comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rent cuius puertunc infirmas&us :
& ꝓpt̃ quem uisus fuerit hoc ipsũ dixis¬
se ihs̃ quia scili& tantã fidẽ non inuens¬
s& in srł . quantam in illo homngentĩ¬
li quãuis & pagano. eoquod dixerit
idem non se fuis setam dignũ ut sub
tectũ suũ intrar& ihs̃. sed id rogare
tantum ut iuber & uerbo & sanar&
puessuus. Solus tam̃ matheus
hoc adicit. ihm̃ ꝓseuitũ eẽ utdi¬
cer&. Amendico uobis quia multi
uenent ab oriente & occidente & re¬
cumbent cũ abraham &isa ac&ia cob:
in regno cȩlorum. Filios aut̃ regnimt¬
tent intenebras exterioses: multos qui¬
dem quiuenturi forent paganos signsi¬
cans. propt̃ centurionẽ quia e& & ipse
gentilis. in quotam̃ tanta fuis s& fides
inuenta: filios aũ regn appellans iudȩos:
in quib: nulla e& inuenta fides : At uero
lucas quãquã & ipseut necessarium hoc
& memorabilem int̃xp̃i mrabilia gesta
in serendũ putauerit euangelio suo

Expanded text:
rent, cuius puer tunc infirmaretur et rent, cuius puer tunc infirmaretur et propter quem uisus fuerit hoc ipsum dixisse Iesus, quia scilicet tantam fidem non inuenisset in Israhel, quantam in illo homine gentili quamuis et pagano, eo quod dixerit idem non se fuisse tam dignum, ut sub tectum suum intraret Iesus. sed id rogare tantum, ut iuberet uerbo, et sanaretur puer suus, solus tamen Matthaeus hoc adicit Iesum prosecutum esse, ut diceret: amen dico uobis, quia multi uenient ab oriente et occidente et recumbent cum Abraham et Isaac et Iacob in regno caelorum; filios autem regni mittent in tenebras exteriores, multos quidem. qui uenturi forent, paganos significans propter centurionem. quia esset et ipse gentilis, in quo tamen tanta fuisset fides inuenta, filios autem regni appellans Iudaeos, in quibus nulla esset inuenta fides. at uero Lucas quamquam et ipse ut necessarium hoc et memorabile inter Christi mirabilia gesta inserendum putauerit euangelio suo,
Abbreviated transcription (Latin):
animas. quisolem suum oriri facit
suꝑbonos & malos & pluq super
iustos & iniustos: Sed hoc tamenmb
unũ in opinione hacurã molestum est
cur id deiuda eorum tantum patri¬
bus sentiatis. ac ñ dec&eris quoq: patri¬
archis gentium qđ & ipsi senserint
aliquando nr̃i liberatoris hanc gra¬
tiam. presertim cum de ipsorũ filiis
magis xp̃iana const& ecdesia. quã
desemine abrabam isa ac &ia cob: sed
ais utiq: illos quidem idola coluisse.
hos uero ommpotentẽ dm̃. idarcoq
solam ipsorum habuis seuium : itadĩ
ommpotentis cultura intartara re¬
trudit. & filio eg& auxilio. quicoluit
patrem: sed uideris consentiam ut in¬
quam actenus incelum reductos eos
nonquia mererentur. sed quiauincat
diuina dementia uim peccatorum :
Uerum tamen utrum uthoc Axp̃o
dictũ sit. dubios &iã nos & incestos
scribentium ipsa uari&as facit : Nam¬
que cũ duo euangestȩ. matheus & lucas
decentu rione quod am parit nar¬

Expanded text:
animas, qui solem suum oriri facit animas, qui solem suum oriri facit super bonos et malos et pluit super iustos et iniustos. sed hoc tamen mihi unum in opinione hac uestra molestum est, cur id de Iudaeorum tantum patribus sentiatis ac non de ceteris quoque patriarchis gentium, quod et ipsi senserint . aliquando nostri liberatoris hanc gratiam, praesertim cum de ipsorum filiis magis christiana constet ecclesia quam de semine Abraham, Isaac et Iacob. sed ais utique illos quidem idola coluisse, hoc uero omnipotentem deum idcircoque solam ipsorum curam habuisse Iesum. ita dei omnipotentis cultura in tartara retrudit et filii eget auxilio, qui coluit patrem? sed uideris; consentiamus, inquam, hactenus in caelum reductos eos, non quia mererentur, sed quia uincat diuina clementia uim peccatorum. Uerumtamen utrum et hoc a Christo dictum sit, dubios etiam nos et incertos scribentium ipsa uarietas facit. namque cum duo euangelistae Matthaeus et Lucas de centurione quodam pariter nar
Abbreviated transcription (Latin):
d&etra acpoenali inferorum custodia
ubise uitae merita cohertebant. axp̃o
pasfionem ꝑuenre ad hoc ipsum potu¬
isse si peruenerunt quod scriptum
deeis est : Neque enim quia & latronẽ
quendam decruce liberauit idem nost̃
dñs. & ipse eodem die secum futurum
dixeum inparadisopatris sui. quisquã
inuiderit. aut inhumanus ad eo esse
potest ut hoc ei displiceat tante beng¬
ntatis officiũ sed non tam̃ id crco dicem̃
& latronum uitas acmores nobis pro¬
babiles eẽdebere: quia intũs latron in¬
dulgentiam dederit. aut quia publi¬
canis & mer& ricib ignorit errata.
dixeritq: qđ &iam p̃cederent ipsi
ad regnum cȩlorum eos quise suꝑbe
gesserint inuistitia: nãq: & in adulte¬
rio dep̃hensam mulierem quandã
iudȩis accusantib ab soluit. Ipse p̃ci¬
piens ei ut iam peccare desiner&.
Quapropt̃ sibrũ tale quid &urca
abraham egit &i saac &ia cob: ipsi
gratias dec& eĩ talia operari circa

Expanded text:
de tetra ac poenali inferorum custodia, de tetra ac poenali inferorum custodia, ubi se uitae merita cohercebant, a Chripassionem peruenire ad hoc ipsum potuisse, si peruenerunt, quod scriptum de eis est. neque enim quia et. latronem quendam de cruce liberauit idem noster dominus et ipso eodem die secum futurum dixit eum in paradiso patris sui, quisquam inuiderit aut inhumanus adeo esse potest, ut hoc ei displiceat tantae benignitatis officium. sed tamen non idcirco dicemus et latronum uitas ac mores nobis probabiles esse debere, quia Iesus latroni indulgentiam dederit aut quia publicanis et meretricibus ignorit errata dixeritque, quod etiam praecederent ipsi ad regnum caelorum eos, qui se superbe gesserint. in iniustitia namque et in adulterio deprehensam mulierem quandam Iudaeis accusantibus absoluit ipse praecipiens ei, ut iam peccare desineret. quapropter si horum tale quid et circa Abraham egit et Isaac et Iacob, ipsi gratias; docet eum talia operari circa
Abbreviated transcription (Latin):
criptum ẽ in euangelio. quia multiue¬
nent aboriente &occidente &recumbent
cum abraham &isaac &iacob in regnoceloꝵ
Vos ergo quare non accipitis patriarchas:
absit: Nos quidem cuiquam inuidere
mostalium quẽ ds̃ forte mseratione respi¬
uens sua. deꝑditione umquã reduxerit
ad salutem : Sed hocsane nos eius esseiã
dem̃tiae ponmus qui misestus sit . ñ illi¬
us meriti cuius fuisse negare non possis
in probabilem uitam ac ꝑhoc & iudeorũ
patres abraham scilic& &isaac &iacob
siest hoc procesto eisdẽ xp̃itestimonũ
quod affertis : quamquam fuerunt
ipsiquidem gratiosissim. ut feremor¬
ses indicateorũ ꝓnepos. siue quis alius
storiae huius conditor est quȩdictur
genescos quicorũ uitas nob odio omni
fastidioq dignissimas scripsit : sint
tamen &ipsiiam in regno cȩlorum
sint in locoquẽ nec crediderant umquã
nec sperauerant. ut fere exeorũ liquido
libris appar& dum modo tam̃ const&
uob&iam confitentib longo interuallo.

