comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad cibum utuntur. Quod aũt ad altiorem sensum ꝑtin&. hoc ẽ unde ma¬
gis dictum ẽ : quod inrationabiles passiones ita debeant menti sapientis
ut holera rustico eẽ sub iectu. Atq ita his utantur tãquã reptilib cogi¬
tationib: ut agricola holerib: quae ob eẽ non possunt. cibi tamen non
habent gratiam fortioris Generale enĩ omnib & cõmune p̃ceptum : nõ
altiora indicit genera uirtutum : quae utiq paucorum sunt. sed & siquis
uirtutum epulas fortioressibi exibere non possit : huius modi tamen ha¬
beat passiones quae non noceant sed delectent. ideo in principio sẽsmõses
in formauit nos. atq: instruxit deinsufflatione anime ut non laberemur. opi¬
nionibus diuersis filo sophorum qui sibi ipsi constare non possunt: pleriq enim
uaria senserunt : ut critias et eius discipuli sanguinem esse animã dicentes:

Expanded text:
ad cibum utuntur. quod autem ad altiorem sensum pertinet, hoc est, unde maad cibum utuntur. quod autem ad altiorem sensum pertinet, hoc est, unde magis dictum est, quod inrationabiles passiones ita debeant menti sapientis ut holera rustico esse subiecta, atque ita his utatur tamquam reptilibus cogitationibus, ut agricola holeribus, quae obesse non possunt, cibi tamen non habent gratiam fortioris. generale enim omnibus et commune praeceptum non altiora indicit genera uirtutum, quae utique paucorum sunt. sed etsi quis uirtutum epulas fortiores sibi exhibere non possit. huiusmodi tamen habeat passiones, quae non noceant. sed delectent. Ideo in principio sanctus Moyses informauit nos atque instruxit de insufflatione animae, ut non laberemur opinionibus diuersis philosophorum, qui sibi ipsi constare non possunt. plerique enim uaria senserunt, uti Critias et eius discipuli sanguinem esse animam dicentes,
Abbreviated transcription (Latin):
ra inquid pabuli : dediuobis om̃ia : Non holera omnia dediuobis ad escam: Utan¬
tur igiur qui utuntur carnȩ tã quã olerib: non addis tentionẽ nec adruinã
corporis quã epule carnis facere consuer̃. sed quem ad modũ & holera non
om̃ia ad esce usum habilia sunt : ita&iã non omne uiuum reptile ad cõmo¬
dum adusum epulandi siquidem ab omnib: uenenatis abstinere debemus.
lica huc̃ qtoque processerit luxoria . ut magis delectationi consulat quam
periculo: & in pleuerisq: resecto qđ dicitur uenenatum naturalit̃ inẽe: reli¬
quã partem ad cibum uendic& quae & si non plena periculi. tamen uicina
periculo ẽ & corruptela aliqua necesse ẽ in totius sucum secarnis infuderit:
pleriq: &iam sagittis uenenatis trans figunt ceruos. et huius modi uelocia
animalia. et postea resectu quadam parte membrorum reliquo corpore

Expanded text:
ra inquit pabuli dedi uobis omnia.. non holera omnia dedi uobis ad escam. utanra inquit pabuli dedi uobis omnia.. non holera omnia dedi uobis ad escam. utantur igitur qui utuntur carne tamquam holeribus non ad distentionem nec ad aruinam corporis, quam epulae carnis facere consuerunt. sed quemadmodum et holera non omnia ad escae usum habilia sunt, ita etiam non omne uiuum reptile adcommodum ad usum epulandi, siquidem ab omnibus uenenatis abstinere debemus, licet huc quoque processerit luxuria, ut magis delectationi consulat quam periculo et m plerisque resecto quod dicitur uenenatum naturaliter inesse reliquam partem ad cibum uindicet, quae etsi non plena periculi, tamen uicina periculo est et con\'uptela aliqua necesse est in totius sucum se carnis infuderit. plerique etiam sagittis uenenatis transfigunt ceruos et huiusmodi uelocia animalia et postea resecta quadam parte membrorum reliquo corpore
Abbreviated transcription (Latin):
sa harum cibo utimur aduitae gratiam: harum epulis delectamur. Quidẽ
&iam quod ait sicut olera pabuli dediuobis omĩa: in quo & hiiquisimpliciter
intellegunt. ut non expendant sermonis ex amen: non uobis uidentur ẽẽ con¬
trarii sunt enim quiputant. quod holera ad escam nobis ch̃ iussu ad tributa
uideantur quo his magis uti : quã carnalib: epulis debeamus. Ego autem li¬
benter his ad quiescerem ut generi hominum ad parsimoniam magis & tem¬
perantiam holerum usus in olescer& nisiuiderem ab his quid non libent᷑ acci¬
piunt posse referre mihi quia non om̃ia holera escehominum inueniantur
ad cominoda Deinde quia non omne hominum genus sapientiae & continen¬
tiae amore ducitur : ut continentiã sequipossit. & ideo quod generale p̃ceptũ
est : adportiunculam paucorum hominum diriuare non possumus: omnib
enĩ hominibus hoc p̃ceptum datur: ideoq consideremus quid dixerit: sicut hole¬

Expanded text:
sa, harum cibo utimur ad uitae gratiam, harum epulis delectamur. Quid est sa, harum cibo utimur ad uitae gratiam, harum epulis delectamur. Quid est etiam quod ait: sicut holera pabuli dedi uobis omnia? in quo et hi qui simpliciter intellegunt, ut non expendant sermonis examen, non nobis uidentur esse contrarii. sunt enim qui putant quod holera ad escam nobis dei iussu adtributa uideantur, quo his magis uti quam carnalibus epulis debeamus: ego autem libenter his adquiescerem, ut generi hominum ad parsimoniam magis et temperantiam holerum usus inolesceret, nisi uiderem ab his qui id non libenter accipiunt posse referri mihi quia non omnia holera escae hominum inueniantur adcommoda, deinde quia non omne hominum genus sapientiae et continentiae amore ducitur, ut continentiam sequi possit. et ideo quod generale praeceptum est, ad portiunculam paucorum hominum diriuare non possumus; omnibus enim hominibus hoc praeceptum datur. ideoque consideremus quid dixerit. sicut hole
Abbreviated transcription (Latin):
more frangatur. Non &iam luxoͣria atq delicus tam quã lubricum & caducum uite
istius agatcursum: sed continentia ac temperantia. ableg& a seuir sapiens huius mo¬
dipassiones: sed quia subdidit statim omnia reptilia quae sunt uiua erunt uobis in
escam ne forte temoueat quia ante dereptilib: diximus uenenatis : cognosce alia ẽ
reptilia uenenatu alia mansu&u demansu&is igitur reptilib: accipe : quae & sinon
omnia uentre & pectore repunt sicut colubres exiguos tam̃ pedes habent ut reppere
magis quam ambulare uideantur: Ergo uenenatorũ reptilium similes inmundo cor¬
poreas accipepassiones : mansu &orum aut decoras. omnis enĩ affectus qui est p̃ter
de sormis delectationis in lecebram : passio quedam ẽ: sed bona passio cupiditas
mollior ÷ &ira actimor : haee noxiae animae passiones sunt: affectus autem
in noxii passiones bonaesunt. et his uiuendi quidam nobis usus ministratur. & cau¬

