comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cussiss& eos. inquorum stulta
impia que doctrina. nullalibe¬
rationis & beatitudinis animȩ
seruatur &nitas continuo subici¬
ens Incircuitu impu ambulant:
tam quam ei dicer&ur. quid
ergotucredis: sentis intellegirꝰ
Num quid nã existi mandũ est.
subito placuisse hominẽ facere.
quem nũ quã antea infinita re¬
tro &ernitate fecis sex̾cũ ni hil
noui accidere potest. in quomu¬
tabile aliquid non est continuo
respondit. Ad ipsum dm̃ loquens
secundum altitudinem tuã mul¬
tiplicasti filios hominũ Senti¬
ant inquit homines quodputant.
& quod eis ꝑ lac& opinentur &
disputant. secundũ altitudinẽ
tuã . quã nullus hominum potest
nosse: multiplicastifilios homi¬
num: ualde quippe altum est &
semꝑ fuisse & liominẽ quẽnũ¬
quã fater& exaliquotempore.
primum facere uoluisse: nec con¬
silium uoluntatẽq mut asse.

Expanded text:
cussisset eos, in quorum stulta cussisset eos, in quorum stulta inpiaque doctrina nulla liberationis et beatitudinis animae seruatur aeternitas, continuo subiciens: In circuitu inpii ambulabunt: tamquam ei diceretur: \'Quid ergo tu credis, sentis, intellegis? numquidnam existimandum est subito Deo placuisse hominem facere, quem numquam antea infinita retro aeternitate fecisset, cui nihil noui accidere potest, in quo mutabile aliquid non est?\' continuo respondit ad ipsum Deum loquens: Secundum altitudinem tuam multiplicasti filios hominum. Sentiant, inquit, hoet quod eis placet opinentur et disputent: secundum altitudinem tuam, quam nullus hominum potest nosse, multiplicasti filios hominum. ualde quippe altum est et semper fuisse et hominem, quem numquam fecerat, ex aliquo tempore primum facere uoluisse nec consilium uoluntatemque mutasse.
Abbreviated transcription (Latin):
non quia percircuitbs quos opinntꝰ.
eorum uitaest recursura: sed quia
modo talisẽ erroris eorũ uia: Idẽ
falsa doctrina: quidẽ aũ mirum
sun his circuitibus errantes. n&
aditum nec exitum inueniunt:
quia genus liumanum. atq ista
rum mortalitar: nec quo initio
coeptasit sciunt. nec quofine
daudatur: quando quidem alti¬
tudinem dĩ penetrare ñ possunt:
qua ꝗuã cum ipsesit &ernus & siue ini¬
tio ab ali quotamen initio exor¬
sus est tempora & liominem quaẽ
nũ quã antea fecerat fecit intẽ¬
pore: Nontamen nouo &repen¬
tino. sed inmutabili &noq con¬
silio Quis hancualeat altitudi¬
nem inuestigabilem inuestiga¬
re & inscrut abilem perscrutan
sȩcundum quã ds̃ hominem
temporalem. antequã nemo
bili uoluntate intempore con¬
didit & genus liumanum exun
multiplicat: quando quidem
psalmus ipse. cum prȩmisiss& at¬
que dixiss&: Tudnẽ seruabisnos.
& custodies nos a generationehac
& in &ernum. Acdeinde per¬

Expanded text:
non quia per circulos quos opinantur non quia per circulos quos opinantur eorum vita est recursura, sed quia modo talis est erroris eorum via, id est falsa doctrina. Quid autem mirum est si in his circuitibus errantes, nec aditum nec exitum inveniunt, quia genus humanum atque ista nostra mortalitas, nec quo initio coepta sit sciunt, nec quo fine claudatur, quandoquidem altitudinem Dei penetrare non possunt, quia cum ipse sit aeternus et sine initio, ab aliquo tamen initio exorsus est tempora, et hominem quem nunquam antea fecerat, fecit in tempore, non tamen novo et repentino, sed immutabili aeternoque consilio? Quis hanc valeat altitudinem investigabilem investigare, et inscrutabilem perscrutari, secundum quam Deus hominem temporalem, ante quem nemo bili voluntate in tempore condidit, et genus humanum ex uno multiplicauit? Quando quidem psalmus ipse cum praemisisset adque dixisset: Tu, Domine, seruabis nos et custodies nos a generatione hac et in aeternum, ac deinde reper
Abbreviated transcription (Latin):
ideo nihil recens esse subsole. Ab sit
autem arecta fide ut hir salomo¬
nis uerbis illos circuitbs significa¬
tois esse credamur. quibur illi pu¬
tant si eademtemporum tempo¬
raliumq rerum uolumina rep&i:
ut uerbi gratia: sicut isto seculo pla¬
to philo sophus. inurbe athenien
si & in ea scola quȩ academia dictaẽ
discipulas docuit: ita perinnume¬
rabilia r&rosȩcula: multũ quidẽ
prolitis interuallir. sed tamen artos
&idem plato & eadem ciuitas. & eadẽ
scola idemq discipuli rep&iti &
ꝑ inter in numerabilia Deinde sȩcuu¬
la repetendisunt absit in quam
ut nos ista credamus: Semel enim
xp̃s ẽ mortuus propeccatis nostris
Surgens. iam nonmoritur. mors
ei ultra non dominabitur: & nos pͥ
resurrectionem sem ꝑcũ dnõ en mꝰ
cuimodo dicimus. quod sarer am¬
moni & psalmus . Tudue serua¬
bis nos & custodiesnos. a genera¬
tione hac in&ernum: Satis aũ
istis existimo conuenire quod se¬
quitur. Incircuitu impuambulab:

Expanded text:
ideo nihil recens esse sub sole. Absit ideo nihil recens esse sub sole. Absit autem a recta fide, ut his Salomonis uerbis illos circuitus significatos esse credamus, quibus illi putant sic eadem temporum temporaliumque rerum uolumina repeti, ut uerbi gratia, sicut isto saeculo Plato philsi, et in ea schola quae Academia dicta est, discipulos docuit, ita per innumerabilia retro saecula, multum quidem prolixis intervallis, sed tamen certis, et idem Plato, et eadem civitas, et eadem schola, iidemque discipuli repetiti, et per innumerabilia deinde saecula repetendi sint. Absit, inquam, ut nos ita credamus. semel enim Christus mortuus est pro peccatis nostris; surgens iam non moritur, mors ei ultra non dominabitur et nos post resurrectionem semper cum domino erimus, cui modo dicimus quod sacer admonet psalmus: tu, domine, seruabis nos et custodies nos a generatione hac et in aeternum. satis autem istis existimo conuenire quod seq
Abbreviated transcription (Latin):
quod fuit ĩpsum quoderit: etquid
est quod factum est: ipsum quod fi&.
& nonest omne recens subsole d
loquitur & dic&. ecce hocnouuẽ. &
iam fuit insȩculis quȩ fuerunt
antenos: propter hoc circuitus
in eadem redeuntes: & in eadem
cuncta reuocantes dictũ intellegi
uolunt: quod ille aut debis rebus
dit̃ : de quib: superius loquebatur
hocẽ degenerationibus. alus euntib
aliis uenientibur desolis an fractib:
d& orrenitũ lapsib: Aut certe deom¬
niumrerum generib quȩ oriunt᷑
atq occidunt: Euerunt enim haos nos¬
monstra quoque ipsa quȩ inusitata
nascuntur : quã uis int̾se diuersa sint:
etquȩdã eorum semel facta nar¬
ꝑentur tam̃ secundũ id qđ gene¬
raliter miracula & monstrasunt.
utique & fuer̃ &er̃: necrecens &
nouũ est ut monstrum subsolenas¬
catur Quã uis h&c uerba quidã sic
intell&erunt : tam quã inp̃distina¬
iusse tione dĩ iam facta fuis sentomnia
sapiens ille uoluiss& intellegi: et

