comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fortitudinis ei firmissime coherere: tẽperantiȩ nullo defectu
noxio delectari. Nunc aut̃ qđ agit iustitia insubuenuendo miferis.
qđ prudentia ip̃cauendis insidi is. quod fortitudo in ꝑferendis
molestiis qđ tẽperantia in coercendis delectationib prauis. ñ
ibi erit. ubi nichil om̃io mali erit. Ac ꝑ hoc ista uirtutũ oꝑa quȩ
huic mortali uitȩ sunt necessaria. sicũt fides ad quã referenda
sunt. in p̃teritis habebuntur: & aliam nunc faciunt trontatẽ.
cũ ea p̃sentia tenemus. aspicimus. amamus : aliam tunc fũtura
sunt. cũ ea non. et̃. sed fuisse. ꝑ quȩdam eoꝵ uestigia quȩ p̃terfen¬
clo imemoria derelinquent repperimus. Quia & tunc trini¬
tas erit : cũ illud qualecũq uestigiũ . & memorit̃ retinebitur.
S ignoscetur ueraciter: & hoc utrũq tercia uoluntate uinget᷑¬
nom̃i uero istarũ quas cõmemorauimus temporaltũ rerum

Expanded text:
fortitudinis, ei firmissime cohaerere; temperantiae, nullo defectu fortitudinis, ei firmissime cohaerere; temperantiae, nullo defectu noxio delectari. Nunc autem quod agit justitia in subveniendo miseris, quod prudentia in praecavendis insidiis, quod fortitudo in perferendis molestiis, quod temperantia in coercendis delectationibus pravis, non ibi erit, ubi nihil omnino mali erit. Ac per hoc ista virtutum opera, quae huic mortali vitae sunt necessaria, sicut fides ad quam referenda sunt, in praeteritis habebuntur: et aliam nunc faciunt trinitatem, cum ea praesentia tenemus, aspicimus, amamus; aliam tunc factura sunt cum ea non esse, sed fuisse per quaedam eorum uestigia, quae praetereundo in memoria derelinquent, reperiemus; quia et tunc trinitas erit cum illud qualecumque uestigium et memoriter retinebitur et agnoscetur ueraciter et hoc utrumque tertia uoluntate iungets commemoravimus, temporalium rerum
Abbreviated transcription (Latin):
tatis. In quo ille tantiis crator cũ philosophiam predica¬
ret recolens ea quȩ aphilosophis auelierat & preclare
acsuauit̾ explicans: m hac tantũ uita quã uidemis
erumus & erfirib: plenam. om̃s quattuor necessa¬
rias cdocit.ex̃. uirtutes. Mullam uero rarũ cũ ex hac
inta emigraurrimus. si liceat ibi iuuere ubi uiuit᷑¬
beate. Sed bonos animos sola beatos. eẽ. cognitione &scientia.
hoc . ẽ. contẽplatione naturȩ : inqua nichil .x̃. melius & amabilius
ei natura quȩ creauit om̃s cȩteras instituitq naturas: cui si regen¬
ti.ex̃. subditũ iustitiȩ .t̃. inmortalis . ẽ. om̃ino iustitia. Nec milla. eẽ.
beatitudine desinet: sed talis ac tanta erit. ut ꝑfectior & maior
eẽ. non possit fortassis & aliȩ tres uirtutes: prudentia. sine ullo
um periculo erroris. fortitudo sine ulla molesta tolerandoꝵ
maloꝵ. tẽperantia sine repugnatione libidiũ. erunt milla
felicitate : ut prudentiȩ sit nullũ bonũ dõ p̃ponere uł equare:

Expanded text:
Ita ille tantus orator, cum philosophiam praedicaret, recolens ea quae a philosophis acceperat, et praeclare ac suaviter explicans, in hac tantum vita, quam videmus aerumnis et erroribus plenam, omnes quatuor necessarias dixit esse virtutes: nullam vero earum, cum ex hac vita emigraverimus, si liceat ibi vivere ubi vivitbeate; sed bonos animos sola beatos esse cognitione et scientia, hoc est contemplatione naturae qua nihil est melius et amabilius: ea est natura, quae creavit omnes caeteras, instituitque naturas. Cui regenti esse subditum, si justitiae est, immortalis est omnino justitia: nec in illa esse beatitudine desinet, sed talis ac tanta erit, ut perfectior et major esse non possit. Fortassis et aliae tres virtutes, prudentia sine ullo jam periculo erroris, fortitudo sine molestia tolerandorum malorum, temperantia sine repugnatione libidinum, erunt in illa felicitate: ut prudentiae sit nullum bonum Deo praeponere vel aequare;
Abbreviated transcription (Latin):
temus etiam imaginẽ eius qui de celo. ẽ. ut silicet qui fe¬
cundũ adam mortales fuimus secundũ xp̃m immortales nos
futuros de fide uera & spr certa firmaq tenramus.: Sic eñ
nunc tandem imaginẽ portare possumus : nondũ inuisio¬
res sedem fide. non dum inre sed in spt. de corporis qui ppr
xesurrectione tunc loquebatur apostolus cũ hix diceret

Expanded text:
temus et imaginem ejus qui de coelo est : ut scilicet qui setemus et imaginem ejus qui de coelo est : ut scilicet qui secundum Adam mortales fuimus, secundum Christum immortales nos futuros, fide vera et spe certa firmaque teneamus. Sic enim nunc eamdem imaginem portare possumus, nondum in visione, sed in fide; nondum in re, sed in spe. De corporis quippe resurrectione tunc loquebatur Apostolus, cum haec diceret
Abbreviated transcription (Latin):
lituduiẽ : quando rius plenã ꝑceperit iusionẽ : quanquã
possit hoc a iohanie apło. etiam de inmortalitate corporis
dictũ uideri. Et m hac quippr similes erimus dõ. sed tantũmo¬
do filio : qui solus intrmitate corpis accepit.in quo mortuus
resurrexit atq id ad suꝑna ꝑuexit. Nam dicitur etiam ista
imago filii dei : inqua sicut ille immortale corpus habebimꝰ
conformes factimn hac parte. non patris imaginis. aut sp̃s sc̃ĩ
sed tantũ modo filii: quia de hoc solo legitur. & fide sanis¬
sima accipitur : uerbũ caro factũ . ẽ. Propt̾ quod apłs Quos
ante inquit p̃scuut et ꝑ̃destinauit conformes imaginis filu
nitus utiq amortuis: secundũ eundẽ apłm. Qua morte
seminata est caro euis incontumelia : refurrexit ingloria.
Secundũ hanc imagmẽ filii sui. cui ꝑ m̃mortalidatẽ con¬
formamur incorpore: etiã illud agͥimus. quod idem dicit
idem apostolus : sicut portauimus imaginẽ terreni: por¬

