comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nos dñs ammon& in euangelio nec
consentiamus male suadentibus
& sub xp̃i nomine ambulantibus.
sed hi & intus & foris inueniuntur
quia nec foras exeunt nisi prius
intus mali fuerint. &utiq deua¬
sis indomo magna positis dicebat
apostolus. Siquis autem emun¬
dauerit semetipsũ abistius modi
erit uas in honore scĩficatum uti¬
le dño ad omne opus bonum semꝑ
paratum. Quomodo autem se
ab eius modi quisq mundare de¬
beat paulo superius ostendit
dicens: Recedat ab iniquitate
omnis qui nominat nomen dñĩ.
ne audiat infine cum palea siue
quae ante dearea uolauit siue
quȩ inultimo separanda est.
recedite a me qui operamini
iniquitatem. Unde apparet
qui dem sicut dicit cỹprianus
non ea statim suscipienda &
assumenda quae iactantur in
xp̃i nomine sed quae geruntur
in xp̃i ueritate. sed non utiq in
xp̃i ueritate geritur fundos in¬
sidiosis fraudibus rapere. usu¬
ris multiplicantibus faenus au¬
gere. saeculo solis uerbis renun¬

Expanded text:
nos dominus ammonet in euangelio, ne nos dominus ammonet in euangelio, ne consentiamus male suadentibus et sub Christi nomine ambulantibus, sed hi et intus et foris inueniuntur, quia nec foras exeunt nisi prius intus mali fuerint, et utique de uasis in domo magna positis dicebat apostolus: si quis autem emundauerit semet ipsum ab istiusmodi, erit uas in honore sanctificatum, utile domino, ad omne opus bonum semper paratum. quomodo autem se ab eiusmodi quisque mundare debeat, paulo superius ostendit dicens: recedat ab iniquitate omnis qui nominat nomen domini, ne audiat in fine cum palea, siue quae ante de area uolauit siue quae in ultimo separanda est: recedite a me qui operamini iniquitatem. unde apparet quidem, sicut dicit Cyprianus, non ea statim suscipienda et adsumenda quae iactantur in Christi nomine, sed quae geruntur Christi ueritate. sed non utique in Christi ueritate geritur fundos insidiosis fraudibus rapere, usuris multiplicantibus faenus augere, saeculo uerbis solis renun
Abbreviated transcription (Latin):
a pertissime separandis dicturus
est dñs. recedite ame qui opera¬
mini iniquitatem & ite in ignem
aeternum qui preparatus est dia¬
bolo & angelis eius.: De conuer¬
sione autem nullius desperan¬
dum est. siue foris siue intus con¬
stituti quam diu patientia dĩ
ad penitentiam eum adducit.¬
& uisitat inuirga facinora eorũ
& inflagellis peccata eorum.
hoc modo enim misericordiam
suam non dispergit ab eis si& ip¬
si aliquando misereantur animȩ
suȩ placentes dõ. Sicut enim
bonus qui perseuerauerit usque
infinem hic saluus erit. sic & ma¬
lus siue foris siue in tus qui per¬
seuerauerit usq in finem saluus
nonerit: Neq nos dicimus ubi¬
cumq & quomodo cumq baptiga¬
ti gratiam baptismi consequuntur.
Sigratiam baptismi in ipsa salute
intellegitur quae persacramen¬
ti celebrationem confertur. sed
hanc salutem multi nec in tus con¬
sequuntur quam uis sacramen¬
tum quod perse scm est eosha¬
bere manifestum sit. recte itaq

Expanded text:
apertissime separandis dicturus apertissime separandis dicturus est Dominus, Recedite a me, qui operamini iniquitatem et: ite in ignem aeternum, qui praeparatus est diabolo et angelis eius. De conuersione autem nullius desperandum est siue foris siue intus constituti, quamdiu patientia dei ad paenitentiam eum adducit et uisitat in uirga facinora eorum et in flagellis peccata eorum. hoc modo enim misericordiam suam non dispergit ab eis, si et ipsi aliquando misereantur animae suae placentes deo. sicut enim bonus qui perseuerauerit usque in finem, hic saluus erit, sic et malus siue foris siue intus qui perseuerauerit usque in finem saluus non erit. neque nos dicimus: \'ubicumque et quomodocumque baptizati gratiam baptismi consequuntur,\' si gratia baptismi in ipsa salute intellegitur quae per sacramenti celebrationem confertur, sed hanc salutem multi nec intus consequuntur, quamuis sacramentum quod per se sanctum est eos habere manifestum sit. recte itaque
Abbreviated transcription (Latin):
corde &uita in melius non commu¬
tantur accipitur. De quibus intus.
positis ipse dicit. saeculo uerbis solis
& non factis renuntiantes: Sunt
ergo & intus hostes dĩ & quorum pec¬
tora obsederit sp̃s anti christi &ta¬
men gerunt spiritalia & diuina
quae nec ipsis possunt quam diu ta¬
lessunt ad salutem prodesse. Nec
ipsi ea possunt sua in munditia ma¬
culare. Quod itaq dicit nihil eis
ad gratiam ecclȩsiasticam & ad salu¬
tarem licere. qui spargentes atque
aduersarii ab apostolis eius antichris¬
ti nominentur. Sic accipiendũ est
quia & foris &intus inueniuntur
tales. separationem tamen eorũ
qui intus sunt ab illius columbae.
perfectionem atq unitatẽ non so¬
lum ds̃ nouit in quibusdam. sed
&iam homines in quibusdã quorũ
in manifesto pessimam uitam con¬
firmatamq nequitiam intuentes
& eam preceptorũ diuinorum re¬
gulis comparantes intellegunt quã
multis giganus & paleis siue foris
siue intus positis sed tamen infine

Expanded text:
\'corde et uita in melius non commu\'corde et uita in melius non commutantur accipitur. de quibus intus positis ipse dicit: saeculo uerbis solis et non factis renuntiantes. Sunt ergo et intus hostes dei et quorum pectora obsederit spiritus antichristi, et tamen gerunt spiritalia et diuina, quae nec ipsis possunt quamdiu tales sunt ad salutem prodesse nec ipsi ea possunt sua inmunditia maculare. quod itaque dicit: nihil eis ad gratiam ecclesiasticam et ad salutarem licere qui spargentes adque aduersarii, ab apostolis eius antichristi nominentur, sic accipiendum est, quia et foris et intus inuetales: separationem tamen eorum qui intus sunt, ab illius columbae perfectione atque unitate, non solum Deus novit in quibusdam, sed etiam homines in quibusdam; quorum in manifesto pessimam vitam confirmatamque nequitiam intuentes, et eam praeceptorum divinorum regulis comparantes, intelligunt quam multis zizaniis et paleis sive foris sive intus positis, sed tamen in fine
Abbreviated transcription (Latin):
non solum quae foris sed &iam quȩ
intus est: nouit enim dñs qui sunt
eius & recedat ab iniquitate omnis
qui nominat nomen dñi. Nulla
etiam communio est luci & tene¬
bris. non solum quae foris sed &iã
quae in tussunt: Qui enim odit
fratrem suum ait lohannes intene¬
bris est usq adhuc. & utique illi
oderant paulum qui inuidia & ma¬
li uolentia & dissensione xp̃m ad¬
nunciantes. Arbitrabantur se tribu¬
lationem excitare umculis eius.
quos tamen intus fuisse idem cypri¬
anus intellegit. Cum ergo non pos¬
sint tenebre inluminare aut ini¬
quitas iustificare sicut idem dicit.
Q uȩro quem ad modũ poterunt isti
in ipsa intus ecclaesia baptizare.
quȩro quem admodũ uasa illa quȩ
non inhonore sed incontumelia
domus magna continet intra ipsã
domum magnam possint scĩfican¬
dis hominibus ministrare quod scm̃
est: Nisi quia illa scĩtas sacram̃ti
nec ab in mundis pollui potest siue
cum pereos datur siue cum ab eis qui¬

