comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicenda. ẽ. quȩ auita dĩ alienata erit. nec
corpus quod eterins dolorib subiacebit.
ac ꝑ hoc ido durior ista scda mors erit. quia
finiri morte non poterit. Sed qm̃ sicut
miseria beatitudim. & mors uitȩ. ita belũ
paci uidetur ẽẽ contrariũ: merito queri¬
tur sicut par in bonoꝵ finib p̃dicata est
atq laudata. quod uel quale bellũ econtu¬
rio infinib malorũ possit initelligi. Perim
qui hoc querit attendat quid inbello nariũ
ꝑnitiosumq sit: & uidebit nichil aliud quã
rerũ esse interse aduersitat̾ẽ atq conflic¬
tũ. Quod igit᷑ bellũ grauius & amarius
cogitari potest: quã ubi uoluntas sic ad¬
uersa est passioni & passio uoluntati. ut̃
nullius earũ uictoria tales immicitie fin¬
antur & ubisic confligit cũ ipsa natura ol¬
poris uis doloris. ut neutrũ alteri cȩdas.
Hic eñ quando contingit iste conflictus
aut dolor uincit. & sensum mors adimit.

Expanded text:
dicenda est, quae a uita Dei alienata erit, nec dicenda est, quae a uita Dei alienata erit, nec corpus, quod aeternis doloribus subiacebit; ac per hoc ideo durior ista secunda mors erit, quia finiri morte non poterit. Sed quoniam sicut miseria beatitudini et mors uitae, ita bellum paci uidetur esse contrarium: merito quaeritur, sicut pax in bonorum finibus praedicata est adque laudata, quod uel quale bellum e contrario in finibus malorum possit intellegi. Verum qui hoc quaerit, adtendat quid in bello noxium perniciosumque sit, et uidebit nihil aliud quam rerum esse inter se aduersitatem adque conflictum. Quod igitur bellum grauius et amarius cogitari potest, quam ubi uoluntas sic aduersa est passioni et passio uoluntati, ut nullius earum uictoria tales inimicitiae finiantur, et ubi sic confligit cum ipsa natura corporis uis doloris, ut neutrum alteri cedat? Hic enim quando contingit iste conflictus, aut dolor uincit et sensum mors adimit,
Abbreviated transcription (Latin):
bedienti d̃s homini. animus corꝑi. ratio
autẽ etĩa uitiis repugnantib imperet. uel
subigendo. uel resistendo. atq ut ab ipso
do petatur & meritoꝵ gr̃ã. & uenia delic¬
torũ. ac de acceptis bonis gr̃ãrũ actio ꝑ¬
soluatur. In illa uͦ pace finali quo referen¬
da & cuius adipiscende causa habenda. ẽ.
ista iustitia. qm̃ sanata immortalitate atq
incorruptione natura uitia ñ habebit. nec
unicuiq nr̃m uel ab alio uel aseipso qͥppi¬
am repugnabit. non opus erit ut ratio ui¬
tiis quȩ nulla erunt imperet: s imperabit
d̾s homini. animus corꝑi. tantaq ibi erit
obediendi suauitas & facilitas. quanta ui¬
uendi regnandiq felicitas. & hoc illic in
om̃ib atq insingłis ȩternũ erit. ȩternũq
ẽẽ certũ erit. & ido pax beatitudinis huiꝰ
uel beatitudo pacis huius summũ bonum
contrario miseria sempiterna quȩ mors e¬
tiam scda dr̃. quia nec anima ibi iuiuere

Expanded text:
boedienti Deus homini, animus corpori, ratio boedienti Deus homini, animus corpori, ratio autem uitiis etiam repugnantibus imperet, uel subigendo uel resistendo, adque ut ab ipso Deo petatur et meritorum gratia et uenia delictorum ac de acceptis bonis gratiarum actio persoluatur. In illa uero pace finali, quo referenda et cuius adipiscendae causa habenda est ista iustitia, quoniam sanata inmortalitate adque incorruptione natura uitia non habebit nec unicuique nostrum uel ab alio uel a se ipso quippiam repugnabit, non opus erit ut ratio uitiis, quae nulla erunt, imperet; sed imperabit Deus homini, animus corpori, tantaque ibi erit oboediendi suauitas et facilitas, quanta uiuendi regnandique felicitas. Et hoc illic in omnibus adque in singulis aeternum erit aeternumque esse certum erit, et ideo pax beatitudinis huius uel beatitudo pacis huius summum bonum contrario miseria sempiterna, quae mors etiam secunda dicitur, quia nec anima ibi uiuere
Abbreviated transcription (Latin):
uitiis imꝑatur: & utiq subrepit aliquid
in hoc loco infirmitatis etĩa bene confligen¬
ti. siue hostib & talib uictis subditisq do¬
minanti unde si non facili oꝑatione. certe
labili locutione aut uolatili cogitatione
peccetur. Et ido quãdui uitiis imꝑatur
plena par non est: quia & illa que resistuq
periculoso debellantur prelio: & illa quȩ
uicta sunt nondũ securo triumphantur
otio: sed adhuc sollicito p̃muntur imꝑio.
In his ergo tẽptationib de quib om̃ib in
diuinis eloquiis bremter dictũ. ẽ. nũquid
non tẽptatio. ẽ. uita humana suꝑ terram.
quis ita uiuere se p̃sumat ut dicere dõ di¬
mitte nobis debita nr̃a necesse ñ habeat.
nͥ homo elatus nec uero magnus. s inflatus
ac tumidus. cui ꝑiustitiã resistit qui grãm
largitur humilib: Propter quod scriptũ
est. Ds̃ suꝑbis resistit: humilib autẽ dat
gram. Hic itaq in uno qͦq iustitia. ẽ. ut o¬

Expanded text:
uitiis imperatur; et utique subrepit aliquid uitiis imperatur; et utique subrepit aliquid in hoc loco infirmitatis etiam bene confligenti siue hostibus talibus uictis subditisque dominanti, unde si non facili operatione, certe labili locutione aut uolatili cogitatione peccetur. Et ideo, quamdiu uitiis imperatur, plena pax non est, quia et illa, quae resistunt, periculoso debellantur proelio, et illa, quae uicta sunt, nondum securo triumphantur otio, sed adhuc sollicito premuntur imperio. In his ergo tentationibus, de quibus omnibus in diuinis eloquiis breuiter dictum est: Numquid non tentatio est uita humana super terram? quis ita uiuere se praesumat, ut dicere Deo: Dimitte nobis debita nostra necesse non habeat nisi homo elatus? nec uero magnus, sed inflatus ac tumidus, cui per iustitiam resistit, qui gratiam largitur humilibus. Propter quod scriptum est: Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam. Hic itaque in unoquoque iustitia est. ut o
Abbreviated transcription (Latin):
A& autẽ nr̃a ꝓpria. & hic est
cũ dõ ꝑfidem: & inet̾nũ erit cũ illo ꝑ spe¬
ciem. Sedhic. siue illa cõmunis siue nr̃a
ꝓpria talis. ẽ. pax. ut solatium miserie sit
potius quam beatitudinis gaudiũ. Ipsa quo¬
q nr̃a iustitia quamus uera sit propter ue¬
rum boni finem adquẽ refertur: tamen tan¬
ta est inhac uita. ut potius remissione pec¬
catoꝵ constet quã ꝑfectione uirtutũ. Te¬
stis est oratio totiꝰ ciuitatis dĩ: quȩ peregri¬
natur interris. Per ouinia quippe membra
sua claniat ad dm̃: dimitte nobis debita nr̃a
sicut & nos dimictimus debitorib nr̃is. Nec
ꝓ eis est efficax hec oratio quorũ fides sine o¬
perib mortua. ẽ: sed ꝓ eis quoꝵ fides ꝑdi-
lectionem operatur. Quia enĩ dõ quidem
subdita. in hac tamen conditione mortali
& corꝑe corruptibili qͦd aggrauat anim̃a
non ꝑfecte uitiis imperat ratio: ido neces¬
saria est iustis talis oratio. Nam profecto
quãquã imperet᷑ nequaquã sine conflictu