Expanded text:
more frangatur, non etiam luxuria atque deliciis tamquam lubricum et caducum uitae more frangatur, non etiam luxuria atque deliciis tamquam lubricum et caducum uitae istius agat cursum, sed continentia ac temperantia ableget a se uir sapiens huiusmodi passiones. sed quia subdidit statim: omnia reptilia quae sunt uiua erunt uobis in escam, ne forte te moueat quia ante de reptilibus diximus uenenatis, cognosce alia esse reptilia uenenata, alia mansueta. de mansuetis igitur reptilibus<< accipe, quae etsi non omnia uentre et pectore repunt sicut colubres, exiguos tamen pedes habent, ut repere magis quam ambulare uideantur. ergo uenenatorum reptilium similes inmundas corporeas accipe passiones, mansuetorum autem decoras. omnis enim affectus, qui est praeter deformis delectationis inlecebram. passio quidem est, sed bona passio. cupiditas mollior et ira ac timor, haec noxiae animae passiones sunt, affectus autem innoxii passiones bonae sunt. et his uiuendi quidam nobis usus ministratur et cau
Abbreviated transcription (Latin):
&reꝑtus quod in confusione non fuiss& obnoxius confusioni. Altior aũt sensus hab&
quodiustus magnitudine & multitudine uirtutis augaur atq doctrinae. et repl&
terram quasi cor quoddam in quosit receptaculum intelligibilium. uanihiluacuum
sapientia eẽ. patitur. quod insipientia possit inuadere. dominatur igitur terrenis
omnib: passionib: sed &iam sensib: corporalib bestias quoq sibi quodã t̃rore subigit
& timore : inquib: species uid&ur in eẽ malitiae atq feritatis. inmitis enim & a grestis
ẽ omnis malitia: inflatur aerio quodamtumore: nec illud obscurum: quod reptilia
quaedam la& alium quandã habent speciem passionum aquib: uenenum quoddam
menti uid&ur infundi omnib: ergo his imperat iustus. quib: non cõmis c&ur. sed
co erc& ea simens eius non delectatione. non cupiditate ducatur: hon tristitia &ti¬

Expanded text:
et repertus quod in confuet repertus quod in confuquod iustus magnitudine et multitudine uirtutis augetur atque doctrinae et replet terram quasi cor quoddam, in quo sit receptaculum intellegibilium. ita nihil uacuum sapientiae esse patitur, quod insipientia possit inuadere. dominatur igitur terrenis omnibus passionibus, sed etiam sensibus corporalibus, bestias quoque sibi quodam terrore subigit et timore, m quibus species uidetur inesse malitiae atque feritatis. inmitis enim et agrestis est omnis malitia: inflatur aerio quodam tumore. nec illud obscurum quod reptilia quaedam letalium quandam habent speciem passionum, a quibus uenenum quoddam menti uidetur infundi. omnibus ergo his imperat iustus, quibus non commiscetur, sed coercet ea, si mens eius non delectatione, non cupiditate ducatur, non tristitia et ti
Abbreviated transcription (Latin):
nis generationem ex pressam: unam secdm imagineindi ateraõ secundum sigmentum
deluto terrae. Denique illa creatihominis deluto terrae uid&ur ẽe facta postmun¬
dum : postquam requi euit ds̃ ab operibussuis sero qued ã modo terrenae statuȩ fig¬
mentum gignitur: non erat pluuia suꝑ terram : nec homo terrã operabatur: Tunc de
limo terrae finxit ds̃ hominem : & in sufflauit in faciem eĩ sp̃m uitae : et factusẽ homo
opera dĩ quasi ꝑ fecta operatione consticutus homo secundũ imaginẽ
dĩ ẽ. Cui &iam iste compara¬
tur : qui indiluuio iustus inuentus ẽ. & ideo
suꝑterrena om̃ia eum constituit ds̃: sicut & illum adimaginemdĩ factum : quia
uterq aterrenis uicus temperabat: ille qui ita generatus ẽ. ut nihil terreno debe¬
r& contagio : iste qui in periculis fuerat ad probatus & examinatus in passionibus

Expanded text:
nis generationem expressam: unam secundum imaginem Dei, alteram secundum figmentum nis generationem expressam: unam secundum imaginem Dei, alteram secundum figmentum de luto terrae. Denique illa creatio hominis de luto terrae videtur esse facta post mundum, postquam requievit Deus ab operibus suis. Sero quodammodo terrenae statuae figmentum gignitur. 264 Non erat pluvia super terram, nec homo terram operabatur. Tunc de limo terrae finxit Deus hominem, et insufflavit in faciem ejus spiritum vitae, et factus est homosunt opera Dei, quasi perfecta operatione constitutus homo secundum imaginem Dei est, cui etiam iste comparatur qui in diluvio justus inventus est. Et ideo supra terrena omnia eum constituit Deus, sicut et illum ad imaginem Dei factum, quia uterque a terrenis vitiis temperabat. Ille qui ita generatus est, ut nihil terreno deberet contagio: iste qui et in periculis fuerat approbatus, et examinatus in passionibus,
Abbreviated transcription (Latin):
tes eẽ uitanda quaedumtimes accendaris adgloriam. ꝑfidiȩ iratus & sceleri: rur¬
sus iracundia succensus: diuini cõmotione timoris modereris Et benedix̃
dñs noe & filios eiꝰ dicens: Crescite & multiplicamini: & repl&e terrã & domi¬
naminieius. & timor ur̃t & tremor erit omnib: bestus terrae & omnib: auibus
caeli & in omnib: quae mouentur suꝑ aquã: & in omnib: piscib maris: Haec
p̃rogatiua potestatis: in c&era animalia uid&ur homini ad tributa & insu¬
periorib: pactib sed eo loco ubidixit qđ ds̃ hominem adimmaginẽ dĩ fecit
masculum et feminam fecit eos et benedixit eos dicens crescite & multiplica¬
mini & repl&e terram & dominamini eius & potestatem hab&e suꝑpisces naris
& uolatilia etbestias uerrae & reptilia quod ideo ammonui ut intellegas geminã homi¬

