comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cta diffundat. & humanos ocłos sua p̃sentia illustrans. cȩ t̾oꝵq ani¬
mantiũ t̾rȩ ad excercitatõnẽ agendi ercitet. & simul oꝑandi p̃beat
facultatẽ: nocte uͦ se humanis aspe¬
aspectib subdueens. & qͣsi
qͥb dã panius infantię uelamine tenebrarũ opanso lumina morta¬
liũ ꝯtegens fessos artus ad quietẽ foueat & soporẽ: ut it̾m repara¬
tos labori atq excercitatõni duirnȩ alacriores restituat. hunc am¬
mirabiłe diuinȩ dispensationis ordinẽ psalmista intuens cũ eiꝰ oꝑa
ꝯm̃daret: hoc int̃ cȩ t̾a quasi excellens aliqͦd & ñ parua laude digtũ
ꝯmemorat dicens. Fecit lunã in tempora: sol cognouit occasũ su¬
ũ. Posuit tenebras & facta: nox: in ipsa ꝑ tnsibunt om̃s bestiȩ sil

Expanded text:
cta diffundat, et humanos oculos sua praesentia illustrans, caeterorumque anicta diffundat, et humanos oculos sua praesentia illustrans, caeterorumque animantium terrae ad exercitationem agendi excitet, et simul operandi praebeat facultatem. Nocte vero se humanis aspectibus subducens, et quasi quibusdam pannis infantiae, velamine tenebrarum oppanso, lumina mortalium contegens, fessos artus ad quietem foveat et soporem, ut iterum reparatos labori atque exercitationi diurnae, alacriores restituat. Hanc admirabilem divinae dispensationis ordinem Psalmista intuens cum ejus opera commendaret, hoc inter caetera quasi excellens aliquod et non parva laude dignum commemorat, dicens: Fecit lunam in tempora; sol cognovit occasum suum. Posuit tenebras, et facta est nox: in ipsa pertransibunt omnes b
Abbreviated transcription (Latin):
it qͦd uanũ fuit. qͦd tͣnsitoriũ fuit ꝑtͥnsiit. ꝑtasiit labor. ꝑtusiit
dolor: numqͥd ꝑtͥnsiit fructꝰ oꝑis aut m̾ces laboris:ꝓpt̾ea licet
ecce scđm aliꝗͦ dicendimodũ labor ip̃ẽ & dolor temporał uanꝰ
te dicet᷑. Absit. Quomͦ gͦ stabit qͦd dictũ ÷. qͥd ħt ampliꝰ ħo de uni
bores arguat uanitatis. Qui fiunt inqͥt sub sole. Quid fiunt sub
sole: Fortassis simplicit̾ accipiendũ ÷ qͦd ait subsole. qͥa homuines in
hac mundi parte inferiori degentes. de suꝑ lum̃ solis accipiunt: ꝙ
ad agenda oꝑa usib humanis necessaria illuminant᷑ ut uideant.
Apt̾ea nãq uitȩ humanȩ tempora ꝑdiumã ꝓuidentiã alt̾nis ui¬
cib sic distributa sunt: ut er gͥa corpora act̾ionũ suarũ nmia
ꝓtensione fessa. ipsa alt̾nantiũ temporũ uicissitudo repararet.
Ido &s nox & dies incessant̃ mutua sibi parilitate succedunt. ut ꝑ diẽ
abortu ad occasũ solcur susuo de suꝑ ꝑt̾nsiens. lum̃ sirũ usqq insubie¬

Expanded text:
it quod vanum fuit; quod transitorium fuit, pertransiit: pertransiit labor, pertransiit dolor. Nunquid pertransiit fructus operis aut merces laboris? Propterea licet: ecce secundum aliquem dicendi modum labor ipse et dolor temporalis vante dicetur? Absit! Quomodo ergo stabit quod dictum est? Quid habet amplius homo de unibores arguat vanitatis. Qui fiunt, inquit, sub sole. Quid est, fiunt sub sole? Fortassis simpliciter accipiendum est quod ait, sub sole; quia homines in hac mundi parte inferiori degentes, desuper solis lumen accipiunt, et ad agenda opera usibus humanis necessaria illuminantur ut videant. Propterea namque vitae humanae tempora per divinam providentiam alternis vicibus sic distributa sunt, ut aegra corpora actionum suarum nimia protensione fessa, ipsa alternantium temporum vicissitudo repararet. Ideo nox et dies incessanter mutua sibi parilitate succedunt, ut per diem ab ortu ad occasum sol cursu suo desuper pertransiens, lumen suum usquequaque in subje
Abbreviated transcription (Latin):
cio qͦ pacto mͦ lege̾nt᷑ dulcia facta sunt in aur ibnrĩs.
Et ecce cepimꝰ libent̃ audire mala nr̃a: & quȩ ñ diligun¬
tius tñ audire ailigimꝰ. Mala enĩ nr̃a ñ diligimꝰ.& anala nr̃a
auctire diligimꝰ: quia audiendo mala quȩ ñ tiligimꝰ bonoꝵ re¬
cordam᷑ quȩ diligimꝰ. E ipsa ħ bonoꝵ recordatõ ae̾ int̾ maladul¬
cis est aĩo. ꝙ̃ tant̾o utiq dulcior. quanto amariora sunt ipsa
mala. quȩ uł audiendo uł sentiendo agnoscimꝰ longe nos ẽẽ
ab his bonis. ad quȩ saltẽ ꝑ recordationẽ suspiramꝰ. hoc to

Expanded text:
o cum legerentur dulcia facta sunt in auribus nostris. Et ecce coepimus libenter audire mala nostra, et quae non diligimus tamen audire diligimus. Mala enim nostra non diligimus, et mala nostra audire diligimus; quia audiendo mala quae non diligimus, bonorum recordamur quae diligimus. Et ipsa haec bonorum recordatio etiam inter mala dulcis animo est, et tanto utique dulcior quanto amariora sunt ipsa mala, quae vel audiendo, vel sentiendo agnoscimus longe esse ab iis bonis ad quae, vel saltem per recordationem suspiramus. Hoc to
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ia tua hoc tͥ fecit. quia illa stando in ȩternũ. & in te seruat qͦa
testimoniũ contra te. ut mortałẽ arguens. & morientẽ exxipi¬
ens. pͥus te ꝯuincat quã puniat. ꝓpt̾ea t̾ra inȩt̃nũ stat. Gen̾atio

Expanded text:
teria tua hoc tibi fecit; quia, et illa stando in aeternum, et in te servat, quod teria tua hoc tibi fecit; quia, et illa stando in aeternum, et in te servat, quod testimonium contra te, ut mortalem arguens, et morientem excipiens, prius te convincat quam puniat. Propterea terra in aeternum stat. Ge
Abbreviated transcription (Latin):
defectu corruptõnis aluid÷. sed ex ꝓuectu sublimationis. quen
one ñ corruptõne. Et cũ in qͥbusda t̾renis sed at alio tͣnfferre uico
in aliud. ninquã tñ aliua. quã est. quia t̾ra est. & semꝑ t̾ra est. a¬
ia quod tͣnsit t̾ra est. & in quoa tnsit t̾ra est. & cũ hoc inillua uel
illua tͣcisit. ñ tͥnsit tͣn qͦa teora est. qͦd in hoc ꝙ in illo ice est. Sp
ñ . Ee iccirco t̾ra inȩt̃nũ stat in eo quoa est. Quare gͥ e du ne
stetisti in to quoa factus es sup̃ teprã: sicut & t̾ra stetit meo q
facta est. Quare degenasti ut ñ saltẽ imiter is mat̾iã tuã qn
in tantũ seruat quod ẽ: ut & tu cũ terra factus fueris ñ possis ali¬
ua eẽ quã t̾ra  Usq adilła defluis uicio tuo. ułtra ꝓg̃di ñ ꝑmtt¬
teris natura tua. Ecce qͣntũ custodit quod ut & t̾e fluentẽ o m¬
stabiłe cũ exceꝑit ñ sinat ultra tͣnsire in aliua quoa ipsa t̃. Uã

