comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lorũ. Inde uentum est ad regum temꝑa:
quorũ primus regnauit saul. Cui reꝓ¬
bato & bellica clade ꝓstrato. eiusq stirpe
piecta ne inde reges orirentur. dauid suc¬
cessit in regnũ. cuius maxcime. xp̃c dictus
est filius: in quo articulus quidam factus
est & exordium quodammodo iuuentutis
popłi dĩ. cuius generis quȩdam uelut ad¬
olescentia ducebatur ab ipso abraham us¬
q adhunc dauid. Neq enĩfrustra oya-¬
theus euangłista sic generationes comme¬
morauit: ut hoc primũ interuallũ qua¬
tuordecim generationib cõmendaret
ab abraham scilicet usq ad dauid. Nb ad¬
olescentia quippe incipit homo posse ge¬
nerare. Propterea generationũ ex abra¬
ham sumpsit exordium: qui etiã pater
gentiũ constitutus est quando mutatũ
nomen accepit. Ante hunc ergo uelut
pueritia fuit huius generis popłi dĩ. a
Noe usq ad ipsum abraham: & ido mlm¬
gua inuenta est id.ẽ. hebrȩa. Apueritia

Expanded text:
lorum. Inde uentum est ad regum tempora, lorum. Inde uentum est ad regum tempora, quorum primus regnauit Saul; cui reprobato et bellica clade prostrato eiusque stirpe reiecta, ne inde reges orerentur, Dauid successit in regnum, cuius maxime Christus dictus est filius. In quo articulus quidam factus est et exordium quodam modo iuuen- tutis populi Dei; cuius generis quaedam uelut adulescentia ducebatur ab ipso Abraham usque ad hunc Dauid. Neque enim frustra Matthaeus euangelista sic generationes commemorauit, ut hoc primum interuallum quattuordecim gene- Tationibus commendaret, ab Abraham scilicet usque ad Dauid. Ab adulescentia quippe incipit homo posse generare; propterea generationum ex Abraham sumsit exordium; qui etiam pater gentium constitutus est, quando mutatum nomen accepit. Ante hunc ergo uelut pueritia fuit huius generis populi Dei a Noe usque ad ipsum Abraham; et ideo in lingua inuenta est, id est Hebraea. A pueritia
Abbreviated transcription (Latin):
populo diuisit. Abhis duob mirabilib
ducib bella etiam ꝓsperrune ac mira¬
biliter gesta sunt: deo contestante non
tam propter merita hebrei popłi. quam
propter peccata earũ quȩ debellabant᷑
gentium. illas eis ꝓuenisse uictorias.
Post istos duces. iudices fuerunt iam in
terra ꝓmissionis popło collocato: ut inci¬
peret interim reddi abrahȩ prima pro¬
missio degente una idest hebrea & ter¬
ra chanaan. nondũ de omnib gentib
& toto orbe terrarũ: quod xp̃i aduentꝰ
incarne & non ueteris legis obseruationes
sed ȩuangłii fides fuerat impletura.
Cuius rei prefiguratio facta est: quod
non moys es qui popło legem accȩperat
in monte sẏna. sed hiesus cui etĩa nomen
dõ prȩcipiente mutatum fuerat ut hiesus¬
uocaretur. popłm interram ꝓmissionis
induait. Temporib autẽ udicum: sicut
se habebant & peccata popłi & miscdia dĩ.
alter nauerunt prospera & aduersa bel¬

Expanded text:
populo diuisit. Ab his duobus mirabilibus populo diuisit. Ab his duobus mirabilibus ducibus bella etiam prosperrime ac mirabiliter gesta sunt, Deo contestante non tam propter merita Hebraei populi quam propter peccata earum, quae debellabantur, gePost istos duces, Judices fuerunt, jam in terra promissionis populo collocato: ut inciperet interim reddi Abrahae prima promissio de gente una, id est Hebraea, et terra Chanaan; nondum de omnibus gentibus et toto orbe terrarum: quod Christi adventus in carne, et non veteris Legis observationes, sed Evangelii fides fuerat impletura. Cujus rei praefiguratio facta est, quod non Moyses, qui legem populo acceperat in monte Sina, sed Jesus, cui etiam nomen Deo praecipiente mutatum fuerat ut uocaretur, populum in terram promissionis induxit. Temporibus autem iudicum, sicut se habebant et peccata populi et misericordia Dei, alternauerunt prospera et aduersa bel
Abbreviated transcription (Latin):
testimonii nuncupatum est. ubi ds̃ sacri¬
ficiis futura pręnuntiantib colebatur:
cum scilicet iam data lex fuisset in monte
multũ terribiliter. attestabatur eñi eui¬
dentissima mirabilib signis uocibusq di¬
uinitas: quod factum est mox ut exitũ
est de egypto & indeserto populus ẽe̾ cȩ¬
pit. quinquagesimo die post celebratum
pascha. ꝑ ouis immolationem: cuiusq
adeo typus xp̃i est. pręnuntians eum ꝑ
uictimam passionis de hoc mundo transi¬
turum ad patrem: pascha quippe hebrea
lingua transitus interpretatur: ut iam
cum reuelaretur testamentũ noñ po¬
stea quã pascha nr̃m unmolatus. ẽ. xp̃c.
quinquagesimo die ueniret decȩlo s p̃s
sc̃s. qui dictus est in euangłio digitus dĩ:
ut recordationem nr̃am inprimi prefigu¬
rati facti memoriam reuocaret. quia &
legis illȩ tabule digito dĩ scripte referun¬
moyse populum rexit hiesus naue:
& interrã ꝓmissionis introduxit. ẽãq

Expanded text:
testimonii nuncupatum est, ubi Deus sacritestimonii nuncupatum est, ubi Deus sacrificiis futura praenuntiantibus colebatur, cum scilicet iam data lex fuisset in monte multum terribiliter; adtestabatur enim euidentissima mirabilibus signis uocibusque diuinitas. Quod factum est, mox ut exitum est de Aegypto et in deserto populus esse coepit, quinquagensimo die post celebratum Pascha per ouis immolationem; qui usque adeo typus Christi est praenuntians eum per uictimam passionis de hoc mundo transiturum ad Patrem Pascha quippe Hebraea lingua transitus interpretatur, ut iam cum reuelaretur testamentum nouum, postea quam Pascha nostrum immolatus est Christus, quinquagensimo die ueniret de caelo Spiritus sanctus, qui dictus est in euangelio digitus Dei, ut recordationem nostram in primi praefigurati facti memoriam reuocaret, quia et legis illae tabulae digito Dei scriptae referunMoyse populum rexit Iesus Naue et in terram promissionis introduxit eamque
Abbreviated transcription (Latin):
liter multiplicatam ex durissimo & grauis¬
simo quodibi ferebat iugo seruitutis extrahe¬
ret. immo ꝑ eum ds̃ qui hoc ꝓmiserat abra¬
he. Prius quippe ex inde fugiens. qͦd cũ isra¬
helitam defenderet egyptium occiderat &¬
territus fuerat: postea diuinitus missus in
potestate sp̃s di superauit pharaonis resi¬
stens magos. Iunc ꝑ eum egyptiis illate
sunt decem memorabiles plage. cũ dimit¬
tere populũ dĩ nollent: aqua insanguinẽ
uersa: Ranȩ. & scyniphes. cinomia. mors
pecorũ. ulcera. grando. Locusta: tenebre.
mors primogenitorũ. Adextremum:
israhelitas quos plagis tot tantisq ꝑfracti.
tandem aliquando dimiserant ȩgỹ ptii.
inmari rubro dum ꝑsequuntur: extin¬
cti sunt. Illis quippe ab euntib diuisum
mare uiam fecit: hos autẽ insequentes in
se rediens unda summersit. Deinde sub
annos quadraginta duce moysȩ d̃ĩ popłs
indeserto actus est quando tabernaculũ

