comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sed omnca uitia queuere malas̃. Deniq: abra hani non ideo bona habuit
quia diues fuit. sed quia diuitus bene adusus ẽ. Et lazarus qui post¬
ea requiescit insinueius. Non id circomala sustinuit quia cuma eges¬
tate passus ẽ tormenta morborum. sed malis queputabant᷑ inseculo
uera bona ẽ consecutus. Vnde & diues ille & diues pur puratus recepit
bona sua inuita sua. que illierant bona que arbitrabant᷑ bona. et de
lataro non econtrariodicitur. recepit mala sua inuita sua. sed rece¬
pit mala inuita sua. quae mala non illiquae patiebat᷑. sed alis uide¬
bantur. utriusq rei exemplum nobis tribuit beatus iob. quinec in
bonis nec in malis scłt uietus ẽ. sed omnia parimentis firmitate sustinu¬
it. Quam obrem salomon precaturdm̃ diuitias & pauꝑtatem nede¬
turatus mencdax efficiar. & dicã quis me uidet. Aut aegens furet¬
habentes uictum & uestitum his contenti sumus. ꝑspicuũ ẽ diuitias

Expanded text:
sed omnia vitia, quae vere mala sunt. Denique Abraham non ideo bona habuit, sed omnia vitia, quae vere mala sunt. Denique Abraham non ideo bona habuit, quia dives fuit, sed quia divitiis bene usus est . Et Lazarus qui postea requievit in sinu ejus, non idcirco mala sustinuit, quia cum egestate passus est tormenta morborum, sed malis quae putabantur in saeculo, vera bona est consecutus. Unde et dives ille purpuratus recepit bona sua in vita sua, quae illi erant bona, qui ea arbitrabatur bona , et de Lazaro non e contrario dicitur: Recepit mala sua in vita sua; sed recepit mala in vita sua, quae mala non illi, qui patiebatur, sed aliis videbantur. Utriusque rei exemplum nobis tribuit beatus Job, qui nec in bonis nec in malis saeculi victus est, sed omnia pari mentis firmitate sustinuit . Quamobrem Salomon precatur Deum: Divitias et paupertatem ne deturatus menHabentes victum et vestitum, his contenti sumus : perspicuum est divitias
Abbreviated transcription (Latin):
semptternum mutri cordias dauid fideles. Lxx Audite
et eomed etis bona. et delectabit᷑ inbonis anima urã. ad¬
tendite auribus uris. et sequimini uias meas et audite me.
et uet in bonis anima ura. et constituã uos testamentum.
aet̃nunt. scã dlauid fidelia nequis putaret auditum car¬
nis eẽ non m̃tis adquem cohortat᷑. auderuros sermo di
uinus non carnis illis bona. sedamma e pollicetur
Sienim audiẽtis me bona t̾rae comedetis siue bonũ quodicit. Ego sũ¬
pastor bonus & delectabit᷑ inbonis & incras situdine anima ura. łigo bona
que anime repronoiscas̃ non diuitiae & corporis sanitas. et seculi dignitates.
que etiã philosophi appellant in differentias idẽ nec bona nec mala. etpro u¬
tentium qualitate uariantur. sed illa eredenda sunt adq nas cohortat᷑ cdr̃. de¬
cdina amalo & facbonum. Sinitũ bona anime ho: nestas iurtutesq dicunt᷑
ergo & mala nom paupertas & infirmitas corporis. & igno bilitas accquenda

Expanded text:
misericordias David fideles. LXX: Audite me, et comedite bona, et delectabitur in bonis anima vestra. Attendite auribus vestris, et sequimini vias meas: et audite me, et vivet in bonis anima vestra. Et constituam vobis testamentum aeternum, sancta David fidelia. Ne quis putaret auditum carnis esse, non mentis, ad quem cohortatur audituros sermo divinus non carnis illis bona, sed animae pollicetur. Si enim audieritis me bona terrae comedetis, sive bonum, qui dicit, Ego supastor bonus, et delectabitur in bonis et in crassitudine anima quae animae repromissa sunt, non divitiae, et corporis sanitas, et saeculi dignitates, quae etiam philosophi appellant indifferentia, id est, nec bona, nec mala, et pro utentium qualitate variantur; sed illa credenda sunt, ad quae nos cohortatur Deus: Declina a malo, et fac bonum . Sin autem bona animae, honestas virtutesque dicuntur; ergo et mala, non paupertas, et infirmitas corporis, et ignobilitas accipienda,
Abbreviated transcription (Latin):
Adhunc confugerunt siue cucurrer̃. qui eum ante nesciebant. dicen¬
tes. Ds̃ nr̃ refugium & uirtus. & iterum. Dnẽ refugiũ factus es nob̵
ingeneratione & generatione. Dequorũ fide. et supra legimus
quibus non ẽ predicatum deeo uidebunt. et quino n audierant
intellegerent. Iste testis ẽ omniũ quae pãt mundo spopondit &
prestitit. Cuius mrsteriũ breui paulus adefesiossermone con
ma substantiae eius. quando omnis lingua confitebitur. ꝗ uod
dñs ihs̃ ingloria patrissit. quirespondit filio gloriae quam
prius habuerat postulatiti. & glorificaui. & glorificabo.
quando deeo loquitur. qui in principio aput dm̃ erat ds̃ uerbũ
appellat᷑ pat᷑ gloriae. Quando aũ deeo quidic̃ in euangelio.
Quid me ꝑsequimini hominem quiueritatẽ uobis loquor. Vo
pessimus. sed quo unus atq: idem filius dĩ. Nunc diuinitatis su&
gloriã nunc nr̃ae naturae quã suscipero dignatus ẽ loquatur

Expanded text:
dicentes: Deus noster refugium et virtus ; et iterum: Domine, refugium factus es nobis in generatione et generatione . De quorum fide et supra legimus: Quibus non est praedicatum de eo, videbunt: et qui non audierant, intelligent. Iste testis est omnium, quae Pater mundo spopondit et praestitit, cujus mysterium brevi Paulus ad Ephesios sermone comma substantiae ejus, quando omnis lingua confitebitur, quod Dominus Jesus in gloria Patris sit . Qui respondit Filio gloriam, quam prius habuerat, postulanti: Et glorificavi, et glorificabo. atis . Ergo quando de eo loquitur: Qui in principio apud Deum erat Deus Verbum, appellatur Pater gloriae: quando autem de eo qui dicit in Evangelio: Quid me persequimini hominem, qui veritatem vobis loquor ? vopessimus, sed quo unus atque idem Filius Dei, nunc divinitatis suae gloriae, nunc nostrae naturae, quam suscipere dignatus est, loqu
Abbreviated transcription (Latin):
minati. non peribunt inper p&uũ. Sime spernne¬
re & negare desierint sentient saluatorem. Quiin
omni tribulatione etꝵ . ipse tribulatu s ẽ. siue non ẽ
tribulatus. ut parum pereos deserer&. & nuntiatos
auxiliosuo. coger& adrogandũ. uelcerte nequa¬
quã tribulauit eos. sedecontrario c&eris ꝑsequen¬
tibus atliutor fuit. misitq angelũ suũ quieo s depe¬
riculo liberar&. Aut iuxta lxx. non ꝑangelos &¬

