comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
corrumpitur secundum con¬
cupiscentias deceptionis.
hoc est factus adam per
peccatum. Uide ergo
quid sequatur. Renoua¬
mini autem spũ mentis
urãe. & induite nouum ho¬
minem. eum qui secundum
dm̃ creatus est. in iustitia
& sanctitate ueritatis
Ecce quod per didit adam
perpeccatum. In hoc ergo
renouamur secundum iđ
quod amisit adam. Idest
secundum spm̃ mentis nr̃e
secundum autem cor pus
quod seminatur animale
& surg& spiritale in melius
renouabimur quod non dũ
fuit adam. Dicit item a¬
postolus. Expoliantes uos
ueterem hominem cum ac¬
tibus suis. induite nouum.
qui renouatur in agnitione
dĩ secundum ima ginem
eius qui creauit eum
Hanc imaginem in spũ men¬
tis impressam. perdidio
adam per peccatum. quam
tiae. non spiritale atque im¬
mor tale corpus in quo ille
non dum fuit. & in quo e¬
runt omnes scĩ resurgentes
amor tuis hoc enim prae¬
mium est illius meriti quod
amisit. : Pro in de illa stola
prima. aut ipsa iustitia est

Expanded text:
corrumpitur secundum concorrumpitur secundum concupiscentias deceptionis, hoc est, factus Adam per peccatum. uide ergo, quid sequatur. renouamini autem spiritu mentis uestrae et induite nouum hominem, eum, qui secundum deum creatus est in iustitia et sanctitate ueritatis. ecce, quod perdidit Adam per peccatum! In hoc ergo renouamur secundum id, quod amisit Adam, id est secundum spiritum mentis nostrae; secundum autem corpus, quod seminatur animale et surget spiritale, in melius renouabimur, quod nondum fuit Adam. Dicit item apostolus: expoliantes uos ueterem hominem cum actibus eius induite nouum, qui renouatur in agnitionem dei secundum imaginem eius, qui creauit eum. hanc imaginem in spiritu mentis inpressam perdidit Adam per peccatum, quam tiae, non spiritale atque inmortale corpus, in quo ille nondum fuit, et in quo erunt omnes sancti resurgentes a mortuis; hoc enim praemium est illius meriti, quod amisit. proinde illa stola prima aut ipsa iustitia est,
Abbreviated transcription (Latin):
isset non fieri. si homo
non peccass&. Quo modo
enim corpus nostrum di¬
cit apostolus mortuum
cum adhuc deuiuentibus
lo queretur. nisi quia iam
ipsa conditio moriendi . ex
peccato parentum hesit
in prole. Animale est
enim . & hoc corpus. sicut
& primi hominis fuit. Sed
hoc iam in ipso animalis
genere. multo est deteri¬
us. Hab& enim necessita¬
tem moriendi. quod illud
non habuit. Quam uis enĩ
restabat adhuc ut immu¬
ta retur. & spiritale fa¬
ctum plenam im morta¬
litatem acciperet. ubi ci¬
bo corruptibili non ege¬
r& tamen si iuste uiuer&
homo. in spiritalem habi¬
tudinem corpus eius mu¬
ta retur. non iret in mor¬
tem. In nobis etiam iuste
uiuentibus corpus mori¬
turum est. Propter quã
necessitatem ex illius pri¬
mi hominis peccato ueni¬
entem. non mortale sed
mor tuum corpus nostrum
dixit apostolus. qui a
omnes in adam morimur
Item dicit. Sicut est ueritas
in ihũ. deponere uos secundũ
priorem conuer sationem
ueterem hominem. eum qui

Expanded text:
sset non fieri, si homo sset non fieri, si homo non peccasset. Quomodo enim corpus nostrum dicit apostolus mortuum, cum adhuc de uiuentibus loqueretur, nisi quia iam ipsa condicio moriendi ex peccato parentum haesit in prole? animale est enim et hoc corpus, sicut et primi hominis fuit; sed hoc iam in ipso animalis genere multo est deterius; habet enim necessitatem moriendi, quod illud non habuit. quamuis enim restabat adhuc, ut inmutaretur et spiritale factum plenam inmortalitatem perciperet, ubi cibo corruptibili non egeret, tamen, si iuste uiueret homo, in spiritalem habitudinem corpus eius mutaretur, non iret in mortem. in nobis autem etiam iuste uiuentibus corpus moriturum est. propter quam necessitatem ex illius primi hominis peccato uenientem non mortale, sed mortuum corpus nostrum dixit apostolus, quia omnes in Adam morimur. item dicit: sicut est ueritas in Iesu deponere uos secundum priorem conuersationem ueterem hominem, eum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
secundum aliam. & immor¬
tale secundum aliam cau¬
sam dici poterat. Id est
mortale quia poterat
mori. Im mortale quia
poterat non mori. Ali¬
ud est enim non posse
mori. sicut quas dam na¬
turas im mortales crea
ri non posse. Secundum
quem modum primus
homo creatus est in mor¬
talis. quod ei prestaba¬
tur de ligno uitae. non
de constitutione nature
aquo ligno separatus est
cum peccass& ut posset
mori. qui nisi pec casset¬
non posset mori. Morta¬
lis ergo erat conditione.
corporis animalis. Im mor¬
talis autem beneficio con¬
ditoris. Si enim corpus
animale. utique mortale
quia & mori poterat. quã¬
uis & mor tale ideo
quia & non mori poterat
Neque enim immorta¬
le quod mori omnino
non possit erit nisi spiri¬
tale. quod nobis in re¬
promittitur. ac per hoc
illud animale & ob hoc
mor tale. quod propter
iustitiam spiritale fie¬
ret. & ob hoc omni modo
immortale: factum est
propter peccatum non
mortale quod antea erat
sed mortuum. Quod potu¬

Expanded text:
secundum aliam et inmorsecundum aliam et inmortale secundum aliam causam dici poterat; id est mortale, quia poterat mori, inmortale, quia poterat non mori. aliud est enim non pmori, sicut quasdam naturas immortales creavit non mori, secundum quem modum prhomo creatus est immortalis, quod ei praestabatur de ligno vitae, non de conditione naturae, a quo ligno separatucum peccasset, ut posset mori; qui nisi peccasset, posset non mori. Mortalis ergo erat conditione corporis animalis, immortalis autem beneficio Conditoris. Si enim corpus animale, utique mortale, quia et mori poterat, quamuis et inmortale ideo, quia et non mori poterat. neque enim inmortale, quod mori omnino non possit. erit nisi spiritale, quod nobis futurum in repromittitur. ac per hoc illud animale et ob hoc mortale, quod propter iustitiam spiritale fieret, et ob hoc omni modo inmortale factum est propter peccatum non mortale, quod et antea erat, sed mortuum, quod po
Abbreviated transcription (Latin):
tur hocplane recipimus se¬
cundum quendam modum
& non hoc recipimus secun¬
dum quendam modum.
Non utiq inmortalitatẽ
spiritalis corporis recipi¬
mus quam non dum habu¬
it homo sed recipimus ius¬
titiam ex qua in peccatũ
lapsus est homo renouabi¬
mur ergo auetus tate pec¬
cati non in pristinum cor¬
pus animale in quofuit a¬
dam sed inmelius. ld est
incorpus spiritale cum ef¬
ficiemur a equales angelis
dĩ apti caelesti habitationi
ubi esca quaecorrum pitur
non egebimus Renouabi¬
mur ergo spũmentis nostrȩ
secundum imaginem eius
qui creauit nos quam pec¬
cando adam perdidit
Reno uabimur autem etiam
carne. cum hoc corruptile
induetur incorruptione
ut sit spiritale corpus. In
quod non dum mutatus sed
mutandus erat adam. nisi
mor tem etiam corporis ani¬
malis peccando meruis set
Denique non ait apostolus
Corpus qui dem mortale
propter peccatum. Sed
corpus mortuum propter
peccatum. Illud quippe
ante peccatum & mortale