Expanded text:
non solum quae foris, sed etiam quae non solum quae foris, sed etiam quae intus est. nouit enim dominus qui sunt eius, et recedat ab iniquitate omnis qui nominat nomen domini. nulla etiam communio est luci et tenebris, non solum quae foris, sed etiam quae intus sunt. qui enim odit fratrem suum, ait Iohannes, in tenebris est usque adhuc. et utique illi oderant Paulum, qui in inuidia et maliuolentia et dissensione Christum adnuntiantes arbitrabantur se tribulationem excitare uinculis eius, quos tamen intus fuisse idem Cyprianus intellegit. cum ergo non possint tenebrae inluminare aut iniquitas iustificare, sicut idem dicit, quaero quemadmodum poterunt isti in ipsa intus ecclesia baptizare, quaero quemadmodum uasa illa, quae non in honore sed in contumelia domus magna continet, intra ipsam domum magnam possint sanctificandis hominibus ministrare quod sanctum est, nisi quia illa sanctitas sacramenti nec ab inmundis pollui potest, siue cum per eos datur siue cum ab eis qui
Abbreviated transcription (Latin):
Ita ergo nec foris sicut nec intus quis quã
qui ex parte diaboli ẽ. potest uel inse
uel in quoquã maculare sacramentũ
quod xp̃i est. Non itaq dat remissa
peccatorum sermo qui ut cancer ser¬
pit ad aures audientium sed cum
baptisma uerbis euuangelicis datur
qualib& ea peruersitate intellegat
ille perquẽ datur uel ille cuidatur
ipsum perse scm̃ est ꝓpter illum cui¬
us est. & siquisq perhominẽ peruer¬
sum id accipiens. non accipiat tamen
ministri peruersitatem sed solam mi¬
nisteru scĩtitatem. in bona fide &
spe & caritate unitati conpaginatus
ecclesiȩ. remissionẽ accipit peccato¬
rum non peruerba sicut cancer ser¬
pentia sed pereuangelica sacramen¬
ta decȩlesti fonte manantia. Siaũ
ipse qui accepit peruersus est nec
peruerso ad salutem prodest quod
datur. & scm̃ tamen in eo perman&
quod accipitur nec ei sicorrectus
fuerit iteratur. Nulla itaq: par¬
ticipatio est iustitiae & iniquitati

Expanded text:
ita ergo nec foris sicut nec intus quisquam, - ita ergo nec foris sicut nec intus quisquam, - qui ex parte diaboli est, potest uel in se uel in quoquam maculare sacramentum quod Christi est. non itaque dat remissam peccatorum sermo qui ut cancer serpit ad aures audientium, sed cum baptisma uerbis euangelicis datur, qualibet ea peruersitate intellegat ille per quem datur uel ille cui datur, ipsum per se sanctum est propter illum cuius est. et si quisque per hominem peruersum id accipiens non accipiat tamen ministri peruersitatem, sed solam mysterii sanctitatem, in bona fide et spe et caritate unitati conpaginatus ecclesiae remissionem accipit peccatorum non per uerba sicut cancer serpentia, sed per euangelica sacramenta de caelesti fonte manantia. si autem ipse qui accipit peruersus est, nec peruerso ad salutem prodest quod datur, et sanctum tamen in eo permanet quod accipitur nec ei si correctus fuerit iteratur. Nulla itaque participatio est iustitiae et iniquitati,
Abbreviated transcription (Latin):
ostendit magnam domũ quã dixit
apostolus ubi essent non solum aurea
uasa & argentea sed & lignea & ficti¬
lia. non se intellexisse nisi ecclesiã
ubi essent boni & mali donec infine
sicut areauentilata purgetur. qđ
si ita est in ipsa ecclesia id est in ipsa
domo magna erant uasa in contume¬
liam quorũ sermo ut cancer serpe¬
bat: Nam cum de illis apostolus lo¬
queretur hoc docuit. & sermo inquit
eorũ sicut cancer serpit. ex quibus
est hymeneus & filetus qui circa ue¬
ritatem aberrauerunt dicentes. re¬
surrectionẽ iam factã esse & fidem
quorundã subuertunt. firmum aũ
recedat ab iniquitate omnis qui no¬
minat nomen dñi: In magna aut̃¬
domo non solum uasa aurea sunt &
argentea sed & lignea & fictilia.
Si ergo & isti quorũ sermo ut cancer
serpebat tam quã uasa in contumeli¬
am in domo magna erant quã domũ
magnã et clesiae ipsius unitatem cy¬
prianus intellegit. Numquid istorũ
cancer baptismum xp̃i uiolabat.

Expanded text:
ostendit magnam domum quam dixit ostendit magnam domum quam dixit apostolus, ubi essent non solum aurea uasa et argentea, sed et lignea et fictilia, non se intellexisse nisi ecclesiam, ubi essent boni et mali, donec in fine sicut area uentilata purgetur. quod si ita est, in ipsa ecclesia, id est in ipsa domo magna erant uasa in contumeliam, quorum sermo ut cancer serpebat. nam cum de illis apostolus loqueretur, hoc docuit: et sermo, inquit, eorum sicut cancer serest Hymenaeus et Philetus, qui circa ueritatem aberrauerunt dicentes resurrectionem iam factam esse, et fidem quorundam subuerterunt. ex qua nis qui nominat nomen domini. in magna autemdomononsolum uasa aurea sunt et argentea, sed et lignea et fictilia. si ergo et isti, quorum sermo ut cancer serpebat, tamquam uasa in contumeliam in domo magna erant, quam domum magnam ecclesiae ipsius unitatem Cyprianus intellegit, numquid istorum cancer baptismum Christi uiolabat?
Abbreviated transcription (Latin):
ante tempus ultimȩ separationis.
iustorũ & iniquorũ nullomodo eẽ
ꝓpter cõmixtionẽ malorũ ab uni¬
tate eccłae recedendũ ubi declarat
quã sit sc̃s & illa quã meruit marti¬
ru claritate dignissimus ait. Quan¬
tus arrogantiȩ tumor est. quanta
humilitatis & lenitatis obliuio. &
arrogantiae suae quanta iactatio
ut quis audeat aut facere posse se
credat quod nec apostolis concessit
dñs ut gigania a frumento putetse
posse discernere aut quasi ipsi palã
ferre & aream purgare concessũ sit.
paleas conetur atritico separare.
Cumq a postolus dicat. indomo aũ
magna non solũ uasa aurea sunt
& argentea sed & lignea & fictilia
contempnere & abicere & damnare .
quando non nisi in die dñi uasa lig¬
nea diuini ardoris incendio con¬
cremetur. Et fictilia ab eo cui da¬
ta est ferrea uirga frangantur.
Sic igitur arguens cyprianus eos qui
tam quã malorũ consortium de¬
uitantes se abunitate disruperant

