comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbiberi. Sicut enim ante passionẽ
cutumcisio instatu suo ad remedi¬
cabatur: ita pꝰ passionẽ baptismꝰ qͣsi ĩ
statu suo ꝑcipiebatur ad salutem. et
̃ ꝙ̃ tc̃ cͥcũcisio sine ꝑiculo salutis ñ con¬
tempnebat᷑ ab his quibus finis eius
nonduo ma ni festã¬
batur. Postquam autẽ dictum ẽ.
si circuicidimini xp̃c uob̾ nichil
ꝓdest: iam deinceps non poterat cir¬
cumcisio ad salutem ꝑcipi. sicut priꝰ
post quam dicꝰtum fuerat. masculus
cuiꝰ caro p̃pucii circumcisa non fu̾it
ꝑibit anima illa de popło suo. ñ
potuit cucumcisio abhisdum taxat
quib in iuncta fuerat sine ꝑicło sa¬
lutis contempni. Rursum quemad¬
modum inpͥncipio baptismus a io¬
hãne scdm solum sacram̃tum daba¬
tur. ut hi qui baptizandi usum ñ
nouerant crudirentur. sic inno¬
ussimo aquib dam fidelib cucũci¬
sio dispensatorie scđm solum sacra¬
mentum suscipiebatur ne hi qui
cirrumcidi consueuerant scandali¬

Expanded text:
prohiberi. Sicut enim ante passionem ipsa prohiberi. Sicut enim ante passionem ipsa circumcisio in statu suo ad remedicabatur, ita post passionem baptismus, quamvis in statu suo suscipiebatur ad salutem, et tamen tunc circumcisio sine periculo salutis non contemnebatur ab his quibus finis ejus nondum manifestabatur. Postquam autem dictum est: « Si circumcidimini, Christus nobis nihil st , » jam deinceps non poterat circumcisio ad salutem percipi, sicut prius, postquam dictum fuerat: « Masculus cujus caro praeputii circumcisa non fuerit, peribit anima illa de populo suo . » Non potuit circumcisio ab his duntaxat quibus injuncta fuerat sine periculo salutis contemni. Rursum quemadmodum in principio baptismus a Joanne secundum solum sacramentum dabatur, ut hi qui baptizandi usum non noverant erudirentur, sic in novissimo a quibusdam fidelibus circumcisio dispensatorie secundum solum sacramentum suscipiebatur, ne hi qui circumcidi consueverant scandali
Abbreviated transcription (Latin):
incipienda erant non subito
in auctoritatẽ assumerent᷑. s cum
mora & grauitate inchoarentur.
ne uelut aliena & p̃ter rem aliũd
inducta subito putarẽtur. Illagͥ di¬
missa sunt non ꝓiecta. & ista insti¬
tuta sunt non usurpata. ut diuini
consilii auctoritas uͥq seruaretur &¬
nehumana causatio diuina oꝑa te¬
prehendere auderet ad moneretur.
om̃ia cõsummata sunt. uet̾is figurȩ
status finem acceꝑ it. & noui consti
pͥus aliquanto tempore. & noua in¬
cohata sunt. ad consuetudinẽ: & ue¬
ta post modum aliquandiu tolerata
scđm dispensationem. Simul gͦ fu¬
trunt utraq tempore illo siue an¬
te passionem siue post ab eo quan¬
do incohata sunt noua. donec post¬
modum uet̾a sunt int̾dicta. & inis¬
do medio tempore quod fuit baptiᷤ¬
muscum circumcisione. ab incoha¬
tione sua usq ad passionẽ xp̃ihoc
fuit circumcisio cum baptismo
post passionem xp̃i. usq ad illud
tempus quo ipsacircumcisio cepit

Expanded text:
incipienda erant non subito incipienda erant non subito in auctoritatem assumerentur, sed cum mora et gravitate inchoarentur, ne velut aliena et praeter rem aliunde inducta subito putarentur. Illa igitur dimissa sunt, non projecta; et ista instituta sunt, non usurpata, ut divini consilii auctoritas ubique servaretur, et humana causatio ne divina opera reprehendere auderet, admoneretur. quam consummata sunt omnia, veteris figurae status finem acceperit, et novi sacramenti prius aliquando tempore; et nova inchoata sunt ad consuetudinem, et vetera postmodum aliquandiu tolerata secundum dispensationem. Simul ergo fuerunt utraque tempore illo, sive ante passionem, sive post, ab eo quando inchoata sunt nova, donec postmodum vetera sunt interdicta. Et in isto medio tempore quod fuit baptismus cum circumcisione, ab inchoatione sua usque ad passionem Christi; hoc fuit circumcisio cum baptismo post passionem Christi, usque ad illud tempus quo ipsa circumcisio coepit
Abbreviated transcription (Latin):
dicandum misit dicens. Ite docete
om̃s gentes baptizantes eos in no¬
institutionẽ baptismi ex eo cepis¬
consumiatum ẽ. omĩa uet̾is testa¬
menti sacram̃ta fiuem accepisse.
& noui exordium putant. Cõmods
autẽ uidetur ut dicamus baptis
solumne aconsuetudine abhorreret
niusum ꝓductum. nouissime autẽ
tum. Uidentur autẽ hec tͥa quȩdã
tempora distinguenda. Primũeñ
ante baptismum cucumcisio sola
statum habuit. & suscipiebat᷑ aduu¬
stificationem sine baptismo. Nlous¬
sime autẽ nunc post curumcisionẽ
solus baptismus statum habet. o
celebratur ad salutem sine cireum¬
cisione. fuit autem medium tepis
quodam quando ⁊ circumcisioa
baptismus simul cucurrerunt.
aliud idẽ circumcisio ut finretus
aluid idẽ baptismus ut confirma¬
retur. Oportuit enim ut & illa
subito uł p̃cipitant̾ s paulatim
& quasi cum quadã reuerentia di¬
muterentur. ut ostenderent᷑ bona
fuisse tempore suo: q similit̾ que

Expanded text:
dicandum misit, dicens: Ite, docete dicandum misit, dicens: Ite, docete omnes gentes, baptizantes eos in noinstitutionem baptismi ex eo coepisConsummatum est , » omnia Veteri Testamenti sacramenta finem accepisse, et Novi exordium putant. Commodius autem videtur ut dicamus baptismsolum, ne a consuetudine abhorreret in usum productum; novissime autem, tum. Videntur autem haec tria tempora distinguenda: Primum enim ante baptismum circumcisio sola statum habuit, et suscipiebatur ad justificationem sine baptismo. Novissime autem nunc post circumcisionem solus baptismus statum habet, et celebratur ad salutem sine circumcisione. Fuit autem tempus medium quoddam, quando et circumcisio et baptismus simul concurrerunt: primum circumcisio, ut finiretur, aliud, id est baptismus, ut confirmaretur. Oportuit enim ut et illa subito vel praecipitanter, sed paulatim et quasi cum quadam reverentia dimitterentur, ut ostenderentur bona fuisse tempore suo. Et similiter quae
Abbreviated transcription (Latin):
bat mundacio laboriosa fuit. ꝓp¬
terea sacramentum circumcisionis
incarne que dolorem habet illi da¬
tum ẽ nouoautem popło qui uo¬
luntate & dilectione seruit. sacram̃¬
tum iustificationis in lauacro aque
quȩ suauem habet purificationẽ.
ꝓpositum. & sic quidem rationẽ
reddendam estimamus. peo quod
sacramentum circumcisionis mu¬
tatum ẽ & sacramentũ baptismi
institutum. Quando insticutum¬
etiam quando institutum sit
Osacramentum baptismi ex
quo de inceps licitum non fuit il¬
lud negligere: quando illud susci¬
pere debitum fuit. E sunt quidẽ
suꝑ hoc diu̾se plurium estimationes
Alii dicunt exeo institutum baptis¬
ma quo xp̃c nichodemo nocte ad
se uenienti modum noue regene¬
rationis insinuans ait. Nisi quis
renatus fu̾it exaqua &e spũ. non po¬
test uidere regnum di. Alii dicũt
institutionem baptismi exeo epis¬
se quo xp̃c post resurrectionẽ suã
incelum ascensurus discipłos ad pre¬

