comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quem ille non nouerat : sed eos dicit notos quib & ipse notus erat : quantũ
eum tunc nosse potuerunt : Certe uel actenus quod sciebant eum in nocen¬
tem &iam si hominem tantum modo. non & dm̃ putabant: quam uis & bonos
quos ꝓbar& notos dicere potuerit : sicut malos quos in probar& ignotos. quib
in fine dicturus ẽ non noui uos: Quod uero adiungit. Posuerunt me abomi¬
nationem sibi : possunt & illi quidem intellegi. quos notos sibidixit. quia
& ipsȩ genus illius mortis horrebant : sed melius intellegitur dehis. dequibus
suis persecutorib superius loquebatur : Traditus sum inquit & nonegredie¬
bar : Vtrum quia foris erant discipuli eius quando ipseintus iudicabatur. an
potius nonegrediebar : altius dictum debemus accipere : Id est in interiorib
meis latebamꝰ non ostendebam quis cem̃ non prop&abam non manifestabar:

Expanded text:
quem ille non noverat? Sed eos dicit «notos,» quibus et ipse notus erat, quantum quem ille non noverat? Sed eos dicit «notos,» quibus et ipse notus erat, quantum eum tunc nosse potuerunt; certe vel hactenus quod sciebant eum innocentem, etiamsi hominem tantummodo, non et Deum putabant. Quamvis et bonos quos probaret, «notos» dicere potuerit; sicut malos quos improbaret, ignotos, quibus in fine dicturus est, «Non novi vos» . Quod vero adjungit, «Posuerunt me abominationem sibi:» possunt et illi quidem intelligi quos notos suos dixit, quia et ipsi genus illius mortis horrebant; sed melius intelligitur de his de quibus suis persecutoribus superius loquebatur. «Traditus sum,» inquit, «et non egrediebar.» Utrum quia foris erant discipuli ejus, quando ipse intus judicabatur? an potius, «non egrediebar,» altius dictum debemus accipere, id est, in interioribus meis latebam, non ostendebam quis essem, non propalabar, non manifestabar?
Abbreviated transcription (Latin):
lerunt : superme transierunt: dieł thonenim est in graeco. r̃ihis ełthonꝰ. Vbi
ergo utrumq positum est : & suspensiones & fluctus : nonibi potuerunt poni
prosuspensionib fluctib : quaeduo sic & posuimus in suspensiones dicerem
comminationes: Fluctus autem iam ipsȩ passionȩs. quȩ utraq ueniunt deiu¬
lllic ergo & si quȩdam acciderunt : omnia tamen mala. quȩ illis uerbis intel¬
legi uoluit : super me transierunt dixit . hic uero. superme in duxisti: Transe¬
unt enĩ siue quȩ non adtingunt. sicut suspensiones. siuequȩ ad tingunt
sicut fluctus: Cum aũt om̃s suspensiones nonait superme transierunt
sed superme induxisti : Omnia quȩ in pendebant euenisse significatꝰ in¬
pendebant aut̃ quã diu in prophetia futura imminebant: omniaquȩ
Sieos quos nouerat acceperimus dictum esse notos meos: om̃s erunt : Nam

Expanded text:
lerunt, «super me transierunt;» διῆλθον enim est in graeco, non εἰσῆλθον. Ubi lerunt, «super me transierunt;» διῆλθον enim est in graeco, non εἰσῆλθον. Ubi ergo utrumque positum est, et «suspensiones» et «fluctus,» non ibi potuerunt poni pro suspensionibus fluctus. Quae duo sic exposuimus, ut suspensiones diceremus comminationes, fluctus autem jam ipsas passiones: quae utraque veniunt de ju induxisti.» Illic ergo etsi quaedam acciderunt; omnia tamen mala quae illis verbis intelligi voluit, «super me transierunt,» dixit: hic vero, «super me induxisti.» Transeunt enim, sive quae non attingunt, sicut suspensiones; sive quae attingunt, sicut fluctus. Cum autem, «Omnes suspensiones,» non ait, super me transierunt, sed «super me induxisti;» omnia quae impendebant evenisse significat: impendebant autem, quamdiu in prophetia futura imminebant, omnia quae Si eos quos noverat acceperimus dictum esse «notos meos,» omnes erunt: nam
Abbreviated transcription (Latin):
erit super eum : quemusq: ad mortem Nec qualem lib& mortem : sed quam pre
ca&eris e etrabilius habebant id est usq: ad mortem crucis ꝑducere potuerunas.
Vndedicit a postolus : xp̃s nos redemit demaledicto legis. factus ꝓnobis male¬
dictum : Scriptum estenim Maledictus omnis quipendit in ligno: & ideo cũ
eius oboedientiam usq ad &x tremam humilitatem commendare uell&:
humiliauit inquit sem& ipsum factus oboediens patriusq: ad mortem : Quod
cum parum uider&ur : ad iecit mortem aut̃ crucis: propter hoc quantũ mihi
uidetur : &iam in istopsalmo talis uersus sequitur : Etom̃s suspensiones tu¬
as ł sicut quidam sunt interpr&ati. om̃s fluctus tuos : aut sic̃ alii om̃s aelati¬
onestuas. Super me in duxisti: scriptum ẽ & in alio spalmo : omsus pensi¬
onestuȩ & fluctus tui. super me ingressi sunt ł sicut quidã melius transtu¬

