comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad iudicitm ⁊ reges colligent᷑ in lo¬
co supplicioꝵ ⁊ tunc effiinclet᷑ furoi
dłi puniens om̃a mala uͥ potñtes
potñter torm̃ta sustinebt̃ ⁊ quimi¬
nus peccauit cito ueniã meret᷑ uñ

Expanded text:
ad judicium, et reges colligentur in locum suppliciorum, et tunc effundetur furor Dei puniens omnia mala, ubi potentes potenter tormenta sustinebunt, et qui minus peccavit, cito veniam merebitur.
Abbreviated transcription (Latin):
noulno. Altra flumiina ethio piemole
supplices mei filii dispsoꝵ meoꝵ dete¬
rent munus michi In dieillanon con¬
funderis suꝑ cunctis admuetionib tu¬
is quib p̃uancata e ime quia tunca¬
ufesam de medio tui magnilo quos
supbietue ⁊ ñ adicies ex altartamplius
in monte scõ meo. Et derelinquam me

Expanded text:
uno. Ultra flumina Eziopie inde supplices mei: filii dispersorum meorum deferent munus mici. In die illa non confunderis super cunctis adinventionibus tuis: quibus prevaricata es in me. Quia tunc auferam de medio tui magni locus supervie tue: et non adicies exaltari amplius in monte sancto meo. Et dereli
Abbreviated transcription (Latin):
uuam intficiam eamĩ
utuo. Et filior ulius non
miserebor qm̃ filii form¬
cationũ sũt quia forn¬
cata est mater eoꝵ con

Expanded text:
t interficiam eam in siti. Et filiorum illius non miserebor: quoniam filii fornicationum sunt. Quia fornicata est mater eorum, con
Abbreviated transcription (Latin):
et anima eor uanauit in meidixi Nõ
pascam uos. Quod morit᷑ moriat᷑ ⁊ qd̾
succiditur succidat᷑ i teliqui deuorent
unus quisq carnẽ ꝓximi sui e t tuli
uirgam meam que uocabat᷑ decus ⁊
abscidi eam ut irritum facerẽt felus
metim quod ꝑcussi cum oñib fol et
⁊ cognouert sic patiꝑes g̃gis qui custo¬
diunt michi quia uerbunidi est.
afferte mercedem meam et sinĩe q uies

Expanded text:
em anima eorum variavit in me. Et dixi: Non pascam vos: quod moritur, moriatur: et quod succiditur, succidatur: et reliqui devorent unusquisque carnem proximi sui. Et tuli virgam meam, quae vocabatur Decus: et abscidi eam, ut irritum facerem foedus meum, quod percussi cum omnibus populis.  cognoverunt se pauperes gregis, qui custodiunt mihi quia verbum 349 fferte mercedem meam, et si non, quies
Abbreviated transcription (Latin):
p̃c les ⁊ catuluis leoms hoc
dedit apłis ut sicut leom ñ potest
sic apłi lib̾ati de manu assirir ⁊ di¬
aboli rapuint iseꝑant ab infide¬
lib uimĩta i. simplices ut saluet᷑¬

Expanded text:
 leo et catulus leonis hoc dedit apostolis, ut sicut leoni non potest sic apostoli liberati de manu Assyrii, id est diaboli, rapiunt et separant ab infidelibus jumenta, id est simplices ut salventu
Abbreviated transcription (Latin):
cendens significat illum qui ut
fulgur de celo ceticht ⁊ quasi uena¬
tor ut bestias semper uersatͣ un¬
fructuosa ligna lustrat ⁊ saltus¬
aboli arguentis ⁊ temptantis ⁊

Expanded text:
et significat illum qui ut fulgur de coelo cecidit , et quasi venator inter bestias semper versatur. Infructuosa ligna lustrat et saltusaboli arguentis et tentantis, e
Abbreviated transcription (Latin):
aꝵ ex media parte sut
adorientem tad octi¬
dentem prerupto gra¬
di ualle. Separabitur
montis medium eius
giets ad uallem mon¬
tium meoꝵ qm̃ con¬
nnget᷑ uallis monti

Expanded text:
arum ex media parte eius ad orientem et ad occidentem, preruptus grandi valle, et separabitur montis mgietis ad vallem montium meorum quoniam coniungetur vallis monti
Abbreviated transcription (Latin):
cordis puritate albi. sum nero ꝓ¬
ꝓha int̾rogaret saluatorẽ de rencla¬
tione sec̾toꝵ ꝓphalis sensus ꝓmit
ut sua doctrina totumorbẽ reple
magni consilii angłm cũ gr̃aꝵ ac¬
tione dicentes. Impleuimꝰ opꝰ in ñi¬

Expanded text:
cordis puritate, sunt albi. Cum vero propheta interrogaret Salvatorem de revelatione secretorum prophetalis sensus, promittut sua doctrina totum orbem repleamagni consilii angelum, cum gratiarum actione, dicentes: Implevimus opus injun
Abbreviated transcription (Latin):
getes a thamira regina massagetaꝵ
cambyses filius ꝙyni maioris succes¬
sit in regnũ qui expletis uni annis
duos magos fr̃s hũit successores qͥb
occisis a ppłd. danus filius ytaspis rex

Expanded text:
 a Tomyri regina Massagetarum, Cambyses filius ejus successit in regnum, qui expletis octo annis, duos magos fratres habuit successores: quibus occisis a populo, Darius, filius Hystaspis, ex
Abbreviated transcription (Latin):
ad ministiatorũ sp̃s quibꝰ ꝯmissa
ut si illi montes uł colles inuẽci
fiaũnt ñ bñ ꝓcurasse ppłm indeat᷑
siuł culpa cu sit quiũ idoneos ppo¬
suit uł ipõꝵ angłoꝵ si ñ egerint
que ad officutm eoꝵ ꝑtinebant
uł ppłi qui bonis p̾latis obedrre
contempsc̃t icum ind̾o nec ĩ an¬
głis culpa possit inueniri restat
tib inferre supplicia ex potesta¬
catores adiudicium ut sub testi¬
monio angłoꝵ ⁊ totuis creature
respondeant si quid contͣ dm̃
possint causari.¬
iegrpttis in lito ⁊ lat̾e si aliqũ te
demptor sius disputat cum alo
ñ negligat uocem arguentis s sa
lege abutentiũ Balaam uanus
stabilem s semꝑ uacillantem
donec ueniat uintroducat alios

Expanded text:
administratorii spiritus, quibus commissa ut, si illi montes vel colles inventi fuerint non bene curasse populum, videatur si vel culpa Dei sit, qui non idoneos praeposuit; vel ipsorum angelorum, si non egerint, quae ad officium eorum pertinebant; vel populi, qui bonis praelatis obedire contempserint. Et cum in Deo, nec in angelis culpa possit inveniri, restat tibus inferre supplicia ex potestacatores ad judicium, ut sub testimonio angelorum et totius creaturae respondeant si quid contra Deum possint causari.et Aegyptiis in luto et latere, si aliquando redemptor suus disputat cum illo, non negligat vocem arguentis, sed slege abutentium. Balaam vanus stabilem, sed semper vacillantem, donec veniat, et alios
Abbreviated transcription (Latin):
rini aut inmildis mili¬
Nũquid dabo pͣrimoge¬
fruccũ uientris mei pro
pecc̃õ anime iuee: In¬
dicabotibi homoꝰ qud
quirat ate. Utiq facere mcosbiue icdili

Expanded text:
 aut in multis milliNumquid dabo primogefructum ventris mei pro peccato animae meae? Indicabo tibi, o homo, quid quaerat a te: Utique fa
Abbreviated transcription (Latin):
ininuenisinte quid digne pos¬
sit offerri do ꝓ abolitione pec¬
catoꝵ ego inueniã sufficientem
hostiã idocebo te qͥd bom pꝰea
debeas agere

