comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bietate cognito: cucta que ipse dicit certa ẽẽ qm d̃s men¬
tum nequit. et sapienter eẽ facta quȩ fecit dubitandum
non est qͣmuis non eorũ ratio intelligat᷑. a nobis. E erũ
est qͦo dicis: nec aliquatenꝰ qͦo dixit eẽ uerũ. aut qͦd fecit
rationabilit̃ eẽ factũ dubito. S hoc postulo: ut quod qua¬
si non deberẽ aut non posse fieri uidetur. infidelib in fide
xp̃iana: hoc michi qua ratione fieri debeat aut possit
aꝑias: non ut me inifide confirmes: s ut confirmatũ
ueritatis ipsins intellectu letifices
uapropt̃. sicut eorum qͦ. supradictasunt rationem
aperusti: sic peto ut eorum quȩ sum aghue quesi¬
curus. rationem ostendas. Primum scilact. qualiter. de
massa peccatrice id est de humano genere. qͦo totum infectũ erat
peccato. hominem sine peccato quasi azimum de. fermentato.
ds assumpsit. Nam licet ipsa hominis eiusdem conceptio mu

Expanded text:
bietate cognito; cuncta quae ipse dicit, certa esse, quoniam Deus menbietate cognito; cuncta quae ipse dicit, certa esse, quoniam Deus mentiri nequit, et sapienter esse facta quae fecit, dubitandum non est, quamvis eorum ratio non intelligatur a nobis. BOS. Verum est quod dicis: nec aliquatenus quod dixit, esse verum; aut quod fecit, rationabiliter esse factum, dubito. Sed hoc postulo, ut quod quasi non debere: aut non posse fieri videtur infidelibus; in fide Christiana hoc mihi qua ratione fieri debeat, aut possit, aperias: non ut me in fide confirmes, sed ut confirmatum veritatis ipsius intellectu laetificesuapropter sicut eorum, quae supra dicta sunt, rationem aperuisti: sic peto ut eorum, quae sum adhuc quaesiturus, rationem ostendas. Primum, scilicet, qualiter de massa peccatrice, id est de humano genere, quod totum infectum erat peccato, hominem sine peccato, quasi azymum de sermentato, Deus assumpsit. Nam licet ipsa hominis ejusdem conceptio sit
Abbreviated transcription (Latin):
tate sua si cognosceretur ueniale sit quia ignorant fastũ ẽ
Deun enim occid̾e nullus hõ unquam scienter saltẽ uelle
posset: et iõ qui ulum occioerunt ignoranter. non in allui
infinitum peccatum eĩ nulla alia comparari pecsatã
possunt. proruerunt. Nam non considerauinus eius magni¬
tudinẽ. ad uidendum quam bona eẽt uita illa. scđm hoc
qͦd ignorant̾ factum est. s quasi scient̃ fieret: qͦd nec unqͣm
fecit aliquis. nec facere potuit. E Rationabilit̾ in t̾empto¬
res xp̃i ad ueniam peccati sui ꝑtingẽ. potuisse ionstrasti.
Quid iam queris ampliꝰ: Ecce uides. quomͦ rationabilis ne¬
cessitas ostendat. ex hominib ꝑficiendam eẽ suꝑnã ciuita¬
dem: nec hoc posse fieri nisi ꝑ remissionem peccatorũ: qͣm
homo nullts habere potest. nisi ꝑ hominem. qui id̃e ipse
sit deus : atq morte sua homines peccatores deo reconci

Expanded text:
tate sua, si cognosceretur, veniale sit, quia ignoranter factum est. tate sua, si cognosceretur, veniale sit, quia ignoranter factum est. Deum enim occidere nullus homo unquam, scienter saltem, velle posset: et ideo qui illum occiderunt ignoranter, non in illud infinitum peccatum, cui nulla alia comparari possunt peccata, proruerunt. Nam non consideravimus ejus magnitudinem ad videndum quam bona esset vita illa, secundum hoc quod ignoranter factum est; sed quasi scienter fieret quod nec unquam fecit aliquis, nec facere potuit. BOS. Rationabiliter interemptores Christi ad veniam peccati sui pertingere potuisse monstrasti. ANS. Quid jam quaeris amplius? Ecce jam dives quomodo rationabilis necessitas ostendat ex hominibus perficiendam esse supernam civitatem, nec hoc posse fieri nisi per remissionem peccatorum, quam homo nullus habere potest nisi per hominem, qui idem ipse sit Deus, atque sua morte homines peccatores Deo reconcil
Abbreviated transcription (Latin):
sequitur. quia uita hec plus est amabilis: quam sint peccata
odibilia.B. Non possum hoc non intelligere. APutas ne
tantum bonũ. tam amabile. posse sufficere ad soluendum. qͦd
debetur pro peccatis totius mundi: . mmo plus potest
num peceatis ⁊ ita et acceptio mortis. .ła cẽ de om̃ib
ed nunc iudeo aliud querendũ. Ham si tam malũ est eum
occidẽ: quam bona est uita eus: quomͦ potest mors eius su¬
ꝑare et delere peccata eorum. qui eum occidert̃. Aut̃ sr alicuius
corumi peccatũ delet: quomͦ potest aliorum quoq hominũ aliqoͦ
delere: Credimꝰ enim quia et inulti ex illis saluati sunt: et in nu¬
merabiles abii saluantur. Hanc questionem soluit apłs
qui dixit quia si cognouissent. iumquã dñm głȩ crucifirisser
Tantũ namq differunt scient̃ factũ peccatum. et quod ꝑ igno¬
rantiam sit: ut malũ quod nunquã facere possent pro nimie¬

Expanded text:
sequitur quia vita ista plus est amabilis quam sint peccata sequitur quia vita ista plus est amabilis quam sint peccata odibilia. BOS. Non possum hoc non intelligere. ANS. Putasne tantum bonum tam amabile posse sufficere ad solvendum quod debetur pro peccatis totius mundi? BOS. Imo plus potest num peccatis, ita et acceptio mortis. CAPUT XV. Quomodo Sed nunc video aliud quaerendum. Nam si tam malum est eum occidere quam bona est vita ejus, quomodo potest mors ejus superare et delere peccata eorum qui eum occiderunt? Aut si alicujus eorum peccatum delet, quomodo non potest aliorum quoque hominum aliquod delere? Credimus enim quia et multi ex illis salvati sunt, et innusalvantur . ANS. Hanc quaestionem solvit Apostolus, qui dixit: quia si cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent . Tantum namque differunt scienter factum peccatum, et quod per ignorantiam fit: ut malum, quod nunquam facere possent pro nimie
Abbreviated transcription (Latin):
in ꝑsona eius fit: incomparabilit̾ superat om̃ia illa quȩ ertra
ꝑsonam illius cogitari possunt. A. Quid dices adhoc. quia
sepe libent̃ aliquis patitur quasdam in sua ꝑsona molestias:
ne maiores patiatur in reb:sius: B Quia ds̃ non eget hac
patientia. cuiꝰ potestati cicta subiacent: sicut tu supra cuidã
meȩ int̾rogationi respondisti. A Bene respondes. uide¬
mus gͦ. quia uiolationi ite corporalis huius hominis. nulla
unmensitas uel multitudo peccõrum ertra ꝑsonã dei compa¬
rari ualet. U. Aꝑtissimũ est. A. Quantũ bonum tibi
uidetur: cuiꝰ int̾emptio tam mala est:U. Si om̃e bonũ
tam bonũ est. qͣm inala est cius destructio: plus est bonu
incomparabiliter. quani siñt ea peccata mala. quȩ sinc esti¬
matione superat cius interemptio. Aerum dicis¬
erum dicis
Cogita etiam. quia peccata tantum sunt odibilia: quantũ suns
mala: Et uita ista tantum amabilis: quantum est bona. uñ

