comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
apimenta: inuenires suꝑiedtiso lane
acomplosa stramina: ⁊ palears. coglo¬
batao ẜomo in facie: teus uider ucor¬
des ape uͦ tona coram deo et hominib
prouidebat. Alloquitur fr̃s nõ sine
lacrimis. miscens sermonib auil¬
sa a corde suspiria: hortatur ⁊ conso¬
latur: et se inter eos frem et socium:
non dñm exhibet uł magistrum. ssũ¬
ꝙ eum ibi morari diutus non pat̾es.
magna eum prosequens comitanti¬
um multitudo: salutatis fratribus.
iter in italiam dirigens abscedit: et
gine tam ea que circa eum qͣm que
infra sunt prosequens: etiam ad ea
que supra ipsum sunt ascendens: tan¬
ta de natura diuina disseruit: ut
uideatur in cercio celo assumptus:
audisse quedam uerba que ñ licet
homimi loqui: et regem in decore
suo uidisse. In hiis que infra et que

Expanded text:
operimenta, invenires superjectis laneis complosa stramina, 1113 et paleas conglobatas. Homo in facie, Deus videt in corde: ipse vero bona coram Deo et hominibus providebat. Alloquitur fratres non sine lacrymis, miscens sermonibus avulsa a corde suspiria, hortatur et consolatur, et se inter eos fratrem et socium, non dominum exhibet, vel magistrum. Cumque ibi morari diutius non pateretur magna eum proseqens comitantium multitudo, salutatis fratribus iter in Italiam dirigens abscessit et agatione tam ea quae circa eum, quam quae infra sunt, prosequens, etiam ad ea, quae supra ipsum sunt, ascendens, tanta de natura divina disseruit, ut videatur in tertium coelum assumptus audisse quaedam verba quae non licet homini loqui, et regem in decore suo vidisse. In his quae infra, et qu
Abbreviated transcription (Latin):
tumescentib procellis qui seditioni
arte eum uenerant. et bile diffuso
scaturientes declamationib: reuer¬

Expanded text:
tumescentibus procellis, qui seditiosi ante eum venerant, et bile diffusa scaturientes declamationibu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ colibus hyderoꝵ niꝙ ad ligerim
complectitur et clandit occenius
paruerat eius impio. Consuetꝰ. gͥ
predari prouincias : et sub titulo
isticie de causis emergentib fac̾e
Aestum intinitas aꝑgisgs pitu
& in apostasie simulacrum. uidens
itaq perisse sibi exactionum aucto¬
ritatem. et solam domum que nuꝑ
tultis stipata clamorib iam care¬
It erariis: impatient̾ ferens quod
anus eius non implerent᷑ mu¬
ribus. homo serpentine astucie
tinato ad petrum leonis misit. ut
legationem concederet: ⁊ ip̃e ei fi¬
litate uirata obediret. Insuꝑ et pͥn¬
pem derre. ⁊ quoscũq posset: ad eiꝰ
ipium inclinaret. Gauisus homo
itionis quia locum in quo dilata¬
c maliciam suam se inuenisse
itauit: cito annuit et libenter:
in astipulationem erroris Gilonẽ
usculanum cardinalẽ ep̃m. qui
us de romanis cum petro portu

Expanded text:
 collibus Iberorum usque ad Ligerim complectitur et claudit Oceanus, paruerat ejus imperio. Consuetus igitur praedari provincias, et sub titulo justitiae de causis emergentibus facere quaestum, infinitas aggregarat et in apostasiae simulacrum. Videns itaque periisse sibi exactionum auctoritatem, et solam domum, quae nuper multis stipata clamoribus, jam carebat aerariis; impatienter ferens quod manus ejus non implerentur muneribus, homo serpentinae astutiae, festinato ad Petrum Leonis misit, ut ei legationem concederet, et ipse ei fidelitate jurata obediret: insuper et principem terrae, et quoscunque posset, ad ejus imperium inclinaret. Gavisus homo perditionis, quia locum, in quo dilataret malitiam suam, se invenisse putavit, cito annuit; et libenter ei etiam in adstipulationem erroris Gilonem Tusculanum cardinalem episcopum, qui solus de Romanis cum Petro Portu
Abbreviated transcription (Latin):
deratio meritoꝵ. di iudicatio proue¬
ctuum subtilissime distinguitur:
et fingulis in suo genere sui cog¬
nitio intimatur. In hiis que supra
hominem sunt speculatur celestiaͥ:
non eo modo quo angeli qui semper
adherent deo considerant: s eo modo
quo podest homo puri animi ⁊ mẽtis
sincere diuina condingere: ⁊ confor¬
mare ierarchie celesti sacerdotium
temporale. Cum enim in celesti mi¬
licia constet alios aliis pͥncipari. et
ministeriales sp̃c ad nutum suꝑioꝵ
potestatum ad diu̾sa officia delegari:
Quidam uicinius assistentes ab ip̃o
accipiunt: que aliis uł agenda uel
intelligenda insinuant. Cumq exi¬
gat homo prepositure sue reuerenti¬
am exhiberr: ad honorem sũme pote¬
stacis cuncta referri necesse est: qͥa
cum sit subditꝰ homini homo. uł spi¬
ritui sp̃s. subdi maxime oportet deo.
de cuius munere ista datur p̃latio:
et quo docente fit. ut pateat homini
tam cognitio sui. qmͣ ꝑ fidem et spem
ad diuine contemplationis pro modo

Expanded text:
deratio meritorum, dijudicatio provectuum subtilissime distinguitur, et singulis in suo genere sui cognitio intimatur. In his quae supra hominem sunt, speculatur coelestia, non eo modo, quo Angeli, qui semper adhaerent Deo, considerant; sed eo modo, quo potest homo puri animi et mentis sincerae divina contingere, et conformari hierarchiae coelesti sacerdotium temporale. Cum enim in coelesti militia constet alios aliis principari, et ministeriales spiritus, ad nutum superiorum potestatum, ad diversa officia delegari; quidam vicinius assistentes ab ipso accipiunt, quae aliis, vel agenda, vel intelligenda insinuent. Cumque exigat homo praepositurae suae reverentiam exhiberi, ad honorem summae potestatis cuncta referri necesse est: quia cum sit subditus homini homo, vel spiritui spiritus, subdi maxime oportet Deo, de cujus munere datur ista praelatio, et quo docente fit ut pateat homini tam cognitio sui, quam per fidem et spem ad divinam contemplationem pro modo
Abbreviated transcription (Latin):
hodie colimꝰ nob̾cũ tnsacto anno beati felicis natalicia ce¬
lebrauert̃: O qnͣta ⁊ qͣlia de p̃sentis uite ꝓuisione cogita¬
bat̃. S surripiente mortis articulo. repente ĩ his q̃ p̃uidere
neris humani ꝑ natuitatẽ uiruit ĩ carne: ꝑ mortẽ aruit
qd sapiens salomon dicat. Qͦdcũq potest manꝰ tua facere
instant᷑ oꝑare: qͥa nec opꝰ. nec ratio. nec scientia. nec sapien¬
tia erũt apud inferas qͦ tu ꝓperas. Qͥa gͦ ⁊ uenture mortis
tempꝰ ignoramꝰ : ⁊ pꝰ mortẽ oꝑari ñ p̾sumꝰ: suꝑest ut an-¬
te mortẽ tẽꝑa indulta rapiamꝰ. Sic enĩ sic mors ipsa cũ

