comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nullus ac proxinũ. par corporũ tura erit
et incitriositas aĩarũ. Aurũ geminas pre¬
ciosamq suppellectilem aggregabũt. uirtutũ
ornamẽta despicient. amabunt proprios
agellos. pro hus pugnare et digladiari et
perere non metuent. Nemo ent qui terre stẽ
uniuersali dispendio moueat᷑. Cur queso.
inisi quia uerissimũ est quod dixi hec singu¬
loꝵ uidentur esse. illa autẽ Eristi ista crea¬
toris ac libertatoris nostri gloriã spernẽtes:
nostram quermiꝰ. Net redit in menten.
lus olim morib celo cecidisse Luciferũ: qͥb
nos celũ hodie speramꝰ astẽdere. Quod si
ad credendũ uerbis es tardior. utiq rebus
credes. que mentire ut dicitur non solent.
Circuispite oro et percurre prouĩcias. et
quere quid agat᷑ apud nos. Gallus et Bri-¬
tãnus litigant. Quinq iam lustra uoluunt.
ex quo non Cristus et Maria⁊ sed Mars et
Bellona inter illos reges regnant. Cũqz

Expanded text:
nullus ac proximum; par corporum cura erit nullus ac proximum; par corporum cura erit et incuriositas animarum; aurum, gemmas, preciosamque suppellectilem aggregabunt, virtutum ornamenta despicient; amabunt proprios agellos, pro his pugnare et digladiari et perire non metuent; nemo erit qui terre sancte universali dispendio moveatur. Cur, queso, nisi quia verissimum est quod dixi? hec singulorum videntur esse, illa autem Cristi. Ita Creatoris ac Liberatoris nostri gloriam spernentes, nostram querimus; nec redit in mentem his olim moribus celo cecidisse Luciferum, quibus nos celum hodie speramus ascendere. Quodsi ad credendum verbis es tardior, utique rebus credes, que mentiri, ut dicitur, non solent. Circumspice, oro, et percurre provincias, et quere quid agatur apud nos. Gallus et Britannus litigant; quinque iam lustra volvuntur, ex quo non Cristus et Maria, sed Mars et Bellona inter illos reges regnant, cumque
Abbreviated transcription (Latin):
tribus nostas insidiamur : inpus hostibus
incustodicum et merme latus obtulius.
aditłi que prebuimus in thalamũ regis nost̾
tamen nigens et nostrarũ fronciũ pudor
etepnus: quibus Cristi uexillũ impudẽte
affeguuꝰ. ut tam magnifice Cristi ĩuerias
ueristamur : quas ipse nutie quidẽ posset
ulcisti. et fortassis ultiscit᷑ secretiore iusticia.
ex alto tamen interea prospitiens fidem
nostram.
ecce nunc ut in expleta cupidine et
flammante odior s profane seu bar¬
barice telluris angustia altritant᷑ reges et
principes terre. et esto conueniant ĩ unũ.
qudd inde publicũ bonũ speres. Nunquam
herodes et Pilatus : inisi aduersus dñm et
aduersus Cristũ eius⁊ atq illius iussu con¬
ueniẽt. quiestent forte sonmoq et uoluꝑtatib
incũbent. turpia lucra captabũt. et subiet¬
tos quos armati spoliant: togati spoliabũt.
dumq necessitas belli est licencia pacies
eat. Cõnigem et sobole omnes diligẽt. deĩ

Expanded text:
tribus nostris insidiamur, impiis hostibus tribus nostris insidiamur, impiis hostibus incustoditum et inerme latus obtulimus, aditumque prebuimus in thalamum regis nostri: crimen ingens, et nostrarum frontium pudor eternus, quibus Cristi vexillum impudenter affigimus, ut tam magnifice Cristi iniurias ulciscamur, quas ipse nutu quidem posset ulcisci, et fortassis ulciscitur secretiore iustitia, ex alto tamen interea prospiciens fidem nostram. Ecce nunc ut inexpleta cupidine et flammante odio de profane seu barbarice telluris angustiis altercantur reges et principes terre! Et esto conveniant in unum, quid inde publicum bonum speres? Nunquam Herodes et Pilatus nisi adversus Dominum et adversus Cristum eius atque illius iussa convenient. Quiescent forte, somnoque et voluptatibus incumbent, turpia lucra captabunt, et subiectos quos armati spoliant togati spoliabunt dum que necessitas belli est licentia pacis erit. Coniugem ac sobolem omnes diligent, Deum
Abbreviated transcription (Latin):
iorib nostris promissam : nobis exͣceptan
nobis debitã si uiri essemꝰ spei noftre fedẽ:
arram patrie eterne. nñt egipciatꝰ canis
tenz. heu quid p̃ter gemuitũ et querelas ⁊e¬
lictũ est misero. quãdo et nostri reges.
iul nisi delicias: et nostri põtifices ml nͥ
diuicias amãt. Populi uero uel serui flent:
uel insaniunt liberi. et ommes quae sua sũt
querunt. que Cristi autẽ : nullꝰ : cuius petie¬
uare patrimoniũ spectantib nobis: ocioseq
sedẽtibus lacerat᷑. Quid loquor aut quid
onmino occupatissimos ociosos uoco. Immo
uero dũ fremimꝰ et meditaniur mama.
dũ ceno uoluimiur: ac libidinib exercenuir
et intimir profugas retinere. dũ nũmos
pauperũ numeramus atq abdinus. dum
suꝑuacuas et meptas turres in nouiss mia
u ãbilone cõstriumꝰ. ut relo tenus standat
ruitura superbia. Humilmiã Cristi sedẽ nõ
est qui tueat᷑ aut uindicet. Demq dũ fra¬

Expanded text:
ioribus nostris promissam, nobis ereptam, ioribus nostris promissam, nobis ereptam, nobis debitam si viri essemus, spei nostre sedem, arram patrie eterne, nunc egiptiacus canis tenet! Heu, quid preter gemitum et querelas relictum est misero, quando et nostri reges nil nisi delitias, et nostri pontifices nil nisi divitias amant; populi vero vel servi flent, vel insaniunt liberi, et omnes que sua sunt querunt, que Cristi autem nullus, cuius peculiare patrimonium nobis spectantibus otioseque sedentibus laceratur? Quid loquor, aut quid omnium occupatissimos otiosos voco? Imo vero dum fremimus et meditamur inania, dum ceno volvimur ac libidinibus exercemur et nitimur profugas retinere, dum nummos pauperum numeramus atque abdimus, dum supervacuas et ineptas turres in novissima Babilone construimus, ut celotenus scandat ruitura superbia, humillimam Cristi sedem non est qui tueatur aut vindicet. Denique dum fra
Abbreviated transcription (Latin):
et qͣs rerũ nõ hominũ studio agi reor. atq
utnam qualis exitꝰ⁊ talis euent. Et ut
felix Cristi ulcio sit perpetua fuisset. neq
peccatis hominĩe etanto uictorre successu ad
antiquas miserias reditã esser: es fediꝰ. qͦ
iterũ amisisse quod nostrũ erat : quã non
recuperasse de formius nobis : hostibusq
formesiꝰ. et nobis spei minoris. illisq ma¬
ioris aduersũ nos: uel custodie in posterũ
uel caidelitatis occasio est. Nunt uero quid
de fleain : aut quid querar presepe: calua¬
ria. bust saxiiiii. olueti mõtem. uallemq
uidicii. et reliqua dilecta singulariter loca
ubi homo factꝰ est: et in lutẽ editꝰ. ubi natꝰ
uagnt. ubi infans reptaiit. ubi puer lusit
ubi uir docuit. Ubi uiuificũ nobis spiritũ
exalauit. ubi exanimis iacuit: surrexitqz.
ubi ad inferos destendit. unĩ. conscendit ad
superos. ubi postremo uiuos et mortuos crre¬
tractabili sentencia indicabit. Terram ma-¬

