comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bimus & gaudebit cor nr̃m. Nec expres¬
sit quid indebimus. Sed quid nisi dm̃. ut
impleatur in nobis ꝓmissum euangłicum
beati mundo corde quĩ ipsi dm̃ uidebunt:
& omĩa illa que nunc non uidemus creden¬
tes autẽ ꝓ modulo capacitatis humane
longe minus quã sunt atq incõparabili¬
ter cogitamus: Et uidebitis inquit. &
gaudebit cor ur̃m. Hic creditis. ibi uide¬
bitis. Sed qm̃ dixit & gaudebit cor ur̃m:
ne putaremus illa bona ierłm ad nr̃m tã¬
tũ modo sp̃m ꝑtinere: & ossa inquit ur̃a
ut herba exorientur. Ubi resurrectionẽ
corpoꝵ strinxit: uelut quod non dixerat
reddens. Neq enĩ cũ uiderimus fiet: sed
cũ fuerit factũ indebimus. Nam & de ce¬
lo nouo ac terra noua iam supra dixerat.
dũ ea quȩ scĩs ꝓmittuntur infine sepe
ac multiformiter diceret. Erit inquit
cȩlũ nouũ & terra noua. & non erunt
memores pͥmorũ. nec ascendet in cor ip¬
sorũ: sed letitiam & exultationẽ inuem¬

Expanded text:
bimus, et gaudebit cor nostrum. Nec expresbimus, et gaudebit cor nostrum. Nec expressit quid uidebimus; sed quid nisi Deum? ut inpleatur in nobis promissum euangelicum: Beati mundicordes, quoniam ipsi Deum uidebunt, et omnia illa, quae nunc non uidemus, credentes autem pro modulo capacitatis humanae longe minus quam sunt adque incomparabiliter cogitamus. Et uidebitis, inquit, et gaudebit cor uestrum. Hic creditis, ibi uidebitis. Sed quoniam dixit: Et gaudebit cor uestrum, ne putaremus illa bona Hierusalem ad nostrum tantummodo spiritum pertinere: Et ossa, inquit, uestra ut herba exorientur; ubi resurrectionem corporum strinxit, uelut quod non dixerat reddens; neque enim cum uiderimus fiet. sed cum fuerit facta uidebimus. Nam et de caelo noudum ea quae sanctis promittuntur in fine, saepe ac multiformiter diceret: Erit, inquit, coelum novum et terra nova, et non erumemores priorum, nec ascendent in cor ipsorum; sed laetitiam et exsultationem inveni
Abbreviated transcription (Latin):
ta cadauera: Uirorũ aũ ꝓ eo pofuisse ills¬
ne: flumen pacis ꝓfecto abundantiam
pacis illius debemus accipere qua maior
esse non possit. Hac utiq infine rigabi¬
mur: de qua inp̃cedentilibro abundant᷑
locuti sumus. Hoc flumen se in eos declina¬
re dicit quib tantã beatitudinẽ pollice¬
tur: ut intelligamus in illius felicitatis re¬
gione quȩ in celis est hoc flumine satiari
om̃ia. Sed quia & terrenis corꝑib pax in¬
corruptionis atq immortalitatis inde
fluet: ido declinare se dixit hoc flumen:
ut de suꝑnis quoda modo etiã inferiora ꝑ¬
fundat. & homines equales angłis reddãt.
Hierusalem quoq non illam que seruit
cũ filiis sius: sed liberam matrem nrãm in
postꝰ labores erumnarũ curarũq mortali¬
um consolabimur. tanquã paruuli eius
in humeris genibq portati. Rudes enim
nos & nouos. blandissimis adutoriis inso¬
lita nobis beatitudo illa suscipiet. Ibi uide¬

Expanded text:
ta cadauera? Virorum autem pro eo posuisse illta cadauera? Virorum autem pro eo posuisse illne flumen pacis profecto abundantiam pacis illius debemus accipere, qua maior esse non possit. Hac utique in fine rigabimur; de qua in praecedenti libro abundanter locuti sumus. Hoc flumen se in eos declinare dicit, quibus tantam beatitudinem pollicetur, ut intellegamus in illius felicitatis regione, quae in caelis est. hoc flumine omnia satiari; sed quia et terrenis corporibus pax incorruptionis adque inmortalitatis inde influet, ideo declinare se dixit hoc flumen, ut de supernis quodam modo etiam inferiora perfundat et homines aequales angelis reddat. Hierusalem quoque, non illam quae seruit cum filiis suis, sed liberam matrem nostram ipost labores aerumnarum curarumque mortalium consolabimur, tamquam paruuli eius in umeris genibusque portati. Rudes enim nos et nouos blandissimis adiutoriis insolita nobis beatitudo illa suscipiet. 1m ib uide
Abbreviated transcription (Latin):
dñs: sic stabit semen ur̃m & nom̃ urm. Et
erit mensis ex mense. & sabbatũ ex sabba¬
to: & ueniet om̃is caro in conspecꝰtu meo
adorare in ierusalem dicit dñs. Et egre¬
dientur. & uidebunt membra hominũ
qui p̃uaricati sunt in me. Uermis eoꝵ ñ
morietur. & ignis non extinguet᷑. & ert̃
uisu omni carni. d hoc iste ꝓpheca
terminauit librũ: ad quod t̾minabitur
scłm. Quida sane non interp̃tati sunt
membra hominũ sed cadauera uirorũ. ꝑ
cadauera significantes eidentẽ corporũ
penã: quãuis cadauer insi caro ex anins
non soleat nuncupari. Illa uͦ ammata qt
corpora: alioquin nulla poterunt sentil
tormenta: nisi forte quia mortuoꝵ eruls
corꝑa idest eoꝵ qui in sccd̃am mortẽ cadeis
ido non absurde etiã cadauera dici possu
Unde est & illud. quod ab eodẽ ꝓpħ̃a dic¬
tũ iam supra posui. Terra uͦ impioꝵ cad
Quis autẽ ñ uideat a cadendo ẽẽ appella¬

Expanded text:
Dominus, sic stabit semen uestrum et nomen uestrum, et Dominus, sic stabit semen uestrum et nomen uestrum, et erit mensis ex mense et sabbatum ex sabbato. Veniet omnis caro in conspectu meo adorare in Hierusalem! dixit Dominus; et egredientur et uidebunt membra hominum, qui praeuaricati sunt in me. Vermis eorum non morietur, et ignis eorum non exstinguetur. et erunt uisui omni carni. Ad hoc iste propheta terminauit librum, ad quod terminabitur saeculum. Quidam sane non interpretati sunt: Membra hominum, sed cadauera uirorum, per cadauera significantes euidentem corporum poenam; quamuis cadauer nisi caro exanimis non soleat nuncupari, illa uero animata erunt corpora, alioquin nulla poterunt sentire tormenta; nisi forte, quia mortuorum erunt corpora, id est eorum, qui in secundam mortem cadent, ideo non absurde etiam cadauera dici possunt. Unde est et illud, quod ab eodem propheta dictum iam supra posui: Terra uero inpiorum cadet. Quis autem non uideat a cadendo esse appella
Abbreviated transcription (Latin):
ueniunt. Comparauit autẽ illos dñs tan¬
quã ꝑsimilitudinem filiis isrł offerentib
ei suas hostias cum psalmis in domo eius.
quod ubiq iam facit eccłia: & ꝓmisit ab
ipsis se accepturũ sacerdotes sibi & leuitas
quod nichilominus fieri nunc uidemus.
Non eñi ex genere carnis & sanguinis sic
erat primũ scd̃m ordinem aaron. sed sicut
oportebat intestam̃to nouo ubi scđ̾m ordi¬
nem melchisedech summus sacerdos est
contulerit sacerdotes & leuitas eligi minc
uidemus: qui non isto nomine quod sepe
assequuntur indigni. sed ea que non est
bonis malisq cõmunis scitate pensandi
sunt. Hec cum de ista quȩ nunc imꝑtit᷑
eccłiȩ ꝑspicua nobisq notissima di mise¬
ratione dixisset : ꝓmisit & fines ad qͦs pul
timũ iudiciũ facta bonoꝵ maloꝵq disem¬
tione uenietur: dicens ꝑ ꝓphetã. uel de d¬
mino dicens ipse ꝓpheta. Quomͦ enĩ cęlu
nouũ & terra noua manebit corã me dicit