Expanded text:
efectu corruptionis aliud est, sed ex provectu sublimationis. Quemaione, non corruptione. Et cum in quibusdam terrenis se de alio transferre videtur in aliud, nunquam tacum hoc in illud, vel in illud transit, non transit tamen quod terra est, quod in hoc et illo idem est. Ergo non est: et idcirco, terra in aeternum stat in eo quod non est. Quare igitur, et tu non stetisti in eo, quod factus es super terram, sicut et terra stat in eo, quod facta est? Quare degenerasti, ut non saltem imiteris materiam tuam, quae in tantum servat quod est, ut et tu cum terra factus fueris, non possis aliud esse quam terra est? Usque ad illam defluis vitio tuo; ultra progredi non permitteris natura ejus. Ecce quantum custodit quod est, ut et te fluentem et instabilem cum exceperit, non sinat ultra transire in aliud quod ipsa non est.
Abbreviated transcription (Latin):
tu incorruptionis cecidit: quasi auitã ad mortẽ ꝑ mortalitatẽ
tͣnsire cxpit. hancgͦ uiã om̃s homines post ipm ꝑ tͣnseunt. qͥ ab
ipso ꝑcariis natiuitatẽ descendunt. ħ illa uanitas. de qua psal¬
mista locutꝰ÷ dicens. Uerũptam̃ uniu̾sa uanitas. om̃is ħo utuens
uerũptam̃ in imagine ꝑtͣnsit ħo. hanegͦ uanitatẽ quasi çt̾is ma¬
iorẽ. & humanis anins ꝓpt̾ air̃a mortis necessitatẽ magis hor¬
ribiłe nouissimo loco adiunxit: ut hoc homo adextremũ audliat
in qͦ euidentiꝰ miseriã suȩ ꝯditionis agnoscat. Prima eñi uatiitaᷤ
nec in homine:. nec referturad hominẽ. Scda uanitas in hoĩe

Expanded text:
tu incorruptionis cecidit, quasi a vita ad mortem per mortalitatem tu incorruptionis cecidit, quasi a vita ad mortem per mortalitatem transire coepit. Hanc ergo viam omnes homines post ipsum pertranseunt, qui ab ipso per carnis nativitatem descendunt. Haec est illa vanitas, de qua Psalmista locutus est, dicens: Verumtamen universa vanitas omnis homo vivens. Verumtamen in imagine pertransit homo . Hanc ergo vanitatem quasi caeteris majorem et humanis animis propter diram mortis necessitatem magis horribilem novissimo loco adjunxit, ut hoc ad extremum homo audiat, in quo evidentius miseriam conditionis suae agnoscat. Prima enim vanitas nec in nomine est; nec refertur ad hominem. Secunda vanitas in homine
Abbreviated transcription (Latin):
borat. iste sub sole positꝰ laborat. & iste in uanũ laborat. Qui
aũ ꝓ spe o desidio et̃noꝵ bona oꝑa exercet. iste subsole ñ labo¬
rar. d̃ si s ub sole : labor quo laborat. quia sicet temporale sit opꝰ
qͥd pagis. pp̃se tacm̃ om̃ia temporalia os caduca m̃te ac deuotio¬
laborat. e dũ tͣnsierit qͦa uanũ ⁊ inqͦ laborat. paratũ htꝰ qͦquo
re suo ꝰͦ laborat subsole. qͥa ñ laborat sub sole. sed sup̃ solo.
q laboris sui mercedẽ non constituit in rebus uolubilibus
tempore transeuntibus.
eueratio p̃tit. & genatio aduenit. Ecce alia uanitas gen̾a¬
tiõ p̃tit. & gen̾atio atuenit. hanchumana natura inpͥma radi¬
ce sui gen̾is uiciata ꝯcepit: & in omñẽ ꝓpagniẽ post̾itatis cũ hac
eade seminata pullulauit. Primꝰ enĩ enĩ humani genis parens
ut auctiuit t̾ra es os in t̃ram ibis. ex inde mortalis factꝰ. quia a sta¬

Expanded text:
ndis, si habet, laborat. Iste sub sole positus laborat, et iste in vanum laborat. Qui ndis, si habet, laborat. Iste sub sole positus laborat, et iste in vanum laborat. Qui autem pro spe et desiderio aeternorum bona opera exercet, iste sub sole non laborat, etiamsi sub sole est labor in quo laborat; quia licet temporale sit opus quod peragit, ipse tamen omnia temporalia et caduca, mente ac devotiolaborat. Et dum transierit quod vanum est in quo laborat, paratum habet quodre suo quo laborat sub sole? Quia non laborat sub sole, sed supra solem, qui laboris sui mercedem non constituit in rebus volubilibus tempore transeuntibus. Generatio praeterit, et generatio advenit. Ecce vanitas. Generatio praeterit et generatio advenit. Hanc humana natura in prima radice sui generis vitiata concepit, et in omnem propaginem posteritatis cum hac eadem seminata pullulavit. Primus enim generis humani parens ut audivit: Terra es et in terram ibis; exinde mortalis factus; quia a sta
Abbreviated transcription (Latin):
dit᷑ p̃t̃ uanitatẽ. Nicħ ampliꝰ ħt: quia uana sunt oĩa qͦ sub
sole fiunt. Ee qͥd de uanis hab̾et nͥ uanitatẽ: Quid gͦ bona oꝑa
quȩ sub sole fiunt. nich ampliꝰ couferre poterunt sius oꝑaris nͥ
uanitatẽ: Et qͦmͦ suꝑiꝰ questionẽ hanc solutã diximꝰ ꝑ iad qͦd ait
na oꝑa subsole. id sub tempore fieri sc̃m id qͦa supͣ expositũ÷
negare ñ possumꝰ: & tñ ex eis nicħ p̃t̃ uanitatẽ ꝯsequi dicere ñ
audemꝰ. Eece manifeste lib̾cdicit. Qͥd ħt ampliꝰ homo de uniu̾so
labore suo qͦ laborat sub sole: Sed si dilign̾itiꝰ u̾ba ista ꝯsidare
uolumꝰ: manifeste ostendit᷑ quȩ sint oꝑa illa quȩ uana ẽt ar¬
guant. Non enĩ doxit. qͥd ħt ampliꝰ ħode uniuso labore suo qͥ¬
fit łqͥ factꝰ÷ subsole: sed aut potiꝰ quẽ ipse homo laborat sub
sole. Non gͦ tã laborẽ quã lab orantẽ arguit ẽe sub sole: ut qr
ip̃e ħo sub sole positꝰ laborat. iccipeo uanũ sit qͥa laborat. S

