comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
p̃mia cap̃. & quamuolet s̃ rem amagistratu deposcito.
& magistratus ei concedico. Et alt̾a lex: tẏranno occi¬
so. quinq eius ꝓrimos cognatione magistͣtꝰ necato:
Mexandrũ qui apud phereos inthessalia tyran.¬
nidem occuparat. uxor sua cui thebe nom̃ fuit.
noctu cum simulcubaret occidit. hec filiũ sium
quem ex tyranno habebat sibi in p̃mũ loco deposcit St̃
qui ex lege occidi puerũ dicant oportere. Res inuid icio
ẽ In hoc gn̾e utramq in partẽ idẽ loci atq eadẽ pre cepta
conuenirent. Ideo qd̃ ut̃q: suam legẽ confirmare. con¬
trariã infirmare debebit. Primũ gͥ leges oportet contẽ¬
dere consicieranda utralex ad maiores. hoc ẽ ad ulte¬
riores. Ad honestiores. ac magis necesarias res ꝑtine¬
at. Exquo conficit᷑. ut si leges duȩ aut si plures eĩt
aut quotquot erunt conseruari ñ possint ꝙ ducre¬
pent int se ea maxime conseruancia pucet᷑. quȩ ad

Expanded text:
praemia capito et quam volet sibi rem a magistratu deposcito praemia capito et quam volet sibi rem a magistratu deposcito et magistratus ei con- cedito. et altera lex: tyranno occiso quinque eius proximos cognatione magistratus necato. Alexan- drum, qui apud Pheraeos in Thessalia tyrannidem occu- parat, uxor sua, cui Thebe nomen fuit, noctu, cum si- mul cubaret, occidit. haec filium suum, quem ex ty- ranno habebat, sibi in praemii loco deposcit. sunt qui ex lege occidi puerum dicant oportere. res in iudicio est. In hoc genere utramque in partem idem loci atque eadem praecepta convenient, ideo quod uterque suam legem confirmare, contrariam infirmare debebit. pri- mum igitur leges oportet contendere considerando, utra lex ad maiores, hoc est ad utiliores, ad hone- stiores ac magis necessarias res pertineat; ex quo conficitur, ut, si leges duae aut si plures erunt, aut quotquot erunt, conservari non possint, quia discrepent inter se, sed ea maxime conservanda putetur, quae ad
Abbreviated transcription (Latin):
dicemꝰ quacũq aũt in re quãnis leuit᷑ ꝓbabili si scͥo¬
to ipso se defenderit. &iã cum equitate causa habim¬
dabit. necessario multũ ꝓficiet. ideo qđ si id quo ui¬
tit᷑. ad u̾sarioꝵ causa subduxerit. omnẽ erꝰ illã uĩ
& acrimoniam lenierit acdiluerit. ¶Loci aũt cõ¬
munes ceteris. ex assũptionis partib inutͣmq partem
ouenient. Pretẽa autem eius quia scͥpto dicet. leget ex se
ñexeis. quicontͣ cõmiserit utilitatem spectari oportẽ.
⁊ legib antiquius hr̃e nicħ oportẽ. Contͣ scͥptun. le-¬
ges inconsilio scͥptoris ⁊ utilitate comiuni ñ in ũb̾ cõ¬
sistr̃. quam indignum sit aeqͥtatemlitt̾is urg̃i que uo¬
luntate euis quiscͥpserit defendat᷑. ¶ Ex contͣriis autẽ
legib cont᷑u̾sianascit᷑ cumint̃ se due uident᷑ leges aut plu¬
res disc̃pare ħmͦ. Lex⁊ qͥ tyrannum occid̾it. olimpicars

Expanded text:
di- cemus. quacumque autem in re, quamvis leviter probabili, scripdi- cemus. quacumque autem in re, quamvis leviter probabili, scripto ipso se defenderit, cum aequitate causa abundabit, necessario multum proficiet, ideo quod, si id, quo nititur adversariorum causa, subduxe- rit, omnem eius illam vim et acrimoniam lenierit ac diluerit. Loci autem communes ceteris ex assumptionis parti- bus in utramque partem convenient. praeterea autem eius, qui a scripto dicet: leges ex se, non ex eius, qui contra commiserit, utilitate spectari oportere et legibus antiquius haberi nihil oportere. contra scrip- tum: leges in consilio scriptoris et utilitate com- muni, non in verbis consistere; quam indignum sit aequitatem litteris urgeri, quae voluntate eius, qui scripserit, defendatur. Ex contrariis autem legibus controversia nascitur, cum inter se duae videntur leges aut plures discrepare, hoc modo: lex: qui tyrannum occiderit, olympio- nicarum
Abbreviated transcription (Latin):
indignũ sit eodẽ affici supplicio. eũ qui propt̃
aliqd̃ scelus. & audatiã contra leges fecerit. &
eũ qui honesta aut necessaria decausa ñ absen¬
tentia s. ab litteris legis recesserit. atq his ⁊ husꝰ¬
modi rationibꝰ ⁊ accipi causam.⁊ in hac accipi
lege & eã causam quã ills afferat oportere ac¬
cipi demonstrabit. Et quẽ admodtũ ei dicebamus.
qui abscripto dicet. ħ forte utilissimũ. siqͥd de equi¬
tate ea que cumadu̾sario staret derogasset. sic huic
qui contra scriptũ dicet plurimũ ꝓderit. ex ipsa
scriptura aliquid ad suã causã conu̾tere. & ambi¬
gue aliqͥd scriptũ ostende. De iñ ex illo ambiguo
eã partẽ que sibi ꝓsit defendere. aut u̾bi diffinci¬
onẽ inaucere. & lliꝰ u̾bi inquo urgeri uideat᷑ ad
suȩ cause cõmodũ traducere. aut ex scripto ñ scrip¬
tum aliqͥd indueere. ꝑratiocinationẽ. de qua post

Expanded text:
indignum sit eodem affici supplicio eum, qui propter indignum sit eodem affici supplicio eum, qui propter aliquod scelus et audaciam contra leges fecerit, et eum, qui honesta aut necessaria de causa non ab sententia, sed ab litteris legis recesserit; atque his et huiusmodi rationibus et accipi causam et in hac lege accipi et eam causam, quam ipse afferat, opor- tere accipi demonstrabit. et quemadmodum ei dice- bamus, qui ab scripto diceret, hoc fore utilissimum, si quid de aequitate ea, quae cum adversario staret, derogasset, sic huic, qui contra scriptum dicet, pluri- mum proderit, ex ipsa scriptura aliquid ad suam cau- sam convertere aut ambigue aliquid scriptum osten- dere; deinde ex illo ambiguo eam partem, quae sibi prosit, defendere aut verbi definitionem inducere et illius verbi vim, quo urgeri videatur, ad suae causae commodum traducere aut ex scripto non scriptum aliquid inducere per ratiocinationem, de qua post
Abbreviated transcription (Latin):
citis exceptionibꝰ caueri. Dem̃ nullam rẽ neq le¬
gibus neq scriptura illa. Deniq neq insermone.
q̃aẽ cotidiano atq inperiis domesticis recte posse
administrari si unusqͥsq uelit uerba spectare. ⁊ ñ
aduoluntatẽ eius. qui ea u̾ba habuerit accedere.
Dem̃ ex utilitatis & honestatis partibꝰ ostendere
quam inutile aut quã turpe sit. id qđ adu̾sarũ di¬
cant fieri oportuisse aut oportere. & iã qđ nos
fecerimus aut postulemꝰ quã utile aut quã hones¬
tum sit. Dem̃ leges nobis caras eẽ. ñ ꝓpt̾ luteras
quȩ tenues & obscure notȩ sint uoluntatis. s ꝓpt̃
earũ rerũ quibꝰ descriptũ ẽ utilitatẽ. & eoꝵ qui
scripserint sapientiã ⁊ diligentiã. Postea qd sir lex
describere ut ea uideatur in sententiis ñ inu̾bis
consistere. & iudex is uideat᷑ legi optẽperare: qͥ
sententiã eius ñ qui scripturã sequat᷑. Dem̃ ꝙͣ

