comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
utiam nonsimus paruuli fluctuantes¬
& non circumferamus omniuento docir¬
nae : Vt non simus ignorantes ac dubis
acfacillantes & moreimperiti gubernato¬
res om̃s doctrinae uento nrae fidei uela
pandantes nefacilen aufra gemus : adad
portum ꝑfectomisnum quam ꝑ uenire
possimus : In ne quitia hominum
inastutiam: nequitia hum ana inastu¬
tiis disputationibus. a fide i recto cursu
detor quidin cautos : ad crcumuentionem
erroris : siue quodmulti quod da merro¬
rissuiremedium putent. simultos
secontraherint aderrorem si ueertan¬
tibus remedum sin &labore promit¬
temtes. ꝑmanere faciuntin err ore :
Ueritatem autem facientes incaritute
omnia inueritate propter caritatem ꝓpi
nihil in hr pocrisi facientes crescamus
in illo ꝑomã : In illius ꝑfectione ex omni
parte
crescamus: qui estcapudxp̃i
ex quo totum corpus c̃pactum & conexũ
ꝑ omnem iuncturam subminis tration
crescit : dumalter utrum semembra
a edificandili gendo itautunum quodq

Expanded text:
jam non simus parvuli fluctuantes, et circumferamur omni vento doctrinae. Ut non simus ignorantes, nec dubii, ac vacillantes, et more imperiti gubernatoris, omnis doctrinae vento nostrae fidei vela appendentes, ne facile naufragemus, aut ad portum perfectionis numquam pervenire possimus. In nequitia hominum, in astutia. Nequitia hominum, astutis disputationibus a recto fidei cursu detorquet incautos. Ad circumventionem erroris. Sive cum multi quoddam erroris sui remedium putent, si multos secum traxerint ad errorem: sive errantibus remedium sine labore promittentes, permanere faciunt in errore. Veritatem autem facientes in charitate. Omnia inveritate propter charitatem Christi, et nihil in hypocrisi facientes. Crescamus in illo per omnia. In illius perfectione ex omni parte crescamus. Qui est caput Christus? ex quo totum corpus compactum, et connexum per omnem juncturam subministrationcrescit, dum se alterutrum membra aedificant diligendo: ita ut unumquodque
Abbreviated transcription (Latin):
egosum ueritas: De ponite uos secundum
pristinam c̃uersationem uetere hominem :
ex posuit quidsitu&us homo & quomodo depo¬
natur. scilic& utqui pristinos error es desent¬
rumpitur secundum desi deria erroris :
faciensuo luntutem carnalum
cogitationum enouaminiaũ spũmentis
uraẽ : si c̃hieremias ait. facite uob̵ corno

Expanded text:
etera. Deponere vos secundum pristinam conversationem veterem hominem. Exposuit quid sit vetus homo, et quomodo deponatur, scilicet qui pristinos errores repurumpitur secundum desideria erroris. Faciens voluntatem carnalium cogitationum. Renovamini autem spiritu mentis vestrae. Sicut Jeremias ait: Facite vobis cor no
Abbreviated transcription (Latin):
rant: Mlienatiauiadĩ : Illiideo auia
alien atisunt dĩ qui aignorant : uos aũ
qͥ cogouistis dnisequidebetis: Per
ignorantiãq: ÷ inilliss notandum qr c̃
tem ptũdĩ. ignorantia generauit
Srort̃ cecitatem cordis ipsorũ : excȩcatũ ẽ
insipienscoreorum dicentium ñ. ÷ ds̃:¬
disperantes poenã impiorum &p̃miũ
uoluptatibusi nereant qui futuradis perant
si c̃ in sapientia clibrodicitur expersona eorũ
qͥ animã in aerem dis soluip̃sumpserant
Venite & fruamusbonis q̃ s̃ & c&era¬
n pudicitiae inoperationemin munditiae
omnis & auaritiae : omnla crimina totus

Expanded text:
ratum. Alienati a vita Dei. Illi ideo a vita Dei alienati sunt, quia ignorant Deum. Vos autem qui cognovistis Deum, sequi debetis. Per ignorantiam quae est in illis. Notandum, quia idololatriam ignorantia generavit. Propter caecitatem cordis ipsorum. Excaecatum est insipiens cor eorum dicentium: Non esDesperantes poenam impiorum, et praemium voluptatibus adhaereant, qui futura desperantibro Sapientiae dicitur ex persona eorum qui animam in aere solvi praesumpserant: Venite et fruamur bonis quae sunt, et caetera. In operationem immunditiae omnis, in avaritiam. Omnia
Abbreviated transcription (Latin):
phylippus qui unierat exseptem: Alitis autem
pastores & doctores : pastores suntracerdotes¬
doctores uͦ omnes qui suntidonei ad alios instru¬
endos : Omnis ergo pastordoctor. & non omnis
quidoctor & pastor : Ad consummationem scõꝵ
in opusministerii. ad aedificationem corporis xp̃i:
utͥo ficiantur scĩ siueut eorum numerus implea¬
tur:. Huomner sunt constituti ad aedifican¬
da mecclesiam quae corpus estxp̃i ut om̃s ad
Donec occurra
omnesinuntictem fideiz hocuotum
&iam in falsisdoctoribus ñ ÷ id ÷ uolo om̃s
homines eẽ sicut me :  agnitionem

Expanded text:
Philippus, qui erat unus ex septem. Alios autem pastores et doctores. Pastores vero omnes, qui sunt idonei ad alios instruendos. Omnis ergo pastor, doctor: non omnis qui doctor est, et pastor. Ad consummationem sanctorum in opus ministerii, in aedificationem corporis Christi. Ut perficiantur sancti, sive eorum numerus impleatur, omnes sunt constituti ad aedificandam Ecclesiam, quae corpus Christi est: ut omnes ad Donec occurramus omnes in unitate fidei. Hoc votum etiam falsis doctoribus inest, id est, volo omnes esse sicu
Abbreviated transcription (Latin):
omnium a postolorum exp̃ minimus
temporenon labore : Quin on sumdignus
uocaria postolus qm̃ persecutus suma desiã
dĩ exp̃: fili peccasti. neaditias iterum.
sed & depristinis de praecare : unde& pereiaiã
dñs dicit egosum quidoleo iniquitatestuas
& non memorabor tua mntemmemorare me¬
lius estenim demissa recordari pec cataquã
detenti cobliuisci: grata autem dĩ sum quod
sum & gratia eius in meegenanon fuit: ex̃p