Expanded text:
minati, non peribunt in perpetuum; si me sperneminati, non peribunt in perpetuum; si me spernere et negare desierint, sentient Salvatorem: quia in omni tribulatione eorum ipse tribulatus est. Sive non est tribulatus, ut parumper eos desereret, et nudatos auxilio suo cogeret ad rogandum. Vel certe nequaquam tribulavit eos, sed e contrario, caeteris persequentibus, adjutor fuit, misitque Angelum suum, qui eos de periculo liberaret. Aut juxta Septuaginta, non
Abbreviated transcription (Latin):
diliger& illos & parcer& eis. Ipse redemiteos. & sus¬
caepit illos & ex altauit omnibus diebus scłi. Ipsi aũ
non crediderunt & ex aceruauerunt spm̃ scm̃ eius.
Conuersusẽ et suninimicum ipse pugna uit contra
eos. Libi nos int̃pretatisumus i nomni tribulatione
eorum. nonẽ tribulatus quod hebraice dicitur. lõ
Et estne gantis aduerbium. pronon legi potest
et ipse utsit sensus in omnitribulatione eorum
ipse ẽ tribulatus id est ds̃. ut non solum peccata. sed
& tribulationestras. ipse portarit. Ipse enim infirmita
aliud quod inhebraico non hab&ur. Non legatus neq
angelus sed ipse saluauiteos dequo insuo dicemus loco.
Dixit igit᷑ dr̃ qui iustus ẽ iudex domui isrł. & auste¬
ritatem iusticiae clem̃tia mitigat iudicantis . Ce¬
nu quidem filios & ex altaui & ipsi spreuerunt me
Verum tam̃ quia populus ms sunt & semel filu no¬

Expanded text:
diligeret illos, et parceret eis, ipse redemit eos, et susdiligeret illos, et parceret eis, ipse redemit eos, et suscepit illos, et exaltavit omnibus diebus saeculi. Ipsi autem non crediderunt, et exacerbaverunt Spiritum sanctum ejus: conversus est eis in inimicum, ipse pugnavit contra eos. Ubi nos interpretati sumus: In omni tribulatione eorum non est tribulatus, quod Hebraice dicitur LO, et est negantis adverbium, pro non, legi potest et ipse, ut sit sensus: In omni tribulatione eorum ipse est tribulatus, id est, Deus: ut non solum peccata, sed et tribulationes nostras ipse portaret. Ipse enim infirmitatinta posuerunt aliud quod in Hebraeo non habetur, non legatus, neque Angelus, sed ipse salvavit eos: de quo in suo dicemus loco. Dixit igitur Deus qui justus est judex domui Israel, et austeritatem justitiae clementia mitigat judicantis: Genui quidem filios et exaltavi, et ipsi spreverunt me. Verumtamen quia populus meus sunt, et semel filii no
Abbreviated transcription (Latin):
mihi sed & omnibus quidiligunt aduentũ dnĩ & sal¬
uatoris nr̃i. Nec ẽ interbonũ & iustum & heretiei uo¬
& hereticiuo
uolunt ulla distantia. Eodem scribente Ergo lexsca¬
est & mandatum scm̃. & iustum & bonũ. ut uideli& bo¬
nitas ingenere lusticia intellegatur inspeciae quã¬
obrem scribit adromanos. Vix enim prousto quis morit᷑
Nã ꝓ bono forsitan quis audeat mori. Etdixit uerũ¬
tam̃ populus ms ẽ filii nonnegantes. et factus est
eis saluator. i nomnitribulatione eoꝵ non ẽ tribulatus
etangelus facieieius saluauiteos. i ndilectionesua. et
in indulgentia sua ipse redemiteos. & portabit eos. &
leuabit eos cunctis diebus seculi. Ipsi aũ idiracundiam
pro uocauerunt. & ad flixerunt spm̃ scĩ eius. & conũ¬
sus ẽ eis in inimicum & ipse debellauit eos. lxx. et dix̃¬
non populus m̃s filii nequaquã reprobabunt. &
factus ẽ eis insalute & ex omni tribulationee orum.
non legatus neq: angelus sed ipses aluabit eos. quod

Expanded text:
ui diligunt adventum Domini et Salvatoris nostri . Nec est inter bonum et justum, ut haeretici volunt, ulla distantia, eodem scribente: Ergo lex saet mandatum sanctum, et justum, et bonum , ut videlicet bonitas in genere, et justitia intelligatur in specie. Quamobrem scribit ad Romanos: Vix enim pro justo quis moritur: nam pro bono forsitan quis audeat mori . Et dixit: Verumtamen populus meus est; filii non negantes: et facteis salvator. In omni tribulatione eorum non est tribulatus, et angelus faciei ejus salvavit eos: In dilectione sua, et in indulgentia sua ipse redemit eos, et portavit eos, et levavit eos cunctis diebus saeculi. Ipsi autem ad iracundiam provocaverunt, et afflixerunt spiritum sancti ejus: Et conversus est eis in inimicum, et ipse debellaNon populus meus, filii nequaquam reprobabunt. Et factus est eis in salutem ex omni tribulatione eorum: non legatus, neque Angelus, 752 sed ipse salvavit eos, quod
Abbreviated transcription (Latin):
incendio. & usrł captiuitati traditus sit. quodiudȩi
adbabrlonia refer̃ tempora
nis seruiunt. E ex cluso isrł. gentium turba successit.
Curamus igitur ꝑ singula orationis membra. & ea
ne lacinios a sit expositio breuit̃ disseramus. pressus
pondere maloꝵ innullo alio. nisi indĩ misericordiam
spem habeo qui fac̃ misericordiã inmilia dili gentibus
se. Etextendit misericordiã suã in his qui cognos cunt
eum. Ex quo ostenditur diligentibus & cognos centib:
dm̃ mis ericordiã dnĩ subuonire. non ẽ enim uolentis
neq: currentis sed miserentis dĩ. Et nisi dñs aeclificauerit

Expanded text:
incendio, et Israel captivitati traditus sit. Quod Judaei ad Babylonica referunt tempora.nis serviunt, et excluso Israele, gentium turba successit. Curramus igitur per singula orationis membra, et ea, ne laciniosa sit expositio, breviter edisseramus. Pressus pondere malorum, in nullo alio nisi in Dei misericordia spem habeo; qui facit misericordiam in millia diligentibus se, et extendit misericordiam suam his qui cognoscunt eum. Ex quo ostenditur, diligentibus et cognoscentibus Deum, misericordiam Domini subvenire. Non est enim volentis, neque currentis, se
Abbreviated transcription (Latin):
tua om̃s montes defluxerunt dequibus supra diximus.
Hebrei hunc locum ita disserunt sic combur& ignis ini¬
quos. Quomodo a quae feruent ignis atdorem. A masim
enim non consumptionẽ & tauem. ut c&eri interp̃tatis
sed iniquos intellegi uolunt. Aseculo non audierunT
neq auribus ꝑceperunt. Oculus nonuidit dr̃ absq it
que p̃parasti ex spectantibuste. Oc cur risti l&antia
& facienti iusticiã inuustus recordabuntur tui.
XX Aseculo non audiunnus neq oculinr̃ĩ iuidebunt

