comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pes mea a uiuentute¬
mea ubi mͥ eras:et quo
recesseras: An uͦ nõ tu
feceras me et discreueras me.
a quadrupedibus et uolatilibꝰ
celiͦ Sapientiore me feceras.
et ambulabã ꝑtenebras et
lubricũ ⁊ querebã te foris a
me. et non inueniebã deum
cordis mei: et eram in ꝓfun¬
dum maris. et diffidebam
et desperabam de intẽtione
ueri.Iam uenerat ad me
mater pietate fortis. terra ma¬
ri:ꝙ me sequens: et in pericu¬
lis omnib de te secura. Nam ⁊
per marina discrimina ipsos
nautas cõsolabat᷑. a quib ru¬
des abyssi uiatores. cum ꝑtur¬
bantur consolari solent. polli¬
cens eis ꝑuentionẽ cum salute:
quia hoc ei tu ꝑuisum polli¬
citus eras. Et inuenit me pe¬
riclitantẽ quidẽ grauiter de¬
speratione indagande ui̾tatis:
sed tamen ei cum indicassem.
non me quidem iam ẽẽ ma¬
nicheum. sed neq catholicũ
xp̃ianum. non quasi inopi¬
natũ aliquid audierit exili¬
uit leticia. cum iam secura
fieret ex ea parte miserte mee.

Expanded text:
pes mea a iuuentutemea, ubi mihi eras et quo recesseras? an uero non tu feceras me et discreueras me a quadrupedibus et uolatilibus caeli? sapientiorem me feceras, et ambulabam per tenebras et lubricum et quaerebam te foris a me et non inueniebam deum cordis mei; et ueneram in profundum maris et diffidebam et desperabam de inuentione ueri. iam uenerat ad me mater pietate fortis, terra marique me sequens et in periculis omnibus de te secura. nam et per marina discrimina ipsos nautas consolabatur, a quibus rudes abyssi uiatores, cum perturbantur, consolari solent, pollicens eis peruentionem cum salute, quia hoc ei tu per uisum pollicitus eras. et inuenit me periclitantem quidem grauiter desperaSed tamen ei cum indicassem, non me quidem jam esse manichaeum, sed neque catholicum christianum, non quasi inopinatum aliquid audierit, exsilivit laetitia; cum jam secura fieret ex ea parte miseriae meae,
Abbreviated transcription (Latin):
substantie sunt quas tu ñ fe¬
cisti. Et qm̃ ñ equalia omĩa
fecisti. ideo sunt omĩa quia si
gula bona sunt. ⁊ simul om¬
nia ualde bona: qm̃ fecisti d̾s
noster onuĩa bona ualde. Et
pat. ⁊ corrũpat ordinẽ quem
imposusti ei. In ꝑtibus aut̃
eiꝰ quedam quibdam. quia ñ
conueniunt. mala putant᷑.
Et eadem ip̃a conueniunt ali¬
is ⁊ bona sunt:⁊ in semetipĩs
bona sunt. Et omĩa hec q̃ sibi¬
met inuicẽ ñ conueniũt. con¬
ueniunt inferiori ꝑti rerum
qͣm t̾rã dicimus: habentẽ celũ
suũ nubilosum atq uentolũ
congruũ sibi. Et absit iam
ut dicerẽ non esse ista. quia ⁊¬
si sola ista cernerẽ. desiderarẽ
quidem meliora. sed iam etiã
de soł istis laudare te deberens.
qm̃ laudandum te ostendũt.
de t̾ra dracones. ⁊ om̃s abyssi ig¬
nis graudo . nix. glacies. sp̃c tẽ
pestatis. q̃ faciũt uerbũ tuum.
Montes. ⁊ om̃s colles. ligna fru¬
cifera ⁊ om̃s cedri. bestie ⁊ uni¬

Expanded text:
substantiae sunt quas tu non fesubstantiae sunt quas tu non fecisti. Et quoniam non aequalia omnia fecisti, ideo sunt omnia; quia sigula bona sunt et simul omnia ualde bona, quoniam fecit deus noster omnia bona ualde. Et pat et corrumpat ordinem, quem inposuisti ei. in partibus autem eius quaedam quibusdam quia non conueniunt, mala putantur; et eadem ipsa non conueniunt aliis et bona sunt et in semet ipsis bona sunt. et omnia haec, quae sibimet inuicem non conueniunt, conueniunt inferiori parti rerum, quam terram dicimus, habentem caelum suum nubilosum atque uentosum congruum sibi. et absit, ut dicerem iam: "non essent ista", quia etsi sola ista cernerem, desiderarem quidem meliora, sed iam etiam de solis istis laudare te deberem, quoniam laudandum te ostendunt de terra dracones et omnes abyssi, ignis, grajado, nix, glacies, spiritus tempestatis, quae faciunt uerbum tuum, montes et omnes colles, ligna fructifera et omnes cedri, bestiae et omni
Abbreviated transcription (Latin):
na essent qͥuͣro in eis corrũpe¬
retur non esset. Nocet enĩ cor¬
ruptio. Et nͥ bonum minue¬
ret: non noceret. Aut gͥ nich̾
nocet corruptio qd̃ fieri non
potest: aut qd̾ certissimum ẽ
omĩa. que corrumpuntur pͥ¬
uant᷑ bono. Si aut̃ omĩbono
pͥuabunt᷑: omĩno ñ erunt. Si
enĩ erunt ⁊ corrũpi iã ñ pote¬
runt. meliora erunt: quia in¬
corruptibilit̾ ꝑmanebunt. ⁊¬
quid monstruosius qͣm ea
dic̾e omĩ bono amisso facta me¬
liora: Ergo si omĩ bono pͥua¬
buntur: omĩno nulla erunt.
Ergo qͣm dui sunt: bona sũt.
Ergo q̃cũq sunt: bona sunt.
Malumq illud quod q̃ rebã
unde esset. ñ ẽ substantia: qͥ a
si substantia esset bonũ esset.
Aut enĩ esset incorruptibilis
substantia magnũ utiq bo¬
nũ:. aut substãtia corruptibił
esset. que nͥ bona esset corrũpi
ñ posset. Itaq uidi ⁊ manifesti¬
tum ẽ michi quia omĩa bo-¬
na tu fecisti: ⁊ prorsus nulle

Expanded text:
na essent, quod in eis corrumpena essent, quod in eis corrumperetur non esset. Nocet enim corruptio, et nisi bonum minueret, non noceret. Aut igitur nihil nocet corruptio, quod fieri non potest: aut, quod certissimum est, omnia quae corrumpuntur, privantur bono. Si autem omni bono privabuntur, omnino non erunt. Si enim erunt, et corrumpi jam non poterunt, meliora erunt, quia incorruptibiliter permanebunt. Et quid monstruosius quam ea dicere omni bono amisso facta meliora? Ergo si omni bono privabuntur, omnino nulla erunt: ergo quamdiu sunt, bona sunt: ergo quaecumque sunt, bona sunt. Malumque illud quod quaerebam unde esset, non est substantia; quia si substantia esset, bonum esset. Aut enim esset incorruptibilis substantia, magnum utique bonum: aut substantia corruptibilis esset, quae nisi bona esset, corrumpi non posset. Itaque vidi et manifestatum est mihi quia omnia bona tu fecisti, et prorsus nullae
Abbreviated transcription (Latin):
gione dissimilitudinis. tãqͣm
audirem uocem tuã de excelso.
Cibus sum gndiũ: cresce ⁊ mã¬
ducabis me. Nec tu me in te
mutabis sicut cibũ carnis tu¬
e: s tu mutaberis in me. Et
cognoui qm̃ ꝓ iniquitate eru¬
disti hominẽ: ⁊ tabescẽ fecisti
sicut arancã animã meã. Et
dixi. Nũquid nichil ẽ u̾itas.
qm̃ neq ꝑ infinita locoꝵ spaci¬
a diffusa est: Et clamasti de lõ¬
ginquo. Immo uͦ ego sũ qui sũ.
Et audiui sicut audit᷑ in corde:
⁊ ñ erat prorsus unde dubita¬
rem. Faciluisq dubitarem ui¬
uere me: qͣm ñ esse ueritatẽ q̃
re est: qm̃ incõmutabilit ma¬
net. Michi aut̃ adherere deo bo-¬
nũ ẽ: quia si ñ manebo in illo.
nec in me potero. Ille aut̃ in se
manifestatum ẽ mͥ qm̃ bona
ñ sũt que corrũpunt᷑. que neq
si sũma bona essent. neq ñͥ bo
na essent corrumpi possent. qͥ¬
a si sũma bona essent. in corrup¬
tibilia essent: si aut̃ nulla bo¬

