comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
atris
indomũ meȩ & incubiculũ genitricis meȩ.
Ita namq: adhȩrebo xx̃ω. & in cius fide ꝑseuerabo
donec ipsũ insynagoge populos. tãquã indomũ
matris prȩdicans introducã : It in cubiculum
genitricis meȩ: It iudei qui hactenus eũ ore
negabant. corde recipiant. ibluminatisq
mentis oculis eorũ. incubiculo idest insecre¬
to scãrũ scripturarũ consistentem. qui nob
olĩ reuelatus est. aliquando reperiat:
Velcerte tunc xẽc indomũ matris inducitur
cũ hierus alẽ cęlesti. xẽianus populus. qui
nonuidit. nec auris audiuit nec incor ho¬
minis ascendit . qđ prȩparauit ds̃ his qui
diligunt eum: LXI
diuro uos fille hierusalẽ ꝑcapreas
ceruosq cãporũ. ne suscitetis neꝙ eiu¬
gilare faciatis dilectã donec ipsa uelit
Hanc sententiã iã insuperioribus constitutã.
inquantũ ds̃ adiuuit. adhibitis testimonis
nos ꝑtractasse meminimus: Sedidcir coiterũ
in hoc libro arbritror repecitã. nequis quã

Expanded text:
atris meae et in cubiculum genitricis meae. Ita namque adhaerebo Christo et in eius fide perseverabo, donec ipsum in synagogae populis tanquam in domum matris praedicans introducam et in cubiculum genitricis meae: ut Iudaei hactenus qui eum ore negabant corde recipiant, illuminatisque mentis oculis eum in cubiculo, id est in secreto Sanctarum Scripturarum, consistentem qui nobis olim revelatus est aliquando reperiant. Vel certe tunc Christus in domum matris inducitur, cum ad Hierusalem caelestem Christianus populus, qui non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quod praeparavit Deus his qui diligunt eue Hierusalem, per capreas cervosque camporum ne suscitetis neque evigilare faciatis dilectam donec ipsa velit. Hanc sententiam iam in superioribus constitutam in quantum Deus adiuvit adhibitis testimoniis nos pertractasse meminimus. Sed idcirco iterum in hoc libro arbitror repetitam, ne quisquam
Abbreviated transcription (Latin):
patris: Bethelaũ interpretatur domꝰdĩ:
Irgo ideo suꝑ montes bethel. quia omnib scĩs
quiincelis & interra sunt .xẽxc prȩdicat po¬
tentiorẽ:
mitant. & ignorantiȩ tenebris delitescunt.
quȩsiuit xẽzo quẽ diligit ecclesia. Sed uide ꝗd
sequitur. quȩsiui illũ & non inueni: Diẽ dñs¬
ad adam: Insudore uultus tiu com edes panem
tuum: Non enĩ qui uitio quodã uel sopore in¬
ertiȩ resoluuntur. ad illius panis qui decęlo des¬
cendit esum cito ꝑueniunt: Sed qui scĩs laborib
inuigilauerint. ipsi eũ reperiunt: Luii.
Consi deraui õnẽ gloriã prȩsentis sȩculi. inspexi
c̃gregationes infideliũ. & diuersas sectas
philosophorũ sed nec illic repperiquẽ diligit
anima mea: LUIII¬
nuenerunt me uigiles qui custodiunt ciui¬
tatẽ. xum quẽ dilexit anima mea uidistisꝰ
Disputauer̃ contrame sapientes sȩculi . idolorũ¬
ꝙ cultores. multa in aniter ꝑscrutantes. plu¬
resq libros inditis laborib conficientes. qui¬

Expanded text:
p II. Bethel autem interpretatur domus Dei: ergo super montes Bethel, quia omnibus sanctis qui in coelo et in terra sunt, Christum praedicat potentiorem mitant, et ignorantiae tenebris deleti sunt, quaesivit Christum, quem diligit Ecclesia; sed vide quid sequitur: Quaesivi illum, et non inveni. Dicit Domiad Adam: In sudore vultus tui comedes panem tuum . Non enim qui vitio quodam vel sopore inertiae resolvuntur, ad illius panis qui de coelo descendit, esum, cito perveniunt, sed qui sanctis laboribus invigilaverint, ipsi eum reperiunt. Num. 57. Consideravi omnem gloriam praesentis saeculi; inspexi congregationes infidelium, et diversas sectas philosophorum, sed neque illic inveni quem diligit anima mea. Invenerunt me vigiles qui custodiunt civitatem; num quem dilexit anima mea vidistis? Disputaverunt contra me saeculi sapientes idolorumque cultores, multa inaniter perscrutantes pluresque libros irritis laboribus conficientes, qui
Abbreviated transcription (Latin):
terfilias Ex pulso homine deparadiso dicit᷑
Maledicta terra in operibus tuis. spinas & tri¬
bulos germinabit tibi. Quȩ terra utique caro
humana intelligitur. quȩ aculeos libidinũ. &
concupiscentiarũ spinas. ꝓducere consueuit
Qua ꝓpter quod ait sicut liliũ in medio spina¬
rum sic amica mea inter filias. filias hereses
dicit Quȩ ꝑbaptismũ quasi renate. filiarum
nomine nuncupantur. Sed spinis compa¬
rate. corrumpentes. & corruptibiles ꝑdo¬
centur. Quã corruptionẽ ecclesia nescit.
quȩ liliorũ sinceritati comparata. ultro citroq
redol& a cresplend& . XXUI. Sicut malum int

Expanded text:
ter filias. Expulso homine de Paradiso dicitur: ter filias. Expulso homine de Paradiso dicitur: Maledicta terra in operibus tuis, spinas et tribulos germinabit tibi; quae terra utique ipsa caro humana intelligitur, quae aculeos libidinum et concupiscentiarum spinas producere consuevit. Quapropter quod ait: Sicut lilium in medio spinarum, sic amica mea indicit, quae per baptismum quasi renatae, filiarum nomine nuncupantur; sed spinis comparatae, corrumpentes et corruptibiles perdocentur. Quam corruptionem Ecclesia nescit, quae liliorum sinceritati comparata, ultro citroque redolet ac resplendet. Num. 27. Sicut malum inter
Abbreviated transcription (Latin):
icce tu pulcher es dilecte mi. & decorus. le¬
letulus ñr̃ floridus. Xp̃m quẽ pulchrũ & de¬
corũ eccła hoc loco cõmemorat. Ipsũ &ia
psalmista ꝓnuntiat dicens. speciosus forma
p̃filiis hominũ. diffusa ẽ gr̃a in labiis tuis.: Sed
haec pulchritudo tua: exinde est quia in
principio erat uerbum & uerbũ a pud dm̃
& dserat uerbum & uerbũ caro factũ est &
habitauit in nob. Alensaũ. lectulus nr̃ flori¬
dus. Ipsũ corpus dominicũ in quo dñs requieuit
sincerũ odori ferũ. ex uirgine natũ ostendit.
Tecta domorũ nr̃arũ cedrina: laquearia
nr̃a cyprisina Domus istȩ inquib x p̃s habi¬
tat sc̃i sunt. sicut ꝓph&a dicit. Quõ habitabo in
eis & in ipsis ambulabo Tecta autẽ & la quearia
domorũ istarũ cedrina & cyprissina quȩ cum¬
incorruptibilia & odorifera dinoscuntur doi
go flos campi & liliũ conualliũ Ego decus mun¬
di. & uirginitas humiliũ XXUI¬
icut lilium interspinas. ita amica mea in¬