Expanded text:
ante tempus ultimae separationis ante tempus ultimae separationis iustorum et iniquorum nullo modo esse propter commixtionem malorum ab unitate ecclesiae recedendum, ubi declarat quam sit sanctus et illa quam meruit martyrii claritate dignissimus, ait: quantus arrogantiae tumor est, quanta humilitatis et lenitatis obliuio et arrogantiae suae quanta iactatio, ut quis audeat aut facere posse se credat, quod nec apostolis concessit dominus, ut zizania a frumento putet se posse discernere aut, quasi ipsi palam ferre et aream purgare concessum sit, paleas conetura tritico separare, cumque apostolus dicat: \'in domo autem magna non solum uasa aurea sunt et argentea, sed et lignea contemnere et abicere et damnare, quando non nisi in die domini uasa lignea diuini ardoris incendio concrementur et fictilia ab eo cui data est ferrea uirga frangantur. sic igitur arguens Cyprianus eos, qui tamquam malorum consortium deuitantes se ab unitate dirruperant,
Abbreviated transcription (Latin):
cancer serpere : Quid enĩ & illos
qui dicebant. manducemus & biba¬
mus cras enĩ morimur. nonne cor¬
ruptores morũ bonorũ ꝑmala con¬
loquia paulus eẽ manifestat. con¬
tinuo sub iungens. corrumpunt
mores bonos conloquia mala. & ta¬
men eos intus fuisse significauit cũ
ait. quo modo dicunt quidã inuo¬
bis quia resurrectio mortuorũ non
est ⁊ Auartis autẽ ubi non detesta¬
tur. Aut uero potuit quic quam
dici uehementius quã ut idolorũ
seruitus auaricia dicer&ur : Sicut
idem apostolus posuit nec cypria¬
nus aliter intellexit. & litteris suis
ubi opus erat inseruit. Qui tamen
confitetur temporib: suis in eccła
fuisse non quales cumq auaros sed
raptores & faeneratores. nec quos¬
lib& homines. sed episcopos quã quã
& istos dequib: ait apostolus. sermo
eorũ sicut cancer serpit. uellem
intellegere foris fuisse sed me cy¬
prianus ipse nonsinit: Cum enim
adantonianũ scribens ostender&

Expanded text:
cancer serpere. quid enim? et illos, cancer serpere. quid enim? et illos, qui dicebant: manducemus et bibamus, cras enim morimur, nonne corruptores morum bonorum per mala conloquia Paulus esse manifestat, continuo subiungens: corrumpunt mores bonos conloquia mala? et tamen eos intus fuisse significauit cum ait: quomodo dicunt quidam in uobis quia resurrectio mortuorum non est? auaros autem ubi non detestatur? aut uero potuit quicquam dici uehementius, quam ut idolorum seruitus auaritia diceretur, sicut idem apostolus posuit nec Cyprianus aliter intellexit et litteris suis ubi opus erat inseruit? qui tamen confitetur temporibus suis in ecclesia fuisse non qualescumque auaros, sed raptores et faeneratores, nec quoslibet homines, sed episcopos. quamquam et istos, de quibus ait apostolus: sermo eorum sicut cancer serpit, uellem intellegere foris fuisse; sed me Cyprianus ipse non sinit. cum enim ad Antonianum scribens ostenderet
Abbreviated transcription (Latin):
tiantibus. siue occasione inquit
siue ueritate xp̃s ad nuntietur. qua¬
ꝓpter & intus &foris ꝑuersitas homi¬
num corrigenda est. diuina uero
sacramenta & eloquia non homini¬
bus tribuenda. Non itaq: patro¬
cinatur hȩreticis qui non eis tribu¬
it qđ & si apud eos non tam̃ ipsorũ
eẽ cognoscit. Non nos concedimꝰ
hȩreticis baptismũ sed illius baptis¬
mũ dequo dictum ẽ. hic ẽ qui bap¬
tizat ubicumq inuenerimus ag¬
noscimus : Perfidus aũ & blasphe¬
mus sunꝑfidia & blasphemia per¬
manserit nec extra eccłãm nec in¬
tra eccłãm remissionẽ accepit pec¬
catorũ.: Aut siꝓpter uim sac ram̃¬
ti adpunctũ temporis accipit &
foris &intus eadem uis operatur si¬
cut uis nominis xp̃i. expulsionem
dȩmoniorũ &iam foris operabatur :
At enĩ inuenimus a postolos in omnib
epistolis suis execrari & detestari
hȩreticorũ sacrilegã prauitatem.
ita ut dicant sermonẽ eorũ sicut

Expanded text:
tiantibus: siue occasione, inquit, tiantibus: siue occasione, inquit, siue ueritate Christus adnuntietur. quapropter et intus et foris peruersitas hominum corrigenda est, diuina uero sacramenta et eloquia non hominibus tribuenda. non itaque patrocinatur haereticis, qui non eis tribuit quod etsi aput eos, non tamen ipsorum esse cognoscit. non nos concedimus haeretico baptismum, sed illius baptismum, de quo dictum est: hic est qui baptizat, ubicumque inuenerimus agnoscimus. perfidus autem et blasphemus si in perfidia et blasphemia permanserit, nec extra ecclesiam nec intra ecclesiam remissionem accipit peccatorum, aut si propter uim sacramenti ad punctum temporis accipit, et foris et intus eadem uis operatur, sicut uis nominis Christi expulsionem daemoniorum etiam foris operabatur. At enim inuenimus apostolos in omnibus epistulis suis execrari et detestari haereticorum sacrilegam prauitatem, ita ut dicant sermonem eorum sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓhiberetur ammonuit. quã uis
utiq in quo saucius erat curandus
esset illius uerbis dñĩ ubi ait.¬
qui non est mecũ aduersus me ẽ.
et qui mecũ non colligit spargit:
Et foris ergo fiunt aliqua in nomine
xp̃i non contra ecclesiã. & intus ex
parte diaboli contra ecclȩsiam.
Quid quod mirum est quod accide¬
re posse. inuenit qui diligenter aduer¬
tit. quosdam salua caritate docere
aliquid in utile. sicut petrus gentes
iudaigare cogebat. sicut ipse cy¬
prianus hȩreticos denuo baptizari.
Vnde talibus bonis membris in cari¬
tate radicatis & in aliquo non rec¬
te ingredientibus dicit apostolus.
siquid aliter sapitis. id quoq ds̃ uo¬
bis reuelabit : Et quosdã rursus
sine caritate docere aliquid salu¬
bre : De qualibus dñsait. Cathe¬
dram morsi sedent quȩ dicunt
facite. quȩ autẽ faciunt facere no¬
lite. dicunt enĩ & non faciunt. Un¬
de & apostolus de illis inuidis & ma¬
liuolis . xp̃ianã tamen salutẽ ad nun¬

