comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Vemitrigstur et descendcnus et confundcunus
ibi bngue eorum  Descenderedĩest hugueaosaendes
humnamogener a praest at per obseque aneclorns sanuieis
onim qui a deran ł utbeatus gragorius dicit ireosio dcreremi
res tngatur ostendere : et per uimꝰ internae uisiori sicore duert¬
bus exubenda iudicia ꝯccultis motibus inspara ree Quoduer
oluralipumero dixit descendamus etiterum sur pdesonarũ¬
sudit dñs labium uni uersae terrae. distinetione pessoru
sam drsnititem et operationis unitatem ima estate diu¬
na uoluit ostender .e. sicut in ex ordio humanae ereatioruisi
diutumese faciamus hominem adimaginem et similirnidinẽ
nrãm ut tͥrinitas inpersonis et unitas in potentia diuinita
unde subito tanta apparuit uniuersitas linguarunn
seđd sciendum est quia non in hac diuisione linguarũ nouum
aliquit condidit ereator sed dicendimodos et forma sundi¬
uersis loquelarum generibus diuisit: Vnde easdem syllabas
ct eius dem potestatis litteras aliter coniunctas adiuersis

Expanded text:
igitur et descendamus, et confundamus ibi linguam eorum. Descendere Dei est humanos actus humano generi praestat per obsequia angelorum. Angelis enim qui aderant, ut beatus Gregorius dicit, Domie agatur, ostendere, et per vim internae visionis eorum mentibus exhibenda judicia occultis motibus inspirare. Quod vero plurali numero dixit, descendamus, et iterum singulari, confudit Dominus labium universae terrae, distinctione personarum sanctam Trinitatem, et operationis unitatem in majestate divina voluit ostendere, sicut in exordio humanae creationis dictum est: Faciamus ominem ad imaginem et similitudinem nostram; ut trinitas in personis, et unitas in potentia divinitatunde subito tanta apparuit diversitas linguarum? Sed sciendum est quia non in hac divisione inguarum novum aliquid condidit Creator, sed dicendi modos et formas in diversis loquelarum generibus divisit. Unde easdem syllabas et ejusdem potestatis litteras aliter conjunctas, a diversis
Abbreviated transcription (Latin):
breis itaut apud ueteres dicta fuerat appellatur hanc macedons
epifaniã uocant: Nonnulli antiochiam: ita appellatam putant
IesaM: Ceterae pro pria nomina retinent. Hoc tantugi
&dno tandum uidecur quod laes& ipsa sit quaenunec allira u dicit᷑
ubia quaiecu lidac prorumpentes inmaremortuum defluuntto
nent est autem elamia quo clamitae principes ꝑsidis. Dȩassur
uamdictum est quod nenue urbem condiderit: Arfaxathaquo

Expanded text:
braeis, ita ut apud veteres dicta fuerat, appellatur. Hanc Macedones braeis, ita ut apud veteres dicta fuerat, appellatur. Hanc Macedones Epiphaniam vocant. Nonnulli Antiochiam ita appellatam putant.Seboim, usque Lesam. Caeterae propria nomina retinent. Hoc tantum adnotandum videtur quod Lesa ipsa sit quae nunc Callirhoe dicitur, ubi aquae calidae prorumpentes in mare Mortuum defluunt. Vnent. Est autem Elam, a quo Elamitae, principes Persidis. De Assur jam dictum est, quod Ninum urbem condiderit. Arphaxad, a quo
Abbreviated transcription (Latin):
fili ninli condiderunt arbem magnam quam haebrȩi appellant
niniuen: Quod aut ait aedificauit niniuen et roboot ciuitatẽ:
non putemus duas esse urbes : Sed quia roboot placȩȩ interp̃tant᷑
ABim. vEptuim . Et. petrosim. Etcesluim: dequ¬
BUSECRESSISURT phylisthum ExCapturim
Exceptis laabima quibus libies postea nominati sunt : Qui prius
fute uocabantur. et cesloim qui de inceps philistum appellati sunt
quos nos corruptae palestinos dicimus : Cetere gentes sexignotae sunt
qui abello et hiopico subuersae usq ad obliuionem praeteritorum nominũ
MAXGOxuit sydoxem. primocenitum suum etae theuon
etaracheum asineum etaradium. Et SAMARrTE
Et amat theum: Dechana an primus natus est sidonꝰ a quo urbs
contra tripolim in radicibus libani Aradiisunt qui aradum in sulam
possederunt angusto freto afenicis litore separatam : Samariten
emissa nobilis siriae : Coeles ciuitas amath. tamas pris quam ab he¬

Expanded text:
filii, Ninum condiderunt, urbem magnam, quam Hebraei appellant filii, Ninum condiderunt, urbem magnam, quam Hebraei appellant Niniven. Quod autem ait, aedificavit Niniven et Roboot civitatem, non putemus duas esse urbes; sed quia Roboot plateae interpretantur, abim, Neptuim, et Petrosim, et Cesloim, de quibus egressi sunt Philistiim, et Capturim. Exceptis Laabim, a quibus Libyes postea nominati sunt, qui prius Futei vocabantur, et Cesloim, qui deinceps Philistiim appellati sunt, quos non corrupte Palaestinos dicimus, caeterae gentes sex ignotae sunt, quae a bello Aethiopico subversae, usque ad oblivionem praeteritorum nominum vero genuit Sidonem primogenitum suum, et Hethaeum, et Aracaeum, Asinaeum, et Aradium, et Samariten, et Amathaeum. De Chanaan primus natus est Sidon  Z., Sidonacontra Tripolim in radicibus Libani. Aradii sunt qui Aradum insulam possederunt, angusto freto a Phoenicis littore separatam. Samariten, emissa nobilis Syriae Coeles civitas. Amath tam a Syris quam ab He
Abbreviated transcription (Latin):
praetatur confusim. Regnauit aut̃ et in arach hoc est in aedis sa
et in archad quae nunc dicitur nibissis : et incalannae. quae postea¬
eseleucor ege dictaesi seleucia : Qui congruȩ robustus uenictor
coram dño dicitur : seu sicuc in quibus dam codicibus inuenitur
quod melius nobis uidetur robustusuenator contradñm idest
hominum terrenorum suppressor et extinctor erigebatergo
cum suis populis turrem contra dñm in qua est impia signi ficata
superbia : qm̃ dominatio imperantis in lingua est et ibi est dãp¬
nata superbia ut non intellegeretur iubens homini quae
noluit intellegere ut oboediret dõ iubenti: sic illa coniura¬
tio dissoluta est : cum quisque ab eo quem non in tellegebat
absceder & nec senisi ei cum quoloqui poterat aggregar& & perlin¬
guas diuisae sunt gencos disꝑsẽ que perterras: Sequirur: De t̃
hac terra asitiorum pullulauit imperiumꝰ qui ex nomine ninibelr