Expanded text:
ce tu pulcher es, dilecte mi, et decorus, lectulus noster floridus. Christum, quem pulchrum et decorum ecclesia hoc loco commemorat, ipsum etiam Psalmus pronuntiat, dicens: Speciosus forma prae filiis hominum, diffusa est gratia in labiis tuis. Sed haec pulchritudo tua exinde est, quia in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum; et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Addens autem: lectulus noster floridus, ipsum corpus dominicum, in quo Dominus requievit, sincerum, odoriferum, ex Virgine natum ostendit. Tecta domorum nostrarum cedrina, laquearia nostra cypressina. Domus istae in quibus Christus habitat sancti sunt, sicut propheta dicit: quoniam habitabo in eis et in ipsis ambulabo. Tecta autem et laquearia domorum istarum cedrina et cypressina, quae incorruptibilia et odorifera dinoscuntur: dilII Ego flos campi, et lilium convallium. Ego decus mundi, et virginitas humilium. Sicut lilium inter spinas, ita amica mea in
Abbreviated transcription (Latin):
is. uineã meã ñcustodiui. Uineȩ quoꝙ iste
synagogȩ sunt acceperat quippe saulus
potestate & epistolas a principib sacerdo¬
tũ ut quoscũq credentes inxp̃o repperis¬
set uiros ac mulieres. incustodias trader&
ut punirentur ut dũ ista ꝑ petrat. quasi
synagogȩ uineã custodir&. Sed sequitur
uineã meã ñcustodiui. factus enim ex sau¬
lopaulus . & expersecutore praedicator.
Dũ uerbũ dĩ uidȩis contra dicentib prȩdi¬
car& & omnino sperneretur. eisdem
In credulis dixit. Uobis quidẽ oportebat
prȩdicare uerbum dĩ sed qũo reppuliftis
illud. & indignos uos iudicastis tantę saluti
ecce c̃ uertimur adgentes. Sic enim p̃cepit
nob ꝑscripturã dñs dedite in lucẽ gentiũ
ut sis insalutẽ usq ad extremũ terrȩ. Vel sic̃

Expanded text:
is, vineam meam non custodivi. Vineae quoque istae, is, vineam meam non custodivi. Vineae quoque istae, synagogae sunt: acceperat quippe Saulus potestatem et epistolas a principibus sacerdotum, ut quoscunque credentes in Christo reperisset viros ac mulieres in custodias traderet ut punirentur; ut dum ista perpetrat quasi synagogae vineam custodiret. Sed sequitur, Vineam meam non custodivi. Factus enim ex Saulo Paulus et ex persecutore praedicator, dum verbum Dei Iudaeis contradicentibus praedicaret et omnino sperneretur, eisdem incredulis dixit: Vobis quidem oportebat praedicare verbum Dei, sed quoniam repulistis illud et indignos vos iudicastis tantae saluti, ecce convertimur ad gentes; sic enim praecepit nobis per Scripturam Dominus: Dedi te in lucem gentium, ut sis in salut
Abbreviated transcription (Latin):
contra me. Filii scilicet synagogae. quido¬
centẽ & arguentẽ stephanũ martirẽ. lapida¬
uerunt. Et factã ẽ ꝑ secutio magna in & clȩ¬
sia quȩ erat hiero solimis & omnes fr̃s disꝑ¬
si sunt ꝑ regiones iudeae & samariȩ uel
illi &iam pugnauerunt aduersus ecclesias.
qui paulũ prȩdicantẽ ingentib ꝑciuitates
singulas persecuti sunt: Similiter & illi qui his qui
exgentib crediderunt. onera legis imponenda
censebant. quib beatus ia cob cũ ceteris aposto¬
lis ea salubriter remouenda decreuit. Nam &
illi quigalatas in xp̃o credentes circũcidi sua se¬
rant perturbantes euangelicam traditionem
aduersus ecclȩsiã pugnasse docentur. De
quib: paulus a postolus ait neq hi quicircũ¬
ciduntur legem custodiunt. sed uolunt uos
circũcidi: ut incarne ur̃a glorientur. De
ipsis &iã dixit. utinã & abscidantur qui
uos conturbant. Posuerunt custodẽ inuine¬

Expanded text:
 pugnaverunt contra me. Filii scilicet Synagogae, qui do pugnaverunt contra me. Filii scilicet Synagogae, qui docentem et arguentem Stephanum martyrem lapidaverunt: Et facta est persecutio magna in Ecclesia quae erat Hierosolymis, et omnes fratres dispersi sunt per regiones Judaeae et Samariae . Vel illi etiam pugnaverunt adversus ecclesiam, qui Paulum praedicantem in gentibus per civitates singulas persecuti sunt. Similiter et illi qui his qui ex gentibus crediderunt onera legis imponenda censebant, quae beatus Iacobus cum ceteris apostolis salubriter removenda decrevit. Nam et illi qui Galatas in Christo credentes circumcidi suaserunt perturbantes evangelicam traditionem adversus ecclesiam pugnasse docentur; de quibus Paulus apostolus ait: Neque enim hi qui circumciduntur legem custodiunt, sed volunt vos circumcidi ut in carne vestra glorientur. De ipsis etiam dixit: Utinam et abscindantur qui vos conturbant. Posuerunt me custodem in vine
Abbreviated transcription (Latin):
des pectui traditur Considera nigrã
atꝙ formosã in paulo. in omnib tribula¬
tionẽ patimur. sed ñ angustiamur. aporia¬
murs ed ñ destitu imur. deicimur. sed ñ perimus:¬
Quem admodu fero sicut taberna cula chedar:
tamqua purgamenta huius mundi facti sumꝰ.
omniũ ꝑ ipsima usq adhuc. &ubĩsicut pellis ł. factisumꝰ¬
salomonis: sẽꝑ mortificationẽ ihu xp̃i in car¬
ne nr̃a circũ ferentes ut & uita iñu manifeste¬
tur in carne nr̃a mortali. Nolite me c̃sidera¬
re qđ fusca sim. quia de colorauit me sol
idẽ nolite me constitutã in passione dispi¬
cere aestus enim tribulationũ sustinui.
& quasi decorẽ tẽporalis iocunditatis ami¬
si ꝑ multas enĩ tribulationes. oportet
me introire in regnũ dĩ. In illis nãq sum
dequib scriptũ ẽ. beati quilugent. quo ipsi
consolabuntur. & uos tristitiã habetis . mun
dus aũ gaudebit. sed tristitia ur̃a ingaudiũ