Expanded text:
nquam possit hoc a Joanne apostolo etiam de immortalitate corporis dictum videri. Et in hac quippe similes erimus Deo, sed tantummodo Filio, quia solus in Trinitate corpus accepit, in quo mortuus resurrexit, atque id ad superna pervexit. Nam dicitur etiam ista imago Filii Dei, in qua sicut ille immortale corpus habebimus, conformes facti in hac parte, non Patris imaginis aut Spiritus sancti, sed tantummodo Filii, quia de hoc solo legitur, et fide sanissima accipitur, Verbum caro factum est . Propter quod Apostolus: Quos ante, inquit, praescivit et praedestinavit conformenitus utique a mortuis secundum eumdem Apostolum, qua morte seminata est caro ejus in contumelia, resurrexit in gloria, secundum hanc imaginem filii, cui per immortalitatem conformamur, in corpore etiam illud agimus, quod item dicit idem Apostolus. Sicut portavimus imaginem terreni, por
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ scđm id qđ scriptũ ẽ unicuiq aut̃ nr̃m datur manifestatio
sp̃s ad utilitatẽ : Alii qͥdem ditur ꝑ spm sermo sapientiȩ. alii ser¬
mo scientiȩ scđm eundem sp̃m: Si ita interse distant hec duo.
ut sapientia diumis. screntu humanis at tributa sit rẽb: utrũ¬
q agnosco m xp̃o: & mecũ om̃s eius fideles. Et cũ lego. urrbũ ca¬
ro factũ .ẽ & habitauit onob nuerbo intellego uerũ di fili

Expanded text:
secundum id quod scriptum est, Unicuique autem nostrum datur manifestatio secundum id quod scriptum est, Unicuique autem nostrum datur manifestatio Spiritus ad utilitatem: alii quidem datur per Spiritum sermo sapientiae, alii sermo scientiae secundum eumdem Spiritum , si ita inter se distant haec duo, ut sapientia divinis, scientia humanis attributa sit rebus, utrumque agnosco in Christo, et mecum omnis ejus fidelis. Et cum lego, Verbum caro factum est, et habi
Abbreviated transcription (Latin):
fecit & ꝑtulit. scđm distinctionẽ quã demonstrare suscrpimꝰ
ad scientiam ꝑtinent : non ad sipientiam. Quod aut̃ uerbũ.ẽ:
sine tẽpore & sine loco. ẽ. patri coȩt̾nũ. & ubiq totum. dequo
siquisquã potest. quantũ potest ueracem proferre fermonẽ. fer¬
mo erit ille sapientie. Ac ꝑhoc. uerbũ caro factũ quod ẽ. xp̃s iħs
& sapientiȩ thesauros habet. & scientiȩ. Nam scribens apłs ad
cholossenses : uolo enĩ uosscire inqͥt quantũ certamen habram ꝓ¬
uob & prohis qui laodiciȩ sut. & quicũq non uider̃ facuem me¬
am incarne : ut consolentur corda eoꝵ copulati in caritate. & in
om̃ib diuitiis plenitudinis intellectus. ad cognoscendũ misteri
ũ dei qđ .x̃. xp̃s: in quo sunt om̃s thesauri sapientiȩ & scientie abs¬
conditi: quatenus nouerat apłs thefauros istos. quantũ eoꝵ peni¬
trauerat & in eis ad quanta ꝑurnerat : quis potest nosse : Ego au

Expanded text:
fecit et pertulit, secundum distinctionem quam demonstrare suscepimus, fecit et pertulit, secundum distinctionem quam demonstrare suscepimus, ad scientiam pertinent, non ad sapientiam. Quod autem Verbum est sine tempore et sine loco, est Patri coaeternum et ubique totum; de quo si quisquam potest, quantum potest, veracem proferre sermonem, sermo ille erit sapientiae: ac per hoc Verbum ca sapientiae thesauros habet et scientiae. Nam scribens Apostolus ad Colossenses: Volo enim vos scire, inquit, quantum certamen habeam  pro his, qui Laodiciae fuerant et quicumque non uiderant faciem eius in carne, ut cordibus consolarentur copulati in caritate et in omnibus diuitiis plenitudinis intelectus ad cognoscendum mysterius Jesus, in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi . Quatenus noverat Apostolus thesauros istos, quantum eorum penetraverat, et in eis ad quanta pervenerat, quis potest nosse? Ego tamen
Abbreviated transcription (Latin):
cipiebatur uirginitatis partus : in quo nichil morte dignũ fu¬
erat inuenturus. & eũ tamen occisurus auctor mortis: ucto¬
ris uitȩ morte iuincendus:. Uictor primi adam & tenens
genus humanũ : ͥuictus afecundo adam. & amittens genis
xp̃ianũ. liberatũ ex humano genere abhunano crimine.
ꝑ eũ qui non erat in cronme. quamuis eẽt exgenere ÷ ut de¬
ceptor ille abeo uinceretur genere. qđ uicerat crimine ẜt ho
ita gestũ: ut homo non extollatur sed qui gloriatur indño glo¬
rixtur. Qui enĩ uictus ẽ homo tantũ eratꝰ : & idõ uictus ẽ. qua
supbe d̃. ex̃. cupiebat. Qui aut̃ incit & homo & chserat & id¬
sic uicit natus exiurgine humilit̃: quia ds̃ non quomodo a¬
lios scõs regebat illũ hominẽ. sed gerebat. Hȩc tanta dĩ dona & si
qua alia sunt. quȩ de hac re nob & querere nunc & disserere lon¬
Tec aut̃ om̃a quȩ pronob̾ uerbũ caro factũ tẽporalit̾ & localit̃

Expanded text:
cipiebatur virginis partus, in quo nihil dignum morte fucipiebatur virginis partus, in quo nihil dignum morte fuerat inventurus, et eum tamen occisurus auctor mortis, auctoris vitae morte vincendus: victor primi Adam et tenens genus humanum, victus a secundo Adam et amittens genus christianum, liberatum ex humano genere ab humano crimine, per eum qui non erat in crimine, quamvis esset ex genere; ut deceptor ille ab eo vinceretur genere, quod vicerat crimine. Et hoc ita gestum est, ut homo non extollatur; sed qui gloriatur, in Domino glorietur . Qui enim victus est, homo tantum erat; et ideo victus est, quia superbe desic vicit natus ex virgine, quia Deus humiliter, non quomodo alios sanctos, regebat illum hominem, sed gerebat. Haec tanta Dei dona, et si qua alia sunt, quae de hac re nobis et quaerere nunc et disserere lonquae pro nobis Verbum caro factum temporaliter et localiter
Abbreviated transcription (Latin):
Nascebatur in quã homo nullũ habens. Nullũ habiturus omm¬
no peccatũ : ꝑ quẽ renascerentur liberandi apeccato. qui
nasci non possent sine peccato. Quamius enĩ carnali concu¬
piscentia quȩ mest genitalib menbris. bene utatur castitas
coniuigalis : habet tam̃ motus non uoluntarios : quib ostendit
uł nullã inparadiso ante peccatũ rẽ. potuisse. uł non talẽ fus¬
se si fuit. ut aliquando resisteret uoluntati. Nunc aut̃ illã talĩ
eẽ. fentimus ut repugnans legi mentis: etiã si nulla ẽ cu¬
sa generandi : stimulos ingerat corundi. Uibi si ei ceditur. pre¬
cando satietur: Si non ceditur. dissentiendo frenetur. Que
duo aliena fuisse a parad yso ante peccatũ dubitare quis pos¬
sit.: Nam neq illa honestas faciebat aliquid in decoꝵ. neq
illa felicitas patiebatur aliquid in paccatũ Oportebat itaq
ut ista carnalis concupiscentia nulla ibi er̃t om̃ino. quando cõ¬

