comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
OTEM PORE BEATUS
ambrosius. cuius hodie flores eloquii per
totam ecclesiam redolent. mediolanensi
ciuitati prȩerat episcopus. Cui cȩlebranti
festa dominicae diei. ista erat consu&udo.
ut ueniens lector cum libro. non antea le¬
gere prȩsumer&. quam sc̃s nutu iussiss&
Factum est aũ. ut illa die dominica prophe
qui lectionem beati pauli proferr&. bea¬
tissimus antistes ambrosius. super scm̃ alta¬
re obdormir&. Qod uidentes multi. cũ
nullus eum penitus excitare praesumer&.¬
transactis fere duarum aut trium horarum
spatiis. excitauerunt illum dicentes. Iam
hora pręcerit. iubeat domnus lectorẽ lec¬
tionem legere. Expectat enim populus.
ualde iam lassus. Respondens aũ bea¬
tus ambrosius. Nolite inquit turbari.
multum enim mihi ual& sic obdormisse
cuitale miraculum dñs ostendisse dignatus
sit Nam noueritis fratrem meum mar¬
tinum sacerdotem: egressum decorpore fuis¬
se. me autem eius funeri obsequium prȩbuisse
Per actoq exmore seruitio. capitellum tan¬

Expanded text:
tempore beatus Ambrosius, cujus hodie flores eloquii per totam Ecclesiam redolent, Mediolanensi civitati praeerat episcopus. Cui celebrandi festa Dominicae diei ista erat consuetudo, ut veniens lector cum libro suo non antea legere praesumeret quam Sanctus nutu jussisset. Factum est autem ut illa die Dominica, prophetqui lectionem beati Pauli proferret, beatissimus antistes Ambrosius super sanctum altare obdormiret. Quod videntes multi, cum nullus eum penitus excitare praesumertransactis fere duarum aut trium horarum spatiis, excitaverunt eum, 1007 dicentes: Jam hora praeterit. Jubeat domnus lectori lectionem legere; exspectat enim populus valde jam lassus. Respondens autem beatus Ambrosius: Nolite, inquit, turbari. Multum enim mihi valet sic obdormisse, cui tale miraculum Dominus ostendere dignatus est. Nam noveritis fratrem meum Martinum sacerdotem egressum fuisse de corpore, me autem ejus funeri obsequium praebuisse, peractoque ex more servitio, capitellum tan
Abbreviated transcription (Latin):
consistens. nec tempore. nec ratione sedatur
Dolenda hominis & miseranda conditio. &iã¬
si hac sola insanabilis mali peste premer&ur
Uerum ista ei patientiae & tranquillitatis
exempla. referre sepe galle debueras. ut sci¬
r& irasci. & scir& ignoscere. Qui si istum ip¬
sum breuiter insestum sermonẽ meũ inse
prolatum fostẽ cognouerit: sciat magis.¬
non ore inimici: quam amici animo me lo¬
cutum: Quia si fieri poss&. optarem ut mar¬
tino potius episcopo. quam falari tyranno
similis dicer&ur Sed iftum cuius cõmemo¬
ratio parum suauis est transeamus. & ad mar¬
tinum nostrum galle redeamus

Expanded text:
consistens nec tempore nec ratione sedatur. consistens nec tempore nec ratione sedatur. dolenda hominis et miseranda condicio, etiamsi hac sola insanabilis mali peste premeretur. uerum ista ei patientiae et tranquillitatis exempla referre saepius, Galle, debueras, ut nesciret irasci et sciret ignoscere. qui si istum ipsum breuiter insertum sermonem meum in se prolatum forte cognouerit, sciat non magis ore inimici quam amici animo me locutum, quia, si fieri posset, optarem ut Martino potius episcopo quam Phalari tyranno similis diceretur. sed istum, cuius commemoratio parum suauis est, transeamus et ad Martinum nostrum, Galle, redeamus
Abbreviated transcription (Latin):
Veniam poscens. fatetur errorem. nec sine
demone se fuisse. tandem sanior confit&ur¬
Non erat apud mastinũ labor iste difficilis.
ut ignoscer& supplicanti: Tunc & ipsi. & no¬
bis omnibus sc̃s exposuit. qualiter illum
a dȩmonibus uidiss& agitari. se conuitus
non moueri. quae magis illi a quo essent ef¬
fusa nocuissent Exinde cum idem brictio
multis apud eum magnisq criminibus
persepe premer&ur. cogi non potuit. ut
eum apresbyterio submouer&. nesuam
per sequi uider&ur in iuriam. Illud sepe
commemorans. si xẽc iudam passus ẽ. cur ego
non patiar brictionẽ: Ad hȩc postumianus
Audiat inquit istud exemplum nrͣ iste depro¬
ximo. qui cum sit sapiens . immemor. prȩsen¬
tium. Immemor futurorũ. si fuerit offensus.
insanit. in sua se non habens potestate : Sȩuit
in lericos. grassatur. inlaicos. totumq ter¬
rarum orbem. in suam commou& ultionẽ
Inqua per triennium iugiter dimicatione

Expanded text:
veniam poscens, fatetur errorem, nec sine veniam poscens, fatetur errorem, nec sine daemone se fuisse tandem sanior confitnon erat apud Martinum labor iste difficilis, ut ignosceret supplicanti. tunc et ipsi et nobis omnibus sanctus exposuit, qualiter illum a daemonibus uidisset agitari: se conuiciis non moueri, quae magis illi, a quo essent effusa , nocuissent. exinde cum idem Brictio multis apud eum magnisque criminibus persaepe premeretur, cogi non potuit ut eum a presbyterio submoueret, ne suam persequi uideretur iniuriam, illud saepe commemorans: si Christus ludam passus est, cur ego non patiar Brictionem ? Ad haec Postumianus, audiat, inquit, istud exemplum noster iste de proximo. qui cum sit sapiens, immemor praesentium, immemor futurorum: si fuerit offensus, insanit in sua se non habens potestate: saeuit in clericos, grassatur in laicos, totumque terrarum orbem in suam commouet ultionem: in qua per triennium iugiter dimicatione
Abbreviated transcription (Latin):
te tranquilla: infelicis amentiã : ꝑmitia uerba
cohiber& : Sed ita nequã sp̃s in eo redundabat
ut ne sua quidem illi : quamius uana admodũ
mens sub e& : trementib labiis incestoq uul¬
tu decolere. prefurore rotabat uerba pecca¬
ti: se asserens sanctiorem : quippe qui aprimis an¬
nis inmonasterio. Intersacras ecclesiȩ discipli¬
nas. ipso mastino educante creuiss&. Mar¬
tinum uero. & a principio quod ipse diffiteri
non poss&. militiae actib sorduisse. & nunc
ꝑ inanes super stitiones. & fantasmata uisio¬
num. ridicula prorsus inter deliramenta
senuisse. Haec cum multa atq alia etiã
quȩ r&icere melius ẽ: a cerbiora uomuiss&.
egressus tandem furore saciato. quasi qui se pe¬
nitus vindicass&. rapidus ea paste qua uene¬
rat recurrebat : Cum interea. credo permar¬
tini orationes: fugatis ab illius corde dȩmo¬
nibus. reductus in penitentiã mox reuesti¬
tur. atq ad mastini segenua prosternit

