comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
coꝵ henrico assignat᷑. Rob̾to ceptã uiã expediẽte: normãni om̃s ꝯmuni um¬
bone patem ꝑ sua quisꝙ munim̃ta tutari: ꝑuũ herũ ex amore uen̾ariste¬
tit hec fides usq ad famã obitꝰ eiꝰ. Qua uͥꝙ gẽtium disseminata. cũ fato mu¬
tatꝰ amor. Mox qͥsq sua munire oppida. turres ag̾e frum̃ta cõportare. causaᷤ
aucupari. quib qͣm pͥmũ a puero discidiũ meditarent᷑. Int̾ hec ille hanit en¬
dem reor sine dei auxilio qͥ eñ tãto pͥncipaturũ p̾uida̾t imꝑio. tutꝰ adolescebat.
cũ solus pene gilleb̾tus equũ ⁊ bonũ armis defensitaret suis. Cet̾i studiis
ꝑtiũ a gelmit᷑. Iam nͦ int̾fecto gisleb̾to a radulpho patruele suo. uͥꝙ cedeᷤᷤ
cerata. platͥnum libito diuidebat᷑. ut m̾ito posset q̃rimoniã face̾. Uhet̾re
cuiꝰ rex est puer. at ille uͥ pͥmũ ꝑ etatẽ potuit militie insignia a rege fran¬

Expanded text:
ncorum Henrico assignatur. Roberto coeptam viam expediente, Normanni omnes communi umncorum Henrico assignatur. Roberto coeptam viam expediente, Normanni omnes communi umbone patriam per sua quisque munimenta tutari, parvum herum ex amore venerari. Stetit haec fides usque ad famam obitus ejus; qua ubique gentium disseminata, cum fato mutatus amor: mox quisque sua munire oppida, turres agere, frumenta comportare, causas aucupari quibus quamprimum a puero dissidium meditarentur. Inter haec ille, haud equidem reor sine Dei auxilio qui eum tanto principaturum praeviderat imperio, tutus adolescebat; cum solus pene Gislebertus aequum et bonum armis defensitaret suis. Caeteri studiis partium agebantur. Jam vero interfecto Gisleberto a Radulpho patruele suo, ubique caedcerata, pro latronum libito dividebatur, ut merito posset querimoniam facere, Vae terrae cujus rex puer est! At ille, ubi primum per aetatem potuit, militiae insignia a rege Fran
Abbreviated transcription (Latin):
animo sitate diuisit. Iuͥx regis castra sensim obambulãs. q̃ iã in ebroicẽsi
pago metabat᷑. ut nͨ cõminꝰ pugnandi copiã fac̾et. nͨ ꝓuinciã corã se uastari
sineret du ces eiꝰ. rob̾tus comes aucensis. hugo gornacenẜ. hugo mõtis forti.
willelmꝰ cͥspinꝰ. ad castellũ qd̃ mortuũ mare uocat᷑. infestis signis ꝯtͣ odonem
ꝯstitere. Nec ille ꝓ num̾o militũ qͦ tumebat: morã pugne fecit. S parũꝑ resi¬
stere ausus. mox impetũ normãnoꝵ nõ ferẽs. t̾ga nudauit: omen fuge pͥmꝰ
auspicatꝰ. Ibi dũ guido põtini comes studiosius ultioni fratͥs intendit. captꝰ¬
fausto omine: acclamat puerũ regem futͤm.
num ꝯciliũ ꝓterib indicit᷑. Ibi iubẽte patre. in nomẽ ⁊ fidẽ Willelii ab
mib iurat᷑. Gisseb̾tus comes tutor pupilli ꝯstituit᷑. tutela tutoris regi fuͣ¬

Expanded text:
animositate, divisit juxta regis castra sensim obambulans, quae jam in Ebroicensi animositate, divisit juxta regis castra sensim obambulans, quae jam in Ebroicensi pago metabatur, ut nec cominus pugnandi copiam faceret, nec provinciam coram se vastari sineret. Duces ejus, Robertus comes Aucensis, Hugo Gornacensis, Hugo Montis fortis, Willelmus Crispinus, ad castellum quod Mortuum mare vocatur, infestis signis contra Odonem constitere. Nec ille pro numero militum, quo tumebat, moram pugnae fecit, sed parumper resistere ausus, mox impetum Normannorum non ferens, terga nudavit, omen fugae primus auspicatus: ibi dum Guido Pontivi comes studiosius ultioni fratris intendit, captfausto omine acclamat puerum regem futurumnum concilium proceribus indicitur. Ibi, jubente patre, in nomen et fidem Willelmi ab omnibus juratur: Gislebertus comes tutor pupilli constituitur; tutela tutoris regi Fra
Abbreviated transcription (Latin):
tardarẽt. Quoꝵ astutia insidiis exceptꝰ. ysembardũ pontini comitẽ corã se ob-¬
truncari. hugo pardulfũ capi m̾ito ingemuit. Nec młto post eo dulcẽ frãciã.
qr res male cesserat repetẽte. comes archensis fame tabidꝰ. ⁊ uix ossib herens.
deditõi ꝯsensit: ad exemplũ clem̃tie. ad indiciũ industͥe. uite ⁊ menibris resu̾atꝰ.
frẽ comitis pictauenẜ. hiis aliqͣnͣtis dieb sedulo militie munia executꝰ. u̾m
suos ludibrio fuisse Willelmo. Coactis itaq om̃ib uirib ⁊ copiis biꝑtitis.¬
totã mnundauit normãniã Ip̃e de ꝑte gallie celtica. q̃ int̾ garũnã ⁊ sequanã flu¬
uios iacet.⁊ qͥcqͥd militũ erat suo ductu tͣhens/ odonẽ frẽm ppło gallie belgice.
que est int̾ renum ⁊ seqͣnam p̾ficiens. Eodẽ mͦ willelmꝰ. suos qua pot̾at

Expanded text:
tardarent; quorum astutia insidiis exceptus, Isembardum Pontivi comitem coram se obtardarent; quorum astutia insidiis exceptus, Isembardum Pontivi comitem coram se obtruncari, Hugonem Pardulfum capi, merito ingemuit. Nec multo post, eo dulcem Franciam, quia res male cesserat, repetente, comes Arcensis, fame tabidus et vix ossibus haerens, deditioni consensit, ad exemplum clementiae, ad indicium industriae, vi ae et membris reservatus. fratre comitis Pictavensis. Is aliquantis diebus sedulo militiae munia exsecutus est; verum suos ludibrio fuisse Willelmo; coactis itaque omnibus viribus, et copiis bipartitotam inundavit Normanniam: ipse de parte Galliae Celticae, quae inter Garumnam et Sequanam fluvios jacet, quidquid militum erat suo ductu trahens; Odonem fratrem populo Galliae 399 Belgicae, quae est inter Renum et Sequanam, praeficiens. Eodem modo Willelmus suos, qua poterat
Abbreviated transcription (Latin):
nitõe igͣ potit᷑. bellũ dño suo denũciauit. Ille solito more alacerrime archas
possedit. Dissuadentib amicis palam ꝓfessus: nicħ latͦnes ausuros. si in ꝯspͨtu
eiꝰ uenissent. Nec ꝓmissio fide caruit᷑. llamq płꝙͣ trecẽti milites qͥ pabulatũ
⁊ ppłatũ ꝓcesserant eo pene solo conspecto intra muitões refug̾e. dux sine sã¬
guine rem ꝑagere uolẽs: obfirmato contͣ archas castello. ad alia q̃ magis ur¬
gebãt bella ꝯu̾sus z. Simł qr sciebat regem fnͣcoꝵ iam pͥdem nescio qua simł¬
tate sͥ infensũ. ad opem obsesso ferendã aduentare. Nãq p̾dicandi mod̾aminis
ꝯsilio qͣmuis iustiorẽ cãm hab̾e̾ uid̾e̾tur. cũ eo decerñe ferro cauebat. cui ⁊ ꝓ sa¬
cram̃to ⁊ ꝓsuffragio obnoxiꝰ erat. Beliqͥt tamẽ pͥmores aliqͦs: qui impetũ regiui

