comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pis iste: conteret eum. At uͦ generatio
retorum benedicet᷑: qͥ utiq cum apł̃o
siue absendes. siue p̃sentes. contenduĩs
placere dõ. Deniq audient. Ulenite
benedicti patris mei: ⁊ceta̾. Tunc illa
quȩ non direxit cor suũ. iero quidẽ
exꝑietur qͣm in illius comꝑatione do¬
loris. iugũ xp̃i suaue. ⁊ onus leue fu¬
ent: cui tanqͣm graui o & asꝑo. durã
ceruicem suꝑbe subduxit. Non po¬
destis o miseri serui mãmone simul
lare in pecuniȩ thesauris: post aurũ
abire. ⁊ ꝓbare quã suauis ẽ dñs. Proin¬
de quem suauem in memoria ñ senttaᷤ
aspum ꝓculdubio in presentia sentieniᷤ.
Ceterum fidelis anima ⁊ suspirat pre¬
sentiam inhianter. ⁊in memoria reqͥes¬
cit suauiter: ⁊ donec ydonea sit reue¬
lata facie speculari głam dei. crucis
ignominia gloriat᷑. Sic ꝓfecto sic spon¬
sa ⁊ columba xp̃i. pausat sibi interim
idormit inter medios leros: sortita

Expanded text:
pis iste, conteret eum. At vero generatio pis iste, conteret eum. At vero generatio rectorum benedicetur : qui utique cum Apostolo, sive 589 absentes, sive praesentes, contendunt placere Deo . Denique audient, Venite, benedicti, Patris mei , etc. Tunc illa quae non direxit cor suum, sero quidem experietur, quam in illius comparatione doloris jugum Christi suave, et onus leve fuerit, cui tanquam gravi et aspero duram cervicem superbe subduxit. Non potestis, o miseri servi mammonae, simul , et sperare in pecuniae thesauris; post aurum abire, et probare quam suavis est Dominus. Proinde quem suavem in memoria non sentitis, asperum procul dubio in praesentia sentietis. 12. Caeterum fidelis anima et suspirat praesentiam inhianter, et in memoria requiescit suaviter; et donec idonea sit revelata facie speculari gloriam Domini, crucis ignominia gloriatur. Sic profecto, sic sponsa et columba Christi pausat sibi interim, et dormit inter medios cleros, sortita
Abbreviated transcription (Latin):
o sermo durus: ite maledicti in igrẽ
ȩternũ. Durior plane atq asꝑior ille
qͥ cotidie nobis de memoria passionis
in eccłia replicatur. Qui manducat
carnem meã. ⁊ bibit meũ sanguinens
habet uitam ȩternã. Noc ẽ qui reole
mortem meam: ⁊ exemplo meo ma¬
tificat menbra sua quȩ sunt suꝑ tertã.
habet uitam ȩternã. Hoc ẽ si compa¬
timini. ⁊ conregnabitis. Est tam̃ pleriq
abhac uoce resilientes & abeuntes ho¬
dieq retrorsum: respondent ñ uerbo
sed facto. Durus ẽ hic sermo. Quis
potest eum audire: Itaq generatio qͦ
ñ direxit corsuũ. ⁊ non ẽ creditus cũ
deo sp̃c eius. s magis sperans in incerto
diuiciarũ: uerbum modo crucis au¬
dire grauatur: ac memoriam passio¬
nis sibi iudicat onerosam. Uerum qͣ¬
liter uerbi illius pondus in p̃sentia
sustinebit: ite maledicti in ignẽ eter¬
num. qui paratus ẽ diabolo ⁊ angłis
eius: Suꝑ quem ꝓfecto ceciderit la¬

Expanded text:
o sermo durus: « Ite, maledicti, in ignem o sermo durus: « Ite, maledicti, in ignem aeternum? Durior plane atque asperior illo, qui quotidie nobis de memoria passionis in Ecclesia replicatur: « Qui manducat carnem, et bibit sanguinem meum, habet vitam aeternam. Hoc est, qui recolit mortem meam, et exemplo meo mortificat membra sua quae sunt super terram, habet vitam aeternam: hoc est, si compatimini, et conregnabitis. Et tamen plerique ab hac voce resilientes et abeuntes hodieque retrorsum, respondent non verbo, sed facto: Durus est hic sermo; quis potest eum audire? Itaque generatio quae non direxit cor suum et non est creditus cum Deo spiritus ejus , sed magis sperans in incerto divitiarum, verbum modo crucis audire gravatur, ac memoriam passionis sibi judicat onerosam. Verum qualiter verbi illius pondus in praesentia sustinebit: Ite, maledicti, in ignem aeternum, qui paratus est diabolo, et angelis ejus? Super quem profecto ceciderit la
Abbreviated transcription (Latin):
fui dei ⁊ delectatus sum. Iustum qͥpe t
ut quos p̃sentia ñ delectant. presto ess
memoria futuroꝵ: ⁊ qui de rerumfo¬
entium qualibet affluentia despicut.
consolari. recorcdatio illos delectet ger¬
tatis. Et hec ẽ generatio querentun
dñm: querentiũ non quȩ sua st̃: sfe¬
em dei iacob Dei gͦ querentib isusti
rantibus p̃sentiam. presto interim ⁊ee
cis memoria ẽ: non tam̃ qua satient᷑.
s qua magis efuriant unde satient᷑.
Hoc ipsum de se cibus ipse testatur.t
aiens. Qui edit me. adhuc esuriet.
qͦd esuriunt ⁊ sitiunt iusticiam: q̃n
quandoq: ipsi ⁊ non alii saturabunt᷑.
Ue tibi generatio praua atq ꝑuersi
ue tibi popłȩ stulte n insipiens: qui e
memoriam fastidis . &. p̃sentiam expi¬
uescis. Merito quidem. Nec mͦ enimil
berari uis de laqueo uenantiũ: siqͥe
qͥ uolunt diuites fieri in hoc scło il¬
cidunt in laqueum diaboli: nec t̃
a uerbo asꝑo poteris. O uerbũ asꝑũ

Expanded text:
fui Dei, et delectatus sum . Justum quippe est, fui Dei, et delectatus sum . Justum quippe est, ut quos praesentia non delectant, praesto eis sit memoria futurorum: et qui de rerum fluentium qualibet affluentia despiciunt consolari, recordatio illos delectet aeternitatis. Et haec est generatio quaerentium Dominum, quaerentium non quae sua sunt, sed faciem Dei Jacob . Derantibus praesentiam praesto interim et dulcis memoria est, non tamen qua satientur, sed qua magis esuriant, unde satientur. Hoc ipsum de se cibus ipse testatur ita aiens: « Qui edit me, adhuc esuriet . qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam quandoque ipsi, et non alii saturabuntur. Vae tibi, generatio prava atque perversa! Vae tibi, popule stulte et insipiens, qui et memoriam fastidis, et praesentiam expavescis. Merito quidem. Nec modo enim vis liberari de laqueo venantium, siquidem « qui volunt divites fieri in hoc saeculo, incidunt in laqueum diaboli , nec tunc a verbo aspero poteris. O Verbum asperum,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ hereditas: ⁊hereditas mea suꝑ mel.
&. fauum. Quod uͦ sequitur. memoria
mea in generatione scłoꝵ: hoc dicit.
quia qͣmdiu stare p̃sens cernitur scłm.
in quo generatio aduenit igeneratio
p̃terit. non deerit electis consolatio de
memoria: quib ñdum de p̃sentia ple¬
na refectio indulgetur. Unde scriptuẽ.
Memoriam habundantiȩ suauitatis
tuȩ eructabunt: haut dubiu. n qͥn hi
quos paulo suꝑius dixerat: generatio
⁊ generatio laudabit oꝑa tua. Memoria
gͦ in generatione scłoꝵ: p̃sentia ĩ regno
çȩloꝵ. Ex ista glorificatur iam assũp¬
da electio: de illa interim ꝑegrinans
generatio consolatur. S inter ẽ quȩ
nam generatio exdĩ capiat recorda¬
tione solamen. Non enĩ generatio
praua ⁊ ex asꝑans cui dicitur: ue uob̃
diuites qui habetis consolationẽ ur̃am:
s quȩ dicere ueracit. potest. renuit
consolari anima mea. Huic plane &
credimus. si secuta adiecerit: memor

