comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Arath fluuius
amarissimus
erat. ut sitens populus
bibere uon posset. Moy¬
ses misit lignũ ĩ aquã:
⁊ amaritudinẽ suam
aquaꝵ natura deposuit:
quam infusa subito
gr̃a temperauit. Sub
lesyseo proplxta uii ex
filiis prophetaꝵ excussũ
est ferrum de securi: et sta¬
Rogauit helyseum qui
amiserat ferrum: misit
eciã helyseus lignum in
aquã. ⁊ ferrũ natauit.
Utiq eciam hoc pret̾ na¬
turam factum cogno¬
uimus. Grauior est enĩ
ferri speties: qͣm aquarũ
liquor. Adu̾tamur igit᷑
naturam. et adhuc ta¬
men prophetice uenedis¬
Quod si tantũ ualuit
humana benedictio. ut
naturã conu̾teret. quid
dicemus de ip̃ã consetra¬
cione duuna: ubi ipsa
uerba diũ saluatoris ope¬
rantur. Nã sacramentũ
istud quod accipitis:. xpĩ
sermone conficitur. Qd̾
si tantũ ualuit sermo
helye ut ignẽ de celo depo

Expanded text:
arath fluvius amarissimus erat, ut sitiens populus bibere non posset; misit Moyses lignum in aquam, et amaritudinem suam aquarum natura deposuit, quam infusa subito gratia temperavit. Sub Helisaeo propheta uni ex filiis prophetarum excussum est ferrum de securi, et staRogavit Elisaeum, qui amiserat ferrum: misit etiam Elisaeus lignum in aquam, et ferrum natavit . Utique et hoc praeter naturam factum cognoscimus; gravior est enim ferri species, quam aquarum liquor. 52. Advertimus igitur naturam, et adhuc tamen prophetice benedicQuod si tantum ualuit humana benedictio ut naturam conuerteret, quid dicimus de ipsa consecratione diuina ubi uerba ipsa domini saluatoris operantur? Nam sacramentum istud quod accipis, Christi sermone conficitur. Quod si tantum ualuit sermo Helie ut
Abbreviated transcription (Latin):
quicquid nec sempubi¬
concepta. nichil ꝑ distã¬
ciam intelligat: nichil
ꝑ gradus querat. Ac si
quid dignũ deo senserit.
nulli hoc ibi audeat nega¬
re ꝑsone:tanquã honon¬
ficencius patri ascribat.
quod filio spiũq nõ tri¬
buat. Non ẽ pictas pni¬
grinto preferre genitorẽ.
stilii contumctia: prĩs
demitur: utriq detrahi¬
tur. Nani illis sempiter¬
nitas cõmunis sit ⁊ dei¬
tas. nec omp̃s pater nit
ĩmuitabilis estimatur.
si autẽ minorem se ge¬
nuit. aut quem non
habuit habendo profecit.
Dicit quidẽ discipulis
cuangelica lectione reci¬
tatum est. Si diligctis
me. gauderetis utiq. qa¬
uado ad patrem. quia
pater maior me ẽ. Sed
hoc ille aures que sepius
audierant ego et pater
unũ sumus ⁊ qui mi
uidet uidet ⁊ patrem. si¬

Expanded text:
quiquiconcepta nihil per distantiam intelligat, 311 nihil per gradus quaerat: ac si quid dignum de Deo senserit, nulli hoc ibi audeat negare personae, tamquam honorificentius Patri ascribat, quod Filio Spirituique non tribuat. Non est pietas Unigenito praeferre Genitorem; Filii contumelia Patris demitur utrique detrahitur. Nam cum illis et sempiternitas sit communis et Deitas, nec omnipotens Pater, nec incommutabilis aestimatur, si aut minorem se genuit, aut quem non habuit, habendo profecit. CAP. V. Dicit quidem Dominus evangelica lectione recitatum est: Si diligeretis me, gauderetis utique, quia ad Patrem vado, quia Pater major me est ; sed hoc illae aures, quae saepius audierunt: Ego et Pater unum sumus ; et qui me videt, videt et Patrem
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a proprium. quidue
cõmune sit. ea que pro
nobis humilit̾ ⁊ corpora¬
liter gesta sunt. ita pro¬
culdubio suscipiemus.
ut nichil indignum de
una atq cadẽ trinitatis
glĩa senciamus. lc̃¬
uãuis enĩ nulla
mens ad cogitã¬
dum de deõ. nulla ad lo¬
quendũ lingua suffici¬
at: tamen quantũcũq
illud est. quod humano
intellectu de essencia pa¬
terne deitatis attigitur
nisi unum atq idem ẽ.
cũ uel de unigenito euis.
uel de spũ scõ cogitatur.
non pie sapitur. sed m¬
mis carnalit̾ caligatur.
et ipm̃ qd̃ de patre cõgru¬
enter sentiri uidebatur
amittitur. quia de tota
trinitate receditur. si in
ea uiitas non tenetur.
Nuula autẽ racione uere
est unum: qd̃ aliqua est
in equalitate diuersũ.
Cum ergo ad confiten
aĩo formas uisibilium
rerũ. ⁊ etates temporaliũ
naturarũ. procul corpora
locorũ. ⁊ loca corporum re¬
pellamus. Discedat a cor¬
de qd̃ spacio extenditur.
qd̃ fine concluditur: et

Expanded text:
nostra proprium, quidve nostra proprium, quidve commune sit; ea quae pro nobis humiliter et corporaliter gesta sunt, ita proculdubio suscipiemus, ut nihil indignum de una atque eadem Trinitatis gloria sentiamus. Quamvis enim nulla mens ad cogitandum de Deo, nulla ad loquendum lingua sufficiat, tamen quantumcumque illud est quod humano intellectu de essentia paternae Deitatis attingitur, nisi unum atque idem est, cum vel de Unigenito ejus, vel de Spiritu sancto cogitatur, non pie sapitur, sed nimis carnaliter caligatur, et ipsum quod de Patre congruenter sentiri videbatur, amittitur: quia de tota rinitate receditur, si in ea unitas non tenetur. Nulla autem ratione vere est unum, quod aliqua est inaequalitate diversum. Cum ergo ad confitendanimo formas visibilium rerum, et aetates temporalium naturarum, procul corpora locorum, et loca corporum repellamus. Discedat a corde, quod spatio extenditur, quod fine concluditur, et
Abbreviated transcription (Latin):
Iem̃ homo ad¬
ymaginẽ ⁊ simi¬
litudinẽ dei factus ĩ sue
nature honore mansis¬
set. nec diabolica frau¬
de deceptus. a lege sibi
posita ꝑ concupiscenti¬
am deuiasset: creator
mũdi creatura non
fieret. neq aut sempi¬
ternus temporcilitatẽ
subiret: aut equalis pa
tri filius deus formam
serui aut similitudinẽ
carins pctĩ assumeret.
Sed quia muidia dia¬
boli mors intrount in
orbem terre. ⁊ aliter sol
non potuit. isi causã
nrãm ille suscipet. qui
siue maiestatis sue dã¬
no ⁊ uenis homo fieret.
et solus pccĩ contagiũ
non haberet: diuisit si
pater propiciaretur: fi¬
lius propiciaret. spũs
scũs igniret. Oportebat
enmi ut eciã saluandi
aliquid prose agerent.
⁊ conu̾sis ad redempto¬
rem cordib ab inunite
dũacione discederent.
sit deus spm̃ filii sui in
corda nr̃a. clamantem
abba pater. Ubi autem
spũs diũ. ibi libertas.
Et nemo potest dicere
sancto.Si igitur duce
quid patri. quid filio. qͥd
spiũ scõ in reparacione

