comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non ipsa animalia dõ ur̃o oblata
mactatis utanimae illae quas non so¬
lum putatis humanas. sedita diuinas
ut ipsa dĩ membra eẽ credatis aarns
carcere dimittantur. Et ne iterum
redeant ur̃is orationib commendent᷑.
An amplius eas adiuuatis uentre
quammente : & illa potius dĩnatu¬
ra saluatur. quae ur̃is uiscerib ex¬
ha lari meruerit. quamquȩ uris pre¬
cibus commendari. Propter eaergo
uentri ur̃o pecora non sacrificatis
quia eauiua absumere non potes¬
tis. ut eorum animas intercessione
urt̃ stoma chi liber&is. Obeata olera
quibus & manu euulsis & ferro con¬
cisis. & igne cruciatis. &dente contri¬
tis. Concessumẽ tamen utadur̃orum
intestinorum aras uiua ꝑuerant. et
misera pecora quae cum citius decor¬
pore suo exeunt. in ur̃a corpora in¬
trare non posst̃ . Ita delirantes adhuc¬
putatis. quod ideo sumus inimici
ueteris testamenti quianullam car¬
nem inmundã dicimus tenentes apłi

Expanded text:
non ipsa ani- . malia deo uestro oblata non ipsa ani- . malia deo uestro oblata mactatis, ut animae illae, quas non solum putatis humanas, sed ita diuinas, ut ipsa dei membra esse credatis, a carnis carcere dimittantur, et ne iterum redeant uestris orationibus commendentur ? an amplius eas adiuuatis uentre quam mente et illa potius dei natura saluatur, quae uestris uisceribus exhalari meruerit, quam quae uestris precibus commendari? propterea ergo uentri uestro pecora non sacrificatis, quia ea uiua absumere non potestis, ut eorum animas intercessione uestri stomachi liberetis.s o beata olera, quibus et manu euulsis et ferro concisis et igne cruciatis et dente contritis concessum est tamen, ut ad uestrorum intestinorum aras uiua perueniant, et misera pecora, quae cum citius de corpore suo exeunt, in uestra corpora intrare non possunt! ita delirantes adhucputatis, quod ideo sumus inimici ueteris testamenti. quia nullam carnem inmundam dicimus tenentes apostoli
Abbreviated transcription (Latin):
utiq: non frustraea quibꝰ indiget
siiuber& offerri. nisi aliquid in eis
ostender& qđ nobis & nosse ꝓdeẽt̃¬
& talibus signis p̃figurario poster&
Uos aut̃ quanto melius & honestius
istis. quamuis iam nr̃o tempori
non necessariis tam̃ signficantib
aliquid & docentibus sacrificiis sub¬
deremini quã uobis ab auditoribus
uris uiuas scõrum uictimas offerri
iuberetis & crederetis . Nam cum
apłs paulus dequibus dam propter
epulas euan gelium p̃dicantibus
congruentissime dixit. quorum
dsuenter quanto uos adrogantio¬
re impi&ate iactatis qui uentr ẽurm
non dm. sed quod sceleratioris auda.¬
tiae est dĩmundatorem dicere nõn.
timetis
Cuiius porro dementie ẽ piosse ui¬
deri uelle. qđ ab animalium interfec¬
tione se temperant. cumom̃s suas
escas easdem animas habere dicant.
Quibus ut putant uiuentib tanta uul.¬
nera & manibus & dentib ingerunt
Curaut̃ sic cariib uesci non uultis

Expanded text:
utique non frustra ea, quibus non indiget, utique non frustra ea, quibus non indiget, sibi iuberet offerri, nisi aliquid in eis ostenderet, quod nobis et nosse prodesset et talibus signis praefigurari oporteret. uos autem quanto melius et honestius istis quamuis iam nostro tempori non necessariis, tamen significantibus aliquid et docentibus sacrificiis subderemini, quam uobis ab auditoribus uestris uiuas escarum uictimas offerri iuberetis et crederetis! nam cum apostolus Paulus de quibusdam propter epulas euangelium praedicantibus congruentissime dixerit: quorum deus uenter, quanto uos adrogantiore inpietate iactatis. qui uentrem uestrum non deum, sed quod sceleratioris audaciae est, dei mundatorem dicere non timetis! cuius porro dementiae est pios se uideri uelle, quod ab animalium interfectione se temperent, cum omnes suas escas easdem animas habere dicant, quibus, ut putant, uiuentibus tanta uulnera et manibus et dentibus ingerunt! Cur autem, si carnibus uesci non uultis,
Abbreviated transcription (Latin):
oblato illa deagendi celebritate
sublata st̃. sed in significandi aucto¬
ritate manser̃ Scripta st̃ enim
ꝓpternos. inquos fines saeculorum
obuenit: sed ineis uidelic& inter¬
fectio uos mou& animalium: cũ i sta
omis creatura: usib hominũ quodã
modo conditionaliter seruiat. Sed
uos qui homini mendico : esurienti
panẽ non porrigitis misericordes
estis in pecora. quibus animas
humanas in esse creditis. Dñ saũ
iic in ea crudelis fuit : cũ diemones
ingregem porcorum. cũ idabeo pete¬
rent ire ꝑmisit  Qui &iam nondum
demonstrato ꝑpassionẽ sacrificio
corporis sui. cuidam leproso quem
mundauerat ait. Uade & osten¬
dete sacerdoti. & offer prote qđ
p̃cepit moyses intestimonium illis
Magis enim quia & ꝑprophetas ds̃
saepe testatur. nullius se talis mu¬
neris indigere : & facile est ratione
perspicere: quod neceius rei egeat
quinullius eg& Compellitur
animus humanus inquirere : Quid
nos perhaec docere uoluerit. qui

Expanded text:
oblato illa de agendi celebritate oblato illa de agendi celebritate sublata sunt, sed in significandi auctoritate manserunt; scripta sunt enim propter nos, in quos finis saeculorum obuenit. sed in eis uidelicet interfectio uos mouet animalium, cum ista omnis creatura usibus hominum quodam modo condicionaliter seruiat. sed uos, qui homini mendico esurienti panem non porrigitis, miserestis in pecora, quibus animas humanas inesse creditis. Dominus autem Jesus in ea crudelis fuit, cum daemones in gregem porcorum, cum id ab eo peterent, ire permisit . Qui etiam nondum demonstrato per passionem sacrificio corpomundauerat, ait: uade et ostende te sacerdoti, et offer pro te, quod praecepit Moyses. in testimonium illis. magis enim, quia et per prophetas deus saepe testatur nullius se talis muneris indigere, et facile est ratione perspicere, quod nec eius rei egeat, qui nullius eget, conpellitur animus humanus inquirere, quid nos per haec docere uoluerit, qui
Abbreviated transcription (Latin):
si potestis: nec ipsa iei unia uobis cõp&unt.
Non enĩ o post& uacare fornacem inqua
spiritale aurum destercoris cõmix¬
tione purgatur. et ami serandis nex¬
ib: diuina membra soluuntur: qua¬
ꝓpterille est misericordior interuos.
qui se potuerit ita exercere : ut nih leiuis
ualitudini obsit. sae pecrudos cibos.
aesce urae in rogando crudeliter
manducatis : & amembrorum diui¬
norum purgatione cessando cru¬
deliter ieiunatis : & aud& is tam̃
&iam sacrificia testamenti ueteris
execrari: etido latriam nominare.
et in huius modi sacri legium: nos
quoq sociare. Vnde ꝓ nobis prius
respondemus. sic illaiam non eẽ
in operib nr̃is: ut ea tam̃ in mysteris
diuinarũ scripturarũ : ad intelle¬
genda: quae his p̃nuntiata st̃ am¬
plectamur : quia & ipsa figuraenraẽ
fuer : & om̃a talia multis & uarus
modis unum sacrificium: cuius nunc
memoriam celebramus signi ficauer̃ :
Vnde isto reuelato. & suo tempore

