comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gressor. sic̃ & de uirginibꝰ ꝯsulit. Monet gͦ.
qd est lucrandi occasio tum possit licite re¬
linquere.s ñ expedit. Tunc enim ñ expe¬
dit id qđ licitum ẽ: qñ ꝑmittitur quid̾e:
s usus ipsius aliis affert impedimentũ
salutis. sic̃ discessio fidelis ab infideli qͣm
ñ ꝓhibet dñs. quia corã illo ñ est iniusta.
s apłs: nefiat: consilio karitatis suadet.
ut nemo in eare: iussionis necessitate te¬
neat᷑. s ꝯsilii uoluntate: liberefaciat. Ex
his monstratur: interfideles ꝯiugiũ esse.
uibet fidelem ñ iungi infideli. & si ꝯiun
nigenas. ꝑquas ibant add̾os alienos. ñ
illę ꝑmaritos: acquirebant᷑ d̾o. Recte hoc
p̃cepit: quia ꝑ moysen iusserat dñs: ne
quis uxorẽ alienigenã duceret. Merito
gͦ quas duxerant dño ꝓhibente: dño ui¬
ñ est  uputandũ matrimoniũ: qđ extra
decretum dei factum ẽ. s cũ emendandũ
p̃dicari: iam ꝯiunctos gentiles gentilibꝰ

Expanded text:
gressor, sicut et de virginibus consulit. Monet autem gressor, sicut et de virginibus consulit. Monet autem quod est lucrandi occasio, cum possit licite relinquere, sed non expedit. Tunc enim non expedit quod licitum est, quando permittitur quidem, sed ipsius usus aliis affert impedimentum salutis: sicut discessio fidelis ab infideli, quam non prohibet Dominus, quia coram illo non est injusta; sed Apostolus ne fiat, consilio charitatis suadet, ut nemo in ea re jussionis necessitate teneatur, sed consilii voluntate libere faciat. Ex his monstratur inter infideles conjugium esse, jubet fidelem non junginigenas, per quas ibant ad deos alienos; non illae per maritos acquirebantur Deo. Recte hoc praecipit, quia per Moysen jusserat Dominus ne quis uxorem alienigenam duceret. Meritoergo quas duxerant Domino prohibente, Domino juNon enim imputandum matrimonium quod extra decretum Dei factum est, sed cum praedicari, iam coniunctos gentiles gentilibus
Abbreviated transcription (Latin):
lem os hec ꝯsentit habitare cũ illo: ñ di¬
mittat illã. & si qua mulier. ⁊ c̾. S aliud
hoc esse: aliud illud: euidenter ostendit
liũ &s infideliũ: quȩ ꝯtrahunt᷑ abeis in
dispari religione oefide: manentibꝰ. Apłs
litatis fucrunt: qñ ouincti sunt. S cũ ue¬
nisset eugłiũ: alter sine altera credidit.
Intelligisne quid dicã: Attende: ut rem
ipãm diligentius explanẽ. Ecce diuges
duo: unus infidelitatis fuerunt: qñ ꝯ
iunc t⁊ sunt. Nulla de his questio est:
quȩ ꝑtineat ad illud p̃ceptũ ueteris &
noui testam̃ti: quo ꝓhibet᷑ fidelis: cum in¬
fideli copulare couigiũ. Iam sunt couiges.
& ambo adhuo infideles sunt. Tales sunt ad¬
huo: quales ꝯiuncti sunt. Uenitq eugłii p̃¬
dicator eredidit eoꝵ unus uł una. s ita: ut
infidelis cum fideli habitare osentiat. Non
iubet dñs: ut fidelis infidelẽ dimittat:
taliter ꝯuinctũ. Nec apłs iubet ut ñ dimit¬
tat. s ꝯsulit. ut siquis aliter agat: ñ sit tͣus¬

Expanded text:
lem, et haec consentit habitare cum illo, non dimittat illam: et si qua mulier, etc. Sed aliud hoc esse, aliud illud, evidenter ostendit lium et infidelium quae contrahuntur ab eis in dispari religione et fide manentibus. Aposlitatis fuerunt, quando conjuncti sunt. Sed cum venisset Evangelium, alter sine altera credidit. Intelligis ne quid dicam? Attende, ut rem ipsam diligentius explanem. Ecce conjuges duo unius infidelitatis fuerunt quando conjuncti sunt; nulla de his quaestio est quae pertineat ad illud praeceptum veteris et novi Testamenti, quo prohibetur fidelis cum infideli copulare conjugium. Jam sunt conjuges, et ambo adhuc sunt infideles. Tales sunt adhuc quales conjuncti sunt. Venitque Evangelii praedicator, credidit eorum unus vel una, sed ita ut infidelis cum fideli habitare consentiat, non jubet Dominus ut fidelis infidelem dimittat, taliter conjunctum. Nec Apostolus jubet ut non dimittat, sed consulit ut si quis aliter agat, non sit trans
Abbreviated transcription (Latin):
ante tm̃. s etiã oꝑante grã. indigebat
ñ quide. scd̾m omnẽ opandi mõdit̃
pparando uoluntatẽ hominis adbo¬
nu. E gebat itaq bomo. ea .ñ. ut libe¬
raret uoluntatẽ suã. quȩ peccatiser¬
ua ñ fu̾at. s ut p̃pararet: ad uolendũ
efficacit̾ bonũ. qđ ꝑse ñ poterat. Non
Illã inqͥt ĩmortalitatẽ. inqua pote¬
rat ñ mori natura humana: ꝑdidit
ꝑliberũ arbitriũ. Hanc uͦ inqua ñ
poterit mori. acceꝑtura ẽ ꝑ grãm ꝗͣ

Expanded text:
bat: non quidem secundum omnem operandi modum praeparando voluntatem hominis ad bonum. Egebat itaque homo ea, non ut liberaret voluntatem suam, quae peccati serva non fuerat; sed ut praepararet ad volendum efficaciter bonum, quod per se non poterat. Non Illam, inquit, immortalitatem in qua poterat non mori natura humana, perdidit per liberum arbitrium. Hanc vero in qua non poterat mori acceptura est per gratiam,
Abbreviated transcription (Latin):
bat. Suꝑ psalmũ quoq dic̃: qđ hõ an¬
te peccatũ beatissimꝰ: aurã carpebat
ethereã. S quomͦ sine uirtute beatis
dicũ fuisse. Non ẽ gͦ dubitandũ. homi¬
nẽ ante peccatũ. uirtutibꝰ fulsisse. s il

Expanded text:
 psal. quoque dicit quod homo ante peccatum beatissimus, auram carpebat a theream. Sed quomodo sine virtute beatissaeditum fuisse. Non est ergo dubitandum hominem ante peccatum virtutibus fulsi
Abbreviated transcription (Latin):
& comedat. & uiuat inet̾nũ. E misit
eũ ds̃ de paradyso uoluptatis. His u̾¬
bis insinuari uidr: qđ nunqͣm more¬
bebat. illa uerba extali intellectu. ac¬
cipi possunt. Ds̃ modo irati loquens:
de homine suꝑbo:. ait. Uidete ne forte
angłi: ne comedat de ligno uite. qͦ in¬
dignus ẽ: de quo. si ꝑstitisset. comede
eũ deparadyso uoluptatis: in loeũ
Sͥ ogruũ. Sic̃ pler̃q malus: eũ int̾ bonos
uiu̾e ceꝑit. si in meliꝰ mutari nolu̾it.
de bonoꝵ congregatione pellit᷑. pond̾e
pue osuetudinis pressus. De flãmeo gle