Expanded text:
erit super eum, quem usque ad mortem, nec quamlibet mortem, sed quam prae erit super eum, quem usque ad mortem, nec quamlibet mortem, sed quam prae caeteris exsecrabilius habebant, id est, usque ad mortem crucis perducere potuerunt. Unde dicit Apostolus: «Christus nos redemit de maledicto Legis, factus pro nobis maledictum; scriptum est enim, Maledictus omnis qui pendet in ligno» . Et ideo cum ejus obedientiam usque ad extremam humilitatem commendare vellet, «Humiliavit,» inquit, «semetipsum, factus obediens usque ad mortem:» quod cum parum videretur, adjecit, «mortem autem crucis» . Propter hoc, quantum mihi videtur, etiam in isto psalmo talis versus sequitur: «Et omnes suspensiones tuas;» vel, sicut quidam sunt interpretati, «omnes fluctus tuos;» aut, sicut alii, «omnes elationes tuas super me induxisti.» Scriptum est et in alio psalmo, «Omnes suspensiones tuae, et fluctus tui super me ingressi sunt» : vel, sicut quidam melius transtu
Abbreviated transcription (Latin):
inuitam & tenebris & morte in pi&atis educti sunt: Talem ergo illi qui
nesciebant quod faciebant . dnm̃ putauerunt: & inter tales nesciendo po¬
grece positum ẽ trmos: diuerse interpr&ati sunt nrĩ : Nam ubi grȩci codi¬
ceshabent orgẽ : ibi iram latinedicere nullus ftre dubitauit interprȩs:
Vbi aut tymospositum ẽ pleriq non putauerunt iram essedicendã : Cum
magni auctores latine eloquentiar. dephilo sophorũ grȩcorum libris
&iam hoc irae nominis uerterint in latinum ÷ neq dehacre diutius disputan¬
dumẽ : Cui tamen si & nos aliud nomen adhibere debemus : Tolerabilius in¬
dignationem dixerim quam furorem: furor quippe sicut selatinum hab&
eloquium non sol& eẽ sanorum : Quid ergo est inme confirmata ẽ ira tua. Ni¬
siquem ad modũ illi putauerunt. qui d nm̃ gloriae non cognouerunt : Apud
eos enim sicerat : quod ira dĩ nonsolum commota uerum &iam confirmata fu¬

Expanded text:
in vitam, ex tenebris et morte impietatis educti sunt. Talem ergo illi qui in vitam, ex tenebris et morte impietatis educti sunt. Talem ergo illi qui nesciebant quid faciebant, Dominum putaverunt, et inter tales nesciendo pograece positum est θυμὸς, diverse interpretati sunt nostri. Nam ubi graeci codices habent ὀργὴ, ibi iram latine dicere nullus fere dubitavit interpres; ubi autem θυμὸς positum est, plerique non putaverunt iram esse dicendam, cum magni auctores latinae eloquentiae de philosophorum graecorum libris etiam hoc irae nomine verterint in latinum: neque de hac re diutius disputandum est; cui tamen si et nos aliud nomen adhibere debemus, tolerabilius indignationem dixerim quam furorem. Furor quippe, sicut se latinum habet eloquium, non solet esse sanorum. Quid ergo est, «In me confirmata est ira tua;» nisi quemadmodum illi putaverunt, qui Dominum gloriae non cognoverunt? Apud eos enim sic erat, quod ira Dei non solum commota, verum etiam confirmata fu
Abbreviated transcription (Latin):
illis referatur dormientes in sepulchro quorum non meminit adhuctũ
sint in cis iusti: quoꝵ lic& non meminerit adhuc utre surgant : dehis tam̃
dictum est. Iustorum animȩ in manudĩ sunt: hoc est habitant in adiuto¬
no altissimi : & in protectione dĩ caeli conimorantur Sed illi gpulsis
demanu dĩ qui dnm̃ ihm̃ xp̃m demanueius expul sum eẽ erediderunt
est : quidẽ enim lacus infimus. Nisi profundissima miseria. qua non
sit pro &fundior : Vnde alibi dicitur: eduxisti me delacu miseriat
intenebrosis & inumbra mortis: Posuerunt : utiq id existimantes . quan¬
do quod facirbant nesciebant: &ignorabanteum quem nemo principũ
huius scli cognouitꝰ umbra enim mortis. nescio utrum mors corporis hic
intellegendasit : an illa potius dequa scriptum est: qui sedebant intent¬
bris & inumbra mortis luxorta est eis : Quia credendo in lucem &

Expanded text:
illos referatur dormientes in sepulcro, quorum non meminit adhuc: cum illos referatur dormientes in sepulcro, quorum non meminit adhuc: cum sint in eis justi, quorum licet non meminerit adhuc ut resurgant; de his tamen dictum est, «Justorum animae in manu Dei sunt» , hoc est, habitant in adjutorio Altissimi, et in protectione Dei coeli commorantur . Sed illi expulsi sunt de manu Dei, qui Dominum Christum de manu ejus expulsum esse crediderunt, graeco. Quid est autem lacus infimus, nisi profundissima miseria, qua non sit profundior? Unde alibi dicitur, «Eduxisti me de lacu miseriae» . «In tenebrosis et in umbra mortis:» posuerunt utique id existimantes, quando quid faciebant nesciebant, et ignorabant eum quem nemo principum hujus saeculi cognovit . Umbra enim mortis, nescio utrum mors corporis hic intelligenda sit: an illa potius de qua scriptum est, «Qui sedebant in tenebris et umbra mortis,» «lux orta est eis» ; quia credendo in lucem et
Abbreviated transcription (Latin):
eis quoꝵ ad talem resurrectionẽ ds̃ non meminit adhuc: quod en in prȩ¬
cedere oportebat incapite corpori seruatur in finemꝰ Tunc aut̃ dicitur
ds̃ meminis sequando facit : tunc obliuisti. quando non facit. Nam neq
obliuio cadit indm̃ : quia nullomo. mutatur : neq recordatio. quia non ob¬
liuis citur: Lactus ego sum ab eis nescientib: qđ faciebant : tam quã homo
sine adiutorio cum ecm intermortuos liber: factus sum ab eis nescientib
quod faciebant ueluđ uulnerati dormientes in sepulchro :&ipsi gepul
Nsunt demanu tua. Id est cum haec ab eis factus sum: ipsi expulsi sunt
demanu tua ipsi adiutorio manus tuat priuati sunt. quime sine adiuto¬
rio eẽputauerunt: foderunt enim sicut dicit in alio psalmo antefagiẽ
meam foueam. & incideruntineam:. Melius enim sic intellengen dũ
existimo: quam ut id quod dictum est & ipsi expulsi sunt demanutua ađ