Expanded text:
ueniunt. Conparauit autem illos Dominus tamueniunt. Conparauit autem illos Dominus tamquam per similitudinem filiis Israel offerentibus ei suas hostias cum psalmis in domo eius, quod ubique iam facit ecclesia: et promisit ab ipsis se accepturum sibi sacerdotes et Leuitas; quod nihilo minus fieri nunc uidemus. Non enim ex genere carnis et sanguinis, sicut erat primum secundum ordinem Aaron; sed, sicut oportebat in testamento nouo, ubi secundum ordinem Melchisedech summus sacerdos est contulerit, sacerdotes et Leuitas eligi nunc uidemus; qui non isto nomine, quod saepe adsequuntur indigni, sed ea, quae non est bonis malisque communis, sanctitate pensandi sunt. Haec cum de ista. quae nunc inpertitur ecclesiae, perspicua nobisque notissima Dei miseratione dixisset, promisit et fines, ad quos per ultimum iudicium facta bonorum malorumque discretione uenietur, dicens per prophetam, uel de Domino dicens ipse propheta: Quo modo enim caelum nouum et terra noua manebit coram me, dicit
Abbreviated transcription (Latin):
um de quo nunc agimus ꝑducens finiensq
sermonem. N arrat namq dm̃ dicere. se
uenire ut congreget om̃s gentes. easq uen¬
turas & uisuras eius głam. om̃s enĩ sicut
dicit apłs peccauerunt & egent gła dei:
& relicturum se dicit suꝑ eos signa quȩ u¬
tiq mirantes credent in eũ: & emissurũ
ex illis saluatorem ingentes diuersas &
longinquas insulas quȩ ñ audierunt no¬
men eius neq uiderunt eiꝰ głam. & an¬
nuntiaturos głam eius ingentib. & ad¬
ducturos fr̃s istoꝵ qͥb loquebatur. idest
infide sub dõ patre fr̃s israhelitarũ elec¬
torũ. adducturos aũ ex om̃ib gentibus
munus dño iniumentis & uehiculis: quȩ
iumenta & uehicula bene intelliguntur
adiutoria ẽẽ diuina ꝑcinusq generis mi¬
nisteria di uel angłica uel humana inscãm
cuntatẽ ierłm: quȩ nunc inscĩs fidelibus
est diffusa ꝑ terras. Ubi eñĩ diuinitus ad¬
uiuantur ibi credunt: & ubi credunt ibi¬

Expanded text:
um, de quo nunc agimus, perducens finiensque um, de quo nunc agimus, perducens finiensque sermonem. Narrat namque Dominum dicere se uenire, ut congreget omnes gentes, easque uenturas et uisuras eius gloriam. Omnes enim, sicut dicit apostolus, peccauerunt et egent gloria Dei. Et relicturum se dicit super eos signa, quae utique mirantes credant in eum: et emissurum ex illis saluatos in gentes diuersas et in longinquas insulas, quae non audierunt nomen eius neque uiderunt eius gloriam; et adnuntiaturos gloriam eius in gentibus et adducturos fratres istorum, quibus loquebatur, id est in fide sub Deo Patre fratres Israelitarum electorum; adducturos autem ex omnibus gentibus munus Domino in iumentis et uehiculis quae iumenta et uehicula bene intel leguntur adiutoria esse diuina per cuiusque generis ministeria Dei, uel angelica uel humana in sanctam ciuitatem Hierusalem, quae nunc in sanctis fidelibus est diffusa per terras. Ubi enim diuinitus adiuuantur, ibi credunt, et ubi credunt, ibi
Abbreviated transcription (Latin):
appellantur a dño ubi dicit. ñ ꝑmanebit
sp̃s m̃s in hominib istis quia caro sunt.
Quod uͦ hic positũ est. multi uulnerati e¬
runt a dño: isto fiet uulnere mors scd̾a.
Potest quidẽ & ignis & gladius & uulnuᷤ.
accipi in bono: nam & ignem dñs uelle se
dixit mittere in mundum. & uise sunt il¬
lis lingue diuise uelut ignis quando uenit
mittere interrã sed gladium. & sermonem
dĩ dicit scriptura gladiũ bis acutũ. propt̃
aciem geminam testam̃toꝵ duoꝵ. & in
cantico canticorũ caritate dicit se sc̃a eccłia
uulneratam. uelut amoris impetu agita¬
tam. sed hic cũ legimus uel audimus ulto¬
rem dñm ẽẽ uenturũ. quẽ ad modũ hec
intelligenda sint clarũ est. Deinde breui¬
ter cõmemoratis eis qui ꝑ hoc iudiciũ con¬
sumentur. sub figura ciborũ in lege uete¬
ri uetitorũ a quib se non abstinuerunt
peccatores impiosq significans: recapitu¬
lat ab initio grãm noui testamenti a pͥmo
saluatoris aduentii usq adultimũ iudici¬

Expanded text:
appellantur a Domino, ubi dicit: Non permanebit spiritus meus in hominibus istis, quoniam caro sunt. Quod uero hic positum est: Multi uulnerati erunt a Domino, isto fiet uulnere mors secunda. Potest quidem et ignis et gladius et uulnus accipi in bono. Nam et ignem Dominus uelle se dixit mittere in mundum, et uisae sunt illis linguae diuisae uelut ignis, quando uenit mittere in terram, sed gladium, et sermonem Dei dicit scriptura gladium bis acutum propter aciem geminam testamentorum duorum, et in cantico canticorum caritate se dicit sancta ecclesia uulneratam, uelut amoris inpetu sagittatam. Sed hic cum legimus uel audimus ultorem Dominum esse uenturum, quem ad modum haec intellegenda sint, clarum est. Deinde breuiter commemoratis eis, qui per hoc iudicium consumentur, sub figura ciborum in lege uetere uetitorum, a quibus se non abstinuerunt, peccatores inpiosque significans recapitulat ab initio gratiam noui testamenti a primo Saluatoris aduentu usque ad ultimum iudici
Abbreviated transcription (Latin):
ULTAS euangelicas apłicasq sen¬
tentias de diuino isto iudicio nouissi¬
m̃o uideo michi ẽẽ p̃tereundas: ue hoc uo¬
lunien innimiam longitudinem ꝓuoluat᷑.
Sed nullomͦ est p̃tereundus apłs paulus:
qui scribens ad thessalonicenses. rogamus
quam ꝑ nos missam quasi iustet dies diũi.
Nequis uos seducat ullomodo. qm̃ nisi ue¬
uerit refuga primũ. & reuelatus fuerit ho¬
mo peccati filius interitus qui aduersatur
& suꝑ extollitur supra om̃e qͦd dr̃ d̾̃s aut
quod colitur. ita ut intemplo dĩ sedeat.
ostentans se tanquam sit ds. Non retiue¬
tis in memoria quod adhuc cũ eẽm apud
uos hec dicebam uobis: Et nunc quid¬
quid detineat scitis: ut reueletur in suo
dempore. Iam eñi mysteriũ iniquitatis o¬
peratur. Tantũ. ut qui modo tenet non¬
teneat. donec de medio fiat. Et tunc re