Expanded text:
bat mundatio laboriosa fuit, propbat mundatio laboriosa fuit, propterea sacramentum circumcisionis in carne, quod dolorem habet, illi datum est; novo autem populo qui voluntate et dilectione servit, sacramentum justificationis in laquae suavem habet purificationem propositum est; et sic quidem rationem reddendam existimamus pro eo quod sacramentum circumcisionis mutatum est, et sacramentum baptismi institutum. CAP. IV. Quando institutumQuaeritur quando institutum sit sacramenta baptismi, ex quo deinceps licitum non fuit illud negligere, quando illud suscipere debitum fuit. Et sunt quidem super hoc diversae plurium aestimationes. Alii dicunt ex eo institutum baptismum quod Christus Nicodemo nocte ad se venienti modum novae regenerationis insinuans ait: « Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu test intrare in regnum Dei . Alii dicunt institutionem baptismi ex eo coepisse, quo Christus post resurrectionem suam in coelum ascensurus discipulos ad prae
Abbreviated transcription (Latin):
qđ erat quod inꝑfectionis & defec¬
tus fuit sibi atribueret. quod uͦ
ad bonitatem spec̾tabat do impu¬
taret.Hoc sibi uoluerunt. noue m
partes retentȩ.quia nouenarius sig¬
num inꝑfectionis ẽ adenario ꝑfec¬
to deficiens. Propt̾ea autem quia
obscurum fuit signum emundati¬
onis indecimatione data ẽ circumci¬
sio. ut uirtutẽ iustificationis eiu¬
dentius demonstraret. quando di¬
ctum ẽ homini ut porcionem car¬
nis suȩ non quidem suꝑfluãs illud qd̾
suꝑfluum erat in homine signũ
auferret. ut ꝑ hoc agnosceret quia
culpam quam natura ꝑ illampar¬
tem corporis traheret. gr̃a ꝑsacram̃¬
tum circumeisionis emundaret. S
quia circumcisio eas tantum quȩ fo¬
ris sunt enormitates amputare pot̾
eas uͦ quȩ intrinsecus sunt pollutio¬
num sordes mundare non potest.
uenit post circumcisionẽ lauacrũ
aquȩ. totum purgans. ut ꝑfec̾ta
iusticia signaretur. Rursum quia
pͥoris popłi qui sub timore seriue¬

Expanded text:
quod erat, quod imperfectionis et defecquod erat, quod imperfectionis et defectus fuit, sibi tribueret, quod vero ad bonitatem spectabat, Deo imputaret. Hoc sibi voluerunt novem partes retentae, quia novenarius signum imperfectionis est, a denario perfecto deficiens. Propterea autem quia obscurum signum fuit emundationis in decimatione, data est circumcisio, ut virtutem justificationis evidentius demonstraret, quando dictum est homini ut portionem carnis suae non quidem superfluam, sed illius quod superfluum erat in homine signum auferret, ut per hoc agnosceret quia culpam quam natura per illam partem corporis traheret, gratia per sacramentum circumcisionis emundaret. Sed quia circumcisio tantum quae foris sunt enormitates amputare potest, eas vero quae intrinsecus sunt pollutionum sordes mundare non potest; venit post circumcisionem lavacrum aquae, totum purgans, ut perfecta justitia praesignaretur. Rursum quia prioris populi qui sub timore servie
Abbreviated transcription (Latin):
catoꝵ ꝑcipitur. quia sicut dictumẽ
quod iustificatis postea aditus pa¬
triȩ celestis panditur. cruce. xp̃i con¬
donatur. Propt̾ eiusmodi rationẽ.
aliam mutatȩ circumcisionis causã
comodiorem fortasse & manifestam
magis ꝓponendã putamus. In p̃ce¬
dentib quodam loco cum de sacra¬
mentis tractaremus. diximus sacra
quȩ ꝑ illa datur grẽ spũalis. Opor¬
te autẽ ut scdm ꝓcessum tempoꝵ
spãlium gr̃arum signa magis sẽꝑ
ac magis euidentia ac declarantia
formarentur. ut cumeffectu salutiᷤ
cresceret cognitio u̾tatis. Itaq sub
lege naturali pͥmum data sunt sa¬
cramenta. decimationes. sacrificia.
& oblationes. Ut indecimatione quid
peccatoꝵ remissio. insacrificiis uͦ carnis
mortificatio. inoblatione autem bo¬
ni oꝑis exibicio signaretur. S erat
obscura significatio hec insacram̃to
decimationis uͥ homo de bis quȩ pos¬
sidebat partem obtulit. partem re-¬
tinuit. ut ad hunc modum in eo

Expanded text:
catorum percipitur; quia, sicut dictum est, catorum percipitur; quia, sicut dictum est, quod justificatis postea aditus patriae coelestis panditur, cruce Christi condonatur. Propter hujusmodi rationem aliam mutatae circumcisionis causam commodiorem fortasse et manifestam magis proponendam putamus. In praecedentibus quodam loco cum de sacramentis tractaremus, diximus sacramquae per illa datur gratiae spiritualis. Oportere autem ut secundum processum temporum spiritualium gratiarum signa; magis semper ac magis evidentia ac declarantia formarent, ut cum effectu salutis, cresceret cognitio veritatis. Itaque sub lege naturali primum data sunt sacramenta, decimationes, sacrificia et oblationes, ut in decimatione quidem peccatorum remissio; in sacrificiis vero carnis mortificatio; in oblatione autem boni operis exhibitio signaretur. Sed erat obscura significatio haec in sacramento decimationis, ubi homo de iis quae possidebat partem obtulit, partem retinuit, ut ad hunc modum in eo
Abbreviated transcription (Latin):
ficationem ꝑceperant. aꝑdicione
quidem seruabantur: s ad głam
regni non ducebantur. donec ue¬
niret ille qui fuso sanguine rum
pheam igneam extinguens aditũ
paradisi rursum patefaceret. & cit¬
dentib inse om̃ib regni cȩlestis ia¬
nuam p̾cedens pͥmus ipse a ꝓeritet
In hoc gͦ baptismus ampliꝰ confeit.
quia renatos hinc exeuntes stat̃
ad ragnum mittit qđ tam̃ ex uit¬
tute sanguinis fusi ipsam aquam
cere uelit. idcirco circumcisionẽ bap¬
tismo mutatam ut inbaptismo ꝑfi¬
ceretur quod circumcisio implere ñ
poriut. fortassis uidebitur conueni¬
enter illi responderi posse. quia hoc
quod amplius nunc inbaptismo ẽ
er baptismo nonẽ. s expassione xp̃i
baptismum scĩficante impletum.
dem uͦ curumcisionẽ facere potusse.
si illi passio xp̃i incoo perationẽ sc̃i¬
ficationis ad iuncta fuisset. Nam in
baptismo quantum scilicet spectat
adurtutẽ baptismi similiter ut in
cucumcisione remissio. tantum pec¬