Expanded text:
si potestis. nec ipsa ieiunia uobis conpetunt; si potestis. nec ipsa ieiunia uobis conpetunt; non enim oportet uacare fornacem, in qua spiritale aurum de stercoris commixtione purgatur et a miserandis nexibus diuina membra soluuntur. quapropter ille est misericordior inter uos, qui se potuerit ita exercere, ut nihil eius ualetudini obsit saepe crudos cibos sescae uestrae inrogando crudeliter manducatis et a membrorum diuinorum purgatione cessando crudeliter ieiunatis. Et audetis tamen etiam sacrificia testamenti ueteris execrari et idolatriam nominare et in huiusmodi sacrilegium nos quoque sociare. unde pro nobis prius respondemus sic illa iam non esse in operibus nostris, ut ea tamen in mysteriis diuinarum scripturarum ad intellegenda, quae his praenuntiata sunt, amplectamur, quia et ipsa figurae nostrae fuerunt et omnia talia multis et uariis modis unum sacrificium, cuius nunc memoriam celebramus, significauerunt. unde isto reuelato et suo tempore
Abbreviated transcription (Latin):
cur ab illo solo abstin& is. Adquẽ max¬
ime ista necessitas cogit. Nam fructus
potest & crudus comedi: sicut se non¬
nulliur̃ exercuer̃ ut hoc nontantũ
de pomis. uerum &iam deomnib: ho¬
leribus facerent: Si aũt nonuellatur:
Autdecidat᷑. Aut quo quomodo dema¬
tur exterra uel arbore : uenire adȩsc̃a
nullo pacto potest. Hoc ergo facile de¬
buit eẽ ueniale : sine quo ei subuenire
non ualer&is. Non illi tam multi cruci¬
atus: quos in p̃parandis escis membris
dei urĩ non dubitatis inferre. At enĩ
plorat arbor cum fructus carpitur:
Hoc quippe dicere non erubescitis. cer¬
te nouit om̃a uita quae ibi est: & p̃sentit
quis ad ea conueniat. Uenientib ergo
electis & poma carpentib: Gaudere
debuit non plorare. illum transi¬
torium dolorem. tanta felicitate
compensans : & tantam euadens miseriã
siin alios incidiss&. Curitaq: pomũnon
decerpatis. cum decerptotam multas
plagas doloresq ingeratis. respondite

Expanded text:
cur ab illo solo abstinetis, ad quem maxcur ab illo solo abstinetis, ad quem maxime ista necessitas cogit? nam fructus potest et crudus comedi, sicut se nonnulli uestri exercuerunt, ut hoc non tantum de pomis, uerum etiam de omnibus oleribus facerent. si autem non uellatur aut decidatur aut quoquo modo dematur ex terra uel arbore, uenire ad escam nullo pacto potest. hoc ergo facile debuit esse ueniale, sine quo ei subuenire non ualeretis, non illi tam multi cruciatus, quos in praeparandis escis membris dei uestri non dubitatis inferre. at enim plorat arbor, cum fructus carpitur, hoc quippe dicere non erubescitis. certe nouit omnia uita, quae ibi est, et praesentit, quis ad ea conueniat. uenientibus ergo electis et poma carpentibus gaudere debuit, non plorare illum transitorium dolorem tanta felicitate conpensans et tantam euadens miseriam, si in alios incidisset. cur itaque pomum non decerpatis, cum decerpto tam multas plagas doloresque ingeratis? respondete,
Abbreviated transcription (Latin):
olla. scõ uentri comparari potest. Et
tam̃ irridetis tam quã suꝑfluam sabbati
cessationẽ quanto utiq fanius. Non
solum aut̃ non rep̃henderitis in patrib
quando suꝑflua non fuit : sed &iam
nunc quando suꝑfliu est. Ipsam
potius teneretis. quã istam urãm. non
significatione acceptabilem: sederro¬
redamnabilem : quã &iam non inplen¬
do rei eftis scđm opinionem urae uan¬
tatis & uani. scđm iudiciũ uanitatis:
Dicitis enim dolorem sentire fructum
cum de arbore carpitur : senti re cum
conciditur cum teritur. cum co quitur
cũmanducatur : non ergo debuistis
uesci. nisi eis quaecruda & in laesa
possunt transuorari. ut unũ saltim
dolorem cum decerpuntur. nona uob:
sed aurĩs auditorib paterentur. sed
dicitis: quomodo sub uenimus tantae
uitae: siea tantum absumimꝰ : quae in¬
cocta & mollia possunt absorberi. Si
ergo ista compensatione : tam multos
cibis ur̃is dolores infligitis: curabilbo¬

Expanded text:
olla sancto uentri conparari potest; et olla sancto uentri conparari potest; et tamen inridetis tamquam superfluam sabbati cessationem. quanto utique sanius non solum eam non reprehenderetis in patribus, quando superflua non fuit, sed etiam nunc, quando iam superflua est, ipsam potius teneretis quam istam uestram non significatione acceptabilem, sed errore damnabilem; quam etiam non inplendo rei estis secundum opinionem uestrae uanitatis. et uani secundum iudicium ueritatis. dicitis enim dolorem sentire fructum, cum de arbore carpitur, sentire cum conciditur, cum teritur, cum coquitur, cum manducatur. non ergo debuistis uesci nisi eis. quae cruda et inlaesa possunt transuorari. ut unum. saltem dolorem, cum decerpuntur, non a uobis, sed a uestris auditoribus paterentur. Sed dicitis: quomodo subuenimus tantae uitae, si ea tantum absumimus, quae incocta et mollia possunt absorberi ? si ergo ista conpensatione tam multos cibis uestris dolores infligitis,
Abbreviated transcription (Latin):
uera. Nam sinon eas occidit. quiduos
intalifacto m&uitis : Siaut̃ occiduntur
cum decerpuntur. Quomodotis in¬
est uita cui purgandae. atq recreandȩ
manducando atq: ructando uos asseri¬
tis subuenire. Accipitis ergo uiuentes
cucurbitas. quas si possitis degluttire
deber&is: ut post illud unum uulnus.
inquo eascũ decerpsit ur auditor reus
factus ẽ. ur̃a indulgentia liberandus
saltem deinceps adofficinã aqualiculi
uri ubi dm̃ urm: illo pelio confractum re¬
formare possitis inlesae atq integrae
ꝑuenirent. Nunc aũt ante quã eis con¬
terendisdentes incumbant . minutatĩ
sic hoc palato placuerit conciduntur
a uobis : quibus tam crebris uulneribus
earum quomodo uos non ess&is rei.
Uidete que admodũ uobis expedir&
ut quoduno inseptem die faciuntiuda ei
uos cotidie faceretis. & atali etiam domes¬
tico opere cessaretis. Iam quid in igne
patiantur ubi ceste non reformatur
uita quae in eis ẽ. Non enim feruens

