comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
puto qđ ñ debemꝰ dono suo. inferius cogi¬
tare donantẽ: Si aũ aliquis splendor ei
istorũ genere eẽ putanda ẽ ista trini¬
tas: & sic ẽ inuisibilis. ut nec m̃te uideat᷑:
multominus deilla. huiusmodi oppini¬
onẽ habere debemus: ut eã reb: corpo¬
ralib: ł corporaliũ rerũ imaginib si¬
milẽ eẽ credamꝰ: Ñ enĩ corpora pul¬
chritudine molis. aut magnitudine
superat. sed dissimilitudine ac despiri¬
litate naturȩ: & si discreta ẽ cõparati¬
one bonorũ animi nr̃i : qualia s̃. sapien¬
tia iustitia caritas. castitas. & cȩtera
talia: quȩ ꝓfecto ñ mole corporis pen¬
dimꝰ nec eorũ quasi corporeas formas
cogitatione figuramus. sed ea quando
recte intellegimꝰ : sine aliqua corpolen¬
tia siue similitudine Corpulenti&e in
luce m̃tis aspicimꝰ: quanto ẽ ab omniũ
qualitatũ & quantitatũ corporaliũ
cõparatione discretior: Ñ eã tam̃ a nr̃o

Expanded text:
puto quod non debemus dono suo inferius cogiputo quod non debemus dono suo inferius cogitare donantem. si autem aliquis splendor eiuistorum genere esse putanda est ista trinitas et sic est inuisibilis, ut nec mente uideatur, multo minus de illa huius modi opinionem habere debemus, ut eam rebus corporalibus uel corporalium rerum imaginibus similem esse credamus. non enim corpora pulchritudine molis aut magnitudine superat, sed dissimilitudine ac disparilitate naturae. et si discreta est a comparatione bonorum animi nostri, qualia sunt sapientia, iustitia, caritas, castitas et cetera talia, quae profecto non mole corporis pendimus nec eorum quasi corporeas formas cogitatione figuramus, sed ea quando recte intellegimus, sine aliqua corpulentia uel similitudine corpulentiae in luce mentis aspicimus, quanto est ab omnium qualitatum et quantitatum corporalium comparatione discretior! non eam tamen a nostro
Abbreviated transcription (Latin):
sibilit̃ & effabilit̃ & tam̃ intellegibi
quȩ uident᷑ unũ corporaliũ sic̃ hunc
cȩlũ & t̃ra & quic ꝗd in eis corpo¬
reus sensus cernit & tangit: alterũ
simile corporalib sic̃ sunt ea quȩ spũ
cogitata imaginamur: siue recorda¬
ta ł oblata quasi corpora c̃tuentur:
Vnde s̃ etiã uisionis quȩ uel in sõnis ł
in aliquo m̃tis excessu: his quasi localib
quantitatib: ingerunt᷑: Tertiũ abu¬
troq discretum qđ neq: sit corp: neq
habeat ullam similitudinẽ corporis
sicuti ẽ sapientia quem̃te intellecta
c̃spiciunt᷑ & incui luce dehis omnib
ueracit̃ iudicat᷑ : in quo istorũ genere
credendũ ẽ eẽ istam quã nosse uolu¬
mus trinitatẽ : ꝓfecto ꝰ ut: in aliquo aut
innullo: Inaliquo eo utiq qđ ẽ aliis du¬
ob preftantius : sic̃ ẽ sapientia: qđ si
donũ ei in nobẽ & minus ẽ quã illa sũma
& in cõmutabilis quȩ dĩ sapientia dr̃

Expanded text:
sibiliter et ineffabiliter, et tamen intellegibilsibiliter et ineffabiliter, et tamen intellegibilquae uidentur, unum corporalium, sicut hoc caelum et terra et quidquid in eis corporeus sensus cernit et tangit, alterum simile corporalibus, sicut sunt ea quae spiritu cogitata imaginamur, siue recordata uel oblata quasi corpora contuemur; unde sunt etiam uisiones, quae uel in somnis uel in aliquo mentis excessu his quasi localibus quantitatibus ingeruntur; tertium ab utroque discretum, quod neque sit corpus neque habeat ullam similitudinem corporis, sicuti est sapientia, quae mente intellecta conspicitur et in cuius luce de his omnibus ueraciter iudicatur: in quo istorum genere credendum est esse istam quam nosse uolumus trinitatem ? profecto aut in aliquo aut in nullo. si in aliquo, eo utique quod est aliis duobus praestantius, sicut est sapientia. quod si donum eius in nobis est et minus est quam illa summa et incommutabilis quae dei sapientia dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
tib: credidi: Iustitia uero & sapientia
& quicꝗd eius modi ẽ ñ alit̃ imaginam ur
alit̃ c̃tuemur: sed hȩc in uisibilia sim¬
plicim̃tis atq rationis intentione in¬
tellecta c̃spicimus sine ullis formis &
molib: corporalib: sine ullis liniam̃tis
figurisq m̃beorũ sine ullis localib:
sine finib: siue spatus infinitis Ipsũq
lum̃ : quo cuncta ista discernimꝰ: in quo
nob̵ satis apparet. ꝗd credam in cog¬
nitũ: qđ cognitũ teneamus. quã for¬
mã corporis recordem᷑: quã cogitati
one fingam :squid corporis sensus at¬
tingat: ꝗdimaginet᷑ animus simile
corpori : ꝗd certũ & omniũ corporũ
dissimillimã intellegentiã c̃tẽpletͥ:
hoc ergo lum̃ ubi hȩc cuncta diudi¬
cant᷑ ñ utiq sic̃ hui solis & cuiusq cor¬
porei luminis fulgor ꝑlocalia spatia
circũ quaq diffundit᷑ : m̃tẽq: nram qua¬
si uisibili candore c̃lustrat: sed in ui¬

Expanded text:
tibus credidi. iustitiam uero et sapientiam tibus credidi. iustitiam uero et sapientiam et quicquid eius modi est non aliter imaginamur, aliter contuemur, sed haec inuisibilia simplici mentis atque rationis intentione intellecta conspicimus sine ullis formis et molibus corporalibus, sine ullis liniamentis figurisque membrorum, sine ullis localibus siue finibus siue spatiis infinitis. ipsumque lumen, 6 quo cuncta ista discernimus, in quo nobis satis apparet, quid credamus incognitum, quid cognitum teneamus, quam formam coone fingamus, quid corporis sensus attingat, quid imaginetur animus simile corpori, quid certum et omnium corporum dissimillimum intellegentia contempletur: hoc ergo lumen, ubi haec cuncta diiudicantur, non utique sicut huius solis et cuiusque corporei luminis fulgore per localia spatia circumquaque diffunditur mentemque nostram quasi uisibili candore conlustrat, sed inui
Abbreviated transcription (Latin):
cientia. partim uisibilia sic̃ xp̃i in¬
mortale iã corp:: sed in uisibilia in tel¬
lecta c̃spiciunt᷑ ac ꝑ hoc &ipsa modo
ra s̃ : quã ea quȩ corporis sensus attin¬
git: Sed ideo dicunt᷑ in uisibilia: quia
oculis istis mortalib: uideri omnino¬
sic̃ se discipulis presurrectionẽ dñs
ostendit : Sic̃ etiã p: ascensionẽ. a postło
paulo & diacno stephano ꝓinde.
ista uisibilia ꝑmanentia itacredimꝰ
ut &iã siñ demonstrent᷑ speremꝰ ea
nos quandoq: uisuros. nec ea conemur
ratione intellectuq c̃p̃hendere : nisi
ut ea quia uisibilia s̃ ab in uisibilib
distinctius cogitemus: & cũ cogitati¬
one qualia sint imaginamur : Satis
utiq nouimus ea nob̵ nota ñeẽ: Nã
antiociã cogito in cogntã: sed ñsic̃
carthaginẽ cognitã: Illã quippe uisi¬
onẽ cogitatio mea fingit: hanc recolit :
nequaquã tam̃ dubito siue qđ deilla
testib: multis siue qđ de ista meis aspec¬