Expanded text:
et quos rerum non hominum studio agi reor. Atque et quos rerum non hominum studio agi reor. Atque utinam qualis exitus, talis eventus, et ut felix Cristi ultio sic perpetua fuisset, neque peccatis hominum e tanto victorie successu ad antiquas miserias reditum esset, eo fedius, quo iterum amisisse quod nostrum erat quam non recuperasse deformius nobis hostibusque formosius, et nobis spei minoris illisque maioris adversum nos vel custodie in posterum vel crudelitatis occasio est. Nunc vero quid defleam, aut quid querar! presepe, Calvariam, busti saxum, Oliveti montem, vallemque iudicii, et reliqua dilecta singulariter Cristo loca, ubi homo factus est et in lucem editus, ubi natus vagiit, ubi infans reptavit, ubi puer lusit, ubi vir docuit, ubi vivificum nobis spiritum exhalavit, ubi exanimis iacuit surrexitque, unde ad inferos descendit, unde conscendit ad superos, ubi postremo vivos ac mortuos irretractabili sententia iudicabit; terram ma
Abbreviated transcription (Latin):
cior negotio faturus deinde dũ quo uissus
fuerat ꝑuenisset. Et Symeomis qui tunt
patriarcha Iherosolimitauꝰ erat. ceterorũ ꝙ
fdeliũ miserando seruioͦ : at sacroꝵ tristi
ludibrio locorũ cõcussꝰ ac gemiẽs. et oracio¬
nes uigiliasq nocturnas agens: tandem sup̃
nuduim ecclesie pammentum somno succu¬
buisset. consopito iterum Cristus apparint.
uibens ut ad unidictã sui noĩs pastores
at principes catholicos excitarer ¶autã
uers begacionem tãq supra uires suas: quã
Deuote susceperit: quã impigre ⁊ quãq fi¬
deliter executus sit. Custoq pus conatib
aspirante : quã uotius successeret. non est
huius temporis exponere: presertun cũ et
prlo collerabili et sepmone uulgari duob
nõ parius uoluminib: ea res in populis
etiam nota sit. Et si de hoc quoq scribenciũ
uarie affectos animos uideã: sed sequor l
mdubus: quibus pocius credendũ sencio. is¬

Expanded text:
tior negotio futurus; deinde, dum quo iussus tior negotio futurus; deinde, dum quo iussus fuerat pervenisset, et Simeonis qui tunc patriarcha ierosolimitanus erat ceterorumque fidelium miserando servitio ac sacrorum tristi ludibrio locorum concussus ac gemens, et orationes vigiliasque nocturnas agens, tandem supra nudum ecclesie pavimentum somno succubuisset, consopito iterum Cristus apparuit, iubens ut ad vindictam sui nominis pastores ac principes catholicos excitaret. Tantam vero legationem tamque supra vires suas quam devote susceperit, quam impigre quamque fideliter executus sit, Cristoque piis conatibus aspirante quam votive successerit, non est huius temporis exponere, presertim cum et stilo tolerabili et sermone vulgari duobus non parvis voluminibus ea res in populis etiam nota sit. Etsi de hoc quoque scribentium varie affectos animos videam, sed sequor in dubiis quibus potius credendum censeo,
Abbreviated transcription (Latin):
petios enuilis carituros: et pusillammita.¬
tem euustemodi sure exẽplo nosta tẽporis
futurã speren¬
ĩ Gallias. dumq inter solitarios
claros uiros transes. tertiũ quendã
petrum se preteari non debere: uelut a
tergo uotiferantẽ eminus audire in uideoꝵ:
cogorq subsistere. Is est Petrus heremitar
qui olim in territorio Ambianẽsi solitariã
uitã duxit : qualem sane nõ latinit. Dũ
enĩ indiguari et irastiiam Crastus incipe¬
ret. hereditatẽ proprĩa tamdui suis et
nostus ab hostibus conculcari : nõ ulli re¬
guem rastianorũ puignes somnos ĩ plunus.
pmpuraq captanciũ : non Romano ponti.¬
fici Urbano: graui licet ornatoq uiro occu¬
pato tamẽ. Sed Petro ĩ opi ocioso solitario
et humiliore grabatulo quiestenti ⁊ quid fieri
uellet aperĩt. Primo quidem inspirans
ut transmarmne ꝑegrinatõi se festinus accĩ¬
geret presenti miseriaꝵ speculo: pio prõp¬

Expanded text:
Petros emulis carituros et pusillanimitaPetros emulis carituros et pusillanimitatem huiuscemodi sine exemplo nostri temporis futuram sperein Gallias; dumque inter solitarios claros viros transeo, tertium quendam Petrum se preteriri non debere velut a tergo vociferantem eminus audire michi videor, cogorque subsistere. Is est Petrus heremita, qui olim in territorio Ambianensi solitariam vitam duxit, qualem sane non latuit. Dum enim indignari et irasci iam Cristus inciperet hereditatem propriam tam diu suis et nostris ab hostibus conculcari, non ulli regum cristianorum pingues somnos in plumis purpuraque captantium, non Romano Pontifici Urbano, gravi licet ornatoque viro occupato tamen, sed Petro inopi, otioso, solitario et humiliore grabatulo quiescenti, quid fieri vellet aperuit: primo quidem inspirans ut transmarine peregrinationi se festinus accingeret, presenti miseriarum spectaculo pio promp
Abbreviated transcription (Latin):
rodẽ instianti ordinis conuentus sacri⁊ iãqr
ut audio Alpes ipsas: deuocio propagata
transtendit. durat religiosa successio diua¬
bitꝙ et quos in solitudine genuit : uiuũt
notcum in palatio geniti. quosq uel ad
eatlesie tardinem. uel ad alios gradꝰ extulit.
iam pridem omnes obierint. tanto stabiliora
sũt sacre solitudinis fũdamẽta: quã setuli.
Irrideant. Licet igitur qui uiderũt. qͥb
pre fulgore auri et purpure squalidꝰ.
opum spretor: et paupertas sancta sorde¬
bat . Nos homm̃e hunc mirenuir: mit̾q
rarissimos numeremus. Damim̃q uocemꝰ
non uidisse. cuius uisio lucrũ ingens: exe¬
plumq tlarissimũ prestare poterat ⁊ alti¬
oris uite confragosa temptantib. Ceterũ
presens fama : consecrãtũq uiri nomen
ui laudatorib suis fauent et arguũt insul¬
tantes. Gracias autem deo: tã magno nu-¬
ner particepͤs facti sumꝰ: ut hos duos