Expanded text:
im homo adimaginem et similitudinem Dei factus , in suae naturae honore mansisset, nec diabolica fraude deceptus, a lege sibi posita per concupiscentiam deviasset, creator mundi creatura non fieret: neque aut sempiternus temporalitatem subiret, aut aequalis Deo Patri Filius Deus formam servi, et similitudinem carnis peccati assumeret. Sed quia invidia diaboli mors intravit in orbem ternon potuit, nisi causam nostram ille susciperet, qui sine majestatis suae damno et verus homo fieret, et solus peccati contagium non haberet; divisit sibPater propitiaretur, Filius propitiaret, Spiritus sanctus igniret. Oportebat enim ut etiam salvandi aliquid pro se agerent, et conversis ad Redemptorem cordibus, ab inimici dominatione discederent: sit Deus Spiritum Filii sui in corda nostra clamantem, Abba Pater . Ubi autem Spiritus Domini, ibi libertas . Et, Nemo potest dicere t. Si igitur duce quid Patri, quid Filio, quid Spiritui sancto in reparatione
Abbreviated transcription (Latin):
dño. omia que habet
pãter inca sunt. nou in¬
telligit patri se demert.
negare. Et ita ĩ his que
humana sunt desipit.
ut putet qd ideo uingeĩ¬
to paterna defuernit. qr
nra suscepit. Nõ minu¬
it in deo mĩa potestatẽ:
nec dilecte reconciliacio
creature. sempit̾ne glĩe
dignitatem. Que habet
pater. habet filius. ⁊ que
habet pater ⁊ filius habet
spũs sanctus: quia tota
Hanc autem fidẽ non
terrena sapiẽcia repperit.
nec opuo humana
instituit. De quo nichil
est aliter. quam de patre
⁊ filio senciendũ: quia
licet nõ sit pr̃. non sit fi

Expanded text:
e habet Pater mea sunt , non intelligit se Patri demere negare, et ita in his quae humana sunt desipit, ut putet quod ideo Unigenito paterna defuerint, quia nostra suscepit. Non minuit in Deo misericordia potestatem, nec dilectae reconciliatio creaturae, sempiternaeoriae. Quae habet Pater, habet et Filius, et quae habet Pater et Filius, habet et Spiritus sanctus, quia tota Hanc autem fidem non terrena sapientia reperit, nec opinio humana instituit; de quo nihil est aliter quam de Patre et Filio sentiendum. Quia licet non sit Pater, non sit Fi
Abbreviated transcription (Latin):
q sun: tamen qd̃ uobis
confiteor. pr̃e sũ iminor.
Quo autẽ a patre non
maior sum. Natura ita¬
qz que minor est patre ua¬
dat ad patrẽ. ⁊ ibi sit caro.
ubi semꝑ est uerbũ. Et
una ecclie catholice fides.
quẽ scdm̃ humanitatẽ
non diffitetur minorẽ.
scdm̃n dectatẽ credat equa¬

Expanded text:
que sim, tamen quo vobis que sim, tamen quo vobis conformor, Patre sum minor; quo autem a Patre non major. Natura itaque quae minor est Patre, vadat ad Patrem, ut ibi sit caro ubi semper est Verbum; et una Ecclesiae catholicae fides, quem secundum humanitatem non diffitetur minorem, secundum Deitatem credat aequa
Abbreviated transcription (Latin):
nicarnacionis ncebi
humana prouctio: ⁊
qui denũciato sibi drñ
turbabantur abscessũ
ad et̾na gaudia honons
sui nicitantur auginẽ¬
to. Si diligerctis me i¬
quit: gauderetis quia
uado ad patrem. l uc est
si ꝑfecta sciencia uidere¬
tis. quid uobis glorie
confertur ꝑ hoc qd̃ ex deo
patre genitus. eciam ex
homine matre sũ na¬
tus. qd̃ dñs eternorum
unus uolui eẽ morta¬
lium. qd̃ iusibilẽ me
inuisibilis p̾bui. qd̃ for¬
main serui. in forma
dei sempiternus accepi:
gauderetis quia uado
ad patrem. Uobis cnum
hec prestatur astensio.
et suꝑ ouĩs celos ad pũs
dexteram collocanda. ne¬
stra in mehumilitas
eleuatur. Ego autem
qui hoc sunt cum patre
qd̃ pater estrĩdunduus
cũ geitore ꝑmanco
Et sic ab illo ad uos us¬
mens non rcedo: quẽ¬
admodũ ⁊ uos ad illum
rediens non relinquo.
Oaudete ergo quia nado
ad patrem: quia pr̃ ma¬
ior me est Uniut ent uos
nuchi: et factus sũ filius
hominis: ut uos filii dei ce.
possitis. Unde licet ĩ utro¬

Expanded text:
ncarnatione Verbi humana provectio, et qui denuntiato sibi Domini turbabantur abscessu, ad aeterna gaudia honoris sui incitantur augmento: Si diligeretis me, inquit, gauderetis utique, quia vado ad Patrem ; hoc est, si perfecta scientia videretis quid vobis gloriae confertur per hoc quod ex Deo Patre genitus etiam ex homine matre sum natus, quod Dominus aeternorum, unus volui esse mortalium, quod visibilem me invisibilis praebui, quod formam servi in forma Dei sempiternus accepi: Gauderetis, quia vado ad Patrem. Vobis enim haec praestatur ascensio, et super omnes coelos ad Patris dexteram collocanda vestra in me humilitas elevatur. Ego autem; qui hoc sum cum Patre quod Pater est, individuus cum genitore permaneo, et sic ab illo ad vos veniens non recedo, quemadmodum et vos ad illum rediens non relinquo. Gaudete ergo, quia vado ad Patrem, quia Pater major me est. Univi enim vos mihi, et factus sum filius hominis, ut vos filii Dei esse possitis. Unde 312 licet unus in utro
Abbreviated transcription (Latin):
heres ẽ institutus. Ffide q̃
uocatur abraham obedi¬
uit in locũ exire quem ac¬
cepturus erat in heredita¬
tem: ⁊ exiit nesciens quo
iret. ffide demoratus ẽ in
terra repromissionis tan
quam in aliena: ĩ casuli
habitando cum ysaic et
iacob coheredibus repro¬
pectabat enĩ fundamẽta
habentem ciuitatẽ: cuiꝰ
artifer ⁊ conditor deus.
sara sterilis uir¬
tuitem mͥ conceptionem
seminis accepit. etiam
preter tempus etatis. qm̃
fidelem credidit esse qui
promiserat. Propter qd̃
et abuno orti sunt. Et
hoc emortuo tanquam
sidera celi ĩ multitudinẽ.
et sicut harenain que est
ad oram maris innu¬
merabilis. Iuxta fidem
defuncti sunt om̃s sci nõ
acceptis repronuieomi¬
bz:sed a longe eas aspici¬
entes. ⁊ salutantes. ⁊ con¬
fitentes. quia peregrim
et hospites sunt sup terrã.
Qui enĩ hec dicunt. signi