Expanded text:
te tranquilla infelicis amentiam per mitia verba te tranquilla infelicis amentiam per mitia verba cohiberet. Sed ita in eo nequam spiritus redundabat, ut ne sua quidem illi, quamvis vana admodum, mens subesset: trementibus labiis incertoque vultu decolor prae furore rotabat verba peccati, se asserens sanctiorem; quippe qui a primis annis in monasterio inter sacras Ecclesiae disciplinas ipso Martino educante crevisset: Martinum vero et a principio, quod ipse diffiteri non posset, militiae actibus sorduisse, et nunc per inanes superstitiones et phantasmata visionum ridicula prorsus inter deliramenta senuisse. Haec cum multa, atque alia etiam, quae reticere melius est, acerbiora vomuisset, egressus tandem furore satiato, quasi qui se penitus vindicasset, rapidus ea parte qua venerat, recurrebat: cum interea, credo per Martini orationes fugatis ab illius corde daemonibus, reductus in poenitentiam, mox revertitur, atque ad Martini se genua prosternit:
Abbreviated transcription (Latin):
UODAM ITIDEM DIE. DUM IN
area quae parua admodum taberna¬
culum illius ambiebat. In illo suo quod nostis
om̃s sedili ligneo resediss&. uid& duos dęmo¬
nes. in excelsa illa quae monasterio super em¬
n& rupe consistere. inde alacres ac la&os.
uocem istiusmodi adhostationis emittere
Cia te brictio . eia te brictio. Credo cernebant
nserum ennus propinquantẽ. conscii quantã
illi rabiem sp̃s suscitassent. Nec mora brictio
furibundus irrupit. ibi plenus insania: euo¬
mit in mastinũ mille conuitia. Obuirgatus
enĩ pridie ab eo fuerat. cur qui nihil um quã
ante dericatũ . quippe qui inmonasterio ab
ipso mastino nutritũs. habuiss& : equos aler&
mancipia comparar&. Nam illo tempore
&iam puellas scitis uultibus coemiss&
Quib reb infelicissimus insano felle commotus.
& ut credo prȩcipue dȩmonũ illorũ agitatus in¬
stinctu : mastinũ ita aggressus ẽ . vt uix manib
temperar&. Cum quidem sc̃s uultu placido. men¬

Expanded text:
uodam itidem die, dum in area, quae parva admodum tabernaculum illius ambiebat, in illo suo quod nostis omnes, sedili ligneo resedisset, vidit duos daemones in excelsa illa quae monasterio supereminet rupe consistere, inde alacres ac laetos vocem istiusmodi adhortationis emittere: Heia te, Brictio; heia te, Brictio. Credo cernebant miserum eminus propinquantem, conscii quantam illi rabiem spiritus suscitassent. Nec mora, Brictio furibundus irrupit, ibi plenus insaniae evomuit in Martinum mille convicia. Objurgatus enim pridie ab eo fuerat, cur qui nihil umquam ante clericatum quippe qui in monasterio ab ipso Martino nutritus habuisset, equos aleret, mancipia compararet: nam jam illo tempore  sed etiam puellas scitis vultibus coemisse. Quibus rebus infelicissimus insano felle commotus, et, ut credo, praecipue daemonum illorum agitatus instinctu. Martinum ita aggressus est, ut vix manibus temperaret; cum quidem Sanctus vultu placido, men
Abbreviated transcription (Latin):
id dar&ur effectui Tum adorationẽ suo
more conuestitur Uisam cestumẽ. parilẽ
quodam modo columnã: ruere de caelo
Quae impacta idolo. totam illam in expug¬
nabilem molem: soluit inpuluerem. Parũ
scilic&. si inuisibiliter caeli uistutib vtere¬
tur. nisi ipsȩ uistutes uisibiliter seruire
mastino. humanis &iam oculis cernerentur
dem aũ refrigerius mihi testis ẽ. mulierem¬
profluuio sanguinis laborantem. cum mar¬
tini uestem: exemplo mulieris illius euan¬
gelicȩ contigiss&. sub momento temporis
fuisse sanatam
ERPENS FLUMEN SE¬
cabat. & ripȩ in qua constiteramus ad¬
natabat. In nomine inquit dñi. iubeo te
redire Mox se mala bestia ad uerbũ scĩ
r& orsit. & in ulteriorem ripam. nobis ex¬
pectantibus transmeauit Quod cum om̃s
non sine miraculo cerneremus. altius inge¬
miscens ait Serpentes me audiunt. & homi¬
nes non audiunt
ISCEM PASCHAE D¬
bus edere consu&us. paulo ante horam

Expanded text:
id daretur effectui: tum ad orationem suo id daretur effectui: tum ad orationem suo more conuertitur. uisam certum est parilem quodammodo columnam ruere de caelo, quae inpacta idolo totam illam inexpugnabilem molem soluit in puluerem: parum scilicet, si inuisibiliter caeli uirtutibus uteretur, nisi ipsae uirtutes uisibiliter seruire Martino humanis oculis cernerentur. Idem autem Refrigerius mihi testis est, mulieremprofluuio sanguinis laborantem, cum Martini uestem exemplo mulieris illius euangelicae contigisset, sub momento temporis fuisse sanatam. Serpens flumen secans in ripam, in qua constiteramus, adnabat: innomine, inquit, Domini iubeo te redire. mox se mala bestia ad uerbum sancti retorsit et in ulteriorem ripam nobis inspectantibus transmeauit. quod cum omnes non sine miraculo cerneremus, altius ingemiscens ait, Serpentes me audiunt, et homines non audiunt. Piscem Paschae diebus edere consuetus, paulo ante horam
Abbreviated transcription (Latin):
baciensi. idest castello u&eri. quod nunc
frequens habitatur afratribus. Idolũ noue¬
ratis grandi opere constructum Politissi¬
mis saxis moles turrita surrexerat: Quȩ in¬
super stitionem loci: operis dignitate seruabat.
Hii ius destructionẽ marcello ibidem consis¬
tenti presbytero. uir beatus sepe manda¬
uerat. Post aliquantum tempus regres¬
sus . increpat presbyterum. cur adhuc ido¬
li structura consister&. Ille causatus . uix
militari manu. & ui publicȩ multitudinis.
tantam molem posse subuesti. nedum id
facile putar& per imbecillos clericos. aut
infirmos monachos qui uisse curari
Tunc mastinus recurrens ad nota subsidia: noctẽ
totam in oratione peruigilat. Mane osta
tempestas. aedem idoli. Usq ad fundamentũ
Uerum haec. marcello teste
dicta sint¬
x.
LIAM EIUS NON DIS¬
similem insimili opere uistutem. refri¬
gerio asstipulante perhibebo Columnã in¬
mensȩ molis. cui idolum super stabat: para¬
bat euestere: Sed nulla erat facultas. qua

