comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
de qua scͥptum. ẽ. o isrł quã magna
domus dñi : Uacuum ꝓrsus a solli¬
citudine rerum minorum et uiliũ.
oportet. ẽẽ. animum: tã magnis et
tam multis intentum reb. Oportet
liberum: quẽ nulla sͥ uendicet ui¬
olenta occupatio. Oportet ingenu¬
um:quẽ nullum deorsum trahat
indigna affectio. Oportet rectum:
quẽ nulla seorsum auertat sinstra
intencio. Oportet cautũ: quẽ nul¬
la subeat furtiua suspicio. Oportet
uigilem:que nulla asese ab ducat
peregrina et curiosa cogitacio. Opor¬
tet firmũ:quẽ nulla concutiat re-¬
bentina turbatio. Oportet inuictũ
quẽ nulla fatiget uł continua tri¬
bulatio. Oportet amplum: quem
nulla coartet rei temporalis amissio.
His te ñ dubites. et bonis priuandũ.
et feriendum malis: si animũ di¬
uidens. et dĩreb et tuis parit̃ regu¬
lis noueris imꝑtiri. Pcurandus quẽ
implices: qui ꝓ te molat. Pro te dico:
ñ tecum. Quedã ꝑ temet facies. que¬

Expanded text:
de qua scriptum est: O Israel quam magna de qua scriptum est: O Israel quam magna est domus Domini ! Vacuum prorsus a sollicitudine rerum minorum et vilium oportet esse animum, tam magnis et tam multis intentum rebus. Oportet liberum, quem nulla sibi vindicet violenta occupatio. Oportet ingenuum, quem nulla deorsum trahat indigna affectio. Oportet rectum, quem nulla seorsum avertat sinistra intentio. Oportet cautum, quem nulla subeat furtiva suspicio. Oportet vigilem, quem nulla ab sese abducat peregrina et curiosa cogitatio. Oportet firmum, quem nulla concutiat repentina turbatio. Oportet invictum, quem nulla fatiget vel continua tribulatio. Oportet amplum, quem nulla coarctet rei temporalis amissio. 18. His te non dubites et bonis privandum, et feriendum malis, si animum dividens, et Dei rebus, et tuis pariter reculis volueris impertiri. Procurandus quem implices, qui pro te molat. Pro te dico non tecum. Quaedam per temet facies; quae
Abbreviated transcription (Latin):
pectant nos. hiñ mͦ circa : s quodã¬
modo intra te sunt. Non est suꝑua¬
cua consideratio qua intendis dis¬
ponere domui tuȩ:ꝓuidere his qͥ
in sinu tuo et in gremio tuo sunt.
Ego dico et necessariam. Laulũ au¬
di.Si quis domui sue p̃esse nescit.
quomodo eccłiȩ dĩ diligentiam ha¬
bebit: Item. Si quis suorum et maxi¬
me domesticorum curam ñ ht̃. fidẽ
negauit: et est infideli deterior. Et
hec dicens. ñ te moneo sũmis occu¬
patum intendere infimis. et quasi
minutũ fieri. minimis impend̾e.
qͦd maximis debes. Quid te intrices.
unde te exipuit ds̃: Hȩc inqͥt omĩa
adicient᷑ uobis. uerũtam̃ et hȩc o¬
portet facere: et illa ñ omittere. At
illa ꝑ te agens: ꝑ te et oportet p̃ui¬
deas. qui ꝓ te de his ꝓuideant. Nam
si unus e seruis ꝑ se ñ sufficit simul
et custodie umentorum. et curȩ
mensarũ. tu ꝑ te quomͦ intendere
ualeas. et tuȩ domui. et dñi parit᷑.

Expanded text:
spectant nos. Hi non modo circa, sed quodamspectant nos. Hi non modo circa, sed quodammodo intra te sunt. Non est supervacua consideratio, qua intendis disponere domui tuae, providere his qui in sinu tuo et in gremio tuo sunt. Ego dico et necessariam. Paulum audi: Si quis domui suae praeesse nescit, quomodo Ecclesiae Dei diligentiam habebit? item: Si quis suorum et maxime domesticorum, curam non habet, fidem negavit et est infideli deterior . Et haec dicens, non te moneo summis occupatum intendere infimis et quasi minutum fieri; minimis impendere quod maximis debes. Quid te intrices, unde te eripuit Deus? Haec, inquit, omnia adjicientur vobis . Verumtamen et haec oportet facere et illa non omittere. At illa per te agens, per te etiam oportet provideas, qui pro te de his provideant. Nam si unus e servis per se non sufficit simul et custodiae jumentorum, et curae mensarum: tu per te quomodo intendere valeas et tuae domui, et Domini pariter?
Abbreviated transcription (Latin):
ui ñ fodi parietem. Tibi licet fod̾e.
et uidere: utpote ꝓpħȩ filio. Michi
ꝓgredi ñ ẽ fas. Unum dico quod ĩ
facie. ẽ. Ridicule ministri ur̃i. urĩs
Non hoc racio ht̃. ñ antiquitas ha¬
buit: ñ consentit auctoritas. Et
si de sua consuetudine calumpnia
struitur: melius ꝓfecto illa quã
summꝰ ordo contempnitur. Friuo¬
lum tam̃ satis : unde maxime op¬
tinere id uolunt. Nos sumꝰ inqͥunt
qui in om̃i celebritate dño pape con¬
iunctiores assistimus. sedenti ꝓpiores
assidemus : ꝓcedentem posteriores
p̃cedimꝰ. hoc totũ ñ dignitatis pri¬
uilegium. s sedulitatis debitum. ẽ
diaconi nom̃ sollemni ipsa ammi¬
nistracione interp̃tans. Deniq pres¬
biteris ordinata consessione ambien¬
tib maiestatem: uos ad pedes sedetis.
ꝓpiores assistitis: ut habeat paratio¬
res. In euuangeliis legimus. qͥa facta
est contencio int̃ discipłos: qͥs eoꝵ
curiȩ exeundũ ꝓalatio : domi ex¬

Expanded text:
vi, non fodi parietem. Tibi licet fodere vi, non fodi parietem. Tibi licet fodere et videre, utpote prophetae filio. Mihi progredi non est fas. Unum dico quod in facie est. Ridicule ministri vestri vestris sNon hoc ratio habet, non antiquitas habuit, non consentit auctoritas. Et si de sua consuetudine calumnia struitur, melius profecto illa, quam summus Ordo contemnitur. Frivolum tamen satis, unde maximo obtinere id volunt. Nos sumus, inquiunt, qui in omni celebritate domino Papae conjunctiores assistimus, sedenti propiores assidemus, procedentem posteriores praecedimus. Hoc totum non dignitatis privilegium, sed sedulitatis debitum est, diaconi nomen solemni ipsa administratione interpretans. Denique presbyteris ordinata consessione ambientibus majestatem, vos ad pedes sedetis. Propiores assistitis, ut habeat paratiores. In evangiliis legimus, quia facta est contentio inter discipulos, quis eorum curiae: exeundum palatio; domi ex
Abbreviated transcription (Latin):
eccłiam dĩ talib innixam columnis.
O si dñi mei sponsam cernerem. ⁊an¬
tȩ commissam fidĩ: tantȩ creditam
puritati. Q uid me beatius. qͥd ue se.¬
curius. cũ eiusmodi circa me uite
meȩ et custodes spectarem simul et tes¬
tes: Quib omĩa mea secure secreta
comiitterem. cõmunicarẽ confilia:
quib me totũ refunderem. tanquã
alteri mͥ. Qui si uellem aliquatemis
deiuare ñ sinerent. frenarent p̃cipi¬
tem: dormitantem suscitarent. Quoꝵ
me reuerentia et libertas extollentẽ
reprimeret: excedentem corrigeret.
Quorũ me constancia et fortitudo.
nutantem firmaret: erigeret diffi¬
dentem. Quorũ me fides et scĩtas: ad
queq sc̃a. ad queq honesta. ad qͦq
pudica. ad queq amabilia. et bone
fame ꝓuo caret.Et nc̃ reduc oculos
mi eugeni ad eum qui nc̃. ẽ. curiȩ.
seu eccłie statum. et studia p̃latorũ:
eorum p̃sertim qui sunt in circui¬
tu tuo. S de his actenus ego. Palpa¬

