comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dũ atꝙ separandũ: Sic̃ corpus ani¬
male: quale animatũ ẽ dĩ flatu.
cũ factus ẽ homo in animã uiuã
Etiã ipsũ ex animali sp̃iale sine
mortis int̾uentu futurũ: nisi trans¬
gressio p̃cepti prius cõmisso pecca¬
cũ peccatores iustus inuenit.
ꝑstatũ qđ ammodo humilitatis
nr̃ȩ : sed ñ cũ morbo iniquitatis
nr̃ȩ : Nã ꝑ animale nobis. hoc
ẽ ꝑ mortale corpus apparuit :
Qui utiq si uoluiss&. cũ corpore
inmortali primitus adueniss&
Squa nos humilitate filii dĩ sanari
oportebat . usq ad nr̃am infirmtatẽ
descendit : Et fidȩ i nr̃ ȩ meritũ acp̃nũ
uirtute suȩ resurrections ostendit:
Ideo sequitꝰ apłs. & dicit
Nouissims adã in spm̃ uiuificantẽ:
Siue intellegat᷑ primꝰ adã: quide
puluere ante formatus ẽ. Nouis¬
simus aut̃ adam. qui de uirgine p̾¬
ꝓcreatus ẽ : Siue in uno quoꝙ ho¬
mine utrũq compleatur
Vt primus adam sit. homo incorpo¬
re mortali : Iam̃ inter animã¬

Expanded text:
dum atque separandum sicut corpus animale, quale animatum est dei flatu, cum factus est homo in animam uiuam, etiam ipsum ex animali spiritale sine mortis interuentu futurum, nisi transgressio praecepti prius commisso peccacum peccatores iustus inuenit, per stratum quodam modo humilitatis nostrae sed non cum morbo iniquitatis nostrae. nam per animale nobis, hoc est per mortale corpus apparuit, qui utique, si uoluisset, cum corpore inmortali primitus aduenisset. sed quia nos humilitate filii dei sanari oportebat, usque ad nostram infirmitatem descendit et fidei nostrae meritum ac praemium uirtute suae resurrectionis ostendit. ideo sequitur apostolus et dicit: Nouissimus Adam in spiritum uiuificantem. siue intellegatur primus Adam, qui de puluere ante formatus est, nouissimus autem Adam, qui de uirgine procreatus est, siue in unoquoque homine utrumque compleatur, ut primus Adam sit homo in corpore mortali,
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s ossa & carnẽ ñ habent sic̃ me
uid&is habere : possid& regnũ dĩ.
Caro aut̃ cũ secđm corruptionẽ
intellegit᷑ ñ possidebit: Hoc enĩ
expositũ ẽ. cũ dicer&ur: caro &
sanguis regnũ dĩ ñ possidebunt.
in eo qđ continuo additũ ẽ neq
corruptio incorruptionẽ possi¬

Expanded text:
 sicut me uidetis habere, possidet regnum dei, caro autem curo secundum corruptionem intellegitur, non possidebit; hoc enim expositum est, cum diceretur: Caro et sanguis regnum dei non possidebunt, in eo, quod continuo additum est: Neque corruptio incorruptionem possi
Abbreviated transcription (Latin):
uificat: dedit intelligi. littera
entia. sine caritate inflat. Cari¬
tas cũ scientia. aedificat: Nomi
nobis. a quo malo declinemus. &
qđ bonum faciamus. qđ solum
potest legis littera. uerũ eliã
adiuat nos. ut declinemus ama¬
lo & faciamus bonũ. Quod nul¬
lus potest. sine spũ graẽ: Quȩ
si desit. adhoc lex ad est. ut re¬
os faciat & occidat: Propt̃ qđ dic̃
uificat: Quiergo legitime le¬
ge utitur . dicit in ea malũ &bo¬
nũ: Et non confidens inuirtu¬
te sua: confugit ad gr̃am: Qua
prȩstante. declin& amalo & fa¬
ciat bonũ: Quis aũ confugit
ad gr̃am. nisi cum ad nõ gressus
hominis diriguntur. & uiã ei
uol&. Ac ꝑ hoc & desiderare
auxiliũ grãẽ: Initiũ grã est:
Dequo ait ille : Et dixi nunc coe¬
pi: haec ẽ inmutatio dexterȩ
excelsi : Liberũ itaq arbitriũ.
& admalũ & ad bonũ faciendũ.
confitendũ ẽ nos habere: Sed in
malo faciendo liber ẽ quisq
iuftitiae. seruusq peccati: In

Expanded text:
ificat, dedit intelligi, Littera entia sine charitate inflat, charitas cum scientia aedificat. Ergo nobis, a quo malo declinemus, et quod bonum faciamus, quod solum potest legis littera: verum etiam adjuvat nos, ut declinemus a malo, et faciamus bonum , quod nullus potest sine spiritu gratiae: quae si desit, ad hoc lex adest, ut reos faciat et occidat. Propter quod dicit vificat . Qui ergo legitime lege utitur, discit in ea malum et bonum, et non confidens in virtute sua confugit ad gratiam, qua praestante declinet a malo, et faciat bonum. Quis autem confugit ad gratiam, nisi cum a Domino gressus hominis diriguntur, et viam ejus volet ? Ac per hoc et desiderare auxilium gratiae, initium gratiae est: de quo ait ille, Et dixi: Nunc coepi; haec est immutatio dexterae Excelsi . Liberum itaque arbitrium et ad malum et ad bonum faciendum confitendum est nos habere: sed in malo faciendo liber est quisque justitiae servusque peccati; in
Abbreviated transcription (Latin):
ecalogum quippe legis. id est
decem notissima illa p̃cepta.
digito dĩ. duab lapideis tabulis
primũ fuisse conscripta : certis¬
simũ ẽ nobis: Sed lex quando ñ
adiuuat gr̃a: p̃uaricatores faci¬
at & tantum modo inlittera ẽ :
ropt̃ hoc enim maxime ait apłs.
littera occidit. sp̃s aũ uiuificat:
Accedat ergo adlitteram sp̃s: ne
occidat littera. quem non uiuifi¬
cat sp̃s : Sed utoperemur prae¬
cepta legis . Non uirib: nr̃is. sed
gratia saluatoris
os enim dicimus humanã
voluntatẽ sic diuinitus ad¬
iuuari. ad faciendam lustitiã : ut
p̃ter quod creatus ẽ homo cũ li¬
doctrinã qua ei p̃cipitur quẽ¬
ad modũ uiuere debeat: Accipi¬
at spm̃ scm̃ Quo fiat in animo
eius delectatio : dilectioq sũmi
illius atq in cõmutabilis boni qđ
ds̃ ẽ : &iã nunc cũ adhuc ꝑfidem
ambulatur. nondũ ꝑspeciem:
Vt hac sibi uelud irradiato gratui¬
ti muneris. in ardescat. Inherere

