comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Siqͥdem aut negare aut mori neceẽ
erat. Moritimens negauit. Negare
nolebat. s magis nolebat mori. Itaq
inuitus quidem: s negauit tam̃ ne
moreretur. Quod si lingua:i ñ uoli¬
tate loqui homo compulsus ẽ quod
nolebat. ñ tam̃ uelle aliud qͣm uole¬
bat. Lingua mota ẽ contra uolunta¬
tem: s nunqͥd & mutata uoluntas:
Quid enim uolebat: Prorsus qͦd era
xp̃i esse disc Pulus. Quid loquebaturs
fuit. Quas apłi tenemus uoluntati
unam qua uoluit ñ mori penttus
inculpabilem: alteram ⁊ multũ lau¬
dabilem. qua sibi complacebat qͦd ẽt
xp̃ianus. In quo gͦ culpabitur: An
in eo quod mentiri qͣm mori maligt
mentitur occidit animã. Et pecca¬
uit gͦ.ce. non absq consensu ꝓpriȩ uo¬
luntatis: infirme quidem  misere:
s plane libere. Peccauit autẽ non he¬
nendo aut obȩdiendo xp̃m: s sen¬
mis amando. Nec inhunc ꝑuersut
amorem sui. uoluntatem metus ille
subitus compulit: s eẽ conuicit. Ian

Expanded text:
siquidem aut negare, aut mori necesse siquidem aut negare, aut mori necesse erat. Mori timens negavit. Negare nolebat, sed magis nolebat mori. Itaque invitus quidem: sed negavit tamen, ne moreretur. Quod si lingua, et non voluntate loqui homo compulsus est quod nolebat: non tamen velle aliud quam volebat. Lingua mota est contra voluntatem: sed nunquid et mutata voluntas? Quid enim volebat? Prorsus quod erat, Christi esse discipulus. Quid loquebatur? fuit? Duas apostoli tenemus voluntates: unam, qua voluit non mori, penitus inculpabilem; alteram, et multum laudabilem, qua sibi complacebat quod esset christianus. In quo ergo culpabitur? An in eo quod mentiri, quam mori maluit? mentitur, occidit animam . Et peccavit ergo, et non absque consensu propriae voluntatis, infirmae quidem et miserae, sed plane liberae. Peccavit autem, non spernendo aut odiendo Christum, sed se nimis amando. Nec in hunc perversum amorem sui, voluntatem metus ille subitus compulit; sed esse convicit. Jam
Abbreviated transcription (Latin):
Sano consensu: tractum licet peccõ
uel captiuum miseria. liberũ se in
bono ꝓfiteri ñ dubitat. Vnde ⁊ fidens
generalit̃ infert. Nichil gͦ dampnatio¬
nis ẽ. his qͥ sunt in xp̃o tħu. S uidea
mus de his qui penarum mortisue ti¬
more fidem uerbotenus negare cõ¬
pulsi sunt: ne forte uixta hanc asser¬
tionem. aut culpa non fuerit quod
uel uoce negarunt: aut cogi incul¬
pam ⁊ uoluntas potuerit. ut uellet
uidelicet hõ quod eum ⁊ nolle con¬
stiterit. & perierit liberum arbitri¬
um. Quod quia impossibile erat.
uelle quippe ⁊ nolle idem eodem tem¬
pore ñ poterat. queritur unde malũ
nequaqͣm uolentibꝰ malum debuit
imputari. Neq enim tale est hoc.
quale originale peccatũ: quo ñ solũ
non consentiens uerum plerumq &
nesciens alia ratione constringitur.
necdũ renatus baptismate. Exem¬
pli causa: ueniat in mediũ apłs pe¬
trus. Ipse quippe uisus ẽ. negare ue.¬
ritatem: contra ꝓpriam uoluntatem.

Expanded text:
Sane consensu tractum licet peccato, Sane consensu tractum licet peccato, vel captivum miseria, liberum se in bono profiteri non dubitat. Unde et fidens generaliter infert: Nihil ergo damnationis est his qui sunt in Christo Jesumus de his qui poenarum mortisve timore fidem verbo tenus negare compulsi sunt: 618 ne forte juxta hanc assertionem, aut culpa non fuerit, quod vel voce negaverunt; aut cogi in culpam et voluntas potuerit, ut vellet videlicet homo quod eum et nolle constiterit; et sic perierit liberum arbitrium. Quod quia impossibile erat velle quippe et nolle idem eodem tempore non poterat, quaeritur unde malum nequaquam volentibus malum debuit imputari. Neque enim tale est hoc, quale originale peccatum: quo non solum non consentiens, verum plerumque et nesciens, alia ratione constringitur necdum renatus baptismate. Exempli causa, veniat in medium Petrus apostolus: ipse quippe visus est negare Veritatem contra propriam voluntatem;
Abbreviated transcription (Latin):
bris meis repugnantem legi mentis
meȩ. & captiuum me ducentẽ in
legem peccati quȩ ẽ. in membris meᷤ:
hȩc omnia putari possunt cogere uo¬
luntatem ⁊ p̃ripere libertatẽ. Et uͦ
qͣntis libet quis intus forisue tempta¬
tionibus urgeatur: libera ꝓfecto semꝑ
quantũ ad arbitriũ spectat uoluntas
erit: libere quippe de suo nichilominꝰ
consensu iudicabit. Quantũ autẽ ꝑti¬
net ad consiliũ. siue complacitum.
carnis interim concupiscentia uiteq
miseria reluctante. minus qͥdem se
liberam sentit: s proasus ñ malam dũ
malo ñ consentit. Deniq paulus qui
captiuũ se in legem trahi peccati con¬
queritur. haud dubium qͥn exminus
plena libertate consilii. consensum
tam̃ sanum atq in bono quoq iam
ex magna parte se habere liberum
gloriatur. iam non ego inquiens ope¬
ror illud. Unde hoc confidis opaule: Qm̃
sum. condelector enĩ legi dĩ scdm inte¬
riorem hominem. Oculo existente sim¬
plici. totũ corpus lucidum ẽẽ p̃sumit.

Expanded text:
eis repugnantem legi mentis meae, et captivum me ducentem in legem peccati, quae est in membris meis ; haec omnia putari possunt cogere voluntatem, et praeripere libertatem. At vero quantislibet quis intus forisve tentationibus urgeatur, libera profecto semper, quantum ad arbitrium spectat, voluntas erit: libere quippe de suo nihilo minus consensu judicabit. Quantum autem pertinet ad consilium, sive complacitum, carnis interim concupiscentia, vitaeque miseria reluctante, minus quidem se liberam sentit: sed prorsus non malam, dum malo non consentit. Denique Paulus, qui captivum se in legem peccati trahi conqueritur, haud dubium quin ex minus plena libertate consilii: consensum tamen sanum, atque in bono quoque jam ex magna parte se habere liberum gloriatur, Jam non ego, inquiens, operor illud. Unde hoc confidis, o Paule? Qusum: Condelector enim legi Dei secundum interiorem hominem . Oculo existente simplici, totum corpus lucidum esse praesumit.
Abbreviated transcription (Latin):
in hac parte existeret:quatinꝰ non nͥ
sua uoluntate aut mala fieret ⁊ iuste
dampnaret᷑ aut bona maneret ⁊ me¬
rido saluaret᷑: ñ qͦd ei ꝓpria sufficere¬
posset uoluntas ad salutem: s qͦd eã
nullatenus sine sua uoluntate conse¬
queretur. Nemo qͥppe saluat᷑ inuitus.
Nam qͦd legitur in euangłio. nemoue¬
nit ad me nisi pater m̃s traxerit eũ.
Item in alio loco. compelle intrare.
nichil impedit: quia ꝓfecto quantocũq
trahere uel cõpellere uideatur adsalu¬
dem benignus pater. qui om̃s uult sal¬
uos fieri: nullum tam̃ iudicat salute
dignum. quẽ ante ñ ꝓbauerit uolũ¬
tarium. Hoc quippe intendit cũ terret
ac ꝑcutit. ut faciat uoluntarios. ñ sal
auferat libertatem. Quamqͣm tam̃ ñ
semꝑ inuiti trahim᷑. Nec enĩ cecus aut
fessus contristat᷑ cũ trahitur. Et pau¬
lis ad manus tractus ẽ cdamascum:
utiq non inuitus. Trahi deniq spirita
pere slagitabat in canticis. Trahe me