Expanded text:
despectui traditur. Considera nigram despectui traditur. Considera nigram atque formosam in Paulo: In omnibus tribulationem patimur, sed non angustiamur; aporiamur, sed non destituimur; deicimur, sed non perimusQuemadmodum vero sicut tabernacula Cedar? Tanquam purgamenta huius mundi facti sumus, omnium peripsema usque adhuc. Et ubi sicut pellis Salomonis? Semper mortificationem Iesu Christi in carne nostra circumferentes, ut et vita Iesu manifestetur in carne nostra mortali. Nolite me considerare quod fusca sim, quia decoloravit me sol. Id est: nolite me constitutam in passione despicere; aestus enim tribulationum sustinui, et quasi decorem temporalis iucunditatis amisi: Per multas enim tribulationes oportet me introire in regnum Dei. In illis namque sum de quibus scriptum est: Beati qui lugent, quoniam ipsi consolabuntur; et vos tristitiam habedus autem gaudebit, sed tristitia vestra in gaudi
Abbreviated transcription (Latin):
meo Idẽ & quando l&itiã exdono capio & quando
dolorẽ eodem corripiente suscipio Sicut alius ue¬
hementissima passione ꝓbatus. carne putridus. &
sincerus corde locutus ẽ Sibona suscepimus demanu
dñi. malacur non sustineamus: dñs dedit. dñs ab¬
stulit. sicut dño placuit ita factũ ẽ: sit nomen
dñi benedictũ. UNigra sum & formosa filia hieru¬
salem. sicut tabernacula cedar er sicut pellis
salomonis. Nigra confessione peccatorũ. formo¬
sa gratia sacramenti Filia hierusalem. Exilla enĩ
primitiuorum eccła ꝑ euangelium nata est.
quae prima credidit inhierusalẽ. Uel certe
sicut apostolus ait. illa quȩ sursũ est hierusa¬
lem libera ẽ. quȩ̃ mater nr̃a. Meritoque se
similat tabernaculis chedar. quod inter¬
pretatur obscuritas. Ad cuius filios apłs
dicit. fuistis aliquando tenebrȩ. nunc aũ
lux in dño Potest &iã nigra uocari. cũm
passionibus opprobris. contumelis &

Expanded text:
meo; id est et quando laetitiam ex dono capio, et quando meo; id est et quando laetitiam ex dono capio, et quando dolorem eodem corripiente suscipio. Sicut et alius vehementissima passione probatus carne putridus et sincerus corde locutus est: Si bona suscepimus de manu Domini, mala cur non sustineamus? Dominus dedit, Dominus abstulit, sicut Domino placuit ita factum est; sit nomen Domini benedictum. Nigra sum, sed formosa, filia Hierusalem, sicut tabernacula Cedar, sicut pellis Salomonis. Nigra confessione peccati, formosa gratia sacramenti, filia Hierusalem. Ex illa enim primitivorum ecclesia per Evangelium nata est quae prima credidit in Hierusalem; vel certe, sicut Apostolus ait: Illa quae sursum est Hierusalem, libera est, quae est mater nostra. Meritoque se adsimilat tabernaculis Cedar, quod interpretatur obscuritas; ad cuius filios Apostolus dicit: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino. Potest etiam nigra vocari, cum passionibus, opprobriis, contumeliis et
Abbreviated transcription (Latin):
quod uobis paratũ est ab origine mundi Ui
Exultabimus & letabimurinte. memores
uberũ tuorũ suꝑ uinũ. Exultant enim scĩ. &
lȩtantur in dño cũ recordantur que ad modũ
ꝑubera xp̃i. apostolorũ scilic& doctrinas. spi¬
ritali lacte nutriti sunt. Qui quando doctrinã
xp̃i cũ priscȩ legis p̃ceptis inspiciunt. clario
oculi qui uident. & aures que audiunt. a men
dico uob. multi proph&ȩ & reges quȩsierunt
uidere quȩuidetis . & nonuiderunt & audire
quȩ audistis & ñ audierunt. Recti diligunt
te nec enim praui possunt diligere ȩquitatẽ
Illi enim recti sunt &diligunt dm̃ qui non
amore creaturȩ captiui tenentur. Sed sicut rec¬
tores decet superiora infimis p̃ponentes.
dõauctori omniũ dilectione fortissima
adheserint. Sed & illi dm̃ recte diligere appro¬
bantur quin onsolũ in beneficiis. sed in fla¬
gellis ipsius constituti similiter gratiasagunt
Sicut & ille quidicebat. Benedicam dñm
in omni tempore semper laus cius in ore

Expanded text:
bis paratum est ab origine mundi. Exsultabimus et laetabimur in te memores uberum tuorum super vinum. Exsultant enim sancti et laetantur in Domino, cum recordantur quemadmodum per ubera Christi, apostolorum scilicet doctrinis, spirituali lacte nutriti sunt. Quam doctrinam Christi dum priscae legis praeceptis inspiciunt clarioreoculi qui vident, et aures quae audiunt; amen dico vobis, multi prophetae et reges quaesierunt videre quae videtis, et non viderunt; et audire quae auditis, et non audierunt. Recti diligunt te. Nec enim pravi possunt diligere aequitatem: illi enim recti sunt et diligunt Deum, qui non amore creaturae captivi tenentur, sed, sicut rectos decet, potiorem infimis praeponentes Deo auctori omnium dilectione fortissima adhaeserunt. Sed et illi Deum recte diligere approbantur, qui non solum in beneficiis, sed et in flagellis ipsius constituti similiter gratias agunt, sicut et ille qui dicebat: Benedicam Dominum in omni tempore, semper laus eius in ore
Abbreviated transcription (Latin):
tam incipientum quã ꝑfectorum duplex appellatur
metus : Nunc de consummato inustutib metu dici
puto. scđm illud. uihil de est timentib eũ. Uel ceste.
qui adhuc homo ẽ. & nec dum dĩ nomen accepit. hanc
hab& rationẽ substantiȩ suȩ. ut incorpore positus.
dm̃ timeat. Quia omne factũ. idest omnes homines¬
ds adducit inudiciũ. suꝑ uniuersis quȩ aliter quã
abeo disposita sunt & dicta senserunt. siue hanc
pastem. siue illam. Vae quippe his. qui dicunt bo¬

Expanded text:
tam incipientium, 498 quam perfectorum duplex appellatus est tam incipientium, 498 quam perfectorum duplex appellatus est metus: nunc de consummato in virtutibus metu dici puto, secundum illud: Nihil deest timentibus eum . Vel certe, quia adhuc homo est, et necdum nomen Dei accepit, hanc habet rationem substantiae suae, ut in corpore positus Deum timeat. Quia omne factum, id est, omnes homines adducet Deus in judicium super universis, quae aliter quam ab eo disposita sunt et dicta, senserunt, sive in hanc partem, sive in illam. Vae quippe his, qui dicunt ma
Abbreviated transcription (Latin):
bum & potũ & delitias transeuntes. prȩferr& omnib: ex
hoc uno capitulo meruisse auctoritatẽ. ut indiuinorũ
voluminũ numero poneretur: qđ totam dispytationẽ
uerit. & dixerit finẽ sermonum suorũ. auditu eẽ ꝓmp¬
tissimũ. Nec aliquid inse habere difficile. ut scilic& dm̃
esse hominẽ. utcreatorem suũ intelligens. ueneretur
eũ metu . & honore . & opere mandatorũ . Si quidem
cũ iudicii tempus aduenir: quicquid a nob gestumẽ.
stare subiudice. & ancipitẽ di expectare sententiam :¬
& unũ quemq recipere ꝓopere suo. siue malũ qđ gesse¬
rit. siue bonũ. Pro eo aũ qđ nos posuimus. deomni ab¬
scondito. siue bonũ siue malũ sit . symmachus. & Lxx in¬
ni ignoratu. Qđ etiam deotioso uerbo. & ñ uoluntate
sed ignoratione ꝓlato. reddituri sumus ratione in
die iudicii. Aliter: quia timor seruorum ẽ. & ꝑfecta
dilectio foras mittit timorẽ. & inscriptura diuina.