Expanded text:
in persona ejus fit, incomparabiliter superat omnia illa, quae extra in persona ejus fit, incomparabiliter superat omnia illa, quae extra personam illius cogitari possunt. ANS. Quid dices ad hoc, quia saepe libenter aliquis patitur quasdam in sua persona molestias, ne majores patiatur in rebus suis? BOS. Quia Deus non eget hac patientia, cujus potestati omnia subjacent, sicut tu supra cuidam meae interrogationi respondisti. ANS. Bene respondes; videmus ergo quia violationi vitae corporalis hujus hominis nulla immensitas vel multitudo peccatorum extra personam Dei comparari valet. BOS. Apertissimum est. ANS. Quantum bonum tibi videtur, cujus interemptio tam mala est? BOS. Si esse ejus tam bonum est, quam mala est ejus destructio, plus est bonum incomparabiliter, quam sint ea peccata mala, quae sine aestimatione superat ejus interemptio. ANS. Verum dicis. Cogita etiam quia peccata tantum sunt odibilia, quantum sunt mala: et vita ista tantum amabilis est, quantum est bona. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
ille. et quis eẽt scires. et diceretur tibi. nisi occideris homi¬
nem hunc. ꝑibit mundus iste totus. et quicquid dẽ non ẽ
façeres hoc pro conseruanda om̃i alia creatura: h. Non¬
facerem: etiamsi infinitus michi numerꝰ inundorum obten¬
deretur. Quio iterũ t̾ibi dicettir. aut eum occides: aut
omĩia peccata mundi uenient suꝑ te: B.Lesponberem me
potius alia om̃ia uelle peccata susciꝑe: non solũ huiꝰ munoi
que suerunt et quȩ futura sunt. s et quȩcumq suꝑ hec cogitar
possunt: quã istud solum. Quõo non solũ de occ̃isione eius: s et
de qualibet parua lesione que illum tangeret. respondere me
ex istimo debere. A Recte eristimas. S dic mͥ. cur ita cor
tuum uidicat. ut plus horreat unum peccatũ in lesione
huius hominis: quam om̃ia alia quȩ cogitari possunt: cumoĩa
quęcumq funt pecca. contra illũ sint. B. Qm̃ peccatũ qͦd

Expanded text:
ille, et quis esset scires, et diceretur tibi: Nisi occideris homiille, et quis esset scires, et diceretur tibi: Nisi occideris hominem illum, peribit mundus iste totus, et quidquid Deus non est: faceres hoc pro conservanda omni alia creatura? BOS. Nonfacerem; etiamsi mihi infinitus numerus mundorum obtenderetur. ANS. Qui, si iterum tibi diceretur: Aut eum occidas, aut omnia peccata mundi venient super te? BOS. Responderem me potius alia omnia peccata velle suscipere, non solum hujus mundi, quae fuerunt et quae futura sunt, sed et quaecunque super haec cogitari possunt, quam istud solum. Quod non solum de occisione ejus, sed et de qualibet parva laesione quae illum tangeret, respondere me existimo debere. ANS. Recte existimas: sed dic mihi cur ita cor tuum judicat, ut plus horreat unum peccatum in laesione hujus hominis, quam alia omnia quae cogitari possunt: cum omnia quaecunque fiunt peccata, contra illum sint? BOS. Quoniam peccatum quod
Abbreviated transcription (Latin):
tilis. s semꝑ noria: nisi forte cũ ꝑ eam mala uoluntas quẽ nun¬
quam in illo erit. ab affectu restringitur. Nam et si aliqͣndo ad
aliud non nocet: hoc solo tamen nocet: quia scientiȩ bonum
aufert. Et ut breuit absoluam quod queris: ex quo homo
ille erit. plenus deo semꝑ ut. se ipso erit. Unde nunꝙͣ erit
sinc eius potentia: et fortitudine. et sapientia. B. Quãuis
hoc in xp̃o semꝑ fuisse non dubitarem: ideo tamen quesiui.
ut de hoc quoq rationem audirem. Sepe namq aliquid eẽ
certi sumꝰ et tamen hoc ratione probare nescimꝰ
et magnitudini peccatorũ om̃ium: cum unum qͦd puta¬
mus leuissimum peccatũ tam infinitum monstres: ut si nu¬
merus obtendatur infinitus mundorũ. qui sic pleni sint cre¬
aturis sicut est iste. nec possint seruari quin redigantur
in nichilũ. nisi faciat aliquis aspectum unũ contra uolun¬

Expanded text:
tilis, sed semper noxia: nisi forte cum per eam mala voluntas, quae nuntilis, sed semper noxia: nisi forte cum per eam mala voluntas, quae nunquam in illo erit, ab effectu restringitur. Nam, etsi aliquando ad aliud non nocet, hoc solo tamen nocet, quia scientiae bonum aufert: et ut breviter absolvam quod quaeris: ex quo homo ille erit, plenus Deo semper, ut seipso erit, unde nunquam erit sine ejus potentia, et fortitudine, et sapientia. BOS. Quamvis hoc in Christo semper fuisse non dubitarem, ideo tamen quaesivi ut de hoc quoque rationem audirem. Saepe namque aliquid esse certi sumus; et tamen hoc ratione probare nescimuset magnitudini peccatorum omnium; cum unum quod putamus levissimum peccatum tam infinitum monstres, ut si numerus obtendatur infinitus mundorum, qui sic pleni sint creaturis, sicut iste est, nec possint servari quin redigantur in nihilum, nisi faciat aliquis aspectum unum contra volun
Abbreviated transcription (Latin):
si eum scient nesciũ. Si autẽ nescient: ad quid erit illi utilis¬
illa ignorantia: Deinde. si nichil amatur nisi qđ cognoscit᷑.
sicut nichil erit boni qd non amet: ita nullũ bonũ erit qͦt
ignoret. Bonum autem nemo ꝑfecte nouit: nisi qui illud a
malo scit discernere. hanc qͦ discretionem nullus seit face
qui malũ ignorat. Sicut gͥ ille de quo loquimur. om̃e ꝑ¬
fecte sciet bonũ: ita nullum ignorabit maltm. Om̃eis
habebit scientiam: quamius eam publice in hominum
conuersatione non ostendat. B. Hoc in maiori etatt
ita uidetur sicut dicis: s in infantia. sicut non erit tempꝰ
congruum ut in illo appareat sapientia ⁊ ita non erit opus.¬
et ideo nec congruum. ut illam habeat  Nonne dixi.
quia sapienter fiet illa incarnatio: Sapienter namq assũmet
ds̃ mortalitatem: qua sapient̃ quia ualde. utiltẽ utetur. Igno¬
rantiam uͦ ñ poterit assumere sapienter: quia nunquã est u¬

