comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tam quam uespertina cogni¬
tio. Ac sic usque ad omnium o¬
perum finem. &usque ad requi¬
ẽ dĩ quȩ non hab& uesperam.
quia non est facta sicut crea¬
tura. ut possit etiã ipsius ge¬
minari cognitio. Tam quam
prior & maior uerbo dĩ sicut
indie. & posterior ac minor
inse ipsa sicut in uespera.
Sed si omnia simulmens angelica
potest. quae singillatim ꝑordi¬
nem conex arũ causarũ sermo
distinguit. Num quid &iam
quae fiebant. uelud ipsum firma¬
mentũ uelud aquarum congre¬
gatio speciesq nudata terrarũ
uelut fructicũ Et arborũ ger¬
minatio luminarium. & side¬
rũ conformatio. aquatilia ter¬
restriaq: animantia. simul om̃a
facta sunt. Annon potius ꝑ inter¬
ualla temporũ. secundũ praefi¬
nitos dies. anforte non sicut ea
secun dum motus eorum natura¬
les nunc experimur. Ita &iam
cum primitus inftituta sunt cogi¬
tare debemus. sed secundum mira¬
bilem atq in effabilem uirtutem
sapientiae dĩ. quae ad tingit a

Expanded text:
tamquam uespertina cognitamquam uespertina cognitio : ac sic usque ad omnium operum finem et usque ad requiem dei, quae non habet uesperam, quia non est facta sicut creatura, ut posset etiam ipsius geminari cognitio, tamquam prior et maior in uerbo dei sicut in die et posterior ac minor in se ipsa sicut in uespera. Sed si omnia simul mens angelica potest, quae singillatim per ordinem conexarum causarum sermo distinguit, numquid etiam quae fiebant, uelut ipsum firmamentum, uelut aquarum congregatio speciesque nudata terrarum. uelut fruticum et arborum germinatio, luminarium et siderum conformatio, aquatilia terrestriaque animantia, simul omnia facta sunt, ac non potius per interualla temporum secundum praefinitos dies? an forte non, sicut ea secundum motus eorum naturles nunc experimur, ita etiam cum primitus instituta sunt cogitare debemus, sed secundum mirabilem atque ineffabilem uirtutem sapientiae dei, quae adtingit a
Abbreviated transcription (Latin):
tur ut fieret. &ideo non
prius dictum est. sic est fac.¬
tum. Et post ea dictum est.
Etfecit ds̃ lucem. sed conti¬
nuo post uerbum di facta
est lux. Adhesit que cre¬
anti luci. lux creata. uidens
illam & se inillam. id est. ra¬
tionem qua facta est. uidit
etiam se inse. id est distante
quod factum est. ab eo quifecit
Et ideo cumplacuisset dõ fac¬
tum. uidenti quia bonum est
Et diuisa esset lux atenebris
& uocata lux dies: & tenebrȩ
nox. facta est & uespera.
quia necessaria erat. Et ista
cognitio qua distingueretur
acreatore creatura. aliter
inse ipsa cognita. quam in
illo atque inde mane. & a¬
liud praecognoscendum quod
fuerat uerbo dĩ faciendum.
prius in cognitionem men¬
tis angelicae. deinde inna¬
tura ipsius firmamenti. Et
ideo dixit ds̃. fiat firmamen¬
tum. & sic est factum in cog¬
lis Hoc prius quamineo ip¬
so fieret praenoscentis. De in¬
de fecit ds̃ firmamentũ. lam
utique ipsam firmamenti
naturã cuius minor esset

Expanded text:
tur, ut fieret. et ideo non tur, ut fieret. et ideo non prius dictum est: et sic est factum, et postea dictum est: et fecit deus lucem, sed continuo post uerbum dei facta est lux adhaesitque creanti luci lux creata, uidens illam et se in illa, id est rationem, qua facta est. uidit etiam se in se, id est distante, quod factum est, ab eo, qui fecit. et ideo cum placuisset deo factum uidenti, quia bonum est, et diuisa esset lux a tenebris et uocata lux dies et tenebrae nox, facta\' est et uespera, quia necessaria erat et ista cognitio, qua distingueretur a creatore creatura aliter in se ipsa cognita quam in illo; atque inde mane et aliud praenoscendum, quod fuerat uerbo dei faciendum, prius in cognitione mentis angelicae, deinde in natura ipsius firmamenti. et ideo dixit deus: fiat firmamentum. et sic est factum, in cograe hoc priusquam in eo ipso fieret praenoscentis. deinde fecit deus firmamentum, iam utique ipsam firmamenti naturam, cuius minor esset
Abbreviated transcription (Latin):
ra. Quae itidem facta. in eis
ipsis etiam cogno uit mino¬
re utique notitia quae
uespera dicta est: quam
notitiam sane praecedebant
qua e fiebant. Quia prae¬
cedet cognitionem quic¬
quid cognosci potest. ni¬
si enim prius sit quod cog¬
noscatur. Cognosci non po¬
test post hoc. sieo modo
sibi placet ut amplius se
ipsa quamcreatore suo de¬
lectaretur. non fieret ma¬
ne. id est non de sua cogni¬
tione in laudem creatoris
ad surgeret. Cum uero fac¬
tum est. faciendum erat a¬
liud. & cognoscendum. dõ
dicente fiat. Vt prius
itidem fieret In cognitio¬
nem mentis angelicae
Et posset rursus dici. & sic
est factum. Ac deinde in
natura propria. ubi sequen¬
te uespera nosceretur
Ac per hoc etiam sinullahic
morarum temporalium sint
inter ualla. praecessit ta¬
men ratio condendae cre¬
aturae in uerbo dĩ cumdixit
fiat lux. & secuta est ipsa lux.
quo angelica mens formata ẽ
atque insua natura facta ẽ
Non alibi autem sequeba¬

Expanded text:
ra : quae itidem facta in eis ra : quae itidem facta in eis ipsis etiam cognouit minore utique notitia, quae uespera dicta est. quam notitiam sane praecedebant quae fiebant, quia praecedit cognitionem quidquid cognosci potest; nisi enim prius sit, quod cognoscatur, cognosci non potest. post hoc si eo modo sibi placeret, ut amplius se ipsa quam creatore suo delectaretur, non fieret mane, id est non de sua cognitione in laudem creatoris adsurgeret. cum uero factum est, faciendum erat aliud et cognoscendum deo dicente: fiat, ut prius itidem fieret in cognitione mentis angelicae et posset rursus dici: et sic est factum, ac deinde in natura propria, ubi sequente uespera nosceretur. . Ac per hoc etiamsi nulla hic morarum temporalium sint interualla, praecessit tamen ratio condendae creaturae in uerbo dei, cum dixit: fiat lux, et secuta est ipsa lux, qua angelica mens formata est atque in sua natura facta est, non autem alibi sequeba
Abbreviated transcription (Latin):
noscenda praecedant. quae
item priora sunt in uerbo.
per quod facta sunt omnia.
quam in his quae facta sunt
omnibus : mens itaque huma¬
na prius haec quae facta sunt
persensus corporis experi¬
tur. eorum que notitiam ꝓ
infirmitatis humanae mo¬
dulo capit. Et deinde quȩ¬
rit illorum causas. si quo
modo possit ad eas perue¬
nire principaliter atque
in commutabiliter manentes
in uerbo dĩ. Ac sic in uisibili¬
A eius per ea quae facta
sunt intellecta conspicere
Quod quanta tarditate
ac difficultate agat. & quan¬
ta temporis mora. propter
corpus corruptibile quod
grauat animam. etiam
quae feruentissimo studio
rapitur. ut instanter ac per¬
seueranter haec agat.
quis ignorat: Mens ue¬
ro angelica pura carita¬
te inherens uerbo dĩ. post¬
ea quamillo ordine cre¬
ata est. ut praecederet
cetera. prius ea uidit
in uerbo dĩ facienda. quã
facta sunt. Ae sic prius
in eius fiebant cognitione.
cum ds̃ dicebat utfierent.
quaminsua propria natu¬