Expanded text:
gione dissimilitudinis, tamquam gione dissimilitudinis, tamquam audirem uocem tuam de excelso: "cibus sum grandium: cresce et manducabis me. nec tu me in te mutabis sicut cibum carnis tuae, sed tu mutaberis in me." et cognoui, quoniam pro iniquitate erudisti hominem et tabescere fecisti sicut araneam animam meam, et dixi: "nuque per infinita locorum spatia diffusa est?" et clamasti de longinquo: ego sum qui sum. et audiui, sicut auditur in corde, et non erat prorsus, unde dubitarem faciliusque dubitarem uiuere me quam non esse. ueritatem, qure est, quod inconrautabiliter manet. mihi autem inhaerere deo bonum est, quia, si non manebo in illo, nec in me potero. ille autem in semanifestatum est mihi, quoniam bona sunt, quae corrumpuntur, quae neque si summa bna essent, corrumpi possent: quia si summa bona essent, incorruptibilia essent; si autem nulla bo
Abbreviated transcription (Latin):
ri. Et inde ãmonitus redire ad
meip̃m: intͣui in intima mea
uuce te. ⁊ potui qm̃ factus es
aduitor meus. Intraui ⁊ uidi
⁊ cõspicuã omĩ carni. nec qua¬
si ex eodem genere. Grandior e¬
rat: tãqͣm si ista multo mul¬
occuparet magnitudine. Non
hoc illa erat sed alud: aliud
ualde ab istis omĩb. Nec ita
erat supͣ mẽtem meam sicut
oleũ suꝑ aqͣm. nec sicut celũ
suꝑ t̾ram. sed superior quia
ip̃a fecit me: ⁊ ego inferior qͥa
tactꝰ sum ab ea. Qui nouit ue¬
ritatẽ: nouit eam. Et qui no¬
uit eã:. nouit et̾nitatem. Cari¬
tas nouit eã. O et̾na u̾itas. ⁊
uera caritas: ⁊ cara et̾nitas. Tu
es d̃s m̃s: tibi suspiro die ac.
nocte. Et cũ te primũ cogno¬
ui. tu assumpsisti me: ut ui¬
derẽ esse quod uiderem. ⁊ ñdũ
me esse qui uiderem. Et reu̾be¬
rasti infirmitatẽ aspectus mei.
radians in me uehement̾. ⁊ cõ¬
tremui amore ⁊horrore:⁊ in¬
ueni longe me esse a te in re¬

Expanded text:
ri. Et inde admonitus redire ad ri. Et inde admonitus redire ad memet ipsum intrani in intima mea duce te et potui, quoniam factus es adiutor meus. intraui et uidi et conspicuam omni carni nec quasi ex eodem genere grandior erat, tamquam si ista multo muloccuparet magnitudine. non hoc illa erat, sed aliud, aliud ualde ab istis omnibus. nec ita erat supra mentem meam, sicut oleum super aquam nec sicut caelum super terram, sed superior, quia ipsa fecit me, et ego inferior, quia factus ab ea. qui nouit ueritatem, nouit eam, et qui nouit eam, nouit aeternitatem. caritas nouit eam. o aeterna ueritas et uera caritas et cara aeternitas! tu es deus meus, tibi suspiro die ac nocte. et cum te primum cognoui, tu assumsisti me, uf uiderem esse, quod uiderem, et nondum me esse, qui uiderem. et reuerberasti infirmitatem aspectus mei radians in me uehementer, et contremui amore et horrore: et inueni longe me esse a te in re
Abbreviated transcription (Latin):
dicentes se esse sapientes stul¬
ti fiunt. Et ideo legebam ibi
etiã ĩmutatã gliam incorrup¬
tionis tue. in idola ⁊ uaria si¬
mulachra: in similitudinem
imaginis corruptibilis homĩs.
⁊ uolucrũ. ⁊ quadrupedum⁊
serpentium. Uidelicet egyptiũ
cibũ quo esau ꝑdidit primo¬
genita sua: qm̃ caput quadru
pedis ꝓ te honorauit populus
pͥmogenitus conu̾sꝰ corde in e¬
gyptum. ⁊ curuans imaginẽ
tuam animã suam. añ ima¬
ginẽ uituli mãducantis fenũ.
Inueni hec ibr: ꝙ ñ mãducau.
Placuit enĩ tͥ dñe auferre ob¬
ꝓbriũ diminutionis ab iacob.
ut maior seruiret minorr. ⁊ uo¬
casti gentes in hereditatẽ tuã.
Et ego ad te uenerã ex gentib.
rat. Et dixisti atheniensibus
de erant libri illi᷑ Et ñ atten¬
di in idola egyptioꝵ quib de
auro tuo ministrabant qui
tͣns mutauerũt u̾tatẽ dei in
mendaciũ. ⁊ coluerũt ⁊ seriut¬
tunt creature potiꝰ qͣm creato¬

Expanded text:
dicentes se esse sapientes stuldicentes se esse sapientes stulti fiunt. Et ideo legebam ibi etiam inmutatam gloriam incorruptionis tuae in idola et uaria simulacra, in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et uolucrum et quadrupedum et serpentium, uidelicet Aegyptium cibum, quo Esau perdidit primogenita sua, qpedis pro te honoravit populus primogenitus, conversus corde in Aegyptum, et curvans imaginem tuam, animam suam ante imaginem vituli manducantis fenum . Inveni haec ibi, et non manducavi. Placuit enim tibi, Domine, auferre opprobrium diminutionis ab Jacob, ut major serviret minori ; et vocasti Gentes in haereditatem tuam. Et ego ad te veneram ex Gentibus, rat. Et dixisti Atheniensibus de erant illi libri. Et non attendi in idola Aegyptiorum, quibus de auro tuo ministtransmutauerunt ueritatem dei in mendacium et coluerunt et seruierunt creaturae potius quam creato
Abbreviated transcription (Latin):
hñt illi libri. Quod enim ã¬
te omĩa tẽpora. ⁊ supͣ omĩa tẽ¬
pora incõmutabilit̾ manet.
⁊ quia de plenitudine eiꝰ acci¬
piunt anime ut beate sint.⁊
quia participatione manẽtis
in se sapientie renouantur. ut
sapientes sint: est ibi. Quod
peꝑcisti. s ꝓ nobis omnib tra¬
droisti eum: non est ibi. Ab¬
scondisti enĩ hec a sapientib.
⁊ reuelasti ea ꝑuulis. ut ueni¬
rent ad eum laborantes. ⁊ o¬
nerati. ⁊ reficeret eos. qm mi¬
tis est. ⁊ humilis corde. ⁊ diri¬
git mites in iudicio ⁊ docet
mãsuetos uias suas. uidens
humilitatẽ nr̃am ⁊ laborem
nr̃m. ⁊ dimittens omĩa pecca¬
ta nr̃a. Qui aut̃ coturno tã¬
quam doctrine sublimioris e¬
lati ñ audiunt dicentem dis¬
cite ame. quia mitis sum ⁊
huĩlis corde. ⁊ inuenietis re¬
quiẽ animab urĩs. ⁊ si cogno¬
scunt dm̃. ñ sicut d̾m glorifi¬
cant aut grãs agunt. sed eua-¬
nescunt in cogitationib suis.
⁊ obscurat᷑ insipiens cor eoꝵ:

Expanded text:
nt illi libri: Quod enim ante omnia tempora, et super omnia tempora incommutabiliter manet  quia de plenitudine ejus accipiunt animae, ut beatae sint, et quia participatione manentis in se sapientiae renovantur ut sapientes sint, est ibi. Quod percisti, sed pro nobis omnibus tradidisti eum non est ibi. abscondisti enim haec a sapientibus et reuelasti ea paruulis, ut uenirent ad eum laborantes et onerati et reficeret eos, quoniam mitis est et humilis corde, et dirigit mites in indicio et docet mansuetos uias suas uidens humilitatem nostram et laborem nostrum et dimittens omnia peccata nostra. qui autem cothurno tamquam doctrinae sublimioris elati non audiunt dicentem: disciteame, quoniam mitis sum et humilis corde, et inuenietis requiem animabus uestris, etsi cognoscunt deum, non sicut deum glorificant aut gratias agunt, sed euanescunt in cogitationibus suis et obscuratur insipiens cor eorum;
Abbreviated transcription (Latin):
uiolari substantia tua nul¬
lo mͦ potest. Nullo enĩ prortͥ¬
mͦ uiolat corruptio dm̃ nr̃m
nulla uoluntate. nulla ne¬
cessitate. nullo ĩꝑuiso casu qͦ¬
niã ip̃e est d̾s. ⁊ qd̃ sͥ uult bo¬
num est. ⁊ ip̃e est idem bonil.
corrũpi aut̃ ñ ẽ bonũ: nec to¬
geris inuitus ad ali o quid
qͥa uolũtas tua ñ est mail.
quam potentia tua. Esset aũ
maior: si te ip̃o tu ip̃e maior es¬
ses. Et uoluntas enim ⁊ potẽ¬
tia dei. D̃s ip̃e est. Et quid ĩꝓ¬
uislum tͥ qui nosti omĩa:. ⁊ nł¬

Expanded text:
uiolari substantia tua nuluiolari substantia tua nullo modo potest. nullo enim prorsus uiolat corruptio deum nostrum, nulla uoluntate, nulla necessitate, nullo inprouiso casu, quoniam ipse est deus et quod sibi uult, bonum est et ipse est idem bonum; corrumpi autem non est bonum. nec cogeris inuitus ad aliquid, quia uoluntas tua non est maior quam potentia tua. esset autem maior, si te ipso tu ipse maior esses: uoluntas enim et potentia dei deus ipse est. quid inprouisum t
Abbreviated transcription (Latin):
unde ⁊ in ip̃o uoluntas ma¬
la qua diabolus fieret: qͣn¬
do totus angelꝰ a cõditore op¬
timo factus esset bonus: Hiͤ
cogitationib deprimebar i¬
terum ⁊ suffocabar. s ñ usq
ad illum inf̾nũ subducebar
erroris ubi nemo confitebit᷑
tͥ: dũ tu potius mala pati
qͣm homo facere putatur.
Sic enin nitebar inuenire¬
tera. ut iam inueneram me¬
lius ẽẽ incorruptibile qͣm tu¬
ruptibile: ⁊ ideo te qͥcqͥd esses
esse incorruptibilem cõfite¬
bar. Neq enĩ ulla anima ĩn
potuit poterit ue cogitare ali¬
quid: qd̃ sit te melius qui sũ¬
mũ ⁊ optimum bonũ es. Cũ
aut̃ uerissime atq certissimi
incorruptibile corruptibili pͥo¬
poterã iam cogitacione aliqͥd
attingere qd̃ esset melius des
meo. nisi tu esses incorrupti¬
.bilis. Ubi gͥ udebã incorrup¬
tibile corruptibili ẽẽ preferẽ¬
dum. ubi te querere debebã:
atq inde adu̾tere ubi sit ma¬
lũ adest unde sit corruptio. qͦ

Expanded text:
unde et in ipso voluntas maunde et in ipso voluntas mala qua diabolus fieret, quando totus angelus a conditore optimo factus esset bonus? His cogitationibus deprimebar iterum et suffocabar: sed non usque ad illum infernum subducebar erroris, ubi nemo confitetur tibi, dum tu potius mala pati, quam homo facere putator. Sic enim nitebar inuenire cetera, ut iam inueneram melius esse incorruptibile quam corruptibile, et ideo te, quidquid esses, esse incorruptibilem confitebar. neque enim ulla anima umquam potuit poteritue cogitare aliquid, quod sit te melius, qui summum et optimum bonum es. cum autem uerissime atque certissime incorruptibile corruptibili praepopoteram iam cogitatione aliquid adtingere, quod esset melius deo meo, nisi tu esses incorruptibilis. ubi igitur uidebam incorruptibile corruptibili esse praeferendum, ibi te quaerere debebam atque inde aduertere, ubi sit malum, id est unde sit ipsa corruptio, qua
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ualebam. Itaq aciẽ mẽtis
de ꝓfundo educere conatus.
mergebar iterum:⁊ sepe co¬
natus mergebar iterum at¬
q iterũ. Subleuabat enim
me in lucem tuã: qd̃ tam sci¬
ebã me habere uoluntatem.
qͣm me uiuere. Itaq cũ aliꝙͥ
uellem aut nollem. ñ aliud
qͣm me uelle aut nolle certis¬
simus eram: ⁊ ibi esse causã pͤ¬
cati mei iam iamq animad¬
uertebam. Quod aut̃ inuitꝰ
facerem. pati me potius qͣm
facere uidebam: ⁊ ro non cul¬
pam sed penã. ẽe iudicabã. Qͣ
me non iniuste plecti te iustũ
cogitans cito fatebar: s rursꝰ
dicebam. Quis fecit me: Non¬
ne d̾s m̃s: non tãtũ bonus.
s ip̃m bonũ: Unde gͥ mͥ ma¬
le uelle ⁊ bene nolle: ut esset
cur iuste penas luerẽ: Quis
in me hoc posuit.⁊ inseruit
mͥ plantariũ a maritudinis:
cum totus fierẽ a dulcissimo
deo meo: Si cliabolus auctor.
unde ipse diabolus: Quod ⁊
ip̃e ꝑuersa uoluntate ex bo¬
no angelo diabolus factꝰ est.

Expanded text:
non valebam. Itaque aciem mentis non valebam. Itaque aciem mentis de profundo educere conatus, mergebar iterum; et saepe conatus, margebar iterum atque iterum. Sublevabat enim me in lucem tuam quod tam me sciebam habere voluntatem, quam me vivere. Itaque cum aliquid vellem aut nollem, non alium quam me velle ac nolle certissimus eram, et ibi esse causam peccati mei jam jamque animadvertebam. Quod autem invitus facerem, pati me potius quam facere videbam; et id non culpam, sed poenam esse judicabam, qua me non injuste plecti, te justum cogitans, cito fatebar. Sed rursus dicebam: Quis fecit me? Nonne Deus meus, non tantum bonus, sed ipsum bonum? Unde igitur mihi male velle et bene nolle, ut esset cur juste poenas luerem? Quis in me hoc posuit, et insevit mihi plantarium amaritudinis, cum totus fierem a dulcissimo Deo meo? Si diabolus auctor, unde ipse diabolus? Quod si et ipse perversa voluntate ex bono angelo diabolus factus est;
Abbreviated transcription (Latin):
endo ista de te ⁊loquendo.Sz¬
⁊ ego adhuc qͣmuis ĩcontami¬
nabilem ⁊ inconu̾tibilem. ⁊
nulla ex parte mutabilẽ dice¬
rem. firmeq sentirẽ dñm no¬
strum deum uerum qui feci¬
sti non solũ animas nr̃as. s
etiã .m. corpora. nec tãtũ ani¬
mas nr̃as. ⁊ corpora. sz om̃s ⁊
omĩa. non tenebã explicitã ⁊
enoclatam causam mali: q̃cũ¬
q tamẽ eẽt. sic eã querend am
uidebã. ut non ꝑ eam constrĩ¬
gerer dñi ĩcõmutabilem mu¬
tabilem credere. ne ip̃e fierem
qd̃ q̃rebam. Itaq securus eã
querebam. ⁊ certus non esse
uerum quod illi dicerent qͦs
toto animo fugiebam. quia
uidebam q̃ rendo unde malũ
repletos malitia qua opina¬
rentur tuam potius substan¬
tiam etiã male pati qͣm suã
male facere: ⁊ intendebam ut
cernerem quod audiebam. li¬
berũ uoluntatis arbitriũ cau¬
sam esse ut malũ faceremus.
⁊ rectũ iuditium tuũ ut pa¬
teremur ⁊ eã liquide c̾nere