Expanded text:
pretatur confusio. Regnavit autem et in Arach, hoc est in Edissa, pretatur confusio. Regnavit autem et in Arach, hoc est in Edissa, et in Archad, quae nunc dicitur Nibisis  Z., Nobilis. Leg. Nisa Seleuco rege dicta est Seleucia. Qui congrue robustus venator coram Domino dicitur, seu, sicut in quibusdam codicibus invenitur, quod melius nobis videtur, robustus venator contra Dominum, id est hominum terrenorum suppressor et exstinctor. Erigebat ergo  Z., iste igitur erig. cum suis populis turrem contra Dominum, in qua est impia significata superbia; quoniam dominatio imperantis in lingua est, et ibi est damnata superbia, ut non intelligeretur jubens homini, quae noluit intelligere, ut obediret Deo jubenti. Sic illa conjuratio dissoluta est, cum quisque ab eo quem intelligebat, abscederet, nec se nisi ei cum quo loqui poterat aggregaret, et per linguas divisae sunt gentes dispersaeque per terras. Sequitur: VERS. hac terra Assyriorum pullulavit imperium, qui ex nomine Nini, Belis
Abbreviated transcription (Latin):
aeor des unde & quinta linguae gretiae xeddis appollat᷑
donique tharsisiõ sephus cilicias appollat Vnde & mocro¬
polis ciuitascorum tharsis appolladir : paulo apło gloriosa
danim rhodii denique sicut inantiquitatũ libris inuenit᷑
Om̃s penein sulas & totius orbis lictora ter ras quomari uici¬
na sa gractis a ocolas occupatus us que oceanũ possidero
pia nuncupatur : Mes ram aegyptus fut libies a quo etmauritamae
eanuus usq in praesens fut dicitur porro chanaan optinuit terrã¬
nuncupantur : Regma uero et sabatacha paulatim antiqua uoca¬
bula perdiderunt : Et quae nunc proueteribus habeant ignorant
persamecs aquo diximus appellatos sabeos interp̃tatur ergosaba
arabia q Nam in septua gesimo primo psalmo ubinos habemus reges
arabum et sabamunera offerunt : in haebreo scriptum est reges
sunt linguae turrtm aedificantium. babri appellata est. quae incer¬

Expanded text:
Aeolides, unde et quinta lingua Graeciae Aeolis appellatur. Aeolides, unde et quinta lingua Graeciae Aeolis appellatur. Denique Tharsis Josephus Cilicias arbitratur. Unde et metropolis civitas eorum Tharsis appellatur Paulo apostolo gloriosa.danim, Rhodii. Denique, sicut in Antiquitatum libris invenitur, omnes pene insulas et totius orbis littora, terrasque mari vicinas, a Graecis accolis occupatas usque Oceanum possedere pia nuncupatur, Mesraim, Aegyptus, Fut Libyes, a quo et Mauritaniae fluvius usque in praesens Fut diciturnuncupantur. Regina vero et Sabathaca paulatim antiqua vocabula perdiderper samech, a quo diximus appellatos Sabaeos. Interpretatur ergo Saba Arabia. Nam in septuagesimo primo psalmo, ubi nos habemus: Reges Arabi confusae sunt linguae turrem aedificantium, et Babel appellata est, quae inter
Abbreviated transcription (Latin):
in doc toribus repperimus et nobistradita fuerunt. qualiter
ab hominibus uocabula sumpserunt in sererȩ conatisumuss
Iafeth qui filiinoe prout superius innuimus: nati sunt septem
filii quipossederunt terram ab amanõ et taurosiriae coelis et
cilici ae montibus usq ad fluuium tanaim sicut in liboris locorum
beati hieronimi comperi: In euro pauerousque ad g&ira nomina
locis &gentibus sa inquentes equibus postea inmutata sunt plurime
nc&cera ꝑmanent ut fuerunt: Sunt autemgomer galathae: ma¬
go g scitae mad armedi iabanones qui & grecsundo & ma¬
re ponicum Tubal hiberi qui & his pani qui & celtyberi
lic&quidã italos suspicantur: Mosoc tapadoces porro sop¬
cuaginta interpr&escapturim capado cas arbi trantur
Iras traces non nulliquidã gog& magog: &e goctorũ gentẽ
transtuterunt : quia gotos om̃s recro erudi timagis g&as
or diarsis c&rhuim & dodanim abhis diuiso sunt insulȩ natio¬

Expanded text:
in doctoribus reperimus, et nobis tradita etiam fuerunt, qualiter ab hominibus vocabula sumpserunt, inserere conati sumus. Japheth, filii Noe, prout superius innuimus, nati sunt septem filii, qui possederunt terram in Asia ab Amano, et Tauro, Syriae-Coeles, et Ciliciae montibus usque ad fluvium Tanain, sicut in libris Locorum beati Hieronymi comperi. In Europa vero usque ad Gadira nomina locis et gentibus relinquentes, e quibus postea immutata sunt plurima, et caetera permanent ut fuerunt. Sunt autem Gomer Galatae, Magog Scythae, Madai Medi, Jaban Iones, qui et Graeci, unde et Mare Ionicum; Tubal Iberi, qui et Hispani, qui et Celtiberi, licet quidam Italos suspicentur, Mosoch Cappadoces. Porro Septuaginta interpretes Capturim Cappadocas arbritantur, Iras Thraces. Nonnulli quidem Gog et Magog ad Gothorum gentem transtulerunt, quia Gothos omnes retro eruditi magis Getas et Tharsis, et Cethim et Dodanim. Ab his divisae sunt insulae natio
Abbreviated transcription (Latin):
contra conitidis & damasciconditor interpalestinam & coe¬
les seriam tenuit principatum. A quoseptuaginta inter praes
in libro iobubi in hebreo scribitur : terramhus regionem ausĩta¬
dem transtul erunt: ul aquo armenu: q&er aquo canui siue
urii porromer proquoseptuaginta incerpr&os mosdedidia¬
xerunt. hi sunt qui nunc uocantut bnesatius ꝑoappq¬

Expanded text:
Hus Traconytidis et Damasci conditor inter Palaestinam et Coeles Syriam tenuit priin libro Job, ubi in Hebraeo scribitur, terram Hus, regionem Ausitidem transtulerunt. Hul, a quo Armenii. Gether, a quo Arcanii sive Carii. Porro Mes, pro quo Septuaginta interpretes Mosoch dixerunt, hi sunt qui nunc vocantur Maeo
Abbreviated transcription (Latin):
abrã babyllonio uallatus incendio quia illud adorare nõ¬
lebat dĩ sit auxilio liberatus Vnde & dns posteaait Ego
dñs quie duxittedeurchaldȩ orũ & exillotem: ore
eidies uitae & tempus reputatur & a&atis exquo
confessus est dnm̃ spernens idola thal deorum̃ po¬
cest autem fieriut quias criptura reliquit incertũ
ancepaucos annost harade chałdea ꝓfectus uenerit
incharrã quamorce obir& uel certe statim postper¬
secutionem incharrã uenir & & ibiditius sit mora¬
cus: Siquis ergo huic solutioni contrarius est querat
peruenit quodque dicitur ꝑtransiuit abrã us¬
que ad locumsichem &usque ad conuallem inlus¬
tremiipsum xpm ostendit perpatri archas & ꝓphe¬
tas ad ecclesiam peruenisse quȩ uallis est inlus¬
tris uidelic& fercilis uel ae gregia uirtunibus
at que in humilitatesita: unde & congue sũbui.¬
gitur. CaNANEus auTEo Tuxcepat
INTERRΑ Mundi ales uidelic& at que genti¬

