comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pulchritudine suauitatẽ inuenimꝰ:.ꝓpt̾a cũ dixissẽt in
tã multiplici et ꝑplexa uariaq rerũ ꝓfunditate defectũ
humane intelligentie. subdit statĩ in pulchritudine earx¬
dẽ iocunditatẽ nature: Non satiat᷑ ocłs uisu: nec auris
et quasi ꝓpͥas qͥsdam delitias singuli p̃paratas inueniant. ut¬
pote uisus sp̾em. auditus melodis dulcedinẽ. olfactꝰ odorem.
saporẽ gustus. tactus lenitatẽ. cet̾i qͥdem om̃s corꝑee necessi¬
tati uł etiã uoluptati seruiant: hii uero duo sensus. idẽ uis
et auditus alim̃ta sua mag̃ ad sp̃alem iocunditatẽ trahunt
Uñ et illoꝵ refectio. defecationẽ ñ habet. qͥa cũ ꝑceptionẽ
dulcedinis. nullã trahunt massã corruptiõis Propt̃ qd̾ illoꝵ
refectio ad dulcedinis satietatẽ ñ ꝑueñ. quia a ꝑcipienda dul¬
cedine appecitũ illoꝵ nec p̃currens difficultas tardat: nec su¬

Expanded text:
pulchritudine suavitatem invenimus? Propterea cum dixisset in pulchritudine suavitatem invenimus? Propterea cum dixisset in tam multiplici et perplexa variaque rerum profunditate defectum humanae intelligentiae, subdit statim in pulchritudine earumdem jucunditatem naturae. Non saturatur oculus visu, nec auris et quasi proprias quasdam delicias singuli praeparatas inveniant, utpote visus speciem, auditus melodiae dulcedinem, olfactus odorem, saporem gustus et tactus lenitatem. Caeteri quidem omnes corporeae necessitati, vel etiam voluptati serviunt. Hi vero duo sensus, id est visus et auditus alimenta sua magis ad spiritalem jucunditatem trahunt. Unde et illorum refectio defaecationem non habet, quia cum perceptione dulcedinis nullam trahunt massam corruptionis. Propter quod illorum refectio ad dulcedinis satietatem non pervenit; quia a percipienda dulcedine appetitum illorum nec percurrens difficultas tardat, neque suc
Abbreviated transcription (Latin):
possunt uł intellectu pene comphendi Que si ratione ꝑ¬
fecte in uestigari ñ possunt. multominꝰ sermone posst̃ ex̃¬
plicari: Nam hoc ipsũ in rebꝰ mag̃ mag̃q omĩbꝰ ineffabile ẽ.
qd̾ tanta mutabilitatis confusione nusqͣm bene c̃sid̾anti ra¬
rũ sit pulchritudo Propterea sensus humanus in c̃sid̾ati¬
one eorũ succũbens suauit᷑ ex defectu suo reficit᷑. qͥa in eo
qd̾ scd̾m corruptionẽ displicet. mordinatissima pulchriti¬
dine uniu̾sitatis. etiã ipsa corruptio pulchra ẽ. et placet
Sic miro et ineffabili modo conditor in creat᷑a sua simł p
corruptionẽ rerũ punit maliciã. et ꝑ pulchritudinẽ de¬
lectat naturã. ut cognoscat hõ in pena sua qͥd ꝑ culpã me¬
ruit. et in delectatione qͥd amisit: Quantã enĩ in creatore
rerũ dulcedinis affluentiã ẽẽ credimꝰ. si tã mirã in creat᷑a

Expanded text:
ntellectu plene comprehendi. Quae si ratione pntellectu plene comprehendi. Quae si ratione perfecte investigari non possunt, multo minus sermone possunt explicari. Nam hoc ipsum in rebus magis omnibus ineffabile est, quod in tanta mutabilitatis confusione nusquam bene consideranti rarum sit pulchritudo. Propterea sensus humanus in consideratione horum succumbens suaviter ex defectu suo reficitur; quia in eo quod secundum corruptionem displicet, in ordinatissima pulchritudine universitatis, etiam ipsa corruptio pulchra est et placet. Sic miro et ineffabili modo, Conditor in creatura sua simul et per corruptionem rerum punit malitiam, et per pulchritudinem delectat naturam, ut agnoscat homo in poena sua quid per culpam meruit, et in delectatione quid amisit. Quantam enim in Creatore rerum dulcedinis affluentiam esse credimus, si tam miram in creaturarum
Abbreviated transcription (Latin):
ñ pot̾ retineat qͣlitatẽ. cur etiã sic fit ut uidetur. uł unde
sic fit. uł qͥd sic fit. qͥs hominũ ñ dicã de rebꝰ omĩbꝰ. sed nec
in una qualib⁊ re ad plenũ comp̃hende ualet: Quantisgͤ
tenebris homo inuoluitur. qͣnta ignorantie cecitate coarta¬
tur. cuiꝰ sensus uix etiã suꝑficietenꝰ pauca rerũ pot̃ attin¬
gere: Qͥ et si cuncta q̃ sunt scd̾m speciẽ ext̾iorẽ cerneret. ñ¬
dum tam̃ iuim latentem rerũ inuisibilẽq naturã penet᷑ro
Ergo uniu̾sitas rerũ utͦq mͦ homini incõp̾hensibilis ẽ. ui¬
delicet et scd̾m ext̾iorem sp̾em. et scd̾m interiorẽ qͣlitatẽ
Singłe aut̃ rerũ. alie qͥdem ex parte foras sp̃e ad sensum
ueniunt. alie prorsꝰ abscondunt᷑. uł qͥa localiter remote st̃
uł qͥa etiã loco p̃sentes st̃. sublimitate sui tarditatẽ sens
humani excedunt Uix gͦ aliqua sensus humanus in rebꝰ at¬
ting̾e sufficit. nichil aut̃ unuersoꝵ ꝑfecte ut ẽ cõprehen¬

Expanded text:
cur etiam sic sit ut videtur, vel unde sic sit, vel ad quid sit, quis hominum non dicam in rebus omnibus, sed nec in una qualibet re ad plenum comprehendere valet? Quantis ergo tenebris homo involvitur; quanta ignorantiae caecitate coarctatur, cujus sensus vix etiam superficie tenus pauca rerum potest attingere? Qui etsi cuncta, quae sunt secundum speciem exteriorem, cerneret, nondum tamen vim latentem rerum, invisibilemque naturam penetraret. Ergo universitas rerum utroque modo homini incomprehensibilis est; videlicet et secundum exteriorem speciem, et secundum interiorem qualitatem. Singulae autem rerum, aliae quidem ex parte foras specie ad sensum veniunt, aliae prorsus absconduntur, vel quia localiter remotae sunt, vel quia etiam loco praesentes, subtilitate sui tarditatem sensus humani excedunt. Vix ergo aliqua sensus humanus in rebus attingere sufficit; nihil autem universorum, perfecte ut est, comprehen
Abbreviated transcription (Latin):
ipsis ꝑ immutabilitatẽ stare ñ posst̃. in suo tam̃ gen̾e ꝑ simi¬
litudinẽ statũ custodiunt. ut qd̾ sunt. semꝑ ẽẽ ñ possint sin¬
gula. nũq. tam̃ inueniant᷑ aliud ẽẽ uniu̾sa qͣm singula Er¬
go nichil nouũ sub sole: quantomag̃ supͣ solem : Nam et id̾o
nicħ nouũ sub sole. qͥa et̾nũ ẽ supͣ solẽ: Sub sole nouũ ñ ẽ. nec

Expanded text:
stare non possunt, in suo tamen genere per similitudinem statum custodiunt, ut licet quod sunt, semper esse non possint singula; nunquam tamen inveniuntur aliud esse universa, quam singula. Ergo nihil novum sub sole. Quanto magis supra solem? Nam et ideo nihil novum sub sole; quia aeternum est supra solem. Sub sole et luna novum non
Abbreviated transcription (Latin):
totiusq nat̾e ad ortũ suũ ꝑ singła scła et magnos annos ad
pͥmã oor ditionẽ repͣent᷑ uniuersa Hic uͦ error quantus
sit. facile arguit aĩ ratio manifesta: Nam tꝑa et̾na ẽẽ nog
posse. in hoc euidentissime comꝓbat᷑. qd̾ omne tꝑs miciũ
habuit: et sine contͣdictione constat: quia omẽ qd̃ iniciũ
habu̾it. aliqñ ñ fuit: Ampliꝰ Omẽ tꝑs p̃teritũ. aliqñ p̃sen