Expanded text:
endo de te ista et loquendo.endo de te ista et loquendo. ego adhuc, quamvis incontaminabilem et inconvertibilem, et nulla ex parte mutabilem dicerem, firmeque sentirem Dominum nostrum Deum verum, qui fecisti non solum animas nostras, sed etiam corpora, nec tantum animas nostras et corpora, sed omnes et omnia; non tenebam explicitam et enodatam causam mali: quaecumque tamen esset, sic eam quaerendam videbam, ut non per illam constringerer Deum incommutabilem mutabilem credere, ne ipse fierem quod quaerebam. Itaque securus eam quaerebam, et certus non esse verum quod illi dicerent, quos toto animo fugiebam; quia videbam, quaerendo unde malum, repletos malitia, qua opinarentur tuam potius substantiam male pati, quam suam male facere. 5. Et intendebam ut cernerem quod audiebam, liberum voluntatis arbitrium causam esse ut male faceremus, et rectum judicium tuum ut pateremur; et eam liquidam cernere
Abbreviated transcription (Latin):
tibilis fores. Si aut̃ nichil ea
nocere potuisse diceretur. nl¬
la afferretur causa pugnãdi.
⁊ ita pugnandi. ut quedam
portio tua ⁊ mẽbrum tuũ ass
ꝓles de ip̃a substantia tua mi¬
sceretur. adu̾sis potestatibus.
⁊ ñ a te creatis naturis: atty¬
ab eis in tantum corrũ peretur
i cõmutaretur. indeterius. ut
abeatitudine in miseriã uert̾e¬
tur. ⁊ indigeret auxilio. quo
erui purgariq posset: ⁊ hãc
esse animam cui tuus sermo
seruienti liber ⁊ contaminate
purus. ⁊ corrupte integer sub¬
ueniret: s ⁊ ipse corruptibił.
qͥa ex una eademq substantia.
Itaꝙ si te qͥcquid es idẽ sub¬
stantiam tuam. quasi incor¬
ruptibilem dicerent. falsa esse
illa omnia. ⁊ execrabilia: si aũ
corruptibilem id ip̃m iam fal¬
sum. ⁊ pͥma uoce abominãdũ.
Sat gͦ erat istud adu̾sus eos
omĩmodo euomendos a p̾ssu¬
ra pectoris: quia ñ habebant
qua exirent sine horribili sa¬
rrilegio cordis ⁊ lingue. senti¬

Expanded text:
tibilis fores. Si autem nihil ea tibilis fores. Si autem nihil ea nocere potuisse diceretur, nulla afferretur causa pugnandi, et ita pugnandi, ut quaedam portio tua et membrum tuum, vel proles de ipsa substantia tua, misceretur adversis potestatibus et non a te creatis naturis, atque in tantum ab eis corrumperetur et commutaretur in deterius, ut a beatitudine in miseriam verteretur, et indigeret auxilio quo erui purgarique posset: et hanc esse animam, cui tuus sermo, servienti liber, et contaminatae purus, et corruptae integer subveniret; sed et ipse corruptibilis, quia ex una eademque substantia. Itaque, si te, quidquid es, id est, substantiam tuam qua es, incorruptibilem dicerent; falsa esse illa omnia et exsecrabilia: si autem corruptibilem; idipsum jam falsum et prima voce abominandum. Sat ergo erat istud adversus eos omnimodo evomendos a pressura pectoris; quia non habebant qua exirent sine horribili sacrilegio cordis et linguae, senti
Abbreviated transcription (Latin):
extͥnsecus ãministratẽ omĩa
que creasti. Ita suspicabar:
quia cogitare aliquid ñ po¬
terã. Nam falsũ erat. Iuo e¬
num modo maior pars t̾re
maiorẽ tui ꝑtẽ haberet ⁊ mi¬
norẽ minor. atq ita te plena
essent omĩa. ut ampliꝰ tui
caperet elephanti corpus qͣm
passeris. quo esset isto gͣndiu
grandioremq occuparet lotũ¬
atq ita frustatim ꝑtib mũdi
magnis magnas breuib bre¬
ues. ꝑtes tuas presentes fac̾es.
Non es aut̃ ita: sed nondũ illu¬
minaueras tenebras meas.
tos illos. ⁊ deceptores.⁊ loqua¬
ces nuitos. qm̃ ñ ex eis sona¬
bat u̾bum tuum sat erat gͦ
illud qd̃ iam diu ab usq car¬
thagine a nebridio ꝓponi sole¬
bat: ⁊ om̃s qui audieramus
concussi sumus. Quid erat
tͥ factura nescio que gens te¬
nebrarum. quã ex adu̾sa mo¬
le solent opponere: si tu cũ ea
pugnare noluisses:Si enim
responderet᷑ aliquid fuisse no¬
citurã: uiolabilis tu ⁊ corriy¬

Expanded text:
extrinsecus administrante omnia, extrinsecus administrante omnia, quae creasti. ita suspicabar, quia cogitare aliud non poteram; nam falsum erat. illo enim modo maior pars terrae maiorem tui partem haberet et minorem minor, atque ita te plena essent omnia, ut amplius tui caperet elephanti corpus quam passeris, quo esset isto grandius grandioremqatque ita frustatim partibus mundi, magnis magnas, brevibus breves partes tuas praesentes faceres. Non es autem ita. Sed nondum illuminaveras tenebras meas. tos illos et deceptores, et loquaces mutos, quoniam non ex eis sonabat verbum tuum: sat erat ergo illud quod jamdiu ab usque Carthagine a Nebridio proponi solebat, et omnes qui audieramus concussi sumus. Quid erat tibi factura nescio quae gens tenebrarum, quam ex adversa mole solent opponere, si tu cum ea pugnare noluisses? Si enim responderetur, aliquid fuisse nocituram, violabilis tu et corrup
Abbreviated transcription (Latin):
qͣnta tenderetur. uł diffun¬
deret᷑. uł conglobaret᷑. uel tu¬
mereret uł tale aliquid ca¬
peret uł capere posset. nichil
prorsus esse arbitrabar. ꝑ qͣ¬
les enim formas ire solent
ocłi mer: ꝑ tales imagines i¬
bat cor meum. Nec iudebã
hãc candem intentionẽ qua
illas ip̃as imagines forma¬
bã non esse tale aliquid. Que
tamen ip̃as non formaret: nͥ
esset magnũ aliquid. Ita etiã
te uita uite mee grandẽ per
infinita spacia undiq cogita¬
bam. penetrare totã mundi mo
lem. ⁊ extͣ eam quaqua u̾sũ
ꝑ ĩmensa sine termino. ut ba¬
beret te t̾ra. haberet celum. ba¬
berent omĩa: ⁊ illa finirentur
in te. tu aut̃ nusqͣm. Sicut
aũt luci solis non obsisteret
aeris corpꝰ. aeris huiꝰ qui su¬
pra t̾ram est quo minꝰ ꝑ eũ
traiceretur. penetrans eum
ñ disrũpendo aut concidẽdo.
s implendo eũ totũ: sic tibi
misq ꝑtib penetrabile ad
capiendam p̾sentiam tuã. oc¬
culta inspiratione intͥnsecꝰ ⁊