Expanded text:
batiensi, id est castello ueteri, quod nunc frequens habitatur a fratribus, idolium noueratis grande opere constructum. politissimis saxis moles turrita surrexerat, quae insuperstitionem loci operis dignitate seruabat. huius destructionem Marcello, ibidem consistenti presbytero, uir beatus saepe mandauerat. post aliquantum tempus regressus increpat presbyterum, cur adhuc idolii structura consisteret. ille causatus uix militari manu et ui publicae multitudinis tantam molem posse subuerti, nedum id facile putaret per inbecillos clericos aut infirmos monachos quiuisse curari. tum Martinus recurrens ad nota subsidia nocte tota in oratione peruigilat: mane orta tempestas aedem idoli usque ad fundamentum prouoluit. uerum haec Marcello teste dicta sint. Aliam eius non dissimilem in simili opere uirtutem Refrigerio adstipulante perhibebo. columnam immensae molis, cui idolum superstabat, parabat euertere, sed nulla erat facultas, qua
Abbreviated transcription (Latin):
nisse mastinũ Qui ubi secr& arium eius in¬
gressus ẽ. vid& post tergum ipsius dȩmonẽ.
mirae magnitudinis assidentem. Quem en¬
nus. ut uerbo quia ita necesse ẽ: parum la¬
tino loquamur: exsufflans: auitianus se
ex sufflari exiftimans : quid me inquit scẽ
sic aspicis: Tum mastinus. Non te inquit
sed eum qui ceruici tuae teter incubuit¬
Ita recessit diabolus. & reliquit familiare
subsellium Satisq constat. ab illo die
auitianum mitiorem fuisse. seu quod intel¬
lexerit egisse se semper assidentis sibi dia¬
boli uoluntatẽ. seu quod immundus sp̃s
ab illius consensu permastinũ fugatus.
priuatus ẽ potestate grassandi. cum eru¬
bescer& minister auctore. nec ministrum auc¬
tor urger&
NUICO AUTEM AM

Expanded text:
nisse Martinum: qui ubi secretarium ejus innisse Martinum: qui ubi secretarium ejus ingressus est, vidit post tergum ipsius daemonem mirae magnitudinis assidentem. Quem eminus ut verbo, quia ita necesse est, parum Latino loquamur exsufflans; Avitianus se exsufflari existimans, Quid me, inquit, Sancte, sic accipis? Tum Martinus, Non te, inquit, sed eum qui cervici tuae teter incumbit. Cessit diabolus, et reliquit familiare subsellium: satisque constat, ab illo die Avitianum mitiorem fuisse, seu quod intellexerit egisse se semper assidentis sibi diaboli voluntatem, seu quod immundus spiritus ab illius consessu per Martinum fugatus, privatus est potestate grassandi, cum erubesceret minister auctorem, nec ministrum auctor urgeret. In vico autem Am
Abbreviated transcription (Latin):
& mundus uiri fidelis excessum. ut cuius ui¬
ta iure gaudebat. eiusdem mostem luger&
Exerum si ad hȩc probanda quae diximus
testes &iam infirmior auditor exegerit
non unum ego hominem. sed milia multa
producam. & totam intestimonium ustutis
expestȩ senonum aduocabo regionem
Et tamen tu refrigeri presbyter. credo me¬
ministi. nuper nobis super hoc cum romulo
auspicii illius filio. honorato & religioso ui¬
ro fuisse sermonem. qui haec nobis tamquã
in conpesta referebat: Et cum futuris pro¬
uentibus. per assidua damna trepidar&
ut ipse uidisti. magno se cum merore lugebat
mastinum non in haec tempora reserua¬
tum
uiii
ED UT AD AUITIAN U
recurram. qui cum in omnibus locis:
cunctisq urbibus eder& crudelitatis sua e
infanda moni menta. turonis tantũ in no
et illa bestia quae huma no
sanguine: & infelicium mostib alebatur. mi¬
tem se atq tranquillum. beato uiro prȩsente
prȩstabat. memini quodam die ad eum ue¬

Expanded text:
 mundus uiri fidelis excessum, ut cuius ui mundus uiri fidelis excessum, ut cuius uita iure gaudebat, eiusdem mortem lugeret. ceterum si ad haec probanda quae diximus testes etiam infirmior auditor exegerit, non unum ego hominem, sed milia multa producam, et totam m testimonium uirtutis expertae Senonum aduocabo regionem. et tamen tu, Refrigeri presbyter, credo, meministi, nuper nobis super hoc cum Romulo Auspicii illius filio , honorato et religioso. uiro, fuisse sermonem: qui haec nobis tamquam inconperta referebat, et cum futuris prouenut ipse vidisti, magno secum moerore lugebat, Martinum non in haec tempora reservatum. VIII. Sed ut ad Avitianum recurram qui cum in omnibus locis cunctisque urbibus ederet crudelitatis suae infanda monumenta, Turonis tantum innocens erat: et illa bestia quae humano sanguine et infelicium mortibus alebatur, mitem se atque tranquillum beato viro praesente praestabat, memini quodam die ad eum ve
Abbreviated transcription (Latin):
uexatos. & sua crimina confitentes. nomi¬
na &iam nullo interrogante prodebant
Ille se iouem. Iste mercurium fatebantur
Postremo cunctos diaboli ministros: cũ ip¬
so cerneres auctore cruciari. ut iam illud¬
in mastino fateamur. Impl&ũ. quod scri¬
ptum est. quõ sc̃ĩ de angelis iudicabunt¬
AGUM QUEN DAM
insenonico. annis singulis grando uasta
bat Compulsi extremis malis in colae. amar¬
tino auxilium poposcerunt. missa per auspi¬
cium prȩfectorium uirum: satisfida legatio¬
ne. cuius agros specialiter: grauior quã c&e¬
rorum: assueuerat procella populari
Sed facta ibi oratione martinus. Ita uniuersa
penitus liberauit: ab ingruente peste regi¬
onem. ut per uiginti annos quibus postea
mansit incorpore: grandinem in illis locis.
nemo pertulerit. Quod nefostuitum eẽ
& non potius mastino prȩstitũ putar&ur.
eo anno quo ille defunctus ẽ: rursũ in cu¬
buit rediuiua tempestas. Adeo sensit¬

Expanded text:
uexatos et sua crimina confitentes. nomiuexatos et sua crimina confitentes. nomina etiam nullo interrogante prodebant: ille se Iouem, iste Mercurium fatebantur. postremo cunctos diaboli ministros cum ipso cerneres auctore cruciari, ut iam in Martino illud fateamur inpletum quod scriptum est: quoniam sancti de angelis iudicabuntPagum quendam in Senonico annis sibat. Compulsi extremis malis incolae a Martino auxilium poposcerunt, missa per Auspicium praefectorium virum satis fida legatione, cujus agros specialiter gravior quam caeterorum assueverat procella populari. Sed facta ibi oratipenitus liberauit ab ingruenti peste regionem, ut per\' uiginti annos, quibus postea mansit in corpore, grandinem in illis locis nemo pertulerit. quod ne fortuitum esse et non potius Martino praestitum putaretur, eo anno, quo ille defecit, rursum incubuit rediuiua tempestas: adeo sensit et
Abbreviated transcription (Latin):
pedem extra cellulae suae limen extulerat
uideres pestotam ecclesiam: energuminos
rugientes. & quasi adueniente iudice agmi¬
na damnanda trepidare. ut aduentũ ep̃i.
clericis qui uenturum eẽ nescirent. dȩmo¬
niorum gemitus indicaret. Uidi quendã
appropiante mastino. inaera raptũ. mani¬
bus extentis in sublime suspendi. ut nequa¬
quam solum pedib attinger&. Si quando
aũ exorcizandorum dȩmonũ. mastinus
operam recepiss&. neminem manibus at¬
trectabat. neminem sermonib: increpabat.
sicut plerumq: perclericos rotatur turbo
uerborum. sed ad motis energuminis. c&eros
iubebat abscedere. ac forib obseratis in medio
ecclesiae cilicio circumtectus. cinere resper¬
sus. solo stratus orabat. Tum uero cerneres
miseros. diuerso exitu per urgeri. Hos sub¬
latis in sublime pedibus: quasi denube pende¬
re. nec tamen uestis defluer& super faciem.
ne facer& uerecundiam nudata pars corpoꝵ
At in paste alia. uideres sine interrogatione

Expanded text:
pedem extra cellulae suae limen extulerat, pedem extra cellulae suae limen extulerat, uideres per totam ecclesiam energumenos rugientes, et quasi adueniente iudice agmina damnanda trepidare, ut aduentum episcopi clericis, qui uenturum esse nescirent, daemoniorum gemitus indicaret. uidi quendam adpropiante Martino in aera raptum manibus extensis in sublime suspendi, ut nequaquam solum pedibus adtingeret. si quando autem exorcizandorum daemonum Martinus operam recepisset, neminem manibus adtrectabat, neminem sermonibus increpabat, sicut plerumque per clericos rotatur turba uerborum, sed admotis energumenis ceteros iubebat abscedere, ac foribus obseratis in medio ecclesiae cilicio circumtectus, cinere respersus, solo stratus orabat. tum uero cerneres miseros diuerso exitu perurgueri: hos sublatis in sublime pedibus quasi de nube pendere, nec tamen uestes defluere in faciem, ne faceret uerecundiam nudata pars corporum: at in parte alia uideres sine interrogatione
Abbreviated transcription (Latin):
hoc in dig&. ut mendaciis asseratur
Sed tamen totius sermonis fidem: apud te xẽe
de promimus Nos nec alia dixisse: nec
alia dicturos. quam quae aut ipsi uidimus.
aut quae manifestis auctoribus. uel plerũq
ipso referente cognouimus. C&erum. &¬
si dialogi speciem. quo ad leuandum fastidi¬
um lectio uariar&ur assumpsimus. nos pie
prȩstruere profitemur. hystoriae uerita¬
tem. Haec me extrinsecus inserere. non¬
nullorum incredulitas. non sine meo dolo¬
re compulerit. Sed redeat ad nr̃m sermo
consensum. In quo cum me tam studiose au¬
diri uideam. fateor necesse est: aprum fe¬
cisse conftanter. qui reppulit infideles.
eos tantum iudicans audire debere.
qui crederent¬
FFEROR SI QUIDEM UI¬
credatis spũ. & praedolore totus insano
Non credent mastini iustutibus xẽiani. quas
daemones fatebantur Mon asterium bea¬
ti uiri. duobus aciuitate erat milib dispa¬
ratum. Sed si quotiens uenturus ad eclesiã.

Expanded text:
hoc indiget, ut mendaciis asseratur. hoc indiget, ut mendaciis asseratur. Sed tamen totius sermonis fidem apud te, Christe, depromimus, nos nec alia dixisse nec alia dicturos, quam quae aut ipsi vidimus, aut quae manifestis auctoipso referente cognouimus. ceterum etsi dialogi speciem, quo ad leuandum fastidium lectio uariaretur, adsumpsimus, nos pie praestruere profitemur historiae ueritatem. haec me extrinsecus inserere nonnullorum incredulitas non sine meo dolore conpulit. sed redeat ad nostrum sermo consessum: in quo cum me tam studiose audiri uideam, fatear necesse est Aprum fecisse constanter, qui reppulit infideles, eos tantum iudicans audire debere qui crederentefferor, si quid creditis, spiritu et prae dolore totus insanio: non credunt Martini uirtutibus Christiani, quas daemones fatebantur? Monasterium beati uiri duobus a ciuitate erat milibus disparatum: sed si quotiens uenturus ad ecclesiam
Abbreviated transcription (Latin):
& liberata. Haec cum multis auitiano
referente compesta sint. tum nuper
refrigerius presbyter: quem coram uide¬
tis. ab agarido fideli uiro extribunis. sub
in uocatione diuinȩ maiestatis audiuit.
qui sibi hoc ab ipso auitiano relatum esse iu¬
rabat C&erum nolo miremini. me ho¬
die facere quod hesterno non feci.ut ad
singulas quasq: uistutes. nomina testium
personasq sub nectam: Ad quas siquis fue¬
rit incredulus. quea ad huc in corpore sunt.
recurrat. Exigit id infidelitas plurimorũ.
qui inaliquib quae hesterno memorata sunt:
nutare dicuntur. Accipiant ergo testes.
adhuc incolomes atq uiuentes. quibus quia
defide nr̃a dubitant. magis credant
Sed si adeo infideles sunt. profiteor quia nec
illis sunt credituri. Miror autem quem¬
quam. qui uel tenuem sensum religionis ha
beat. tantum piaculi uelle committere.
Ut piit& quem quam: demastino posse
mentiri. Facessat a quoquam qui sub dõ
uiuit: ista suspitio. Neq enĩ mastinus

Expanded text:
et liberata. Haec cum multis Auitiano et liberata. Haec cum multis Auitiano referente conperta sint, tum nuper Refrigerius presbyter, quem coram uidetis, a Dagrido, fideli uiro ex tribunis, sub inuocatione diuinae maiestatis audiuit, qui sibi hoc ab ipso Auitiano relatum esse iurabat. ceterum nolo miremini me hodie facere, quod hesterno non feci, ut ad singulas quasque uirtutes nomina testium personasque subnectam, ad quas si quis fuerit incredulus, quia adhuc in corpore sunt, recurrat. exegit id infidelitas plurimorum, qui in aliquibus, quae hesterno memorata sunt, nutare dicuntur. accipiant ergo testes adhuc incolumes adque uiuentes, quibus, quia de fide nostra dubitant, magis credant. sed si adeo infideles sunt, profiteor quia nec illis sunt credituri. miror autem quemquam, qui uel tenuem sensum religiobeat, tantum piaculi velle committere, ut putet quemquam de Martino posse mentiri. Facessat a quoquam qui sub Deo vivit, ista suspicio: neque enim Martinus
Abbreviated transcription (Latin):
foribus. ex suom& ingenio coniectantes.
neminem nocte posse uigilare: nedum
illi crederent. In illius noctis horrore. la¬
cere ante aliena limina sacerdotem. Ioq
auitiano facile persuasum. Rursum solui¬
tur insoporem Sed mox iũ maiore con¬
cussũs : exclamat. mastinum stare profo¬
ribus. sibi ideo nullam qui &em animi
corporisq permitti : Tardantib seruis.
ipse adlimina exteriora progreditur
Ibi mastinum ut senserat. deprehendit
Perculsus miser: tantȩ manifestatione uir¬
tutis: quid inquit mihi hoc domine fecisti:
nihil te loqui necesse est: Scio quid deside¬
res. uideo quid requiras. Discede quanto¬
tius. neme ob iniuriam tuam. cęlestis ira
consumat Satis soluerim huc usq poenarũ
Crede quia non leuiter apud me actum est.
ut ipse procederem. Post discessum aũ
scĩ. ad uocat officiales suos. iub& om̃s custo¬
dias relaxari . & mox ipse proficiscitur
Ita fugato auitiano. la&ata est ciuitas

Expanded text:
foribus, ex suomet ingenio coniectantes foribus, ex suomet ingenio coniectantes neminem nocte posse uigilare, nedum illi crederent, in illo noctis horrore iacere ante aliena limina sacerdotem: idque Auitiano facile persuasum est. rursum soluitur in soporem: sed mox ui maiore concussus exclamat Martinum stare pro foribus: sibi ideo nullam quietem animi corporisque permitti. tardantibus seruis ipse usque ad limina exteriora progreditur: ibi Martinum ut senserat deprehendit. perculsus miser tantae uirtutis manifestatione, quid, inquit, mihi hoc, domine, fecisti ? nihil te loqui necesse est: scio quid desideres, uideo quid requiras : discede quantocius, ne me ob iniuriam tuam caelestis ira consumat: satis soluerim hucusque poenarum. crede quia non leuiter apud me actum est, ut ipse procederem. post discessum autem sancti aduocat officiales suos, iubet omnes custodias relaxari et mox ipse proficiscitur. ita fugato Auitiano laetata est ciuitas
Abbreviated transcription (Latin):
rabido spũ turonorũ ingressus ciuitatem.
sequentibus eũ mise rabili facie ordinibus
catenatis. diuersa perdendis parari iub&
genera poenarum. disponens postero die
attonita ciuitate. adopus tam triste pro¬
cedere: Quod ubi mastino compestum ẽ
solus paulo ante mediam noctẽ. ad pr&o¬
rium bestiȩ illius tendit. Sed cum profun¬
dȩ noctis silentio: qui escentibus cunctis.
nullus foribus obseratis pater& ingressus.
ante limina cruenta prosternitur
nter ea auitianus graui somno sepultus.
angelo ingruente percellitur. Seruus¬
inquit dĩ ad tua limina iac&. & tu qui escis:
Qua ille uoce percepta. lecto suo turbatus
excutitur Conuocatisq seruis trepidus
exclamat. mastinum eẽ proforibus.
Irent protinus. claustra reserarent. ne dĩser¬
uus pater&ur. iniuriam. Sed illi ut est om¬
nium natura seruorum. uix prima limina
egressi. irridentes dominum suum quod som¬
no fuiss& illusus. negant quem quam esse pro

Expanded text:
rabido spiritu ingressus Turonum ciuitatem, rabido spiritu ingressus Turonum ciuitatem, sequentibus eum miserabili facie ordinibus catenatis, diuersa perdendis parari iubet genera poenarum, disponit postero die adtonita ciuitate ad opus triste procedere. quod ubi Martino conpertum est, solus paulo ante mediam noctem ad praetorium bestiae illius tendit sed cum profundae noctis silentio quiescentibus cunctis nullus foribus obseratis pateret ingressus, ante limina cruenta prosternitur. interea Auitianus graui somno sepultus angelo ingruente percellitur: seruusinquit, Dei ad tua limina iacet et tu quiescis? qua ille uoce percepta lecto suo turbatus excutitur, conuocatisque semis trepidus exclamat, Martinam esse pro foribus: irent protinus, claustra reserarent, ne Dei seruus pateretur iniuriam. sed illi, ut est omnium natura seruorum, uix prima limina egressi , inridentes dominum suum quod somnio fuisset inlusus, negant quemquam esse-pro
Abbreviated transcription (Latin):
lulum editiore deposuit. Puer familiaris
incautior: linteum superpositũ. ampullulam
Vas super constra¬
tum marmore paumentũ. decidit Cunc¬
tis m&u exterritis. ne benedictio deperis¬
s&. ampullula perinde in colomis est re¬
pesta. acsi super plumas mollissimas deci¬
diss&: Quae res non potius ad casum. quã
ad mastini est referenda uistutem. cuius bene¬
dictio perire non potuit iuII¬
UID IT LUD. QUOD FAC¬
tum ẽ aquodam. cuius nomen
quia pr̃ȩsens ẽ. & prodi se u&uit. supprime¬
tur. Cui quidem tempori. hic &iã satur¬
tur¬
ninus interfuit. Canis nobis impostunior
oblatrabat. In nomine inquit mastini iu¬
beo te obmutescere. Cani hęsit latratus
ingut ture. linguam ut abscisam putares
obmutuit. Ita parum est ipsum mar¬
tinum fecisse iustutes. credite mihi. quia
&iam alii in nomine eius multa fecerunt
UITIANI QUONDAM U¬
comitis. noueratis barbaram nimis.
& ultra omnes cruentam feritatem. Hic

Expanded text:
lulum editiore deposuit: puer familiaris lulum editiore deposuit: puer familiaris incautior linteum superpositum, ampullam as super constratum marmore pauimentum decidit. cunctis metu exterritis benedictionem Dei perisse, ampulla perinde incolumis est reperta, ac si super plumas mollissimas decidisset. quae res non potius ad casum quam ad Martini est referenda uirtutem, cuius benedictio perire non potuit. Quid illud, quod factum a quodam est, cuius nomen, quia praesens est et prodi se uetuit, supprimetur: cui quidem tempori hic etiam Saturninus interfuit. canis nobis inportunior oblatrabat. in nomine, inquit, Martini iubeo te obmutescere. canis — haesit latratus in gutture: linguam abscisam putares - obmutuit. ita parum est ipsum Martinum fecisse uirtutes: credite mihi, quia etiam alii in nomine eius multa fecerunt. Auitiani quondam comitis noueratis barbaram nimis et ultra omnia cruentam feritatem. hic
Abbreviated transcription (Latin):
uid&ur: Auitiani comitis uxorem.
misisse mastino oleum. quod ad diuersas
morborum causas necessarium: sicut est con¬
su&udo benedicer&. Ampullulam ui¬
tream istiusmodi fuisse. ut rotunda in
uentrem crescer&. ore producto: sed oris
exstantis concauum non repl&um: Quia
id moris sit uascula complere. vt pars
umbonib: obstruendis libera relinquatur
Testabatur prb. uidisse se oleum sub mar¬
tini benedictione creuisse. quod ab exun¬
dante copia superne defluer&. eandemq
dum admatrem familias uasculum referre¬
tur: seruasse uistutem. Nam interma¬
nus pueri postantis. Ita semper exundasse
oleum. ut omne illius uestimentum. copia
superfusi liquoris operir&. Matronam.
ita usq ad summum labrũ. plenum uasculũ
recepisse . ut presbyter hodieq fateatur.
obdendi pessuli. quo claudi diligentius
seruanda consuerunt. In uitro illo spati¬
um non fuisse. Mirum & illud quod
huic me autem intuebatur. Memini con¬
tigisse. Uas uitreum cum oleo quod
mastinus benedixerat. Infenestra pau¬

Expanded text:
uidetur. Auitiani comitis uxo- rem misisse Martino oleum, quod ad diuersas morborum causas necessarium, sicut est consuetudo, benediceret: ampullam uitream istiusmodi fuisse, ut rotunda in uentrem cresceret ore producto, sed oris extantis concauum non repletum, quia ita moris sit uascula conplere, ut pars summa umbonibus obstruendis libera relinquatur. testabatur presbyter uidisse se oleum sub Martini benedictione creuisse, quoad exundante copia superne difflueret: eademque, dum ad matremfamilias uasculum referretur, ferbuisse uirtute: nam inter manus pueri portantis ita semper exundasse oleum, ut omne illius uestimentum copia superfusi liquoris operiret: matronam ita usque ad summum labrum plenum uasculum recepisse, ut presbyter hodieque fateatur, obdendi pessuli, quo claudi diligentius seruanda consuerunt, in uitro illo spatium non fuisse. mirum et illud, quod huic — me autem intuebatur - memini contigisse. uas uitreum cum oleo, quod Martinus benedixerat, in fenestra pau
Abbreviated transcription (Latin):
non solum uanitati. sed causis &iam atq oc¬
casionibus uanitatis. neminem fostius repug¬
nasse. Prua quidem. sed non prȩtereunda
dicturus sum. quia & ille laudandus est. qui
summa prȩditus potestate. tam religio¬
sam ad reuerentiam beati uiri ostenderit
uoluntatem Memini uincentium prȩfe¬
ctum. uirum egregium. & quo nullus sit
intra gallias. omni uirtutum genere prae¬
stantior : dum turonis pra&erir&. amasti¬
no sȩpius poposcisse. ut ei conuiuium in suo
monasterio dar&. In quo quidem exemplũ
beati ambrosii ep̃i praeferebat. qui eo tem¬
pore. consules & praefectos. sub inde pascere
ferebatur. Sed uirum altioris ingenii.
nequã exhoc uanitas atq inflatio obripe¬
r&. noluisse. Ergo fatearis necesse est
in mastino omnium illorum quos enumerasti
fuisse uistutes: mastini autem in illis omnibus
Quid tu inquit postumianus¬
quasi non eadem tecum sentiam

Expanded text:
non solum uanitati, sed causis etiam adque ocnon solum uanitati, sed causis etiam adque occasionibus uanitatis neminem fortius repugnasse. parua quidem, sed non praetereunda dicturus sum, quia et ille laudandus est, qui summa praeditus potestate tam religiosam ad reuerentiam beati uiri ostenderit uoluntatem. memini Vincentium praefectum, uirum egregium et quo nullus sit intra Gallias omni uirtutum genere praestantior, dum Turonos praeteriret, a Martino saepius poposcisse, ut ei conuiuium in suo monasterio daretin quo quidem exemplum beati Ambrosi episcopi praeferebat, qui eo tempore consules et praefectos subinde pascere ferebatur —: sed uirum altioris ingenii, ne qua ex hoc uanitas adque inflatio obreperet, noluisse. ergo fatearis necesse est m Martino omnium illorum, quos enumerasti, fuisse uirtutes, Martini autem in illis omnibusQuid tu, inquit Postumianuquasi non eadem tecum sentiam
Abbreviated transcription (Latin):
necesse est confiteri. martino neminem
conferendum: Nam si ad mirandum ẽ
quod illum aegyptium flamma non at¬
tigit. hic quoq sepius imperauit incendus
Direuolua s. quod anachor&is feritas bestiarũ
uicta succubuit. hic familiariter. & rabiem
bestiarum. & serpentium uenena compescuit
Quod si illum conferas. qui immundis spiriti¬
bus obsessos. uerbi imperio. aut &iam fim¬
briarum uistute curabat: ne in hac quidem
paste inferiorem fuisse martinum. multa do¬
cumenta sunt: Si &iam ad illum recurras.
qui sȩtis suis pro ueste contectus. putabatur
ab angelis uisitari. cum isto angeli cottidie
loquebantur. Iam uero aduersus uanita¬
tem atq iactantiam. Ita inuictum spm̃ ges¬
sit. ut illa uitia fostius nemo contempse¬
rit: Cum quidem immundis spiritibus
afflatos. absens plerumq cura uerit. nec
solum comitibus aut praefectis. sed &iam
Minimum id
quidem in illius uirtutibus. sed credas uelim.

Expanded text:
necesse est confiteri Martino neminem necesse est confiteri Martino neminem conferendum. nam si admirandum est, quod illum Aegyptium flamma non adtigit, hic quoque saepius imperauit incendiis. si reuoluas quod anachoretis feritas bestiarum uicta succubuit, hic familiariter et rabiem bestiarum et serpentium uenena conpescuit. quodsi illum conferas, qui inmundis spiritibus obsessos uerbi imperio aut etiam fimbriarum uirtute curabat, ne in hac quidem parte inferiorem fuisse Martinum multa documenta sunt. si etiam ad illum recurras, qui saetis suis pro ueste contectus putabatur ab angelis uisitari, cum isto angeli cotidie loquebantur. iam uero aduersus uanitatem adque iactantiam ita inuictum spiritum gessit, ut illa uitia fortius nemo contempserit, cum quidem inmundis spiritibus adflatos absens . plerumque curauerit, nec solum comitibus aut praefectis, sed ipsis minimum id quidem in illius uirtutibus, sed credas uelim,
Abbreviated transcription (Latin):
mitis. uel &iam anachor&is conditione con¬
ferri: Illi enim ab omni impedimento libe¬
ri . cęlo tantum atq angelis testibus. plane
admirabilia docentur operari. Iste in me¬
dio co&i & conuersatione populorum. In¬
ter dericos dissidentes . Inter episcopos sȩ¬
uientes : cum fere cottidianis scandalis
hinc atq inde premer&ur. In expugnabili ta¬
men aduersus omnia uistute fundatus st&it
Et tanta operatus est. quanta ne illi quidem
quos ate Audiuimus esse in heremo uel fuisse
fecerunt: Acsi illi paria fecissent. quis
iudex tam ess& iniustus. ut non istũ eẽ poti¬
orem merito iudicar&: Futa enim istum
fuisse militem. qui pugnauerit in iniquo
loco. & tamen uictor euaserit. Illos aut̃
ȩque compone militibus. sed qui exȩquo lo¬
co. aut &iam desuperiore certauerint
Quid ergo : &si omnium una uictoria eft¬
non potest eẽ par gloria. Iamen cum
prȩclara r&uleris. a nemine retulisti mor¬
tuum suscitatum. Quo uno utique. te¬

Expanded text:
mitis uel etiam anachoretis condicione conmitis uel etiam anachoretis condicione conferri. illi enim ab omni inpedimento liberi, caelo tantum adque angelis testibus, plane admirabilia docentur operari: iste in medio coetu et conuersatione populorum, inter clericos dissidentes, inter episcopos saeuientes, cum fere cotidianis scandalis hinc adque inde premeretur, inexpugnabili tamen aduersus omnia uirtute fundatus stetit et tanta operatus est, quanta ne illi quidem, quos ante audiuimus esse in eremo uel fuisse, fecerunt. ac si illi paria fecissent, quia iudex tam esset iniustus, ut non istum esse potiorem merito iudicaret? puta enim istum fuisse militem, qui pugnauerit in iniquo loco et tamen uictor euaserit, illos autem aeque conpone militibus, sed qui ex aequo loco aut etiam de superiore certauerint. quid ergo? etsi omnium una uictoria estnon potest omnium esse par gloria. tamen cum praeclara retuleris, a nemine retulisti mortuum suscitatum: quo uno utique
Abbreviated transcription (Latin):
um esse dixissem. & ab illo & amultis fratri¬
bus haec mihi iniuncta legatio est. ut si um¬
quam terras istas. te in colomi contigissem.
ea te supplere compellerem. quae in illo tuo
libro de uirtutibus beati uiri. professus es
prȩterisse. Age ergo. quia non illa ate
audire desidero quae scripta sufficiunt.
illa quae tum. uel propter legentium ut
credo fastidium prȩteristi. multis id una
mecum ate poscentibus explicentur
Equidem postumiane inquam. cum te iam
dudum desanctorum uirtutibus intentus
audirem. tacitis ad martinum meum cogita¬
tionibus recurrebam Merito perspiciens.
omnia illa quae singuli diuersa fecissent.
perunum istum facile compl&a Nam cũ
excelsa retuleris. quod mihi dixisse liceat
pace scõrum. nihil ate penitus audiui. in
quo mastinus ess& inferior.
ED SICUT NULLIUSUM¬
quam. cum illius iuiri meritis profiteor
conferendam esse iustutem. Ita & illud
anim aduerti dec&. Iniqua illum cum here¬

Expanded text:
um esse dixissem, et ab illo et a multis fratrium esse dixissem, et ab illo et a multis fratribus haec mihi iniuncta legatio est, ut, si umquam terras istas te incolumi contigissem, ea te supplere conpellerem, quae in illo tuo libro de uirtutibus beati uiri professus es praeterisse. age ergo, quia non illa a te audire desidero, quae scripta sufficiunt, illa quae tum uel propter legentium, ut credo, fastidium praeteristi, multis id una mecum a te poscentibus explicentur. Equidem, Postumiane, inquam, cum te iam dudum de sanctorum uirtutibus intentus audirem, tacitis ad Martinum meum cogitationibus recurrebam, merito perspiciens omnia illa, quae singuli diuersa fecissent, per unum istum facile conpleta. nam cum excelsa retuleris, quod mihi dixisse liceat pace sanctorum, nihil a te penitus audiui, in quo Martinus esset inferior. ed sicut nullius umquam cum illius uiri meritis profiteor conferendam esse uirtutem, ita illud animaduerti decet, iniqua illum cum ere
Abbreviated transcription (Latin):
postumianus inquit. Neque umquam
ad extera mea. liber ille discedit. Nan¬
Nam
si agnoscis. aperit librum qui sub ueste late¬
bat. en ipsum. Hic mihi inquit terrȩ ac
mari comes. hic in peregrinatione tota.
sotius & consolator fuit: Sed referam tibi
plane . quo liber iste penetrauerit. & quam
nullus fere in orbe terrarum locussit. ubi
non materia tam felicis hystoriȩ. per uul
uir studiosissimus tui paulinus inuexit
Deinde cum tota certatim urbe raper&ur.
exultantes librarios uidi. quod nihil abhis
quȩstuosius haber&ur Si quidem nihil illo
promptius. nihil carius uender& ur
Hic nauigationis meȩ cursus longe ante pro¬
gressus. cum ad africam uenissem. lam ꝑto¬
tam cartaginem legebatur Solus eum
cyrenensis ille pr̃br non habebat: sed me
largiente descripsit. Nam quid ego de ale¬
Ubi pene omnibus magis
quam tibi notus est. Hic ȩgyptum. nitri¬
am. thebaidem. ac tota memphytica regna
transiuit. Hunc ego inheremo aquodam
sene legi uidi. Cui cum me familiarem tu¬

Expanded text:
Postumianus inquit, neque umquam dextera mea liber ille discedit: nam si agnoscis aperit librum qui veste latebat, en ipsum. Hic mihi, inquit, terra ac mari comes, hic in peregrinatione tota socius et consolator fuit. Sed referam tibi plane, quo liber iste penetraverit, et quam nullus fere in orbe tenon materia tam felicis historiae peruulgatuir studiosissimus tui Paulinus inuexit: deinde cum tota certatim urbe raperetur, exultantes librarios uidi, quod nihil ab his quaestuosius haberetur, siquidem nihil illo promptius, nihil carius uenderetur. hic nauigationis meae cursum longe ante praegressus, cum ad Africam ueni, iam per totam Carthaginem legebatur. solus eum Cyrenensis ille presbyter non habebat, sed me largiente descripsit. nam quid ego de Aleubi paene omnibus magis quam tibi notus est. hic Aegyptum, Nitriam, The baidam ac tota Memphitica regna transiuit. hunc ego in eremo a quodam sene legi uidi: cui cum me familiarem tu
Abbreviated transcription (Latin):
gallum adhuc e&̃ melius audire. an exop¬
tatissimo nobis uiro. qui officii causa ad nos
ueniebat: occurrere. Tum gallus. Etiam¬
si non obaduentum scĩssimi sacerdotis relin¬
quenda nobis hȩc e& oratio: nox ipsa cogebat.
huc usq protractũ finire sermonẽ
Merum quia demastini ustutibus. nequa quã
explicari uniuersa potuerunt: Haec uos
hodie audisse sufficiat. eras reliqua dicemꝰ
Ita pariter accepta galli sponsione. sur¬
reximus

Expanded text:
Gallum adhuc esset melius audire, an exoptatissimo nobis uiro, qui officii causa ad nos ueniebat, occurrere. tum Gallus: etiamsi non ob aduentum sanctissimi sacerdotis relinquenda nobis haec esset oratio, nox ipsa cogebat hucusque prolatum finire sermonem. uerum quia de Martini uirtutibus nequaquam explicari uniuersa potuerunt, haec uos hodie audisse sufficiat, cras reliqua dicemus. ita pariter accepta hac Galli sponsione surreximus
Abbreviated transcription (Latin):
hodieq uideamus. ne euangeliis quidem
credidisse.
MARTINO AUTEM
sȩpe angelos uisos familiariter
& sensimus. & expestisumus. Remmini¬
mam dicturus sum. sed tamen dicã Apud
nemausum episcoporũ synodus habebatur
Ad quam quidem lre noluerat. sed quid ge¬
ftum eẽt scire cupiebat. Casu cum eo ifte
sulpicius nauigabat. sed procul ut semper
ac&eris. in remota nauis paste residebat
Ibi ei angelus quid gestum e&̃ insynodo.
nuntiauit. Nos post ea tempus habiti con
cilii requirentes. satis compestum habuimꝰ.¬
ipsum diem fuisse conuentus. & ea ibi ab epi¬
scopis fuisse decr&a. quae mastino angelus
dum explicitis quae statuerat referre
loquer&ur: puer familiaris ingressus ẽ
nuntians refrigerium presbyterũ starẽ
proforibus: Dubitare coepimus. utrũ¬

Expanded text:
hodieque videamus nec Evangeliis quidem hodieque videamus nec Evangeliis quidem credidisse. Martino autem saepe angelos visos familiariter t sensimus et experti sumus. Rem minimam dicturus sum, sed tamen dicam. Apud Nemausum episcoporum synodus habebatur, ad quam quidem ire noluerat, sed quid gestum esset scire cupiebat. Casu cum eo iste Sulpicius navigabat; sed procul, ut semper, a caeteris in remota navis parte solus residebat. Ibi ei angelus, quid gestum esset in synodo, nuntiavit. Nos postea tempus habiti concilii sollicite requirentes, satis compertum habuimuipsum diem fuisse conventus, et ea ibi ab episcopis fuisse decreta quae Martino angelus dum explicitis quae statuerat referre, loqueretur, puer familiaris ingressus est, nuntians, Refrigerium presbyterum stare pro foribus. dubitare coepimus, utru
Abbreviated transcription (Latin):
ifoste dicturus sum. sed xp̃o teste non men¬
tior. nisi quis quam ẽ tam sacrilegus. ut
mastinum estim & fuisse mentitum.
dicam inquit uobis. sed uos nulli quaeso di¬
catis. Agnes. tecla. & maria. mecũ fue¬
runt. Referebat aũ nobis uultũ. atq
habitũ singularũ.: Nec uero illo tantẽ
die. sed frequenter se ab eis confessus est uisitari
P&rũ &iam & paulũ apostolos. uideri a se
sepius. non negauit. Iam uero dę mones pro¬
ut ad eum quisq ueniss&. suis nominib In cre¬
pabat. Mercurium maxime patiebatur in¬
festum Iouem brutũ atq heb&em ẽẽ dicebat
Haec plerisq &iam In eodem monasterio con¬
ftitutis: in credibilia uidebantur. nedum
ego confidam omnes qui haec audient credi¬
turos: Nam nisi inȩstimabilem uitã atq
uistutẽ mastinus egiss&. nequaquã apud
nos tanta gloria prȩditus haber&ur. Quã¬
quã minime mirum. si in operib mastini
infirmitas humana dubitauerit. cũ multos

Expanded text:
forte dicturus sum, sed Christo teste non menforte dicturus sum, sed Christo teste non mentior, nisi quisquam est tam sacrilegus, ut Martinam aestimet fuisse mentitum –: dicam, inquit, uobis, sed uos nulli quaeso dicatis: Agnes, Thecla et Maria mecum fuerunt. referebat autem nobis uultum adque habitum singularum. nec uero illo tantum die, sed frequenter se ab eis confessus est uisitari: Petrum etiam et Paulum Apostolos uideri a se saepius non negauit. iam uero daemones, prout ad eum quisque uenisset, suis nominibus increpabat. Mercurium maxime patiebatur infestum, Iouem brutum adque hebetem esse dicebat. haec plerisque etiam in eodem monasterio constitutis incredibilia uidebantur, nedum ego confidam omnes, qui haec audient, credituros. nam nisi inaestimabilem uitam adque uirtutem Martinus egisset, nequaquam apud nos tanta gloria praeditus haberetur. quamquam minime mirum, si in operibus Martini infirmit
Abbreviated transcription (Latin):
cturus sum. postumianẽ hoc tibi. me
aũ intuebatur. testę: recte perhibeo
Quodam die. ego & iste sulpicius. proforib
illius excubantes. Iam per aliquot horas
cum silentio sed ebamus. Ingenti honore
& tremore. acsi ante angeli tabnaculũ mamn¬
datas excubias duceremus. cum quidem
clauso cellulae suȩ oftio. nos ibi eẽ nescir&
Interim colloquentium murmur audiuimꝰ
& mox horrore quodam circum fundi¬
mur. ac obstupescentes. nec ignorare po
tuimus. nescio quid fuisse diuinum
Post duas fere horas. ad nos mastinus egreditur
Ac tum eum ifte sulpicius. sicut apud eum
nemo familiarius loquebatur: coepit ora¬
re. ut perquirentibus indicar&. quid il¬
lud diuini fuiss& horroris. quod fateba mur
nos ambo sensisse. uel cum quibus fuiss& In
cellula collocutus Tenuem enim nos lic&
& uix intellectũ sermocinantium sonum.
proforib audisse. Tum ille diu multũq
cunctatus. sed nihil erat quod ei sulpicius
non extorquer& inuito . In credibiliora

Expanded text:
cturus sum, Postumiane, hoc tibi me autem intuebatur teste recte perhibeo. Quodam die ego et iste Sulpicius pro foribus illius excubantes, jam per aliquot horas cum silentio sedebamus, ingenti horrore et tremore ac si ante angeli tabernaculum mandatas excubias duceremus, cum quidem clauso cellulae suae ostio nos ibi esse nesciret. Interim colloquentium murmur audimus, et mox horrore quodam circumfundimur ac stupore; nec ignotuimus nescio quid fuisse diuinum. post duas fere horas ad nos Martinus egreditur: ac tum eum iste Sulpicius, sicut apud eum nemo familiarius loquebatur, coepit orare, ut pie quaerentibus indicaret, quid illud diuini fuisset horroris, quod fatebamur nos ambo sensisse, uel cum quibus fuisset in cellula conlocutus : tenuem enim nos scilicet et uix intellectum sermocinantium sonum pro foribus audisse. tum ille diu multumque cunctatus - sed nihil erat quod ei Sulpicius non extorqueret inuito: incredibiliora