Expanded text:
aeternum, emisit eum Deus de paradiso voluptatis Illis verbis insinuari videtur quod nunquam morebebat, illa verba ex tali intellectu accipi possunt: Deus modo irati loquens, de homine superbo ait: Videte ne forte e vos, angeli, ne comedat de ligno vitae, quo indignus est; de quo, si perstitisset, comederDeus de paradiso voluptatis in locum sibi congruum; sicut plerumque malus cum inter bonos vivere coeperit, si in melius mutari noluerit, de bonorum congregatione pellitur, pondere pravae consuetudinis pressus. 5. De flammeo gl
Abbreviated transcription (Latin):
ita ꝓbare conantibꝰ. Iusticiã inqͥunt:
ñ habuit. qͥa p̃ceptũ dei otep̃sit. Nec
tudinẽ: quia praue suggestioni ces¬
sit. Quibus respondentes: dicimꝰ. eũ
quidẽ ñ tẽ habuisse has iurtutes:
qñ peccauit. s ante. & tc̃ amisisse.
Qd multis scõꝵ testimoniis cõꝓbat᷑.
Ait enĩ aug̃ in quad̾a omelia. Adã ꝑ¬
dita caritate. malus inuentꝰ ẽ. Item.
Princeps uicioꝵ. dũ uic̃ adõ. delimo
pudicitia armatũ: tẽꝑantia cõpositũ.
caritate splendidũ: primos parentes
illis donis. ac tantis bonis exspoliauit.
parit̾q ꝑemit. De hoc eod̾. ambiꝵ ad

Expanded text:
ita probare conantibus. Justitiam, inquiunt, non habuit, quia praeceptum Dei contempsit; nec tudinem, quia prave suggestioni cessit. Quibus respondentes, dicimus eum quidem non tunc habuisse has virtutes quando peccavit, sed ante, et tunc amisisse. Quod multis sanctorum testimoniis comprobatur. Ait enim Augustinus in quadam homilia: Adam, perdita charitate, malus inventus est. Item: Princeps vitiorum dum vicit Adam de limo pudicitia armatum, temperantia compositum, charitate splendidum, primos parentes illis donis ac tantis bonis expoliavit, pariterque peremit. De hoc eodem Ambros. ad
Abbreviated transcription (Latin):
rochyanũ iudicare p̃sumat. S ali¬
ud est. fauore uł odio ꝓpͥũ sacerdotẽ
dtẽpnere qđ canones ꝓhibent: aliud:
cecũ uitare. Qđ urbanus fad̾e monet.
ne si cecus cecũ ducat: ambo infoueã
ut nulli sacerdotũ deinceps liceat:
quẽlibet omissũ alteri sacerdoti. ad
penitentiã susciꝑe sine eiꝰ osensu: eui

Expanded text:
rochianum judicare praesumat. Sed aliud est favore vel odio proprium sacerdotem contemnere, quod canones prohibent; aliud caecum vitare, quod Urbanus facere monet, ne si caecus caecum ducat, ambo in foveam ut nulli sacerdotum deinceps liceat quemlibet commissum alteri sacerdoti ad poenitentiam suscipere, sine ejus consensu cui
Abbreviated transcription (Latin):
dimittet᷑ tibi. s ego prius dimisi. di¬
mite uł postea. Nam si ñ dimiscris:
reuocabo te. & qͥcqͥd dimiserã: repli¬
cabo tͥ. Idem. Qui diuini beneficii
oblitꝰ. suas uult uindicare in iurias:
ñ solũ defuturis peccatis ueniã ñ me¬
rebit᷑: s etiã preterita qͣ iam sibi di¬
missa credebat: ad uindictã ei repli¬
cabunt᷑. Item beda. Reuertar in do¬
est iste uersiculus. ñ exponendus. ne
culpa quã in nobis extinctã crede¬
bamus: ꝑ incutfã nos uacantes op¬
primat. Itẽ. Qdcũq enim post bap¬
tisma: siue prauitas heretica: seu
mundana cupiditas arripuerit. Mox
omniũ ꝓsternet in ima uicioꝵ. Itẽ
aug̃. Redire dimissa pecẽa: ubi fra¬
terna karitas ñ est: aꝑtissime dñs¬
dñs dimissũ debitũ petiit. eo qd il¬
le oseruo suo debitũ nollet dimitt̾e.
His auctoritatibus mnitunt᷑: qui
dicunt pecc̃a dimissa redire: si re

Expanded text:
dimittetur tibi; si ego prius dimisi, dimitte vel postea. Nam si non dimiseris, revocabo te, et quicquid dimiseram replicabo tibi. Item: Qui divini beneficii oblitus, suas vult vindicare injurias, non solum de futuris peccatis veniam non merebitur, sed etiam praeterita quae jam sibi dimissa credebat ad vindictam ei replicabuntur. Item Beda: Revertar in doest ille versiculus, non exponendus, ne culpa quam in nobis extinctam credebamus, per incuriam nos vacantes opprimat. Item: Quaecumque enim post Baptisma sive pravitas haeretica, seu cupiditas mundana arripuerit, mox omnium prosternet in ima vitiorum. Item Augustinus: Redire dimissa peccata, ubi fraterna charitas non est, apertissime Dodimissum dominus debitum petiit, eo quod ille conservo suo debitum nollet dimittere. His auctoritatibus innituntur qui dicunt peccata dimissa, si re
Abbreviated transcription (Latin):
lacebit Si pecc̃a dimissa redeant.
ũq multis auctoritatibꝰ
supra sit assertũ: in uera cordis otri¬
tione peccata dimitti ante ꝯfessionẽ
dis otritionẽ ꝯfiteri otẽpserit: uł in
peccatũ idem uł simile reciderit. an
pec̃ca dimissa redeant. s uiꝰ questio¬
nis solutio obscura ẽ & ꝑplexa. aliis:
asserentibꝰ. aliis: econtra negantibus:
pecc̃a semel dimissa: ulterius re¬
ui uͦ dicunt pecca dimissa redire:
subditis se muniunt testimoniis.
sa.Si enĩ inhis ꝯtẽptus fuerit: sine du¬
bio reuocabit sententiã. ꝑ quã miseti¬
cordiã dederat. Siẽ in eugłio de seruo
nequã legit᷑. qui in oseruũ suũ impiꝰ

Expanded text:
I. SI PECCATA DIMISSA REDEANT. 1. Cumque multis auctoritatibus supra sit assertum, in vera cordis contritione peccata dimitti ante oris confesdis contritionem confiteri contempserit, vel in peccatum idem vel simile ceciderit, an peccata dimissa redeant. Cujus quaestionis solutio obscura est et perplexa, aliis asserentibus, aliis contra negantibus peccata semel dimissa ulterius reicunt peccata dimissa redire, subditis se muniunt testimoniis. sa. Si enim in his contemptus fuerit, sine dubio revocabit sententiam per quam misericordiam dederat; sicut in Evangelio de servo nequam legitur, qui in conservum suum im
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ se erigunt. qͣm¬
quunt. Qui autẽ necessitate cogente:
uera dese: & bona loquit᷑: tantomagis
humilitati iungit᷑.: quantomagis ue¬
pecẽm publieat ofitentis.
nia caueat: ne de hisquȩ ei ofitent᷑
pecc̃a alicui recitet. ñ ꝓpinquis. ñ ex¬
traneis. nec qđ absit: ꝓaliquo scanda¬
lo. Nam si hoc fecerit: deponat᷑. &
om̃ibꝰ diebus uitȩ suȩ ignominio¬
sus ꝑ egrinando ꝑgat. Qđ uͦ dictũ ẽ
ut penitens eligat sacerdotẽ scientẽ

