comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quis unum ex huius moda
pueris receperit in nomi¬
ne meo. merecipit: Uiclens
cogitationes discipulorum
dñs. curat de siderium glo¬
riȩ humitatis cͣtentione
sanare : Primatũq non
eẽ querendum. & prius
simplici humilitatis cõ¬
mon& imperio. & mox
puerilis in nocentiȩ do¬
c& exemplo. Quod en
ait. Quisquis unũ exhi¬
ius modi pueris receperit
in nomine meo. me recipit
Uel sim pliciter pau peres
xp̃i. ab his qui uelint eẽ
maiores. ꝓ eius ostendit
honore recipiendos. Ut
certe malitra par uulos
ipsos eẽ suad& .: Ut adin¬
star a&catis paruulȩ sim¬
plicitatẽ sine argantiȩ
caritatẽ sine inuidia. de
uotionẽ sine iracundia
conseruent. Quod aũ
conplectitur. puerum. sig¬
nificat hum les suo dignos
ẽẽ conplexu. ac dilecti¬
one. talesq cum impleue¬
rint quȩ p̃cepit. discite
quia mitis sum & humi liscor¬
de lure posse gloriari ac
dicere : Leua eius sub capiti
meo. & dextera illius am¬
plex abitur me. hene
aũ cum dixiss&. quis quis

Expanded text:
unum ex hujusmodi pueris receperit in nomine meo, me recipit. Videns cogitationes discipulorum Dominus curat desiderium gloriae, humilitatis contentione sanare, primatumque non esse quaerendum: et prius simplici humilitatis commonet imperio, et mox puerilis innocentiae docet exemplo. Quod enim ait: Quisquis unum ex hujusmodi pueris receperit in nomine meo, me recipit; vel simpliciter pauperes Christi, ab his qui velint esse majores, pro ejus ostendit honore recipiendos, vel certe malitia parvulos ipsos esse suadet, ut instar aetatis parvulae simplicitatem sine arrogantia, charitatem sine invidia, devotionem sine iracundia conservent. Quod autem complectitur puerum, significat humiles suo dignos esse complexu ac dilectione, talesque cum impleverint quod praecepit: Discite a me, quia mitis sum et humilis corde , jure posse gloriari, ac dicere: Laeva ejus sub capite meo, et dextera ejus amplexabitur me . Bene autem cum dixisset: Quisquis
Abbreviated transcription (Latin):
quamueniat dies dñi mag¬
nus & orribilis & conuestit᷑
cor patrum adfilios. &cor
filiorum ad patres eorum.
Restitu& & hoc quodmor¬
ti deb&. ac diu uiuendo
distulit. qđ &iam hic dñs
consequenter intimauit
cũptinus adiunxit.:
t quomodo scriptum ẽ
infiliũ hominis. ut mul
t̃a patiatur & condemp¬
natur. ⁊ Idest quomodo
dexp̃i passione multifaria
ꝓph&e multa scripserun.
sic & helias cum uenerit
multa passurus ẽ & contẽp̃¬
nendus ab impus Resti¬
tu& ergo omnia: primo
uidelic& corda hominũ
illius aeui. instituendo ad
credendum xp̃o. ac resisten¬
dum ꝑfidiȩ anti xp̃i de in¬
de ipse suã animã ꝓptes
mastyrium fidei xp̃i po¬
nendo.⁊ Nequo in apoca¬
lipsi plenius mystico ser
saluatoris aduentu. iux¬
ta corporis fidem. nunc
ꝑ iohannẽ uenit inuir¬
tute in sp̃ũ. feceruntq
spreuerunt & de collaue

Expanded text:
quam veniat dies Domini magquam veniat dies Domini magnus et horribilis, et convertet cor patrum ad filios, et cor filiorum ad patres eorum . Restituet et hoc quod morti debet, ac diu vivendo distulit. Quod etiam hic Dominus consequenter intimavit, cum protinus adjunxit: Et quomodo scriptum est in Filium hominita patiatur, et condemnetur; id est, quomodo de Christi passione multifaria prophetae multa scripserunt, sic et Elias cum venerit, multa passurus est, et contemnendus ab impiis. Restituet ergo omnia, primo videlicet corda hominum illius aevi instituendo ad credendum Christo, ac resistendum perfidiae Antichristi; deinde ipse suam animam propter martyrium fidei Christi ponendo. De quo in Apocalypsi plenius mystico sermSalvatoris adventu, juxta corporis fidem nunc per Joannem venit in virtute et spiritu, feceruntque spreverunt et deco
Abbreviated transcription (Latin):
mos sequens crux scanda¬
lũ facer& : Et inter¬
rogabant eũdicentes
Quidergo dicunt pharisei
&scribe. quia heliã opos¬
reat uenire primũ
raditio phariseorum ẽ
iuxta malachiam pro¬
ph&am . qui ẽ nouissim̃
induo decim. quod he¬
lias ueniat ante aduen¬
tum saluatoris. & redu¬
cat cor patrum ad filios.
& filioꝵ ad patres & res¬
tituat om̃a in antiquum
statum.: Estimant ergo
discipuli transformati¬
onẽ gloriȩ hanc eẽ quã
inmonte uiderant. &
dicunt: Ci iam uenisti
ingloria: quomodo pre¬
cursor tuus non appar&.
maxime. quia heliam ui¬
derunt recessisse. Quan¬
do aut̃ adiciunt scribȩ
& dicunt. quia heliam
oporteat primũ uenire.
rimũ dicendo. oftenduns
quod nisi helias uenerit.
non sit secundus inscrip¬
tura saluatoris aduentꝰ.
Qui respondens ait illis.
helias cumuenerit primo
restitu& omnia.: Omnia
restitu& utique illa quȩ
proph&a p̃fatus ostendit
dicens.: Ecce ego mit tam
uobis heliã ꝓph&am. ante¬

Expanded text:
mos sequens crux scandamos sequens crux scandalum faceret. Et interrogabant eum dicentes: Quid ergo dicunt Pharisaei et Scribae quia Eliam oporteat venire primum. Traditio Pharisaeorum est, juxta Malachiam prophetam, qui est novissimus in duodecim, quod Elias veniat ante adventum Salvatoris, et reducat cor patrum ad filios, et filiorum ad patres, et restituat omnia in antiquum statum. Aestimant ergo discipuli transformationem gloriae hanc esse, quam in monte viderant, et dicunt: Si jam venisti in gloria, quomodo praecursor tuus non apparet? Maxime quia Eliam viderant recessisse. Quando autem adjiciunt scribae, et dicunt: quia Eliam oporteat primum venire, primum dicendo ostendunt, quod nisi Elias venerit, non sit secundus Salvatoris adventus. Qui respondens ait illis: Elias cum venerit, primo restituet omnia. Omnia restituet, utique illa quae propheta praefatus ostendit dicens: Ecce ego mittam vobis Eliam prophetam, ante
Abbreviated transcription (Latin):
sionis quod crediderat con¬
templabitur. ipsaq: qua
in lustrabitur in ꝑp&uum
gratia ꝓteg&ur.⁊
It statim circum spicien¬
Etes neminẽ uiderunt am¬
plius nisi iħm tantũ secũ.⁊
Ubi coepit filius designa¬
ri: mox serui discesser
ne ad illos paterna uox
emissa putar&ur. Aliter
cum fier& uox suꝑ filium.
inuentus ẽ ipse solus.⁊
Quia cum mani festauerit
se ipsum electis. erit ds̃
omnia in omnibus. im̾ mo
ipse cum suis unus ꝑ omnia
xp̃s. idẽ caput cũ corpo¬
re splendebit.⁊ Propter
quã unitatẽ alibi dicebat.
Et nemo ascendit incelum:
nisi qui decelo descendit
filius hominis quiẽ incȩlo.
It descentib illis demon¬
te precepit illis. necui
quȩ uidissent narrarent.
nisi cum filius hominis a
mortuis resurrexerit ⁊ Fu¬
turi regni p̃meditatio.
& gloria triumphantis
demonstrata fuerit in mon¬
te: non uult ergo hoc in
populis p̃dicari: ne & in¬
credibile e& ꝓrei mag¬
nitudine. &post tantã
gloriã apud rudes ani¬