Expanded text:
ngelio: quia multi uenient ab oriente et occidente et recumbent cum Abraham et Isaac et Iacob in regno caelorum. uos ergo quare non accipitis patriarchas ? absit nos quidem cuiquam inuidere mortalium, quem deus forte miseratione respiciens sua de perditione umquam reduxerit ad salutem, sed hoc sane nos eius esse iam clementiae ponimus, qui misertus sit, non illius meriti, cuius fuisse negare non possis inprobabilem uitam: ac per hoc et Iudaeorum patres, Abraham scilicet et Isaac et Iacob — si est hoc pro certo de eisdem Christi testimonium, quod adfertis — quamquam fuerunt ipsi quidem flagitiosissimi — ut fere Moyses indicat eorum pronepos siue quis alius historiae huius conditor est, quae dicitur geneseos, qui eorum uitas 'nobis odio omni fastidioque dignissimas scripsit — sint tamen et ipsi iam in regno caelorum, sint in loco, quem nec crediderant umquam nec sperauerant, ut fere ex eorum liquido libris adparet, dummodo tamen constet uobis etiam confitentibus longo interuallo
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ nedũtam execrabilis here¬
sis peruersitatenmis longe auers¬
tate ab errantium. frustra sibi sane
posthanc obliquitatẽ pollic&ur faus¬
tus aliquid posthancuitã . cuiquam
rauerit: bonum est uob ut hic uiuitis
istũ relinquatis errorẽ & ueritatem
catholicȩ fidei cognoscatis atq te¬
neatis. Alio quin longe aberit qđ
sibi pollic&ur iniustum cũ fieri
coeperit qđ iniusto minatus ẽ ds̃.
Deuita aũ patri ascharũ iãquantũ
satis arbitratus sum homini maledico
non pauca respondi. Quib ñutiq
inmoste correctis uel postpassione
suam iustificatis. testimoniũ dñs
ꝓhibebat cũ iudȩos ad moner&. ut
si abrahȩ fili essent facta abrahȩ
facerent: Et qđ idem abraham
eius dẽ diem uidere concupiuerit:
gauisusq fuerit cumuidiss&
& quod in eius sinũ. nescio cuius qui

Expanded text:
hominum, nedum tam execrabilis haerehominum, nedum tam execrabilis haeresis peruersitates nimis longe a ueritate aberrantium. frustra sibi sane per hanc obliquitatem pollicetur Faustus aliquid post hanc uitam cuiquam rauerit. bonum est uobis, ut, dum hic uiuitis, istum relinquatis errorem et ueritatem catholicae fidei cognoscatis atque teneatis. alioquin longe aberit, quod sibi pollicetur iniustus, cum fieri coeperit, . quod iniusto minatus est deus.' De uita autem patriarcharum iam, quantum satis arbitratus sum, homini maledico non pauca respondi: quibus non utique in morte correctis uel post passionem suam iustificatis testimonium dominus perhibebat, cum Iudaeos admoneret, ut si Abrahae filii essent, facta Abrahae facerent, et quod idem Abraham eiusdem diem uidere concupiuerit gauisusque fuerit, cum uidisset, et quod in eius sinum, id est nescio cuius qui
Abbreviated transcription (Latin):
bus eius crimen inhereat. nosutrouis
modo intcito sumus ut semꝑ. LX¬
AUCUSTINUSRESPOÑ
uo modo intut o miser: quomodo
intut o quitepatri archas odisse
iñ puros & dm̃ adhuc plangis impurũ.
ceste illis patriarchis postaduentum
saluatoris prestitam purgationẽ & datã
beatã requiem concessisti . Ds̃ aut ur̃ &
nebris. adhuc flagitus omnib mergitur
adhucimpuris omnbuolutatur : Ita ñ
solũ uita illorum hominũ meliorerat
dõ uro : Uerum &iam mors ipsa felicior :
Inquib aut̃ sedibierant iustiqui exierant
ex hacuita prius quã xp̃s incarneuenss& :
Etii trum &iamipsos ad aliquid melius
passio xp̃i transtulerit. qui in eũ uen¬
turum. passurũ resurrecturum ñ
tantũ crediderant : uerũ &iam hoc
ipsũ sicuto portebat ꝓphetico spũ pre¬
nuntiauerat in scripturis sc̃ĩs inda¬
gandũ est. si quomodo adliquidũ in¬
dagari potest . non hincte meritites¬
sopinantium consectinde quorum lib&

Expanded text:
bus eius crimen inhaereat; nos utrouis bus eius crimen inhaereat; nos utrouis modo in tuto' sumus ut semAUGUSTINUS respondit: Quomodo in tuto, miser? quomodo in tuto, qui te patriarchas odisse dicis inpuros et deum adhuc plangis inpurum? certe illis patriarchis post aduentum saluatoris praestitam purgationem et datam beatam requiem concessisti; deus autem uestnebris, adhuc flagitiis omnibus mergitur, adhuc in inpuris omnibus uolutatur . ita non solum uita illorum hominum melior erat deo uestro, uerum etiam mors ipsa felicior. in quibus autem sedibus erant iusti, qui exierant ex hac uita, priusquam Christus in carne uenisset, et utrum etiam ipsos ad aliquid melius passio Christi transtulerit, qui in eum uenturum, passurum, resurrecturum non tantum crediderant, uerum etiam hoc ipsum, sicut oportebat, prophetico spiritu praenuntiauerant, in scripturis sanctis indagandum est, si quo modo ad liquidum indagari potest, non hinc temeritates opinantium consectandae quorumlibet
Abbreviated transcription (Latin):
opinionesq compesta st̃ : Quitam̃ om̃a
eadem in apłorum dñi conferentes nomna.
uel eorum qui secuti apłos uiderentur.
errores acmendacia sua scđ meos scrip¬
sissementiti st̃: Sed uideris dehoc
interim ut in quã capitulo tecũ non
nimuimego contenderim. Cumm h
illud satis ad p̃sidium sit qđ ante posui.
& qđ nec ipsis uob negare lic& ante dñi
nr̃i aduentum. Patriarchas omnes
is sahel & proph&as tartartis inte¬
nebris iacuisse promeritis suis.
Vnde siumquã liberati axpo ad
lum̃ reducti sunt: quid hoc ad odiũ
attin& uitȩ ipsorum. Odimꝰ enim
nos & respuimus non qđ fuerunt.
id est homnes sed quales fuerunt idẽ
malos. necqđ nunc sunt id est purgatos.
sed qđ fuer: id est inpuros aliquando.
Acꝑ hoc nobis interim ut cũq uos ideẽ
uultis nhl obstat capitulum hoc cum
siue ẽuerum. xp̃i hic miseratio cõmen¬
d&ur & bonitas siue falsũ scriptori¬

