comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nota feci uobis. Multi inquit reges ⁊ ꝓpħe
uoluerunt uidere que uos uidetis ⁊ non
uiderunt.⁊ audire que auditis ⁊ ñ audie¬
runt. Quare : ut uidelicet clarius largi¬
us q perciperent quod uix tenuiter obscu¬
req presenserant. Aliquin quidopus erat
foris uidere carnem.⁊ carnis audire sermo¬
nes. si iam intus in spiritu fuerant ꝑfecte
instructi de omnibus. presertim cum dñs
dicat. caro non prodest quicqͣm. spiritꝰ est
qui uiuificat: Quod si prophete ⁊ qͥ illustͥ¬
ores uidebantur in illo populo non omnes
omnia liquido equaliter agnosc̾e̾ ualuer̃t.
s alii plus alii minus prout eis sp̃s dabat.
diuidens singulis prout uolebat. idq absq
preiudicio sue sanctitatis atq ꝑfectionis:
quantomagis simpliciores quiq iusti si¬
ne detrimento salutis. saluationis tempus.
modum ⁊ ordinem nescire potuerunt. qͣm
tamen certa spe ⁊ fide uti promissa fuerat
firmissime tenuerunt: Quanti hodie q

Expanded text:
nota feci vobis . Multi, inquit, reges et prophetae nota feci vobis . Multi, inquit, reges et prophetae voluerunt videre quae vos videtis, et non viderunt; et audire quae auditis, et non audierunt . Quare? ut videlicet clarius largiusque perciperent, quod vix tenuiter obscureque praesenserant. Alioquin quid opus erat foris videre carnem, et carnis audire sermones, si jam intus a Spiritu fuerant perfecte instructi de omnibus? praesertim cum Dominus dicat, Caro non prodest quidquam, spiritus est qui vivificat . Quod si Prophetae, et qui illustriores videbantur in illo populo, non omnes omnia liquido aequaliter agnoscere valuerunt, sed alii plus, alii minus; prout eis Spiritus dabat, dividens singulis prout volebat, idque absque praejudicio suae sanctitatis atque perfectionis: quanto magis simpliciores quique justi sine detrimento salutis, salvationis tempus, modum et ordinem nescire potuerunt, quae tamen certa spe et fide, uti promissa fuerant, firmissime tenuerunt? 15. Quanti hodieque
Abbreviated transcription (Latin):
dit ergo se de dei noticia plus aliquid p¬
cedentibus patribus accepisse. Dauid qͦ
super doctores suos ⁊ semores donũ sibi
intelligentie audacter presumit ita di¬
cens. Super omnes docentes me iitelle¬
xi quia testimonia tua meditatio mea
est. Et rursum.Super senes intellexi
S et propheta daniel. Pertransibunt
ait plurimi .⁊ multiplex erit scientia.
ampliorem scilicet rerum noticiam pro¬
mittens ⁊ ip̃e posteris. Si ergo ut ait
etiam sanctus papa gregorius secund̾
incrementa tempoꝵ creuit etiã scien¬
tia spiritualium patrum: ⁊ qͣnto uicim¬
ores aduentui saluatoris extiter̃t. tan¬
to misterium salutis plenius ꝑceperunt:
non est dubium quin huis qui ⁊ presentes
fuerunt multo amplius contulerit: rerũ
ipsarum exhibitio atq p̾sentia exhibentis.
Demiq et audiunt. Beati oculi qui uident
que uos uidetis. Item. uos aũ dixi amicos
quia omnia quetumq audiui a patre meo

Expanded text:
dit ergo se de Dei notitia 632 plus aliquid pdit ergo se de Dei notitia 632 plus aliquid praecedentibus patribus accepisse. David quoque super doctores suos et seniores donum sibi intelligentiae audacter praesumit, ita dicens: Super omnes docentes me intellexi, quia testimonia tua meditatio mea est: et rursum, Super senes intellexi . Sed et propheta Daniel, Pertransibunt, ait, plurimi et multiplex erit scientia ; ampliorem scilicet rerum notitiam promittens et ipse posteris. Si ergo, ut ait etiam sanctus papa Gregorius, secundum incrementa temporum crevit et scientia spiritualium patrum; et quanto viciniores adventui Salvatoris exstiterunt, tanto mysterium salutis plenius perceperunt : non est dubium, quin his qui et praesentes fuerunt, multo amplius contulerit rerum ipsarum exhibitio, atque praesentia exhibentis. Denique et audiunt, Beati oculi qui vident quae vos videtis ; item: Vos autem dixi amicos, quia omnia quaecunque audivi a Patre meo,
Abbreviated transcription (Latin):
falli unqͣm potuisse uel fallere uoluisse.
Et quidem ipse protestatus est. in t̾ natos
baptista. uide autem si non uere falsum fa¬
teri cogimur ueritatis hoc testimonium.
si tantum tribuamus ueteribus qͣntum nͨ
iohanni uendicare ualemus : Non utiq fit
iniuria iohanni si quid ignorasse creditur
aut dicitur nirum quod ⁊ ip̃e ñ diffitet᷑.
S si quod preconi ueritatis negamus con¬
tra preconium ueritatis alteri damus:
hoc non tm̃ iniuria s ⁊ blasphemia est. et
plane contradicere non iohanni s u̾itati
Quid ergo : Amicus sponsi dubitat et
querit. Tu es qui uenturus es analium
expectamus : Et nos milibus hominum
certitudinem de omnibus nr̃o mendacio
confirmamus: Nec ipsos dese ita uet̾es
sensisse paueis aduertere possumus. Moy¬
ses scribit deum ad seloquentem dixisse
sic. Ego sum deus abraham ⁊ deus ysaac.
⁊ deus iacob.⁊ nomen meum adonay non
indicaui eis: subaudis sicut tibi. Osten¬

Expanded text:
falli unquam potuisse, vel fallere voluisse. falli unquam potuisse, vel fallere voluisse. Et quidem ipse protestatus est, inter natos surrexisse . Vide autem si non vere falsum fateri cogimur Veritatis hoc testimonium, si tantum tribuamus veteribus, quantum nec Joanni vindicare valemus. Non utique fit injuria Joanni, si quid ignorasse creditur aut dicitur, nimirum quod et ipse non diffitetur: sed si quod praeconi Veritatis negamus, contra praeconium Veritatis alteri damus; hoc non tantum injuria, sed et blasphemia est, et plane contradicere non Joanni, sed Veritati. Quid ergo? Amicus sponsi dubitat, et quaerit, Tu es qui venturus es, an alium exspectamus , et nos millibus hominum certitudinem de omnibus nostro mendacio confirmamus. 14. Nec ipsos de se ita veteres sensisse, paucis advertere possumus. Moyses scribit Deum ad se loquentem dixisse sic: Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob; et nomen meum Adonai non indicavi eis ; subaudit, sicut tibi. Osten
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit etiam populis reuelatum. S nec
apostolus petrus profecto debuit prophe¬
ticum illud ad sua tempora retorquere.
Effundam de spiritu meo super filios ⁊ fi¬
lias uestras ⁊ prophetabunt filũ uestri
⁊ filie uestre: si habundantior iam p̾cesse¬
rat transactis seculis effusio spiritus.
Aut certe propheta uel potius in propħa
deus si uere illa tempora apostolica cum
hoc dicebat intuebatur: non plane effun¬
dam. s subtraham magis de spiritu m̃o
dixisse debuerat. Quid enim: Si filiis
euangelũ om̃s ueteres iustos pares fa
timus in scientia. nunquid ñ ⁊ superiores
ingratia consequenter fateri necesse est.
ut pote quos ñ lectio sic̃ nos aut p̾dicatio
s ipsa unctio totuerit omnes de omnibus ÷
Esto tamen. Toleremus nos nostrã iniuriã
⁊ apostoli quoq suam. ut ⁊ ipsis minimis
etiam antiquorum iustoꝵ comparentur
inscientia. preferantur in gratia. S est
sane quod ullo omnino pacto m̾ito ñ ferimꝰ