Expanded text:
invenis in te, quidquid digne possit offerri Deo pro ablutione peccatorum; sed ego inveniam sufficientem hostiam, et docebo te quid boni postea debeas agere
Abbreviated transcription (Latin):
uixta t᷑pologiã uideant᷑ sonare cle
ñ hc̃ faciltatẽ tropologia lib̾aẽ
⁊ his tm̃ legib iͥcũscͥpta. ut pietatẽ
sequat᷑ intelligñtie sermonisq cõ¬
tercũ. net in reb multũ int̾ se ccn

Expanded text:
uxta tropologiam videantur sonare clemnon habet facultatem. Tropologia libera, et his tantum legibus circumscripta, ut pietatem sequatur intelligentiae, sermonisque contextum, nec in
Abbreviated transcription (Latin):
uelocitatẽ atq indiui̾sa discinsũ auiꝰ
i uolatile nũcupat᷑ ipm̃q eẽ qui in
ꝑadiso sub sigura serpñtis mulieri
sit locut᷑ rex maledictione qua ad̾o
ꝯdempnatꝰ ẽ accepisse nom̃. Siquid̃
reseph reptans uentre intpͣr

Expanded text:
 atque in diversa discursum, avis et volatile nuncupetur: ipsumque esse qui in paradiso sub figura serpentis mulieri sit locutus, et ex maledictione, qua a Deo condemnatus est, accepisse nomen: siquidem RESEPH, reptans ventre inter
Abbreviated transcription (Latin):
coluit ita ut quicũq impleret ma¬
gi miria dando fieret y doloꝵ sac̾¬
dos saltẽ cri uicla qui possides ierłm

Expanded text:
i, ita ut quicunque impleret magis, munera dando fieret idolorum sacerdos. Saltem tu Juda, qui possides Hier
Abbreviated transcription (Latin):
hommib S iue eis cũ
recessero ab eis. Ephra-¬
fundata in pulchritudinem. ẽpb̾ra¬
ym adducet ad interfectorẽ filios su¬
oi Da eis domine. Quid dabis ens:
Da eis uuluam sine lib̾is i ubera are¬
tĩa dm̃i nequitie eorum m galgal¬

Expanded text:
cum recessero ab eis: Ephratundata in pulchritudine: et Ephraim educet ad interfectorem filios suos. Da eis, Domine. Quid dabis eis? Da eis vulvam sine liberis, et ubera arentia. Omnes nequitiae eorum in Galgal
Abbreviated transcription (Latin):
qula ibi exosos habuie¬
os propt malicia aclin¬
mea eiciam eos. ilom ad¬
dam ut diligam eos. Õs
pruicipes eor receclentes

Expanded text:
quia ibi exosos habui eos propter malitiam adinmea eiciam eos non addam ut diligam eos omnes principes eorum recedentes
Abbreviated transcription (Latin):
ueste teipus domus do¬
mini edificande. Et fcm̃
ẽ uerbum dm̃ in manu
quid cempus uobis est
ut habiretis indomibus
la queatis ⁊ domus ista¬
deserta: Et nunt ħ dicit

Expanded text:
t tempus domus Domini aedificandae. Et factum est verbum Domini in manu quid tempus vobis est, ut habitetis in domibus laqueatis, et domus istdeserta? Et nunc haec dicit
Abbreviated transcription (Latin):
et possidebunt regio¬
nem ephraym et re¬
gionem samarie et
bemaminposside¬
bit galaad et trans¬
migratio exercitus
omnia cananeorum
usq ad sareptam et
transinigratio ierusa¬
lem que in bosphoro
est possidebunt ciui¬
tates austri et ascendẽt
saluatores i montem
syoniulicare montẽ¬

Expanded text:
Et possidebunt regionem Ephraim, et regionem Samariae: et Benjamin possidebit Galaad. Et transmigratio exercitus omnia Chananaeorum usque ad Sarephtam: Et transmigratio Jerusalem, quae in Bosphoro est, possidebit civitates austri. Et ascendent salvatores in montem Sion judicare monte
Abbreviated transcription (Latin):
dñs ds Hec dicit dñs.
guꝑ trib scelerib tyri
isuꝑ quatuor non con¬
uertam eum eo quod
conclusennt captinta¬
tem ꝑfectã in ydumea
⁊ nonsint recordatiꝰ fecde

Expanded text:
 « Haec dicit Dominus: Super tribus sceleribus Tyri et super quatuor non convertam eum, eo quod concluserint captivitatem perfectam in Idumaea, et non sint recordati foede
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpͥe est dies tenebraꝵ ⁊ caliginis dies
nubis i turbinis quasi mane exp̃a-¬
sũ suꝑ montes pͥoptsus multus et
fortis sim̃ilis ei non fuit a principio
post eum nonent usꝙ in annos ge¬
nerationis ⁊ generatioĩs. Ante fa

Expanded text:
pe est dies tenebrarum et caliginis, dies nubis et turbinis: Quasi mane expansum super montes populus multus et fortis: similis ei non fuit a principio, et post eum non erit usque in annos generationis et generationis. Ante fa
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtransibo in medio tu¬
i dicit dñs. Ue desicłan¬
tib diem qñi. Ad quid
eam uob. Dies dñ ista
do si fugiat᷑ a facie
leonis ⁊ ocarrr ensudo¬

Expanded text:
transibo in medio tui, dicit Dominus. Vae desiderantibus diem Domini: ad quid eam vobis? dies Domini do si fugiat vir a facie leonis, et occurrat ei u
Abbreviated transcription (Latin):
sũ qi de c̾ra ⁊ de deserto. ad colles ⁊
de collib us ad moritana cõsurgemꝰ
⁊ inus ad austtũ plene lucis ⁊ sic as¬
cẽdñdo exaltabit᷑ ectła ⁊ habitabit᷑
endo a uircute qm dext̾a significat
pueniet ad portam priorẽ ut ꝑ eam
ingrediat᷑ ad cet̾as. post occurrit por
occuitit turtis ananeel ꝙ dt gratissi¬
mus dõ. de hac turre dicit sc̃i ad dm̃
sfactus ei spes mea tumis for a fa ini

Expanded text:
erto ad colles, et de collibus usque ad montana consurgemus; et inde usque ad austrum plenae lucis, et sic conscendendo exaltabitur Ecclesia, et habitabit endo a virtute quam dextera significat, perveniet ad portam priorem, ut per eam ingrediatur ad caeteras. Post occurrit portoccurrit turris Hananael, qui gratissimus Dei dicitur. De hac turre dicit David ad Deum: Factus es spes mea; turris. fortitudini
Abbreviated transcription (Latin):
es neq nox. ⁊ in temꝑe uesꝑi erit lux.
Et erit in die illa exibunt aque inue
de ierłm. Medium earum ad mare
ouentale imedium earũ ad mare no-¬
uissimum. In estateun hye eierunt. ⁊
entdni rex sup omne terram. Indie

Expanded text:
es neque nox: et in tempore vesperi erit lux. Et erit in die illa: Exibunt aquae vivae de Jerusalem: Medium earum ad mare orientale, et medium earum ad mare novissimum, in aestate et in hieme erunt. Et erit Dominus rex super omnem terram
Abbreviated transcription (Latin):
um orationib tuis iam lib̾ eru
ditꝰ ẽ de ⁊ acharia ⁊ malachia si
uita comes fũit disseret᷑. Nunc
abacuc habemꝰ in manib qui ł
ex eo qui amabił dm̃ ẽ uocat᷑ ã¬
plexatio uł ꝙ in cectam̃ iluctã¬