Expanded text:
tur? hoc plane recipimus setur? hoc plane recipimus secundum quendam modum et non hoc recipimus secundum quendam modum. non itaque inmortalitatem spiritalis corporis recipimus, quam nondum habuit homo, sed recipimus iustitiam, ex qua per peccatum lapsus est homo. renouabimur ergo a uetustate peccati non in pristinum corpus animale, in quo fuit Adam, sed in melius. id est in corpus spiritale, cum efficiemur aequales angelis dei, apti caelesti haubi esca quae corrumpitur non egebimus. Renovamur ergo spiritu mentis nostrae secundum imaginem ejus qui creavit nos, quam peccando Adam perdidit. Renovabimur autem etiam carne, cum hoc corruptibile induetur incorruptione, ut sit spirituale corpus; in quod nondum mutatus, sed mutandus erat Adam, nisi mortem etiam corporis animalis peccando meruisset. 36. Denique non ait Apostocorpus quidem mortale propter peccatum, sed: corpus mortuum propter peccatum. Illud quippe ante peccatum et mortale
Abbreviated transcription (Latin):
deper
bitantem spm̃ cius in nobis.
Acperhocmors etiam cor¬
poris depeccato est. sier¬
gonon peccasset adam
neccorpore moriretur .¬
Ideoq inmortale haberet
& corpus quomodo ergo
inmortale sianimale sed
rursus nonuident qui eiꝰ
corpus in para di sum mu¬
tatum putant ut ex ani¬
mali fieret spiritale nihil
impedire sinon peccass&
ut post para disi uitam
quamiuste oboedi entes¬
q uixisset. acciperet ean¬
dem corporis mutationẽ
inuita aeterna ubi iam ci¬
bis corpora libus non ege¬
r&: Quid ergo necesse est
propter hociam figuratȩ
non propriae para disum
intellegere quia non pos¬
set mori corpus nisi pecca¬
to. Uerum est qui dem qđ
non mori retur &iam corpo¬
re nisi peccass& aperte quip¬
pedicit apostolus corpus
mortuum propter peccatũ:
Animale tamen posset esse
ante peccatum et post uitã
ius titiae. cum ds uellet fie¬
rispiritale . Quomodo er¬
go inquiunt renouari di¬
cimursinon hoc recipimus
quod non perdidit prim
homo in quo omnes moriun¬

Expanded text:
per bitantem spiritum eius in uobis. ac per hoc mors etiam corporis de peccato est. si ergo non peccasset Adam, nec corpore moreretur ideoque inmortale haberet et corpus. quomodo ergo inmortale, si animale? Sed rursus non uident, qui eius corpus in paradiso mutatum putant, ut ex animali fieret spiritale, nihil inpedire. si non peccasset, ut post paradisi uitam, quam iuste oboedienterque uixisset, acciperet eandem corporis mutationem in uitam aeternam, ubi iam cibis corporalibus non egeret. quid ergo necesse est propter hoc iam cogi figurate, non proprie paradisum intellegere, quia non posset mori corpus nisi peccato? uerum est quidem, quod non moreretur etiam corpore, nisi peccasset; aperte quippe dicit apostolus: corpus mortuum est propter peccatum: animale tamen posset esse ante peccatum et post uitam iustitiae, cum deus uellet, fieri spiritale. Quomodo ergo, inquiunt, renouari dicimur, si non hoc recipimus, quod perdidit primus homo, in quo omnes moriun
Abbreviated transcription (Latin):
mortalibus & spiritalibus
corporibus necessarios esse
potuisse: uerum tamen si ali¬
ud non potest inueniri meli¬
us elimus para disum spiri¬
taliter intellegere. quam
uel putare non renouariho¬
minem. cum totiens hocscrip¬
tura commemorat uel eum
existimare recipere quod
non ostenditur amisisse: huc
accidit. quod & ipsa mors
hominis. quam. peccato com¬
meruisse multa diuina testi¬
monia. conlocuntur : Indi¬
cat cum sine morte maturum
fuisse nisi peccasset: Quo¬
modo ergo sine mortalis.
Aut quomodo non mortalis.
sicorpus animale Vnde
quidam non eum mortem cor¬
poris peccato meruisse ar¬
bitrantur sed mortem ani¬
mae quam fecit iniquitas
Nam credunt eum propter
corpus animale exiturum
fuisse dehoccorpore adre¬
qui em scilicet quam nunc
habent scĩ qui iam dormie¬
runt &infinem saeculi ea¬
dem membra inmortaliter
recepturum. utui delic&
mors corporis non depecca¬
to accidisse uideatur sed
natura liter ut animalium
ceterorum. Uerum his rur¬

Expanded text:
mortalibus et spiritalibus mortalibus et spiritalibus corporibus necessarios esse potuisse? uerum tamen, si aliud non potest inueniri, melius eligimus paradisum spiritaliter intellegere quam uel putare non renouari hominem, cum totiens hoc scriptura commemoret, uel eum existimare recipere, quod non ostenditur amisisse. huc accedit, quod et ipsa mors hominis, quam eum peccato commeruisse multa diuina testimonia conloquuntur, indicat eum sine morte futurum fuisse, nisi peccasset. quomodo ergo sine morte mortalis? aut quomodo non mortalis, si corpus animale? Unde quidam non eum mortem corporis peccato meruisse arbitrantur, sed mortem animae, quam fecit iniquitas. nam credunt eum propter corpus animale exiturum fuisse de hoc corpore ad requiem scilicet, quam nunc habent sancti, qui iam dormierunt, et in fine saeculi eadem membra inmortaliter recepturum, ut uidelicet mors corporis non de peccato accidisse uideatur, sed naturaliter, ut animalium ceterorum. uerum his rur
Abbreviated transcription (Latin):
ti. ut & illa conscet senten¬
tia. aqua exemplum dea¬
nimali corpore Hlincda.¬
tum est. utdiceretur: factus ẽ
primus homo adam in animã
uiuentem . & ista renouatio
receptioq inmortali talita.¬
tis. non absurde dicatur
In pristinum futura: in illu d
scilicet quod adam perdi¬
dit. putauerunt qui dem
prius hominem fuisse cor¬
poris animalis: Sed dum in
paradiso constitutus est. eũ
fuisse mutatum sicut nos
quoq resurrectione muta¬
bimur: hoc qui dem liberge¬
ne seos non commemorat:
sedut possint utraq testi¬
monia scripturarum inter
se consentire. siue illud qđ
deanimali corpore dictũ
est. siue illa quaedereno¬
uatione nr̃a plurima in
scĩs lit teris repperiuntur:
Hoctam quam necessirio
consequi crediderunt: Sed
sitaest frustra conamur
paradisum etillas arbores
earumq fructus. praeter fi¬
guratam significationem
prius accipere adrerum ges¬
tarum proprietatem: Quis
enim credat iam illius modi
cibos ex arborum pomis. in¬