Expanded text:
nitione igitur potitus, bellum domino suo denunciavit. Ille solito more alacerrime Archas nitione igitur potitus, bellum domino suo denunciavit. Ille solito more alacerrime Archas obsedit, dissuadentibus amicis; palam professus, nihil latrones ausuros si in conspectum ejus venissent. Nec promissio fide caruit; namque plusquam trecenti milites, qui pabulatum et populatum processerant, eo pene solo conspecto, intra munitiones refugere. Dux sine sanguine rem peragere volens, obfirmato contra Archas castello ad alia quae magis urgebant bella conversus est: simul quia sciebat regem Francorum, jam pridem, nescio qua simultate, sibi infensum, ad opem obsesso ferendam adventare; namque praedicandi moderaminis consilio, 398 quamvis justiorem causam habere videretur, cum eo decernere ferro cavebat, cui et pro sacramento et pro suffragio obnoxius erat. Reliquit tamen primates aliquos qui impetum regium
Abbreviated transcription (Latin):
colorem equi sui ⁊ armoꝵ insignia que habiturꝰ sit insinuat. at exploratoreᷤ
non minori fastu eadẽ de Willelmo demĩciãtes. regrediunt᷑. ⁊ suos in certamẽ
accendũt. Hec idõ seriatĩ retuli: ut martelli tumor legẽtib elucesc̾et. Cet̾um tẽ
nicħ de solita magnanimitate ausus: añqͣm in manꝰ ueniret᷑ terga ostendit.
Qͦ audito alentimi se dedide̾. pacti membroꝵ salutẽ. post ⁊̃ damfrõtini: felicio¬
ra signa secuti sunt.
ost̾iorib annis rebellauit willelmꝰ comes de archis patruus eiꝰ. s nothuꝰ
a pͥmis auspiciis ducatꝰ. ⁊ infidꝰ ⁊ u̾sipellis. Nam ⁊ in obsidione dãfronti
clam ꝓfugerat. ⁊ multis sepe animi sui latebras aꝑuerat. Qͥ pp̃ willelmꝰ qͥbꝰ¬
dam̃ quos fideles falso arbitrabat᷑. finitatẽ castelli comiserat. uerũ ille astu
qͦ callebat multa largiendo plura pollicendo: in suas ꝑtes eosdẽ traduxit. Mu¬

Expanded text:
colorem equi sui, et armorum insignia, quae habiturus sit, insinuat. At exploratores, 397 colorem equi sui, et armorum insignia, quae habiturus sit, insinuat. At exploratores, 397 non minori fastu eadem de Willelmo denuntiantes, regrediuntur, et suos in certamen accendunt. Haec ideo seriatim retuli, ut Martelli tumor legentibus elucesceret. Caeterum, nihil tunc de solita magnanimitate ausus, antequam in manus veniretur terga ostendit. Quo audito, Alentini se dedidere, pacti membrorum salutem: post etiam Danfruntini feliciora signa secuti. § 232. Posterioribus annis rebellavit Willelmus comes de Archis, patruus ejus sed nothus, a primis auspiciis ducatus infidus et versipellis; nam et in obsidione Danfronti clam profugerat, et multis saepe animi sui latebras aperuerat. Quapropter Willelmus quibusdam, quos fideles falso arbitrabatur, firmitatem castelli commiserat; verum ille astu quo callebat, multa largiendo, plura pollicendo, in suas partes eosdem traduxit. Mu
Abbreviated transcription (Latin):
erat temporis bñ imbutꝰ. euo maturꝰ. ĩmanẽ audaciã pͥma iuuẽtute conatꝰ.
Nam pẽnas manib ⁊ pedib haut scio. qua ĩnexuerat arte. ut dedali more n¬
uolaret. fabulã ꝓ uero amplexꝰ. Collectaq e sũmo turris aura. spacio stadii ⁊
olus uolauit. S uẽti ⁊ turbinis uiolẽtia. simł ⁊ tem̾arii ꝯsciencia tͤmulus¬
dam in post̾iori parte oblitus sit.¬
imilẽ huic ꝓphetiã eduuardꝰ moriẽs exhibuit. qͣm hic ꝑ anticipatõẽm di¬
cam. Cũ .ii. biduo elinguis iacuiss. die t̾cio post soporẽ gͣuit̾ ⁊ profunde su¬
pirãs. deus inqͥt omp̃c si nõ est hec fantastica illusio. s uerax uisio. qͣm uidi.
da mͥ facultatẽ eã astãtib exponendi. aut eꝯu̾so. Ita mox expedita loquela. du¬
os inqͥt monachos uidi mͥ assist̾e̾. qͦs adolescẽs olim in normãnia uid̾am re¬
ligiosissie uixisse. ⁊ xp̃ianissime obisse. hii se dei nũcios p̾fati. talia ingesse̾

Expanded text:
evo maturus, immanem audaciam prima juventute conatus: nam pennas manibus et pedibus haud scio qua innexuerat arte, ut Daedali more volaret, fabulam pro vero amplexus, collectaque e summo turris aura, spatio stadii et plus volavit; sed venti et turbinis violentia, simul et temerarii facti dam in posteriori parte oblitus imilem huic prophetiam Edwardus moriens 381 exhibuit, quam hic per anticipationem dicam. Cum enim biduo elinguis jacuisset, die tertio post soporem graviter ac profunde suspirans, « Deus, inquit, omnipotens, si non est fantastica illusio, sed verax visio, quam vidi, da mihi facultatem eam astantibus exponendi, aut e converso. » Ita mox expedita loquela, « Duos, inquit, modo monachos vidi mihi assistere, quos adolescens olim in Normannia videram religiosissime vixisse et Christianissime obisse. » Hi se Dei nuncios praefati, talia ingessere:
Abbreviated transcription (Latin):
fraudib qͣm ꝓbitate notior: multa noxia in ꝑegͥnos sacͥ itiu̾s machina¬
tus. Angloꝵ tam̃ fidẽ suspiciẽs. p̾cipus familiaritatib suis eos applicaba
henricꝰ pius normãnoꝵ imꝑator defũctus. successorẽ henricũ filiũ habuit.
ui mltas oppressiones orbi roͣno fatuitate neqͥtiaq sua intulit. Eodem
ãno hẽricus rex francoꝵ. nules strenuus ⁊ bonꝰ: potionis haustu interiit.
Non młto post cometes. stella ut ferũt mutatõem regni portendẽs: lõgoᷤ
⁊ flãmeos cͥnes ꝑ inane ducẽs apꝑuit. Uñ pulchre qͥdam monast̾ii nostͥ mo

