comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
r& & benedictionẽ maioris fris acciper&. Qui eosdem cibos
exdomesticis animalibus p̃buit. quia gentilis populus place¬
redõ exteriob sacrificiis ñ quaerens ꝑ uocẽ ꝓph&e dic̃. Imesunt
ds̃ uota qua reddã laudationis tibi. Quid ẽ qđ isdẽ ia cobma¬
nus acbrachia & collũ hadinis pellib texit. nisiquia hedus
ꝓpeccato offerri consueuit. Et gentilis populus dũse peccatorẽ
confiteri non erubescit. carnis insepeccata mactauit. Quid. ẽ
qđ uestim̃tis fris maioris induitur. nisi qđ sacrȩ scripture p̃cep¬
tis quae maiori populo data fuerant in bona operatione uestitus
est. Et eis minor indomo utit᷑ qua maior foras exiens intusre¬
liquit quia ille iudaicus populus habereñ potuit dũsolã in eii
litteram attendit. Et quid ẽ. qđ isaac eundẽ filiũ nescit quem
benedicit. nisi hoc qđ degentili populo dns̃ ꝑpsal mistã dicit.

Expanded text:
ret, et benedictionem majoris fratris acciperet. Qui eosdem cibos ret, et benedictionem majoris fratris acciperet. Qui eosdem cibos ex domesticis animalibus praebuit, quia gentilis populus placere Deo exterioribus sacrificiis non quaerens, per vocem Prophetae dicit: In me sunt, Deus, vota tua, quae reddam laudationes tibi . Quid est quod idem Jacob manus ac brachia et collum haedinis pellibus texit, nisi quod haedus pro peccato offerri consuevit, et gentilis populus, dum se peccatorem confiteri non erubescit, carnis in se peccata mactavit? Quid est vestimentis majoris fratris induitur, nisi quod sacrae Scripturae praeceptis, quae majori populo data fuerant, in bona operatione vestitus est; et eis minor in domo utitur, quae major foras exiens intus reliquit? Quae ille Judaicus populus habere non potuit, dum solam in eis litteram attendit. Et quid est, quod Isaac eumdem filium nescit, quem benedixit, nisi hoc, quod de gentili populo Dominus per Psalmistam dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
in piguedinet̃ra & in rore cȩli erit benedictiotua. In pinguedine
uti qt̾rȩ in fecunditate rerũ & potentia regni quae in illo populo fuit
& in rorecaeli erit benedictiotua id ẽ. in elo quiis dĩ. Ipsis enim cre¬
dita sunt elo quia dĩ & legis testamenta. Viues gladio id ẽ. quia
sanguine populus ille deditus necẽ inxp̃o uel ꝓph&is exercuit
cũ excutias & soluas iugũ deceruicib tuis. Dũpagnitionẽ fidei
adgratiã xpĩ conuersus. deposueris onuslegis quando iam non¬
GG seruies populo minori sed ꝑfidẽ frat̃ uocabaris. IEM ALIO
MΟDO Quid ẽ enim qđ isaac demaioris fili sui uenatione uesti
concupiscit. nisi qđ omp̃s dr̃ iudaici populi booperatione pasci
desiderauit. Sed illo tardante minorẽ rebecca ꝓ osuit. quidĩa
daicus populus bona opera foras quaris. gentilẽ populũ mater
gratia introduxit. ut ompotenti patricibũ boni operis offer¬

Expanded text:
in rore coeli desuper erit benedictio tua. In pinguedine in rore coeli desuper erit benedictio tua. In pinguedine utique terrae, in fecunditate rerum et potentia regni, quae in illo populo fuit, et in rore coeli erit benedictio tua, id est, in eloquiis Dei. Ipsis enim credita sunt eloquia Dei, et legis testamenta. Vives gladio, id est, quia sanguini populus ille deditus necem in Christo vel prophetis excum excutias et solvas jugum de cervicibus tuis. Dum per agnitionem fidei ad gratiam Christi conversus, deposueris onus legis, quando jam non servies populo minori, sed per fidem frater vocaberis. Item alio modo. Quid est, quod Isaac de majoris filii sui venatione vesci concupiscit, nisi quod omnipotens Deus Judaici populi bona operatione pasci desideravit? Sed, illo tardante, minorem Rebecca supposuit, quia dum Judaicus populus bona opera foris quaerit, gentilem populum mater gratia introduxit, ut omnipotenti Patri cibum boni operis offer
Abbreviated transcription (Latin):
agripleni: Od ore nominis xp̃i sicut ager mundus impl&ur.
cuius .ẽ. bene dictio derore cali. hoc est deuerboꝵ pluuia diuino¬
rũ & depingue dine t̾rae hoc ẽ congregatione populoꝵ. Mul
to corporis & sanguinis sui. Illiseruunt populi exgentib ad eũ
conuersi. ipsũ adorant trib: id ẽ populi excircũ cisione. Ipse est
dominus frm̃suoꝵ. quia plebi dominatur iudȩoꝵ. Ipsũ ador ant
fili matriscius. quia & ipse scđm carnẽ ex eanatus ẽ. Ipsũ qui ma¬
alius aiudȩis benediciputatur quia ab eis errantib expectatur.
Eccebenedictionẽ ꝓmissã repente maiori. Expauit is aac & aliũ pro
alio benedixisse cognoscit. nec tam̃ indignatur reulato sibi sacra¬
m̃to sed confirmat benedictionẽ infiliodicens. Etbenedixi eum
& benedictus ẽ. haec est benedictio prima isaac quadata .ẽ. mino¬
ripopulo xp̃ianoꝵ. sed neq tam̃ maior ẽ filiũ penitus fiusse dis¬
pextũ. quia cũ intrauerit plenitudo gentiũ tunc omnis israhe¬

Expanded text:
r. Odore nominis Christi, sicut ager, mundus inpletur; eius est benedictio de rore caeli, hoc est de uerborum pluuia diurnorum, et de ubertate terrae, hoc est congregatione populorum; nto corporis et sanguinis sui. Illi serviunt populi ex gentibus ad eum conversi, ipsum adorant tribus, id est, populi ex circumcisione. Ipse est Dominus fratrum suorum, quia plebi dominatur Judaeorum. Ipsum adorant filii matris ejus, quia et ipse secundum carnem ex ea natus est. Ipsum qui maalius a Judaeis benedici putatur, qui ab eis errantibus exspectatur. Ecce benedictionem promissam repetente majore, expavit Isaac, et alium se pro alio benedixisse cognoscit; nec tamen indignatur revelato sibi sacramento, sed confirmat benedictionem in filio, dicens: Benedixi eum, et benedictus est. 12. Haec est benedictio prima Isaac, quae data est minori populo Christianorum, sed neque tamen majorem filium constat penitus fuisse despectu
Abbreviated transcription (Latin):
habitũmutauit nã & cõmutans int̾p̃tat᷑. Thamar mutat¬
uit habitũ mutauit & nom̃. & fit desinagoga ȩcła. sed ut
in ea pror sus nom̃ amaritudinis maneat . n illius a maritu¬
dinis inqua dnõ fel ministrauit. sed illius in qua p&rus
amare fleuit. Nã & iuda latine confessio ÷. Confessioer
go amaritd domisceat᷑. ut uera poenitentia p̃sign&. Hic
poenitentia fȩcundat ȩcła in omnib gentib: constituta
Oportebat enim xpmpati & resurgere tertia die & p̃di¬
cariinnomine eius poenitentiã & remissionẽ peccatoꝵ ꝑ
om̃s gentes incipientib: ab hierusalẽ. na& ipse habitus me¬
rericis confessio peccatoꝵ: Trpũquippe ełae gerit
thamar exgentib euocatȩ. sedens cum hoc habitu ad por¬
tã enan łenain qd int̾ptat᷑ fons. cucurritenĩ uelut cer¬
uus ad fontes aquarũ ꝑuenire ad sem abrahȩ illo enim
non cognoscente fo&at᷑. quia deillo pdictu ÷. Populus
que ncognoui seruiuit mihi. Accepit in occulto anu¬