Expanded text:
liter multiplicatam ex durissimo et grauisliter multiplicatam ex durissimo et grauissimo, quod ibi ferebat, iugo seruitutis extraheret, immo per eum Deus, qui hoc promiserat Abrahae. Prius quippe exinde fugiens, quod, cum Israelitam defenderet, Aegyptum occiderat et territus fuerat, postea diuinitus missus in potestate spiritus Dei superauit Pharaonis resistentes magos. Tunc per eum Aegyptiis inlatae sunt decem memorabiles plagae, cum dimittere populum Dei nollent, aqua in sanguinem uersa, rana et sciniphes, cynomyia, mors pecorum, ulcera, grando, lucusta, tenebrae, mors primogenitorum. Ad extremum Israelitas, quos plagis tot tantisque perfracti tandem aliquando dimiserant, Aegyptii in mari Rubro dum persequuntur extincti sunt. Illis quippe abeuntibus diuisum mare uiam fecit; hos autem insequentes in se rediens unda submersit. Deinde per annos quadraginta duce Moyse Dei populus in deserto actus est, quando tabernaculum
Abbreviated transcription (Latin):
tabitur: sed fr̃ eiꝰ iunior maior illo erit. &
semen eius erit inmultitudine gentium.
Etiam hic duo illa ꝓmissa demonstrat.
Nam ille inpopłm: iste inmultitudinẽ
gentiũ. Quid euidentius: quã his duab
ꝓmissionib contineri popłm ifrahelitarũ
orbemq terrarũ insemine abrahe: illum
scdm carnem. istũ scdm̃ fidem: Defunc¬
to iacob. defuncto etĩa ios eph: ꝑreliquoᷤᷤ
centũ quadraginta quatuor annos donec
exriretur de terra egypti inmodũ incredi¬
bilem gens illa creuit: etiã tantis attrita
ꝑsecutionib ut quodam tempore nati
masculi necarentur. cũ mirantes ȩgyptios
numia popłi illius incrementa terrerent.
Tunc moys es subtractus furto trucidato¬
rib paruulorũ. ad domũ regiam ingen¬
tia ꝑ eum dõ preparante ꝑuenit: nutritꝰq
& adoptatus a filia pharaonis. qͦd nomeit
mȩgypto omniũ regũ fuit. intantũ ꝓuẽ¬
nit uirum. ut ipse illam gentem mirabi ẽ¬

Expanded text:
tabitur; sed frater eius iunior maior illo erit, et tabitur; sed frater eius iunior maior illo erit, et semen eius erit in multitudinem gentium. Etiam hic duo illa promissa demonstrat. Nam ille in populum, iste in multitudinem gentium. Quid euidentius quam his duabus promissionibus contineri populum Israelitarum orbemque terrarum in semine Abrahae, illum secundum carnem, istum secundum fidem? to Iacob, defuncto etiam Ioseph per reliquos centum quadraginta quattuor annos, donec exiretur de terra Aegypti, in modum incredibilem illa gens creuit, etiam tantis adtrita persecutionibus, ut quodam tempore nati masculi necarentur, cum mirantes Aegyptios nimia populi illius incrementa terrerent. Tunc Moyses subtractus furto trucidatoribus paruulorum ad domum regiam, ingentia per eum Deo praeparante, peruenit nutritusque et adoptatus a filia Pharaonis quod nomen in Aegypto omnium regum fuit in tantum prouenit uirum, ut ipse illam gentem mirabi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmissa uide: quȩ donec uenirent. nunqͣm
principes hoc est reges isrł ab illastir pe
defuerunt. Et ip̃se expectatio gentium.
quod clarius est uidendo quã fit exponen¬
duorũ popłoꝵ iniudeis & xp̃ianis. quã¬
uis quod ad carnis ꝓpaginem ꝑtinet. nec
nudei uenerint de semine es au sed idumei.
nec xp̃iane gentes de iacob sed potius ui¬
dei. ad hoc enim tantũ figura ualuit qͦd
dictum est maior seruiet minori: ita fac¬
tum est etiam induob filiis ioseph. Nã
maior gessit typũ iudeoꝵ: xp̃ianorũ
autẽ minor. Quos cũ benediceret iacob
manum dex teram ponens suꝑ minorem
quẽ habebat adsinistram: sinistram suꝑ
maiorem quẽ habebat ad dexteram: gra¬
ue uisum est patri eorũ. & ammonuit
patrem uelut corrigens eius errorem: &
quisnam eorũ ẽẽt maior ostendens. At il¬
le mutare manus noluit : sed dixit. Scio
fili: scio. Et hic erit in popłm & hic ex al¬

Expanded text:
promissa Iudae, quae donec uenirent numquam promissa Iudae, quae donec uenirent numquam principes, hoc est reges Israel, ab illa stirpe defuerunt. Et ipse exspectatio gentium; quod clarius est uidendo quam fit exponenduorum populorum in Iudaeis et Christianis quamuis, quod ad carnis propaginem pertinet, nec Iudaei uenerint de semine Esau. sed Idumaei; nec Christianae gentes de Iacob, sed potius Iudaei; ad hoc enim tantum figura ualuit, quod dictum est: Maior seruiet minori: ita factum est etiam in duobus filiis Ioseph; nam maior gessit typum Iudaeorum, Christianorum autem minor. Quos cum benediceret Iacob, manum dextram ponens super minorem quem habebat ad sinistram, sinistram super maiorem quem habebat ad dextram: graue uisum est patri eorum, et admonuit patrem uelut corrigens eius errorem et quisnam eorum esset maior ostendens. At ille mutare manus noluit, sed dixit: Scio, fili, scio. Et hic erit in populum, et hic exal
Abbreviated transcription (Latin):
plum hoc & intriduo resuscitabo illud.
Ipsum autẽ genus mortis hoc est sublimi¬
tas crucis: in uno uerbo intelligitur quo
ait. ascendisti. Quod uero addidit recum¬
bens dormisti. euangłista exx ponit ubi
dicit & inclinato capite tradidit sp̃m.
aut cerce sepultura eius agnoscitur inqua
recubuit dormiens. & unde illũ nullus
hominũ sicut ꝓphecȩ aliquos. uel sicut
ipse alios suscitauit. sed sicut a somno ipse
surreit. Stola porro eius quã lauat in
uno idest mundat a peccatis insanguine
suo. cuius sanguinis sacramentũ bapti¬
zati sciunt. unde & adiungit. & insan¬
guine uuȩ amictũ suũ. quid est nͥ ȩccła :
Et fului oculi eius auino. spũales eiꝰ in¬
ebriati poculo eius: de quo canit psalmꝰ.
& calix tuus in ebrians quã pręclarus
est. Et dentes eius candidiores lacte. qͦd
potant apud apłm paruuli. uerba scili¬
cet nutrientia: nondum idonei solido
cibo. Ipse igitur est in quo reposita erant