Expanded text:
eis quorum ad talem resurrectionem Deus non meminit adhuc: quod enim praeeis quorum ad talem resurrectionem Deus non meminit adhuc: quod enim praecedere oportebat in capite, corpori servatur in fine. Tunc autem dicitur Deus meminisse, quando facit; tunc oblivisci, quando non facit: nam neque oblivio cadit in Deum, quia nullo modo mutatur; neque recordatio, quia non obliviscitur. «Factus sum» ergo, ab eis nescientibus quid faciebant, «tanquam homo sine adjutorio;» cum essem «inter mortuos liber:» factus sum ab eis nescientibus quod faciebant, «velut vulnerati dormientes in sepulcro. Et ipsi expulsi sunt de manu tua:» id est, cum haec ab eis factus sum, «ipsi expulsi sunt de manu tua;» ipsi adjutorio manus tuae privati sunt, qui me sine adjutorio esse putaverunt. «Foderunt» enim, sicut dicit in alio psalmo, «ante faciem meam foveam, et inciderunt in eam» . Melius enim sic intelligendum existimo, quam ut id quod dictum est, «Et ipsi expulsi sunt de manu tua,» ad
Abbreviated transcription (Latin):
seipsum non potest: filius dĩ est descendat decruce & credimus ei : saluum
faciat eum siuult eũ factus est . id est existimatus est : tam quã homo
mientes insepulch rõsed addidit. Quorum non meministi adhuc: ubi
uulneratus est & mortius positus in sepulcho: Sed illi qui nesciebant quod
faciebant : quis eẽt utiq nescientes: similem illum putauer̃ aliis uulnere
occisis & dormientib: insepulchro : quoꝵ ds̃ adhuc non meminit : idest quoꝵ
non dũ tempus resurgendi aduenit: Ideo namq: mortuos consueuit u scrip¬
tura dicere dormientes quia euigilaturos id est resurrecturos uultintelle¬
gi Sed hic uulneratus & dormiens insepulchro: die tertio euigilauit. Atfac¬
tus est sicut passer singularis intecto : id est ad dexteram patris incaelo.
nec iam moritur & mors ei ultra non dominabitur. Vnde longe distatab

Expanded text:
«seipsum non potest. Si filius Dei est, descendat nunc de cruce, et credimus ei. Salvum «seipsum non potest. Si filius Dei est, descendat nunc de cruce, et credimus ei. Salvum faciat eum, si vult eum» ; factus est, id est existimatus est, «tanquam homo es in sepulcro.» Sed addit, «quorum non meministi adhuc:» ubivulneratus est, et mortuus positus in sepulcro : sed illi qui nesciebant quid faciebant, quis esset utique nescientes, similem illum putaverunt aliis vulnere occisis et dormientibus in sepulcro, quorum Deus adhuc non meminit, id est, quorum nondum tempus resurgendi advenit. Ideo namque mortuos consuevit Scriptura dicere dormientes, quia evigilaturos, id est, resurrecturos vult intelligi. Sed hic vulneratus et dormiens in sepulcro, die tertio evigilavit, et factus est sicut passer singularis in tecto , id est, ad dexteram Patris in coelo; nec jam moritur, et mors ei ultra non dominabitur . Unde longe distat ab
Abbreviated transcription (Latin):
me persona dnĩ appar& : Quis enim alius intermortuos liber : nisi insimilitudine
carnis peccati interpeccatores solus sinepeccato: unde illis qui se insipienter
liberos putabant: Omnis. qui facit peccatum. seruus est peccati: & quia per
eum qui non habebat peccatum oportebat liberari apeccatis. Si uos in¬
quit filius liberauerit. tuncuere liberi eritis : Hic ergo inter mortuos
liber qui in potestate habebat ponere animã suam : & iterum sumere
eam : aquo eam nemo tollebat sed eam ipse uoluntate ponebat: qui&i
am in carnem suam tamquam solutum ab eis templum resuscitare pote¬
rat cum uolebat: quem passurum cum om̃ deseruissent solus non reman¬
sit. quia pater eum non deseruit sicut ipse testatur: ab inimicis tamen
pro quib orauit. nescientib: qđ faciebant & dicentib: alios saluos fecit.

Expanded text:
me persona Domini apparet. Quis enim alius inter mortuos liber, nisi in similitudine me persona Domini apparet. Quis enim alius inter mortuos liber, nisi in similitudine carnis peccati inter peccatores solus sine peccato? Unde illis qui se insipienter liberos putabant, «Omnis,» ait, «qui facit peccacatum, servus est peccati.» Et quia per eum qui non habebat peccatum, oportebat liberari a peccatis: «Si vos,» inquit, «Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis» . Hic ergo «inter mortuos liber,» qui in potestate habebat ponere animam suam, et iterum sumere eam; a quo eam nemo tollebat, sed eam ipse voluntate ponebat ; qui etiam carnem suam tanquam solutum ab eis templum, resuscitare poterat, cum volebat ; quem passurum cum omnes deseruissent, solus non remansit, quia Pater eum non deseruit, sicut ipse testatur : ab inimicis tamen pro quibus oravit nescientibus quid faciebant, et dicentibus, «Alios salvos fecit,»
Abbreviated transcription (Latin):
apostolum paulum legimus & audimus confitentem : talib: malis repl&am¬
eẽ animam suã cum dicit : tristitiam sibi eẽ magnã & continuũ dolorẽ cor¬
disuo ꝓfratrib: suis secundum carnem qui sunt is rahelitẽ. Proquib: si con¬
tristatum dicamus & dnm̃ cum eius passio ꝓpinquar&. inqua illi se in manis¬
simo scelere fuerant obligaturi . Non in congrue nos dicere e istimo: deni¬
que illud quod incruce dix̃ pater ignosee illis quia nesciunt quid faciuna.
&iam in isto psalmo deinceps dicitur: Deputatus sum cum descendentib:
in lacũ: utiq anescientib quid facerent : qui eum sic moriputauer̃ ut mo¬
riuntur homines c&eri: tam quã neces sitati subditum atq illa necessita¬
te deuictum: Lacum enim dix̃ ł miseriae ł inferni ꝓfunditatem : Lactus
sum enĩ sicut homo sine adiutorio inter mortuos liber: In his uerbis maxi¬

