comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nione uulgi interire credun¬
tur: continuo etiam uel fidĩ
uel ueritatis ratio ea inte¬
ris se consensit. Beniq caro
nr̃a ab imꝑitis et infidelib¬
ita post mortem deꝑire estimatur:
ut nichil piorsus substantiȩ suȩ
reliquum habere credatur: nos
uero qui resurrectionem eius
credimus immutationem eius
tantum modo ꝑ mortem factã
incellegimus:. substantiam ue
ro certum ẽ ꝑ manere: et uolun¬
cale creatoris sui certoq tempo¬
re rursus reparari ad uitam:
atq iterum ꝑ mutationem
eius fieri: ut quȩ primo fuit
caro ex terra terrena. cum de¬
inde dissoluta ꝑ mortem. et
iterum facta cinis ac terra.
qm̃ terra es inquiq̃ et inter¬
ram lursum resuscitetur e
derra: & pꝰ hoc iam pro ut
meritum in habitantis animȩ
poposcerit. in głam corporis ꝓ¬
ficiat spiritalis. In hũc ergo
statu hanc omnem nrãm sub¬
stantiam corporalem putan¬
dum est. ꝑ ducendam tunc:
cum omnia restituentur ut
unum sint. et cum ds̃ fuerit

Expanded text:
nione vulgi interire credunnione vulgi interire creduntur, continuo etiam vel fidei vel veritatis ratio ea interire consenserit. Denique caro nostra ab imperitis et infidelibita post mortem deperire existimatur, ut nihil prorsus reliquum substantiæ suæ habere credatur. Nos vero qui resurrectionem ejus credimus, immutationem ejus tantummodo per mortem factam intelligimus; substantiam vero ejus certum est permanere, et voluntate Creatoris sui certoque tempore rursus reparari ad vitam, atque iterum permutationem ejus fieri, ut quæ primo fuit caro ex terra terrena, tum deinde dissoluta per mortem, et iterum facta cinis ac terra, «quoniam terra es, inquit, et in terram ibis,» rursum resuscitetur e terra, et post hoc jam prout meritum inhabitantis animæ poposcerit, in gloriam corporis proficiat spiritualis. VI. In hunc ergo statum omnem hanc nostram substantiam corporalem putandum est perducendam, tum cum omnia restituentur ut unum sint, et. cum Deus fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
unum: consequenter intellegi datur
que dubi omnes unum sunt:. iam
diu̾sitas non erit: propterea namq
etiam nouissimus inimicus qui
mors apellatur destrui dicitur: ut
neq ultra triste sit aliquis. ubi
mors non est. neq diuersum sit
ubi non est inimicus. destrui sa¬
ne nouissimus inimicus ita in¬
tellegendus est. non ut substan¬
tia eius quȩ adeo facta est pereat.
s ut propositum et uoluntas
inimica que non adeo. s abip¬
so processit. intereat: destruetur
ergo non ut non sit: s ut inimi¬
cus et mors non sit. Nichil enĩ
omnipotenti impossibile est:
nec insanabile est aliquid fac¬
tori suo proptetea enim fecit
omnia ut eent: et ea quȩ fac¬
ta sunt ut eent. non eẽ non pos¬
sunt: proptes quod im mutatio¬
nem quidem uarietatemq
recipeient. Ita ut promerttis.
uel inmeliorem ut iteriore
habeantur statu. substantialẽ
uero interitum ea quȩ a deo
ad hoc factam sunt ut cent et
ꝑ manerent: recipere non pos¬

Expanded text:
unum, consequenter intelligi datur, unum, consequenter intelligi datur, quod, ubi omnes unum sunt, jam diversitas non erit. Propterea, namque etiam novissimus inimicus diabolus, qui mors appellatur, destrui dicitur, ut neque ultra triste sit aliquid, ubi mors non est, neque diversum sit, ubi non est inimicus. Destrui sane novissimus inimicus ita intelligendus est, non ut substantia ejus, quae a Deo facta est, pereat, sed ut propositum et voluntas inimica, quae non a Deo, sed ab ipso processit, intereat. Destruetur ergo non ut non sit, sed ut inimicus et mors non sit. Nihil enim omnipotenti impossibile est, nec insanabile est aliquid factori suo. Propterea enim fecit omnia, ut essent et ea, quae facta sunt, ut essent, nec esse non possent. Propter quod immutationem quidem varietatemque recipient, ita ut pro meritis vel in meliore, vel in deteriore habeantur statu; substantialem vero interitum ea, quae a Deo ad hoc facta sunt, ut essent et permanerent, recipere non pos
Abbreviated transcription (Latin):
ris. siue incelis uidemus: et quȩ ui¬
prelatione precellit illud quos et
uisibile non est. nec manu factum ẽ.
s eternum ẽ. ex qua comparatione cõ¬
nici potest: quantus decor. quantus
splendor. quantus q fulgor. sit corpo¬
tis spiritalis et uelum est illud qͦd
dictum est. quia oculus non uidit.
nec auris audiuit. nec incor. homi¬
nis ascendit: quȩ preparauit ds his.
qui diligunt eum. non autem dubi¬
tandum est naturam corporis huiꝰ
nr̃i. uoluntate dĩ qui talem fscit
eam usq ad illam qualitatem sub¬
tilissimi. et pucissimi ac splendidis¬
simi corporis posse ac creatore ꝑduci.
pro ut rerum status uocauerit: et
meritum rationabilis naturȩ popos¬
cerit. deniq cum uatietate et diuer¬
sitate mundus indiguit᷑. ꝑ diu̾sas
rerum facies species q. omni famu¬
latu prebuit se materiam conditori.
ut pote. domino et creatori suo:
res ad illud cȩꝑint festinare. ut sint
om̃s unum. sicut pater cum filio

Expanded text:
ris, sive in caelis videmus, et quae viris, sive in caelis videmus, et quae vipraelatione praecellit illud, quod et visibile non est, nec manufactum est, sed aeternum est. Ex qua comparatione conjici potest, quantus decor, quantus splendor, quantusque fulgor sit corporis spiritualis; et verum esse illud quod dictum est: Quia oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quae praeparavit Deus his qui diligunt eum. Non autem dubitandum est, naturam corporis hujus nostri voluntate Dei, qui talem fecit eam, usque ad illam qualitatem subtilissimi et purissimi ac splendidissimi corporis posse a Creatore produci, prout rerum status vocaverit, et meritum rationabilis naturae poposcerit. Denique cum varietate et diversitate mundus indiguit, per diversas rerum facies speciesque omni famulatu praebuit se materia conditori, utpote Domino et Creatori suo, res ad illud coeperint festinare, ut sint omnes unum, sicut est Pater cum Filio
Abbreviated transcription (Latin):
inde sentiri debeat: de hoc tantũmͦ
pro ut possumus requiramus: quan¬
tum ergo sensus nr̃ capere potest
qualitatem spiritalis corporis. talem
quandam eẽ sentimus. in quo inha
bitare deceat. non solum scãs quasq
ꝑfectasq animas: uetum etiam
omnem illam creaturam. quȩ lib̾abi¬
tur a seruitute corruptionis: de cor¬
pore etiam illud apłs dixit. Homũ
habemus non manu factam. ȩternã
incelis. idẽ in mansionib beatorum:
ex hoc ergo coniecturam capere pos¬
sumus. quantȩ puritatis. quantȩ sub¬
tilitatis. quanteq głȩ sit qualitas cor¬
poris illius: si comparationem faciam᷑
euis ad ea quȩ nunc licet cȩlestia sũt
et splendidissima corpora: manu fac¬
ta tamen sunt et uisibilia: de illo
autem dicitur domus ẽẽ non manu¬
facta. s eterna incȩlis: quia eigo quȩ
uidentur temporalia sunt. quȩ
autem non uidentur ȩterna sunt:
omnib his corporib quȩ siue inter¬