Expanded text:
pientia, partim uisibilia sicut Christi inpientia, partim uisibilia sicut Christi inmortale iam corpus. sed inuisibilia intellecta conspiciuntur ac per hoc et ipsa modo ra sunt quam ea, quae corporis sensus adtingit; sed ideo dicuntur inuisibilia. quia oculis istis mortalibsicut se discipulis post resurrectionem dominus ostendit, sicut etiam post ascensionem apostolo Paulo et diacono Stephano. Proinde ista uisibilia permanentia ita credimus, ut, etiam si non demonstrentur, speremus ea nos quandoque uisuros nec ea conemur ratione intellectuque comprehendere, nisi ut ea, quia uisibilia sunt, ab inuisibilibus distinctius cogitemus, et, cum cogitatione, qualia sint, imaginamur, satis utique nouimus ea nobis nota non esse. nam et Antiochiam cogito incognitam sed non sicut Carthaginem cognitam; illam quippe uisionem cogitatio mea fingit, hanc recolit; nequaquam tamen dubito, siue quod de illa testibus multis siue quod de ista meis aspec
Abbreviated transcription (Latin):
det. Porro aũ quiuera ratione iã qđ tan¬
tũ modo credebat intellegit : ꝓfecto
p̃poneñdus ẽ ei quicupit adhuc intel¬
legere qđ credit: Si aũ nec cupit & ea
quȩ intellegenda s̃ credenda tantum¬
modo existimat: Cui rei fides ꝓsit igno¬
rat: Nam pia fides. sine spe & sine ca¬
ritate eẽ ñ uult: Sic igit homo fidelis.
debet credere qđ ñdũ uidet : &uisionẽ
& speret &amet &uisibiliũ quidem
rerũ p̃teritarũ quȩ temporalit̃ tran¬
sier̃ sola fides ẽ: quõ ñ ad huc uidenda
sperant᷑ sed facta & transacta credun¬
iã moriet᷑ & mors ei ultra ñ dominabi¬
tur: Ea uero quȩ ñdũ s̃ sed futura s̃
sic̃ nr̃orũ spĩtaliũ corporũ resurrec¬
tio: ita credunt᷑. ut iã uidenda speren¬
tur : Sed ostendi modo: nullo possunt
modo: quȩ uero ita s̃. ut neq p̃tereant.
neq futura sint. sed ȩ t̃na ꝑmaneant
partim s̃ inuisibilia : sic̃ iustitia sic̃ pa¬

Expanded text:
dit. porro autem qui uera ratione iam quod tandit. porro autem qui uera ratione iam quod tantummodo credebat intellegit, profecto praeponendus est ei qui cupit adhuc intellegere quod credit. si autem nec cupit et ea quae intellegenda sunt credenda tantummodo existimat, cui rei fides prosit ignorat. nam pia fides sine spe et sine caritate esse non uult. sic igitur homo fidelis debet credere quod nondum uidet, ut uisionem et speret et amet. Et uisibilium quidem rerum praeteritarum, quae temporaliter transierunt, sola fides est, quoniam non adhuc uidenda sperantur, sed facta et transacta creduniam morietur et mors ei ultra non dominabitur. ea uero, quae nondum sunt, sed futura sunt sicut nostrorum spiritalium corporum resurrectio, ita creduntur, ut etiam uidenda sperentur; sed ostendi modo nullo possunt modo. quae uero ita sunt, ut neque praetereant neque futura sint, sed aeterna permaneant, partim sunt inuisibilia sicut iustitia, sicut sa
Abbreviated transcription (Latin):
ueneratio labefactare incipit ẽtinuo
intus. illo adiuuante atq inluminante.
quicũ talib: idolis in corde nr̃o habitare
ñ uult Ita ista c̃fringere atq: a fide nr̃a
quod ã modo excutere festinamus: ut ne
puluerẽ quidem ullũ taliũ fantasmatũ
illic remanere patiamur : Quã obrem.
nisi rationẽ disputationis: quaforis secus
admoniti ipse intrinsecus ueritatis luce¬
ne hȩc falsa eẽ ꝑspicimꝰ: fides in nr̃o corde
ante cessiss& quȩ nos indueret pi&ate.
subsequens ratio. aliꝗͥd eorũ quȩ in qui¬
rebat inuenit: Falsȩ itaq rationi ñ solũ
ratio uera quaid qđ credimꝰ intellegi¬
mꝰ : Verũ &iã fides ipsa rerũ ñdũ intellec¬
tarũ sine dubio p̃ferenda ẽ Melius ẽ eñi
quãuis ñdũ uisũ credere qđ uerũ ẽ quã
putare : uerũ uidere. qđ falsũ ẽ: hab&
nãq fides oculos suos quib quodã modo
uidet. uerũ eẽ. qđ ñ dũ uidet ex quibus
certissime uidet ñdũ seuidere qđ cre¬

Expanded text:
uera ratio labefactare incipit, continuo intus illo adiuuante atque inluminante, qui cum talibus idolis in corde nostro habitare non uult, ita ista confringere atque a fide nostra quodam modo excutere festinamus, ut ne puluerem quidem ullum talium phantasmatum illic remanere 5 patiamur. Quam ob rem nisi rationem disputationis, qua forinsecus admoniti ipsi intrinsecus ueritate lucente haec falsa esse perspicimus, fides in nostro corde antecessisset, quae nos indueret pietate, subsequens ratio aliquid eorum, quae inquirebat, inuenit. falsae itaque rationi non solum ratio uera, qua id, quod credimus, intellegimus, uerum etiam fides ipsa rerum nondum intellectarum sine dubio praeferenda est. melius est enim quamuis nondum uisum credere, quod uerum est, quam putare te uernamque fides oculos suos, quibus quodam modo uidet uerum esse quod nondum uidet, et quibus certissime uidet nondum se uidere quod cre
Abbreviated transcription (Latin):
iui nescripturae. aterreno &humar.¬
no sensuad diuinum &cȩlestem no
erigentes: usq: ad ea uerbad iscende¬
runt: quib: interse. stultissimorum
&iã utitur consu&udo: Itaq & iã earũ
affectionum nomina quas animus nr̃
patitur quas longissime adõ ẽe i unc¬
tas: taqui melius sapit. intellegit:
Non dubitauerunt illiuiri ꝑ quos locu¬
tus est sp̃s sc̃r. oportunissime in libris
ponere : ut uerbi causa: qm̃ difficilli¬
mum ẽ ut homo aliquid uindic& si ne
ira uindictã dĩ quȩ omnino sineista
ꝑ turbationefit: irã tam̃ uocan dã
iudicauerunt : Item quia coniugii
castitatem. zelando uiri custodire
consuerunt: illam dĩ prouidentiam.
ꝑ quã p̃cipitur atq agitur. neanima
corrũ patur: & deos alios atq alios se¬
quens: quod ã modo mer&ricetur :
telum dĩ appellauer: sic& manũ dĩ

