comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tam quã iustis & iniustis ad sep̃¬
figurandam p̃cessis sefirmar&:
Docum̃ta quippe dĩ & homi subiq
conseruans. parentes bonos& ma¬
los: ꝓpt̃ conuenentiam humanta¬
tis nonspreuit. partum aũuirgi¬
ns propt̃miraculum diuinitatis
clegit: In anter ergo faustus inscip¬
sũ potius dente facrilego seuiens. scam
scripturã quã totus iã mundus meri¬
toueneratur accusat: quȩ ut supra
dixt tam quã speculi fidelis ntor
nullius accepit adulandam p̃sonã.
sed & laudanda & uituperanda ho¬
mnum facta. uł ipsaiudicat. ł legen¬
tibus iudicanda propont : Nec solũ
homnes ipsos uł uituperabiles uł lau¬
dabiles intimans. uerũ &iã quaedã
inuituperabilius laudanda. & in
laud ab ilius uituperanda ñtacens:
Neq: enĩ quiauituperabilis homo
erat saul. id eo nonest laudabile
factũ est eius. qđ guftatũ deanathe¬
mate. tã diligent̃ scrutatus : tam
seuere uindicare cxnatus est. oboe¬

Expanded text:
tamquam iustis et iniustis, ad se prtamquam iustis et iniustis, ad se praefigurandum praecessisse firmaret. documenta quippe dei et hominis ubique conseruans parentes et bonos et malos propter conuenientiam humanitatis non spreuit, partum autem uirginis propter miraculum diuinitatis elegit. Inaniter ergo Faustus in se ipsum potius dente sacrilego saeuiens sanctam scripturam, quam totus iam mundus merito ueneratur, accusat: quae, ut supra dixi, tamquam speculi fidelis nitor nullius accepit adulandam personam. sed et laudanda et uituperanda hominum facta uel ipsa iudicat uel legentibus iudicanda proponit, nec solum homines ipsos uel uituperabiles uel laudabiles intimans, uerum etiam quaedam in uituperabilibus laudanda et in laudabilibus uituperanda non tacens. neque enim quia uituperabilis homo erat Saul ideo non est laudabile factum eius, quod gustatum de ana themate tam diligenter scrutatus, tam seuere uindicare conatus est oboe
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ apłus nec ingentib dicit audi¬
tam. Quod factũ &iam ipsepater
ia cob cum eos benedicer&. suꝑ caput
eius accusando &testando ñtacuit :
hoc ergo crimen potius faustus obi¬
cer& ubi nonerror exhabitu me¬
r&rico sed omnino uoluntaria con¬
taminatio paterni lectuli appar&.
nisi &ipsam thamar plus odiss&.
quod illo concubitu nihil aliud quã
parere cuper&. quam si sola libidi¬
ne carnalis uoluptatis arsiss&.
nationi eius. fidem derogare uolu¬
iss&. Ignorans mser. uerissimum
& uera cissimũ saluatorem : Non
solũ loquendo. sed&iam nascendo
magistrũ extitisse: fideles enim
eius uenturi ex omnib gentib &iã
exemplo carnis ipsius discere
debuerunt : Parentũ suorũ iniqui¬
tates sibi obesse non posse.
Proinde sponsus ille suis congru¬
ens inuitatis. qui uocaturus erat ad
nuptias bonos &malos. &iãnasci
uoluit debons&malis. ut proph&ia
pas chȩ quap̃ceptus est manducan
agnus acceptus exouib & capras.

Expanded text:
tionem apostolus nec in gentibus dicit auditionem apostolus nec in gentibus dicit auditam. quod factum etiam ipse pater Iacob. cum eos benediceret, super caput eius accusando et detestando non tacuit. hoc ergo crimen potius Faustus obiceret, ubi non error ex habitu meretricio, sed omnino uoluntaria contaminatio paterni lectuli adparet, nisi et ipsam Thamar plus odisset, quod illo concubitu nihil aliud quam parere cuperet, quam si sola libidine carnalis uoluptatis arsisset,nationi eius fidem derogari uoluisset, ignorans miser uerissimum et ueracissimum saluatorem non solum loquendo, sed etiam nascendo magistrum extitisse. fideles enim eius uenturi ex omnibus gentibus etiam exemplo carnis ipsius discere debuerunt parentum suorum iniquitates sibi obesse non posse. proinde sponsus ille suis congruens inuitatis, qui uocaturus erat ad nuptias bonos et malos. etiam nasci uoluit de bonis et malis, ut prophetiam paschae. qua praeceptus est manducari agnus acceptus ex ouibus et capris
Abbreviated transcription (Latin):
dicandũ euangeliũ. diabolꝰ nissus ẽ:
Sedadhuc respondent. &dicunt:
Ille post tale facinus laqueo suo ꝑemp¬
post hanc turpitudinẽ. int̃ fratres
suos abillo patre curtam magnũ tes¬
timonũ ds̃ ꝑhib&. p̃cipue benedictꝰ & supͣ
om̃s laudatꝰ ẽ : Quin immo hinc ex
turus illã ꝑtinere ꝓph&iã : Etideo
magis flagitiũ eius diuina scriptura
tacere ñ debuit. sicut ñ tacuit: Ut
in uerbis eiꝰ patris. quib post illud
dedecus laudatur. qr ipse ñ agnoscit᷑.
alius requiratur : Quam quã faustus
dente maledico. hoc ipsũ intellegat᷑
mordere uoluisse. qđ xp̃s a nobis
ex eiꝰ tribu uenisse p̃dicatur.
Maxime qr ingenerationib pa¬
trũ etꝰ: quas matheus euangelista
commemorat: &iam lara que tha¬
mar ipsa exillo conceptu peperit
inuentur : Nam si ftirpem ia cob
non Ap̃i generatione uell& rep̃hen¬
dere. habebat magis primitiuũ
ruben. qui paternũ thorũ nefaria
libidine uiolauit: qualem fornica¬