Expanded text:
quod fuit? Ipsum quod erit. Et quid quod fuit? Ipsum quod erit. Et quid est quod factum est? Ipsum quod fiet; et non est omne recens sub sole. Qui loquetur et dicet: Ecce hoc nouum est: iam fuit saeculis quae fuerunt ante nos, propter hos circuitus in eadem redeuntes et in eadem cuncta reuocantes dictum intellegi uolunt; quod ille aut de his rebus dixit, de quibus superius loquebatur, hoc est de generationibus aliis euntibus. aliis uenientibus, de solis anfractibus, de torrentium lapsibus: aut certe de omnium rerum generibus, quae oriuntur adque occidunt. Fuerunt enim hoMonstra quoque ipsa, quae inusitata nascuntur, quamuis inter se diuersa sint et quaedam eorum semel facta narrentur, tamen secundum id, quod generaliter miracula et monstra sunt, utique et fuerunt et erunt. nec recens et nouum est, ut monstrum sub sole nascatur. Quamuis haec uerba quidam sic intellexerint, tamquam in praedestinatione Dei iam facta fuisse omnia sapiens ille uoluisset intellegi, et
Abbreviated transcription (Latin):
fierent: Siue certis interuallis. on ens
& occidens mundus: eadem semper
quasinoua. quae trans acta &uentura
sunt ex hiber& : A quo ludibrio prorsus
in mortalem animam. &iam cum sa¬
pientiã perceperit liberare non pos¬
sunt: euntem Sine cessatione ad fal¬
sam beatitudinem: & aduerã misen¬
am sinecessatione redeuntem:
Quomodo enim beatitudo est. decu¬
ius num quã a&ernitate confiditꝰ.
dum animã uenturã misenam: aut
inperitissime inueritate nescit.
autinfelicissime inbeatitudine
ꝑtimescit & si ad miseriar nũ quã
alteriur reditura ex hirbeatitudi¬
nem ꝑgit Fit ergo aliquid noui
non intempore. qđ finem non ha¬
b& temporis cur nonergo &
mundus cur ñ & homo factus in
mundo utilli nescio qei falsicir¬
cuitus. a falsis sapientib fallacibq
cõꝑti. indoctrina sanatramiteresti
itineris uidentur Namquidem
& illud. quod legitur in librosa lomo¬
nis. quqͥuocatur & desi astes: quidest

Expanded text:
fierent siue certis infierent siue certis inet occidens mundus eadem semper quasi noua, quae transacta et uentura sunt, exhiberet. A quo ludibrio prorsus inmortalem animam, etiam cum sapientiam perceperit, liberare non possunt, euntem sine cessatione ad falsam beatitudinem et ad ueram miseriam sine cessatione redeuntem. Quo modo enim uera beatitudo est, de cuius numquam aeternitate confiditur, dum anima uenturam miseriam aut inperitissime in ueritate nescit aut infelicissime in beatitudine pertimescit? At si ad miserias numquam ulterius reditura ex his ad beatitudinem pergit: fit ergo aliquid noui in tempore, quod finem non habet temporis. Quur non ergo et mundus? quur non et homo factus in mundo? ut illi nescio qui falsi circuitus a falsis sapientibus fallacibusque conperti in doctrina sana tramite recti itineris euitentur. Nam quidam et illud, quod legitur in libro Salomonis, qui uocatur ecclesiastes: Quid est
Abbreviated transcription (Latin):
ua propter quod nos modoquen¬
mus pꝰ quin quemilia. & quod cu¬
currit annorum: possent & posten.
&iã. p̾ annorum sexcenties milies milia.¬
eadem curiositate requirere. Si in
tantũ ha& mortalitas hominum.
exoriendo. & obcubando & impe¬
rita perseuerit in firmitas. potuer
et qui fuer̾ antenor. ipsis recentibur
hominis creatitemporibus. istã mo¬
uere questionem: ipsedenique piimꝰ
homo: uel p̾pridie. uel eodem die
p̾ea quã factus est. potuit inquirere.
cur non antea factus. et quandocũ¬
que antea factus ess& non uirer aic
alias & aliar Nunc uel &iã p̃eaista de
initio rerum temporalium contro¬
uersia repperir&: hancaũ sephilo¬
sophi mundi huius: non aliter puta¬
uerunt posse. debere dissoluereni¬
si ut circuitus temporum inducerent.
quibus eudem semper fuis se nouata.¬
atquerepp&ita in rerum natura:
atque ita de inceps fore sinecessatio¬
ne ad seuerarent. uolumina uenien¬
tium & p̃tereuntiũ sȩculorum Siue
in mundo permanente isti circuitus

Expanded text:
uapropter quod nos modo quaerimus post quinque milia et quod excurrit annorum, possent et posteri etiam post annorum sescenties milies eadem curiositate requirere, si in tantum haec mortalitas hominum exoriendo et obcubando et imperita perseueraret infirmitas. potuerunt et qui fuerunt ante nos ipsis recentibus hominis creati temporibus istam mouere quaestionem. ipse denique primus homo uel postridie uel eodem die, posteaquam factus est, potuit inquirere cur non ante sit factus; et quandocumque antea factus esset, non uires tunc alias et alias nunc uel etiam postea ista de initio rerum temporalium controuersia reperiret. Hanc autem se philosophi mundi huius non aliter putauerunt posse uel debere dissoluere nisi ut circuitus temporum inducerent, quibus eadem semper fuisse nouataatque repetita in rerum natura atque ita deinceps fore sine cessatione asseuerarent uolumina uenientium et praetereuntium saeculorum, siue in mundo permanente isti circuitus
Abbreviated transcription (Latin):
sceleribus. & unũ aliquid eorũ operari.
&eo ipsotem pore alibi cogitatione disten¬
di: quod in fornicationis ipso opere actẽ¬
pore. ñ lic& animo ad aliud aliquid co¬
gitandũ liberum ẽe: sicenim totus homo
ab sorb&ur ab ipso & in ipso corpore. utiam
diciñ possit ipseanimus suus ẽẽ sed simul
totus homodicipossit: qđ caro sit. & sp̃s
uadenr & ñ reuertens: Siergo possumus
intellegere. qui aom nepeccatum qđ cũ¬
q fecerit homo & tracor pusest. quia ũt
fornicatur in corpus proprium peccat. ut
uideatur ut dixit̃ apostolus in tantũ & age¬
rare uoluisse fornicationismalũ. ut in cõ¬
paratione huius fornicationis qera ex¬
tracorpus habenda ẽẽ duxerit quȩcũq
peccata. solo hoctantũ modo fornicatio¬
nismalo incorpuspro priumpeccaridix¬
erit. quia maiore libidinis ardore. quo
superior nullus est uoluptas ipsius cor¬
poris: ten&ser uũ efficitq captiuum:

Expanded text:
sceleribus et unum aliquid eorum operari et sceleribus et unum aliquid eorum operari et eo ipso tempore alibi cogitatione distendi, quod in fornicationis ipso opere ac tempore non licet animo, ad aliquid aliud cogitandum liberum esse. sic enim totus homo absorbetur ab ipso et in ipso corpore, ut iam dici non possit ipse animus suus esse, sed simul totus homo dici possit quod caro sit et spiritus uadens et non reuertens. sic ergo possumus intellegere, quia omne peccatum, quodcumque fecerit homo, extra corpus est; qui autem fornicatur, in corpus proprium peccat, ut uideatur, ut dixi, apostolus in tantum exaggerare uoluisse fornicationis malum, ut in comparatione huius fornicationis cetera extra corpus habenda esse duxerit quaecumque peccata, solo hoc tantummodo fornicationis malo in corpus proprium peccari dixerit, quia maiore libidinis ardore, quo superior nullus est, uoluptas ipsius corporis tenet seruum efficitque captiuum
Abbreviated transcription (Latin):
ogenslibi dinis cum ipsocorpore. &unũ
cum ipso quodam modo ad glutinari &
deuictum esse. intantum. ut nihilaliud
ipsomomento & ex perim̃to huius tam
magni flagitii cogitare hominiliceat
aut intendere: Uisi quod sibim & ad di¬
cit. mentẽq captiuã subdit ipsa sub mer¬
sio & quodã modo ab sorbitio libidinis &
concupiscentiae carnalis. ut hoc ẽẽ uidea¬
tur ut dictum est. quiaũ fornicatur in
corpus proprium peccat: quia tunc fi& ꝓ
priae & familiter seruũ corpori. corhom¬
nis fornicantis . in tempore maxime ip¬
sius nequissimȩ operationis. intantum.
ut ipse apostolus. inculcatiu s uolenr cõ¬
mendare cauendum hominib: hoc ma¬
lum dixerit. Tollensergo membra xp̃i.
faciãmembra mer&ricis : & execrans ac
d&estans responderit. absit: Annercitis
inquit qm̃ quiad her& merericiunũ cor¬
pusest : Erunt enĩ inquit duo incarne
una: Num quid hoc possȩdicide aliisatq
aliis quib: que facinorib: hominũ: liberũ
est enim anima humano. in alus quibq

Expanded text:
gens libidinis cum ipso corpore et unum cum ipso quodam modo agglutinari et deuinctum esse in tantum, ut nihil aliud ipso momento et experimento huius tam magni flagitii cogitare homini liceat aut intendere, nisi quod sibimet addicit mentemque captiuam subdit ipsa submersio et quodam modo absorbitio libidinis et concupiscentia carnalis, ut hoc esse uideatur, ut dictum est: qui autem fornicatur, in corpus proprium peccat, quia tunc fiet proprie et familiariter seruum corporis cor hominis fornicantis in tempore maxime ipsius nequissimae operationis, in tantum, ut ipse apostolus inculcatius uolens commendare canendum hominibus hoc malum dixerit: tollens ergo membra Christi faciam membra meretricis? et execrans ac detestans responderit: absit. an nescitis, inquit, quoniam qui adhaeret meretrici unum corpus est? erunt enim, inquit,. duo in carne una. numquid hoc posset dici de aliis atque aliis quibusque facinoribus hominum? liberum est enim animo humano in aliis quibusque
Abbreviated transcription (Latin):
taq occiditur abelminor natu a fratre
maiore natu Occiditur xp̃r. caput populi
minoris natu: a populo iudeorũ maiore
natu Ille incampo: iste incaluariȩ loco:
Interrogat dr̃ camn. non tam quã ignoran scõ:
a quodiscat: sed tam quã uid&. reũquẽ puniat.
ubisit frater eius Responditille: nescire
se : neceiur esse custodem: usq adhuc ꝗd no¬
bis respondent iudei: cum eos deuoce. hocẽ
scãrum scripturarũ Voce in terrogacm
dexp̃o : nisinescire sexpm quem dicimꝰ:
Fallaxenim cain ignoratio. ludeorumẽ
falsa negatio Essentaũ ipsi quodã modo
xp̃icus todes: sixp̃ianam fidem accipere.
& custodire uoluissent Nam quicus todit
incorde suoxpm: nondicit quod cam: Nũ¬
quidego cus tussum fratrismei:. Dicit dr̃
ad cam: Quid fecisti. Uox sanguinis fratris
tui : clamat adme de terra Si arguit in
scripturis sc̃ĩs. uox diuina iudeos Hab&
enim magnamuocẽ xp̃isanguis in terra:
Cũ eo accepto ab omnib gentib respon

Expanded text:
taque occiditur Abel minor natu a fratre maiore natu: occiditur Christus, caput populi minoris natu, a populo Iudaeorum maiore natu; ille in campo, iste in Caluariae loco. Interrogat deus Cain non tamquam ignorans eum, a quo discat, sed tamquam iudex reum, quem puniat, ubi sit frater eius. respondit ille nescire se nec eius se esse custodem: usque adhuc quid nobis respondent Iudaei cum eos dei uoce hoc est sanctarum scripturarum uoce, interrogamus de Christo, nisi nescire se Christum quem dicimus? fallax enim Cain ignoratio Iudaeorum est falsa negatio. essent autem quodam modo Christi custodes, si christianam fidem accipere et custodire uoluissent. nam qui custodit in corde suo Christum, non dicit quod Cain: numquid ego custos sum fratris, mei? dicit deus ad Cain: quid fecisti? uox sanguinis fratris tui clamat ad me de terra: sic arguit in scripturis sanctis uox diuina ludaeos. habet enim magnam uocem Christi sanguis in terra, cum eo accepto ab omnibus gentibus respon
Abbreviated transcription (Latin):
rum: & meum est : quõ in commune
omnium est ueritatis amatorum:
Illud aũ quod contendunt non hoc
sensisse morsen quod egotlico: sed qđ
ipsi dicunt: nolo non amo: quia & sutaẽ.
tamen istate meritas non scientiae.
sedaudatiȩ est. Necuisus. sed typlius
eam peperit: Ideoque dne tremenda
sunt iudiciatua: quoueritas tua necun
mea est. nec illius Sedomnium nostid̃