Expanded text:
iuinae scripturae a terreno et humano sensu ad diuinum et caelestem nos erigentes usque ad ea uerba descenderunt, quibus inter se stultissimorum etiam utitur consuetudo. itaque etiam earum affectionum nomina, quas animus noster patitur, quas longissime a deo esse seiunctas iam qui melius sapit intellegit, non dubitauerunt illi uiri, per quos locutus est spiritus sanctus, opportunissime in libris ponere. ut uerbi causa, quoniam difficillimum est, ut homo aliquid uindicet sine ira, uindictam dei, quae omnino sine ista perturbatione fit, iram tamen uocandam iudicauerunt. item quia coniugii castitatem zelando uiri custodire consueuerunt, illam dei prouidentiam, per quam praecipitur atque agitur, ne anima corrumpatur et deos alienos atque alios sequens quodam modo meretricetur, zelum dei appellauerunt. sic et manum d
Abbreviated transcription (Latin):
PRimum : Nonerunt tibi dialii pret̃
me: Contraria plagaẽ : aqua conũsa
in sanguinẽ: propt̃ quod summũ princi¬
piũ creatoris. ad similitudinẽ humanȩ
carnis adductum
ecundũ prȩceptũ : Neaccipias nomen
dñidĩtui inuanum : Pertinent quantũ
arbitror ad regnum dĩ quodẽ filius dĩ:

Expanded text:
primum: non erunt tibi di alii praeter primum: non erunt tibi di alii praeter me; cui contraria plaga est aqua conuersa in sanguine: propter quod summum principium creatoris ad similitudinem humanae carnis adductum. secundum praeceptum: ne accipias nomen domini dei tui in uanum pertinet, quantum arbitror, ad regnum dei, quod est filius dei.
Abbreviated transcription (Latin):
cendit incelũ : & peractis ibi .x. diebus
tam quã decimo p̃ceptorũ signo: uenit
spr̃ sc̃s quia nemo impl& legẽ : nisi per
quis quis aũ non coher& unitatixp̃i & ob¬
festius. quid e uidentius merito uenia t᷑.¬
diusunt hostes unitatis: Hosaũ comparat
apłs magis pharaonis: Habentes inquit
formampi&atis. sed uirtutẽ ẽi ab negan¬
tes: qui insignot̃cio defecer̃: Iamuidete
quare insignotertio defecer̃: mem̃ tote:
decalogo ad dĩdilectionẽ pertinere
intelleguntur : ut septem cȩteraintel¬
legant᷑ ad dilectionem proximiꝑti¬
nere : Aut duab: tabulis legem : & x.
prȩceptis : Duo illa tam quã summaria
prȩceptateneamus. Diliges dnm dm̃
tuum ex toto corde tuo & extotaani¬
matua. & ex totauir tute tua: & dili¬
ges proximũ tũu tãquãte ipsum. In his
duob p̃ceptis totalex pendit &ꝓphȩte:
Referamus ergotria. prima prȩcep¬
ta addilectionem dĩ: quȩ tria prima:

Expanded text:
cendit in coelum, et peractis ibi decem diebus, cendit in coelum, et peractis ibi decem diebus, tanquam decimo praeceptorum signo, venit Spiritus sanctus; quia nemo implet legem nisi per Quisquis autem non cohaeret unitati Christi, et obfestius? quid evidentius? Merito veniant, etsunt, quamdiu sunt hostes unitatis. Hos autem comparat Apostolus magis Pharaonis  Habentes, inquit, formam pietatis, sed virtutem ejus abnegantes  , qui in signo tertio defecerunt. 14. Jam videte quare in tertio signo defecerunt. Mementote Decalogo ad Dei dilectionem pertinere intelliguntur, ut septem caetera intelligantur ad dilectionem proximi pertinere; ut duabus tabulis Legis et decem praeceptis, duo illa tanquam summaria praecepta teneantur: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota virtute tua; ges proximum tuum tamquam te ipsum: in his duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae. referamus ergo tria prima praecepta ad dilectionem dei. quae tria prima?
Abbreviated transcription (Latin):
septimodie sonat sc̃ificatio : &unde pro¬
bamꝰ scõsp̃ui deputari septinariã numeri
rationem : Dicit esaias : spm̃dĩ uenire¬
suꝑfidelẽ suꝑxp̃ianũ : suꝑ xp̃i membra : sp̃m¬
sapientiȩ. intellectus. consilii & fortitu¬
Sisecutiestis septem res pcurri. tãquã
descendentẽ adnos spm̃ dĩ sapientia usq
adtimorem: & nos ascendam atimore
adsapientiã. Initiũ sapientiȩ timordñi:
Itaergo septenarius sp̃s. & unus sp̃s sep¬
tinaria operatione unus: analiquid eui¬
dentius uultis Pente costen diẽ festũ:
scriptura scã deseptimanis factũ cõme¬
morat: habens inscriptura tobiȩ ubi
euidenter dic̃: istum diẽ festũ factum
sum maredeunt: sed tãqu̾ã ut redeatur
adcaput: spũi enĩ sc̃o: adunitatẽ colligi¬
mur: non abunitate disꝑgimur: Ideo
ab illa resurrectione ab illa inferis assũp
ro: tãqũã natalem sibi apudnos faciens:

Expanded text:
septimo die sonat sanctificatio. et unde proseptimo die sonat sanctificatio. et unde probamus sancto spiritui deputari septenariam numeri rationem ? dicit Esaias spiritum dei uenirderint meliora meliores et maiora. maiores, et de isto septenario numero subtisapientiae et intellectus, consilii et fortituSi secuti estis, septem res percucurri, tanquam descendentem ad nos Spiritum Dei a sapientia usque ad timorem, ut nos ascendamus a timore ad sapientiam: Initium sapientiae timor Dei . Ita ergo septenarius Spiritus et unus Spiritus, septenaria operatione unus. An aliquid evidentius vultis? Pentecosten diem festum Scriptura sancta de septimanis factum commemorat. Habetis in scriptura Tobiae, ubi evidenter dicitur istum diem factum summa redeunt. Sed tanquam ut redeatur ad caput: Spiritu enim sancto ad unitatem colligimur, non ab unitate dispergimur: ideo ab illa resurrectione, ab illa ab inferis assumptro tanquam natalem sibi apud nos faciens.
Abbreviated transcription (Latin):
illi inuides successorem: Heia frãts decur¬
sadetem precepta: & decemplagas: conpa¬
ratos contemptores prȩceptorum contuma
ciȩ egyptiorum cautosuos facimus utha¬
nec latro. necuicinus potens possit auferre.
nec tinea. necrubigo metuendaẽ. Cum quib
diues exit & naufragus: Si cenimeritis po¬
pulusdĩ: interiniquos egyptios illis hȩc in
corde pacientib uobisaũ incolo mibus.
in ipsis interiorib: hominib: ur̃is : donecdu¬
catur populus deegypto quodam exodo
suo: quod & fit nam illud semel factum ẽ:
septinarius numerus. &iam scospũi depu¬
tat᷑: Hoc scripturenr̃ȩ satis indicant: Vii
derint meliorameliores. & maiorema¬
iores : & de isto septenario numero. subti¬
lius aliquid & diuinius aliqđ dicant.
& explicent: Egotam̃ quod in p̃senti
ad est: illuduideo. illuduos aduidendũ
cõmemoro. Septinariã istãrationẽ in¬
uenire̾ proprie spũĩ scõ deputatã. Quia