Expanded text:
tes esse uitanda, quae dum times, accendaris ad gloriam perfidiae iratus et sceleri, rurtes esse uitanda, quae dum times, accendaris ad gloriam perfidiae iratus et sceleri, rursus iracundia succensus diuino commotionem timore modereris. Et benedixit dominus Noe et filios eius dicens: crescite et multiplicamini et replete terram et dominamini eius. et timor uestri et tremor erit omnibus bestiis terrae et omnibus auibus caeli et in omnibus quae mouentur super terram et in omnibus piscibus maris. haec praerogatiua potestatis in cetera animalia. uidetur homini adtributa et in superioribus partibus, sed eo loco ubi dixit quod deus hominem ad imaginem dei fecit, <ait>: masculum et feminam fecit eos et benedixit eos dicens: crescite et multiplicamini et replete terram et do minamini eius et potestatem habete super pisces marist volatilia, et bestias terrae, et reptilia . Quod eo admonui, ut intelligas geminam homi
Abbreviated transcription (Latin):
ciȩ sumpsit exemplum: anima aũt uoluptariis. hoc est sapientiae fructibus ali¬
tur : cui iterum ut corporiñro contrarium frigus & aestus: itatimor & ira¬
cundia uidentur aduersa. sed quia in corpore est. necesse ẽ & iracundiã habeat¬
& timorem nec potest sinehac: eẽ corporerea necessitate natura. Et ideomens
sapientis moderamina iusta dispensat: neiram & timorem ꝑ misceat: & fiat con¬
fusio quaedam animo illius atq diluuium: diequoq & nocte. quod ait: ꝑdiem¬
& intelligis in luminantem uirtutem: ꝑnoctem recognoscis tenebrosam insipien¬
tiam: itaq & intimore tam quã in frigore: potest eẽ in luminans uirtus. Simi¬
liter & iracundiam potest reprimere temperantiam. ut intimore aliquis nõ
penitus resoluatur & magis timore dirigatur ad opera uirtutis. uerbi gratia:
si ꝑsecutor insistat: ut plus dm̃timeas & ꝑ p&ua magis subplicia. quã p̃sentia pu¬

Expanded text:
ciae sumpsit exemplum. anima autem uoluptariis, hoc est sapientiae fructibus aliciae sumpsit exemplum. anima autem uoluptariis, hoc est sapientiae fructibus alitur, cui iterum, ut corpori nostro contrarium frigus et aestus, ita timor et iracundia uidentur aduersa. sed quia in corpore est, necesse est et iracundiam habeat et timorem, nec potest sine hac esse corporeae necessitate naturae. et ideo mens sapientis moderamina iusta dispensat, ne iram et timorem permisceat et fiat confusio quaedam animo illius atque diluuium. die quoque et nocte quod ait, per diem intellegis inluminantem uirtutem, per noctem recognoscis tenebrosam insipientiam. itaque et in timore tamquam in frigore potest esse inluminans uirtus. similiter et iracundiam potest reprimere temperantia, ut in timore aliqui non penitus resoluatur et magis timore dirigatur ad opera uirtutis, uerbi gratia si persecutor insistat, ut plus deum timeas et perpetua magis supplicia quam praesentia pu
Abbreviated transcription (Latin):
mundus tempore resoluatur. Ita & mens quando aliquid uid&xur incipere
ad finemusq contendat᷑ &operissui terminum quaerat : quando finit aliquod
opus: non quasi consumato opere feri&ur : sed in alia recurrat opera et sen¬
ꝑ incrementa uirtutis exerceat : quando quidem uid& quod infructus suos
semꝑ terra reuo c&ur : qui diuersi aut uere & aestate. ut in partib: orientis
aut estate autum noq nascantur. ut in partib occidentis: Aliotempore
terrarum seminaria partus suos edunt: alio autem tempore fructus
arborum carpimus: diuiduiergo fructus sunt necessarii & uolup¬
tarii necessarii ex seminib: terrarum:A duero ex arborum fruc¬
tibus uoluptarii : Ita quae corpus nr̃m. tam quã uere hoc est aere. cibo pas
citurali. Aer aũtꝰ greco nomine uerlatino dicitur. Ideo scriptura de par¬
tibus orientis. & maxime ae gypti. ꝑ quam transiuit hebreus. uł expartib foeni¬

Expanded text:
mundus tempore resoluatur. ita et mens quando aliquid uidetur incipere, mundus tempore resoluatur. ita et mens quando aliquid uidetur incipere, ad finem usque contendat et operis sui terminum quaerat. quando finit aliquod opus\', non quasi consummato opere ferietur, sed in alia recurrat opera et semper incrementa uirtutis exerceat, quando quidem uidet quod in fructus suos semper terra reuocetur, qui diuersi aut uere et aestate ut in partibus orientis aut aestate autumnoque nascantur ut in partibus occidentis. alio tempore ten-arum seminaria partus suos edunt, alio autem tempore fructus arborum carpimus. diuidui ergo fructus sunt necessarii et uoluptarii: necessarii ex seminibus ten\'arum, at uero ex arborum fructibus uoluptarii. itaque corpus nostrum tamquam uere, hoc est >ἔαρι, cibo pascitur naturali. ἔαρ autem Graeco nomine, uer Latino dicitur. ideo scriptura de partibus orientis et maxime Aegypti, per quam transiuit Hebraeus, uel ex partibus Phoeni
Abbreviated transcription (Latin):
lenȩ ꝑmixtis grauib: & acutis uid&ur consistere: siergo & mundus ȩsse ex con¬
trariis contin&ur aere & terra igni&aqua : Nr̃a quoq corpora frigore
&calore umore & siccitate quendã naturae ordinem seruant : Nã sinatu¬
ralis ordo acmensura confunditur: tunc necesse ẽ sequatur in teritus:
Ergo certum ordinem temporum : dñs remota confusione diluuii: ad ꝑ se¬
uerentiam mundipmittit futurum : Altior aut sensus hoc hab&: ut per
semen intellegamus principium ꝑ messem intellegamꝰ finem : in utroq salutis
ẽ causa : Alterum sine altero : in ꝑfectum ẽ : quia ait. ubi principium ẽ finis
queritur nec potest ẽe sublato fine principium & finis in principium recurit :
Ergo semꝑ in eadem recursurtum : dum in hoc mundo est genus memorat hu¬
manum:ut cum incipit annus : finiatur : Cumfinitur : incipiatur: non medio

