comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
minis terii suȩ decrepitȩ senectuti preuide¬
r& & fidelem deparua congregatione uirum
eliger& quitanto prȩesse potuis s& populo
Accitoq huic famulo di salutarieũ instructio¬
ne ad monuit : ut episco palis quipperegimi¬
nis susciper& gradum . & ad regendũ dĩpopulũ
sibi subuenir&: qui&iã humiliter repente res¬
puens minime dignumesse episcopaturgra¬
dureferebat. & nesibitantę dignitatis fasti¬
gium ad alescentiȩ adhuc in annis constitu¬
to in poner& deprecatus est: Etqm̃ quinqua¬
gesimianni iuxta canonice rectitudinis nor¬
mã necdum plene reciper& &atẽ testatus est.
ut omnise penitus excusationis tergi uersati¬
one. abhuius graduscelsitudine declinar&:
Predictus itaq: tam scĩ prȩconii pontifex placi¬
dis illum uerbis increpauit: & diligenticũ cura
adhuius propositi gradum instigauit: populiq:
subiecti.. maximã magno pere pauꝑ tatem.¬

Expanded text:
ministeri suae decrepitae senectuti praevideministeri suae decrepitae senectuti praevideret et fidelem de parva congregatione virum elegeret, qui tanto praeesse potuisset populo, accitoque huic Dei famulo, salutari eum instructione admonuit, ut episcopalis quippe regiminis susciperet gradum et ad regendum Dei populum sibi subveniret. Qui etiam, humiliter repente respuens, minime se dignum esse episcopatus gradu referebat et, ne sibi tantae dignitatis fastigium adolescentiae adhuc in annis constituto inponeret, deprecatus est et, quoniam quinquagesimi anni iuxta canonicae rectitudinis normam necdum plene reciperet aetatem, testatus est, ut omni se penitus excusationis tergiversatione ab huius gradus celsitudine declinaret. Praedictus itaque tam sancti praeconi pontifex placidis illum verbis increpavit et diligenti eum cura ad huius propositi gradum instigavit populique subiecti maximam magnopere paupertatem
Abbreviated transcription (Latin):
tudinẽ: & nep̃dicationis refecit pabulo: Cũq
desideranter repentementẽ . spontaneus operis
sequer&ur effectus . & uotiua prȩdistinate doc¬
trinȩ lux dnõ dõ dispensante larescer& Carli¬
q: ducisgloriosi suꝑ fresones roboratũ ess& im¬
perium lambucina cȩlestis uerbi increpuit.
& predicatorũ adueniente suꝑ niroris fertili¬
tate uox intonuit Dĩ&iã ꝑ uuillibror dũ uirũ
uenerabilem. ac co operatores ei prõpagatus ẽ ser¬
mo: Sed quia messe quidem multa operarios
in esse paucos cerner& sc̃s hic dĩ famulus. co ope¬
ratar &iam factus est ꝑtrer instan terannos.
uuillibror di archi ep̃i : Multumq: in xp̃o la¬
borans non paruum populũ dñõ destructis
de lubrorum fanis. & exstructi secclesi arum
oratoriis prȩfato pontificeopitulante ad qͥsiũ
Cumuero sũmus hic senui set pontifex & &atis
plurimis grauaretur annis. decreuit&iã sug¬
gerente discipulorũ co&u. ut solatium tanti

Expanded text:
tudinem aeternae praedicationis. reficit pabulo. Cumque tudinem aeternae praedicationis. reficit pabulo. Cumque desiderantis repente mentem spontaneus operis sequeretur effectus et votiva praedistinatae doctrinae lux, domino Deo dispensante, claresceret Carlique ducis gloriosi super Fresones roboratum esset imperium, iam bucina caelestis verbi increpuit et praedicatorum, adveniente superni roris fertilitate, vox intonuit, Dei etiam per Willibrordum virum venerabilem ac cooperatores eius propagatus est sermo. Sed quia messe quidem multa operarios inesse paucos cerneret, sanctus hic Dei famulus cooperator etiam factus est per tres instanter annos Willibrordi archiepiscopi, multumque in Christo laborans, non parvum Domino populum, destructis delubrorum fanis et exstructis ęcclesiarum oratoriis, praefato pontifici opitulante, adquisivit. Cum vero summus hic senuerat pontifex et aetatis plurimis gravabatur annis, decrevit, etiam suggerente discipulorum coetu, ut solacium tanti
Abbreviated transcription (Latin):
puocauit: quã olim antemaxima siquidem & par¬
te prauir seducti doctorib ꝑdiderunt: Sed &
sacerdotes acpr̃bror. quorũ a lic religiosodĩ seomn¬
potentis cultu in coluerunt : Alii quidem fornica¬
ria contaminati pollutione castimoniȩ conti¬
pentiam quam sacris seruientes altarib: serua rede¬
buerunt amiserant Sermonib: euangelicis quan¬
tumpotuit. amalitiȩ prauitate. ad canonicȩ con¬
stitutionis rectitudin ẽ correx̃ ad monuit atq
instruxit: Et franciã deinde. fratrib: secũ comean¬
tib ingressus ẽ : Statimq: audita reeboti fresonũ
segis morte alueum quidem fluminis. magno¬
gauisus gaudio. nauigio ascendit. optans qđ &iã
fresiarecspiss& uerbum dĩ: et ad incultas cȩles¬
ti prȩdicatione terrasꝑuenit: Iamq: a trocis
cessante. regis rdd boti ꝑ secutione. doctrine
celestis semina minis trauit . & uerbidĩ fame
expulsa familicã paganicȩ suꝑ stitionis multi¬

Expanded text:
provocavit, quam olim ante maxima siquidem ex parprovocavit, quam olim ante maxima siquidem ex parte, pravis seducti doctoribus, perdiderunt. Sed et sacerdotes ac presbiteros, – quorum alii relegioso Dei se omnipotentis cultu incoluerunt, alii quidem fornicaria contaminati pollutione, castimoniae continentiam, quam sacris servientes altaribus servare debuerunt, amiserant, – sermonibus euangelicis, quantum potuit, a malitiae pravitate ad canonicae constitutionis rectitudine correxit, admonuit atque instruxit. Et Franciam deinde, fratribus secum comeantibus, ingressus est statimque, audito Raedbodi Fresonum regis morte, albeum quidem fluminis, magnogavisus gaudio, navigio ascendit, optans, quod etiam Fresia recipisset verbum Dei, et ad incultas caelesti praedicatione terras pervenit. Iamque atrocis cessante regis Raedbodi persecutione, doctrinae caelestis semina ministravit et, verbi Dei fame expulsa, familicam paganicae superstitionis multi
Abbreviated transcription (Latin):
multitudine reciproco suorũ reditu conseruoꝵ
italiȩ finesadiit: Optimũq: lango bardorum
regem ludo brandũ pacificissalutatũ muneri¬
b conpellauit & honorifice ab eo susceptus. las¬
sata exitineremem bra requi escebat: Acsfre¬
muneratus ardua acplana agrorũ ꝑagrans spacia
prȩrupta alpium iugatranscendit: Incognitosq
baguariorũ & confines germanie terminos ad¬
gredienr inturinꝰ geã iuxtamandatũ a postolics
sedis considerando ꝓgressusẽ: Ad instar uidelic&
prudentissimȩ apisquȩ suotim cãporũ circũ uolat
pmnigeris molliter ꝑstrepensaliscircũ uallat. Carpen¬
tiq: rostro ꝑtemptat. melli flua ubinectarislateat
dũcedo & suis eã omnipenitus mortiferi sucus amari¬
tudine contẽpta alueariis inuehit: Et secundum
quandam a postolicȩ ratiocinationis eloquii simi
puli principes uerbis spiritalib: affatus ẽ: Eosq
adueram agnitionisuiam & intellegentiae lucẽ

Expanded text:
multitudine, reciproco suorum reditu conservorum multitudine, reciproco suorum reditu conservorum Italiae fines adiit optimumque Langobardorum regem Liodobrandum pacificis salutatum muneribus conpellavit, et honorifice ab eo susceptus, lassata ex itenere membra requiescebat, ac sic remuneratus, ardua ac plana agrorum peragrans spatia, praerupta Alpium iuga transcendit. Incognitosque Baguariorum et confines Germaniae terminos adgrediens, in Thyringeam iuxta mandatum apostolicae sedis considerando progressus est, ad instar videlicet prudentissimae apis, quae suotim caniporum circumvolat pennigeris molliter perstrepens alis circumvolat, carpentique rostro pertentat melliflua, ubi nectaris latet dulcedo, et suis eam omni penitus mortiferi succi amaritudine contempta, alveariis invehit, et secundum quamdam apostolicae ratiocinationis eloquii similpuli principes verbis spiritualibus affatus est, eosque ad veram agnitionis viam et intelligentiae lucem
Abbreviated transcription (Latin):
intuitus in eum : inquisiuit: anlit teras ab ep̃o suo
cõmendaticias d&ulirr&: Atille &iam concitus.
exempto pallio. cartã exmore inuolut᷑a litte¬
rasq: protulit : deditq mirabili scȩ̃ recordatio¬
nisiuiro quistatim acceptirlit terir annu en sei
ut abir&. Apostolicus uero papa ꝑ lectis lit¬
teris. & recensita cõmendaticiȩ conscriptionis
carta: sedulũ de inceprcũ eo habebat cotidiane
disputationis conloquium donec proficiscendi
redeundiꝰq: estiuum instar& tempus: Cũ uero
nisanmensisqui ẽ apsilis pr&erir& & iari qui
& maiusiã portȩ patescer&. tũ &iã postu lata at¬
q: accepta apostolice sedis benedictione & lit¬
teris ab eatissimo papa ad inspiciendos in manissi¬
mos germaniȩ populcs directus ẽ : Ut an inculta
cordium arua euangelico arata uomerẽ prȩdi¬
cationis reciperesemen uoluissent. considerar&
Acsic extimplo collectanumerosa reliquiarum

Expanded text:
intuitus in eum, inquisivit, an litteras ab episcopo suo intuitus in eum, inquisivit, an litteras ab episcopo suo commendaticias detulisset. At ille etiam concitus exempto pallio cartam ex more involutam litterasque protulit deditque mirabili sanctae recordationis viro, qui statim, acceptis litteris, annuens ei, ut abiret. Apostolicus vero papa, perlectis litteris et recensita commendaticiae conscriptionis carta, sedulum deinceps cum eo habebat cottidianae disputationis conloquium, donec proficiscendi redeundique estivum instaret tempus. Cum vero Nisan mensis, qui est Aprelis, praeteriret et Iari, qui et Maius, iam portae patescerent, tum etiam, postulata atque accepta apostolicae sedis benedictione et litteris, a beatissimo papę ad inspiciendos inmanissimos Germaniae populos directus est, ut, an inculta cordium arva, euangelico arata vomere, praedicationis recipere seinen voluissent, consideraret. Ac sic extimplo, collecta numerosa reliquiarum
Abbreviated transcription (Latin):
militumq malitiosam suꝑbiȩ ferocitatẽ. faci¬
lius euaderent: Cũq scõrum suffragante patro¬
cinio & dnõ dõ dispensante: omnis quippe co¬
hors contribunalium comitatu huius scĩ uiri
in herens liminab eati p&ri apostoli prospere ad¬
gressus est. inmensas statim xp̃o. prosospitate eorũ
grates ꝑ soluunt: Atq: ecclesiam scĩ p&ri princi¬
pisa postolorũ magnocũ gaudio ingressi ab olitio¬
nem peccaminũ postulantes. diuersa quidem
munera eorũ quã plurimi d&ulerunt: Transac¬
tis aut̃ dieb ñ multis. scr̃ iste: uenerabilem sedis
apostolice papa. beatememoriae gregorium: a pri¬
mo secundum & nouissimo priorem affcctus ẽ
qui &uulgarica romanorum lingu adicitur
iunior: Omnẽq: sibiꝑ ordinem it ineris suratq ad¬
uentus occasionẽ manifestauit: & quali anxis
desiderio. dutius desudars& aperuit: Sc̃r itaq:
papa repente hilariuultu. adridentibq: oculir

Expanded text:
militumque malitiosam superbiae ferocitatem facimilitumque malitiosam superbiae ferocitatem facilius evaderent. Cumque, sanctorum suffragante patrocinio et domino Deo dispensante, omnis quippe cohors contribunalium comitatu huius sancti viri inherens limina beati Petri apostoli prospere adgressus est, inmensas statim Christo pro sospitate eorum grates persolvunt, atque ęcclesiam sancti Petri principis apostolorum magno cum gaudio ingressi, abolitionem peccaminum postulantes, diversa quidem munera eorum quam plurimi detulerunt. Transactis autem diebus non multis, sanctus vir iste venerabilem sedis apostolicae papam beatae memoriae Gregorium a primo secundum et novissimo priorem affatus est, – qui et vulgarica Romanorum lingua dicitur iunior, – omnemque sibi per ordinem iteneris sui atque adventus occassionem manifestavit et, quali ancxius desiderio diutius desudasset, aperuit. Sanctus itaque papa, repente hilari vultu adridentibusque oculis
Abbreviated transcription (Latin):
longasperegrinationis uias ireuolentẽ: ad loca
in colo mẽ destinata direxit: Qui protinꝰ quidem ua¬
ledicr̃ fratrib: profectusẽ: locũq: ꝑ longat̃rarum
spatia qui iam prȩdicto dicitur nomine. lunden¬
uuic uoti compiuis ad iit: Eccelocisceleriter mar¬
gine scandens. coepit ignotas maris tẽptare uiass
tripudiantib:q: nautis in mensa choro flante
carbasa consurgebant: Et plenouenta: ꝓspe¬
roq: cursu ostia citius fluminis quod dicitur
cuent: omniiam experter periculi naufragio
aspiciunt̾ & ad aridam sospites terrã ꝑueniunt
Sed & cas tram&atisunt incuenta uuic. donec
ueniens secollegum multitudo con¬
gass& omnib:q: collectis ꝑ singulos
quosq: dies inminente hiemis frigore profec¬
tisunt: Multasq: scõrum ecclesi a sorando adie¬
runt ut tutius opitulante altithrono alpina
niuium iuga transcenderent: Lan gobar donĩ¬
q erga illos humanitatem mitdus sentirent.

Expanded text:
longas peregrinationis vias ire volentem ad loca longas peregrinationis vias ire volentem ad loca incolumen destinata direxit. Qui protinus quidem valedicens fratribus profectus est, locumque per longa terrarum spatia, qui jam praedictus dicitur Lundenwic, voti compos adiit, et celocis celeriter marginem scandens, coepit ignotas maris tentare vias; tripudiantibusque nautis, immensa Coro flante carbasa consurgebant, et pleno vento prosperoque cursu ostia fluminis citius quod dicitur Cuent, omni jam expertes periculi naufragio aspiciunsed et castra metati sunt in Cuentawich , donec superveniens se collegum multitudo congregasset. Omnibusque collectis, per singulos quosque dies, inminente hiemis frigore, profecti sunt multasque sanctorum ecclesias orando adierunt, ut tutius, opitulante altithrono, Alpina nivium iuga transcenderent Langobardorumque erga illos humanitatem mitius sentirent
Abbreviated transcription (Latin):
iterando renouare stud uit : Tunc lit teris &iam
cõmendatici is ab eate memoriȩ danielo specula¬
tore plebis dĩ acceptis. ad limina a postolorũ ro¬
mã uenire temptauit: Quẽ tam̃ resistentiũ ali¬
quan diu fratrum orbata patris impediuit ne¬
cessitas: caritasq: heiulantium ac conpassio utra¬
biq: condolentium ad tempus obsiscebat: Itaut
magno quidem mentis angore premeretur. &in
quã seuerter& partem ignora r&: M &uebat
enim negrex magistro commissus iam sine ui¬
gilanti pastoris custodia. eo decidente
porem morsib pater&. &ut peregre
ciscendi autum nale sibi deficer& tẽp: formida bat
Cũq: omni potens dr̃ solita ñ in memor pi&a¬
tissuȩ clementia. seruũ suũ tanta animi pressu¬
ra ꝑturbatum & anxio uell& dolore eripere: &
iocundum gregi prȩuidere magis terium. Iam prȩ¬
fati antis titisergafratres in testina facta est
meditatio & bonȩ in dolisuirũ nomine stephanũ

Expanded text:
iterando renovare studuit. Tunc litteris etiam iterando renovare studuit. Tunc litteris etiam commendatitiis a beatae memoriae Daniele speculatore plebis Dei acceptis, ad limina apostolorum Romam venire tentavit. Quem tamen resistentium aliquandiu fratrum orbata Patris impedivit necessitas, charitasque ejulantium ac compassio utrobique dolentium ad tempus obsistebat; ita ut magno quidem mentis angore premeretur, et in quam se verteret partem ignoraret. Metuebat enim ne grex magistro commissus, jam sine vigilantis pastoris custodia, eo decedente, luporum morsibus pateret, et ut peregre ciscendi autumnale sibi deficeret tempus formidabat. Cumque Omnipotens solita non immemor pietatis suae clementia, servum suum tanta animi pressura perturbatum ex anxio vellet dolore eripere, et jucundum gregi providere magistrum; jam praefati antistitis erga fratres intestina facta est meditatio, et bonae indolis virum nomine Stephanum
Abbreviated transcription (Latin):
sed ulo solent contristari sed apostolico inheren¬
tes prȩcepto: indnõ iugit̃ consolantur: Iamblan¬
de adorsusẽ fr̃s & spiritalib: eosconlo qui is pat̾nȩ
memor traditionis hortatur utregulaririugi¬
ter constitutionis formã. & ecclesi asticȩ de fini¬
tionis hormã in omnib: conseruarent: &utpa¬
triscuius lib& spiritalis sesubiungerent imperio
instruxit: Tun com̃s unanimiter consonir in sta¬
bantuocib & scm̃ huncuirũ qui il lo dicitur
intempore. uurnfrit cunctiprȩ carentur ut
pastorale suꝑ eosabbatis susciper& magisteriũ
Sedrefutdtis mox patriȩ facultatib & primatu
regiminis abiecto. Sad predistinata iã prãptus
acparatus. solerticura excusauit. omnẽq pro¬
heredum substantiã ab negando rennuit: Cum
uero hibernale iãtẽp prȩterir& &calor estatis
candescer& pristinaq: labentis anni renouatus
intentio & omniquippe sollicitudine iteromissũ

Expanded text:
sedulo solent contristari, sed, apostolico inherensedulo solent contristari, sed, apostolico inherentes praecepto, in Domino iugiter consolantur. Iam blande adorsus est fratres et spiritalibus eos conloquiis paternae memor traditionis hortatur, ut regularis iugiter constitutionis formam et ęcclesiasticae diffinitionis normam in omnibus conservarent, et ut patris cuiuslibet spiritalis se subiungerent imperio, instruxit. Tunc omnes unianimiter consonis instabant vocibus, et sanctum hunc virum, qui illo dicitur in tempore Wynfrith, cuncti precarentur, ut pastorale super eos abbatis susciperet magisterium. Sed, refutatis mox patriae facultatibus et primatu regiminis abiecto, ad praedistinata iam prumptus ac paratus, sollerti se cura excussavit omnemque proheredum substantiam abnegando rennuit. Cum vero hibernale iam tempus praeteriret et calor estatis candesceret, pristinaque labentis anni renovatur intentio, et omni quippe sollicit
Abbreviated transcription (Latin):
ranscursisiam ex parte sc̃uiri uirtutib subse¬
quentia eiꝰ quẽ ad modũ rem rumigerulis refe¬
rentib gestam comperimus patenter ꝓferimus
utaꝑtior in ꝑ p&uum uite morũq eiꝰ ad normã scȩ
conuersationis illius tendentib pateat callis:
Cũq: ingens peregrinationis ex egiss & discrimen.
gurgitumq: maris euasirs& dispendiũ. & fratrũ
suorũ iterũ reuersus sesoti&atidediss& eorũq
contubernio dies deinde plurimos in iunxis r&
Trauidemũ mentis arrep Etus est merore &
recenti oppressus animi mestitia. dũ sene lia
iam magistri membra infirmari conspicer&
&tremũq ad stante monachorũ congregatio¬
ne obitus sui diem languoris conualiscente
inmensitate uibrando palpitandoq: inminere:
Et tandem deposito corporisergastulo: subtriste me¬
rentium aspectu fratrũ ultimũ effare spm̃ uide¬
r& : quia in scõrũ frequenter cordib: conpassionis
specialiter condo lens refulg& pi&as qu a ad tẽp

Expanded text:
ranscursis iam ex parte sancti viri virtutibus, subsequentia eius, quemadmodum rem rumigerulis referentibus gestam conperimus, patenter proferimus, ut apertior in perpetuum vitae morumque eius ad normam sanctae conversationis illius tendentibus pateat callis. Cumque ingens peregrinationis exegisset discrimen gurgitumque maris evasisset dispendium et fratrum suorum iterum reversus se societate dedisset eorumque contubernio dies deinde plurimos iniuncxisset, gravi demum mentis arreptus est merore et recenti oppressus animi mestitia, dum senilia iam magistri membra infirmari conspiceret extremumque, adstante monachorum congregatione, obitus sui diem, languoris convaliscente inmensitate, bibrando palpitandoque inminere et tandem, deposito corporis ergastulo, sub triste merentium aspectu fratrum ultimum efflare spiritum videret: quia in sanctorum frequenter cordibus conpassionis specialiter condolens refulget pietas; quia ad tempus
Abbreviated transcription (Latin):
to constrictus sũ seruituti acsubiectus: Qua ꝓpter
sine consultu sedir apostolice: &auethentice iussi¬
onismandatotã p̃clare sublimitatis ordinẽ susciper
non audeo. Sed& alia quoq: rationabili p&itionis
supplicatione uerba proferebat dicr: Obsecro igitꝰ.
utme propriȩ sponsionis uinctũ catenis adhas quas
primitus a sede a postolicamissussũ terras distinan¬
dodirigas: Cui protinꝰ uirdĩ audita tante professio¬
niscausa. dataei benedictione. licentiã dedit abe¬
undi: qui &iã statim proficiscenr ꝑuenit ad locũ cui
nom̃ inscribitur. amanaburg. uxta apostolũ. enu¬
tritus uerbis fidei. & bonȩ doctrine quã ad secutusẽ:¬

Expanded text:
to constrictus sum servituti ac subiectus. Quapropter to constrictus sum servituti ac subiectus. Quapropter sine apostolicae sedis consultu et authenticae iussionis mandato tam praeclarae sublimitatis ordinem suscipere non audeo'. Sed et alia quoque rationabile petitionis supplicatione verba proferebat, dicens: 'Obsecro igitur, ut me propriae sponsionis vinctum catenis ad has quas primitus a sede apostolica missus sum terras distinando diregas'. Cui protinus vir Dei, audita tantae professionis causa, data ei benedictione, licentiam dedit abeundi. Qui etiam, statim proficiscens, pervenit ad locum, cui nomen inscribitur Amanaburch, iuxta apostolum enutritus verbis fidei et bonae doctrinae, quam adsecutus
Abbreviated transcription (Latin):
prȩdicebat Sed cumneq: siccor reptus ad susci¬
piendum huiuscelsitudinis gradum consenti¬
r& lãq: ꝑ longas tricationũmorer. spiritalis int̃
eosorta est contentio & consona pulchrę discre¬
tionis facta dis sensio: Hic uero grandi prȩuentur
humilitate . tantigradum contradixit honoris:
ille aũpiis simi app&itu lucri inr&itus: salutem
concupiuit animarũ: Cũq sic diuersa iam sermo¬
cinationũ uerba inuicẽ protulissent . & scr̃ hic dĩ
seruus. uelut inspiritali quodam stadio positus
placit ȩprorsus excusationis. ex erens sermonem
ait: O sume scĩtatis pontifex. o spiritalis pro¬
r&a agonir ego enim ab eato scẽ recordationis
gregorio papa germanicis mandatũ gentib
d&uli : ego a postolicȩ sedis legatione fungor:
Adoccidentaler barbarorũ regiones. sponte tuȩ
megubernationis dominio in iunxt & ꝓprio uo¬
luntates arbitrio ignorante dominorũ sublimatu
copulaui: quorũ usq: in hodiernũ diem. sponsionis uo¬

Expanded text:
praediceret; sed cum neque sic correptus ad suscipiendum huius celsitudinis gradum consentiret, iamque per longas tricationum moras spiritalis inter eos orta est contentio et consona pulchrae discretionis facta dissensio. Hic vero, grandi praeventus humilitate, tanti gradum contradixit honoris; ille autem, piissimi appetitu lucri inretitus, salutem concupivit animarum. Cumque sic diversa iam sermocinationum verba invicem protulissent, et sanctus hic Dei servus, velud in spiritale quodam stadio positus, placitae prorsus excusationis exerens sermonem, ait: 'O summae sanctitatis pontifex, o spiritalis proreta agonis! Ego enim a beato sanctae recordationis Gregorio pape Germanicis mandatum gentibus detuli; ego, apostolicae sedis legationem fungens ad occidentales barbarorum regiones, sponte tuae me gubernationis dominio iniuncxi et propriae voluntatis arbitrio, ignorante dominorum sublimatu, copulavi; quorum usque in hodiernum diem sponsionis vo
Abbreviated transcription (Latin):
in uico quoddem focno centiquis ñmo & cele¬
berimo ignan in iecit sR & in proximoe
immo coheriti qomo agente ueito ꝑlcc̾¬
marũ globur feebatur quodubi maerti¬
nus ceqduetit rapiqo cursu etũ domur
ces coiqit Obuium se aquenieitibus floc̾mis
infeis. Tu ufromirũ inmoum cbunesr
contrecium uaiti igne pelor queri & con¬
pugnaen dum intese elimertorũ quitem
conflictus uidr&ur Itac &uirtuam maer¬
tini ibitantu̾ et ignis operactus ubi ius¬
sus est. Inuico ccua̾ cuilibroro nominist
cum itiden aeplũ oppoleitir simũ suꝑstitio¬
ne relegionis uoluis s& fuertere Restititei
multituo geitiliũ aqeo ut non absque in¬
Iurioc sit sepulsus Itoque seces st cepro¬
ximoc locac Ibi petri quu ceicio eectus

Expanded text:
eleberrimo ignem inmisisset, in proximam, immo adhaerentem domum agente uento flammarum globi ferebantur. quod ubi Martinus aduertit., rapido cursu tectum domus scandit, obuium se aduenientibus flammis inferens. tum uero mirum in modum cerneres contra uim uenti ignem retorqueri, ut compugnantium inter se elementorum quidam conflictus uideretur. ita uirtute Martini ibi tantum ignis est operatus, ubi iussus est. In uico autem, cui Leprosum nomen est, cum itidem templum opulentissimum superstitione religionis uoluisset euertere, restitit ei multitudo gentilium, adeo ut non absque iniuria sit repulsus. itaque secessit ad proxima loca, ibique per triduum cilicio tectus
Abbreviated transcription (Latin):
ut ec cenimẽ uisitocr& postrno a eircun¬
stcentib: ppis copis ire conpulsus dis̃ cendt
acqͥqͥomũ pͥuelle ingeis turba preporibur
rus ac primũ quȩ ect illiur fomilicenao
oistius modi rebus cer maesolo prostrectur
or aebat Inqe egrocm intueis docri sibi
oltum por tulat quod cubenȩ dixirs&
In os puelle uim sci lliquoris infuqit
Stertimque uox sedito est cũpeculotim
singulee contecetueius cspeunt menbrr
uiuis cere done firmatis gressib: popu¬
lo teste sur secit.

Expanded text:
ut exanimem uisitaret: postremo a circumstantibus episcopis ire conpulsus descendit ad domum puellae. ingens turba pro foribus rus. ac primum quae erant illius familiaria in istius modi rebus arma, solo prostratus orauit. deinde aegram intuoleum postulat; quod cum benedixisset, in os puellae vim sancti liquoris infudit, statimque vox reddita est. Tunc paulatim singula contactu ejus coeperunt membra viviscere, donec firmatis gressibus, populo teste, surrexit.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpiliec rogaturis. et forte maertinus
cem eeleccẽ fueaet ingrersus ubi &epec¬
taende populo multis que clus ꝓpis copis
plectitur diceis filioc meo moritur Mistro
gengre languoris & quod ipsoc st morte
erudelius. Solo sp̃u ui uit locm coerne pre¬
mortuce Rogo ut ecc̾ codeces at quebenedi¬
cocs. Confidosu quod pete reqdidont
soenitecti. quoc ille uoce confusus
obstipuit &refugit qiceis hoc succe non ei re
uirtutis squn gircere iudicio non es se seqi¬

Expanded text:
ilia rogaturus. Et forte Martinus jam Ecclesiam fuerat ingressus. Ibi inspectante populo multisque aliis episcopis plectitur, dicens: Filia mea moritur misero genere languoris, et quod ipsa est morte crudelius, solo spiritu vivit, jam carne praemortua; rogo ut eam adeas, atque benedicas, confido enim quod per te reddenda sit sanitati. Qua ille voce confusus obstupuit, et refugit dicens: Hoc suae non esse virtutis; senem errare judicio; non esse se
Abbreviated transcription (Latin):
pinus ruit conster noctur qu eiui¬
no m&u uencc̾ prȩcabatur NEc dis¬
simile fuit illuq cumtim iolũ distru¬
diam Ultro qui qaem pfrine uoluis r& in
prȩdicactione scce gentiliũ animas miti¬
gecboct ut luce eius uei toctis os ansoc¬

Expanded text:
pinus ruit: consternatusque divino metu, veniam precabatur. Nec dissimile huic fuit illud: cum eum idola destruentem cultro quidam ferire voluisset, in praedicatione sancta gentilium animos mitigabat, ut luce eis verit
Abbreviated transcription (Latin):
utnar& qubium quoc in pocrae succiqbi
tur pro arbitrio rsticorũ quo cerbo¬
cicitre Igitur ipñ nice pinũ cũ in genti gacu¬
merertiũ Iocm que poculatim nocture
pllebant eninus monachi & peniculo
pidus operidis cuͭ ioem pragoren suipinur
uinisiti el fuccta obuiẽc macnu signũ sedutis
opponit. Tũ uero turbinis modo r&ro
Adeo utrusticus quitoto in loco constiarbent
paie ꝓserccuent. Tu̾ uero in cccelũ clac¬
more sublacto entile opstipuere mirecculo

Expanded text:
t dubium, quam in partem succisa tur pro arbitrio rusticorum, quo arbocidere igitur ipsi suam pinum cum ingenti gaumirantium. Jamque paulatim nutare Pallebant eminus monachi, et periculo jam pidus opperiens, cum jam fragorem sui pinus uenti, eleuata obuiam manu, signum salutis opponit. tum uero — uelut turbinis modo retro adeo ut rusticos, qui tuto in loco steterant, paene prostrauerit. tum uero in caelum clamore sublato gentiles
Abbreviated transcription (Latin):
nequis um tenplũ dirueretur obrster&
sed deral eigo &opus coeptũ ͥfuotus in plad
tecregres sus couicũ inipicietib gertilũ
us que cefun oc meita qͥruq& arces
omna at quȩ simula croe sedegit inpulue¬
son quo ui sõ sustici cu̾se intellẽge alt
qduinb nutu obstupe facctar oet que pe¬
te ritos nepis copo sepugnacrent

Expanded text:
ne quis, dum templum dirueretur, obsisteret: rediret ergo, et opus coeptum devotus impleret. Ita regressus ad vicum inspectantibus gentilium  aras omnes atque simulacra redegit in pulverem. Quo viso rustici, cum se intelligerent divino nutu obstupefactos atque perterritos, ne episcopo repugnarent,
Abbreviated transcription (Latin):
Noc nenofere & mani illac multitudine gen¬
tiliũ fuit. Qui non postionẽ manur deñ¬
pecuci amodum im mopomne nulli in illir
regionib xp̾i nomoi recepercent. quod
ccdẜo uirtutib illius & enplo que con¬
uocluit Ut lacm ibi nullus locur sit
quinon ccut felasus prequatisñmis
Aut monas teriis sit sepl&us. Naem ubi
fonoc distruxeret stoctim ibi
bcct. Nec minoren s̃bi qdum feie tenpur

Expanded text:
 nemo fere ex immani illa multitudine gentilium fuit, qui non impositione manus desipauci admodum, immo pene nulli in illis regionibus Christi nomen receperant: quod adeo virtutibus illius exemploque convaluit, ut jam ibi nullus locus sit, qui non aut ecclesiis frequentissimis, aut monasteriis sit repletus. Nam ubi fana destruxerat, statim ibi bat.
Abbreviated transcription (Latin):
templum centiquis simũ diriur r& & cer¬
born pinũ quoce focno fcet proximoc
&ss& cedgrasus &cidere tum uero cenas¬
copit obsistere et cum iden illi dum añ¬
plum aertes&lur adiuuaente dño quie¬
uisset Succii aerbosn. non poctie¬
bontur lletos seculo conmonere nihil
es se religionis instipite dm potius cuistr¬
Tuncunus & illis quiccudhitior uidebactur
Si haebes inquiꝗ ocłiquac eoͬtuo quanqdi¬
cis te colere fiutiem. nos m&ipsi suc ci¬
dimus hacnc cerbosen tususitem &cipe¬
tumille intrepidus confisur inqño¬
focctuse esse pollicstur hic uero cedisti¬
us moqi con qͥitionen. omnis illae gentiliũ

Expanded text:
templum antiquissimum diruisset et arborem pinum, quae fano erat proxima, esset adgressus excidere, tum uero antiscoepit obsistere. et cum idem illi, dum templum euertitur, imperante Domino quieuissent, succidi arborem non patiebantur. ille eos sedulo commonere, nihil esse religionis in stipite: Deum potius, cui sertum unus ex illis Si habes, inquit, aliquam de Deo tuo, quem dicis te colere, fiduciam, nosmetipsi succidemus hanc arborem, tu ruentem excipeTum ille intrepide confisus in Domfacturum se pollicetur. Hic vero ad istiusmodi conditionem omnis il
Abbreviated transcription (Latin):
cuius qͥcm hon oracti s&cun um stculum
uiri pr&erii&l clomore & luc ti turbe
plaen genas &cipitur: Ad quom cusolici
qui re r& in qictur unum e pomilia serud¬
lum locqueo sibi uitam &xtorns re
Quo cognito cellolam in quac corpus locce¬
bect ingrecitur &cluns que omnibus
turbis super stroctus cor ipori ecliquan¬
tis po orecuit Mox uiuas cente uultu
moer cescentib: oculis: in oroc illius etrune¬
tus Gugkur laitoque concemine bnsus
coq surgere : Ad pre hen sac becti uir
dx arbe in peces const&ut Aque itaccuto.
us q: ecquestibulũ comurtur boc omm in
speetoen& pro cesit. Uu¬
ubien pere tempes oc spis copactum
tur ronicȩ & clesoe prebetur: Seescũ
ssui monaes teriosuo non fac cileposnt
uricius Quidam unus eciuibus uxonis
languore s̃mulccto adesnua illius pro¬
uolutus ut egre derelur obtbuit: Itoc
dis positis iom initintre ciuium turbis
sub quaedom cus toqiae adquita & us que
qericitur Misum inmoqum incie bi¬

Expanded text:
cuiusdam honorati secundum saeculum cuiusdam honorati secundum saeculum uiri praeteriret, clamore et luctu turbae plangentis excipitur, ad quam cum sollicitus quireret, indicatur unum ex familia seruulum laqueo sibi uitam extorsisse. quo cognito cellulam, in qua corpus iacebat, ingreditur, exclusisque omnibus turbis superstratus corpori aliquantisper orauit. mox uiuescente uultu, marcescentibus oculis in ora illius defunctus erigitur: lentoque conamine enisus adsurgere, adprehensa beati uiri dextera in pedes constitit: adque ita cum eo usque ad uestibulum domus, turba omprocessit. Sub idem fere tempus ad episcopatum Turonicae ecclesiae petebatur: sed cum erui monasterio suo non facile posset, Rusticius quidam, unus e ciuibus, uxoris languore simulato ad genua illius prouolutus ut egrederetur obtinuit. ita dispositis iam in itinere ciuium turbis, sub quadam custodia ad ciuitatem usque deducitur. mirum in modum incredi
Abbreviated transcription (Latin):
pee horirum ipectium intqres itoct.
Vidit defunetũ pculatĩ manbris omnib
comcuere &la xcctis in usum uiinqi pod¬
pita re luminbus tunc uero maegnec ce
dnni uode conuessus. grati asi coreis. celle¬
lam clacmore compleuerat. Quoccuqi¬
to quiproporibur aeqstiaercenit.
ꝯtootim inruunt misuim speetocculum
quiꝰq uieboent uiuare: Quen mortuum
tim bocptis muꝰ consecutus plures posteoe
uixit annos. Primus que apunor
mcertini uir tut um uel mocterioe uel
testimonium fuit: Iqen tocmoi. repare
froct solitus se corpore &utum. eetii¬
bunod iuqicis quctum. Osputaen dum que
obscuris locis. & uulgaerib: turbistis&e
& espir se seanciom tum per quor. oen¬
gelos iudici fuis se suggestum hunc &sse
ꝑquo maertinus orcer&
tocpereos qem aengelos seius sum requci
& martino redqitum uitcce que piistine
restitutũ cebhoc primo tenpore becti
uiri nomg mnituit. Ut qui ser iccm ceb
omnibus hahebactur potins &icem &
uere cepostolicus habes&ur¬
I N&c multum post dum cegnim lupicini

Expanded text:
fere horarum spatium intercesserat, uidet defunctum paulatim membris omnibus commoueri et laxatis in usum uidendi palpitare luminibus. tum uero magna ad Dominum uoce conuersus gratias agens cellulam clamore conpleuerat: quo audito qui pro foribus adstiterant statim inruunt. mirum spectaculum, quod uidebant uiuere, quem mortuum tim baptismum consecutus plures postea uixit annos, primusque apud nos Martini uirtutum uel materia uel testimonium fuit. idem tamen referre erat solitus, se corpore exutum ad tribunal iudicis ductum deputandumque obscuris locis et uulgaribus turbis tristem excepisse sententiam: tum per duos angelos iudici fuisse suggestum, hunc esse pro quo Martinus oraret: ita per eosdem angelos se iussum reduci, et Martino redditum uitaeque pristinae restitutum. ab hoc primum tempore beati uiri nomen enituit, ut qui sanctus iam ab omnibus habebatur, potens etiam et uere apostolicus haberetur. Nec multo post, dum agrum Lupicini
Abbreviated transcription (Latin):
scl mus ceuee̾ hic fret Se orehfcenciu
&llaectanciũ perfecisti lacuden propten
inimicos tuos ut sstruces in imicũ & derer¬
soren, uolecto clamor populi tollitur
paors qiue soc confunditur ced quȩ ltoc
hcebRum est diuino nd̾tupsed mũ hunc lec¬
tũ fuisse ut estimonium operis suideren¬
sor ocuhir&.⁊ Quio &ore infoenciũ atque
lecctaenciu̾ inmcertino: qñi locude per¬
fecto &ostensus pocriar & sst rctus
est inimicus: Iocm uero sumpto ipis copor¬
tu quoden se quaentum quȩ prestita it
non est nostre foccultectis suolutre:
quiprius fuerpet eccqem in cordeeius
numilitos. Eccdon inuestitueius uilitoes
froct Ad que itaplius acuctor itotis
& grecciooe implebet spiscopi dignito &e
Vt non tocmen propositdm smonoe chi
urtuetͥ quedesereral: Aliquan qiuego
Deincum inquiRucsine fre quenttencium
fe re non pos st duob: fere &etrocciui¬
tec & milib: monces teri ũ sibi stoctuit

Expanded text:
fantium et lactantium perfecisti laudem propter inimicos tuos, ut destruas inimicum et defensorem. quo lecto clamor populi tollitur, pars diuersa confunditur. adque ita habitum est, diuino nutu psalmum hunc lectum fuisse, ut testimonium operis sui Defensor audiret, qui ex ore infantium adque lactantium, in Martino Domini laude perfecta, et ostensus pariter et destructus esset inimicus. Iam uero sumpto episcopatu qualem se quantumque praestiterit, non est nostrae facultatis euoluere. qui prius fuerat. eadem in corde eius humilitas, eadem in uestitu eius uilitas erat: adque ita, plenus auctoritatis et gratiae, inplebat episcopi dignitatem, ut non tamen propositum monachi uirtutemque desereret. aliquandiu ergo dein cum inquietudinem se frequentantium ferre non posset, duobus fere extra ciuitatem milibus monasterium sibi st
Abbreviated transcription (Latin):
pe cgras suos orcũfere qenentio
El tuccto frgo incequer sur signocricis.
Imperbet turbȩ non moue÷ aloco onus¬
quȩ otponere : hic ueo mirũ inmodum
uideres misdros primũ uelut saxarigu¬
isse. Dehine cum promoueri som moconce
quidnoem sibi ecceis s& tacciti conito¬
bont Sbc cum beactus uir conperis sel

Expanded text:
 agros suos circumferre dementia. leuato ergo in aduersos signo crucis imperat turbae non moueri loco onusque deponere. hic uero mirum in modum uideres miseros primum uelut saxa riguisse. dein, cum promouere se summo conquidnam sibi accidisset, taciti cogitabant. sed cum be
Abbreviated transcription (Latin):
qui oec consti aist dũ cenꝗͣsti& fusicent
suooccti impii sepugneebeent qi cen aer
Scilic& contenptibilan sre pa ionos indig¬
nu esse spis copatu. hominen uultu qu¬
picccbilem. ue te sordidum. cnne lioninẽ
to opopulo stnancioce socmoris. hȩc illo¬
rum in risoc denatia et qui in lustrẽ
uisum qum uitd perare cupilunt prȩhi¬
cocbaenti N& uso cliuestus focetre li¬
cuit quoem quod populus dno uoldi &
bedfutrcent psscipue difensor qui licc¬

Expanded text:
nt euocati, impie repugnabant, dicentes scilicet, contemptibilem esse personam, indignum esse episcopatu hominem uultu despicabilem, ueste sordidum, crine deformem. ita a populo sententiae sanioris haec illorum inrisa dementia est, qui inlustrem uirum dum uituperare cupiunt praedicabant. nec uero aliud his facere licuit, quam quod populus Domino uolente adfuerant praecipue Defensor qui
Abbreviated transcription (Latin):
Nec multo post cum sc̃o hilcerio conpe¬
ris s&l Regis pordantice postea in¬
qul tac fuisse eq uinqi romȩ ei tenptoc¬
uit occurrere. profectus que oc ur¬
ben est: Cum iocm hilcerius pr&eris¬
cuꝑiens scĩ uin institui disciplinis¬
Pocucis que inte pontis ieb: languore
coriptur ui febrium laborat :
adtũ mcertinus por&edis cererat

Expanded text:
o Hilario comperisset regis paenitentia potestatem indultam fuisse redeundi, Romae ei temptauit occurrere profectusque ad urbem est. Cum iam Hilarius praeteriscupiens sanctissimi uiri institui disciplinispaucisque interpositis diebus languore correptus ui febrium laborabat. ac tum Martinus for
Abbreviated transcription (Latin):
suoc omnioc ie que dederuñ unde nequis qu¬
bit&. haenc uere beatiuri frusre uicto¬
ria : cui prscitusit ne inermis ce prðe¬
liu mit arRur Et quecius piusqqns
sprucere milt iũũ lic& into hostium
glacqios & telo potuis s&. Tamene uel celio¬
quĩ mortib sci uiolaraitur obtutus. &cenit
promilite suo xp̃s qebuit prestacre uic¬
toriae : quam ut subactis nne. scenguine
hostib: inemo morer&ur
Ex̾ inde relicter milicioc: sc̃m hilcerium pec¬
tocue ccspis copu ciuitectis. cuiuscunc
uit ceuen iden hilccrius. inposito qice¬
conectus officio sibieum artius inplicoe
se & ministerio uincirł diuino:¬

Expanded text:
sua omnia seque dedentes. unde quis dusua omnia seque dedentes. unde quis dubitet hanc uere beati uiri fuisse uictoriam, cui praestitum sit, ne inermis ad proelium mitteretur. et quamuis pius Dominus seruare  tamen ne vel aliorum morte Sancti violaretur obtutus, exemit pro milite suo Christus debuit praestare victoriam, quam ut, subactis sine sanguine hostibus, nemo moreretur. V. Exinde relicta militia, sanctum Hilarium Pictavae episcopum civitatis, cujus tunc uit autem idem Hilarius inposito diaconatus officio sibi eum artius inplicare et ministerio uincire diuino
Abbreviated transcription (Latin):
ciui tatẽ donactiuume Copit erogacre mili¬
tib & ut est consueludinis. siuguli. xrtoc¬
boentur. Done admartinũ uentũ at:
tum uero oportunũ tenpus &irtimaens.
quopeler &misnonemHeque aũ inte¬
esm ñbi pose aerbteraebaetur : Si donoc¬
tiuum. non militocturus eccciperoͤet
hacctsnus. inquit oecesderen militocui
tibi. poctire ut nunc militen do. qo nocti¬
uum tuu̾. pug neccuriis occcipi cet
Cpͥie gomiles sũ pugnaese mihi non lic&
Tum ussd couir su hoene uocen. tyroennus
infronuit : dicens sum m&upugnȩ quoce
postera qie eat futuro: non feligio¬
nis ꝯroctio qRreac tore miliciam.
At mcrtinus intrpidus : immo in lacto sibi
ta nore constcencior Si ioc inquit ignoc¬
uiȩ aedscribetur non pidei Ercestinee
qie cente ccciem ine. mis astabo. & in
protatus ocut goclea. hostium cuneor
per&rcebo secusrꝰ : Recrucbego incus¬
todioem iubflur paxtomansiden dictir
ut inemis beerberis obi cetRur:
Posterodie. hosta Pegates dq o ce misesunt.

Expanded text:
m coepit erogare militibus, et, ut est consuetudinis, singuli citabantur, donec ad Martinum uentum est. tum uero oportunum tempus existimans, quo peteret missionem — neque enim integrum sibi fore arbitrabatur, si donatiuum non militaturus acciperet —, hactenus, inquit ad Caesarem, militaui tibi: patere ut nunc militem Deo: donatiuum tuum pugnaturus accipiat, Christi ego miles sum: pugnare mihi non licet. tum uero aduersus hanc uocem tyrannus infremuit dicens, eum metu pugnae, quae postero die enis gratia detrectare militiam. At Martinus intrepidus, immo illato sibi terrore constantior: Si hoc, inquit, ignaviae ascribitur non fidei, crastina die ante aciem inermis astabo: et in protectus aut galea, hostium cuneos penetrabo securus. retrudi ergo in custodiam iubetur, facturus fidem dictis, ut inermis barbaris obiceretur. postero die hostes legatos de pace miserunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ocus quon fod scdiominũ opinio uelut ese¬
constpultir ibi maertyrib: soccrecueant.
Noc &oel teere ibi ccsupiorib spis copirs con¬
stitutũ hacbebectur : S& maertinur nonti¬
more ahibeis incertis fien : abhir qui
mac iores noctuerbent prerbiterir uellele¬
nicis flagitabat nomensibi maertynir¬
uel tonpus pcesnonis ostini graendise¬
scrupolo per mouere: quoniluil cati con¬
stcens sibi moclormmemoria tree eꝑ¬
dis s&: Cum celiquo qiuergo odoco illiur
se aebstȩnuis s& NE derogans relegione
qua incatus frect. nec ceue toritoe &̃ succ̾
utquis ess&l uel cuius meiti as& sepul¬
uidit prope coqsis tire umbroc sorqiqec
tircen inperat nomei meitũ queloque&ur

Expanded text:
locus, quem falsa hominum opinio, uelut locus, quem falsa hominum opinio, uelut consepultis ibi martyribus, sacrauerat: nam et altare ibi a superioribus episcopis constitutum habebatur. sed Martinus non temere adhibens incertis fidem, ab his, qui maiores natu erant, presbyteris uel clericis flagitabat nomen sibi martyris, tempus passionis ostendi: grascrupulo permoveri, quod nihil certi constans sibi majorum memoria tradidisset. Cum aliquandiu ergo a loco illo se abstinuisset, nec derogans religioni, quia incertus erat, nec auctoritatem suam ut quis esset, vel cujus meriti sepulvidit prope assistere umbram sordidam, trucem. Imperat, nomen meritumqu
Abbreviated transcription (Latin):
Reciptoc culoc sibi fecercent: discipuli
plum beccti macgistri institueban¬
tur: Nenoibi quic quoc̾ propnium hoe¬
beboet : om nice in medio con pesebaen¬
tur Norbnere: ccut uendere utplensq
Ar ibi exceptis seyꝓtarib nulo habebaetur
iutamen operiminor &c&oer depdtceboctur:
mociores orationi uoc coeboent: Raenus cui¬
quoem &trec cellulam succ egresus. nin¬
unu̾ om nes posthoraem le unu aec cipiebaent:
Vinũ neno noueraet niñ quen infir mitoer
oegis s& pleriquȩ camelorũ seus uestie¬
bcentur: Molli lor ibi habitus pro erbni¬
ne ereet: quoq eo maogis sit miru necesre
et quoq imulti inte for nabila hoche¬
baentur qui longe cdite &qucati ad
hoenc sehu imilita &e̾ & poctientioc̾ coege¬
reent plura que &x his posteoc spis copas
uidimus: Que enĩ era ciuitor ocut
& clasior quece non se eamcertini monces¬
terio cu per& habere saccerdo añ
Secut reli quocs uirtutes eius quaer i
spis copacal ezit cogreicꝵ rctꝰ ccut
longe ab oppido proximus monces tyrdo

Expanded text:
ecerant. discipuli plum beati magistri instituebantur. nemo ibi quicquam proprium habebat, omnia in medium conferebantur. non emere aut uendere, ut plerisque ars ibi exceptis scriptoribus nulla habebatur, cui tamen operi minor aetas deputabatur: maiores orationi uacabant. rarus cuiquam extra cellulam suam egressuna omnes post horam jejunii accipiebant: vinum nemo noverat, nisi quem infirmitas coegisset. Plerique camelorum setis vestiebantur; mollior ibi habitus pro crimine erat: quod eo magis sit mirum necesse est, quod multi inter eos nobiles habebantur, qui longe aliter educati ad hanc se humilitatem et patientiam coegerant; pluresque ex his postea episcopos vidimus. Quae enim esset civitas, aut ecclesia, quae non sibi de Martini monasterio cuperet sacerdotem? XI. Sed ut reliquas uirtutes eius, quas in episcopatu egit, adgrediar, erat haut longe ab oppido proximus monasterio
Abbreviated transcription (Latin):
me intenptoctionibus cdfutu¬
rocm. semoegis illi olese qui xp̃i
gecenis es& indignus : In gres sus que.
ucengeli cocm dis pðtectionen : ueribũ qi
lactrom prȩdicebat : quidlongiur

Expanded text:
ionibus adfuturam: se magis illi dolere, qui Christi xercens, esset indignus; ingressusque evangelicam disputationem, verbum Dei latroni praedicabat. Quid longius
Abbreviated transcription (Latin):
quocum que ieris. uel quo cũque tenptoc¬
uiris : di oebulus tibe c ue sdebitur
cioct mihi homo.: Stoctim que qe con¬
spectueius. Inimicus tuoc inuit.
tocque ut cenimo occmoite conciptroet.
matren gentilitoc as cebsol uit ẜinore.
pactre in meclis ꝑstue an&. plures toc¬
men suo scluocuit &enplo Deinde cu
hereñs acricenae ꝑ totũ orbem & mcexi¬
me introc illyricum pululcr sel: cu̾
aquersus ꝑfidicom itccedocũ solur
peie acchirime repugnar&. mulcir¬
quȩ supplicus ess& affectus nec & pub¬
lioe uirgs cesus et. Ad extremũ diciui¬

Expanded text:
quocumque ieris uel quaecumque temptaueris, diabolus tibi aduersabitur. o, quid faciat mihi homo. statimque de conspectu eius inimicus euanuit. itaque ut animo ac mente conceperat, matrem a gentilitatis absoluit errore, pamen suo saluauit exemplo. Dehinc cum haeresis Arriana per totum orbem et maxime intra Illyricum pullulasset, cum aduersus perfidiam sacerdotum solus paene acerrime repugnaret multisque suppliciis esset adfectus—nam et publice uirgis caesus est et ad extremum de ciui
Abbreviated transcription (Latin):
non prestoentib: rep: uaeri quidͥ tarnei
&ger& nihil preler eloemideni quoc indutur
qat hcebebeet Ioem eñ reli quoe inopłr si¬
mile consuserat. Aypto Itocquȩ paro
inuitur : Inteceoc decir custoentib ridere
non nulli : Quiaceormis es& &t rinca¬
tus hocbitul uices&ur .: Multi tame
quib frcet mens socnior odtius gen̾tre :
quodnihil simile fecirsent Cum
seecuto cũ se sõpori dedirs&: Uidit xpͥm
clacmiis sacce quac pccupesen texercet

Expanded text:
ri. Quid tamen ageret? nihil praeter chlamydem, qua indutus erat, habebat: jam enim reliqua in opus simile consumpserat. Arrepto itaque ferro,induitur. Interea de circumstantibus ridere nonnulli, quia deformis esse truncatus habitu videretur: multi tamen, quibus erat mens sanior, altius gemere, quod nihil simile fecissent; cumsecuta, cum se sopori dedisset, vidit Christum chlamydis suae, qua pauperem texerat,
Abbreviated transcription (Latin):
ut reqir& mestus ut feunt pasegrinoc¬
tionen illocm ingresus &t : Contestoe¬
surum : quod postea probocuit fubitus.
Ac primũ inte clpes qluicc s&cutus. in¬
cedit in loctrone : Cumque unus s&curs
feitias dutera nistinuit odti: Vinc¬
tis tacmer. posttergum maenibus. uni

Expanded text:
ut ferunt, peregrinationem illam aggressus est, contestasurum; quod postea probavit eventus. Ac primum inter Alpes devia secutus incidit in latrones, cumque unus securi ferientis dexteram sustinuit alter; vinctis tamen po
Abbreviated transcription (Latin):
oppido oriunqus fuit. See introitocliam
ticinucditur et : poc ritib: s&undum s&culi
dignitocan Non infins. geitilibus toe¬
moy pacter eius miles primum. post tribu¬
nus militũ fuit:: Ipse armactõ miuciaem
Incculis centioc secutus. into scolorer
cclces subroge constaencio. deinde sub iulice¬
no cesdere militocuit: Non tocmei spona
quic aeprimis fere aennis. diuinoc pociur
seuituae socero in lustris putri in spiroe¬
rum qeen. relictis pocroitibus. ae eecle¬
siee confugit. seque caetscuminũ fiei portð¬
locuit: Mox misam. inmoqum . totur in dei
opere conuesus. Cuer s& aennorũ quo qeei
htremũ concupiuit. fecis s& que uoti satis
marto: Animus tamen aut circa monas¬
terioe. ocut cimea ̾eclesoe̾ itpe intentus.
Meitaboctur ae huc inac&ecte puerili quod
postea quiotur inplaut : Seqcũ edictum
ꝙ s& aregibus. ut uReronorim filii admi¬
licio̾ scribissitur Prdcate poctre : quife¬
quindexim. eocptus &ooc tenectus Et¬

Expanded text:
Italiam Ticini altus est, parentibus secundum saeculi dignitatem non infimis, gentilibus tamen. pater eius miles primum, post tribunus militum fuit. ipse armatam militiam m adulescentia secutus inter scolares alas sub rege Constantio, deinde sub Iuliano Caesare militauit: non tamen sponte, quia a - primis fere annis diuinam potius seruitutem sacra inlustris pueri spirarum decem, inuitis parentibus ad ecclesiam confugit seque catechumenum fieri postulauit. mox mirum in modum totus in Dei opere conuersus, cum esset annorum duodecim, eremum concupiuit, fecissetque uotis satis, sset. animus tamen aut circa monasteria aut circa ecclesiam semper intentus meditabatur adhuc in aetate puerili, quod postea deuotus inpleuit. sed cum edictum esset a regibus, ut ueteranorum filii ad militiam scriberentur prodente patre, qui fequindecim, captus et catenatus
Abbreviated transcription (Latin):
quo quiqaem locuis inuice ude&lur
quocm ille ordincetionem neqis pexis se
tocquer humiliorem uies&lur non sspu¬
hicc luit : R& multo post cemonitus
po soposm : ut poctrice pocrbiasque quos

Expanded text:
quo quidam locus iniuriae uideretur: quam ille ordinationem, ne despexisse tamquam humiliorem uideretur, non repudiauit. nec multo post admonitus per soporem, ut patriam parentesque, quos