comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
humiliatus sum. et silui
abonis. Hic ostendit pro¬
pheta. si abonis eloquiis
tatem debet taceri. quan¬
tomagis amalis uerbis.
bet cessari: Ergo quam¬
uis de bonis et scĩs edifi¬
cationum eloquiis. ꝑfectiꝰ
discipulis propter tacitur¬
nitaus grauitatem. rara
loquendi concedatur li¬
cencia. quia scriptum ẽ.
In multiloquio. non effu¬
discipulo conuenit. Et
ideo si qua reqiuirenda
sunt apriore. cum om̃i
humilitate et subiecti¬
one reuerentie requirã¬
tur. Scurrilitates uero
uł uerba ociosa. et risũ
mouentia et̾na clausura
inom̃ib locis dampnamꝰ.
et ad tale eloquium dis¬
cipulum aperire os non
nobis scriptura¬
tationem genus ẽẽ super¬
bie. Quod se cauere pro¬
pheta indicat dicens. Do¬
mine non est exaltanum

Expanded text:
humiliatus sum; et silui humiliatus sum; et silui a bonis . Hic ostendit Propheta, si a bonis eloquiis itatem debet interdum taceri, quanto magis a malis verbis bet cessari? Ergo quamvis de bonis et sanctis, et aedificationum eloquiis perfectis discipulis propter taciturnitatis gravitatem, rara loquendi concedatur licentia, quia scriptum est: In multiloquio non effudiscipulo convenit. Et ideo, si qua requirenda sunt a priore, cum omni humilitate et subjectione reverentiae requiratur. Scurrilitates vero, vel verba otiosa et risum moventia, aeterna clausura in omnibus locis damnamus, et ad talia eloquia discipulum os aperire non divina Scripturatationem genus esse superbiae quod se cavere Propheta indicat, dicens Domine, non est
Abbreviated transcription (Latin):
sibi pre ẽẽ desiderant.
Sine dubio hi tales
illam domini imitan¬
tur sententiam qua
dicit. Nonueni face̾ nolũ¬
tatem meam. s eius qui
misit me. Sed hec ip̃a
obedrentia tunc accepta¬
bilis erit deo. et dulcis
hominibus: si quod iu¬
betur ñ trepide non tar¬
de: nõ tepide. aut cum
murmure. uel cũ respõ¬
sione uolentis efficiat᷑.
quia obedientia que ma¬
iorib p̾betur deo exhi¬
betur. Ip̃e enim dixit.
qui uos audit.me audit.
Et cum bono animo a
discipulis preberi oportet.
quia hilarem datorem
diligit deus siam cum
malo animo si obedit dis¬
cipłs. et ñ solum ore uer̃
etiam incorde si murmu¬
rauerit et si impleat ius¬
sionem. tam̃ acceptũ nõ
erit deo. qui cor respicit
murmurantis. Et pro ta¬
li facto nullam consequit᷑
gr̃am. ummo penam. mur¬
murantium incurrit: si
ñ cum fatiffatione emen¬
quod ait ꝓpħa.
Dixi custodram uas mea.
ut non delinquam inlin¬
gua mea. Posui ori meo
custodiam. ob mutu et

Expanded text:
sibi preesse desiderent. sibi preesse desiderent. Sine dubio hi tales illam Domini imitantur sententiam, qua dicit: “Non veni facere voluntatem meam, sed eius qui misit me, Patris”. Sed hec ipsa obedientia tunc acceptabilis erit Deo et dulcis hominibus, si quod iubetur non tepide, non tarde, non trepide aut cum murmurio vel responso nolentis efficiatur; quia obedientia quę maioribus prebetur, Deo exhibetur. Ipse enim dixit: “Qui vos audit, me audit”. Et cum bono animo a discipulis preberi oportet, quia hilarem datorem diligit Deus. Nam, cum malo animo si obedit discipulus et non solum in ore, sed etiam in corde si murmuraverit, etiamsi impleat iussionem, tamen acceptum iam non erit Deo, qui cor eius respicit murmurantis, et pro tali facto nullam consequitur gratiam, immo penam murmurantium incurrit, si non cum satisfactione emenquod ait Propheta: Dixi, custodiam vias meas, ut non delinquam in lingua mea. Item: Posui ori meo custodiam; obmutui et
Abbreviated transcription (Latin):
humilitatis gradꝰ
est obedientia sine mora.
Et conuenit his qui nͥ
sunt seu ꝓpt̃ metum ge¬
et̾ne. Mox ut aliqiud
imꝑatum amaiore fu¬
erit. ac si diuinitus im¬
petur morã pati nescuĩt
in faciendo. dequibus
dominus dicit. Ob audi¬
tu auris obediuit michi.
Et it̾m dicit doctoribus.
Qui uos audit:.me au¬
dit. Ergo hutales relinqͤe¬
tes. statimque sua sunt.
et uoluntatem ꝓpriam
deserentes. mox exoccu¬
patis manib et quod a¬
gebant imꝑfectum re¬
linquentes. uicin obedi¬
entie pede uibentis uocẽ
factis sequuntur: et ue¬
luti uno mom̃to p̾dicta
inagistri iussio: et ꝑfecta
discipuli oꝑa in ueloci¬
tate timoris dei: ambe
res cominuniree citus
explicantur. Quib ad
uitam eteruam gradien¬
di amor incombit. Ideo
angustamuiam arripi¬
unt.unde dominus diẽ.
augusta iua est: que du¬
cit aduitam: ut non
suo arbitrio uiuentes:
uł desideriis suis et uo¬
luptatib obedientes.
s ambulantes alieno
uidicio et imꝑio. In ceno¬
biis degentes abbatem

Expanded text:
humilitatis gradus est obedientia sine mora. Haec convenit his qui nihsunt, seu paeternae, mox ut aliquid imperatum a majore fuerit, ac si divinitus imperetur, moram pati nesciunt in faciendo, de quibus Dominus dicit: Obauditu auris obedivit mihi . Et idem dicit doctoribus: Qui vos audit, me audit . Ergo tales relinquentes statim quae sua sunt, et voluntatem propriam deserentes, mox ex occupatis manibgebant imperfectum relinquentes, vicino obedientię pede iubentis vocem factis sequuntur, et veluti uno momento predicta magistri iussio et perfecta discipuli opera in velocitate timoris Dei, ambę res communiter cicius explicantur, quibus ad vitam ęternam gradiendi amor incumbit. Ideo angustam viam arripiunt. Unde Dominus dicit: “Angusta via est, quę ducit ad vitam”, ut non suo arbitrio viventes vel desideriis suis et voluptatibus obedientes, sed ambulantes alieno iudicio et imperio, in cenobiis degentes abbatem
Abbreviated transcription (Latin):
sideriis uero carnis ita
nobis dm̃ credamus ee¬
semꝑ ẽẽ presentem cun.
dicit ꝓpheta domino. an¬
te te est. omne desideri¬
um meum. Cauendum
ergo est ideo malum de¬
siderium. quia mors secꝰ
introitum delectationis
posita est. Unde scriptura
precipit dicens. Post cõ¬
cupiscentias tuas ñ eas.
Ergo si oculi domini
spetulantur bonos. ⁊
malos. et dominus de
celo semꝑ respicit suꝑ
filios hominum. ut ui¬
deat si est intelligens
aut requirens deum. ⁊¬
si ab angelis nobis depu¬
tatis cotidre. die noctuq
dño. factori nr̃o oꝑa
nr̃a nunciantur.cauen¬
dum est omni hora fr̾es
sicut dicit unpsalmo ꝓ¬
pheta ne nos declinan¬
tes in malum et inutiles
factos alicua hora aspi¬
ciat deus. et parcendo
nobis in hoc tempore
quia pius est: et expet¬
tat nos conuerti in
meliꝰ. ne dicat nobis in fu¬
turo. Hec fecisti et tacu.