Expanded text:
a tenderetur, vel diffunderetur, vel conglobaretur, vel tumeret, vel tale aliquid caperet, aut capere posset, nihil prorsus esse arbitrabar. Per quales enim formas ire solent oculi mei, per tales imagines ibat cor meum: nec videbam hanc eamdem intentionem, qua illas ipsas imagines formabam, non esse tale aliquid; quae tamen ipsas non formaret, nisi esset magnum aliquid. Ita etiam te, vita vitae meae, grandem per infinita spatia undique cogitabam penetrare totam mlem et extra eam quaquauersum per inmensa sine termino, ut haberet te terra, haberet caelum, haberent omnia et illa finirentur in te, tu autem nusquam. sicut autem luci solis non obsisteret aeris corpus, aeris huius, qui supra terram est, quominus per eum traiceretur penetrans eum non dirrumpendo aut concidendo, sed implendo eum totum, sic tibi misque partibus penetrabile ad capiendam praesentiam tuam, occulta inspiratione intrinsecus et
Abbreviated transcription (Latin):
ta fui̾t ex duab. Et ideo in-¬
qͣm forte mori metuebã: ne
totus ille moreret᷑. quẽ mul¬
tum amauerã. Que mͥ qua¬
si declamatio leuis. qͣm gra-¬
uis confessio uidetur: qͣmuis
utcumq temꝑata sit hec in¬
eptia. in eo qͦͣd additũ est for¬
te. Et illud in libro tercio
decimo qͦd dici firmam̃tum
factum int̾ spũales auras

Expanded text:
ta fuerat ex duabus: et ideo, inqta fuerat ex duabus: et ideo, inquam, forte mori metuebam, ne totus ille moreretur, quem multum amaueram; quae mihi quasi declamatio lenis quam grauis confessio uidetur, quamuis utcumque temperata sit haec ineptia in eo, quod additum est: forte. et in libro tertio decimo quod dixi: firmamentum factum inter spiritales
Abbreviated transcription (Latin):
agnus es dñe ce laudabilis
ualde: ce magna uirtus tua.
ce sapientie tue non est nu¬
merus. Et laudare te uult
homo aliqͣ portio creaturẽ ce
homo circumferẽs mortalitẽ
suã. tutũferens testimoniũ
peccati sui: &e testimoniũ qͥa
suꝑbis deus resistig. Et tam
laudare te uult homo: aliqͣ
portio creature tue. Tu exci¬
tas ut laudare te delectet.
qͥa fecisti nos ad te: ee inq̾etũ
onfessionũ mearũ
libri tredetum. c de
malis ce de bonis me¬
is clm laudant iustum ce bo-¬
nũ: atq in eum excitant hu
egerunt cum scriberent᷑: ce
agunt cum legunt᷑. Quid
de illis aliis sentiant: ipsi
uiderint. ¶ultis tamen fra¬
trib eos multum placuissẽ:
&e placere scio. Aprimo usq
ad detimũ. de me scripti sunt.
i tribus ceteris de scripturis
scĩs ab eo qͦd scriptum est. in
principio fecit deus celũ ceꝰ
terram: usq ad sabbati reqͥ¬
em. In quarto libro cum de
amici morte animi mei mise¬
riam confiterer: dixi qͦd am-¬
ma nr̃a una quodammͦ fac¬

Expanded text:
agnus es, domine, et laudabilis ualde: magna uirtus tua et sapientiae tuae non est numerus. et laudare te uult homo, aliqua portio creaturae tuae, et homo circumferens mortalitatem suam, circumferens testimonium peccati sui et testimonium, quia superbis resistis: et tamen laudare te uult homo, aliqua portio creaturae tuae. tu excitas, ut laudare te delectet, quia fecisti nos ad te et inquietum onfessionum mearum libri tredecim et de malis et de bonis meis deum laudant iustum et bonum atque in eum excitant humegerunt, cum scriberentur, et agunt, cum leguntur. quid de illis alii sentiant, ipsi uiderint; multis tamen fratribus eos multum placuisse et placere scio. a primo usque ad decimum. de me scripti sunt, in tribus ceteris de scripturis sanctis ab eo, quod scriptum est: in principio fecit deus caelum et terram, usque ad sabbati requiem.. In quarto libro, cum de amici morte animi mei miseriam confiterer dicens, quod anima nostra una quodam modo fac
Abbreviated transcription (Latin):
Nũquid semꝑ dare panẽ egenti
xIumqͥd semꝑ nudũ uestire:
Dũquid semꝑ egͦtos uisitare:
Nũquid sẽꝑ discordantes concor¬
dareuiqͥd semꝑ mortuoᷤᷤ
sepelire: Modo illud: mͦ illud.
Inchoant᷑ ista ⁊ cessant. illud aũt
imꝑat᷑ nec uichoat᷑ nͨ cessare
debet. Caritas intꝰ ñ int̾miitat᷑.
officia caritatis ꝓ rẽꝑe exhibe¬
ant᷑. Caritas gͦ sicut scͥptũ ẽ
frat̃na ꝑmaneat. Fortassis au

Expanded text:
d semper panem dare egenti? numquid semper nudum vestire? numquid semper aegrotos visitare? numquid semper discordantes concordare? numquid semper mortuos sepelire? Modo illud, modo illud. Inchoantur ista, et cessant: ille autem imperator, nec inchoatur, nec cessare debet. Charitas intus non intermittatur: officia charitatis pro tempore exhibeantur. Charitas ergo, sicut scriptum est, fr
Abbreviated transcription (Latin):
In hoc cognoscimꝰ qͥa in ip̃o ma¬
nemꝰ ⁊ ip̃e in nobis: qr de spũ suo
dedit nobis. Bene. d̃o grãs. cog¬
noscimꝰ quia habitat in nobis.
Et hoc ip̃m unde cognoscimꝰ qr
cognouimꝰ qͥa habitat in nobis.
¶uia hoc ip̃e ioħes dixit: qͥa de
spũ suo cdedit nobis. Unde scimꝰ
qi de sp̃u suo dedit nobis: Hoc
ip̃m qr de spũ suo dedit tͥ unde
cognoscis: In t̾roga uscera tua.
Si plena st̃ caritate: habes spm̃
dei. Unde cognoscimꝰ qͥa inde
cognoscis habitare in te sp̃m d̾i:
Et nos uidimꝰ ⁊ testes sumꝰ quia
pat̾ misit filiũ suũ saluatorẽ
mundi. Securi estote qͥ egro¬
tatis: talis medicꝰ uenit. Despe¬
rabatis. magni erant morbi:
in sanabilia erant uulnera:
desꝑata erat egritudo. Magni¬
tudinẽ mali tui attendis: om¬
mpotentiã medici ñ attendis:
et annũtiantes medicũ ⁊ ip̃i
tam̃ plꝰ spe sanati qͣni re. Nã
sic dicit apłs. Spe enĩ salui
facti sumꝰ. Cepimꝰ gͦ sanari in