Expanded text:
tum sanctum fuerit etiam populis revelatum. Sed nec tum sanctum fuerit etiam populis revelatum. Sed nec apostolus Petrus profecto debuit propheticum illud Effundam de Spiritu meo super filios et filias vestras: et prophetabunt filii vestri, et filiae vestrae ; si abundantior jam praecesserat transactis saeculis effusio spiritus. Aut certe propheta, vel potius in propheta Deus, si vere tempora illa apostolica cum hic diceret intuebatur, non plane effundam; sed subtraham magis de Spiritu meo dixisse debuerat. Quid enim? Si filiis Evangelii omnes veteres justos pares facimus in scientia, numquid non et superiores in gratia consequenter fateri necesse est! utpote quos non lectio, sicut nos, aut praedicatio, sed ipsa unctio docuerit omnes de omnibus. 13. Esto tamen: toleremus nos nostram injuriam, et Apostoli quoque suam, ut et ipsis minimi etiam antiquorum justorum comparentur in scientia, praeferantur in gratia. Sed est sane quod ullo omnino pacto non ferimus, et
Abbreviated transcription (Latin):
non pauci tunc fierent. ⁊ om̃s nichilomi¬
nus repleti spiritu sancto necdum reue¬
lata misteria iam tunc penetrarent: si in¬
quam hoc recipitur. benedicimus quidẽ
deum in donis suis. s quid tempori gratie
reseruatum sit non uidemus. nisi quod
tempus gratie illud potius iuxta senten¬
tiam hanc fuerit appellandum. in quo tot
⁊ tante dei populo diuitie sp̃s affluebant.
ut illud prorsus incredibili felicitate cer¬
neretur impletum quod moyses optabat
cum diceret. Quis dabit ut omnes ꝓphe¬
tent : Queso quid simile attulit euangeli¬
um ÷ frustra gloriatur paulus de pͥmiciis
spiritus quas se putat cum suis coapłis
accepisse: cum nil talem diebus suis po¬
tuerit experiri. Deniq aiebat. Nunquid
omnes prophete: frustra inqͣm gloriatur
de euangelio suo. quia non ab homĩe neq
per hominem illud acceperit. s quasi spe¬
tiali quadam prerogatua per reuelatio¬
nem iħu xp̃i: cum ⁊ ante ipsum per spm̃

Expanded text:
non pauci tunc fierent, et omnes nihilominon pauci tunc fierent, et omnes nihilominus repleti spiritu prophetico, necdum revelata mysteria jam tunc penetrarent: si, inquam, hoc recipitur, benedicimus quidem Deum in donis suis; sed quid tempori gratiae reservatum sit, non videmus: nisi quod tempus gratiae illud potius juxta sententiam hanc fuerit appellandum, in quo tot et tantae Dei populo divitiae spiritus affluebant; ut illud prorsus incredibili felicitate cerneretur impletum, quod Moyses optabat, cum diceret: Quis dabit ut omnes prophetent? Quaeso, quid simile attulit Evangelium? Frustra gloriatur Paulus de primitiis spiritus, quas se putat cum suis coapostolis accepisse; cum nil tale in diebus suis potuerit experiri. Denique aiebat: Numquid omnes prophetae? Frustra, inquam, gloriatur de Evangelio suo, quia non ab homine, neque per hominem illud acceperit, sed quasi speciali quadam praerogativa per revelationem Jesu Christi : cum et ante ipsum per Spiri
Abbreviated transcription (Latin):
dinem saluandoꝵ etiam preter istos habu¬
isse non diffitetur. magnam s in auditam
duum muneris largitatem uet̾i collatam¬
populo asserit. si quidem omnem illã mul¬
titudinem omnia que demisterio nostre
redemptionis superius enumerata sunt
liquido precognonisse constiterit. Cũ enĩ
ex hũs quippiam tunc nec scriptum mani¬
feste net publice predicatum fuisse mani¬
festum sit: restat ut fateamur om̃ia õĩb
per spiritum reuelata fuisse. ⁊ sic omnes
spiritales. omnes perfectos. omnes exti¬
tisse prophetas: quot quot ab aduentudo¬
mini retro iusti ⁊ salui fuerunt. fuit itaq
autiquis temporib aut perrara salus.
aut nimium numerosa perfectio: quoꝵ
quidem quodlibet sapere discretionis ter¬
minos excedere est. Quod si uidetur tole¬
rabilius. immo ⁊ deo dignius iudicatur.
replesse potius ac ditasse secula illa multi¬
tudine perfectorum qͣm saluandoꝵ tanta
fuisse pautitate contentum. qͣtinꝰ ⁊ salui

Expanded text:
dinem salvandorum 631 etiam praeter istos habudinem salvandorum 631 etiam praeter istos habuisse non diffitetur; magnam, sed inauditam divini muneris largitatem veteri populo collatam asserit: siquidem omnem illam multitudinem omnia, quae de mysterio nostrae redemptionis superius enumerata sunt, liquido praecognovisse constiterit. Cum enim ex his quidpiam tunc nec scriptum manifeste, nec publice praedicatum fuisse manifestum sit: restat ut fateamur omnia omnibus per Spiritum revelata fuisse; et sic omnes spirituales, omnes perfectos, omnes exstitisse prophetas, quotquot ab adventu Domini retro justi et salvi fuerunt. Fuit itaque antiquis temporibus aut perrara salus, aut nimium numerosa perfectio: quorum quidem quodlibet sapere, discretionis terminos excedere est. 12. Quod si videtur tolerabilius, imo et Deo dignius  al. justius judicatur, replesse potius et ditasse saecula illa multitudine perfectorum, quam salvandorum tanta fuisse paucitate contentum, quatenus et salvi
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur mithi plus nouitatis curiosus ꝙͣ
studiosus ueritatis: grauariꝙ de om̃i re
sentire cum aliis.⁊ dicere quod aut solus
non dixerit aut primus. Unde fit ut in
hiis que sentit uel loquitur modum om̃i¬
no tenere uel ignoret uel dissimulet. Ecce
enun ⁊ in hac assertione sua dum pares in
scientia facit omnes qui uentura spera¬
bant. hiis qui preterita legunt deum pro¬
fecto aut nimis parcum predicat. aut ni¬
mis largum: oculum discretionis ex nlła
parte aperiens. Aut enim numer̃ electoꝵ
illius temporis sub paucitate redigit ra¬
rissimoꝵ spiritualium. quos prosue scĩta¬
tis spetiali extellentia insignes. illustresꝙ
illis temporibus extitisse. ac singłari mu¬
nere spiritus singula uti uentura exant
preuidere certissime potuisse script᷑a com¬
memorat: ⁊ sic nimis abbreuiat manum
dei dum preter paucos illos perfectissimos
neminem eo tempore putat potuisse sal¬
uari: aut certe si et illa tempora multitu¬

Expanded text:
videtur mihi plus novitatis curiosus, quam videtur mihi plus novitatis curiosus, quam studiosus veritatis; gravarique de omni re sentire cum aliis, et dicere quod aut solus non dixerit, aut primus. Unde fit ut in his quae sentit vel loquitur, modum omnino tenere aut ignoret, aut dissimulet. Ecce enim et in hac assertione sua, dum pares in scientia facit omnes qui ventura sperabant, iis qui praeterita legunt; Deum profecto aut nimis parcum praedicat, aut nimis largum, oculum discretionis ex nulla parte aperiens. Aut enim numerum electorum illius temporis sub paucitate redigit rarissimorum spiritualium, quos pro suae sanctitatis speciali excellentia insignes illustresque illis temporibus exstitisse, ac singulari munere Spiritus singula, uti ventura erant, praevidere certissime potuisse Scriptura commemorat; et sic nimis abbreviat manum Dei, dum praeter paucos illos perfectissimos, neminem eo tempore putat potuisse salvari: aut certe, si et illa tempora multitu
Abbreviated transcription (Latin):
de huis. ¶ Asserit preterea ut dicis ille
quem dicis. omnes antiquos iustos qͦtqͦt
uidelicet xp̃i aduentum precesserunt.
tantam omnino habuisse prescientiam
futurorum: qͣntam nos qui post sumus
preteritorum scientiam. ita ut nullus
uel simpliciorum iustorum aliqͥd prorsꝰ
ignoraret ex omnibus que modo nobis
euangelita pandit historia. uerbi gr̃a.
uerbum incarnatum. partum uirgina¬
lem. doctrinam saluatoris. miracula.
crucem. mortem. sepulturam. descensũ
ad inferos. resurrectionem. ad celos as¬
censionem. sic omnino omnibus illoꝵ
temporum iustis aꝑte om̃ĩa .⁊ distincte
singula fuisse precognita. quemad modũ
suo sunt tempore post exhibita.⁊ mͦ cogni¬
ta nobis. adeo ut nec iusti fuerunt n sal¬
ui sint: quibus ita clara omnia ac perspi¬
cua non fuerunt. Et id quidem falsum.
uerum ad refellendum tutanta in tua e¬
penitus putem: ⁊ pene quid addi possit nõ
inueniam. De homine tamen qui ista loqͥ¬
tur: pace ipsius dico paucis quod sentio

Expanded text:
 10. Asserit praeterea, ut dicis, ille quem dicis, omnes antiquos justos, quotquot videlicet Christi adventum praecesserunt, tantam omnino habuisse praescientiam futurorum, quantam nos, qui post sumus, praeteritorum scientiam: ita ut nullus vel simplicium justorum aliquid prorsus ignoraret ex omnibus, quae modo nobis evangelica pandit historia. Verbi gratia, Verbum incarnatum, partum virginalem, doctrinam Salvatoris, miracula, crucem, mortem, sepulturam, descensum ad inferos, resurrectionem, et ad coelos ascensionem, sic omnino omnibus illorum temporum justis, et aperte omnia, et distincte singula fuisse praecognita, quemadmodum suo sunt tempore post exhibita, et modo cognita nobis: adeo ut nec justi fuerint, nec salvi sint, quibus ita clara omnia et perspicua non fuerunt. Et id quidem falsum. 11. Verum ad refellendum tu tanta in tua epenitus putem; et pene quid addi possit, non inveniam. De homine tamen qui ista loquitur pace ipsius dico paucis quod sentio,
Abbreviated transcription (Latin):
fide cum sine sorde non nascant᷑ aliena:
quatinus nec a paruulis alienum sit qd̃
de omnibus generaliter dicitur. fide mũ¬
dans corda eorum. Nec dubium qd̾ macła
contracta ab aliis: aliorum quoq fide ua¬
leat uel debeat emundari. Hec sunt qͥppe
iudicia diuine iusticie in quib exultans

Expanded text:
fide, cum sine sorde non nascantur aliena: fide, cum sine sorde non nascantur aliena: quatenus nec a parvulis alienum sit, quod de omnibus generaliter dicitur, Fide mundans corda eorum . Nec dubium, quod macula contracta ab aliis, aliorum quoque fide valeat vel debeat emundari. Haec sunt quippe judicia divinae justitiae, in quibus exsultans
Abbreviated transcription (Latin):
mentum. Quamqͣm ⁊ fidem conuintit᷑
non habere perfectam: si negligit. Uera
enum ⁊ plena fides uniuersa precepta com¬
plectitur. Est autem hoc unum ipsumq
precipuum ex preceptis. Merito ergo nõ
fidelis s plane rebellis atq contemptor
reputabitur: quisquis obedire renuerit.
Quomodo deniq fidelis qui dei contẽpnnit
satramentiu: Sane infantes quia hanc
prohibente etate non possunt hab̾e fidem.
hoc est cordis ad deum conuersionem: con¬
sequenter nec salutem si absq baptismni
perceptione moruintur. Non quod uł ip̃i
quando baptrrantur fide omnino careant
sine qua impossibile est uel ipsos placere
deo: s saluantur ⁊ ip̃i perfidem non suã
s alienam. Dignum nempe est ⁊ ad dei
spectat benignitatem. ut quibus fidem
etas denegat propriam: gratia prodesse
concedat alienam. Nec enim om̃ipoten¬
tis iusticra propriam putat abhĩs exi¬
gendam fidem: quos nouit propͥam nul¬
lam habere culpam. Porro aliena opꝰ est

Expanded text:
mentum. Quanquam et fidem convincitur mentum. Quanquam et fidem convincitur non habere perfectam, si negligit. 630 Vera enim et plena fides universa praecepta complectitur: est autem hoc unum ipsumque praecipuum ex praeceptis. Merito ergo non infidelis, sed plane rebellis atque contemptor reputabitur, quisquis obedire renuerit. Quomodo denique fidelis, qui Dei contemnit Sacramentum? 9. Sane infantes, quia hanc, prohibente aetate, non possunt habere fidem, hoc est cordis ad Deum conversionem; consequenter nec salutem, si absque Baptismi perceptione moriuntur. Non quod vel ipsi, quando baptizantur, fide omnino careant, sine qua impossibile est vel ipsos placere Deo: sed salvantur et ipsi per fidem, non tamen suam, sed alienam. Dignum nempe est et ad Dei spectat benignitatem, ut quibus fidem aetas denegat propriam, gratia prodesse concedat alienam. Nec enim Omnipotentis justitia propriam putat ab his exigendam fidem, quos novit propriam nullam habere culpam. Porro aliena opus est
Abbreviated transcription (Latin):
trem suum homitida est. Et item. Qui
uiderit mulierem ad concupiscendũ eã
iam methatus est in corde suo. Quid pla¬
nius quod uoluntas profacto reputetur
ubi factum necessitas excludit ⁊ Nisi for¬
te putetur in malo qͣm in bono efficatior
inueniri uoluntas apud deum qͥ caritas
est. ⁊ promptior esse ad ulciscendum ꝙͣ
ad remunerandum mnisericors ⁊ misera¬
tor dominus. Quomodo is qui alieno te¬
nerise debito forte inextremis positus
recolit. si desit unde persoluat. solaichi¬
lominus penitentia ⁊ cordis contritõe
obtinere ueniam creditur. nͨ pro eo dãp¬
netur. sic sola fides ⁊ mentis ad deum con¬
uersio sine effusione sanguinis ⁊ sine per¬
fusione aque salutem sine dubio operat᷑
uolenti s non ualenti prohibente articu¬
lo baptizari. Et sicut nulla illi peniten¬
tia remittitur peccatum si cum possit ñ
restituit ablatum: sic ⁊ huic nulla prode¬
rit fides si cum possit non percipit sacra¬

Expanded text:
trem suum, homicida est ; et item: Qui trem suum, homicida est ; et item: Qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam maechatus est in corde suo . Quid planius, quod voluntas pro facto reputetur, ubi factum excludit necessitas? Nisi forte putetur in malo, quam in bono efficacior inveniri voluntas apud Deum qui charitas est; et promptior esse ad ulciscendum, quam ad remunerandum misericors et miserator Dominus. Quomodo is qui alieno debito se teneri forte in extremis positus recolit, si desit unde persolvat, sola nihilominus poenitentia et cordis contritione obtinere veniam creditur, ne jam pro eo damnetur: sic sola fides et mentis ad Deum conversio, sine effusione sanguinis, et sine perfusione aquae, salutem sine dubio operatur volenti, sed non valenti, prohibente mortis articulo, baptizari. Et sicut nulla illi poenitentia remittitur peccatum, si, cum possit, non restituit ablatum: sic et huic nulla proderit fides, si cum possit, non percipit Sacra
Abbreviated transcription (Latin):
dampnabit fidelem suum deus. dãpnabit
inqͣm hominem pro se etiam paratũ moris
Paulus dicit. Nemo potest dicere dñs iħs
nisi in spiritu sancto. Hunc ergo qui in ar¬
ticulo mortis non solum inuocat dñm iħm
s ipsius quoq toto desiderio expetit satra¬
mentum. dicemus aut non loqui inspiri¬
tu sancto ⁊ falsus erit apostolus. aut cum
spiritu sancto dampnari: Saluatorem ha¬
bitantem per fidem in corde.⁊ in ore per
confessionem. et cum saluatore dampnabi¬
tur: Pro certo tum non aliunde martyri¬
um nisi ex fidei merito illam obtinuerit
prerogatiuam. ut singulariter uice bap¬
tismi secure suscipiatur. non uideo cur ñ
ipsa eque ⁊ sine martyrio apud deum tan¬
tumdem possit cui ⁊ sine martyrũ proba¬
mento proculdubio innotescit. Possit sa¬
ne tantumdem dixerim qͣntum ad salu¬
tis spectat obtentum. non autẽ ad m̾iti
cumulum quo indubitant̃ martyrium
antecellit. Legimus. omnis qͥ odit fra¬

Expanded text:
damnabit fidelem suum Deus? damnabit, damnabit fidelem suum Deus? damnabit, inquam, hominem pro se etiam paratum mori? Paulus dicit: Nemo potest dicere, Dominus Jesus, nisi in Spiritu sancto . Hunc ergo qui in articulo mortis non solum invocat Dominum Jesum, sed ipsius quoque toto desiderio expetit Sacramentum; dicemus aut non loqui in Spiritu sancto, et falsus erit Apostolus; aut et cum Spiritu sancto damnari? Salvatorem habet habitantem per fidem in corde, et in ore per confessionem; et cum Salvatore damnabitur! Pro certo, cum non aliunde martyrium, nisi ex fidei merito illam obtinuerit praerogativam, ut singulariter vice Baptismi secure suscipiatur: non video cur non ipsa aeque et sine martyrio apud Deum tantumdem possit, cui et sine martyrii probamento procul dubio innotescit. Pessit sane tantumdem, dixerim, quantum ad salutis spectat obtentum, non autem ad meriti cumulum, quo indubitanter martyrium antecellit. Legimus, Omnis qui odit fra
Abbreviated transcription (Latin):
ceret. qui crediderit ⁊ baptiratus suerit
saluus erit. caute ⁊ uigilant̾ ñ repetierit.
qui uͦ baptizatus non fuerit. s tm̃ qui uͦ
inquit non crediderit condempnabitur :
miirum innuens solam interdũ fidem
sufficere ad salutem.⁊ sine ipsa sufficere
nichil. Quapropter ⁊ si martyrium uicẽ
baptisii posse implere conceditur: non
plane hoc facit pena. s ipsa. Nam absq
ipsa quid est martyrium nsi pena: Que
ergo martyrio prestat ut absꝙ ulla du¬
bietate pro baptismate reputetur: ip̃a
ita infirma ⁊ imbecillis per se erit. ut
quod dare alteri ualet sola non ualeat
effusio magne cuiusdam fidei indubitata
probatio: non deo tamen sed hominibus.
S quid si deus qui profecto ad proband̾
quod uult nullis indiget experimentis.
eque magnam incorde cuiuspiam in pace
lutis percepisse misterium. ⁊ dolens pe¬
intens ꝙ tõto desidio expetierit. s asseqͥ
mortis celeritate preoccupatus neqͥuerit.

Expanded text:
ceret: Qui crediderit et baptizatus fuerit, ceret: Qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit; caute et vigilanter non repetierit, Qui vero baptizatus non fuerit; sed tantum: Qui vero, inquit, non crediderit, condemnabitur : nimirum innuens solam interdum fidem sufficere ad salutem, et sine ipsa sufficere nihil. Quapropter etsi martyrium vicem Baptismi posse implere conceditur, non plane hoc facit poena, sed ipsa fides. Nam absque ipsa quid est martyrium, nisi poena? Quae ergo martyrio praestat, ut absque ulla dubietate pro Baptismate reputetur; ipsa ita infirma et imbecillis per se erit, ut quod dare alteri valet, sola non valeat o effusio magnae cujusdam fidei indubitata probatio est, non Deo tamen, sed hominibus. Sed qui si Deus profecto ad probandum quod vult, nullis indiget experimentis, aeque magnam in corde cujuspiam in pace lutis percepisse mysterium, et dolens poenitensque toto desiderio expetierit, sed assequi mortis celeritate praeoccupatus nequiverit;
Abbreviated transcription (Latin):
premisisset quos scriptura cominemorat
inuisibiliter quidem ñ tã etiam uisibilit̾
sanctificatos: tandem infert. Ex hiis col¬
ligitur ait inuisibilem sanctificationem
quibusdam affuisse ⁊ profuisse sine uisibi¬
libus sacramentis que pro tempoꝵ diu̾si¬
tate mutata sunt. ut alia tunc fuerint:¬
⁊ alia modo sint. Et paulo post. Nec tam̃
inquit uisibile sacramentum om̃ino con¬
tempnendum: nam contemptor eiꝰ inui¬
sibiliter sanctificari ñ potest. ubi satis
euidenter ostendit fidelem ⁊ conuersum
ad dominum non si nequiuerit s si con¬
tempserit baptizari: fructu pͥuari baptis¬
matis. Ab huis igitr duabus columpnis
crede michi auellor. Cum hiis inquam me
aut errare aut sapere fateor credens ⁊ ip̃e
sola fide hominem posse saluari cũ desid̾io
percipiendi sacramentum: sitamen pio
adimplendi desiderio mors anticipans seu
alia quecumq uis inuincibilis obuiau̾it.
uide etiam ne forte ob hoc saluator cum di¬

Expanded text:
praemisisset, quos Scriptura commemorat praemisisset, quos Scriptura commemorat invisibiliter quidem, non tamen etiam visibiliter sanctificatos, tandem infert: « Ex his colligitur, » ait, « invisibilem sanctificationem quibusdam adfuisse et profuisse sine visibilibus sacramentis, quae pro temporum diversitate mutata sunt, ut alia tunc fuerint, et alia modo sint. » Et paulo post: « Nec tamen, » inquit, « visibile sacramentum omnino contemnendum: nam contemptor ejus invisibiliter sanctificari 629 non potest . » Ubi satis evidenter ostendit, fidelem et conversum ad Dominum, non si nequiverit, sed si contempserit baptizari, fructu privari Baptismatis. 8. Ab his ergo duabus columnis, hi, difficile avellor. Cum his, inquam, me aut errare, aut sapere fateor: credens et ipse, sola fide hominem posse salvari, cum desiderio percipiendi sacramentum: si tamen pio adimplendi desiderio mors anticipans, seu alia quaecunque vis invincibilis obviarit. Vide etiam ne forte ob hoc Salvator cum di
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ se uel agnoscat imprudenter deceptum
uel probet impudenter obstinatum. Bap¬
tismi inquit uicem aliquando implere pas¬
sionem de latrone illo cui non baptizato dic
siderans in uenio inquit non tm̃ passionẽ
pro nomine xp̃i id quod debaptismo de¬
erat posse suplere. s etiam fidem conuer¬
sionemq cordis: si forte ad celebrandum
misterium baptismi in angustiis tempoꝵ
baptismi quod ait apostolus. corde credi
tur ad iusticiam. ore autem confessio fit
ad salutem. in illo latrone declaratũ est.
S tunc inquit impletur inuisibiliter.
cum misterium bapisimi. ñ contemptus
religionis: s articulus necessitatis exclu¬
dit. Et quidem ñ ignoro retractare ip̃m
id quod posuerat testimoniũ de latrone
minus q idoneum ad comprobandam
illam sententiam confiteri: eo quodsane
prosequitur ⁊ multipliciter confirmat:
nec uspram nisi fallor retractasse reperies
Item in alio loco augustinus cum aliquos

Expanded text:
et se vel agnoscat imprudenter deceptum, et se vel agnoscat imprudenter deceptum, vel probet impudenter obstinatum. « Baptismi, » inquit, « vicem aliquando implere passionem, de latrone illo, cui non bapsiderans, invenio non tantum passionem pro nomine Christi id quod ex Baptismo deerat posse supplere, sed etiam fidem conversionemque cordis, si forte ad celebrandum mysterium Baptismi in angustiis temporum Baptismi, quod ait Apotur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem , in illo latrone declaratum est. Sed tunc, » inquit, « impletur invisibiliter, cum mysterium Baptismi non contemptus religionis, sed articulus necessitatis excludit . » Et quidem non ignoro retractare ipsum id quod posuerat testimonium de latrone, minusque idoneum ad comprobandam illam sententiam confiteri, eo quod sane prosequitur, et multipliciter confirmat; nec uspiam, nisi fallor, retractasse reperies. Item in alio loco Augustinus, cum aliquos
Abbreviated transcription (Latin):
spem. nec excidere caritatem. tm̃ si aqͣm
non contemptus: s sola ut dixi ꝓhibeat
impossibilitas. Si quis aliter sapit. uide¬
rit unde sibi quod asserit persuaserit.
nam me non facile fateor assentire si ñ
firm ior induxerit uel ratio ad intelli¬
gendum: uel ad credendum auctoritas.
Sedmiror admodum si nonus iste nouar̃
inuentor assertionum ⁊ assertor inuenti¬
onum inuenire in hoc rationem potuerit
que sanctos patres latuerit ambrosium
⁊ augustinum. siue auctoritatẽ eorumdẽ
auctoritate potiorem. Nam si nescit: ut̃q
idem profecto sentit quod fatemur sentire
⁊ nos. Librum certe ambrosii de morte ua¬
lenriniani legat si non legit. recolat si ram
legit. ñ dissimulet si recolit. ⁊ aduertet
sine dubio sanctum homini ñbaptizato et
mortuo fidenter de sola fide salutem presu¬
mere. ⁊ tribuere indubitant᷑ bone uolun¬
tati quod defuit facultati. Legat et augu¬
stinum de unico baptismo librũ quartum

Expanded text:
spem, nec excidere charitatem: tantum si aquam spem, nec excidere charitatem: tantum si aquam non contemptus, sed sola, ut dixi, prohibeat impossibilitas. Si quis aliter sapit, viderit unde sibi quod asserit persuaserit: nam me non facile fateor assentire, si non firmior induxerit vel ratio ad intelligendum, vel ad credendum auctoritas. 7. Sed miror admodum, si novus iste novarum inventor assertionum, et assertor inventionum, invenire in hoc rationem potuerit, quae sanctos Patres latuerit Ambrosium et Augustinum, sive auctoritatem eorumdem auctoritate potiorem. Nam si nescit, uterque idem profecto sensit, quod fatemur sentire et nos. Librum certe Ambrosii de morte Valentiniani legat si non legit; recolat si jam legit; non dissimulet si recolit: et advertet sine dubio, Sanctum homini non baptizato et mortuo fidenter de sola fide salutem praesumere, et tribuere indubitanter bonae voluntati, quod defuit facultati . Legat et Augustini de unico Baptismo librum quartum:
Abbreviated transcription (Latin):
liter ad eius potuit noticiam peruenire.
Sane parilis ⁊ necdum ratione uten¬
tibus. quia sola creditur nocere peccati
contagio. non etiam mandati preuari¬
catio: tam diu credendum est antiqua
ualuisse sacramenta qͣmdiu palam inter¬
dicta non fuisse constiterit. An uõ ultra:
penes deum est non meum diffinire.
Porro in maiori etate quisquis post uul¬
gatum ubiq baptismi remediũ renuit
iam baptizari: generali originaliq ma¬
cule addit ⁊ ex proprio crimen super¬
bie. duplicem secum portans iustissime
dampnationis causam:. si sic de corpore
exire contigerit. Tamen si ante exitum
resipuerit. ⁊ uoluerit ⁊ petierit bapti¬
zari. s mortis preoccupatus articulo
forte obtinere nequiuerit: dum ñ desit
fides recta. spes pia. caritas sincera. ꝓ¬
picius sit michi deus quia huic ego ob
solam aquam si defuerit: nequaquam
omnine possum desperare salutem. nec
uatuam credere fidem. nec confundere

Expanded text:
liter ad ejus potuit pervenire notitiam. liter ad ejus potuit pervenire notitiam. Sane parvulis et necdum ratione utentibus, quia sola nocere creditur peccati contagio, non etiam mandati praevaricatio; tandiu credendum est antiqua valuisse sacramenta, quandiu palam interdicta non fuisse constiterit. An vero ultra? Penes Deum est, non meum definire. Porro in majori aetate quisquis post vulgatum ubique Baptismi remedium renuit jam baptizari, generali originalique maculae addit et ex proprio crimen superbiae, duplicem secum portans justissimae damnationis causam, si sic de corpore exire contigerit. Tamen si ante exitum resipuerit, et voluerit, et petierit baptizari, sed mortis praeoccupatus articulo forte obtinere nequiverit; dum non desit fides recta, spes pia, charitas sincera: propitius sit mihi Deus, quia huic ego ob solam aquam, si defuerit, nequaquam omnino possum desperare salutem, nec vacuam credere fidem, nec confundere
Abbreviated transcription (Latin):
cua transierunt. dum ⁊ circuncisio que
illo usq uiguerat. prodesse iam subripi¬
ente baptismate non auderet.⁊ baptis¬
ma quoniam adhuc lateret ñ sucturre¬
ret. forsan dormiebat eo temporis ds̃.
net fuit interim qui redimeret neq
qui saluum faceret. Satis profecto ex hus
quantum reor apparet quod dampnatio
non baptizatorum.⁊ frustratio circunti¬
sorum. ⁊ euacuatio sacrificiorum. q̃ forte
contra originale peccatum ritus obserua¬
bat antiquus generaliter iam tunc mi¬
nime ceperit quando nichodemo clam dic¬
tum est. nisi quis renatus fuerit ex aqua
⁊ spiritu sancto non intrabit in regnum
celorum. S nec quando apostolis palam
imunctum est. ite docete omnes gentes
baptizantes eos in nomine patris et filii
⁊ spiritus sancti. s ex eo tempore tm̃ cuiq
cepit antiqua obseruatio non ualere.⁊ ñ
baptizatus quisq noui precepti reus exi¬
stere ex quo preceptum ip̃m in excusabi¬

Expanded text:
cua transierunt, dum et circumcisio quae cua transierunt, dum et circumcisio quae illo usque viguerat, prodesse jan subripiente Baptismate non auderet: et Baptisma, quoniam adhuc lateret, non succurreret Forsan dormiebat eo tempore Deus, nec fuit interim qui redimeret, neque qui salvum faceret. quantum reor, apparet, quod damnatio non baptizatorum, et frustratio circumcisorum, et evacuatio sacrificiorum, quae forte contra originale peccatum ritus observabat antiquus, generaliter jam tunc minime coeperit, quando Nicodemo clam dictum est: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non intrabit in regnum coelorum . 628 Sed nec quando Apostolis palam injunctum est, Ite, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti : sed ex eo tempore tantum cuique coepit antiqua observatio non valere, et non baptizatus quisque novi praecepti reus existere, ex quo praeceptum ipsum inexcusabi
Abbreviated transcription (Latin):
ceam milia circuncisorum. cum nec dum
inlucem prodierit quod de baptismo t̃c
intenebris dicebatur e Quid ergo: Dãp¬
natos illos omnes dicimus quia bapti¬
zati non sunt e sit ergo inuiria antiquo
illi eque mandato si nouo adhuc furtiue
quodamm superueniente. ñ tamen subue¬
mente. illud ita subito euanuisse putet᷑.
ut prodesse deinteps ñ ualeret. Et quidẽ
qͣm longe post putas publice predicatũ
⁊ clamatum super tecta fuisse. si circun¬
cidamini xp̃s uobis nichil proderit ⁊
Quomodo deuide stabit illud. quia a die¬
bus iohannis baptiste regnum celorũ
ium patitur. si precipue tunc temporis
contigisse constiterit hu iuscemodi uio
quidem nec aute fuerit nͨ post futura
sit: Sanccito quippe noui misterii decͤ¬
to s adhuc secreto. quisnam queso mo¬
rientibus interim ad regnum patet ac¬
cessus. dum ⁊ uetus iam deficit. quoniã
Oinfelicissima illa tempora que sola a
seculis omni penitus salutis remedio ua¬

Expanded text:
ceam millia circumcisorum, cum necdum ceam millia circumcisorum, cum necdum in lucem prodierit quod de Baptismo tunc in tenebris dicebatur? Quid ergo? damnatos illos omnes dicimus, quia baptizati non sunt? Fit ergo injuria antiquo illi Dei aeque mandato, si novo adhuc furtive quodammodo superveniente, non tamen subveniente, illud ita subito evanuisse putetur, ut prodesse deinceps non valeret. Et quidem quam longe post puta; publice praedicatum et clamatum super tecta fuisse: Si circumcidamini, Christus vobis non proderit? Quomodo deinde stabit illud, quia a diebus Joannis Baptistae regnum coelorum vim patitur , si praecipue tunc temporis contigisse constiterit hujuscemodi a quidem nec ante fuerit, nec post futura sit? Sancito quippe novi mysterii decreto, sed adhuc secreto; quisnam, quaeso, morientibus interim ad regnum patet accessus, dum et vetus jam deficit, quoniam O infelicissima illa tempora! quae sola a saeculis omni penitas salutis remedio va
Abbreviated transcription (Latin):
erunt. ⁊ si non de contemptu p̾dicari.¬
iudicari. dampnari tamen propt̾ ougi¬
nale peccatum: a quo nisi per lauacrũ
emundari minime potuerunt. At uo
quis nesciat ⁊ alia preter baptismum
contra originale peccatum remedia an¬
tiquis non defuisse temporibus: Abrahe
quidem ⁊ semini eius cirtuncisionis sa¬
cramentum in hoc ip̃m diuinitꝰ tͣ ditũ est
Innationibus uero quotquot inuenti fi
deles sunt : adultos quidem fide ⁊ sacrifi¬
cus credimus expratos. paruulis autẽ¬
etiam solam fuisse unmo ⁊ suffecisse pa¬
rentum fidem. Porro hec ita usq ad bap¬
tismi tempora perdurasse: quo uno substi¬
tuto uacasse cetera. Querimus itaq bap¬
tismi tempus ex quo cepit. Ex quo inqͥt
primum dictum est. nisi qͥs renatꝰ ⁊ cet᷑a.
Teneergo firmiter dictum hoc ad nichode¬
mum utiq amicum ihu. occultum tam̃
propter metum iudeorum: occultum q
illud requisisse colloquium. Quanta au
putas obisse interim ut degentibus ta¬

Expanded text:
erunt, etsi non de contemptu jerunt, etsi non de contemptu judicari, damnari tamen propter originale peccatum, a quo utique nisi per lavacrum emundari minime potuerunt. At vero quis nesciat et alia praeter Baptismum contra originale peccatum remedia antiquis non defuisse temporibus? Abrahae quidem et semini ejus, circumcisionis sacramentum in hoc ipsum divinitus traditum est . In nationibus vero, quotquot inventi sunt fideles, adultos quidem fide et sacrificiis credimus expiatos, parvulis autem solam profuisse, imo et suffecisse parentum fidem. Porro hoc ita quidem usque ad Baptismi tempora perdurasse: quo uno substituto, vacasse caetera. 5. Quaerimus itaque Baptismi tempus ex quo coeperit. Ex quo, inquit, primum dictum est: Nisi quis renatus fuerit, etc. Tene ergo firmiter dictum hoc ad Nicodemum, utique amicum Jesu, occultum tamen propter metum Judaeorum; occultumque illud de nocte requisisse colloquium. Quanta autem putas obisse interim ut de gentibus ta
Abbreviated transcription (Latin):
sabiles de contemptu. qͣm ad ipsoꝵ usq
noticiam perueniret. Nam si locutꝰ quidẽ
fuisset s non eis: mobedientie tulpam ig¬
norantia nichilominus excusaret. Nc̃ aũ
mundo ⁊ inocculto locutus sum nichil.
Non quod suos domesticos multa in occł¬
to priuatim q non docuerit. sed quod
tanqͣm interim nichil reputaret. et nec
penam nec premium ea agere que in se¬
creto agebat. tradebat. iudicaret: donet
de medio fierent ⁊ prodirent in lumine.
Deniq ⁊ dicebat. Quod dito uobis in te¬
nebris dicite in lumine: ut merito uide¬
licet iam audientibus obedientibus. uł
meritum ascriberet uel contemptũ cum
in medio proferrentur. Item. Qui uos
audit inquit me audit. ⁊ qui uos sꝑuit
me spernit. Ac si diceret. Iudicium meũ
uiter obedientes ⁊ contempnentes. ñ
de mea setreta traditione s de uestrapi¬
blica predicatione pendebit. Sed forte
aliquis dicat. Eos quidem qui non audi¬

Expanded text:
sabiles de contemptu, quam ad ipsorum usque sabiles de contemptu, quam ad ipsorum usque notitiam jussio perveniret. Nam si locutus quidem fuisset, sed non eis; inobedientiae culpam ignorantia nihilominus excusaret. Nunc autmundo, et in occulto locutus sum nihil . Non 627 quod suos domesticos multa in occulto privatimque non docuerit: sed quod tanquam nihilum interim reputaret; et nec poenam, nec praemium ea agere quae in secreto tradebat, judicaret, donec de medio fierent, et prodirent in lumine. Denique et dicebat: Quod dico vobis in tenebris, dicite in lumine ; ut merito videlicet jam audientibus obedientiae vel meritum adscriberet, vel contemptum, cum in medio proferrentur. Item: Qui vos audit, inquit, me audit; et qui vos spernit, me spernit: ac si diceret, Judicium meum inter obedientes et contemnentes, non de mea secreta traditione, sed de vestra publica praedicatione pendebit. 4. Sed forte aliquis dicat, eos quidem qui non audi
Abbreviated transcription (Latin):
ñ audierunt e ac si dicat. Excusari pote¬
rant si non audissent. Ubi enĩ ñ est lex
nec preuaricatio. Nunc uero tũ in omnẽ
terram exierit sonus predicantium. et
in fines orbis terre uerba eorum. qͥa dissi¬
mulari iam non ualet auditus: profecto
inexcusabilis est ⁊ contemptus. Multa
profecto scienda nesciuntur: aut sciendi
incuria. aut discendi desidia. aut uere¬
cundia inquirendi. Et quidẽ huiusmodi¬
ignorantia non habet extusationem. Sed
nunquid forte tale est hoc quod inquisitũ
humano possit addisci magisterio. homo
hominis nisi ipso indicante non intelligit¬
cogitatum. qͣnto minus diuinũ quis po¬
terit inuestigare consilium. nisi eui ipse
uoluerit reuelare : Audi deniq ip̃m. Si ñ
uenissem ait ⁊ locutus eis non fuissem:.
peccatum non haberent. Non dicit simpłr
⁊ locutus non fuissem. s interserens eis
et locutus eis inquit non fuissem: osten¬
dens sine dubio non ante censeri inexcu¬

Expanded text:
non audierunt? ac si dicat: Excusari potenon audierunt? ac si dicat: Excusari poterant, si non audissent. Ubi enim non est lex, nec praevaricatio. Nunc vero cum in omnem terram exierit sonus praedicantium, et in fines orbis terrae verba eorum; quia jam dissimulari non valet auditus, profecto inexcusabilis est et contemptus. 3. Multa profecto scienda nesciuntur, aut sciendi incuria, aut discendi desidia, aut verecundia inquirendi. Et quidem hujusmodiignorantia non habet excusationem. Sed numquid forte tale est hoc, quod inquisitum humano possit addisci magisterio? Homo hominis nonnisi ipso indicante cogitatum intelligit: quanto minus divinum quis poterit investigare consilium, nisi cui ipse voluerit revelare? Audi denique ipsum. Si non venissem, ait, et locutus eis non fuissem, peccatum non haberent. Non dicit simpliciter. Et locutus non fuissem; sed interserens eis, et locutus eis, inquit, non fuissem: ostendens sine dubio non ante censeri inexcu
Abbreviated transcription (Latin):
exigeret ⁊ ab absentibus. ñ unde prescri¬
beret ⁊ hus qui non audierant.Ualde
quippe iniuste exigitur obeditio: ubi non
precessit auditio. Neq enim tale est hoc
quod et absq promulgatione naturalis
lex ignorare non sineret. quale u̾bi gr̃a
illud est. Quodtibi non uis fieri: alii ne
feceris. facticium magis quodam modo est
⁊ non naturale mandatum. Quenam enĩ
natura seu ratio docet int̾nam eternamq
cipere cuius corpus foris perfusum uisi¬
bili non fuerit satramento: Sacramentũ
dei altissimi est suscipiendum ñ discutien¬
dum. uenerandum ñ diiudicandũ. fide
sortitum non innatum. traditione sancti¬
tum non adinuentum ratione. Porro fi¬
dem necesse est ut auditus precesserit.
dicente apostolo. ergo fides ex auditu. Qd̃
tur. quo pacto queso exigi debebat ⁊ anteꝗͣ
audiretur: bide autem quomodo huc re¬
fugit apostolus: et de solo auditu conuin¬
cit incredulos. S dico inquit. Nunquid

Expanded text:
exigeret et ab absentibus, non unde praescriexigeret et ab absentibus, non unde praescriberet et his qui non audierant. Valde quippe injuste exigitur obeditio, ubi non praecessit auditio. Neque enim tale est hoc, quod et absque promulgatione naturalis lex ignorare non sineret, quale, verbi gratia, illud est: Quod tibi non vis fieri, alii ne feceris . Factitium magis quodammodo est, et non naturale mandatum. Quaenam enim natura seu ratio docet, internam aeternamque cipere, cujus corpus foris perfusum visibili non fuerit elemento? Sacramentum Dei Altissimi est suscipiendum, non discutiendum; venerandum, non dijudicandum; fide sortitum, non innatum; traditione sancitum, non adinventum ratione. Porro fidem necesse est ut auditus praecesserit, dicente Apostolo: Ergo fides ex auditu. Quod etur, quo pacto, quaeso, exigi debeat et antequam audiretur? Vide autem quomodo huc refugit Apostolus, et de solo auditu convincit incredulos. Sed dico, inquit, Nunquid
Abbreviated transcription (Latin):
Minime prorsus id ego cuipiam de xp̃o
assenserim. quod magis ab antrxp̃o me¬
rito formidatur: quia uidelicet ip̃e pa¬
rauerit sagittam suam in pharetra ut
sagitaret in obscuro rectos corde. Qͣnti
namq interim toto orbe non baptizati
moriuntur. profecto ignorantes quid
cum nichodemo iħ̃s noctu secretoq con¬
fabuletur. Quid ergo: Necdum lex pro¬
mulgatur: ⁊ iam preuaricantes tenent᷑.
Et quomodo inquit credent in eum quem
non audierunt: Quomodo uero au dient
sine predicante: Quomͦ autẽ predicabunt
nisi mittantur: Necdum iniuncta. necdũ
uulgata. necdum audita predicatio est.
⁊ uxta pigri ac neqͣm serui sententiam
tam durus est dominus. ut necdũ sata
iam metere uelit.⁊ non sparsa colligere:
Absit. Sed audi magis huius reiu̾itatem.
Qui unus est magister in celo et interra.
ei qui magister tantum in israel erat fami¬
liari pruatoq colloquio tradebat quod
traderet. docebat quod doceret. non quod

Expanded text:
Minime prorsus id 626 ego cuipiam de Christo Minime prorsus id 626 ego cuipiam de Christo assenserim, quod magis ab Antichristo merito formidatur, quia videlicet et ipse paraverit sagittam suam in pharetra, ut sagittaret in obscuro rectos corde. 2. Quanti namque interim toto orbe non baptizati moriuntur, profecto ignorantes, quid cum Nicodemo Jesus noctu secretoque confabuletur? Quid ergo? necdum lex promulgatur, et jam praevaricantes tenentur? Et quomodo, inquit, credent in eum quem non audierunt? quomodo vero audient sine praedicante? quomodo autem praedicabunt nisi mittantur? . Necdum injuncta, necdum vulgata, necdum audita praedicatio est: et juxta pigri ac nequam servi sententiam tam durus est Dominus, ut necdum sata jam metere velit, et non sparsa colligere? Absit. Sed audi magis hujus rei veritatem. Qui unus est Magister in coelo et in terra, ei qui magister tantum in Israel erat, familiari privatoque colloquio tradebat quod traderet; docebat quod doceret, non quod
Abbreviated transcription (Latin):
cuperet non ualeret: tam̃ omnino damp¬
nari. ubi primo de temporis quidem pre¬
fycione durum nuis austerũq uidet᷑.
ut uidelicet uerbum adhuc absconditũ
palam ram noceat. ⁊ ante iudex feriat ꝗͣ
minetur. quodq interim in tenebris lo¬
quitur ⁊ in aure saluator. nondũ quidẽ
saluet quia nondum apparet: ⁊ iã mund̃
impleat condempnatis. Ita ne ergo uer¬
bum salutis ⁊ preceptum uite non pͥus
uitam restituere ualuit qͣm mortem in¬
flycerit. idq eoinnocentibus quo nesci¬
entibus adhuc uoluntatem domini suic
Num gentem ignorantem ⁊ iustam ut cũ
ethuico loquamur debuit int̾ficere ds̃ :¬
Quis ita sapiat: Non equidem ute concor¬
dat auctori mortem nimirum quam ex¬
terminare uenerat. uti mox in inicio
uarum suarum ad preiudiciũ seculi
celeste ad huc retentissimũ ignorantis
edictum. Nefas est profecto sentire de
omnium largitore bonorum: quod tam
malum principium dederit adueniens

Expanded text:
cuperet non valeret, tamen omnino damcuperet non valeret, tamen omnino damnari. Ubi primo de temporis quidem praefixione durum nimis austerumque videtur, ut videlicet verbum adhuc absconditum palam jam noceat, et ante judex feriat quam minetur; quodque interim in tenebris loquitur et in aure Salvator, nondum quidem salvet, quia nondum apparet, et jam mundum impleat condemnatis. Itane ergo verbum salutis et praeceptum vitae non prius vitam restituere valuit, quam mortem inflixerit; idque eo innocentibus, quo et ne scientibus adhuc voluntatem Domini sui? Num gentem ignorantem et justam ut cum etnicho loquamur debuit interficere Deus? Quis ita sapiat? Non equidem vitae concordat Auctori, morte nimirum, quam exterminare venerat, uti mox in initio viarum suarum ad praejudicium saeculi, coeleste adhuc recentissimum ignorantis edictum. Nefas est profecto sentire de omnium largitore bonorum, quod tam malum principium dederit adveniens
Abbreviated transcription (Latin):
pacientem esse ad omnes. Ideoq ñ queri¬
mus pugnas uerborum. nouitates quoq
uocum uixta apostolicam doctrinã eui¬
tamus. Patrum tm̃ opponimꝰ sententias.
ac uerba proferimus ⁊ non nostra. Nec
enim sapientiores sumus qͣm patres nr̃i
Habundet sane in suo sensu qui uult. qͣn¬
tum uult: dummͦ nos patiatur in scrip¬
turarum sensibus habundare. quomo¬
do dicit apostolus. ñ qd̾ sufficientes simꝰ
cogitare aliquid a nobis tanqͣm ex nobis:
s sufficientia nostra ex deo est. Scribis itaq
quemdam asserere nescio quem. nam non
nominas. ex quo prunum dictum a dño
legitur. nisi quis renatus fuerit ex aqua
⁊ spiritu sancto non intrabit in regnum
celorum. ex eoneminem absq codem per¬
cepto actualiter uisibili sacramento. uel
eius uice martyrio ullatenus potuisse sal¬
uari. S ⁊ si forte illud quispiam cũ uera
fide ⁊ contritione cordis expeteret. sed
preuentus mortis articulo assequi quod

Expanded text:
patientem esse ad omnes . Ideoque non quaeripatientem esse ad omnes . Ideoque non quaerimus pugnas verborum; novitates quoque vocum juxta apostolicam doctrinam evitamus. Patrum tantum opponimus sententias, ac verba proferimus, et non nostra: nec enim sapientiores sumus quam patres nostri. Abundet sane in suo sensu qui vult quantum vult, dummodo nos patiatur in Scripturarum sensibus abundare, quomodo dicit Apostolus: Non quod sufficientes simus cogitare aliquid a nobis, tanquam ex nobis; sed sufficientia nostra ex Deo est quemdam asserere nescio quem nam non nominas ex quo primum dictum a Domino legitur: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non intrabit in regnum coelorum , ex eo neminem absque eodem percepto actualiter visibili sacramento, vel ejus vice martyrio, ullatenus potuisse salvari; sed etsi forte illud quispiam cum vera fide et contritione cordis expeteret, sed praeventus mortis articulo assequi quod