Expanded text:
si eum scient nescium? Si autem nesciunt, ad quid erit ei utilissi eum scient nescium? Si autem nesciunt, ad quid erit ei utilis ignorantia illa? Deinde, si nihil amatur nisi quod cognoscitur: sicut nihil erit boni quod non amet, ita nullum bonum erit quod ignoret. Bonum autem nemo perfecte novit, nisi qui illud a malo scit discernere: hanc quoque discretionem nullus scit facere, qui malum ignorat. Sicut igitur ille, de quo loquimur, omne perfecte sciet bonum: ita nullum ignorabit malum. Omnem igitur habebit scientiam, quamvis eam publice in hominum conversatione non ostendat. BOS. Hoc in majori aetate ita videtur, sicut dicis: sed in infantia, sicut non erit tempus congruum, ut in illo appareat sapientia, ita non erit opus,et ideo nec congruum ut illam habeat. ANS. Nonne dixi quia sapienter fiet illa incarnatio? Sapienter namque assumet Deus mortalitatem; qua sapienter, quia valde utiliter, utetur. Ignorantiam vero non poterit assumere sapienter: quia nunquam est u
Abbreviated transcription (Latin):
sicut ad beatitudinem non ꝑtinet cõmodũ. qͦd habet quis
cont᷑ uoluntatem: ita non est miseria. app̃hendere sapient nulla ne¬
cessitate. aliqͦd incõmodũ scd̾m uoluntatẽ  ui Boso.
Uoncedendũ est. Uerum in hac similitudine quã habere debet cũ¬
hominibus. dic utrum ignorantiã quoq sicut alias infirim¬
tates nr̃as habiturꝰ sit. A. Quid dubitas de deo: utrumsit
om̃ia sciens: B. Quia quamius sit immortalis futurus en
diuina natura: mortalis tamen erit ex humana. Nani curñ simi¬
lit̃ poterit homo ille eẽ uere ignorans: sicut uere mortalis ent
lla hominis assumptio in unitatem ꝑsone di. non nisi sapient
a sumina sapientia fiet: et ideo non assumet in homine. qͥͦo
nullomͦ utile s ualde norium est. ad opus quod idem homo
facturlis est. Ignorantia namq ad nichil illi utilis esset:
s ad multa naria. Quomͦ enim tot et tanta opera quȩ facturꝰ
est. faciet ÷ sine immensa sapientia: Aut qͦmͦ illi credent hõies

Expanded text:
sicut ad beatitudinem non pertinet commodum, quod habet quis contra voluntatem; ita non est miseria apprehendere sapienter nulla necessitate aliquod incommodum secundum voluntatem. BOS. Concedendum est. hominibus, dic utrum ignorantiam quoque, sicut alias infirmitates nostras, habiturus sit? ANS. Quid dubitas de Deo, utrum sit omnia sciens? BOS. Quia quamvis sit immortalis futurus ex divina natura, mortalis tamen erit ex humana. Nam cur non similiter poterit illis homo esse vere ignorans, sicut vere mortalis erit? ANS. Illa hominis assumptio in unitatem 91 personae Dei non nisi sapienter a summa sapientia fiet; et ideo non assumet in homine quod nullo modo utile, sed valde noxium est ad opus quod idem homo facturus est. Ignorantia namque ad nihilum illi utilis esset, sed ad multa noxia: quomodo enim tot et tanta opera, quae facturus est, faciet sine summa sapientia, aut quomodo illi homines credent,
Abbreviated transcription (Latin):
Uideo plane illũ hominẽ qut̃ querimꝰ talem eẽ oportere. quinee
im peccator erit: et mori possit ex libera uoluntate. quia necessa¬
num erit.A Sunt et alia multa. cur eum ualde conueni¬
it hominum similitudinem et conuersationem absq peccato
habere: que facilius et clariꝰ ꝑ se patẽt. in eius uita et operib:
quam uelut ante exꝑimentum sola ratione monstrari pos¬
sint. Quis enun explicet. quã necessarie. quã sapient̃ factũ ẽ
ut ille qui homines erat redempturus. et de uia mortis et ꝑ¬
ditionis ad uiam uite et beatitudinis et̃nȩ docendo reducti¬
rus. cum hominib conu̾saretur: et in ipsa conuersatione
cum eos doceret uerbo qualit uiuere deberent. seipsum erẽ¬
plum preberet: Exemplũ aũ seipsũ qͦmodo daret. infirmis
et mortalib. ut propter iniurias aut contumelias. aut do¬
lores. aut mortem. a iusticia non recedent: si ipsũ hec omia

Expanded text:
BOS. Video hominem illum plane, quem quaerimus, talem esse oportere, qui necBOS. Video hominem illum plane, quem quaerimus, talem esse oportere, qui necquam peccator erit; et mori possit ex libera voluntate, quia necessarium erit. ANS. Sunt et alia multa, cur eum valde conveniat hominum similitudinem et conversationem absque peccato habere; quae facilius et clarius per se patent in ejus vita et operibus, quam velut ante experimentum sola ratione monstrari possint. Quis enim explicet, quam neccessarie, quam sapienter factum est, ut ille, qui homines erat redempturus, et de via mortis et perditionis ad viam vitae et beatitudinis aeternae docendo reducturus, cum hominibus conversaretur; et in ipsa conversatione, cum eos doceret verbo qualiter vivere deberent, seipsum exemplum praeberet? Exemplum autem seipsum quomodo daret infirmis et mortalibus, ut propter injurias, aut contumelias, aut dolores, aut mortem, a justitia non recederent; si ipsum haec omnia
Abbreviated transcription (Latin):
Conside̾mus adhuic: utrum sic rationabilit conuieniat.B.
Dic tu: et egolibent audiam. A. Si homo ꝑ suauitatẽ
peccauit: annon conuenit. ut ꝑ asꝑitatẽ satisfaciat: Et si tam
facile uictus est a diabolo. ut deum peccando exhonoraret
ut facilius non posset: nonne iustum est. ut bomo satisfa¬
ciens ꝓ peccato. tanta difficultate uincat diabolii ad ho¬
norem dei: ut maiori non possit: Annon est dignũ. qͣt¬
nus qui se sic abstulit deo peccando. ut se plus auferre
non posset : sic se det deo satisfaciendo. ut magis se
non possit dare: B. Hon est aliquid rationabiliꝰ A
Nichil̃ autem aspius aut difficiliꝰ potest homo ad honorie
dei spontt et non ex debito pati quam mortem: et nullatenꝰ se ipsũ
potest homo dare magis deo. quã cũ se morti tradit ad bonorem
ilius.P.  Uera sunt om̃ia hȩc. A. T alem igitur oportet
cum eẽ qui pro peccato hoĩs satisface uolet: ut mori possit siuelit.