Expanded text:
In hoc cognoscimus quia in ipso maIn hoc cognoscimus quia in ipso manemus, et ipse in nobis, quia de Spiritu suo dedit nobis. Bene, Deo gratias. Cognoscimus quia habitat in nobis. Et hoc ipsum unde cognoscimus, quia cognovimus quia habitat in nobis? Quia hoc ipse Joannes dixit: Quia de Spiritu suo dedit nobis. Unde scimus quia de Spiritu suo dedit nobis? Hoc ipsum, quia de Spiritu suo dedit tibi, unde cognoscis? Interroga viscera tua: si plena sunt charitate, habes Spiritum Dei. Unde cognoscimus quia inde cognoscis habitare in te Spiritum Dei? Et nos vidimus, et testes sumus, quia Pater misit Filium suum Salvatorem mundi. Securi estote qui aegrotatis: talis medicus venit, et desperatis? Magni erant morbi, insanabilia erant vulnera, desperata erat aegritudo. Magnitudinem mali tui attendis, omnipotentiam medici non attendis? et annuntiantes medicum; et ipsi tamen plus spe sanati quam re. Nam sic dicit Apostolus: Spe enim salvi facti sumus . Coepimus ergo sanari in
Abbreviated transcription (Latin):
Unũ egrotũ flebã qui te oderat:
iam duos plango si ⁊ tu odisti.
S ꝑsequit᷑ rem tuã: tollit tͥ
nescio qua. q̃ habes in t̃ra. Noli¬
pati angustias: migra in celum.
sursũ ror ibi habebis ubi lati¬
tudo ẽ: ut nullas angustias
patiaris in spe uite et̃ne. At¬
tende que tͥ tollit. Nec ip̃a tͥ
tolleret nͥ ille ꝑmutẽt: qͥ fla¬
gellat omnẽ filiũ quẽ recipit
Q dammͦ ferram̃tũ dei ẽ. quo
saneris ip̃e inimicꝰ tuus. Si no¬
uit d̾s utile tͥ esse. ut expoliet
te: ꝑmittet illũ. Si nouit tibi
utile ẽẽ. ut uapules: ꝑ mittet
ille ut cedaris. De illo te curat.
opta ut et ille sanet᷑. Deum
nemo uicdit unqͣm. uidete di¬
lectissimi. Si diligimꝰ inuicem
d̃s in nobis manebit ⁊ dilectio
eiꝰ ꝑfecta erit in nobis. Incipe
dilig̾e̾ ꝑficieris. Cepisti dilige
cepit in te d̾s habuare. dma eũ
qͥ in te cepit habitare: ut ꝑfectiꝰ
inhabitando faciat te ꝑfectum

Expanded text:
Unum aegrotum flebam, qui te oderat; Unum aegrotum flebam, qui te oderat; jam duos plango, si et tu odisti. Sed persequitur rem tuam; tollit tibi nescio quae, quae habes in tpati angustias, migra in coelum sursum: cor ibi habebis ubi latitudo est, ut nullas angustias patiaris in spe vitae aeternae. Attende quae tibi tollit: nec ipsa tibi tolleret, nisi ille permitteret qui flagellat omnem filium quem recipit . Quodammodo ferramentum Dei est quo saneris, ipse inimicus tuus. Si novit Deus utile tibi esse ut exspoliet te, permittit illum; si novit tibi utile esse ut vapules, permittit illum, ut caedaris: de illo te curat, opta ut ille sanetur. 12. Deum nemo vidit unquam. Videte, dilectissimi: Si diligamus invicem, Deus in nobis manebit, et dilectio ejus erit perfecta in nobis. Incipe diligere, perficieris. Coepisti diligere? coepit in te Deus habitare; ama eum qui in te coepit habitare, ut perfectius inhabitando faciat te perfectum.
Abbreviated transcription (Latin):
ille seuit te dep̃care. Ille odit.
tu miserere. Febris aĩe ip̃ius
te odit. sanꝰ erit. ⁊ gr̃as tͥ aget.
Qmͦ medici diligunt egrotos:
Nũquid eg̾tos diligunt: Si egro¬
tos diligunt: uolunt ut semꝑ
egrotent d hoc diligũt egͦtos
ne egroti remaneant: sz ut ex
egrotis sani fiant. Et qͣnta ple-¬
rũq patiunt᷑ a freneticis: Qles
contumelias u̾boꝵ: Plerũq ⁊
ꝑcuriunt᷑. D sequit᷑ ille febrem:
ignoscit homini. Et qͥd dicã fr̃s:
Amat inimicũ suũ Immo odit
inimicũ suũ. Morbũ enĩ ip̃iꝰ
odit: ⁊ amat hominẽ a qͦ ꝑcutit᷑.
Odit febrẽ. A qͦ enĩ ꝑcutitur:
Amorbo. ab egͦtatione a febre:
Illud tollit qd̾ illi adu̾sat᷑ ut
remaneat illud unde gͣtulet᷑.
Sic et tu. Si odit te mumicus
tuus ⁊ iniuste te odit: noui̾s
qͥa cupiditas scłi in illo regnat
ꝓpt̾ea te odit. Si odis illũ ⁊ tu:¬
e contͣ reddis malũ ꝓ malo.
Quid facit reddẽ malũ ꝓ malo:

Expanded text:
ille saevit, tu precare; ille odit, ille saevit, tu precare; ille odit, tu miserere. Febris animae ipsius te odit: sanus erit, et gratias tibi aget. Quomodo medici diligunt aegrotos? Numquid aegrotos diligunt? Si aegrotos diligunt, volunt ut semper aegrotent. Ad hoc diligunt aegrotos, non ut aegroti remaneant, sed ut ex aegrotis sani fiant. Et quanta plerumque patiuntur a phreneticis? quales contumelias verborum? Plerumque et percutiuntur. Persequitur ille febrem, ignoscit homini: et quid dicam, fratres? amat inimicum suum? Imo odit inimicum suum morbum; ipsum enim odit, et amat hominem a quo percutitur: odit febrem. A quo enim percutitur? A morbo, ab aegrotatione, a febre. Illud tollit quod illi adversatur, ut remaneat illud unde gratuletur. Sic et tu: si odit te inimicus tuus, et injuste te odit; noveris quia cupiditas saeculi in illo regnat, propterea te odit. Si odisti illum et tu, contra reddis malum pro malo. Quid facit reddere malum pro malo?
Abbreviated transcription (Latin):
dilexit: id est qͥa nolebat ut sic
remanerent psecutores. Ait Pa¬
ter ignosce illis: qͥa nesciunt qͥd
facunt. Quib uoluit ignosci:
mutari illos uoluit. Cs uoluit
mutari: ex inimicis frẽs fac̾e
dignatꝰ ẽ. Et uere sic fecit. Oc¬
cisus ẽ. sepultꝰ ẽ. resurrexit in
celũ ascendit. spm sc̃m misit
discipulis. ceꝑunt in fiducia
p̃dicare nom̃ ip̃ius: miracula
faciebant in noĩe crucifixi ⁊
occisi. Uider̃t illi int̃fectores
dñi ⁊ qͥ sanguinẽ eiꝰ seuiendo
fuderunt: credendo biberunt.
Dec dixi fr̃s: et longuiscule
tam̃ q uehem̃tiꝰ cõmendanda
fuit caritati ur̃e ip̃a caritas:
Si enĩ caritas nulla ẽ in uobiᷤ:
nichil cliximꝰ. Si aũt ÷ ĩ uobiᷤᷤ.
tanqͣm oleũ in flama adieci¬
mus: et in quo ñ erat forte u̾bis
accensa ẽ. In alio crenit qd̃ erat:
in alio cepit esse qͦd ñ erat. Ad
hoc gͦ ista diximꝰ: ne pigri sitis
dilige̾ inimicos. Seuit in te hõ

