comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ cain quem primo genitum uidetur habuisse :
Uerum etiã posterius eadẽ scriptura: Cog¬
nouit inquit adam euam uxorẽ suam. et con¬
cepit & peperit filium. & nominauit nom̃
illius seth.. Vnde intellegitur ita solere.
illam scripturam loqui quam uis non sempes.
cum in ea legitur factos hominum fuisse con¬
ceptus : nontamen solum cum primum
sibi sexus uterq miscetur. Nec illud
necessario est argumento ut primoge¬
nitum patri existimemus enoch: quod
eius nomine illa ciuitas nuncupata est.
Non enim abrȩ est ut propter aliquã
causam cum &alios haber&: diliger&
eum pater ceteris amplius. Neque e
nim & uidus primogenitus fuit : a quo
iudea cognominata ẽ etiudȩi. sed &iam¬
siconditori ciuitatis illius iste filius pri
mus ẽnatus : non ideo putandum ẽ. Tunc
apatre conditae ciuitati nom̃ eius impositũ
quando natus ẽ : quiunec constitui tunc
ab uno poterat ciuitas : quae nihil ẽ aliud

Expanded text:
est Cain, quem primogenitum uidetur habuisse: est Cain, quem primogenitum uidetur habuisse: uerum etiam posterius eadem scriptura: Cognouit, inquit, Adam Euam uxorem suam, et concepit et peperit filium, et nominauit nomen illius Seth. Unde intellegitur ita solere illam scripturam loqui, quamuis non semper cum in ea legitur factos hominum fuisse conceptus, non tamen solum cum primum sibi sexus uterque miscetur. Nec illud necessario est argumento, ut primogenitum patri existimemus Enoch, quod eius nomine illa ciuitas nuncupata est. Non enim ab re est, ut propter aliquam causam, cum et alios haberet, diligeret eum pater ceteris ampnim et Judas primogenitus fuit, a quo Judaea cognominata est, et Judaei. Sed etiamsi conditori civitatmus est natus, non ideo putandum est tunc a patre conditae ciuitati nomen eius inpositum, quando natus est, quia nec constitui tunc ab uno poterat ciuitas, quae nihil est aliud
Abbreviated transcription (Latin):
discretio concretioq narratur.: Discretio
quidem: quod ambarũ separatim generatio¬
nes cõmemorantur : unius. fratricdȩ cain.
alterius autem quiuocabatur seth. Natus
quippe fuerat etipse deadam pro illo quẽ
frater occidit. Concretio autem: qui a bo¬
nis inde terius declinantibus: tales uniuersi
facti fuerant utdiluuio delerentur: excep¬
to uno iusto cuius nomen erat noe eteius
con iuge. et tribus filus. totidemq nurib:
qui homines octo ex illa omnium uastatio¬
ne mortalium ꝑ archam euadere meruer̃.
Quod igitur scriptum ẽ etcognouit cain
uxorem suam. et concipiens peperit enoc:
& erat aedificans ciuitatem in nomine filui
sui enoch: non ẽ quidem consequens ut s¬
tum primum filium genuisse credatur:
Neque enim hoc exeo putandum ẽ. quiadic¬
tum ẽ cognouisse uxorem suam: quasitunc
se illi primitus concumbendo miscuis s&.
N am & deipso patre omnium adam. non
tunc solum hoc dictum ẽ quando conceptus

Expanded text:
discretio concretioque narratur; discretio discretio concretioque narratur; discretio quidem, quod ambarum separatim generationes commemorantur, unius fratricidae Cain, alterius autem qui uocabatur Seth; natus quippe fuerat et ipse de Adam pro illo, quem frater occidit; concretio autem, quia bonis in deterius declinantibus tales uniuersi facti fuerant, ut diluuio delerentur, excepto uno iusto, cui nomen erat Noe, et eius coniuge et tribus filiis totidemque nuribus, qui homines octo ex illa omnium uastatione mortalium per arcam euadere meruerunt. Quod igitur scriptum est: Et cognouit Cain uxorem. suam, et concipiens peperit Enoch; et erat aedificans" ciuitatem in nomine filii sui Enoch: non est quidem consequens, ut istum primum filium genuisse credatur. Neque enim hoc ex eo putandum est, quia dictus est cognouisse uxorem suam, quasi tunc se illi primitus concumbendo miscuisset. Nam et de ipso patre omnium Adam non tunc solum hoc dictum est, quando conceptus
Abbreviated transcription (Latin):
memorandae satis ess&: utciuitas dĩ etiam suȩ
aduersariae comparatione clarescat Cum
igitur scriptura diuinu ubi &numerum
annorum quos illi homines uixerunt com¬
memorat. ita concludat utdicat deillo de quo
loquebatur: & genuit filios & filias: & fue¬
runt omnes dies illius uel illius quos uix̃.
anni tot &mortuus est: Nunquid quiu
eosdem filios & filias non nominat: Ideo
intellegere non debemus pertam multos an¬
nos quibus tunc in saeculi huus prima ȩ¬
tate uiuebant nasci potusse plurimos
homines : quorum coetibus condi possent
etiam plurimae ciuitates. Sed pertinu¬
it ad dm̃ quo ista inspirante conscriptu
sunt : has duas societates suis diuersis
generationibus primitus digerere atq
distinguere: ut scorsum hominum hoc ẽ
secundũ hominẽ uiuentium: seorsum aũ
filiorum dĩ idesthominum secundũ dm̃
uiuentium. generationes contexerentur. us¬
q diluuium. Ubi ambarum societatum

Expanded text:
memorandae satis esset, ut ciuitas Dei etiam suae memorandae satis esset, ut ciuitas Dei etiam suae aduersariae conparatione clarescat. Cum igitur scriptura diuina, ubi et numerum annorum, quos illi homines uixerunt, commemorat, ita concludat, ut dicat de illo, de quo loquebatur: Et genuit filios et filias, et fuerunt omnes dies illius uel illius quos uixit anni tot, et mortuus est: numquid quia eosdem filios et filias non nominat, ideo intellegere non debernus per tam multos annos, quibus tunc in saeculi huius prima aetate uiuebant, nasci potuisse plurimos homines, quorum coetibus condi possent etiam plurimae \'ciuitates? Sed pertinuit ad Deum, quo ista inspirante conscripta sunt, has duas societates suis diuersis generationibus primitus digerere adque distinguere, ut seorsum hominum, hoc est secundum hominem uiuentium, seorsum autem filiorum Dei, id est hominum secundum Deum uiuentium, generationes contexerentur usque diluuium, ubi ambarum societatum
Abbreviated transcription (Latin):
fendenda mihi uidetur historiu. nesit scrip¬
tura incredibilis quaedicit aedificatam ab
uno homine ciuitatem : Eo tem pore quo
non plus quam uiri quattuor. uel potius
tres: post ea quam fratrem frater occidit
fuisse uidentur in terru: Idest primus
homo pater omnium & ipse cam et eius
filius enoc excuius nomine haec ipsu
ciuitas nuncupata est. Sed hoc quos mo¬
uet parum considerant non omnes ho¬
mines quitunc esse potuerunt scriptorẽ
sacrae huis historiae neces se habuisse
nominare: sed eos solos quos operis sus¬
cepti ratio postulabat. Propositum
quippe scriptoris illius fuit perquẽ sp̃s
sc̃s id agebat : persuccessiones certarum
generationum ex uno homine propa¬
gatarum peruenire ad abraham acde¬
inde exeius semine ad populum dĩ: in
quo diftincto aceteris gentibus p̃figu¬
rarentur . & p̃nuntiarentus omnia quȩ
deciuitate cuius aeternum erit regnum.
tera societate hominum taceretur: quamter¬
renam dicimus ciuitatem : quantum ei com¬