Expanded text:
Ecclesiam Dei talibus innixam columnis! Ecclesiam Dei talibus innixam columnis! O si Domini mei sponsam cernerem tantae commissam fidei, tantae creditam puritati! Quid me beatius, quidve securius, cum ejusmodi circa me vitae meae et custodes spectarem simul et testes? Quibus omnia mea secreta secure committerem, communicarem consilia; quibus me totum refunderem, tanquam alteri mihi. Qui, si vellem aliquatenus deviare, non sinerent, frenarent praecipitem, dormitantem excitarent. Quorum me reverentia et libertas extollentem reprimeret, excedentem corrigeret: quorum me constantia et fortitudo nutantem firmaret, erigeret diffidentem: quorum me fides et sanctitas ad quaeque sancta, ad quaeque honesta, ad quaeque pudica, ad quaeque amabilia et bonae famae provocaret. Et nunc reduc oculos, mi Eugeni, ad eum qui nunc est curiae sivae Ecclesiae statum et studia praelatorum, eorum praesertim, qui sunt in circuitu tuo. 16. Sed de his hactenus. Ego palpa
Abbreviated transcription (Latin):
cundo. Item cũ eẽmus in quodã op¬
pido. domina illius oppidi optulit
illi ꝓ deuotione cũ manut̃gio duas
uł tres paraxides pulcras: ligneas
uit: Non fuert̃ qui possent legato
dicere: ditauimus abraham. Ipse uͦ
cũ samuele libere concionabat᷑ ad
om̃s. Loquimini de me coram dño.
et coram xp̃o eius: utrum bouem
cuiꝰquã tulerim an asinum. si quẽ¬
piam calumpniatus sum : si opp̃ssi
aliquem.si de manu cuiꝰpiã munus
accepi: et contẽpnam illud hodiȩ.
uobisq restituam. O si taliũ darctur
nunc. Quid te felicius. quid illo io¬
cundius scło: Nonne scd̃a ab ȩt̃nita¬
te. illorum tͥ temporum beatitudo
uideretur. cũ te quaqͣ uersũ proce¬
dens. stipatum uideres tam inclito
agmine beatorum: Si te noui he¬
res: et altum trahens suspirium.
tecum loqueris. Putas fore posse
qͦd dicit᷑ : Putas hic sumus. quousq
hȩc fiant: Quis det uiuere. ut uidere
contingat: O si uiderem in uitamã

Expanded text:
cundo. Item cum essemus in quodam opcundo. Item cum essemus in quodam oppido, domina illius oppidi obtulit ei pro devotione cum manutergio duas vel tres paropsides pulchras, ligneas vit? Non fuerunt qui possent legato dicere: Ditavimus Abraham . Ipse vero cum Samuele libere concionabatur ad omnes: Loquimini de me coram Domino et coram Christo ejus, utrum bovem cujuspiam tulerim aut asinum; si quempiam calumniatus sum, si oppressi aliquem, si de manu cujusquam munus accepi; et contemnam illud hodie, vobisque restituam . O si talium daretur nunc! Quid te felicius, quid illo jucundius saeculo? Nonne secunda ab aeternitate illorum tibi temporum beatitudo videretur, cum te quaquaversum procedens, stipatum videres tam inclyto agmine beatorum? 15. Si te novi, haeres, et altum trahens suspirium  al. spiritum, tecum loqueris: Putas fore posse quod dicitur? Putas hic sumus, quousque haec fiant? Quis det vivere, ut videre contingat? O si viderem in vita mea
Abbreviated transcription (Latin):
rentur: uentum ẽ ad martinum.
immemor.ẽẽ. recentis beneficii.
Tũ martinus. decepisti me inquit:
nesciebam tͥ imminere negotiũ.
Tolle equũ tuum: ecce in stabulo
est. Et hora eadem resignauit illi.
Quid dicis mi eugeni:: Nonne alte¬
rius scłi res est redisse legatũ de t̾ra
auri. sine auro. transisse ꝑ terrã
argenti. et argentũ nescisse. donũ
insuꝑ qd̃ poterat. ẽẽ. suspectũ. ilico
reiecisseᷤ S o mͥ locũ suauem: ubi¬
incidit occasio memorandi. et nomi¬
nandi suauissimi odoris uirum. ep̃m
loquor carnotensem Gaufridũ. qͥ lega¬
tionem in partib aquitantȩ ꝓpriis
sumptib strenue amministrauit.
ioq annos plures. Rem loquor: quã
uidi ipse. Eram cũ eo in t̃ra illa. cũ
a quodã prb̃o p̃sentatus est illi piscis:
quẽ uulgo uocant sturgionẽ. Pcunc
tatus quanti uenierit: ñ accipio in¬
quit nisi receꝑis p̃cium. Et resigna¬
uit illi solidos qͥnq: inuito et uere¬

Expanded text:
rentur, ventum est ad Martinum. rentur, ventum est ad Martinum. immemor esse recentis beneficii. Tum Martinus: « Decepisti me, » inquit: « nesciebam tibi imminere negotium. Tolle equum tuum, ecce in stabulo est. « Et hora eadem resignavit illi. Quid dicis, mi Eugeni? Nonne alterius saeculi res est, redisse legatum de terra auri sine auro? transiisse per terram argenti, et argentum nescisse? donum insuper, quod poterat esse suspectum, illico rejecisse? 14. Sed o mihi locum suavem, ubiincidit occasio memorandi et nominandi suavissimi odoris virum, episcopum loquor Carnotensem Gaufridum, qui legationem in partibus Aquitaniae propriis sumptibus strenue administravit, idque annos plures. Rem loquor quam vidi ipse. Eram cum eo in terra illa, cum a quodam presbytero praesentatus illi est piscis, quem vulgo vocant sturgionem. Percunctatus legatus quanti venierit, « Non accipio, » inquit, « nisi receperis pretium. » Et resignavit solidos quinque invito et vere
Abbreviated transcription (Latin):
pisse cernantur:ꝑquẽ siue absentes
suie p̃sentes contendant placere tibi.
placere dõ. Qui ad te redeant.fatiga¬
ti quidem: s ñ suffarcinati. Simul
et gloriantes. ñ qͦd curiosa seu p̃ci¬
osa q̃q terrarum aitulerint: sed qͦd
reliquerint pacem regnis. et legem
barbaris. quietẽ monasteriis. eccle¬
siis ordinem. clericis disciplinã: dõ
popłm acceptabilem. sectatorẽ bo¬
norum oꝑum. Dignum reor ad me
dium uenire. factum dulcis memo¬
rie martini nr̃i. Nosti hoc:s anme¬
mineris ignoro. Is cardinalis prbr
functus aliqͥndo legatione in datia.
tam pauꝑ remeauit:ut pene ex¬
hensis et ẽquis deficientib uix ꝑue¬
niret florentiam. Ibi ep̃c loci dona¬
uit ei equum: quo pisas usq ubi e¬
ramus tc̃ ꝑuectus est. Post triduũ
credo sequuitus ep̃c .erat enim illi
causa cũ aduersario. et agendi ad¬
erant dies:cepit requirere suffragia
amicorum: Cũq ꝑ singłos sollicita¬