Expanded text:
ti, ut et illa constet sententi, ut et illa constet sententia qua exemplum de animali corpore hinc datum est, ut diceretur, Factus est primus homo Adam in animam icantem, et ista renouatio receptioque inmortalitatis non absurde dicatur in pristinum futura, in illud scilicet, quod Adam perdidit, putauerunt prius quidem hominem fuisse corporis animalis, sed, dum in paradiso constitutus est, eum fuisse mutatum, sicut nos quoque resurrectione mutabimur. hoc quidem liber Geneseos non commemorat; sed ut possint utraque testimonia scripturarum inter se consentire, siue illud, quod de animali corpore dictum est, siue illa, quae de renouatione nostra plurima in sanctis litteris reperiuntur, hoc tamquam necessario consequi crediderunt. Sed si ita est, frustra conamur paradisum et illas arbores earumque fructus praeter figuratam significationem prius accipere ad rerum gestarum proprietatem. quis enim credat iam illius modi cibos ex arborum pomis in
Abbreviated transcription (Latin):
It quomodo in duimus imagi¬
nem terreni. induamus eti¬
maginem eius qui decaelo
est: Quid ad hoc dicipotest.
lmaginem ergo caelestis
hominis nunc exfide por¬
tamus. habituri in resurrec¬
tionem quod credimus. ima¬
ginem autem terreni homi¬
nis abipso exordio humanȩ
generationis induimus: hic
occurrit alia quȩstio quomo¬
do renouemur. Sinon ad
hoc per xp̃m reuo camur qđ
in adam prius eramus: quã¬
quam enim multa non pris¬
tinum sed in melius renouen¬
tur. ab inferiore tamen sta
tu quam quo erant antea.
renouantur. Vnde ergo
ille filius mortuus erat &re¬
uixit perierat & inuentus
est: Unde illi profertursto¬
la prima sinon inmortalita.¬
tem recipit quam perdidit
adam: quomodo autem per¬
didit inmortalitatem. sinon
corpus habuit animale: ne¬
que enim animale corpussed
spiritale erit: cum corrupti¬
bile hoc induerit incorrup¬
tionem & mortale hoc indu¬
etur inmortalitate :: Non¬
nulli his angustiis coarta¬

Expanded text:
et quomodo induimus imagiet quomodo induimus imaginem terreni, induamus et imaginem eius qui de caelo est. quid dici potest ad hoc? imaginem ergo caelestis hominis nunc ex fide portamus habituri in resurrectione, quod credimus; imaginem autem terreni hominis ab ipso exordio humanae generationis induimus. Hic occurrit alia quaestio, quomodo renouemur, si non ad hoc per Christum reuocamur, quod in Adam prius eramus. quamquam enim multa non in pristinum, sed in melius renouentur, ab intu, quam quo erant antea, renovantur. Unde ergo ille filius mortuus erat, et revixit; perierat, et inventus est : unde illi profertur stola prima, si non immortalitatem recipit, quam perdidit Adam! Quomodo autem perdidit immortalitatem, si corpus habuit animale? Neque enim animale corpus, sed spirituale erit, cum corruptibile hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc induerit immortalitatem . Nonnulli his angustiis coarcta
Abbreviated transcription (Latin):
do erimus aequales angelis
dĩ : sed angeli possunt aliis
ctiustitia prȩponi. num quid
& dño dequotamen dictum
est. minorasti eum paulomi¬
nus ab angelis Vnde. nisi
propter carnis infirmita¬
tem quam psit exuirgine
formã serui accipiens. inqua
moriens nos aserui tute re
dimeret: Sed quidhinc di¬
utius disseramus: non enim
obscuraest & apostoli senten¬
tia dehacre. qui cum uolu¬
isset adhibere testi moni¬
um. quo probar& esse cor¬
pus animale. non tam desuo
uel decuius quam hominis
corpore quod in praesenti.
udebatur quam dehocipso
scripturae huius loco reco¬
luit. Et adhibuit dicens:
Si est corpus animale est
& spiritale. sic et scriptũ
est factus est primus homo
adam inanima uiuentem:
Nouissimus adam inspuui
ui ficantẽ. sed non primum
quod spiritale est sed quod
animale. postea spiritale :
primus homo de terra terre¬
nus. secundus homo decae¬
lo caelestis : qualis terrenus.
tales & terreni: Et qualis
caelestis. tales et caelestes:

Expanded text:
do erimus aequales angelis do erimus aequales angelis dei. sed angeli possunt aliis et iustitia praeponi; numquid et domino? de quo tamen dictum est: minorasti eum paulo minus ab angelis. unde. nisi propter carnis infirmitatem, quam sumsit ex uirgine formam serui accipiens, in qua moriens a seruitute nos redimeret? sed quid hinc diutius disseramus? non enim obscura est apostoli sententia de hac re. qui cum uoluisset adhibere testimonium, quo probaret esse corpus animale, non tam de suo uel de cuiusquam hominis corpore, quod in praesenti uidebatur, quam de hoc ipso scripturae huius loco recoluit et adhibuit dicens: si est corpus animale, est et spiritale. sic et scriptum est: factus est primus homo Adam in animam uiuentem. nouissimus Adam in spiritum uiuificantem. sed non primum quod spiritale est, sed quod animale, postea spiritale. primus homo de terra terrenus; secundus homo de caelo caelestis. qualis terrenus, tales et terreni; et qualis caelestis, tales et caelestes.
Abbreviated transcription (Latin):
sed aliquas insua uoluntate
seruauit. non sunt quidem
ille quas insua uoluntate
seruauit. existarum quas
creauit necessitate penden¬
tes  Non tamen possunt es¬
se contrari ae. quas insuauo¬
luntate seruauit. illis quas in¬
sua uoluntate constituit :
quia dĩ uoluntas non potest
si bi esse contraria: Istaser¬
go siccondi dit. ut exillas
esse illud cuius causae sunt
posset. sed non necesse sit.
Illas autem sic abscondit. ut
exeis esse necesse sit hoc quod
existis fecit. utesse poss&: so¬
let item quaeri. utrum anima¬
le corpus prius homini forma¬
tum sit elimo. quale nunc ha¬
bemus. non spiritale qualere¬
surgentes habebimus.: quã¬
quam enim hoc in illud mu¬
tabitur. seminatur. corpus
animale. resurget corpusspi¬
ritale. Tamen quod prius ho¬
mini factum sit.ideo discepta¬
tur qui asi animale factum ẽ.
non hoc recipiemus quod in
illo perdidimus : Sed tanto
melius. quanto spiritale ani¬
mali prȩponendum est quan¬