Expanded text:
sideriis vero carnis ita sideriis vero carnis ita nobis Deum credamus semper esse praesentem, cum dicit Propheta Domino: Ante te est omne desiderium meum . Cavendum ergo ideo malum desiderium, quia mors secus introitum delectationis posita est. Unde Scriptura praecipit, dicens: Post concupiscentias tuas non eas . Ergo si oculi Domini speculantur bonos et malos, et Dominus de coelo semper respicit super filios hominum , ut videat si est intelligens, aut requirens Deum: si ab angelis nobis deputatis quotidie diu noctuque Domino factori nostro opera nostra nuntiantur, cavendum est ergo omni hora, fratres, sicut dicit in psalmo Propheta , ne nos declinantes in malum et inutiles factos aliqua hora aspiciat Deus, et parcendo nobis in hoc tempore, quia pius est et exspectat nos converti in melius, ne dicat nobis in futuro: Haec fecisti, et tacu
Abbreviated transcription (Latin):
sua ĩ om̃i loco ab aspͤtu
diuinitatis uideri et
ab angelis deo omni¬
hora renunciari Demo¬
cum incogitationibus
ostendit dicens. Scrutas
corda et renes deus. Et
iterum. Dominns no¬
uit cogitatiories homi¬
num. Et it̾m dicit. Intel¬
lexisti cogitationes m̃as
alonge. et quia cogita¬
cio hominis conficebit᷑
tͥ. Nam ut sollicitꝰ sit cir¬
ca cogitationes suas ꝑ¬
uersas dicat semꝑ utili
frater incorde suo. Lũc
ero immaculatꝰ coram
eo. si obieruauero me
ab iniquitate mea. yo¬
luntatem uero propriam
ita facere prohibemun
cum dicit scriptura nobis.
Et auoluntatib tius
auirtere. Et item rogamꝰ¬
deum inoratione. ut fiat
Docemur ergo merito
tatem: cum cauemus
illud quod dicit sancta
scriptura. Sunt ieque
uidentur abhominibus
recte quarum finis usq
ad ꝓfundum inferni de¬
mergit. Et cum item
cauemus illud. qd̵ de
neglegentib dictum est.
Corrrupti sunt et abho¬
minabiles facti sunt in
uoluntatibus suis. Inde¬

Expanded text:
sua omni loco ab aspectu sua omni loco ab aspectu Divinitatis videri, 9 et ab angelis omnihora renuntiari. Democum in cogitationibus ostendit dicens: Scrutans corda et renes Deus . Et item: Dominus novit cogitationes hominum . Et item dicit: Intellexisti cogitationes meas a longe . Et: Quia cogitatio hominis confitebitur tibi . Nam ut sollicitus sit circa cogitationes perversas, dicat semper utilis frater in corde suo: Tunc ero immaculatus coram eo, si observavero me ab iniquitate mea . Voluntatem vero propriam ita facere prohibemur, cum dicat Scriptura nobis: A voluntatibus tuis avertere . Et item rogemus in oratione, ut fiat Docemur ergo merito tatem, cum cavemus illud, quod dicit sancta Scriptura: Sunt viae quae videntur hominibus rectae; quarum finis usque ad profundum inferni demergit . Et cum item cavemus illud, quod de negligentibus dictum est: Corrupti sunt, et abominabiles facti sunt in voluntatibus suis . In de
Abbreviated transcription (Latin):
meam.Sicut ab latatus
suꝑ matre sua. ita retri¬
bues maniam meã.
Unde frẽs si summe hu¬
militatis uolumus cul¬
men attingere et ad
exaltationem illam ce¬
lestem. ad quam ꝑ pre¬
sentis uite humilitatẽ
ascenditur. uolumus
uelociter ꝑuenire acti¬
b nr̃is ascendentib. sca¬
la illa erigenda est. que
dentes et ascendentes
angeli monstrabantur.
Non aliud sine dubio
descensus ille. et ascensꝰ
a nobis intelligitur. nisi
exaltatione descendere.
et humilitare ascende̾.
Scala uero ip̃a erecta.
nr̃a est uita in seculo
que humiliato corde a
domino erigitur ad celũ.
Latera enim eiusdem.
dus humilitatis uel disci¬
pline cuocatio diuina
ascendendos inseruitz
ante oculos semꝑ pones
fugiat et semꝑ sit me
et uitam eternam que
timentibus deum p̃pa¬
rata est animo suo sem¬
ꝑ reuoluat. et custodi¬
ons se om̃i hora a peccatis
et uiciis. id est cogitatio¬
manuũ pedum. uel uo¬
luntatis ꝓprie. s et desi¬
festinet. Estimet se h̾o
pici om̃i hora. et fcã

Expanded text:
meam, sicut ablactatus est super matre sua, ita retributio in animam meam. Unde, fratres, si summae humilitatis volumus culmen attingere, et ad exaltationem illam coelestem, ad quam per praesentis vitae humilitatem ascenditur, volumus velociter pervenire; actibus nostris ascendentibus scala illa erigenda est, quaedentes et ascendentes angeli monstrabantuNon aliud sine dubio descensus ille, et ascensus a nobis intelligitur, nisi exaltatione descendere et humilitate ascendere. Scala vero ipsa erecta, nostra est vita in hoc saeculo, quae humiliato corde a Domino erigitur ad coelum. latera enim ejus scaldus humilitatis vel disciplinae evocatio divina ascendendos inseruit. ante oculos semper ponens fugiat, semper sit memet vitam aeternam, quae timentibus Deum praeparata est, animo suo semper revocet: et custodiens se omni hora a peccatis et vitiis, id est, cogitatiomanuum, pedum vel voluntatis propriae, sed et desiAestimet pici omni hora, et facta
Abbreviated transcription (Latin):
tituenda est ergo a nob̾
dominici scola seruicii
inqua institucione nil
asperum nichilq graue¬
nos constituturos sꝑamꝰ.
Sed et siquid paululũ
restrictius dictante equi¬
tatis ratione ꝓpter em̃¬
dationẽ uiciorum uł con¬
seruationem caritatis
processerit ũ illico pauore
ꝑt̾ritꝰ refugias iuam sa¬
lutis que ñ ẽ nisi anguꝰ¬
to inicio incipienda. Pro¬
cessu uo̾ conuersationis
et fidei dilatato cord ⁊ in¬
enarrabili dilectionis dul¬
cedine crditur ua man¬
st̾io ꝑseuerantes. passio
participemur. ut regni
euis mereamur ẽe con¬
sortes.

