comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
deinde cognatos. et notos. socios ⁊ami¬
cos. et deqͥbuscumq pota̾t esse spes cõ¬
u̾sionis. Orimꝰ oĩum Gallricus anim¬
culus eiꝰ absq dilatõe. aut hesitatõe.
petlib ut aiunt iuit insententiam
nepotis et consensũ conu̾sioms uir
ritorio eduensi qd̃ tuillium dicitur
Continuo etiam bartholomeusoc¬
currens. iumor cet̾is sr̃ib ⁊ necdũ mi¬
les:sine difficultate eadem hora sabu¬
tarib monitis dedit assensũ. Porro
andreas bernardo etiã ip̃e uinior. et
nouus eo tẽꝑe miles. u̾bum fr̃is diffici¬
lius admittebat. donec subito excla
ridens. et congratulans ꝓposito filioꝵ:
Itaq et ip̃e continuo manus declit:
et de tyrone scl̃i factus est miles xp̃iz
Nec solus uidit andreas tantorũ ma¬
trem filioꝵ letantẽ: s et confessus ẽ
⁊ bernardꝰ candẽ similit̃ se uidisse
Guido pͥmogenitꝰ fr̃m coniugio iã
alligatꝰ erat: uir magnꝰ. ⁊ pre aliis

Expanded text:
deinde cognatos, et socios, et amideinde cognatos, et socios, et amicos, de quibuscunque poterat esse spes conversionis. Primus omnium Galdricus avunculus ejus, absque dilatione aut haesitatione, pedibus, ut aiunt, ivit in sententiam nepotis, et consensum conversionis, vir ritorio Aeduensi, quod Tuillium dicitur. Continuo etiam Bartholomaeus occurrens, junior caeteris fratribus, et necdum miles, sine difficultate eadem hora salutaribus monitis dedit assensum. Porro Andreas, Bernardo etiam ipse junior, et novus eo tempore miles, verbum fratris difficilius admittebat, donec subito exclamridens, et congratulans proposito filiorum. Itaque et ipse continuo manus dedit, et de tirone saeculi factus est miles Christi. Nec solus vidit Andreas tantorum matrem filiorum laetantem, sed confessus est et Bernardus eamdem similiter se vidisse. Guido primogenitus fratrum, conjugio jam alligatus erat, vir magnus, et prae aliis
Abbreviated transcription (Latin):
tem ⁊̃ imꝑꝑantẽ quia ñ ad huꝰmͦi
nugatitatẽ tam ten̾e educau̾at. ñ
in hac spe erudierat eũ. Demũ cũ
aliqͣndo ad fr̃es ꝑge̾t in obsidione
castri qd̃ granceiũ dicit᷑ cũ ducebur¬
gundie constitutos: cepit in huimi
cogitatõe uehem̃tius anxiari. Inuẽ¬
taq in itinere metlĩo eccłia qͣdam
diu̾tit. ⁊ ingͤssus orauit cũ młto un¬
bre lacͥmarũ expandens manus in
celum: et effundens sicut aqm corsuũ
ante conspectũ dñi dĩ sui. Eaigitur
die firmatũ est ꝓpositũ cordis euꝰ sec
uero surda aure percepit uocẽ dicen¬
tis. Qui audit clicat ueni. Siquidem
ab illa hora sĩc̃ ignis qui comburit
siluam: et sic̃ flamina cõburens mon¬
tes. Hinc inde pͥus uiciniora neq cor¬
ripiens. pꝰmodũ in ult̾iora ꝓgredit᷑:
sic ignis quem miserat cdñs ia corserui sui
uolens ut arderet. pͥmo frẽs eiꝰ aggretłrͦ
solo minimo ad conu̾sionẽ ad huc minꝰ
habili seniori patͥ ad solatiũ derelicto:

Expanded text:
tem et improperantem, quia non ad hujusmodi nugacitatem tam tenere educaverat, non in hac spe erudierat eum. Demum cum aliquando ad fratres pergeret, in obsidione castri, quod Granceium dicitur, cum duce Burgundiae constitutos, coepit in hujusmodi cogitatione vehementius anxiari. Inventaque in itinere medio ecclesia quadam, divertit, et ingressus oravit cum multo imbre lacrymarum, expandens manus in coelum, et effundens sicut aquam cor suum ante conspectum Domini Dei sui. Ea igitur die firmatum est propositum cordis ejus. 10. Nec vero surda aure percepit vocem dicentis: Qui audit, dicat, Veni . Siquidem ab illa hora, sicut ignis qui comburit silvam, et sicut flamma comburens montes, hinc inde prius viciniora quaeque corripiens, postmodum in ulteriora progrediens: sic ignis quem miserat Dominus in cor servi sui volens ut arderet, primo fratres ejus aggreditur, solo minimo ad conversionem adhuc minus habili, seniori patri ad solatium derelicto,
Abbreviated transcription (Latin):
nebat. tam ꝑfecta exigebat ab eis.
ut durus uideret᷑ sermo: intantũ
non capiebant que dicebantur.
Rursum cum sigillatum audiret¬
eos confitentes sibi. et semetpsos
accusantes suꝑ diu̾sis. illusionibus
cogitationũ cõmuniũ hũarum. quas
nullus incarne uiuens hõ penitus
iutare potest ÷ hoc potissimũ fuit.
in quo luti illi ad tenebras illas con

Expanded text:
nebat, tam perfecta exigebat ab eis, nebat, tam perfecta exigebat ab eis, ut durus videretur sermo; in tantum non capiebant quae dicebantur. Rursum, cum singillatim eos audiret confitentes sibi, et semetipsos accusantes super diversis illusionibus cogitationum communium humanarum, quas nullus in carne vivens homo penitus vitare potest; hoc potissimum fuit, in quo luci illi ad tenebras illas con
Abbreviated transcription (Latin):
suarũ eum consulentes. In quo tñ
pene hoc eis contigit quod filiisisrł
legimꝰ olim de moyse contigisse: eũ
diu conu̾satꝰ cum dño inmonte
sẏna. et taligine nubis egrederet᷑.
⁊ descenderet ad ppłm. et excolloqͥo
dñi facies eius cornuta appareret et
terribilis ad eo ut fugeret ppłs abeo
Egressus enĩ ille uir sc̃s a faue dñi qͣ
in solitudine cistercii. et sublimioris
altitudine. contẽplatõis insilentio
aliqͣndui fruitꝰ erat. qͣiͣ de celo afferẽs
int̾ hoies miracłm quoddã conqͥsite
sibi apud dm̃ plusqmͣ hũane puri¬
tatis: hõies quos reg̾e ⁊ int̃ qͦs con¬
u̾sari ueniebat᷑: pene om̃s a se abst̃¬
ruit. Si qnͣdo namq desp̃ualib
et edificatõe aĩarum sermonem
ad eos habebat. loquebat᷑ hõĩbus
lingua angłoꝵ: et uir intelligeba¬
tur. Maxime aut̃ in his que ad mo¬
res hõim ꝑtinebant. ex habundan¬
tia cordis sui tam sublimia eis ꝓpo¬