Expanded text:
lenae permixtis grauibus et acutis uidetur consistere, sic ergo et mundus iste ex conlenae permixtis grauibus et acutis uidetur consistere, sic ergo et mundus iste ex contrariis continetur, aere et terra, igni et aqua. nostra quoque corpora frigore et calore, umore et siccitate quendam naturae ordinem seruant. nam si naturalis ordo ac mensura confunditur, tunc necesse est sequatur interitus. ergo certum ordinem temporum dominus remota confusione diluuii ad peraeuerantiam mundi promittit futurum. altior autem sensus hoc habet, ut per semen intellegamus principium, per messem inteliegamus finem. in utroque salutis est causa. alterum sine altero inperfectum est, quia ait: \'ubi principium est, finis quaeritur nec potest esse sublato fine principium et finis in principium recumt.\' ergo semper in eadem recursurum, dum in hoc mundo est, genus memorat humanum, ut cum incipit annus, finiatur, cum finitur, incipiat, non medio
Abbreviated transcription (Latin):
nibus glori&ur: Aput plerosq eñi innocentia proignauia & culpa pro
laude hab&ur. ita se luxbria. et deliciis & adulteriorum effectus: iuuenes¬
iactare consuerunt Crescit ergo cum a&atib culpa: Omne igitur genus
hominũ iam non consum mendũ declarat: cum dicit: Non adiciam ꝑcutere
omnem carnem: sed in parte uindicta seruatur: Quid sit &iã qđ ait. semen
significat ꝑmansura manentib secundum institutionẽ dñi &statum suum
temporib: incorrupta futura animalia uł nemorosa om̃ia : cum corrupun¬
tur tempora: corrupuntur &iam illa quae temporib suis quaeque gignuntur:
Si aut̃ confusio sit temporum: quomodo possunt confusione factu. &iam
eaquae sunt gignentia ꝑ manere: Ergo tempora sunt : quae aut corrum
punt aut reseruant prout ipsa sui habuerint qualitatem : Ideoq annus ex
contrariis d̃citur: uere autum no aestate adq hie me: sicut armonia canti¬

Expanded text:
nibus glorietur. Apud plerosque enim innocentia pro ignavia, et culpa pro nibus glorietur. Apud plerosque enim innocentia pro ignavia, et culpa pro laude habiactare consuerunt. crescit ergo cum aetatibus culpa. omne igitur genus hominum iam non consumendum declarat, cum dicit: non adiciam percutere omnem carnem, sed in parte uindicta seruatur. Quid sit etiam quod ait: semen significat permansura manentibus secundum institutionem Domini, et statum suum temporibus incorrupta futura animalia, vel nemorosa omnia. Nam cum corrumpuntur tempora, corrumpuntur etiam illa quae temporibus suis quaeque gignuntur. Si autem confusio sit temporum, quomodo possunt confusione facta etiam ea quae sunt gignentia punt aut reseruant, prout ipsa sui habuerint qualitatem. ideoque annus ex contrariis ducitur, uere autumno aestate atque hieme. sicut armonia canti
Abbreviated transcription (Latin):
in quit maledicere terrae ꝓp̃t peccata hominum : quia ꝑman& sensus hominis dili¬
gent̃ suꝑmala aiuuentute: Vide quomodo studiose nos delinquere ds̃ signific&:
dicendo ꝑ manere suꝑmala sensum hominis diligent̃. quodicto significare
uid&ur diligenter cor hominis ad peccata propendere & in eẽ principali nr̃o
lubricum delinquendi & quod peius ẽ studium non de esse: ideo enĩ ait diligenter:
quasi sollicitisimus neimmunitas culpe nobis possit obrepere. Deinde non in
unum malum dixit: sed in multa mala: & aiuuentute addidit. exilla eñi a& ate
crescit malitia : lic& alibi legerimus quod non sit sine peccato. nec unius diei infan
sed & in santia sine peccato nonsit: prop̃t corporis infirmitatem ¶ Diligentia aũt
et studium peccandi incipiat aiuuentute: ut puer quasi infirmus pecc&: Iu¬
uenis tãquam improbus quistudiose cupiat peccata cõmittere. & incrimi¬

Expanded text:
inquit maledicere terrae propter peccata hominum, quia permanet sensus hominis diliinquit maledicere terrae propter peccata hominum, quia permanet sensus hominis diligenter super mala a iuuentute. uide quomodo studiose nos delinquere deus significet dicendo permanere super mala sensum hominis diligenter, quo dicto siguificare uidetur diligenter cor hominis ad peccata propendere et inesse principali nostro lubricum delinquendi et quod peius est studium non deesse. ideo enim ait diligenter, quasi solliciti simus, ne immunitas culpae nobis possit obrepere. deinde non in unum malum dixit, sed in multa mala et a iuuentute addidit; ex illa enim aetate crescit malitia, licet alibi legerimus quod non sit sine peccato nec unius diei infans, sed et infantia sine peet studium peccandi incipiat a juventute; ut puer quasi infirmus peccet, juvenis tamquam improbus, qui studiose cupiat peccata 262 committere, et in crimi
Abbreviated transcription (Latin):
turae commutationem quae corrigi in aliquib potestꝰ in omnib: mutari non po¬
test. Vindicauit ergo dñs ut timeremus: pepercit ut reseruaremur & uindicauit
semel ad exemplum timoris: pepercit in relicum: nedominar&ur semꝑ amaritu¬
do peccati: simul quiasiquis peccatte cupiat frequentius uindicare: asꝑ magis quã
censorius hab&ur. Ideoq dicit ds̃ non adiciã maledicere prop̃t opera hominum᷑:
id ẽ : quia pi&atem suam circa uniuersitatẽ hominum uoluit declarare. Et tam̃
securitatem & neglegentiam quandam mentib: humanis adferre non debuit
inpaucos uindicat plures reseruat: Deinde cumdicit non adiciã: ostendit qđ
ableu& magis aerumnas hominum quã in grau&: sciens quod penitus peccata homi¬
nũ auferrinon queant: tam quam in pro uerbio: Vt siquis r&i subtili haurire
a quã cupiat: sic quimalitiam expectorib hominum con&ur auferre. non adiciã

Expanded text:
turae commutationem, quae corrigi in aliquibus potest, in omnibus mutari non poturae commutationem, quae corrigi in aliquibus potest, in omnibus mutari non potest. uindicauit ergo dominus ut timeremus, pepercit ut reseruaremur, et uindicauit semel ad exemplum timoris, pepercit m reliquum, ne dominaretur semper amaritudo peccati, simul quia si quis peccata cupiat frequentius uindicare, asper magis quam censorius habetur. ideoque dicit deus: non adiciam maledicere terram propter opera hominum, id est quia pietatem suam circa uniuersitatem hominum uoluit declarare et tamen securitatem et neglegentiam quandam mentibus humanis adferre non debuit, in paucos uindicat, plures reseruat. deinde cum dicit: non adiciam, ostendit quod ableuet magis aerumnas hominum quam ingrauet sciens quod penitus peccata hominum auferri non queant, tamquam in prouerbio ut si quis reti subtili haurire aquam cupiat, sic qui malitiam ei pectoribus hominum conetur auferre. non adicium
Abbreviated transcription (Latin):
iusti morigera & gratia quasi dõ. quod imperiale ẽssȩ seques trauit quodbeneficii
nominauit & sumpsit abestus & a uolatilib: mundis. & obtulit inquid holocausta
euidens ẽ quod ea quae in contaminata sunt debemus offerrae: in quib: affectus reda¬
uceat offereitum. Altior aut̃ int̃p̃tatio hoc hab& quod bestiae multae uidentur
sensus ẽẽ sapientis. uolatilia aũt intellectus qui sunt longe subtiliores atq leuio¬
res : Nunc uero consideremus diligentius quid sit quod ait. quia dixit dñs ds̃ recogi¬
tans non adiciam maledicere terrã prop̃t opera hominum : quia ꝑman& corhomi¬
nis diligent̃ suꝑ mala aiuuentute: Nonergo adhuc addit ꝑcutere omnem t̃rã:
sicut ficit omnib: diebus terrae : Et siuindicauerat in hominus genus tam̃ cognoue
quia uidicta legis adtimorem proficit. & cognitionem doctrinae magisquã ad na¬