Expanded text:
ultas euangelicas apostolicasque sententias de diuino isto iudicio nouissimo uideo mihi esse praetereundas, ne hoc uolumen in nimiam longitudinem prouoluatur; sed nullo modo est praetereundus apostolus Paulus, qui scribens ad Thessalonicenses: Rogamus, quam per nos, quasi instet dies Domini, ne quis uos seducat ullo modo; quoniam nisi uenerit refuga primum et reuelatus fuerit homo peccati, filius interitus, qui aduersatur et superextollitur supra omne, quod dicitur Deus aut quod colitur, ita ut in templo dei sedeat, ostentans se tamquam sit Deus. Non retinetis in memoria, quod adhuc cum essem aput uos haec dicebantur uobis? et nunc quid. detineat scitis, ut reueletur in suo tempore. Iam enim mysterium iniquitatis operatur. Tantum qui modo tenet teneat, donec de medio fiat; et t
Abbreviated transcription (Latin):
prorsus experiantur mortẽ. siue paululũ
in aera moriantur. Sed aliud rursus oc¬
currit quod idem dixit apłs cũ deresur¬
rectione corpoꝵ ad coruithios loqueretur.
omnes resurgemus. uel sicut alii codices
habent. om̃s dormiemus. Cũ ergo nec re¬
surrecꝰtio fieri nisi mors p̃cesserit possit. nec
dormitionem possimus illo loco intelligere nͥ
mort̾e: quomodo omnes uel dormient uel re¬
surgent. si tam multi quos in corꝑe inuentu¬
rus est xp̃c nec dormient nec resurgent:
Si ergo scõs qui reperientur. xp̃o uemen¬
te uiuentes eiq in obuiam rapientur. credi¬
derimus in eodem raptu de mortalib corpo¬
rib exituros. & ad eadem mox immorta¬
lia redituros: nullas in uerbis apłi patie¬
mur angustias siue ubi dicit tu qͦd semi¬
nas non uiuificatur nisi moriat᷑: siue ubi
dicit om̃s resurgenus aut om̃s dormiemꝰ.
quia nec illi ꝑ immortalitatẽ ininficabun¬
tur. nisi qualibet paululũ tamen ante

Expanded text:
prorsus experiantur mortem siue paululum prorsus experiantur mortem siue paululum in aere moriantur. Sed aliud rursus occurrit, quod idem dixit apostolus, cum de resurrectione corporum ad Corinthios loqueretur: Omnes resurgemus, uel sicut alii codices habent: Omnes dormiemus. Cum ergo nec resurrectio fieri, nisi mors praecesserit, possit, nec dormitionem possimus illo loco intellegere nisi mortem: quo modo omnes uel dormient uel resurgent, si tam multi, quos in corpore inuenturus est Christus, nec dormient nec resurgent? Si ergo sanctos, qui reperientur Christo ueniente uiuentes eique in obuiam rapientur, crediderimus in eodem raptu de mortalibus corporibus exituros et ad eadem mox inmortalia redituros, nullas in uerbis apostoli patiemur angustias, siue ubi dicit: Tu quod seminas, non uiuificatur, nisi moriatur, siue ubi dicit: Omnes resurgemus ant: Omnes dormiemus; quia nec illi per inmortalitatem uiuificabuntur, nisi, quamlibet paululum, tamen ante
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ sensum quo existimemus etiã illos
quos hic uiuos inuenturus est dũs. in ipso
paruo spatio & passuros mortẽ. & acceptu¬
ros immortalitatẽ ipse apłs nosuidetur ur-¬
gere ubi dicit. in xp̃o omnes uiuificabun¬
tur. cum alio loco de ipsa loquens resurre¬
ctione corporũ dicat. Tu quod seminas
non uiuificatur: nisi prius moriatur.
Quomͦ igitur quos uiuentes hic xp̃c inue
& si non moriantur: cũ uideamus proptes
hoc ẽẽ dictũ. tu qͦd seminas non uiiuficat᷑
nisi moriatur: Aut si recte non dicimus
seminari. nisi ea corpora hominũ quȩ mo¬
riendo quo quo modo reuertunt᷑ interr̃ã.
sicut se habet etiã illa intrans gressorem pa¬
trem generis humani diuinitus ꝓlata sen¬
tentia. terra es & interram ibis: fatendũ
est istos quos nondũ de corꝑib egressos cũ
& illis de genesi non teneri: qm̃ sursum in
nubib rapti non utiq semiuant᷑. quia nec
eunt interram nec redeunt: siue nullam

Expanded text:
autem sensum, quo existimemus etiam illos, autem sensum, quo existimemus etiam illos, quos hic uiuos inuenturus est Dominus, in ipso paruo spatio et passuros mortem et accepturos inmortalitatem, ipse apostolus nos uidetur urgere, ubi dicit: In Christo omnes uiuificabuntur; cum alio loco de ipsa loquens resurrectione corporum dicat: Tu quod seminas, non uiuificatur. nisi moriatur. Quo modo igitur, quos uiuentes hic Christus isi non moriantur, cum uideamus propter hoc esse dictum: Tu quod seminas, non uiuificatur, nisi moriatur? Aut si recte non dicimus seminari nisi ea corpora hominum, quae moriendo quoquo modo reuertuntur in terram sicut sese habet etiam illa in transgressorem patrem generis humani diuinitus prolata sententia: Terra es, et in terram ibis: fatendum est istos, quos nondum de corporibus egressos cum et illis de genesi non teneri; quoniam sursum in nubibus rapti non utique seminantur, quia nec eunt in terram nec redeunt, siue nullam
Abbreviated transcription (Latin):
cũ dño erimus. Hȩc uerba apłica: resurre¬
cꝰtionem mortuoꝵ futuram quando ueniet
xp̃c utiq ad uiuos & mortuos iudicandos
p̃clarissime ostendunt. Sed queri solet. u¬
trũ illi quos hic uiuentes inuenturus est
secum uiuebant transfigurabat apls nun¬
quã omnino morituri sunt: an ipso temꝑis
puncto quo cum resurgentib rapientur in
nubib obuiam. xp̃o in aera: ad immortali¬
tatẽ ꝑmort̾ẽ mira cęleritate transibunt.
Neq enim dicendũ est fieri non posse dum
ꝑ aera insublime portantur. ut in illo spatio
& moriantur & reuiuiscant. Quod enim
ait. & ita semꝑ cum dño erimus: non sic ac¬
cipiendum est tanquã in aera nos dixerit
cum dño semꝑ esse mansuros. quia nec ipse
utiq ibi manebit. quia ueniens transitu¬
rus est. Tenienti quippe ibitur obuiam.
non manenti. Sedita cũ dño erimus: id
est sic erinus habentes semꝑ corꝑa sempit̾¬
na ubicũq cũ illo fuerimus. Ad hunc