Expanded text:
in hac parte existeret, quatenus nonnisi in hac parte existeret, quatenus nonnisi sua voluntate, aut mala fieret, et juste damnaretur; aut bona maneret, et merito salvaretur. Non quod ei propria posset sufficere voluntas ad salutem; sed quod eam nullatenus sine sua voluntate consequeretur. Nemo quippe salvatur invitus. Nam quod legitur in Evangelio: Nemo venit ad me, nisi Pater meus traxerit eum ; item in alio loco: Compelle intrare ; nihil impedit: quia profecto quantoscunque trahere, vel compellere videatur ad salutem benignus Pater, qui omnes vult salvos fieri ; nullum tamen judicat salute dignum, quem ante non probaverit voluntarium. Hoc quippe intendit, cum terret aut percutit, ut faciat voluntarios, non salauferat libertatem. Quanquam tamen non semper inviti trahimur: nec enim caecus aut fessus contristatur cum trahitur. Et Paulus ad manus tractus est Damascum, utique non invitus . Trahi denique specialpere flagitabat in Canticis: Trahe me,
Abbreviated transcription (Latin):
caret libero arbitrio nec diabolus:
q̃m qͦd ille eẽ ñ potest malus. ñ infir¬
ma facit necessitas. s infirma in bo¬
no uoluntas. ⁊ uoluntaria firmitas:
qͦdq is non ualet in bonũ respirare.
ũ aliena facit uiolenta oppressio. s sua
ipsius in malo obstinata uoluntas ac
uoluntaria obstinatio. Nunc gͥ exeo
in bono siue in malo equȩ liberã faci¬
at uoluntatem: cũ nec bonus qͥspiam
nec item malus dici debeat aut ẽẽ ua¬
leat. nͥ uolens. Tali iam ratione ñ incmn¬
grue dicet᷑ ad bonũ se ⁊ ad malum
habere equaliter: quod utrobiq uideli¬
cet par sit ei nonqͥdem in electione fa¬
cilitas: s inuoluntate libertas. Hac sane
dignitatis diuinȩ ut dictũ est p̃roga¬
tiua. rationalem singulariter creaturã
conditor insigniuit: quod quẽ admo¬
dum ipse sui iuris erat sueq ipsius
uoluntatis ñ necessitatis erat qͦd bonus
erat. ita ⁊ illa quoq sui quodãmͦ uris

Expanded text:
caret libero arbitrio, nec diabolus: caret libero arbitrio, nec diabolus: quoniam quod ille esse non potest malus, non infirma facit necessitas, sed firma in bono voluntas, et voluntaria firmitas: quodque is non valet in bonum respirare, non aliena facit violenta oppressio, sed sua ipsius in malo obstinata voluntas, ac voluntaria obstinatio. Nunc igitur ex eo in bono sive in malo aeque liberam faciat voluntatem, cum nec bonus quispiam, nec item malus dici debeat aut esse valeat, nisi volens. Tali etiam ratione non incongrue dicetur ad bonum se et ad malum habere aequaliter, quod utrobique videlicet par sit ei non in electione facilitas, sed in voluntate libertas. dignitatis, ut dictum est, praerogativa rationalem singulariter creaturam Conditor insignivit, quod quemadmodum ipse sui juris erat, suaeque ipsius voluntatis non necessitatis erat quod bonus erat: ita et illa quoque sui quodammodo juris
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm fortiter: hoc ẽ non extristicia aut¬
ex necessitate. quod ẽ initium ñ pleni¬
tudo sapientiȩ: s prompta ⁊ alacri
uoluntate. quod facit acceptũ sacrifi¬
cium: qm̃ hylarem datorem diligit
deus. Sicq ꝑ omĩa imitabit᷑ sapien¬
tiam: dum ⁊ uiciis resistet fortrer.
⁊ in conscientia requiescet suauiter.
Uerum euiꝰ ad talia prouocam᷑ exem.¬
plo. indigemus ⁊ adiutorio: qͦ ipsi uide¬
licet ꝑ ipsam conformem᷑ atq in ean¬
si a dnũi spũ: iam non a libero arbitrio
Nemo ꝓinde putet ideo dictũ liben
arbitriũ qͦd equa inter bonũ ⁊ malũ
potestate uel facilitate uersetur. cum
deus. nec angłi scĩ cum ita sint boni ut
ñ possint eẽ ⁊⁊ maliͥ nec p̃uaricatores
item angłi. cũ ita sint mali ut iam
ñ ualeant eẽ boni: liberi arbitrii
ẽẽ dicent . S ⁊ nos illud post resur¬
rectionem amissuri sumus. qͣndo ita¬
q inseparabilit̃. alii bonis. alii malis
admixti fuerimus. Ceterũ nec ds

Expanded text:
n ex tristitia, aut necessitate, quod est initium, non plenitudo sapientiae, sed prompta et alacri voluntate, quod facit acceptum sacrificium: quoniam hilarem datorem diligit Deus . Sicque per omnia imitabitur sapientiam, et dum vitiis resistet fortiter, et in conscientia requiescet suaviter. Verum cujus ad talia provocamur exemplo, indigemus et adjutorio, quo ipsi videlicet per ipsum conformemur, atque in eamsi a Domini Spiritu, jam non a libero arbitrio. Nemo proinde putet ideo dictum liberum arbitrium, quod aequa inter bonum et malum potestate aut facilitate versetur, cum Deus, nec angeli sancti, cum ita sint boni, ut non possint esse mali; nec praevaricatores item angeli, cum ita sint mali, ut jam non valeant esse boni; liberi arbitrii esse dicentur. Sed et nos illud post resurrectionem amissuri sumus, quando utique inseparabiliter alii bonis, alii malis admisti fuerimus. Caeterum nec Deus
Abbreviated transcription (Latin):
nec enĩ aliqua inhis laborat difficul¬
tate: s disponit omĩa suauit̃. placida
uoluntate. Uel certe aitingit a fine
usq ad finem. hoc ẽ ab ortu creaturȩ
usq ad finem destinatũ acreatore. si¬
ue inquẽ urget natura. siue quẽ acce¬
lerat causa: siue quẽ concedit gratia.
Attingit fortiter: dũ nil hoꝵ euenit
quod ñ ꝓ ut uult potenti p̃ordinet ꝓui¬
dentia. Sic gͦ ⁊⁊ liberũ arbitrium suo
conetur preesse corꝑi. ut pre ẽ sapien¬
tia orbi:̃ attingens ⁊ ipsum a fine usq
adsinem fortit̃: imperans scilicet sin¬
gulis sensibus ⁊ artub tam potenter.
quatinꝰ ñ sinat regnare peccatũ in suo
mortali corꝑe: nec menbra sua det ar¬
ma iniqͥtati: s exhibeat seruire iusti¬
cie. Et ita iam ñ erit hõ seruus peo¬
cati. cũ peccatũ ñ fecerit: a quo utiq
liberatus iam libertatẽ recuꝑare con¬
nitatem. dũ diuine in se imagini con¬