Expanded text:
eodem instituti ordinis conventus sacri! Iamque, eodem instituti ordinis conventus sacri! Iamque, ut audio, Alpes ipsas devotio propagata transcendit. Durat religiosa successio durabitque et, quos in solitudine genuit, vivunt nati, cum in palatio geniti, quosque vel ad Ecclesie cardinem vel ad alios gradus extulit, iampridem omnes obierint: tanto stabiliora sunt sacre solitudinis fundamenta quam seculi. Irrideant licet igitur qui viderunt, quibus pre fulgore auri et purpure squalidus opum spretor et paupertas sancta sordebat; nos hominem hunc miremur interque rarissimos numeremus, damnumque vocemus non vidisse, cuius visio lucrum ingens exemplumque clarissimum prestare poterat altioris vite confragosa tentantibus. Ceterum presens fama consecratumque viri nomen et laudatoribus suis favent et arguunt insultantes. Gratias autem Deo, tam magnanimes facti sumus, ut hos duos
Abbreviated transcription (Latin):
consilii: iam tandem sibi redditus: ac liber
absrederet : quasi nõ humerũ blando ouerir
sed collum diris securib subduxisset. utq
eius in uultir nestio quid angelitũ relucẽt.
uet᷑ ẽmerito. Norat eñ quid repeteret. nec
quid dinutteret ignorabat. Certe a laborib
ad requiem: ab in sams disceptaciomibus:
ad diuiã colloquia remeabat. liquebat
urbem. ibat animo. et inise successoris hastꝰ
obstaret. pedib ibat in montem hisꝑidit
fateor : at preruptum Sed unde sibi ꝑla.¬
num iter esset ad superos : cum quo utiuam
uipissemus. Quid idcirco precipue de hoc
uno inter tot solitarios optanerim. quia
nuisquam rei optate propinquius uotũ ecat.
Neque em̃ disiungiiur intepuallo. modi¬
ñ ꝙ uel cunctandum illi: uel nobis accele.¬
randum fuit. ut ater hoc uite pariter age¬
remus. quod ille cum patribus nostris egit.
Et quam breui spacio temporis: par omne
ytalie tractũ usque ad Alpes: quod ab

Expanded text:
concilii iantandem sibi redditus ac liber concilii iantandem sibi redditus ac liber abscederet, quasi non humerum blando honeri sed collum diris securibus subduxisset, utque eius in vultu nescio quid angelicum reluceret. Nec immerito; norat enim quid repeteret, nec quid dimitteret ignorabat. Certe a laboribus ad requiem, ab insanis disceptationibus ad divina colloquia remeabat, linquebat urbem, ibat animo et, nisi successoris astus obstaret, pedibus ibat in montem, hispidum fateor ac preruptum, sed unde sibi planum iter esset ad superos. Cum quo utinam vixissemus! Quod idcirco precipue de hoc uno inter tot solitarios optaverim, quia nusquam rei optate propinquius votum erat; neque enim magno disiungimur intervallo, modicumque vel cuntandum illi, vel nobis accelerandum fuit, ut iter hoc vite pariter ageremus, quod ille cum patribus nostris egit. Et quam brevi spatio temporis, per omnem Italie tractum usque ad Alpes, quot ab
Abbreviated transcription (Latin):
sorem: qͣ diuitis a solite glorie participem
uelis. qd et factũ est. Substitit enĩ ꝑatre
romã abeunte cuius nõn multo aminã post
e carcere gemmo: ad sidereas scandentẽ sedes
conspexisse dicitur. ignarus rerũ et nira¬
culs stupes atq interrogans. an se tunt
insequi: an quid aliud agere iuberet Quẽ
ille ut in solitudine perstaret admouuit.
et sic celum petẽs inte ueba disparuit
Distipulus autẽ ille consiln menior ⁊ usqz
ad tempora nostra peruemẽs : et dierum
plenus aute hos paucos annos. post magr̃m
abut magna quidem apud suos sanctitatis
opinione et nurabiliũ fama operũ relicta.
Sed ad Celestinũ redeor cumis ascẽsus qͣ
mestus. quãq contra aminũ suũ esset: des¬
census letus et spõtanens de claraint. Au¬
duu narrantes qui uiderũt : tanto illum fu¬
gisse cũ gaudio: eaq signa leticie spiritalis:
oculis ac fronte gestantem : dum a cõspectu

Expanded text:
sorem, quam divitis ac solicite glorie participem sorem, quam divitis ac solicite glorie participem velis». Quod et factum est. Substitit enim, patre Romam abeunte, cuius non multo post animam e carcere gemino ad sidereas scandentem sedes conspexisse dicitur, ignarus rerum et miraculo stupens atque interrogans an se tunc etiam sequi, an quid aliud agere iuberet. Quem ille ut in solitudine perstaret admonuit, et sic celum petens inter verba disparuit. Discipulus autem ille, consilii memor, usque ad tempora nostra perveniens et dierum plenus, ante hos paucos annos post magistrum abiit, magna quidem apud suos sanctitatis opinione et mirabilium fama operum relicta. Sed ad Celestinum redeo, cuius ascensus quam mestus, quamque contra animum suum esset, descensus letus et spontaneus declaravit. Audivi narrantes, qui viderunt, tanto illum fugisse cum gaudio, eaque signa letitie spiritalis oculis ac fronte gestantem, dum a conspectu
Abbreviated transcription (Latin):
legerit. que gessit: aut autequam astẽderet
aut postquam destendit ⁊ aut dum sedit
Qud nuri autẽ: si uirtus operũ nõ defuit.
tuius et annui tenor unꝰ et qua licuit uite
nuitacio nulla fuit. siquidem in supremo
rerum tulimine: et inter angustissiũ ac
papalem talamũ: angustã sibi heremititã
cauernulã meditatus. in alto humilis
inter tuibas solitarius: ĩter diuicias pauper
uixit. Adde quod et statun ab inicio tempta¬
uit fugam. cum discipulo quodam suo Ro¬
berto Salentino tunt iuene : sed ĩopina
et subita populi multitudine circumuentus.
cum euadendi nulla spes esset: in disci¬
pulũ uersus quesunt. an se ad excelsa trat¬
cum et coactum sequi uellet. Ille autẽ qui
a magr̃o didicisser mũdũ spernere : Cristĩ
uero et quibus ad Custũ itur ⁊ uirtutem ⁊
pacem : silenciũ et solitudinẽ amare. qued quesi¬
queso
ait: ut et labori et periculo meo parcas
meq pocius celle mopis et tuti ocii succese¬