Expanded text:
tituenda est ergo a nobis tituenda est ergo a nobis dominici scola servitii, in qua institutione nihil asperum, nihil grave constituturos speramus; sed et si quid paululum districtius, dictante aequitatis ratione, propter emendationem vitiorum vel conversationem caritatis processerit, non ilicoperterritus refugias viam salutis, quae non est nisi angusto initio incipienda: processu vero conversationis et fidei, dilatato corde, inenarrabili dilectionis dulcedine curritur via mansterio perseverantes, passionortem participemur: ut regni ejus mereamur esse consortes.
Abbreviated transcription (Latin):
Hec complens dominus
expestat nos cotidie his
suis sc̃is monitis factis¬
nos respondere debere. Id̾o
nobis ꝓpter emendationẽ
maloꝵ huiꝰ uite dies ad
inducias relaxantur. di¬
cente apło. An nescis qr
pacientia dei ad peniten¬
ciam te adducit. Nam piͦ
dominus dicit. Nolo mor¬
tem pecc̃oris. s ut con¬
uertatur et iuiuat. ooco¬
um gͦ int̾rogas¬
semus dñm fres
de habitatore tabernacłi
eius. audiuimꝰ habitandi
preceptum. sed et si com¬
pleamus habitatoris offi¬
cium. erimus heredes reg¬
ni celoꝵ. Ergo p̃paranda
sunt corda nr̃a ⁊ corpora
sc̃e preceptoꝵ obedientie
militatura et quod minꝰ
habet innobis natura
possibile. rogemus dñm
ut gr̃e sue iuibeat nob̾
adutori strare.
Et si fu gientes gehenne
penas aduitam uolumꝰ
ꝑpetuam ꝑuenire dum
ad huc uacat. et in hoc¬
corꝑe sumus. et hec oĩa
ꝑhanc lucis uitam uacat
implere. currendũ et a¬
gendum est mͦ qd̃ imꝑpe¬
tuũ nob̃ expediat. Cons¬

Expanded text:
Haec complens Dominus Haec complens Dominus exspectat nos quotidie his suis sanctis monitis, factis respondere debere. Ideo nobis propter emendationem malorum hujus vitae dies ad inducias relaxantur, dicente Apostolo: An nescis, quia patientia Dei ad poenitentiam te adducit . Nam pius Dominus dicit: Nolo mortem peccatoris, sed magis convertatur et vivat . Cum ergo interrogassemus Dominum, fratres, de habitatore tabernaculi ejus, audivimus habitandi praeceptum; sed, si compleamus habitatoris officium, erimus haeredes regni coelorum, ergo praeparanda sunt corda nostra et corpora sanctae praeceptorum obedientiae militanda: et quod minus habet in nos natura possibile, rogemus Dominum, ut gratiae suae jubeat nobis adjutorium ministrare. Et si fugientes gehennae poenam ad vitam volumus perpetuam pervenire, dum adhuc vacat, et in corpore sumus, et haec omnia per hanc lucis vitam vacat implere, currendum et agendum est modo, quod in perpetuo nobis expediat. Cons
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃iꝰ tab̾naculi. ac dicentẽ.
Qui ingreditur sine ma¬
tula: et oꝑatur iusticiam.
Qͥ loquitur ueritatem
incorde suo qui ñ egit
dolum in lingua sua qͥ ñ
fecit proximo suo malũ.
qui obprobrum ñ accepit
adu̾sus proximũ suum.
qui malignum diabolum
aliqua suadentem sibi. cum
ip̃a suasione sua. aconspesti¬
bus cordis sui respuens de¬
duxit ad nichilura et par¬
uulos cogitatus eiꝰ tenuit.
seruantia sua. non se red¬
diuit elatos: sed ip̃a inse
bona non ase posse s a
domino fieri existimantes.
oꝑantem inse dominum
magnificant. illud cũ ꝓpħa
dicentes. Non nobis dñe ñ
nobis. s nomini tuo da
apostolus dep̾dicatione sua
sibi aliquid imputauit di¬
cens. Gr̃a d̾i sum. id quod
głiatur: in dño głetur. Unde
audit u̾ba mea hec ⁊ faf¬
ea. similabo eum uiro sa¬
pienti. qui edificauit do¬
mum suam supra petram.
uenerunt flumina. fla¬
uerunt uenti. et impege¬
runt indomum illam ⁊
enim erat supͣ petram.

Expanded text:
ipsius tabernaculi, dicentem: ipsius tabernaculi, dicentem: Qui ingreditur sine macula, et operatur justitiam.  loquitur veritatem in corde suo; qui non egit dolum in lingua sua; qui non fecit proximo suo malum; qui opprobrium non accepit adversus proximum suum : qui malignum diabolum aliqua suadentem sibi cum ipsa suasione a conspectibus cordis sui respuens, deduxit ad nihilum, et parvulos cogitatus ejus tenuit, et aservantia sua non se reddunt elatos; sed ipsa in se bona non a se posse, sed a Domino fieri aestimantes, operantem in se Dominum magnificant, illud cum Propheta dicentes: Non nobis, Domine, non nobis; sed nomini tuo da apostolus de praedicsibi aliquid imputavit dicens: Gratia Dei sum, id quod gloriatur, in Domino glorietur . Unde audit verba mea haec, similabo eum viro sapienti, qui aedificavit domum suam supra petram. Venerunt flumina, flaverunt venti, et impegerunt in domum illam, et data est supra petram .
Abbreviated transcription (Latin):
Et querens dñc inmul¬
titudĩe ppłi sui cui hec
clamat oꝑariũ suum :¬
iterũ dic̃. Quis ẽ homo
qui uult uitam et cupit
iudere dies bonos: Quos
si tu audiens respondeas
ego: dic̃ tͥ deus Si ius hr̃e
ueram et ꝑpetuam uitã
ꝓhibe linguam tuam ama¬
lo: et labia tua neloqnͣtiur
dolum. Diuerte amalo
⁊ fac bonum: inquire pa¬
cem et soquere eam. Et cũ
hec fecerttis. oculi mei suꝑ
uos: et aures mee ad p̾ces
ur̃as. Et antequam me
inuocetis dicam uobis. ecce
ad sum. Quid dulcius nob̾
ac uoce domini inuitan
tate sua demonstrat nob
uocinctis ergo fide
uel obseruantia bo¬
noꝵ ac tuum lumbis
ꝑ gamus itinera eiꝰ. ur mẽ¬
amur eum qui nos uoca:¬
uit in regno suo uidere.
In cuiꝰ regni tab̾naculo si
uolumus habitare: nisi¬
illuc bonis actibꝰ currendo
dicentes ei. Domine quis
habitabit uitabernaculo
tuo: aut quis requiescet
inmonte sco tuo. Post hac
int̾rogationem frẽs audi¬
amus dñm respondetẽ.
et ostendentem nob̾ uiã

Expanded text:
rens Dominus in multitudine populi, cui haec clamat, operarium suum iterum dicit: Quis est homo qui vult vitam, et cupit videre dies bonos ? Quod si tu audiens respondeas: Ego; dicit tibi Deus: Si vis habere veram et perpetuam vitam, prohibe linguam tuam a malo, et labia tua ne loquantur dolum; diverte a malo et fac bonum, inquire pacem, et sequere eam. Et cum haec feceritis, oculi mei super vos, et aures meae ad preces vestras: et antequam me invocetis, dicam vobis: Ecce ego adsum. Quid dulcius nobis hac voce Domini invitanttate sua demonstrat nobis cinctis ergo fide vel observantia bonorum actuum lumbis pergamus itinera ejus; ut mereamur eum, qui nos vocavit in regnum suum, videre. In cujus regni tabernaculo si volumus habitare, nisiilluc bonis actibus curraturPropheta, dicentes ei: Domine, quis habitabit in tabernaculo tuo, aut quis requiescet in monte sancto tuo ? Post hanc interrogationem, fratres, audiamus Dominum respondentem et ostendentem nobis viam
Abbreviated transcription (Latin):
Quartum uo̾ genus ẽ
monachoꝵ quod nomi¬
natur gerouagum qui
totam uitam suam per̾
diu̾sas ꝓuincias: ternis
aut quaternis diebus
tur. semꝑuagi et nunqͣm
stabiles. et ꝓpriis uolupta¬
tib. et gule illecebris ser¬
iuentes. et ꝑ omĩa det̾iores
sarabaͥtis. Dequorum
om̃ium hoꝵ mserruna
conu̾satione meliꝰ ẽ silẽ
qutam loqui. His ergo
omissis. ad cenobitarum
fortissimum genus dispo¬