Expanded text:
sed aliquas in sua uoluntate sed aliquas in sua uoluntate seruauit, non sunt quidem illae, quas in sua uoluntate seruauit, ex istarum quas creauit necessitate pendentes: non tamen possunt esse contrariae, quas in sua uolun- . tate seruauit, illis, quas sua uoluntate constituit, quia dei uoluntas non potest sibi esse contraria. istas ergo sic condidit, ut ex illis esse illud, cuius causae sunt, possit, sed non necesse sit; illas autem sic abscondit, ut ex eis esse necesse sit hoc, quod ex istis fecit, ut esse possit. Solet item quaeri, utrum animale corpus prius homini formatum sit e limo, quale nunc habemus, an spiritale, quale resurgentes habebimus. quamquam enim hoc in illud mutabitur — seminatur enim corpus animale, resurgit corpus spiritale — tamen quid prius homini factum sit, ideo disceptatur, quia, si animale factum est, non hoc recipiemus, quod in illo perdidimus, sed tanto melius quanto spiritale animali praeponendum est, quan
Abbreviated transcription (Latin):
& praescienua dĩ quia exae¬
ternitate nouerat quid illo
tempore facturus erat :
Et̾ hoc uere futurum erat.
tunc erat finiturus uitam
quando finiuit uitam .: quia
& si oranti con cessum est. eci¬
amsiceum oraturum uita.¬
li orationi concedi oporte¬
ret. Ille utiq pracsciebat
cuius praescientia sallinon
poterat: It ideo quod prȩ¬
sciebat necessario futurum
at. Qua propter. siom¬
nium futurorum causae mun¬
dosunt insitae cum ille fac¬
tus est dies quando ds̃ crea.¬
uit omnia simul : Non ali¬
ter adam factus est cumde
limo formatus est. sicut est
credibilius iam perfectȩ
uirilitatis. quam erat in illis
causis ubi ds̃ hominem insex
dierum operibus fecit: ibi
enim erat non solum utita
fier posset uerum etiam
ut ita cum si eri necesse esset:
tam enim non facit ds̃ con¬
tra causam. quam sine dubi¬
o uolens prestituit: quam
contra uoluntatem suam
non facit Si autem non
omnes causas increatura
primitus condita prefixit.

Expanded text:
et praescientia dei, qui ex aeet praescientia dei, qui ex aeternitate nouerat, quid illo tempore facturus erat — et hoc uere futurum erat — tunc erat finiturus uitam, quando finiuit uitam, quia, etsi oranti concessum est, etiam sic eum oraturum ut tali orationi concedi oporteret ille utique praesciebat, cuius praescientia falli non poterat. et ideo quod praesciebat necessario futurum erat. Quapropter. si omnium futurorum causae mundo sunt insitae, cum ille factus est dies, quando deus creauit omnia simul. non aliter Adam factus est, cum de limo formatus est, sicut est credibilius iam perfectae uirilitatis, quam erat in illis causis, ubi deus hominem in sex dierum operibus fecit. ibi enim erat non solum, ut ita fieri posset, uerum etiam ut ita eum fieri necesse esset. tam enim non facit deus contra causam, quam sine dubio uolens praestituit, quam contra uoluntatem suam non facit. si autem non omnes causas in creatura primitus condita praefixit,
Abbreviated transcription (Latin):
res causas futura sunt : Sed
sut᷑a sunt &inpresentia dĩ.
uere futura sunt. si aũt ibi ali¬
tersunt : ita potius futura sunt
sicut ibi sunt ubi qui praescit
falli ñ potest: Nam futura di
citur senectus iniuuene: Sed
tamen futura non est siante:
nest
hor¬
auten
moriturus est: hoc autem
ita erit. sicut se habent
aliae cause. siue mundo
contexte siue. indĩ prȩsci¬
entia reseruate N amse¬
cundum quas dam futuro¬
rum causas moriturus erat.
etechias. cuids̃ addidit
quin decim annos aduitã.
idutiq faciens quod ante
constituti onem mundi se
facturum esse praesciebat.
& in sua uoluntate serua¬
bat non ergo idfecit quod
futurum non erat. Hocenĩ
magis erat futurum quod
se facturum esse prae scie¬
bat : nec tamen illi anni addi¬
ti recte dicerentur. nisi ad
aliquid adderentur quod se
aliter in aliis causis habue¬
rat : secundum aliquas igitur
causas inferiores. iam uitã
finierat. secundum illa sautẽ
quae sunt inuoluntate

Expanded text:
res causas futura sunt. sed res causas futura sunt. sed si ita sunt et in praescientia dei, uere futura sunt; si autem ibi aliter sunt, ita potius futura sunt, sicut ibi sunt, ubi qui praescit falli non potest. nam futura dicitur senectus in iuuene; sed tamen futura non est, si ante est. hoante moriturus est: hoc autem ita erit, sicut se habent aliae causae, sive mundo contextae, sive in Dei praescientia reservatae. Nam secundum quasdam futurorum causas moriturus erat Ezechias, cui Deus addidit quindecim annos ad vitam ; id utique faciens quod ante constitutionem mundi se facturum esse praesciebat, et in sua voluntate servabat. Non ergo id fecit quod fumagis erat futurum, quod se facturum esse praesciebat. nec tamen illi anni additi recte dicerentur, nisi ad aliquid adderentur, quod se aliter in aliis causis habuerat. secundum aliquas igitur causas inferiores iam uitam finierat; secundum illas autem, quae sunt in uoluntate
Abbreviated transcription (Latin):
ra esset . nisiindĩ uolunt ate
prius fuissec qui condidit
om̃a: Etutiq occulta. ratioẽ
senectutis incorpore iuuena¬
li uel iuuentutis incorpore
puerili Neq enĩ oculis cer¬
nitur. sicut ipsa inpuero pu¬
eritia. sicut iuuentus in iiue¬
ne sed alia quadã notitia
colligit᷑. in esse innatura quid¬
dam latens quo educantur
inpromptu numeri occulti
uel iuuentutis apueritia. uel
senectutis auiuentute Oc¬
cultaest ergo istaratio qua
fit ut hocesse posset sedo¬
culis. menti autem non est
occulta: utrum autem hoc
etiam necessesie. omnimodo
nescimus: ecillam quidem
qua fit ut esse posset. esse in
natura ipsius corpori noui¬
mus illauero quafit utne¬
cesse sit manifestum est illic
non esse sed fortassis in mun¬
do est ut necesse sit istũ ho¬
minem senescere: Si autem
nec inmundo est. in dõ est: hoc
enim necessario futurum est
quodille uult. & eauere fu¬
tura sunt quae ille prȩscuut :
nã multa secundum inferio¬