Expanded text:
ax autem nostra propria et hic est cum Deo per fidem et in aeternum erit cum illo per speciem. Sed hic siue illa communis siue nostra propria talis est pax, ut solacium miseriae sit potius quam beatitudinis gaudium. Ipsa quoquo nostra iustitia, quamuis uera sit propter uerum boni finem, ad quem refertur, tamen tanta est in hac uita, ut potius remissione peccatorum constet quam perfectione uirtutum. Testis est oratio totius ciuitatis Dei, quae peregrinatur in terris. Per omnia quippe membra sua clamat ad Deum: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Nec pro eis est efficax haec oratio, quorum fides sine operibus mortua est; sed pro eis, quorum fides per dilectionem operatur. Quia enim Deo quidem subdita, in hac tamen condicione mortali et corpore corruptibili, quod adgrauat animam, non perfecte uitiis imperat ratio, ideo necessaria est iustis talis oratio. Nam profecto quamquam imperetur, nequaquam sine conflictu
Abbreviated transcription (Latin):
in mesopotamiam seruus missus est: quid
aliud demonstratum est. cum eidem ser¬
uo dixit abraham. pone manũ tuã sub
femore meo & adiurabo te ꝑ dñm deũ
celi & dñm terre. ut non sumas uaorem
filio meo is aac a filiabus chananeoꝵ: nͥ¬
dñm dm̃ cęli & dñm terre in carne quȩ
ex illo femore trahebatur fuisse uentu¬
rum: Dunquid hȩc parua sunt prȩnun¬
tiatȩ indicia ueritatis. quam compleri ui¬
demus in xp̃o.¬

Expanded text:
in Mesoin Mesoaliud demonstratum est, cum eidem seruo dixit Abraham: Pone manum tuam sub femore meo, et adiurabo te per Dominum Deum caeli et Dominum terrae, ut non sumas uxorem filio meo Isaac a filiabus Chananum Deum coeli et Dominum terrae in carne, quae ex illo femore trahebatur, fuisse venturum? Numquid haec parva sunt praenuntiatae indicia veritatis, quam compleri videmus in
Abbreviated transcription (Latin):
locaustum quo significatus est xp̃c. etĩã
iuratione di firmata ꝓmissio. Sepe enĩ
ꝓmiserat: sed nunquam iurauerat. Qd¬
est autẽ ueri dĩ ueracisq uratio nisi ꝓ¬
missi confirmatio: & infidelium quȩdam
increpatio: Post hec sara mortua est
centesimo uicesimo & septimo anno intȩ
sue: centesimo autẽ & tricesimo septimo
uiri sin. Decem quippe annis eam prece¬
debat etate: sicut ip̃se quando e&x illa si¬
bi ꝓmissus est filius. ait. Si michi annoꝵ
norũ pariet. Tunc emit agrum abraham:
in quo sepeliuit uxorem: Tunc ergo scd̾m
narrationem stephani interra illa est col¬
locatus. qm̃ cȩpit ibi esse possessor: post mor¬
tem scilicet patris sui qui colligitur ante
biennium fuisse defunctus. xXXT
patrui sui cum annorũ quadragin¬
ta ẽẽt. is aac dua it uaorem: centesimo
scilicet & quadragesimo anno uite patris
sin: triennio post mortem matris sue. Ut
autem illam duceret quando ab eiꝰ patre

Expanded text:
loclocjuratione Dei firmata promissio. Saepe enim promiserat, sed nunquam juraverat. Quid autem est Dei veri veracisque juratio, nisi promissi confirmatio, et infidelium quaedam increpatio? 3. Post haec Sarra mortua est, centesimo et vicesimo septimo anno vitae suae , centesimo autem et tricesimo septimo viri sui. Decem quippe annis eam praecedebat aetate; sicut ipse, quando sibi ex illa promissus est filius, ait, Si mihi annorumginta pariet ? Tunc emit agrum Abraham, in quo sepelivit uxorem. Tunc ergo, secundum narrationem Stephani, in terra illa est collocatus, quoniam coepit ibi esse possessor ; post mortem scilicet patris sui, qui colligitur ante biennium fuisse defunctus. CAPUTpatrui sui, cum annorum quadraginta esset Isaac, duxit uxorem, centesimo scilicet et quadragesimo anno vitae patris sui, triennio post mortem matris suae. Ut autem illam duceret, quando ab ejus patre
Abbreviated transcription (Latin):
to propter me. Nunc sciui dictum est:
nunc sciri feci. Neq enĩ hoc nondum
sciebat ds. Deniq ariete illo immola¬
to ꝓ isaac filio suo. uocauit ut legitur a¬
braham nomen loci illius dñs uidit: ut
dicant hodie in monte dñs apparuit.
Sicut dictum est nunc sciii ꝓ eo quod
est nunc sciri feci: ita hic dñs uidit ꝓ eõ
quod est dñs apparuit. hoc est uideri
se fecit. Et uocauit angłs dñi abraham
scdõ de cȩlo: dicens. Permemet ipsum ura¬
ui dicit dñs: propter quod fecisti uerbũ
hoc. & non pepercisti filio tuo dilecto ꝓp¬
ter me. nisi benedicens benedicam te. et¬
multiplicans multiplicabo semen tuum
tanquam stellas cȩli. & tanquam harenã
quȩ est iuxta labium maris: & hereditate¬
possidebit semen tuum ciuitates aduersa¬
riorum suorũ: & benedicentur insẽmine
tuo omnes gentes terrȩ. quia obaudisti
uocem meam. Hoc modo: est illa de uoca¬
tione gentium insemine abrahȩ. post ho¬