Expanded text:
suarum eum consulentes. 28. In quo tamen suarum eum consulentes. 28. In quo tamen pene hoc eis contigit, quod filiis Israel legimus olim de Moyse contigisse, cum diu conversatus cum Domino in monte Sina, et de caligine nubis egrederetur et descenderet ad populum, ex colloquio Domini facies ejus cornuta appareret et terribilis, adeo ut fugeret populus ab eo . Egressus enim Vir sanctus a facie Domini, qua in solitudine Cistercii, et sublimioris altitudine contemplationis in silentio aliquandiu fruitus erat, quasi de coelo afferens inter homines miraculum quoddam conquisitae sibi apud Deum plus quam humanae puritatis, homines quos regere, et inter quos conversari veniebat, pene omnes a se absterruit. Si quando namque de spiritualibus et aedificatione animarum sermonem ad eos habebat, loquebatur hominibus lingua Angelorum, et vix intelligebatur. Maxime autem in his quae ad mores hominum pertinebant, ex abundantia cordis sui tam sublimia eis propo
Abbreviated transcription (Latin):
ris esse. et uelle ei loqui nunciauit:
Ad quã cum egrederet᷑: procidens ad
pede seius eadem mulier duodeuim
librarũ bñdictõem ei obtulit. ora¬
tionum suffragia impiorans uiro suo
pericłose egrotanti. Quam breuit
allocntus climisit ase. uade inquiens
sanum inuenies siurũ tuum. Illa
abiens in domũ suam: suc̃ audierat
sic inuenit. Abbas uͦ consolans pu¬
sillanimitatẽ cellararii sui: ad susti¬
uendum dñm de cetero reddidit
fortiorem. Nec tantum semel hoc
ei contigisse certum est: s sepe cũ
huiusmodi necessitas instaret. repen¬
te unde non sꝑabatur auxiliũ ei a
dño affuisse. ꝓpt̃ qd̾ uiri prudentes
intelligentes manũ dñi esse cum eo.
teneritudinẽ mentis euis adeliciis
paradisi nuꝑ egressi. rerũ ext̾iorũ
sollicitudine grauare cauebant: cas
ipsi intra semetipõs ut pot̾ant di¬
gerentes ⁊ tantũm de int̾ioribꝰ et
conscientiis suis ⁊ causa ammaix

Expanded text:
ris esse, et velle ei loqui nuntiavit. ris esse, et velle ei loqui nuntiavit. Ad quam cum egrederetur, procidens ad pedes ejus eadem mulier, duodecim librarum benedictionem ei obtulit, orationum suffragia implorans viro suo periculose aegrotanti. Quam breviter allocutus dimisit a se: « Vade, » inquiens, « sanum invenies virum tuum. » Illa vero abiens in domum suam, sicut audierat, sic invenit. Abbas vero consolans pusillanimitatem cellarii sui, ad sustinendum Dominum de caetero reddidit fortiorem. Nec tantum semel hoc ei contigisse certum est, sed saepe, cum hujusmodi necessitas instaret, repente, unde non sperabatur, auxilium ei a Domino adfuisse. Propter quod viri prudentes 1074 intelligentes manum Domini esse cum eo, teneritudinem mentis ejus a deliciis paradisi nuper egressi, rerum exteriorum sollicitudine gravare cavebant, eas ipsi intra semetipsos, ut poterant, digerentes, et tantummodo de interioribus conscientiis suis, et causa animarum
Abbreviated transcription (Latin):
egressus foras ⁊ loca uitina curiin¬
iens orabat dm̃ ut acceptũ habe¬
ret obsequium suũ. ⁊ fr̃m suorum
in eo qd̃ diximus sp̃ualis fructus
desiderio constitut᷑. Subito uͭ stans
in ip̃a or̃õe modice int̃clusis ocłis.
uidit undiq ex uitinis montibus
tantam cliu̾si habitus ⁊ diu̾se con¬
ditionis hoĩm młtitudiẽ in infe¬
riorem uallem descend̾e. ut uallis
ipia capere non posset. Qd̃ qͥo sig¬
nificaui̾t: iam oĩb manifestum ẽ
Hac gͦ uir dñi uisione magnifice
consolatꝰ: exoͥatꝰ est etiã frẽs suos.
domus. apud eum durius q̃ reretur
ad neressaria domus et fr̃m multa de
esse. net habere se unde ea coemeret¬
⁊ urgente necessitate iam nullam
u̾boꝵ reciꝑet consolatõem ⁊ resañt
imꝑmptu non eẽt que daret᷑: uirdĩ
qnͣtum ur drim ad p̃sentes angusti¬
mutens eum adorõem canfugit. Post
paululũ uero rediens Gerardus: mu¬
lierem quandam de castellione fo¬

Expanded text:
egressus foras, et loca vicina circumegressus foras, et loca vicina circumiens, orabat Deum, ut acceptum haberet obsequium suum et fratrum suorum: et in eo quod diximus spiritualis fructus desiderio constitutus, subito stans in ipsa oratione, modice interclusis oculis, vidit undique ex vicinis montibus tantam diversi habitus et diversae conditionis hominum multitudinem in inferiorem vallem descendere, ut vallis ipsa capere non posset. Quod quid signderit, jam omnibus manifestum est. Hac ergo Vir Domini visione magnifice consolatus, exhortatus est fratres suos, domus, apud eum conquereretur ad necessesse, nec habere se unde ea coemeret, et urgente necessitate jam nullam verborum reciperet consolationem, res autem in promptu non esset quae daretur; Vir Dei, quantum interim ad praesentes angustimittens eum, ad orationem confugit. Post paululum vero rediens Gerardus, mulierem quamdam de Castellione fo
Abbreviated transcription (Latin):
uir quidã appositũ sibi in hospicio
ubertim plorans. clam asportauit.
inde uiu̾ent hoĩes. et tales hoĩes:
At uirũ dei minus ista mouebãt.
Sĩma ei sollicitudo de salite mł¬
torum. que apͥma die conu̾sionis sue.
usq ad hoc tempus tam singłariter
sacrim illud pectus noscitur possi¬
dere: ut erga om̃s animas moter¬
num gerere indeatur ꝰ ffectĩt Erat
ergo uehemens in p̃cordiis eiꝰ scĩdesi¬
derii. ⁊ sc̃e humilitatis conflictus
Modo em̃ seip̃m dectiens fatebatur.
indignũ ꝑ quẽ fructus aligus pro¬
ueniret : mͦ oblitꝰ sui estuꝰ bat fla¬
grantisimo ardore : ut aullam n
extuuloꝵ salite osolafõent pois
admittere uideret᷑. Sane fiduciã Ra¬
ritas pariebat: sed eandem castiga¬
bat humilitas. Contigit aut̃ int̃ ħ:
ut aliqndo temperus solito surge¬
rent ad iuigilias. Quib ꝑactis: cum
usq ad matutinas laudes. aliqnto
longius suꝑesset noctis int̾uallum:

Expanded text:
vir quidam appositum sibi in hospitio, vir quidam appositum sibi in hospitio, ubertim plorans, clam asportaverit, inde viverent homines, et tales homines. 26. At Virum Dei minus ista movebant. Summa ei sollicitudo de salute multorum, quae a prima die conversionis suae usque ad hoc tempus tam singulariter sacrum illud pectus noscitur possidere, ut erga omnes animas maternum gerere videatur affectum. Erat ergo vehemens in praecordiis ejus, sancti desiderii, et sanctae humilitatis conflictus. Modo enim seipsum dejiciens, fatebatur indignum, per quem fructus aliquis proveniret: modo oblitus sui, aestuabat flagrantissimo ardore, ut nullam nisi ex multorum salute consolationem posse admittere videretur. Sane fiduciam charitas pariebat, sed eamdem castigabat humilitas. Contigit autem inter haec, ut aliquando temperius solito surgeret ad vigilias. Quibus peractis, cum usque ad matutinas laudes aliquanto longius superesset noctis intervallum,
Abbreviated transcription (Latin):
abb̾em: mirantib sane ilł tamꝙͣ
maturis. et strenuis. tam in religi¬
one qmͣ in scło uiris ⁊ timentibꝰ ei
tum ꝓtenerioris etate iuuentutis:
tum ꝓcorꝑis infirmitate. ⁊ minori
usu ext̾ioris occupatõis. Erat aut̃ẽ
clarauallis locus in t̾ritorio lingo¬
nensi. non longe a fluiio alba. an¬
tiqua spelunca latronũ: ⁊ antiqͥt᷑
dicebat᷑ uallis absinciał ieu ꝓp̃t a
bundantis ibi absintii copiam. seu
ꝓpt̾ amaritudiñe doloris incidentiũ.
sormmanus latronũ. Ibi gͦ in loco
horroris et uaste solitudinis conse¬
der̃t uiri illi uirtutis. facturi de spe¬
lunca iatronũ templũ dei: ⁊ domũ
orõis. ubi simplicit̃ aliqͣnto temꝑe
deo seruer̃t in pauꝑtate sp̃c: in fa¬
me ⁊ sitim. infrigore ⁊ nuditate.ĩ
uigiliis multis. Pulmentaria sepiꝰ
ex foliis fagi conficiebant. Panis in¬
star: ꝓpħici illuis ex ordeo ⁊ milio ⁊
uicia erat: ita ut aliq̃ñ religiosus