Expanded text:
tatem se erigunt qquunt. Qui enim, necessitate cogente, vera de se bona loquitur, tanto magis humilitati jungitur, quanto et vepeccatum publicat confitentis. nia caveat ne de his qui ei confitentur peccata alicui recitet, non propinquis, non extraneis; nec, quod absit, pro aliquo scandalo. Nam si hoc fecerit, deponatur, et omnibus diebus vitae suae ignominiosus peregrinando pergat. Quod vero dictum est, ut poeni
Abbreviated transcription (Latin):
dimittat: uł infidelis afideli discedat:
an liceat fideli: aliam duc̾e. Nidet᷑ aucto¬
ait. Alioquin: si disceditis ab inuicẽ: & uo¬
lentes cohabitare dimittitis: o aliis uos
copulatis: adulteri estis. & filii ur̃i. qui de¬
di. Itẽ. Si quis habuit uxorẽ uirginẽ ante
baptismũ: uiuente illa post baptismũ.¬

Expanded text:
m, vel infidelis a fideli discedat, an liceat fideli aliam ducere. Videtur aucto Alioquin si disceditis ab invicem, et volentes cohabitare dimittitis, et aliis vos copulatis, adulteri estis; et filii vestri qui de28, q. 2: Si quis habuerit uxorem virginem ante Baptismum, vivente illa post Baptismu
Abbreviated transcription (Latin):
illud. qđ gg̃. augustino argloꝵ ep̃o. a
quo requisitus fuerat. quota generatione
debeant copulari: rescribit sic. Queda lex
lius ⁊ filia misceant᷑. S exꝑimento didicioꝰ.
extali ꝯiugio sobolem ñ posse succrescere.
Unde necesse est: ut quarta uł quinta ge¬
neratio fideliũ: licenter sibi ꝯiungantur.
S post multũ temporis idem st̃. afelice
messinȩ syciliȩ p̾sule requisitus: utrũ auq̃no
scripserit. ut angloꝵ quarta generatione
ꝯtracta matrimonia ñ soluerent᷑: inter
cȩtera talem reddidit rationẽ. Qđ sc̃psi au
ti: quȩ nuꝑ adfidem uencrat: ne abono
qd̃ ceperat᷑ metuendo austeriora. recederae:
specialiter & ñ generaliter me cognos cas

Expanded text:
d Greg. Augustino, Anglorum episcopo, a d Greg. Augustino, Anglorum episcopo, a quo requisitus fuerat quota generatione debeant copulari, rescribit sic, 35, q. lius et filia misceantur. Sed experimento didicimus, ex tali conjugio sobolem non posse succrescere. Unde necesse est ut quarta vel quinta generatio fidelium licenter sibi conjungatur. Sed post multum temporis idem Gregor., a Felice, Messinae Siciliae praeside, requisitus utrum Augustino scripserit, ut Anglorum quarta generatione contracta matrimonia non solverentur, inter caetera talem reddidit rationem, ibid.: Quod sti quae nuper ad fidem venerat, ne a bono quod coeperat metuendo austeriora recederet, specialiter et non generaliter me agnoscas
Abbreviated transcription (Latin):
dus: & illos qui septẽ: nulla insensu existit
diuersitas. quamuis in numero graduũ:
uarietas uideat᷑. Ultima enim generatio:
si a fr̃ĩbꝰ sumat initiũ numerandi: septima
dinibꝰ dirimens: usq ad ultimũ gradũ ꝓ¬
traxerit: & ꝓpinquitas esse desierit: tunc
primũ lex inmatrimonii uinculũ: eã re¬
cipiet. & quod̾am᷑ ineipiet: reuocare fugien¬
tẽ. Id̾o autẽ usq ad sextum gñis gradũ ⁊¬
sanguinitas ꝯstituta ẽ: ut sicut sex etatibꝰ
mundi generatio q hominis status finit᷑.
ita ꝓpinquitas gñis tot gradibus termi¬
netur. In his sex gradibus: omĩa ꝓpinqui¬
tatũ nomina ꝯtinent᷑. ultra quos: nec af¬
finitas inueniri: nec successio potest am¬
plius ꝓrogari. Scd̃m alios: septẽ gradus idõ
computant᷑: ut ita post septẽ gradus: spon¬
sus sponsȩ iungat᷑: sicut post hanc uitam.
quȩ septẽ diebus agitur: ȩccła axp̃o iungat᷑.

Expanded text:
adus, et illos qui septem computant gradus, nulla in sensu existit adus, et illos qui septem computant gradus, nulla in sensu existit diversitas, quamvis in numero graduum varietas videatur. Ultima enim generatio si a fratribus sumat initium numerandi, septima rdinibus dirimens usque ad ultimum gradum protraxerit, et propinquitas esse desierit, tunc primum lex in matrimonii vinculum eam recipiet, et quodammodo incipiet revocare fugientem. Ideo autem usque ad sextum generis gradum consanguinitas constituta est, ut sicut sex aetatibus mundi generatio et hominis status finitur, ita propinquitas generis tot gradibus terminetur. In his sex gradibus omnia propinquitatum nomina continentur, ultra quos nec affinitas inveniri, nec successio potest amplius prorogari. Secundum alios, septem gradus ideo computantur, ita ut post septem gradus sponsus sponsae jungatur, sicut post hanc vitam, quae septem diebus agitur, Ecclesia Christo jungetur.
Abbreviated transcription (Latin):
inter gradus ñ computat. Alii uͦ qui sep¬
tem ponunt gradus: truncũ inter gradus¬
cognationis. Alii enĩ patrẽ: in pͥmo gͣdu. fi¬
lios: in scd̃o ponunt. Alii: pͥmũ gradũ fili¬
os appellant: negantes gradũ cognationis:
inter patrẽ & filiũ esse. cum una caro sint:
pater & filius. Auctoritates gͦ quȩ osanguini¬
tatis cautelã usq inseptimũ gradũ ꝓhibent:
ad sextum gradũ ꝓhibent: primũ gradũ
filios appellant. Atq ita fit: ut ȩede ꝑsonȩ
scd̃m hanc diuersitatẽ inueniant᷑: insexto
& septimo gradu. Patrẽ uͦ inprimo gradu
ponit: qui frẽs dicit esse primũ gradũ. hoc
modo computat lacharias papa inqͥens.
Parentelȩ gradus: talit̾ cõputamꝰ. Ego & fr̃
m̃s: una generatio sumꝰ. & pͥmũ gradũ: effi¬
cimus. Rursũ : filius m̃s. fr̃ĩsq mei filius. se¬
cunda generatio sunt. & gradũ scd̃m faciunt
atq ad hunc modũ: cetere suocessiones dti¬
nent᷑. ¶ Inter illos uͦ qui sex computant gͣ¬

Expanded text:
inter gradus non computat. Alii vero, qui septem ponunt gradus, truncum adguinitatis. Alii enim patrem in primo gradu, filios in secundo ponunt; alii primum gradum filios appellant, negantes gradum cognationis in patrem et filium esse, cum una caro sint pater et filius. Auctoritates ergo quae consanguinitatis cautelam usque in septimum gradum prohibent,  ad sextum gradum prohibent, primum gradum filios appellant. Atque ita fit, ut eaedem personae secundum hanc diversitatem inveniantur in sexto et septimo gradu. Patrem vero in primo gradu ponit, qui fratres dicit esse secundum gradum. Hoc modo computat Zacharias papa, inquiens, ibid.: Parentelae gradus taliter computamus: Ego et frater meus una generatio sumus, primumque gradum efficimus. Rursus, filius meus, et fratris mei filius secunda generatio sunt, et secundum gradum faciunt; atque ad hunc modum caeterae successiones. Inter illos vero qui sex computant gr
Abbreviated transcription (Latin):
legitimũ est & ratum. si tam̃ legitimȩ sint
ꝑsonȩ. Qđ autẽ legitima sit infideliũ ꝯiundio
ro xpĩano ꝑmanere nolu̾it. Ex hoc etiam p¬
est: qđ legali institutione: uł moribꝰ ꝓuin¬
De cognatione prius de carnali.
unc suꝑ est decognatione aliquid dic̾e.
est autẽ cognatio: alia carnalis. aliaspi¬
ritualis. Primũ: de carnali cognatione: &s
affinitate: inspiciamꝰ. Cognati gͥ uel affi¬
nes: in septimo gradu: uel infra: copula¬
ri ñ debent. Unde õo. ꝑgeniẽ suã: unũ qͦmq
ducat: usq post generationẽ septimã: uel
quousq: parentela cognosci potest. Iteo.
sex gradibus dirimit᷑. hoc modo. filiꝰ:
illis seorsum seuinctis. Exradice illiꝰ trunci:
egrediunt᷑ isti ramuneuli. Nepos os neptiꝰ:
primus: ł nepos & ꝓneptis: sod̃s. Ab nepos
& abneptis: tercius. Ad nepos & adneptiꝰ:
quartus. Trinepos & crineptis: qͥntus. Tri¬
nepotis nepos:÷ etrineptis neptis: sectꝰ¬