Expanded text:
pisse cernantur , per quem sive absentes, pisse cernantur , per quem sive absentes, sive praesentes contendant placere tibi, placere Deo. Qui ad te redeant fatigati quidem, sed non suffarcinati: simul et gloriantes, non quod curiosa seu pretiosa quaeque terrarum attulerint, sed quod reliquerint pacem regnis, legem barbaris, quietem monasteriis, ecclesiis ordinem, clericis disciplinam, Deo populum acceptabilem, sectatorem bonorum operum. dium venire factum dulcis memoriae Martini nostri. Nosti hoc; sed an memineris, ignoro. Is cardinalis presbyter, functus 441 aliquando legatione in Dacia, tam pauper remeavit, ut pene expensis et equis deficientibus, vix perveniret Florentiam. Ibi episcopus loci donavit ei equum, quo Pisas usque, ubi eramus tunc, pervectus est. Postridie, credo, secutus episcopus erat enim illi causa cum adversario, et agendi aderat dies coepit requirere suffragia amicorum. Cumque per singulos sollicita
Abbreviated transcription (Latin):
ñ paueant. s contempnant. Qui nõ
cũ turba intrent. nec cũ ira exeant:
qͥ eccłias ñ spolient s emendent. qui
marsupia ñ exhauriant. s corda re¬
ficiant: et crimina corrigant. Famȩ
ꝓuideant sue: nec inuideant aliene.
Qui orandi studium gerant. et usũ
habeant: et de om̃i re orationi plus
fidant. quã suȩ industrie uł labori.
Quorum ingressus pacificus: moles¬
tus exitus sit. Quorũ sermo edificatio.
quorũ uita iusticia. quorũ p̃sentia
grata: quorũ memoria in benedic¬
tione. Qui se amabiles p̃beant. non
milib. & cũ innocentib innocen¬
tes: duros idure redarguant. malig¬
nantes coherceant: reddant retri¬
butionem suꝑbis. Qui ñ de dote
uiouȩ & patrimonio crucifixi. se
uel suos ditare festinent: gratis dan¬
tes qͦs gratis accepert̃. Gratis facien¬
tes iudicium iniuriam pacientibꝰ.
iundictam in nationĩb: increpa¬
tiones in popłis. Qui de tuo deniq

Expanded text:
non paveant, sed contemnant. Qui non non paveant, sed contemnant. Qui non cum turba intrent, nec cum ira exeant: qui ecclesias non spolient, sed emendent. Qui marsupia non exhauriant, sed corda reficiant et crimina corrigant; famae provideant suae, nec invideant alienae. Qui orandi studium gerant, et usum habeant, ac de omni re orationi plus fidant, quam suae industriae vel labori. Quorum ingressus pacificus, molestus exitus sit: quorum sermo aedificatio, quorum vita justitia, quorum praesentia grata, quorum memoria in benedictione. Qui se amabiles praebeant, nomilibus, et cum innocentibus innocentes; duros dure redarguant, malignantes coerceant, reddant retributionem superbis. Qui non de dote viduae, et patrimonio Crucifixi se vel suos ditare festinent, gratis dantes quod gratis acceperunt, gratis facientes judicium injuriam patientibus, vindictam in nationibus, increpationes in populis. Qui de tuo denique
Abbreviated transcription (Latin):
do discreti. in disponendo industrii.
in agendo strenui. in loquendo mo¬
desti.in aduersitate securi. in ꝓsꝑi¬
tate deuoti. in zelo sobrii. in mise¬
ricordia ñ remissi. in ocio ñ ociosi.
in hospitio ñ dissoluti. in conunuo¬
ñ effusi. in cura rei familiaris non
an xii. aliene ñ cupidi. suȩ ñ ꝓdigi:
ubiq et in om̃ib circum specti. Qui
legatione ꝓ xp̃o fungi. quotiens
opus erit. nec iussi renuant: nec ñ
iussi affectent. Qui qͦd uerecunide ex¬
cusant : obstinatius ñ recusent. Qui
missi post aurum ñ eant: s xp̃m se¬
quantur. Qui questum legationẽ
ñ estiment: nec requirant datũ sed
fructum. Qui regib iohannẽ exhi-¬
beant. egyptiis moysen. fornicanti¬
bus finees. helyam ydolatris. heliseũ
auaris.petrũ mentientib. paulũ
blasphemantib: negotiantib xp̃m.
Qui uulgus ñ sꝑnant. s doceant. di¬
uites ñ palpent. s terreant. pauꝑes
ñ grauent s foueant: minas pͥncipũ

Expanded text:
do discreti, in disponendo industrii, do discreti, in disponendo industrii, in agendo strenui, in loquendo modesti, in adversitate securi, in prosperitate devoti, in zelo sobrii, in misericordia non remissi, in otio non otiosi, in hospitio non dissoluti, in convivio non effusi, in cura rei familiaris non anxii, alienae non cupidi, suae non prodigi, ubique et in omnibus circumspecti. Qui legatione pro Christo fungi, quoties opus erit, nec jussi renuant, nec non jussi affectent. Qui quod verecunde excusant, obstinatius non recusent. Qui missi, post aurum non eant, sed Christum sequantur: qui quaestum legationem non aestiment, nec requirant datum, sed fructum. Qui regibus Joannem exhibeant, Aegyptiis Moysen, fornicantibus Phinees, Eliam idololatris, Elisaeum avaris, Petrum mentientibus, Paulum blasphemantibus, negotiantibus Christum. Qui vulgus non spernant, sed doceant: divites non palpent, sed terreant: pauperes non gravent, sed foveant: minas principum
Abbreviated transcription (Latin):
monasteriis om̃s recipimus: spe me¬
liorandi. At curia bonos facilius re¬
ciꝑe quã facere consueuit. Quod si
plures in ea defecisse bonos quã ꝓ
fecisse malos ꝓbauimus. querendi
sane. quib nec defecius umeatur:
neq ꝓfectus optetur. ut pore iã per¬
fectis. Itaq ñ uolentes neq curren¬
tes assumito: s cunctantes s remu¬
entes. Etiam coge illos: et compelle
intrare. In talib ui opinor requies¬
cet sp̃c tuus: qui ñ sint attrite fron
nisi a dõ. Qui aduentantium non
manus adtendant: s necessitates.
Qui stent uirilit ꝓ afflictis: et iu¬
dicent in equitate ꝓ mansuetis t̃rȩ
Qui sint composiri ad mores. ꝓbati
ad scimoniam parati ad obedientiã.
mansucti ad ꝑacientiam. subiecti ad
disciplinam. rigidi ad censuram. ca¬
tholici ad fidem. fideles ad dispensati¬
onem.concordes ad pacem: confor¬
mes ad unitatem. Qui sint in udi¬
cio recti: in consilio ꝓuidi. in iubẽ¬