Expanded text:
beati Felicis natalitia celebraverunt? O quanta et qualia de praesentis vitae provisione 1485 cogitabant, sed, subripiente mortis articulo, repente in his quae praevidere neris humani per nativitatem viruit in carne, per mortem aruit quid sapiens Salomon dicat: Quodcunque potest manus tua facere, instanter operare, quia nec opus, nec scientia, nec ratio, nec sapienttempus ignoramus, et post mortem operari non possumus, superest ut ante mortem tempora indulta rapiamus. Sic enim, sic mors ipsa cum
Abbreviated transcription (Latin):
ue dicatur p̃ceptũ siue mandatũ: ex uno u̾bo groco utrũꝙ
intp̃tat᷑: qd̾ ẽ entole. Iã uͦ istã sententiã : antea dixerat:
de q̃ me uob ut potiu. disputasse meminisse debetis. Ibi
enĩ sic ait. Mandatũ nouũ do uob̾. ut diligatis ĩuicẽ: sic̃
duexi uos. ut ⁊ uos diligatis inuicẽ. Huiꝰ itaq maridati re¬
retitio. cõm̃datio ẽ: nͥ qd̃ ibi mandatũ ĩqt nouũ do uob̾: hic
aũ. hoc ẽ inqͥt mandatũ meũ. Ibi tanqm̃ ñ fuerit ante.
tale mandatũ: hic tanqm ñ sit aliud eiꝰ mandatũ. S ibi
dictũ ẽ nouũ. ne ĩ uetustate nr̃a ꝑ seueremꝰ: hic dictũ est
meũ. ne cõtẽpnendũ pictemꝰ. Qd̃ aũ hic ita dixit. hoc est
mandatũ meũ. uelut ñ sit aliud: qͥd putani frẽs mei:
Nũqͥdnã solũ eiꝰ de ista dilectione mandatũ ẽ. qͣ diligimꝰ
ĩuicẽ: Nonne ẽ⁊ aliud maiꝰ: ut diligamꝰ dm̃: Aut uͦ no¬
bis de sola dilectione mandauit: ut alia ñ ĩquiramꝰ: Ttia

Expanded text:
tum, sive mandatum, ex uno verbo graeco utrumque interpretatur, quod est ἐντολή. Jamvero istam sententiam et antea dixerat, de qua me vobis, ut potui, disputasse meminisse debetis . Ibi enim sic ait, Mandatum novum do vobis, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos, ut et vos diligatis invicem . Hujus itaque mandati repetitio, commendatio est: nisi quod ibi, Mandatum, inquit, novum do vobis; hic autem, Hoc est, inquit, mandatum meum: ibi, tanquam non fuerit ante tale mandatum; hic, tanquam non sit aliud ejus mandatum. Sed ibi dictum est novum, ne in vetustate nostra perseveremus: hic dictum est meum, ne contemnendum putemus. 3. Quod autem hic ita dixit, Hoc est mandatum meum, velut non sit aliud, quid putamus, fratres mei? Numquidnam solum ejus de ista dilectione mandatum est, qua diligimus invicem? Nonne est et aliud majus, ut diligamus Deum? Aut vero de s
Abbreviated transcription (Latin):
qͦmͦ mnaxime ad beatos inartyres u̾ba ista ꝑtincant. Nulli enĩ
tantũ impendert̃. qmͣ illi qͥ seipsos impendert̃. sic̃ dicit
apłs paulus. Et ipse impendar. ꝓ aĩab ur̃is. Impendert̃
enĩ seipsos cõfitendo xp̃m: ⁊ implendo eiꝰ adiutorio qd̃ di¬
ctũ ẽ. Ad mensã magnã sedisti: scito qm̃ talia oportet te¬

Expanded text:
 maxime ad beatos martyres verba ista pertineant. Nulli enim tantum impenderunt, quam illi qui se ipsos impenderunt: sicut dicit apostolus Paulus, Et ipse impendar pro animabus vestris . Impenderunt enim se ipsos confitendo Christum, et implendo in ejus adjutorio quod dictum e
Abbreviated transcription (Latin):
no qͥescere ẽ. Unde rursũ dñs dicit. Ueniet̃ ⁊ recũbẽt. cum
abraham.⁊ ysaac.⁊ iacob. Transiens aũ dñs ministrat: qͥ
lucis sue illustratione nos satiat. Transire uͦ dictũ ẽ: cũ
de iudicio ad regnũ redit. Uł certe dñs nob̾ post̾ iudiciũ
tnͣsit: qͥa ab humanitatis forma ĩ duunitatis sue cõtẽpla

Expanded text:
no quiescere est. Unde rursum Dominus dicit: Venient et recumbent cum Abraham, et Isaac et Jacob . Transiens autem Dominus ministrat, quia lucis suae illustratione nos satiat. Transit vero dictum est, de judicio ad regnum redit. Vel certe Dominus nobis post judicium transit, qu a ab
Abbreviated transcription (Latin):
rere: qͥ soles plus gaudere qñdo lucerne extingunt᷑: ñ tales
tenebras habebis uͥ gaudeas: uͥ leteris: uͥ te uoluptatib car¬
nis oblectes. Non sic erut ipse tenebre. S qͦmͦ erũt: Ibi
erit fletus ⁊ stridor dentiũ. Tortor sine defectu: tortꝰ sine de¬
fectu. Nec qui torquet fatigat᷑: nec qͥ torquet᷑ morit᷑. Erũt

Expanded text:
rere, qui soles plus gaudere quando lucerna exstinguitur: non tales rere, qui soles plus gaudere quando lucerna exstinguitur: non tales tenebras habebis ubi gaudeas, ubi laeteris, ubi te voluptatibus carnis oblectes, non sic erunt ipsae tenebrae. Sed quomodo erunt? Ibi erit fletus et stridor dentium . Tortor sine defectu, tortus sine defectu. Nec qui torquet, fatigatur; nec qui torquetur, moritur. Erunt
Abbreviated transcription (Latin):
exultatione. Uenientes aũ uenient ĩ exulatione: portantes
manipłos suos. Qdͥ colligut: qͥ nichil seminauert̃. Immo
colligut̃: s qd̃ seminauert̃. Qa spinas seminauert̃: ignẽ col¬
ligunt. Et eunt ñ de flecu ad risũ: sic̃ sci euntes ibãt:
flebat̃ mittentes semina sua: uenientes uenient ĩ exultatu¬
ne. Illi a fletu ad fletu ad fletũ: a fletu cũ risu. ad flecũ sine
risu. Qͥd enĩ illis fiet: Qͦ eunt. qnͣdo resurrexerĩt᷑ Qͦ nͥ qͦ
dnĩs dixit: ligate illi manꝰ ⁊ pedes.: ꝓicite eũ ĩ tenebras
extĩores: Age qͥd postea: Tenebre erunt: ⁊ dolor ñ erit: for¬
te palpabũt. s ñ dolebt̃: ñ uidebt̃. s ñ cruciabunt᷑. Ab sit. Non
solũ tenebre erunt. Non eis sola tollit᷑ species qͣ gaudebãt:
s datur etiã qd̃ in etñũ gemant. Ne cõtempneres enĩ te¬
nebras o qͥsqͥs es flagicios: qͥ soles ꝓpt̾ tua male facta.
ꝓpter lascuia adulteria. ñ solũ tenebras ñ horrere. s que¬

Expanded text:
portantes manipulos suos. Quid colligunt, qui nihil seminaverunt? Imo colligunt, sed quod seminaverunt: quia spinas seminaverunt, ignem colligunt; et eunt non de fletu ad risum, sicut sancti, Euntes ibant et flebant, mittentes semina sua, venientes autem venient in exsultatione: illi a fletu ad fletum, a fletu cum risu ad fletum sine risu. Quid enim illis fiet? Quo eunt quando resurrexerint? Quo, nisi quo Dominus dixit, Ligate illi manus et pedes, et projicite illum in tenebras exteriores? Age, quid postea? Tenebrae erunt, et dolor non erit? Forte palpabunt, sed non dolebunt? non videbunt, sed non cruciabuntur? Absit. Non solae tenebrae erunt, non eis sola tollitur species qua gaudebant, sed datur etiam quod in aeternum gemant. Ne contemneres enim tenebras, o quisquis es flagitiosus, qui soles propter tua mala facta, et propter lasciva adulteria non solum tenebras non horrere, sed quae
Abbreviated transcription (Latin):
duriciã aũ tuã ⁊ cor ĩpenitens: thesaurizas tͥ irã. ĩ die ire
reuelationis iusti iudicii dĩ. Hĩc psalmista ait. Ds̃ iudex
iustꝰ: fortis ⁊ longauimis. Dicturꝰ qͥppe longanimẽ p̃mi¬
lit iustũ: ut quẽ uides peccã delinquentiũ du patient̃
ferre: scias hunc qͣndoq etiã distͥcte iudicare. Hinc ꝑ quẽ¬
dã sapientẽ dicit᷑. Altissimꝰ ẽ enĩ: patiens redditor. Patiens
enĩ redditor dr̃: qͥa peccata hõiũ ⁊ patit᷑ ⁊ reddit. Nã qͦs du
ut cõu̾tant᷑ tolerat: ñ cõu̾sos duriꝰ dãpnat. R Posui adui¬