Expanded text:
noscenda praecedant: quae noscenda praecedant: quae item priora sunt in uerbo, per quod facta sunt omnia, quam in his, quae facta sunt, omnibus. mens itaque humana prius haec, quae facta sunt, per sensus corporis experitur eorumque notitiam pro infirmitatis humanae modulo capit et deinde quaerit eorum causas, si quo modo possit ad eas peruenire, principaliter atque incommutabiliter manentes in uerbo dei, ac sic inuisibilia eius per ea, quae facta sunt, intellecta conspicere. quod quanta tarditate ac difficultate agat et quanta temporis mora propter corpus corruptibile, quod adgrauat animam, etiam quae feruentissimo studio rapitur, ut instanter ac perseueranter haec agat. quis ignorat? mens uero angelica pura caritate inhaerens uerbo dei, posteaquam illo ordine creata est, ut praecederet cetera, prius ea uidit in uerbo dei facienda, quam facta sunt; ac sic prius in eius fiebant cognitione cum deus dicebat, ut fierent, quam in sua propria natu
Abbreviated transcription (Latin):
cuit conderentur. Primo
haec accipiebat in uerbdĩ.
ut in eius notitia primitus
fierent cum dicebatur. &
sic est factum. Deinde cũ
facta essent insua propri¬
anatura qua sunt. dõque
placuissent quia bona sunt
Tunc ea itidem cognosce¬
bat. alia quadam inferio¬
re cognitione. quae nomi¬
ne uespere significata ẽ
Deinde facta uespera
fiebat mane. Cum de suo
terius creaturae qua ede¬
inceps facienda erat. exdĩ
uerbo notitia prius quã
fieret acciperetur Non
& dies. & uespera. &mane.
Sed singillatim perordinẽ
quem scriptura commemo¬
rat. An etiam tunc simul
omnia. quia non secundum
temporum moras sicut fiunt
dies isti. cum oritur & occidit
sol & inlocum suum redit
rursus oriatur. Sed secun¬
dum potentiam spiritalem
mentis angelicae cuncta
quae uoluerit simul notitia
facillima compraehendente
Nec ideo tamen sine ordi.¬
ne quo apparet conexio prȩ¬
cedentium sequentium que
causarum. Neque enim
cognitio fieri potest : nisi cog¬

Expanded text:
cuit, conderentur, primo cuit, conderentur, primo haec accipiebat in uerbo dei, ut in eius notitia primitus fierent. cum dicebatur: et sic est factum, deinde, cum facta essent in sua propria natura, qua sunt, deoque placuissent, quia bona sunt, tunc ea itidem cognoscebat alia quadam inferiore cognitione, quae nomine uesperae significata est ac deinde facta uespera fiebat mane, cum de suo terius creaturae, quae deinceps facienda erat, ex dei uerbo notitia, priusquam fieret, acciperetur? non et dies et uespera et mane, sed singillatim per ordinem, quem scriptura commemorat. An etiam tunc simul omnia, quoniam non secundum temporum moras, sicut fiunt dies isti, cum oritur et occidit sol et in locum suum redit, ut rursus oriatur, sed secundum potentiam spiritalem mentis angelicae cuncta quae uoluerit simul notitia facillima conprehendente? nec ideo tamen sine ordine, quo adparet conexio praecedentium sequentiumque causarum. neque enim cognitio fieri potest, nisi cog
Abbreviated transcription (Latin):
debemus. ubi semper est
dies in contemplatione in¬
commutabilis ueritatis:
Semper uespera in cognitio¬
ne inse ipsa creaturae. sem¬
per mane etiam exhac cog¬
nitione in laude creatoris.
quia non ibi absces su lucis
superioris. sed inferioris cog¬
nitionis distinetione fit ues¬
pera: Nec mane tam quã
nocti ignorantiae scienti¬
a matutina succedit. sed
quod uespertinam etiam cog¬
nitionem ingloriam condi¬
toris attollat. Denique
& ille nocte non nominata.
uespere inquit & mane . & me¬
ridie narrabo. & adnuntia¬
bo & exaudies uocem meam
Hic fortasse pertemporũ
uices. sed tamen quantum
puto significans. quid sine
temporum uicibus ageretur
inpatria. Cui eius peregrina¬
tio suspirabat. Sed num¬
quid siiam nunc simul ista
omnia gerit. atque habet¬
illa angelica societas & uni¬
tas diei. quem primitus
condidit ds̃ Tunc etiam cũ
haec conderentur. simul
haec habuit. nonne per
omnes dies sex cumea quae
per singulos dõ condere pla¬

Expanded text:
debemus, ubi semper est debemus, ubi semper est dies in contemplatione incommutabilis ueritatis, semper uespera in cognitione in se ipsa creaturae, semper mane etiam ex hac cognitione in laudem creatoris, quia non ibi abscessu lucis superioris, sed inferioris cognitionis distinctione fit uespera, nec mane tamquam nocti ignorantiae scientia matutina succedat, sed quod uespertinam etiam cognitionem in gloriam conditoris adtollat. denique et ille nocte non nominata, uespere, inquit, et mane et meridie enarrabo, adnuntiabo; et exaudies uocem meam, hic fortasse per temporum uices, sed tamen, quantum puto, significans, quid sine temporum uicibus ageretur in patria, cuius peregrinatio suspirabat. Sed numquid, si iam nunc simul ista omnia gerit atque habet angelica illa societas et unitas diei, quem primitus condidit deus, tunc etiam cum haec conderentur simul haec habuit? nonne per omnes sex dies, cum ea, quae per singulos deo condere pla
Abbreviated transcription (Latin):
rit audiendus est. illam
caelestem in angelorum
milibus ciuitatem. Aut non
contemplari creatoris ae¬
ternitatem. Aut mutabili¬
tatem. ignorare creaturȩ
Aut ex eius quoque interi¬
ore quadam cognitione
non laudare creatorem. si¬
mul hoc totum possint. simul
hoc totum faciunt. possunt
tamen & faciunt. Simul er¬
go habent &diem. Ques perã
& mane. Neque enim ue¬
rendum est. neforte qui
est idoneus. iam illa sentire
ideo non potest. Et hoc a¬
libi posse fieri. quia inhis
diebus quisolis huius circu¬
itu peraguntur. fieri non
potest. Ethoc quidem non
potest eisdem partibus ter¬
rae uniuersum autem mun¬
dum. quis non uideat siad¬
tendere uelit. Et diem ubi
sol est. & noctem ubi non
est: Etuesperam unde dis¬
cedet. & mane quo accedet
simul habere. Sednos pla¬
ne interris haec omnia si¬
mul habere non possumus
Nec ideo tamen istam terre¬
nam conditionem lucisque
corporeae temporalem
localemque circuitum. illi
patriae spiritali coequare