Expanded text:
aedicandum euangelium diabolus missus est? aedicandum euangelium diabolus missus est? sed adhuc respondent et dicunt: ille post tale facinus laqueo suo peremppost hanc turpitudinem inter fratres suos ab illo patre, cui tam magnum testimonium deus perhibet, praecipue benedictus et supra omnes laudatus est. quin immo hinc expturus, illam pertinere prophetiam, et ideo magis flagitium eius diuina scriptura tacere non debuit, sicut non tacuit, ut in uerbis patris eius, quibus post illud dedecus ita laudatur, quia ipse non agnoscitur, alius requiratur. Quamquam Faustus dente maledico hoc ipsum intellegatur mordere uoluisse, quod Christus a nobis ex eius tribu uenisse praedicatur, maxime quia in generationibus patrum eius, quas Matthaeus euangelista commemorat, etiam Zara. quem Thamar ipsa ex illo conceptu peperit, inuenitur. nam si. stirpem Iacob, non Christi generationem uellet reprehendere, habebat magis primitiuum Ruben, qui paternum torum nefaria libidine uiolauit: qualem fornica
Abbreviated transcription (Latin):
aduersũ . quasi nobis inillius scripturae
ueneratione. dignoꝙ: p̃cono. uitia ho¬
ninũ quae illa cõmemorat. necesse sit
apꝓbare : Quin potius necesse ẽ. vtquan¬
to illã religiosius accipimꝰ. tanto fiden¬
tius illa culpaemꝰ. quae ꝑeiꝰ ueritatẽ cer¬
tiusculpandũ didicimꝰ: Ibi enm forn¬
catio & omns in licitꝰ concubitꝰ. diui¬
no iure damnat᷑: Aeꝑ hoc cũtalia
quorundã facta cõmemorat: dequib:
eo loco suam taceat sententiã. iudican¬
da nobis ꝑmitit :. non laudanda p̃scri¬
bit: Quis it nr̃m in ipso euangelio
ñ d&estatus herodis crudelitatem.
cum de xp̃i natiuitate sollicitꝰ. tot
infantes iussit occidi. Athoc factũ
ibi ñ uituperatur. sed tantũ narratus.
Sed neh manchei uesana inpudentia
negant ipsorũ iudaeorũ ĩmatatẽ
& caecitatẽ legant. que madmodũ illic
cubuit. inter XIi. patriarthas com¬
putatur : Quid it & ille iudas qͥ d ñm

Expanded text:
aduersum, quasi nobis in illius scripturae aduersum, quasi nobis in illius scripturae ueneratione dignoque praeconio uitia hominum, quae illa commemorat, necesse sit adprobare; quin potius necesse est, ut, quanto illam religiosius accipimus, tanto fidentius illa culpemus, quae per eius ueritatem certius culpanda didicimus. ibi enim fornicatio et omnis inlicitus concubitus diuino iure damnatur. ac per hoc, cum talia quorundam facta commemorat, de quibus eo loco suam taceat sententiam, iudicanda nobis permittit, non laudanda praescribit. quis enim nostrum in ipso euangelio non detestatur Herodis crudelitatem, cum de Christi natiuitate sollicitus tot infantes iussit occidi? at hoc factum ibi non uituperatur, sed tantum narratur. sed ne hoc Manichaei uesana inpudentia atus est, negant, ipsorum Iudaeorum inmanitatem et caecitatem legant, quemadmodum illic cubuit, inter duodecim patriarchas conputatur. quid enim? et ille ludas, qui dominum
Abbreviated transcription (Latin):
conquirer& : In qua sententia non
eã iustificatam. sed eam magis quã
seiuistificatam dicens. nec ipsam
laudauit: Sed insui comporatio¬
ne p̃posuit. desideriũ scilic& ha¬
bendae prolis. quo ducta illa se
socero subposuerat minusculpans.
quam libidinosi concubitus ardo¬
rem. quo ipse uelut᷑. mer& ricem
uictus intrauerat: sicut qͥ busdã dr̃
iustifica ftis sod omã. idẽ tantũ pec¬
castis. utuobis sodoma cõparata
iusta uideatur: Quã quã &iam¬
sihaec mulier ñ inpeioris facti cõpa¬
ratione nnus culpata. sed omino
a socero laudata intellegatur. Quae.
tamen consulta illa aderna lege
iuftitiae. quaenaturalẽ ordinem
ꝑturbariu&at . nonutiq tantum¬
modo corporũ. sed maxime ac prim¬
tus anmorũ qr in ꝓcreandis filiis
ordinatã soci&ate̾ non custo di¬
uit. merito culpabilis inuentur.
quidmirũ sipeccatrix apeccatore
laudatur : Quodita nobis faustus
uelipsa manchea ꝑuersitas arbitrat᷑

Expanded text:
conquireret. in qua sententia non conquireret. in qua sententia non eam iustificatam, sed eam magis quam se iustificatam dicens nec ipsam laudauit, sed in sui conparatione praeposuit, desiderium scilicet habendae prolis, quo ducta illa se socero subposuerat, minus culpans quam libidinosi concubitus ardorem, quo ipse uelut ad meretricem uictus intrauerat: sicut quibusdam dicitur: iustificastis Sodomam, id est tantum peccastis, ut uobis Sodoma conparata iusta uideatur. quamquam etiamsi haec mulier non in peioris facti conparatione minus culpata, sed omnino a socero laudata intellegatur — quae tamen consulta illa aeterna lege iustitiae, quae naturalem ordinem perturbari uetat, non utique tantummodo corporum, sed maxime ac primitus animorum, quia in procreandis filiis ordinatam societatem non custodiuit, merito culpabilis inuenitur — quid mirum, si peccatrix a peccatore laudatur? Quod ita nobis Faustus uel ipsa Manichaea peruersitas arbitratur
Abbreviated transcription (Latin):
lit. non carnis eius concupiscentia.
nec mer&rice mercedis cupiditate
peccauit. sed ex ipso sanguine
prolem requirens . ex quod uob
iam fratrib nupta. testio quoq
denegato habere non potuit. pa¬
trieorum socero suo f&andum
corpus fraude subiecit. pignore
mercedis accepto qđ non adorna¬
mentum sed ad testimonum re¬
seruauit. Melius quidẽ sinefiliis
remaner&. quam sine iurema¬
trimonii mat̾ fier&: longetam̃
alia intentione peccauit qđ filus
suis patrẽ ꝓuidit socerum suũ. quã
si eũ sibi concupiss& adulterũ.
Den ꝙ cũ iussu eiꝰ ꝓducer& ad mor¬
tẽ & uirgã monle. atq anulum
ꝓtuliss& dicens abeo segrauidatã.
cuiuꝰ pignera illa essent: ubi ea
quȩ dederat ille cognouit istã magis
quam seiuftificatã esse respondit.
quodei filium suum maritum con¬
iuingere noluiss&: qua destituti¬
one conpulsa. illo modo potius
quam nullo modo posteritatem.
non aliunde quam ab eadem stirpe

Expanded text:
lit, non carnis eius concupiscentia lit, non carnis eius concupiscentia nec meretriciae mercedis cupiditate peccauit, sed ex ipso sanguine prolem requirens, ex quo duobus iam fratribus nupta tertio quoque denegato habere non potuit, patri eorum socero suo fetandum corpus fraude subiecit pignore mercedis accepto, quod non ad ornamentum, sed ad testimonium reseruauit. melius quidem sine filiis remaneret quam sine iure matrimonii mater fieret; longe tamen alia intentione peccauit, quod filiis suis patrem prouidit socerum suum, quam si eum sibi concupisset adulterum. denique cum iussu eius produceretur ad mortem et uirgam, monile atque anulum protulisset dicens ab eo se grauidatam, cuius pignora illa essent, ubi ea, quae dederat, ille cognouit, istam magis quam se iustificatam esse respondit, quod ei filium suum maritum coniungere noluisset, qua destitutione conpulsa illo modo potius quam nullo modo posteritatem non aliunde quam ab eadem stirpe
Abbreviated transcription (Latin):
qđ frem suũ ioseph in aegrptum
uendidit Num quid cuiusquã
membra distorta. deprauant
lucẽ quȩ cuncta demonstrat: Sic
nec cuius piam male facta malam
scripturam faciunt. qua ꝓdente
legentib in notescunt:: Consulta
qui ppe a&ernalex illa. quȩ ordi¬
nem naturalẽ conseruari iub&.
perturbari u&at . nonnisi pro¬
pagationis causa statuit honns
concubitum fieri. & hoc nonnisi
socialiter ordinato conubio : qđ
non ꝑuestat uinculũ pacis Et
ideo prostitutio feminarum.
non ad substituendam prolem
sed ad satiendam libidinem pro¬
positarum. diuina atq a& na
legedamnatur. Om
de honestat emptorẽ turpitudo
uenalis : Acperhoc iudas & sigra¬
uius peccass&. sinurum sciens
cumea concũ bere uoluiss&.
si enimuir &uxor sicut dñs
dicit noniam duo seduna caro ẽ.
non aliter nurus est deputanda
quam filia tamen eum quan¬
tum inpso erat. deformiter
cũ mer&rice cubasse non dubiũ
est: Atilla quae so cerum fefel¬