Expanded text:
opinionesque conperta sunt: qui tamen omnia opinionesque conperta sunt: qui tamen omnia eadem in apostolorum domini conferentes nomina uel eorum, qui secuti apostolos uiderentur, errores ac mendacia sua secundum eos se scripsisse mentiti sunt. sed uideris; de hoc interim ut inquam, capitulo tecum non nimium ego contenderim, cum mihi illud satis ad praesidium sit, quod ante posui et quod nec ipsis uobis negare licet, ante domini nostri aduentum patriarchas omnes Israhel et prophetas tartareis in tenebris iacuisse pro meritis suis: unde si umquam liberati a Christo . ad lumen reducti sunt, qui hoc ad odium adtinet uitae ipsorum? odimus enim nos et respuimus, non quod fuerunt, id est homines, sed quales fuerunt. id est malos, nec quod nunc sunt, id est purgatos, sed quod fuerunt, id est inpuros aliquando. ac per hoc nobis interim, utcumque uos id esse uultis, nihil obstat capitulum hoc, cum, siue est uerum, Christi hic miseratio commendetur et bonitas, siue falsum, scriptori
Abbreviated transcription (Latin):
in regnodĩ: qui scilic& nom̃ tantũ modo
xp̃i postauerint sed non fecerint opera
eius nec matheus scribere p̃termisit.
facit omninomentionẽ: Item decentu¬
rione & puero eius &iam lucas quidem
scripsit. sed a eque ipse de abra ham illic
et isa ac & ia cob:nihilomnino testatur:
Vt quiꝰ ubinam dictum sit cesto constare
non possit. nihil ꝓhibeat & iam non cre¬
dere quia non sit dictum nec in merito
nos adhuius modiscriptura stã in con¬
sonantes & uarias nũquã sane sine iudi¬
cio acratione aures afferimꝰ sed contem¬
plantes omna & cum aliis alia con¬
ferentes ꝑpendimus utrum eorum
quidq axpõ dici potuerit: nec nemul¬
taenim amaiorib uris eloquiisdñ
nr̃i insesta uerba st̃. & quae nom ne sig¬
nata ipsius cum eius fide non congruant.
presertim quia utiam saepe ꝓbatum
nobisẽ necabipso haec st̃ nec ab eius apłis
scripta sed multo pꝰ eorum ad sumpti¬
onem a nescio quibus & ipsis interse
non cordantib saemiuida eis ꝑfamas

Expanded text:
 regno Dei, qui scilicet nomen tantummodo Christi portaverint, sed non fecerint opera ejus, nec Matthaeus scribere praetermisit ; facit omnino mentionem. Item de Centurione et puero ejus etiam Lucas quidem scripsit; sed aeque ipse de Abraham illic, et Isaac, et Jacob nihil omnino testatur: ut quia ubinam dictum sit certo constare non possit, nihil prohibeat etiam non credere, quia sit-'dictum. Nec inmerito nos ad huiusmodi scripturas, tam inconsonantes et uarias, numquam sane sine iudicio ac ratione aures adferimus; sed contemplantes omnia et cum aliis alia conferentes perpendimus, utrum eorum quidque a Christo dici potuerit necne. multa enim a maioribus uestris eloquiis domini nostri inserta uerba sunt, quae nomine signata ipsius cum eius fide non congruant, praesertim quia, ut iam saepe probatum a nobis est, nec ab ipso haec sunt nec ab eius apostolis scripta, sed multo post eorum adsumptionem a nescio quibus et ipsis inter se non concordantibus Semiiudaeis per famas
Abbreviated transcription (Latin):
sui quem falsas cicatrices dubitantib
discipulis demonstrasse insanusope¬
ratur: et non solũ deceteris uanitatib
suis. sed &tam deipsa xp̃i falla cix sibi
tam quã non fallenti uult credi.
utrum xp̃ĩ melior. quo fallente ipse
non fallit: Aneo ipso non ueracis xp̃i
sed fallacis manichei discipulus cum
& in hoc fallit. inquose non didicisse

Expanded text:
sui, quem falsas cicatrices dubitantibus sui, quem falsas cicatrices dubitantibus discipulis demonstrasse insanus opinatur et non solum de ceteris uanitatibus suis, sed etiam de ipsa Christi fallacia sibi tamquam non fallenti uult credi: utrum Christo melior, quo fallente ipse non fallit, an eo ipso non ueracis Christi, sed fallacis Manichaei discipulus, cum et in hoc fallit, in quo se non didicisse
Abbreviated transcription (Latin):
nifestatur: quam ꝓpter illos in quib
figurabatur: Bouem qui ppe & asi¬
num sinecesse sit unus quisq sinede¬
trimento operis iungit: S apientem
uero & stultum nonutunus p̃cipiat.
& alter optemper&. sed pariterex
aequali potestate. ut ad nuntient
uerbum dĩ. non sine scandalo quisq
comites facit: Itaq eandem scrip¬
turam tenemus. & tunc potestate
p̃cipientem. umbris tegendum
quodnunc a perir&ur . etnunc auc¬
toritate atteftantẽ luce Apestum
qđ tunc tegebatur. Decaluo aut̃¬
& reburro quod eos immundos lex
dixerit. parum faustus attenderat.
aut inmen dosum codicem in ciderat:¬
sedutinam ipse caluam frontem
habere noluiss&. atq: in ea crucem
xp̃i figere nonerubuiss& Profecto
xp̃mclamantem. ego sum ueritas:
Neccum falsis uulnerib occubuis se.
neccum falsis ci catricibus resurrex¬
issecredidiss&. Quin &iam dicit.
ego fallere nondidici. quod sentio
loquor: non est ergo discipulus xp̃i

Expanded text:
nifestatur, quam propter illos, in quibus nifestatur, quam propter illos, in quibus figurabatur. bouem quippe et asinum, si necesse sit, unusquisque sine detrimento operis iungit; sapientem uero et stultum, non ut unus praecipiat et alter obtemperet, sed pariter ex aequali potestate, ut adnuntient uerbum dei, non sine scandalo quisque comites facit. itaque eandem scripturam tenemus et tunc potestate praecipientem umbris tegendum, quod nunc aperiretur. et nunc auctoritate adtestantem luce apertum, quod tunc tegebatur. De caluo autem et reburro. quod eos inmundos lex dixerit, parum Faustus adtenderat aut in mendosum codicem incideratsed utinam ipse caluam frontem habere uoluisset atque in ea crucem Christi figere non erubuisset! profecto Christum clamantem: ego sum ueritas, nec cum falsis uulneribus occubuisse nec cum falsis cicatricibus resurrexisse credidisset. quin etiam dicit: ego fallere non didici; quod sentio loquor. non est ergo discipulus Christi
Abbreviated transcription (Latin):
ueleaquaese non continens nupsit. speciẽ
uirginis gerat. omnimodo peccatumẽ :
Et siquid in conuenienter ex diuerso ge¬
nere inuitacuiusq contexitur: Uerũ
illud tunc figurabatur inuestibus. qđ
nunc declaratur inmoribus: Illud enĩ
erat tempus significandi. hoc manifes¬
tandi Ergo ipsa scriptura quae tunc
fuit ex actrix operum significantium :
nunctestis est rerum significatarum:
Et quae tunc obseruabatur ad p̃nunti¬
ationem. nunc recitatur. ad confirma¬
tionem. Bouem & asinum adoperan¬
dum iungere. tunc non licebat . nunc
lic&. Declaratumẽ enim perapłm
cum deboue triturante non in fre¬
nando scripturam re coler& dicentẽ
numquid debubus curaẽ dõ. Quare
ergonunc legitur quando io qđ ꝓhi¬
buit iam lic&: quiaidem ipse ibise¬
cutus apłsait. Propternos scriptura
dicit. Et utiq impium ẽ ut nonle¬
gamus qđ scriptum ẽ propternos:
magis enim propternos quibus ma¬