Expanded text:
abbatem, mirantibus sane illis, tanquam abbatem, mirantibus sane illis, tanquam maturis et strenuis tam in religione quam in saeculo viris, et timentibus ei tum pro tenerioris aetate juventutis, tum pro corporis infirmitate, et minori usu exterioris occupationis. Erat autem Clara-Vallis locus in territorio Lingonensi, non longe a fluvio Alba, antiqua spelunca latronum, quae antiquitus dicebatur Vallis absinthialis, seu propter abundantis ibi absinthii copiam, seu propter amaritudinem doloris incidentium ibi in manus latronum. Ibi ergo in loco horroris et vastae solitudinis consederunt viri illi virtutis, facturi de spelunca latronum templum Dei, et domum orationis. Ubi simpliciter aliquanto tempore Deo servierunt in paupertate spiritus, in fame et siti, in frigore et nuditate, in vigiliis multis. Pulmentaria saepius ex foliis fagi conficiebant. Panis, instar prophetici illius, ex hordeo et milio et vicia erat, ita ut aliquando religiosus
Abbreviated transcription (Latin):
tores humilit̃ legens. nequaquã
sensib eoꝵ. suos sensus equabat.
sed subiciebat formandos: ⁊ uestigiss
eorum fideliter inherens. sepe defon¬
te unde illi hauserant ⁊ ipse bibebat.
Inde est quod plemis sp̃u qͥ om̃ĩs sc̃a
script᷑a diuinitꝰ est inspia t tam cõ¬
fident̃ et utilit̃ ea usq hodie sicut
apłs diit utitur ad docendlũ ⁊ ad
arguendũ ⁊ ad corripiendũ: ad eru¬
quid de ea affert in mediũ sic patẽs
⁊ placens efficit. et cirra ul unde agi¬
tur esficax admonendũ: ut miren¬
tur om̃s tam scłari qmͣ sp̃uali pre¬
aiti doctrina in u̾bis gr̃e que ꝓcetlt̃
de ore euis.
um aut̃ complacuit ei qui
eum segregauit a scło et uo¬
cauit. ut ampliore gr̃a reuelaret
in eo głam suã ⁊ multos filios dei
qui erant disꝑsi ꝑ eũ congregaret
in unũ: misit in cor abb̃is stepħi
ad eclificandã domũ clareuallis
mittere fres eiꝰ. Quib ab euntib
ip̃m etiã domnũ bernardũ p̃fecit

Expanded text:
tores humiliter legens, nequaquam eorum tores humiliter legens, nequaquam eorum sensibus suos sensus aequabat, sed subjiciebat formandos: et vestigiis eorum fideliter inhaerens, saepe de fonte unde illi hauserant, et ipse bibebat. Inde est quod plenus Spiritu, quo omnis sancta Scriptura divinitus est inspirata, tam confidenter et utiliter ea usque hodie, sicut Apostolus dicit, utitur ad docendum, ad arguendum, ad corripiendum . quid de ea affert in medium, sic patens et placens efficit, et circa id unde agitur efficax ad movendum, ut mirentur omnes tam saeculari quam spirituali praediti doctrina, in verbis gratiae quae procedunt de ore ejus.um autem complacuit ei qui eum segregavit a saeculo, et vocavit, ut ampliore gratia revelaret in eo gloriam suam, et multos filios Dei, qui erant dispersi, per eum congregaret in unum; misit in cor abbatis 1073 Stephani ad aedificandam domum Clarae-Vallis mittere fratres ejus. Quibus abeuntibus ipsum etiam domnum Bernardum praefecit
Abbreviated transcription (Latin):
sibi grãm metendi. Nec fefellit sun¬
plicitas fidei desideriũ religiosi. Con¬
tinuo namq quod petiit impetra¬
⁊uit. Ex illo die in labore illo p̃cet̾is
peritũ ẽẽ se cum quadam iocunddi¬
tate gͣtulat᷑: tanto in hoc oꝑe deuo¬
tior. qnͣto se in hoc ipso facultatem
ex solo dei douo remuuscit᷑ accepissez
feriatus aut̃ ab huiusmodi labore
uel oꝑe: iugit aut orabat. aut lege¬
bat. aut melitabat᷑. Ad orandum
si se solitudo offerret. utebat᷑: sin
aut̃ ubicumq seu apud se. seu in
turba esset. solitudinẽ cordis ipse
sibi efficiens. ubiq solus erat. Cano¬
nicas aut̃ scͥpturas simplicit ⁊ seri¬
atim libentuis ac sepuis legebat. nͨ
ullis magis qmͣ ipsaix u̾bis eas in¬
telligere sedicebat: ⁊ quicqͥd in
eis diuine sibi elucebat iu̾tatis aut
uirtutis. in pͥme sͥ originis sue fon¬
te magis qm in decurrentibꝰ expo¬
sitionum riuis. sapere testabatur:
Scõs tam̃ ⁊ orthodoxos easx exposi¬

Expanded text:
sibi gratiam metendi. Nec fefellit simsibi gratiam metendi. Nec fefellit simplicitas fidei desiderium religiosi. Continuo namque quod petiit, impetravit. Et ex illo die in labore illo prae caeteris peritum se esse cum quadam jucunditate gratulatur: tanto in hoc opere devotior, quanto se in hoc ipso facultatem ex solo Dei dono reminiscitur accepisse. Feriatus autem ab hujusmodi labore vel opere, jugiter aut orabat, aut legebat, aut meditabatur. Ad orandum si se solitudo offerret, ea utebatur: sin autem, ubicunque, seu apud se, seu in turba esset, solitudinem cordis ipse sibi efficiens, ubique solus erat. Canonicas autem Scripturas simpliciter et seriatim libentius ac saepius legebat, nec ullis magis quam ipsarum verbis eas intelligere se dicebat: et quidquid in eis divinae sibi elucebat veritatis aut virtutis, in primae sibi originis suae fonte magis, quam in decurrentibus expositionum rivis sapere testabatur. Sanctos tamen et orthodoxos earum exposi
Abbreviated transcription (Latin):
ore unitate sp̃c aliqͣm pati clissolu¬
tionem:ipse priuilegio maioris gr̃e
inuirtute sp̃c simul ⁊ totus qͦdammn
ext̾ius laborabat. et totus int̾uis deo
uatabat. in altero pascens conscĩam:
in altero deuotõem. Laboris ergo tẽ¬
pore et intus orabat seu metlitabat᷑
absq int̾mislione ext̾ioris laboris et
ext̾ius laborabat absq iactura int̾i¬
oris suauitatis. Nam usq hodie qͥc¬
quid in scͥpturis ualet. quicquid ĩ
eis sp̃ualit̾ sentit. maxime insiluis
et in agris meditando ⁊ orando se cõ¬
fitetur accepisse:et in hoc nullos a¬
liqnͣdo se magistros habuisse. nͥ quer¬
cus ⁊ fagos. ioco illo suo gracioso int̃
amicos dicere solet.
essis temꝑe fratͥb ad seqͣndũ
cumferuore et gautlio sc̃i sp̃c
occupatis. tum ipse quasi impotens
⁊ nescius labons ipsuis. sedere sibi ⁊
requiescere iuberet᷑: ad modũ con¬
tristatꝰ ad oratõem confugit. cũ mag¬
nis lacrinus postulans a deo donari

