
cireuneisa non fuerit. delebitur anima illa de popło suo: quia
pactum meum irritum fecit. Hac sententia maus eiuslem cir¬
cumcisionis archanum ꝓditur: quia non solum future in xp̃o
innouationis signum ẽ. s et facte in adam transgressionis abo¬
litio. Quod enim nunc facit baptisinum infide xp̃i. hoc fecit
er illo tempore cireuireisio in die octaua. qua resurrectio xp̃i
designata ẽ excepto qd circumcisis needum regni cȩlestis pate¬
bat ingressus. priusquam resurgens amorte dns: omnibus
electis ianuam eiuscdem regni ad cȩlos. ascendendo reseraret.
ropter qđ maxime die eircun eidebantur octaua: ut significa¬

Expanded text:
omnes pertinere fideles, sive ex stirpe Abraham, seu aliunde carnis omnes pertinere fideles, sive ex stirpe Abraham, seu aliunde carnis originem ducant. Eritque pactum meum in carne vestra nem vestram et animam simul perpetua sim innovatione atque immortalitate vestiturus. Masculus cujus praeputii caro circumcisa non fuerit, delebitur anima illa de populo suo: quia pactum meum irritum fecit. Hac sententia majus ejusdem circumcisionis arcanum proditur, qui non solum futurae in Christo innovationis signum est, sed et factae in Adam transgressionis abolitio; quod enim nunc facit baptismum in fide Christi, hoc fecit ex illo tempore circumcisio in die octava, qua resurrectio Christi designata est; excepto quod circumcisis necdum regni coelestis parebat ingressus, priusquam resurgens a morte Dominus omnibus electis ejusdem regni januam ad coelos ascendendo reseraret. Propter quod maxime die circumcidebantur octava; ut significa
Abbreviated transcription (Latin):
nouitate uitȩ ambulemus. Qui etiam numerus tempori
nr̃ȩ resurrectionis potest aptissime congruere: quando im¬
mortalitate carius quam ꝑ mortem deposumiuis uniuersalit̃
induti. nec peceanti aliquid ultra inearne nec eorruptionis
sumus passuri. Nam et nr̃a resurrectio. oetaui dici numero
non in congruȩ figuratur:. Quia post sex huius scłi etates
et septimam sabbatisini. idẽ requiei animarum que nune
in alia uita cęlebratur futura ẽ. Oetaua ergo die cireumei¬
di precipiebatitur infantes in signum federis diuini: ut indi¬
caretur inysticȩ. quia om̃s electi ꝑ gr̃am dei in hoc numero
essent acunctis mniquitatibus absoluendi: a cuneta corrup¬
tione carnis emuncdandi: ab ipsa etiam morte quam ꝑ rea¬
tum primȩ preuarieationis incurrerunt: liberandi. Qd̾ aũt seq̃r¬
omne masculinum ingenerationibus ur̃ĩs tam uernaculus quã
empticius. circumeidetur: Et quicumq non fuerit de stirpe
nrã. significat grãm regenerationis et inmortalitatis ad

Expanded text:
novitate vitae ambulemus ; qui etiam numerus tempori nostrae resurrectionis potest aptissime congruere, quando immortalitate carnis quam per mortem deposuimus universaliter induti, nec peccati aliquid ultra in carne, nec corruptionis sumus aliquid passuri. Nam et nostra resurrectio octavi diei numero non incongure figuratur; quia post sex saeculi hujus aetates et septimam sabbatismi, id est, requiei animarum, quae nunc in alia vita celebratur, futura est. Octava ergo die circumcidi praecipiebantur infantes in signum foederis divini ut indicaretur mystice quia omnes electi per gratiam Dei in hoc numero essent a cunctis iniquitatibus absolvendi, a cuncta corruptione carnis emundandi, ab ipsa morte etiam quam per reatum primae praevaricationis incurrerunt liberandi. Omne masculinum in generationibus vestris, tam vernaculus quam emptitius cirvestra. Significat gratiam regenerationis et immortalitatis ad
Abbreviated transcription (Latin):
quitur enim fratrem non solum qui gladiis siue odiis siue
contumelus insequitur: s etiam ille qui ludis aut ineptis
colloquiis eum arectitudine suȩ puritatis blandiens auer¬
tere querit. Hincetiampsalmista. Narrauerunt mͥ inquit
iniqui fabulationes: s non ita ut lex tua dñẽ. Omĩa man¬
data tua ueritas: iniqui ꝑsecuti sunt me ad iutia me. Et
ipse enim quia legem dmĩ et mandata ueritatis amabat:
narratores fabularum quasi ꝑsecutores tolerabat. Ideoq
adhos suꝑandos: diuinum implorabat auxilium. Apłs
aut̃ manifestȩ quid uterq filius abrahȩ tẏpieȩ demonstret
ostendit scribens ad galatas. Seriptum qđ ab rabam
duos filios habuit. unum de ancilla: et unum de libera. Sed
qui de ancilla scđm carnem natus ẽ: qui aut̃ de libera. per