Expanded text:
Abram Babylonio vallatus incendio, quia illud adorare noAbram Babylonio vallatus incendio, quia illud adorare nolebat, Dei sit auxilio liberatus. Unde et Dominus postea ait Ego Dominus, qui eduxi te de Ur Chaldaeorum, et ex illo tempore ei dies vitae et tempus reputatur aetatis, ex quo confessus est Dominum, spernens idola Chaldaeorum. Potest autem fieri ut, quia Scriptura reliquit incertum, ante paucos annos Thara de Chaldaea profectus, venerit in Charran, quam morte obiret, vel certe statim post persecutionem Charran veniret, et ibi diutius sit moratus. Si quis ergo huic solutioni contrarius est, quaerat  ad mortem pervenit. Quodque dicitur: Pertransivit Abram usque ad locum Sichem, et usque ad convallem illustrem, ipsum Christum ostendit per patriarchas et prophetas ad Ecclesiam pervenisse, quae vallis est illustris, videlicet fertilis vel egregia virtutibus, atque in humilitate sita. Unde et congrue subjungitur: Chananaeus autem tunc erat in terra, mundiales videlicet atque genti
Abbreviated transcription (Latin):
dit magnagenfest inumerus uirtutura Veruatu¬
tosgro in cuiusdam dicta ita repperi : Egredere
d&erratua id est delegenaturae : decognatio ne ue¬
rodelegelitterae : dedo moqui ppopatris hoc est dele¬
ge ouitestamonti interra quam monstra botibũ udest
incedum doqua is ai asait: oculitiu cernent terrã
delonge: Anim aduertendum est quodinst abilitas
abta in stabilita temgentis illiussignificabat: Cens
enimipsius maior futuraerat de instabi litate sua :¬
quam quando habitauit interrasua : it a & eccle¬
sia deitinere suo uidelic&t de carnalihabitatione
& resur rectione ut aliquibus uideur maiora prȩ¬
nascitur quȩ stio: Si enimthara pater abram
quinto a& atis suae mortuus est quomodonuno
post mortom thare abrã exiens decarrã septuagin¬
ta quinque annorum fuisse memoratur: cũm a
natiuitate abrãusque ad mortem patriseius
egres sus si thara cum fili issuis deigne cal deorũ & quod¬

Expanded text:
dit. Magna gens est numerus virtutum. Verumdit. Magna gens est numerus virtutum. Verumetc., in cujusdam dictis ita reperi: Egredere de terra tua, id est de lege naturae, de cognatione vero, de lege litterae; de domo quippe patris, hoc est de lege Novi Testamenti; in terram quam monstravero tibi, id est in coelum, de qua Isaias ait: Oculi tui cernent terram de longe . Animadvertendum est quod instabilitas Abrae instabilitatem gentis illius significat . Gens enim ipsius major futura erat de instabilitate sua quam quando habitavit in terra sua. Ita et Ecclesia de itinere suo, videlicet de carnali habitatione et resurrectione, ut aliquibus videtur, majora praenascitur ququinto aetatis suae anno mortuus est: quomodo nunc post mortem Thare, Abram exiens de Charra, septuaginta quinque annorum fuisse memoratur: cum a nativitate Abrae usque ad mortem patris ejus,egressus sit Thara cum fili
Abbreviated transcription (Latin):
sunt & dedomopatris nostri uidelic& de omnime moria
mundiliuius. que domus diabolidicitur. ut in psal mo
obliuiscere populumtuum & domum patristui: ueluti
⁊ entilita renunti antes possimus dilatari in terra quã
monstrat nobis in populodo & in congregatione fideliũ
& interrã celestis pe promissionis cũm ad uenerit tompus
introduci Sed nocan dumest quia duȩ reꝓmis siones ad
abrã factae sunt una quod terra cana anposses surus
ess& in semine suo quod significatur ubi dictũ est uade
intorr amquam mons tRAuerotisi et¬
cerepa : Aliauero longe prestantior quod paterea
non unius gentis is rabeliticae sodomniumgentium quofi¬
Neieius uestigia soquuntur quodius uerbis ꝓmitait ur &
benodicentur inte omnos gentes Iliscilicet in somine
aa bemedicentur qui abra hae fidem imitantur
Sediuxta linstoriam ostenditur quod mula in exemplis
scorum beno dictionem consequuntur: Cacorum quad

Expanded text:
sunt. Et de domo patris nostri, videlicet de omni memoria sunt. Et de domo patris nostri, videlicet de omni memoria mundi hujus, quae domus diaboli dicitur, ut in psalmo: Obliviscere populum tuum et domum patris tui , veluti gentilitati renuntiantes possimus dilatari in terra quam monstrat nobis idem in populo Dei, et in congregatione fidelium, et in terra coelestis repromissionis, cum advenerit tempus introduci. Sed notandum est quia duae repromissiones ad Abraham factae sunt; una, quod terram Chanaam possessurus esset in semine suo, quod significatur ubi dictum est: Vade in terram quam monstravero tibi, etc. Alia vero, longe praestantior, quod pater esset non unius gentis Israeliticae, sed omnium gentium quae fidei ejus vestigia sequuntur, quod his verbis promittitur: Et benedicentur in te omnes gentes. Illi scilicet in semine Abraham benedicentur, qui Abrahae fidem imitantur. Sed juxta historiam ostenditur quod multi in exemplis sanctorum benedictionem consequuntur. Caeterum quod
Abbreviated transcription (Latin):
ranfilius tharȩ frater abram & nachor duas genuit fili¬
as molcham & sarai cognomento iescham eq uibus meldiã
accepit uxorem nachor & sarai abram. Necdum quippe
interpatruos & fratrum filias nuptiae fuerant lege ꝓhibi¬
tȩ que in primis hominibus &iam inter fratros & sorarer
OEREOC TERRATUA E IDE COGRATIONE
tur quur eum precipitde terrasua egredi cum ipse de
terra natiuitatis idest d&errachaldȩ orum e gressus
fuerat cumpatre nisiut quibus da ui d&urhaec egros¬
sio non ad egressionem corporispertin& sod ad egr es sũ
mentis Nec illuc uoluntatem mentis habere redeundi
unde corporaliter iam exierat: Moralicer ad exempłũ
illius nobis ex eundumesł d&erranostra. idest defaculta¬
tibus huius munde uel d&errono homino & decognatio¬
ne nostra decoatione & moribus uitiis que prĩoribus :
que nobis anatiuitace uelut consanguinitate conuincta