Expanded text:
bum, et potbum, et pothoc uno capitulo meruisse auctoritatem, ut in divinorum voluminum numero poneretur, quod totam disputationem verit, et dixerit finem sermonum suorum auditu esse promptissimum, nec aliquid in se habere difficile, ut scilicet timesse hominem, ut Creatorem suum intelligens, veneretur eum metu et honore et opere mandatorum Dei. Siquidem cum judicii tempus advenerit, quidquid a nobis gestum est stare sub judice, et ancipitem diu exspectare sententiam, et unumquemque recipere pro opere suo, sive mali quid gesserit, sive boni. Pro eo autem quod nos posuimus: De omni abscondito, sive bonum, sive malum sit, Symmachus et ni ignorato, quod etiam de otioso verbo, et non voluntate, sed ignoratione prolato, reddituri simus rationem in die judicii. Aliter: Quia timor servorum est, et perfecta dilectio foras mittit timorem , et in Scriptura divina
Abbreviated transcription (Latin):
est. ex multi loquio ñ effugies peccatũ. Talib igitur
libris. non ẽ finis Bonum enĩ &omnis ueritas. cesto
fine concluditur. malitia atq mendatiũ. sine fine
sunt . Itquanto plus requiruntur : tanto maiori
eorũ uarietas nascitur. Hac inre studium atq medi¬
tatio labor ẽ carnis. Carnis in quã non sp̃s. Hab& si¬
quidem & sp̃s laborem suũ. iuxta illud qđ apłs ait
plus aũ illis omnib laboraui. Non aũ ego sed gratia
dĩ quȩ mecum ẽ. Etsaluator: laboraui clamans
Finis sermonis: uniuersi. auditui ꝑfacilis ẽ: dm̃time.
& mandata eius custodi. hoc ẽ enim omnis homo. quia
omne qđ factum . ds̃ adducit iniudiciũ. deomni abscondi¬
to. siue bonũ. siue malũ sit. Auint hebrei . cũ interçȩtera
scripta salomonis quȩ antiquã sunt. Nec in memoria du¬
rauerunt. & hic liber obliterandus uideatur: eo qđ ua¬
nas asserat dĩ creaturas: & totũ putar& eẽ ꝓnihilo. &cy¬

Expanded text:
est: Ex multiloquio non effugies peccatum . Talibus igitur est: Ex multiloquio non effugies peccatum . Talibus igitur libris non est finis. Bonum enim omne, et veritas certo fine concluditur: malitia vero atque mendacium sine fine sunt. Et quanto plus requiruntur, tanto major eorum series nascitur. Super hac re studium atque meditatio, labor est carnis. Carnis, inquam, non spiritus. Habet siquidem et spiritus laborem suum, juxta illud quod ait Plus autem illis omnibus laboravi: non autem ego, sed gratia Dei quae mecum est . Et Salvator: Laboravi clamans . Finis sermonis verbi universi auditu perfacilis est: Deum time, et mandata ejus custodi. Hoc est enim omnis homo, quia omne factum Deus adducet in judicium de omni abscondito, sive bonum, sive malum sit. Aiunt Hebraei cum inter caetera scripta Salomonis quae antiquata sunt, nec in memoria duraverunt, et hic liber oblitterandus videretur, eo quod vanas Dei assereret creaturas, et totum putaret esse pro nihilo, et ci
Abbreviated transcription (Latin):
pleriq existimant. Moris ẽ scripturarũ. quam uis
plures libros si inter se Ñ discrepent. & eadem scriban.
unũ uolumen dicere. Siquidem & euangeliũ. & lex
dñi immaculata conuestans animas. singulariter
appellantur : cũ plura aeuangelia: & multa mandata¬
sint legis Sic & uolumen in esaiae sermone signatũ.
omnis scriptura diuina ẽ . & uno capitulo libri. eze¬
chi hel iohannesq uescuntur: Saluator quoq: om¬
nium retro scõrum uocib ꝓphetatus . ait . Incapite
libri scriptum ẽ deme. Iuxta hunc igitur sensum.
arbitror nunc prȩceptũ. ne plures libri fiant.
Quicquid enĩ dixeris. si ad eũ referatur qui in prin¬
cipio erat apud dm̃. & ds̃ erat uerbũ. unum no¬
lumen ẽ : innumerabiles libri. unalex. unũ euangeliũ
nominatur. Qđ si diuersa & discrepantia disputaue¬
ris. & curiositate nimia. huc atq illuc animũ dedu¬
xeris. etiã inuno libro multi libri sunt Unde dictũ

Expanded text:
plerique aestimant. Moris est Scripturarum, quamvis plerique aestimant. Moris est Scripturarum, quamvis plures libros, si inter se non discrepent, et de eadem re scribantur, unum volumen dicere. Siquidem et Evangelium, et Lex Domini immaculata, convertens animas , singulariter appellantur, cum plura Evangelia, et multa sint mandata legis. Sic et volumen in Isaiae sermone signatum, omnis Scriptura divina est , et uno capitulo libri, Ezechiel Joannesque vescuntur . Salvator quoque omnium retro sanctorum vocibus prophetatus, ait: In capitulo libri scriptum est de me . Juxta hunc igitur sensum 496 arbitror nunc praeceptum, ne plures libri fiant. Quidquid enim dixeris, si ad eum referatur, qui in principio erat apud Deum, et Deus Verbum , unum volumen est: et innumerabiles libri una Lex, unum Evangelium nominantur. Quod si diversa et discrepantia disputaveris, et curiositate nimia huc atque illuc animum adduxeris  Al. deduxeris, etiam in uno libro, multi libri sunt. Unde dictum
Abbreviated transcription (Latin):
uno pastore sunt data . & consilio atq consensu ꝓlata sapi¬
entiũ. nihil facias. nihil tibi uindices. maiorũ sequere uesti¬
gia: ab eorũ auctoritate Ñ discrepes . Alioquin . quȩren¬
ti multa. infinitus librorũ numerus occurr&. quite ꝓ¬
Uel certe doc& breuitati studendũ. & sensũ magis sectan¬
dum eẽ . quã uerba. aduersus phylophos. & scłi huius
doctores. qui suorũ dogmatũ falsitates conantur
dilatatur Insensib tantũ Insermone constringitur
Quia summatũ breuiatumq sermonẽ fecit ds̃ super
terrã. & uerbum eius luxta ẽ. Inore nr̃o . & incorde
nr̃o. Aliter: frequens lectio & cottidiana meditato.
animȩ sol& magis labor eẽ quam carnis Quomodo
enĩ quicquid manu & corpore fit. manus & corporis
labore completur : Ita qđ ad lectionẽ ꝑtin&. ma¬
gis ẽ labor mentis. Ex quo mihi uidetur superio¬
ra demultitudine librorũ : Aliter sentienda. quã