Expanded text:
cum Domino erimus. Haec uerba apostolica resurrecum Domino erimus. Haec uerba apostolica resurrectionem mortuorum futuram, quando ueniet Christus, utique ad uiuos et mortuos iudicandos, praeclarissime ostendunt. Sed quaeri solet, utrum illi, quos hic uiuentes inuenturus est secum uiuebant, transfigurabat apostolus, numquam omnino morituri sint, an ipso temporis puncto, quo cum resurgentibus rapientur in nubibus in obuiam Christo in aera, ad inmortalitatem per mortem mira celeritate transibunt. Neque enim dicendum est fieri non posse, ut, dum per aera in sublime portantur, in illo spatio et moriantur et reuiuescant. Quod enim ait: Et ita semper cum Domino erimus, non sic accipiendum est, tamquam in aere nos dixerit semper cum Domino esse mansuros; quia nec ipse utique ibi manebit. quia ueniens transiturus est; uenienti quippe ibitur obuiam, non manenti; sed ita cum Domino erimus, id est, sic erimus habentes corpora sempiterna, ubicumque cum illo fuerimus. Ad hunc
Abbreviated transcription (Latin):
buntur. Sed iudicati seducent᷑ illis iudiciis
dĩ occulte iustis iuste occultis. quib ab initio
peccati rationalis creaturȩ nunquã iudica¬
re cessauit: seducti aut̃ẽ iudicabunt᷑ nouis¬
simo manifestoq iudicio. ꝑ ihm xp̃m ui¬
¶O hic apłs tacuit de resur. Xx¬
rectione mortuoꝵ: ad eosdẽ autẽ scri¬
bens in epła prima. nolumus inquit uos
ignorare fr̃s de dormientib. ut non con¬
tristemini sicut & cȩteri qui spem non ha¬
bent. Namsi credimus quod ihc mortu¬
us est & resurrexit: ita & ds eos qui dormi¬
erunt ꝑ ih̃m adducet cũ illo. Hoc enĩ uo¬
bis dicimus in uerbo dñi: quia nos uiuenteᷤᷤ
qui relicti sumus in aduentũ dm̃ non p̃ue¬
nemus eos qui ante dormierunt. quia ip¬
se dñs in nissu & inuoce archangłi & in tu¬
ba dĩ descendet decęlo. & mortui in xp̃o re-¬
surgent primi: deinde nos uiuentes qui re¬
liqui sumus. simul cũ illis rapiemur in nu¬
bibus in obuiam xp̃o in aera: & ita semꝑ¬

Expanded text:
buntur. Sed iudicati seducentur illis iudiciis Dei occulte iustis, iuste occultis, quibus ab initio peccati rationa- . lis creaturae numquam iudicare cessauit; seducti autem iudicabuntur nouissimo manifestoque iudicio per C hic Apostolus tacuit de resurrectione mortuorum, ad eosdem autem scribens in epistola prima: Nolumus, inquit, vos ignorare uos, fratres, de dormientibus, ut non contristemini, sicut et ceteri, qui spem non habent. Nam si credimus, quod Iesus mortuus est et resurrexit: ita et Deus eos, qui dormierunt per Iesum, adducet cum illo. Hoc enim uobis dicimus in uerbo Domini, quia nos uiuentes, qui reliqui sumus in aduentum Domini, non praeueniemus eos, qui ante dormierunt; quoniam ipse Dominus in iussu et in uoce archangeli et in tuba Dei descendet de caelo, et mortui in ubi ait: deinde nos uiuentes qui reliqui sumus simul cum illis rapiemur in nubibus in obuiam Christo in aera, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Sic par iter fontes torrent᷑ fluminaq igni
Sed tuba tum sonitũ tͥstem dimittet ab alto
Orbe. geniens facinꝰ miserũ uariosq labores:.
Tartareũq chaos monstrabit t̾ra dehiscens:
Et corã hic dño reges sistentur ad unum:
Recidet ecȩlo. ignisq & sulphuris amnis:
translatis. ibi non potuit ille sensus occur¬
rere qui fit cum litterȩ quȩ sunt meorũ
capitib conecꝰtuntur. ubi ylittera in
greco posita est: quia non potuerunt la¬
tina uerba inueniri quȩ ab eadẽ littera
inciperent. & sententiȩ conuenirent.
Hii autẽ sunt uersus tres: quintꝰ. & oc¬
tauus decimus. & nonus decimus. De¬
niq si litteras quȩ sunt in capitib omi¬
uni uersuum conectentes. horũ trium
quȩ scriptȩ sunt non legamus. sed ꝓ eis
.y. litteram tanquam in eisdem locis ipsa
sit posita recordemur: ex pͥmitur in qͥn¬
cum grece hoc dicitur non latine. & st̃
uersus uiginti septe. qui numerus qua¬

Expanded text:
Sic pariter fontes torrentur fluminaque igni. Sic pariter fontes torrentur fluminaque igni. Sed tuba tum sonitum tristem dimittet ab alto Orbe, gemens facinus miserum variosque labores. Tartareumque chaos monstrabit terra dehiscens. Et coram hic Domino reges sistentur ad unum. Recidet e coelo ignisque et sulphuris amnis. translatis, ibi non ille sensus occurrere potuit, qui fit cum litterae quae sunt in eorum capitibus connectuntur, ubi Υ littera in graeco posita est, quia non potuerunt latina inveniri verba, quae ab eadem littera inciperent, et sententiae convenirent. Hi autem sunt versus tres, quintus et octavus decimus, et nonus decimus. Denique et si litteras, quae sunt in capitibus omnium versuum, connectentes horum trium, quae scripta sunt, non legimus: sed pro eis Υ litteram, tanquam in eisdem ipsa sit posita, recordamur: exprimitur in quincum graece hoc dicitur, non latine: et sunt versus viginti septem, qui numerus qua
Abbreviated transcription (Latin):
ydiciĩ signo: tellus sudore madescet:
E cȩlo rear adueniet per secla futurus:
Scilicet incarne presens ut iudicet orbẽ:
Unde dm̃ cernent incredulus atq fidelis:
Celsum cum sc̃is: ei iam termino in ipso
Sic animȩ cũ carne aderunt qͥs uidicat ipse:
Cum iacet incultus densis inueprib orbis:¬
Reicient simulachra uiri: cunctã qͦq garã:
E xuret terras ignis. pontumq polumq:
Inquirens tetri portas effringet auerni:
Sanctoꝵ sedenim cuncte lua libera carni
Tradetur: sontes aeternũ flamma cremabit
Occultos actus retegens tunc qͥsq loquet᷑.
Secreta atq ds̃ reserabit pectora luci:
Tunc erit & luctus: stridebunt dentib om̃s
Eripit᷑ solis iubar: & chorus interit astris:
Uoluet᷑ cęlũ: lunaris splendor obibit
Deiciet colles: ualles ertollet abimo:
Non erit inrebus hominũ. sublime uł altũ:
Iam ȩquant᷑ campis montes: & cerula ponqi
Omĩa cessabunt: tellus confracta peribit