Expanded text:
um, orationibus tuis jam liber editus est: de Zacharia et Malachia, si vita comes fuerit, disseretur. Nunc Abacuc habemus in manibus, qui vel ex eo quod amabilis Domini est, vocatur amplexatio: vel quod in certamen et lucta
Abbreviated transcription (Latin):
mane achab ⁊ impussima ie⁊ abel pauit
ñ curuauert̃ genua ante baal ⁊ de septe
olim samaria dicebatur hanc herodes rex
antipatris filius in honore augusti cesa¬
ris greco nomine uocaiit augustam.I
pit grãm ꝓph̾alem ide duce exercitis sit

Expanded text:
a Jezabel pavit n curvaverunt genu Baal, et de septem olim Samaria dicebatur. Hanc Herodes rex Judaeae Antipatri filius, in honorem Augusti Caesaris Graeco sermone vocavit Augustam. pit gratiam prophetalem, et de duce exercitus, fac
Abbreviated transcription (Latin):
I Et hoc iui sum fecistise
Oꝑiebatis lacrimis al¬
tare dm̃ fletur⁊ gemitu
aa sacrificium nec acci¬
piara placabile quid de

Expanded text:
iam: Hoc rursus fecistis. Operiebatis lacrymis altare Domini, fletu et gemitu; ad sacrificium, nec accipiam placabile quid de
Abbreviated transcription (Latin):
eni .x. trib ab assinis clicte fuãnt
ĩ captiuitatẽ sub ezechia rege iu¬
da sub quo ⁊̃ ñc in consolationẽ
sio cernit᷑. Nec erat parua consola¬
tio tam his qui iam assinis ser¬
inebant qͣm relic̾is qui sub eze¬
chia de crbi uida ⁊ beniam̃ ab
eud̾ hostib obsidebant᷑ ut audirẽt
assirios quoq a chaldeis ẽẽ capiẽ

Expanded text:
em tribus ab Assyriis deductae fuerant in captivitatem sub Ezechia, rege Juda, sub quo etiam nunc in consolationem sio cernitur. Nec erat parva consolatio, tam his qui jam Assyriis serviebant, quam reliquis, qui sub Ezechia de tribu Juda et Benjamin ab iisdem hostibus obsidebantur, ut audirent, Assyrios quoque a Chaldaeis esse capie
Abbreviated transcription (Latin):
liuaꝵ ł spicas ⁊ filios olei .i. pinguedi¬
nis esplendoris sac̾dotiũ int̾p̾tant᷑
⁊ legẽ que p̾beant gaudiũ uniũse
tre alii enoc ⁊ heliam quoꝵ alt̾ in
pͥucio alt̾ inccumcisione placuit
don cum corꝑe nt̾q raptꝰ ẽ in celũ¬

Expanded text:
livarum vel spicas, et filios olei, id est pinguedinis, vel splendoris, sacerdotium interpretantur et legem, quae praebet gaudium universae terrae. Alii Enoch et Eliam, quorum alter in praeputio, alter in circumcisione placuit Deo, et cum corpore raptus est in coelu
Abbreviated transcription (Latin):
ex dui fornicata ad ui¬
iũ reu̾tit᷑ nec reꝯcilia¬
riuiro s sponsari drͣ
⁊ hominũ cõuigia. ho¬
mines de uͥgine ñ uir¬
tus meretcib uirgines
reddit.¬
bona tempalia ꝓmit¬
tunt᷑ credñtib ut ꝓpt̃
ip̃m qui sem̃ cłi est oĩa
suo ordine currãt sic̃
bona ad huc corꝑalit̾¬

Expanded text:
a ad virum revertitur, nec conciliari viro, sed sponsari dicitur. et hominum conjugia; homines de virginibus cortus meretricibus virgines reddit.bona temporalia promittuntur credentibus, ut per ipsum qui semen Dei est, omnia in suo ordine currant, sicubona, adhuc Ant
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑpnĩam cõu̾sussum ad clem̃tiã ⁊ eruã
uos abassoriis ⁊ sim bonis ꝑser̾au̾itis
replebo uos om̃ibꝰ bonis.
Iurcta litt̾am ñ aquilo s aust̾ solet lo¬
custas adduce ñ eiim ex frigore ueniũt
s ex calore . s. quia de assytiis ꝑ simili¬

Expanded text:
iam conversus sum ad clementiam, et eruam vos ab Assyriis, et si in bonis perseveraveritis, replebo vos omnibus bonis.uxta litteram non aquilo, sed auster solet locustas adducere: non enim ex frigore veniunt, sed ex calore. Sed quia de Assyriis per simili
Abbreviated transcription (Latin):
eui⁊ consumet elet¬
tos enis. i comedet ca¬
pita eorum ⁊ ppls m̃s
pendebit ad reditum
meum. Iugum autem
imponet eis simul qd̃
non auferet᷑. Quomo¬
do dabo te ephraym
dabo ce sient aclama
ponamte ut sebon.

Expanded text:
eius et consumet electos eius et comedet capita eorum et populus meus pendebit ad reditum meum iugum autem inponetur ei simul quod non auferetur quomodo dabo te Ephraim dabo te sicut Adama ponam te ut
Abbreviated transcription (Latin):
in me parit contrirba¬
Non faciam futorem
rre mee. non conuerrat
ut disꝑgam eph raym
qm̃ dłs egoi non homo
Post qnin ambuia

Expanded text:
um pariter conturbanon faciam furorem irae meae non convertar ut disperdam Ephraim quoniam Deus ego et non homo post Dominum ambula
Abbreviated transcription (Latin):
loquendo demonstrant.Sicut autẽ
nomen significat ꝑsonam: ita uer¬
bum. factũ dictumq ꝑsone. In per¬
sona uerbi: agentis & pacientis sig¬
nificatio ẽ. Nam scribo: ꝑsonȩ factũ ẽ.¬
tem scribor. ꝑsonȩ factum indicat: s¬
illius a quo patitur
erborum genera duo sunt: gͣmͣ¬
maticorum atq rechorum. Grã¬
maticoꝵ in tria cadunt tempora: p̃¬
deritum. instans. & futurũ. ut fecit.
facit. faciet. Rethorum autẽ uniu̾sa
oratio. uerba dicuntur: ueluti uer¬
bis bonis nos cepit. uerba bona ha¬
buit. Ubi ñ tantum sunt uerba qͦ
in tria cadunt tempora: s uniu̾sa
oratio est. Uerborum species st̃.
formȩ. modi. coniugationes. & ge

Expanded text:
loquendo demonstrant. Sicut autem loquendo demonstrant. Sicut autem nomen significat personam, ita verbum factum dictumque personae. In persona verbi agentis et patientis significatio est. Nam 'scribo' personae factum estem 'scribor' personae factum indicat, sed eius a quo patitur. Verborum genera duo sunt: grammaticorum atque rhetorum. Grammaticorum in tria cadunt tempora: praeteritum, instans, futurum, ut 'fecit', 'facit', 'faciet'. Rhetorum autem universa oratio verba dicuntur veluti, 'verbis bonis nos cepit', 'verba bona habuit', ubi non tantum verba, quae in tria cadunt tempora, sed universa oratio est. Verborum species sunt formae, modi, coniugationes, et ge
Abbreviated transcription (Latin):
hic. & hec & hoc. Quȩ tria: & articłs
nominant᷑ Articuli autẽ dicti. quod
nominib artantur id÷ conligant᷑:
cũ dicunꝰ hic orator. Int articulum̃
autẽ & ꝓnomen hoc int est: quod ar¬
ticulus tunc est cũ nomini iungct.
ut hic sapiens. Cum uͦ ñ coniungit᷑:
demonstratuium ꝓnomen ẽ. ut hic
& hec & hoc. Om̃ia autẽ ꝓnomina:
aut primigenia aut deductiua st̃.
Primigenia dicta sunt: quȩ aliun¬
de originem ñ trahunt. Hec iuginti¬
& unũ sunt. finita tria: ego.tu. il¬
le. Infinita septem: qͥs. qualis. taliᷤᷤ¬
quantꝰ. tantꝰ. quotꝰ. totus. Ninus
quã finita. sex: iste. ipse. hic. is. idem
sui. Possessuia quinque: meus. tiᷤ.
atq composita existunt. ut qͥspiam.
aliquis. & reliqua.
De Uerbo.
erbum dictum ẽ. eo quod uer¬
berato aere sonat: uł quod
hȩc pars frequent̃ in oratione uerset᷑.
Sunt autẽ uerba mentis signa: qͥb
homines cogitationes suas inuicem