Expanded text:
fendenda mihi uidetur historia, ne sit scriptura incredibilis, quae dicit aedificatam ab uno homine ciui tatem eo tempore, quo non plus quam uiri quattuor uel potius tres, postea quam fratrem frater occidit, fuisse uidentur in terra, id est primus homo pater omnium et ipse Cain et eius filius Enoch, ex cuius nomine ipsa ciuitas nuncupata est. Sed hoc quos mouet, parum considerant non omnes homines, qui tunc esse potuerunt, scriptorem sacrae huius historiae necesse habuisse nominare, sed eos solos, quos operis suscepti ratio postulabat. Propositum quippe scriptoris illius fuit, per quem sanctus Spiritus id agebat, per successiones certarum generationum ex uno homine propagatarum peruenire ad Abraham ac deinde ex eius semine ad populum Dei, in quo distincto a ceteris gentibus praefigurarentur et praenuntiarentur omnia, quae de ciuitate, cuius aeternum erit regnum, tera societate hominum taceretur, quam terrenam dicimus ciuitatem, quantum ei com
Abbreviated transcription (Latin):
indicant purȩ facies feminarum: quas utique
in firmiores. muniri tutius conueniret.: Sier¬
go nullum membrum est in his quidem conspicuis.
unde ambigit nemo: quodita sit alicui operi
accommodatum : ut non &iam sit decorum: sunt
aut̃ non nulla : quorum solum decus & nullus est
usus : puto facile intellegi in conditione corporis.
dignitatem necessitati fusse prȩlatam .: Iran¬
situra est quippe necessitas. tempusq uenturũ.
quando sola inuicem pulchritudinẽ: sine ulla
libidine ꝑfruamur. : Quod maxime ad lau¬
dem referendum est conditoris: cui dicitur in¬
Iam cętera pulchritudo &utilitas creaturȩ. quȩ
homini lic& inistos labores miseriasq ꝓiecto
atq damnato spectanda atq sumenda diuina
largitate concessa est : quo sermone terminari
potest. incȩli & terrȩ & maris. multimoda &ua

Expanded text:
indicant purae facies feminarum, quas utique indicant purae facies feminarum, quas utique infirmiores muniri tutius conueniret. Si ergo nullum membrum est, in his quidem conspicuis unde ambigit nemo, quod ita sit alicui operi adcommodatum, ut non etiam sit decorum; sunt autem nonnulla, quorum solum decus et nullus est usus: puto facile intellegi in condicione corporis dignitatem necessitati fuisse praelatam. Transitura est quippe necessitas tempusque uenturum, quando sola inuicem pulchritudine sine ulla libidine perfruamur: quod maxime ad lam referendum est Conditoris, cui dicitur Iam cetera pulchritudo et utilitas creaturae, quae homini, licet in istos labores miseriasque proiecto adque damnato, spectanda adque sumenda diuina largitate concessa est, quo sermone terminari potest? in caeli et terrae et maris multimoda
Abbreviated transcription (Latin):
delis. quos anthomicos appellant. laniauit cor¬
pora mostuorum: siue &iam inter manus se¬
cantis ꝑscrutantisq morientium : atq in car¬
nibus humanis satis inhumane: abdita cun¬
cta rimata est: ut quid & quomodo quibus
locis curandum eẽt ad discer&: numeros ta¬
men dequibus loquor: quibus coaptatio. quȩ
armonia grece dicitur : tam quam cuius dã
organi : extrinsecus atq intrinsecus totius cor¬
poris constat: quiddicamꝰ. nemo ualuit inuenire :
quos nemo ausus est quęrere .. Qui sinoti eẽ
potuissent . in in terioribus quoq uis ceribus:
quȩ nullum
Costentant decus ita delec¬
tar& pulchrido rationis: ut omni formȩ ap¬
parenti quȩ oculis placet. ipsius mentis quȩ ocu¬
lis utitur : prȩferretur arbitrio.. Sunt uero
quȩ dam ita posita in corpore : ut tantum mo¬
do decorem habeant: non &usum: sicut habet
pectus uirile mammillas: sicut facies barbã:
quam non eẽ munimento sediurili ornamento .:¬

Expanded text:
delis, quos anatomicos appellant, laniauit cordelis, quos anatomicos appellant, laniauit corpora mortuorum siue etiam inter manus secantis perscrutantisque morientium adque in carnibus humanis satis inhumane abdita cuncta rimata est, ut quid et quo modo quibus locis curandum esset addisceret: numeros tamen de quibus loquor, quibus coaptatio, quae i ovfa|i.ovfa Graece dicitur, tamquam cuiusdam organi, extrinsecus adque intrinsecus totius corporis constat, quid dicam, nemo ualuit inuenire, quos nemo ausus est quaerere? qui si noti esse potuissent, in interioribus quoque uisceribus, quae nullum ostentant decus, ita delectaret pulchritudo rationis, ut omni formae apparenti, quae oculis placet, ipsius mentis, quae oculis utitur, praefen-etur arbitrio. Sunt uero quaedam ita posita in corpore, ut tantummodo decorem habeant, non et usum; sicut habet pectus uirile mamillas, sicut facies barbam, quam non esse munimento, sed uirili ornamento
Abbreviated transcription (Latin):
litas. quae linguae ac manibus attributa est ad
loquendum & scribendum apta : atq conueniens:
& ad opera artium plurimarum. officiorumq
complenda : nonne satis ostendit : quali anime
ut seruiret: talesit corpus adiunctum.: Quã¬
quam & detractis necessitatibus operandi: ita
omnium pastium congruentia numerosa sit: &
pulcbra sibi paralitate respondeat. ut nescia s u¬
trum in eo condendo maior sit utilitatis habita
ratio quamdecoris Ceste enim nihil creatum
iudemus incorpore. utilitatis causa: quod non
habeat etiam decoris locum. Plus autem
nobis id appareret. sinumeros mensurarum:
quibus interse cuncta conexa sunt &co ap¬
tata: nossemus: quos forsitan data opera
in his quȩ foris eminent : humana posset uesti¬
gare sollestia.. Quȩ uero tecta sunt: atq a
nostris remota conspectibus: sicuti est tanta
ꝑplexitas uenarum attneruorum. &iusce¬
rum secreta uit alium: inuenire nullus potest.
Quia & simedicorum diligentia non nulla cru¬