Expanded text:
rum est et meum est, quoniam in commune rum est et meum est, quoniam in commune omnium est ueritatIllud autem quod contendunt non hoc sensisse Moysen quod ego dico, sed quod ipsi dicunt; nolo, non amo: quia etsi ita est, tamen ista temeritas non scientiae sed audaciae est; nec visus, sed typhus eam peperit. Ideoque, Domine, tremenda sunt judicia tua; quoniam veritas tua nec mea est, nec illius aut illius, sed omnium nost
Abbreviated transcription (Latin):
Iemo iam mihi molestus sit di¬
cendo mihi non hoc sensit mor̃¬
ser quod tudicis sed hoc sensit quod
ego dico Si enim mihi dicer& unde
sc̃is hoc sensisse morsen. quod dehis
uerbis eius loqueris. ȩquo animo
ferre deberem: & responderem fos¬
tasse quae superius respondi uel ali¬
quando uberius. siess& durior: cũue¬
rodicit non hoc ille sensit quod tu
dicis sed quodegodico. Neque tam̃
negat. quoduterque uerum noster
dicit totum que esse Ouita paupeꝵ
ds̃ m̃s. in cuius sinu non est contradic¬
tio plue mili mitigationes incor.
ut patienter tales ferã qui non iibi
hocdicunt. quia diuinisunt. &incor¬
de famulitui uiderunt quod dicunt
Sed quia superbi sunt nec nouerant
morsȩ sententiã sed amant suam
non quia ueraest sed quia sua est:
alioquin. & aliam ueram pariter
amarent sicut᷑ ego amo quoddicunt.
Quando uerd dicunt: non quia ipsorũ ẽ
Sed quia uerum est Etideo iam necip¬
sorum est quiauerum est: si aũ dõ a¬
ment illud quiauerum est: iam &ipso¬

Expanded text:
emo iam mihi molestus sit dicendo mihi: "non hoc sensit Moyses, quod tu dicis, sed hoc sensit, quod ego dico." si enim mihi diceret: "unde scis hoc sensisse Moysen, quod de his uerbis eius eloqueris?" aequo animo ferre deberem et responderem fortasse, quae superius respondi uel aliquanto uberius, si esset durior. cum uero dicit: "non hoc ille sensit, quod tu dicis, sed quod ego dico" neque tamen negat, quod uterque nostrum dicit, utrumque uerum esse, o uita pauperum, deus meus, in cuius sinu non est contradictio, plue mihi mitigationes in cor,; ut patienter tales feram; qui non mihi hoc dicunt, quia diuini sunt et in corde famuli tui uiderunt quod dicunt, sed quia superbi sunt nec nouerunt Moysi sententiam, sed amant suam, non quia uera est, sed quia sua est. alioquin et aliam ueram pariter amarent, sicut ego amo quod dicunt, quando uerum dicunt, non quia ipsorum, sed quia uerum est: et ideo iam nec ipsorum est, quia uerum est. si autem ideo ament illud, quia uerum est, iam et ipso
Abbreviated transcription (Latin):
a processionedonidĩ: Propt̃ qđ filiur
unigenitus ñ de patre genitũ. alio quin
frater eius ess& sed procedere dix̃
dam consubstantialis patrir & filii ãm¬
borũ sps ñ amborũ quod absit dictũ
est filius: Sed ad hoc lucide ꝑspicueq
cernendum: non poter ibi aciem figere: sci¬
o non potes uerũ dico mihi dico: quid non
possimscio: Ipsatibi tamen ostendit in

Expanded text:
a processione doni dei, propter quod filius a processione doni dei, propter quod filius unigenitus non de patre genitum — alioquin frater eius esset — sed procedere dixitdam consubstantialis patris et filii, amborum spiritus, non amborum, quod absit, dictus est filius. sed ad hoc lucide perspicueque cernendum non potes ibi aciem figere, scio, non potes. uerum dico, mihi dico, quid non possim scio. ipsa tibi tamen ostendit in
Abbreviated transcription (Latin):
teriore honorabiliter prȩsenti. iudi¬
canda omnia Nuntiante &iam corpo¬
ris sensus. & quanẽ superior cui subdi¬
ta regendaẽ. nisids̃uerum in terhat
quȩ multa iam dixi. & nihil illius sum¬
mȩ trinitatis in effabilitate dignum
medixisse audeo ꝓfiteri sed consiteri
potius mirificatam scientiã eius ex me
inualuisse nec potusse me adillam:
otuanima mea ubite esse sentis ubua¬
ces. aut ubi stas donecabeo qui ꝓpitius
factus ẽ omnib iniquitatib: tuis. sanen¬
tur omnes languorestui : Agnoscirte
certe in illo eẽ stabulo quoramarita¬
nus ille: produx̃ eum quẽ reꝓperit
multis a latronib: inflict is uulneri¬
b semiuiuum: & tam̃ multauera ui¬
disti: non hir oculis. quib: uidentur
corpora colorata. sedeir ꝓquib orabat
qui dicebat: Oculimei uideant aequi¬
tatem: Nempe ergomulta uera uidisti.
eaque discreuisti ab illa luce quatibi
lucente uidisti: At tolleoculos ad ip¬
sam lucẽ & eos in eafige si potes: sic enim
uidebis quid dist& natiuitas uerbi dĩ

Expanded text:
teriore honorabiliter praesidenti iudicanda omnia nuntiant etiam corporis sensus et qua non est superior, cui subdita regenda est, nisi deus. Verum inter haec quae multa iam dixi et nihil illius summae trinitatis ineffabilitate dignum me dixisse audeo profiteri, sed confiteri potius mirificatam scientiam eius ex me inualuisse nec potuisse me ad illam, o tu, anima mea, ubi te esse sentis, ubi iaces aut ubi stas, donec ab eo qui propitius factus est omnibus iniquitatibus tuis sanentur omnes languores tui? agnoscis te certe in illo esse stabulo, quo Samaritanus ille perduxit eum quem repperit multis a latronibus inflictis uulneribus semiuiuum, et tamen multa uera uidisti non his oculis, quibus uidentur corpora colorata, sed eis pro quibus orabat qui dicebat: oculi mei uideant aequitatem. nempe ergo multa uera uidisti eaque discreuisti ab illa luce, qua tibi lucente uidisti. attolle oculos ad ipsam lucem et eos in ea fige, si potes. sic enim uidebis quid distet natiuitas uerbi dei
Abbreviated transcription (Latin):
homines dictis̃ dii : Sed &iam uerus ds̃
ergo patri & filio prorsus ȩqualis &in
trinitatis unitate consubstantialis &
coȩt̃nus: Maxime uero illo loco satis
mur ñ seruirȩ creaturȩ sed creatori:
ñ eo modo quo iubemur ꝑcaritatẽ serui¬
re inuicẽ: qđ ẽ grecȩ. duleuin: sed
eo modo qđ tantũ dõ seruit᷑: qđ ẽ grecȩ

Expanded text:
homines dicti sunt dii — sed etiam uerus deus. ergo patri et filio prorsus aequalis et in trinitatis unitate consubstantialis et coaeternus. maxime uero illo loco satis mur non seruire creaturae, sed creatori, non eo modo, quo iubemur per caritatem seruire inuicem, quod est graece dovXeveiv, sed eo modo, quo tantum deo seruitur, quod est graece
Abbreviated transcription (Latin):
mona iniquitatis. ut tales essent : mi¬
sericordia liberati s̃ ab eo Qui iusti¬
ficat impium : inputans mercedem
scđm gratiam ñ scđm debitum In
eorum quippe numero ẽ apostolus.
qui dicit misericordiã consecutus
sum. ut fidelis essem Illi aũ qui reci¬
piuntur atalibus in tabernacula ȩ̃t̃¬
na. fatendũ ẽ qđ ñs̃ his morib p̃diti
ut eis liberandis. sine suffragio scoꝵ
sua possit uita sufficere ac ꝑ hoc mal¬
to amplius in eis suꝑ exaltat miseri¬
cordiam iuditio: nec tam̃ ideo pu¬
tandus ẽ quisquam sceleratissimis.
nequaquã lutã uel bona uel tole A¬
rabiliorem mutatus : recipi in tabna¬
cula ȩt̃na: quõ obsecutus ẽ scĩs de
mammona iniquitatis: idest depe¬
cunia uel diuitiis quemale fuerant
adquisitȩ aut &iam sibene ñ tamen
ueras sed quasi inquisitas puteͬt eẽ di