Expanded text:
Nec enim aliqua in his laborat difficulNec enim aliqua in his laborat difficultate: sed disponit omnia suaviter placida voluntate. Vel certe attingit a fine usque ad finem, hoc est ab ortu creaturae usque ad finem destinatum a Creatore: sive in quem urget natura, sive quem accelerat causa, sive quem concedit gratia. Attingit fortiter, dum nihil horum evenit, quod non, prout vult, potenti praeordinet providentia. 34. Sic ergo et liberum arbitrium suo conetur praeesse corpori, ut praeest sapientia orbi attingens et ipsum a fine usque ad finem fortiter; imperans scilicet singulis sensibus et artubus tam potenter, quatenus non sinat regnare peccatum in suo mortali corpore, nec membra sua det arma iniquitati, sed exhibeat servire justitiae. Et ita jam non erit homo servus peccati, cum peccatum non fecerit: a quo utique liberatus, jam libertatem recuperare connitatem, dum di
Abbreviated transcription (Latin):
facile munitus apparuit. ⁊ unde refor¬
maret deformem.⁊ unde debilem
confortaret: dũ ⁊de spendore figurȩ
fugans tenebras peccatoꝵ redderet
sapienaem.⁊exuirtute uerbi contra
tẏrannidem demonũ potentẽ efficẽt:
Uenit gͦ ipsa forma cui conformandũ
erat liberũ arbitriũ. quia ut pͥstinã
reciꝑet formã. ex illa erat reforman¬
dum: exqua fuerat ⁊ formatũ. For¬
ma autẽ. sapientia ẽ. Conformatio:
ut faciat ẏmago in corꝑe qͦd forma
facit in orbe. Porro illa atcingita fine
usq adinferiores partes derre: a maxi¬
mo angło. usq ad minimũ uermi¬
culũ. fitingit autẽ fortiter: ñ qͥdem
mobili discursione. uel locali diffusio¬
ne: uel subiecte creaturȩ tantũ offici¬
ali amministratione: s substantiali
quadã ⁊ ubiq p̃senti fortitudine. qua
utiq uniuersa potentissimȩ mouẽt.
ordinat. amminisirat. Et hȩc omĩa
nulla sui cogitur facere necessitare:

Expanded text:
facile munitus apparuit, et unde reforfacile munitus apparuit, et unde reformaret deformem, et unde debilem confortaret: dum et de splendore figurae fugans tenebras peccatorum  al. vitiorum, redderet sapientem; et ex virtute verbi contra tyrannidem daemonum potentem efficeret. 33. Venit ergo ipsa forma, cui conformandum erat liberum arbitrium: quia ut pristinam reciperet formam, ex illa erat reformandum, ex qua fuerat et formatum. Forma autem, sapientia est: conformatio, ut faciat imago in corpor, quod forma facit in orbe. Porro illa attingit a fineusque ad inferiores partes terrae, a maximo angelo usque ad minimum vermiculum. Attingit autem fortiter, non quidem mobili discursione, vel locali diffusione, vel subjectae creaturae tantum officiali administratione: sed substantiali quadam et ubique praesenti fortitudine, qua utique universa potentissime movet, ordinat, administrat. Et haec omnia nulla sui cogitur facere necessitate.
Abbreviated transcription (Latin):
inferos penitus nichil ẽ. nec ẽẽ potest.
ymagine tam̃ etiã illic ꝑliberũ arbs¬
rũ arbitriũ immobili ꝑmanente.
S neq in hoc scło eque inueniri
uspiam posset similitudo: s ad huc
hic feda ⁊ deformis iacuisset ymago:
si non euangłica illa mulier luceruã
accenderet. id est sapientia in carne
appareret: euerteret domũ uidelicet
uicioꝵ. dragiam suã requi reret qͣm
ꝑdiderat. hoc est ymaginem suã quȩ
natiuo spoliata decore. sub pelle pec¬
cati sordens tanqͣm in puluere latita¬
bat. inuentam dergeret. ⁊ tolleret
de regione dissimilitudinis: pͥstinã¬
q in spetiem reformatã. similem fa¬
ceret illã in gła sc̃oꝵ: immo sibi ipsi
mem: cũ illud scripturȩ uidelicet
inpleretur. Scimus quia cũ apparu¬
erit similes ei erimus: q̃m uidebimꝰ
eum sicuti ẽ. Et reuera cui potius id
oꝑis congruebat qͣm dei filio. qui cũ sit
portans uerbo uniuersa. exutroq¬

Expanded text:
inferos penitus nihil est, nec esse potest, inferos penitus nihil est, nec esse potest, imagine tamen etiam illic per liberum arbitrium immobili permanente. neque in hoc saeculo aeque inveniri uspiam posset similitudo, sed adhuc hic foeda et deformis jacuisset imago, si non evangelica illa mulier lucernam accenderet, id est, Sapientia in carne appareret, everreret domum, videlicet vitiorum, drachmam suam requireret quam perdiderat : hoc est, imaginem suam, quae nativo spoliata decore, sub pelle peccati sordens, tanquam in pulvere latitabat; inventam tergeret, et tolleret de regione dissimilitudinis; pristinamque in speciem reformatam, similem faceret illam in gloria sanctorum, imo sibi ipsi mem, cum illud Scriptura videlicet impletur: Scimus, cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . Et revera cui potius hoc operis congruebat quam Dei Filio, qui cum sit portans verbo universa, ex utroq
Abbreviated transcription (Latin):
iusta eius uoluntas ñ est. E ogͦ inuiła.
ac ꝑ hoc ⁊ mala ẽ uoluntas: quo iusticis
ñ concordat. Duo sunt quȩ in iustam
comꝓbant uoluntatem: uel cũ peccate.
uelcum impune peccasse libet. Quibꝰ
gͦ peccare libuit quãdiu ueilit. ⁊ eũ
iam ñ possunt. multũ manere uolt̃
qͦd peccauerunt. qͥd in hoc uere sapi
entiȩ qͥd bonȩ uoluntatis apparet :
S esto. Penitet eos peccasse. Nũqͥd
ñ tam̃ si optio detur. malpit adhuc
peccare. quã penam sustinere peccatis
Et tam̃ illud iniquũ est. hoc iustum.
Quando uͦ uoluntas bona. magis quod
iniquũ qͣm qͦd iustũ est eligeret: Cete¬
rũ non uere penitent. qui non tam do¬
lent se sibi uixisse. qͣm hoc ipsũ iam
ñ posse. Ueniq foris ostenditur: quid
intus agatur. Nam quãdui corpus ui¬
uit inflamma: dam dui constat in
malicia ꝑsistere uoluntatẽ. Itaq de
similitudine quȩ in consilii ⁊⁊ item
complaciti libertate continet᷑ apud