Expanded text:
Quartum vero genus est Quartum vero genus est monachorum quod nominatur gyrovagum, qui tota vita sua per diversas provincias ternis aut quaternis diebus tur, semper vagi, nunquam stabiles et propriis voluptatibus et gulae illecebris servientes, et per omnia deteriores sarabaitis. De quorum omnium horum misera conversatione melius est silere quam loqui. His ergo omissis ad coenobitarum fortissimum genus dispo
Abbreviated transcription (Latin):
onachoꝵ
quatuor
manifes¬
tum est. Primũ cenobi¬
tarum hoc est monasti̾ale:
militans sub regula uel
abbate. Deuide scd̃m
genus ẽ anachoritarum.
id est heremitarum. Hoꝵ
qui non conu̾sionis fer¬
uore nouicio. sed monas¬
t̾i probatione diuturna
didicerunt contra diabolũ
multoꝵ solatio iam docti
pugnare. et bene instructi
frat̾na ex acie. ad singulatẽ
pugnam heremi securi ĩa
sine consolatione alt̾ius.
sola manu uł brachio. contͣ
uicia carnis. uel cogitati¬
onum deo ainciliante fuf¬
ficiunt pugnare. Certium
uero monachoꝵ tet̾rimũ
genus est saraba itarum.
qui nulla regula approbati
experientia magistri sicut
aurum fornatis. sed ii
plumbi natura molliti.
adhuc oꝑib seruantes
scło fide. mentiri deo ꝑton¬
su̾ram nostunt᷑. Qui bini
aut t̾ni aut certe singli
sine pastore. ñ dñicis sed
suis inclusi oiilib ꝓlege
eis ẽ desid̾ĩoꝵ uoluptas.
Cum quicquid putauerĩt
uł elegerinti hoc dicunt
sc̃m et quod noluerint.
hoc putant non licere.

Expanded text:
Monachorum quatuor manifestum est. Primum coenobitarum: hoc est monasteriale, militans sub regula vel abbate. Deinde, secundum genus est anachoretarum, id est eremitarum, horum qui non conversionis fervore novitio, sed monasterii probatione diuturna, didicerunt contra diabolum multorum solatio jam docti pugnare: et bene instructi fraterna ex acie ad singularem pugnam eremi, securi jam sine consolatione alterius, sola manu vel brachio, contra vitia carnis vel cogitationum, Deo auxiliante, sufficiunt pugnare. Tertium vero monachorum teterrimum genus est sarabaitarum, qui nulla regula approbati, experientia magistri, sicut aurum fornacis; sed in plumbi natura molliti, adhuc factis servantes saeculo fidem, mentiri Deo per tonsuram noscuntur. Qui bini aut terni, aut certe singsine pastore, non dominicis, sed suis inclusi ovilibus, pro lege eis est desideriorum voluptas: cum quidquid putaverint vel elegerint, hoc dicunt sanctum; et quod noluerint, hoc putant non licere.
Abbreviated transcription (Latin):
usculta
o fili pre¬
cepta
magisi
et inc̾r¬
na aurem cordis tui et
ammonitionem piz peis
libenter excipe. et efficaci¬
ter comple: ut ad eum ꝑ
obedientie labor̃e redeas.
aquo ꝑ mobedientie de¬
sidram recesseras. Adte
gͦ nunc meus sermo diri¬
gitur. quisquis ab renun¬
ciaus ꝓpriis uoluptatib
donuino xp̃o uero regi mi¬
litaturus. obedientie fortis¬
sima atq preclara arma
quid agendum inchoas
bonum: ab eo ꝑfici instã¬
tissima oratione depos¬
cas. Ut qui nos iam infi¬
liorum dignatus est nu¬
mero computare. non
debeat aliquando. de ma¬
lis actib nr̃is contristari
Ita enim ei om̃i terapore
de bonis suis in nob̾ pa¬
rendum est. ut non solũ¬
ut iratus parer sucs nõ
aliqͣslo filios exheredet:
sed nec ut metuendus
dominus irritatus ma¬
lis nr̃is ut nequissimos
seruos ꝑpetuam tradat
ad penam. qui eum sequi
nolueruit ad głam. w¬
xurganus ergo
tandem aliquando
excitante nos scriptura
ac dicente. hora est iam
nos de sumpno surgere. Et

Expanded text:
Ausculta, o fili, praecepta magistri, et inclina aurem cordis tui, et admonitionem pii Patris libenter excipe, et efficaciter comple: ut ad eum per obedientiae laborem redeas, a quo per inobedientiae desidiam recesseras. Ad te ergo nunc meus sermo dirigitur, quisquis abrenuntians propriis voluntatibus Domino Christo vero regi militaturus, obedientiae fortissima atque praeclara arma quid agendum inchoas bonum, ab eo perfici instantissima oratione deposcas: ut qui nos in filiorum numero dignatus est computare, non debeat aliquando de malis actibus nostris contristari. Ita enim ei omni tempore de bonis suis in nobis parendum est: ut non solum iratus pater suos non aliquando filios exhaeredet, sed nec ut metuendus Dominus irritatus malis nostris ut nequissimos servos perpetuam tradat ad poenam, qui eum sequi noluerunt ad gloriam. Exsurgamus ergo tandem aliquando excitante nos Scriptura, ac dicente: Hora est jam nos de somno surgere . Et
Abbreviated transcription (Latin):
icut scriptũ ẽ.
Diui debatur
singulis. pro ut euitꝑ
opus erat. ubi nõ dicimꝰ.
ut ꝑsonaꝵ quod abfit
acceptio sit. sed infirmi¬
tatũ considerato. Ubi
qui minus indiget a¬
gat deo gr̃as. et ñ cõ¬
tristet᷑. qui uͦ plus in¬
diget. humiliet᷑ pro
membra erunt in pace.
Ante oĩa. ne murmi¬
rationis malũ pro qͣli¬
cumq cansa in aliquo
qualicũq u̾bo. uel si¬
gnificatione appareat.
Quod si dep̾hensus
quis fuĩt. districtiori
discipline subdatur.

Expanded text:
icut scriptum est: Dividebatur singulis, prout cuique opus erat . Ubi non dicimus, ut personarum, quod absit, acceptio sit, sed infirmitatum consideratio. Ubi, qui minus indiget, agat Deo gratias, et non contristetur: qui vero plus indiget, humilietur promembra erunt in pace. Ante omnia ne murmurationis malum pro qualicunque causa in aliquo qualicunque verbo vel significatione appareat. Quod si deprehensus fuerit, districtiori disciplinae subdatur.
Abbreviated transcription (Latin):
recipue hoc ui¬
tiũ radicitus
amputandũ est de
monast̾io nequis
p̾sumat aliquiil da¬
re acit accipere sine
uissione abbatis neq
aliquid habere ꝓpͥum.
nullam õmo rem: ne¬
q codicem. neq tabu¬
las neq grafiũ. sed
nichil om̃ino. Quippe
quib nec corꝑa sua.
nec uoluntates licet
liceat habere qued abba
ñ dederit. aut ꝑmiserit.
Om̃iaq om̃ib sint cõ¬
munia ut scriptum ẽ.
Quod si quis qͣm hoc
ammonitus semel et
iterum si ñ em̃danerit