Expanded text:
mus apostolorum. Minimus mus apostolorum. Minimus tempore non labore. Qui non sum dignus vocari apostolus, quoniam persecutus sum Ecclesiam Dei. Fili, peccasti, ne adjicias iterum: sed et de pristinis deprecare. Unde et per Isaiam Dominus dicit: Ego sum qui deleo iniquitates tuas, et non memorabor, tu autem memorare. Melius est enim dimissa recordari peccata, quam detenta oblivisci. Gratia autem Dei sum, id quod sum, et gratia ejus in me vacua non fuit.
Abbreviated transcription (Latin):
Et quia sur¬
rexit tertia diesecundum scripturas.
si cutoseae dicit uiuificabit nos inbiduo¬
& dietertia resurgemus : & qui auisus estcefae.¬
exp̃ quod in euan gelio dicitur apparuitmor si:
& posthaecillis undecim  Iterum petro &re¬
liquis decim: Dem deui sus est plusquamquin¬
gentis fratribus simulex quibus multima¬
nentusq ad huc quidamautem dormierunt¬
exp̃ uides quia meuangelium non omnes serip¬
taesun tunsiones nisi quae sufficerent
ad fidem hi cautem quõ deapostolir dixerat.
&iam hoc ad didit nea postoli tam quã intimi eĩ
putarentur eẽ menti & ut maiora fides mul¬
titudini testium haber& ur ex quibus &iã multi
ui uere dicuntur qui possent interrogatidicere
omnibus exp̃ siueiterum siue a postolis quos
extrx duo decim ad pruedicandum misit
Notissime autem omnium exp̃ neputarent
eum audita potius quam uisa narrare : Tam¬
quam abortiuo e p̃decuius uitta dis pera¬
tum est: uisus est&mihi : exp̃ In uia
scilic& uelin templo: Egoenim summinim:¬

Expanded text:
Et quia resurrexit tertia die, secundum Scripturas. Sicut Osee dicit: Vivificabit nos in biduoet die tertia resurgemus. Et quia visus est Cephae. Quod in Evangelio dicitur: Apparuit Simoni. Et post hoc undecim. Iterum Petro, et reliquis decem. Deinde visus est plus quam quingentis fratribus simul: ex quibus multi manent usque adhuc: quidam autem dormierunt. Vides quia in Evangelio non omnes scriptae sunt visiones, nisi quae sufficerent ad fidem. Hic autem, quoniam de apostolis dixerat, etiam hoc addidit: ne apostoli tamquam intimi ejus, putarentur esse mentiti. Et ut major fides multitudini testium haberetur, etiam multi vivere dicuntur, qui possint interrogati dicereSive iterum, sive apostolis, quos extra duodecim ad praedicandum misit. Novissime autem omnium. Ne putarent eum audita potius quam visa narrare. Tamquam abortivo. De cujus vita desperatum est. Visus est et mihi. In via scilicet, vel in templo. Ego enim sum mini
Abbreviated transcription (Latin):
Int̃cetera quidem corinthiorum &iam resurrec¬
tionem carnis ausi fuerantex ueteris: scientia e
praesumptionem negarequi hic apostolo ar¬
guuntur Quod & accepistir: neillis hocnon cre¬
de disse uiderentur. uel omner creditum respu¬
isse In quo & stutis perquod & saluam ini
Incuius doctrina statir & perquod salutem
speratir & in praesenti dediuersis infirmititib:
sepesaluamini Quaratione ante praedicaue¬
rimuobis Totaratio praedicationis nra
haec estutresurrectionem credatis hoc enim
fluus omnes labor est i eiuniorum. tribu¬
lationum quaequasi in hacuita patimini.
cum uobis hic prospera atqueaduerra cum
infidelibus esse communi auideantur: si cut
et ipsi solentnobis pagani proponere.
quid ab illis amplius habeamus: & uere . ẽ.
si eorum laborum praemium inuita alia
non habemus : peiores illissumus. quia illi
uel in praesenti uoluptutum & luxoriae
consolationem habereuidentur: sitene¬
tis nisi frustracredidistir: siuesi fidei
ur̃ aelaboris praemiumnons peratis suꝑflua

Expanded text:
Inter caetera, quidam Corinthiorum etiam resurrectionem carnis ausi fuerant ex veteris scientiae praesumptione negare: qui hic ab Apostolo arguuntur. Quod et accepistis. Ne illi hoc non credidisse viderentur, vel omnes creditum respuisse. In quo statis, per quod et salvamini. In cujus doctrina statis, et per quod salutem speratis, et in praesenti de diversis infirmitatibus saepe salvamini. Qua ratione praedicaverim vobis. Tota ratio praedicationis nostrae haec est, ut resurrectionem credatis, hoc est erfluus omnis labor est orationum jejuniorumque, quem in hac vita patimini, cum vobis hic prospera, vel adversa cum infidelibus esse communia videantur: sicut et ipsi solent pagani proponere, quid ab illis amplius habemus, et verum est: si horum laborum praemium in vita alia non habemus, pejores illis sumus: quia illi, vel in praesenti voluptatum et luxuriae consolationem habere videntur. Si tenetis: nisi frustra credidistis. Si fidei vestrae, et laboris praemium non speratis, superflua
Abbreviated transcription (Latin):
uester ipse est d̃ postquam somnium
quodoblitus fuerat & inter praetationẽ
eius audiss& : Quidergo fratres quid
creditͥfaciendum uel quid desiniemur
es setenendum̃ Cum conuenites unus
cationemfiant Nihilstun uobs quod
nosuos alterutrum aedific&
si uelingua quis loquitur secundum dio
autmultumtres ꝑ partes & unus int̃¬
pruetetur: hoc estuł cissim proph&an¬
tesdicant & unus paulatim interpraetẽt᷑
siautem noneritinter prestaceat in ec¬
clesia sibiloquatur & dõ
suaconstientia & di teneatcum gratia
hanchabere proph&aeduo auttres
reuelatum fuerit sedenti prior tuceat
potestesenim persingulos omnes pro¬
ph&are utomnes discant &om̃s exor¬
tentur : Non stantibus sed prophe¬
tis sedentibus
et sp̃s proph&arum proph&is subiec¬
tus est: Nonenim discensionis ds̃ ẽ
s&s pacis : si uegratiaspr̃ alteripro¬
ph& ẽ consentit ut alter utrum sibice¬

Expanded text:
vester ipse est Deus, postquam somnium vester ipse est Deus, postquam somnium quod oblitus fuerat, et interpretationem ejus audisset. Quid ergo est, fratres? Quid ergo est faciendum, vel quid definiemus esse tenendum? Cum convenitis unusqcationem fiant. Nihil sit in vobis quod non vos alterutrum aedificet. Sive lingua quis loquitur secundum duos: aut ut multum tres, et per partes, et unus interpretetur. Hoc est, vicissim prophetantes dicant, et unus paulatim interpretetur. Si autem non fuerit interpres, taceat in Ecclesia: sibi autem loquatur et Deo. Sua conscientia, et Dei teneat eum gratiam hanc habere. Prophetae autem duo aut tres revelatum fuerit sedenti, prior taceat. Potestis enim omnes per singulos prophetare, ut omnes discant, et omnes exhortentur. Non stantibus, sed prophetis sedentibus. Et spiritus prophetarum prophetis subjectus est. Non enim est dissensionis Deus, sed pacis. Sive gratia spiritus alteri prophetae consensit, ut alterutrum sibi ce
Abbreviated transcription (Latin):
uel quare sin dectae.
ostendit neminem nisi paruulum malitiȩ
non introibit scpienlia
& labiis loquar populo huic & nondum ex¬
ccudien medicit dñs
Etiam hoc signum debo ut ꝑ ncõs meos in usi¬
tato sermone loquar & ne sic quidem me¬
loquentem intellegen Itaque linguae
in signum sunt non fidelibus hic ostendit᷑
crescone fide signaessgre: quando infide¬
lium causadanda esse prȩdicaban tur
s fidelib: ut eius salute admirationemouant᷑
Propha&iae autem non infidelibus:¬
Maior est ergo & utlior que sidelibus prode est
Etomnis linguis loquantur hocestsipossit
fieriut consderetur uobis qui a omnes occultis
nisuntmusto si autemomnes propha&ent¬
intret autem quis idiotu uel infedelisconum¬
citur ab hominibus diiudicatur abhom nib
occulta &i amcordiscius m anifesta fiu̾nt
quando eius pulsatur constientia ꝑ doctrinã
Etitu cadens in faciem ad ora uit dm̃ ꝓnunti¬
ans quoduereds̃ estinuobis : sicut nabo¬
codo nosor adorauit danielum uere ds̃