Expanded text:
ndicii signum tellus sudore madescet. Η ndicii signum tellus sudore madescet. Η E caelo rex adueniet per saecla futurus, Σ Scilicet ut carnem praesens, ut iudicet orbem. Ο Unde Deum cernent incredulus adque fidelis Υ Celsum cum sanctis aeni iam termino in ipso. Σ Sic animae cum carne aderunt, quas indicat ipse, Χ Cum iacet incultus densis in uepribReicient symulacra viri, cunctam quoque gazam. Exuret terras ignis pontumque polumque Inquirens tetri portas effringet Averni. Sanctorum sed enim cunctae lux libera carni Tradetur, sontes aeterna flamma cremabit. Occultos actus retegens tunc quisque loquetur Secreta, atque Deus reserabit pectora luci. Tunc erit et luctus, stridebunt dentibus omnes. Eripitur solis iubar, et chorus interit astris. Volvetur caelum, lunaris splendor obibit. Deiciet colles, volles extollet ab imo. Non eriJam aequantur campis montes et caerula ponti. Omnia cessabunt, tellus confracta peribit.
Abbreviated transcription (Latin):
afferunt & asꝑgunt. & quod blandiun-¬
tur grecigenis. atq alienigenas ꝑsequim¬
tur. mirandum non est fieri dȩmonum
instinctu: quorũ interest ꝑsuadere de¬
um factum esse diomẽdem ad decipien¬
dos homines ut falsos deos cum ueri di
inuiria muldos colant: & hominibus
mortius qui nec cum uiuerent uere ui-¬
xerunt. templis. altarib. sacrificiis.
sacerdotibus. quȩ omĩa cũ recta sunt
non nisi uni dõ uiuo & uero debentur¬
aerieas cum uiginti nauibus quibus
portabantur reliquie troianorum. in
italiam uenit. regnante ibi latino: &
apud athenienses menesteo: apud sici¬
nios polifide. apud assyrios autane.
Apud hebreos autẽ. uider lapdon fuit.¬
quodam loco incapitibus uersuum or¬
dinem litterarum ita se habentem: ut
hec in eo uerba legerentur. Ih̃e xp̃c theu.
rum primȩ littere istum sensum quem
dirimus reddunt. sicut eos quidã lati-¬
nis & stantib uersibus est interpretatꝰ:

Expanded text:
adferunt et adspergunt, et quod blandiunadferunt et adspergunt, et quod blandiuntur Graecigenis adque alienigenas persequuntur, mirandum non est fieri daemonum instinctu, quorum interest persuadere deum factum esse Diomeden ad decipiendos homines, ut falsos deos cum ueri Dei iniuria multos colant et hominibus mortuis, qui nec cum uiuerent uere uixerunt, templis altaribus, sacrificiis sacerdotibus quae omnia cum recta sunt non nisi uni Deo uiuo et uero debentuAeneas cum uiginti nauibus, quibus portabantur reliquiae Troianorum, in Italiam uenit, regnante ibi Latino et aput Athenienses Menestheo, aput Sicyonios Polyphide, aput Assyrios Tautane, aput Hebraeos autequodam loco in capitibus uersuum ordinem litterarum ita se habentem, ut haec in eo uerba legerentur: Ἰησοῦς Χρειστὸς rum primae litterae istum sensum, quem diximus, reddunt, sicut eos quidam Latinis et stantibus uersibus est interpretatus,
Abbreviated transcription (Latin):
ab diis uel potius dȩmonib archadibus
in lupos solere conuerti. & qͦd carminb:
circe socios mutauit ulixis: scd̾m istum
modum michi uidetur fieri potuisse quẽ
dixi. si tamen factũ est. Diomedeas autẽ
uolucres quando quidẽ genus earũ ꝑsuc¬
cessionem ꝓpagmis durare ꝑhibetur. ñ
mutatis hominib factas. sed subtractis.
credo fuisse suppositas: sicut cerua pro
effĩgenia regis agamennonis filia. Neq
enim demonib iudicio dĩ ꝑmissis. huius
modi prestigie difficiles esse potuerunt.
Sed quia illa uirgo postea uiua reꝑta. ẽ
suppositam ꝓilla esse ceruam facile cog¬
nitum est: socii uero diomedis quia nus¬
quã subito non comparuerunt. & postea
nullo loco apparuerunt. ꝑdentib eos
ultoribus angelis malis: in eas aues que
ꝓ illis sunt occultȩ ex aliis locis ubi est hoc
genus auium ad ea loca ꝑducte ac repen¬
te suppositȩ creduntur esse conuersi. Qͦd
autẽ dioniedis templo aquam rostris

Expanded text:
ab dis uel potius daemonibus Arcadibus ab dis uel potius daemonibus Arcadibus in lupos solere conuerti, et quod Carminibus Circe socios mutauit Ulixi, secundum istum modum mihi uidetur fieri potuisse, quem dixi, si tamen factum est. Diomedeas autem uolucres, quando quidem genus earum per successionem propaginis durare perhibetur, non mutatis hominibus factas, sed subtractis credo fuisse subpositas, sicut cerua pro Iphigenia, regis Agamemnonis filia. Neque enim daemonibus iudicio Dei permissis huius modi praestigiae difficiles esse potuerunt; sed quia illa uirgo postea uiua reperta est, subpositam pro illa esse ceruam facile cognitum est. Socii uero Diomedis quia nusquam subito conparuerunt et postea nullo loco apparuerunt, perdentibus eos ultoribus angelis malis, in eas aues, quae pro illis sunt occulte ex aliis locis, ubi est hoc genus auium, ad ea loca perductae ac repente subpositae, creduntur esse conuersi. Quod autem Diomedis templo aquam rostris
Abbreviated transcription (Latin):
narrasse quȩ passus est: caballum se scili¬
cet factum. annonam inter alia iumen¬
ta baiulasse militib quȩ dicitur retica.
qm̃ ad retias deportatur. Quod ita ut
narrauit factum fuisse comꝑtũ est: quȩ
tamen ei sua somnia uidebantur. In¬
dicauit & alius. se domi sue ꝑ noctem an¬
dequã requiesceret uidisse uenientem ad
se philosophum quenda sibi notissimũ.
sibiq exposuisse non nulla platonica
que antea rogatus exrponere noluisset:¬
& cum ab eodem philosopho quęsitũ fuis¬
set cur in domo eius fecerit quod in domo
sua petenti negauerat: non feci inquit.
sed me fecisse somniaui. Ae ꝑhoc. alteri
ꝑ imaginem phantasticam ex hibitũ est
ingilanti: quod alter uidit in somnis.
Hec ad nos: non quibus cũq qualib cre¬
dere putaremus indignũ. sed eis referen¬
tib ꝑuenerunt quos nobis non existima¬
remus fuisse mentitos. Promde. qͦd homi¬
nes dicuntur mandatumq est litteris