Expanded text:
illi inuides successorem. Heia, fratres, decurilli inuides successorem. Heia, fratres, decursa decem praecepta et decem plagas, comparatos contemtores praecciae Aegyptiorum, cautos vos fecimus, ut hanec latro, nec vicinus potens possit auferre; ubi nec tinea, nec rubigo metuenda est: cum quibus dives exit et naufragus. Sic enim eritis populus Dei inter iniquos Aegyptios, illis haec in corde patientibus, vobis autem incolumibus in ipsis interioribus hominibus vestris, donec educatur populus de Aegypto quodam exodo suo; quod et fit: nam illud semel factum est, septenarius numerus etiam sancto Spiritui deputatur, hoc Scripturae nostrae satis indicant. Viderint meliora meliores et maiora. maiores, et de isto septenario numero subtilius aliquid et diuinius aliquid dicant et explicent: ego tamen quod in praesenti sat est, illud uideo, illud uos ad uidendum commemoro, septenariam istam rationem inueniri proprie sancto spiritui deputatam, quia
Abbreviated transcription (Latin):
nihil carius primogenito Proinde in
primogenitistius puniris: quic̃cupiscis
res alienas: id quod tibi iure non debe¬
batꝰ : quasi iuris umbram ꝑquiris : &
facile ẽquidem fr̃s corporalit̃ ammit¬
tere primogenitos: Moriunt᷑ enim
hommes. siueante parentes suos: siue
postparentes suos mortemoriuntur:
Illud molestumẽ. ne ꝑ hancoccultam
&iustam & concupiscentiã: primoge¬
nita cordis tui perdas: Primogenitus
enim in nobis imaginẽ habebat gratiȩ
dĩ. nouus natus. priornatus. in terom̃s.
tam quãnatus : Cordis nr̃i primogenita
fidesẽ: Nemoenimbene operat enisi fi¬
des prȩcesserit omnia operabona: filii
tui sunt spiritales: sed inter hos tibipri¬
mogenitaẽ fides: quisquis remalienã occul¬
t& concupiscis: in terius fidẽ perdis: eris eñĩ
primo sine dubio simulator: Obsequens
non caritatẽ sed fraude. uelut i amans eũ
a quo tecupis fieri heredem: amando eũ mon eo
quȩris & ut in reeius teuideas possessorem.

Expanded text:
nihil carius primogenito. proinde in primogenitis tuis puniris, qui concupiscendo res alienas id quod tibi iure non debebatur quasi iuris umbram perquiris. et facile est quidem, fratres, corporaliter amittere primogenitos: moriuntur enim homines sine ante parentes suos sine post parentes suos; mortui moriuntur. illud molestum est, ne per hanc occultam et iniustam concupiscentiam primogenita cordis tui perdas. primogenitus enim in nobis imaginem habet gratiae dei; nonus natus, prius natus inter omnes tamquam natos cordis nostri primogenita fides est. nemo enim bene operatur, nisi fides praecesserit. omnia opertui sunt spiritales; sed inter hos tibi primo nata est fides. quisquis rem alienam occulte concupisces, interius fidem perdes. eris enim primo sine dubio simulator, obsequens non caritate, sed fraude, ueluti amans eum a quo te cupis fieri heredem; amando eum mori quaeris et, ut in re eius te uideas possessorem,
Abbreviated transcription (Latin):
uitias: qm̃ nescit quȩ sint uerȩ diui¬
tiȩ : quib illi habundant. qui & alios
recipiunt in tabnacula aet̾na Est
itaq quidam uitae modus. nec tam
malȩ utthis qui eam uiuunt nihil

Expanded text:
uoniam nescit quae sunt uerae diuitiae, quibus illi abundant qui et alios recipiunt in tabernacula aeterna. est itaque quidam uitae modus nec tam malae, ut his qui eam uiuunt nihil
Abbreviated transcription (Latin):
significandum possint : non in pedi¬
ant partitionẽ quaprius dereb: p̾ea
designis disseruimus: memoriterq:
teneamur: idnunc in rebur conside¬
randum eẽ quod sunt: Non quoda¬
luid &iã prȩterse ipsas significant:
Aliȩ quib utendum : aliȩ quȩ fruun¬
tur &utuntur: Illȩ quib fruendũ ẽ¬
nos beatos faciunt: istisquib: utendum
ẽ. tendentes adbe atitudinẽ ad iu¬
uamur. Et quasiamminiculamur.
ut ad illas quȩ nos beatos faciunt ꝑ¬
uenire: atq his herere possimus: Nos
uero quifruimur &utimur. interu¬
trasq constituti. si eis quib: utendũ
ẽ fruiuoluerimus: inpeditur cursus
noster. & aliquando &iam defl&itꝰ
ut ab his rebus quib: fruendũ ẽ opti¬
nendis ułr&ardemur uł &iam reuo¬
cemur: inferiorum amore inherendo¬
p̃ pediti fruiẽ enim amore inhere¬
re Alicui rei propt̃ seipsam : utautẽ
qđ inusũ uenir& adidquod amat op¬
tinendum referre sitam̃ amandũ ẽ:

Expanded text:
significandum possint, non impedisignificandum possint, non impediant partitionem qua prius de rebus, postea de signis disseruimus, memoriterque teneamus id nunc in rebus considerandum esse quod sunt, non quod aliud etiam praeter scipsas significant. aliae quibus utendum, aliae quae fruuntur et utuntur. Illae quibus fruendum est, beatos nos faciunt. Istis quibus utendum est, tendentes ad beatitudinem adjuvamur, et quasi adminiculamur, ut ad illas quae nos beatos faciunt, pervenire, atque his inhaerere possimus. Nos vero qui fruimur et utimur, inter utrasque constituti, si eis quibus utendum est frui voluerimus, impeditur cursus noster, et aliquando etiam deflectitur, ut ab his rebus quibus fruendum est obtinendis vel retardemur, vel etiam revocemur, inferiorum amore prae pedaepediti. Frui est enim, amore inhaerere alicui rei, propter seipsam. Uti autem, quod in usum venerit ad id quod amatur obtinendum referre, si tamen amandum e
Abbreviated transcription (Latin):
mnes doctrina uelrerũ est uł signo¬
rum sedres ꝑsigna discuntur: propri¬
e autem nunc res appellaui: quȩ non
ad significandum aliquid a dhibentꝰ
sicutiest lignum lapis pecus atq hu¬
ius modi c&era: sed non illud lignum.
qđ in aquas amaras mossen misisse le¬
gimus. utamaritudine carerent: Ne¬
q ille lapisquẽ iacobsibi ad caput
posuerat: Neq illud pecus qđ profi¬
lio immolauit abraham: Haecnãq
itaressunt: ut aliarum &iam signa
sint. rerum: suntaut̃ alia signa quo¬
rumomnis usus insignificando est:
sicut i sunt uerba : Nemo enim uti¬
tur uerbis nisialiquid significandi
gratia: ex quo intellegitur. quidap¬
pellem signares ea siudelic& : quȩ ad
significan dum aliquid adhibentur:
Quã obrem omnesignũ: &iã resaliqua
ẽ: qđ enĩ nullares ẽ omnino nihil ẽ:
Non aut̃ omnis rer &iam signũ ẽ: & ide
o in hacdiuisione rerũ atq signorũ.
cũ dereb: loquimur : Ita loquimur
ut &iam siearum aliqu& ad hibere ad