Expanded text:
Consideremus adhuc utrum sic rationabiliter conveniat. BOS. Consideremus adhuc utrum sic rationabiliter conveniat. BOS. Dic tu; et ego libenter audiam. ANS. Si homo per suavitatem peccavit, an non convenit ut per asperitatem satisfaciat? Et si tam facile victus est a diabolo, ut Deum peccando exhonoraret, ut facilius non posset, nonne justum est ut homo satisfaciens Deo pro peccato, tanta difficultate vincat diabolum ad honorem Dei, ut majori non possit? An non est dignum quatenus, qui se sic abstulit Deo peccando, ut se plus auferre non posset, sic se det Deo satisfaciendo, ut magis se non possit dare? BOS. Non est aliquid rationabilius. ANS. Nihil autem asperius aut difficilius potest homo ad honorem Dei sponte et non ex debito pati, quam mortem: et nullatenus seipsum potest homo magis dare Deo, quam cum se morti tradit ad honorem illius. BOS. Vera sunt omnia haec. ANS. Talem ergo oportet eum esse, qui pro peccato hominis satisfacere volet, ut mori possit, si velit.
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ: aut aliquid de se dabit. B. Non possum alit intellig̾e.
namq se non poterit deo. aut aliquid de se quasi non haben
aust suus sit: qm̃ om̃is ereatura dei est. B. Sic ẽ. a. S iegͦ
intelligenda est hec datio: quia aliquomͦ ponet se adhonorẽ
dei. aut aliquid de se: quo modo debitor non erit. B.tase¬
quitur ex supradictis. A Si dicimꝰ quia dabit se ipsũ ad
obediendũ deo. ut ꝑ seueranter seruando iusticiam. subdat
se uoluntati eius: non erit hoc dare qͦo ds ab illo non erigat
ex debito. Om̃is enĩ rationalis creatura : debet hanc obedientiã
deo.B. Hoc negari nequit. A. Alio itaq modo opor¬
tet. ut det se ipsum deo: aut aliquid de se. B. Ad hocnos
impellit ratio. A Uideamus si forte hoc sit dare uitã
suam. siue ponere animam suam: siue tradere se ipsum
morti ad honorem dei. Hoc enim ex debito non exiget deus¬
ab illo. Qm̃ namq non erit peccatum in illo: non debebit
mori sicut diximus. B. Aliter nequeo intelligere. A

Expanded text:
ossum aliter intelligere. namque se non poterit Deo, aut aliquid de se quasi non habenti, ut suus sit: quoniam omnis creatura Dei est. BOS. Sic est. ANS. Sic intelligenda est haec datio: Quia aliquo modo ponet se ad honorem Dei, aut aliquid de se quo modo debitor non erit. BOS. Ita sequitur ex supradictis. ANS. Si dicimus quia dabit seipsum ad obediendum Deo, ut perseveranter servando justitiam subdat se ejus voluntati; non erit hoc dare, quod Deus ab illo non exigat ex debito. Omnis enim rationalis creatura debet hanc obedientiam Deo. BOS. Hoc negari nequit. ANS. Alio itaque modo oportet ut det se ipsum Deo, aut aliquid de se. BOS. Ad hoc nos impellit ratio. ANS. Videamus si forte hoc sit vitam suam dare, sive ponere animam suam, sive tradere seipsum morti ad honorem Dei. Hoc enim ex debito Deus non exiget ab illo: quoniam namque non erit peccatum in illo, non debebit mori, ut diximus. BOS. Aliter nequeo intelligere. ANS.
Abbreviated transcription (Latin):
enimi natura et humana non possunt inmuicẽ mitari: ut diuimna
fiat humana aut humana diuina: nec ita misceri. ut quȩdã ttia sit
ex duab: quȩ nec dituna sit om̃ino. nec humana. Demiq si fieri pos¬
set ut altera in alteram conuerteret᷑: aut cẽt tantũ ds et non homo
integram nec matris seruat naturam.s. ex utraq t̾ciam mixtam.
nec homo cẽt uec as̃. Non gͥ potest fieri homo as quẽ querimꝰ ex
diuina et humana natura. aut conu̾sione alteriꝰ in alterã: aut
corruptiua commairtione utriusq in t̾ciã: quia hec fieri neq̃uã:
aut si fieri ualerent: nichil ad hoc quod querimꝰ ualerent. Si aũ¬
ita quolibet modo coniungi dicunt᷑ he duç nature integre. ut tam̃
alius sit homo. alius ds: et ñ idem sit d̾s qui et homo: impossib¬
le est. ut ambo faciant quod ficri necẽẽ est. Nam ds non faciet
quia non debebit: et homo non faciet quia non poterit. Ut gͦ hoc

Expanded text:
enim natura et humana non possunt in invicem mutari, ut divina enim natura et humana non possunt in invicem mutari, ut divina fiat humana, vel humana divina; nec ita misceri, ut quaedam tertia sit ex duabus, quae nec divina sit omnino, nec humana. Denique si fieri posset ut altera in alteram converteretur, aut esset tantum Deus, et non homo; integram, nec matris servat naturam, sed ex utraque tertiam mistam, nec homo esset, nec Deus. Non igitur potest fieri homo Deus, quem quaerimus, ex divina et humana natura, aut conversione alterius in alteram, aut corruptiva commistione utriusque in tertiam, quia haec fieri nequeunt; aut si fieri valerent, nihil ad hoc quod quaerimus valerent. Si autem quolibet modo ita conjungi dicuntur hae duae naturae integrae, ut tamen alius sit homo, alius sit Deus, et non idem sit Deus qui et homo; impossibile est ut ambo faciant quod fieri necesse est. Nam Deus non faciet, quia non debebit; et homo non faciet, quia non poterit: ut ergo hoc
Abbreviated transcription (Latin):
minis aliquid maius quam om̃e qsͦ p̃ter deũ est. B.Ita
constat. A.llum quoq qui de suo poterit deo dare aliquid
qͥd superet om̃e quot sub deo est: maiorem ẽẽ necce est quã om̃e¬
qͥd non est dds .B. N equeo negare. A. Hichil autẽ est
supia om̃e qͦd ds non est: nisi d̾s. B. Uerũ est. A. Non
gͦ potest hanc satisfactionẽ facere: nisi ds̃.B. Sic sequitur.
A Seo nec facere illud debet: nisi homo. Alioquin non satisfa¬
cit homo .B. Non uidet aliquid iustius.A. Si gͦ sicut
constat necẽe est ut de hominib ꝑficiatur illa suꝑna ciuitas:
nec hoc ẽẽ ualet nisi fiat predicta satisfactio. quã nec potest
facere nisi d̾s. nec debet nisi homo: neceẽ est ut eam faciat
us homo. B Benedictus ds: iam magnum quiddã inue¬
nimus de hoc quod querimꝰ. Psequere gͥ ut incepisti. Spero
enim: quia d̃s nos ad iuuabit.

Expanded text:
minis aliquid majus quam omne quod praeter Deum est. BOS. Ita minis aliquid majus quam omne quod praeter Deum est. BOS. Ita constat. ANS. Illum quoque, qui de suo poterit Deo dare aliquid, quod superet omne quod sub Deo est, majorem esse necesse est quam omneod non est Deus. BOS. Nequeo 88 negare. ANS. Nihil autem est supra omne quod Deus non est, nisi Deus. BOS. Verum est. ANS. Non ergo potest hanc satisfactionem facere, nisi Deus. BOS. Sic sequitur. ANS. Sed nec facere illam debet, nisi homo; alioquin non satisfacit homo. BOS. Non videtur aliquid justius. ANS. Si ergo, sicut constat, necesse est ut de hominibus perficiatur illa superna civitas; nec hoc esse valet, nisi fiat praedicta satisfactio, quam nec potest facere nisi Deus, nec debet nisi homo; necesse est ut eam faciat Deus homo. BOS. Benedictus Deus: jam magnum quiddam invenimus de hoc quod quaerimus: prosequere igitur ut incoepisti. Spero enim quia Deus nos adjuvabit.
Abbreviated transcription (Latin):
quia lioc propt̃ nos non propt̾ se niuuꝰ egens incepit. Non
enĩ illum latuit quid homo facturꝰ erat cũ illũ fecit: ettu
bonitate sua illũ creando. sponte se ut ꝑficẽt inceptũ bo¬
num quasi obligauit. deniq ds nichil facit necessitate
quia nullo modo cogit᷑ autt prohibet᷑ face aliquids et cũ dicimus
dm aliquid facere quasi necessitate uitandi in honestatẽ. quã utiq
non tunet: potuis intelligendũ est quia hoc facit necessitate ser¬
uande honestatis. Que scilicet necessitas non est aliud. quã inimu¬
tabilitas honestatis eius. quã a se ipło et ñ ab alio habet. et iccir¬
co imꝓpͥe dicit᷑ necessitas. Dicamꝰ tñ quia necẽẽ est ut boni¬
tas dei propter immutabilitatẽ suã ꝑficiat de homine qoͦ ince¬
pit: quãuis totũ sit gr̃a bonũ qͦd facit. B. Concedo. A.¬
oc autẽ fieri nequit: nisi sit qui soluat deo pro peccato ho¬

Expanded text:
quia hoc propter nos, non propter se nullius egens incoepit. Non quia hoc propter nos, non propter se nullius egens incoepit. Non enim illum latuit quid homo facturus erat, cum illum fecit: et tamen bonitate sua illum creando, sponte se ut perficeret incoeptum bonum quasi obligavit. Denique Deus nihil facit necessitate, quia nullo modo cogitur, aut prohibetur aliquid facere. Et cum dicimus Deum aliquid facere quasi necessitate vitandi inhonestatem, quam utique non timet; potius intelligendum est quia hoc facit necessitate servandae honestatis: quae scilicet necessitas non est aliud quam immutabilitas honestatis ejus, quam a seipso, et non ab alio habet; et idcirco improprie dicitur necessitas. Dicamus tamen quia necesse est ut bonitas Dei propter immutabilitatem suam perficiat de homine quod incoepit; quamvis totum sit gratia bonum quod facit. BOS. Concedo. oc autem fieri nequit, nisi sit qui solvat Deo pro peccato ho
Abbreviated transcription (Latin):
cadem cras uoluntate das: quamuis neceẽ sit te cras reddere pro¬
missum si potes. aut mentiri: non tam̃ minus tͥ debet ille pro
impenso bñficio cui das. quã si non promisisses: qm̃ te debito¬
rem ante tempus dationis illi fac̾e non es cunctatꝰ Tale est.
cũ quis sc̃ȩ conu̾sationis sponte uouet ꝓpositũ. Quãuis
namq seruare illud ex necessitate postuotũ debeat. ne apostat
dãpnationem incurrat: et licet cogi possit seruare si nolit:
si tñ non inuitus seruat qͦt uouit. non iinꝰ s magis gratus
est deo. quã si non uouisset: qm̃ non solĩ cõmunem uitam.
s etiã eius licentiam sibi propt̃ dm̃ abnegariit: nec sc̃e uiuie
dicendus est necessitateꝰ s eadem qua uouit libertate. Quare
multomagis si ds̃ facit bonũ homini qdͦ incepit: licet non
deccat eũ a bono incepto deficere. totũ gr̃e debemꝰ imputart:

Expanded text:
eadem cras voluntate das, quamvis necesse sit te cras reddere proeadem cras voluntate das, quamvis necesse sit te cras reddere promissum, si potes, aut mentiri; non tamen minus tibi debet ille pro impenso beneficio, cui das, quam si non promisisses: quoniam te debitorem ante tempus dationis illi facere non es coactus. Tale est cum quis sanctae conversationis sponte vovet propositum. Quamvis namque servare illud ex necessitate post votum debeat, ne apostatae damnationem incurrat; et licet cogi possit servare, si nolit: si tamen non invitus servat quod vovit, non minus, sed magis gratus est Deo quam si non vovisset: quoniam non solum communem vitam, sed etiam ejus licentiam sibi propter Deum abnegavit; nec sancte vivere dicendus est necessitate, sed eadem qua vovit libertate. Quare multo magis si Deus facit bonum homini quod incoepit, licet non deceat eum a bono incoepto deficere, totum gratiae debemus imputare:
Abbreviated transcription (Latin):
rationale. ANecẽẽ est gͦ. ut de humana natura qͦd ince¬
pit ꝑficiat. Hoc autẽ fieri sicut diximꝰ nequit: nisi per integͣm
peccati satisfactionem. quã nullus peccator facere potest.
intelligo iam necẽẽ ẽẽ. ut ds faciat qͦo incepit: ne alit̾ quã de¬
Ded si ita est: indetur quasi cogi ds necessitate uitandi indecen¬
tiam : ut salutem procuret humanã. Quomͦ gͦ negari pote¬
rit. plus hoc propt̾ se facere quã propt̃ nos: Aut suita est. qͣm
gram iuu debemꝰ: pro eo quod facit propt̾ se : Quomͦ etiã im
qua maior beneficio grã debetur. Cum enĩ aliquis ea necessitate cin fub¬
iacet inuit̾ benefacit: aut nulla aut minor illi gr̃a debet᷑. Cumuͦ
ipse sponte se necessitati benefaciendi subdit. nec inuitus eã susti
cenda necessitas s gr̃a: quia nullo cogente illã suscepit. aut ser¬
uat: s gratis. Nam si quod hodie sponte promittis craste daturũ

Expanded text:
rationale. ANS. Necesse est ergo ut de humana natura perficrationale. ANS. Necesse est ergo ut de humana natura perficpit; hoc autem fieri, sicut diximus, nequit, nisi per integram peccati satisfactionem, quam nullus peccator facere potest. BOS. Intelligo jam necesse esse, ut Deus perficiat quod incoepit; ne aliter quam deSed si ita est, videtur quasi cogi Deus necessitate vitandi indecentiam, ut salutem procuret humanam. Quomodo ergo negari poterit plus hoc propter se facere, quam propter nos? At si ita est, quam gratiam illi debemus, pro eo quod facit propter se? Quomodo etiam nqua major beneficio gratia debetur. Cum enim aliquis ea necessitate, cui subjacet invitus, benefacit, aut nulla, aut minor illi gratia debetur. Cum vero ipse se sponte necessitati benefaciendi subdit, nec invitus eam sustincenda necessitas, sed gratia; quia nullo cogente illam suscepit aut servat, sed gratis. Nam si quod hodie sponte promittis te cras daturum
Abbreviated transcription (Latin):
homo. cum eodem qͦd gerebat corpore in incorruptibilitatẽ tns¬
mutandus erat: ita oportet ut cum restaurabitur. cũ suo in quo
uuit in hac uita corpore restauret᷑. B. Quid reipondebimꝰ
siquis dicat. quia hoc fieri oportet de illis in quib humanũ genꝰ
restaurabit᷑: de reprobis uͦ non est neccẽ: A Niebil iustiꝰ aut
conuenicntius intelligit᷑: quã ut sicut homo si ꝑseuerasset iniusti¬
cia. totus id ẽ in anuna et corpore ȩterne beatus ẽẽt: ita si ꝑseuerat in
iniusticia. totus sumlit̾ eterne miser sit. B. Breuit̃ mͥ de his sa¬
Stisfecisti.
x his est facile cognosc̃e. A.
inuanũ fecit tam sublimem naturam ad tantũ bonũ. At si ni¬
chil preciosius cognoscitur as fecisse quã rationalem naturã. ad
gaudendũ de se: ualde alienũ est ab eo. ut ullam rationalem na¬
tinam penit᷑ perire sinat. B. Hon potest alit putare cor