Expanded text:
sionis quod crediderat consionis quod crediderat contemplabitur, ipsaque qua illustrabitur in perpetuum gratia protegetur. Et statim circumspicientes neminem viderunt amplius, nisi Jesum tantum secum. Ubi coepit Filius designari, mox servi discesserunt, ne ad illos paterna vox emissa putaretur. Aliter, cum fieret vox super Filium, inventus est ipse solus, quia cum manifestaverit seipsum electis, erit Deus omnia in omnibus; imo ipse cum suis unus per omnia Christus, id est, caput cum corpore splendebit. Propter quam unitatem alibi dicebat: Et nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo, Filius hominis, qui est in coelo . Et descendentibus illis de monte, praecepit illis, ne cui quae vidissent narrarent, nisi cum Filius hominis a mortuis resurrexerit. Futuri regni praemeditatio, et gloria triumphantis demonstrata fuerat in monte. Non vult ergo hoc in populis praedicari, ne et incredibile esset pro rei magnitudine, et post tantam gloriam apud ani
Abbreviated transcription (Latin):
omnia quȩ locutus fuerit.
uobis ⁊ Erit aut̃ omnis anma
quȩcumq: non audierit
ꝓph&am illum. extermina¬
bitur deplebe.⁊ Quẽ ergo
moyses cumuenerit incar¬
ne. audienedum abom ni
anima quȩ saluari uell&
p̃dixit. hunc iam uenientẽ
in carne. ds̃ pater audien¬
dum discipulis ostendit. &
suũ eẽ filium cȩlesti uoce sig¬
nauit. : Et quasi manifes¬
tius fidem aduentus eius
illis insinuans. hic uir inquid
hic ẽ ille: quẽ morses iste
uobis sepius in mundo nasci¬
turũ ꝓmisit. huius uerbis
iuxta p̃ceptũ ipsuis moysi
& uos auscultate & omnes
ueri amatores auscultare
& in monte clarificato:
totius sc̃e trinitatis m yste¬
rium declaratur. ⁊ Quia
nimirum gloriã eiusquã
inbaptismo credentes con¬
fitemur. in resurrectione
uidentes conlaudabimus.
N ec frustra sp̃s sc̃s hic in lu¬
cida nube. aut alius euan¬
gelista commemorat. illic
aparebat incolumba ⁊
Quia quinunc simplici cor¬
de fidem quã ꝑcipit ser¬
uat.⁊ Tunc luce aꝑtę̧ ui¬

Expanded text:
quae locutus fuerit vobis. Erit autem: Omnis anima quaecunque non audierit prophetam illum, exterminabitur de plebe . Quem ergo Moyses cum venerit in carne, audiendum ab omni anima quae salvari velit praedixit, hunc jam venientem in carne Deus Pater audiendum discipulis ostendit, et suum esse Filium coelesti voce signavit. Et quasi manifestius fidem adventus ejus illis insinuans: Hic vir inquit hic est ille, quem Moyses iste vobis saepius in mundo nasciturum promisit. Hujus verbis juxta praeceptum ipsius Moysi et vos auscultate, et omnes veri amatores auscultare et in monte clarificato totius sanctae Trinitatis mysterium declaratur. Quia nimirum gloriam ejus quam in baptismo credentes confitemur, in resurrectione videntes collaudabimus. Nec frustra Spiritus sanctus hic in lucida nube, ut alius evangelista commemorat, illic apparebat in columba, quia qui nunc simplici corde fidem quam percepit servat, tunc luce apertae vi
Abbreviated transcription (Latin):
rus ab homine sp̃s inmun¬
dus discerpsit eum. Ac
furenti clamore terru¬
it intuentes. Quia ple¬
rumq: diabolus dum de
cordẽ expellitur acrio¬
res in eo temptationes
generat . quam prius ex¬
citauerat. quando hoc
qui &us possi debat. Et
factus ẽ sicut mortuus.
ita ut multi dicerent quia.
mortuus ẽ.: Ihs aũ tenens
& surrexat. Quem hos¬
tis impius iam. U fu gere
conpulsus strauit : ac mortuo
similem reddidit. hunc
pius saluator mitis. suae
dexterȩ tactu leuauit.
Quia sicut uerũ se eẽ dñpo¬
tentia saluandi do cuit. ita
&iam uerũ se habuisse car¬
nis naturã. more tactus
humani de daruit. Ne¬
gat namq manes insanus
ueraciter eum. carne in¬
dutum fuisse. sed ipse cũ
tot languentes suo tactu
erexit. mundauit. in lum¬
nauit : heresim illius. & an¬
tequam nata e&̃ dam nauit
tcum in troiss& indo¬
mum. discipuli eiꝰ secr&o
interrogabant eum: Qua¬
re. non potuimꝰ eicere eum.¬

Expanded text:
rus ab homine spiritus immunrus ab homine spiritus immundus discerpit eum, ac furenti clamore terruit intuentes. Quia plerumque diabolus dum de corde expellitur, acriores in eo tentationes generat, quam prius excitaverat quando hoc quietus possidebat. Et factus est sicut mortuus, ita ut multi dicerent quia mortuus est. Jesus autem tenens et surrexit. » Quem hostis impius jam fugere compulsus stravit, ac mortuo similem reddidit, hunc pius Salvator miti suae dexterae tactu elevavit. Qui sicut verum se esse Deum potentia salvandi docuit, ita etiam veram se habuisse carnis naturam more tactus humani declaravit. Negat namque Manichaeus insanus veraciter eum carne indutum fuisse: sed ipse cum tot languentes suo tactu erexit, mundavit, illuminavit, haeresim illius, et antequam nata esset, damnavit. « Et cum introisset in domum, discipuli ejus secreto interrogabant illum: Quare non potuim
Abbreviated transcription (Latin):
suam ñ quib: dam gradib
ducer&ur. iste int̃rogat᷑
an creder& non respon¬
der&: credo dñe. adiu¬
ur in credulitatẽ meam.
Si enim credebat cur
in credulitatẽ meam dice¬
bat᷑: Si enim in creduli¬
tatom se nouerat. quomo¬
do credebat . Sed quia
ꝑ oc cultam insp̃irationẽ
gratiat : meritoꝵ suox gra¬
dib fides crescit. Uno eo¬
demq tempore is qui nec
rentem turbam cõminat᷑
ẽ spiritui inmundo dic̃s
illi : Surde & mute sp̃s. ego
tibi precipio. exi abeo
& amplius non intro eas
in eum. Comminatio
perii non aũ puerum
qui uim patiebatur sed de¬
moni qui inferebat com¬
minitus ẽ. Qui pec catũ
emendare desiderat: uiti¬
um utiq: increpando &
execrando deb& ext̃¬
minare. sed hominẽ aman¬
do refouere: Bene aut̃
pellit ab homine. si mul
ne am plius in eum ingre¬
diatur imperat. Quia
ille ueraciter a demonca
dominatione liberatur
qui ad pec cata aquibus
semel penitendo munda
tus ẽ. uitat male uiuendo

