comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
apparer& : & sita est. utrum ipse sumebat. Aneum alius
induebat. sicut & post eius mortem. moyses filiũ fratris
sui Siergo abalio ueftiebatur: num quid nam poterat
a secundo summus. prȩsertim quia talis erat uestis. ut
eum ab alio indui necesse fuerit. Ansic induebatur prius
utͦiam postea Nonenim semel indutus non eam ponebat
aut cum non potuiss& non eam resumebat: fieri ergo fostas¬
se poterat. ut secundi uestirent primum: Obsequendo
non excellendo. Unde autem apparebat quis nam filioꝵ
summosacerdoti succedere deber&. Non enim primogenitũ
aut maiorem scriptura definiuit. nisi intellegamus
aliquo diuino inditio fieri solere. siue perꝓph&am. si¬
ue quolib& aliomodo. quo consuli ds̃ sol&: quam quam
excontentione. res peruenisse uideatur : ut post ea
Propter ea fuerint plures summi sacerdotes. quia conten¬
dentib excellentioribus. litis finiendȩ causa. pluribus
honor ipse tribuebatur

Expanded text:
adpareret? et si ita est: utrum ipse sumebat an eum alius adpareret? et si ita est: utrum ipse sumebat an eum alius induebat, sicut et post eius mortem Moyses filium fratris sui? si ergo ab alio uestiebatur, numquidnam poterat a secundo summus? praesertim quia talis erat uestis, ut eum ab alio indui necesse fuerit. an sic induebatur prius ut etiam postea? non enim semel indutus non eam ponebat; aut cum posuisset, non eam resumebat. fieri ergo fortasse poterat, ut secundi uestirent primum obsequendo, non excellendo. unde autem adparebat, quisnam filiorum summo sacerdoti succedere deberet? non enim primogenitum aut maiorem scriptura definiuit; nisi intellegamus aliquo diuino indicio fieri solere siue per prophetam siue quolibet alio modo quo consulit deus solet. quamquam ex contentione res prouenisse uideatur, ut postea propterea fuerint plures summi sacerdotes, quia contendentibus excellentioribus litis finiendae causa pluribus honor ipse tribuebatur.
Abbreviated transcription (Latin):
tem iubentur non ascendere sacerdotes. quos intelle¬
gere alios non possumus nisi filios a aron non quiaiam
erant. sed quia futuri erant. hoc eos iam tunc scriptura
appellauit per anticipationem. sicut sunt pleraq talium
locutionum. Nam & filius naue esus appellatus ẽ: Cum
longe postea hoc nomen ei scriptura narr& inpositum
Ambo ergo tunc summi sacerdotes erant moyses & aaron.
anpotius moyses : Aaron uero subillo : An ipse sum mus ꝓpt̃
uestem pontificalem . Ille uero propter excellentius minis¬
terium: Nam a principio eidicitur. ipse tibi quȩ ad popu¬
lum tuilliquȩ ad dm̃. Quȩri &iam potest post mostem
moysi. quis unguebat successorem summi sacerdotis. qui
succedere nisi defuncto non utiq: poterat An quia iam
unctus erat inter secundos sacerdotes : Idem quippe
fuit oleum. quo & summus & secundi ungebantur. Ues¬
tem tan tum sumebat ille pontifex. qua eius summitas

Expanded text:
tem iubentur non ascendere sacerdotes, quos intelletem iubentur non ascendere sacerdotes, quos intellegere alios non possumus nisi filios Aaron, non quia iam erant, sed quia futuri erant, hoc eos iam tunc scriptura appellauit per anticipationem, sicut sunt pleraque talium locutionum: nam et filius Naue Iesus appellatus est, cum longe postea hoc nomen ei scriptura narret inpositum. ambo ergo tunc summi sacerdotes erant Moyses et Aaron. an potius Moyses, Aaron uero sub illo? an et ipse summus propter uestem pontificalem, ille uero propter excellentius ministerium? nam a principio ei dicitur? ipse tibi quae ad populum, tu illi quae ad deum. Quaeri etiam potest: post mortem Moysi quis ungebat successorem summi sacerdotis, qui succedere nisi defuncto non utique poterat? an quia iam unctus erat inter secundos sacerdotes — idem quippe fuit oleum, quo et summus et secundi ungebantur — uestem tantum sumebat ille pontifex!qua eius summitas
Abbreviated transcription (Latin):
Nunc uero cum sc̃ĩficatur a aron moyses offert & ipse ac¬
cepit pectusculum propositionis. quod antea prȩlocu¬
tus ẽ sacerdoti eẽ dandum. Inde autem puto pectus cu¬
lum in positionis dictum. quia inponebatur inde ad eps.
sicut commemorauit superius desacrificio salutaris
Cum ergo uideatur ab aaron coepisse summũ sacerdoti¬
um. quid putamus fuisse moxsen: siergo sacerdos non fuit.
quomodo per illum omnia illa gerebantur: Si autem
fuit. quomodo summũ sacerdotium ab eius fratre coepis¬
se definimus : Qvam quam &iam psalmus ille ubi dic¬
tum ẽ. moyses & aaron insacerdotib eius : Auferat
dubitationem. quod sacerdos fuit & moyses. Uestem
tamen illam sacerdotalem. quȩ magnum contin& sa¬
cramentũ. Aaron iub&ur accipere. & successorescius
sum mi sacerdotes In exodo antequam omnino ali¬
quid descĩficandis. & quodammodo ordinandis sacer¬
dotib prȩcipiatur. quando moyse ascendente inmon¬

Expanded text:
nunc uero, cum sanctificatur Aaron, Moyses offert et ipse acnunc uero, cum sanctificatur Aaron, Moyses offert et ipse accipit pectusculum inpositionis, quod antea praelocutus est sacerdoti esse dandum. inde autem puto pectusculum inpositionis dictum, quia inponebatur inde adeps, sicut commemorauit superius de sacrificio salutaris. cum ergo uideatur ab Aaron coepisse summum sacerdotium, quid putamus fuisse Moysen? si enim sacerdos non fuit, quomodo per illum omnia illa gerebantur? si autem fuit, quomodo summum sacerdotium ab eius fratre coepisse definimus? quamquam etiam psalmus ille, ubi dictum est: Moyses et Aaron in sacerdotibus eius, auferat dubitationem, quod sacerdos fuerit et Moyses. uestem tamen illam sacerdotalem, quae magnum continet sacramentum, Aaron iubetur accipere et successores eius summi sacerdotes. in Exodo antequam omnino aliquid de sanctificandis et quodam modo ordinandis sacerdotibus praecipiatur, quando Moyse ascendente in mon
Abbreviated transcription (Latin):
censi. adspargendum &iam ex ipso sanguine contra uelũ
sc̃m Reliquum uero sanguinem. fundendũ ad basim al¬
taris holo caustomatum:. Post ea uero quando scĩficatur
aaron : de aspersione sanguinis contrauelum. Nihil dictũ
est. Decornibus autem altaris dictum est. sed non ad¬
di tum ẽ incensi. Ad ditum est autem effundendum
sanguinem adbasim altaris. Non dixit ad basim eius.
Tam quam necesse fuiss & illud altare accipere cuius
cornua sanguine t&igiss&. Proinde quam uis ambigue
sit positum liberum ẽ Tamen ita intellegere factum.
Ut fuerat ante prȩceptum  deuitulo ꝓpeccato. Ut
non eius altaris cornua tacta intellegamus. ad cuius basim
fusus est sanguis. sed tacta cornua altaris incensi. fusum
autem sanguinem adbasim altaris sacrificiorum: supe¬
rius quia generaliter prȩcipiebat. sisacerdos peccass &.
Ipsum sacerdotem unctum & consummatum. quem uult
intellegi summum sacerdo tem. sacrificia ista iussit offerre