Expanded text:
tua omnes montes defluxerunt, de quibus supra diximus. tua omnes montes defluxerunt, de quibus supra diximus. Hebraei hunc locum ita edisserunt: Sic comburet ignis iniquos, quomodo aquae fervent ignis ardore; AMASIM   enim non consumptionem et tabem, ut caeteri interpretati sunt, sed iniquos intelligi volunt. A saeculo non audierunt: neque auribus perceperunt: oculus non vidit, Deus, absque te quae praeparasti exspectantibus te. Occurristi laetanti et facienti justitiam in viis tuis: recordabuntur tui. LXX: A saeculo non audivimus, neque oculi nostri viderunt
Abbreviated transcription (Latin):
quod cum aquae maris diuino fuerint ignae consũp¬
te Tunc notum fiat nom̃ dnĩ saluatoris inimicis ei
Dequibus insex agesimo septimo psalmo dicitur. L ingua
canum tuoꝵ ex inimicis ab ipso. Utquem bene ficus ñ
sens erant urbis suae conuersione. & propria captiui¬
tate cognoscant. et a facie illius gentes turbabunt᷑
siue ut significantius in hebraico dicitur mouebuntur.
Vtque prius immo biles erant. ueniant ad sałt. Cumq.
mirabilia fecerit & ostenderit signa in euangelio. ꝗuae
quondã ostendit mȩgrpto. & insolitudinẽ confitent᷑
segloriã aduentustui eius. ferre non posse. sique quod
tremor adp̃henderit montes pulchee que iuxta hebraicũ
quasi ex auditi eent qui supra fuerant deprae cati.
Vtinã disrumperes caelos. & descenderes a factetua.
montes defluerent post ea inferunt descendisti.
Uerbum caro factus es. et habitasti in nobis. u ereem¬
manuhel quod interp̃tatur no biscum ds̃. E tideo a facie

Expanded text:
quod cum aquae maris divino fuerint igne consumpquod cum aquae maris divino fuerint igne consumptae, tunc notum fiat nomen Domini Salvatoris inimicis ejus. De quibus in sexagesimo septimo psalmo dicitur: Lingua canum tuorum ex inimicis ab ipso; ut quem beneficiis non senserant, urbis suae subversione et propria captivitate cognoscant. Et a facie illius gentes turbabuntur, sive ut significantius in Hebraico dicitur, movebuntur: ut quae prius immobiles erant, veniant ad salutem. Cumque mirabilia fecerit, et ostenderit signa in Evangelio, quae quondam ostendit in Aegypto et in solitudine, confitebuntur se gloriam adventus ejus ferre non posse, sive quod tremor apprehenderit montes. Pulchreque juxta Hebraicum, quasi exauditi essent qui supra fuerant deprecati: Utinam disrumperes coelos et descenderes, a facie tua montes defluerent, postea inferunt: Descendisti, Verbum caro factum es, et habitasti in nobis, vere Emmanuel, quod interpretatur nobiscum Deus. Et ideo a facie
Abbreviated transcription (Latin):
aptisunt caeli. etuidit iustonem magnã sed & mor̃¬
ses indeutero nomii. benedictionibus in praecatur.
Aperiat tibi dñs thesaurum suum bonum caelum
ut d& tibi benedictionem & in euangelio baptista.
suꝑ dnm̃ in columbae spiciae descendentem. Montes
aũ quiadaduentum dni de quoscriptum ẽ ds̃ ignis
consumens instarcerae consumuntur. &liq fient.
aduers ariae potestatessunt. &omnes quise erigui
aduersum scientiã dĩ. Dequibus & nona gesimo sex¬
to psalmo. canitur. uidit & cõmotaẽ terra. Montes
lique factis unt sic ut caera a facie dnĩ a faciae dĩ uni¬
uersae terre. Sienim tudes cenderes & tua promissa
conpleres tabescerent iuxta sr̃mmachum aquae ma¬
ris & omnẽ salsuginem earum illis igne consumer&.
Dequo & in alio pspelmo scriptuma est. sicut deficit
fumus deficiant sicut consumitur caera a facie ignis
sic pereant peccatores a faciaedĩ. Et hoc notandum

Expanded text:
aperti sunt coeli, et vidit visionem magnam . Sed et Moyaperti sunt coeli, et vidit visionem magnam . Sed et Moyses in Deuteronomii benedictionibus imprecatur: Aperiat tibi Dominus thesaurum suum bonum, coelum, ut det tibi benedictionem . Et in Evangelio Baptista  specie columbae descendentem. Montes autem qui ad adventum Domini, de quo scriptum est: Deus ignis consumens , instar cerae consumentur et liquefient, adversariae potestates sunt, et omnes qui se erigunt adversum scientiam Dei. De quibus et in nonagesimo sexto psalmo canitur: Vidit, et commota est terra. Montes liquefacti sunt sicut cera a facie Domini, a facie Dei universae terrae . Si enim tu descenderes, et tua promissa compleres, 760 tabescerent juxta Symmachum aquae maris et omnem salsuginem earum ignis ille consumeret. De quo et in alio psalmo scriptum est: Sicut deficit fumus, deficiant: sicut consumitur cera a facie ignis, sic pereant peccatores a facie Dei . Et hoc notandum
Abbreviated transcription (Latin):
ignis lique fit. Et combur& ignis aduersarios. et mani¬
festum erit nomentuum in aduersarus a facietua gentes
turbabuntur cum feceris gloriosa. Tremor ad prehenes
montes. quõ hostes nr̃i conculcauerunt scũ artũ tuum
Et factisumus quasi in principio. quando non inuocabat᷑
nomentuum suꝑnos. Propt̃ ea dep̃camur & dicimus
utinã disrumperes caclos & discenderes. Et quia semꝑ
promicteris. Tua liquando promissa cõpleres. hocaũ
eotempore dicebatur. quando nec dum saluator aduene¬
rat. Nec deutero uirginali. naturae nraẽ atq substan¬
tiae adsumpserat hominẽ quẽ saluar& ut portauimus
ima ginem terreni. portemus imaginem suꝑ caelestis.
Quod si faceres inquiunt & aperirentur caeli siue cae¬
lum ad aduentum maiestatis tuae montes defluerent:
uel tremor adphenderet montes & consumerentur.
sicut caera a faciae ignis consumitur. Ehie zechieli