Expanded text:
dilexit, id est, quia nolebat ut sic dilexit, id est, quia nolebat ut sic remanerent persecutores; ait, Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt . Quibus voluit ignosci, mutari illos voluit: quos voluit mutari, ex inimicis fratres facere dignatus est, et vere sic fecit. Occisus est, sepultus est, resurrexit, in coelum ascendit, Spiritum sanctum misit discipulis; coeperunt cum fiducia praedicare nomen ipsius, miracula faciebant in nomine crucifixi et occisi: viderunt illi interfectores Domini; et qui sanguinem ejus saeviendo fuderunt, credendo biberunt. 11. Haec dixi, fratres, et longiuscule: tamen quia vehementius commendanda fuit Charitati vestrae ipsa chariSi enim chariritas nulla est in vobis, nihil diximus. Si autem est in vobis, tanquam oleum in flammas adjecimus; et in quo non erat, forte verbis accensa est. In alio crevit quod erat; in alio coepit esse quod non erat. Ad hoc ergo ista diximus, ne pigri sitis diligere inimicos. Saevit in te homo?
Abbreviated transcription (Latin):
nis medicꝰ: s male hñtib. Nũ¬
quid ad hoc amaiit pecc̃ores: ut
pecc̃ores remaneamꝰ: Quasi lig¬
nũ desilua uidit nos faber. et
cogitauit edificiũ qͦddam qͦd¬
inde facturꝰ est: ñ siluã qd̾ erat.
Sic ⁊ tu respicis uumicũ tuũ
adu̾santẽ. seuientẽ. mordentẽ
u̾bis: ex asꝑant̃e contumeliis.
insectantẽ odiis: attendis ibi
qͦd homo ẽ. Uides ista oĩa que
adu̾sa st̃ ab hoĩe facta. ⁊ uides
in illo qd̵ ad̾o factꝰ ẽ. Qd̾ autẽ¬
te odit: ip̃e fecit. ¶d inuidet:
ip̃e fecit. Et qͥd dicis in animo
te illi pecc̃a. incute illi t̃rorẽ:
muta illũ. Nam ñ amas in
illo qͦd ẽ. s qͦd uis ut sit. Ergo
Et nemo dicat qͥa aliqͥd minꝰ
nos monuit ioh̾es apls: et plꝰ
cos diligamꝰ. Attende quare te
monuit xp̃c ut diligas inimi¬
cos. Nũquid ut semꝑ remane¬
ant mnimici: Si ad hoc te mo¬
nuit ut inimici remaneant:
odisti ñ diligis. Attende qͦmͦ ip̃e

Expanded text:
nis medicus, sed male habentibus . Numnis medicus, sed male habentibus . Numquid ad hoc amavit peccatores, ut peccatores remaneremus? Quasi lignum de silva vidit nos faber, et cogitavit aedificium quod inde facturus est, non silvam quod erat. Sic et tu respicis inimicum tuum adversantem, saevientem, mordentem verbis, exasperantem contumeliis, insectantem odiis; attendis ibi quia homo est. Vides ista omnia quae adversa sunt ab homine facta; et vides in illo quod a Deo factus est. Quod autete odit, ipse fecit; quod invidet, ipse fecit. Et quid dicis in animo te illi peccata; incute illi terrorem, muta illum. Non amas in illo quod est, sed quod vis ut sit. Ergo Et nemo dicat quia aliquid minus nos monuit Joannes apostolus, et plus cos diligamus . Attende quare te monuit Christus ut diligas inimicos. Numquid ut semper remaneant inimici? Si ad hoc te monuit ut inimici remaneant, odis, non diligis. Attende quomodo ipse
Abbreviated transcription (Latin):
sanꝰ sit in hac uira. Quid si nõ
illi expedit: Qt diues sit. Qͥd
si ñ ip̃is diuitiis excecabit᷑: Ut
uxorẽ ducat. Quid si amarã uitã
inde patiat᷑ : Ut filios habeat.
Qͥd si mali erunt: Incerta st̃ gͦ
ista q̃ uideris optare inunico
tuo. qr diligis illũ incerta sunt.
Opta illi ut habeat tecũ uitam
eternã: opta illi ut sit frat̾ tuuᷤᷤ
Si gͦ hoc optas diligendo ini¬
micũ ut sit frat̃ tuus: o cũ di¬
ligis frẽm diligis. Non enun
amas in illo qͦ ẽ: s qͦd uis ut
sit. Dixerã aliq̃n caritati ur̃e
ni fallor. Robur est. ligni po¬
sitũ aute oculos. faber optimꝰ
uidit lignũ Non dolatũ de
silua p̃cisũ: ad amauit. nescio
qͥd inde uult face̾. Non enĩ ad
hoc amauit ut semꝑ sic ma¬
neat. In arte uidit qd̾ futurũ
est ñ in nemore qd̵ est. Et ama¬
uit qͦd inde facturꝰ ẽ: ñ illud qd̃
est. Sic et nos d̾s amauit pecc̃oreᷤᷤ¬
Nam dicimꝰ qͥa ił̃s amauit
pecc̃ores. Ait eñi. Non ẽ opꝰ sa¬

Expanded text:
in hac vita? quid, si non illi expedit? Ut dives sit? quid, si ipsis divitiis excaecabitur? Ut uxorem ducat? quid, si amaram vitam inde patietur? Ut filios habeat? quid, si mali erunt? Incerta sunt ergo ista quae videris optare inimico tuo, quia diligis eum; incerta sunt. Opta illi ut habeat tecum vitam aeternam; opta illi ut sit frater tuus. Si ergo hoc optas, diligendo inimicum, ut sit frater tuus; cum eum diligis, fratrem diligis. Non enim amas in illo quod est; sed quod vis ut sit. Dixeram aliquando Charitati vestrae, nisi fallor: Robur est ligni positum ante oculos; faber optimus vidit lignum non dolatum, de silva praecisum, adamavit: nescio quid inde vult facere. Non enim ad hoc amavit, ut semper sic maneat. In arte vidit quod futurum est, non in amore quod est; et amavit quod inde facturus est, non illud quod est. Sic et nos Deus amavit peccatores. Dicimus quia Deus amavit peccatores: ait enim, Non est opus sa
Abbreviated transcription (Latin):
est ardentior ad cõmendandã
caritatẽ. nichil uobis dulcius
p̃dicat᷑: nichil salubriꝰ bibit᷑.
S si bene uiuendo confirme¬
tis in uobis munꝰ dei nͨ sitis
ingrati tante gr̃e illiꝰ qͥ cũ
haberet unicũ noluit illum
esse unũ: s ut fr̃es haberet
adoptauit illi qͥ cũ illo possi¬
derent uitã eternam. ameri.

Expanded text:
est ardentior ad commendandam est ardentior ad commendandam charitatem. Nihil vobis dulcius praedicatur, nihil salubrius bibitur: sed si bene vivendo confirmetis in vobis munus Dei. Ne sitis ingrati tantae gratiae illius, qui cum haberet Unicum, noluit illum esse unum; sed ut fratres haberet, adoptavit illi, qui cum illo possiderent vitam aeternam
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ. Ergo ñ habebit d̃s ser¬
uos si tu nolueris. et õs no¬
luerint: D̾s ñ indiget seruiᷤᷤ
s serui d̾o. Id̾o dicit psalmus.
Dixi dño d̾s m̃s es tu. Ip̃e est
uerus dñs. Et quid ait: Qm̃
bono serui tui: eget seruus
bono tuo ut pascas illum
Eges et tu bono serui tui:
ut adiuuet te. Non potes tͥ¬
aquã implere: ñ tͥ potes co-¬
quere. ñ tibi potes ante equũ
currere: iumentũ tuũ non
potes curare. Uides qͥa indi¬
ges bono serui tui: obseqͥo
illiꝰ indiges. Non es gͦ uerus
dñs: qͣndo indiges inferiore.
Ille ẽ uerꝰ dñs. qͥ nicħ a nobis
querit: et ue nobis si eum ñ
queramꝰ. Nichil a nob̾ querit.
et q̃siuit nos cũ eũ ñ queremꝰ
Ouis una errauerat: inuenit
eã gaudens in humeris suis
reportauit. Et nũquid ouis
erat pastori necessaria. et ñ
potus oui pastor necessariꝰ
erat: Qnͣto libentiꝰ de carita¬
te loquor: tanto minꝰ uolo
finiri epłam istam. Nulla

Expanded text:
saltem. Ergo non habebit Deus sersaltem. Ergo non habebit Deus servos, si tu nolueris, et si omnes noluerint? Deus non indiget servis, sed servi Deo: ideo dicit Psalmus, Dixi Domino, Deus meus es tu. Ipse est verus Dominus. Et quid ait? Quonbono servi tui. Eget servus bono tuo, ut pascas illum: eges et tu bono servi tui, ut adjuvet te. Non tibi potes aquam implere, non tibi potes coquere, non tibi potes ante equum currere, jumentum tuum non potes curare. Vides quia indiges bono servi tui, obsequio illius indiges. Non es ergo verus dominus, quando indiges inferiore. Ille est verus Dominus qui nihil a nobis quaerit; et vae nobis, si eum non quaeramus. Nihil a nobis quaerit; et quaesivit nos, cum eum non quaereremus. Ovis una erraverat; invenit eam, gaudens in humeris suis reportavit . Et numquid ovis erat pastori necessaria, et non ovi potius pastor necessarius erat? Quanto libentius de charitate loquor, tanto minus volo finiri Epistolam istam. Nulla
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃o manet ⁊ ip̃e in dõ. Iam ñ
multis dicamꝰ qͥ ꝯfessus fu̾it
ñ u̾bo s facto. ñ lingua s ui¬
ta. Nam multi ꝯfitent᷑ u̾bis.
et factis negant. Et nos cog¬
nouimꝰ ⁊ credidimꝰ: qr dilecti¬
onẽ h̃t ds nobiscũ. Et uerũ
unde cognousti: D̃s dilectio
est. Iam dixit illud suꝑius:
ecce iterũ dicit. Amplius tͥ
ñ potuit dilectio cõmendari:
qͣm ut dic̾et᷑ cłs. Forte mu¬
te d̾s: s ut contineat ne ca¬
das. Ne forte sic te putes do¬
mũ dei fieri: qmͦ domꝰ tua
portat carnẽ tuã. Si subtͣhat
se domꝰ in qͣ es: cadis. Si autẽ
tu te subtrahas: ñ cadit deus.
Integer ẽ cum eũ deseris: inte¬
ger ẽ cũ ad eũ redieris. Tu sa¬
naris: ñ illi aliqͥd p̃stabis. Tu
mundaris. tu reficeris. tu cor¬
rigeris. Ille medicam̃tũ ẽ ñ
sano. regula ẽ prauo. lux est
tenebrato: habitatio ẽ deserto.
Omĩa gͦ tͥ conferunt᷑. Uide
ne putes d̾o aliqͥd conferri
q̃n uenis ad deũ: nͨ mancipiũ

Expanded text:
ipso manet, et ipse in Deo. Jam non multis dicamus: Qui confessus fuerit, non verbo, sed facto; non lingua, sed vita. Nam multi confitentur verbis, sed factis negant. Et nos cognovimus, et credidimus, quam dilectionem Deus habet in nobis. Et iterum unde cognovisti? Deus dilectio est. Jam dixit illud superius, ecce iterum dicit. Amplius tibi non potuit dilectio commendari, quam ut diceretur Deus. Forte mute Deus, sed ut te contineat, ne cadas. Ne forte sic te putes domum Dei fieri, quomodo domus tua portat carnem tuam: si subtrahat se domus in qua es, cadis; si autem tu te subtrahas, non cadit Deus. Integer est, cum eum deseris; integer, cum ad illum redieris. Tu sanaris, non illi aliquid praestabis; tu mundaris, tu reficeris, tu corrigeris. Ille medicamentum est non sano, regula est pravo, lux est tenebrato, habitatio est deserto. Omnia ergo tibi conferuntur. Vide ne putes Deo aliquid conferri, quando venis ad eum; nec mancipium
Abbreviated transcription (Latin):
esse subiectũ: qͥ auctor est tui
beneficii. Ille indiguir: tu imꝑ¬
tirus es. Quasi maior uideris.
uno sitis cui nichil p̃stari potest
Dam in hoc excessit modũ suꝑba
anima ⁊ qͦdãmͦ auara fuit: qͥa
radix oĩim maloꝵ auarinia
radix oĩm maloꝵ auaritia:
et initiũ oĩs pec̃ci suꝑbia. Si
radix oĩum maloꝵ auaritia ẽ:
inuenimꝰ ⁊ in suꝑbia auaritiã
esse. Excessit enĩ modũ homo.
Qͥd ẽ auarũ esse: Progredi ult᷑
qͣm sufficit. Adam ꝑ suꝑbiã ce¬
cidit Initiũ oĩs pect̃i suꝑbia
inquir. Nũquid auaritia
¶uid auariꝰ illo cui ds suffice̾
ñ potuit: Ergo fr̃s legimꝰ quẽ¬
ad modũ factꝰ sit homo ad yma¬
ginẽ ⁊ similitudinẽ dei. Et qͥd
de illo clixit ds: Et habeat po-¬
testatẽ pisciũ maris. ⁊ uolati¬
liũ celi ⁊ oñm pecoꝵ q̃ repunt
suꝑ t̃ram. Dũquid dixit habe¬
at potestarẽ hominũ: Habeat
potestatẽ ait. Dedit potestatẽ

Expanded text:
esse subjectum, qui auctor est tui esse subjectum, qui auctor est tui beneficii. Ille indiguit, tu impertitus es; quasi major videris quno sitis cui nihil praestari potest. 6. Nam in hoc excessit modum superba anima, et quodammodo, avara fuit; quia radix omnium malorum avaritia Radix omnium malorum avaritia; et, Initium omnis peccati superbia. Si radix omnium malorum avaritia est: invenimus et in superbia avaritiam esse; excessit enim modum homo. Quid est avarum esse? Progredi ultra quam sufficit. Adam superbia cecidit: Initium omnis peccati superbia, inquit. Numquid avaritia? Quid avarius illo, cui Deus sufficere non potuit? Ergo, fratres, legimus quemadmodum factus sit homo ad imaginem et similitudinem. Dei: et quid de illo dixit Deus? Et habeat potestatem piscium maris, et volatilium coeli, et omnium pecorum quae repunt super terram . Numquid dixit, Habeat potestatem hominum? Habeat potestatem, ait: dedit potestatem
Abbreviated transcription (Latin):
amat ut ñ sint: ad hoc amat
ut perimat. Tqͥoquid ad ciban¬
dũ amamꝰ: ad hoc amamꝰ ut
illud consumat᷑. & nos reficia¬
murꝰ Nũquid sic st̃ amandi
homines tanqͣm consumendi:
amamꝰ. Quid si ñ sit qͦd p̃stemꝰ:
Sola beniuolentia sufficit
amanti. Non enĩ optare debemꝰ
esse miseros: ut possimꝰ exercere
oꝑa miscłie. Das panẽ esurien¬
ti: s meliꝰ nemo esuriret ⁊ nlli
dares. uestis nudũ: utinã om̃s
uestiti essent: ⁊ñ esset ista ne¬
cessitas. Sepelis mortuũ: utinã
ueniat aliq̃n illa uita ubi ne¬
mo moriat᷑ Concordas litigan¬
tes: utinã aliq̃u sit pax illa et̃na
ihrłm. ubi nemo dicordat.
Hec eñi oĩa officia necessitatũ
sunt. Tolle miseros: cessabunt
bunt᷑. nũquid ardor caritatis
extinguet᷑: Germaniꝰ amabis
felicẽ hominẽ: cui ñ habes qd̾
prestes. Purior ille amor erit
multo q sincerior. Nam si pre¬
stiteris misero. fortassis extolle̾
te cupis adu̾sꝰ eũ ⁊ eũ tibi uis

Expanded text:
amat ut non sint, ad hoc amat amat ut non sint, ad hoc amat ut perimat. Et quidquid ad cibandum amamus, ad hoc amamus, ut illud consumatur, et nos reficiamur. Numquid sic amandi sunt homines, tanquam consumendi? amamus. Quid, si non sit quod praestemus? Sola benevolentia sufficit amanti. Non enim optare debemus esse miseros, ut possimus exercere opera misericordiae. Das panem esurienti: sed melius nemo esuriret, et nulli dares. Vestis nudum: utinam omnes vestiti essent, et non esset ista necessitas! Sepelis mortuum: utinam veniat aliquando illa vita ubi nemo moriatur! Concordas litigantes: utinam aliquando sit pax illa aeterna Jerusalem, ubi nemo discordet! Haec enim omnia officia necessitatum sunt. Tolle miseros; cessabunt bunt; numquid ardor charitatis exstinguetur? Germanius amas felicem hominem, cui non habes quod praestes; purior ille amor erit, multoque sincerior. Nam si praestiteris misero, fortassis extollere te cupis adversus eum, et eum tibi vis