Expanded text:
justa ejus voluntas non est. Eo ergo injusta, justa ejus voluntas non est. Eo ergo injusta, ac per hoc et mala est voluntas, quo justitiae non concordat. Duo sunt quae injustam comprobant voluntatem, vel cum peccare, vel cum impune peccasse libet. Quibus ergo peccare libuit quamdiu licuit; et cum jam non possunt, inultum manere volunt quod peccaverunt: quid in hoc sapientiae verae, quid bonae voluntatis apparet? Sed esto, poenitet eos peccasse: nunquid non tamen, si optio detur, malint adhuc peccare, quam poenam sustinere peccati? Et tamen illud iniquum est, hoc justum. Quando vero voluntas bona magis quod iniquum, quam quod justum est eligeret? Caeterum non vere poenitent, qui non tam dolent se sibi vixisse, quam hoc ipsum jam non posse. Denique foris ostenditur quid intus agatur. Nam quamdiu corpus vivi: in flamma, tamdiu constat in malitia persistere voluntatem. Itaque de similitudine, quae in consilii, et item complaciti libertate continetur, apud
Abbreviated transcription (Latin):
ras. Porro de podentia que ꝑ lib̾tatẽ
manuũ pedũq ligatio: nͥ omĩmoda
potestatis ablatio: Sed dicit aliquis.¬
uomodo ñ est. ibi aliquod sapere: ubi
mala quȩ tolerantur cogunt penitere
maloꝵ quȩ facta sunt: Hunquidaut
intormentis qͥspiam ñ penitere. aut
penitere mali. non eẽ sapere poteste
Hoc autẽ recte oponeretur si opus dm̃
peccatĩ &. ñ etiam uoluntas mala pum¬
retur. Nulli quippe dubiũ est: qͦd nemo
intormentis positus actum iterare pe¬
cati delectetur. Uerumtam̃ si uolũtis
etiam intormentis mala ꝑdurat. quid
ponderis habet oꝑis abnegatio. ut id̃o
sapere quis putetur. qͦd iam in mediis
flamiis luxuriari non libeat: Deno
in maliuolam animã non introibit
sapientia. Unde autẽ ꝓbabimus. quod
mala ⁊ in pęnis uoluntas ꝑseueret: Cer¬
te ut cetera omittam : nollent omnino
puniri. Tustum ẽ autẽ puniri: qui
punienda gesserunt. Nolunt gͥ quod
iustum ẽ. Sedqui ñ uult qͦd iustumẽ

Expanded text:
a . Porro de potentia, quae per libertatem manuum pedumque ligatio est, nisi omnimoda potestatis ablatio? Sed nequQuomodo non est ibi aliquod Sapere, ubi mala quae tolerantur, cogunt poenitere malorum quae facta sunt? Nunquid aut in tormentis quispiam non poenitere; aut poenitere mali, non esse sapere potest? Hoc autem recte opponeretur, si opus tantum peccati, et non etiam voluntas mala puniretur. Nulli quippe dubium est, quod nemo in tormentis positus actum iterare peccati delectetur. Verumtamen si voluntas etiam in tormentis mala perdurat, quid ponderis habet operis abnegatio, ut ideo sapere quis putetur, quod jam in mediis flammis luxuriari non libeat? Denique: In malevolam animam non introibit sapientia . Unde autem probabimus quod mala et in poenis voluntas perseveret? Certe, ut caetera omittam, nollent omnino puniri. Justum est autem puniri, qui punienda gesserunt. Nolunt igitur quod justum est. Sed qui non vult quod justum est,
Abbreviated transcription (Latin):
one dicentes. adueniat regnũ tuũ: qͦd
ñ erit uel in ipsis consummatũ. qͦusq
pecatũ non solũ non regnet in eorum
mortali corꝑe: s nec sit omiuno nec
eẽ possit in inmortali iam corpore.
scło neqͣm qͥd dicemus. ubi uix sufficit
diei malicia sua: ubi om̃is creatura
ingemiscit &e. parturit usq adhuc.
uanitati nimirũ subiecta ñ uolens:
ubi uita hominis demptatio ẽ suꝑ ter¬
iam acceꝑunt. ingemisẽt
de. ipsi uitrasemet ipsos. expectantes
redemptionẽ corꝑis sui: Num qͥd nã
inter ista locus ullus ẽ. huiuscemodi
lib̾tati: Quid inqͣm liberũ nr̃o relu¬
quit᷑ complacito: ubi totũ occupare
udetur miseria: Neq enĩ uel inno¬
centia seu iusticia. quemadmodũ a
peccato ita etiã amiseria tute hic eẽ
potuerunt: ubi iustus exclamat. In felir
ego hõ. qͥs me liberabit de corꝑe mortis
huiꝰ: Et ic̃ẽ. facte sunt mͥ lacrimȩ mȩe

Expanded text:
one, dicentes: Adveniat regnum tuum. Quod one, dicentes: Adveniat regnum tuum. Quod non erit vel in ipsis consummatum, quousque peccatum non solum non regnet in eorum mortali corpore, sed nec sit omnino, nec esse possit in immortali jam corpore. saeculo nequam quid dicemus, ubi vix sufficit diei malitia sua, ubi omnis creatura ingemiscit et parturit usque adhuc, vanitati nimirum subjecta non volens, ubi vita hominis tentatio est super teram acceperunt, ingemiscunt et ipsi intra semetipsos, exspectantes redemptionem corporis sui . Numquidnam inter ista locus ullus est hujuscemodi libertati? Quid, inquam, liberum 609 nostro relinquitur complacito, ubi totum occupare videtur miseria? neque enim vel innocentia seu justitia; quemadmodum a peccato, ita etiam a miseria tutae esse hic poterunt, ubi justus exclamat: Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Et item: Factae sunt mihi lacrymae meae
Abbreviated transcription (Latin):
ctum ẽ. tunc euacuabit qͦd expar¬
te ẽ. hoc ẽ cũ plena fuerit libertas
consilii nulla iam erit captiuitas
arbitrii. Et hoc ẽ. qͦd cotidie petimꝰ
in oratione: cũ dicimꝰ deo. adueni¬
at regnũ tuũ. Regnũ hoc necdum
ex toto puenit in nos: cotidie tam̃
paulaten aduentat. sensimq in
dies magis ac magis dilatat ter¬
minos suos: inhis dũ taxat quorum
ꝑdei adiutoriũ interior homo reno¬
slatur de die in diem. Inqͣntũ gͦ regꝰ¬
nũ gr̃ẽ dilatatur: in tantũ peccati
potestas minuitur. Inqnͣtũ uͦ minus
c̃ ad huc ꝓpter corpus mortis quod
aegrauat anuã. ⁊ obnecessitatem
terrenȩ in habitationis utiq depͥmen¬
tis sensum multa cogitantẽ: necesse
habent ȩtiam qui ꝑfectiores in hac
mortalitate uidentur confiteri ⁊ di¬
cere. In multis offendimus om̃s: ce.
si dixerimus quia peccatũ ñ habemꝰ.
nos ipsos seducimꝰ. ⁊ ueritas ni nob̾ ñ ẽ.
Qua ꝓpt orant ⁊ ipsi sine intermissi¬