Expanded text:
uel ea quae se non continens nupsit speciem uel ea quae se non continens nupsit speciem uirginis gerat, omni modo peccatum est; et si quid inconuenienter ex diuerso genere in uita cuiusque contexitur. uerum illud tunc figurabatur in uestibus, quod nunc declaratur in moribus; illud enim erat tempus significandi, hoc manifestandi. ergo ipsa scriptura, quae tunc fuit exactrix operum significantium. nunc testis est rerum significatarum; et quae tunc obseruabatur ad praenuntiationem, nunc recitatur ad confirmationem. bouem et asinum ad operandum iungere tunc non licebat, nunc licet. declaratum est enim per apostolum, cum de boue triturante non infrenando scripturam recoleret dicentem: numquid de bubus cura est deo? quare ergo nunc legitur, quando id quod prohibuit iam licet ? quia idem ipse ibi secutus apostolus ait: propter nos scriptura dicit. et utique inpium est, ut non legamus nos, quod scriptum est propter nos; magis enim propter nos, quibus ma
Abbreviated transcription (Latin):
quam diu uoluuntur isti septem dies
quibus ꝑ agitur tempus: sed hocue¬
teris testamenti tem poribus in
figura occultatum a quibusdam scĩs
intelle gebatur. Tempore aut̃ no¬
uitestamenti inmanifestationere¬
uelatum populis p̃dicatur Unde
scriptura ipsa tunc erat p̃ceptum
nunctestimonium: Schenophegiã
noncelebrare aliquando peccatum
fuit. ncincnonẽ peccatum : Tabernacu¬
lo aut̃ dĩ quod est ecła non compaginari.
semper peccatum ẽ: Sed tunc agebat᷑
sub precepto figuratio. nunc legitur
intestimonium reuelatio: Namillũd
quod tunc factum ẽ non diceretur taber¬
naculum testimonii : nisi alicui ueritati
quae suo tempore declaranda erat qua¬
dam congruentia significations attesta¬
retur: lineis uestibus miscere purpurã.
& linostima ueste indui. aliquando
peccatum fuit . nunc nonẽ peccatum :
Sed inor dinate uiuere. & diuersi generis
ꝓfessiones uelle miscere. ut uel sc̃imo¬
nialis habeat ornamenta nuptarum.

Expanded text:
quamdiu uoluuntur isti septem dies, quamdiu uoluuntur isti septem dies, quibus peragitur tempus. sed hoc ueteris testamenti temporibus in figura occultatum a quibusdam sanctis intellegebatur. tempore autem noui testamenti in manifestatione reuelatum populis praedicatur. unde scriptura ipsa tunc erat praeceptum, nunc testimonium. scenopegia non celebrare aliquando peccatum fuit, nunc non est peccatum. tabernaculo autem dei, quod est ecclesia, non conpaginari semper peccatum est. sed tunc agebatur sub praecepto figuratio, nunc legitur in testimonio reuelatio. nam illud, quod tunc factum est, non diceretur tabernaculum testimonii, nisi alicui ueritati, quae suo tempore declaranda erat, quadam congruentia significationis adtestaretur. lineis uestibus miscere purpuram et linostima ueste indui aliquando peccatum fuit, nunc non est peccatum. sed inordinate uiuere et diuersi generis professiones uelle miscere, ut uel sanctimonialis habeat ornamenta nuptarum
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut sacrilegi & impii. si eosdẽ libros
qui ꝓpternosscripti st̃. ut ea quae
iam nobis reuelata et in man festa¬
tione adnuntiata st̃. tanto ante il¬
lis figuris p̃nuntiata cognoscentes.
fideliter & firmiter teneremus.
Ideo putaremus ab iciendos. quia ea
qua e ibi scripta st̃ non iam obseruare
corporaliter. sed intellegere & face¬
re spiritaliter nos dñs iub&: Scrip¬
ta sunt enim propternos in quosfins
scłorum obuenit. Sicut item dicit
idem apłs. Om̃a enim quae ante
scripta st̃ ut nos doceremur scripta
sunt: qua propter non manducare
azimum perstatutos septem dies
tempore ueteris testamenti pecca¬
tum fuit. tempore aut̃ nouitesta¬
menti. non est peccatum. Sed inspe
futuri sđi quam habemus in xp̃o
qui & anmam nrãm induens iusti¬
tia. & corpus nr̃m induens inmor¬
talitate. totos nos innouat: credere
aliquid ex ueteris corruptios neces¬
sitate. Atq indigentia nos passuros
uel acturos. semper peccatum est:

Expanded text:
Sicut sacrilegi et impii, si eosdem Libros Sicut sacrilegi et impii, si eosdem Libros qui propter nos scripti siam nobis reuelata et in manifestatione adnuntiata sunt, tanto ante illis figuris praenuntiata cognoscentes fideliter et firmiter teneremus, ideo putaremus abiciendos. quia ea. quae ibi scripta sunt, non iam obseruare corporaliter. sed intellegere et facere spiritaliter nos dominus iubet; scripta sunt enim propter nos, in quos finis saeculorum obuenit, sicut item dicit idem apostolus. omnia enim, quae ante scripta sunt, ut nos doceremur, scripta sunt. quapropter non manducare azymum per statutos septem dies tempore ueteris testamenti peccatum fuit, tempore autem noui testamenti non est peccatum. sed in spe futuri saeculi, quam habemus in Christo, qui et animam nostram induens iustitia et corpus nostrum induens inmortalitate totos nos innouat, credere aliquid ex ueteris corruptionis necessitate atque indigentia nos passuros uel acturos semper peccatum est,
Abbreviated transcription (Latin):
suum indĩ oboedientia non custodi¬
ens corum quoq: ordinẽ maleuiuen¬
do pesturbar : Patres aut̃ nr̃i quidõ
placuer̃ tenuer̃ or dinem suum in
ipsa oboedientia. ut quicquid ds̃
temporibus congruis iubendo dis¬
tribuit sic obseruarent quẽ ad modũ
ille distribuit. Itaq non solum car¬
nes adcibosdatas cumom̃s̃ natura
munde eent. quas dam tam̃ non nul¬
la sign ficatione inmundas illo
tem pore noneder̃. quo eas nonedi
p̃ceptum erat. ut talib. sign ficati¬
orb futura rerum manifestatio
p̃figurar&ur. Sed & azimũ panẽ
& cetera huius modi inquib fuisse
umbrã futurorũ dicit a płs. Tam
rei eent illius temporis. & illius
populi homnes. si obseruare con
tempnerent. quando illa sic fieri
& ista quaenunc reuelata st̃ tunc
sic p̃nuntiari opostebat. quamnos
desipientes essemus. si nunc ma
ni festato nouo testamento illas
p̃nuntiatiuas obseruationes ali¬
quid nobis prodesse putaremus.