Expanded text:
monasteriis omnes recipimus spe memonasteriis omnes recipimus spe meliorandi: at curia bonos facilius recipere, quam facere consuevit. Quod si plures in ea defecisse bonos, quam malos profecisse probavimus; quaerendi sane quibus nec defectus timeatur, nec profectus optetur, utpote jam perfectis. 12. Itaque non volentes, neque currentes assumito, sed cunctantes, sed renuentes: etiam coge illos, et 440 compelle intrare. In talibus, ut opinor, requiescet spiritus tuus, qui non sint attritae fronnisi a Deo. Qui adventantium non manus attendant, sed necessitates. Qui stent viriliter pro afflictis, et judicent in aequitate pro mansuetis terrae. Qui sint compositi ad mores, probati ad sanctimoniam, parati ad obedientiam, mansueti ad patientiam, subjecti ad disciplinam, rigidi ad censuram, catholici ad fidem, fideles ad dispensationem, concordes ad pacem, conformes ad unitatem. Qui sint in judicio recti, in consilio providi, in juben
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ euidens ac familiare exemplũ.
Quantos quos supplices admisistis.
postmodũ sustiniuistis graues: inso¬
lentes. contumaces. rebelles. Qd̾ qͥdẽ
interius malũ tegunt pͥncipia: pos¬
teriora ꝓdunt. Uerbosulum adoles¬
centem. et studentẽ eloquentiȩ. cũ
sapientiȩ sit inanis: ñ aliud quam
iusticie hostem reputes. Pro huius¬
modi falsis fr̃ib: dicit magist̃ gen¬
tium. Manus cito nemini impo¬
sueris. Excluso itaq uniuerso hoc
tibi maxime sit introducere tales.
quos postmodũ introduxisse ñ pe¬
niteat. Turpe ẽ ⁊ͥ sepus retractare
qd̃ feceris: et iudicium tuũ freq̃nt̃
ꝑiclitari ñ decet. Diligent̃ promide
om̃e qͦd faciendum erit tracta apd̃
te: et cũ his qui te diligunt. Tracta
ante factum : quia post factũ sera
retractatio est. Sapientis consiliũ. ẽ.
omĩa faccũ consilio: & post factũ
ñ penitebis. Et hoc tͥ ꝑsuade qui ad
tos oportere deligi ñ ꝓbandos. Nos in

Expanded text:
hujus evidens ac familiare exemplum. hujus evidens ac familiare exemplum. Quantos quos supplices admisisti, postmodum sustinuisti graves, insolentes, contumaces, rebelles? Quod quidem interius malum tegunt principia, posteriora produnt. Verbosulum adolescentem, et studentem eloquentiae cum sapientiae sit inanis, non aliud quam justitiae hostem reputes. Pro hujusmodi falsis fratribus dicit tibi Magister: Manus cito nemini imposueris . 11. Excluso itaque universo hoc tibi maxime sit introducere tales, quos postmodum introduxisse non poeniteat. Turpe est tibi saepius retractare quod feceris, et judicium tuum frequenter periclitari non decet. Diligenter proinde omne quod faciendum erit, tracta apud te, et cum his qui te diligunt. Tracta ante factum, quia post factum sera retractatio est. Sapientis consilium est: Omnia fac cum consilio, et post factum non poenitebis . Et hoc tibi persuade, qui admtos oportere deligi, non probandos. Nos in
Abbreviated transcription (Latin):
et ñ magis ut uelim. Alius ꝓ auo:
alius forte. et ꝓ se rogat. Pro quo ro¬
garis: sit suspectuf. Qui ipse rogat
ꝓ se: iam iudicatus est. Nec int̃ est
ꝑsean ꝑ alium quis roget. Ciericũ
curiam frequentantem. qui si sit
de curia: ad idem noris ꝑtinere am¬
bientium genus. Adulantem et ad
placitum cuiꝰq loquentem: unũ
derogantib puta. etiam si nichil ro¬
gauerit. Scorpioni ñ est in facie quod
formides. s pungit a cauda. Si ad tali¬
um blandicias cor tuum ut assolet mol¬
liri senseris: memineris scͥptũ. Omĩs
homo primũ bonum uinum ponit:
cũ aũt inhebriati fuerint. tc̃ id quod
deterius ẽ. Pari pondere estimaueris
eius humilitatẽ qͥ timet: et eiꝰ qui
sꝑat. Uiri callidi et dolosi ꝓpriũ. ẽẽ.
solet. tc̃ p̃tendere humilitatẽ: cum
aliqͥd obtinere uoluerit. De qualibꝰ
dicit scriptura. Est qui se humiliat
nequit: et interiora eius plena st̃
dolo. De uobis ipsis. sume seutenciȩ

Expanded text:
et non magis ut velim. Alius pro alio, et non magis ut velim. Alius pro alio, alius forte et pro se rogat. Pro quo rogaris, sit suspectus; qui ipse rogat pro se, jam judicatus est. Nec interest, per se, an per alium quis roget. Clericum curiam frequentantem, qui non sit de curia, ad idem noris pertinere ambientium genus. Adulantem, et ad placitum cujusque loquentem, unum de rogantibus puta, etiamsi nihil rogaverit. Scorpioni non est in facie quod formides: sed pungit a cauda. 10. Si ad talium blanditias cor tuum, ut assolet, molliri senseris, memineris scriptum: Omnis homo primum bonum vinum ponit; cum autem inebriati fuerint, tunc id quod deterius est . Pari pondere aestimaveris ejus humilitatem qui timet, et ejus qui sperat. Viri callidi et dolosi proprium esse solet tunc praetendere humilitatem, cum aliquid obtinere voluerit: de qualibus dicit Scriptura: Est qui se humiliat nequiter, et interiora ejus plena sunt dolo . De vobis ipsis sume sententiae
Abbreviated transcription (Latin):
aut elegisti.aut admisisti:Non de
om̃ib dico: nam sunt quos ñ elegis¬
ti. s ipsi te. At potestarem ñ habent:
nisi quã tu eis aut tribueris. aut ꝑ¬
miseris. Ad idem gͦ reuertimur. Ti¬
bi imputa. qͥcqͥd patieris ab eo: qui
sine te pot̃ facere nichil. his excep¬
tis: de cetero ñ inconsiderate ut u¬
des eligendi quiq seu colligendi st̃
in opus ministerii huiꝰ. Tuum est
undecũq euocare. et adsciscere tibi.
exemplo moysi. senes. ñ uiuenes:
s senes ñ tam etate quã moribus.
quos tu nosti quia senes popłi st̃.
An ñ eligendi de toto orbe. orbem iu¬
dicaturi: Sane huic negotio. ñ se
ingerat rogans. Consilio ñ p̃ce agẽ¬
dum. ẽ. Sunt quȩ necessario a nob̾
rogantium aut extorquet impor¬
tunitas: aut necessitas meretur.
at istud. in his quȩ nr̃a sunt. Ubi
aut ñ licet qͦd uolo facere. qͥs locus
roganti: Nisi forte qui me rogat hoc
rogat. ut qͦd uult uelle liceat michi.:

Expanded text:
aut elegisti, aut admisisti? Non de aut elegisti, aut admisisti? Non de omnibus dico: nam sunt quos non elegisti, sed ipsi te. At potestatem non habent, nisi quam tu eis aut tribueris, aut permiseris. Ad idem ergo revertimur. Tibi imputa quidquid patieris ab eo qui sine te potest facere nihil. His exceptis, de caetero non inconsiderate, ut vides, eligendi quique seu colligendi sunt in opus ministerii hujus. Tuum est undecumque evocare et adsciscere tibi, exemplo Moysi, senes , non juvenes; sed senes non tam aetate quam moribus, quos tu nosti, quia senes populi sunt. An non eligendi de toto orbe, orbem judicaturi? Sane huic negotio non se ingerat rogans. Consilio, non prece agendum est. Sunt quae necessario a nobis rogantium aut extorquet importunitas, aut necessitas meretur. At istud in his quae nostra sunt. Ubi autem non licet quod volo facere, quis locus roganti? Nisi forte qui me rogat, hoc rogat, ut quod vult, velle liceat mihi,
Abbreviated transcription (Latin):
debui facere. et ñ feci: Si sic fecisti
nec ꝓfecisti: ẽ demũ qͦd facias. et qͦd
dicas. Exi de hur caldeorum : & dici¬
to quia oportet me & aliis ciuitau¬
bus euuangłrare. Puto nec penite¬
bit exilii: orbe ꝓ urbe commutato.
iutores tuos: hii seduli tͥ. hii intimi
sunt. Quãobrem si boni sunt. tibi
potissimũ sunt : simali equȩ plus
tibi.Ne te dixeris sanum.dolentem
latera : hoc est ne te dixeris bonũ.
malis innitentem. Aut sibonus
sis. bonitas tui solius. quẽ fructũ
afferre potest: Sicut in suꝑiore
libro dixisse me memini. Quid inꝗͣ
emolumenti affert eccłiis dĩ tua u̾¬
nus hominis iusticia. ubi senten¬
cia p̃ualet alit affectorum : S nec
tuta tibi tua bonitas obsessa malis:
ñ magis quã sanitas uicino serpen¬
te. Non est. quo te subducas malo in¬
testino. Ete regione bonum domesti¬
cum : eo amplius quo sepius iuuat.
S siue leuent.siue grauent.cui rec¬
tius imputandũ quã tibi. qui tales