Expanded text:
censi, aspergendum etiam ex ipso sanguine contra uelum censi, aspergendum etiam ex ipso sanguine contra uelum sanctum, reliquum uero sanguinem fundendum ad basem altaris holocaustomatum. postea uero, quando sanctificatur Aaron, de aspersione sanguinis contra uelum nihil dictum est, de cornibus autem altaris dictum est, sed non additum est "incensi": additum est autem effundendum sanguinem "ad basem altaris"; non dixit, ad basem eius, tamquam necesse fuisset illud altare accipere, cuius cornua sanguine tetigisset. proinde quamuis ambigue sit positum, liberum est tamen ita intellegere factum, ut fuerat ante praeceptum de uitulo pro peccato, ut non eius altaris cornua tacta intellegamus, ad cuius basem fusus est sanguis, sed tacta cornua altaris incensi, fusum autem sanguinem ad basem altaris sacrificiorum. Superius, quia generaliter praecipiebat. si sacerdos peccasset, ipsum sacerdotem unctum et consummatum, quem uult intellegi summum sacerdotem, sacrificia ista iussit offerre;
Abbreviated transcription (Latin):
& dicit eum qui offert donum sacrificii salutaris sui. pe¬
ctus culum & brachiũ sacerdotib: dare debere. Itatamen
Ut ad eps pectus culi ut offeratur dño cum pinna ie cine¬
ris : cũ superius loquensdesacrificus salutaris. pennã
iocineris cũ adipe uentris. & renum & lumboꝵ offerri
dño preceperit. tacuerit autem de adipe pectusculi.
an quod ibi prȩtermisit hic commemorat: quare ergo
depenna igͣcineris & ibi & hic: anfoste aliquid inter¬
est. quod superius desacrificio salutaris precepit. hic
aũt addidit sui. tamquam aliud sit salutaris. ali¬
ud salutaris sui
um sacrificia propeccatis prius cõmemorar&. uitulum dixti
offerendum propeccato sacerdotis. qui feciss& populum
peccare. postea &iam quando narrauit scriptura. quem¬
ammodum ea quȩ prȩcepit dñs. gesta sunt erga a aron.
& filios eius. dicitur oblatus uitulus propeccato sed supe¬
rius desanguine uituli. cornua tangi precepit altaris in¬

Expanded text:
et dicit eum qui offert donum sacrificii salutaris sui peet dicit eum qui offert donum sacrificii salutaris sui pectusculum et brachium sacerdotibus dare debere. ita tamen, ut adeps pectusculi offeratur domino cum pinna iocineris, cum superius loquens de sacrificiis salutaris pinnam iocineris cum adipe uentris et renum et lumborum offerri domino praeceperit, tacuerit autem de adipe pectusculi? an quod ibi praetermisit, hic commemorat? quare ergo de pinna iocineris et ibi et hic? an forte aliquid interest quod superius de sacrificio salutaris praecipit, hic autem addit "sui", tamquam aliud sit salutaris, alud salutaris sui? Cum sacrificia pro peccatis prius commemoraret, uitulum dixit offerendum pro peccato sacerdotis, qui fecisset populum peccare: postea etiam quando narrauit scriptura, quemadmodum ea quae praecepit dominus gesta sunt erga Aaron et filios eius dicitur oblatus uitulus pro peccato. sed superius de sanguine uituli cornua tangi praecepit altaris in
Abbreviated transcription (Latin):
dipe mosticini. & afera capti. ut sit in omne opus
Omne opus. utiq illito opus. cui tale aliquid necessari¬
um ẽ. unde remansit quȩ ftio quiꝰfiat deadipe cxe¬
rorum animalium. quȩ inmunda sint aduescendum.
Sedcum dicit. Omnem animam perire depopulo suo.
qui ederit adipem eorum pecorum ex quibus dño of¬
fertur. uid&ur definisse illam tantum adpem depeco¬
ribus mundis prohibitam manducari. ex quibus fit sacrifi¬
cium. Quam uis iudaeos audierimus nullum omnino adi¬
pem in escam sumere: sed quid scriptura uoluerit. non quod
illi optinati fuerint requirendum. Deniq non inueniunt
quid recte de adipe faciant. unde se abstinent . & quomodo
eam proiciant. cum dictum sit Omnis ad eps dño sinon
adipem sacrificiorum tantum. sed &iam eorum animaliũ
dequibus i sacrificatur quamuis inmundorũ. hic uolunt in¬
tellegi
Quid sibi uult quȩ desacrificus salutaris Iterum ammon&

Expanded text:
dipe morticini et a fera capti, ut sit in omne opus; dipe morticini et a fera capti, ut sit in omne opus; omne opus, utique illud opus cui tale aliquid necessarium est. Unde remansit quaestio, quid fiat de adipe caeterorum animalium, quae munda sunt ad vescendum. Sed cum dicit omnem animam perire de populo suo, qui ederit adipem eorum pecorum, ex quibus Domino offertur, videtur definiisse illum tantum adipem de pecoribus mundis prohibitum manducari, ex quibus fit sacrificium: quamvis Judaeos audierimus nullum omnino adipem in escam sumere. Sed quid Scriilli opinati fuerint requirendum. denique non inueniunt quid recte de adipe faciant, unde se abstinent, et quomodo eam proiciant, cum dictum sit: omnis adeps domino, si non adipem sacrificiorum tantum sed etiam eorum animalium de quibus non sacrificatur quamuis inmundorum hic uolunt intellegi. Quid sibi uult quod de sacrificiis salutaris iterum admonet
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi redd&: & qua die conuictus fuerit. & delicti sui. af
fer& dño ari&em abouibus sine macula precio. in quo
deliquit. & ex orabit proeo sacerdos ante dñm & remit¬
t&ur illi. deuno ab omnibus quȩ fecit & deliquit in eo.
pene ergo in omnibus factis quȩ dicit peccata ẽẽ. eadem
&iam delicta dicit Qua propter & in differenter eadi¬
ci. mani festitum ẽ multis scripturarum locis & habere
aliquid differentiae. scriptura testatur quaedicit. sicut
boum & ouium. & caprarum . non ed&is. & adeps mosticinoꝵ.
& afera captorum fi& in omne opus. & cibo non ed& ur
Omnis qui ederit adipem apecoribus que offer&is ab cis
hostiam dño. peribit anima illa depopulosuo. Dixerat
superius deadipe. omnis adeps dño. & quȩsiera mus utrũ
omnis omnino pecoris. mundi dumtaxat Nam de inmundis
nulla quȩstio est . & quid de adipe fierit quam uetuit
in escam uenire. Nunc autem dixit quid fier& dea¬