Expanded text:
apostolum Paulum legimus et audimus confitentem talibus malis repletamapostolum Paulum legimus et audimus confitentem talibus malis repletam animam suam, cum dicit tristitiam sibi esse magnam, et continuum dolorem cordi suo pro fratribus suis secundum carnem, qui sunt Israelitae . Pro quibus si contristatum dicamus et Dominum, cum ejus passio propinquaret, in qua illi se immanissimo scelere fuerant obligaturi, non incongrue nos dicere existimo. 4. «vers.» 5, 6. Denique illud quod in cruce dixit, «Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt» ; etiam in isto psalmo deinceps dicitur, «Deputatus sum cum descendentibus in lacum:» utique a nescientibus quid facerent, qui eum sic mori putaverunt, ut moriuntur homines caeteri, tanquam necessitati subditum atque illa necessitate devictum. «Lacum» enim dixit, vel miseriae vel inferni profunditatem. 5. «Factus sum,» inquit, «sicut homo sine adjutorio, inter mortuos liber.» In his verbis maxi
Abbreviated transcription (Latin):
omnino uerbis aliis eplicauit qua dictum est: tristis ẽ anima mea
usq ad mortem : Quod enim ait tristis est anima mea: Hoc dictum est
repl&a est malis animamea: & quod sequitur usq ad mortem: hoc die¬
tum ẽ & uita mea in inferno ad ꝓpinquauit .hos autem humanae in¬
firmitatis affectus sicut ipsam carnem infirmitatis humanae : &mor¬
tem carnis humanat dñs ihs̃ non conditionis necessitate : sed miserationis
uoluntate suscepit : ut trans figurar& in secorpus suum quod ẽ eclesia : cui
capuđ ec̃ dignatus ẽ hoc ẽ membra sua in scĩs & fidelib: suis Ntsicui eorũ
inter humanas temptationes contristari & dolere continger&. Non ideo
se ab eius gratia putar& alienum: & non es̃ ista peccata: sed humanae in¬
firmitatis indicia : tamquam uoci premissȩ concinens horus ita corpus
cius ex ipso suo capite ad discer& In hoc quippecorpore prȩcipuum membrũ

Expanded text:
omnino verbis aliis explicavit, qua dictum est, «Tristis est anima mea omnino verbis aliis explicavit, qua dictum est, «Tristis est anima mea usque ad mortem.» Quod enim ait, «Tristis est anima mea;» hoc dictum est, «Repleta est malis anima mea:» et quod sequitur, «usque ad mortem;» hoc dictum est, «et vita mea in inferno appropinquavit.» Hos autem humanae infirmitatis affectus, sicut ipsam carnem infirmitatis humanae, ac mortem carnis humanae Dominus Jesus, non conditionis necessitate, sed miserationis voluntate suscepit, ut transfiguraret in se corpus suum, quod est Ecclesia, cui caput esse dignatus est, hoc est membra sua in sanctis et fidelibus suis: ut si cui eorum inter humanas tentationes contristari et dolere contingeret, non ideo se ab ejus gratia putaret alienum; et non esse ista peccata, sed humanae infirmitatis indicia, tanquam voci praemissae concinens chorus, ita corpus ejus ex ipso suo capite addisceret. In hoc quippe corpore praecipuum membrorum
Abbreviated transcription (Latin):
repl&am possumus dicere: sed forte dolorib: quib: animȩ suae carni in eius
passione conpatitur : Nonenim uel ipse quidicitur corporis dolor potest
eẽ sine ani Ma: Quem in eui tabiliter inminentem prȩcedit tristitia: qui
solius animae lolor est : Dolere ergo anima &iam nondolente corpore
potest: Dolere autem corpus sine anima non potest: Curitaque non dica¬
mus non hominis peccatis : sed tamen humanis malis repl&am fuisse animã
xp̃i : dequo alius ꝓph&a dicit quod pronobis doluerit : & euangelista:
Adsumpto inquit p&ro & duobus filiis ⁊ebedaei coepit contristari
& mestus eẽ : & ipsedñs deseipso Tunc aitillis tristis est anima mea
usq ad mortem : Haec futura praeuidens ꝓph& a psalmihuiusce modi¬
conscriptor inducens eum loquentem: qm̃ repl&a est inquit malis ani¬
ma mea . & uita mea in inferno ad ꝓpinquauit. Nam ipsam sententiam