Expanded text:
iusti morigera et grata. quasi deo quod imperiale est sequestrauit, quod beneficii iusti morigera et grata. quasi deo quod imperiale est sequestrauit, quod beneficii nominauit. et sumpsit a bestiis et a uolatilibus mundis et obtulit inquit holocausta. littera euidens est quod ea quae incontaminata sunt debemus offerre, in quibus affectus reluceat offerentis, altior autem interpretatio hoc habet, quod bestiae mundae uidentur sensus esse sapientis, uolatilia autem intellectus. qui sunt longe subtiliores atque leuiores. Nunc uero consideremus diligentius quid sit quod ait quia dixit dominus deus recogitans: non adiciam maledicere terram propter opera hominum, quia permanet cor hominis diligenter super mala a iuuentute. non ergo adhuc addet percutere omnem carnem, sicut fecit, omnibus diebus terrae. etsi uindicauerat in hominum genus, tamen cognouerat quia uindicta legis ad timorem proficit et cognitionem doctrinae magis quam ad na
Abbreviated transcription (Latin):
rare & parturi re mentem: Cum aũt compressȩ fuerint cupiditates & mens
requieuerit: tunc seminario quodã disceprationis acceptour tutes possunt
it bona opera germinare. Et edificauit inquid noe alta ͭ dño quaratione supra
dñs admonuit quae facer& et fecit noe omnia hoc aũt quod non ad monitus ẽ. fece¬
rit fortasse quaeratur: sed utiq dñs non debuit quasi auarus mercedem gratiai
postulare : et iustus eam intellexit ueram accionem gratiarum ẽẽ . quae non iuber&ur
sed deferr&ur : Itaq: nec dilationem passus ẽ. Et enim gratia Animi& uirtus. pas¬
sionem dubitationis excludit: Quiaũt debitor gratiae ut a se exigatur expectat
in gratus. ẽ. Quod aũt aedificauit inquid dõ & non dixit dño. sed dõssecundũ nomi¬
nis int̃p̃tationem non co actauid&ur. haec actio ẽẽ gratiarũ quasidño sed uirtus

Expanded text:
rare et parturire mentem. cum autem compressae fuerint cupiditates et mens rare et parturire mentem. cum autem compressae fuerint cupiditates et mens requieuerit, tunc seminario quodam disceptationis accepto uirtutes possunt et bona opera germinare. Et aedificauit inquit Noe aram deo. qua ratione supra dominus admonuit quae faceret et fecit Noe omnia, hoc autem quod non admonitus est fecerit fortasse quaeratur. sed utique dominus non debuit quasi auarus mercedem gratiae postulare et iustus eam intellexit ueram actionem gratiarum esse, quae non iuberetur, sed deferretur. itaque nec dilationem passus est. etenim grata animi uirtus passionem dubitationis excludit; qui autem debitor gratiae ut a se exigatur expectat ingratus est. quod autem aedificauit inquit deo et non dixit domino, sed deo, secundum nominis interpretationem non coacta uidetur haec actio esse gratiarum quasi domino, sed uirtus
Abbreviated transcription (Latin):
&erunt ut uirilis inse int̃ dicta ꝑmixtio. ꝑmissa aũt uirilis & femine elegitima
sorte coniugii copula uider aur: sinsus aũt altior hochaba ubi periculum ẽ ui¬
riles qua edam et fortiores disceptationes menti adhereant. et eas mens quasi quan¬
dam tueatur sobolim filiorumꝰ quotempestatib: & grauiorib: passionib acies
quaedã urilis occurrat Decurso aũt periculo: nihil obest: simolliores cogitatio¬
nes ualidiorib copulenturnonut effeminent᷑ a molliorib fortiores : sed ut molli¬
ores sensus uelut quibdã uirilib: roborent : cumomnia consilia nr̃a aduirtutem.
iustiuam an tegritatem fortitudinẽ dirigantur : et quodamusu seminarioq uirtutũ
creari atq ad olescere possint ualidiora consilia: Non estigitur utile cũ uitioꝵ
aliqua confusio ẽ quae mentem occup&. serere aliquas cogitationes: atq gene¬

Expanded text:
exeunt, ut uirilis in se interdicta permixtio, permissa autem uirilis et feminea legitima exeunt, ut uirilis in se interdicta permixtio, permissa autem uirilis et feminea legitima sorte coniugii copula uideretur. sensus autem altior hoc habet, <ut\\ ubi periculum est, uiriles quaedam et fortiores disceptationes menti adhaereant et eo se mens quasi quadam tueatur subole filiorum, quo tempestatibus et grauioribus passionibus acies quaedam uirilis occurrat. decurso autem periculo nihil obest, si molliores cogitationes ualidioribus copulentur, non ut effeminentur a mollioribus fortiores, sed ut molliores sensus uelut quibusdam uirilibus roborentur, cum omnia consilia nostra ad uirtutem iustitiam integritatem fortitudinem dirigantur et quodam usu seminarioque uirtutem creari atque adolescere possint ualidiora consilia. non est igitur utile, cum uitiorum aliqua confusio est, quae mentem occupet, serere aliquas cogitationes atque gene
Abbreviated transcription (Latin):
t unceñi pat cum filus prius introiuit a filii umpa rente et postra uxorerus
et filiorũ ei uxores : idẽ non cõmisc&ur sexus in trotu cõmiscur ingressu Aꝑti
igitur uelut ordincipso ingressionis uocem quandamiustus emit tit tempus illud
non ee concubitus neq deliciarum: quo omnib imminer& interitus. Unde
in eu an gelio dñs ait: rep̃hendens quod temporib noe manducarent etbiberent: uxo¬
pes ducerent et filiassuas nuptui traderent: &ideo propt̃ intemperantiã eorum
suꝑuenis se diluuium: merorisigitur tempꝰillud non la&itiae erat: Q unde iustus
consertionon delectabatur uxoris uł iustifilii non p&ebant copulam coniugalẽ:
quam eni indecorum ut quo tempore uiuentes morerentur : ⁊ uncperituri ge¬
nerarentur: postea aũt recte ad seminarium c&erorum successit usus. & cura
coniugi: cumdiluuium recessit : itaq non uiri cumuiris. sed semine cumuiris