Expanded text:
vel quare sint datae. vel quare sint datae. ostendit neminem nisi parvulum malitia, non introibit spiritus s labiis loquar populo huic, et nec sic exaudient me, dicit Dominus. Etiam hoc signum dabo, ut per sanctos meo inusitato sermone loquar, et nec sic eloquentem intelligent. Itaque linguae in signum sunt, non fidelibus. Hic ostenditur, crescente fide, signa cessasse, quando infidelium causa danda esse praedicebatur. Sed infidelibus. Ut ejus saltem admiratione moverentur. Prophetia autem non infidelibusMajor est ergo et utilior quae fidelibus prodest, eet omnes linguis loquantur. Hoc est, si est, ut concederetur vobis, qui omnes hoc vultis. ni sunt musto. Aintret autem quis infidelis uel idiota, conuincitur ab omnibus, diiudicatur ab omnibus, occulta enim cordis eius manifesta fiuntdoctrinam. Et ita cadens in faciem, adorabit Deum, pronuntians quod vere Deus in vobis sit. Sicut Nabuchodonosor adoravit Danielem: Vere Deus
Abbreviated transcription (Latin):
gratiadonetur : si orem lingua spĩ meus
sed s ps̃ quiin meest si autem ad orationem re¬
feratur sp̃s sermo non intellegendus.
qui nonnumquam mente alia cogitante
praecatur mensaut̃ mea sine fructuest
quinon intellego quod loquor
omne quoduere & secundum dm̃ dicitur
quisupl& locũideotae In anitatem ftientiae
in cordeignari quis impl&
q uomododicit amensuꝑtuam benedictionem
ꝑ hibebitbenedictione testimonium uel consensur
Tuquidem benegratias agis sed alter ñ aedificat᷑
Quod superius dixerat si benedicas. hicipsum
exponat Cratias autem dõ quod omnium uestrũ¬
magis lingualoquor: Neputetis mehanc quoq
gratiam non habere & uosideo prohiber& &idcir¬
multa quenulli proficiunt quidam sanae
quaerunt quae s intquinque uerba a quibus
in lingua : Id est proprio intellectu& insimpli¬
ciratione¬
ione Fratres nolitepueri effici sensibus
s ciredebetir quamdiu futurae sunt linguae

Expanded text:
gratia donetur. Nam si orem lingua, spiritus meus gratia donetur. Nam si orem lingua, spiritus meus sed spiritus, qui in me est. Si autem ad orationem requiratur spiritus, sermo non intelligendus est, qui nonnumquam, mente alia cogitante, precatur. Mens autem mea sine fructu est. Qui non intelligo, quod loquor.omne quod vere, et secundum Deum dicitur. Quis supplet locum idiotae? Laicum siin corde ignari, quis implet? Quomodo dicet amen super tuam benedictionem? perhibet benedictioni testimonium, vel consensum. Nam tu quidem bene gratias agis, sed alter non aedificatur. Quod superius dixerat, omni benedicas, hic ipsum exponit. Gratias ago Deo meo, quod omnium vestrum lingua loquor. Ne putetis me hanc quoque gratiam non habere, et vos ideo prohibere, et idcirmulta quae nulli proficiant. Quidam sane quaerunt, quae sunt quinque verba: a quibus in lingua. Id est, proprio intellectu et simplici ratione. Fratres, nolite pueri effici sensibus. Scire debetis quamdiu futurae sunt linguae,
Abbreviated transcription (Latin):
si incertam uocem d&tubam quomodo
quis parauit sed adbeliumita &uos
ꝑ linguamnisimanifestum sermonem
dederios quomod oscietur quod dicit̃ :¬
siuox tubae incerta fueriiuirum solemni¬
tatis anbellisit nemopugn abit̃ : ita ergo
& uester intellegendus est sermoitpossit
ads pirtade praeliumxpĩmilites prae¬
parare Eritis enim in aera loquentes.
tantaut puta genera sunt linguarum
in hocmundo: &iam si tammulta
loquam iniut genera sunt linguarum :
quod proderit cum omniamaera soluan¬
tur & nulli proficiat
e tnihils ineuoce: nihil sin euocelingũa
habens siergo nesciero uirtutem uoces. ero ei
cuiloquor barbarus & quimecum loquitur
barbarus : omnissermo qui non in tellegitur
spiritali a don a sec tamini illumagis quaeri¬
tae quae aedi ficent audientes etideo quilo¬
quitur linguaor & & utinterpraetetur
oratio hoc lo cohoris locutioi tellegitur: sier¬
goloquatur ut gratia e uerba quȩ dicitpos¬
sit intellegisi ueor& ut illunt̃prae tadi

Expanded text:
si incertam uocem det tuba, quis parabit se ad bellum? Ita et uos per linguam, nisi manifestum sermonem dederitis, quomodo scietur id quod dicitSi vox tubae incerta fuerit, utrum solemnitatis an belli sit, nemo pugnabit: ita ergo et vester intelligendus est sermo, ut possit ad spirituale praelium Christi milites praeparare. Eritis enim in aera loquentes. multa ut puta genera linguarum sunt in hoc mundo. Etiam si tam multa loquamini, ut genera sunt linguarum, quid proderit, cum omnia in aera solvantur, et nulli proficiant? Et nihil sine voce est. Nihil sine voce linguam habens. Si ergo nesciero virtutem vocis, ero ei cui loquor barbarus. Omnis sermo, qui barbarus. Omnis sermo qui non intelligitur, spiritualia dona sectamini, illa magis quaerite, quae aedificent auditores. Et ideo qui loquitur lingua, oret ut interpretetur. Oratio hoc loco oris elocutio intelligitur. Sic ergo loquatur, ut gratiae verba quae dicit, possint intelligi: sive oret, ut illi interpretandi
Abbreviated transcription (Latin):
sicestubiqueneq noui aliquid meuobi
imperarepotetis :¬
legis. ut inconuentu uirorum feminae
loquantur queritur ergo quomodo
a libidicat . mulierss docere prudentiam
& castitatem deberes edhocinsexsu suosi
cabat abra ham
si quid autem uoluntdis ceredomiui ros
interrogent tur peestenimmulierib:¬
in ecclesi aloqui neuideretur  xas
&iam discere uetuis sedomiillas hoc quod
publice non decebat facere deberepraece¬
pit aut a uobis uerbumdĩ processita ut
inuos solssdeuenit : Num quid doctri
naxp̃i autex uobis est autapuduosreman¬
sit si uedescientia simili ter estdicendũ
si quis uidetur propha&aesse autspi
ritalis cognoscat quaescribo uobis
qui adñi sunt. si quis autem ignoratignorabit̃
autem ignorathaecignorabitur & anobis
& ad nõdicente eis quis ein eius nomine
proph&as sedicebant nesciocuor
Itaq frr̃aemulamini proph&are & loqͥ
linguis nolite prohibere Illud sectamini¬
uel in anemgloriam faciatis