Expanded text:
ctum est, tunc evacuabitur quod ex parctum est, tunc evacuabitur quod ex parte est: hoc est, cum plena fuerit libertas consilii, nulla jam erit captivitas arbitrii. Et hoc est quod quotidie petimus in oratione, cum dicimus Deo: Adveniat regnum tuum . Regnum hoc necdum ex toto pervenit in nos. Quotidie tamen paulatim adventat, sensimque in dies magis ac magis dilatat terminos suos, in his duntaxat, quorum per Dei adjutorium interior homo renovatur de die in diem. In quantum ergo regnum gratiae dilatatur, in tantum peccati potestas minuitur. In quantum vero minus est adhuc propter corpus mortis quod aggravat animam, et ob necessitatem terrenae inhabitationis utique deprimentis sensum multa cogitantem; necesse habent etiam qui perfectiores in hac mortalitate videntur, confiteri et dicere: In multis offendimus omnes : et, Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est . Quapropter orant et ipsi sine intermissi
Abbreviated transcription (Latin):
ne habuimus: qͦd suo loco discutiet᷑.
Certissime autẽ habituri sumꝰ. cũ
deo miserante obtinebimꝰ qͦd oiamꝰ
nempe complebit᷑ quando id qđ
nunc cunctę passim racionali ut iã
dictum ẽ creaturȩ cõmune uidet᷑.
liberum silieet a necessitate arbitruã
erit ȩtiam in electis hominib uti iã
in scĩs ẽ angłis. ⁊ cautum a peccato.
itutũ amiseria : ꝓbantib tandem
triplicis libertatis felici exꝑientia.
quȩ sit bona uoluntas dei. ac bene¬
placens ⁊ ꝑfecta. Quod quia nec dũ
ẽ. sola interim plena integraq ma¬
net in hominib libertas arbitrii. Ilã
libertas consilii ex parte tantũ: ⁊ hoc
in paucis spiritalib qͥ carnem suã
crucifixerunt cũ uiciis ⁊ concupis¬
centiis: quatinꝰ iam ñ regnet pecẽm
in eoꝵ mortali corꝑe. Porro ut non
regnet: libertas facit consilii. Ut tñ
ñ desit ex integro: captiuitas ẽ lib̾i
arbitrii. Cum autẽ uenerit qͦd ꝑfe¬

Expanded text:
ne habuimus: quod loco suo discutietur. ne habuimus: quod loco suo discutietur. Certissime autem habituri sumus, cum Deo miserante obtinebimus quod oramnempe complebitur, quando in quod nunc cunctae passim rationali ut jam dictum est creaturae commune videtur, liberumtiam in electis hominibus uti jam in sanctis est Angelis et cautum a peccato, et tutum a miseria, probantibus tandem triplicis libertatis felici experientia, quae sit bona voluntas Dei, ac beneplacens, et perfecta. Quod quia necdum est, sola interim plena integraque manet in hominibus libertas arbitrii. Nam libertas consilii ex parte tantum, et hoc in paucis spiritualibus, qui carnem suam crucifixerunt cum vitiis et concupiscentiis, quatenus jam non regnet peccatum in eorum mortali corpore. Porro ut non regnet, libertas facit consilii; ut tamen non desit ex integro, captivitas est liberi arbitrii. Cum autem venerit quod perfe
Abbreviated transcription (Latin):
lium ⁊ licita tanqͣm cõmoda nob̾ eli¬
gere. ⁊ illicita tanqͣm noxia respuere
liberum haberemꝰ. Iam enĩ ñ solũ
liberi arbitrii. s ce. liberi ꝓculdubio
consilii. ac ꝑ hoc ⁊a peccato liberi es¬
semus. Ss quid si totũ solũq qͦd expe¬
diret uel liceret etiã liberet: Honm
liberi qͦ ẽẽ complaciti merito dice¬
remur quippe qui abomni ꝑ inde qͥ
displicere potest. hoc ẽ ab omĩ nos
miseria liberos sentiremꝰ: Nunc ait̃
cũ multa ꝑ iudiciũ uel admittenda
uel omittenda eẽ decernamꝰ. quȩ ta¬
men ꝑconsiliũ nequaqͣm ꝓiudicii
rectitudine aut eligimus aut contẽp¬
nimus: rursumq ñ omĩa que tanq̃
recta ⁊ cõmoda consultȩ obseruamus.
etiã ut beneplacita libenter ample¬
ctamur. s insuꝑ quasi dura ac mo¬
lesta uix equanimit̃ ferre ꝑdurem᷑
liquet quia liberũ nec consiliũ ha¬
bemus nec complacitũ. Alia questa
ẽ. si uel ante peccatũ inprimo homi¬

Expanded text:
lium et licita, tanquam commoda, nobis elilium et licita, tanquam commoda, nobis eligere; et illicita, tanquam noxia, respuere 608 liberum haberemus. Jam enim non solum liberi arbitrii, sed et liberi procul dubio consilii, ac per hoc et a peccato liberi essemus. Sed quid si totum, solumque quod expediret vel liceret, etiam liberet? Nonne liberi quoque esse complaciti merito diceremur, quippe qui ab omni proinde, quod displicere potest, hoc est ab omni nos miseria, liberos sentiremus? Nunc autem cum multa per judicium vel admittenda, vel omittenda esse decernamus, quae tamen per consilium nequaquam pro judicii rectitudine aut eligimus, aut contemnimus; rursumque non omnia, quae tanquam recta et commoda consulte observamus, etiam ut beneplacita libenter amplectimur, sed insuper quasi dura ac molesta vix aequanimiter ferre perduramus: liquet quia liberum nec consilium habemus, nec complacitum. 12. Alia questio est, si vel ante peccatum in primo homi
Abbreviated transcription (Latin):
tate. sic̃ nec uelle malũ nͥ mala uo-¬
luntate. Cum bonũ uolumus bona
ẽ uoluntas: cũ malũ uolumꝰ. mala ẽ
uoluntas. Utrobiq uoluntas: ⁊ubiq
libertas: cedit siquid ẽ uoluntati ne¬
cessitas. Cum autẽ ñ ualemꝰ.
amissam. Ex hac gͦ tantũ lib̾tate.
se ipsam iudicare uł bonã si bono.
uel malam si malo consenserit. qͥppe
quȩ in neutro nͥ certe uolendo con¬
sentire se sentit. liberũ arbitriũ cre¬
dimus nominari. Nam ex illa quȩ
dicitur a peccato. congruentius for¬
sitan liberũ consiliũ. &e. item exilla
quȩ dic̾ta ẽ a miseria. liberũ potius
complacitũ posset dici qͣm liberũ
arbitriũ. Aabitrium qͥppe: iudiciũ¬
ẽ. Sicut uͦ iudicii ẽ. discernere quid
silii. ꝓbare quid expediat. uel ñ expe
beat. Utinam tam libere nob̾ consu¬
leremus. qͣm libere de nob̾ iudicamꝰ:
ut quem admodũ libere ꝑiudicium
licita illicitaq decernimꝰ: ita ꝑ consi¬