Expanded text:
uera. nam si non eas occidit, quid uos uera. nam si non eas occidit, quid uos in tali facto metuistis? si autem occiduntur, cum decerpuntur, quomodo eis inest uita, cui purgandae atque recreandae manducando atque ructando uos adseritis subuenire? accipitis ergo uiuentes cucurbitas, quas, si possitis, degluttire deberetis, ut post illud unum uulnus, in quo eas cum decerpsit uester auditor reus factus est uestra indulgentia liberandus, saltem deinceps ad officinam aqualiculi uestri, ubi deum uestrum illo proelio confractum reformare possitis, inlaesae atque integrae peruenirent. nunc autem antequam eis conterendis dentes incumbant, minutatim, si hoc palato placuerit, conciduntur a uobis; quibus tam crebris uulneribus earum quomodo uos non estis rei? uidete, quemadmodum uobis expediret, ut quod uno in septem diebus faciunt Iudaei, uos cotidie faceretis et a tali etiam domestico opere cessaretis. iam quid in igne patiantur, ubi certe non reformatur uita, quae in eis est? non enim feruens
Abbreviated transcription (Latin):
corruptibilẽ paenalemq propagi¬
nem quae inde subsiftit quibus casti
adhibent uerecun diam in pudici
p&ulantiam ds̃ iustitiam. Cessati¬
onem uero sabbatorum. iam quidẽ
suꝑuacuam ducimus ad obseruandũ ex
quospes reuelata ẽ nrãe qui & is aeternȩ.
non tamen adlegendum & intellegen¬
dum: quia propheticis temporibus
cumeent̃ ista quae nobis hoctem pore
pate facta sunt . non tantum sermonb
sed & actibus p̃figuranda & p̃nunti¬
anda illo signo quod legimus. Res
ista p̃notata est quam tenemus. uos
aut̃ uolo mihidicatis. cururam cessatio¬
nemnolitis implere. Iuda ei qui ppe
sabbato suo quod adhuc carnalitersa¬
piunt. Non solum inagro fructum
nullum decerpunt. sed nec indomocon¬
cidunt autcoquunt : uosaut̃ cessantes
quidem ex pectatis quis auditorũ urõ¬
rum propteruos pascendoscultello
uel falcicula armatus. in ostum pro¬
siliat homicida cu curbitarũ quarum
uobis afferat mirum dictu uiua cada¬

Expanded text:
corruptibilem poenalemque propagicorruptibilem poenalemque propaginem, quae inde subsistit: quibus casti adhibent uerecundiam, inpudici petulantiam, deus iustitiam. Cessationem uero sabbatorum iam quidem superuacuam ducimus ad obseruandum, ex quo spes reuelata est nostrae quietis aeternae, non tamen ad legendum et intellegendum, quia propheticis temporibus cum essent ista, quae nobis hoc tempore patefacta sunt non tantum sermonibus, sed et actibus praefiguranda et praenuntianda, illo signo, quod legimus, res ista praenotata est, quam tenemus. uos autem uolo mihi dicatis, cur uestram cessationem nolitis inplere? Iudaei quippe sabbato suo, quod adhuc carnaliter sapiunt, non solum in agro fructum nullum decerpunt, sed nec in domo concidunt aut coquunt. uos autem cessantes quidem expectatis, quis auditorum uestrorum propter uos pascendos cultello uel falcicula armatus in hortum prosiliat, homicida cucurbitarum, quarum uobis adferat, mirum dictu, uiua cada
Abbreviated transcription (Latin):
Vn de humana generatio ꝓpagatur.
signum regenerationis humanae.
illum cuimunda st̃ om̃a. dm̃ iussisse
constitui : & plac& tibi etiam in flagi¬
tus quae illo membro ab inpudicis ho¬
minibus perpetrantur. Ipsum dm̃ urm̃
cuinihil ẽ mundũ ex parte suaena¬
turae conmacii lari atq: corrum pi
Quidenim patitur inuarii sturpib
corruptelis. quem coniugali quoque
concubitu creditis inquinari: Aud&¬
etiam dicere. quod soletis ergo nede¬
erat ubi ds̃ p̃figurar& signaculum
iustitiae fidei. nisi in membro respon¬
d&ur : Curenim & ibi non primo quia
om̃amundamundis quanto magisdõ:
Deinde quia hoc apłs dix. signaculum
datum abra hȩ iustitiae fidei. intali
circum cisionẽ. Uosaut̃ nolite eru¬
bescere si potestis cum uobis dicitur.
Ergonedeerat dõ ur̃o quidager& ne
suaenaturae pastemistis membris
quae sic despuitis implicar&: pu¬
denda quidem ista dicuntur homi¬
nibus propter nrae mostalitatis

Expanded text:
unde humana generatio propagatur, unde humana generatio propagatur, signum regenerationis humanae illum, cui munda sunt omnia, deum iussisse constitui et placet tibi etiam in flagitiis, quae illo membro ab inpudicis hominibus perpetrantur, ipsum deum uestrum, cui nihil est mundum, ex parte suae naturae conmaculari atque corrumpi? quid enim patitur in uariis turpibus corruptelis, quem coniugali quoque concubitu creditis inquinari ? audete iam dicere, quod soletis:ergone deerat, ubi deus praefiguraret signaculum iustitiae fidei, nisi in illo membro ? respondetur: cur enim et ibi non ? primo quia omnia munda mundis, quanto magis deo. deinde quia hoc apostolus dixit signaculum datum Abrahae iustitiae fidei in tali circumcisione. uos autem nolite erubescere, si potestis, cum uobis dicitur: ergone deerat deo uestro, quid ageret, ne suae naturae partem istis membris, quae sic despuitis, inplicaret? pudenda quidem ista dicuntur hominibus propter nostrae mortalitatis
Abbreviated transcription (Latin):
credant conligata & inquinata deti¬
neri. ut cum carnẽ inmundã dicunt &
dm̃ illic expaste. qua ibi tenetur in¬
mundũ factum dicere cõpellantur.
quippe quẽ mundari opostere asser̃.
qđ don ec fiat quantum fieri potuerit.
Interim nunc eum perp&ioma quae
carne spatiuntur. Non tantũ in la¬
bore &dolore afflictionẽ sed &iam
in uoluptate corruptelarum. Einãq¬
sedicunt parcere quod non cum¬
bunt. nen o discarneis astius impli¬
c&ur. & sordidus inquinetur. Cum
ergo apłus dicat . om̃a munda mun¬
.dis. Utiq: hominib qui posst̃ inde¬
terius uoluntatis ꝑuersitate mutari.
quanto magis om̃a munda st̃ dõ qui
semꝑ in cõmutabilis & in contaminabi¬
lis ꝑman&. Decuius fapientia diuine
dictum ẽ in eis libris. quos rep̃henden¬
do uehementius inqui namini qđ nihl
iquinatum in eam incurrit. et attin¬
gitubiq propter suam munditram.
Qua propter oinmundissima uanitas
itanedisplic& tibin mẽ bro humano:

Expanded text:
credant conligata et inquinata deticredant conligata et inquinata detineri, ut, cum carnem inmundam dicunt, et deum illic ex parte, qua ibi tenetur, inmundum factum dicere conpellantur, quippe quem mundari oportere adserunt: quod donec fiat, quantum fieri potuerit, interim nunc eum perpeti omnia, quae carnes patiuntur, non tantum in labore et dolore adflictionum sed etiam in uoluptate corruptelarum. ei namque dicunt parcere, quod non concumbunt, ne nodis carneis: artius inplicetur et sordidius inquinetur. cum ergo apostolus dicat: omnia munda mundis, utique hominibus, qui possunt in deterius uoluntatis peruersitate mutari, quanto magis omnia munda sunt deo, qui semper incommutabilis et incontaminabilis permanet? de cuius sapientia diuine dictum est in eis libris, quos reprehendendo ueheinquinatum in eam incurrit, et attingit ubique propter suam munditiam . quapropter, o inmundissima uanitas, itane displicet tibi in membro humano,
Abbreviated transcription (Latin):
Proinde simani chei resurrectionẽ dñi
iustificarentur: Cuius resurrectionis
dies ex die quidem passionis testius.
postdiem tam̃ sabbati. hocest post
septimum. octauus fuit. ꝓfecto spoli¬
arentur carnali uelamento morta¬
lium desideriorum & cordis circum¬
cisione gaudentes. non eam in carne
adumbratĩ
figuratamq: deriderent
tempore
ris testamenti.
quamuis iam tempore noui testa¬
re noui testa¬
menti fieri obseruariq non cogerent 
In quo enim membro congruentius
expoliatio carnalis & mortalis con¬
cupiscentiae figuratur. quamunde
carnalis & mostulis foetus exorintur:
Sed sicut dicit apłs. omnia munda
mundis. Inmundis aut et in fidelib
nihlẽ mundũ. sed polluta st̃ eorum
& mens & conscientia : Itaq isti qui
nimis mundisibi uidentur. quia illa
membra tam quã inmunda auer¬
santur : Aut auersarise fingunt in
eas in fidelitatis. et erroris inmundi¬
carnalib membris diuina dĩ sui mẽbra

Expanded text:
Proinde si Manichaei resurrectione domini Proinde si Manichaei resurrectione domini iustificarentur, cuius resurrectionis dies ex die quidem passionis tertius, post diem tamen sabbati. hoc est post septimum octauus fuit, profecto spoliarentur carnali uelamento mortalium desideriorum et cordis circumcisione gaudadumbratam figuratamque deriderent tempore ueteris testamenti, quamuis iam tempore noui testare noui testamenti fieri obseruarique non cogerent. in quo enim membro congruentius expoliatio carnalis et mortalis concupiscentiae figuratur, quam unde carnalis et mortalis fetus exoritur? sed, sicut dicit apostolus, omnia munda mundis; inmundis autem et infidelibus nihil est mundum, sed polluta sunt eorum et mens et conscientia. itaque isti, qui nimis mundi sibi uidentur, quia illa membra tamquam inmunda auersantur aut auersari se fingunt, in eas infidelitatis et erroris inmundicarnalibus membris diuina dei sui membra
Abbreviated transcription (Latin):
terȩ accipiantur a nobis. &curilla
rerum signa iamnecesse non sit ut
obseruentur anobis. Cum enim dicit
scripta st̃ ꝓpternos. proculdubio
demonstrat. quanta nobis cura le¬
genda et intellegenda. et quanta
auctoritate habenda sint. quia
ꝓpternos utiq scripta st̃ : Cũ uero dic̃
figurae nrãe fuer̃. & infigura con¬
tigebantillis : Ostendit iam non
opus eẽ ut cum res ipsas manfesta¬
tas agimus figurarum p̃nuntian¬
tium celebrationi seruiamus. Un¬
dedicit alio loco. Nemo ergouos
iudic& incibo. Aut in potu. Aut in
paste diei festi. Aut neo menia.
Aut sabbatorum quod est umbra
futurorum. H inc &iam cum dic̃ ne
mouos in eis iudic& et declarat quã
non sit necesse. utiam haec obser¬
uentur : cum aut̃ dicit: quod est
umbra futurorum. ostendit quia
oportuerit ut illotem pore obser¬
uarentur: quo ista quae nobis iam
mani festat᷑e luxerint. Pestales um¬
bras figurarum futura piraedicebant᷑:

Expanded text:
terae accipiantur a nobis et cur illa terae accipiantur a nobis et cur illa rerum signa iam necesse non sit ut obseruentur a nobis. cum enim dicit: scripta sunt propter nos, procul dubio demonstrat, quanta nobis cura legenda et intellegenda et quanta auctoritate habenda sint, quia propter nos utique scripta sunt. cum uero dicit: figurae nostrae fuerunt et: in figura contingebant illis, ostendit iam non opus esse, ut, cum res ipsas manifestatas agimus, figurarum praenuntiantium celebrationi seruiamus. unde dicit alio loco: neiudicet in cibo aut in potu aut in parte diei festi aut neomeniae aut sabbatorum, quod est umbra fmo uos in eis iudicet, declarat, quam non sit necesse, ut iam haec obseruentur; cum autem dicit: quod est umbra futurorum, ostendit, quam oportuerit, ut illo tempore obseruarentur, quo ista, quae nobis iam manifestata eluxerunt, per tales umbras figurarum futura praedicebantur.'
Abbreviated transcription (Latin):
IUEMLADMO DUM ET QUARE
accipiatur testam entum ue¬
tus. ab heredibus testamentinoui.
iam su pradiximus. sed quia paulo
ante deꝓmissis eius faustus egit
nunc aut̃ de p̃ceptis agere uoluit.
respondeo istos omnino nescire
quid intersit inter p̃cepta uita e
agendae & p̃ceptauitae significan¬
dae: exempli gratia. non concupis¬
ces p̃ceptumẽ a gendaeuitae Cis¬
cumcides omnẽ masculum octauo
die. p̃ceptum ẽ signi ficanda e iuitȩ
Exhacquippe imperitia manichei.
& om̃s quibus displicent literae
ueteris testamenti. Quicquid ds̃¬
mandauit priori populo adcele¬
brandam um bram futurorum. non
in tellegentes. et ea modo non obser¬
uari anim aduertentes . ex mori pre
sentis temporis illa reprehendunt.
Quae utiq illi tempori congruebant.
Quo ista quaenunc mani festata sunt.
uentura significarentur. Sed quid dic¬
turist᷑ aduersus apłm quiait. Haec om̃a
infigura contingebant illis. scripta
st̃ aut̃ ꝓpter nos in quos finis scłorum
obuenit. Ecce aperuit. curille lit¬