Expanded text:
iquid me vobis imperare putetilegis, ut in conventu virorum feminae loquantur. Quaeritur ergo quomodo alibi dicat, mulieres docere prudentiam, et castitatem debere. Sed hoc in sexu suo. cabat Abraham. Si quid autem volunt discere, domi viros suos interrogent. Turin Ecclesia. Ne videretur eas etiam discere vetuisse, domi illas hoc quod publice non decebat, facere debere praecepit. An a vobis verbum Dei processit: aut in vos solos pervenit? Numquid doctrina Christi, aut ex vobis est, aut apud vos remansit? De scientia similiter est dicendum. Si quis videtur Propheta esse, aut spiritalis, cognoscat quae scribo uobis, quia domini sunt: si quis autem non cognoscit, autem ignorat haec, ignorabitur et a nobis, et a Domino dicente eis, qui se in ejus nomine prophetasse dicebant, nescio vos. Itaque, fratres, aemulamini prophetare, et loqui linguis nolite prohibere. Illud sectaminivel inanem gloriam faciatis
Abbreviated transcription (Latin):
enimaudientes exacerba uerunt s̃ non
uniuersi qui profectirunt ex aegipto ꝑ
nos non neillis qui peccauerunt quorum
catlauera prostrata sunt in desesto quib:¬
autemiurauit non introite in requiem

Expanded text:
enim audientes exacerbaverunt sed non universi qui profecti sunt ab Aegypto per nos nonne illis qui peccaverunt quorum cadavera prostrata sunt in deserto quibautem iuravit non int
Abbreviated transcription (Latin):
mmomegis scribendi fiducicem heebur quice
nouiuos ut prudentes cito acciperercctionem.
sicut scriptuinẽ. arguȩ scpientem &amabitte :
it̃. hocdoco aut humilicensse apł s loquitur autceste
quõ habentib: im predicationem p&riipseccu¬
dect predicare : Tam quam in memorium redu¬
cens : Recordans uos eẽ prudentes . si ue non
iꝗncr as doceo sed commemoro ut suentes :
Proptergratiam quaed aticẽ mihi cdõ. Non prop¬
termunera terrena ł laudem sedutim pleam offi¬
cium quam accepi : Vt sim ministerx p̃iihũ ingentib:
seruiens euangelio hocẽ reuocans ei seruos quosdã
fugitiuos  Sci ficins euangelium dĩ. Meo exemplo
scm̃ ẽẽ demonstrans. quod cumtanto timore ꝑfiuo :
quidamꝰ uit humanum contempnunt. quod prȩdicant
utliuinum &ita fit. ut res scã uidectur ẽẽ non scãcum
non ꝑficitur scc̃e : Vndediatur sũ ficater eiunium id ẽ¬

Expanded text:
magis scribendi fiduciam habui, quia novi vos ut prudentes, cito accipere rationem: sicut scriptum est: Argue sapientem, et amabit te. Item hoc loco aut humilians se Apostolus loquitur: aut certe quoniam habentibus jam praedicationem Petri, ipse audeat praedicare. Tamquam in memoriam vos reducens. Recordans vos esse prudentes, sive non ignaros, non doceo, sed commoneo, ut scientes. Propter gratiam, quae data est mihi a Deo. Non propter munera terrena, vel laudem, sed ut impleam officium, quod accepi. Ut sim minister Christi Jesu in gentibus. Serviens Evangelio, hoc est, revocans ei servos quosdam fugitivos. Sanctificans Evangelium Dei. Meo exemplo m esse demonstrans, quod cum tanto timore perficio. Quidam enim ut humanum contemnunt, quod praedicant ut divinum: et ita fit ut res sancta videatur esse non sancta, cum non perficitur sancte. Unde dicitur: Sanctificate jejunium, id e
Abbreviated transcription (Latin):
firmisunt. causcmsenegat haberepo¬
nendi fundamentum : Cupiditatem
cũ habens ueniendi ceduos: Notcendũ
ẽẽ cupiditatem &icẽ boncẽ. sicut cupio dis¬
mea desiderseiustificationes tuces.
Exmultis icm precedentib: annis.:
Quedis neces sitcer fuerit ostendit: quȩil¬
lum multis d&in erctannis:
Sedcum his paniam ꝓficisu coeperospdo
quod pr&eriens uideam uos : Vtrum
in hispccniafuerit incertum hed &ur
tauobir deducar illuc siuobis primum
exparte fruitus fuero: Quiccita uos
ex hib&is ut nec copuduor locum aut
neces si tcctem habecm diutius remo¬

Expanded text:
firmi sunt, causam se negat habere pofirmi sunt, causam se negat habere ponendi fundamentum. Cupiditatem autem habens veniendi ad vos. Notandum esse cupiditatem etiam bonam: sicut, Cupio disustificationes tuas. Ex multis jam praecedentibus annis. Qualis necessitas fuerit ostendit, quae illum multis detineret annis. Cum in Hispaniam proficisci coepero, spero quod praeteriens videam vos. Utrum in Hispania fuerit, incertum habetur. Et a vobis deducar illuc, si vobis primum ex parte fruitus fuero. Quia ita vos exhibetis, ut nec apud vos locum aut necessitatem habeam diutius remo
Abbreviated transcription (Latin):
tenticm atqueuistutem : Et̃ nonccusussum aliquiddie¬
reme in his duitaxat rebus ꝓpria uistute fecisse &bion
omnic ꝑ me eẽdm̃ operatum: Verbo& fastis inuistite
signorum & prodigiorum : Hocẽ doctrina &ngnis:
non enim deoperibus hic sed deuistutibur lo quebatur
nuis tute sp̃s sc̃i. Vnam ẽe uistutem atq potentiam
tuut abhierusedem ꝑcircuitum usq cal illiricum reple¬
uerim eucngelium xp̃i : Repl&ur euangelium cum
&icmgentes credunt : Gicũ hoc predicaur euangeliũ.
ȩdifcarem : Non omnis qui suꝑ alienum
qui sem ꝑ adeos qui icm crediderant ibant:
& numquam cdgentes quia non poterant
fuisse predictum Quia quibus non ẽ ced¬
nuntictum deeo. uidebunt & qui nonccu¬
dierunt intellegent : Ostenditur xp̃s
in apostolir ꝑuistuter quȩ in eius nomine
fiebant: Propter quod & in pediebar
plurimum uenirecduos: Ex posuitillud
qđ in capite dixerat sed ꝓhibitur sumusq
cdhuc Nuncuero ulterius locum non
habens in his regionibus : Vbi iamtoti