Expanded text:
debui facere, et debui facere, et non profecisti est demum quod facias et quod dicas: Exi de urbe Caldeorum, et dicito, quia oportet me aliis civitatibus ewangelizare. Puto nec penitebit exilii, orbe pro urbe commutato. jutores tuos. Hi seduli tibi, hi intimi sunt. Quamobrem si boni sunt, tibi potissimum sunt: si mali, aeque plus tibi. Ne te dixeris sanum, dolentem latera: hoc est, ne te dixeris bonum, malis innitentem. Aut si bonus sis, bonitas tui solius quem fructum afferre potest? sicut in superiore libro dixisse me memini . Quid, inquam, emolumenti affert Ecclesiis Dei tua unius hominis 439 justitia, ubi sententia praevalet aliter affectorum? Sed nec tuta tibi tua obsessa malis, non magis quam sanitas vicino serpente. Non est quo te subducas malo intestino. Et e regione, bonum domesticum eo amplius, quo saepius juvat. Sed sive levent, sive gravent, cui rectius imputandum quam tibi, qui tales
Abbreviated transcription (Latin):
dicar. Nũ nr̃a illa uox. insta opor¬
tune. importune: hunc si audes.
nimium appellato. Ppbȩ p̃cipit᷑:
clama. ne cesses. Ad quos. nisi ad sce¬
leratos et peccatores: Annuncia
inquit popło meo scelera eorum: et
domui iacob peccata eorũ. Prudent̃
aduerte. et sceleratos ꝑhiberi: et po¬
pulum dñi. Puta idem de his. Et si sce¬
lerati et si iniqui: uude ne audias. qͦd
uni ex his minimis meis ñ fecisti:
nec michi fecisti. Fateor popłm istum
extitisse usq adhuc dura fronte. et ĩ¬
domito corde: s utrum ne etiam in¬
domabili. nescio unde liquido scire
possis. Potest fore: qͦd necdũ fuit. Si
diffidis tu: s apd̾ dm̃ ñ erit impos¬
sibile om̃e uerbum.Si dura fronte
sunt: durato et tu econtra tuam.
Niltã durum: qͦd duriori ñ cedat.
Dñs ad ꝓpħam. Dedi frontem tuam
duriorem frontib eorum. Unũ est
qͦd te absoluit: si egisti cũ popło tuo.
ut possis dicere. Popłe meus qͥd tibi

Expanded text:
dicar. Num nostra illa vox: Insta oppordicar. Num nostra illa vox: Insta opportune, importune? Hunc, si audes, nimium appellato. Prophetae praecipitur: Clama, ne cesses. Ad quos, nisi ad sceleratos et peccatores? Annuntia, inquit, populo meo scelera eorum, et domui Jacob peccata eorum . Prudenter adverte et sceleratos perhiberi, et populum Domini. Puta de his idem. Etsi scelerati, etsi iniqui, vide ne audias: Quod uni ex minimis meis non fecisti, nec mihi fecisti . Fateor populum istum exstitisse usque adhuc dura fronte, et indomito corde; sed utrumne etiam indomabili, nescio unde liquido scire possis. Potest fore, quod necdum fuit. Si diffidis tu; sed apud Deum non erit impossibile omne verbum . Si dura fronte sunt, durato et tu e contra tuam. Nil tam durum, quod duriori non cedat. Dominus ad prophetam: Dedi frontem tuam duriorem frontibus eorum . Unum est quod te absolvit, si egisti cum populo illo, ut possis dicere: Popule meus, quid tibi
Abbreviated transcription (Latin):
euuangłiste: et pastoris obus imples¬
uerbo. ñ ferro. Qd tu denuo usur¬
pare gladium temptes: quẽ semel
uissus es reponere in uaginam:
Quẽ tam̃ qui tuum negat: ñ satis
michi uidetur attendere uerbũ dñi.
dicentis sic. Conuerte gladiũ tuũ
in uaginam. Tuus gͦ et ipse: tuo for¬
sitan nutu. et si ñ tua manu eua¬
ginandus. Alioquin si nullomͦ ad te
ꝑtinet et is. idicentib apłis . ecce gla
is quidem ꝓ eccłia: ille uͦ et ab eccłia
exerendus. Ille sacerdotis. is militis
manu : s sane ad nutum sacerdotis.
et uissum imꝑatoris. Et de hoc alias.
Nunc uͦ arripe illum. qͥ tͥ ad ferien¬
dum creditus est: & uulnera ad sa¬
lutem. si ñ om̃s. si ñ uel multos cerit
quos possis. Non sum inqͥs melior.
quã patres mei. Qtĩẽ illorũ domus
exasꝑans ñ dico audiuit. s ñ irri¬
sit:Idõ tu insiste magis: si forte au¬
diant et quiescant. Insiste et resis¬
tentib. Dicendo hȩc: forte nimius

Expanded text:
evangelistae, et pastoris opus implesevangelistae, et pastoris opus implesverbo, non ferro. Quid tu denuo usurpare gladium tentes, quem semel jussus es reponere in vaginam? Quem tamen qui tuum negat, non satis mihi videtur attendere verbum Domini dicentis sic: Converte gladium tuum in vaginam . Tuus ergo et ipse, tuo forsitan nutu, etsi non tua manu evaginandus. Alioquin si nullo modo ad te pertineret et is, dicentibus Apostolis, Ecce glais quidem pro ecclesia, ille vero ab ecclesia exercendus; ille sacmanu, sed sane ad nutum sacerdotis, et jussum imperatoris. Et de hoc alias. Nunc vero arripe, qui tibi ad feriendum creditus est; et vulnera ad salutem, si non omnes, si non vel multos, certe quos possis. 8. Non sum, inquis, melior quam patres mei. Quem illorum domus exasperans, non dico, audivit, sed non irrisit? Ideo tu insiste magis, si forte audiant, et quiescant: insiste et resistentibus. Dicendo haec, forte nimius
Abbreviated transcription (Latin):
conuertas eos. ne ipsi subuertant te.
Quid diffidimus posse reuerti ĩ oues.
e quib uerti in lupos potuert: hic
hic ñ parco tͥ: ut parcat ds̃. Pastorẽ
te popło huic: certe aut nega aut
ex hibe. Non negabis: ne cuius sedẽ
tenes te neget heredem. Petrus hic
est: qui nescitur ꝓcessisse aliqͣndo uł
geminis ornatus uł sericis. ñ tectus
auro. ñ uectus equo albo. nec stiꝑa¬
tus milite. nec circũstrepentibus
septus ministris. Absq his tñ. cre¬
didit satis posse impleri salutare
mandatũ: si amas me pasce oues
meas. In his successisti: ñ petro. s
constantino. Confulo toleranda
ꝓ ip̃r: ñ affectanda ꝓ debito. ad ea
te potius incito: quorũ te scio debi¬
dorem. Et si purpuratus. et si deau¬
ratus incedens: ñ ẽ tñ qͦd horreas
oꝑam curaiiiue pastoralem. pasto¬
ris heres. Non ẽ qͦd erubescas euuan¬
gelium. Quãquã si uolens euuangeli¬
zes: int̃ apłos quidem etiam gła est