Expanded text:
ipsi reddet et qua die conuictus fueipsi reddet et qua die conuictus fueferet Domino arietem ab ovibus sine macula, pretio in quod deliquit: et exorabit pro eo sacerdos ante Dominum, et remittetur illi de uno ab omnibus quae fecit, et deliquit in eo . Pene ergo in omnibus factis quae dicit esse peccata, eadem etiam delicta dicit. Quapropter et indifferenter ea dici manifestum est multis Scripturarum locis; et habere aliquid differentiae Scriptura testatur, quae dicit, Sicut boum et ovium et caprarum non edetis, et adeps morticinorum et a fera captorum fiet in omne opus, et cibo non edetur. Omnis qui ederit adipem a pecoribus quae offeretis ab eis hostiam Domino, peribit anima illa de populo suo. Dixerat superius, de adipe, Omnis adeps Domino ; et quaesieramus utrum omnis omnino pecoris mundi duntaxat nam de immundis nulla quaestio est; et quid de adipe fieret, quem vetuit in escam venire: nunc autem dixit quid fieret de a
Abbreviated transcription (Latin):
& fecerit unum ab omnibus prȩceptis dñi. quȩ non
oport& fieri . & cognouerit & deliquerit . & acceperit
genti in delictum ad sacerdotem exorabit proeo sacer¬
dos proignorantia eius quam ignorauit. & non sciuit
ipse & remitt&ur illi: deliquit enim delicto delictũ
ante dñm : & adhuc ita dicit. Et locutus est dñs ad mo¬
ysen dicens. Anima quȩcumq peccauerit . & despiciens
despexerit precepta dñi. & mentitus fuerit quȩ sunt
ad proximum. de commendatione aut desoti&ate. aut de
rapina. aut iniuriam fecit aliquam proximo. aut inuene¬
rit perditionem. & mentitus fuerit deeo. & iurauerit in¬
iuste . deuno abomnibus quȩcumꝙ fecerit homo. ita pec¬
c& in his & erit cum peccauerit & deliquerit. & redd&
rapinam quam rapuit. Aut iniuriam quam nocuit. Aut cõ¬
mendatum quod depositum ẽ apud eum. aut perditionẽ
quam inuenit . abomni re qua iurauit proea in iufte . &

Expanded text:
et fecerit unum ab omnibus praeceptis Domini, quae non et fecerit unum ab omnibus praeceptis Domini, quae non oporgenti in delictum ad sacerdotem: et ex-" orabit pro eo sacerdos pro ignorantia eius quam ignorauit et ipse non sciuit et remittetur illi. deliquit enim delicto delictum ante dominum. et adhuc ita dicit: et locutus est dominus ad Moysen dicens: anima quaecumque peccauerit et despiciens despexerit praecepta domini et mentitus fuerit quae sunt ad proximum de commendatione aut de societate aut de rapina aut iniuriam fecerit aliquam proximo aut inuenerit perditionem et mentitus fuerit de eo et iurauerit iniuste de uno ab omnibus quaecumque fecerit homo, ita ut peccet in his, et erit cum peccauerit et deliquerit et reddet rapinam quam rapuit aut iniuriam quam nocuit aut commendatum quod depositum est apud eum aut perditionem quam inuenit ab omni re quam iurauit pro ea iniuste, et
Abbreviated transcription (Latin):
tis dñidĩ sui quod non fi&. nolens. & deliquerit.
item in consequentib Si autem inquit anima una
peccauerit nolens. depopulo terrȩ. in eo quod facit
ab omnibus prȩceptis dñi quod non fi&. & deliquerit.
& cognitum fuerit ei peccatum quod peccauit in ipso.
ltem alibi. anima quȩ cumq iurauerit. diftinguens labi¬
is male facere aut bene facere . secundum omnia quȩ¬
cumq distinxerit homo cum iureiurando: & latuerit
eum. & hic cognouerit . & peccauerit unum ex his. & con¬
fessus fuerit peccatum proquo uocauit aduersus ipsũ.
& offer& prohis quȩ deliquit dño proeopeccato quod
peccauit Item paulo post . & locutus ẽ dñs ad moysen
dicens Anima silatuerit eum obliuione. & peccauerint
deliquit. & pro quo peccauerit a scĩs reftitu&. & quin¬
tas abici& super illud & dabit illud sacerdoti : & sacer¬
dos ex orabit ꝓ eo inari&e delicti & remitt&ur illi
Sequitur adhuc & dicit. Anima quecumq peccauerit.

Expanded text:
tis domini dei sui quod non fiet nolens et deliquerit. tis domini dei sui quod non fiet nolens et deliquerit. item in consequentibus: si autem anima, inquit, una peccauerit nolens de populo terrae in eo quod facit ab omnibus praeceptis domini quod non fiet et deliquerit t cognitum fuerit ei peccatum quod peccauit in ipso. item alibi: anima quaecumque iurauerit distinguens labiis malefacere aut bene facere secundum omnia quaecumque dex his, et confessus fuerit peccatum pro quo peccauit aduersus ipsum, et offeret pro eis quae deliquit domino pro eo peccato quod peccauit. et paulo post: et locutus est dominus ad Moysen dicens: anima si latuerit eum obliuione et peccauerit deliquit; et pro quo peccavit a sanctis, restituet, et quintas adjiciet super illud, et dabit illud sacerdoti: et sacerdos exorabit pro eo in ariete delicti, et remittetur illi. Sequitur adhuc et dicit: Anima quaecumque peccaverit,
Abbreviated transcription (Latin):
sanguine ipsius delictoꝵ non fieri remissionem Item
quod scriptum ẽ. apostolum. nam iudicium quidem
ex uno in condemnationẽ. gratia uero ex multis delic¬
tis iniustificationem Quid aliud quam nomine deli¬
ctoꝵ. &iam peccata conprehensa sunt : In hac quoq ipsa
scriptura leuitici. qua cogimur aliquam inter delictũ¬
& peccatum distantiam . uel inuenire uel credere. itale¬
gitur. cum de his ipsis que propeccatis offerenda iu¬
bebantur sacrificiis. d̃s loquer&ur. Si autem omnis
inquit sinagoga filiorum isra hel ignorauerit. & la¬
tuerit uerbum ab oculis sinagȩ. & fecerit unum ab
omnibus mandatis dñi. quod non fier&. deliqueriN
& cognitum illis fuerit peccatum quod peccauerunt
ineo. Ecce ubi dixit . & deliquerint. ubi continuo
peccatũ quod peccauerunt Aodidit hoc ipsum utiꝙ
quod deliquerunt Et paulo post. si autem princeps
inquit peccauerit . & fecerit unum. ab omnib: prȩcep¬