Expanded text:
suam non quibusdam gradibus suam non quibusdam gradibus duceretur, iste interrogatus an crederet non responderet: Credo, Domine, adjuva incredulitatem meam. Si enim credebat, cur incredulitatem dicebat? Si vero incredulitatem habere se noverat, quomodo credebat? Sed quia per occultam inspirationem gratiae meritorum suorum gradibus fides crescit, uno eodemque tempore is qui necdrentem turbam, comminatus est spiritui immundo, dicens illi: Surde et mute spiritus, ego tibi praecipio, exi ab eo, et amplius ne introeas in eum. Comminatio perii. Non autem puero qui vim patiebatur, sed daemoni qui inferebat comminatus est. Quia qui peccantem emendare desiderat, vitium utique increpando et exsecrando debet exterminare, sed hominem amando refovere. Bene autem pellit ab homine, simul ne amplius in eum ingrediatur imperat. Quia ille veraciter a daemoniaca dominatione liberatur, qui ad peccata a quibus semel poenitendo mundatus est, vitat male vivendo
Abbreviated transcription (Latin):
ad feruorem iracundiȩ re¬
ferendus ẽ. aqua aduo¬
luptates carnis quȩ dissol¬
uere mentẽ ꝑdelitias so¬
lent.⁊ Uel ceste inig
nẽ fertur dȩmoniacus
quo adulterantiũ corda
succensa sunt. & in aquas
quȩ solent extingue re
caritatem .⁊ Sed siquid
potes adiuua nos miser¬
tus nr̃i. ⁊ Iħs autem ait
illi . ⁊ Si potes credere
omnia possibilia ere¬
denti.: Aptum dñsre¬
sponsum reddit p&en¬
ti. ⁊ Ipse enĩ ait: Si quid
ficta: omnia quȩ salu¬
briter p&it. imp&ra¬
re mer&ur. ⁊ Cui con¬
tra leprosus qui fidelites
clamabat. dnẽ siuispo¬
tes me mundare. con¬
gruum suȩ fidei acci¬
pit responsum. uolo
mundare ⁊
t continuo excla¬
mans pater ꝓueri
cum lacrimis aiebat : Cre¬
do dñe. adiuua incre¬
dulitatẽ meã.⁊ Nemo
repente sit summus. sed in
bona conuersatione. am¬
nimis quisq inchoat. ut
ad magna ꝑuenat. Alia
namq sunt uir tutis ex¬
ordia. aliud prouectus
ipsa fides ad ꝑftitionem

Expanded text:
ad fervorem iracundiae read fervorem iracundiae referendus est. Aqua ad voluptates carnis, quae dissolvere mentem per delicias solenem fertur daemoniacus quo adulterantium corda succensa sunt, et in aquas quae solent exstinguere charitatem. Sed si quid potes, adjuva nos, misertus nostri. Jesus autem ait illi: Si potes credere, omnia possibilia credenti. Aptum Dominus responsum reddit petenti. Ipse enim ait: Si quid ficta omnia quae salubriter petit impetrare meretur. Cui contra leprosus, qui fideliter clamabat: Domine, si vis, potes me mundare, congruum suae fidei accepit responsum: Volo, mundare . Et continuo exclamans pater pueri, cum lacrymis aiebat: Credo, Domine, adjuva incredulitatem meam. Nemo repente summus, sed in bona conversatione a minimis quisque inchoat, ut ad magna perveniat. Alia namque sunt virtutis exordia, aliud profectus, ipsa fides ad perfectionem
Abbreviated transcription (Latin):
frequenter eum . & in ignẽ
& in aquas misit ut eũ ꝑde¬
r& ⁊ Frubescat iulianus.
quidicere aud&. omnes
homines absq ullo pecca¬
ti contagio nasci incarne.
tam innocentes ꝑ omnia
quã fuit adam quando
creatus est. : Quid enĩ ha¬
buit iste puer. ut ab in fan¬
tia demonio uexar&us
a cerbissimo sinon ullo ori¬
ginalis peccati. uinculo
tenebatur. quẽ constat
nullum adhuc ꝓpriũ po¬
tuisse habere peccatum:
Confiteatur catholicus.
quia nemo inmunis a noxa
prime preuericacionis nas¬
citur. & in uoc& gratiam
dĩ. qualiber&ur decorpo¬
nr̃m ⁊ Intellegat scriba doc¬
tus in regno cȩlorũ in hoc
dȩmoniaco ad nocurato
saluationẽ omniũ fideliũ
eẽ designatã. quiorigina¬
lis culpȩ reatu asstricti
ueniunt inmundũ. nec ni¬
si unius redemptoris iħu
xp̃i fide sunt & gratia
saluandi.: Quod autem
dictum ẽ. & frequenter
eum. & inignẽ. & in aquas
misit. maxime humanȩ
uecordiȩ facinora desig¬
nat. ⁊ Ignis namq: ardor

Expanded text:
frequenter eum et in ignem, frequenter eum et in ignem, et in aquas misit, ut eum perderet. Erubescat Julianus, qui dicere audet omnes homines absque ulla peccati contagione nasci in carne, tamque innocentes per omnia quam fuit Adam quando creatus est. Quid enim habuit iste puer, ut ab infantia daemonio vexaretur acerbissimo, si non ullo originalis peccati vinculo tenebatur, quem constat nullum adhuc proprium potuisse habere peccatum? Confiteatur Catholicus, quia nemo immunis a noxa primae praevaricationis nascitur, et invocet gratiam Dei, qua liberetur de corpotrum. Intelligat scriba doctus in regno coelorum, in hoc daemoniaco a Domino curato salvationem omnium fidelium esse designatam, qui originalis culpae reatu astricti veniunt in mundum, nec nisi unius Redemptoris Jesu Christi fide sunt et gratia salvandi. Quod autem dictum est: Et frequenter eum et in ignem et in aquas misit, maxima humanae vecordiae facinora designat. Ignis namque ardor
Abbreviated transcription (Latin):
quam diua pud uos ero.
quam diu uos patiar. Ñ
quod tedio superatus sit
imansũ &us ac̃ mitis. qui ñ
aperuit sicut agnus corĩ
tondente ossuum. nec in
uerba furoris erupit .s
quo ac cedam ad domum
non est iratus homini
seduitio: & ꝑ unũ hominẽ
iudeos argui infidelita¬
tis ut statim intulerit.
dfeste illum . ad me
Et adtulerunt inquid¬
eũm. ⁊ Et cumuidiss&
eum statim sp̃s contur¬
bauit eum. & elisus int̃
ra uolu tabatur spu¬
mans : Allatũ dño
puerum sp̃s conturbat
&elidit. quia sepe dum
conuerti ad dñm post
ƿeccata conamur. ma¬
ioribus nouisq: antiqui
hostis pulsamur insidus.
Quod ob id utiq: callidus
facit aduersarius. ut
uel hodium uistutis
incutiat. uel expulsio¬
nis suȩ uindic& iniuriã.
inc ẽ enim ut despeciȩ
bat certamina ꝑsecutio¬
nũ. quot suo regno dole¬
bat. subito animarũ in¬
lata fuisse dispendia.
t interrogauit patrẽ
Ueius. quantum temporis
ẽ. ex quo hoc ei accidit.
At ille ait ab infantia. &