Expanded text:
repletam possumus dicere; sed forte doloribus, quibus anima suae carni in ejus repletam possumus dicere; sed forte doloribus, quibus anima suae carni in ejus passione compatitur. Non enim vel ipse qui dicitur corporis dolor, potest esse sine anima, quem inevitabiliter imminentem praecedit tristitia, quae solius animae dolor est. Dolere ergo anima, etiam non dolente corpore, potest; dolere autem corpus sine anima non potest. Cur itaque non dicamus non humanis peccatis, sed tamen humanis malis repletam fuisse animam Christi? De quo alius propheta dicit quod pro nobis doluerit : et evangelista, «Assumpto,» inquit, «Petro et duobus filiis Zebedaei, coepit contristari et nuestus esse;» et ipse Dominus de seipso tunc ait illis, «Tristis est anima mea usque ad mortem» . Haec futura praevidens Propheta, psalmi hujusce conscriptor, inducens eum loquentem: «Quoniam repleta est,» inquit, «malis anima mea, et vita mea in inferno appropinquavit.» Nam ipsam sententiam
Abbreviated transcription (Latin):
diei nomine : & cum in aduersis quod noctis nomine significari arbitror In¬
gressus orationis in conspectu dĩ. acceptio eius est: Inclinatio auris dĩ mise¬
ricors ex auditio est : Nam membra talia qualianos habemus incorpore. Non
hab& ds̃ : est aut̃ solita rep&itio : Nam quod est intr& in conspectu tuo oratio
mea : id ipsum est inclina aurem tuam ad precem meam: Quõ repl& a estma
lis anime mea. & uita mea in inferno ad propinquauit : audemus nedicere¬
animam xp̃i repl&am malis : cum illa passionis afflictiom carne ualuerit.
quicquid ualuit : Vnde & ipsesuos adtolerantiam passionis accendens. &
tamquam ad respondendum & ortans chorum suum : Nolite inquit timere
eos qui occidunt corpus : animam aut̃ non possunt occidere: an occidi a per¬
secutorib anima i non potest. malis aut̃ repleri potest: Quod siita est: quȩren¬
dum quibus non enim uitiis ꝑquȩ homini dominatur iniquitas animam illam

Expanded text:
diei nomine; et cum in adversis, quod noctis nomine significari arbitror. Indiei nomine; et cum in adversis, quod noctis nomine significari arbitror. Ingressus orationis in conspectu Dei, acceptatio ejus est; inclinatio auris Dei, misericors exauditio est: nam membra talia qualia nos habemus in corpore, non habet Deus. Est autem solita repetitio: nam quod est, «Intret in conspectu tuo oratio mea;» idipsum est, «Inclina aurem tuam ad plis anima mea et vita mea in inferno adpropinquaanimam Christi repletam malis, cum illa passionis afflictio in carne valuerit, quidquid valuit? Unde et ipse suos ad tolerantiam passionis accendens, et tanquam ad respondendum exhortans chorum suum: «Nolite,» inquit, «timere eos qui corpus occidunt, animam autem non possunt occidere» . An occidi a persecutoribus anima non potest, malis autem repleri potest? Quod si ita est, quaerendum quibus. Non enim vitiis, per quae homini dominatur iniquitas, animam illam
Abbreviated transcription (Latin):
canitur filiischore : id est imitatorib: passionis xpĩ : quõ incaluarie loco cru¬
cifixus estxp̃s : quae illius hebrei nominis interpretatio ꝑhib&ur : id est chore
ethic estintellectus. emani srahelite : quod intitulo huius ultimo positum ẽ :
Emanutiq interpretari dicitur : fratereius : eos enim fr̃s suo sxp̃s facere dig¬
natus est: quis a cramentum crucis eius intellegunt : & non solum deilla non
erubescunt uerũ &iam in illa fideliter gloriantur:. Non desuis meritis & tol¬
lentes : sed eius gratiae non in grati : & unicuique eorum dicipossit : ecce uere
israhelita in quo dolus nonest: Sicut ipsum israhel scriptura sine dolo fuisse com¬
mendat : lam itaq: xpĩ uocem in ꝓph&ia p̃cinentis audiamus : cui suuschorus.
te intr& in conspectu tuo oratio mea : inclina aurem tuam ad precem
meã : Orauit enim & dñs non secundum formam dĩ sed secundum formam serui:
secundum hanc enim & passus ẽ : Orauit autem cum in la&is rebus ager&: quod

Expanded text:
canitur «filiis Core,» id est imitatoribus passionis Christi: quoniam in Calvariae loco crucifixus est Christus ; quae illius hebraei nominis interpretatio perhibetur, id est, Core. Et hic est «intellectus Aeman Israelitae»: quod in tituli hujus ultimo positum est. Aeman quippe interpretari dicitur, Frater ejus. Eos enim fratres suos Christus facere dignatus est, qui sacramentum crucis ejus intelligunt, et non solum de illa non erubescunt, verum etiam in illa fideliter gloriantur, non se de suis meritis extollentes, sed ejus gratiae non ingrati; ut unicuique eorum dici possit, «Ecce vere Israelita, in quo dolus non est» : sicut ipsum Israel Scriptura sine dolo fuisse commendat . Jam itaque Christi vocem in prophetia praecinentis audiamus, cui suus chorus te. Intret in conspectu tuo oratio mea; inclina aurem tuam ad precem undum formam Dei, sed secundum formam servi: secundum hanc enim et passus est. Oravit autem et cum in laetis rebus ageret, quod
Abbreviated transcription (Latin):
imitari uoluistis : Vsque quo iudicatis iniquitatem : ẽt facies peccatorũ sumitis ::
Num quid &iam nunc etipse hȩres ueniens occidendus ẽ : nonne ipse propt̃uos
sine patre es seuoluit : tamquam pupillus : nonne propt̃ uos esuriuit et siti¬
uit ut egenus : Nonne aduos clamauit: discite ame quõ mitissũ l& humilis corde
Non ne pauꝑ factus ẽ cum diues esset: ut

Expanded text:
imitari voluistis, «Usquequo judicatis iniquitatem, et facies peccantium sumitis?» Numquid etiam nunc et ipse haeres veniens occidendus est? Nonne ipse propter vos sine patre esse voluit tanquam pupillus? nonne propter vos esurivit et sitivit ut egenus? nonne ad vos clamavit, «Discite a me quia mitis sum et humilis corde» ? Nonne pauper factus est, cum dives esset, ut
Abbreviated transcription (Latin):
busgentibus : Non pretereundum quod non nulli codices habeant. quõ tuhe¬
reditabis in omnib: gentibus. Quia et hoc non in conuenient᷑ accipitur. Neq
ut simul utrumq sit quicquã repugnat: Fit ergo hereditas eius percaritatẽ
quã suis p̃ceptis etgratia miseri cordit̃ extollendo terrenũ disꝑgitcupiditatẽ :