Expanded text:
homo, cum eodem quod gerebat corpore in incorruptibilitatem transhomo, cum eodem quod gerebat corpore in incorruptibilitatem transmutandus erat; ita oportet ut cum restaurabitur, cum suo, in quo vivit in hac vita, corpore restauretur. BOS. Quid respondebimus, si quis dicat quia hoc fieri oportet de illis, in quibus humanum genus restaurabitur; de reprobis vero non est necesse? ANS. Nihil justius aut convenientius intelligitur, quam ut sicut homo, si perseverasset in justitia, totus, id est anima et corpore, aeterne beatus esset; ita, si perseverat in injustitia, totus similiter aeterne miser sit. BOS. Breviter mihi de his satisfecisti. x his est facile cognoscere quo; aut in vanum fecit tam sublimem naturam ad tantum bonum. At si nihil pretiosius agnoscitur Deus fecisse, quam rationalem naturam ad gaudendum de se; valde alienum est ab eo, ut ullam rationalem naturam penitus perire sinat. BOS. Non potest aliter putare cor
Abbreviated transcription (Latin):
qͦsͦ sic amat et eligit assequat᷑: frustra facta est talis. ur
sic illud amet et eligat: nec ulla erit ratio. eur illus as¬
sequi debeat aliqͣndo. Quãdu gͦ amando et eligendo sũ¬
mũ bonĩ iusta faciet ad quod facta est. misera erit. qͥa
indigens erit cont̾ uoluntatẽ non habendo qͦd desiderat:
qͦd nimis absurdii ẽ. Quapropt̾ rationalis natura iusta
facta est: ut sumnio bono idest deo fruendo beata eẽt. hogͥ
qui rationalis natura ẽ. factus est iustus ad hoc: ut dco f¬
endo beatus eẽt.
hinc facile probatur: quia ut iani diximꝰ. sapientie
et iusticiȩ dei repugnat: ut cogeret mortẽ pati si ne cas¬
ꝑa: quem iustũ ad et̾nã fecit beatitudinẽ. Sequitur g̃
quia si nimquã peccasset: nunq̃m moreretur.
probatur. Q iippe si hom̃o restaurandꝰ est ꝑfecti: a¬
lis debet restitui qualis futinꝰ erat sinon peccassit.
uit̃ cẽ non potest. A. Quẽ adinodũ gͥ si ñ pecass

Expanded text:
quod sic amat et eligit assequatur, frustra facta est talis, ut quod sic amat et eligit assequatur, frustra facta est talis, ut sic illud amet et eligat; nec ulla ratio erit cur illud assequi debeat aliquando. Quandiu ergo amando et eligendo summum bonum, justa faciet ad quod facta est, misera erit; quia indigens erit contra voluntatem, non habendo quod desiderat: quod nimis absurdum est. Quapropter rationalis natura justa est facta, ut summo bono, id est Deo, fruendo beata esset: homo ergo, qui rationalis natura est, factus est justus ad hoc, ut Deo fruendo beatus esset. hinc facile probatur; quia, ut jam diximus, sapientiae et justitiae Dei repugnat, ut cogeret hominem mortem pati sine culpa, quem justum fecit ad aeternam beatitudinem. Sequitur ergo quia si nunqprobatur. Quippe si homo perfecte restaurandus est; talis debet restitui, qualis futurus erat, si non peccasset.e non potest. ANS. Quemadmodum igitur si non peccasset
Abbreviated transcription (Latin):
Simili ratione probatur. quia ad hoc accepit potestatem dis¬
cernendi. ut odisset et uitaret malum: ac amaret et eligerit.
bonũ: atq magis bonũ magis amaret et eligeret. Alit̃ nãq
frustia illi ds dedisset potestatem istam discernendi: quia in
uanũ discerneret: si scdm̃ discretionẽ non amaret et uita¬
T.S non conuenit ut ds tantã potestatem frustra dederit
Iohoc itaq factam eẽ rationalem naturã certũ est. ut sũmũ
bonũ suꝑ om̃ia amaret et eligẽt: non propt̃᷑ a y liud .s.
uropt̃ ipsũ. Si enĩ propt̃ aliud: non ipsũ. s aliud amat.
At hoc nisi iusta facere nequit ut gͥ frustra non sic rati¬
onauis: simul ad hoe rationals et iusta facta est Quod si
ad sumium bonũ eligendũ et amandũ iusta facta est: aut
t᷑alis ad hoc facta est. ut aliquando assequeret᷑ qͦo amaret
et eligeret. aut. non. S si ad hoc iusta non est facta. it

Expanded text:
Simili ratione probatur quia ad hoc accepit potestatem disSimili ratione probatur quia ad hoc accepit potestatem discernendi, ut odisset et vitaret malum, ac amaret et eligeret bonum, atque majus bonum magis diligeret et eligeret. Aliter namque frustra illi Deus dedisset potestatem illam discernendi: quia in 87 vanum discerneret, si secundum discretionem non amaret et vitaret. Sed non convenit ut Deus tantam potestatem frustra dederit. Ad hoc itaque factam esse rationalem naturam certum est, ut summum bonum super omnia amaret et eligeret, non propter aliud, sed propter ipsum; si enim propter aliud, non ipsum, sed aliud amat. At hoc nisi justa facere nequit. Ut igitur frustra non sit rationalis, simul ad hoc rationalis et justa facta est. Quod si ad summum bonum eligendum et amandum justa facta est; aut talis ad hoc facta est, ut aliquando assequeretur quod amaret et eligeret, aut non. Sed si non ad hoc justa est facta, ut
Abbreviated transcription (Latin):
et quomͦ ualeant ad salutem hominis: et qualit̃ ds mise
reddiderit quod propt̃ illud debet. Et ut certiores sint
arguentationes tuȩ. sic a longe incipe: ut eas suꝑ firmũ
diuuet me nunc deus
quia tu nullatenꝰ michi parcis: nec consideras imbecillitatẽ sci¬
entie meȩ ÷ cui tam magnũ opus iniugis. Temptabo tamen qͣn¬
noqͥde incepi: non in me s in deo confidens: et faciam qͦd ipso
adiuiante potero.S ne fastidium hȩc uolenti legere nimis
unga continuatione generetur: a dictis dicenda alio eror¬
ationalem naturam a deo factim ẽẽ iustã. ut illo fru¬
endo beata eẽt: dubitari non debet. Ideo namq rati¬
onalis est. ut discernat int̾ iustũ et iniustũ: et int̾ bo¬
num et malum : et int̾ magis bonũ. et minus bonũ. Alioqͥn:
frustra facta eẽt rationalis. S ds non fecit eam rationalem
hustra. Quare. ad hoc eam factam ẽẽ rationalem: dubiũ non ÷