Expanded text:
quandiu apud vos ero, quandiu apud vos ero, quandiu vos patiar? Non quod taedio superatus sit, mansuetus ac mitis, qui non aperuit sicut agnus coram tondente os suum, nec in verba furoris erupit, sequo accedam ad domum non est iratus homini sed vitio, et per unum hominem Judaeos arguit infidelitatis, ut statim intulerit: Afferte illum ad me. Et attulerunt eum. Et cum vidisset illum, statim spiritus conturbavit eumrram volutabatur spumans. Allatum Domino puerum spiritus conturbat et elidit, quia saepe dum converti ad Dominum post peccata conamur, majoribus novisque antiqui hostis pulsamur insidiis. Quod ob id utique callidus facit adversarius, ut vel odium virtutis incutiat, vel expulsionis suae vindicet injuriam. Hinc est enim ut de specie bat certamina persecutionum, quot suo regno dolebat subito animarum illata fuisse dispendia. Et interrogavit patrem ejus: Quantum temporis est, ex quo hoc ei acciditille ait: Ab infantia. Et
Abbreviated transcription (Latin):
theus uero lunaticũ fuis¬
se commemorant.⁊ Sig¬
nificat aut eos dequib
scriptũ est. ⁊ S tultus ut
luna mutatur. qui nuqua
in eodem statu ꝑmanen¬
tes. nunc adhec. nunc
ad illa uitia muta .ti.
crescunt atq: decres¬
cunt . ⁊ Qui muti sunt
non confitendo fidem.
surdi: nec ipsum aliqua¬
tenus ueritatis audi¬
endo sermonẽ. ⁊ Spu¬
mant autẽ cũstulti¬
tia tabescunt. Stul¬
torumnamq: & langu¬
entiũ atq heb& um ẽ
spumas saliuarũ exore
dimit tere. strident
dentib: cũ iracundiȩ
furore flam mescunt.
Arescunt cũ otio torpen¬
te languescunt. & nulla
uirtutis industria con¬
fortati. eneruiter ui¬
uunt. quod autẽ ait.
t dixi discipulis tuis
Cut eicerent illũ & non
potuerunt. : Latent̃
in possibilitas curandi
inter dũ non ad inbecil¬
litatẽ curantiũ. sed ad
eorũ quicurandi sunt
fidem referatur. : Dicen¬
te dño. fiat tibi secun¬
dũ fidẽ tuã.
uire spondens eis. dic̃
Ogeneratio in credula

Expanded text:
tthaeus vero lunaticum fuistthaeus vero lunaticum fuisse commemorat . Significat autem eos de quibus scriptum est: Stultus ut luna mutatur . Qui nunquam in eodem statu permanentes, nunc ad haec, nunc ad illa, vitia mutati, crescunt atque decrescunt. Qui muti sunt non confitendo fidem, surdi, nec ipsum aliquatenus veritatis audiendo sermonem. Spumant autem, cum stultitia tabescunt. Stultorum namque et languentium atque hebetum est spumas salivarum ex ore dimittere. Strident dentibus, cum iracundiae furore flammescunt. Arescunt cum otio torpente languescunt, et nulla virtutis industria confortati, enerviter vivunt. Quod autem ait: Et dixi discipulis tuis ut ejicerent illum et non potuerunt, latenter impossibilitas curandi interdum non ad imbecillitatem curantium, sed ad eorum qui curandi sunt, fidem referatur, dicente Domino: Fiat tibi secundum fidem tuam . ui respondens eis dixit: O generatio incredula,
Abbreviated transcription (Latin):
ad p̃henderit allidit eũ
& spumat. & strid& den¬
tib &arescit . Et dixi
discipulis tuis ut eicerent
illum & non potuerunt:
Notandum aũ quod sem¬
ꝑ loca rebus congruunt.
nmonte dñs orat. trans¬
formatur. dispłis archa¬
na suae maiestatis aperit
in inferiora descendens
turbȩ oc cursũ excipit᷑.
miserarum fl&u pulsatur .¬
ursũ dispłis mysteria reg¬
nreserat. deorsum turbis
peccata infidelitatis exꝓ¬
brat. Sursum patris ubcẽ
his quise poterant pan¬
dit. deorsum sp̃s malos
abhis qui uexabantur
expellit.⁊ Qui&i am nunc
proqualitate meritorũ
aliis ascendere : Aliis ue¬
ro non desiftit descende¬
re. ⁊ Nam carnales adhuc
& incipientes. quasi ima
p&ens confortat. doc&
castigat. ⁊ Perfectos aũt
quorũ conuersatio in cȩ¬
lis ẽ: sublimius extollen¬
do glorificat. liberius de
&ernis instruit. & sepe
quȩaturbis neaudiri
quidem ualeant doc&.
Demoniacũ aut hunc
quẽ descendens demonte
dñs sanauit. marcus qui¬
dem surdum mutũq: ma¬

Expanded text:
allidit eum, et spumat et stridet dentibus et arescit. Et dixi discipulis tuis ut ejicerent illum, et non potuerunt. Notandum autem quod semper loca rebus congruunt. In monte Dominus orat, transformatur, discipulis arcana suae majestatis aperit; in inferiora descendens turbae occursu excipitur, miserorum fletu pulsatur; sursum discipulis mysteria regni reserat, deorsum turbis peccata infidelitatis exprobrat; sursum Patris vocem iis qui sequi se poterant pandit, deorsum spiritus malos ab his qui vexabantur expellit. Qui etiam nunc pro qualitate meritorum aliis ascendere, aliis vero non desistit descendere. Nam carnales adhuc et incipientes, quasi ima petens confortat, docet, castigat; perfectos autem, quorum conversatio in coelis est, sublimius extollendo glorificat, liberius de aeternis instruit, et saepe quae a turbis ne audiri quidem valeant docet. Daemoniacum autem hunc quem descendens de monte Dominus sanavit, Marcus quidem surdum mutumque, Ma
Abbreviated transcription (Latin):
qualit̃ utroq modo. pau¬
lus crucẽ suã tulerat qui
dicebat.: Castigo corpus
meũ & inseruitutẽ redigo
neforte aliis p̃dicans. ipse
reprobus efficiar. ⁊ Ecce
in afflictione corporis
audiuimus crucẽ carnis.
nunc in conpassione proxi¬
mi audiamus crucẽ men¬
tis: Ait. Quis infirmat᷑ dego
non infirmor: quiscandaliza¬
tur &ego nonurorͦ Perfec¬
tus quippe p̃dicator. ut ex¬
emplum dar& abstinentiȩ.
crucẽ portabat incorpore.
& quia inse traebat dam¬
na infirmitatis alienȩ. cru¬
cẽ portabat incorde.
Iuenĩ uoluerit animã suã
saluã facere ꝑd& eã: qui
autẽ ꝑdiderit animã suã