Expanded text:
narrasse quae passus est, caballum se scilinarrasse quae passus est, caballum se scilicet factum annonam inter alia iumenta baiulasse militibus, quae dicitur Retica, quoniam ad Retias deportatur. Quod ita, ut narrauit, factum fuisse conpertum est; quae tamen ei sua somnia uidebantur. Indicauit et alius se domi suae per noctem, antequam requiesceret, uidisse uenientem ad se philosophum quendam sibi notissimum sibique exposuisse nonnulla Platonica, quae antea rogatus exponere noluisset. Et cum ab eodem philosopho quaesitum fuisset, quur in domo eius fecerit, quod in domo sua petenti negauerat: "Non feci, inquit, sed me fecisse somniaui." Ac per hoc alteri per imaginem phantasticam exhibitum est uigilanti, quod alter uidit in somnis. Haec ad nos non quibuscumque, qualibus credere putaremus indignum, sed eis referentibus peruenerunt, quos nobis non existimaremus fuisse mentitos. Proinde quod homines dicuntur mandatumque est litteris
Abbreviated transcription (Latin):
mira celeritate formas capit. sopitis aut
oppressis corporeis hominis sensib ad a¬
liorũ sensum nescio quo meffabili modo
figura corporea posse ꝑduci: ita ut cor¬
pora ipsa hominum alicubi iaceant ui-¬
uentia quidem. sed muldo grauius atq
uehementius quam nocte suis sensibus
obseratis: phantasticum autẽ illud ue¬
luti corporatum in alicuius animalis
esfigie appareat sensib alienis. talisq eti¬
am sibi esse homo uideatur sicut aliis siba
uideri posset insomnis: & portare onera.
Quȩ onera si uera sunt corpora. portan¬
tur a demonib: ut illudant hominib
partim uera onerũ corpora. partim ium̃¬
torũ falsa cernentib. N am quida no¬
mine prestantius patri suo contigisse in¬
dicabat ut uenenum illud ꝑ caseum in
domo sua sumeret. & iaceret in lecto su¬
o quasi dormiens: qui tamen nullomodo
excitari poterat. Post aliquot autẽ dieᷤ eũ
uelut euigilasse dicebat. & quasi somnia

Expanded text:
mira celeritate formas capit, sopitis aut mira celeritate formas capit, sopitis aut obpressis corporeis hominis sensibus ad aliorum sensum nescio quo ineffabili modo figura corporea posse perduci; ita ut corpora ipsa hominum alicubi iaceant, uiuentia quidem, sed multo grauius adque uehementius quam somno suis sensibus obseratis; phantasticum autem illud ueluti corporatum in alicuius animalis effigie appareat sensibus alienis talisque etiam sibi esse homo uideatur, sicut talis sibi uideri posset in somnis, et portare onera; quae onera si uera sunt corpora, portantur a daemonibus, ut inludatur hominibus, partim uera onerum corpora, partim iumentorum falsa cernentibus. Nam quidam nomine Praestantius patri suo contigisse indicabat, ut uenenum illud per caseum in domo sua sumeret et iaceret in lecto suo quasi dormiens, qui tamen nullo modo poterat excitari. Post aliquot autem dies eum uelut euigilasse dicebat et quasi somnia
Abbreviated transcription (Latin):
inbello. & sepultus meo monte qui eti¬
am nunc eius nomine nuncupatur. de¬
orũ talium quales sibi faciebant nume¬
ro est additus. Alii sane noluerunt eũ
in prelio scribere occisum. sed non com¬
paruisse eum dixerunt: sed nec ex eius
uocabulo appellatũ montẽ. sed ex aduen¬
tu auium dictum ẽẽ auentinum. Post
hunc non est deus factus in latio: nisi
romulus conditor Romȩ. Inter istũ au¬
tem & illum reges reperiuntur duo:
quorũ primus est ut eum uirgiliano
uersu eloquar. ꝓximus ille procas tro¬
iane gła gentis. Cuius temꝑe quia iam
quodammodo Roma parturiebatur: il¬
lud omniũ regnoꝵ marimũ assyrioꝵ
finem tantȩ diuturnitatis accepit. Ad
medos quippe trans latum est. post an¬
nos ferme mille trecentos quinq: ut eti¬
am beli qui Ninum genuit & illic par¬
quod etiã cogitando siue somniando ꝑ
rerũ innumerabilia genera uariatur. &
cum corpus non sit. corporũ tamen similes

Expanded text:
in bello et sepultus in eo monte, qui etiin bello et sepultus in eo monte, qui etiam nunc eius nomine nuncupatur, deorum talium, quales sibi faciebant, numero est additus. Alii sane noluerunt eum in proelio scribere occisum, sed non conparuisse dixerunt; nec ex eius uocabulo appellatum montem, sed ex aduentu auium dictum Auentinum. Post hunc non est deus factus in Latio nisi Romulus conditor Romae. Inter istum autem et illum reges reperiuntur duo, quorum primus est, ut eum Vergiliano uersu eloquar: Proximus ille Procas, Troianae gloria gentis. Cuius tempore quia iam quodam modo Roma parturiebatur, illud omnium regnorum maximum Assyrium finem tantae diuturnitatis accepit. Ad Medos quippe translatum est post annos ferme mille trecentos quinque, ut etiam Beli, qui Ninum genuit et illic parquod etiam cogitando siue somniando per rerum innumerabilia genera uariatur et, cum corpus non sit, corporum tamen similes
Abbreviated transcription (Latin):
nominati sunt. qui successerunt cȩsa¬
ri augusto. Eeprobato autẽ saule ne
quisquam ex eius stirpe regnaret. eoq
defuncto: day id successit in regnum
post annos asaulis imperio quadragin¬
ta. Tunc athemenses habere deinde re¬
ges post codri interitum destiterunt:
& magistratus habere ceperunt ammi¬
nistrande rei publice. Post dauid qui
etiam ip̃se quadraginta regnauit annoᷤᷤ
filius eius salomon rea ifrahelitarũ
fuit: qui templum illud nobilissimum
dĩ ierosolimitanum condidit. Cuius
temꝑe apud latinos condita est alba: eac
qua deinceps non latinorũ sed albanoꝵ
reges appellari. in eodem tamen latio
cȩperunt. Salomomi successit filius eiꝰ
Roboam. sub quo in duo regna populus
ille diuisus est: de singulȩ partes suos sin¬
gulos reges habere cȩ̨perunt. Latium
post eneam quẽ deũ fecerant undecim
reges habuit: quorũ nullus ds factus
est. Auentinus autẽ qui duodecimo
loco aeneam sequitur: cũ ẽẽc ꝓstratus