Expanded text:
fraudibus quam probitate notior, multa noxia in peregrinos sacri itineris machinafraudibus quam probitate notior, multa noxia in peregrinos sacri itineris machinatus; Anglorum tamen fidem suscipiens, praecipuis familiaritatibus suis eos applicabat, Henricus, pius Romanorum imperator, defunctus, successorem Henricum filium habuit, qui multas oppressiones orbi Romano fatuitate nequitiaque sua intulit. Eodem anno Henricus rex Francorum, miles strenuus et bonus, potionis haustu interiit. Non multo post, cometes stella, ut ferunt, mutationes regnorum praetendens, longos et flammeos crines per inane ducens, apparuit: unde pulchre quidam no
Abbreviated transcription (Latin):
regnoꝵ mutatões: gẽtiliũ in xp̃ianos bella. itẽ xp̃icolarũ in paganos uictorias.
qͣs nulla docet litt̾a. ita ꝓmpte disseruit: ac si cũ eis cotidiano uictitaret con¬
tubernio. hiis auditis. comes militẽ. ep̃c cłicũ. albas monachũ. ad u̾itatem u̾¬
boꝵ exculpendã. manicheti ꝯstãtinopolitano imꝑatori misere. adiectis regis
sui litt̾is ⁊ mun̾ib. Eos ille benigne secũ habitos ep̃o ephesi destinauit. epi
post intͦitum angloꝵ in speluncã. u̾itatẽ pegͥne ꝓphetie ꝯtub̾nalib suis p̾¬
dicarẽt. Nec morã festinatio maloꝵ fecit. qͥn agareni ⁊ arabes. ⁊ turci. alie
urbes. int̾ quas ⁊ ephesũ. ip̃am ⁊̃ ihosolimã deppłati. sup xp̃ianos inuade¬
rent. Tũc ⁊̃ mortuo manichete ꝯstãtinopolitano imꝑatore. diogenes ⁊
michaeliꝰ ac bucinatiꝰ ⁊ alexiꝰ uicissim se de imꝑio p̾cipitauer̃t. Quorũ
ultimꝰ ad nr̃a tempora usq durãs. ioh̃em filiũ reliquit heredẽ. astutia et

Expanded text:
regnorum mutationes, gentilium in Christianos bella, item Christicolarum in paganos victorias. ngulorum, quas nulla docet littera, ita prompte disseruit ac si cum eis quotidiano victitaret contubernio. His auditis, comes militem, episcopus clericum, abbas monachum, ad veritatem verborum exsculpendam, Manicheti Constantinopolitano imperatori misere, adjectis regis sui litteris et muneribus. Eos ille, benigne secum habitos, episcopo Ephesi destinavit, epispost introitum Anglorum in speluncam, veritatem peregrinae prophetiae contubernalibus suis praedicarent. Nec moram festinaultas, inter quas et Ephesum, ipsam etiam Jerosolymam, depopulati, super Christianos invaderent. Tunc etiam, mortuo Manichete Constantinopolis imperatore, Diogenes, et Michaelius, ac Bucinacius, et Alexius vicissim se de imperio praecipitarunt; quorum ultimus, ad nostra tempora usque durans, Joannem filium reliquit haeredem, astutia et
Abbreviated transcription (Latin):
tẽnem. ex ꝯcubuna susceptũ. Cuiꝰ speciem in choreis salutãtis forte cõspi¬
catus ñ abstinut. qͥn s̾ nocde cõiung̾et. Deinceps unice dilexit: ⁊ aliꝙͣ¬
diu iuste uxoris loco habuit. puer ex ea editꝰ. Willelmꝰ a nõĩe ab aui di-¬
itus. Cuiꝰ magnitudinẽ fut᷑am mat̾s sõpniũ portendebat. quo in testi¬
na sua ꝑ totã normãniã ⁊ angliã extendi ⁊ dilatari uid̾at. Ip̃o q mom̃¬
to quo ꝑtu laxato in uitã effusus pusio humũ accigit. ambas manus in¬
iuco quo pauim̃ti pulus. cauelatur impleuit: stcͣte qd̾ corripuerat com¬
pugnans. Ostensũ uisũ mulierculis: leto plausu ganuientib obstet᷑x q̃¬

Expanded text:
tennem, ex concubina susceptum, cujus speciem in choreis saltitantis forte conspitennem, ex concubina susceptum, cujus speciem in choreis saltitantis forte conspicatus, non abstinuit quin sibi nocte conjungeret; deinceps unice dilexit, et aliquandiu justae uxoris loco habuit. Puer ex ea editus . Willelmus a nomine abavi dictus: cujus magnitudinem futuram matris somnium portendebat, quo intestina sua per totam Normanniam et Angliam extendi et dilatari viderat; ipso quoque momento quo, partu laxato, in vitam effusus pusio humum attigit, ambas manus junco, quo pavimenti pulvis cavebatur, implevit, stricte quod corripuerat compugnans. Ostensum visum mulierculis, laeto plausu gannientibus; obstetrix q
Abbreviated transcription (Latin):
extenuẽ. bona nõ nimis uẽtose collaudẽ. De qua mod̾atõe ut estimo. l̾
qui erũt arbitͥ. me nec timidũ nͨ melegãtem ꝓnũciabũt. Hoc itaq nõ solũ
de wWillelmo.s ⁊ de duob filiis eiꝰ stilus eiꝰ obseruabit. ut nich nimie nichil
nͥu̾e dicat᷑. Quoꝵ pͥmꝰ parũ qd̾ laudet᷑ egit. pret̾ pͥmos regni dies. tota ui
inuictũ animũ int̾ adu̾sa ⁊ ꝓspa rexit. Cuiꝰ si expeditões attendas igno¬
res cautior an audatior fu̾it. Si fortunas aspicias. hesites beatior. an bo¬
ni euentꝰ indignatior fu̾it. S de talib tempꝰ erit: cũ lecto arbitret᷑. Non t̃¬
ciũ uolumẽ incepturis satis reor egisse ut attentũ ⁊ docilẽ face. Ip̃e sibi be¬
nigne persuadebit ut beniuolus sit.
nie tenuit. iħosolimã ꝑgere mẽtem appulit. habelat tũc filiũ sep¬

Expanded text:
extenuem; bona non nimis ventose collaudem. De qua moderatione, ut aestimo, veri extenuem; bona non nimis ventose collaudem. De qua moderatione, ut aestimo, veri qui erunt arbitri, me nec timidum nec inelegantem pronunciabunt. Hoc itaque non solum de Willelmo, sed et de duobus filiis ejus stylus observabit, ut nihil nimie, nihil nisi vere dicatur: quorum primus parum quod laudetur egit, praeter primos regni dies; tota vitinvictum animum inter adversa et prospera rexit: cujus si expeditiones attendas, ignores cautior an audacior fuerit; si fortunas aspicias, haesites beatior, aut boni eventus indigentior, fuerit. Sed de talibus tempus erit cum lector arbitretur. Nunc, tertium volumen incepturus, satis reor egisse ut attentum et docilem facerem; ipse sibi benigne persuadebit ut benevolus sit.niae tenuit, Jerosolymam pergere mentem appulit. Habebat tunc filium sep
Abbreviated transcription (Latin):
e Willelmo rege scͥpserũt diu̾sis incitati causis. ⁊ normãni ⁊ angli. Illi
ad nimias efferati sũt laudes: bona malaq uiͣx in celũ p̾dicãtes. Isti
ꝓ gẽtilib inimiciciis. fedis dñm suũ ꝓscide̾ cõuiciis. Ego autẽ qr utͥusq gẽ¬
tis sanguinẽ traho: dicendi tale temꝑam̃tũ seruabo. Bene gesta qͣntũ cog¬
noscẽ potui. sine suco palam efferam ꝑperã acta qͣntũ sacri necessarium¬
erit. leuit ⁊ qͣsi tͥnseunt̾ attingã. ut nec mendax copulet᷑ hystoria nͨ illũ
uota in urã censoria cuiꝰ cũcta pene. ⁊ si nõ laudari excusari certe opa.¬
ꝓmptis exẽplo. usui p̾sentib. iocũditati seq̃ntib. u̾m in hiis ꝓtrahendis ñ
multũ temporis expendã impendiũ. que nulli emolum̃tũ ĩmolegenti fasti¬
diũ scribenti pariãt odiũ. Satis suꝑq sufficiũt: qͥ gemino molari facta bono
lac̾ent. Michi h placet ꝓuidẽtia ut mala qͣntũ queo. sine u̾itatis dispendiõ