Expanded text:
hic, haec, hoc, quae tria et articuli hic, haec, hoc, quae tria et articuli nominantur. 4. Articuli autem dicti, quod nominibus arctantur, id est, colligantur, ut cum dicimus hic orator. Inter articulum autem, et pronomen hoc interest, quod articulus tunc est, cum nomini jungitur, ut hic sapiens. Cum vero non conjungitur, demonstrativum pronomen est, ut hic, et haec, et hoc. 5. Omnia autem pronomina, aut primigenia, aut deductiva sunt. Primigenia dicta sunt, quia aliunde originem non trahunt. Haec viginti unum sunt. Finita tria: ego, tu, ille. Infinita septem: q'quantus', 'tantus', 'quotus', 'totus'. Minus quam finita sex: 'iste', 'ipse', 'hic', 'is', 'idem', 'sui'. Possessiva quinque: 'meus', 'tuatque conposita existunt, ut 'quispiam', 'aliquis', et reliqua. § 9 De verbo. Verbum dictum eo, quod verberato aere sonat, vel quod haec pars frequenter in oratione versetur. Sunt autem verba mentis signa, quibus homines cogitationes suas invicem
Abbreviated transcription (Latin):
Ronomen dictũ. quia ꝓ uice
nominis ponicur: ne fasti¬
dium faciat nomen istud dum ite¬
ratur. Nam cũ dicimus uirgilius
scripsit bucolica: addimꝰ ꝓnomen.
ipse scripsit georgica.Sicq uarietaᷤᷤ
significationis. & fastidiũ tollit:
& ornamentũ inducit. Pronomina
aut finita sunt: aut infinita. fini¬
ta ꝓnomina dicta. eo quod defini¬
unt certam ꝑsonam. ut ego. me
enĩ statim intelligis. Infinita di¬
cuntur: quia ñ sunt certȩ ꝑsone.
ut quis. quȩ. quod. Ninus quã fi¬
ntta appellantur: quia comme¬
morationẽ faciunt notȩ ꝑsonȩ.
ut ipse. iste Certũ est enim de quo
dicitur. Possessiua dicuntur: eo qͦd
nos aliquid possidere ostendunt.
Nlam dum dico. meus. tiuuis: definio
aliquid meũ esse uł tuum. Relatiua di¬
cuntur. quia ad int̾rogationem refe¬
runtur. ut quis est: respondet᷑ hic est.
Demonstratiua dicunt᷑. eo qͦd habent
demonstrantis significationẽ. aliquẽ
eium p̾sentem his demonstramꝰ. ut

Expanded text:
ronomen dictum, quia pro vice nominis ponitur, ne fastidium faciat nomen ipsum, dum iteratur. Nam cum dicimus: Virgilius scripsit Bucolica, addimus pronomen, ipse scripsit et Georgica; sic varietas significationis, et fastidium tollit, et ornatum inducit. 2. Pronomina autem aut finita sunt, aut infinita. Finita pronomina dicta, eo quod definiunt certam personam, ut ego. ME enim statim intelligis. Infinita dicuntur, quia non sunt certae personae. ut quis, quae, quod. Minus quam finita appellantur, quia commemorationem faciunt notae personae, ut ipse, iste, certum est enim de quo dicitur. 18 3. Possessiva vocantur, eo quod nos aliquid possidere ostendunt; nam dum dico meus, tuus, definio aliquid meum esse, vel tuum. Relativa dicuntur, quia ad interrogationem referuntur, ut quis est? respondetur, is est. Demonstrativa, eo quod habent demonstrantis significationem. Aliquem enim praesentem his demonstramus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Aduerbiũ autẽ. sine uerbo ñ habet ple¬
nam significationẽ: ut hodie. Adicis
illi uerbum: hodie scribo: & iuncto¬
uerbo implesti sensũ
& uerbi capiat partes: quasi
particapiũ. Anomine enĩ uendicat
sibi genera &e casus: a uerbo tẽpora
&e significationes: ab utrisque nu¬
merum & figuram
De contunctione.

Expanded text:
Adverbium autem sine verbo non habet pleAdverbium autem sine verbo non habet plenam significationem, ut 'hodie'. Adicis illi verbo inplesti sensum.et verbi capiat partes, quasi particapium. A nomine enim vindicat sibi genera et casus, a verbo tempora et significationes, ab utrisque numerum et figuram. De coniunctione
Abbreviated transcription (Latin):
ut legitur. ad discernenda ꝑsonam
a me. a te. ab illo: & plene sentitur.
S infinitiuus modꝰ: ꝑsonam tantũ
ad unũ sonũ multa coniun¬
guntur. Docet enĩ in quã sillabam
exeat futurũ tempꝰ: ne ꝑ imꝑitiã
quis dicat legebo. ꝓ legam. Harum
pͥma & scd̾a mittunt futurũ tempꝰ
quia gignunt. Nam actiuo
adicis .R: & gignit passiuũ. Rursũ
passiuo adimis: & parit actiuum.
Ipsa autẽ actiua ideo dicunt᷑: quia
agunt ut uerbero. & passiua: quia
patiunt᷑ ut uerberor. Neutralia:
quia nec agunt. nec patiuntur. ut
ñ sunt latina. Communia di¬
cuntur: qͥa agunt & patiunt᷑. ut
amplector. Hȩc similit̾ deꝑosita .R.
littera: latina ñ sunt. Deponen¬
tia uͦ dicunt᷑: quia deponunt fut᷑i
temporis participiũ a significatio¬
puta bene lege. Bene aduerbiũ est: lege
uerbũ. Inde gͦ dictum aduerbium: qͦd
semꝑ uerbo iunctũ adimpleatur. Uer¬
bum enĩ solum sensũ implet: ut scͥbo.