Expanded text:
legerit, que gessit aut antequam ascenderet, legerit, que gessit aut antequam ascenderet, aut postquam descendit, aut dum sedit? Quid miri autem, si virtus operum non defuit, cuius et animi tenor unus et qua licuit vite mutatio nulla fuit? Siquidem in supremo rerum culmine et intra augustissimum ac papalem thalamum, angustam sibi heremiticamque camerulam meditatus, in alto humilis, inter turbas solitarius, inter divitias pauper vixit. Adde quod et statim ab initio tentavit fugam cum discipulo quodam suo Roberto Sallentino tunc iuvene, sed inopina et subita populi multitudine circumventus, cum evadendi spes nulla esset, in discipulum versus quesivit an se ad excelsa tractum et coactum sequi vellet. Ille autem, qui a magistro didicisset mundum spernere, Cristum vero et quibus ad Cristum itur virtutem, pacem, silentium et solitudinem amare: «Queso» ait «ut et labori et periculo meo parcas, meque potius celle inopis et tuti otii succes
Abbreviated transcription (Latin):
nuisibiliã ambĩt creatorem. cui appropĩ¬
quare clarestere est. quẽ tuuxie gandere
est. cui seruire regnare est. huius preco¬
molandis qui usquã queso: seu quis unquã
dignior Celestino: Reliquerãt alii nauiculas
sũas: ac recia : alii possessuuiculas ⁊ alii ihe¬
loneum ⁊ alii eciam regna uel regnorũ sp̃ẽ
secuti que Cristũ dominuẽ: facti sũt apostoli
facti sũt sancti et anna dee Papatũ uiro.
quo nichil est altius: remtam exoptatã.
caui mirabilem ut ab admiracione: at
stupore dictũ ferãt. Quis ulla etate: p̃ser¬
cun ex quotanto in precis esse cepit e tam
nurabil᷑ et excelso anmo contempsit. quã
¶e stmus iste pristuũ et nomen et locũ.
et alnca bonis moribus egestatem appe¬
tens. atque dũ celum susꝑicit : terre inime¬
mor. Quem in ftatu quolibet eque deo pla¬
citum : quis nõ uidet : qui mira eius opera:
srd alio digna stilo⁊ trifariam distincta per¬

Expanded text:
nvisibilium ambiunt Creatorem, cui appropinnvisibilium ambiunt Creatorem, cui appropinquare clarescere est, quem timere gaudere est, cui servire regnare est». Huius preconio laudis, quis usquam, queso, seu quis unquam dignior Celestino? Reliquerunt aliu naviculas suas ac retia, alii possessiunculas, alii teloneum, aliqui etiam regna vel regnorum spem, secutique Cristum dominum facti sunt apostoli, facti sunt sancti et amici Dei, papatum vero quo nichil est altius, rem tam exoptatam tamque mirabilem ut ab admiratione ac stupore dictam ferant, quis ulla etate, presertim ex quo tanto in precio esse cepit, tam mirabili et excelso animo contempsit quam Celestinus iste, pristinum et nomen et locum et amicam bonis moribus egestatem appetens, atque dum celum suspicit, terre immemor? Quem in statu quolibet eque Deo placitum quis non videt, qui mira eius opera, sed alio digna stilo, trifariam distincta per
Abbreviated transcription (Latin):
cuiisdam et liberrimue ⁊ et iugum nesciẽtis
uereq celestis annui factũ reor. atq ita sẽ¬
ciõ non potuisse id ab homine fieri: inse
qui res humanas iusto precio estunasset.
quiq tunudum fortune caput pedibus sub¬
ietisset. Ambrosii patrorimo locus eget
ex uo presertim libro: quo ad uere humi¬
litatis obseruanciam sacram uirgniem
Semetriadem cohortatur. Non ut dilecto¬
res inquit huius seculi putant parut cordis:
aut segnis est anii : terrenas opes sper¬
ne e houores occiduos fastidire: nec ibi
ꝯtoriã querere. ubi laudatur peccator in
desederus amme sue: et qui iniqua genit be¬
medicit᷑. Unde sibere intelligatur cõtemptꝰ
iste rerũ presenciũ⁊ ad que rendat. et qualia
concupistat: nichil huiusͣ mentib rectus:
nichil muenitur erectius. quae sacratissi¬
mis desiderũs unuersa transtendũt. neque
ad ullã creaturã: quãus potentem acque
impabilem: sed ad ip̃m omnniũ uisibiliũ atq¬

Expanded text:
cuiusdam et liberrimi et iugum nescientis cuiusdam et liberrimi et iugum nescientis vereque celestis animi factum reor; atque ita sentio: non potuisse id ab homine fieri, nisi qui res humanas iusto precio extimasset, quique tumidum fortune caput pedibus subiecisset. Ambrosii patrocinio locus eget, ex eo presertim libro, quo ad vere humilitatis observantiam sacram virginem Demetriadem cohortatur. «Non ut dilectores» inquit «huius seculi putant, parvi cordis aut segnis est animi terrenas opes spernere, honores occiduos fastidire, nec ibi gloriam querere, ubi laudatur peccator in desideriis anime sue et qui iniqua gerit benedicitur; unque si vere intelligatur contemptus iste rerum presentium ad que tendat et qualia concupiscat, nichil huiusmodi mentibus rectius, nichil invenietur erectius. Que sacratissimis desideriis universa transcendunt, neque ad ullam creaturam quamvis potentem atque mirabilem, sed ad ipsum omnium visibilium et i
Abbreviated transcription (Latin):
uius petri clarissimũ faceret rari¬
tas ip̃m contemptũ: insi eũ petri
alterius Romai pontificis ⁊ quem
Celestim̃ direxerũt recentior contẽptus ⁊
clarior obscurasser. qui pontificatu ma¬
xuno uelut mõtifero faste depositor in au-¬
tiquam solitudinem tam cupide repedauit.
ut hostili compede liberatũ crederes. Qued
factũ solitarii sãctiq patas uilitate animu
quisquis uolet attabuat. Licet enĩ in eadem
re pro uarietate ingemorũ: non diuersa
tantũ. sed aduersa sentire. Ego in pͥmis
et sibi utile arbitior et mũdo. Uter que
enĩ propter mexperienciam rerũ huma¬
narũ: quas multa diuinorũ cõtemplacõe
negtexerat. longũq solituduus amorem :
periculosa esse ⁊ ançeps et turbida poterar
altitudo. Nam quid Cristo uisũ sit nira¬
culum: quod per eũ deus ostendit: qui post
renũciationẽ primus iluxit iudicio: quod
profecto non fieret: si quod gestum erat diui¬
ntas nõ probaret. Ego prorsus altissum