Expanded text:
ia vana sunt omnia quae sub sole fiunt. Et quid de vanis haberet nisi vanitatem. Quod ergo? Bona opera quae sub sole fiunt, nihil amplius conferre poterunt suis operariis nisi vanitatem? Et quomodo superius quaestionem hanc solutam diximus per id quod ait, na opera sub sole, id est sub tempore fieri secundum id quod supra expositum est, negare non possumus; et tamen ex eis nihil praeter vanitatem consequi, dicere non audemus. Et ecce manifeste liber dicit: Quid habet amplius homo de universo labore suo quo laborat sub sole? Sed si diligentius verba ipsa considerare volumus, manifeste ostenditur quae sint illa opera quae vana esse arguunttus est sub sole? Sed ait potius, quem ipse homo laborat sub sole. Non ergo tam laborem quam laborantem arguit esse sub sole. Ut quia ipse homo sub sole positus laborat: idcirco vanum sit quod laborat. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
uanũ laborat om̃is ħo: nicħ accepturꝰ p̃t̾ uanitatẽ de unu̾iso labo¬
re suo. Ergo uanꝰ fuit & labor sc̃oꝵ qͥ ao fidelit̃ seruierunt: & ꝓei
amore tot supplicia. ac torm̃toꝵ gen̾a passisunt: Quis hoc dicere
p̃sumat. Nam qͦmͦ uaniis fuit illorũ labor qͥ in modico qͥđe uera¬
ti ꝑ dolores tͣnsitorios ad gaudia mansura ꝑuenerunt: & ꝑ mortẽ
temporalem uitã adepti sunt sempit̃nã.: Aut nuniqͥd uanꝰdicend
÷ labor ille ꝓpt̾ea qͥa tͣnsiit qͦd passi sunt: & sccłm aliqͥd tam̃ ñ uanꝰ¬
quia ꝑmanet qͦd acceꝑunt: Uanũ ÷ enĩ ẽẽ & ipsoꝵ ustoꝵ labor̃e
quantũ scilicet ad penã tͣnsitoriã os hanc quasi imaginariã spẽm
miseriȩ spectat. psalmista unuere uidet᷑ cũ dicit. Qui fingis labo¬
rẽ in p̃cepto. Quasi enĩ ds electis suis laborẽ fingit cũ eis ext̾ius ut¬
lud iratꝰ ꝑ iudiciũ temporałe pęnã irrogat. quib intꝰ ꝑ ꝓuidentũ

Expanded text:
 vanitatem de universo labore suo. Ergo vanus fuit, et labor sanctorum qui Deo fideliter servierunt, et pro ejus amore tot supplicia ac tormentorum genera passi sunt? Quis hoc dicere praesumat? Nam quomodo vanus fuit illorum labor, qui in modico quidem vexati, per dolores transitorios ad gaudia mansura pervenerunt, et per mortem temporalem, vitam adepti sunt sempiternam? Aut nunquid vanus dicendus est labor ille propterea, quia transiit quod passi sunt: et secundum aliquid tamanet quod acceperunt. Vanum etenim esse, et ipsum justorum laborem, quantum scilicet ad poenam transitoriam, et hanc quasi imaginariam speciem miseriae spectat, Psalmista innuere videtur, cum dicit: Qui fingis laborem in praecepto . Quasi enim electis suis Deus laborem fingit, cum eis exterius velut iratus per judicium temporalem poenam irrogat
Abbreviated transcription (Latin):
payet: quia & actione irisibili constat. & iuisibili deuotione. Hã
sic̾ ħo ex uiuente constat & uita. & uiuens qͥde morit᷑. sed uita non
morit᷑: ita nimirũ bonũ s actionẽ in se uisibiłe ħt. & inuisibilem
aeuotionẽ. Wisibilis actio quasi corpꝰ : int̾ior deuotio quasi spe
esti Aet̃o ꝑ deuotionẽ uuiit. sicut corpꝰ ꝑ aĩam. Deuotõ aũ acfõnẽ
quia actõ tnsitoria sicut ex tempore utiũ ħt. ita &̃ finit᷑ intp̃re.
Quod gͦ morit᷑. qͦd finit᷑ quod tͣnsit. qͦd mutabilitati debitũ ÷:

Expanded text:
i constat, et invisibili devotione. Nam, sicut homo ex vivente constat et vita et vivens quidem moritur, sed vita non moritur; ita nimirum bonum et actionem in se visibilem habet, et invisibilem devotionem. Visibilis actio quasi corpus est; interior devotio, quasi spiritus est. Actio per devotionem vivit, sicut corpus per animam. Devotio autem actionem Quia actio transitoria sicut ex tempore initium habet, ita enim finitur in tempore.Quod ergo moritur quod finitur, quod transit, quod mutabilitati deditum est,
Abbreviated transcription (Latin):
lũ qͦd apparet. qͣsi uanũ ÷. qͥa tͣnsitoriũ÷: bonũ uͦ qͦd ñ apparet
ꝑpetuũ. Non gͦ mirũ uideat᷑ qͦd malos in hac uita laborantes
& agentes. bonos uͦ laborantes tantũ & patientes dicimꝰ : qͥa
si ꝓpiꝰ u̾itatẽ intuem᷑. semꝑ malos agendo laborare. & bonos sẽꝑ
patiendo inuenimꝰ. Nam sic̃ malos tunc õs cũ quieti uideant᷑ in¬
ꝯtinentia exagitat: ita bonos in laborib qͦ ꝯstitutos. tnqͥllos
patientia ꝯseruat. Uñ miro qͦd a mͦ boni qͥq & iusti cũ semetip¬
sos ꝓpt̃ dm spontanea afflictione macerant. tc̃ &̃ patiendo
laborant: qͥa se contͣ se statuentes. qͦd foris ꝑ districtionẽ seui¬
entes irrogant. in tꝰ qͥeti ac siue ꝑt᷑batione ꝑmanentes in pati¬
entia portant. Sed ꝑu̾si qͥq o uite carnalis aniatores õ tẽ cũ
mala foris ꝑ alienã iuolentiã illata sustinent. qͥa semet ipsos
intꝰ furoris & impatientiȩ stimulis ꝑtͣbant: ipsi  sibi potiꝰ faci¬

Expanded text:
d apparet quasi vanum est, quia transitorium est; bonum vero quod non apparet, perpetuum. Non ergo mirum videatur quod malos in hac vita laborantes, et agentes; bonos vero laborantes tantum, et patientes dicimus, quia si propius veritatem intuemur, semper malos agendo laborare, et bonos semper patiendo inveniemus. Nam, sicut malos tunc etiam cum quieti videntur incontinentia exagitat, ita bonos in laboribus quoque constitutos tranquillos patientia servat. Unde miro quodam modo boni quique, et justi cum semetipsos propter Deum spontanea afflictione macerant, tunc etiam patiendo laborant; quia se contra se statuentes, quod foris per districtionem saevientes irrogant, intus quieti ac sine perturbatione permanentes in patientia portant. Sed perversi quique et vitae carnalis amatores, etiam tunc cum mala foris per alienam violentiam illata sustinent; quia semetipsos intus furoris, et impatientiae stimulis perturbant, ipsi potius faci
Abbreviated transcription (Latin):
luit. qͦd ñ ait in tempore. uel cũ tempore sed sub tẽpore: & discretõ
nob̾ habenda. ut intelligamꝰ alia ẽẽ quȩ qͣsi cũ tẽmpore facta sũt.
alia uͦ illa quȩ uł intempore uł sub tẽpore fiunt: Discernauꝰ gͦsi

Expanded text:
luit, quod non ait in tempore vel cum tempore, sed sub tempore: et discretio luit, quod non ait in tempore vel cum tempore, sed sub tempore: et discretio nobis habenda est, ut intelligamus alia esse, quae quasi cum tempore facta sunt; ali
Abbreviated transcription (Latin):
tra in effectũ ꝓtire possunt. Ido & ip̃m lim̃ qͦilluminant᷑ eminꝰ ac
ꝓcul desuꝑ. os hommi in accessũ ostendit᷑. ut ip̃m neqͣqͣm in ho̾is
ꝯsist̾e̾ potestate ꝓbet᷑: quatmnꝰ ex eo tm̃ ħo accipiat. qͣnitũ ꝑmiserit
largientis & cuncta ordinantis di gr̃a. ñ qͣntũ appetit cupiditati
seruiens hõĩs uoluntas ꝑu̾sa. Magna gͦ uanitas laborare subso¬
adẽt pot̃ nec ꝓdesse. Quod si altiꝰ adhuc ꝯsidatõne ꝓmouere. &
subtiliꝰ rẽ inspicere libeat. possumꝰ noĩe solis tempus significatũ ac¬
ciꝑe: ut qͦd dixit sub sole ide sit ac si dixisset sub tempore. Nã quia
ꝑ sołe p̃cipue & tempoꝵ cursus distinguit᷑. & temporaliũ nat᷑a ua¬
riat᷑: ꝯgrue ꝑsołe tempus ip̃m expͥmit᷑ cũ dr. sub sole. Ide÷ enĩ ac
si dixisset sub tempore. Sed numqͥd ã in hoc nob̾ aliqͥa umuere uo¬