Expanded text:
suum in dei oboedientia non custodisuum in dei oboedientia non custodiens eorum quoque ordinem male utendo perturbat. Patres autem nostri, qui deo placuerunt. tenuerunt ordinem suum in ipsa oboedientia. ut quicquid deus temporibus congruis iubendo. distribuit. sic obseruarent. quemadmodum ille distribuit. itaque non solum carnes ad cibos datas, cum omnes natura mundae essent. quasdam tamen nonnulla significatione inmundas illo tempore non ederunt, quo eas non edi praeceptum erat. ut talibus significationibus futura rerum manifestatio praefiguraretur, sed et azymum panem et cetera huiusmodi, in quibus fuisse umbram futurorum dicit apostolus, tam rei essent illius temporis et illius populi homtemnerent, quando sic illa fieri, et ista quae nunc revelata sunt, tunc sic praenuntiari oportebat; quam nos desipientes essemus, si nunc jam manifestato Novo Testamento, illas praenuntiativas observationes, aliquid nobis prodesse putaremus.
Abbreviated transcription (Latin):
cubitu est. Inmunda erunt olera
& fruges quaedestercorib festilius
uberiusq surrexerint: ubiuideant.
quid faciant. uel quid respondeant.
qui fruges dicunt mundiores eẽ:
quam carnes. nam stercore quidin¬
mundius excarne ꝓicitur. et quid
frugib feracius adhib&ur: Cesteip¬
sidicunt perattritiones & digestiones
ciborum fugere inde uitam. & ex iguũ
quiddam instercore remanere. Cur
ergo ex iguauita reman&. Inde cibi
ur̃ĩ hoc est fructus terrae destercore
& maiores & meliores & plures ex¬
istunt : Caro non purgamentister¬
rae sed foctibus pascitur. Terra uero
purgamentis carnis non foetib fecun¬
datur. Eligant quidsitmundius
Autiam correcti desinant eẽ inmun¬
di et in fideles. quibus nihil sit
mundum & nobiscumam plectantur apłn
dicentem. om̃a munda mundis. dñi
est terra & plenitudo eius. omnis cre¬
aturabonaẽ . oma quippe quaena¬
tura liter sunt in ordine suo. bona st̃:
& nemo in eis peccat. nisi qui ordinẽ

Expanded text:
cubitu est, inmunda erunt olera cubitu est, inmunda erunt olera et fruges, quae de stercoribus fertilius uberiusque surrexerint. ubi uideant, quid faciant uel quid respondeant, qui fruges dicunt mundiores esse quam carnes. nam stercore quid inmundius ex carne proicitur et quid frugibus feracius adhibetur? certe ipsi dicunt per adtritiones et digestiones ciborum fugere inde uitam et exiguum quiddam in stercore remanere. cur ergo ubi exigua uita remanet, inde cibi uestri, hoc est fructus terrae de stercore et meliores et maiores et plures existunt? caro non purgamentis terrae. sed fetibus pascitur; terra uero purgamentis carnis, non fetibus fecundatur. eligant, quid sit mundius, aut iam correcti desinant esse inmundi et infideles, quibus nihil sit mundum, et nobiscum amplectantur apostolum dicentem: omnia munda mundis; domini est terra et plenitudo eius; omnis creatura dei bona est. omnia quippe, quae naturaliter sunt, in ordine suo bona sunt et nemo in eis peccat, nisi qui ordinem
Abbreviated transcription (Latin):
oriuntur. sicut st̃ innumerabilia ge¬
nera uermium. quorum non nullos
uulgo edunt. quaedam uenetiae regi¬
ones ex arboribus natos: Ranas &iam
quas repente exuna pluuia terragene¬
rat. in escam istiadsumere debuer̃ ut
dĩ sui membratalib formis cõmixta
liberarent. sđͥ eam carnẽ detestantur
quae concubitu propagatur. & genus
humanum erroris arguerent qđ galli¬
nis columbisq uescantur exmasculo¬
rum feminarumq coitu ꝓcreatis. &
mundiores cȩli & terrae filias ranasab¬
iciant : Nam scđm istorum fabulam mun¬
diores st̃ primi principes tenebrarum
quorum parentes arbores fuer̃ quam
ipsemani cheus. quẽ pater & mater
concumbendo genuer : mundiores &iã
peduculi eorum. quisine concubitusu¬
dore corporis uel ex halationenas¬
cuntur : quam isti ipsi miseri quide
parentibus concum bentibus natist̃:
A ut siiam quicquid ex carne &iam si¬
ne concubitu nascitur: ꝓptereapu¬
tant inmundũ quia ipsa caro ex con¬

Expanded text:
oriuntur, sicut sunt innumerabilia georiuntur, sicut sunt innumerabilia genera uermium, quorum nonnullos uulgo edunt quaedam Veneticae regiones ex arboribus natos. ranas etiam, quas repente ex una pluuia terra generat, in escam isti adsumere debuerunt. ut dei sui membra talibus formis commixta liberarent, si eam carnem detestantur, quae concubitu propagatur. et genus humanum erroris arguerent, quod gallinis columbisque uescantur ex masculorum feminarumque coitu procreatis et mundiores caeli et terrae filias ranas abiciant. nam secundum istorum fabulam mundiores sunt primi principes tenebrarum. quorum parentes arbores fuerunt. quam ipse Manichaeus. quem pater et mater concumbendo genuerunt, mundiores etiam peduculi eorum. qui sine concubitu sudore carnis uel corporis exhalatione nascuntur, quam isti ipsi miseri, qui de parentibus concumbentibus nati sunt. aut si iam quicquid ex carne etiam sine concubitu nascitur, propterea putant inmundum, quia ipsa caro ex con
Abbreviated transcription (Latin):
quid cumocciditur animal bona anma
fugit & mala reman& : Si enim hoceẽt
sicuiuer& animal occisum. quomodo
uiuebat ingente tenebrarum. quando
solam suae gentis habebat animam qua
&iam rebellauerat aduersum regna
diuina. Cumergo inmorte cuius lib&
anmalis utraq: anima & bona etmalu de¬
serat carnem. curinmunda caro dicitur
quasi solabona anima deseratur : quia
& sialiquae uitae reliquiae remanent.
ex utraq. pasteremanent : Nec ipsum
quippe fimum dicunt remanere sine
aliquibus exiguis reliquiis membro¬
rumdĩ. Nullamigitur causam repe¬
riunt curads euerentcarnes frugib
inmundiores. sed uidelic& fallacem
caftitatem suam ostentare conantes
eo putant inmundiorem carnẽ qđ de
concubitu ex istat. quasi non tanto ue¬
hementius coguntur membro illi
diuino manducando succurrere
quanto illic astius colligatum putant:
Postremo siista causaẽ maioris inmun¬
ditiae carnium. ea comedant anima¬
lium corpora. quaenon de concubitu