Expanded text:
mona iniquitatis, ut tales essent, mimona iniquitatis, ut tales essent, misericordia liberati sunt ab eo, qui iustificat inpium, inputans mercedem secundum gratiam, non secundum debitum. In eorum quippe numero est apostolus. qui dicit: Misericordiam consecutus sum, ut fidelis essem. Illi autem, qui recipiuntur a talibus in tabernacula aeterna, fatendum est quod non sint his moribus praediti, ut eis liberandis sine suffragio sanctorum sua possit uita sufficere, ac per hoc multo amplius in eis superexsultat misericordia iudicio. Nec tamen ideo putandus est quisquam sceleratissimus, nequaquam uita uel bona uel tolerabiliore mutatus, recipi in tabernacula aeterna, quoniam obsecutus est sanctis de mammona iniquitatis, id est de pecunia uel diuitiis, quae male fuerant adquisitae, aut etiamsi bene, non tamen ueris, sed quas iniquitas putat esse di
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ẽ &iã uita iustorũ: alit̃ ñ remittunt
quanto magis multis & magnis crimi¬
nib: in uoluit. &iam siea ꝑp&rare᷑ de¬
sinant: nullã ddulgentiã consequat᷑
si ad remit tendũ aliis. quod in eis quisq
peccauerit. in exorabiles fuerint: cum
dicat dñs : Siaũ ñ dimiseritis homini¬
b: neq pat̃ ur̃ dimittet uob Ad hoc
enĩ ualet qđ &iam iacob: apostolus
ait iuditium futurũ sine misericor¬
dia illi qui ñ fecerit miseri cordiã:
lienire quippe deb& inmentẽ & iã
seruus ille. cui debitori dominus ei
relaxauit decem milia talentorũ:
quȩ postea iussit utredderet: quia
ipse ñ misertus ẽ conserui sui quici
debebat centũ denarios: In his ergo
qui filii sunt promissionis. &uasa mi¬
seri cordiȩ: ualet qđ ait idem a pos¬
tolus consequent̃ adiungens: Suꝑ ex¬
altat aũ misericordiã iuditio qm̃ &
illi iusti quitanta sc̃itate uixer̃ &
alios quoq recipiant intabernacu¬
la ȩt̃na : a quib amici facti s̃ demã¬

Expanded text:
 uita iustorum, aliter non remittuntur, quanto magis multis et magnis criminibus inuoluti, etiam si ea perpetrare desinant, nullam indulgentiam consecuntur, si ad remittendum aliis quod in eis quisque peccauerit inexorabiles fuerint, cum dicat dominus: si autem non dimiseritis hominibus, neque Pater uester dimittet uobis. Ad hoc enim ualet quod etiam Iacobus apostolus ait, iudicium futurum sine misericordia illi, qui non fecit misericordiam. Venire quippe debet in mentem etiam seruus ille. cui debitori dominus eius relaxauit decem milia talentorum. quae postea iussit ut redderet, quia ipse non misertus est conserui sui, qui ei debebat centum denarios. In his ergo, qui filii sunt promissionis et uasa misericordiae. ualet quod ait idem apostolus consequenter adiungens: Superexsultat autem misericordia iudicio, quoniam et illi iusti. qui tanta sanctitate uixerunt, ut alios quoque recipiant in tabernacula aeterna, a quibus amici facti sunt de mam
Abbreviated transcription (Latin):
ideo pactu est illud lignum dinoscen¬
tiȩ boni & mali: Sed utique &iam si
oboedientes essent. & nihilinde con¬
tra p̃ceptum usurpassent id recte
uoca r&ur. quod ubi eis acceder&
siusurpassent: que mad modum
siuocar&ur arbor saturitatis. quid in¬
depossent homines saturari : Nũ quid
sinemo accessiss& ideo nom̃ illude&
in congruum: quando quidem cum
accederent & saturarentur tunc ꝓ ha¬
rent . quã hoc recte arbor illauocar& ⁊
et quo modo inquiunt intelleger&
homo qđ ei dicebatur. lignũ dinoscen¬
tiȩ boni & mali: quando ipsum malũ
qui dess& omnino nesciebat᷑. Hoc qui
sapiunt parum attendunt: quem¬
ad modũ a contrariis notis sic plera¬
que intellegantur ignota: ut &iã
uerbarerũ qua e non sunt: cum inloquen¬
do interponuntur. nullus calig& auditor:

Expanded text:
ideo factum est llud lignum dinoscentiae boni et mali, sed utique etiam si oboedientes essent et nihil inde contra praeceptum usurpassent, id recte uocaretur quod ibi eis accideret, si usurpassent. quemadmodum si uocaretur arbor saturitatis, quod inde possent homines saturari, numquid, si nemo accessisset, ideo nomen illud esset incongruum, quando quidem cum accederent et saturarentur, tunc probarent quam hoc recte arbor illa uocaretur ? Et quomodo, inquiunt, intellegeret homo quod ei dicebatur lignum dinoscentiae boni et mali, quando ipsum malum quid esset omnino nesciebat? hoc qui sapiunt, parum attendunt quemadmodum a contrariis notis sic pleraque intellegantur ignota, ut etiam uerba rerum, quae non sunt, cum in loquendo interponuntur, nullus caliget auditor
Abbreviated transcription (Latin):
tis: siue occulte. siue palam hab& prȩcep¬
tum suum: Concupiscereaũ remproximi:
quid notat dr̃ in corde: &iam siius tam
ibi successionem queras : non lic&: Deniq
quiuolunt resalienas. tam quã iuste pos¬
sidere: heredes eẽ quȩrunt fieri amori¬
entib: Quid enim tam iustũ uid&: quã
remsibi derelictam possidere: habere
iure communi: quidapudte facithomo:
dimissum ẽmihi: hereditatem consecu¬
tus sum: testam̃tum legenihil uidetur
iustius. istauoce a uaritię: Tulaudas
quasi iure possidentem: ds̃ damnat in
iuste concupiscentem: Uidequalis es.
qua potestate ab aliquo heredem fieri