Expanded text:
ran filius Tharae frater Abram, et Nachor duas genuit filiran filius Tharae frater Abram, et Nachor duas genuit filias: Melcham, et Sarai cognomento Jescham, e quibus Melcham accepit uxorem Nachor, et Sarai Abram. Necdum quippe inter patruos, et fratrum filios nuptiae fuerant lege prohibitae, quae in primis hominibus etiam inter fratres et sorores dere de terra tua, et de cognatione itur cur eum praecepit de terra sua egredi, cum ipse de terra nativitatis, id est de terra Chaldaeorum, egressus fuerat cum patre? Nisi, ut quibusdam videtur, haec egressio non ad egressionem corporis pertinet, sed ad egressum mentis, ne illuc voluntatem mentis haberet redeundi unde corporaliter jam exierat. Moraliter ad exemplum illius nobis exeundum est de terra nostra, id est de facultatibus hujus mundi, vel de terreno homine, et de cognatione nostra, de conversatione et moribus, vitiisque prioribus, quae nobis a nativitate velut consanguinitate conjuncta
Abbreviated transcription (Latin):
Iacircosem rep&itut ostender & abraham ex semine oius
duxisse originom: Sed notandumestiquia hebreorum
consuecudo est ut tantum modo primogenicos nominent
quo ait mortuus que estaraxaNun
thRs ƿatrem suuminte pracatiur¬
TATISSUΕIHUꝑCHAL dEORum: Heber interp¬
tatur transitor: significabat ecclesia futura quȩ tran¬
sit ab infidelitate ad fidem auicus aduirtutes: Sodroqui¬
rondu ost quidest quod de aranlegitur sratre abrã mor¬
cuus quo est aran ante thare patrem suuminurhalde¬
orũ ur enimignis dicitur undo in hebreo legitur
in urchosdi idest in igne chaldeorum & h aldei ignõ
colunt ꝓdõ: Thare uero uthebracidicunt cum filiis sius
missus est acaldeis inignem quia ignem adorare nole¬
bat in quoigne aran consumpcus est: & hoc est quod ato:
mortuũ eumesse ante conspeccum chare patris sui quod
ABRASAPAI ETNOMENUXORIS NACHOR
Mel ChAFLIAARAN PATRIS melchac
ETPATRIS ISCHE seschae ipsa est sarai: Denique a¬

Expanded text:
et reliqua. Idcirco Sem repetit, ut ostenderet Abraham ex semine ejus duxisse originem, quia Hebraeorum consuetudo est ut tantummodo primogenitos nominent.a, usquequo ait: mortuusque est Aran ante Thare patrem suum in terra nativitatis suae in Ur Chaldaeorum. Heber interpretatur transitor, quod significabat Ecclesiam futuram, quae transiit ab infidelitate ad fidem, a vitiis ad virtutes. Sed requirendum est quid est quod de Aran legitur fratre Abraham; mortuusque est Aran ante Thare patrem suum in Ur Chaldaeorum; Ur enim ignis dicitur. Unde et in Hebraeo legitur: in Ur Chesdi , id est: in igne Chaldaeorum. Et Chaldaei ignem colunt pro Deo. Thare vero, ut Chaldaei tradunt , cum filiis suis missus est a Chaldaeis in ignem, quia ignem adorare nolebat, in quo igne Aran consumptus est. Et hoc est quod ait mortuum eum esse ante conspectum Thare patris sui, quodAbram Sarai, et nomen uxoris Nachor Melcha filia Aran, patris Melchae et patris Jeschae. Jescha ipsa est Sarai. Denique A
Abbreviated transcription (Latin):
Orgils opeuo Dormiitadam & fitilimuliendelatõ¬
respatitur eps dorminat in crucepungicur latus laneoa ap
in seruimus iane dormitionem cantatꝓph&adicons egodor¬
riendo in patibulo crucis ꝓeclesa. dixit queadam hoc
AtnCOS EXOSSIBUS MEISET CARODECARUE
mea quiasi uesci spiritales & fortis simiin temptationibus
si ueminus perfcctiutrique unum corpus xpĩsunt & una eccle
latere sumpta est: haecigitur oma facta suit insigũ
que erant inecelesia ꝑfũtura. quam obrem relin qu&¬
homopa tr eusuume iasrem et &dherebic uxori stua
egerunt duo in carneuna hocintrrpebrnisaora

Expanded text:
 etc. Dormivit Adam, et fit illi mulier de latere; patitur Christus, dormivit in cruce, pungitur latus lancea, et sia. Hanc dormitionem cantat propheta, dicens: Ego dorriendo posuit in patibulo crucis pro Ecclesia. Dixit quoque Adam: Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro de carne mea. Quia sive sancti spirituales et fortissimi in tentationibus, sive minus perfecti, utrique unum corpus Christi sunt, et una latere sumpta est. Haec ergo omnia facta sunt in figura, quae erant in Ecclesia proditura. Quamobrem relinquhomo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae; et erunt duo in carne una. Hoc interpretans A
Abbreviated transcription (Latin):
uiris sc̃is offerentibus factũ legitur sicut in dedicationetẽpli
subsalomone legimus & quandohelias in monte carmelo cons
STRΕł Hoc est quare irasceris & inuidiae infratrem liuo¬
reiratũ uultũ dimictis int̃ra Non ne sibene egeris recipi¬
es id est sipura mente obuileris sacrificium recipias. respici¬
entedõ adco& ad sacrisiciũ tuum uel sicut in quibuslam codi¬
cibus inuenitur. Non ne sibone feceris dimit tocur tibiom¬
ne delictũ. siue ut theodo tonait acceptũ eritꝰ hoc est munus
tuũ suscipiã sicut suscepifta tristiu : quodsi malȩ egeris statim
inforibus peccatũ tiuimaderit: uelsicue quidã codices habent
ili copeccatum ante uestibulũ tuũ sedebit: Scilic& intrante
seltu superillud et intua potestateest siue conpescere si ue concupiscon
illud : Nerum tamen moneote ut nontui peccatũ. sedtu peccato do¬