Expanded text:
sanguine ipsius delictorum non fieri remissionem? item sanguine ipsius delictorum non fieri remissionem? item quod scriptum est apud apostolum: nam iudicium quidem ex uno in condemnationem, gratia uero ex multis delictis in iustificationem, quid aliud quam nomine delictorum etiam peccata conprehensa sunt? In hac quoque ipsa scriptura Leuitici, qua cogimur aliquam inter delictum peccatumque distantiam uel inuenire uel credere. ita legitur, cum de his ipsis quae pro peccatis offerenda iubebantur sacrificiis deus loqueretur: si autem omnis, inquit, synagoga filiorum Israhel ignorauerit et latuerit uerbum ab oculis synagogae et fecerit unum ab omnibus mandatis domini quod non fiet et deliquerint et cognitum illis fuerit peccatum quod peccauerunt in eo. ecce ubi dixit: et deliquerint, ibi continuo peccatum quod peccauerunt" addidit, hoc ipsum utique quod deliquerunt. et paulo post: si autem princeps, inquit, peccauerit et fecerit unum ab omnibus praecep
Abbreviated transcription (Latin):
sunt abscondita. Uelut alio modo rep&ens eandem
sententiam : Nec ab eadem ratione discordat. quod pau¬
lo ante cõmemoraui apostoli dictum Si prȩocupatus
fuerit homo in aliquo delicto Hincenim quod prȩoc¬
cupatum dicit. in prudentem lapsum eẽ significat Pec¬
catum uero ad scientem ꝑtinere . apostolus iacobus tam¬
quam definiens ait. Scienti igitur bonum facere & non
facienti. peccatum ẽ illi: sed siue illa siue ista. siue aliqua
alia differentia sit peccati & delicti. nisi aliqua ess&.
nonscriptura ita loquer&ur ut dicer&. quomodo
quod ꝓpeccato. ita quo d pro delicto. lex unaẽ eorum:
indifferenter autem plerumq: dicuntur . Vt & pecca¬
tum nomine delicti. & delictum nomine peccati appel¬
l&ur: Neq enim cumdicitur inbaptis mo fieri remissio
peccatorum. Nonfit &iam delictoꝵ. Nec tamen utrumq:
nem suum in remissione peccatoꝵ Numquid quo non
ait & delictorumꝰ Ideo quisquam dicere audebit. in

Expanded text:
sunt abscondita, uelut alio modo repetens eandem sunt abscondita, uelut alio modo repetens eandem sententiam. nec ab eadem ratione discordat quod paulo ante commemoraui apostoli dictum: si praeoccupatus fuerit homo in aliquo delicto; hinc enim quod praeoccupatum dicit, inprudenter lapsum esse significat. peccatum uero ad scientem pertinere apostolus Iacobus tamquam definiens ait: scienti igitur bonum facere et non facienti peccatum est illi. sed siue illa siue ista siue aliqua alia differentia sit peccati et delicti, nisi aliqua esset, non scriptura ita loqueretur, ut diceret: quomodo quod pro peccato ita et quod pro delicto, lex una est eorum. Indifferenter autem plerumque dicuntur, ut et peccatum nomine delicti et delictum nomine peccati appelletur. neque enim cum dicitur in baptismo fieri remissio peccatorum non fit etiam delictorum; nec tamen utrumquenem suum in remissionem peccatorum. numquid quoniam non ait et delictorum, ideo quisquam dicere audebit in
Abbreviated transcription (Latin):
prȩter significat. ut amelia quod uocatur negligen¬
tia. uideatur sonare sine cura. plemmelia prexer cu¬
plemmelian . non delictum. sed negligentiam interpre¬
tari maluerunt. Inlatina autem lingua. quid aliud ne¬
glegitur nisi quod non legitur. idest non elegitur.
Unde &iam lege alegendo idest ab eligeno latini au¬
ctores appellatam eẽ dixerunt : His quodam modo
uestigiis collegitur. quod ille delinquit quibonum
dereliquit : & relinquendo abono cadit. quia neglegit.
Idest non legit: Peccatum uero unde sit dictum. quod grece
amaria dicitur . in neutra lingua. Mihi interimꝰ occur¬
rit: potest &iam uideri illud eẽ delictum. quod inpru¬
denter id est ignoranter : illud peccatum. quod absci¬
ente commitatur : Huic differentiȩ uidentur ista tes¬
timonia consonare diuina: delicta quis intellegit &
illud. quoniam tufȩcisti in prudentiam maeam: conti¬
nuo quippe secutus aduinxit. Et delicta mea ate non

Expanded text:
sXeta, praeter significat, ut ajIIXeia, quod uocatur neglegensXeta, praeter significat, ut ajIIXeia, quod uocatur neglegentia, uideatur sonare sine cura, rcXrafIIXeta praeter curi irXrfi.jIIXs\'.av non delictum, sed neglegentiam interpretari maluerunt. in latina autem lingua quid aliud neglegitur nisi quod non legitur, id est non eligitur? unde etiam legem a legendo, id est ab eligendo latini auctores appellatam esse dixerunt. his quodam modo uestigiis colligitur, quod ille delinquit, qui bonum derelinquit et relinquendo a bono cadit, quia neglegit, id est non eligit. peccatum uero unde sit dictum, quod graece cip.cxpttrx dicitur, in neutra lingua mihi interim occurrit. Potest etiam uideri illud esse delictum quod inprudenter, id est ignoranter, illud peccatum, quod ab sciente committitur. huic differentiae uidentur ista testimonia consonare diuina: delicta quis intellegit? et illud: quoniam tu scisti inprudentiam meam; continuo quippe secutus adiunxit: et delicta mea a te non
Abbreviated transcription (Latin):
clina amalo & facbonum : Ita indamnabili aliud sit
declinare abono. aliud facere malum. & allud delic¬
tum. hoc peccatum sit: Nam & ipsum uocabulum sidis¬
cutiatur. quid aliuo sonat delictũ. nisi derelictum:
& quid dereliquit quideliquit. nisi bonum: Creci&iam
duo nomina usitata. huic pesti inposuerunt: nam delic¬
Isto ipso quippe loco leuitici. plemmelia est. Apostolus
autem ubi dicit. Si prȩ ocupatus fuerit homo inaliquo
delicto. paraptomati grecus hab&. quorum nominum
siorigo discuciatur . Inparaptomate tam quam decide¬
re intellegitur. qui deliquit. Unde cadauer quod
latini acadendo dixerunt. grece ptoma dicitur a po
tupiptin. idest abeo quod ẽ cadere Qui ergo peccan¬
do malum fecit. prius delinquendo abono cadit: &
plemmelia simile nomenẽ neglegentiȩ Nam grece ne¬
glegentia a melia dicitur. quia curȩ nonẽ quod negle¬
ticula ergo quȩ additur. plen. ut dicatur plemmelia