Expanded text:
 et haereditas mea super mel  et haereditas mea super mel et favum. Quod vero sequitur, Memoria mea in generatione saeculorum ; hoc dicit, quia quandiu stare praesens cernitur saeculum, in quo generatio advenit, et generatio praeterit, non deerit electis consolatio de memoria, quibus nondum de praesentia plena refectio indulgetur. Unde scriptum est, Memoriam abundantiae suavitatis tuae eructabunt: haud dubium, quin hi, quos paulo superius dixerat, Generatio et generatio laudabit opera tua . Memoria ergo in generatione saeculorum, praesentia in regno coelorum. Ex ista glorificatur jam assumpta electio: de illa interim peregrinans generatio consolatur. CAPUT IV. Qunam generatio ex Dei capiat recordatione solamen. Non enim generatio prava et exasperans, cui dicitur, Vae vobis, divites, qui habetis consolationem vestram ; sed quae dicere veraciter potest, Renuit consolari anima mea. Huic plane et credimus, si secuta adjecerit: Memor
Abbreviated transcription (Latin):
tente sp̃m ad consolationem nr̃am. ⁊ qͣn¬
doq redituro ad consũmationẽ nr̃am.
Nempe in morte miscđiam: potentiã
in resurrectione: utramq insingulis ex¬
hibuit reliquoꝵ. Nȩc mala. hi flores.
quib sponsa se interim stipari postu¬
lat.&. fulciri. credo sentiens facile uim
in se amoris posse depescere:⁊ langues¬
cere quodãmodo. si non talibus iugiter
foueatur incentiuis: donec introduc¬
ta qͣndoq incubiculũ dui cupitis ex¬
cipiatur amplexib & dicat: leua eius
sub capite meo: idextera eiꝰ amplexata
est me. Sentiet quippe tunc ⁊ ꝓbabit
uniuersa dilectionis testimonia quȩ in
priori aduentu tanqͣm de sinistra di¬
lecti acceꝑat. p̃ multitudine dulcedins
amplexantis dexterȩ contempnenda:
⁊omnino iam quasi subtus habenda.
Sentiet qͦd audierat: caro ñ ꝓdest
quicqͣm. sp̃c est qui uiuificat. ꝓbabit
quod legerat: sp̃c m̃s suꝑ mel dulcis.¬

Expanded text:
tente Spiritum ad consolationem nostram, et quantente Spiritum ad consolationem nostram, et quandoque redituro ad consummationem nostram. Nempe in morte misericordiam, potentiam in resurrectione, utramque in singulis exhibuit reliquorum. 588 10. Haec mala, hi flores, quibus sponsa se interim stipari postulat et fulciri, credo sentiens facile vim in se amoris posse tepescere et languescere quodammodo, si non talibus jugiter foveatur incentivis, donec introducta quandoque in cubiculum, diu cupitis excipiatur amplexibus, et dicat: Laeva ejus sub capite meo, et dextera illius amplexata est me . Sentiet quippe tunc et probabit universa dilectionis testimonia, quae in priori adventu, tanquam de sinistra dilecti, acceperat, prae multitudine dulcedinis amplexantis dexterae contemnenda, et omnino jam quasi subtus habenda. Sentiet quod audierat: Caro non prodest quidquam; spiritus est qui vivificat . Probabit quod legerat: Spiritus meus super mel dulcis,
Abbreviated transcription (Latin):
mortua reuiuiscunt. Horum gͦ noui¬
agri suauissimũ spirantis odorem ipse
quoq pater in filio innouante omĩa
delectatur: ita ut dicat. Ecce odor filii
mei. sicut odor agri pleni: cui benedix̃
dñs. Bene pleni: de cuius plenitudine
omnes acccpimus. Sponsa tam̃ samilia¬
rius ex eo sibi cũm uult flores legit. ⁊¬
carpit poma: quib ꝓprie asꝑgat inti¬
ma conscientiȩ: &. intranti sponso cordis
lectulus suaue redoleat. Oportet enum
nos si crebrum uolumus habere hospitẽ
xp̃m. corda nr̃a semꝑ habere munita
fidelibus testimoniis. dam de misericor¬
dia scilicet morientis. qͣm de potentia
resurgentis: quomͦ dauid aiebat. Duo
hȩc audiui: quia podestas dei ẽ. ⁊tͥ dñe
misericordia. Siquidem utriusq rei
testimonia credibilia facta sunt nimis:
xp̃o utiq moriente ꝓpter delicta nr̃a
& resurgente ꝓpter iustificationẽ nr̃am.
&. ascendente ad ꝓtectionem nr̃am: ⁊mit¬

Expanded text:
mortua reviviscunt. 9. Horum ergo novimortua reviviscunt. 9. Horum ergo noviagri suavissimum spirantis odorem, ipse quoque Pater in Filio innovante omnia delectatur, ita ut dicat: Ecce odor filii mei, sicut odor agri pleni, cui benedixit Dominus . Bene pleni, de cujus plenitudine omnes accepimus. Sponsa tamen familiarius ex eo sibi, cum vult, flores legit, et carpit poma, quibus propriae aspergat intima conscientiae, et intranti sponso cordis lectulus suave redoleat. Oportet enim nos, si crebrum volumus habere hospitem Christum, corda nostra semper habere munita fidelibus testimoniis, tam de misericordia scilicet morientis, quam de potentia resurgentis; quomodo David aiebat: Duo haec audivi, quia potestas Dei est, et tibi, Domine, misericordia . Siquidem utriusque rei testimonia credibilia facta sunt nimis; Christo utique moriente propter delicta nostra, et resurgente propter justificationem nostram, et ascendente ad protectionem nostram, et mit
Abbreviated transcription (Latin):
sum inuenerit. Ubi sue uidelicet aut
passionis gr̃am aut resurrectionis głam.
sedula inspicit cogitatione uersari: ibi ꝓ¬
fcto ade sectulꝰ ade libenᷤ. Mlonimenta qui ppe
passionis. fructus agnosce anni quasi
preteriti: omnium utiq retro demꝑi
sub peccati mortisq imꝑio decursorũ:
tandem inplenitudine temꝑis apparen¬
des. Porro autẽ resurrectionis insignia.
nouos aduerte flores sequentis temꝑis.
in nouam sub gr̃a reuirescentis estatẽ.
quorũ fructũ. generalis futura resurre.¬
dio in fine parturiet.sine fine mansu¬
tum. Iam inquit hẏemps transiit. ỹmb̃
abiit:i recessit. flores apparuerunt in
dera nr̃a: estiuum tempus aduenisse.
cũ illo significans. qui de mortis gelu
inuernalem qͣndam nouȩ uitȩ temꝑi¬
em resolutus: ecce ait noua facio om̃ia.
Cuius caro seminata ẽ in morte: reflo¬
tuit in resurrectione. Adeuius mox
odorem in campo conuallis nr̃e reui¬
rescunt arida. recalescunt frigida:

Expanded text:
sum invenerit. Ubi suae videlicet aut sum invenerit. Ubi suae videlicet aut passionis gratiam, aut resurrectionis gloriam sedula inspicit cogitatione versari, ibi profecto adest sedulus, adest libens. Monumenta siquidem Passionis, fructus agnosce quasi anni praeteriti, omnium utique retro temporum sub peccati mortisque imperio decursorum, tandem in plenitudine temporis, apparentes. Porro autem Resurrectionis insignia, novos adverte flores sequentis temporis, in novam sub gratia revirescentis aestatem, quorum fructum generalis futura resurrectio in fine parturiet sine fine mansurum. Jam, inquit, hiems transiit, imber abiit et recessit, flores apparuerunt in terra nostra : aestivum tempus advenisse cum illo significans, qui de mortis gelu in vernalem quamdam novae vitae temperiem resolutus, Ecce, ait, nova facio omnia : cujus caro seminata est in morte, refloruit in resurrectione; ad cujus mox odorem in campo convaliis nostrae revirescunt arida, recalescunt frigida,
Abbreviated transcription (Latin):
ris ad terras. de terris ad suꝑos captiuã
cenici captiuitatẽ. ut in nomine iħu.
omne genu flectatur. cȩlestium
terre.. strium ⁊ infernoꝵ: aduent
terram que spinas ⁊ tribulos
subantiquo H maledicto ꝓduxi¬
rat ad noue bene dictionis gr¬
tiam innouatam refloruisse:
in his omnib illius recordatat
siculi. & refloruit caro mea.&. ex
uoluntate mea confitebor ei. passionis
ad se crebrius reuisensam inuitet. De
niq ait. Eicce tu pulcher es dilecte
mi. ⁊ decorus: lectulus nr̃ floridus.
Quȩ lectulum monstrat. satis qͥd desiãt.
aꝑit: & cũ floridũ nunciat: satis indicd̃.
unde qͦd desiderat optinere p̃sumat.
Non enĩ de suis meritis: s de floribs
agri. cui benedixit dñs. Deledatnit
fioribus xp̃c: qui in natareth oe concipi uo¬
luit &. nutriri. Gaudet sponsus cȩlestis
talibus odoramentis: & cordis thalamũ
frequenter libenterq ingreditur: qͦd isti.¬
usmodi refertum fructibus. floribus rep̾er.¬

Expanded text:
eris ad terras, de terris ad superos captivam eris ad terras, de terris ad superos captivam duci captivitatem, ut in nomine Jesu omne genu flectatur, coelestium, terrestrium, et infernorum . Advertit terram, quae spinas et tribulos sub antiquo maledicto produxerat, ad novae benedictionis gratiam innovatam refloruisse. Et in his omnibus, illius recordata versiculi, Et refloruit caro mea, et ex voluntate mea confitebor ei ; passionis ad se crebrius revisendam invitet.. 8. Denique ait: Ecce tu pulcher es, dilecte mi et decorus; lectulus noster floridus . Quae lectulum monstrat, satis quid desideret aperit: et cum floridum nuntiat, satis indicat, unde quod desiderat obtinere praesumat. Non enim de suis meritis, sed de floribus agri, cui benedixit Deus. Delectatur floribus, Christus, qui in Nazareth et concipi voluit, et nutriri. Gaudet sponsus coelestis talibus odoramentis, et cordis thalamum frequenter libenterque ingreditur, quod istiusmodi refertum fructibus, floribusque resper
Abbreviated transcription (Latin):
Cui autẽ minus donatũ est: minus di¬
ligit. Iudeus sane siue paganus. neqͣ¬
qͣm talibus aculeis incitatur amoris:
quales eccłia exꝑitur quȩ ait. Uulne¬
rata caritate ego sum. Et rursũ. Ful¬
cite me floribus: stipate me malis:
salomonẽ in dyademate qͦ coronauit
eum mat̾ sua: cernit unicum patris
crucem sibi baiulantem: cernit cesũ
⁊ consputũ. dñm maiestatis: cernit
auctorem uitȩ ⁊głȩ confixũ clauis.
ꝑcussum lancea. ob ꝓbriis saturatũ :
tandem illam dilectam animã suam
ponere ꝓ amicis suis. Cernit hȩc isuam
magis ipsius animã gladius amoris drais¬
uerberat: &. dicit. Fiulcite me floribus.
stipate me malis: quia amore langueo.
Hec sunt quippe mala punica. quȩ in
ortum introducta dilecti. sponsa carpt
ex ligno uitȩ: a cȩlesti pane ꝓprium mu¬
tuata saporem: colorem asanguine xi
Uidet deinde mortem mortuam: ⁊ mo¬
tis actorem triumphatũ: uidet deinf¬

Expanded text:
cui autem minus donatum est, minus dicui autem minus donatum est, minus diligit. Judaeus sane, sive paganus, 587 nequaquam talibus aculeis incitatur amoris, quales Ecclesia experitur, quae ait, Vulnerata charitate ego sum: et rursum, Fulcite me floribus, stipate me malis, Salomonem in diademate, quo coronavit eum mater sua ; cernit Unicum Patris, crucem sibi bajulantem; cernit caesum et consputum Dominum majestatis; cernit auctorem vitae et gloriae confixum clavis, percussum lancea, opprobriis saturatum, tandem illam dilectam animam suam ponere pro amicis suis. Cernit haec, et suam magis ipsius animam gladius amoris transverberat, et dicit: Fulcite me floribus, stipate me malis, quia amore langueo. Haec sunt quippe mala punica, quae in hortum introducta dilecti sponsa carpit ex ligno vitae, a coelesti pane proprium mutuata saporem, colorem a sanguine Christi. Videt deinde mortem mortuam, et mortis auctorem triumphatum. Videt de inf
Abbreviated transcription (Latin):
fuleli: qui ⁊ si nesciat xp̃m: scit tam̃ se¬
ȩtiam in fideliis: i ñ diligit dñm deũ
suum ex oto ende. tota anima. tota
uirtute sua. Camot nempe intusei
innata ⁊ ñ ignota rationi iustia. quia
ex toto se illum diligere debeat. cuitotũ¬
se debere ñ ignorat. Ulerum id difficile
immo impossibile ẽ. suis scilicet quẽpiã
liberiue arbitrii uiribus semel accepta
ad̾o. adcłi ex toto conu̾tere uoluntatem: ⁊ ñ mag̃
ad propriam retorquere: eaq sibi tanꝗͣ
ꝓpria retinere: sicut scriptum ẽ. Om̃s
quȩ sua sunt querunt. Et item. Proni
sunt sensus ⁊ cogitationes hominis in
runt qͣm omnino necessariũ ha¬
beant ih̃m. ⁊ huc crucifixum: dũ ad¬
mirantes ⁊⁊ amplexantes suꝑ eminen¬
dem scientiȩ caritatem in ipso: id uel
tantillũ quod sunt. in tante dilectionis
⁊ dignationis uicem ñ rependere con¬
funduntur. Facile ꝓinde plus diligt̃.
qui se amplius dilectos intelligunt.