Expanded text:
ram in die irae et revelationis justi judicii Dei . Hinc Psalmista ait: Deus, judex justus, fortis et longanimis . Dicturus quippe longanimem, praemisit justum, ut quem vides peccata delinquentium diu patienter ferre, scias hunc quandoque etiam districte judicare. Hinc per quemdam sapientem dicitur: Altissimus est enim patiens redditor . Patiens enim redditor dicitur, quia peccata hominum patitur et reddit. Nam quos diu ut convertantur tolerat, non co
Abbreviated transcription (Latin):
ad uias uite saltẽ ĩ temꝑe iuuentittis eugilet. Et qͥ iugila¬
re ĩ sccła iugilia noluit. t̾cie iugilie remedia ñ amittat.
ut qͥ ⁊ ĩ u̾iuentute ad uas uite ñ uigilat: saltẽ ĩ senectute
picit᷑⁊ ex pectat: cõtempni se uidet ⁊ reuocat. Inuiriã de
cõtẽptu suo suscipit: ⁊ tam̃ qñdoq reu̾tentib eciã p̃mia

Expanded text:
saltem in tempore juventutis evigilet. Et qui evigilare in secunda vigilia noluit tertiae vigiliae remedia non amittat, ut qui in juventute ad vias vitae non evigilat saltem in senectute picitur, et exspectat; contemni se videt, et revocat; injuriam de contemptu s
Abbreviated transcription (Latin):
udite frẽs si adiuuante dño explicare potuero: quẽ ad mo¬
dũ ad om̃s ꝑtineat. euntes ibat̃ flebat. Ex qͦ nascimͦ:
imꝰ. Qͥs enĩ stat: Qͥs ñ ex qͦ uiã intrauit cogit᷑ ambulare:
Infans natꝰ ẽ: crescendo ambulat. Mors finis ẽ: inde iam
ueniendũ ẽ. s cũ exultatione. Qͥs enĩ ñ hic plorat. ĩ uia ista
mala: Qndo ipse infans inde incipit: Utiq infans qͣnͣdo na¬
scit᷑ de angustus ut̾i. ĩ hꝰ mundi latitudinẽ fundit᷑: de tene¬
bͥs ꝓcedit ad lucẽ: ⁊ tam̃ de tenebris ueniens ad lucẽ. plorare

Expanded text:
udite si, adjuvante Domino, explicare potuero, quemadmodum ad omnes pertineat, Euntes ibant et flebant. Ex quo nascimur, imus. Quis enim stat? Quis non ex quo viam intravit, cogitur ambulare? Infans natus est, crescendo ambulat: mors finis est. Inde jam veniendum est, sed cum exsultatione. Quis enim non hic plorat in via ista mala, quando ipse infans inde incipit? Utique infans quando nascitur, de angustiis uteri in hujus mundi latitudinem funditur, de tenebris procedit ad lucem: et tamen de tenebris veniens ad lucem, plorare
Abbreviated transcription (Latin):
ñs tͥstis erat: qnͣdo faciebat qd̃ ñ faceret nͥ uoluisset.
Potestate enĩ fecit. ñ conditione: qͥa ipse uoluit: ñ qͥa ui¬
deus potuit. Transfigurauit gͦ ĩ se: infirma m̃bra corporis
sui. Et forte de illis dictũ ẽ. qui seminat ĩ lacͥmis ĩ gaudio
metent: id est de infirmiorib. Non enĩ ĩ lacͥmis seminabat illi¬

Expanded text:
iebat quod non faceret, nisi voluisset. Potestate enim fecit, non conditione; quia ipse voluit, non quia Judaeus potuit. Transfiguravit ergo in se infirma membra corporis sui. Et forte de illis dictum est, Qui seminant in lacrymis, in gaudio metent: id est, de infirmioribus. Non enim in lacrymis seminabat ill
Abbreviated transcription (Latin):
ut nos spiritali gr̃a ꝑunctos. ac sanatos sui sc̃i nois dona¬
ret cẽ participes. Sequit᷑. Intuitꝰ aũ eũ m̃e: dixit. Tu es sy¬
mon. filius iohanna. Intuitꝰ ẽ symonẽ uĩc: ñ ext̾iorib tan¬
tũ oculis. s ⁊ int̾no diuinitatis intuitur iuxta illud beati
samuhelis. Honio uidet ĩ facie: ds aũ intuet᷑ cor. Nidit
cordis eiꝰ simplicitatẽ: uidit animi sublimitatẽ: cuiꝰ me¬
rico cuncte ess p̃ferendꝰ ecclie. Uidit quia uocante andrea.
feruente ad se amore ꝑuolauerit: id̾oq uenientẽ mox fa¬
miliari affat᷑ eloquio: tu es inquiens symon filiꝰ iohanna

Expanded text:
 nos spirituali gratia perunctos ac sanatos suis ancti nominis donaret esse participes. Sequitur: Intuitus autem eum Jesus, dixit: Tu es Simon filius Joanna. Intuitus est Simonem Jesus, non exterioribus solum oculis, sed et interno divinitatis intuitu, juxta illud beati Samuelis: Homo videt in facie, Deus autem intuetur cor . Vidit cordis ejus simplicitatem, vidit animi sublimitatem, cujus merito cunctae esset praeferendus Ecclesiae. Vidit quia, vocante Andrea, fervente ad se amore pervola verit; ideoque venientem mox familiari affatur eloquio: Tu es, inquiens, Simon filius Joanna
Abbreviated transcription (Latin):
e manipłis. Suꝑest inqͥt mͥ. corona iusticie: qͣm reddet
mͥ dñs in illa die iustꝰ uidex. Qͣsi diceret. Reddet mͥ messẽ:
cui meipisũ impendo sem̃tẽ. Hec u̾ba qͣnͣtũ intelligimiꝰ
frẽs. exultantis st̃: ñ plorantis. Nunqͥd qnͣdo ista dice¬
bat: ĩ lacͥmis erat: Nonne similis erat hylari datori. quẽ
sperẽt. qͥ ĩ lacͥmis seminarunt: qͥa ÷ si seminart̃ ĩ lacͥiis. tnͣ¬
siet dolor ⁊ gemitus: tnͣsit iͥsticia cũ fine: ⁊ uenit leticia sine

Expanded text:
e manipulis; superest, inquit, mihi corona justitiae, quam reddet mihi Dominus in illa die justus judex : quasi diceret, Reddet mihi messem, cui me ipsum impendo sementem. Haec verba, quantum intelligimus, fratres, exsultantis sunt, non plorantis. Numquid quando ista dicebat, in lacrymis erat? Nonne similis erat hilari datori, quem sperent qui in lacrymis seminarunt: quia etsi seminarunt in lacrymis, transiet dolor et gemitus: transit tristitia cum fine, et venit laetitia sine
Abbreviated transcription (Latin):
MMultũ enĩ reliqͥt: qͥ sͥ nichil retinuit. Multũ reliqt: qͥ qm¬
libet parũ totũ deseruit. Certe nos. ⁊ habita cũ amore pos¬
s.idemꝰ: ⁊ ea q̃ minime habemꝰ ex desiderio q̃rimꝰ. Multũ
gͦ petrus ⁊ andreas dimisit: qͣndo ut̾q etiã desideria haben¬
di dereliqͥt. Multũ dimisit: qͥ c̃ re possessa etiã cõcupiscen¬
tiis renuntiauit. A sequentib gͦ tanta dimissa st̃: qnͣta
a ñ sequentib cõcupisci potuert̃. Nemo gͥ etiã cũ qͦsdã
cõspicit multa dereliqͥsse: apud semetipsũ dicat. Imitari
hꝰ mundi cõtemptores uolo: s qd̃ relinqm ñ habeo. Mul¬
ta fes̃ relinqͥtis: si desideriis t̾renis renuntiãtis. Ext̾iora