Expanded text:
uno pastore sunt data, et a concilio atque consensu probata sapiuno pastore sunt data, et a concilio atque consensu probata sapientium, nihil facias, nihil tibi vindices: majorum sequere vestigia, et ab eorum auctoritate non discrepes. Alioqui, quaerenti multa, infinitus librorum numerus occurret: qui te perta faciet laborare. Vel certe docet brevitati studendum, et sensus magis sectandos esse quam verba, adversus philosophos et saeculi hujus doctores, qui suorum dogmatum falsitates conantur dilatatur in sensibus, tantum in sermone constringitur. Quia consummatum breviatumque sermonem fecit Deus super terram, et verbum ejus juxta est in ore nostro, et in corde nostro . Aliter: Frequens lectio, et quotidiana meditatio, animae solet magis labor esse quam carnis. Quomodo enim quidquid manu et corpore fit, manus et corporis labore completur: ita quod ad lectionem pertinet, magis mentis est labor. Ex quo mihi videtur, superiora de multitudine librorum aliter sentienda, quam
Abbreviated transcription (Latin):
temneretur omniũ sapientia. ait eã ab uno pastore¬
concessa. Id est cum plurimi doceant. tamen doctrinȩ
auctor unus ẽ dñs. Facit hic locus aduersus eos. qui ali¬
um legis ueteris. aliũ euangelii ȩstimant dm̃. qđ unus
pastos: conciliũ prudentiũ instruxerit. Prudentes aũ.
tam ꝓphetȩ sunt quã apłi. Simul & hoc notandum ẽ.
qđ dicantur uerba sapientiũ pungere . ñ palpare. nec
molli manu attrahere lasciuiã. sed errantib & ut supra
diximus tardis. poenitentiȩ dolores & uulnus infigere
Sicuius igitur sermo ñpungit . sed oblectationẽ facit
audientib: iste non ẽ sermo sapiens. Uerba quippe
sapientiũ ut sumuli. quȩ quõ ad conuersionẽ ꝓuocant
delinquentẽ & firma sunt. & a consilio scorum data atq
ab uno pastore concessa. & solida radice fundata sunt
Nocstimulo nec dum paulũ sed adhuc saulũ. puto in
ꝓ faciendi¬
plurima labor ẽ carnis Exceptis his uerbis. quȩ ab

Expanded text:
temneretur humana sapientia, ait eam ab uno pastoretemneretur humana sapientia, ait eam ab uno pastoreconcessam: id est, licet plurimi doceant, tamen doctrinae auctor unus est Dominus. Facit hic locus adversus eos, qui alium Legis veteris, alium Evangelii aestimant Deum, quod unus pastor concilium prudentium instruxerit. Prudentes autem tam Prophetae sunt, quam apostoli. Simul et hoc notandum est, quod dicantur verba sapientium pungere, non palpare, nec molli manu attrectare lasciviam: sed errantibus et ut supra diximus tardis poenitentiae dolores et vulnus infigere. Si cujus igitur sermo non pungit, sed oblectationi est audientibus, iste non est sermo sapientis. Vesapientis ut stimuli. Quae cum ad conversionem provocant delinquentem et firma sunt, et a consilio sanctorum data, atque ab uno pastore concessa, et solida radice fundata sunt. Hoc stimulo nondum Paulum, sed adhuc Saulum puto in  Faciendiplurima labor est carnis. Exceptis his verbis quae ab
Abbreviated transcription (Latin):
qđq ł quomodo factũ sit scire uoluisse. Ut qđ dauid post
dissolutionẽ corporis. & animȩ ad cȩlos recursũ sesperat ẽẽ
hoc nunc inp̃senti. salomon nisus fuerit inuenire Itue¬
ritatẽ solidõ cognitã. corporis uallata septo. mens hu¬
mana comp̃hendere ñ potest. Verba sapientiũ ut stimuli.
& quasi claui in altũ defixi. habentib sensũ. data sunt a
pastore uno. Ne uideretur postlegẽ dĩ. temerarivs
subito prȩceptor erumpere. & sibi uendicare doctrinã.
quã moyses non tam sua sponte. quam dõ lrascente
primũ dehinc inspirante susceperat. dicit uerba sua
uerba ẽẽ sapientiũ. quȩ insimilitudinẽ stimulorũ. corri¬
gant delinquentes. & pigros mostaliũ gressus. aculeo pun¬
gente commoueant. sicq sint firma: quasi claui in altũ
solidumq defixi . Nec auctoritate unius. sed consilio atq
consensu magistrorũ omnium: ꝓferantur. : Itne con¬

Expanded text:
quodque, vel quomodo factum 494 sit, scire voluisse: ut quod David post quodque, vel quomodo factum 494 sit, scire voluisse: ut quod David post dissolutionem corporis et animae, ad coelos recursum se sperat essehoc nunc in praesenti Salomon nisus fuerit invenire, ut veritatem soli Deo cognitam, corporis vallata septo mens humana comprehenderet. Verba sapientum, ut stimuli, et quasi clavi in altum defixi, habentibus coetus, data sunt a pastore uno. Ne videretur post legem Dei temerarius subito praeceptor erumpere, et sibi vindicare doctrinam, quam Moyses non tam sua sponte, quam Deo irascente primum, dehinc inspirante susceperat: dicit verba sua verba esse sapientium, quae in similitudinem stimulorum corrigant delinquentes, et pigros mortalium gressus aculeo pungente commoveant: sicque sint firma quasi clavi in altum solidumque defixi: nec auctoritate unius, sed concilio atque consensu magistrorum omnium proferantur. Et ne con
Abbreviated transcription (Latin):
dire eosfecit. & scrutans composuit ꝓuerbia. Multũ
quȩ siuit ecdesiastes. ut inuenir& uerba uoluntatis.
& scriber& recta uerba ueritatis. Sapientiã quap̃ iuit
salomon omne hominũ genus: Nunc quoq infine sui¬
opusculi ꝓfitetur: qđ non fuerit ueteris legis instituti¬
suerit . aliud habentes inmedulla. alia insuꝑficie pollicen¬
tes: Prouerbia quippe Ñ hoc sonare qđ scriptum ẽ. etiam
in euangeliis edocemur: qđ dñs popło inparabolis & inꝓuer¬
biis sit locutus. secreto aũ apłis dissoluerit ea. Exquo ma¬
nifestum ẽ & ꝓuerbiorũ librum. Ñ ut simplices arbitrant᷑
patentiȩ habere p̃cepta. sed quasi interra aurũ. innuce
nudeus. in hyrsutis castanearũ opercuł. absconditus fru¬
ctus inquiritur : Ita in eis diuinũ sensum altius ꝑscrutan¬
dum: Suꝑ hȩc addidit. caus naturasq rerũ se uoluisse co¬
gnoscere . & dĩ dispensationem & ꝓuidentiã. quare unum¬