Expanded text:
rit, audiendus est illam rit, audiendus est illam caelestem in angelorum milibus ciuitatem aut non contemplari creatoris aeternitatem aut mutabilitatem ignorare creaturae aut ex eius quoque inferiore quadam cognitione non laudare creatorem? simul hoc totum possint, simul hoc totum faciant; possunt tamen et faciunt. simul ergo habent et diem et uesperam et mane. Neque enim uerendum est. ne forte qui est idoneus iam illa sentire ideo non putet hoc ibi posse fieri, quia in his diebus, qui solis huius circuitu peraguntur, fieri non potest. et hoc quidem non potest eisdem partibus terrae; uniuersum autem mundum quis non uideat, si adtendere uelit, et diem, ubi sol est, et noctem, ubi non est, et uesperam, unde discedit, et mane, quo accedit, simul habere? sed nos plane in terris haec omnia simul habere non possumus; nec ideo tamen istam terrenam conditionem lucisque corporeae temporalem localemque circuitum illi patriae spiritali coaequare
Abbreviated transcription (Latin):
am requirit in illorum die¬
rum enumeratione sententiã
Quae non in prophetia figura¬
tae. sed in hac creaturarum
conditione propriȩ melius¬
que posset intellegi. quȩ rat
& diuinitus aduitus inueniat.
Fieri enim potest ut etiam
ego aliam his diuinae scriptu¬
rae uerbis congruentiorem
fortassis inueniam Quae
enim hanc ita confirmo ut
aliam quae praeponenda
sit inueniri non posse conten¬
dam. sicut confirmo requi¬
em dĩ scripturam scãm. non
quasi post lassitudinem uel
curae molestiam nobis insinu¬
Quam obrem
potest aliquis fortas se me¬
cum disputando certare.
ut dicat sublimium caelo¬
rum angelos non alterna.¬
tim. contueri primora¬
tiones creaturarum in cõ¬
mutabiliter in uerbi dĩ in¬
commutabili ueritate. Ac
deinde ipsa creaturas. &
tertio eorum etiam inse
ipsis cognitionem ad lau¬
dem referre creatoris. sed
eorum mentem mira bili
facilitate. haec omnia simul
posse. Num quid tamen
dicit aut siquis quam dixe¬

Expanded text:
am requirit in illorum dieam requirit in illorum dierum enumeratione sententiam, quae non in prophetia figurate, sed in hac creaturarum conditione proprie meliusque possit intellegi, quaerat et diuinitus adiutus inueniat. fieri enim potest, ut etiam ego aliam his diuinae scripturae uerbis congruentiorem fortassis inueniam. neque enim hanc ita confirmo, ut aliam, quae praeponenda sit, inueniri non posse contendam, sicut confirmo requiem dei scripturam sanctam non\' quasi post lassitudinem uel curae molestiam nobis insinuuamobrem potest aliquis fortasse mecum disputando certare, ut dicat sublimium caelorum angelos non alternatim contueri primo rationes creaturarum incommutabiliter in uerbi dei incommutabili ueritate ac deinde ipsas creaturas et tertio earum etiam in se ipsis cognitionem ad laudem referre creatoris, sed eorum mentem mirabili facilitate haec omnia simul posse. numquid tamen dicet aut, si quisquam dixe
Abbreviated transcription (Latin):
eiusque relatione ad lau¬
dem in commutabilis uerita¬
tis. Ubi prius ratio uide¬
batur rei faciendae quae
cognita est. facta nontam
propriȩ sed quasi figuratae
atque allegoricae conue¬
nire ad intellegendum diem
Quespera & mane. Sed ali¬
ter quidem quam in hac con¬
sue tudine cottidiane lucis
huius &corporalis. nonta¬
men tamquam hic proprie
ibi figuratae. Ubi enĩ melior
&certior lux. ibi uerior etiã
dies. Cur ergo non & uerior
uespera. &uerius mane. Nam
simnistis diebus habet quandã
declinationem suam lux in occa¬
sum. quam uespere nomine
nuncupamus. Etad or tum
iterum reditum quod mane
dicimus. Cur &illie uespe¬
ram nondicamus. cuma con¬
templatione creatoris cre¬
atura dispicitur. & mane
cuma cognitione creaturae
in laudem creatoris ad surgi¬
tur. Neque enim &xp̃s sic
dicitur lux. quomodo dicitur
lapis. sed illud proprie. hoc
utique figuratȩ. Quis quis
ergo non eam quam pro nos¬
tro modulo uel indagare
uel putare potuimus. sed ali¬

Expanded text:
eiusque relatione ad laueiusque relatione ad laudem incommutabilis ueritatis, ubi prius ratio uidebatur rei faciendae, quae cognita est facta, non iam proprie, sed quasi figurate atque allegorice conuenire ad intellegendum diem et uesperam et mane, sed aliter quidem, quam in hac consuetudine cotidianae lucis huius et corporalis, non tamen tamquam hic proprie, ibi figurate; ubi enim melior et certior lux, ibi uerior etiam dies . cur ergo non et uerior uespera et uerius mane? nam si in istis diebus habet quandam declinationem suam lux in occasum, quam uesperae nomine nuncupamus, et ad ortum iterum reditum, quod mane dicimus, cur et illic uesperam non dicamus, cum a contemplatione creatoris creatura despicitur, et mane, cum a cognitione creaturae in laudem creatoris adsurgitur? neque enim et Christus sic dicitur lux, quomodo dicitur lapis, sed illud proprie, hoc utique figurate. quisquis ergo non eam, quam pro nostro modulo uel indagare uel putare potuimus, sed ali
Abbreviated transcription (Latin):
prȩsentia eundem exhibet
diem. Ille autem dies pri¬
mitus conditus iam triduum
peregerat. cum hȩc luminaria
Illius diei. quarta repetitione
creata sunt. Qua propter
qũo illum diem uel illos dies
qui eius repetitione numera¬
tisunt. Inhac nostra morta¬
litate terrena. experiri. ac
sentire non possumus. Et si
quid ad eos intellegendos co¬
nari possumus. non debemus
temerariem prȩcitare sen¬
tentiam. tam quam de his
aliud sentiri congruentius
probabilius que non posset
istos septem dies qui proil¬
lis agunt ebdomadam. Cu¬
ius cursu &recursu tempo¬
ra rapiuntur. Inqua dies
unus est. a solis ortu usque in
ortum circuitus. Sic illorũ
uicem quandam exhibere
credamus. ut non eos illis
similes. sed multum impares
minime dubitemus. Nec
quisquam arbitretur illud
quod dixi deluce spiritali.¬
& de condito die spiritali. & an¬
gelica creatura. & de contẽ¬
platione quamhabet in uer¬
bo dĩ. & de cognitione quam
se ipsa creatura cognoscitur.