Expanded text:
tentiam atque virtutem. Item non ausus sum aliquid dicere me in his dumtaxat rebus propria virtute fecisse, et non omnia per me esse Deum operatum. In verbo et factis, in virtute signorum, et prodigiorum. Hoc est doctrina et signis. Non enim de operibus hic, sed de virtutibus loquebatur. In virtute Spiritus sancti. Unam esse virtutem atque potentiam. Ita ut ab Jerusalem per circuitum usque ad Illyricum repleverim Evangelium Christi. Repletur Evangelium, cum etiam gentes credunt. Sic autem praedicavi Evangelium hoc, entum aedificarem. Non omnis, qui super alienum qui semper ad eos, qui jam crediderant, ibant, et numquam ad gentes: quia non poterant fuisse praedictum. Quoniam quibus non est annuntiatum de eo, videbunt, et qui non audi per virtutes quae in ejus nomine fiebant. Propter quod et impediebar plurimum venire ad vos. Exposuit illud quod in capite dixerat. Et prohibitus sum usque adhuc. Nunc vero ulterius locum non habens in his regionibus. Ubi jam toti
Abbreviated transcription (Latin):
Igitur &si scripsi uobis ñ propt̃ eum qui
fecit iniuriã nec propt̃ eum qui¬
passus est non propt̃ eum quipatrifecit iniu¬
scripsi uobis neq enim ꝑme haecsola em̃¬
data uel correpta ẽ causa
Sedad manifestandam rollicitudinem
nram quam prouobir habemus a duos
coram dõ Neputetis aliquid nos posselate¬
re dumpro uobis sumusihiacurasollicrti
Ideo consolatisumus quia uosca. stos
probastis eẽ negotio. In consolatione
autemnr̃ ahabundantiur magis gauisi sum:
suꝑ gaudiũtiti quia refectus : sp̃s eius
ab omnibus uobis. In hocamplius gratu¬
latisumus quodita uobistiti sp̃s refec¬
tus : Vtnũ quãde eius mente positir
recedereprofectus quippediscipulorũ
spiritulia sunt gaudiamagistrorum
Etsiquid apudillũ deuobis gloria tussũ:
quasi peritus medicus agit quiuulnur
iamproperanatum blandis unctionib
fou& ut facilius cauteriicura sanetur :
ñ sũ confusus s̃ sicut omã uobis in ueri¬
tatelocutisumus. Confusionem non ha¬

Expanded text:
n propter eum qui fecit injuriam, nec propter eum quissus est. Non propter eum, qui patri fecit injuipsi: neque enim per me haec sola emendata, vel correpta est causa. Sed ad manifestandam sollicitudinem nostram, quam habemus pro vobis coram Deo. Ne putetis nos aliquid posse latere, dum pro vobis sumus nimia cura solliciti. Ideo quoque consolati sumus. Quia vos castos probatis esse in negotio. In consolatione autem nostra abundantius magis gavisi sumus super gaudio Titi: quia refectus est spiritus ejus ab omnibus vobis. In hoc autem amplius gratulati sumus: quod ita a vobis Titi spiritus est refectus, ut numquam de ejus mente possitis recedere. Profectus quippe discipulorum spiritualia gaudia sunt magistrorum. Et si quid apud illum de vobis gloriatus sum. Quasi peritus medicus agit qui vulnus jam prope sanatum, blandis unctionibus fovet, ut facilius cauterii ustura sanetur. Non confusus sum, sed sicut omnia vobis in veritate locuti sumus. Confusionem non ha
Abbreviated transcription (Latin):
Contristutienimestis secundum dm̃
non secundum saeculum. Vt in nullo
deirimentum patiemini exnobis.
aut nr̃anec glaegentia autneuenienter
secundum h̃ tristitia est penitentiam¬
insalutem: Est enimpenitentia diaboli¬
caaduersalutiñ quis debonoopere foste¬
peniteat: Nabilem operatur stabi¬
lems alutem siue ꝑmaneñ tem penitentiã
de propiciato enim peccatorum non debe¬
mus eẽsinemetu Sȩculiautem tristiti¬
amortem operatur: saeculi tristitia ÷
autdeãmissis rebus ꝓpͥis autdealien is
non inuasis dolere uelde alterius felicitu¬
tetorquere seciidũ dñũ triftitia est siue
sua si uealiena lugere commissa : Ecce
enim hoc ipsũ secundũ dm̃ c̃tristuriuos quan¬
tam in uobis operatur sollicitudinem: hocip¬
sũ quomodo factum ÷ potestuos docerequid
sit hnt̃utrãq tristitiã. Sed defensionem

Expanded text:
Contristati enim estis secundum Deum. Non secundum saeculum. Ut in nullo detrimentum patiamini ex nobis. Aut nostra negligentia: aut, ut venientes secundum Deum tristitia, est, patur. Est enim poenitentia diabolica, adversa saluti: si quis de bono opere poeniteat. Stabilem operatur, stabilem salutem, sive permanentem poenitentiam. De propitiatu enim peccatorum, non debemus esse sine metu. Saeculi autem tristitia mortem operatur. Saeculi tristitia est, aut de amissis rebus propriis, aut de alienis non invasis dolere, vel de alterius felicitate torqueri. Secundum Deum vero tristitia est, sive sua, sive aliena lugere commissa. Ecce enim hoc ipsum secundum Deum contristari vos, quantam in vobis operatur sollicitudinem? Hoc ipsum quod modo factum est, potest vos docere, quid sit inter utramque tristitiam. Sed defensionem
Abbreviated transcription (Latin):
non natura tantum: propter quod exite
loco. Et inmundum netetgeritis.
omnis qui peccat inmundus estꝰmun¬
dus eñiapuddm̃ omnisiniquur. &ego
recipiamuos. siuos illiecerint
Etero uobis in patrem & uoseritis mihi
infideler mepatrem ha bebits insem¬
pit̃num¬

Expanded text:
non natura tantum. Propter quod exite loco. Et immundum non tetigeritis. Omnis qui peccat, immundus enim apud Deum omnis iniquus. Et ego recipiam vos. Si vos illi ejecerint. Et ero vobis in patrem, et vos eritis mihi infideles, me patrem habebitis sempiternum
Abbreviated transcription (Latin):
latur humiles consolatus estnos dr̃
Hoc ÷ humiliatos passionibus &ad flic¬
tos. In aduentutiti non solum aut̃ in ad
uentuerus s &iam in solano non solũ
quiadisperatus aduenit ꝥ&iam quia
illanuntiauit propt̃que eius expectaba¬
Quo consolatus ÷ in uobis postluctum

Expanded text:
latur humiles, consolatus est nos Deus. Hoc est humiliatos passionibus et afflictos. In adveventu ejus, sed etiam in solatio. Non solum quia desideratus advenit, sed etiam quia illa nuntiavit, propter quae ejus spectabaQuo consolatus est in vobis,
Abbreviated transcription (Latin):
Praeceptidicit Sedtimorem: timorem dnĩ
non securitutem: Sed desiderium non fasti
sed denderiũ nrm̃: sedemulationẽ
contrapeccantes neultra peccarent non
tam nonueniam nociuã suindictã salutarẽ
nomnib: ex hibuistis horin c̃tammatos eẽ negotio

Expanded text:
entiam. Sed timorem. Timorem Domini, non securitatem. Sed desiderium. Non fastidium, sed desiderium nostrum. Sed aemulationem. Contra peccantes, ne ultra peccarent: non tam. Non veniam nocivam, sed vindictam salutarem. In omnibus exhibuisti
Abbreviated transcription (Latin):
p̃senti: Ituut magis gauderem: qui a non
pistola non mepenit& : & si peniter &
uidens quodepistola illa & siadoram
contristauituos nuncgaudio non quia
contristatiestis sed qui a contristatiestir
adpenitentiam & si me penituissed quod
sidoluis sed mihi tamardentissime usum . eẽ
sauterio sed nuncgaudio non quiado luistis
ꝥ qui adolor ille uobispro fuit adralutem.