Expanded text:
uius clarissimum faceret raritas ipsa contemptum, nisi eum Petri alterius Romani Pontificis, quem Celestinum dixerunt, recentior contemptus et clarior obscurasset. Qui pontificatu maximo velut mortifero fasce deposito, in antiquam solitudinem tam cupide repedavit, ut hostili compede liberatum crederes. Quod factum solitarii sanctique patris vilitati animi quisquis volet attribuat — licet enim in eadem re, pro varietate ingeniorum non diversa tantum sed adversa sentire —; ego in primis et sibi utile arbitror et mundo. Utrique enim propter inexperientiam rerum humanarum, quas multa divinarum contemplatione neglexerat longumque solitudinis amorem, periculosa esse anceps et turbida poterat altitudo. Nam quid Cristo visum sit, miraculum quod per eum Deus ostendit, die qui post renuntiationem primus illuxit, indicio est; quod profecto non fieret, si quod gestum erat divinitas non probaret. Ego prorsus altissimi
Abbreviated transcription (Latin):
Ceteris igitur que extra propositũ sũt omissis:
utique inquã Petrus hic. quantum ex nouise¬
smus eius scriptis elicio Romanũ cardinem
non sue lande possedeat uir aud dignitate
clarior quã lingna. quid tamen et hic cõsilii
ceperit iam audies ⁊ siquidem statum illum :¬
pompasq seculi: cõtribulibus suis luiquẽs.
ipse ytalie medio ad siuistiũ Apẽmui latus.
quietissimam solitudinẽ. de qua multa cõ¬
scripsit . et que ue tus ad huc fõtis auellane
nomen sepuat : perituris honoribus prefe¬
rẽdam duxit. ubi nõ minus gloriose post¬
modum latuit. quam inuotuerat primum
Rome. Nec dedecori illi fuit alti uerticis
rutilum decus squalenti cilicis nuitasse.

Expanded text:
ceteris igitur que extra propositum sunt omissis, ceteris igitur que extra propositum sunt omissis, utique, inquam, Petrus hic, quantum ex novissimis eius scriptis elicio, romanum cardinem non sine laude possederat, vir haud dignitate clarior quam lingua. Quid tamen et hic consilii ceperit iam audies. Siquidem statum illum pompasque seculi contribulibus suis linquens, ipse Italie medio, ad sinistrum Apennini latus, quietissimam solitudinem, de qua multa conscripsit, et que vetus adhuc fontis Avellane nomen servat, perituris honoribus preferendam duxit, ubi non minus gloriose postmodum latuit, quam innotuerat primum Rome, nec dedecori illi fuit alti verticis rutilum decus squalenti cilicio permutasse.
Abbreviated transcription (Latin):
Etrus nũt occuruit ille qui Damnan
cognomẽ habet. quãuis de hoc ipso
et de uita rebusq uire huns agen¬
cium discordia multa sit: ꝙ eum alii e soli¬
tudinis ocio ad ecclesiasti negomi curas.
contra alii ex ip̃a curarũ area ⁊ strepituque
negociorũ ad ociosi silencii pacem trahunt
Utraq uite huius cõmẽdatio : seu tanto illũ
officio dignũ fecit : seu ipsa digna uisa est
que tanto fastigio prefcretur. Alii rem ꝑre¬
miscẽt Nam cũ exactius uerum queres
usq ad cenobũẽ ubi is floruit iuissem: qui
tudinẽ redisse. Quod si ita est: et indi¬
tum eius extremũ patet et in unũ ex̃e¬
plum solitũdnus geminũ deus cogit. que
tales uiros secuło commodat : cosdeuiq
sit recipit Ita uero esse ut credani: epistole
quedam eius hortantur. quas ñt maxĩe
lus auditis ad memoriã reuoco diuersis
iłe quidt temporib: en asio atqralio uide
oriosus transacti negorii quietudinem recor¬
Datur. huius michi nũt certior memoria

Expanded text:
etrus nunc occurrit ille, qui Damiani cognomen habet, quamvis et de hoc ipso et de vita rebusque viri huius agentium discordia multa sit, quod eum alii e solitudinis otio ad ecclesiastici negotii curas, contra alii ex ipsa curarum area strepituque negotiorum ad otiosi silentii pacem trahunt: utraque vite huius commendatio, seu tanto illum officio dignum fecit, seu ipsa digna visa est que tanto fastigio preferretur. Alii rem permiscent; nam cum exactius verum querens, usque ad cenobium ubi is floruit misissem qui tudinem rediisse. Quod si ita est, et iudicium eius extremum patet, et in unum exemplum solitudinis geminum decus coit, que tales viros seculo commodat eosdemque sic recipit. Ita vero esse ut credam, epystole quedam eius hortantur, quas nunc maxime, his auditis, ad memoriam revoco, diversis ille quidem temporibus et alio atque alio vite otiosus transacti negotii inquietudinem recordatur. Huius michi nunc certior memoria est;
Abbreviated transcription (Latin):
nuitandã dicis : nos actuum tenebras
iutanuir. Qnq hoc unũ studiuii: et
feruens ille conatus noster imꝑenditur
atq utiuã tam/ cito boui mutatores. si¬
qui sunt duces suos equent : qͣ cito ma-¬
l unicunt suos. Quod ad nos actinet᷑
datum de oracionis uirture consilĩ pessi-¬
me artis additamento: morũ uitus apli¬
cantes: relicta nobis a patrib magno cũ
fenore ad posteros: errorum exempla trãs¬
mttimus. Et miramur auctum insame
cumulum: cui omnes adicĩt. de trahit ne¬
mo. Pocius mirer si quid iam ad amẽtie
sĩmam desit. tot in unũ undiq coeũtib
ligens tantoq studio magistrorum. Et
quanuus actuum uiteq periculosior sit¬
nutacio ubi maximia scilicet res agituri
tamen eciam in mininuis furo᷑ iste uersatur.

Expanded text:
imitandam dicis, nos actuum tenebras imitandam dicis, nos actuum tenebras imitamur, inque hoc unum studium et fervens ille conatus noster impenditur. Atque utinam tam cito boni imitatores, siqui sunt, duces suos equent, quam cito mali vincunt suos! Quod ad nos attinet, datum de orationis virtute consilium pessimo artis additamento morum vitiis applicantes, relicta nobis a patribus magno cum fenore ad posteros errorum exempla transmittimus. Et miramur auctum insanie cumulum, cui omnes adiciunt detrahit nemo! Potius mirer siquid iam ad amentie summam desit, tot in unum undique coeuntibus ingeniis tantoque studio magistrorum. Et quamvis actuum viteque periculosior imitatio sit, ubi maxima scilicet res agitur, tamen etiam in minimis furor iste versatur.
Abbreviated transcription (Latin):
quam sequi malit. ea stilicet racione. quia
forsitan queon trausie intitiz. et si non trã¬
sient equabit. ecumuers inquit nenio po¬
cest equare. cuiꝰ uestiguis sibi utiq insistẽ¬
dum putat. Necesse est eñ semper sit
posterior qui sequitur Ad huc. quod ꝑlexq
facilius est inquit plus facere quã idem.
Alias quoq causas affect dicti huius: que
ut illit cognitu pulchẽame: ita hit rela¬
tu suꝑ uatue sunt. Ceterum quõd utilitꝰ
in oiãtoria ⁊ hor est bene ornateqz loquẽ¬
di arte precipitur ⁊ ad artẽ male turꝑiter q
uiuendi dampnabiliter est trauslatũ: et
quod ille iussit inꝑleuumꝰ cõtendimus:
eqͣuimus uicimus. Iaz de sequatib duces
sumꝰ. Nemẽt qui nes sequãtur ⁊ et su-¬
perent. ut una eademqz res uarre sit
proposita : erat imutacio: edicta cõtẽcio
In utraq tibi Quintiliane pariumꝰ uerĩt sine¬
alio fine proposito. Tu uerborũ claritatẽ