Expanded text:
inde sentiri debeat de hoc, tantummodo inde sentiri debeat de hoc, tantummodo prout possumus requiramus. Quantum ergo sensus noster capere potest, qualitatem spiritualis corporis talem quamdam esse sentimus, in quo inhbitare deceat non solum sanctas quasque perfectasque animas, verum etiam omnem illam creaturam, quae liberabitur a servitute corruptionis. De quo corpore etiam illud Apostolus dixit: Domum habemus, non manufactam, aeternam in caelis, id est mansionibus beatorum. Ex hoc ergo conjecturam capere possumus, quantae puritatis, quantae subtilitatis, quantae gloriae sit qualitas corporis illius, si comparationem faciamus ejus ad ea, quae nunc, licet caelestia sint et splendidissima corpora, manufacta tamen sunt et visibilia. De illo autem dicitur domus esse non manufacta, sed aeterna in caelis. Quia ergo, quae videntur, temporalia sunt, quae entur, aeterna sunt, omnibus his corporibus, quae sive in ter
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ est. Si ergo finis ad pñcipiũ
reparatus. et rerum exitus cob¬
latus iniciiͦ. restituet illum sta-¬
tum quem habuit natura ratio¬
nabilis cum de ligno sciendi bo¬
num et malum edere non egebat.
Ut amoto omni malicie sensu et
ad sincerum purumq deterso.
solus qui est unius ds̃ bonus
hic ei fiat omnia. et non in pau¬
cis aliquib uel pluribus. s ut
inomnib ipse sit omnia: cum iam
nusquam mors. nusquam acu¬
leus mortis. nusquam omnino
malum. tunc uere ds omnia
in omnib erit: uerum istam ꝑ¬
fectionem ac beatitudinem rati¬
onabilium naturarum. itademũ
quidam ꝑmanere in eo statu qͦ
supradiximus putant. id ẽ ut
dm omnia habeant. et ds eis sit
omĩa. sinullatenus eoͣs societas
natura corporalis ammnon̾eat.
alioquin. estimant głam sum¬
mȩ beatitudinis impediri. si
materialis substantiȩ. intersera¬
tur ad mixtio. de qua reꝰ ple
digesta sunt: nunc teto qͣm
corporis inuenimus : qualiter etiam

Expanded text:
Deus est. Si ergo finis ad principium Deus est. Si ergo finis ad principium reparatus, et rerum exitus collatus initiis, restituet illum statum, quem tunc habuit natura rationabilis, cum de ligno sciendi bonum et malum edere non egebat, ut amoto omni malitiae sensu, et ad sincerum purumque deterso, solus, qui est unus, Deus bonus hic ei fiat omnia, et non in paucis aliquibus vel pluribus, sed ut in omnibus ipse sit omnia, cum nusquam mors, nusquam aculeus mortis, nusquam omnino malum: tunc vere Deus omnia in omnibus erit. Verum istam perfectionem ac beatitudinem rationabilium naturarum ita demum quidam permanere in eo statu, quo supra diximus, putant, id est, ut Deum omnia habeant, et Deus eis sit omnia, si nullatenus eas societas naturae corporalis amoveat. Alioquin aestimant, gloriam summae beatitudinis impediri, si materialis substantiae interseratur admixtio. De qua re plenidigesta sunt. Nunc vero, quocorporis fecisse invenimus, qualit
Abbreviated transcription (Latin):
proeo quod nichil potest ẽẽ uacu¬
um deo: non tamen ita sit dicimus.
ut omnia sit. nunc inomnib. ẽ.
Unde diligentius intuendum ẽ.
quale est hoc quod ꝑfectionem
beatitudinis. rerumq finem signi¬
ficat. Quod non solum in omĩb s oĩa moibꝰ
requiramus. Et ego quidem. arbi¬
tror. quia hoc quod  omnibus omĩa¬
eẽ dicitur ds. significet etiam in
singulis eum omĩa eẽ. E singulos
autem omnia erit hoc modo. ut
quicquid rationabilis mens ex¬
pugͥ ata omnium uitiorum fece.
atq omni pęnitus abstersa nube
malicie. uel sentire. uel intelli¬
gere. uel cogitare potest. ds̃ sit:
nec ultra iam aliquid aliud nisi
dm̃ sentiat. dum cogitet. dm̃ ui¬
deat. dm̃ teneat. omnes motus
non enun iam ultra mali boni¬
q discretio. quia nusquam ma¬
lum: omnia eium ei ds̃ est. cui
iam non adiacet malum: nec-
ex arbore ultra sciendi bonum
et malum edere concupiscet. qͥ
semꝑ in bono est. et cui omnia

Expanded text:
pro eo quod nihil potest esse vacupro eo quod nihil potest esse vacuum Deo, non tamen ita esse dicimus, ut omnia sit nunc in quibus est. Unde diligentius intuendum est quale est hoc quod perfectionem beatitudinis rerumque finem significat: quod non solum in omnibus esse dicitur requiramus. III. Et ego quidem arbitror quia hoc, quod in omnibus omnia dicitur esse Deus, significet etiam in singulis eum omnia esse. Per singulos autem omnia erit hoc modo, ut quidquid rationabilis mens expurgata omnium vitiorum faece, atque omni penitus extersa nube malitiae, vel sentire, vel intelligere, vel cogitare potest, omnia Deus sit; nec ultra jam aliud aliquid nisi Deum sentiat, Deum cogitet, Deum videat, DNon enim jam ultra mali bonique discretio, quia nusquam malum. Omnia enim ei Deus est, cui jam non adjacet malum; nec ultra ex arbore sciendi bonum et malum edere concupiscet, qui semper in bono est, et cui omnia
Abbreviated transcription (Latin):
uel fine omnia. et inomnib ds est.
Inquo requiritur a non nullis. si ratio
naturȩ corporȩe quãꝗͣ ex pugnate
aliqui dum et penitus spiritalis effec¬
cȩ. non uideatur obsistere. uel adsi¬
militudini s dignitatem uel addiui
unitatis propͥetatem: quod nature
in corpore est. ne similis uideatur pos¬
se dici que in corpore: natura. nec unũ
cum ea uera ac merito designari. Max¬
ime cum id quod unum est filus
cum patre. ad naturȩ propriȩtatem
referendum fideq ueritas doceat. Cum
ergo infine ds eẽ omnia. et in omĩb
promittatur sicut consequens est. ñ
est opinandum uenire adillãm finẽ
animalia uel peccora uel bestias. nec
etiam inanimalib aut pecorib uel
bestiis ds̃ in eẽ designetur. S nec lig¬
na. nec lapides. nec inhis quoq ẽẽ
dicatur ds: ita ne ullam quidem ma¬
liciam ad illum finem putandum ẽ
dicatur: nam etiam sinunc quoq
ubiq et inomnib eẽ didicimus dm̃

Expanded text:
vel fine omnia et in omnibus Deus est. vel fine omnia et in omnibus Deus est. In quo requiritur a nonnullis, si ratio naturæ corporeæ quamvis expurgatæ ad liquidum et penitus spiritualis effectæ, non videatur obsistere vel ad similitudinis dignitatem, vel ad unitatis proprietatem: quod naturæ incorporea est, nec similis videatur dici corporea natura posse, nec unum cum ea vere ac merito designari; maxime cum id quod unum est Filius cum Patre, ad naturæ proprietatem referendum fidei veritas doceat. II. Cum ergo in fine Deus esse omnia et in omnibus promittatur, sicut consequens est, non est putandum venire ad illum finem animalia, vel pecora, vel bestias, ne etiam in animalibus, aut pecoribus, vel bestiis Deus inesse designetur; sed nec ligna, vel lapides, ne in his quoque esse dicatur Deus. Ita ne ullam quidem malitiam ad illum finem putandum est o inesse dicatur. Nam et si nunc quoque ubique et in omnibus dicimus esse
Abbreviated transcription (Latin):
tem sibi ꝑfectionis. initiis datam ꝑima¬
ginis dignitatem. in fine demum ꝑ o
ꝑum expletionem ꝑfectam. sibi ipse
similitudinem consum maret. S aꝑtiꝰ
hec et euidentius ita se habere iohan¬
nes apłs definit. hor modo pronun¬
tians:
filioli: nondum simus
quid
futuri sumus. si uero re¬
uelatus nob̃ fuerit. de saluatore sine
dubio dicens. similłs illis erimus. Eqͥͦd
certissime indicat et finem omnium
quem adhuc sibi dicit ignotum. et si¬
militudinem di sperandam. quȩ pro
meritorum ꝑfectione prestabitur:
ipse quoq dominus in euangłitm
hec eadem non solum futtra. uerum
etiam sui intercessione futura desig¬
nat: dum ipse hoc a patre discipulis
suis impetrare dignatur dicens. Pat̃:
uelo ut ubi ego sum: et isti mecum
sint. et sicut ego et tu tinum sumus:
Ita et isti in nob̾ unum sinit: Inquo am
uidetur ipsa similitudo si dici potest
proficere. et ex simili unum fieti: pro
eo sine dubio. quod incomsum matione

Expanded text:
te sibi perfectionis in initiis data per imate sibi perfectionis in initiis data per imaginis dignitatem, in fine demum per operum expletionem perfectam sibi ipse similitudinem consummaret. Sed apertius hæc et evidentius ita se habere Joannes Apostolus definit, hoc modo pronuntians: «Filioli, nondum scimus quid futuri sumus: si» vero revelatum nobis fuerit de Salvatore, sine dubio dicetis: Similes ei erimus.» Per quod certissime indicat et finem omnium, quem adhuc sibi dicit ignotum, et similitudinem Dei sperandam, quæ pro meritorum perfectione præstabitur. Ipse quoque Dominus in Evangelio hæc eadem non solum futura, verum etiam sui intercessione futura designat, dum ipse hoc a Patre discipulis suis impetrare dignatur, dicens: «Pater, volo ut ubi ego sum et isti sint me» cum; et sicut ego et tu unum sumus, ita et isti in nobis» unum sint.» In quo jam videtur ipsa similitudo, si dici potest, proficere, et ex simili unum jam fieri, pro eo sine dubio quod in consummatione
Abbreviated transcription (Latin):
questionis ordo ꝑduxit: igitur
suminum bonum ad quod natu¬
ra rationabilis uniuersa festinat.
qui etiam finis omnium dicit᷑.
ad quam plurimis edam philo¬
sophorum hoc modo cerminat᷑:
quia summum bonum sit. pro¬
ut possibile est similem fieri
domino s hoc non tam ipsorum
inuentum: quam ex diuinis li¬
bris ab eis assumptum puto.
Hoc namq indicat moyses ante
omnes cum ptimam conditionẽ
hominis enarrat diceis. et dixit
dominus faciamus hominem
ad nmaginem et simmilitudinẽ
nram. Tunc deinde addit. Et
fecit ds hominem: adimaginẽ¬
dĩ fecit illum. masculum et fe¬
minam fecit eos: et benedixit
eos. Hoc eigo quod dixit ad ima¬
ginem dĩ fecit eũ
et desimilitu¬
dine siluit: non
aliud indicat.
nisi quod imaginis quidem dignita¬
cem in prima conditione ꝑcepit. simi¬
litudinis uero ꝑfectio incomsum ma¬
tione seruata est: scilicet ut ipse sibi
eam proprie industriȩ studiis ex di
imitatione conscisceret: quo possibilita¬

Expanded text:
quæstionis ordo perduxit. Igitur quæstionis ordo perduxit. Igitur summum bonum ad quod natura rationabilis universa festinat, quod etiam finis omnium dicitur, a quamplurimis etiam philosophorum hoc modo terminatur, quia summum bonum sit, prout possibile est, similem fieri Deo. Sed hoc non tam ipsorum inventum, quam ex divinis libris ab eis assumptum puto. Hoc namque indicat Moyses ante omnes, cum primam conditionem hominis enarrat dicens: «Et dixit Deus: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram.» Tunc deinde addit: «Et fecit Deus» hominem, ad Dei imaginem fecit illum, masculum et fœminam fecit eos, et benedixit eos.» Hoc ergo quod dixit: ad imaginem Dei fecit cum,» et de similitudine siluit, non aliud indicat nisi quod imaginis quidem dignitatem in prima conditione percepit, similitudinis vero perfectio in consummatione servata est scilicet ut ipse sibi eam propriæ industriæ studiis ex Dei imitatione conscisceret, cum possibilita
Abbreviated transcription (Latin):
autem interim differat: a quib
uero penitus occultetur. et lon¬
ge eorum a se fieri dispenset au¬
ditum: quosq rursum contem¬
nentes indicatum sibi et predica¬
tum uerbum dĩ correptionib
quibusdam. et castigationib¬
quibusdam pllatis. ꝑ urgeat ad
salutem. conuersionem q eorum
quemadmodum exigat et extor-¬
queat : quibus uero etiam occasi¬
ones quasdam prestet salutis. ita
ut interdum etiam ex respon¬
ne sola fide probata. indubitatã
quiscȩꝑit salutem: quibus hec
ex causis. uel quib occasionib fi¬
ant: quid ue inhis intro inspici¬
ens diuina sapientia. uel quos
motus propositi eorum uidens
hec uniu̾sa dispenset: soli deo
cognitum est. et unigenito enus.
ficantur. qui ab ipso patre pro¬
suꝑiorib prouirib nris disse¬
riumus. scđm quod diuinȩ scrip¬
turȩ indulsit auctoritas. quȩ suf¬
ficere ad instructionem putamꝰ:
paucis etiam nunc ammonitis
quoniam inhunc nos locum

Expanded text:
autem interim differat, a quibus autem interim differat, a quibus vero penitus occultetur, et longe eorum a se fieri dispenset auditum, quosque rursum contemnentes indicatum sibi et præ dicatum verbum Dei correptionibus quibusdam et castigationibus illatis perurgeat ad salutem, conversionemque eorum quodammodo exigat et extorqueat; quibusnam vero etiam occasiones quasdam præstet salutis, ita ut interdum etiam ex responsione sola fide probata indubitatam quis ceperit salutem; quibus hæc ex causis vel quibus occasionibus fiant, quidve in his intro inspiciens divina sapientia, vel quos motus propositi eorum videns hæc universa dispenset: soli Deo cognitum est, et Unigenito ejus ficantur, qui ab ipso Patre prosuperioribus pro viribus nostris disseruimus, secundum quod divinæ Scripturæ indulsit auctoritas, quæ sufficere ad instructionem putamus, paucis etiam nunc admonitis, quoniam ad hunc nos locum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑditorum uerum certis quibusq et
modis. et disciplinis. et temporib subiec¬
cio ista complebitur. non necessitate
aliqua ad subiectionem cogente. nec
ꝑ ium subditus fiet om
mundus deo. s buerbo.
ratione. doctrina. prouocatione meli¬
orum. institutionib optimis. comini¬
nationib quoq dignis et competen¬
tib quȩ iuste immineant. his qui salu¬
tis et utilitatis suȩ curã. sanitatemq
contemꝰnunt. Deniq et nos homines
cum uel seruos. uel filios erudimus:
dum adhic ꝑ ętatem rationis incapa-¬
ces sunt: muinis eos & metu cerremus:
cum uero boni. utileͥs et honesti intel¬
ligentiam ceꝑint: tunc iam cessante
uerb̾um metum. uerbo ac ratione ꝑ¬
sua sit ad omĩa quȩ bona sunt adqͥ¬
escunt. Quomodo autem seruata
omnib rationabilib creaturis
arbitrii lib̾tate unusquisq de¬
beat dispensari: idẽ quos uelud
iam paratos et capaces sermo dĩ
et inueniat et instruat. Quos

Expanded text:
perditorum. VIII. Verum certis quibusque et perditorum. VIII. Verum certis quibusque et modis, et disciplinis, et temporibus subjectio ista complebitur: non necessitate aliqua ad subjectionem cogente, ne per vim subditus fiat omnis mundus Deo; sed verbo, ratione, doctrina, provocatione meliorum, institutionibus optimis, comminationibus quoque dignis et competentibus, quæ juste immineant his qui salutis et utilitatis suæ curam sanitatemque contemnunt. Denique et nos homines, cum vel servos vel filios erudimus, dum adhuc per ætatem rationis incapaces sunt, minis eos et metu coercemus; cum vero boni, utilis, et honesti intelligentiam ceperint, tum jam cessante verberum metu, verbo ac ratione suasi, ad omnia quæ bona sunt acquiescunt. Quomodo autem servata omnibus rationabilibus creaturis arbitrii libertate unusquisque debeat dispensari, id est, quos velut jam paratos et capaces sermo Dei et inveniat et instituat, quos
Abbreviated transcription (Latin):
ipse subiectus. tunc cum subiecta¬
sibi fuerint omnia. Cum rex omĩ¬
um fuerit et potestatem tenue¬
rit uniuersorumꝰ tunc eum subi¬
tiendum putent cum subiectus
ante non fuerit: non intellegen¬
tes quod subiectio xp̃i ad patremr
beatitudinem nrẽ ꝑfectionis osten¬
dit. et suscepti ab eo oꝑis palmã
declarat᷑: cum non solum regendi
ac regnandi summam. quam
in uniuersam emendauerat
creaturam: uerum etiam obe¬
dientiȩ et subiectionis correcta
reparata q humani generis pa¬
tri offerat instititta si ergo bo¬
na et salutaris accipitur ista
subiectio qua subiectus ẽẽ dr̃
filius patri
ualle conse¬
quens et co¬
herens est.
ut et inimicorum quȩ dicitur
filio dĩ eẽ subiectio. salutaris quedã
intellegatur et utilitatif᷑. Ut sicut
cum dicitur filius patri subiectus.
ꝑfecta uniuersȩ creature restitutio
declaratur: ita cum filio dĩ inimici
dicuntur eẽ subiecti. subiectorum
salus in eo intellegatur: et reparatio

Expanded text:
ipse subjectus, tunc cum subjectaipse subjectus, tunc cum subjecta fuerint sibi omnia, cum rex omnium fuerit, et potestatem tenuerit universorum, tunc eum subjiciendum putent, cum subjectus ante non fuerit: non intelligentes quod subjectio Christi ad Patrem beatitudinem nostræ perfectionis ostendit, et suscepti ab eo operis palmam declarat, cum non solum regendi ac regnandi summam quam in universam emendaverit creaturam, verum etiam obedientiæ et subjectionis correcta reparataque humani generis Patri offerat instituta. Si ergo bona et salutaris accipitur ista subjectio qua subjectus esse dicitur Filius Patri, valde consequens et cohærens est ut et inimicorum quæ dicitur Filio Dei esse subjectio, salutaris quædam intelligatur et utilis: ut sicut cum dicitur Filius Patri subjectus, perfecta universæ creaturæ restitutio declaratur, ita cum Filio Dei inimici dicuntur esse subjecti, subjectorum salus in eo intelligatur, et reparatio
Abbreviated transcription (Latin):
in ipso constant. ipse est capud
omnium: et in ipso est salus.
salutem consequentium pleni¬
tudo. Hoc ergo quod de eo dic̃
apłs. cum autem am ma
ei fuerint subiecta. tunc et¬
ipse filius subiectus eritei
qui sibi subdicut omnia. ut
sit des̃ omnia in omnib uerũ
nescio quo paucto heretici
non intelligentes apłi sen¬
sum qui in his uerb̃ contine¬
tur: subiectionis in filio nom̃
infamant. Cuius apellationis¬
si propͥrtas requiritum: excon¬
trariis facile poterit inueni¬
ri. Nam si subiectum ẽẽ non
est bonum: restat ut illud qͦd
contrarium est bonum sit. idẽ
non eẽ subiectum sermo namq
autem subiecta fuerint ei omĩa.
tunc et ipse filius subiectus ei
erit qui sibi subdidit omnia: ut
quasi his qui nunc patri subiectꝰ
non sit. subiectus fitturus sit tẽ.
cum prius ei pater uniu̾sa sub¬
uersa subiecerit. S miror. quomͦ
hoc intelligi possit. ut his qui ñ
dum sibi subiectis omnib. non ẽ

Expanded text:
in ipso constant, et ipse est caput in ipso constant, et ipse est caput omnium, et in ipso est salus et salutem consequentium plenitudo. Hoc ergo est quod de eo dicit a. Cum autem 379 subjecta ei fuerint omnia, tunc ipse subjectus erit ei qui sibi subjecit omsit Deus omnia in omnibus . Verum nescio quo pacto haeretici non intelligentes Apostoli sensum, qui in his verbis continetur, subjectionis in Filio nomen infament: cujus appellationis proprietas si requiratur, ex contrariis facile poterit inveniri. Nam si subjectum esse, non est bonum; restat ut illud quod contrarium est, bonum sit, id est, non esse subjectum. Sermo namqueautem subjecta fuerint ei omnia, tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui sibi subdidit omnia: ut quasi is qui nunc Patri subjectus non sit, tunc subjectus futurus sit, cum prius ei Pater universa subjecerit. Sed miror quomodo hoc intelligi possit, ut qui dum sibi subjectis omnibus non est
Abbreviated transcription (Latin):
in ea gła apud patrem quã
habuit antequam mundus
eẽt. ex maniuit se ipsum: et
formam serui accipiens. effici¬
tur obediens usq ad mortem:
ut obedientiam doc̾et cos qui
non aliter nisi ꝑ obedientiã
salutem consequi poterant.
Regendi quoq regnandiq
corruptas restituutur leges.
dum omnes inimicos subicit
pedibus suis. Et ꝑ hoc qđ̃
necesse est eum regnare. donec
ponat inimicos suos sub ꝑe¬
dibus suis : et nouissimum
mimicum destruat mortem:
rectores ipsos regendi doceat
moderamina. Quiaꝰ non so¬
lum regendi uel regnandi.
uerum etiam obediendi ut
diximus reparare uenerat
disciplinam. insemet ipso priꝰ
complens quod ab aliis uole¬
bat impleriᷤ idcirco ñ solũ usq
ad mortẽ crucis patri obediens
factus est: uerum etiam in con¬
summatione scłi insemetip¬
so complectens omnes quos
subicit patri. Et qui ꝑ eum
ueniunt ad salutemt Cum ip¬
sis et in ipsis. ipse quoq subiec¬
tus dicitur patri: dum omĩa

Expanded text:
in ea gloria apud Patrem quam in ea gloria apud Patrem quam habuit ante quam mundus esset, exinanivit semetipsum, et formam servi accipiens efficitur obediens usque ad mortem, ut obedientiam doceret eos qui non aliter nisi per obedientiam salutem consequi poterant: regendi quoque regnandique corruptas restituit Leges, dum omnes inimicos subjecit pedibus suis, ut per hoc quod necesse est eum regnare donec ponat inimicos suos sub pedibus et novissimum inimicum destruat mortem, rectores ipsos regendi doceat moderamina. Quia ergo non solum regendi vel regnandi, verum etiam obediendi, ut diximus, venerat reparare disciplinam, in semetipso prius complens quod ab aliis volebat impleri, idcirco non solum usque ad mortem crucis Patri obediens factus est, verum etiam in consummatione sæculi in semetipso complectens omnes quos subjicit Patri, et qui per eum veniunt ad salutem, cum ipsis et in ipsis ipse quoque subjectus dicitur Patri: dum omnia
Abbreviated transcription (Latin):
tum deciderant compellebantur ab
eo qui inspe subitiebat. Non intel¬
ligentes quidam: nec auertentes
quod ex precedentib lib̃i arbitrii
causis. instituta fuisset a deo dis¬
positionis ista uarietas: arbitrati st̃
uel fortuitis motibus. uel fatali
Unde nec di prouidentiam incul-¬
pabilem assignare potuerunt.
Sicut autem diximus: uel minis
b itel eguerunt Anime omnes
quȩ in hoc mundo uersatȩ sunt.
Ita innouissimis temporibus
cum iam finis mundo prorimꝰ
immineret. et inultimam ꝑdi¬
tionem omne humanum uer¬
geret genus : infirmitatis non
solum his que gerebantur. ue¬
rum etiam illis quibus regendi
fuerat sollicitudo cominissa:¬
non iam tali aurilio nec simili¬
bus suis in diguit defensorib:
s auctoris ipsius et creatoris
sui opemn poposcit: qui et his
obediendi. et illis regendi cor-¬
ruptam profanamq restitue¬
rit disciplinam. Unde unige¬
tus filius di qui erat uerbum
et sapientia patris: cum eẽt

Expanded text:
tum deciderant compellebantur, ab tum deciderant compellebantur, ab eo qui in spe subjiciebat, non intelligentes quidam, nec advertentes quod ex præcedentibus liberi arbitrii causis instituta fuisset a Deo dispositionis ista varietas, arbitrati sunt vel fortuitis motibus vel fatali Unde nec Dei providentiam inculpabilem assignare potuerunt. VI. Sicut autem diximus, quia multibus eguerunt animæ omnes quæ in hoc mundo versatæ sunt: ita in novissimis temporibus cum jam finis mundo proximus immineret, et in ultimam perditionem omne humanum vergeret genus, infirmatis non solum his qui regebantur, verum etiam illis quibus regendi fuerat sollicitudo commissa,non jam tali auxilio, nec similibus suis indiguit defensoribus, sed auctoris ipsius et creatoris sui opem depoposcit, qui et his obediendi et illis regendi corruptam profanamque restitueret disciplinam. Unde unigenitus Filius Dei, qui erat verbum et sapientia Patris, cum esset
Abbreviated transcription (Latin):
lapsi uel dipsi sunt in unum fuerunt
congregati: uel cum cetã officia exple¬
uerint in hoc mundo. que solus cognos¬
cit omnium artifex ds̃. Ta lem uero
ac tantum factum ẽẽ putandum
est mundum: qui uel om̃s eã animas
quȩ hoc mundo statute sunt
exerceri caperet: uel om̃s eas uir¬
tutes que adeẽ eis et dispensare
eas ac iuuare paratȩ sunt. Et uniꝰ
namq nature eẽ om̃s rationabiles
creaturas : ex multis a. ssertionib cõ.¬
probatur .P. quod solum. dĩ iusticia
pensationib defendi potest: dum una¬
queq insemet ipsa habet causas quod
in illo uel in illo uite ordine posita
est. hanc ergo dipositionem dĩ quam
postea ordinauit. iam cunc aborigine
mundi rationib causisq ꝓs¬
pectis. Eorum qui uel pro defectu
mentis uenire incorpora metebant᷑:
uel eorum qui uisibilium cupidi¬
tate raptabantur. s et illorum qui
uel uolentes. uel inuiti prestare of¬
ficia quedam his qui inhunc sta¬

Expanded text:
rolapsi, vel dispersi sunt, in unum fuerint rolapsi, vel dispersi sunt, in unum fuerint congregati, vel cum cætera officia expleverint in hoc mundo quæ solus cognoscit omnium artifex Deus. Talem vero ac tantum putandum est factum esse mundum, qui vel omnes eas animas quæ in hoc mundo statutæ sunt exerceri caperet, vel omnes eas virtutes quæ adesse eis, et dispensare eas, ac juvare paratæ sunt. Unius namque naturæ esse omnes rationabiles creaturas, ex multis assertionibus comprobatur: per quod solum Dei justitia spensationibus defendi potest, dum unaquæque in semetipsa habet causas quod in illo vel in illo vitæ ordine posita sit. V. Hanc ergo dispositionem Dei quam postea ordinavit, jam tunc ab origine mundi rationibus causisque perspectis eorum qui vel pro defectu mentis venire in corpora merebantur, vel eorum qui visibilium cupiditate raptabantur, sed et illorum qui vel volentes vel inviti præstare officia quædam his qui in hunc sta
Abbreviated transcription (Latin):
ne dubio iam abinitio in his
que non uidentur et eterna
sunt. Qđ si est. de suꝑioribus
ad inferiora descensum est. Non
solum abhis animabus que
id motuum suorum uarieta¬
te meruerunt᷑. uerum et ab
his qui ad totius mundi mi¬
nisterium ex illis suꝑiorib et
inuisibilibus ad hec inferiora
et insibilia deducta sunt. licet
non uolentes: uanitati quiꝰpe
creatura subiecta est non uo¬
lens. s propter eum qui sub¬
iecit inspe. Quod uel soluel
luna. uel stellȩ. uel angłi dĩ ex¬
plerent obsequium mundo᷑ et
his animab quȩ ob nimios
defectus mentis sue crassiorib istis
et solidiorib indiguere corporib:
et propter eos quibus hoc erat ne¬
cessarium. mundus iste uisibilis in¬
sticutus est. Ex hoc ergo cominuui¬
ter omnium ꝑ hanc significantiã
feriora uidetur indicari deductio.
Spem sane lib̾tatis uniuersa crea¬
tura geritiit aseruitutis corrupti¬
one lib̾etur. cum filii dĩ qui uel ꝓ¬

Expanded text:
ne dubio jam ab initio in his ne dubio jam ab initio in his quæ non videntur et æterna sunt. Quod si est, de superioribus ad inferiora descensum est non solum ab his animabus quæ id motuum suorum varietate meruerunt, verum et ab his quæ ad totius mundi ministerium ex illis superioribus et invisibilibus ad hæc inferiora et visibilia deductæ sunt, licet non volentes; «Vanitatiest non volens, sed» propter eum qui subjecit in spe,» qua vel sol, vel luna, vel stellæ, vel Angeli explerent obsequium mundo, et his animabus quæ ob nimios defectus mentis, crassioribus istis et solidioribus indiguere corporibus, et propter eos quibus hoc erat necessarium, mundus iste etiam visibilis institutus est. Ex hoc ergo communiter omnium per hanc significantiam, feriora videtur indicari deductio. Spem sane libertatis universa creatura gerit ut a servitutis corruptione liberetur cum filii Dei qui vel p
Abbreviated transcription (Latin):
di. quod latine satis ĩ ꝓpͥe ut dixi¬
mus translatum : constitutio¬
nẽ mundi dixerunt. Catabolẽ
uero ingreco. magis deicere sig¬
nifitat. idẽ deorsum iacere. Q̃
latine impropriȩ satis constitu¬
tionem mundi interpretati sunt:
sicut in ȩuangłio scđm iohannem
cum dicit saluator. Et erit tri¬
bulatio in illis diebus. qualis
non fuit a consticucione mun¬
sermone usus est cum ait. Qui
ȩlegit nos ante constitutionem
mundi: iħ ꝯstitutionẽ mundi
catabolen dixͣ eodẽ sensu quo
supiꝰ int̾p̃tati sumꝰ ĩtelligẽd̃a Dig¬
num igitur uidetur inquirete:
quid est quod hoc nouo nomine
indicetur: et arbitror. qm̃ quidẽ
finis et consummatio scorum erit
in his quȩ non uidẽtur. et eter¬
na sunt: ex ipsus finis comtem¬
platione sicut insuꝑiorib fre¬
quenter ostendimus. simile etiam
initium rationabiles creaturas
habuisse censendum est. Et si
tale initium habuerunt qua¬
lem finem sperant: fue runt si¬

Expanded text:
di, quod latine satis impropridi, quod latine satis improprie translatum constitutionem mundi dixerunt: καταβολὴ vero in græco magis dejicere significat, id est deorsum jacere, quod latine improprie, ut diximus, constitutionem mundi interpretati sunt, sicut in Evangelio secundum Joannem cum dicit Salvator: «Et erit tribulatio» in illis diebus qualis non fuit a constitutione munsermone usus est cum ait: «Qui elegit» nos ante mundi constitutionem,» et hic constitutionem mundi καταβολὴ dixit, eodem sensu quo superius interpretati sumus intelligendam. Dignum igitur videtur inquirere quid est quod hoc novo nomine indicetur: et arbitror, quoniam quidem finis et consummatio sanctorum erit in his quæ non videntur et æterna sunt, ex ipsius finis contemplatione, sicut in superioribus frequenter ostendimus; simile etiam initium rationabiles creaturas habuisse censendum est. Et si tale initium habuerint qualem finem sperant, fuerunt si
Abbreviated transcription (Latin):
diuinȩ scriptutȩ auetoritate firma¬
bitur. Nam quod erit post hunc aliꝰ
mundus : ysaias docet. dicers. Erit
celum nouum. et terra noua: quȩ ego
faciam ꝑ manere in conspectu meo
dicit dominus. Quod autem ante
hunc mundum fuerint etiam alii:
eccłiastes ostendit dic ens Quid est
quod factum est: hoc ipsum quod
futurum est. Et quid est quod crea¬
tum est hoc ipsũ qd ereandũẽ. & ncħ
ẽ õmo: recẽs subsole. Si qͥloq̃tur. dicet
ecceħ nouum ẽ: iam fuit id inscłis
quȩ fuerunt ante nos. Quibus tes¬
timoniis utrumq simul proba¬
tur: quod et ante fuerint scła. et
futura sint post modum. Non ta¬
men putandum est plures mun¬
iterum alium futurum:
de quibus nunc non est nocessa¬
rium ꝑ singula repetere. cum id
iam insuꝑiorib fecerimus. Illud
sane ociose pretereun dum et̃¬
non arbitror: quod scripturȩ scȩ
conditionem mundi. nouo quo¬
dam et proprio nomine noncu¬

Expanded text:
divinæ Scripturæ auctoritate firmadivinæ Scripturæ auctoritate firmabitur. Nam quod erit post hunc alius mundus, Esaias docet, dicens: «Erit cœlum» novum et terra nova, quæ ego faciam permanere in conspectu meo, dicit Dominus.» Quod autem ante hunc mundum fuerint etiam alii, Ecclesiastes ostendit dicens: «Quid est quod factum est? Id ipsum quod futurum est.» Et quid est quod creatum est? Hoc ipsum quod creandum: et nihil est omnino recens sub sole. Sed quis loquetur, et dicet, Ecce hoc novum est? Jam fuit id in sæculis quæ fuerunt ante nos. Quibus testimoniis utrumque simul probatur, quod et ante fuerint sæcula, et futura sint postmodum. Non tamen putandum est plures muninitium aliorum futurum: de quibus nunc non est necessarium per singula repetere, cum jam id in superioribus fecerimus. IV. Illud sane otiose prætereundum non arbitror, quod Scripturæ sanctæ conditionem mundi novo quodam et proprio nomine nuncu
Abbreviated transcription (Latin):
đit: intantum comprehendendi fac¬
cultas sine fine subducitur. et differ¬
tur. ubi inicium non habetur. S so
lent nob obicere: dicentes. Si cȩpit mun¬
dus extempore: quid ante faciebat
ds̃ quam mundus inciꝑetur: Ociosã
enim etimmobilem dicere naturam
di. impium est simul et absurdum:
uel putare quod bonitas aliquando
bene non fecerit: et omnipotentia
aliquando non egerit potentatum.
ENob̾ ẽtͣam obicere solent. dicentib
mundum hunc excerto tempore
cepisse: et sod̾m scripturȩ fidem an¬
nos quoq ętatis ipsuis numeran¬
tibis. dd quas propositiones: non ar¬
bitror. aliquem hereticorum scđm
rationem dogmatis sui posse facile
respondere. Nos uero consequenter
respondebimus. obseruantes regula
pietatis. et dicentes. qm̃ non tunc
primum cum uisibilem istum mun¬
dum fecit ds̃ cȩpit operari: s sicut
post corruptionem huius erit alus
mundus: ita et antequam hic ẽẽt. fu¬
isse alios credimus. Quod utrumq:

Expanded text:
derit, in tantum comprehendendi faderit, in tantum comprehendendi facultas sine fine subducitur et differtur, ubi initium non habetur. III. Sed solent nobis objicere dicentes: Si cœpit mundus ex tempore, quid ante faciebat Deus quam mundus inciperet? Otiosam enim et immobilem dicere naturam Dei, impium est simul et absurdum, vel putare quod bonitas aliquando bene non fecerit, et omnipotentia aliquando non egerit potentatum. Hoc nobis objicere solent dicentibus mundum hunc ex certo tempore cœpisse, et secundum Scripturæ fidem annos quoque ætatis ipsius numerantibus. Ad quas propositiones non arbitror aliquem hæreticorum secundum rationem dogmatis sui posse facile respondere. Nos vero consequenter respondebimus observantes regulam pietatis, et dicentes, quoniam non tunc primum cum visibilem istum mundum fecit Deus, cœpit operari, sed sicut post corruptionem hujus erit alius mundus, ita et antequam hic esset fuisse alios credimus. Quod utrumque
Abbreviated transcription (Latin):
Si enim uanitati creatura subiecꝰ¬
ta est propter spem aliquam:
ex causa utiq subiecta est. Et
quod ex causa est: necesse est
ut cȩꝑit. Non enim poterat
sine ullo initio uanitati creatu¬
ra eẽ subiecta. et sperare lib̃ari
a seruitute corruptionis: quȩ
seriuire non cȩꝑat: S et quam¬
plurima alia indiuinis scriptu
ris huius mordi dicta repperiet. si
quis requirat ex ocio: quibus et initi¬
um habere mundus et finem sperare
dicitur. Siquis ergo est qui aduersetur
in hac parte. uel auctoritati scripture
nȩ uel fidĩ: inquiramus abeo utrũ
dicat dm̃ comprehendere posse omia:
an non posse: et dicere omnia quidẽ
non posse: manifeste impium est. Si
uero quod necesse est dixerit quia omĩa
comprehendit: suꝑ est ut eo ipso qͦ
comprehendi possunt. et initium ha¬
bere intellegantur et finem. Nam
quod penitus sine ullo initio est: com¬
prehendi omnino non potest. In quan¬
tumcumq se ẽnim intellectus exten¬

Expanded text:
si enim vanitati creatura subjecsi enim vanitati creatura subjecta est propter spem aliquam, ex causa utique subjecta est: et quod ex causa est, necesse est ut cœperit: non enim poterat sine ullo initio vanitati creatura esse subjecta, et sperare liberari a servitute corruptionis, quæ servire non cœperat. Sed et quamplurima alia in Scripturis divinis hujuscemodi dicta reperiet si quis requirat ex otio, quibus et initium habere mundus et finem sperare dicitur. II. Si quis ergo est qui adversetur in hac parte vel auctoritati Scripturæ nostræ, vel fidei, inquiremus ab eo utrum dicat Deum comprehendere posse omnia, an non posse? Et dicere quidem non posse, manifeste impium est. Si vero, quod necesse est, dixerit quia omnia comprehendit, superest ut eo ipso quo comprehendi possunt, et initium habere intelligantur et finem. Nam quod penitus sine initio ullo est, comprehendi omnino non potest. In quantumcumque enim se intellectus exten
Abbreviated transcription (Latin):
ad me filii iacob. ut annuntiem
uobis quid erit in nouissimis die¬
bus: uel post nouissimos dies:
Si ergo sunt nouissimi dies: uel
post nouissimos dies cessare di¬
es necesse est qui cȩperunt. Dauid
ꝑmanebis: et omnes sicut ues¬
timentum ueteroscent. et sicut
buntur: Cu autem  ipse es ẽt an¬
ni cui non deficient. Dñs uero
creauit abinicio masculum et
feminam fecit eos: factum ee
mundum &iam ipse testatur.
Et rursum dicens quia cȩlum
et cerra transiet. uerba autẽ
mea non transient: corruptibi¬
lem eum finiendumq designat.
S et apłs diceis. uanitati enim
creatura subiecta est non uolens
s propter eum qui subiecit eã
inspe. quia et ip̃sa creatura li¬
berabitur a seruitute corrupti¬
onis in lib̾tatem głe filiorum
di: manifeste finem mnundi
declarat. Et cum rursum dicit.
transiet habitus huius mundi.
Uerum in eo ipso quod dixit. quia
uanitati creatura subiecta est:
etiam initium eius ostendit:

Expanded text:
ad me, filii Jacob, ut annuntiem ad me, filii Jacob, ut annuntiem vobis» quid erit in novissimis diebus, vel, post novissimos dies. >> Si ergo sunt novissimi dies, vel post novissimos dies, cessare dies necesse est qui cœperunt. David permanebis et omnis tamquam uestimentum ueterescit et tamquam tu autem ipse es et anni tui non deficient. Denique creavit ab initio masculum et fœminam fecit eos,» factùm etiam esse mundum ipse testatur: et rursum dicens quia «Cœlum et terra transient, verba autem mea non transient,» corruptibilem eum finiendumque designat. Sed et Apostolus dicens: «Vanitati enim creatura subjecta est non volens, sed propter eum qui subspe, quia et ipsa creatura liberabitur a servitute corruptionis in libertatem gloriæ filiorum Dei,» manifeste finem mundi declarat; et cum rursum dicit: «Transiet habitus hujus mundi.» Verum in eo ipso quod dixit quia vanitati creatura subjecta est, etiam initium ejus ostendit;
Abbreviated transcription (Latin):
ccito cempore cȩꝑit. et scđm ꝑuulga¬
iam omnib consummationem scłi
pro sui corruptione soluendis sit: etiã
de hoc pauca repetere non uidetur
absurdum. Et quantum quidem
ad scripturarum fidem ꝑtinet: ꝑfa¬
cilis de hoc uidetur a ssertio. Deniq¬
et heretici cum in alia multa distrac¬
t sint: in hoc tamen scripturȩ aue¬
coritate cedentes uisi sunt comso¬
nare. De conditione ergo mundi
quȩ aliꝰ nos scriptura magis potit
edocere: quam ea que a moyse de
origine eiusdem scripta est: Que
licet maiora quedam intra se
sontineat quam historiȩ narratio
udetur ostendere: et spiritalem
inquam maximis contineat in¬
tellectum. atq in rebus misticis
et profundis. uelaminiͦs quodã
lutere utatur: camen nichilomi¬
nus hoc indicat sermo narran¬
tis. quod excerto tempore crea¬
ta sint omiia que uidentur.
De con. summatione uero mundi
primum lacob indicat: cum ad fili¬
os suos cestatur. dicens. Conuenite

Expanded text:
certo tempore cœperit, et secundum promulgacerto tempore cœperit, et secundum promulgatam omnibus consummationem sæculi, pro sui corruptione solvendus sit, etiam de hoc pauca repetere non videtur absurdum. Et quantum quidem ad Scripturarum fidem pertinet, perfacilis videtur de hoc assertio. Denique hæretici cum in alia multa distracti sint, in hoc tamen Scripturæ autoritati cedentes, visi sunt consonare. De conditione ergo mundi quæ alia nos Scriptura magis poterit edocere quam ea quæ a Moyse de origine ejusdem scripta est? Quæ, licet majora intra se contineat quam historiæ narratio videtur ostendere, et spiritualem in quammaximis contineat intellectum, atque in rebus mysticis et profundis velamine quodam litteræ utatur; tamen nihilominus indicat hoc sermo narrantis, quod ex certo tempore creata sunt omnia quæ videntur. De consummatione vero mundi, primo Jacob indicat cum ad filios suos testatur dicens: «Convenite
Abbreviated transcription (Latin):
sa conditione sua aliquid sibi
creauit mnimio cum: utiq ab¬
surdum uidebitur. Si ergo scrip¬
tum est quia sapientia carnis
inimica estꝰ et hoc factum ex
conditione dicetur: uidebitur
ipse d̾s naturam sibi aliquam
fecisse inimicam: quȩ ei non
potest ee subiecta nec legi eius: quip¬
pe si animal eẽ putabitur Dequo
hec dicuntur. Quod si ita recipiatut:⁊
quid iam differre uidebitur ab his
qui diuersas naturas ẽẽ animarum
dicunt creatas. Que naturaliter uel
solis heretiris placet. Qui dum iusti¬
ciam di pia ratione adseuerare non
possunt. huiuscemodi impietatis fig¬
menta componunt. Et nos quidem
pro ut potiumus. ex singłorum ꝑso¬
nis quȩ dici possint. disputationis
modo de singulis dogmatib in me¬
dium protulimus: Qui autem legit.
eligat ex his que magis amplecten
pore cȩꝑit. Post hec iam qm̃ quidem
unum de eccłiasticis definitionib ha
betur precipue sođm hastorie nr̃e fidẽ.
quod mundus hic factus sit. et ex

Expanded text:
sa conditione sua aliquid sibi sa conditione sua aliquid sibi creavit inimicum, utique absurdum videbitur. Si ergo scriptum est, quia «sapientia carnis inimica est Deo,» et hoc factum ex conditione dicetur, videbitur ipse Deus naturam sibi aliquam fecisse inimicam, quæ ei non potest esse subjecta nec legi ejus: quippe si animale esse putabitur, de quo hæc dicuntur. Quod si ita recipiatur, quid jam differre videbitur ab his qui diversas naturas animarum dicunt esse creatas, quæ naturaliter vel solis hæreticis placet, qui dum justitiam Dei pia ratione asseverare non possunt, hujuscemodi impietatis figmenta componunt. Et nos quidem prout potuimus ex singulorum personis quæ dici possunt disputationis modo de singulis dogmatibus in medium protulimus: qui autem legit, eligat ex his quæ magis amplectendpore cœperit. I. Post hæc jam quoniam quidem de ecclesiasticis definitionibus unum habetur præcipue secundum historiæ nostræ fidem, quod mundus hic factus sit, et ex
Abbreviated transcription (Latin):
quod apłs ait. uideo aliam
autem legem in menbris meis:¬
ita intelligunt tanquam si
dixisset. quod as qui mubo
dĩ uacare uult. pronecessita¬
tib et usibus corporalib quȩ
uelut lex quedam corpori in ẽ
distraitur atq diuellitur et un
peditur. ne sapientie uacans inden¬
tius possit diuina contueri mistĩa.
Quod uero incarnis ter opera de¬
scriptȩ sunt ẽẽ etiam hereses et
inuidiȩ et conten ꝑtiones uel cetã.
ita accipiunt: quod anima cum
crassioris sensus fuerit effecta. exeo
quod corporis sese passionib sub¬
dit oͥpressa uitiorum molib et
nichil subtile spiritale sentiens. ca¬
ro dicitur effectã. et inde nomen
trahit: in quo plus studii uel pro¬
positi gerit. Addunt &iam hec
requirentes. quis inueniatur uel
quis dicatur conditor. mali huiꝰ
sensus. qui sensus dicitur carnis:
qui alium nullum creatorem
anime et carnis quam dm̃ cre¬
dendum eẽ defendunt. Et si
dicamus quia bonus ds̃. in ip¬

Expanded text:
quod Apostolus ait: «Video autem quod Apostolus ait: «Video autem aliam legem in membris meisita intelligunt tanquam si dixisset, quod is qui verbo Dei vacare vult, pro necessitatibus et usibus corporalibus quæ velut lex quædam corpori inest, distrahitur atque divellitur atque impeditur ne sapientiæ vacans intentius possit divina contueri mysteria. V. Quod vero inter carnis opera descriptæ sunt esse etiam hæreses, et invidiæ, et contentiones, vel cætera, ita accipiunt, quod anima cum crassioris sensus fuerit effecta, ex eo quod corporis sese passionibus subdit, oppressa vitiorum molibus, et nihil subtile ac spirituale sentiens, caro dicitur effecta, et inde nomen trahit in quo plus studii vel propositi gerit. Addunt etiam hæc requirentes: Quis invenietur, vel quis dicetur conditor mali hujus sensus qui dicitur sensus carnis? Quia alium nullum creatorem animæ et carnis quam Deum credendum esse defendunt. Et si dicamus quia bonus Deus in ip