Expanded text:
peccatis. Ita ut magis gauderem. Quia non svos in epistola, non me poenitet: etsi poeniteret, videns quod epistola illa etsi ad horam vos contristavit, nunc gaudeo, non quia contristati estis, sed quia contristati estis ad poenitentiam. Etsi me poenituisset, eo quod si doluisset mihi tam ardenti me usum esse cauterio: sed nunc gaudeo, non quia doluistis, sed quia dolor ille vobis profuit ad salutem.
Abbreviated transcription (Latin):
apud alias ecclesias deurã emendatione
Depletus sũ consolationẽ postmultum
caromniũ p̃surarum: Nam & cũues¬
semus
macedoniam nullam requiem habuit
caronrã : ostendereillis uult quantam pres¬
suram magnitudo gaudii supera uerit
ged inomnibus tribulationem passi:
nullum genus tribulationum expestiñ
sumus : forispugna & intustimores:
pugna contra infideles &timor defratri¬
bus falsis siuetimebamus nercandali¬

Expanded text:
Apud alias Ecclesias, de vestra emendatione Apud alias Ecclesias, de vestra emendatione Repletus sum consolatione. Post multam car omnium pressurarum. Nam et cum venissemus in Macedoniam, nullam requiem habuit caro nostra. Ostendere illis vult quantam pressuram magnitudo gaudii superarit. Sed omnem tribulationem passi sumus. Nullum genus tribulationis experti non sumus. Foris pugnae, intus timores. Pugnae contra infideles, et timor de fratribus falsis: sive, timebamus ne scandali
Abbreviated transcription (Latin):
Hasigitur habentes promissiones carir
tibur quanto studiomundanda ÷ domu
talem hos pitem susceptura & dĩfilii quo¬
mododebentpatrem in omnibur iustitiȩ
operibur imituri Mundemus nos
ab omniin quinamento carnis & sp̃r
Inquinamentum carnis : quod ꝑ carnem
admitatur sp̃s uero quod sola cogititione
peccatur: Persicienter scĩficationem tunc
eritꝑ fecturscĩsicatio siutraquemun daseruen¬
tur: Intimoredĩ: non in laude hominum
ueltimore : Capitenor nenmem lesimus : acci¬
pite quoddi cimur siue quoduidimus
ut exemplum nrm̃ teneatis: neminemcor¬
rũpimus : In maladoctrina. Neminẽ¬
rũpimur:
Non ad condemnationem urãdico
p̃dixienĩ quod in cordibur nrĩs estisad
conmoriendum & ad conuiuendum:¬
non meexcusando uostales expono non er
possum de uobis hocsentire quosdiligo utsu¬
cia est apuduor: mult̾amihi fiduciam
dedistirloquendi qui a in omnibur obediste
siuequi amultum mea uobisdiligi nonig¬
noro Multamihigloriatio prouobis

Expanded text:
Has igitur habentes promissiones, charitibus, quanto studio mundanda est domus talem hospitem receptura! modo debent patrem in omnibus justitiae operibus imitari. Mundemus nos ab omni inquinamento carnis et spiritus. Inquinamentum carnis est, quod per carnem admittitur. Spiritus vero, quod sola cogitatione peccatur. Perficientes sanctificationem. Tunc erit perfecta sanctificatio, si utraque munda serventur. In timore Dei. Non in laude hominum, vel timore. Capite nos. Neminem laesimus. Accipite quod dicimus; sive quod vivimus, ut exemplum nostrum teneatis. Neminem corrupimus. Mala doctrina. Neminerupimus non ad condemnationem dico praedixi enim quod in cordibus nostris estis ad conmoriendum et ad conviNon me excusando, vos tales expono: non enim possum de vobis hoc sentire quos diligo, ut suest apud vos. Multam mihi fiduciam dedistis loquendi: quia in omnibus obedistis, sive quia multum me a vobis diligi non ignoro. Multa mihi gloriatio pro vobis.
Abbreviated transcription (Latin):
pracuentio ubi aliquid cum concilio
diumeditato commonitur: Considerans
teipsum ne& tu tempteris exp̃. quia &
tuipsehomo cumsis potes in aliquo preue¬
niri & adiutorio indi geresicutraniin fir¬
mossustinent & mortuos sepeliunt uiui
qui a & i pieinfirmari&e mori pos secredunt:
utuos inuicem diligatis sic̃ &eggodi lexitos¬
simulnotandum quod gratia lexdicat᷑:
namsiquis existimatre aliquid essecũ
nihilsit ipseseducit: exp̃ qui seputit
non possetempturi siue quiplus deselau¬
danti quam suae conscientiae credit: Opus
tantum gloriã habebit & non in altero exp̃
insua conscientia non in alterius ad dlatio¬
ne: si ue insuaiustitia non in alieno pec¬
cato ne moenim proficit ꝑalterius detrim̃tõ
quam fuerit apparebit: Vnusquis que
enim onussuum portubit : exp̃nonenim
honus cius laur aufertseducentis.
Sommunic& is quicatacisatur uerbũ

Expanded text:
praeventio, ubi aliquid cum consilio diu meditato committur. Considerans teipsum, ne et tu tenteris. Quia et tu ipse homo cum sis, potes in aliquo praeveniri, et adjutorio indigere, sicut sani infirmos sustinent, et mortuos sepeliunt vivi: quia et ipsi infirmari, et mori se posse credunt. ut vos invicem diligatis: sicut et ego dilexi vos. Notandum quod gratia lex dicatur. Nam si quis existimat se aliquid esse, cum nihil sit, ipse se seducit. Qui se putat non posse tentari: sive qui plus de se laudanti, quam suae conscientiae credit. Opus tantum gloriam habebit, et non in altero. In sua conscientia, et non in alterius adulatione: sive in sus justitia, non alieno peccato. Nemo enim proficit ad alterius detrimentum; quam fuerit, apparebit. Unusquisque enim onus suum portabit. Non enim onus ejus aufert laus sectantis. Commu
Abbreviated transcription (Latin):
sibi iterum ꝓponit qui a poterct dicere si ñ
estitac utdicimus quic nonẽ uolentis neq
currentis quo modo gentes in uenerunt
iustiticm quãcnum quã cenea quesi erant
in isrłuero querens semꝑ iustiticm non
potuit inuenire siuero totus superiorsen¬
sus contrecdicentib: cpplicalur hincrespon¬
dit apłs & breuiter recapitulat questionem
dicens quidergo dicimus cdea quȩ nobis
obiectesun nisi quia gentes uoca testectim
crediderunt & illi credere noluerurT
ustitic aũ quȩ exfide est
uicciustitia ex fide ẽ cui illi crederenolue
srł uero secttens legemiustitiȩ in legem
iustitiȩ non ꝑuenit quarẽ quia non exfide
sed quasi ex operibus.