Expanded text:
mnis doctrina vel rerum est vel signorum, sed res per signa discuntur. Proprie autem nunc res appellavi, quae non ad significandum aliquid adhibentur, sicuti est lignum, lapis, pecus, atque hujusmodi caetera. Sed non illud lignum quod in aquas amaras Moysen misisse legimus, ut amaritudine carerent ; neque ille lapis quem Jacob sibi ad caput posuerat ; neque illud pecus quod pro filio immolavit Abraham . Hae namque ita res sunt, ut aliarum etiam signa sint rerum. Sunt autem alia signa quorum omnis usus in signsicuti sunt uerba. nemo enim utitur uerbis nisi ad aliquid, significandi gratia. ex quo intellegitur, quid appellem signa; res eas uidelicet, quae ad significandum aliquid adhibentur. quam ob rem omne signum etiam res aliqua est. quod enim nulla res est, omnino nihil est. non autem omnis res etiam signum est. o in hac divisione rerum atque signorum, cum de rebus loquimur, ita loquimur, ut etiamsi earum aliquae adhiberi ad
Abbreviated transcription (Latin):
deceteris. quepig& retexere quibus
lic& uis insolita: contranaturam in eẽ
uidecctur: Aliatam̃ de illis non red¬
ditur ratio nisi ut dicatur hanceorũ
eẽ naturam Breuis sane istaẽratio.
Fateor sufficiensq responsio: Sedcũdĩ
auctor sit naturȩ omnium: ꝗuurno

Expanded text:
de ceteris, quae piget retexere, quibus licet uis insolita contra naturam inesse uideatur, alia tamen de illis non redditur ratio, nisi ut dicatur hanc eorum esse naturam. Breuis sane ista est ratio, fateor, sufficiensque responsio. Sed cum Deus auctor sit naturarum omnium, quur no
Abbreviated transcription (Latin):
cata: cottidianã quippe orationẽ doce¬
bat: & iustificatiis utiq discipulis loque¬
batur: Quidẽ ergo peccata ur̃a. nisi
peccata sine quib: necuos eritis: quiius¬
tificati & scĩficati estis: Ibi ergo illi qͥ
ꝑhanc orationem. occasionẽ ꝑp&rando¬
rum cottidie scelerum quȩr̃ : dicunt
dnm significasse &iam magna peccata:
cata ur̃a: Ibi nos considerantes. qualib
loquebatur: & audientes dictũ peccata
ur̃a  nihil aliud debemus existimare
quã parua qui ataliũ iam ñ erant mag¬
na: uerũ tam̃ nec ipsa magna: aquibus
omnino mutatis in melius morib: re¬
cedendũ ẽ dimittunt᷑ oran¬
tib nisi fiat quod ibi dicit᷑¬

Expanded text:
uestra. Cottidianam quippe orationem doceuestra. Cottidianam quippe orationem docebat et iustificatis utique discipulis loquebatur. Quid est ergo : Peccata uestra nisi \'peccata sine quibus nec uos eritis, qui iustificati et sanctificati estis\'? Ubi ergo illi, qui per hanc orationem occasionem perpetrandorum cottidie scelerum quaerunt, dicunt Dominum significasse etiam magna peccata, cata uestra: ibi nos considerantes qualibus loquebatur et audientes dictum peccata uestra nihil aliud debemus existimare quam parua, quoniam talium iam non erant magna. Verum tamen nec ipsa magna, a quibus omnino mutatis in melius moribus recedendum est, dimittuntur orantibus, nisi fiat quod ibi dicit
Abbreviated transcription (Latin):
cũ cottidie dicitur. dimit te nobis
debita nr̃a: atq: id quod sequitur.
ñ solum dr̃ sed etiam fit: sic̃ & nos di¬
mittimus debitorib nr̃is Sed quia
fiunt peccata. ideo dr̃ ñideo fiant.
uiuamus ñ nob deesse peccata: ꝓqͥb
dimit tendis debeamus orare: &eis
qui innos peccant ut & nob ignos¬
catur ignoscere: Nonitaq: propt̃ea
cottidiana scelera faceremus: & po¬
tentia qua nontimeremus hominũ
leges ł astutia qua ipsos homines fal¬
leremus : Sedut ꝑ illam disceremus.
non putare nos esse sine peccatis: &iã¬
si acriminib essemus in munes sic̃ &iã
legis ueteris sacerdotes. hoc ipsum ds̃
de sacrificiis ammonuit queiussit eos
primum prosuis: deinde propopuli
offerre peccatis : Nam & ipsa uerba
tanti magistri. & dñi nr̃i uigilant̃
intuenda s̃: Non eñi ait. Si dimiseritis
peccata hominib & pat̃ ur̃ dimit t&
uob̾ qualia cumq peccata: sed ait pec

Expanded text:
cum quotidie dicitur, Dimitte nobis cum quotidie dicitur, Dimitte nobis debita nostra; atque id quod sequitur non solum dicitur, sed etiam fit, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris : sed quia fiunt peccata, ideo dicitur; non ut ideo fiant, vivamus, non nobis deesse peccata pro quibus dimittendis debeamus orare, et eis qui in nos peccant, ut et nobis ignoscatur, ignoscere. Non itaque propterea cottidiana scelera faceremus, uel potentia qua non timeremus hominum leges uel astutia qua ipsos homines falleremus; sed ut per illam disceremus non putare nos esse sine peccatis, etiamsi a criminibus essemus inmunes; sicut etiam legis ueteris sacerdotes hoc ipsum Deus de sacrificiis admonuit, quae iussit eos primum pro suis, deinde pro populi offerre peccatis. Nam et ipsa uerba tanti magistri et Domini nostri uigilanter intuenda sunt. Non enim ait: Si dimiseritis peccata hominibus, et Pater uester dimittet uobis qualiacumque peccata\', sed ait: Peccata
Abbreviated transcription (Latin):
& hoc ñtimendo. ñ multi currunt iusti
quicũ hoc dic̃. ñ ipse frat̾nitate sed pec¬
cato eius infensus ẽ. Alio quin reus erit
gehenne ignis : Ita eẽtrario. qui por
qui ñ in eo diligit xpm̃: Non aũ diliga
xp̃m : qui iustificari recusat in xp̃o: &
quem ad modũ siquis p̃occupatus fue¬
rit. in hoc delicto & fratri suo dicatfa¬
tuȩ : idẽ ñ eius peccatum uolens aufer¬
re conuicietur Iniusteparum ẽ illi.
ad hoc redimendũ elemosinas facere.
nisi etiam quod ibi sequitur remediũ
reconciliationis adiungat: Ibi enim
sequitur Si ergo offers munus tuum
ad altare & ibi recordatus fueris qua
fr̃tuus habet aliquid aduersum te:
Relinque ibi munus tuũ ante altare
&uade prius reconciliari fr̃ituo. &
tunc ueniens offermunus tuũ: Ita
parum ẽ elemosinas quantas lib& fa¬
cere. pro quocũq scelere : & in consu¬
etudine scelerum ꝑmanere : Oratio
uera cottidiana: quam docuit ipse
ih̃s unde & dominica nominatur.
delet quidem cottidiana peccata