Expanded text:
quam sequi malit, ea scilicet ratione, quia quam sequi malit, ea scilicet ratione, quia forsitan quem transire nititur, etsi non transierit, equabit «Eum vero» inquit «nemo potest equare, cuius vestigiis sibi utique insistendum putat; necesse est enim semper sit posterior qui sequitur»; ad hoc «quod plerunque facilius est» inquit «plus facere quam idem». Alias quoque causas affert dicti huius que, ut illic cognitu pulcerrime, ita hic relatu supervacue sint. Ceterum quod utiliter in oratoria, hoc est bene ornateque loquendi arte, precipitur, ad artem male turpiterque vivendi damnabiliter est translatum, et quod ille iussit implevimus: contendimus, equavimus, vicimus; iam de sequacibus duces sumus; venient qui nos sequantur et superent, ut una eademque res varie sit. Proposita erat imitatio, edicta contentio; in utraque tibi, Quintiliane, paruimus, verum alio fine proposito: tu verborum claritatem
Abbreviated transcription (Latin):
usq adeo Libet enĩ nuorari ut quem
paulo aute uideris non aguostas: et quẽ
nunt nosse uideͬare post paululum percõ.¬
tari oporteat ⁊ cuius sit ita nunc lete uũt
trastes sunt. nũt humiles : nñt elati⁊ uñt
seiõ graues sunt et muiobiles. nũt prix¬
uli leuitate uolubiles: ut illa iam parĩ
collusio et temeraria ne collectio: positro
et nutacio in horas: que in fantibus flat¬
cus actribuit : propria et pegularia se¬
num sut Quorum in stabilitas eo damꝑ¬
nosior quo liberior/ et monitores asper¬
natur: et actoritate se contegit. et ee¬
plo nocet. Et si enĩ tuiusq natura suis
uicus habundet: magna tamen pars ma¬
lorũ: ep enuilatione quadam mutãdiq
libidine nata est. Nam quis uinquam amne¬
tator sui ducis errore contentus fuit. Tãs.¬
rendere de lectanuir / et couspice quos se¬
quebanuir post terga relinque. dedit hoc
preceptũ fateor / eloquentie studiosie S
Quintilianus ut mutator quisqz contendere

Expanded text:
usque adeo — libet enim immorari — ut quem usque adeo — libet enim immorari — ut quem paulo ante videris non agnoscas, et quem nunc nosse videare post paulum percontari oporteat cuias sit? Ita nunc leti, nunc tristes sunt, nunc humiles, nunc elati, nunc senio graves sunt et immobiles, nunc puerili levitate volubiles, ut illa iam parium collusio et temeraria ire collectio positioque et mutatio in horas, que infantibus Flaccus attribuit, propria et peculiaria senum sint. Quorum instabilitas eo damnosior, quo liberior et monitores aspernatur, et autoritate se contegit, et exemplo nocet. Etsi enim cuiusque natura suis vitiis abundet, magna tamen pars malorum ex emulatione quadam imitandique libidine nata est. Nam quis unquam imitator sui ducis errore contentus fuit? Transcendere delectamur et conspici, et quos sequebamur post terga relinquere. Dedit hoc preceptum, fateor, eloquentie studiosis Quintilianus, ut imitator quisque contendere
Abbreviated transcription (Latin):
sue noticia siumet sperĩtũ tralit in gło¬
rium. atq auxium ÷ quãius eñ̃ natura
melior irerdum pũrgat ac uellicit ex
admoneat sui obstant tamen impedimẽto
que dixi. hinc uite odium: huic tedn
iadix huit illa inquietudo anui qua
nl penis patit᷑ mortalis homo dũ uiuitu
bmd igit muri est si hoꝵ actus ercoi¬
silia fluctuant ⁊ sid quitquid ĩceperĩt ñ
deectat. Non est enĩ quod uolebant tũ iul
penitus certi ueluit. Certum et semper
unũ uelle saꝑientis est signũ uotorum
in cõstancia sũmũ stulticie argumentum
est. Non desmam tibi Senecam incultare.¬
ignoranti quem portum petat nullus suꝰ
uentus est. Itaq simuil eunt : redeunt. et
utrũq cũ tedio. Bidisti aliquando ut serax¬
tim loco moueant ut gregatum prodeãt᷑:
ut repente dissenciant. Cũ unus hac ire
cuꝑiat : alius illac. quomodo enĩ inter
mltos ꝯueniat : cum secum quis dissideat

Expanded text:
a notitia suimet spiritum trahit ingloa notitia suimet spiritum trahit inglorium atque anxium; quamvis enim natura melior interdum pungat ac vellicet et admoneat sui, obstant tamen impedimenta que dixi. Hinc vite odium, hinc tedii radix, hinc illa inquietudo animi, qua nil peius patitur mortalis homo dum vivit. Quid igitur miri est si horum actus et consilia fluctuant? Si quicquid inceperint non delectat? Non est enim quod volebant, cum nil penitus certi velint. Certum et semper unum velle, sapientis est signum; votorum inconstantia summum stultitie argumentum est; non desinam tibi Senecam inculcareignoranti quem portum petat, nullus suus ventus est». Itaque simul eunt, redeunt, et utrunque cum tedio. Vidisti aliquando ut se raptim loco moveant, ut gregatim prodeant, ut repente dissentiant, cum unus hac ire cupiat alius illac. Quomodo enim inter multos conveniat, cum secum quisque dissideat
Abbreviated transcription (Latin):
red auiẽt inquit ĩdigenciam quod est mi¬
tium sũmoꝵ dolorũ. Cõstat autem sicut
effectus in causis: sic in amore causarum
amorẽ effectuũ cõtinere. Itaq concludens
terribiliter : perficitur ergo ĩquit in eis
quod amãt. ut eis ibi sit ploratus et stridor
denciũ̃. uides ut ex causa effectũ elicit.
quia amarunt indigenciaz miseriam couse¬
quentur. Multa ibi preterea diuine in
hant sentencĩa disseruit. Res est autem
uulgi ipsuis confessione notissima. Itaq
ꝙ ait mueniri qui hoc maliut. dicere pos¬
sumus inueniri iam pancos qui aluid ue¬
luit: ꝙ et si oculos paulo alcuis attollere
intuntur. uulgare fumo ac puluere exce¬
rati nequeũt᷑ : mrene ad meliora uacãtib.
aurem prestent strepitus ac populariũ erro¬
rum fragor impedit. Ita pars magua mor¬
talũ̃. se uolens seu coacta beluaꝵ morib
proturna in berram et corpore obseques.
aĩ aute negligẽs sine uirtutis. illecebra sure ullo¬