Expanded text:
tate: sicut nec velle malum, nisi mala votate: sicut nec velle malum, nisi mala voluntate. Cum bonum volumus, bona est voluntas: cum malum volumus, mala est voluntas. Utrobique voluntas, et ubique libertas: cedit siquidem voluntati necem, non tamen amissam. Ex hac ergo tantum libertate, i judicare, vel bonam, si bono, vel malam, si malo consenserit quippe quae in neutro, nisi certe volendo, consentire se sentit, liberum arbitrium credimus nominari. Nam ex illa quae dicitur a peccato, congruentius forsitan liberum consilium; et item ex illa quae dicta est a miseria, liberum potius complacitum posset dici, quam liberum arbitrium. Arbitrium quippe judicium. Sicut vero judicii est discernere quid silii est probare quid expediat vel non exbeat. Utinam tam libere nobis consuleremus, quam libere de nobis judicamus, ut quemadmodum libere per judicium licita, illicitaque discernimus, ita per consi
Abbreviated transcription (Latin):
quidem in malis qͣm ⁊ in bonis. s
in bonis ordinatior. Tam integra qͦ
ꝓ suo mͦ increatura qͣm in creatore:
s in illo podentior. Quod autẽ solent
homines conqueri ⁊dicere. uolo ha¬
bere bonam uoluntatẽ ⁊⁊ ñ possũ:
nequaqͣm huic p̃scribit libertati.
ut quasi iuim aut necessitatẽ. in hac¬
parte uoluntas patiat᷑: s plane illa
libertate quȩ dicitur a peocato. se
carere destant᷑. Nam qui uult habe¬
re bonam uoluntatẽ: ꝓbat se hab̾e
uoluntatẽ. Non enĩ uult hab̾e bonã
nͥ ꝑ uoluntatẽ. Quod si uoluntatem
ilibertatẽ: s libertatẽ a necessitate
ñ a peccato. Nempe ut ñ ualeat cũ
uelit habere bonamͥ. sentit qͥdem
sibi deeẽ lib̾tatem. s ꝓfecto lib̾tatem
a peccato: quo utiq dolet p̃mi ñ ꝑumi
uoluntatem. Quamqͣm iam. ꝓculdu¬
bio ut cũq honam habet: ubi habe¬
re uult. Bonũ quippe ẽ. quod uult.
Nec posset bonũ uelle nͥ bona uolũ¬

Expanded text:
quidem in malis, quam in bonis, sed quidem in malis, quam in bonis, sed in bonis ordinatior, tam integra quoque pro suo modo in creatura, quam et in Creatore, sed in illo potentior. Quod autem solent homines conqueri, et dicere: Volo habere bonam voluntatem, et non possum, nequaquam huic praescribit libertati, ut quasi parte voluntas patiatur: sed plane illa libertate, quae dicitur a peccato, se carere testantur. Nam qui vult habere bonam voluntatem, probat se habere voluntatem: non enim vult habere bonam, nisi per voluntatem. Quod si voluntatem, et libertatem; sed libertatem a necessitate, non a peccato. Nempe ut non valeat, cum velit, habere bonam, sentit quidem sibi deesse libertatem, sed profecto libertatem a peccato, quo utique dolet premi, non peremi, voluntatem. Quanquam jam procul dubio utcunque bonam habet, ubi habere vult. Bonum quippe est quod vult; nec posset bonum velle, nisi bona volun
Abbreviated transcription (Latin):
mab carne solutis: cũ dõ pariter ⁊¬
scĩs animab ⁊ si necdũ corꝑa rece¬
perunt.: deest qͥdem de gła: s nichil
prorsus in est de miseria. U erũ libͥtaᷤ
sado nec miseria amittitur uel mi¬
nuitur: nec maior iniusto ẽ qͣm
inpeccatore: nec plenior in angło
qͣm in homine. Quomͦ namq ad
bonũ conuersus ꝑ gr̃ãm humane
uoluntatis consensus. eo libere bonũ
im bono liberũ hominẽ facit. quo
loluntarius efficitur. ñ inuitus ꝑ¬
dahitur. sic sponte deuolutus in
malum. in malo nichilominus tam
liberũ qͣm spontaneũ constituit᷑ sua
utiq uoluntate ductũ. ñ aliunde
coactũ ut malus sit. Et sicut celestis
angłs. aut etiã ipse ds̃ ꝑmanet libere
bonus. ꝓpria uidelicet uoluntate
ñ aliqua extrinseca necessitate. sic
ꝓfecto diabolus eque libere in ma¬
lum ⁊ corruit ⁊ ꝑsistit: suo utiq
uoluntario nutu. ñ alieno
impulsu. Manet gͦ lib̾tas
uoluntatis. ubi etiam fit cap¬
tiuitas mentis tam plena

Expanded text:
tis, cum Deo pariter esanctis animabus, etsi nondum corpore receperunt, deest quidem de gloria, sed nihil prorsus inest de miseria. Ab hac autem cato, nec miseria amittitur, vel minuitur, nec major in justo est quam in peccatore, nec plenior in angelo, quam in homine. Quomodo namque ad bonum conversus per gratiam humanae voluntatis consensus eo libere bonum, et in bono liberum hominem facit, quo voluntarius efficitur, non invitus pertrahitur: sic sponte devolutus in malum, in malo nihilominus tam liberum quam spontaneum constituit suae utique voluntatis ductum, non aliunde coactum, ut malus sit. Et sicut coelestis angelus aut etiam ipse Deus permanet libere bonus, propria videlicet voluntate, non aliqua necessitate: sic profecto diabolus aeque libere in malum corruit, et persistit suo utique voluntario nutu, non alieno impulsu. Manet ergo voluntatis libertas, ubi etiam fit captivitas mentis, tam plena
Abbreviated transcription (Latin):
plane qͦd negandũ non ẽ. etiã in hu
carne. raro licet raptimq cõplasti
libertate fruunt᷑. qͥ cum naru¬
I. optimam partem elegerunt qͥ
non auferet᷑ ab eis. Qui enĩ iam ⁊¬
nent qͦd auferencdũ non ẽ: expis
utiq quod futurũ ẽ. S qͦd futurĩ
e. felicitas ẽ. Porro felicitas ⁊ missl¬

Expanded text:
plane quod negandum non est etiam in hac plane quod negandum non est etiam in hac carne, raro licet raptimque, complaciti libertate fruuntur, qui cum Maria optimam partem elegerunt, quae non auferetur ab eis . Qui enim jam tenent quod auferendum non est, experiuntur utique quod futurum est. Sed quod futurum est felicitas e
Abbreviated transcription (Latin):
quaꝗͣ sunt grata: s grauia. Colle
famẽn: ⁊ panem ñ eurabis. Colle si¬
tim: ⁊ limpidissumũ foritem. ac si pa¬
ludem respicies. Similit̃ umbram
ñ queris: nͥ estuans. Solem ñ eurat:
nisi algens siue caligans. Alioqͥn nichil
horum libebit: si ñ precesserit urgens
necessitas. Quȩ si ꝑfecte collatur lrebi
statim intedium atq molestiam con¬
omne qͦd est p̃sentis uitȩ occupare m¬
seriam: nisi quod incontinuis tribula
dum forte ꝓtemꝑe ac rerum euen¬
tib uicissim sibi grauia leuiaq
succedunt: minoꝵ exꝑientia aliqͥͣ
miseriȩ uidet᷑ interpolatio: ut cũ
aliquando post exꝑta plura grauis¬
ma in minus forte molesta euadit᷑.
felicitas putet᷑. An tam̃ fatendũ ẽ.
cos qui ꝑ excessum contemplations
rapti quandoq in spũ quatitalũ cũꝵ
de suꝑne felicitatis dulcedine degus¬
tare sufficiunt: tociens eẽ liberosa
miseria. quotiens sic excedunt: h