Expanded text:
prohiberetur ammonuit, quamuis prohiberetur ammonuit, quamuis utique in quo saucius erat curandus esset illis uerbis domini ubi ait:quinon est mecum aduersus me est, et qui mecum non colligit spargit. et foris ergo fiunt aliqua in nomine Christi non contra ecclesiam et intus ex parte diaboli contra ecclesiam. Quid quod etiam mirum est, quod accidere posse inuenit qui diligenter aduertit, quosdam salua caritate docere aliquid inutile, sicut Petrus gentes iudaizare cogebat, sicut ipse Cyprianus haereticos denuo baptizari — unde talibus bonis membris in caritate radicatis et in aliquo non recte ingredientibus dicit apostolus: si quid aliter sapitis, id quoque deus uobis reuelabit —, et quosdam rursus sine caritate docere aliquid salubre, de qualibus dominus ait: cathedram Moysi sedent. quae dicunt facite, quae autem faciunt facere nolite. dicunt enim et non faciunt. unde et apostolus de illis inuidis et maliuolis, christianam tamen salutem adnun
Abbreviated transcription (Latin):
pertinentes. possunt tamen &acci¬
pere & habere & dare baptismi
scĩ tatem. nullomodo sua peruersita¬
te uiolatam. sicut exipsius cyprian
litteris ad mouemur. Ut quid tribu¬
imus haereticis aliena. ut quid di¬
cimus eorũ eẽ quod xp̃i est. ac non
potius in eis & imperatoris nr̃i sig¬
na cognoscimus. & desertorũ facta
emendamus. qua ꝓpter aliud est
quidem sicut dicit sc̃s eẏprianus
eos qui intus in ecclȩsia sunt inno¬
mine xp̃i loqui. aliud eos qui foris
sunt & contra ecclȩsiã faciunt in
nomine xp̃i baptizari. Sed & mul¬
ti qui intus sunt contra ecclȩsiam
faciunt male uiuendo & insuam
uitam in firmas animas traducendo.
& non nulli qui foris sunt xp̃i nomi¬
ne loquuntur. nec operari quae
xp̃i sunt. Sed foris eẽ ꝓhibentur
quando eos ut sanentur. uel corri¬
pimus uel arguimus uel ortamur.:
Nam &ille foris erat qui cũ discipu¬
lis non sequȩbatur & in nomine xp̃i
expellebat daemonia. qđ dñs ne

Expanded text:
pertinentes, possunt tamen accipertinentes, possunt tamen accipere et habere et dare Baptismi sanctitatem, nullo modo sua perversitate violatam, sicut ex ipsius Cypriani litteris admonemur; utquid tribuimus haereticis aliena? utquid dicimus eorum esse quod Christi est; ac non potius in eis et Imperatoris nostri signa cognoscimus, et desertorum facta emendamus? Quapropter aliud est quidem, sicut dicit sanctus Cyprianus, eos qui intus in Ecclesia sunt, in nomine Christi loqui; aliud eos qui foris sunt et contra ecclesiam faciunt in nomine Christi baptizare. sed et multi qui intus sunt . contra ecclesiam faciunt male uiuendo et in suam uitam infirmas animas traducendo, et nonnulli qui foris sunt in Christi nomine loquuntur nec operari quae Christi sunt sed foris esse prohibentur, quando eos ut sanentur uel corripimus uel arguimus uel hortamur. nam et ille foris erat qui cum discipulis non sequebatur et in nomine Christi expellebat daemonia, quod dominus ne
Abbreviated transcription (Latin):
nos ammon& & intus fuisse quos¬
dam non seruantes beniuolam ca¬
ritatem. sed in iniudiam & maliuo¬
la dissensione uersatos. dequibus
paulus apostolus locutus ẽ . & ex par¬
te diaboli esse inuidos sicut in epis¬
tola quã dezelo & liuore scripsit
a pertissima uoce testatur. quam¬
obrem cum manifestũ sit fieri pos¬
se ut in eis qui sunt exparte diaboli
scm̃ tamen sit sacramentũ xp̃i non
ad salutem sed ad iuditiũ eorũ. ñ
solum si post acceptum baptismũ
peruertantair. sed &iam sitales ac¬
cipiant sicut idem cyprianus osten¬
dit. sȩculo uerbis solis & non factis
renuntiantes. nec ideo si correcti
postea fuerint illud quod ꝑuersi
acceperant iterandũ est. quantũ
arbitror iam claret &liquet in ista
quȩstione de baptismo non esse co¬
gitandũ quis det sed quid det aut
quis accipiat : Sed quid accipiat.
aut quis habeat. sed quid habeat. Si
enim homines exparte diaboli. &
ideo nequaquã ad columbam unicã

Expanded text:
nos ammonet, et intus fuisse quosnos ammonet, et intus fuisse quosdam non seruantes beniuolam caritatem, sed in inuidia et maliuola dissensione uersatos, de quibus Paulus apostolus locutus est, et ex parte diaboli esse inuidos, sicut in epistula quam de zelo et liuore scripsit apertissima uoce testatur. quamobrem cum manifestum sit fieri posse, ut in eis qui sunt ex parte diaboli sanctum tamen sit sacramentum Christi non ad salutem, sed ad iudicium eorum, non solum si post acceptum baptismum peruertantur, sed etiam si tales accipiant, sicut idem Cyprianus ostendit, saeculo uerbis solis et non factis renuntiantes, nec ideo, si correcti postea fuerint, illud quod peruersi acceperant iterandum est, quantum arbitror, iam claret et liquet in ista quaestione de baptismo non esse cogitandum quis det sed quid det, aut quis accipiat sed quid accipiat, aut quis habeenim homines ex parte diaboli, et ideo nequaquam ad columbam unicam
Abbreviated transcription (Latin):
cularibus emulumentis tenentur
& sua quȩrentes non quae iħu xp̃i
non a xp̃i unitate sed a suis commo¬
dis uolunt recedere Unde dictũ
est in laude caritatis non quȩrit
quae sua sunt: Nunc ergo quȩrit᷑
quomodo poterant homines expar¬
te diaboli pertinere ad ecclesiam
non habentem maculã autrugam
aut aliquid eius modi dequa etiã
dictum est. una est columba mea:
Quod si non possunt manifestũ est
eam inter alienos gemere & intrin¬
secus insidiantes et extrinsecus ob¬
latrantes.: Tales tamen &iam in¬
tus &accipiunt baptismũ &habent
& tradunt scm perse ipsum. Nec
ulla exparte illorũ malignitate
iuolatur inqua infinem usq per¬
durant. quo circa idem uos beatus
cyprianus doc& perse ipsum esse
considerandũ baptismũ uerbis euuan¬
gelicis sicut accepit ecclesia conse¬
cratum: Non adiuncta neq per¬
mixta ulla peruersitate atq ma¬
litia. siue accipientiũ siue traden¬
tium quando quidem ipse utrumq