Expanded text:
qualiter utroque modo Pauqualiter utroque modo Paulus crucem suam tulerat, qui dicebat: Castigo corpus meum, et in servitne forte aliis praedicans ipse reprobus efficiar . Ecce in afflictione corporis audivimus crucem carnis, nunc in compassione proximi audiamus crucem mentis. Ait autem: Quis infirmatur, et ego non infirmor? Quis scandalizatur, et ego non uror? Perfectus quippe praedicator, ut exemplum daret abstinentiae, crucem portabat in corpore; et quia in se trahebat damna infirmitatis alienae, crucem portabat in corde. Qui enim voluerit animam suam salvam facere, perdet eam; qui au
Abbreviated transcription (Latin):
coepit predicator pius.
Sienim ipse e&. pius ꝓfec to
non e&. ⁊ Sed quise uiuere
denegat. dicat unde ẽ qđ
scã uerba ꝑ doctrinã ueri¬
tatis clamat.⁊ Protinus
subdit.⁊ Uiuit uere in
me xp̃s. Ac si aperte di¬
cat. ⁊ Ego quidem ame¬
m& ipso extinctus sum
quia caymaliter n on
uiuo. sed tamen essenti¬
aliter mortuus non sum
quia in xp̃o spiritaliter
uiuo ⁊ Dicat ergo ueritas
dicat. siquis uult post me
sequi denegat se ipsum.
Quia nisi quis amn&ipso de¬
ficiat. ad eum qui suꝑ ipsũ
ẽ non adpropinquat.
N ec ual& ad prehendere
quod ultra ipsum est: sine¬
scierit mactare quodest
Sediam quise auitus abne¬
gat. exquirendȩ eius uir¬
tutes sunt. in quibus cres¬
cat.: Nam cũ dictũ est:
Siquis uult post me sequi
deneg& se ipsum. protinus
adiungitur
t tollat crucẽ suã & se¬
quatur me. : Duob: &¬
enim modis crux tollitur.
cum aut ꝑ abstinentiam
afficitur cbrpus. aut ꝑc̃
passionẽ proximi affligi¬
tur animus.: Pensemus

Expanded text:
coeperat praedicator pius. coeperat praedicator pius. Si enim ipse esset, pius profecto non esset. Sed qui se vivere denegat, dicat unde est quod sancta verba per doctrinam veritatis clamat. Protinus subdit: Vivit vero in me Christus . Ac si aperte dicat: Ego quidem a memetipso exstinctus sum, quia carnaliter non vivo; sed tamen essentialiter mortuus non sum, qui in Christo spiritaliter vivo. Dicat ergo Veritas, dicat: Si quis vult post me sequi, deneget seipsum. Quia nisi quis a semetipso deficiat, ad eum qui super ipsum est non appropinquat. Nec valet apprehendere quod ultra ipsum est, si nescierit mactare quod est. Sed jam qui se a vitiis abnegat, exquirendae ei virtutes sunt in quibus crescat. Nam cum dictum est: Si quis vult post me sequi, deneget seipsum, protinus adjungitur: Et tollat crucem suam, et sequatur me. Duobus etenim modis crux tollitur, cum aut per abstinentiam affligitur corpus, aut per compassionem proximi affligitur animus. Pensemus
Abbreviated transcription (Latin):
post me sequi deneg& se ip
sum. &c&. Postquã discipu¬
lis mysteriũ suȩ passionis &
resurrectionis ostendit..
hortatur eos una cũtur¬
ba ad sequendum suȩ pas¬
sionis exemplũ & omnib:
quidem ꝓpterse tribulatio¬
nẽ ꝑpessis. salutẽ infutu¬
ro ꝓmittit animarũ.⁊ Non
tamen omnib uerũ ꝑfectio¬
ribus quanta ipse passurus.
qđue amortus e&̃ resur¬
recturus aperuit.: Ubi for¬
mã dicendi ministris uer¬
bi p̃fixit: ut capacitate᷑
considerantes auditoꝵ. ꝓsuo
quẽq modo instruere me¬
minerint : Neq: in firmis
auditoribus. altiora quã ca¬
piunt archana cõmit¬
tant. ⁊ Siquis uult inquid¬
xxuii. post me sequi deneg& se ip¬
sum : Tunc aut̃ nos ipsos
ab negamus cũ uitamus qđ
ꝑ u&ustatẽ fuimus : & ad
hoc nitimur: quo ꝑ nouita¬
tẽ uocamur. ⁊ Pensemus
quomodo se paulus abnega¬
uerat. qui dicebat. uiuo
aũ iam non ego. Extinc¬
tus quippe fuerat sȩuus
illȩ ꝑsecutor.. & uiuere

Expanded text:
post me sequi, denepost me sequi, deneetc. Postquam discipulis mysterium suae passionis et resurrectionis ostendit, hortatur eos aba ad sequendum suae passionis exemplum. Et omnibus quidem propter se tribulationem perpessis, salutem in futuro promittit animarum, non tamen omnibus, verum perfectioribus: quanta ipse passurus, quodve a mortuis esset resurrecturus, aperuit. Ubi formam docendi ministris verbi praefixit, ut capacitatem considerantes auditorum, pro suo quemque modo instruere meminerint, neque infirmis auditoribus altiora quam capiunt arcana committant. Si quis vult inquit post me sequi, deneget seipsum. Tunc autem nos ipsos abnegamus, cum vitamus quod per vetustatem fuimus, et ad hoc nitimur quo per novitatem vocamur. Pensemus quo modo se Paulus abnegaverat, qui dicebat: Vivo autem jam, non ego . Exstinctus quippe fuerat saevus ille persecutor, et vivere
Abbreviated transcription (Latin):
aures meȩ: ut dĩ filius occi¬
dendus sit. ⁊ Quiconuer¬
discipu¬
los suos. comminatus ẽ p&ro
dicens. Uade r&ro me sa¬
tanas. ⁊ Satanas interpre¬
tatur aduersarius. siue con¬
trarius. ⁊ Quia contraria
inquid loqueris uoluntati
mee debes aduersarius ap¬
pellari.⁊ Multi putant. qđ
non p&rus correptus sit. sed
aduersarius sp̃s. qui hec dice¬
re apostolo suggerebat
Sed iihi error apostolicus.
& depi&actis affectu ueni¬
ens. numquã incentiuum ui¬
debitur diaboli. Uade sa¬
tanas diabolo dicitur. Ua¬
de r&ro me p&rus audit.
Uade r&rome. hoc ẽ seque¬
re sententiã meã.⁊ Quo
non sapis quȩdĩ sunt : sedquȩ
sunt hominũ. Meȩ uolun¬
tatis ẽ & patris. cuius ueni
facere uoluntatẽ. ut ꝓho
minũ salute moriar : Tu
tuã tantũ considerans uo¬
luntatẽ. nonuis granũ tri¬
tici interrã cadere. ut mul¬
tos fructus adferat.
T CON UOCATAM
turbã cum discipulis
suis dixit eis. Si quis uult

