comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tuant: dũ sͥ recolunt. ⁊ refert
aliis que de illo d̾i homĩe uide¬
tan tractauere. Euismodi eñĩ
secũ loquunt᷑. ⁊ de eis ꝑniinci¬
ant uniu̾si: qd̾ debeato helya
qͥdam sapiens aiebat. Beati st̃
qui te uidert̃. ⁊ in amicicia cu¬
a decorati st̃. Cet̾m in omni in¬
t̾im iocunditate captanda no¬
bis utilitas: ⁊ querendꝰ ĩ om̃i
tis. edificatõnis effectꝰ. Pauper¬
tas siqͥdem nr̃a refici mag̃ eget
qͣm delectari: ⁊ si ñ desipit. es¬
cas potius qͣm delicias querit.
Et sane utrasq simul in hac
sacra ⁊ fructuosa arbore.si pie
querimꝰ. inuenimꝰ. Hoc enum
lignum pͥmo qͥdem plantatũ
secus decursus aqͣrum fructũ
suũ dedit in tẽpore suo: s iã

Expanded text:
tant, dum recolunt et referunt tant, dum recolunt et referunt aliis, quae de illo Dei homine videntrectaverunt. Ejusmodi enim secum loquuntur, et de iis pronuntiant universi quod, de beato Elia quidam Sapiens aiebat: Beati sunt qui te viderunt, et in amicitia tua demorati sunt . Caeterum, in omni veterum jucunditate captanda nobis utilitas, et quaerendus in omnibus ctus, aedificationis effectus. Paupertas siquidem nostra refici magis eget, quam delectari: et si non desipit, escas potius quam delicias quaerit. 2. Et sane utrasque in hac sancta et fructuosa arbore, si pie quaerimus, invenimus. Hoc enim lignum primo quidem plantatum secus decursus aquarum, fructum suum dedit in
Abbreviated transcription (Latin):
die dilectissimi¬
paterna debet
esse memoria:
quam amabilis.qͣm accepta¬
bilis. qͣm iocunda qͣm cele¬
bris. Cum enĩ sit p̃ciosa in
conspectu dñi mors serui eiꝰ.
nullatenꝰ ẽ negligenda mor¬
talib. Nec sepelienda tanti
uiri memoria. negligentie cu¬
mulo: nec obliuionis ẽ cumu¬
landa sepulc̾ro. Amplecten¬
dum in om̃ib ⁊ ꝑ omnia no¬
men sc̃m: magnifica eiꝰ oꝑa
audientib. u̾ba legentib.
consid̾antib fructũ. Nec de¬
cet illos corporeum eiꝰ obitũ
obliuisci. qui ip̃iꝰ uitã noue¬
runt spiritalem: qͣm deuota
deo. qͣm pura s. qͣm fui̾t uti¬
lis ⁊ fructuosa qͣmpliirimis.
ueriitam̃ dulcior satis ⁊ lon¬
ge eis dieb ꝙ̃ iocundior ho¬
dierna memoria: qͥ inserti in
illiꝰ tam bone oliue pinguedi¬
nem. ꝙ̃ nc̃ ab ip̃a sc̃a radice
portant᷑. Suꝑ om̃s aũt dul¬
cissima eiꝰ ⁊ om̃imodis debet
eẽ deuota: qͥ memoriã abun¬
dantiȩ suauitatis qͣm aliqͣndo
gustauer̃t ⁊ ruminant ⁊ eruc¬

Expanded text:
ectissimpaterna debet esse memoria! quam amabilis, quam acceptabilis, quam jucunda, quam celebris! Cum enim sit pretiosa in conspectu Domini mors servi ejus; nullatenus 1310 est negligenda mortalibus, nec sepelienda tanti viri memoria negligentiae tumulo, nec oblivionis est tumulanda sepulcro. Amplectendum in omnibus, et per omnia nomen sanctum, magnifica ejus opera audientibus, verba legentibus, considerantibus fructum. Nec decet illos corporeum ejus obitum oblivisci, qui ipsius vitam noverunt spiritualem; quam devota Deo, quam pura sibi, quam fuerit utilis et fructuosa quamplurimis. Verumtamen dulcior satis, et longe eis debet esse jucundior hodierna memoria, qui inserti in illius tam bonae olivae pinguedine, etiam nunc ab ipsa sancta radice portantur. Super omnes autem dulcissima ejus et omnimodis debet esse devota, qui memoriam abundantiae suavitatis, quam aliquando gustaverunt, et ruminant, et eruc
Abbreviated transcription (Latin):
eũ que enrca uos st̃ ⁊ audire⁊
uidere mullatenus dubitetis.
Nimirũ ip̃e ẽ qͥ pͥma die qua
felicissimũ illd̾ cũ dño fedus
miit. ⁊ uotũ uouit sacre con¬
u̾sationis nͨdum posito habi¬
tu scłari in fr̃is latere nͣdum
infixam lanceam uidit: ⁊ p̾t
dies circit̃ quindecim infli¬
gendi locum uuln̾is digito
demonstrauit. Nunc autẽ
corruptibilib exoneratꝰ exu¬
uiis. corporalib uincłis abso¬
lutꝰ. t̃renis eductꝰ ex tenebris.¬
⁊ mnundano de carcere erutꝰ.
ex his potissimũ quȩ ad suorũ
necessitates ꝑtinent filiorũ.
aliqͥd ignorare credat᷑. Non
est ista necessitudo carnalis:
nec sp̃itał ẽ estimanda pat̾ni¬
tas in carnis resolutõne dissol¬
ui.Sane etiã nc̃ audiri debet
a filiis: audiri debet extumu
noscit᷑ ĩ multa bñdictiõe eius
memoria. pꝰt decessũ: cuiꝰ mag¬
nifice ꝯm̃data ẽ sc̃itas ꝙ̃ ante

Expanded text:
eum quae circa vos sunt audire et videre nullatenus dubitatis. Nimirum ipse est, qui prima die, qua felicissimum istud cum Domino foedus iniit et vovit sacrae conversationis, necdum posito habitu saeculari, in fratris latere nondum infixam lanceam vidit, et post dies circiter quindecim infigendi locum vulneris digito demonstravit. Nunc autem corruptibilibus exoneratus exuviis, corporalibus vinculis absolutus, terrenis eductus a tenebris, mundano de carcere erutus, ex his potissimum, quae ad suorum necessitates pertinent filiorum, aliquid ignorare credatur? Non est ista sollicitudo carnalis, nec spiritualis est aestimanda paternitas in carnis resolutione dissolvi. Sane etiam nunc audire debet a filiis, audire debet e tumulnoscitur in multa benedictione ejus memoria post decessum, cujus magnifice commendata est sanctitas etiam ante
Abbreviated transcription (Latin):
minꝰ uereor apłica eum u̾ba
mouebant. qd̾ intraturos for¬
te p̃nosc̾et p̾t dissessũ suum
in iscipłoꝵ ꝯuilia lupos gra
utinam nunꝗͣ discedat. s fir¬
mit̃ ⁊ fidelit̃ teneat᷑. nec aliq̃n
dimittat᷑. Utinam nc̃ maxime ur
ille inueniat᷑ abbas. ⁊ uos filii
lexit nos hodie hic sedemus:
qd̾ cauere añ om̃ia uolueritᷤ.
ne surrexisse uid̾etur in uob
qui ignoraret ioseph. Et nẽ
carissimi q̃ uident᷑ in nob̾ dem