Expanded text:
bus gentibus. Nec praetereundum, quod nonnulli codices habent, «Quoniam tu haebus gentibus. Nec praetereundum, quod nonnulli codices habent, «Quoniam tu haereditabis in omnibus gentibus:» quia et hoc non inconvenienter accipitur, neque ut simul utrumque sit quidquam repugnat. Fit ergo haereditas ejus per charitatem, quam suis praeceptis et gratia misericorditer excolendo, terrenam disperdit cupiditatem.
Abbreviated transcription (Latin):
dies in hoc scło multi sunt quia carne ñ moritur extollimini uitadatis Per
diabolicam quippe suꝑbiã factũ ẽ. ut xp̃i gloriȩ peruersi et ceci principes
iudaeorũ inuidissent: Perhoc uitiũ factum ẽ et fit. ut xp̃iusq: ad mortem
crucifixi humilitas uilescateis. qui huius scłi diligunt excellentiã Proinde
ut hoc uitiũ sanetur. ex ipsius prophetȩ persona dicitur. Surgeds̃ iudica
terram : Tumuit enĩ terra cũ tecrucifigeret . Surge a mortus etiudica t̃rã :
Qũo tu dis perdes in omnib: gentibus: Quid nisi terrã. hoc ẽ eos qui terrena sapi¬
unt. Siue ipsum affectũ incredentib: terrenȩ cupiditatis et elcctionẽ assu¬
mens. siue ñ credentes terrã conterendam perdendã que discernens. sic
permembra sua quorum conuersatio incaelis ẽ iudicat terrã et disperget in omni¬

Expanded text:
dies in hoc saeculo multi sunt, quia carne non moritur, extollimini, ut cadatis. Per dies in hoc saeculo multi sunt, quia carne non moritur, extollimini, ut cadatis. Per diabolicam quippe superbiam factum est, ut Christi gloriae perversi et caeci principes Judaeorum invidissent: per hoc vitium factum est et fit, ut Christi usque ad mortem crucifixi humilitas vilescat eis qui hujus saeculi diligunt excellentiam. 7. «vers.» 8. Proinde ut hoc vitium sanetur, ex ipsius prophetae persona dicitur: «Surge, Deus, judica terram.» Tumuit enim terra, cum te crucifigeret; surge a mortuis, et judica terram. «Quoniam tu disperdes in omnibus gentibus:» quid, nisi terram? hoc est, eos qui terrena sapiunt; sive ipsum affectum in credentibus terrenae cupiditatis et elationem absumens; sive non credentes, terram conterendam perdendamque discernens. Sic per membra sua, quorum conversatio in coelis est, judicat terram, et disperdit in omni
Abbreviated transcription (Latin):
tis regnũ superbia ẽ . Contra quamuenit humilitas xp̃i. Ex probranseis quos uult
ex humilitate filios altis simi facere atque increpans : Egodixi dii estis. & filii
excelsiomnes. Vos aũ sicut homines moriemini. et sicut unus ex principibus
cadetis: Siue ad illos dixerit. ego dixidiiestis. et filii altissimiom̃s. Ad eosutiq
qui prȩdistinati sunt inuitam aeternã : Ad alios uero uos aũ sicut homines mo¬
riemini et sicut unus ex principibus cadetis : Hoc modo etiã deos discernens :
siue om̃s simul increpat. ut oboedientes correctosq: discernat: Ego inquit
elationem animi sicut unus ex principibus id est diabolus. non extollemini
sed cadetis: Velut sidiceret cũ tam pauci sunt dies uitȩ urãe ut cito sicut homi¬
nes moriemini. non uobis prodest ad correptionẽ. sed tamquã diabolus cuius

Expanded text:
tis regnum superbia est, contra quam venit humilitas Christi, exprobrans eis quos vult tis regnum superbia est, contra quam venit humilitas Christi, exprobrans eis quos vult ex humilitate filios Altissimi facere, atque increpans: «Ego dixi, Dii estis, et filii Altissimi omnes. Vos autem sicut homines moriemini, et sicut unus ex principibus cadetis.» Sive ad illos dixerit, «Ego dixi, Dii estis, et filii Altissimi omnes,» ad eos utique qui praedestinati sunt in vitam aeternam; ad alios vero, «Vos autem sicut homines moriemini, et sicut unus ex principibus cadetis,» hoc modo etiam deos discernens: sive omnes simul increpat, ut obedientes correctosque discernat, «Ego,» inquit,elationem animi, «sicut, unus ex principibus,» id est diabolus, non extollemini, sed «cadetis.» Velut si diceret: Cum tam pauci sint dies vitae vestrae, ut cito sicut homines moriamini, non vobis prodest ad correctionem; sed tanquam diabolus, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
quib: regnum caelorũ superaedificia¬
tur. in scĩs & fidelibus quos dicit scriptura lapides uiuos. quorum funda¬
mentũ est primitus ipsexp̃s ex uirgine : De quo dicit apłs fundamentum
iliud nemo potest ponere. prȩter idquod positũ ẽ. quo
ipsia płi et prophetȩ. quorum auctoritate locus caelestis eligitur. Vt eam
sectando coaedificemur : Vndedicit adeffesios. lam non estis peregrini
et inquilini. sed estis ciuesscõrum et domesticid̃ super aedificati super
fundamentum a postolorũ et prophetarũ ipso summo angulari lapide existente x p̃o
ihũ: in quo omnis aedificatio compacta crescit in templũ scm in dño : Ita non in con¬
uenienter fundamenta terrȩ intelleguntur : Quorum terrenã felicitatem prȩ¬
pollentem atq potentem. homines in uidendo eorum auctoritati. ad huius bona con¬
cupiscenda pertrahuntur : et adipiscenda coedificantur. tam quã terra super
terram. sicut in illo superno aedificio caelum supercaelum. quia etpeccatori