Expanded text:
quaquam sunt grata, sed gravia. Tolle quaquam sunt grata, sed gravia. Tolle famem, et panem non curabis; tolle sitim, et limpidissimum fontem, ac si paludem, respicies. Similiter umbram non quaerit nisi aestuans; solem non curat nisi algens, sive caligans. Alioquin nihil horum libebit, si non praecesserit urgens necessitas. Quae si perfecte tollatur e rebus, statim in taedium atque molestiam conomne quod praesentis vitae est, occupare miseriam: nisi quod in tribulationibus cdum forte pro tempore ac rerum eventibus vicissim sibi gravia leviaque succedunt, minorum experientia, aliqua miseriae videtur interpolatio; ut cum aliquando, post experta plura gravissima, in minus forte molesta evaditur, felicitas putetur. 15. Attamen fatendum est eos, qui per excessum contemplationis rapti quandoque in spiritu, quantulumcunque de supernae felicitatis dulcedine degustare sufficiunt, toties esse liberos a miseria, quoties sic excedunt. Hi
Abbreviated transcription (Latin):
in merore continuant᷑: nullũ ꝓfecto
temꝑis spaciũ. complacito uacuũ re¬
linquit᷑ Deniq qͥ uolunt pie uiuere
in xp̃o. ipsi magis ꝑsecutionem pati¬
untur: qm iudicium adomo dei in¬
cipit. Quod ⁊ precipit. a meis inqui
forte intuto ẽ. ⁊ aliqua interim ex
parte frui potest complacito. cauere
miseriam: Absit. Nam qͥ letantur
cũ malefecerint: iexultant in rebꝰ
pessimis. tale ẽ qͦd faciunt. quale eũ
rident frenetici. Nulla autẽ uerẽor
miseria: qͣm falsa leticia. Deniq in
tantũ miseria ẽ quod uidetur feli¬
citas in hoc scło: ut sapiens dicat.
Melius ẽ ire addomũ luctus: qͣm
ad domũ conuiuii. Est qͥdem in
bonis corꝑis ñ nulla ioͬcunditas. ui¬
delicet in edendo. bibendo. calefaci¬
endo. ceterisq talibus fo¬
mentis uel tegumentis carnis: s
numqͥd uel ista uacant aliquatenꝰ
a miseria: Bonus ẽ panis: s esu¬
rienti. Potus delectat: s sitiẽntem.
Deniq saturato cib potusq iã ne¬

Expanded text:
antur, nullum profecto temporis spatium complacito vacuum relinquitur. Denique qui pie volunt vivere in Christo, ipsi magis persecutionem patiuntur ; quoniam judicium a domo Dei incipit. Quod et praecipit: A meis, inquie vitium forte in tuto est, et aliqua interim ex parte frui potest complacito, cavere miseriam. Absit. Nam qui laetantur cum male fecerint, et exsultant in rebus pessimis, tale est quod faciunt, quale cum rident frenetici. Nulla autem verior miseria, quam falsa laetitia. Denique in tantum miseria est, quod videtur felicitas in hoc saeculo, ut Sapiens dicat: Melius est ire ad domum luctus, quam ad domum convivii . Est quidem in bonis corporis nonnulla jucunditas, videlicet in edendo, bibendo, calefaciendo, caeterisque talibus fomentis vel tegumentis carnis. Sed nunquid vel ista vacant aliquatenus a miseria? Bonus est panis, sed esurienti; potus delectat, sed sitientem; denique saturato cibus potusque jam ne
Abbreviated transcription (Latin):
fuit itaq ⁊ ipse sublege miserie: s
fuit quia uoluit: ut liber inter mi¬
seros: ⁊ peccatores. utrũq iugum fta¬
ternis aceruicib excuteret.
Mabuit itaq totas tres libertates: pri¬
mam exhumana simul ⁊ diuina na¬
tura: reliquas ex diuina potentia.
Quarũ duas posteriores. utrũ ⁊ pͥmꝰ
hõ in paradyso habuerit: uł quomͦ¬

Expanded text:
Fuit itaque et ipse sub lege miseriae: sed Fuit itaque et ipse sub lege miseriae: sed fuit quia voluit, ut liber inter miseros et peccatores utrumque jugum fraternis a cervicibus excuteret. Habuit itaque totas tres libertates, primam ex humana simul et divina natura, reliquas ex divina potentia. Quarum duas posteriores utrum et primus homo in paradiso habuerit, vel quom
Abbreviated transcription (Latin):
uerit. uere liberi eritis. Liberũ arbi¬
trium liberatore indigere significa¬
bat: s plane qui illud liberaret ñ
a necessitate. qͣm uoluntatis cũ eẽt
penitus non nouerat:s apeccato
in qͦd tam libere qͣm uoluntarie
corruerat: simulq ãpena peccati qͣm
incautũ incurrerat inuitumq fere¬
bat: qͦ utroq malo liberari omĩno
ñ poterat. nisi ꝑillũ qui solus homi¬
num factus ẽ inter mortuos liber.
liber uidelicet a peccato inter pecca¬
tores. Solus namq inter filios adĩ.
libertatẽ sibi uendicat a peccato:
qͥ peccatũ non fecit. nec inuentus ẽ
dolus in ore eiꝰ. Porro:ia miseria qͣ
ẽ pena peccati. habuit nichilominꝰ
libertatem: s podentia non actu.
Nemo quippe tollebat animã eius
abeo: s ipse ponebat eã. Deniq teste
ꝓpħa. oblatus ẽ quia uoluit. sic̃ ⁊ cum
uoluit natus ex muliere. factus suble¬
ge: ut eos qͥ sub lege erant redimeret.

Expanded text:
verit, vere liberi eritis . Liberum arbiverit, vere liberi eritis . Liberum arbitrium liberatore indigere significabat: sed plane qui illud liberaret non a necessitate, quam, voluntas cum esset, penitus non noverat; sed a peccato, in quod tam libere, quam voluntarie corruerat; simulque a poena peccati, quam incautum incurrerat, invitumque ferebat: quo utroque malo liberari omnino non poterat, nisi per illum, qui solus hominum factus est inter mortuos liber , liber videlicet a peccato inter peccatores. 8. Solus namque inter filios Adam libertatem sibi vindicat a peccato, qui peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus . Porro et a miseria, quae est poena peccati, habuit nihilominus libertatem, sed potentia, non actu. Nemo quippe tollebat animam ejus ab eo, sed ipse ponebat eam . Denique, teste propheta: Oblatus est quia ipse voluit ; sicut et cum voluit natus ex muliere, factus sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret .
Abbreviated transcription (Latin):
di sumus. nobilis deo creatura: scđo
reformam᷑ in innocentiã. noua in
xp̃ocreatura: tercio sublimam᷑ in
głam. ꝑfecta in sp̃u creatura. Pri¬
ma gͦ libertas habet multũ honorᷤ. ͥ
scda plurimũ ⁊ uirtutis. nouissima
cumulum iocunditatis. Ex prima
quippe prestamus ceteris animan¬
tibus: in scd̾a carnem: ꝑ derciam
mortem subicimus. Uel certe sic̃
in pͥma subiecit cĩs sub pedib nr̃is
oues:i boues ⁊ pecora campi. ita qͦ
de quibus dicit᷑ ne tradas bestiis ani¬
mas confitentes tͥ. ꝓsternit eque &.
conterit sub pedibus nr̃is: in ultima
tandem nos ipsos nob plenius sub¬
missurus. ꝑuictoriã corruptionis
⁊ mortis: quando scilicet nouissum
destruet᷑ mors: ⁊⁊ nos transibimꝰ in
libertatem głȩ filioꝵ dĩ. Qua lib̃tate
xp̃c nos liberabit: cũ nos utiq dradit
regnũ deo i patri. De hac enĩ utem
de illa qua diximus a peccato: puto
qͦd iudeis aiebat. Si uos filius libera¬