Expanded text:
convertas eos, ne ipsi subvertant te. convertas eos, ne ipsi subvertant te. Quid diffidimus posse reverti in oves, e quibus verti in lupos potuerunt? Hic, hic, non parco tibi, ut parcat Deus. Pastorem te populo huic certe aut nega, aut exhibe. Non negabis: ne cujus sedem tenes, te neget haeredem. Petrus hic est, qui nescitur processisse aliquando vel gemmis ornatus, vel sericis; non tectus auro, non vectus equo albo, nec stipatus milite, nec circumstrepentibus septus ministris. Absque his tamen credidit satis posse impleri salutare mandatum: Si amas me, pasce oves meas . In his successisti, non Petro, 438 sed Constantino. Consulo toleranda pro tempore, non affectanda pro debito. Ad ea te potius incito, quorum te scio debitorem. Etsi purpuratus, etsi deauratus incedens, non est tamen quod horreas operam curamve pastoralem, Pastoris haeres: non est quod erubescas Evangelium. Quanquam si volens evangelizes, inter Apostolos quidem etiam gloria est
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃e temptaueris. absit inquiunt
ñ decet: tempori ñ congruit. maies¬
tati ñ conuenit: quã geras ꝑsonã
attendito. De placito dĩ ultima m̃¬
cio est. ꝓ iactura salutis nulla conc¬
tacio. nisi qͦd sublime ẽ hoc salitare
dicamus. et qͦd głam redolet id iustũ.
Ita om̃e humile ꝓbro ducttur int̃
palatinos: ut facilius qui . eẽ. quã qͥ
appartre humilis uelit inuenias. Timor
dni simplicitas reputatur. nedicam
fatuitas. Uirum circum spectũ. et
amicũ ꝓpriȩ conscientiȩ: calump¬
nantur hypochritam. Porro ama¬
torem quietis. et sibi inĩdũ uacantẽ:
mortis.: Queso sustine paulisꝑ: et sub¬
porta me. Immo da ueniam: non tã
temere quã timide hȩc loquenti. Emu¬
lor enim te emulatione hona: et u¬
tinam quã uehem̃ti tã utili. Scio uͥ
habitas. increduli et subuersores st̃
tecum. lupi ñ oues sunt: taliũ tam̃
tu pastor. Utlis consideratio. qua
forte inueneris quomͦ si fieri possit

Expanded text:
habere tentaveris; Absit? inquiunt, habere tentaveris; Absit? inquiunt, non decet, tempori non congruit, majestati non convenit; quam geras personam attendito. De placito Dei ultima mentio est; pro jactura salutis nulla cunctatio: nisi quod sublime est, hoc salutare ducamus; et quod gloriam redolet, id justum. Ita omne humile probro ducitur inter palatinos, ut facilius qui esse, quam qui apparere humilis velit, invenias. Timor Domini simplicitas reputatur, ne dicam fatuitas. Virum circumspectum et amicum propriae conscientiae calumniantur hypocritam. Porro amatorem quietis, et sibi interdum vacantem, mortis? Quaeso, sustine paulisper, et supporta me. Imo da veniam, non tam temere, quam timide haec loquenti. Aemulor te aemulatione bona, et utinam quam vehementi, tam utili. Scio ubi habitas; increduli et subversores sunt tecum. Lupi, non oves sunt: talium tamen tu pastor. Utilis consideratio, qua forte inveneris, quomodo, si fieri possit,
Abbreviated transcription (Latin):
et mordacissimi detractores. Simpli
cissimi dissimulatores: & malignis¬
simi ꝓditores. Excurrimus huc:
plenius te atq expressiuĩ ammo¬
nendũ putantes. horum quȩ circa
te sunt in hac parte. Iam ad ordinẽ
recurramus. Quale. ẽ. qͦd de spoliis
euge: Pauꝑum uita: in plate̾is
diuitum seminatur. Argentũ mi¬
cat in luto. accurritur undiq. tol¬
lit illud ñ pauꝑior s fortior: aut qͥ
forte citius p̃cucurrũ. Ate in mos
iste. uł potius mors ista ñ cepit.
in te utinam desinat.S reliqua
ꝓsequam᷑. Int̃ hȩc tu pastor ꝓcedis
deauratus. tã multa circumdatus
uarietate. oues qͥd capiunt: Si au¬
derem dicere: demonũ magis quã
ouium pascua hȩc. Scilicet sic fac¬
titabat petrus. sic paulus ludebat:
Uides omnẽ eccłiasticũ relum fer¬
uere. sola ꝓ dignitate tuenda. hono¬
ri totum dat᷑. sc̃itati nichil aut pa¬
rum. Si causa requirente paulo
submissius agere. uł socialius te

Expanded text:
et mordacissimi detractores, simplet mordacissimi detractores, simplcissimi dissimulatores, et malignissimi proditores. Excurrimus usque huc, plenius te atque expressius admonendum putantes horum quae circa te sunt in hac parte. 5. Jam ad ordinem recurramus. Quale est, quod de spoliis euge? Pauperum vita in plateis divitum seminatur. Argentum micat in luto: accurritur undique, tollit illud non pauperior, sed fortior, aut qui forte citius praecucurrit. A te tamen mos iste, vel potius mors ista non coepit; in te utinam desinat. Sed reliqua prosequamur. Inter haec tu pastor procedis deauratus, tam multa circumdatus varietate. Oves quid capiunt? Si auderem dicere; daemonum magis, quam ovium pascua haec. Scilicet sic factitabat Petrus, sic Paulus ludebat? Vides omnem ecclesiasticum zelum fervere sola pro dignitate tuenda. Honori totum datur, sanctitati nihil, aut parum. Si causa requirente paulo submissius agere, ac socialius te
Abbreviated transcription (Latin):
a quo se arcendos putent: ñ secretũ
quo se ñ ingerant. Si stante ꝓ foribꝰ
quoquã illorum. morã uł modicã fe¬
cerit ostiarius: ego tunc ꝓ illo ẽẽ no
ne et ego uel aliquatenus mores gẽ¬
tis. Ante omĩa sapientes sunt ut fa¬
ciant malum : bonũ aũt facere
nesciunt. hii inuisi terre et cęlo:
utriq inietere manus: impii in
dm̃. temerarii in sc̃a. seditiosi in in¬
uicem. emuli in uicinos: inhuma¬
niin extraneos. Quos neminẽ aman¬
tes amat nemo. et cũ timeri affectãt
ab om̃ib: om̃s timeant necesse. ẽ.
hii sunt qui subessẽ ñ sustinent: p̃eẽ.
ñ norunt. suꝑiorib infideles: infe¬
riorib importabiles. hii inuerecũ¬
di ad petendũ: ad negandũ fronto¬
si. hii inoportuni ut accipiant. mn¬
quicti donec accipiant. ingrati
ubi acceꝑint. docuert̃ linguam suã
grandia loqui: cũ operentur exigua.
Largissimi ꝓmissores: & parcissimi
exhibitores. Blandissimi adulatores:

Expanded text:
a quo se arcendos putent, non secretum a quo se arcendos putent, non secretum quo se non ingerant. Si stante pro foribus quoquam illorum, moram vel modicam fecerit ostiarius; ego tunc pro illo esse nne et ego vel aliquatenus mores gen Ante omnia sapientes sunt, ut faciant malum; bonum autem facere nesciunt; hii invisi terre et celo utrique iniecere manus, impii in deum, temerarii in sancta, sediciosi in invicem, emuli in vicinos, inhumani in extraneos; quos neminem amantes amat nemo, et cum timeri affectant ab Omnibus, omnes timeant necesse est. Hii sunt, qui subesse non sustinent, preesse non norunt, superioribus infideles, inferioribus importabiles. Hii inverecundi ad petendum, ad negandum frontosi. Hii importuni, ut accipiant, inquieti, donec accipiant, ingrati, ubi acceperint. Docuerunt linguam suam grandia loqui, cum operentur exigua. Largissimi promissores et parcissimi exhibitores, blandissimi adulatores
Abbreviated transcription (Latin):
erat de subditis questus. una põpa.
unaq uoluꝑtas: si quomͦ cos pos¬
sent parare dño plebem ꝑfectam.
Id omnimodis satagebant. etiam
in multa contricione cordis et
corporis: in labore et erumna. in
fame et siti. in frigore et nuditate.
Ubi nc̃ queso consuetudo hȩc : Subi¬
it dissimilis ualde. longe in aliud mu¬
tata sunt studia : et utinam ñ ĩ peiꝰ.
Cura tam̃ et anxietas. et emulacio.
et sollicitudo: fateor ꝑseuerant. Trans¬
lata hȩc: ñ imminuta. Testimoniũ
uobis ꝑhibeo: qͦd nec sube parcitis.
ñ magis quã ante. Diuersa aũt lo¬
catio: dissimilitudinẽ facit. Magna
abusio. ꝑauci ad os legis latoris: ad
manus om̃s respiciunt. Non mime¬
rito tam̃. Om̃e ꝑapale negotiũ: ille
urbe. qui te in paꝑam receꝑit. p̃cio
seuspe p̃cii ñ int̾ueniente: Et tunc
porissuũ uolunt dominari: cum
ꝓfessi fuerint seruitutem. fideles
sespondent: ut oportuniꝰ fulentib
noceant. Ex hoc ñ erit consilium tͥ

Expanded text:
erat de subditis quaestus, una pompa, erat de subditis quaestus, una pompa, unaque voluptas, si quo modo eos possent parare Domino plebem perfectam. Id omnimodis satagebant, etiam in multa contritione cordis et corporis, in labore et aerumna, in fame et siti, in frigore et nuditate. 4. Ubi nunc, quaeso, consuetudo haec? Subiit dissimilis valde; longe in aliud mutata sunt studia, et utinam non in pejus. Cura tamen et anxietas, et aemulatio, et sollicitudo, fateor, perseverant. Translata haec, non imminuta. Testimonium vobis perhibeo, quod nec substantiae parcitis, non magis quam ante. Diversa autem locatio dissimilitudinem facit. Magna abusio! pauci ad os legislatoris, ad manus omnes respiciunt. Non immerito tamen. Omne papale negotium illae urbe, qui te in Papam receperit, pretio seu spe pretii non interveniente? et tunc potissimum volunt dominari, cum professi fuerint servitutem. Fideles se spondent, ut opportunius fidentibus noceant. Ex hoc non erit consilium tibi
Abbreviated transcription (Latin):
adoriar dicere qd̃ sentio: uideo satis
qͦd imminet. Clamabitur insuetũ.
nã iustum negari ñ pot̾it. Ego uero
ne insuetum quidẽ assenserim. sẽ¬
pe assuetũ fuisse scio. ac ꝑ hoc indis¬
suerum potiusse uenire: s ñ redi¬
re in insuetum. An uͦ assuetũ quis
neget. qͦd constat ñ mͦ aliqñ factũ.
s aliquandiui factitatum : Qd iud
sit dicam : et ñ ꝓderit. Cur : Q uia
ñ placebit satrapis: plus maiestati
quã ueritati fauentib. fuert̃ ante
te: qui se totos ouibus pascendis ex¬
ponerent: pastoris oꝑe ꝙ nomine
gloriantes. nil sibi rep̾utantes indig¬
uum. nisi qͦd saluti ouium obuia¬
re putarent.Non querentes quȩ
sua sunt: s impendentes. Impen¬
dere curam. impendere substanciã:
impendere & seipsos.Unde unus
illorum: et ego ait suꝑ impendar
ꝓ animab ur̃is. Et tanquã dicerea.
ni uenimus ministrari s ministra¬
re: ponebant quotiens oportuis¬
set sine sumptu ęuuangłm. Unus

Expanded text:
adoriar dicere quod sentio? Video satis adoriar dicere quod sentio? Video satis quid imminet. Clamabitur insuetum; nam justum negari non poterit. Ego vero ne insuetum quidem assenserim. Nempe assuetum fuisse scio, ac per hoc in dissuetum potuisse venire: sed non redire in insuetum. An vero assuetum quis neget, quod constat non modo aliquando factum, sed aliquandiu factitatum? Quid illud sit dicam, et non proderit. Cur? Quia non placebit satrapis, plus majestati quam veritati faventibus. Fuerunt ante te qui se totos ovibus pascendis exponerent, pastoris opere et nomine gloriantes, nihil sibi reputantes indignum, nisi quod saluti ovium obviare putarent, non quaerentes quae sua sunt, sed impendentes. Impendere curam, impendere substantiam, impendere et se ipsos. Unde unus illorum: Et ego, ait, superimpendar pro animabus vestris . Et tanquam dicerent, Non venimus ministrari, sed ministrare; ponebant, quoties oportuisset, sine sumptu Evangelium. Unus
Abbreviated transcription (Latin):
accipiet: ñ scd̃m ꝓuentũ. Et ob hoc
in laborib potuis quã in ꝓfectib
gloriandum ꝑutauit : sicut alibi
quoq habes ipsum dicentẽ. in la¬
borib plurimis. Iia queso fac tu
satis absq tua sollicitudine ꝙ an¬
xietate curabit. Planta. riga. fer
curam: et tuas explicuisti partes.
Sane incrementum ubi uoluerit:
dabit ds̃ ñ tii. Ubi forte noluerit:
tͥ deꝑit nichil. dicente sẽptura. Red¬
det ds̃ mercedem laborum scõrum
suorum. Securus labor: quẽ nulbꝰ
ualet euacuare defectus. Et hec
dixerim: absq p̃iudicio diuine
potenciȩ & bonitatis. Scio indui¬
ratũ cor popłi huiꝰ: s potens ẽ õs
de lapidib istis suscitare filios abra¬
he. Qius scit si reuertat᷑ & ignoscat.¬
et conuertat. et sanet eos: S ñ ÷ ꝓpo¬
siti mei dictare dõ qͥd facere debeat. ⁊
utinam possim q̃ oportet & ꝓ ut o¬
portet suadẽ. At locus dubius: & scru¬
pulosa incidit disputacio. Nam ubi