Expanded text:
ecalogum quippe legis, id est, decem novissima illa praecepta, digito Dei in duabus lapideis tabulis primum fuisse conscripta , certissimum est nobis. Sed lex, quando non adjuvat gratia, praevaricatores facit, et tantummodo in littera est. Propter hoc enim maxime ait Apostolus: Littera occidit, spiritus autem vivificat . Accedat ergo ad litteram spiritus, ne occidat littera quam non vivificat spiritus; sed ut operemur praecepta legis, non viribus nostris, sed gratia Salvatorisos autem dicimus humanam uoluntatem sic diuinitus adiuuari ad faciendam iustitiam, ut praeter quod creatus est homo cum lidoctrinam qua ei praecipitur quemadmodum uiuere debeat accipiat spiritum sanctum, quo fiat in animo eius delectatio dilectioque summi illius atque incommutabilis boni, quod deus est, etiam nunc cum per fidem ambulatur, nondum per speciem, ut hac sibi uelut arra data gratuiti muneris inardescat inhaerere
Abbreviated transcription (Latin):
Littera occidit. sp̃s aũ uiuificat :
Non ut aliud impleas. quã tibi ꝑ
litterã iub&ur Sed sola littera¬
reum facit. Grã &a peccato libe¬
rat. & litteram donat impleri :
tare: damnatam eẽ litteram.
quia dictũ ẽ. littera occidit
hoc ẽ enĩ. littera reos facit:
Datur p̃ceptum : non ad iuua¬
ris gr̃a. Continuo inuenis. ñ
solũ operatorem legis: sed &iã
reum p̃uaricationis Ubi enĩ
Non ergo rep̃hensa ẽlex cũ
dictũ ẽ. littera occidit. sp̃s
aũ uiuificat. Quasi illam con
Exemplum accipite: Hac locu¬
tione dictũ ẽ. scientia inflat.
Quid est scientia inflat: Cci¬
entia damnata ẽ: Ted quo ad¬

Expanded text:
Littera occidit, Spiritus autem vivificat . Non ut aliud impleas, quam tibi per Litteram jubetur: sed sola litterareum facit, gratia et a peccato liberat, et litteram donat impleri. Utare damnatam esse litteram, quia dictum est, Littera occidit. Hoc est enim, littera reos facit. Datur praeceptum, non adjuvaris gratia: continuo te invenis non solum non operatorem legis, sed etiam reum praevaricationis. Ubi enim Non ergo reprehensa est lex, cum dictum est, Littera occidit, Spiritus autem vivificat, quasi illam condExemplum accipite. Hac locutione dictum est, Scientia inflat. Quid est, Scientia inflat? Scientia damnata est? Si
Abbreviated transcription (Latin):
quia legẽ dedit : qͥa doctrinũ in¬
ftituit : quiabona p̃cepta mandaũ :
Illa enĩ sine adiuuante spũ ꝓculdu¬
bio ẽ littera occidens: Cũ uͦ ad est
iuuificans sp̃s. hoc ipsũ intus con¬
scriptũ facit diligi qđ foris scriptũ
lex faciebat timeri :¬
dist& int̃lit teram & spm̃: quȩ
duo dicuntur alio modo lex & gr̃a
Et Non lam inu&ustate litterȩ s
innouitate sp̃s dõ seruiens. non lã
sublege s sub grã: Etsiiud& ñ¬
rep̃hendi legem cũdicitur litte¬
ra occidit. sp̃s aũ uiuificat. sicut
non rep̃henditur scientia cũ dicit᷑
Icientia inflat : caritas uero aedi¬
ficat: Nam utiq ipse dixerat.
Icimus quia om̃s scientiam habe¬
mus: Et nunc adiungit. Scien¬
tia inflat. caritas uero aedificat.
Utquid ergo habebat ipse qđ infla¬
r&ur  Nisi quia cum caritate
Non solũ ñ inflat scientia: s &iam
firmat : Ita littera cũ spũ &lex
cũ gr̃a. lam neo modo littera &
lex appellatur. sic̃ ꝑse ipsam. cũ

Expanded text:
quia legem dedit, quia doctrinam instituit, quia bona praecepta mandauit. illa enim sine adiuuante spiritu procul dubio est littera occidens; cum uero adest uiuificans spiritus, hoc ipsum intus conscriptum facit diligi, quod foris scriptum lex faciebat timeridistet inter litteram et spiritum, quae duo dicuntur alio modo, lex et gratia, et non iam in uetustate litterae, sed in nouitate spiritus deo seruiens non est iam sub lege, sed sub gratia. nrehendi legem, cum dicitur: littera occidit, spiritus autem uiuificat, sicut non reprehenditur scientia, cum dicitur: scientia inflat, caritas uero aedificat. nam utique ipse dixerat: scimus, quia omnes scientiam habemus, et tunc adiungit: scientia inflat, caritas uero aedificat. utquid ergo habebat ipse, quo inflaretur, nisi quia cum caritate non solum non inflat scientia, sed etiam firmat? ita littera cum spiritu et lex cum gratia iam non eo modo littera et lex appellatur, sicut per se ipsam cum
Abbreviated transcription (Latin):
mutata ꝑtranseat Liberante nos
quȩ inxp̃i euangelio reuelata est:
Dispensatione temporũ ordina¬
tissima. sicut ds̃ nouit cuncta
disponere : Et fortasse ad illud
ipsũ eiꝰ latibulũ ꝑtin&. qđ In eo de¬
calogo qui datus ẽ in monte syna:
hoc solum. p̃cepto figurato occul¬
tatumẽ qđ ad sabbatum ꝑtin&:
uacat : qđ illo die populus abom¬
ni opere seruisi abstinere p̃¬
ceptusest : quo significatur pec¬
catum: Nisi quia non peccare.
duab lapideis tabulis conscripta
ẽ. solũ int̃ c&era in umbra figu¬
rate positũ ẽ: In quo ludei sab¬
batũ obseruant᷑. Vt hoc ipsosig fi¬
car&ur : tẽpus tunc fuisse occultun¬
dȩ grãe : quȩ nouo testam̃to fue¬
rat ꝑxp̃i passionẽ tãquã scissio¬
ne ueli reuelanda: Cũ enĩ tran¬
sierit inquit adxpm̃ : Auferetur

Expanded text:
mutata pertranseat liberante nos mutata pertranseat liberante nos quae in Christi euangelio reuelata est dispensatione temporum ordinatissima, sicut deus nouit cuncta disponere. et fortasse ad illud ipsum eius latibulum pertinet, quod in eo Decalogo, qui datus est in monte Sina, hoc solum praecepto figurato occultatum est. quod ad sabbatum pertinet. ustra illo die populus ab omni opere seruili abstinere praeceptus est, quo significatur peccatum, nisi quia non peccatum duabus lapideis tabulis conscripta est, solum inter cetera in umbra figurae positum est, in qua ludaei sabbatum obseruant, ut hoc ipso significaretur tempus tunc fuisse occultandae gratiae, quae nouo testamento fuerat per Christi passionem tamquam scissione ueli reuelanda; cum enim transieris. inquit, ad Christum, auferetur
Abbreviated transcription (Latin):
circũcisionẽ : uel sabbatum. uel ꝓpt¬
quid aliud umbratilis sacram̃ti:
ac ñ totũ ꝓpt̃ hoc dicat: quod lit¬
dit : augendo concupiscentiam.
& biiquitatẽ p̃uaricatione cumu¬
ditur caritas in cordib nr̃is. ꝑspm̃¬
r& igitur. litterae u&uftatem.
liberare a peccato: Unde & alibi
scriptum ẽ: Qui a pponit scien¬
tiam . apponit & dolorem: Non
quia ipsa. lex malũ ẽ. sed quiã man¬
datũ bonũ inlittera demonstran¬
te : non in ad uiuante spũ : Quod
mandatũ. si fit timore poenȩ. ñ
amore iustitiae: seruilit̃ fit ñli¬
beraliter : Etideo nec fit: nonenĩ
fructus ẽbonus. qui decaritatis
radice non surg& : Porro aũ si ad¬
sit fides quȩ ꝑdilectionẽ operatur.
incipit condelectari legi dĩ scđm
interiorẽ hominẽ : Quȩ delecta¬
tio : Non litterae sed spm̃ donũ ẽ
Etiam sialia lex inm̃bris adhuc re
pugnat legim̃tis. donec in noui¬
tatẽ quȩ dedie indiem in interio¬
re homine aug&ur: tota u&ustas