Expanded text:
legitimum et ratum, si tamen legitimae sunt legitimum et ratum, si tamen legitimae sunt personae. Quod antem legitima sit infidelium conjunctro christiano permanere noluerit. Ex hoc etiam pest quod legali institutione, vel provinET PRIUS DE CARNALI. 1. Nunc superest de cognatione aliquid dicere. Est autem cognatio alia carnalis, alia spiritualis. Primum de carnali cognatione et affinitate inspiciamus. Cognati ergo vel affines in septimo gradu, vel infra, copulari ducat usque post generationem septimam, vel quousque parentela cognosci potest. Item, sex gillis seorsum sejunctis, ex radice illius trunci egrediuntur isti ramusculi, nepos et neptis primus, pronepos proneptis secundus, abnepos et abneptis tertius, adnepos et adneptis quartus, trinepos et trineptis quintus, trinepotis nepos et trineptis neptis sext
Abbreviated transcription (Latin):
unt tam̃ ñnulli: qui inter infideles
asserunt ñ esse ꝯuigiũ. quia nec rata nͦ
legitima: est eoꝵ copula. Rata ñ est: quia
solui potest. Nec legitima: quia apłs dicit.¬
Aug̃ etiam dicit. quia ñ est uera pudicitia
infidelis: cum fidele. S uera negatur esse¬
pudicitia: ñ qđ infideliũ ouigiũ ñ sit ue¬
rũ.s quia ñ habet illud triplex bonũ. qd
excusat coitũ. & meret᷑ p̃miũ. Itẽ. Illud a¬
postoli: om̃e qđ ñ est exfide peccatũ est. ñ
ita intelligendũ est: ut quicquid fit ab in¬
edificat. Uł in om̃i eo qd̾ insidelis facit:
peccat. ñ quia illud facit. s quia ñ eomo¬
Do illud facit: quo debet. ñ referens ad
debitum finẽ. Qdđ legitimũ sit oiugiũ
infideliũ. s ñ ratũ. ⁊ quare.
Io Lpula gͥ marttalis que est inter i¬
fideles: oigiũ est legitimũ s ñ ratũ. Legi¬
timũ: quia est inter legitimas ꝑsonas. s ñ
ratum: quia sine fide. Conuigiũ uͦ fideliũ.

Expanded text:
unt tamen nonnulli qui inter infideles asserunt non esse conjugium, quia nec rata, nec legitima est eorum copula. Rata non est, quia solvi potest: nec legitima, quia ApostAugust. etiam dicit quia non est vera pudicitia infidelis cum fideli. Sed vera negatur esspudicitia, non quod infidelium conjugium non sit verum, sed quia non habet illud triplex bonum, quod excusat coitum, et meritur praemium. Item illud Apostoli: Omne quod non est ex fide, peccatum est, non ita intelligendum est, ut quidquid fit ab inaedificat. Vel in omni eo quod infidelis facit, peccat, non quia illud facit, sed quia non eo modo illud facit quo debet, non referens ad debitum finem. 9. Quod legitimum sit conjugium infidelium, sed non ratum, et quare. Copula ergo maritalis quae est inter infideles, conjugium est legitimum, sed non ratum. Legitimum, quia est inter legitimas personas; sed non ratum, quia sine fide. Conjugium vero fidelium est
Abbreviated transcription (Latin):
gioꝵ. Si uͦ ambo crediderint: ꝑcognitionẽ
dei: ꝯfirmat᷑ niugiũ. Determinatio.
ttende hec: p̃dictis ꝯtraria posse uideri.
ita: ut sibi ambꝵꝵ atradic̾e uideat᷑.S di¬
stinguendũ est hic: aliud esse: dimittere uo¬
lentẽ cohabitare: aliud: dimitti ꝓpt̾ d̾m:
abillo qui horret nom̃ acp̃i. Ibi: lex beniuo¬
lentiȩ ñ seruat᷑. hic: ueritas custoditur. o id̾o:
cum liceat dimittere uolentẽ cohabitare:
ñ tam̃ ea uiuente: aliã ducere. Discedentẽ
uͦ: sequi ñ oportet. & ea uiuente: aliã duc̾e̾
licet. s hoc ñ est intelligendũ: nͥ dehis: qui
in infidelitate sͥ copulati sunt. S si ad fidem
uterq ꝯuersus ẽ: uel si uterq fidelis matͥmo¬
nio iunctus ẽ: & post alter eoꝵ a fide disces¬
serit: & odio fidei ꝯiugẽ reliquerit: dimiss̾
discedentẽ ñ comitabit᷑. nec tam̃: illa uiuen¬
te: alteram ducere poterit. quia inter eos

Expanded text:
crediderint, per cognitionem Dei confirmatur conjugium. 7. Determinatio. Attende haec praedictis contraria posse videri, ita ut sibi Ambros. contradicere videatur. Sed distinguendum est hic aliud esse dimittere volentem cohabitare, aliud dimitti propter Deum ab illo qui horret nomen Christi. Ibi lex benevolentiae non servatur, hic veritas custoditur. Et ideo cum liceat dimittere volentem cohabitare, non tamen ea vivente aliam ducere licet. Discedentem vero sequi non oportet: et ea vivente aliam ducere licet. Sed hoc non est intelligendum, nisi de his qui in infidelitate sibi copulati sunt. Sed si ad fidem uterque conversus est, vel si uterque fidelis matrimonio conjunctus est, et post alter eorum a fide discesserit, et odio fidei conjugem reliquerit; dimissus discedentem non comitabitur, nec tamen illa vivente alteram ducere poterit, quia inter eos
Abbreviated transcription (Latin):
amb̾ꝵꝵ testat᷑. Si infidelis dicit apłs di¬
scedit: discedat. Non est enim seruituti sub¬
iectus fr̃. aut soror. in huiꝰmͦi. quia ñ debet᷑
reuerentia ꝯiugii: ei qui horret auctorẽ
iugii. Non est enĩ ratum matͥmoniũ: qd̾
sine dei deuotione est. &. id̾o ñ est ei pecca¬
tum qui dimitit᷑ ꝓpt̾ dm: si alii se copu¬
lauerit. Contumelia enĩ creatoris: soluit
ius matͥnionii: circa eũ qui relinquit᷑. ne
accuset᷑ alii copulatus. Infidelis autẽ disce¬