Expanded text:
viris sanctis offerentibus factum legitur, sicut in dedicatione templi viris sanctis offerentibus factum legitur, sicut in dedicatione templi sub Salomone legimus, et quando Elias in monte Carmelo consts? et reliqua. Hoc est, quare irasceris, et invidiae in fratrem livore iratum vultum dimittis in terram? Nonne si bene egeris, recipies, id est si pura mente obtuleris sacrificium, recipies, respiciente Deo ad te et ad sacrificium tuum? vel sicut in quibusdam codicibus invenitur: Nonne si bene feceris, dimittetur tibi omne delictum? sive ut Theodotion ait: acceptum erit? hoc est: munus tuum suscipiam, sicut suscepi fratris tui. Quod si male egeris, statim in foribus peccatum tuum aderit. Vel, sicut quidam codices habent; illico peccatum ante vestibulum num sedebit. Scilicet intrantem , sed tu, etc. super illud, et in tua potestate est sive compescere, sive concupiscere illud. Verumtamen moneo te ut non tibi  Z., tui peccatum, sed tu peccato do
Abbreviated transcription (Latin):
si inxpm̃ renas condo profecerit poste aerit bonus aesperitalis
Sio minonondo  currere ciuitates prur et nacus eiuis bue sseli¬
urde muitatẽ primus construxisso legitur posterioruuisist epere¬
intinus insđo etpertinens adciuitatemdi dequa psalmista gene¬
ratio reccorumbenedicotur. Et haec est generatio quae reniũ
dnm Et his similici: gratia praedestinatus gratia electus or¬
muperaidño et reliquausque non respexitas adccun
et ađmunercieius. Iracusq est ecun uehementer. Eet
concidit uultus eius. Undesciro potuit cam quod fra¬
tris munera suscepisset et sua repudi asset enisi quiauaens
est illa teodotionis interptatio quadicit. In flammauitdñs
superabeł et super sacrificiũ eius supercam et super
sacri ficiũ enus nom in flamauit. Vnde creditur qura nuns
missus est decaedo qui illud sacrificiũ suscepit. ut sopi fsime

Expanded text:
si in Christum renascendo profecerit, post erit bonus et spiritalis: si in Christum renascendo profecerit, post erit bonus et spiritalis: adque moriendo procurrere ciuitates, prior est naitatem primus construxisse legitur. Posterior autem isto peregrinus in saeculo, et pertinens ad civitatem Dei, de qua Psalmista: Generatio rectorum benedicetur . Et: Haec est generatio quaerentium Dominum ; et his similia. Gratia praedestinatus, gratia electus, grmunera Domino, et reliqua usque: non respexit Dominus ad Cain, et ad munera ejus, iratusque est Cain vehementer, et concidit vultus ejus. Unde scire potuit Cain quod fratris munera suscepisset, et sua repudiasset, nisi quia vera est illa Theodotionis interpretatio, qua dicit: Inflammavit Dominus super Abel et super sacrificium ejus: super Cain vero et sacrificium ejus non inflammavit? Unde creditur quia ignis missus est de coelo, qui illud sacrificium suscepit, ut saepissime
Abbreviated transcription (Latin):
niater ait Possedibominem perdm̃ Anon nullis etiã laren
dicitur eo quod post interfecto abel interfectussit etpenam
quiacito solutus Etque subtractus. Hic notandũ st quia duaeciu
litur construi coeperunt: sicut et duae generationes carinicose
Natusigitur campriorix illis ducbus generis humani parentibis
pertinens ad diaboli ciui tatẽ et ad carnalem generationẽ. dequaper
salomonem dicitur. Ceneratioq. apatrisuo naledicet : et matri
suae nonbenedicit. Et gencritio quaes im mundaaudetur et non isc
lota sordibussuis. et ectera. Et incuangelio ceneratio auperu
& requirentur omã a generationeista & multatalia: posterior
abelꝑtinens adciuita tẽcũ & ad spirita lom gonerationõ unde
apłs: Nonprius quod spiritale cst sed quodã nimale de inde quoo
spiritale : qua propter unusquis que qm̃ exdãnata massa exori
durprimosit neces seest exadam malus atque carnalis quod

Expanded text:
mater ait: Possedi hominem per Deum. A nonnullis etiam lamentatio dicitur, eo quod post interfectum Abel interfectus sit, et poequia cito solutus est atque subtractus. Hic notandum est quia duae diditur, construi coeperunt, sicut et duae generationes, carnalis Natus igitur Cain prior ex illis duobus generis humani parentibus pertinens ad diaboli civitatem, et ad carnalem generationem, de qua per Salomonem dicitur: Generatio quae patri suo maledicit, et matri suae non benedicit, et generatio quae sibi munda videtur, et non est lota a sordibus suis, etc. ; et in Evangelio: Generatio viperarum . Et: Requirentur omnia a generatione ista. Et multa alia. Posterior Abel pertinens ad civitatem Dei et ad spiritalem generationem. Unde Apostolus: Non prius, quod spiritale est, sed quod animale, deinde quod spiritale . Quapropter unusquisque, quoniam ex damnata massa exoritur, primo sit necesse est ex Adam malus adque carnalis; quod
Abbreviated transcription (Latin):
deligno uita qquia si in de come der& in mortalis cum suo pec ca¬
to tãquã diabolus ut aliqui uolunt permaner& : & non redir&
perpoenitenti amiunde putant quo dnumquã delignouitae come¬
quimur enimsic̃ cumdicimus ideo moneote neiterũ facias quͦd
fecisti: Volentes enim ut faciat: &iterũ moneote nesis bonus
Volentes utique ut sit. Id est moneote nedesperes quod bonus possis
esse : talienim modo ait apłs: Neforte d&illis ds̃ poenitentiami
ad cognoscendã uerita tem cũ hoc utiq: cupiebat Emisit Eum¬
DũSDS̃ DSPARADISOUOLUPTATISUTOPERARE¬
TUR TER RAmosqua Sumprus EST Potest
sus ut aliquando manum porriger & ad arboremuitae : Et e

Expanded text:
de ligno vitae, quia si inde comederet, immortalis cum suo peccade ligno vitae, quia si inde comederet, immortalis cum suo peccato tanquam diabolus, ut aliqui volunt, permaneret, et non rediret per poenitentiam. Unde putant quod nunquam de ligno vitae comequimur enim sic cum dicimus: Ideo moneo te ne iterum facias quod fecisti, volentes enim ut faciat. Et iterum: Ideo moneo te ne sis bonus, volentes utique ut sit. Ideo moneo te ne desperes quod bonus possis esse. Tali enim modo ait Apostolus: Ne forte det illis Deus poenitentiam ad cognoscendam veritatem , cum hoc utique cupiebat. VERS. us de paradiso voluptatis, ut operaretur terram, de qua sumptus est. Potestsus, ut aliquando manum porrigeret ad arborem vitae. VE
Abbreviated transcription (Latin):
rũ causa salutis est: Sepae calamitat s. & mortis quodest eua
Spiritalit̃ in hoc quoduita inter pr&atur significat ec desiã
quae mater uiuorum idest recte factorum uocatura quibus
contraria sunt petcata que nominae mortuorum significant᷑
Fecit quoque dñs ds̃ adȩ et uxorieius tunicas pel¬
licicis. et induit eos et ait Quid est quodeis tuni¬
num et incilum: Ait enimquasiunus ex nobis sic loquit᷑ :
quasi es s& ds̃ quod ꝑtin& ad inrisi oneminsultantis uel d&er¬
ita factus est ut fieriuoluit sed nec illud quodfactus fuerat
conseruauit: Benedixit quasi unus e nobis pluralit̃ propt̃
trinitatem: ut illud faciamus honunem & rełiq SCIENS
Bonum etmaLum uidelic& eeperimentum quod ds̃ no¬
uit ꝑsapientiã uid & ene forte sumat delignouita eĩ & ui¬
uat in a & ernum: Ideo noluit suapi&ate ut iterum sumer&