Expanded text:
ra esset, nisi in dei uoluntate ra esset, nisi in dei uoluntate prius fuisset, qui condidit omnia. et utique occulta ratio est senectutis in corpore iuuenali uel iuuentutis in corpore puerili; neque enim oculis cernitur, sicut ipsa in puero pueritia, sicut iuuentus in iuuene, sed alia quadam notitia conligitur inesse in natura quiddam latens, quo educantur in promtu numeri occulti uel iuuentutis a pueritia uel senectutis a iuuentute. occulta est ergo ista ratio, qua fit, ut hoc esse possit, sed oculis; menti autem non est occulta . utrum autem hoc etiam necesse sit, omni modo nescimus. et illam quidem, qua fit. ut esse possit, esse in natura ipsius corporis nouimus; illam uero, qua fit, ut necesse sit, manifestum est illic non esse. Sed fortassis in mundo est, ut necesse sit; istum hominem senescere; si autem nec in mundo est, in deo est. hoc enim necessario futurum est, quod ille uult, et ea uere futura sunt. quae ille praesciuit; nam multa secundum inferio
Abbreviated transcription (Latin):
turos. utrum sicut inmatris
utero. an informa iuuenali.
procul dubio sic fecit utillic
prefixerat: neq enim con¬
tradispositionẽ suam face¬
ret.Si autem uim tantum
ibi posuit possibilitatis ut
homo fieret. quo quomodo¬
fieret. ut sic et sic posset. id
est ut id quoꝙ ibi esset quia
&sic et sicposset. unũ autẽ
ipsũ modum quo erat factu
rus. insua uoluntate seruauit.
uit manifestũ est &iam sic
tione causarũ. qui aibi erat¬
&iam sic fieri posse quã uis non
ibi erat ita fieri necesse esse.
hocenĩ non erat in conditione
creaturae. Sed in placito cre¬
atoris. cuius uoluntas estre
rum necessitas Nam etnos
procaptu infirmitatis huma¬
ne lam in ipsis rebus tempo¬
re exortis possumus nosse.
quid in cuiusq natura sit.
quod experimento ꝑcepe¬
rimus. sedutrũ etiam futurũ
sit ignoramus Est quippe in
natura huius. uerbi gratia:
iuuenis ut senes cat. sedutrũ
hocsit &iam in dĩ uolunta¬
te nescimus: sednec innatu¬

Expanded text:
turus. utrum sicut in matris turus. utrum sicut in matris utero, an in forma iuuenali, procul dubio sic fecit, ut illic praefixerat; neque enim contra dispositionem suam faceret. si autem uim tantum ibi posuit possibilitatis, ut homo fieret, quoquofieret, ut et sic et sic posset, id est ut id quoque ibi esset, quia et sic et sic posset, unum autem ipsum modum quo erat facturus, in sua voluntate servavit, uit. Manifestum est enim, sic tione causarum, quia ibi erat etiam sic fieri posse, quamvis non ibi erat ita fieri necesse esse. Hoc enim non erat in conditione creaturae, sed in placito Creatoest necessitas. Nam et nos pro captu infirmitatis humanae iam in ipsis rebus tempore exortis possumus nosse, quid in cuiusque natura sit, quod experimento perceperimus; sed utrum etiam futurum sit ignoramus. est quippe in natura huius, uerbi gratia, iuuenis, ut senescat; sed utrum etiam hoc sit in dei uoluntate, nescimus. sed nec in natu
Abbreviated transcription (Latin):
creatae sint. siue ad istũd.
quod usitatissime tempora¬
lia trans currunt. siue ad illum.
quodrara & mirabilia. fiunt
sicut dõ facere placuerit quod
tempori congruat: uerum
tamen sic factus est homo.
quem admodum ille primae
causae habebant. ut fier& pri¬
mus homo. quem non expa¬
rentibus nasci qui nulli prȩ¬
cesserant. sed delimo formari
opor tebat . secundum causalẽ
rationem: in qua primitus
factus erat: nam sialiter fac¬
tus est. non eum ds̃ in illorum
sex dierum operibus fecerat :
inquibus cum dicitur factus.
ipsam causam utiq fecerat
ds̃ quaerat suo tempore
homo futurus. sed secundũ
quã fuerat ab illo faciendus.
quisimul & consum mauerat
inchoata propter ꝑfectio¬
nẽ causalium rationum. et
incho auerat consum manda
propter ordinẽ temporum .
Siergo in illis primis rerum
causis. quas mundo primitus
creator inseruit : Nontan¬
tum posuit quod delimo for¬
maturus erat hominem. sed
etiam quẽ ammodum forma¬

Expanded text:
creatae sint, siue ad istum creatae sint, siue ad istum quo usitatissime temporalia transcurrunt, siue ad illum quo rara et mirabilia fiunt, sicut deo facere placuetempori congruat. Uerum tamen sic factus est homo, quemadmodum illae primae causae habebant, ut fieret primus homo, quem non ex parentibus nasci, qui nulli praecesserant, sed de limo formari oportebat secundum causalem rationem, in qua primitus factus erat. nam si aliter factus est, non eum deus in illorum sex dierum operibus fecerat. in quibus cum dicitur factus, ipsam causam utique fecerat deus, qua erat suo tempore homo futurus et secundum quam fuerat ab illo faciendus, qui simul et consummauerat inchoata propter perfectionem causalium rationum et inchoauerat consummanda propter ordinem temporum. si ergo in illis primis rerum causis, quas mundo primitus creator inseruit, non tantum posuit, quod de limo formaturus erat hominem, sed etiam quemadmodum forma
Abbreviated transcription (Latin):
Queri autem merito potest.
caus ales illae rationes quas
mundo indidit. Cum pri¬
mum simul omnia creauit:
Quomodosint institutae
utrum ut quem ad modum
uidemus cuncta nascentia:
uel fruticum uel animaliũ
insuis conformationibus at¬
ꝙ incrementis sua prodiuer¬
sitate generum diuersa
spatia per eͦgerent tempo¬
rum.: Anutquem ammo¬
dum creditur factus adã
sineullo progressu incre¬
mentorum. uirili aetate
continuo formaretur: sed
curnon utrũq: illas credi¬
mus habuisse ut hoc ex eis fu¬
turũ eẽt quod facturo pla¬
cuisset : Sienĩ illomodo dix¬
crimus. incipit contra ipsas¬
factum uideri nonsolum &iã
illud deaqua uinum. sedomnia
miracula quae contra naturae
usitatum cursum fiunt: siau¬
tem isto modo. multo erit
ab surdius iftas ipsas cottidi¬
anas naturae formas & speci¬
es. contra illas primarias om¬
nium nascentium causalesq
rationes. suorum temporum
per agere spatia: restat ergo
ut adutrumq: modumꝰ abiles