Expanded text:
Nascebatur homo, inquam, nullum habens, nullum habiturus omnNascebatur homo, inquam, nullum habens, nullum habiturus omnino peccatum, per quem renascerentur liberandi a peccato, qui nasci non possent sine peccato. Quamvis enim carnali concupiscentia, quae inest genitalibus membris, bene utatur castitas conjugalis; habet tamen motus non voluntarios, quibus ostendit vel nullam se in paradiso ante peccatum esse potuisse, vel non talem fuisse si fuit, ut aliquando resisteret voluntati. Nunc autem illam talem esse sentimus, ut repugnans legi mentis, etiam si nulla est causa generandi, stimulos ingerat coeundi: ubi si ei ceditur, peccando satietur; si non ceditur, dissentiendo frenetur: quae duo aliena fuisse a paradiso ante peccatum, dubitare quis possit? Nam neque illa honestas faciebat aliquid indecorum, nec illa felicitas patiebatur aliquid impacatum. Oportebat itaque ut ista carnalis concupiscentia nulla ibi esset omnino, quando con
Abbreviated transcription (Latin):
Hoterat enĩ utiq ds̃ hominẽ aliunde siscipere. in quo.ẽẽt. nre¬
Ediator dĩ & hominũ: non de genere illuis adam qui peccato su¬
ogenus obligauit humanũ : sic̃ ipsũ quẽ primũ creauit. non de
genere creauit alicuius. Poterat ergo uł sic. uł alio quolibet
modo creare unũ aliunde : quo uinceretur uictor. Sed meli¬
us uidicauit. ut de ipso quod uictũ fuerat genere assumeret
men exuirgine cuius conceptũ sp̃s non caro. fides non libi¬
do p̾uenit: nec interfuit carnis concupiscentia. ꝑ quã semi¬
nantur & concipiunt᷑ cȩteri qui trahbunt originale prccatũ:
sed ea penitus remotissima. credendo non comcũbendo scã p̃
fecundata uirginitas: ut illud qđ nascebatur exppagi¬
ne primi hominis. tantũ modo generis non & criminis origi¬
nem duceret. Mascebatur namq : non trangressionis contagi¬
one uitiata natura : sed omniũ taliũ uitioꝵ sola medicina

Expanded text:
otuit itaque Deus hominem aliunde suscipere, in quo esset meotuit itaque Deus hominem aliunde suscipere, in quo esset mediator Dei et hominum, non de genere illius Adam, qui peccato suo obligavit genus humanum; sicut ipsum quem primo creavit, non de genere alicujus creavit. Poterat ergo vel sic, vel alio quo vellet modo creare unum alium, de quo vinceretur victor prioris. Sed melius judicavit, et de ipso quod victum fuerat genere assumere men ex Virgine, cujus conceptum Spii ritus, non caro; fides, non libido pnantur et concipiuntur caeteri, qui trahunt originale peccatum: sed ea penitus remotissima, credendo, non concumbendo sancta est fecundata virginitas; ut illud quod nascebatur ex propagine primi hominis, tantummodo generis, non etiam criminis originem duceret. Nascebatur namque non transgressionis contagione vitiata natura, sed omnium talium vitiorum sola medicina.
Abbreviated transcription (Latin):
tũ .ẽ. Gst etiam & illud. Ut suꝑbia hominis quȩ maxime impe¬
dimento. ẽ. ne mhereatur dõ: ꝑtantã dei humilitatẽ redargu¬
i possit. atq sanari. discit quoq homo quã longe recesserit ađdo.
quod illi ualeat ad medicinalem dolore: quando ꝑtalẽ mediato¬
rẽ redit qui hominib: & ds̃ diuinitate subuenit᷑. & homo infir¬
mitate conuenit. Quodaut̃ mauis obedientiȩ nob p̃be¬
retur exẽplũ. quiꝑ mobedientiã perieramus. quã dõ patri ds̃
filius obediens usq ad mortẽ crucis : quid p̃miũ ipsius obȩdien¬
tiȩ. ubi ostenderetur melius: quã in carne tanti mediatoris.
que aduitã refurrexit xt̾nã: Pertmnebat etiã ad iustitiã boni¬
tatẽq creatoris: ut ꝑ eandẽ rationalẽ creaturã superaret᷑ dia¬
bolus quã se superasse gaudebat. Et de ipso genere uenientẽ qđ
genus. origine uitiata. ꝑ unũ tenebat uniuersũ.XUIII e¬

Expanded text:
tum est . Etiam illud est, ut superbia hominis quae maxime impetum est . Etiam illud est, ut superbia hominis quae maxime impedimento est ne inhaereatur Deo, per tantam Dei humilitatem redargui posset atque sanari. Discit quoque homo quam longe recesserit a Deo, et quid illi valeat ad medicinalem dolorem, quando per talem Mediatorem redit, qui hominibus et Deus divinitate subvenit, et homo infirmitate convenit. Quod autem majus obedientiae nobis praeberetur exemplum, qui per inobedientiam perieramus, quam Deo Patri Deus Filius obediens usque ad mortem crucis ? Quid, praemium ipsius obedientiae ubi ostenderetur melius, quam in carne tanti Mediatoris, quae ad vitam resurrexit aeternam? Pertinebat etiam ad justitiam bonitatemque Creatoris, ut per eamdem rationalem creaturam superaretur diabolus, quam se superasse gaudebat, et de ipso genere venientem, quod genus origine vitiata per unum tenebat universum.
Abbreviated transcription (Latin):
Sunt & alia multa : quȩ inxp̃i in carnatione quȩ suꝑbis
dsplicet. salubrit̃ intuenda atq cogitanda sunt. Quoꝵ
.ẽ. unũ qđ de monstratũ ẽ. homini quȩ̃ locũ haberet in re¬
b quas deus condidit: quandoquidẽ sic dõ potuit con¬
iungi humana natura. ut exx duab substanti is fieret
una ꝑsona : Ac ꝑ hoc iam extrib: dõ. anima & carne : ut
suꝑbi illi maligni sp̃s. quise ad decipiendum quasi ad ad¬
iui uardum medios inter ponunt: non ideo se audeant
hommi p̃ponere quia non habent carnẽ: & maxime. quia &
mori in eadẽ carne dignatus. ẽ: ne ideo illi tãꝗ deos se coli
ꝑsuadent. quia uidentur immortales eẽ. Deinde ut gr̃a clĩ
nob̵ sine ullis p̃cedentib meritis in homine xp̃o conmenda¬
retur : quia nec ipse ut tanta unitate uerbo dõ coniunctus.
una cũ illo ꝑsona filius dĩ fi eret ullis. ẽ. p̃cedentib meritis asse¬
quo x̃x. homo cepit : exillo .ẽ & ds̃. Unde dictũ. ẽ: uerbũ caro fac¬