Expanded text:
ecipue hoc vitium radicitus amputandum est de monasterio, ne quis praesumat aliquid dare aut accipere sine jussione abbatis, neque aliquid habere proprium. Nullam omnino rem, neque codicem, neqlas, neque graphium, sed nihil omnino, quippe quibus nec corpora sua, nec voluntates licet liceat habere, quod ipsa non dederit, aut permiserit. Omniaque omnibus sint communia, ut scriptum est:  si quisquam hoc t amonitus semel et iterum si se non emendauerit
Abbreviated transcription (Latin):
reddant. dũ accipi¬
unt nouũ.femora¬
lia hi qui inuia di¬
riguntur de uestia¬
rio accipiant. Qui
reuertentes lota ibi
restituant. Et cocul¬
le et tunice sint
aliquanto solito ꝙͣ¬
eas qͣs habent mo¬
dice meliores. quas
exeuntes inuia ac¬
ciprant deuestiario.
et reu̾tentes restitu¬
ant. S̾tramenta
autẽ lectoꝵ sufficiat
marta sagum. et lena
et capitale. Qui tam
lecti frequent̃ abbate
scrutandi sunt. ꝓpter
opus pecculiare ne ĩ¬
ueniatur. Et si cui
inuentum fuit quod
ab abbate ñ accepe¬
rit. grauissime disci¬
pline subraceat. Et
ut hoc uitiũ peculi¬
are radicitꝰ ampu¬
tetur. dent᷑ ab abbe
oĩa que sunt neces¬
ossaria id est coculla
tunica. pedules cali¬
ge. bracile. cultellꝰ
grafiũ acus. moppu¬
la. tabule. ut omis
auferatur necessita¬
tis excusatio. A quo
tam̃ abbate semꝑ
considetur illa sen¬
tentia actuũ apłoꝵ.
quia dabatur singu¬
lis pro ut cuiq opus
erat. Ita ergo et ab¬
ba conside̾t infirmi¬

Expanded text:
reddant, dum accipireddant, dum accipiunt novum. Femoralia hi qui in via diriguntur, de vestiario accipiant: quae revertentes lota ibi restituant. Et cucullae et tunicae sint aliquanto a solito quas habent modice meliores: quas exeuntes in via accipiant de vestiario, et revertentes restituant. Stramenta autem lectorum sufficiant, matta, sagum, laena et capitale. Quae tamen lecta frequenter ab abbate scrutanda sunt propter opus peculiare, ne inveniatur. Et, si cui inventum fuerit, quod ab abbate non acceperit, gravissimae disciplinae subjaceat. Et ut hoc vitium peculiaris radicitus amputetur, dentur ab abbate omnia quae sunt necessaria, id est, tunica, cuculla, pedules, caligae, bracile, cultellum, graphium, acus, mappula, tabulae, ut omnis auferatur necessitatis excusatio. A quo tamen abbate semper consideretur illa sententia Actuum apostolorum: Quia dabatur singulis, prout cuique opus erat . Ita ergo abbas consideret infirmi
Abbreviated transcription (Latin):
estimenta frĩb
scd̃m locorum
qualitatẽ ubi hr̃rãt
uel aeris temꝑiem
dentur. quia infrigi¬
dis regionib ampli
indigetur. in calidis
uõ minꝰ. Hec ergo
consideratio. penes
abbatem ẽ. Nos tam̃
medrocrib locis suf¬
ficere credimus mo¬
nachis ꝑsingulos
cocullam et tunicã.
coculsam in hieme
uillosam. mestate
puram. aut uetus¬
tam et scapulare
ꝓpter opera. Indum̃ta
pedum. pedules et
caligas. De quarũ
rerũ om̃iũ colere
aut grossitudine ñ
causentur monachi.
sed quales in ueni¬
ri possunt ĩprouin¬
cia qua hĩtant. aut
ꝗ nod uiliꝰ compara¬
ri potest. Abba uõ
de mensura p᷑ uide¬
at. ut ñ sint curta
ip̃a uestimenta utẽ¬
tib ea. s m̃surata.
Accipientes noua.
uetera semper red¬
dant inp̾senti. repo¬
nenda inuestiario
ad pauꝑes. Sufficit
eñĩ monacho duas
tunicas et duas co¬
cullas habere ꝓpt᷑
noctes. et ꝓpt̃ laua¬
re ip̃a res. Iam qd̃
est. amputari debet.
Et pedules. et quod¬
cumq est uestim̃tũ

Expanded text:
estimenta fratribus secundum locorum qualitatem ubi habitant, vel aerum temperiem dentur: quia in frigidis regionibus amplius indigetur; in calidis vero minus. Haec ergo consideratio penes abbatem est. Nos tamen mediocribus locis sufficere credimus monachis per singulos cucullam et tunicam: cucullam in hieme villosam, in aestate puram et vetustam; et scapulare propter opera. Indumenta pedum pedules et caligas. De quarum rerum omnium colore et grossitudine non causentur monachi, sed quales inveniri possunt in provincia qua habitant, aut quod vilius comparari potest. Abbas autem de mensura provideat, ut non sint curta ipsa vestimenta utentibus ea, sed mensurata. Accipientes nova, vetera semper reddant in praesenti reponenda in vestiario propter pauperes. Sufficit enim monacho duas tunicas et duas cucullas habere propter noctes et propter lavare ipsas res. Id quod est: amputari debet. Et pedules, et quodcunque est vetustum
Abbreviated transcription (Latin):
oratoriũ hoc sit
quani aliud geratur
aut condat᷑. Expleto
oꝑe dei om̃s cum sũmo
silentio exeant. et a¬
gatur reuerentia d̃o.
ut fr̾ qͥ forte sibi pec¬
cularit̃ uult orare.
ꝓbitate. Sed et si alt̾
uult sibi forte secre¬
cius orare. simplicĩt
intret et oreti sĩ incla¬
mosa uoce. sed in la¬
crimis et ĩtentione
cordis. Ergo qͥ simile
opꝰ ñ fac̃. ñ ꝑmittatur
explicito oꝑe dĩ remo¬
rari inoratorio. sicut
dictũ ẽ. ne alius un¬
pedim̃tũ paciatur.

Expanded text:
Oratorium hoc sit, dquam aliud geratur et contendatur. Expleto opere Dei, omnes cum summo silentio exeant, et habeatur reverentia Deo: ut frater, qui forte sibi peculiariter vult orare, probitate. Sed et si alter vult sibi forte secretius orare, simpliciter intret et oret non in clamosa voce, sed in lacrymis et intentione cordis. Ergo qui simile opus non facit, non permittatur explicito opere Dei remorari in oratorio sicut dictum est ne alius impedimentum patiatur.
Abbreviated transcription (Latin):
li ceat mona¬
cho neq apparentib
suis. neq a quoqͣm
hõm. nec sibi inuicẽ
littas eulogias. uel
quelibet minuscła
accipere aut dare si¬
ne p̃cepto abbatis.
Quod si etiã apparẽ¬
tib sius ei quicquã
directũ fuerit. nõ p̾¬
sumat suscipere il¬
lud nisi nisi priꝰ in¬
dicatum fu̾it abb̃i.
Quod si iusserit sus¬
cipi: in abbatis sit po¬
testate cui illud iubeat
dari. Et ñ contrister
fr̃ cui forte directum
fuit: ut ñ detur occasi¬
o diabolo. Qui autem
aliter p̾sumpserit.
discipline reculari sb̾¬
iaceat. De uestiariis

Expanded text:
liceat monacho nec a parentibus suis, nec a quoquam hominum, nec sibi invicem litteras, eulogias, vel quaelibet munuscula accipere aut dare, sine praecepto abbatis. Quod si etiam a parentibus suis ei quidquam directum fuerit, non praesumat suscipere illud, nisi prius indicatum fuerit abbati. Quod si jusserit suscipi, in abbatis sit potestate cui illud jubeat dari: et non contristetur frater cui forte directum fuerat; ut non detur occasio diabolo. Qui autem aliter praesumpserit, disciplinae regulari subjaceat. COMMENTARIUS
Abbreviated transcription (Latin):
Dauꝑm et ꝑegrinoꝵ
cira sollicite exhibea¬
r quia in ip̃is mag̃
xp̃c suscipit᷑. Nam di¬
uitũ tr̃or ip̃e sibi exi¬
git honorem. Coqͥna
abb̃is et hospitum ꝑ
ĩe sit. ut in certis ho¬
pites hospites: qui ñ¬
quam desunt mona¬
stio nõ inquietent.
fr̃es. Inquã coquinã
ad annũ ingrediant᷑
duos fr̃es. qui ip̃m of¬
ficiũ bene inpleant.
Quib ut indigent
solatia amministrent᷑.
ut absq murmu ra¬
tõe seruiant. et itm̃
quando occupanionẽ
minorem habent. exe¬
ant ubi eis imperat᷑
moꝑa. Et non solum
ip̃is. s inom̃ib offici¬
ꝑatis. Item cellam hos¬
pitum habear assigna¬
tam frat᷑ cuiꝰ aĩam ti¬
mor dei possidet. ubi sĩt
lecti strati sufficient᷑
et domꝰ dei asapienti¬
b sapienter ãminis¬
tretur. Hospitibus
aut̃ cui non p̾cipitur
nulla tenus societur
neq tolloquat᷑. sed si
rit salutatis humilr̃
tita benedictione ꝑ

Expanded text:
 et peregrinorum ra sollicite exhibeatur, quia in ipsis magis Christus suscipitur. Nam divitum terror ipse sibi exigit honorem. Quaabbatis et hospitum super se sit: ut incertis hontes hospites, qui nunquam desunt monasterio, non inquietent fratres. In quam coquinam ad annum ingrediantur duo fratres, qui ipsum officium bone impleant. Quibus, ut indigent, solatia administrentur; ut absque murmuratione serviant; et iterum, quando occupationem minorem habent, exeant, ubi eis imperatur, in opera. Et non solum ipsis, sed et omnibus officiperanti. Item et cellam hospitum habeat assignatam frater, cujus animam timor Dei possideat: ubi sint lecti strati sufficienter; et domus Dei a sapientibus sapienter administretur. Hospitibus autem, cui non praecipitur, nullatenus societur, neque colloquatur. Sed si rit, salutaris humiliter, tita benediction
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o suscipiant᷑. quia
ip̃e dicturꝰ ẽ. hospes
fui et suscepistis me.
Et oĩb congruus
honor exhrbeatur.
macime domesticis
fid̾i et ꝑegrinis. Ut¬
ergo nũciatꝰ fui̾t hos¬
pes. occurratur ei
a pͥore uel afr̃ib cũ oĩ
officio caritatis. Et pͥmi¬
tꝰ orent parit᷑: et sic sibi
socient᷑ impace. Quod
pacis osculũ ñ priꝰ offe¬
rat᷑. nisi or̃one p̾missa:
rõ illusiones diabolicã.
In ip̃a aũt salutaniõe.
om̃is exhibeatur hu¬
militas. Om̃ibꝰ ueni¬
entib siue disceden¬
tib hospitib indi¬
nato capite. uel pro¬
strato om̃i corpore
retur qui suscipitur.
Suscepti aut̃ hospi¬
tes ducantur ad cra¬
tionem. et post ea se¬
deat cum eis prior
aut cui iusserit ip̃e.
Legatur coram hos¬
pite lex diuina ut
edificetur. et post hec
om̃is ei exhibeatur
humanitas. Ieiuniũ
apͥore frangatur. ꝓ¬
ter hospites. nisi for¬
te pretipius sit dies
ieiunii. qui ñ possit
uiolari. fratres aũ:
consuetudines ieiu¬
nioꝵ prosequantur.

Expanded text:
 suscipiantur. Quia ipse dicturus est: Hospes fui, et suscepistis me . Et omnibus congruus honor exhibeatur, maxime domesticis fidei et peregrinis. Ut nuntiatus fuerit hospes, occurratur ei a Priore vel a fratribus cum omni officio charitatis; et primitus orent, et sic sibi socientur in pace. Quod pacis osculum non prius offeratur, nisi oratione praemissa, propter illusiones diabolicas. In ipsa autem salutatione omnis exhibeatur humilitas. Omnibus venientibus, sive discedentibus hospitibus inclinato capite vel prostrato omni corpore retur, qui et suscipitur. Suscepti autem hospites ducantur ad orationem; et postea sedeat cum eis Prior, aut cui jusserit ipse. Legatur coram hospite lex divina, ut aedificetur; et post haec omnis ei exhibeatur humanitas. Jejunium a Priore frangatur propter hospitem: nisi forte praecipuus sit dies jejunii, qui non possit violari. Fratres autem consuetudinem jejuniorum prosequantur.
Abbreviated transcription (Latin):
uis responso
die sperant reu̾ti
ad monast̾iũ. ñ pre¬
sumant foris man¬
eis p̾cipiatur. Quod
si alit̾ fecerĩt: excõ

Expanded text:
is responso die sperantur reverti ad monasterium, non praesumant foris maneis praecipiatur. Quod si aliter fecerint,
Abbreviated transcription (Latin):
uel om̃ib sollempnita¬
tib sicut diximus dñico¬
die agendum ita aga¬
tur. excepto quod psal¬
mi aut antiphone. uł
lectiones ad ip̃m diem
ꝑtinentes dicantur.
Modus aũt supra scri¬
ptus teneatur Alla

Expanded text:
vel omnibus solemnitatibus, sicut diximus, die Dominico agendum, ita agatur: excepto quod psalmi aut antiphonae, vel lectiones ad ipsum diem pertinentes dicantur. Modus autem supra scriptus teneatur. A
Abbreviated transcription (Latin):
et tremore stantibus
om̃ibus. Qua ꝑlecta res¬
pondeant om̃s. am̃. et
subsequatur mox ab¬
bas hymnum. te decet
laus. Et data benedicti¬
one incipiant matu¬
tinos. Qui ordo iugili¬
arum om̃i tempore
tam estatis quam hy¬
enis. equaliter indie
dominico teneatur.
nisi forte. quod absit
tardius surgant. et
aliquid de lectiombus
breuiandum ẽ aut
responsoriis. Quod tam̃
rit. digne inde satis faci¬
at deo inoratorio ꝑ cuius
euenerit neglectum.

Expanded text:
et tremore stantibus et tremore stantibus omnibus; qua perlecta, respondeant omnes, amen: et subsequatur mox abbas hymnum, Te decet laus. Et data benedictione incipiant Matutinos. Qui ordo vigiliarum omni tempore tam aestatis quam hiemis aequaliter die Dominico teneatur: nisi forte, quod absit, tardius surgant et aliquid de lectionibus breviandum est, aut responsoriis: quod tamenrit, digne inde satisfaciat Deo in oratorio, per cujus evenerit neglectum.
Abbreviated transcription (Latin):
tertio et nonagesimo
quarto psalmo. Qualit̃¬
surgatur ad iugłias.
In quib uigiliis teneat᷑
mensura: id ẽ modulatiꝰ
ut supͣ disposuimus sex
psalmis et uersu. resi¬
dentib cunctis disposite
et ꝑ ordinem in subsellus
legantur incodice ut
supͣ diximus quatuor
lectiones cum responso¬
riis suus ubi tantum ĩ
quarto responsorro di¬
catur a cantante gła.
Quandum incipit.
mox om̃s cum reuerẽ¬
cia surgant. Dost qͣs¬
lectiones. sequantur
exordine. aliz sex psal¬
mi cum antiphonis
Dost quos iterum leg̃at᷑¬
alie quatuor lectiones cũ
responsoriis suis. ordine
quo supra. Post quas¬
iterum dicantur tria
cantica de ꝓpħis. que ĩ¬
stituerit abbas. Que
cantica cum alłã psal¬
lantur. Dicto etiam u̾su.
et benedicente abbate.
legantur alie quatuor
lectiones de nouo tes¬
tamento. ordine quo
supͣ. Post quartum¬
aut̃ responsoriũ inciprat
abbas hymnũ.te deũ
laudamus. Quo ꝑdicto
legat. ab̃bas. lectionem
de ennͣgłio cum honore

Expanded text:
tertio et nonagesimo tertio et nonagesimo quarto psalmo. APPsurgatur ad vigilias: in quibus vigiliis teneatur mensura, id est, modulatis, ut supra disposuimus, sex psalmis et versu, residentibus cunctis disposite, et per ordinem in subselliis, legantur in codice, ut supra diximus, quatuor lectiones cum responsoriis suis: ubi tantum in quarto responsorio dicatur a cantante, Gloria. Quam dum incipit, mox omnes cum reverentia surgant. Post lectiones sequantur ex ordine alii sex psalmi cum antiphonis Post quos iterum legantur quatuor lectiones cum responsoriis suis, ordine quo supra. Post quas dicantur tria cantica de prophetis, quae instituerit abbas. Quae cantica cum alleluia psallantur. Dicto etiam versu, et benedicente abbate, legantur aliae quatuor lectiones de Novo testamento, ordine quo supra. Post quartum responsorium incipiat abbas hymnum, Te Deum laudamus; quo perdicto, legat abbas lectionem de Evangelio, cum honore
Abbreviated transcription (Latin):
gium tres lectiones int̾
quas tria responsoria
uero lectionem qui can¬
tat dicat głam. Quara
dum incipit cantor di¬
cere: mox om̃s de sedi¬
lib suis surgant. ob ho¬
uorem et reuerentiam
sc̃ẽ trinitatis. Codices
autem legantur inui¬
giliis diuine auctorita¬
tis tam ueteris testam̃¬
ti quam noui. Sed et
exposiciones eaꝵ que
rum orthodoxis. catho¬
licisꝙ patribus facte
sunt. Post has uõ tres
lectiones cum responsorizs
suis. sequanturꝰ reliqui
sex psalmi cum alła ca¬
nendi. Dost hos lectio
apłi sequaturꝰ excorde
recitanda. et uersus et
supplicatio letanie. id ẽ
cantitas teneatur. ex¬
cepto qd̃ lectiones. in
codice ꝓpter breuitatem
noctium minime legan¬
tur. s pro ip̃is tribus lecti¬
onib una de ueteri testa¬
mento memoriter dicats
Quam breue responsoriũ
subsequatur. et reliqua
om̃ia ut dictum est in¬
pleant᷑ id ẽ ut nũꝙͣ minꝰ
aduodecim psalmorum
quantitate ad iugilias noc¬
turnas dicant᷑ exceptis

Expanded text:
gium tres lectiones, inter gium tres lectiones, inter quas et tria responsoria vero lectionem, qui cantat, dicat Gloriam. Quam dum incipit cantor dicere, mox omnes de sedilibus suis surgant ob honorem et reverentiam sanctae Trinitatis. Codices autem legantur in vigiliis Dominicae auctoritatis tam Veteris Testamenti quam Novi. Sed et expositiones earum, quae  orthodoxis catholicis Patribus factae sunt. Post has vero sex lectiones cum responsoriis suis sequantur reliqui sex psalmi cum alleluia canendi. Post hos lectio Apostoli sequatur ex corde recitanda: et versus et supplicatio Litaniae, id esquantitas teneatur: excepto quod lectiones in codice propter brevitatem noctium minime legantur: sed pro ipsis tribus lectionibus una de Veteri Testamento memoriter legatur, quam breve responsorium subsequatur. Et reliqua omnia, ut dictum est, impleantur. Id est ut nunquam minus a duodecim psalmorum quantitate ad vigilias nocturnas dicatur, exceptis
Abbreviated transcription (Latin):
iemis temꝑe id ẽ
a lialendas nouẽ¬
bris usq ad pascha. uixta
consuetudinem rationis
octaua hora noctis surgẽ¬
dum est ut modice am¬
plius demedia nocte
pansetur et iam digesti
surgant. Quod uero res¬
tat post ugilias: a frib
qui psalterii uł lestionũ
aliquid indigent medita¬
tioni inseriuatur. A pasch
autemusq ad supra dictaᷤ
kalendas nouembris. sic
temꝑetur hora iugiliarũ
agenda. ut parussimo ĩ¬
teruallo quo fratres ad
necessaria nature exeant
custodito. mox matutini
qui incipiente luce a¬
gendi sunt subsequant᷑.
inadutoriũ meũ in¬
tende. one ad aduiuã¬
dum me festina. in scd̾̃o
ter dicendum: Dñe la¬
bia mea aꝑies et os me¬
um admintiabit lau¬
dem tuam. Cui subiun¬
gendus est t̾tiꝰ psalmus
et gła. Post hunc p̃s
nonagesimus quartus
cum. antipħa. aut c̾te
de cantandus. Inde seqͣ¬
tur ambrosianum de¬
uide sex psalmi cum¬
dictis: dicto uersu be¬
nedicat abbas. et seden¬
legantur nicissim afti¬
b incodice suꝑ analo¬

Expanded text:
Hiemis tempore, id est, a Kalendis Novembris usque ad Pascha juxta considerationem rationis octava hora noctis surgendum est; ut modice amplius de media nocte pausetur, et jam digesti surgant. Quod vero restat post vigilias a fratribus qui psalterii, vel lectionum aliquid indigent, meditationi inserviatur. A Pascha autem usque ad supra dictas Kal. Novembris sic temperetur hora vigiliarum agenda, ut parvissimo intervallo, quo fratres ad necessaria naturcustodito, mox matutini qui incipiente luce agendi sunt, subsequantur. in adjutorium meum intende: Domine, ad adjuvandum me festina. In secundo, tertio dicendum: Domine, labia mea aperies, et os meum annuntiabit laudem tuam. Cui subjungendus est tertius psalmus, et Gloria. Post hunc psalmus nonagesimus quartus cum antiphona aut certe decantandus. Inde sequatur Ambrosianum. Deinde sex psalmi; qudictis, dicto versu, benedicat abbas, et sedenlegantur vicissim a fratribus in codice super analo
Abbreviated transcription (Latin):
Plane aganda matu¬
tina uel uesꝑtina nõ
transeat aliquando. nisi
inultimo ordine or̃o
dominica om̃ib audi¬
entib dicatur apͥore pẽ
scandaloꝵ spinas que
se ab huiꝰ modi uicio. Cet̾is
uero agendis. ultima pcirꝰ
eus orationis dicatur
ut ab om̃ib respondea¬
tur. s libã nos amalo.