Expanded text:
citis exceptionibus caveri; deinde nullam rem ne- que lecitis exceptionibus caveri; deinde nullam rem ne- que legibus neque scriptura ulla, denique ne in ser- mone quidem cotidiano atque imperiis domesticis recte posse administrari, si unus quisque velit verba spectare et non ad voluntatem eius, qui ea verba habuerit, accedere; deinde ex utilitatis et honestatis partibus ostendere, quam inutile aut quam turpe sit id, quod adversarii dicant fieri oportuisse aut oportere, et id, quod nos fecerimus aut postulemus, quam utile aut quam honestum sit; deinde leges nobis caras esse non propter litteras, quae tenues et obscurae notae sint voluntatis, sed propter earum rerum, quibus de scriptum est, utilitatem et eorum, qui scripserint, sa- pientiam et diligentiam; postea, quid sit lex, descri- bere, ut ea videatur in sententiis, non in verbis con- sistere; et iudex is videatur legi optemperare, qui sen- tentiam eius, non qui scripturam sequatur; deinde, quam
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum si ei talis res accidiset facturũ fuiste. & eare
legis scriptorẽ certo exordine iudices. certa etate
p̃ditos constituisse. ut ẽẽnt ũ qui scriptũ suũ reci¬
tarent. qã quiuis puer facere posset s qui cogita¬
tionẽ assequi possent. & uoluntatẽ int̾pretari. De¬
inde illũ scriptorẽ si scripturasua stultis hõibꝰ
& barbaris iudicibꝰ cõmiteret. oĩa sũma diligen¬
tia ꝑscripturũ fuise. Hunc li qd intelligeret
quales uiri res iudicaturi eẽnt. Idcirco eũ quȩ
ꝑspicua uideret eẽ ñ adscripsisse. N eq enĩ uos
scripti sui recitatores s uoluntatis int̃pretes fore
puitauit. Postea querere ab adu̾sariis. qͥa si hec
fecissem: qͥd si accidisset eoꝵ aliqͥd inquibꝰ aut
causa sit honestissima: aut necessitudo certissima.
tũne acciisaretis: Atqui ħ lex nusquã excepit. Nõ
omĩa ergo scriptis s. quedam quȩ ꝑspicua sint ta¬

Expanded text:
ipsum, si ei talis res accidisset, facturum fuisse; ea re ipsum, si ei talis res accidisset, facturum fuisse; ea re legis scriptorem certo ex ordine iudices certa aetate prae- ditos constituisse, ut essent, non qui scriptum suum recitarent, quod quivis puer facere posset, sed qui cogitatione assequi possent et voluntatem interpre- tari; deinde illum scriptorem, si scripta sua stultis hominibus et barbaris iudicibus committeret, omnia summa diligentia perscripturum fuisse; nunc vero, quod intellegeret, quales viri res iudicaturi essent, idcirco eum, quae perspicua videret esse, non adscrip- sisse: neque enim vos scripti sui recitatores, sed vo- luntatis interpretes fore putavit; postea quaerere ab adversariis: quid, si hoc fecissem? quid, si hoc acci- disset? eorum aliquid, in quibus aut causa sit honestissima aut necessitudo certissima: tamenne ac- cusaretis? atqui lex nusquam excepit; non ergo omnia scriptis, sed quaedam, quae perspicua sint, ta
Abbreviated transcription (Latin):
& quo consilio ita sit in lege aut in testam̃to scriptũ
ut sententia quoq ⁊ uoluntate scriptoris ñ ipsa so¬
lum scripturȩ causa confirmatũ ẽe uideat᷑. aut aliis
qͦ constitutionibus factum coarguet᷑. Contra scriptũ
aũt qui dicet pͥmũ inducet eũ locum ꝑ quẽ equitas
cause demonstret᷑. aut ostendet quo animo. quo consi¬
lio qua de causa fecerit. & quãcũq causam assumet
assũptionis partibus se defendet. de quibus añ dictũ
ẽ. Atq in ħ loco cũ duitiꝰ cõmoratꝰ. sui facti rationem
⁊ equitatẽ cause exornauerit. tũ ex his locis fere cõ¬
tra addũsarios dicet. oportere causas accipi de mons¬
trabit. nullam ẽẽ legem que aliꝗͣ rẽ ñ utilẽ aut in¬
quã fieri uelit. Oĩa supplicia que ab legibꝰ ꝓficis cun¬
t̃. culpe ac maliciȩ uindicandȩ causa constituta esse.
Scriptorem ipsũ si existat factũ ħ ꝓbaturũ. & idẽ

Expanded text:
et quo consilio ita sit in lege aut in testamento scriptum, et quo consilio ita sit in lege aut in testamento scriptum, ut sententia quoque et voluntate scriptoris, non ipsa solum scrip- tura causa confirmata esse videatur; aut aliis quoque constitutionibus factum coarguetur. Contra scriptum autem qui dicet, primum inducet eum locum, per quem aequitas causae demonstretur; aut ostendet, quo animo, quo consilio, qua de causa fecerit; et, quamcumque causam assumet, assumptio- nis partibus se defendet, de quibus ante dictum est. atque in hoc loco cum diutius commoratus sui facti rationem et aequitatem causae exornaverit, tum ex his locis fere contra adversarios dicet oportere causas accipi. demonstrabit nullam esse legem, quae aliquam rem inutilem aut iniquam fieri velit; omnia supplicia, quae ab legibus proficiscantur, culpae ac malitiae vin- dicandae causa constituta esse; scriptorem ipsum, si exsistat, factum hoc probaturum et idem
Abbreviated transcription (Latin):
accipi. eam tam̃ minime oportere quȩ ab adu̾sarus
afferat᷑. qui locus idcirco ẽ. huic necessariꝰ. qđ sẽꝑ
is qui contra scriptũ dicit equitatis aliqͥd afferat
oportet. Nam sũma inpudentia sit: eum qui cont᷑
quã qd scriptũ sit aliqͥd ꝓbari uelit. ñ equitatis p̃¬
sidio id facere conari. Si qͥd igit᷑ ex hac ipsa quippiã
accusator derogat. omnibꝰ partibus iustius & ꝓba¬
bilius accusare uidet᷑. Nam suꝑior oratio ħ om̃is
faciebat ut iudices etiã si nollent necesse ẽẽnt.
Hec aũt etiã si necesse ñ eẽt ut uellẽt contra iudi¬
care. Ia aũt fiet si quibꝰ ex locis culpa demonstabitur.
ẽe meo qui cõꝑatione aut remotione aut relatione
criminis aut concessionis partibꝰ se defendit. De quibͦ
ante ut potumꝰ diligent̃ ꝑscripsimus. Si de locis
que res postulabit ad causam adu̾sarioꝵ in ꝓbancdã
transferemꝰ. aut causȩ ⁊ rationes afferentur. quare