Expanded text:
quod fratrem suum Ioseph in Aegyptum quod fratrem suum Ioseph in Aegyptum uendidit. numquid cuiusquam membra distorta deprauant lucem, quae cuncta demonstrat? sic nec cuiuspiam malefacta malam scripturam faciunt, qua prodente legentibus innotescunt. consulta quippe aeterna lex illa, quae ordinem naturalem conseruari iubet, perturbari uetat, non nisi propagationis causa statuit hominis concubitum fieri, et hoc non nisi socialiter ordinato conubio, quod non peruertat uinculum pacis et ideo prostitutio feminarum non ad substituendam prolem. sed ad satiandam libidinem propositarum diuina atque aeterna lege damnatur. omnem quippe dehonestat emptorem turpitudo uenalis; ac per hoc ludas etsi grauius peccasset, si nurum. sciens cum ea concumbere uoluisset — si enim uir et uxor. sicut dominus dicit "non iam duo, sed una caro" est, non aliter nurus est deputanda quam filia — tamen eum, quantum in ipso erat, deformiter cum meretrice cubasse non dubium est. at illa, quae socerum fefel
Abbreviated transcription (Latin):
laudandam diligendam que com¬
m̃dat qđ tam quã speculi fidelis
nitorem. notarum sibi ꝑsonarum.
non solũ quȩ pulcra atq: integra.
sed &iã quȩ deforma. uitiosaꝙ sint
indicat : quanto magis factum iudȩ
qđcum sua nuru concubuit . nhl
omnino affest. unde auctoritas
scãculp&tr. quȩ in illis libs funda¬
ta persiftens. nontantũ paucis¬
simorum mancheoru᷑ calum nosas
argutias. uerũ &iã gentiliũ tot
tantortimq: populorum horren¬
das inimicitias. diuino iure contẽp¬
nit. Quos peneiam totos anefa¬
ria suꝑ stitione simularorum
adunius dĩ uericultum. Xp̃iano
imperio subiugauit. edonito
orbe terrarũ. non uiolentia bellici
certamins. sed inuictȩ potentiae
ueritas. Ubi enim litcerarum
illarum laudatus est iudas : quidde
illo boniscriptura illa testata est
turus. benedictione patris sui p̃ce
teris cõmendatus emnuit : C&erũ
ad id qđ cum faustus forncatũ com¬
memorauit. addimus nos aliud.

Expanded text:
laudandam diligendamque comlaudandam diligendamque commendat, quod tamquam speculi fidelis nitor admotarum sibi personarum non solum, quae pulchra atque integra, uerum etiam quae deformia uitiosaque sint, indicat: quanto magis factum Iudae, quod cum sua nuru concubuit, nihil omnino adfert, unde auctoritas sancta culpetur! quae in illis libris fundata persistens non tantum paucissimorum Manichaeorum calumniosas argutias, uerum etiam gentilium tot tantorumque populorum horrendas inimicitias diuino iure contemnit, quos paene iam totos a nefaria superstitione simulacrorum ad unius dei ueri cultum christiano imperio subiugauit edomito orbe terrarum non uiolentia bellici certaminis, sed inuictae potentia ueritatis. ubi enim litterarum illarum laudatus est ludas ? quid de illo boni scriptura illa testata est,turus, benedictione patris sui prae ceteris commendatus eminuit? Ceterum ad id, quod eum Faustus fornicatum commemorauit, addimus nos aliud,
Abbreviated transcription (Latin):
eos. qui illic cũ tanto honore p̃di¬
cant᷑: C&erũ loth frãt̃. idẽcon¬
sanguineus abrahȩ nequaquam
istis comparandusẽ . dequib ds̃
dicit. ego sũ ds̃ abrahã & ds̃isaac
& ds̃ iacob: nec in eoꝵ numerode¬
putandus. quib illa scripturausq
in finem ꝑhb& iustitiae testimonũ
quãuis int̃ sod omtas piecasteq ũsatus.
hospitalitatis &iã meritis cõmen¬
datus. ab illius t̾rȩ incendioliberat᷑
sit. &eius posteris terra possessio¬
nis. propt̃ abraham qui patruus ciꝰ
fuerat donodidata sit: Haec nob
merita in illis libris laudanda pro¬
ponuntur. non ebri&as . ñ incestus:
sed cum homins eiusdẽ &recte fac¬
iũ & peccatũ scriptũ inuenimus.
aliud insinuat᷑ imitandũ. aliud p̃¬
cauendũ : Porrosi peccatum loth.
cui ꝑhibitũ est antequam peccar&
iustitiae testimoniũ. non modo¬
ñ decolorat diuinitatẽ dĩ. uelscrip¬
turae illius ueritatẽ : uerum &iam

Expanded text:
eos, qui illic cum tanto honore praedieos, qui illic cum tanto honore praedicantur. Ceterum Loth frater, id est consanguineus Abrahae, nequaquam istis conparandus est, de quibus deus dicit: ego sum deus Abraham et deus Isaac et deus Iacob, nec in eorum numero deputandus, quibus illa scriptura usque in finem perhibet iustitiae testimonium. quamuis inter Sodomitas pie casteque uersatus, hospitalitatis etiam meritis commendatus ab illius terrae incendio liberatus sit et eius posteris terra possessionis propter Abraham, qui patruus eius fuerat, dono dei data sit. haec nobis merita in illis libris laudanda proponuntur, non ebrietas, non incestus; sed cum hominis eiusdem et recte factum et peccatum scriptum inuenimus, aliud insinuatur imitandum, aliud praecauendum. porro si peccatum Loth, cui perhibitum est, antequam peccaret, iustitiae testimonium, non modo non decolorat diuinitatem dei uel scripturae illius ueritatem, uerum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
cetur. tamquam ia cob ñ retusantẽ
noctẽ liae ut rachel pomis suaue¬
olentibus & dare nitentibus potiat᷑
quidem. quia prarũ est . ut in prin¬
cipio erat uerbũ. & uerbũ erat apud
dm̃ &dserat ũbum: Et quicquid
dehacre pie sapienterq: dicitur.
sine phantas mate carnalis cogi¬
tations. & salubrit̃ uł ex pastecaput᷑:
Uaec detrib: patrib:: abrahã isaac
& iacob quorũ sedm̃ appellariuo¬
luit ds̃ quẽ catholica eccła colit.
aduersus fausti calumnas dicta
suffecerent Dequorũ triũ homnũ
meritis atq: pi&ate. & longeremo¬
ta aiudicio carnaliũ Altitudine
proph&ae. non est nunc disseren¬
di locus: Tantũ ab his crimibus.
quib eos maledica & ueritatis
inin ca lingua pulsauit. defen¬
dendi fuerint in hoc p̃senti opere
nr̃o nec̃tra scripturas scãs & salubres.
aliquid sibidicere uiderent᷑ quieas
ꝑuersa & adũsamente legerunt
Dũ p&ulantib conuicus insectant᷑