Expanded text:
Multum reliquit qui sibi nihil retinuit; multum reliquit qui, quamlibet parum, totum deseruit. Certe nos et habita cum amore possidemus, et ea quae minime habemus ex desiderio quaerimus. Multum ergo Petrus et Andreas dimisit, quando uterque etiam desideria habendi derelinquit. Multum dimisit, qui cum re possessa etiam concupiscentiis renuntiavit. A sequentibus ergo tanta dimissa sunt, quanta a non sequentibus concupisci potuerunt. Nemo igitur, etiam cum quosdam conspicit multa reliquisse, apud semetipsum dicat: Imitari mundi hujus contemptores volo, sed quod relinquam non habeo. Multa, fratres, relinquitis, si desideriis terrenis renuntiatis. 1451 Exteriora
Abbreviated transcription (Latin):
Iustꝰ enĩ plorat ueracit᷑ plorantes: plorat sterilit̾ plorantes:
plorat ridentes: quia : qͥ plorãt de reb uanis ĩanit̾ plorãt:
qͥ rident de reb uanis. malo suo rident. Ille ubiq plorat.
mipłos. suos. Uides gͦ hoĩẽm iustũ. c̃ facit opꝰ bonũ hylarẽ
ẽẽ: Ita plane. hylarescit. Hylarẽ enĩ datorẽ : diligit ds̃. Qnͣ¬
do gͦ plorat: Qnͣdo bona oꝑa sua orando cõm̃dat. R Hec ẽ¬

Expanded text:
justus enim plorat veraciter plorantes steriliter. Plorat plorantes, plorat ridentes: quia et qui plorant de rebus vanis, inaniter plorant; et qui rident de rebus vanis, malo suo rident. Ille ubique plorat, nipulos suos. Vides ergo hominem justum, cum facit opus bonum, hilarem esse? Ita plane hilarescit. Hilarem enim datorem diligit Deus . Quando ergo plorat? Quando bona opera sua orando commendat. Oratione
Abbreviated transcription (Latin):
ris dicit᷑. ille gͦ in nomine saluatoris petit: qͥ illud petit. qd̾
ad uerã salutẽ ꝑtinet. Nã si id qd̃ ñ expediat petit᷑: ñ ĩ noĩe
inui pecit᷑ pat̾. Unde ⁊ isde apłis infirmantib dñs dicit.
Usq mͦ: ñ petistis qͥcquã ĩ noiẽ meo. Acsi aꝑte diceret᷑. Non
petistis in noie saluatoris: qͥ nescitis quetere et̾nã salutẽ.
Hĩc ẽ qd̃: paulꝰ ñ exaudit᷑: qͥa si liberaret᷑ a tẽptatione. ei ñ
uenistis: genua flectitis: pectus tunditis: uoces orationis
ac cõfessionis emittitis: faciẽ lacͥmis rigatis. S pensate q̃so
petitiones ur̃as: uidete si in nomine mũ petitis: id ẽ si gau¬
dia salutis et̾ne postulatis. In domo enĩ iui nm ñ q̃rits:
oratione q̃rit uxorẽ: aliꝰ petit uillã: aliꝰ postulat uestẽ: aliꝰ
dari sͥ dep̃cat᷑ alim̃tũ. Etqͥdẽ ẽ hec dest̃: ab oĩpotente dõ pe

Expanded text:
ris dicitur: Ille ergo in nomine salvatoris petit, qui illud petit, quod ad veram salutem pertinet. Nam si id quod non expediat petitur, non in nomines adhuc infirmantibus Dominus dicit: Usque modo non petistis quidquam in nomine mea . Ac si aperte diceretur: Non petistis in nomine Salvatoris quia nescitis quaerere aeternam salutem. Hinc est quod et Paulus non exauditur quia si liberaretur a tentatione, ei nonvenistis, genua flectitis, pectus tunditis, voces orationis ac confessionis emittitis, faciem lacrymis rigatis. Sed pensate, quaeso, petitiones vestras; videte si in nomine Jesu petitis, id est si gaudia salutis aeternae postulatis. In domo enim Jesu Jesum non quaoratione quaerit uxorem, alius petit villam, alius postulat vestem, alius dari sibi deprecatur alim
Abbreviated transcription (Latin):
psalmista ꝓspexit electos dĩ a mundi hꝰ amore separatos
custodire ĩ mandatis celestib uoluntatẽ dĩ: miratꝰ ẽ amis¬
cos dĩ dicens. Michi aũ nimis honorificati st̃ amici tui
dĩ. Et tanqm si ab eo ꝓtinꝰ causas honoris tanti. nob̃ in¬
sinuari q̃reremꝰ: ilico adunxit. Nimis cõfortatꝰ ẽ. pͥnci¬
patꝰ eoꝵ. Etce electi dĩ carnẽ domãt: sp̃m roborãt: demoni¬
b imperãt: uirtutib coruscãt. Presentia despiciũt: et̾rã

Expanded text:
Psalmista prospexit electos Dei a mundi hujus amore separatos custodire in mandatis coelestibus voluntatem Dei, miratus est amicos Dei, dicens: Mihi autem nimis honorificati sunt amici tui, Deus. Et tanquam si ab eo protinus causas honoris tanti nobis insinuari quaereremus, illico adjunxit: Nimis confortatus est principatus eorum . Ecce electi Dei carnem domant, spiritum roborant, daemonibus imperant, vi
Abbreviated transcription (Latin):
tent. Eũtes ibãt ⁊ flebãt: mittẽtes seĩa sua Ueniẽtes aũ ue¬
mẽt ĩ exultatiõe: tollentes manipulos suos. Qͦ euntes:
zunde uenientes: Qd seminantes ĩ lacͥmis: Que sr̃ seĩa:
Qͥ manipłi: Euntes ad mortẽ: uenientes a morte. Euntes
nascendo: uenientes resurgendo. Seminantes oꝑa hona: me¬

Expanded text:
a sua: venientes autem venient cum exsultatione, portantes manipulos suos. Quo euntes, et unde venientes? Quid seminantes in lacrymis? quae sunt semina? qui manipuli? Euntes in mortem, venientes a morte. Euntes nascendo, venientes resurgendo. Seminantes opera bona, me
Abbreviated transcription (Latin):
dixi: qͥa odio habebt̃ scilicet. ⁊ ꝑ sequent᷑. sermonẽqꝙ cõtẽp¬
nent: Qm̃ si sermonẽ ñ seruarẽt eoꝵ. nec tñ odissent eos
neq ꝑsequerent᷑: uel etiã si odisset̃ nec tam̃ ꝑsequerent᷑:
ñ omĩa facerent. Hec aũ omĩa. facient inqͥt uob̾: ꝓpt̾ non
meũ. Qͥd ẽ aliud dicere. qm me in uob̃ odio habebunt: me
in uob̃ ꝑsequent᷑. ⁊ sermonẽ urm̃ qͥa meus ẽ ideo ñ seruabt.
Hec enĩ omĩa facient uob̃: ꝓpt̾ nom̃ ñ urm. s meũ. Qͦ mͦ gͦ¬

Expanded text:
habebunt scilicet, et persequentur, sermonemque contemnent? Quoniam si sermonem non servarent eorum, nec tamen odissent eos, neque persequerentur; vel etiamsi odissent, nec tamen persequerentur: non omnia facerent. Haec autem omnia facient vobis propter nomen meum, quid est aliud dicere, quam, me in vobis odio habebunt, me in vobis persequentur, et sermonem vestrum, quia meus est, ideo non servabunt? Haec enim omnia facient vobis p
Abbreviated transcription (Latin):
mundꝰ qd̾ suũ erat diligeret: cõtinuo subiecit. Qa uͭ de
mundo ñ estis: s ego elegi uos de mundo: ꝓpterea odit
uos mundꝰ. Ergo: ipsi inde erat. unde ut ñ essent electi sc̃¬
inde: ñ meritis siuis. quoꝵ nulla bona p̃cesserãt oꝑa: non
natura. q̃ tota fuerat ꝑ liberũ arbitriũ ĩ ipsa radice uitia¬
ta: s gratuita hoc ẽ uera gr̃ã. Qͥ enĩ de mundo mundũ