Expanded text:
ficationem praeceperant, a perditione ficationem praeceperant, a perditione quidem servabantur, sed adregni non ducebantur, donec veniret ille qui sanguine fuso rhomphaeam igneam exstinguens; aditum paradisi rursum patefaceret, et credentibus in se omnibus regni coelestis januam praecedens ipse primus aperiret. In hoc ergo baptismus amplius confert, quod renatos hinc excuntes statim ad regnum mittit, quod tamen ex virtute sanguinis fusi ipsam aquam cere velit idcirco circumcisionem baptismo mutatam, ut in baptismo perficeretur, quod circumcisio implere non potuit, fortassis videbitur convenienter illi responderi posse, quod hoc quod amplius nunc in baptismo est, ex baptismo non est, sed ex passione Christi baptismum sanctificante impletum. Idem vero circumcisionem facere potuisse, si illi passio Christi in cooperationem sanctificationis adjuncta fuisset. Nam in baptismo, quantum scilicet spectat ad virtutem baptismi, similiter ut in circumcisione remissio tantum pec
Abbreviated transcription (Latin):
olim posita fuisse putatur. succe¬
dente baptismo ablata sit ułmuta¬
ta. Nam si olim ꝑcurumcisionem
simiit̾ ut nunc ꝑ baptismum
peccata dimittebantur. quid ners¬
se fuit ut ipsa circumcisio. suee¬
dente baptismi sacramento mu¬
taretur: Cur autem acceꝑta minꝰ
ꝓfuisse credatur. quȩ neglecta non
minus nociusse affirmatur.: Sie
enim nunc ꝑ ȩuugłium dicitur
nͥ quis renatus fu̾it ex aqua. isp¬
ritu scõ. ñ intrabit inregnumq̃
ita olim ꝑ legem dicebatur masci¬
lus cuiuscaro p̃pucii circumcisa n
fu̾it ꝑibit anima illa de popło
suo. Nisi forte in hoc quod qͥuiñ
ẽ baptiratus aregno di excluden¬
dus dicitur. ille uͦ qui non ẽ cr¬
cumcisus ꝑiturus memoratur
quis uelit intelligere ꝓpt̾ea bapis¬
ium amplius aliquid conferre qũ
cantũ potuit. liberare baptismꝰ uer
renatos etiam ad głam ꝑducere
potest. Nam illi antiqui patre
qui sacram̃ti cirrumcisionĩs uisti¬

Expanded text:
olim posita fuisse putatur, succeolim posita fuisse putatur, succedente baptismo ablata sit, vel mutata. Nam si olim per circumcisionem similiter, ut nunc per baptismum peccata dimittebantur, quid necesse fuit ut ipsa circumcisio succedente baptismi sacramento mutaretur? Cur autem accepta minus profuisse credatur, quae neglecta non minus nocuisse affirmatur. Sicut enim nunc per Evangelium dicitur: « Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non intrabit in regnum Dei ; » ita olim per legem dicebatur: « Masculus cujus caro praeputii circumcisa non fuerit, peribit anima illa de populo suo , » nisi forte in hoc quod ille qui non est baptizatus, a regno Dei excludendus dicitur, ille vero qui non est circumcisus, periturus memoratur. Quis velit intelligere propterea baptismum aliquid amplius conferre, quam tantum potuit liberare; baptismus vero renatos etiam ad gloriam perducere potest. Nam illi antiqui Patres, qui sacramenti circumcisionis justi
Abbreviated transcription (Latin):
salutis sermo uariatua. Ueruntam̃
ȩccłiastica consuetudo hanc potissi¬
mum inbaptizando formam tene¬
re elegit. quam ab ipso scĩficationiᷤ
auctore expͥma institutione seruã¬
dam accepit.Siquis forte querat u¬
trum inarticulo necessitatis suffic̾e
possit ad plenum baptismatis sacͣ¬
mentum. si fu̾it quis infide trinita¬
tis sine ꝓlatione u̾boꝵ baptiratus.
uł quia is qui baptirauit loqui ñ
potuit. siue quia obfestat̾ionẽ uł
stuporem imminentis ꝑiculi. fiuie
alia quacumq causa p̾uentus dũ
baptiraret locritionis memor non
fuit.Siquis gͦ forte hoc querat.
ego dehiis quȩ occulta sunt uidica¬
re nolo. p̃cipue quia nomen trini¬
tatis hic non audiui. Y & si uera
fides fuit confessio tam̃ fidi ñ fuit
& hȩc quidem deeo quid sit sacram̃¬
tum baptismatis. & de u̾bo scĩfi¬
cante inp̃senti dicta sufficiant.
demonstrare quare institutũ
sit baptismi sacram̃tum. &
quare circumcisio quȩ loco illius

Expanded text:
salutis sermo variatur. Verumtamen salutis sermo variatur. Verumtamen ecclesiastica consuetudo hanc potissimum in baptizando formam tenere elegit, quam ab ipso sanctificationis auctore ex prima institutione servandam accepit. Si quis forte quaerat utrum in articulo necessitatis sufficere possit ad plenum baptismi sacramentum, si fuerit quis in fide Trinitatis sine prolatione verborum baptizatus, vel quia is qui baptizavit loqui non potuit, sive quia ob festinationem vel stuporem imminentis periculi, sive alia quacunque causa praeventus dum baptizaret, locutionis memor non fuit. Si quis ergo forte hoc quaerat, ego de his quae occulta sunt judicare nolo, praecipue quia nomen Trinitatis hic non audivi. Ubi etsi vera fides fuit, confessio tamen fidei non fuit. Et haec quidem de eo quid sit sacramentum baptismatis, et de verbo sanctificante in praesenti dicta sufficiant. c restat demonstrare quare institutum est baptismi sacramentum, et quare circumcisio, quae loco illius
Abbreviated transcription (Latin):
& rationem sequam᷑. quia qui unum
dixerit trinitatem signauit. Si xp̃m
dicas & dm̃ patrẽ aquo uncꝰtus ẽ filiꝰ.
& filium eus. ispm̃oris eius pariter
indicasti. tam̃ id etiam corde comp̃¬
hendas. E si spm dicas & dm̃ patrẽ
a quo ꝓcedit sp̃c. & filium. quia
ut rationi copuletur auctoritas:
i spũ quoq recte baptizari
posse scriptura indicat dicente do¬
mino. Uos autem baptizabimini
ipso corpore in unum spm̃ baptira
ti sumus. Unum opus. unum mis¬
t̾ium. unum baptisma. quia morᷤ
una ꝓmundo. Unitas gͦ oꝑationi
unitas p̃dicationis quia non potest
separari. Huc usq u̾ba beati ambro¬
sii qualit̾ derecta baptizandi forma
senciendum sit manifeste explanãt.
U ides gͦ qualit̾ infide trinitatis solo
to plenum sit baptismi sacram̃tũ
& quem admodũ sine fide trini¬
tatis etiam trib simul nominatis
in ꝑfectum. Sicut enim uͥq fides
integra queritur. sic eadem fidi in-¬
tegritate manente sine detrimento