Expanded text:
 causa salutis est, saepe calamitatis, et mortis, quod est vae.  causa salutis est, saepe calamitatis, et mortis, quod est vae. Spiritaliter in hoc quod vita interpretatur, significat Ecclesiam, quae mater vivorum, id est recte factorum vocatur, quibus contraria sunt peccata, quae nomine mortuorum significantur. VERS. 21.-- Fecit quoque Dominus Deus Adae et uxori ejus tunicas pelliceas, et induit eos, et ait. Quid est quod eis tuniis, sciens bonum et malum. Ait enim, quasi unus ex nobis. Sic loquitur quasi esset Deus, quod pertinet ad irrisionem insultantis, vel detert, quia non solum ita factus est ut fieri voluit, sed nec illud quod factus fuerat, conservavit. Bene dixit, quasi unus ex nobis, pluraliter propter Trinitatem, et illud: faciamus hominem, et reliqua. Sciens bonum et malum, videlicet per experimentum, quod Deus novit per sapientiam. Videte ne forte sumat de ligno vitae, et vivat in aeternum. Ideo noluit sua pietate ut iterum sumeret
Abbreviated transcription (Latin):
buit appetiuit. septimum gulae : quia uetitũ fructũ commedit :
quam quã octo sint uĩtia: et ideo septempaenac subsequuta es. Prima
maledictio terrareius. secunda eiectio deparadiso. Tertia aduetis
interrã uilem Quartamors filuc Quinta labor sex tamors cor¬
septem uindictas recepit. Sed hic placet inquirere: quare angelicũ
nisi quia angelicum uulnus. ds̃ non prȩdestinauit curare. hominis
uero sanare praedestinauit. Et quia angilus. sui sceleris inuenor
lus ingloria tantomaior inruina Homo uero quanto fragi¬
nomen uxorisuȩ euxeo quod mat̃ esset cunctorum uiuen¬
tium: Eua interpr&atur uitasiue calamitas. siue uae.: uita
quia origo fuit nascendi &ideo mat̃ cunctorum dicitur: Calo¬
mitas & uae qui a ꝑ prae uaricationem causa extitit moriendi
Acadendo enimcalamitas nomen sumpsit: Alii autem dicunt
obhoc euauita e calamitas est appellata : quia sope mulier iuro¬

Expanded text:
buit appetivit. Septimum, gula, quia vetitum fructum comedit. buit appetivit. Septimum, gula, quia vetitum fructum comedit. Quanquam septem sint vitia, et ideo septem poenae subsecutae sunt. Prima, maledictio terrae ejus. Secunda, ejectio de paradiso. Tertia, adventus in terram vilem. Quarta, mors filii. Quinta, labor. Sexta, mors corseptem vindictas recepit. Sed hic placet inquirere quare angelicum Nisi quia angelicum vulnus Deus non praedestinavit curare, hominis vero sanare praedestinavit. Et quia angelus sui sceleris inventor lus in gloria, tanto major in ruina. Homo vero quanto fraginomen uxoris suae Eva, eo quod mater esset cunctorum viventium. Eva interpretatur vita, sive calamitas, sive vae. Vita, quia origo fuit nascendi, et ideo mater cunctorum dicitur. Calamitas et vae, quia per praevaricationem causa exstitit moriendi; a cadendo enim calamitas nomen sumpsit. Alii autem dicunt: Ob hoc Eva vita et calamitas est appellata, quia saepe mulier viro
Abbreviated transcription (Latin):
quia dum infantia ad pueritiã pueritia ad adulescentiã a¬
ulescentia adiuuentutẽ iuuentus ad senea tut̃ senec tustran¬
sit ad mortẽ sic suis augmentis ad decrimenta inpellitur
Et commedas herbas terrae et reliquer. Hicosten¬
ditur quia heminibus antediluuium non carnes sedherbȩ fruo¬
tusq arborũ datȩ sunt ad pedendũ hincest quod quidam sapi¬
ens uersibus allũdens ait Felix nimiũ prioretas contenta
fidelibus aruis. neo inerti perdita luxu. faciliquȩ sera solebat
ieiun soluere glande : hic quoq: notandum est quia septem sunt
peccata adae.. Et ideo totidem sicut aliqui describunt subsequutae
sunt maledictionies. primum peccatum superbia quia dilexit esse
insua potestate plus quam dĩ. secundum sacri legium quia dõnon credi
habuit : quia in tegritatem mentis corrupit. Quintũ furtũ : quia
erbum probibitum attigit Setum auaritiam : quiaplus quã de¬

Expanded text:
quia dum infantia ad pueritiam, pueritia ad adolescentiam, aquia dum infantia ad pueritiam, pueritia ad adolescentiam, adolescentia ad juventutem, juventus ad senectutem, senectus transit ad mortem, sic suis augmentis ad detrimenta impellitur. Et comedes herbas terrae, et reliqua. Hic ostenditur quia hominibus ante diluvium non carnes, sed herbae fructusque arborum datae sunt ad edendum. Hinc est quod quidam sapiens versibus alludens ait: Felix nimium prior aetas contenta fidelibus arvis, nec inerti perdita luxu, facilique sera solebat jejunia solvere glande. Hic quoque notandum est quia septem sunt peccata Adae, et ideo totidem, sicut aliqui describunt, subsecutae sunt maledictiones. Primum peccatum superbia, quia dilexit esse in sua pohabuit, quia integritatem mentis cocibum prohibitum attigit. Sextum, avaritia, quia plus quam de
Abbreviated transcription (Latin):
dimittitur a paradisobeatitudinis ut operaretur terrã. id est
ut incorporoastolaboret et collocet sibimeritũ redeundi ad
uitam beatã quae paradisi nomine significat᷑. Possit quamanum
porrigere ad arbor ẽ uitae. et uiuere in aecernũ : Manus aut̃ por¬
rectio benesigni ficat crucem uel cruciatũ paenitentiae perquẽ
reuerteris. Quod aliatrans latio manifestius ponit te rraes
et interrã ibis. Primos homo ita corditus fuit ut manente illo
decederent tempora. necũ temporibus ipse transiret. Stabat
enim momentis decurrentibus qui nequaquã aduitae
terminũ per incrementa tendebat. Atubi uecitũ contigit mori
offanso creatore coepit ire cutepore etidec audiuit terraes
et interrã ibis. statirui delicet in mortalitatis amisso cursus eum
recur ad mortẽ : transeundo dicit quid fuit: cuius nos quia depro¬
pigine nascimur radicis a maritudine quasi in uirgulta retinȩmus