Expanded text:
sed «amant» inquit «indigentiam, que est inised «amant» inquit «indigentiam, que est initium surnmorum dolorum». Constat autem, sicut effectus in causis, sic in amore causarum amorem effectuum contineri; itaque concludens terribiliter: «Perficietur ergo» inquit «in eis quod amant, ut eis ibi sit ploratus et stridor dentium». Vides ut ex causa effectum elicit: quia amarunt indigentiam, miseriam consequentur. Multa ibi preterea divine in hanc sententiam disseruit. Res est autem vulgi ipsius confessione notissima. Itaque quod ait inveniri qui hoc malint dicere possumus, inveniri iam paucos qui aliud velint, quod, etsi oculos paulo altius attollere nituntur, vulgari fumo ac pulvere excecati nequeunt, ne ve ad meliora vocantibus aurem prestent, strepitus ac popularium errorum fragor impedit. Ita pars magna mortalium, seu volens seu coacta, beluarum moribus procurva in terram et corpori obsequens, animi negligens, sine virtutis illecebra, sine ull
Abbreviated transcription (Latin):
et renoso tramite ueluit quo cu puint per¬
uenisse: prorsꝰ infelices et erronei uiato¬
res: qui ternuñ oderĩt uiam ament ⁊ am
terimo appropinquãtes. Quorũ si quies
ad faciendum talia: tardior appareat ata
tñ dubitantem: ita disputantem audias: ut
ĩcellgi detur pudore ⁊ eum a falso magis
retrahii: qua animi iudicio uerum loqui
De hus in libro uere religionis Augustiꝰ
Quibus inquit uilis est rorporis sa lus ma¬
lunt uesti quam saciari : et malunt fri geni¬
talibus quam nullam talem cõmorionem
pati. Inuemũtur eciam qui malient dormuire.
quam nõ dormire. cũ omnis illiuis uolupta¬
tis funs sit non esurire ac sitire et non
desiderare concubitum. et non esse fatigato
corpore. Nec longe post. Qui sitire inqͥt
et esurie̾ uolũt et in libidie ardesce et
de fastigari ut libent᷑ edãt et bibãt᷑ et
ꝯtubãt et dormiãt. ñ dixit amãt mise¬
nam et dolorẽ. Neõ est emĩ tã auersy a
salute ut doloris et miserie noure amer

Expanded text:
et cenoso tramite velint quo cupiunt pervenisse, prorsus infelices et erronei viatores, qui terminum oderint, viam ament iam termino propinquantes. Quorum siquis ad fatendum talia tardior appareat, ita tamen dubitantem, ita disputantem audias, ut intelligi detur pudore eum magis a falso retrahi, quam animi iudicio verum sequi. De his in libro Vere religionis Augustinus: «Quibus» inquit «vilis est corporis salus, malunt vesci quam satiari, et malunt frui genitalibus quam nullam talem commotionem pati; inveniuntur etiam qui malint dormire quam non dormire; cum omnis illius voluptatis finis sit non esurire ac sitire, et non desiderare concubitum, et non esse fatigato corpore». Nec longe post: «Qui sitire» inquit «et esurire volunt et in libidinem ardescere et defatigari, ut libenter edant et bibant et concumbant et dormiant»... non dixit: amant miseriam et dolorem — nemo est enim tam aversus a salute ut doloris et miserie nomen amet —,
Abbreviated transcription (Latin):
uid autem hec tam multa ad id unũ
De quo a gruus forsan interroges Nẽpe
ab hus malis et huismodi tedio pre¬
seruat solitarie uite iocũditas: lete presẽ¬
libus unitur. futura equanimiter expectat.
Non pendet in crastinũ. nichil inposterũ diẽ
spe quod alieñt est. et nulle casibus subia¬
cet: presens. quod uiũt tuũ est cectumq ne¬
gligere . Nũquam pendere desmet: quia
ĩ crastimnũ pendebit ⁊ nullus eĩ dies prete
ultnuũ crastino carebit. nullus preter pri¬
mue non aliciꝰ diei trastuius fuit : que res
uite nostre malũ. quo uix ullum magis ĩ¬
tulit unendi spe : nũquam uiuere. et more
rains ociorem se leporem insequentis semper
manes aures morisibus captare: nũquam
apprehendere quod intẽdas : si quidem dies cra¬
stinus ubi aduenerit iam crastis esse desie

Expanded text:
uid autem hec tam multa ad id unum, de quo agimus, forsan interroges. Nempe ab his malis et ab huiuscemodi tedio preservat solitarie vite iocunditas. Lete presentibus utitur, futura equanimiter expectat, non pendet in crastinum, nichil in posterum diem spe, quod alienum est et mille casibus subiacet, presens quod unum tuum est certumque negligere? Nunquam pendere desinet, qui in crastinum pendebit; nullus enim dies preter ultimum crastino carebit, nullus preter primum non alicuius diei crastinus fuit. Que res vite nostre malum, quo vix ullum maius, intulit: vivendi spe nunquam vivere et, more canis ociorem se leporem insequentis, semper inanes auras morsibus captare, nunquam apprehendere quod intendas. Siquidem dies crastinus, ubi advenerit, iam crastinus esse desie
Abbreviated transcription (Latin):
memoria hominũt sempiterua : nos quod
omnes uidemus obprobriũ in mortale: et
meros ĩeptas nũdinnanur. quod sepe nã
nenum et uerbo et lateris questus sam
ne quidqͣ tamen incubuit nobis ira dei
et iusta nos ulcio prosequitur: sic selesus
omui potens : sic se dominitꝰ orbis ultiscit᷑
Ill de ingratis seruis iste de superbis do¬
siinis supplicium sumnt : exclaniarem Quo
ꝑgitis ach misea: quos uos ultina rapit
nusama. tohibete gradĩe: subsistite et uidete.
quo ruĩtis de seruistis patrũ uestigia dis
aubutetis uias hostiũ et quos a riuis uicistis
⁊ enoribus uicti estis. Repetite mores patiũ
alienos sinite: non ut honestius tantim
sd ut letius uniatis. et aliquãdo discatis
unum uelle de quo nõ quorũtũq libidini.
ses racioni insite iudiciũ tabuatis hec dio¬
Rere. et quid quid in rem prefentem indigna¬
cio dolorq dictaret nisi obtorpuisse amnos
actũq dẽ rebus nostris crederem.