Expanded text:
ignis liquescit, et comburet ignis adversarios: et maniignis liquescit, et comburet ignis adversarios: et manifestum erit nomen tuum in adversariis: a facie tua gentes turbabuntur. Cum feceris gloriosa, tremor apprehendet ex te montes. Quoniam hostes nostri conculcaverunt sanctuarium tuum, et facti sumus quasi in principio, quando non invocabatur nomen tuum super nos: propterea deprecamur et dicimus: Utinam disrumperes coelos, et descenderes; et qui semper promitteris, tu aliquando promissa compleres. Hoc autem eo tempore dicebatur, quando necdum Salvator advenerat, nec de utero virginali naturae nostrae atque substantiae assumpserat hominem quem salvaret: ut sicut portavimus imaginem terreni, portemus imaginem supercoelestis . Quod si faceres, inquiunt, et aperirentur coeli, sive coelum, ad adventum majestatis tuae montes defluerent, vel tremor apprehenderet montes, et consumerentur, sicut cera a facie ignis consumitur. Et Ezechieli
Abbreviated transcription (Latin):
depaenitentia & demerore. Quioperatur salutem.
Ethumilitas contur bati cordis eius. hoc enim int̾p̃tat
uallis achor aperite intellegentiã. neignor& creato¬
rem suum. hos ifait nr̃ĩ conculcauerunt scũ ariũ.
tuum. Haud dubium qui intemplum signific& quod
uictores calcauere romani. Et facti sumus sicut in
principio ante quã uocaremur in abra ham. Etdũ
essemus in egrpto non ha bentes dm̃. nec reges. nec prin¬
cipes. nec proph&as neclegem mandatorum dĩ. Quae
omã post passionem conpl&a sunt dnĩ. Et hodieq
cõplentur. dicentibus enim illis. sanguis eius suꝑ nos
& suꝑ filios nrõs. man& maledictio sempiterna. Etñ
dominatur eoꝵ d̃. Neq: inuocatur nomen illius supeos
inimicistuis a faci&ua gentes turbarentur. cum feceris
mirablia nonsustinebimus discendisti & a faci&ua mon¬
tes defluxerunt : Lxx Si a perueris caclum tremor
adp̃ hendit exte. montes liquescent sicut c&era a facie

Expanded text:
de poenitentia et moerore qui operatur salutem. de poenitentia et moerore qui operatur salutem. Et humilitas conturbati cordis ejus hoc enim interpretatur vallis Achor aperit intelligentiam, ne ignoret Creatorem suum. Hostes, ait, nostri conculcaverunt sanctuarium tuum. Haud dubium quin Templum significet, quod victores calcavere Romani. Et facti sumus sicut in principio antequam vocaremur in Abraham, et dum essemus in Aegypto, non habentes Deum, nec reges, nec principes, nec Prophetas, nec Legem mandatorum Dei , quae omnia post passionem completa sunt Domini, hodieque complentur. Dicentibus enim illis: Sanguis ejus super nos, et super filios nostros , manet maledictio sempiterna, et non dominatur eorum Deus, neque invocatur nomen illius super eos, inimicis tuis: a facie tua gentes turbarentur. Cum feceris mirabilia, non sustinebimus: descendisti, et a facie tua montes defluxerunt. LXX: Si aperueris coelum, tremor apprehendet ex te montes: et liquescent sicut cera a facie
Abbreviated transcription (Latin):
eius. & contemplemur gloriã unigeniti a patre plenitu¬
dinẽ gratiae & ueritatis. Dequo in hoc eodem proph&a
dicitur. In nouissimis di ebuis manifestus erit mons dnĩ
De eo aũ quod supra positum ẽ. quarenos errare fecisti.
quosensu accipiendum sit. plenissime doc & hieremias
Dum enim mihi clem̃tiã polliceris. & quasi misericors
pat᷑ dissimulas duritiã. et artifex medicus. ab scondis
ferrum acutissimũ nee grotantem terreas antequã
cures fecistime neglegentem. Propt̃ quod & hierłm
dic̃ ds̃. Ecce ego seducã eã & ponã meã quasi desertã
aperi endam. intellegentiam. Considerem us ordinem
singuloꝵ seducit eam. & facit eẽ desertam. & absq
aqua ut uirtutum patiatur sitim. Quae post quam¬
dixerit. Sitiuit inte anima mea quã multiplicit̃
tibi caro mea. Tunc loquitur ad corcius. & lugentẽ
consolabitur. & dabit ei possessionem inde. hoc est

Expanded text:
ejus et contemplemur gloriam Unigeniti a Patre, plenuejus et contemplemur gloriam Unigeniti a Patre, plenum gratiae et veritatis . De quo in hoc eodem propheta dicitur: In novissimis diebus manifestus erit mons Domini . De eo autem quod supra positum est: Quare errare nos fecisti ? quo sensu accipiendum sit, plenissime docet Jeremias:Dum enim mihi clementiam polliceris, et quasi misericors pater dissimulas duritiam, et artifex medicus abscondis ferrum acutissimum, ne aegrotantem terreas antequam cures, fecisti me negligentem; propter quod et de Jerusalem dicit Deus: Ecce ego seducam eam, et ponam eam quasi desertum, , et vallem Achor ad aperiendam intelligentiam . Consideremus ordinem singulorum: seducit eam, et facit esse desertam, et absque aqua, ut virtutum patiatur sitim. Quae podixerit: Sitivit in te anima mea, quam multipliciter tibi caro mea , tunc loquetur ad cor ejus, et lugentem consolabitur. Et dabit ei possessionem inde, hoc est,
Abbreviated transcription (Latin):
loquitur inpsalmo. declinastis emitas nrãs auiatua.
& humiliastinos in loco afflictionis. et ꝑ quadraginta
annos erat populus indeserto ut priorẽ uiã non inue¬
niat nec ad egr̃ptios reuertatur. Inosee quoq sae¬
piuntur semite hirłm. & claudentur spinis nese qua¬
tur amatores suos. Et necessita conpulsco reuertatur
aduirum suũ pristinũ et pharaonis dicit. ds̃ indurasse
cor nedimitter& populum eius & ut decim plagi affli¬
ger&ur. Quã quaestionem diligentissime paulus dis¬
seruit. ad romanos. et nos in quodam opere ꝑstriximus
Conuertere ait dnẽ siue conuertenos. propt̾ seruos
tuos abra ham &xisrł. qui non cognouerunt nos. uel quos
eẽ in populo credimus. Quasi ad nihili enim. & absq ullo
labore populumtuũ scm̃ possider̃ aduersarii u̾rĩ siue
conuertenos ut iuxtalxx. paululum possideamus mon¬
tis scĩ tui. quiatotum montem tuũ possidere non possumꝰ
ut cum partem habuerimus. ueniamus adplenitudinẽ

Expanded text:
cisti semitas nostras a via tua, et humiliasti nos in loco afflictionis . Et per quadraginta annos errat populus in deserto; ut priorem viam non inveniat, nec ad Aegyptios revertatur . In Osee quoque sepiuntur semitae Jerusalem, et clauduntur spinis; ne sequatur amatores suos, et necessitate compulsa, revertatur ad virum suum pristinum . Et Pharaonis dicitur Deus indurasse cor, ne dimitteret populum ejus, et ut decem plagis affligeretur . Quam quaestionem diligentissime Paulus disseruit ad Romanos . Et nos in quodam opere perstrinximus. Convertere, ait, Domine, sive converte nos propter servos tuos, Abraham et Israel, qui non cognoverunt nos, vel quos esse in populo credimus. Quasi ad nihil enim et absque ullo labore populum tuum sanctum possederunt adversarii nostri. Sive 758 converte nos, ut juxta tis sancti tui, quia totum montem tuum possidere non possumus, ut cum partem habuerimus, veniamus ad plenitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
quo in hebraico laudes dnĩ continentur signa intelle¬
gamus atq miracula ꝓ quibus ponuntur sepe urtutes
ut ibi. Gloriã meã alteri non dabo. nec uirtutes meas
scubtilibus & alibi. uirtutes eius in insulis nuntiabuNT
uel gentibus totius mundi uel eclesus quaefirma mole
fundates̃ & feriunt᷑ potius quã subuertunt᷑. Interdũ
uirtus nequaquã profortitudine accipitur atq mira¬
culis¬
sed pro conuersatione bona. ut illud est apostolorum