Expanded text:
praesentia eundem exhibet praesentia eundem exhibet diem; ille autem dies primitus conditus iam triduum peregerat, cum haec luminaria illius diei quarta repetitione creata sunt. Quapropter, quoniam illum diem uel illos dies, qui eius repetitione numerati sunt, in hac nostra mortalitate terrena experiri ac sentire non possumus et, si quid ad eos intellegendos conari possumus, non debemus temerariam praecipitare sententiam, tamquam de his aliud sentiri congruentius probabiliusque non possit, istos septem dies, qui pro illis agunt hebdomada, cuius cursu et recursu tempora rapiuntur, in qua dies unus est a solis ortu usque in ortum circuitus, sic illorum uicem quandam exhibere credamus, ut non eos illis similes, sed multum inpares minime dubitemus. Nec quisquam arbitretur illud, quod dixi de luce spiritali et condito die in spiritali et angelica creatura et de contemplatione, quam habet in uerbo dei, et de cognitione, qua in se ipsa creatura cognoscitur,
Abbreviated transcription (Latin):
primitus contẽplatur inuer¬
bo dĩ. quod dicit ds̃ fiat. atq
ideo prius in eius cognitione
fit cumdicitur. & sic ẽ factũ
Etpost ea rem. Ipsam factã
in ea ipsa cognoscit quod sig¬
nificatur facta uespera
Eteam deinde cognitionem
rei factae. ad illius ueritatis
laudem refert. Vbi rati¬
onem uiderat faciendȩ: qđ
significatur facto mane: ac
sic peromnes illos dies unus
est dies. nonistorum dierum
consuetudine intellegendus
quos uidemus solis circuitu
determinari atque numera¬
ri. sed alio quodammodo. a
quo &illi tres dies qui ante con¬
ditionem istorum luminariũ
commemorati sunt. alieni esse
non possunt. Is enim modus
nonusq: addiem quartum.
ut inde iam istos usitatos cogi¬
taremus. sedusq ad sextũ septi¬
mumq perductus est. ut longe
aliter accipiendus sit dies &
nox. inter quȩ duo. diuisit ds̃
Etaliter iste dies &nox. inter
quȩ dixit ds̃. Ut diuidant lu
Tunc enimhunc diem condidit.
cum condidit solem: Cuius

Expanded text:
primitus contemplatur in uerprimitus contemplatur in uerbo dei, quo dicit deus: fiat, atque ideo prius in eius cognitione fit, cum dicitur: et sic est factum, et postea rem ipsam factam in ea ipsa- cognoscit — quod significatur facta uespera — et eam deinde cognitionem rei factae ad illius ueritatis laudem refert, ubi rationem uiderat faciendae, quod significatur facto mane. ac sic per omnes illos dies unus est dies non istorum dierum consuetudine intellegendus, quos uidemus solis circuitu determinari atque numerari; sed alio quodam modo, a quo et illi tres dies, qui ante conditionem istorum luminarium commemorati sunt, alieni esse non possunt. is enim modus non usque ad diem quartum, ut inde iam istos usitatos cogitaremus, sed usque ad sextum septimumque perductus est, ut longe aliter accipiendus sit dies et nox, inter quae duo diuisit deus, et aliter iste dies et nox, inter quae dixit, ut diuidant lumtunc enim diem hunc condidit, cum condidit solem, cuius
Abbreviated transcription (Latin):
eo. Huius ergo diei. cuius &
uespera & mane secundum su¬
pra dictam rationem accipi
potest. sexta repetitione con¬
summata est uniuersa crea¬
tura. Factumq est mane quo
finiretur sextus dies. Et unde
inciperet septimus uesperã
non habiturus. quia dĩ requies
non est creatura quȩ cum ꝑ
dies ceteros conderetur. ali¬
ter inse ipsa facta cognosceba¬
tur. quã in illo in cuius uerita¬
te facienda uidebatur. Cuius
cognitionis quasi decolor speci¬
es. uesperã faciebat. Non ita¬
q: lamforma ipsius operis di¬
es & terminus uespera. & alte¬
rius operis initium mane. in
hac rerũ conditarũ narrati¬
one debet intellegi. Necoga¬
mur contra scripturã dicere.
praȩter sex dies conditam diei
septimi creaturã. aut ipsum
diẽ septimũ. nullam esse cre¬
aturã. Sed dies ille quẽ fecit
ds̃. ꝑ opera eius ipse repetitur.
non circuitu corporali. sed cog¬
nitione spiritali. Cum illa
beata societas angelorum. &

Expanded text:
ea. Huius ergo diei, cuius et ea. Huius ergo diei, cuius et uespera et mane secundum supra dictam rationem accipi potest, sexta repetitione consummata est uniuersa creatura factumque est mane, quo finiretur sextus dies, et unde inciperet septimus uesperam non habiturus, quia dei requies non est creatura: quae. cum per dies ceteros conderetur. aliter in se ipsa facta cognoscebatur, quam in illo, in cuius ueritate facienda uidebatur, cuius cognitionis quasi decolor species uesperam faciebat. non itaque iam forma ipsius operis dies et terminus uespera et alterius operis initium mane in hac rerum conditarum narratione debet intellegi, ne cogamur contra scripturam dicere praeter sex dies conditam diei septimi creaturam, aut ipsum diem septimum nullam esse creaturam; sed dies ille, quem fecit deus, per opera eius ipse repetitur non circuitu corporali, sed cognitione spiritali. cum illa beata societas angelorum et
Abbreviated transcription (Latin):
minis seductore sermo debi¬
tus flagitabitur. Quia er¬
go angeli creaturam in ea
ipsa sic creaturasciunt. ut ei sci¬
entiae electione ac dilectio¬
ne praeponant. quod eam
sciunt inueritate perquam
facta sunt omnia. partici¬
pes eius effecti. Ideo per
omnes sex dies non nomina¬
tur nox. sed post uesperam
& mane dies unus. Itempost
uesperam &mane dies secun¬
dus Deinde post uesperã
& mane dies tertius. Ac sic
usque in mane sexti diei.
Vnde incipit septimus quie¬
tis dĩ. Quamuis cum suis noc¬
tibus. dies tamen non noc¬
tes narrantur. Tunc enĩ¬
nox addiem pertinet. non
dies ad noctem. Cum subli¬
mes & scĩ angeli. id quodcre¬
aturam in ipsa creatura no¬
uerunt. referunt ad illius
honorem & amorem. in quo
a eternas rationes quibus
creata est contemplantur.
eaque: concordissima con¬
templatione sunt unus dies
quem fecit dñs. Cui coniun¬
gitur &ecclesia. ex hac pere¬
grinatione liberata. ut et nos
exultemus &io cundemur in