Expanded text:
dire eos fecit: et scrutans composuit proverbia. Multum dire eos fecit: et scrutans composuit proverbia. Multum quaesivit Ecclesiastes, ut inveniret verba voluntatis, et scriberet recte verba veritatis. Sapientiam qua praevertit Salomon omne hominum genus, nunc quoque in fine opusculi sui profitetur, quod non fuerit veteris Legis institutisuerit, aliud habentes in medulla, aliud in superficie pollicentes. Proverbia quippe non hoc sonare quod scriptum est, etiam in Evangeliis edocemur : quod Dominus populo in parabolis et proverbiis sit locutus: secreto autem Apostolis dissolverit ea. Ex quo manifestum est, et Proverbiorum librum, non ut simplices arbitrantur, patentia habere praecepta: sed quasi in terra aurum, in nuce nucleus, in hirsutis castanearum operculis absconditus fructus inquiritur: ita in eis divinum sensum altius perscrutandum. Super haec addidit causas naturasque rerum se voluisse cognoscere, et Dei dispositionem et prudentiam: quare unum
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ conteritur cessat haurire. Et rota ꝑ
quam delacu exputeis leuantur aquae.
aquȩ usus intercipitur : Ita & funiculus argenti¬
si fuerit interruptus. & anime riuus recurrerit ad
fontẽ. Interibit homo. & ut manifestius sequitur:
re uestetur addnm̃ qui dedit eum. Ex quo satis ri¬
dendi . qui putant animas cũ corporib: seri . & non adõ.
sed acorporũ parentib generari Cum enĩ caro reuer¬
tatur. interrã. & sp̃s redeat addm̃ quidedit illum
Post descriptionẽ interitus humani pulchre exordiũ
libri sui repetens ait. uanitas uanitatũ. dix̃ ecdesiastes.
om̃ia uanitas. Cum enĩ cunctus mostaliũ labor: de quo
intoto uolumine disputatum ẽ huc ꝑueniat. & reuer¬
tatur puluis interrã suam & anima illuc redeat unde
sumpta ẽ. magne uanitatis ẽ in hoc scło laborare. & ni¬
hil ꝓfutura conquirere . Etamplius.: quia factus ẽ ecle¬
siastes sapiens. adhuc docuit scientiã populũ. & ex au¬

Expanded text:
quae conteritur, cessat haurire, et rota per quae conteritur, cessat haurire, et rota per quam de lacu et puteis levantur aquae, aquae usus intercipitur: ita et cum funiculus argenti fuerit interruptus, et animae rivus recurrit ad fontem, interibit homo. Et ut manifestius sequitur: revertetur ad Dominum, qui dedit illum. Ex quo satis ridendi, qui 493 putant animas cum corporibus seri, et non a Deo, sed a corporum parentibus generari. Cum enim caro revertatur in terram, et spiritus redeat ad Deum, qui dedit illum;Post descriptionem interitus humani, pulchre exordium libri sui repetens, ait: Vanitas vanitatum, dixit Ecclesiastes, omnia vanitas. Cum enim cunctus mortalium labor, de quo in toto volumine disputatum est, huc perveniat, ut revertatur pulvis in terram suam, et anima illuc redeat, unde sumpta est, magnae vanitatis est in hoc saeculo laborare et nihil profutura conquirere. Et amplius, quia factus est Ecclesiastes sapiens: adhuc docuit scientiam populum, et au
Abbreviated transcription (Latin):
currat uitta aurea & conteratur ydria suꝑ
fontem & confringatur rota suꝑ lacum It re¬
uertatur pulius interram suam sicut erat.
& sp̃s redeat ad dñm qui dedit illum. Uanitas
uanitatum. dixit ecclesiastes. uniuersa uanitas
Reuertitur ad superiora. & post grande yperba
ton. quod abeo loco interiecerat in quo ait.
Et memento creatoris tiu indiebus iuuentu¬
tis tuae. ante quam ueniat dies malitie. Et
ante quam tenebrescat sol & luna & stelle¬
& c&ẽra: indie qua mouentur custodes
domus. Nunc coeptam sententiã. simili fine
concludit dicens Antequam rumpatur
funiculus argenti. & illud uel illũd fiat:
funiculus aũ argenti candidam hanc uita.
& spiramen quod decaelo tribuitur osten¬
dit Recursus quoque uittȩ aureȩ. animã
significat. Quae illuc recurrit. unde des¬
cenderat. Porro duo reliqua quȩ sequun¬
tur. contritio ydriae suꝑ fontem . & con¬
fractio rotae suꝑ lacum. ꝑ m&a foram
mortis enigmata sunt. Quomodo enim ydria

Expanded text:
vitta aurea, et conteratur hydria super fontem, et confringatur rota super lacum, et revertatur pulvis in terram suam sicut erat, et spiritus redeat ad Dominum qui dedit illum. Vanitas vanitatum, dixit Ecclesiastes, universa vanitas. Revertitur ad superiora, et post grande ton, quod ab eo loco interjecerat, ubi ait: Et memento Creatoris tui in diebus juventutis tuae: antequam veniant dies malitiae, et antequam tenebrescant sol et luna, et caetera, in die qua movebuntur custodes domus nunc coeptam sententiam simili fine concludit, dicens: Antequam rumpatur funiculus argenti, et illud vel illud fiat. Funiculus autem argenti, candidam hanc vitam, et spiramen quod nobis de coelo tribuitur, ostendit. Recursus quoque vittae aureae animam significat, quae illuc recurrit, unde descenderat. Porro duo reliqua quae sequuntur, contritio hydriae super fontem, et confractio rotae super lacum, per metaphoram, mortis aenigmata sunt. Quomodo enim hydria
Abbreviated transcription (Latin):
ubi nos habemus capparim. inhebreo hab& hablo
NA. Quod & ipsum ambigue interpr&atur.¬
Quia amor desiderum. concupiscentia. ł capparis
significatur ut supra diximus. quod senum libido
frigescat. & organa coitus dissipentur Hoc autem
ideo quia haec uerba ambigua. cum inuocabulis
suis Et amigdalum & locustam & capparim sonent
Aliud deriuata significant. & ꝑfiguram ad sensus
qui seni conueniunt deriuantur Sciendum quoq
dalum ipsum uerbum sit Poce d. Quod inhere miȩ
principio ẽ. sed ibi innucem uersum ẽ. hic in amigda¬
lum ymmachus nescio quid in hoc loco sentiens.
multo aliter interpr&atus est Ait enim. Et¬
suꝑ haec &iam de excelso uidebunt. & terror
erit inuia. & obdormient uigilantes. & dissolue¬
tur sp̃s fortitudo. lbit enim homo indomũ a&er¬
nitatis. & circuibunt inplatea plangentes. Cuius
interpr&ationem laodicenus secutus. Nec iude is