Expanded text:
 vereor, apostolica eum verba movebant, quod intraturos forte praenosceret post discessum suum in discipulorum ovilia lupos gravUtinam nunquam discedat, sed firmiter teneatur, nec aliquando dimittat! Utinam noster ille inveniatur Abbas, et vos filii lexit nos, hodie hic sedemus, quod cavere ante omnia volueritis, ne surrexisse videretur in nobis qui ignoraret Joseph . 3. Et nunc, charissi
Abbreviated transcription (Latin):
isrł: qd̾ seruiert dño cunctis
dieb iosue ⁊ senioꝵ qͥ nou̾ant
om̃ia oꝑa dñi que fec̾eat ĩ isrł.
Utinã longo uiuat tp̃re huius
beati patͥs gn̾atio qͣm p̃sentia¬
sepius partuuit: utiña eiꝰ
uestigia sic sequat᷑. ne qͦd absit
adu̾sꝰ eam secutura posteritas
causas habeat querelarĩi: qd̾
declinantes cito a uia uite que
ostensa ẽ eis. nͨ ip̃i intͣuerint nͨ
ꝑmiserint suos deinceps intro¬
ire seqͣces. Hoc eni erat quod
assumendꝰ a nob̾ studiose mone¬
fallor pat̾na desid̾at caritate:
ut scd̾m illud apłi. q̃madmod̾
accepistis ab eo. qͦmͦ uos oporte
at ambulare ⁊ plac̾e do. ꝑ om̃ia
sic̃ ⁊ ambulatis ut abundetis
magis. Nnirũ sollicitꝰ erat
ꝓpt̃ illud forsitan moysi sc̃i t̃¬
ribile u̾bum qd̾ legerat. ne
forte dicend̾u aliquib uide¬
ret᷑. Adhuc uuentẽ me ⁊ in¬
grediente uobeũ semꝑ con¬
cenciose egistis contͣ dñm. qͣn

Expanded text:
tis diebus Josue, et seniorum, qui noverant omnia opera Domini quae fecerat in Israel . Utinam longo vivat tempore hujus beati Patris generatio, quam praesentiasaepius parturivit! Utinam ejus vestigia sic sequatur, ne quod absit! adversus eam secutura posteritas causas habeat querelarum, quod declinantes cito a via vitae, quae ostensa est eis, nec ipsi intraverint nec permiserint nos deinceps introire sequaces! Hoc enim erat, quod a vobis assumendus, studiose monefallor, paterna desiderat charitate, ut, secundum illud Apostoli, quemadmodum accepistis ab eo quomodo oporteat vos ambulare et placere Deo per omnia, sic et ambuletis, ut abundetis magis . Nimirum sollicitus erat propter illud forsitan Moysi sancti terribile verbum quod legerat, ne forte dicendum aliquibus videretur: Adhuc vivente me et ingrediente vobiscum, semper contentiose egistis
Abbreviated transcription (Latin):
Ille magis solito clamat. moderatius ito.
Quisqͥs es expecta. uetor ire. labore. senecta.
Expecta fessum. ñ sum fera suppͥme gressum.
Sic delictors ueniam suspiro meor
Qui nc̃ audisti. saltem pro nomine xp̃i.
Illa gradum fixit. manibq subosita dixit.
Femina sũ rosima scelerũ molimine pͥma.
Expers pannor confundor ad ora uiroꝵs.
Nec sini os uerti pudor ynguinis haud cooꝑti.
Fiet. si dederis quo membͣ tegam mulieris.
Uis loquar aut restem. u̾sus retro da mͥ uestem.
Inde cuculla dat᷑ qͣ femina tecta profatur.

Expanded text:
Ille magis solito clamat: Moderantius ito, Ille magis solito clamat: Moderantius ito, Quisquis es, exspecta, vetor ire labore, senecta: Exspecta fessum, non sum fera, supprime gressum, Hic delictorum veniam suspiro meorum; Quid non audisti saltem pro nomine Christi? Illa gradum fixit, manibusque subobsita dixit: Femina sum, Zosima, scelerum molimine prima; Expers pannorum confundor ad ora virorum, Nec sinit os verti pudor inguinis haud coopertiFiet, si dederis quo probra tegam mulieris. Vis loquar aut restem; versus retro da mihi vestem. Inde cuculla datur, qua femina tecta profatur
Abbreviated transcription (Latin):
ani maiore mora. solita dũ psalleret hora.
tanqͣm currentem quend̾a sed ueste carentem.
uidit. ⁊ expauit qm̃ fantasma putauit.
Sisu turbatiis signo crucis est reuocatus.
Uirib hinc sumptis it̃ inuestigat euntis.
Currit. obest q parum. labor. etas. iust᷑ ferarũ.
ancte senex proꝑa uisurꝰ spe meliora.
Que legis ⁊ sequeris uestigia sunt mulieris.
Femina p̃cedit que nec tͥ femina cedit.
Ut pede sic uita te p̃terit hec heremita.
Hee meruit latebris qͥd nuinc sit liq celebris.
In latebris didicit mundum bñ uinc̾e. uicit.
Ymbrib infecta. nigra phebo. curua senecta.
Hispida ꝓmendas partes. in tecta tegendas.
Horrescunt illi niuei modiciq capilli.
Uix attingentes humeros. uix colla tegentes.
Impexi. rari. soliti sine lege uagari.
Femina cota priꝰ. mͦ totũ despicit huius.
T ota caro pͥdem. mͦ tota rebellis eidem.
Femina mortales bñ dedignata sodales.
Qblatum casu zosimã fugit alite passu.
H anc zosimas sequit᷑. rogat ut stet. ñ minꝰ icur.

Expanded text:
am majore mora solita dum psalleret hora, Tanquam currentem quemdam, sed veste carentem, Vidit et expavit, quoniam phantasma putavit: Visu turbatus signo crucis est revocatus. Viribus hinc sumptis, iter investigat euntis, Currit, obestque parum labor, aetas, lustra ferarum. Sancte senex, propera, visurus spe meliora, Quae legis et sequeris, vestigia sunt mulieris. Femina praecedit, quae nec tibi femina cedit: Ut pede, sic vita te praeterit haec eremita. Haec meruit latebris ut nunc sit ubique celebris, In latebris didicit mundum bene vincere, vicit, Imbribus infecta, nigra Phoebo, curva senecta, Hispida promendas partes, intecta tegendas, Horrescunt illi nivei modicique capilli, Vix attingentes humeros, vix colla tegentes, Impexi, rari, soliti sine lege vagari. Femina tota prius, jam totum despuit hujus Tota caro pridem, modo tota rebellis eidem Femina mortales bene dedignata sodales Oblatum casu Zosimam fugit alite passu. Hanc Zosimas sequitur, rogat ut stet, nec minus itur
Abbreviated transcription (Latin):
Rogat et cum eo neemias ep̃c
illius ciuitatis qui iuxta eum
seclebat: rogant et ceteri qͦt¬
quot aderant simul discum¬
bentes. Tunc ille. Compatior

Expanded text:
Rogat et cum eo Neemias, episcopus illius civitatis, qui juxta eum sedebat: rogant et caeteri, quotquot aderant simul discumbentes. Tum ille: « Compatior
Abbreviated transcription (Latin):
adherentes. Quoꝵ ille pͥmũ in¬
tuens cũ subito int̾loquendum
surgeret. peteretq uestigia eiꝰ:
inclinauit se modice. ⁊ fr̃i eui¬
dam ꝓpiꝰ assidenti in aure locu¬
tus est dicens. Istum ego sic̃ nẽ
iudeo uenientem nocturna ui¬
sione preuidi. ꝓpt̃ quẽ etiã nos
dñs adduxit. Qui nimirum no¬
uicius in multa pꝰtmodu pu¬
ritate & deuotione conu̾satus:
in claraualle pꝰt annos aliqͦt

Expanded text:
adhaerentes: quorum ille primum inadhaerentes: quorum ille primum intuens, cum subito inter loquendum surgeret, peteretque vestigia ejus, inclinavit se modice, et fratri cuidam propius assidenti in aure locutus est, dicens: « Istum ego, sicut nunc video, venientem nocturna visione praevidi, propter quem etiam Dominus nos adduxit. » Qui nimirum novitius in multa postmodum puritate et devotione conversatus, in Clara-Valle post annos al
Abbreviated transcription (Latin):
ut tali dignꝰ oracło uideretur.
Nam &e predicto galeranno
in regimine monasterii ursi¬
campi ille successit: & nouis¬
sime obitũ suum imminen¬
tem. sanꝰ adhuc & incoluiis
codem galeranno ꝑ reuelatio¬
nẽ sͥ annunciante presciuit
atq predixit.
t qd̃ addimꝰ huic simłe fu¬
it. Patrem sc̃m fines pa¬
risioꝵ aliqñ peragrantem: ad
ipsam diu̾tere ciuitatem ep̃c
stephanꝰ. & ceteri om̃s qui pari¬
t̃ aderant obnixe rogantes: ñ
poterant obtinere. Magno siqͥ¬
dem zelo nͥ causa grauis urge¬
ret: conuentꝰ publicos dclina¬
bat. Cumq uesꝑe iter suum a¬
lias ordmasset: mane uͥ pͥmũ
locutꝰ ẽ fratrib. dic̾e ubet epis¬
copo. qr parisius ibimꝰ ut ro¬
gasti. Conueniente gͥ elero¬
admodum copioso. sicut semꝑ
ab eo solebant expet̾e u̾bũ dei.
continuo tres ex illis compunc¬
ti sunt. ⁊ conu̾si ab manibus
studiis ad uerȩ sapientiȩ cultũ:
abrenunciantes scło. & d̾i famło

Expanded text:
ut tali dignus oraculo videretur. ut tali dignus oraculo videretur. Nam et praedicto Waleranno in regimine monasterii Ursi-Campi ille successit; et novissime obitum suum imminentem sanus adhuc et incolumis, eodem Waleranno per revelationem sibi annuntiante, praescivit atque praedixit. 10. Et quod addimus, huic simile fuit. Patrem sanctum fines Parisiorum aliquando peragrantem, ut ad ipsam diverteret civitatem, episcopus Stephanus et caeteri omnes qui pariter aderant, obnixe rogantes non poterant obtinere. Magno siquidem zelo, nisi causa gravis urgeret, conventus publicos declinabat. Cumque vespere iter suum alias ordinasset, mane ubi primum locutus est fratribus, dicere jubet episcopo. « Quia Parisius ibimus, ut rogasti. » Conveniente igitur cleroadmodum copioso, sicut semper ab eo solebant expetere verbum Dei, continuo tres ex illis compuncti sunt, et conversi ab inanibus studiis ad verae sapientiae cultum, abrenuntiantes saeculo, et Dei famulo
Abbreviated transcription (Latin):
de baugenceio puer ad modu
gratiosus: ortus ex regio san¬
guine. ⁊ ip̃ius ep̃i nepos. De qͦ
sequenti nocte famło suo xp̃e
ostendit: quod erat pꝰt tem¬
pora longa futurũ. Siqͥd̾e ui¬
debatur sibi tanqͣm in missa¬
rum celebratione. angło ciuid̾a
pacis oscłm dare: qd ad puerũ
deferret᷑. Nec dubius de reue¬
latione: eundem herueium re¬
nunciaturũ scło. ⁊ futurum
mittebat. Que ꝓmissio tam cele¬
bris extitit. ⁊ uulgata. ut ipse
quoq herueiꝰ. nobis postea fate¬
recur. adolescenti sͥ ad om̃s ar¬
guentis conscientiȩ stimulos
semꝑ occurrere: impossibile ẽẽ
ut post uiri scĩ tale ꝓmissum
in scłari habitu moreretur.
Nec fraudatꝰ ẽ a spe sua. Si qͥ¬
dem uenerabił galerannꝰ ursi¬
campi cenobii pͥmꝰ abbas mona¬
chum illum fecit: ⁊ angelico
functꝰ officio pacem quã ex
ore patris sc̃i ipse susceperat.
ꝯmunicauit herueio. Cuiꝰ tał
pͦtmodum apparuit conu̾satõ:

Expanded text:
de Baugenceio, puer admodum de Baugenceio, puer admodum gratiosus, ortus ex regio sanguine, et ipsius episcopi nepos. De quo sequenti nocte famulo suo Christus ostendit, quod erat post tempora longa futurum: siquidem videbatur sibi tanquam in Missarum celebratione angelo cuidam pacis osculum dare, quod ad puerum deferretur. Nec dubius de revelatione eumdem Herveium renuntiaturum saeculo, et futurum mittebat. Quae promissio tam celebris exstitit et vulgata, ut ipse quoque Herveius nobis postea fateretur, adolescenti sibi ad omnes arguentis conscientiae stimulos semper occurrere, impossibile esse ut post Viri sancti tale promissum, in saeculari habitu moreretur. Nec fraudatus est spe sua: siquidem venerabilis Walerannus Ursi-Campi coenobii primus abbas monachum illum fecit, et angelico functus officio, pacem quam ex ore Patris sancti ipse susceperat, communicavit Herveio. Cujus talis postmodum apparuit conversatio,
Abbreviated transcription (Latin):
lut ab alto scimno reuocat: et
quasi retrahit cõmeantẽ. nec
insalutatum abire ꝑmiccit.
Nd cuiꝰ uocem aꝑiens ocłos: &
mirũ ĩ modum facie serena¬
ta aliquandiu intendebat ĩ eñ
Mirabam᷑ om̃s. mortalem ho¬
minẽ. imino iã morientem e¬
atenꝰ tͥumphare de morte: ut
in ip̃o mortis articło exutaret
in gaudio. pulcherrime nob
exhibens illud poece. incipe
parue puer risu cognosc̾e ma¬
trem. Tum uͦ consolans eum
pater sc̃s. nichil timere iubet.
S recto ꝓtinus cursu ꝑting̾e
ei humilem pauꝑis suȩ fami¬
lie salutationem. Ad hanc uo¬
cem qua potuit capitis ineli¬
natione.⁊ motu annuens la¬
bioꝵ: iterum clausit ocłos. et
eadem hora in pace queuit.
ulta quidem huic di fa
multa sine p̃cedenti reuelatio¬
ne mirabilit̾ ab eo predicta cog¬
nouimꝰ. Ex quib exempli gr̃a
pauca subnectimꝰ. Cum esset
aliqͣndo pat̾ sc̃s in urbe noui¬
omensium in domo ep̃i symo¬
nis. adductꝰ ẽ ad eum herueiꝰ

Expanded text:
lut ab alto somno revocat, et lut ab alto somno revocat, et quasi retrahit commeantem, nec insalutatum abire permittit. Ad cujus vocem aperiens oculos, et mirum in modum facie serenata, aliquandiu intendebat in eum. Mirabamur omnes mortalem hominem, imo jam morientem eatenus triumphare de morte, ut in ipso mortis articulo exsultaret in gaudio, pulcherrime nobis exhibens illud poetae: Incipe, parve puer, risu cognoscere matrem. Tum vero consolans eum Pater sanctus, nihil timere jubet, sed recto protinus cursu pertingeei humilem pauperis suae familiae salutationem. Ad hanc vocemqua potuit capitis inclinatione et motu annuens labiorum, iterum clausit oculos, et eadem hora in pace quievit. 9. Multa quidem huic famulomulta sine praecedenti revelatione mirabiliter ab eo praedicta cognovimus: ex quibus exempli gratia pauca subnectimus. Cum esset aliquando Pater sanctus in urbe Noviomensium in domo episcopi Simonis, adductus est ad eum Herveius
Abbreviated transcription (Latin):
nuam ex more ꝓbationẽ no¬
uum indueretur hominem:
si ñ prius homĩem exuissec.
Siqͥdem consũmatꝰ in breui
expleuit tp̃ra multa: placi¬
ta eñi erat d̾o anima illius.
Quinto gͥ die ante ultim̃i di¬
em suũ uisitante fratre qͦd̾a.¬
idem nouiciꝰ exhylaratꝰ pluri¬
mũ int̾ alia spiritał gr̃e uer¬
ba: ecce inquit qͥnta moriar
die. hodie enĩ mͥ pat̾ noster
domnꝰ abbas apparuit. cum
multitudine monachoꝵ. et
blanda consolatione refouens:
qͥnta die moriturũ me ẽẽ dice¬
bat. Exiit sermo int fratres:
ꝙ anteqͣm impleret᷑ diuulga¬
tum est u̾bum. Expectabatur
ab om̃ib dies illa: s pre oĩb
ille beatus in expectatione sua
fuit. Iam dies quinta. melina¬
magis ac magis eleuabatur ad
dñm. Demũi circa undecimã
horam in ipso mortis agone
positꝰ. obducto prorsus ut asso¬
let lumĩe ocłoꝵ: & nemini iã
intendens ad exitũ festinabat.
Int̾im uisitans eum pat̾ sc̃s ue¬

Expanded text:
nuam ex more probationem, nonuam ex more probationem, novum indueret hominem, si non prius hominem exuisset. Siquidem consummatus in brevi, explevit tempora multa: placita enim erat Deo anima illius. Quinto igitur die ante ultimum diem suum, visitante se fratre quodaidem novitius exhilaratus plurimum, inter alia spiritualis gratiae verba: « Ecce, inquit, quinta moriar die. Hodie enim mihi pater noster dominus Abbas apparuit cum multitudine monachorum, et blanda consolatione refovens, quinto die moriturum me esse dicebat. » Exiit sermo inter fratres, et antequam 1133 impleretur divulgatum est verbum. Exspectabatur ab omnibus dies illa, sed prae omnibus ille beatus in exspectatione sua fuit. Jam dies quinta inclinamagis ac magis elevabatur ad Dominum. Demum circa undecimam horam in ipso mortis agone positus, obducto prorsus, ut assolet, lumine oculorum, et nemini jam intendens, ad exitum festinabat. Interim visitans eum Pater sanctus, ve
Abbreviated transcription (Latin):
ille abbate ipso nunciante nil
motus: magisq subsannans.
eos quos uidebat magna suꝑ
hoc ammiratione moueri. hec
eadem uerba respondit. Quin¬
ni facile nos duo p̃ualuissemꝰ
in unum: Leuit̾ illum eic̃e
huiꝰmodi nempe responsis.
in huiꝰmodi reb sepius uteba¬
tur. Nouerat siquidem uerus
ꝙ uerax ñ ostentator s emu¬
lator humilitatis efficatiꝰ dis¬
suaderi posse hominib quod
stupebant obliqua quadam
o artifiosa obiectione quam
aperta excusatione: quȩ humi¬
litatem magis p̃dicabilem p̃¬
ferendo estimationẽ ñ minue¬
ret hominem s augeret. Un¬
de quodam loco ex ꝓpria lo¬
quens experientia. uerus
ri. non humilis predicari.
llud quoq notissimum fu¬
it. qd̾ adhuc in carne degeis:
apparens aũt in sp̃u fratri
cuidam. obitus sui p̃mnci¬
auerit diem. Infirmabatur
nouicius quidam frat̃ in cla¬
raualle: bonȩ conu̾sationis
et bone indolis adolescens.Nͦ
longe aberat dies qͥ post an¬

Expanded text:
ille Abbate ipso nuntiante nil ille Abbate ipso nuntiante nil motus magisque subsannans eos quod videbat magna super hoc admiratione moveri, haec eadem verba respondit: « Quidni facile nos duo praevaluissemus in unum? Leviter illum ejicere Hujusmodi nempe responsis in hujusmodi rebus saepius utebatur. Noverat siquidem verus et verax non ostentator, sed aemulator humilitatis, efficacius dissuaderi posse hominibus quod stupebant, obliqua quadam et artificiosa objectione, quam aperta excusatione, quae humilitatem magis praedicabilem praeferendo, existimationem non minueret hominum, sed augeret. Unde quodam loco ex propria loquens experientia: « Veruri, non humilis praedicari.llud quoque notissimum fuit, quod adhuc in carne degens, apparens autem in spiritu, fratri cuidam obitus sui praenuntiaverit diem. Infirmabatur novitius quidam frater in Clara-Valle, bonae conversationis et bonae indolis adolescens. Nec longe aberat dies, qua post an
Abbreviated transcription (Latin):
In monasterio cui nomen est bel¬
la uall ꝓpe urbem crisopolim.
homo quidam a demone uexa¬
batur : mira eo iustigante faci¬
ens. mira loquens. Post multas
gͥ orationes fr̃m. cum imꝓbe ꝑ¬
sisteret. illa nequicia spiritalis.
recordatꝰ ẽ uen̾abiłis abbas loci il¬
lius pontiꝰ. hodieq suꝑstes: ha¬
bere se stolam qua beatꝰ pater
aliquandiu usus fuerat in obla¬
tione hostiȩ salutaris. Nec cuncta¬
tus tulit ꝓtinus arma potentia
deo: o fiducialit̃ aggressus est
immicum. uix limen attigerat
cellule in qua miser homo iace¬
bat cum subito ille malignus.
horrendis uocib uictum se pro¬
fitens: en inquit egredior. rece¬
do ꝓtinus. manere ultra ñ possũ.
Respondente aũt abbate per no¬
men dñi ⁊ ipsius beati uiri me¬
ritum cuiꝰ hec stola fuit tͥ p̃cipi¬
o exi citius ne moreris: conti¬
nuo demon fugatur ab homĩe.
non ꝑiculose forsitan exultasset
usq adeo sibi sp̃s esse subiectos.
ut cederent et absentiͦ Uerũ

Expanded text:
In monasterio, cui nomen est Bella-Vallis, prope urbem Chrysopolim, homo quidam a daemone vexabatur, mira eo instigante faciens, mira loquens. Post multas igitur orationes fratrum, cum improbe persisteret illa nequitia spiritualis, recordatus est venerabilis abbas loci illius Pontius hodieque superstes, habere se stolam, qua beatus Pater aliquandiu usus fuerat in oblatione hostiae salutaris. Nec cunctatus tulit protinus arma potentia Deo, et fiducialiter aggressus est inimicum. Vix limen attigerat cellulae, in qua miser homo jacebat, cum subito ille malignus horrendis vocibus victum se profitens: « En, inquit, egredior, recedo protinus; manere ultra non possum. » Respondente autem Abbate, « Per nomen Domini, et ipsius beati Viri meritum, cujus haec stola fuit, tibi praecipio, exi citius; ne moreris: » continuo daemon fugatur ab homine, non periculose forsitan exsultasset, usque adeo sibi spiritus esse subjectos ut cederent et absenti? Verum
Abbreviated transcription (Latin):
ec modo malefactores sed et
oetractores malachie corripu¬
it d̃s. Quidam uerbigr̃a. grãm
habens principum et potentũ.
etiam ipsius regis quod esset ad¬
ulator et garrulus et potens in
lingua. fauebat ꝑ om̃ia aduer¬
sariis malachie: et procacit̾ tue¬
batur partem eoꝵ. Sc̃o uͦ et pre¬
senti resistebat in facie: et detra¬
hebat absenti: irreuerenter occur¬
rens ei in omni loco. maximeq

Expanded text:
ec modo malefactores, sed et detractores Malachiae corripuit Deus. Quidam, verbi gratia, gratiam habens principum et potentum, etiam ipsius Regis, quod esset adulator et garrulus, et potens in lingua; favebat per omnia adversariis Malachiae, et procaciter tuebatur partem eorum: Sancto vero et praesenti resistebat in facie, et detrahebat absenti, irreverenter occurrens ei in omni loco, maximeq
Abbreviated transcription (Latin):
interiore unitate sp̃c. aliqͣm
pati dissolutionem: ipse pri¬
uilegio maioris gr̃e in uirtu¬
te sp̃e simul et totus quod̃amͦ
ext̾ius laborabat. et totꝰ interiꝰ
deo uacabat. in altero pascens
conscientiam: in altero deuo¬
tionem. Laboris gͦ tempore et
intꝰ orabat seu meditabatur
absq int̾missione ext̾ioris labo¬
ris. et exterus laborabat absq
iactura interioris suauitatis
Nam usq hodie quicquid ĩ
scripturis ualet. quicgͥo in
eis sp̃ualit̃ sentit. maxime ĩ
siluis et in agris meditando
et orando se conficet᷑ accepisse.
et in hoc nullos aliqͣndo sema¬
gistros habuisse. nͥ quercus et
fagos. ioco illo suo gratioso int̃

Expanded text:
interiore unitate spiritus aliquam interiore unitate spiritus aliquam pati dissolutionem: ipse privilegio majoris gratiae in virtute spiritus simul et totus quodammodo exterius laborabat, et totus interius Deo vacabat; in altero pascens conscientiam, in altero devotionem. Laboris ergo tempore et intus orabat seu meditabatur absque intermissione exterioris laboris, et exterius laborabat absque jactura interioris suavitatis. Nam usque hodie quidquid in Scripturis valet, quidquid in eis spiritualiter sentit, maxime in silvis et in agris meditando et orando se confitetur accepisse; et in hoc nullos aliquando se magistros habuisse, nisi quercus et fagos, joco illo suo gratioso int
Abbreviated transcription (Latin):
is et remissionib indigere:
s feruore nouicio. et ordinis
districtione. et rigore disci¬
pline. Propt̃ qd̾ ꝯmunis ui¬
te. seu conuersationis fer¬
uentissimꝰ emulator. cũ opꝰ
aliquod manuum fratres
accitarent: quod seu minor
usus ei seu imꝑitia denega¬
bat. fodiendo. seu ligna ce¬
dendo. et ꝓpriis humeris de¬
portando: uel quiblibet la¬
borib eque laboriosis illuo
redimebat. Ubi uͦ uires defi¬
ciebant ad uiliora queq oꝑa
confugiens: laborem hulita¬
te compensabat. Et mirum
in modum is qͥ tantam ĩcon¬
templatione rerum spualiũ
ac diuinaꝵ aceperat gr̃am.
circa talia non solum occupa¬
ri patiebat᷑: s et plurimum
delectabat᷑. Sed mortificata
ut dictum est sensualita¬
te. cuius seu curiositate. seu
infirmitate in huiꝰmodi
laboꝵ corporalium distra¬
ctionib. ꝑfectoꝵ etiam qͦ¬
rumq mentes sepe necesse
est. et si ñ intentione certe
memoria et cogitatione ab

Expanded text:
is et remissionibus indigere, is et remissionibus indigere, sed fervore novitio, et Ordinis districtione, et rigore disciplinae. 23. Propter quod communis vitae seu conversationis ferventissimus aemulator, cum opus aliquod manuum fratres actitarent, quod seu minor usus ei, seu imperitia denegabat; fodiendo, seu ligna caedendo, propriis humeris deportando, vel quibuslibet laboribus aeque laboriosis illud redimebat. Ubi vero vires deficiebant, ad viliora quaeque opera confugiens, laborem humilitate compensabat. Et mirum in modum is, qui tantam contemplatione rerum spiritualium ac divinarum acceperat gratiam, circa talia non solum occupari patiebatur, sed et plurimum delectabatur. Sed mortificata, ut dictum est, sensualitate, cujus seu curiositate, seu infirmitate, in hujusmodi laborum corporalium distractionibus, perfectorum etiam quorumcunque mentes saepe necesse est, etsi non intentione, certe memoria et cogitatione, ab
Abbreviated transcription (Latin):
modis obsessis: si nisi cũ gra¬
ui tormento egredit᷑. Si qͥd
aũt residuum est. ipsum ẽ
alimentum corporis eiꝰ quale¬
cumq. ñ tam ao uitã susten¬
tandam: quã ad differenda
mortem. Semꝑ aũt post ci¬
bum: quasi pensare solitus
est. quantum comederit. Si
quando uel ad modicũ men¬
suram solitam excessisse se
dep̃hendit. impune abire ñ
patit᷑. Sed et usus parsimoni¬
e sic ei innaturam uersus est.
ut et si aliquando corporalis
sibi ciuiꝰlibet refectionis plus
aliquid solito uelit indulge¬
re. uix possit Sic aũt ab ini¬
cio fuit int̾ nou̾cicis nouiciꝰ.
monachus int̾ monachos.
sp̃u ualidus. corpore infirmꝰ.
nil indulgentie circa corporis
quietem seu refectionẽ. nil
remissionis de communi la¬
bore uel oꝑe fieri sibi aliq̃n
acquiescens. Ceteros namq
scõs esse arbitrabat᷑. ⁊ ꝑfectos:
se uͦ sicut nouicium et in¬
cipientem. nequaquã eme¬
ritoꝵ ꝑfectoꝵq indulgenti¬

Expanded text:
modis obsessis, nonnisi cum gramodis obsessis, nonnisi cum gravi tormento egeritur. Si quid autem residuum est, ipsum est alimentum corporis ejus qualecunque, non tam ad vitam sustentandam, quam ad differendam mortem. Semper autem post cibum quasi pensare solitus est quantum comederit. Si quando vel ad modicum mensuram solitam excessisse se deprehenderit, impune abire non patitur. Sed et usus parcimoniae sic ei in naturam versus est, ut etsi aliquando corporalis sibi cujuslibet refectionis plus aliquid solito velit indulgere, vix possit. Sic autem ab initio fuit, inter novitios novitius, monachus inter monachos, spiritu validus, corpore infirmus: nil indulgentiae circa corporis quietem seu refectionem, nihil remissionis de communi labore vel opere fieri sibi aliquando acquiescens. Caeteros namque sanctos esse arbitrabatur et perfectos; vero sicut novitium 1072 et incipientem, nequaquam emeritorum perfectorumque indulgenti
Abbreviated transcription (Latin):
namq tenuem uictum. tenu¬
is somnꝰ comitat᷑. In neutro e¬
nim ullam indulget corporisu¬
o satietatem. nisi quod ĩ utroq
sumpsisse aliquid. sat ei est.
Quantum enim ad uigilias.
uigiliaꝵ ei modus÷. ñ totã nocͤ¬
tem ducere in somnem. Porro
ad comedemlum usq hodie
uix aliquando uoluptate tra¬
hitur appecitꝰ: s solo timore de¬
fectus. Et̃enim comesturꝰ. p̃riꝰ¬
quam comedat sola cibi me¬
moria satur est.Sic acceditad
sumendũ cibũ qͣsi ad corm̃tũ.
Aprimo siquid̃ conuersionis
sue anno. seu egressionis de
cella nouicioꝵ. natura eiꝰ cum
tenere nimis semꝑ et delicate
complexionis fuisset: ieninis
multis et iugiliis frigore et
labore.duriorib et continuis
exercitiis attritta. corrupto sto¬
macho. crudum continuo per
os solet reicere quod ingerit᷑.
Quod si quid naturali decocti¬
one digestum transfunditur
ad inferiora: ibi nichilominus
partib illis corporis nonmi¬
norib infirmitatum in com¬

Expanded text:
namque tenuem victum tenunamque tenuem victum tenuis somnus comitatur. In neutro enim ullam indulget corpori suo satietatem, nisi quod in utroque sumpsisse aliquid sat ei est. Quantum enim ad vigilias, vigiliarum ei modus est non totam noctem ducere insomnem. 22. Porro ad comedendum usque hodie vix aliquando voluptate trahitur appetitus, sed solo timore defectus. Etenim comesturus, priusquam comedat, sola cibi memoria satiatus est. Sic accedit ad sumendum cibum, quasi ad tormentum. A primo siquidem conversionis suae anno, seu egressionis de cella Novitiorum, natura ejus, cum tenerae nimis semper et delicatae complexionis fuisset, jejuniis multis et vigiliis, frigore et labore, durioribus et continuis exercitiis attrita, corrupto stomacho, crudum continuo per os solet rejicere quod ingeritur. Quod si quid naturali decoctione digestum transfunditur ad inferiora, ibi nihilominus partibus illis corporis non minoribus infirmitatum incom
Abbreviated transcription (Latin):
uenientis gr̃e. et adiuutorio
subsequentis nature. & u¬
su bono spiritualis discipli¬
ne. iux iã aliqͥd concupisce¬
ret aduersus sp̃m. hoc est
quod sp̃m lederet. sp̃c sup
uues. supͣ uirtutem carnis
ac sanguinis tanta adu̾sus
carnem concupiscebat: ut
infirmum animal cadeis
sub onere. usq ĩ hanc diẽ
non adiciat. ut resurgat.
Quid eñi dicam de so mno
qͥ in ceteris hominib solet
esse refectio laboꝵ et sensu¬
um. aut mentium recreat̃o.
Extunc usq hodie uigilat
ultra possibilitatem huma¬
nam. Nullum enĩ tempus
magis se ꝑdere conq̃ri solet:
quam quo dormit: idoneã
satis reputans comꝑatiõem
mortis et somni: ut sic dor¬
mientes uideant᷑ mortui
apud homines. quomͦ apd̃
di mortui dormientes.
Unde etiam si quem forte re¬
ligiosum indormiendo seu
durrus stertentem audierit.
seu minus composite uiderit
iacentem. patient̾ ferre uix
potest: s carnalit̃ eum seu scła¬
rit̃ dormire causatur. In ipso

Expanded text:
venientis gratiae, et adjutorio venientis gratiae, et adjutorio subsequentis naturae, et usu bono spiritualis disciplinae, vix jam aliquid concupisceret adversus spiritum, hoc est, quod spiritum laederet; spiritus supra vires, supra virtutem carnis ac sanguinis, tanta adversus carnem concupiscebat, ut infirmum animal cadens sub onere, usque in hanc diem non adjiciat ut resurgat. Quid enim dicam de somno, qui in caeteris hominibus solet esse refectio laborum et sensuum, aut mentium recreatio? Extunc usque hodie vigilat ultra possibilitatem humanam. Nullum enim tempus magis se perdere conqueri solet, quam quo dormit, idoneam satis reputans comparationem mortis et somni: ut sic dormientes videantur mortui apud homines, quomodo apud Deum mortui dormientes. Unde etiam si quem forte religiosum in dormiendo seu durius stertentem audierit, seu minus composite jacentem viderit; patienter ferre vix potest, sed carnaliter eum seu saeculariter dormire causatur. In ipso
Abbreviated transcription (Latin):
unam tm̃ fenestiam esse arbi¬
trabatur.
uriosicatis enum sensu
mortificato. nil huiꝰmo¬
di sentiebat. uel si forte aliquan¬
do eum contingebat uidere:
memoria ut dictum ẽ alibi oc¬
cupata non aduertebat. Sine
memoria quippe. sensus senti¬
entis nullus ẽ. Natura quoq
in eo non dissentiebat a gr̃a:
Puer eram ingeniosus et sorti¬
tus sum anmã bonam: et cũ
magis essem bonꝰ. ueni ad cor¬
pus in quoinqͥnatum. Ad con¬
templanda quippe sp̃ualia que¬
ꝙ seu diuina. cum gr̃a sp̃uali
naturali qͣdam uirtute polle¬
bat ingenii: sortitusq etiam
in hoc erat anmam bonam.
sensualitatem ñ curiose lasci¬
uam. nec suꝑbe rebellem. sea
congaudentem spiritualib
studiis. et in eis que ad dm̃ ft̃.
sponte stibditam spiritui et
seruentem: corpꝰ etiam nulliꝰ
contaminatum consensu fla¬
glectum sicut oportebat
curaret᷑. ad seruiendum spi¬
ritui in seruitio di aptissi¬
mum instrumentũ. S
cum caro in eo exdonopre¬

Expanded text:
unam tantum fenestram esse arbiunam tantum fenestram esse arbitraretur. uriositatis enim sensu mortificato, nil hujusmodi sentiebat; vel si forte aliquando eum contingebat videre, memoria, ut dictum est, alibi occupata non advertebat. Sine memoria quippe sensus sentientis nullus est. 21. Natura quoque en eo non dissentiebat a gratia, ur: Puer eram ingeniosus, et sortitus sum animam bonam; et cum magis essem bonus, veni ad corpus incoinquinatum . Ad contemplanda quippe spiritualia quaeque seu divina, cum gratia spirituali, naturali quadam virtute pollebat ingenii; sortitusque etiam in hoc erat animam bonam, sensualitatem non curiose lascivam, nec superbe rebellem, sed congaudentem spiritualibus studiis, et in eis quae ad Deum sunt, sponte subditam spiritui et servientem: corpus etiam nullius unquam contaminatum consensu flaglectum, sicut oportebat, curaretur, ad serviendum spiritui in servitio Dei aptissimum instrumentum. Sed cum caro in eo ex dono prae
Abbreviated transcription (Latin):
fiunt. s et sensus ipsos ꝑ quoᷤᷤ
fiunt. Cum eñi iam int̾iore sen¬
su illuminati amoris dulciuᷤᷤ
ac frequentiꝰ sentire inciꝑet
de sursum spirantem sibi su¬
auitatem. sensui illi int̾iori
tunens a sensib corporis: iux
tantum eis ꝑmictebat quantũ
sufficeret ad ext̾ioris cum ho¬
minib conu̾sationis societa¬
tem. Quod cum continui u¬
sus instantia in consuetudi¬
nem mitteret: consuetitoo ei
ipsa quodamͦ uertebatur in
naturam. Totusq absortus in
sp̃m. sepe tota in d̃m directa
intentione. seu in meditatio¬
ne spuali tota occupata me¬
moria. uidens non uidebat.
audiens ñ audiebat: nichil
sapiebat gustanti. uix aliqͥs
sensu aliquo corporis senti¬
ebat. Iam quippe annum
integrum exegerat in cella
nouicioꝵ cum exiens inde
ignoraret adliuc an hab̾et
domus ipsa testudinẽ quã
solemꝰ dicere celaturã. Multo
tempore frequentauerat ĩtrais
et exiens domum eecłie: cum
in euis capite ubi tees erant.

Expanded text:
fiunt, sed et sensus ipsos per quos fiunt, sed et sensus ipsos per quos fiunt. Cum enim jam interiore sensu illuminati amoris dulcius ac frequentius sentire inciperet desursum spirantem sibi suavitatem, sensui illi interiori timens a sensibus corporis, vix tantum eis permittebat, quantum sufficeret ad exterioris cum hominibus conversationis societatem. Quod cum continui usus instantia in consuetudinem mitteret, consuetudo ei ipsa quodammodo vertebatur in naturam: totusque absorptus in spiritum, spe tota in Deum directa, intentione seu meditatione spirituali tota occupata memoria, videns non videbat, audiens non audiebat; 1071 nihil sapiebat gustanti, vix aliquid sensu aliquo corporis sentiebat. Jam quippe annum integrum exegerat in cella Novitiorum, cum exiens inde ignoraret adhuc an haberet domus ipsa testudinem, quam solemus dicere caelaturam. Multo tempore frequentaverat intrans et exiens domum ecclesiae, cum in ejus capite, ubi tres erant,
Abbreviated transcription (Latin):
Ipse uͦ nil tale de se estimans.
aut cogitans: potius ad custo¬
diam cordis sui. et ꝓpositi con¬
stantiam. hoc semꝑ in corde. se¬
pe etiam in ore habebat. Bernar¬
de bernarde. ad quid uenisti:
Et sicut de dño legitur. qr cepit
iħc facere et docere. apͥma die
ingresus sui in cellam nouicioꝵ
ipse cepit agere in semet ipso:
quod alios erat docturus. Post¬
modum eñi cum iam clareual¬
lis abbas eẽt ordinatꝰ: aduen¬
tantib nouiciis et festinantib
ingredi. audire eum soliti su¬
mus p̃dicantem ac dicentẽ. Si
ad eaque intꝰ sunt festinatis hic
hic. foris dimittite corpora quȩ
de scło attulistis. Soli sp̃e in¬
grediant᷑: caro non prodest qͥe¬
quam. Quod cum nouiciis ao
nouitatem uerbi ꝑt̾ritis. par¬
cens teneritudini eoꝵ clemen¬
carnalem concupiscentiam
predicare solebat foris dimit¬
tendam: ipse cum nouicius
esset. in nullo sibi parcens in¬
stabat omnimodis mortifica¬
re non solum concupiscentiaᷤᷤ
carnis que per sensus corporis

Expanded text:
Ipse vero, nil tale de se aestimans aut cogitans, potius ad custodiam sui cordis, et propositi constantiam, hoc semper in corde, saepe etiam in ore habebat: « Bernarde, Bernarde, ad quid venisti? » Et sicut de Domino legitur, quia coepit Jesus facere et docere , a prima die ingressus sui in cellam Novitiorum, ipse coepit agere in semetipso quod alios erat docturus. 20. Postmodum enim cum Clarae-Vallis abbas esset ordinatus, adventantibus novitiis et festinantibus ingredi, audire eum soliti sumus praedicantem ac dicentem: « Si ad ea quae intus sunt festinatis, hic foris dimittite corpora quae de saeculo attulistis: soli spiritus ingrediantur; caro non prodest quidquam. » Quod cum novitiis ad novitatem verbi perterritis, parcens teneritudini eorum, clemencarnalem concupiscentiam praedicare solebat foris dimittendam: ipse cum novitius esset, in nullo sibi parcens, instabat omnimodis mortificare non solum concupiscentias carnis, quae per sensus corporis
Abbreviated transcription (Latin):
eam nichilominus. sciens in
hoc sacramento remitti pec¬
cata: et quod oratio fidei sal¬
riet infirmum. Post hec abiit
ille. et illa conualuit: et ui¬
uens incolumis tempore ali¬
quanto ut gła domini mani¬
festaretur inea ꝑacta peniten¬
tia quam sibi talachias iniun¬
xerat: in bona confessione i

Expanded text:
eam nihilominus, sciens in eam nihilominus, sciens in hoc Sacramento remitti peccata, et quod oratio fidei salvet infirmum . Post haec abiit ille, et illa convaluit; et vivens incolumis tempore aliquanto, ut gloria Domini manifestaretur in ea, peracta poenitentia, quam sibi Malachias injunxerat, in bona confess
Abbreviated transcription (Latin):
Hec dicens contestatus est in
audientia omnium nullam
se recepturum consolationẽ.
nullam daturum requiem
spiritui suo: nisi quam tu¬
lerat liceret restituere gr̾̃am
Et stans suꝑ eam. tota nocte
laborabat in gemitu suo. et
ꝑ oleo sancto largo ymbre la¬
crimarum ꝑfundens mortu¬
am uicem illi unctionis qͣm
poterat exhibebat. Ip̃e qͥdem
sic. Ad suos autem: uigilate
inquit et orate. Itaq illi inpsai
mis. ille in lacrinis. noctemdu¬
xere ꝑuigilem.Et mane fa¬
cdo exaudiuit dñs sc̃m suum.
quia sp̃c domini erat postu¬
ians pro eo: qui postula pro
sanctis gemitib inenarrabi¬
lib. Quid plura. Aperit ocłos
lent qui de graui sum no eui¬
gilant.fricans sibi manib
frontem et timpora suꝑ lectu
se erigit: et agnito malachia
inclinans deuote salutat eũ.
Et uerso luctu ingaudium.
stupor apprehendit omnes:
et qui uiderunt. et qͥ audier̃t.
S et malachias grãs agens.
bñdixit dominum. Et unx̃

Expanded text:
» Haec dicens, contestatus est in » Haec dicens, contestatus est in audientia omnium, nullam se recepturum consolationem, nullam daturum requiem spiritui suo, nisi, quam tulerat, liceret restituere gratiam. Et stans super eam, tota nocte laborabat in gemitu suo: et pro oleo sancto, largo imbre lacrymarum 681 perfundens mortuam, vicem illi unctionis, quam poterat exhibebat. Ipse quidem sic; ad suos autem: « Vigilate, » inquit, « et orate. » Itaque in psalmis illi, ille in lacrymis, noctem duxere pervigilem. Et mane facto, exaudivit Dominus sanctum suum, quia spiritus Domini erat postulans pro eo, qui postulat pro sanctis gemitibus inenarrabilibus. Quid plura? aperit oculos lent qui de gravi somno evigilant, fricans sibi manibus frontem et tempora, super lectum se erigit, et agnito Malachia, inclinans devote salutat eum. Et verso luctu in gaudium, stupor apprehendit omnes, et qui viderunt, et qui audierunt. Sed et Malachias gratias agens, benedixit Dominum. Et unxit
Abbreviated transcription (Latin):
uentus aspectusq perfecit.
abitabat uir nobilis in
uicinia benchorensis monaste¬
rii. Cuiꝰ uxor cum infirmare¬
dur ad mortem. rogatus Ma¬
lachias. ut descenderet prius¬
quam moreretur infirmam
uncturus oleo: descendit et
intrauit ad eam. Quo uiso
exultat illa: spe animata
salutis. Et cum pararet un¬
gere eam: uisum ẽ omnib
differendum potius usq
mane. Erat enim uesꝑa. Nc¬
quieuit malachias: et data
bͣndictione suꝑ egram exiuit
cum his qui secum erant. At
u post modicum subito cla¬
mor factus est plantus et stre¬
pitus multus ꝑ totam domũ:
siquidem insonuit. quod
mortua esset. Accucurrit ma¬
lachias tumultu audito: ⁊ secuti sc̃
eum discipłi eiuuis. Et accedeis
ad lectum ut certo comperit
expirasse: consternatus ani¬
mo. sibi imputans quod frau¬
data gr̃a sacramenti obierit.
Et eleniatis in celum manib
obserro dñe inquit insipien¬
ter egi. ego ego peccaui qui
distuli: non ista que uoluit.