Expanded text:
minis seductore sermo debiminis seductore sermo debitus flagitabitur. Quia ergo angeli creaturam in ea ipsa creatura sic sciunt, ut ei scientiae electione ac dilectione praeponant, quod eam sciunt in ueritate, per quam facta sunt omnia, participes eius effecti, ideo per omnes sex dies non nominatur nox, sed post uesperam et mane dies unus, item post uesperam et mane dies secundus, deinde post uesperam et mane dies tertius ac sic usque in mane sexti diei, unde incipit septimus quietis dei, quamuis cum suis noctibus dies tamen non noctes narrantur. tunc eninox ad diem pertinet, non dies ad noctem, cum sublimes et sancti angeli id, quod creaturam in ipsa creatura nouerunt, referunt ad illius honorem et amorem, in quo aeternas rationes, quibus creata est, contemplantur eaque concordissima contemplatione sunt unus dies, quem fecit dominus, cui coniungetur et ecclesia ex hac peregrinatione liberata, ut et nos exultemus et iucundemur in
Abbreviated transcription (Latin):
quae temporaliter facta sunt
aeternae rationes. tam¬
quam in eo perquod facta
sunt omnia Ac deinde in
ipsa creatura. quamsic no¬
uerunt tamquam infra dis¬
picientes. eamque referen¬
tes ad illius laudem. incu¬
ius commutabili ueritate.
rationes secundum quas
facta est principaliter ui¬
dent Ibienim tamquam ꝑ
diem: unde & concordissi¬
ueritatis participatione. di¬
es est primitus creatus. Hic
autem tamquam per uespe¬
ram. sed continuo fit mane
Quod in omnibus sex diebus
anim aduerti potest. quia
non remanet angelica scien¬
tia in eo quodcreatum est
Quia non hoc continuo refe¬
rat ad eius laudem atque
caritatem. In quo id non fac¬
tum esse. sed faciendum fuis¬
se cognoscitur. in qua uerita¬
te stando dies est. Nam si
uel ad se ipsam natura ange¬
lica conuerteretur. seque
amplius delectaretur. quã
illo cuius participatione
beata est. Intumescens su¬
perbia caderet. sicut dia¬
bolus. de quo suo loco loquen¬
dum est. cum deserpente ho¬

Expanded text:
quae temporaliter facta sunt, quae temporaliter facta sunt, aeternae rationes, tamquam in eo, per quod facta sunt omnia, ac deinde in ipsa creatura, quam sic nouerunt, tamquam infra despicientes eamque referentes ad illius laudem, in cuius incommutabili ueritate rationes, secundum quas facta est, principaliter uident. ibi ergo tamquam per diem, unde et concordissiueritatis participatione dies est primitus creatus, hic autem tamquam per uesperam; sed continuo fit mane — quod in omnibus sex diebus animaduerti potest — quia non remanet angelica scientia in eo, quod creatum est, quin hoc continuo referat ad eius laudem atque caritatem, in quo id non factum esse, sed faciendum fuisse cognoscitur: in qua ueritate stando dies est. nam si uel ad se ipsam natura angelica conuerteretur seque amplius delectaretur quam illo, cuius participatione beata est, intumescens superbia caderet, sicut diabolus : de quo suo loco loquendum est, cum de serpente ho
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ aliquando tenebrae.
nunc autem lux in dño. Et
illud. abiciamus opera te¬
nebrarum. & induamus nos¬
arma lucis. sicut indie hones¬
te ambulemus. Quitamen
dies. nisi rursus in comparatio¬
ne illius diei. quo co ȩquales
angelis facti. uidebimus dm̃
sicuti est. Ipsȩ quoque nox
esset. non hic prophetiȩ lu¬
cernam indigeremus. Unde
a postolus petrus dicit. Ha¬
beamus certiorem prophe¬
ticum sermonẽ. cui bene fa¬
citis intendentes sicut lucer¬
nae in obscuro loco. donec
dies lucescat. & lucifer ori¬
atur incordibus uestris
Qua propter cumscĩ ange¬
li quibus post resurrectionẽ
coequabimur. siuiam quod
nobis xp̃s factus est. usque in
finem tenuerimus. semper
uideant faciem di. uerboq
eius unigenito filio. sicut pa¬
tri a equalis est perfruan¬
tur. In quibus prima omni¬
um. creata est sapientia.
Procul dubio. uniuersam
creaturam in qua ipsisunt
principaliter conditi. in ip¬
so uerbo dĩ prius nouerunt.
in quo sunt. omnium etiam

Expanded text:
enim aliquando tenebrae, enim aliquando tenebrae, nunc autem lux in domino, et illud: abiciamus ergo opera tenebrarum et induamur arma lucis, sic ut in die honeste ambulemus: qui tamen dies nisi rursus in conparatione illius diei, quo aequales angelis facti uidebimus deum, sicuti est, ipse quoque nox esset, non hic prophetiae lucerna indigeremus. unde apostolus Petrus dicit: habemus certiorem propheticum sermonem, cui bene facitis intendentes sicut lucernti in obscuro loco, donec dies lucescat, et lucifer oriatur in\' cordibus uestris. Quapropter, cum sancti angeli, quibus post resurrectionem coaequabimur, si uiam — quod nobis Christus factus est usque in finem tenuerimus, semper uideant faciem dei uerboque eius unigenito filio, sicut patri aequalis est, perfruantur, in quibus prima omnium creata est sapientia. procul dubio uniuersam creaturam, in qua ipsi sunt principaliter conditi, in ipso uerbo dei prius nouerunt, in quo sunt omnium, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
& congregata est aqua &ce¬
tera. Cumiam dictum esset
& sic est factum. ipsa crea¬
tura insuo genere fit. quȩ
item cum in suo genere fac¬
ta cognoscitur. ab ea lu¬
ce quaeiam in uerbo dĩ fa¬
cienda cognouerat. fit ter¬
tio uespera. Et inde hoc
modo cetera usque ad ma¬
ne. post uesperam sexti diei
Multum quippe inter est
inter cognitionem rei cuius¬
que in uerbo dĩ. &cognitio¬
nem eius innatura eius
Vtillud merito addiem per¬
tineat. hoc aduesperam.
Inconparatione enim lucis
illius quae in uerbo dĩ conspici¬
tur. omnis cognitio quacre¬
atura quamlibet inse ipsa.
nouimus non in merito nox
dici potest. Quae rursus
tantum differt aberrore
uel ignorantia eorum. qui
nec ipsam creaturam sciunt.
ut in eius comparatione non
incongrue dicatur dies
Sicut ipsa uita fidelium
quae mhac carne atque in
hoc sę̧culo ducitur. in com¬
paratione uitae. infidelis
atque impie. non inrationa¬
biliter. lux & dies appella¬
tur. dicente a postolo. Fuistis