Expanded text:
Quaeri autem merito potest, Quaeri autem merito potest, causales illae rationes, quas mundo indidit, cum primum simul omnia creauit, quomodo sint institutae: utrum ut, quemadmodum uidemus cuncta nascentia uel fruticum uel animalium, in suis conformationibus atque incrementis sua pro diuersitate generum diuersa spatia peragerent temporum, an ut, quemadmodum creditur factus Adam, sine ullo progressu incrementorum uirili aetate continuo formarentur? sed cur non utrumque illas credimus habuisse, ut hoc ex eis futurum esset quod facturo placuisset? si enim illo modo dixerimus, incipit contra ipfactum uideri non solum etiam illud de aqua uinum sed et omnia miracula, quae contra naturae usitatum cursum fiunt; si autem isto modo, multo erit absurdius istas ipsas cotidianas naturae formas et species contra illas primarias omnium nascentium causales rationes suorum temporum peragere spatia. restat ergo ut ad utrumque modum habiles
Abbreviated transcription (Latin):
Non corporalibus locis sed
excellentia potestatis: quis
enim nesciat aquam conere¬
atam terrae. Cum ad radi¬
ces uitis uenerit. duciinsagi¬
nam ligni illius. atq: in eo su¬
mere qualitatem quainu¬
uam procedat. paulatim e¬
rum pentem atq in ea gran¬
descente uinum fiat. Ma¬
turumq dulcescat quod ad¬
huc feruescat expressum.
Et quadam uetustate firma¬
tum. adusum bibendi utilius
iocundiusq perueniat: num
quid dñs lignum que siuit
aut terram. authas temporũ
moras cum aquas miro com¬
pendio conuertit inuinum.
ectale uinum quod etiam
ebrius conuiua. laudaret.
Numquid aduitorio tempo¬
ris eguit conditor tempo¬
ris. nonne cercis dierum nu¬
meris suo cuiq generi ad cõ¬
modatis. omnis natura serpen¬
tum coalescit. formatur. Nas¬
expectati sunt hidies ut in
draconem uirga conuerte¬
recur demanu moysi. & a aron
Necista cum fint contrana¬
turam fiunt nisi nobis. quib
aliter naturae cursus in no¬
tuit . Non autem dõ. cui hoc
estnatura quod fecerit:

Expanded text:
non corporalibus locis, sed excellentia potestatis. Quis enim nescit aquam concretam terrae, cum ad radices uitis uenerit, duci in saginam ligni illius atque in eo sumere qualitatem, qua in uuam procedat paulatim erumpentem atque . in ea grandescente uinum fiat maturumque dulcescat, quod adhuc feruescat expressum et quadam uetustate firmatum ad usum bibendi utilius iucundiusque perueniat? num ideo dominus lignum quaesiuit aut terram aut has temporum moras, cum aquam miro conpendio conuertit in uinum, et tale uinum, quod etiam ebrius conuiua laudaret? numquid adiutorio temporis eguit conditor temporis? nonne certis dierum numeris suo cuique generi adcommodatis omnis natura serpentum coalescit, formatur, nasexpedraconem uirga conuerteretur de manu Moysi et Aaron? nec ista cum fiunt, contra naturam fiunt nisi nobis, quibus aliter naturae cursus innotuit; non autem deo, cui hoc est natura quod fecerit.
Abbreviated transcription (Latin):
turarum. in efficientia uero cre¬
atoris. omã simul. Sic enim fecit
quae futura essent. ut non tempo¬
raliter faceret temporalia. sed
ab co facta currerent tempora
Ac ꝑ hoc istidies septem. quo lux
corporis caelestis circum eundo
ex plicat atq replicat. secun¬
dũ quandam umbr̃a. significati¬
onis admonent Nos quȩrere illos
dies. inquibus luxcreata spiri
talis omnibus operibus dĩ. ꝑse¬
nariam numeri ꝑfectionẽ prȩ¬
sentari potuerit . Atq inde
inseptimã requiem dĩ mane
habere. uesperam non habere.
ut non sit hoc dõ requi euis¬
se indie septimo. tam quã
ipsodie septimo eguerit
ad requiem suam. sed quod
in conspecta angelorũ suo¬
rũ requi euerit ab omnibus
operibus suis quae fecit. N
utiq nisi inseipso. qui factus
non est Id est ut creatura ci
angelica. quae cognos cen¬
dis omnib operibus eius. in
ipso & in illis tam qua diescũ
uespera praesentata est: Nihil
post. om̃ a ualdebona opera

Expanded text:
turarum, in efficacia uero creturarum, in efficacia uero creatoris omnia simul. sic enim fecit, quae futura essent, ut non temporaliter faceret temporalia, sed ab eo facta currerent tempora. ac per hoc isti dies septem, quos lux corporis caelestis circumeundo explicat atque replicat, secundum quandam umbram significationis admonent nos quaerere illos dies, itualis omnibus operibus Dei per senariam numeri perfectionem praesentari potuerit; atque inde septimam requiem Dei mane habere, et vesperam non habere: ut non sit hoc Deo requievisse in die septimo, tanquam ipso die septimo eguerit ad requiem suam; sed quod in conspectu Angelorum suorum requieverit ab omnibus operibus suis quae fecit, non utique nisi in seipso, qui factus non est; id est, ut creatura ejus angelica, quae cognoscendis omnibus operibus ejus in ipso et in illis, tanquam dies cum vespera praesentata est, nihil post omnia valde bona opera
Abbreviated transcription (Latin):
let apostolus. Inictu oculi dixit
fieri Neq enĩ aliquid inrerum
corporearũ motibus uel ictibus.
potest celerius inueniri Quod¬
si oculorũ carnalium acies
mentis acies uelhumanae.
quanto magis angelicae.
quidiam deipsius sum maedĩ
sapientiae celeritate dicat᷑:
Quae adtingit ubiq proptersu¬
am munditiam. Et nihil in qͥ¬
natũ in eã incurrit : In his ergo
quae simul facta sunt. nem oui¬
det. quid prius posteriusq fieri
debuerit. nisi in illa sapientia.
ꝑ quã factasint omnia ꝑ ordinẽ
simul Dies ergo ille quem ds̃
primitus fecit. sispiritalis ratio¬
nalisq creatura est. Id est ange¬
lorũ suꝑcaelestium atq uirtu¬
tum. praesentatus est omnib ope¬
ribus dĩ : Hocordine praesenti¬
ae. quo ordine scientiae. qua
etin uerbo dĩ facienda pręnos¬
ceret. Et increatura facta cog¬
nosceret. ⁊ Non ꝑ interu allorũ
temporũ moras. sed prius & poste¬
rius habens inconexione crea¬