Expanded text:
ontinuo subjecit: Quia vero de mundo non estis, sed ego elegi vos de mundo, propterea odit vos mundus. Ergo et ipsi inde erant, unde ut non essent electi sunt, non meritis suis, quorum nulla bona praecesserant opera, non natura, quae tota fuerat per liberum arbitrium in ipsa radice vitiata, sed gratuita, hoc est vera gratia. Qui enim de mundo mundum
Abbreviated transcription (Latin):
intelligendũ ẽ qd̃ ait dñs. si de mundo fussetes. mundꝰ
qd̃ suũ erat diligeret: neq enĩ qͦs punit diligit mundꝰ. a
qͦ uidemꝰ supͣdicta scelerũ genera plerũq puniri: nͥ qͥa mun¬
dꝰ ẽ in eis. a qͥb talia scelera puniunt᷑: mundꝰ⁊ in eis aqͥb
talia scelera diligunt᷑. Mundꝰ itaq ille qͥ intelligit᷑ ĩ malis atq
impiis: ⁊ odit qd̃ suũ ẽ. ex ea parte hõiũ qͣ sceleratis nocet.⁊

Expanded text:
intelligendum est quod ait Dominus: Si de mundo essetis, mundus quod suum est diligeret? neque enim quos punit diligit mundus, a quo videmus supra dicta scelerum genera plerumque puniri; nisi quia mundus est in eis a quibus talia scelera puniuntur, mundus et in eis a quibus talia scelera diliguntur. Mundus itaque ille, qui intelligitur in malis atque impii
Abbreviated transcription (Latin):
ponat qͥs ꝓ amicis suis: uos inqͥt amici mei estis. si feceritis
que ego p̃cipio uob̃. Magna dignatio. Cum seruus esse bonꝰ¬
ñ possit. nͥ p̃cepta dñi sui fecerit: hĩc amicos suos uoluit intel¬
ligi. unde boni serui possũt ꝓbari. S ut dixi. ista dignatio ẽ:
ut dñs qͦs nouit seruos suos dignet᷑ dicere amicos suos. Nã
ut sciatis ad serui officiũ ꝑtinere p̃cepta dñi sui facere: alio loco
seruos utiq obiurgat dicens. Qd aũ uocatis me dñe dñe: ⁊¬
ñ facitis q̃ dico: Cum gͦ dicitis inqͥt dñe dñe: iussa faciendo
qͥd dicatis ostendite. Nonne seruo obedienti ipse dicturꝰ ẽ.
euge serue bone. qͥa ĩ paucis fuisti fidelis. sup multa te cõsti¬
tuã: int᷑ in gaudiũ dñi tui: Potest gͥ ⁊ seruus ẽẽ amicus:

Expanded text:
contulit nobis. Vos, inquit, amici mei estis, si feceritis quae ego praecipio vobis. Magna dignatio, cum servus bonus esse non possit nisi praecepta Domini sui fecerit, hinc amicos suos voluit intelligi, unde boni servi possunt probari. Sed, ut dixi, ista dignatio est, ut Dominus quos novit servos suos, dignetur dicere amicos suos. Nam ut sciatis ad servorum officium pertinere praecepta sui Domini facere, alio loco servos utique objurgat dicens: Quid autem vocatis me, Domine, n facitis quae dico ? Cum ergo dicitis, inquit, Domine; jussa faciendo, quid dicatis ostendite. Nonne servo obedienti ipse dicturus est, Euge, serve bone, quia in paucis fuisti fidelis, supra multa te constituam; intra in gaudium Domini tui ? Potest igitur esse servus et amicus,
Abbreviated transcription (Latin):
aduiã illos ueritas reuocat. ꝑ quã ad celsitudinẽ uenitẽt.
acsi dicat᷑. Iã uos locꝰ delectat celsitudinis: s pͥꝰuia exerceat
laboris. Per calicẽ: ꝑtiugit᷑ ad maiestatẽ. Si meus ur̃ã ap¬
petit qd demulcet: pͥus bibite qd dolet. Sic sic ꝑ amarũ
poculũ cõfectionis: ꝑuenit᷑ ad gaudiũ salutis. R Etce ego¬
Iamñ dicã uas seruos: qͥa seruus nescit qͥd fa.ii. Imitto. ⁊ ceĩa¬

Expanded text:
 quam ad celsitudinem venirent. Ac si dicatur: Jam vos locus delectat celsitudinis, sed prius via exerceat laboris. Per calicem pertingitur ad majestatem. Si mens vestra appetit quod demulcet, prius bibite quod dolet. Sic sic per amarum poculum confectionis pervenitur ad gaudium salutis. Jam non dicam vos servos, q
Abbreviated transcription (Latin):
e fide gͥ nob̾ qm multa mandata sc̃: qm multa de spe.
Q potest cuncta colligere: qͥs enumerando sufficere: S
intueam᷑: qͥd ait idẽ apłs. ꝑ lenitudo legis ẽ caritas Ubi gͦ ca¬
Demon credit: nec diligit. Nemo diligit: qͥ ñ credit. Frustra qͥdẽ
s tam̃ potest sperare ueniã qͥ ñ diligit: nemo aũ potest despe¬
rare qͥ diligit. Itaq uͥ dilectio ẽ: ibi necessario fides : spes. Et
ubi dilectio ꝓximi: ibi necessario ⁊̃ dilectio d̃i. Qͥ enĩ ñ diligit

Expanded text:
e fide igitur nobis quam multa mandata sunt, quam multa de spe, quis potest cuncta colligere? quis enumerando sufficere? Sed intueamur quod ait idem Apostolus: Plenitudo legis charitas . Ubi ergo cha prodesse? Daemon credit, nec diligit . Nemo diligit qui non credit. Frustra quidem, sed tamen potest sperare veniam qui non diligit. Nemo autem potest desperare qui diligit. Itaque ubi dilectio est, ibi necessario fides et spes; et ubi dilectio proximi, ibi necessario etiam dilectio Dei. Qui enim non diligit
Abbreviated transcription (Latin):
aiãm suã ponat qͥs ꝓ amicis siuis. Qͥa gͦ suꝑiꝰ dixerat. hoc
ẽ mandatũ meũ ut diligatis ĩuicẽ. sic̃ dilexi uos. qͥb u̾bis
addidit qd̃ nc̃ audistis. maiorẽ hac dilectionẽ nemo habet.
ut aiãm suã põnat qͣs ꝓ amicis suis: fit ex hoc cõsequens.
qd̾ idẽ iste euangłista iohannes ĩ epła sua dicit. ut quẽad
aiãs ponere: diligentes utiq ĩuicẽ. sic̃ ipse nos dilexit. qͥ¬

Expanded text:
s dixerat: Hoc est mandatum meum ut diligatis invicem, sicut dilexi vos, quibus verbis addidit quod nunc audistis: Majorem hac dilectionem nemo habet, quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis, fit ex hoc consequens, quod idem iste evangelista Joannes in Epistola sua dicit , ut quemads animas pro fratribus ponere, diligentes utique invicem sicut ipse dilexit
Abbreviated transcription (Latin):
tamꝰ ad bene agendũ iuuere: c̃ iã cõpellim᷑ de corpe exire.
Mem̃tote qͥd ueritas dicat. Orate: ne fiat fuga ur̃a hy¬
enie uł sabbato. ꝑ segis qͥuꝑe mandatũ: ambulare long
ĩ sabbo ñ licet. Hyempc quoq ad ambulandũ ĩpedins.
ẽ: qͥa gressus ãbulantiũ torpor frigoris ast̾ngit. Ait g̃.
Orate : ne frat fuga ur̃a hyeme ut sabbo. Ac si aꝑte dicat¬
H idete ne tẽ queratis peccata ur̃a fugere: qñdo ia ñ licet
ambulare. Illud gͦ tempꝰ qͦ fugere ñ licet: mͦ debet cogra¬
ri dũ licet. Illa hora ẽ nr̃i exitꝰ semꝑ intuenda: ista redẽ¬
toris nr̃i ãmonitio añ m̃tis ocłos sẽꝑ ponenda ꝗͣ ait.
Uigilate itaq: qͥa nescitis diẽ neq horã. R Ccciliã int᷑ cipitale