Expanded text:
et congregata est aqua et ceet congregata est aqua et cetera, cum iam dictum esset: et sic est factum. ipsa creatura in suo genere fit: quae item, cum in suo genere facta cognoscitur ab ea luce, quae iam in uerbo dei faciendam cognouerat, fit tertio uespera, et inde hoc modo cetera usque ad mane post uesperam sexti diei. Multum quippe interest inter cognitionem rei cuiusque in uerbo dei et cognitionem eius in natura eius, ut illud merito ad diem pertineat, hoc ad uesperam. in conparatione enim lucis illius, quae in uerbo dei conspicitur, omnis cognitio, qua creaturam quamlibet in se ipsa nouimus, non inmerito nox dici potest: quae rursum tantum differt ab errore uel ignorantia eorum, qui nec ipsam creaturam sciunt, ut in eius conparatione non incongrue dicatur dies. sicut ipsa uita fidelium, quae in hac carne atque in hoc saeculo ducitur, in conparatione uitae infidelis atque inpiae non inrationabiliter lux et dies appellatur dicente apostolo: fuistis
Abbreviated transcription (Latin):
firmamenti. quod in eius cog¬
nitione fit. Prius cum dici¬
tur. & sic est factum. Dem¬
de innatura ipsius firma
menti. quod conditur cum
additur. Etiam postea iã
dicto. & sic est factum
Etfecit ds̃ firmamentum
Deinde fit uespera illius lu¬
cis. Cum ipsum firmamen¬
tum non in uerbo dĩ sicut. an¬
te. sed in ipsa eius natura cog¬
noscit. Quae cognitio quõ mi¬
nor est. rectȩ uesperae no¬
mine significatur. Post quã
fit mane quo concluditur
secundus dies. & incipit ter
tius: in quo manet itidem
conuersio est huius lucis. idẽ
diei huius ad laudandum dm̃
quod o peratus sit firmamen¬
tum. & percipiendam deuer¬
bo eius cognitionem creatu¬
rae. quae condenda est post
firmamentum. Ac perhoc
cumdicit ds̃ congrege¬
tur aqua quae est subcȩ̨¬
lo incollectionem unam.
& appareat arida. Cog¬
noscit hoc illa lux in uerbo
dĩ. quo id dicitur. Et ideo
sequitur. & sic est factum. hoc
est in eius cognitione exuer¬
bo dĩ. Deinde cum additur

Expanded text:
firmamenti: quod in eius cogfirmamenti: quod in eius cognitione fit prius, cum dicitur: et sic est factum, deinde in natura ipsius firmamenti, quod conditur, cum additur etiam postea, jam dicto, Et sic est factum, Et fecit Deus firmamentum. Deinde fit vespera illius lucis, cum ipsum firmamentum, non in Verbo Dei sicut ante, sed in ipsa ejus natura cognoscit: quae cognitio quoniam minor est, recte vesperae nomine significatur. Post quam fit mane, quo concluditur secundus dies, et inciptius : in quo mane itidem conuersio est lucis huius. id est diei huius ad laudandum deum, quod operatus sit firmamentum, et percipiendam de uerbo eius cognitionem creaturae, quae condenda est post firmamentum. ac per hoc, cum dicit deus: congregetur aqua, quae est sub caelo, in collectionem unam et adpareat arida, cognoscit hoc illa lux in uerbo dei, quo id dicitur, et ideo sequitur: et sic est factum, hoc est in eius cognitione ex uerbo dei; deinde cum additur:
Abbreviated transcription (Latin):
illa quae printus creata
est non corporalis sed spiri¬
talis est. Sicut post tene¬
bras facta est. ub iintellegi¬
tur a sua quadam informi¬
tate adcreatorem conuer¬
sa. atque formata. Ita ei
post uesperam fiat mane.
cum post cognitionem suae
propriae naturae. qua non
est quod ds̃. refert se ad lau¬
dandam lucem quod ipse ds̃
est. Cuius contemplatione
formatur. Et quia ceterae
creaturae quae in fra ipsam
fiunt. sine cognitione eius
nonfiunt. Propter ea ni¬
mirum idem dies ubique re¬
petitur. ut eius repetitione
fiant tot dies quotiens dis¬
tinguuntur rerum genera
creatũrarum. perfectione
senarii numeri terminan¬
da. ut uespera primi dieisit
etiam sui cognitio nonse es¬
se quod ds̃ est. Mane autẽ
post hanc uesperam quod con¬
cluditur dies unus. & in choa¬
tur secundus. conuersio sit
eius. quia id quod creata
est ad laudem referat cre¬
atoris. & percipiat deuer¬
bo dĩ cognitionem creaturȩ.
qua e post ipsam fit. hoc est

Expanded text:
illa, quae primitus creata illa, quae primitus creata est non corporalis sed spiritalis est, sicut post tenebras facta est, ubi intellegitur a sua quadam informitate ad creatorem conuersa atque formata, ita et post uesperam fiat mane, cum post cognitionem suae propriae naturae, qua non est quod deus, refert se ad laudandam lucem, quod ipse deus est, cuius contemplatione formatur. et quia ceterae creaturae, quae infra ipsam fiunt, sine cognitione eius non fiunt, propterea nimirum idem dies ubique repetitur, ut eius repetitione fiant tot dies, quotiens distinguntur rerum genera creatarum, perfectione senarii numeri terminanda: ut uespera primi diei sit etiam sui cognitio non se esse, quod deus est, mane autem post hanc uesperam, quo concluditur dies unus et inchoatur secundus, conuersio sit eius, qua id, quod creata est, ad laudem referat creatoris et percipiat de uerbo dei cognitionem creaturae, quae post ipsam fit, hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
fecerit: Quam ut inre a¬
perta. Contra scripturae
diuinae. uerba conemur
dicendo. aliud esse diem sep¬
timum. quam illius diei
quam fecit ds̃: Septimam
repetitionem. alio quin aut
noncreauit ds̃ diem septi¬
mum. aut aliquid creauit
post illos sexdies. id est ip¬
sum diem septimum. falsum¬
que erit quod scriptum est
insexto die consummas se
omnia opera sua. & insepti¬
mo requieuis se ab omnibus
operibus suis. Quod utique
qũo falsum esse non potest.
restat ut prȩsentia lucis il¬
lius quem ds̃ diem fecit. per
omnia opera eius repetita
sit. quotiens dies nomina¬
tus est. Etin ipso septimo
in quo requieuit ab omnibus¬
operibus suis .: Sed quõ lux
corporalis ante quam fie¬
ret caelum. quod firmamen¬
tum uocatur. In quo etiam
luminaria facta sunt. quo
circuitu uel quo pro cessu
& recessu. uices diei & noc¬
tis exhibere potuerit non in¬
uenimus. Istam questionẽ
relinquere non debemus.
sine aliqua nostrae pro¬
latione sententiae. ut silux