Expanded text:
let apostolus, in ictu oculi dixit let apostolus, in ictu oculi dixit fieri. neque enim aliquid in rerum corporearum motibus uel ictibus potest celerius inueniri. quodsi oculorum carnalium acies mentis acies uel humanae? quanto magis angelicae? quid iam de ipsius summae dei sapientiae celeritate dicatur, quae adtingit ubique propter suam munditiam, et nihil inquinatum in eam incurrit? in his ergo, quae simul facta sunt, nemo uidet, quid prius posteriusue fieri debuerit, nisi in illa sapientia, per quam facta sunt omnia per ordinem simul. Dies ergo ille, quem deus primitus fecit. si spiritalis rationalisque creatura est, id est angelorum supercaelestium atque uirtutum, praesentatus est omnibus operibus dei hoc ordine praesentiae. quo ordine scientiae, qua et in uerbo dei facienda praenosceret et in creatura facta cognosceret non per interuallorum temporalium moras, sed prius et posterius habens in conexione crea
Abbreviated transcription (Latin):
rabilis ꝑhibetur. sed quanta¬
cumq sit prius oportet aerem
qui supra est transeant radu
nrorum oculorũ Et post ea quic¬
quidultra est. tum demu ad
solem ꝑueniant que uidemus:
Numigitur. qui a totiens hic
diximus prius & postea: Ideo.
non simul oma uno ictu. tran¬
sit noster obtutus. Si enĩ clau¬
sis oculis faciem contra uisuri
solem ponamus. nonne mox
ut eos aperu erimus ibi potius
aciem nram nos inuenisse. qua
illuc eam ꝑ duxisse put abimus:
Itaut nec ipsi oculi prius aꝑti fuis¬
seuideant᷑. quã illa quo inten¬
derant ꝑuenisse : It certae iste
corporeae lucis est radius. emi¬
cans exoculis nr̃is. et tã longe
posita. tanta cȩleritate contin¬
gens. ut aestimari conparariq
non possit: Nempehic: et illa
om̃a tam ampla inmensaq spati¬
a. simuluno ictu transiri mani¬
festũ est : It quid prius posterius¬
q transeatur : Nihilominus cer¬
tũ est. Merito resurrectionis nra e
caeleritatem cum exprimere uel¬

Expanded text:
rabilis perhibetur; sed quantarabilis perhibetur; sed quantacumque sit, prius oportet aerem, qui supra est, transeant radii nostrorum oculorum et postea quidquid ultra est tum demum ad solem perueniant, quem uidemus. num igitur quia totiens hic diximus „prius" et "postea-, ideo non simul omnia uno ictu transit noster obtutus? si enim clausis oculis faciem contra uisuri solem ponamus, nonne mox, ut eos aperuerimus, ibi potius aciem nostram nos inuenisse, quam illuc eam perduxisse putabimus, ita ut nec ipsi oculi prius aperti fuisse uideantur quam illa quo intenderat peruenisse? et certe iste corporeae lucis est radius, emicans ex oculis nostris et tam longe posita tanta celeritate contingens, ut aestimari conpararique non possit. nempe hic et illa omnia tam ampla inmensaque spatia simul uno ictu transiri manifestum est et. quid prius posteriusque transeatur, nihilo minus certum est. Merito resurrectionis nostrae celeritatem cum exprimere uel
Abbreviated transcription (Latin):
si transierit totum aeris caeli¬
ꝙ spatium. quod internos &ip¬
sum est : Hoc autem cuius lon¬
ginquitatissit. quis ȩstimare
sufficiat: Necutiq ꝑueni¬
ret eadem acies uelra dius ocu¬
lorũ nrorũ ad transeun dum ae¬
rem qui est suꝑmare nisi prius
transisset eum qui est suꝑ terra:
in qualibet medii terranea re¬
gione simus. ab eoloco ubi sum.
usq adlitus maris De in de
si ad eandem lineam contuitus
nr̃i. ad huc post marȩ terrae
adiacent.: Cum eum quoq
aerẽ qui suꝑ illas trans mari¬
nas terras ẽ. transire a cies
nra non potest. Nisi prius ꝑ¬
acto spatio aeris illius qui suꝑ
mare quod primũ occurit ex¬
tenditur.: Faciamus iam post
illas trans marinas terras.
non nisi oceanũ remanere :
Num quid et aerem qui suꝑ oce¬
anum diffunditur potest tran¬
sire acies nr̃a. nisi prius transi¬
erit. Quic quid aeris citra o¬
ceanum supra terras cst . Ocea¬
ni autem magnitudo in conpa.¬

Expanded text:
si transiret totum aeris caelisi transiret totum aeris caelique spatium, quod inter nos et ipsum est. hoc autem cuius longinquitatis sit, quis aestimare sufficiat? nec utique perueniret eadem acies uel radius oculorum nostrorum ad transeundum aerem, qui est super mare, nisi prius transisset eum, qui est super terram, in qualibet mediterranea regione simus, ab eo loco, ubi sumus, usque ad litus maris. deinde, si ad eandem lineam contuitus nostri adhuc post mare terrae adiacent, eum quoque aerem, qui super illas transmarinas terras est, transire acies nostra non potest, nisi prius peracto spatio aeris illius, qui super mare, quod primum occurrit, extenditur. faciamus iam post illas transmarinas terras nonnisi oceanum remanere. numquid et aerem, qui super oceanum diffunditur, potest transire acies nostra, nisi prius transierit quidquid aeris citra oceanum supra terram est? oceani autem magnitudo inconpa
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa etiam inferiore cogniti¬
one proptermane lauda¬
r&: Aut quomodo praece¬
debat mane. ut in uerbo cog¬
nosceret quid esset dõ postea
faciendũ: Idipsum etiam con¬
sequenter uespere cognitura.
si prius et posterius nihil. fac¬
tum est. qui a om̃a simulfac¬
ta sunt: Immouero et prius at¬
ꝙ posterius ꝑsex dies quȩ com¬
memorata sunt factasint. et
simul oma facta sunt : Qui aet
haec scriptura quȩ ꝑ memoratos
di es narrat opera dĩ. Et illa
quaesimul eum narrat fecisse
omnia uerax est. It utraq u¬
naest. qui aunospũ ueritatis in¬
spirante. conscripta est. Sed
in hisrebus inquibus quid prius
sit. siuel posterius interualla
temporum non demonstrant .
quãuis utrũq dicipossit. Id est
& simul. ei prius atq posterius:
Facilius tamen intellegitur quod
dicitur simul. quã quod prius
atq posterius: Uelud cum solẽ
bituemur orientem. certema¬
nifestum est quod ad eum aci
esnrã ꝑuenire non posset. ni¬