Expanded text:
e Willelmo rege scripserunt, diversis incitati causis, et Normanni et Angli: illi ad nimias efferati sunt laudes, bona malaque juxta in coelum praedicantes; isti, pro gentilibus inimicitiis, foedis dominum suum proscidere convitiis. Ego autem, quia utriusque gentis sanguinem traho, dicendi tale temperamentum servabo: bene gesta, quantum cognoscere potui, sine fuco palam efferam; perperam acta, quantum sufficiat scientiae, leviter et quasi transeunter attingam; ut nec mendax culpetur historia, nec illum nota inuram censoria cujus cuncta pene, etsi non laudari, excusari certe pospromptis exemplo, usui praesentibus, jocunditati sequentibus. Verum in his protrahendis non multum temporis expendam impendium, quae nulli emolumentum, imo legenti fastidium, scribenti pariant odium. Satis superque sufficiunt qui genuino molari facta bonorum lacerent. Mihi haec placet provincia, ut mala, 390 quantum queo, sine veritatis dispendio
Abbreviated transcription (Latin):
Quẽ sicut supͣ dictũ est. Willmꝰ in britãnicã expeditõem duxeit. uolens ma¬
num eiꝰ explorare. Simł ⁊ strictiori ꝯsilio apparatũ ostentãs suũ. conspitatõ
iͣntũ p̾staret anglicis bipẽnib. ensis normãnicus. alanꝰ tũc ibi comes ui¬
ridio inuẽta. ⁊ p̾cellẽs robore endonẽ patruũ unx̾at. multa egregie fec̾at.
doillelmũ nõ solũ nõ timebat. s ⁊ irritabat. At ille britanã ut heditariũ
solũ calũpniãs. qd̃ eam karolus eolloni cũ filia gisla dec̾at. breui effecit.¬

Expanded text:
quem, sicut supra dictum est, Willelmus in Brittannicam expeditionem duxit, volens ejquem, sicut supra dictum est, Willelmus in Brittannicam expeditionem duxit, volens ejus manum explorare; simul et strictiori consilio, apparatum ostentans suum, conspicaturo quantum praestaret Anglicis bipennibus ensis Normannicus. Alanus tunc ibi comes, viridis juventa et praecellens robore, Eudonem patruum vinxerat, multa egregie fecerat; Willelmum non solum non timebat, sed et irritabat: at ille Brittanniam ut haereditarium solum calumnians, quod 405 eam Carolus Rolloni cum filia Gisla dederat, brevi effecit
Abbreviated transcription (Latin):
no mãnicũ dico comitatũ ⁊ britãniã. Quoꝵ cenomãnis dudũ a martello n¬
succensa ⁊ dño suo hugone pͥuata. tũc nuꝑ aliqͣntũ sub herb̾to hugonis fi¬
lio respirau̾at. Q ut tutior contͣ andegauensẽ eẽt. Will̾mo se manib dedi¬
derat:. in eiꝰ fidelitatẽ sacͣmẽto iuratꝰ pret̾ea filiam ip̃ius petierat ⁊ despon¬
derat. Que pͥusꝙͣ nubilib annis mat᷑a ꝯiugio fieret. ille morbo decessit:
hedem s̃ willelmũ ꝓnũciãs. adiuratis ciuib ne aliũ suscipẽt. habit᷑i si uellẽt
lenem ⁊ ꝓbũ dñm. si nollẽt recti sui exactorẽ ĩmodicũ. Qͦ defuncto. cenomiõ¬
nenses magis ad galt̾ium medãtinũ declinãtes. cui soror hugonis nupsat.
sero tandẽ ut willelmũ susciꝑent respuere. guib sepe dãpius admoniti.
Iud̃ fuit temp̃: quo heroldꝰ ĩuitꝰ normãniam. importuna dͥ aura euectus.

Expanded text:
nomanicum dico comitatum et Brittanniam. Quorum Cenomanis, dudum a Martello nomanicum dico comitatum et Brittanniam. Quorum Cenomanis, dudum a Martello succensa, et domino suo Hugone privata, tunc nuper aliquantulum sub Herberto Hugonis filio respiraverat: qui, ut tutior contra Andegavensem esset, Willelmo se manibus dederat, in ejus fidelitatem sacramento juratus; praeterea filiam ipsius petierat et desponderat, quae priusquam nubilibus annis matura conjugio fieret, ille morbo decessit. Haeredem sibi Willelmum pronuntians, adjuratis civibus ne alium susciperent: habituri, si vellent, lenem et probum dominum; si nollent, recti sui exactorem immodicum. Quo defuncto, Cenomanenses magis ad Gualterium Medantinum declinantes, cui soror Hugonis nupserat, sero tandem ut Willelmum susciperent resipuere , gravibus saepe damnis admoniti. Illud fuit tempus quo Haroldus invi
Abbreviated transcription (Latin):
dicti nõ bene ꝯueniũt. nͨ in una sede morant᷑. maiestas ⁊ amor. tãta uen̾e
ardebat. ut cũ imꝑare om̃ib aliis cuꝑet. ab ea sͥimꝑari eqͣnimit ferret.
Neuiq oũu digitis. qͣsi fatuꝰ notari: ab om̃i orbe xp̃iano excõicari ꝓpt̾ eiꝰ
libidinẽ aliqͣntis annis sustinuit. Filii fulconis fuerũt. gesfridꝰ ⁊ fulco. Gef¬
frid̃ cognom̃to martelli h̾editariũ sortitꝰ. suis sudorib ampliquit. tanta
pate ⁊ quiete ꝑ t̾ras illas parta. qͣntã nemo uid̾it: nemo usurꝰ sit. Q pp̃ su¬
orũ iisidiis necatꝰ. egͤgie ꝓbitatis decus luit. fulco in regimine succedẽs adhuc
in rebus humanis u̾satur. De quo forsitan tẽpore regis hẽrici dicturꝰ. nunc de
willelmo explanabo qd̾ restat.
t̾ras olim normãnie appendices que longo usu insolu̾ant restitũe intẽdit. ce¬

Expanded text:
dicti, Non bene conveniunt, nec in una sede morantur, Majestas et amor, tanta venere dicti, Non bene conveniunt, nec in una sede morantur, Majestas et amor, tanta venere ardebat, ut, cum imperare aliis omnibus cuperet, ab ea sibi imperari aequanimiter ferret. Denique omnium digitis quasi fatuus notari, ab omni orbe Christiano excommunicari, propter ejus libidinem, aliquantis annis sustinuit. Filii Fulconis fuerunt Gesfridus et Fulco: Gesfridus, cognomen Martelli haereditarium sortitus, suis sudoribus ampliavit; tanta pace et quiete per terras illas parta, quantum nemo viderit, nemo visurus sit; quapropter suorum insidiis necatus, egregiae probitatis decus luit. Fulco, in regimine succedens, adhuc in rebus humanis versatur; de quo forsitan tempore regis Henrici dicturus, nunc de Willelmo explanabo quod restat.terras olim Normanniae appendices, quae longo usu insoleverant, restituere intendit; Ce
Abbreviated transcription (Latin):
flagͥs t̾ga expoliati urgebat. Int̾ hec ille clamabat. accipe dñe miserũ ful¬
tam̃ qd̃ desid̾a̾bat tunc impetͣuit: s domũ placide regressꝰ post aliqͦt annos
obiit. filii eiꝰ gaufredi p̾ruptã audaciã. suꝑior narratio patefecit. Is moriẽs
gaufredo sororis filio. hereditatẽ suã cõtradidit: sed industͥam scł̃i tͣnsfundẽ
nõ potuit. Nã ille simpliciũ moriuuenis. magis in eccłiis orare. ꝙͣ arma
tractare ꝯsuetꝰ. hõies regionis illiꝰ. qui qͥete uictitare nescirẽt. in ꝯtemp¬
tu sui excitauit. Qre tota t̾ra p̾donib exposita. fulco frat̾ illiꝰ ult᷑ ducatum
corripuit. fulco rechin dictꝰ. qd̾ germani simplicitati crebro iufrendẽs. ad
ultimũ honore spoliatũ ppetua custodia coercuerit. Habuit uxorẽ q̃ pͥritu
altioris nõis allecta illo relicto. philippo regi frãcoꝵ nupsit. Qmͣ is ĩmemor