Expanded text:
quitur enim fratrem non solum qui gladiis, sive odiis, sive quitur enim fratrem non solum qui gladiis, sive odiis, sive contumeliis insequitur, sed etiam ille qui ludis aut ineptis colloquiis eum a rectitudine suae puritatis blandiens avertere quaerit; hinc etiam Psalmista: Narraverunt mihi, inquit, iniqui fabulationes, sed non ita ut lex tua, Domine; omnia mandata tua veritas; iniqui persecuti sunt me, adjuva me . Et ipse enim quia legem Domini et mandata veritatis amabat, narratores fabularum quasi persecutores tolerabat; ideoque ad hos superandos divinum implorabat auxilium; Apostolus autem manifeste quid uterque filius Abrahae typice demonstret ostendit scribens ad Galatas: Scriptum est quod Abraham duos filios habuit, unum de ancilla, et unum de libera; sed qui de ancilla
Abbreviated transcription (Latin):
addero quia in principio erat uerbum. et uerbum erat apud
dm̃: et ds erat uerbum Facitq abraham grande conimuum
indie ablactationis ysaac: quia magna nimirum sollempni¬
tas ẽ mentis summis doctoribus. cum eos quos educaue¬
rant ad arcem uiderint sapientie uirtutisq conscendere:
ymq uidisset sarra filium agar egyptie ludentem. dyxit
ad abraham. eice ancillam hanc et filium eiꝰ: non enim he¬
res erit filius ancillȩ. cum filio meo ysaac Quidam codices
habent filium agar egyptiȩ ludentem cum ysaac filio suo:
qđ in hebraico non habet᷑. s siue cum ysaac siue p̃sente
ysaac luserit: Nolebat sarra filium ancillȩ filiosuo ludi
existere magistrum: Nolebat eum quem inꝓmissione uetu¬
la acceꝑat: in dignum ꝓmissionibus et celesti benedictio¬
ne pignobilia noti exempla uel consortia fieri Unde et
apls huncludum. ꝑsecutionem uocare non dubitauit. Per se¬

Expanded text:
addere quia in principio erat Verbum, et Verbum erat apud addere quia in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Fecitque Abraham grande convivium in die ablactationis Isaac, quia magna nimirum solemnitas est mentis summis doctoribus, cum eos quos educaverant ad arcem viderint sapientiae virtutisque conscendere. Cumque vidisset Sara filium Agar Aegyptiae ludentem, dixit ad Abraham: Ejice ancillam hanc, et filium ejus, non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac. Quidam codices habent: Filium Agar Aegyptiae ludentem cum Isaac filio suo, quod in Hebraico non habetur; sed sive cum Isaac, sive praesente Isaac luserit, nolebat Sara filium ancillae filio suo ludi existere magistrum; nolebat eum quem in promissione vetula acceperat indignum promissionibus et coelesti benedictione per ignobilia nothi exempla vel consortia fieri; unde et Apostolus hunc ludum persecutionem vocare non dubitavit. Perse
Abbreviated transcription (Latin):
reuit igitur. puer et ablactatus ẽ. fecitq abraham grande con
iuuium indie ablactationis ens Laete futritur ysaae: cum
electus quisq filius indelicet ꝓmissionis. Nuꝑ in rp̃o genitus
prima fidei rudimenta suscipit. et quanuis necdum sũma
diuinitatis arehana serutari sufficit. dulcedine tamen pre¬
mioꝵ celestium delectatus. bonis insistere oꝑibus contendit.
ꝑq̃ deo adiuuante largienteq potiora capere mereatur:
Iuxta illud apłi petri. Deponentes igitur omnem malitiam.
et omnẽ dolum: et simulationes. et inuidias. et om̃s detrac¬
tiones. sicut modo geniti infantes. rationabilẽ et sine dolo
lac concupiscite: ut in eo crescatis insalutem. si tamen gustatis
qm̃ dulcis ẽ dñs S ablactatur ysaac atq adpanis edulium
ꝑuenit. cum electi ꝓficientibus fidei merementis. non solum
iħm xp̃m et hunc crucifixum confiteri discunt: uerum etiam

Expanded text:
revit igitur revit igitur vivium in die ablactationis ejus. Duo virosa sunt electus quisque, filius videlicet promissionis, nuper in Christo genitus, prima fidei rudimenta suscipit, et quamvis necdum summa divinitatis arcana scrutari sufficit, dulcedine tamen praemiorum coelestium delectatus, bonis insistere operibus contendit, per quae Deo adjuvante largienteque potiora capere mereatur, juxta illud apostoli Petri: Deponentes igitur omnem malitiam, et omnem dolum, et simulationes, et invidias, et omnes detractiones, sicut modo geniti infantes, rationabile et sine dolo lac concupiscite, ut in eo crescatis in salutem, si tamen gustastis quoniam dulcis est Dominus. Sed ablactatus Isaac atque ad panis edulium pervenit, cum electi proficientibus fidei incrementis non solum Jesum Christum, et hunc crucifixum confiteri discunt, verum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
me ꝯcinit. Nãq centenariꝰ ꝑfectus est numetꝰ qd̾ eo maxime as.¬
truitur. quia de leua transfertur indextera. ideoq cęlesti¬
bus. ic ꝑpetuis bonis mystice competit. Recte in hoc nas¬
citur ysaac. qui sua natiuitate mirabiliter senbus dui na¬
tus parentibus heredes non temporalis et insimi. s eterni
incelis regni designaret. In quonimirum sacramento et
archa noȩ centum annis fabricata ẽ et ab raham interca re¬
ꝓmissionis centum annos moratus. et ysaae ingeraris serens
inuenit ipso anno centuplum: et atrium tabernaculi centũ
cubitis ẽ longum. Et inparabola semimis eugłici terrabo¬
na centuplum fructum fecitꝰ. Et dñs reli quentibꝰ ꝓpria:
centuplum in hoc tempore. et in suꝑ uitam ꝓmittit et̃nam
nquibus omĩbus numerus centenarius aut gaudia uite
phens: aut ea quibus adhe: puenitur bona oꝑa designat.

Expanded text:
me concinit. Nam quia centenarius perfectus est numerus, quod eo maxime asme concinit. Nam quia centenarius perfectus est numerus, quod eo maxime astruitur quia de laeva transfertur in dexteram; ideoque coelestibus ac perpetuis bonis mystice competit, recte in hoc nascitur Isaac, qui sua nativitate mirabiliter senibus natus parentibus, haeredes non temporalis et infimi, sed aeterni in coelis regni designaretur, in quo nimirum sacramento et arca Noe centum annis fabricata est, et Abraham in terra repromissionis centum annos moratus, et Isaac in Geraris serens invenit ipso anno centuplum, et atrium tabernaculi centum cubitis est longum; et in parabola seminis evangelici, terra bona centuplum fructum fecit, et Dominus relinquentibus propria centuplum in hoc tempore et insuper vitam promittit aeternam: in quibus omnibus numerus centenarius aut gaudia vitae perennis, aut ea quibus ad haec pervenitur bona opera designat.
Abbreviated transcription (Latin):
peccati et mortis dñaca erat passione ac resurrectione destruen¬
dumꝰ. incuius cxemplum nos et inbaptisins ab om̃ibus peccatis
absoluimur: et inuouissimo die ab omĩ caruis et anmȩ corrup¬
tione ar mortalitate renouati aduitam ęt̾̃nam ꝑueniemus.
Ubi sicut dñs ait. filii resurrecuonis non nubent neq nuben¬
tur: s sunt sicut angłi incęlo. Neq enim ultra mori poterunt:
Et quia dñs octaua dic. idẽ post sabbatum resurrexit a mor¬
tuis: quia nos quoq octaua ȩtate refurrectõs eẽ sꝑamus.
Sex quippe sunt ȩtates huius mundi. septima sabbatismi a¬
nimarum in alia uita. octaua ipsa resurrectionis nr̃e. et u¬
nuersalis iudicii: recte circim cisio octaua die fieri precepta
ẽ. Qd̃ aut̃ abraham centum erat annoꝵ cum natus eẽt ysade
et circimcisus filiuis ꝓmissionis: ꝑ fectioĩ eiꝰd̃ promissionis aptissi¬

Expanded text:
peccati et mortis dominica erat passione ac resurrectione destruenpeccati et mortis dominica erat passione ac resurrectione destruendum; in cujus exemplum nos et in baptismo ab omnibus peccatis absolvimur, et in novissimo die ab omni carnis et animae corruptione ac mortalitate renovati ad vitam aeternam perveniemus; ubi, sicut Dominus ait, filii resurrectionis non nubent neque nubentur, sed sunt sicut angeli in coelo; neque enim ultra mori poterunt . Et quia Dominus octava die, id est post Sabbatum resurrexit a mortuis, quia nos quoque octava aetate resurrecturos esse speramus; sex quippe sunt aetates hujus mundi, septima sabbatismi animarum in alia vita, octava ipsa resurrectionis nostrae et universalis judicii; recte circumcisio octava die fieri praecepta est. Quod autem Abraham centum erat annorum cum natus esset Isaac et circumcisus filius promissionis, perfectioni ejusdem promissionis aptissi
Abbreviated transcription (Latin):
men filii sui quemgenuit ei sarra ysaas Ysaac interpretatur
risus siue gaudium. Qđ ipsum nomen cunctis fidelibus con¬
uenit: quibus inter cȩtera suꝑnȩ heredicatis bona redeptor
siuis ꝓmittit dicens. Ittrum aut̃ indebo uos. et gaudebit cor
urm: et gaudium urm nemo tollet atiobis. Et circumci¬
dit eum octaua die sicut p̃ceꝑat ei ds.: cum centum eẽt anno¬
rum Sicut ysaac intempore quidem ueteris testamenti
natus ẽ .ẜ. ipsa sua natiuitate heredes nom testamenti desig¬
Nat:ita et circumcisio qua consecratus ẽ. ueteris quidem te¬
samenti sacramentum ẽ :s ifiguratu grẽ noui testam̃ti
p̃missum. qua mundus erat in xp̃o ab onui peecati et mor¬
tis dĩea erat passione et mortalitatis sor de purgandus.
N amq eo tempore citeuincilio fideles ab originalis nore nodo
soluebat: at tameum altioris typumgr̃s clatum ẽ. qula regnũ omẽ

Expanded text:
men filii sui quem genuit ei Sara Isaac. Isaac interpretatur men filii sui quem genuit ei Sara Isaac. Isaac interpretatur Risus sive Gaudium, quod ipsum nomen cunctis fidelibus convenit, quibus inter caetera supernae haereditatis bona Redemptor suus promittit dicens: Iterum autem videbo vos, et gaudebit cor vestrum, et gaudium vestrum nemo tollet a vobis . Et circumcidit eum octava die, sicut praeceperat ei Deus cum centum esset annorum. Sicut Isaac in tempore quidem veteris testamenti natus est, sed ipsa sua nativitate haeredes novi testamenti designat, ita et circumcisio qua consecratus est veteris quidem testamenti sacramentum est, sed in figuram gratiae novi testamenti praemissum, qua mundus erat in Christo ab omni peccati et mortis et mortalitatis sorde purgandus. Namque eo tempore circumcisio fideles ab originalis noxae nodo solvebat; attamen in altioris typum gratiae data est, qua regnum omne
Abbreviated transcription (Latin):
ib.be debet uideri ꝑ abiiulech hominem bonum et timen¬
tẽ diũ honoꝵ ꝓsecutores posse figurari. solitum namq in scri¬
pturis et ꝑ bonos mala. et ꝑmalos aliquoties bona desig¬
nari. Nam et beatus papa gregorius reges impuissimos sau¬
lem et iechoniam infigura diũ saluatoris ponere non dubi¬
siuuit. Et etonerario ꝑfactum utiȩ fidelissimum: ꝓfidiam in¬
lemi dicit esse designatam. Uisitauit aut̃ dñs sarram sic̃
ꝓmiserat ei et impleuit quę locutus ͤ ei: concepitq et peperit
fibum in senectute sua. tempore quo predixerat ei ds̃  isitare
dicinir sarram as quasi languentẽ et ab omni sobolis fruetu
iam despatam: ut qđ natura negare uidebatur. diumȩ p̃senta
onis. Qui non parbitrium ꝓprie libertatis s: ꝑelectionem grã
salui fiunt: Noner conatu sur laboris: s. dño iisitante cor con
et implente donum grę qđ ꝓmisic. U ocauiti abrabam no¬

Expanded text:
ab re debet videri per Abimelech hominem bonum et timenab re debet videri per Abimelech hominem bonum et timentem Deum, bonorum persecutores posse figurari. Solitum namque est in Scripturis, et per bonos mala, et per malos aliquoties bona designari; nam et beatus papa Gregorius reges impiissimos Saulem et Jechoniam in figura Domini Salvatoris ponere non dubitavit, et e contrario per factum Uriae fidelissimum perfidiam Judaeorum dicit esse designatam. Visitavit autem Dominus Saram sicut promiserat ei, et implevit quae locutus est ei, concepitque et peperit filium in senectute sua tempore quo praedixerat ei Deus. Visitare dicitur Saram Deus quasi languentem et ab omni sobolis fructu jam desperatam, ut quod natura negare videbatur, divinae praesenonis, qui non per arbitrium propriae libertatis, sed per electionem gratiae salvi fiunt, non ex conatu sui laboris, sed Domino visitante cor eorum et implente donum gratiae quod promisit. Vocavitque Abraham no
Abbreviated transcription (Latin):
miserante cohibendamꝰ ut nemo ex his qui uere ad eccłam
Qđ uterq plagis ut sarram uiro suo redderet compulsus
ẽ. raptumq temerarium pecunia simul data correxit:
significabat ꝑsecutdres sepus ab iniuria fidelium aduer¬
sitate ac dampnis rerum temporalium eẽ compescendos.:
s: ad reuerentiam siue consortium eoꝵ dem fidelium esse
commutandos: qđ et aliquoties inꝑsecutionibus factũ
scimus. et in ultima . illa ceteris maiore credimus eẽ futu¬
rũ: et hoc ꝑ orationes presulum sp̃italium atq indulgen¬
tiam et miserationẽ dnĩ saluatoris. qui scãm eccłam spon¬
sam sibi federe coniungere dignatus ẽ. Utrumq enim
beatus abraham ꝓ abimelech orans. congruȩ designat.
et ipsum dñm saluatorem. qui ẽ ad dexterã dei. qui etiam
quoq eius ne eam fedare ualeant.erum acceptis no¬
riis otius desistãt. dnõ supplicare non neglegunt. neq

Expanded text:
miserante, cohibendam, ut nemo ex his qui vere ad Ecclesiam miserante, cohibendam, ut nemo ex his qui vere ad Ecclesiam Quod uterque plagis, ut Saram viro suo redderet compulsus est, raptumque temerarium pecunia simul data correxit, significabat persecutores saepius ab injuria fidelium adversitate ac damnis rerum temporalium esse compescendos; sed et ad reverentiam sive consortium eorumdem fidelium esse commutandos, quod et aliquoties in persecutionibus factum scimus, et in ultima illa caeteris majore credimus esse futurum; et hoc per orationes praesulum spiritalium, atque indulgentiam et miserationem Domini Salvatoris, qui sanctam Ecclesiam sponsae sibi foedere conjungere dignatus est. Utrumque enim beatus Abraham pro Abimelech orans congrue designat et ipsum Dominum Salvatorem qui est ad dexteram Dei, qui etiam quoque ejus ne eam foedare valeant, verum a coeptis noxiis ocius desistant, Domino supplicare non negligunt. Neque