Expanded text:
quibus regnum coelorum superaedificatur in sanctis et fidelibus, quos dicit Scriptura lapides vivos : quorum fundamentum est primitus ipse Christus ex virgine; de quo dicit Apostolus, «Fundamentum aliud nemo potest ponere praeterquam quod positum est, quostoli et Prophetae, quorum auctoritate locus coelestis eligitur, ut eam sectando coaedificemur; unde dicit ad Ephesios, «Jam non estis peregrini et inquilini; sed estis cives sanctorumangulari lapide existente Christo Jesu, in quo omnis aedificatio compacta crescit in templum sanctum in Domino» : ita non inconvenienter fundamenta terrae intelliguntur, quorum terrenam felicitatem praepollentem atque potentem homines invidendo, eorum auctoritate ad hujusmodi bona concupiscenda pertrahuntur, et adipiscendo coaedificantur tanquam terra super terram, sicut in illo superno aedificio coelum super coelum; quia et peccatori
Abbreviated transcription (Latin):
terrenorum bonorum copia felices : recte prȩdctum ẽ quod mouerentur. uel
admirando sic amari sic coli humilitatem paupertatem : mortem uelut magnã
secundũ ipsos miseriã xp̃i: uel ipsi quoque huius mundi uana felicitate con¬
tempta . Illam diligendo atq: sectando . Ita mouentur om̃a fundamenta t̃rae :
Cum partim mirantur. partĩ
&iam commutantur: Sicut enĩ non ab

Expanded text:
terrenorum bonorum copia felices: recte praedictum est quod moverentur, vel terrenorum bonorum copia felices: recte praedictum est quod moverentur, vel admirando sic amari, sic coli humilitatem, paupertatem, mortem, velut magnam secundum ipsos miseriam Christi; vel ipsi quoque, hujus mundi vana felicitate contempta, illam diligendo atque sectando. Ita moventur omnia fundamenta terrae, cum partim mirantur, partim etiam commutantur. Sicut enim non ab
Abbreviated transcription (Latin):
erat perditũ requirebat: Porro susti iuste increpantur : merito arguuntur. Qui
tantũ scelus fieri dissimulando siluerunt: Quomodo increpandi: aut neincrepandi
quidẽ sed qua seueritate dãnandisunt. qui hoc consilio malitia quȩ fecerunt᷑: Ve
runt. Intenebris ambulant : Quia & illi si cognouissent. nũquẽ dñm gloriȩ cruci¬
fixissent: Et illi si cognouissent. nũ quã baraban liberandũ. & xp̃m crucifigendũ
petere consensisent.: Sed qũo supra memorata cȩcitas exparte isrł facta ẽ do¬
nec plenitudo gentiũ intraret : perhanc utique illius populi cȩcitatem crucifixo
xp̃o. Mouebuntur om̃a fundamenta terrȩ: sic mota sunt et mouentus :
donec intraret quae predistinata ẽ gentium plenitudo : Nam et ipsa morte
dñi terra mota ẽ. et petrescissȩ sunt: et siitellegamus fundamenta terrae :

Expanded text:
erat perditum requirebat? Porro, si isti juste increpantur, meritoque arguuntur, qui erat perditum requirebat? Porro, si isti juste increpantur, meritoque arguuntur, qui tantum scelus fieri dissimulando siverunt; quomodo increpandi, aut ne increpandi quidem, sed qua severitate damnandi sunt qui hoc consilio malitiaque fecerunt? 5. «vrunt, in tenebris ambulant.» Quia et illi, si cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent ; et illi, si cognovissent, nunquam Barabbam liberandum, et Christum crucifigendum petere consensissent. Sed quoniam supra memorata «caecitas ex parte Israel facta est, donec plenitudo Gentium intraret;» per hanc utique illius populi caecitatem crucifixo Christo, «movebuntur omnia fundamenta terrae.» Sic mota sunt, et movebuntur, donec intret quae praedestinata est Gentium plenitudo. Nam et in ipsa morte Domini terra mota est, et petrae scissae sunt . Et si intelligamus fundamenta terrae,
Abbreviated transcription (Latin):
uditate ergo pupillo etegeno: humilẽ
et pauperemiustificate: Nonillos
propt̃ se suꝑbos et diuites sed istũ propteruos humilẽ et pauperẽ iustum credite.
occidamus eũ et nr̃a erithȩreditas: Auferte ergo in opẽ et pauperẽ demanu
peccatoris eruite: Haec dicta s. ut sciretur in eopopulo. inquonatus ẽ etoccisus
ẽxp̃s. nec illos fuisse a tanto scelere immunes : Qui cum essent tantȩ multi¬
tudinis ut eos sic̃ euangeliũ loquitur. timerent iudei : et propt̃ea in xp̃m
manus mit¬
tere non auderent : Et post ea cõhibuerunt: eũ Quae
interimi. amalignis
interimi amalignis et inuidis iudaeorũ principibus permiserunt: Quisi
uoluis set. timeretur semꝑ. et numquã in eũ sceleratorũ prȩualerent manꝰ:
De his quippe et alibi dicitur. canes mutinescerunt latrare: De his etiã illud
Ecce qiuomodo iustus nerut. & nemo consien Parut qiuantũ biinsisẽ cuindore
uoluerunt.: Nam quo modo ille posset perire moriendo: quieo modo potius quod