Expanded text:
clina a malo et fac bonum, ita in damnabili aliud sit clina a malo et fac bonum, ita in damnabili aliud sit declinare a bono, aliud facere malum et illud delictum, hoc peccatum sit. nam et ipsum uocabulum si discutiatur, quid aliud sonat delictum nisi derelictum? et quid derelinquit qui delinquit nisi bonum? Graeci etiam duo nomina usitata huic pesti inposuerunt. nam delic.ILśÀE!CX. isto ipso quippe loco Leuitici TrXrafjLeXcta est. apostolus autem ubi dicit: si praeoccupatus fuerit homo in aliquo delicto, KapazttifxaTt graecus habet. quorum nominum si origo discutiatur, in "paraptomate" tamquam decidere intellegitur qui delinquit unde cadauer, quod Latini a cadendo dixerunt, graece r.-.cop.cx dicitur aito TOU iciKtsiv, id est ab eo quod est cadere. qui ergo peccando malum facit, prius delinquendo a bono cadit. et irXr,ifIIXsta simile nomen est neglegentiae; nam graece neglegentia aIIXe\'.a dicitur, quia curae non est quod negleticula ergo quae additur ri.rv, ut dicatur irXr,i.x
Abbreviated transcription (Latin):
Et istaẽ lex ari&is. qui pro delicto est. sc̃ã sc̃oꝵ sunt.
id est adsacerdotes ꝑtinent manducanda
Quid ẽ quod deari&e prodelicto cum dixiss&&. legemꝙ¬
sacrificu ex posuis s&. ait. Quomodo quod ẽ ꝓpeccato.
ita & id quod prodelicto. lex una est eorũ: quȩritur
interpeccatum & delictum. quȩ sit differentia: quo
sinulla ess&. nullomodo dicer&ur. quomodo quod
propeccato. ita & quod prodelicto. Quam uis enim lex
eius quȩ sacrificium nihil dift&. quia lex una eft
eorũ. tamen ipsa duo quoꝵ unum ẽ sacrificium. id est
peccatum & delictũ. si interse nihil differrent. & si
unius rei duo nomina essent. noncurar& scriptura
tam diligenter commendare. unum eẽ utrius sa¬
crificium. Fortusse ergo peccatum ẽ ꝑ petratio mali.
delictum aut̃ desertio boni Ut quem ammodum in
laudabili uita. Aliud est declinare amalo. aliud face¬
re bonum quod amꝰmonemur. dicente scriptura: De¬

Expanded text:
Et ista est lex arietis qui pro delicto est: sancta sanctorum Et ista est lex arietis qui pro delicto est: sancta sanctorum id est ad sacerdotes per- • tinent manducanda. Quid esacrificii exposuisset, ait: Quomodo quod est pro peccato, ita et id quod pro delicto; lex una est eorum . Quaeritur inter peccatum et delictum quae sit differentia; quoniam si nulla esset, nullo modo diceretur: quomodo s o quod pro peccato ita et quod pro delicto. quamuis enim lex eiusque sacrificium nihil distet, quia lex una est eorum, tamen ipsa duo. quorum unum est sacrificium, id est peccatum et delictum, si inter se nihil differrent et si unius rei duo nomina essent, non curaret scriptura tam diligenter commendare unum esse utriusque sacrificium. Fortasse ergo peccatum est perpetratio mali, delictum autem desertio boni, ut, quemadmodum in laudabili uita aliud est declinare a malo, aliud facere bonum, quod admonemur dicente scriptura: de
Abbreviated transcription (Latin):
& omne sacrificium sacerdotis holocaustum erit. &
non d&ur : hoc ergo dixerat. omne consũmabit᷑. XII.
Hesacrificio propeccato cum dicer&. sacerdos inquit
qui inpon& illud manducauit illud. Non hoc quod in¬
pon& manducabit: Nam illud igni consum&ur. sed quod
inde remanserit Non enim holo caustũm ẽ ut totum
ardeat in altari : dicit autẽ postea. omnia quȩ ꝓpeccatos.
ex quib inltum fuerit asanguine eoꝵ intabernaculũ
testimonii. ex orar in scõ. non ed&ur. sed igni concre¬
mabitur. Quomodo ad sacerdotes pertinent manducan¬
da quȩ remanent desacrificus ꝓ peccatis. Quod intel¬
legendum ẽ. hȩc açcepta eẽ. de quoꝵ sanguine tangit᷑
illud altare incensi. in tabernaculo testimonii Hoc
enim iussit fieri superius deuitulo. quem propeccato
suo sacerdos offer&. et deuitulo quem propeccato uni¬
uersȩ sinagȩ. Ut carnes quȩ remanserint. foris extra
castra conburant᷑: hoc & modo breuit᷑ cõmemorau̾

Expanded text:
 omne sacrificium sacerdotis holocaustum erit et  omne sacrificium sacerdotis holocaustum erit et non edetur. hoc ergo dixerat: omne consummabitur. De sacrificio pro peccato cum diceret, sacer dos, inquit, qui inponet illud, manducabit illud. non hoc quod inponet manducabit — nam illud igni consumetur — sed quod inde remanserit; non enim holocaustum est, ut totum ardeat in altari. dicit autem postea: omnia quae pro peccato sunt ex quibus inlatum fuerit a sanguine eorum in tabernaculum testimonii exorari in sancto non edetur, sed igni concremabitur. quomodo ergo ad sacerdotes pertinent manducanda, quae remanent de sacrificiis pro peccatis? quod intellegendum est haec excepta esse, de quorum sanguine tangitur illud altare incensi in tabernaculo testimonii. hoc enim iussit fieri superius de uitulo, quem pro peccato suo sacerdos offerret, et de uitulo, quem pro peccato uniuersae synagogae, ut carnes quae remanserint foris extra castra conburantur; hoc et modo breuiter commemorauit.
Abbreviated transcription (Latin):
leo fi& consparsa: affer& eam fresa idest eam simila¬
ginem : deinde dicit fresa. sitamen hoc recte interpre¬
tatum ẽ. ex illo quod grecus. hab&. eri&u & pluralit̃
hoc posuit genere neutro: Non enim fresam tamquam
eandem similaginem quam dixerat consparsam Hȩc
autem fresa. sacrificium de fragmentis ẽẽ dicitur. Utrũ
ergo fresa dicat ipsa fragmaenta. idest comminuta.
an ipsa minutissima similaginis fresa dixerit: non ẽ
euidens¬
Sequitur autem & dicit. sacrificium in odorem suauitatis
dño. sacerdos unctus quipro ex filus eius. faciet illud
propter hoc fortasses dixerat sempi ternum. ut hoc
faciat omnis summus sacerdos. quando succedit mostuo.
eo die quo unctus fuerit Adiunxit enim & ait: Lex
a&erna. cum possit &iam a&ernum secun dum intellegi
quod significat
Sequitur autem. omne consummabitur: quod habet
xerunt omne inponetur: ubi uult intellegi ẽẽ holo¬
caustum. quia nihil exinde reman&: deniq adiungit.¬

Expanded text:
leo fiet, consparsam offeret eam, fresa, id est eam similaginem. deinde dicit" fresa", si tamen hoc recte interpretatum est ex illo quod graecus habet ipr/.xa et pluraliter hoc posuit genere neutro. non enim ait fresam tamquam eandem similaginem, quam dixerat consparsam. haec autem fresa sacrificium de fragmentis esse dicit. utrum ergo fresa dicat ipsa fragmenta, id est comminuta, an ipsa minutissima similaginis fresa dixerit. non est euidensSequitur autem et dicit: sacrificium in odorem suauitatis domino. sacerdos unctus qui pro eo ex filiis eius faciet illud. propter hoc fortasse dixerat "sempiternum", ut hoc faciat omnis summus sacerdos, quando succedit mortuo eo die quo unctus fuerit; adiunxit enim et ait: lex aeterna, cum possit etiam aeternum secundum id intellegi quod significat. Sequitur autem: omne consummabitur, quod habet xerunt: omne inponetur. ubi uult intellegi esse holocaustum, quia nihil exinde remanet. denique adiungit: et
Abbreviated transcription (Latin):
Iurpitudinem mulieris & filiȩ eius non reuelauis. id est neput&
quis quam licere sibi ducere filiam uxoris suȩ. simul enim muli¬
eris & filiȩ eius. non lic& reuelare turpitudinem eius. idest
ambabus misceri & matri & filiȩ

Expanded text:
urpitudinem mulieris et filiae eius non reuelabis: id est, ne putet quisquam licere sibi ducere filiam uxoris suae. simul enim mulieris et filiae eius non licet reuelare turpitudinem eius, id est ambabus misceri et matri et filiae.
Abbreviated transcription (Latin):
mus Ideo dicit duas bases columnae uni. in ambas par.¬
tes eius Nam quae sunt ambae partes. nisi inferior
Quod octo columnas & bases earum sedecim secundum
supra dictam rationem aposterioribus tabernaculi scri¬
ptura dicit. Cum superius sex dixerit. intellegitur
adnumeratis duabus angularibus octo fieri
c.xii.

Expanded text:
mus. ideo dicit: duas bases columnae uni in ambas parmus. ideo dicit: duas bases columnae uni in ambas partes eius. nam quae sunt ambae partes nisi superior Quod octo columnas et bases earum sedecim secundum supra dictam rationem a posterioribus tabernaculi scriptannumeratis duabus angularibus octo fieri. CXII.
Abbreviated transcription (Latin):
remissae sunt iniquitates. & quorum tectu sunt peccate :
Deniq: iub& ea uela cooperiri pellibus arietinis rubricatis¬
Aries autem rubricatus. cui non occurrat xp̃c passione
cruentatus Significantur. his etiam mastyres sci.
quorum orationibus propitiatur ds peccatis populi sui¬
psis denique super laciuntur pelles iacinethinae. ut sig¬
nficetur uita aeterna uriditate. tamquam uigore
perpetuo¬
acies duos anconiscos columnȩ Uni consistentes exad¬
uerso. hoc ẽ unum hinc &unum inde delateribus co¬
lumnae Anconiscos autem dicit. quod uulgo uocamus
ancones sicut sunt incolumnis cellarum uinariarum.
quibus incumbunt ligna quae cupas ferunt Ducta
ẽ autem similitudo uerbi acubitis ubi flectuntur.
manus quibus incumbunt recumbentes. qui grece
a ses columnarum duas uni. Bases non eas tantum ui¬
detur dicere scriptura quibus columnae abimo ful¬
ciuntur. sed etiam superiores. quae capitella nos dici¬

Expanded text:
remissae sunt iniquitates et quorum tecta sunt peccata. remissae sunt iniquitates et quorum tecta sunt peccata. deinde iubet ea uela cooperiri pellibus arietinis rubricatisaries autem rubricatus cui non occurrat Christus passione cruentatus? significantur his etiam martyres sancti, quorum orationibus propitiatur deus peccatis populi sui. ipsis denique superiaciuntur pelles hyacinthinae, ut significetur uita aeterna uiriditate tamquam uigore perpetuoacies duos anconiscos columnae uni consistentes ex aduerso, hoc est: unum hinc et unum inde de lateribus columnae. anconiscos autem dicit, quod uulgo uocamus ancones, sicut sunt in columnis cellarum uinariarum, quibus incumbunt ligna quae cupas ferunt. ducta est autem similitudo uerbi a cubitis, ubi flectuntur manus. quibus incumbunt recumbentes, qui graece Bases columnarum duas uni. bases non eas tantum uidetur dicere scriptura, quibus columnae ab imo fulciuntur. sed etiam superiores, quae capitella nos dici
Abbreviated transcription (Latin):
ea opere textoris. quid aliud quam inhis omnibus multitu¬
dinem scientiae commendat : quod Interprẽtatur cherubim
t facies uela capellatia. operire super tabernaculum Undeci
uela facies. Ea quae capillatia. uela sint. Idest cilicina.
Undecim dicuntur eẽ Inpeccatis quippe transgressio est
Iransgressio uero undenario numero significatur. quonĩa
trans greditur. denarium. hoc ẽ legem Ideo ipsa undecim
per septenarium multiplieata. faciunt seꝑtuaginta
septem Ubi significauit dñs uniuersam remissionem
peccatorum dicens Non solum septies. uerum etiam
septuagies septies. Quot generationes reperiuntur.
cum lucas abaptismo dñi numerans. sursum uersus ascen¬
dit. & peruenit per adam vsque adxpm Ad hoc enim
fit significatio peccatorum in his velis. ut per confessio¬
nem exprimantur. & per gratiam quac datu ẽ ecclesiae
aboleantur. hoc ẽ tegantur. Unde dicitur. Beati quoꝵ

Expanded text:
ea opere textoris, quid aliud quam in his omnibus multituea opere textoris, quid aliud quam in his omnibus multitudinem scientiae commendat, quod interpretatur "Cherubin?" Et facies uela capillacia operire super tabernaculum; undecim uela facies ea. quae capillacia uela sunt, id est cilicina, undecim dicuntur esse. in peccatis quippe transgressio est. transgressio uero undenario numero significatur, quoniam transgreditur denarium, hoc est legem. ideo ipsa undecim per septenarium multiplicata faciunt septuaginta septem. ubi significauit dominus uniuersam remissionem peccatorum dicens: non solum septies uerum etiam septuagies septies, quot generationes reperiuntur. cum Lucas a baptismo domini enumerans sursum uersus ascendit et peruenit per Adam usque ad deum. ad hoc enim fit significatio peccatorum in his uelis. ut per confessionem exprimantur et per gratiam quae data est ecclesiae aboleantur, hoc est tegantur: unde dicitur: beati quorum
Abbreviated transcription (Latin):
ecem auleorum iub& fieri tabernaculum. cum sit decalogss
legis. aulea uero significant latitudinem propter. facilitatẽ
Caritas quippe plenitudo legis ẽ. & non nisi caritati sunt prȩ¬
cepta facilia: Unde ipsa dilatatio commendatur. cum
dicitur . dilatasti gressus meos subtus me. & non sunt infir¬
mata uestigia mea Sed quoniam ista dilatatio ꝑ gratiam
fit dĩ. Caritas enim dĩ diffusa ẽ incordibus nr̃is. non per nos
ipsos sed propter sp̃m sc̃m qui datus ẽ nobis Ideo hic mystice
ipse numerus etiam commendatur. qui pertin& etiam ad
spm scm. perquem lex possit impleri Dicitur enim auleum
longitudinem debere habere incubitis uiginti octo Iste
Autem numerus quia per septenarium diuidendus est.
significauit cum dicit latitudinem auleae incubitis quat¬
tuor Quater enim septeni. fiunt uiginti octo Et est
etiam iste numerus perfectus. quia sicut senarius suispar¬
tibus constat. Quod uero tam sepe dicit cherubim. facies

Expanded text:
ecem aulaeorum iubet fieri tabernaculum, cum sit decalogus legis. aulaea uero significant latitudinem propter facilitatem. caritas quippe plenitudo legis est, et nonnisi caritatis sunt praecepta facilia. unde ipsa dilatatio commendatur, cum dicitur: dilatasti gressus meos subter me, et non sunt infirmata uestigia mea. sed quoniam ista dilatatio per gratiam fit dei — caritas enim dei diffusa est in cordibus nostris non per nos ipsos, sed per spiritum sanctum qui datus est nobis — ideo hic mystice ipse numerus etiam commendatur, qui pertinet etiam ad spiritum sanctum, per quem lex possit inpleri. dicitur enim aulaeum longitudinem habere debere in cubitis uiginti octo. iste autem numerus quia per septenarium diuidendus est, significauit, cum dicit latitudinem aulaei in cubitis quattuor. quater enim septeni fiunt uiginti octo. et est etiam iste numerus perfectus, quia sicut senarius suis partibus constat. quod uero tam saepe dicit: Cherubin facies
Abbreviated transcription (Latin):
ueri potest utrum mentitus fuerit aod iudex quan¬
do occidit eglom regem moab Cum enim solus
soli insidiar&ur. ut cum percuter& hoc illiait.
Uerbum occultum mihi est adte rex. Ut ille a se om̃s
quicum illo fuerant remouer&. Quod cum factum
ess& iterum dixit aod Uerbum dĩ mihi adterex
Sed potest nonesse mendacium. quandoquidem uer¬
bi nomine sol& &iam factum appellare scriptura
& reuera ita erat:. Quod aũt dixit uerbum dĩ in¬
tellegendũ est hoc illi dm̃ ut facer& praecepisse
qui eum populo suo excitauerat saluatorem. sicut il¬
lis temporibus talia fieri diuinitus opor tebat. XXII.
& concluscrunt ad ipes uulnus. quando percussus est :
sed intellegendũ est ea locutione dictum: quȩ so¬
l& a contrario intellegisicut dicitur lucus quod mi¬
nime luceat. Et abundare respond&ur. quod ñ
est. Et bene dixit regi. promaledixit. sicut scriptũ
est in regnorum danabuete. Nam inca inter pre¬

Expanded text:
uaeri potest utrum mentitus fuerit Aod iudex, quanuaeri potest utrum mentitus fuerit Aod iudex, quando occidit Eglom regem Moab. cum enim solus soli insidiaretur, ut eum percuteret, hoc illi ait: uerbum occultum mihi est ad te, rex. ut ille a se omnes, qui cum illo fuerant, remoueret. quod cum factum esset, iterum dixit Aod: uerbum dei mihi ad te, rex. sed potest non esse mendacium, quandoquidem uerbi nomine solet etiam factum appellare scriptura; et reuera ita erat. quod autem dixit: uerbum dei, intellegendum est hoc illi deum ut faceret praecepisse, qui eum populo suo excitauerat saluatorem, sicut illis temet concluserint adipes vulnus, quando percussus est. Sed intelligendum est ea locutione dictum, quae solet a contrario intelligi, sicut dicitur lucus, quod minime luceat; et abundare respondetur, quod non est; et benedixit regi, pro maledixit, sicut scriptum est in Regnorum libro de Nabuthe . Nam in ea interpre
Abbreviated transcription (Latin):
enim casum hic debemus accipere. tamquã
dicer&ur gotoelem Aduer tendum est aũt.
quod saluatorem dicat. &iam hominem per
quem ds̃ saluos faciat Nam clamauerunt
filii isrł ad dnm̃. & excita uit dñs saluatorẽ
isra hel & salua uit eos. gotonihel filium ceneꝵ fra¬
trem caleb iuniorem ipsius. & exaudiuit eos. In¬
ter illa aũt quȩ appellantur yperbata. hoc genus
rarum est. quõ hab& & illud quod greci uocant
rsterologiam: Quod enim ait postea. & exaudi¬
uit eos. siprius ponatur. fit sermo lucidior Nam
quod hic interpositum est . & saluauit eos & postea dic¬
tum est gothoniel: ut gothonielem filium Zener:
Siita dicer&ur. planius ficr&. & excitauit dñs sal¬
uatorem isrł. gothoniel filium tenet & saluauit
Qua draginta annos qui euisse terram promissionis
abellis. subgothoniele iudice. scriptura testatur
Quantum temporis primordia romani imperii. subnũ¬
ma pamphilio tantum modo rege pacato. habere
potuerunt¬

Expanded text:
enim casum hic debemus accipere, tamquam enim casum hic debemus accipere, tamquam diceretur " Gothonielem". aduertendum est autem quod saluatorem dicat etiam hominem, per quem deus saluos faciat. nam clamauerunt filii Israhel ad dominum; et excitauit dominus saluatorem Israhel et saluauit eos, Gothoniel filium Cenez fratrem Caleb iuniorem ipsius, et exaudiuit eos. inter illa autem quae appellantur uxsppotTot, hoc genus rarum est, quoniam habet et illud quod Graeci uocant uotspoXr/tfav. quod enim ait postea: et exaudiuit eos, si prius ponatur, fit sermo lucidior. nam quod hic interpositum est: et saluauit eos, et postea dictum est: Gothoniel — uelut Gothonielem — filium Cenez, si ita diceretur, planius fieret: et excitauit dominus saluatorem Israhel Gothoniel filium Cenez et saluauit Quadraginta annos quieuisse terram promissionis a bellis sub Gothoniele iudice scriptura testatur: quantum temporis primordia Romani imperii sub Numa Pompilio tantummodo rege pacata habere potuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
est aũt in dcutero ex persona dĩ loquentis. de istis gen¬
tibus aduersariis. Non ciciam illos in anno uno. nefiat
terra deserta. & multiplicentur inte bestiae fere
paulatim &itiam illos donec multiplicemini. & cresca¬
tis & heredit&is terram Poterat hanc promissionem
suam seruare dñs erga oboedientes. ut exterminatio
gentium illarum crescentibus is rahelitis. partibus sic¬
r&. cumeorum multitudo terras unde aduersarii ex¬
terminarentur: desertas eẽ nonsiner&. Quod autem
ait nemultiplicentur inte bestiȩ ferȩ. mirumsi non
bestiales quodammodo cupiditates. & libi dines intelle¬
gi uoluit. quȩ solent derepentino successu terrene
fclicitatis existere. Neque enim ds homines ex ter¬
minare poterat. & bestias non poterat uel per¬
dere. uel pasci potius nonper mittere Niiii.
t excitauit dñs saluatorem isrł & saluauit cos
Deinde uelut quȩrereretur quem saluatorem
gothonihel inquit filium cenez Accusatiũu