Expanded text:
habitum mutat, nam et commutans interpretatur. Thamar mutat habitum, mutat et nomen, et fit de Synagoga Ecclesia. Sed ut in ea prorsus nomen amaritudinis manet, non illius est amaritudinis in qua Domino fel ministravit, sed illius in qua Petrus amare flevit; nam et Juda Latine confessio est; confessioni ergo amaritudo misceatur, ut vera poenitentia praesignetur. Hac poenitentia fecundatur Ecclesia in omnibus gentibus constituta: Oportebat enim Christum pati et resurgere tertia die, et praedicari in nomine ejus poenitentiam et remissionem peccatorum per omnes gentes, incipientibus ab Jerusalem. Nam et ipse habitus meretricis, confessio peccatorum. Typum quippe Ecclesiae gerit Thamar ex gentibus evocatae, sedens cum hoc habitu ad portam Ena vel Enahim, quod interpretatur fons. Cucurrit enim velut cervus ad fontes aquarum pervenire ad semen Abrahae; illo enim non cognoscente fetatur, quia de illo praedictum est: Populus quem non cognovi servivit mihi . Accepit in occulto annu
Abbreviated transcription (Latin):
ci domus dĩ Ibienim apparuit ei ds̃ cũ fugera frẽm suumꝰ Eoce
mani festissime cõꝓbat᷑ b&hel non ullã maula ut supra dictum
tua .ẽ. debbora nutrix rebeccae & sepulta adra dices bethel¬
subt̃ quercum: Simortua ẽ nutrix rebecge nomine deb¬

Expanded text:
ci Domus Dei. Ibi enim apparuit ei Deus cum fugeret fratrem suum. Ecce ci Domus Dei. Ibi enim apparuit ei Deus cum fugeret fratrem suum. Ecce manifestissime comprobatur, Bethel non Ulammaus, ut supra dictum tua est Debbora nutrix Rebeccae, et sepulta est juxta Bethel. Si mortua est nutrix Rebeccae nomine Deb
Abbreviated transcription (Latin):
quae erant in aurib: eoꝵ: Quȩ ritur quare & inaures. Quaes
ornamenta erant. adido latriã ñꝑtinebant. nisi quia intelle¬
gendũ .ẽ. filacteria sua fuisse deoꝵ alienoꝵ. Nam rebeccam
a seruo abrahȩ in aures accepisse scriptura testatur. qđ non
fier& sieis inaures habere ornam̃ti gratia non licer&. Ergo
illȩ in aures quȩ cumidolis datȩsunt ut dictũ .ẽ. idoloꝵ filac¬
teria fuerunt: Cumq ꝓfecti essent terror dĩ inuasit om̃s
ꝑ circuitũ ciuitates & non sunt ausi ꝑsequi rece dentes. Incipi¬
amus enim aduertere quẽ ad modũ ds̃ operet᷑ in hominũ m̃¬
tib: a quo enim timor dĩ factus . ẽ. in illis ciuitatib: nisi ab illo
qui sua ꝓmissa ima cob filiisq tuebatur: Uenit igituria col
lu Lam quae e intra chana an cognom̃to bethelipse & omis
populus cũ eo: a edificauitq ibi altare & appellauit nomenlo¬

Expanded text:
quae erant in auribus eorum, quaeritur quare et inaures quae si quae erant in auribus eorum, quaeritur quare et inaures quae si ornamenta erant, ad idololatriam non pertinebant. nisi quia intelligendum est phylacteria fuisse deorum alienorum? Nam Rebeccam a servo Abrahae inaures Scriptura accepisse testatur, quod non fieret si eis inaures ornamenti gratia habere non liceret. Ergo illae inaures quae cum idolis datae sunt, ut dictum est, idolorum phylacteria fuerunt. Cumque profecti essent, terror Dei invasit omnes per circuitum civitates, et non sunt ausi persequi recedentes. Incipiamus enim advertere quemadmodum Deus operetur in hominum mentibus. A quo enim timor Dei factus est in illis civitatibus, nisi ab illo qui sua promissa in Jacob filiisque tuebatur. Venit igitur Jacob Luzan, quae est in terra Chanaan cognomento Bethel, ipse et omnis populus cum eo; aedificavitque ibi altare, et appellavit nomen lo
Abbreviated transcription (Latin):
ipsis eđm a postolum ulcisciomnẽ in oboedientiã resistentem
ueritati. atq ex cõmunicationis gludio feriant stupratorẽ
dñs adia cob. Surge & ascende bethel & habita ibi. facq ibi
altare dõ. qui apparuit tibi quando fugebas esau fremtuũ.
Quid est ꝗd non dix̃ & facibi aram mihi qui apparui tibi. sed¬
dr̃ dicit facibi arã dõ qui apparuit tibi. u trũ filius ibi appa¬
ruit & ds̃ pater hocdicit. aninali quo genere locutionis an¬
numerandũ. Ia cob uõ uocata omni domosua ait. abicite
deos alienos qui in medio uestrisunt. & mundamini acmu
tate uestim̃ta urã. Durgitt ascen damus in bethel ut facia
mus ibi altare dnõ. qui exau diuit me indie tribulationis me¬
e & fuit socius itineris mei. Dederunt ergo ei om̃s deosalie¬
nos quos habebant. & inaures quae erant in aurib: eoꝵ. atille
sub fodit eas sub therebinthũ qua ẽ p̃ urbẽ sichẽ. Qđ aut̃ dicit¬
Et deder̃ia cob deos alienos qui erant inmanib: eoꝵ & inaures

Expanded text:
m Apostolum ulcisci omnem inobedientiam resistentem veritati, atque excommunicationis gladio feriant stupratorem, Dominus ad Jacob: Surge et ascende Bethel et habita ibi; facque ibi altare deo qui apparuit tibi quando fugiebas Esau fratrem tuum. Quid est quod non dixit, et fac ibi aram mihi, qui apparui tibi, sed dicit, fac ibi aram Deo qui apparuit tibi? Utrum Filius apparuit ibi, et Deus Pater hoc dicit? An in aliquo genere locutionis annumerandum? Jacob vero, convocata omni domo sua, ait: Abjicite deos alienos qui in medio vestri sunt, et mundamini, ac tate vestimenta vestra. Surmus ibi altare Domino, qui exaudivit me in die tribulationis meae, et fuit socius itineris mei. Dederunt ergo ei omnes Deos alienos, quos habebant, et inaures, quae erant in auribus eorum. At ille infodit eas subter terebinthum, quae est post urbem Sichem ; quod siet dederunt Jacob deos alienos qui erant in manibus eorum, et inaures
Abbreviated transcription (Latin):
& iam aliquanto maior uenit inegrptũ. ac ꝑ hoc utrolib&¬
modo ꝑman& questio. Sienim decẽ & uii annoꝵ fuit post mor¬
norum io seph in egrptũ uenditus. ante xii annos quã more¬
r& ur auus eiꝰ. uenditus inuenit᷑. Decẽ .& UII. annorũ eẽ non
potuit . nisi ante xii. annos mortis isa ac centesimo & octauo
anno uita patrissui iacob. His enĩ cũ adiecerimusx duor
annos quib: iosephusq ad aduentũ patrissui fuit in egrp¬
intellegamus deuita isa actã quã multũ decrepiti senirꝰ
ta cuisse stripturã cuiã deia cob & filuis eius loqueretur.