Expanded text:
ore unitate spiritus aliquam pati dissoluore unitate spiritus aliquam pati dissolutionem: ipse privilegio majoris gratiae in virtute spiritus simul et totus quodammodo exterius laborabat, et totus interius Deo vacabat; in altero pascens conscientiam, in altero devotionem. Laboris ergo tempore et intus orabat seu meditabatur absque intermissione exterioris laboris, et exterius laborabat absque jactura interioris suavitatis. Nam usque hodie quidquid in Scripturis valet, quidquid in eis spiritualiter sentit, maxime in silvis et in agris meditando et orando se confitetur accepisse; et in hoc nullos aliquando se magistros habuisse, nisi quercus et fagos, joco illo suo gratioso inter amicos dicere solet. 24. Messis tempore fratribus ad secandum cum fervore et gaudio sancti Spiritus occupatis, cum ipse quasi impotens et nescius laboris ipsius, sedere sibi et requiescere juberetur, admodum contristatus, ad orationem confugit, cum magnis lacrymis postulans a Deo donari
Abbreviated transcription (Latin):
emeritoꝵ ꝑfectoꝵq indulgenti:s
et remissionib indigere: s feruore
nouicio. et orclinis districtiõne. et
rigore discipline. Propt̃ qd̃ cõmu¬
iisuite seu conu̾satõis feruentissi¬
mus emulator. Erm opus aliquod
manuũ fr̃es accitarent ⁊ qd̾ seumi¬
nor usus ei seu imꝑitia denegabat.
fochondo. seu ligna cedendo. et ꝓpriis
humis deportando: uel quibuslibet
iaborb eque laborio⁊ s̃ illd̾ recumebat
ubi uero uires deficiebant ad uiliora q̃q
oꝑa confugiens: laborem humilitate
compensabat Et mirum unmodum
is qui tantã in contemplatõe rerum
sp̃ualium acdiuinarũ acceꝑat grãm.
circa talia non solũ occupari pacieba¬
tur: s ⁊ plurimũ delectabat᷑. S mor¬
tificata ut dictũ est sensualitate. cuiꝰ
seu curiositate. seu infirmitate in hu¬
iusmodi laboꝵ corꝑalium distractio¬
nib. ꝑfectoꝵ etiam quoꝵq mentes
sepe necesse est. et si non intentione
certe memoria et cogitatõe ab ut̾i¬

Expanded text:
emeritorum perfectorumque indulgentiis et remissionibus indigere, sed fervore novitio, et Ordinis districtione, et rigore disciplinae. 23. Propter quod communis vitae seu conversationis ferventissimus aemulator, cum opus aliquod manuum fratres actitarent, quod seu minor usus ei, seu imperitia denegabat; fodiendo, seu ligna caedendo, propriis humeris deportando, vel quibuslibet laboribus aeque laboriosis illud redimebat. Ubi vero vires deficiebant, ad viliora quaeque opera confugiens, laborem humilitate compensabat. Et mirum in modum is, qui tantam contemplatione rerum spiritualium ac divinarum acceperat gratiam, circa talia non solum occupari patiebatur, sed et plurimum delectabatur. Sed mortificata, ut dictum est, sensualitate, cujus seu curiositate, seu infirmitate, in hujusmodi laborum corporalium distractionibus, perfectorum etiam quorumcunque mentes saepe necesse est, etsi non intentione, certe memoria et cogitatione, ab interi
Abbreviated transcription (Latin):
cum mensurã solitã excessisse se de¬
prehend̾it. impune abire non pa¬
titur. Sed ⁊ usus parsimone sic ei
innaturam u̾sus est. ut et si aliqͣnͣ¬
do corꝑalis sibi euuislibet. refectõis
plus aliquid solito uelit indulgere.
uix possit. Sic aũt abinitio fuit in¬
ter nouitios nouitius. monachus
int̃ monachos. sp̃u ualidus. corꝑe
infirmus: nul indulgentie crrca cor¬
ꝑis quietem seu refectionẽ. nil :emis¬
sionis de cõmuni labore ueloꝑe fie¬
ri c̃ aliqndo acquiescens. Cer̾os nãq¬

Expanded text:
cum mensuram solitam excessisse se decum mensuram solitam excessisse se deprehenderit, impune abire non patitur. Sed et usus parcimoniae sic ei in naturam versus est, ut etsi aliquando corporalis sibi cujuslibet refectionis plus aliquid solito velit indulgere, vix possit. Sic autem ab initio fuit, inter novitios novitius, monachus inter monachos, spiritu validus, corpore infirmus: nil indulgentiae circa corporis quietem seu refectionem, nihil remissionis de communi labore vel opere fieri sibi aliquando acquiescens. Caeteros namq
Abbreviated transcription (Latin):
s solo timore defectus Et enim co¬
mesturus: priusqͣm comedat sola ci¬
bi memoria satur est. Sic accedit ad
sumendum cibũ qͣi ad tormentũ
Apͥmo siquidẽ conu̾sionis sue anno
seu egressionis de cella nouitioꝵ. naf᷑a
eiuis cũ tenere nimis semꝑ ⁊ delicate
cõplexionis fuisset: ieiuniis multis
et ugiliis frigore ⁊ labore. duriori¬
bus ⁊ continuis exertitiis attrista.
corrupto stomacho: continuo t̾rudũ
ꝑossolet reicere quod ingerit᷑. Qd̃
si quid nat᷑ali decoctõe digestum
transfundit᷑ ad inferiora: ibi nichi¬
lominus partib illis corꝑis non mi¬
norib infirmitatũ incõmodis ob¬
sessis: non nisi cum gͣni tormento
gredit᷑. Si quid aut̃ reli iluũ est. ip̃m
est alimentũ corꝑis eius qͣlerumq. ñ
tam ad uitam sustentandã: quam
ad clifferendã mortẽ. Semꝑ aũt post
cibum: quasi pensare solitꝰ est qũã¬
tum comed̾it. Si qnͣdo uel ad mocu¬