Expanded text:
flagris terga expoliati urgebat. Inter haec ille clamabat, « Accipe, Domine, miserum Fulflagris terga expoliati urgebat. Inter haec ille clamabat, « Accipe, Domine, miserum Ful » Nec tamen quod desiderabat tunc impetravit; sed, domum placide regressus, post aliquot annos obiit. Filii ejus Gaufredi praeruptam audaciam superior narratio patefecit. Is moriens Gaufredo, sororis filio, haereditatem suam contradidit, sed industriam saeculi transfundere non potuit: nam ille, simplicium morum juvenis, magis in ecclesiis orare quam arma tractare consuetus, homines regionis illius, qui quiete victitare nescirent, in contemptum sui excitavit; quare, tota terra praedonibus 403 exposita, Fulco frater illius ultro ducatum corripuit. Fulco, Rechin dictus, quod, germani simplicitati crebro infrendens, ad ultimum honore spoliatum perpetua custodia coercuerit, habuit uxorem quae, pruritu altioris nominis allecta, illo relicto, Philippo regi Francorum nupsit; quam is, immemor
Abbreviated transcription (Latin):
tem talib dephensi fu̾imꝰ. Ita tãtarũ martellus uiriũ augĩto turgidis.
etiã normãnũ comitẽ alentii castelli possessione uellicanit ꝓnis inpłido¬
ami habitatorib. Qua is irritatꝰ iniuria par pari retulit. ⁊ danafrõtũ qd̃ erat
tũs comitis andegauoꝵ obsidione coronauit. Nec mora obsessoꝵ querelis
cõmonitꝰ ganfredꝰ nõ segnis aduolat. in num̾o stipatꝰ milite. Nũtio adue¬
mentis accepto Willelm. rogeriũ de mõte gometico. ⁊ willeliũ fiũ os¬
berni exploratũ mittit. Illi ꝓ alacͥtate iuuẽte breui młta mliaria pro¬
gressi equitãtẽ ꝙ martellũ ꝯspicati: certiorẽ de dñi sui audacia faciũt.
ͣlle eontꝰ frem̾e ĩmania minari. post tridie se illuc uenturũ ostensurũ mũ¬
do qͣui prestet in armis andegauensis normãno. Simł eximia arrogantiã
nudꝰ inspectãtib turcis tractꝰ est. alter restẽ ligneã collo eiꝰ intorserat: alt̾

Expanded text:
 talibus deprehensi fuerimus. Ita Martellus, tantarum virium augmento turgidus, etiam Normannum comitem Alentii castelli possessione vellicavit, pronis in perfidiam habitatoribus. Qua is irritatus injuria, par pari retulit; et Danfruntum, quod erat tunc comitis Andegavorum, obsidione coronavit: nec mora, obsessorum querelis commonitus Gaufredus, non segnis advolat innumero stipatus milite. Nuntio advenientis accepto, Willelmus Rogerium de Monte Gomerico, et Willelmum filium Osberni, exploratum mittit: illi, pro alacritate juventae, brevi multa milliaria progressi, equitantemque Martellum conspicati, certiorem de domini sui audacia faciunt. Ille contra fremere, immania minari, postridie se illuc venturum, ostensurum mundo quam praestet in armis Andegavensis Normanno; simul, eximia arrogantia, nudus, inspectantibus Turchis, tractus est; alter restem ligneum collo ejus intorserat, alter
Abbreviated transcription (Latin):
reis tunicis suꝑueniet. qui uundictam de nequicia ip̃ius sumet. Restaurabit
pstinis incolis mansiones. ⁊ ruina alienigenaꝵ patebit. Germen albi draco¬
nis ex ortulis nr̃is abradetur. ⁊ reliquie gn̾ationis eius decimabuntur. Iugũ
ipetue seruitutis ferens. Matremꝙ suam legionib ⁊ aratris uuln̾abũt. Suc¬
cedent duodratones. quoꝵ alt̃ inuidie spicłõ suffocabitur. Alt̾ uero sb̾ ui¬
bra nõis redibit. Succetet leo iusticie. ad cuiꝰ rugitum gallicane turres et
insulam dratones tremebunt. In dieb euis aurum exlilio ⁊ urtica extorque¬
binu. ⁊ argentum ex ingulis mugientium manabit. Calamistrati uellera
uaria uestibunt. ⁊ extior habitus intĩora signabit. Pedes latrantiũ trun caburͤ.
uatem habebunt fere. Numanitas supplitumi dolebit Fintetur forma cõmerti¬
I

Expanded text:
reis tunicis superveniet, qui vindictam de nequitia ipsius sumet. Restaurabit pristinis incolis mansiones, et ruina alienigenarum patebit. Germen ipsius ex hortulis nostris abradetur, et reliquiae generationis ejus decimabuntur. Jugum perpetuae servitutis ferent, matremque suam ligonibus et aratris vulnerabunt. Succedent duo dracones, quorum alter invidiae spiculo suffocabitur, alter vero sub umbra nominis redibit. Succedet leo justitiae, ad cujus rugitum Gallicanae turres et insulani dracones tremebunt. In diebus ejus aurum ex lilio et urtica extorquebitur, et argentum ex ungulis mugientum manabit. Calamistrati varia vellera vestibunt, et exterior habitus interiora signabit. Pedes latrantium truncabuntur. Pacem habebunt ferae, humanitas supplicium dolebit. Findetur forma commercii
Abbreviated transcription (Latin):
tauroꝵ abscitent. Colla rugientium onãbunt catenis ⁊ auita remꝑa renouabunt.
Exm pͥmo in quartũ. de quarto in tertiũ. te tertio in secundum rotabit᷑ pollex in oleo
Septus hibie menia sb̾uertet. ⁊ nemora in planiciem nuitabit. Diu̾sas porti¬
ones in unum reducer. ⁊ capite leonis coronabit᷑. Principium eius uago affectu
sbiacebit. s fiuis illiꝰ ad suꝑos cõuolabit. Renouabit namq beatoꝵ sedes. ꝑ patͥas
⁊ pastores incõgrius suis locis locabit. Duas in bes dnob pallus induet. ⁊ urgo¬
nea iuna uirginib conabit. Pnebitur inde fauoreni tonantis. ⁊ iut beatos col¬
locabitur. E gredietur ex eoliux penetrans omĩa. que ruie ꝓͥe gentis ĩmine¬
bit. Per illam enĩ utramq insulam amutet neustria ⁊ pͥstina dignitate spolia¬
bitur. Denide reuertentut ciues in insulam. nã discidiũ alienigenaꝵ orietur.