Expanded text:
tra in effectum prodire possunt. Ideo et ipsum lumen quo illuminantur, eminus ac tra in effectum prodire possunt. Ideo et ipsum lumen quo illuminantur, eminus ac procul desuper et homini in accessum ostenditur, ut ipsum nequaquam in hominis consistere potestate probetur; quatenus ex eo tantum homo accipiat, quantum permiserit largientis et cuncta ordinantis Dei gratias, non quantum appetit cupiditati serviens hominis voluntas perversa. Magna ergo vanitas laborare sub soadesse potest nec prodesse. Quod si altius adhuc considerationem promovere et subtilius rem inspicere libeat, possumus nomine solis tempus significatum accipere, ut quod dixit, sub sole, idem sit ac si dixisset, sub tempore. Nam quia per solem praecipue et temporum cursus distinguitur, et temporalium natura variatur: congrue per solem tempus ipsum exprimitur, cum dicitur sub sole idem est enim ac si dixisset, sub tempore. Sed nunquid etiam in hoc nobis aliquid in nuere vo
Abbreviated transcription (Latin):
Ortus ⁊ sol & ꝯg̃gati sunt: & in eubilib sins collocabunt᷑. Exibit ħo
ad opꝰ suũ: & ad oꝑationẽ suã usq ad uesꝑam. hinc ã ÷ illud qͦd as
noe eg̃dienti de archa post diluuiũ qͣsi ꝓ magno aliqͦ signo pietatis
suȩ ac munere largitõnis reꝓmittit dicens. Cunctis dieb sem̃tis
& messis frigus & estꝰ. estas &s hyemps: nox & dies ñ reqͥescent. łul¬
chre gͥ homines in hac mundi area deorsũ ꝑuarios discursus oo¬
cupationũ uitȩ mortalis distentos subsole laborantes dixitt ut
hoc ꝙ̃ aduanitatẽ oꝑis humani ꝑtineat. qͦd hominẽ adoꝑan¬
du ꝑtͣnsiens & tenebris fimendũ. desuꝑ lum̃ illtistrat. Consida¬
uit qͥppe qͣm abiecta & misera sit mortaliũ ꝯditõ. qͥ in t̾rȩ suꝑficie
qͣsi u̾mes qdã uana curiositatȩ reptantes. subito lumine desuꝑ in¬
fuso qͣsi ad illusionẽ exxitant᷑ captare qͦd uane appetunt. & eode pt
modicũ substracto. subita rursũ cecitate obuoliuint᷑. & neqͣqͣmui¬

Expanded text:
locabuntur. Exibit homo od opus suum, et ad operationem suam usque ad vesperam . Hinc etiam est illud quod Deus Noe egredienti de arca post diluvium quasi pro magno aliquo signo pietatis suae, ac munere largitionis repromittit, dicens: Cunctis diebus sementis, et messis, frigus et aestus, aestas et hiems, nox et dies non requiescent . Pulchre igitur homines in hac mundi arca deorsum per varios discursus occupationum vitae mortalis distentos sub sole laborantes dixit, ut hoc etiam ad vanitatem operis humani pertineat, quod hominem ad operandum pertransiens et tenebris finiendum desuper lumen illustrat. Consideravit quippe quam abjecta et misera sit mortalium conditio, qui in terrae superficie quasi vermes, quidam vana curiositate reptantes, subito lumine desuper infuso quasi ad illusionem excitantur captare, quod vane appetunt, et eodem post modicum subtracto subita rursum caecitate obvolvuntur, et nequaquam ul
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Omnia uanitas.
uid ħt ampliꝰ ħo de uniu̾so labore suo qͦ laborat sub soles
subiecta sunt: oꝑa hominũ a uanitate aliena ẽẽ qͦmͦ possunt. Si
sccm aliqͥd uanũ ÷ qͦd deus creauit. qͦmͦ ñ multo magis uanũ ÷ qͦaho
facit. Si temporale÷ qͦd fecit ȩt̃inis: qͦd temporalis facit qͥd: Ergo
qͥd ħt ampliꝰ ħo de iiu̾so labore suo qͦ laborat subsole.Laborat
sub sole: scilicet uł agens uł patiens. Duo ħ distinguite: agens & pa¬
tiens laborat sub sole. Ut̾q laborat. & agens laborat: & patieni labo¬
rat. Sed inter z. qͦd alt̾ quasi iuitꝰ laborat. alt̾ uoluntariꝰ. Agens
enĩ laborat: & facit ipse uñ laborat. Patiens aũ laborat: & ñ facit pp̃s
sed sustinet unde laborat. ħ duo gena hominũ in hoc mundouuĩt
scilicet laborantiũ & agentiũ. laborantiũ & patientiũ. Qui sunt¬

Expanded text:
mnia vanitas. Quid habet amplius homo de universo labore suo quo laborat sub sole? subjecta sunt, opera hominum a vanitate aliena esse quomodo possunt? Si secundum aliquid vanum est quod Deus creavit, quomodo non multo magis vanum est, quod homo facit? Si temporale est quod fecit Aeternus, quod temporalis facit, quid est? Ergo quid habet amplius homo de universo labore suo, quo laborat sub sole? Laborat sub sole, scilicet vel agens, vel patiens. Duo haec distinguite, agens et patiens laborat sub sole; uterque laborat, et agens laborat, et patiens laborat. Sed hoc interest, quod alter quasi invitus laborat, alter voluntarius. Agens enim laborat, et facit ipse unde laborat. Patiens autem laborat, et non facit ipse, sed sustinet, unde laborat. Haec duo genera hominum in hoc mundo vivunt, scilicet laborantium et agentium, laborantium
Abbreviated transcription (Latin):
ment dñm qͥ ambulant in uiis eiꝰ. labores maniũ tuarũ qͥa
manducabis. beatꝰ es & bene tibierit. Glabor illoꝵ pęnã ħt in oꝑe.
& pęnã in retͥbutione: labor aũ iustoꝵ pęnã quide ħt in oꝑe. sed
p̃miũ in retributione. In illoꝵ labore uera miseria ÷. infruetu
laboris falsa & uana ꝯsolatio: in istoꝵ laboꝵ temporalis & tͣnsito¬
ria afflictio. in fructu laboris ȩt̃na beatitudo. Apt̾ea labor il¬
loꝵ fructu in anis ÷ miseria uerꝰ. labor istorũ pęna tͣasitoriꝰ.