Expanded text:
quo in Hebraico, laudes Domini, continentur, signa intelligamus atque miracula, pro quibus ponuntur saepe virtutes, ut ibi: Gloriam meam alteri non dabo, nec virtutes meas sculptilibus . Et alibi: Virtutes ejus in insulis nuntiabunt, vel gentibus totius mundi, vel Ecclesiis quae firma mole fundatae sunt, et feriuntur potius quam subvertuntur. Interdum virtus nequaquam pro fortitudine 751 accipitur atque miraculissed pro conversatione bona, ut illud est Apostolor
Abbreviated transcription (Latin):
Non quo ds̃ erroris causasit & duriciae. sed quod illius
pacientiae nr̃am exspextantis salutem. dum uoncorripit
delinquentes causa ertoris duritiaeq: uideatur. Vnde
quibus da uehem̃ter iratus. aꝑ cutiendo manũ suspen¬
dit. & loquitur. non uisitabo suꝑfilias ur̃as cum fuerĩt
fornicate & suꝑsponsas urãs cumadulterauerint.
Flagellat enim omnẽ filium quem recipit. & adho e ꝑ¬
cutit utemend&. Deniq quinequaquã filiorũ uoca¬
bulum perdiderunt ꝑpoenas. & trahunt ad paeni¬
tentiã. dicit deeis. uisitabo inuirga iniquitates eorũ
& in flagellis peccata eorum. miseri cordiã aũ meã non

Expanded text:
Non quo Deus erroris causa sit et duritiae, sed quo illius Non quo Deus erroris causa sit et duritiae, sed quo illius patientia, nostram exspectantis salutem, dum non corripit delinquentes, causa erroris duritiaeque videatur. Unde quibusdam vehementer iratus, a percutiendo manum suspendit, et loquitur: Non visitabo super filias vestras cum fuerint fornicatae, et super sponsas vestras cum adulteraverint . Flagellat enim omnem fillum quem recipit, et ad hoc percutit ut emendet . Denique qui nequaquam filiorum vocabulum perdiderunt, sed per poenas retrahuntur ad poenitentiam, dicit de eis: Visitabo in virga iniquitates eorum, et in flag
Abbreviated transcription (Latin):
Lxx. Quare seduxistinos dnẽ deuiatua scã. indurasti
cordanrã ut nontimeremuste. Conuertere propt̃ ser¬
uostuos. pro pt̃ tribus hereditatistuae. ut modicum pos¬
sideamus montis scĩtui. Aduersarii nr̃ĩ conculcauer̃
scũ arium tuũ factisumus quasi a principibtis cũ non
dominareris nr̃i. Neq: inuocatum ẽ nom̃tuum suꝑnos
Spistola quam scribit paulus ad corinthios cumadunius
scribitur populum ciuitatis prouari&ate habitantiũ
idẽ scõrũ & peccatorũ nunc laudateos nunc corripit
nunc doc& nunc rep̃hendit. prociocat ad contentiã
nuptias non recusat. rethrait adiolatria. instruit
res urrectionem digamiae porrigit manum. ne locũ
tribuat fornicationi. hoc diximus ut praesens quoq
capitulum. quod omne expopuli dm̃ dep̃cantis oratione
contexitur. uel iustorum intellegamus eẽ uel peccatoꝵ
Et nunc laudare dnm̃ nunc mouere dño quaesti onẽ
suã culpã referre in dm̃. Unde post c&era &iã hoc lo¬

Expanded text:
uare seduxisti nos, Domine, de via tua sancta: indurasti corda nostra, ut non timeremus te? convertere propter servos tuos, propter tribus haereditatis tuae, ut modicum possideamus montis sancti tui: adversarii nostri conculcaverunt sanctuarium tuum: facti sumus quasi a principio cum non dominareris nostri: neque invocatum est nomen tuum super nos. Epistola quam scribit Paulus ad Corinthios, cum ad unius scribatur populum civitatis, pro varietate habitantium, id est, sanctorum et peccatorum, nunc laudat eos, nunc corripit, nunc docet, nunc reprehendit, 757 provocat ad continentiam; nuptias non recusat; retrahit ab idololatria; instruit resurrectionem; digamiae porrigit manum, ne locum tribuat fornicationi. Hoc diximus, ut praesens quoque capitulum, quod omne ex populi Deum deprecantis oratione contexitur, vel justorum intelligamus esse, vel peccatorum: et nunc laudare Dominum, nunc movere Domino quaestionem, et suam culpam referre in Deum. Unde et post caetera etiam hoc lo
Abbreviated transcription (Latin):
& paulus sieua
uirtus. & siqua laus. luxta q uodina lio lo co dictt᷑ me¬
lior ẽ sterelitas eum uirtute prior uirtutis intellegen¬
tiadp̃. secundũ hominibus conuenit. proeo aũ quod nos
int̃ pretatisumus suꝑ omnibus que reddidit nobis dñs
quod potest &inbonã & in malã partẽ accipi. Sr̃nma¬
chus manifestius in bonorũ posuit r&ributionẽ dic̃s
Pro omnibus in quibus bene fecit nobis. & promulti¬
tudine bonitatis quã suꝑdomũ isrł exercuit. Proqu
laxx transtulerunt. dñs iuidex bonus domui isrł. re¬
tribuit nobis. secundũ misericordiã suã & sec undum
multitudinẽ iusticiaesuae. Hoc aũ non potest dicere
nisi ille qui intellegit iuste sustinere quae patitur. De¬
niq: inseptua gesimo secundo psalmo cuius exordiũ ẽ
Quã bonus isrł ds̃ his quirecti sunt corde. loquitur
proph&a expersona eoꝵ quidĩ iuidicus ꝑturbantur.
Mei aũ poene motis pedes poene effusis gressus mei.
Pacẽ peccatorũ uidentes & c&era usq ad finẽ psalmi.