Expanded text:
 Rationem sequamur; quia qui unum  Rationem sequamur; quia qui unum dixerit, Trinitatem signavit. Si Christum dicas, et Deum Patrem a quo unctus est Filius, et Filium ejus et Spiritum oris ejus pariter indicasti; si tamen id etiam corde comprehendas. Et si Spiritum dicas, et Deum Patrem, a quo procedit Spiritus: et Filium, quia . 45. Unde et rationi copuletur auctoritas, in Spiritu quoque recte nos baptizari posse Scriptura indicat, dicente Domino: Vos autem baptizabimini ipso coti sumus . Unum opus, quia unum mysterium; unum baptisma, quia mors una pro mundo. Unitas ergo operationis, unitas praedicationis quae non potest separari. Hucusque verba beati Ambrosii qualiter de recta baptizandi forma sentiendum sit manifeste explanant. Vides ergo qualiter in fide Trinitatis solo to plenum sit baptismatis sacramentum, et quemadmodum sine fide Trinitatis etiam tribus simul nominatis imperfectum. Sicut enim ubique fides integra quaeritur, sic eadem fidei integritate manente sine detrimento
Abbreviated transcription (Latin):
aci itaq sunt in nomine iħu xp̃i. nec
itatum ẽ inhis baptisma. s nouatũ.
unũ enim baptisina. U̾ autẽ nonẽ
plenum baptismatis sacramentum.
nec pͥncipium uł species aliqua bap¬
cismatis estimatur. plemĩ autẽ est.
dum si unum insermone comp̃hen¬
das: aut patrẽ. aut filium. aut sp̃m
scm̃ fide autem nec patrẽ. nec filiũ.
patris aut filii. aut scĩ sp̃c minu¬
as potestatẽ uacuum ẽ om̃e mist̾i¬
um. Deniq & illi . qui dixerant.
nec si sp̃c sẽs sit audiuimus. bapti¬
rati sunt postea in nomine dñi nr̃i
spũ ꝗd. tñ creditũ est. et u̾botacitũ fucat exp̃s
ic̃ fide. Cumenim dicitur in nomine
nis impletũ ẽ mist̾ium. nec a xp̃ibap¬
tismate sp̃c separatur. quia ioħs in
penitentia baptizauit. xp̃c inspũ.¬
unc consideremus utrum quẽ admo¬
dum in xp̃i nomine plenũ ẽẽ legi¬
mus baptismatis sacramentum. ita
etiam tantum scõ spũ nuncupato.
nichil desit ad mist̾ii plenitudinẽ.¬

Expanded text:
 itaque in nomine Jesu Christi: nec iteratum est in his baptisma, sed novatum; unum enim baptisma . Ubi autem non est plenum baptismatis sacramentum, nec principium, vel species aliqua baptismatis aestimatur. Plenum autem est, dum si unum in sermone comprehendas aut Patrem aut Filium, aut Spiritum sanctum, fide autem nec Patrem nec Filium Patris aut Filii aut Spiritus sancti minuas potestatem; vacuum est omnino mysterium. Denique et illi ipsi qui dixerant: Nec si Spiritus sanctus sit audivimus ; baptizati sunt postea in nomine Domini JesSpiritu tamen creditum est. Et quod verbo tacitum fuerat, expressum est fide. Cum enim dicitur in nomine nis impletum est mysterium. Nec a Christi baptismate Spiritus separatur, quia Joannes in poenitentia baptizavit, unc consideremus utrum quemadmodum in Christi nomine plenum esse legimus baptismatis sacramentum; ita etiam sancto tantum Spiritu nuncupato, nihil desit ad mysterii plenitudinem.
Abbreviated transcription (Latin):
tempore. ordinatio quoq ꝓ lumi¬
narib deportandis. Siquid etiã
necessarium ẽ ꝓ reparatione basi¬
licarum quȩ sunt inurbe. ipse de¬
tiarios dirigit. dericos quos delin¬
quere cognoscit. ipse distringit. quoᷤ
uͦ em̃dare non ualet: eoꝵ excessũ
ad agnitionem ep̃i defert. Basilica¬
rios iste constituit & matriculas ip¬
se disponit. Quando autem pͥmice¬
rius absens ẽ ea quȩ ꝑdicta sunt
iste exquirit qui eiꝰ aut longe ẽ ꝓ¬
ximus. aut eruditione his exem-¬
plis certus. De thesaurario. Uii

Expanded text:
tempore. Ordinatio quoque pro lumitempore. Ordinatio quoque pro luminaribus deportandis, si quid etiam necessarium est pro reparatione basilicarum, quae quales sunt in urbe, ipse detiarios dirigit. Clericos quos delinquere cognvero emendare non valet, eorum excessus ad agnitionem episcopi deferat, basilicarios ipse constituet, et matriculas ipse disponit. Quando autem primicerius absens est, ea quae dicta sunt ipse exquirat qui ei aut lege est proximus, aut eruditione. His exemplis certus ad thesaurarium
Abbreviated transcription (Latin):
Rchidiaconus imꝑat subdiaco¬
nib & leuitis. Ad quem ista ꝑ¬
tinent minist̾ia. Sollicitudo par¬
rochiarum. & ordinatio & uirgi¬
a adeius ꝑtinent curam. Pro re¬
parandis diocesianis basiliacis ip¬
se suggerit sacerdoti. ipse inqui¬
rit parrochias cumiussione ep̃i.
& ornamenta uł res basilicarum.
uł parrochiaꝵ. gesta lib̾tatum ec¬
cłiasticarum. ep̃o idem refert. col
lectam pecuniam de cõmunione
ipse accipit & ep̃o defert. & cet̾a
quędam episcopalis ꝓ uidentiȩ
minist̾ia fub ep̃o quasi partẽ
curȩ aduocatꝰ incausis ȩccłiasticiᷤ
ex aminandum dispensat.
D pͥmicerium De primicerio.
ꝑtinent acoliti. exorcistȩ. lecto¬
res. atq psalmistȩ. id ẽ cantores.
Signum quoq dandũ ꝓ officio
ficium cantandi. & ꝑ agendi solli¬
cite. lectiones. benedictiones. psal¬
mum. laudes. offertorium. & res¬
ponsoria. quis clericoꝵ dicere de¬
beat. ordo quoq & modus psal¬
lendi. inchoro ꝓsollempnitate. &

Expanded text:
rchidiaconus imperat subdiaconis et levitis, ad quem ista pertinent ministeria. Sollicitudo parochiarum et ordinatio, et jurgia ad ejus pertinent curam. Pro reparandis dioecesanis basilicis ipse suggerit sacerdoti, ipse inquirit paret ornamenta et res basilicarum vel parochiarum, gesta libertatum ecclesiasticarum; electam pecuniam de communione ipse accipit et episcopo defert, et caetera quaedam episcopalis providentiae ministeria sub episcopo quasi in partem curae advocatus, in causis ecclesiasticis examinand primicerio. Ad primicerium pertinent acolythi, exorcistae, lectores atque psalmistae, id est cantores. Signum quoque dandum pro officio ficium cantandi peragendi sollicite: lectiones, benedictiones, psalmos, laudes, offertorium et responsoria: quis clericorum dicere debeat. Ordo quoque et modus psallendi in choro pro solemnitate et
Abbreviated transcription (Latin):
ritum xp̃i participando. merito
deinceps xp̃ianus appelletur cohe¬
res regni & głȩ. sacra untione ef¬
fectus. Ex inde traditur xp̃iano
uestis candida. ut qui pͥmȩ nati¬
uitatis decorem uetustatis pannis
obfuscauerat. habitu generatio¬
nis głȩ p̾ferat indumentum.
Tegitur etiam post sacram uncti¬
onem eius caput sacro uelamine
ut intelligat se diademate regali