Expanded text:
aures meae ut Dei Filius occiaures meae ut Dei Filius occidendus sit. Qui converdiscipulos suos, comminatus est Petro, dicens: Vade post me, satana. Satanas interpretatur adversarius, sive contrarius. Quia contraria, inquit, loqueris voluntati meae, debes adversarius appellari. Multi putant quod non Petrus correptus sit, sed adversarius spiritus, qui haec dicere apostolo suggerebat. Sed mihi error apostolicus, et de pietatis affectu veniens, nunquam incentivum videbitur diaboli. Vade, Satana, diabolo dicitur; Vade post me Petrus audit. Vade post me, hoc est, sequere sententiam meam. Quoniam non sapis quae Dei sunt, sed quae quae hominum. Meae voluntatis est, et Patris, cujus veni facere voluntatem, ut pro hominum salute moriar. Tu tuam tantum considerans voluntatem, non vis granum tritici in terram cadere, ut multos fructus afferat. Et convocata turba cum discipulis suis, dixit eis: Si quis vult
Abbreviated transcription (Latin):
quod eum qui multa pati
& occidi & resurgere de¬
beat. filium hominis ap¬
pellat. quia passõ in car¬
ne xp̃o. diuinitas in pas¬
sibilis mansit.. Et ad¬
p̃hendens eum p&rus. coe¬
ƿit increƿare eum .: Quo
hoc. ⁊ Sepe diximus. nimu
ardoris. atq: amoris maxi¬
mi fuisse p&rum in dnm̃ sal¬
uatorẽ.: Quia ergo post
confessionẽ suã quadixerat
ris quo audierat. secđm ma¬
theum. beatus es symonbar¬
iona : quia caro & sanguis ñ
relabit tibi: sed pater meus
qui incelis ẽ.: Repente au¬
dit ad ño oportere eum ire
in hiero solimã. ibiq multa
ƿati a senioribus & scribis
& principibus sacerdotũ occidi
intertia die resurgere. non
uult destrui confessionẽ suã:
nec putat fieri posse. ut dĩ
filius occidatur.: Ad p̃hendit¬
q eum in affectũ suũ. uel se¬
peratim ducit. nepresentib
c&eris condiscipulis. magis¬
trũ uideatur arguere: &
coepit increpare illũ. aman¬
tis affectũ & habita dicere.
non potest fieri. non recipium

Expanded text:
quod eum qui multa pati, quod eum qui multa pati, et occidi, et resurgere debeat, Filium hominis appellat, quia, passo in carne Christo, divinitas impassibilis mansit. Et apprehendens eum Petrus coepit increpare eum. Quomhoc . Saepe diximus nimii ardoris atque amoris quam maximi fuisse Petrum in Dominum Salvatorem. Quia ergo post confessionem suam qua dixerat:ris quo audierat, secundum Matthaeum: Beatus es, Simon Barjona, quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus, qui in coelis est, repente audit a Domino oportere eum ire in Hierosolymam, ibique multa pati a senioribus et Scribis, et principibus sacerdotum, et occidi, et tertia die resurgere, non vult destrui confessionem suam, nec putat fieri posse ut Dei Filius occidatur; apprehenditque eum in affectum suum, vel separatim ducit, ne praesentibus caeteris condiscipulis magistrum videatur arguere. Et coepit increpare illum amantis affectu, et optantis dicere: non potest fieri, nec recipiunt
Abbreviated transcription (Latin):
nos degeneratione dĩ serimus
questiones : Cum paulus iudi¬
cauerit. Nihil se scire nisixp̃m
trus nihil amplius quã xp̃m
dĩ filium putauerit confiten¬
dum: Nos &quando & quomo¬
do natussit. & quantus sit huma¬
ne infirmitatis contemplatio¬
ne rimamur. ⁊ Pinis ergo fi¬
dei mee. xp̃s ẽ finis fidei dĩ¬
filius est.⁊ Non lic& mihi sci¬
re generationis seriem. non li
c& tamen scire generationis
fidem: Et comminatus ẽ
eis. necui dicerent de illo.
& coepit docere illos. quo opor¬
t& filium hominis multa pa¬
c&era : Idcircose ante pas¬
sionẽ &resurrectionẽ nolu¬
it p̃dicari. ut compl&o post¬
ea sanguinis sacramento. opor¬
tunius apłis dicer&.: Funtes
doc&e omnes gentes. bapti¬
Tantes eos in nomine patris
dess& eum publice p̃dicari.
& eius uulgari inpopulis ma¬
iestatẽ. quẽ post paulolum
flagellatũ uisuri sunt: & qui
crucifixum multa pati
a senioribus & scribis & princi¬
pibus sacerdotũ: Et notandũ

Expanded text:
nos de generatione Dei disserimus nos de generatione Dei disserimus quaestiones? Cum Paulus indicaverit nihil se scire nisi Chritrus nihil amplius quam Christum Dei Filium putaverit confitendum, nos et quando et quomodo natus sit, et quantus sit humanae infirmitatis contemplatione rimamur. Finis ergo fidei meae Christus est, finis fidei Filius est. Non licet mihi scire generatiocet tamen nescire generationis fidem. Et comminatus est eis, ne cui dicerent de illo. Et coepit docere illos, quoniam oportet Filium hominis multa patera. Idcirco se ante passionem et resurrectionem noluit praedicari, ut, completo postea sanguinis sacramento, opportunius apostolis diceret: Euntes docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris rodesset publice praedicari, et ejus vulgari in populis majestatem, quem post paululum flagellatum visuri sint, et crucifixum, multa pati a senioribus et Scribis, et principibus sacerdotum. Et notandum,
Abbreviated transcription (Latin):
Unde & p&ro se xp̃m confiten¬
ti scđm matheum dicit. qua
caro & sanguis non seuelabit
tibi. hoc ẽ doctrina huma¬
na fidei ueritatẽ non docuit.
Pulchre & enim qui diuersã
dedño sententiã ferunt.
hominũ nomine notantur.
N am quiueritatẽ potentiȩ
eius fideliter ac pia mente
cognoscunt. Nequa quã
homines. seddii appellari me¬
rerentur. quales fuisse apłs
secunda sua interrogatione
dñs ostendit. Nam sequit.
unc dicit illis.. Uos uero
quem me dicitis eẽ.At ten
de prudens lector quod ex
sequentibus textuq: sermo¬
nis. Apostoli nequaquã
homines. sed dii appellent᷑
um enĩ dixiss& quẽ me eẽ
dicunt homines. subiecit.
Uos uero quẽ me dicitis eẽ:
llis quia homines sunt huma¬
na opinantibus: Uos qui dii
estis. quemme eẽ existimatis.
espondens p&rus ait. Tues
ant.: P&rus tamen respon¬
dit. prec&eris. : Conplexus
est itaque omnia. qui&natu¬
rã & nomen expressit. in quo
summa uistutũ est. &iam ne

Expanded text:
Unde et Petro se Christum confitenUnde et Petro se Christum confitenti secundum Matthaeum dicit: Quia caro et sanguis non revelavit tibi , hoc est, doctrina humana fidei te veritatem non docuit. Pulchre etiam qui diversam de Domino sententiam ferunt hominum nomine notantur. Nam qui veritatem potentiae ejus fideliter ac pia mente cognoscunt, nequaquam homines, sed dii appellari merentur. Quales fuisse apostolos secunda sua interrogatione Dominus ostendit. Nam sequitur: Tunc dicit illis: Vos vero quem me dicitis esse? Attende enim, prudens lector, quod ex consequentibus textusque sermonis apostoli nequaquam homines, sed dii appellentur. Cum enim dixisset: Quem me esse dicunt homines, subjecit: Vos vero, quem me dicitis esse? Illis quia homines sunt humana opinantibus, vos, qui dii estis, quem me esse existimatis? Respondens Petrus ait: Tu es sciant, Petrus tamen respondit prae caeteris. Complexus est itaque omnia, qui et naturam et nomen expressit, in quo summa virtutum est. Etiamne
Abbreviated transcription (Latin):
nis tantum aspectib ubi
& merces operum restat.
sint placere contenti.
Et egressus iħs & discipuli
Leius: in castello cȩsariȩ
philippi.⁊ Philippus iste¬
est frater herodis dequo su¬
pra diximus. te trarcha
itureȩ. &traconitinis re¬
gionum. qui in honorẽ tibe¬
pi quȩnune paneas dicit᷑
untia phenicis. imitatus
herodem patrẽ. qui in hono¬
rem augusti cȩsaris appella¬
uit cesaream. quȩ prius tur¬
ris stratonis uocabatur.
& ex nomine filiȩ eius lybi
iortdanis nomen efficiunt.¬
t inuia interrogabat
discipulos suos dicens.
quẽ me dicunt᷑. homines:
qui responderunt illi dicen¬
tes. iohannẽ baptistã. Alii
heliam. Alii uero quasi
unum dȩꝓph&is Pulchre¬
dñs fidem discipuloꝵ ex¬
ploraturus. primo hominũ
sententiã interrogat. ne
ui delic& illoꝵ confessio. ñ
ueritas agnitione ꝓbata
sed uulgi uideatur opinio¬
ne firmata. nec comꝑta
credere. sed instar herodis
deauditis hesitare putentur.