Expanded text:
litas, quae linguae ac manibus adtributa est, ad loquendum et scribendum apta adque conueniens et ad opera artium plurimarum officiorumque conplenda, nonne satis ostendit, quali animae ut seruiret tale sit corpus adiunctum? quamquam et detractis necessitatibus operandi ita omnium. partium congruentia numerosa sit et pulchra sibi parilitate respondeat, ut nescias utrum in eo condendo maior sit utilitatis habita ratio quam decoris. Certe enim nihil creatum uidemus in corpore utilitatis causa, quod non habeat etiam decoris locum. Plus autem nobis id appareret, si numeros mensurarum, quibus inter se cuncta conexa sunt et coaptata, nossemus; quos forsitan data opera in his, quae foris eminent, humaua posset uestigare sollertia; quae uero tecta sunt adque a nostris remota conspectibus, sicuti est tanta perplexitas uenarum adque neruorum et uiscerum, secreta uitalium, inuenire nullus potest. Quia etsi medicorum diligentia nonnulla cru
Abbreviated transcription (Latin):
Qũo de hac redictum est: quis in trabit in domũ
fortis utuasa eius eripiat nisi prius alligauerit fortẽ :¬
i Interea : dum mille annis ligatus est diabolus.
scĩ regnant cumxp̃o. &iam ipsis mille annis eis¬
dem sine dubio &edem modo intellegendis id
est isto intempore. prioris eius aduentus.
Ex cepto quippe illo regno dequo infine dicturus
est: uenite benedicti patris mei. possid& epara¬
tũ uobis regnum. nisi alio aliquo mõdo lon¬
ge quidem impari. ĩam nunc regnarent cũ
illo scĩcius. quibus ait : ecce ego uobis cum
sum usque in consũ mationem sȩculi: ꝓfecto
non &iam nunc dicer&. ecclesia regnũ eius.
regnũ cȩlorum.: Nam utique istotemꝑore. in

Expanded text:
quoniam de hac re dictum est, Quis intrabit in domum quoniam de hac re dictum est, Quis intrabit in domum fortis, ut vasa ejus eripiat, nisi prius alligaverit forte Interea dum mille annis ligatus est diabolus, sancti regnant cum Christo etiam ipsis mille annis, eisdem sine dubio et eodem modo intellegendis, id est isto iam tempore prioris eius aduentus. Excepto quippe illo regno, de quo in fine dicturus est: Venite, benedicti patris mei, possidete paratum uobis regnum, nisi alio aliquo modo, longe quidem inpari, iam nunc regnarent cum illo sancti eius. quibus ait: Ecce ego uobiscum sum usque in consummationem saeculi: profecto non etiam nunc diceretur ecclesia regnum eius regnumue caelorum. Nam utique isto tempore in
Abbreviated transcription (Latin):
longe lateque in omnibus gentibus &firmis
& infirmis ita multi plicar&ur ecclesia: & &
ipsa rerũ diuinitus praedictarũ. & impletarũ
robustissima fide: &iã soluto uasa poss& aufer¬
rs⁊ Sicut enĩ fatendũ est multorũ refriges¬
cere caritatẽ cũ habundat iniquitas. & inusita¬
tis maximisque ꝑsecutionibus. atque fallatiis.
di aboli iam soliti. eos qui in libro uitae scripti
non sunt. multos esse cessuros: ita cogitan¬
dum est. non solũ quos bonos fideles illud
tempus inueni & : sed non nullos &iã quiforis¬
&tam qui foris ad huc erunt : aduiuante dĩ gratia
ꝑ considerationem scripturarum: inquibus & ali¬
a & finis ipse p̃nuntia tus est: quem uenire iam
sentiunt : ad credendum. quod non credebant.
futuros esse firmiores : & ad uincendum. &iam
non ligatũ diabolũ fortiores: Quod siita erit.
ꝓpterea p̃cessis se dicenda est eius alligatio:
ut & ligati & soluti & poliatio sequer&ur

Expanded text:
longe lateque in omnibus gentibus er firmis longe lateque in omnibus gentibus er firmis et infirmis ita multiplicaretur ecclesia, ut ex ipsa rerum diuinitus praedictarum et inpletarum robustissima fide etiam soluto uasa posset auferre. Sicut enim fatendum est multorum refrigescere caritatem, cura abundat iniquitas, et inusitatis maximisque persecutionibus adque fallaciis diaboli iam soluti eos, qui in libro uitae scripti non sunt, multos esse cessuros: ita cogitandum est non solum quos bonos fideles illud tempus inueniet, sed nonnullos etiam, qui foris adhuc erunt, adiuuante Dei gratia per considerationem scripturarum, in quibus et alia et finis ipse praenuntiatus est, quem uenire iam sentiunt, ad credendum quod non credebant futuros esse firmiores et ad uincendum etiam non ligatum diabolum fortiores. Quod si ita erit. propterea praecessisse dicenda est eius ut et ligati et soluti exspoliatio sequeretur:
Abbreviated transcription (Latin):
non eos aparentibus suis ad lauacrũ regenera¬
tionis. modo quocũque ꝑ duci: Quod sifi &.
quopacto soluto iamdiabolo uasa ista eripient᷑:
in cuius domũ nemo intrat utuasa eius eripiat.
nisi prius alligauerit cum.: Immo uero id potius
est credendum: nec qui cadant de eclesia: nec qui
accedant ecclesiȩ: illo tempore defuturos: Sed
ꝓfecto tam fortes erunt. &parentes ꝓbapti :an¬
dis paruulis suis. & hi qui tunc primitus creditu¬
risunt : ut illũ fortem uincant. &iã non liga¬
tũ. idest omnibus. qualibus antea nũ quã uł
artibus insidiantẽ uł ur guentem uiribus. & ui¬
gi lant̃ intellegant: & tolerant̃ ferant: ac
sic illi &iam non ligato eripiant᷑ . Nec ideo
falsa erit euangelica illa sententia: qui sin¬
trat in domũ fortis. utuasa eius eripiat: nisi
prius alligauerit fortem.: Secundũ eius enĩ
sententiae ueritatẽ. ordo iste seruatus est: ut
prius alligar&ur fortis. ersptisque uasis eius