Expanded text:
ubi nos habemus, capparim, in Hebraeo habet ABIONA ubi nos habemus, capparim, in Hebraeo habet ABIONA  : quod et ipsum ambiguum est, interpretaturque amor, desiderium, concupiscentia vel, capparis. Et significatur, ut supra diximus, quod senum libido refrigescat, et organa coitus dissipentur. Hoc autem ideo, quia haec verba ambigua, cum in vocabulis suis, et amygdalum, et locustam, et capparim sonent, aliud derivata significant, et per figuram ad sensus qui seni conveniunt, derivantur. Sciendum quoque, dalum, ipsum verbum sit SOCED  , quod in Jeremiae principio est: sed ibi in nucem versum est, hic in amygdalum. Symmachus nescio quid in hoc loco sentiens, multo aliter interpretatus est. Ait enim: Super haec etiam de excelso videbunt, et terror erit in via, et obdormiet vigilans, et dissolvetur spiritus fortitudo. Ibit enim homo in domum aeternitatis suae, et circumibunt in platea plangentes. Cujus interpretationem Laodicenus 492 secutus, nec Judaeis
Abbreviated transcription (Latin):
amigdali quã nos ꝓcanis posuimus. quidam sacrã
spinam interpr&antur : quod de crescentib: natiũ
carnibus. spina succrescat . & floreat : Porro qđ
ait. impinguabitur locusta. sciendum ubi in nris
haagab. quod uerbum apud eos ambiguum est:
Potest enĩ & talus. & locusta transferri: Quomodo
igitur inhieremiȩ principio uerbum rosed. siuari¬
&ur accentus. & nucem significat. & uigilias. & di¬
citur adeum. Quid tu uides hieremia. Et respon¬
dit. baculum nuceum. Et ait dñs adeũ. bene ui¬
disti. quia uigilabo ego super uerbum meũ. ut
uigilaturus sit ds̃. & retributurus populo quod
meretur. sermonis occasio est. Ita & nunc am¬
biguitas uerbi. per ȩthimo logiam eius indicat
senum crura tumentia & podagre Tumoribus
pregrauata Non quo omnibus senibus hoc fiat:
sed quod plerumquȩ accidat. CYNHR AUXIRUC
a parte idquod totum ẽ appell&ur In eo uero.

Expanded text:
amygdali, quem nos pro canis posuimus, quidam sacram amygdali, quem nos pro canis posuimus, quidam sacram spinam interpretantur, quod, decrescentibus natium carnibus, spina succrescat et floreat. Porro quod ait: Impinguabitur locusta, sciendum ubi in nostrAAGAB  : quod verbum apud eos ambiguum est. Potest enim et talus et locusta transferri. 491 Quomodo igitur in Jeremiae principio, verbum SOCED  , si varietur accentus, et nucem significat et vigilias; et dicitur ad eum: Quid tu vides Jeremia? Et respondit: Baculum nuceum. Et ait Dominus ad eum: Bene vidisti: quia vigilabo ego super verbum meum, ut vigilaturus sit Deus, et retributurus populo quod meretur  Al. debetur, idque sermonis occasio est. Ita et nunc ambiguitas verbi per etymologiam ejus, indicat senum crura tumentia, et podagrae humoribus praegravata. Non quod omnibus senibus hoc fiat, sed quod plerumque accidat, συνεκδοχικῶς a parte, id quod totum est, appelletur. In eo vero
Abbreviated transcription (Latin):
Nequaquam ualens strato sȩpius membra con¬
uestere Obmutescere quoq siue ut melius ha¬
b& inhebreo. surdescere filias carminis aures
significat. quod grauior senio auditus fiat. &
nulla inter uoces ualeant scire discrimina:. Nec
carminibus delectari Quod quidem & berhella i
loquitur ad dauid nolens transire iordanem
Idẽ ardua ingredi nonualebunt. Et lassis po¬
plitibus. actrementi uestigio. &iam inplano
itinere fluctuantes. offensam gressuum for¬
midabunt. Et florebit amigdalum. & impin¬
guabitur locusta . & dissipabitur capparis.
Iũo ibit homo indomum a&ernitatis suae. &
circuibunt inplatea plangentes ꝑ m&afo¬
ram Etiam nunc ecclesiastis sermo est: quod
cum senectus aduenerit: capillus incanuerit :
Tumuerint pedes. libido refrixerit. & homo
morte fuerit dissolutus : lunc reuertatur
interram suam & domum a&ernitatis suae
sepulchrum. ex sequiis quȩrat celebratis. pla¬
gentiumq funus turba prȩcedat: florem autẽ

Expanded text:
nequaquam valens strato saepius membra connequaquam valens strato saepius membra convertere. Obmutescere quoque, sive ut melius habet in Hebraeo, surdescere filias carminis, aures signinulla inter voces valeant scire discrimina, nec carminibus delectari. Quod quidem et Berzellai loquitur ad David, nolens transire Jordanem unt in via. Id est ardua ingredi non valebunt, et lassis poplitibus ac tremente vestigio, etiam in plano itinere fluctuantes, offensam gressuum formidabunt. Florebit amygdalus, impinguabitur locusta, et dissipabitur capparis: quoniam ibit homo in domum aeternitatis suae, et circuibunt in platea plangentes. Per metaphoram etiam nunc de membris hominis Ecclesiastis sermo est, quod cum senectus advenerit, capillus incanuerit, tumuerint pedes, libido refrixerit, et homo morte fuerit dissolutus, tunc revertatur in terram suam, et in domum aeternitatis suae sepulcrum, exsequiisque rite celebratis, plangentium funus turba praecedat. Florem autem
Abbreviated transcription (Latin):
tui Nec mirandum. siangeli tubam passeri con¬
paremus. cumomnis uox ad xp̃m comparata sit
tenuis. It quantum ego possum animo recor¬
dari. Num quam passerem. in malam partem
legisse me noui loquitur in .x. psalmo iustus.
In dño confido. quomodo dicitis animȩ meȩ.
transmigra inmontem sicut passer. It alibi.
iugilaui. & factus sum sicut passer solitari us in
tecto Nec non inalio loco: & enim passer inue¬
nit sibi domum Aliter: clausas inplateis ianu¬
as. infirmos senis gressus accipi uolunt. quod
semꝑ sedeat. & ambulare non possit: humilita¬
tem aũ uocis molentis de mandibulis inter¬
pr&antur. quod cibum tenere nequeat¬
inuentre . Et uix sp̃ũ coartato. uox tenuis
audiatur Porro consurgere eum aduocem
uolucris ostendit. quod frigescente iam
sanguine. & humore siccato. quibis mate¬
ria soporis alitur. ad leuem sonitum euigil&. noctisq
medio cumgallus cecinerit. festinus exsurgat.