Expanded text:
sed solo timore defectus. Etenim cosed solo timore defectus. Etenim comesturus, priusquam comedat, sola cibi memoria satiatus est. Sic accedit ad sumendum cibum, quasi ad tormentum. A primo siquidem conversionis suae anno, seu egressionis de cella Novitiorum, natura ejus, cum tenerae nimis semper et delicatae complexionis fuisset, jejuniis multis et vigiliis, frigore et labore, durioribus et continuis exercitiis attrita, corrupto stomacho, crudum continuo per os solet rejicere quod ingeritur. Quod si quid naturali decoctione digestum transfunditur ad inferiora, ibi nihilominus partibus illis corporis non minoribus infirmitatum incommodis obsessis, nonnisi cum gravi tormento egeritur. Si quid autem residuum est, ipsum est alimentum corporis ejus qualecunque, non tam ad vitam sustentandam, quam ad differendam mortem. Semper autem post cibum quasi pensare solitus est quantum comederit. Si quando vel ad modi
Abbreviated transcription (Latin):
cadens sub onere. usq in hãc diem
non adiciat ut resurgat. Quid eñi
dicam de somno qͥ incet̾is hominibꝰ
solet esse refectio laboꝵ et sensuum.
aut mentiũ recreatio. Ex tunc usq
hodie ugilat ultra possibilitatem
humanã. Nullũ enĩ tempͥ magis
se perd̾e conqueri solet. quã quo
dormit: idoneã satis reputans com¬
paratõem mortis ⁊ somni ⁊ ut sic
dormientes uideant᷑ mortui apud
homines quomͦ apud dm̃ mortuidor¬
nuentes. unde etiã siquem forre re¬
tigiosum in dormiendo seudurus
stertentẽ audierit. seu minꝰ compo¬
potest: s carnalit eum seu scłariter
dormire cansat᷑. In ipso namiq tenu¬
em uictũ. tenuis somnꝰ comitatur:
Inneutro eñi ullam indulget corꝑi
suo sacietatẽ nisi qd̃ inutrot sũp¬
suse aliquid. sat ei est. Qnͣtũ enum
ad uigilias. uigiliarũ et modusest.
not. totam noctẽ duc̾e in somnem:
porro ad comedendũ usq hodie uix
aliqndo uoluptate trahit᷑ appetit᷑.

Expanded text:
cadens sub onere, usque in hanc diem cadens sub onere, usque in hanc diem non adjiciat ut resurgat. Quid enim dicam de somno, qui in caeteris hominibus solet esse refectio laborum et sensuum, aut mentium recreatio? Extunc usque hodie vigilat ultra possibilitatem humanam. Nullum enim tempus magis se perdere conqueri solet, quam quo dormit, idoneam satis reputans comparationem mortis et somni: ut sic dormientes videantur mortui apud homines, quomodo apud Deum mortui dormientes. Unde etiam si quem forte religiosum in dormiendo seu durius stertentem audierit, seu minus compopotest, sed carnaliter eum seu saeculariter dormire causatur. In ipso namque tenuem victum tenuis somnus comitatur. In neutro enim ullam indulget corpori suo satietatem, nisi quod in utroque sumpsisse aliquid sat ei est. Quantum enim ad vigilias, vigiliarum ei modus est non totam noctem ducere insomnem. 22. Porro ad comedendum usque hodie vix aliquando voluptate trahitur appetitus,
Abbreviated transcription (Latin):
ria quippe: sensus sentientis nuillus
Puer oxur. ingeniosus ⁊ sortitꝰ sum
.Farii mi et cum magis essembo¬
nus. ueni ad corpꝰ incomquinatum:
ad contemplanda quippe sp̃ualia q̃¬
q seu diuina. cum gr̃a spuali natura¬
li quadam uirtute pollebat ingenii:
sortitusq etiã in hoc erat aĩam boña
sensualitatẽ ñ curiose lasciuã. nec
suꝑbe rebellem. s cungaudentẽ sp̃u¬
alib studiis. ⁊ ineis que ad dm̃ sunt.
sponte subditã sp̃ui et seruientem:
corpus etiã nullius contaminatum
tum sicut oportebat curaret᷑. ad serui¬
endum sp̃ui in seruitio dei aptissimũ
instrumentũ.S: cum caro ineo ex do¬
no p̃uenientis gr̃e. ⁊ adiutorio subse¬
quentis nature. ⁊ usu bono sp̃ualis
discipline. uix iam aliquid concupis¬
ceret ad u̾sus sp̃mꝰ. hoc est qd̾ sp̃m lede¬
ret. sp̃c supͣ uires. supͣ uirtutẽ carnis
ac sanguinis tanta adu̾sus carnem
concupiscebat: ut infirmũ animal

Expanded text:
ria quippe sensus sentientis nullus eria quippe sensus sentientis nullus ePuer eram ingeniosus, et sortitus sum animam bonam; et cum magis essem bonus, veni ad corpus incoinquinatum . Ad contemplanda quippe spiritualia quaeque seu divina, cum gratia spirituali, naturali quadam virtute pollebat ingenii; sortitusque etiam in hoc erat animam bonam, sensualitatem non curiose lascivam, nec superbe rebellem, sed congaudentem spiritualibus studiis, et in eis quae ad Deum sunt, sponte subditam spiritui et servientem: corpus etiam nullius unquam contaminatum tum, sicut oportebat, curaretur, ad serviendum spiritui in servitio Dei aptissimum instrumentum. Sed cum caro in eo ex dono praevenientis gratiae, et adjutorio subsequentis naturae, et usu bono spiritualis disciplinae, vix jam aliquid concupisceret adversus spiritum, hoc est, quod spritus supra vires, supra virtutem carnis ac sanguinis, tanta adversus carnem concupiscebat, ut infirmum animal
Abbreviated transcription (Latin):
poris: uix tantũ eis ꝑmittebat qnͣtũ
iuffic̾e̾t ad ext̾ioris cũ hoĩb conuisa¬
tanis societatẽ. Quod cum continiu
usus instantia in consuetudine mit¬
teret: consuetudo ei ip̃a qͦdammodo
uertebat᷑ in natem. Totusq absortus
imp̃m. sepe teta incłm directa intentõe.
seu iameditatõe sp̃uali tota octupata
memoria. uidens non uidebat. audiẽs
non audiebat: nichil sapieba gustan¬
ti. uix aliquid sensu aliqͦ corꝑis senti¬
ebat. Iam qͥppe annũ integrũ exeg̾at
incella nouicioꝵ cũ exiens inde igno¬
raret adhuc an haberet domꝰ ip̃a tes¬
tudinem qmͣ solemꝰ dic̾e celaturam
Multo tẽꝑe frequentauerat intran
⁊ exiens domũ eccłie: cum in euis ca¬
pite ubitres erant. unã tantum fe¬
nestram esse arbitrabat.
uriositatis enĩ sensu mortifi¬
cato. uii huiꝰ mocdi sentiebat
uel si forte aliquando eũ contingebat
udere memoria ut clictũ est alibi
occupata ñ ad uertebat. Sine memo¬

Expanded text:
poris, vix tantum eis permittebat, quantum poris, vix tantum eis permittebat, quantum sufficeret ad exterioris cum hominibus conversationis societatem. Quod cum continui usus instantia in consuetudinem mitteret, consuetudo ei ipsa quodammodo vertebatur in naturam: totusque absorptus in spiritum, spe tota in Deum directa, intentione seu meditatione spirituali tota occupata memoria, videns non videbat, audiens non audiebat; 1071 nihil sapiebat gustanti, vix aliquid sensu aliquo corporis sentiebat. Jam quippe annum integrum exegerat in cella Novitiorum, cum exiens inde ignoraret adhuc an haberet domus ipsa testudinem, quam solemus dicere caelaturam. Multo tempore frequentaverat intrans et exiens domum ecclesiae, cum in ejus capite, ubi tres erant, unam tantum fenestram esse arbitraretur. Curiositatis enim sensu mortificato, nil hujusmodi sentiebat; vel si forte aliquando eum contingebat videre, memoria, ut dictum est, alibi occupata non advertebat. Sine memo
Abbreviated transcription (Latin):
Et siut de dño legit᷑ quia cepit iħc
fac̾e ⁊ docere a pͥmactie ingressus sui
incellam nouinoꝵ ip̃e cepit agere
uisemetip̃o: qd̾ alios erat docturus
sost modum eñĩ cũ iam clareuallis
abbas eẽt orlinatꝰ: aduentantibus
nouitiis et festinantib ingredi aui¬
dire enm si liti sumꝰ p̃dicantẽ ac dicen¬
tem:.Si adea que intꝰ sunt festinatis¬
hic hit foris dimittite corꝑa que de
scło attulistis. Soli sp̃t ingrediantur:
teneritudini eoꝵ clementius expo¬
nendo ed̃ dix̾at. carnalẽ concupiscẽ¬
tiam p̃ditare soleat foris dimuten¬
dam: ip̃e eum nouictꝰ esset. in nul¬
io sibi parcens instabat. omnnimo¬
clis mortificare ñ solũ concupiscen¬
cias caruis que persensus corꝑis
sturt. s ⁊ sensus ipsos ꝑ quos fuĩt:
Cum enim ĩa iit̾iore sensu illumĩa¬
ti amoris dulciꝰ ac frequenti sentire.
inciperei delursũ spirantẽ sͥ suauitatẽ
ensru illi int̾iori tinmens a sensibꝰ cor¬