Expanded text:
fecerit, quam ut in re afecerit, quam ut in re aperta contra diuinae scripturae uerba conemur dicendo aliud esse diem septimum quam illius diei, quem fecit deus, septimam repetitionem. alioquin aut non creauit deus diem septimum aut aliquid creauit post illos sex dies, id et ipsum diem septimum; falsumque erit, quod scriptum est, in sexto die consummasse omnia opera sua et in septimo requieuisse ab omnibus operibus suis. quod utique quoniam falsum esse non potest, restat, ut praesentia lucis illius, quem diem deus fecit, per omnia eius opera repetita sit, quotiens dies nominatus est, et in ipso septimo, in quo requieuit ab operibus suis. Sed quoniam lux corporalis, antequam fieret caelum, quod firmamentum uocatur, in quo etiam luminaria facta sunt. quo circuitu uel quo processu et recessu uices diei et noctis exhibere potuerit, non inuenimus, istam quaestionem relinquere non debemus sine aliqua nostrae prolatione sententiae, ut, si lux
Abbreviated transcription (Latin):
la species terrȩ. uel maris.
quae circuitũ lucis admitte¬
ret. sequente nocte unde
illa transisset. Quius ques¬
tionis difficultate conpulsi.
ausi sumus disceptationem
nostram. quasi adhanc ter¬
minare sententiam. utdice¬
remus illam lucem quae
primitus facta est confor¬
mationem esse creaturae
spiritalis. Noctem uero
adhuc formandam. inre¬
liquis operibus. rerum ma¬
teriem quaefuerat institu¬
ta. Cum in principio fecit
ds̃ caelum & terram ante.¬
quam uerbo faceret diem
Sednunc diei septimi con¬
sideratione commoniti. faci¬
lius est ut nos ignorare fate¬
amur. quodremotum est
a sensibus nostris. quonam
modo lux illa quaedies ap¬
pellata est. uel circuitu su¬
o. uel. contractione & emis¬
sione. sicorporalis est. uices
diurnas nocturnas que per¬
egerit. Uel si spiritalis est.
condendis creaturis om¬
nibus praesentata sit. sua¬
que ipsa praesentia diem.
noctem uero absentia. ues¬
peram ininitio absentiae.
mane initio praesentiae

Expanded text:
la species terrae uel maris, la species terrae uel maris, quae circuitum lucis admitteret sequente nocte, unde illa transisset. cuius quaestionis diificultate conpulsi ausi sumus disceptationem nostram quasi ad hanc terminare sententiam, ut diceremus illam lucem, quae primitus facta est, conformationem esse creaturae spiritalis, noctem uero adhuc formandam in reliquis operibus rerum materiem, quae fuerat instituta, cum in principio fecit deus caelum et terram, antequam uerbo faceret diem. sed nunc diei septimi consideratione commoniti facilius est, ut nos ignorare fateamur, quod remotum est a sensibus nostris, quonam modo lux illa, quae dies appellata est, uel circuitu suo uel contractione et emissione, si corporalis est, uices diurnas nocturnasque peregerit uel, si spiritalis est, condendis creaturis omnibus praesentata sit suaque ipsa praesentia diem, noctem uero absentia, uesperam initio absentiae, mane initio praesentiae
Abbreviated transcription (Latin):
creauerat. septima repeti¬
tione. hunc utique facie¬
bat. Lucem quippe dequa
scriptum est. dixit ds̃. fiat
lux. & facta est lux. Discre¬
uit atenebris. eamque uoca¬
uit diem. & tenebras uocauit
noctem. Tunc itaque ds̃
diem fecit. Cuius repetitione
scriptura appellat secundũ
diem. deinde tertium. &
usque ad sextum. quo consum¬
mauit ds̃ opera sua atque
inde illius diei primitus cre¬
ati septima repetitio. sep¬
timi diei nomen accepit.
in quo requieuit ds̃. Ac per
hoc nulla creatura est sep¬
timus dies. nisi eadem. ipsa
septies rediens. quae condita
est quando uocauit ds̃ lucẽ
diem. & tenebras noctem
Rursus ergo ad eam quaesti¬
onem relabimur. dequa
in libro primo exisse uideba¬
iur. Ut item quaeramus
quo modo circum ire potͬerit
lux ad exibendam diurnam
nocturnam que uicissitudi¬
nem. nonsolum ante quam
caeli luminaria. sed ante quã
ipsum caelum. quod firmamen¬
tum appellatum est factum
esset. ante quam denique ul¬

Expanded text:
creauerat, septima repeticreauerat, septima repetitio hunc utique faciebat? lucem quippe, de qua scriptum est: et dixit deus: fiat lux . et facta est lux, discreuit a tenebris eamque uocauit diem et tenebras uocauit noctem. tunc itaque deus diem fecit, cuius repetitionem scriptura appellat secundum diem, deinde tertium et usque ad sextum. quo consummauit deus opera sua: atque inde illius diei primitus creati septima repetitio septimi diei nomen accepit, in quo requieuit deus. ac per hoc nulla creatura est septimus dies, nisi eadem ipsa septies rediens, quae condita est, quando uocauit deus lucem diem et tenebras noctem. Rursus ergo ad eam quaestionem relabimur, de qua in primo libro exisse uidebamur, ut item quaeramus, quomodo circuire potuerit lux ad exhibendam diurnam nocturnamque uicissitudinem, non solum antequam caeli luminaria, sed antequam ipsum caelum, quod firmamentum appellatum est, factum esset, antequam denique ul
Abbreviated transcription (Latin):
omnium temporum creator
Sed illi sex dies cum quibus
uel in quibus creaturis cre¬
atisint. superior scriptu¬
rae scãe sermo indicat.
quo circa. in his diebus septẽ
quorum species nota nobis
est. quare quidem ipsa prę¬
tereunt sed aliis succeden¬
tibus nomina sua quodam¬
modo tradunt. Ut illi sex
dies nominentur nouimus
eorum primi quando crea¬
tisunt. septimum autem
diem qui nomine sabbati
nuncupatur. quando ds̃ cre¬
auerit non uidemus. in ipso
quippe die non fecit aliquid.
immo ab eis quae sex diebus
fecerat in eodem septimo
Quomodo
ergo requieuit indie
quem noncreauit: Aut
quomodo eum post sex di¬
es continuo creauit. Cum
sexto die consummauerit
omnia quȩcreauit. Nec
aliquid septimo die crea¬
uerit. sed in eo potius ab
omnibus quaecreauerat
requieuerit. An unum tan¬
tum modo creauit ds̃. ut
eius repetitione multi qui
dicuntur dies praeterirent.
atque transcurrerent: Nec
opus erat ut septimum diem
crearet. quia illius quem

