comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ueniunt : Quomodo aut̃ nob̵cum non dexpo.
sed tantum deaduentueius disceyptarent.
nisi bene nos sent eum in suis libris ꝓphe¬
tatũ : Cura iohanne quer̃ utrum ipsesit
xp̃s. Cur ipsid nõ dicunt quamdiu ammã
nram̃ tollis. situes xp̃s dicnob̵ palam Cur
petrus & andreas et philippus dicunt
nathanaheli : Inuenmꝰ messiam qđ in¬
terp̃tatur xp̃s. nisi quia hoc nom̃ in illa
gente ꝑ illas literas & sciebatur & expec¬
tabatur : Namnulla aliagens reges&
sacerdotes suos. xpm̃ habuit & uocauit quo¬
rum signficatiuam unctionem cessare fas
non fuit. nisi cumille ueniss& quuineis
p̃nuntia batur: sicenim iudaei nouerant
illos xpõssuos. ut tam̃ unũ sperarent.
ꝑquẽ dm̃ liberarent᷑ : sed excecati occulta
iustitiadĩ : Dũ solã eius uistutẽ cogitant.
infirmtatẽ in qua ꝓnob mortuus ẽ non
intellexer̃ : Hincilla uerba in librosa¬
pientiae. deillis p̃dicta cognoscimꝰ moste

Expanded text:
ueniunt. quomodo autem nobiscum non de Christo, ueniunt. quomodo autem nobiscum non de Christo, sed tantum de aduentu eius disceptarent. nisi bene nossent eum in suis libris prophetatum ? cur a Iohanne quaerunt, utrum ipse sit Christus? cur ipsi domino dicunt: quamdiu animam nostram tollis? si tu es Christus. dic nobis palam? cur Petrus et Andreas et Philippus dicunt Nathanaheli: inuenimus messiam, quod interpretatur Christus, nisi quia hoc nomen in illa gente per illas litteras et sciebatur et expectabatur ? nam nulla alia gens reges et sacerdotes suos christos habuit et uocauit, quorum significatiuam unctionem cessare fas non fuit, nisi cum ille uenisset, qui in eis praenuntiabatur. sic enim Iudaei nouerant illos christos suos, ut tamen unum sperarent. per quem demum liberarentur; sed excaecati occulta iustitia dei dum solam eius uirtutem cogitant, infirmitatem, in qua pro nobis mortuus est, non intellexerunt. hinc illa uerba in libro sapientiae de illis praedicta cognoscimus: morte
Abbreviated transcription (Latin):
in locoscõ. quilegit in tellegat. sisuppu¬
tatis &iã temporib ebdomadũ illemu¬
merus ꝑtract&ur : Non solum xp̃s. sed
&iam tempus repperi tur: quo eũ opor¬
tuituenre passurũ : quãquã & sine cõputa¬
tione temporũ mani festis rerum effectib
iuda eos urgere soleamus. cum quib nob̃
non utrum inxpõsit salus nr̃a sed utrum
iamuenerit passusq fuerit deceptatioẽ:
Conuincunturaut̃ rebus ipsis apertissims.
non solũ defide omniũ gentiũ quas ei serui¬
turas eadem cuicedere coguntur scrip¬
tura p̃dixit . quae itadarescit toto orbe ter¬
rarum ut omnium tergi uersantiũ oculosfe¬
riat. Uerum &iam dehis qua e in ipsa uidae¬
orumgente iam facta st̃ qđ sacrarium
euersumẽ qđ cessauit hostia & sacerdos.
& unctio pristina. Qua e o m̃adanihel tunc
p̃nuntiauit futura. quando ungui scm̃scorũ
liquidȩ ꝓphetauit : Cumigitur illa om̃a
iam facta sint exigitur abeis &iamunctus
sc̃s scõrum : Et quid respondeant non in¬

Expanded text:
in loco sancto: qui legit, intellegat, si subputatis etiam temporibus hebdomadum ille numerus pertractetur, non solum Christus sed etiam tempus reperitur, quo eum oportuit uenire passurum. quamquam et sine conputatione temporum manifestis rerum effectibus Iudaeos urgere soleamus, cum quibus nobis, non. utrum in Christo sit salus nostra, sed utrum iam uenerit passusque fuerit disceptatio est. conuincuntur autem rebus ipsis apertissimis non solum de fide omnium gentium, quas ei seruituras eadem, cui cedere coguntur, scriptura praedixit. quae ita clarescit toto orbe terrarum, ut omnium tergiuersantium oculos feriat, uerum etiam de iis. quae in ipsa Iudaeorum gente iam facta sunt, quod sacrarium euersum est. quod cessauit hostia et sacerdos et unctio pristina: quae omnia Danihel tunc praenuntiauit futura. quando ungui sanctum sanctorum liquide prophetauit. cum igitur illa omnia iam facta sint, exigitur ab eis etiam unctus sanctus sanctorum, et quid respondeant. non in
Abbreviated transcription (Latin):
ptum. nihil dic tatum est. sed aut
scriptorum uestrorum ista com¬
menta sunt falsa. aut patrum
crimina uera. Uos utrum uultis
eligite. nam nos aut hos aut illos
pariter detestari nec esse est quia
tam malos & turpes odimus. quã
mendaces¬
AU GUSTINUS RESPONDIT.

Expanded text:
ptum, nihil dictatum est; sed aut ptum, nihil dictatum est; sed aut scriptorum uestrorum ista commenta sunt falsa aut patrum crimina uera. uos utrum uultis eligite; nam nos aut hos aut illos pariter detestari necesse est, quia tam malos et turpes odimus quam mendacesAUGUSTINUS respondit
Abbreviated transcription (Latin):
ad concubitum raper& Inter¬
dumque &iam mercedibus in
noctem ab inuicem conducerent
cum Item quod iudas filius eius
cum thamar nura sua dormierit
post unius & alterius nuptias filus
deceptus. ut ꝓftitutions
inquem se trans formauerat.
eademq socerum suum bene
nosse cumho femin¬
femina¬
rum semper habuis se commer¬
cium: nec quod dauid post tot
numero uxores. mulierculam
quoq uriae militis sui moechatus
sit. ipsumq perdiderit inbello:
nec quod salomon filius eius tre¬
rit & regum filias sine numero.
Nec quod osee proph&arum
primus. defornicaria muliere
filios fecerit. Cui turpidini qđ
sit deterius. asscribitur & consi¬
lium dĩ. Sed nec illud qđ mo ses
homicidium fecerit. quod spoli¬
auerit aegrptum. quod bella
gesserit. quod crudelia multa
& mandar& & fecerit. quod ne ipse
quidem uno conentus matrimo¬
nio fuerit. Haec inquam & ho¬
rum similia. quȩ indiuersis eorũ
habentur libris. nihil a nobis scri¬

Expanded text:
ad concubitum raperet. interad concubitum raperet. interdumque etiam mercedibus in noctem ab inuicem conducerent eum; item quod ludas filius eius cum Thamar nuru sua dormierit post unius et alterius nuptias filii deceptus. ut aiunt, in quem se transformauerat eadem, quae socerum suum bene nosset cum hoc gefeminarum semper habuisse commercium; nec quod Dauid post tot numero uxores mulierculam quoque Uriae militis sui moechatus sit ipsumque perdiderit in bello; nec quod Salomon filius eius trerit et regum filias sine numero; nec quod Osee prophetarum primus de fornicaria muliere filios fecerit — cui turpitudini, quo sit deterius, ascribitur et consilium dei — sed nec illud, quod Moyses homicidium fecerit, quod spoliauerit Aegyptum, quod bella gesserit, quod crudelia multa et mandarit et fecerit, quod ne ipse quidem uno contentus matrimonio fuerit: haec, inquam, et horum similia, quae in diuersis eorum habentur libris, nihil a nobis scri
Abbreviated transcription (Latin):
sarra coniuge promiserat mini¬
me credens. cum pelice uolutatus
sit. sub conscrentia quod sit in¬
honestius uxoris. nec quod matri¬
monii sui infamis simus nundi¬
nator: Idem auaritiae acuen¬
tris causa. duobus regibus abi¬
melech: & pharaoni diuersis tem¬
poribus. memoratam saram con¬
iugem suam sororem mentitus
quia erat pulcherrima. in con¬
cubitũ uenditauit: nec quod
loth ipsius frater desodoma
liberatus. cum duabus filiabus
suis in monte concubuit. Qui
honestius arsiss& in sodoma
fulminis. quam in monte fla¬
grauit in concessȩ libidinis flam¬
ma: sed nec quod isaac eadem
patri suo gessit. ac paria erga
rebeccam coniugem suam fin¬
gens & ipse eam sororem: Quo
per ipsam uiuer& tur piter
nec quod iacob filius eius. inter
rachel &liam duas germanas
sorores. earumq singulas fa¬
mulas. quattuor uxorum ma¬
ritus. tam quam hercus erraue¬
rit. ut ess& cotudie interquat¬
tuor scorta cestamen. quae nam
eum uenientem de agro prior

Expanded text:
Sara coniuge promiserat, miniSara coniuge promiserat, minime credens cum pelice uolutatus sit sub conscientia — quo sit inhonestius — uxoris: nec quod matrimonii sui infamissimus nundinator idem auaritiae ac uentris causa duobus regibus, Abimelech et Pharaoni, diuersis temporibus memoratam Saram coniugem suam sororem mentitus, quia erat pulcherrima, in concubitum uenditauit; nec quod Loth ipsius frater de Sodoma liberatus cum duabus filiabus suis in monte concubuit — qui honestius arsisset in Sodoma ictu fulminis quam in monte flagrauit inconcessae libidinis flamma — sed nec quod Isaac eadem patri suo gessit ac paria erga Rebeccam coniugem suam fingens et ipse eam sororem, quo per ipsam uiueret turpiter; nec quod Iacob filius eius inter Rachel et Liam duas germanas sorores earumque singulas famulas quattuor uxorum maritus tamquam hircus errauerit, ut esset cotidie inter quattuor scorta certamen. quaenam eum uenientem de agro prior
Abbreviated transcription (Latin):
uidis s& lucem nuncignarum
futuri. ut praeceptum illud
quod non ess& seruaturus adã.
ei mandar&. nunc & in proui¬
dum. ut eum latentem in an¬
gulo paradisi. post nuditatẽ
cognitam uidere non poss&.
nunc & inuidum ac timentem
ne sigustar& homo suus deligno
uitae. in a &ernum uiuerde.
nunc alias & app&entem san¬
guinis atq ad ipis. ex omni ge¬
nere sacrificiorum: Zelantẽq
si & aliis eadem offerentur ut
sibi. & nunc irascentem in alie¬
nos. nunc & in suos. nunc perimen¬
tem milia hominum. obleuia
quidem aut nulla commissa
nunc &iam comminantem uen¬
turum se foste cum gladio. &
parciturum nemini. non iusto
non peccatori : Iieri inquam
potuit. ut & dedi hominibus
mentirentur. qui dedõ ipso
tanta proteruitate mentiti
sunt : Seduos consentite nobis¬
cum ut postent scriptorescrimen
siuultis eodem liberari prophe¬
tas. Alioquin . neq illa nos
de abraham scripsimus. quod
habendac prolis insana flagrans
cupidine. & dõ qui idiam sibi de

Expanded text:
uidisset lucem. nunc ignarum uidisset lucem. nunc ignarum futuri, ut praecequod non esset servaturus Adam, ei mandaret; nunc et improvidum, ut eum latentem in angulo paradisi post nuditatem cognitam videre non posset; nunc et invidum ac timentem, ne si gustaret homo suus de ligno vitae, in aeternum viveret; nunc alias et appetentem sanguinis atque adipis ex omni genere sacrificiorum, zelantemque si et aliis eadem offerrentur ut sibi; et nunc irascentem in alienos, nunc et in suos, nunc perimentem milia hominum ob leuia quidem aut nulla commissa, nunc etiam comminantem uenturum se fore cum gladio et parciturum nemini, non iusto, non peccatori: fieri, inquam, potuit, ut et de dei hominibus mentirentur, qui de deo ipso tanta proteruitate mentiti sunt. sed uos consentite nobiscum, ut portent scriptores crimen. si uultis eodem liberari prophetas. Alioquin neque illa nos de Abraham scripsimus. quod habendae prolis insana flagrans cupidine et deo, qui id iam sibi de
Abbreviated transcription (Latin):
legis: nomen est. quod uos decipit
quia cui iurae debeat adscribi
non nos tris :ad haec & proph&as
ac patriarchas uestros. curnos
blas phemare ex istima & is ego
non uideo. Nam si anobis scrip¬
ta haec dictataue fuissent. quae
idem commisis se leguntur: ess&
uestra haec innos. non in ratio¬
nabilis accusatio: ubi uero aut ab
ipsis eadem scripta sunt contra
honestatis morem deuitiis captan¬
tibus gloriam. aut abeorum sociis
ac paribus. nostra quae est culpaest :
Dam namus enim d&estati actus
iniquos. quos ultro dese nec inter¬
gati confessi. sunt rei: aut sihaec
per inuidiam scriptorum aduer¬
sõs eos malignitas finxit: Pum¬
antur scriptores. damnaentur
eorum libri. purg&ur prophe¬
ticum nomen indigna fama. gra¬
uitati atque censurae suae patri¬
archarum reddatur auctoritas:
Et sane fieri potuit. ut quem¬
ammodum dedõ impudenter
idem tanta finxerunt. nunc eũ
intenebris ex a&erno uersatum
dicentes . & postea miratum cum

Expanded text:
legis. nomen est, quod uos decipit, legis. nomen est, quod uos decipit, quia cui iure debeat adscribi, non nostis. Ad haec et prophetas ac patriarchas uestros cur nos blasphemare existimetis, ego non uideo. nam si a nobis scripta haec dictataue fuissent, quae idem commisisse leguntur, esset uestra haec in nos non inrationabilis accusatio; ubi uero aut ab ipsis eadem scripta sunt contra honestatis morem de uitiis captantibus gloriam aut ab eorum sociis ac paribus, nostra quae istic culpa est? damnamus enim detestati actus iniquos, quos ultro de se nec interrogati confessi sunt rei; aut si haec per inuidiam scriptorum aduersus eos malignitas finxit, puniantur scriptores, damnentur eorum libri, purgetur propheticum nomen indigna fama, grauitati atque censurae suae patriarcharum reddatur auctoritas. Et sane fieri potuit, ut quemadmodum de deo inpudenter idem tanta finxerunt, nunc eum in tenebris ex aeterno uersatum dicentes et postea miratum cum
Abbreviated transcription (Latin):
cides. uel non moechaberis: Ita &iã
ex ardesceres . Siquis te & incircum¬
cisum uocar&. & neglegentem
sabbati: erat intellegi proculdubio.
quod ess& utrumque lex &dĩman¬
datum: Nunc uero &deillis
superioribus. laudem quaeris &
gloriam. siea conserues. &dehis
nullam eius dem bomi iacturam
m&uis . quia contemnis Quare
constat haec ut dixi non esse legẽ
sed legis potius maculas & scabiẽ.
non ut legitima. nec tangit conui¬
cium hoc legem. nec legis auctore
dm̃. sed eõs qui hunc &illam
nefariis suis religionibus inscrip¬
serunt. Ut autem interdum
legis nos reuerendum nomen.
cum iudaica prȩcepta persequi¬
mur laces samus. uestro fit uitio
qui inter haebraicas institutio¬
nes & legem. nullum uultis esse
discrimen Alioquin. reddite
legi propriam dignitatem. isra¬
heliticas ab eadem turpitudines
tam quam uerrucas incidite de¬
formationis eius crimen scripiorib
imputate : & statim uidebitis nos
iuda is mi inimicos fuisse non

Expanded text:
cides uel non moechaberis. ita etiam cides uel non moechaberis. ita etiam exardesceres, si quis te et incircumcisum uocaret et neglegentem sabbati. erat intellegi procul dubio, quod esset utrumque lex et dei mandatum; nunc uero et de illis superioribus laudem quaeris et gloriam, si ea conserues, et de his nullam eiusdem boni iacturam metuis, quia contemnis. quare constat haec, ut dixi, non esse legem, sed legis potius maculas et scabiem: non ut legitima. nec tangit conuicium hoc legem nec legis auctorem deum, sed eos, qui hunc et illam nefariis suis religionibus inscripserunt. ut autem interdum legis nos reuerendum nomen, cum Iudaica praecepta persequimur, lacessamus, uestro fit uitio, qui inter Hebraicas institutiones et legem nullum uultis esse discrimen; alioquin reddite legi propriam dignitatem. Israheliticas ab eadem turpitudines tamquam uerrucas incidite, deformationis eius crimen scriptoribus inputate, et statim uidebitis nos Iudaismi inimicos fuisse, non
Abbreviated transcription (Latin):
chaberis. nonper iurabis. &c &era
Cui quia olim diffamatae
ingentibus. id est ex quo mun¬
di huius creatura consistit. he¬
breorum scriptores inruentes.
tamquam lepram ac scabiem.
abominanda haec sua &tur¬
pissima praecepta commiscue¬
runt. quae ad peritomen spec¬
tant . & sacrificia: agesies pro
certo & tu amicus legis. dam¬
na eos mecum qui hanc uiolare
ausi sunt accommixtionem
in conueni entium eidem prȩ¬
ceptorum. Quae praecepta.
nisi &uos legem non eẽ scir&is.
nec legis partem. utique aut
eadem seruare nitereminipro¬
fessi iustitiam. aut uos coram
fateremini eẽ non ius tos Nunc
uero & deillis quae scelera prohi¬
bent mandatis sollicita uobis
est cura recte uolentibus uiue¬
re. & dehis quae pertinent ad
iudeos. nulla fit mentio
Quod quatenus excusatum
uobis erit: nisi eadem legem
non eẽ constiterit Denique
sicut incenderis. intolerabile
conuicium iudicans. siquis te
neglegentem praecepti huius
appell& quo dictum eft. Nonoc¬

Expanded text:
chaberis, non peiurabis et cetera. chaberis, non peiurabis et cetera. cui quia olim diffamatae in gentibus, id est ex quo mundi huius creatura consistit, Hebraeorum scriptores inruentes tamquam lepram ac scabiem abominanda haec-sua et turpissima praecepta commiscuerunt, quae ad peritomen spectant et sacrificia, age, si es certo et tu amicus legis, damna eos mecum, qui hanc uiolare ausi sunt hac commixtione inconuenientium eidem praeceptorum: quae praecepta nisi et uos legem non esse sciretis, nec legis partem utique aut eadem seruare niteremini professi iustitiam, aut uos coram fateremini esse non iustos. nunc uero et de illis, quae scelera prohibent mandatis, sollicita uobis est cura recte uolentibus uiuere, et de his, quae pertinent ad Iudaeos, nulla fit mentio: quod quatenus excusatum uobis erit, nisi eadem legem non esse constiterit? denique si, sicut incenderis intolerabile conuicium iudicans, si quis te neglegentem praecepti huius appellet, quo dictum est: non oc
Abbreviated transcription (Latin):
ATUS DIXIT
Cur legem blasphema¬
tis & prophetas: Mini¬
me quidem nos hoftes sumus
aut inimici legis acprophetarum.
sed nec ullius omnino: adeo ut
si modo per ipsos uos liceat.
simus parati fateri falsa illa om¬
nia esse quae deeis scripta sunt.¬
& quorum causa uidentur
nobis exosi : Sed enim uos repug¬
natis . & scriptoribus assentien¬
do uestris. incrimen forsitan pro¬
phetas in nocentes adducitis. in¬
famatis patriarchas. dedecoratis
& legem: atque quod sit fcultius.
uultis & scriptores uestros non
eẽ mandaces. &eos tamen religi¬
osos ac scõs. quorum hi flagitia
& turpes conscripserint. uitas
Quod quia utrumque pariter
constare non potest. oport&
enim aut hos fuisse malos.
aut illos mendaces & falsos. age
silib& assensu communi scrip¬
toribus damnatis. defensionẽ
suscipiamꝰlegis & proph& arum
Legem autem nunc dico ego
non circum cisionem nec sabbata
& sacrificia. c&eraque huius modi
iudeorum. sed eam quae uere
sit lex ideft non occides. non moe¬

Expanded text:
TUS dixit: Cur legem blasphematis et prophetas ? minime quidem nos hostes sumus aut inimici legis ac pro. phetarum, sed nec ullius omnino, adeo ut. si modo. per ipsos nos liceat, simus parati fateri falsa illa omnia esse, quae de eis scripta sunt et quorum causa uidentur nobis exosi. sed enim uos repugnatis et scriptoribus adsentiendo uestris in crimen forsitan prophetas innocentes adducitis, infamatis patriarchas, dedecoratis et legem atque, quod sit stultius, uultis et scriptores uestros non esse mendaces et eos tamen religiosos ac sanctos, quorum hi flagitia et turpes conscripserint uitas. quod quia utrumque pariter constare non potest, oportet enim aut hos fuisse malos, aut illos mendaces et falsos. Age, si libet, adsensu communi scriptoribus damnatis defensionem suscipiamus legis et prophetarum. legem autem nunc dico ego non circumcisionem nec sabbata et sacrificia ceteraque huiusmodi Iudaeorum, sed eam, quae uere sit lex, id est: non occides, non moe
Abbreviated transcription (Latin):
do ergo una eademque sub stan¬
tia: Cum ergo tanta mala &
ibi fuerint. ante quam ess& alieni¬
Imali commixtio. quid de illotam¬
quam puro & simplici & summo
bono gloriamini E rgo&iã
apud semetipsas istas duas na¬
turas. aut duo bona aut duoma la
fateri cogimini Concedimꝰ
uobis. siduo mala dixeritis. ut
quod uolueritis horum. peius
dicatis. si autem duo bona. qđ¬
lib& horum dicite melius
Erit posiea diligentior conside¬
ratio. dum tamen uester error
ille tollatur. quo dicitis duo prin¬
cipia duarum naturarum bonę
& male . & plane duos deos unum
bonum & alterum malum Iam
uero si propterea malum est ali¬
quid quod alteri noc&. inuicem
sibi ista nocuerunt. fuerit una
pars in probior quia prior appe¬
tiuit alienum Una ergo malũ
inferre uoluit. altera malum
promalo r&ribuit: & non lege
talionis tamquam oculum proocu¬
lo. quod inprudenter & inpuden¬
ter reprehendere sol&is. sed mul¬
to grauius. Eligite ergo quam

Expanded text:
do ergo una eademque substando ergo una eademque substantia? cum ergo tanta mala et ibi fuerint. antequam esset alieni mali commixtio, quid de illo tamquam puro et simplici et summo bono gloriamini ? ergo etiam apud semet ipsas istas duas naturas aut duo bona aut duo mala fateri cogimini. concedimus uobis, si duo mala dixeritis, ut quod uolueritis horum peius dicatis; si autem duo bona. quodlibet horum dicite melius, erit postea diligentior consideratio, dum tamen uester error ille tollatur, quo dicitis duo principia duarum naturarum, bonae et malae, et plane duos deos, unum bonum et alterum malum. iam uero si propterea malum est aliquid, quod alteri nocet, inuicem sibi ista nocuerunt, fuerit una pars inprobior, quia prior adpetiuit alienum. una ergo malum inferre uoluit, altera malum pro malo retribuit, et non lege talionis tamquam oculum pro oculo, quod inprudenter et inpudenter reprehendere soletis, sed multo grauius. eligite ergo. quam
Abbreviated transcription (Latin):
rarentur. atq: mundentur
Sed si ad ipsum hoc non per¬
tinebat. quod quidem cernitis
quam durae dicatur : Geste
ipsa membra eius quae hictanta
mala passura erant : Nempe m&u¬
ebant. an hoc futurum ipsa nesci¬
ebant. Ergo qualicumq pasti sub¬
ftantiae dĩ uestri defuit utique
praescientia: numerate mala in
summo uestrobono An ideo non
timebant. quia suam consecutu¬
ram liberationem ac trium phũ
pariter praeuidebant. Certe
uel pro socns timebant. quos
a&ẽrnis in illo globo uinculis
a suo regno nouerant alienandos:
anibi caritas nonerat. ut nulla
his utique quorum peccato
nullo praecedente. inpendeba
&erna supplicia: Quid ille
ipsae animae inglobo ligandȩ
nonne &ipse membra dĩuestri
erant: Nonne unum genus
& una substantia est Ipse saltẽ
prae scientes futurum sempi¬
ternum uinculum suum. nem¬
pe timebant. nempe mȩrebant.
Aut supse hoc futurum nesci¬
ebant. pars dĩ uestri prouida
erat. pars in prouida Quomo¬

Expanded text:
rarentur atque mundarentur? rarentur atque mundarentur? sed si ad ipsum hoc non pertinebat, quod quidem cernitis quam dure dicatur, certe ipsa membra eius, quae hic tanta mala passura erant, nempe metuebant. an hoc futurum ipsa nesciebant? ergo qualicumque parti substantiae dei uestri defuit utique praescientia. numerate mala in summo uestro bono. an ideo non timebant, quia suam consecuturam liberationem ac triumphum pariter praeuidebant? certe uel pro sociis timebant, quos aeternis in illo globo uinculis a suo regno nouerant alienandos. An ibi caritas non erat, ut nulla his utique quorum peccato nullo praecedente impendebant aeterna supplicia? Quid, illae ipsae animae in globo ligandae, nonne et ipsae membra dei vestri erant? Nonne unum genus et una substantia est? ipsae saltem praescientes futurum sempiternum uinculum suum nempe timebant. nempe maerebant. aut si ipsae hoc futurum nesciebant, pars dei uestri prouida erat, pars inprouida . quomo
Abbreviated transcription (Latin):
mem bra sua mittere coger&.
ut non pos s& tota purgari:
Icce erat &impsa magnumma¬
lum. Ante quam ei miscer& ur
quod solum diutis malum
Aut enim laedi &corrumpinon
poterat agente tenebrarum:¬
& propria stultitia patiebatur
illam neces sitatem ÷ Aut sipo¬
terat corrumpi eius substantia.
non colitis dm̃ incorrup tibilẽ
qualem apos tolus praedicat
Quid ergo & ipsa corruptibili¬
tas quia quidem nondum
corrum pebatur illa natura
sed tamen abalia corrumpipo¬
terat. non uobis indõ uro uid&
malum Illud &iam quis non
uideat. quod aut praescientia
ibi nonerat. ubi uestrum est
iam cogitare. utrum nullum
uitium dĩ sit carere praescien¬
tia. &quid immineat omnino
nescire. aut sierat ibi p̾scientia
securitas ibi ee non poterat.¬
sed a&ernus timor
quantum malum sit cesteag¬
noscitis An non timebat
ne iam iamque aduenis &tem¬
pus. quo membra cius itauas¬
tarentur. & inquinarentur.
in illo proelio ut uix cumtan¬
to labore: nec tamen tota libe¬

Expanded text:
membra sua mittere cogeretur, membra sua mittere cogeretur, ut non posset tota purgari? ecce erat lum, antequam ei misceretur quod solum dicitis malum. Aut enim laedi et corrumpi non poterat a gente tenebrarum,et propria stultitia patiebatur illam necessitatem, aut, si poterat corrumpi eius substantia, non colitis deum incorruptibilem, qualem apostolus praedicat. quid ergo? et ipsa corruptibilitas, qua quidem nondum corrumpebatur illa natura, sed tamen ab alia corrumpi poterat, non uobis in deo uestro uidetur malum? Illud etiam quis non uideat, quod aut praescientia ibi non erat — ubi uestrum est iam cogitare, utrum nullum uitium dei sit carere praescientia et quid inmineat omnino nescire — aut, si erat ibi praescientia, securitas ibi esse non poterat.sed aeternus timor; et hoc quantum malum sit, certe agnoscitis. an non timebat, ne iam iamque adueniret tempus, quo membra eius ita uastarentur et inquinarentur in illo proelio. ut uix cum tanto labore, nec tamen tota libe
Abbreviated transcription (Latin):
tus & si aliud uel aurib ł oculistuis
ł narib tuis ł palrato similit̃ foste
blanditum ẽ : atsiun uersã creaturã
lta prius a spiceres. ut auctoridõtri¬
bueres quasi legens magnũ quendã
librum naturae rerũ. Atq itasiquid
ibi offender& causam tetam quam
hominẽ latere posse tutius crederes quã
in operib dĩ quicquã rep̃hendere auderes.
num quã incidisses insacrilegas nugas.
& blas phema figm̃ta quib:nonintel¬
legens unde sit malum dm̃ implere
conareris omnib malis : hiciam siquae

Expanded text:
tus et si quid aliud uel auribus uel oculis tuis tus et si quid aliud uel auribus uel oculis tuis uel naribus uel palato similiter forte blanditum est. at si uniuersam creaturam ita prius aspiceres, ut auctori deo tribueres, quasi legens magnum quendam librum naturae rerum atque ita si quid ibi te offenderet, causam te tamquam hominem latere posse tutius crederes quam in operibus dei quicquam reprehendere auderes, numquam incidisses in sacrilegas nugas et blasphema figmenta. quibus non intellegens, unde sit malum, deum inplere conaris omnibus malis. Hic iam si quae
Abbreviated transcription (Latin):
opinone &offendere potiusq ẽẽ uerã
naturã in cõmutabilẽ dĩaliquid mostalis
assumpsisse creaturȩ in qua cõmutabi¬
lit̃ ꝑmanens. non fallacit̃ sedueracit̃
facer& atq pater&ur. quicquid eandẽ
creaturã facere ac patiꝓgeneris hu¬
mani unde sumptulra erat salutȩ con¬
gruer&: quã uio labilẽ et corruptibi¬
lem credere dinaturã. nec inquinatã
atq oppressam totam posseliberari
att purgari sed a eternaglobipoena
summadĩ necessitate damnari: sed
inquis. ꝓpt̃ ea credidique nonm hosten¬
dit quiaduas naturas. bon scilic& et mali.
mihi inhocmundo euident̃ ostendit :
Athoc ipsũ ẽ infelix unde deceptaes.
quia sic̃ in illa scriptura euangelica.
ita in hocmundo nhlmali putarepo¬
tusti. nisi quotuus carnalis sensus
offensus ẽ sic̃ serpentẽ ignẽ uenenũ
& similia nec aliquid boninisi quod
eunde tuũ carnalẽ sensũ aliqͣ iocun¬
ditate ꝑmulsit. sic̃ sapore iocunditas.
& odorum suauitas. & lucis huius aspec¬

Expanded text:
opinione te offendere potiusque esse uerum naturam incommutabilem dei aliquid mortalis adsumpsisse creaturae, in qua commutabiliter permanens non fallaciter, sed ueraciter faceret atque pateretur, quicquid eandem creaturam facere ac pati pro generis humani, unde sumpta erat, salute congrueret, quam uiolabilem et corruptibilem credere dei naturam nec inquinatam atque obpressam totam posse liberari atque purgari, sed aeterna globi poena summa dei necessitate damnari ? Sed, inquis, propterea credidi, quae non mihi ostendit, quia duas naturas, boni scilicet et mali, mihi in hoc ipso mundo euidenter ostendit. at hoc ipsum est, infelix, unde decepta es, quia sicut in illa scriptura euangelica, ita in hoc mundo nihil mali putare potuisti, nisi quo tuus carnalis sensus offensus est, sicut serpentem, ignem, uenenum et similia, nec aliquid boni, nisi quod eundem tuum carnalem sensum aliqua iucunditate permulsit, sicut saporum iucunditas et odorum suauitas et lucis huius aspec
Abbreviated transcription (Latin):
perstrinximus : C&erum mem¬
bratim arciculatimq discussa
libros magnos multosq fecerunt.
nihil aliud in eis quam xpmpro¬
ph&atum ostendentes : Ita
fit. ut omnia quȩ ex illa scrip¬
tura propterea putatis non ob¬
seruari axp̃ianis. quod ea xp̃s
soluerit: propterea potius repe¬
nantur non obseruari axp̃ianis.
quod ea xp̃s impleuerit.: Ipsa
quippe talium figurarum ob¬
seruatio. p̃nuntiatio xpi fuit.
Vndequid mirum est. quid ab¬
surdum. immo quidcongruum
& consentaneum: Si post eius
cessauit aduentum. quicquid
ideo fiebat. ut eius p̃nuntia r&
aduentum : Figurȩ igiturreru
quȩ adhoc obseruabantur. ut
ipsa earum obseruationex psuen
non debent propterea putari
perx p̃iad uentum non in pl&ȩ
quia illo ueniente non obseruantur.
ut nisi iam per aduentum xp̃i in ple¬
rentur. Adhuc obseruarentur.⁊
Innullum autem nomen relionis. seu
uerum seu falsum. coagulari hom¬
nes possunt. nisi aliquo signacu¬
lorum uel sacra mentorum uisi¬

Expanded text:
perstrinximus. ceterum memperstrinximus. ceterum membratim articulatimque discussa libros magnos multosque fecerunt nihil aliud in eis quam Christum prophetatum . ostendentes. ita fit, ut omnia, quae ex illa scriptura propterea putatis non obseruari a christianis, quod ea Christus soluerit, propterea potius reperiantur non obseruari a christianis, quod ea Christus inpleuerit. ipsa quippe talium figurarum obseruatio praenuntiatio Christi fuit. unde quid mirum est, quid absurdum, immo quid non congruum et consentaneum, si post eius cessauit aduentum, quicquid ideo fiebat, ut eius praenuntiaret aduentum ? figurae igitur rerum, quae ad hoc obseruabantur, ut ipsa earum obseruatione uenturunon debent propterea putari per Christi aduentum non inpletae, quia illo ueniente non obseruabantur. ut nisi iam per aduentum Christi inplerentur. adhuc obseruarentur. in nullum autem nomen religionis. seu uerum. seu falsum. coagulari homines possunt, nisi aliquo signaculorum uel sacramentorum uisi
Abbreviated transcription (Latin):
lebrabatur iamxp̃s impleurt.
Cebratio enim nouȩ lunae. p̃nun¬
tiabat nouam creaturam. de
qua dicit apostolus. Si qua igitur
inx p̃o noua creatura. u&era tran¬
sierunt. ecce facta sunt noua
Cum quȩris curilla singularum
quarumq: inmundiciarum bap¬
tismata. quȩ in lege p̃cipiuntur
hec non obseruare xp̃ianum.
quia figurȩ futurorum erant:
quas x p̃s impleuit. Uenit enim
consepelire nos sibi perbaptismu
immortem. ut quemadmodum
xp̃s resurrexit amortuis. sic&
nos innouitate uitȩ ambulemus :
Cum quȩris quidcausae est ut
scenophagiȩ non sit sollemnitas
pl&a est non soluta. Respondeo
tabernaculum dĩ fideles eius ee.
inquibus caritate sociatis . & quo¬
dammodo conpactis habtiare
dignatur. & ideo magis illud¬
non obseruar axpianis. quia
iamxp̃s inecclesia sua quod illa
figura proph&ice proph&icȩ
promit tebat impleuri: Etnunc
quidem ista prosus cepto nego¬
tio. nesilentio p̃terirentur.
quanta potuimus breuitate

Expanded text:
lebrabantur, iam Christus inpleuit. lebrabantur, iam Christus inpleuit. celebratio enim nouae lunae praenuntiabat nouam creaturam. de qua dicit apostolus: si qua igitur in Christo noua creatura. uetera transierunt; ecce facta sunt noua. cum quaeris, cur illa singularum . quarumque inmunditiarum baptismata. quae in lege praecipiuntur,haec non obseruare christianum, quia figurae futurorum erant, quas Christus inpleuit. uenit enim consepelire nos sibi per baptismum in mortem, ut, quemadmodum Christus resurrexit a mortuis, sic et nos in nouitate uitae ambulemus. cum quaeris, quid causae est, ut scenopegia non sit sollemnitas pleta est, non soluta, respondeo tabernaculum dei fideles eius esse, in quibus caritate socialis et quodam modo conpactis habitare dignatur, et ideo magis illudnon obseruari a christianis, quia iam Christus in ecclesia sua, quod illa figura prophetice promittebat, inpleuit. Et nunc quidem ista pro suscepto negotio ne silentio praeterirentur, quanta potuimus breuitate
Abbreviated transcription (Latin):
malibus immolatis. carnis & sangui¬
nis sacrificia offerat dõ. six p̃s non ue¬
nit legem solue sed adim plere.
Respondeo: immo propterea ma¬
gis hȩc xpianus iam offerre non
deb&. quiea quȩ talibus rerum
figuris illi proph&abant in mola¬
tione carnis & sanguinis suix p̃s im
pleuit : Cum quęris curinauimis¬
uenit legem soluere. sed ad implere
Respondeo: immo propterea ma¬
gis hoc non obseru&xp̃ianus. quia
quod illa figura proph& abatur
expurgato u& eris uitȩ fermento.
nouam uitam demonstrans xp̃s
impleuit: Cum quęris curde
came agni xp̃ianus pascha non
celebr&. six p̃s non uenii legem solue¬
re sedimplere Respondeo¬
immo propterea x p̃ianus iamsic
pascha noncelebr&. quia id quodilla
figurp̃muntabatur. agnus inmacu¬
latus sua passionex p̃s impleuit:
Cum quȩris quamobeausam neo¬
menias in lege mandatas non ce
xp̃ianus ista non celebr&. quia
propter quod p̃nuntiandum ce¬

Expanded text:
malibus immolatis carnis et sanguimalibus immolatis carnis et sanguinis sacrificia offerat Deo, si Christus non venit legem soluere. sed adinplere. respondeo: immo propterea magis haec christianus iam offerre non debet, quia ea. quae talibus rerum figuris illi prophetabant, immolatione carnis et sanguinis sui Christus inpleuit. cum quaeris. cur azymuenit legem soluere, sed adinplere, respondeo: immo propterea magis hoc non obseruat christianus, quia. quod illa figura prophetabatur. expurgato ueteris uitae fermento nouam uitam demonstrans Christus inpleuit. cum quaeris, cur de carne agni christianus pascha non celebret. si Christus non uenit legem soluere. sed adinplere. respondeoimmo propterea christianus iam sic pascha non celebrat. quia id. quod illa figura praenuntiabatur. agnus inmaculatus sua passione Christus inpleuit. cum quaeris. quam ob causam neomenias in lege mandatas non celchristianus ista non celebrat, quia propter quod praenuntiandum ce
Abbreviated transcription (Latin):
tari . quia iã factum est quod num¬
qua factum erat. ut futurȩ uitȩ d&er¬
nȩ inresurrectionex p̃i nobis p̃bere¬
tur exemplum : Cum quȩris sab¬
id propterea non obseruat xp̃ianus.
quia quod ea figura proph&abatur.
iamxp̃s impleuit : In illo qui ppe
habemus sabbatum quidixit. ueni¬
te adme omnes quilaboratis & one¬
ratiestis. & ego uos reficiam: Tolli¬
te iugum meum superuos. & disci¬
teame quia mits sum & humilis
corde & inueni& is requiemanima¬
bus uestris : Cum quȩris qua rex p̃ia¬
nus non obseru& differenti amci¬
borum quȩ in lege p̃cipitur. sixps
nonuenit legẽ soluere sed adimple¬
re. Respondeo immo propterea
non obseru& xpianus. quia quod
illis figuris proph& abatur. iam
xp̃s impleutt. non admit tens
adcorpus suum quod corpus in scis
suis aduitam a &ernam p̃distinauit.
quicquid perilla animalia in mori¬
bus hominum significatum est:
Cum quȩris qua rex p̃ia nus non ani¬

Expanded text:
tari, quia iam factum est, quod numtari, quia iam factum est, quod numquam factum erat, ut futurae uitae aeternae in resurrectione Christi nobis praeberetur exemplum. cum quaeris, sabid propterea non obseruat christianus. quia quod ea figura prophetabatur, iam Christus inpleuit. in illo quippe habemus sabbatum, qui dixit: uenite ad me omnes. qui laboratis et onerati estis. et ego uos reficiam; tollite iugum meum super uos et discite a me, quoniam mitis sum et humilis corde, et inuenietis requiem animabus uestris. Cum quaeris. quare christianus non obseruet differentiam ciborum, quae in lege praecipitur, si Christus non uenit legem soluere, sed adinplere, respondeo: immo proptereaid non observat Christianus, quia quod illis figuris prophetabatur, jam Christus implevit, non admittens ad corpus suum quod in sanctis suis ad vitam aeternam praedestinavit, quidquid per illa animalia in moribus hominum significatum est. Cum quaeris, quare Christianus non ani
Abbreviated transcription (Latin):
&u& erum iustorum & obhocimpl&a
Quod si & tibi ita intellegere plac& non
abre erit &illud dixis se ihm. quia
non uenit soluere legem sed adim¬
plere : Sin hȩc tibi nostra displic&
expositio . Aliam quȩre tantum
neihm mentitum dicere cogaris.
Aut te neces sesit iudȩum fieri. ne
&iam dum legem soluere perseueres.
quam ipse non soluit: Et tamen
hoc simihi naareorum obicer&
quis quam. quos alii sinmatia nos
appellant : Quod enim ihs dixerit
non seuenis se soluere legem. ali¬
quanti sper hesis sem. incertus quid
ei responderem. Nec in merito.
ueniebam enim corpore atq am¬
mo simullege obsitus acproph&is:
NAmhuius modi quos aio. & circũ¬
cisionem portant & obseruant
sabbatum & porcina acreliquis
abstinent huius modi. quȩ̃ p̃cepit
lex subxp̃iani quam uis nominis
professione: decepti &iam ipsi ut
intellegi datur. hocipso capitu lo
legem seuenis se dixerit. sed adim¬
plendam. Quare cumtalibus ess&¬

Expanded text:
ueterum iustorum et ob hoc adinpleta. ueterum iustorum et ob hoc adinpleta. quod si et tibi ita intellegere placet, non ab re erit et illud dixisse Iesum, quia non uenit soluere legem, sed adinplere. sin haec tibi nostra displicet expositio. aliam quaere: tantum ne Iesum mentitum dicere cogaris, aut te necesse sit Iudaeum fieri. ne etiam nunc legem soluere perseueres, quam ipse non soluit. Et tamen hoc si mihi Nazaraeorum obiceret quisquam, quos alii Symmachianos appellant, quod enim Iesus dixerit non se uenisse soluere legem, aliquantisper haesissem incertus, quid ei responderem. nec inmerito; ueniebat enim corpore atque animo simul lege obsitus ac prophetis. nam huiusmodi, quos aio, et circumcisionem portant et obseruant sabbatum et porcina ac reliquis abstinent huiusmodi, quae praecepit lex, sub christiani quamuis nominis professione decepti etiam ipsi, ut intellegi datur, hoc ipso capitulo, legem se uenisse dixerit. sed ad inplendam. quare cum talibus ess
Abbreviated transcription (Latin):
pl&io probatur eius circahȩc ea¬
dem qu& prͤmisit:. Quidenĩ
dicit: Audistis quia dictum est
antiquis. non occides. Ego autẽ
dico uobis. Neiras camini quidem:
Adimpl&io est: Audiftis dictum
eẽ. non mȩchaberis . Egoautem
dicouobis. Non concupis catis
quidem: Adimpl&io ẽ : Dictũ
est. non peierabis. Ego autem
dico uobis. Neiurͤ tis quidem.
Aeque adimpl&ioẽ: In his enĩ
& priora roborat. & quod defuit
adicit. Ubi uero iudeorum quȩ¬
dam uisus est nominas se. illa
quidem nec adimpleuit. sed &iã
penitus eradicauit. p̃ceptione
contrariorum. Quidenim se¬
quitur. Audistis dictum esse
Oculum ꝓ oculo. dentempro
dente. Ego autem dicouobis.
quite percus serit inuna maxil¬
la prȩbe illi & alteram: Hociam
destructio est: Dictum est
qui uoluerit uxorem dimit tere
d& ei repudium. ego autem dico
moechari faci&: & is erit moechus.
si postea alteram duxertt. Hȩc igi¬
tur sunt demanifesto moseos p̃¬
cepta. Idcircoq destrueta illa:

Expanded text:
pletio probatur eius. circa haec eapletio probatur eius. circa haec eadem quam promisit. quid enim dicit? audistis dictum esse antiquis: non occides: ego autem dico uobis, ne irascamini quidem: adinpletio est. audistis dictum esse: non moechaberis; ego autem dico uobis, ne concupiscatis quidemest: non peierabis; ego autem dico uobis, ne iuretis quidem: aeque adinpletio est. in his enim et priora roborat et quod defuit, adicit. ubi uero Iudaeorum quaedam uisus est nominasse, illa quidem nec adinpleuit. sed etiam penitus eradicauit praeceptione contrariorum. quid enim sequitur? audistis dictum esse: oculum pro oculo, dentem pro dente; ego autem dico uobis: qui te percusserit in maxilla, praebe illi et alteram: hoc iam destructio est. dictqui uoluerit uxorem dimittere, det ei repudium; ego autem dico:sam moechari faciet, et is erit moechus, si postea alteram duxerit. haec igitur sunt de manifesto Moyseos praecepta idcircoque destructa, illa
Abbreviated transcription (Latin):
paulus significat quam &iam
ih̃s Et ihs quidem ubi dicre
Ecce mitto ad uos sapientes &
proph&as. & ex ipsis interfici&is
insingulis locis . Paulus uero cũ
Apostolos deinde proph&as : Lege
triperuita & tripertitis proph&is.
dequonam eorum ihs dixerit. non
satis liqu&: Efttamen conicere
ex consequentibus : Et enim sicir¬
cumcisionem statim nominar&.
& sabbata & sacrificia & obser¬
uationes hebraacas. Inquȩ eas
aliquid adimpl&ionis gratia
protulis s&. dubium nonerat
adimplere : Ubi uero horum
quidem nihil memorat. sola uero
recens& antiquiora p̃cepta. Idẽ
non occides. non maechaberis.
non peierabis . hec autem erant
antiquitus innationebus. ut ẽ
impromptu probare. olimpro¬
mulgata perenoch & s&h: & c&e¬
ros eorum similes iufcos. quib
eadem inlustres tradiderunt
angeli temperandȩ in hominib
gratia feritatis. cui non uideatur.
hoc eum deueritatis dixis se lege & eius
proph&is : Deniq &iam adim¬

Expanded text:
Paulus significat quam etiam Paulus significat quam etiam Iesus. et Iesus quidem ubi dicit: ecce mitto ad uos sapientes et prophetas, et ex ipsis interficietis in singulis locis: Paulus uero cum apostolos, deinde prophetas. Lege ergo tripertita et tripertitis prophetis. de quonam eorum Iesus dixerit. non satis liquet, est tamen conicere ex consequentibus. etenim si circumcisionem statim nominaret et sabbata ac sacrificia et obseruationes Hebraicas inque eas aliquid adinpletionis gratia protulisset, dubium non eratadinplere. ubi uero horum quidem nihil memorat, sola uero recenset antiquiora praecepta. id est: non occides. non moechaberis, non peierabis — haec autem erant antiquitus in nationibus. ut est in promptu probare, olim promulgata per Enoch et Seth et ceteros eorum similes iustos. quibus eadem inlustres tradiderint angeli temperandae in hominibus gratia feritatis — cui non uideatur hoc eum de ueritatis dixisse lege et eius prophetis? denique etiam adin
Abbreviated transcription (Latin):
genera tria: unum quidem hebreo¬
rum quod peccati & mortis paulus
appellat . Aliud uerogentium : quod
inquit natural eͥter quȩ legis sunt
faciunt. & eius modi legem non ha¬
bentes ipsi sibi sunt lex. qui often¬
dunt opus legis scriptum incordi¬
bus suis. : Tertium uero genus legis
est ueritas. quod perinde signifi¬
cans apostolus dicit. Lex enim
ergo ex istentibus legibus. & ihu
Ad seuerante nobis. quia non uenit
soluerelegem sed adim plere: non
paruacura acdiligentia opus ẽ
dequa earum dixerit intellegere:
Itemproph& e alii sunt iudȩorũ
Alii gentium. Aii ueritatis: sed de
iudȩorum quidem nullus quȩ sierte
notum est enĩ: Degentium uero
siquis ambigit: Audiat paulum.
qui scribens adatum decr& ensibus
dicit. dixit quidam proprius eo¬
rum proph&a. Cr&enses semper
mendaces. male bestiae uentres
pigri. Ac perhoc dubitandum
non est & gentes suos haberepro¬
ph&as : Nec non & ueritatem ha¬
bere proph& as suos. tamidem

Expanded text:
genera tria: unum quidem Hebraeogenera tria: unum quidem Hebraeorum, quod peccati et mortis Paulus appellat . Aliud vero Gentium, quod inquit, naturaliter quae legis sunt faciunt; et ejusmodi legem non habentes ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis. tertium uero genus legis est ueritas, quod perinde significans apostolus dicit: lex enim ergo existentibus legibus et Iesu . adseuerante nobis, quia non uenit soluere legem, sed adinplere,. non parua cura ac diligentia opus est. de qua earum dixerit intellegere. item prophetae alii sunt Iudaeorum, alii gentium. alii ueritatis. sed de Iudaeorum quidem nullus quaesiuerit: notum est enim. de gentium uero si quis ambigit, audiat Paulum, qui scribens ad Titum de Cretensibus dicit: dixit quidam proprius eorum propheta: Cretenses semper mendaces, malae bestiae, uentres pigri. ac per hoc dubitandum non est et gentes suos habere prophetas. necnon et ueritatem habere prophetas suos tam idem
Abbreviated transcription (Latin):
sacro scasua abeodem conculcari
uidentes in dignarentur : Eumq
acsi impium acmale sanum ne
audiendum quidẽ ex istimarent:
nedum sequendum : Anut nos qui
ei credebamus ex gentibus. institue¬
r& atq informar&. patienter ac
morigere mandatorum subi re
iugum. quod ceruicibus nostris iudȩo¬
rum lex in poner& ac proph& ae : Sed
hoc quidem necte ipsum puta recre¬
do : Quo enim ihs hoc uerbum pro¬
tulerit. ut nos hebrȩorum legi ad¬
dicer& aut proph& is . Ac per hoc
sihȩc non fuit causa dicendi illa
alia deb& esse quam dixi : Iadeos
enim uerbis semper atq. operib. xp̃i
uehementer insidiatos esse nemo
qui :nesciat: Ex quibus cumidem
colligerent. legem acproph&as suos
abeodem solui. indignarentur ne¬
cesse est : Ac perhoc reprimendi fu
roris eorum gratia non habere fue¬
rit dixisse ut putarent. qui aue¬
nis s& legem soluere sedadimplere:
Nec hoc ipsum mentitus ẽ nec fefel¬
lit: indifferrenter enim & absolute

Expanded text:
sacrosancta sua ab eodem conculcari sacrosancta sua ab eodem conculcari uidentes indignarentur eumque ac si inpium ac malesanum ne audiendum quidem existimarent, nedum sequendum, an ut nos, qui ei credebamus ex gentibus, institueret atque informaret patienter ac morigere mandatorum subire iugum, quod ceruicibus nostris Iudaeorum lex inponeret ac prophetae. sed hoc quidem nec te ipsum putare credo, quod enim Iesus hoc uerbum protulerit, ut nos Hebraeorum legi addiceret aut prophetis. ac per hoc, si haec non fuit causa dicendi, illa alia debet esse, quam dixi. Iudaeos enim uerbis semper atque operibus Christi uehementer insidiatos esse nemo qui nesciat. ex quibus cum idem colligerent legem ac prophetas suos ab eodem solui, indignarentur necroris eorum gratia non ab re fuerit dixisse, uti ne putarent, quia venisset Legem solvere, sed adimplere. Nec hoc ipsum mentitus est, nec fefellit: indifferenter enim et absolute
Abbreviated transcription (Latin):
ua stata conspiciat uelum contra
se posuisse : Pro indenullas ex
hoc capitulo patiuntur angustias.
quod quasilegis & proph&arum
p̃cepta non seruent. quia & gra¬
tia xp̃i habent legrumam carita¬
tem dĩ & proximi : : In quibus duo¬
bus p̃ceptis. totalex pend& & pro¬
ph&ȩ : & quȩ cumq ibi uel rebus ges¬
tis uel sacram̃torum celebrationi¬
bus. uel locutionum modis figura¬
te proph&ata sunt inxp̃o & eccle¬
sia impleri cognoscunt: Inde
nec uanesu perstitione suc cum¬
bimus. Nec illud euangelii capi¬
tulum falsum esse dicimus. nec
xp̃i discipulos nos negamus. quia
ea ratione ueritatis quam prome¬
is uiribus totiens ex posui. non alia
legem nec alios proph& as quam
eos catholicaten& auctoritas.
non ueni soluere sed adim plere:¬
XXXUIII. FAUSTUS OIXIT
ONUENI SOLUE RELE
gem & proph& as sedadim¬
plere : ecceiam consentio dictum
Quȩrendum tamen est. Curhoc di¬
xerit ihs: utrumne conpalpandi
iudȩorum furoris causa quiaidem

Expanded text:
uastata conspiciat, uelum contra uastata conspiciat, uelum contra se posuisse. proinde nullas ex hoc capitulo patiuntur angustias, quod quasi legis et prophetarum praecepta non seruent, quia et ex gratia Christi habent legitimam caritatem dei et proximi, in quibus duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae et quaecumque ibi uel rebus gestis uel sacramentorum celebrationibus uel locutionum modis figurate prophetata sunt, in Christo et ecclesia inpleri cognoscunt. unde nec uanae superstitioni suc cumbimus nec illud euangelii capitulum falsum esse dicimus nec Christi discipulos nos negamus, quia ea ratione ueritatis, quam pro meis uiribus totiens exposui, non aliam legem nec alios prophetas quam quos catholica tenet auctoritas, non uenit soluere, sed adinplereUS. FAUSTUS dixit: Non ueni soluere. egem et prophetas, sed adiplere. ecce iam consentio dictum. quaerendum tamen est, cur hoc dixerit Iesus. utrumne conpalpandi Iudaeorum furoris causa. quia idem
Abbreviated transcription (Latin):
Q uod autem impedit non accipias.
sicnos a postolus docuit pia proui¬
sione ut quis quis nobis annuntia¬
uerit p̃terid quod accipimus ana¬
thenta sit: Undexpianicatholici.
& uos inter ⁊i tania numerant.
quia dñs ex posuit quid sit titania
non aliqua falsa ueris scripturis in¬
missa sicut tu interp̃taris : sed ho¬
mines filios maligni. id est imita¬
tores diabolicȩ falsitatis: N ecom¬
nia temere credunt. &ideomani¬
cheo c&erisq her&icis non utiq credunt
nec rationem ex ominibus damnant.
sed quam uos dicitis esserationem
erroremes seconuincunt: : Nec ue¬
rum falsumq iudicare impium
putant. Ideo uestram sectam fal¬
sissimam fidem autem catholica
uerissima iudicant: nec bonam
econtrario separare formidant:
sed malam non esse naturam quia
contra natura intellegunt: non
gentem nescio quam tenebrarum
quȩuere am pliorem formidinem
inculit dõ uestro. quam infantib
manide : quippe quem dicitis. nesua
membra illius imp&ucapta &

Expanded text:
iquod autem inpedit, non accipias: iquod autem inpedit, non accipias: sic nos apostolus docuit piam prouisionem, ut quisquis nobis adnuntiauerit praeter id. quod accepimus, anathema sit. unde christiani catholici et uos inter zizania numerant. quia dominus exposuit quid sit zizania non aliqua falsa ueris scripturis inmissa. sicut tu nterpretaris, sed homines filios maligni, id est imitatores diabolicae falsitatis. nec omnia temere credunt; et ideo Manichaeo ceterisque haereticis non utique credunt. nec rationem ex hominibus damnant; sed quam uos dicitis esse rationem. errorem esse conuincunt. nec uerum falsumque iudicare inpium putant; ideo uestram sectam falsissimam, fidem autem catholicam uerissimam iudicant. nec bonum a contrario separare formidant, sed malum non esse naturam, quia contra naturam est, intellegunt; non gentem nescio quam tenebrarum em, quae uere ampliorem formidinem intulit deo uestro quam infantibus maniae; quippe quem dicitis, ne sua membra illius inpetu capta et