Expanded text:
ti sive occulte, sive palam, habet praeceptum suum. Concupiscere autem rem proximi, quod notat Deus in corde, etiamsi justam ibi successionem quaeras, non licet. Denique qui volunt res alienas tanquam juste possidere, haeredes se quaerunt fieri a morientibus. Quid enim tam justum videtur, quam rem sibi derelictam possidere, habere jure communi? Quid apud te facit homo? Dimissum est mihi: haereditate consecutus sum; testamentum lego. Nihil videtur justius ista voce avaritiae. Tu laudas quasi jure possidentem: Diuste concupiscentem. uide qualis es, qui optas te ab aliquo heredem fieri
Abbreviated transcription (Latin):
gis decimã cordã. cecidit bestia cupidi¬
tatis: Itacadentib omnib bestis. securus
&innocens indĩdilectione. & humana
societate uersaris : Tangis cordas decem:
quen bestiar occidis: Nonmulta capitar

Expanded text:
gis decimam chordam: cecidit bestia cupiditatis. ita cadentibus omnibus bestiis securus et innocens in dei dilectione et humana societate uersaris. tangens chordas decem quot bestias occides? nam multa capita
Abbreviated transcription (Latin):
&iam ut ñ nisi ab illo bene sibi sit aquo
habet ut sit:nimis Itaque inportune
dicitur. nonessent quib dr̃ tantam
benefic entiam misericordiȩ suae
tribuer& sialiter esse non possent : Nisi
essent & hi inquibus uindictae iustitiã
de monstrar&: curenim nonutrique
potius essent. quando inutrisque &
bonitas dĩ & ȩquitasiure p̃dicatur
Atenim si dr̃ uell& &iã istiboni essent:
quanto melius hoc dr̃ uoluit ut quod
uellent essent : sed boni infructuo sae
mali aũ inpune nonessent: & in eo ipso
aliis utilesessent: Sed p̃sciebat᷑: quodeox
futura ess& uoluntas mala: prescie¬
bat sane & quia falli non potest eius

Expanded text:
etiam, ut nonnisi ab illo bene sibi sit, a quo etiam, ut nonnisi ab illo bene sibi sit, a quo habet, ut sit. Nimis itaque inportune dicitur: non essent, quibus deus tantam beneficientiam misericordiae suae tribueret, si aliter esse non possent, nisi essent et hi, in quibus uindictae iustitiam demonstraret. Cur enim non utrique potius essent, quando in utrisque et bonitas dei et aequitas iure praedicatur? - At enim: si deus uellet, etiam isti boni essent. quanto melius hoc deus uoluit, ut quod uellent essent, sed boni infructuose, mali autem inpune non essent et in eo ipso. aliis utiles essent! sed praesciebat, quod eorum futura esset uoluntas mala. praesciebat sane et, quia falli non potest eius
Abbreviated transcription (Latin):
Ita si excellentior est ceatura illa ratio.¬
nalii. quȩ sineillius poene conparatio¬
ne sineulla superbia dõ subditur. Aia
uero in hominibus itacreata est. utin
sedĩ beneficium non poss& agnoscere
Nisi alterius uidendo supplicium utñ
altum sapiat sedtimeat. Id est ũ dese
p̃fidat. sed confidat indm̃: Quis recte
intellegens dicat: tales ess& ista qualis
illa : N& uideat. senihil aliud dicere.
quam ñ ess& ista: sed sola ess& illa: qđ
si inerudite atq insi pienter dicitur :
cur ergo non crear& dr̃ &iã quos malor
futuros esse p̃sciebat: uolens ostendere
irã & de monstrare potentiam suam:
& ob hoc sustinenr imnulta pacienti¬
a Ulasairȩ: quȩ ꝑfecta sunt inꝑditio¬
nem: umnotas facer& diuitias gloriae.
suae inuasa msericordiae. quȩ p̃pa¬
rauit ingloriã. Sienim quigloriat᷑ nñin
in dño glori& : cũ cognoscit non suum
sed illius esse non solum ut situerum

Expanded text:
ita, si excellentior est creatura illa ratioita, si excellentior est creatura illa rationalis, quae sine ullius poenae conparatione, sine ulla superbia deo subditur, aliqua uero in hominibus ita creata est, ut in se dei beneficium non possit agnoscere nisi alterius uidendo subplicium, ut non altum sapiat, sed timeat, id est non de se praefidat, sed confidat in deum: quis recte intellegens dicat: "talis esset ista, qualis illa", nec uideat se nihil aliud dicere quam: "non esset ista, sed sola esset illa"? quod si inerudite atque insipienter dicitur, cur ergo non crearet deus etiam quos malos futuros esse praesciebat, uolens ostendere iram et demonstrare potentiam suam et ob hoc sustinens in multa patientia uasa irae, quae perfecta sunt in perditionem, ut notas faceret diuitias gloriae suae in uasa misericordiae, quae praeparauit in gloriam? sic enim qui gloriatur, nonnisi in domino glorietur, cum cognoscit non suum, sed illius esse non solum, ut sit, uerum
Abbreviated transcription (Latin):
locum suum. queminrebus impleant
proutilitate scõrũ: Nã dr̃ neciustitia
cuius quã recti hominis eg& quanto
minur iniquitate peruersi: quis aũ
sobria consideratione dicat melius
non crear& quemp̃sciebat ex alte¬
rius iiquitate posse corrigiquã
crear& &i ã quẽ presciebat prosua
ini quitate deberedãnan hoc ẽ enĩ
dicere. melius nones set qui altenur
malo beneutento miseri corditer
coronar&ur. quã ess& &iã malus.
qui prosuo merito iustepunir&ur
cumenim ratio certademonstrat.
duoquȩ dam ñ equaliꝰbona: sedunũ
soperius. alterũ inferius. non intelle¬
gunt tardi cordecum dicunt: ut rxq
tale ess& : Nihil aliud dicere quã solũ
illuders& ac sit᷑ cumȩ quare uolunt
generabonorum.numerum minu¬
unt: & in moderate augendo unũ
genur: alterumtollunt: Quisaũ hos au¬
dir& sic dicerent: quõ excellentior sen¬
sus est uidendi. quã audiendi: quat¬
tuor oculi essent. & aures non essent

Expanded text:
locum suum, quem in rebus impleant locum suum, quem in rebus impleant pro utilitate sanctorum. nam deus nec iustitia cuiusquam recti hominis eget; quanto minus iniquitate peruersi? Quis autem sobria consideratione dicat: melius non crearet quem praesciebat ex alterius iniquitate posse corrigi, quam crearet etiam quem praesciebat pro sua iniquitdicere: melius non esset, qui alterius malo bene utendo misericorditer coronaretur, quam esset etiam malus, qui pro suo merito iuste puniretur. cum enim ratio certa demonstrat duo quaedam non aequalia bona, sed unum superius, alterum inferius, non intellegunt tardicordes, cum dicunt: utrumque tale esset", nihil se aliud dicere quam: „solum illud esset". ac sic cum aequare uolunt genera bonorum, numerum minuunt et inmoderate augendo unum genus, alterum tollunt. quis autem hos audiret, si dicerent: quoniam excellentior sensus est uidendi quam audiendi, quattuor oculi essent et aures non essent?
Abbreviated transcription (Latin):
concedant &ipsi non esse mala
naturã quȩ sic facta est ut posr&
nonpeccare sinol& & iustam eẽ
sententiam quã punita est quȩ
uoluntate nonneces sitate pec¬
cauit: Sicut ergoratio uera doc&.
melioremesse creaturã quã pror¬
sus niluldelectat inlicitũ . itaratio
uera nibil hominłr. doc& &iam
illambonãesse queha b& inpotes¬
tate. in licitã del&tationem s̃ ext¬
tent ita coibere : ut ñ solum dec& eys
licitis recteq factir. uerum &iam de
ipsius prauȩ del&ctationis c ohubitio¬
ne la & &ur: cu mergo h&cnatu bonasit.
illa melior : Curillã solã & ñutrãq
potius faceret dr̃: acꝑ hoc qui parati
erant deilla sola dm̃ laudare uberius
cum debent laudare deutraque illa
qui ppe estinscĩs angelis: hȩcinicĩs
hominibus quiaũ s̃bi partes iniqui¬
tatir eligerunt. laudabilemq naturã
culpabili uoluntate de prauarunt :
non quia presciti sunt : Ideocrearimi¬
nime debuerunt: habent enim &ipñ