Expanded text:
taurorum abscident. Colla rugientium onerabunt catenis, et avita tempora renovabunt. taurorum abscident. Colla rugientium onerabunt catenis, et avita tempora renovabunt. Exinde de primo in quartum, de quarto in tertium, de tertio in secundum, rorabitur pollex in oleo. Sextus Hiberniae moenia subvertet, et nemora in planitiem mutabit. Diversas portiones in unum reducet, capite leonis coronabitur, principium ejus vago affectui succumbet; sed finis ipsius ad superos convolabit. Renovabit namque beatorum sedes per patrias, et pastores in congruis locis locabit. Duas urbes palliis induet, et virginea munera virginibus donabit. Promerebitur inde favorem Tonantis, et inter beatos coronabitur. Egredietur ex eo lues penetrans omnia, qua ruina propriae gentis imminebit. Per illam enim utramque insulam amittet Neustria, et pristina dignitate spoliabitur. Deinde revertentur cives in in
Abbreviated transcription (Latin):
dimidium totindum erit. ꝑibit miluoꝵ rapacitas. ⁊ dentes lupor hebetabuntur.
Catuli lromis in equoreos pistes transformabinitur. ⁊ aquila euis suꝑ monten
arauium nidificabit. Uenedotia rubebit mat̾no sanguine. ⁊ domꝰ choriei sex fĩs
int̾fitier. Noctus lac̾mis madebit insula. uñ om̃s ad omĩa ꝓuocabunt᷑. Nitẽ¬
tiu posteri transuolare supna. s fauor nouoꝵ solimabit᷑. Nocebit posuiteuta ext̃¬
pus potas. donec sese genitore induerit. Ap gͥ dentib accingtus. cntumina mõ¬
tumi rt imnio ram g nlcati transcenter. Indignabit᷑ albamã ⁊ couotatis collaterali¬
hus sanguinem effintere uacabit. Dabitur maxillis eius fienũ quod marmori¬
co sum frabricabitur. Deaurabit illud aquila rupti federis. ⁊ t̾cia nidificatione
gautebit. E uigilabunt regentis catuli. ⁊ postrositis uemorib infia meniurus¬
uitatum uenabuntur. Stragem nõ minimam ex obstantib facient. t linguaᷤ

Expanded text:
dimidium rotundum erit. Peribit milvorum rapacitas, et dentes luporum hebetabuntur. Catuli leonis in aequoreos pisces transformabuntur, et aquila ejus super montes Araunium nidificabit. Venedocia rubebit materno sanguine, et domus Corrinnei VI fratres interficiet. Nocturnis lacrymis madebit insula, unde omnes ad omnia provocabuntur. Nitentur posteri transvolare superna, sed favor novorum sublimabitur. Nocebit possidenti ex impiis pietas, donec sese genitorem induerit. Apri igitur dentibus accinctus, acumina montium et umbram galeati transcendet. Indignabitur Albania, et convocatis translateralibus sanguinem effundere vacabit. Dabitur maxillis ejus frenum, quod in Armorico sinu fabricabitur. Deaurabit illud aquila rupti foederis, et tertia nidificatione gaudebit. Evigilabunt regentis catuli, et postpositis nemoribus infra moenia civitatum venabuntur. Stragem non minimam ex obstantibus facient, et linguas
Abbreviated transcription (Latin):
trescentem obinutescet. Pluet sanguineus ẏmb̾. ⁊ dira fames mortales affici¬
et. His suꝑuenientib dolebit rubeus. sed emenso labore uigebit. Tunc ĩfortuni¬
um abbi festinabit. ⁊ edificia ortuloꝵ eius diruentur. Septem sceptri geri ꝑi¬
mentur: ⁊ unus eoꝵ scificabitur. Uentres matrum truncabuntur. ⁊ infantes¬
abortuu erunt. Erit ingens supplitium hominũ ut indigne restituant᷑. Qui
faciet hec eneum uirum induet. ⁊ ꝑ mlta temꝑa suꝑ eneum equũ portas lon¬
donie seruabit. Ex in in ꝓprios mores reũtetur rubeus drato. ⁊ in seip̃m se¬
uire laborabit. Suꝑueniet itaq ultio tonantis. quia omĩs ager colonos deci¬
le solum deserent ⁊ exteras culturas semĩabunt. Eex benedictus ꝑarauit

Expanded text:
remisimus: Pluet sanguineus imber et dira fames mortales afficiet. His superuenientibus dolebit rubeus, sed immenso labore uigebit. Sequituum albi festinabit et edificia ortulorum eius diruentur. Septem sceptrigeri perimentur et unus eorum sanctificabitur. Ventres matrum truncabuntur truncabuntuirum eneum VH. induet et per multa tempora super eneum equum portas Londonie seruabit. P 5 Exin in proprios mores reuertetur rubeus draco et in seipsum seuire laborabit. Superueniet itaque ultio tonantis quia omnis ager colonos decitale solum deserent 186v et exteras culturas seminabunt. Rex benedictus parabit
Abbreviated transcription (Latin):
unc. In ꝓuincia u q̃ ros uocatur Inuentũ est sepulcrũ WalWeni. qͥ fuit
haut deneger arturi ex sorore nepos. Regnauit q In ea ꝑte britan-¬
me q̃ adhuc Wal Wercha uocatur. Miles uirtute noĩatissimꝰ ẜ a fratr
⁊ nepote hastengii de q̃bꝰ in pͥmo libro dixi regno expulsus pͥus multo
eoꝵ detͥmento exiliũ compensans suũ. Cõmiicãs m̾ito laudi auiuicłi.
qd̾ ruentis pat̾e casum in plures annos distułit. Sed artuiũ sepulcrũ nus¬
qͣm uisit᷑. Unde antiqͥtas nemarũ ad huc eũ uenturũ fabulatur. Cet̾m
noticia labat in dubio. licet neutrũ eoꝵ de fu̾it. fame sue patrocinio.
lla fuit tẽpestas. qͣ̃ henrici de quo

Expanded text:
um, quae Ros vocatur, inventum est sepulchrum Walwen, qui fuit haud degener Arturis ex sorore nepos. Regnavit in ea parte Britanniae quae adhud Walweitha vocatur: miles virtute nominatissimus sed a fratre et nepote Hengistii, de quibus in primo libro dixi, regno expulsus, prius multo eorum detrimento exilium compensans suum; communicans merito laudi avunculi, quod ruentis patriae casum in plures annos distulerint. Sed Arturis sepulchrum nusquam visitur, unde antiquitas naeniarum adhuc eum venturum fabulatur. Caeterum, notitia labat in dubio, licet neuter eorum defuerit famae suae patrocinio. § 288. Illa fuit tempestas qua Henrici de quo
Abbreviated transcription (Latin):
ratus dit sñ satistace̾. N ec plegii im̃ꝰ debitoris diftinguantur qͣndiuip̃e capitalis
debitor susficit ad solutoem de biti. Et si capitalis debitor defecit in solutõe debitinon hñs¬
ndereddat uelreddere nolit. cum possit: plegii respondeant de debito. Et si uolu̾nt hẽ
terias et reiditus dehitoris quousq sit eis satifst̃m de debito: quod añ pro eo solueiũt nisi
ꝑitalis debitor monstuit se inde este quietũ uersus eosdem plegiosꝰ.. i.iii.¬