Expanded text:
 Pauli: Si qua virtus, et si qua laus . Juxta quod et in alio loco dicitur: Melior est sterilitas cum virtute. Prior virtutis intelligentia Deo: secunda hominibus convenit. Pro eo autem quod nos interpretati sumus: Super omnibus quae reddidit nobis Dominus, quod potest et in bonam et malam partem accipi, Symmachus manifestius in bonorum posuit retributione, dicens: Pro omnibus, in quibus benefecit nobis, et pro multitudine bonitatis, quam super domum Israel exercuit. Pro quo ginta transtulerunt: Dominus judex bonus domui Israel, retribuit nobis secundum misericordiam suam, et secundum multitudinem justitiae suae. Hoc autem non potest dicere, nisi ille qui intelligit juste sustinere quae patitur. Denique in septuagesimo secundo psalmo, cujus exordium est: Quam bonus Israel Deus, his qui recto sunt corde, loquitur propheta ex persona eorum, qui Dei judiciis perturbantur: Mei autem pene moti sunt pedes: pene effusi sunt gressus mei, pacem peccatorum videns, et caetera, usque ad finem ps
Abbreviated transcription (Latin):
tua que facies exspectantibus misericordiam. Occurrit
enim facientibus iusticiam & uiarum tuarum recorda¬
buntur ΠTΑΡΑ ΦΡΑCIÑ huius testimonii quasi
hebreus ex hebreis adsumit a postolus paulus de au

Expanded text:
tua, quae facies exspectantibus misericordiam: occurrit enim facientibus justitiam, et viarum tuarum recordabuntur. Paraphrasim hujus testimonii, quasi Hebraeus ex Hebraeis, assumit apostolus Paulus de au
Abbreviated transcription (Latin):
tinctis uestibus debosra. o ultinr᷑m referunt adfinem mun¬
di. In quo siue carnalit̃ siue spirita lit̃. diuersa enim senten¬
tia plurimoꝵ ẽ explenda contendunt: nosaũ quia & supra
in hoc eodem capitulo legimus. spos̃ dñi superme prop̃t
quodunxitme. adnuntiare pauperibus mistt me Quod
dñs atq saluator lecto isaie uolumine insynagoga uideqꝵ
supse expl&um eẽ monstrauit dicens. hodiae compl&a ẽ
haec scriptura inauribur urĩs. & nunc deeodem dicitur
q uod post passionẽ ad patrem cruentus ascenderit. neces¬
sitate cõpellimur. Omã quedicunt᷑ in primo accipere sal¬
uatoris aduentu. N eq: enim fieripotest quodpleriq: nroꝵ
facere nituntur. ut uarientur tempore queo peribus
copulatas unt. Necͥ gͣamus sudoris eẽ maximi. haec omã

Expanded text:
tinctis vestibus de Bosra? multi nostrorum referunt ad finem muntinctis vestibus de Bosra? multi nostrorum referunt ad finem mundi, in quo sive carnaliter, sive spiritualiter diversa enim sententia plurimorum est explenda contendunt. Nos autem quia et supra in hoc eodem capitulo legimus: Spiritus Domini super me, propter quod unxit me, annuntiare pauperibus misit me: quod Dominus atque Salvator, lecto Isaiae volumine, in Synagoga Judaeorum super se expletum esse monstravit dicens: Hodie completa est haec Scriptura in auribus vestris ; et nunc de eodem dicitur, quod post passionem ad Patrem cruentus ascenderit, necessitate compellimur, omnia quae dicuntur, in primo accipere Salvatoris adventu. Neque enim fieri potest, quod plerique nostrorum facere nituntur, ut varientur tempore, quae operibus copulata sunt; nec negamus sudoris esse maximi, haec om
Abbreviated transcription (Latin):
tortuus uenit qui in hebraico dicitur ihr̃. Vnde & gabri¬
hel adioseph. & uocabis inquit nom̃ ihm̃eius. Ipse enĩ
saluũ faci& poptilum suũ apeccatis eius. quis aluator
credentium uidexẽ omniũ utreddat unicuique secũđ
opera sua. lustis p̃mia peccatoribus &na suplicia. et uo¬
cabit inquit eos ipseds̃ atq saluator suie iuxta hebraicũ
uocabunt eos a postoli & a postoli uiri populum scm̃ & re¬
fuerat. uel in iudeis propt̃ negotiationẽ uel ingentibus
propt̃ idolatriã sedrequisita ut hebraice dicitur. drusa
ut pro augmentis & uari&ate turtutum noua semꝑ acci¬
nem fortitudinis suae lxx. quisẽ iste qui uenit deedom
fulus uestibus debosor. sic formosus instola sua uio lentia
cum fortitudine.¬
& omnem hunc locum abeo loco ubi
iuxta lxx dicitur. In luminare in lummare hierłm quia
uenit lum̃tuum & gloriadnĩ superte ortaest. usq ad p̃¬
sens capitulum ubidicitur. Quis ẽ iste quiuenit deedom

Expanded text:
tor tuus venit, qui in Hebraico dicitur Jesus. Unde et Gabritor tuus venit, qui in Hebraico dicitur Jesus. Unde et Gabriel ad Joseph: Et vocabis, inquit, nomen ejus Jesum, ipse enim salvum faium judex est omnium, ut reddat unicuique secundum opera sua: justis praemia; peccatoribus aeterna supplicia . Et vocabit, inquit, eos ipse Dominus atque Salvator. Sive juxta Hebraicum, vocabunt eos Apostoli et Apostolici viri, populum sanctum et refuerat, vel in Judaeis, propter negotiationem? vel in gentibus, propter idololatriam, sed requisita, ut Hebraice dicitur DRUSA ; ut pro augmentis et varietate virtutum, nova semper accine fortitudinis suae. LXX: Quis est iste qui venit de Edom, fulvis vestibus de Bosor? Sic formosus in stola sua, violentia cum fortitudine. Omnem hunc locum ab eo loco, ubi juxta LXX dicitur: Illuminare, illuminare, Jerusalem, quia venit lumen tuum, et gloria Domini super te orta est , usque ad praesens capitulum, ubi dicitur: Quis est iste qui venit de Edom,
Abbreviated transcription (Latin):
& iohannes clamabat inheremo. Ego sum uox clamantis
indeserto sic ut dixit isaias parate uiã dnĩ rectas facite
semitas eius. Omnis uallis implebit᷑ . & omnis mons &
collis humiliabitur. Aliis uerbis nunc idem fensus dicit᷑.
Elegit lapides uir eclesiasticus. qui omnẽ emollit
decredentium corde duriciã. Dequibus idem baptista
fideles a credentibus separat. Quodneputarent cudȩi
dese dici iungitur l euate signum ingentes. & ad po¬
pulos nationum. ut nequa quã unius t̾re iude ad
salutem prouocentur. angustie secdauditũ fiat m
ex tremistre ut passionẽ omnẽ creatoris totus mun¬
dus exaudiat. Dicite in quit filie sion uel ideo appel¬
latur filiasion. quia primum orta ẽ extudeis. De qua
onis nom̃ accepit. Quotquot enĩ susceperunt eum deđ
eis potestatem ut filii dĩ fierent. quidẽ aũ quod iubent᷑
magistri atq doctores sion filiae nuntiare. eccesalua¬