Expanded text:
cularibus emolumentis tenentur cularibus emolumentis tenentur et sua quaerentes, non quae Iesu Christi, non a Christi unitate, sed a suis commodis nolunt recedere. unde dictum est in laude caritatis: non quaerit quae sua sunt. Nunc ergo quaeritur quomodo poterunt homines ex parte diaboli pertinere ad ecclesiam non habentem maculam aut rugam aut aliquid eiusmodi, de qua etiam dictum est: una est columba mea. quodsi non possunt, manifestum est eam inter alienos gemere et intrinsecus insidiantes et extrinsecus oblatrantes. tales tamen etiam intus et accipiunt baptismum et habent et tradunt sanctum per se ipsum nec ulla ex parte illorum malignitate uiolatur, in qua in finem usque perdurant. quocirca idem nos beatus Cyprianus docet per se ipsum esse considerandum baptismum uerbis euangelicis, sicut accepit ecclesia, consecratum, non adiuncta neque permixta ulla peruersitate adque malitia siue accipientium siue tradentium, quandoquidem ipse utrumque
Abbreviated transcription (Latin):
dum est. Nihil ergo adrem per¬
tinet dequa nunc questio est qui
serius tardiusue conuertat a pro¬
pria peruersitate ad rectitudinẽ
fidei uel spei uel caritatis. & si enĩ
interiores mali facilius possunt
boni fieri. aliquando tamen &
denumero exteriorum quidem
quosdam interiores conuersatione
praeueniunt & illis insterilitate
manentibus unitati reconciliati
fructum adferunt cum tolerantia
siue tricenum siue sexagenum
siue centenum. Aut si ꝑagania
ea sola dicenda sunt quae usque
infinem inmaligno errore ꝑdu¬
rant. & foris multa frumenta sunt
&intus multa gigania: At enim
peiores sunt exteriores quã inte¬
riores mali. Magna quidem ques¬
tio est utrum peior fuerit nicolaus
iam exterior quã si non adhuc in¬
terior quia ille hereticus iste ma¬
gus. quod sipsa diuisio quia uiolatȩ
caritatis certissimũ indicium est
grauius habetur malũ concedo ita
esse: Sed multi amissa caritate
ꝓpterea non exeunt foras. quia sȩ¬

Expanded text:
dum est? nihil ergo ad rem perdum est? nihil ergo ad rem pertinet de qua nunc quaestio est, quis serius se tardiusue conuertat a propria peruersitate ad rectitudinem fidei uel spei uel caritatis. etsi enim interiores mali facilius possunt boni fieri, aliquando tamen et de numero exteriorum quidam quosdam interiores conuersione praeueniunt et illis in sterilitate manentibus unitati reconciliati fructum adferunt cum tolerantia siue tricenum siue sexagenum siue centenum. aut si zizania ea sola dicenda sunt quae usque in finem in maligno errore perdurant, et foris multa frumenta sunt et intus multa zizania. At enim peiores sunt exteriores quam interiores mali. magna quidem quaestio est, utrum peior fuerit Nicolaus iam exterior quam Simon adhuc interior, quia ille haereticus, iste magus. quodsi ipsa diuisio, quia uiolatae caritatis certissimum indicium est, grauius habetur malum, concedo ita esse. sed multi amissa caritate propterea non exeunt foras, quia sae
Abbreviated transcription (Latin):
enim inzizaniis exterioribus ñ
inueniuntur gratia frumenti. &
in interioribus inueniuntur.
De sacramento autem non quȩrit᷑.
non utrum habeant aliquid fru¬
menti tizania quaeritur. sed u¬
trum habeant aliquid caeli & ex¬
terioribus enim & interioribus
giganis cum ipso tritico est plu¬
uia communis quae caelestis &
dulcis est: Ipsa etiam si exea ziza¬
nia steriliter crescunt: sic & euuan¬
gelicum xp̃i sacramentum. diui¬
num & suaue est. neq propter eo¬
rum sterilitatẽ quos &iam foris
compluit in probandum: Dixe¬
rit aliquis interiora rizania fa¬
cilius infrumentum conuerti.
concedo ita esse. sed quid hoc ꝑ¬
tinet ad baptismum iterandum :
Numquid si forte aliquis abhere¬
ticis conuersus. conuersionis suȩ
tem pore acfacilitate praeuenerit.
eum qui tardius intus amalitia cor¬
rigitur & mutatur. ei non est ite¬
randum baptisma & illi qui preuen¬
tus est ab eo qui exhereticis uenit
quia tardius correctus est iteran¬

Expanded text:
enim in zizaniis exterioribus non enim in zizaniis exterioribus non inueniuntur grana frumenti et in interioribus inueniuntur. de sacramento autem cum quaeritur, non utrum habeant aliquid frumenti zizania quaeritur, sed utrum habeant aliquid caeli. et exterioribus enim et interioribus zizaniis cum ipso tritico est pluuia communis, quae caelestis et dulcis est ipsa, etiamsi ex ea zizania steriliter crescunt. sic et euangelicum Christi sacramentum diuinum et suaue est neque propter eorum sterilitatem quos etiam foris conpluit inprobandum. Dixerit aliquis interiora zizania facilius in frumentum conuerti. concedo ita esse, sed quid hoc pertinet ad baptismum iterandum? numquid, si forte aliquis ab haereticis conuersus conuersionis suae tempore ac facilitate praeuenerit eum, qui tardius intus a malitia corrigitur et mutatur, ei non est iterandum baptisma, et illi qui praeuentus est ab eo qui ex haereticis uenit, quia tardius correctus est, iteran
Abbreviated transcription (Latin):
& inunitate ecclesiae habet sua
diabolus. hoc fortasse de homi¬
nibus dici potest ut sic extra eç¬
cdesiae communionem non habil
siae uero huic quae adhuc carnis
mortalitatem portat. quam diu
peregrinatur ad ño. licuerit di¬
abolo miscere gi gania. hoc est
malos homines. & permissus sit
propter ipsius ecclesiae peregri¬
nationem. ut requies illius patri¬
ae. qua scĩ angeli per fruuntur.
desidera retur ardentius: De
sacramentis autem hoc dici non po¬
test. sicut enim ea possunt habere
atq tractare non adsalutem sed
ad perniciem suam. inqua igni des¬
tinata sunt interiora zigania. sic
& exteriora gigania quae ab inte¬
rioribus recedentibus acceperunt
quia recedentia non am miserunt.
Quod sine dubio manifestatur cũ
redeuntibus non restituitur.
quando forte aliquis exeis ipsis
Irecesserant reuertuntur. Nec
quisquam dixerit. quid enim fru¬
menti habet gigania. si enim hoc
ita est: & intus &foris adhoc dum¬
taxat par condicio est. Neq

Expanded text:
et in unitate ecclesiae habet sua et in unitate ecclesiae habet sua diabolus? hoc fortasse de hominibus dici potest, ut sic extra ecclesiae communionem non habeatsiae uero huic quae adhuc carnis mortalitatem portat, quamdiu peregrinatur a domino, licuerit diabolo miscere zizania, hoc est malos homines, et permissus sit propter ipsius ecclesiae peregrinationem, ut requies illius patriae qua sancti angeli perfruuntur desideraretur ardentius; de sacramentis autem hoc dici non potest. sicut enim ea possunt habere adque tractare non ad salutem, sed ad perniciem suam in qua igni destinata sunt interiora zizania, sic et exteriora zizania, quae ab interioribus recedentibus acceperunt, quia recedentia non amiserunt. quod sine dubio manifestatur cum redeuntibus non restituitur, quando forte aliqui ex eis ipsis qui recesserant reuertuntur. nec quisquam dixerit: quid enim frumenti habent zizania? si enim hoc ita est, et intus et foris ad hoc dumtaxat par condicio est. neque
Abbreviated transcription (Latin):
nisi noss&. neq enim aduersus
coepiscopos suos falsum testimo¬
nium dicer&. et tamen eos ꝓp¬
ter xp̃m qui pro infirmis mortu¬
us est. ne ante tempus eradica¬
tis zi ganiis simul eradicetur &
triticum paternȩ & maternae
caritatis uisceribus tolerauit. imi¬
tatus utiq apostolum paulum.
qui maliuolos & inuidos sibi eadẽ
circa ecclesiam caritate sustinu¬
it.: Sed tamen quia in mundi
diaboli mors intrauit in orbem
terrarum &imitantur illum
qui sunt exparte ipsius non per
illud quod ađo creati sunt. sed
per illud quod a se ipsis peruersi
sunt. sicut com memorat ipse
cyprianus. quia & diabolus ante¬
quam ess& diabolus. angelus fuit¬
& bonus fuit. Unde sunt in uni¬
tate xp̃i qui sunt ex parte diabo¬
li. procul dubio sicut ipse dñs ait
Inimicus homo hoc fecit qui suꝑ¬
seminauit gigania. sicut ergo
& intus quod diaboli est arguen¬
dum est. sic eforis quod xp̃i est
agnoscendum est. An extra uni¬
tatem ecclesiae non habet sua xp̃s.

Expanded text:
nisi nosset; neque enim aduersus nisi nosset; neque enim aduersus coepiscopos suos falsum testimonium diceret. et tamen eos propter Christum, qui pro infirmis mortuus est, ne ante tempus eradicatis zizaniis simul eradicaretur et triticum, paternae et maternae caritatis uisceribus tolerauit, imitatus utique apostolum Paulum, qui maliuolos et inuidos sibi eadem circa ecclesiam caritate sustinuit. Sed tamen quia inuidia diaboli mors intrauit in orbem terrarum et imitantur illum qui sunt ex parte ipsius, non per illud quod a deo creati sunt, sed per illud quod a se ipsis peruersi sunt, sicut commemorat ipse Cyprianus, quia et diabolus antequam esset diabolus angelus fuit et bonus fuit, unde. sunt in unitate Christi qui sunt ex parte diaboli? procul dubio, sicut ipse dominus ait, inimicus homo hoc fecit, qui superseminauit zizania. sicut ergo et intus quod diaboli est arguendum est, sic et foris quod Christi est agnoscendum est. an extra unitatem ecclesiae non habet sua Christus
Abbreviated transcription (Latin):
am malos manifestos sibiq notis¬
simos qui non obscuritate quȩsti¬
onis aliter sapiebant. sed perditȩ
uitae moribus contra quam
predicabant faciebant. sicut
deillis apostolus dicit. Qui
prȩdicas non furandum fura¬
ris. detalibus enim & iste sui
temporis episcopis collegis suis
& secum in communione manen
tibus. in epistola sua dicit.
Esurientibus in ecclesia fratrib
habere argentum largiter uel¬
le fundos insidiosis fraudibus
rapere usuris multiplicantib
faenus augere: Hic enim nul¬
la est quaestionis obscuritas
aperte scriptura clamat ⁊
Neꝙ auari neq rapaces regnum
dĩ possidebunt. et qui peccuni¬
am suam dedit inusuram. & om̃s
fornicator & inmundus & aua¬
rus quod est idolorũ seruitus
non habet hereditatem in regno
xp̃i & đĩ. Tales ergo auaros
ille ut non solum sua cupide thes¬
aurigarent. sed & aliena fraudu¬
lenter eriperent. Tales idola¬
tras sicut &ipse intellegit atq
conuincit. non utiq arguer&

Expanded text:
am malos manifestos sibique notisam malos manifestos sibique notissimos, qui non obscuritate quaestionis aliter sapiebant, sed perditae uitae moribus contra quam praedicabant faciebant, sicut de illis apostolus dicit: qui praedicas non furandum furaris. de talibus enim et iste sui temporis episcopis collegis suis et secum in commtibus in epistola sua dicit: Esurientibus in Ecclesia fratribus habere argentum largiter velle, fundos insidiosis fraudibus rapere, usuris multiplicantibus fenus augere . Hic enim nulla est quaestionis obscuritas; aperte Scriptura clamat, Neque avari neque rapaces regnum Dei possidebunt ; et, Qui pecuniam suam dedit in usuram ; et, Omnis fornicator et inmundus et auarus, quod est idolorum seruitus, non habet hereditatem in regno Christi et dei. tales ergo auaros ille, ut non solum sua cupide thensaurizarent, sed et aliena fraudulenter eriperent, tales idololatas, sicut et ipse intellegit adque conuincit, non utique argueret,
Abbreviated transcription (Latin):
cantes quominus unus quisque
episcoporum quod putat faciat
habens arbitrii sui libertatem. po¬
testatem. nos quantum in nobis ẽ
propter haereticos cum collegis &
coepiscopis nostris non contendimus.
cum quibus diuinam concordi¬
am & dominicam pacem tenemꝰ:
Maxime cum & aposto lus dicat.
siquis autem putauerit conten¬
tiosus esse. nos talem consueu¬
dinem non habemus neque ec¬
clesia đi. Seruatur anobis pati¬
enter & leniter caritas animi.
collegii honor. uinculum fidei.
concordia sacerdoti. Propter
hoc &iam libellum nunc debono
patientiae quantum ualuit nr̃a
mediocritas permittente dño &
inspirante conscripsimus. quem
adte promutua dilectione trans
misimus. hac ille caritatis pati¬
entia tolerauit. non solum non
obscura quȩstione bonos collegas
non maliuole aliud sentientes.
sicut & ipse toleratus est donec
processu temporis saluberrima
consuetudo quando ds̃ uoluit
&iam declarata ueritate plena¬
rio concilio firmaretur. sed &i¬

Expanded text:
cantes quo minus unusquisque cantes quo minus unusquisque episcoporum quod putat faciat, habens arbitrii sui liberam potestatem. nos, quantum in nobis est, propter haereticos cum collegis et coepiscopis nostris non contendimus, cam quibus diuinam concordiam et dominicam pacem tenemus, maxime cum et apostolus dicat: si quis autem putauerit contentiosus esse, nos talem consuetudinem non habemus neque ecclesia Dei. seruatur a nobis patienter et leniter caritas animi, collegii honor, uinculum fidei, concordia sacerdotii propter hoc etiam libellum nunc de bono patientiae quantum ualuit nostra mediocritas permittente Domino et inspirante conscripsimus, quem ad te pro mutua dilectione tramisimus. Hac ille caritatis patientia tolerauit non solum in obscura quaestione bonos collegas non maliuole aliud sentientes, sicut et ipse toleratus est, donec processu temporis saluberrima consuetudo, quando deus uoluit, etiam declarata ueritate plenario concilio firmaretur, sed eti
Abbreviated transcription (Latin):
Imitantur ergo illum qui sunt ex
parte eius : Haec uerba cypria¬
ni inepistola populis nota quam
uera quam fortia recognoscimus
uere decuit cyprianum de zelo
& liuore & arguere grauiter &
monere. A quo tam mortifero ma¬
lo coreius pęnitus alienum tanta
caritatis abundantia conprobauit
qua uigilantissime custodita cũ
collegis fuis non maliuole debap¬
tismo diuersa sentientibus. Nec
ipse maliuola contentione sed
humana temptatione aliter sapi¬
ens quod illi ds̃ in caritate perse¬
ueranti cum uell& postea reue¬
lar& in communionis unitate ꝑ¬
mansit aperte dicens. neminem
iudicantes nec alure communio¬
nis aliquem si diuersum senserit
am mouentes. neque enĩ quisquã
nostrũ episcopum se episcoporũ
constituit aut tirannico terrore
ad obsequendi necessitatem col¬
legas suos adigit. Et infine hui¬
us epistolȩ. haec tibi braeuibus
inquit pronr̃a mediocritate
rescripsimus frater carissime
nemini prȩscribentes aut prȩdi¬

Expanded text:
imitantur ergo \'illum qui sunt ex imitantur ergo \'illum qui sunt ex parte eius\'. haec uerba Cypriani in epistula populis nota quam uera quam fortia recognoscimus. uere decuit Cyprianum de zelo et liuore et arguere grauiter et monere, a quo tam mortifero malo cor eius penitus alienum tanta caritatis abundantia conprobauit. qua uigilantissime custodita cum collegis suis non maliuole de baptismo diuersa sentientibus nec ipse maliuola contentione, sed humana temptatione aliter sapiens, quod illi deus in caritate perseueranti cum uellet postea reuelaret, in communionis unitate permansit aperte diceniudicantes aut a iure communicationis aliquem si diuersum senserit amouentes. neque enim quisquam nostrum episcopum se episcoporum constituit aut tyrannico terrore ad obsequendi necessitatem collegas suos adigit, quando hsit. Haec tibi brenibus pro nostra mediocritate rescripsimus, frater carissime, nemini praescribentes aut praeiudi
Abbreviated transcription (Latin):
sufficit nobis ipse cẏprianus. per
quem tam multa de gelo &liuore
dñs ueracissima intonuit. & salu¬
bria prȩcepit. Legamus ergo epis¬
tolam cypriani degelo & liuore
& uideamus quantum malum sit
inuidere melioribus. cuius mali
originem ab ipso diabolo extitisse
memoriter doc&. Zelare inquit
quod bonum uideas & inuidere
melioribus. leue apud quosdam
& modicũ crimen uidetur fratres
dilectissimi. Deinde paulo post
cum eius mali caput atq originem
quaerer& hinc diabolus inquit.
inter inicia statim mundi &periit
primus & perdidit & paulo qua¬
le malum est inquit fratres dilec¬
tissimi quo angelus cecidit quo
circum ueniri & sub uerti alta illa
& preclara sublimitas potuit:
Quod deceptus est ipse qui decepit.
exinde inuidia gͤrassatur inter¬
ris dum liuore periturus magis¬
tro perditionis obsequitur. Dum
diabolum qui zelat imitatur. Sicut
scriptum est. Inuidia autẽ diabo¬
li mors intrauit in orbem terrarũ:

Expanded text:
sufficit nobis ipse Cyprianus, per sufficit nobis ipse Cyprianus, per quem tam multa de zelo et liuore dominus ueracissima intonuit et salubria praecepit. legamus ergo epistulam Cypriani de zelo et liuore et uideamus quantum malum sit inuidere melioribus, cuius mali originem ab ipso diabolo extitisse memoriter docet. zelare, inquit, quod bonum uideas et inuidere melioribus leue aput quosdam et modicum crimen uidetur, fratres dilectissimi. deinde paulo post, cum eius mali caput adque originem quaereret: hinc diabolus, inquit, inter initia statim mundi et periit primus et perdidit. et paulo post: quale malum est, inquit, fratres dilectissimi, quo angelus cecidit, quo circumueniri et subuerti alta illa et praeclara sublimitas potuit, quo deoeptus est ipse qui decepit. exinde inuidia grassatur in terris, dum liuore periturus magistro perditionis obsequitur, dum diabolum qui zelat imitatur, sicut scriptum est, inuidia autem diaboli mors intrauit in orbem terrarum.
Abbreviated transcription (Latin):
potuit habere spinas diaboli. quur
non  extra hortum potuit maneͬre
fons xp̃i Si autem non potuit
unde his qui intus erant &iam ipsi¬
us pauli apostoli temporibus tan¬
tum malum inuidiae & maliuolȩ
discensionis : Haec enim uerba
cypriani sunt anforte inuidia.
& maliuola discensio paruum malũ ẽ
Quo modo ergo isti erant in unitate.
qui non erant inpace. Uox enĩ
non mea nec cuiusquã hominis.
sed ipsius dñi nec per homines.
sed perangelos sonuit xp̃o nato
gloria in excelsis dõ & interrapax
hominibus bone uoluntatis. Quod
utiq nato interris xp̃o. non sona¬
rent ore angelico nisi ds̃ hoc uel¬
l& intellegi eosesse inunitatecor¬
pus xp̃i qui sunt inpace xp̃i. eos
autẽ esse in pace xp̃i qui sunt bo¬
nȩ uoluntatis. Porro sicut inbe¬
niuolentia bona uoluntas. sic in
maliuolentia mala uoluntas est.
Iam uero ipsa inuidia quae non po¬
test esse nisi maliuola. quantum
malũ est non queramus teftes.

Expanded text:
potuit habere spinas diaboli, cur potuit habere spinas diaboli, cur non et extra hortum potuit manare fons Christi? si autem non potuit, unde in his qui intus erant etiam ipsius apostoli Pauli temporibus tantum malum inuidiae et maliuolae dissensionis? haec enim uerba Cypriani sunt. an forte inuidia et maliuola dissensio paruum malum est? quomodo ergo isti erant in unitate qui non erant in pace? uox enim non mea. nec cuiusquam hominis, sed ipsius domini, nec per homines, sed per angelos sonuit Christo nato: gloria in excelsis deo et in terra pax hominibus bonae uoluntatis. quod utique nato in terris Christo non sonaret ore angelico, nisi deus hoc uellet intellegi, eos esse in unitate corporis Christi qui sunt in pace Christi, eos autem esse in pace Christi qui sunt bonae uoluntatis. porro sicut in beniuolentia bona uoluntas, sic in maliuolentia mala uoluntas est.. Iam uero ipsa inuidia, quae non potest esse nisi maliuola, quantum malum est! non- quaeramus alios testes.
Abbreviated transcription (Latin):
dia & dissensione uersatos. quosdã
seruasse circa se beniuolam caritatẽ
alios uero habuisse maliuolam dis¬
sensionem. sed tamen patienter om̃a
sustinere. dum modo siue inuerita¬
te siue peroccasionem nomen xp̃i
quod paulus predicabat ad pluri¬
morum noticiam peruenir& etno¬
ua adhuc acrudis sermonis semina¬
tio loquentium predicatione cre¬
bescer&. ⁊ Porro aliud est eosqui
intus inecclesia sunt nomine xp̃i
loqui aliud eos qui foris sunt &
contra ecclesiam faciunt in nomi¬
ne xp̃i baptizari: Haec uerba
cypriani ad monere nos uidentur
ut distinguamus inter eos qui fo¬
ris mali sunt & eos qui intus mali
sunt & illos dequibus dicit apos¬
tolus quod euuangelium non cas¬
te & perinuidiam adnuntiarent
intus fuisse dicit & uerum dicit.:
Hoc tamen puto me non temere dice¬
re. si foris nemo potest aliquid ha¬
bere quod xp̃i est. nec intus quis quã
potest aliquid habere quod diabo¬
li est. Si enim hortus ille clausus

Expanded text:
dia et dissensione uersatos, quosdam dia et dissensione uersatos, quosdam seruasse circa se beniuolam caritatem, alios uero habuisse maliuolam dissensustinere, dummodo sive in veritate, sive per occasionem nomen Christi, quod Paulus praedicabat, ad plurimorum notitiam perveniret, et nova adhuc ac rudis sermonis seminatio loquentium praedicatione crebresceret. Porro aliud est eos qui intus in Ecclesia sunt, in nomine Christi loqui, aliud eos qui foris sunt et contra ecclesiam faciunt in nomine Christi baptizare. haec uerba Cypriani ammonere nos uidentur, ut distinguamus inter eos qui foris mali sunt et eos qui intus mali sunt. et illos de quibus dicit apostolus, quod euangelium non caste, sed per inuidiam adnuntiarent, intus fuisse dicit et uerum dicit. hoc tamen puto me non temere dicere: si foris nemo potest aliquid habere quod Christi est, nec intus quisquam potest aliquid habere quod diaboli est. si enim hortus ille clausus
Abbreviated transcription (Latin):
dici. quod ueritas declarauit hoc
sequimur. Nam reuera illud
quod quidem cypriani disputati¬
onibus opponebant quod ait a¬
postolus. uerum tamen omnimo¬
do siue per occasionem siue per
ueritatem xp̃s adnuntietur:
Recte cyprianus refellit ostendens
ad causam hereticorum non per¬
tinere. quõ de his dicebat apostolus
qui cum maliuola inuidia sua quae¬
rentes interius uersabantur. xp̃m
quidem adnuntiabant sicut se ha¬
bet ueritas. qua xp̃o credimus. sed
non eo animo quo abonis euuange¬
listis illius columbae filiis adnun¬
tiabatur. ⁊ Neq enim dehereticis
inquit. Aut de eorum baptismo lo¬
quebatur in epistola sua paulus.
ut aliquid quod adhanc rem perti¬
neat posuisse ostendatur. Loque¬
bantur defratribus siue in ordina¬
te & contra ecclesiasticam discipli¬
nam ambulantibus. siue euuange¬
licam ueritatem de ditimore ser¬
uantibus. & quosdam ex eis posuit
uerbum dĩ constanter atq intre¬
pide locutos. quosdam uero in in ui¬

Expanded text:
dici: \'quod ueritas declarauit, hoc dici: \'quod ueritas declarauit, hoc sequimur.\' Nam reuera illud, quod quidam Cypriani disputationibus opponebant, quod ait apostolus: uerumtamen omni modo siue per occasionem siue per ueritatem Christus adnuntietur, recte Cyprianus refellit ostendens ad causam haereticorum non pertinere, quoniam de his dicebat apostolus, qui cum maliuola inuidia sua quaerentes interius uersabantur. Christum quidem adnuntiabant, sicut se habet ueritas qua Christo credimus, sed non eo animo quo a bonis euangelistis illius columbae filiis adnuntiabatur. neque enim de haereticis, inquit, aut de eorum baptismo loquebatur in epistula sua Paulus, ut aliquid quod ad hanc rem pertineat posuisse ostendatur. loquebatur de fratribus siue inordinate et contra ecclesiasticam disciplinam ambulantibus siue euangelicam ueritatem de dei timore seruantibus. et quosdam ex eis posuit uerbum dei constanter adque intrepide locutos, quosdam uero in inui
Abbreviated transcription (Latin):
siae consuetudine roboratus. non
cogit gentes iudaizare quod p&rus¬
apostololus aliquando coegerat.
Non ergo inuenimus ab apostolis ali¬
quem cum apud hereticos bapti¬
ratus esset in eodem baptismo ad¬
missum esse & communicasse.
Sed neque hoc inuenimus abhe¬
reticis aliquem uenientem qui a¬
pud illos fuerit baptizatus ab apos¬
tolis denuo baptizatum. sed illa
consuetudo quã &iam tunc homi¬
nes sursum uersus respicientes.
non uidebant a posterioribus insti¬
tutam recte ab apostolis tradita cre¬
ditur. et alia multa sunt quae lon¬
gum est repetere. qua propter
si non nihil dicebant quibus id qđ
ei uisum est uolens persuadere cy¬
prianus ait. Nec quisquã dicat
quod accepimus ab apostolis hoc
sequitur: Quanto robustius nunc
dicimus quod ecclesiae consuetudo
sempertenuit. & quod haec disputa¬
tio dissuadere non potuit. & quod
plenarium concilium confirmauit
hoc sequimur . ⁊ Huc accedit quia
bene perspectis exutroque latere
disputationis rationibus testimo

Expanded text:
consuetudine roboratus non cogit gentes iudaizare, quod Petrus aliquando coegerat. Non ergo inuenimus ab apostolis aliquem, cum aput haereticos baptizatus esset, in eodem baptismo admissum esse et communicasse. sed neque hoc inuenimus, ab haereticis aliquem uenientem, qui aput illos fuerit baptizatus, ab apostolis denuo baptizatum. sed illa consuetudo, quam etiam tunc homines sursum uersus respicientes non uidebant a posterioribus institutam, recte ab apostolis tradita creditur, et talia multa sunt, quae longum est repetere. quapropter si non nihil dicebant, quibus id quod ei uisum est uolens persuadere Cyprianus ait: nec quisquam dicat: \'quod accepimus ab apostolis hoc sequimur\', quanto robustius nunc dicimus: \'quod ecclesiae consuetudo semper tenuit et quod haec disputatio dissuadere non potuit et quod plenarium concilium confirmauit, hoc sequimur\'! huc accedit, quia bene perspectis ex utroque latere disputationis rationibus et scrip