Expanded text:
Sunt et alia multa quae in Christi incarnatione, quae superbis displicet, salubriter intuenda atque cogitanda sunt. Quorum est unum, quod demonstratum est homini, quem locum haberet in rebus quas condidit Deus: quandoquidem sic Deo conjungi potuit humana natura, ut ex duabus substantiis fieret una persona, ac per hoc jam ex tribus, Deo, anima et carne: ut superbi illi maligni spiritus, qui se ad decipiendum quasi ad adjuvandum medios interponunt, non ideo se audeant homini praeponere, quia non habent carnem; et maxime quia et mori in eadem carne dignatus est Filius Dei, ne ideo illi tanquam deos se coli persuadeant, quia videntur esse immortales. Deinde, ut gratia Dei nobis sine ullis praecedentibus meritis in homine Christo commendaretur: quia nec ipse ut tanta unitate Deo vero conjunctus una cum illo persona Filius Dei fieret, ullis est praecedentibus meritis asse coepit, ex illo est et Deus: unde dictum est, Verbum caro fac
Abbreviated transcription (Latin):
uiro qđ ceteris animalib antecellit: id est ratione uđ intelligen¬
tia. Et quicquid aliud de anima rationali uł intellectuali dici
potest quod ꝑtineat ad eam rem quȩ mens uocatur. uđ anuimꝰ.
Quo nomune: non nulli auctores linguȩ latinȩ. id quod ex¬
cellit in homine. & non .ẽ. inpeccore: ab anima quȩ in .x̃.peccori
suo quocdã loquendi more distingunt. eupra hanciergo na¬
turam.si quȩrimus aliquid & uerũ querinꝰ. ds̃.ẽ: natura scili¬
cet non creata sed creatrix. Quȩ utrũ sit tronitas. non solum
credentib diuinȩ scripturꝑ̧ auctoritati. uerũ etiam intelli¬
gentib aliqua si possimus ratione um demonstrare debemus
Sur uit si possumus dixerim res ipsi cũ queri disputando cperit
meliuss indicabit. IIccoeceo¬

Expanded text:
in eo quo caeteris animalibus antecellit, id est ratione vel intelligentia, et quidquid aliud de anima rationali vel intellectuali dici potest, quod pertineat ad eam rem quae mens vocatur vel animus. Quo nomine nonnulli auctores linguae latinae, id quod excellit in homine, et non est in pecore, ab anima quae inest et pecori, suo quodam loquendi more distinguunt. Supra hanc ergo naturam, si quaerimus aliquid, et verum quaerimus, Deus est, natura scilicet non creata, sed creatrix. Quae utrum sit Trinitas, non solum credentibus, divinae Scripturae auctoritate; verum etiam intelligentibus, aliqua, si possumus, ratione jam demonstrare debemus. Cur autem, Si possumus dixerim, res ipsa cum quaeri disputando coeperit, melius indicabit. C
Abbreviated transcription (Latin):
catoꝵ. Ex hac fihe & tali uita. quȩcũq notiones sunt in animo
fidelis hominis . cũ memoria contoientur & recordatione inspici¬
untur & uoluntati placent: reddunt quandam sui generis
trontatem. Sed imago dĩ de qua in eius aduitorio post loque¬
mur nondũ in ipsa . ẽ. Qđ tunc melius apparebit cũ demons¬
tratũ furrit ubi sit. Qđ infuturo uolumine. lector exsprctet¬

Expanded text:
catorum. Ex hac fide et tali vita quaecumque notiones sunt in animo catorum. Ex hac fide et tali vita quaecumque notiones sunt in animo fidelis hominis, cum memoria continentur, et recordatione inspiciuntur, et voluntati placent, reddunt quamdam sui generis trinitatem. Sed imago Dei, de qua in ejus adjutorio post loquemur, nondum in ipsa est: quod tunc melius apparebit, cum demonstratum fuerit ubi sit: quod in futuro volumine lector exspectet
Abbreviated transcription (Latin):
uera .ex̃. creduntur: & ea quȩ ibi diligenda sunt diliguntur
iam scđm trinitatẽ interioris hominis uiuitur. Socđm hoc
enĩ uiuit quisq quod diligit. Iuomodo aut̃ diligantur quȩ
nesciuntur. sed tantũ creduntur : Iam questio .ẽ. ista tractata
isuperiorib libris. & mnuentũ neminẽ diligere quod penitꝰ
ignorat. Exhis aut̃ quȩ nota sunt diligi quando diligi di¬
cuntur ignota. Nunc librũ istũ ita claudimus. ũt ad moneamus qđ
iustus ex fide uiuit: quȩ fides ꝑclilectionem operaptur. Ita ut
uirtutes quoq ipsȩ. quib prudent̃. fortiter. temperant̃. iusteq
uiuitur. om̃s ad eandem referantur fidem. Non enĩ alit̃ uere
poterunt . ex̃. uirtutes: quȩ tam̃ in hac uita non tantũ ualent.
ut aliquando non sit hic necesfaria qualuĩcunq remissio pecca¬
toꝵ: quȩ non fit nisi ꝑeũ qui fanguine suo uicit principem pec¬

Expanded text:
vera esse creduntur, et quae ibi diligenda sunt diliguntur, vera esse creduntur, et quae ibi diligenda sunt diliguntur, jam secundum trinitatem interioris hominis vivitur: secundum hoc enim vivit quisque quod  sed tantum creduntur? Jam quaestio ista tractata est in superioribus libris , et inventum neminem diligere quod penitus ignorat; ex iis autem quae nota sunt diligi, quando diligi dicuntur ignota. Nunc librum istum ita claudimus, ut admoneamus quod justus ex fide vivit : quae fides per dilectionem operatur , ita ut virtutes quoque ipsae quibus prudenter, fortiter, temperanter, justeque vivitur, omnes ad eamdem referantur fidem: non enim aliter poterunt verae esse virtutes. Quae tamen in hac vita non valent tantum, ut aliquando non sit hic necessaria qualiumcumque remissio peccatorum; quae non fit nisi per eum qui sanguine suo vicit principem pec
Abbreviated transcription (Latin):
tionis eius quando de his cogitat : & uoluntas recordantis at¬
q cogitantis. utrũq conuingit: nullomodo tamen dixeri¬
mus istũ cũ hoc agit. scłm trimtatẽ hominis interioris ager
sed potius exterioris : quia id solũ meminit & quando uilt.
quantũ uult intuetur. quod ad sensũ corporis ꝑtinet qr uuocat᷑
auditus. nec aliud quã corporaliũ rerũ id .ẽ. sonoꝵ. tali cogita¬
tione imagines uersat. Si aut̃ qđ uerba illa significant tent¬
at & recolat: iam quidem aliquid interioris hominis agit:
mittuntur. Potest enĩ adhoc tenere atq cogitare: ut falsa rẽ.
existimans conetur etiam redarguere. Uoluntas ergo illa
quȩ ibi conuingit ea quȩ memoria tenebantur. & ea quȩ
inde a ciei cogitationis impressa sunt: implet quidem aliqui
trmitatem cũ ipsa fit tercia : sed nonscđm eam uiuitur.
quando illa quȩ cogitantur uelut falsa nom placent. Cũ aut̃

Expanded text:
tionis ejus, quando de his cogitat; et voluntas recordantis attionis ejus, quando de his cogitat; et voluntas recordantis atque cogitantis utrumque conjungit? Nullo modo tamen dixerimus istum, cum hoc agit, secundum trinitatem interioris hominis agere, sed potius exterioris: quia id solum meminit, et quando vult, quantum vult intuetur, quod ad sensum corporis pertinet, qui vocatur auditus, nec aliud quam corporalium rerum, id est sonorum, tali cogitatione imagines versat. Si autem quod verba illa significant, teneat et recolat; jam quidem aliquid interioris hominis agit: romittuntur. Potest enim etiam ad hoc tenere atque cogitare, ut falsa esse existimans, conetur etiam redarguere. Voluntas ergo illa, quae ibi conjungit ea quae memoria tenebantur, et ea quae inde in acie cogitationis impressa sunt, implet quidem aliquam trinitatem, cum ipsa sit tertia: sed non secundum eam vivitur, quando illa quae cogitantur velut falsa non placent. Cum autem
Abbreviated transcription (Latin):
les natura non posse. eẽ. Idic aut̃ ad distinguendã acti¬
uam scientiam. a contẽplatiua sapientia. Placuit quippe
urlut gradatim ascendentib. iutraq requirere apud
interiorẽ hominẽ quandã sui ciusq generis trinitatẽ :
sicut prius apđ exteriorẽ quesiuimus : ut ad illam trinita¬
tem quȩ ds ẽ. pro nr̃o modulo si tamen uł hoc possumus¬
saltim mn enigmate & ꝑsprculũ contuendam. excercitatiore in his
inferiorib reb mente ueniamus. Huius igitur uerba fidei qus¬
quis in solis uocib memoriȩ conmendauerit: nesciens quid sg¬
nificent. sicut solent qui grecȩ nesciunt uerba greca tener
memoriter. uł latimna similiter. uł cuiuscũq alterius lingur
qui eius ignari sunt: Nonne habet quandã in suo animo tr¬
nitatem : Quia & inmemoria sunt illi uerboꝵ soni. etiam
quando inde non cogitat: t in de formatur acies recordi