Expanded text:
nominati sunt, qui successerunt Caesanominati sunt, qui successerunt Caesari Augusto. Reprobato autem Saule, ne quisquam ex eius stirpe regnaret, eoque defuncto Dauid successit in regnum post annos a Saulis imperio quadraginta. Tunc Athenienses habere deinde reges post Codri interitum destiterunt et magistratus habere coeperunt administrandae rei publicae. Post Dauid, qui etiam ipse quadraginta regnauit annos, filius eius Salomon rex Israelitarum fuit, qui templum illud nobilissimum Dei Hierosolymitanum condidit. Cuius tempore aput Latinos condita est Alba, ex qua deinceps non Latinorum, sed Albanorum reges appellari, in eodem tamen Latio, coeperunt. Salomoni successit filius eius Roboam, sub quo in duo regna populus ille diuisus est, et singulae partes suos singulos reges habere coeperpost Aenean, quem deum fecerunt, undecim reges habuit, quorum nullus deus factus est. Auentinus autem, qui duodecimo loco Aenean sequitur, cum esset prostratus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ nirgium ꝓuocando. Unde ait uirgili¬
us. Et iurgia codri. Et hunc athe¬
nienses tanquam deum sacrificiorũ ho¬
nore coluerunt. Quarto latinorum
rege siluio enee filio. non de creiis a
de qua fuit ascanius qui tertius ibi reg¬
nauit. sed de lauinia latini filia quem
postumum eneas dicitur habuisse: assy¬
riorũ autẽ inicesimo & nono oneo. &
Melantho atheniensium sexto decimo:
iudice autẽ hebreorũ hely sacerdote.
regnum sicinioꝵ consummatum est.:
quod ꝑ annos nongentos quinquaginta
& nouem traditur fuisse porrectum.
tibus: israhelitarum regnum finito dẽ¬
pore nidicum a sayle rege sumpsit
exordium: quo tẽpore fuit ꝓpheta sa¬
muhel. Ab illo igitur tempore hi re-¬
ges latinoꝵ ẽẽ cȩperunt. quos cogno¬
minabant siluios. Ab eo quippe qui
filius eneȩ primus dictus est siluius.
cȩteris subsecutis & ꝓpria nomina im¬
ponebantur. & hoc non defuit cogno¬
mentũ: sicut longe postea cesares cog¬

Expanded text:
per iurgium prouocando. Unde ait Vergiliper iurgium prouocando. Unde ait Vergilius: Et iurgia Codri. Et hunc Athenienses tamquam deum sacrificiorum honore coluerunt. Quarto Latinorum rege Siluio Aeneae filio, non de Creusa, de qua fuit Ascanius, qui tertius ibi regnauit, sed de Lauinia Latini filia, quem postumum Aeneas dicitur habuisse, Assyriorum autem uicensimo et nono Oneo et Melantho Atheniensium sexto decimo, iudice autem Hebraeorum Heli sacerdote regnum Sicyoniorum consumtum est, quod per annos nongentos quinquaginta et nouem traditur fuisse porrectum. tibus Israelitarum regnum finito tempore iudicum a Saule rege sumsit exordium, quo tempore fuit propheta Samuel. Ab illo igitur tempore hi reges Latinorum esse coeperunt, quos cognominabant Siluios; ab eo quippe, qui filius Aeneae primus dictus est Siluius, ceteris subsecutis et propria nomina inponebantur et hoc non defuit cognomentum; sicut longe postea Caesares cog
Abbreviated transcription (Latin):
firmant: quib nec deus ut putant fac¬
tus humanam reuocare naturam uel ip¬
se potuit. uel certe a ioue suo rege tan¬
quam cȩlicola nouitius impetrauit.
Qum etiam tẽplum eius esse aiunt
Mortuo autẽ latino regnauit aeneas
tribus annis. eisdem insupradictis locis
manentib regib: nisi quod siciniorũ
iam᷑ pelagus erat. & hebreorũ iude&
samsoni. Qui cum mirabiliter fortis
esset: putatus est hercules. Sed enẽam
qm̃ quando mortuus est non comparu¬
it. deum sibi fecerunt latini: sabini e¬
tiam regem suũ primũ sancum siue
ut aliqui appellant sanctum. retule-¬
runt in deos. Per idem tempus. codruᷤ
rex athemensium peloponensib eiꝰdẽ
hostib ciuitatis se interficiendũ igno¬
tus obiecit. Et factum est. Hoc modo
eum predicant patriam liberasse. R es¬
ponsum enim acceperant peloponenses.
tum demum se superaturos si eoꝵ regẽ
non occidissent. Fefellit ergo eos: habi¬
tu pauperis apparendo. & in suã necem

Expanded text:
firmant; quibus nec deus, ut putant, facfirmant; quibus nec deus, ut putant, factus humanam reuocare naturam uel ipse potuit uel certe a Ioue suo rege tamquam caelicola nouicius inpetrauit. Quin etiam templum eius esse aiuntMortuo autem Latino regnauit Aeneas tribus annis, eisdem in supradictis locis manentibus regibus, nisi quod Sicyoniorum iam Pelasgus erat et Hebraeorum iudex Samson; qui cum mirabiliter fortis esset, putatus est Hercules. Sed Aenean, quoniam quando mortuus est non conparuit, deum sibi fecerunt Latini. Sabini etiam regem suum primum Sancum siue, ut aliqui appellant, Sane tum, rettulerunt in deos. Per idem tempus Codrus rex Atheniensium Peloponnensibus eiusdem hostibus ciuitatis se interficiendum ignotus obiecit; et factum est. Hoc modo eum praedicant patriam liberasse. Responsum enim acceperant Peloponnenses tum demum se superaturos, si eorum regem non occidissent. Fefellit ergo eos habitu pauperis apparendo et in suam necem
Abbreviated transcription (Latin):
talium deorũ numerũ receperunt:
quẽ prȩclarum augurem & belligerato¬
rem fuisse asserunt. Picus f̾aunum
genuit. laurentum regem scđm. Etiã
iste deus illis uel est. uł fuit. Hos ante
troianum bellum diuinos honores. mor¬
tuis hominib detulerunt. Iroia uero¬
euersa excidio illo usq quaq cantato
puerisq notissimo. quod & magnitudi¬
ne sui & scriptorũ excellentib linguis
insigniter diffamatum atq uulgatũ est:
gestumq regnante iam latino faum filio
ex quo latinorum regnum dici cepit. lau¬
rentumq cessauit: greci uictores deletã
troiam relinquentes. & ad propria reme¬
antes. diuersis & horrendis cladib dila¬
cerati atq contritisunt: & tamen etiã
ex eis deorũ suorũ numerũ auxerunt.
Nam & diomedem fecerunt deũ quem
pena diumitus irrogata ꝑhibent ad su¬
os non reuertisse: eiusq socios in uolucres
fuisse conuersos non fabuloso poeticoq
mendacio. sed historica attestatione con¬