Expanded text:
memoria hominum sempiterna. Nos, quod memoria hominum sempiterna. Nos, quod omnes videmus, obbrobrium immortale et meras ineptias nundinamur; quod sepe, nam memini, et verbo et literis questus sum, nequicquam tamen. Incubuit nobis ira Dei et iusta nos ultio persequitur; sic se lesus Omnipotens, sic se Domitor orbis ulciscitur; ille de ingratis servis, iste de superbis dominis supplicium sumit. Exclamarem: «Quo pergitis, oh miseri, quo vos ultima rapit insania? Cohibete gradum, subsistite et videte quo ruitis! deseruistis patrum vestigia ut ambuletis vias hostium, et quos armis vicistis, eorum erroribus victi estis. Repetite mores patrum, alienos sinite, non ut honestius tantum sed ut letius vivatis, et aliquando discatis unum velle, de quo non quorumcunque libidini sed rationi insite iudicium tribuatis». Hec dicerem et quicquid in rem presentem indignatio dolorque dictarent, nisi obtorpuisse animos actumque de rebus nostris crederem.
Abbreviated transcription (Latin):
pubetenus abscisa ueste domũ redeat:
Ier ⁊̃ signi aliquo ludibrio de formatus: et
tale aliquid passus liber ⁊ quale dauid in
suis serius uultus est taz granter et q̃le
nũc eciã si resurgat ĩsam ams mutato¬
us et misereatur et stupeat in nepote Que
quidem ommia non aliter : quã si ad me de¬
decoris aut glorie sũma ꝑtineat / iã pridẽ
nestio. Cur mestus intueor: et post quani
obseruare primũ cepi mirum minodum fa¬
teor amino suspensus expecto quis nam
uarietatum modus: aut ubi res desmat.
Hit sum et mallẽ etate qualibet natus ẽẽ.
et si enĩ nubli eno querelarũ causa de fue¬
ut. et si tempus taliũ inuẽtor et coope¬
rator non bonus ut ait Aristotiles sedma¬
lus iam dudũ hec portenta decoxenit ⁊ nõ¬
dum tamuen ea cõsumator pessimus: tẽpꝰ
extuderat. Certe primi illi quod omnes
auduuimus maiores nosta uirtutẽ et glo¬
riã mercabãtur ⁊ que reposita est illis in

Expanded text:
pubetenus abscisa veste domum redeat, pubetenus abscisa veste domum redeat, seu insigni aliquo ludibrio deformatus et tale aliquid passus liber, quale David in suis servis ultus est tam graviter, et quale nunc etiam, si resurgat, insani avus imitatoris et misereatur et stupeat in nepote. Que quidem omnia, non aliter quam si ad me dedecoris aut glorie summa pertineat, iampridem, nescio cur, mestus intueor et, postquam observare primum cepi, mirum in modum, fateor, animo suspensus expecto quisnam varietatum modus, aut ubi res desinat. Hic sum, et mallem etate qualibet natus esse. Etsi enim nulli evo querelarum causa defuerit, etsi «tempus talium inventor vel cooperator» non «bonus» ut ait Aristotiles, sed malus, iandudum hec portenta decoxerit, nondum tamen ea consumator pessimus tempus excuderat. Certe primi illi, quod omnes audivimus, maiores nostri virtutem et gloriam mercabantur, que reposita est illis in
Abbreviated transcription (Latin):
glorie peregrinabantur signis erectis et
armatis exercitib : non de formitatem
patrn habitus. sed friũphos et clara cognoiã
relature. ¶let tñ usq adeo suis delectabat
ut cũcta passum aliena contempuerent
Amabãt quit quid usquã uera laude dignũ
erat /eq̃ apud hostes atq amicos: eque apud
alieĩgeas ac uitinos. Sicubi uirtꝰ⁊ sicubi
moꝵ splẽdo. sicubi belli ⁊ sicubi pacis artes : si
cior doctrina: sed cupide suã in domi cõnche¬
bant nulla ommiũ spolia opimora censentes
Nec uero fallebat estumacio. nulle enĩ profet¬
to diuicie cerciores quã que ammo possidẽt᷑.
dicubi autẽ turpe aliquid uel castigare ue
speniere studiũ erat. Nostra uero gloriosa
posteritas. magnũ se aliqͥuid assecutũ gre¬
dit. si quis adolestens: et quod magis sto¬
macͥor. siquis senex: uel ignot aduene tur¬
pe sagum: uel stipendarñ militis ridiculã
rogam sumpsit : aut eo profectus C unde

Expanded text:
glorie peregrinabantur signis erectis et glorie peregrinabantur signis erectis et armatis exercitibus, non deformitatem patrii habitus sed triumphos et clara cognomina relaturi. Nec tamen usque adeo suis delectabantur, ut cunta passim aliena contemnerent; amabant quicquid usquam vera laude dignum erat, eque apud hostes atque amicos, eque apud alienigenas ac vicinos. Sicubi virtus animi, sicubi morum splendor, sicubi belli, sicubi pacis artes, sicutior doctrina, cupide suam in domum convehebant, nulla omnium spolia opimiora censentes — nec vero fallebat extimatio: nulle enim profecto divitie certiores quam que animo possidentur; sicubi autem turpe aliquid, vel castigare vel spernere studium erat. Nostra vero gloriosa posteritas magnum se aliquid assecutam credit, siquis adolescens et, quod magis stomacor, siquis senex, vel ignoti advene turpe sagum, vel stipendiarii militis ridiculam togam sumpsit, aut eo profectus est unde
Abbreviated transcription (Latin):
erat / omne inprecipiti uicium sterit: ut
sie ruina nllus ulterio᷑ sit progressus.
Et forte licentus institisse uidear huit
loco quam sat est. Q si cui nota sit mo¬
uemẽs. unde olim uirtũtũ exemplaria
petebantur: quam heu nunt uideo pere-¬
grinoꝵ rituum imutacione corruptam. et
Domitarum a se gentium ⁊ ut quondam spo¬
lus sicat nunt erroribus exundantem.
fortasse mirabit᷑ tantum me dolorem :
tam ureuibus absorbuisse gemitibus. Nam
quis facitum ferat hoc nestio unde oriẽs
rerum nostrarũ indignum et turpe fastidi¬
iun. unde turpior admiratio: et cultus ĩ¬
Dignioꝰ nastitur Cternarum. At non sit ma¬
iores nostri: quoꝵ dici utinam poster ne¬
remur sua illis placere poterant et pla¬
rebant. Non rem uallem: nõ damibũ flu¬
enta lustrabant ad conqui rendas has in¬
samas: quibus italicum decus mobstenam
Barbariem degenerare compellerent
sed imperis Dilatandi studio : q̃rendeq

Expanded text:
erat: «Omne in precipiti vitium stetit»; ut erat: «Omne in precipiti vitium stetit»; ut sine ruina nullus ulterior sit progressus. Et forte licentius institisse videar huic loco quam sat est. Quod sicui nota sit moveniens, unde olim virtutum exemplaria petebantur, quam, heu, nunc video peregrinorum rituum imitatione corruptam, et domitarum a se gentium, ut quondam spoliis, sic nunc erroribus exundantem, fortasse mirabitur tantum me dolorem, tam brevibus absorbuisse gemitibus. Nam quis tacitum ferat hoc nescio unde oriens rerum nostrarum indignum et turpe fastidium, unde turpior admiratio et cultus indignior nascitur externarum? At non sic maiores nostri, quorum dici utinam posteri mereremur: sua illis placere poterant et placebant. Non Rheni vallem, non Danubii fluenta lustrabant ad conquirendas has insanias, quibus italicum decus in obscenam barbariem degenerare compellerent, sed imperii dilatandi studio querendeque