Expanded text:
accipi, eam tamen minime oportere, quae ab adversariis accipi, eam tamen minime oportere, quae ab adversariis afferatur. qui locus id- circo est huic necessarius, quod semper is, qui contra scriptum dicet, aequitatis aliquid afferat oportet. nam summa inpudentia sit eum, qui contra quam scriptum sit aliquid probare velit, non aequitatis praesidio id facere conari. si quid igitur ex hac ipsa quippiam ac- cusator derogat, omnibus partibus iustius et probabi- lius accusare videatur. nam superior oratio hoc omnis faciebat, ut, iudices etiamsi nollent, necesse esset; haec autem, etiamsi necesse non esset, ut vellent contra iudicare. id autem fiet, si, quibus ex locis culpa de- monstrabitur esse in eo, qui comparatione aut remotione aut relatione criminis aut concessionis partibus se defendet—de quibus ante, ut potuimus, diligenter perscripsimus—, si de iis locis, quae res postulabit, ad causam adversariorum inprobandam transferemus; aut causae et rationes afferentur, quare
Abbreviated transcription (Latin):
ma sint. legẽ cuiꝰcemõi sit in p̃sentia conseruari ab
iudicibus. Post si displiceat a popło corrigi conueni
potius quã legis ipsius u̾ba cognoscẽ. His ⁊ huiꝰcemõi
rationibꝰ ostendit᷑ causam extra scriptũ accipi. ñ opor¬
tere ¶ Scd̾a pars eius est in qͣ ẽ ostendendũ. si ince¬
teris legibus oporteat in hac ñ oportere. ħ demon¬
strabit᷑ si lex ad res maximas. utilissimas. honestissi¬
mas. religiosissimas uidebit᷑ ꝑtinere. aut mutile. aut
turpe aut nefas ẽẽ tali in re ñ diligentissime legi
optẽperare. aut italex diligent̃. ꝑ scripta demonstra¬
bitur. ita cauctũ una quaq de re: ita qđ oportuerit
exceptũ. ut minime conueniat. quicꝙͣ intam diligen¬
ti scriptura p̃teritũ arbitrari. ¶Terciꝰ ẽ locus ei
qui ꝓscripto dicet maxime necessarus. ꝑ quẽ opor-¬
tet ostendat si conueniat causam contra scriptũ

Expanded text:
ma sint, legem, cuicuimodi sit, in praesentia conservari ab ma sint, legem, cuicuimodi sit, in praesentia conservari ab iudicibus, post, si displiceat, a populo corrigi convenirpotius quam legis ipsius verba cogno- scere. his et huiusmodi rationibus ostenditur causam extra scriptum accipi non oportere. Secunda pars est, in qua est ostendendum, si in cete- ris legibus oporteat, in hac non oportere. hoc de- monstrabitur, si lex aut ad res maximas, utilissimas, honestissimas, religiosissimas videbitur pertinere; aut inutile aut turpe aut nefas esse tali in re non diligen- tissime legi optemperare; aut ita lex diligenter per- scripta demonstrabitur, ita cautum una quaque de re, ita, quod oportuerit, exceptum, ut minime conveniat quicquam in tam diligenti scriptura praeteritum ar- bitrari. Tertius est locus ei, qui pro scripto dicet, maxime necessarius, per quem oportet ostendat, si conveniat causam contra scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃os leges negligere concedant. Dem̃ itẽ querere
abiudicibꝰ si eiꝰ rei cause ꝓpt̾ quã se reus contrale¬
gem fecisse dicat exceptionẽ ipse in lege asscribat.
passuri ne sint: Posteaħ qd̃ faciat. indigniꝰ ⁊ in pu¬
dentiꝰ ẽẽ quã si as̃cribat. Age porro qͥd si ipsi uellẽt
iudices ascribere passurus ne sit populus.: arq hec
ẽẽ indignus quam rẽ u̾bo. & luteris mutare ñ
possint: eã re ipsa ⁊ iudicio maxime cõmutare.
Dem̃ indignũ esse de lege aliqͥd derogari aut le¬
ge abrogari. aut aliqua ex parte cõmutari. cũ
popło cognoscendi. & ꝓbandi. aut inꝓbandi po¬
testas nulla fiat. Hec ipsis iudicibꝰ inudiosum
gendarũ. apud popl̃m̃ hec etiã ꝑ popł̃m agi con¬
uenire: qđ si nunc id agant uelle se scire qui lator
sit. qui sint accepturi. se actiones udere & dissuadẽ
uelle. qđ si hec cũ sũme inutilia. tum multo turpissi¬

Expanded text:
nostros leges neglegere con- cedant; deinde item quaerere nostros leges neglegere con- cedant; deinde item quaerere ab iudicibus, si eius rei causa, propter quam se reus contra legem fecisse dicat, exceptionem ipse in lege adscribat, passurine sint; postea hoc, quod faciat, indignius et inpuden- tius esse, quam si adscribat; age porro, quid? si ipsi vellent iudices adscribere, passurusne sit populus? atque hoc esse indignius, quam rem verbo et litteris mutare non possint, eam re ipsa et iudicio maximo commutare; deinde indignum esse de lege aliquid derogari aut legem abrogari aut aliqua ex parte com- mutari, cum populo cognoscendi et probandi aut in- probandi potestas nulla fiat; hoc ipsis iudicibus in- vidiogendarum; apud populum haec et per populum agi convenire; quodsi nunc id agant, velle se scire, qui lator sit, qui sint accepturi; se factiones videre et dissuadere velle; quodsi haec cum summe inutilia tum multo turpissi
Abbreviated transcription (Latin):
cibus iudicanti & cet̾is ciuibus iuuendi rationes
ꝑturbatũ iri. si semel ab legibus recessum sit. Nam
oo uidices neq qͥd assequant᷑ habituros. si ab eo quod
scriptũ sit recedant. neq quo pacto aliis impbare
possint. qã contͣ legẽ iudicarint. Et cet̾os ciuies qͥd
agant ignoraturos. si ex suo quisq consilio. & ex ea
ratione que in mentẽ aut in libidinẽ uenerit. nõ
ex cõmuni p̃scripto ciuitatis. unã quamq rẽ admi¬
nistrabit. Sostea querere ab iudicibꝰ. ipsis quare in
alienis detineant᷑ negotiis. Cur rei publice munẽ
mpediant᷑. cũ sepeꝰ siuis rebus & cõmodis seruire
possint. cur in certa u̾ba uirent. cur certo tẽpore
conueniant. certo dicedant. nichil quisꝙͣ afferat
caisȩ quo mnꝰ frequent᷑ operã rei publice det.
nͥ que causa inlege excepta sit anse legibus obstric¬
tos in tantis molestũs ẽẽ equũ censeant. ad u̾sarios