Expanded text:
infideli: qui etsi nesciat Christum, scit taminfideli: qui etsi nesciat Christum, scit tametiam infidelis, si non diligit Dominum Deum suum ex toto corde, tota anima, tota virtute sua. Clamat nempe intus ei innata, et non ignorata rationi justitia, quia ex toto se illum diligere debeat, cui se totum debere non ignorat. Verum difficile, imo impossibile est, suis scilicet quempiam, liberive arbitrii viribus semel accepta a Deo, ad Dei ex toto convertere voluntatem; et non magis ad propriam retorquere, eaque sibi tanquam propria retinere, sicut scriptum est, Omnes quae sua sunt quaerunt : et item, Proni sunt sensus et cogitationes hominis in runt, quam omnino necessarium habeant Jesum, et hunc crucifixum: dum admirantes et amplexantes supereminentem scientiae charitatem in ipso, id vel tantillum quod sunt, in tantae dilectionis et dignationis vicem non rependere confunduntur. Facile proinde plus diligunt, qui se amplius dilectos intelligunt:
Abbreviated transcription (Latin):
re satagimus eos quoq qui xp̃m nesci¬
unt. satis ꝑlegem naturalem exꝑceptis
bonis corꝑis animeq moneri quatinꝰ
uiter quȩ suꝑ hoc dicta sunt iterentur.
qͥs uel infidelis ignoret suo corꝑi ñ ab
alio inhac mortali uita supradicta illa
necessaria ministrari: utide uide.¬
licet. subsistat unde uideat. unde spiret:
quã abillo qͥdat escam omĩ carni. qͥ solẽ
suum oriri facit suꝑ bonos ⁊ malos. &e.
pluit suꝑ iustos ⁊ in iustos: Qui item
uel impius putet alium eius quȩ in
anima splendet humanȩ dignitatis
actorem preter illũ ipsũ qui ingenesi
loquitur. faciamꝰ hominẽ ad ymaginem
⁊ similitudinẽ nr̃am: Quis alium sci.¬
entiȩ largitorem existimet: nisi eque
ipsum. qui docet hominẽ scientiam:
Quis rursum munus sibi aliunde uir-¬
tutis. aut putet datũ. aut speret dandũ:
qͣm de manu itidem dñi uirtutũ : Me¬
retur gͦamari ꝓit̃ se ipsũ deus: ⁊abu

Expanded text:
re satagimus, eos quoque qui Christum nescire satagimus, eos quoque qui Christum nesciunt, satis per legem naturalem ex perceptis bonis corporis animaeque moneri, quatenuviter, quae super hoc dicta sunt, iterentur: quis vel infidelis ignoret, suo corpori non ab alio in hac mortali vita supradicta illa necessaria ministrari, unde videlicet subsistat, unde videat, unde spiret, quam ab illo, qui dat escam omni carni ; qui solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos et injustos? Quis item vel impius putet alium ejus, quae in anima splendet, humanae dignitatis auctorem, praeter illum ipsum, qui in Genesi loquitur: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram? Quis alium scientiae largitorem existimet, nisi aeque ipsum, qui docet hominem scientiam? Quis rursum munus sibi aliunde virtutis aut putet datum, aut speret dandum, quam de manu itidem Domini virtutum? Meretur ergo amari propter se ipsum Deus, et ab
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ utriusq fructus ẽ: ꝑ qͣm ille
inquirit᷑ actenetur. qͥ om̃iũ  auctor
idator merito głificetur de om̃ib.
Alioqͥn sciens ⁊ non faciens digna
multis uapu labit. Quare: Utiq
qͥa noluit. E intelligere ut bene ageret:
ina  gis autẽ iniquitatẽ meditatus¬
Q est in cubili suo: dũ de bonis que ase
ñ eẽ exscientie dono certissime cõperit.
boni dñi głam seruus impius captare
sibi immo ⁊ raptare molitur. Liquet
igitur ⁊ absq scientia dignitatẽ esse
omnino inutilem: &e. scientiam absq
uirtute dampnabilem. Uerum homo
uirtutis cui nec dampnosa scientia.
nec infructuosa dignitas manet: ela¬
mat deo ⁊ ingenue confitet᷑ non nob̾
inquiens ddñe ñ nob̃. s nomini tuo da
lam. Hoc ẽ. Ail nobis odñe de scien¬
ua. nil nob̾ de dignitate triburmus:
sed tuo totũ aquo totũ ẽ. nomini depu¬
tamus. Ceterum pene a ꝓposito longe
nimis digressi sumus: dum demonstra¬

Expanded text:
quae utriusque fructus est, per quam ille quae utriusque fructus est, per quam ille inquiritur ac tenetur, qui omnium auctor et dator merito glorificetur de omnibus. Alioquin sciens et non faciens digna, multis vapulabit. Quare? Utique quia noluit intelligere ut bene ageret: magis autem iniquitatem meditatus est in cubili suo , dum de bonis, quae a se non esse ex scientiae dono certissime comperit, boni Domini gloriam servus impius captare sibi, imo et raptare molitur. Liquet igitur et absque scientia dignitatem esse omnino inutilem, et scientiam absque virtute damnabilem. Verum homo virtutis, cui nec damnosa scientia, nec infructuosa dignitas manet, clamat Deo et ingenue confitetur: Non nobis, inquiens, Domine, non nobis, sed nomini tuo da gloriam . Hoc est: Nil nobis, o Domine, de scientia, nil nobis de dignitate tribuimus; sed tuo totum, a quo totum est, nomini deputamus. 6. Caeterum pene a proposito longe nimis digressi sumus, dum demonstra
Abbreviated transcription (Latin):
in nob̾ eẽ. ⁊a nob. decepti putemꝰ. At iͥ
suꝑ utramq ignorantiã declinanda
⁊ execranda illa presumptio ẽ. quasci¬
ens ⁊ prudens forte audeas de bonis
ñ tus tuã querere głam: ⁊ qͦd certus
es a te tibi ñ eẽ inde tamen alterus
rapere ñ uerearis honorem. Prior es¬
dem ignorantia głam ñ habet: post.¬
rior uͦ habet qͥdem. s non apud deum:
ceterũ hoc tercium malũ quod iam
scienter committitur. usurpat ⁊ contra
deũ. Interim deniq ignorantia illa
posteriori.hec ignorantia grauior ac
ꝑiculosior apparet: quo ꝑ illam quidẽ
ds̃ nescitur. ꝑistam ⁊ contempnit᷑. Intan¬
tũ ⁊⁊ pͥori deterior ac detestabilior ut cũ
pillam pecorib: ꝑ istam  demonib soci¬
emur. Est quippe suꝑbia ⁊ delictũ ma¬
ximum: uti datis. tanquã in natis:
& in eocceptis beneficiis. głam usurpa¬
re benefici. Quã obrem cũ duab istis
dignitate atq scientia. opus ẽ ⁊ uircũ:

Expanded text:
in nobis esse et a nobis decepti putemus. At vero in nobis esse et a nobis decepti putemus. At vero super utramque ignorantiam declinanda et exsecranda illa praesumptio est, qua sciens et prudens forte audeas de bonis non tuis tuam quaerere gloriam: et quod certus 586 es a te tibi non esse, inde tamen alterius rapere non verearis honorem. Prior equidem ignorantia gloriam non habet: posterior vero habet quidem, sed non apud Deum. Caeterum hoc tertium malum quod jam scienter committitur, usurpat et contra Deum. In tantum denique ignorantia illa posteriori haec arrogantia gravior atque periculosior apparet, quo per illam quidem Deus nescitur, per istam et contemnitur: in tantum et priori deterior ac detestabilior, ut cum per illam pecoribus, per istam et daemonibus sociemur. Est quippe superbia et delictum maximum, uti datis tanquam innatis; et in acceptis beneficiis gloriam usurpare beneficii. 5. Quamobrem cum duabus istis, dignitate atque scientia, opus est et virtute,
Abbreviated transcription (Latin):
huiusmodi: ueritatis nimirũ solido
carens fundamento. Uleram enĩ głam
abhac ita discernit. Qui głatur att. in
dño głetur. hoc ẽ inueritate. Uerttas qͥpe
dñs est. Utrumq gͦ scias necẽẽ est. ⁊iqͥdsis
aut inaniter głeris. Deniq si ñ cognore¬
ris inquit te ipsam: egredere post gre¬
ges sodalium tuoꝵ. Reuera ita fit. lñ
factus in honore cũ honorem ipsum
ñ intelligit talis suȩ ignorantiȩ me¬
rito comparat᷑ pecoribus: uelut qͥbic̃a
presentis suȩ corruptionis ⁊⁊ mortalta¬
tis consortibus. Fiit gͥ ut sese ñ agnos¬
cendo. egregia rationis munere creatã.
irrationabilium gregibus incipiat ag
sibilibus sua ipsius curiositate abdur¬
citur: efficiturq una decet̾is. quod se
pre ceteris nichil accepisse intelligat.
Itaq ualde cauenda hȩc ignorantia.
qua de nob̾ minus nob̾ forte sentimꝰ.
s non minus immo ⁊⁊ plus illa qua pls
nob̾ tribuimus: qͦd fit si bonũ quodcũe

Expanded text:
hujusmodi, veritatis nimirum solido hujusmodi, veritatis nimirum solido carens fundamento. Veram enim gloriam ab hac ita discernit: Qui gloriatur, ait, in Domino glorietur , hoc est in veritate. Veritas quippe Dominus est. 4. Utrumque ergo scias necesse est, et quid sis, aut inaniter glorieris. Denique si non cognoveris, inquit, te ipsam, egredere post greges sodalium tuorum . Revera ita fit. Homo factus in honore, cum honorem ipsum non intelligit, talis suae ignorantiae merito comparatur pecoribus, velut quibusdam praesentis suae corruptionis et mortalitatis consortibus. Fit igitur ut sese non agnoscendo egregia rationis munere creatura, irrationabilium gregibus aggregari insibilibus, sua ipsius curiositate abducitur: efficiturque una de caeteris, quod se prae caeteris nihil accepisse intelligat. Itaque valde cavenda haec ignorantia, qua de nobis minus nobis forte sentimus: sed non minus, imo et plus illa qua plus nobis tribuimus: quod fit, si bonum quodcunque
Abbreviated transcription (Latin):
strat humanam. non solũ nature prero¬
gatiua: s i potentia dominatus: quod
terror hominis suꝑ cuncta animantia
terrȩ imminere decernitur. Scientia
qͦ duplex erit: si hanc ipsam dignitatẽ.
uł aliud qͦdq bonũ in nob: & nob̃ ineẽ.
&. a nob̾ non eẽ nouerimꝰ. Porro uirtus
⁊ipsa ȩquȩ bifaria cognoscet᷑: si aucto¬
rem consequent̃ inquirimꝰ. inuentoq
inseparabilit inheremus: Dignitas gͦ
sine scientia ñ ꝓdest: illa uͦ ȩtiam obest.
bere te nescias. qͣm gła habet: Porro
nosse qͦd habeas. s quia ade ñ habeas
ignorare: habet głam: s ñ apud deũ.
Apud se autẽ glorianti. dieit᷑ ab apło. Qͥd
habes qͦd ñ accepisti: Si autẽ accepisti:
qͥd głaris quasi ñ acceꝑis: Non ait sim.¬
pliciter qͥd głaris: s addit quasi ñ acce¬
peris: ut asserat rep̃hensibilem non qͥ
in habitis. s qͥ tanqͣm in non acceptis
głatur. Merito uana gła nuncupatur

Expanded text:
strat humanam non solum naturae praerostrat humanam non solum naturae praerogativa, sed et potentia dominatus: quod terror hominis super cuncta animantia terrae imminere decernitur. Scientia quoque duplex erit, si hanc ipsam dignitatem, vel aliud quodque bonum in nobis, et nobis inesse, et a nobis non esse noverimus. Porro virtus et ipsa aeque bifaria cognoscetur, si auctorem consequenter inquirimus, inventoque inseparabiliter inhaeremus. Dignitas ergo sine scientia non prodest; illa vero etiam obest, bere te nescias, quam gloriam habet? Porro nosse quod habeas, sed quia a te non habeas ignorare, habet gloriam, sed non apud Deum. Apud se autem glorianti dicitur ab Apostolo: Quid habes quod non accepisti? si autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis? Non ait simpliciter: Quid gloriaris? sed addit, quasi non acceperis, ut asserat reprehensibilem, non qui in habitis, sed qui tanquam in non acceptis gloriatur. Merito vana gloria nuncupatur
Abbreviated transcription (Latin):
no nimirum ⁊iusui prestitis ⁊ sensui
manifestis. Nempe quis alius ammi¬
nistrat cibum omniuescenti. cernenti
lucem. spiranti flatum : Sed stultũ ẽ.
uelle mͦ enumerare. quȩ in numera xẽ
ñ longe ante prefatus sum. Satis est.
ad exemplum p̃cipua ꝓtulisse. panem.
solem:iaerem. Precipua dico. non qͥa
excellentiora: s quia necessariora. St̃
quippe corꝑis. Querat enĩ homo eminen¬
tiora bona sua. in ea parte sui qua premi¬
net sibi: hoc ẽ inanima. Quȩ sunt.
dignitas. scientia. uirtus. Dignitatẽ in
homine. liberum dico arbitrium. in qͦ
ei nimirũ datum ẽ. cet̾is non solũ premi¬
nere. s i presidere animantib. Scien.¬
tiam uͦ: qua eandem in se dignitatẽ. ag¬
noscat: ñ ase tam̃. Porro uirtutẽ: qͦ sub.¬
inde ipsum a quo ẽ. ⁊ inquirat ñ segnit.
& deneat fortiter cũ inuenerit. Itaq
geminũ. unum quodq trium hoꝵ
apparet. Dignitatem siquidem demon¬