Expanded text:
tunc enim pater cum filiis prius introiuit et filii cum parente et postea uxor eius tunc enim pater cum filiis prius introiuit et filii cum parente et postea uxor eius et filiorum eius uxores, id est non commiscetur sexus in introitu, commiscetur in egressu. aperte igitur uelut ordine ipso ingressionis uocem quandam iustus emittit, tempus illud non esse concubitus neque deliciarum, quo omnibus immineret interitus. unde in euangelio dominus ait reprehendens quod temporibus Noe manducarent et biberent, uxores ducerent et filias suas nuptum traderent, et ideo propter intemperantiam eorum superuenisse diluuium. maeroris igitur tempus illud, non laetitiae erat, et inde iustus consortio non delectabatur uxoris uel filii iusti petebant copulam coniugalem — quam enim indecorum ut quo tempore uiuentes morerentur, tunc perituri generarentur! — postea autem recte ad seminarium ceterorum successit usus et cura coniugii, cum diluuium recessit. itaque non uiri cum uiris, sed feminae cum uiris
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ iussit aut fecit: Er gobeneficii suids̃ non in inemor immemora ut̃ nra ẽ
iniquitatis. ⁊ opus suum eiꝰ dem qua coepit temporis quantetate repara uit
Et dixti dñs ds̃ adnoe: Mid earcatu et uxortua & silitui. Itaq recedente aqua & siceata
terra exire noe potu it dearta: sediustus nihilsibi ad rogat sed totum sediumo cõmit¬
tit imperio: Et maxime qui caelestifuerat ingressus oraculo caeleste debuit ut egre¬
der&ur expeciare responsum: uerecunda enim iustitia ẽ : quia in uerecundia inqui¬
tas quac asurpat indebita nec reuer&ur auctorem: nunc queramus quaratione
quam diu in grediebantur mn archam. hicordo fuit in gredientum : ut primo ipsa
ingreder &ur et filieius in deuxor eiꝰ et uxores filiorum eius : quando aũt exierunt
commutatumsit nam scriptum ẽ. exiuit ipse et uxor eius: & filueiꝰ. et uxores fili¬

Expanded text:
deus iussit aut fecit. ergo beneficii sui deus non inmemor, inmemor autem nostrae deus iussit aut fecit. ergo beneficii sui deus non inmemor, inmemor autem nostrae iniquitatis opus suum eiusdem qua coepit temporis quantitate reparauit. Et dixit dominus deus ad Noe: exi de arcatu et uxor tua et filii tui. itaque recedente aqua et siccata terra exire Noe potuit de arca. sed iustus nihil sibi adrogat. sed totum se diuino committit imperio. et maxime qui caelesti fuerat ingressus oraculo caeleste debuit ut egrederetur expectare responsum; uerecunda enim iustitia est, quia inuerecunda iniquitas, quae usurpat indebita nec reueretur auctorem. nunc quaeramus qua ratione quamdiu ingrediebantur in arcam hic ordo fuit ingredientium, ut primo ipse ingrederetur et filii eius, inde uxor eius et uxores filiorum eius. quando autem exierunt commutatum sit. nam scriptum est: exiuit ipse et uxor eius et Filii eius et uxores fili
Abbreviated transcription (Latin):
corrup telȩ exors : cupidus a &ernitatis: Quod aut̃ ait primũ mensem
uł secundum eumq ẽẽ uerni temporis diem: habes & alibi dictum : hic
mensis primus erit uobis indieb: anni: qui enĩ in gratia primus postpericu¬
lum : hic recte p̃rogatiuam primimensis accepit. Necte aũt moueat
quod diximus supra folium in ramo reꝑtum. postdiluuium potuisso gener
Et si sub aqua plerumq herbae soleant germinare : tamen ut scrupulus
omnis possit auferri: quid magnum si dõ iubente uno die quo inminutu
fuerit aqua statĩ germinauit. & terra cum idem sit. fructuum reparator
& conditor atq operis sui usum non fuerit oblitus  deniq habes in exordio
statim quodiusserit ut terra herbam pabuli germinar&. et lignum fructife¬
rum cum fructusuo & statim eiecit terra herbam pabuli habentem semen
secundum genus & lignum fructiferum : Et illedies unus fuerit : quod haec

Expanded text:
corruptelae exors, cupidus aeternitatis. quod autem ait primum mensem corruptelae exors, cupidus aeternitatis. quod autem ait primum mensem uel secundum eumque esse uerni temporis diem, habes et alibi dictum: hic mensis primus erit uobis in diebus anni. qui enim in gratia primus post periculum, hic recte praerogatiuam primi mensis accepit. ne te autem moueat quod diximus supra folium in ramo repertum post diluuium potuisse generari, etsi sub aqua plerumque herbae soleant germinare. tamen ut scrupulus omnis possit auferri, quid magnum si deo iubente uno die quo inminuta fuerit aqua statim germinauit et terra, cum idem sit fructuum reparator et conditor atque operis sui usum non fuerit oblitus? denique habes in exordio statim quod iusserit ut terra herbam pabuli germinaret et lignum fructiferum cum fructu suo — et statim eiecit terra herbam pabuli habentem semen secundum genus et lignum fructiferum — et ille dies unus fuerit, quo haec
Abbreviated transcription (Latin):
dum altiorem scilic& sensum : c&erum liqu& : quẽ ad modum arcͥa potuerit ape¬
riri secundum lit terã. Quo digitur tectum corporis humanisit quo dclausũ
indiluuio fuit. nisi forte delectationem accipiamus. qua e operiebat hoc corpͥ
nr̃m. et quasi te gebat ꝑillum adae errorẽ ÷ & eomaximȩ tectisimilis aestima¬
tur: quia sensus omnis incapite. In de delectatio : quae corpus omne subiectũ
habebat. sed ubimens iustiuiri sobria atq integra acorruptione diluuii
diuinae cognitionis inflãmata desiderio. exilire atq euolare uoluit
in superiora: decexit om̃ia quaeerant impedimento & speciem uoluptat
quae quodã operimento c&eras partes tegebat corporis redoperuit ac
retexit : ut non solum corpus a seruitio dominatricis ignobilis liberar&:
uerum &iam ea quaeerant in corporalia cõp̃henderent: quae enĩ non ui¬
dentur a& nasunt : Et ideo iustus quem non uidebat dñm requirebat :¬