Expanded text:
quid, cum occiditur animal, bona anima quid, cum occiditur animal, bona anima fugit et mala remanet? si enim hoc esset, si uiueret animal occisum, quomodo uiuebat in gente tenebrarum, quando solam suae gentis habebat animam, qua etiam rebellauerat aduersum regna diuina? cum ergo in morte cuiuslibet animalis utraque anima. et bona et mala, deserat carnem, cur inmunda caro dicitur, quasi a sola bona anima deseratur? quia etsi aliquae uitae reliquiae remanent, ex utraque remanent; nec ipsum quippe fimum dicunt remanere sine aliquibus exiguis reliquiis membrorum dei. nullam igitur causam reperiunt, cur adseuerent carnes frugibus inmundiores. sed uidelicet fallacem castitatem suam ostentare conantes eo putant inmundiorem carnem, quod de concubitu existat, quasi non tanto uehementius coguntur membro illi diuino manducando succurrere. quanto illic artius conligatum putant. postremo si ista causa est maioris inmunditiae carnium, ea comedant animalium corpora. quae non de concubitu
Abbreviated transcription (Latin):
malas. sed duas bonas. quarum sit
unc melior p̃dicare debuer̃ : Unde
igitur asserunt inmundio rescar¬
nes. quas decaelo genus ducere ad¬
firmant istisdumtaxat omnibus
notas : Nam ipsa prima corpora prin¬
cipium tenebrarum . ex arboribus
ibidemnatis tamquam uermiculos
opinantur ex orta. Ipsas aut̃ arbo¬
res exquinq: illis elementis Pro¬
inde sianima liumcorpora primã
originem habere ex arboribus. secun¬
dam decaelo. quid causae ẽ ut inmun¬
diora quam fructus arborum a esti¬
mentur : Si propterea quia cum mo¬
riuntur amittunt anima ut iamin¬
mundũ sit quicquiduita deserente man¬
serit. cureodem pacto non sunt inmun¬
da olera uel poma. quae utiq sicut
su pradictumẽ. cum decerpuntur uel
auelluntur moriuntur: Horum
qui ppe homicidiorum rei eẽ nolunt.
dumnihil exterra uelex arbore
decerpunt: Deinde cum duas animas
eẽ inuno amantis corpore ad firmant.
unam bonam degente lucis. alteram
malam degente tenebrarum. Num¬

Expanded text:
malam. sed duas bonas, quarum sit malam. sed duas bonas, quarum sit una melior, praedicare debuerunt. unde igitur adserunt inmundiores carnes, quas de caelo genus ducere adfirmant, istas dumtaxat omnibus notas? nam ipsa prima corpora principum tenebrarum ex arboribus ibidem natis tamquam uermiculos opinantur exorta, ipsas autem arbores ex quinque illis elementis. proinde si animalium corpora primam originem habent ex arboribus, secundam de caelo, quid causae est, ut inmundiora quam fructus arborum aestimentur? si propterea, quia cum moriuntur, amittunt animam, ut iam inmundum sit. quicquid uita deserente manserit, cur eodem pacto non sunt inmunda olera uel poma, quae utique, sicut supra dictum est. cum decerpuntur uel auelluntur, moriuntur? horum quippe homicidiorum rei esse nolunt, dum nihil ex terra uel ex arbore decerpunt. deinde cura duas animas esse in uno animantis corpore adfirmant, unam bonam de gente lucis, alteram malam de gente tenebrarum, num
Abbreviated transcription (Latin):
quae mouentur interra. inaqua
inaere: Ergosidecȩlo ẽ origo
carnium absur dissimum ẽ ꝓpterhoc
eas inmundiores putare. praeser¬
tim quia in ipsa strictura mundi
eosdem principes tenebrarum. Ita
ꝑomnem contextionẽ a summis
us quea dima conligatos dicunt. Vt
quanto quaeq amplius aberent
commixtiboni. tanto sublimius con¬
locari mererentur: Ac per hoc
mundiores carnes eẽ deberent.
quarum origo decaelo est. quam
fruges quȩ oriuntur exterra
Deinde quidtam insanum dicipo¬
test quam conceptus factos ante
uitae commixtionẽ. Tanto uiua¬
tiores fuisse. ut & abostiui. & de
caelo interramruentes uiuerent:
Commixta aũt uita nisitem pore
maturo et diuuiuere non possint.
Et sidepaulo altiore loco cadant.
continuo moriantur. Utiq si reg¬
num uitae contraregnum mortis
belligerauit. Commix tauita ui¬
uatiores facere debuit. noncorrup¬
tibiliores quod insua natura quaeq
res magis suam r&in& incorrup¬
tionem. non duas naturas bonas&

Expanded text:
quae mouentur in terra, in aqua, quae mouentur in terra, in aqua, in aere. ergo si de caelo est origo carnium, absurdissimum est propter hoc eas inmundiores putare, praesertim quia in ipsa structura mundi eosdem principes tenebrarum ita per omnem contextionem a summis usque ad ima conligatos dicunt, ut quanto quaeque amplius haberent commixti boni, tanto sublimius conlocari mererentur ac per hoc mundiores carnes esse deberent, quarum origo de caelo est, quam fruges quae oriuntur ex terra. deinde quid tam insanum dici potest quam conceptus factos ante uitae commixtionem tanto uiuaciores fuisse, ut et abortiui et de caelo in terram ruentes uiuerent, commixta autem uita nisi tempore maturo editi uiuere non possint, et si de paulo altiore loco cadant. continuo moriantur ? utique si regnum uitae contra regnum mortis belligerauit, commixta uita uiuaciores facere debuit, non corruptibiliores. quodsi in sua natura quaeque res magis suam retinet incorruptionem, non duas naturas, bonam et
Abbreviated transcription (Latin):
uiter attingam quod sat est . ut in¬
spiciantur rep̃hensores ueteris tes¬
tamenti. tanta stultitiae uetuftate
confecti. ut carnis accusatoressine
ulla spiritali ueritate. solam carnem
sapere conuincantur : Fostassis
enim paulo ꝓlixior. ista responsio
sic aduersus eos lectorem instru&.
ut inceteris responsionibu s. non a
nobis tammulta uerba requirantur :
Dicunt enim isti uanilo qui et men¬
tis seductores. in illa pugna quan¬
do primus homo eorum tenebrarũ
gentem elementis fallacibus in re¬
tiuit. utriq sexus principibus
indidem captis. Cum ex eis mundus
construer&ur: plerosq: eorum
incelestib fabricis conligatos in quib
erant &iam feminȩ aliquae preg¬
nantes. quaecum caelum rotari coe¬
piss&. eandem uestiginẽ ferre
non ualentes. conceptus suos abostu
excussisse eosdemq abostiuos foe¬
tus & masculos. & feminas. decaelo
interram cecidisse. uixisse. creuisse
concubuisse. genuisse : Hinc eẽ
dicunt originem carniumomnzũ