Expanded text:
ramus ad bene agendum vivere, cum jam compellimur de corpore exire. Mementote quid Veritas dicat: Orate ne fiat fuga vestra hieme vel sabbato . Per legis quippe mandatum ambulare longius in sabbato non licet. Hiems quippe ad ambulandum impedimento est, quia gressus ambulantium torpor frigoris astringit. Ait ergo, Orate ne fiat fuga vestra hieme vel sabbato. Ac si aperte dicat: Videte ne tunc quaeratis peccata vestra fugere, quando jam non licet ambulare. Illud ergo tempus quo fugere non licet modo debet cogitari dum licet. Illa hora nostri exitus est semper intuenda, ista Redemptoris nostri admonitio ante mentis oculos semper ponenda, qua ait: Vigilate itaque, quia nescitis diem neq
Abbreviated transcription (Latin):
renda ñ habeo: int̾ menietipsũ tam̃ inuenio. qd ĩ ara pae
laudis ĩpono: qͥa qͥ nr̃a datione ñ pasceris: oblatione cordis
meliꝰ placaris. Nil qͥppe offert᷑ dõ ditiꝰ: uoluntate bona uo¬
pitate ꝓximi sic̃ de nr̃o ꝓfectu gratulari: aliena dãpna ura
credere: aliena lucra nr̃a depitare: amicũ ñ ꝓpt̃ mundũ S
ppt̃ dm̃ diligere: inimicũ etiã amando tolerare: nulli od
pati ñ us facere: nulli qd̃ tͥ iuste impendi desideras denegat¬

Expanded text:
ra non habeo, intra memetipsum tamen invenio quod in ara tuae laudis impono. Quia qui nostra datione non pasceris, oblatione cordis melius placaris.” Nichil quippe Deo ditius voluntate bonaperitate proximi sicut de nostro profectu gratulari, aliena damna nostra credere, aliena lucra nostra deputare, amicum non propter mundum, sed propter Deum diligere, inimicum etiam amando tolerare, nulli quod pati non vis 1452 facere, nulli quod tibi juste impendi desideras denega
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ: orationes et̃ne patͥe suspirantiũ: donͦ ea uisa satient᷑.
qͥ nc̃ ĩ merore sc̃ cõstituti. Etenĩ frẽs mei qmdu sumꝰ ĩ cor¬
pe. ꝑegͥnam᷑ a dño. Non desiderat patͥã ꝑegͥnatio: sin lacri¬
ma. Si desideras qd̃ ñ habes: funde lacͥmas. Nã unde dictur¬
sis dõ: posiuisti latͥmas meas ĩ cõspectu tuo: Unde dicturus
se eẽ ñ doluit. Q fronte ad patͥã uenit: qͥ ñ absens suspira
discite de paucis cẽ: bene uiuite: ambulate uiãdũ: ⁊ iudete
qͥa auditis uͥ ẽ ds̃ tuus. felices eritis c̃ hoc audieritis: infeli¬
ces si dixeritis. Qnͣdo enĩ defendimꝰ fidẽ xͥanã. ⁊ respondet᷑
nob̃. ecce p̾dicat᷑ ubiq nom̃ eiꝰ. quare habundat̃ mala: qͥd

Expanded text:
tium, orationes aeternae patriae suspirantium, donec ea visa satientur qui nunc in moerore sunt constituti. Etenim, fratres mei, quamdiu sumus in corpore, peregrinamur a Domino . Non desiderat patriam peregrinatio sine lacryma. Si desideras quod non habes, funde lacrymas. Nam unde dicturus es Deo: Posuisti lacrymas meas in conspectu tuo ? Unde dicturusse esse non doluit. Qua fronte ad patriam venit, qui non absens suspiravdiscite de paucis esse. Bene vivite, ambulate viam Dei; et videte quia auditis, Ubi est Deus tuus? Felices eritis, cum hoc audieritis; infelices, si dixeritis. Quando enim defendimus fidem christianam, et respondetur nobis, Ecce praedicatur ubique nomen Christi, quare a
Abbreviated transcription (Latin):
rebre sũt lacͥme iustoꝵ: s in ista uia. Nunqͥd ĩ patͥa:
Qͣre ñ in patͥa: Qͥa uenientes ueniẽt ĩ exultatione:
portantes manipulos suos. felicitas uenit. Nunqͥd latͥma
redit: Porro aũ illi qͥ hic manit̾ plorãt. ĩanit̾ ridẽt. cupi¬
ditatib suis dissipati. qnͣdo fraudant᷑ gemũt. qndo frau¬

Expanded text:
ista via: numquid in patria? Quare non in patria? Quia venientes venient in exsultatione, portantes manipulos suos. Felicitas venit, numquid lacryma redit? Porro autem illi qui hic inaniter plorant, inaniter rident, cupiditatibus suis dissipati, quando fraudantur gemu
Abbreviated transcription (Latin):
cũ laboꝵ carnaliũ fructus ceperit ñ uideri. Ibi gͦ illa retͥbu
tio inco̾at: uͥ ista t̃minat᷑. Qsqͥs gͥ iã et̾na cognouit: apud
eiꝰ animũ tẽꝑales fructꝰ uilescãt. Tales fructꝰ oꝑem᷑: qͥ mane¬
ant. Tales fructꝰ oꝑemi᷑: qͥ cũ mors cuncta int̾imat. ipsi exoꝵ¬
diũ amorte sumãt. Nã qd̃ a morte incipiat fructꝰ dĩ: testa¬
t᷑ ꝓpħa qͥ dicit. Cũ dederit dilectis suis somnũ: hec ẽ heredi¬

Expanded text:
cum laborum carnacum laborum carnaatur. Quisquis ergo jam aeterna cognovit, apud ejus animum temporales fructus vilescant. Tales fructus operemur qui maneant; tales fructus operemur qui, cum mors cuncta interimat, ipsi exordium a morte sumant. Nam quod a morte incipiat fructus Dei, testatur Propheta, qui dicit: Cum dederit dilectis suis somnum, haec est haeredi
Abbreviated transcription (Latin):
N ipsa passione qͣ sc̃ĩ cecidert̃ ĩ mortẽ carnis: udete qͣntũ
fuerit culm̃ m̃tis. Unde hoc nͥ qͥa cõfortatꝰ ẽ pͥncipatꝰ eoꝵ
S si magni: forsitan pauci st̃. Subiunxit. Dinumerabo
eos:⁊ suꝑ harenã multiplicabunt᷑. Totũ mundũ frẽs as¬
picite: martrrib plenꝰ ẽ. Iã pene tot qͥ uideamꝰ ñ sumꝰ:
qͥtͦ ueritatis testes habemꝰ. Dõ gͦ numerabiles: nob̃ suꝑha¬
renã multiplicati st̃ : qͥa qͣnti sĩt. a nob̾ cõp̃hendi ñ pos¬
st̃. S qͥsqͥs ad hac ꝑuenit dignitatẽ ut amicꝰ uocet᷑ di: se¬
tis ⁊ fructũ afferatis. Posui ad grãm: plantaui ut
eatis uolendo: fructũ afferatis oꝑando. Eatis enĩ uolen¬
do dixi: qͥa uelle aliqͥd facere. iã mente ire ẽ. Qualẽ uͦ fruc¬
tũ afferre debeant: subdit᷑. Et fructus uester maneat. Omẽ
Mors nãq int̾ueniens: fructũ nr̃i laboris abscidit. Qͦd uͦ
ꝓ etĩra uita agit᷑: etiã pꝰ mortẽ seruat᷑:. ⁊ tc̃ apparere incipit.