Expanded text:
heres est institutus fide qui heres est institutus fide qui vocatur Abraham oboedivit in locum exire quem accepturus erat in hereditatem et exiit nesciens quo iret fide moratus est in terra repromissioniquasi in aliena in tabernaculis habitans cum Isaac et Iacob, coheredibus eiusdem propectabat enim fundamentum habentem ciuitatem, cuius artifex et conditor Deus Sarra sterilis virtutem in conceptionem seminis accepit etiam praeter tempus aetatis quoniam fidelem credidit esse qui promiserat propter quod et ab uno orti sunt et haec emortuo tamquam sidera caeli in multitudinem et sicut harena quae est ad oram maris innumerabilis iuxta fidem defuncti sunt omnes isti non acceptis repromissionibus sed a longe eas aspicientes et salutantes et confitentes quia peregrini et hospites sunt supra terram qui enim
Abbreviated transcription (Latin):
ex fide uiuit. Qd̃ si sub¬
traxerit se: non placebit
anune mee. Nos autẽ
non sumus subtractio¬
sed fidei in adquisicionẽ
anime. Est autem fides
sperandaꝵ substancia
rerũ: argumentũ non
apparentũ. In hac enim
testimonium consecuti
sunt senes.¬
ide intelligimus
aptata ẽẽ secula
uerbo der ut ex muisibi¬
lib iusibilia fierent. ffi¬
de plurimã hostiã abel
quam cain obtulit deo.
Per quã testimonium
consecutus ẽ esse iustus.
testimoniũ ꝑhibente mu¬
nerib eius deo. Et per illã
defunctus ad huc loquit
ffide en och translatus est.
ne uideret mortem:⁊ non
inueniebatur quia trãs
tu lit eum deus. Ante trãs¬
lacionem enĩ testimoniũ
habuit placuisse deo. Sine
fide autem: impossibile ẽ
placere deo. Credere enim
oportet accedentẽ ad deum.
quia ẽ.⁊ inquirentib se
ide noc responso ac¬
cepto de his que
adhuc non uidebant. me¬
tuens aptauit archam in
salutem domus sue. per
quam dãnauit mundũ:
et iusticie que ꝑ fidem est

Expanded text:
t quod si subtraxerit se non placebit animae meae nos autem non sumus subtractiosed fidei in adquisitionem animae est autem fides sperandorum substantia rerum argumentum non parentum in hac enim testimonium consecuti sunt seneside intelaptata esse saecula verbo Dei, ut ex invisibilibus visibilia fierent. Fide plurimam hostiam Abel, quam Cain, obtulit Deo, per quam testimonium consecutus est esse justus, testimonium perhibente muneribus ejus Deo; et per illam defunctus adhuc loquitur. Fide Henach translatus est, ne videret mortem, et non inveniebatur, qutulit illum Deus . Ante translationem enim testimonium habuit placuisse Deo. Sine fide autem impossibile est placere Deo. Croportet accedentem ad Deum quia est et inquirentibus se ide Noe responso accepto de his quae adhuc non videbantur metuens aptavit arcam in salutem domus suae per quam damnavit mundum et iustitiae quae per fidem est
Abbreviated transcription (Latin):
est rex regis filii pater.
Ille nimirũ: cui psalmi¬
sta ait. Deus iudicium
tuũ regi da: ⁊ iusticiam
tuam filio regis. Qui
fecit nuptias filio suo.
Tunc enim deus pater
deo filio nupcias fecit:
quando hunc ĩ utero
uirginis humane na¬
ture conuinxit. quãdo
deum ante secula. fieri
uoluit hoĩem in fine
seculor. Sed quia ex
duab ꝑsonis fieri solet
ista comunctio: absit
hoc ab intellectib nr̃is.
ut ꝑsonam dei ⁊ hoĩs
redemptoris nr̃i ihesu
credamus uiutam. Ex
duabz quippe at p in
duabz hunc uau iris
existere dicius: led ex
duabz ꝑsoins composi¬
tum cr̃edi ut nefas in¬
tamus. Aꝑtius igitur
atq securius dici potest.
quia in hoc patex deus¬
regi filio nuptias fecit.
quo ei ꝑ incarnacionis
mnisterium scãm eccle¬
siam sociauit. Uterus
autẽ genitricis uirgĩs:
huius sponsi thalamuᷤ
fuit. Unde ⁊ psalimsta
dicit. In sole posuit ta¬
bernaculum suũ. ⁊ ipẽ
tanquã sponsus proce¬
dens de thalamo suo.
Tanquam sponsus
quippe de thalamo suo

Expanded text:
e rex, regis filii pater: ille nimirum cui Psalmista ait: Deus judicium tuum regi da, et justitiam tuam filio regis . Qui fecit nuptias filio suo. Tunc enim Deus pater Deo Filio suo nuptias fecit, quando hunc in utero Virginis humanae naturae conjunxit, quando Deum ante saecula fieri voluit hominem in fine saeculorum. Sed quia ex duabus personis fieri solet ista conjunctio, absit hoc ab intellectibus nostris, ut personam Dei et hominis Redemptoris nostri Jesu credamus unitam. Ex duabus quippe atque in duabus hunc naturis existere dicimus; sed ex duabus personis compositum credi, ut nefas, vitamus. Apertius ergo atque securius dici potest quia in hoc Pater regi Filio nuptias fecit, quo ei per incarnationis mysterium sanctam Ecclesiam sociavit. Uterus autem genitricis Virginis hujus sponsi thalamus fuit. 1636 Unde et Psalmista dicit: In sole posuit tabernaculum suum, et ipse tanquam sponsus procedens de thalamo suo . Tanquam sponsus quippe de thalamo suo
Abbreviated transcription (Latin):
rum scale. dicentẽ sibi.
Ego sum dñs deus abra¬
ham patris tui: ⁊ ds̃ ysaac.
Terram in qua dormis
tibi dabo: et semini tuo.
Eritq germen tuũ: qua¬
si pulius terre. Dilatabe¬
ris ad occidentẽ ⁊ orientẽ:
septẽtrionem et meridiẽ:
et benedicentur in te ⁊ in
semine tuo cuncte tribz
terre. Et ero custos tuus
quocunq perrexeris. ⁊ re¬
ducã te in terram hanc:
nec dinuttã. insi cõple¬
ucro umu̾sa que dixi.l

Expanded text:
xum, et dicentem sibi: Ego sum Dominus Deus Abraham vatris tui et Deus Isaac. Terram in qua dormis tibi dabo. et semini tuo, eritque germen tuum quasi pulvis terrae. Dilataberis ad occidentem et orientem, septentrionem et meridiem, et benedicentur in te et in semine tuo cunctae tribus terrae; et ero custos tuus quocunque perrexeris, et reducam te in terram hanc: nec dimittam, nisi complevero universa quae dixi.
Abbreviated transcription (Latin):
Derat ergo esau
semꝑ iacob: pro
benedictione. qua bene¬
dixerat ei pater. Dixitq
in corde suo. Uemẽt dies
luctus patris mei: ⁊ occi¬
dam iacob frẽm nicũ.
Nũciata sũt hec rebecce.
Que mittens ⁊ uocans
iacob filiũ suum: dixit
ad cum. Ecce esau frater
tuus minatur: ut occi¬
dat te. Nunc ergo fili
audi uocem meam: et
consurgens fuge ad la¬
ban fratrẽ ncum in arã.
habitabisq cũ co dies
paucos. doncc requiescat
furor fratris tui. ⁊ cesset
indignacio cius. obli¬
iuscaturq coꝵ que frci¬
sti in cũ. Postea mittã.
⁊adducam te inde huc.¬

Expanded text:
derat ergo semper Esau Jacob, pro benedictione qua benedixerat ei pater. Dixitque in corde suo: Venient dies luctus patris mei, ut occidam Jacob fratrem meum. Nuntiata sunt haec Rebeccae. Quae mittens et vocans Jacob filium suum, dixit ad eum: Ecce Esau frater tuus minatur ut occidat te. Nunc ergo, fili, audi vocem meam, et consurgens fuge ad Laban fratrem meum in Haran; habitabisque cum eo dies paucos, donec quiescat furor fratris tui, et cesset indignatio ejus, obliviscaturque eorum quae fecisti in eum; postea mittam et adducam te inde huc
Abbreviated transcription (Latin):
Inquirens tetri portas:
effringere aueriu.
Sanctoꝵ sed enĩ cuncte.
lux libera carm.
Tradetur sontes ct̾naq
flamina cremabit.
Occultos actus retegens.
tunc quisq loquetur.
Secreta atque deus.
reserabit pectora luci.