Expanded text:
uiter adtingam, quod sat est. ut inuiter adtingam, quod sat est. ut inspiciantur reprehensores ueteris testamenti tanta stultitiae uetustate confecti, ut carnis accusatores sine ulla spiritali ueritate solam carnem sapere conuincantur. fortassis enim paulo prolixior ista responsio sic aduersus eos lectorem instruet, ut in ceteris responsionibus non a nobis tam multa uerba requirantur. dicunt enim isti uaniloqui et mentis seductores in illa pugna, quando primus homo eorum tenebrarum gentem elementis fallacibus inretiuit, utriusque sexus principibus indidem captis, cum ex eis mundus construeretur, plerosque eorum in caelestibus fabricis conligatos, in quibus erant etiam feminae aliquae praegnantes: quae cum caelum rotari coepisset, eandem uertiginem ferre non ualentes conceptus suos abortu excussisse: eosdemque abortiuos fetus et masculos et feminas de caelo in terram cecidisse, uixisse. creuisse, concubuisse, genuisse. hinc esse dicunt originem carnium omnium,
Abbreviated transcription (Latin):
mouent: sed priori populo. multata¬
lia non tantum audienda. uerum &iã
obseruanda p̃cepta st̃.: Tempus enĩ
erat quo non tantum dictis sed &iam
factis prophetari oposter& ea quae
posteriore tempore fuerant reue
uelatis fideigentium onera obser¬
uationum non st̃ imposita. ꝓphetiȩ
tamen auctoritas cõmendata: Ecce
carnes inmundas habeamus. ueteri
tam̃ testamento ubiqua edã inmunde
dictȩ sunt non aduersemur: Uos
iam dicite. quare in mundas carnes
existimetis : Si scđm errorem ur̃m ꝓpt̃
commixtionẽ gentis tenebrarum. non
carnes. sed ipse ds̃ur̃ inmundus ẽ in ea
paste. quam uelut debellandis & cap¬
tiuandis hos tibus. ab sorbendam et in¬
quinandam misit & miscuit : Deinde.
propto ipsam commixtionem. &iam
quicquid aliudmanducatis. inmundũẽ:
sed dicitis. multo amplius inmunde st̃
carnes : Et quare amplius inmunde st̃
carnes longumẽ eorum dehacre de¬
liramenta commemorare: sedbbe¬

Expanded text:
mouent. sed priori populo multa tamouent. sed priori populo multa talia non tantum audienda, uerum etiam obseruanda praecepta sunt. tempus enim erat, quo non tantum dictis, sed etiam factis prophetari oporteret ea, quae posteriore tempore fuerant reueluelatis fidei gentium onera obseruationum non sunt inposita, prophetiae tamen auctoritas commendata, ecce carnes inmundas habeamus, ueteri tamen testamento, ubi quaedam inmundae dictae sunt. non aduersemur: uos iam dicite, quare inmundas carnes existimetis. Si secundum errorem uestrum propter commixtionem gentis tenebrarum non carnes, sed ipse deus uester inmundus est in ea parte, quam uelut debellandis et captiuandis hostibus absorbendam et inquinandam misit et miscuit, deinde propter ipsam commixtionem etiam quicquid aliud manducatis, inmundum est. sed dicitis: multo amplius inmundae sunt carnes. et quare amplius inmundae sunt carnes longum est eorum de hac re deliramenta commemorare, sed bre
Abbreviated transcription (Latin):
illud animal. in legepositumẽ eo
qđ non rum in&. non aut̃ hoc eius
uicium sed natura est. Sunt aut̃ hom¬
nes qui per hoc animal significantur
inmundi. ꝓpriouitio nonnatura. qui
cum libenteraudiant uerba sapientiȩ:
postea dehis omnino non cogitant. Qđ
enim utile audieris uelut ab intestino
memoriae tam quã ad os cogitationis.
recordandi dulcedine reuocare. quid
est aliud quã spiritaliter quodammodo
ruminare : quod qui non faciunt. illorum
animalium genere figurantur. Vnde
& ipse atalibus carnibus abstinentia
tale uitium nos cauere p̃monuit. Cum
enimthesaurus desiderabilis sit ipsa
sapientia dehac munditia ruminandi
et inmunditia non ruminandi. Aliolo¬
coscriptum ẽ. Thesaurus desiderabi¬
lis requiescit inore sapientis. uiraũ
stultus glutut illum : Hae aut̃ simi li¬
tudines rerum in locutionib & obser¬
uationibus figuratis. propter quaerendi
& comparandi exercitationem . rati¬
onales mentes utiliter & suauiter

Expanded text:
illud animal in lege positum est eo, illud animal in lege positum est eo, quod non ruminet; non autem hoc eius uitium, sed natura est. sunt autem homines, qui per hoc animal significantur, inmundi proprio uitio, non natura; qui cum libenter audiant uerba sapientiae, postea de his omnino non cogitant. quod enim utile audieris, uelut ab intestino memoriae tamquam ad os cogitationis recordandi dulcedine reuocare quid est aliud quam spiritaliter quodam modo ruminare? quod qui non faciunt, illorum animalium genere figurantur; unde et ipsa a talibus carnibus abstinentia tale uitium nos cauere praemonuit. cum enim thesaurus desiderabilis sit ipsa sapientia, de hac munditia ruminandi et inmunditia non ruminandi alio loco scriptum est: thesaurus desiderabilis requiescit in ore sapientis, uir autem stultus gluttit illum. hae autem similitudines rerum in locutionibus et obseruationibus figuratis propter quaerendi et comparandi exercitationem rationales mentes utiliter et suauiter
Abbreviated transcription (Latin):
non sit contraria ista sententia qua
dicit apł̃s. om̃a munda mundis. et
omns creaturadi bona est si possunt.
intellegant hoc apłm deipsis dixisse¬
naturas. Illas aut̃ lit eras ꝓpterquas¬
dam p̃figurationes tempori congru¬
entes. animalia quaedam non na¬
tura. sed significatione inmunda
dixisse . Itaq uerbi gratia. si depor¬
co & agnorequiratur. utrumq natu¬
ramundumẽ. quia oñs creatura dĩ
bonaẽ quadam uero significatione
agnus mundus porcus inmundusẽ
tam quã sistultum et sapientem dice¬
res utrumq hoc uerbum naturi iocis
& literarũ & syllabarum quib constat
utiq mundum ẽ. Sign ficatione aut̃
unum horũ uerbũ qđ dicitur stultus in¬
mundũ dici potest nonnatura sui sed
quõ quiddam inmundũ significat. Et
fostasse qđ est inrerum figuris porcus.
hocẽ inrerum generestultus. Ettam
illud animal quam iste duae syllabae
qđ dicitur stultus. quiddam unum
idemq significat. Inmundum quippe