Expanded text:
nis tantum aspectibus ubi nis tantum aspectibus ubi et merces operum restat, sint placere contenti. Et egressus est Jesus et discipuli ejus in castellum Caesareae Philippi. Philippus isteest frater Herodis de quo supra Itureae et Trachonitidis regionum, qui in honorem Tibe quae nunc Paneas dicitur, vincia Phoenicis: imitatus Herodem patrem, qui in honorem Augusti Caesaris appellavit Caesaream, quae prius turris Stratonis vocabatur: et ex nomine filiae ejus JuliaJordanis nomen efficiunt.t in via interrogabat discipulos suos dicens eis quem me dicunt esse homines qui responderunt illi dicentes Iohannem Baptistam alii Heliam alii vero quasi unum de pDominus, fidem discipulorum exploraturus, primo hominum sententiam interrogat, ne videlicet illorum confessio non veritatis agnitione probata, sed vulgi videatur opinione firmata, nec comperta credere, sed instar Herodis de auditis haesitare putentur.
Abbreviated transcription (Latin):
maxime hominum uita
sequenda. quorum sit au¬
dienda doctrina. Un¬
de aperte dicitur.⁊ Quia
secunda inpositione ma¬
nuũ suarũ : Dñs ei lucẽ
clare oma uidendi re¬
stituerit. Clare nãq
uid& omnia quicecus fu¬
it: Cum is qui in lumina¬
si intus meruit: manifes¬
te didicerit. quomodo
eredendum. qualiter ui¬
uendum. quȩ ꝓfide ueri¬
tatis atq operatione ius¬
titiȩ. premia sint infu¬
turo speranda.
t misit illum indomũ suã
dicens. Uade indomũ
tuã: & sinuicũ introieris
ne mini dixeris. ⁊ Quod eũ
indomũ suã ire p̃cepit.
mystice admon& omnes
qui agnitione ueritatis in¬
lustrantur ut adcor suum
redeant. & quantũ sibi do¬
natũ sit sollicita mente
ꝑpendant. conlatisq sib i
benefitiis. digna operum
ex secutione responde¬
ant. : Quoduero eum sic̃
& multos quossanauit ali¬
os. sanationẽ suã silentio
tegere iub&. Exemplis
suis tribuit. nedehis quȩ
faciunt mirandis. fauorẽ
uulgi requirant. sed diui¬

Expanded text:
maxime hominum vita maxime hominum vita sequenda, quorum sit audienda doctrina? Unde apte dicitur quia secunda impositione manuum suarum Dominus ei lucem clare omnia vivendi restituerit. Clare namque videt omnia qui caecus fuit, cum is qui illuminari intus meruit manifeste didicerit quomodo credendum, qualiter vivendum, quae pro fide veritatis atque operatione justitiae praemia sint in futuro speranda. Et misit illum in domum suam dicens: Vade in domum tuam: et si in vicum introieris, nemini dixeris. Quod eum in domum suam ire praecepit, mystice admonet omnes qui agnitione veritatis illustrantur, ut ad cor suum redeant, et quantum sibi donatum sit sollicita mente perpendant, collatisque sibi beneficiis digna operum exsecutione respondeant. Quod vero eum sicut et multos quos sanavit alios, sanationem suam silentio tegere jubet, exemplum suis tribuit, ne de his quae faciunt mirandis favorem vulgi requirant, sed divi
Abbreviated transcription (Latin):
uidebat homines uelut ar¬
bores ambu lantes. hoc est
formã quidẽ corporũ int̾
umbras aspiciens. sed nulla
membrorũ linamenta uisu
adhuc caligante discerne¬
r& ualens: quales conden¬
se arbores a longe spectan¬
tibus. uel certe in luce noc¬
turna solent apparere.
Ita ut non facile. arbor an
homo sit poss& dinosci.
Quia primus nimirum cuiq
uirtutis introitus est honi¬
num uitam moresq ceteri¬
rũ inspicere: ut quic quid
uspiã boni uiderit imite¬
tur. quicquid malicaue¬
at ac de testetur. Sed
quis quis ita desipit. Ac lon¬
gi temporis obscuritate de¬
pressus est : ut inter bonũ
& malum. fidem & ꝑfidia
sincera pi&atis opera &si¬
mulationẽ iustitiȩ: ad huc
discernere nesciat . quas
ambulantes homines. in¬
star arborum cernit. quia
facta multitudinis. absq:
luce discretionis uid&.
& quid talibus suꝑ ẽ . nisi
ut diuina dignatio. quȩ ei
curam hominis consideran¬
dã tribuit. &iam donum
conferat discernendi: quȩ

Expanded text:
videbat homines velut arvidebat homines velut arbores ambulantes, hoc est formam quidem corporum inter umbras aspiciens, sed nulla membrorum lineamenta, visu adhuc caligante, discernere valens, quales condensae arbores a longe spectantibus, vel certe in luce nocturna solent apparere, ita ut non facile arbor an homo sit possit dignosci. Quia primus nimirum cuique virtutis introitus est, hominum vitam moresque caeterorum inspicere, ut quidquid uspiam boni viderit, imitetur, quidquid mali, caveat ac detestetur. Sed quisquis ita desipit, ac longi temporis obscuritate depressus est, ut inter bonum et malum, fidem et perfidiam, sincera pietatis opera et simulationem justitiae adhuc discernere nesciat, quasi ambulantes homines instar arborum cernit, quia facta multitudinis absque luce discretionis videt. Et quid talibus superest, nisi ut divina dignatio, quae ei curam hominis considerandi tribuit, etiam donum conferat discernendi quae
Abbreviated transcription (Latin):
oculos eius. & coepit uidere.
& restitutus ẽrita ut uide¬
r& clare omnia. ⁊ Ideo ce¬
cum hune dñs paulatim &
non repente curat. quẽ
hunc mox uerbo siuell &
poterat curare: Ut
magnitudinẽ humane ce¬
citatis ostender& : quȩ
quasi pede tem tim: & ꝑ
quosdam ꝓfectuũ gradusad
lucẽ diuine uisionis sol& ꝑ¬
uenire.: Sed & sue nobis gra¬
tiȩ crebra dar& indicia
ꝑ quã singula nr̃e ꝑfectio¬
nis incrementa. ut ꝓficere
aliquid possint. nedeficiant
adiuuat.⁊ Desputo autẽ
oris dñi quod gratiã sp̃s eius
design&. sȩpe dictũ est.
Detactu manuum eius. quod
uirtutẽ aditorii ipsius
insinu&. nulli dubiũ ẽ.
Sputum quippe ab intus
decapite dñi ꝓcedit: Ma¬
nus uero sunt membra cor¬
poris exterius posita.
Expuensergo in oculis ceci
dñss in ponit manus suas
ut uideat. quia cecitatẽ
generis humani . & ꝑ inui¬
sibilia diuine pi&atis
dona: & ꝑ exhibita foris
sacramenta ad sumꝑte
humanitatis abstersit.
Primo autẽ is quicuraba t᷑