Expanded text:
tui. Nec mirandum, si angeli tubam passeri comtui. Nec mirandum, si angeli tubam passeri comparemus, cum omnis vox ad Christum comparata, sit tenuis. Et quantum ego possum animo recordari, numquam passerem in malam partem legisse me novi. Loquitur in decimo psalmo justus: In Domino confido: quomodo dicitis animae meae, transmigra in montem sicut passer. Et alibi: Vigilavi, et factus sum sicut passer solitarius in tecto . Necnon et in alio loco: Etenim passer invenit sibi domum . Aliter: Clausas in plateis januas, infirmos senis gressus accipi volunt: quod semper sedeat, et ambulare non possit. Humilitatem autem vocis molentis, de mandibulis interpretantur, quod cibum terere nequeat, et vix spiritu coarctato, vox ejus tenuis audiatur. Porro consurgere eum ad vocem volucris, 490 ostendit, quod frigescente jam sanguine, et humore siccato, quibus materiis sopor alitur, ad levem sonitum evigilet, noctisque medio, cum gallus cecinerit, festinus exsurgat:
Abbreviated transcription (Latin):
aduocem uolucris. & obmutescent omnes filiae
carminis . Lum uox molentis fuerit infirmata: &
magistrorum doctrina cessauerit: consequenter
cessabunt omnia Interquae. & ostia claudentur
implatea. Vt iuxta fatuas euangelii uirgines. Vnus¬
quisque habeat clausas sua plateȩ ianuas & illȩ
oleum emere non possi nt hel certe. fatius uir¬
ginib circueuntib inplatea. claudent cubiculũ
sponsi quȩ cum eo intrauerint. Sienim arta &
angusta uia ẽ quȩ ducit aduitam. Etlata &
spatiosa uia ẽ quȩducit ad mortem. Recte re¬
frigerata caritate multorum: ostium doctri¬
narum claudãtur inplateis. Sequenti autem
uersiculo: in eo quod ait. Et surgent ad uocem
uolucris. Qiue passeris utimur intempore . siquando
nitentiam consurgentem Potest quoq: hoc extra¬
lic& ordinarie: tamen & si contextum capituli non
sequamur. Et deultima resurrectione accipi
Quando aduocem archangeli resurgent mor¬

Expanded text:
ad vocem volucris; et obmutescent omnes filiae ad vocem volucris; et obmutescent omnes filiae carminis. Cum vox molentis fuerit infirmata, et magistrorum doctrina cessaverit, 489 consequenter cessabunt omnia: inter quae, et ostia claudentur in platea, ut juxta fatuas Evangelii virgines , unusquisque habeat clausas suae plateae januas, et illae oleum emere non possint. Vel certe, fatuis virginibus circumeuntibus in platea, claudent cubiculum sponsi quae cum eo intraverint. Si enim arcta et angusta via est quae ducit ad vitam, et lata et spatiosa, quae ducit ad mortem : recte, refrigerata charitate multorum, ostium doctrinarum clauditur in plateis. Sequenti autem versiculo, in eo quod ait: Et consurget ad vocem volucris, sive passeris, utemur  Al. utimur in tempore, si quando ri per poenitentiam consurgentem. Potest quoque hoc extraordinarie, tametsi contextum capituli non sequamur, et de ultima resurrectione accipi, quando ad vocem archangeli resurgent mor
Abbreviated transcription (Latin):
cybum prȩbere credentib translatȩ incęlestia
tunc incipient hiquiexparte in hoc mundo in¬
tuebantur lumen scientiae. in uolui tenebris
Sienim moysi dicitur. ponam te inforamine pe¬
trȩ & sic posteriora mea uidebis: Quanto magis
unaquȩq anima. ꝑforamen & quasdam tene¬
brosas cauernas aspicit ueritatem Aliter
Duȩ molentessunt. ex quibus unam recipi. &
alterum relinqui. euangelium nontac&. Quȩ
cum imminutȩ fuerint atque cessauerint
Necesse est ut omne lumen scientiȩ auferat᷑
aboculis. Aliter: cessare molentes quia imminutȩ si nt:
dedentibus dictum putant. quod cum extrema se¬
nectus aduenerit: dentes quoque aut d&eruntur
aut decidunt: dequibus molliti cibi inaluum trans¬
mit tuntur lenebrescere aũ uidentes inforaminib
oculos arbitrantur. quibus a&ate confectis. calig&
acies & intuitus obscur&ur Et claudent ostia in
platea. inhumilitate uocis molentis . & consurgent

Expanded text:
cibum praebere credentibus, translataeque in coelestia: cibum praebere credentibus, translataeque in coelestia: tunc incipient hi qui ex parte in hoc mundo intuebantur lumen scientiae, involvi tenebris. Si enim Moysi dicitur: Ponam te in foramine petrae: et sic posteriora mea videbis : quanto magis unaquaeque anima per foramen, et quasdam tenebrosas cavernas aspicit veritatem! Aliter: Duae molentes sunt, ex quibus unam recipi, et alteram relinqui, Evangelium non tacet . Quae cum imminutae fuerint, atque cessaverint, necesse est ut omne lumen scientiae auferatur ex oculis. Aliter: Cessare molentes, quia imminutae sint, de dentibus dictum putant. Quod cum extrema senectus advenerit, dentes quoque aut atteruntur, aut decidunt: quibus permoliti cibi in alvum transmittuntur. Tenebrescere autem videntes in foraminibus, oculos arbitrantur: quod aetate confectis caliget acies, et intuitus obscuretur. Et claudent ostia in platea in humilitate vocis molentis: et consurget
Abbreviated transcription (Latin):
erint iuri fortitudinis. Custodes domus aut sol
intelleguntur & luna. & reliquus astrorum chorus.
aut angeli quihuic mundo pręsident. Viri uero
fortitudinis. siue fortes. ut interpretatus est
Errabunt. demones sentiuntur. a foste diabulo
&iam ipsi fortium sortiti uocabulum. quem dñs¬
uastat domũ eius Alit̃: custodes domus quiad
corpus hominis referunt cuncta que scripta
sunt. costas significare putant. quod ab ipsis in¬
testina uallentur. & tota uentris multitudo
seru&ur. Uiros uero fortes crura estimant: solem
& lunam & stellas ad oculos. Aures. nares. & totos
capitis sensus coaptant hoc aũ ideo quia inferius
necessitate coguntur. nonde angelis & dȩ moni¬
bus sole & luna & stellis. sed de hominis membris
intellegere quae sequuntur. Et cessabunt molen¬
tes. quo imminutesunt. & contenebrescent quȩ
uident inforaminib In consummatione mundi
rint animȩ magistrorum. quȩ possunt cęlestem

Expanded text:
erint viri fortitudinis. Custodes domus, aut sol erint viri fortitudinis. Custodes domus, aut sol intelligitur et luna, et reliquus astrorum chorus, aut Angeli qui huic mundo praesident. Viri vero fortitudinis, sive fortes, ut interpretatus est errabunt, daemones sentiuntur, a forti diabolo etiam ipsi fortium sortiti vocabulum. Quem vastat domum ejus . Aliter: Custodes domus, qui ad corpus hominis referunt cuncta quae scripta sunt, costas significari putant, quod ab ipsis intestina vallentur, et tota ventris mollitudo servetur. Viros vero fortes, crura aestimant: solem, et lunam, et stellas, ad oculos, aures, nares, et totius capitis sensus coaptant. Hoc autem ideo, quia inferius necessitate coguntur, non de angelis et daemonibus, sole, et luna, et stellis, sed de hominis membris intelligere quae sequuntur. Et cessabunt molentes: quoniam imminutae sunt: et contenebrescent quae vident in foraminibus. In consummatione mundi rint animae magistrorum, quae possunt coelestem