Expanded text:
ndum altiorem scilicet sensum. ceterum liquet quemadmodum arca potuerit apendum altiorem scilicet sensum. ceterum liquet quemadmodum arca potuerit aperiri secundum litteram. quid igitur tectum corporis humani sit. quod clausum in diluuio fuit, nisi forte delectationem accipiamus. quae operiebat hoc corpus nostrum et quasi tegebat per illum Adae errorem? et eo maxime tecti similis aestimatur, quia sensus omnis in capite, inde delectatio, quae corpus omne subiectum habebat. sed ubi mens iusti uiri sobria atque integra a corruptione diluuii diuinae cognitionis inflammata desiderio exilire atque euolare uoluit in superiora, detexit omnia quae erant impedimento et speciem uoluptatis, quae quodam operimento ceteras partes tegebat corporis, redoperuit ac retexit, ut non solum corpus a seruitio dominatricis ignobilis liberaret, uerum etiam ea quae erant incorporalia comprehenderet; quae enim non uidentur aeterna sunt. et ideo iustus quem non uidebat dominum requirebat
Abbreviated transcription (Latin):
simumannum quando minuta ẽ aqua a faciae terrae. Eo quod iustus. & in pec¬
catorũ generatione. quae ꝓp̃t delicta deleta ẽ. uirtute primꝰ erat: & in secun¬
da generatione : quae coepit post diluuium: primꝰ ordine & quia primus. secun¬
de generationis fuit merito primus euaserit: recte eñi & honori defertur
qui & primȩ generationis primꝰ fuit & posterioris principium qui meruerit
et de illa cuadere & isti adseminarium propagari. cumenĩ alii deperis sent
solus uitae egregiae merito & p̃rogatiua uirtutis apud dm̃ diues non est exꝑ¬
tus malitiae corruptelam : ꝑ quã factum ẽ : ne cotum corpus generis human
uel abolitum uider&ur interris uel abeius abscisum gratia relinquer&ur:
& denudauit inquit noe tectum arcͥȩ: Cum arcam sicut supra int̃ ptatisumꝰ
prospeciae corporis acceperimus : quit sit denudare corpus in tellegamus secu¬

Expanded text:
simum annum, quando minuta est aqua a facie terrae, eo quod iustus et in pecsimum annum, quando minuta est aqua a facie terrae, eo quod iustus et in peccatorum generatione, quae propter delicta deleta est, uirtute primus erat et in secunda generatione, quae coepit post diluuium, primus ordine, quia primus secundae generationis fuit. et merito primus euaserat. recte enim ei honor defertur qui et primae generationis primus fuit et posterioris principium, qui meruerit et de illa euadere et isti ad seminarium propagari. cum enim alii deperissent, solus uitae egregiae merito et praerogatiua uirtutis apud deum diues non est expertus malitiae corruptelam, per quem factum est ne totum corpus generis humani uel abolitum uideretur in terris uel a dei abscisum gratia relinqueretur. Et denudauit inquit Noe tectum arcae. cum arcam, sicut supra interpretati sumus, pro specie corporis acceperimus. quid sit denudare corpus intellegamus, secu
Abbreviated transcription (Latin):
arisibi cuangelium concupiscunt᷑ nec satiantur assiduitate potandi. ita fonte
sapientiae certatim repleri desiderant. quem ante fugere gestiebant. quem
sontem : audi dicentem. siquis sitit ueniat ad me etbibat: Quicredit in me
sicut dixitscriptura: flumina deuentre eiꝰ fluent aque uiuac. In primo & sex¬
sontesimo anno uitae noe primo die mensis minutã aquã dicit afatiae terrȩ
Insecundo aũt mense septima & uicesima die mensis sic catã terrã ẽẽ cõmemo¬
rat : Quid sibi uult illa adiectio deaquae inminutione cũ supputata ratio
superior annum conclusisse uideature quia annus a secundo mense incipit
& in secdomensem anni alterius usq ꝓgreditur. nisi forte hic iustiformã declara¬
tam uelimus accipere : ut primus annus his fuerit quo coepit diluuium. post sex¬
centesimum scilic& annum primus iterum annus & primꝰmensis i post sexcente¬

Expanded text:
ari sibi euangelium concupiscunt nec satiantur adsiduitate potandi. ita fonte ari sibi euangelium concupiscunt nec satiantur adsiduitate potandi. ita fonte sapientiae certatim repleri desiderant, quem ante fugere gestiebant. quem fontem? audi dicentem: si quis sitit, ueniat ad me et bibat. qui credit in me, sicut dixit scriptura, fiumina de uentre eius fluent aquae uiuae. In primo et sescentesimo anno uitae Noe primo die mensis <primi> minutam aquam dicit a facie terrae, in secundo autem mense septima et uicesima die mensis siccatam terram esse commemorat. quid sibi uult illa adiectio de aquae inminutione, cum supputata ratio superior annum conclusisse uideatur, qui annus a secundo mense incipit et in secundum mensem anni alterius usque progreditur, nisi forte hic iusti formam declaratam uelimus accipere, ut primus annus is fuerit, quo coepit diluuium, post sescentesimum scilicet annus primus, primus iterum annus et primus mensis post sescente
Abbreviated transcription (Latin):
diens hȩr& atq requiescit : Aduero ubi deferbuerint diluuia passionum. et
auditi uerbi comꝑtae que doctrinae plurimistuduerint ẽẽ consortes: iam non
unius patrimonium: sed cõmunae bonum ẽẽ incipit disciplina uir tutis. et
tã quã sapientiae poculum auritur aplurimis: quiante sicientes bibere no¬
luerunt : sicut nunc feruent diluina in pectorib iuda eorũ. & cum aqua doc¬
trinae caclestis exund& potus exuber& non putantes se potandum. euangeli¬
um legitur: uirtus ex siit desermone caelesti: tractat sacerdos in ecclesia:
sed neforte intra arcam solus positus non possit audiri : int̃dum et egres sus
ecłam ubi iudaeus occurrerit mon&: exemplum affert caelestium scriptu¬
rarum. cladunt aures: neuel inuitos fons abluat & uerbidom iniei umor
asꝑgat si quiuero crediderint: currunt ad fontem doctinã exp&unt : insinu¬