Expanded text:
ad Hil.: Si infidelis dicit Apostolus discedit, discedat. Non enim est servituti subjectus frater aut soror in hujusmodi, quia non debetur reverentia conjugii ei qui horret auctorem conjugii. Non est enim ratum matrimonium qsine Dei devotione est. Ac per hoc non est peccatum ei qui dimittitur propter Deum, si alii se junxerit. Contumelia enim Creatoris solvit jus matrimonii circa eum, qui relinquitur, ne accusetur alii copulatus. Infidelis autem disce
Abbreviated transcription (Latin):
S ut dicunt: moyses loquens rudi & car¬
nali ppło: locutionis modũ tẽperauit.
de deo loquens: asimili boĩs. qui ꝑmoraᷤ
tempoꝵ oꝑa sua ꝑficit. cũ ip̃e simul sua
oꝑa fecerit. Unde aug̃. Ido inquit: moy¬
ses diuisim refert dm illa oꝑa fecisse: qr
ñ potuit simul abhoie dici: qđ adeosi¬
mul potuit fieri. It̾m. Potuit diuidere
& aliis huiꝰmͦi inherentes: dict̃ iiii. ele¬
menta: atq celi luminaria. ita formata.
simul eẽ habuisse illos .ui. dies. quoᷤ scͥp¬
tura memorat: sex rerũ gn̾a .i. distinc¬
tiones. appellant. que simul facte st̃. par¬
requie aliqͥd nos eloqͥ oportet. Scͥptũ ẽ:¬
quia cõpleuit ds die.uiͦi. opus suũ. ꝙre¬
quieuit die .uiͦ. ab uniu̾so oꝑe qđ patra
ture. quia ultra noua ñ condidit. Usq
nc̃ tam̃: ut ueritas ineugłio ait: oꝑat᷑
pat̾ cũ filio. s. ãministrationẽ eorunde
generũ. que tẽ instituta sunt Creatoriᷤᷤ

Expanded text:
 ut dicunt, Moyses loquens rudi et carnali populo, locutionis modum temperavit, de Deo loquens a simili hominis qui per moras temporum opera sua perficit, cum ipse simul sua opera fecerit, unde Aug.: Ideo, inquit, Moyses divisim refert Deum illa opera fecisse, quia non potuit simul ab homine dici, quod a Deo simul potuit fieri. Item: Potuit dividere et aliis hujusmodi inhaerentes dicunt quatuor elementa atque coeli luminaria ita formata simul esse, et habuisse illos sex dies quos Scriptura commemorat, sex rerum genera, id est distinctiones appellant quae simul factae sunt; parrequie aliquid nos eloqui oportet. Scriptum equia complevit Deus die septimo opus suum, et requievit die septimo ab universo opere quod patrarturae, quia ultra nova non condidit. Usque nunc tamen, ut Veritas in Evangelio ait, operatur Pater cum Filio, scilicet administrationem eorumdem generum qu
Abbreviated transcription (Latin):
positionis. Informa ꝯfusionis: pͥus omĩa
corporalla: materialit̾ simul s semel.
sunt c̾ata. Postmodũ: informa disp̃oniᷤ.
ui. diebus sunt ordinata. Ecce: absolu¬
tũ est qđ pͥmo indiscussione ꝓpositũ
fuit .s. quare illa materia: dicat᷑ infor¬
mis: hic ad id qđ seđo querebatur.¬
ꝓponebat᷑: explicare ubi scił. illa
materia substiterit. & quantũ inaltitudi¬
nẽ porrigebat᷑. Ad qđ nicħ tem̾e asseren¬
tes. dicimꝰ. qđ illa prima rerũ omĩũ mo¬
les: qñ c̾ata est: ibid̾e adesse uidr ꝓdis¬
se: ubi nc̃ formata subsistit. Erͥatq d̾reũ
hoc elementũ: in uno loco: eodeq medio:

Expanded text:
positionis. In forma confusionis prius omnia positionis. In forma confusionis prius omnia corporalia materialiter simul et semel sunt creata; postmodum in forma dispositionis sex diebus sunt ordinata. Ecce absolutum est quod primo in discussione propositum fuit, scilicet, quare illa materia dicatur informis. 6. Hic ad id quod secundo quaerebaturroponebatur explicare, ubi scilicet illa materia substiterit, et quantum in altitudine porrigebatur. Ad quod nihil temere asserentes, dicimus quod illa prima rerum omnium moles quando creata est, ibidem ad esse videtur prodiisse, ubi nunc formata subsistit. Eratque terreum hoc elementum in uno loco, eodemque medio,
Abbreviated transcription (Latin):
esset & suꝑfunderet᷑. S ñdũ lucis gr̃a opꝰ
suũ d̾s manifestauerat. que: postea in
primo die formata ẽ Duo hie ꝯside¬
randa sunt. quare illa materia ofusa:
in altum ascenderit.
equa prius quã tractemꝰ: duo nob̾
discutienda occurrt̃. Primũ. quare
illa materia confusa. informis dicat᷑
an: quia om̃i forma caruerit. an. ꝓpt̾
aliuo. ded̃m: ubi adesse ꝓdierit. & qͣn¬
tũ in altũ ascenderit. ¶A dillud gͥ qd̃
pͥmo positũ est. breuit̾ respondentes: di¬
cimꝰ illã pͥmã materiã: ñ ideo dictã fore
informẽ: qđ nullã omĩno formã habu̾it.
quia ñ aliqͥd eorporeũ tale existere pot̾.
qđ nullã habeat formã. S ideo ñ absur¬
de informẽ appellari posse dicimꝰ qͥa in
confusione & ꝑmixtione quadã subsistenᷤ.
ñ dũ pulerã: aꝑtãq. & distinctã receꝑat
formã. qualẽ mͦ c̾nimꝰ. facta ẽ gͦ illa mate¬
ria: informa confusionis: ante formã diᷤ¬

Expanded text:
esset et superfunderetur; sed nondum lucis gratia opus suum Deus venustaverat, quae postea in primo die formata est. 5. Duo hic consideranda sunt: quare illa materia confusa in altitudine ascenderit. De qua re priusquam tractemus, duo nobis discutienda occurrunt. Primum, quare illa materia confusa informis dicatur, an quia omni forma caruerit, an propter aliud; secundo, ubi ad esse prodierit, et quantum in altum ascenderit. Ad illud ergo quod primo positum est breviter respondentes, dicimus illam primam materiam non ideo dictam fore informem, quod nullam omnino formam habuerit, quia non aliquid corporeum tale existere potest quod nullam habeat formam; sed ideo non absurde informem appellari posse dicimus, quia in confusione et permixtione quadam subsistens, nondum pulchram apertamque, et distinctam receperat formam, qualem modo cernimus. Facta est ergo illa materia in forma confusionis ante formam dis
Abbreviated transcription (Latin):
equit᷑ dixit ds fiant luminaria in
Inp̃cedenti triduo: disposita ẽ unu̾sitatiᷤ
huiꝰ mundi machyna. & partibꝰ suis distri¬
buta. Formata enĩ luce pͥma die: quȩ u¬
niuersa illustraret: duo seqͦntes dies at¬
tributi sunt: supp̃me & infime partinus¬
di. firmam̃to .s. & aeri. & terre. & aque.
Nam scda die. firmam̃tũ desuꝑ expan¬
sum est. Tercia uͦ aquarũ molibus int᷑
receptacula sua collectis. terra ẽ reuela¬
ta. atq aer serenatus. Quatuor gͥ mundi
elementa: illis diebus tribus. suis locis
distincta sunt. es ordinata. Tribus autẽ
sequentibꝰ diebus: ornata sunt illa .iiii.
elementa. Quarta enĩ die: oenatũ ẽ firma¬
mentũ: sole & luna. oestellis. Quinta: aer
inuolatilibus: & aque inpiscibus: orna¬
menta accepert̃. Sexta: accepit terra iti¬
menta. & reptilia. & bestias. Postq oĩa.
factus est hõ deterra: & interra: ñ tam̃.
ad terrã. nec ꝓpt̾ terrã. s ad celũ: & ꝓpt̾oe