Expanded text:
non eos a parentibus suis ad lauacrum regeneranon eos a parentibus suis ad lauacrum regenerationis modo quocumque perduci. Quod si fiet, quo pacto soluto iam diabolo uasa ista eripientur, in cuius domum nnisi prius alligaverit eum? Imo vero id potius est credendum, nec qui cadant de Eaccedant ecclesiae illo tempore defuturos; sed profecto tam fortes erunt et parentes pro baptizandis paruulis suis et hi, qui tunc primitus credituri sunt, ut illum fortem uincant etiam non ligatum, id est omnibus, qualibus antea numquam, uel artibus insidiantem uel urgentem uiribus et uigilanter intellegant et toleranter ferant, ac sic illi etiam non ligato eripiantur. Nec ideo falsa erit euangelica illa sententia: Quis intrat in domum fortis. ut uasa eius eripiat, nisi prius adligauerit fortem? Secundum eius enim sententiae ueritatem ordo iste seruatus est, ut prius adligaretur fortis ereptisque uasis eius
Abbreviated transcription (Latin):
rus est: aliquis inqua non fuerat sit ac cessurus
ad fidem. non nulla quȩ sitio est: Quomodo
enĩ stabit quod dictũ est: quis intrat indomũ
fortis utuasa eius eripiat . nisi prius alligauerit
fortem : si&iam soluto eripiuntur . Acꝑ hoc
cogere uidetur ista sententia: utcredamus.
illo scilic& & iguo tempore: neminẽ accessu¬
rũ esse populo xp̃iano: sel cũ eis qui iam xp̃i¬
ani reꝑti fuerint: diabolũ pugnaturum.
Ex quibus &iam si aliqui uicti secuti eũ fuerint:
non eos ad prȩdistinatum filiorũ dĩ numerũ
ꝑtinere: Neque enim frustra idem iohannes
apostolus: qui& hanc a pocalypsin scripsit: in
cpisto lasua de quibusdam dicit: & nobis &i¬
erunt. sed nonerant & nobis: nã sifuissent &e no¬
bis mansissent uti que nobis cum: Sed quid
fit deparuulis: nimium quippe incredibile est.
nullos iamnatos & non lumbapti ÷atos. prae¬
õcupari xp̃i anorum filios illo tempore infantes:
nullos &iam ipsis nasci iam diebus aut sierunt:

Expanded text:
rus est, aliquis, in qua non fuerat, sit accessurus ad fidem. nonnulla quaestio est. Quo modo enim stabit quod dictum est: Quis intrat in domum fortis, ut uasa eius eripiat, nisi prius adligauerit fortem, si etiam soluto eripiuntur? Ac per hoc ad hoc cogere uidetur ista sententia, ut credamus illo licet exiguo tempore neminem accessurum esse populo Christiano, sed cum eis, qui iam Christiani, reperti fuerint, diabolum pugnaturum; ex quibus etiamsi aliqui uicti secuti eum fuerint, non eos ad praedestinatum filiorum Dei numerum pertinere. Neque enim frustra idem Iohannes apostolus, qui et hanc apocalypsin scripsit, in epistula sua de quibusdam dicit: Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis; nam si fuissent ex nobis, mansissent utique nobiscum. Sed quid fit de paruulis? Nimium quippe incredibile est nullos iam natos et nondum baptizatos praeoccupari Christianorum filios illo tempore infantes, nullos etiam ipsis nasci iam diebus; aut si erunt,
Abbreviated transcription (Latin):
habitaret Tenenda ẽ igitur series gene¬
rationum ab ipso sem ut ipsa ostendat post
diluuium ciuitatẽ dĩ: sicut eã series gene¬
rationum.: ab illo qui ẽ apellatus seth osten¬
debat ante diluuium.. Propter hoc ergo
scriptura diuina: cũ terrenam ciuitatem
in babylone. hoc ẽ in confusione monstrasset.
ad patriarcam sem: recapitu lando reuer¬
titur: et orditur inde generationes usque
ad abraham .: Commemorato etiã numero
annorũ quandoquisq ad hanc seri ẽ ꝑtinen¬
tẽ filium genuisset. quantoq uixisset .
U bi certe agnoscendum ẽ quod ante promi¬
serã ut a pareat quale sit dictũ defiliis

Expanded text:
itur. Tenenda est igitur series generationum ab ipso Sem, ut ipsa ostendat post diluuium ciuitatem Dei. sicut eam series generationum ab illo, qui est appellatus Seth, ostendebat ante diluuium. Propter hoc ergo scriptura diuina cum terrenam ciuitatem in Babylone, hoc est in confusione, monstrasset, ad patriarcham Sem recapitulando reuertitur et orditur inde generationes usque ad Abraham, commemorato etiam numero annorum, quanto quisque ad hanc seriem pertinentem filium genuisset quantoque uixisset. Ubi certe agnoscendum est, quod ante promiseram, ut appareat quare sit dictum de filiis
Abbreviated transcription (Latin):
porib: omnino licuerit : sic auersetur: quasi
nũ quã licere potuerit: Adhumanũ enim¬
Adhumanũ enim
sensũ uel alliciendũ uel offendendũ mos ual&
plurimũ : Quicũ in hac causa. inmoderationẽ
concupiscentiae coerceat. eũ resignari atq

Expanded text:
poribus omnino licuerit, sic auersetur, quasi poribus omnino licuerit, sic auersetur, quasi numquam licere potuerit. Ad humanum enim sensum uplurimum. Qui cum in hac causa immoderationem concupiscentiae coerceat, eum dissignari atq
Abbreviated transcription (Latin):
& mater & amita & socrus: Idemq interse
filui eorũ. non solum essent fratres atque
coniuges: uerũ &iã consobrini: quia & fratrũ
filii: Omnes aũ istȩ necessitudines. quȩ uni
homini tres homines conectebant: nouem
conecterent: siessent insingulis singulȩ.
Vt unus homo haber& alterã sororẽ. al¬
terã uxorẽ alterã consobrinã : Alterũ
patrẽ. alterũ auunculũ. alterũ socerũ :
Alteram matrẽ. alterã amitã. alterã socrum:
Atq ita se non in paucitate coartatũ. sed latius
atq numerosius : ꝓpinquitatib: crebris uinculũ
sociale diffunder&: Quodhumano genere cres¬
cente & multiplicato: &iam inter impios deorũ
multorũ falsorũq: cultores: sic obseruari cerni¬
mus : ut &iam siꝑuersis legib ꝑmittantur fra¬
terna coniugia: melior tamen consuetudo :¬
ipsã malit exhorrere licentiã: Et cũ sorores
accipere inmatrimoniũ primis humani genris tẽ¬

Expanded text:
et mater et amita et socrus; idemque inter se et mater et amita et socrus; idemque inter se filii eorum non solum essent fratres adque coniuges, uerum etiam consobrini, quia et fratrum filii. Omnes autem istae necessitudines, quae uni homini tres homines conectebant, nouem conecterent, si essent in singulis singulae, ut unus homo haberet alteram sororem, alteram uxorem, alteram consobrinam, alterum patrem, alterum auunculum, alterum socerum, alteram matrem, alteram amitam, alteram socrum; adque ita se non in paucitate coartatum, sed latius adque numerosius propinquitatibus crebris uinculum sociale diffunderet. Quod humano genere crescente et multiplicato etiam inter inpios deorum multorum falsorumque cultores sic obseruari cernimus, ut, etiamsi peruersis legibus permittantur fraterna coniugia, melior tamen consuetudo ipsam malit exhorrere licentiam, et cum sorores accipere in matrimonium primis humani generis tem
Abbreviated transcription (Latin):
quod &iã uxor fiebat: duas tenebat una neces¬
situdines: Quib ꝑ singulas distriburis. ut alte¬
ra ess& soror altera uxor: hominũ numero
socialis ꝓpinquitas augeretur: Sed hoc unde
fier& tunc nonerat: quando nisi fr̃s & sorores
& illis duob: primis. nulli homines erant: Fieri
ergo debuit quando potuit. ut existente copia
inde ducerentur uxores. quȩ nonerant lã soro¬
res : & non solũ illud ut fier& nulla necessitas
eẽt : uerũ &iam sifier&. nefas eẽt: Nã & si
ne potes primorũ hominũ quiiã consobrinas
poterant accipere coniuges: sororib: matri¬
monio iungerentur : Non iamduȩ sed tres
in homine uno necessitudines fierent : quȩ ꝓpt̃
caritatẽ . numerosiore ꝓquinquitate nec ten¬
dam: disseminariˢsingulos singulȩ debuerunt:
Ess& enĩ unus homo filiis suis: fratri scilic&
sororiq: coniugib: : & pater. & socer & auuncu¬
lus : Ita &uxor eius eidem cõmunb filiis.