Expanded text:
et quid valeant ad salutem hominis; et qualiter Deus miet quid valeant ad salutem hominis; et qualiter Deus miisi reddiderit quod propter illud debet: et ut certiores sint argumentationes tuae, sic a longe incipe, ut eas supra firmum djuvet me nunc Deus, quia tu nullatenus mihi parcis, nec consideras imbecillitatem scientiae meae, cui tam magnum opus injungis. Tentabo tamen, quandoquidem incoepi, non in me, sed in Deo confidens; et faciam quod, ipso adjuvante, potero. Sed ne fastidium haec volenti legere nimis longa continuatione generetur, a dictis dicenda alio exorationalem naturam a Deo factam esse justam ut illo fruendo beata esset, dubitati non debet. Ideo namque rationalis est, ut discernat inter justum et injustum, inter bonum et malum, inter majus bonum et minus bonum; alioquin frustra facta esset rationalis. Sed Deus non fecit eam rationalem frustra. Quare ad hoc eam factam esse rationalem dubium non est.
Abbreviated transcription (Latin):
nullũ hominẽ ad hoc ꝓuehi: ad qͦo factus est. Quappt̃. aut
extra fidem xp̃ianã inuenienda est peccati satisfactio. qualem
supra eẽ debere ostendimꝰ: qͦd ratio nulla potest ostend̾e: aut
indubitant̃ in illa eẽ credenda ẽ. Quod enĩ necessaria rõ¬
ne ueracit᷑ eẽ colligitur: id in nullam deduci debet dubita¬
tionem: etiamsi ratio quomͦ sit non ꝑcipitur. B. Uerũ est
qđ dicis .A. Quid gͦ queris amplius: B. Nonad
hoc ueni ut auferas michi fidei dubitationem: s ut ostendas
michi certitudinis meç rationem. Quappt̃ sicut me rationa¬
biliter deduxisti adhoc. ut uideam peccatorẽ hominẽ hos
debere deo pro peccato. qͦs et redde nequit. et nisi reda¬
derit. saluari non ualet: ita me uolo ꝑducas illuc. ut ratio¬
nabili necessitate intelligam eẽ oportere om̃ia illa que nobis
fides catholica de xp̃o credere p̃cipit. si saluari uolumus.

Expanded text:
nullum hominem ad hoc provehi, ad quod factus est. Quapropter aut nullum hominem ad hoc provehi, ad quod factus est. Quapropter aut extra fidem Christianam invenienda est peccati satisfactio, qualem supra esse debere ostendimus; quod nulla ratio potest ostendere, aut indubitanter in illa esse credenda est. Quod enim necessaria ratione veraciter esse colligitur, id in nullam debet deduci dubietatem, etiam si ratio, quomodo sit, non percipitur. BOS. Verum est quod dicis. ANS. Quid ergo quaeris amplius? BOS. Non ad hoc veni, ut auferas mihi fidei dubitationem; sed ut ostendas mihi certitudinis meae rationem: quapropter sicut me rationabiliter deduxisti ad hoc, ut videam hominem peccatorem hoc debere Deo pro peccato, quod et reddere nequit; et nisi reddiderit salvari non valet, ita volo me perducas illuc, ut rationabili necessitate intelligam esse oportere omnia illa, quae nobis fides catholica de Christo credere praecipit, si volumus salvari;
Abbreviated transcription (Latin):
iomꝰ potest inueniri salus hominis. Aut enĩ ꝑ xp̃m:ͥ aut
alio aliquo: aut nullo modo poterit homo saluꝰ esse. Qua¬
ipt̃ si falsũ est quia nullo. aut alio aliquo modo potest hos
Si qͥs uidens rõnem
quia alio modo non potest eẽ. et non intelligens qua rõne
iutat hoc eẽ : quid hinc respondebimꝰ: A. Quid re¬
pndendũ est uili. qui iccirco astruit ẽẽ impossibile qd necc̃ẽ
it eẽ : quia nescit qͦmͦ sit: B. Quia insi piens est. A.¬
rgo contẽpnendũ est qͦd dicit. . Uerũ est. Sed hoc ip¬
sũ est illi ostendendum: qua ratione sit quod putat im
qua neceẽ est aliquos homines ad beatitudinẽ ꝑuenire
Nam si deo inconueniens est. hominem cum aliqua macula
ꝑducere ad hoc. ad qͦo illum sine om̃i macula fecit: ne aut b¬
ni incepti penitere. aut propositũ implere non posse uideat᷑.
multomagis propt̃ eandem inconuenientiã impossibile est

Expanded text:
modo potest inveniri salus hominis? Aut enim per Christum, aut modo potest inveniri salus hominis? Aut enim per Christum, aut alio aliquo, aut nullo modo poterit homo salvus esse: quapropter si falsum est quia nullo, aut aliquo alio modo potest hoc Si quis, videns rationem quia alio modo non potest esse, et non intelligens qua rationqueat hoc esse: quid huic respondebimus? ANS. Quid respondendum est illi, qui idcirco astruit esse impossibile quod necesse est esse, quia nescit quomodo sit? BOS. Quia insipiens est. ANS. Contemnemdum est ergo quod dicit. BOS. Verum est; sed hoc ipsum illi ostendendum est qua ratione sit, quod putat impquia necesse est aliquos homines ad beatitudinem pervenire? Nam si Deo est inconveniens hominem cum aliqua macula perducere ad hoc, ad quod illum sine omni macula fecit; ne aut boni incoepti poenitere, aut propositum implere non posse videatur: multo magis propter eamdem inconvenientiam impossibile est
Abbreviated transcription (Latin):
tate roboratur: sufficẽ debet. Siue nanq uno siue pluribus
argumentis ueritas in expugnabiliter monstret᷑: equalit̃ ab oĩ
dubitatione defendit᷑¬
cce ita est. Q uomi gͦ saluuiꝰ erit homo. si ipse nec soluit qͦd
debet: nec saluari si non soluit debet: Aut qua frontt
asseremꝰ dm̃ in miscđia diuitemi supra intellectũ humanũ
hanc mise diam facẽ ñ posse: A. Hoc debes abilis¬
iine erigere: qui xp̃m ñ esse credunt necessariũ ad illam
sautẽ hominis quorũ uice loqueris : ut dicant qualit̾ homo
nosirridere: et accedant. et iungant se nobis. qui ñ dubita
possint saluari. B. Ate querã sicut incepi: ut ostendas
nichi qua ratione saluetur homo Oꝑ xp̃m. A. Honn
sufficient̃ probatur. ꝑ xp̃m hominẽ posse saluari ⁊ cun
tiam infideles non negent hominem ullomͦ fieri posse be¬
atum: et satis ostensũ sit. qͥa si ponimꝰ xp̃m ñ esse. nul

Expanded text:
tate roboratur, sufficere debet. Sive namque uno, sive pluribus tate roboratur, sufficere debet. Sive namque uno, sive pluribus argumentis veritas inexpugnabiliter monstretur, aequaliter ab omni dubitatione defenditcce ita est. Quomodo ergo salvus erit homo, si ipse nec solvit quod debet; nec salvari, si non solvit, debet? aut qua fronte asseremus Deum in misericordia divitem supra humanum intellectum, hanc misericordiam facere non posse? ANS. Hoc debes nu exigere qui Christum non esse credunt necessarium ad illam salutem hominis quorum vice loqueris; ut dicant qualiter homo nos irridere, et accedant, et jungant se nobis, qui non dubitapossint salvari. BOS. A te quaeram, sicut incoepi, ut ostendas mihi qua ratione salvetur sufficienter probatur per Christum hominem posse salvari; cum etiam infideles non negent hominem ullo modo posse fieri beatum, et satis ostensum sit quia si ponimus Christum non esse, nullo
Abbreviated transcription (Latin):
an uideo ec̃ querendã: ꝙ istã. AUerum esto. dimit¬
aut ñ uolet. S. si uolet qͥd ñ potit: indigens erit. Sisi ñ uolet init
istus sit: beatus non erit. B. Et hoc aꝑtũ. A Quãdu
gͦ non reddet: beatus eẽ ñ pot̾it. B. Si rationẽ sequit᷑ deus uisti¬
qui homines et iumenta saluat: quẽ admodũ multiplicauit mi¬
sericordiam suam. Nos autẽ loquim᷑ de illa uitima misc̃ia: qua
post hanc uitam beatũ facit hominẽ: hanc beatitudinem mi¬
li dari debere. nisi illi cui penitus dimissa sunt peccã: nec hai
dimissionẽ fieri nisi debito reddito qd debetur pro peccato. scd̃m
magnitudinẽ peccati: supͣpositis ratioĩbus puto me sufficient̃
ostendisse. Quib si quid tibi uidetur posse rationib obici: dic̃e
debes. Ego utiq nullam tuarũ rõnũ aliquatenꝰ infirma¬
ri posse uideo. A Heq ego si bene considerent᷑ existimo.
Uerũtam̃ si uel una de om̃ib quas posui in expugnadili ueri¬