Expanded text:
Et sicut de Domino legitur, quia coepit Jesus Et sicut de Domino legitur, quia coepit Jesus facere et docere , a prima die ingressus sui in cellam Novitiorum, ipse coepit agere in semetipso quod alios erat docturus. 20. Postmodum enim cum Clarae-Vallis abbas esset ordinatus, adventantibus novitiis et festinantibus ingredi, audire eum soliti sumus praedicantem ac dicentem: « Si ad ea quae intus sunt festinatis, hic foris dimittite corpora quae de saeculo attulistis: soli spiritus ingrediantur; teneritudini eorum, clementius exponendo, carnalem concupiscentiam praedicare solebat foris dimittendam: ipse cum novitius esset, in nullo sibi parcens, instabat omnimodis mortificare non solum concupiscentias carnis, quae per sensus corporis fiunt, sed et sensus ipsos per quos fiunt. Cum enim jam interiore sensu illuminati amoris dulcius ac frequentius sentire inciperet desursum spirantem sibi suavitatem, sensui illi interiori timens a sensibus cor
Abbreviated transcription (Latin):
suas. Het quidẽ fuere uiri dei conu̾¬
sionis sc̃a pͥncipia. Conu̾sationis
ant̃ euis insignia qͦm uitã angłitam
gerens in terris uixit. neminẽ enar¬
tare posse puto: qui non uiuat de
sp̃u de quo ille uixit. Solius quippe
donantis ⁊ accipientis est nosse qnͣ¬
tum ab ip̃o mex conu̾sionis exordi¬
o p̃uen̾it eum dñs in bñdictionib
dulcedinis sue. qnͣta repleu̾it gratia
mum illã pauꝑem spu. et eo adhuc
tĩꝑe abscunditã. ac pene nullam.
intentõe ibi moriendi a cordib et
memoria hõumn. ⁊ spe delitescendi
⁊ iatencdi tanꝙͣ uas ꝑditũ: deo alit̃
disponente. ⁊ eũ s inuas elestionis
̃parante ⁊ non solum ad orlinẽ mona¬
stitum confortandũ ac dilatandum
s ad portarulũ nom̃ suũ cora regibus
⁊ gentb et usq ad extremũ terre
Ipse uͦ nil tale de se existimans aut
sui. et ꝓpositi constanciã. hoc semꝑ
in corde. sepe etiam more habebat.
Beruaite bernarde ad qͥd ue nistiᷤ

Expanded text:
quidem fuere Viri Dei conversionis sancta principia. Conversationis autem ejus insignia, quomodo vitam angelicam gerens in terris vixit, neminem enarrare posse puto, qui non vivat de spiritu, de quo ille vixit. Solius quippe donantis et accipientis est nosse, quantum ab ipso mox conversionis exordio praevenerit eum Dominus in benedictionibus dulcedinis suae; quanta repleverit gratia mum illam pauperem spiritu, et eo adhuc tempore absconditam ac pene nullam, intentione ibi moriendi a cordibus et memoria hominum, et spe delitescendi et latendi tanquam vas perditum; Deo aliter disponente, et eum sibi in vas electionis praeparante, non solum ad Ordinem monasticum confortandum ac dilatandum, sed ad portandum nomen suum coram regibus et gentibus, et usque ad extremum terrae. Ipse vero nil tale de se aestimans aut s, et propositi constantiam, hoc semper in corde, saepe etiam in ore habebat: « Bernarde, Bernarde, ad quid venisti? »
Abbreviated transcription (Latin):
tulari generositate. seu deacrioris
nomine sanctitatis.
bi uͦ de conu̾sione tractantem
frẽs eius. ⁊ qͥ carnalit eum di¬
ligebant ꝑsenser̃t: om̃imodis agere
ceꝑunt. ut anĩum eiꝰ ad studiũ pos¬
sent diu̾tere litt̾arũm. ⁊ amore scĩe¬
scłaris scło artius implicare. Qua ni¬
mirum suggestione sũ fateri solet.
ꝓpemodũ retardati fuerant gͤssus eiꝰ.¬

Expanded text:
culari generositate, seu de acrioris culari generositate, seu de acrioris nomine sanctitatis. 9. Ubi vero de conversione tractantem fratres ejus, et qui carnaliter eum diligebant, persenserunt; omnimodis agere coeperunt, ut animum ejus ad studium possent divertere litterarum, et amore sciearis saeculo arctius implicare. Qua nimirum suggestione, sicut fateri solebat, propemodum retardati fuerant ejus
Abbreviated transcription (Latin):
et uanitatẽ omia: ueritatẽ uero
ipsam interius iugit̃ audiebat cla¬
mantẽ ac dicentẽ. Uenite ad me õs
qͥ laboratis ⁊ honeratiestis: et ego
reficiã uos. Tollite iugũ meũ super¬
uos. et inuenietis reqͥem aĩab uestris
Perfectius uero relinqre mundum
delib̾ans: cepit inqͥrere ⁊ inuestiga¬
re ubi certius ac purius inueniret
requiem aĩe sue subiugo x. Inqui¬
renti aut̃ occurrit cistertii innoua¬
te monastice religionis noua plan¬
tatio: menssis multa. s oꝑariis indi¬
gens cum uix adhuc aliquis conu̾sio¬
nis gr̃a illuc declinaret. ob miniã uite
ipsiꝰ. ⁊ pauꝑtatis aust̾itatẽ. Que tam̃
cũ animũ uere dm̃ querentẽ minĩe
t̾rerent. post habita om̃i hesitatõe
ac timore. illuc u̾tit intentõem: poᷤ¬
se se estimans omĩo ibi delitescere.
⁊ abscondi in abscondito faciei dei
abom̃i conturbatione hoĩm: maxi¬
meq ad effugiũ uanitatis. seu dese¬