Expanded text:
cibus iudicandi et ceteris civibus vivendi rationes cibus iudicandi et ceteris civibus vivendi rationes perturbatum iri, si semel ab legibus recessum sit; nam et iudices neque, quid sequantur, habituros, si ab eo, quod scriptum sit, recedant, neque, quo pacto aliis probare possint, quod contra legem iudicarint; et ceteros cives, quid agant, ignoraturos, si ex suo quisque consilio et ex ea ratione, quae in mentem aut in libidinem venerit, non ex communi praescripto civitatis unam quamque rem administrabit; postea quaerere ab iudicibus ipsis, quare in alienis detineantur negotiis; cur rei publicae munere impediantur, quo setius suis rebus et commo- dis servire possint; cur in certa verba iurent; cur certo tempore conveniant, cur certo discedant, nihil quis- quam afferat causae, quo minus frequenter operam rei publicae det, nisi quae causa in lege excepta sit; an se legibus obstrictos in tantis molestiis esse aequum censeant, adversarios
Abbreviated transcription (Latin):
peram. neq ullã facultatẽ defuisse. quo minus
aꝑte posset ꝑscribere. id quod cogitaret. non
fuisse ei graue nec difficile eam causam excipe¬
re quã adu̾sarii ꝓferant. si quicꝙ̃ excipiendũ pu¬
tasset. Consuesse eos qui leges scribant excep¬
tionibꝰ uti. Dem̃ oportet recitare leges cũ
exceptiomibꝰ. scriptas. & maxime uidere hec si¬
qua in ea ipsa lege de qua agat᷑ sit exceptio.
aliquo incapite aut apud eundẽ legis scrip¬
torẽ quo magis ꝓbet᷑ eũ fuisse excepturũ si qͥd
excipiendũ putaret. & ostendẽ causam acciꝑe
nichil aliua ẽẽ nisi legẽ tollere. Ideo qđ cum
semel causa consideretur: nichil attineat eam
ex lege considerare: quippe que in ea lege scͥp¬
ta ñ sit. qd si sit institutũ. oĩbꝰ dari causam &
potestatẽ peccandi cum intellexerint uos ex
ingenio eiꝰ qui contra legẽ fecerit. ñ ex lege in
quã urati sitis. rẽ iudicare:. Dem̃ ⁊ ipsis uidi¬

Expanded text:
peram neque ullam faculta- tem defuisse, quo minus peram neque ullam faculta- tem defuisse, quo minus aperte posset perscribere id, quod cogitaret; non fuisse ei grave nec difficile eam causam excipere, quam adversarii proferant, si quic- quam excipiendum putasset: consuesse eos, qui leges scribant, exceptionibus uti. deinde oportet recitare leges cum exceptionibus scriptas et maxime videre, ecquae in ea ipsa lege, qua de agatur, sit exceptio ali- quo in capite aut apud eundem legis scriptorem, quo magis probetur eum fuisse excepturum, si quid exci- piendum putaret; et ostendere causam accipere nihil aliud esse nisi legem tollere, ideo quod, cum semel causa consideretur, nihil attineat eam ex lege con- siderare, quippe quae in lege scripta non sit. quod si sit institutum, omnibus dari causam et potestatem peccandi, cum intellexerint vos ex ingenio eius, qui contra legem fecerit, non ex lege, in quam iurati sitis, rem iudicare; deinde et ipsis iudi
Abbreviated transcription (Latin):
tatis quasi imaginẽ reliquerit . s do mesticissus¬
picionib ꝑscrutetur. ¶ S in causam afferet is
qui asententia stabit: primũ erit contradicen¬
dum quã ab surdũ non negare contra legẽ fecis¬
se. s quare fecerit causam aliquã inuenire. De¬
inae controũsa ẽẽ omnia. Ante solos ẽẽ accusa¬
tores iudicibus ꝑsuadere. ad finẽ esse alicuius
culpe eum qui accusaret᷑. calsam ꝓferre que
eum ad peccatũ inpulisset: nc̃ ipsum reũ cau¬
sam afferre quare deliquerit. Dem̃ hanc indu¬
cere particionẽ cuiꝰ in singulas partes multe
conuentunt argum̃tationes. Primũ nulla in le¬
ge nullam causam contra scriptũ accipi conue¬
nire. Deĩ si inceteris legibus conueniet. hãc
esse legem ut in ea non oporteat. Postremo si
in hacquoq lege oporteat. hanc quidẽ causam
accipi minime oportere. Prima pars fere locis
confirmabit᷑. Scriptori neq ingeniũ neq o¬

Expanded text:
tatis quasi imaginem reliquerit, sed domesticis sustatis quasi imaginem reliquerit, sed domesticis suspicionibus perscrutetur. Sin causam afferet is, qui a sententia stabit, pri- mum erit contra dicendum: quam absurdum non negare contra legem fecisse, sed, quare fecerit, cau- sam aliquam invenire; deinde conversa esse omnia: ante solitos esse accusatores iudicibus persuadere, ad- finem esse alicuius culpae eum, qui accusaretur, cau- sam proferre, quae eum ad peccandum impulisset;— nunc ipsum reum causam afferre, quare deliquerit. deinde hanc inducere partitionem, cuius in singulas partes multae convenient argumentationes: primum, nulla in lege ullam causam contra scriptum accipi con- venire; deinde, si in ceteris legibus conveniat, hanc esse eiusmodi legem, ut in ea non oporteat; postremo, si in hac quoque lege oporteat, hanc quidem causam accipi minime oportere. Prima pars his fere locis confirmabitur: scriptori neque ingenium neque o
Abbreviated transcription (Latin):
prorsus aliquid sensisse scriptor & scripsisse aliud
demonstrabitur ut in illa de testamento quã posu¬
uus controu̾sia aut causa assũptiua inferetur.
Quam obrem scripto non potuerit. aut ñ oportu¬
erit optẽperari. Si aliud sensisse scriptor. aliud scͥp¬
sisse dicet᷑. is qui scripto utetur. ħ dicet. non oporte¬
re de eiꝰ uoluntate nos argum̃tari. qui ne id facere
possemus. indiciũ nobis reliquerit. sue uoluntatis.
multa incõmoda consequi si instituat᷑ ut abscrip¬
to recedat᷑. Nam & eos qui aliqͥd scribant ñ existi
mnaturos id quod scripserint ratũ futurũ. & eos
qui uidicent certũ. quid sequant᷑ nicbil habituros.
si semel ab scripto recede consueuerint. Quod¬
si uoluntas scriptoris conseruandasit. se ñ ad u̾sa¬
rios auoluntate erus stare. Nam multo ꝓpius
acced̾e ad scriptoris uoluntatẽ eũ qui ex ip̃si¬
tiã ñ ex ipsius scripto spectet. qđ ille sue uolũ¬