Expanded text:
uemadmodum et quare accipiatur testamentum uetus ab heredibus testamenti noui iam supra diximus. sed quia paulo ante de promissis eius Faustus egit, nunc autem de praeceptis agere uoluit, respondebo istos omnino nescire quid intersit inter praecepta uitae agendae et praecepta uitae significandae. exempli gratia: non concupisces praeceptum est agendae uitae; circumcides omnem masculum octauo die praeceptum est significandae uitae. ex hac quippe imperitia Manichaei et omnes, quibus displicent litterae ueteris testamenti, quidmandauit priori populo ad celebrandam umbram futurorum non intellegentes et ea modo non obseruari animadusentis temporis illa reprehendunt, quae utique illi tempori congruebant, quo ista, quae nunc manifestata sunt, uentura significarentur. sed quid dicturi sunt aduersus apostolum, qui ait: haec omnia in figura contingebant illis; scripta sunt autem propter nos, in quos finis saeculorum obuenit? ecce ipse aperuit, cur illae lit
Abbreviated transcription (Latin):
entiae dĩ. supra omne consiliũ
creaturȩ cuiuscũq: laudamus
Ta menfaustus. sibi ut creda¬
mus hortatur dicens. Et simi¬
hi uera dicenti uis credere
uterq: eorum apud hebreosfal¬
sam traxit opinionem ihs̃ de
morte & de in mortalitae helias.

Expanded text:
entiae dei supra omne consilium entiae dei supra omne consilium creaturae cuiuscumque laudamus. Tamen Faustus sibi ut credamus, hortatur dicens: et si mihi uera dicenti uis credere, uterque eorum apud Hebraeos falsam traxit opinionem, Iesus de morte et de i
Abbreviated transcription (Latin):
sed prorsus ex nihilo sibi creare
ueram carnem. sicut pereum
creata sunt cunctaquȩ nonerant:
tenderet: Nonergo ideo credi¬
mus natum exuirgine maria.
quod aliter inuera carne exsistere
atque hominibus apparere non
poss&. sed quia sic scriptum est in
ea scriptura. cuinisi crediderimus.
necxp̃iani nec salui esse poterimus
uere natum & ueremortuum quia
ueritas est euangelium : Cur aũt
illa omnia in carne ex utero femi¬
nȩ adsumpta pati uoluerit. sum
ma consilii penes illum est. Siue
quod utrumq: sexum quemcrea¬
uerat. &iam hoc modo conmen¬
dandum honorandumq iudica¬
uit. ad sumendo formã uiri. &
nascendo defemina: siue aliqua
alia causa: Quie nam illa sit non
temere dixerim: Illud tamen
fidenter dicam nec aliter factũ
eẽ quam euangelica ueritas do¬
cuit. nec aliter ficrio portuis se.
quam dĩ sapientia iudicauit
Euangelii fidem. omnibus here¬
ticorum disputationibus ante¬
ponimus. Consilium a ũt sapi¬

Expanded text:
sed prorsus ex nihilo sibi creare sed prorsus ex nihilo sibi creare ueram carnem, sicut per eum creata sunt cuncta, quae non erant: tenderet? non ergo ideo credimus natum ex uirgine Maria, quod aliter in uera carne existere atque hominibus adparere non posset. sed quia sic scriptum est in ea scriptura: cui nisi crediderimus, nec christiani nec salui esse poterimus. uere natum et uere mortuum, quia ueritas est euangelium. cur autem illa omnia in carne ex utero feminma consilii penes illum est: siue quod utrumque sexum, quem creauerat, etiam hoc modo commendandum honorandumque iudicauit adsumendo formam uiri et nascendo de femina, siue aliqua alia causa. quaenam illa sit, non temere dixerim; illud tamen fidenter dicam nec aliter factum esse, quam euangelica ueritas docuit, nec aliter fieri oportuisse, quam dei sapientia iudicauit. euangelii fidem omnibus haereticorum disputationibus anteponimus; consilium autem sapi
Abbreviated transcription (Latin):
nectiuitatẽ nullã. mortem aũt
Incruce falsam fuisse contendi
tis. hoc est etiam ipsam nullã:
sed adlu dificandos huma nosocu¬
lossimulatã. ad nihil aliud nisi
utabeis qui ista crediderint.
&iã uobis omnia mentientibus
quod sibi quasi ex persona catho¬
lici faustus proponit. ihs sinatus
nonẽ quomodo mortuus ẽ : nisi
qui parum considerat ipsum adã
& natum non eẽ & tamen mortuũ
ẽẽ: Siuolius s& ergo filius dĩ inde
sibi humanã carnẽ ueramq for¬
mare undeformauit & illi primo
homini. qũo omnia peripsum fac¬
ta sunt. quis eum non potuisse
audeat adfirmare: Sideniq: de
celesti uela eria uel humida cre¬
atura corpus adsumptum. uell&
commutare inhumanȩ carnis
uerissimã qualitatẽ. in qua ui¬
uere & mortalis homo poss& &
mori. hoc eum potuisse facere
qui negaret. omnipotentẽ om¬
ni potentis filium non auder&:
Postremo siuoluis set denullis
elimentis corporeis que pereũ¬
creata sunt corpus adsumere.

Expanded text:
natiuitatem nullam, mortem autem natiuitatem nullam, mortem autem in cruce falsam fuisse cotis, hoc est etiam ipsam nullam, sed ad ludificandos humanos oculos simulatam; ad nihil aliud, nisi ut ab eis qui ista crediderint, etiam vobis omnia mentientibus quod sibi quasi ex persona catholici Faustus proponit, Jesus si natus non est, quomodo mortuus est? nisi qui parum considerat ipsum Adam et natum non esse et tamen mortuum esse. si uoluisset ergo filius dei inde sibi humanam carnem ueramque formare, unde formauit et illi primo homini, quoniam omnia per ipsum facta sunt, quis eum non potuisse audeat adfirmare? si denique de caelesti uel aeria uel humida creatura corpus adsumptum uellet commutare in humanae carnis uerissimam qualitatem. in qua uiuere et mortalis homo posset et mori, hoc eum potuisse facere quis negaret, omnipotentem omnipotentis filium? non auderet. postremo si uoluisset de nullis elementis corporeis, quae percreata sunt, corpus adsumere,
Abbreviated transcription (Latin):
ueritas euangelica predicat Cũ
aũt uelis triduanã mortẽ. nulli
mortalia ssumpta creatura. in
ipsa diuina natura. ideo non ab¬
surde credi quia potest huma¬
na natura inmortalitate dona¬
ri profecto sic desipis. quomo¬
do qui nec dm̃ nosti nec donadĩ
Deinde quomodo illud quod
supra posui. non dicis ac sentis
dm̃ sibi non fecisse unde dam¬
netur in aeternum: Quan do
pars illa dĩ ur̃i inglobo in per¬
petuum configetur An&
hoc dicturus es : Quia pars lu¬
cis lux est et pars dĩ ds̃ non est :
Postremo ut sine ulla ratio ci¬
natione & plana fidei uerita¬
te a nobis audiatis. Curheli¬
am hominẽ natum raptũ eẽ
diuinitus deterra credamus.
xp̃m aũt & ex uirgine uerena¬
tũ & incruce ueremortuum:
haec ideo credimus. quia & il¬
mopius nisi qui credit. nisi
impius nemo noncredit
Illud aũt dehelia uos nega¬
tis. qui omnia simulatis : De
xp̃o autem quod nascinon
potuerit & mori potuerit. nec
uos dicitis: sed cius ex uirgine