Expanded text:
ut 'legitur': addes personam ut 'legitur': addes personam 'a me', 'a te', 'ab illo', et plene sentitur. Sed infinitus modus personam tantum ad unum sonum multa coniungantur. Docet enim in quam syllabam exeat futurum tempus, ne per inperitiam quis dicat 'legebo' prima et secunda mittunt futurum tempusquia gignunt. Nam activo adjicis r, et gignit passivum. Rursum passivo adimis r, et parit activum. Ipsa autem activa dicuntur, quia agunt, ut verbero; et passiva, quia patiuntur, ut verberor. Neutralia, quia nec agunt, nec patiuntur, ut non sonant Latine. Communia dicuntur quia et agunt et patiuntur, ut 'amplector'. Haec similiter, deposita R littera, Latina non sunt. Deponentia vero dicuntur, quia deponunt futuri temporis participium a significatioputa, 'bene lege'. 'Bene' adverbium est, 'lege' verbum. Inde ergo dictum adverbium, quod semper verbo iunctum adinpleatur. Verbum enim solum sensum inplet, ut 'scribo'.
Abbreviated transcription (Latin):
pore legimꝰ. Meditatiua dicta
a meditantis sensu: ut lecturio. id:
legere uolo. Inchoatiua post me¬
ditationẽ ab inchoantis indicio:
ut calesco.Irequentatiua a se-¬
pius agendo: ut lectito. clamito.
Forme autẽ sensum denent: modi
declinationẽ. Nam nescis quid sit
declinatio: nisi priꝰ didiceris qͥd sit
sensus. Modi dicti: ab eo quemad¬
modũ sint in suis significationibꝰ.
Indicatiuus enĩ modus dicitur.
quia significationẽ habet indican¬
di: ut lego. Imꝑatiuus. quia so¬
num habet imꝑantis: ut lege.
aliquid agere: ut utinã legerem.
Coniunctiuius. quia ei coniungi¬
tur aliqͥd: ut locutio plena sit:
Nam quando dicis cũ clamem: pendet
sensus. Quod si dicam cũ clamem quare
putas qͦd taceam: plenus est sensus.
Infinitiuus dicit᷑. eo qͦd tempora defi¬
niens ꝑsonam uerbi ñ definit: ut cla¬
mare clamasse. Cui si adiungas ꝑsonã
clamare debeo debes debet: fit quasi
finitũ. Imꝑsonalis dicitur. quia in¬
diget ꝑsona nominis uł ꝓnominis.

Expanded text:
us. Nam Meditativa dicta est a meditantis sensu, ut 'lecturio', id est legere volo. Inchoativa post meditationem ab inchoantis indicio, ut 'calesco'. Frequentativa a saepius agendo, ut 'lectito', 'clamito'. Formae enim sensum tenent, modi declinationem. Nam nescis quid sit declinatio, nisi prius didiceris quid sit sensus. Modi dicti ab eo, quemadmodum sint in suis significationibus. Indicativus enim modus dicitur, quia significationem habet indicantis, ut 'lego'. Inperativus, quia sonum habet inperantis, ut 'lege'. aliquid agere optamus, ut 'utinam legerem'. Coniunctivus, quia ei coniungitur aliquid, ut locutio plena sit. Nam quando dicis 'cum clamem', pendet sensus; quod si dicam 'cum clamem, quare putas quod taceam?' plenus est sensus. Infinitus modus dicitur eo, quod tempora definiens personam verbi non definit, ut 'clamare', 'clamasse'. Cui si adiungas personam: 'clamare debeo, debes, debet', fit quasi finitum. Inpersonalis dicitur, quia indiget personam nominis vel pronominis,
Abbreviated transcription (Latin):
sonos humanã diuideret sociẽtatẽ.
una om̃ium nationũ lingua fuit. quȩ he¬
ñ solum in sermonibꝰ uerum etiam in
litt̾is sacris. In inicio autẽ quot gentes
tot lingue fuerunt: deuide plures gen¬
tes quã linguȩ: qͥa ex una lingua st̃
multe gentes exorte. Linguȩ autẽ dicte
in hoc loco ꝓ uerbis quȩ ꝑ linguam
fiunt. genere locutionis illo quo is qͥ
efficit ꝑ id qͦd efficit᷑ nominat᷑: sicut
os qͥici solet ꝓ u̾bis. sic̃ manꝰ ꝓ litteris.
Res autẽ linguȩ sunt sacrȩ: he¬

Expanded text:
sonos humanam divideret societatem, una omnium nationum lingua fuit, quae Henon solum in sermonibus suis, verum etiam in litteris sacris. Initio autem quot gentes, tot linguae fuerunt, deinde plures gentes quam linguae; quia ex una lingua multae sunt gentes exortae. Linguae autem dictae in hoc loco pro verbis quae per linguam fiunt, genere locutionis illo quo is qui efficit per id quod efficitur nominatur; sicut os dici solet pro verbis, sicut manus pro litteris. Tres su
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd eadem lingua illis ds̃ loquit᷑. qua
ipsi homines utunt᷑: ut ab eis intel¬
ligatur. uoqͥtur autẽ hominibꝰ ds ñ
ꝑ substantiã inuisibilem. s ꝑ creatu¬
ram corporalem: ꝑ quã etiam & hoĩb¬
apparere uoluit quando locutus est.
dicit etiã apłs. Si linguis hõium loqͣr
ce angłorum. Ubi querit᷑ qua lingua
angłi loquant᷑: ñ quod angłorum
aliquȩ linguȩ sint: S hoc ꝑ exagge¬

Expanded text:
quod eadem lingua illis Deus loquatur quam quod eadem lingua illis Deus loquatur quam ipsi homines utuntur, ut ab eis intellegatur. Loquitur autem Deus hominibus non per substantiam invisibilem, sed per creaturam corporalem, apparere voluit, quando locutus est. Dicit enim Apostolus: Si linguis hominum loquar et angelorum; ubi quaeritur qua lingua angeli loquantur. Non quod angelorum aliquae linguae sunt, sed hoc per exagge
Abbreviated transcription (Latin):
ceri iubent᷑: Omnẽ autẽ linguam
unusqͥsq hominũ siue grecam siue
latinam siue cet̾arum gentiũ. aut
audiendo potest tenere. aut legendo:¬
aut ex p̃ceptore acciꝑe. Cũ autem õi¬
um linguarũ sciencia difficilis sit
cuiquã: nemo tam̃ tam desidiosus
est ut in sua gente positꝰ sue gentis
linguã nesciat. Nam qͥd aliud putand
est nisi animalibꝰ brutis deterior: Illa
enĩ ꝓpͥe uocis clamorẽ expͥmunt: iste
deterior qui ꝓpͥȩ linguȩ caret noticia.
Uius modi autẽ lingua locutꝰ est
d̃s in pͥncipio mundi dũ diceret
fiat lux: inuenire difficile est.Nondũ
erant linguȩ. Itẽ qua lingua insonuit
postea exteribribꝰ hõium auribꝰ maxi¬
me ad pͥmum hominẽ loquens uł ad
ꝓpħas. uel dũ corporalit̃ sonuit uox
dicentis di tu es filiꝰ meus dilectꝰ: ubi
a quibꝰdam creditur illa lingua una
ce sola quȩ fuit antequã ẽẽt linguaꝵ
diu̾sitas. In diu̾sis autẽ gentibꝰ credit᷑

Expanded text:
ceri jubentur? Omnem autem linguam ceri jubentur? Omnem autem linguam unusquisque hominum, sive Graecam, sive Latinam, sive caeterarum gentium, aut audiendo potest tenere, aut legendo ex praeceptore accipere. Cum autem omnium linguarum scientia difficilis sit cuiquam, nemo tamen ita desidiosus est, ut in sua gente positus, suae gentis linguam nesciat. Nam quid aliud putandus est, nisi animalibus brutis deterior? illa enim propriae vocis clamorem exprimunt: iste deterior, qui propriae caret linguae notitia. Cujusmodi autem lingua locutus sit Deus in principio mundi, dum diceret: Fiat lux ; invenire difficile est, nondum enim erant linguae. Item qua lingua insonuit postea exterioribus hominum auribus, maxime ad primum hominem loquens, vel ad prophetas, vel dum corporaliter sonuit vox dicentis Dei: 'Tu es Filius meus dilectus'; ubi a quibusdam creditur illa lingua una et sola, quae fuit antequam esset linguarum diversitas. In diversis quippe gentibus creditur
Abbreviated transcription (Latin):
thusci & cet̾i in latino sunt locuti: ex
qua fuerunt duodecim tabulȩ scͥꝑtȩ.
Romana. quȩ ptꝰ reges exactos a popło
romano cepta est: quã neuius. plautꝰ.
ennius. uirgilius. poetȩ. ex oratoribus
graccus. &e cato. & cicero. uł ceteri effu¬
derunt. Mixta. quȩ pt̾ imꝑium la¬
tius ꝓlatũ simul cũ moribꝰ & homini¬
bus in romanã ciuitatẽ irrupit: in¬
tegritatem uerbi ꝑ soloecismos & bar¬
barismos corrũpens. Om̃s autem ori¬
entis gentes. in guiture linguam &
uerba collidunt: sicut hebrei & syri.
Om̃s medit̾ranee gentes. in palato ser¬
mones feruint: sicut greci & asyani.
Om̃s occidentis gentes. uerba in den¬
tibꝰ frangunt: sicut ytali & hyspans
Syrus &e chaldeus. uicuiꝰ hebreo est.
in sermone consonans in pleris que
&e litterarũ sono. Qdam arbitrantur
quia abraham de chaldeis fuit. Qd̾
si hoc recipitur: qͦmͦ in daniele hebͤi
pueri linguã quam nouerant do¬