Expanded text:
 ipsa passione, qua ceciderunt in morte carnis, videte quantum fuerit culmen mentis. Unde hoc, nisi quia confortatus est principatus eorum. Sed sic magni forsitan pauci sunt? Subjunxit: Dinumerabo eos, et super arenam multiplicabuntur . Totum mundum, fratres, aspicite: martyribus plenus est. Jam pene tot qui videamus non sumus quot veritatis testes habemus. Deo ergo numerabiles quanti sint, a nobis comprehendi non possunt. Sed quisquis ad hanc pervenerit dignitatem, ut amicus vocetur Dei, setis et fructum afferatis. Posui, ad gratiam plantavi, ut eatis volendo, fructus afferatis, operando. Eatis enim volendo dixi, quia velle aliquid facere jam multum ire est. Qualem vero fructum afferre debeant subditur: Et fructus vester maneat. Omne Mors namque interveniens fructum nostri laboris abscidit. Quod vero pro aeterna vita agitur etiam 1563 post mortem servatur; et tunc apparere incipit,
Abbreviated transcription (Latin):
liꝰ iobanna: tu es obecliens filiꝰ gr̃e dĩ. Et merito ille obedi¬
nitis nomine censetur: qͥ ⁊ pꝰ iuitante andrea mox dñm
uidere curauit: ⁊ pꝰmodũ cũ ipse dñs eũ ad discipulatũ uoca¬
nt̃. statĩ c̃ eodẽ andrea quẽ parit̃ uocauit relictiᷤᷤ retibꝰ qͣr̃ usu
uniuebat. eũ seqͥ ñ distulit. ⁊Inde ⁊ andree qͦ nom̃: uerã m̃tis
tiꝰ imaginẽ p̃fert. Andreas nãq grece: latine dicit᷑ uirilis.
possidẽt. fortit̃ et̾noꝵ amore cõtẽpnũt: qͥ credentes uidere bo¬
na dñi ĩ terra iuuentiũ. donec hec ꝑcipiãt. expectare dñm

Expanded text:
lius Joanna, tu es obediens filius gratiae Dei. Et merito ille obedientis nomine censetur, qui et prius, invitante Andrea, mox Dominum videre curavit; et postmodum cum ipse Dominus eum ad discipulatum vocaret, statim cum eodem Andrea, qvivebat, eum sequi non distulit. Unde et Andreae quoque nomen veram mentis ejus imaginem praefert. Andreas namque Graece, Latine dicitur virilis. possident fortiter aeternorum amore contemnunt: qui credentes videre bona Domini in ter
Abbreviated transcription (Latin):
maneret: ⁊ ap̃ eũ mansert̃ die illo. Hora aũ: erat qͣsi deci¬
ma Qͥa lex ĩ decẽ p̃ceptis data ẽ: solet ĩ denario numero
ꝑ fectio legis indicari. Bene gͦ decima hora uenert̃ discipłi
ut mansionẽ inu uderẽt: qͥa nimirũ necesse ẽ ut qͥ dm̃de
siderat uidere. dĩ se mandatis humilit̃ subdat: qͥꝙ luce di¬
uine cõtẽplationis p̾modũ frui appetit. pꝰ aduiuante dño
tecalogũ legis ꝑ oꝑa lucis. qͣsi decẽ horas diei sole illustrante
cõpleat. Et illi quidẽ die illo manentes ap̃ dñm: felicissima
ueritatis speculatione. uesꝑam expectabant. At uͦ electi om̃s

Expanded text:
maneret, et apud eum manserunt die illo: hora autem erat quasi decima. Quia lex in decem praeceptis data est, solet in denario numero perfectio legis indicari. Bene ergo decima hora venerunt discipuli, ut mansionem Jesu viderent, quia nimirum necesse est, ut qui Deum videre desiderat, Dei se mandatis humiliter subdat; quique luce divinae contemplationis postmodum frui appetit, prius, adjuvante Domino, decalogum legis per opera lucis, quasi decem horas diei sole illustrante, compleat. Et illi quidem die illo manentes apud Dominum, felicissima veritatis speculatione vesperam exspectabant. At vero omnes elec
Abbreviated transcription (Latin):
mon dictus: qͦ misterio filius sit iohanna: restat ꝑscru¬
tari. qͥd archani contineat nom̃. qͦ eũ denuo saluator ap¬
pellauit. Tu inqͥt uocaberis cephas: qd̃ int̃p̃tat᷑ petrus.
Neq uͦ petri uocabulo qͣsi hebreo uł syro aliã int̾p̃tationẽ
querere oportet: s ꝓ certo nosse. qͥa idẽ grece ⁊ latine. petaꝰ¬

Expanded text:
mon dictus, quo mysterio filius sit Joanna; restat perscrutari quid arcani contineat nomen, quo eum denuo Salvator appellavit. Tu, inquit, vocaberis Cephas, quod interpretatur PETRUS. Neque vero Petri vocabulo, quasi Hebraeo vel Syro, aliam interpretationem quaerere oportet, sed pro certo nosce q
Abbreviated transcription (Latin):
tinos cũ sius cłicis circiuret: illa qͣ uir beatꝰ obut. audiuit
choꝵ psallentiũ ĩ sublimi. Nocatoq archidracono: int̾rogi
si aures eiꝰ ꝑcuterẽt uoces qͣs ille attentiꝰ audiret. Respondit
Neqͦꝗͣ. Tc̃ ille. Diligent̃ inqͥt ausculta. Archidiaconꝰ aũ et
sursũ collũ extendere: aures erigere: ⁊ suꝑ sũmis articłis ba¬
culo sustentante stare. S credo cũ ñ fuisse eqͣlis meriti:
na qͦ hec ñ merebant᷑ audiri. Tc̃ ꝓstrati. t̾re ipse parit᷑ :be
mitteret. Erectis aũ: rursũ int̾rogat seuex. Qͥd audis:
Qͥ ait. Noces psallentiũ tanqͣm in celo audio: s qͥd sit
ꝓrsus ignoro. Cui ille. Ego qͥd sit tͥ narrabo. Dñs ineus
martinus ep̃c migͣuit ex hoc mundo: ⁊ nc̃ angli canen¬
do eũ deferũt ĩ excelsũ. Et ut parũꝑ mora eẽt ut hec au¬
dirent᷑: diabolus eũ cũ miqͥs angłis retinere tẽptauit. Ni

Expanded text:
audivit chorum canentium in sublimi. Vocatumque archidiaconum interrogavit si aures ejus percuterent voces quas ille attentus audiret. Respondit: Nequaquam. Tunc ille: Diligentius, inquit, ausculta. Archidiaconus autem coepit sursum collum extendere, aures erigere, et super summos articulos, baculo sustentante, stare. Sed credo eum non fuisse aequalis meriti, a quo haec non merebantur audiri. Tunc prostrati terrae ipse pariter et ermitteret. Erectis autem, rursum interrogat senes: 'Quid audis?' Qui ait: 'Voces psallentium tamquam in caelo audio, sed quid sit prorsus ignoro'. Cui ille: 'Ego tibi quid sit narrabo. Domnus meus Martinus episcopus migravit ex hoc mundo, et nunc angeli canendo eum deferunt in excelsum. Et ut parumper mora esset, ut haec audirentur, diabolus eum cum iniquis angelis r
Abbreviated transcription (Latin):
De quo in carne uenturo p̃cinens ꝓpħa: dicebat. Sicut ouis
ad occisionẽ ducet᷑: ⁊ sic̃ agnꝰ corã tondente se sine uoce.
sic obmutescet. Piterũ. Ipse aũ uulneratꝰ ẽ ꝓpt̃ peccata nr̃a:
⁊ liuore eiꝰ sanati sumꝰ. Et audiert̃ eũ duo discipłi loquen

Expanded text:
de quo in carne venturo praecinens propheta dicebat: Sicut ovis de quo in carne venturo praecinens propheta dicebat: Sicut ovis ad occisionem ducetur, et sicut agnus coram tondente se sine voce sic obmutescet . Et iterum: Ipse autem vulneratus est propter peccata nostra, et livore ejus sanati sumus. Et audierunt eum duo
Abbreviated transcription (Latin):
tabat iohes ⁊ respexit iñm: qͥa in magno culmine per¬
fectionis animi gressũ fixerat: unde iure elfitudi¬
nẽ celsitudinẽ diuine maiestatis mereret᷑ intueri. Stabat:
qͥa illã uirtutũ arcẽ conscenderat. a qͣ nullis tẽp̾tationũ
posset imꝓbitatib deici. Stabant cũ illo ⁊ discipłi: quia
magisteriũ eiꝰ. corde sequebant᷑ ĩmobili. Et respiciens ĩqͥt
ĩm ambulantẽ: dicit. Ecce agnꝰ dĩ. Ambulatio iñu. di¬
spensationẽ incarnationis eiꝰ. qͣ ad nos uenire ac nob̃ ui¬
designat. Respiciens gͦ iñm ambulantẽ ioħes dicit. ecce
agnꝰ dĩ: quia uidens eũ int̾ homines conu̾santẽ. ꝓfectũqꝙ
illis uite celestis ⁊ factis demonstnͣtẽ ⁊ u̾bis: aꝑte ꝓͥnuntia¬
bat. qͥa ñ ipse ut putabant. s ille ess qͥ ad redẽptionẽ¬
generis humani adõ patre ess missus. ĩ mundũ: ille qui
formã innocentie ⁊ patientie in se credentib ess daturꝰ.