Expanded text:
les natura esse non posse; hic autem, ad distinguendam actiles natura esse non posse; hic autem, ad distinguendam activam scientiam a contemplativa sapientia. 26. Placuit quippe velut gradatim ascendentibus in utraque requirere apud interiorem hominem quamdam sui cujusque generis trinitatem, sicut prius apud exteriorem quaesivimus; ut ad illam Trinitatem quae Deus est, pro nostro modulo, si tamen vel hoc possumussaltem in aenigmate et per speculum contuendam exercitatiore in his inferioribus rebus mente veniamus. Hujus igitur verba fidei quisquis in solis vocibus memoriae commendaverit, nesciens quid significent; sicut solent qui graece nesciunt, graeca verba tenere memoriter, vel latina similiter, vel cujusque alterius linguae, qui ejus ignari sunt: nonne habet quamdam in suo animo trinitatem, quia et in memoria sunt illi verborum soni, etiam quando inde non cogitat; et inde formatur
Abbreviated transcription (Latin):
rant : cũ id qđ om̃s uolunt. id .x̃. beatus nullus. eẽ alit̃ pos¬
sit. Uolunt tam̃ etũ inmortales. rẽ: si possent. Sed non cre¬
dendo quod possint: non ita uiuunt ut possint. Ptecessaria
.ẽ. ergͦ fides: ut beatitudinẽ consequamur. om̃ib huma¬
nȩ naturȩ bonis : id .ẽ & animi & corporis. Banc aut̃ fidẽ
in xp̃o.ex̃. definitã qui in carne resurrexit amortuis non
moriturus ulterius irec nisi ꝑ illũ quen ꝗ liberari adiabo¬
li dominatii ꝑremissionẽ peccatoꝵ. incuius diaboli parti¬
mors potius . ẽ. dicenda quã uita: eadẽ fides habet: dequa & in
hoc libro sicut potui prospatio tẽporis disputaui: Cũ iam &
in quarto libro huius operis. multa de hac re dixerim: Sed
ibi ꝓpt̃ aliud. hic ꝓpt̃ alud. Ibi scilicet. ut ostenderem cur
& quomodo xp̃s inplenitudine tẽporis apatre sit missus
ꝓpt̃ eos qui dicunit. eũ qui misit & eum qui missus: ẽ. equa¬

Expanded text:
rant, cum id quod omnes volunt, id est beatus, nullus esse aliter posrant, cum id quod omnes volunt, id est beatus, nullus esse aliter possit: volunt tamen etiam immortales esse, si possent: sed non credendo quod possint, non ita vivunt ut possint. Necessaria ergo est fides ut beatitudinem consequamur, omnibus humanae naturae bonis, id est, et animi et corporis. Hanc autem fidem in Christo esse definitam, qui in carne resurrexit a mortuis, non moriturus ulterius: nec nisi per illum quemquam liberari a diaboli dominatu, per remissionem peccatorum: in cujus diaboli partimors est potius dicenda quam vita, eadem fides habet. De qua et in hoc libro, sicut potui, pro spatio temporis disputavi, cum jam et in quarto libro hujus operis multa de hac re dixerim ; sed ibi propter aliud, hic propter aliud: ibi scilicet ut ostenderem cur et quomodo Christus in plenitudine temporis a Patre sit missus , propter eos qui dicunt, eum qui misit, et eum qui missus est, aequa
Abbreviated transcription (Latin):
uł illam scientiam quȩ in diunis. Eoquendi enĩ latiore con¬
sur tudine. utrũq sapiantia : utrũq scientia dici potest.
Nullomodo tanen scriptũ eẽt apud apłm. aliidatur ser¬
mo saprentiȩ. ali i fermo screntiȩ. ⁊ nisi & propriȩ. singulis no¬
minib hȩc singula uocarentur de quoꝵ dstinctione nine
agimur.lam itaq uideamus: quid fermo iste prolixiis effece¬
rit. quid collegerit. quo peruenerit. * oax¬
Bratos . ex̃. uelle. om̃iũ hominũ . ẽ: nec tam̃ om̃iũ. ẽ. fides: qua
cor mundante ad beatitudiẽ ꝑuenitur. Ita fit: ut ꝑ istam quã
non om̃s uolunt. ad illam tendendũ sit quã nemo potest. ẽe.
qui nolit. Beatos se .ex̃. uelle. om̃s incorde suo uident. Tanta¬
q: est in hac re naturȩ humanȩ conspiratio: ut non fallatur
homo. qui hoc exanio suo de animo conicit alieno. Peniq om̃s
id uelle nos nouimus. Multi uero imortales se. eẽ. posse despe¬

Expanded text:
vel illam scientiam quae in divinis. Loquendi enim latiore convel illam scientiam quae in divinis. Loquendi enim latiore consuetudine, utraque sapientia, utraque scientia dici potest. Nullo modo tamen scriptum esset apud Apostolum, Alii datur sermo sapientiae, alii sermo scientiae; nisi et proprie singulis nominibus haec singula vocaitur. Jam itaque videamus quid sermo iste prolixus effecerit, quid collegerit, quo pervenerit. Beatos esse se velle, omnium hominum est: nec tamen omnium est fides, qua cor mundante ad beatitudinem pervenitur. Ita fit ut per istam quam non omnes volunt, ad illam tendendum sit quam nemo potest esse qui nolit. Beatos esse se velle, omnes in corde suo vident, tantaque est in hac re naturae humanae conspiratio, ut non fallatur homo qui hoc ex animo suo de animo conjicit alieno; denique omnes id velle nos novimus. Multi vero immortales se esse posse despe
Abbreviated transcription (Latin):
tis. nec uenisse apłis credider̃ : ueritatẽ detinuer̃. sic̃ de il¬
lis dictũ .ẽ. ininiquitate. Non poturr̃ enĩ in his reb nifimis
constituti : nisi querere aliqua media: ꝑ quȩ ad illa quȩ
intellexer̃ sublimia ꝑuenirent. Atq ita indeceptores de¬
mones incider̃: ꝑ quos factũ .ẽ. ut immutarent gloriam
incorruptibilis dei. in similitudinẽ imaginis corruptibi¬
lis hominis & uolucrũ & qua drupedũ & serpentiũ Inta¬
lib enĩ formis: etiã idola instituer̃ siur coluer̃. Scientia¬
fidẽ de reb tẽporalib inserit. ipse de sempit̾nis exibet
ueritatẽ. Per ipsũ ꝑgimus: ad ipsum tendimus. Per scienti¬
am. ad sapientiam : ab uno tam̃ eodẽq xp̃o non recedimꝰ
in quo sunt om̃s thesauri sapientiȩ & scientiȩ absconditi
Sed nunc descientia loquimur: post desapientia quantũ ipse
donauerit loquuturi. Mec ista duo sic accipiamus. qͥuasi non
liceat dicere uł istam sapientiam quȩ in reb humanis. ẽ:

Expanded text:
derunt, veritatem detinuerunt, sicut de illis dictum est, in iniquitate. Non potuerunt enim in his rerum infimis constituti, nisi quaerere aliqua media per quae ad illa quae intellexerant sublimia pervenirent: atque ita in deceptores daemones inciderunt, per quos factum est ut immutarent gloriam incorruptibilis Dei, in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et volucrum et quadrupedusapientifidem de rebus temporalibus inserit, ipse de sempiternis exhibet veritatem. Per ipsum pergimus ad ipsum, tendimus per scientiam ad sapientiam: ab uno tamen eodemque Christo non recedimus, in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi. Sed nunc de scientia loquimur, post de sapientia, quantum ipse donaverit, locuturi. Nec ista duo sic accipiamus, quasi non liceat dicere, vel istam sapientiam quae in rebus humanis est,
Abbreviated transcription (Latin):
Ut enĩ fides ꝑdilectionẽ oꝑet᷑ caritas dĩ diffusa ẽ in cordib nr̃is.
ꝑ sp̃m scm̃ qui datiis ẽ nob̵. Tunc aut̃ .ẽ latus quando ẽ iħs resur¬
rectione clarificatus. Tunc enĩ eũ se mussurũ. eẽ ꝓmisit & mi¬
sit : quia tunc sicut de illo seriptũ. ẽ. & ante p̾dictũ. ascendit
m altum: captiuauit captiuitatẽ. dedit dona hominib. hȩc¬

Expanded text:
Ut enim fides per dilectionem operetur , charitas Dei diffusa est in cordibus nosUt enim fides per dilectionem operetur , charitas Dei diffusa est in cordibus nos sanctum qui datus est nobis . Tunc est autem datus, quando est Jesus resurrectione clarificatus. Tunc enim eum se missurum esse promisit et misit : quia tunc, sicut de illo scriptum est, et ante praedictum, Ascendit in altum, captivavit captivitatem, dedit dona hominib
Abbreviated transcription (Latin):
testati cuncta equalit̃ subiacent: sed sanandȩ nr̃ȩ miseriȩ con¬
uenientiorẽ aliũ modũ non fuisse. nec. eẽ. oportuisse. Quid enĩ
tam necessariũ fuit ad erigendũ spẽ nostrã.mentesq mortali¬
ũ condicione ipsius mortalitatis abiectas. ab umortalitatis despe¬
ratione liberandas : quam ut demonstraretur nobis. quanti nos
penderet ds̃. quantũq deligeret: Quid uero huius reitanto isto
indicio. manifestius atq p̾clarius: quam ut dei filius inmutabilit̃
bonus. inse manens qđ erat. & a nob̾ pro nob accipiens qđ non erat.
p̃ter suꝑ naturx detrimentũ nrm dignatus inire consortiũ. priꝰ
sine ullo suo malo merito mala nr̃a ꝑferret: ac siciam credentib
quantiũ nos diligat ds̃. & quod desperabamus iam sperantib: dona
ret: Quia & ea quȩ dicuntur merita nr̃a bona : dona sunt rius

Expanded text:
testati cuncta aequaliter subjacent; sed sanandae nostrae miseriae contestati cuncta aequaliter subjacent; sed sanandae nostrae miseriae convenientiorem modum alium non fuisse, nec esse oportuisse. Quid enim tam necessarium fuit ad erigendam spem nostram, mentesque mortalium conditione ipsius mortalitatis abjectas, ab immortalitatis desperatione liberandas, quam ut demonstraretur nobis quanti nos penderet Deus, quantumque diligeret? Quid vero hujus rei tanto isto indicio manifestius atque praeclarius, quam ut Dei Filius immutabiliter bonus, in se manens quod erat, et a nobis pro nobis accipiens quod non erat, praeter suae naturae detrimentum, nostrae dignatus inire consortium, prius sine ullo malo suo merito mala nostra perferret; ac sic jam credentibus quantum nos diligat Deus, et quod desperabamus jam sperantibus, dona ret? 14. Quia et ea quae dicuntur merita nostra, dona sunt ejus.
Abbreviated transcription (Latin):
tũ . ẽ. & habitauit in nob̾: ut a contrario suaderetur. qđ in¬
credibile uidebatur. Si enĩ natura dĩ filius ꝓpt̃ filios homi¬
os hominũ. gr̃a dei fieri deifilios & habitare in dõ. In quo solo & de
quo solo. ex̃ possint beati. participes in mortalitatis eius effecti :¬
ꝓpt̃ quod ꝑ suadendũ. dei filius particeps nr̃ȩ mortalitatis effectus ũ.
Fos itaq qui dicunt it ane defuit dõ modus alius quo liberaret ho¬
mines amiseria mortalitatis huuus. ut unigenitũ filiũ dm̃ sibi cor¬
t̾nũ. homoiẽ fieri uellet induendo humanã animã & carnẽ. mor¬
tilemq factũ mortẽ ꝑpeti. parũ. ẽ. sic refellere: ut istũ modũ quo
nos ꝑmediatorẽ dĩ & hominũ. hominẽ xpm iłm. deus liberare
dignatur. asseramus bonũ & diuine congriũ dignitati. Uerũ etũ
ut oftendamus. non aliũ modũ possibilem deo defuisse. tuius po¬

Expanded text:
tum est, et habitavit in nobis ; ut a contrario suaderetur quod intum est, et habitavit in nobis ; ut a contrario suaderetur quod incredibile videbatur. Si enim natura Dei Filius propter filios homios hominis gratia Dei filios Dei fieri, et habitare in Deo, in quo solo et de quo solo esse possunt beati participes immortalitatis ejus effecti; propter quod persuadendum Dei Filius particeps nostrae mortalitatisos itaque qui dicunt, Itane defuit Deo modus alius quo liberaret homines a miseria mortalitatis hujus, ut unigenitum Filium Deum sibi coaeternum, hominem fieri vellet, induendo humanam animam et carnem, mortalemque factum mortem perpeti? parum est sic refellere, ut istum modum quo nos per Mediatorem Dei et hominum hominem Christum Jesum Deus liberare dignatur, asseramus bonum et divinae congruum dignitati: verum etiam ut ostendamus non alium modum possibilem Deo defuisse, cujus po
Abbreviated transcription (Latin):
tate sentiunt: ut hanc de anima sententiam suam ipsi redar¬
guant: qđ hic longũ . ẽ. demonstrare. Sed in libro duodeci¬
mo de ciuitate dĩ. satis anob̃ . ẽ. quantũ arbitror explicatũ.
fides aut̃ ista. totũ hominẽ inmortalẽ futurũ. qui utiq con¬
stat anima & corpore: & ob hoc uere beatũ. non argumenta¬
tione humana: sed diuina auctoritate ꝓmittit. Et ideo cũ dic¬
tũ eẽt in euuangło. qđ iħs dederit poteftatẽ filios dĩ firri
ins qui receꝑunt eũ : & quid sit recepisse eũ breuit̾ fuisset
expositũ. dicendo credentib in nomine eius: quoq modo fi¬
lii dei fierent eẽt aduinctũ: qui non exsinguinib. neq ex
uoluptate carnis. neq exuoluptate iuri. sed ex dõ nati sunt:
ne ista hominũ quã uidemus & gestamus infirmitas. tãtam
excellentiã desperaret. ilico adnexũ . ẽ. & uerbũ caro fac¬