Expanded text:
ritum Christi participando merito ritum Christi participando merito deinceps Christianus appelletur, cohaeres regni et gloriae sacra unctione effectus. Exinde traditur Christiano vestis candida, ut qui primae nativitatis decorem vetustatis pannis obfuscaverat, habitu regenerationis, gloriae praeferat indumentum. Tegitur etiam post sacram unctionem ejus caput sacro velamine, ut intelligat se diademate regni
Abbreviated transcription (Latin):
pondet. ut qui aliena iniquitate
obligatus ẽ. aliena fide & confessi¬
onẽ soluatur. Post abrenuntiatio¬
nem factam ungitur oleo sacro in
pectore. tanquam muniatur adu̾¬
sus hostem. ne ei deinceps in mun¬
da & noxia ꝑsuadere possit. Ungi¬
tur & int̾ scapulas uͥ uigor portan¬
di omisẽ. ut fortitudinem accipiat
ad portandum onus dm̃. deinde
toꝵ & uitam ȩt̾nam. Sub hac gͥ
fidei responsione. trina mersione
a sordib uetustatis abluitur. &
nouum hominem inductus tri-¬
duanȩ morti xp̃i comsepelitur:
sicut ait apłs. Quicumq in xp̃o
baptizati sumus inmortem ipsius
baptizat sumus. Con sepulu enĩ
sumus ꝑ baptismum in mortem:
ut quomodo xp̃c resurrex̃ amor¬
tiuis ita & nos in nouitate uitȩ am¬
bulemus. Trina etiam inmersio.
trina ẽ cogitationis. locutionis. &
oꝑationis emundatio. Cumpletis
autem baptismi sacram̃tis. postquã
baptiratus a fonte ascendit. sacro
crismate mu̾tice ungitur. ut spi¬

Expanded text:
pondet, ut qui aliena iniquitate pondet, ut qui aliena iniquitate obligatus est, aliena fide et confessione salvatur. Post abrenuntiationem factam, ungitur oleo sacro in pectore tanquam muniatur adversus hostem, ne ei deinceps immunda et noxia persuadere possit. Ungitur et inter scapulas, ubi vigor portandi oneris est, ut fortitudinem accipiat ad portandum onus Domini. Deintorum et vitam aeternam. Sub hac igitur fidei responsione, trina mersione a sordibus vetustatis abluitur, et novum hominem indutus triduanae morti Christi consepelitur, sicut ait Apostolus: Quicunque in Christo baptizati sumus, in morte ipsius baptizati sumus. Consepulti enim sumusut quomodo Christus resurrexit a mortuis, ita et nos in novitate vitae ambulemus . Trina enim immersio, trina est cogitationis, locutionis et operationis emundatio. Completis autem baptismi sacramentis, postquam baptizatus a fonte ascendit, sacro chrismate in vertice ungitur, ut spi
Abbreviated transcription (Latin):
ostea datur sal benedictum inos
eius. ut sapientia conditus fetore
careat iniquitatis & ultra non pu¬
trescat a u̾mibus uicioꝵ. Deinde
exsuflatur malignus foris. ut sp̃c
sp̃u pellatur. Postea tanguntur
ei aures & nares cum saliua. ut
tactu suꝑnȩ sapientiȩ. & aures eiuᷤs
aꝑiantur ad audiendum u̾bum di.
& nares similiter addiscernendum
odorem uitȩ & mortis. hoc ẽ sacra¬
mentum aꝑtionis. quod dñs in
euangłio significauit. quando au¬
ad fontem. consecratur fons in
ministrat. s exeo qui scĩficat consta¬
re sciatur. Sicut scriptum ẽ. hic ẽ
qui baptirat. Sic enim nec abono
melius datur. nec a malo peius ac¬
cipitur. quia sc̃itas sacramenti di¬
non in merito ministrantium s scĩ
etiam noue uitȩ auditoribus sim¬
bolum fidei in quo apłicȩ doctrinȩ
forma consistit. Postremo oblatus
ad baptismum pariilus & int̾roga¬
tus a sacerdote si abrenuntiet satba¬
ponpis eius. ꝑora gestantium res¬

Expanded text:
Postea datur sal benedictum in os Postea datur sal benedictum in os ejus, ut sapientia conditus fetore careat iniquitatis, et ultra non putrescat a vermibus vitiorum. Deinde exsufflatur malignus fortis, ut spiritus spiritu pellatur. Postea tanguntur ei aures et nares saliva, ut tactu supernae sapientiae, et aures ejus aperiantur ad audiendum verbum Dei, et nares similiter ad discernendum odorem vitae et mortis. Hoc est sacramentum apertionis quod Dominus in Evangelio significavit, quando auad fontem: consecratur fons In ministrat, sed ex eo qui sanctificat constare sciatur, sicut scriptum est: Hic est qui baptizat . Sic enim nec a bono melius datur, nec a malo pejus accipitur, quia sanctitas sacramenti non in merito ministrantium, sed in etiam novae vitae auditoribus symbolum fidei, in quo apostolicae doctrinae forma consistit. Postremo oblatus ad baptismum parvulus, et interrogatus a sacerdote an abrenuntiet Satapompis ejus, per ora gestantium res
Abbreviated transcription (Latin):
post cater rationem exorcismus se¬
quitur. ut abeo qui iam fide in¬
structus ẽ adu̾saria uirtus pellat᷑
Tria quippe sunt usq ad susceptionẽ
nouitatis ꝑficienda. quib bapti¬
zandus quasi concipitur & nutri¬
tur. & usq ad integritatem nouȩ
uitȩ ꝓmouetur. hec autem sunt:
catecismi. exorcisini. orationes. Pri¬
mum itaq caterizatur baptizan¬
dus. ut ad fidempo moueatur uo¬
luntatis arbitrio. Deinde exorcratur.
ut abeo diaboli potestaᷤ iniqua pel¬
latur. Additur etiam oratio. ut
gr̃a p̃ueniat & subsequatur. quȩ
uires p̃beat libero arbitrio. & quã
ꝓcul fiat uniu̾sa maligni illu¬
sio sp̃c. Forma gͥ exorcismi in bunc
modum ꝑficitur. Signatur pͥmo
baptirandus crucis signaculo. infrot¬
te. in pectõe. ĩocłis. in frone. in narib
inore. ut totius corporis sensus. hoc
signaculo muniantur. cuius uir¬
tute omĩa nr̃a sacram̃ta complent᷑.
& omĩa diaboli figm̃ta frustantur.