Expanded text:
Fiant luminaria in In praecedenti triduo disposita est universitatis hujus mundi machina, et partibus suis distributa. Formata enim luce prima die quae universa illustraret, duo sequentes dies attributi sunt supremae et infimae parti mundi, firmamento scilicet, aeri, terrae, et aquae. Nam secunda die firmamentum desuper expansum est. Tertia vero equarum molibus intra receptacula sua collectis, terra est revelata atque aer serenatus. Quatuor ergo mundi elementa illis diebus, suis locis distincta sunt et ordinata. Tribus autem sequentibus diebus ornata sunt illa quatuor elementa. Quarta enim die ornatum est firmamentum sole, et luna, et stellis. Quinta aer in volatilibus, et aquae in piscibus ornamenta acceperunt. Sexta accepit terra jumenta et reptilia et bestias, postque omnia factus est homo de terra et in terra; non tamen ad terram, nec propter terram, sed ad coelum et
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ mͦ apparent: ab initio extitisse. & ce¬
lũ syderibus cenatũ fuisse. Qued̾a uͦ. ñ
formalit̾: s materialit̾ tẽ facta fuisse.
que post: ꝑ tpris accessũ. formalit̾ di¬
stilicta sunt. ut herbe. arbores. & forte a¬
ta esse dict̃. s qued̾a. formalit̾. & scd̾m

Expanded text:
sicut modo apparent, ab initio extitisse, et coelum sideribus ornatum fuisse. Quaedam vero non formaliter, sed materialiter tunc facta fuisse, quae post per temporis accessum formaliter distincta sunt: ut herbae, arbores, et forte ata esse dicunt; sed quaedam forma
Abbreviated transcription (Latin):
dit ds qđ eẽt bonũ. & ait. faciamꝰ ho. ad¬
ymag̃: c̾. Set antequã dehoĩs creati¬
one tractemꝰ: qđ supra breuit tetigioꝰ
plenius u̾s antes: clariꝰ faciamꝰ. In hac
enĩ rerũ distinctione: catholiei tractato¬
res dissentire: ut supra diximꝰ: inueni¬
unt᷑. Aliis dicentibꝰ.: res creatas atq di
dierũ. Quoꝵ sententie: quia littera ge¬
nesis magis inseruire uidr: atq eccła

Expanded text:
dit Deus quod esset bonum, et ait: Faciamus homem, etc. § Sed antequam de hominis creatione tractemus, quod supra breviter tetigimus, plenius versantes clarius faciamus. In hac enim rerum distinctione catholici tractatores dissentire, ut supra diximus, invenur; aliis dicentibus res creatas atque dierum; quorum sententiae quia littera Genes. magis inservire videtur, atque ca
Abbreviated transcription (Latin):
materia illa ofusa. & informis. que nul¬
la specie cerni: aut tractari. pot̾at .i. no
minibꝰ uisibiliũ rerũ: que inde future
erant ꝓpt̾ infirmitatẽ paruuloꝵ. qui
minꝰ idonei sunt: inuisibilia ꝯphend̾e:
& tc̃ erant tenebre .i. lucis absentia. Nõ
enĩ tenebre aliquio sunt. s ip̃ã lucis ab¬
sentia. sic̃ silentiũ: ñ aliqua res ẽ. s u̾so

Expanded text:
materia illa confusa et informis, quae nulmateria illa confusa et informis, quae nulla specie cerni ac tractari poterat, id est, nominibus visibilium rerum quae inde futurae erant, propter infirmitatem parvulorum, qui minus idonei sunt invisibilia comprehendere: et tunc erant tenebrae, id est, lucis absentia. Non enim tenebrae aliquid sunt, sed ipsa lucis absentia; sicut silentium
Abbreviated transcription (Latin):
moyses id̾o appellauit: qu̾ia t̾ra inter
omĩa elementa minꝰ est speciosa.  il¬
la in anis erat: & incõposita. ꝓpt̾ om¬
niũ elem̃toꝵ cõmixtionẽ. E ande eciã:
uocat abyssũ. dicens. Et tenebre erat
Suꝑ faciẽ abyssi. quia confusa erat &
cõmixta. specie distincta carens. Cad̾e
etiã materia informis: dicta ẽ aqua.
fabricandis rebus uoluntas artificis.
quia subiacebat bone uoluntati c̾ato¬
ris: qđ formandũ ꝑficiendũq incho¬
auerat. Qui sic̃ dñs: & conditor: p̃erat¬
fluitanti. & confuse materie. ut distin¬
gueret ꝑspecies uarias: qñ uelles. &
sic̃ uellet. hec id̾o dicta ẽ aqua: quia
omĩa que interra nascunt᷑. siue ani¬
malia: siue arboees: siue herbe: &sion¬
lia: abhumore incipiunt fdemari atq
nutriri. His omĩbꝰ uocabulis: uocata
est illa informis materia. ut res igno¬
ta: notis uocabulis insinuaret᷑ imꝑ¬
itioribꝰ. ꝙ ñ uno tantũ. Nam si uno tm̃
sigc̃aret᷑ uocabulo: hoc esse putaret᷑. qd̾

Expanded text:
7, ait, ideo appellavit Moyses, quia terra inter omnia elementa minus est speciosa, et illa inanis erat, et incomposita propter omnium elementorum commixtionem; eamdem etiam vocat abyssum, dicens: Et tenebrae erant super faciem abyssi, etc., quia confusa erat et commixta, specie distincta carens. Eadem etiam materia informis dicta est aqua s superfertur fabricandis rebus voluntas artificis, quia subjacebat bonae voluntati Creatoris quod formandum perficiendumque inchoaverat; qui, sicut Dominus et conditor, prafluitanti et confusae materiae, ut distingueret per species varias quando vellet, et sicut vellet. Haec ergo ideo dicta est aqua, quia omnia quae in terra nascuntur sive animalia, sive arbores, vel herbae et similia, ab humore incipiunt formari atque nutriri. His omnibus vocabulis vocata est illa informis materia, ut res ignota notis vocabulis insinuaretur imperitioribus, et non uno tantum; nam si uno tantum significaretur vocabulo, hoc esse putaretur quod
Abbreviated transcription (Latin):
i autẽ querit᷑: uͭ ꝯ gregate sunt aquȩ
que totũ texerant spaciũ usq ad ce¬
lũ. potuit fieri: ut terra subsidens: ꝯca¬
uas partes p̃beret. ubi fluctuantes aqͣs
reciꝑet. Pot̃ etiã credi: pͥmarias aquas
rariores fuisse. que sicut nebulȩ tegerent
terras. s congregatione essespissatas. &
Id̾o: facile in unũ posse redigi locũ:
ũq multa ꝯstet esse maria Beda.¬
mina & maria: magno mariiungunt᷑.
Ideoq: cũ dixit aquas congregatas in
unũ locũ deinde dix̃ pluraliter: cong̾¬
gationes aquarũ. ꝓpt̾ multifidos sinus
earũ. quibus omĩbꝰ. ex magno mani pͥn¬
cipiũ est. De oꝑe quarte di ei qñ facta
sunt luminaria. Qđ tͥduo p̃cedenti:¬

Expanded text:
i autem quaeratur ubi congregatae sunt aquae quae totum texerant spatium usque ad coelum, potuit fieri ut terra subsidens concavas partes praeberet, ubi fluctuantes aquas reciperet. Potest etiam credi primarias aquas rariores fuisse, sic ut nebula tegeret terras, sed congregatione esse spissatas, et ideo facile in unum posse redigi locum. Cumque multa constet esse maria emina et maria magno mari junguntur. Ideoque cum dixerit aquas congregatas in unum locum, deinde dicit pluraliter congregationes aquarum, propter multifidos sinus earum, quibus omnibus ex magno mari principium est. 6. De opere quartae diei, quando facta sunt luminaria.
Abbreviated transcription (Latin):
menta oenant᷑. & de ead̾ materia .i. de aqͥs:
pisces & aues creauit. uolatilia: leuans
inaera. & natatilia: remittens gurgiti.
De oꝑe sexte dici. qñ c̾ata sunt animalia:¬
equit᷑. Dix̃ ds. Pducat t̾ra animã ui¬
uentẽ. iumenta. & reptilia. & bestias
terre: scd̾m spẽs suas.⁊ c Sexte diei opus
descͥbit᷑: cum terra suis animalibꝰ cenari
uoxia facta fuu̾nt. an ꝓpt̾ peccatũ noc̾e¬
libus uł animantibꝰ: utrũ post pecẽm
hoĩs. adiundictã ereata sint. An potius¬
creata in noxia: peccatoribus noce cepe¬
rint. Sane dici potest: qd̾ creata: nicħ
homini nocuissent: siñ peccasset. Ptini¬
fuert̃ gͦ creata: innoxia. s ꝓpt̾ pecc̃m. sac¬

