comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
portune ad id quod cantauimus. iniquitatem meam ego pronuntio
& curam geram propeccato meo . sespondit haec mulier delectione
euangelii  Iniqui tates enim eius intuens dñs. ianem appellauit dicens
Non ẽ bonum panem filiorum mittere canibus: atilla quȩ nouerat iniquita¬
tem suam pronuntiare & curam gerere propeccato suo. non negauit quod
rens ꝓpeccato suo : Nam & curari p&iuerat filiam suam. fortarse infili¬
a significans uitam suam: Psalmum ergo totum quantum possumus dum
consideramus &per tractamus aduertite : ad sit dñs cordibus nr̃is. utsa lubri¬
ter hic inueniamus uoces nr̃ãs. & quo mođ in uenerimus ꝓferamus nec diffi¬
nobis nota sunt perscripturas non inuenius eum aliquando recor
nem iudaeorum qui obseruabant sabbatum: quoditarecordar&ur.
quod inter uii dies necessario ueniebat: Obseruandum ergo erat. ñ
sic recordan dum: Nemo aut̃ recordatur. nisi quod in presentia non ẽ
positum : Uerbi gratia. in hac ciuitate. recordaris cartaginem ubi fuis¬

Expanded text:
portune ad id quod cantavimus, Iniquitatem meam ego pronuntio, et curam geram pro peccato meo, respondit haec mulier de lectione Evangelii. Iniquitates enim ejus intuens Dominus, canem appellavit dicens: Non est bonum, panem filiorum mittere canibus . At illa quae noverat iniquitatem suam pronuntiare, et curam gerere pro peccato suo, non negavit quod rens pro peccato suo. Nam et curari petiverat filiam suam, fortassis in filia significans vitam suam. Psalmum ergo totum, quantum possumus, dum consideramus et pertractamus, advertite. Adsit Dominus cordibus nostris, ut salubriter hic inveniamus voces nostras, et quomodo invenerimus proferamus, nec diffinobis nota sunt per Scripturas, non invenimus eum aliquando recornem Judaeorum qua observabant sabbatum; quid ita recordaretur, quod inter septem dies necessario veniebat? Observandum ergo erat, non sic recordandum. Nemo autem recordatur, nisi quod in praesentia non est positum. Verbi gratia: in hac civitate recordaris Carthaginem, ubi fuis
Abbreviated transcription (Latin):
intellegas persecutus. dixerat ꝑfecte secutus.: Quõ persecutus sũ iustitiã: & audicaputnrm̃.
& uidens in passione & proieceruntie dilectum tam quam mortuumꝰ ab hominatum.
paratumerat mortuum quare ab hominattim : quia crucifixum : & enim haecmorscrucis
magna apđ eos ab hominatio erat non intellegentes in prophetia dictũ ẽẽ. maledictus omni
qui penditinligno : Non enimipseattulit mortẽ : sed inuenit demaledicto primi hominis
propagatam & eandem mortem nostram suscipiens in lignosus pendit quae uenerat
ledictus omnis qui pependerit inligno: ostendi tergo quia filius di uera morte mor¬
tuus est quae mortalicarne debebatur: ne n on maledictum putares. nonuere mortuum.
quia uero illamors non erat falsa. sed & exilla propagine descenderat qua euenerat dema¬
ledicto cum ds̃ dicer&. mortem oriemini : Omnino & ad ipsum quiaꝑuenit ueramors
ut adnos peruenir& uerauita . &iam adips amperuenit mortis maledictio. utuitabenedictio

Expanded text:
intelligas, persecutus dixit, perfecte secutus: Quoniam persecutus sum justitiam. Et audi caput nostrum ejulans in passione: Et projecerunt me dilectum, tanquam mortuum abominatum. Parum erat mortuum, quare abominatum? Quia crucifixum. Etenim haec mors crucis magna apud eos abominatio erat, non intelligentes in prophetia dictum esse: Maledictus omnis qui pendet in ligno . Non enim ipse attulit mortem, sed hic invenit de maledicto primi hominis propagatam : et eamdem mortem nostram suscipiens in ligno suspendit, quae venerat ledictus omnis qui pendet in ligno. Ostendit ergo quia et Filius Dei vera morte mortuus est, quae mortali carni debebatur: ne non maledictum, putares non vere mortuum. Quia vero illa mors non erat falsa, sed ex illa propagine descenderat, quae venerat de maledicto, cum diceret Deus, Morte moriemini : omnino et ad ipsum quia pervenit vera mors, ut ad nos perveniret vera vita; etiam ad ipsum pervenit mortis maledictio, ut ad no
Abbreviated transcription (Latin):
ingentes quae te non cognouerunt : & alibi prȩtende miseri cordiam tuam¬
stientib te: Et ut noueritis quia in raab et babylone gentes significauit
quasi dicer&ur : quid est: dixisti memor eroraab & babylonis scientib: me.

Expanded text:
in gentes quae te non cognoverunt;» . Hic in gentes quae te non cognoverunt;» . Hic scientibus te» . Et ut noveritis quia in Raab et Babylone Gentes significavit; quasi diceretur, Quid est quod dixisti, «Memor ero Raab et Babylonis, scientibus me
Abbreviated transcription (Latin):
sit in promissione. qua&imuit dm̃: cui dictum ẽ. ut ꝑfenestram mitte¬
is dixit : amendico uobis. publicani & mera&rices p̃cedunt uos in reg¬
num caelorum:. Prȩcedum. quiauim faciunt : inpellunt credendo.
& ceditur fidei: Nec obsistere potest quisquam: quia quiuim faciunt
in fauce: memor ero raab & babilonis: Babylonciuitas dicitur secun¬
dum scłm : quomodo una ciuitas scã hierusalem: unaciuitas iniqua
babylon: Om̃s iniqui adbabiloniam ꝑtinent: quo modo om̃sscĩ adhie¬
rusalem : Sed delibatur debabilone in hierusalem. Vnde nisi ꝑ eum quiius¬
tificat impium: piorum ciuitas hierusalem: impiorum ciuitas ihieiba¬
bilon: Seduenit illequiiustificat impiũ : quia memor ero inquit : non
solum raab sed &iam babilonis. Sed quomodo memorerora ab. & babr¬
lonisscientib: me : Ideo quodam loco dicit scriptura: effunde iram tuam