Expanded text:
tate sentiunt, ut hanc de anima sententiam suam ipsi redartate sentiunt, ut hanc de anima sententiam suam ipsi redarguant: quod hic longum est demonstrare, sed in libro duodecimo de Civitate Dei, satis a nobis est, quantum arbitror, explicatum . Fides autem ista totum hominem immortalem futurum, qui utique constat ex anima et corpore, et ob hoc vere beatum, non argumentatione humana, sed divina auctoritate promittit. Et ideo cum dictum esset in Evangelio, quod Jesus dederit potestatem filios Dei fieri iis qui eum receperunt; et quid sit recepisse eum, breviter fuisset expositum, dicendo, Credentibus in nomine ejus; quoque modo filii Dei fierent, esset adjunctum, Qui non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt: ne ista hominum quam videmus et gestamus infirmitas tantam excellentiam desperaret, illico annexum est, Et Verbum caro fac
Abbreviated transcription (Latin):
imortales ergo eẽ. uolunt: quicũq uere beati uł sunt.
uł ex̃ cupiunt. Non aut̃ uiuit bratȩ cui non ad .ẽ. qđ uult. Nul¬
lomodo igitur. eẽ. poterit uita ueracit̾ beata : nisi fuerit
desiderabilẽ confitetur: non parua quȩstio. ẽ. Sed si fides
adsit. quȩ in .x̃. eis quib dedit potestaitẽ iħs filiosdĩ fueri: nul¬
la questio ẽ.UIIII. o¬
unianis quippe argum̃tationib hȩc inuenire conantes. iuix
pauci magno p̃diti ingenio : abundantes ocio doctrinisq
subtilissimis eruditi. aduidagandam solius animȩ in mnorta¬
litatẽ ꝑuenire potuer̃. Cui tam̃ animȩ. bratã uitã non inue¬
ner̃ stabilem id ẽ ueram : ad miserias eam quippe uitȩ huus
etiã post beatitudinẽ redire dixer̃. Et qui eoꝵ de hac rrubu¬
er̃ sententia. & animã purgatã insempit̾nã bratitudinẽ sine
corpore collocandã putarunt.: talia demundi retrorsus ȩt̾ni¬

Expanded text:
Immortales ergo esse volunt, quicumque vere beati vel sunt Immortales ergo esse volunt, quicumque vere beati vel sunt vel esse cupiunt. Non autem vivit beate, cui non adest quod vult: nullo modo igitur esse poterit vita veraciter beata, nisi fuerit desiderabilem confitetur, non parva quaestio est. Sed si fides adsit, quae inest eis quibus dedit potestatem Jesus filios Dei fieri, nulla quaestio est. Humanis quippe argumentationibus haec invenire conantes, vix pauci magno praediti ingenio, abundantes otio, doctrinisque subtilissimis eruditi, ad indagandam solius animae immortalitatem pervenire potuerunt. Cui tamen animae beatam vitam non invenerunt stabilem, id est veram: ad miserias eam quippe vitae hujus etiam post beatitudinem redire dixerunt. Et qui eorum de hac erubuerunt sententia, et animam purgatam in sempiterna beatitudine sine corpore collocandam putaverunt, talia de mundi retrorsus aeterni
Abbreviated transcription (Latin):
Aut quomodo amatur qđ utrũ uigeat an pereat. in diffe¬
rent̃ accipitur : Inisi forte uirtutes quas ꝓpter solam bea¬
titudinẽ sic amamus. ꝑsuadere nob audent. ut ipsam bea¬
titudinẽ non amemus: qđ si faciunt: etiam ipsas utiq ama¬
re desistimus: quando illam ꝓpt̃ quam solam istas amauimꝰ
non amamus. demde quomodo erit uera illa tam ꝑspecta.
tam excaminata. tam eliquata. tam certa sententia: beatos
.ex̃. om̃s homines uelle. si ipsi qui iam beati. eẽ. nec nolunt nec
uolunt : Aut si uolunt ut ueritas clamat. ut natura conpel¬
lit cui sũme bonus & in cõmutabilit̃ beatus creator hoc in¬
didit : si uolunt in quã beati. ẽrt. qui beatisunt: brati ñ . ex̃.
utiq nolunt. Si aut̃ beati. non . er̃. nolunt: ꝓculdubio no¬
lunt consumi & perire. quod beati sunt. Nec nisi uiuen¬
des beati . ex̃. possunt. Holunt igitur perire quod uiunt:

Expanded text:
Aut quomodo amatur, quod utrum vigeat, an pereat, indiffeAut quomodo amatur, quod utrum vigeat, an pereat, indifferenter accipitur? Nisi forte virtutes, quas propter solam beatitudinem sic amamus, persuadere nobis audent, ut ipsam beatitudinem non amemus. Quod si faciunt, etiam ipsas utique amare desistimus, quando illam propter quam solam istas amavimus, non amamus. Deinde quomodo erit vera tam illa perspecta, tam examinata, tam eliquata, tam certa sententia, beatos esse omnes homines velle, si ipsi qui jam beati sunt, beati esse nec nolunt, nec volunt? Aut si volunt, ut veritas clamat, ut natura compellit, cui summe bonus et immutabiliter beatus Creator indidit hoc; si volunt, inquam, beati esse qui beati sunt, beati non esse utique nolunt. Si autem beati non esse nolunt, procul dubio nolunt consumi et perire quod beati sunt. Nec nisi viventes beati esse possunt: nolunt igitur perire quod vivunt.
Abbreviated transcription (Latin):
sa beata uita nolens deseritur . quando ei uita nullaerit . Vn¬
de & si nullus fensus relinquitur quosit misera. ꝓpt̾ea e¬
nĩ beata uita discedit . qm̃ tota uita discedit: miser .ẽ. tam̃
quã du sentit. quia scit se nolente consumi ꝓpt̃ qđ cȩtera.
& quod p̃cȩteris diligit. Non igitur potest uita &beata. eẽ.
& nolentem deserere: Quia beatus nemo nolens fit. Ac ꝑhoc
quantomagis nolentẽ deserendo miserũ facit: quȩ si nolenti
prȩsto. eẽt. miserũ faceret. Si aut̃ uolentẽ deserit: etiam
sic quomodo beata erat: quã perire uoluit qui habebat: Res¬
tat ut dicant neutrũ .ẽr. in anmo beati : id ẽ. eũ deseri abea¬
ta uita. cũ ꝑ mortẽ deferit tota uita. rrec nolle nec uelle: ad
utrũq eñi parato & ȩquo corde consistere. Sed nec ista. ẽ.
beata uita : quȩ talis ẽ. ut quẽ beatũ facit. amore rius indig¬
na sit. Quomodo.ẽ. enĩbeata uita. quã non amat beatus:

Expanded text:
sa beata vita nolens deseritur, quando ei nulla vita erit? Unsa beata vita nolens deseritur, quando ei nulla vita erit? Unde etsi nullus sensus relinquitur, quo sit misera propterea enim beata vita discedit, quoniam tota vita discedit, miser est tamen, quamdiu sentit, quia scit se nolente consumi propter quod caetera et quod prae caeteris diligit. Non igitur potest vita et beata esse, et nolentem deserere: quia beatus nolens nemo fit; ac per hoc quanto magis nolentem deserendo miserum facit, quae si nolenti praesto esset miserum faceret? Si autem volentem deserit, etiam sic quomodo beata vita erat, quam perire voluit qui habebat? Restat ut dicant neutrum esse in animo beati; id est, eum deseri a beata vita, cum per mortem deserit tota vita, nec nolle nec velle, ad utrumque enim parato et aequo corde consistere. Sed nec ista beata est vita, quae talis est, ut quem beatum facit, amore ejus indigna sit. Quomodo enim est beata vita, quam non amat beatus?
Abbreviated transcription (Latin):
eam se uelle respondent. Sed qualiscũq beatitudo quȩ pocius
uocetur quã sit. in hac uita quȩritur. pimo uero fingitur: edum
nmortalitas desperatur: sine qua uera bratitudo. eẽ. non potest
ille quippe beate uunt. qđ iam superius choxiis: & ad ftruen¬
dos satisfecimus : qui uiuit ut uult: nec male aliquid uult. Ne¬
mo aut̃ male uult in mortalitatẽ. si eius humana capao .ẽ. dõ
donante ratura: cuius sicapax non .ẽ. nec beatitudinis capax
.ũ. At enĩ homo brate uiuat : oportet ut uiuat : quẽ porro
morientẽ uita ipsa deserit: beata uita cũ illo manere qui po¬
dest: Cũ aut̃ deserit : aut nolentẽ proculdubio deferit: aut
uolentem. aut neutrũ. Si nolentem: quomodo ẽ. beata uita.
quȩ ita .ẽ. inuoluntate. ut nonsit mpotestate: cũq beatus
nemo sit. aliquid uolendo nec habendo : quanto minus brat
.ẽ. qui non honore non possessione. non qualibet alia re.fed ip¬

Expanded text:
eam se velle respondent. Sed qualiscumque beatitudo, quae potius eam se velle respondent. Sed qualiscumque beatitudo, quae potius vocetur quam sit, in hac vita quaeritur, imo vero fingitur, dum immortalitas desperatur, sine qua vera beatitudo esse non potest. Ille quippe beate vivit, quod jam superius diximus, et astruendo satis fiximus, qui vivit ut vult, nec male aliquid vult. Nemo autem male vult immortalitatem, si ejus humana capax est Deo donante natura: cujus si non capax est, nec beatitudinis capax est. Ut enim homo beate vivat, oportet ut vivat. Quem porro morientem vita ipsa deserit, beata vita cum illo manere qui potest? Cum autem deserit, aut nolentem deserit procul dubio, aut volentem, aut neutrum. Si nolentem, quomodo beata vita est, quae ita est in voluntate, ut non sit in potestate? Cumque beatus nemo sit aliquid volendo nec habendo, quanto minus est beatus qui non honore, non possessione, non qualibet alia re, sed ip
Abbreviated transcription (Latin):
runtiũ sẽ uiuere ut uolunt: quia uolentes patient̃ ferunt. que
accidere sibi nolunt. Hoc .ẽ. enĩ aunt qđ sapient̃ dixit terenti¬
us. Qm̃ non potest id fieri qđ iuis id uelis quod possis. Conmode
hoc dictũ . eẽ. qubs negat: Sed consiliũ . ẽ. clatũ misero: ne eẽt
serior. Beatus aut quales se. ẽeꝰ uolunt nec recte nec uerr
dicitur : ubi non potest fieri qđ uis. Si enĩ bratus ẽ: quic quid
uult fieri potest: quia non uultqđ furi non potest: dedñ
.ẽ. mortalitatis huius hȩc uita: nec erit nisi quando & inmor¬
talitas erit: quȩ si nullomodo homini dari possetꝰ: frustra e¬
tiam beatitudo quereretur: quȩ sine inmortilitate non po
Eũ ergo beati. er̃. om̃s homines uolunt: si uerũ uolunt: ꝓfec¬
to xx̃. & inmortales uolunt. Alit̃ enĩ. beati . er̃. non possunt. Re¬
niq & de omortalitate interrogati sic̃ & de beatitudine. om̃s

Expanded text:
riantium se vivere ut volunt, quia volentes patienter ferunt quae riantium se vivere ut volunt, quia volentes patienter ferunt quae accidere sibi nolunt. Hoc est enim, aiunt, quod sapienter dixit Terentius, Quoniam non potest id fieri quod vis, Id velis quod possis. Commode hoc dictum esse, quis negat? Sed consilium est datum misero, ne esset miserior. Beato autem, quales se esse omnes volunt, non recte nec vere dicitur, Non potest fieri quod vis. Si enim beatus est, quidquid vult fieri potest; quia non vult quod fieri non potest. Sed non est mortalitatis hujus haec vita, nec erit nisi quando et immortalitas erit. Quae si nullo modo dari homini posset, frustra etiam beatitudo quaereretur; quia sine immortalitate non poum ergo beati esse omnes homines velint, si vere volunt, profecto et esse immortales volunt: aliter enim beati esse non possent. Denique et de immortalitate interrogati, sicut et de beatitudine, omnes
Abbreviated transcription (Latin):
sine quib uiuere uellemus. & sunt nmnumerabilia: uellet uti¬
q si posset ita saluũ atq incolume habere corpus. & nullas ex
eo pati molestias: ut id haberet in potestate : aut in ipsius in cor¬
ruptione corporis qđ quia non habet. ac pendet mincerto:
ꝓfecto non uiuit ut uult. Quamuis enĩ ꝑfortitudinẽ sit pa¬
ratus excipere. & equo ferre animo quicquid aduersitatis
acciderit: mauult tam̃ ut non accidat: & si possit facit. atq
ita paratus. ẽ. mutrũq ut quantũ imipso .ẽ. alteruł optet.
alterũ uitet. Et si qđ uitat incurrerit: ideo uolens ferat
quia fieri non potuit quod uolebat. Pe opprimatur ergo
sustiet: sed premi nollet. Q uomodo ergo uunt ut uult:
an quia uolens. fortis .ẽ. ad ꝑferenda quȩ nollet inlata: Ideo igit᷑
id uult quod potest. qm̃ quod uult non potest. hȩc .ẽ. tota. utrũ
ridenda. an potius miseranda suꝑboꝵ beatitudo mortaliũ. glo¬

Expanded text:
sine quibus vivere vellemus, et sunt innumerabilia; vellet utisine quibus vivere vellemus, et sunt innumerabilia; vellet utique si posset ita salvum atque incolume habere corpus, et nullas ex eo pati molestias, ut id haberet in potestate, aut in ipsius incorruptione corporis: quod quia non habet, ac pendet in incerto, profecto non vivit ut vult. Quamvis enim per fortitudinem sit paratus excipere, et aequo ferre animo quidquid adversitatis acciderit; mavult tamen ut non accidat, et si possit facit; atque ita paratus est in utrumque, ut quantum in ipso est alterum optet, alterum vitet, et si quod vitat, incurrerit, ideo volens ferat, quia fieri non potuit quod volebat. Ne opprimatur ergo sustinet: sed premi nollet. Quomodo ergo vivit ut vult? An quia volens fortis est ad ferenda quae nollet illata? Ideo igitur id vult quod potest, quoniam quod vult non potest. Haec est tota, utrum ridenda, an potius miseranda, superborum beatitudo mortalium, glo