Expanded text:
to propter me. Nunc sciui dictum est to propter me. Nunc sciui dictum est \'nunc sciri feci\'; neque enim hoc nondum sciebat Deus. Deinde ariete illo immolato pro Isaac filio suo uocauit, ut legitur, Abraham nomen loci illius: Dominus uidit; ut dicant hodie: In monte Dominus apparuit. Sicut dictum est: Nunc sciui, pro eo quod est nunc sciri feci: ita hic Dominus uidit, pro eo quod est Dominus apparuit, hoc est uideri se fecit. Et uocauit angelus Domini Abraham secundo de caelo dicens: Per me ipsum iuraui, dicit Dominus, propter quod fecisti uerbum hoc et non pepercisti filio tuo dilecto propter me, nisi benedicens benedicam te, etmultiplicansmultiplicabosementuum tamquam stellas caeli et tamquam harenam, quae iuxta labiummaris. Ethereditatepossidebitsemen tuum ciuitates aduersariorum, et benedicentur in semine tuo omnes gentes terrae, quia obaudisti uocem meam. Hoc modo est illa de uocatione gentium in semine Abrahae post ho
Abbreviated transcription (Latin):
litudinem. nisi illius unde dicit apłs: qui
proprio filio non pepercit. sed ꝓ nobis
omnb tradidit eum: Propterea & isaac
sicut dñs crucem suam. ita sibi ligna ad
uictime locum quib fuerat imponendus
ipse portauit. Postremo quia isaac occidi
non oportebat: postea quã est pater fe¬
rire ꝓhibitus. quis erat ille aries quo im¬
molato impletum est significatiuo san¬
guine sacrificium: Nempe quando e¬
um uidit abraham: cornib infrutice
tenebatur. Q uis ergo illo figurabatuꝵ
nisi it̃c: antequam immolaretur spmis
iudaicis coronatus: Sed diuina ꝑ ange¬
lum potius uerba audiamus. Ait quippe
scriptura. Et extendit abraham manũ¬
suam suam sumere macheram ut occide¬
ret filium suum: & uocauit illum angłs
dm̃i de cęlo. & dixxit. Abraham. Ille autẽ
diccit. Ecce ego. Et dixit. Non micias
manum tuam suꝑ puerũ: neq facias illi
quicquam. Nunc enim sciui quia times
dm̃ tuũ: & non pepercisti filio tuo dilec¬

Expanded text:
litudinem, nisi illius unde dicit apostolus: Qui litudinem, nisi illius unde dicit apostolus: Qui proprio filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum? Propterea et Isaac, sicut Dominus crucem suam, ita sibi ligna ad uictimae locum, quibus fuerat inponendus, ipse portauit. Postremo quia Isaac occidi non oportebat, postea quam est pater ferire prohibitus, quis erat ille aries, quo immolato inpletum est significatiuo sanguine sacrificium? Nempe quando eum uidit Abraham, cornibus in frutice tenebatur. Quis ergo illo figurabatur, nisi Iesus, antequam immolaretur, spinis Iudaicis coronatus? Sed diuina per angelum uerba potius audiamus. Ait quippe scriptura: Et extendit Abraham manum suam sumere machaeram, ut occideret filium suum. Et uocauit illum angelus Domini de caelo et dixit: Abraham! Ille autem dixit: Ecce ego. Et dixit: Non inicias manum tuam super puerum, neque facias illi quicquam; nunc enim sciui quia times Deum tuum, et non pepercisti filio tuo dilec
Abbreviated transcription (Latin):
tur ac dicitur. Et filium ancillȩ huius¬
in isaac uocabitur tibi semen: cum & is¬
mahelem d̾s semen eius uocauerit.
Exponens autem apłs quid sit in isaac
uocabitur tibi semen: id. ẽ. inquit. ñ qui
filii carnis hi filii di. sed filii ꝓmissionis
deputantur insemine: ac ꝑ hoc filii pro¬
missionis ut sint semen abrahȩ inisaac uo¬
c̃abuntur: idest in xp̃m uocante grã con¬
gregantur. Hanc ergo ꝓmissionem pater
pius fideliter tenens quia ꝑ hunc opor¬
tebat impleri quem ds iubebat occidi.
non hesitauit quod sibi reddi poterat
immolatus. qui dari potuit non speratus.
Sic intellectum est & in epła adhebre¬
os: & sic expositum. Bide inquit optulit
abraham isaac temptatus. & unicum
obtulit qui ꝓmissiones suscepit. ad quẽ
dictum est inisaac uocabitur tibi semen.
cogitans quia & ex mortuis excitare po¬
test ds. Proinde addidit: pro hoc etiã eũ
insimilitudinem adduxit. Cuius simi¬

Expanded text:
tur ac dicitur, Filium autem ancillae hujustur ac dicitur, Filium autem ancillae hujusIn Isaac uocabitur tibi semen, cum et Ismaelem Deus semen eius uocauerit? Exponens autem apostolus quid sit: In Isaac uocabitur tibi semen: Id est, inquit, non qui filii carnis, hi filii Dei, sed filii promissionis deputantur in semine. Ac per hoc filii promissionis, ut sint semen Abrahae, in Isaac uocantur, hoc est in Christo uocante gratia congregantur. Hanc ergo promissionem pater pius fideliter tenens. quia per hunc oportebat inpleri, quem Deus iubebat occidi, non haesitauit, quod sibi reddi poterat immolatus, qui dari potuit non speratus. Sic intellectum est et in epistula ad Hebraeos, et sic expositum. Fide, inquit, praecessit Abraham Isaac tentatus obtulit, qui promissiones suscepit, ad quem dictum est, In Isaac vocabitur tibi semen: cogitans quia et ex mortuis excitare potest Deus. Proinde addidit: Pro hoc etiam eum et in similitudinem adduxit; cuius simi
Abbreviated transcription (Latin):
omnia cominemorare nimis longum
est. temptatur abraham de inmolan¬
do dilectissimo filio ip̃so is aac: ut pia eiꝰ
obedientia ꝓbaretur. scłis innotiriam
ꝓferenda non dõ. Neq enim omnis cul¬
panda est temptatio. quia & gratulan¬
da est qua fit ꝓbatio: & plerũq aliter
animus humanus sibi ipsi innotescere
non potest. nisi uires suas sibi non uerbo
sed ex perimento temptatione quodam
modo interrogante respondeat: ubi si
dĩ munus agnouerit tunc pius est. tunc
solidatur firmitate gr̃ẽ non inflatur in¬
anitate i actantiȩ. Numquã sane crede¬
ret abraham quod uictimis ds delecta¬
retur humanis: quamius diuino into¬
nante precepto obȩdiendum sit. non
disputandum. Uerumtamen abraham
confestim filium cum fuisset immolatu¬
rus: resurrecturum credidisse laudan
dus est. Dixerat namq illi ds: cum de
ancilla & filio eius foras eiciendis uolun¬
tatem comugis nollet implere. In isaac
uocabitur tibi semen. Et certe ibi sequi¬

Expanded text:
omnia commemorare nimis longum est, tentatur Abraham de immolando dilectissimo filio ipso Isaac, ut pia eius oboedientia probaretur, saeculis in notitiam proferenda, non Deo. Neque enim omnis est culpanda tentatio, quia et gratulanda est, qua fit probatio. Et plerumque aliter animus humanus sibi ipsi innotescere non potest, nisi uires suas sibi non uerbo, sed experimento tentatione quodam modo interrogante respondeat; ubi si Dei munus agnouerit, tunc pius est, tunc solidatur firmitate gratiae, non inflatur inanitate iactantiae. Numquam sane crederet Abraham, quod uictimis Deus delectaretur humanis; quamuis diuino intonante praecepto oboediendum sit, non disputandum; uerum tamen Abraham confestim filium, cum fuisset immolatus, resudus est. Dixerat namque illi Deus, cum de ancilla et filio ejus foras ejiciendis voluntatem conjugis nollet implere: In Isaac vocabitur tibi semen. Et certe ibi sequi
Abbreviated transcription (Latin):
addidit. uere & enim soror mea est de pa¬
tre sed non de matre: quia de patre suo so¬
ror erat abrahȩ de quo ꝓpinqua eiꝰ erat.
Tante autẽ pulchritudinis fuit: ut etiã
milla ȩtate posset adamari. .¬
OST hec natus est abrahȩ se-¬
cundũ ꝓmissionem dĩ de sara filius :
eumq nominauit isaac quod inter preta¬
tur risus. Riserat enim & pater quando
ei ꝓmissus est: ammirans in gaudio. Ri¬
serat & mater quando ꝑ illos tres uiros
iterũ ꝓmissus est dubitans ingaudio:
quamuis ex ꝓbrante angelo quod risus
ille etiam si gaudii fuit. tamen plenȩ fi¬
dei non fuit: post ab eodem angło infi¬
de etiam confirmata est. Ea hoc ergo
puer nomen accȩpit. Nam quod risus
ille non ad irridendum opprobrũ sed
ad celebrandum gaudiũ ꝑtinebat: nato
isaac & eo nomine uocato sara mon
strauit. Ait quippe. Risum michi fecit
ds̃. Quicumq enim audierit: congau¬
debit michi. Sed post aliquantum t̾e¬