Expanded text:
pror- sus aliud sensisse scriptor et scripsisse aliud pror- sus aliud sensisse scriptor et scripsisse aliud demon- strabitur, ut in illa de testamento, quam posuimus, controversia, aut causa assumptiva inferetur, quamob- rem scripto non potuerit aut non oportuerit optem- perari. Si aliud sensisse scriptor, aliud scripsisse dicetur, is, qui scripto utetur, haec dicet: non oportere de eius voluntate nos argumentari, qui, ne id facere possemus, indicium nobis reliquerit suae voluntatis; multa in- commoda consequi, si instituatur, ut ab scripto rece- datur. nam et eos, qui aliquid scribant, non existi- maturos id, quod scripserint, ratum futurum, et eos, qui iudicent, certum, quod sequantur, nihil habituros, si semel ab scripto recedere consueverint. quodsi voluntas scriptoris conservanda sit, se, non adver- sarios, a voluntate eius stare. nam multo propius accedere ad scriptoris voluntatem eum, qui ex ipsientiam scriptoris non ex ipsius scripto spectet, quod ille suae volun
Abbreviated transcription (Latin):
dum utrũ scriptũ neget ẽẽ eo mͦ. anabse contra
factũ ẽẽ. aut contra contendi neget utrũ negare
ausus sit se dicere desiturũ. Si neutrũ neget &¬
contra tam̃ dicat. nullũ ẽẽ quo hominẽ inpuden¬
tiorẽ quisq se uisurũ arbitret᷑. In b ita cõmora¬
ri conueniet. quasi nichil p̃tereadicendũ sit. &
quasi contradici nichil possit. sepe id qđ scriptũ
est recitando. sepe cum scripto factum adu̾sarũ
confligendo atq int̾dũ acrit᷑ ad iudicẽ ipsĩrre¬
uertendo. Quo in loco iudici demonstrandũ sit
qui iuratꝰ sit qͥd sequi debeat. Duabus de cau¬
sis iudicẽ dubitare oportere. si aut scriptũ sit ob¬
scure. aut neget aliquid adu̾sarius. Cum & scrip¬
tum aꝑte sit. & adu̾sarius omnia confiteat᷑. tum iu¬
dicem legi parere. ñ interp̃tari legem oportere. ħ
loco confirmato. tum diluere ea que contradici
poterunt oportebit. Contra aũt dicetur si aut

Expanded text:
do, utrum scriptumne neget esse eo modo, an ab se contra do, utrum scriptumne neget esse eo modo, an ab se contra factum esse aut contra contendi neget; utrum negare ausus sit, se dicere desiturum. si neu- trum neget et contra tamen dicat: nihil esse quo hominem inpudentiorem quisquam se visurum arbi- tretur. in hoc ita commorari conveniet, quasi nihil praeterea dicendum sit et quasi contra dici nihil possit, saepe id, quod scriptum est, recitando, saepe cum scrip- to factum adversarii confligendo atque interdum acri- ter ad iudicem ipsum revertendo. quo in loco iudici demonstrandum est, quid iuratus sit, quid sequi debeat: duabus de causis iudicem dubitare oportere, si aut scriptum sit obscure aut neget aliquid adversarius; cum et scriptum aperte sit et adversarius omnia con- fiteatur, tum iudicem legi parere, non interpretari legem oportere. Hoc loco confirmato tum diluere ea, quae contra dici poterunt, oportebit. contra autem dicetur, si aut
Abbreviated transcription (Latin):
sententia inducet᷑. ut unũ quiddã uoluisse scriptor
demonstret᷑ aut sic ut meius mõi re & tẽpore hec
uoluisse doceat᷑. Ergo is qui scriptum defendit. ⁊¬
his locis plerũq omnibꝰ maiore aũt parte semꝑ
poterit uti pͥmũ scriptoris conlaudatione. & loco
cõmuni nichil eos qui uidicent nisi id qđ scriptũ ẽ
spectare oportere. Et hoc eo magis. si legitimũ scͥp¬
tum ꝓferetur .i. aut lex ipsa aut aliqͥd ex lege. Pos¬
tea quod uehementissimũ est. factiaut intentionis
adu̾sarioꝵ cũ ipso scripto contentionẽ. quid scriptũ
sit qͥd factũ quid uiratꝰ iudex. Quem locũ multis
modis uariare oportebit. Tum ipsum secũ admi
rantẽ qͥd nam contradici possit. Tum ad uidicis of¬
ficiũ reuertentẽ. & ab eo querentẽ: quid p̃ter ea
audire aut expectare debeat. Tum ipsũ ad u̾sari¬
um quasi intentantis loco ꝓducendũ ħ ẽ. int̾rogan¬

Expanded text:
sententia induce- tur, ut unum quiddam voluisse scriptor sententia induce- tur, ut unum quiddam voluisse scriptor demonstre- tur, aut sic, ut in eiusmodi re et tempore hoc voluisse doceatur. Ergo is, qui scriptum defendet, his locis plerumque omnibus, maiore autem parte semper poterit uti: pri- mum scriptoris conlaudatione et loco communi, nihil eos, qui iudicent, nisi id, quod scriptum, spectare oportere; et hoc eo magis, si legitimum scriptum pro- feretur, id est aut lex ipsa aut aliquid ex lege; postea, quod vehementissimum est, facti aut intentionis adver- sariorum cum ipso scripto contentione, quid scriptum sit, quid factum, quid iuratus iudex; quem locum mul- tis modis variare oportebit, tum ipsum secum admi- rantem, quidnam contra dici possit, tum ad iudicis officium revertentem et ab eo quaerentem, quid prae- terea audire aut exspectare debeat; tum ipsum ad- versarium quasi in testis loco producendo, hoc est interrogan
Abbreviated transcription (Latin):
tempus. ⁊ in omne factũ ũ idẽ ualeat.s ex quodã fas¬
to aut euentu ad tẽpus. int̃pretanda dicit᷑. Ex par
taꝰ uiriditialis assũptiue maxime sustinet᷑. Nam
tum inducit᷑ cõparatio. ut in eũ qui cũ lex aꝑiri
portas noctu uetaret. aperuit quodã in bello &s
auxilia quedam mnoppidũ recepit. ne ab hostibus
opprimerent᷑. si foris eẽnt. quod ꝓpe muros hostes
castra haberent. Tum relatio criminis ut in eomi¬
lite qui cũ cõmumis lex omniũ hominẽ occidere ue¬
taret tͥounꝰ militẽ suũ qui uĩ abi aferre conaret᷑
occidit. Tũ remotio criminis. ut meo qui cum lex
quibꝰ diebus in legationẽ ꝓficis ceret᷑ p̃stituerat. qr
sũptũ questor ñ adedit. ꝓfectꝰ ñ est. Tum concessios
ꝑ purgationẽ & ꝑ inprudentiã factum ut in uituli
immolatione. & ꝑ ium ut in naui rostrata. & ꝑ casũ
ut ineurote fluminis magnitudine. Quare aut ita