Expanded text:
 et respexit Jesum, quia in magno jam culmine perfectionis animi gressum fixerat, unde jure celsitudinem divinae Majestatis mereretur intueri. Stabat, quia illam virtutum arcem conscenderat, a qua nullis tentationum posset improbitatibus dejici. Stabant cum illo et discipuli, quia magisterium ejus corde sequebantur immobili. Et respiciens, inquit, Jesum ambulantem, dicit: Ecce Agnus Dei. Ambulatio Jesu dispensationem incarnationislis, aptissime designat. Respiciens ergo Jesum ambulantem Joannes dicit: Ecce Agnus Dei, quia videns eum inter homines conversantem, profectumque illis vitae coelestis et factis demonstrantem, et verbis aperte pronuntiabat, quia non ipse, ut putabant, sed ille esset, qui ad redemptionegeneris humani a Deo Patre missus esset in mundum, ille qui formam innocentiae et patientiae in se credentibus esset daturus,
Abbreviated transcription (Latin):
dũ unqͥsq ⁊ sibi prestat qd doleat: ⁊ illi debet ut gaudeat.
Hoc gͥ beati uiri corpꝰ: usq ad locũ sepulchri hymnis canora
celestib turba ꝓsequit᷑. Cõparet᷑ si placet secłaris illa pom¬
pa ñ dicã funeris: s tͥumphi. Qd simile martini obsequiis
cõferet᷑: Ducãt illi p̃currib sius iunctos pꝰ t̃ga captiuos:
martini corpꝰ hi qͥ mundũ ducatu illiꝰ uicerat᷑ ꝓsequũt᷑.
llos cõfusis plausib ppłoꝵ honoret insania: Martino diui¬
nis plaudit᷑ psalinis: martinꝰ hymnis celestib honorat᷑.
Illi pꝰ tũphos suos in tartara seua trudent᷑: Martinꝰ ab tahe
siu letꝰ excipit᷑. Martitros hic pauꝑ ⁊ modicꝰ: celũ diues

Expanded text:
dum unusquisque et sibi praestat ut doleat, et illi ut gaudeat. haec igitur beati uiri corpus usque ad locum sepulchri hymnis canora caelestibus turba prosequitur. conparetur, si placet, saecularis illa pompa non dicam funeris, sed triumphi: quid simile Martini exequiis aestimabitur? ducant illi prae curribus suis uinctos post terga captiuos: Martini corpus ii, qui mundum ductu illius uicerant, prosequuntur. illos confusis plausibus populorum honoret insania: Martino diuinis plauditur psalmis, Martinus hymnis caelestibus honoratur. illi post triumphos suos in tartara saeua trudentur: Martinus Abrahae sinu laetus excipitur, Martinus pauper et modicus caelum diues
Abbreviated transcription (Latin):
carus. Netrudi gͦ in custodiã iubet᷑ facturꝰ fudẽ dictis:
ut inerinis barbaris obiceret᷑. Postera die hostes legatas de
pace misert̃.: sua omĩa. seq dedentes. Unde qͥs dubitet. hãc
beati uiri fuisse uictorrã: cui prestitũ sit. ne merinis ad p̾liũ
muteret᷑: Et qͣmuis piꝰ dñs seruare militẽ suũ. licet int̾
milite suo xp̃c debuit pr̃are uictoriã: qͣm ut subactis si¬
ne sanguine hostib nenio moreret᷑. Exinde relicta militia.
scm̃ hylariũ pictauensis epm̃ ciuitatis. cuiꝰ tẽ ĩ dĩ reb spe¬
cdata ⁊ cognita fides habebat᷑. expeciuit: ⁊ aliqͣndu apud eu
cõmoratus ẽ. Tep̃tauit aũ idẽ hylariꝰ imposito diaconatꝰ
officio. sibi eũ implicare artiꝰ: ⁊ ministerio uinciri diuino.
S cũ sepissime restitiss. indignũ se eẽ uociferans: intellex̃
uir altioris ingenii hoc eũ mͦ posse constͥngi. si id ei officui

Expanded text:
curus. retrudi ergo in custodiam iubetur, facturus fidem dictis, curus. retrudi ergo in custodiam iubetur, facturus fidem dictis, ut inermis barbaris obiceretur. postero die hostes legatos de pace miserunt, sua omnia seque dedentes. unde quis dubitet hanc uere beati uiri fuisse uictoriam, cui praestitum sit, ne inermis ad proelium mitteretur. et quamuis pius Dominus seruare militem suum licet inter milite suo Christus debuit praestare uictoriam, quam ut subactis sine sanguine hostibus nemo moreretur. Exinde relicta militia sanctum Hilarium Pictauae episcopum ciuitatis, cuius tunc in Dei rebus spectata et cognita fides habebatur, expetiit et aliquamdiu apud eum commoratus est. temptauit autem idem Hilarius inposito diaconatus officio sibi eum artius inplicare et ministerio uincire diuino. sed cum saepissime restitisset, indignum se esse uociferans, intellexit uir altioris ingenii, . uno eum modo posse constringi, si id ei officii
Abbreviated transcription (Latin):
Nterea irruentib int᷑ gallias barbaris: ulianꝰ cesar. coas¬
to in unũ execcitu apud uangionũ ciuitatẽ. donatiium
cepit erogare militib. Et ut ẽ cõsuetudiuis singłi citaban¬
tͦ: donec ad martinũ uentũ ẽ. Tũc uͦ oportunũ tẽpꝰ existi¬
mans qͦ peteret missionẽ: neq enĩ integrũ sͥ fore arbitͥbat
si donatiuũ ñ militaturꝰ acciperet: hactenꝰ inqͥt ad cesarẽ
militaui tͥ: patere ut nc̃ militẽ dõ. Donatiuũ tuũ pug¬
naturꝰ accipiat: xp̃i ego sũ miles: pugnare mͥ ñ licet.
Tc̃ uͦ adu̾sus hac uocem tyrantiꝰ infremuit: dicens eũ
metu pugne q̃ postero die erat futura. ñ religionis gr̃
detrectare militie. At martinꝰ intrepidꝰ. ĩmo illato sͥ ter¬
tore cõstantior. si hoc inqͥt ignauie ascͥbitꝰ ñ fidei : crasti¬
na die ante aciẽ inermis astabo: ⁊ ĩ noĩe itui signo cru¬
as ñ clipeo ꝓtectꝰ aut galea. hostiũ cuneos penetbo se¬

Expanded text:
ntra Gallias barbaris, Julianus Caesar coacto in unum exercitu apud Vangionum civitatem, donativum coepit erogare militibus: et, ut est consuetudinis, singuli citabantur, donec ad Martinum ventum est. Tum vero opportunum tempus existimans, quo peteret missionem neque enim integrum sibi fore arbitrabatur si donativum non militaturus acciperet: Hactenus, inquit ad Caesarem, militavi tibi: patere ut nunc militem Deo: donativum tuum pugnaturus accipiat, Christi ego miles sum: pugnare mihi non licet. tum uero aduersus hanc uocem tyrannus infremuit dicens, eum metu pugnae, quae postero die erat futura, non religionis gratia detractare militiam. at Martinus intrepidus, immo inlato sibi terrore constantior, si hoc, inquit, ignauiae adscribitur, non fidei, crastina die ante aciem inermis adstabo et in nomine Domini otectus aut galea, hostium cuneos penetrabo se