Expanded text:
et omnia vanitatem. Veritatem vero et omnia vanitatem. Veritatem vero ipsam interius jugiter audiebat clamantem, et dicentem: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos. Tollite vos, et invenietis requiem animabus vestris . Perfectius vero relinquere mundum deliberans, coepit inquirere et investigare, ubi certius ac purius inveniret requiem animae suae sub jugo Christi. Inquirenti autem occurrit Cistercii innovatae monasticae religionis nova plantatio; messis multa, sed operariis indigens, 1066 cum vix adhuc aliquis conversionis gratia illuc declinaret, ob nimiam vitae ipsius et paupertatis austeritatem. Quae tamen cum animum vere Deum quaerentem minime terrerent, posthabita omni haesitatione ac timore, illuc vertit intentionem, posse se aestimans omnino ibi delitescere, et abscondi in abscondito faciei Dei ab omni conturbatione hominum; maximeque ad effugium vanitatis; seu de sae
Abbreviated transcription (Latin):
ritur: s minime inuenit᷑. Ad lectu¬
los singłi redeunt. fit silentiũ. fiunt
tenebre sũ pͥus: pausant cet̾i. s nõ
illa misera reqͥescit. Exurgit denuo.
⁊ bernardi lectulũ petit: s denuo
ꝓclamat. latrones. latrones. Queri¬
tur it̾um latro ÷ latet it̾um: nͨ abeo
qui solus nou̾at publicat᷑ usq t̃tio
imꝓba mulier sic repulsa. iux tam¬
dem seu metu. seu desꝑatõe uicta ces¬
sauit.Cum aut̃ die sequenti iter
ag̾ent: arguentes bernarclũ socii.
qͦs nam totiens ea nocte latͦnes som¬
niauit ꝑqͥrebant. Quib ille u̾acit̃
ta nitebat᷑ auferre: incomꝑabilem¬
irreꝑabilẽq thesaurũ.
iter ħ tam̃ cogitans ⁊ ꝑpendens qd̾
uulgo dicit᷑. ñ ẽẽ tutũ dii cohabi¬
tare serpenti: fugam meditaricẽp
uidebat enĩ mundũ ⁊ pͥncipẽ eius
ext̾ius młta sͥ offerentẽ. młta pro¬
mutentẽ. magnas res. spesmaiores.
s fallaces om̃s. ⁊ uanitatẽ uanitatũ.

Expanded text:
aeritur, sed minime invenitur. Ad lectuaeritur, sed minime invenitur. Ad lectulos singuli redeunt, fit silentium, fiunt tenebrae sicut prius, pausant caeteri, sed non illa misera requiescit. Exsurgit denuo, et Bernardi lectulum petit; sed denuo ille proclamat: Latrones! latrones! Quaeritur iterum latro, latet iterum, nec ab eo qui solus noverat, publicatur. Usque tertio improba mulier sic repulsa, vix tamdem seu metu, seu desperatione victa cessavit. Cum autem die sequenti iter agerent, arguentes Bernadum socii, quosnam toties ea nocte latrones somniaverit, perquirebant. Quibus ille: Veraciter, ta nitebatur auferre, incomparabilemque thesaurum. 8. ec tamen cogitans et perpendens, quod vulgo dicitur, non esse tutum diu cohabitare serpenti, fugam meditari coepit. Videbat enim mundum et principem ejus exterius multa sibi offerentem, multa promittentem, magnas res, spes majores, sed fallaces omnes, et vanitatem vanitatum,
Abbreviated transcription (Latin):
Quã ille sentiens: tum õi pace ⁊ si¬
lentio partẽ ei lectuli qm occupa¬
uerat cessit. et in latꝰ alterũ se con¬
uertit atq dormiuit. Misera uͦ il¬
la aliqnͣdii iacuit sustinens exper¬
tans: deinde palpaas ⁊ stimulans latro¬
Nouissime cũ immobilis ille ꝑsift̾e̾t
illa licet impudentissima eẽt erubu
it:⁊ horrore ingenti atq ammira¬
tione perfusa. relicto eo surgens au¬
fugit. Contigit item ut cum sociis
aliqnͣtis apud matronã aliqͣm ber¬
nardus hospitaret᷑. Consid̾ans autẽ
mulier adolescentẽ decorũ aspectu.
capta est laqueo ocłoꝵ suoꝵ: et ĩ cõ¬
cupiscentiã eiꝰ exarsit. Cumq tamꝙ̃
honoraciori omniũ. seorsũ ei fecisset
lectulũ p̃parari: surgens ip̃a de noc¬
te impudent̃ accessit ad eũ. Quam
bernardus senciens. nͨ consilii ĩ ops
clamare cepit. latrones. latͦnes. Ad ꝙͣ
uocẽ fugit mulier ⁊ familia omnis
exurgit: lucerna accendit᷑ ⁊ latro q̃¬

Expanded text:
Quam ille sentiens, cum omni pace et siQuam ille sentiens, cum omni pace et silentio partem ei lectuli quam occupaverat, cessit, et in latus alterum se convertit, atque dormivit. Misera vero illa aliquandiu jacuit sustinens et exspectans, deinde palpans et stimulans: novissime cum immobilis ille persisteret, illa, licet impudentissima esset, erubuit; et horrore ingenti atque admiratione perfusa, relicto eo surgens aufugit. Contigit item ut cum sociis aliquantis apud matronam aliquam Bernardus hospitaretur. Considerans autem mulier adolescentem decorum aspectu, capta est laqueo oculorum suorum, et in concupiscentiam ejus exarsit. Cumque tanquam honoratiori omnium, seorsum ei fecisset lectulum praeparari, surgens ipsa de nocte impudenter accessit ad eum. Quam Bernardus sentiens, nec consilii inops, clamare coepit: Latrones! latrones! Ad quam vocem fugit mulier, familia omnis exsurgit, lucerna accenditur, latro qu
Abbreviated transcription (Latin):
ticie ꝓcellose: amilẽ s̃ effic̾e gestien¬
tes. Que si ei dulcesc̾e ꝑstitissent: ne¬
cesse erat amaresc̾e illi qd̃ ihac uita
dulcius cordi eiꝰ insed̾at castitatis amo¬
rem. Cui p̃cipue inuidens coluber tor¬
tuosus. spargebat laqueos tẽptatio¬
num: ac uariis occursib calianeo
aspiciendo defixos inqͣndam ocłosali¬
qnͣdiu tenuissent ⁊ contuuio ad se
reu̾sus. ⁊ de semetip̃o erubescens a¬
pud semetip̃m: inseip̃m ultor seue¬
rissimus exarsit. Stagno qͥppe ge¬
lidarum aquarũ qd̃ in ꝓximo e¬
rat collotenus insiliens tam diu in¬
ibi ꝑmansit. donec pene ex sanguis
effectus ꝑ uirtutẽ gr̃e cooꝑantiseti¬
am a calore carnalis concupiscentie
totꝰ refriguit: induens illũ castita¬
tis affectũ. que induerat qͥ dicebat.
pepigi fedus cum ocłis. ut ne cogita¬
rem quidẽ de uirgine. Circa idem
tempꝰ instinctu demonis in lectum
dormientis iniecta ẽ puella nuda

Expanded text:
citiae procellosae, similem sibi efficere gestiencitiae procellosae, similem sibi efficere gestientes. Quae si ei dulcescere perstitissent, necesse erat amarescere illi, quod in hac vita dulcius cordi ejus insederat, castitatis amorem. Cui praecipue invidens coluber tortuosus, spargebat laqueos tentationum, ac variis occursibus calcaneo aspiciendo, defixos in quamdam oculos aliquandiu tenuisset; continuo ad se reversus, et de semetipso erubescens apud semetipsum, in se ipsum ultor severissimus exarsit. Stagno quippe gelidarum aquarum, quod in proximo erat, collo tenus insiliens, tandiu inibi permansit, donec pene exsanguis effectus, per virtutem gratiae cooperantis etiam a calore carnalis concupiscentiae totus refriguit, induens illum castitatis affectum, quem induerat qui dicebat: Pepigi foedus cum oculis meis, ut ne cogitarem quidem de virgine . 7. Circa idem tempus instinctu daemonis in lectum dormientis injecta est puella nuda.
Abbreviated transcription (Latin):
da in futuro. in eo inquo ꝓficiens de
hoc scło migrauit. Obdormiuit aũt
psallentib cleritis qͥ conuenerant.
⁊ ip̃a parit̃ psallens ut inextremis
quoq cũ iam uox eiꝰ audiri non po̾¬
set. adhuc moueri labia uiderent᷑:¬
⁊ lingua palpitans dñm confiteri:
Demũ unt̃ letanie supplicatões cũ
diceret᷑. ꝑ passionẽ ⁊ cruc̃e tuã lib̾a
eam dũe. eleuans manũ signauit
se ⁊ emisit sp̃m: ita ut manũ non
posset depon̾e qmͣ leuarat.
xhoc bernardus suo iam more. suo
iure iustitare incipiens eleganti
corꝑe. greata facie p̃minens suauissimis
ornatꝰ morib. acri ingenio p̃ditꝰ accep¬
tabili pollens eloquio: magne spei ad¬
olescens p̃dicabat. Cui tamꝙͣ ingredi¬
enti scłm. plures se uie scłi ipliꝰ offerre
ceperunt⁊ ⁊ in oĩb assurg̾e ꝓsꝑitates¬
uite huiꝰ: ⁊ magne spes undiq arride¬
re: Obudebant aũt benignũ iuuenis
animũ sodaliũ dissimiles mores ⁊ ami¬