Expanded text:
Inquirens tetri portas effringet Averni. Sanctorum sed enim cunctae lux libera carni Tradetur, sontes aeterna flamma cremabit. Occultos actus retegens tunc quisque loquetur Secreta, atque Deus reserabit pectora luci.
Abbreviated transcription (Latin):
Uia uero ad illud
corpus qd̃ inderi
poterat. fides intuenci¬
um dubitabat:. ostẽdit
eis protinus manus⁊
latus. Palpandamn car¬
nem prebuit: quã clau¬
sis ianius intreduxit.
Qua in re duo mra ⁊
iuxta humanã ratio¬
nem sibi ualde contra¬
ria ostendit:dum post
resurrectionem suam
corpus suum ⁊ ĩcorrup¬
tibile. ⁊ tanien palpabi¬
le demonstraint. Nam
⁊ corrumpi necesse est
qd̃ palpatur: ⁊ parpari
non potest qd̃ non cor¬
rumpitur. Sed miro
modo atq ĩestimabili
redemptor nr̃. ⁊ corrup¬
tibile post resurrectionẽ
⁊ palpabile corpus exhi¬
buit: ut monstrando
incorruptibile. iuita¬
ret ad p̾mium. p̾bendo
palpabile. formaret ad
fidem. Et incorruptibi¬
lem se ergo ⁊ palpabilẽ
demonstrauit. ut ꝓfec¬
to ẽẽ post resurrectionẽ
ostenderet corpus suũ.
et cusdem nature ⁊ al

Expanded text:
uia ad illud corpus quod videri poterat, fides intuentium dubitabat, ostendit eis protinus 1553 manus et latus; palpandam carnem praebuit, quam clausis januis introduxit. Qua in re duo mira, et juxta humanam rationem sibi valde contraria ostendit, dum post resurrectionem suam corpus suum et incorruptibile et tamen palpabile demonstravit. Nam et corrumpi necesse est quod palpatur, et palpari non potest quod non corrumpitur. Sed miro modo atque inaestimabili Redemptor noster et incorruptibile post resurrectionem, et palpabile corpus exhibuit, ut monstrando incorruptibile invitaret ad praemium, et praebendo palpabile firmaret ad fidem. Et incorruptibilem se ergo, et palpabilem demonstravit, ut profecto esse post resurrectionem ostenderet corpus suum et ejusdem
Abbreviated transcription (Latin):
Scio enĩ quia non habi¬
tat in me hoc est in carne
mea bonum. Nam uelle
adiacet michi: perficere
autẽ bonũ non ĩuciuo.
Nou enĩ qd̃ uolobonum.
hoc facio: sed quod nolo
malum hoc ago. Si aut
quod nolo illud facio:
non ego operor illud. scd
quod habitat ĩ me pcci.¬

Expanded text:
scio enim, quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum; nam uelle adiacet mihi, perficere autem bonum non inuenio. non enim quod uolo bonum, hoc facio, sed quod nolo malum, hoc ago; si autem, quod nolo, illud facio, non ego operor illud, sed quod habitat in me pecc
Abbreviated transcription (Latin):
Gitur ego ip̃e mẽ¬
te seruio legi dei:
carne autẽ legi petcati.
Nichil ergo nunc dãna¬
cioms est. his qui sunt
Nam qd̃ impossibile
erat legi. in quo ĩfirma¬
batur ꝑ carnem. deus
filium suũ mittens in
similitudinem carius

Expanded text:
gitur ego ipse mente servio legi Dei carne autem legi peccati nihil ergo nunc damnationis est his qui sunt nam quod inpossibile erat legis in quo infirmabatur per carnem Deus Filium suum mittens in similitudi
Abbreviated transcription (Latin):
Cius enim qd̃
lex spũalis est: ego
autem carualis sum ue¬
nũdatus sub pcc̃o. Qd̃
emm operornon intelli¬
go. Non enun qd̃ uolo
bonum hocago: sed qd̃
odi malunillud facio
Si autemĩ qd̃ nolo illud
facio: consentio legi qm̃
bon a est snuuc autẽ iam

Expanded text:
cimus enim quia lex spiritualis est: ego autem carnalis sum, venumdatus sub peccato. Quod enim operor, non intelligo. Non enim quod volo bonum, hoc ago: sed quod odi malum, illud facio. Si autem quod nolo, illud facio: consentio legi, quoniam bona est. Nunc aut
Abbreviated transcription (Latin):
qui uenientẽ ad baptis¬
ma dñ ostendit dicens.
humilitatẽ suam et di¬
iunitatis eius potentiã
considerans dicit. qui est
loquitur. qui autem de
celo uenit super om̃s est:
tanquã si ignoret quem
ostenderat:⁊ an ipse sit
nesciat. quem ip̃m̃ esse
prophetando. baptizãdo.
ostendendo clamauerat.

Expanded text:
 venientem ad baptisma Dominum ostenderet, dicens, humilitatem suam, et divinitatis ejus potentiam considerans, dicit: Qui est loquitur; qui autem de coelo venit, super omnes est ;Tanquam si ignoraret quem ostenderat, et an ipse sit nesciat, quem ipsum esse prophetando, baptizando, ostendendo, clamaverat.
Abbreviated transcription (Latin):
Nillo tempore.
Dixerũt pharisci
ad ihm. Quanta audi¬
umus facta in caphar¬
naum: fac et hic in pa¬
tria tua. Et reł. Icõ i.

Expanded text:
illo tempore dixerunt Pharisaei ad Jesum: Quanta audivimus facta in Capharnaum, fac et hic in patria tua. Et reliqua.
Abbreviated transcription (Latin):
Astigium et ut
ita dicã culmen
suꝑ his que iactabãtur
de ihũ. et pater ⁊ mater
illius mirabantur: ser¬
mo symeoius fuit. Nõ
enim suffecit ei. tenere
paruulum. et ea que
de semet ipõ scripta sũt
proloqui. sed benedixit
patri illius ⁊ matri ⁊ de
ipõ quoq prophetauit
infante. dicens. Ecte
positus ẽ hic in ruiã
⁊ resurrectionẽ multoꝵ
in israel. ⁊ in signũ cui
contradicetur. Tuã quo¬
q ipĩus aĩam ꝑtrãsibit
gladius: ut reuelentur
de multis cordib cogita¬
Hinc quid simile ĩ euã
ego in mundũ istum
ueni:ut qui non uident
uideantur. ⁊ qui uident
ceci fiant. Quomodo er¬
go in iudiciũ uenit ut
non uidentes de nacioni¬
bz uiderent. et qui prius
rent:sic uenit ĩ ruinã ⁊
resurrectionẽ multorũ.
In aduentu enim diñ
saluatoris. qui prius ste¬
terant corruerunt:⁊ qui
ceciderant surrexerũt. xiĩ

Expanded text:
astigium et, ut ita dicam, culmen super his quae jactabantur de Jesu, et pater et mater illius mirabantur, sermo Simeonis fuit. Non enim sufficit ei tenere parvulum, et ea quae de semetipso scripta sunt proloqui, sed benedixit patri illius et matri: et de ipso quoque prophetavit infante, dicens: Ecce hic positus est in ruinam et resurrectionem multorum in Israel, et in signum cui contradicetur. Tuam quoque ipsius animam pertransibit gladius, ut revelentur de multis cordibus cogitaHuic quid simile in Evang ego in mundum istum veni, ut qui non vident videant, et qui vident caeci fiant . Quomodo ergo in judicium venit, ut non videntes de nationibus viderent, et qui prius rent: sic venit in ruinam et resurrectionem multorum. In adventu enim Domini Salvatoris, qui prius steterant, corruerunt, et qui ceciderant, surrexerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑforatur dolori¬
bz. ⁊ qui me comedũt
non dormũt. In mul¬
titudine eoꝵ cõnsumi¬
tur uestimentũ meũ
⁊ quasi capitio tum
succinxerunt me. Com¬
paratus sum luto. et
assimilatus sum fa¬
uille ⁊ cineri. Clamo
adte ⁊ nõ eraudis me:
sto ⁊ non respicis me.
Mutatus es michi in
crudelem: ⁊ in duricia
manus tue adu̾saris
mchi. Gleuasti me: ⁊
quasi suꝑ uentum po¬
uens elisisti me uali¬
de. Scio quia morti
trades me. ubi consti¬
tuta est domus omis
uiuentis. Uerũtamẽ
non ad consũptionẽ

Expanded text:
tur doloribus et qui me comedunt non dormiunt in multitudine eorum consumitur vestimentum meum et quasi capitio tunicae sic cinxerunt me conparatus sum luto et adsimilatus favillae et cineri clamo ad te et non exaudis me sto et non respicis me mutatus es mihi in crudelem et in duritia manus tuae adversaris mihi elevasti me et quasi super ventum ponens elisisti me valide scio quia morti tradas me ubi constituta domus est omni viventi verumtamen non ad consumptionem
Abbreviated transcription (Latin):
pulchre qui pecie¬
rat adiungit: non se ha¬
bere qd̃ ponat ante illũ.
Qm̃ amme post seculi
tenebras dm̃i suspiranti.
nl preter eum cogitare.
nil loqui libet. intucri
solum qd̃ recognouit. sũ¬
me trintatis gaudiũ
contemplari:atq ad hoc
plenius intuendũ ꝑue¬
nire satagit. Et ille dem¬
tus dicat. Noli mn mole¬
stus esse. iai ostiũ clau¬
suin est. ⁊ pueri mei me¬
cum sunt in cubili: nõ
possum surgere ⁊ dare ti
bi. Ostium amici. diui¬
ni ẽ intelligẽtia sermo¬
nis. Quod sibi apls̃ orat
aperiri ad loquendum
uusterium xpĩ. clausũ¬
qz est tempore famis uer¬
bi: cum intelligencia¬
dei non datur

Expanded text:
pulchre qui petierat adjungit, non se habere quod ponat ante illum. Quoniam animae post saeculi tenebras Deum suspiranti, nil praeter eum cogitare, nil loqui, nil libet intueri, solum quod recognovit summae Trinitatis gaudium contemplari, atque ad hoc plenius intuendum pervenire satagit. Et ille deintus dicat: Noli mihi molestus esse, jam ostium clausum est, et pueri mei mecum sunt in cubili. Non possum surbi. Ostium amici divini est intelligentia sermonis, quod sibi apostolus orat aperiri ad loquendum mysterium Christi, clausumque est tempore famis verbi, cum intelligentia non datur
Abbreviated transcription (Latin):
electus atq dilectus. in
tanto amore dilectionis
na suꝑ pectus cius recũ¬
beret. ⁊ ad crucẽ astanti.
soli matrem propriam
cõmendasset: ut quem
nubere uolentẽ ad am-¬
plexũ uirginitatis asci¬
uerat. ipĩ eciã custodien¬
dam uirginẽ tradidisset.
Hic itaq cum propter
uerbum dei et testimo¬
in pathinos insulã sor¬
tiretur. illic ab eodẽ apoca¬
lipsis p̾ostensa describit:
ut sicut inprincipio ca¬
nonis id est libri genesc-¬
os. in corruptibile princi-¬
pium p̾notatur. ita etiã
incorruptibilis finis ꝑ
uirginem ĩ apocalipsi
redderetur dicentis. Ego
sum alpha et oo iniciũ
et finis. Hic est iohãnes
qui sciens superuenisse
sibi diem egressionis de
corpore: conuocatis in
ephesum discipulis. de¬
scendit in defossũ sepul¬
turc sue locum. Or̃one¬
q. cõpleta rerdidit spm̃.
tai a dolore mortis
factus etraneus. quã
a corruptione carnis
noscitur alienus. Cur
tamen scripture dispo¬
sicio. uel libri ordinatio.
ideo a nobis ꝑsingula

Expanded text:
n tanto amore dilectionis na super pectus ejus recumberet, et ad crucem astanti soli matrem propriam commendasset, ut quem nubere volentem ad amplexum virginitatis asciverat, ipsi etiam custodiendam virginem tradidisset. Hic itaque cum propter verbum Dei et testimoin Pathmos insulam sortiretur exsilium, illic ab eodem Apocalypsis praeostensa describitur, ut sicut in principio canonis, id est libri Geneseos, incorruptibile principium praenotatur, ita etiam incorruptibilis finis per virginem in Apocalypsi redderetur, dicens: Ego sum Alpha et Omega, initium et finis. Hic est Joannes, qui sciens supervenisse sibi diem egressionis de corpore, convocatis in Epheso discipulis, descendit in defossum sepulturae suae locum, orationeque completa, reddidit spiritum tam a dolore mortis factus extraneus, quam a corruptione carnis noscitur alienus. Cujus tamen Scripturae dispositio, vel libri ordinatio, ideo a nobis per singula
Abbreviated transcription (Latin):
itaq de sempit¬
nã ⁊ incõmutabili
glĩa patris pia possunt
corda concipe: hoc simul
et de filio et de spũ scõ in¬
separabilitꝰ atq indifte

Expanded text:
itaque de sempiterna et incommutabili gloria Patris pia possunt corda concipere, hoc simul et de Filio, et de Spiritu sancto inseparabiliter atque indiffe
Abbreviated transcription (Latin):
currebat.
it ergo. Tu es qui
uenturus es an
aliuin expectamus. Acsi¬
Sicut pro hoĩbz nasci
dignatus es. an eciã pro
hominibz mori digneris
insinua: ut qui natim¬
tatis tue precursor extiti.
mortis eciam precursor
fiam. et uẽturum infer¬
no te nũciem: quem iã
uenisse mũdo enũciam.
Unde ⁊ inquisitus dñs.
enumeratis potẽtie sue
miraculis. de mortis sue
protinus humilitate
respondit dicens. Ceci
uident. claudi ãbulant.
leprosi mũdantur. sur¬
di audiunt. mortin ue

Expanded text:
currebat. Ait ergo: Tu es qui venturus es, an alium exspectamus? AcSicut pro hominibus nasci dignatus es, an etiam pro hominibus mori digneris insinua, ut qui nativitatis tuae praecursor exstiti, mortis etiam praecursor fiam, et venturum inferno te nuntiem, quem jam venisse mundo nuntiavi. Unde et inquisitus Dominus enumeratis potentiae suae miraculis, de mortis suae protinus humilitate respondit, dicens: Caeci vident, claudi ambulant, leprosi mundantur, surdi audiunt, mortui re
Abbreviated transcription (Latin):
factum est iudiciũ. No¬
uit autem dñs qui sunt
eus. Nouit qui ꝑmane¬
sant ad coronã: qui ꝑma¬
ueant ad flaminã. No¬
uit in area sua triticum:
nouit ⁊ paleain. Nouit
segetẽ. nouitzizamai.
Ian iudicatus est qui
non credit. Quare uidi¬
catus. quia nõ credidit ĩ
noĩe uiugeniti filii dei. lc̃
Oc est autem iii.¬
iudicium: quia
lux uenit in mundum.
⁊ dilererunt hoĩes magis
tenebras quam lucem.
Erant enim mala opera
cor. Fratres mei. quorũ
opera bona ĩuenit dũs.
Nulloꝵ. Omniũ emm
mala oꝑa inuenit. Quo¬
modo ergo quidẽ fecerũt
ueritaten. ⁊ uenerunt
ad lucem. Et hoc enim
sequitur. Qui autem
facit ueritatẽ uenit ad
lucem. ut maiifesten¬
deo sunt facta.

Expanded text:
um. Novit enim Dominus qui sunt ejus: novit qui permaneant ad coronam, qui permaneant ad flammam; novit in area sua triticum, novit paleam; novit segetem, novit zizania. Jam judicatus est qui non credit. Quare judicatus? Quia non credidit in nomine unigeniti Filii Dei. 13. Hoc est autem judicium, quia lux venit in mundum, et dilexerunt homines magis tenebras quam lucem: erant enim mala opera eorum. Fratres mei, quorum opera bona invenit Dominus? Nullorum: omnium mala opera invenit. Quomodo ergo quidam fecerunt veritatem, et venerunt ad lucem? Et hoc enim sequitur: Qui autem facit veritatem, venit ad lucem, ut manifestenDeo sunt fa
Abbreviated transcription (Latin):
dam herodis seuiciã nõ
solũ de cuitate ĩ ciuita¬
tem. uerum eciant de re¬
gione in regionẽ. fugere
dignatus est: delatus
a parentib in egyptũ
ffactus eciã uiuenis
cum eũ iudeoꝵ princi¬
pes propter euangeli
predicacionẽ uellent ĩ¬
terficere. crebro iudeam
siit regiones: ne uideli¬
cet membra illius hoc
facere metuerent. quod

Expanded text:
dam Herodis saevitiam, non solum de civitate in civitatem, verum etiam de regione ad regionem fugere dignatus est, delatus a parentibus in Aegyptum. Factus etiam juvenis, cum eum Judaeorum principes propter evangelii praedicationem vellent interficere, crebro Judaeam alias regiones, ne videlicet membra illius hoc facere metuerent, quod
Abbreviated transcription (Latin):
salutis. in cunctis que
faciebat futuris fidelib
suis exẽpla que nintari
deberent proponebat: qͥa
em̃ ꝑsecucione infideliũ
p̾uidebat causa sun noiᷤ
ni scã ecclia recitandam.
sciebat eciã infirimora
membra sua ĩmanita¬
tem ꝑsecucionis tollera¬
re non posse: ne hii tales
salutem desperarent. et
quasi axpõ se alienos
arbitrarent. si una ter¬

Expanded text:
salutis, in cunctis quae faciebat futuris fidelibus suis exempla quae imitari deberent proponebat. Quia enim persecutionem infidelium videbat causa sui nominis in sancta Ecclesia excitandam, sciebat infirmiora membra sua immanitatem persecutionis tolerare non posse, ne hi tales salutem desperarent, et quasi a Christo se alienos arbitrarentur, si un
Abbreviated transcription (Latin):
men tuũ suꝑ me. dñe
deus exertituum. Non
sedi in consilio ludenci¬
um. ⁊ glĩatus sum a
facie manus tue. So¬
lus sedebam: qm̃ cõmi¬
nacione replesti me. Qͣ¬
re factus est dolor meus
pcipetuus. ⁊ plaga mea
desperabilis: Renuit cu¬
rari. facta ẽ michi qua¬
si mendaciũ aquarũ
infidelium. Propt̾ hoc
hec dicit dñs. Si comi¬
teris conu̾tam te. ⁊ an¬
te faciem meam stabiᷤ
Et si separaueris p̾ciosũ
auili: quasi os meum
cris. Comitentur ipsi
adte: et tu non conuer¬
teris ad eos. Et dabo te
populo huic: in murũ
ereum fortem. Et bella¬
bunt adusum te. ⁊ non
pͥualebunt: quia ego
tecum sũ ut saluẽ te et
eruain dicit dñs. Et li¬
berabo te de manu pessi

Expanded text:
men tuum super me, Domine men tuum super me, Domine Deus exercituum. Non sedi in consilio ludentium, et gloriatus sum a facie manus tuae: Solus sedebam quoniam comminatione replesti me quare factus est dolor meus perpetuus et plaga mea desperabilis rennuit curari facta est mihi quasi mendacium aquarum infidelium propter hoc haec dicit Dominus si converteris convertam te et ante faciem meam stabis et si separaveris pretiosum a vili quasi os meum eris convertentur ipsi ad te et tu non converteris ad eos et dabo te populo huic in murum aereum fortem et bellabunt adversum te et non praevalebunt quia ego tecum sum ut salvem te et eruam dicit Dominus et libera
Abbreviated transcription (Latin):
Eliqui domum
neam: dimisi
hereditatem mcã. Dedi
dilectam aĩam meam:
in manu inimicorum
eius. ffacta ẽ michi here¬
ditas mea quasi leo in
silua: dedit contra me
uocem. Ideo odiui eam
Nũ quid auis discolor.
hereditas mea michi:
Nũquid auis tincta per
totum: Uenite cõgrega¬
mini om̃s bestic terre:
properate ad deuorandũ.
Pastores multi demoli-¬
ti sunt pineam meam:
conculcauerunt partẽ
meã. Dederunt porcionẽ
cionem. Iuxitq super
me. Desolacione desola¬
ta est omnis terra: quia
nullus ẽ qui recogitet
corde. Suꝑ omnes uias
deserti uenerũt uastatoreᷤ
quia gladius diñ deuo¬
rauit ab extremo terre:
usq ad extremũ eius.
Non ẽ pax uniu̾se carm¬
recordare mei et
uisita me: ⁊ tuere me
abhis qui ꝑsequuntur
me. Noli ĩ paciẽcia tua
suscipere me: scito qm̃
sustinui propter te ob¬
probrium. Inucti sunt
sermones tui. ⁊ comedi
cos. Et factũ est michi
uerbũ tuũ in gaudiũ.
⁊ in leticiã cordis mei:
qm̃ inuocatum est no¬

Expanded text:
eliqui domum meam, dimisi haereditatem meam, dedi dilectam animam meam in manu inimicorum ejus. Facta est mihi haereditas mea quasi leo in silva: dedit contra me vocem, ideo odivi eam. Numquid avis discolor haereditas mea mihi? numquid avis tincta per totum? Venite, congregamini, omnes bestiae terrae, properate ad devorandum. Pastores multi demoliti sunt vineam meam, conculcaverunt partem meam: dederunt portionem runt. Luxitque super me; desolatione desolata est omnis terra, quia nullus est. qui recogitet corde. super omnes uias deserti uenerunt uastatores, quia gladius domini deuorauit ab extremo terrae usque ad extremum eius; non est pax uniuersae carrecordare mei, et visita me, et tuere me ab his qui persequuntur me. Noli in patientia tua suscipere me: scito quoniam sustinui propter te opprobrium. Inventi sunt sermones tui, et comedi eos, et factum est mihi verbum tuum in gaudium et in laetitiam cordis mei: Quoniam invocatum est no
Abbreviated transcription (Latin):
lenta. Cum autẽ non
haberet unde redderet:ius¬
sit cum uenundari. et
uxorem eius et filios ⁊
omĩa que habebat: et
reddi. Seruus hic qui
decẽ nulia talentor de¬
biuit. uidaicus est ppls̃.
qui de calogo legis con¬
strictus multaꝵ trans¬
gressionũ debitis fue¬
rat obuoxius. Quem
dũs suus iussit uenũ¬
dari. ⁊ uxorem. ⁊ filios.

Expanded text:
um autem non haberet unde redderet, jussit eum venundari, et uxorem ejus, et filios, et omnia quae habebat, et reddi. Servus hic qui decem millia talentorum debuit Judaicus est populus, qui decalogo legis constrictus, multarum transgressionum debitis fuerat obnoxius. Quem Dominus suus jussit venundari, et uxorem, et filios
Abbreviated transcription (Latin):
lent deũ ꝑ uisibilia oꝑa
miraremur. ⁊ erecti ad fi¬
dem ⁊ purgati per fidem.
etiam ip̃m̃ inuisibiliter
udere cuperemus: quem
de reb uisibilib muisi¬
bilem nosceremus. Nec
tamen sufficit: hec ĩtueri¬
nterrogemus ipã
miracula: quid
nobis loquantur de xpõ.
Habent enĩ si intelligã¬
tur luguã suam. Nam
quia ipẽ xp̃s uerbum dei
est: etiam factum uerbi.
uerbum nobis est. Hoc
ergo miraculum sicut
audiuimus quam ma¬
gnum sit:queramus
eciã quam profundũ
sit. Non tantũ eius suꝑ¬
ficie delectemur: sed eciam
altitudinẽ ꝑscrutemur.
habet enĩ aliquid intus:
hoc qd̃ miramur foris.
Uidimus. expectauinuis
magnũ quidam. p̾cla¬
rum̃ quidam.⁊ omĩno
diuinũ: qd̃ fieri nisi a
deo non possit. Lauda¬
uimus de facto factorẽ.
Sed quẽ ad modum si
litteras pulchras alicu¬
bi inspiceremus. non
nobis sufficeret laudare
scriptoris articulũ. qm̃
cas pariles. equales. deco¬
rasq fecit. nsi etiam

Expanded text:
lem Deum per visibilia opera lem Deum per visibilia opera miraremur, et erecti ad fidem, et purgati per fidem, etiam ipsum invisibiliter videre cuperemus, quem de rebus visibilibus invisibiliter nosceremus. Nec tamen sufficit haec intuernterrogemus ipsa miracula quid nobis loquantur de Christo. Habent enim, si intelligantur, linguam suam. Nam quia ipse Christus Verbum Dei est, etiam factum Verbi Verbum nobis est. Hoc ergo miraculum sicut audivimus quam magnum sit, quaeramus etiam quam profundum sit. Non tantum ejus superficie delectemur, sed etiam altitudinem perscrutemur. Habet enim aliquid intus hoc qVidimus, spectavimus magnum quiddam, praeclarum quiddam, et omnino divinum, quod fieri nisi a Deo non possit: laudavimus de facto factorem. Sed quemadmodum si litteras pulchras alicubi inspiceremus, non nobis sufficeret laudare scriptoris articulum, quoniam eas pariles, aequales decorasque fecit, nisi etiam
Abbreviated transcription (Latin):
b totum mundũ regit
uniuersãq creaturam
adnimstrat. assidii¬
tate iuluerũt. ita ut pe¬
ne nemo dignetur attẽ¬
dere opera dei. mira ⁊ stu¬
penda in quolibet semi¬
portuno tempore. preter
usitatũ cursum ordinẽ¬
iora. sed insolita udendo
stuperent: quib cotidia¬
Aius miraculũ
est gubernacio to¬
cuis mundi: quã satura¬
cio quinq miliũ hoĩm.
de quinqz panibz. Et ta¬
men hec. nemo miratur.
Illud mirantur hoĩes nõ
quia maius est:sed quia
rarum est. Quis enim et
nunc pascit uniuersum
mundũ. nisi ille qui de
pautis grans segetes cre¬
at. Ffecit ergo quomodo
deus. Unde enĩ multipli¬
cat de paucis grais sege¬
tes: inde ĩ manibus sius
multiplicauit quinq
panes. Potestas enĩ erat
in manib xp̃i. Panes
autem illi quinq quasi
dem terre mandata. sed
ab eo qui terrã fecit mul¬
tiplicata. Hoc ergo admo¬
tum ẽ sensib quo erige¬
retur mens. ⁊ exhibitum
oculis ubi eceiteretur in¬
intellectus: ut munsibi¬

Expanded text:
 totum mundum regit universamque creaturam administrat, assiduitate viluerunt, ita ut pene nemo dignetur attendere opera Dei mira et stupenda in quolibet sempportuno tempore praeter usitatum cursum ordinemora, sed insolita videndo stuperent, quibus quotidianim miraculum est gubernatio totius mundi, quam saturatio quinque millium hominum de quinque panibus: et tamen haec nemo miratur: illud mirantur homines non quia majus est, sed quia rarum est. Quis enim et nunc pascit universum mundum, nisi ille qui de paucis granis segetes creat? Fecit ergo quomodo Deus. Unde enim multiplicat de paucis granis segetes, inde in manibus suis multiplicauit quinque panes’. Potestas enim erat in manibus Christi, panes autem illi quinque dem terrae mandata, sed ab eo qui terram fecit multiplicata. Hoc ergo admotum est sensibus, quo erigeretur mens, et exhibitum oculis ubi exerceretur intellectus, ut invisibi
Abbreviated transcription (Latin):
dunites ce cupi¬
tis:ueras diuicias ama¬
te. Si culmẽ ueri hono¬
ris queritis: ad celeste re¬
gnum tendite Si glĩam
dignitatum diligitis.
in illa suꝑna angelor
curia ascribi festinate.
tis: mente retinete. Cib
enun mentis est: sermo
dei. Et quasi acceptus
cibus stomacho languẽ¬
te reicitur: quando au¬
ditus sermo in uentre
memorie non tenetur.
Sed quisquis alimẽta
non retinet: huius pro¬
fecto uita desperatur. E¬
terne ergo mortis picu¬
lum formidate. si cibũ
quidẽ scẽ exortacionis
accipitis. si ricrba uitẽ
id est alaucuta iusticie

Expanded text:
divites esse cupitis, veras divitias amate. Si culmen veri honoris quaeritis, ad coeleste regnum tendite. Si gloriam dignitatum diligitis, in illa superna angelorum curia ascribi festinate. tis, mente retinete. Cibus enim mentis est sermo Dei. Et quasi acceptus cibus stomacho languente rejicitur, quando auditus sermo in ventre memoriae non tenetur. Sed quisquis alimenta non retinet, hujus profecto vita desperatur. Aeternae igitur mortis periculum formidate, si cibum quidem sanctae exhortationis accipitis, sed verba vitae, id est alimenta justiti
Abbreviated transcription (Latin):
nobis est quidnam sit.
qd̃ redemptore nato. pa¬
storib in uidea angelus
apparuit:atq ad adorã¬
dum hunc aboriente
magos. non angelus
sed stella ꝑduxit. Quia
uidelicet iudeis tanquã
ratione utentib. ratio¬
nale animal idest an¬
gelus predicare debuit.
Tentiles uero quia uti
ratione nescubant ad
cognoscendum dñm
non ꝑ uocem sed ꝑligna
ꝑducuntur. Quia ⁊ illis
pophetie tanquã fide

Expanded text:
ndum est quidnam sit quod Redemptore nato pastoribus in Judaea angelus apparuit, et ad adorandum hunc ab Oriente Magos non angelus, sed stella perduxit. Quia videlicet Judaeis tanquam ratione utentibus rationale animal, id est angelus praedicare debuit: gentiles vero, quia uti ratione nesciebant, ad cognoscendum Dominum non per vocem sed per signa perducuntur; quoniam illis prophetiae tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
cecus. eum de quo mul¬
ta in futurũ predixit.
in presenti positũ non
agnouit. Sed natiui¬
tãte regis nri cognita.
herodis ad callida argu¬
menta conuertitur. ne
terreno regno priuare¬
tur. Renunciari sibi
ubi puer inueniretur
postulat. adorare eum
uelle se simulat: ut qͣsi
hunc si iuenire possit
extinguat. Sed quanta
est humana malicia.
contra consilium diui¬
uitatis. Scriptũ quippe
est. Non ẽ sapiẽcia. non
est prudencia: non est
consiliũ contra diim.
Nam ea que apparuit.
Natum regẽ reperiunt:
munera dẽtulerũt. Et
ne redire ad herodem de¬
beant: in somius ad¬
monentur. Sicq fit:
ut ihm̃ quem querit
herodes muenire non
possit. Cuius persona
qui alii quam ypocrite
designantur. qui dum
ficte querunt: nuemi¬
ie dum nunquam

Expanded text:
et caecus eum de quo mulet caecus eum de quo multa in futurum praedixit in praesenti positum non agnovit. 3. Sed nativitate Regis nostri cognita, Herodes ad callida argumenta convertitur, ne terreno regno privaretur. Renuntiari sibi ubi puer inveniretur postulat, adorare eum velle se simulat, ut quasi hunc invenire possit exstinguat. Sed quanta est humana malitia contra consilium divinitatis? Scriptum quippe est: Non est sapientia, non est prudentia, non est consilium contra Dominum . Nam ea quae apparuit natum Regem reperiunt, munera deferunt, et ne redire ad Herodem debeant in somnis admonentur; sicque fit ut Jesum, quem quaerit Herodes, invenire non possit. Cujus persona qui alii quam hypocritae designantur, qui dum ficte quaerunt, invenire Dominum nunquam
Abbreviated transcription (Latin):
elementa senserũt: ad¬
huc infidelium uideoꝵ
corda. deum eẽ minime
cognoscunt. et duriora
saxis. scindi ad peniten¬
dum nolunt:eũq con¬
fiteri abnegant quem
elementa ut diximus.
aut signis aut scissiomi¬
b deum clamant. Qui
eciam addãnacionis sue
cumulũ. eum quẽ na¬
tum despiciunt. nasci¬
turũ longe ante prescie¬
runt:⁊ non solum quia
nasceretur nouerant.
sed eciã ubi nasceretur.
Nam abherode requisi¬
ti locum natuuitatis
eius exprimunt: quẽ
scripture auctoritate
didicerunt. Et testimo¬
num proferunt. quo
bethleem honorari na¬
tiuitate noui ducis
ostenditur: ut ipsa eoꝵ
sciencia ⁊ illis fieret ad
testimoniũ damnacio¬
nis. ⁊ nobis adadito¬
rium credulitatis. Quos
profecto bene ysaac cũ
iacob filiũ suum bene¬
diceret designauit:qui
et caligans oculis ⁊ pro¬
phetans. in presenti fi¬
lium non uidit. cui
tamen multa ĩposte¬
rum preuidit. Quia in¬
mirum iudaicus ppls̃.
prophetie spũ plenus

Expanded text:
elementa senserunt, adelementa senserunt, adhuc infidelium Judaeorum corda Deum esse minime cognoscunt, et, duriora saxis, scindi ad poenitendum nolunt, eumque confiteri abnegant, quem elementa, ut diximus, aut signis aut scissionibus Deum clamabant. Qui etiam ad damnationis suae cumulum, eum quem natum despiciunt, nasciturum longe ante praesciverunt. Et non solum quia nasceretur, noverant, sed etiam ubi nasceretur. Nam ab Herode requisiti, locum nativitatis ejus exprimunt, quem Scripturae auctoritate didicerunt. Et testimonium proferunt, quod Bethlehem honorari nativitate novi ducis ostenditur, ut ipsa eorum scientia et illis fieret ad testimonium damnationis, et nobis ad adjutorium credulitatis. 1469 Quos profecto bene Isaac, cum Jacob filium suum benediceret, designavit ; qui et caligans oculis et prophetans, in praesenti filium non vidit, cui tam multa in posterum praevidit, quia nimirum Judaicus populus prophetiae spiritu plenus
Abbreviated transcription (Latin):
eũq paruulum ⁊ necdũ
ꝑ humani corporis offi¬
cium loquentẽ. stella
gentib denũciat. Quia
nimirũ racionis ordo
poscebat. ut et loquentem
iam dnm. loquentes no¬
bis p̾dicatores ĩnotescerẽt.
et necdũ loquentem ele¬
menta muta p̾dicarent.
signis que uel na¬
scente dño uel moriente
monstrata sunt:consi¬
derandum nobis ẽ. quã¬
ta fuerit in quorũdam
iudeorum corde duricia.
que hunc nec ꝑ propletie
donũ nec per miracula
agnouit. Omĩa quippe
elementa: auctorẽ suũ
uenisse testata sũt. Ut
enim de eis quidã usu
humano loquar deũ
hunc celi eẽ cognouerũt.¬
quia protinus stellam
miserunt. Mare cogno¬
uit: quia sub plantis
eius calcabile se prebuit
Terra cognouit: quia eo
moriente contremuit.
Sol cognouit: quia luciᷤ
sue radios abscondit. Sa¬
ra ⁊ parietes cognouerũt:
quia tempore mortis
eius scissa sunt. Infernuᷤ
cognouit: quia hos quos
tencbat mortuos reddidit.
Et tamen hunc quem
deũ omnia insensiblia

Expanded text:
ecdum per humani corporis officium loquentem, stella gentibus denuntiat, quia nimirum rationis ordo poscebat ut et loquentem jam Dominum loquentes nobis praedicatores innotescecent, et necdum loquentem elementa muta praedicarent. signis quae vel nascente Domino vel moriente monstrata sunt, considerandum nobis est quanta fuerit in quorumdam Judaeorum corde duritia, quae hunc nec per prophetiae donum, nec per miracula agnovit. Omnia quippe elementa auctorem suum venisse testata sunt. Ut enim de eis quiddam usu humano loquar, Deum hunc coeli esse cognoverunt,quia protinus stellam miserunt. Mare cognovit, quia sub plantis ejus se calcabile praebuit. Terra cognovit, quia eo moriente contremuit. Sol cognovit, quia lucis suae radios abscondit. Saxa et parietes cognoverunt, quia tempore mortis ejus scissa sunt. Infernus agnovit, quia hos quos tenebat mortuos reddidit. Et tamen hunc, quem Dominum omnia insensibilia