Expanded text:
omnium temporum creator? omnium temporum creator? sed illi sex dies cum quibus uel in quibus creaturis creati sint, superior scripturae sanctae sermo indicat. quocirca in his diebus septem, quorum species nota nobis est, qui re quidem ipsa praetereunt, sed aliis succedentibus nomina sua quodammodo tradunt, ut illi sex dies nominentur, nouimus eorum primi quando creati sint; septimum autem diem, qui nomine sabbati nuncupatur, quando deus creauerit, non uidemus. in ipso quippe die non fecit aliquid, immo ab eis, quae sex diebus fecerat. in eodem septimo quomodo rgo requieuit in die, quem non creauit? aut quomodo eum post sex dies continuo creauit, cum sexto die consummauerit omnia, quae creauit, nec aliquid septimo die creauerit, sed in eo potius ab omnibus, quae creauerat, requieuerit ? an unum tantummodo diem creauit deus, ut eius repetitione multi, qui dicuntur dies, praeterirent atque transcurrerent, nec opus erat, ut septimum diem crearet, quia illius, quem
Abbreviated transcription (Latin):
peribus suis quae fecit
ex eo cepta est exquo illa
perfecit. Neque enim¬
ab operibus suis nec egen¬
do requieus set. prius¬
quam essent quibus nec
perfectis eguisset . Et
quia eis omnino num quã
egebit. nec beatitudo is¬
ta qua non eis eget tam¬
quam proficiendo perfi¬
cietur. Ideo septimo diei
nulla uespera accessit.
Sed plane quaeri potest
digna que consideratione
mouet. quomodo intel¬
legatur inse ipso ds̃ requi¬
euis se ab omnibus operibus
suis quae fecit. cum scrip¬
tum sit & requieuit ds̃ in
die septimo. Non enim
dictum est inse ipso. sed in
die septimo. Quid est er¬
go dies septimus: utrum
creatura est aliqua an tem¬
poris tantum modo spatium.
sed etiam temporis spatium
creaturae temporali con¬
creatum. est. Ac per hoc
& ipsum sine dubio crea¬
tura est. Neque enim ul¬
la tempora. uel sunt uel
esse potuerunt. uel pote¬
runt. quorum ds̃ nonsit
creator. Ac per hoc & is¬
tum septimum diem. sitem¬
pus est. quis creauit nisi

Expanded text:
peribus suis. quae fecit, peribus suis. quae fecit, ex eo coepta est, ex quo illa perfecit. neque enim operibus suis non egendo requieuisset, priusquam essent, quibus nec perfectis eguisset; et quia eis omnino numquam . eguit nec ista beatitudo, qua non eis eget, tamquam pro- ficiendo perficietur, ideo septimo diei nulla uespera accessit. Sed plane quaeri potest dignaque consideratione mouet, quomodo intellegatur in se ipso deus requieuisse ab omnibus operibus suis, quae fecit, cum scriptum sit: et requieuit deus in die septimo. non enim dictum est: in se ipso. sed: in die septimo. quid est ergo dies septimus? utrum creatura est aliqua, an temporis tantummodo spatium ? sed etiam temporis spatium creaturae temporali concreatum est. ac per hoc et ipsum sine dubio creatura est. neque enim ulla tempora uel sunt uel esse potuerunt uel poterunt, quorum deus non sit creator . ac per hoc et istum septimum diem, si tempus est, quis creauit, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
suis. non utique nihil erit.
ideo creatura uniuersa
increatore suo permane¬
bit. Ac per hoc post illud
mane. nulla deinde uespe¬
ra fuit. Hoc diximus. Cur
septimus dies in quo requie¬
uit ds̃ ab omnibus operibus
suis. mane habuerit post
uesperã sexti diei. uesperã
uero non habuerit. Est
aliud quod dehac re magis
propriae melius que possit.
quantum ex istimo intellegi
Sed aliquanto difficilius
explicari. ut noncreaturae
sedetiam sibi requies dĩ sep¬
timo die mane habuerit
sine uespera. id est initiũ
sine termino. Si enim ita
dicererur. requieuit ds̃
indie septimo. nec adde¬
retur ab omnibus operibus
suis quaefecit. Frustra hu¬
ius quietis initium quaere¬
remus. Non enim incipit
ds̃ requiescere. cuius requi¬
es sine initio. sine termino.
sempiterna est. Sed quoni¬
am ab omnibus operibus suis
quae fecit eis non egendo re¬
qui euit Intellegitur requi¬
es quidem dĩ. nec cepta
nec termina. Requies
autem eius ab omnibus o¬

Expanded text:
suis non utique nihil erit, suis non utique nihil erit, ideo creatura uniuersa in creatore suo semper manebit; ac per hoc post illud mane nulla deinde uespera fuit. . Hoc diximus, cur septimus dies, in quo requieuit deus ab omnibus operibus suis, mane habuerit post uesperam sexti, uesperam uero non habuerit. Est aliud, quod de hac re magis proprie meliusque possit, quantum existimo, intellegi, sed aliquanto difficilius explicari, ut non creaturae, sed etiam sibi requies dei septimo die mane habuerit sine uespera, id est initium sine termino. si enim ita diceretur: requieuit deus in die septimo, nec adderetur: ab omnibus operibus suis, quae fecit, frustra huius quietis initium quaereremus. non enim incipit deus requiescere, cuius requies sine initio, sine termino sempiterna est. sed quoniam ab omnibus operibus suis, quae fecit, eis non egendo requieuit, intellegitur requies quidem dei nec coepta nec terminata; requies autem eius ab omnibus o
Abbreviated transcription (Latin):
cum quo seruet quod ipsa ẽ:
scio quod non proprie dixe¬
rim locum. Nam proprie
dicitur spatiis quae corpori¬
bus occupantur. Sed quia
& ipsa corpora nonmanent
in loco. nisi quo sui ponderis
tam quam appetitu per¬
ueniunt. ut eo conperto
requiescant. Ideo non in con¬
gruenter acorporalibus ad
spiritalia uerbum trans fer¬
tur. ut dicatur locus cumres
ipsa plurimum dist&. In iti¬
um ergo creaturae inquie¬
te creatoris illo mane sig¬
nificatum arbitror. quod
factum est post uesperã
sexti diei. Non enim pos¬
sit in eo nisi perfecta requi¬
escere. Proinde sexto die
consummatis omnibus fac¬
taque uespera factaque
quo inciperet. Consumma¬
ta creatura in illo a quo
facta est requiescere. quo
initio eum inse ipso requi¬
escentem. ubi & ipsa requi¬
escere possit inuenit. Tan¬
to stabilius atque firmius.
quanto ipsa illius. non ipsȩ
huius eguit adquietem suã
Sed quoniam quicquid e¬
rit uniuersa creatura.
quibus libet mutationibus

Expanded text:
cum, quo seruet, quod ipsa est. cum, quo seruet, quod ipsa est. scio, quod non proprie dixerim locum; nam proprie dicitur in spatiis, quae corporibus occupantur . sed quia et ipsa corpora non manent in loco, nisi quo sui ponderis tamquam adpetitu perueniunt, ut eo conperto requiescant, ideo non incongruenter a corporalibus ad spiritalia uerbum transfertur, ut dicatur - locus, cum res ipsa plurimum distet. Initium ergo creaturae in quiete creatoris illo mane significatum arbitror, quod factum est post uesperam sexti diei ; non enim posset in eo nisi perfecta requiescere . proinde sexto die consummatis omnibus factaque uespera factum quo inciperet consummata creatura in illo, a quo facta est requiescere. quo initio eum in se ipso requiescentem ubi et ipsa requiescere posset inuenit, tanto stabilius atque firmius, quanto ipsa illius, non ille huius eguit ad quietem suam. sed quoniam quidquid erit uniuersa creatura quibuslibet mutationibus