Expanded text:
ueritas euangelica praedicat. cum autem uelis triduanam mortem nulla mortali adsumpta creatura in ipsa diuina natura ideo non absurde credi, quia potest humana natura inmortalitate donari, profecto sic desipis, quomodo qui nec deum nosti nec dona dei. deinde quomodo illud, quod supra posui, non dicis ac sentis deum sibi non fecisse, unde damnetur in aeternum, quando pars illa dei uestri in globo in perpetuum configetur? an et hoc dicturus es, quia pars lucis lux est et pars dei deus non est? postremo ut sine ulla ratiocinatione ei plana fidei ueritate a nobis audiatis, cur Heliam hominem natum raptum esse diuinitus de terra credamus, Christum autem et ex uirgine uere natum et in cruce uere mortuum: haec ideo credimus. quia et. ilmo pius nisi qui credit, nisi inpius nemo non credit. illud autem de Helia uos negatis, quia omnia simulatis; de Christo autem. quod nasci non potuerit et mori potuerit, nec uos dicitis., sed eius ex uirgine
Abbreviated transcription (Latin):
mabitur omnis urã fides. Nam
& uos ihm̃ exuirgine natum sine
uiri coitu creditis. et siex conse¬
quentibus priora probanda sunt.
erit hoc falsum. Poterit enim &
uobis responderi in hunc modũ.
quisinatus ẽ ex femina ihs ergo
& seminatus exiuro est. Siuero
seminatus ex iuro non est ergonec
natus ex femina ẽ Potuit aũtut
uos creditis. nasci non satus. Qua¬
re ergo non potuerit & patinon
partus
UEMO TIBI PROPONIT QUID TIBIPRO¬
ponis. nisi imperitus quem deci

Expanded text:
mabitur omnis uestra fides. nam mabitur omnis uestra fides. nam et uos Iesum ex uirgine natum sine uiri coitu creditis et, si ex consequentibus priora probanda sunt, erit hoc falsum. poterit enim et uobis responderi in hunc modum, quia "si natus est ex femina Iesus, ergo et seminatus ex uiro est; si uero seminatus ex uiro non est, ergo nec natus ex femina est." potuit autem, ut uos creditis, nasci non satus; quare ergo non potuerit et pati non partus? Nemo tibi proponit, quod tibi proponis, nisi inperitus, quem deci
Abbreviated transcription (Latin):
humanȩ conditionis simulauit
affectus : Prorsus dixit euan¬
gelista dormiuit ihs. dixit.
esuriuit. contristatus est . Ex¬
hila ratus est. & siquid aliud.
omnia uera sunt quaeita nar¬
rata sunt. ut non eũ simulas¬
se sed plane fecisse. ex hibu¬
isse conscripta sint : Cane
non necessitate conditionis
sed magisterii uoluntate & di¬
uina etiam potestate: Nam
homo plerumq: & sinolit iras¬
citur. & si nolit contristatur.
et sinolit dormit. & sinolit
esurit ac sitit. ille aut̃ omnia ista
quia uoluit. Sic &iam nascuntur
homines atque patiuntur. non
quia uolunt nec quia nolunt. ille
aũt & iam ista quia uoluit. Tamen
uera haec & deillo fideliter ue¬
raciterque conscriptasunt. Ut
quis quis euangelio eius credi.¬
derit: ueritate instruatur. non
mendaciis inludatur. L.II.
Sinatus non est ihs. nec passus ẽ
Siaut̃ passus est ergo & natus
est. Non nobis ex pedit. mihicre¬
dite. in his rebus consequentiã
quȩrere naturȩ Alioquin infir¬

Expanded text:
humanae condicionis simulauit humanae condicionis simulauit adfectus? prorsus si dixit euangelista: dormiuit. Iesus, si dixit: esuriuit, sitiuit, contristatus est, exhilaratus est et si quid aliud: omnia uera sunt, quae ita narrata sunt, ut non eum simulasse. sed plane fecisse uel exhibuisse conscripta sint sane non necessitate condicionis, sed magisterii uoluntate et diuina etiam potestate. nam homo plerumque etsi nolit, irascitur; etsi nolit, contristatur; etsi nolit, dormit; etsi nolit, esurit ac sitit: ille autem omnia ista, quia uoluit. sic etiam nascuntur homines atque patiuntur, non quia uolunt nec quod nolunt; ille autem etiam ista, quia uoluit. tamen uera haec et de illo fideliter ueraciterque conscripta sunt, ut quisquis euangelio eius crediderit, ueritate instruatur, non mendaciis inludatur. LIBER Si natus non est Iesus, nec passus est; si autem passus est, ergo et natus est. non uobis expedit, mihi credite, in his rebus consequentiam quaerere naturae; alioquin infir
Abbreviated transcription (Latin):
onis simulauit affectus. sic ab
re non erat. siinfine consignan¬
dȩ aeconomiȩ gratia. fuiss&
uisus & mori: Homo pessi me
ac fallacissime. quomodotibi
ergo credam quasi uera dicen¬
ti: Cum xpm dicas mortem po¬
tuisse mentiri. Ergo illemen¬
tiebatur quando dicebat
oportet filium hominis occi¬
di& tertia die resurgere. et
tu non mentiris: & dicis ut tibi
uera dicenti credamus. Ue¬
ratror ergo petrus quando
ei dixit. absit dñe nefi& is¬
tud: Etunde meruit audire
uade retro satanas: Et ille
quidem non hoc infructuose
audiuit. qui eandem postea
ueritatem mortis xp̃i usq: ad
suam mortem correctus per¬
fectusq prȩdicauit: Uerũ
sulle quia tantum putauit
x p̃m non moriturum. audire
meruit satanas : Tuquid me¬
reris audire : qui non solum
negas mortuum. sed etiam di¬
cis mortem fuisse mentitum
Sedideo inquit mortem quo¬
q simulasse credendus est.
quia omnes humane condicio¬
nis simulauit affectus: Quis
enim tibi hoc contra cuangeli¬
um concessurus ẽ. quod omnes

Expanded text:
is simulauit adfectus, sic ab re non erat, si in fine quoque consignandae oec.onomiae gratia fuisset uisus et mori. homo pessime ac fallacissime, quomodo tibi ego credam quasi uera dicenti, cum Christum dicas mortem potuisse mentiri? ergo ille mentiebatur, quando dicebat: oportet filium hominis occidi et tertia die resurgere, et tu non mentiris et dicis, ut tibi uera dicenti credamus? ueracior ergo Petrus, quando ei dixit: absit, domine, non fiet istud. et unde meruit audire: redi retro, satanas. et ille quidem non hoc infructuose audiuit, qui eam postea ueritatem mortis Christi usque ad suam mortem correctus perfectus'Iue praedicauit. uerum si ille, quia tantum putauit Christum non moriturum, audire meruit: satanas, tu quid mereris audire, qui non solum negas mortuum, sed etiam dicis mortem fuisse mentitum ? sed ideo, inquit, mortem quoque simulasse credendus est, quia omnes humanae condicionis simulauit adfectus. quis enim tibi hoc contra euangelium concessurus est, quod omnes
Abbreviated transcription (Latin):
credamus . et quia hoc non potest.
Ideo non sit dicen dus omni potens
Illeplane omnipotens ueresolus
dicitur quia uere ẽ. &a quosolo est
Quic quid aliquo modo est uelspi¬
ritale uel corporale. quia uniuer¬
sa creatura sua utitur ut ei placet:
Plac& aũ illi secundum ueram
in commutabilemq: iustitiam quod
tis siue natura rum siue factorũ
Num quid ergo dicturi sumus
quod helias cum ess& creatura
mutari non poss&. uel inde teri¬
us uel in melius: aut comodonon
poss&. qui essechumano generu
solitus. secundum dĩ om ni poten¬
tis uoluntcctem. Quis hocstul¬
tissimus dixerit: Cur ergo
quod de illo inscriptura ueracis¬
sima positum est non credamus.
Nisi putemus hoc solum posse
facere dm̃ quod uidere consueui¬
mus. Sed si homo inquit fuit helias
siquis quam dicer&: si potuit
natura hominis in aliquid me¬
lius commutari. Curdĩ natura
indeterius non potuerit. Stul¬
te. quia hominis ẽ natura mu¬
tabilis. dĩ aũt in com mutabi¬

Expanded text:
credamus, et quia hoc non potest, credamus, et quia hoc non potest, ideo non sit dicendus omnipotens. ille plane omnipotens uere solus dicitur, quia uere est et a quo solo est, quicquid aliquo modo est uel spiritale uel corporale, quia uniuersa creatura sua utitur, ut ei placet; placet autem illi secundum ueram incommutabilemque iustitiam, quod tis siue naturarum siue factorum. numquid ergo dicturi sumus, quod Helias, cum esset creatura, mutari non posset uel in deterius uel in melius, aut eo modo non posset, qui esset humano generi insolitus, secundum dei omnipotentis uoluntatem? quis hoc stultissimus dixerit? cur ergo quod de illo in scriptura ueracissima positum est, non credamus? nisi putemus hoc solum posse facere deum, quod uidere consueuimus. Sed si homo fuit, inquit, Helias si quisquam diceret: si potuit natura hominis in aliquid melius commutari, cur dei natura in deterius non potuerit? stulte, quia hominis est natura mutabilis, dei autem incommutabi
Abbreviated transcription (Latin):
ritum ẽ : Nonergo ẽ quod uere
dicimus fuisse: Sedideo uerũ ẽ
illud fuisse. quia quia in nr̃a sen¬
tentia uerũ ẽ noninea re quae
iamnonẽ: Sententia quippe
qua dicimus aliquid fuisseideo
uera ẽ quia illud de quo dicimus.
iam nonẽ. Hanc sententum ds̃
falsa facere non potest. qua non
est contrarius ueritati. Quod si
quȩras ubi sit haec uera sententia.
prius inuenitur in animonr̃o cũ
iduerũ scimus & dicimus: Sed si
&deanimo nr̃o ablato fuerit. cum
id quod scimus obliti fuerimus. ma¬
nebit ipsa ueritate : Semper eñi
uerum erit fuisse illud quod erat¬
& non est. Et ibiuerum erit iam
fuisse quod erat ubi erat ante quã
fieret futurum esse quod nonerat.
Huic ueritati ds̃ non potest ad¬
uersari. In quo ẽ ipsa sum ma & in¬
commutabilis ueritas. quo in lus¬
tratur ut sit quicquid inquorum¬
q: animis & mentibus uerum est
Omni potentem aũ dm̃ nonita di¬
cimus acsi eum &iam mori posse

Expanded text:
ritum est ? non ergo est, quod uere ritum est ? non ergo est, quod uere dicimus fuisse, sed ideo uerum est illud fuisse, quia in nostra sententia uerum est, non in ea re, quae iam non est. sententia quippe, qua dicimus aliquid fuisse, ideo uera est, quia illud, de quo dicimus, iam non est. hanc sententiam deus falsam facere non potest, quia non est contrarius ueritati. quodsi quaeras, ubi sit haec uera sententia, prius inuenitur in animo nostro, cum id uerum scimus et dicimus. sed si et de animo nostro ablata fuerit, cum id, quod scimus, obliti fuerimus, manebit ipsa ueritate. semper enim uerum erit fuisse illud, quod erat et non est; et ibi uerum erit iam fuisse, quod erat, ubi uerum erat, antequam fieret futurum esse, quod non erat. huic ueritati deus non potest aduersari, in quo est ipsa summa et incommutabilis ueritas, quo inlustratur, ut sit, quicquid in quorumque animis et mentibus uerum est. omnipotentem autem deum non ita dicimus, acsi eum etiam mori posse
Abbreviated transcription (Latin):
scit ds̃ quam quod opinatur ho¬
mo. Unde tam non possunt fu¬
tura non fieri quam non fuisse
facta p̃terita. quõ non ẽ indĩuo¬
luntate ut eo sit aliquid falsum¬
Qua propter omnia
qua e uerae futura sunt. sinedubio
fient . sia ũt facta non fuerint futu¬
ranonerant. Itaomnia qua euere
p̃terita sunt. sine dubio preterie¬
runt: Quis quis ita dicit. siomni¬
potens est ds̃. faciat ut quae facta
sunt non fuerint. non uid& hocse
dicere. si omni potens ẽ faciat ut
ea quae uera sunt eo ipso quouera
sunt falsa sunt Potest enim facere
ut aliquid non sit quoderat tunc
enim facit ut nonsit. quando idẽẽ
inuenerit de quofiat uelitͥ cum
aliquẽ qui coepit esse nascendo
faciat non ẽe moriendo. Hoc enĩ
factũ inuenit. dequo fier&. Quis
aũdicat ut id quodiam non est.
faciat non ẽẽ. quicquid enĩ pre¬
teritũ ẽ iam nonẽ: Quod & side
ipso fieri aliquid potest ad huc
ẽ dequofiat: et siẽ. quomodo p̃te¬