Expanded text:
Tusci et ceteri in Latio sunt locuti, ex Tusci et ceteri in Latio sunt locuti, ex qua fuerunt duodecim tabulae scriptae; Romana, quae post reges exactos a populo Romano gesta est, quam Neuius, Plautus, Ennius, Vergilius, poetae, et ex oratoribus, Gracchus, et Cato, et Cicero, uel ceteri effuderunt; mixta, quae post imperium latius promotum simul cum moribus et hominibus in Romanam ciuitatem inrupit, integritatem uerbi per soloecismos et barbarismos corrumpens. entis gentes in gutture linguam et verba collidunt, sicut Hebraei et Syri. Omnes Mediterraneae gentes in palato sermones feriunt, sicut Graeci et Asiani. Omnes Occidentis gentes verba in dentibus frangunt, sicut Itali et Hispani. Syrus et Chaldaeus vicinus Hebraeo est in sermone, consonans in plerisque, et litterarum sono. Quidam autem arbitrantur quia Abraham de Chaldaeis fuit. Quod si hoc recipitur, quomodo in Daniele Hebraei pueri linguam, quam noverant, do
Abbreviated transcription (Latin):
causa scripta: unde & ꝓp̃t obseuri¬
tatem scãrũ scripturarũ harum tͥum
linguarũ cognicio necessaria est ut
ad alterã recurrat᷑: si quã dubitatio¬
nem nominis uel interp̃tationis ser¬
mo unius linguȩ attulerit.
Rt ca autem lingua: int ceteras
gentiũ clatior habet᷑. Est enim &
latinis & om̃ib linguis sonantior:
ciuiꝰ uarietas in qͥnque partibꝰ discer¬
nit᷑. quarũ pͥma dicitur cenedo. id est
mixta siue cõmunis qua om̃s utun¬
tur:⁊ scda attica uidelicet athenien¬
sis. qua usi sunt om̃s greciȩ auctores:
t̾cia dorica. quã habent egyptii & sy¬
ri: quarta ionyca: qͥnta eolica:
qua se eolenses locutos dixerunt.¬
& sunt in obseruatione grecȩ linguȩ
eiꝰmodi certa discrimina: sermo enĩ
eoꝵ ita est disꝑtitus.
quidã dixerunt. id est̾ pͥseam. latinã.¬
Romanã. mixtã. Prisca est. qua uetu¬
stissimi ytaliȩ sub iano & saturno funt
usi incondita: ut se habent carmina
sabinoꝵ. Latina. quã sub latino & regibꝰ.

Expanded text:
ejus scripta. Unde et propter obscuritatem sanctarum Scripturarum harum trium linguarum cognitio necessaria est, ut ad alteram recurratur, dum si quam dubitationem nominis vel interpretationis sermo unius linguae attulerit. Graeca autem lingua inter caeteras gentium clarior habetur. Est enim et Latinis et omnibus linguis sonantior, cujus varietas in quinque partibus discernitur. Quarum prima dicitur κοινὸς, id est mista sive communis, qua omnes utuntur. Secunda Attica est, videlicet Atheniensis, qua usi sunt omnes Graeciae auctores. Tertia Dorica, quam habent Aegyptii et Syri. Quarta lonica. Quinta Aeolica, qua se Aeolisti locutos dixerunt, et sunt in obseeiusmodi, certa discrimina; sermo enim eorum ita est dispertitus. quidam dixerunt, id est, priscam, LatinaRomanam et mixtam: prisca est, quam uetustissimi Italiae sub Iano et Saturno sunt usi, incondita, ut se habent carmina Saliorum; Latina, quam sub Latino et regibus
Abbreviated transcription (Latin):
linguȩ cessabunt. Ido autem priꝰ de
linguis. ac deinde de gentibꝰ posiumꝰ
quia ex linguis gentes. ñ ex gentib
linguȩ exortȩ sunt.
u.De gentiũ

Expanded text:
linguae, cessabunt.' Ideo autem prius de linguis, ac deinde de gentibus posuimus, quia ex linguis gentes, non ex gentibus linguae exortae sunt. De gentiu
Abbreviated transcription (Latin):
netur: unde & colera id est fellicu¬
la nominata ẽ hoc est fellis effusio.
Greci enĩ fel: colen dicunt. Melanco¬
lia dicta: eo qͦd sit ex nigri sanguins
fece adinixta fellis habundantia.
Greci enĩ melan nigrũ uocant: fel
autẽ eolen appellant. Sanguis
latine uocatꝰ. quod suauis sit: un¬
de & homines quibꝰ dñatur sangus.
dulces & blandi sunt. Ilegnia au¬
tem dixerunt: qͦd sit frigida. Greci
enũ rigorem: fleginonẽ appellant.
Ex his iͦii. humoribꝰ regunt᷑ sani:
ex ipsis ledunt᷑ infirmi. Dum enim
amplꝰ extra eursũ naturȩ ereu̾nt:
egritudines faciunt. Ex sanguine au¬
dem & felle acute passiones nascun¬
tur: quas greci oxea uocant. Ex fleg¬
mate uͦ &e melancolia. ueteres cau¬
sȩ ꝓcedunt: quas greci chrouica di¬
cunt.
ui. De acutis morbis.

Expanded text:
netur: unde et cholera, id est, fellicunetur: unde et cholera, id est, fellicula nominata est, hoc est, fellis effusio: Graeci enim fel cholen dicunt. Melancholia dicta eo, quod sit ex nigri sanguinis fece, admista abundantia fellis: Graeci enim melan nigrum vocant, fel autem cholen appellant. Latine vocatus, quod sit suavis; unde et homines 171 quibus dominatur sanguis, dulces et blandi sunt. 7. Phlegma autem dixerunt, quod sit frigidum. Graeci enim rigorem φλέγμονα appellant. Ex his quatuor humoribus reguntur sani, ex his laeduntur infirmi. Dum enim amplius extra cursum naturae creverint, aegritudines faciunt. 8. Ex sanguine autem et felle acutae passiones nascuntur, quas Graeci ὀξέα vocant. Ex phlegmate vero et melancholia veteres causae procedunt, quas Graeci χρόνια dicunt. CAPUT VI. De acutis morbis.
Abbreviated transcription (Latin):
re. ex calido & humido. quod est
sangus. Unde &e santtas dicta est:
quasi sanguinis statꝰ. Morbi gene¬
rali uocabulo: om̃s passiones cor¬
poris continent᷑. Qd̾ inde ueteres
morbũ nominauerunt: ut ipsa appel¬
latione mortis uzm quȩ ex eo nascitur
demonstrarent. Int̾ sanitatẽ autem &
morbũ media ẽ curatio: quȩ nͥ morbo
congruat: ñ ꝑducit ad sanitatem.
Uorbi om̃s ex . iͦiii. nascunt᷑ humoribꝰ.
id est ex sanguine. & felle. melancolia.
& flegnate. Ex ipsis eñ reguntur sa
n: ex ipsis ledunt᷑ infirmi. Dũ enĩ
amplius extra cursũ naturȩ creue¬
rint: egritudines faciunt. Sicut au¬
iii. humores: & unusqͥsque humor.
suũ elementũ unitat᷑. Sanguis ae¬
rem. colera ignẽ melancolia t̾ram:
flegina aquã. Et sunt. iͦiii. humores
sicut. inͣi. elementa: quȩ conseruais
corpora nr̃a. Sanguis ex greca
echymologia uocabulũ sumpsit:
tur. & uiuat. Colerã greci uoca¬
uerunt. qͦd uniꝰ diei spacio termi¬

Expanded text:
ia ex calido et humido, quod est sanguis: unde et sanitas dicta est, quasi sanguinis status. Morbi generali vocabulo omnes passiones corporis continentur: quod inde veteres morbum nominaverunt, ut ipsa appellatione mortis vim, quae ex eo nascitur, demonstrarent. Inter sanitatem autem et morbum media est curatio, quae nisi morbo congruat, non perducit ad sanitatem. Morbi omnes ex quatuor nascuntur humoribus, id est, ex sanguine et felle, melancholia et phlegmate: ex ipsis enim rni, ex his laeduntur infirmi. Dum enim amplius extra cursum naturae creverint, aegritudines faciunt. 8. quatuor humores: et unusquisque humor suum elementum imitatur: sanguis aerem: cphlegma aquam. Et sunt quatuor humores, sicut quatuor elementa, que conservant corpora nostra. Sanguis ex greca etymologia vocabulum sumpsit, t et vivat. Cholera Graeci vocaverunt, quod unius diei spatio termi
Abbreviated transcription (Latin):
ymeri aut discreti sunt. aut
continentes. Iste diuidit᷑ sie.
solidi. Discretꝰ numerus ẽ. qui a dis¬
cretis monadib continetur. ut u̾bi
Continens numerꝰ est qͥ a coniunctis
monadib continet᷑. uerbi gr̃a: ter¬
nariꝰ numerꝰ si in magnitudine in¬
telligatur. id ẽ linea aut spacium
aut solidũ dicitur Continens. simi¬
lit̃ quat̾narius &e qͥnarius numenꝰ.
Linealis numerꝰ est. qͥ uichoatꝰ a mo¬
nade linealit̾ scribitur usq ad in¬
finitũ. unde alpha ponit᷑ ꝓ designa¬
tione linearũ: qm̃ hec littera unũ
significat apud grecos.
Suꝑficialis numerꝰ est. qͥ non solum
longitudine s &e latitudine conti¬
netur. ut trigonus quadratꝰ. quin

Expanded text:
 aut discreti sunt, 2 aut continentes. Iste dividitur sic: solidi. Discretus numerus est, qui a discretis monadibus continetur, ut verbi Continens numerus est, qui coniunctis monadibus continetur; ut verbi gratia ternarius numerus in magnitudine intellegatur, id est in linea, aut spatium aut solidum dicitur continens: similiter quaternarius et quinarius numeri. Linealis numerus est, qui inchoans a monade linealiter scribitur usque ad infinitum. Unde alpha ponitur pro designatione linearum, quoniam haec littera unum significat apud Graecos. Superficialis numerus est, qui non solum longitudine, sed et latitudine continetur, ut trigonus, quadratus, quin
Abbreviated transcription (Latin):
Est & aliud satũ mensura sexta
Batus uocatur hebraica lingua.
ginta sextaria: quȩ mensura.
una molȩ uice ꝓteritur. Ampho¬
ra uocata: quod hinc & inde le¬
uetur. hȩc grece a figura sui dr.
aures imitari. Recipit autẽ iuni
uł aquȩ pedem quadratũ. fru-¬
mentiuͦ modios italicos tres. Ca¬
dus greca amphora ẽ. continens
urnas tres. Urna mensura ẽ: qmͣ
quidã quartariũ dicunt. Propͥe
autẽ urna uas ẽ quȩ ꝓcondendis
defunctoꝵ cinerib adhiberi so¬
autẽ latina lingua uocat᷑. id ẽ
dimidia eo quod quinq modiis
metiatur: qui ẽ dimidius nu¬
merus aꝑfecto denario. Artaba
mensura ẽ apud egiptios sexta
numero ꝓpt̾ septuaginta & duas
gentes. uel linguas. quȩ orbem
impleuert̾. G omor. quindecim
modioꝵ onus appendet. Chorus
xxx. modioꝵ mensura cõpletur.
Hic ex hebraico sermone descen¬
dit qui uocat᷑ chori. a similitudine
coll̃. Chori a enĩhebraice colles appellant᷑.

Expanded text:
Est et alium satum, mensura sextarEst et alium satum, mensura sextarBatus vocatur Hebraica lingua aginta sextaria; quae mensura una molae vice proteritur. Amphora vocata quod hinc et inde levetur. Haec Graece a figura sui dicttae videantur aures imitari. Recipit autem vini vel aquae pedem quadratum, frumenti vero modios Italicos tres. Cadus Graeca amphora est continens urnas tres. Urna mensura est quam quidam quartarium dicunt. Proprie autem urna vas est, quae pro condendis defunctorum cineribus adhiberi soautem Latina lingua vocatur, id est dimidia, eo quod quinque modiis metiatur, qui est dimidius numerus a perfecto denario. Artaba mensura est apud Aegyptios sextarnumero propter septuaginta et duas gentes vel linguas quae orbem inpleverunt. Gomor quindecim modiorum onus adpendet. Corus triginta modiorum mensura inpletur. Hic ex Hebraico sermone descendit, qui vocatur 'cor' a similitudine collis: 'corea' enim Hebraice colles appellantur.
Abbreviated transcription (Latin):
a quarũ. & uolatilia. Sexta die . ii.
bestias. pecudes. reptilia t̾rȩ & ho¬
minẽ. Et facta sunt om̃ia .xx. uͦ
genera indieb sex. & uginti duȩ
generationes sunt ab adam usq
adiacob. ex cuiꝰ semine nascitur
ueteris testamenti usq adhester.
quib constat diuinȩ legis doctna.
his gͦ exemplis modius. xxͣ. duoꝵ¬
sextarioꝵ a moy se scd̾m sacre legis
mensurã effectus ẽ. Et qmiuis di¬
uerse gendes huic mensure pondꝰ
uel adiciant ignorant̾ ł detrahant:
apud hebreos constitutione di¬
uina tali ratione seruat᷑. Modius
enim amodo dictus: hinc & mo¬
dica .i. mod̾ata. Modicis enĩ mo¬
dius nom̃ imposuit. Nam modica
ꝓ parius. abusiue ñ ꝓpͥe dicimus.
Satum genus ẽ mensure iuxta
morẽ ꝓuintiȩ palestinȩ: unum
& dimidiũ capiens. Cuiꝰ nomen
ex hebreo sermone tractũ ẽ. Satũ
enĩ apud eos nominat᷑ sũptio
siue leuatio: eo quod qͥ metitur¬
eande mensurã sumat ac leuet.