Expanded text:
um nec plegii ipsius debitoris distringantur quamdiu ipse capitalis debitor sufficit ad solucionem debiti et si capitalis debitor defecerit in solucione debiti non habens unde solvat plegii respondeant de debito et si voluerint habeant terras et redditus debitoris donec sit eis satisfactum de debito quod ante pro eo solverint nisi capitalis debitor monstraverit se esse quietum inde versus eosdem plegios Si
Abbreviated transcription (Latin):
exxxix. katend̾ apͥsis. hoc anno t̾re motꝰ ingens totam angliam ext̾ruit
.iii. idꝰ augꝰti: horrendo miracubo: ut edificia noĩa resitirent ut edificia-¬
om̃ia resitrent: et mox p̾stino modo refiderent. ¶ Setuta est inopia om̃iũ
fructuũ: tarda maturitas frugũ. ut uix ad festũ scĩandree messes recon¬
tumultus fucgur ũ: motus turbimĩ. deniq id̾ octobiẜ. apud sinchestũbe.
turbo ceto emussus facus turris impufit tanta ui: ut defitata maceria incon¬
finio tecti ingens foramẽ ad modũ hũane grossitudinis aꝑiretur. Ibi ing̾o¬
su irrũpentes: bñdicts aque asꝑgine p̾stigia inimici effugarũt. Ciͥd
illud om̃ib incognitũ secutis: discordia uentoꝵ int̾ se disse denitum
parit̾ sublenauit. et duos hoĩes obruit. ferebantur q tigna cũ trabib per-
mane. s pectacuto alonge ũdentib timori ꝓpe stantib ire obruerentur
Quatuor tigna . xxui. pedes longa: tanta ni in humũ impacła sunt. iit

Expanded text:
ecundo anno regni ejus, terrae motus ingens totam Angliam exterruit tertio idus Augusti , horrendo miraculo, ut aedificia omnia eminus resilirent, et mox pristino more residerent. Secuta est inopia omnium fructuum; tarda maturitas frugum, ut vix ad festum sancti Andreae messes recontumultus fulgurum, motus turbinum; denique idus Octobris apud Winchelcumbam ictus de coelo emissus latus turris impulit tanta vi, ut, debilitata maceria in confinio tecti, ingens foramen ad modum humanae grossitudinis aperiretur. Ibi ingressu irrumpentes, benedictae aquae aspergine praestigias inimici effugarunt. § 324. Quid illud omnibus incognitum seculis? discordia ventorum inter se dissidentium, pariter sublevavit, et duos homines ibi obruit. Ferebanturque tigna cum trabibus per inane, spectaculo a longe visentibus, timori prope stantibus ne obruerentur. Quatuor tigna, sex et viginti pedes longa, tanta vi in humum impacta sunt ut
Abbreviated transcription (Latin):
fruerentur ⁊ S in nepotem et cõiugem excõis sententiam intentasse. Ita
cumire adolescentis uxor ie querese accẽdent: excogitant occasiones: quib
ꝑsegutor pectatisẽde pesteretur. S postmodũ ꝑuexiorib annis ꝓr
exmatõe sceleris : istum sc̃o stephano cadomis  mõastium edificasse. Irl lam
scẽ t̾ntati in eodem̃ uico edem fecisse. Utrosq pro sexu suo ꝓsonas inhabi-¬
thorosus peclore. robustus. et ꝓrocerus toto corꝑe. filius Sisar di mag-¬
nificentissimi comitis. E ueni dr̃oggere damic̃o uocabuto id est fortem-

Expanded text:
fruerentur; sed in nepotem et comparem excommunicationis jaculum intentasse. Ita cum irae adolescentis uxoriae querelae accederent, excogitatas occasiones quibus persecutor peccati sede pelleretur: sed postmodum provectioribus annis, pro expiatione sceleris, illum sancto Stephano Cadomis monasterium aedificasse, illam beatae Trinitati in eodem vico idem fecisse; utroque pro sexu suo personas inhabithorosus pectore, robustus et procerus toto corpore, filius Siwardi magnificentissimi comitis, quem Digera Danico vocabulo, id est fortem,
Abbreviated transcription (Latin):
fitio harodi ꝯͦndam regis anglie: orcadas insulas. et menianas. et si que
alie in occeano iacent armis subegit. Iamq anglian per angleseiam obtina¬
tus petebat. Occurrerunt ei comites. hugo cestrensis. Et hugo serobesb̾i-¬
ensis. et anteqͣ contredam ingrederetur armis xͣꝓͥuberunt. Cecidit ibi
hugoser obesberiensis eminims ferreo hastiti ꝑfossus ¶ Anciochia axp̃ĩa¬

Expanded text:
filio Haroldi regis quondam Angliae, Orcadas insulas et Mevanias, et si quae aliae in oceano jacent, armis subegit; jamque Angliam per Anglesiam obstinatus petebat: sed occurrerunt ei comites, Hugo Cestrensis, et Hugo Scrobesbiriensis; et, antequam continentem ingrederetur, armis eum expulerunt. Cecidit ibi Hugo Scrobesbiriensis, eminus ferreo hastili perfossus. § 3
Abbreviated transcription (Latin):
kinnadum. cumbraꝵ. Maltolinũ. Archipiratam. Matusum. õsq
no et ꝓpetuo sacͣmento obłigauit. adeo ut apd̾ cͥltatem fegionũ sibi occur-¬
rent̾es in poꝑam trimphi ꝑ fsiuiũ Ethe. illos deduceret. una naui eĩ
impõitos : Ipe in prora sẽdens eos remigare cogebat. Per hoc ostendẽs
regalem magnificentiam: qui subiectam haberet. tot regnox potẽtiam.
Lit etiam in friuolis ꝓacis sequax: ut ꝯuia cũ patriote in tabernis cõ¬
uenientes iamq tumulenti ꝑio modo bibendi contenderent. ip̃e csauos
argenteos. uł auir eos iusserit uasis infĩgi. ut dũ metam suam quisq cogno¬
sceret: non plus sub oiiente uerecondia nes ip̃e apperet: nel aftum appet̾e
gem scoitoꝵ kynaldiũ iudibundum dixisse mirũ iuderi eadgaro tam uile
deducto unum e duꝗb ensib qnos secũ actulerat: tradidit. et ñc ait.
licebit uires tuas eꝑiri cum soli simus. Iam ẽi saxo ut apareat: quis

Expanded text:
Kynadium Romptorum Malcholinum archipiratam Malcesium; omnesque no et perpetuo sacramento sibi obligavit; adeo ut, apud civitatem Legionum sibi occurrentes, in pompam triumphi per fluvium De illos deduceret. Una enim navi impositos, ipse ad proram sedens remigare cogebat; per hoc ostentans regalem magnificentiam, qui subjectam haberet tot regum potentiam. et in frivolis pacis sequax, ut quia compatriotae in tabernis convenientes, jamque temulenti pro modo bibendi contenderent, ipse clavos argenteos 238 vel aureos jusserit vasis affigi, ut dum metam suam quisque cognosceret, non plus, subserviente verecundia, vel ipse appeteret, vel alium appetere gem Scottorum ludibundum dixisse mirum videri tam vili seducto, unum ex duobus, quos secum attulerat, ensibus tradidit; « et nunc, inquit, licebit vires tuas experiare cum soli simus. Jam enim faxo ut appareat quis
Abbreviated transcription (Latin):
crudelisstinas¬
nec etati nec sex¬
ui paͬcerent
scifitet. Datos ⁊¬
cum Gothio
N orwagenses:
fresis. qui ab
exordio regni

Expanded text:
crudelissimanec aetati, nec sexui parcerent, scilicet Dacos cum Gothis, Norwagenses cFresis, qui ab exordio regni
Abbreviated transcription (Latin):
tẽdente hyeme flumi congetati ita sunt: ut essent ꝓuii equitantib. et psan-¬
stra ducentib. Rec mora resoluto gela inpetuglatiali: ꝑontes st̃ effracti¬
situs edixerat: agritustura defecit. Qua fatiscente. fames e uestigio secuta est.
Eanualescente: mortasitas hominũ subsecuta est .a deo trebia: ut deessett
morturis atꝙ mortuis sepustura. ⁊ uc wafenses in Normannos eferatũ ce-¬
striensem pagũ et ꝓagũ scrobes d̾iensem deꝑoputati: Anglesiamar mis opti¬