Expanded text:
accipiet, non secundum proventum. Et ob hoc accipiet, non secundum proventum. Et ob hoc in laboribus pocius quam in profectibus gloriandum putavit. Sicut alibi quoque habes ipsum / dicentem: In laboribus plurimis, ita, queso, fac tu, satis absque tua sollicitudine et anxietate curabit. Planta, riga, fer curam; et tuas explicuisti  al., explevisti partes. Sane incrementum, ubi voluerit, dabit Deus, non tu. Ubi forte noluerit, tibi deperit nihil, dicente Scriptura: Reddet Deus mercedem laborum sanctorum suorum . Securus labor, quem nullus valet evacuare defectus. Et hoc dixerim absque praejudicio divinae potentiae et bonitatis. Scio induratum cor populi hujus: sed potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae. Quis scit si revertatur et ignoscat, convertat et sanet eos? Sed non est propositi mei dictare Deo quid facere debeat: tibi utinam possim, quae oportet et prout oportet, suadere. 3. At locus dubius, et scrupulosa incidit disputatio. Nam ubi
Abbreviated transcription (Latin):
Inueniantur p̃ ceteris. oportet ex¬
pediti ad officia. idonei ad sacra¬
menta. ad plebes erudiendas solli¬
citi. circũ specti ad semet custodi¬
endos. in om̃i castitate. Qd de pͦpło
loquar: P opłs romanus. ẽ. Nec bre¬
uius potui: nec expressius tamen
aꝑire de rius parrochians qͦd sentio.
paci: tumultui assuet᷑a. Gens immi¬
tis et intractabilis usq adhuc: sub¬
di nescia. nisi cũ ñ ualet resistere.
En plaga. Tibi incumbit cura hȩc :
dissimulare ñ licet. Rides me forsitã
fore incurabilem ꝑsuasus. Noli dif¬
fidere: curam exigeris : ñ curati¬
onem. Denq audisti. curam illiꝰ
habe: et s̃i cura uel sana illũ. uerũ
dixit quidã. ñ est in medico semper
releuetur ut eger. At meluis de tuis¬
laboraui. Nõ ait plus om̃ib ꝓfur.
aut plus om̃ib fructificaui: u̾bũ
insolens religiosissimẽ uitans. ali¬
as aũt nouerat homo quẽ docuit
os. quia unusqͥsq scd̃m suũ laborẽ

Expanded text:
Inveniantur pre ceteris oportet exInveniantur pre ceteris oportet expediti ad officia, ydonei ad sacramenta, ad plebes erudiendas solliciti, circuendos in omni castitate. Quid de populo loquar? Populus Romanus est. Nec brevius potui, nec expressius tamen aperire de tuis parochianis quod sentio. paci, tumultui assueta; gens immitis et intractabilis usque adhuc, subdi nescia, nisi cum non valet resistere. En plaga: tibi incumbit cura haec, dissimulare non licet. Rides me forsitan, fore incurabilem persuasus. Noli diffidere; curam exegeris, non curationem. Denique audisti: Curam illius habe ; et non, Cura, vel, Sana illud. Verum dixit quidam: Non est in medico semper relevetur ut aeger At melius prlaboravi. Non ayt: Plus omnibus profui, aut: Plus omnibus fructificavi, verbum insolens religiosissime vitans. Alias autem noverat homo, quem docuit deus, quia unusquisque secundum suum laborem
Abbreviated transcription (Latin):
minus utilitatis. Dico aũt in stan¬
cia tua illa cotidiana: ab urbe. a
curia. a domestica eccłia tua. Hȩc
inquã circa te sunt: derus. et po¬
pulus tuus. cui specialit̃ ep̃aris.
ac ꝑ hoc specialis curȩ teneris de¬
bitor: hiquoq qui t cotidiȩ assis¬
unt. seniores popħ. orbis iudices.
et qui itẽ de domo et mensa tua st̃.
capellani. cubicularii. ministri
qͥq. diuersis deputati offitiis in ob¬
sequium tui. hite familiariꝰ usi¬
tant. frequentius pulsant: moles.¬
tiusq sollicitant. Hi sunt qui non
uerentur suscitare dilectam: et
antequã uelit. sEt pͥmo quidẽ clerũ
illum ordinatissimũ. ẽẽ decet: ex
quo p̃cipue in omnẽ eccłiam deri
forma ꝓcessit. Deinde om̃e qd̾ ꝑꝑam
agitur te p̃sente: id tͥ turpius. In¬
terest głȩ scĩtatis uiȩ. ut quos p̃ ocu¬
lis habes. ita ordinati. ita sint infor¬
mati: quatinus tociꝰ honestatis et
ordinis. ipsi specłm. ipsi sint forma.

Expanded text:
minus utilitatis. Dico autem, instanminus utilitatis. Dico autem, instantia illa tua quotidiana, ab urbe, a curia, a domestica ecclesia tua. Haec, inquam, circa te sunt, clerus et populus tuus, cui specialiter episcoparis, ac per hoc specialis curae teneris debitor. Hi quoque qui tibi quotidie assistunt seniores populi, orbis judices; et qui item de domo et mensa tua sunt, capellani, cubicularii, ministri quique diversis deputati officiis in obsequium tui. Hi te familiarius visitant, frequentius pulsant, molestius sollicitant. Hii sunt, qui non verentur suscitare dilectam et antequam velit. Et primo quidem clerum illum ordinatissimum esse decet, ex quo precipue in omnem ecclesiam clori forma processit. Deinde quod perperam agitatur te presente, id tibi turpius. Interest glorie sanctitatis tue, ut quos pre oculis habes, ita ordinati, ita sint informati, quatenus tocius honestatis et ordinis ipsi speculum, ipsi sint forma.
Abbreviated transcription (Latin):
i michi plenius in notuisset
amantissime eugeni. priora
qualit̃ acceptaris. scd̃m hoc uel fi¬
dentius in reliquum ꝓcessissẽ uel
cautiꝰ: aut certe substitissẽ om̃ino.
Nunc uͦ quia ob locorũ distanciam
id minime dat᷑: ñ mireris. si prodit
exilior sermo anceps. uerecunde
fateor ad mediũ ueniens. Primis
itaq considerationis partib libris
priorib ꝑtractatis: in manib. ẽ
dehis addere quȩ circa te st̃. Et ip̃a
quidẽ sub te: s quo ꝓp iora. eo i¬
portuniora tͥ. Nempe coram posita
incuriam ñ ad iniitunt: ñ dissi¬
mulationẽ. ñ obliionẽ. Uehem̃¬
tius urgent. turbulentiꝰ irruunt:
uerendũ ne obruant. Circa ȩimodi
quã sobria et intenta consid̾atione
opus sit: ꝓprio te ex ꝑim̃to edoctũ
satis ñ ambigo. Alioquin si ñ cauta
oportunaq int̾ueniat consid̾atio.
occupatio continuabitur: & ue¬
xationis ñ erit modus. et sollicitu¬
dinis ñ erit finis. Non tempꝰ uacu¬
um. ñ liberũ cor: plus laboris. et

Expanded text:
i mihi plenius innotuisset, amantissime Eugeni, priora qualiter acceptaris, secundum hoc vel fidentius in reliquum processissem, vel cautius, aut certe substitissem omnino. Nunc vero quia ob locorum distantiam id minime datur, non mireris si prodit exilior sermo anceps, verecunde, fateor, ad medium veniens. Primis itaque considerationis partibus libris prioribus pertractatis, in manibus est de his addere, quae circa te sunt. Et ipsa quidem sub te, sed quod propiora, eo importuniora tibi. Nempe coram posita incuriam non admittunt, non dissimulationem, non oblivionem. Vehementius urgent, turbulentius irruunt: verendum ne obruant. Circa ejusmodi quam sobria et intenta consideratione opus sit, proprio te experimento edoctum satis non ambigo. Alioquin si non cauta opportunaque interveniat consideratio, occupatio continuabitur, et vexationis non erit modus, et sollicitudinis non erit finis. Non tempus vacuum, non liberum cor: plus laboris, et