Expanded text:
concedant et ipsi non esse malam concedant et ipsi non esse malam naturam, quae sic facta est, ut posset non peccare, si nollet, et iustam esse sententiam, qua punita est quae uoluntate, non necessitate peccauit. sicut ergo ratio uera docet meliorem esse creaturam, quam prorsus nihil delectat inlicitum, ita ratio uera nihilo minus docet etiam illam bonam esse, quae habet in potestate inlicitam delectationem, si extiterit, ita cohibere, ut non solum de ceteris licitis recteque factis uerum etiam de ipsius prauae delectationis cohibitione laetetur. cum ergo haec natura bona sit, illa melior, cur illam solam et non utramque potius faceret deus? ac per hoc qui parati erant de illa sola deum laudare, uberius eum debent laudare de utraque; illa quippe est in sanctis angelis, haec in sanctis hominibus. qui autem sibi partes iniquitatis elegerunt laudabilemque naturam culpabili uoluntate deprauarunt, non quia praesciti sunt ideo creari minime debuerunt; habent enim et ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
quam non potuisse temptari: cum
&iam ipsi qui deserto creatore eunt
posttemptatorem magis magisq
temptent eo s. qui in uerbo perma¬
nent: prebeantq: illis contracupi¬
ditatem deui̾ationis exem plum.
& incutiant contra superbiãtimorẽ
pium Undedicit a postolus inten¬
dens te ipsum. ne& tutem̃ pteris:
Mirum est enim. quantum istaliu¬
militas qua subdimur creatori:
Netam quã eius adiutorio non egen¬
tes: denostris uirib p̃sumamus ꝑ
scripturas omnes diuinas curac̃tinua¬
commendatur: cumergo &iam ꝑ in¬
iustor iusti. acper impios pii profi¬
ciant: Frustradicitur. noncre ar& dr̃
quos prȩsciebat malos futuros: Cur
enm noncrear&. quos prȩsciebat
bonis profuturos: ut &utiler eorũ
bonis uoluntatibus exercendir. ã¬
monendisque nascantur &iusti
prosuamala uoluntate puniantur:
talem in quiunt facer& hominem
qui noll&omnino peccare: ecce
nos concedimus meliorẽs essȩna¬
turã quȩ omnino peccare nolit

Expanded text:
quam non potuisse temtari, cum quam non potuisse temtari, cum etiam ipsi, qui deserto creatore eunt post temtatorem, magis magisque temtent eos qui in uerbo dei permanent praebeantque illis contra cupiditatem deuitationis exemplum et incutiant contra superbiam timorem pium? unde dicit apostolus: intendens te ipsum, ne et tu temteris. mirum est enim quantum ista humilitas, qua subdimur creatori, ne tamquam eius adiutorio non egentes de nostris uiribus praesumamus per scripturas omnes diuinas curacommendatur. cum ergo etiam per iniustos iusti ac per inpios pii proficiant, frustra dicitur: non crearet deus, quos praesciebat malos futuros. cur enim non crearet, quos praesciebat bonis profuturos, ut et utiles eorum bonis uoluntatibus exercendis admonendisque nascantur et iuste pro sua mala uoluntate puniantur? Talem, inquiunt, faceret hominem, qui nollet omnino peccare. ecce nos concedimus meliorem esse naturam, quae omnino pe
Abbreviated transcription (Latin):
in mortiferis uoluptatibur essesi nedolo¬
rꝗs timore non possunt: et qui omni no
malum desertionis suae maiore suꝑbiȩ
apparent: ut sinolunt recipere medicinã
talia deuitandiaialeant adexem plum.
quo possint alia deuitari Sicut enim
a postolus ia cob dicit: unus quis que tẽp¬
tatur. a concupiscentia sua abstractus
& in lectus : de inde concupiscentia
cum conceperitƿant peccatum: Pecca¬
tum aũ cum consum matum fuerit.
generat mortem: Undesanato suꝑbiȩ
tumore n resurgitur: Siuoluntas quȩ
ante experimentum defuit. ut ꝑ iua¬
ner&ur cumdõ: saltim p̾experi m̃¬
tum ad sit utrediatur ad dm̃ Siaũ
quidã mouentur dehacprimi homi¬
nis temptatione quod eã fieri ꝑ mise¬
ritdr̃ : quasi nunc nonuideant. uniũ¬
sum genus humanum diaboli insi¬
dis. sinecessatione temptari: cur&
hoc permittitdrꝰ anquia probatur
& exercitur uirtus : & est palma glo¬
riosior non consensisse temptatum:

Expanded text:
in mortiferis uoluptatibus esse sine doloin mortiferis uoluptatibus esse sine dolorum timore non possunt et qui omnino malum desertionis suae maiore superbiae adparent, ut, si nolunt recipere medicinam talia deuitandi, ualeant ad exemplum, quo possint talia deuitari. sicut enim apostolus Iacobus dicit, unusquisque temtatur a concupiscentia sua abstractus et inlectus. deinde concupiscentia cum conceperit, parit peccatum; peccatum autem, cum co.nsummatum fuerit, generat mortem. unde sanato superbiae tumore resurgitur, si uoluntas, quae ante experimentum defuit, ut permaneretur cum deo, saltem post experimentum adsit, ut redeatur ad deum. Sic autem quidam mouentur de hac primi hominis temtatione, quod eam fieri permiserit deus, quasi nunc non uideant uniuersum genus humanum diaboli insidiis sine cessatione temtari. cur et hoc permittit deus? an quia probatur et exercetur uirtus et est palma gloriosior non cons
Abbreviated transcription (Latin):
hominem deiecturus iste temptator.
nisip̃cessiss& enanima liominis quȩ¬
cdam elatio conprimenda : utperliu¬
miliationem peccati: quã de falsa p̃¬
sumpserit discer& uerissime quippe
dictumest: anterumam exaltaturcor.
& antegloriã humiliabitur: ethuius
forte hominis uoxest in psalmo : ego
ditin habundantia mea non mouebor
insđm̃ deindeiam expertus quid
mali habeat. suꝑba p̃sumptio ꝓpriae
potestatis : et quidboni adiutorium gra¬
tiaedi: dñe inquid. inuoluntate tua
p̃stitisti decorimeo uirtutem Auertisti
faciemtuam ame. & factus sum contur¬
batus: Sed siue illud deboc homine:
siue de alio dictum est extollentese.
tam̃animȩ & ni¬
miumtam quam
deꝓpria uirtute
p̃fidenti: &iam expe¬
⁊mento poenȩ fuerat de¬
monstrandum: quã non bene sehabe¬
at facta natura: sia faciente recesserit
Ninc enim &iam maxime comm̃datꝰ
qualebonum sit dr̃ quando nulli abeo
recedenti Beneest quia & quigaudent

Expanded text:
hominem deiecturus iste temtator, hominem deiecturus iste temtator, nisi praecessisset in anima hominis quaedam elatio conprimenda, ut per humiliationem peccati, quam de se falso praesumserit, disceret. uerissime quippe dictum est: ante ruinam exaltatur cor et ante gloriam humiliatur. et huius forte hominis uox est in psalmo: ego dixi in abundantia mea: non mouebor in aeternum. deinde iam expertus, quid mali habeat superba praesumtio propriae potestatis et quid boni adiutorium gratiae dei, domine, inquit, in uoluntate tua praestitisti decori meo uirtutem; auertisti autem faciem tuam et factus sum conturbatus. sed sine illud de hoc homine siue de alio dictum sit, extollenti se tamen animae et nimium tamquam de propria uirtute praefidenti etiam experimento poenae fuerat demonstrandum, quam non bene se habeat facta natura, si a faciente recesserit. hinc enim etiam maxime conmendatur, quale bonum sit deus, quando nulli ab eo recedenti bene est, quia et qui gaudent
Abbreviated transcription (Latin):
iergo quȩritur. curdr̃ temptari
permiserat hominem quemtẽp¬
tactore consensurum esse p̃sciebat :
altitudinem quidem consilii eius pe¬
netrare non possum & longe supra
uires meas hocesse confiteor: est esgo
aliqua causa fortassis occultior quȩ
potius quã meritis
eorum: Sedtamen quantũ
ueldonat sapere. uel sinit dicere.
Ñ mibui uid&ur magnȩ laudis futu¬
rum fuisse hominẽ: Si propter ea
poss& bene uiuere. quia nemꝯ male¬
uiuere suader&: cum & innatura posse.
& in potestate habere uellenon consen¬
tire suadenti Adiuuante tamenillo. qui
superbis resistit. humilibus aũ gratiã¬
dat: Curitaque temptari nonsinir &
quẽ consensurum esse p̃sciebat: cũ id
facturus ess& ꝓpriauo luntate per
culpam: e tordinandur ess& illius ȩq¬
tate ꝑ poenam: lit&iam si costender&
animȩ superbȩ aderuditionem futu¬
rorum scõrum: quã recte ipse uter&
animarum uoluntatibur etiam malir:
cumillȩ peruerse uter&ur natur s
bonis: nec arbitrandum est quod ess&

Expanded text:
Si ergo quaeritur cur Deus tentari permiserit hominem, quem tentatori consensurum esse praesciebat, altitudinem quidem consilii ejus penetrare non possum, et longe supra vires meas hoc esse confiteor. Est ergo aliqua causa fortassis occultior, quaepotius quam meritis eorum; sed tamen, quantum uel donat sapere uel sinit dicere, non mihi uidetur magnae laudis futurum fuisse hominem, si propterea posset bene uiuere. quia nemo maleuiuere suaderet, cum et in natura posse et in potestate haberet uelle non consentire suadenti adiuuante tamen illo. qui superbis resistit, humilibus autem dat gratiam. cur itaque temtari non sineret, quem consensurum esse praesciebat, cum id facturus esset propria uoluntate per culpam et ordinandus esset illius aequitate per poenam, ut etiam . sic ostenderet animae superbae ad eruditionem futurorum sanctorum, quam recte ipse uteretur animarum uoluntatibus etiam malis, cum illae peruerse uterentur naturis bonis? Nec arbitrandum est, quod esset
Abbreviated transcription (Latin):
blandas alas refugientes superbi
preda fiunt alitib exeodem libro
Destatutis nrĩs sine tristitia nine¬
cessitas euenerit inmutan dir¬
Quem admodum catheciz andur
quod non sit contratrius a postob
dicens peccantes coram omnib
argue d nõ dicente corripe eum
quicum munam prdcliuiter
ire coeperint non respiciunt
alia diuine auctoritatis testimo¬
niatenendum igitur modum
precipit. ut nec diligenti ȩ ob¬
tentu quis seuiat. nec sub pati¬
entiae colore torpescat delibrd
Non faciendos homines male

Expanded text:
blandas alas refugientes superbi, praeda fiunt alitibus . Si De statutis nostris sine tristitia, si necessitas euenerit, immutandiQuemadmodum cathecizandus non sit contrarius apostolus diargue, Domino dicente: Corripe eum unam partem procliuiter ire coeperint, non respiciunt alia diuinae auctoritatis testimonia; tenendum igitur modum praecipit, ut nec diligentiae obtentu quis saeuiat nec sub patientiae colore torpescat. Non faciendos homines male
Abbreviated transcription (Latin):
Quod antiquos iustor caput ap̃r ue¬
lut manum prȩmiserit nascitu¬
rus ex lib de catezi Sanđ rudibur.
Vtapiani scolastici soloe cismor
quorundam pietollerent sacer¬
dotum ex eod libid decatecis andilidib¬

Expanded text:
Quod antiquos justos caput Christus velut manum praemiserit nasciturus; ex libro de Catechizandis rudibus.tiani scolastici soloecismos quorumdam pie tollerent sacerdotum; ex eodem libro de Catechizandis rudib
Abbreviated transcription (Latin):
in mesopotanna cumbemamin longe
postea natussit: cumiam transissent be¬
thel & ad propinquarent bethleẽ Nul
laẽ facilior solutio questionis huius quã
ut ꝑsinec docen accipiatur: Libiem̃ pars
maiorest aut potior. sol& eius nomine
& iam illud conprehendi: quod ad ipsum
nom̃ non ꝑtin& Sicut adduodecim a por¬
tolos iam non ꝑtinebat iudas qui&iam
mortuus fuit. cum dñs resurrexit amor¬
tius: hoc & tamen ipsius duodenariinom̃.
apostolus inepistalasua tenuit: ubi ait
eum apparuisse illis duodecim: Cum ar¬
ticuloenim hoc greci codices habent.
ut non possent intellegi quicumq duo¬
decim. sed illi meo numero insignes. eo

Expanded text:
in Mesopotamia, cum Beniamin postea longe natus sit, cum iam transissent Bethel et appropinquarent Bethlem. Expositio. Nulla est facilior solutio quaestionis huius, quam ut per synecdocen accipiatur. ubi enim pars maior est aut potior, solet eius nomine etiam illud comprehendi quod ad ipsum nomen non pertinet. sicut ad duodecim apostolos iam non pertinebat ludas, qui etiam mortuus fuit cum dominus resurrexit a mortuis, et tamen ipsius duodenarii numeri nomen apostolus in epistula sua tenuit, ubi ait eum apparuisse illis duodecim. cum articulo enim hoc graeci codices habent, ut non possint intellegi quicumque duodecim, sed illi in eo numero insignes. eo