Expanded text:
etiam aliquanto maior uenit in Aegyptum. ac per hoc utrolibetiam aliquanto maior uenit in Aegyptum. ac per hoc utrolibmodo permanet quaestio. si enim decem et septem annorum fuit post mornorum Ioseph in Aegyptum retur avus ejus venditus invenitur; sexdecim enim annorum esse non potuit, nisi ante tredecim annos mortis Isaac, centesimo septimo anno vitae patris sui Jacob; his enim cum annos, quibus Ioseph usque ad aduentum patris sui fuit in Aegypsse. quapropter intellegamus de uita Isaac tamquam multum decrepiti senis tacuisse scripturam, cum iam de Iacob et eius filiis loqueretur;
Abbreviated transcription (Latin):
fuit quando apparuit incospectu pharuonis. secuti st̃ i uii
Tringinta nouem ꝓfecto annos agebat ioseph quando iacob
intrauit in egrptũ. lam a ut̃ idẽ iacob qđ ore suo phara oni
dicit centesimũ & tricesimũ annũ agebat a&atis. Centum
pore. pꝰmortẽ auisui ad septimũ decimũ ꝑuenit annũ. quo
anno scriptura testante in egrptum .ẽ. a fratrib: uenditus.
Primũ &iam. exł duũ annoꝵ eẽ debuit pat̾ eiꝰ quando . ẽ.
filiũ inȩgrptũ consecutus. Ocriptura quippe post ea quam
narrauit annum uita ultimũ isaac centesimũ & octoges¬
mũ & eius mortẽ acsepulturã. Deinde cõme morauit que¬
ad modũ digressus ess& esaua frẽsuo d&erra chanaan in
montẽ seir. & contexuit cõmemorationẽ regum & princi¬
pum gentis ipsius in quase constituit ł quã ꝓpagauit esau
posthaec narrationẽ deioseph sic intulit: Hlabitabat aut̃¬
ratur causa somniorum quẽ ad modũ odiosus fr̃ib: sit fac¬
tus & uenlitus. Aut ergo eodẽ anno septimo decimo. aut

Expanded text:
um, quando apparuit in conspectu Pharaonis, secuti sunt autemtriginta novem profecto annos agebat Joseph, quando Jacob intravit Aegyptum. Tunc autem Jacob, quod ore suo Pharaoni dicit, centesimum et trigesimum annum agebat aetatis, centum pore post mortem avi sui, ad septimum decimum pervenit annum, quo anno, Scriptura testante, in Aegyptum est a fratribus venditus, quadraginta duum annorum esse debuit pater eius, quando est filium in Aegyptum consecutus. scriptura quippe posteaquam narrauit annum uitae ultimum Isaac centesimum et octogesimum et eius mortem ac sepulturam, deinde commemorauit, quemadmodum digressus esset Esau a fratre suo de terra Chanaan in montem Seir, et contexuit commemorationem regum et principum gentis ipsius, in qua se constituit uel quam propagauit Esau; post haec narrationem de Ioseph sic intulit: habitabat auratur causa somniorum quemadmodum odiosus fratribus sit factus et uenditus. aut ergo eodem anno septimo decimo aut
Abbreviated transcription (Latin):
nicatalũ corporis cooperit: cumbonaactio ante dĩ oculos usq
in altare offerri p̃cipitur. ut uidelic& omne bonum qđ in¬
cipimus &iã ꝑseueranti fine cõpleamus.
Videntes autẽ
fr̃s eiꝰ qđ a patre plus cunctis filiis a mar&ur oderant eum
nec poterant ei quicquã pacificum loqui: Ersxpĩ scđm car¬
nis natiuitatem iudȩi erant dequoꝵ cognatione ipsa huma¬
nitas redemptoris suscepta erat. Ded quia uiderant qđ
maior gratia uirtutum in eo fiebat quȩ testabatur dĩpatris
p̃cipuã dilectionẽ. Inuidebant nec ei quicquã pacifica m̃te
loqui poterant. quẽ sepius insidiis p&ebant. & patrem fa¬
milias in belzebub principe de monioꝵ eicere demoma.
blas phemabant. Accidit quoq. ut uisum somnium refer¬
r& frib: qđ causa maioris odii. seminarium fuit. Dix̃q ad
eos. audite somniũmeũ qđ uidi. Putabã ligare nos manipu¬
los inagro. & quasi consurgere manipulũ meũ & stare. ur̃os

Expanded text:
nica talum corporis cooperit, cum bona actio ante Dei oculos, usquenica talum corporis cooperit, cum bona actio ante Dei oculos, usquein altari offerri praecipitur, ut videlicet omne bonum quod incipimus, etiam perseveranti fine compleamus. Videntes autem fratres eius quod a patre plus cunctis filiis amaretur oderant eum nec poterant ei quicquam pacificum loqui accnis nativitatem Judaei erant, de quorum cognatione ipsa humanitas Redemptoris suscepta erat. Sed quia viderant, quod major gratia virtutum in eo fiebat, quae testabatur Dei Patris praecipuam dilectionem, invidebant ei, nec quidquam pacifica mente loqui poterant, quem saepius insidiis petebant, et patremfamilias in Beelzebub principe daemoniorum ejicere daemonia blasphemabant. Accidit quoque ut visum somnium referret fratribus, quae causa majoris odii seminarium fuit. Dixitque ad eos: Audite somnium meum quod vidi. Putabam ligare nos manipulos in agro, et quasi consurgere
Abbreviated transcription (Latin):
pat̃ p̃c&eris filuis dilex̃ . xp̃m dnm̃ significauit. quẽ ds̃
pater scđm carnẽ natũ c&eris fr̃ib: ex abrahȩstirpe ꝓ¬
dĩ filius ꝑ mariae uirginis partum. seruitꝰ aduenit tam quã
filius senectutis scđm sacramentũ suscepti corporis qui
erat ante sicut semꝑ apatre. Fecit in quit eitonicã polim¬
tam id.ẽ. uariã. Prouaria tunica. Aquila int̾p̃tatus est
tuncã ASΓRΛGΑLΟΝ id est talarẽ Simmachus tuni cam
manicatã. siue qđ ad talos usq descender&. & manib: artifi¬
cis mira e& uari&ate distincta. siue qđ haber& manicas. an¬
tiqui enim magis colobiis utebantur. Ionica aut̃ polimita
quã fec̃ eipat̾ scđm allegoriam uari&atẽ populoꝵ ex omnib:
gentib: in corpore xp̃i congregatã significauit. Itẽ alio mo¬
do Io seph qui inter fr̃s .xi. usq ad finẽ iustus ꝑseueras se de¬
scribitur. solus talarẽ tunicã habuisse ꝑhibet᷑. Quid est er¬
gota laristunica nisiactio consũmata. Quasi enim ꝓpensa tu¬

Expanded text:
it, quem Deus Pater secundum carnem natum, caeteris fratribus ex Abrahae stirpe pDei Filius per Mariae virginis partum, serus advenit tanquam filius senectutis secundum sacramentum suscepti corporis, qui erat ante sicut semper apud Patrem. Fecit, inquit, ei tunicam polymitam, id est, variam. Pro varia tunica Aquila interpretatus est tunicam ἀστραγάλειον, id est, talarem. Symmachus, tunicam manicatam, sive quod ad talos usque descenderet, et manibus artificis mira esset varietate distincta; sive quod haberet manicas. Antiqui enim magis collobiis utebantur. Tunica autem polymita, quam fecit ei pater, secundum allegoriam, varietatem populorum ex omnibus gentibus in corpore Christi congregatam, significavit. Item alio modo. Joseph qui inter fratres undecim usque ad finem justus perseverasse describitur, solus talarem tunicam habuisse perhibetur. Quid est ergo talaris tunica, nisi actio consummata. Quasi enim p
Abbreviated transcription (Latin):
abrahã. nesciebat agar. siante ille fossus erat quã illa expul¬
sa. Ualde enĩ fieri potuit ut peccoꝵ suoꝵ causa longe adomo
Hinqua cum suis habitabat puteũ foder& quẽ illa nescir&. Duplex
demanu abrahȩ acceperit. septẽ enĩ dicunt᷑ sabae siue qđ ibi iu

Expanded text:
Abraham, nesciebat Agar, si ante est ille fossus quam illa expulsa. Valde namque fieri potuit ut pecorum suorum causa longe a domo in qua cum suis habitabat puteum foderet quem illa nesciret. Duplex de manu Abrahae acceperit, septem namque dicuntur Sabe sive quod ibi ju
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ & expriorib & exp̃senti loco qđ isaac nonsit natus adquer¬
cũ mã brae siue in aulone mambrȩ. ut in hebreo hab&ur sed in
geraris ubi & bersabeae usq hodie oppidũ .ẽ. Quae ꝓuinci a ante
non grande tẽpus ex diuisione presidũ palestinȩ salutaris est
test quomodo apud pu
stephanus dicit nacceperat hereditatẽ nec passũ pedis sed ecce

Expanded text:
autem et ex prioribus et ex praesenti loco quod Isaac non sit natus ad quercum Mambre, sive in Aulone Mambre, ut in Hebraeo haberetur, sed in Heraris, ubi et Bersabee usque hodie oppidum est, quae provincia ante non grande tempus, ex divisione praesidum Palestinae, Salutaris est test quomodo apud putStephanus dicit , non acceperat haereditatem nec passum pedis. Sed ea e
Abbreviated transcription (Latin):
rit . nisi quia & illius risus ammirationis & lȩtitie fuit. sarae
aũt dubitationis: & hoc abillo duudicari potuit. qui corda om
nũ nouit: & quo modo intelle gebant eũ eẽ. quiloq batur
cũ &iã negare ausasit sara qđ riserit tã quã ille hoc poss& igno¬
rare. Nis̃ forte sara homines eos putabat. abrahã uero dm̃in¬
tellegebat. Ded &iã ipse illa humanitatis officia p̃bendo quae
nes prius arbitratus .ẽ. Sed fortassis inquib: dm̃ loqui intel¬
lex̃ quib dã diuinȩ maiestatis existentib & apparentibus
signis. sicut hominib: dm̃ sepe apparuisse scriptura testatur
Sedrursus quarit᷑ suta ẽ. unde angelos fuisse postea cogno¬
uerint nisi forte ipsis uidentib in cęlũ issent:¬

Expanded text:
rit, nisi quia illius risus admirationis et laetitiae fuit, Sarae rit, nisi quia illius risus admirationis et laetitiae fuit, Sarae autem dubitationis; et ab illo hoc dijudicari potuit, qui corda homnim. quomodo intellegebant deum esse qui loquebatur, cum etiam negare ausa sit Sarra quod riserit, tamquam ille hoc posset ignorare? nisi forte Sarra homines eos putabat, Abraham uero deum intellegebat. sed etiam ipse illa humanitatis officia praebendo, denes prius esse arbitratus est. sed fortassis, inquies, deum loqui intellexit quibusdam diuinae maiestatis existentibus et adparentibus signis, sicut in hominibus dei saepe adparuisse scriptura testatur. sed rursus quaeritur, si ita est, unde angelos postea fuisse cognouerint, nisi forte cum eis uidentibus in caelum issent
Abbreviated transcription (Latin):
Quod aut̃ ꝓmitut ds̃ sarae stereli filiũ dicens circatẽpus ueni¬
am. Non detem porib significat. sed dequalitate aduentus
sui quando ꝑfiliũ reꝓmissũ fidelis erat populus nasciturus
c& futurus in credulis xp̃s siue qđ om̃s inimicosiniudicio suo
GG eẽ risurus. Vnde & ipse quinatus .ẽ. desara risus nom̃ accepn¬
minus domus spiritalis noster scilic& intellectus. deb& in cog¬
nitione trinitatis caustra carnis excedere & quasi habitationis
habitaculo terreno suscipere. sed & eoꝵ usib: & iã cibos adhibere
Disi enĩ angeli cũ quaedã nob̵ int̾na nuntiant ad tẽpus ex ac¬
recorpus adsumerent. exteriorib: ꝓfecto nr̃is optutib: non
apparerent nec cibos cũ ħabrahã sumerent . nisi ꝓpt̃nos solidu
munt᷑. qui exterius ministrabrant. & appellatione dnĩos¬
secundũ historiã quare sarã redarguat dñs. cũ & abrahã rise¬

Expanded text:
Quod autem promittit Deus Sarae sterili filium dicens, Circa hoc tempus veniQuod autem promittit Deus Sarae sterili filium dicens, Circa hoc tempus veniam, non de temporibus significat, sed de qualitate adventus sui, quando per filium repromissum fidelis erat populus nasciturus.sus esset futurus incredulis Christus, sive quod omnes inimicos suos in judicio suo esset risurus. Unde et ipse qui natus est de Sara risus nomen accepminus domus, spiritalis noster scilicet intellectus debet in cogitatione Trinitatis claustra carnis excedere, et quasi habitationis habitaculo terreno suscipere, sed et eorum usibus etiam cibos adhibere. Nisi enim angeli, cum quaedam nobis interna nuntiantur, ad tempus ex aere corpus assumerent, exterioribus profecto nostris obtutibus non apparerent, nec cibos cum Abraham sumerent, nisi propter nos solidum muntur, qui exterius ministrabant, et appellatione Domini ossenui. Quaeritur quare istam redarguat Dominus, cum et Abraham rise
Abbreviated transcription (Latin):
dita .ẽ. clittera. qua ꝑ a. legitur. & uocata .ẽ. sara. Causa
aute ita nominis immutati. hȩc .ẽ. qđ antea dicebatur. prin¬
cepsmea unius tantũ modo domus mat̾ & familia. post
raiam princeps . ẽ. Quidã pessime suspicant᷑ ante eam
leprã fuisse uocitatã & postea principẽ. cũ lepra saradh.
dicatur qua in nr̃a lingua quidẽ uid&ur haberȩ aliquã
similitudinẽ In hebreo aut̃ penitus .ẽ. diuersa. Ocribitur
bus litteris iđ sin. &rẽs. & ẽ quib: sara scribit᷑ discrepa¬
re manifestũ .ẽ. Et cecidit abra hã suꝑfaciẽ suã &ri¬

Expanded text:
dita est littera quae per a legitur, et vocata est Saraa . Causa dita est littera quae per a legitur, et vocata est Saraa . Causa autem ita nominis immutati haec est, quod antea dicebatur princeps mea, unius tantummodo domus materfamilias; postea ra jam princeps est. Quidam pessime suspicantur ante eam lepram fuisse vocitatam, et postea principem, cum lepra zaraath dicatur, quae in nostra lingua quidem videtur habere aliquam similitudinem, in Hebraeo autem penitus est diversa. Scribiturbus litteris, id est, SIN, RES, et HE, quibus SARA scribitur, discrepare manifestum est. Et cecidit Abraam super faciem sua
Abbreviated transcription (Latin):
accepiss&. sed quia ille in hoc mẽbro culpã in ob oe dientia
primo agnouit. decuit ut iste in hoc membro signũ oboedi¬
doq. generasse filios ad uitã dũolim p̃uaricatores generarunt
ra quia de sene patre. & sterileͥ matre. & quia hoc nonꝑ gene¬
rationẽ. quiẽ ismahel. sed ꝑregenerationẽ futurũ erat. ideo
ibidem imperata .ẽ. circum cisio quando desara ꝓmittitur
filius intrpo ecclesiae. Non quando ismahel quitypũ tenuit
Hiudȩoꝵ. er̾ant quiputant. primũ sarã ꝑunũ .r. scriptã fiuis¬
se & postea ei alterum .r. additum & quia .r. apud grecos
picantur. Cum utiq ut cũq uolunt ei uo cabulũ commuta¬
tũ non grecã sedhebreã habere rationẽ. cũ ipsũ nomen he¬
braicũsit. Nemoaũ altera lingua quẽ piã uocans. etino¬
AO TIΛΜ. uocabuli sumit ex altera. Daraiigitur primũ
uocata ẽ. ꝑsinres. iod. sublato ergo. iod iđ .i. elemento ad¬

Expanded text:
non accepisset. Sed quia ille in hoc membro culpam inobedientiae non accepisset. Sed quia ille in hoc membro culpam inobedientiae primo agnovit, decuit ut iste in hoc membro signum obediobedientes quandoque generasse filios ad vitam, dum olim praevaricatores generarunt ra, quia de sene patre et sterili matre. 302 3. Et quia hoc non per generationem, quae est in Ismaele, sed per regenerationem futuibidem imperata est circumcisio, quando de Sara promittitur filius in typo Ecclesiae, non quando Ismael qui typum tenuit Judaeorum. Errant qui putant primum Saram per unum r scriptum fuisse et postea ei alterum r additum, et quia r apud Graecos picantur, cum utique utcunque volunt ei vocabulum commutatum, non Graecam, sed Hebraeam debeant dare rationem, cum ipsum nomen Hebraicum sit. Nemo autem in altera lingua quempiam vocans, etymologiam vocabuli sumit ex altera. Sarai igitur primum vocata est per sin , res , iod . Sublato ergo iod, id est i elemento, ad
Abbreviated transcription (Latin):
ibi inhebraico sermone. sit focdus siue pactũ. iđ berith.
Dicunt aut̃ hebrei qđ ex nomine suo ds̃ qđ apud illos te¬
tra grã mũ .ẽ .e. litterã abra hae & sarae addiderit. Dice¬
bat᷑ enĩ primũ abrã. qđ int̾p̃tat᷑ pat̃ excelsus & postta uo¬
catus .ẽ. ab rhã qđ trans fert᷑ pat̃ multarũ. Nã qđ sequit᷑
gentiũ ñ hab&ur in nomine sed sub audit᷑. Nec mirandum
quare cũ grecos & nos .a. littera uideat᷑ addita nos .e. lit¬
terã hebreã additã dixerimus. Idioma enĩ linguae illius .c
ꝑ .e. qui dẽ scribere sed ꝑ. a legere. Dicut econtrario . a litte¬

Expanded text:
ibi in Hebraico sermone sit foedus sive pactum, id est, berith . Dicunt autem Hebraei quod ex nomine suo Deus, quod apud illos τετραγράμματον est, he litteram Abrae et Sarae addiderit. Dicebatur enim primum Abram , quod interpretatur pater excelsus; et postea vocatus est ABRAAM  , quod transfertur pater multarum: nam quod sequitur gentium, non habetur in nomine, sed subauditur. Nec mirandum, quare cum apud Graecos et nos Α littera videatur addita: nos HE litteram Hebraeam additam dixerimus; idioma enim linguae illius est, per HE   quidem scribere, sed per A   legere: sicut e contrario A litte
Abbreviated transcription (Latin):
ore. coniunctus ẽ. ancillȩ sua. nisi quia necdũ ꝓmultaẽ.
unius uxoris euangelicalex. Habebat quoque promis
sionẽ ado multipli candi seminissui. sed necdũ sciebat.
ex qua ux ore quia postea dictũ .ẽ ei. desarra haberefiliũ
ꝓlẽ quã dese habere ñ potuit deancilla habere uoluit.
Consentiebat ut̃q. infacto. quia ut̃q. sarrã sterilẽ eẽ.¬

Expanded text:
ore, conjunctus est ancillae suae, nisi quia necdum promulgata est unius uxoris evangelica lex. Hsionem a Deo multiplicandi seminis sui, sed necdum sciebat, ex qua uxore, quia postea dictum est ei, de Sarra habere filium. cum prolem de se habere non potuit, de ancilla habere voluit. Consentiebat uterque in facto, quia uterque Sarram sterilem
Abbreviated transcription (Latin):
gelicã gratiã quae populũ xp̃ĩanũ in libertatẽ fidei gene¬
rauit Multiplicati sunt ergo ancilla filii & non nume¬
rabantur p̃multitudine. qui supra haren&̃ conparan¬
tur ipseergo populus ferocitate sua. emulus & con
trarius .ẽ. omnib: bonis maxime cũxp̃i anã plebẽtoto
orbe inuidia stimulante ꝑsequitur. & longe late que
disꝑsus circũ uagando atq negotiando semꝑ incertis sedibus

Expanded text:
m, quod populum Christianum in libertatem fidei generavit. Multiplicati sunt ancillae filii, ut non numerarentur prae multitudine, qui supra arenae comparantur. Ipse ergo trarius omnibus bonis, maxime cum Christianam plebem toto orbe invidia stimulante persequitur, et longe lateque persus circ
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ra egrpti ł gressisunt ergo quarta generatione filiu s¬
rahel detra egrpti: Replica genealogiã leui. Leui genu¬
it caath caath autẽ genuit amrã. amrã genuit a aron
a aron genuit deaZar. eleaTar genuit finees. Caath cũ¬
patresuo leui ingressus . ẽ. egrptũ. rursũ elea Tar cũpa¬
tresuo aaron egressus ẽ. ab egr̃pto. Acaath usq adelea¬
HLar cõputant᷑ generationes .iiII. Lic& quidã uelint ab ã¬
rã incipere & ad fines ut nos in elea Tar fecimus ꝑ ueni
re. Siuero uolueris disparinumero ostendere quomo¬
do secundũ exodũ quinta generatione egressist filu
israbel detra agrpti. tribus tibi udȩ ordonumer& us
Mluda genuit phares. pharos genuit esrom. esrom genu¬
it aram. arã genuit aminadab amina dab genuit na¬
ason. naa son genuit salmon. Phares cũ patresuo iuda
ingressus .ẽ. egrptũ. Na a son princeps trib: iuda in de¬
serto describitur. Cuius filius salmon in t̾̃rã reꝓmissio¬

Expanded text:
trarium. Egressi sunt ergo quarta generatione filii Israel de terra Aegypti. Replica genealogiam Levi: Levi genuit Kaath; Kaath genuit Amram; Amram genuit Aaron; Aaron genuit Eleazar; Eleapatre suo Levi ingressus est Aegyptum. Rursum Eleazar cum patre suo Aaron egressus est de Aegypto. A Caath usque ad Eleazar computantur generationes quatuor: licet quidam velint ab Amram incipere et ad Finre. Si vero volueris dispari numero ostendere quomodo secundum Exodum quinta generatione egressi sunt filii Israel de terra Aegypti, tribus tibi Judae ordo numeretur. Juda genuit Phares, Phares genuit Esron; Esron genuit Aram; Aram genuit Aminadab; Aminadab genuit Naasson; Naasson genuit Salmon. Phares cum patre suo Juda ingressus est Aegyptum. Naasson princeps tribus Juda in deserto describitur, cujus filius Salmon terram repromissio
Abbreviated transcription (Latin):
Atiplicatus ẽ usq anñ ẽ ita ut sciã. Uerhaec siñ dubitantis¬
ꝗđ duoꝵ potius euenturũ sit sedirascentis & minantis acci¬
piamus nulla quȩstio .ẽ. More quippe humanods̃ inscrip¬
turis. ad homines loquit᷑ : & eiꝰ irã nor̃ sine ꝑ turbatione eius
intellegere. qui credunt dm̃ in cõmutabilẽ eẽ. Solemus hic¬
etiã sicminantes loquĩ uideamus si non tibifatio. Aut uideamus
sinon illi facio & si non potero tibi facere. ł sciã iđ hoc ipsũ expe¬
ribor utrum non possim: qđ cũminando nonignorandodicit᷑
lrati appar& affectus sed ꝑt̾batio n cadit indm̃. Mos aũt huma¬
nȩ locutiones & usitatus .ẽ. & humanȩ infirmitati congruit

Expanded text:
antur; si autem non, ut sciam. uerba haec si non dubitantisorum potius euenturum sit, sed irascentis et minantis accipiamus, nulla quaestio est. more quippe humano deus in scripturis ad homintelligere, qui credunt Deum incommutabilem esse. Solemus et sic minanter loqui: Videamus si non tibi facio, aut, Videamus si non illi facio, et, Si non potuero tibi facere; vel, Sciam, id est hoc ipsum experibor, utrum non possim, quod comminando non ignorando dicitur. Irati apparet affectus, sed perturbatio non cadit in Deum. Mos autem humanae locutionis, et usitatu
Abbreviated transcription (Latin):
abraha ds̃ secr&roꝵ suoꝵ pandit arcana dequo certus erat.
qđ uoluntatis suae & p̃ceptoꝵ suoꝵ fidelis ex ecutor exister&
Dequo &iã & ille futurus erat. in carne nasciturus. Inquo
teste apostło habitant om̃s thesauri sapientia & scientiae ab¬
Ao sconditi. Nec ñ ꝓmittit dñs habrahae ñsolũ p̃mia sed &iam
& qđ in eo benedicant᷑ omnes gentest̃ra : quib: uerbis. duoilli

Expanded text:
s secretorum suorum pandit arcana, de quo certus erat quod voluntatis suae et praeceptorum suorum fidelis exsecutor existeret. De quo etiam et ille futurus erat in carne nasciturus, in quo, attestante Apostolo, habitant thesauri sapientiae et scientiae absconditi . Necnon promittit Dominus Abrahae, non solum praemia, sed etiam et quod in eo benedicentur omnes gentes terrae. Quibus verbis duo illi
Abbreviated transcription (Latin):
ris ac nouȩ scripturã. quã conditor nr̃ qui ẽ uita uiuen¬
tium. & spes morientiũ intuitu piȩ̨ miserationis mortali¬
b dedit. ut ꝑ illã edocti atq auitiis correcti. uisione incȩ¬
lis ꝑpetua dignieẽ mereamur: ł eperitq. agar abrahȩ fi¬
liũ quiuocalit nom̃ eiꝰ ismahel Ad nom̃ allusit. Ismahel
enĩ int̃ p̃tat᷑ auditio dĩ. sicut angelus supra agar dixit.
No cab̾ nom̃ eiꝰ. ismahel eo qđ audierit dñs afflictionẽtuã¬

Expanded text:
rem ac novam significat, quam Conditor noster, qui est vita viventium et spes morientium, intuitu piae miserationis mortalibus dedit, ut per illam edocti atque a vitiis correcti, ejus visione in coelis perpetua digni esse mereantur. Peperitque Agar Abrae filium, qui vocavit nomen ejus Ismael. Ad nomen allusit; Ismael enim interpretatur auditio Dei, sicut angelus supra ad Agar dixit: Vocabis nomen ejus Ismael, eo quod audierit Dominus afflictione
Abbreviated transcription (Latin):
tine dicipossit seculare. Anex hoc aliquid secendũ spirita¬
lẽ ꝓmissio nẽ hic intellegere cogamur. ut aet̃nũ ideo dictũ
sit quia hinc aet̃nũ aliquid significat᷑ . Hoc ẽ. pactũ incũ¬
culus cuius preputii caro circũcisa non fuerit peribit anima¬
Is illa depopulosuo quia pactũ meũ irritũ fecit: Lamtunc ꝓpt̃¬

Expanded text:
tine dici posset saeculare: an ex hoc aliquid secundum spiritalem promissionem hic intelligere cogamur, ut aeternum ideo dictum sit, quia hinc aeternum aliquid significatur. An potius locuculus, cuius praeputii caro circumcise non fuerit, peribit animam illam de populo suo, quia pactum meum irritum fecit. Et p
Abbreviated transcription (Latin):
stituerunt laban & ia cob ali quanta diuersitate appellauer¬
laban aceruũ testimonii. ia cobaceruũ testẽ : traditur ab eis
que lingua factũ. Fierisol& ut alia lingua nondicatur uno

Expanded text:
 aliquanta diuersitate appellauer aliquanta diuersitate appellauerLaban "aceruum testimonii", lacob "aceruum testem", traditur ab eis que linguae factum. fieri enim solet, ut alia lingua non dicatur uno
Abbreviated transcription (Latin):
gurat se uelut angelũ lucis. Huic seruiuit ia cobid est expar
natur. Vnde & ꝑpaulũ dicit᷑. Etauaritia quae est idoloꝵ ser¬
uitus. Laban ergo ueniens apudia cob idolum non inuenit.
quia ostensis mundi thesauris. diabolus in rede p̃tore nr̃o.
uestigia concupiscentiae terrenȩ ñrepperit. sed quae ia cobnon¬
habuit ea rachel sedendo cooperit. Perrachel qua ouis dr̃
re sicut scriptũ .ẽ. Surgite post quã sederitis. Rachel ergo
it. Dehac cooꝑtione uitiorum ꝑꝓph&amdicitur. Beatiquoꝵ
remissȩ sunt iniquitates & quoꝵ tecta sunt peccata. Nosergo
rachel illa significauit qui idola sedendo p̃mimus. siculpas
auaritiae poenitendo damnamus. Quȩ utiq auaritiae inmun¬
minato gressu gradientes ꝑblandimenta sȩcłi resoluuntur.
Vnde & illic eius dem rachelis hȩc uerbas. lixta consuetudinẽ
feminarum nunc accidit mihi. Id .ẽ. quasi muli ebria sehabe¬

Expanded text:
gurat se velut in angelum lucis. Huic servivit Jacob, id est, ex parte gurat se velut in angelum lucis. Huic servivit Jacob, id est, ex parte natur? Unde et per Paulum dicitur: Et avaritia, quae est idolorum servitus . Laban ergo veniens apud Jacob idola non invenit, quia ostensis mundi thesauris, diabolus in Redemptore nostro vestigia concupiscentiae terrenae non reperit. Sed quae Jacob nonhabuit, ea Rachel sedendo cooperuit. Per Rachel quippe quae re, sicut scriptum est: Surgite postquam sederitis . Rachel ergo it. De hac coopertione vitiorum per Prophetam dicitur: Beati quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata . Nos igitur Rachel illa signavit, qui idoavaritiae poenitendo damnamus. Qua utique avaritiae immunminato gressu gradientes per blandimenta saeculi resolvuntur. Unde et illic ejusdem Rachelis haec verba sunt: Juxta consuetudinem feminarum nunc accidit mihi , id est, quasi muliebria se habe
Abbreviated transcription (Latin):
tis fr̃ib suis ꝑsecu¬
tus .ẽ. eum deb uII. & cõpre hendit eũ in monte galaad & rł.
Non quo eo tẽpore galaad moos dicer& sed ꝑ anticipati onem
ut frequent̃ diximus. illo uocat᷑ nomine quo postea nuncupandus
est.
a cã Filos acfilias ucob. laban suos appellat more seripturle
sacrae qua filios seu frs̃ cognatos appellat. sicut in sequentibus
quã ia cob apud socerum suum ꝓux oribus ł ꝓmercede susti¬
nuit p̃cepit eids̃ utreuerter&ur ad patriam suã. Tunc igno¬
rante socero suo cũ uxorib: cum comitatu ꝓperauit. Labanai
consequutus eũ inmonte galaad. cũ furore atq idola qua
rachel furauerat apud eũ requisiuit nec repperit. Quider¬
go sibi hoc ipsũ figuraliter uelit. dũ enĩ laban superius aliã
gerat ꝑsonam. nc̃ tamen diaboli typũ figurat. Laban quip¬
pe int̃p̃tatur de albatio. Dealbatio aut diabolus ninconue¬
nient̃ accipitur. quia cumsit tenebrosus exmerito. tranfi¬

Expanded text:
is fratribus suis, persecutus est eum diebus septem, et comprehendit eum in monte Galaad, etc. Non quod eo tempore Galaad mons diceretur, sed per anticipationem, ut frequenter diximus, illo vocatur nomine, quo postea nuncupandus est. etc. Filios ac filias Jacob, Laban suos more Scripturae sacrae, quo filios seu fratres cognatos appellat, sicut in sequentibus quam Jacob apud socerum suum pro uxoribus vel pro mercede sustinuit, praecepit ei Deus ut reverteretur ad patriam suam. Tunc ignorante socero suo, cum uxoribus suis, cum comitatu properavit. Laban autem consecutus est eum in monte Galaad cum furore, atque idola quae Rachel furata est, apud eum requisivit nec reperit. Quid ergo sibi hoc ipsum figuraliter velit dicamus. Dum enim Laban superius aliam gerat personam, nunc tamen diaboli typum figurat. Laban quippe interpretatur dealbatio: Dealbatio autem diabolus non inconvenienter accipitur, quia cum sit tenebrosus ex merito, transfi
Abbreviated transcription (Latin):
b: sius suꝑ camelos abiit. tulitq omnẽ substantiã & greges &
quicquid in meso potamia ad quisierat. pergens adisaac patre
suũ interrã chanaam. Eotempore labanierat ad tondendas
oues & rachel furata ẽ. idola patrissui: Ubinunc idola legi¬
mus inhebreo thara fim scriptum . ẽ. quae aquila. MOΡΦua¬
ATA. id est figuras ł imagines int̾p̃tat᷑. Hocaũt ideo ut sciamͦ
quid iniudiciũ libro tharafimson&.A

Expanded text:
bus suis super camelos abiit; tulitque omnem substantiam, et greges, et bus suis super camelos abiit; tulitque omnem substantiam, et greges, et quidquid in Mesopotamia acquisierat, pergens ad Isaac patrem suum in terram Chanaan. Eo tempore Laban ierat ad tondendas oves suas, et Rachel furata est idola patris sui, et reliqua. Ubi nunc idola legimus, in Hebraeo theraphim, , scriptum est, quae Aquila μορφώματα, id est figuras, vel imagines, interpretatur. Hoc autem ideo, ut sciamus quid in Judicum libro th
Abbreviated transcription (Latin):
post fo&um. dicebat uolo ut infuturo mihi uaria nascantus lacob
quippehocaudito uirgas in canalibus nom ponebat ut futuros
fo&us siue peccora unius coloris ꝓcrearent. Rursum cum
uidiss& unius coloris nasci peccora laban. su& partis ea fieri de¬
bere dicebat. & quid plura usq aduices decẽ semꝑalaban pe¬
corissuiia cob matata conditio .ẽ. Et qđ cumq sibi ppo suerat
ut nascer& ur in colorẽ contrarium uertebatur. Necui aut̃ in
sex annis decẽ pariendi uices in credibilis uideantur. lege uir¬
gilium in quo dicitur. Bis grae uidȩ pecudes. Natura aũt ita¬
dicarũ ouiũ & mesopotamiae una eẽ. traditur: Responder
rachel &lia Num quid habemus residui quicquã in faculta¬
tib & hereditate domus patris nrĩ. ñne quasi alienas reputa¬
uit nos & uendidit comeditq p̃tiunrm̃. sed ds̃ tulit opes
pit ds̃ fac. Surrexititaq ia cob & impositis liberis & coniugi¬

Expanded text:
post fetum dicebat: Volo ut in futuro mihi varia nascantur. Jacob post fetum dicebat: Volo ut in futuro mihi varia nascantur. Jacob quippe hoc audito, virgas in canalibus non ponebat, ut futuros fetus sibi pecora unius coloris procrearent. Rursum cum vidisset unius coloris nasci pecora Laban, suae partis ea fieri debere dicebat. Et quid plura? usque ad vices decem semper a Laban pecoris sui Jacob mutata conditio est; et quodcunque sibi proposuerat ut nasceretur, in colorem contrarium vertebatur. Ne cui autem in sex annis decem pariendi vices incredibiles videantur, lege Virgilium, in quo dicitur: Bis gravidae pecudes. Natura autem Italicarum ovium et Mesopotamiae una esse traditur. Responderunt Rachel et Lia: Nunquid habemus residui quidquam in facultatibus et haereditate domus patris nostri? Nonne quasi alienas reputavit nos, et vendidit, conceditque pretium nostrum? sed Deus tulit opes raecepit tibi Dominus fac. Surrexit itaque Jacob, et impositis liberis et conjugi
Abbreviated transcription (Latin):
factus ẽ inditus. Anim aduertit quoq facie laban quod ñ
e& ergasic̃ heri & nudius tertius. Maximedicente dñõ reuer¬
tere interrã patrũ tuoꝵ & ad generationẽ tuã eroq tecum.
Misit & uocauit rachel & liam inagrum ubi pascebat greges
dix̃q eisꝰ uideo faciem patris uestri qđ nsit erga me sic̃ & nudi¬
us tertius. Ds̃ aut̃ patris mei fuit mecum. & ipsȩ nostis qđ totis
uirib: meis seruire patri uestro. sed pat uester circum uenit me
& mutauit mercede meã decim uicib & rł. Et pat̾ uester in de¬
dedit eids̃ ut nocer& mihi. Sidixerit houarium pecus erit mer¬
cestua : nascetur omne pecus uarium. Et sid ixerit unius colo¬
ris erit mercestua nascetur omnepecus unius coloris sł eo qdñ
cum . moni numerum magis quã agnosson&. Deniq .I. ex con¬
sequentib hic magis sensus conꝓbatur qđ ꝑsingulos fo&us seꝑ¬
laban c̃dicionem mutauerit. Siuidebat uarium nascipecus

Expanded text:
factus est inclytus: animadvertit quoque faciem Laban, quod non esset erga se sicut heri et nudiustertius, maxime dicente sibi Domino: Revertere in terram patrum tuorum, et ad generationem tuam, eroque tecum. Misit et vocavit Rachel et Liam in agrum ubi pascebat greges, dixitque eis: Video faciem patris vestri quod non sit erga me sic ut heri et nudiustertius: Deus autem patris mei fuit mecum. Et ipsae nostris quod totis viribus meis servierim patri vestro. Sed pater vester circumvenit me, et mutavit mercedem meam decem vicibus: et tamen non didedit ei Deus ut noceret mihi. Si dixerat hoc: Varium pecus erit merces tua, nascebatur omne pecus varium; et si dixerat: unius coloris erit merces tua, nascebatur omne pecus unius coloris. Pro eo quod nos cum monim , numerum magis quam agnos sonet. Denique et ex consequentibus hic magis sensus probatur, quod per singulos fetus semLaban conditionem mutaverit. Si videbat varium nasci pecus,
Abbreviated transcription (Latin):
fo&us operum ꝓcreant. qula exempla p̃cedentium in uocibus¬
p̃ceptorum uident. ut diuersum colorem ꝓles boni operis habe¬
at quia nonnumquã subtracta litterȩ cortice acutius inter¬
na considerant & reseruato nonnũ quã historiae tegmine bene
itatusq est homo ultra modũ
& habuit greges multos & ancillas. & seruos. camelos & asinos
Post quã aut̃ audunt uerba filiorum laban dicentium. Tulit

Expanded text:
fetus operum procreant, qualia exempla praecedentium in fetus operum procreant, qualia exempla praecedentium in praeceptorum vident, et diversum colorem prolis boni operis habeat; quia et nonnunquam subtracta litterae cortice acutius interna considerat, et reservato nonnunquam historiae tegmine, beneitatusque est homo ultra modum et habuit greges multos ancillas et servos camelos et asinos postquam autem audivit verba filiorum Laban dicentium tulit
Abbreviated transcription (Latin):
Quibus exparte corticem
subtrahit. ut in hisquae expoliantur intimus candor appareat.
& ex parte corticẽ seruat. ut sicut fuerat exterius inuiridita¬
te ꝑmaneant. Variusq uirgarum color efficitur. dũ cortex
exparte subtrahitur & exparte r& in&ur. ante considerationis
enim nr̃ae oculos p̃di cantium patrum sententia. quasi uir
gae uari& ponuntur. inquib dũplerũq intellectum litterae
tũ littera sequimur. quasi corticẽ seqͣuamus. Dumq ab ipsis
cortex litterae sub trahitur allegoriae candor in terior demon¬
strat᷑. Etdũ cortex relinquitur exteoris intellegentiae uiren¬
tia exempla monstrantur. Quas bene ia cob inaqua canali¬
b posuit. quia redemptor nr̃ inbris eas sacrae scientiae quib
nos intrinsecus infundimur fixit. Has aspientes ari& escũ oui¬
b coeunt quia rationales nr̃i sps̃ intellectus dum incarum in¬
tentione defixis singulis quib:q. actionib ꝑmiscent᷑ & uitales

Expanded text:
Quibus ex parte corticem subtrahit, ut in his quae exspoliantur intimus candor appareat. Et ex parte corticem servat, ut sicut fuerant exterius, in viriditate permaneant. Variusque virgarum color efficitur, dum cortex ex parte subtrahitur, ex parte retinetur. Ante considerationis enim ngae variae ponuntur, in quibus dum plerumque intellectum litterae rae plerumque sequimur, quasi corticem reservamus. Dumque ab ipsis cortex litterae subtrahitur, allegorice candor interior demonstratur; et cum cortex relinquitur, exterioris intelligentiae virentia exempla monstrantur. Quas bene Jacob in aquae canalibus posuit, quia et Redemptor noster in libris eas sacrae scientiae, quibus nos intrinsecus infundimur, fixit. Has aspicientes arietes cum ovibus coeunt, quia rationales nostri spiritus intellectus, dum earum intentione defixi sunt, singulis quibus actionibus permiscentur tales
Abbreviated transcription (Latin):
ni qui inseptẽ spicis plenis seu qui inseptẽ uascis ꝑ in¬
guib: ostendebant᷑. nisi .uii. carismatũ spiritaliũ dona
quib: ubertas fidei laga pi&ate redudat. At contra sep¬
tẽ steriles & tenues. famueritatis & iustitiae nouissimis
tẽporib: significabant: Dicens quoq rursũ pharao

Expanded text:
ni qui in septem spicis plenis, seu qui in septem vaccis pinni qui in septem spicis plenis, seu qui in septem vaccis pinguibus ostendebantur, nisi septem charismatum spiritualium dona, quibus ubertas fidei larga pietate redundat? At contra saepe steriles et tenues amem veritatis et justitiae novissimis temporibus significabant. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
cebant᷑ in locis palustrib: Aliȩ quoq septẽ emerge¬
bant deflumine foedȩ confectaq matie & pascebant᷑
in ipsa amnis ripa in locis uirentib: deuorauer̃q eas qua¬
rũmira species & habitudo corpoꝵ erat. Ex ꝑgefactuspha¬
rao rursum dormiuit. & uidit alterũ soniũ. Septẽ spicȩ
pullulabant inculmo unoplenȩ atq formosȩ. aliȩ quo.¬
q totidẽ spicȩ tenues. & ꝑcussȩ uridine oriebant᷑. deuo¬
rantes omnẽ prioꝵ pulchritu dinẽ. Fiigilans pharao¬
postqui&ẽ & facto mane pauore ꝑtritus. misit ad coniec¬
tores egrpti. cunctosq sapientes & accersitis narrauit
somniũ. nec erat qui int̃ p̃tar& Qd putabat sestare
pharao suꝑ fluuiũ quẽ ad modũ seruus abrahae dixit:
Secđm hanc eni locutionẽ recte intellegit᷑ qđ altior sit
tra quã aqua altius quippe abaquis sustollit᷑ ubi ha¬
bitent terrena animalia. Pr& ea narrat pharao som¬
niũ int̃p̃tatus : io seph. Ded quid significant septẽ an¬

Expanded text:
 in locis palustribus. Alie quoque septem mergebant de flumine: fede confecteque macie pascebantur in ipsa amnis ripa in locis virentibus. Devoraveruntque eas: quarum mira species: et habitudo corporum erat. Expergefactus Pharao: rursum dormivit: et vidit aliud somnium. Septem spice pullulabant in culmo uno plene atque formose. Alie quoque totidem spice tenues et percusse uredine oriebantur: devorantes omnem priorem pulchritudined conjectores Aegypti, cunctosque sapientes, et accersitis narravit somnium, nec erat qui interpretaretur. Quod putabat se stare Pharao super flumen, quemadmodum servus Abrahae dixit: Secundum hanc enim locutionem recte intelligitur quod altior sit terra quam aqua. Altius quippe ab aquis sustollitur, ubi habitant terrena animalia. Praeterea narrat Pharao somnium, interpretatus est Joseph. Sed quid significant septem an