Expanded text:
menta ornantur, et de eadem materia, id est de aquis pisces et aves creavit, volatilia levans in aerea, natatilia vero remittens gurgiti. De opere sexti diei, quando creata sunt animalia Producat terra animam viventem, jumenta, et reptilia, et bestias terrae, secundum species suas, etc. Sextae diei opus describitur, cum terra suis animalibus ornarinoxia facta fuerint an propter peccatum nocrniciosis animantibus, utrum post peccatum hominibus ad vindictam creata sint, an pocreata innoxia peccatoribus nocere coeperint. Sane dici potest quod creata nihil homini nocuissent, si non peccasset; puniergo creata innoxia, sed propter peccatum fac
Abbreviated transcription (Latin):
uia gͥ celũ cet̾is elem̃tis factum est
sp̃e p̾stat: priusꝙ aliis factũ ẽ: id̾o¬
q ante alia ornat᷑: in quarto quoq die:
fiunt syd̃a. Que ideo facta sunt: ut
ꝑea illustret᷑ inferior pars. ne eẽt habi¬
tantibꝰ tenebrosa. Infirmitatiq hominũ
ꝓuisũ est: ut circueunte sole: potiren¬
tur hoiẽs diei noctisq uicissitudine
ꝓpt̾ dormiendi iugilandiq necessitatẽ.
& eciã id̃o: ne nox indecora remaneros.
is luna ac syderibꝰ ꝯsolarent᷑ hoĩes. qͥbꝰ u
nocte oꝑandi necessitas incũberet. & qr

Expanded text:
uia ergo coelum caeteris elementis speciem praestat, priusque aliis factum est, ideo ante alia ornatur in quarto die quo fiunt sidera; quae ideo facta sunt, ut per ea illustretur inferior pars, ne esset habitantibus tenebrosa. Infirmitatique hominum provisum est, ut circumeunte sole potirentur homines diei noctisque vicissitudine, propter dormiendi vigilandique necessitatem, et ideo etiam ne nox indecora remaneret, sed luna ac sideribus consolarentur homines quibus in nocte operandi necessitas incumberet, et
Abbreviated transcription (Latin):
sine tpre ñ fu̾it. Idoq tempora qͥ fuĩt
ꝑsydera: ñ spacia morarũ. s uicissitu¬
dinẽ aerie qualitatis. debemꝰ accipere.
Qͥa talia motibꝰ sydũ fiunt. sic̃ dies. &an¬
ni. quos usitate nouimꝰ. St̃ enĩ insigna:
serenitatis. & tempestatis. & intẽpora. qr

Expanded text:
tempora quae fiunt per sidera, non spatia morarum, sed vicissitudinem aereae qualitatis debemus accipere, quia talia motibus siderum fiunt, sicut dies et anni quos usitate novimus. Sunt enim in signa serenitatis et tempestatis; et in tempora, quia
Abbreviated transcription (Latin):
os. sic ait. Non ut heretycꝰ in anit̾ suspi¬
cat᷑. tanqͣm aliqd instrumentũ patris
nuisse. Si enĩ cã eiꝰ pater ẽ. sodm qđ pa¬
ter ẽ: multo ampliꝰ eoꝵ cã ẽ: que ꝑfiliũ
facta sunt. Hec deoꝑe pͥme dici dictast̃.¬

Expanded text:
., sic ait: Non ut haereticus inaniter suspicatur, tanquam aliquod instrumentum Patris nuisse. Si enim causa ejus Pater est, secundum quod Pater est, multo amplius eorum causa est quae per Filium facta sunt. Haec de
Abbreviated transcription (Latin):
on ẽ itaq intelligendũ: ido scͥptu¬
ram frequent̾ cõmemorare. ꝑatrẽ oꝑ¬
ari infilio: uł ꝑfiliũ: tanqͣm filius ñ pos¬
sec fac̾e: si ei pater ñ porrexisset dext̾am.
uł tanquã aliqd̃ instrum̃tũ fu̾it pat̾s oꝑ¬
antis. S potius illis uerbis patrẽ intelli

Expanded text:
on est itaque intelligendum, ideo Scripturam frequenter commemorare Patrem operari in Filio vel per Filium, tanquam Filius non posset facere, si ei non porrexisset Pater dexteram, vel tanquam aliquod instrumentum fuerit Patris operantis, sed potius illis verbis Patrem inte
Abbreviated transcription (Latin):
accipiendũ est. Putauerunt quida hereti¬
ei: qđ pater.: uelut auctor & artifex. filio
& spũ sc̃õ. inrerũ oꝑatione: quasi instru¬
mento uteret᷑. exp̃dictis uerbis: erran¬
di occasionẽ sumentes. Qđ: uelut blasphe¬
mũ: atq sane doctrine aduersũ: abicit

Expanded text:
accipiendum est? Putaverunt quidam haeretici quod Pater, velut auctor et artifex, Filio et Spiritu sancto in rerum operatione, quasi instrumento, uteretur; ex praedictis verbis errandi occasionem sumentes, quod velut blasphemum atque sanae doctrinae adversum abjicit
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ forte dicat᷑: die .un. compleuisse opus
scͥptura. Benedix̃ diei .uiͦi. ꝙ scĩficauit
illũ. Opus enĩ est. benedictio & scĩficatio.
sic̃ salomon aliquid oꝑis fecit: cũ tem¬
plũ dedicauit. Que sit benedictio ⁊ scĩ¬
ficatio septem dierum.
llũ autẽ diẽ scificasse: & benedixisse dr̃.
quia mystica p̃cet̾is benedictione: ꝙ scĩ¬
qđ numerando dies: usq ad septimũ ꝓ¬
cedimꝰ. & dicimus.uii. esse dies. quoꝵ re¬
peticione: om̃e tempus agit᷑. ñ: quin a-¬
lius sit abillis: dies octauus. &. nonꝰ. & sic
deceteris. Set quia in .ui. diebus: rerũ
gn̾a distincta sunt. & i .uii. licet ñ fue¬
rit nouũ genus rerũ institutũ. fuit ta¬
men ineo: quasi quida nouus statꝰ scĩ¬
ficationis oꝑũ. & requietionis opificis.
Potest etiã sic exponi illud. Compleuit
derandũ est: quare c̾atus sit homo. ⁊ qͣ