Expanded text:
sibi iterum proponit: quia poterant dicere, si non est ita, ut dicimus, quia non est volentis neque currentis: quomodo gentes invenerunt justitiam, quam numquam antea quaesierunt. Israel vero quaerens semper justitiam, non potuit invenire? Si vero totus superior sensus contradicentibus applicatur: hic respondet Apostolus et breviter, recapitulat quaestionem, dicens: Quid ergo dicemus ad ea, quae nobis objecta sunt, nisi quia gentes vocatae crediderunt: et illi credere noluerunt. Justitiam autem, quae ex fide est. Quia justitia ex fide est, cui illi credere nolue uero sectans legem iustitiae in legem iustitiae non peruenit. quare? quia non ex fide, sed quasi ex operibus.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓipsis eẽ monstratur
Sifuert numerurfili. orum isrł
tum qua m erenamaris reliqui e
saluifient Paucitatem eorum crediturã
essede monstrat
erbum enim consumcns & breuicons in e¬
quitate qm̃ uerbum breuiatum fccci& dñs supt¬

Expanded text:
 ipsis esse monstratur. Si fuerit numerus filiorum Israel, tamquam arena maris reliquiae salvae fient. Paucitatem eorum creditam esse demonstrat. Verbum enim consummans, et abbrevians in aequitate, quia verbum breviatum faciet Dominus sup
Abbreviated transcription (Latin):
Noui scilic& testamenti
uic si confiteccris in oretuo dnm ib m̃
& incord&uo credideris quod dr̃ illũ
excitecuit amortuis
Testimonium cordis ẽ ore confessio
aluuseris Adelictis p̃tentis ñ futuris
orde enim creditur adiustiticmore
ccũ confessio fit ad salutem
Ergo si fider sufficit cediustiticem & con
Noliteergo uos illos confundere de
pristinis actib: quosscriptura dicit
confundi non posse
nam idem dnis omnium diues in om̃s
qui inuocant illum.
Vnur dñ romnium & habundans miseri cordicem

Expanded text:
stamentum. Quia si confitearis in ore tuo Dominum Jesum: et in corde tuo credideris, quod Deus illum suscitavit a mortuis. Testimonium cordis est oris confessio. Salvus eris. A delictis praeteritis cum futuris. Corde enim creditur ad justitiam: ore autem confessio fit ad salutem. Ergo si fides sufficit ad justitiam, et conNolite ergo vos illos confundere de pristinis actibus, quos Scriptura dicit confundi non posse. Nam idem Dominus omnium: dives in omnes, qui invocant illum. Unus D
Abbreviated transcription (Latin):
tus &&erna mandata legis opponit dicens
siuis inuitam uenire serucc maendeta unde in¬
riterr tellegimus quod quis uotem porelegem
serucebit uitcem habuit c&ernam
Iucceautem exfide ẽ iustitia sicdicit nedixeris
lex nec incȩlo fuit nec in abysso siueideo illos semꝑ

Expanded text:
tus aeterna, mandata legis opponit dicens: tus aeterna, mandata legis opponit dicens: Si vis in vitam venire, serva mandata. Unde intelligimus, quod qui suo tempore legem servavit, vitam habuit aeternam. Quae autem ex fide est justitia, sic dicit: Ne dixeris lex nec in coelo fuit, nec in abysso. Sive ideo illud semper
Abbreviated transcription (Latin):
cui credere noluerunt benedicit cip̃łs iustiticm
suum ꝗ ium non dĩ est sed ipsorum
Finis enimlegis xp̃s adiustitium omni credenti
clis ẽ ille qui xp̃o credidit chequa credidit quec¬
lesille quiun uersam legem impleuit
Moyserenim scripsit qm̃ iustitiam quȩ exlege est¬
legis acfida testem uocat moysen itadocentem
deiustitic legis qui fecerit homo uiu& in eac deiuis¬
titia aũ fide nedicas inquid in cordetuo quis coscen¬
dit in cȩlum hoc ẽ ne dubites credere maendecto
qđ futurum ẽ adnuntia rexpm quiuentururẽ
dicretibi iustiticem fid&
Qui fecerit homo uiu& in ece
Nemo ergo illorum uiu& qui ec in hoctem¬
pore nemoꝑfiut legem sin exp̃o quice& hoc ẽ
legis ut ipsecrodatur Quidam ex hoclo co
putcn iudeos presentem tuntum uitam ex
legisoperibus meruisse qđ uerum nonesse
dñi uerba declicran qui deuita interroge¬

Expanded text:
cui credere noluerunt: Bene dicit Apostolus, justitiam cui credere noluerunt: Bene dicit Apostolus, justitiam suam, quia jam non Dei est, sed ipsorum. Finis enim legis Christus, ad justitiam omni credenti. Talis est ille, qui Christum credidit, die qua credidit, qualis ille, qui universam legem implevit. Moyses enim scripsit: quoniam justitiam, quae ex lege estlegis, ac fidei, testem vocat Moysen. Item docentem de justitia legis: Qui fecerit homo, vivet in ea. De justitia autem fidei: Ne dicas, inquit, in corde tuo: Quis ascendet in coelum: hoc est, ne dubites credere mandato, quod futurum est annuntiare Christum, qui venturus est dare tibi justitiam ex fide. Qui fecerit homo vivet in ea. Nemo enim illorum vivit, quia in hoc tempore nemo perfecit legem sine Christo: quia et hoc legis est, ut ipsi credatur. Quidam ex hoc loco putant Judaeos, praesentem tantum vitam ex legis operibus meruisse, quod verum non esse Domini verba declarant: qui, de vita interroga
Abbreviated transcription (Latin):
apłs ait xp̃m crucifixum iudeis scandcclum gentib:¬
ccũ stultiticm ipsi suero uocatis xp̃m dĩ uistutem
& dĩ sccpientiam unde& hic sequitur qui credit
in eo non confund&ur p&rus quoq: dicit qđ cre¬
dentib: lapis electus sit cengulcris incredentib:
offensionis
t omnis quicrediderit in eum non confund&ur
Noniudeus solus sed omnis credens in eum non
confund&ur depristinis delictis
hinc seostendit non solis labus sed corde ꝑini
scientic fict qui sepe uestit᷑ in contrecrium:
gnora ntes enim dĩ iustitiam & succm queren¬
tes statuere iustitiȩ enim dĩ ñ sunt subiecti
Ignorantes quod dr̃ ex solafide iustificat
& iustos seexoperib: legis quȩ non custodie¬
rant eẽ putantes noluerunt seremissione
s ubiacere pecatorum nec peccatores fuisse
aiderentur sic̃ scriptum ÷. ꝑharis eiaũ sper¬
nentes consilium dĩ insem& ipsis noluerunt
bcpti  acribaptismo iohannis item quicsacri¬
ficialegis &e&era quȩ umbrȩ ereent uertiatis