Expanded text:
totiusque naturae ad ortum per singula saecula et magnos annos ad primam conditionem reparentur universa. Hic vero error quantus sit, facile arguet ratio manifesta. Nam tempora aeterna esse non posse in hoc evidentissime comprobatur: quod omne tempus initium habuit; et sine contradictione constat quod omne quod initium habuit, aliquando non fuit. Amplius omne tempus praeteritum, a
Abbreviated transcription (Latin):
cessatione et reꝑantia transeant. et deficiant reꝑata: lieos
enĩ huic defectui qͥlemcũq consolationẽ pr̃are uideat᷑ repe¬
tita infusio. magna tam̃ ẽ miseria semꝑ ad indigentiam
acciꝑe. et nũqͣm indigentia accipiendi posse carere Uñ
manifestũ ẽ qd̾ omĩa tnsitoria et caduca uana sunt. q̃ a sui
status soliditate iugit̃. uł tͣnsitu uł defectu in anescunt:
Magnũ gͦ hic spectacłm scĩs m̃tibꝰ p̃paratũ ẽ.q̃ norunt ex
uisibilibꝰ trahere inuisibiliũ cognitionẽ. q̃ norunt c̾ato¬

Expanded text:
per sine cessatione, et reparantia transeant, et deficiant reparata? Licet per sine cessatione, et reparantia transeant, et deficiant reparata? Licet enim huic defectui qualemcunque consolationem praestare videatur repetita infusio; magna tamen est miseria semper ad indigentiam accipere, et nunquam indigentia accipiendi posse carere. Unde manifestum est quod omnia transitoria, et caduca vana sunt, quae a sui status soliditate jugiter, vel transitu vel defectu inanescunt. Magnum ergo hic spectaculum sanctis mentibus praeparatum est, quae norunt ex visibilibus trahere invisibilium cognitionem. Quae norunt
Abbreviated transcription (Latin):
euaporato et exinanito. nec ẽẽ ẽ. rursũ: ut m̃bris fatiseñtibꝰ
reꝑandis edendi subsidio concurrat᷑ Quasi gͦ cͥculus renaseñ¬
tis semꝑ indigñtie. in suã originẽ recurrens ducit᷑. qͥa dũ sine
cessatione qd̾ sũptũ ẽ p̃terit. semꝑ it̾ato sumi necẽe ẽ. qd̾ sup¬
plendo defectui substantiã ministͣre possit Quale gͦ nutri¬
mentũ sub̃ia cibi assidua itatione alendo corꝑi subiẽ. tale om¬
nino elem̃toꝵ refluxio nutrim̃tũ in t̾re corꝑe ꝓcreandis fetibꝰ
seminibꝰꝙ uiuificandis infundit: Hoc ignis. hoc aer. hoc aqͣ
ꝑpeti accessu et recessu sine int̾missione ag̾e ñ cessant. ut seꝑ
accedentia repleant et recedentia euacuent. ut qͥa susistere
ñ pot̾ uigor infusionis p̃terite. ex necessitate denuo iteret᷑
irrogatio plenitudinis reꝑande Quã gͦ rer̃ alim̃ta fiduciam

Expanded text:
evaporato et exinanito, necesse est rursum ut membris fatiscentibus evaporato et exinanito, necesse est rursum ut membris fatiscentibus reparandis edendi subsidio concurratur. Quasi ergo circulus renascentis semper indigentiae in suam originem recurrens ducitur; quia dum sine cessatione quod sumptum est praeterit, semper iterato sumi necesse est, quod supplendo defectui substantiam ministrare possit. Quale ergo nutrimentum substantia cibi assidua iteratione alendo corpori subjicit: tale omnino elementorum refluxio nutrimentum in terrae corpore procreandis fetibus seminibusque vivificandis infundit. Hoc ignis, hoc aqua, hoc aer perpeti accessu et recessu sine intermissione agere non cessant, ut semper accidentia repleant et recedentia evacuent ut quia subsistere non potest vigor infusionis praeteritae ex necessitate denuo iteretur irrigatio plenitudinis reparandae. Quam ergo rerum alimenta fiduciam
Abbreviated transcription (Latin):
excursũ in res sensibiles ꝓcreandas descbit dicñs Omĩa fli¬
mina int̾nt in mare: et mare ñ redundat. Et causã sta¬
tim ad uing̃ qͣrȩ ñ redundat mare. in se om̃nibꝰ fluminib
receptis. qͥa scił rursũ ad locũ suũ unde exeunt flumina
reu̾tunt᷑. ut itm fluant: Ductus enĩ aquaꝵ ꝑ omne cor¬
pus t̾re intͥnsecꝰ et deforis in modũ uenarũ humorẽ tͣhuni
ut equabiht̃ irrigatio in omnẽ partẽ diffundat᷑ ħaut
infusio ut iugis et ꝑpetua eẽ possit. iocirco aquaꝵ curs
in orbẽ dispositꝰ ẽ in illa ꝑhenni cͥcũitione. ut numquã
deficiat. qd desuꝑ infundit᷑ Quantũ enĩ in parte alt̾a deorsũ
fluit. tantũ in alt̾a parte ꝑ occultos meatus ad ortũ reuocat᷑ Sic
et cibatꝰ corꝑis quodã cͥcũitu fert᷑ et refert᷑. pͥmũ a ꝑalato in al¬
uum descendens. ac deĩ in secessũ ꝑtͣnsiens. et in ipso eiꝰ tͣnsitr
qͣsi qͥdam instillatione nat̾e deficienti nutͥmentũ subicit᷑. quo

Expanded text:
excursum in res sensibiles procreandas describit, dicens: Omnia flumina intrant in mare, et mare non redundat. Et causam statim adjungit, quare non redundet mare omnibus in se fluminibus receptis: Quia scilicet rursum ad locum unde exeunt flumina revertuntur, ut iterum fluant. Ductus enim aquarum per omne corpus terrae intrinsecus, et deforis in modum venarum humorem trahunt, ut aequabiliter irrigatio in omnem partem diffundatur. Haec autem infusio ut jugis et perpetua esse possit, idcirco aquarum cursus in orbem dispositus est, et in illa perenni circuitione, ut nunquam deficiat quod desuper infunditur; quantum in parte altera deorsum fluit, tantum in altera parte per occultos meatus ad ortum revocatur. Sic et cibus corporis quodam circuitu fertur, et primum a palato in alvum descendens, ac deinde in secessum pertransiens, et in ipso ejus transitu, quasi quadam instillatione naturae, deficienti nutrimentum subjicitur, quo
Abbreviated transcription (Latin):
dit᷑ de monstrare. omnia uideł oꝑa hominũ q̃ sub sole fiun
uana eẽ. et nicħ ampliꝰ habere hominẽ de uniu̾so labore
suo qͦ laborat sub sole Ut aut̃ sue assertioni fidẽ faciat. se ip¬
sum in exemplũ ꝓponit omniũ q̃ dicturiis ẽ. asserens se cuncta
q̃ loqͥtur exꝑimento didicisse. ac ꝓbasse uera Et iccirco ꝓpo¬
nit ꝑsonã iuã talẽ. ut nec incredibile uideat᷑ harũ rerum
omĩum eũ exꝑim̃tũ hab̾e potuisse : Propt̾ea potentiã ⁊ dig¬
nitatẽ suã demonstrat. rex isrł in hierłm Sapientiã quoꝙ
ostendit. et p̃cessi sapientia om̃s qͥ fuer̃ ante me in ierłm
Diuitias et enum̾at. domos. uineas. ortos. pomaria. pisci¬
nas. seruos. ancillas. arm̃ta. greges. aurũ. argentũ: Postremo
neqͥd defuisse pucet᷑. luxũ quoq et uoluptatẽ adiungit. ea¬
tatores et cantatoes. et deliciasfilioꝵ hominũ. et omnĩa inqͥ
q̃ desidauer̃ ocłi mei ñ negaui eis. nec ꝓhibui cor meũ qͥn