Expanded text:
circumcisionem, vel Sabbatum, vel quid aliud umbratilis sacramenti, ac non totum propter hoc dicat; quod litdit, augendo concupiscentiam, et iniquitatem praevaricatione cumuditur charitas in cordibus nostrisret igitur litterae vetustatem, m liberare a peccato. Unde et alibi scriptum est, Qui apponit scientiam, apponit et dolorem : non quia ipsa lex malum est, sed quia mandatum bonum habet in littera demonstrante, non in adjuvante spiritu: quod mandatum si fit timore poenae, non amore justitiae, serviliter fit, non liberaliter, et ideo nec fit. Non enim fructus est bonus, qui de charitatis radice non surgit. Porro autem si adsit fides quae per dilectionem operatur , incipit condelectari legi Dei secundum interiorem hominem, quae delectatio non litterae, sed spiritus donum est; etiamsi alia lex inpugnat legi mentis, donec in nouitatem, quae de die in diem in interiore homine augetur. tota uetustas
Abbreviated transcription (Latin):
Lex igitur adducit ad fidẽ fides
imperat spm longiorẽ : Diffun¬
dit sps caritatẽ. Impl& caritas le¬
gẽ : Ideo lex pedagogus uocatur
Sub cuius minacissima seuerita¬
te : qui ln uocauerit nomen dni
saluus erit: Quomodo aũ inuo¬
cabunt inquẽ xoncrediderunt:
Pro inde xelittera sine spũ occidat
sp̃s uiuificans. credentib & inuo¬
cantib: datur : Laritas uero dif
funditur in cordib nr̃is. ꝑ spm̃

Expanded text:
lex igitur adducit ad fidem, fides lex igitur adducit ad fidem, fides impetrat spiritum largiorem, diffundit spiritus caritatem, implet caritas legem. ideo lex paedagogus uocatur, sub cuius minacissima seueritate qui inuocauerit nomen domini,! saluus erit. quo modo autem inuocabunt, in quem non crediderunt? proinde, ne littera sine spiritu occidat, spiritus uiuificans credentibus et inuocantibus datur, caritas uero dei diffunditur in cordibus nostris
Abbreviated transcription (Latin):
illo modo intelligendumẽ qđ ait
ficat. sed &iam illo: eoque ł maxi¬
me: quo apertissime alio loco oc¬
cidit Concupiscentiã nesciebã.
nisi lex dicer&. non concupisces:
Et paulo post ait: Occasione ac¬
cepta. peccatũ ꝑmandatũ. fefel¬
lit me. & ꝑ illud occidit:
Ecce quid est. littera occidit.
Quia quanto sunt caritati futura
meliora : tanto s infirmitati ui¬
olentiora p̃sentia : Etutinã hi
qui ea iudere &gemere Nouer̃
uincere & euadere mereantur
Quod sine dĩ gr̃a. xullo modo uo¬
luntas impl& humana: Quigiec
libera dicenda ẽ quã diu ẽ uinu¬
centib &uicientib cupiditatib sub¬
dita: A quo enĩ quis deuictus ẽ.
huic & seruus additus ẽ: Etsi uos
filius liberauerit. ait ipse filius
dĩ : tunc liberi eritis : Lex itaq¬
impleri non potest. homini suam¬
demonstrat infirmitatem : ut
quȩrat demonstrata infirmitas
saluatorem: A quo fana uoluntas
possit. quod infirma non poss&.

Expanded text:
illo modo intelligendum est quod ait illo modo intelligendum est quod ait ficat: sed etiam illo, eoque vel maxime, quo apertissime alio loco dicit, Concupiscentiam nesciebam, nisi lex diceret, Non concupisces. Et paulo post ait: Occasione accepta peccatum per mandatum fefellit me, et per illud occidit . Ecce quid est, Littera occidit. quanto enim sunt caritati futura meliora, tanto sunt infirmitati uiolentiora praesentia. et utinam hi, qui ea uidere et gemere nouerunt, uincere et euadere mereantur! quod sine dei gratia nullo modo uoluntas implet humana, quia nec libera dicenda est, quam diu est uiet uincientibus cupiditatibus subdita; a quo enim quis deuictus est, huic et seruus addictus est, et: Si uos filius liberauerit, ait ipse dei filius, tunc uere liberi eritis. Lex itaquimpleri non potest, homini demonstrat suam infirmitatem, ut quaerat demonstrata infirmitas saluatorem, a quo sanata uoluntas possit, quod infirma non posset.
Abbreviated transcription (Latin):
a quo hab& ut sit: Nam ꝙͣ liberũ
arbitriũ quicquam nisi ad peccan¬
dũ ual&̃. si lateat ueritatis iua:
Ettũ id qđ agendũ & quo mi ten¬
dũ ẽ coeperit ñ latere : nisi & tam
delect&. & am&ur : non agitur.
ñ suscipitur. Non bene uiuitur:
Vt aũ diligatur : caritas dĩ diffun¬
ditur in cordib: nr̃is : Non ꝑar
bitriũ liberũ qđ surgit ex nob:
trina quippe illa : qua mundatũ
accipimꝰ continent᷑ recteq uiuen¬
di: littera ẽ occidens. nisi adsit
uiuificans sp̃s: Neq enĩ illo solo
modo intelligendũ ẽ qđ legit̾ lit¬
tera occidit. sp̃s aũ uiuificat. ut
aliquid figurate scriptũ. cuius
ẽ absurdũ ꝓpri&as : Non accipiamꝰ
sic̃ littera sonat : sed aliud qđ
sign ficat intuentes. interiorẽ
hominẽ spiritali intelligentia
uita & pax: Uelud siquisquam.
multa quȩ scripta sunt incanti¬
co canticorum. carnalit̃ accipi¬
at : Non ad luminose caritatis
fructũ : sed & ad libidinosȩ cupi¬
ditatis affectum: Non ergo solo

Expanded text:
a quo habet ut sit. nam neque liberum arbitrium quicquam nisi ad peccandum ualet, si lateat ueritatis uia; et cum id quod agendum et quo nitendum est coeperit non latere, nisi etiam delectet et ametur, non agitur, non suscipitur, non bene uiuitur. ut autem diligatur, caritas dei diffunditur in coidibus nostris non per arbitrium liberum, quod surgit ex nobistrina quippe illa, qua mandatum accipimus continenter recteque uiuendi, littera est occidens, nisi adsit uiuificans spiritus. neque enim solo illo modo intellegendum est quod legimus: littera occidit, spiritus autem uiuificat, ut aliquid figurate scriptum, cuius est absurda proprietas, non accipiamus sicut littera sonat, sed aliud quod significat intuentes interiorem hominem spiritali intellegentia vita et pax . Velut si quisquam multa quae scripta sunt in Cantico canticorum carnaliter accipiat, non ad luminosae charitatis fructum, sed ad libidinosae cupiditatis affectum. Non ergo solo
Abbreviated transcription (Latin):
ta fidelis & casta : & scđm scripturã subdita
uiro ñ sit sca corpore s tantũ modo spũ
fieri enĩ ñ potest. ut scĩficato spũ ñ sit
scm̃ etiã corpꝰ quoscĩficatus utitur sp̃s
Ied necuiquã nos potius argum̃tari.
quã hoc diuino eloqͥo ꝓbare uideamur
quo p&russarã commemoraturus. sc̃e
inquit mulieres tantũ modo non ait
& corpore: illud eiusdẽ pauli c̃sidere¬
mus ubi ꝓhibens fornicationes ait
Nescitis quia corpora ur̃a mẽbra s xp̃i:¬