Expanded text:
no nimirum et usui praestitis, et sensui no nimirum et usui praestitis, et sensui manifestis. Nempe quis alius administrat cibum omni vescenti, cernenti lucem, spiranti flatum? Sed stultum est velle modo enumerare quae innumera esse non longe ante praefatus sum: satis est ad exemplum praecipua protulisse, panem, solem et aerem. Praecipua dico, non quia excellentiora, sed quia necessariora; sunt quippe corporis. Quaerat enim homo eminentiora bona sua in ea parte sui, qua praeeminet sibi, hoc est in anima quae sunt dignitas, scientia, virtus. Dignitatem in homine liberum arbitrium dico: in quo ei nimirum datum est caeteris non solum praeeminere, sed et praesidere animantibus. Scientiam vero, qua eamdem in se dignitatem agnoscat, non a se tamen. Porro virtutem, qua subinde ipsum a quo est, et inquirat non segniter, et teneat fortiter cum invenerit. 3. Itaque geminum unumquodque trium horum apparet. Dignitatem siquidem demon
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. Quib autẽ tanta puritas exhi¬
betur : Cum adhuc inquit inimici es¬
semus: reconciliati sumus dõ. Dilexit gͦ
deus: ⁊igratis: ⁊ inimicos. S quantũ.
Quantum dicit ioħes. Sic deus dilexit
mundũ: ut unigenitũ daret. Et paulus.
Qui ꝓpͥo ait filio ñ peꝑcit: s ꝓ nobis
tradidit illũ. Ipse quoq filius ꝓse. Maiorẽ
inquit caritatem nemo habet: qͣmut ani¬
mam suã ponat qͥs ꝓamicis suis. Sic me¬
ruit iustus abimpiis: summus abinsimiᷤ.
abinfirmis omp̃c. S dicit aliqͥs. Ita quidẽ
abhominib: sed ab angłis non ita. Uerũ
est: quia neceẽ non fuit. Ceterũ qui ho¬
minibus subuenit in tali necessitate. scruauit angłos a tali
tales remanerent: ipse eque diligendo
dedit & angłis ne tales fierent. Quibus
diligendus sit: hoc ẽ. unde diligi meru¬
erit. Quod si infideles hȩc latent. dõ
tam̃ in promptu ẽ. ingratos confundẽ.
suꝑ in numeris beneficiis suis: huma.¬

Expanded text:
sunt. Quibus autem tanta puritas exhisunt. Quibus autem tanta puritas exhibetur? Cum adhuc, inquit, inimici essemus, reconciliati sumus Deo . Dilexit ergo Deus, et gratis, et inimicos. Sed quantum? Quantum dicit Joannes: Sic Deus dilexit mundum, ut Filium unigenitum daret : et Paulus, Qui proprio, ait, Filio non pepercit, sed pro nobis tradidit illum . Ipse quoque Filius pro se, Majorem, inquit, charitatem nemo habet quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis . Sic meruit justus ab impiis, summus ab infimis, ab infirmis omnipotens. Sed dicit aliquis: Ita quidem ab hominibus; sed ab angelis non ita. Verum est, quia necesse non fuit. Caeterum qui hominibus subvenit in tali necessitate, servavit angelos a talitales remanerent; ipse aeque diligendo dedit et angelis, ne tales fierent. CAPUT diligendus sit: hoc est, unde diligi meruerit. Quod si infideles haec latent, Deo tamen in promptu est ingratos confundere super innumeris beneficiis suis, huma
Abbreviated transcription (Latin):
gendus sit ds̃. Est ego. Causa diligendi
dm̃. deus ẽ. Modus: sine mͦ diligere.
Esst ne hoc satis: Fortassis utiq: ẜsa
pienti. Ceterũ si ⁊ insipientib debitor
sum : ubi sat ẽ dictũ sapienti. ȩtiã ills
gerendus mos ẽ. Itaq ꝓpter tardiores: idẽ
ꝓfusius qͣm ꝓfundius repetere ñ grauabor.
queritur de deo cur diligendus sit. Dubi¬
tari namq potest qͥd potissimũ dubitet᷑.
utrum nam quo suo merito deus. aut
certe qͦ nr̃o sit commͦ diligendus: Sane
adutrumq idẽ responderim: ñ plane
aliom mͥ dignam occurcere causam
diligendi ipsum pret̃ ipsũ. Et priusde
merito uideamus. Multum quippe me¬
ruit de nob̃: qui ⁊in meritis dedit se ip¬
sum nob̃. Quid enĩ melius se ipso pote¬
rat dare. uel ipse: Esrgo si dei meritũ
querttur cũ ipsum diligendi causa quȩ¬
ritur. illud ẽ precipuũ quia ipse pͥor dile.¬
xit nos: Dignus plane qui redimit᷑ : pre¬

Expanded text:
gendus sit Deus? Et ego: Causa diligendi gendus sit Deus? Et ego: Causa diligendi Deum, Deus est; modus, sine modo diligere. Estne hoc satis? Fortassis utique, sed sapienti. Caeterum si et insipientibus debitor sum ; ubi sat est dictum sapienti, etiam illis gerendus mos est. Itaque propter tardiores idem profusius, quam profundius repetere non gravabor. quaeritur de Deo, cur diligendus sit. Dubitari namque potest quid potissimum dubitetur; utrumnam, quo suo merito Deus, aut certe quo nostro sit commodo diligendus. Sane ad utrumque idem responderim; non plane aliam mihi dignam occurrere causam diligendi ipsum, praeter ipsum. Et prius de merito videamus. Multum quippe meruit de nobis, qui et immeritis dedit seipsum nobis. Quid enim melius seipso poterat dare vel ipse? Ergo si Dei meritum quaeritur, cum ipsum diligendi causa quaeritur, illud est praecipuum: quia ipse prior dilexit nos. Dignus plane qui redametur, prae
Abbreviated transcription (Latin):
Io illustri dño haimerid. ȩccłiȩ
nomane diacono cardinalie
cancellario. B. abbas dictus de
claraualle: dño uiuere.⁊ in
dño mori. Orationes ame:⁊ non quebti¬
ones poscere solebatis. Et quidem ego a
neutrum ydoneum me ẽẽ confido. Ne¬
rum illud indicit ꝓfessio: si ñ ita conu̾sa¬
tio. Ad hoc uͦ ut uerum fateqr. ea michi
de eẽ uideo quȩ maxime necessaria uide¬
rentur: diligentiã ⁊ ingenium. Placet
tamen fateor qͦd ꝓcarnalilius spiritalia
repetitis: si sane apud locupletiorem d
facere libuisset. Quia uͦ doctis undoc¬
tis pariter inistiusmodi excusandi mos
ẽ. nec facile scitur. que uere eximpitia
queue ex uerecundia excusatio ꝓdeat.
si non iniuncti oꝑis obeditio ꝓbat. acci¬
pite de mea pauꝑtate qͦd habeo: ne ta¬
cendo phylosophus puter. Nec tam̃ ad
omnia spondeo me responsurũ. Qđ id
solum oͦd de deligendo deo queritis: respa¬
debo qͦd ipse dabit. Hoc enĩ ⁊⁊ sapit dulcꝰ
⁊ tractatur securius: i auditur utilius.