Expanded text:
post catechizationem exorcismus sepost catechizationem exorcismus sequitur, ut ab eo qui jam fide instructus est, adversaria virtus pellatur. Tria quippe sunt usque ad susceptionem novitatis perficienda, quibus baptizandus quasi concipitur et nutritur, et usque ad integritatem novae vitae promovetur. Haec autem sunt catechismi, exorcismi, orationes. Primum itaque catechizatur baptizandus, ut ad fidem proprio moveatur voluntatis arbitrio. Deinde exorcizatur ut ab eo diaboli potestas iniqua pellatur. Additur etiam oratio ut gratia praeveniat et subsequatur, quae vires praebeat libero arbitrio, et qua procul fiat universa maligni spiritus illusio. Forma igitur exorcismi in hunc modum perficitur. Signatur primo baptizandus crucis signaculo in fronte, in pectore, in oculis, in naribus, in auribus, in ore, ut totius corporis sensus hoc signaculo muniantur, cujus virtute omnia nostra sacramenta complentur, et omnia diaboli figmenta frustrantur.
Abbreviated transcription (Latin):
etiam in his qui a fidelib generant᷑
paruulis eadem forma seruatur:
quos & ipsos mater ȩccł̃ia ꝓuida
dispensatione sacram̃to salutis in¬
terim carere nonuult. ne forte ip¬
sa dilatione a salute alieni fierent.
si ñ ꝑcepto sacram̃to salutis sub¬
ito ab hac uita exirent. Congrue
ergo ꝓuisa ẽ & illis medicina salu¬
tis. ut insacram̃to fidi baptirent᷑.
& ꝑalt̾ius fidem dõ reconcilientur:
quos ꝑ alt̾ius peccatum alienatos
constat ẽẽ a dõ. Institutum ẽ itaq
ad hoc nouum sacramentum. adca¬
terirandos paruulos. exorcirandos.
iuiciandos. & deinde baptizan¬
dos. in quib ꝓ paruulis audit
eccłia. & int̾rogata respondet &¬
spondet. donec ipsi ad intelligibile ᷤᷤ
Ain latinum ad uiratio dicitur.
Exorcistȩ enim sunt: qui suꝑ cate¬
cuminos siue suꝑ energuminos
id ẽ eos qui habent sp̃m in mun¬
dum inuocant nomen dñi ihu¬
ut  egrediatur ab illis. Recte gͦ

Expanded text:
etiam in iis qui a fidelibus generantur etiam in iis qui a fidelibus generantur parvulis; eadem forma servatur, quos et ipsos mater Ecclesia provida dispensatione sacramento salutis interim carere non vult, ne forte ipsa dilatione, a salute alieni fierent, si non percepto sacramento salutis subito ab hac vita exirent. Congrue ergo provisa est in illis medicina salutis, ut in sacramento fidei baptizentur, et per alterius fidem Deo reconcilientur, quos per alterius peccatum alienatos constat esse a Deo. Institutum est itaque ad hoc novum sacramentum ad catechizandos parvulos, exorcizandos, initiandos, et deinde baptizandos, in quibus pro parvulis audit Ecclesia, et ad interrogata respondet et spondet donec ipsi ad intelligibiles anin Latinum adjuratio dicitur. Exorcistae enim sunt qui super catechumenos sive super energumenos; id est eos qui habent spiritum immundum, invocant nomen Dominiut egrediatur ab illis. Recte ergo
Abbreviated transcription (Latin):
filii & sp̃c sc̃ĩ. Prius ddocete postea
baptirate. Docete ad instructionẽ.
baptizate ad emundationem. Po¬
cete ad fidem. baptizate ad pecca¬
toꝵ remissionem. Ideo docete quia
qui crediderit. Ideo baptirate:
quia qui baptizatus fu̾it sal¬
uus erit. Hec gͥ forma caterira¬
tionis a pͥmis tempotib xp̃ianȩ
fidei instituta ẽ. Quȩ tunc qui¬
dem necessario seruabatur: quan¬
do adultis & intelligentiam haben¬
tibus pͥus quam ad baptismi sa¬
cramentum accederent. regula fidei
xp̃ianȩ nuntiabatur. ut uelspon¬
te fidi ad quiescentes digni rege¬
neratione sp̃iaali iudicarentur.
uel credere nolentes merito aper¬
ceptione sacram̃ti di uelut indig¬
ni repellerentur. Ad optinendam
quippe salutem idcirco arbitriũ
hominis consulendum ẽ. qm opuᷤ
salutis uoluntarium ẽẽ oportet.
& hoc quidem a pͥncipio sic factum ẽ.
Post quam autem ad fidem multitu¬
do gentium introiuit. iam nunc

Expanded text:
piritus sancti . Prius docete, postea piritus sancti . Prius docete, postea baptizate. Docete ad instructionem, baptizate ad emundationem. Docete ad fidem, baptizate ad peccatorum remissionem. Idcirco docete quia qui crediderit, ideo baptizate; quia qui baptizatus fuerit, salvus erit . Haec igitur forma catechizationis a primis temporibus Christianae fidei instituta est. Quae tunc quidem necessario servabatur quando adultis et intelligentiam habentibus priusquam ad baptismi sacramentum accederent, regula fidei Christianae nuntiabatur, ut vel sponte fidei acquiescentes digni regeneratione spirituali judicarentur, vel credere nolentes merito a perceptione sacramenti Dei velut indigni repellerentur. Ad obtinendam quippe salutem idcirco arbitrium hominis consulendum est, quoniam opus salutis voluntarium esse oportet. Et hoc quidem a principio sic factum est. Postquam autem ad fidem multitudo gentium introivit jam nunc
Abbreviated transcription (Latin):
nstros euuangłii conuocans regnũ
cȩloꝵ uenturum p̾dicare cepit. & no¬
ussime inconsũmationẽ omnium
semet ipsum hostiam ꝓmundi redẽp¬
tione in ara crucis patri offerens mor¬
tem sustinuit: ut credentib inse mor¬
tis timorem tolleret. & amorte surrex̃
ut ꝓse morientib spem uite & resur-¬
rectionis daret. Postea ascensurus in
celos discipłos inmundũ uniu̾sum
misit docere & baptrzate om̃s genteᷤs.
utuocarentur qui ptecedentẽ seque¬
rentur ad uitam. Hec sunt sacram̃¬
ta fidĩ xp̃ianȩ ab inicio condita. in
fine cirdenda. sine fine ꝓfutura.
Hec sunt quib cathecirandos im¬
buimus & eoꝵ qui sacramento no¬
uitatis regenerandi sunt fidem sa¬
lutari confessione promendam
re enim instruere ẽ quando bapti¬
zandi prius instruuntur: & docen¬
tur. quȩ sit forma fidei xp̃ianȩ in
qua eos saluos fieri & sacramentũ
salutis susciꝑe oportet. Sicut scrip¬
tum ẽ. Ite docete om̃s gentes bap