Expanded text:
ndalum, gentibus stultitiam: ipsis vero vocatis, Christum Dei virtutem et Dei sapientiam. Unde et hic sequitur: Qui credit in eo, non confundetur. Petrus quoque dicit, quod credentibus lapis electus sit angularis: incredulis vero offensionis. Et omnis qui credit in eum, non confundetur. Non Judaeus solus, sed omnes credentes in eo, non confundentur de pristinis delictis.Hic se ostendit, non solis labiis, sed et corde scientia fiat, quia saepe vertitur in contraria. Ignorantes enim justitiam Dei, et suam quaerentes statuere: justitiae Dei non sunt subjecti. Ignorantes quod Deus ex sola fide justificat: et justos se ex legis operibus, quam non custodierunt, esse putantes: noluerunt se remissioni subjicere peccatorum, ne peccatores fuisse viderentur, sicut scriptum est: Pharisaei autem spernentes consilium Dei in semetipsis, noluerunt baptizari baptismo Joannis. Item quia sacrificia legis, et caetera, quae umbra erant veritatis
Abbreviated transcription (Latin):
maessc feccere aliud quidem uas in lionore ali¬
ud uero in contum elico
Secundum eos quihȩc uerbac a postolidicunt massã
dicit om̃ in egypto commorantes quic & isra¬
hel ibi idolis deseruir&
uod siuolens dr̃ ostendereiram & notam
fccere potentiam sucm sustinuit in multe
mantem & populum suum duris operib: ced¬
fligentem pr&er eaquam in noxium ue&ictem
puruulorum crudeliter iusserut enecare ltem
conp&ens responsum quia pacientiu & eius
bonitus fucit eoqui ꝓprium haben uolunta

Expanded text:
massa facere aliud quidem vas in honorem, alimassa facere aliud quidem vas in honorem, aliud vero in contumeliam? Secundum hos, qui haec verba Apostoli dicunt, massam dicit omnes in Aegypto commorantes: quia et Israel ibi idolis deservierat. Quod si Deus volens ostendere iram, et notam facere potentiam suam. Quia illum mantem, et populum suum variis operibus affligentem. Praeterea quod innoxiam aetatem parvulorum crudeliter jusserat enecare. Item competens responsum: quia patientia, et ejus bonitas facit eos, qui propriam hab
Abbreviated transcription (Latin):
niurãe ipsanatura iustitiȩ dĩ : Nicis itcque
mihi quid adhuc queritur namuo luntecti
eius quis resistere poterit Aposto luscd
uersus contrariosdicit dicis itq mihi quid
cdhucqueritur &iterum infest confirmcens
in prudenticm dicit tuquis esquires pondecis dõ
quienimadõ in durcctus ẽ sicut tudicis contradicere
suo crecctori non potest quasi non habens ꝓpriã
uoluntatem sicut &lutum in sensibilis materice
fictori suorespondere non potest quim potesta¬
tefiguli positum est
homo tuquis es quires pondecr dõ numquid
dicit figmentum ei quise finx it ut quidme fecistisic
tictidĩ alterius miserantis alterius indurcn¬
tis &coddero neminem dõ respondere Quid c̃
uero dicun icm hinc cpostolum respondere
qđ &icom siiti ess& ut illi calumniantur non
debere eos suorespondere factori eo quod tedes
simus ced conparationem dĩ qual eccdsuum est
tacno megis
Aut non hab& pot estatem figulus luti ex ecdem

Expanded text:
vestrae ipsa natura justitiae Dei. Dicis itaque vestrae ipsa natura justitiae Dei. Dicis itaque mihi: Quid adhuc queritur? Voluntati enim ejus quis resistit? Apostolus contra adversarios dicit: Dicis itaque mihi: Quid adhuc queritur? Et iterum infert, confirmans imprudentiam, dicit: Tu quis es, qui respondeas Deo? Qui enim a Deo induratus est, sicut tu dicis, contradicere suo creatori non potest, quasi non habens propriam voluntatem, sicut et lutum, insensibilis materia, fictori suo respondere non potest, quia in potestate figuli positum est. O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei, qui se finxit, Quid me fecisti sic? tati Dei alterius miserentis, alterum indurantis, et addere neminem Deo respondere. Quidam vero dicunt jam hinc Apostolum respondere, quod etiam si ita esset, ut illi calumniantur, non debere eos suo respondere factori: eo quod tales simul ad comparationem Dei, quale ad suum est tanto magis! Annon habet potestatem figulus luti ex eadem
Abbreviated transcription (Latin):
hicergo iammodum excesserrat. &idcirco
uoluit dr̃ quacsi de icmperituro aliis ꝓuide¬
re i populus eius cgnoscer & iustitic̃e agnos¬
cer& ipsius atqueuir tutem ut nec peccaren
nec suos cduerscrios uererentur: tale est hoc
quod inpharccone gestum ẽ. quale si medicus
decrucicctu icemdemnecti rei multis inueni¬
at scnitatem causcs in quirendo morborum
ł si uidex cumpossit criminosum statimpunire
cdomniumtimorem diuersis penis afficiat
siue dĩpatientia indurectur est cessante enim
placgacdĩ duriorfiebat & quam uis ruir& eum.
non conuerti. tamen &icm in ipso succm cle¬
menticm uoluit de monstrare.
Irgo cui uult miseretur & quem uult indurat
Ergosi& hoc sic intellegitur cui uult miseretur
& quemuult indurat quod satis iniquum est
ita propositio ura conduditur utdicatis mali¬
tiȩ urtc̃e non uorẽẽ causam sed dnĩ uoluntatẽ
cui contradici non possit sed resisti huicractio

Expanded text:
Hic ergo jam modum excesserat, et idcirco Hic ergo jam modum excesserat, et idcirco voluit Deus, quasi de jam perituro aliis providere, ut populus ejus agnosceret justitiam ipsius, atque virtutem: ut nec peccarent, nec suos adversarios vererentur. Tale est hoc quod in Pharaone gestum est, quale si medicus de cruciatu jam damnati rei, multis inveniat sanitatem, causas inquirendo morborum. Vel si judex, cum possit criminosum statim punire, ad omnium timorem diversis poenis afficiat. Sive Dei patientia induratus est. Cessante enim plaga Dei, durior fiebat, et quamvis sciret eum non converti: tamen etiam in ipso suam clementiam voluit demonstrare. Ergo cujus vult, miseretur, et quem vult, indurat. Ergo si hoc sic intelligitur: Cujus vult miseretur, et quem vult, indurat: quod satis iniquum est, et ita propositio vestra concluditur, ut dicatis malitiae vestrae non vos esse causam, sed Domini voluntatem, cui contradici non possit: sed resistit hic rationi