Expanded text:
um tuarum, quia manducabis, beatus es, et bene tibi erit . Ergo labor illorum poenam habet in opere, et poenam in retributione. Labor autem istorum poenam, quidem habet in opere, sed praemium in retributione. In illorum labore vera miseria est. In fructu laboris, falsa et vana consolatio. In labore istorum, temporalis et transitoria afflictio. In fructu laboris, aeterna beatitudo. Propterea labor illorum fructu inanis est, miseria verus. Labor istorum poena
Abbreviated transcription (Latin):
om̃is ħo uuiens. Ueruntam̃ inimagine ꝑtͣnsit ħo: sed os frustra ꝯ¬
turbat᷑. Thesaurrtat & ignorat cui ꝯg̃gabit ea. Quisunt labo¬
Illi laborant eiꝰ dẽ ectationib ꝑfrui: istilaborant ab eiꝰ mseria
lib̾ari. Ililabora it metuentes ne cito hitic exeant: isti laborant
tim̃tes ne dui hic ꝑmaneant. Labor illoꝵ ꝓuana sollicitudine
arguit᷑ : labor istoꝵ ꝓ patientia coronat᷑. lilis dr̃ sufficit dieim¬
licia sua. & illud. nolite solliciti ẽẽ dicentes. qͥd manducabimꝰ au

Expanded text:
o vivens. Verumtamen in imagine pertransit homo; sed et frustra conturbatur. Thesaurizat, et ignorat cui congregabit ea . Qui sunt laboIlli laborant ejus delectationibus perfrui; isti laborant ab ejus miseria liberari. Illi laborant metuentes, ne cito hinc exeant; isti laborant timentes ne diu hic permaneant. Labor illorum pro vana sollicitudine arguitur. Labor istorum pro patientia coronatur. Illis dicitur: Sufficit diei malitia sua . Et illud: Nolite solliciti esse, dicentes: Quid manducabimus, aut
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ siue multitudinẽ ppłi dirigit᷑: o multoꝵ moribꝰ expri¬
mendisꝰ sunul & informandis eiꝰ ui hoc libro orõ famulat᷑.
Eib̾ sane uocabulis salomonẽ appellatũ legrinꝰ. Idila
quod int̃p̃tat᷑ dilectꝰ. & cȩleth qͥd gc̃e ercliastes. latine
ꝯcionator dr. & salomon qͦd sonat pacificũ. Porro ȩccłiastes
dici pot᷑ qui ȩccłiam suie ꝯtionẽ. id÷ multitudiũe ppłi in¬
ftritit: sicut in hoc libro fecisse manifeste monstratirr
Dilectũ aña dñõ salomonẽ. & pace magna in regnosuo per¬
fruitũ usq ad nouissima tẽpora uitȩ suę. qñ pactũ q le¬
gẽ dñti p̃uaricatꝰ ÷. manifeste regũ pandit historia. Itaq
scłm tͥa uocabula: tͥa ꝯposuit uolumina. Prinũ qͦa intity
loquit᷑: eũq erebra ãmonitione ad uicia declinanda & ad
consectandas uir tutes ex hortatur. In scdo ꝓuectũ . & mat᷑ȩ
etatis uirũ ammonet. ne qͥcqͣm in mundi reb putet ẽẽ ꝑ¬

Expanded text:
onem, sive multitudinem populi dirigitur, et multorum moribus exprimendis simul, et informandis ejus in hoc libro oratio famulatur. Tribus sane vocabulis Salomonem appellatum legimus Idida, quod interpretatur dilectus, et Coeleth, quod Graece Ecclesiastes, Latine concionator dicitur, et Salomon, quod sonat pacificum. Porro Ecclesiastesdici potest: qui Ecclesiam sive concionem, id est multitudinem populi instruit, sicut ipse in hoc libro fecisse manifeste monstratur. Dilectum autem a Domino Salomonem, et pace magna in regno suo perfruitum usque ad novissima tempora vitae suae, quando pactum et legem Domini praevaricatus est, manifeste regnum pandit historia. Itaque secundum tria vocabula tria composuit volumina. Primum cui titulusloquitur, eumque crebra admonitione ad vitia declinanda, et ad consectandas virtutes exhortatur. In secundo provectum, et maturae aetatis virum admonet, ne quidquam in mundi rebus putet esse p
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm mocculto uͥ sensus corporeus accid̾e ñ põt̃ retineat qͣlitatẽ. eur
cur ã sic sit ut uiar. uł im̃ sic sit. uł ad qͥd sit sic. qͥs hominũ ñ dicã
ĩreb om̃ib. sed nec in una qͣmlibet exiguare. ad plenũ ꝯp̃hendere
ualet: Quantis gͦ tenebris ħo inuoluit᷑. qͣnta ignorantiȩ cecita¬
te coartat᷑ : cuiꝰ sensus uix &̃ suꝑficietenꝰ pauca rerũ pot̃ atting̾e.
Qui & si cuncta quȩ sunt scc̾m spẽm ext̾iorẽ cern̾et: nondũ tnũ¬

Expanded text:
cur etiam sic sit ut videtur, vel unde sic sit, vel ad quid sit, quis hominum non dicam in rebus omnibus, sed nec in una qualibet re ad plenum comprehendere valet? Quantis ergo tenebris homo involvitur; quanta ignorantiae caecitate coarctatur, cujus sensus vix etiam superficie tenus pauca rerum potest attingere? Qui etsi cuncta, quae sunt sec
Abbreviated transcription (Latin):
utͦq mͦ homini in cõp̃hensibilis est: uidelicet & scm ext̾iorẽ spẽm.
ꝙ scłm int̾iorẽ qualitatẽ. Singłȩ aũ rerũ aliȩ qͥde exparte fo¬
ras spe ad sensũ ueniunt. aliȩ ꝓrsus abscondunt᷑: uł quia localĩt
remota sunt. uł quia õs loco p̃sentia subtilitate sui. tarditatẽ
gi: & sca̾m singła quȩq difficiles. quia nullo sensu uł intellect u¬
possint ꝯp̃hendi. Quȩ si ratione ꝑfecte inuestigari ñ possunt:
multo minꝰ sermone posfunt explicari. Nã hoc ip̃m inreb mag̃
omĩb ineffabile ÷. qͦd̾tanta mutabilitatis confusione nusqͣm bn
ꝯsidanti ratio euidens & manifesta dez. Qͦd tamb̾ni aisponit᷑ id
pulchricudo. ꝓpt̾ea sensus humanꝰ in ꝯficłatione hoꝵ sub cũbens.
suauit̃ ex defectusuo reficit᷑. quia in eo qͦd scc̾m corruptionẽ displicet.
iordinatissima pulchritudine uniu̾sitatis. es ipsa corrupt̃o pulche

Expanded text:
s est; videlicet et secundum exteriorem speciem, et secundum interiorem qualitatem. Singulae autem rerum, aliae quidem ex parte foras specie ad sensum veniunt, aliae prorsus absconduntur, vel quia localiter remotae sunt, vel quia etiam loco praesentes, subtilitate sui tarditatem gi, et secundum singula quaeque difficiles, quia nullo sensu possunt vel plene comprehendi. Quae si ratione perfecte investigari non possunt, multo minus sermone possunt explicari. Nam hoc ipsum in rebus magis omnibus ineffabile est, quod in tanta mutabilitatis confusione nusquam bene consideranti ratio evidens et manifesta deest: quod tam bene disponitur id pulchritudo. Propterea sensus humanus in consideratione horum succumbens suaviter ex defectu suo reficitur; quia in eo quod secundum corruptionem displicet, in ordinatissima pulchritudine universitatis, etiam ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
suadet nat᷑a corruptibilis. sed subcũbit mens admiratõne incm¬
templatione rationis. Ad hanc gͦ rationẽ intuenda post explicitõ
cumsũ rerũ mutabiliũ nr̃ eecłiastes se ꝯu̾tit: ut inea m̃tisaciẽ
ꝑ ꝯtaimplationẽ exerceat. & quia eam scientia susficient̃ ñua¬
lit ꝯp̃hendeꝰ. digna studet uenerari admiratione: Namcͥa
motũ mouentẽ ex plicuit. quã mexplicabił eade sit scđm motĩ¬