Expanded text:
ipsa etiam inferiore cognitiipsa etiam inferiore cognitione propter mane laudaret? aut quomodo praecedebat mane, ut in uerbo cognosceret, quid esset deo postea faciendum, id ipsum etiam consequenter uespere cognitura, si prius et posterius nihil factum est, quia omnia simul facta sunt? immo uero et prius atque posterius per sex dies quae commemorata sunt facta sunt, et simul omnia facta sunt, quia et haec scriptura, quae per memoratos dies narrat opera dei, et illa, quae simul eum dicit fecisse omnia, uerax est; et utraque una est, quia uno spiritu ueritatis inspirante conscripta est. Sed in his rebus, in quibus quid prius sit uel posterius, interualla temporum non demonstrant, quamuis utrumque dici possit, id est et simul et prius atque posterius, facilius tamen intellegitur quod dicitur simul quam quod prius atque posterius: uelut cum solem intuemur orientem, certe manifestum est, quod ad eum acies nostra peruenire non posset, ni
Abbreviated transcription (Latin):
scriptura. ista narrauit Quod
sex diebus consummauerit opera
sua. De illo alibi non utiq
dissonanter scriptũ est: Quod
creauerit omnia simul Ac
ꝑhoc & istos dies sex uel septẽ.
uel potius unum. sexies septi¬
es ue repetitũ. simul fecit.
quifecit omnia simul: Quider¬
go opuserat. sex dies tamtis¬
tincte dispositeq: narrari. qui¬
a scilict hi qui non possunt ui¬
dere quod dictum est creauit
omnia simul. nisi cum eis sermo
tardius incedat. adid quo eos
duc& ꝑuenire non possunt .
Quomodo ergo dicimus sexi¬
es rep&itã lucis illius praesen¬
tiam ꝑ angelicã cognitionẽ
auespere admane. cum ipsa
tria simul. id est. et diem. et
ues pera. et mane. semel ei ha.¬
bere sufficerit. Cum simul:
un iuersam creaturã. sicut si¬
mul facta est Etinprimis at¬
q in commutabilibus rationib
ꝑquas condita est contemplare¬
tur propterdiem. et in eiusip¬
sius natura cognosceret prop¬
tes ues perã. et creatorem ex

Expanded text:
scriptura ista narrauit. quod scriptura ista narrauit. quod sex diebus consummauerit opera sua, de illo alibi non utique dissonanter scriptum est, quod creauerit omnia simul. ac per hoc et istos dies sex uel septem. uel potius unum sexies septiesue repetitum, simul fecit, qui fecit omnia simul. quid ergo opus erat sex dies tam distincte dispositeque narrari? quia scilicet hi, qui non possunt uidere, quod dictum est: creauit omnia simul, nisi cum eis sermo tardius incedat, ad id, quo eos ducit, peruenire non possunt. Quomodo ergo dicimus septies repetitam lucis illius praesentiam per angelicam cognitionem a uespere ad mane, cum ipsa tria simul, id est et diem et uesperam et mane semel ei habere suffecerit, cum simul uniuersam creaturam, sicut simul facta est, et in primis atque incommutabilibus rationibus, per quas condita est, contemplaretur propter diem et in eius ipsius natura cognosceret propter uesperam et creatorem ex
Abbreviated transcription (Latin):
uestiunt. subter primitus germina¬
rent. De inde. certo numero dier
prosuo quoq genere in auras e¬
rum perent. &iam si huc usq
fierent. quod decreata natura
eorum diei uno id est tertio fac¬
tum scriptura narrauit Deinde:
quot diebus opus erat ut aues
uolarent. sia suis primordis exis¬
tentes ad plumas & pennas per
naturae suae numeros peruene¬
runt. Anforte oua tantum
creata erant. cum quinto die dic¬
tum est quod eicerint aquae om¬
neuolatile pennatum secundũ suũ
genus : Aut si propter ea rectae
hoc dicipotuit qui a in illo humo¬
re ouorũ. lam erant omnia quȩ
ꝑnumeros certos dierũ coalescunt.
explicant᷑ quodã modo. qui a in¬
erant iam ipsae num erosaera¬
tiones incorporaliter corpore¬
is rebus intextae.: Curnon. et
ante oua idipsum recte dicipo¬
tuerit. Cũiam easdem rationes
inelemento humidofierent qui¬
bus alites ꝑtemporales sui cuiusq
generis moras orin et ꝑficipos¬
sent : De quo enĩ creatore.

Expanded text:
uestiunt, subter primitus germinauestiunt, subter primitus germinarent, deinde certo numero dierum pro suo quaeque genere in auras erumperent, etiam si hoc usque fieret, quod de creata natura eorum die uno, id est tertio factum scriptura narrauit. deinde quot diebus opus erat, ut aues uolarent, si a suis primordiis existentes ad plumas et pennas per naturae suae numeros peruenerunt? an forte oua tantum creata erant, cum quinto die dictum est, quod eiecerint aquae omne uolatile pennatum secundum suum genus? aut si propterea recte hoc dici potuit, quia in illo humore ouorum iam erant omnia, quae per numeros certos dierum coalescunt et explicantur quodammodo, quia inerant iam ipsae numerosae rationes incorporaliter corpois rebus intextae, cur non et ante oua id ipsum recte dici potuerit, cum iam eaedem rationes in elemento humido fierent, quibus alites per temporales sui cuiusque generis moras oriri et perfici possent? de quo enim creatore
Abbreviated transcription (Latin):
fine usq ad finem fortiter. & dis¬
ponit omnia suauiter. Neque
enim & ipsa gradibus ad tingit.
aut tam quam gres sibus perue¬
nit Qua propter quam facile
se efficacissimus motus eft. tam
facile ds̃ condidit omnia. quoniã
per illa sunt condita Ut hoc
quod nunc uidemus tempora lib
inter uallis. ea moueri adperagen¬
da quae suo cuiq generi conp&unt .¬
ex illis insitis rationibus ueniat.
quos tam quam semina lit teris par¬
sit ds̃ in ictu condendi. Cum dix̃.
& facta sunt. Mandauit &creata
sunt. Non itaq tarde inftitutũ
est utessent tarda quae tarda
sunt nec ea mora sunt condita
sȩcula qua trans currunt Hos
enim numeros. tempora per agunt
quos cum crearentur non tempora¬
liter acceperunt Alioquin. si
rerum naturales motiones dierũq
iftorum. quos nouimus usitata
spatia. cum haec primitus uerbo
dĩ facta sunt. cogitemus non uno
die opus erat sed pluribus. utea
quaeradicibus pullulant Terrãq

Expanded text:
fine usque ad finem fortiter et disfine usque ad finem fortiter et disponit omnia suauiter? neque enim et ipsa gradibus adtingit aut tamquam gressibus peruenit. quapropter quam facilis ei efficacissimus motus est, tam facile deus condidit omnia, quoniam per illam sunt condita, ut hoc, quod nunc uidemus temporalibus interuallis ea moueri ad peragenda, quae suo cuique generi conpex illis insitis rationibus veniat, quas tanquam seminaliter sparsit Deus in ictu condendi, cum dixit, et facta sunt; mandavit, et creata sunt . 52. Non itaque tarde institutum est, ut essent tarda quae tarda sunt; nec ea mora condita sunt saecula, qua transcurrunt. Hos enim numeros tempora peragunt, quos cum crearentur, non temporaliter acceperunt. Alioquin si rerum natistorum, quos nouimus, usitata spatia, cum haec primitus uerbo dei facta sunt, cogitemus, non uno, die opus erat, sed pluribus, ut ea, quae radicibus pullulant terramque