Expanded text:
non sit contraria ista sententia, qua non sit contraria ista sententia, qua dicit apostolus: omnia munda mundis et omnis creatura bona est dei, si possunt, intellegant hoc apnaturis, illas autem litteras propter quasdam praefigurationes tempori congruentes animalia quaedam non natura, sed significatione inmunda dixisse. itaque uerbi gratia, si de porco et agno requiratur, utrumque natura mundum est, quia omnis creatura dei bona est; quadam uero significatione agnus mundus, porcus inmundus est. tamquam si stultum et sapientem diceres, utrumque hoc uerbum natura uocis et litterarum et syllabarum, quibus constat. utique mundum est: significatione autem unum horum uerbum. quod dicitur stultus. inmundum dici potest, non natura sui, sed quoniam quiddam inmundum significat. et fortasse quod est in rerum figuris porcus, hoc est in rerum genere stultus, et tam illud animal quam istae duae syllabae, quod dicitur stultus, quiddam unum idemque significat. inmundum quippe
Abbreviated transcription (Latin):
mens & conscientia. Vnde reuera.
manicheis omnino nihi lest mundum
quando quidem &iam ipsam disubstan¬
tiam uel naturã non solum co in qui¬
nari potuisse sed &iam ex paste po¬
tuisse eẽ contendunt. nec solum com¬
quinatum eẽ uerum &iam ex omn
paste recuperari mundariq: non pos¬
se. Vnde mirum ẽ qđ ita sedicunt
inmundas omnes carnes existimare
& obhoc abeis abstinere. quasi aliquid
existiment esse mundum. non solũ
aescarum. sed omnium creaturarum
Nam & ipsa holera & poma & om̃s fru¬
ges & totam terram & caelũ commix¬
tione gentis tenebrarum ꝑhibent in¬
quinata. Utinam ego & inceteris cibis
errorisuo congruerent atq: ab his quȩ
inmunda dicunt. omnib abstinen¬
do fame potius morerentur: quãta¬
les blas phemias ꝑtinaciter loquerent᷑
Nam secorrigere atq: emendare nolen¬
tib hoceẽ utilius quis non intellegat :
Testamento aut̃ ueteri ubiquidam cibi¬
quidam carnium prohibentur. Cur

Expanded text:
mens et conscientia. unde reuera mens et conscientia. unde reuera Manichaeis omnino nihil est mundum, quandoquidem etiam ipsam dei substantiam uel naturam non solum coinquinari potuisse sed etiam ex parte coinquinatam esse contendunt; nec solum coinquinatam esse uerum etiam ex omni parte recuperari mundarique non posse. unde mirum est, quod ita se dicunt inmundas omnes carnes existimare et ob hoc ab eis abstinere, quasi aliquid existiment esse mundum non solum escarum, sed omnium creaturarum. nam et ipsa olera et poma et omnes fruges et totam terram et caelum commixtione gentis tenebrarum perhibent inquinata. utinam ergo et in ceteris cibis errori suo congruerent atque ab his, quae inmunda dicunt, omnibus abstinendo fame potius morerentur quam tales blasphemias pertinaciter loquerentur! nam se corrigere atque emendare nolentibus hoc esse utilius quis non intellegat? Testamento auti carnium prohibentur, cur
Abbreviated transcription (Latin):
art N oc hoc dnm ad turbas dixisse quasi
paucis illis in secr&o uera dicer&. in
turbas aut̃ falsa iactar&. cum ethoc
dedño credere sacrilegum sit & om̃s
quilegunt nouerint hoc. & remotis
turbis. eum planius dixisse dĩs.
Qua ꝓpter. quia in ex ordio harum litera¬
rum suarum. fautus sic miratur adi¬
mantum. ut & solum preferat mani¬
cheum. compendio requiro. utrum
ista dnisententia. quadĩx nonin qui¬
nari hominẽ his quaeinos eius intrant
uera anfalsa sit. Si falsam dicunt cur
eam tantus eorum doctor adiman¬
tus axp̃o ꝓlatam dic̃s ad expugnan¬
dum testamentum u&us obiecit:
Si aut̃ uera est. curaduersus eam cre¬
dunt se coinquinari. siquacumq car¬
ne uescantur : nisi forte uerum re¬
spondere uelint etdicere Apłmnon
dixisse . om̃a munda her&icis. sed
om̃a munda mundis. Cur enim non st̃
istis haec munda. Idem apłs sequitur
& dicit. Inmundis aut̃ & in fidelibiyhl
est mundũ. sed polluta st̃ eorum &

Expanded text:
ait hoc dominum ad turbas dixisse, quasi ait hoc dominum ad turbas dixisse, quasi paucis ille in secreto uera diceret, in turbas autem falsa iactaret, cum et hoc de domino credere sacrilegum sit, et omnes qui legunt, nouerint hoc et remotis turbis eum planius dixisse discipulis. quapropter quia in exordio harum litterarum suarum Faustus sic miratur Adimantum. ut ei solum praeferat Manichaeum, conpendio requiro, utrum ista domini sententia, qua dixit non inquinari hominem his, quae in os eius intrant. uera an falsa sit. si falsam dicunt, cur eam tantus eorum doctor Adimantus a Christo prolatam dicens ad expugnandum testamentum uetus obiecit? si autem uera est, cur aduersus eam credunt se coinquinari, si quacumque carne uescantur? nisi forte uerum respondere uelint et dicere apostolum non dixisse: omnia munda haereticis, sed omnia munda mundis. cur enim non sint istis haec munda, idem apostolus sequitur et dicit: inmundis autem et infidelibus nihil est mundum; sed polluta sunt eorum et
Abbreviated transcription (Latin):
sententiam dicentis. Om̃a munda
mundis. & illudubi dñs ait. Non qđ
intrat in os urm uos coinquinat sed
quod exit. quod non ad solas turbas
dñs dix. Sicut ur̃ adimantius quem
post manicheum faustus p̃cipue
laudat ẽum ueteri testamento calum¬
niar&ur uoluit intellegi. sed etiam re¬
motus a turbis Hlocidem discipulissuis
euidentius & ex pressius elocutus est.
Cum enim hanc dñi sententiã testam̃to
ueteri opposuiss& adimantius. quia
in illo scripta st̃ quaed aminmunda
carnium. aquib ille populus iussusẽ
abstinere. timuit nesibi diceretur
Curergo uos non quas dam. sed omnes
carnes inmundas ex istamatis atque
abedendis omnib tem peratis: cum
tuipse proferas euangelicum testi¬
monium non coinquinari hominẽ ex
his quaeinhos ingrediuntur etinuen¬
tremuadunt atq. in latrinam emit¬
tuntur. Itaq has astissimas & fallaci¬
am suam manifestissima ueritate p̃fo¬
cantes angustias conatus euadere.

Expanded text:
sententiam dicentis: omnia munda sententiam dicentis: omnia munda mundis, et illud, ubi dominus ait: non quod intrat in os uestrum, uos coinquinat, sed quod exit. quod non ad solas turbas dominus dixit, sicut uester Adimantus, quem post Manichaeum Faustus praecipue laudat, cum ueteri testamento calumniaretur, uoluit intellegi, sed etiam remotus a turbis hoc idem discipulis suis euidentius et expressius elocutus est. cum enim hanc domini sententiam testamento ueteri obposuisset Adimantus, quia in illo scripta sunt quaedam inmunda carnium. a quibus ille populus iussus est abstinere, timuit, ne sibi diceretur: cur ergo uos non quasdam, sed omnes carnes inmundas existimatis atque ab edendis omnibus temperatis, cum tu ipse proferas euangelicum testimonium non coinquinari hominem ex his, quae in os ingrediuntur et in uentrem uadunt atque in latrinam emittuntur ? itaque has artissimas et fallaciam suam manifestissima ueritate praefocantes angustias conatus euadere