Expanded text:
suadet natura corruptibilis, sed succumbit mens admiratione in contemplatione rationis. Ad hanc ergo rationem intuendam post explicitum cursum rerum mutabilium noster Ecclesiastes se convertit, ut in ea mentis aciem per contemplationem exerceat; quia eam scientia sufficienter non valet comprehendere, digna studet venerari admiratione. Nam, quia motum moventem ex
Abbreviated transcription (Latin):
nis sequit᷑ ultõ dapnatõnis. G fines terrȩ unũ fuĩe ħnt mort̃e. qͦex¬
cipiunt᷑ & ꝯsumuntur. mors aũ finẽ ħt dapnatõnẽ. qͦ excipit᷑ & ꝯsuntat.
Delectatõnes enĩ carnales morte ꝯsumunt᷑ ut ampliꝰ ñ sunt: mors uͦ car¬
nis dapnatõne ꝯsũmat᷑ ut semꝑsit. Istos fines stulti ꝯsidare nolunt.
qͥ ocłos ħut in finib t̃rȩ. Tantũ mͦ enĩ pͥmos fines t̾rȩ intuent᷑ circater¬
ra uͥ t̾ra ipsa finit᷑ : ñ ultͣ aliũ finẽ nͥ isti fines finiunt᷑. Intendunt ad
fines desidii sui: ñ ad finẽ udicii sui. Ad delectatõnẽ carnis suȩ. & ad
uoluptatũ suarũ illerebras ocłos aꝑiunt: & qͥcqͥd ultͣ futurũ sit ñ atten¬

Expanded text:
nis sequitur ultio damnationis. Igitur fines terrae unum finem habent mortem quo excipiuntur, et consumuntur; mors autem finem habet damnationem, quo excipitur et consummatur. Delectationes enim carnales morte consumuntur, ut amplius non sint; mors vero carnis damnatione consummatur, ut semper sit. Istos fines stulti considerare nolunt, qui oculos habent in finibus terrae. Tantummodo enim primos fines terrae intuentur circa terram, ubi terra ipsa finitur; non ultra alium finem, ubi isti fines finiuntur. Intendunt ad fines desiderii sui, non ad fines judicii sui. Ad delectationem carnis suae, et ad voluptatum suarum illecebras oculos aperiunt, et quid ultra
Abbreviated transcription (Latin):
id ad ꝯtemplandam sapĩam. hoc est gͦ quod considerare debetis. Qͥ
nĩ ad sapientiam transit: stulticiã relinquid. Et quid est quod
scquitur: erroresq & stulticiã: Si ad sapientiã transit qͥ ad con¬
templanda sapientiã transit : quomͦ a stulticia recedit uł errorẽ
relinquid qͥ ad contemplandos errores & stulticiã transit: Sed
saipiã luxz.error aũ & stulticia tenebrȩ sunt. Qui autẽ in tene¬
bris est: nec tenebras uidet nec lucẽ. Qui uͦ inluce est. ꝙ tenebras
uidet &s lucẽ: quia omĩa que arguant᷑ arguunt᷑ ꝑlucẽ. ¶m̃ gͥ¬

Expanded text:
ad contemplandam sapientiam. Hoc est ergo quod considerare debetis. Qui ad contemplandam sapientiam. Hoc est ergo quod considerare debetis. Qui enim ad sapientiam transit stultitiam relinquit. Et quid est quod sequitur? Errores quoque, et stultitiam. Si ad sapientiam transit qui ad contemplandam sapientiam transit, quomodo a stultitia recedit, vel errorem relinquit, qui ad contemplandos errores et stultitiam transit? Sed sapientia lux est; error autem et stultitia tenebrae sunt. Qui autem in tenebris est, nec tenebras videt, nec lucem. Qui vero in luce est, et tenebras videt, et lucem; quia omnia quae arguuntur, arguuntur per
Abbreviated transcription (Latin):
Quis hoc nescit quantos & illi uiros uirtutũ habuerunt. & qͣnta illis mi¬
anda & imitatione digna fecerunt. sectantes iusticiam pietatẽ colen¬
ts. seruantes castimoniã: parientia confirmati. stabiles pietate. fidelit.
prudentia circũspecti. Ꝙ quid dicemꝰ.: Nunqd hȩc omĩa bona ñ fue¬
onseruauerat ne tota corrũꝑetur. ñ bona quȩ gr̃a dedat. ut nat᷑a
uera bona ñ fuerunt: quia mentẽ ꝑ intentionẽ ad suminũ bonũ ñ
hrexerunt. Q in his omib sapĩa inuentaᷤ. quia inuitate que sita
÷. & non apꝓpinqͣuit uł illis ut eoꝵ ocłos ad u̾itatẽ illuminaret.
uł istis ut eoꝵ gressus ad uirtutẽ dirigeret: atq ido nec ceci eam
muenire potuerunt. nec claudi ad eam ꝑuenire. Sed dicat minc
ste nr̃ hebreus qͥd fecerit. qͣntũ tͣnsitu suo ꝓfecerit: qm̃ & ipse sẽ
tũ cet̾is ad contem planda sapiãm tͥnsire testat᷑ dicens. Transiui in¬

Expanded text:
Quis hoc nescit quantos et illi viros virtutum habuerunt, et quanta illi miQuis hoc nescit quantos et illi viros virtutum habuerunt, et quanta illi miranda et imitatione digna fecerunt: sectantes justitiam, pietatem colentes, servantes castimoniam, patientia confirmati, stabiles fidelitate, prudentia circumspecti, et quid dicemus? Nunquid haec omnia bona non fueconservaverat ne tota corrumperetur, non bona quae gratia dederat, ut natura a vera bona non fuerunt; quia mentem per intentionem ad summum bonum non direxerunt. Et his omnibnon appropinquavit, vel illis, ut eorum oculos ad veritatem illuminaret; vel istis ut eorum gressus ad virtutem dirigeret. Atque ideo nec caeci eam invenire potuerunt, nec claudi ad eam pervenire. Sed dicat iste noster Hebraeus qui fecerit, quantum transitu suo profecerit; quoniam, et ipse se ens: Transivi
Abbreviated transcription (Latin):
falsa multa de uero estimare & ̃m corde suo peruerso comparare.
non quod ipse erat. sed qͦd ipsis uidebat᷑ qui uidere ñ potuerunt
qͦd erat. Illi aũ bene uidere se estimauerunt. &s in cogitatiomib
suis euanuerunt. & peiꝰ excecati sunt. & inuenti sunt ꝓfutidiꝰer¬
sed maliciam retinuerunt. Quod foris erat mundauerunt: ꝙ
qͦd intꝰ erat pollutũ tenuerunt. Hocaũ sapientia ñ fuit qͥa u̾tas
ũ funt : sed falsa imago sola. Illi aũ putauerunt se ꝑ iter uirtutỹ
antecelere sed quo tenderent nescierunt: quia directionẽ suã
& finẽ ñ cognouerunt. Oẜerant adhuc alii qui uirtutes qͣsdam
habuerunt. & naturali ductu in eas ferebant᷑: & tnsierunt & per¬
uienerunt usq ad aliqͥd & ex parte quada naturȩ qua ñ tota co¬
ruptioni subiacuit. bonũ uiderunt & concupierunt. & datum
eis multa posse de studio uirtutũ. & affectu ꝓbo ad bonitatẽ ꝓchos