Expanded text:
plum hoc, et in triduo resuscitabo illud. plum hoc, et in triduo resuscitabo illud. Ipsum autem genus mortis, hoc est sublimitas crucis, in uno uerbo intellegitur, quod ait: Ascendisti. Quod uero addidit: Recumbens dormisti, euangelista exponit, ubi dicit: Et inclinato capite tradidit spiritum; aut certe sepultura eius agnoscitur, in qua recubuit dormiens, et unde illum nullus hominum, sicut prophetae aliquos uel sicut ipse alios, suscitauit, sed sicut a somno ipse surrexit. Stola porro eius, quam lauat in uino, id est mundat a peccatis in sanguine suo, cuius sanguinis sacramentum baptizati sciunt, unde et adiungit: Et in sanguine uuae amictum suum, quid est nisi ecclesia? Et fului oculi eius a uino spiritales eius inebriati poculo eius, de quo canit psalmus: Et calix tuus inebrians quam praeclarus est! Et dentes eius candidiores lacte, quod potant aput apostolum paruuli, uerba scilicet nutrientia, nondum idonei solido cibo. Ipse igitur est, in quo reposita erant
Abbreviated transcription (Latin):
bus eius donec ueniant quȩ reposita sunt
ei. & ipse erit exrpectatio gentium: alli
gans aduitem pullum suum. & adcilici¬
um pullum asinȩ suȩ. Lauabit inuino
stolam suam: & insanguine uuȩ amictũ
suum. Fulin oculi eius auino: & dentes
candidiores lacte. Ex posui hec aduer¬
sus manicheum fa̾ustum disputans. &
satis ẽẽ arbitror quantũ ueritas ꝓphetie
hinus elicet: ubi & mors ap̃i predicta. ẽ.
uerbo dormitionis. & non necessitas sed
potestas inmorte nomine leonis. Quam
potestatem. in eugłio ipse prȩdicat dicens.
Potestatem habeo ponendi animã mẽã:
& potestatẽ habeo iterũ sumendi eam.
Nemo eam tollit ame: sed ego eam pono
ame: & iterũ sumo eam. Sicut leo fremu¬
it: sic quod diarit impleuit. Ad eã namq
ꝑtinet potestatem quod de resurrectione
eius adiunctum est. quis suscitabit eũ:
hoc est quia nullus hominũ nisi se ipse:
qui etiã decorpore suo dixit. soluite tem¬

Expanded text:
bus ejus, donec veniant quae reposita sunt bus ejus, donec veniant quae reposita sunt ei; et ipse exspectatio gentium, allgans ad uitem pullum suum et cilicio pullum asinae suae lauabit in uino stolam suam et in sanguine uuae amictum suum. Fului oculi eius a uino et dentes candidiores lacte. Exposui haec aduersus Manichaeum Faustum disputans et satis esse arbitror, quantum ueritas prophetiae huius elucet; ubi et mors Christi praedicta est uerbo dormitionis et non necessitas, sed potestas in morte nomine leonis. Quam potestatem in euangelio ipse praedicat dicens: Potestatem habeo ponendi animam meam et potestatem habeo iterum sumendieam. Nemo eam tollit a me; sed ego eam pono a me, et iterum sumo eam. Sic leo fremuit, sic quod dixit inpleuit. Ad eam namque pertinet potestatem, quod de resurrectione eius adiunctum est: Quis suscitabit eum? hoc est, quia nullus hominum, nisi se ipse, qui etiam de corpore suo dixit: Soluite tem
Abbreviated transcription (Latin):
ta quinq. non quia simul iam erant
om̃s quando egyptũ ingressus est ipse.
sed ut dixi totum tempus habetur eius
ingressus quo uixit ioseph ꝑ quẽ uidetur¬
populũ . xp̃ianũ in quo dĩ ciuitas pere¬
grinatur interris. si carnem xp̃i in abra¬
hȩ semine requiramus: remotis concubi-¬
narũ filiis. occurrit isaac. Si insemine
isaac: remoto es au qui est etiã edom. oc¬
currit iacob qui est & isrł. Si in semine
ipsius isrł: remotis cęteris occurrit iudas.
quia de tribu iuda exortus est xp̃e. Ac
ꝑ hoc: cum megypto moriturus israhel
filios suos benediceret: quemadmodũ
iudam ꝓphetice benedixerit audiamus.
Iuda inquit te laudabunt fr̃s tui: manꝰ
tuȩ suꝑ dorsum inimicorũ tuorũ: ado¬
rabunt te filii patris tui. Catulus leonis
iuda. Ex germinatione filimi ascendisti:
recumbens dormisti ut leo. & ut catulꝰ
leonis. Quis suscitabit eum: Non defi¬
ciet princeps ex uda & dux de fȩmori-¬

Expanded text:
ta quinque, non quia simul iam erant ta quinque, non quia simul iam erant omnes, quando Aegyptum ingressus est ipse; sed, ut dixi, totum tempus habetur eius ingressus, quo uixit Ioseph, per quem uideturpopulum Christianum, in quo Dei ciuitas peregrinatur in terris, si carnem Christi in Abrahae semine requiramus, remotis concubinarum filiis occurrit Isaac; si in semine Isaac, remoto Esau, qui est etiam Edom, occurrit Iacob, qui est et Israel; si in semine ipsius Israel, remotis ceteris occurrit ludas, quia de tribu Iuda exortus est Christus. Ac per hoc cum in Aegypto moriturus Israel suos filios benediceret, quem ad modum ludam prophetice benedixerit, audiamus: Iuda, inquit, te laudabunt fratres tui. Manus tuae super dorsum inimicorum tuorum; adorabunt te filii patris tui. Catulus leonis Iuda; ex germinatione, fili mi, ascendisti; recumbenleonis, quis suscitabit eum? Non deerit princeps ex Juda, et dux de femori
Abbreviated transcription (Latin):
Ipse est ille ꝓnepos eius ab effrem dertius.
Generationem quippe tertiam. dicit fili¬
um. nepotem ꝓnepotem. Deinde sequit᷑.
Et filii orachir filii mranasse: natisunt su¬
pra femora ioseph. Et hic ille ipse est nepoᷤᷤ
manasse ꝓnepos ioseph. Sed pluraliter.
appellati sunt. sicut scriptura consueuit.
quȩ unam quoq filiam iacob filias nun-¬
cupauit: & sicut latinȩ lingue consuetu¬
dine liberi dicuntur pluraliter filii. etiã¬
si non sint uno amplius. Cum ergo ipsius
ioseph prȩdicetur felicitas. quia potuit
uidere ꝓnepotes: nullomodo putandi st̃
iam fuisse tricesimo nono anno ꝓaui sin
ioseph. quando ad eũ inegyptũ iacob
pater eius aduenit. Illud autẽ est quod
fallit minus ista diligenter intuentes: qm̃
scriptum est. hȩc autẽ nomina filioꝵ isrł
qui intrauerunt inegiptũ simul cũ ia¬
cob patre suo. Hoc enim dictũ est quia
simul cum illo computantur septuagin¬

Expanded text:
Ipse est ille pronepos eius ab Ephraem tertius. Ipse est ille pronepos eius ab Ephraem tertius. Generationem quippe tertiam dicit filium, nepotem, pronepotem. Deinde sequitur: Et filii Machir, filii Manasse, nati sunt supra femora Ioseph. Et hic ille ipse est nepos Manasse, pronepos Ioseph. Sed pluraliter appellati sunt, sicut scriptura consueuit, quae unam quoque filiam Iacob filias nuncupauit; sicut in Latinae linguae consuetudine liberi dicuntur pluraliter filii, etiamsi non sint uno amplius. Cum ergo ipsius Ioseph praedicetur felicitas, quia potuit uidere pronepotes, nullo modo putandi sunt iam fuisse tricensimo nono anno proaui sui Ioseph, quando ad eum in Aegyptum Iacob pater eius aduenit. Illud autem est, quod fallit minus ista diligenter intuentes, quoniam scriptum est: Haec autem nomina filiorum Israel, qui intrauerunt in Aegyptum simul cum Iacob patre suo. Hoc enim dictum est, quia simul cum illo conputantur septuagin
Abbreviated transcription (Latin):
ta quinq numerantur. qui tunc egiptum
ingressi sunt cum iacob: Nam commemo¬
ratur ibi machir filius manasse nepos io¬
seph & eiusdem machir filius idest Gala¬
ad nepos manasse ꝓnepos ioseph: ibi est &¬
quem genuit effrem alter filius iosepħ idẽ.
U talia nepos ioseph: & filius ipsius utaliȩ
idest nepos effrem. ꝓnepos ioseph: qui nul¬
lomodo ẽẽ potuerunt quando iacob in ae¬
gyptũ uenit. & filios ioseph nepotes suos
auos istorũ minores. quam nouem annoꝵ
puer os inuenit. Sed nmirũ introitus
iacob inegyptũ quando eum inseptuagin¬
ta quinq hominib scriptura cominemo¬
rat: non unus dies uel unus annus: sed
totũ illud est tempus quandui uixit io¬
seph. ꝑ quem factum est ut intrarent. Nam
de ipso ioseph ẽadem scriptura sic loquit᷑.
Et habitauit ioseph megypto ipse & fũs
eius & omnis cognatio patris enis: & ui¬
xit annos centũ decem. & uidit ioseph ef¬
frem filios usq intertiam generationem.

Expanded text:
ta quinque numerantur, qui tunc Aegyptum ta quinque numerantur, qui tunc Aegyptum ingressi sunt cum Iacob? Nam commemoratur ibi Machir, filius Manasse, nepos Ioseph, et eiusdem Machir filius, id est Galaad, nepos Manasse, pronepos Ioseph; ibi est et quem genuit Ephraem, alter filius Ioseph, id est Utalaam, nepos Ioseph, et filius ipsius Utalaae Edem, nepos Ephraem, pronepos Ioseph; qui nullo modo esse potuerunt, quando Iacob in Aegyptum uenit et filios Ioseph, nepotes suos, auos istorum, minores quam nouem annorum pueros inuenit. Sed nimirum introitus Iacob in Aegyptum, quando eum in septuaginta quinque hominibus scriptura commemorat, non unus dies uel unus annus, sed totum illud est tempus, quamdiu uixit loseph, per quem factum est ut intrarent. Nam de ipso Ioseph eadem scriptura sic loquitur: Et habitauit Ioseph in Aegypto, ipse et fratres eius et omnis cohabitatio patris eius, et uixit annos centum decem, et uidit Ioseph Ephraem filios usque in tertiam generationem.
Abbreviated transcription (Latin):
tum est: & claudicauerunt a semitis sius.
NGres si itaq referuntur in.I¬
egyptum simul cum ipso iacob septuagin¬
ta quinq: homines: annumerato ipso fi¬
liis suis. In quo numero duȩ tantũ feminȩ
cominemorantur: una filia. neptis altera.
Sed res diligenter considerata non indicat
quod tantus numerus fuerit in ꝓgenie
iacob: die uel anno quo ingressus est in¬
egiptũ. Cominemorati sunt quippe in
eis etiã ꝓnepotes ios eph. qui nullomodo
iam tunc ẽẽ potuerunt: qm̃ tunc centũ
driginta annoꝵ erat iacob. filius uͦ eius
ioseph triginta nouem. Quẽ cũ accepis¬
se tricesimo anno suo uel amplius con¬
stet uxorem: quomͦ potuit ꝑ nouem annos
habere ꝓnepotes de filiis quos eax eade uaxore
suscepit: Cum igitur nec filios haberent
effrrem & manass es filii ioseph. sed eos pu¬
eros infra quã nouennes iacob in egiptum
ingressus inuenerit: quo pacto eoꝵ non so¬
lum filii sed etiam nepotes in illis septuagin¬

Expanded text:
tum est: Et claudicauerunt a semitis suis.tum est: Et claudicauerunt a semitis suis.ngressi itaque referuntur in Aegyptum simul cum ipso Iacob septuaginta quinque homines, adnumerato ipso filiis suis. In quo numero duae tantum feminae commemorantur, una filia, neptis altera. Sed res diligenter considerata non indicat, quod tantus numerus fuerit in progenie Iacob die uel anno quo ingressus est Aegyptum. Commemorati sunt quippe in eis etiam pronepotes Ioseph, qui nullo modo iam tunc esse potuerunt, quoniam tunc centum triginta annorum erat Iacob, filius uero eius Ioseph triginta nouem; quem cum accepisse tricensimo anno suo uel amplius constet uxorem, quo modo potuit per nouem annos habere pronepotes de filiis, quos ex eadem uxore suscepit? Cum igitur nec filios haberent Ephraem et Manasses, filii Ioseph, sed eos pueros infra quam nouennes Iacob Aegyptum ingressus inuenerit, quo pacto eorum non solum filii, sed etiam nepotes in illis septuagin
Abbreviated transcription (Latin):
sicut paulo ante dicri uocabatur: quod
nomen magis popłs ex illo ꝓcreatus ob¬
cinuit. Hoc autẽ nomen illi ab angło imn¬
positum est. qui cũ illo fuerat initinere
de mesopotamia redeunte luctatus: typũ
xp̃i eindentissime gerens. Nam quod ei
prȩualuit iacob utiq uolenti. ut myste¬
rium figuraret: significat passionem xxp̃i
ubi uisi sunt ei prȩualere iudei. Et tam̃
benedictionem ab eodem angło quẽ suꝑa-¬
uerat impetrauit: ac sic huius nominis
impositio benedictio fuit. Inter pretatur
autẽ isrł. uidens dm̃. Quod erit infine
prȩmiũ sc̃oꝵ omiũ. Tetigit porro illi id̾e
angłs ueluti preualenti latitudinem fę¬
moris: eumq isto modo claudum reddi-¬
dit. Erat itaq unus atq idem iacob et
benedictus & claudus: benedictus in eis qͥ
in xp̃m ex eodem popło crediderunt. atq
in infidelib claudus. Namfemoris latitu¬
do: generis multitudo est. Plures quippe
sunt in eastirpe de quib ꝓphetice predic¬

Expanded text:
sicut paulo ante dixi, uocabatur, quod nomen magis populus ex illo procreatus obtinuit. Hoc autem nomen illi ab angelo inpositum est, qui cum illo fuerat in itinere de Mesopotamia redeunte luctatus, typum Christi euidentissime gerens. Nam quod ei praeualuit Iacob, utique uolenti, ut mysterium figuraret, significat passionem Christi, ubi uisi sunt ei praeualere Iudaei. Et tamen benedictionem ab eodem angelo, quem superauerat, inpetrauit; ac sic huius nominis inpositio benedictio fuit. Interpretatur autem Israel \'uidens Deum\\ quod erit in fine praemium sanctorum omnium. Tetigit porro illi idem angelus ueluti praeualenti latitudinem femoris eumque isto modo claudum reddidit. Erat itaque unus adque idem Iacob et benedictus et claudus: benedictus in eis, qui in Christum ex eodem populo crediderunt, adque in infidelibus claudus. Nam femoris latitudo generis multitudo est. Plures quippe sunt in ea stirpe, de quibus prophetice praedic
Abbreviated transcription (Latin):
fit id. ẽ. ut ualeat ad eam salutẽ subdito¬
rum quȩ scdm̃ dm̃ est: unde iam suꝑius
disputauimus. Propter qͦd ait apłs. Qui
episcopatũ desiderat: bonũ desiderat o-¬
pus. Exponere uoluit quid sit episco
patus. quia nom̃. ẽ. operis non honoris.
Grecũ est enĩ atq inde ductũ uocabulũ
suꝑ intendit: curam scilicet eorũ gerens.
Scopos quippe: intentio est. E rgo episco¬
pin si uelimus latine suꝑintendere possumꝰ
dicere. ut intelligat nonse ẽẽ epm̃ qui pre¬
esse dilȩxerit non ꝓdesse. Itaq astudio cog¬
noscende ueritatis nemo ꝓhibetur: quod
ad laudabile ꝑtinet otiũ. Tocus uero supe¬
rior sine quo regi popłs non potest: & si
ita teneatur atq amministretur ut decet.
tam̃ indecenter appetitur. Quã obrem:
ocium scm̃ quęrit caritas ueritatis: nego¬
tiũ iustum suscipit necessitas caritatis.
Quã sarcinam si nullus imponit: ꝑcipi¬
ende atq intuende uacandum. ẽ. uerita¬

Expanded text:
fit, id est, ut ualeat ad eam salutem subditofit, id est, ut ualeat ad eam salutem subditorum, quae secundum Deum est; unde iam superius disputauimus. Propter quod ait apostolus: Qui episcopatum desiderat, bonum opus desiderat. Expoentium ait, nomen est operis, non honoris. Graecum est enim, atque inde ductum vocabulum, superintendit, curam scilicet subditorum gerens; scopus quidem intentio est. Ergo episco si uelimus, Latine superintendere possumus dicere, ut intellegat non se esse episcopum, qui praeesse dilexerit, non prodesse. Itaque ab studio cognoscendae ueritatis nemo prohibetur, quod ad laudabile pertinet otium; locus uero superior, sine quo regi populus non potest, etsi ita teneatur adque administretur ut decet, tamen indecenter adpetitur. Quam ob rem otium sanctum quaerit caritas ueri-. tatis; negotium iustum suscipit necessitas caritatis. Quam sarcinam si nullus inponit, percipiendae adque intuendae uacandum est uerita
Abbreviated transcription (Latin):
nali seruitute coercendum. Idõq apłs eti¬
am seruos monet subditos ẽẽ dominis suis.
& ex animo eis cũ bona uoluntate serui¬
re. ut scilicet si non possunt a dominis li¬
beri fieri. suam seruitutẽ ipsi quodã modo
liberam faciant. non timore subdolo sed
fideli dilectione seruiendo: donec transe¬
at inquitas. & euacuetur omnis princi¬
habuerunt seruos iusti patres nr̃i:
sic amministrabant domesticam pace. ut
scdm̃ hȩc tẽporalia bona filioꝵ sortem a
seruorũ conditione distinguerent. ad dm̃
autẽ colendum in quo ȩterna bona sꝑ an¬
da sunt. omĩb domus suȩ membris pari
dilectione consulerent. Quod naturalis
ordo ita p̃scribit. ut nomen patrũfamili¬
as hinc exortũ sit & tam late uulgatũ:
ut etiã inque dominantes hoc se gaude¬
ant appellari. Qui autẽ ueri patresfami¬
lias sunt. omĩb infamilia sua tanquam
filiis ad colendũ & ꝓmerendũ dm̃ con-¬

Expanded text:
nali seruitute cohercendum. Ideoque apostolus etinali seruitute cohercendum. Ideoque apostolus etiam seruos monet subditos esse dominis suis et ex animo eis cum bona uoluntate serio; ut scilicet, si non possunt a dominis liberi fieri, suam seruitutem ipsi quodam modo liberam faciant, non timore subdolo, sed fideli dilectione seruiendo, donec transeat iniquitas et euacuetur omnis princihabuerunt seruos iusti patres nostri, sic administrabant domesticam pacem, ut secundum haec temporalia bona filiorum sortem a seruorum condicione distinguerent; ad Deum autem colendum, in quo aeterna bona speranda sunt, omnibus domus suae membris pari dilectione consulerent. Quod naturalis ordo ita praescribit, ut nomen patrum familias hinc exortum sit et tam late uulgatum, ut etiam inique dominantes hoc se gaudeant appellari. Qui autem ueri patres familias sunt, omnibus in familia sua tamquam filiis ad colendum et promerendum Deum con
Abbreviated transcription (Latin):
tionis iunculo subderetur: quod non fit nͥ
do iudicante apud quẽ non est iniquitas.
& nouit diuersas penas meritis distribue¬
re delinquentiũ. Sicut autẽ suꝑnus dñs
dicit omnis qui facit peccatũ seruus est
peccati: ac ꝑ hoc multi quidem religiosi
dominis iniquis non tamen liberis serui¬
unt. E quo enim quis deuictus est: huic
& seruus ad dictus est. Et utiq felicius
seruitur homini quã libidini: cũ seuis¬
simo dominatu uastet corda mortalium
ut alias omrttam libido ipsa dominandi.
Hominib autẽ illo pacis ordine quo ali¬
is alii subiecti sunt. sicut ꝓdest humilitas
seruientib: ita nocet suꝑbia dominanti¬
bus. Nullus autẽ natura inqua d̃s prius
hominem condidit seruus est hominis aut
peccati. Uerum & penalis seruitus ea lege
ordinatur quȩ naturalem ordinem conser¬
uari iubet. ꝑ turbari uetat: quia si contra
eam legem non ẽẽt factum: nichil ẽẽt pe¬

Expanded text:
cionis uinculo subderetur; quod non fit nisi cionis uinculo subderetur; quod non fit nisi Deo iudicante, aput quem non est iniquitas et nouit diuersas poenas meritis distribuere delinquentium. Sicut autem supernus Dominus dicit: Omnis, qui facit peccatum, seruus est peccati, ac per hoc multi quidem religiosi dominis iniquis, non tamen liberis seruiunt: A quo enim quis deuictus est, huic et seruus addictus est. Et utique felicius seruitur homini, quam libidini, cum saeuissimo dominatu uastet corda mortalium, ut alias omittam, libido ipsa dominandi. Hominibus autem illo pacis ordine, quo aliis alii subiecti sunt, sicut prodest humilitas seruientibus, ita nocet superbia dominantibus. Nullus autem natura, in qua prius Deus hominem condidit, seruus est hominis aut peccati. Verum et poenalis seruitus ea lege ordinatur, quae naturalem ordinem conseruari iubet, perturbari uetat; quia si contra eam legem non esset factum, nihil esset poe
Abbreviated transcription (Latin):
rũ. quid eirigat meritũ peccatoꝵ. Con¬
ditio quippe seruitutis uire intelligitur
imposita peccatori. Proinde nusquam
scripturarũ legimius seruũ: ante quam
hoc uocabulo Noe iustus peccatũ filii uin¬
dicaret. Nomen itaq istud culpa meruit
non natura. Origo autẽ uocabuli seruoꝵ
in latina lingua inde creditur dicta: qͦd
hi qui uire belli possent occidi a uictorib
cũ seruabantur serui fiebant: a seruando
appellati. Q uod etiã ipsum sine peccati
merito non est. Nam & cũ iustũ geritur
bellum ꝓpeccato econtrario dimicat᷑. &¬
omnis uic toria cũ etiã malis ꝓuenit. di¬
umo iudicio uictos humiliat. uel emen¬
dans peccata uel puniens. Testis est ho¬
mo d̾i danihel cum incaptiuitate positꝰ
peccata sua & peccata popłi sui confitet᷑
dõ: & hanc ẽẽ causam illius captiuitatis
pio dolore testatur. Prima gͦ seruitutis
causa peccatũ. ẽ. ut homo homini condi¬

Expanded text:
rum, quid exigat meritum peccatorum. Conrum, quid exigat meritum peccatorum. Condicio quippe seruitutis iure intellegitur inposita peccatori. Proinde nusquam scripturarum legimus seruum, antequam hoc uocabulo Noe iustus peccatum filii uindicaret. Nomen itaque istuc culpa meruit, non natura. Origo autem uocabuli seruorum in Latina lingua inde creditur ducta, quod hi, qui iure belli possent occidi. a uictoribus cum seruabantur serui fiebant, a seruando appellati; quod etiam ipsum sine peccati merito non est. Nam et cum iustum geritur bellum, pro peccato e contrario dimicatur; et omnis uictoria, cum etiam malis prouenit, diuino iudicio uictos humiliat uel emendans peccata uel puniens. Testis est homo Dei Daniel. cum in captiuitate positus peccata sua et peccata populi sui confitetur Deo et hanc esse causam illius captiuitatis pio dolore testatur. Prima ergo seruitutis causa peccatum est. ut homo homini condi
Abbreviated transcription (Latin):
H inc itaq etiã pax domestica orit᷑: id. ẽ.
ordinata imperandi obȩdiendiq concor-¬
dia cohabitantium. Imperant enim qͥ con¬
sulunt. sicut uir uxori. parentes filiis. dñi
seruis. obȩdiunt autẽ quib consulitur si¬
cut mulieres maritis. filii parentib. ser ui
dominis. Sed in domo iusti uiuentis eoc fi¬
de & adhuc ab illa cęlesti ciuitate peregri¬
nantis etiã qui imperant seruiunt eis qui¬
bus uidentur imperare. Neq enĩ domi¬
nandi cupiditate imperant. sed officio con¬
sulendi: nec principandi suꝑbia. sed ꝓui-¬
dendi mis ericordia.
hominem condidit. Nam dominet᷑
inquit piscib maris & uolatilib cęli. &
omniũ repͥentiũ quȩ repunt suꝑ terram.
Rationalem factũ adimaginem suã no¬
luit nisi irrationabilib dominari. ñ ho¬
minem homini. sed hominẽ pecori. Unde
primi iusti pastores pecorũ magis quã re-¬
ges hominũ constituti sunt: ut etiã sic in¬
sinuaret ds quid postulet ordo creatura¬

Expanded text:
Hinc itaque etiam pax domestica oritur, id est ordinata imperandi oboediendique concordia cohabitantium. Imperant enim, qui consulunt; sicut uir uxori, parentes filiis, domini seruis. Oboediunt autem quibus consulitur; sicut mulieres maritis, filii parentibus, serui dominis. Sed in domo iusti uiuentis ex fide et adhuc ab illa caelesti ciuitate peregrinantis etiam qui imperant seruiunt eis, quibus uidentur imperare. Neque enim dominandi cupiditate imperant, sed officio consulendi, nec principandi superbia, sed prouidendi misericordia. hominem condidit. Nam: Dominetur, inquit, piscium maris et uolatilium caeli et omnium repentium, quae repunt super terram. Rationalem factum ad imaginem suam noluit nisi inrationabilibus dominari; non hominem homini. sed hominem pecori. Inde primi iusti pastores pecorum magis quam reges hominum constituti sunt, ut etiam sic insinuaret Deus, quid postulet ordo creatura
Abbreviated transcription (Latin):
lum spiritus uerũetiam corporis requĩe
prȩfigurans. Ibi uacabimus & uidebimꝰ
uidebimus & amabimus: amabimus &
laudabimus. Ecce quod erit infiue. sine
fine. Nam quis est alius noster finis. nisi ꝑ¬
uenire ad regnum cuius nullus est finis::
Uideor michi debitum ingentis huius o¬
peris adiuuante dño reddidisse. Quibus
paruum uel quibus nimium est michi
ignoscant: Q uibus autem sat est. nons
michi sed deo mecum gratias gratu¬

Expanded text:
lum spiritus, verum etiam corporis requiem lum spiritus, verum etiam corporis requiem praefigurans. Ibi vacabimus, et videbimus; videbimus, et amabimus; amabimus, et laudabimus. Ecce quod erit in fine sine fine. Nam quis alius noster est finis, nisi pervenire ad regnum, cujus nullus est finis? 6. Videor mihi debitum ingentis hujus operis, adjuvante Domino, reddidisse. Quibus parum, vel quibus nimium est, mihi ignoscant: quibus autem satis est, non mihi, sed Deo mecum gratias congratu
Abbreviated transcription (Latin):
te temporũ sed numero generationum.
Duas quippe habere reperiunt᷑. Hinc
iam sicut matheus euangelista determi-¬
nat. tres etates usq ad xp̃i subsequuntur
aduentum quȩ singulȩ denis & quãtnis
generationib explicantur. Ab abrahã
usq ad dauid una: altera inde usq ad
transmigrationem babyloniȩ: tertia in¬
de usq ad xp̃i carnalem natiuitatem.
Fiunt itaq omnes quinq. Sexta nunc
agitur: nullo generationũ numero me¬
tienda propter id quod dictũ est. non. ẽ.
ur̃m scire tempora quȩ pater posuit in
sua potestate. Post hanc tanquã indie sep¬
timo requiescet ds̃: cũ eundẽ diem septi¬
mũ quod nos erimus. inse ipso dõ faciet re¬
quiescere. De istis porro ȩtatib singulis.
nunc diligenter longum est disputare.
Hȩc tamen septima erit sabbatum nr̃m.
cuius finis non erit uespera sed dominicꝰ
dies. uelut octauus. ȩternus qui xp̃i re-¬
surrectione sacratus est: eternam non so¬

Expanded text:
te temporum, sed numero generationum; te temporum, sed numero generationum; denas quippe. habere reperiuntur. Hinc iam, sicut Matthaeus euangelista determinat, tres aetates usque ad Christi subsequuntur aduentum, quae singulae denis et quaternis generationibus explicantur: ab Abraham usque ad Dauid una, altera inde usque ad transmigrationem in Babyloniam, tertia inde usque ad Christi carnalem natiuitatem. Fiunt itaque omnes quinque. Sexta nunc agitur nullo generationum numero metienda propter id quod dictum est: Non est uestrum scire tempora, quae Pater posuit in sua potestate. Post hanc tamquam in die septimo requiescet Deus, cum eundem diem septimum, quod nos erimus, in se ipso Deo faciet requiescere. De istis porro aetatibus singulis nunc dilHaec tamen septima erit sabbatum nostrum, cujus finis non erit vespera, sed dominicus dies velut octavus aeternus, qui Christi resurrectione sacratus est, aeternam non so
Abbreviated transcription (Latin):
maiore ꝑfecti. uacabimus in ȩternũ uiden¬
tes quia ipse est ds: quo pleni erimus qͣn¬
do ipse erit omĩa iomnib. Nam & ipli
bona opera nr̃a quando ipsius potius in¬
telliguntur esse quã nr̃a. tunc nobis adhs
sabbatum adipiscendum imputantur
quia si nobis ea tribuerimus. seruilia eriĩ
cum de sabbato dicatur. omne opus seru¬
le non facietis in eo. Propter quod & ꝑ ihe
zechielem ꝓphetam dicitur. Et sabbata
mea dedi eis insignũ inter me & inter eos
ut scirent quia ego dñs qui sc̃ifico eos
Hoc ꝑfecte tunc sciemus. quando ꝑfecte¬
uacabimus &e ꝑfecte uidebimus quia ps
est ds̃. Ipse etiã muimerus ȩtatũ ueluti die¬
rũ si scđm eos articulos temporũ cõpucetur
qui inseripturis uidentur ex pressi. iste sab¬
batismus euidentius apparebit qm̃ septi¬
mus inuenitur. ut prima ȩtas tanquam
dies prima sit ab adam usq ad diluuium.
scda inde usq ad abraham. non ȩqualita¬

Expanded text:
maiore perfecti uacabimus in aeternum uidenmaiore perfecti uacabimus in aeternum uidentes, quia ipse est deus, quo pleni erimus, quando ipse erit omnia in omnibus. nam et ipsa opera bona nostra, quando ipsius potius intelleguntur esse quam nostra, tunc nobis ad hoc sabbatum adipiscendum imputantur, quia, si nobis ea tribuerimus, seruilia erunt, cum de sabbato dicatur: omne opus seruile non facietis in eo. propter quod et per Ezechihel prophetam dicitur: et sabbata mea dedi eis in signum inter me et inter eos, ut scirent quia ego dominus, qui sanctifico eos. hoc uacabimus, et perfecte uidebimus quia ipse est Deus. Ipse etiam numerus aetatum, ueluti dierum, si secundum eos articulos temporis conputetur, qui scripturis uidentur expressi, iste sabbatismus euidentius apparebit, quoniam septimus inuenitur, ut prima aetas tamquam primus dies sit ab Adam usque ad diluuium, secunda inde usque ad Abraham, non aequalita
Abbreviated transcription (Latin):
a preterita sed etiã damnatorũ eos sempit¬
na miseria non latebit. Alioquin. si se fuisse
miseros nescituri sunt. quomͦ sicut ait psal¬
mus miscdias dñi in ȩternum cantabunt
łi iocundius ciuitati. Ibi ꝑficietur uacate
& uidete qm̃ ego sum ds : quod erit uere
maximum sabbatum non habens uesperã
quod cõmendauit dñs in primis operib
mundi ubi legitur. Et requieuit ds̃ incdie
uit ab omnib operib suis quȩ inclauuc
d̾s facere. Dies enim septimus etĩa nos iõsi e¬
rimus. quando eius fuerimus benedictio¬
ne & sc̃ificatione pleni atq ꝑfecti. Ibi ua¬
cantes uidebimus qm̃ ipse est ds: quod uo¬
bis nos ipsi esse uoluimus quando ab illo ti¬
cidimus. audientes a seductore eritissicut
dii. & recedentes auero d̃õ. quo faciente
dii essemus eius participatione non desertio¬
ne. Quid enĩsine illo fecimus: nisi qͦd in
ira eius defecimus: A quo refecti & grã

Expanded text:
a praeterita, sed etiam damnatorum eos sempita praeterita, sed etiam damnatorum eos sempiterna miseria non latebit. Alioquin si se fuisse miseros nescituri sunt, quo modo, sicut ait psalmus, misericordias Domini in aeternum cantabunt? li iucundius ciuitati. Ibi perficietur: Vacate et uidete quoniam ego sum Deus; quod erit uere maximum saquod commendauit dominus in primis operibus mundi, ubi legitur: et requieuit deus die uit ab omnibus operibus suis, quae inchoauit deus facere. dies enim septimus etiam nos ipsi erimus, quando eius fuerimus benedictione et sanctificatione pleni atque perfecti. ibi uacantes uidebimus, quoniam ipse est deus; quod nobis nos ipsi esse uoluimus, quando ab illo cecidimus audientes a seductore: eritis sicut di et recedentes a uero deo, quo faciente di essemus eius participatione, non desertione. quid enim sine illo fecimus, nisi quod in ira eius defecimus? a quo refecti et gratia
Abbreviated transcription (Latin):
ta. ut liberatori suo nonsit ingrata. Quai¬
tũ enĩ attinet ad scientiam rationalem
memor p̃teritorum etiã malorũ suorũ:
quantum autẽ ad experientis sensum un¬
memor prorsus. Nam & peritissimus me¬
dicus sicut arte sciuntur om̃s fere morbos
corporis nouit : sicut autẽ corpore senti¬
untur plurimos nescit quos ipse non pas
sus est. Ut ergo scientiȩ malorũ due suns.
una quȩ potentiã mentis non latent. alte¬
ra quȩ ex periendis sensib inherent: alit̾
quippe sciuntur uitia omnia ꝑ sapientiȩ
doctrinam aliter ꝑ insipientis pessimam
intam: ita & obliuiones maloꝵ duȩ suns.
aliter expertus & passus. Ille si peritiam
negligat: iste si miseria careat. Secundũ
hanc obliuionem quã posteriore loco posiui
non erunt memores scĩ p̃teritorũ maloꝵ
Carebunt enĩ om̃ib ita ut penitus dele¬
antur de sensib eorũ. ea tamen potentia
scientiȩ quȩ magna in eiserit. non solum si¬