Expanded text:
addidit: Etenim uere soror mea est de paaddidit: Etenim uere soror mea est de patre, sed non de matre, quia de patre suo soror erat Abrahae, de quo propinqua eius erat. Tantae autem pulchritudinis fuit, ut etiam in illa aetate posset adamari. ost haec natus est Abrahae, secundum promissionem Dei, de Sarra filius, eumque nominavit Isaac, quod interpretatur Risus. Riserat enim et pater, quando ei promissus est, admirans in gaudio: riserat et mater, quando per illos tres viros iterum promissus est, dubitans in gaudio; quamvis exprobrante angelo quod risus ille, etiamsi gaudii fuit, tamen plenae fidei non fuit . Post ab eodem angelo in fide etiam confirmata est. Ex hoc ergo puer nomen accepit. Nam quod risus ille non ad irridendum opprobrium, sed ad celebrandum gaudium pertinebat, nato Isaac, strauit; ait quippe: Risum mihi fecit Dominus; quicumque enim audierit, congaudebit mihi. Sed post aliquantulum tem
Abbreviated transcription (Latin):
liberato de sodomis Loth. & ue¬
mente igneo imbre de cęlo. tota illa
regio impiȩ ciuitatis incinerem uersa
est: ubi stupra inmasculos intantam
consuetudinem conualuerant. quan¬
tam leges solent aliorũ factoꝵ prebe¬
re licentiam. Uerum & hoc eorũ suppli¬
cium: specimen futuri iudicii diuini
fuit. Nam quo ꝑtinet quod ꝓhibiti
sunt qui liberabantur ab angelis retro
respicere: nisi quia non est animo rede¬
undum adueterem uitam. qua ꝑ gra¬
tiam regenerati ex uimur. si ultimũ
euadere iudicium cogitamus: Deniq
uaor loth ubi respexrit remansit: & in
salem conuersa hominib fidelibus
quoddam prȩstitit condimentũ. quo
sapiant aliquid unde illud caueatur
exemplum. Inde rursus abraham fe¬
cit ingeraris apud regem ciuitatis illiꝰ
Abimelech quod in egypto de conuge
fecerat: eiq intacta similiter reddita. ẽ.
Ubi sane abraham obuirganti regi
cur tacuisset uocorem sororemq dicxis¬
set: aperiens quid timuerit etiã hoc

Expanded text:
liberato de Sodomis Lot, et veniente igneo imbre de coelo, tota illa regio impiae civitatis in cinerem versa est, ubi stupra in masculos in tantam consuetudinem convaluerant, quantam leges solent aliorum factorum praebere licentiam. Verum et hoc eorum supplicium specimen futuri judicii divini fuit. Nam quo pertinet quod prohibiti sunt qui liberabantur ab Angelis retro respicere, nisi quia non est animo redeundum ad ueterem uitam, qua per gratiam regeneratus exuitur, si ultimum euadere indicium cogitamus? Denique uxor Loth, ubi respexit, remansit et in salem conuersa hominibus fidelibus quoddam praestitit condimentum, quo sapiant aliquid, unde illud caueatur exemplum. Inde rursus Abraham fecit in Geraris aput regem ciuitatis illius Abimelech, quod in Aegypto de coniuge fecerat, eique intacta similiter reddita est. Ubi sane Abraham obiurganti regi, quur tacuisset uxorem sororemque dixisset, aperiens quid timuerit etiam hoc
Abbreviated transcription (Latin):
gali iure seruato: ut neq hoc faceret n
uoxores eius idfieri flagitassent. quȩ ci¬
poris uiri sui habebant legitunam potesta¬
tem. Genuit ergo duodecim filios & unã
filiam: ex quatuor mulierib. Deinde in¬
gressus est megiptum ꝑfilium suũ ioseph:
qui uenditus ab inuidentib frib eo per-¬
ductus fuit. atq ibidem sublimatus.
XXXUIIII.

Expanded text:
gali iure seruato, ut neque hoc faceret, nisi gali iure seruato, ut neque hoc faceret, nisi uxores eius id fieri flagitassent, quae corporis uiri sui habebant legitimam potestatem. Genuit ergo duodecim filios et unam filiam ex quattuor mulieribus. Deinde ingressus est in Aegyptum per filium suum Ioseph, qui uenditus ab inuidentibus fratribus eo perductus fuit adque ibidem sublimatus. XXXVIIII.
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑtum. & angłos dĩ ascendentes & desce¬
dentes suꝑ filium hominis. Perreait erg
iacob in mesopotamiam: ut inde acciperet
uxorem. Unde autẽ illi acciderit quatuor
habere feminas de quib duodecim filios
& unam filiam ꝓcreauit. cũ earũ nulła
concupisset illicite: indicat scriptura diui¬
na. Adunam quippe accipiendam uene¬
rat: sed eum illi altera ꝓ altera supposita
fuisset. nec ipsam dimisit qua nesciens u¬
sus fuerat in nocte ne ludibrio eam uide¬
retur habuisse: & eo temꝑe quando mul¬
tiplicande posteritatis causa plures uor¬
res lex nulla ꝓhibebat. accepit etiam il¬
lam cui uni iam futuri coniugii fidem
cerat. Que cum ẽẽt sterilis. ancillam si¬
am de qua filios ipsa susciperet marito
dedit: quod etĩa maior soror eius quam¬
ins peperisset imitata. qm̃ multiplicai
prolem cupiebat effecit. Nullam iacob
legitur petisse preger unam. nec usus pli¬
riis insi gignendȩ prolis officio. coniu¬