Expanded text:
tempus et in omne factum idem valeat, sed ex quodam factempus et in omne factum idem valeat, sed ex quodam facto aut eventu ad tempus interpretanda dicitur. ea par- tibus iuridicialis assumptivae maxime sustinetur. nam tum inducitur comparatio, ut in eo, qui, cum lex ape- riri portas noctu vetaret, aperuit quodam in bello et auxilia quaedam in oppidum recepit, ne ab hostibus opprimerentur, si foris essent, quod prope muros hostes castra haberent; tum relatio criminis, ut in eo milite, qui, cum communis lex omnium hominem occi- dere vetaret, tribunum militum suum, qui vim sibi afferre conaretur, occidit; tum remotio criminis, ut in eo, qui, cum lex, quibus diebus in legationem pro- ficisceretur, praestituerat, quia sumptum quaestor non dedit, profectus non est; tum concessio per purgatio- nem et per inprudentiam, ut in vituli immolatione, et per vim, ut in nave rostrata, et per casum, ut in Eurotae magnitudine. quare aut ita
Abbreviated transcription (Latin):
tũ semꝑ aa idem spectare. & idẽ uelle de monstrabit᷑.
Tum ex facto. aut exeuentu aliquo ad temp̃ id quos
instituit accõmodat᷑. Semꝑad idẽ spectare hoc mo¬
ao. Pat̃ familias cum liberoꝵ haberet nichil uxarẽ
aũt haberet: in testamento ita scripsit. Si michi filiꝰ
genitꝰ imus plures ue. is michi heres esto. Dende
que assolent. postea si filiꝰ añ moritur: quam intu¬
celam suam uenerit. tum michi dicebat. scc̃s esto he¬
res filius natꝰ ñ est. Ambig̾t agnati cum eo quiscd̃s¬
ẽ heres. si filius ante quã intutelam ueniat mortuus
sit. In hoc gene. ñ potest hec dici ad tẽpus. & ad euen¬
tum alquẽ sententiã scriptoris oportere accõmoda¬
ti ꝓpt̾ ea quod ea sola ẽẽ demonstrat᷑. qua fretꝰ illeqͥ
contra scriptũ dicit. suam ẽẽ hereditatẽ defendir.
Ilid aũt genꝰ ẽ eoꝵ qui sententiã inducunt. in quo
ñ simplex uoluntas scriptoris ostendit᷑. que in onne

Expanded text:
tum semper ad idem spectare et idem velle demonstrabitur; tum semper ad idem spectare et idem velle demonstrabitur; tum ex facto aut ex eventu aliquo ad tempus id, quod instituit, accommodabitur. semper ad idem spectare, hoc modo: paterfamilias cum liberorum haberet nihil, uxorem autem haberet, in testamento ita scripsit: si mihi filius genitur unus pluresve, is mihi heres esto. deinde quae assolent. postea: si filius ante moritur, quam in tutelam suam venerit, tum mihi,  dicet, heres esto. filius natus non est. ambigunt adgnati cum eo, qui est heres, si filius ante, quam in tutelam veniat, mor- tuus sit. in hoc genere non potest hoc dici, ad tem- pus et ad eventum aliquem sententiam scriptoris opor- tere accommodari, propterea quod ea sola esse demon- stratur, qua fretus ille, qui contra scriptum dicit, suam esse hereditatem defendit. aliud autem genus est eorum, qui sententiam inducunt, in quo non simplex voluntas scriptoris ostenditur, quae in omne
Abbreviated transcription (Latin):
res que ipse uellet daret. Amentie gͥ fuisse cum here¬
di uellet cauere. id ascribere quo ñ ascripto nichilo¬
minus heredi caueret᷑. Quare hoc gone magnoꝑe ta¬
libus in causis utioportebit. Si hoc modo scripsisset
isto u̾bo usus non ẽet. ñ isto loco u̾bum istud collocas¬
set. Nam ex his sententia scriptoris. maxime ꝑspi¬
cit᷑. Dem̃ quo tẽpore scriptũ sit querendũ est. ut
qͥd eum uoluisse mermõi tẽpore ueri simile sit i¬
telligatar. Post ex deliberationis partibꝰ qͥd utiliꝰ
⁊ quid honestiꝰ & illi adscribendũ & his ad compban¬
dum sit demonstrandum & ex his si quiad amplifica¬
tionis dabit᷑ cõmunibꝰ utrimq locis. uti oportebit.¬
¶ Ex scripto & sententia. controu̾sia consistit. cũ
alt̃ u̾bis ipsis que scripta st̃ utit᷑ alt̾̃ ad id quod scͥp¬
torẽ sensisse dicet. omnẽ ad iungit dictionẽ. Scripto¬
ris aũt sententia. ab eo qui sententia se defenderet.

Expanded text:
res, quae ipse vellet, daret. amentiae igitur fuisse, cum hereres, quae ipse vellet, daret. amentiae igitur fuisse, cum heredi vellet cavere, id adscribere, quo non adscripto nihilominus heredi caveretur. quare hoc genere magnopere talibus in causis uti oportebit: hoc modo scripsisset, isto verbo usus non esset, non isto loco verbum istud con- locasset. nam ex his sententia scriptoris maxime perspicitur. deinde quo tempore scriptum sit, quaeren- dum est, ut, quid eum voluisse in eiusmodi tempore veri simile sit, intellegatur. post ex deliberationis partibus, quid utilius et quid honestius et illi ad scri- bendum et his ad conprobandum sit, demonstrandum; et ex his, si quid amplificationis dabitur, communi- bus utrimque locis uti oportebit. Ex scripto et sententia controversia consistit, cum alter verbis ipsis, quae scripta sunt, utitur, alter ad id, quod scriptorem sensisse dicet, omnem adiungit dictionem. scriptoris autem sententia ab eo, qui sen- tentia se defendet,
Abbreviated transcription (Latin):
At in auro publicando & administrationẽ & exi¬
tum facilem ẽẽ. & incõmodi nichil mẽe. Ac diligent̃
illud quoq attendere oportebit: nũ illo ꝓbato quod
adu̾sariꝰ intelligat. utilior res aut honestior. aut mag̃
ne cessaria abscriptore: neglecta uideat᷑. Ia fiet si id qd̃
nos demonstrabimꝰ honestũ aut utile. aut necessariũ.
demonstrabimus. & si id quod ab adu̾sariis dicetur mi¬
nime eiusmõi dicemus ẽẽ. Deiñ si in lege erit exam¬
biguo controu̾sia dare oꝑã oportebit ut de eo qđ
adu̾sarius intelligat. alia in lege cauctũ eẽ doceat᷑.
Permultũ aũt ꝓficiet illud de monstrare quẽ ad mo¬
dum scripsisset: siid quod ad u̾sariꝰ accipiat. fieri
aut intelligi uoluisset. ut in hac causa in qua de ua¬
sis argenteis querit᷑. possit mulier dicere nichil ate¬
nuisse ascribi que uolet. si heredis uoluntati ꝑmitte¬
ret. Eoenĩ ñ adscripto nichil ẽẽ dubitationis quin he¬

Expanded text:
at in auro publicando et admini- strationem et exiat in auro publicando et admini- strationem et exitum facilem esse et incommodi nihil inesse. ac diligenter illud quoque adtendere oportebit, num illo probato, quod adversarius intellegat, res uti- lior aut honestior aut magis necessaria ab scriptore neglecta videatur. id fiet, si id, quod nos demon- strabimus, honestum aut utile aut necessarium demon- strabimus, et si id, quod ab adversariis dicetur, minime eiusmodi esse dicemus. deinde si in lege erit ex amb- iguo controversia, dare operam oportebit, ut de eo, quod adversarius intellegat, alia in re lege cautum esse doceatur. permultum autem proficiet illud demon- strare, quemadmodum scripsisset, si id, quod adver- sarius accipiat, fieri aut intellegi voluisset, ut in hac causa, in qua de vasis argenteis quaeritur, possit mulier dicere nihil adtinuisse adscribi quae volet, si heredis voluntati permitteret. eo enim non adscripto nihil esse dubitationis, quin he
Abbreviated transcription (Latin):
tibꝰ ꝑtẽptare. si quid aut ad id appositũ sit quod nos
int᷑pretemur. aut ei qd̃ adu̾saruis intelligat ad i̾sef.
Nam facile qͥd ueri simile sit eum uoluise qrai scrip¬
sit. ex ommi scriptura ⁊ ex ꝑsona scriptoris. attr his
rebus que ꝑsonis atͥbute sunt coniderabit᷑. Demde
erit demonstranctũ si qͥd ex re ipsa dilabit᷑ faciatatis
ia qa adu̾sariꝰ intelligat. multomnꝰ cõmode fieri pos¬
se quam id quod nos accepimꝰ quod iltꝰ rei neq aa¬
mmistratio neq exitus ullus extet. Nos qã dicant
facile & cõmode transigi posse: ut in hac lege. Nich̃
enĩ ꝓhibet. factam exempli loco ponere quo facilłꝰ
res intelligatur. Meretrix coronã auream ne ha¬
beto. Si habuerit: publica esto. contra eum qui
meretricem publicari dicat ex lege oportere pos¬
set dici neq administrationẽ esse ullam publice me¬
retricis neq exitũ legis in meretrice publicanda