Expanded text:
 timendo multi currunt baptizqui cum hoc dicit, non ipsi fraternitati, sed peccato eius infensus est — alioquin reus erit gehennae ignis — ita e contrario qui porriqui non in eo diligit Christum; non autem diligit Christum qui iustificari recusat in Christo. et quemadmodum si quis praeoccupatus fuerit hoc delicto, ut fratri suo dicat: fatue, id est non eius peccatum uolens auferre conuicietur iniuste, parum est illi ad hoc redimendum elemosynas facere, nisi etiam quod ibi sequitur remedium reconciliationis adiungat - ibi enim sequitur: si ergo offers munus tuum ad altare et ibi recordatus fueris, quia frater tuus habet aliquid aduersum te, relinque et vade, prius reconciliare fratri tuo, et tunc veniens offeres munus tuum . Ita parum est eleemosynas quantaslibet facere pro quocumque scelere, et in consuetudine scelerum permanere. 4. Oratio vero quotidiana, quam docuit ipse Dominus, unde et Dominica nominatur, delet quidem quotidiana peccata,
Abbreviated transcription (Latin):
quietem & pacem suam desuperflua.
questione rixando: Mallemtamen
in rebur huius modi: ut & ille in huius
& hic mmillius patria abeo quod cȩteri
faciunt : non aborrerst : Siue &iam
in aliena patria cum peregrinar&ur.
ubimaior & frequentior & feruentior
ẽpopulus dĩ. Uidit uerbigratia bis
offerri quinta sabbati. ultimequadra

Expanded text:
quietem et pacem suam de superflua quietem et pacem suam de superflua quaestione rixando. mallem tamen in rebus huius modi, ut et ille in huius et hic in illius patria ab eo quod ceteri faciunt non abhorreret. sine etiam, in aliena patria cum peregrinaretur, ubi maior et frequentior et feruentior est populus dei, uidit uerbi gratia bis offerri quinta sabbati ultimae quadra
Abbreviated transcription (Latin):
cibus iste : sicut manna fastidiũ: Indeenĩ
& apłs. indignedicit acceptum. ab eis. qui
hoc non discernebant acȩteris cybis:
ueneratione singularit̃ debita: Conti¬
nuo quippecum dixiss& iudicium sibi
manducat &bib& . Addidit ut dicer&
Non diiudicans corpus:: Quod satis. toto
ipsoloco: inepistala adcorinthior pri¬
ma: Sidiligent̃ adtendat̃: appar&:¬
Nã &si aliquis peregrinus ineo forteloco.
ubi perseuerant̃ in obseruationequa¬
dragesimȩ : N ec quinta sabbati lauant :¬
nec relaxant ieiuniũ Non in quiđhodie
ieuinabo: Quȩrit causa quia non fit in¬
quiđ in patriamea: Quid aliudiste. insi¬
consu&ud inẽ suã. consuetudinȩ alterius
prȩponere conat᷑: Non eñĩmihi delibro
dĩ hocrecitaturusẽ autuniũsȩ quadila¬
tat̾ &łeplenauocecertabit autostendit
illũ contrafidem facere : Seaũ scđm fidẽ:
moresq: hincoptim siutillũ uiolare :¬
aut secustodire conuic&: Auolant sane

Expanded text:
cibus iste sicut manna fastidium. inde enim cibus iste sicut manna fastidium. inde enim et apostolus indigne dicit acceptum ab eis qui hoc non discernebant a ceteris cibis ueneratione singulariter debita. continuo quippe cum dixisset: iudicium sibi manducat et bibit, addidit, ut diceret: non diiudicans corpus, quod satis toto ipso loco in epistula ad Corinthios prima, si diligenter attendatur, apparet. Sio aliquis peregrinus in eo forte loco, ubi perseueranter in obseruatione quadragesimae nec quinta sabbati lauant relaxantue ieiunium: „noriu inquit "hodie ieiunabo". quaeritur causa. ,,quia non fit" inquit consuetudinem suam consuetudini alterius praeponere conatur? Non enim mihi de libro Dei hoc recitaturus est, aut unitatur ecclesiae plena uoce certabit aut ostendet illum contra fidem facere, se autem secundum fidem, moresque hinc optimos aut illum uiolare aut se custodire conuincet. uiolant sane
Abbreviated transcription (Latin):
nicandus quisq: homoiudic& non se
debere cottidiana medicina dominici
corporis separare . Rectius intereos
fortasse quispiam dirimit litem qui
mon& ut prȩcipue in xp̃ipace perma¬
neant: Faciat aũ unusquisq: qđ scđm
fidem suam piecredit ẽẽ faciendum: neuter
enimeorũ &xhorreatcorpur & sanguinẽ
dñi : Sed saluberrimum sacram̃tũ : certectĩ
honorare contendant Neq enim litigauer̃
interse: autquisquam eorũ sealteri p̃posuit.
Sacheus & illecenturio Cum altereorum
gaudens indomũ suã susceperatdñm. Alt̃
dixerit: Nonsum digñ ut sub tectum meũ
intres : Ambosaluatorem honorificantes.
diuerso & quasi contrariomodo ambo pec
&iam adhanesimilitudinem: quod in
primo populo: unicuiq: fidelium manna
scđm propriam uoluntatẽ in ore sapiebat:
Sic unius cuiusq: in orexp̃iani sacram̃tũ
illud quo subiugatusẽ mundus: Nam&
ille honorando : non aud& cottidie sumere:
& illehonorando non aud& ullodie p̃ter¬
mittere: contemptũ solum Non uult

Expanded text:
nicandus quisque homo iudicetur, non se debere a cotidiana medicina dominici corporis separare.\' rectius inter eos fortasse quispiam dirimit litem, qui monet, ut praecipue in Christi pace permaneant. faciat autem unusquisque, quod secundum fidem suam pie credit esse faciendum. neuter enim eorum exhonorat corpus et sanguinem domini, sed saluberrimum sacramentum certatim honorare contendunt. neque enim litigauerunt inter se aut quisquam eorum se alteri praeposuit Zachaeus et i.le centurio, cum alter eorum gaudens in domum suam susceperit dominum, alter dixerit: Non sum dignus, ut sub tectum meum intres, ambo saldiuerso et quasi contrario modo, ambo peccenim ad hanc similitudinem quod in primo populo unicuique fidelium manna secundum propriam uoluntatem in ore sapiebat: sic in uniuscuiusque ore christiani sacramentum illud, quo subiugatus est mundus. nam et ille honorando non audet cotidie sumere et ille honorando non audet ullo die praetermittere. contemtum solum non uult
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ c̃trarius: sed iã rationereddita: ñ pb¬
tetͥ: sic & calciam̃ta cũ dic̃ matheus in
uia neẽ portanda : curã ꝓhibet. quia
ideo portanda cogitant᷑ ne desint: hoc
& deduab tonicis hiintellegendũ est:
nequisquã eorũ p̃teã quã eẽt indutus.
aliã portandã putaret sollicit us ne
op: eẽt cũ exilla potestate posset ac¬
cipere: Pinde marcus dicendo calci¬
arieos sandaliis. uel soleis aliꝗd hoc
calciam̃tũ. mysticȩ significationis ha¬
bere ãmonet ut pes neq tectus sit nec¬
nudus ad terrã: idẽ neoccultet᷑ euan¬
geliũ nec t̃renis cõmodis innitat᷑: & qđ
ñportare ł habere duas tonicas. sed
expressius indui ꝓhib& dc̃s: & nein du¬
erent᷑ duab tonicis: quid eos monet:
nisi ñ duplicit̃ ambulare s simplicit̃:¬
Ita dnm dixisse om̃a Nullomodo du¬
bitandũ ẽ partim ꝓpriȩ partim figu¬
rate: Sed euangelistas. alia istũ alia
ullũ inseruisse scriptis suis: quedã uõ