Expanded text:
o illustri domino HAIMERICO, ecclesiae Romanae diacono cardinali et cancellario, BERNARDUS abbas dictus de Clara-Valle, Domino vivere, et in Domino mori. Orationes a me, et non quaestiones poscere solebatis: et quidem ego ad neutrum idoneum me esse confido. Verum illud indicit professio, etsi non ita conversatio: ad hoc vero ut verum fatear ea mihi deesse video, quae maxime necessaria viderentur, diligentiam et ingenium. Placet tamen, fateor, quod pro carnalibus spiritualia repetitis, si sane apud locupletiorem id facere libuisset. Quia vero doctis et indoctis pariter in istiusmodi excusandi mos est, nec facile scitur, quae vere ex imperitia, quaeve ex verecundia excusatio prodeat, si non injucti operis obeditio probat: accipite de mea paupertate quod habeo, ne tacendo philosophus puter. Nec tamen ad omnia spondeo me responsurum. Ad id solum quod de diligendo Deo quaeritis, respondebo quod ipse dabit. Hoc enim et sapit dulcius, et tractatur securius, et auditur utilius.
Abbreviated transcription (Latin):
s tam̃ in libro tuo om̃s scribent᷑ qͥ
qͦd possunt faciunt: &. si qͦd debent ñ
possunt. Satis qͣntũ reor apparet: ꝙ.
quo uam mͦ deus diligendus sit: iqͦ
merito scio. Quo inquã mertto suo.
Nam quantu cui sane appareat. qͥs dira
gendus sit uideamus. Sed quantũ est.
ce. in hoc uidere nr̃m adid qͦd ẽ: Nec
tamen qͦd uidetur tacendũ ẽ: o si dnĩ
no uidetur ut ẽ. Suꝑius cũ ꝓpostam
eẽt quare ⁊ quomodo diligendus sit d
dupplicem dixi parere intellectũ idqͥ
queritur quare: ut aut quo suo men
aut quo nr̃o quomͦ diligendus sto n¬
trumlibet queri posse ꝑinde uideat᷑.
Dicto ꝓinde de merito dĩ. non ꝓut hr¬
num ei. s prout datũ mͥ: suꝑ ẽ ut e

Expanded text:
sed tamen in libro tuo omnes scribentur , qui quod possunt faciunt, etsi quod debent non possunt. Satis, quantum reor, apparet, et quonam modo Deus diligendus sit, et quo merito suo. Quo, inquam, merito suo: nam quanto, cui sane appareat? quis dicat? gendus sit, videamus. Sed quantum est et in hoc videre nostrum ad id quod est? Nec tamen quod videtur tacendum est, etsi non omnino videtur ut est. Superius, cum propositum esset, quare, et quomodo diligendus sit Deus, duplicem dixi parere intellectum id quod quaeritur, Quare: ut, aut quo suo merito, aut quo nostro commodo diligendus sit, utrumlibet quaeri posse perinde videatur. Dicto proinde de merito Dei, non prout dignum ei, sed prout datum est
Abbreviated transcription (Latin):
maxime diu. sic̃ scitis multũ licet ro¬
gatus ab eis respondere tart auii: qͦd ut mͥ
iudebat᷑ ignorante abbate scribere illas
epłas ⁊⁊ mitere p̃sumpsissent. Nec falso
id suspicatus sũ: uti postmodũ liqͥdo cõꝑi
Esgo cepto oꝑi qͦd qͥdem legentib appa¬
rebit epłȩ nom̃ indideram: sed qm̃ ꝓ no¬
mine modũ ur̃o obuiante mandato
ut ꝓmiseram ñ seruaui: liber si budi¬
catis ñ epła censeat᷑. Et quia inter
multas questiones quȩ ibi ame soluun-

Expanded text:
maxime diu, sicut scitis, multum licet rogatus ab eis, respondere tardavi, quod ut mihi videbatur ignorante abbate scribere illas epistolas et mittere praesumpsissent. Nec falso id suspicatus sum, uti postmodum liquido comperi. Ego coepto operi quod quidem legentibus apparebit Epistolae nomen indideram: sed quoniam pro nomine modum, vestro obviante mandato, ut promiseram, non servavi; Liber, si judicatis, non Epistola censeatur. Et quia inter multas quaestiones, quae
Abbreviated transcription (Latin):
rem. głifica utorem: Sicut scrigã
ẽ. Copiosa arud eũ redemptio. Etĩ
Introiuuit semel in sc̃a: ȩterna redem¬
tione inuenta. Et de conseruatiolb
Non relinquet sc̃os suos: in ȩternũ sn¬
seruabunt᷑. Et de locupletatione. Ox¬
suram bonam.⁊ confertam. ⁊ coagla¬
tam. ⁊ suꝑeffluentẽ dabit in siuñ uĩ

Expanded text:
sicut scriptum est, Copiosa apud eum redemptio : et item, Introivit semel in Sancta, aeterna redemptione inventa : et de conservatione, Non relinquet sanctos suos; in aeternum conservabuntur : et de locupletatione, Mensuram bonam, et confertam, et coagitatam, et superefluentem dabunt in sinum
Abbreviated transcription (Latin):
monachoꝵ: uob pͥmũ ut ꝓmiserã destina¬
re curaui. Ubi ⁊ aliud qͦ impletũ ẽ qͦd ius¬
sistis. Nlam cũ breuit̃ rescribere decreuis
pissem: hortatu ur̃o in libri ut cernitis
longitudinẽ ꝓtraxistilũ: ⁊ ut inpluribꝰ plu¬
res possint edificari. Qͦd opus cũ a uob̃ ꝑle¬
ctum fuerit ñ ipsis ad qͦs factũ ẽ. s eoꝵ pͥꝰ

Expanded text:
m, ut promiseram, destinare curavi: ubi et aliud quoque impletum est quod jussistis. Nam cum breviter rescribere decrevisspissem; hortatu vestro in libri, ut cernitis, longitudinem protraxi stilum, ut et in pluribus plures possint aedificari. Quod opus cum a vobis perlectum fuerit, tunc non ipsis, ad quos fac
Abbreviated transcription (Latin):
men: spondet opem: de effectu ñ
diffidere monet: deũ ad futurũ
ꝓmitcit. cui ñ poderunt resistere
omnes aduersarii eius. Proponit
ȩtiam oppressionem pauꝑum. pa¬
trieq uastationem: ⁊ non ꝓficit.
Ceterum accedente mandato ep̃i.
⁊ mralachie consilio. de quibus ille
pendebat totus: uix tandem ac¬
quiescit. Sequitur rex regem:⁊
iuxta uerbum regis sicut fuerat
uoluntas incȩlo dota facilitate pul¬
sis predonib reducitur homo in¬
sua cum exultatione suoꝵ: regnoq
restituitur suo. Dilexit extunc rex
ille ⁊ semꝑ reueritus ẽ oialachiã:
eoq ꝓpensius quo plenius in sc̃o
uiro digna ueneratione ⁊iamore
compererat. Quius enim tantã me¬
ruit in sua aduersitate familiari¬
tatem: sanctitatem ignorare non
potuit. Propterea magis in sua ꝓs¬
peritate ꝑpetib illum amiciciis
deuotisq colebat obsequiis: ⁊ liben¬
der audiebat eũ: & audito eo mul¬
ta faciebat. Et de his satis. Uerum¬