Expanded text:
tibus pertemptare, si quid aut ad id appositum sit, quod nos tibus pertemptare, si quid aut ad id appositum sit, quod nos interpretemur, aut ei, quod adversarius intellegat, adversetur. nam facile, quid veri simile sit eum voluisse, qui scripsit, ex omni scriptura et ex persona scriptoris atque iis rebus, quae personis attributae sunt, considerabitur. deinde erit demonstrandum, si quid ex re ipsa dabitur facultatis, id, quod adversarius intellegat, multo minus commode fieri posse, quam id, quod nos accipimus, quod illius rei neque administratio neque exitus ullus exstet; nos quod dicamus, facile et commode transigi posse; ut in hac lege—nihil enim prohibet fictam exempli loco ponere, quo facilius res intellegatur—: meretrix coronam auream ne habeto; si habuerit, publica esto, contra eum, qui meretricem publicari dicat ex lege oportere, possit dici neque administrationem esse ullam publicae meretricis neque exitum legis in mere- trice publicanda,
Abbreviated transcription (Latin):
res meus uxori meȩ uasoꝵ argenteoꝵ pondo .c. que
uolet dato. P ost mortẽ erꝰ uasa magnifica ⁊ p̃cio se
celata petit a flio mat̃. Ille se quȩ ipse uellet debere
dicit. Primũ si fieri poterit demonstrandũ est. ñ
ee ambiguescriptum ꝓpterea quodi om̃s in consueta¬
dine sermonis sic uti solent. eo ubo uno pluribꝰ ue in
ea sententia inqua is quidicet accipiendũ esse demon
strabit. Dem̃ ex suꝑiore ⁊ ex inferiore scriptura do¬
cendum ia qaꝰ querat᷑ fieri ꝑspicuũ. Quare si ipsa se¬
paratim ex se uba considi̾entur oĩa aut pleraq ambi¬
gua uisũ iri. Que aũt ex omni considerata serip¬
tura ꝑspicua fiant. Hec ambigua ñ oportere ex isti¬
mari. Dem̃ qua in sententia scriptor fuerit: ex cete¬
ris esꝰ scriptis. & factis dictis. animo atq uita eius
sumi oportebit. ⁊ eam ipsam scripturam inqua uerit
illud ambiguũ de quo querit᷑. totam omnibꝰ ex par¬

Expanded text:
res meus uxori meae vasorum argenteorum pondo cen- tum, res meus uxori meae vasorum argenteorum pondo cen- tum, quae volet, dato. post mortem eius vasa ma- gnifica et pretiose caelata petit a filio mater. ille se, quae ipse vellet, debere dicit. primum, si fieri poterit, demonstrandum est non esse ambigue scrip- tum, propterea quod omnes in consuetudine sermo- nis sic uti solent eo verbo uno pluribusve in eam sen- tentiam, in quam is, qui dicet, accipiendum esse demon- strabit. deinde ex superiore et ex inferiore scriptura docendum id, quod quaeratur, fieri perspicuum. quare si ipsa separatim ex se verba considerentur, omnia aut pleraque ambigua visum iri; quae autem ex omni considerata scriptura perspicua fiant, haec ambigua non oportere existimare. deinde, qua in sententia scriptor fuerit, ex ceteris eius scriptis et ex factis, dic- tis, animo atque vita eius sumi oportebit et eam ipsam scripturam, in qua inerit illud ambiguum, de quo quae- retur, totam omnibus ex par
Abbreviated transcription (Latin):
ria consideratur. Loci cõmunes facultates augere
ñ minuere oportere. & ipudentẽ ẽẽ qui beneficio
ñ grãm. uerũ mercedẽ postulet. Contra aũt de pecu¬
nia ratiocinari sordidũ ẽẽ. cũ de gr̃a referunda de¬
liberet᷑. & se p̃cium non ꝓ facto: s honorẽ ita ut factũ
sit ꝓ beneficio postulare. ¶ Ac de constitutionibꝰ qͥdẽ
satis dictũ est. Nunc de his controu̾siis que inscripto
u̾sant᷑ aicendũ iudet᷑. In scripto uersat᷑ controu̾sia
cũ ex scriptionis ratione aliqͥd dubie nascitur. Id fit
exambiguo. exscripto ⁊ ex sententia. ex contraris le¬
gibꝰ. ex ratiocinatione. ex diffinicione. Ex ambiguo
aũt nascit᷑ controu̾sia cũ qđ senserit scriptor obscu¬
rum ẽ. quod scriptũ duas pluresue res sigc̃at ad hunc
modum. Pat̾ familias cum filiũ heredẽ faceret. uasoꝵ
argenteoꝵ pondo centum uxori suȩ sic legauit. he¬

Expanded text:
ria, conside- ratur. Loci communes: facultates augere, ria, conside- ratur. Loci communes: facultates augere, non minu- ere oportere; et, inpudentem esse, qui pro beneficio non gratiam, verum mercedem postulet; contra autem de pecunia ratiocinari sordidum esse, cum de gratia referunda deliberetur; et, se pretium non pro facto, sed honorem ita, ut factitatum sit, pro beneficio postu- lare. Ac de constitutionibus quidem satis dictum est: nunc de iis controversiis, quae in scripto versantur, dicen- dum videtur. In scripto versatur controversia, cum ex scriptio- nis ratione aliquid dubii nascitur. id fit ex ambiguo, ex scripto et sententia, ex contrariis legibus, ex ratio- cinatione, ex definitione. Ex ambiguo autem nascitur controversia, cum, quid senserit scriptor, obscurum est, quod scriptum duas pluresve res significat, ad hunc modum: paterfami- lias, cum filium heredem faceret, vasorum argenteo- rum centum pondo uxori suae sic legavit: he
Abbreviated transcription (Latin):
nimiũ. Atq hic eiꝰ qͥ contra aliquẽ p̃miũ postulantẽ
eicet. Locus erit ꝯmunis p̃mia irtutis.:⁊ offitii sc̃a
⁊ casta ẽẽ oportere. Neq ea aut cũ inprobis. comi¬
nicare. aut in mediocrib hominib ꝑuulgari. Etal.¬
ter minus homines uirtutis cupidos. fore iurtutis
premio ꝑuulgato: quȩ enĩ rara ⁊ ardua sint: ea ex¬
periendo pulcra & iocunda hominibꝰ. uideri & t̾cup.
si existant qui ap̃ maiores nr̃os ob egregiam uirtutẽ
tali honore dignatist̃. Non ne de sua gla cũpari
p̃mio tales hoĩes affici uideant. deliberari putant.:
& eoꝵ enumeratio. & cũ eis quos contradicas cõꝑa¬
tio. Eius aũt qui p̃mium petet. facbi sui amplifica¬
tio: & eoꝵ qui p̃mio affecti sunt cum suis factis con¬
tentio. Dem̃ ceteros a uirtutis studio repulsum iri.
si ipse p̃mio ñ sit affectꝰ. Fͤacultates aũt consideran¬
tur. cum aliqͥa pecuniarũ in p̃mio postulat᷑. In quo
utrũ copia ne sit agri uectigaliũ pecunȩ an penu¬