Expanded text:
diens haeret atque requiescit. at uero ubi deferbuerint diluuia passionum et diens haeret atque requiescit. at uero ubi deferbuerint diluuia passionum et auditi uerbi conpertaeque doctrinae plurimi studuerint esse consortes, iam non unius patrimonium, sed commune bonum esse incipit disciplina uirtutis et tamquam sapientiae poculum hauritur a plurimis, qui ante sitientes bibere noluerunt, sicut nunc feruent diluuia in pectoribus Iudaeorum, et cum aqua doctrinae caelestis exundet, potus exuberet, non putant esse potandum. euangelium legitur, uirtus exit de sermone caelesti, tractat sacerdos in ecclesia, sed ne forte intra arcam solus positus non possit audiri, interdum et egressus ecclesiam, ubi Iudaeus occurrerit, monet, exemplum adfert caelestium scripturarum: cludunt aures, ne uel inuitos fons abluat et uerbi dominici umor aspergat. si qui uero crediderint, cun-unt ad fontem, doctrinam expetunt, insinu
Abbreviated transcription (Latin):
Si uerbo quidem columba: opereaũt uirtus non reuertit adiustum. Ergodes¬
titutus ẽ iustus. & defraudatus muneresuo : nequa quã : Num quã enĩuir hu¬
ius modi auirtute disiungitur: nec cum emittit exore iustitiam. dis putatio¬
nemq alicuius uirtutis inducit. uirtutese exuit. &imitanda aliis equitate dis¬
poliat sed uice solis alios inluminat: cumradios suae lucis emittit. ignis nemp
calefacit ad ꝓpinquantes : ita ut calorem naturae suae ipse posside at:
Num quit deficit lux diei cum totum mundum inluminat claritate: hab& in of¬
fensum cursumsuum in libatãq naturam. sic & ista in columbespeciae uirtus cum
adhuc feruer& diluuium secđm aquam tamen interris secundum iur tutem in
hominum passionib: reuertit adiustum. quia in quorũ pectorib uirtus poss&
herere non potuerant inueniri. Et ideo in illo secundo diuersorio suore gre¬

Expanded text:
si uerbo quidem columba, opere autem uirtus non reuertit ad iustum, ergo dessi uerbo quidem columba, opere autem uirtus non reuertit ad iustum, ergo destitutus est iustus et defrudatus munere suo? nequaquam. numquam enim uir huiusmodi a uirtute disiungitur nec, cum emittit ex ore iustitiam disputationemque alicuius uirtutis inducit, uirtute se exuit et imitanda aliis aequitate dispoliat, sed uice solis alios inluminat, cum radios suae lucis emittit. ignis nempe calefacit adpropinquantes, ita ut calorem naturae suae ipse possideat. numquid deficit lux diei, cum totum mundum inluminat claritate? habet inoffensum cursum suum inlibatamque naturam. sic et ista in columbae specie uirtus, cum adhuc ferueret diluuium. secundum auem tamen in terris, secundum uirtutem in hominum passionibus reuertit ad iustum, quia in iniquorum pectoribus uirtus ut posset haerere non potuerat inuenire. et ideo in illo secundo diuorsorio sui regre
Abbreviated transcription (Latin):
hoc alta potius int̃praetatione collegit: quia dñs dĩ nr̃t quãuis a cerbis iniquica¬
tis nrae offensus ess& errorib tam̃ antique nobis prosapie patri ȩque uirtutis
semen ali quod uel exiguum reseruar&: nepenitus operis & creaturae suae. om¬
ne circahumanum genus amputar&ur insignae. Vnde &isaiasait nisi dñs saba¬
oth reliquis & nobis semen. sicut sodoma sactiessemus & sicut gomorra similes
suissemus. in alterius nomine ciuitatis. exprimens caecitatis indicium in alte¬
rius nomine sterilitatẽ. it a enĩ lingua patria chaldei sod omã & gomorrã nun¬
cupauerunt caecitatem & sterilitatem significantes. Meritoq dñs in huius mo¬
di speciae ciuitaium amputauit magis humana uitia. quã puniendos homines
uidicauit. Tertio dimittitur columba post septemdies. atq eadem non regredi¬
tur: Vnde consideremus neid quod supra diximus in ueniatur ẽẽ contrarium

Expanded text:
hoc alta potius interpretatione collegit, quia dominus deus noster, quamuis acerbis iniquitahoc alta potius interpretatione collegit, quia dominus deus noster, quamuis acerbis iniquitatis nostrae offensus esset erroribus, tamen antiquae nobis prosapiae patriaeque uirtutis semen aliquod uel exiguum reseruaret, ne penitus operis et creaturae suae omne circa humanum genus amputaretur insigne. unde et Esaias ait: nisi dominus Sabaoth reliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti essemus et sicut Gomorra similes fuissemus, in alterius nomine ciuitatis exprimens caecitatis indicium, in alterius nomine sterilitatem. ita enim lingua patria Chaldaei Sodomam et Gomorram nuncuparunt caecitatem et sterilitatem significantes. meritoque dominus in huiusmodi specie ciuitatum amputauit magis humana uitia quam puniendos homines iudicauit. Tertio dimittitur columba post septem dies atque eadem non regreditur. unde consideremus, ne id quod supra diximus inueniatur esse contrarium.
Abbreviated transcription (Latin):
Vnde p̃terea cognouit sc̃s noe quia defecerit aqua a terra. sicut scriptum ẽ: conside¬
randum uid&ur. primo omnium secundum litteram : quia potuit intelligere utrũ¬
sicium anumidum folium e& allatum deinde qm̃ nonẽ huius modicolumba ut
fructus latentes sub aqua possit eruere: sed utrum illud folium ante diluuium fu¬
erit exortum antempore diluuii: contuendum est tibi: siante diluuium uir
iustus gauisus ẽ. fructum deu&eri semine aliquem reseruatum. et ideo colligit
misericordiae atsigne diuinae : quodiam diluuium remouiss& quae fructũ de¬
monstrar&. cui non potuissent nocere diluuia. sidiluuii tempore natum ẽ foliũ:
aduertit utiq iustus noua semina misericordiae. fructi casse caelestis: ut radi¬
ces arborum uiuerent & quasi resũpta anima f&us germinarent u&ustos atq
in ad su&os parcus redirent: quorum indicium p̃missa folia demonstrarent sed

Expanded text:
Unde praeterea cognouerit sanctus Noe quia defecerit aqua a terra, sicut scriptum est, consideUnde praeterea cognouerit sanctus Noe quia defecerit aqua a terra, sicut scriptum est, considerandum uidetur. primo omnium secundum litteram, quia potuit intellegere siccum an umidum folium esset allatum, deinde quoniam non est huiusmodi columba, ut fructus latentes sub aqua possit eruere. sed utrum illud folium ante diluuium fuerit exortum an tempore diluuii contuendum est tibi. si ante diluuium, uir iustus gauisus est fructum de ueteri semine aliquem reseruatum et inde collegit misericordiae insigne diuinae, quod iam diluuium remouisset, quae fructum demonstraret, cui non potuissent nocere diluuia. si diluuii tempore natum est folium. aduertit utique iustus noua semina misericordiae fruticasse caelestis, ut radices arborum uiuerent et quasi resumpta anima fetus germinarent uetustos atque in adsuetos partus redirent, quorum indicium praemissa folia demonstrarent. sed