Expanded text:
Plane Agenda matuPlane Agenda matutina, vel vespertina non transeat aliquando, nisi in ultimo per ordinem oratio Dominica omnibus audientibus dicatur a Priore propter scandalorum spinas, quae se ab hujusmodi vitio. Caeteris vero Agendis ultima pars ejus orationis dicatur, ut ab omnibus respondeatur: Sed libera nos a malo.
Abbreviated transcription (Latin):
buutem pͥuatis ma¬
tutinoꝵ sollempnitas ita
agat᷑ id ut sexagesims
sextus psalmis dicatur
sine antiphona. subtra¬
hendo modice sicut do
miica. ut om̃s occur¬
rant ad quinquasgesi¬
mum. qui cum antipħa
dicatur. Post quem alii
duo psalii dicant᷑ se¬
cundum consuetudinem.
id est secunda feria quin¬
tus. et tricesimus quintꝰ.
Tertia feria quadrage¬
sumis secundus. ⁊ quin¬
quasimus sextus. Quar¬
ta feria. sexagesimus t̾ciꝰ.
et sexagesimus quartꝰ.
Quinta feria octogesi¬
mus septimus. et octoge¬
simus nonus. Sexta fe¬
ria. septuagesimus qͥntꝰ.
et nonagesimus primus.
Sabbato aitt̃e centesimꝰ
quadragesimus setundꝰ.
et canticũ deutero no¬
mii. quod diuidatur ĩ
duas glorias. Nlam cet̾is
dieb. canticum unum qd̾¬
q die suo exprophetis.
sicut psallit ecͣta roma¬
na dicatur. Post hec se¬
quantur laudes: deinde
lectio una apłi memori¬
ter recitanda. responso¬
rium ambrosianũ. u̾sus
canticum de eu᷑ngłio. le¬
tania et completum ẽ.

Expanded text:
utem privatis Matutinorum solemnitas ita agatur: id est, ut sexagesimus sextus psalmus dicatur sine antiphona subtrahendo modice, sicut in Dominica, ut omnes occurrant ad quinquagesimum, qui cum antiphona dicatur. Post quem alii duo psalmi dicantur secundum consuetudinem. Id est, secunda feria, quintus, et trigesimus quintus. Tertia feria quadragesimus secundus, et quinquagesimus sextus. Quarta feria, sexagesimus tertius, et sexagesimus quartus. Quinta feria, octogesimus septimus, et octogesimus nonus. Sexta feria, septuagesimus quintus, et nonagesimus primus. Sabbato autem, centesimus quadragesimus secundus, et canticum Deuteronomii, quod dividatur in duas glorias. Nam caeteris diebus canticum unumquodque ex prophetis, sicut psallit Ecclesia Romana, dicatur. Post haec sequentur laudes. Deinde lectio una Apostoli memoriter recitanda. Responsorium Ambrosianum, versus, canticum de Evangelio, litania, et completum est.
Abbreviated transcription (Latin):
si cum loquitur mona¬
chus lentter es sine ri¬
su. hunuliter. cum gra¬
uitate. el pauca u̾ba
et rationabilia. loquat᷑
et ũ sit clamosus inuo¬
ce. sicut scriptum est.
Sapiens uerbis innoteᷤ
litatis gradus ẽ
si non solum corꝑe sed
et corde monachus hu¬
militatem uidentibus
se semꝑ indicet. Id est
inoꝑe inoratorio in
monast̾i̾o. itihorto. in
sedens ambulans uł
stans inclinato sit sẽꝑ
capite. defixis int̾ram
aspectib. reũ se omni
hora de peccatis suis exi¬
stimans. iã se tremendo
indicio dei p̾sentari es¬
illud quod publicanꝰ
ille enͣugłicus fixis
int̾ram ocłis dixit.
Domine non sum dignꝰ
ego peccator. leuare ccłos
meos ad celos. Et item
cum prophera. Incuruatꝰ¬
sum. et humiliatꝰ sum
usqquaꝗs. Ergo his
om̃ib humilitatis gra¬
dib ascensis monachꝰ.¬
mox ad caritatem dei
ꝑuenieti illam que per¬
fecta. foras mutit timo¬
rem: ꝑ quam uninsa
que prius non sine for¬
midine obseruabat.ab¬

Expanded text:
si cum loquitur monasi cum loquitur monacha, leniter et sine risu, humiliter et cum gravitate, vel pauca verba et rationabilia loquatur, et non sit clamosa in voce, sicut scriptum est: Sapiens verbis innotesclitatis gradus est, si non solum corde, sed etiam corpore monacha humilitatem videntibus se semper indicet, id est, in opere, in oratorio, in monasterio, in horto, in sedens, ambulans, vel stans inclinato sit semper capite, defixis in terra aspectibus, ream se omni hora de peccatis suis existimans, jam se tremendo judicio Dei repraesentari exisillud, quod Publicanus ille evangelicus fixis in terram oculis dixit: Domine, non sum dignus ego peccator levare oculos meos ad coelum . Et item cum Propheta: Incurvatus et humiliatus sum usquequaque . Ergo his omnibus humilitatis gradibus ascensis monacha ad charitatem Dei perveniat illam, quae perfecta foras mittat timorem ; per quam universa quae prius non sine formidine observabat ab
Abbreviated transcription (Latin):
extus humilitatis
gradus est. si om̃i
uilitate uel extremita¬
te contentꝰ sit monachꝰ
⁊ ad omĩa que sibi in¬
iunguntur. uelut oꝑa¬
rium malum se iudicet
et indignum. dicens gͥ
cum ꝓpħa. ad nichilum
eptimus humili¬
tatis gradus ẽ:
si om̃ib se iuferiorem ⁊
uliorem non solum sua
ligua prominciet mo¬
mo cordis credat affectu
humilians se et dicens
cum ꝓpħa. Ego autem
sum uerinis et nõ homo.
obprobuum hominum
et abiectio plebis. Exal¬
tatus autem humiliatꝰ¬
sum et confusus. Et itẽ.
Ronũ mͥ quod humili¬
asti me. ut discam mã
agat monachuis. nisi qd̾
communis monast̾ii
regula. uel maiorum co¬
hortantur exempla. doc
ouuiꝰ humilitatis
g̃dus est. si lingͣm
ad loquendum ꝓhibeat
monachiis. et taciturni
tatem hñs usq ad int̾ro¬
gationẽ ñ loquatu.¬
monstrante scriptura.
quia inmultiloquio
non effugietur pec̾cm
et quia uir linguosus
ecumus humilita¬
tis gradus ẽ. si ñ
sit. facilis ac promptus
litatis. gradus ẽ.

Expanded text:
extus humilitatis gradus est, si omni vilitate vel extremitate contentus sit monachus; et ad omnia quae sibi injunguntur velut operarium malum se judicet et indignum, dicens sibi cum Propheta: Ad nihilum Septimus humilitatis gradus est, si omnibus se inferiorem et viliorem, non solum sua lingua pronuntiet,mo cordis credat affectu humilians se, et dicat cum Propheta: Ego autem sum vermis, et non homo, opprobrium hominum, et abjectio plebis . Exaltata sum, et humiliata, et confusa ; et item: Bonum mihi quia humiliasti, me, ut discam mandagat monachus, nisi quod communis monasterii regula, vel majorum cohortantur exempla: et, nonus humilitatis gradus est, si linguam ad loquendum prohibeat monachus, et tacittatem habens usque ad interrogationem non loquatur, dicente Scriptura quia in multiloquio non effugietur peccatum ; et quia vir linguosus ecimus humilitatis gradus est, si non sit facilis ac prompta ilitatis gradus est,
Abbreviated transcription (Latin):
dicatur sexagesimus sextꝰ
psalmus sine antiphona
indirectum. Post quem
dicatur quinqua gesimꝰ
cum alła. P ost quem di
catur centesimus septinꝰ
decimus et sexagesimus
secundus. Inde benedicti¬
ones. et laudes lectio
de apocalipsi una excor¬
de. et responsorium et¬
ambrosianũ. u̾sus. can¬
ticum de euugłio. leta¬
uia et completum est.

Expanded text:
dicatur sexagesimus sextus psalmus sine antiphona in directum. Post quem dicatur quinquagesimus cum alleluia. Post qucatur centesimus decimus septimus et sexagesimus secundus. Inde benedictiones, et laudes, lectio de Scriptura una ex corde, et responsorium Ambrosianum, versus, canticum de Evangelio, litania, et completum est.