Expanded text:
ta fidelis et casta et secundum scripturas subdita uiro non sit sancta corpore, sed tantummodo spiritu. fieri enim non potest, ut sanctificato spiritu non sit sanctum etiam corpus, quo sanctificatus utitur spiritus. sed ne cuiquam nos potius argumentari quam hoc diuino eloquio probare uideamur, quoniam Petrus Sarram commemoraturus, sanctae, inquit, mulieres tantummodo, non ait et corpore\', illud eiusdem Pauli consideremus, ubi prohibens fornicationes ait: nescitis quia corpora uestra membra s
Abbreviated transcription (Latin):
tus interibunt: Atq ipsa substantia
eas qualitates habebit : quȩ corporib
inmostalib: mrabili mutatione con¬
ueniant : Vt scilic& mundus in me¬
lius innouatus. apte ac commod&ur
honib: ẽtiã carne in melius in nouatis:¬

Expanded text:
tus interibunt; atque ipsa substantia eas qualitates habebit quae corporibus immortalibus mirabili immutatione conveniant, ut scilicet mundus in melius innovatus apte accommodetur hominibus etiam carne in melius innovatis
Abbreviated transcription (Latin):
runt: Nonne cottidie tales ro¬
gant om: Non rogant dm̃: At¬
tendite si possumus hoc dicere.
adiuuante ipso dõ: Ds gratis se
uult coli: gratisse uult diligi
hoc ẽ caste amari: Noli ꝓpterea
illũ amare : quia dat aliquid p̃¬
ter se sed quia dat se: Quiergo
inuocat dm̃. utdiues fiat. dm̃ ñ
inuocat: hoc inuocat. qđ uult
adse uenire : Quid enĩ ẽ in uoca¬
da mihi chuitias. Nonuis utipse
dsadte uerat seduis utdiuitie
ueniant adte: Quoduis ut adte
uenat hoc inuocas : Siaũ dm̃ in¬
uocares. ipse adte uenr&. ipse es¬
sent diuitie tue: Nunc aũ uis
habere arcã plenã : & in anẽ con¬
scientiã: Ds̃ non impl& domũ sed
pectus : Quid tibi ꝓsunt exterio¬
res diuitie site interior p̃mit
egestas: Ergo isti qui ꝓp̃t secu¬
laria commoda. qui ꝓpt̃ terre¬
nabona. qui ꝓp̃t uitã p̃sentẽ &
terrenã felicitatẽ . inuocant dñ:¬
non inuocant dm̃

Expanded text:
runt. Nonne quotidie tales rogant Deum? Non rogant Deum. Attendite, si possum hoc dicere adjuvante ipso Deo. Deus gratis se vult coli, gratis se vult diligi, hoc est caste amari; non propterea se amari, quia dat aliquid praeter se, sed quia dat se. Qui ergo invocat Deum ut dives fiat, Deum non invocat; hoc enim invocat quod ad se vult venire. Quid enim est invocada mihi divitias; non vis ut ipse Deus ad te veniat, sed vis ut divitiae veniant ad te. Quod vis ut ad te veniat, hoc invocas. Si autem Deum invocares, ipse ad te veniret, ipse esset divitiae tuae. Nunc autem vis habere arcam plenam, et inanem conscientiam: Deus non implet arcam, sed pectus. Quid tibi prosunt exteriores divitiae si te interior premit egestas? Ergo isti qui propter saecularia commoda, qui propter terrena bona, qui propter vitam praesentem et terrenam felicitatem invocant Dno
Abbreviated transcription (Latin):
dã mulier : quȩ fluxũ sanguins
patiebat᷑ . & diuturno illo lan¬
guore: Inmedicos frustra om̃a
que habebat impenderat᷑: Ubi
fimbriã uestimenti eius tetigit.
bis signficante misterio loqui
gogi. significabat populũ iu¬
uenerat xẽc: quidixit Non
sum missus nisi adoues quȩ pe¬
rieruns domus israhel: Illa uero
mulier. que fluxũ sanguinis pa¬
tiebat᷑ eccłam figurabat exgen
ibat. illius salutẽ intendebat
Hec intercurrit: tangit fimbriã
quasi nescientis. Idest. sanatur
tã quã ab absente: Dicit ille. quis
me tetigit : Quasi dicer& Non
noui hunc populũ: Populus quẽ
ñ cognoui. seruiuit mihi Ieti¬
git me aliquis : Ego enĩ sensi uir¬
tutẽ deme exisse: Idest euange¬
liũ missũ. totũ orbe implesse :
Tangitur aũ fimbria : exigua pars
uestimenti . & extrema: Pac uestẽ
xũi. quasi apłos : Ibi fimbria pav¬
lus erat hoc ẽ extremus & mini¬
mus: Nam utruq dese dixit Ego¬
suminimus apostolorũ : Nam

Expanded text:
dam mulier, quae fluxum sanguinis dam mulier, quae fluxum sanguinis patiebatur, et diuturno illo languore in medicos frustra omnia quae habebat impenderat. Ubi fimbriam vestimenti ejus tetigit, bis significante mysterio loquitgogi significabat populum Juvenerat Christus, qui dixit, Non sum missus, nisi ad oves quae perierunt domus Israel. Illa vero mulier quae fluxum sanguinis patiebatur, Ecclesiam figurabat ex Genibat, illius salutem intendebat: haec intercurrit, tangit fimbriam quasi nescientis, id est, sanatur tanquam ab absente. Dicit ille, Quis me tetigit? quasi diceret, Non novi hunc populum. Populus quem non cognovi, servivit mihi. Tetigit me aliquis. Ego enim sensi virtutem de me exisse, id est, Evangelium emissum totum orbem implesse. Tangitur autem fimbria exigua pars vestimenti et extrema. Fac vestem Christi quasi Apostolos. Ibi fimbria Paulus erat: hoc est, extremus et minimus. Nam utrumque de se diximinimus Apostolorum . Nam
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ : minimũ ẽ: Paulũ. nihil est¬
aliud qũã paruũ : De quo nomi¬
ne iam glorians. humilitatẽq
commendans. Ego inquit sum
minimus apostolorũ: Ille paulus
a postolus missus ẽ: Minimus il¬
le factus magnus: non ꝑse sed
pereũ quẽ ꝑsequebatur: Mis¬
sus ẽ adgentes. ex latrone pastor.
exlupo ouis: Missus ẽ ad gen¬
tes ille apostolus minimus. &
multũ laborauit ingeraib &
& in euangelio. sacratissime figura¬
tũ : Filia archisinagogi quȩ da de¬
functa erat: Pater eiꝰ rogabat dñm
vtir& adcã Aegr̃a reliquerat
& inpericulo constitutã : Ibat dñs
aduisitandã & sa nandã aegrã:
Interea mortua puntiata ẽ: &
dictũ ẽ patri: Puella mortua
ẽ noliuexare magistr̃ui: Dñs aũ
quisciebat se posse mortuos susci¬
tare : non abstulit spem despera¬
to : Etait patri : Nolitimere : tan¬
tũ crede: Pergebat ad puellã.
atq: initinere interturbas: quo¬
modo potuit : coa tauit se quȩ¬

Expanded text:
enim, minimum est. Paulum nihil enim, minimum est. Paulum nihil aliud est, quam parvum. De quo nomine jam glorians, humilitatemque commendans: Ego, inquit, sum minimus Apostolorum. apostolus missus est. Minimus ille factus magnus, non per se, sed per eum quem persequebatur, missus est ad Gentes, ex latrone pastor, ex lupo ovis. Missus est ad Gentes ille apostolus minimus, et multum laboravit in Gentibus, et in Evangelio sacratissime figuratum. Filia Archisynagogi quaedam defuncta erat, pater ejus rogabat Dominum, ut iret ad eam: aegram reliquerat et in periculo constitutam. Ibat Dominus ad visitandam et sanandam aegram: interea mortua nuntiata est, et dictum est patri, Puella mortua est, noli jam vexare magistrum. Dominus autem qui sciebat se posse mortuos suscitare, non abstulit spem desperato, et ait patri: Noli timere, tantum crede. Pergebat ad puellam: atque in itinere inter turbas, quomodo potuit, coarctavit se quae
Abbreviated transcription (Latin):
Iaulus primo saulus. hoc ẽ o
Aprimo superbus. post humi¬
lis : Nam quando saulus. a saule
nomen deriuatũ erat : Saul
aut rex superbus in regno.
udauid humilem ꝑsequebat᷑
Quando ergo saulus qui post¬
ea paulus Tunc utiq suꝑbu.
tunc ꝑsecutor innocentiũ.
tunc uastator ecclesiȩ: Ae¬
ceperat enĩ litteras ueluti
Telo synagoge ardens. & in¬
sequens xp̃ianũ nomen. Asa¬
cerdot ib Vt exhiber& quos¬
cumq: inueniss& xõianos.
adluenda supplicia: Cũ pergit.
cũanhelat cȩdes. cũsitit sangui¬
nẽ : celesti XẼI Uoce: ꝓstratus ẽ ꝑ¬
secutor: erectus ẽ prȩdicator
Prostrauit ergo xẽc una uoce sau¬
lum erexit paulũ Hoc ẽ ꝓstra¬
uit suꝑbũ erexit humilem:
Nam quȩ fuit ratio mutandi si¬
bi nominis utcũsaulus antea vo¬
car&ur: postea se paulũ dici
uell&. Nisi quia sauli nomen
inse agnouit cũ ꝑsequer&ur.
fuisse superbiȩ: Clegit ergo
humile nomen. utpaulus. hoc
ẽ minimus uocar &ur : Paulum

Expanded text:
Paulus, primo Saulus? hoc est, primo superbus, post humilis. Nam quando Saulus, a Saüle nomen derivatum erat. Saül autem rex superbus: in regno autem David humilem persequebatur . Quando ergo Saulus, qui postea Paulus, tunc utique superbus, tunc persecutor innocentium, tunc vastator Ecclesiae. Acceperat enim litteras velut elo Synagogae ardens, et insequens christianum nomen a sacerdotibus, ut exhiberet quoscumque invenisset christianos ad luenda supplicia. Cum pergit, cum anhelat caedes, cum sitit sanguinem, coelesti Christi voce prostratus est persecutor, erectus est praedicatorProstravit ergo Christus una voce Saulum, erexit Paulum: hoc est, prostravit superbum, erexit humilem. Nam quae fuit ratio mutandi sibi nominis, ut cum Saulus antea vocaretur, postea se Paulum dici vellet; nisi quia Sauli nomen in se agnovit, cum persequeretur, fuisse superbiae? Elegit ergo humile nomen, ut Paulus, hoc est minimus, vocaretur. Paulum
Abbreviated transcription (Latin):
quia quidã inuocantes. non ipsũ in¬
uocant : De quib dicit᷑. Dñm non
inuocauerunt: Inuocant. sed ñ dm̃
inuocant : Inuocas quicquid amas.
inuocas quicquid inte uocas Inuo¬
cas quicquis uis utuerat adte.
Porro sidm̃ ꝓpterea in uocas. ut
uenat adte pecuna. utuenat ad

Expanded text:
sum invocant? de quibus dicitur, «Deum non invocaverunt» . Invocant, sed non Deum. Invocas quidquid amas; invocas quidquid in te vocas, invocas quidquid vis ut veniat ad te. Porro, si Deum propterea invocas, ut veniat ad te pecunia, ut veniat ad
Abbreviated transcription (Latin):
infirmitati compatiens. reddit
non exigit debitum. Aut si propt̃
propriã infirmitatẽ . ducit uxorẽ.
plangens potius quia sine uxore ẽe
non potuit. quamgaudens quia
duxit. Quis quis uendit : quod
nouit quia &si maner& beatum

Expanded text:
infirmitati compatiens, reddit, non exigit debitum; aut si propter propriam infirmitatem ducit uxorem, plangens potius quia sine uxore esse non potuit, quam gaudens quia duxit: quisquis vendit quod novit quia etsi maneret, beatum
Abbreviated transcription (Latin):
dño. unus sp̃s ẽ: Non dix̃ : quiad he¬
r& dño unumẽ. aut unũ sunt: sed
addidit unus sp̃s ẽ. Diuersi sunt
enĩ natura : sp̃s hominis & sp̃sdi
Sed inhȩrendo: sit unus sp̃s. exdi¬
uersis duobus : Ita utsine humano
spũ. beatus sit dĩsp̃s atq ꝑfectus :
Beatus aũ hominis sp̃s. Nnisi cũ dõ:
Nec frustra existimo: cũ tanta in
euangelio scđm iohannẽ : & totiens
dicer& dñs deipsa unitate : uel sua
cũ patre. uel nr̃a In inuicẽ nobiscũ:
nusquam dix̃ : ut nos & ipsi unũ : sed
utsint unum. sicut & nos unum.¬

Expanded text:
 unus spiritus est : non dixit, Qui adhae unus spiritus est : non dixit, Qui adhaeret Domino, unus est, aut, unum sunt; sed addidit, spiritus. Diversi sunt enim natura, spiritus hominis et spiritus Dei; sed inhaerendo fit unus spiritus ex diversis duobus, ita ut sine humano spiritu beatus sit Dei spiritus atque perfectus, beatus autem hominis spiritus non nisi cum Deo. Nec frustra, ut existimo, cum tanta in Evangelio secundum Joannem et toties diceret Dominus de ipsa unitate, vel sua cum Patre, vel nostra invicem nobiscum; nusquam dixit, Ut nos et ipsi unum: sed, Ut unum sint, sicut et nos unum
Abbreviated transcription (Latin):
inueniatur inscripturis dictũ.
unũ sunt. quoꝵ ẽ diuersanatura
Siaũ & aliqua plura eiusdem natu¬
rae sint. & diuersa sentiant. Non
sunt unũ. inquantũ diuersa senti¬
unt: Namsiiam unũ essent. ex
eo quod homines erant. Ñdicere¬
tur. ut sint unũ sicut & nosunũ.
cũ suos discipulos patri cõmen¬
dar& : At uero paulus & apollo.
quia &ambo homines: & idemsen¬
tiebant. qui plantat inquit &
qui rigat. unũ sunt: Cũergo sic
dicitur unũ: ut naddatur quid u
uero additur quid unũ. potest a¬
liquid significari explurib unũ
factũ : quamuis diuersa natura:
Sic̃ anima & corpus. Ñsunt utiq
unũ : Quid enĩ tam diuersũ : Nisi
addatur aut sub intellegatur.
quid unũ: Idẽ. unus homo. aut
unũ animal : Inde apłs. Qui adhȩ¬
r& meretrici inquit : unũ corpus
ẽ: Nondixit. unũ sunt. aut unũ
ẽ. sed ad didit corpus : Tam quam
ex duob diuersis. masculino & fe¬
minino : unũ corpus adiunctione
compositũ : Et qui adhȩr& inquit

Expanded text:
inveniatur in Scripturis dictum, unum sunt, quorum est diversa natura. Si autem aliqua plura ejusdem naturae sint, et diversa sentiant, non sunt unum et quantum diversa sentiunt. Nam si jam unum essent ex eo quod homines erant, non diceret, Ut sint unum, sicut nos unum , cum suos discipulos Patri commendaret. At vero Paulus et Apollo, quia et ambo homines, et idem sentiebant: Qui plantat, inquit, et qui rigat, unum sunt . Cum ergo sic dicitur unum, ut non addatvero additur quid unum, potest aliquid significari ex pluribus unum factum, quamvis diversis natura. Sicut anima et corpus non sunt utique unum; quid enim tam diversum? nisi addatur aut subintelligatur quid unum, id est, unus homo, aut unum animal. Inde Apostolus: Qui adhaeret meretrici, inquit, unum corpus est: non dixit, Unum sunt, aut, Unum est; sed addidit, corpus, tanquam ex duobus diversis masculino et feminino unum corpus adjunctione compositum. Et, Qui adhaeret
Abbreviated transcription (Latin):
p&rus apłs sciens deapłipauli
quibusdã sub obscuris sententus:
non nullos iniquos accepisse oc¬
casionẽ : uttam quã securi desalu¬
te quae infide ẽ. bene uiuere ñcu¬
rarent : cõmemorauit: quaedã ad
intellegendũ difficilia eẽ inepłis
suis : quae homines ꝑuerterent.
sic̃ & alias scripturas . ad propriũ
suũ interitũ : Cum tam̃ & illea płs.
desalute a&erna quae nisi bene
uiuentib: ñ dar&ur. eadẽ sentir&
quae ca&eriaphi: Sic itaq E pe¬
trus : Hisergo inquit omnib pere¬
untib : quales oport& eẽ uos in
scĩs conuersationib & pi&atib:
expectantes & properantes. ad
prȩsentiã dici dñi Perquã caeli
ardentes soluentur : & elem̃ta
ignis ardore decoquentur:
Nouos uero caelos & t̃ram nouã:
scđm promissa ipsius expectamꝰ nos
inquib iustitia inhabitat: Qua
ꝓpt̃ Rm̃i. haec expectantes. satis
agite inuiolati & immaculatiapud
eũ reperiri inpace : & d ñinripati

Expanded text:
rent; sciens de apostoli Pauli quibusdam subobscuris sententiis nonnullos iniquos accepisse occasionem, ut tanquam securi de salute quae in fide est, bene vivere non curarent, commemoravit quaedam ad intelligendum difficilia esse in Epistolis ejus, quae homines perverterent, sicut et alias Scripturas, ad proprium suum interitum: cum tamen et ille apostolus de salute aeterna, quae nisi bene viventibus non daretur, eadem sentiret, quae caeteri apostoli. Sic itaque Petrus: His ergo, inquit, omnibus pereuntibus, quales oportet esse uos in sanctis conuersationibus et pietatibus, expectantes et properantes ad praesentiam diei domini, per quam caeli ardentes soluentur et elementa ignis ardore decoquentur. nouos uero caelos et terram nouam secundum promissa ipsius expectamus, in quibus iustitia inhabitat. quapropter, carissimi, haec expectantes satis agite inuiolati et inmaculati apud eum reperiri in pace, et domini
Abbreviated transcription (Latin):
fundamentũ : xp̃cẽ : Fundamentũ
ẽ ꝓpriũ fundamentũ fidei catholi¬
cae : quia putari potest aliquib
her& icis. hoc nobiscum ẽẽ commu¬
ne: Si enĩ diligenter quae ad xp̃m
ꝑtinent cogitentur . Nomin & enꝰ
inuenitur xp̃c apud quos lib& he¬
r&icos. qui se xp̃ianos uocari uo¬
lunt : re ipsa uero Non ẽapud eos:
Quod ostendere : nimis longumẽ :
Qm̃ commemorandae sunt om̃s
hereses: siue quae fuer̃. siue quae
sunt . siue quae potuerunt ẽẽ. sub
dũ : Fundam̃tum quando ponit᷑
intra: desuꝑ aedificantur parie¬
tes : Et pondus pari& ũ adima
tendit : qͥa in imo positum ẽ fun¬
dam̃tum: Siaũ fundam̃tum nr̃m
in caelo ẽ : ad caelũ aedificemur :

Expanded text:
fundamentum Christus est: Fundamentum est proprium fundamentum esse fidei catholicae, quia putari potest aliquibus haereticis hoc nobiscum esse commune. Si enim diligenter quae ad Christum pertinent cogitentur, nomine tenus invenitur Christus apud quoslibet haereticos, qui se christianos vocari volunt; re ipsa vero non est apud eos. Quod ostendere nimis longum est; quoniam commemorandae sunt omnes haereses, sive quae fuerunt, sive quae sunt, sive quae potuerunt esse sub us» . Fundamentum quando ponitur in terra, desuper aedificantur parietes, et pondus parietum ad ima tendit, quia in imo positum est fundamentum. Si autem fundamentum nostrum in coelo est, ad coelum aedificemur.
Abbreviated transcription (Latin):
dificemur : Sicut fundam̃tum
corporeȩ fabricȩ in imo ẽ. Ita fun¬
dam̃tum fabrice spiritalis : insum¬
mo ẽ: Terrena aedificatio : atra
incipit : caelestis instructio. suꝑno
crescit exordio: Siquis aũ suꝑ ae

Expanded text:
iritali. Sicut fundamentum corporeae fabricae in 558 imo est, ita fundamentum fabricae spiritalis in summo est. Terrena aedificatio a terra incipit, coelestis exstructio a superno crescit exordio. CVIII. Quod re
Abbreviated transcription (Latin):
tum dat: Agricola enĩ homo: uine
Pluere uineȩ suae ñ potest : Quod
si forte irrigare potest: decuius po¬
test: Ipse quidẽ ducit irriguum
sed ds̃ impl& fontẽ: Postremo In
uinea sua increm̃tum dare sarm̃¬
tis Ñpotest. formare fructus Ñpo¬
test: modificare semina Ñ potest :
tempora gignendi. temperare Ñ
potest: Dsaũ qui om̃a potest : agri¬

Expanded text:
tum dat. Agricola autem homo vineatum dat. Agricola autem homo vineapluere vineae suae non potest. Quod si forte irrigare potest, de cujus potest? Ipse quidem ducit in rivum, sed Deus implet fontem. Postremo in vinea sua incrementum dare sarmentis non potest, formare fructus non potest, modificare semina non potest, tempora gignendi temperare non potest. Deus autem qui omnia potest, agri
Abbreviated transcription (Latin):
Aꝑtissime enĩ d̃s pater: dictus ẽ a¬
gricola : Apł̃s dic̃ : Dĩ agricultura
di aedificatio estis: In reb huiusmo¬
diuisibilib: uitis non ẽ aedificium:
& aedificiũ nonẽ uinea Nos aũ ui¬
nea dĩsumus. quia co lit nos ad
fructũ : Et a edificium dĩ sumꝰ.
quia qui colit nos. habitat in no¬
bis : t quid ait idẽ apłs Eco
plantaui. apollorigauit : ged¬
dñs dedit increm̃tum: Ergo. neqͥ
qui plantat ẽ aliquid. neq quiri¬
gat. sed qui increm̃tum dat ds:
lle ergo increm̃tum dat : Num¬
quid forte istisunt agricolae :
Agricola enim dr̃ qui plantat.
unde ipse iam fecerit: Respon¬
mecũ: Ergo quocumq te uesteris .:
siue ꝑ angłos. dm inuenies agrico¬
lam tuũ: Siue ꝑ proph&as. ipse ẽ
agricolatuus Siue ꝑ apłos. eundẽ
ipsũ agnosce agricolã tuum: Quid
ergonos : fortasse operarii sumꝰ
agricolae illius: Et hoc ipsũ. ab ip¬
so imꝑtitis uirib: & ab ipso donata
gr̃a: Ipseergo & colit & increm̃¬

Expanded text:
tissime enim Deus Pater dictus est agricola. Apostolus dicit: Dei agricultura estis, Dei aedificatio estis. In rebus hujus mundi visibilibus, vitis non est aedificium, et aedificium non est vinea: nos autem vinea Domini sumus, quia colit nos ad fructum; aedificium Dei sumus, quia qui colit nos habitat in nobis. Et quid ait idem Apostolus? Ego plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit. Ergo neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus . Ille ergo incrementum dat. Numquid forte isti sunt agricolae? Agricola enim dicitur qui plantat, unde ipse hoc fecerit? Responmecum . Ergo quocumque te verteris; sive per Angelos, Deum invenies agricolam tuum; sive per Prophetas, ipse est agricola tuus; sive per Apostolos, eumdem ipsum agnosce agricolam tuum. Quid ergo nos? Fortasse operarii sumus agricolae illius, et hoc ipsum ab ipso impartitis viribus, et ab ipso donata gratia. Ipse ergo et colit, et incremen
Abbreviated transcription (Latin):
tanta agit loquendo: & dsnonagit
aliquid adiuuando Immo uero :¬
quanta lib& homo sermonis facul¬
tate prȩpolleat: ut sollertia dispu¬
÷tandi . & suauitate dicendi. In ho¬
minis uoluntate inserat ueritatẽ :
nutriat caritatẽ: docendo tollat
errorẽ : exhortando torporẽ :
Neq qui plantat ẽ aliquid. neq
qui rigat. sed qui increm̃tum dat
ds : Frustra quippe operarius õm
molir&ur extrinsecus: nisi crea¬
tor intrinsecus latenter opera

Expanded text:
tanta agit loquendo et deus illic non agit tanta agit loquendo et deus illic non agit aliquid adiuuando? immo uero quantalibet homo sermonis facultate praepolleat. ut sollertia disputandi et suauitate dicendi in hominis uoluntate inserat ueritatem, nutriat caritatem, docendo tollat errorem, exhortando toi-porem, neque qui plantat est aliquid neque qui rigat, sed qui incrementum dat deus. frustra quippe operarius omnia moliretur extrinsecus, nisi creator intrinsecus latenter opera
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃is : Nisi ergo reuel & ille qui in¬
tus ẽ: quid dico. aut quid loquor
Exterior cultor arboris. inte¬
rior ẽcreator: Quiplantat &
rigat : extrinsecus operatur :
Hoc facimus nos: Sedneq qui plan¬
tat ẽ aliquid. Neq quirigat. sed
qui increm̃tum dat ds : Hoc ẽ. er̃
cũ aliquos ad iustitiam pi&atẽq
exhortantur : uires ñ habiturã
exhortationẽ suam : nisi totum
illud quod ut agat homo aguNT
cũ homine : In hominis constitu
libero uo luntatis exerta. Qua¬
sipossit ẽẽ ad ꝑficiendum
opus bonũ uoluntas libera : nsi
dimunere liberata: Nec atten¬
dunt : id ipsũ & iam se ipsos dono
dihabere: quod ea facultate exhor¬
tanturs: Vtad capessendã uitam
bonã. hominum uoluntates pigras
excitent: accendant frigidas .
corrigant prauas : auersas con¬
uertant : repugnantes pacificent
Sic enĩpossunt ꝑsuadere. quod
Dimittant eas potius arbitriosuo:
Si aũ in eis haec agunt: itane tan¬
dem homo in hominis uoluntate

Expanded text:
vestris. Nisi ergo revelet ille qui investris. Nisi ergo revelet ille qui intus est, quid dico, aut quid loquor? Exterior cultor arboris, interior est Creator. Qui plantat et qui rigat, extrinsecus operatur: hoc facimus nos. Sed neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum aat Deus : hoc est, Erunt cum aliquos ad iustitiam pietatemque exhortantur. uires non habituram exhortationem suam, nisi totum illud, quod ut agat homo agunt cum homine, in hominis constitualiberae uoluntatis exerta — quasi possit esse ad perficiendum opus bonum uoluntas libera nisi dei munere liberata — nec adtendunt id ipsum etiam se ipsos dono dei habere, quod ea facultate exhortantur, ut ad capessendam uitam bonam hominum uoluntates pigras excitent, accendant frigidas, corrigant prauas, auersas conuertant, repugnantes pacificent. sic enim possunt persuadere quod dimittant eas potius arbitrio suo. si autem in eis haec agunt, itane tandem homo in hominis uoluntate
Abbreviated transcription (Latin):
putar& donum sp̃s sc̃ĩ Cui suꝑbiae
contrarius a pł̃s. in humilitate ma¬
nendo inmeridie. feruens sp̃u. ful¬
gens prudentia. dicit. Neq qui
plantat ẽ aliquid. neq quirigat.
sed qui increm̃tum dat d̃s: Quia
dixerat. ego plantaui. apollori¬
gauit. sed ds increm̃tum dedit:
Eiterũ: Num quid paulus pro
uobis crucifixus ẽ : Aut in nomi¬
ne pauli baptizati estis : Quo
uult se fornicanti anime ostenta¬
re ꝓsponso: Nonne magnũ uide¬
tur plantare &rigare : Sedneq
qui plantat ẽ aliquid. neq quiri¬
gat: Quomodo timuit: Nonse dic ẽe
aliquid : ad salutem eoꝵ quos in
xp̃o aedificare cupiebat: Itaq
ds. Om̃s regni illius homines:
docibiles dierunt: ñ ab homin¬
bus audient : Etsi ab hominib
audiunt : tam̃ quod intellegunt.
intus datur .: intus coruscat. Intꝰ
reuelatur: Quid faciunt homi¬
nes. forinsecus adnuntiantes:
Quid facio ego modo cũ loquor.
strepitũ uerboꝵ ingero aurib