Expanded text:
dimittitur a paradiso beatitudinis ut operetur terram, id est dimittitur a paradiso beatitudinis ut operetur terram, id est ut in corpore isto laboret et collocet sibi meritum redeundi ad vitam beatam, quae paradisi nomine significatur, possitque manum porrigere ad arborem vitae et vivere in aeternum. Manus autem porrectio bene significat crucem, vel cruciatum poenitentiae, per que, et in pulverem reverteris. Quod alia translatio manifestius ponit: Terra es, et in terram ibis. Primus homo ita conditus fuit ut, manente illo, decederent tempora, ne cum temporibus ipse transiret. Stabat enim momentis decurrentibus, quia nequaquam ad vitae terminum per incrementa tendebat. At ubi vitium contigit, mox offenso Creatore coepit ire cum tempore, et ideo audivit: Terra es, et in terram ibis; statu videlicet inmortalitatis amisso, cursus  Zretur ad mortem, transeundo didicit stando quid fuit. Cujus nos, quia de propagine nascimur, radicis amaritudinem quasi in virgulto retinemus;
Abbreviated transcription (Latin):
maledicere homo prohibetur. Quia quod homo ait malitiaeuindic¬
tae : ds̃ non facit nisi examine et uirtute iustitiae. Cõuero scĩ
uiri maledictionis sententiam proferunt. non hanc exuoto ulcio¬
nis sed exiustitiae examine erumpunt. In tusenim sabtiledĩ
iudicium aspiciunt: et maleforas exsurgentia quia maledicto
debeant ferire cognoscunt. et eo in maledicto non peccant quo
ab interno iudicio non discordant. Allegoricae spinae in sig¬
nificatione peccatorum ponuntur. Aitenim.TERRATUA¬
SPINAS ET TRIBULOS GERMINABITTIBI
Quodest apertedicero. conscientiatua punctiomestibi et aculeos
uitiorum procreare non desistet. Uerum tamen ꝑ sententiam
quaeinuirum infertur rationr̃a arguitur qua e peccaticon¬
cupiscentia seducta aparadrso beatitudinis remota habet male¬
dictiones terrenae operationi s. proconcupiscentia peccati. Habet
dolores temporaliũ curarum quas spinas et tribulos. sic tamen

Expanded text:
maledicere hominem prohibet, quia quod homo agit malitia vindicmaledicere hominem prohibet, quia quod homo agit malitia vindictae, Deus non facit, nisi examine, et virtute justitiae. Nam et sancti viri cum maledictionis sententiam proferunt, non ad hanc ex voto ultionis, sed justitiae examine erumpunt. Intus enim subtile Dei judicium aspiciunt, et male foras exsurgentia, quia maledicto debeant ferire, cognab interno judicio non discordant. Allegorice quoque spinae in significatione peccatorum ponuntur. Ait enim: VERspinas et tribulos germinabit tibi. Quod est aperte dicere: Conscientia tua punctiones tibi et aculeos vitiorum procreare non desistet. Verumtamen per sententiam quae in virum infertur, ratio nostra arguitur, quae, peccati concupiscentia seducta, a paradiso beatitudinis remota habet maledictiones terrenae operationis pro concupiscentia peccati: habet et dolores temporalium curarum quasi spinas et tribulos. Sic tamen
Abbreviated transcription (Latin):
quando auerteretur apeccatis sicut longe superiusdictum est.
DICIT ENIM. MALEDICTA TERRAET RUQ
Cum certonouimus quod maledictũ scriptura sacra prohibet
quidest quodnunc peccanti homini interraemaledictione hocqđ
hor diuina uoce facere prohibetur infertur : sed suendumest
quod scripturaduobus modis maledictũ cõmemorat: Aiud
uidelicet quod ad probat. aliud quod daninat. Aliter enimmale¬
dictum profertur iudicio iustitiae. Aliter liuore uindictae
maledictum quippe iudicio iustitiac peccanti homini ꝓlatũ est
cũ audiuit maledicta terra in operetuo: maledictũ iudicio iusti¬
tiae profertur. cumad abrahamdicitur. maledicãmaledicentibis
tibi: Pursum quia maledictũ non iudicioiustitiae sedliuore
uindictae promitur. uoce pauli predicantis ammonemus quiait
Benedicite et noli temaledicere. Et rursum. Nequem aledici
regnum dĩ possidebunt. Ds̃ ergo malediceredicitur. et tamen

Expanded text:
quando averteretur a peccatis, sicut longe superius dictum est. quando averteretur a peccatis, sicut longe superius dictum est. Dicit enim, maledicta terra, et reliqua. Cum certo novimus quod maledictum Scriptura sacra prohibet, quid est quod nunc peccanti homini terrae maledictione hoc, quod homo divina voce facere prohibetur, infertur? Sed sciendum est quod Scriptura duobus modis maledictum commemorat: aliud videlicet quod approbat, aliud quod damnat. Aliter enim maledictum profertur judicio justitiae, aliter livore vindictae. Maledictum quippe judicio justitiae peccanti homini probatum est, cum audivit: Maledicta terra in opere tuo. Maledictum judicio justitiae profertur, cum ad Abraham dicitur: Maledicam maledicentibus tibi. Rursum quia maledictum non judicio justitiae, sed livore vindictae promitur, voce Pauli praedicantis admonemur, qui ait: Benedicite et nolite maledicere . Et rursum: Neque maledici regnum Dei possidebunt . Deus ergo maledicere dicit
Abbreviated transcription (Latin):
consuetudi nembonam iam ipsis eruditadoloribus cautiorfit et ne
corruat obtemperat rationi et libenter seruit quasi uiro iubenti
putant hicruris colendiꝰ sed peccata significant: sed libet inquirere
quarc oreator indelicto adae terraemaledixit et non aquis. Ideo
uidelicet quia de terraefructu contra in terdictum manducauit homo
nonde aquisbibit. Et quia predestinauit ds̃ in aquis ab luere peccatum
quod defructu terrae contraxit homo: ȩt terrestria animalia plus
maledictionis habent quã aquatilia : quiaplus demaledicta terra
uiuunt quam a quatilia Et ideo xp̃s postresurrectionẽ depisce
manducare uoluit nonde aliquo animali terrestri. Ecceꝑpeccatũ
hominis terra maledicitur ut spinas pareret etuenenos as herbas
ad paenam uidelicet uel ad exercitationemmortalium. Et ugaNe
oculos haberet homo originale peccatũ et uelsic ammonitus ali¬