Expanded text:
da in futuro in eo, in quo proficiens de da in futuro in eo, in quo proficiens de hoc saeculo migravit. Obdormivit autem psallentibus clericis qui convenerant, et ipsa pariter psallens, ut in extremis quoque, cum jam vox ejus audiri non posset, adhuc moveri labia viderentur, et lingua palpitans Dominum confiteri. Demum inter litaniae supplicationes, cum diceretur, « Per passionem et crucem tuam libera eam, Domine, » elevans manum signavit se, et emisit spiritum, ita ut manum non posset deponere quam levarat. Ex hoc Bernardus suo jam more, suo jure victitare incipiens, eleganti corpore, grata facie praeeminens, suavissimis ornatus moribus, acri ingenio praeditus, acceptabili pollens eloquio, magnae spei adolescens praedicabatur. Cui, tanquam ingredienti saeculum, plures se viae saeculi ipsius offerre coeperunt, et in ovitae hujus, et magnae spes undique arridere. Obsidebant autem benignum juvenis animum sodalium dissimiles mores, et ami
Abbreviated transcription (Latin):
libis fidelit̃ eclucatis. ⁊ uias scł̃i ing̾¬
dientib qi ꝑactis oĩb que sua erãt.
felicit᷑ migrauit ad dñm. De qua
nequaqm pret̾eundũ est. qd̾ cum
multo tẽꝑe uixiss cũ uiro suo hone¬
ste ⁊ iuste. sccłm iustitias ⁊ honesta¬
tes scł̃i huiꝰ. ⁊ legẽ fidemq cõiugii:
ꝑ aliquot ante obitũ suũ annos. in
eo ad quod nutͥre filios uidebatur.
ꝓut potuit ⁊ licuit mulieri sub po¬
testate uiri constitute. nec habenti
ꝓprii corꝑis potestatẽ: om̃s ip̃a ꝓte¬
uenit. Et eñi in domo sua ⁊ inꝓtes¬
sione coniugali. ⁊ in medio scłi he
remiticã seu monasticã uitam ñ
paruo tẽꝑe uisa ẽ emulari ĩuictꝰ
partitate. in uilitate uestitꝰ. deli¬
cias ⁊ pompas scłi a se abdicando.
ab actib ⁊ curis scłarib in qͣntũ
poterat se subtrahendo. insistẽdo
ieiuniis. uigiliis ⁊ orõib: ⁊ quod
minꝰ assũpte ꝓfessionis habebat.
ficiens ad extrema deuenit: ꝑficien¬

Expanded text:
deliter educatis et vias saeculi ingredientibus, quasi peractis omnibus quae sua erant, feliciter migravit ad Dominum. De qua nequaquam praetereundum est, quod cum multo tempore vixisset cum viro suo honeste et juste secundum justitias et honestates saeculi hujus, et legem fidemque conjugii; per aliquot ante obitum suum annos, in eo ad quod nutrire filios videbatur, prout potuit et licuit mulieri sub potestate viri constitutae, nec habenti proprii corporis potestatem, omnes ipsa praevenit. Etenim in domo sua, et in professione conjugali, et in mvitam non parvo tempore visa est aemulari, in victus parcitate, in vilitate vestitus, delicias et pompas saeculi a se abdicando, ab actibus et curis saecularibus, in quantum poterat, se subtrahendo, insistendo jejuniis, vigiliis, et orationibus; et quod minus assumptae professionis habebat, ficiens, ad extrema devenit, perficien
Abbreviated transcription (Latin):
repente duina hac iusitatõe tã leta.
tam insꝑata. tam subita. letificatꝰ est.
ut indie illa responsũ hoc asp̃u sc̃o
accepisse sͥ domꝰ illa uideret᷑. Letare
sterilis q̃ non pariebas ⁊ erumpe et
clama que non parturibas: qr mlti
filii deserte. magis qmͣ eius que habet
uiriun: de quib pͥmodñ uisura esfi

Expanded text:
repente divina hac visitatione tam laeta, repente divina hac visitatione tam laeta, tam insperata, tam subita laetificatus est, ut in die illa responsum hoc a Spiritu sancto accepisse sibi domus illa videretur: Laetare, sterilis, quae non pariebas; erumpe et clama, quae non parturiebas: quia multi filii desertae, magis quam ejus quae habet virum : de quibus po
Abbreviated transcription (Latin):
mo pat̃na bernarlus. pat̃ fr̃m suorũ
cum fr̃ib sius filiis siuis. sp̃ualib: qͦs
uerbo uite xp̃o genuerat. uidens aũ
Guido pͥmogenitꝰ fr̃m suoꝵ. niuarcdũ
frẽm suũ minimũ puerũ cũ pueris
ad te solũ respicit oĩsterra possessioĩs
ur̃e. Ad quod puer non puerilit̃ motꝰ.
ex equo diuisio ħ facta est. Quo dicto.
abeuntib ilł. tunc quidẽ domi cum
patre mansit: s modico post euolu¬
to temꝑe fc̃es setutus. nͨ a patre nec
aꝓpinquis. seu amicis potuit detine¬
ri. Srerat de deo dicata domo illa. pa¬
ter senior cũ filia: dequib etiam su¬
o loco dicemus.
o temꝑe nouellus ⁊ pusillus
grex cisterciensis sub abbate de¬
gens. uiro uenerabili stepħo. cũ iam gͣ¬
uiter tedio ei esse inciꝑet paucitas sua.
et om̃is spes post̾itatis decid̾et inquã
sc̃e illius pauꝑtatis hereditas trans¬
funderet᷑ ⁊ nen̾antib oĩb ineis uite
scĩtatem. s refugientib aust̾itatem:

Expanded text:
mo paterna Bernardus, pater fratrum suorum, mo paterna Bernardus, pater fratrum suorum, cum fratribus suis, filiis suis spiritualibus, quos verbo Guido primogenitus fratrum suorum Nivardum fratrem suum minimum, puerum cum pueris ad te solum respicit omnis terra possessionis nostrae. » Ad quod puer non pueriliter motusex aequo divisio haec facta est. » Quo dicto abeuntibus illis, tunc quidem domi cum patre remansit, sed modico post evoluto tempore fratres secutus, nec a patre, nec a propinquis seu amicis potuit retineri. Supererat de Deo dicata domo illa pater senior cum filia, de quibus etiam suo loco dicemus. 18. Eo tempore novellus et pusillus grex Cisterciensis sub abbate degens, viro venerabili Stephano, cum jam graviter ei taedio esse inciperet pa citas sua, et omnis spes posteritatis decideret, in quam sanctae illius paupertatis haereditas transfunderetur, venerantibus omnibus in eis vitae sanctitatem, sed refugientibus austeritatem;