Expanded text:
nistros Evangelii convocans regnum nistros Evangelii convocans regnum coelorum venturum praedicare coepit; et novissime in consummationem omnium semetipsum hostiam pro mundi redemptione in ara crucis Patri offerens mortem sustinuit, ut credentibus in se mortis timorem tolleret, et a morte resurrexit ut pro se morientibus spem vitae et resurrectionis daret. Postea ascensurus in coelos discipulos in mundum universum misit docere et baptizare omnes gentes, ut vocarentur qui praecedentem sequerentur ad vitam. Haec sunt sacramenta fidei Christianae ab initio condita in fine credenda, sine fine profutura. aec sunt quibus catechizandos imbuimus, et eorum qui sacramento novitatis regenerandi sunt, fidem salutari confessione promerendam re enim est instruere, quoniam baptizandi prius instruuntur et docentur quae sit forma fidei Christianae, in qua eos salvos fieri et sacramentum salutis suscipere oportet, sicut scriptum est: Ite
Abbreviated transcription (Latin):
chalis baptismus eoꝵ differt᷑ h oc
attẽdente ȩccłia quia qui ad agonẽ
inp̃senti uita uocantur. inspe fu¬
turȩ quietis baptirantur. Quinta
etate ppłs ꝓpt̾ peccata sua inbabi¬
lonem captiuus ducitur. & rur
nos soluto captiuitatis iugo ad t̾¬
ram suam reuocatur. qm̃ popłs dĩ
qui inhac uitaquȩ septenario die¬
rum uoluitur uanitati & confusio-¬
ni subiectus mortalitatis uigum por¬
tat. post finem eius acorruptione li¬
beratur. Sic gͥ abinicio nullo tempo¬
re sacramenta di defuerunt. quib
fidelis popłs ad ꝑceptionem inuisi-¬
bilium nutriretur. & excitaretur ad
cognitionem. Ad ultimum. uͣi eta¬
te de uirgine natus ẽ xp̃c. sicut sex¬
ta die de t̾ra uirgine pͥmus homo
ẽ plasmatus. Ipse gͦ quasi consũma¬
turus omĩa cum ad iurilem etatẽ
ꝑuenisset tricesimo etatis sue anno
a ioħe baptiratus ẽ non necessitate
s dispensatione. ut lauacrum emũ¬
dandis scĩficaret. De huic apłos mi¬

Expanded text:
chale baptismus eorum differtur, hoc chale baptismus eorum differtur, hoc attendente Ecclesia, quia qui ad agonem in praesenti vita vocantur, in spe futuraetate populus propter peccata sua in Babylonem captivus ducitur, et rursus nos soluto captivitatis jugo ad terram suam revocatur. Quoniam populus Dei qui in hac vitae quae septenario dierum volvitur, vanitati et confusioni subjectus, mortalitatis jugum portat, post finem ejus a corruptione liberatur. Sic igitur ab initio nullo tempore sacramenta Dei defuerunt, quibus fidelis populus ad perceptionem invisibilium nutriretur, et exercitaretur ad cognitionem, ad ultimum sexta aetate de virgine natus est Christus, sicut sexta die de terra virgine primus homo est plasmatus. Ipse ergo quasi consummaturus omnia, cum ad virilem aetatem pervenisset, tricesimo aetatis suae anno a Joanne baptizatus est; non necessitate, sed dispensatione, ut lavacrum emundandis sanctificaret. Dehinc apostolos mi
Abbreviated transcription (Latin):
baptismi. xp̃i sanguine consecratũ
ipsum fide sequentes inquo ẽ. & nu¬
bes humanitatis & ignis diuinita¬
tis. Quarta etate in ierłm regnum
popłi di sublimatur temporale prr¬
figurans ȩt̾num. in quo princes pa¬
cis pater futuri scłi fideles suos. ad
uisionem ȩt̾nȩ pacis introducet.
Huius autem regni exordium dauid
extitit qui ꝑ multas tribulationes
ꝓbatus & głificatus pacis successo¬
rem filium reliquit ut ostenderet
quia ad futurȩ pacis quietem ꝑ¬
uenire non possint. qui inp̃senti
uita contra temptationes & tribu¬
lationes uincendas fortes non fue¬
rint. Propter hoc qui insabbo scõ pa¬
chalis sollempnitatis baptirandi
sunt. quarta ebdomada quadrage¬
simalis obseruantiȩ quȩ continen¬
tiȩ nob̾ arma ministrat. & inquar¬
ta eiusdem ebdomadȩ feria. cate¬
cirandi & exorcirandi. deferuntur
ad ȩccłiam. ibi audituri & instru¬
endi qualiter contra sp̃uales nequi¬
cias sunt pugnaturi. s tam̃ usq

Expanded text:
baptismi Christi sanguine consecratum; baptismi Christi sanguine consecratum; ipsum fide sequentes in quo est et nubes humanitatis et ignis divinitatis. Quarta aetate in Jerusalem regnum populi Dei sublimatur temporale, praefigurans aeternum; in quo princeps pacis, pater futuri saeculi , fideles suos ad visionem aeternae pacis introducet. Hujus autem regni exordium David exstitit, qui per multas tribulationes probatus, et glorificatus, pacis successorem Filium reliquit, ut ostendatur quod ad futurae pacis quietem pervenire non possint, qui in praesenti vita contra tentationes et tribulationes vincendas fortes non fuerint. Propter hoc qui in Sabbato sancto paschalis solemnitatis baptizandi sunt, quarta hebdomada quadragesimalis observantiae, quae continentiae nobis arma ministrat, et quarta ejusdem hebdomadae feria, catechizandi et exorcizandi, deferuntur ad Ecclesiam, ibi audituri et instruendi, qualiter contra spirituales nequitias sint pugnaturi: sed tamen usque
Abbreviated transcription (Latin):
conu̾si uisibilib sacramentis instru¬
endi sunt. ut ꝑea quȩ uident. intel¬
ligent quȩ non uident. Ammonen¬
di sunt eiusmodi. ut considerent.
nouam non eẽ fidem. inqua noui
sunt ipsi: qm̃ ab inicio mundi. sic̃
nullo tempore defuerunt fideles
& iusti. menbra xp̃i: ita abinicio
num quã defuerunt sacram̃ta sa¬
lutis. quȩ p̃cesserunt inp̃paratio¬
nem ⁊ signum redemptionis. quȩ
completa ẽ inmorte xp̃i. Prima
namq etate abel agnum obtulit
Scdã etate noe archam indiluuio
gub̃nauit. sicut xp̃c ȩocłiam inter
fluctus temptationum regens mer¬
gi non sinit. Tercia etate abraham
ꝑfilio oblato arietem mactauit. si¬
cut ds pater u̾bum suum ꝓsalutẽ
mundi obtulit. in quo tam̃ diui¬
nitate in uiolabili ꝑmanente sola
humanitas dolorẽ mortis sustinuit.
Postea eluctus ẽ popłs isrł de egipto
ꝑ mare rubrum incolumpna igniᷤs
& nubis. sicut fideles di de tenebriᷤ
peccati lib̾ant᷑ renouati ꝑsacram̃tũ

Expanded text:
sacramentis instruendi sunt, ut per ea quae vident, intelligant quae non vident. Admonendi sunt hujusmodi ut considerent novam non esse fidem, in qua novi sunt ipsi; quoniam ab initio mundi sicut nullo tempore defuerunt fideles et justi membra Christi, ita ab initio nunquam defuerunt sacramenta salutis quae praecesserunt in praeparationem et signum redemptionis, quae completa est in morte Christi. Prima namque aetate Abel agnum obtulit i. Secunda aetate Noe arcam in diluvio gubernavit, sicut Christus Ecclesiam inter fluctus tentationum regens mergi non sinit. Tertia aetate Abraham pro filio oblato arietem mactavit, sicut Deus Pater Verbum suum pro salute mundi obtulit. In quo tantem divinitate inviolabili permanente sola humanitas dolorem mortis sustinuit. Postea eductus est populus Israel de Aegypto per mare Rubrum in columna ignis et nubis, sicut fideles Dei de tenebris peccati liberantur, renovati per sacramentum
Abbreviated transcription (Latin):
corpus uolueris. Ex concilio matiee
ane consanguinitas Si.
la de lege nuptiarum custodienda
est: quia constat eos duos fuisse in
carne una. communis illis utraq pa¬
rentela ẽẽ credenda est. sicut scriptũ
est. Erunt duo incarne una.¬