Expanded text:
et Joannes clamabat in eremo. Ego sum vox clamantis et Joannes clamabat in eremo. Ego sum vox clamantis in deserto, sicut Isaias dixit: Parate viam Domini, rectas facite semitas ejus: omnis vallis implebitur, et omnis mons et collis humiliabitur . Aliisque verbis nunc idem sensus dicitur, Elegit lapides vir Ecclesiasticus, qui omnem emollit de credentium corde duritiam. De quibus idem Baptista fideles a credentibus separat. Quod ne putarent Judaei de se dici, jungitur: Levate signum in gentes, et ad populos nationum, ut nequaquam unius terrae Judaeae ad salutem provocentur angustiae, sed auditum fiat in extremis terrae, ut passionem omnium Creatoris totus mundus exaudiat. Dicite, inquit, filiae Sion. Quae vel ideo appellatur filia Sion, quia primum orta est ex Judaeis, de qua onis nomen accepit. Quotquot enim susceperunt eum, dedit eis potestatem ut filii Dei fierent . Quid est autem quod jubentur magistri atque doctores Sion filiae nuntiare? Ecce Salva
Abbreviated transcription (Latin):
saluatortuus uenit habent mercedem suã secum &opussu¬
um ante faciem suã. & uocabunt eum populum scm̃. redep̃¬
tum ad nõ. Tuatĩ uocaberis requisita ciuitas & nondere¬
licta. Praecepit custodibus thierłm murorũ quibus
populo. quod semi iuidȩi inultimo tempore quanlo pꝰ
plenitudinẽ gentium saluandus ẽ isrł. & ad dnm̃¬
rediturus futurũ eẽ contendunt. A lu uero in regno
caelorum explendum putant quando erit uera l&i¬
tia. Et unus quisq recipiet seci¬
At nequa quã dnm̃ inhumilitatẽ conspiciant sed in
habitu sentiant iudicantis. c¬
Quando ueni& suꝑnuber
cum angeloꝵ multitudine: ut reddat unicuique
secundum opussuum. Nos aũ conceptã secundũ expla¬
nationem possumus haec & inprimo aduentu intelle¬
gere ut dicamus. praecepi apostolis & a postolici uiris.
ut ingrediant᷑ ut transeant ꝑportas. q uibus infernus
non p̃ual&. & oma tollant inpedim̃ta deuia. ut absq ali¬
quoscandalo populus eclesiã saluatoris introeat. cinde

Expanded text:
dem suam secum, et opus suum ante faciem suam: et vocabit eum populum sanctum, redemptum a Domino. Tu autem vocaberis requisita civitas, et non de elicta. Praecepit custodibus murorum Jerusalem, quibus opulo. Quod semijudaei in ultimo tempore, quando post plenitudinem gentium salvandus est Israel, et ad Domrediturus, futurum esse contendunt. Alii vero in regno coelorum explendum putant, quando erit vera laetitia, et unusquisque recipiet secac nequaquam Dominum in humilitate conspiciant, sed in habitu sentiant judicantis, quando veniet super nubes cum Angelorum multitudine, ut reddat unicuique secundum opus suum. Nos autem secundum coeptam explanationem possumus haec et in primo adventu intelligere, ut dicamus praecipi Apostolis et Apostolicis viris, ut ingrediantur et transeant per portas quibus infernus non praevalet, et omnia tollant impedimenta de via, ut absque aliquo scandalo populus Ecclesiam Salvatoris introeat. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
quod non comeclunt nisi laudantes dnm̃. et non bibent
nisi inatriis scĩs eius. dequa dñs in passione dicebat.
A ñ am̃ dico uobis non bibã degenimine uitis. am̃ am̃¬
bibã nouũ in regno patris mei. Queex parte conplent᷑
ineclesia quando dicit dñs discipulis suis. bibite ami¬
cimei & in ebriamini fr̃s. quoduinum l&ificat corho¬
mim. et in plena luce atq meridie bib& ur adioseph
cum fratribus suis. &conplebit᷑ plenius quando in ebri¬
abitur terra: bene dictionibus dnĩ. triticum quoq:
dequopanis celestis efficitur illudẽ dequo loquit᷑
dñs. caromea uereẽ cibus. Rursũq deuino. & san¬
guismeus uereẽ potus transite transite perpor¬
tas p̃parate uiã populo planum facite iter & eli¬
gite lapides eleuate signũ adpopulos. eccednr̃.
auditum fecit in extremisterre.
Dicite filiae sion. ecee
saluatortuus uenit ecce merces eius cumeo & opuscius cũ

Expanded text:
quod non comedent nisi laudantes Dominum, et non bibent, quod non comedent nisi laudantes Dominum, et non bibent, nisi in atriis sanctis ejus, de quo Dominus in passione dicebat: Amen amen dico vobis, non bibam de genimine vitbibam novum in regno Patris mei . Quae ex parte complentur in Ecclesia, quando dicit Dominus discipulis suis: Bibite, amici mei, et inebriamini, fratres, quod vinum laetificat cor hominis . Et in plena luce atque meridie bibitur a Joseph cum fratribus suis . Et complebitur plenius, quando inebriabitur terra benedictionibus Domini. Triticum quoque de quo panis coelestis efficitur, illud est, de quo loquitur Dominus: Caro mea vere est cibus. Rursumque de vino: Et sanguis meus vere est potus . Transite, transite per portas, praeparate viam populo, planum facite iter, et eligite lapides, elevate signum ad populos. Ecce Dominus auditum fecit in extremis terrae: dicite filiae Sion, Ecce Salvator tuus venit: ecce merces ejus
Abbreviated transcription (Latin):
su&um abiectiq paleis purum frumentum in horrea
congregauerint ipsi comedant labores manuũ suarum.
et dnm & nȩ laude sustolant. & bibant umũ inatrus
scĩs eius quoduel multas apud patrem intellegimus man¬
siores. Sidefutura in regno caelorum accipimus beati¬
tudine. Velcerte eclesias intoto orbe diuisas inquib:
plantati post ea indomo dnĩ florebimus. Quando aũ
dicit nequaquã ultra dabo triticum tuũ inimicistuis.
Etuinũ tuũ alienigene nonbibent in quo labora sti.
Ostendit laborem ante iudȩorum. & omnia opera
eorum. ademonibus fuisse possessa. Quando int̃
dm̃ &idola fluctuabant quando eis dicebat helias us¬
que quo claudicatis utroq pede. sid ñs ẽ ds̃ sequimini illũ
et iuxta typicam hyrstoricem que iniudicum libro narra¬
tur. Veniebant madianite. & usque ad gratam fructus
illius deuastabant. Ita ut cibos hominũ inescas brutorũ
animantium. uerter& ur. hocẽ aũ triticum & hoc uinũ

Expanded text:
 abjectisque paleis, purum frumentum in horrea congregaverint, ipsi comedant labores manuum suarum, et Dominum aeterna laude sustollant, et bibant vinum in atriis sanctis ejus. Quod vel multas apud Patrem intelligimus mansiones, si de futura in regno coelorum accipimus beatitudine, vel certe Ecclesias in toto orbe divisas, in quibus plantati, postea in domo Domini florebimus. Quando autem dicit: Nequaquam ultra dabo triticum tuum inimicis tuis: et vinum tuum alienigenae non bibent, in quo laborasti, ostendit laborem antea Judaeorum, et omnia opera eorum a daemonibus fuisse possessa, quando inter Deum et idola fluctuabant, quando eis dicebat Elias: Usquequo claudicatis utroque pede? si Dominus est Deus, sequimini illum . Et juxta typicam historiam, quae in Judicum libro narratur, veniebant Madianitae, et usque ad Gazam fructus ejus devastabant, ita ut cibus hominum in escas brutorum animantium verteretur . Hoc est autem triticum, et hoc vinum,
Abbreviated transcription (Latin):
utceteri transtulerunt. uasisł munilibus suis. ponitq alte¬
rius conparationis exempla quorum prius adsponsum sequens
refertur ad sponsã sicut terra profert germ̃suũ. & caelestib
pluuis inrigatur. et sicut ortus sem̃suũ germinat. qui fon¬
tiũ atq fluuiurum aquas desiderat. sic inquit dñs germi¬
nabit iusticiã atq l&iciã. Quã coram cunctis gentibus ne¬
qua quã coram isrechele ut suꝑcilium decutiat iudȩorum