Expanded text:
a hominum quae sub sole fiunt vana esse, et nihil amplius habere hominem de universo labore suo quo laborat sub sole. Ut autem suae assertioni fidem faciat, seipsum in exemplum proponit omnium quae dicturus est, asserens se cuncta quae loquitur experimento didicisse ac probasse vera. Et idcirco nit suam personam, ut non incredibile videatur harum rerum omnium eum experimentum habere potuisse. Propterea potentiam et dignitatem suam demonstrat rex Israel in Hierusalem. Sapientiam quoque ostendit. Et praecessi sapientia omnes qui fuerunt ante me in Hierusalem. Divitias enumerat, domos, vineas, hortos, pomaria, piscinas, servos, ancillas, armenta, greges, aurum, argentum. Postremo ne quid defuisse putetur, luxum quoque et voluptatem adjungit. Cantores, cantatrices et delicias filiorum hominum: et omnia, inquit, quae desideraverunt oculi mei non negavi eis, nec prohibui cor meum quin
Abbreviated transcription (Latin):
Si morientes discedt̃. et morit᷑i succedt̃. qd̾ gaudiũ ẽ: Uidet᷑
qͥdem dolor uiuentiũ in naseñtibꝰ c̃solationẽ acciꝑe. s unde
finiri putat᷑ ut ñ sit. inde accip̃ ut semꝑ sit: Qd̾ enĩ mori¬
entes discedt̃. dolor ẽ: Quẽ consolatio sequit᷑. qd̾ morituri
adueniut̃. s c̃solatio q̃ luctu t̾minat᷑ Et qͥd utroq uaniꝰ ẽẽ
pot̃: Gen̾atio p̃terit. et gen̾atio adueñ Si paucos uł ñ uni

Expanded text:
orituri succedunt, quod gaudium est? Videtur quidem dolor viventium in nascentibus consolationem accipere; sed unde finiri putatur ut non sit, inde accipit ut semper sit. Quod enim morientes discedunt dolor est. Quae consolatio sequitur quod morituri adveniunt? Consolatio quae luctu terminatur. Et quid in utroque vanius esse potest? Generatio praeterit, et generat
Abbreviated transcription (Latin):
Que uideł concupiscentia in effabilẽ dulcedinẽ sentiens ui¬
su uł auditu corꝑeo qͦ excitat᷑. qͣmtãcũq iocunditatẽ affe¬
rant. irritari pot potius qm expleri. et sermone huma
nũqͣm ꝑfecte explicat᷑: A sp̃e enĩ uisibiliũ rer̾ qͣi q̃dã tm̃¬
modo ratronalis animꝰ semina c̃cip̃ gaudiorũ. s exereseñte
mox imm̃so desidio. parturit ipse. et ñ se cap̃ intanta io¬
cunditate Nemo gͦ uisibiliũ rerũ aspectũ castis m̃tibꝰ nox¬
iũ putet. qͥa si uid̾e oꝑa dĩ omĩno noxiũ foret: neqͣꝗͣ. ab

Expanded text:
Quae videlicet concupiscentia ineffabilem dulcedinem sitiens, viQuae videlicet concupiscentia ineffabilem dulcedinem sitiens, visu vel auditu corporeo quo excitatur quantamcunque jucunditatem afferant, irritari potest potius quam expleri, et sermone humannunquam perfecte explicatur. A specie enim visibilium rerum, quasi modo rationalis animus semina concipit gaudiorum; sed excrescente mox in immensum desiderio parturit ipse et non se capit in tanta jucunditate. Nemo ergo visibilium rerum aspectum castis mentibus noxium putet; quia, si videre opera Dei omnino noxium fore
Abbreviated transcription (Latin):
uł si ñ eẽt effic̾ent. uł si minꝰ eẽt. augerent: Ergo essentia
rer ꝑ uisũ ad animã ingͣdiens. et uocũ signific̾atio ꝑ au¬
ditũ. scientiã pariunt. forma uͦ rerũ ꝑ uisũ intrans. et
melodia uocũ ꝑ auditũ. ad iocunditataẽ animũ accñdt̃ Quotienᷤᷤ
enĩ forensiũ rer̃ sp̾e uisus afficit᷑. siue auditꝰ uocũ dulcedine
demulcet᷑. euigilat animꝰ intꝰ miris affectibꝰ. illi qͦ exteriꝰ tactũ
se sentit respondens Et fit ñ nũꝗͣ ut ꝑ eã quã sensu corꝑeo
trahit dulcedinẽ. redeat ad inuisibiliũ bonoꝵ recordationem. ⁊
qͦdãmͦ ex similitudine ammonitꝰ. inenarrabili desid̾io illd̾ in¬
cipiat concupisc̾e. cuiꝰ qͣsi umbrã et imaginẽ in affectu cor¬
auris implet᷑ auditu. qͥa p̃cipue ꝑ hos sensus uisibiliũ pulcͥ¬
tudo dũ animũ mira iocunditate in sui contẽplatione affiẽ:
inenarrabilẽ in eo concupiseñtiã inuisibiliũ bonoꝵ accendit

Expanded text:
 non esset, efficerent, vel si minus esset augerent. Ergo essentia rerum per visum ad animam ingrediens, et vocum significatio per auditum scientiam pariunt. Forma vero rerum per visum intrans, et melodia vocum per auditum ad jucunditatem animum accendunt. Quoties enim foris sive rerum specie visus afficitur, sive auditus vocum dulcedine demulcetur, evigilat animus intus miris affectibus, illi quo exterius tactum se sentit, respondens. Et fit nonnunquam, ut per eam quam sensu corporeo trahit dulcedinem, redeat ad invisibilium bonorum recordationem et quodammodo ex similitudine, admonitus inenarrabili desiderio illud incipiat concupiscere: cujus quasi umbram et imaginem in affectu corauris impletur auditu. Quia per hos sensus, visibilium pulchritudo, dum animum jucunditate in sui contemplatione afficit, inenarrabilem in eo concupiscentiam invisibilium bonorum accendit.
Abbreviated transcription (Latin):
infantie uelamine tenebraꝵ oppanso. lumina mortalium ẽte¬
gens. fessos arctus ad qͥetem foueat. et soporẽ ut it̾m reꝑatos la¬
bori atq ex̾citationi diurne. alacͥores restituat: Hunc ammira¬
bilem diuine dispnsationis ordinẽ psalmista intuens. cũ eius
oꝑa comendaret᷑. hoc int̾ cet̾a qiͣ excellñs aliqd̃. et ñ parua lax¬
de dignũ. cõmemorat dicens Fec̃ lunã in temꝑa. sol cognouit
occasũ suũ. Posuit tenebras et facta ẽ nox. in ipsa ꝑtͣnsibũt

Expanded text:
infantiae, velamine tenebrarum oppanso, lumina mortalium conteinfantiae, velamine tenebrarum oppanso, lumina mortalium contegens, fessos artus ad quietem foveat et soporem, ut iterum reparatos labori atque exercitationi diurnae, alacriores restituat. Hanc admirabilem divinae dispensationis ordinem Psalmista intuens cum ejus opera commendaret, hoc inter caetera quasi excellens aliquod et non parva laude dignum commemorat, dicens: Fecit lunam in tempora; sol cognovit occasum suum. Posuit tenebras, et facta est nox: in ipsa pertransibunt
Abbreviated transcription (Latin):
hic aꝑte ostñdit quos labores arguat uanitatis Qͥ fiunt inqͥt
sub sole: Qͥd ẽ fiunt sub sole: Fortassis simplicit̾ accipien¬
dũ ẽ qd̾ ait sub sole. qͥa hoĩes in hac mundi parte inferio¬
ri degentes. desuꝑ solis lum̃ aspiciũt. et ad agenda oꝑa usi¬
bis humanis nece̾ssaria. illuminant᷑ ut uideant: Propterea
nãq uite humane tꝑa ꝓ diuinã ꝓuidñtiã alt̾nis uicibꝰ sic di¬
stributa st̃. ut egͣ oꝑa actionũ suaꝵ nimia ꝓtnsione fessa. ipa
tua sibi parilitate succedt̃. ut ꝑ diẽ ab ortu ad occasũ sol cur¬
su suoͭ suꝑ ꝑtͣnsiens. lum̃ suũ usq qͣq in subiecta diffundat. et
humanos ocłos sua p̃sentia illustrans. cet̾orũq animantium
t̾re ad excitationẽ agñdi excitet. et simł oꝑandi p̃beat faculta¬
tẽ. nocte uͦ se humanis affectibꝰ subducñs. et qͣsi qͥbusdã panniᷤ

Expanded text:
hic aperte ostendit quos labores arguat vanitatis. Qui fiunt, inquit, hic aperte ostendit quos labores arguat vanitatis. Qui fiunt, inquit, sub sole. Quid est, fiunt sub sole? Fortassis simpliciter accipiendum est quod ait, sub sole; quia homines in hac mundi parte inferiori degentes, desuper solis lumen accipiunt, et ad agenda opera usibus humanis necessaria illuminantur ut videant. Propterea namque vitae humanae tempora per divinam providentiam alternis vicibus sic distributa sunt, ut aegra corpora actionum suarum nimia protensione fessa, ipsatua sibi parilitate succedunt, ut per diem ab ortu ad occasum sol cursu suo desuper pertransiens, lumen suum usquequaque in subjecta diffundat, et humanos oculos sua praesentia illustrans, caeterorumque animantium terrae ad exercitationem agendi excitet, et simul operandi praebeat facultatem. Nocte vero se humanis aspectibus subducens, et quasi quibusdam pannis
Abbreviated transcription (Latin):
to. Quas̃ enĩ electis suis ds̃ laborẽ singit. cũ eis ext̾ius uelut i¬
iustoꝵ et hunc imaginariũ dolorẽ qͥ spe̾m miserie ht̃. ueram
miseriã ñ ht̃. fictũ nominat. ipsũ ꝓfecto eundẽ scd̾m aliqͥd
etiã uanũ ñ inc̃uenient̃ dici posse demonstrat: Soce gͦ ꝑtͣn¬
siit labor oꝑis. ꝑtͣnsiit qđ uanũ fuit. qđ̾ tnsitoriũ fuit ꝑtͣn¬
oꝑis. aut m̾ces laboris : ꝓpt̾ea licet ecce scd̾m aliqͣm dieñdi mo¬
dũ labor ip̃ẽ et dolor tꝑalis uanus ñ inõuenient᷑ dr̃: nũqͥd
tam̃ m̾ces laboris ipsius uanitas ũqͣm recte dicet᷑ : Absit. Quo¬
qͦ laborat sub sole : De p̃mio enĩ laboris. ñ de ipso labore. de
utiluate. ñ de oꝑe hoc dictũ ẽ. qͥd ht̃ ampliꝰ hõ de uniu̾so la¬
bore suo: Ecce ampliꝰ ht̃ homo. et młto ampliꝰ habet. et tu
dicis qͥd ampliꝰ ht̃ : Propt̾ea adiunxit et ait: Quo laborat
sub sole: Ecce habemus solutã huiꝰ q̃stionis difficultatẽ Nã

Expanded text:
. Quasi enim electis suis Deus laborem fingit, cum eis exterius velut ijustorum et hunc imaginarium dolorem, quia speciem miseriae habet, veram miseriam non habet; fictum nominat; ipsum profecto eumdem, secundum aliquid etiam vanum non inconvenienter dici posse demonstrat. Ecce ergo pertransit labor operis. Pertransit quod vanum fuit; quod transitorium fuit, pertranoperis aut merces laboris? Propterea licet: ecce secundum aliquem dicendi modum labor ipse et dolor temporalis vanus non inconvenienter dicitur. Nunquid tamen merces laboris ipsius vanitas unquam recte dicetur? Absit! Quo labore suo? De praemio enim laboris et non de ipso labore; de utilitate, non de opere, hoc dictum est: Quid habet amplius homo de universo labore suo? Ecce amplius habet homo et multo amplius habet, et tu dicis: Quid amplius habet? Propterea adjunxit et ait: Quo laborat sub sole. Ecce habemus solutam quaestionis hujus difficultatem. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
nascentibꝰ motum quẽ ꝑ increm̃tũ rerum exerit. ꝑ defec¬
tũ et occasũ earũdem að originẽ suã reduc̃ Seqͥtur tereia
clausula in qͣ tractat᷑ de elem̃to aq̃. qd̾ in ordine reiꝵ t̾ciũ
p̾t ignẽ ponit᷑. in ꝓcreatione scd̾m sociat᷑ Quantũ enim
attinet ad dispositionẽ ⁊ ordinẽ rerũ. pͥmũ et suꝑp̃mũ lo¬
cũ ignis possidet Demn aer. scd̾m et ꝓximũ. postea aqua
t̾eiũ uendicat locũ. nouissimo et imo loco t̾ra residet In
his qͣtuor elem̃tis ignis et aqͥ nat᷑a qͥdẽ maxime repugnan¬
tia. cũ fed̾atione tam̃ eqͣbili. et amica. omĩum uascentiũ ori¬
go st̃. ⁊ id̾o si locũ ł naturã attendimꝰ. a se inuicẽ duo hec

Expanded text:
 incrementum rerum erexit, per defectum et occasum earumdem ad originem suam reducit. Sequitur tertia clausula in qua tractatur de elemento aquae, quod in ordine rerum, tertium post ignem ponitur in procreatione secundum sociatur. Quantum enim attinet ad dispositionem et ordinem rerum, primum et supremum locum ignis possidet; aer secundum igni proximum. Postea aqua tertium vendicat locum; novissimo et imo loco terra residet. In his quatuor ignis et aqua, natura quidem maxime repugnantia confoederatione tamen aequabili amica, omnium nascentium origo sunt. Et ideo si locum vel na
Abbreviated transcription (Latin):
ris diutuis in eiꝰmoi detin̾e uideam᷑. cont᷑ ꝓpositũ nr̃m sa¬
crã expositionẽ relinꝗñtes. ad descͥbendos sidm cursurde.¬
uolummus: Omĩa qͥdẽ hec ob id solũmͦ dicta st̃. ut humanus
imimus eara reꝵ quas noũ relatione. c̃modiꝰ excitetur ⁊ et ut
pehedeogitanda ea q̃ n noũ euigilet. et iccireo non nb pigrũ
ẽe debetaut indignũ uidi. ad ea dilignt̾ intend̾e. q̃ nb diuinũ
sermo studint tã diligñtꝰ enarrare Demonstrat gͥ qli ua lui¬
minare ħ magnũ qd sua p̃sentia uniu̾sa illustrat. in cessabi
agratione in ħ mundi sensibił globo cͥcũferat᷑. suoq acce¬
ssu et recessu uarias rerũ mutationes efficiat: Oricͤ sol et
occidit. et ad locũ suũ reu̾tit᷑ Prund̃ ostñdit cͣircularẽ hab̾e mo¬
tũ. et ad id semꝑ unde ꝓg̃dit᷑ reu̾ti. ut qr in cͥculo finis ñ pot̃ inue

Expanded text:
ris diutius in ejusmodi detinere, ne videamur contra propositum nostrum saris diutius in ejusmodi detinere, ne videamur contra propositum nostrum sacram expositionem relinquentes, ad describendos siderum cursus devolvi. Omnia quidem haec ob id solummodo dicta sunt, ut humanus animus earum rerum quas novit relatione, commodius excitetur, et ut per haec ad cogitanda ea, quae non novit, evigilet: et idcirco non nobis pigrum esse debet, aut indignum videri, ad ea diligenter intendere, quae nobis divinus sermo studuit diligenter enarrare. Demonstrat ergo quali via luminare hoc magnum, quod sua praesentia universa illustrat, incessabili agitatione in hoc mundi sensilis globo circumferatur, suoque accessu et recessu varias rerum mutationes efficiat. Oritur sol, et occidit, et ad locum suum revertitur. Primum ostendit eum circularem habere motum, et ad id s
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑhec gͥ tͥa elem̃ta in illo quarto suã uim nat᷑a excet. q̃ c̾ca illdꝰ
⁊ in illo discurrñtia lege mirabili. et se inuicẽ c̃temꝑantia
tã innumabiles formas et species rerũ ex ea ꝓducunt. qͦt
annius. m̃struis. diurnis. temꝑm uicissitudinibꝰ in eoꝵ acce¬
ssu et recessu iugit̾ si ne cessatione alt̾nantibꝰ demonstiãt᷑:
Quia gͥ cuncta nascñtia q̃ de t̾ra oriunt᷑. et ex t̾ra subiam nu¬
t̾mentũꝙ sũscipiunt. ab his tͥbus elem̃tis uitalis motꝰ nat̾am
sortiunt᷑. recte in eis et mutabilitatis originẽ posuit. et mu¬
tabiliũ omĩũ nat̾am ꝓpͥetatẽꝙ exp̃ssit. ut in his parit᷑ uide¬
amus. ⁊ ũn sit qd̾ stare ñ pot̾ quicqͥd sub tꝑr orit᷑. et q̃ uia
dit. n ad locũ suũ reu̾titur. ibiq renaseñs girat ꝑ midiem.
et flectit ad aqͥlonẽ: Paucis u̾bis rẽ magnam c̃prehendit.
de qͥbꝰ aliqͣ nos ꝓtemꝑe dic̾e oportet Ne tñ animũ audito¬

Expanded text:
 tria elementa in illo quarto vim suam natura exercet, quae circa illud, et in illo discurrentia lege mirabili, et se invicem contemperantia, tam innumerabiles formas et species rerum ex ea producunt, quot annuis menstruis, diurnis temporum vicissitudinibus in eorum accessu et recessu jugiter sine cessatione alternantibus demonstrantur. Quia igitur cuncta nascentia quae de terra oriuntur et ex terra substantiam nutrimentumque accipiunt, ab his tribus elementis vitalis motus naturam sortiuntur, recte in eis, et mutabilitatis originem posuit, et mutabilium omnium naturam proprietatemque expressit, ut in his pariter videamus et unde sit quod stare non potest, quidquid sub tempore oritur, et qua via suum revertitur, ibique renascens gyrat per meridiem, et flectitur ad aquilonem. Paucis verbis rem magnam comprehendit: de quibus aliqua nos pro tempore dicere oportet, non tamen animum audito
Abbreviated transcription (Latin):
loci elapsu fuguint. ut etiã loqñtiũ de se sermones expe¬
ctare ñ possint: Nã et si aliqñ ab int̾roganti scd̃m aliqͥd
recte dici possit. ẽ. a respondente tam̃ semꝑ uerius dr̃ fuit
et ñ ẽ Sic ipsa int̾rogatio responsionẽ quidẽ q̃rit q̃ ñdr̃
est. sed responsio ueniens int̾rogationẽ ñ inueñ. q̃ iã ñ ẽ: In uera
gͥ consid̾atione. hoc solũ quasi ñ ẽẽ uidit qd̾ solũ ẽẽ uidet᷑. qͥa
dũ simul et ẽẽ incip̃ ex eo qd̾ ñdũ ẽ. et ẽẽ desinit in id qd̾ iã ñ
ẽ : pene nicħ ẽ qd ẽ: Et iccirco nequaꝗͣ. int̾rogat qͥd sit qd̾ ẽ. qͥ a
et ipsum int̾rogantis ẽ. respondenti quantũ uis ꝓrime. fuit iã.

Expanded text:
nes exspectare non possint. Nam etsi aliquando ab interrogante secundum quid recte dici possit, est, a respondente tamen semper verius dicitur, fuit, et non est. Sic ipsa interrogatio responsionem quidem quaerit, quae nondum est. Sed responsio veniens interrogationem non invenit, quae jam non est. In vera igitur consideratione hoc solum quasi non esse vidit, quod solum esse videtur. Quia dum simul et esse incipit ex eo quod nondum est, et esse desinit in id quod jam non est; pene nihil est, quod est. Et idcirco nequaquam interroga, quid sit quod est? quia et ipsum interrogantis est respondenti quantumvis proximo, fuit jam,
Abbreviated transcription (Latin):
uniu̾sa ꝑ cͥcũitum. et hinc distinctione facta. dem̃n seq̃ns se¬
enĩ cursu suo uniu̾sa incͥcuitu lustrat. qͥa om̃s partes m̃di
ꝑ diu̾sa signa oriens ł occidens atting̃ In cancro enĩ oriens.
et occidens ad aqͥlonẽ tang̃: In capͥcorno m̾idiẽ. in libra et a¬
riete. ꝑ orientẽ et occidentem mediũ ꝑtͣnsit Seqͥtur ꝑ gi
sp̃s. et in circłos suos reu̾tit᷑ Scd̾m p̃dedñtẽ expositionem.

Expanded text:
ctione facta, deinde sequens seenim cursu suo universa in circuitu lustrat; quia omnes partes mundi per diversa signa oriens, vel occidens attingit. In cancro enim oriens, et occidens, aquilonem tangit. In capricorno, meridiem. In libra, et ariete, per orientem, et occidentem medium pertransit. Sequitur: Pergit spiritus, et in circulos suos revertitur. Secundum praecedentem expositionem,
Abbreviated transcription (Latin):
totũ significatũ intelligat᷑ Suꝑius nãq t̾rã qiͣ fundam̃tum
immobilẽ medio loco constĩtuit. nẽ cet̾a tria elem̃ta .i. ignẽ. ae¬
rem. aqͣm. circa ipsam motii instabili fluctuantia dispoñ. ut
inꝓcreandis mutabi libꝰ his tͥbus elem̃tis motũ agendi et qͦdã¬
modo uicẽ artificis attͥbutã ostñdat: t̾rã uero qͣi mat̾iã ꝗͣ dam
ꝓcreandorũ omĩum immobilẽ subiac̾e impotentẽ qͥdẽ agndi¬

Expanded text:
totum significatum intelligatur. Superius namque terram quasi fundamentum immobile medio loco constituit. Nunc caetera tria elementa, id est ignem, aerem, aquam circa ipsam motu instabili fluctuantia disponit, ut in procreandis mutabilibus, his tribus elementis motum agendi, et quodammodo vicem artificis attributam ostendat. Terram vero quasi materiam quamdam procreandorum omnium immobilem subjacere; impotentem q
Abbreviated transcription (Latin):
sam refusa dissimilit̾ moueat᷑. et ñ uniformit̃ conqͥescat.
ut ñ cogam᷑ motũ semel ceptũ usq ad ext̾ma extend̾e. s singłe
motiones impulsionesq qͣsi inse facte et paulatĩ sꝑacio mo¬
tu languente qͥescant Sed et illd̃ qd̾ ait lustrans.apte hu¬
ic elem̃to tͥbuit. qd̾ sordes uniu̾sas sua mobilitate ucumꝙ
asꝑsas siue collectas pͥget ac dissipet. siue qd̾ sua subtilita¬
te cuncta penȩt̾ns us ꝙ qͣꝙ diffundat: Uł ad suꝑiorẽ ħ sen¬

Expanded text:
eatur; et non uniformiter conquiescat, ut non cogamur motum semel coeptum usque ad extrema extendere, ut singulae motiones impulsionesque quasi in se factae; et paulatim spatio motu languente quiescant. Sed, et illud quod ait: Lustrans, apte huic elemento tribuitur, quod sordes universas sua mobilitate ubicunque aspersas sive collectas purget ac dissipet. Sive quod sua subtilitate cuncta penetrans ubique se diffundat. Vel ad superiorem
Abbreviated transcription (Latin):
uan: itacũ. uanitas uanitatũ. et omia uanitas Dem̃n sed̾o lo¬
couanitatẽ q̃ ẽ in oꝑibus humanis ad iungit Quid hab
amplius hõ de uniu̾so labore suc qͦ laborat sub sole: Ter¬
cio loco illã uanitatẽ q̃ corꝑibꝰ humonis inẽ ꝑ mortalitatẽ.
subdit dicens Gen̾atio p̃terit. et gen̾atio aduenit Et scd̾
has tres distinctiones. totã quoq seqñtis oꝑis serie̾ in tres
partes diuidit. singuł singulas tͥbuens portiones In pͥma
parte cuiꝰ iniciũ ẽ orit᷑ sol et occidit. disputat de uanitate
mut abilitatis In scd̾a parte q̃ sic incipit. ego eccłiastes rex¬

Expanded text:
it. Vanitas vanitatum, et omnia vanitas. Deinde secundo loco vanitatem, quae est in operibus humanis, adjungit. Quid habet amplius homo de universo labore suo quo laborat sub sole? Tertio loco illam vanitatem, quae corporibus humanis per mortalitatem inest, subdit dicens: Generatio praeterit, et generatio advenit. Et secundum has tres distinctiones, totam quoque sequentis operis seriem in tres partes dividit, singulis singulas tribuens portiones. In prima parte cujus initium est: Oritur sol, et occidit, disputat de vanitate mutabilitatis. In secunda parte, quae sic incipit: Ego Ecclesiastes
Abbreviated transcription (Latin):
te qͣ ex u̾itate uiuit ueracit̃ uanitatẽ arguit. et inuenitur qͦ¬
modo uanitas arguit uanitatẽ. ñ ꝑ uanitatẽ s ꝑ ui̾tatem.
Recte gͦ eccłiastes qui m̃te eleuatus erat supͣ om̃nẽ uanitã¬
tẽ. et ad ipsam ꝑuen̾at ui̾tatẽ. in eadẽ u̾itate sublimit᷑ uidit
qd de arguenda uanitate ueracit̃ dix̃ Uanitas uanitatum.
uanitas uanitatũ. et omĩa uanitas Inculcatio u̾borũ cũ aff¬
ectu loqñtis. et rei magnitudinẽ. et ammiratioĩs significat
nouitatẽ. et ẽ cũ aggͣuatiõe plata sentñtia Nã st̃ qͥdã gͣtꝰ¬

Expanded text:
te, qua ex veritate vivit, veraciter vanitatem arguit, et invenitur quomodo vanitas arguit vanitatem, non per vanitatem sed per veritatem. Recte ergo Ecclesiastes, qui mente elevatus erat supra omnem vanitatem et ad ipsam pervenerat veritatem, in eadem veritate sublimiter vidit quod de arguenda vanitate veraciter dixit: Vanitas vanitatum, vanitas vanitatum, et omnia vanitas. Inculcatio verborum cum affectu loquentis, et rei magnitudinem, et admirationis significat novitatem. Et est cum exaggeratione prolata sententia. Nam sunt gra
Abbreviated transcription (Latin):
totꝰ ad cõmonendos cordis affectus hũani intendat. sepiꝰ in
eo qiͣ colloqndo mag̃ qͣm exponendo sermonẽ seruare opor¬
uibis immorari. ut ipsa loquutioĩs inculcatio ualidiꝰ tan¬
gat et efficatiꝰ penetret cor audientis: Qͥ alit̃ hanc scͥp¬
turã tͣctare uolu̾it. etiã si cõmode intelligñtie seruiat ar¬
dientiũ. ium tñ proprietatẽq non retinens. minus for¬

Expanded text:
totus ad commovendos affectus cordis humani intendat, saepius in eo quasi colloquendo quam exponendo sermonem formare opora videntur, diutius verbis immorari, ut ipsa locutionis inculcatio validius tangat et efficacius penetret cor audientis. Qui aliter hanc Scripturam tractare voluerit, etiamsi commode intelligentiae audientiu
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ ad c̃solationẽ tuã stat: Quomodo: Uide quał stat : quał portat
⁊ qͣles portat. et de qͣli portat: Quał gͦ portat : Audi qualis Ma¬
ledicta t̾ra in oꝑe tuo: spinas et tͥbulos g̾minabit tͥ Quales autẽ
portat: Rursus audi Maledictꝰ es suꝑt̾ram Et de qͣli portat :
In sudore uultꝰ tui uesceris pane tuo: et comedes ħbas t̾re Er¬
go maledicta malediccos portat ¶ Sed unde portat. habet aliqͥd ad
ẽsolationẽ tuã. et aliqͥd ad penã tuã Qd̃ ad tuã c̃solationẽ ẽ cũ labo¬
re tuo. qd̾ ad penã tuã ẽ ꝑ laborẽ tuũ Habet pͣnaẽ. ht̃ et spinaᷤ:
Panẽ cũ labore tuo ad c̃solationẽ tuã. spinas ꝑ laborẽ tuũ ad pẽ¬
nã tuã In sudore uultꝰ tui uesceris pane tuo. hoc ẽ ad c̃sglatio¬
nẽ tuã cũ labore tuo Cũ oꝑatꝰ fu̾is terrãñ dabit fruetꝰ suos.

Expanded text:
vero ad confusionem tui stat. Quomodo? Vide qualis stat, qualis portat, vero ad confusionem tui stat. Quomodo? Vide qualis stat, qualis portat, et quales portat, et de quali portat. Qualis ergo portat? Audi qualis: Maledicta terra in opere tuo spinas et tribulos germinabit tibi . Quales autem portat? Rursus audi: Maledictus es super terram . Et de quali portat: In sudore vultus tui vesceris pane tuo; et comedes herbas terrae? Ergo maledicta maledictos portat. Et tamen portat. Sed unde portat, habet aliquid ad consolationem tui et aliquid ad poenam tuam. Quod ad consolationem tui, est cum labore tuo; quod ad poenam tuam, est per laborem tuum. Habet panem, habet et spinas. Panem cum labore tuo ad consolationem tui; spinas per laborem tuum, ad poenam tuam. In sudore vultus tui vesceris pane tuo: hoc ad consolationem tui cum labore tuo. Cum operatus fueris, terra non dabit tibi fructum suum,
Abbreviated transcription (Latin):
seua lues om̃s sec̃ ad int̾itũ trahit Gen̾atio p̃terit. et gen̾a¬
tio adueñ: Si p̃terit quo uadit : Si aduenit. unde ueñ:
Heu dira sors: Quomͦ securꝰ eẽ potes o hõ tantis tenebͥs in uo¬
lutus: Ecce scis. qͥa uiuendo tendis ad mortẽ S nũqͥd scire
potes quał aut ubi futurꝰ sis pt mortẽ : Consid̾a gͦ inquanta
uanitate uiuis. qͥ cotidie e̾nis p̃terire qd̾ es. nec tñ scire po¬
tes ulla rõne qͣle sit qd̾ futurꝰ es Gen̾atio p̃terit. et gen̾atio
adueñ. t̾ra aut̃ in et̾nũ stat Ausculta hõ. et erubesce Terra¬
aut̃ in et̾nũ stat: Quare terra stat. et tu stare ñ potes. ꝓpt̃
quẽ facta ẽ t̾ra : fortassis dices. qͥa ad ẽsolationẽ tuã stat  Stat
ut uenientes mittat. ꝑt̾nseuntes portet. discedentes recipi¬
at Hascentes enĩ de t̾ra ueniunt ꝑ carnis originẽ. ⁊ inũnteᷤ
deunt ꝑ carnis corruptionẽ Ergo stat ad c̃solationẽ tuã. immo

Expanded text:
itum trahit. Generatio praeterit, et generatio advenit. Si praeterit, quo vadit? Si advenit, unde venit? Heu dira sors! Quomodo securus esse potes, o homo, tantis tenebris involutus? Ecce scis quod vivendo tendis ad mortem. Sed nunquid scire potes qualis aut ubi futurus sis post mortem? Considera ergo in quanta vanitate vivis, quis quotidie cernis praeterire quod es; nec ttes quale sit quod futurus es. Generatio praeterit, et generatio advenit. Terra autem in aeternum stat. Ausculta homo, et erubesce. Terra in aeternum stat. Quare terra stat, et tu stare non potes, propter quem facta est terra. Fortassis dices, quia ad consolationem tui stat. Stat ut venientes mittat, pertranseuntes portet, discedentes recipiat. Nascentes enim de terra veniunt per carnis originem, et viventes ad consolationem tui; imo
Abbreviated transcription (Latin):
in uanũ ñ laborat. etiã si uanũ ẽ in quo laborat. qͥa u̾anũ ñ
ẽ ꝓ qͦ lab̾at. et dũ tͣnsierit qd̾ uanũ ẽ in qͦ laborat. ꝑatũ ht̃

Expanded text:
in vanum non laborat, etiamsi vanum est in quo laborat; quia vanum non in vanum non laborat, etiamsi vanum est in quo laborat; quia vanum non est pro quo laborat. Et dum
Abbreviated transcription (Latin):
nifeste lib̾ dic̃ Quid ht̃ ampliꝰ hõ de uniu̾so labore suo quo
laborat sub sole: Sed si diligentius u̾ba ip̃a c̃sidare uolumuᷤ.
manifeste ostñdit᷑. q̃ st̃ illa oꝑa q̃ uana ẽẽ arguunt᷑: Non enĩ¬
dix̃ qͥd ht̃ ampliꝰ hõ de uniu̾so labore suo qͥ fit. ł qͥ factus ẽ sub
sole. s ait pociꝰ quẽ ipse hõ laborat sub sole: Non gͦ tã lab̾ẽ
ꝗͣ laborantẽ arguit eẽ sub sole. ut qͥa ipse hõ sub solẽ positus
laborat. iecͥco uanũ sit qđ laborat: S quis ẽ qͥ sub sole laborat
Qͥ rerũ tꝑalium et tͣnsitoriaꝵ amore p̃ssus. ꝓ eisdẽ adipiseñ¬
dis si ñ ht uł conseruandis si ht̃. laborat. iste sub sole positu̾
laborat. et iste in uanũ laborat: Qͥ aut̃ ꝓ spe et desidio et̃¬
norũ bona oꝑa excet. iste sub sole ñ laborat. etiãsi sub sole ẽ
labor in qͦ laborat. qͥa licet tꝑale sit opꝰ qd̾ ꝑagit. ipse tñ
omĩa tꝑalia et caduca. m̃te ac deuotione tnscendit: Iste gͦ

Expanded text:
nifeste liber dicit: Quid habet amplius homo de universo labore suo quo laborat sub sole? Sed si diligentius verba ipsa considerare volumus, manifeste ostenditur quae sint illa opera quae vana esse arguunts est sub sole? Sed ait potius, quem ipse homo laborat sub sole. Non ergo tam laborem quam laborantem arguit esse sub sole. Ut quia ipse homo sub sole positus laborat: idcirco vanum sit quod laborat. Sed quis est qui sub sole laborat? Qui rerum temporalium et transitoriarum amore pressus, pro eisdem adipiscendis, si non habet, vel conservandis, si habet, laborat. Iste sub sole positus laborat, et iste in vanum laborat. Qui autem pro spe et desiderio aeternorum bona opera exercet, iste sub sole non laborat, etiamsi sub sole est labor in quo laborat; quia licet temporale sit opus quod peragit, ipse tamen omnia temporalia et caduca, mente ac devotione transcendit. Iste ergo
Abbreviated transcription (Latin):
eccłiastes dr̃. t̾ciũ. qd̾ canticũ canticoꝵ appellat᷑ In pͥmo.
qͣiͣ ex pat̾no affectu dilectũ filiũ alloqͥt᷑. eũꝙ crebra am¬
monitiõe ad uicia declinanda. et ad consectandas uͥtutes
ex̾ortat᷑ In scd̃o. ꝓuectũ et mature etatis uirũ ammonet.
ne qͥcquã in mundi rebus ꝑutet ẽẽ ꝑpetuũ: Ad ext̾mũ uͦ iã
c̃sũmatũ et calcato scło expeditũ. in cantico canticoꝵ sponsi
iungit amplexibꝰ Haud longe sane ab hoc gen̾e tͣctationis ⁊̃
gñtiliũ philosophi auditores suos informare ẽsueuerant. pͥ¬
mũ ethicã. deinde phisicã. postremo theologiã ꝓponentes
instruendis His ad aꝑiendã dieñdoꝵ intelligñtiam p̃missiᷤ
nẽ ad insã lib̾ seriẽ accedamꝰ Mat̾ia salomonis in hoc oꝑe
mundi c̃tẽptũ ꝑsuad̾e: Modꝰ tͣccandi ẽ tał: Ostñdit scd̾m tͥ¬

Expanded text:
EcclesiastesEcclesiastesquasi ex paterno affectu dilectum filium alloquitur, eumque crebra admonitione ad vitia declinanda, et ad consectandas virtutes exhortatur. In secundo provectum, et maturae aetatis virum admonet, ne quidquam in mundi rebus putet esse perpetuum. Ad extremum vero jam consummatum, et calcato saeculo expeditum in Canticis canticorum sponsi jungit amplexibus. Haud longe sane ab hoc genere tractationis etiam gentilium philosophi auditores suos informare consueverant, primum ethicam, deinde physicam, postremo theologiam proponentes instruendis. His ad aperiendam dicendorum intelligentiam praemissis, nunc ad ipsam libri seriem accedamus. Materia Salomonis in hoc opermundi contemptum persuadere. Modus tractandi est talis. Ostendit secundum tr
Abbreviated transcription (Latin):
finẽ loqñdi om̃s parit̾ audiamꝰ: Dm̃ time: et mandata euiᷤᷤ
obserua. hoc ẽ enĩ oĩs hõ: Hoc ẽ etiã cur se in hoc oꝑe eccłi
młtoꝵ moribꝰ expͥm̃dis simł et informandis. eiꝰ in hoc libro
or̾o famulat᷑:
ribi S sane uocabulis salomonẽ appellatũ legimus. ididã.
⁊ qd̾ int̾pretat᷑ dilectꝰ. et coeleth qd̾ gce eccłiastes. latine ẽ¬
cionator dr̃. ⁊ salomon qd̾ sonat pacificũ Porro eccłiastes
ł c̃cionator dici pot̃. qͥ eccłiã siue c̃cionẽ .i. młtitudinẽ ppłi
instruit. sic̃ iꝑse in hoclibro fecisse manifeste monstrat᷑ bi¬
lectũ aũ adño salomonẽ. et pace magna in regno suo ꝑfrui¬
tũ usq ad nouissima tꝑa uite sue. qñ pactũ et legẽ dñi p̃ua¬
ricatus ẽ: manifeste regũ pandit hystoria: Itaq scd̃m tͥa uo¬
cabula. tͥa c̃posuit uolumina: Primũ. qd̾ intitulat᷑ ꝑ abole
siue ꝓ u̾bia salomonis. scd̾m. qd̾ nẽ in manibꝰ habemus. qd̾

Expanded text:
loquendi omnes pariter audiamus. Deum time, et mandata ejus observa: hoc est omnis homo. Hoc est etiam cur se in hoc opere Ecclmultorum moribus exprimendis simul, et informandis ejus in hoc libro oratio famulatur. Tribus sane vocabulis Salomonem appellatum legimus Idida, quod interpretatur dilectus, et Coeleth, quod Graece Ecclesiastes, Latine concionator dicitur, et Salomon, quod sonat pacificum. Porro Ecclesiastes, vel concionator dici potest: qui Ecclesiam sive concionem, id est multitudinem populi instruit, sicut ipse in hoc libro fecisse manifeste monstratur. Dilectum autem a Domino Salomonem, et pace magna in regno suo perfruitum usque ad novissima tempora vitae suae, quando pactum et legem Domini praevaricatus est, manifeste regnum pandit historia. Itaque secundum tria vocabula tria composuit volumina. Primum cui titulus Parabolae, sive Proverbia Salomonis. Secundum, quod nunc in manibus habemus, quod
Abbreviated transcription (Latin):
centibꝰ. ⁊ ꝑ defectũ nat̾e sue retro labentibꝰ. usq ad originis
sue pͥncipiũ reuocat᷑ Sic gͥ singłarũ rerũ cursus et ꝓg̃ssi¬
ones qͣsi circłos qͦsdã et orbes in semetipsos recurrentes recte
accipimꝰ. qͥa omĩa tꝑalit̃ orta. illuc tandẽ ꝑ occasũ redȩin
unde ꝑ natiuitatis pͥncipiũ exier̃ Et unũ qd̾q qͥdẽ scd̾m