Expanded text:
ti sumus, nobilis Deo creatura: secundo ti sumus, nobilis Deo creatura: secundo reformamur in innocentiam, nova in Christo creatura: tertio sublimamur in gloriam, perfecta in spiritu creatura. Prima ergo libertas habet multum honoris; secunda, plurimum etiam virtutis; novissima, cumulum jucunditatis. Ex prima quippe praestamus caeteris animantibus; in secunda carnem, per tertiam mortem subjicimus. Vel certe sicut in prima subjecit Deus sub pedibus nostris oves et boves et pecora campi: ita quoqde quibus dicitur, Ne tradas bestiis animas confitentes tibi , prosternit aeque et conterit sub pedibus nostris: in ultima tandem nos ipsos nobis plenius submissurus per victoriam corruptionis et mortis, quando scilicet novissima destruetur mors, et nos transibimus in libertatem gloriae filiorum Dei: qua libertate Christus nos liberabit, cum nos utique tradet regnum Deo et Patri. De hac enim, et item de illa quam diximus a peccato, puto quod Judaeis aiebat: Si vos Filius libera
Abbreviated transcription (Latin):
ne peccatiͥ a peccato sibi uendicat
libertatem: Hac gͥ libertate dic¬
tum merito nequa qͣm opinor libe¬
rum arbitrium. Est item libertas
a miseria de qua itidem apłs:up.¬
sa inquit creatura liberabit᷑ a ser¬
uitute corruptionis in libertarem
głȩ filioꝵ dĩ. S nunqͥd ce. istam sibi
quispiam in hac mortalitate p̃sumit:
Et hac itaq liberũ nominari arbi¬
trium. ñ inmerito abrumꝰ. Est uͦ
qͣm magis ei congruere arbitror
libertatẽ qͣm dicere possumus a ne¬
cessitate : eo quod necessariũ uolun¬
tario contrariũ eẽ iudeatur. Siqͥ¬
dem qͦd ex necessitate fit iam ñ ẽ
exuoluntate : ⁊ conuerso similit̃.
currere nob̾. triplex sit ꝓposita lib̾¬
tas: a peceato. a miseria. a necessitate:
hanc ultimo loco positam contulit
nob̾ in conditione natura: inpͥmã
restauram᷑ agr̃a: media nob̾ seruat᷑
in patria. Dicatur gͥ pͥma libertas
Primo nempe inliberam uolunta¬
tem. ac uoluntariã libertatẽ condi¬

Expanded text:
ne peccati a peccato sibi vindicat ne peccati a peccato sibi vindicat libertatem? Hac ergo libertate dictum merito nequaquam opinor liberum arbitrium. Est item libertas a miseria, de qua itidem Apostolus: Et ipsa, inquit, creatura liberabitur a servitute corruptionis in libertatem gloriae filiorum Dei . Sed nunquid et istam sibi quispiam in hac mortalitate praesumit? Et hac itaque liberum nominari arbitrium non immerito abnuimus. Est vero, quam magis ei congruere arbitror libertatem, quam dicere possumus a necessitate, eo quod necessarium voluntario contrarium esse videatur: siquidem quod ex necessitate fit, jam non est ex voluntate, et e converso similiter.currere nobis, triplex sit nobis proposita libertas, a peccato, a miseria, a necessitate; hanc ultimo loco positam contulit nobis in conditione natura, in primam restauramur a gratia, media nobis reservatur in patria. Dicatur igitur prima libertas Primo nempe in liberam voluntatem ac voluntariam libertatem condi
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatis: ac ꝑ hoc nec iudicium
lib̾tatis. Cũ gͥ uoluntas nichil libe¬
rũ habeat nͥ se: merito ñ iudicat᷑
nͥ ex se. Si quidem nec tardũ inge¬
niũ. nec labilis memoria. nec qͥetus
appetitus. nec sensus obtunsus. nec
uita languens. reum ꝑse statuunt
hominem: sic̃ nec contraria inno¬
centem: ⁊ hoc ñ obaliud. nͥ quia hec
necessariȩ ac preter uoluntatẽ posse
sentire sibi aut preter se in aliquo
consentire. nulla ui nulla cogitur
necessitate: ñ in merito iustam uel in¬
iustam. beatitudine seu miseria dignã.
ac capacem creaturam constituit:
ꝓut scilicet iusticiȩ in iusticieue. con¬
rũq arbitum consensũ ex qͦ ⁊ om̃e sui ex huis
ad uoluntatem arbitum referatur
adrationem. S sane liberum. ñ
illa libertas apeccato: sicut alibiait.
Cum enĩ serui essetis peccati: libe¬
ri fuistis iusticiȩ. Nunc aut̃ liberati
apeccato. serui aut̃ facti dq̃: habetis
fructũ ur̃m in scĩficationem: fi¬
nem uͦ uitã eternã. Quis uͦ in car¬

Expanded text:
 hoc nec judicium libertatis. Cum igitur voluntas nil liberum habeat nisi se, merito non judicatur nisi ex se. Siquidem nec tardum ingenium, nec labilis memoria, nec inquietus appetitus, nec sensus obtusus, nec vita languens, reum per se statuunt hominem, sicut nec contraria innocentem; et hoc non ob aliud, nisi quia haec necessarie, ac praeter voluntatem posse seconsentire nulla ui nulla cogitur necessitate, non immerito iustam uel iniustam beatitudine sine miseria dignam ac capacem creaturam constituit, prout scilicet iustitiae iniustitiaeue conrumque consensum, ex quo et omne sui ex his ad voluntatem, arbitrium referatur ad rationem. Sed sane liberum, non illa libertas a peccato, sicut alibi dicit: Cum enim servi essetis peccati, liberi fuistis justitiae. Nunc autem liberati a peccato, sfructum vestrum in sanctificationem, finem vero vitam aeternam . Quis vero in car
Abbreviated transcription (Latin):
quo ñ plane sunt subdita uoluntati.
Ipsam uͦ quia impossibile ẽ. de se ip¬
sa sibi ñ obedire: nemo qͥppe aut ñ
uult qͦd uult. aut uult quod ñ uult:
etiã impossibile ẽ. sua pͥuari lib̾tate.
Iotest quidem mutari uoluntas:
s ñ nisi inallam uoluntatẽ: ut nũꝗͣ
amutat lib̾tatem. Tam gͦ ñ potest
pͥuari illa: qͣm nec se ipsa. Si poterit
hõ aliquando aut nichil omnino uel¬
le. aut uelle aliqͥd ⁊ ñ uoluntate:
poterit icarere libertate uolũtas.
Hinc enĩ est qͦd insanis. infantib.
item dormientib. nichil qͦd faciant
uel bonũ. uel malũ imputat᷑. q̃uia
nimirũ sicut sue ñ sunt comp tes õ

Expanded text:
quo non plene subdita sunt voluntati. quo non plene subdita sunt voluntati. Ipsam vero quia impossibile est de se ipsa sibi non obedire nemo quippe aut non vult quod vult, aut vult quod non vult, etiam impossibile est sua privari libertate. Potesed nonnisi in aliam voluntatem, ut nunquam amittat libertatem. Tam ergo non potest privari illa, quam nec se ipsa. Si poterit homo aliquando, aut nihil omnino velle, aut velle aliquid, et non voluntate; poterit et carere libertate voluntas. Hinc est quod insanis, infantibus, itemque dormientibus, nihil quod faciant, vel bonum, vel malum, imputatur: quia nimirum sicut suae n