Expanded text:
ur. atque hic eius, qui contra aliquem praemium postulantem dicet, locus erit communis: praemia vir- tutis et officii sancta et casta esse oportere neque ea aut cum inprobis communicari aut in mediocribus hominibus pervulgari; et alter: minus homines vir- tutis cupidos fore virtutis praemio pervulgato; quae enim rara et ardua sint, ea experiendo pulchra et iu- cunda hominibus videri; et tertius: si exsistant, qui apud maiores nostros ob egregiam virtutem tali ho- nore dignati sunt, nonne de sua gloria, cum pari prae- mio tales homines affici videant, delibari putent? et eorum enumeratio et cum iis, quos contra dicas, com- paratio. eius autem, qui praemium petet, facti sui amplificatio, eorum, qui praemio affecti sunt, cum suis factis contentio. deinde ceteros a virtutis studio repul- sum iri, si ipse praemio non sit affectus. Facultates autem considerantur, cum aliquod pecu- niarium praemium postulatur; in quo, utrum copiane sit agri, vectigalium, pecuniae an penu
Abbreviated transcription (Latin):
Cumaũt ita necesse erit ut aliqͥd effugere uelad ipisci
uelimus tum adiunctio illa qͥd habebat utilitatis. aut
qͥa nonestatis erit considerandũ. Nam si uelis attende¬
re ita tam̃ ut id queras qd̃ conueniat ad usum ciuitatis.
reperies nullam ẽẽ rem quã facere necesse sit. nisi ꝓpter
aliquam causam quam ad iunctionẽ noĩamꝰ. Pret̾ aũ¬
hec iuenies multas res necessitatis. ad quas similis ad¬
iunctio ñ accedit. Q uod genus ut hoĩes mortales neces

Expanded text:
cum autem ita necesse erit, si aliquid effugere aut adipisci cum autem ita necesse erit, si aliquid effugere aut adipisci velimus, tum adiunctio illa quid habeat utilitatis aut quid honestatis, erit considerandum. nam si velis attendere, ita tamen, ut id quaeras, quod conveniat ad usum civitatis, re- perias nullam esse rem, quam facere necesse sit, nisi propter aliquam causam, quam adiunctionem nomi- namus; pariter autem esse multas res necessitatis, ad quas similis adiunctio non accedit; quod genus ut homines mortales neces
Abbreviated transcription (Latin):
cum indicendi rationes incidunt. recte necessitudines ap¬
pellabunt᷑. Sm alique res accident difficiles inilla su
periori possit ne fieri questione considerabimꝰ. Atq &iã
hec michi uideor uidere.⁊̃ quasdam cũ adiunctione ne¬
cessitudmes. quasdam simplices & ab solutas. Namalit̃
dicere solemus necesse ẽ cassilienses se dedere hannibali.
alit̃ aũt necesse ẽ cassilinũ. uenire in hamubalis potestatẽ
Ilic in suꝑiore adiunctio ẽ. Hec nisi si malunt fame ꝑire.
Si enĩ ia malunt ñ est necesse: hec inferius ñ itẽ: ꝓpt̃ea
quod si uelint cassilienses se dedere. siue famem ꝑperi atq
ita ꝑire necesse ẽ cassilmũ uenire in hannibalis potestatẽ.
Quio igit᷑ ꝑficere hec necessitudinis distributio pot̃: Di¬
cam plurmũ cum locus necessitudiis uidebit᷑ incurre¬
re. Namcum simplex erit necessitudo nichil erit
qđ multa dicamꝰ. cũ eam nulla ratione lenire possimꝰ.

Expanded text:
cum in di- cendi rationes incident, recte necessitudines apcum in di- cendi rationes incident, recte necessitudines appella- buntur; sin aliquae res accident difficiles, in illa su- periore, possitne fieri, quaestione considerabimus. at- que etiam hoc mihi videor videre, esse quasdam cum adiunctione necessitudines, quasdam simplices et ab- solutas. nam aliter dicere solemus: necesse est Casilinenses se dedere Hannibali; aliter autem: ne- cesse est Casilinum venire in Hannibalis potestatem. illic, in superiore, adiunctio est haec: nisi si malunt fame perire; si enim id malunt, non est necesse; hoc inferius non item, propterea quod, sive velint Casili- nenses se dedere sive famem perpeti atque ita perire, necesse est Ca perficere potest necessitudinis distri- butio? prope dicam plurimum, cum locus necessi- tudinis videbitur incurrere. nam cum simplex erit necessitudo, nihil erit quod multa dicamus, cum eam nulla ratione lenire possimus;
Abbreviated transcription (Latin):
ri possit oportet considerare. Facile id̃ dicimꝰ qđ sine magno
aut sine ullo labore sũpni. molestia quã breuissimo tẽ¬
pore confici pot̃. Posse aũt fieri. ꝙ quãquã laboris sũptus
molestiȩ longinquitatis indiget. atq aut om̃s aut płimas
aut maximas causas ht̃ difficultatis. tam̃ his susceptis dif
his rebus quas his adtributas ẽẽ dicebamus. necessi¬
tudine & affectione ꝑscribamꝰ Puto igit᷑ ẽẽ hanc necessitu¬
dinẽ cui nulla ui resisti potest. que neq mutari neq leni
ri potest. Atq ut aꝑtiꝰ hoc sit exemplo. licet um rei qua¬
lis & quanta sit cognoscamus. Uriposse flãmam ligneã
materiam necesse ẽ C orpus mortale aliquo tẽpore interi¬
re necesse ẽ. Atq ita necesse ut ius postulat ea quã modo de¬
scribebamus necessitudinis cui nulla ui resisti potest que¬
neq mutari neq lemri potest. huius modi necessitudinẽ

Expanded text:
ri possit, oportet considerare. facile id dicemus, quod sine magno ri possit, oportet considerare. facile id dicemus, quod sine magno aut sine ullo labore, sumptu, molestia quam brevissimo tempore confici potest; posse autem fieri, quod, quamquam laboris, sumptus, molestiae, longin- quitatis indiget atque aut omnes aut plurimas aut maximas causas habet difficultatis, tamen his suscep- tis diiis rebus, quas his adtributas esse dicebamus, necessitudine et affectione, perscriba- mus. puto igitur esse hanc necessitudinem, cui nulla vi resisti potest, quo ea setius iri potest. atque, ut apertius hoc sit, exemplo licet vim rei, qualis et quanta sit, cognoscamus. uri posse flamma ligneam materiam necesse est. corpus animal mortale aliquo tempore interire necesse est; atque ita necesse, ut vis postulat ea, quam modo describebamus, ne- cessitudinis. huiusmodi necessitudines cuebamus, ne- cessitudinis. huiusmodi necessitudines