Expanded text:
ventus aspectusque perfecit.ventus aspectusque perfecit.abitabat vir nobilis in vicinia Benchorensis monasterii, cujus uxor cum infirmaretur ad mortem, rogatus Malachias ut descenderet, priusquam moreretur, infirmam uncturus oleo. Descendit, et intravit ad eam: quo viso, exsultat illa, spe animata salutis. Et cum pararet ungere eam, visum est omnibus differendum potius usque mane. Erat enim vespera. Acquievit Malachias, et data benedictione super aegram, exivit cum his qui secum erant. At vero post modicum subito clamor factus est, planctus et strepitus multus per totam domum; siquidem insonuit quod mortua esset. Accurrit Malachias tumultu audito, et secuti sunt eum discipuli ejus. Et accendens ad lectum, ut certo comperit exspirasse, consternatus est animo, sibi imputans, quod fraudata gratia Sacramenti obierit. Et elevatis in coelum manibus, « Obsecro, Domine, inquit, insipienter egi. Ego, ego peccavi, qui distuli; non ista, quae voluit.
Abbreviated transcription (Latin):
frat᷑ xp̃iani abbatis: accelera
inquit fer illi cria pomahec.
suꝑ que nomen dñi inuoca¬
ui. Confido in ip̃o quo ubi
ex eis gustauerit. ñ gustabit
mortem. priusquã nos uide¬
at. et si tarcdiuscule secutu¬
ros. Festinat Malcus scđm
mandatum: et ueniens in¬
trat ad morituram: alt̾um
se exhibens puerum helisei:
nisi quod huiꝰ efficatior oꝑa
fuit. Iubet missam sibi a¬
a
malachia benelictionem ac¬
cipere et gustare si qͦmodo
ualuerit. At illa exhẏlarata
audito nomine malachie̾. ut
obedire possit nutu signifi¬
cat pauiliꝑ uelle se erigr: nã
uerbo non poterat. Erigit᷑.
gustat. gustato confortata ẽ:
loquitur et gr̾as agit. Et im¬
misit dñs soporem in eam et
suauissime requieuit ineo:
cuius usudiu caruerat. sicut
et esu. Stecit interim sanguiᷤᷤ.
et post modicum exꝑgefacta
sanam se repperit: nisi quod
longa inedia et sanguinis
minutione adhuc debilis e¬
rat. Si quominus: die sequen¬
ti desideratus malachie ad¬

Expanded text:
frater Christiani abbatis: « Accelera, frater Christiani abbatis: « Accelera, » inquit, « fer illi tria poma haec, super quae nomen Domini invocavi. Confido in ipso quod ubi ex eis gustaverit, non gustabit mortem, priusquam nos videat, etsi tardiuscule secuturos. » Festinat Malchus secundum mandatum, et veniens intrat ad morituram, alterum se exhibens puerum Elisaei , nisi quod hujus efficacior opera fuit. Jubet missam sibi a Malachia benedictionem accipere, et gustare, si quo modo valuerit. At illa exhilarata, audito nomine Malachiae, ut obedire possit nutu significat paulisper se erigi velle; nam verbo non poterat. Erigitur, gustat: gustato confortata est, loquitur et gratias agit. Et immisit Dominus soporem in eam, et suavissime requievit in eo, cujus usu diu caruerat, sicut et esu. Stetit interim sanguis, et post modicum expergefacta, sanam se reperit, nisi quod longa inedia, et sanguinis minutione adhuc debilis erat. Si quominus, die sequenti desideratus Malachiae ad
Abbreviated transcription (Latin):
bulando lassitudinem: de¬
mum expeditus et alacer per¬
uenire ad malachiam sine ho¬
minis adiutorio. Qui assumeis
eum misit in cathedram: cle¬
ro et ppło collaudante. Hoc ita
in pace factum est.quia nec
illi ausi sunt malachie uolun¬
tati in aliquo obuiare. uiden¬
tes signum quod fecerat: nec
ille parere dubitauit. tam eui¬
denti argumento factus secu¬
rior de domini uoluntate.
Mulier quedam fluxii san¬
guinis patiebatur. et hec no¬
bilis. carissima malachie. plus
tamen ob morum quã gen̾is
nobilitatem. Que ex toto defi¬
ciens nimirum cum sangui¬
ne ex haustis uirib: iam po¬
sita in extremis misit ad dei
hominem. ut quod suꝑerat
anime subueniret.quise iã
non esset uisurus in corpore.
Audiens malachias moleste
tulit quod mulier uirtutis
foret: et uita eius fructuosa
oꝑe et exemplo. Et uidens se
non posse satis accurrere tẽ¬
pestiue: accito malco. quod
iuuenis esset et expeditus.
ip̃e ẽ cuiꝰ supͣ meminimus

Expanded text:
bulando lassitudinem; debulando lassitudinem; demum expeditus et alacer pervenire ad Malachiam sine hominis adjutorio. Qui assumens eum, misit in cathedram, clero et populo collaudante. Hoc ita in pace factum est, quia nec illi ausi sunt Malachiae voluntati in aliquo obviare, videntes signum, quod fecerat: nec ille parere dubitavit, tam evidenti argumento factus securior de Domini voluntate. 52. Mulier quaedam fluxum sanguinis patiebatur: et haec nobilis, charissima Malachiae, plus tamen ob morum quam generis nobilitatem. Quae ex toto deficiens, nimirum cum sanguine exhaustis viribus, jam posita in extremis, misit ad Dei hominem, ut, quod supererat, animae subveniret, qui se jam non esset visurus in corpore. Audiens Malachias moleste tulit, quod mulier virtutis foret, et vita ejus fructuosa opere et exemplo. Et videns se non posse satis accurrere tempestive, accito Malcho, quod juvenis esset, et expeditus ipse est, cujus supra me minimus ,
Abbreviated transcription (Latin):
corda et uota discordantium
unire curauit. Et ꝑsuasis illis
totum negotium sibi debere
credi. cui potissimum sollici¬
tudo incumberet illius sicut
et auarum ꝑ hyberniam eccle¬
siarum: in continenti nomi¬
nat eis non quempiam de no¬
bilib terre. s magis quendam
sciret sc̃m et doctum: et hic
erat alienigena. Querit᷑ ille:
nunciatur decumbere lecto.
et ita debilis ut nullo pacto
exeat. nisi in manib portatꝰ
ministrantium. Et malachias.
Surgat inquit in nomine
domini ego precipio: obecli¬
entia saluum faciet eum. Ed
faceret illeͣ Parere uolebat:
s imparatum se sentiebat. Eo
si posset ire: episcopari formi¬
dabat. Ita cum uoluntate obe¬
diendi. pugnante geminoho¬
Itaq conatur. mouet se se.
temptat iures: inuenit se so¬
lito fortiorem. Crescit pariter
fides cum uirib: et rursum
facta fortior fides. dat uicissim
uirib incrementum. Iamsur¬
gere ꝑse ualet. iam meliuscłe
gradi:iam nec sentire ĩ am¬

Expanded text:
corda et vota discordantium corda et vota discordantium unire curavit. Et persuasis illis totum negotium sibi debere credi, cui potissimum sollicitudo incumberet illius, sicut et aliarum per Hiberniam Ecclesiarum, incontinenti nominat eis, non quempiam de nobilibus terrae, sed magis quemdam sciret sanctum et doctum: et hic erat alienigena. Quaeritur ille: nuntiatur decumbere lecto, et ita debilis, ut nullo pacto exeat, nisi in manibus portatus ministrantium. Et Malachias: « Surgat, » inquit, « in nomine Domini, ego praecipio; 680 obedientia salvum faciet eum. » Quid faceret ille? Parere volebat, sed imparatum se sentiebat: quod etsi posset ire, episcopari reformidabat. Ita cum voluntate obediendi, pugnante gemino hoItaque conatur, movet sese, tentat vires, invenit se solito fortiorem. Crescit pariter fides cum viribus, et rursum facta fortior fides dat vicissim viribus incrementum. Jam surgere per se valet, jam meliuscule gradi, jam nec sentire in am