Expanded text:
ta, ut liberatori suo non sit ingrata: quanta, ut liberatori suo non sit ingrata: quantum ergo adtinet ad scientiam rationalem, memor praeteritorum etiam malorum suorum; quantum autem ad experientis sensum, prorsus inmemor. Nam et peritissimus medicus, sicut arte sciuntur, omnes fere corporis morbos nouit; sicut autem corpore sentiuntur, plurimos nescit, quos ipse non passus est. Ut ergo scientiae malorum duae sunt, una qua potentiam mentis non latent, altera qua experientis sensibus inhaerent aliter quippe sciuntur vitia omnia per sapientiae doctrinam, aliter per insipientis pessimam vitam: ita et obliviones duae sunt. aliter expertus et passus: ille si peritiam negligat, iste si miseria careat. Secundum hanc obliuionem, quam posteriore loco posui, non erunt memores sancti praeteritorum malorum; carebunt enim omnibus, ita ut penitus deleantur de sensibus eorum. Ea tamen potentia scientiae. quae magna in eis erit, non solum su
Abbreviated transcription (Latin):
cauit ista natura cũ peccare potuit. lar-¬
giore gr̃ã liberatur: ut ad eam ꝑducatur
libertatem in qua peccare non possit. Si¬
cut eñi prima immortalitas fuit quã pec¬
cando adam ꝑdidit posse non mori: nouis¬
sima erit non posse mori: ita pͥmũ liberũ
arbitrium posse peccare. nouissimũ non
posse peccare. Sic eñ erit inamissibilis uo¬
luntas pietatis & ęquitatis: quomͦ & feli-¬
citatis. Nam utiq peccando nec pietatem
nec felicitatem tenuimus: uoluntatẽ uͦ feli¬
citatis. nec ꝑdita felicitate ꝑdidinius. Cer¬
te d̃s ipse. nunquid qm̃ peccare non potest.
ido liberum arbitrium habere negandus
est: Erit ergo illius ciuitatis & una in
omnib & inseparabilis insingulis uolun¬
tas libera. ab omni malo libe¬
rata: & impleta om̃i bono. fru¬
ens indeficienter eternorum iocunditate
gaudiorũ. oblita culparũ. oblita pena¬
rum: nec ido tamen sue liberationis obli¬

Expanded text:
cauit ista natura cum peccare potuit, larcauit ista natura cum peccare potuit, largiore gratia liberatur, ut ad eam perducatur libertatem, in qua peccare non possit. Sicut enim prima inmortalitas fuit, quam peccando Adam perdidit, posse non mori, nouissima erit non posse mori: ita primum liberum arbitrium posse non peccare, nouissimum non posse peccare. Sic enim erit inamissibilis uoluntas pietatis et aequitatis, quo modo felicitatis. Nam utique peccando nec pietatem nec felicitatem tenuimus, uoluntatem uero felicitatis nec perdita felicitate perdidimus. Certe Deus ipse numquid, quoniam peccare non potest, ideo liberum arbitrium habere negandus est? Erit ergo illius ciuitatis et una in omnibus et inseparabilis in singulis uoluntas libera, ab omni malo liberata et inpleta omni bono, fruens indeficienter aeternorum iucunditate gaudiorum, oblita culparum, oblita poenarum; nec ideo tamen suae liberationis obli
Abbreviated transcription (Latin):
q donũ habeat ne uelit amplius. Nec idõ
liberũ arbitrium non habebunt: quia pec¬
cata eos delectare non poterunt. Magis
quippe erit liberum a delectatione peccas¬
di. usq ad delectationem non peccandi.
indeclinabile liberatũ. Nam primum
liberum arbitrium quod homini datũ
est quando primũ creatus est rectus: po¬
tuit & non peccare sed potuit & peccare:
hoc autẽ nouissimũ eo potentius erit quo
peccare non poterit. Uerũ hoc quoq dĩ
munere. non suȩ possibilitate natur e.
Aliud est enĩ ẽẽ dm̃: aliud participem
dĩ. Ds̃. natura peccare non potest: parti¬
ceps uero dĩ ab illo accepit ut peccare non
possit. Seruandi autẽ gradus erant diui-¬
in muneris: ut pͥmũ daret᷑ liberũ arbitũ qͦ
& peccare homo posset. postea nouissimũ quo
peccare ñ posset. atq illud ad cõparandũ meri¬
tũ. hoc adrecipiendũ p̃miũ ꝑtineret. S qͥa pec¬

Expanded text:
que donum habeat, ne uelit amplius. Nec ideo que donum habeat, ne uelit amplius. Nec ideo liberum arbitrium non habebunt, quia peccata eos delectare non poterunt. Magis quippe erit liberum a delectatione peccandi usque ad delectationem non peccandi indeclinabilem liberatum. Nam primum liberum arbitrium, quod homini datum est, quando primum creatus est rectus, potuit non peccare, sed potuit et peccare; hoc autem nouissimum eo potentius erit, quo peccare non poterit; uerum hoc quoque Dei munere, non suae possibilitate naturae. Aliud est enim esse Deum, aliud participem Dei. Deus natura peccare non potest; particeps uero Dei ab illo accipit, ut peccare non possit. Seruandi autem gradus erant diuini muneris, ut primum daretur liberum arbitrium, quo non peccare. homo posset, nouissimum, quo peccare non potest, adque illud ad conparandum meritum, hoc ad recipiendum praemium pertineret. Sed quia pec
Abbreviated transcription (Latin):
apłs: ut sit ds̃ omĩa in omnib. Ipse finis
erit desideriorũ nrõꝵ quisine fine uide¬
bitur. sine fastidio amabitur: sine fatiga¬
tione laudabitur. Hoc munus. hic affectꝰ.
hic actus ꝓfecto erit omĩb sicut ipsa ui¬
ta ȩterna cõmunis. Cęterũ qui futuri
sint promeritis p̃miorum etĩã gradus
honorũ atq głarum. quis. ẽ. idoneus co¬
gitare. quantõmagis dicere: Quod tam̃
futuri sint non est ambigendũ. atq id eti¬
am beata illa ciuitas magnum inse bonũ
uidebit. quod nulli suꝑiori ullus inferior
inuideat: sicut nunc non inuident archal¬
gelis angeli:
cȩteri tanquã nol¬
let ẽẽ unus quisq quod non ac¬
cepit. quamuis sit pacatissimo concordiȩ
uinculo ei qui accepit constrictus: quia
nec incorpore uult oculus ẽẽ qui . ẽ. digi¬
tus. cũ membrũ utrũq contineat totius
corporis pacata compago. Sic itaq habe¬
bit donum alius alio minus: ut hoc quo¬

Expanded text:
apostolus: Ut sit Deus omnia in omnibus. Ipse finis apostolus: Ut sit Deus omnia in omnibus. Ipse finis erit desideriorum nostrorum, qui sine fine uidebitur, sine fastidio amabitur, sine fatigatione laudabitur. Hoc munus, hic adfectus, hic actus profecto erit omnibus, sicut ipsa uita aeterna, communis. Ceterum qui futuri sint pro meritis praemiorum etiam gradus honorum adque gloriarum, quis est idoneus cogitare, quanto magis dicere? Quod tamen futuri sint, non est ambigendum. Adque id etiam beata illa ciuitas magnum in se bonum uidebit, quod nulli superiori ullus inferior inuidebit, sicut nunc non inuident archangelis angeli ceteri; tamque nose unusquisque quod non accepit, quamuis sit pacatissimo concordiae uinculo ei qui accepit obstrictus, quam nec in corpore uult oculus esse qui est digitus, cum membrum utrumque contineat totius carnis pacata conpago. Sic itaque habebit donum alius alio minus, ut hoc quo