Expanded text:
quod etiam uxor fiebat, duas tenebat una necesquod etiam uxor fiebat, duas tenebat una necessitudines; quibus per singulas distributis, ut altera esset soror, altera uxor, hominum numero socialis propinquitas augeretur. Sed hoc unde fieret tunc non erat, quando nisi fratres et sorores ex illis duobus primis nulli homines erant. Fieri ergo debuit quando potuit, ut existente copia inde ducerentur uxores, quae non erant iam sorores, et non solum illud ut fieret nulla necessitas esset, uerum etiam si fieret nefas esset. Nam si et nepotes primorum hominum, qui iam consobrinas poterant accipere coniuges, sororibus matrimonio iungerentur, non iam duae, sed tres in homine uno necessitudines fierent, quae propter caritatem numerosiore propinquitate nectendam disseminari per singulos singulae debuerunt. Esset enim unus homo filiis suis, fratri scilicet sororique coniugibus, et pater et socer et auunculus; ita et uxor eius eisdem communibus filiis
Abbreviated transcription (Latin):
acceperunt : Quod ꝓfecto quanto an¬
tiquius cõpellente necessitate : tanto
postea factum est damnabilius. religi¬
one ꝓhibente: Habita ẽ enĩ ratio re¬
ctissima caritatis : ut homines quib: ess&
utilis atque honesta concordia: diuersa¬
rum necessitudinũ uinculis nec terentur
Nec unus inuno multas haber& sed sin¬
gulȩ spargerentur insingulos: ac sic
ad socialẽ uitã diligentius conligandam:
plurimȩ plurimos optinerent: Pater
quippe & socer : duarũ sunt necessitudinũ
nomina : Vtergo quisq aliũ habeat patrẽ
aliũ socerũ : numerosius se caritas porri¬
git: Vtrũq autẽ. unus adam esse co¬
gebatur & filiis & filiab: suis : quando fr̃s so¬
rores que conubio iungebantur: Sic & eua
uxor eius utriq sexui filiorũ. fuit & socrus
& mater: Quȩ si duȩ feminȩ fuissent : mater
altera & socrus altera: copiosius se socialis
dilectio conligar&.: Ipsa deniq: lam soror

Expanded text:
acceperunt; quod profecto quanto est anacceperunt; quod profecto quanto est antiquius conpellente necessitate, tanto postea factum est damnabilius religione prohibente. Habita est enim ratio rectissima caritatis, ut homines, quibus esset utilis adque honesta concordia, diuersarum necessitudinum uinculis necterentur, nec unus in uno multas haberet, sed singulae spargerentur in singulos ac sic ad socialem uitam diligentius conligandam plurimae plurimos obtinerent. Pater quippe et socer duarum sunt necessitudinum nomina. Ut ergo alium quisque habeat patrem, alium socerum, numerosius se caritas porrigit. Utrumque autem unus Adam esse cogebatur et filiis et filiabus suis, quando fratres sororesque conubio iungebantur. Sic et Eua uxor eius utrique sexui filiorum fuit et socrus et mater; quae si duae feminae fuissent, mater altera et socrus altera, copiosius se socialis dilectio conligaret. Ipsa denique iam soror,
Abbreviated transcription (Latin):
Quia scilic&. ꝑ illos ad dauid ꝑuenire non pos¬
s& : Deinde sequitur. Iacob autẽ genuit iudã.
& fratres eius : Num quid iuidas primogenitus
fuit : Iudas genuit inquit phares & tara.
nec istorum geminorum aliquis fuit primo¬
genitus iudȩ : sed ante illos iam tres genu¬
erat: Elos itaque tenuit inordine gene¬
rationum : ꝑ quos ad dauid. atque de inde
quo intenderat peruenir&: Ex quo in¬
tellegi potest: ueteres quoque homines
ante diluium . non primogenitos. sed eos
fuisse commemoratos. perquos ordo suc¬
cedentiũ generationum: ad noe patri¬
archam duceretur : neserȩ pubertatis
illorum obscura & non neces saria quȩsti¬
o nos fatiget: Cumigitur genus hu
manum. post primã copulã uiri facti
expuluere & coniugis eius &uiri latere :¬
mariũ feminarũq: coniunctione opus
haber&. ut gignendo multiplicaretur: nec
essent ulli homines : nisi qui ex illis duob
nati fussent : uirisorores suas coniuges

Expanded text:
Quia scilicet per illos ad Dauid peruenire non posQuia scilicet per illos ad Dauid peruenire non posset. Deinde sequitur: Iacob autem genuit ludam et fratres eius; numquid ludas primogenitus fuit? ludas, inquit, genuit Phar-es et Zarat; nec istorum geminorum aliquis fuit primogenitus Iudae, sed ante illos iam tres genuerat. Eos itaque tenuit in ordine generationum, per quos ad Dauid adque inde quo intenderat perueniret. Ex quo intellegi potest, ueteres quoque homines ante diluuium non primogenitos, sed eos fuisse commemoratos, per quos ordo succedentium generationum ad Noe patriarcham duceretur, ne serae pubertatis illorum obscura et non necessaria quaestio nos fatiget. manum post primam copulam uiri facti ex puluere et coniugis eius ex uiri latere manum feminarumque coniunctione opus haberet, ut gignendo multiplicaretur, nec essent ulli homines, nisi qui ex illis duobus nati fuissent: uiri sorores suas coniuges
Abbreviated transcription (Latin):
primogenitus : Immo uero qũo credibile
non est. patres illos aetate tam longa: aut
impuberes fuisse : aut coniugib caruisse.
uel fȩtib: nec illos eorum filios primos eis
natos fuisse. credibile est: Sed cum sacrȩ
scriptor historiȩ: ad ortum uitamque noe:
cuius tempore diluuium factũ est: ꝑsucces¬
siones generationum : notatis temporib.
intender& ꝑuenire : eas utique cõmemora¬
uit : nonquȩ primȩ suis parentib fuerint:
sed quȩ in ꝓpagationis ordinem uenerint .
exempli gratia quid fiat. aliquid apertius.
inter ponam : unde nullus ambigat fieri po¬
tuisse quod dico: Euangelista matheus.
generationẽ domincȩ carnis. ꝑseriem paren¬
tum uolens cõmendare memoriȩ. Ordiens
a patre abraham: atq ad dauid primitus ut
ꝑuenir& intendens. Abra ham inquit genuit
isaac: Cur non dixit ismahel. quẽ primitus
genuitꝰ: Isa ac autẽ inquit genuit iacob
Cur non dixit esau. qui eius primogenitus fuit᷑.