Expanded text:
am video esse quaerendam, quam istam. ANS. Verum esto: dimitaut non volet. Sed si volet quod non poterit, indigens erit: si vero non volet, igens, sive injustus sit, beatus non erit. BOS. Et hoc apertum. ANS. Quandiu ergo non reddet, beatus esse non poterit. BOS. Si rationem sequatur Deus justiqui homines et jumenta salvat, quemadmodum multiplicavit misericordiam suam. Nos autem loquimur de illa ultima misericordia, qua post hanc vitam beatum facit hominem: hanc beatitudinem nulli dari debere, nisi illi, cui penitus dimissa sunt peccata; nec hanc dimissionem fieri, nisi debito reddito, quod debetur, pro peccato secundum magnitudinem peccati, supra positis rationibus puto me sufficienter ostendisse. Quibus si quid tibi videtur posse rationibus objici, dicere debes. BOS. Ego utique nullam tuarum rationum aliquatenus infirmari posse video. ANS. Neque ego, si bene considerentur, existimo: verumtamen si vel una de omnibus, quas posui, inexpugnabili veri
Abbreviated transcription (Latin):
quia oportet eum mais aliquid habere. quã quicquid sub deo
est: qͦd sponte det. et non er debito deo. B.ta est. A
uc autem sub illo. nec extra illum inueniri potest. B. Uerũ ẽ¬

Expanded text:
quia oportet eum majus aliquid habere, quam quidquid sub Deo quia oportet eum majus aliquid habere, quam quidquid sub Deo est; quod sponte det, et non ex debito, Deo. BOS. Ita est. ANS. Hoc autem nec sub illo, nec extra illum inveniri potest. BOS. Verum e
Abbreviated transcription (Latin):
sinceritatẽ humane naturę corruptibilitas. siue incorruy¬
tibilitas: qñ neutra facit aut destruit hominẽ: s alta ualet
ad eius miseriã. altera ad beatitudinem. S qm̃ nullus est homo
qui non moriatur: iecirco mortale ponitur in eĩus diffinitione
aplilosopbis: qui non crediderunt totũ hominem aliquando potu¬
isse aut posse cẽ ĩ mortalem. Quare non sufficit ad monstran¬
lum illum hominem debere mortalem eẽ: hoc quia uerus hõ
irit .B. Quere cu gͦ auam rationem: quia ego illam nescio si
ii nescis ⁊ qua ille probetur posse mori A Bubium non
Dubium non
animam suam ponat nullo alio faciente. siue alius hoc faciat
ut eam ponat ipso ꝑmittente: quantũ ad potestatem nichil dif¬
fert. U. Hon est dubiũ. A Si gͥ uoluerit ꝑmittere.
poterit occidi: et si noluerit non poterit. B.Ad hoc nos
in declinabilit ꝑducit ratio. A Patio quoq nos docuit.

Expanded text:
sinceritatem humanae naturae corruptibilitas, sive incorrupsinceritatem humanae naturae corruptibilitas, sive incorruptibilitas: quoniam neutra facit aut destruit hominem; sed altera valet ad ejus miseriam, altera ad beatitudinem. Sed, quoniam nullus homo est, qui non moriatur: idcirco mortale ponitur in hominis diffinitione a philosophis, qui non crediderunt totum hominem aliquando potuisse aut posse esse immortalem. Quare non sufficit, ad demonstrandum illum hominem debere mortalem esse, hoc quia verus homo erit. BOS. Quaere ergo tu aliam rationem, quia ego illam nescio si tu nescis, qua ille probetur posse mori. ANS. Dubium non animam suam ponat nullo alio faciente, sive alius hoc faciat ut eam ponat ipso permittente; quantum ad potestatem nihil differt. BOS. Non est dubium. ANS. Si igitur voluerit permittere, poterit occidi: et, si noluerit, non poterit. BOS. Ad hoc nos indeclinabiliter perducit ratio. ANS. Ratio quoque nos docuit
Abbreviated transcription (Latin):
inͦ. Et si queris cur non uel detot quor sunt ꝑsonȩ dei. uel saltĩ
de uno hoc fecit: resp ondeo. quia ratio tune fieri nullateN
hoc erigebat: s om̃mo quia d̃s nichil sine ratione facit. pro¬
hibebat.. Erubesco quia hoc quesiui: dic quȩ dicturꝰe
ras. A Dicamus gͥ quia mori non debebit: qm̃ non eri
peccator. . Concedere me oportit Anselmꝰ
nam naturam. Nam secuudii diuinã
re debemus:
cũ ipse uerus homo futurus sit. et om̃is homo
naturalit
mortalis sit: A Hon puto mortalitatem
ad puram.
s ad corruptam hominis naturã ꝑtinere. Quepe si nunqͣm
peccasset homo. et immortalitas ip̃sius iminditabilit̃ firmata
eẽt÷ non tainen minꝰ honis ec̃t uerꝰ. Et qñ mortales in incor¬
ruptibisita. tem resurgent: non minus erunt ueri homines
Nam si ꝑtineret ad ueritatem huinanȩ naturȩ mortalitas:
neq̃quã posset homo eẽ qui eẽt ĩmortalis. Non gͦ ꝑtinet ad

Expanded text:
mus: et si quaeris cur non de tot quot sunt personae Dei, vel saltem mus: et si quaeris cur non de tot quot sunt personae Dei, vel saltem de uno hoc fecit, respondeo: quia ratio tunc fieri nullatenus hoc exigebat, sed omnino quia Deus nihil sine ratione facit prohibebat. BOS. Erubesco quia hoc quaesivi: dic quae dicturus eras. ANS. Dicamus ergo quia mori non debebit, quoniam non erit peccator. BOS. Concedere me oportet. nam naturam: nam secundum divinam re debemus; cum ipse vetus homo futurus sit, et omnis homo naturaliter mortalis sit? ANS. Non puto mortalitatem ad puram, sed ad corruptam hominis naturam pertinere. Quippe si nunquam peccasset homo, et immortalitas ipsius immutabiliter firmata esset; non tamen minus homo esset verus: et quando mortales in incorruptibilitate resurgent, non minus erunt veri homines: nam si pertineret ad veritatem humanae naturae mortalitas, nequaquam posset esse homo, qui esset immortalis: non ergo pertinet ad