Expanded text:
nisi forte dicatur die septimo complevisse opus nisi forte dicatur die septimo complevisse opus Scriptura: Benedixit diei septimo, et sanctificavit illum. Opus enim est benedictio et sanctificatio; sicut Salomon aliquid operis fecit, cum templum dedicavit. 8. Quae sit benedictio et sanctificatio septimae diei. Illum autem diem sanctificasse et benedixisse dicitur, quia mystica prae caeteris benedictione et sanctiquod numerando dies usque ad septimum procedimus, et dicimus septem esse dies, quorum repetitione omne tempus agitur; non quia alius sit ab illis dies octavus et nonus, et sic de caeteris, sed quia in sex diebus rerum genera distincta sunt, et in septimo, licet non fuerit novum genus rerum institutum, fuit tamen in eo quasi quidam novus status sanctificationis operum et requietionis opificis. Potest etiam sic exponi illud: Complevit DE
Abbreviated transcription (Latin):
Set querit᷑. quomͦ .uii. die dicat᷑ ds cõ¬
pleuisse opus suũ. eũ ab omĩ oꝑe: illo die
quieuerit. nec aliqđ nouũ genus rerũ
fecerit. Alia translatio habet: consũma¬
affert. quia manifesta sunt: que in eofac¬
ta sunt. & omĩũ consũmatio: eodie ꝑfec¬
ta ẽ. sic̃ scriptura ostendit cũ ait. uidit d̾s
cuncta que feccrat. & erant ualde bona.
naturalit̾ bona erant. nicħq in sui
natura uicii habentia. & sunt bona. que
condidit ds̃: etiã singła. Simul uͦ uniu̾sa:
ualde bona. quia exomĩbus: consistit u¬
mu̾sitatis ammirabilis pulcritudo. Inqͤ
etiã: illud qđ malũ dr: bene ordinatũ:
& loco suo positũ: eminentiꝰ cõmendat
bona: ut magis placeant. & laudabilio¬
ra sint: dũ comparant᷑ malis. Sexto gͥ¬
die: facta est omĩũ oꝑũ ꝯsũmatio. Ideo p̃¬
missa orit᷑ questio: quomͦ dicat᷑ ds̃ die uiͦi
opus suũ complesse. qđ hebraica ueritaᷤᷤ
habet. In quo tam̃ nicħ nouũ creasse dr

Expanded text:
icatur Deus complesse opus suum, cum ab omni opere illo die requieverit, nec aliquod genus novum rerum fecerit. Alia translatio habet: Consummaaffert quia manifesta sunt quae in eo facta sunt, et omnium consummatio eo die perfecta est, sicut Scriptura ostendit cum ait: Vidit Deus cuncta quae fecerat, et erant valde bona. naturaliter bona erant, nihilque in sua natura vitii habentia. Et sunt bona, quae condidit Deus etiam singula. Simul vero universa, valde bona, quia ex omnibus consistit universitatis admirabilis pulchritudo, in qua etiam illud quod malum dicitur, bene ordinatum, et loco suo positum, eminentius commendat bona, ut magis placeant et laudabiliora sint dum comparantdie facta est, operum consummatio. Ideo praemissa oritur quaestio, quomodo dicatur Deus die septimo opus suum complesse, quod Hebraica veritas habet; in quo tamen nihil novum creasse dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
distinctionis oꝑatio fuit: formatio
lucis. sic̃ ostendit scͥptura. que cõmemo¬
rata rerũ informitate: earũ dispõnem
a luce inchoauit. subdens. Dix̃ ds.fiat
lux. & facta est lux. & diuisit lucẽ acte¬
nebtas. Appellauitq lucẽ: diẽ & tenebras:
noctẽ Et fcm est uesꝑe & mane: dies unꝰ.
Congrue: mundi ornatus: a luce incep̃.
Unde cetera que canda erant: uiderent᷑.
Qualis fuit illa lux. eorporalis anspũalis.
I querit᷑: qualis illa lux fu̾it: corpo
quia lux illa: corporalis: uł spiritualis:
intelligi pot̾. Si spũalis accipit᷑: angeli¬
ca natura intelligit᷑. quȩ pͥus informis

Expanded text:
distinctionis operatio fuit formatio lucis, sicut ostendit Scriptura Genes., quae commemorata rerum informitate, earum dispositionem a luce inchoavit, subdens: Dixit Deus: FIAT LUX, et facta est lux: et divisit lucem a tenebris, appellavitque lucem diem, et tenebras noctem. Et factum est vespere et mane dies unus. Congrue mundi ornatus a luce coepit, unde caetera quae creanda erant viderentur. 2. Qualis fuerit lux illa, corporalis an spiritualis. Si quaeritur qualis illa lux fuerit, corpoquia lux illa corporalis vel spiritualis intelligi potest. Si spiritualis accipitur, angelica natura intelli
Abbreviated transcription (Latin):
Pater ms̃ oꝑat᷑ usq nẽ: & ego oꝑor illud.
De quatuor modis diuinę oꝑationis.
uatuoe enĩ modis: ut ait aleuinꝰ suꝑ
genesim: oꝑat᷑ ds. Primo: in u̾bo. om¬
nia disponendo. Scd̾o: inmat̾ia inftemi
.iiii. elem̃toꝵ: denichilo eã creando. Uñ¬
ra: materialit̾ simul creauit. Gercio: ꝑ
oꝑa .ui. dierũ. uarias distinxit creatu¬
ras. Quarto: expͥmordialibꝰ seminibꝰ ñ
incognite oriunt᷑ nature. s note. sepiꝰ.
reformant᷑. ne ꝑeant. Que fuit pͥma di¬

Expanded text:
atus est usque nunc, et ego operor illud. 8. De quatuor modis divinae operationis. Quatuor enim modis, ut ait Alcuinus super Genesim, operatur Deus. Primo in verbo, omnia disponendo; secundo, in materia informi quatuor elementorum, de nihilo eam creando; unra materialiter simul creavit; tertio, per opera sex dierum varias distinxit creaturas; quarto, ex primordialibus seminibus non incognitae oriuntur naturae, sed notae saepius reformantur, ne pereant. DI
Abbreviated transcription (Latin):
eo usq inaltũ porrigebant᷑: quo usq
nẽ sũmitas corporee nature ꝑtingit.
& sic ut quibusda uidr ultra locũ fir¬
mam̃ti extendebat᷑: illa moles. qͦ mui
feriori ꝑ arte spissior atq grossior erat. In
suꝑiori uͦ. rarior. & leuior atq subtilice.
existebat. de qua rariori sub̃a. putant
quid̃a fuisse aquas: que suꝑ firmam̃tũ
esse dñi. Talis fuit mundi facies in pͥnci¬
pio: pͥusqͣm reciꝑet formã uł dispõnẽ.
Ostenso qualis fuit mundi facies. in ip̃o
pͥmordio: incipit ꝓseqͥ oꝑũ sex dierũ¬
distinctionem.
ut dispõnẽ illã: qualit̾ ꝑfecta sit.
bedine ꝓsequam᷑. Sex diebus sic̃ docet
scͥptura genesis. distinx̃ ds: & informas
redegit ꝓpͥas: cuncta que simul mate¬
rialiter fecerat. ꝑfecitq opus suũ die uiͦ.
& sic demũ die .uiͦi. requieuit ab om̃i oꝑe.¬

Expanded text:
eousque in altum porrigebantur, quousque nunc summitas corporeae naturae pertingit. Et sicut quibusdam videtur, ultra locum firmamenti extendebatur illa moles, quae in inferiori parte spissior atque grossior erat, in superiori vero, rarior ac lenior atque subtilior existebat; de qua rariori substantia putant quidam fuisse aquas, quae super firmamentum esse dicuntur. Talis fuit mundi facies in principio, priusquam reciperet formam vel dispositionem. 7. Ostenso qualis fuit mundi facies in ipso rimordio, incipit prosequi operum sex dierdistinctionem.ut dispositionem illam qualiter perfecta sit ordine prosequamur. Sex diebus, sicut docet Scriptura Genesis, distinxit Deus, et in formas redegit proprias, cuncta quae simul materialiter fecerat. Perfecitque opus suum die sexto; et sic deinde die septimo requievit ab omni ope
Abbreviated transcription (Latin):
atq informis.iiii. elem̃toꝵ cõmixtionẽ
atq confusionẽ tenens: cãta sit. Post¬
modũ uͦ: ꝑ interualla sex dierũ. ex il¬
ture geneseos: unde pͥma ad nos huiꝰ
rei manauit agnitio: magis congrue

Expanded text:
atque informis, quatuor elementorum commixtionem atque informis, quatuor elementorum commixtionem atque confusionem tenens, creata sit. Postmodum vero per intervalla sex dierum ex ilturae Geneseos unde prima hujus rei ad nos manavit cognitio magis congrue