Expanded text:
d originis suae principium revocatur. Sic igitur singularum rerum cursus et progressiones, quasi circulos quosdam et orbes in semetipsos recurrentes recte accipimus; quia omnia temporaliter orta illuc tandem per occasum redeunt, unde per nativitatis principium exiverunt. Et unumquodque quidem
Abbreviated transcription (Latin):
pit qd̾ effundit. sine defectu effundat qd̾ recipit. et sit de¬
fectus sine defectu. nec unqͣm desit qd̾ possit defic̾e. ut sẽꝑ
deficiat Unde in una eadẽq re. et miserũ ẽ qd ẽ. et mira¬
bile qd̾ factũ ẽ. qͥa in eodẽ oꝑe et fragilis inuenit᷑ materia.
et ratio artificis ammiranda. et c̃tẽptũ qͥdẽ m̃di suadet na¬
tura corruptibiłꝰ. s sub̾cũbit mens ad ammirationẽ in cõ.¬
tẽplatione rationis Ad hanc gͦ rationẽ intuendã ptꝰ ex pli¬
citũ cursũ rerũ mitabiliũ nr eccłiastes se c̃uertit̾. ut in
ea m̃tis aciem ꝑ c̃tẽplationẽ ex̾ceat: Et qͥa eã sci̾a suffici¬
ent̃ ñ ualet c̃p̃rehende. digna studet uenerari ammirati¬
one: Nã qͥa mutabilitatẽ omĩum in tͥbus rerũ gen̾ibus ig¬

Expanded text:
pit quod effudit, sine defectu effundat quod recipit, et sit depit quod effudit, sine defectu effundat quod recipit, et sit defectus sine defectu; nec unquam desit quod possit deficere, ut semper deficiat. Unde in una eademque re, et miserum est, quod est; et mirabile quod factum est, quia in eodem opere et fragilis invenitur materia, et ratio artificis admiranda. Et contemptum quidem mundi suadet natura corruptibilis, sed succumbit mens admiratione in contemplatione rationis. Ad hanc ergo rationem intuendam post explicitum cursum rerum mutabilium noster Ecclesiastes se convertit, ut in ea mentis aciem per contemplationem exerceat; quia eam scientia sufficienter non valet comprehendere, digna studet venerari admiratione. Nam, quia mutabilitatem omnium, in tribus rerum generibus ig
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmissiones. et ad certũ locũ deducet eos dñs ds̃ nr̃ Ouiarec¬
ta O circũitus. qͦ ducis tu. et tu qͦducis: Tu ducis et ꝑducis
Tu uͦ ducis et seducis. qͥa qͦs ducis ꝑdis. ñ ꝑducis O circũitꝰ.
quomͦ in uoluis: Quomͦ cõplecteris seqͥces tuos: Tu currenti¬
bus ꝑ te neꝙ exitũ tͥbuis ate. nec in te ꝑuentionẽ: Ergooĩa
tͥnsitoria et caduca ꝑ circũitꝰ uoluunt᷑ dũ tͣnseunt. ut in eis
et̾nitatis bonũ ñ q̃rãmus. q̃ cernimꝰ semꝑ et sic aduenire ut
tͣnseant. et sic transire ut ñ subsistant: Uideamꝰ gͦ circũ itꝰ¬
istos adhuc uanitatis: Dĩ enĩ sapientia ut iã dictũ ẽ. hoc
mirabilit̾ ꝓuidit. ut rerũ omniũ motꝰ in orbẽ ageret. qͣt¬
nus corꝑa nat᷑a q̃ effluendo aliqñ defectũ sentire potuisset.
semꝑ in suã recurrendo originẽ. dũ sinȩ int̾missione reci¬

Expanded text:
emissiones; et ad certum locum deducet eos Dominus Deus noster . O via recemissiones; et ad certum locum deducet eos Dominus Deus noster . O via recta, o circuitus, quo ducis tu. Et tu quo ducis? Tu ducis, et perducis. Tu vero ducis, et seducis; quia quos ducis, perdis, non perducis. O circuitus, quomodo involvis, quomodo complecteris sequaces tuos? Tu currentibus per te, neque exitum tribuis a te, nec in te perventionem. Ergo omnia transitoria et caduca per circuitus volvuntur dum transeunt, ut in eis bonum aeternitatis non quaeramus, quae cernimus semper, et sic advenire ut transeant, et sic transire ut non subsistant. Videamus ergo adhuc circuitus istos vanitatis. Dei enim sapientia, ut jam dictum est, hoc mirabiliter providit, ut rerum omnium motus in orbem ageretur, quatenus corporea natura, quae effluendo aliquando defectum sentire potuisset, semper in suam recurrendo originem dum sine intermissione reci
Abbreviated transcription (Latin):
nem nũꝗͣ ꝑueniunt Semꝑ transeunt. et nũquã subsistũt.
semꝑ fin̾iunt᷑. et finẽ inuenire ñ posft᷑ Cũ p̃terierint
futura st̃. cũ suꝑuenerint ñ subsistunt: ħ ẽ uia om̃iũ
mutabiliũ. et uia omniũ mutabilia amantiũ. et muta¬
bilia seq̾entiũ: Nã et de imꝑiis dictũ ẽ: In cͥcũitu impii
ambulant: Et it̾m: Caput cͥcũitus eorũ. et pones illosut
rotam dñe Caput qͥppe impioꝵ omĩum de se gestat᷑ diceuᷤ.
Circũiui t̾rã. et ꝑ ambulaui eã Et de ipso petrꝰ ait Circũt
tãqm leo rugiens. q̃rens quẽ deuoret: Uides gͦ quẽadmodũ ꝑ¬
uersi semꝑ circũitũ diligunt. et a circũitu non recedunt:
currt̃ in testimoniũ illis. qd̾ circũitũ sequunt᷑ et ipsi: Eco¬
tra amator et̾norũ dicit: Pes meus stetit in dirȩcto Et it̾m:
Dirige me in semita mandatorũ tuorũ. qͥa ipsã uolui: Et ite¬
rũ Rectus ẽ callis uisti Et alibi rursũ: Ibt̃ in qͥt directe

Expanded text:
m perveniunt. Semper transeunt, et nunquam subsistunt. Semper finiuntur, et finem invenire non possunt. Cum praeterierint, futura sunt; cum supervenerint, non subsistunt. Haec est via omnium mutabilium, et via omnium mutabilia amantium, et mutabilia sequentium. Nam et de impiis dictum est: In circuitu impii ambulant . Et iterum: Caput circuitus eorum , et pone illos ut rotam, Domine . Caput quoque impiorum omnium de se testatur, dicens: Circuivi terram, et perambulavi eam . Et de ipstanquam leo rugiens quaerens quem devoret . Vides ergo quemadmodum perversi semper circuitum diligunt, et a circuitu non recedunt. currunt in testimonium illis, quod circuitum sequuntur, et ipsi. Econtrario amator aeternorum dicit: Pes meus stetit in directo . Et iterum: Dirige me in semitam mandatorum tuorum, quia ipsam volui . Et iterum: Rectus est callis justi . Et alibi rursum: Ibunt, inquit, directe
Abbreviated transcription (Latin):
quia ꝑ solem p̃cipue et tꝑm cursus distinguit᷑. et tꝑalium na¬
tura uariat᷑. congrue ꝑ solẽ tempꝰ ipsũ expͥmit᷑. cũ dr̃ subsole:
Idem ẽ enim. ac si dixisset sub temꝑe: S nũqͥd etiã aliqͥd in ħ nb¬

Expanded text:
quia per solem praecipue et temporum cursus distinguitur, et temporalium naquia per solem praecipue et temporum cursus distinguitur, et temporalium natura variatur: congrue per solem tempus ipsum exprimitur, cum dicitur sub sole idem est enim ac si dixisset, sub tempore. Sed nunquid etiam in hoc n