Expanded text:
talium deorum numerum receperunt, talium deorum numerum receperunt, quem praeclarum augurem et belligeratorem fuisse adserunt. Picus Faunum genuit, Laurentum regem secundum; etiam iste deus illis uel est uel fuit. Hos ante Troianum bellum diuinos honores mortuis hominibus detulerunt. euersa excidio illo usquequaque cantato pueris- . que notissimo, quod et magnitudine sui et scriptorum excellentibus linguis insigniter diffamatum adque uulgatum est gestumque regnante iam Latino Fauni filio, ex quo Latinorum regnum dici coepit Laurentumque cessauit, Graeci uictores deletam Troiam relinquentes et ad propria remeantes diuersis et horrendis cladibus dilacerati adque contriti sunt; et tamen etiam ex eis deorum suorum numerum auxerunt. Nam et Diomeden fecerunt deum, quem poena diuinitus inrogata perhibent ad suos non reuertisse: eiusque socios in uolucres fuisse conuersos non fabuloso poeticoque mendacio, sed historica adtestatione con
Abbreviated transcription (Latin):
bat. ubi erat re uicesimus & tertius
iampares. cum primus laurentũ picus
esse cȩpisset. De huius pici patre sacurno
uiderint quid sentiant talium deorum
cultores: qui negant hominem fuisse.
De quo & alii scripserunt quod ante
picum filium suũ initalia ip̃se regna¬
uerit.: & uirgilius notiorib litteris di¬
cit. Is. genus iudocile & disꝑsum in mon¬
tib altis composuit. legesq dedit. lati¬
umq uocari malint: his qm̃ latuisset
tutus moris. Aurea quȩ ꝑhibent. illo
sub rege fuere scła. Sed hec poetica o¬
pinentur esse figmenta. & pici patrem
stercen potius fuisse asseuerent: aquo
peritissimo agricola inuentũ ferunt
ut fimo animalium agri fecundaren¬
tur: quod ab eius nomine stercus est
dictum. Hunc quidam stercutiũ etiam
uocatum ferunt. Qualibet autẽ ex cau¬
sa eum saturnũ appellare uoluerint:
certe tamen hunc stercen siue ster¬
cutium. merito agriculture fecerunt
dm̃i. Picum quoq similiter eius filiũ in

Expanded text:
bat, ubi erat rex uicensimus et tertius bat, ubi erat rex uicensimus et tertius Lampares, cum primus Laurentum Picus esse coepisset. De huius Pici patre Saturno uiderint quid sentiant talium deorum cultores, qui negant hominem fuisse; de quo et alii scripserunt, quod ante . Picum filium suum in Italia ipse regnauerit, et Vergilius notioribus litteris dicit: Is genus indocile et dispersum montibus altis Conposuit legesque dedit Latiumque uocari Maluit, his quoniam latuisset tutus in oris. Aurea quae perhibent illo sub rege fuere Saecula. Sed haec poetica opinentur esse figmenta et Pici patrem Stercen potius fuisse adseuerent, a quo peritissimo agricola inuentum ferunt, ut fimo animalium agri fecundarentur, quod ab eius nomine stercus est dictum; hunc quidam Stercutium uocatum ferunt. Qualibet autem ex causa eum Saturnum appellare uoluerint, certe tamen hunc Stercen siue Stercutium merito agriculturae fecerunt deum. Picum quoque similiter eius filium in
Abbreviated transcription (Latin):
pro diis culti sunt: quãuis orpheum
nescio quo modo infernis sacris uł po¬
tius sacrilegiis prȩficere soleat ciuitas
impiorũ. Uxor autẽ regis adamantis
quȩ uocabatur iNO. & eius filius melicer¬
tes. prȩcipitio spontaneo in mari perie¬
runt: & opinione hominum in deos rela¬
ti sunt: sicut alii homines eoꝵ dempoꝵ
castor & pollua. Illam sane melicertis
matrem leucothean greci. matiitam la¬
tim uocauerunt: utriq tamen putanteᷤ
latum ad micenas unde fuit agamennon:
& exortum est regnum laurentum. ubi
Saturni filius picus regnum primus ac¬
cepit. iudicante apud hebreos femina
dedbora. sed ꝑ illam di sp̃s id agebat:
nam etiã ꝓphetissa erat. Cuius ꝓpħia
minus aꝑta est: quã ut possimus eam
sine diuturna eirpositione de xp̃o demon¬
strare ꝓlatam. Ergo iam regnabant lau¬
rentes utiq mnitalia. ex quibus euidenti¬
or ducitur origo romana post grecos: &
tamen adhuc regnum assyrium ꝑmane¬

Expanded text:
pro dis culti sunt; quamuis Orpheum pro dis culti sunt; quamuis Orpheum nescio quo modo infernis sacris uel potius sacrilegiis praeficere soleat ciuitas inpiorum. Uxor autem regis Athamantis, quae uocabatur Ino, et eius filius Melicertes praecipitio spontaneo in mari perierunt et opinione hominum in deos relati sunt, sicut alii homines eorum temporum, Castor et Pollux. Illam sane Melicertis matrem Leucothean Graeci, Matutam Latini uocauerunt, utrique tamen putantes latum ad Mycenas, unde fuit Agamemnon, et exortum est regnum Laurentum, ubi Saturni filius Picus regnum primus accepit. iudicante aput Hebraeos femina Debbora; sed per illam Dei spiritus id agebat; nam etiam prophetissa erat, cuius prophetia minus aperta est, quam ut possimus eam sine diuturna expositione de Christo demonstrare prolatam. Iam ergo regnabant Laurentes utique in Italia, ex quibus euidentior ducitur origo Romana post Graecos; et tamen adhuc regnum Assyrium permane
Abbreviated transcription (Latin):
uitio sit maligna. nisi quod ille ꝑmiserit
cuius iudicia occulta sunt multa. in iui¬
sta sunt nulla. Nec sane demones natu¬
ras creant: si aliquid tale faciunt de qua¬
lib factis ista uertitur questio: sed spe¬
cietenus quȩ a uero dõ sunt creata com¬
mutant. ut uideantur ẽẽ quod ñ sunt.
Non itaq solum animum sed ne corpus
quidem ulla ratione crediderim de mo¬
num arte uel potestate. inmembra &
limamenta bestialia ueraciter posse
conuerti: sed phantasticum hominis
elementa sunt: aut in principatib & po¬
testatib ꝓ uoluntate creatoris & suis me¬
ritis ordinati. Et siquid est quod de u¬
no uero dõ inter multa uana & falsa ce¬
cmnerunt: colendo cum illo alios qui dii
non sunt. eisq ex hibendo famulatum.
qui um tantum debetur dõ. non ei uti¬
q rite seruierunt: nec afabuloso deoꝵ
suoꝵ dedecore etiã ipsi se abstinere po¬
tuerunt. orpheus. museus. linus.
Uerum isti theologi deos coluerunt: ñ

Expanded text:
uitio sit maligna nisi quod ille permiserit, uitio sit maligna nisi quod ille permiserit, cuius iudicia occulta sunt multa, iniusta nulla. Nec sane daemones naturas creant, si aliquid tale faciunt, de qualibus factis ista uertitur quaestio; sed specie tenus, quae a uero Deo sunt creata, commutant, ut uideantur esse quod non sunt. Non itaque solum animum, sed ne corpus quidem ulla ratione crediderim daemonum arte uel potestate in membra et liniamenta bestialia ueraciter posse conuerti, sed phantasticum hominiselementa sunt aut in principatibus et potestatibus pro uoluntate Creatoris et suis meritis ordinati, et si quid de uno uero Deo inter multa uana et falsa cecinerunt, colendo cum illo alios, qui di non sunt, eisque exhibendo famulatum, qui uni tantum debetur Deo, non ei utique rite seruierunt nec a fabuloso deorum suorum dedecore etiam sibi se abstinere potuerunt — Orpheus, Musaeus, Linus. Verum isti theologi deos coluerunt, non