Expanded text:
est autem in Deuteronomio ex persona dei loquentis de istis genest autem in Deuteronomio ex persona dei loquentis de istis gentibus aduersariis: non eiciam illos in anno uno, ne fiat terra deserta et multiplicentur in te bestiae ferae; paulatim eiciam illos, donec multiplicemini et crescatis et hereditetis terram. poterat hanc promissionem suam seruare dominus erga oboedientes, ut exterminatio gentium illarum crescentibus Israhelitis partibus fieret, cum eorum multitudo terras unde aduersarii exterminarentur desertas esse non sineret. quod autem ait: ne multiplicentur in te bestiae ferae, mirum si non bestiales quodam modo cupiditates et libidines intellegi uoluit, quae solent de repentino successu terrenae felicitatis existere. neque enim deus homines exterminare poterat et bestias non poterat uel perdere uel nasci potius non permittere. Et excitauit dominus saluatorem Israhel et saluauit eos. deinde uelut quaereretur quem saluatorem, Gothoniel, inquit, filium Cenez. accusatiuum
Abbreviated transcription (Latin):
cuius dam honoris ẽ. siue fuit. Et omne inquit cha¬
neum & sidonium & cucum. inhabitantem liba num.
est ut tempta r&ur in ipsis israhel. tam quã dicer&
hoc aũt factumẽ ut temꝰ tar&ur in ipsis isra hel. scire
siaudient mandata dñi. Non ut scir& ds̃ omnium
cognitor &iam futurorum. sed ut scirent ipsi & sua
conscientia uel gloriarentur uel conuincerentur:
utrum audirent mandata dñi quȩ mandauit pa¬
tribus illorum in manumorsi Quõ ergo manifesta
ti sunt . nonse oboedisse dõ in his gentibus quȩ adcorũ
temptationem. idest exertitationẽ atq probationẽ
fuerant derelictȩ: Propter ea dixit ds̃ uel illa in
quibus aperte missus angelus. & locutus ex pressus ẽ
uel paulo ante ubi ait Propter quod tanta dere¬
linquit gens hȩc testa mentum meum. quod manda ui
patribus corum & non obȩdierunt uoci mee & ego
non apponam auferre uirum a facie ipsorum. Dictum

Expanded text:
cujusdam honoris est, sive fuit. Et omnem, inquit, Chacujusdam honoris est, sive fuit. Et omnem, inquit, Chananaeum, et Sidonium, et Evaeum inhabitantem Libanum est, ut tentaretur in ipsis Israhel. tamquam diceret: hoc autem factum est, ut tentaretur in ipsis Israhel, scire si audient mandata domini; non ut sciret deus omnium cognitor etiam futurorum, sed ut scirent ipsi et sua conscientia uel gloriarentur uel conuincerentur utrum audirent mandata domini, quae mandauit patribus eorum in manu Moysi. quoniam ergo manifestati sibi sunt non se oboedisse deo in his gentibus quae ad eorum tentationem, id est exercitationem atque probationem fuerant derelictae, propterea dixit deus uel illa, in quibus aperte missus angelus et locutus expressius est, uel paulo ante, ubi ait: propter quod tanta dereliquit gens haec testamentum meum, quod mandaui patribus eorum, et non oboedierunt uoci meae, et ego non adponam auferre uirum a facie ipsorum. Dictum
Abbreviated transcription (Latin):
celeriter & nontradidit eas inmanus ihũ Deinde
sequitur: Et hace gentes quas reliquit iħs ut tempta¬
r& in eis isral. omnes qui nescierunt omnia bella cha¬
naan. Verum propter generationes filiorum is rahel.
docere illos bellum Erat ergo ista causa ineorũ
temptationẽ. ut bellare discerent. idest ut tanta pi¬
&ate & oboedientia legis dĩ bellarent. quantai pa¬
trescorum. qui dño dõ &iam bellando placuerunt.
non quia optabile aliquid ẽ bellum. sed quia pi&as
laudabilis & in bello. Quod aũt sequitur. uerum
quiante illos non scierunt. illas. quid nisigentes uult in¬
tellegi. quas nescierunt bellando qui fuerunt ante istos.
quorum temptationi. hoc est probationi relicte sunt:
Deinde cõmemorans quȩ sint: quinq inquit satra pas
alienienarũ quas in libris regnorum manifestius ex¬
primit. Satrapȩ aut dicuntur : quasi par ua regna.
quibus satrapes prȩerant. quod nomen in illis partib

Expanded text:
celeriter; et non tradidit eas in manus Jesu. Deinde celeriter; et non tradidit eas in manus Jesu. Deinde sequitur: Et hae gentes quas reliquit Jesus, ut tentaret in eis Israel omnes qui nescierunt omnia bella Chanaan: verum propter generationes filiorum Israel, docere illos bellum. Erat ergo ista causa in eorum tentationem, ut bellare discerent, id est, ut tanta pietate et obedientia legis Dei bellarent, quanta patres eorum qui Domino Deo etiam bellando placuerunt: non quia optabile aliquid est bellum, sed quia pietas laudabilis et in bello. Quod autem sequitur, Verum qui ante illos erant, non scierunt illas; quid nisi gentes vult intelligi, quas nescierunt bellando qui fuerunt ante istos, quorum tentationi, hoc est probationi relictae sunt? Deinde commemorans quae sint, quinque, inquit, satrapias alienigenarum: quas in libris Regnorum manifestius exprimit. Satrapiae autem dicuntur quasi parva regna, quibus satrapes praeerant: quod nomen in illis partibus
Abbreviated transcription (Latin):
dierunt uocimeae. Etego non ad ponam auferre
uirum a facie ipsorũ idest aduersarium. C&era
uero uerba scriptoris sunt exponentis. Unde dixerat
dñs non se ablaturum uirum degentibus quas reliquiđ
ihs̃ filius naue Deinde sub iungens quacausa dereli¬
querit : Et dimisit inquit ad temptandum israhel si
obseruant uiam dñi abire in eã quemadmodum custo¬
dierunt patrescorum. annon Fos uolens intellegi pa¬
trescusto disse uiam dñi. qui fuerunt cum ihũ. Id est co
tempore quo ille uiuebat. Generationem quippe al¬
teram superius r&ulit surrexisse post illos. qui uixer̃
cum ihũ. Et ab ipsis coepisse trans gressiones quȩ offen¬
derent dñm. proquibus temptandis. id est probandis.
relicte fuerant gentes. nec ex terminatȩ per ihm̃
Dcinde neputar&ur hoc ihs consilio suo. tam quam huma¬
no egessi. ut gentes illȩ relinquerentur subiungit scrip¬
tura. Et dimisit dñs gentes has ut non auferr& illas

Expanded text:
dierunt voci meae; et ego non apponam auferre dierunt voci meae; et ego non apponam auferre virum a facie ipsorum, id est adversarium. Caetera vero verba scriptoris sunt, exponentis unde dixerit Dominus non se ablaturum virum de gentibus quas dereliquit Jesus filius Nave. Deinde subjungens qua causa dereliquerit: Et dimisit, inquit, ad tentandum Israel, si observant viam Domini, abire in ea, quemadmodum custodierunt patres eorum, an non; eos volens intelligi patres custodisse viam Domini, qui fuerant cum Jesu, id est eo tempore quo ille vivebat. Generationem quippe alteram superius retulit surrexisse post illos qui vixerant cum Jesu, et ab ipsis coepisse transgressiones quae offenderent Dominum, pro quibus tentandis, id est probandis, relictae fuerant gentes, nec exterminatae per Jesum. Deinde ne putaretur hoc Jesus consilio suo, tanquam humano, egisse, ut gentes illae relinquerentur, subjungit Scriptura: Et dimisit Dominus gentes has, ut non auferret illas