Expanded text:
cetur, tamquam Iacob non recusante cetur, tamquam Iacob non recusante noctem Liae, ut Rachel pomis suaueolentibus et clare nitentibus potiaturquidem, quia perrarum est, ut "in principio erat uerbum et uerbum erat apud deum et deus erat uerbum" et quicquid de hac re pie sapienterque dicitur, sine phantasmate carnalis cogitationis et salubriter uel ex parte capiatur. Haec de tribus patribus, Abraham, Isaac et Iacob, quorum se deum appellari uoluit deus, quem catholica ecclesia colit, aduersus Fausti calumnias dicta suffecerint. de quorum trium hominum meritis atque pietate et longe remota a iudicio carnalium altitudine prophetiae non est nunc disserendi locus: tantum ab his criminibus, quibus eos maledica et ueritatis inimica lingua pulsauit, defendendi fuerint in hoc praesenti opere nostro, ne contra scripturas sanctas et salubres aliquid sibi dicere uiderentur, qui eas peruersa et aduersa mente legerunt, dum petulantibus conuiciis insectantur
Abbreviated transcription (Latin):
cum uenir& de agro iacob ocur¬
rit eilia. eumq detinens ait.
ad me. intrabis. conduxi enim
te promandragoris filii mei
Tamquam dicer&. doctrinas
quam diligis. uis conferribo¬
iam opinionem noli defugere
officiosum lahorem Haec inec¬
desia geri quis aduerterit
cernit Experimur in exemplis.
qđ intellegamꝰ in libris. Quis ñ
uideat hocgeritoto orbe terrarũ:
uenre omnes ab operib sȩculi. &ire
inotium cognoscendȩ & contẽ plan¬
dȩ ueritatis. tam quã in amplexũ
rachel & excipi detrauerso ecclesi
Quib caste mysteriũ dĩ dispensintib.
ut in nocte huiuꝰ sȩcłi filios generent
fidei. laud aturapopulis &iã inilla
uita. cuius amorec̃uersi. spẽ sedi̾re¬
liquerunt. & excuius ꝓfessione ad
miseri corđam regendȩ plebis ad sũp¬
ti sunt Iderm agunt in omiib la¬
borib suis . ut illa ꝓfessio quosecon¬
uerterant. quia tales rectoeespo¬
pulis dedit. latius &clarius glorifi¬

Expanded text:
cum ueniret de agro Iacob, occurcum ueniret de agro Iacob, occurrit ei Lia eumque detinens ait: ad me intrabis: conduxi enim te pro mandr-agoris filii mei, tamquam diceret: doctrinae. quam diligis, uis conferri bonam opinionem? noli defugere officiosum laborem. haec in ecclesia geri, quisquis aduerterit. cernit. experimur in exemplis, quod intellegamus in libris. quis non uideat hoc geri toto orbe terrarum, uenire omnes ex operibus saeculi et ire in otium cognoscendae et contemplandae ueritatis tamquam in amplexum Rachel; et excipi de trauerso ecclesiaquibus caste mysterium dei dispensantibus, ut in nocte huius saeculi filios generent fidei, laudatur a populis etiam illa uita. cuius amore conuersi spem saeculi reliquerunt, et ex cuius professione ad misericordiam regendae plebis adsumpti sunt. id enim agunt in omnibus laboribus suis, ut illa professio, quo se conuerterant, quia tales rectores populis dedit, latius et clarius glorifi
Abbreviated transcription (Latin):
dae & contemplande sapientiae :
seabomnibus actionum moles¬
tus .remouere atꝙ in otio
discendi acdocendi condere
uolunt: Ita ergo dictum est.
parum est tibi quod accepisti
uirum meum. insuper & man¬
dragorica filii meiuis accipere.
ac sidiceretur. parum est qđ
homines ad laborem rerum
geren darum necessarios. Inotio
detinet uita studiorum. insuꝑ
& popula rem gloriam sequirit
Prdinde ut eam iufte compar&
inpertit rachel uirum sorori
suae illa nocte. ut scilic& quo
uirtute laboriosa regimini po¬
pulorum accommodati sunt.¬
& iam si scientiȩ uacare delege¬
rant. suscipiant experientiam
temptationum. curarumque
sartinam. proutilitate commum.
ne ips adoctrina saƿientiae
cui uacare statuerunt blasphe¬
metur. neq: ad ipiscatur ab in¬
peritioribus populis existima¬
tionem bonam. quod illa poma
signi ficant. & quod necessariũ
est. ad exor tationem discenti¬
um Sed plane ut hanc curam
suscipiant uicoguntur Satis
& hoc significatum est: quod

Expanded text:
dae et contemplandae sapientiae, dae et contemplandae sapientiae, se ab omnibus actionum molestiis removere, atque in otio discendi atque docendi recondere volunt. Ita ergo dictparum est tibi, quod accepisti uirum meum, insuper et mandragorica filii mei uis accipere? ac si diceretur: parum est, quod homines ad laborem rerum gerendarum necessarios in otio detinet uita studiorum, insuper et popularem gloriam requirit? Proinde ut eam iuste conparet, inpertit Rachel uirum sorori suae illa nocte, ut scilicet qui uirtute laboriosa regimini populorum adcommodati sunt, etiamsi scientiae uacare delegerant, suscipiant experientiam temptationum curarumque sarcinam pro utilitate communi, ne ipsa doctrina sapientiae, cui uacare statuerunt, blasphemetur neque adipiscatur ab inperitioribus populis existimationem bonam, quod illa poma significant, et quod necessarium est ad exhortationem discentium. sed plane ut hanc curam suscipiant, ui coguntur. satis et hoc significatum est, quod
Abbreviated transcription (Latin):
fecunditatis eius. in qua ẽ omnis
fructus laboriosae atq int̃ incesta
temptationum periditantis acti
onis Quam pleriq bono ingeno
p̃diti studoq flagrantes. quam¬
uis idonei regendis populis esse
possint: tamen uitant propter
turbolentas ocupationes. & in doc¬
trinȩ otiũ toto pectore. tamquã
speciose rachel feruntur amplexũ
sed quia bonum est ut &iã hȩciu¬
ta latius in notescens. popularẽ
gloriam mereatur. in iustum
est autẽ ut eam consequatur
siam atorem suum administran¬
dis ecdesi asticis curis aptum &
idoneum. in otio detin&. nec
gub̵nationi communis uti lita¬
tis impertit ⁊ Propter ea lia
sorori suȩ dicit. parum est tibi.
quod uirum meum accepisti.
insuꝑ & mandragoram filii mei
uis accipere. Perunum uirum
significans eos omnes. qui cum
sint agendi uistute habiles. & dig¬
ni quibus regimen ecdesiae com¬
mitatur. addispensandum fi¬
dei sacramentum. Illi accensi
studio doctrinȩ. atq: indagen¬

Expanded text:
fecunditatis ejus, in qua est omnis fecunditatis ejus, in qua est omnis fructus laboriosae atque inter incerta tentationum periclitantis actionis: quam plerique bono ingenio praediti studioque flagrantes quamuis idonei regendis populis esse possint, tamen uitant propter turbulentas occupationes et in doctrinae otium toto pectore tamquam speciosae Rachel feruntur amplexum. Sed quia bonum est, ut etiam haec uita latius innotescens popularem gloriam mereatur, iniustum est autem, ut eam consequatur, si amatorem suum administrandis ecclesiasticis curis aptum et idoneum in otio detinet, nec gubernationi communis utilitatis inpertit. propterea Lia sorori suae dicit: parum est tibi, quod uirum meum accepisti, insuper et mandragorica filii mei uis accipere? per unum uirum signisint agendi virtute habiles, et digni quibus regimen Ecclesiae committatur ad dispensandum fidei sacramentum, illi accensi studio doctrinae atque indagan
Abbreviated transcription (Latin):
sapiunt. reddunt tam̃ plerumq
labori eorum ꝑ quos sibi consulit᷑
& spelendorem laudis. & odorem
bone opinionis Nec adistam
gloriam popularem primipue¬
ueniunt eorum qui sunt inecde¬
sia. nisi quicumq: in actionum
periculis & labore uersantur
Propter ea liȩ filius mala mandra¬
gorica inuenit. Exiens in agrum.
id est honeste ambulans ad eosqui
foris sunt Doctrina uero illa
sapientiae. quae auulgi ftrepitu
remotissima. in contemplatio¬
ne ueritatis dulci delectatione
defigitur. hanc popula rem
gloriam quantulum cumq: non
ad sequer&ur. nisi percos qui
in mediis turbis agendo acsuaden¬
do populis p̃sunt. non ut p̃sint
sed ut prosint Quia dum isti ac¬
tuosi & negotiosi homines. ꝑ quos
multitudinis administratur
utilitas. & quorum auctoritas
conquirendȩ & contem plandae
ueritatis otiosx. quod ammodo
mala mandragorica ꝑliã ꝑuenuas
adrachel. adipsam ueroliam ꝑ
filium primogentũ. idest ꝑhon&rẽ

Expanded text:
sapiant, reddunt tamen plerumque sapiant, reddunt tamen plerumque labori eorum per quos sibi consulitur, et splendorem laudis, et odorem bonae opinionis. Nec ad istam gloriam popularem primi perveniunt eorum qui sunt in Ecclesia, nisi quicumque in actionum periculis et labore versantur. Propterea Liae filius mala mandragorica invenit exiens in agrum, id est, honeste ambulans ad eos qui foris sunt. Doctrina vero illa sapientiae, quae a vulgi strepitu remotissima in contemplatione veritatis dulci delectatione defigitur, hanc popularem gloriam quantulamcumque non assequeretur, nisi per eos qui in mediis turbis agendo ac suadendo populis praesunt, non ut praesint, sed ut prosint: quia dum isti actuosi et negotiosi homines, per quos multitudinis administratur utilitas, et quorum auctoritas conquirendae et contemplandae veritatis, otiose quodammodo mala mandragorica per Liam veniunt ad Rachel. Ad ipsam vero Liam per filium primogenitum, id est, per honorem
Abbreviated transcription (Latin):
barum sed quantum mihi & cui¬
lib& homini renuntiabat uisus
& olfactus &gustus. Pro inderẽ
comperi pulchram & suaueolentẽ.
sapore autem insipido Etideo
cuream mulier tantopere concu¬
piuerit ignorare me fateor.
nisi forte propter pomiraritẽ¬
tem &odoris iocunditatem:
Cur uero ipsam rem gestam scã
scriptura tacere noluerit. quae
non utiq: talia desideria muli¬
ercularum. nobis promagno
insinuare curar&: nisi aliquid
in eis magnum quaerere commo¬
ner&. nihil amplius conicere.
udleo quam quod ex illo commu¬
ni sensu mihi suggeritur. ut illo
mandrogorico pomo fugurari
intellegam famam bonam . non
eam quae confertur cum laudat
hominem pauci iusti atq: sapien¬
tes. sed illam popularem. qua
&iam maior &darior notitia
comparatur. non ipse ꝑsese
ex p&enda. sed intentionibo no¬
rum qua generi humano consu¬
lunt ꝑnecessaria. Vndedicit
a postolus: Oport& etiã testi¬
monium habere bonum ab eis
qui foris sunt: Quilic& parũ

Expanded text:
barum, sed quantum mihi et cuibarum, sed quantum mihi et cuilibet homini renuntiabat visus, et olfactus, et gustus. Proinde rem comperi pulchram et suaveolentem, sapore autem insipido; et ideo cur eam mulier tantopere concupierit, ignorare me fateor, nisi forte propter pomi raritatem et odoris jucunditatem. Cur vero ipsam rem gestam sancta Scriptura tacere noluerit, quae non utique talia desideria muliercularum nobis pro magno insinuare curaret, nisi aliquid in eis magnum quaerere commoneret, nihil amplius conjicere valeo, quam quod ex illo communi sensu mihi suggeritur: ut illo mandragorico pomo figurari intelligam famam bonam, non eam quae confertur, cum laudant hominem pauci justi atque sapientes, sed illam popularem, qua etiam major et clarior notitia comparatur; non ipsam per sese expetendam, sed intentioni bonorum, qua generi humano consulunt, pernecessariam. Unde dicit Apostolus, Oportet etiam testimonium habere bonum ab eis qui foris sunt . Qui licet parum
Abbreviated transcription (Latin):
beneficio rachel editus. cum uirũ
suum secum debita nocte cubiturũ.
acceptis a filio liȩ mandragori¬
cis malis. cum sorore cubitare per¬
mittit: De hoc aut̃ pomi gene¬
re opinari quosdam scio. qđ ac¬
ceptum inescam: sterilib femi¬
nis fecunditatem par& Acper
putant omni modo institisse ra¬
chel. ut hoc afilio sororis acciper&
cupiditate pariendi Quod ego
non arbitrarer necsitunc con¬
cepiss& : Nunc uero cumpost liȩ
duos alios ab illa nocte partus.
dñseam prole donauerit. nihl
estcur deman dragora tale aliqud
suspicemur:. quale innulla femi¬
na experti sumus : Dicam ergo
quid sentio. dicent hinc forte
meliora doctiores: Cum enim
haec mala ipse uidissem. & prop¬
ter istum ipsum sacrȩ lectionis
locum. id mihi obtigis se gratu¬
larer. rara enim resẽ naturã
eorum diligenter quantum
potui perscrutatus sum. non
aliqua accommuni sensu. remo¬
tiore scientia quae doc& uir¬
uites rudicum & potestates her¬

Expanded text:
beneficio Rachel editus, cum uirum beneficio Rachel editus, cum uirum suum secum debita nocte cubiturum acceptis a filio Liae mandragoricis malis cum sorore cubitare permittit. de hoc autem pomi genere opinari quosdam scio, quod acceptum in escam sterilibus feminis fecunditatem parit ; ac per hoc putant omni modo institisse Rachel, ut hoc a filio sororis acciperet cupiditate pariendi: quod ego non arbitrarer, nec si tunc concepisset. nunc uero cum post Liae duos alios ab illa nocte partus dominus eam prole donauerit, nihest cur de mandragora tale aliquid suspicemur, quale in nulla femina experti sumus. Dicam ergo quid sentiam, dicant hinc forte meliora doctiores: cum enim haec mala ipse vidissem, et propter istum ipsum sacrae lectionis locum, id mihi obtigisse gratularer, rara enim res est, naturam eorum diligenter, quantum potui, perscrutatus sum, non aliqua a communi sensu remotiori scientia, quae docet virtutes radicum et potestates her
Abbreviated transcription (Latin):
tabili sub stantia diuinitatis au¬
ditur Suscepit & lia de ancilla
sua filios. amore abundȩ nume¬
rosiorisq prolis accensa Inue¬
nimus aũ zelphã eiꝰ ancillã inter¬
p̃tari osiens. Qua propt̃ in p̃di¬
catione fidei euangelicȩ. quorum
oseat. & cornoneat: cum inscrip¬
turis aduesterimus. haec intelle¬
gitur ancillaȩ liȩ Scriptum est
enim dequibusdam. populus hic
labiis mehonorat. cor autem e&
longe estame: Et talib apłs dicit.
qui predicas non furandum fura¬
ris quidicis non moechandum
moecharis : Uerum tam&iam
perhanc conditionãlem. libera
illa uxor iacob: laborans. filios
heredes regni suscipiat: ideo dñs
dicit. quȩ dicunt facite. quȩ aũ
faciunt facere nolite: Vnde in
labore uinculorum uita aposto¬
lica. siue inquit occasione siue
ueritate xp̃s annunti&ur.
& in hoc gaudeo. sed & gaudebo
Tamquã & ancilla pariente. de
prole numerosiore la&ata
st uero quidam lixe faetus . ex

Expanded text:
tabili substantia diuinitatis autabili substantia diuinitatis auditur. Suscipit et Lia de ancilla sua filios amore habendae numerosioris prolis accensa. inuenimus autem Zelpham eius ancillam interpretari "os iens". quapropter in praedicationem fidei euangelicae quorum os eat et cor non eat cum in scripturis aduerterimus, haec intellegitur ancilla Liae. scriptum est enim de quibusdam: populus hic labiis me honorat; cor autem eorum longe est a me. et talibus apostolus dicit: qui praedicas non furandum, furaris; qui dicis non moechandum, moecharis. uerumtamen ut etiam per hanc condicionalem libera illa uxor Iacob laborans filios heredes regni suscipiat, ideo dominus dicit: quae dicunt, facite: quae autem faciunt, facere nolite. unde in labore uinculorum uita apostolica, siue, inquit, occasione siue ueritate Christus adnuntietur, et in hoc gaudeo, sed et gaudebo. tamquam et ancilla pariente de prole numerosiore laetata. Est uero quidam Liae fetus ex
Abbreviated transcription (Latin):
cere quod nouit. neque eam in¬
uidia tabescente iter habere.
uid& sororem labore agendiatq
patiendi filiis abundantẽ. & dol&
potius currere homines adeam
uir tutẽ. qua eorum infirmita¬
tibus necessitatibq consulit᷑. quã
ad illã unde diuinum & in commu¬
tabile aliqđ discitur : Hic dolor
figuratus uid&ur in eo qđ scrip¬
tum est . & telauit rachel sororem
suam Proinde quia liquiduspu¬
rusq: intellectus. de illa substan¬
tia quae corpi nonest : Acꝑ hoc
ad carnis sensum non pertin&.
uerbum carne editis exprimiñ pote
elȩgit doctrina sapientiae ꝑquas lib&
corporeas imagines & similitudines.
utcumq cogitanda insinuare diuina.
quã abofficio talia docendi cessare.
sict elegit rachel exuiro suo & an¬
cilla suscipere liberos. quã sine
filiis omnino remanere: Bala
quippe interp̃taridictur in u&e¬
rata. Hanc habuit ancillam rachel
Peu& ere quippeuita carnalibus
sensibus dedita. corporeȩ cogi¬
tantur i magines. &iam cum
aliquid despiritali & in commu¬

Expanded text:
cere, quod nouit, neque cum inuidia tabescente iter habere — uidet sororem labore agendi atque patiendi filiis abundantem et dolet potius currere homines ad eam uirtutem, qua eorum infirmitatibus necessitatibusque consulitur, quam ad illam, unde diuinum et incommutabile aliquid discitur. hic dolor figuratus uidetur in eo, quod scriptum est: et zelauit Rachel sororem suam. proinde quia liquidus purusque intellectus de illa substantia, quae corpus non est ac per hoc ad carnis sensum non pertinet, uerbis carne editis exprimi non potest, eligit doctrina sapientiae per quaslibet corporeas imagines et similitudines utcumque cogitanda insinuare diuina quam ab officio talia docendi cessare, sicut elegit Rachel ex uiro suo et ancilla suscipere liberos quam sine filiis omnino remanere. Bala quippe interpretari dicitur "inueterata," hanc habuit ancillam Rachel. de uetere quippe uita carnalibus sensibus dedita corporeae cogitantur imagines, etiam cum aliquid de spiritali et incommu
Abbreviated transcription (Latin):
lege erant redimer&: factus ex se¬
mine đd secundũ carnem: mittit
discipulos uelut oues in medio lu¬
porum. & mon& netimeant eos qui
corpus occidunt. anima aũ non
possunt occidere. ⁊ Promittit etiã¬
ipsius corporis renouandã integri¬
tatem. usq ad capilli reparationẽ.
Petri gladium reuocat inuaginã :
aurem inimici prȩcisam. reparat
ad pristinã formã ⁊ Dicit se legi¬
onibus angelorũ imperare potuisse.
ad delendos inimicos: nisi calix
bibendus ess&. quem paterna uolun¬
tas dediss&. ⁊ Bibit prȩcedens. ꝓ¬
pinat sequentibus uirtutẽ patientiȩ.
suo reuelat prȩcepto. suo confirmat

Expanded text:
lege erant, redimeret, factus ex selege erant, redimeret, factus ex semine Dauid secundum carnem mittit discipulos uelut oues in medio luporum et monet, ne timeant eos, qui corpus occidunt, animam autem non possunt occidere, promittit etiapsius corporis renouandam integritatem usque ad capilli reparationem, Petri gladium reuocat in uaginam, aurem inimici praecisam . reparat ad pristinam formam, dicit se legionibus angelorum imperare potuisse ad delendos inimicos, nisi calix bibendus esset, quem paterna uoluntas dedisset, bibit praecedens, propinat sequentibus, uirtutem patientiae suo reuelat praecepto, suo confirmat
Abbreviated transcription (Latin):
uitam proqua deber& hacc uita con¬
temni. et alium regnũ. pro quo
oporter& omniũ terrenorũ regno¬
rum aduersitatem patientisime
sustinere. ⁊ Pro inde perquorũ
confessiones passiones & mortes.
hoc dõ placuit at testari. marty¬
res appellantur. qui latine testes
interp̃tantur.: Quorũ numerus
tantus effloruit. ut si eos xp̃s qui
decaelo saulũ uocauit. & exlupo
factum ouem in medio luporum
misit. congregatos uellet arma¬
re atq adiuuare pugnantes :
sicut hebreos patres ad iuuit: quȩ
gentes resisterent᷑. quȩ regna non
cederent᷑ ⁊ sed ut prȩclarissimũ
testimoniũ ueritati ꝑ hiber&ur.
quia iam docendũ erat non prop¬
ter temporalem in hac uita. sed ꝓp¬
ter ȩternã post hanc uitam felici¬
tatem dõ esse seruiendũ : ea quȩ
uulgo infelicitas dicitur. ꝓ illa
felicitate sub eunda fuerat & fe¬
renda. ⁊ Itaq inplenitudine tẽ¬
porum. filius dĩ factus ex mulie¬
re. factus sublege. ut eos qui sub

Expanded text:
uitam, pro qua debet haec uita conuitam, pro qua debet haec uita contemni, et aliud regnum, pro quo oportet omnium terrenorum regnorum aduersitatem patientissime sustineri. proinde per quorum confessiones, passiones et mortes hoc deo placuit adtestari, martyres appellantur, qui latine testes interpretantur: quorum numerus tantus effloruit, ut, si eos Christus, qui de caelo Saulum uocauit et ex lupo factum ouem in medio luporum misit. congregatos uellet armare atque adiuuare pugnantes, sicut Hebraeos patres adiuuit. quae gentes resisterent? quae regna non cederent? sed ut praeclarissimum testimonium ueritati perhiberetur, qua iam docendum erat non propter temporalem in hac uita, sed propter aeternam post hanc uitam felicitatem deo esse seruiendum, ea quae uulgo infelicitas dicitur pro illa felicitate subeunda fuerat et ferenda. itaque in plenitudine temporum filius dei factus ex muliere, factus sub lege, ut eos, qui sub
Abbreviated transcription (Latin):
uersum malũ. sed siquis te percusse¬
rit inmaxillã tuã dexterã. prȩbe
illi & sinistram: intellegant hanc p̃¬
parationẽ non esse incorpore sed in
corde: ibi est enĩ scm cubile uirtu¬
tis. quȩ in illis quoq antiquis iustis.
nostris patrib: habitauit. Sed eã
rerũ dispensationẽ ac distributio¬
nem. temporũ ordo poscebat. ut
prius apparerent etiã ipsa bona ter¬
rena. quibus & humana regna & ex
hostibus uictoriae deputantur.
propter quȩ maxime ciuitas impi¬
orum diffusa permundũ. suppli¬
care idolis & daemonibus sol&. non
nisi adunius dĩ ueri potestatẽ atq
arbitriũ pertinere. ⁊ Unde &ue¬
tus testamentũ. secr&um regni
caelorũ. tẽpore oportuno aperien¬
dum ꝓmissionib: terrenis operuit.
& quodam modo umbrosius opaca¬
uit .: Ubi aũ uenit plenitudo
tem poris. ut nouum testamentũ
reuel ar&ur. quod figuris ueteris
uelabatur : euidenti testificatione
iam demonstrandũ erat. esse aliã

Expanded text:
uersum malum; sed si quis te percusseuersum malum; sed si quis te percusserit in maxillam tuam dexteram, praebe illi et sinistram, intellegant hanc praeparationem non esse in corpore, sed in corde; ibi est enim sanctum cubile uirtutis, quae in illis quoque antiquis iustis nostris patribus habitauit . sed eam rerum dispensationem ac distributionem temporum ordo poscebat, ut prius adpareret etiam ipsa bona terrena, quibus et humana regna et ex hostibus uictoriae deputantur, propter quae maxime ciuitas inpiorum diffusa per mundum supplicare idolis et daemonibus solet, non nisi ad unius dei ueri potestatem atque arbitrium pertinere. unde et uetus testamentum secretum regni caelorum tempore oportuno aperiendum promissionibus terrenis operuit et quodam modo umbrosius opacauit. ubi autem uenit plenitudo temporis, ut nouum testamentum reuelaretur, quod figuris ueteris uelabatur, euidenti testificatione iam demonstrandum erat esse aliam
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid potest. quibus potius ad ex¬
ercendã patientiã. & adhumilian¬
dam animã ferendamq paternã dis¬
ciplinã. etiam prodesse inuenitur.:
Neque enĩ habet in eos quisquã ullam
potestatem . nisi cui data fuerit desuꝑx
Non est enĩ potestas nisi adõ. siue iuben¬
te. siue sinente.⁊ Cum ergo uirius¬
tus si forte subrege homine. etiã sa
crilego militat. recte possit illo
iubente bellare. ciuicae pacisordi¬
nem seruans: cui quod iub&ur uel
non esse contra dĩ preceptũ certũ ẽ.
uel utrum sit certũ non est Ita ut
fortasse reum regem faciat iniqui¬
tas imperandi. in nocentẽ aũ militẽ
ostendat ordo seruiendi. quanto
magis in administratione bellorum
in nocentissime deuersatur. qui dõ
iubente belligerat: quẽ male aliqđ
iubere non posse. nemo qui ei seruit
ignorat.: Siaũ propterea putant
non potuisse dñm bellũ gerendum
iubere : quia dñs postea iħs xp̃s : ego
inquit dico uobis non resistere ad¬

Expanded text:
aliquid potest: quibus potius ad exaliquid potest: quibus potius ad exercendam patientiam et ad humiliandam animam ferendamque paternam disciplinam etiam prodesse inuenitur. neque enim habet in eos quisquam ullam potestatem, nisi cui data fuerit desuper. non est enim potestas nisi a deo siue iubente siue sinente. cum ergo uir iustus, si fcrilego, militet, recte potest illo jubente bellare, si, vice pacis ordinem servans, quod sibi jubetur vel non esse contra Dei praeceptum, certum est, vel utrum sit, certum non est, ita, ut fortasse reum regem faciat iniquitas imperandi, innocentem autem militem ostendat ordo seruiendi — quanto magis in administratione bellorum innocentissime deuersatur, qui deo iubente belligerat, quem male aliquid iubere non posse nemo, qui ei seruit, ignorat. Si autem propterea putant non potuisse deum bellum gerendum iubere, quia dominus postea Iesus Christus, ego, inquit, dico uobis non resistere ad
Abbreviated transcription (Latin):
prebeatur. Merito et illius centu¬
rionis dicentis. & ego hͦmo sum subpo¬
testate constitutus. habens sub me mi¬
lites & dico huic uade et uadit. et
alio ueni & uenit. & seruo meo fachoc
& facit. fidem laudauit. non illius
militiȩ desertionẽ imperauit.: Et
de iustis quidem in iustisq bellis. nunc
disputare longum est. & non neces¬
sarium. Inter est enĩ quibus causis
quibusq auctoribus. homines geren¬
da bella suscipiant.. Ordo tam̃
ille naturalis. mortalium paci ac cõ¬
modatus hoc poscit : ut suscipiendi
bella auctoritas atq consiliũ penes
principessit : exequendi aũ iussa
bellica. minis teriũ milites debeant
paci saluti communi.: Bellum aũ
quod gerendũ dõ auctore suscipitur.
recte suscipi dubitare fas non est.
uel ad terrendam uel ad obterendã.
uel ad sub iugandã mortaliũ suꝑbiã.
quando ne illud quidem quod huma¬
na cupiditate geritur: non solum
incorruptili dõ. sed nec sc̃is eius ob eẽ

Expanded text:
praebeatur. merito et illius centupraebeatur. merito et illius centurionis dicentis: et ego homo sum sub potestate constitutus habens sub me milites; et dico huic: uade, et uadit, et alio: ueni, et uenit, et seruo meo: fac hoc, et facit, fidem laudauit, non illius militiae desertionem imperauit. et de iustis quidem iniustisque bellis nunc disputare longum est et non necessarium. Interest enim, quibus causis quibusque auctoribus homines gerenda bella suscipiant; ordo tamen ille naturalis mortalium paci adcommodatus hoc poscit, ut suscipiendi belli auctoritas atque consilium penes principem sit, exequendi autem iussa bellica ministerium milites debeant paci salutique co mmuni. bellum autem, quod gerendum deo auctore suscipitur, recte suscipi dubitare fas non est uel ad terrendam uel ad obterendam uel ad subiugandam mortalium superbiam, quando ne illud quidem, quod humana cupiditate geritur, non solum incorruptibili deo, sed nec sanctis eius obesse
Abbreviated transcription (Latin):
bente. gerenda ipsa bella suscipiun¬
tur abonis : cum in eo rerũ humana¬
rum ordine inueniuntur. ubi eos
uel iubere tale aliquid. uel intalib
oboedire iuste ordo ipse constringit:
Alio quin iohannes. cum ad eum bapti¬
Tandi milites uenirent dicentes. &
nos quid faciemus. responder& eis.
arma abicite. militiam istam dese¬
rite. neminem percutite. uulnerate
prosternite. Sed quia sciebat cũ
haec militando facerent. non esse ho¬
micidas sed ministros legis. & non ul¬
tores iniuriarũ suarũ. sed salutis pub¬
lice defensores. respondit eis.: Ne¬
minẽ concusseritis. nulli calum niã
feceritis. sufficiat uobis stipendiũ
urũm Sed quia manichei iohan¬
nem a perte blasphemare consuerunt.
pendium iubentem reddi caesari.
quod iohannes dicit debere sufficere
militi Red dite inquit caesari quȩ
caesarissunt. & dõ quȩ dĩ sunt: Et
ad hoc enĩ tributa pręstantur. ut ꝓp¬
ter bella necessario militi stipendiũ

Expanded text:
bente gerenda ipsa bella suscipiunbente gerenda ipsa bella suscipiuntur a bonis. cum in eo rerum humanarum ordine inueniuntur, ubi eos uel iubere tale aliquid uel in talibus oboedire iuste ordo ipse constringit. alioquin Iohannes, cum ad eum baptizandi milites uenirent dicentes: et nos quid faciemus? responderet eis: arma abicite, militiam istam deserite, neminem percutite, uulnerate, prosternite; sed quia sciebat eos, cum haec militando facerent, non esse homicidas, sed ministros legis, et non ultores iniuriarum suarum, sed salutis publicae defensores, respondit eis: neminem concusseritis, nulli calumniam feceritis, sufficiat uobis stipendium uestrum. sed quia Manichaei Iohannem aperte blasphemare consuerunt, pendium iubentem reddi Caesari, quod Iohannes dicit debere sufficere militi. reddite inquit, Caesari, quae Caesaris sunt, et deo, quae dei sunt. et ad hoc enim tributa praestantur, ut propter bella necessario militi stipendium
Abbreviated transcription (Latin):
ritia. atq inrebus rectis uoluntas
praua atq peruersa: plurimum in¬
ter esse utrum aliquid humana cu¬
piditate uel temeritate ad mittatur.
andĩ pareatur imperio : qui nouit
quid quando. quibus permittat aut
iubeat : quid cuiq facere patique
conueniat : nec bella permorsen ges¬
ta miretur aut horreat. ⁊ Quia &
in illis diuina secutus imperia: non
sȩuiens sed oboediens fuit. nec ds̃ cũ
iubebat ista seuiebat. sed digna dig¬
nis r&ribuebat. dignosq: terrebat.
Quid enĩ culpatur inbello : an quia mo¬
riuntur quandoq: morituri. ut do¬
nentur in pace uicturi: hoc rep̃hen¬
dere timidorũ est non religiosorũ :
Nocendi cupiditas. ulciscendi crude¬
litas. impacatus atq in placabilis
animus. feritas rebellandi. libido
dominandi: & siqua similia. haec
sunt quȩ inbellisiure culpantur .:
Quae plerumq. ut &iã iure puniantur.
aduersus uiolentiã resistentiũ. siue
dõ siue aliquo legitimo imperio iu¬

Expanded text:
ritia atque in rebus rectis uoluntas ritia atque in rebus rectis uoluntas praua atque peruersa plurimum interesse, utrum aliquid humana cupiditate uel temeritate admittatur. an dei pareatur imperio, qui nouit, quid, quando. quibus permittat aut iubeat, quid cuique facere patique conueniat, nec bella per Moysen gesta miretur aut horreat. quia et in illis diuina secutus imperia non saeuiens, sed oboediens fuit, nec deus, cum iubebat ista, saeuiebat, sed digna dignis retribuebat dignosque terrebat. quid enim culpatur in bello? an quia moriuntur quandoque morituri, ut domentur in pace uicturi? hoc reprehendere timidorum est. non religiosorum. nocendi cupiditas, ulciscendi crudelitas, inpacatus atque inplacabilis animus, feritas rebellandi, libido dominandi et si qua similia, haec sunt, quae in bellis iure culpantur, quae plerumque ut etiam iure puniantur, aduersus uiolentiam resistentium siue deo siue aliquo legitimo imperio iu