Expanded text:
e contrarius; sed iam ratione reddita non putetur. Sic et calciamenta cum dicit Mattheus in uia non esse portanda, curam prohibet, qua ideo portanda cogitantur, ne desint. hoc et de duabus tunicis intellegendum est, ne quisquam eorum praeter eam quam esset indutus aliam portandam putaret sollicitus, ne opus esset, cum ex illa potestate posset accipere. proinde Marcus dicendo calciari eos sandaliis uel soleis aliquid hoc calciamentum mysticae significationis habere anudus ad terram, id est ne occultetur Evangelium, nec terrenis commodis innitatur. Et quod non portari, vel haberi duas tunicas; sed expressius indui prohibet, dicens, Et ne induerentur duabus tunicis; quid eos monet, nisi non dupliciter, sed simplicitia dixisse nullo modo dubitandum est partim proprie, partim figurate, sed euangelistas alia istum, alia illam inseruisse scriptis suis, quaedam uero
Abbreviated transcription (Latin):
ab illo qui eum misit. uoluit separan:
sed ut sic in eum crederetur: quo mo¬
do in patrem. cui ȩqualis est: quod
aperte alio loco dicit Credite in
dm̃ & in me credite: Idest sicut cre¬
ditis indm̃ sic &inme: quia ego et
pater. unus ds̃: Sicut ergo hic tam¬
quam abstulit ase fidem hominum.
& in patrem transtulit. dicendo: non
in me credit. sed in eum quimemisit:
a quo tamen se non utique separa¬
uit : Sic etiam quodait: non est meũ
dare: sed quibus paratum est apa¬
tremeo: putodare secundum ꝗd
utrum que accipiendum sit: Tale
est enim & illud. Ego non iudi cabo¬
eum : cum ipse iudicaturus sit ui¬
uos &mortuos: sed quia non expo¬
testate humana. propterea recur¬
rens addĩtatem. sursum erigit cor¬
da hominum: propter quȩ subleuan

Expanded text:
ab illo qui eum misit, uoluit separari, ab illo qui eum misit, uoluit separari, sed ut sic in eum crederetur, quomodo in patrem, cui aequalis est. quod aperte alio loco dicit: credite in deum, et in me credite, id est "sicut creditis in deum, sic et in me, quia ego et pater unus deus". sicut ergo hic tamquam abstulit a se fidem hominum et in patrem transtulit dicendo: non in me credit, sed in eum qui me misit, a quo tamen se non utique separauit: sic etiam quod ait: non est meum dare, sed quibus paratum est a patre meo puto clarere, secundum quid utrumque accipiendum sit. tale est enim et illud: ego non iudicabo, cum ipse iudicaturus sit uiuos et mortuos, sed quia non ex potestate humana, propterea recurrens ad deitatem sursum erigit corda hominum, propter quae subleuan
Abbreviated transcription (Latin):
trina non est mea: doctrina nonẽ
mea: quam dixit suam: eandem
dixit nonsuam: Quomodo istud
uerum est᷑ nisi secundum aliud
suam dixerit: secundum aliu d
non suam: secundum formam dĩ
suam secundum formam serui non
suam: Cum enim dicit. non est mea
sed eius qui memisit. ad ipsũ uer¬
bum nos facit recurrere: Doctrina
enim patris est & uerbum patris
qui est unicus filius: Quiꝰsibi &illud
uult: qui in me credit non in me cre¬
dit: quomodo in ipsum: quo modo
nonipsum: Qua ratione. tam con¬
trarium. sibique aduersum. potest
intellegi qui in me credit inquit
non in me credit. sed in eum quime
misit: Nisi ita intellegas. qui in me
credit: non in hoc quoduidet cre¬
dit: nesit spes na increatura :
sedin illo qui suscepit creaturam:
inqua humanis oculis appareret :
ac sic ad se ȩqualem patri contem¬
plandum: perfidem corda munda¬
ret: Ideoque ad patrem referens
intentionem credentium. & dicens
Non in me credit sed in eum qui me
misit: Non utique se apatre. idest

Expanded text:
t mea," sed: mea doctrina non est mea; quam dixit suam, eandem dixit non suam. quomodo istud uerum est, nisi secundum aliud suam dixerit, secundum aliud non suam, secundum formam dei suam, secundum formam serui non suam? cum enim dicit: non est mea, sed eius qui misit me, ad ipsum uerbum nos facit recurrere; doctrina enim patris. est uerbum patris, qui est unicus filius. quid sibi et illud uult: qui in me credit, non in me credit? quomodo in ipsum? quomodo non in ipsum ? qua ratione tam contrarium sibique aduersum potest intellegi? qui in me, inquit, non in me credit, sed in eum qui me misit, nisi ita intellegas: qui in me credit, non in hoc quod uidet credit, ne sit spes nostra in creatura, sed in illo qui suscepit creaturam, in qua humanis oculis appareret, et sic ad se aequalem patri contemplandum per fidem corda mundaret. ideoque ad patrem referens intentionem credentium et dicens: non in me credit, sed in eum qui me misit, non utique se a patre, id est
Abbreviated transcription (Latin):
Et quo modo possit ostendidm̃ sine
ulla sui cõmutatione operarimu¬
tabilia & temporalia: & quid signi¬
fic&ur nomine caeli & terrae . utrum
spiritalis corporalisq: creatura caeli
& terrȩ uocabulum accsperit: antan¬
tũ modo corporalis: utin hoc libro de
spiritalȩ tacuirse intellegatur: atq
ita dixisse caelũ & terram utomnem
creaturam corpoream: superiorẽ
atque inferiorem significare uolue¬
rit᷑: Anutrius que in formis matena
dicta est cȩlum & terrã Spiritales
uidelic& uita sicuti esse potest in se ñ
conuersa ad creatorem: talienim con¬
uersatione formatur atque perficit᷑

Expanded text:
Et quomEt quomulla sui commutatione operari mutabilia et temporalia? et quid significetur nomine caeli et terrae? utrum spiritalis corporalisque creatura caeli et terrae uocabulum acceperit, an tantummodo corpspirituali tacuisse intelligatur, atque ita dixisse coelum et terram, ut omnem creaturam corpoream superiorem atque inferiorem significare voluerit. An utriusque informis materia dicta est coelum et terra: spiritualis videlicet vita, sicuti esse potest in se, non conversa ad Creatorem; tali enim conversione formatur atque perficit
Abbreviated transcription (Latin):
mnis diuina scriptura biperdi¬
ta est: secundum id quod dnrsig¬
nificat dicens Scribã eruditum in
regno dĩ similem esse patri familias.
proferenti d& hes auro suo nouo & u&era
quȩ duo &iã testamenta dicuntur In
libiis aũ omnibus scis intueri oport&:
quȩ ibi &erna intimentur: quȩ facta
narrantur: quȩ futura prȩnuntientꝰ
quȩ agenda p̃cipiantur. uel moneant᷑
Innarratione ergo rerũ factarum
queritur utrum omnia secundum
figurarx tantõ modo intellectum
accipi antur: An &iã secundum fidẽ
rerum gestarum: asse renda & defen¬
denda sint: Nam nonesse accipien¬
da figuraliter. nullus M̃ianus dice¬
re audebit: Attendens apostolum
dicentem : Omnia haec aũ infigura
conti¬
ngebant millis: Et illud qđ
in gene si scriptum est: &erunt duo
incarne una Magnum sacramentũ
Siergo utroque modo illa scriptura
scrutanda est : Quomodo dictum est
pr&er allegorsam significationem:
Inprincipio fecit dr̃ caelum & terram:
Vtrum in principio temporis : an quia