Expanded text:
apertum et angelos Dei ascendentes et desceapertum et angelos Dei ascendentes et descendentes super filium hominis. Pen-exit ergo Iacob in Mesopotamiam, ut inde acciperet uxorem. Unde autem illi acciderit quattuor habere feminas, de quibus duodecim filios et unam filiam procreauit, cum earum nullam concupisset inlicite, indicat scriptura diuina. Ad unam quippe accipiendam uenerat; sed cum illi altera pro altera subposita fuisset, nec ipsam dimisit, qua nesciens usus fuerat in nocte, ne ludibrio eam uideretur habuisse, et eo tempore, quando multiplicandae posteritatis causa plures uxores lex nulla prohibebat, accepit etiam illam, cui uni iam futuri coniugii fidem fecerat. Quae cum esset sterilis, ancillam suam, de qua filios ipsa susciperet, marito dedit; quod etiam maior soror eius, quamuis peperisset, imitata, quoniam multiplicare prolem cupiebat, effecit. Nullam Iacob legitur petisse praeter unam, nec usus plurimis nisi gignendae prolis officio, coniu
Abbreviated transcription (Latin):
locutus sum. Et surrexit iacob de som¬
no suo & dixit: quia dñs est in loco hoc.
ego autẽ nesciebam. Et timuit & dioxit.
Quã terribilis locus hic: non est hoc nͥ
& sumpsit lapidem quẽ sub posuit sibi sub
caput suũ. & statuit illũ titulũ. & suꝑfu¬
dit oleum in cacumen ens: & uocaiit ia¬
cob nomen loci illius domus dĩ. Hoc ad
ꝓphetiam ꝑtinet: nec more idolatriȩ lapi¬
dem ꝑfudit oleo iacob uelut faciens illum
dm̃. neq eñĩ adorauit eundem lapidem.
uel ei sacrificauit: sed qm̃ xp̃i nomen a
chrismate est idest abunctione. ꝓfecto fi¬
guratũ est hic aliquid. quod admagnũ
ꝑtineat sacramentũ. Scalam uero istam
intelligitur ipse saluator nobis in memori¬
am reuocare ineugłio: ubi cũ dixisset de
nathanaele ecce uere israhelita inquo do¬
lus non est: quia isrł uiderat istam uisio¬
nem. ipse est eñĩ iacob: eodem loco ait.
Amen amen dico uobis: uidebitis cȩlum

Expanded text:
locutus sum. Et surrexit Iacob de somlocutus sum. Et surrexit Iacob de somno suo et dixit: Quia est Dominus in loco hoc, ego autem nesciebam. Et timuit et dixit: Quam terribilis locus hic! non est hoc niset sumsit lapidem, quem subposuit ibi sub caput suum, et statuit illum titulum et superfudit oleum in cacumen eius; et uocauit Iacob nomen loci illius: domus Dei. Hoc ad prophetiam pertinet; nec more idolatriae lapidem perfudit oleo Iacob, uelut faciens illum Deum; neque enim adorauit eundem lapidem uel ei sacrificauit; sed quoniam Christi nomen a chrismate est, id est ab unctione, profecto figuratum est hic aliquid, quod ad magnum pertineat sacramentum. Scalam uero istam intellegitur ipse Saluator nobis in memoriam reuocare in euangelio, ubi, cum dixisset de Nathanael: Ecce uere Israelita, in quo dolus non est, quia Israel uiderat istam uisionem ipse est enim Iacob, eodem loco ait: Arnen, amen, dico uobis, uidebitis caelum
Abbreviated transcription (Latin):
nedictioes abraham patͥs tui. Pergens itaq
in mesopotamiã iacob: in somnis accepit ora¬
culũ. De qͦ sic scriptũ. ẽ. Et exiit iacob apu¬
teo uirationis. & ꝓfecꝰtꝰ. ẽ. incharra: & deue¬
int inlocũ & dormunt ibi occiderat eñĩ sol¬
et sumpsit ex lapidib loci & posuit ad ca¬
put suũ. & dormunt in loco illo. & somnia¬
uit. Et ecce scala stabilita suꝑ terrã. cuiꝰ ca¬
put ꝑtingebat adcȩlũ. & angli dĩ ascendebãt
& descendebãt ꝑillã. & dñs ineũbebat suꝑ illã.¬
noli timere. Ierrã inqͥtu dormiꝰ suꝑ ẽã t̃ dabo
illam. & semini tuo: & erit semen tuum
sicut harena terrȩ. & dilatabitur supra
mare & maffricum & in aquilonem & ad
orientem: & benedicentur inte om̃s trib
terre insemine tuo. Et ecce ego sum tecũ
custodiens te inom̃i uia quacumq ibis.
& reducam te interr̃a hanc: quia non te
derelinquã donec faciam omĩa que tecũ

Expanded text:
nedictionem Abraham patris tui. Pergens itaque nedictionem Abraham patris tui. Pergens itaque in Mesopotamiam Iacob in somnis accepit oraculum, de quo sic scriptum est: Et exiit Iacob a puteo iurationis et profectus est in Charran et deuenit in locum et dormet sumpsit ex lapidibus loci, et posuit ad caput suum, et dormivit in loco illo, et somniavit. Et ecce scala stabilita super terram, cujus caput pertingebat ad coelum: et Angeli Dei ascendebant et descendebant per illam; et Dnoli timere; terram, in qua tu dormis super eam, tibi dabo illam et semini tuo; et erit semen tuum sicut harena terrae, et dilatabitur supra mare et in Africum et in aquilonem et ad orientem; et benedicentur in te omnes tribus terrae et in semine tuo. Et ecce ego sum tecum, custodiens te in omni uia quacumque ibis, et reducam te in terram hanc, quia non te derelinquam, donec faciam omnia, quae tecum
Abbreviated transcription (Latin):
nũ bathuel patris matris tue: & sume tibi
inde uxorem de filiab laban frĩs matris
tue. Ds̃ autẽ m̃s benedicat te & augeat
te & multiplicet te. & eris incongregationeᷤᷤ
gentiũ: & det tibi benedictionem abrahe
patris tui tibi & semini tuo post te. ut he¬
res fias terre incolatus tui quã dedit ds̃
abraham. Hiic iam intelligimus segre¬
gatũ semen iacob ab alio semine is aac: quod
factum est ꝑ es au. Quando eñĩ dictũ est
misaac uocabitur tibi semen. ꝑtinens uti
q ad ciuitatem dĩ: separatũ est inde aliud
semen abrahȩ quod erat in ancillȩ filio. &
quod futurũ erat infiliis cȩchurȩ. Sed ad¬
huc erat ambiguũ de duob geminis filiis
Iaac: an adutrumq an adunum eorũ
illa benedictio ꝑtineret: & si adunũ quis¬
nam ẽẽt illorũ. Quod nunc declaratũ. ẽ
cũ ꝓphetice apatre benedicit᷑ iacob & dicit᷑
ei. & eris incongregatiões gentiũ. & det t̃ be¬

Expanded text:
mum Bathuel, patris matris tuae, et sume tibi mum Bathuel, patris matris tuae, et sume tibi inde uxorem de filiabus. Laban, fratris matris tuae. Deus autem meus benedicat te et augeat te et multiplicet te; et eris in congregationes gentium; et det tibi benedictionem Abraham patris tui, tibi et semini tuo post te, ut heres fias terrae incolatus tui, quam dedit Deus Abraham. Hic iam intellegimus segregatum semen Iacob ab alio semine Isaac, quod factum est per Esau. Quando enim dictum est: In Isaac uocabitur tibi semen, pertinens utique semen ad ciuitatem Dei, separatum est inde aliud semen Abrahae, quod erat in ancillae filio, et quod futurum erat in filiis Cetturae. Sed adhuc erat ambiguum de duobus geminis filiis Isaac, ad utrumque an ad unum eorum illa benedictio pertineret: et si ad unum, quisnam esset illorum. Quod nunc declaratum est, cum prophetice a patre benedicitur Iacob et dicitur ei: Et eris in congregationes gentium, et det tibi be
Abbreviated transcription (Latin):
& alium se ꝓ alio benedirisse cognoscens
miratur. & quisnam ille sit ꝑcunctatur:
nec tamen se deceptũ ẽẽ conqueritur. im¬
mo confestim reuelato sibi intus incorde
magno sacramento deuitat indignatio¬
nem. confirmat benedictionẽ. Quis er¬
go inquit uenatus est michi uenationem
& intulit mͥ. & manducaui ab om̃ib an¬
tequã tu uenires. & benedixi eũ ut bene¬
dictus sit: Quis non hic maledictionem
potius expectaret irati: si hec non suꝑna
inspiratione sed terreno more gererent᷑:
Ores gestas. sed ꝓphetice gestas: interra
sed cȩlitus: ꝑ homines. sed diuinitus. Si
ecrcutiantur singula tantis fecunda my¬
steriis: multa sunt implenda uolumi¬
na. Sed huic operi modus moderate im¬
ponendus: nos in alia festinare cõpellit.
tib in mesopotamiam: ut ibi ducat
uaorem. Patris mittentis hȩc uerba st̃:
Non accipies uaxorem de filiab chanane¬
orũ. Surgens fuge in mesopotamia in do¬

Expanded text:
et alium se pro alio benedixisse cognoscit; et alium se pro alio benedixisse cognoscit; miratur et quisnam ille sit percontatur; nec tamen se deceptum esse conqueritur; immo confestim reuelato sibi intus in corde magno sacramento deuitat indignationem, confirmat benedictionem. Quis ergo, inquit, uenatus est mihi uenationem et intulit mihi, et manducaui ab omnibus, antequam tu uenires? et benedixi eum, et benedictus sit. Quis non hic maledictionem potius exspectaret irati, si haec non superna inspiratione, sed terreno more gererentur?s o res gestas, sed prophetice gestas; in terra, sed caelitus; per homines, sed diuinitus! Si excutiantur singula tantis fecunda mysteriis, multa sunt inplenda uolumina; sed huic operi modus moderate inponendus nos in alia festinare conpellit. bus in Mesopotamiam, ut ibi ducat uxorem. Patris mittentis uerba haec sunt: Non accipies uxorem ex filiabus Chananaeorum; surgens fuge in Mesopotamiam in do
Abbreviated transcription (Latin):
orũ ap̃c ab illa benedicitur uelut a nesci¬
ente: quia ipse nescitur. Odore nominis
xp̃i sicut ager mundus impletur. Sius
est benedictio de rore cęli hoc est de uer¬
borũ pluuia diumnoꝵ: & de ubertate ter¬
re hoc est congregatione popłoꝵ. Eius. ẽ.
multitudo frumenti & uini: hoc est mul¬
titudo quam colligit frumentũ & uinum
insacramento corporis eius & sanguinis.
Fi seruiunt gentes: ipsum adorant prin¬
cipes. Ipse est̃ dñs frĩs sui: quia popłs eiꝰ
dominatur iudeis. Ipsum adorant filii
patris enis: hoc est filii abrahȩ scdm fidẽ :
quia & ipse est filius abrahe scdm carnẽ.
Ipsum qui maledia erit maledictus: & qͥ
nr̃ etiam ex ore iudeorũ quamuis erran¬
tium sed tamen legem ꝓphetasq cantan¬
tium benedicitur. idest ueraciter dicitur:
& alius benedici putatur qui ab eis erran¬
tib exrpectatur. Ecce benedictionem pro¬
missam repecente maiore eir pauit is aac:

Expanded text:
orum Christus ab illa benedicitur, uelut a nesciorum Christus ab illa benedicitur, uelut a nesciente, quia ipsa nescitur. Odore nominis Christi, sicut ager, mundus inpletur; eius est benedictio de rore caeli, hoc est de uerborum pluuia diurnorum, et de ubertate terrae, hoc est congregatione populorum; eius est multitudo frumenti et uini, hoc est multitudo quam colligit frumentum et uinum in sacramento corporis eius et sanguinis. Ei seruiunt gentes, ipsum adorant principes; ipse est dominus fratris sui, quia populus eius dominatur Iudaeis; ipsum adorant filii patris eius, hoc est filii Abrahae secundum fidem, quia et ipse filius est Abrahae secundum carnem; ipsum qui maledixerit, maledictus, et qu inquam, noster etiam ex ore Iudaeorum quamuis errantium, sed tamen legem prophetasque cantantium benedicitur, id est ueraciter dicitur; et alius benedici putatur, qui ab eis errantibus exspectatur. Ecce benedictionem promissam repetente maiore expauescit Isaac,
Abbreviated transcription (Latin):
reretur: superius prediait scriptura. Et
erat es ax homo sciens uenari agrestis: ia¬
cob autẽ homo simplea habitans domum.
Hoc nr̃i quid̾ã interpretati sunt sine do¬
lo. Siue autẽ sine dolo siue simplex siue
potius sine fictione dicatur quod. ẽ. grece
aplastos: quis est mista ꝑcipienda benedic¬
tione dolus hominis sine dolo: Quis est
dolus simplicis. quȩ fictio non mentientis:
nisi ꝓfundum misterium ueritatis.
Ipsa autẽ benedictio qualis est: Ecce in¬
quit odor filii mei tamquã odor agri
pleni quem benedirit dñs: & det tibi d̃s
de rore cęli & de ubertate terre. & multi¬
tudinem frumenti & uini. & seruiant ti¬
bi gentes & adorent te principes: & fiere
dominus frĩs tui. & adorabunt te filii
patris tui. Qui malediax erit te maledic¬
tus: & qui benedirerit benedictus sit.
Benedictio igitur iacob: predicatio xp̃i
est in omnib gentib. Hoc fit: hoc agit᷑.
Tex & ꝓpħia est isaac. Etiã ꝑ os iudȩ¬

Expanded text:
reretur, superius praedixit scriptura: Et reretur, superius praedixit scriptura: Et erat Esau homo sciens uenari, agrestis; Iacob autem homo simplex, habitans domum. Hoc nostri quidam interpretati sunt <sine dolo\'. Siue autem \'sine dolo\' siue \'simplex\' siue potius \'sine fictione dicatur, quod est Graece acXaato<;: quis est in ista percipienda benedictione dolus hominis sine dolo? Quis est dolus simplicis, quae fictio non mentientis, nisi profundum mysterium ueritatis? Ipsa autem benedictio qualis est? Ecce, inquit, odor filii mei tamquam odor agri pleni, quem benedixit Dominus. Et det tibi Deus de rore caeli et de ubertate terrae et multitudinem frumenti et uini, et seruiant tibi gentes et adorent te principes et fiere dominus fratris tui et adorabunt te filii patris tui. Qui maledixerit te, maledictus; et qui benedixerit te, benedictus. Benedictio igitur Iacob praedicatio est Christi in omnibus gentibus. Hoc fit, hoc agitur. Lex et prophetia est Isaac; etiam per os Iudae
Abbreviated transcription (Latin):
fidelissimus & obȩdientissimus dõ: quam
continens minoris fidĩ minorisq obedi¬
entie. Si uero paria sint cȩtera: continen¬
tem coniugato preferre quis ambigat.¬
UO igitur filii isaac .XXXUII
es ay et iacob pariter crescunt.
primatus maioris transfunditur in mi¬
norem ex pacto & placito inter illos: eo
quod lenticulam quem cibum minor
parauerat. maior immoderatus concupiuit.
eoq prȩtio primogenita sua fr̃i uratione
interposita uendidit. Ubi discimus: inue¬
scendo non cibi genere sed auiditate im¬
moderata queniq culpandum. Senescit
is aac: eiusq oculis ꝑsenectam uisus aufer¬
tur. Uult benedicere filium maiorem: &
ꝓ illo nesciens benedicit minorem. ꝓ frẽ
maiore qui erat pilosus se paternis manib
subponentem. hedinis sibi pelliculis coap¬
tatis. uelut aliena peccata portantẽ. Iste
dolus iacob ne putaretur fraudulentus do¬
lus. & non in eo magnȩ rei misterium que¬

Expanded text:
fidelissimus et oboedientissimus Deo quam fidelissimus et oboedientissimus Deo quam continens minoris fidei minorisque oboedientiae. Si uero paria sint cetera, continentem coniugato praeferre quis ambigatuo igitur Isaac filii Esau et Iacob pariter crescunt. Primatus maioris transfunditur in minorem ex pacto et placito inter illos, eo quod lenticulam, quem cibum minor parauerat, maior inmoderatius concupiuit, eoque pretio primogenita sua fratri iuratione interposita uendidit. Ubi discimus in uescendo non cibi genere, sed auiditate inmodesta quemque culpandum. Senescit Isaac eiusque oculis per senectam uisus aufertur. Vult benedicere filium maiorem et pro illo nesciens benedicit minorem, pro fratre maiore, qui erat pilosus, se paternis manibus subponentem, haedinis sibi pelliculis coaptatis uelut aliena peccata portantem. Iste dolus Iacob ne putaretur fraudulentus dolus et non in eo magnae rei mysterium quae
Abbreviated transcription (Latin):
rursus oraculo. egosum inquit d̃s abrah̃a
patris tui. noli timere. tecũ eni sum:
& benediri te. & multiplicabo semen tuũ
ꝓpter abraham patr̃e tuũ: ut intelligamꝰ
quam caste abraham fecerit. quod homi¬
nib impudicis & nequitiȩ suȩ de scrip¬
turis scĩs patrocinia requirentib uidet᷑
fecisse libidine. Deinde ut etiã hoc noueri¬
mis: non ex bonis singulis inter se homi¬
nes comparare. sed inuno quoq conside¬
remus uniuersa. Fieri enim potest ut
habeat aliquid inuita & morib quispĩa
quo superat alium: idq sit longe presta¬
bilius quã est illud unde ab alio suꝑat᷑. a
Ae ꝑhoc sano ueroq iudicio cũ contmen¬
tia coniugio preferatur: melior est tamen
homo fidelis coniugatus. quã continens in¬
fidelis. Sed infidelis homo nonsolũ mi¬
nus laudandus uerũ etĩa maxime dete¬
standiis est. Constituamus ambos bonos.
Etiam sic ꝓfecto melior est coniugatus

Expanded text:
rursus oraculo: Ego sum, inquit, Deus Abraham rursus oraculo: Ego sum, inquit, Deus Abraham patris tui, noli timere; tecum enim sum et benedixi te et multiplicabo semen tuum propter Abraham patrem tuum; ut intellegamus quam caste Abraham fecerit, quod hominibus inpudicis et nequitiae suae de scripturis sanctis patrocinia requirentibus uidetur fecisse libidine; deinde ut etiam hoc nouerimus, non ex bonis singulis inter se homines conparare, sed in uno quoque consideremus uniuersa. Fieri enim potest, ut habeat aliquid in uita et moribus quispiam, quo superat alium, idque sit longe praestabilius, quam est illud, unde ab alio superatur. Ac per hoc sano ueroque iudicio, cum continentia coniugio praeferatur, melior est tamen homo fidelis coniugatus quam continens infidelis. Sed infidelis homo non solum minus laudandus, uerum etiam maxime detestandus est. Constituamus ambos bonos; etiam sic profecto melior est coniugatus
Abbreviated transcription (Latin):
ter tuus uocem meam & custodiuit precep¬
ta mea & mandata mea. & iustificationes
meas & legitima mea. Iste patriarcha
nec uxorem habuit aliam nec aliquã con¬
cubinam: sed posteritate duorũ geminoꝵ.
ex uno concubitu ꝓcreatorũ contentus
fuit. Timuit sane etiam ipse ꝑiculum de
pulchritudine coniugis cum habitaret
inter alienos: fecitq quod pater ut eam
sororem diceret taceret uaxorem. erat e¬
nim ei ꝓpinqua & paterno & materno
sanguine: sed etĩa ipsa ab alienis cogni¬
ta quod uxor eẽt. mansit intacta. Nec
ido tamen istum patri eiꝰ preferre debemꝰ.
quia iste millam feminam prȩt̾ unam
conugem nouerat. Erant enim ꝓcul
dubio paternȩ fidĩ & obȩdientiȩ merita
potiora: intantũ ut ꝓpter illum dicat.
cdłs huic se facere bona quȩ facit. Benedi¬
centur inquit insemine tuo om̃s gentes
terre: ꝓ eo quod obaudiuit abraham
pater tuus uocem meam. & custodiunt
precepta mea & mandata mea. & iustifi¬
cationes meas & legitima mea. Et alio

Expanded text:
ter tuus uocem meam et custodiuit praecepta mea et mandata mea et iustificationes meas et legitima mea. Iste patriarcha nec uxorem habuit aliam nec aliquam concubinam, sed posteritate duorum geminorum ex uno concubitu procreatorum contentus fuit. Timuit sane etiam ipse periculum de pulchritudine coniugis, cum habitaret inter alienos, fecitque quod pater, ut eam sororem diceret, taceret uxorem; erat enim ei propinqua et paterno et materno sanguine; sed etiam ipsa ab alienis, cognito quod uxor esset, mansit intacta. Nec ideo tamen istum patri eius praeferre debemus, quia iste nullam feminam praeter unam coniugem nouerat. Erant enim procul dubio paternae fidei et oboedientiae merita potiora, in tantum, ut propter illum dicat Deus huic se facere bona quae facit. Benedicentur, inquit, in semine tuo omnes gentes terrae, pro eo quod obaudiuit Abraham pater tuus uocem meam et custodiuit praecepta mea et mandata mea et iustificationes meas et legitima mea; et alio
Abbreviated transcription (Latin):
CCEPIT etiam is aac tale
oraculum: quale aliquotiens pater eꝰ accȩ¬
perat. De quo oraculo sic scriptum est
Facta est autem fames suꝑ terram: pretes
famem que prius facta est intempore
abrahe. Abiit autẽ isaac ad abimelech re¬
gem philistinorũ ingerarã. Apparuit autẽ
illi dñs: & dixit. Noli descendere megyp¬
tum. Habita autẽ interra qua dixero ti
bi. & incole interra hac: & ero tecum. & be¬
nedicam te. Tibi enim & semini tuo dabo
omnem terram hanc: & statuam iuram̃¬
tum meũ quod iuram abrahȩ patri tuo.
& multiplicabo semen tuũ tanquã stellas
cęli. & dabo semim tuo omnẽ terrã hanc.

Expanded text:
ccepit etiam Isaac tale oraculum, quale aliquotiens pater eius acceperat. De quo oraculo sic scriptum est: Facta est autem fames super terram praeter famem, quae prius facta est in tempore Abrahae. Abiit autem Isaac adAbimelech regemPhilistinorumin Gerara. Apparuit autem illi Dominus et dixit: Noli descendere in Aegyptum; habita autem in terra, quam tibi dixero, et incole in terra hac; et ero tecum et benedicam te. Tibi enim et semini tuo dabo omnem terram hanc, et statuam iuramentummeum, quod iuraui Abrahae patri tuo; et multiplicabo semen tuum tamquam stellas caeli, et dabo se
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ quantulũcũq erat ieoꝵ mortalium
mentib: quomͦ immortales sc̃i iam facꝰta tẽ
nescient. cũ ds̃ erit om̃ia inomĩb: Stabit
ergo in illa beatitudine scõꝵ semen & nomen:
semen scilicet de quo iohes ait. & semen eiꝰ
in ipso manet: nomen uͦ de qͦ ꝑhunc isaĩa
dic bũ est: nomen ȩcernũ dabo eis. Erit
eis mensis ex mense. & sabbatũ ex sabba¬
to tanquã luna ex luna. & requies ex re¬
quiȩ: quorũ utrũq ipsi erunt cũ ex his
umbris ueterib & tẽporalib milla lumi¬
na noua ac sempit̾na transibunt. In penis
autẽ malorũ & in extinguibilis ignis &
inuacissimus uermis: ab aliis atq aliis ali¬
ter est expositus. Alii quippe utrũq ad
corpus. alii utrũq ad aninam retulert̃.
alii ꝓprie ad corpus ignem tropice ad ani¬
mam uermem: quod ẽẽ credibilius ui-
detur. Sed nunc de hac differentia non
est temporis disputare. De uidicio namq

Expanded text:
Deus, quantulumcumque erat, in eorum mortalium Deus, quantulumcumque erat, in eorum mortalium mentibus; quomodo immortales sancti jam facta tunc nescient, cum Deus erit omnia in omnibus ? Stabit ergo in illa beatitudine sanctorum semen et nomen; semen, scilicet de quo Joannes ait, Et semen ejus in ipso manet : nomen vero, de quo per hunc Isaiam dictum est, Nomen aeternum dabo eis . Et erit eis mensis ex mense et sabbatum ex sabbato, tanquam luna ex luna et requies ex requie: quorum utrumque ipsi erunt, cum ex his umbris veteribus et temporalibus in illa lumina nova ac sempiterna transibunt. In poenis autem malorum et inexstinguibilis ignis et vivacissimus vermis, ab aliis atque aliis aliter atque aliter est expositus. Alii quippe utrumque ad corpus, alii utrumque ad animum retulerunt: alii proprie ad corpus ignem, tropice ad animum vermem, quod credibilius esse videtur. Sed nunc de hac differentia non est temporis disputare. De judicio namque
Abbreviated transcription (Latin):
ED auomodo egrediuntur boni ad
uidendas pęnas malorũ: Nunquid cor¬
poris motu beatas illas relicturi sunt sedes.
& ad loca penalia ꝑ recturi. ut maloꝵ tor¬
menta conspiciant p̾sentia corꝑali: Absit.
Ded egredientur ꝑ scientiam. Hoc enim
uerbo significatũ. ẽ. eos qui cruciabunt᷑
extra futuros. ꝓpter qͦd & dñs ea loca te¬
nebras exteriores uocat. quib contrarius
est ille ingressus de quo dicit᷑ seruo bono.
intra ingaudiũ dñi tui: ne illuc mali pu-¬
tentur ingredi ut sciantur. sed ad illos po¬
tius uelut egredi scientiam qua eos cognitu¬
risunt boni. quia id quod extra. ẽ. cognitu¬
ri sunt. Qui enĩ erunt inpenis. quid aga¬
tur intus ingaudio dñi nescient: qui uero¬
erunt in illo gaudio. quid agat᷑ foris in illis
tenebris exteriorib scient. Idõ dictũ est e¬
gredientur. quia eos etĩa quiforis ab eis ert̃
utiq non latebunt. Si eiũ hec ꝓphetȩ non¬
dũ facta nosse potuerunt. ꝑ hoc quod erat

Expanded text:
ed quo modo egredientur boni ad uidendas poenas malorum? Numquid corporis motu beatas illas relicturi sunt sedes et ad loca poenalia perrecturi, ut malorum tormenta conspiciant praesentia corporali? Absit; sed egredientur per scientiam. Hoc enim uerbo significatum est eos qui cruciabuntur extra futuros. Propter quod et Dominus ea loca tenebras exteriores uocat, quibus contrarius est ille ingressus, de quo dicitur seruo bono: Intra in gaudium Domini tui; ne illuc mali putentur ingredi, ut sciantur, sed ad illos potius uelut egredi scientia, qua eos cognituri sunt, boni, quia id quod extra est cognituri sunt. Qui enim erunt in poenis, quid agatur intus in gaudio Derunt in illo gaudio, quid agatur foris in illis tenebris exterioribus scient. Ideo dictum est, egredientur: quia eos etiam qui foris ab eis erunt, utique non latebunt. Si enim haec Prophetae nondum facta nosse potuerunt, per hoc quod erat
Abbreviated transcription (Latin):
hiuus uitȩ finem: non utiq dicendi
sunt in xp̃o ꝑseuerasse usq infinẽ. qͥa
in xp̃o ꝑseuerare est in ens fide ꝑseuerare.
Quȩ fides ut eam defimuit idem apls: ꝑ
dilectionem oꝑat᷑. Dilectio autẽ sicut ipse
alibi dicit: malum non oꝑat᷑. Nec isti er¬
go dicendi sunt manducare corpus xp̃i.
qm̃ nec in membris computandi sunt
xp̃i. Ut enim alia taceam: non possunt si¬
mul esse & membra xp̃i & membra mere¬
tricis. Deniq ipse dicit. Qui manducat
carnem meam & bibit sanguinem meũ.
in me manet & ego in eo. O stendit quid
sit. non sacramentotenus sed re uera cor¬
pus xp̃i manducare & eius sanguinem
bibere: hoc. ẽ. enĩ in xp̃o manere. ut in
illo maneat & xp̃c. Sic enĩ hoc dixit: tan¬
quã diceret. Qui non in me manet. & i
quo non maneo: non se dicat aut existi¬
met manducare corpus meũ. aut bibe¬
re sanguinem meũ. Non itaq manert
in xp̃o: qui non sunt membra eiꝰ. Non

Expanded text:
huius uitae finem non utique dicendi huius uitae finem non utique dicendi sunt in Christo perseuerasse usque in finem, quia in Christo perseuerare est in eius fide perseuerare; quae fides, ut eam definit idem apostolus, per dilectionem operatur; dilectio autem, sicut ipse alibi dicit, malum non operatur. Nec isti ergo dicendi sunt manducare corpus Christi, quoniam nec in membris conputandi sunt Christi. Ut enim alia taceam, non possunt simul esse et membra Christi et membra meretricis. Denique ipse dicit: Qui manducat carnem meam et bibit sanguinem meum, in me manet, et ego in eo. Ostendit quid sit non sacramento tenus, sed re uera corpus Christi manducare et eius sanguinem bibere; hoc est enim in Christo manere, ut in illo maneat et Christus. Sic enim hoc dixit, tamquam diceret: \'Qui non in me manet, et in quo ego non maneo, non se dicat aut existimet manducare corpus meum aut bibere sanguinem meum.\' Non itaque manent in Christo, qui non sunt membra eius. Non