Expanded text:
putaret donum Spiritus sancti . Cui superbiae putaret donum Spiritus sancti . Cui superbiae contrarius Apostolus, in humilitate manendo, in meridie fervens spiritu, fulgens prudentia, dicit: Neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus. Quia dixerat: Ego plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit . Et iterum: Numqvobis crucifixus est, aut in nomine Pauli baptizati estis? Q et non vult se fornicanti animae ostentare pro sponso. Nonne magnum videtur plantare et rigare? Sed neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat. Quomodo timuit? Non se dicit aliquid ad salutem eorum quos in Christo aedificare Deus. Omnes regni illius hdocibiles Dei erunt, non ab hominibus audient. Et si ab hominibus audiunt, tamen quod intelligunt, intus datur, intus coruscat, intus revelatur. Quid faciunt homines forinsecus annuntiantes? quid facio ego modo cum loquor? Strepitum verborum ingero auribus
Abbreviated transcription (Latin):
agri culturam : Si fuerit iustus
minister: computo illum cũ pau
lo. computo illum cũ p&ro: Cũ
istis computo iustosministros.
Quia uere iustiministri. głãm
suam ñ quaerunt : Ministrienĩ
sunt: producib haberinolunt:
spem inse poni ex horrescunt :
Ergo computo cũ paulo. iustum
ministrũ: Quid enĩ dicit paulus
Ego plantaui. apollo rigauit.
sed ds increm̃tum dedit: Neq¬
qui plantat ẽ aliquid. neq qui
irrigat. sed qui increm̃tum dat
d̃s: Qui uero fuerit superb mi¬
nister : cũ diabolo computatur:
Sed ñ contaminatur donũ xp̃i
Quod ꝑ illũ fluit purũ: quod ꝑ il¬
lum transit liquidũ: uenit ad fer¬
tilem t̃ram: Puta quia ipse lapi¬
INcanalilapideo nihil generat.
sed ortus plurimũ fructũ affest
Spiritalis enĩuirtus sac ram̃ti ita
ẽ utlux. Et ab inluminandis pura
excipitur: & siꝑimmundos trans¬
eat. Ñ inquinatur. Quid uole¬
bat simon : nisi laudari inmiracu¬
lis extolli superbia: Ipsa enim
eũ compulit. ut peccunia emendũ

Expanded text:
agriculturam. Si fuerit justus minister, computo illum cum lo, computo illum cum Petro, cum istis computo justos ministros. Quia vero justi ministri gloriam suam non quaerunt ministri enim sunt, pro ducibus haberi nolunt, spem in se poni erubescunt. Ergo computo cum Paulo justum ministrum. Quid enim dicit Paulus? Ego plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit. qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus . Qui vero fuerit superbus minister, cum zabulo computatur: sed non contaminatur donum Christi, quod per illum fluit purum, quod per illum transit liquidum venit ad fertilem terram. Puta quia ipse lapiin canali lapideo nihil generat, sed tamen hortis plurimum fructum affert. Spiritualis enim virtus Sacramenti ita est ut lux: et ab illuminandis pura excipitur, et si per immundos transeat, non inquinatur. Sibat Simon, nisi laudari in miraculis, extolli superbia? Ipsa enim eum compulit, ut pecunia emendum
Abbreviated transcription (Latin):
habitans in uobis. nisiloquatur
uobis intus. sine causa nos ꝑstre¬
pimus : Vnde hoc appar& : Quia
cũ multi audiunt : non omnib ꝑ¬
suad&ur quod dicitur: sed illis
solis quib intus loquitur d̃s : Illis
aũ intus loquitur. qui ei locum
quidiabolo locum p̃praebent:¬
Apłs. discernens interius dm̃ cre¬
antem atq: formantẽ : ab ope
rib creaturae quae ad mouent᷑
extrinsecus. & deagricultura.
similitudinẽ assumens. ait. Ego
plantaui. apollo rigauit. sed d̃s
increm̃tum dedit: Ergo in ipsa
uita nr̃a: mentem iustificando
formare ñ potest:. nisi ds: Prae¬
dicare aũ extrinsecus euangeliũ.
& homines possunt Nonsolum
boni ꝑueritatẽ. sed &iam mali
ꝑoccasionem : Itacreationem re¬
rum uisibiliũm . d̃s interius ope¬
ratur: Exteriores aũoperati¬
ones. siue bonorũ siue malorum:
uel angeloꝵ uel hominũ: siue
& iam quorumq: animaliũ. ita re

Expanded text:
habitans in vobis, nisi loquatur habitans in vobis, nisi loquatur vobis intus, sine causa nos perstrepimus. Unde hoc apparet? Quia cum multi audiant, non omnibus persuadetur quod dicitur; sed illis solis quibus intus loquitur Deus. Illis autem intus loquitur, qui ei locum qui diabolo locum Apostolus discernens interius Deum creantem atque formantem, eribus creaturae, quae admouentur extrinsecus, et de agricultura similitudinem adsumens ait: ego plantaui, Apollo rigauit; sed deus incrementum dedit. sicut ergo in ipsa uita nostra mentem iustificando formare non potest nisi deus, praedicare autem extrinsecus euangelium et homines possunt non solum boni per ueritatem sed etiam mali per occasionem: ita creationem rerum uisibilium deus interius operatur, exteriores autem operationes siue bonorum siue malorum uel angelorum uel hominum siue etiam quorumcumque animalium se
Abbreviated transcription (Latin):
doc&: Ubi illius inspiratio.
secus inaniter perstrepus uerba:
cus dicimus : quomodo est
agri cola ad arborem : Iorin¬
secus operatur : adhib& aquã
& diligentiam culture: Quȩ¬
lib& forinsecus adhib&: Num̃¬
quid poma formt: Nũquid
nuditatẽ lignorum uestit um¬
bra foliorũ : Numquid tale
aliquid intrinsecus agit: Sed
quis agit hoc Audite agrico¬
lam a postolũ : & uid &e quid sumꝰ:
& audite magistrũ interiorem
Ego plantaui. apollo rigauit.
sed ds incrementũ dedit : Neq
qui plantat ẽ aliquid: neq qui
rigat: sed qui increm̃tum dat
ds̃ Hoc ergo uobis dicimus. Si¬
ue plantemus. siue rigemus lo¬
quendo Ñsumus aliquid sed ille
qui increm̃tum dat d̃s: Idẽ. un¬
ctio illius quȩ doc& nos deomni¬
bus: Nos qui forinsecus loqui
murad aures ur̃as . Ita sumus
quasi operarii adhibentes cul¬
turã forinsecus ad arborem
Sed increm̃tum dare non possu¬
mus. Nec fructus formare : Ille
aũ qui vos creauit : & redemit :¬
& uocauit. ꝑfidem & sp̃m suum

Expanded text:
docet. Ubi illius inspiratio secus inaniter perstrepunt verba. cus dicimus, quomodo est agricola ad arborem: forinsecus operatur, adhibet aquam et diligentiam culturae: quaelibet forinsecus adhibeat, numquid poma format? numquid nuditatem lignorum vestit umbra foliorum? numquid tale aliquid intrinsecus agit? Sed quis agit hoc? audite agricolam Apostolum, et videte quid sumus, et audite magistrum interiorem: Ego plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit: neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus . Hoc ergo vobis dicimus: sive plantemus, sive rigemus loquendo, non sumus aliquid; sed ille qui incrementum dat Deus, id est, unctio illius quae docet vos de omnibus. mur ad aures vestras, ita sumus quasi operarii, adhibentes culturam forinsecus ad arborem, sed incrementum dare non possumus, nec fructus formare: ille autem qui vos creavit, et redemit, et vocavit, per fidem et Spiritum suum