Expanded text:
primogenitus; immo uero, quoniam credibile primogenitus; immo uero, quoniam credibile non est patres illos aetate tam longa aut inpuberes fuisse aut coniugibus caruisse uel fetibus, nec illos eorum filios primos eis natos fuisse credibile est. Sed cum sacrae scriptor historiae ad ortum uitamque Noe, cuius tempore diluuium factum est, per successiones generationum notatis temporibus intenderet peruenire, eas utique commemorauit, non quae primae suis parentibus fuerint, sed quae in propagationis ordinem uenerint. Exempli gratia, quo id fiat apertius, aliquid interponam, unde nullus ambigat fieri potuisse quod dico. Euangelista Matthaeus generationem dominicae carnis per seriem parentum uolens commendare memoriae, ordiens a patre Abraham adque ad Dauid primitus ut perueniret intendens: Abraham, inquit, genuit Isaac; quur non dixit Ismael, quem primitus genuit? Isaac autem, inquit, genuit lacob; quur non 30 dixit Esau, qui eius primogenitus fuit?
Abbreviated transcription (Latin):
rere. siculpam temeritatis euitat᷑ Potuit
quippe adam diuinitus adnitus. dicere
postea quam seth natus est: Suscitauit
enim mihi ds̃ semen aliud. pro abel: Quo
talis erat futurus: qui impler& illius scĩ¬
tatem : non quod ipse prior post eum tẽpo¬
ris ordine nasceretur: Deinde quodscrip¬
tum est: Uixit autem seth quinque &
ducentos annos. uel secundum hebreos.
quinq: &centum annos. & genuit enos. Quis
possit nisi inconsideratus asseuerare. hunc
eius primo genitum fuisse : ut ammirantes
merito requiramus. quomodo pertot
annos immunis suerit a conubio: sine ullo
ꝓposito continentiȩ : uel non genuerit con¬
iugatus : quando quidẽ &rdeipso legitur:
& genuit filios & filias & fuerunt omnes
dies seth: duodecim & nongenti anni. & mor¬
tuus est: Atque ita de inceps: quorũ anni
commemorantur: nec filios filiasq genuisse
reticentur: Ac per hoc non appar& omni¬
no: utrũ qui nominatur genitus. ipse fuerit

Expanded text:
rere, si culpam temeritatis euitat? Potuit rere, si culpam temeritatis euitat? Potuit quippe Adam diuinitus admonitus dicere, postea quam Seth natus est: Suscitauit enim mihi Deus semen aliud pro Abel, quoniam talis erat futurus, qui inpleret illius sanctitatem, non quod ipse prior post eum temporis ordine nasceretur. Deinde quod scriptum est: Vixit autem Seth quinque et ducentos annos uel secundum Hebraeos quinque et centum annos, etgenuitEnos: quis possit nisi inconsideratus adseuerare hunc eius primogenitum fuisse? ut admirantes merito requiramus, quo modo per tot annos inmunis fuerit a conubio sine ullo proposito continentiae uel non genuerit coniugatus; quando quidem etiam de ipso legitur: Et genuit filios et filias, et fuerunt omnes dies Seth duodecim et nongenti anni, et mortuus est. Adque ita deinceps, quorum anni commemorantur, nec filios filiasque genuisse reticentur. Ac per hoc non apparet omnino, utrum, qui nominatur genitus, ipse fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
distinctis ordinib Insinuent ciutates : unã cae¬
lestem interris peregrinantẽ. alteram ter¬
renam: terrenis tamquã sola sint gaudis in¬
hiantem. uel in hȩrentem : nullus deꝓgenie
cam cum dinumerata sit : connumerato adã.
usque ad octauam generationem: quot anno¬
rum fuis s& expressus est: quando genuit eũ.
qui commemoratur post eum: Noluit
enim sp̃s dĩ interrenȩ ciuitatis generationib:
tempora notare ante diluuium: sed in cae¬
lestis maluit: tamquã essent memoria dig¬
niores : Porro autẽ seth quando natus est.
non quidem taciti sunt anni patris eius : sediã
genuerat alios : & utrum solos cam & abel.
affirmare quis audeat : Non enim quia
soli nominatisunt: ꝓpter ordines genera¬
tionum quas commemorare oportebat :
Ideo consequens uideri deb&. solos fuis se tunc
generatos exadam: Cum enim silentio
coopertis omnium nominibus cȩterorum:
legatur eum genuisse filios & filias. quo ta
fuerit ista proles eius. quis prȩsumat asse¬

Expanded text:
distinctis ordinibus insinuent ciuitates, unam caelestem in terris peregrinantem, alteram terrenam terrenis tamquam sola sint gaudiis inhiantem uel inhaerentem: nullus de progenie Cain, cum dinumerata sit connumerato Adam usque ad octauam generationem, quot annorum fuisset expressus est, quando genuit eum, qui commemoratur post eum. Noluit enim Spiritus Dei in terrenae ciuitatis generationibus tempora notare ante diluuium, sed in caelestis maluit, tamquam essent memoria digniores. Porro autem Seth quando natus est, non quidem taciti sunt anni patris eius, sed iam genuerat alios; et utrum solos Cain et Abel, adfirmare quis audeat? Non enim quia soli nominati sunt propter ordines generationum quas commemorare oportebat, ideo consequens uideri debet solos fuisse tunc generatos ex Adam. Cum enim silentio coopertis omnium nominibus ceterorum legatur eum genuisse filios et filias: quota fuerit ista proles eius, quis praesumat adse
Abbreviated transcription (Latin):
mo nascendo additus primus: Hunc se¬
cutus abel. quemmaior frater occidit :
prȩfigurationem quandam peregrinan¬
tis ciuitatis dĩ : quod ess& ab impiis & quodam
modo terrigenis: idest terrenam originem
diligentibus. & terrenae ciuitatis terrena
felicitate gaudentibus. ꝑsecutiones iniquas
passurȩ : primus ostendit: sed quot annorũ
erat adam cũ eos genuit : non appar&:
Ex inde digeruntur generationes aliȩ de
cam. aliȩ deillo quemgenuit adam in eius
suc cessionem. quemfrater occidit: & appel¬
lauit nomen illius seth: dicens ut scriptũ est:
suscitauit enim mihi ds̃ semen aliud pro
abel. que moccidit cain: Cum itaq duae
istȩ series generationum : una deseth. altera
decam: has duas dequibus nunc agimus.¬

Expanded text:
mo nascendo additus primus. Hunc semo nascendo additus primus. Hunc secutus Abel, quem maior frater occidit, praefigurationem quandam peregrinantis ciuitatis Dei, quod ab inpiis et quodam modo terrigenis, id est terrenam originem diligentibus et. terrenae ciuitatis terrena felicitate gaudentibus, persecutiones iniquas passura fuerat, primus ostendit. Sed quot annorum erat Adam, cum eos genuit, non apparet. Exinde digeruntur generationes aliae de Cain, aliae de illo, quem genuit Adam in eius successionem, quem frater occidit, et appellauit nomen illius Seth dicens, ut scriptum est: Suscitauit enim mihi Deus semen aliud pro Abel, quem occidit Cain. Cum itaque istae duae series generationum, una de Seth, altera de Cain, has duas, de quibus agimus
Abbreviated transcription (Latin):
filios generaturum: nec habentem pro¬
multo minus. idest octoginta. septua¬
ginta. sexaginta annos. a concumbendi
opere uacuis se : Aut si nonuacar& nihil
prolis gignere potuisse: Hȩc quȩstio
duobus modis soluitur: aut enim tanto
serior fuit ꝓportione pubertas: quanto
uitȩ totius maior annositas: Aut quod
magis uideo esse credibile: non hic pri¬
mo geniti filii commemorati sunt : sed quos
successionis ordo poscebat: ut perueni¬
retur adnoe : a quo rursus ad abraham.
uidemus esse ꝑuentum: Acdeinde usque
ad certum articulum temporis. quantum
oportebat signari &iam generationibus
commemoratis: cursum glorio sissimȩ ci¬
uitatis. In hoc mundo peregrinantis. & su¬
pernam patriam requirentis: Quoc
enim negari non potest: prior omnibus
camn ex coniunctione maris & feminȩ na¬
tus est: Neque enim illo nato dixiss&
adam: quod dixisse legitur: ad quisiui homi¬
nem perdm̃: nisi illis duob: ipse fuis s& ho¬

Expanded text:
filios generaturum nec habentem profilios generaturum nec habentem prolto minus, id est octoginta, septuaginta, sexaginta annos a concumbendi opere uacuisse, aut si non uacaret, nihil prolis gignere potuisse?\' Haec quaestio duobus modis soluitur. Aut enim tanto serior fuit proportione pubertas, quanto uitae totius maior annositas; aut, quod magis uideo esse credibile, non hic primogeniti filii commemorati sunt, sed quos successionis ordo poscebat, ut perueniretur ad Noe, a quo rursus ad Abraham uidemus esse peruentum, ac deinde usque ad certum articulum temporis, quantum oportebat signari etiam generationibus commemoratis cursum gloriosissimae ciuitatis in hoc mundo peregrinantis et supernam patriam requirentis. Quod enim negari non potest, prior omnibus Cain ex coniunctione maris et feminae natus est. Neque enim illo nato dixisset Adam, quod dixisse legitur: Adquisiui hominem per Deum, nisi illis duobus ipse fuisset ho
Abbreviated transcription (Latin):
sa dicere uidentur: ex hebreis codicibus e¬
mendare ausus est nemo: Non enim ẽ
illa diuersitas putata mendositas. nec ego
ullo modo putandam existimo: Sed ubi
non est scriptoris error. aliquideos diuino
spũ. ubi sensus ess& consentaneus ueritati.
& prȩdicans ueritatem : non interpretanti¬
um munere : sed prophetantium libertate :¬
aliter dicere uoluisse credendum est: Vn¬
de merito non solum hebreis. uerum &iam
ipsis: cum adhib& testimonia descripturis.
uti apostolica inuenitur auctoritas Sed
hinc me oportuniori loco. sids̃ adiuuerit.
promisi diligentius locuturum : nunc quod
in stat expediam: Non enim ambigendũ
est. ab homine qui ex primo homine natus
est primus: quando tam diu uiuebant:
potuisse constitui ciuitatem: Sane terre¬
nam : non illam quaedicitur ciuitas dĩ.
dequa ut scriberemus: laborem tanti huius
operis in manus sumpsimus: Dicit ergo¬
aliquis : Itane credendum est. hominem

Expanded text:
sa dicere uidentur, ex Hebraeis codicibus esa dicere uidentur, ex Hebraeis codicibus emendare ausus est nemo. Non enim est illa diuersitas putata mendositas; nec ego ullo modo putandam existimo: sed ubi non est scriptoris error, aliquid eos diuino spiritu, ubi sensus esset consentaneus ueritati et praedicans ueritatem, non interpretantium munere, sed prophetantium libertate aliter dicere uoluisse credendum est. Unde merito non solum Hebraeis, uerum etiam ipsis, cum adhibet testimonia de scripturis, uti apostolica inuenitur aucthinc me opportuniore loco, si Deus adjuverit, promisi diligentius locuturum: nunc quod instat expediam. Non enim ambigendum est ab homine, qui ex primo homine primus est natus, quando tam diu vivebant, potuisse constitui civitatem, sane terrenam, non illam quae dicitur civitas Dei: de qua ut scriberemus, laborem tanti hujus operis in manus sumpsimus. CAPUT aliquis: Itane credendum est hominem
Abbreviated transcription (Latin):
paulo amplius horas habebant. sed uicenas
& quaternas die noctuque trans actas: Mc
perhoc tam magnos annos uixerunt illi an¬
tiqui : usque amplius quam nogentos. quan¬
tos postea uixit abraham centũ septuagin¬
ta: & posteum filius eius isa ac. centũ octo¬
ginta. & filius eius ia cob. ꝓpecentũ quinqua¬
ginta : & quantos interposita aliquanta &ate.
Morses centum uiginti : Etquantos &iam
nunc uiuunt homines septuaginta. uel octo¬
ginta. uel non multo amplius. De quibus dic¬
tum est: & amplius eis labor & dolor: Illa¬
uero numerorum uarie
ter codices hebreorũ inuenitur & nostros.
Neque dehac antiquorum longęuitate dis¬
sentit : & siquid hab& ita diuersũ. ut uerũ
esse utrumque non possit. rerum gesta¬
rum fides ab ea lingua repetenda est :
exqua interpretatum ẽ quod habemus.
Quae facultas cum uolentibus ubigentiũ
prȩsto sit : non tamen uacat: quod septua¬
ginta interpretes: in plurimis quȩ diuer¬

Expanded text:
paulo amplius horas habebant, sed uicenas paulo amplius horas habebant, sed uicenas et quaternas die noctuque transactas. Ac per hoc tam magnos annos uixerunt illi antiqui usque amplius quam nongentos, quantos postea uixit Abraham centum septuaginta et post eum filius eius Isaac centum octoginta et filius eius Iacob prope centum quinquaginta, et quantos interposita aliquanta aetate Moyses centum uiginti, et quantos etiam nunc uiuunt homines septuaginta uel octoginta uel non multo amplius, de quibus dictum est: Et amplius eis labor et dolor. Illero numerorum uarietas, quae inter codices Hebraeos inuenitur et nostros, neque de hac antiquorum longaeuitate dissentit, et si quid habet ita diuersum, ut uerum esse utrumque non possit, rerum gestarum fides ab ea lingua repetenda est, ex qua interpretatum est quod habemus. Quae facultas cum uolentibus ubique gentium praesto sit, non tamen uacat, quod septuaginta interpretes in plurimis, quae diuer
Abbreviated transcription (Latin):
cesima tridui. tunc appellabatur dies: ut
omnia proportione minuantur: Ergo nec
toto quadriduo nostro. factum ẽ illud tam
grande diluuium : quod memoratur factum
quadraginta diebus & noctibus Quis hanc
ab surditatem & uanitatem ferat : Pro inde
remoueatur hic error qui coniectura
falsa : ita uult astruere scripturarũ nostra¬
rum fidem : ut alibi destruat ⁊ prorsus : tan¬
tus &iam tunc dies fuit. quantus & nunc est.
quem uiginti quatuor horȩ: diurno curri¬
culo nocturnoq de terminant: Tantus
mensis. quantus & nunc est: quem luna
coepta & finita concludit: Tantus annus
quantus & nunc est: quem duo decim men¬
ses lunares additis propter cursum solarẽ
quinque diebus & quadrante: consũmant:
Quanti anni sexcentesimi uitae noe secundus
erat mensis. eiusq mensis uicesimus & septimus
dies. quando coepit esse diluuium. in quo dies
quad raginta continuatae ingentes pluuiae
commemorantur: Quidies. nonbinas ac

Expanded text:
cesima tridui tunc appellabatur dies, ut cesima tridui tunc appellabatur dies, ut omnia proportione minuantur; ergo nec toto quatriduo nostro factum est illud tam grande diluvium, quod memoratur factum quadraginta diebus et noctibus. Quis hanc absurditatem et vanitatem ferat? Proinde removeatur hic error, qui conjectura falsa ita vult astruere Scripturarum nostrarum fidem, ut alibi destruat. Prorsus tantus etiam tunc dies fuit, quantus et nuquem uiginti quattuor horae diurno curriculo nocturnoque determinant; tantus mensis, quantus et nunc est, quem luna coepta et finita concludit; tantus annus, quantus et nunc est, quem duodecim menses lunares additis propter cursum solarem quinque diebus et quadrante consummant, quanti anni sescentensimi uitae Noe secundus erat mensis eiusque mensis uicensimus et septimus dies, quando coepit esse diluuium, in quo dies quadraginta continuatae ingentes pluuiae memorantur, qui dies non binas ac
Abbreviated transcription (Latin):
ta noe. secundi mensis: septima & uicesima die¬
mensis: Siannus ille minimus. quales decem
faciunt unum nostrum : triginta sex habebat
dies : tantillus quippe annus. si antiquorum
more hoc nomen accepit: aut non habebat
menses: aut mensis eius est triduum: ut ha¬
beat duodecim menses. Quo modo igitur hic
dictum ẽ. sexcentesimo anno secundi mensis. sep¬
tima & uicesima die mensis : Nisi quia tales
quales nunc sunt : &iam tunc erant menses:
Nam quo pacto aliter uicesimo & septimo die
secundi mensis. diceretur coeptum eẽ diluuiũ:
Deinde postea infine diluuii. Ita legitur: & se¬
dit arca inmense septimo: septima & uicesi¬
ma die mensis: super montes ararath: Aqua
autem minuebatur. usque adundecimum
mensem: Inundecimo autem mense : prima
die mensis. apparuerunt capita montium:
Siigitur tales menses erant : tales ꝓfecto
& anni erant: quales nunc habemus: Men¬
ses quippe illi triduani: uiginti & septem
dies habere non poterant: Aut si pars tri¬

Expanded text:
ta Noe, secundi mensis, septima et uicensima mensis, si annus ille minimus, quales decem faciunt unum \'nostrum, triginta sex habebat dies? Tantillus quippe annus, si antiquo more hoc nomen accepit, aut non habet menses, aut mensis eius est triduum, ut habeat duodecim menses. Quo mdictum est, Sexcentesimo anno, secundi mensis, septima et vicesima die mensis; nisi quia tales quales nunc sunt, etiam tunc erant menses? Nam quo pacto aliter vicesimo et septimo die secundi mensis diceretur coeptum esse diluvium? Deinde postea in fine diluvii ita legitur: Et sedit arca in mense septimo, septima et vicesima die mensis, super montes Ararat. Aqua autem minuebatur usque ad undecimum mensem: in undecimo autem mense, prima die mensis, paruerunt capita montium . Si igitur tales menses erant, tales profecto et anni erant, quales nunc habemus. Menses quippe illi triduani, viginti et septem dies habere non poterant. Aut si pars tri
Abbreviated transcription (Latin):
Et quando alibi aliisq¬
nirrantur : non tanta ea commendat auc¬
toritas: ut sine difficultate uel dubitatione
credantur : quam uis xp̃i anis fidelibus. a fi¬
delibus indicentur.: Miraculum quod me¬
diolani factum est. cumillic essemus. quando
in luminatus est caecus: admultorum notitiã
potuit ꝑuenire. quia & grandis est ciuitas.
&ibi erat tunc imperator: &immenso popu¬
lo teste res gesta est: concurrente ad corpora
mastyrum protasi. & gerbasi.. Quȩ cum la¬
terent & penitus nescirentur: episcopo ambro¬
sio ꝑsomnium reuelata reperta sunt: ubi
cȩcus ille depulsis ueteribus tenebris. diemui

Expanded text:
et quando alibi aliisqnarrantur, non tanta ea commendat auctoritas. ut sine difficultate uel dubitatione credantur, quamuis Christianis fidelibus a fidelibus indicentur. Miraculum, quod Mediolani factum est, cum illic essemus, quando inluminatus est caecus, ad multorum notitiam potuit peruenire, quia et grandis est ciuitas et ibi erat tunc imperator et inmenso populo teste res gesta est concurrente ad corpora martyrum Protasii et Geruasii; quae cum laterent et penitus nescirentur, episcopo Ambrosio per somnium reuelata reperta sunt; ubi caecus ille depulsis ueteribus tenebris diem ui
Abbreviated transcription (Latin):
torio fus salendi. fundum: ⁊ubedi appella¬
tur : cum afflictione animalium et ser¬
uorum suorum: domum suam spiritum ma¬
lignorum iuim noxiam ꝑpeti comperisset.
rogauit nrõs. me absente presbłteros. ut
aliquis eorum illo ꝑgeret: cuius orationi¬
bus cederent. ⁊ Perrexit unus: optulit
ibi sacrificium corporis xp̃i: orans quantũ

Expanded text:
torio Fussalensi fundum Zubedi appellatur; ubi cum adflictione animalium et seruorum suorum domum suam spirituum malignorum uim noxiam perpeti conperisset, rogauit nostros me absente presbyteros, ut aliquis eorum illo pergeret, cuius orationibus cederent. Perrexit unus, obtulit ibi sacrificium corporis Christi, orans quantu