Expanded text:
 coepit videre, et restitutus est ita ut videret clare omnia. Ideo secum hunc Dominus paulatim et non statim repente curat quem uno mox verbo, si vellet, poterat curare, ut magnitudinem humanae caecitatis ostenderet quae quasi pedetentim et per quosdam profectuum gradus ad lucem divinae visionis solet pervenire, seu ut suae nobis gratiae crebra daret indicia, per quam singula nostrae perfectionis incrementa, ut proficere aliquid possint nec deficiant, adjuvat. De sputo autem oris Domini, quod gratiam spiritus ejus designet, saepe dictum est. De tactu manuum ejus, quod virtutem adjutorii ipsius insinuent, nulli dubium est. Sputum quippe ab intus de capite Domini procedit; manus vero sunt membra corporis exterius posita. Exspuens ergo in oculos caeci Dominus, imponit manus suas ut videat, quia caecitatem generis humani et per invisibilia divinae pietatis dona et per exhibita foris sacramenta assumptae humanitatis abstersit. Primo autem is qui curabatur,
Abbreviated transcription (Latin):
sicuti est: Ipsa erit &iam bea¬
tior trans migratio. &isto secło
in illam aẽt̾nitatem.si ei p̃cepta
sic aplectam. ut adeiꝰdexterã segre¬
gari meream᷑: Tunt mi ibunt
sinistri in cõbustionẽ a & ernã.
iusti aũ inuitã ȩterna: Hinc il¬
luc transmigrabant. & ibi cũ
uidebunt. quomͦdo ñ uident
Tollet᷑ enĩ ĩpius. ut ñ uideat clari¬

Expanded text:
sicuti est. ipsa erit etiam beasicuti est. ipsa erit etiam beatior transmigratio ex isto saeculo in illam aeternitatem, si eius praecepta sic amplectamur, ut ad eius dexteram segregari mereamur. tunc enim ibunt sinistri in conbustionem aeternam, iusti autem in uitam aeternam. hinc illuc transmigrabunt et ibi eum uidebunt, quomodo non uident enim inpius, ut non uideat clari
Abbreviated transcription (Latin):
aperiri sibi ostiũ in dño ꝑ inlu¬
minationẽ fideliũ. hoc intelle¬
gitur : ibi eũ uidebitis: Idẽ ibi
membra eius inueni&is. Ibi ui¬
uum corpus eius. in eis qui uos
susciperint agnoscetis: Secđ̃m
illud aũ qđ galilea int̃pretat᷑
reuelatio : ñ iam in forma serui
intellegendumẽ : sed in illa in
qua ȩqualis ẽ patri: qui ꝓmi¬
sit apud iohannẽ dilectorib
suis. cũ diceret: Etego diliga
eum & ostendam meipsum illi:
ñ utiq secđm id qđ iam uide¬
bunt . & qđ &iam resurgens cũ
cicatricibus. non solũ uidendũ.
sed &iam tangendũ post modũ
ostendit. sed secundum illam
in effabilem lucem. qua i lu¬
minat omnẽ hominẽ uenien¬
tem in hunc mundum. secun¬
dum quam luc& intenebris.
& tenebre eam non conp̃ hen¬
dunt: Illuc nos prȩcessit unde
ad nos ueniens non recessit. &
quo nos precedens non deseru¬
it: Illac erit reuelatio. tam¬
quam uera galilea cum similes.
ei erimus. ibi eum uidebimus

Expanded text:
aperiri sibi ostium in domino per inluaperiri sibi ostium in domino per inluminationem fidelium, hoc intellegitur: ibi eum uidebitis, id est ibi membra eius inuenietis, ibi uiuum corpus eius in his qui uos susceperint agnoscetis\'. secundum illud autem quod Galilaea interpretatur :\'reuelatio\' non iam in forma serui intellegendum est, sed in illa in qua aequalis est patri, quam promisit aput Iohannem dilectoribus suis, cum diceret: et ego diligam eum et ostendam me ipsum illi. non utique secundum id quod iam uidebant et quod etiam resurgens cum cicatricibus non solum uidendum sed etiam tangendum postmodum ostendit, sed secundum illam ineffabilem lucem, qua inluminat omnem hominem uenientem in hunc mundum, secundum quam lucet in tenebris et tenebrae eum non conprehendunt illuc nos praecessit, unde ad nos ueniens non recessit et quo nos praecedens non deseruit. illa erit reuelatio tamquam uera Galilaea, cum similes ei erimus; ibi eum uidebimus
Abbreviated transcription (Latin):
matheũ & marcũ. resurgens ita
mandauerit: Prȩcedã uos inga¬
lileam. ibi me uidebitis: Quod
& si cõpletũ est. tam̃ post multa
cõpletũ sit . cũ sic mandatũ sit. quã
quã sine prȩiudicio necessitatis :
ut aut hoc solũ aut hoc primũ.
expectar&ur. fieri debuisse:
Procul dubio ergo. quõ uoxest
ista ñ euangelistȩ narrantis. qđ
ita factũ sit. sed angeli eeman
ab angelo & adño dictum sit
ꝓph&ice dictũ accipiendumẽ :
C alilea namq int̃pr&at᷑. ł trans¬
migratio. uel reuelatio: Prius
itaq secđm trans migrationis
signi ficationẽ. quid aliud oc¬
currit intellegendũ: p̃cedit
uos ingalileam ibi eũ uidebitis¬
depopulo isrł trans migratu¬
ra erat ad gentes. quib apłi
p̃di cantes euangeliũ nullo
modo crederet᷑. nisi eis ipse dñs¬
uiam in cordib hominũ p̃pa¬
rar&. & hoc intellegimus . p̃¬
cedet uos ingalileam: Qui aũ
gaudentes mirarentur : Disrup¬
tis & euictis difficultatibus.

Expanded text:
Matthaeum et Marcum resurgens ita Matthaeum et Marcum resurgens ita mandauerit: praecedam uos in Galilaeam, ibi me uidebitis. quod etsi completum est, tamen post multa completuquam sine praejudicio necessitatis, ut aut hoc solum, aut hoc primum exspectaretur fieri debuisse. Proculdubio ergo quoniam vox est ista non Evangelistae narrantis, quod ita factum sit, sed angeli ex manab angelo, et a Domino dictum sit prophetice dictum accipiendum est; Galilaea namque interpretatur, vel transmigratio, vel revelatio. Prius itaque secundum transmigrationis significationem, quid aliud occurrit intelligendum, Praecedit vos in Galilaeam, ibi eum videbitide populo Israël transmigratura erat ad Gentes? quibus apostoli praedicantes Evangelium nullo modo crederentur, nisi eis ipse Duiam in cordibus hominum praepararet; et hoc intellegitur: praecedit uos in Galilaeam. quod autem gaudentes mirarentur disruptis et euictis difficultatibus