Expanded text:
mnis divina Scriptura bipartita est, secundum id quod Dominus significavit dicens: Scribam eruditum in regno Dei similem esse patrifamilias, proferenti de thesauro suo nova et vetera, quae duo Testamenta dicuntur. In libris autem omnibus sanctis intueri oportet, quae ibi aeterna intimentur, quae facta narrentur, quae futura praenuntientur, quae agenda praecipiantur vel moneantur. In narratione ergo rerum factarum quaeritur utrum omnia secundum figurarum tantummodo intellectum accipiantur, an etiam secundum fidem rerum gestarum asserenda et defendenda sint. Nam non esse accipienda figuraliter nullus Christianus dicere audebit, attendens Apostolum dicentem: Omnia autem haec in figura contingebant illis, et illud quod in Genesi scriptum est, Et erunt duo in carne una, magnum sacramentum lesia. Si ergo utroque modo illa Scriptura scrutanda est, quomodo dictum est praeter allegoricam significationem: In principio fecit Deus coelum et terram; utrum in principio temporis? an quia
Abbreviated transcription (Latin):
subistis capitib: insingulis cordis. non sin¬
gulas bestiar. sed greges int̾ficis bestiarũ:
Sicenĩ canticũ nouũamore non cãtimore
cantabir: Nolidiceretibi quando forte
luxurianter
luxuriȩ aliquid uisagere ad hucuxo¬
rem non habeo: facio quoduolo. Nonenĩ
post uxorẽ mẽa pecco: iamnosti quo accẽ¬
dis. quid manduces. quidbibas immo¬
quẽ manduces quembibas. abstinetẽ
a fornicationib: ne forte dicasmihi ad
ftirnico neuado. ad mere tricẽꝑgo.
ad prostitutueo. Nec illupceptũ uolo
proximitui quia ad publicũ in quod
p̃ceptũ in currõ: non inuenim cordã.
quoneruo ligemꝰ fugitiuũ istũ : ñ fugiat:

Expanded text:
sub istis capitibus; in singulis chordis non singulas bestias, sed greges. interficis bestiarum. sic enim canticum nouum cum amore, non cum timore cantabis. Noli dicere tibi, quando forte luxurianter uis aliquid agere: adhuc uxorem non habeo; facio quod uolo; non enim post uxorem meam pecco". iam nosti predis, quid manduces, quid bibas, immoquem manduces, quem bibas. abstine te a fornicationibus ne furta dicas mihi: "ad fornicem uado, ad meretricem pergo, ad prostitutam eo, nec illud praeceptum uiolo, proximi tui. qui ad publicum uado, in quod praeceptum incurro ? " non inuenimus chordam? quo neruo ligemus fugitiuum istum? non fugiat
Abbreviated transcription (Latin):
uȩcum ita sint: ñ extimemꝰ ad
mortuos proquib curã gerimꝰ per¬
uenire : Nisiquod ꝓeis siue altaris. si¬
ueorationũ siue elr mosinarũ sacri¬
ficur sollemniter supplicamꝰ: quã¬
uis ñpquib. fiunt omnib: prosint :
sedeis tantum pro quib dũuiunt cõ¬
paratur ut prosint: sed qui a ñdiscer¬
nimur quisint. oport& ea prorege¬
neratis omnib: facere ut nullur eorũ
p̃t̃mit tat̃ ad quos hec beneficia pos¬
sint & debeant ꝑuenire. melius enĩ
supererunt ista eis q̃uib: nec obsunt
nec prosunt. quã eisde erunt quib
ꝓsunt: Diligentius tamen facit hȩc

Expanded text:
e cum ita sint, non existimemus ad mortuos, pro quibus curam gerimus, peruenire, nisi quod pro eis siue altaris siue orationum siue elemosynarum sacrificiis sollemniter supplicamus, quamuis non pro quibus fiunt omnibus prosint, sed eis tantum quibus dum uiuunt conparatur, ut prosint. sed quia non discernimus, qui sint, oportet ea pro regeneratis omnibus facere, ut nullus eorum praetermittatur, ad quos haec beneficia possint et debeant peruenire. melius enim supererunt ista eis, quibus nec obsunt nec prosunt, quam eis deerunt, quibus prosunt. diligentius tamen facit haec
Abbreviated transcription (Latin):
reũ dm̃ om̃a regentẽ &iã ꝑcorpora
intuebim᷑: Autergo sic ꝑoculos illof
illos uidebit ds̃ ut aliquid habeant
intanta excellentia m̃tis simile: quo
& incorporea natura cernat᷑ qđ ul¬
lus exẽplis sine scripturarũ testimo¬
nus diuinarũ ł difficile ẽ ł pͥossibile
ostendere: aut qđ ẽ ad intellegendũ
inseipso uideat incęlo nouo & t̃rano¬
ua :atq in om ͫ quȩ tc̃fuerit creatu¬
ra uideat᷑ et ꝑcorpora inõni corpore
quocũq fuerit sp̃italis corporis oculi
aciȩsꝑueniente directiꝓatebunt. &iã
cogitationes nr̃ȩ inuicẽ nob̾ Ic̃ eñi
implebit᷑: qđ apłs cũ dixisset. Nolite
ante tẽp: quic quã uidicare. mox

Expanded text:
reum Deum omnia regentem etiam per corpora contuebimur. Aut ergo per illos oculos sic videbitur Deus, ut aliquid habeant in tanta excellentia menti simile, quo et incorporea natura cernatur: quod ullis exemplis, sine Scripturarum testimoniis diuinarum uel difficile est uel inpossibile ostendere; aut, quod est ad intellegendum in se ipso, uideatur in caelo nouo et terra noua adque in omni, quae tunc fuerit, creatura, uideatur et per corpora in omni cquocunque fuerint spiritalis corporis oculi acie perveniente directi. Patebunt etiam cogitationes nostrae invicem nobis. Tunc enim implebitur quod Apostolus cum dixisset: Nolite ante tempus quidquam judicare, mox
Abbreviated transcription (Latin):
significamus ad aliquid aliud signifi¬
candum usurpantꝰ sicut dicimus bouẽ
&ꝑ hasduas syllabas intellegimꝰ pecus
quod isto nomine appellarisol& : sed
rursus ꝑ illud pecus intellegimꝰ euange¬
listam quẽ signi ficauit scriptura int̃¬

Expanded text:
significamus, ad aliquid aliud significandum usurpantur, sicut dicimus bovem, et per has duas syllabas intelligimus pecus, quod isto nomine appellari solet; sed rursus per illud pecus intelligimus evangelistam quem significavit Scriptura, inte