Expanded text:
corpus volueris Ex concilio Matisconensi. Sane consanguinitas quaela de lege nuptiarum custodienda est, et quia constat eos duos fuisse in carne una, communis illis utraque parentela esse credenda est, sicut scriptum est: Erunt duo in carne una
Abbreviated transcription (Latin):
quantũ ad illum solum factum ẽ.
et triũ erat quantũ ab illis factũ ẽ.
Legitur in libro uidicum qr manuȩ
uxorem accepit sanson filio suo. nec
tam̃ sibi uxorem accepit. qui filio uxo¬
rem accepit. Et postulat filiꝰ patrẽ
ut sibi uxorem accipiat. quasi ꝑse
solus hoc facere non possit. & nemo
ẽ qui argum̃tetur tedicat. si pater
filio uxorem accepit. gͦ uxorem ac¬
cepit pat̾. & contendat uxoratũ eẽ
patrem. qͥa filio accep̃ uxorẽ. Quare
gͦ incarnatꝰ eẽ dicatur pat̾. quia
filio suo carnem uniuit. sicut ipse
filius incarnatꝰ dicit᷑. qr sibi carnẽ
copulauit: Sponsa quippe u̾bi caro

Expanded text:
quantum ad illum solum factum est; quantum ad illum solum factum est; et trium erat, quantum ab illis factum est. Legitur in libro Judicum , quod Manue uxorem accepit Samsoni filio suo, nec tamen uxorem accepit sibi qui filio uxorem accepit. Et postulat Filius Patrem, ut sibi uxorem accipiat, quasi per se solus hoc facere non possit, et nemo est qui argumentetur ut dicat: si Pater Filio uxorem accepit, ergo uxorem accepit Pater, et contendat uxoratum esse Patrem, quia Filio accepit uxorem. Quare ergo incarnatus esse dicatur Pater, quia Filio suo carnem univit, sicut ipse Filius incarnatus dicitur, quia sibi carnem copulavit? Sponsa quippe Verbi caro
Abbreviated transcription (Latin):
si diceret᷑. si pat̾ incarnatus diceret᷑.
Non gͥ consequensẽ si filius carnem
assumpsit. idcirco carnẽ assumpsiᷤ¬
se & patrem: sicut consequens ñ ẽ
si filiꝰ sibi carnem uniuit. carnẽs
unisse & patrẽ. Consequens aũ ẽ.
qͥa. si filius sibi carnem uniuit.
eamdẽ carnẽ ipsi filio uniuisse &
patrẽ. quia dũ una utriꝰq oꝑatio
ostenditur. nec filiꝰ sine patre. nec
pat̾ sine filio oꝑatꝰ demonstrat᷑. Si
autẽ pat̾ carnem sibi induisset.¬
& filius sibi: non hoc idem eẽt. s
aliud. qm̃ in eo ipso non eadem
demonstraret᷑ oꝑatio. qd ñ ad
eundem utrĩq facta ꝓbaret᷑ rela¬
tio. Nunc autẽ assũptionẽ siue
ẽ quia carne induit semet ipsũ.
& fuit una unio. E & oꝑatio una.
roptea unio una. qr qđ unitum
ẽ. uni unitũ ẽ. Propt̾ea oꝑatio
una. qͥa qđ factũ ẽ. in uno factũ
ẽ.Tres oꝑabant᷑. & non tͥa s unũ
oꝑabantur. & qd fiebat & uniꝰ erat

Expanded text:
m diceretur, si Pater incarnatus diceretur. m diceretur, si Pater incarnatus diceretur. Non igitur consequens est si Filius carnem assumpsit; idcirco carnem assumpsisse et Patrem: sicut consequens non est, si Filius sibi carnem univit, carnem sibi unisse et Patrem. Consequens autem est, quod si Filius carnem sibi univit, eamdem carnem ipsi Filio, uniisse et Patrem; quia, dum una utriusque operatio ostenditur, nec Filius sine Patre, nec Pater sine Filio operatus demonstratur. Si autem Pater carnem sibi induisset, et Filius sibi, non hoc idem esset, sed aliud; quoniam in eo ipso non eadem demonstraretur operatio, quod non ad eumdem utrinque facta probaretur relatio. Nunc autem assumptionem sive est, quia carne induit semetipsum, et fuit una unio, et operatio una. Propterea unio una, quia quod unitum est, uni unitum est. Propterea operatio una; quia quod factum est, in uno factum est. Tres operabantur et non tria, sed unum operabantur; et quod fiebat et unius erat
Abbreviated transcription (Latin):
turam. fecit. quam cum patre cõ¬
munẽ non habuerit. s solus ex tp̃re
ꝓpͥam singłariter acceꝑit. Uerun¬
tam̃ om̃ia quȩ indiuinitate fecit.
ideo solus fecit: quia indiuinitate
solus non fuit. S idem cum ipso
fecit: qui cum ipso idem fuit. Si
gͦ filius in diuinitate humanitatẽ
assumpsit. quomͦ in eadem diuini¬
tate pater idem cum ipso ñ fecit:
qui cum ipso idem fuit:An forte
cum dicitur filiꝰ carnem assũpsit.
ex ui occulte relationis qua intelli¬
gitur qr sibi uniuit idem de patre
non dicitur. quia si idem dicȩret᷑.
ñ idem s aliud intelligeret᷑. Si eñi
diceret᷑ pat̾ carnem assũpsit intel¬
ligeretur similiter qd̃ pater sibi car¬
nem uniuit. qđ iam idem ñ eẽt.
s aliud. Aliud quippe eẽt si patri
caro unita diceret᷑. quã cum filio
unita dicitur. quia sic̃ alius inꝑso¬
na pater. & alius filiꝰ. sic aliud dici¬
tur. cum filiꝰ incarnatꝰ dicit᷑. quã¬

Expanded text:
turam fecit, quam cum Patre comturam fecit, quam cum Patre communem non habuit, sed solus ex tempore propriam singulariter accepit. Verumtamen omnia quae iideo solus non fecit; quia in divinitate solus non fuit, sed idem cum ipso fecit, qui cum ipso idem fuit. Si ergo Filius in divinitate humanitatem assumpsit, quomodo in eadem divinitate Pater idem cum ipso non fecit, qui cum ipso idem fuit? An forte cum dicitur: Filius carnem assumpsit, ex vi occultae relationis qua intelligitur, quia sibi univit; idem de Patre non dicitur, quia si idem diceretur, non idem sed aliud intelligeretur? Si enim diceretur Pater carnem assumpsit, intelligeretur similiter quod Pater sibi carnem univit, quod jam idem non esset, sed aliud. Aliud quippe esset, si Patri caro unita diceretur quam cum Filio unita dicitur, quia sicut alius est in persona Pater, alius Filius, sic aliud dicitur cum Filius incarnatus dicitur, qua