Expanded text:
ut caeteri transtulerunt, vasis, vel monilibus suis. Ponitque alteut caeteri transtulerunt, vasis, vel monilibus suis. Ponitque alterius comparationis exempla, quorum prius ad sponsum, sequens refertur ad sponsam. Sicut terra profert germen suum, et coelestibus pluviis irrigatur: et sicut hortus semen suum germinat, qui fontium atque fluviorum aquas desiderat: sic, inquit, Dominus germinabit justitiam atque laetitiam coram cunctis gentibus: nequaquam coram Israel
Abbreviated transcription (Latin):
atq l& itiae quae hebracce dicitur. m̃aił. ornauit atq
circumdedit. quot quot enim in xpõ bapti zatisumus xp̃o¬
indn imur. Ethabemus tonicã iusticiae quifactus ẽ nobis
scĩtas iusticiae & redemptio. Ponitq similitudinẽ duorũ
ineclesia agminum ꝑfectorum atq incipientium ꝑfectos
sponsi conparat pulchritudini incipientes sponsae adsi¬
milat ornatui. Perfectus erat paulus quiquasi sponsus
decoratus corona atque coronandus siue ut aquila transtu¬
dicitur. sac̃ dotu portans coronã inse loquentis xpĩ auc
toritate dicebat Certam̃ bonum certatn cursũ consũ maui.
fidem seruaui. Decetero reposita ẽ mihi corona iusticiae.
et in alio loco. quot quot ergo ꝑfecti. hoc sapiamus. Inci¬
piens salutem erat cõparatione plenitudinis quando¬
expersona incipientium loquebatur.
uulus cogitabam. et iterum. ex parte uidemus et ex parte
cognoscimus. cdonec ueniat quod ꝑfectum ẽ. Et id eo sponsae
adsimilatur ornatui quae ornatur mundo muliebri. siue

Expanded text:
atque laetitiae, quae Hebraice dicitur MAIL , ornavit atque circumdedit. Quotquot enim in Christo baptizati sumus, induimur Christo, et habemus tunicam justitiae: qui factus est nobis sanctitas, justitia, et redemptio . Ponitque similitudinem duorum in Ecclesia agminum, perfectorum atque incipientium . Perfectos sponsi comparat pulchritudini; incipientes sponsae assimilat ornatui. Perfectus erat Paulus, qui quasi sponsus decoratus corona atque coronandus, sive, ut Aquila transtudicitur, sacerdoti portans onum certavi, cursum consummavi, fidem servavi: de caetero reposita est mihi corona justitiae . Et in alio loco: Quotquot ergo perfecti, hoc sapiamus . Incipiens autem erat comparatione plenitudinis, quandox persona incipientium loquebatur: vulus cogitabam . Et iterum: Ex parte videmus, et ex 738 parte cognoscimus, donec veniat quod perfectum est . Et ideo sponsae assimilatur ornatui, quae ornatur mundo muliebri, sive
Abbreviated transcription (Latin):
Do nec egrediatur sicut lum̃ tustictaeius & salutare
illius sccut lampas ardebit. Etuidebunt gentes iusticiã
tuã. et oms reges gloriamtuã et uocabitte nomine nouo
quod os dñi nunc cupauit. et eris corona decoris inmanudnĩ

Expanded text:
ut lumen justitia ejus, et salutare illius sicut lampas ardeat. Et videbunt gentes justitiam tuam, et omnes reges gloriam tuam, et vocabit te nomen novum, quod os Domini nominabit. Et eris corona decoris in manu
Abbreviated transcription (Latin):
Quinon reuertet᷑ ad eum uacuus. nisi patris fecerit uo luntatem.
& uniuersa compleuerit propt̃ quefuerat conportatus & mun¬
dum reconcil iauerit dõ. quideore procedere dicitur. & deutero
acuulua. Non quod dr̃ haec m̃bra habeat. sed quonos naturam nos¬

Expanded text:
Qui non revertetur ad eum vacuus, nisi Patris fecerit voluntatem; Qui non revertetur ad eum vacuus, nisi Patris fecerit voluntatem; et universa compleverit propter quae fuerat corporatus, et mundum reconciliaverit Deo. Qui de ore procedere dicitur, et de utero ac vulva: non quod Deus haec membra habeat, sed quod nos naturam Do
Abbreviated transcription (Latin):
Etgener& & oriatur & det sem̃ seminanti & panem ad come¬
dendum. sicerit uerbum meũ quod exierit deoremeo.
Non reuertet᷑ donec compleat. queuo lui. et prosperas faciã
uias eius & p̃cepta mea. Pendent exsuperioribus queclicunt᷑
et breuit̃ hic senstis ẽ. nonsit incredulus populus nationum.
Quod post tanta scelera impius renente saluetͣ. Nonenim co
gitationes meȩ ut cogitationes hominũ. Etquantũ xaelũ
at᷑ra distat. Ttentum meae cogitationes a cogitationibus
hominum. separates unt. Ego enim clem̃ tissimus sum
& multus adignoscendum. Vultis & aliã fecipere similitu
ut plenis segetibus. panes inustf. hominum. procreentur.
etsic repromissionis meae uerbum quod semel pollititus sũ
Etquod egressum ẽ deore meo. irritum nonẽ sedomnia opere
conplebuntur iuxta ãnaruorii Ñ. Duplex intellegentia
quoduerbum dnĩ uelillesit: quod scriptumẽ dequo. inprincipi¬
o erat uerbum & uerbum erat apud dm̃ & ds̃ erat uerbum.

Expanded text:
et generet et oriatur, et det semen seminanti, et panem ad comedendum: sic erit verbum meum, quod exierit de ore meo: non revertetur donec compleat quae volui, et prosperas faciam vias ejus et praecepta mea. Pendent ex superioribus quae dicuntur, et breviter hic sensus est: non sit incredulus populus nationum, quod post tanta scelera impius repente salvetur. Non enim sunt cogitationes meae ut cogitationes hominum, et quantum coelum distat a terra, tantum meae cogitationes a cogitationibus hominum separatae sunt. Ego enim clementissimus sum, et multus ad ignoscendum. Vultis et aliam accipere similitudinem? ut plenis segetibus panes in usus hominum procreentur: sic repromissionis meae verbum, quod semel pollicitus sum, et quod egressum est de ore meo, irritum non erit; sed omnia opere complebuntur. Juxta anagogen duplex intelligentia est, quod verbum Domini vel ille sit, de quo scriptum est: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum .