comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
G Quid ꝑ morsennisi c̃tẽplatio designat᷑ in
quanos asceridim. utadea qultra infirmittite
nr̃am suidenda subleuemꝰ: Sedin hanc dñs
descendit : qr nob̵ multũ ꝓficientib parũ dese
aliquid nr̃is sensib: aperit : si tam̃diciin illo
uł parũ uł aliquid potest. qui uñ sc̃ꝑ & idem
latenꝰ admittat᷑ Sed quia hunc ex primere
ꝑfecto sermone npos sumꝰ humanitatis pr̃ȩ
modulo qua su infantiȩ in becillitate p̃pediti
cũ aliquaten balbutiendo resonamꝰ Sonit᷑
inquit bucinȩ paulatim crescebat inmauis.
& plixius tendebatur Sonitus buciner
sermo p̃dicatoꝵ : qui scđm auditoꝵ intellectũ
formaridebet. ut cuiq ꝑsone uid& expedire.
Nenim eodem tenore doctriuȩ inbuenda ÷
tuditas neo fitoꝵ: qua insiruenda : capa¬
citas eruditoꝵ Vnde & pauł quib dam
suis auditorab dix̃ Npatui loqui uob quã si
spĩtalib: sed quasi carnalib tãquã paruulis

Expanded text:
 ipsa nostra contemplatio designatur, in qua nos ascendimus ut ad ea quae ultra infirmitatem nostram sunt videnda sublevemur? Sed in hunc Dominus descendit, quia nobis multum proficientibus, parum de se aliquid nostris sensibus aperit; si tamen dici in illo vel parum vel aliquid potest, qui unus semper et idem latenus admittatur. Sed quia hunc exprimere perfecto sermone non possumus, humanitatis nostrae modulo, quasi infantiae imbecillitati praepediti, eum aliquatenus balbutiendo resonamus. Sonitus inquit buccinae paulatim crescebat in majus, et prolixius tendebatur. Sonitus buccinae est sermo praedicatorum, qui secundum auditorum intellectum formari debet, ut cuique personae videtur expedire. Non enim eodem tenore doctrinae imbuenda est ruditas neophytorum, qua instruenda est capacitas eruditorum. Unde et Paulus quibusdam suis auditoribus dixit: Non potui loqui vobis quasi spiritualibus, sed quasi carnalib
Abbreviated transcription (Latin):
Hinct. qł salomon qui sapientiã p ꝑ scue¬
raturꝰ accepit: in somnis hanc & nocte
hammeri die ueniunt: punituriaut̃ sodo¬
mã tadẽ uespere uenisse memorantur
Tot᷑ aut̃ mons srnar fumabat : eo qđ des¬

Expanded text:
Hinc est quod Salomon, qui sapientiam non perseveHinc est quod Salomon, qui sapientiam non perseveraturus accepit, in somnis hanc et nocte ham meridie veniunt; punituri autem Sodomam, ad eam vespere venisse memorantur. Totus autem mons Sinai fumabat, eo quod des
Abbreviated transcription (Latin):
subsequens de monstrat᷑ : sic̃ euuangelis¬
ta cũ p̃ dicantedño pullos tunc exiudea
credituros dicer& p̃misit dicens. hiemps
auteerat. Scriptũ nãq ÷ Eabundauit
in iquitts: refrigescit caritas multoꝵ
Idcirco ergo hiemis curau tẽpus ex pͥmere:
ut in .eẽ. auditoꝵ cordib malitiȩ frigus
indicaret. Hinct. qđ negaturo petro
pͣmittit quia frigus erat & stans ad
prunas cale faciebat se lamnãq intus
acaritatis calore torpuerat : &a da morẽ
p̃sentis uitȩ quasi adꝑsecutoꝵ prunas
in firmitate estuante recalebat E quali¬
tate qͦq tẽporis finis exprimit̾ actionis
sicut prediturus adueniam & ad traditi¬
onis ꝑfidiã nocte iudas exisse ꝑ hibetur:
cũegrediente illo ab euuangelista dicit᷑.
trat enimnox Hincenĩ &iniquo diuiti
dr̃ Hac nocte repetunt animã tuã abste.
A nima quippe quȩa id tenebras ducit᷑. p
indie repeti sed in nocte memoratur:

Expanded text:
subsequens demonstratur, sicut evangelissubsequens demonstratur, sicut evangelista cum praedicante Domino nullos tunc ex Judaea credituros diceret, praemisit dicens: Hiems autem erat . Scriptum namque est: Abundavit iniquitas, refrigescit charitas multorum . Idcirco ergo hiemis curavit tempus exprimere, ut inesse auditorum cordibus malitiae frigus indicaret. Hinc est quod negaturo Petro praemittitur quia frigus erat, et stans ad prunas calefaciebat se. Jam namque intus a charitatis calore torpuerat, et ad majorem praesentis vitae, quasi ad persecutorum prunas, in firmitate aestuante recalebat. A qualitate quoque temporis, finis exprimitur actionis; sicut non rediturus ad veniam, et ad traditionis perfidiam nocte Judas exisse perhibetur, cum egrediente illo ab evangelista dicatur: Erat enim nox . Hinc enim et iniquo diviti dicitur: Hac nocte repetunt animam tuam abs te . Anima quippe quae ad tenebras ducitur, non in die repeti, sed in nocte memoratur.
Abbreviated transcription (Latin):
utuidentes nuideant. Timuit populus.
quierat in castris. Cũq: eduxis s& eos mo¬
rses in occursũdĩ deloco castroꝵ : steter̃
a dradices montis. Intuerilib& quomodo
sacra eloquia in ex ordiis narrationũ. qua¬
litates ex primunt t̃minosq causarũ: ali¬
quando nãq: apositione loci. aliquando apo¬
sitione corporis: aliquando a qualitate aeris.
a quando a qualitate tẽporis. signant qđ
deuentura actione subiciant. Apositione
locoꝵ diuina scriptura expͣmit subsequen¬
tiũ merita finesq cocusarũ : sicut deisrahele
dt̃ : quia uerba dĩ inmonte audire nĩ potuit
sed p̃cepta in cã pestrib accepit : Subsequen¬
tẽ nimirũ infirmitatẽ populi indicans. quia
a scendere ad sũma nucluit : sed sem& ipsum
in in fumis neglacte uiuendo laxauit.
A positione cor poris futura denuntiat:
uistutis sedet. sitintẽ seuidisse manifestat
Etrecte sitre cernitur. quia in bellocer¬
taminis opitulat᷑: a qualitate aeris res

Expanded text:
lus qui erat in castris. Cumque eduxisset eos Moyses in occursum Dei de loco castrorum, steterunt ad radices montis. Intueri libet quomodo sacra eloquia in exordiis narrationum qualitates exprimunt terminosque causarum. Aliquando namque a positione loci, aliquando a positione corporis, ali quando a qualitate aeris, aliquando a qualitate temporis signant quid de ventura actione subjiciant. A positione locorum divina Scriptura exprimit subsequentium merita finesque causarum: sicut de Israele dicit quia verba Dei in monte audire non potuit, sed praecepta in campestribus accepit; subsequentem nimirum infirmitatem populi indicans, quia ascein infimis neglecte vivendo laxavit. A positione corporis futura denuntiat, virtutis Dei sedet, stantem se vidisse manifestat recte stare cernitur, qui in bello certaminis opitulatur. A quali
Abbreviated transcription (Latin):
inigne fumoq descenđ: hoc significat.
quia & fideles claritate suȩ ostensionis
in luminat : & infidelium oculos ꝑfumũ
erroris obscurat. Qđ uero uidet᷑ in caligine.
hoc sigf. qr impii qui terrena sapiunt ca¬
ligine malitiȩ. cũ descendentẽ iđ in humili¬

Expanded text:
in igne et fumo descendit, hoc significat, quia et fideles claritatis suae ostensione illuminat, et infidelium oculos per fumum erroris obscurat. 4. Quod vero videtur in caligine, hoc significat, quia impii, qui terrena sapiunt, caligine malitiae eum descendentem, id
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpterea & septimũ diem scĩ ficauit ds̃ in
alii senimdieb operũ ñ ÷ nominata scĩ fi¬
catio. nisi insabbato ubi dr̃. requieuit ds̃
Dr̃ it ibi mem̃to utdiẽ sabbati scĩ fices:
Sex dieb operabenis & facies operatua : sep¬
timꝰ autẽ dies sabbatũ ÷ dnĩdĩtui ñ facies
omneopꝰ : In sexdierũ opere. sex &aiũ opera¬
tio continetur. Inseptim uero requie. bea¬
tullius regnitẽpus ostenditur. Qđ carnalit̃
iud ȩi celebrantes peccant : & hocut & nos
ad fidẽ m̃dacii ftillentes aptant C lamat᷑
ꝑ ꝓph&ã dicers Neomenias & sabbataurã.
odit animamot. Quo modo ergo scĩ ficata er̃
sabbata illa quȩ odiuit ds̃ Illud ergo sabba¬
tũ ÷ scĩ ficatũ ubi post bona huiꝰ uitȩ opera. Iui¬
requies nob̵ &na ꝓmittitur: Ideoq quicqͥd
agimꝰ. si ꝓpt̃ futuri scłi requiem facimꝰ ueraci u¬
uitter fabbatũ obseruamꝰ. Post hȩc tria prę¬
cepta septena rius succedit numer̃ manda

Expanded text:
pterea et septimum diem sanctificavit Deus. In aliis enim diebus operum, non est nominata sanctificatio, nisi in sabbato, ubi dicitur: requievit Deus . im ibi: Memento ut diem sabbati sanctifices. Sex diebus operaberis, et facies opera tua. Septimus autem dies sabbatum est Domini Dei tui: non facies omne opus. In sex dierum opere sex aetatum operatio continetur. In septimo vero requies, beati illius regni tempus ostenditur, quod carnaliter Judaei celebrantes peccant: et hoc ut non nos ad fidem mendacii fallentes aptemus clamat per prophetam dicens: Neomenias et sabbata vestra odivit anima mea . Quomodo ergo sanctificata erant sabbata illa quae odivit Deus? Illud ergo sabbatum est sanctificatum, ubi post bona hujus vitae opera requies nobis aeterna promittitur; ideoque quidquid agimus, si propter futuri saeculi requiem faciamus, veraciter Sabbatum observamus. Post haec tria praecepta septenarius succedit numerus manda
Abbreviated transcription (Latin):
malignos sp̃s: qui sanguinolenta & corrup¬
tibilia opera seꝑ sitiunt: Int̾ pt enĩ amalech
populus brutꝰ uel populus lingens sangͥnẽ:
Cum xpc̃ in mebris suis : hoc ÷ scis uirilit̃
& sinecessatione inp̃ senti tepore ñ spĩta¬
les nequitias proeliatur. a generationeui¬
delicet in generatione : idusq in fine mux¬
dẽ qͥndo ꝑ fecte uictoria p̃parata: scĩ cũtriũ¬
pho ad celeste regnum comitantes regẽ suũ
Tunc & illud ueraciter im pletur qđ apłs

Expanded text:
malignos spiritus, qui sanguinolenta et corruptibilia opera semper sitiunt. Interpretatur enim Amalec populus bruchus, vel populus lingens sanguinem. Cum Christus in membris suis, hoc est sanctis, viriliter et sine cessatione in praesenti tempore contra spirituales nequitias praeliatur; a generatione videlicet in generationem, id est, usque ad finem mundi, quando perfecte victoria perpetrata sancti cum triumpho ad coeleste regnum comitantes regem suum tunc et illud veraciter impletur quod Apos
Abbreviated transcription (Latin):
& potestates Ti mor ergo & tremor cad&
suꝑ eos cum signũ in nob crucis uiderint
fi deliter fixum & magnitudinẽ brachii
illius qđ dñs expanđ incruce: sic̃ dicit
Totadie ex pandimanꝰ metis ad populũ
noncredentẽ & contradicentẽ mi hi
Ñ teergo aliter timebt̃: necalit̃ tremor
tuus ueni& suꝑ eos nisiuideant inte cru¬
cem xp̃i : nisi et tupotueris dicere: mihi
aut̃ absit gloriari isi incrucednĩmeihũ¬

Expanded text:
et potestates. Timor ergo et tremor cadet et potestates. Timor ergo et tremor cadet super eos, cum signum in nobis crucis viderint fideliter fixum, et magnitudinem brachii illius quod Dominus expandit in cruce, sicut dicit: Tota die expandi manus meas ad populum non credentem et contradicentem mihi . Non te ergo aliter timebunt, nec aliter tremor tuus veniet super eos, nisi videant in te crucem Christi, nisi et tu poteris dicere: Mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Domi
Abbreviated transcription (Latin):
facia sunt copstat: Quomodo ergo uide¬
buntur tremore de territȩ uł festinas se
utdicit. uł iratȩ philistum & moho¬
bite &edom. & reliq quas enumerat nationes.
Sedsi redetimꝰ ad intellegentiã spĩtalẽ: in ue¬
nies quia philistum id ÷̃ cadentes poculo. &
edom qui int̃peͣ  terrenꝰ trepidant: & hoꝵ
omniũ principes cursitant & pauent cons.¬
tricti dolorib: cũuident̃ regna sua quȩ in
inferno sunt penetrata abeo quidesqt in
inferiora terrȩ. uteriperet eos qui possi¬
debant᷑ amorte Hiceos conp̃hendit timor
& tremor: quia ser ser̃ magnitudin ẽ bra¬
chuci: Hinc &iam tabuerunt om̃s habitap¬
tes cana han: quimutabiles int̃p̃iantur
& mobiles: cũuident moueri regna sua÷
alligarifortem & uasaeiꝰ diripi Ueniat
ergo suꝑtimor & tremor magnitudinis
brachiitui : Quiͥtiment demones. qui tre¬
meͤnt: sine dubio cruce xp̃i inquatrium¬
phatisunt: in qua exutis principatus coꝵ

Expanded text:
facta sunt, constat. Quomodo ergo videfacta sunt, constat. Quomodo ergo videbuntur tremore deterritae vel festinasse, ut dicit, vel iratae esse Philistihim et Moabitae et Edom, et reliquae quas enumerat nationes? Sed si redeamus ad intelligentiam spiritualem, invenies quia Philisthiim, id est caventes poculo, et Edom qui interpretatur terrenus, trepidant, et horum omnium principes cursitant et pavent constricti doloribus cum vident regna sua, quae in inferno sunt, penetrata ab eo qui descendit in inferiora terrae ut eripiat eos qui possidebantur a morte. Hic eos comprehendit timor et tremor, quia senserunt magni tudinem brachii ejus. Hinc etiam tabuerunt omnes habitantes Chanaan, qui mutabiles interpretantur et mobiles, cum vident moveri regna sua, alligari fortem, et vasa ejus diripi. Veniat ergo super eos timor et tremor magnitudinis brachii tui. Quid timent daemones, quid tremunt? Sine dubio crucem Christi, in qua triumphati sunt, in qua exuti sunt principatus eorum
Abbreviated transcription (Latin):
crucifigccũ morsadmissi sceleris oppres sit:
cuidenter inuenies quomodo extendit
dexterũ suã & deuorauit illos terra Nec
tam̃ pentt desperandũ ÷ Pos sibile naĩque .c̃.
utsi forte resipiscat quideuoratus ÷: rursũ
pos sit euomisicut ionas. Deduxisti iusti¬
tiotuci populũ tuũ hunc quẽ libera stiacor¬
solatus es uistute tua & in requie scã tua
Dñs populũ suũ quẽ liberauit ꝑlauacrũ
regenerationis deducit iniustitiã ẽso¬
latur &iã cũ ꝑ consolationẽ sp̃s scĩ in uir¬
tute suci & in requie sua Futuroꝵ nãque
spes laborantib requiem parat: sicut.¬
& inagone positis dolorẽ uulnerũ miti¬
gat spes corone. Audier̃ gentes &.
irates. dolores conp̃hender habitantes.
philistim Tunc festinauer̃ duces edom
& principes mohabitarũ : adp̃henditeos
tremor: tabuerunt om̃s habitantes cha¬
naan Quantũ adhistoriã ꝑtinet. nulluc̃
ex his gentib inter fuis se mirabilib quȩ

Expanded text:
crucifige eum , mors admissi sceleris oppressit, crucifige eum , mors admissi sceleris oppressit, evidenter invenies quomodo extendit dexteram suam, et devoravit eos terra: nec tamen penitus desperandum est. Possibile namque est ut si forte resipiscat qui devoratus est, rursum possit evomi sicut Jonas. Deduxisti justitia tua populum tuum hunc quem liberasti. Consolatus es virtute tua, et in requie sancta tua. Dominus populum suum, quem liberavit per lavacrum regenerationis, deducit in justitia: consolatur etiam eum per consolationem Spiritus sancti in virtute sua et in requie sua. Futurorum namque spes laborantibus requiem parit, sicut et in agone positis dolorem vulnerum mitigat spes coronae. Audierunt gentes et iratae sunt: dolores comprehenderunt habitantes Philistihim. Tunc festinaverunt duces Edom et principes Moabitarum: apprehendit eos tremor, tabuerunt omnes habitantes Chanaan. Quantum ad historiam pertinet, nullum ex his gentibus interfuisse mirabilibus quae
Abbreviated transcription (Latin):
deque&iam adaquas ꝑtineant. Impios quidẽ
& hodiȩ deuorat terra: autnon tibi uidetur
deterra latigat. terrã desiderat . &omnẽ spc̃
suã ponit interra. quiad cȩlum nonrespicit.
qui futura noncogitat. quiiudiciũ dĩ ñme¬
tuit. nec bectaeiꝰ ꝓmissa desiderat: sed sẽꝑ
dep̃sentib cogitat & terrena suspirat᷑ talẽ
cum uideris. dicͥto quiad euorcũ eum terra
Sed et siquemuideris luxuriȩ carnis & uolup¬
tatib corporis deditũ inquo anim̃ niħ ualet
sed totũ libido carnis obtinuit: dicito & de
hoc qr deuorauiteũ terra: adhuc memouet
qđ ait : Extendistidexterã tuã. & deuora¬
uiteos terra : quasi ut deuorent᷑ a terra hȩc
causa fuerit. qđ extendit dñs dexterã suã
Si consideres quomodo dñs exaltatꝰ incruce
totadie extendit manꝰ fucs ad populum
Ñ credentẽ sed contra dicentẽ. & qualiter in¬
fidelẽ in populũ quicla maũ. crucifige

Expanded text:
de quae etiam ad aquas pertineant. Impios quidem de quae etiam ad aquas pertineant. Impios quidem et hodie devorat terra. An non tibi videtur de terra litigat, terram desiderat, et omnem spem suam ponit in terra, qui ad coelum non respicit, qui futura non cogitat, qui judicium Dei non meruit, nec beata ejus promissa desiderat, sed semper de praesentibus cogitat et terrena suspirat. Talem cum videris, dicito quia devoravit eum terra. Sed et si quemdam videris luxuriae carnis et voluptatibus corporis deditum, in quo animus nihil valet, sed totum libido carnis obtinuit, dicito et de hoc quia devoravit eum terra. Adhuc me movet quod ait: Extendisti dexteram tuam, et devoravit eos terra, quasi ut devorarentur a terra, haec causa fuerit quod extendit Dominus dexteram suam. Si consideres quomodo Dominus, exaltatus in cruce, tota die extendit manus suas ad populum non credentem et contradicentem, et qualiter infidelem populum, qui clamavit, Crucifige,
Abbreviated transcription (Latin):
dum scimꝰ quid facturi sumꝰ. si autẽ reuelatus nob̶
fuerit: ded ño scilic& dics: similes illi erimꝰ:
Similitudo tñ hȩc non adnaturã sedad gratiã
reuocat᷑ : Verbi ut sidicam picturã simi¬
lẽ . ec̃ ciꝰ ÷ cuiusimago inpictura uidet᷑ exp̃ssa.
quantũ ad gratiã ꝑtinet uisus similis dicitur.
quantũ ad substantiã longe dissimilis. Illa it
&cera tabulis sensu carentib suꝑ posita : Nullus
ergo indiis similis dõ : nullus enĩ inuisibilis. pullus
in corporeus . n. illus inmutabilis. nullus sine ini¬
tio & sinefine: nullus creator omniũ. nisi pat̃
cum filio & spũscõ. Extendisti dexterã tuã
deuorauit eos terra. Terr& ꝓaqua pimirũ ÷
posita Tota quippe pars ista extrema ł in fuma
munditerrȩ nomine cepsctur : scđmid quod sepe
dr̃ : ds̃ qui fecit cȩlum & terrã : Etin illius psal¬
mi distributione comemoratis cęlestib lauda¬
te inquit dñm deterra: &ec ex sequitur in lau¬

Expanded text:
dum scimus quid futuri sumus. Si autem revelatum nobis fuerit, de Domino scilicet, similes illi erimus . Similitudo tamen haec non ad naturam, sed ad gratiam revocatur: verbi causa ut si dicamus picturam similem esse ejus cujus imago in pictura videtur expressa, quantum ad gratiam pertinet, visus similis dicitur; quantum ad substantiam, longe dissimilis. Illa enim us est, et caetera, tabulis sensu carentibus superposita. Nullus ergo in diis similis Domino. Nullus enim invisibilis, nullus incorporeus, nullus immutabilis, nullus sine initio et sine fine, nullus creator omnium, nisi Pater cum Filio et Spiritu sancto. Extendisti dexteram tuam, et devoravit eos terra. Terra pro aqua nimirum est posita. Tota quippe pars ista extrema vel infirma mundi terrae nomine censetur, secundum id quod saepe dicitur? Deus qui fecit coelum et terram ; et in illius psalmi distributione, commemoratis coelestibus, Laudate, inquit, Dominum de terra: et ea exsequitur in lau
Abbreviated transcription (Latin):
uestim̃ta sua & sint paritti indiẽ testium:
mrsticȩ sig̃ fit. quo dom̃is quiad spectũ di
ꝑuenire desiderauer t scĩ ficare sed eb&
mundare : inp̃senti ui delica & in futuro
tepore : qđ signꝰf bodiernꝰ & dies eras¬
tinꝰ : quatinꝰ ad gloriã resurrectionis &

Expanded text:
parati in diem tertium, mystice significat quod omnis qui ad conspectum Dei pervenire desiderat, sanctificare se debetmundare; in praesenti videlicet et in futuro tempore, quod significat hodiernus et dies crastinus: quatenus ad gloriam re
Abbreviated transcription (Latin):
nar& imagine. Sciebat enĩ futurũ qͥ nđq
qđ ꝑ populũ exgentib ꝯgregatũ etique
in lege deerant co suggerente ꝯ plerent᷑:
bonũq & spĩtalẽ intellectũ afferret adle¬
gemdĩ: & sciebat quia audiret cunde
populum lex & sacer& omnia quetũq
dicer&: legisq diminutio suggerente e¬

Expanded text:
naret imaginem. Sciebat enim futurum quandoque naret imaginem. Sciebat enim futurum quandoque quod populum ex gentibus congregatum, ea quae in lege deerant, eo suggerente compleantur; bonumque et spiritualem intellectum, afferret ad legem Dei; et sciebat quia audiret eumdem populum lex, et faceret omnia quaecunque diceret; legisque diminutio suggerente E
Abbreviated transcription (Latin):
trib sic̃ deabrã scriptũ ÷ qđ ad orauerit filio
decuriones. non facilesciripotest : qm̃ hoc
nom̃ innullo usu habemꝰ łofficioꝵ ł magis¬
terioꝵ Namquidã doctores int̃ p̃tatisuNt:
ut intellegantur utiq litaerarũ qui intro¬
ducunt in littertis : sicut resonat grecum uoca¬
bulum: hic sane significatur. ante legem
datam qđ habuerintꝰ ȩbrei litteras: quȩqͥuđo
caeperuit eẽ. nescio utrũ ualeat indagari
Non nullis enim uidet᷑ a primis hominibus
ecis cȩpisse & ꝑductas eẽ ad noe: atq: inde
ad parentes abra hȩ & inde ad populũ i srł
Sedunde hoc ꝓbari possit ignoro Hoc
magne admirationis ÷ ut diximꝰ qđ morses
ꝓph&adõ plenꝰ. qui cũdñõ faciead faciem
loquebatur : abͥomine gentili consilium
accepit ut facer& om̃a quecũq: diceret illi:
nisi ut formã humilitatis populoꝵ prin¬
cipib dar&: & futuri sacram̃ti desig¬

Expanded text:
tribus; sicut de Abraham scriptum est, quod adorauerit filios tribus; sicut de Abraham scriptum est, quod adorauerit filios decuriones, non facile sciri potest, quoniam hoc nomen in nullo usu habemus uel officiorum uel magisteriorum. nam quidam "doctores" interpretati sunt, ut intellegantur utique litterarum, qui introducant in litteras, sicut resonat graecum uocabulum. hic sane signifidatam, quod habuerint Hebraei litteras, quae a quo coeperint esse, nescio utrum valeat indagari. Non nullis enim videtur, a primis hominibus eas coepisse et perductas esse ad Noe, atque inde ad parentes Abrahae, et inde ad populum Israel. Sed unde hoc probari possit, ignoro. Hoc magnae admirationis est, ut diximus, quod Moyses propheta Deo plenus, qui cum Domino facie ad faciem loquebatur, ab homine gentili consilium accepit, ut faceret omnia quaecumque diceret ille: nisi ut formam humilitatis populorum principibus daret, et futuri sacramenti desig
Abbreviated transcription (Latin):
riculosas occupationes: necistos graua¬
uit : quãdo quidẽ ipsimille haberent
unum suꝑse & sub illo haberent alios decẽ
& subeis alios uiginti: & subhis alios cep¬
tum: utuix aliquid ad singulos quos que
p̃positos ꝑuenir& qđ iudicare necesse
haberent. Insinuat᷑ hic &iam humilita¬
tis exemplũ : qđ morses cũ quo ds̃ loque¬
batur nonfastidiuit neq tẽpsit alieni¬
gene soceri su osiliũ quãquã & ipstiethro
cũ is rehelita nĩ fuis s& utrũ inter uiros
dm̃ uerũ colentes religioseq sapientes
ab enđ sit quẽ admodũ &iob. cũ exipsopo¬
pulo nifuis set merito q̃ritur : immo credi¬
bilius abctur Ambiguȩ quippe positas
uerba uł utrũ sacrificauerit dõ uero in po¬
pulo eiꝰ quando uidit geperũ suũ. Eutr̃u
tum ad orauit ipsemor ses. Quã quã decd¬
oratione &iã si ex p̃sse positũ e&. & honor
uideretur socero redditꝰ comodo quo sol&
hominib honorificentie causa exiberi a pa¬

Expanded text:
riculosas occupationes nec istos grauariculosas occupationes nec istos grauauit, quandoquidem ipsi mille haberent unum super se et sub illo haberent alios decem et sub eis alios uiginti et sub his alios centum, ut uix aliquid ad singulos quosque praepositos perueniret, quod iudicare necesse haberent. insinuatur hic etiam humilitatis exemplum, quod Moyses, cum quo deus loquebatur, non fastidiuit neque contemsit alienigenae soceri sui consilium. quamquam et ipse Iothor, cum Israhelita non fuisset, utrum inter uiros deum uerum colentes religioseque sapientes habendus sit, quemadmodum et Iob, cum ex ipso populo non fuisset, merito quaeritur, immo credibilius habetur. ambigue quippe posita sunt uerba, uel utrum sacrificauerit deo uero in populo eius. quando uidit generum suum, uel utrum eum adorauerit ipse Moyses; quamquam de adoratione etiam si expresse positum esset, honor uideretur socero redditus eo modo quo solet hominibus honorificentiae causa exhiberi a pa
Abbreviated transcription (Latin):
quinqua genarios & decanos: quiiudicent
populũ omnitepi ȩ Quic quid aut̃ maiꝰ fucrit
referant adte. & ipsiminora tantũ modo
iudicent: leuiusq tibi sit pastito inalios onere:
Si hoc feceris imple imperiũ dñi: & p̃ceptaci
poteris sustentare : &omnis hic populus¬
Ac reuestet᷑ cũ pace ad loca sua: Qđ uero adiungi
&dt̃ estotupopulo quȩ addm̃ & referes uer¬
bacorum aodm̃. & testaberis illis p̃ceptadi
& legem eiꝰ & demonstrabillis uias in quib
ambulabunt in eis: & operaque faciant.
cum populo uniuerso hȩc agenda demons¬
trat : Non enim ait. unius. cuiꝰq uerba
refer addm̃ sed uerba eoꝵ : cũ supͣ dixis set
estotupopulo in his quȩ addm̃ sunt Post
hȩc ad monet. nesinguloꝵ negotia quȩ
interse haberent deserantur: clectus
uidelicet potentib uiris dm̃ colentib
iustis & quioderint suꝑbiam: quos consti¬
tuer& suꝑ millenos : alios suꝑcentenos.
alios suꝑ quinqua genos: alios suꝑ denos:
Sic & abipsomorse remouit graues & pe¬

Expanded text:
quagenarios et decanos qui iudicent populum omni tempore quicquid autem maius fuerit referant ad te et ipsi minora tantummodo iudicent leviusque tibi sit partito in alios onere si hoc feceris implebis imperium Dei et praecepta eius poteris sustentare et omnis hic populus revertetur cum pace ad loca sua quibus audiet dicit: esto tu populo quae ad deum et referes uerba eorum ad deum; et testaberis illis praecepta dei et legem eius et demonstrabis illis uias in quibus ambulabunt in eis et opera quae facient, cum populo uniuerso haec agenda esse demonstrat. non enim ait: uniuscuiusque uerba refer ad deum, sed: uerba eorum, cum supra dixisset: esto tu populo quae ad deum sunt. post haec admonet, ne singulorum negotia, quae inter se habent, deserantur electis uidelicet potentibus uiris deum colentibus iustis et qui oderint superbiam, quos constitueret super millenos, alios super centenos, alios super quinquagenos, alios super denos. sic et ab ipso Moyse remouit graues et pe
Abbreviated transcription (Latin):
uos aut̃ genꝰ electũ. regale sacerdotium.
gens scã. populus ad quisitionis: Quia
uidelicet in xp̃m credider̃: qui uelut lapis
angularis in eam quaminse isrł abuerat
salute gentes adunauit. Qđ genꝰ electũ
uocat ꝓpter fidem utdis tinguat abeis qui
lapidem uiuum reꝓbando factisunt ipsi re¬
ꝓbi. Regeleant̃ sacerdotium: quia illius cor¬
pori sunt iuneti quirex sumꝰ & sacerdos est
uerus : regnum suis tribuens utrex: & ut
pontifexeoꝵ peciata sui sanguinis hostia
mundans Regele sauerdotiũ eos nominat
ut et rognum sperare ꝑpetuum & hostias
in maculate ꝯuersationis dõ semꝑ offerre
lustus aut̃ m̃s̃ ex fide uiuit. qđ si subtraxe¬
rit se non placebit animem eȩ : nos autẽ

Expanded text:
Vos autem genus electum, regale sacerdotium: Vos autem genus electum, regale sacerdotium: gens sancta, populus acquisitividelicet in Christum crediderunt, qui velut lapis angularis in eam quam in se Israel habuerat salutem gentes adunivit, quos genus electum vocat propter fidem, ut distinguat ab eis qui lapidem vivum reprobando facti sunt ipsi reprobi. Regale autem sacerdotium qui illius corpori sunt uniti qui rex summus et sacerdos est verus, regnum suis tribuens ut rex, et ut pontifex eorum peccata sui sanguinis hostia mundans, Regale sacerdotium eos nominat, et ut regnum sperare perpetuum et hostias immaculatae conversationis Deo semper offerre Justus autem meus ex fide vivit. Quod si subtraxerit se non placebit animae meae. Nos
Abbreviated transcription (Latin):
populus quadragesima septima die egres¬
sionis isrł &ȩgrpto ad montẽ srna: ubi
morses ascendit addm̃ & dñs adeũ descenđ
Sed quid÷ moralit̃. qđ morses in montem
ascendit & dñs in montẽ descenđ Mons
quippe altitudo, teplationis nrȩ̃ ÷ inqua
ascendim ut adea quȩ ultra in firmitatẽ
nrãm sintuenda subleuem᷑ Sed in hanc
dñs descenđ: quia scĩs multũ ꝓficientib
parũ dese aliquid eoꝵ sensib aperit
uos ipsiuidistis quȩ fecerim aegrptus :
mysticȩ appellat duoꝵ testam̃toꝵ. Bene
ergo scripturt sacra pennis aquilarum
adsimilatur quȩ nos ab in fimis suis exor¬
tationib deuant : & suis consolationib
portant: suisq docum̃tis seꝑ ad arduac
opera uistutũ & celestia p̾mia ꝓuocant
Siergo audieritis uocemetĩ & custodieri¬
ritis mihi regnum sacerdotale & gens sca
H oc laudistestimoniũ quondã antiquodi
populo ꝑmor sendatũ : qđ postea recte
gentib dat apłs petrus. dicens.

Expanded text:
populus quadragesima septima die egressionis Israel ex Aegypto ad montem Sina; ibique Moyses ascendit ad Deum, et Dominus ad eum descendit. Si quid est moraliter quod Moyses in montem ascendit et Dominus in montem descendit? Mons quippe, altitudo contemplationis nostrae est, in qua ascendimus; ut ad ea quae ultra infirmitatem nostram sunt, intuenda sublevemur. Sed in hanc Dominus descendit, quia sanctis multis proficientibus parum de se aliquid eorum sensibus aperit. Vos ipsi vidistis quae fecerim Aegyptiis: mystice appellat duorum Testamentorum. Bene ergo Scriptura sacra pennis aquilarum assimilatur, quae nos ab infimis suis exhortationibus elevant, et suis consolationibus portant, suisque documentis semper ad ardua opera virtutum, et ad coelestia praemia provocant. Si ergo audieritis vocem meam, et custodieriet vos eritis mihi regnum et gens sancta. Hoc laudis testimonium quondam antiquo Dei populo per Moysen datum est, quod postea recte gentibus dat apostolus Petrus dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
apłoꝵ : uosait sp̃s sc̃s posuit epis copos
regere ecłam dñi quã ad quisiuit sanguine
suo Populus ergo ad quisitionis facti sum̃
in sangui nri redeptoris: quod erat quon¬
dam populus i srł redemptus sanguine
agni deegrpto. Venit morses : & conuo¬
catis maiorib natupopuli. exposuit om̃s
sermones quos mandauerat dñs Respon¬
ditq uniuers populus simul. Cuncta q̃
Iam nunc ueniam adte in caligine nubis:
utaudiat me populus loquente adte &
omnequicquid uenebrosum indescensudĩ
erat: ut tera legis designatur Permontẽ
uero &omne quicquid ibi splendidũ fuit :
sens spĩtalis de monstrat᷑: Omne lenȩ &
lucidum ad fideles ꝑtinet: omnis autem
t̃ra & tenebrositas ad infideles terrendos
Ideo aut̃ lex cũ terrore dat̃: ut populus car¬
nalis dm̃timer& : & lege eiꝰ cũ reuerentia
seruar& Nuntiauit ergo morses ũba
populi addnm̃. Quidix̃ ei Vade adpopu¬

Expanded text:
ait, Spiritus sanctus posuit episcopos regere Ecclesiam Domini, quam acquisivit sanguine suo . Populus ergo acquisitionis facti sumus in sanguine nostri Redemptoris: quod erat quondam populus Israel redemptus sanguine agni de Aegypto. Venit Moyses, et convocatis majoribus natu populi, exposuit omnes sermones quos mandaverat Dominus. Responditque universus populus simul: Cuncta quae iam nunc ueniam ad te in caligine nubis, ut audiat me populus loquentem ad te. omne quidquid tenebrosum in decessu Dei erat, littera legis designatur; per montem vero et omne quidquid ibi splendidum fuit, sensus spiritualis demonstratur. Omne leve et lucidum ad fideles pertinet: omnis autem terra et tenebrositas, ad infideles terrendos. Ideo autem lex cum terrore datur, ut populus carnalis Deum timeret, et legem ejus cum reverentia conservaret. Nuntiavit ergo Moyses verba populi ad Dominum, qui dix
Abbreviated transcription (Latin):
audime & consiliũ dabotibi : &erit ds̃ tecũ
Vbimhiuidetur significari nimis intentũ
humanis actionib: animumdõ qđ ammodo
uocare: quofit tanto plenior. quanto in su¬
ꝑna atq & na liberius extenditur Sqt᷑
Estotupopulo inhis quȩ addm̃ ꝑtinent
ut referas quedicuntur ad eum: ostendasq
populo cȩrimonias & ritum colendiuiãq
ꝑ quã ingredidebeant: &op̃ qđ facere:
Prouidecuut̃ deomni plebeuiros potentes¬

Expanded text:
audi me, et consilium dabo tibi, et erit deus tecum. audi me, et consilium dabo tibi, et erit deus tecum. ubi mihi uidetur significari nimis intentura huvacuari, quo sit tanto plenior, quanto in superna atque aeterna liberius extenditur. Sequitur: Esto tu populo in his, quae ad Deum pertinent, ut referas, quae dicuntur ad eum, ostendasque populo caeremonias et ritum colendi, viamque per quam ingredi debeant, et opus quod facere. Provide
Abbreviated transcription (Latin):
inquit remfacis : stulto labore : sumeris. & tu
& populus iste quitecũ ÷ ultra uirestuas :
negotium : solus illud non poteris sustine¬
re Sed audi uerba mea atq silia: &erit
dns tecum. In eo qđ iethro consilium dat
genero suomorsi neo ccupatꝰ iudicus popu¬
li & ipseꝰpopulus : sum &recur consũpti¬
one intolerabili: prima questio÷ curhoc
ds̃ famulũ suũ cũ quo ipse tanta & ta lici
loquebat̃ ab alienigena pass : ad moneri:
Inquo scriptura nos ad monet ꝑquẽ lib&
hominẽ det consilium ueritatis. ñ debere
contẽpni Uidendũ &ict̃ neforte ibi uolu¬
eritds̃ ab ailiena ad monerimorsei : ubi &ip¬
cat cumipse iethro eos eligereius sit adiudi¬
canda scaus populi quiodissent suꝑbiam
Drindequam sit obseruandũ qđ a libi scriptura
dic̃. filimneinmultis sint actustui: satis & hic
appar&. Deinde. uerba iethro dantis cop¬
siliũ morsi ⁊ sideranda sunt. Dicit enĩ. Nc̃ itaq

Expanded text:
inquit, rem facis. Stulto labore consumeris et tu inquit, rem facis. Stulto labore consumeris et tu et populus iste, qui tecum est. Ultra vires tuas est negotium. Solus illud non poteris sustinere: sed audi verba mea atque consilia, et erit Dominus tecum. In eo quod Jethro consilium dat generi suo Moysi, ne occupatus judiciis populi, et ipse et populus consumeretur consummatione intolerabili, prima quaestio est, cur hoc Deus famulum suum, cum quo ipse tanta et talia loquebatur, ab alienigena passus est admoneri. In quo Scrhominem detur consilium ueritatis, non debere contemni. uidendum etiam, ne forte ibi uolueus ab alienigena admoneri Moysen, ubi et ipcat, cum ipse Iothor eos eligi iussit ad iudicandas causas populi, qui odissent superbiam. deinde quam sit obseruandum quod alibi scriptura dicit: fili, ne in multis sint actus tui, satis et hic adparet. deinde uerba Iothor dantis consilium Moysi consideranda sunt: dicit enim: nunc itaque
Abbreviated transcription (Latin):
facis in plebe: Cursolus sedes & omnis po¬
pulus p̃sto latur demane usq: ad uespera.
Cuirespondit morses. Uenit ad mepopuł
querens sententiai dĩ Cumq acciderit eis
aliqua disceptatio: ueniunt adme utiudicẽ
intereos & ostendã p̃ceptadĩ & leges cius
Queri potest quomodo ista morses dixerit:
culexdĩ adhuc nulla ꝯ scripta. e&. nisi quia
lexdĩ sẽp̃iterna ÷ quã consulunt om̃s piem̃tes:
ut qđ in ea inuenerint ł faciant ł iubeant
uł uetent. scđm qđ illa in cõmutabili ueritate
p̃ceperit. Numquid enim morses quã uis cũ
illo ds̃ loqueret᷑ ꝑ singula credendũ÷ qđ cor¬
sulere soleret dm̃. Si quid e& indiscepto¬
tionib: tantȩ multitudinis. quȩ illũ in hociu¬
dicandinegotio amane usque adues peram¬
detinebat: & tunc nisisuȩ mñtip̃ sidentẽ dm̃
consuleret legeq ciꝰ & nã sapient̃ attende¬
r&. quidiustis simum iudiçaere int̾ discep¬
ttntes posset ninuenir& : atille: non bonã

Expanded text:
facis in plebe cur solus sedes et omnis pofacis in plebe cur solus sedes et omnis populus praestolatur de mane usque ad vesperam cui respondit Moses venit ad me populus quaerens sententiam Dei cumque acciderit eis aliqua disceptatio veniunt ad me ut iudicem inter eos et ostendam praecepta Dei et leges eiusquaeri potest quomodo ista Moyses dixerit. cum lex dei adhuc nulla conscripta esset. nisi quia lex dei sempiterna est, quam consulunt omnes piae mentes, ut quod in ea inuenerint, uel faciant uel iubeant uel uetent, secundum quod illa incommutabili ueritate praeceperit. numquid enim Moyses, quamuis cum illo deus loqueretur, per singula credendum est, quod consulere soleret deum, si quid esset in disceptationibus tantae multitudinis. quae illum in hoc iudicandi negotio a mane usque addetinebat? Et tamen nisi suae menti praesidentem Dominum consuleret, legemque ejus sapienter attenderet, quid justissimum judicare inter disceptantes posset, non inveniret. At ille: Non bonam,
Abbreviated transcription (Latin):
audis set iethro sac̃dos madian cognatus
morsi omnia que fecerat dñs morsi & isrł
populo suo eo qđ eduxisis s& dñs isrł deȩ¬
gypto : tulit sefforam uxorem morsi quam
remis erat & duos filiostiꝰ. quoꝵ unꝰ uocabat᷑
gersan dicente patre. aduena fui interra
aliena. alter uero aeliezer: dsenim ait pa¬
tris mei aduitor m̃s. &eruit me degladio
pharcionis. Uenit ergo iethro cognatus
mor si & filii eiꝰ &uxor abmorsen in deser¬
tum : ubierat castra Eatus iuxta montẽ dĩ¬
Venerq: aa ron &oms senes isrł : ut comede¬
ubi antedm̃: qnđo nec tab̾na culũ fuit necar¬
catesiam̃ti quȩ posteas̃ instituta. Nequeenĩ
& hic defuturo dictũ accipere possum̃ : sic̃
dictũ ÷ demanna qđ positũ ÷ inuase aurco
Ergo antedm̃ id accipere debem̾ factum: qđ¬
autẽ die sedit morses utiudicar& populũ.
quiad sis tebat morsi demane usq: adues pr̃a
Qđ cũ uidis set cognat̾ti. omnia scilicet
quȩ cigebat inpopulo: ait. Quid ÷ hocqđ

Expanded text:
audisset Iethro sacerdos Madian cognatus Mosi omnia quae fecerat Deus Mosi et Israhel populo suo eo quod eduxisset Dominus Israhel de Aegypto tulit Sefforam uxorem Mosi quam remiserat et duos filios eius quorum unus vocabatur Gersan dicente patre advena fui in terra aliena alter vero Eliezer Deus enim ait patris mei adiutor meus et eruit me de gladio Pharaonis venit ergo Iethro cognatus Mosi et filii eius et uxor ad Mosen in desertum ubi erat castrametatus iuxta montem DVeneruntque Aaron et omnes senes Israel, ut comedeubi ante Deum, quando nec tabernaculum fuit, nec arca testamenti, quae postea sunt instituta? Neque enim et hic de futuro dictum accipere possumus, sicut dictum est de manna, quod positum est in vase aureo. Ergo ante Deum id accipere debemus factum. Ubautem die sedit Moses ut iudicaret populum qui adsistebat Mosi de mane usque ad vesperam quod cum vidisset cognatus eius omnia scilicet quae agebat in populo ait quid est hoc quod
Abbreviated transcription (Latin):
in exodo scriptũ ÷ reddens iniquitatẽ pa¬
trũ suꝑ filios intestiã & quastã generationẽ
ita edisserant: ut ad animã humanã seri¬
tentiã referant Patrẽ in nob leue punctũ
sensuũ & incentiua uitioꝵ. eẽ. dicentes:
łiliũ uero: si cogitatio peccatũ conceperit:
Nẽpotẽ si qđ cogita ueris atq cceperis opere
ꝑpetraris : Peo nepotẽ autẽ hoc ÷ genera¬
tionẽ quastã : si non solũ facris qđ malũ¬

Expanded text:
in Exodo scriptum est, Reddens iniquitates patrum super filios in tertiam et quartam generationem, ita edisserant, ut ad animam humanam sententiam referant: patrem in nobis, leve punctum sensuum et incentiva vitiorum esse dicentes, filium vero si cogitatio peccatum conceperit. Nepotem, si quod cogitaveris atque conceperis, opere perpetraris. Pronepotem autem, hoc est, generationem quartam, si non solum feceris quod malu
Abbreviated transcription (Latin):
filioꝵ isrł. Loqueread eos. Ves pereo mede¬
tis carnes : & mane saturabimini paze: sci¬
squ populo aduesperã edetis carnes: & ma¬
ne repleͥmini panib: Ecceñ ꝓomni alim̃to
panes nominant᷑ : Namisto nome & carnes
complerentur. quia &ips&e alim̃ta sunt Nec
tam̃ panes eos modo t qui fiunt exfrum̃tis:
ipsos enim ꝓpriȩ panes appellare c̃sueuimꝰ
Manna aut̃ panũ nome appellat Nautẽ
uacat qđ dt aduesperã carnes. & mane pa¬
nes sedaturũ. Talequippe aliquid &iã in he¬
lia significatũ ÷: cũcialim̃ta coruu affer& :
anforte carnib: aduesperã & mane panib
ille significatur qui treditꝰ: ꝓpt̃ delicta
nr̃a & resurtex̃ ꝓpt̃ iusti ficationẽ nr̃am:
aduesperã quippe mortuus exinfirmitate
scpultus ÷ mane aut̃ apparuit discipulis qͥ
maneqq̃ rosiacuit ꝑcircuitũ castroꝵ Cũque
operuis s& suꝑficiem terrȩ : apparuit in so¬

Expanded text:
filiorum Israhel loquere ad eos vespere comedefiliorum Israhel loquere ad eos vespere comedetis carnes et mane saturabimini panibus scisen populo: ad uesperam edetis carnes et mane replebimini panibus. ecce non pro omni alimento panes nominantur. nam isto nomine et carnes complecterentur, quia et ipsa alimenta sunt; nec tamen panes eos modo dicit, qui fiunt ex frumentis — ipsos enim proprie panes appellare consueuimus — manna autem panum nomine appellat. non autem uacat quod dicit ad uesperam carnes et mane panes se daturum. tale quippe aliquid etiam in Helia significatum est, cum ei alimenta coruus adferret. an forte carnibus ad uesperam et mane panibus ille significatur, qui traditus est propter delicta nostra et resurrexit propter iustificationem nostram? ad uesperam quippe mortuus ex infirmitate sepultus est, mane autem adparuit discipulis, qui mane quoque ros jacuit per circuitum castrorum, cumque operuisset superficiem terrae, apparuit in so
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓtinꝰus mutatur: ũtanima suꝑ nospũ affla¬
ta & insũmis appetat quȩ contẽpserat. &
contẽptat in infimis quȩ aeppetebat Dixer̃q
morses & iaron adom̃s filios isrł. ues¬
pere scietis qđ dns eduxerit uos de terra
agipti & maneuidebitis gloriamdrei
Morses & a arondicunt ad populũ interce¬
tera ꝓpter qđ excuidiuit dñs murmurati¬
onẽ urãm : qua uos murmuratis aduersũ nos
Nos aut̃ quid sumꝰ: nonenim aduersum nos
murm᷑ urm ÷ sed aduersus dm̃. Non ex hoc
tantũ seualere uoluer̃ quantũ ds̃: dixer̃erĩ
quid sumꝰ nos : ut illi aduers illũ sescirent
murmurtisse quiistos miserat: &qui ꝑistos
operabatur. Dix̃q morses quaron¬
Dicuniuerse congregationi filioꝵ isrł acce¬
ditecoram dño: audiuit enĩm̃ mur urm
Cumq: loqueretur aa ronadomne c&um
filioꝵ isrł. respexer̃ ad solitudinẽ. & eccegła
dnĩ apparuit in nube. Locutus ÷ aut̃ dñs
admorsen dicens audiuimͣmurationem

Expanded text:
: ut anima superno spiritu afflata, et in summis appetat quae contempserat, et contemnat in infimis quae appetebat. Dixeruntque Moyses et Aaron ad omnes filios Israel: Vespere scietis, quod Dominus eduxerit vos de terra Aegypti, et mane videbitis gloriam Domini. Moyses et Aaron dicunt ad populum inter caetera: Propter quod exaudivit Dominus murmurationem vestram qua vos murmuratis adversum nos. Nos autem quid sumus? Non enim adversum nos murmur vestrum est, sed adversum Deum. Non ex hoc tantum se valere voluerunt, quantum Deus, dixerunt enim: Quid sumus nos? ut illi adversus illum se scirent murmurasse, qui illos miserat, et qui per istos operabatur. Dixitque Moyses dic universae congregationi filiorum Israhel accedite coram Domino audivit enim murmur vestrum cumque loqueretur Aaron ad omnem coetum filiorum Israhel respexerunt ad solitudinem et ecce gloria Domini apparuit in nube locutus est autem Dominus ad Mosen dicens audivi murmurationes
Abbreviated transcription (Latin):
in cuugło dicenaidnõ. Dis cedite ame inigne
Mcius Possum & alio modo hancsenten¬
iuste sentr  dã natio ꝑmaneat Nã qua si
iniustitia uideretur : aliũ peccare. alium
luenc peccata. Sed exco qđ sequitur his
quim coder̃: cõminationis suȩ pcepti scan¬
dalũ soluit̃ Nenimideo puniunt᷑ int̃tia
& quarta generatione. quia deliquer᷑
patres eoꝵ: cũ patres potius qui fuer̃ pec¬
catores puniri debuer : sedq patrũ exsti¬
terunt emulatores &oder dm̃: heredita¬
rio malo & impi&ate perier̃ in ra mos qͦ q

Expanded text:
icente Domino: Discedite a me in ignem ejus . Possumus et alio modo hanc sentensententiae damnatio permaneat. Nam quasi injustitia videretur alium peccare, et alium luere peccata. Sed ex eo quod sequitur, his qui me oderunt, comminationis sive praecepti scandalum solvitur. Non ideo enim puniuntur in tertia et quarta generatione, quia deliquerunt patres eorum, cum patres potius qui fuerunt peccatores puniri debuerunt; sed quia patrum exstiterunt aemulatores, et oderunt Deum, haereditario malo et impietate perierunt, in ramos q
Abbreviated transcription (Latin):
citur. Dix̃q morses adaaron. Sum euas
unũ &mitteibimanna quantũ potest ca¬
peregomor: & reponecoram dño adseruap¬
dum in generationes ur̃as. sic̃ p̃cepit dñs
morsi Posuitq illud aaroꝵ in tab̵naculo
Aꝙ reseruandũ &c&. Queri potest ubi aaron
poner& antedm̃ : quando necullũ simula chr̃u
fuit. Nec arca testam̃tiiã fuerat instituta:
anforteideo defuturo dix̃ repones ut intel¬
legeretur tunc antedm̃ posse reponi qͥnđo
futura erat archa : an potius antedm̃ dictũ ÷.
qđ fit ipsa deuotione offerendi. in quocũq
loco poneret᷑ : Vbi enim nonds̃ sed illuo qđ
adiungit & reposuit aaron ante testimoni¬
um ad seruandũ : priorẽ magis sepsũ asserit :
Hoc enimmodo scripturad ꝑ prolemsin:
qđ postea factũ ÷ cum . eẽ. cȩpit tab naculũ
testimonii Filii aute is rł comeder̃ manna

Expanded text:
citur. Dixitque Moyses ad Aaron: Sume vas citur. Dixitque Moyses ad Aaron: Sume vas unum, et mitte ibi manna, quantum potest capere gomor; et pone coram Domino ad servandum in generationes vestras, sicut praecepit Dominus Moysi. Posuitque illud Aaraecepit dominus. quaeri potest, ubi Aaron poneret ante deum, quando nec ullum simulacrum fuit nec arca testamenti iam fuerat instituta. an forte ideo de futuro dixit., repones", ut intellegeretur tunc ante deum posse reponi, quando futura erat arca? an potius "ante deum- dictum est quod fit ipsa deuotione offerendi. in quocumque loco poneretur? ubi enim non deus? sed illud quod adiungit: et reposuit Aaron ante testimonium ad reseruandum, priorem magis sensum adserit. hoc enim modo scriptura dixit per prolepsin quod postea factum est, cum esse coepit tabernaculum testimonii. Filii autem Israhel ederunt manna
Abbreviated transcription (Latin):
facit. In hac duplũ recondit: qui & bene uiuit
sabbatum non corrũpebatur Bonaenĩ opera
faciti ꝓpter futurã requiem infuturo scło
ꝑmanent: qui uero in fideles erant. & p̃ter
causam sabbati seruabant demanna: bullie¬
bant ex ea uermes & conputres cebat Sic
& qui ꝓpt̃ p̃sentẽ uitã & amorem scłi thes au¬
rizant. his & ille uermis ebullit qui ñ morit᷑
lstisunt uermes quos generat auaritia. & di¬
uitia rum cȩca cupiditas: his quihabent pecu Ac¬
nias. & uidentes in necessitate fr̃s suos. lau¬
dunt ab eps uiscera sua. Sed & quip susceptũ
uerbu dĩ peccat: efficitur ei ipsũ uerbumdĩ
uermis. qui eiꝰ seꝑ conscientiam fodiat: &ar¬
chana pectoris rodat. Quãquã & uermis sit
xpc̃: ipsoloquente. Ego aut̃ sum ermis. & ñ
homo Sicut enim ipse ÷ alii sinruinã aliis
in resurrectionẽ: ita &ipse in manna fidelib
quide dulcedo mellis: in fidelib uermis effi¬

Expanded text:
facit. In hac duplum recondit, qui et bene vivitfacit. In hac duplum recondit, qui et bene vivitbatur propter sabbatum, non corrumpebatur. Bona enim opera facta propter futuram requiem in futuro saeculo permanent. Qui vero infideles erant, et praeter causam sabbati servabant de manna, ebulliebant ex eo vermes et computrescebat. Sic et qui propter praesentem vitam et amorem saeculi thesaurizant, his et ille vermis ebullit qui non morietur. Isti sunt vermes, quos generat avaritia et divitiarum caeca cupiditas. Hi sunt qui habent pecunias, et videntes in necessitate fratres suos, claudunt ab eis viscera sua. Sed et is qui post susceptum Dei verbum peccat, efficitur ei ipsum Dei verbum vermis, qui ejus semper conscientiam fodiat, et arcana pectoris rodat; quanquam et vermis sit Christus, ipso loquente: Ego autem sum vermis et non homo . Sicut enim ipse est aliis in ruinam, aliis in resurrectionem, ita et ipse in manna, fidelibus quidem dulcedo mellis, infidelibus vermis effi
Abbreviated transcription (Latin):
quide suꝑnis accipitur: ianhu uocatur Man hu
dicimꝰ: qͣnđ hoc qͦđ cernimꝰ nescientes ad mrant᷑
Suꝑnũ igitur manna anima ꝑcipi᷑&: cuꝑuocẽ
conpunctionis eleuata nouam speciem interpe
refectionis obstupescit: ut diuina dulcdine
replete iure respondeat quid÷ hoc: Qꝗͣdum
abin fima cogittione sus penditur.: Etquȩ de
suꝑnis conspicit insolite mbratur. Ettũ hac
uoce torporis nr̃i surditas rumpitur: uet̾ te¬
uitȩ ꝓtinusus mutatur Utanima suꝑno spũ
afflata & in sumis appettit quȩ contẽpserat.
&rtẽpnat in infimis quetippetebat Hoc aut̃
manna minutũ erat sicut sem̃ coriandri album
& succue. Quiduerbodĩ minutius.: quidue
subtilius : autquid dulcis. & suauius eloqui¬
is dĩ : ques̃ suꝑmel & facuũ : sed quid ÷ qđ sexta
die duplum colligiiubetur: qđ &iã sufficiat
in saibbato: Sex tadies ista : sexta &as mundi
in qua nc̃ sumꝰ. In hacergo duplum colligit.

Expanded text:
qui de supernis accipitur, manhu vocatur; Manhu qui de supernis accipitur, manhu vocatur; Manhu dicimus, quando hoc quod cernimus nescientes admiramur. Supernum igitur manna anima percipit, cum per vocem compunctionis elevata novam speciem internae refectionis obstupescit, ut divina dulcedine repleta jure respondeat, Quid est hoc? quia dum ab infima cogitatione suspenditur, ea quae de supernis conspicit insolite miratur. Et quia cum hac voce torporis nmutatur: ut anima superno spiritu afflata, et in summis appetat quae contempserat, et contemnat in infimis quae appetebat. Hoc autem manna minutum erat sicut semen coriandri, album et suave. Quid verbo Dei minutius, quidve subtilius, aut quid dulcius et suavius eloquiis Dei, quae sunt super mel et favum? Sed quid est quod sexta die duplum colligi jubetur, quod etiam sufficiat in sabbato? Sexta dies ista est sexta aetas mundi, in qua nunc sumus. In hac ergo duplum colligit,