Expanded text:
sit in promissione, quae timuit Deum, cui dictum est ut per fenestram mittesit in promissione, quae timuit Deum, cui dictum est ut per fenestram mitteis: «Amen dico vobis, publicani et meretrices praecedunt vos in regnum coelorum» . Praecedunt, quia vim faciunt: impellunt credendo, et ceditur fidei, nec obsistere potest quisquam; quia qui vim faciunt, in fauce. «Memor ero Raab et Babylonis.» Babylon civitas dicitur secundum saeculum. Quomodo una civitas sancta, Jerusalem; una civitas iniqua, Babylon: omnes iniqui ad Babyloniam pertinent; quomodo omnes sancti ad Jerusalem. Sed delabitur de Babylone in Jerusalem. Unde, nisi per eum qui justificat impium ? Piorum civitas Jerusalem; impiorum civitas Babylon. Sed venit ille qui justificat impium; quia, «Memor ero,» inquit, non solum «Raab,» sed etiam «Babylonis.» Sed quorum memor erit Raab et Babylonis? «Scientibus me.» Ideo quodam loco dicit Scriptura: «Effunde iram tuam
Abbreviated transcription (Latin):
quib: intimabatur illa ciuitas semꝑ manens & semꝑ caelestis in pace:
hierusalem interra.. Nam uid&e quam ciuit atem dicit: dequa dicta
sunt quȩdam glorio sissima : Nam illa distructa ẽ interra: Hostes pas¬
sa. caecidit in terra: lam non ẽ quod erat: & pressit imaginẽ : transiuit um¬
bra: unde igitur gloriosa dicta sunt deteciuitas dĩ : dudiunde: Memor
ero raab & babylonis scientib me. In illa ciuitate inquit . Iam & ꝑ sona dĩ:
memor ero raab. & memor ero babilonis. Raab non ꝑtin& ad populum
iudȩorum: babilon non ꝑtin& ad populum iud ȩoꝵ: nam sequitur. Etenĩ
alienigena & trrus & populus aethiopũ. hifuerunt ibi. Merito deteglo
riosa dicta sunt. ciuitas dĩ: Ubi non solum ẽ ille populus iudȩorũ natus
ex tarne abrahȩ : sedibi om̃s gentes quarũ quȩdam nominatȩ sunt ut om̃s
richo : Meretrix quȩ suscepit nuntios. & alia uiaeiecit : Quae prȩsump¬

Expanded text:
quibus intimabatur illa civitas semper manens, et semper coelestis in pace. quibus intimabatur illa civitas semper manens, et semper coelestis in pace. Jerusalem in terra. Nam videte quam civitatem dicit, de qua dicta sunt quaedam gloriosissima. Nam illa destructa est in terra; hostes passa cecidit in terram, jam non est quod erat: expressit imaginem, transivit umbra. Unde igitur, «Gloriosa dicta sunt de te, civitas Dei?» Audi unde: «Memor ero Raab et Babylonis, scientibus me.» In illa civitate, inquit jam ex persona Dei, memor ero Raab, et memor ero Babylonis. Raab non pertinet ad populum Judaeorum; Babylon non pertinet ad populum Judaeorum. Nam sequitur: «Etenim alienigeJudaeorum natus ex carne Abrahae; sed ibi omnes gentes, quarum quaedam nominatae sunt, ut omnes richo meretrix quae suscepit nuntios et alia via ejecit; quae praesump
Abbreviated transcription (Latin):
hospes & collegistis me : Nudus & uestistisme : aeger & uisi tastisme: & illi:
Quando teuidimus haec patientem &ministrabimus tibi : & ille: cum
uni eminimis istis fecistis. mihi fecistis.: Ergo aedificemur in xp̃o super
tente : Quia diligit dñs portassion. super oma tabernacula iacob:
quasi uero & ipsasion non sit in tabernacula iacob &ubi eratsion. nisi in
populo iacob: lacob enim nepas abrahȩ unde populus natus iudȩorum
dicitur populus isrł: quia ipse iacob appellatus ẽ isrł hic: Hat benenouit
scĩtas ur̃a: sed quia erant quȩdam tabernacula. temporalia &imaginaria:
Loquitur aut̃ iste deciuitate quadam quam spiritaliter intelleg&. Cui¬
us umbra & figura erat illa terrena : ait: diligit dñs portas sion suꝑ om̃ã
taber nacula iacob Diligit illam spiritalem ciuitatem suꝑ oma figurata

Expanded text:
hospes, et collegistis me; nudus, et vestistis me; aeger, et visitastis me. Et illi: hospes, et collegistis me; nudus, et vestistis me; aeger, et visitastis me. Et illi: Quando te vidimus haec patientem, et ministravimus tibi? Et ille: Cum uni ex minimis meis fecistis, mihi fecistis» . Ergo aedificemur in Christum suapide existente; quia «diligit Dominus portas Sion super omnia tabernacula Jacob.» Quasi vero et ipsa Sion non inter tabernacula Jacob. Et ubi erat Sion nisi in populo Jacob? Jacob enim nepos Abrahae, unde natus populus Judaeorum, dicitur populus Israel, quia ipse Jacob appellatus est et Israel . Haec bene novit Sanctitas vestra. Sed quia erant quaedam tabernacula temporalia et imaginaria; loquitur autem iste de civitate quadam, quam spiritualiter intelligit, cujus umbra et figura erat illa terrena: ait, «Diligit Dominus portas Sion super omnia tabernacula Jacob.» Diligit illam spiritualem civitatem super omnia figurata,
Abbreviated transcription (Latin):
dixerat : potestatem habeo animam meam & potestatem habeo iterũ
sumendi eam: Nemo tollit eam ame : sed ego pono eam ame : & iterum su¬
mo eam . posuit quando uoluit : sumpsit quando uoluit : Nemo abstulit.
nemo extorsitꝰ Ergo in pl&ȩ erant om̃s passiones sed in capite restabam
adhuc xp̃i passio nes incorpore : uos aut̃ estis corpus xp̃i & membra. In his
ergo membris cum e& a postolus dixit : ut adimpleam quaede sunt p̃s su¬
rarum xp̃i incarne mea : Ergo illucimus quo xp̃s precessit : & adhuc xp̃s
illuc ꝑgit. quo prȩcessit : Prȩcessit & enim xp̃s incapite . Sequitur in cor¬
pore : & adhuc xp̃s hic laborat: & xp̃s hic patiebatur asaulo: quan¬
do audiuit paulus : Saulesaule. quid meꝑ sequeris: quomodo sol& lin¬
gua dicere calcato pede: calcas me lingam nullus tetigit. cõ. passione
hic ȩgrotat: xp̃s hic in carcere cluditur : In iuriam ei facimus. si non ipse
dixit: aesuriui enim & dedistis mihi manducare: sitiui & potastis me :

Expanded text:
imam meam, et potestaten. habeo iterum sumendi eam: nemo tollit eam a me: sed ego pono eam a me, et iterum sumo eam» . Posuit quando voluit; sumpsit quando voluit: nemo abstulit, nemo extorsit. Ergo impletae erant omnes passiones, sed in capite: restabant adhuc Christi passiones in corpore. Vos autem estis corpus Christi et membra . In his ergo membris cum esset Apostolus, dixit: «Ut adimpleam quae desunt pressurarum Christi in carne mea.» Ergo illuc imus quo Christus praecessit, et adhuc Christus illuc pergit quo praecessit: praecessit enim Christus in capite, sequitur in corpore. Et adhuc Christus hic laborat; et Christus hic patiebatur a Saulo, quando audivit Saulus: «Saule, Saule, quid me persequeris?» Quomodo solet lingua dicere, calcato pede: Calcas me. Linguam nullus tetigit; compassione hic aegrotat, Christus hic in carcere includitur. Injuriam ei facimus, si non ipse dixit: «Esurivi, et dedistis mihi manducare; sitivi, et potastis me;
Abbreviated transcription (Latin):
bi obest quia nescis.⁊ Tunc exultabunt omnia ligna siluarum. ante faciem
dnĩ qũo uenit prius.: et post ea quid :: quõ uenit iudicare terram . ⁊ et ex¬
ultabunt omnia ligna siluarum. uenit primo. Et post ea iudicare terram:
Ex ultantes inueniat eos. qui primo aduentui crediderunt quõ uenit. Nam
iudicabit orbem terrae in aequitate.⁊ Non partem. quia non partem emit::
Totum iudicare hab&. quia prototo precium dedit.⁊ audistis euange¬
lium. quia cum uenerit inquit. Congregabit electis suis a quattuor uen¬
tis : Congregat electos omnes aquattuor uentis.⁊ Ergo detoto orbe terra¬
rum. quia &ipse adam aliquando hoc dixeram orbem terrarum sig¬
nificat secundum graecam linguam. ⁊ Quattuor enim littere sunt.N

Expanded text:
bi obest quia nescis. «Tunc exsultabunt omnia ligna silvarum, ante faciem bi obest quia nescis. «Tunc exsultabunt omnia ligna silvarum, ante faciem Domini, quoniam venit:» prius. Et postea quid? «Quoniam venit judicare terram.» Et «exsultabunt omnia ligna silvarum.» Venit primo, et postea judicare terram: exsultantes inveniet eos qui primo ejus adventui crediderunt, «quoniam«Judicabit orbem terrarum in aequitate:» non partem, quia non partem emit. Totum judicare habet, quia pro toto pretium dedit. Audistis Evangelium, quia cum venerit, inquit, «congregabit electos suos a quatuor ventis» . Congregat electos omnes a quatuor ventis: ergo de toto orbe terrarum. Quia et ipse Adam aliquando hoc dixeram orbem terrarum significat secundum graecam linguam. Quatuor enim litterae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
re mundo : quid est hoc: Habentes tamquam non habentes.: Sic dicit.
sic ortatur. quos non uult inuenire adie illa tamquam pregnantes &
mam mantes. sic eos ortatur. Decetero fratres tempus breue est. reli¬
quum est. utqui habent uxores: tamquam non habentes sint.⁊ Et qui flent
tamquam non flentes & quigaudent tam quam non gaudentes. & qui e¬
munt quasi nonutentes. & qui utuntur hoc mundo. tam quam non uten¬
tes. Preterit enim figura huius mundo. ⁊ Uolo uos sine sollicitudine es¬
se : Quisine sollicitudine est. securus expectat quando ueniat dñs ipsius.⁊
nam qualis amor est xp̃i. timere neueniat: fratres. non erubescimus. amu¬
mus & timemus neueniat. ⁊ Certe amamus. an peccata nr̃a plus amamus.ͤ
Ergo ipsa oderimus peccata. & amemus eum qui uenturus est adpunienda
peccata. ⁊ Ueni&. uelimus nolimus. ⁊ non enim quia modo non uenit. ideo uen¬
turus non est : ueni& etquando nescis. et si paratum te in uenerit. nihilti¬

Expanded text:
re mundo. Quid est hoc? Habentes tanquam non habentes. Sic dicit, sic hortatur quos non vult inveniri a die illa tanquam praegnantes et mammantes, sic eos hortatur: «De caetero, fratres, tempus breve est: reli Et qui habent uxores, ita sint ac si non habeant; et qui flent, tamquam non flentes; et qui gaudent, tamquam non gaudentes; munt, quasi non tenentes; et qui utuntur hoc mundo, tanquam non utentes: praeterit enim figura hujus mundi. Volo vos sine sollicitudine esse» . Qui sine sollicitudine est, securus exspectat quando veniat Dominus ipsius. Nam qualis amor est Christi, timere ne veniat? Fratres, non erubescimus? Amamus, et timemus ne veniat. Certe amamus? an peccata nostra plus amamus? Ergo ipsa oderimus peccata, et amemus eum qui venturus est ad punienda peccata. Veniet, velimus, nolimus: non enim quia modo non venit, ideo venturus non est. Veniet, et quando nescis; et si paratum te invenerit, nihil ti
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt. suaueẽ dicunt. Nihil melius nihildulcius uel intellegi uel dicipo¬
tuit.: Et tam̃ in imicidñi mentiti suntei: Nolo amplius immorari in reb¬
dolendis : Quamquã terribilit̃ psalmus ad hucfinitus sit : tam̃ a finceius ob¬
secro uos recurramus ad caput. Exultate dõ adiuitorinr̃o. conuersi ad dm̃:¬
on paruum urãs mentes. in nomine xp̃i diuina spectacula tenuerunt. et sus¬
penderunt uos non solum ad appetenda quȩdã sed adquȩdam fugienda: Ista
sunt spectacula utilia. salubria. etiam edificantia. non destruentia. Immo
et destruentia et aedificantia. Destruentia recentes deos. Aedificantia fidẽ
inuerũ & ȩternũ dm̃: Etiam in crastinum diẽ. inuitamus caritatẽ urãm: Cras
illi habent ut audiuimus mare intheatro . nos habeamus portũ inxp̃o Sed quõ
perendino die: id est quarta sabbati. non possumus ad mensã cypriani conuenire.

Expanded text:
dicunt: "suaue est." dicunt: "nihil melius, nihil dulcius intellegi uel dici podicunt: "suaue est." dicunt: "nihil melius, nihil dulcius intellegi uel dici potuit." et tamen inimici domini mentiti sunt ei. nolo amplius immorari in rebdolendis: quanquam terribiliter Psalmus ad hoc finitus sit, tamen a fine ejus, obsecro vos, recurramus ad caput: «Exsultate Deo adjutori nostro,» conversi ad DeNon parum vestras mentes in nomine Christi divina spectacula tenuerunt, et suspenderunt vos, non solum ad appetenda quaedam, sed ad quaedam etiam fugienda. Ista sunt spectacula utilia, salubria, aedificantia, non destruentia: imo et destruentia, et aedificantia; destruentia recentes deos, aedificantia fidem in verum et aeternum Deum. Etiam in crastinum diem invitamus Charitatem vestram. Cras illi habent, ut audivimus, mare in theatro: nos habeamus portum in Christo. Sed quoniam perendino die, id est, quarta sabbati, non possumus ad mensam Cypriani convenire,
Abbreviated transcription (Latin):
sunt ei : Et cibauit illos exadipe frumenti : Miscuit eos sacramentis suis: Etiudȩ
quando dedit buccellam: exadipe frumenti cibauit : et inimicus dñi mentit᷑
estei. eterit tempus eius in aeternum: Etcibauit illos exadipefrumenti.
et depetra. melle saturauit eos : Dingratos. cibauit exadipe frumenti.
tdepetramelle saturauit eos.: In heremo depetra aquã produxit. non
mel: Mel sapientia est. primatũ dulcoris tenens in escis cordis: Qua mergo
multi inimici dñi mentientes dño cibantur Non solũ exadipe frumenti:
sed etiã depetra melle desapientia xp̃i : Quã multi delectantur uerbo enis.
e cognitione sacram̃torũ eius: solutione parabolarũ eius. quã multi delec¬
tantur: quã multiclamant: : Et nonẽ hoc mel de quo libet homine: sed depe¬
tra. Petraaut̃ eratx p̃s : Quã multi ergo satiantur demelle isto. Clamant

Expanded text:
sunt ei. «Et cibavit illos ex adipe frumenti» miscuit eos Sacramentis suis. Et Judam, sunt ei. «Et cibavit illos ex adipe frumenti» miscuit eos Sacramentis suis. Et Judam, quando dedit buccellam , ex adipe frumenti cibavit: et inimicus Domini mentitus est ei, et erit tempus ejus in aeternum. «Et cibavit illos ex adipe frumenti; et de petra melle saturavit eos.» O ingratos! «Cibavit ex adipe frumenti, et de petra melle saturavit eos.» In eremo de petra aquam produxit , non mel. Mel sapientia est, primatum multi inimici domini mentientes domino cibantur non solum ex adipe frumenti sed etiam de petra melle, de sapientia Christi! quam multi delectantur uerbo eius et cognitione sacramentorum eius, solutione parabularum eius! quam multi delectantur! quam multi clamant! et non est hoc mel de quolibet homine, sed de petra: petra autem erat Christus. quam multi ergo satiantur de melle isto! clamant,
Abbreviated transcription (Latin):
Sed tamen quia diligis illam et contristaris siperdas illam. superfundamentum
posuisti non aurum aut argentum. aut lapides preciosos : Sed ligna fenumstipulã :
Saluus ergo eris cum ardere coeperit quod aedificasti. sic tamen quasi perignẽ :
Nemo ergo superfundamentum hoc ȩdificans adulteria. blasphemias. sacrile¬
gia idolatriã periuria. ex putet se saluum futurum perignem: quasi
ista sint ligna fenum stipula: Sed qui aedificat amorem terrenorum:
superfunda mentum regnicaelorum. id est suꝑ xp̃m : ardeb it a morrerũ
temporalium : et ipse saluuserit peridoneum fundamentũ : In imicidnĩ
mentiti sunt ei : dicendo eo aduineam. et non eundo reterit tempus eorũ.
non ad tempus sed inaeternum: Etqui sunt isti : Et cibauit illos ex adip
frumenti : Nostis adipẽ frumenti unde cibantur multi iimici qui mentiti

Expanded text:
Sed tamen quia diligis illam, et contristaris si perdas illam; super fundamentum Sed tamen quia diligis illam, et contristaris si perdas illam; super fundamentum posuisti, non aurum, aut argentum, aut lapides pretiosos, sed ligna, fenum, stipulam. Salvus ergo eris, cum ardere coeperit quod aedificasti; sic tamen quasi per ignem. Nemo enim super fundamentum hoc aedificans adulteria, blasphemias, sacrilegia, idololatrias, perjuria, putet se salvum futurum per ignem, quasi ista sint ligna, fenum, stipula: sed qui aedificat amorem terrenorum super fundamentum regni coelorum, id est, super Christum; ardebit amor rerum temporalium, et ipse salvus erit per idoneum fundamentum. 22. «vers. 17. Inimici Domini mentiti sunt ei,» dicendo, Eo ad vineam, et non eundo : «et erit tempus eorum,» non ad tempus, sed «in aeternum.» Et qui sunt isti? «Et cibavit illos ex adipe frumenti.» Nostis adipem frumenti, unde cibantur multi inimici qui mentiti
Abbreviated transcription (Latin):
ram : Sitalis es non aedificas nisiaurum argentũ. lapides p̃ciosos : Cum aut̃
dixeris. amo possessionem istam. timeo nepereat : et imminer damnũ. et tu
contristaris non quidem prȩponas eã xp̃o : Nam sic amas possessionẽ istam.
ut dicatur tibi ipsamuis anxp̃m. Et si tristis eamperdis. plus tamen amplec¬
teris xp̃m quem posuisti in fundamento saluus eris tamquã perignẽ : Audi
aliud. non potes tenere possessionemistam. nisi dixeris falsum testimoniũ
Ethoc non facere. xp̃m infundamento ponere est. Neritas enimdixit. Os
quodmentitur occidit animã : Ergo si possessionem tuam diligis : Non
tamen propter illam facis rapinã : non propterillã dicis falsum testimo¬
nium non propter illam facis homicidiũ non propt̃ illam falsum iuras. non propter
illam xp̃m negas : Eo quod non propter illã facis haec. xp̃m habes infundamento:

Expanded text:
ram. si talis es, non aedificas nisi aurum, argentum, lapides pretiosos; cum autem ram. si talis es, non aedificas nisi aurum, argentum, lapides pretiosos; cum autem dixeris: "amo possessionem istam, timeo ne pereat" et imminet damnum et tu contristaris, non quidem praeponis eam Christo. nam sic amas possessionem istam, ut, si dicatur tibi: "ipsam uis an Christum?" et si tristis eam perdis, plus tamen amplecteris Christum, quem posuisti in fundamento: saluus eris tamquam per ignem. audi aliud: noEt hoc non facere, Christum in fundamento ponere est: Veritas enim dixit, «Os quod mentitur, occidit animam» . Ergo si possessionem tuam diligis, non tamen propter illam facis rapinam, non propter illam dicis falsum testimonium, non propter illam facis homicidium, non propter illam falsum juras, non propter illam Christum negas; eo quod non propter illam facis haec, Christum habes in fundamento.
Abbreviated transcription (Latin):
sed repetit sua. Et habet iudicium cum fratre suo .: Talibus enidicitur.
lam quidem omnino delictum est in uobis. quia iudicia habeatis uobis cum.
Verum ipsauidicia in aecła iubetagi. non adforum trahi. tam̃ delictaesse
dicit: Contendit enim xp̃ianus prorebus terrenis. amplius quã deceteṽ
cui promissum ẽ regnum cȩlorum : Non totum corsursum leuat. sed ali¬
quam eius partemi trahit interra : Deniq: si ueniat temptatio dicendi
martrriilli qui habenit in fundamento xp̃m: Etaedificant aurum argen¬
tum. lapides pretiosos : Quid dicunt ex hac oportunitate:. Bonum mihiẽ¬
dissolui. et ẽẽ cum xp̃o: Alacres currunt. aut nihil: aut modice de ter¬
prias grauiter conturbantur : Fenum et stipula et lignũ ardet: habent
ergo ligna fenum stipulã super fundamentum. sed rerum concessarum. non
inlicitarum : Dicoenim fratres. possides fundamentũ. hȩre caelo. calcater¬

Expanded text:
sed repetit sua, et habet judicium cum fratre suo. Talibus enim dicitur: sed repetit sua, et habet judicium cum fratre suo. Talibus enim dicitur: Jam quidem omnino delictum est in vobis, quia judicia habetis vobiscum. Verum ipsa judicia in Ecclesia jubet agi, non ad forum trahi, tamen delicta esse dicit: contendit enim Christianus pro rebus terrenis amplius quam decet eum cui promissum est regnum coelorum, non totum cor sursum levat, sed aliquam ejus partem trahit in terram. Denique si veniat tentatio ducendi martyrii, illi qui habent in fundamento Christum, et aedificant aurum, argentum, lapides pretiosos, quid dicunt ex hac opdissolui et esse cum Christo, alacres currunt, aut nihil aut modice de terprias, grauiter conturbantur: faenum, stipula et lignum ardet. habent ergo ligna et faenum et stipulam super fundamentum, sed rerum concessarum, non inlicitarum. dico enim, fratres: possides fundamentum: haere caelo, calca ter
Abbreviated transcription (Latin):
non restat nisi ut sint asinistris : Sinistris quid dicet᷑. Ite in ignem ae ter¬
num quia erit tempus eorum in aeternũ : Ex poneergo inquit nobis.
ligna fenum stipulam. quiaedificant superfundamentũ : quo modo
non pereant. sed saluifiant: sic tamen quasi perignẽ : Obscura quidem
illa quaestio sed ut possum breuiter dico: Fratres. sunt homines omnino
contemptores sȩculi huius quibus non estnatũ quicquid temporaliter flum
non hȩrent dilectione aliqua terrenis operibus : Casti scĩ iusti. continentes for¬
tassis ctom̃ã suauendentes et pauperibus distribuentes : aut possidentes. tam¬
quam ñ possidentes : Et utentes hoc mundo. tam quã non utentes: Siaũ alii. qui¬
biis rebus infirmitati concessis inhȩrent aliquantũ dilectione. Non rapit uil
enam. sed sicamat suam. ut siperdiderit. conturbetur: N
atsrȩscriptum tabulis liberorum procreandorum causa : Non tollit alienu:

Expanded text:
non restat nisi ut sint a sinistris: sinistris quid dicet? «Ite in ignem aeternon restat nisi ut sint a sinistris: sinistris quid dicet? «Ite in ignem aeternum:» quia «erit tempus eorum in aeternum.» 21. Expone ergo, inquit, nobis, ligna, fenum, stipulam qui aedificant super fundamentum, quomodo non pereant, sed salvi fiant; sic tamen quasi per ignem. Obscura quidem illa quaestio, sed, ut possum, breviter dico. Fratres, sunt hocontemptores saeculi hujus, quibus non est natum quidquid temporaliter fluit; non haerent dilectione aliqua terrenis operibus casti, sancti, continentes, justi, fortassis et omnia sua vendentes, et pauperibus distribuentes, aut possidentes tanquam non possidentes, et utentes hoc mundo tanquam non utentes. Sunt autem alii qui rebus infirmitati concessis inhaerent aliquantum dilectione: non rapit villam alienam, sed sic amat suam, ut si perdiderit, conturbetur; noat praescriptum tabulis, liberorum procreandorum causa; non tollit aliena,
Abbreviated transcription (Latin):
sententiãe diffinitiuã non misit foras reos et duxit uelum: Ante uoluit pro¬
nuntiare quod disposuit facere: Nempe congregabuntur ante eum omnes
gentes. Quid de illis faciet. Separabit eas : Et alios ponet addexteram. alios
ad sinistram : Numquid medius locus seruatus est᷑: Quid dextris dicturus est :¬
Venite benedicti patris mei. percipite regnum: Quid sinistris. ite inignem
ae ternum qui paratus ẽ diabolo etangelis eius: Si nontimes mitti quo.
Videcum quo: Si ergo opera illa om̃a regnum dĩ non possidebunt : Immo
non opera sed quitalia agunt : Nam opera talia inigne nonerunt : Non
enim illo igne ardentes furaturi sunt etad ulteraturi : Sed quia quita¬
lia aguntꝰ regnum dĩ non possidebunt : Non ergo erunt ad extris cũ illis
quibus dicetur. Venite benedicti patris mei. percipite regnũ : quia
quitalia agunt regnumdĩ non possidebunt : Siergo ad extris nonerunt:

Expanded text:
sententiam definitivam, non misit foras reos et duxit velum. Ante voluit prasententiam definitivam, non misit foras reos et duxit velum. Ante voluit praenuntiare quod disposuit facere. Nempe «congregabuntur ante eum omnes gentes.» Quid de illis faciet? «Separabit eos; et alios ponet ad dexteram, alios ad sinistram.» Numquid medius locus servatus est? Quid dextris dicturus est? «Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum.» Quid sinistris? «Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus» . Si non times mitti quo, vide cum quo. Si ergo opera illa omnia regnum Dei non possidebunt; imo non opera, sed qui talia agunt; nam opera talia in igne non erunt: non enim illo igne ardentes furaturi sunt et adulteraturi; sed «qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt:» non ergo erunt a dextris cum illis quibus dicetur, «Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum;» quia «qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt.» Si ergo a dextris non erunt,
Abbreviated transcription (Latin):
Quamuis adulter quamuis fraudator quamcus raptor. quamuis periurus.
habeo tamen in fundamento xp̃m : xp̃ianus sum baptigatussum. Ego per
ignempurgor et propter fundamentũ non pereo : Dic mihi iterũ quides
Xp̃ianus inquit : interim transi : Quid aliud raptor adulter: etcȩtera de
quibus a postolus dicit quõ quitalia agunt. regnum dĩ non possidebunt .:
Certe ergo atalibus non correctus. detalibus commissis paenitentiã non agens
regnum caelorum speras: nonopinor: quia quitalia agunt. regnũ dĩ non pos¬
sidebunt : Etignoras quia patientia dĩ ad penitentiã teadducit.: Iunescio
quid tibi pollicens secundum duritiã tuam. etcor impenitens. thesaurizas tibi
iram indie irae : etreuelationis iusti iudicii dĩ. qui reddet unicuiq: secundũ
opera sua : Ađtende ergo ipsũ iudicem uenientem: Benedõ gratias. Non tacuit

Expanded text:
quamvis adulter, quamvis fraudator, quamvis raptor, quamvis perjurus; quamvis adulter, quamvis fraudator, quamvis raptor, quamvis perjurus; habeo tamen in fundamento Christum, christianus sum, baptizatus sum: ego per ignem purgor, et propter fundamentum non pereo. Dic mihi iterum, Quid es? Christianus, inquis. Interim transi. Quid aliud? Raptor, adulter, et caetera de quibus Apostolus dicit: «Quoniam qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt» . Certe ergo a talibus non correctus, de talibus commissis poenitentiam non agens, regnum coelorum speras? Non opinor; «quoniam qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt.» Et ignoras quia patientia Dei ad poenitentiam te adducit? Tu nescio quid tibi pollicens, secundum duritiam tuam et cor impoenitens thesaurizas tibi iram in die irae et revelationis justi judicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera sua. Attende ergo ipsum judicem venientem. Bene; Deo gratias: non tacuit
Abbreviated transcription (Latin):
aliud nemo potest ponere. prȩter id quod positum ẽ quo dest xp̃s ihͣs Quid est¬
inquiunt quod sequitur : Vnusquisq: aũ super fundamentum uideat quod
superaedificat: Alius enim super aedificat. aurum argentũ. lapides precio
ficauit mercedem accipiet : Hoc est quia super fundam̃ tum iusta opera
aedificauit . aurum argentum. lapides preciosos: Siaũ peccata. lignum.
fenum stipulam. tamen propterfunda mentum ipse saluuserit. sicta
quasi perignem : Fratres. nimis timidus esse uolo : Melius estenĩ non uobis
dare securitatem malam: non dabo quod non accipio. timens terreo: Secu¬
ros uos facerem si securus fiere mego: ignem aeternum timeo: Eterit tempu
eorum in aet̃num: Non accipio nisi ignem aeternum: dequo alio loco scriptu¬
radicit : Ignis eorum non extinguetur. et uermis eorum non morietur:
Sed deimpiis dixit ait aliquis: non dixit deme: Qui quã uis peccator sim.

Expanded text:
aliud nemo potest ponere, praeter id quod positum est, quod est Chrisaliud nemo potest ponere, praeter id quod positum est, quod est Chrisinquiunt, quod sequitur? «Unusquisque autem super fundamentum videat quid superaedificat. Alius enim superaedificat aurum, argentum, lapides pretiosficavit, mercedem accipiet:» hoc est, quia super fundamentum justa opera aedificavit; «aurum, argentum, lapides pretiosos.» Si autem peccata; «lignum, fenum, stipulam:» tamen propter fundamentum «ipse salvus erit; sic tamen tanquam per ignem» . Fratres, nimis timidus esse volo: melius est enim non vobis dare securitatem malam. Non dabo quod non accipio, timens terreo: securos vos facerem, si securus fierem; ego ignem aeternum timeo. «Et erit tempus eorum in aeternum,» non accipio nisi ignem aeternum; de quo alio loco Scriptura dicit: «Ignis eorum non exstinguetur, et vermis eorum non morietur» . Sed de impiis dixit, ait aliquis, non de me; qui quamvis peccator sim,
Abbreviated transcription (Latin):
irae. et reuelationis iustiiudiciidĩ. qui reddet unicuique secundũ opera suar.
ftiimodo non reddit : tunc reddet: Sienim modo reddit ad tempus reddit
Non conuerso aũ. nec correcto. Inaeternũ reddet: Vide ergo quia nonerunt
impuniti : Attende quid sequitur. In imici dñĩ mentiti sunt ei: Dicturus es
et quid eiffecit: non uiuunt. non aures carpunt. non lucem hauriunt. non fon¬
tes potant : non fructus terrae edunt: Et erit tempus eorum in aeternũ.
nemo sibi ergo blandiatur. quia quasi ad torcular pertinet: Bonũ estilli si
adoleum in torculari pertineat: non sibi polliceatur unusquisq habens facta
nefaria. quȩ regnum dĩ non possidebunt : Etdicat sibi. quõ habeo signũ xp̃i.
et sa cramentt. xp̃i non delebor inaeternum : Etsi purgo perignem. saluusero :
Nam quid est quod ait a postolus de his qui habent funda mentum᷑. Fundamentũ

Expanded text:
irae et revelationis justi judicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera sua . irae et revelationis justi judicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera sua . Et si modo non reddit, tunc reddet: si enim modo reddit, ad tempus reddit; non converso autem nec correcto, in aeternum reddet. Vide ergo quia non erunt impuniti; attende quod sequitur: «Inimici Domini mentiti sunt ei.» Dicturus es, Et quid eis fecit? Non vivunt? non auras carpunt? non lucem hauriunt? non fontes potant? non fructus terrae edunt? «Et erit tempus eorum in aeternum.» 20. Nemo sibi ergo blandiatur, quia quasi ad torcular pertinet: bonum est illi, si ad oleum in torculari pertineat. Non sibi polliceatur unusquisque habens facta nefaria, quae regnum Dei non possidebunt, et dicat sibi: Quoniam habeo signum Christi et Sacramenta Christi, non delebor in aeternum; et si purgor, per ignem salvus ero. Nam quid est quod ait Apostolus de his qui habent fundamentum? «Fundamentum
Abbreviated transcription (Latin):
renuntiatur : Vtique quibus rebus renuntias. nisi factis malis. factis diabo¬
licis factis adõ damnandis furtis rapinis perurus homicidiis adulteris
sacrilegis sacris ab ominandis curiositatibus. His omnibus renuntias : Et
rursus hisinflexus superaris : Facta sunt tibi posteriora deteriora prio¬
ribus. Canis reuersus aduomitum suum. et sus lota in uolutabris caeni : Ini¬
micidñĩ mentiti sunt ei : Et quanta patientia dñĩ : quare non proster¬
nuntur : quare non trucidantur : quare non terra dehiscente sorbent᷑.
Quare non caelo flagrante incenduntur: Qiua magna patientia dñi : Eterunt im¬
punitiꝰ Absit : Non sibi tantum dedĩ misericordiablandiantur. Vt sibi eius iusti¬
tiam polliceantur : Ignoras quia patientia dĩ ad paenitentiamte adducit:
Tuaũ secundum duritiam cordis tui. et corimpenitens. thesaurãs tibuiram in die

Expanded text:
renuntiat. Utique quibus rebus renuntias, nisi factis malis, factis diaborenuntiat. Utique quibus rebus renuntias, nisi factis malis, factis diabolicis, factis a Deo damnandis; furtis, rapinis, perjuriis, homicidiis, adulteriis, sacrilegiis, sacris abominandis, curiositatibus? His omnibus renuntias, et rursus his inflexus superaris. Facta sunt tibi posteriora deteriora prioribus: canis reversus ad vomitum suum, et sus lota in volutabris coeni . «Inimici Domini mentiti sunt ei.» Et quanta patientia Domini! Quare non prosternuntur? quare non trucidantur? quare non terra dehiscente sorbentur? quare non coelo flagrante incenduntur? Quia magna patientia Domini. Et erunt impuniti? Absit. Non sibi tantum de Dei misericordia blandiantur, ut sibi ejus injustitiam polliceantur. Ignoras quia Dei patientia ad poenitentiam te adducit? Tu autem secundum duritiam cordis tui et cor impoeniten
Abbreviated transcription (Latin):
horretis si ta meneliquamini ingemellaria. abscondita dni. Sitamen a pothe¬
caseius ad a mastis. inde est quod horretis : Alii defendunt circum. alii amphitea¬
trum. aliicasas inuicis. alii theatra. aliullud. alii illud: alii postremo deos recen¬
fortasse iste isrł. Eccepecco manifestum est. eo post affectiones cordis mei:
Sed quid facio: diaholus hoc facit. dae mones hoc faciunt: Quis est diabolus: qui
sunt daemones : Certe in imicitui: Israhel sunuiis meis ambulasset: Innihilũ
omnes inimicos eorũ humiliassem : Ergo siplebs mea audissetme : Quare enim
mea si non audit me᷑: Si plebs mea audisset me : Quis est plebsmeu. isra hel:
Quid est audisset me. siinuiis meis ambulas set : Oueritur etgemit sub ini¬
peiores inimici : Quo modo enĩ quid sequitur deinimicis. que rimini uos. qui
estis : In imicidnĩ mentiti suntei : Renuntias. renuntio. Etredit ad quod

Expanded text:
horretis: si tamen eliquamini in gemellaria abscondita Domini, si tamen apothehorretis: si tamen eliquamini in gemellaria abscondita Domini, si tamen apothecas ejus adamastis, inde est quod horretis. Alii defendunt circum, alii amphitheatrum, alii casas in vicis, alii theatra, alii illud, alii illud; alii postremo deos recenfortasse iste Israel, Ecce pecco, manifestum est; eo post affectiones cordis mei: sed quid facio? Diabolus hoc facit, daemones hoc faciunt. Quid est diabolus? qui sunt daemones? Certe inimici tui. «Israel si in viis meis ambulasset; in nihilum omnes inimicos eorum humiliassem.» Ergo, «Si plebs mea, audisset me:» quare enim «mea,» si non audit me? «Si plebs mea, audisset me.» Quid est, «plebs mea? Israel.» Quid est, «audisset me? Si in viis meis ambulasset.» Queritur, et gemit sub inipejores inimici. Quomodo enim? quid sequitur? De inimicis querimini; vos quid estis? «Inimici Domini mentiti sunt ei.» Renuntias? Renuntio: et redit ad quod
Abbreviated transcription (Latin):
retur ista nisi populo suo: Scimus enĩ quia quȩ cumq: lex loquitur. his qui
inlege sunt loquitur: Et nonob audiuit populus m̃s uocem meã.
isrł nonin tendit mihi : Quis cuiꝰ. Israhel mihi : Oingrata anima. perme
anima. a meuocata anima. ame inspem reducta. a mea peccatis ablutte:
Etis rahel non intendit mihi : Baptizantur enĩ et transeunt permarerubrũ.
sed inuia murmurant : Contradicunt conqueruntur . seditionibus perturbant᷑:
Ingrati ei qui liberauit apersequentibus hostibus : quiducit persiccũ. perhere¬
mum cum cibo tamen et potu. cum lumine noc turno. etumbraculo diurno: Et
Eccetorcular. aperta sunt foramina currit et amurta: Et dimisieos. non secun¬
dum salutem prȩceptorum meorũ : sed secundum affectiones cordis eorũ donaui
cossibi : Dicite tapłs tradidit eos ds̃ in concupiscentias cordis eorũ : Dimisi eos
secundum affectiones cordis eorum : Ibunt in affectionibus suis : Inde est quoc

Expanded text:
 Lex dicit, his qui in Lege sunt dicit . «Et non obaudivit populus meus vocem meam; et Israel non intendit mihi.» Quis? cui? «Israel mihi.» O ingrata anima! per me anima, a me vocata anima, a me in spem reducta, a me a peccatis abluta: «Et Israel non intendit mihi.» Baptizantur enim et transeunt per mare Rubrum; sed in via murmurant, contradicunt, conqueruntur, seditionibus conturbantur, ingrati ei qui liberavit a persequentibus hostibus, qui ducit per siccum, per eremum, cum cibo tamen et potu, cum lumine nocturno et umbraculo diurno: «EtEcce torcular: aperta sunt foramina, currit amurca. «Et dimisi eos,» non secundum salutem praeceptorum meorum; sed, «secundum affectiones cordis eorum:» donavi eos sibi. Dicit et Apostolus: «Tradidit illos Deus in concupiscentias cordis eorum» . «Dimisi eos secundum affectiones cordis eorum; ibunt in affectionibus suis.» Inde est quod
Abbreviated transcription (Latin):
sa in honorẽ alia in contumeliã : Quis enĩte discernit: quid enĩ habes quod non ac
dĩ discernentis. audi& uocẽ dñi diuidentis flãmã ignis: Usque quo iudicatis iniqui¬
tatẽ & facies peccatorũ sumitis : Sicut alibi usque quo greues corde: Nũ quid
& usque adaduentũ eius. quilumen ẽ cordis:: Dedi legem. duriter restitistis: Misi
prophetas. iniurus afficistis. aut interfecistis. aut hȩc agentibus conibuistis.
Sedutillis nec loqui dignũ sit quiocciderunt seruosdĩ prȩmissos adse : Vos qui
cũ hȩc fierent tacuistis Id est uos quieos tunc tacuerunt uelut innocentes

Expanded text:
sa in honorem, alia in contumeliam . Quis enim te discernit? Quid enim habes, quod non acsa in honorem, alia in contumeliam . Quis enim te discernit? Quid enim habes, quod non ac» 2, 3. Audi et vocem Dei discernentis, audi et vocem Domini dividentis flammam ignis : «Usquequo judicatis iniquitatem, et facies peccantium sumitis?» Sicut alibi: «Usquequo graves corde» ? Numquid et usque ad adventum ejus qui lumen est cordis? Dedi legem; duriter restitistis: misi Prophetas; injuriis affecistis, aut interfecistis, aut haec agentibus connivistis. Sed ut illis nec loqui dignum sit, qui occiderunt servos Dei praemissos ad se; vos qui cum haec fierent tacuistis, id est, vos qui eos qui tunc tacuerunt, velut innocentes
Abbreviated transcription (Latin):
in medio aut̃ deos discernere : Agnosco igitur dm̃ stetisse in srnagoga deorum:
deorum ad hoc exipsis secundum carnem : Sed quis ds
Neq enim
quales illi inquorum deorum synagoga st&it. sed sicut᷑ aposto¬
lus sequitur : quiẽ
suꝑ omnia ds̃ benedictus in saecula : Agnosco inquamstetisse. Agnosco & in medio
dm̃ sponsum. dequo amicur eius quidam dicit. In medio urm̃ stat. quem uos nescitis : quip¬
pede quibus paulo post in hoc psalmo dicitur. Nescierunt neq intellex erunt. intene¬
bris ambulant : Testificatur & a postolus. qñm̃ cȩcitas ex parte isrł facta est. ut plenitu¬
dogentium intrar& : Stantem quippe inmedio sui uidebant eum. sed nonuidebant
eum dm̃ qualem se uolebat uideridicens : quime uidit uidit & patrem: Discernit
aut̃ deos non eorum meritis. sed gratia sua .: Exeadem consparsione faciens aliaua¬

Expanded text:
«In medio autem deos discernere.» Agnosco igitur Deum stetisse in synagoga deorum, «In medio autem deos discernere.» Agnosco igitur Deum stetisse in synagoga deorum, deorum, ad hoc ex ipsis secundum carnem. Sed quid Deus? Neque enim quales illi, in quorum deorum synagoga stetit; sed, sicut illic Apostolus sequitur, «qui est super omnia Deus benedictus in saecula» . Agnosco, inquam, stetisse; agnosco et in medio Deum sponsum, de quo amicus ejus quidam dicit: «In medio vestrum stat, quem vos nescitis» . Quippe de quibus paulo post in hoc psalmo dicitur, «Nescierunt, neque intellexerunt, in tenebris ambulant:» testificatur et Apostolus, «Quoniam caecitas ex parte Israel facta est, ut plenitudo Gentium intraret» . Stantem quippe in medio sui videbant eum; sed non eum videbant Deum, qualem se volebat videri, dicens: «Qui me vidit, vidit» «et Patrem» . Discernit autem deos, non corum meritis, sed gratia sua; ex eadem conspersione faciens alia va
Abbreviated transcription (Latin):
Mirabili uidelicet. etux paucis intellegibili modo cuidicitur. Siascendero in
caelum tuibi es : sidescendero in infernum ades : Vnde merito perhibetur:
stare ds̃ in congregatione hominum in uisibiliter. sicut caelum et t̾ram ipse
implet. Quod per prophetam. dese ipse prȩdicat: Nec tantum perhibetur.
sed procaptu mentis humanȩ utcumq: cognoscitur. stare in eis quȩ creauit. si
et homo stet etaudiateum. et gaudio gaudeat propt̃ eius intimã uocẽ: Ue¬
rum tamen quantum arbitror: psalmus iste aliquid insinuare molitur.
Quod ex quodã tempore factum ẽ ut staret ds̃ insinagoga deorum: Namillu
statio quȩ celum et terramimplet : nec ad synagogam proprie pertinet. nec
tempore uariatur : Dr̃ itaq: stetit in synagoga deorum . nimirum illequi
desedixit non summissus nisi adoues quae perierant: domus isrł: Dicitur causa

Expanded text:
mirabili videlicet et vix paucis intelligibili modo, cui dicitur: «Si ascendero in mirabili videlicet et vix paucis intelligibili modo, cui dicitur: «Si ascendero in coelum, tu ibi es; si descendero in infernum, ades» . Unde merito perhibetur stare Deus in congregatione hominum invisibiliter, sicut coelum et terram ipse implet, quod per prophetam de se ipse praedicat : nec tantum perhibetur, sed pro captu mentis humanae utcumque cognoscitur stare in eis quae creavit, si et homo stet et audiat cum, et gaudio gaudeat propter ejus intimam vocem . Verumtamen, quantum arbitror, psalmus iste insinuare aliquid molitur, quod ex quodam tempore factum est, ut staret Deus in synagoga deorum. Nam illa statio qua coelum et terram implet, nec ad Synagogam proprie pertinet, nec tempore variatur. «Deus» itaque «stetit in synagoga deorum,» nimirum ille qui de se dixit: «Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel» . Dicitur et causa:
Abbreviated transcription (Latin):
uit: Qua nondum natus. ia cobdilexit. esauaũ odio habuit. Qualiberauit exae¬
gypto qua in terram repromissionis. eiectis gentibus introduxit: Nisi enim
et ipsa esset gratia : nonutiq: de nobis. quibus non ad terrenũ sed ad regnũ reloꝵ
capessendum data est potestas filios dĩ fieri : In eodem mox euangelio diceretur.
Quod accepimus gratiã ꝓgratia : Idest protestam̃ ti ueteris promissionibus.
testamenti noui promissiones : Liquet igitur quantũ existimo inqua deorum
synagoga steterit ds : deinceps requirendum ẽ. utrum patrem anfilium. an sp̃m
scm : anipsam trinitatem accipere debeamus. stetisse in synagoga deorum:
In medio aũ deos discernere : Quia et singulus quisq: ds̃. et ipsa trinitas unus dĩ
non quidem hoc facile ẽ eliquare: Et quia non corporalem sed sp̃italem dĩ prȩ¬
sentiam quae congruit eius substantiȩ. negari non potest abeo esse conditisreb

Expanded text:
vit; qua nondum natos, Jacob dilexit, Esau autem odio habuit ; qua liberavit ex Aevit; qua nondum natos, Jacob dilexit, Esau autem odio habuit ; qua liberavit ex Aegypto, qua in terram promissionis, ejectis Gentibus, introduxit. Nisi enim et ipsa esset gratia, non utique de nobis, quibus non ad terrenum, sed ad regnum coelorum capessendum data est potestas filios Dei fieri, in eodem mox Evangelio diceretur quod accepimus gratiam pro gratia ; id est, pro Testamenti Veteris promissionibus, Testamenti Novi promissiones. Liquet igitur, quantum existimo, in qua deorum synagoga steterit Deus. 2. Deinceps requirendum est utrum Patrem, an Filium, an Spiritum sanctum, an ipsam Trinitatem accipere debeamus stetisse «in synagoga deorum; in medio autem deos discernere:» quia et singulus quisque Deus, et ipsa Trinitas unus Deus. Non quidem facile est hoc eliquare; quia et non corporalem, sed spiritualem Dei praesentiam, quae congruit ejus substantiae, negari non potest adesse conditis rebus,
Abbreviated transcription (Latin):
proprie sinagoga dicisolet quamius et ecła dictasit : Nostrã uero apłi numquã
sỹnagogam dixerunt . sed semper ecłam: Siuediscernendi causa siue quod
inter congregationem unde synagoga. et conuocationem unde aecła nomen
accepit distet aliquid: Quod scilicet congregari et pecora solent : atque ipse
proprie quorũ et greges proprie dicimus : Conuocari aũ magis ẽ utentiũ ratio¬
ne sic̃ sunt homines : Vnde expersona ipsius a saph in alio psalmocanitur. Quie¬
si pecus factus sũ apudte. etego semꝑ tecũ: Quando utiq: quamuis uni uero dõ
mancipatus uideretur : Promagnis tamen ac summis bonis ab illo carnalia terrena:
temporalia requirebant : Inuenimus &iam eos sepe filios appellatos. non ea gru¬
tia quae ad nouum testamentum pertinet. sed illaquȩ aduetus. Quia et ipsa gra¬
tia est qua elegit abraham. Et exeius carne tam magnum populum propagu¬

Expanded text:
proprie Synagoga dici solet, quamvis et Ecclesia dicta sit. Nostram vero Apostoli nunquam proprie Synagoga dici solet, quamvis et Ecclesia dicta sit. Nostram vero Apostoli nunquam synagogam dixerunt, sed semper Ecclesiam: sive discernendi causa, sive quod inter congregationem unde Synagoga, et convocationem unde Ecclesia nomen accepit, distet aliquid; quod scilicet congregari et pecora solent, atque ipsa proprie, quorum et greges proprie dicimus; convocari autem magis est utentium ratione, sicut sunt homines. Unde ex persona ipsius Asaph in alio psalmo canitur, «Quasi pecus factus sum apud te, et ego semper tecum» : quando utique, quamvis uni vero Deo mancipatus videretur, pro magnis tamen ac summis bonis ab illo carnalia, terrena, temporalia requirebat. Invenimus eos saepe etiam filios appellatos; non ea gratia quae ad Novum Testamentum pertinet, sed illa quae ad Vetus: quia et ipsa gratia est qua elegit Abraham, et ex ejus carne tam magnum populum propaga