Expanded text:
falsa multa de vero existimare; et Deum corde suo perverso comparare, falsa multa de vero existimare; et Deum corde suo perverso comparare, non quod ipse erat, sed quod ipsis videbatur, qui videre non potuerunt quod erat. Illi autem bene videre se existimaverunt, et in cogitationibus suis evanuerunt; et pejus excaecati sunt et inventi sunt profundius ersed malitiam retinuerunt. Quod foris erat mundaverunt, et quod intus erat pollutum tenuerunt. Hoc autem sapientia non fuit; quia veritas non fuit, sed falsa imago sola. Illi autem putaverunt se per iter virtutum incedere; sed quo tenderent nesciverunt, quia directionem suam et finem non cognoverunt. Et erant adhuc alii qui virtutes quasdam habuerunt et naturali ductu in eas ferebantur; et transierunt et pervenerunt usque ad aliquid; et ex parte quadam naturae, qua non tota corruptioni subjacuit, bonum viderunt et concupierunt. Et datum est eis multa posse de studio virtutum; et affectu probo ad bonitatem proclivi.
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. Diobil horũ est: a quo est om̃e quod est. Sed ubi illud uum¬
re potuissent. Non uidebat᷑. & tam̃ querebatur: nec latere potu¬
it ut non quereretur. nec inuestigari ut inueniretur. Sapĩa in
erat. & ipsi foris erant: & in gressisunt mente post eam ut transi¬
rent ad contemplanda sapientiam. Ꝙ inuesti gauerunt & per¬
scrutatisunt sapient̃. & comp̃henderunt secreta naturȩ. & inuens¬
runt occulta multa. & nichil horũ sapĩa fuit: quia om̃e hoc ꝑsap¬
entiam factũ fuit. Supra omĩa ascenderunt. intra omĩa intraus¬
punt. & ñ erat ultra aliquid ubi sapĩam querere potuissent. Eti
ciderunt & de fecerunt serutantes serutationes. & uisũ est illis di¬
uinũ aliqͥd esse suꝑra omĩa: & tamen illud non cognouerunt. ne¬
q intellexerunt. sed uidentes ampliꝰ caligauerunt: quia infir¬
mis oculis contra lumen splendidũ impegerunt. Qceperunt

Expanded text:
sunt. Nihil horum est, a quo est omne quod est. Sed ubi illud invsunt. Nihil horum est, a quo est omne quod est. Sed ubi illud invenire potuissent? Non videbatur, et tamen quaerebatur; nec latere potuit, ut non loqueretur, nec investigari ut inveniretur. Sapientia intus erat, et ipsi foris erant; et ingressi sunt mente post eam, ut transirent ad contemplandam sapientiam. Et investigaverunt, et perscrutati sunt sapienter; et comprehenderunt secreta naturae, et invenerunt occulta multa; et nihil horum sapientia fuit, quia omne hoc per sapientiam factum fuit. Supra omnia quo ascenderunt, intra omnia quo intraverunt; et non erat ultra aliquid ubi sapientiam quaerere potuissent. Et ceciderunt et defecerunt scrutantes scrutationes; et visum est illis divinum aliquod esse supra omnia, et tamen illud non cognoverunt neque intellexerunt; sed videntes amplius caligaverunt, quia infirmis oculis contra lumen splendidum impegerunt. Et coeperunt
Abbreviated transcription (Latin):
plurimi &s multiplex facta est sapientia. Eẜ multi transire uoluer̃t
& peruenire non potuerunt: quia uiam non tenuerunt. Alii tran
quia per se ire putauerunt. Nam &̃ geritiliũ philosophi & ipsi ad
contemplanda sapientiam transire uoluerunt. sederrauerunt
s euanuerunt. quia semet ipsos ducere putauerunt. Qtam̃ tͣn¬
sire ceꝑant os ꝑuenerant usq ad aliqͥd: & ad uiam accesserunt.s
uiam ñ intrauerunt. quia in xp̃m ñ crediderunt. Uultis scire.
usqueqꝰ peruenerant. In t̾ra erant corpore. & ascenderunt
m̃te: & transierunt terrena om̃ta celestia scrutando. Usq
id lunã usq ad sołe usq ad sidera celi. deniq usq ad ipsũ cȩlum
r iusq ad ipsũ ftrmam̃tũ ingenio suo ascenderunt. & inte llectu ꝑuene¬
punt. sẽ quid erat ultra quo pergere potuissent: Sed sapĩa super¬
hec omĩã est: nec inueniri potest intra omĩa. perquã omĩa facta

Expanded text:
plurimi, et multiplex facta est sapientia. Et multi transire voluerunt, plurimi, et multiplex facta est sapientia. Et multi transire voluerunt, et pervenire non potuerunt; quia viam non tenuerunt. Alii transnon potuerunt, quia per se ire putaverunt. Nam etiam gentium philosophi, et ipsi ad contemplandam sapientiam transire voluerunt, sed erraverunt atque evanuerunt, quia semetipsos ducere putaverunt. Et tamen transire coeperant, et pervenerant usque ad aliquid et ad viam accesserunt; sed viam non intraverunt, quia in Christum non crediderunt. Vultis scire usquequo pervenerant? In terra erant corpore, et ascenderunt mente et transiverunt terrena omnia, coelestia scrutando. Usque ad lunam et usque ad solem, usque ad sidera coeli, denique usque ad ipsum coelum t usque ad ipsum firmamentum ingenio suo ascenderunt, et intellectu pervenerunt. Et quid erat ultra quo pergere potuissent? Sed sapientia super omnia est, neque inveniri potest intra omnia, per quam omnia facta
Abbreviated transcription (Latin):
ad contem¬
planda sapientiã. Primꝰ abraham magnus ille pater de igne calde-¬
irũ exiuit. & transiuit ad contemplanda sapientiã. & uenit int̾¬
rã usionis quã monstrauit ei deus: & uidit claritatẽ sapientię. &
gauisus est. Ꝙ ysaac admeditandu egressus fuerat. & tͣnsiuit ad con¬
templanda sapiãm: & locutus est deus cũ eo. Iacob quoq ad contem¬
plandam sapĩam pergens tͣnsiuit de mesopotainia ueniens: & uidit
anm facie ad faciem. & salua facta est antmaeius. Post istos om̃s pa-¬
amici eiꝰ : qͣm adhoc uenerat ut uidet᷑. ne in cassũ quereret᷑. si nunꝗͣ
und̾et᷑ & dixit eis qͥ transiuerant ut contemplarentur eã. Beati o¬
culi qui uident quȩ uos uidetis. Multi reges & ꝓpħȩ uoluerunt
ñ audierunt. hoc dixit & transiuit. ut post ilła transirent qui
tam contemplari concupiscerent: ne forte iã non quereret᷑ sisem¬
per inderetur. & secuti sunt post eam alii multi: & ꝑtransierunt

Expanded text:
ad contemplandam sapientiam? Primus Abraham magnus ille pater de igne Chaldaeorum exivit, et transivit ad contemplandam sapientiam, et venit in terram visionis, quam monstravit ei Deus et vidit claritatem sapientiae et gavisus est. Et Isaac ad meditandum egressus fuerat, et transivit ad contemplandam sapientiam; et locutus est cum eo Deus. Jacob quoque ad contemplandam sapientiam pergens transivit de Mesopotamia veniens, et vidit Dominum facie ad faciem, et salva facta est anima ejus . Post istos, omnes paiam ad hoc venerat ut videretur, ne incassum quaereretur, si nunquam videretur; et dixit eis, qui transiverant, ut contemplarentur eam. Beati oculi, qui vident quae vos videtis. Multi reges, et multi prophetaquae auditis, et non audierunt . Hoc dixit, et transivit, ut post illam transirent, qui eam contemplari concupiscerent, ne forte jam non quaereretur, si semper videretur. Et secuti sunt post eam alii multi, et pertransiverunt
Abbreviated transcription (Latin):
sunt tenebrȩ in qͥb ambulant stulti qͥ t̾rena sapiunt: & ñ intel
ligentes honorẽ suũ cõparati sunt ium̃tis insipientib & similes fac̾¬
ti sunt illis. Nam quia more um̃toꝵ sola t̾rena appetunt ꝙ cȩle¬
cil iduso nutis aseesu rehͥrunt. ita tandẽ carnis aeectatõne crantun

Expanded text:
sunt sunt ligentes honorem suum, comparati sunt jumentis insipientibus et similes facti sunt illis . Nam quia more jumentorum sola terrena appetunt, et coelestia nullo mentis affectu requirunt; ita tandem carnis delectatione caecantur,
Abbreviated transcription (Latin):
ist ad dext̾am dĩ sedens. Quid est saꝑe: Amare ipsũ ÷ saꝑe. Amor eni ip̃e
sapor est: & dilectio ipsa sapĩa est. Amare itaq quȩ sur sum sunt. hoc ÷
habet int̾imi saporẽ suũ qͦ reficit. donec ꝑueniat᷑ adia qͦd diligitur. Qa¬
gͦ qͦd ꝑsapĩam diligit᷑ sursũ÷ iccirco sursũ trahit ipsa sapĩa: & qͥa qͦa ꝑ
Ab eo aũ qͦd sapĩa sursũ trahit. & ꝯcupiscentia deorsũ qͣsi diuisio est teue-¬
brarũ a luce: & quȩ ab inde corda deorsũ descendunt a luce deficiunt.
quȩ uͦ in luce sunt. ascendunt. Qui enĩ ad uanitatẽ descendunt aui̾tati
deficiunt: & qͥ a u̾itate deficiunt deficiunt a luce. qr u̾itas lux est.
E ñ deficit lux ipsa. sed ipsi a luce deficiunt. qñ tenebrȩ sunt: qr tene¬
bre ñ sunt lux nec illuminant᷑ a luce ut luceant. Tam̃ ipsa lux lucet
&̃ in tenebris. sed tenebrȩ eam ñ cõp̃hendunt ut eã in se suscipiant.
& participes eiꝰ fiant: qm̃ tene brȩ luci ꝯmunicare ñ possunt. Iste gͦ

Expanded text:
st ad dexteram Dei sedens. Quid est sapere? amare ipsum, est sapere. Amor enim ipse sapor est, et dilectio ipsa sapientia est. Amare itaque quae sursum sunt, hoc eshabet interim saporem suum quo reficitur, donec perveniatur ad id quod diligitur. Q per sapientiam diligitur, sursum est; idcirco sursum trahit ipsa Sapientia. Et quia qAb eo autem quo Sapientia sursum trahit, et concupiscentia deorsum, quasi divisio est tenebrarum a luce: et quae corda deorsum descendunt a luce deficiunt; quae vero ascendunt in luce sunt. Qui enim ad vanitatem descendunt, a veritate deficiunt, et qui a veritate deficiunt, deficiunt a luce; quia veritas lux est. Et non deficit ipsa lux, sed ipsi a luce deficiunt, quando tenebrae fiunt; quia tenebrae non sunt lux, nec illuminantur a luce ut luceant. Tamen ipsa lux lucet etiam in tenebris, sed tenebrae eam non comprehendunt , ut eam in se suscipiant, et participes ejus fiant, quoniam tenebrae luci communicare non possunt. Istae ergo
Abbreviated transcription (Latin):
iri lixx. nec in luce tenebrȩ erant: sed ꝑ lucẽ tenebrȩ uidebant᷑. & alu¬
e dundebantur. & ait.
t uidi qr tantũ p̃cedet sapĩa stulticiã: qͣntũ differt lux atene

Expanded text:
brae lux, nec in luce tenebrae erant; sed per lucem tenebrae videbantur, et a lubrae lux, nec in luce tenebrae erant; sed per lucem tenebrae videbantur, et a luce dividebantur, et ait: Et vidi quia tantum praecederet sa
Abbreviated transcription (Latin):
ut ad sua ꝑueniamꝰ. Sed nec si quide sequi eũ posset homo nͥ aduitꝰ¬
ibipso a quo factus est homo. quia nec iustꝰ nomo ꝑmortẽ adintã curreret.
nss ille qui peccatori dedit iusticiam. &̃ patienti constant iã daret. Reeᷤᷤ
nrat. dixit. Quid est homo ut sequatur regem factorẽ sim̃. Sereem̃
t ad contemplanda sapĩam transierat. & uere a sapĩa illuminatꝰ fuerat.
nultomagis nc̃ sapiendo ueracit̾ hominis infirmitatẽ agnoscens. quã
his mnanit᷑ se ultͣ hominis possibilitatẽ extendens. Ibi eñĩ elatꝰ ÷ ut aefic̾t.
ne ut ꝓficeret humiliatꝰ. Iuio extͣ se ꝑ elationẽ tumuit: ut inse uacua¬
it᷑. hic se ꝑhumilitatẽ ad se collegit ut solidaret᷑. Et hoc totũ sapĩa
sftit. postqͣm eam contemplatꝰ est. ostendens ei in luce sua pͥus tenebras
nꝰ ꝙs postea & lucẽ suã & totũ in luce sua & ꝑ luc̃e suã. Ceñ erant tene¬

Expanded text:
ut ad sua perveniamus. Sed nec sic quidem sequi eum posset homo, ut ad sua perveniamus. Sed nec sic quidem sequi eum posset homo, nisi adjutus esset ab ipso; quia nec justus homo per mortem ad vitam curreret, nisi ille qui peccatori dedit justitiam etiam patienti constantiam daret. Recte ioverat, dixit: Quid est homo, ut sequatur regem factorem suum? Vere enim iste ad contemplandam sapientiam transiverat, et vere a sapientia illuminatus erat: multo magis nunc sapiendo veraciter hominis infirmitatem agnoscens, quam prius inaniter se ultra hominis possibilitatem extendens. Ibi enim elatus est ut deficeret, hic ut proficeret humiliatus. Illic extra se per elationem tumuit, ut in se evacuaretur, hic se per humilitatem ad se collegit, ut soli daretur. Et hoc totum sapientia fecit postquam eam contemplatus est, ostendens illi in luce sua prius tenebras ejus: postea, et lucem suam, et totum in luce sua, et per lucem suam. Et non erant tene
Abbreviated transcription (Latin):
raret. Igitur cũ eẽt nobiscũ enimanuel ꝑ iusticiam qũa ad nosattula
at puinseriam quã anobis assũpserat recire cepit umnde uenerat. utm
bemine puisticiã miseriam uinceret. & hominẽ cũ iusticia ꝑmiserũ d
beatitudiñe reuocaret. Tenut gͥ iustioiã & sustin ut ul& rianse qd¬
usꝙ miseriam uinceret. & iusticiam coronaret Qẜ cucurrit ꝙ p̃cisit
nos. passus ꝓ nobis & exemplõm relinquens ut sequamur uestigia eiꝰ li¬
berans nos a seruitute peccati: ut & nos in miseria iusticiã habeamꝰ ꝙ
ꝑ miseriam cũ uisticia ad beatitudinẽ transeamꝰ promutens nobis qͥs
accepit sipatim᷑ quod sustinuit. ut regnemꝰ cũ ipso si patim᷑ ꝓ tpso. Ita
gͥ uerbũ incarnatũ factor & rex nr̃ quia sequi eũ non potuimiꝰ in
sua maiestate: p̃cessit nos in sua humilitate. & de ur̃o uiã strauit

Expanded text:
raret. Igitur cum esset nobiscum Emmanuel per justitiam quam ad nos attulerat, raret. Igitur cum esset nobiscum Emmanuel per justitiam quam ad nos attulerat, et per miseriam quam a nobis assumpserat, redire coepit unde venerat. Ut in homine per justitiam miseriam vinceret, et hominem cum justitia per miseriam ad beatitudinem revocaret. Tenuit igitur justitiam, et sustinuit miseriam quousque miseriam vinceret, et justitiam coronaret. Et cucurrit, et praecessit nos. Passus pro nobis, et exemplum relinquens nobis, ut sequamur vestigia ejus . Liberans nos a servitute peccati, ut et nos in miseria justitiam habeamus, et per miseriam cum justitia ad beatitudinem transeamus. Promittens nobis quod accepit, si patimur quod sustinuit; ut regnemus cum ipso, si patimur pro ipso. Ita igitur Verbum incarnatum factor et rex noster, quia sequi ipsum non potuimus in sua majestate, praecessit nos in nostra humilitate, et de nostro viam statuit