comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nensse. ad dñm clamat. dum ꝑ humilitatis affec¬
tum se a dño exaudiri sꝑat quia scriptum ẽ sacri¬
ficium dõ spc̃ contribulatus: cor contritũ et humi¬
liatum. ds̃ non sꝑnit: Et bene in oratione comiemo¬
rat actum simeonis patriarchȩ. qui cum leui frẽ suo
gladio ultionis uindicauit stuprum sororis suȩ in
alienigenis: quia futurum erat quod holofernes
qui in iudith opus explere uoluit libidinis. gladio
puniretur diuini examinis: Respice castra assyrioꝵ
nunc. sicut tunc castra egiptiorum uidere dignat
es: quando post seruos tuos armati currebant. confi¬
dentes in quadrigis. et in equitatu suo. et in multitu¬
dine bellatorum: S aspexisti su ꝑ castra eoꝵ. et tene¬
bre fatigauerunt eos: tenuit pedes eorum abyssus. &
aque operuerunt eos Sic fiant et isti dñe qui confi¬
dunt in multitudne sua. et incurribus suis: et in
scutis. et insagittis suis. et lanceis. głantur: et nesci¬

Expanded text:
nens se ad Dominum clamat», dum per humilitatis affecnens se ad Dominum clamat», dum per humilitatis affectum se a Domino exaudiri sperat; quia scriptum est: «Sacrificium Deo spiritus contribulatus; cor contritum et humiliatum Deus non spernit». 4 Et bene in oratione commemorat actum Symeonis patriarchae, qui cum Levi fratre suo gladio ultionis vindicavit stuprum sororis suae in alienigenis, quia futurum erat quod Holofernis, qui in Iudith opus explere voluit libidinis, gladio puniretur divini examinis. 5 «Respice castra Assyriorum nunc, sicut tunc castra videre Aegyptiorum dignatus es quando post servos tuos armati currebant, confidentes in quadrigis et in equitatu suo, et in multitudine bellatorum. Sed aspexisti super castra eorum et tenebrae fatigaverunt eos, tenuit pedes eorum abyssus et aquae operuerunt eos. Sic fiant et isti, Domine, qui confidunt in multitudine sua, et in curribus suis et in scutis et in sagittis suis et lanceis gloriantur, et nesci
Abbreviated transcription (Latin):
suit cinerem suꝑ caput suum: et prosternens se dño.
clamabat ad dnm dicens Dñe deus patris mei syme¬
on. qui dedisti illi gladium in defensione alienige¬
narum qui uiolatores exstiterunt in comquina¬
tione sua. et denu Edauerunt femur uirginis in
confusionem: et reliqua Quid est quod post uerba q̃
ad prb̃os locuta est iudith. petitura dnm ingressaẽ
oratorium suum. nisi qͦd sollicitudo scõrum post cõ¬
pletum foris predicationis obsequium. introrsus ad
cordissui redit secretum. ut ibi expleat munda consci¬
entia pure orationis offitium: iuixta illam sententiam
saluatoris qua in euangelio docuit dicens. tu autem
cum oraueris intra in cubiculum. & clauso hostio ora
patrem tuum: et patertuus qui uidet in absconso.
reddet tibi : Induit se cilitio. cum penitentiam pro
peccatis agit: cinerem suꝑ caput ponit: cum fragi¬
litatis suȩ memoriam in mente recondit Proster¬

Expanded text:
suit cinerem super caput suum, et prosternens se Domino suit cinerem super caput suum, et prosternens se Domino clamabat ad Dominum dicens: “Domine, Deus patris mei Symeon, qui dedisti illi gladium in defensione alienigenarum qui violatores extiterunt in coinquinatione sua, et denudaverunt femur virginis in confusionem”» et reliqua. 2 Quid est quod, post verba quae ad presbiteros locuta est, Iudith petitura Dominum «ingressa est oratorium suum», nisi quod sollicitudo sanctorum post completum foris praedicationis obsequium introrsus ad cordis sui redit secretum, ut ibi expleat munda conscientia purae orationis officium, iuxta illam sententiam Salvatoris qua in evangelio docuit dicens: «Tu autem, cum oraveris, intra in cubiculum et clauso ostio ora Patrem tuum, et Pater tuus qui videt in absconso reddet tibi». 3 «Induit se cilicio», cum penitentiam pro peccatis agit. «Cinerem super caput ponit», cum fragilitatis suae memoriam in mente recondit, «proster
Abbreviated transcription (Latin):
de. & absq ulla reprehensione: cuius merita et dignita¬
tẽ credendum est singulos quosq fideles apud dñi cle¬
mentiam multum adiuuare Quod ita digne fit. si
unusqiisq curet. ut sicut ꝓbauit uerum ẽẽ quod ec¬
cła docet: ita actibus imitetur quod ipsa honestis ex¬
emplis ꝑsuadet De quo et subditur Et dpxit illis ui¬
dith Sicut quod loqui potui. dei ẽẽ cognoscitis: ita qd
facere disposui. ꝓbate si ex dõ est : et orate ut firmum fa¬
ciat consilium meum deus: Stabitis uos ad portam
nocte ista: et ego exeam cum abra mea: et orate. ut sict̃
Commendat iudith prb̃is portam: quia sacerdotibus
xꝑi sc̃a ęccła sollicitam castrorum dei commendat custo¬
diam: ut ꝑuigili intentione ac sollerti cura ꝑ arma
orationum ea munire. et contra hostium insidias il¬
lesa seruare studeant: Quibus abcedentibus. uidith
ingressa est oratorium suum: et induens se cilitio. po¬

Expanded text:
de et absque ulla reprehensione. Cuius merita et dignitade et absque ulla reprehensione. Cuius merita et dignitatem credendum est singulos quosque fideles apud Domini clementiam multum adiuvare. Quod ita digne fit si unusquisque curet ut, sicut probavit verum esse quod ecclesia docet, ita actibus imitetur quod ipsa honestis exemplis persuadet; de quo et subditur: 36 «Et dixit illis Iudith: “Sicut quod loqui potui Dei esse cognoscitis, ita quod facere disposui probate si ex Deo est, et orate ut firmum faciat consilium meum Deus. Stabitis vos ad portam nocte ista, et ego exeam cum abra mea; et orate ut, sicut  Israhel.”» 37 Commendat Iudith presbiteris portam, quia sacerdotibus Christi sancta ecclesia sollicitam castrorum Dei commendat custodiam, ut pervigili intentione ac solerti cura per arma orationum ea munire et contra hostium insidias inlaesa servare studeant. IX 1 «Quibus abscedentibus Iudith ingressa est oratorium suum et induens se cilicio po
Abbreviated transcription (Latin):
hec ipsa minora esse supplitia. flagella dñi quasi
serui qui corripimur. ad emendationẽ non ad ꝑdi¬
tionem nr̃am euenisse credamus Hec est enim uia
ueritatis ut inflagellis dñi humiliemꝰ animas nrãs.
et patientiam habere studeamus. reputantes pecca¬
tis nr̃is que iuste patimur: immo etiam minorem¬
meritis nr̃is ẽẽ uindictam. s ꝑ bonitatem dei nobis adsuf¬
ferendum temꝑa tamcredamus: qui uult omnes ho¬
mines saluos ẽẽ et ad agnitionem ueritatis ꝑuenire:
Miseretur omnium. et nichil odit eorum que fecit. disi¬
mulans peccata hominum ꝓpter penitentiam. et par¬
cens illis ꝓꝑter suam magnam miscđiam: quia ipse ẽ
tius ulla reprehensio Nunc gͦ ora pronobis: qm̃ mu¬
monibusom Guidith. sed omnia uera sunt. que loquit᷑:
quia omnia quȩ ȩccła catholica in confessione uere fidi
seu in doctrina scȩ̃ religionis ꝓfert. laudabilia sunt ual¬

Expanded text:
haec ipsa minora esse supplicia, flagella Domini quasi haec ipsa minora esse supplicia, flagella Domini quasi servi qui corripimur ad emendationem non ad perditionem nostram evenisse credamus». Haec est enim via veritatis, ut in «flagellis Domini» humiliemus animas nostras et patientiam habere studeamus, «reputantes peccatis nostris», quae iuste patimur, immo etiam minoremmeritis nostris esse vindictam, sed per bonitatem Dei nobis ad sufferendum temperatam credamus, qui vult omnes homines salvos esse et ad agnitionem veritatis pervenire. 34 Miseretur omnium et nihil odit eorum quae fecit, dissimulans peccata hominum propter poenitentiam et parcens illispropter suam magnam misericordiam, quia ipstuis ulla reprehensio. Nunc ergo ora pro nobis, quoniam mumonibus» Iudith, sed «omnia vera sunt quae loquitur», quia omnia quae ecclesia catholica in confessione verae fidei, seu in doctrina sanctae religionis profert, laudabilia sunt val
Abbreviated transcription (Latin):
cob. sic moyses. et omnes qui placuerunt deo. per mul¬
tas tribulationes transierunt fideles: Illi autem qui
temptationes non susceperunt cum timore dñi. et in¬
patientiam suam et inproperium murmurationis
suȩ contra dnm̃ ꝓtulerunt: exterminati sunt ab ex¬
patrum forcia gesta: presentium sunt documenta sa¬
lubria Unde uidith summos patriarchas gentis isra¬
helitarum. hoc est. habralzam isaac et iacob. et primũ
ducem eoꝵ moysen. in exemplum fidei ac pacientiȩ
narratione sua introduxit: et econtrario impiosmur¬
muratores et querelosos in testimonium pu sillani¬
mitatis et inpatientiȩ suȩ exhibuit: ut ex bonis uti¬
le nobis adimitandum uirtutis sumamus exemplũ.
et ex malis discamus prauitatis sue deuitare opus ne¬
farium : ne forte exterminii illoꝵ patiamur tormen¬
tum Unde adhuc subditur: fit nos gͦ non ulciscam᷑
nos ꝓ his quȩ patimur: s reputantes peccatis nr̃is

Expanded text:
cob, sic Moyses et omnes qui placuerunt Deo per mulcob, sic Moyses et omnes qui placuerunt Deo per multas tribulationes transierunt fideles. Illi autem, qui temptationes non susceperunt cum timore Domini, et inpatientiam suam et inproperium murmurationis suae contra Dominum protulerunt, exterminati sunt ab expatrum fortia gesta praesentium sunt documenta salubria. Unde Iudith summos patriarchas gentis Israhelitarum, hoc est Abraham, Isaac et Iacob, et primum ducem eorum Moysen in exemplum fidei ac patientiae narratione sua introduxit; et e contrario inpios murmuratores et querellosos in testimonium pusillanimitatis et inpatientiae suae exhibuit, ut ex bonis utile nobis ad imitandum virtutis sumamus exemplum, et ex malis discamus pravitatis suae devitare opus nefarium, ne forte exterminii illorum patiamur tormentum. Unde adhuc subditur: 33 «Et nos ergo non ulciscamur nos pro his quae patimur, sed reputantes peccatis nostris
Abbreviated transcription (Latin):
tas in euangłio ait Holite gͦ solliciti ẽẽ dicentes. quid
manducabimus aut̃ quid bibemus aut quo oꝑiem᷑: hȩc
enm omnia gentes inquirunt. Scit enim pater ur quia
hisomnibus indigetis Querite gͦ primũ regnum dei. et
apłs ait Si autem in hac uita tantum in xꝑosꝑantes
sumus: miserabiliores sumus omnibꝰ hominibꝰ trgo
presens uita sit fidelibus xp̃i in usu: futura autem in
fructu salutis eterne Sit res temporalis in itinere: de¬
sideret᷑ eterna inꝑuentione Quasi ex latere respicia¬
tur quicquid in hoc mundo agitur: ante nos autem
tendant mentis ocłi. dum tota intentione illa conspi
ad eloquium urm̃. corda eorum erigite: ut memo¬
res sint quia temptati sunt patres nr̃i ut probarent᷑
si uere colerent dm̃ suum: Memores eẽ debent quomͦ
pater nr̃ abraham temptatus est: et ꝑmultas tribula¬
tiones probatus. dei amicus effectus est Sic isaac. sic ia¬

Expanded text:
tas in evangelio ait: «Nolite ergo solliciti esse dicentes:“Quid tas in evangelio ait: «Nolite ergo solliciti esse dicentes:“Quid manducabimus aut quid bies inquirunt, scit enim Pater vester quia his omnibus indigetis. Quaerite ergo primum regnum Dei et Hinc et Apostolus ait: «Si autem in hac vita tantum in Christo sperantes sumus, miserabiliores sumus omnibus hominibus». Ergo praesens vita sit fidelibus Christi in usu, futura autem in fructu salutis aeternae. Sit res temporalis in itinere, desideretur aeterna in perventione, quasi ex latere respiciatur quicquid in hoc mundo agitur, ante nos autem tendant mentis oculi, dum tota intentione illa conspicad eloquium vestrum corda eorum erigite, ut memores sint quia temptati sunt patres nostri, ut probarentur si vere colerent Deum suum. Memores esse debent quomodo pater noster Abraham temptatus est, et per multas tribulationes probatus Dei amicus effectus est. 31 Sic Isaac, sic Ia
Abbreviated transcription (Latin):
endum: cum ille solus pre om̃ibus nouit et tempus et
modum miserationis suȩ: ac propterea non licet ciuq
petulanter pro aliqua re cdnm̃ postulare. s magis aqđ
arbitrium eius cuncta referre.: sicut legitur quidã
patrum in oratione tantum dixisse. fili dei sicut ius &
sicut scis miserere mei Unde in libro danielis trespueri
nabuchodonosor impiissimo regi qui illis pęnas in¬
ferre minabatur. et dei potentiam blasfemauit.
ita leguntur respondisse Non oportet nos de hac
re respondere tͥ Ecce enim ds̃ ñrquẽ colimus pocest
eripere nos de camino ignis. et de manibus tuis orex
liberare: Quod si noluerit: notum sit tͥ rex quia deos
tuos non colimus. et statuam auream quam erexisti
regni patria ꝓmissa ẽ de presentis uite cõmodis nimiũ
certare ac dnm̃ in ordinate postulare: quia qui dedit
maiora. ipse ꝓcurat etiam & minora De quo ipsa ueri¬

Expanded text:
endum, cum ille solus prae omnibus novit et tempus et endum, cum ille solus prae omnibus novit et tempus et modum miserationis suae; ac propterea non licet cuique petulanter pro aliqua re Dominum postulare, sed magis ad arbitrium eius cuncta referre, sicut legitur quidam Patrum in oratione tantum dixisse: «Fili Dei, sicut vis et sicut scis, miserere mei». 27 Unde in libro Danielis tres pueri Nabuchodonosor inpiissimo regi, qui illis poenas inferre minabatur et Dei potentiam blasphemavit, ita leguntur respondisse: «Non oportet nos de hac re respondere tibi; ecce enim Deus noster, quem colimus, potest eripere nos de camino ignis et de manibus tuis, o rex, liberare. Quod si noluerit, notum sit tibi rex quia deos tuos non colimus, et statuam auream quam erexisti regni patria promissa est, de praesentis vitae commodis nimium certare ac Dominum inordinate postulare, quia qui dedit maiora ipse procurat etiam et minora, de quo ipsa Veri
Abbreviated transcription (Latin):
modo consentit erroribus hereticorum pollui: Cui
uir suus reliquerat diuitias multas. spiritalis ꝓfecto
sapientiȩ. et omnium uirtutum. familiamq copiosissimã
cum omnium gentium ad eam congregauit mul¬
titudinem infinitam Possessiones quoq in armen¬
tis boum et gregibus ouium: quia subdidit ei non solũ
eos qui utiles potuerunt fieri in agro dnĩco: s etiam il¬
los qui innocentiam mentis atq obedientiã actu inpende
laudes. salomon iuxta finem ꝓuerbioꝵ suorum plenis¬
sime ex̃plicat: ubi inter cetera ita dicit Muliertimeis
dñm ipsa laudabitur. date ei de fructu manuum sua¬
rum. et laudent eam in portis oꝑa eius Hinc et isaia ᷤ
ait Timor dñi ipse ẽ thesaurus eius Itaq cum audis¬
set udith qm̃ orias promisisset quod transacto quin¬
to die traderet ciuitatem: reprobauit sententiam: in¬
iustum uidicans. dño miserationis suȩ tempus constitu¬

Expanded text:
modo consentit erroribus hereticorum pollui. 24 «Cui modo consentit erroribus hereticorum pollui. 24 «Cui vir suus reliquerat divitias multas», spiritalis profecto sapientiae et omnium virtutum. «Familiamque copiosissimam», cum omnium gentium ad eam congregavit multitudinem infinitam. «Possessiones quoque in armentis boum et gregibus ovium», quia subdidit ei non solum eos qui utiles potuerunt fieri in agro dominico, sed etiam illos qui innocentiam mentis atque obedientiam actu inpenderlaudes Salomon iuxta finem Proverbiorum suorum plenissDominum ipsa laudabitur, datur ei de fructu manuum suarum, et laudant eam in portis opera ejus. » Hinc et Isaias ait: « Timor Domini ipse est thesaurus ejus. » Itaque cum audisset Iudith quoniam Ozias promisisset quod transacto quinto die traderet civitatem», reprobavit sententiam iniustum iudicans Domino miserationis suae tempus constitu
Abbreviated transcription (Latin):
hoc est in collectione plebis uidaice: cum mitteret p̃¬
dicare apłos suos euangłium. et congregare mani¬
pulos cre dentium de terra israhelitarum. Uenit
ȩstus suꝑ caput eius: quando excitabant illi ꝑsecu¬
tionem causa diuinitatis eius Caput uero xꝑi. ẽ ds̃.
Iam maxime scandalum inde sumebant uidei. quod
diceret patrem suum ẽẽ dm̃: dicentes ad illum De
bono oꝑe non lapidamus te. s de blasfemia: et quia
tu homo cum sis. facis tẽ ipsum dm̃ Et ad pilatum.
nos inquiunt legem habemus. et scđ̾m legem debet
gente sua. et sepultus in orto hierosolimitano. tercia¬
q die resurrexit a mortuis: ascendens in cęlos. sedet
ad dexteram dei patris. inde uenturus uidex uiuo¬
rum ac mortuorum Huiꝰ Ogͦ sponsa postquã
ablatus est ab ea sponsus. ieiunio et abstinentiȩ oꝑã
dedit. omnibꝰ diebus uitȩ suȩ utiq usq ad consum¬
mationem seculi. seruans castitatem fidei. nec ullo

Expanded text:
hoc est, in conversione plebis Judaicae, cum mitteret prhoc est, in conversione plebis Judaicae, cum mitteret praedicare apostolos suos Evangelium, et congregare manipulos credentes de terra Israelitarum, venit aestus super caput ejus, quando excitabant illi persecutionem, causa divinitatis ejus. Caput vero Christi est Deus; nam maxime scandalum sumebant inde Judaei, quod diceret patrem suum esse Deum, dicentes ad illum: « De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia; et quia tu homo cum sis, facis te ipsum Deum. » Et ad Pilatum: « Nos, » inquiunt, « legem habemus, et secundum legem debet gente sua, et sepultus in horto Jerosolymitano, tertiaque die resurrexit a mortuis, ascendens in coelos sedet ad dexteram Dei Patris, inde venturus iudex vivorum ac mortuorum. Huius ergo sponsa, postquam ablatus est ab ea sponsus, ieiunio et abstinentiae operam dedit «omnibus diebus vitae suae», utique usque ad consummationem saeculi servans castitatem fidei, nec ullo
Abbreviated transcription (Latin):
to animarum in cȩlesti regno oninimodo se prepa¬
rans. ubi ꝓ presente tribulatione cum scĩs angłis
plenum ꝑceptura: gaudium Cui uir suus reli¬
querat diuitias multas et familiam copiosam. ac
possessiones armentis boum et gregibus ouium
plenas: quia siue ex ueteris legis instructione. siue
etiam ex philosophiȩ doctrine institutione. cum
moralibus disciplinis multiplices opes sibi ȩccła
ad xp̃m ueniens. can reseruabat scientiȩ Hinc
et doctor gentium se głabatur nutritum ẽẽ secus
pedes gamalielis. qui erat doctor legis honorabilis:
et moyses eruditus eẽ legitur. omni sapientia et
doctrina egyptiorum Si cui uero hic sensus displi¬
cuerit. quo diximus manasen uirum iudith legul
decalagum siueritum gentilitatis significare: potest
eum altiore mẏsterio ad xp̃m qui est uerus sponsus
ȩccłȩ transferre: Qui bene manases dici potest: quia
obliuisci nos faciet calamitatis pristine. ꝑ consolatio¬

Expanded text:
to animarum in caelesti regno omnimodo se praepato animarum in caelesti regno omnimodo se praeparans, ubi pro praesente tribulatione cum sanctis angelis plenum perceptura est gaudium. 19 «Cui vir suus reliquerat divitias multas et familiam copiosam, ac possessiones armentis boum et gregibus ovium plenas»: quia sive ex veteris legis instructione, sive etiam ex philosophicae doctrinae institutione cum moralibus disciplinis multiplices opes sibi ecclesia ad Christum veniens reservabat scientiae. 20 Hinc et doctor gentium se gloriabatur nutritum esse secus pedes Gamalielis, qui erat doctor legis honorabilis. Et Moyses eruditus esse legitur omni sapientia et doctrina Aegyptiorum. Si cui vero hic sensus displicuerit quo diximus Manassen virum Iudith legis decalogum sive ritum gentilitatis significare, potest eum altiore mysterio ad Christum, qui est verus sponsus ecclesiae, transferre, qui bene Manasses dici potest quia oblivisci nos faciet calamitatis pristinae per consolatio
Abbreviated transcription (Latin):
utraq unum. et medium parietem maceriȩ. soluens
inimicitias in carne sua: legem mandatoꝵ decretis eua¬
cuans: ut duos conderet in semetipsum. in unũ nouũ
hominẽ faciens pacem: Et reconciliauit ambos in uno
corpore deo ꝑ crucem interficiens inimicitias in semet¬
ipso: et ueniens euangłi ⁊ auit pacem uobis qui lon¬
ge fiuistis. et pacem his qui prope Quod autẽ dicit.
uidith post iuri sui mortem iam annis tribus et men¬
sibus sex relictam ẽẽ uiduam: significat ȩccłam amun¬
di illecebris destitutam. sc̃ȩ trinitatis fidem et bonoꝵ
posuit custodiam. ut non ꝑdiuersa uanis deflueret
desideriis: sed cum cogitationibus mundis in con¬
taminatam se in conspectu sui seruaret condito¬
ris Hec habebat suꝑ lumbos suos cilicium. et ie¬
unabat omnibus diebus: quia ꝑ continentiam
uitȩ et mortificationẽ uoluptatum. terrena in se
crucifixit desideria: et concupiscentias carnis re¬
stringebat. future uitȩ sollempnitatibus: et saba¬

Expanded text:
parietem macheriae solvens inimicitias in carne sua, legem mandatorum decretis evacuans ut duos conderet in semetipsum, in unum novum hominem faciens pacem et reconciliat ambos in uno corpore Deo per crucem, interficiens inimicitias in semetipso. Et veniens, evangelizavit pacem vobis qui longe fuistis, et pacem his qui prope». 16 Quod autem dicit Iudith post viri sui mortem «iam annis tribus et mensibus sex relictam esse viduam», significat ecclesiam, a mundi inlecebris destitutam, sanctae Trinitatis fidem et bonorum posuit custodiam, ut non per diversa vanis deflueret desideriis, sed cum cogitationibus mundis incontaminatam se in conspectu sui servaret conditoris. 18 Haec «habebat super lumbos suos cilicium et ieiunabat omnibus diebus», quia per continentiam vitae et mortificationem voluptatum terrena in se crucifixit desideria et concupiscentias carnis restringebat, futurae vitae sollemnitatibus et sabba
Abbreviated transcription (Latin):
in numero dierũ scõꝵ accipit᷑ & colitur auideis. hoc est
confessoribus ex illo tempore usq in presentẽ diem: quia
om̃s qui in uia istius uitȩ positi transire cupunt ad reg¬
num celeste. et confitentur dnõ miscłias eius et mirabi¬
lia eius super filioᷤᷤ hominũ: nullomodo obliuisci poterun
sollempnitatis istius: s in numero dierum scoꝵ. accipiunt
illam. quando hanc solam in gaudio uniuersarum sol¬
lempnitatũ suarum celebrant: ex eo scilicet tẽpore qͦ
primũ ꝑ baptismũ de inimici euasert̃ potestate. usq
in presentẽ diem. id est donec presensscłm finiatur:
Cum autẽ futura uenerit uita. tunc iam festiuitas stabił¬
erit atq ꝑfecta. quando uidebitur ds deoꝵ insyon:
et sci eius regnabunt cũ eo inscła scłoꝵ amen:¬

Expanded text:
«in numero dierum sanctorum accipitur et colitur a Iudaeis», hoc est «in numero dierum sanctorum accipitur et colitur a Iudaeis», hoc est confessoribus, «ex illo tempore usque in praesentem diem»; 99 quia omnes qui in via istius vitae positi transire cupiunt ad regnum caeleste, et confitentur Domino misericordias eius et mirabilia eius super filios hominum, nullo modo oblivisci poterunt sollemnitatis istius, sed «in numero dierum sanctorum accipiunt» illam, quando hanc solam in gaudio universarum sollemnitatum suarum celebrant. 100 «Ex eo» scilicet «tempore» quo primum per baptismum de inimici evaserunt potestate, «usque in praesentem diem», id est donec praesens saeculum finiatur; cum autem futura venerit vita, tunc iam festivitas stabierit atque perfecta, quando videbitur Deus deorum in Sion et sancti eius regnabunt cum eo in sae
Abbreviated transcription (Latin):
destinauit hoset uocauit: et quos uocauit hos et iusti¬
ficauit: Quos autem iustificauit: illos et głificauit. Si
ds̃ pro nobis. quis contra nos: Cunctis gͦ diebus quibus
ȩccła in incolatu istius mundi ꝑegrinatur: electi filii
eius sub umbra alarum dei usq ad finem uitȩ ꝓtegunt᷑
illesi: Et sim hoc tẽpore doloribus et angustiis plenissi¬
mo. sine dampno salutis suȩ conseruant᷑.: quantoma¬
gis post finẽ istius uite sine omni angustia
tu et ꝑicło custodiunt᷑. ubi dolor uel gemitusa¬
plius iam non erit ullus: Et hoc ẽ qđ dicitur. post mor¬
tem eius annis multis: quia post obitum presentis uitę.
in scłm scłi anni eius sunt. quibꝰ cũ xp̃o feliciter uiuit &
regnat in eternũ Dies autem uictoriȩ huius fes¬
tiuitatis. ab hebreis in numero dierum scõꝵ accipitur:
et colitur a uideis ex illo tẽpore usq in p̃sentẽ diem Meri¬
to gͥ festiuitas huius uictoriȩ. ab hebreis hoc ẽ transitoribus

Expanded text:
ocavit hos et iustificavit; quos autem iustificavit illos et glorificavit. Si Deus pro nobis, quis contra nos?». Cunctis ergo diebus quibus ecclesia in incolatu istius mundi peregrinatur, electi filii eius sub umbra alarum Dei usque ad finem vitae proteguntur inlaesi. 97 Et si in hoc tempore doloribus et angustiis plenissimo sine damno salutis suae conservantur, quanto magis post finem istius vitae sine omni angustia, gemitu et periculo custodiuntur, ubi dolor vel gemitus amplius iam non erit ullus? Et hoc est quod dicitur «post mortem eius annis multis»; quia post obitum praesentis vitae in saeculum saeculi anni eius sunt quibus cum Christo feliciter vivit et regnat in aeternum. 98 «Dies autem victoriae huius festivitatis ab Hebreis in numero dierum sanctorum accipitur, et colitur a Iudaeis ex illo tempore usque in praesentem diem». Merito igitur «festivitas huius victoriae ab Hebreis», hoc est transitoribus,
Abbreviated transcription (Latin):
que m mundus crucifixus est & ego mundo: Ad roma¬
nos uero ita ait fr̃s mei uos estis mortificati legi ꝑ cor¬
pus xp̃i: ut sitis alterius qui ex mortuis resurreate.
credenti Ad ephesios quoq sic ait Nos cum essetis
mortui delictis et peccatis ur̃is. in quibus aliqi amar
ambulastis sed̾m seculum mundi huius. scđm princi¬
pem potestatis aeris huius: sp̃c qui nunc oꝑatur in fi¬
lios difidentię. in quibus et nos omnes aliquando con¬
uersati sumus in desideriis carnis nr̃ȩ: facientes uolun¬
tates carnis nr̃ȩ et cogitationũ: et eramus natura filii
nimiam caritatẽ suam qua dilexit nos. et cũ essemus
mortui peccatis conuiuificauit nos xp̃o: cuius gr̃a estis
saluati Et iterum: Propter quod memores estote. qđ
aliquando uos qui eratis gentes in carne qui dicimini
p̃putium ab ea que dicitur circumcisio in carne manu
facta: qui eratis in illo tempore sine xp̃o. alienati a con¬

Expanded text:
quem mihi mundus crucifixus est, et ego mundo. » Ad Romaquem mihi mundus crucifixus est, et ego mundo. » Ad Romanos vero ita ait: « Fratres mei, vos estis mortificati legi per corpus Christi, ut sitis alterius, qui ex mortuis resurrexit. credenti. » Ad Ephesios quoque sic ait : « Vos cum essetis mortui delictis et peccatis vestris, in quibus aliquando ambulastis sepem potestatis aeris hujus, spiritus qui nunc operatur in filiis diffidentiae, in quibus et nos omnes aliquando conversati sumus in desideriis carnis, facientes voluntates carnis nostrae et cogitationum, et eramus natura filii suam, qua dilexit nos, et cum essemus mortui peccatis, convivificavit nos Christo, cujus gratia estis salvati. » Et iterum: « Per quod memores estote, quod aliquando vos, qui eratis gentes in carne, qui dicimini praeputium ab ea, quae dicitur circumcisio in carne manu facta, qui eratis illo tempore sine Christo alienati a con
Abbreviated transcription (Latin):
tas. habuit maritum: qui et stans in messe hordiaria
suꝑ alligantes manipulos in campo. ueniente estu suꝑ
caput eius mortuus est: quia siue legis decalogoside
ritu gentilitatis. priscis temporibus copulata att obnor¬
ia. ẽe dinoscitur: sed ueniente. xp̃o et sole euangłumn
mundo elarescente. omnis illa carnalis obseruantia ces¬
sit & quasi uilis messis collectio. uelocem finem habuit.
adgalatas scribens sic ait: Pruisꝗ̃ eni uenerit fides. bul
lege custo diebamur conclusi in eam fidem que reue¬
landa erat: atq lex pedagogus ñr erat i xp̃o ihil. ut̃
ex fide iustificemur: Atubi uenit fides. iam non sumꝰ
sub pedagõgo: Omnes enim filii dei estis ꝑfidem i
ut douiuam xꝑo confixiis sum cruci Uiuo autem
non ego: uiuit uero in me xp̃s Quod autem nunc us¬
uo mncarne: infide uiuo filii dei Et iterum: Miche
autem absit głari nisi in cruce dñi nr̃i ihuap̃i.: per¬

Expanded text:
tas, habuit maritum; qui et «stans in messe hordiaria tas, habuit maritum; qui et «stans in messe hordiaria super alligantes manipulos in campo, veniente aestu super caput eius mortuus est». Quia sive legis decalogo, sive ritu gentilitatis priscis temporibus copulata atque obnoxia esse dinoscitur, sed, veniente Christo et sole evangelii in mundo clarescente, omnis illa carnalis observantia cessit, et quasi vilis messis collectio velocem finem habuit, ad Galatas scribens sic ait: «Priusquam enim venerit fides sub lege custodiebamur, conclusi in eam fidem quae revelanda erat. Atque lex paedagogus noster erat in Christo Iesu, ut ex fide iustificemur. At ubi venit fides, iam non sumus sub paedagogo: omnes enim filii Dei estis per fidemut Deo vivam Christo confixus sum cruci. Vivo autem non ego, vivit vero in me Christus, quod autem nunc vivo in carne, in fide vivo Filii Dei». Et iterum: «Mihi autem absit gloriari nisi in cruce Domini nostri Ie
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ. quod eccłȩ tẏpum habeat: magistroꝵ traditio mani¬
festat. Interpretatur confitens. uel laudans. Et est filia
merari. hoc est amaritudinis: quia ꝑ presentis uitę
tribulationem et amaritudinẽ. ad uite future gau¬
dia generatur: ubi scã anima et inmortali carne ue¬
raciter dnm laudabit ineternum: Quod enim quin¬
ta decima generatione. eadem uidith progenita in
scriptura inuenitur: hoc nimirum significat. quod
ipsa ȩccła ꝑ eptõadem et octõadem legis et euangłii. de
patriarchis et apłis edita est: & ad cęlestem głam ꝓme¬
rendam destinata Nam hic numerus graduum in
psalterio mistice positus est: et typum prefert futu¬
rȩ ad celos ascensionis. quo scĩ ꝑuenientes merito di¬
cere possunt: Ecce nunc benedicite dnm̃ omnesser¬
ui dñi.: qui statis in domo dñi in atriis domus dei
nr̃i. Hec manasen qui interp̾tatur oblitus uel necessi¬

Expanded text:
ergo quod ecclesiae typum habeat magistrorum traditio maniergo quod ecclesiae typum habeat magistrorum traditio manifestat; quae interpretatur confitens vel laudans, et est filia Merari hoc est amaritudinis; 7 quia per praesentis vitae tribulationem et amaritudinem ad vitae futurae gaudia generatur, ubi sancta anima et in mortali carne veraciter Dominum laudabit in aeternum. Quod enim quinta decima generatione eadem Iudith progenita in Scriptura invenitur, hoc nimirum significat quod ipsa ecclesia per eptoadem et octoadem legis et evangelii de patriarchis et apostolis edita est, et ad caelestem gloriam promerendam destinata; 8 nam hic numerus graduum in psalterio mystice positus est et typum praeferet futurae ad caelos ascensionis, quo sancti pervenientesmerito dicere possunt: «Ecce nunc benedicite Dominum, omnes servi Domini qui statis in domo Domini, in atriis domus Dei nostri». 9 Haec Manassen, qui interpretatur oblitus vel necessi
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ orias promisisset quod transacto quinto die trade¬
ret ciuitatem: misit ad prbõs chabri et carmin: et ue¬
nerunt ad illam: Et dixit illis Quod est hoc uerbũ
in quo consentit orias ut tradat ciuitatẽ assyriis. si
intra quinq dies non uenerit uobis adutorium. &
qui estis uos qui temptatis dnm̃: Non est iste sermo
qui miscđiam prouocet: sed potius qui iram excit&
et furorem accendat: Posuistis uos tempus miseratio¬
nis dñi: et in arbitrium urm̃. diem constituistis ei
Sed quia paciens est dñs. in hocipso peniteamus: et indul¬
gentiam eius. lacrimis postulemus Non enĩ quasi ho¬
mo. cdeussic comminabitur: neq sicut filius hominis
ad iracundiam inflaminabitur Et ido humiliemꝰ
illi animas nrãs.: et in spiritu constituti humiliato. ser
uientes illi dicamus flentes dño. ut scłm uoluntatẽ
suam sic faciat nobiscum cito miscłiam suam: Iudith

Expanded text:
quoniam Ozias promisisset quod transacto quinto die tradequoniam Ozias promisisset quod transacto quinto die traderet civitatem: misit ad presbyteros Chabri et Charmi. Et venerunt ad illam, et dixit illis: quod est hoc verbum, in quo censentit Ozias, ut tradat civitatem Assyriis, si intra quinque dies non venerit vobis adjutorium? Et qui estis vos, qui tentatis Dominum? Non est iste sermo, qui misericordiam provocet, sed potius qui iram excitet, et furorem accendat. Posuistis vos tempus miserationis Domini, et in arbitrium vestrum, diem constituistis ei. Sed quia patiens Dominus est, in hoc ipso poeniteamus, et indulgentiam ejus fusis lacrymis postulemus: non enim quasi homo, sic Deus comminabitur, neque sicut filius hominis ad iracundiam inflammabitur. Et ideo humiliemus illi animas nostras, et in spvientes illi, dicamus flentes Domino ut secundum voluntatem suam sic faciat nobiscum cito misericordiam suam”». Iudith
Abbreviated transcription (Latin):
filu enam. filii nathanie.fili salathiel. filii simẽon.
filii ruben:et uir eius fuit manases. qui mortuus ẽ
in diebus messis hordeariȩ: Instabat enim suꝑ alli-¬
gantes manipulos in campo et uenit estus super
caput eius. et mortuus est in bethulia ciuitate
sua: et sepultusẽ illic cum patribus suis Erat au¬
tem uidith relicta eius uidua iam annis tribus &
mensibus sex: et in suꝑioribus domus suȩ. fecit sibise¬
cretum cubiculum. in quo cum puellis suis clausa
morabatur Et habens suꝑ lumbos suos cilicium: ieiu¬
nabat omnibus diebus uitȩ suȩ. preter sabbata. et neo¬
menia. & festa domus isrł: Erat autem eleganti aspec¬
tu nimis: Cui uir suus reliquerat diuitias multas. et
familiam copiosam ac possessiones. armentis boum. et
gregibus ouium plenas Et erat hec in omnibus famo
sissima. qm̃ timebat dnm̃ ualde: nec erat qui loque¬
retur de illa uerbum malum: Hec itaq cũ audisset

Expanded text:
filii Enam, filii Nathaniae, filii Salathiel, filii Simeon, filii Enam, filii Nathaniae, filii Salathiel, filii Simeon, filii Ruben, et vir eius fuit Manasses, qui mortuus est in diebus messis hordiariae; instabat enim super alligantes manipulos in campo et venit aestus super caput eius, et mortuus est in Bethulia civitate sua et sepultus est illic cum patribus suis. 2 Erat autem Iudith relicta eius vidua iam annis tribus et mensibus sex; et in superioribus domus suae fecit sibi secretum cubiculum, in quo cum puellis suis clausa morabatur; et habens super lumbos suos cilicium ieiunabat omnibus diebus vitae suae, praeter sabbata et neomenia et festa domus Israhel. 3 Erat autem eliganti aspectu nimis, cui vir suus reliquerat divitias multas et familiam copiosam, ac possessiones armentis boum et gsissima, quoniam timebat Dominum valde, nec erat qui loqueretur de illa verbum malum. Haec itaque cum audisset,
Abbreviated transcription (Latin):
mus hec uerba que locuti estis. Quinq diesisti: quinq
sensus corporis. cum quibus presens uita deducitur pos¬
sunt accipi Euasi enim quinq dierum spacium ad in¬
dutias doctor iners petit.: qui corporale solatium audito¬
ribus suis a dño presentialiter dandum. indiscrete pro¬
mitcit. quasi in sua potestate sit sũmi datoris munifi.¬
centia: cum magis tempiis ac modus tribuendi. indan¬
tis quã accipientis consistat potestate Sin autem pre¬
sentis uite illis uixta promissum suum denegatur a
suꝑno uidice conferri commodum: eosꝑtinus desert̃
ad illicitum declinare appetitum: & cedendo ꝑsecu¬
toribussiuis corporale deuitare supplicium Cuius con¬
uentionis placitum. udith nr̃a hoc est sca eccła respu¬
it. et quasi nociuum contempnit: quod in sequentibꝰ
filii idox. filii ioseph. filii orie. filii elai. filii iamnor.
filis iedeon. filii raphoun. filii acitob filii melchię.

Expanded text:
mus haec verba quae locuti estis”». 16 «Quinque dies» isti quinque mus haec verba quae locuti estis”». 16 «Quinque dies» isti quinque sensus corporis, cum quibus praesens vita deducitur, possunt accipi. Quasi enim quinque dierum spatium ad indutias doctor iners petit, qui corporale solatium auditoribus suis a Domino praesentialiter dandum indiscrete promittit, quasi in sua potestate sit summi datoris munificentia, cum magis tempus ac modus tribuendi in dantis quam accipientis consistat potestate. 17 Sin autem praesentis vitae illis iuxta promissum suum denegatur a superno iudice conferri commodum, eos protinus deserunt ad inlicitum declinare appetitum, et cedendo persecutoribus suis corporale devitare supplicium; cuius conventionis placitum Iudith nostra, hoc est sancta ecclesia, respuit et quasi nocivum contemnit, quod in sequentibus filii Idox, filii Ioseph, filii Oziae, filii Elai, filii Iamnor, filii Gedeon, filii Raphoim, filii Acitob, filii Melchiae,
Abbreviated transcription (Latin):
omni carni: Hec uox carnalium ẽ: qui fide tantum
manent in ȩccła. ceterum moribꝰ ualde discrepant:
iuxta illam euangłii parabolam ubi mali pisces cum
bonis in sagena dnĩ hactenus inclusi memorantur:
donec ad litus futuri iudicii ꝑducti. penitus exclu¬
dantur. Hi quoq presentis uite in cõmoda grauiter
ferentes: melius eẽ credunt p̃sentibꝰ uti deliciis. quã
ꝓ xp̃i nomine corporalibus affici penis: & cęlestibꝰ pro
hoc in futuro remunerari bonis Tales frequenter ma¬
gistrossuos inportunis querimoniis grauant: et sibi
ad luxum scłi sequendum assentire cogunt: Unde
subiungitur: Et cum fatigati his clamoribus. & hisfle¬
tibus lassati siluissent: exurgens orias. infusus lacri¬
mis dixit: e quo animo estote fr̃s: & hos quinq dies ex¬
pectemus a dño misccłiam: forsitan enim indignatio¬
nem suam abscidit et dat głam nomini suo: Si autem
transactis quinq diebus non uenerit adiutorium: facie

Expanded text:
omni carni”». 13 Haec vox carnalium est qui fide tantum omni carni”». 13 Haec vox carnalium est qui fide tantum manent in ecclesia, ceterum moribus valde discrepant, iuxta illam evangelii parabolam ubi mali pisces cum bonis in sagena Domini hactenus inclusi memorantur, donec ad litus futuri iudicii perducti poenitus excludantur. 14 Hi quoque praesentis vitae incommoda graviter ferentes melius esse credunt praesentibus uti deliciis quam pro Christi nomine corporalibus affici poenis, et caelestibus pro hoc in futuro remunerari bonis. Tales frequenter magistros suos inportunis querimoniis gravant, et sibi ad luxum saeculi sequendum assentire cogunt. Unde s eorum et cum fatigati his clamoribus et his fletibus lassati siluissent exsurgens Ozias infusus lacrimis dixit aequo animo estote fratres et hos quinque dies expectemus a Domino misericordiam forsitan enim indignationem suam abscidet et dat gloriam nomini suo si autem transactis quinque diebus non venerit adiuto
Abbreviated transcription (Latin):
ritu seruorum dei uelotius expleat: Legitur enim
in historiis. quod gentium principes & maxime ui¬
lianus apostata. non solum diuinam uerum etiam
humanam. xꝑianis interdicendo denegarent philo¬
sophiam: Sed tamen uirtus dĩ quȩ ꝑ sp̃s sui grãm ñ
solum ꝑ uerba. quinetiam ꝑ internam aspirationem
electos suos docet. non derelinquit fidutiam habentes
in se: sed uixta illud psalmiste. redimet animas ser¬
uorum suoꝵ. & non derelinquet omnes qui sperant
ce dixerunt: Iudicet ds̃ inter nos & te qm̃ fecisti in nos
mala. nolentes loqui pacifice cum assyriis. et ꝓpter hoc
uendidit nos ds̃ ii manibus eorum: & ido non est qui
adiuuet. cum prosternamur ante ocłos eorum in siti:
et ꝑditione magna Et nunc congregate uniuiersos
qui in ciuitate sunt: ut sponte nos tradamus omnespo¬
płi oloferni: Melius ẽ enĩ ut captiui benedicamus
dñm uiuentes: quã moriamur et simus obprobrium

Expanded text:
ritu servorum Dei velocius expleat. 11 Legitur enim ritu servorum Dei velocius expleat. 11 Legitur enim in historiis quod gentium principes, et maxime Iulianus Apostata non solum divinam, verum etiam humanam, Christianis interdicendo denegarent philosophiam. Sed tamen virtus Dei, quae per Spiritus sui gratiam non solum per verba, quin etiam per internam aspirationem electos suos docet, non dereliquit fiduciam habentes in se, sed iuxta illud psalmistae: «Redimet animas servorum suorum, et non derelinquet omnes qui sperant ce dixerunt: “Iudicet Deus inter nos et te, quoniam fecisti in nos mala, nolentes loqui pacifice cum Assyriis, et propter hoc vendidit nos Deus in manibus eorum. Et ideo non est qui adiuvet cum prosternamur ante oculos eorum in siti et perditione magna. Et nunc congregate universos qui in civitate sunt, ut sponte nos tradamus omnes populi Holoferni. Melius est enim ut captivi benedicamus Dominum viventes, quam moriamur et simus obprobrium
Abbreviated transcription (Latin):
ad potandum: Hos quoq suggerentibus filiis ammon
atq moab similiter p̃do iniquus uissit custodiri: ne
aliquod refrigerium israhelite inde haberent: Et qͥd
per hosminutos fontes ex quibus ciues bethuliȩ furtim
bibebant: nisi dogiata philosophoꝵ. quȩtam infisica
quam etiam in mor ali atq inspectiua doctrina aliqͦd
solatium scientie & honestatis ꝓferre uidentur ȩccłȩ fi¬
liis: Sed hec similiter impius ꝑsecutor suadentibus ini¬
quis auferre molitur: ut undiq maxima penuria co¬
artati. subito destituantur: Sic & in regum legitur.
quod philistiim auferentes fabros ferrarios. cauerent
ne forte facerent hebreis gladium aut lanceam. Des-
cendebat gͦ omnis isrł ad philistum: ut exacueret unꝰ¬
quisq uomerem suum. & ligonem et securem & sarcu¬
lum: Hoc enim diabolus maximo conamine studet.
ut ꝑministros suos doctrine fluenta & uirtutum
arma ab ȩccła auferat: ut sic nequitiam suãm inte¬

Expanded text:
ad potandum»; hos quoque suggerentibus filiis Ammon ad potandum»; hos quoque suggerentibus filiis Ammon atque Moab similiter praedo iniquus iussit custodiri, ne aliquod refrigerium Israhelitae inde haberent. 8 Et quid per hos minutos «fontes ex quibus» cives Bethuliae «furtim bibebant» nisi dogmata philosophorum, quae tam in fisica quam etiam in morali atque inspectiva doctrina aliquod solatium scientiae et honestatis proferre videntur ecclesiae filiis? 9 Sed haec similiter impius persecutor suadentibus iniquis auferre molitur, ut undique maxima penuria coartati subito destituantur. Sic et in Regum legitur quod Philistim auferentes fabros ferrarios caverent ne forte facerent Hebreis gladium aut lanceam: 10 Descendebat ergo omnis Israhel ad Philistim, ut exacueret unusquisque vomerem suum et ligonem, et securem et sarculum. Hoc enim diabolus maximo conamine studet ut per ministros suos doctrinae fluenta et virtutum arma ab ecclesia auferat, ut sic nequitiam suam in inte
Abbreviated transcription (Latin):
rire aquam. ad refocilandũ potius quã ad potandum:
ed filii ãmon et moab accesserunt ad holofernem dicen
tes filii isrł non in lancea nec in sagita confidunt: s
montes defendunt et muniunt illos colles in precipitio
constituti. Ut gͦ sine congressione pugne possis suꝑare eos.
pone custodes fontium ut non hauriant ex eis: et sinegla¬
dio interficies eos. uel certe fatigati tradent ciuitatem:
uid est quod holofernes aque ductum qui in parte austra¬
li afonte in ciuitatem inferebat aquam precepit incide¬
re: nisi quod ꝑsecutores fidelium doctrinam euangłii ꝗͣ
nati. ꝑ oris sui fistulam in ciuitatem introducunt ȩccłȩ.
ꝓhibendo. ac mortem minando iubent auferre: quaten
indigentia potus uitalis prius in animabꝰ suis sitim.
sustineant et sic funditus eos penis inflictis euertant᷑
Sed erant fontes ibi non longe. ex quibus furtim uide¬
bantur haurire aquã ad refocilandum pocius quã

Expanded text:
rire aquam ad refocillandum potius quam ad potandum. rire aquam ad refocillandum potius quam ad potandum. Sed filii Ammon et Moab accesstes: “Filii Israhel non in lancea nec in sagitta confidunt, sed montes defendunt et muniunt illos colles in praecipitio constituti. Ut ergo sine congressione pugnae possis superare eos, pone custodes fontium ut non hauriant ex eis, et sine gladio interficies eos, vel certe fatigati tradent civitatem”». 6 Quid est quod Holofernis «aquaeductum, qui in parte australi» a fonte in civitatem inferebat aquam, «praecepit incidere», nisi quod persecutores fidelium doctrinam evangelii, quam  inluminati, per oris sui fistulam in civitatem introducunt ecclesiae, prohibendo ac mortem minando iubent auferre, quatenus indigentia potus vitalis prius in animabus suis sitim sustineant, et sic funditus eos poenis inflictis evertant? 7 Sed «erant fontes ibi non longe ex quibus furtim videbantur haurire aquam ad refocilandum potius quam
Abbreviated transcription (Latin):
tatur semꝑ milites suos spiritalis holofernes et hostiscer¬
tissimus popłi dei. ut ascendant contra bethuliã hoc ẽ
contra ecclesiam catholicam. quȩ est domus dei uiui ex
uiuis lapidibus utiq constructa: quatenus quoscumq
possint inde auferentes ui aut dolo ꝑimnant: Sed illi una¬
nimiter clamant ad dnm: petentes ut misemcordiam
suam ostendat suꝑ popłm suum: Assumuntq armasua
bellica. hoc est uirtutum sacrarum studia: & custodi¬
diunt angusti itineris loca. mentis uidelicet sue pe¬
netralia: ne hostis dolosus aditum patentim alicubi
inueniat. ꝑ quem delectationem carnalem noxia cogi¬
tatione introducat: Porro holofernes dum circuit per
girum : repperit quod fons qui influebat in aquȩ duc
tum illoꝵ a parte australi extra ciuitatem dirigeret:
ncidi p̃cepit aquȩ ductum eoꝵ: Frant tamen non lon¬
ge a muris fontes. ex quibus furtim uidebantur hau¬

Expanded text:
tatur semper milites suos spiritalis Holofernis et hostis certatur semper milites suos spiritalis Holofernis et hostis certissimus populi Dei ut «ascendant contra Bethuliam», hoc est contra ecclesiam catholicam, quae est domus Dei vivi ex vivis lapidibus utique constructa, quatenus, quoscumque possint, inde auferentes vi aut dolo perimant. 3 Sed illi unanimiter clamant ad Dominum, petentes «ut misericordiam suam ostendat super populum suum; assumuntque arma sua bellica», hoc est virtutum sacrarum studia, «et custodiunt angusti itineris loca», mentis videlicet suae penetralia, ne hostis dolosus aditum patentem alicubi inveniat per quem delectationem carnalem noxia cogitatione introducat. 4 «Porro Holofernis, dum circuit per gyrum, repperit quod fons qui intum illorum a parte australi extra civitatem dirigeretur: et incidi praecepit aquaeductum illorum. Erant tamen non longe a muris fontes, ex quibus furtim videbantur hau
Abbreviated transcription (Latin):
subrogauerunt: ut euangłii seminarium. in totammun¬
dilatitudinem per multos predicatores longe lateq dis¬
ꝑgeretur: & plurimus fructus. a pluribꝰ messoribus in
horreum xp̃i conferret᷑: Hoc etiam eisdem disci pulis
siuis ipsa ueritas precepisse uidetur: cum in euangłioait:
Leuate oculos ur̃os: & uidete regiones quia albe sunt iam
ad messem: Et item Messis inquit multa: oꝑarii autem
pauci. Rogate dnm̃ messis: ut mittat oꝑarios in messẽ suã:¬
olofernes autem altera die precepit exercitibꝰ Ul
suis ut ascenderent contra bethuliam: filii autemisrł
ut uiderunt multitudinẽ illoꝵ prostrauerunt se suꝑ
terram: mittentes cinerem suꝑ capita sua: unanimes
orantes. ut deus isrł misericordiam suam ostenderet su¬
ꝑ popłm suum: Et ad sumentes arma sua bellica. sed ert̃
ꝑ loca quȩ angusti itineristramitem dirigunt inter
montuosa: et erant custodientes tota die & nocte: Tłor¬

Expanded text:
subrogaverunt, ut evangelii seminarium in totam munsubrogaverunt, ut evangelii seminarium in totam mundi latitudinem per multos praedicatores longe lateque dispergeretur, et plurimus fructus a pluribus messoribus in horreum Christi conferretur. Hoc etiam eisdem discipulis suis ipsa Veritas praecepisse videtur cum in evangelio ait: «Levate oculos vestros et videte regiones, quia albae sunt iam ad messem». Et item: «Messis, inquit, multa, operarii autem pauci. Rogate dominum messis ut mittat operarios in messem suaolofernes autem altera die praecepit exercitibus suis ut ascenderent contra Bethuliam. Filii autem Israel ut viderunt multitudinem illorum, prostraverunt se super terram, mittentes cinerem super capita sua, unanimes orantes ut Deus Israhel misericordiam suam ostenderet super populum suum. Et adsumentes arma sua bellica sederunt per loca quae angusti itineris tramitem dirigunt inter montuosa, et erant custodientes tota die et nocte». 2 Hor
Abbreviated transcription (Latin):
popło dnõ effuderunt. magistri eccłȩ cum cetera turba
fidelium. auditoressuos pus precibus dño cõmendarestu¬
duerint: ut eius dono inpendatur. quod humana no po¬
test tribuere infirmitas: Tunc orias finito concilio susce¬
pit eum in domũ suam. et fecit cenam magnam: et uoca¬
tis omnibus presbiterissimul. expleto ieiunio refecerunt:
Postea uero conuocatꝰ ẽ omnis popłs: et ꝑtotam noctem
Cenam magnam expleto ieiunio facit qui animã lan¬
guidam et pane uerbi dei diu indiguam. euangłicis
doctrinis et dapibts uirtutũ reficit. adiunctis simul
ad hoc coniuuium omnibꝰ prb̃is: quia ualde congruũ
est ut instructione neofitarum. prb̃i & uirtutũ uiri
aggregentur: quatenus eoꝵ exhortatione et exemplis
ad percipiendam ac conseruandam fidem traditam ro¬
borentur H oc enim fecere apłi.xp̃i. quando ad predica¬
tionem euangłii dilatandam. secundi ordinis urossibi

Expanded text:
populo Domino effuderunt, magistri ecclesiae cum cetera turba populo Domino effuderunt, magistri ecclesiae cum cetera turba fidelium auditores suos piis precibus Domino commendare studuerint, ut eius dono inpendatur quod humana non potest tribuere infirmitas. 6«Tunc Ozias finito concilio suscepit eum in domum suam et fecit cenam magnam et, vocatis omnibus presbiteris, simul expleto ieiunio refecerunt. Postea vero convocatus omnis populus et per totam noctem rahel». 7 «Cenam magnam expleto ieiunio facit» qui animam languidam et pane verbi Dei diu indiguam evangelicis doctrinis et dapibus virtutum reficit adiunctis simul ad hoc convivium omnibus presbiteris, quia valde congruum est ut in instructione neofitarum presbiteri et virtutum viri aggregentur, quatenus eorum exortatione et exemplis ad percipiendam ac conservandam fidem traditam roborentur. 8 Hoc enim fecere apostoli Christi quando ad praedicationem evangelii dilatandam secundi ordinis viros sibi