Expanded text:
consuetudinem bonam, jam ipsis erudita doloribus cautior fit, et ne consuetudinem bonam, jam ipsis erudita doloribus cautior fit, et ne corruat obtemperat rationi, et libenter paret  Z., serviputant, hic ruris colendi, sed peccata significat. Sed libet inquirere quare Creator in delicto Adae terrae maledixit, et non aquis? Ideo videlicet quia de terrae fructu contra interdictum manducavit homo, non de aquis bibit, et quia praedestinavit Deus in aquis abluere peccatum quod de fructu terrae contraxit homo. Et terrestria animalia plus maledictionis habent quam aquatilia, quia plus de maledicta terra vivunt quam aquatilia. Et ideo Christus post resurrectionem de pisce manducare voluit, non de aliquo animali terrestri. Ecce! Per peccatum hominis terra maledicitur, ut spinas pareret et venenosas herbas, ad poenam videlicet vel ad exercitationem mortalium, et ut ante oculos haberet homo originale peccatum, et vel sic admonitus ali
Abbreviated transcription (Latin):
inter omnia animantia et bestias terr&e. Aadiabolũ
refertur quimaledictus dicitur. quia poenitentiam agerenon potest :
Interom̃a animantia idest quae suam seruauerunt naturã : Etbestias
usque et subuiri potestete eris. et reliqua : Quid est quod
ait et sub uiri potes tateeris : Numquit ante peccatũ subeius potestate er t
fuit itaq: sed ea seruitute quaeperdilectionem operatur. et forasmittit
timorem : postea uerotimore conditionalis seruitutis : qui perdisci¬
plinam operatur. Spiritaliter mulier significat mentẽ. et ideo quod
ait indolore paries filios. hoc designat quia uoluptas carnalis cum
aliquam consuecudinẽ malam uult uincere patitur in exordio dolores
atque ita permeliorem consuetudinẽ parit bonũopus quasi filios:
Quod uero adiecit et subuiri potestate eris et relĩq hocsignificatꝰ
quod illa uoluptas carnalis quaecumdolore reluctauerat itfaceret

Expanded text:
inter omnia animantia et bestias terrae, ad diabolum inter omnia animantia et bestias terrae, ad diabolum refertur, qui maledictus dicitur, quia poenitentiam agere non potest. Inter omnia animantia, id est quae suam servaverunt naturam. Et bestias usque: et sub viri potestate eris, et reliqua. Quid est quod ait, sub viri potestate eris? Nunquid ante peccatum sub ejus potestate non erat? Fuit utique; sed ea servitute quae per dilectionem operatur et foras mittit timorem. Postea vero timore conditionalis servitutis, qui  Z., quae per disciplinam operatur. Spiritaliter mulier significat mentem, et ideo quod ait, in dolore paries filios, hoc designat quia voluptas carnalis, cum aliquam consuetudinem malam vult vincere, patitur in exordio dolores, atque ita per meliorem consuetudinem parit bonum opus quasi filios. Quod vero adjecit, et sub viri potestate eris, et reliqua, hoc significat quod illa voluptas carnalis, quae cum dolore reluctaverat ut faceret
Abbreviated transcription (Latin):
um interse gercre odium habent. ut non faciamus quaediabo¬
lus uult quia illenum quam uult nobis profutura: Licet ñ¬
nulli uelint intellegi mulierem mentẽ : semen mulieris fructũ
bonioperis: Potest etiã se t᷑beata maria uirgine exqua natis
est dñs non in congrue accipi : Lege augustinum : et isidorũ:
Ipsa conteret caꝑut tuum: et tͥu insididberis
calcaneo eius Caput itaque serpentis: est cogitatio
in licitae suggestionis. quã nos omni intentione atq: manu
sollicitae considerationis a cordis aditu funditus extirpare
et ad petram qua eest xp̃s allidere debemus : Calcaneũ uero
mulieris extremum uitae nrãe tempus quodiabolus nos a cͥrus
calca neum molitur : quia et si suggestione primae intenti¬
onis non percutit. decipere in finem tendit: Cuisiuiri liter
resistimus : uictoriam perseuerantiae cumsalute nrĩ accipi¬
emusy Notandum est quia in hoc quodait: malȩdictus eris

Expanded text:
um inter se gerere odium debent, ut non faciamus quae diaboum inter se gerere odium debent, ut non faciamus quae diabolus vult, quia ille nunquam vult nobis profutura. Licet nonnulli velint intelligi mulierem mentem, semen mulieris fructum boni operis. Potest etiam et de beata Maria virgine, ex qua natus est Dominus, non incongrue accipi. Lege Augustinum et Isidorum. Ipsa conteret caput tuum, et tu insidiaberis calcaneo ejus. Caput itaque serpentis est cogitatio illicitae suggestionis, quam nos omni intentione atque manu sollicitae considerationis a cordis auditu funditus exstirpare, et ad petram, qui est Christus, allidere debemus. Calcaneum vero mulieris extremum est vitae nostrae tempus, quo diabolus nos acrius calcaneum molitur. Quia etsi suggestione primae intentionis non percutit, decipere in fine intendit. Cui, si viriliter resistimus, victoriam perseverantiae cum salute nostra accipiemus. Notandum est quia in hoc quod ait: Maledictus eris
Abbreviated transcription (Latin):
poenaestilli quia decali infelicita telaetatur: Ait enĩ Super
pectus tuum et uentrem gradieris : Nomine pectoris
significatur superbiamentis: Nomine uero uentris sigificat
desi deria carnis, His enimduabusrebus serpit diabolus : eos
quos uult decipere idest a terrena cupiditato et luxuria aut̃
suribia et insana doe t̾rina: dũ enimquis luxuriã iã ꝑpetrat
actione. huic serpens repit exuentre: Alius uero dũper¬
petranda uersat inmente : huic serpens repit expectore :
Sed quia perco gitationem adopera explenda ꝑuenitur : Neete
sernens prius pectore et post modum repere uentro describitur
Et terram com edes: Idest ate pertinebunt. quos terre¬
na cupiditate deceperis: Omnibus diebus uitae tuae. hoc eftom¬
ni tempore : quo agis hanc potes tatem ante ultimam iudicudiem :
ellius: semendiaboli peruersa suggestio: semen mulicris totũ
genus humanum quae cluo semin& ex̃praecepto diuino continu¬

Expanded text:
poena est illi, quia de tali infelicitate laetatur. Ait enim: Super poena est illi, quia de tali infelicitate laetatur. Ait enim: Super pectus tuum et ventrem gradieris. Nomine pectoris significatur superbia mentis, nomine vero ventris significantur desideria carnis. His enim duabus rebus serpit diabolus in eos quos vult decipere, id est aut terrena cupiditate et luxuria, aut superbia et insana doctrina. Dum enim quis luxuriam jam perpetrat actione, huic serpens repit ex ventre. Alius vero dum perpetranda versat in mente, huic serpens repit ex pectore. Sed quia per cogitationem ad opera explenda pervenitur, recte serpens prius pectore, et postmodum repere ventre describitur. Et terram comedes. Id est ad te pertinebunt quos terrena cupiditate deceperis. Omnibus diebus vitae tuae. Hoc est, omni tempore quo agis hanc potestatem ante ultimam judicii diem.illius. Semen diaboli perversa est suggestio, semen mulieris est totum genus humanum. Quae duo semina ex praecepto divino continu