Expanded text:
cedente hyeme, fluvii ita sunt congelati ut essent pervii equitantibus et 506 plaustra ducentibus; nec mora, resoluto gelu, impetu glacialium crustarum pontesitus edixerat, agricultura defecit: qua fatiscente, fames e vestigio; ea quoque invalescente, mortalitas hominum subsecuta, adeo crebra ut deesset morituris cura, mortuis sepultura. Tunc etiam Walenses in Normannos efferati, Cestrensem pagum et partem Scrobesbiriensis depopulati, Anglesiam armis obti
Abbreviated transcription (Latin):
atq iniquo flatu suo t̾tium illi ramũ eripiet. Duo uero residiu locum extirpati octu¬
pabunt. tonec alt̃ alteꝵ filioꝵ młtitudine adnichilabit. Deinte uͭ locũm uuoꝵ op¬
tinebit ip̃e. ⁊ uolutres ext̾aꝵ regionũ sustentabit. Patriis uolatilib nocuius ha¬
bebitur. nam timore uibre eius libo̾s uolatus amutent. Succedet asinꝰ nequi¬
cie infabritatores auri uelox. s in lupoꝵ rapacitatem piger. In dieb ilł ardebũt¬
hostia discurret. ⁊ fluuius osce ꝑ septem menses feruebit. Pisces illius calore mo¬
rientur.⁊ ex eis ꝓtreabuntur serpentes. Frigebunt badonis balnea. ⁊ salubres atꝙ
eoꝵ mortem gn̾abunt. Londonia netem uinginti milioꝵ lugebit. ⁊ tam̃sis ĩsan¬

Expanded text:
atu suo Hist. Reg. tercium illi ramum eripiet. P 28 Duo uero residui locum extirpati occupabunt, donec alter alterum foliorum multitudine adnichilabit. Deinde uero locum duorum optinebit ipse et uolucres exterarum regionum sustentabit. Patriis uolatilibus nociuus habebitur, nam timore umbrȩ eius liberos uolatus amittent. P 29 Succedet asinus nequitiȩ in fabricatores auri uelox, sed in lupoostia discurret et fluuius Osce per septem menses feruebit. Pisces illius calore morientur et ex eis procreabuntur serpentes. Frigebunt Badonis balnea et salubres aque eorum mortem generabunt. Londonia necem uiginti milium milium VHf; mili
Abbreviated transcription (Latin):
ipsuis sb̃ire potĩt sepulchrum. Tantam ingluuiem uitare uolentes. diũsis tegum̃¬
tis eam occulcare nitentur. Quecumq gͦ moles supposita fiu̾t. formam altus cor¬
ꝑis recipiet. Terra namq in lapides. Lapides in lignũ. Lignũ in cine̾s. Einis ĩ
aquam si suꝑiacta fum̾t uertentur. Ad hec ex urbe caruti nemoris eliminabi¬
tur puella. ut medele curam adhibeat. Que ut om̃s artes mierit. solo anheli

Expanded text:
is tegumentis eam occultare nitentur. Quecumque ergo moles superposita fuerit, formam alterius corporis recipiet. Terra namque in lapides, lapides in ligna, ligna in cinerem, cinis in aquam, si superiecta fuerint, uertentur. Ad hec ex urbe Canuti nemoris eliminabitur puella, ut medelȩ curam adhibeat. Quȩ ut omnes artes inierit, sol
Abbreviated transcription (Latin):
Aseliui gancuarienẜ archiepĩ cum suis coepĩs fauor tutabatur.: ⁊ õium proumc aliua
unanimis fortitudo. Explicant itag altrinsecus excitus suos. disponũt aciẽs fratni¬
tade oblia sfex anglorum fidei haud ingratuo eoꝵ ꝙ salutis ꝓudenciã gͥens. cuneos
peditũ ostambusabat. doceus ⁊ iñstruens qͣm̃ ferociam militũ eludontes clipeos abies¬
tarent. ictuo ꝙ remutt᷑ent. Qua inhortutõe ĩta eos animauit᷑. ut ultrones uotis ani¬
mis ꝙ ardentib pugnã deposce̾nt. i nullo normãnorũ ceruicositatem timori ħntes O.
intũenientib sanioris consili hoib. qui dicent pietatꝭ iura uiolatũ i si frattia necessi¬
pacto ut obtus tb milil̾ marcharũ argenti a rege acceptis. retortis uesio redrret

Expanded text:
Anselmi Cantuariensis archiepiscopi cum suis coepiscopis fauor tutabatur et omnium prouincialium Anselmi Cantuariensis archiepiscopi cum suis coepiscopis fauor tutabatur et omnium prouincialium unanimis fortitudo. Explicant itaque altrinsecus exercitus suos, disponunt acies fraternitate oblita. Rex Anglorum fidei haud ingratus eorumque salutis prouidentiam gerens, cuneos peditum obambulabat docens et instruens, quomodo ferociam militum eludentes clipeos obiectarent ictusque remitterent. Qua in hortatione ita eos animauit, ut ultroneis uotis animisque ardentibus pugnam deposcerent, in nullo Normannorum ceruicositatem timori habentes. Sed interuenientibus sanioris consilii hominibus, qui dicerent pietatis iura uiolatum iri, si fraterna necessipacto, ut Robertus tribus milibus marcarum argenti a rege acceptis, retortis uelis rediret
Abbreviated transcription (Latin):
de sReuers ⁊ Rogius bigot a Robtus comes de ogelfeto ꝑstitunt in fide. Ceten om̃o uł cdam
A dobto ut rex fieret mittebant. uel palam contumeliis regem afficiebant ip̃m Cco¬
dieuun reginã godritã .i. bonis locupletes yronice appellantos. Audiebat hec ille
fornudabiles ca chim̃oo init̾m differens. en ciebat sculticias fatuoꝵ artificiosa tacitur¬
ritute dissolueuo blandus odii dissimłator s ĩmodicus ꝓro tp̃re irtbutor. Secundo itaꝙ
euna regio anno. Rob̃tus srꝰ eius cũ ingenti nauigio transito marintrauit mn anꝰ¬
gliau. ibi ꝙ copias suas explicuit ⁊ effudit᷑. siec uero Rex desidie deditus fuit sed ĩ¬
mensam e regione manũ secũ contraxit. ad aleam belli aduersũ fũ pedem referre pa¬
ratus. Nam licet yͥncipib de ficientib ꝓtes inde euis solide adhuc sibi manebant. quas

Expanded text:
de Reuers et Rogerius Bigot et Robertus, comes de Mellento, perstiterunt in fide. Ceteri omnes uel clam de Reuers et Rogerius Bigot et Robertus, comes de Mellento, perstiterunt in fide. Ceteri omnes uel clam pro Roberto ut rex fieret mittebant, uel palam contumeliis regem afficiebant, ipsum Godricum, reginam Godricam, id est bonis locupletes, hyronice appellantes. Audiebat hec ille et formidabiles cachinnos interim differens eiciebat, stulticias fatuorum artificiosa taciturnitate dissoluens, blandus odii dissimulator, sed immodicus pro tempore retributor. 8. Secundo itaque Henrici regis anno Robertus frater eius cum ingenti nauigio transito mari intrauit in Angliam ibique copias suas explicuit et effudit. Nec uero rex desidie deditus fuit, sed immensam e regione manum secum contraxit ad aleam belli, aduersum fratri pedem referre paratus. Nam licet principibus deficientibus partes inde eius solide adhuc sibi manebant, quas