Expanded text:
scit deus quam quod opinatur hoscit deus quam quod opinatur homo. unde tam non possunt futura non fieri quam non fuisse facta praeterita, quoniam non est in dei uoluntate, ut eo sit aliquid falsumquapropter omnia, quae uere futura sunt, sine dubio fient; si autem facta non fuerint, futura non erant . ita omnia, quae uere praeterita sunt, sine dubio praeterierunt. Quisquis itaque dicit: si omnipotens est deus, faciat. ut quae facta sunt, facta non fuerint, non uidet hoc se dicere: si omnipotens est, faciat, ut ea, quae uera sunt, eo ipso, quo uera sunt, falsa sint. potest enim facere, ut aliquid non sit. quod erat; tunc enim facit. ut non sit, quando id esse inuenerit, de quo fiat; uelut cum aliquem, qui coepit esse nascendo, faciat non esse moriendo; hoc enim factum inuenit, de quo fieret. quis autem dicat, ut id, quod iam non est, faciat non esse? quicquid enim praeteritum est, iam non est. quod et si de ipso fieri aliquid potest, adhuc est, de quo fiat, et si est, quomodo praete
Abbreviated transcription (Latin):
quanto amplius illius in cõmuta¬
bilis legis lucisq fit particeps.
tanto magis uid& quod ficripos¬
sit quidue non possit. Quan¬
toaũt remotior inde fuerit.
eo magis miratur insolita. quomi¬
nus cernit futura: Ac perhoc
quid dehelia factum sit nescimus
Hoc deillo tamen credimus quod
uerax scriptura testatur: Illud
sane scimus. hoc de illo factũ quod
dĩ uoluntas hab&. Quod aũt dĩ
uoluntas non hab&. fieri dequoquã
omnino non posse. Proindesimihi
dicatur posse fieriut caro uerbi
gratia. huius uel illius hominis. In
corpus cȩleste mutetur. concedo
fieriposse : Sed utrum futurumsit
nescio: et ideo nescio quia quicquid
habeat de hacre dĩuoluntas. me
lat&. illud metamen non latet si¬
futurum erat. sed ds̃ fecit nefi¬
er&. fidissime respondebo: non
feciss&: Nam ds̃ quod facturus
erat utiq sciebat. & ideo simul
sciebat illud futurum non fuisse.
quod nefier& facturus erat : Et
procul dubio potius uerum ẽ quod

Expanded text:
quanto amplius illius incommutaquanto amplius illius incommutabilis legis lucisque fit particeps, tanto magis uidet, quid fieri possit quidue non possit; quanto autem remotior inde fuerit, eo magis miratur insolita, quo minus cernit futura. Ac per hoc quid de Helia factum sit, nescimus; hoc de illo tamen credimus, quod uerax scriptura testatur. illud sane scimus hoc de illo factum, quod dei uoluntas habet; quod autem dei uoluntas non habet, fieri de quoquam omnino non posse. proinde si mihi dicatur posse fieri, ut caro uerbi gratia huius uel illius hominis in corpus caeleste mutetur, concedo fieri posse, sed utrum futurum sit nescio et ideo nescio, quia quid habeat de hac re dei uoluntas, me latet; illud me tamen non latet sifuturum erat, sed deus fecit. ne fieret, fidissime respondebo: illufecisset. nam deus, quod facturus erat, utique sciebat et ideo simul sciebat illud futurum non fuisse, quod ne fieret facturus erat; et procul dubio potius uerum est. quod
Abbreviated transcription (Latin):
cat. Quita men supplicio. redigi¬
tur ad naturam Ad naturalem
quippe iustitiae ordinem pertin&.
ut aut peccata nonfiant. aut inpu¬
nita esse non ualeant: Quod lib&
horum sit. naturalis ordo seruatur
sinon abanima certeadõ. Uexant
enim peccata conscientiam. ipsiq
animo nocent. cum luce iustitiae
peccando priuatur: &iam si non
consequantur dolores. qui uel cor¬
rigendis ingeruntur uel non cor¬
rectis ultimi reseruantur: Sed
contra naturam non in congruedi¬
cimus aliquid dm̃ facere. quod fa¬
cit contra id quod nouimus innatu¬
ra: Hanc enim etiam nos appella¬
mus naturam. cognitũ nobis cur¬
sum solitumq naturae : Contra
quẽ ds̃ cumaliquid facit. magnalia
uel mirabilia nominantur: Con¬
tra illã uero sum mam naturam
legem : anotitia remotam siue impi¬
orũ siue ad huc infirmorum tam
ds̃ nullo modo facit. quã contra se
ipsum non facit: Spiritalis aũt
eademq rationalis creatura. in
quo genere & anima humana ẽ

Expanded text:
cat, qui tamen subplicio redigicat, qui tamen subplicio redigitur ad naturam. ad naturalem quippe iustitiae ordinem pertinet, ut aut peccata non fiant, aut inpunita esse non ualeant . quodlibet horum sit, naturalis ordo seruatur, si non ab anima, certe a deo. uexant enim peccata conscientiam ipsique animo nocent, cum luce iustitiae peccando priuatur, etiamsi non consequantur dolores, qui uel corrigendis ingeruntur uel non correctis ultimi reseruantur. sed contra naturam non incongrue dicimus aliquid deum facere, quod facit contra id, quod nouimus in natura. hanc enim etiam appellamus naturam, cognitum nobis cursum solitumque nã:turae, contra quem deus cum aliquid facit, magnalia uel mirabilia nominantur. contra illam uero summam naturae legem a notitia remotam siue inpiorum siue adhuc infirmorum tam deus nullo modo facit quam contra se ipsum non facit. spiritalis autem eademque rationalis creatura, in quo genere et anima humana est,
Abbreviated transcription (Latin):
UICOUID DEE NOCH ET DE
helia et demorse scriptura
sc̃a certis & magnis suae fidei docu¬
mentis. in summo culmine aucto¬
ritatis loca testatur : Hoccredimus:
non quod faustus nos credere suspi¬
catur: Quid sit aut̃ secundum na¬
turam. quid contranaturam. homi¬
nes qui sicut uos errant. nosse non
possunt: Dici aut̃ huma nomore
contra naturam esse quod est con¬
tranature usum mortalibus notũ.
nec nos negamus : Sicut illud est
quod a postolus ait. Situ ex natura¬
li incisus oleastro & contra naturã
in sertus es inbonam oliuam. Idest
contra naturam dixit. quod est
consuetudinem naturae quam no¬
titia humana conp̃hendit. ut ole¬
aster insertus in olea. non oleastri
bac cas. sed oliue pinguedinem fe¬
rat. Ds autem creator & conditor
omnium naturarum. nihil contra
naturam facit. Id enĩ erit cuiqrei
naturale. quod ille fecerit a quoẽ
omnis modus. numerus. ordonatu¬
rȩ Sed nec ipse homo contra natu¬
ram quic quam facit. nisi cum pec¬

Expanded text:
uicquid de Enoch et de Helia et de Moyse scriptura sancta certis et magnis suae fidei documentis in summo culmine auctoritatis locata testatur, hoc credimus, non quod Faustus nos credere suspicatur. quid sit autem secundum naturam, quid contra naturam, homines, qui sicut uos errant, nosse non possunt. dici autem humano more contra naturam esse, quod est contra naturae usum mortalibus notum, nec nos negamus . sicut illud est, quod apostolus ait: si tu ex naturali incisus oleastro ei contra naturam insertus es in bonam oliuam; id esse contra naturam dixit, quod est contra consuetudinem naturae, quam notitia humana conprehendit, ut oleaster insertus in olea non oleastri baccas, sed oliuae pinguedinem ferat. deus autem creator et conditor omnium naturarum nihil contra naturam facit; id enim erit cuique rei naturale, quod ille fecerit, a quo est omnis modus, numerus, ordo naturae. sed nec ipse homo contra naturam quicquam facit, nisi cum pec