Expanded text:
aquarum, et volatilia. Sexta die quatuor: aquarum, et volatilia. Sexta die quatuor: bestias, pecudes, reptilia terrae, et hominem. Et facta sunt omnia XXII genera in diebus sex. Et XXII generationes sunt ab Adam usque ad Jacob, ex cujus semine nascitur Veteris Testamenti usque ad Esther. quibus constat divinae legis doctrina. His igitur exemplis modius XXII sextariorum a Moyse, secundum sacrae legis mensuram effectus est. Et quamvis diversae gentes huic mensurae pondus, vel adjiciant ignoranter, vel detrahant, apud Hebraeos constitutione divina tali ratione servatur. Modius enim a modo dictus. Hinc et modica, id est, moderata. Modicis enim modius nomen imposuit. Nam modica pro parvis abusive, non proprie, dicimus. 11. Satum genus est mensurae juxta morem provinciae Palestinae unum et dimidium modium capiens. Cujus nomen ex Hebraeo sermone tractum est. Satum enim apud eos nominatur sumptio, sive levatio, eo quod qeandem mensuram sumat ac levet.
Abbreviated transcription (Latin):
& nomen aromanis impositum
inuenimꝰ. Metrũ ẽ: mensura li¬
quidoꝵ. hec amensura accepit
greci. & inde appellata metreta.
licet & urna. & amphora &. reliqͣ
huiꝰ modi nomina mensurarũ sint.
tam̃ ista hoc nomen adenarii
numeri ꝑfectione accepit. Me¬
trum ad omnẽ mensurã ꝑtinet.
Metrũ enĩ grece. latine mensura
dr. Nam & ciatus mensura ẽ. et
amphora m̃sura ẽ. & quiequid
plus minus ue capit mensura ẽ.
s ideo hoc nomen sibi specialiter
assumpsit. quod sit mensura ꝑ¬
fecti numeri .i. denarii. Modius
dictus ab eo quod sit suo modo
ꝑfectus. E st autẽ mensura libra¬
Cuiꝰ numeri causa in de tracta ẽ:¬
fecit. Nam pͥma die .uii. oꝑa fecit.
.i. matĩam informẽ. angłos. lucẽ.
cȩlos suꝑiores. terrã. aqmͣ. atq
aerem. Scd̃a die: firmamentũ
solũ. Tercia die. iiii: maria. semi¬
na. sationes. atq plantaria. Qrͣ¬
ta die tria: solem lunã. & stellas.
Quinta die tria: pisces & reptilia.

Expanded text:
et nomen a Romanis inpositum et nomen a Romanis inpositum invenimus. Metrum est mensura liquidorum: haec a mensura accepit Graeci. Et inde appellata metreta, licet et urna et amphora et reliqua huiusmodi nomina mensurarum sunt; tamen ista hoc nomen a denarii numeri perfectione accepit. Metrum ad omnem mensuram pertinet; metrum enim Graece, Latine mensura dicitur. Nam et cyatum mensura est, et amphora mensura est, et quidquid plus minusve capit mensura est. Sed ideo hoc nomen specialiter sibi adsumsit, quod sit mensura perfecti numeri, id est denarii. Modius dictus ab eo quod perfectus, et est mensura libracuius numeri causa inde tracta esfecit. Nam prima die VII opera fecit, idest materiam informem, angelos, lucem, celos superiores, terram, aqaerem. 305 Secunda die firmamentum solum. Tertia die quatuor: maria, semina, sationes, atque plantaria. Quarta die tria: solem, et lunam, et stellas: quinta die tria: pisces, et reptilia
Abbreviated transcription (Latin):
Concul a. dragnia una & dimidia:
adimpletur. Ciati pondus de¬
cem dragnus appendit᷑. qui etiã
a quib dam causatus nominat᷑.
Oxifalus fit: si quinq dragme ad¬
duntur. ad decem. Acitabulus qrͣ¬
ta pars emine ẽ: xii. dragmas ap¬
pendens. Cotila emina e. hñs
quia cote greco sermone incisio dr:
& emina sextarii in duo equa in¬
ciditur. & cotilam facit. Emina
autẽ appendit librã unã: que
geminata sextariũ facit. Sex¬
tarius duarũ librarũ ẽ. qui bis
assumptꝰ nominatꝰ bilibris. as¬
sumptus quat̾ fit greco sermone
cenix: quinquies complicatus
quinarẽ siue gormor facit. adice
sextũ: congium reddit. Nam
congius sex metitur sextariis: aqͦ
& sextarii nomen dederunt. Con¬
gium autẽ acongiendo .i. ꝑ augm̃¬
tũ crescendo uocatur. Unde pꝰea
pecunia beneficii gr̃a dari cepta:
congiarium appellatum ẽ. Unꝰ
largior uideretur indonis. Con¬
giarium autẽ specialit̾ mensura
est liquidoꝵ: ciusꝰ & rem simul

Expanded text:
Concula dragma una et dimidia Concula dragma una et dimidia adimpletur. Cyati pondus decem dragmis adpenditur, qui etiam a quibusdam causatus vel lassatus nominatur. Oxybaphus fit, si quinque drachmae adduntur ad decem. Acetabulum quarta pars heminae est, duodecim drachmas appendens. Cotula hemina est habens quia cote graeco sermone incisio dicitur, et hemina sextarii in duo aequa inciditur, et cotulam facit. Hemina autem appendet libram unam, quae geminata sextarium facit. Sextarius duarum librarum est, qui bis assumptus nominatur bilibris: assumptus quater fit graeco nomine choenix: quinquies compliquinarem sive gomor facit. Adice sextum, congium reddit: nam congius sex metitur sextariis, a quo et sextarii nomen dederunt. Congium autem a congiendo, id est per augmentum crescendo, vocatur. Unde et postea pecunia beneficii gratia dari coepta congiarium appellatum est: unulargior videretur in donis. Congiarium autem specialiter mensura est liquidorum, cuius et rem simul
Abbreviated transcription (Latin):
ginta quatuor libras. Est autẽ
triplex. idẽ minus. mediũ. sũmũ.
Minus quinquaginta duarum¬
librarũ. mediũ septuaginta duaꝵ
librarũ. sumũ centũ uginti con¬
stat. Centenariũ numeriẽ nom̃.
eo quod centũ librarũ ponderis sit.
Quod pondus ꝓpt̾ ꝑfectionẽ cen¬
tenarii numeri instituert̾ romani.
ensura De mensuris. xxu
est res aliqua. modo suo uł
tempore curumscripta. Hȩc aut
corporis ẽ. aut temporis. Corporis
ẽ. ut hominũ. lignoꝵ. & colũnaꝵ
longitudo & breuitas. S & solem
istum ꝓpͥam sui orbis hab̾e mensu¬
ram: quod geometrici ꝑscrutari
audent. Temporis: ut mensura
horarũ. dierũ. annoꝵ. Unde & me¬
tiri. pedes horarũ dicimꝰ. hoc est
mensurare. ꝑ ropriȩ autẽ mensu¬
ra uocata ẽ quod ea fruges meti¬
untur. atq frumentũ .i. humida
phoras. Mensurarũ pars minima
coclear. quod ẽ dimidia pars drag¬
mȩ. appendens siliquas nouem:
qui triplicatus concul am facit.

Expanded text:
ginta quatuor libras. Est autem ginta quatuor libras. Est autem triplex, id est, minus, medium, summum; minus quinquaginta; medium septuaginta duarum librarum; summum centum viginti constat. Centenarii enim numeri nomen est eo quod centum librarum pQuod pondus propter perfectionem centenarii numeri instituerunt Romani. 26 De mensuris. Mensura est res aliqua modo suo vel tempore circumscripta; haec autem aut corporis est aut temporis. Corporis est, ut hominum, lignorum et columnarum longitudo et brevitas. Sed et solem istum propriam sui orbis habere mensuram, quod geometrici perscrutare audent. Temporis, ut mensura horarum et dierum et annorum: unde et metire pedes horarum dicimus, hoc est mensurare. Proprie autem mensuram vocatam quod ea fruges metiuntur atque frumentum, id est humida phoras. Mensurarum pars minima coclear, quod est dimidia pars dragmae, adpendens siliquas novem; qui triplicatus conculam facit.