Expanded text:
men, spondet opem, de effectu non men, spondet opem, de effectu non diffidere monet; Deum affuturum promittit, cui non poterunt resistere omnes adversarii ejus. Proponit etiam oppressionem pauperum patriaeque vastationem, et non proficit. 10. Caeterum accedente mandato episcopi et Malachiae consilio, de quibus ille pendebat totus, vix tandem acquiescit. Sequitur Rex Regem, et juxta verbum Regis, sicut fuerat voluntas in coelo, tota facilitate pulsis praedonibus, reducitur homo insua cum exsultatione suorum, regnoque restituitur suo. Dilexit extunc Rex ille, et semper reveritus est Malachiam: eoque propensius, quo plenius in sancto viro digna veneratione et amore compererat. Cujus enim tantam meruit in sua adversitate familiaritatem, sanctitatem ignorare non potuit. Propterea magis in sua prosperitate perpetuis illum amicitiis, devotisque colebat obsequiis, et libenter audiebat eum, et audito eo multa faciebat. Et de his satis. Verum
Abbreviated transcription (Latin):
uita atq doctrina: ita ut diceret
el. Quam dulcia faucib meis elo¬
quia tua: suꝑ mel ori meo. Adhȩc
psingulas noctes lacrim is suis stra¬
dum suum rigabat: s ⁊ cotidiano
aquȩ frigide balneo male calentẽ
ixtinguebat in carne libidinem.
Et orans rexcum rege dicebat.
Et exaudita ẽ oratio eius: ⁊ si secꝰ
quã intenderet ipse. Nam isqͥdẽ
sollicitus erat ꝓ anima sua: sed
uindex innocentie deus homi¬
nibus ostendere uolens. qm̃ sunt
reliquie homini pacifico: para¬
bat interim facere iudicium
iniuriam pacienti: qͦd ille peni¬
tus ñ sperabat. Est suscitauit ds̃
sp̃m uicini regis: neq enĩ unũ
est hibernia regnum. s duuisain
plura. Hic itaq uidens quȩ fac¬
ta sunt. repletus ẽ zelo.&. hinic
quidem indignans predonum
libertati: unsolentiȩ suꝑborum.
inde uͦ miserans regni desolatio¬
nem. & regis deiectionem descen¬
dit adcellulam pauꝑis. Su det
reditum: s non ꝑsuadet. Lñfat ta¬

Expanded text:
vita atque doctrina, ita ut diceret vita atque doctrina, ita ut diceret ei: Quam dulcia faucibus meis eloquia tua! super mel ori meo . Ad haec per singulas noctes lacrymis suis stratum suum rigabat: sed et quotidiano aquae frigidae balneo male calentem exstinguebat in carne libidinem. Et orans Rex, cum Rege dicebat: Et exaudita est oratio ejus, etsi secus, quam intenderet ipse. Nam is quidem sollicitus erat pro anima sua: sed vindex innocentiae Deus, hominibus ostendere volens quoniam sunt reliquiae homini pacifico, parabat interim facere judicium injuriam patienti, quod ille penitus non sperabat. Et suscitavit Deus spiritum vicini regis: neque enim unum est Hibernia regnum, sed divisa in plura. Hic itaque videns quae facta sunt, repletus est zelo: et hinc quidem indignans praedonum libertati, et insolentiae superborum; inde vero miserans regni desolationem et Regis dejectionem, descendit ad cellulam pauperis: suadet reditum, sed non persuadet. Instat ta
Abbreviated transcription (Latin):
hybernie pars australis ⁊ germas
eius orta simultate. n ftatre fas¬
to suꝑiori: rex puilsus reguo col¬
fugit adep̃m malchũ. Non tam̃ ut
ope illius regnum recuperaret: s
magis princeps deuotus dedit lo¬
cum ire: ⁊ necessitatem in uirtutẽ
conuertit: priuatam eligens duce¬
re uitam. Cumq ep̃c regem sus¬
cipere debito honore pararet. ab nu¬
itille. se malle inquiens tanqͣm u¬
nũ exillis ẽẽ pauꝑib fr̃ib qui illi
adhererent. regium fastũ depon̾e.
i communi pauꝑtate fore conten¬
tum: expectare potius dñi uolun¬
tatem qͣm ꝑium reciꝑe regnũ: nec
uelle ꝓsuo honore terreno sangui¬
nem humanũ effundere qͥ contra
se clamet ad deum de terra. Quo
audito exultat ep̃s: ⁊ admiratus
deuotionem satisfacit uoto. Quid
plura: Traditur regi pauꝑcula do¬
mus ad habitandũ. ⁊ malachias
in magistrum: ad uictum. panis
cũ sale ⁊ aqua. Porro addelicias
sufficiebat regi mralachie p̃sentia.

Expanded text:
Hiberniae pars australis et germanum Hiberniae pars australis et germanum ejus orta simultate, et fratre facto superiori, Rex pulsus regno, confugit ad episcopum Malchum. Non tamen ut ope illius regnum recuperaret: sed magis princeps devotus dedit locum irae, et necessitatem in virtutem convertit, privatam 663 eligens ducere vitam. Cumque episcopus Regem suscipere debito honore pararet, abnuit ille, se malle inquiens tanquam unum ex illis esse pauperibus fratribus qui illi adhaererent, regium fastum deponere, et communi paupertate fore contentum, exspectare potius Domini voluntatem, quam per vim recipere regnum; nec velle pro suo honore terreno sanguinem humanum effundere, qui contra se clamet ad Deum de terra. Quo audito, exsultat episcopus, et admiratus devotionem, satisfacit voto. Quid plura? Traditur Regi paupercula domus ad habitandum, et Malachias in magistrum, ad victum panis cum sale et aqua. Porro ad delicias sufficiebat Regi Malachiae praesentia,
Abbreviated transcription (Latin):
uixeritq idem puer incolumis
ineo officii usq aduirilem etatem.
¶Surdo auditum restituit. in quo
idem mirabile quiddam confessus
ẽ: quod cũ sc̃s utriq aurieule hire
inde digitos iminisisset: duos quasi
porcellos exipsis exire senserit.
Pro his atq huiusmodi fama cre¬
brescente. nomen grande adeptus
ẽ. ita ut adeum scoti hyberniq
confluerent. ⁊ tamqͣm unus omĩ¬
um pater abom nib coleretur.
sene susceptus ẽ. Qui annos aligͥ
cum eo mansit: ut ꝑhanc demꝑis
moram hauriret plenius de pac¬
tore ueterano: sciens scriptũ. qua
in antiquis ẽ sapientia. S ne hoc
quoq ad causam de fuisse reor quos
magnus ille ꝓuisor uniu̾soꝵ uolu
seruum suum malachiam in loco
tam celebri notũ fieri omnib. q
erat omnib ꝓfuturus. Nec enĩ po¬
terat ñ eẽ gratus quib notus fu¬
isset. Deniq unum interim asci¬
dit ꝑ quod exaliqua parte qͥduaẽ
deo erat in illo. manifestũ fec̃ hoi

Expanded text:
vixeritque idem puer incolumis vixeritque idem puer incolumis in eo officio usque ad virilem aetatem. Surdo auditum restituit: in quo idem mirabile quiddam confessus est quod cum sanctus utrique auriculae hinc inde digitos immisisset, duos quasi porcellos ex ipsis exire senserit. Pro his atque hujusmodi fama crebrescente, nomen grande adeptus est; ita ut ad eum Scoti, Hibernique confluerent, et tanquam unus omnium pater ab omnibus coleretur. sene susceptus est: qui annos aliquot cum eo mansit, ut per hanc temporis moram hauriret plenius de pectore veterano, sciens scriptum: Quia in antiquis est sapientia . Sed nec hoc quoque ad causam defuisse reor, quod magnus ille Provisor universorum voluit servum suum Malachiam in loco tam celebri notum fieri omnibus, qui erat omnibus profuturus. Nec enim poterat non esse gratus, quibus notus fuisset. Denique unum interim accidit, per quod ex aliqua parte quod notum Deo erat in illo, manifestum fecit hom