Expanded text:
udicate» ergo «pupillo et egeno; humilem et pauperem justificate.» Non illos propter se superbos et divites, sed istum propter vos humilem et pauperem, justum credite, occidamus eum, et nostra erit haereditas» . «Auferte» ergo «inopem, et pauperem de manu peccatoris eruite.» Haec dicta sunt, ut sciretur in eo populo in quo natus et occisus est Christus, nec illos fuisse immunes a tanto scelere, qui cum essent tantae multitudinis, ut eos sicut Evangelium loquitur, timerent Judaei, et propterea in Christum manum mittere non auderent , postea conniverunt, eumque interimi a malignisinterimi a malignis et invidis Judaeorum principibus permiserunt; qui si voluissent, timerentur semper, ut nunquam in illum sceleratorum praevalerent manus. De his quippe et alibi dicitur: «Canes muti nescierunt latrare» . De his etiam illud: «Ecce quomodo justus periit, et nemo considerat» . Periit, quantum in ipsis voluerunt: nam quomodo ille posset perire moriendo, qui eo modo potius quod
Abbreviated transcription (Latin):
inpotestate. ut &caro eius percuteretur.⁊ Percussa est coepit putrescere.
scatere uermibus. subposita eua ad seductionem uxor eius seruata.
administerium diaboli non ad solatium mariti.: Suggerit blasphemias
non obtemperat ille.: Obtemperauit adam euae inparadiso. repellita
euam instercore. Instercore enim sedebat iob cum flu

Expanded text:
in potestatem, ut et caro ejus percuteretur; percussa est, coepit putrescere, in potestatem, ut et caro ejus percuteretur; percussa est, coepit putrescere, scatere vermibus. Supposita Eva ad seductionem, uxor ejus servata ad ministerium diaboli, non ad solatium mariti, suggerit blasphemiam; non obtemperat ille. Obtemperavit Adam Evae in paradiso ; repellit Adam Evam in stercore. In stercore enim sedebat Job, cum flu
Abbreviated transcription (Latin):
urm̃ exprimat iubilatio. si non potest locutio. Nonsit tamen mutum
gaudium. cornontaceat dm̃ suum. non taceat munera eius. Sitibi loque¬
ris tibi sanatus es.: Site sanauit dextera eius ei loquere cui sanatus es.:
Viderunt omnes fines terrae salutare dĩ nr̃i. iubilate dõ uniuersa terru.
Cantate etexultate & psallite. psallite dnõ dõ nr̃o incythara ineytha
tetis. sed & operemini . Qui cantat &operatur psallit in cythara &
& tubae corneae᷑. Ductiles tubae aere
dĩ productae. : Sicum tribulamini proficiatis. tribulatio tunsio. pro¬
fectus profectus productio est. tuba ductilis eratiob quando repente
percussus tantis damnis & orbitate filiorum tunsione illa tantȩ tribu¬
lationis factus tuba ductilis sonuit. dñs dedit dñs abstulit. sicut dno
placuit lta factum est. sit nomen dnĩ benedictum. ⁊ Quomodo sonuit
quam suauem sonum dedit istaductilis tubaͦ Ad huc tunditur. datus est

Expanded text:
vestrum exprimat jubilatio, si non potest locutio: non sit tamen mutum vestrum exprimat jubilatio, si non potest locutio: non sit tamen mutum gaudium; cor non taceat Deum suum, non taceat munera ejus. Si tibi loqueris, tibi sanatus es; si ei te sanavit dextera ejus, ei loquere cui sanatus es. «Viderunt omnes fines terrae salutare Dei nostri. Jubilate Deo, universa terra; cantate, et exsultatetetis, sed et operemini. Qui cantat et operatur, psallit in cithara etet tubae corneae? Ductiles tubae aereae Dei productae, si cum tribulamini proficiatis: tribulatio tunsio, profectus productio est. Tuba ductilis erat Job, quando repente percussus tantis damnis et orbitate filiorum, tunsione illa tantae tribulationis factus tuba ductilis, sonuit: «Dominus dedit, Dominus abstulit; sicut Domino placuit ita factum est: sit nomen Domini benedictum.» Quomodo sonuit! quam suavem sonum dedit! Ista ductilis tuba adhuc tunditur: datus est
Abbreviated transcription (Latin):
simi filii dĩ sumus & nondum apparuit quod erimus. Scimus quia cũ
apparuerit. similes ei erimus. quõ uidebimus eum sicuti est .⁊ ad hanc
uisionem parate corda uestric ad hoc gaudium parate animas urũs.
quomosisolem uelle ds̃ ostendere moner& utoculos pararetis carnis.
Sed quia sapientiae suae speciem uobis dignatus ostendere. parate ocu¬
los cordis: Beatimundo cordes. quõ ipsi dm̃ uidebunt memor fuit mi¬
sericordiae suae iacob. etueritati suae domus israhel.: Quis est iste israhel
neforte unam gentem cogites iudaeorum. audi quod sequitur.: Uider
omnes fines terrae salutaredĩ nostri. Non dictum est omnis terra. sedom¬
nes fines terrae . quo modo dicitur atermino usque adterminum nemo
concidat nemo dissipet. fortis est unitas xp̃i. Totum emit. quia pretium
quimini.: Sed quod gaudetis loqui non potestis. Iubilate. Gaudium

Expanded text:
filii Dei sumus, et nondum apparuit quid erimus: scimus quia cum filii Dei sumus, et nondum apparuit quid erimus: scimus quia cum apparuerit, similes ei erimus; quoniam videbimus eum sicuti est» . Ad hanc visionem parate corda vestra, ad hoc gaudium parate animas vestras: quomodo si solem vellet Deus ostendere, moneret ut oculos pararetis carnis; sed quia sapientiae suae speciem vobis dignatur ostendere, parate oculos cordis. Beati mundi corde, quoniam ipsi Deum videbunt . «Memor fuit misericordiae suae Jacob, et veritatis suae domui Israel.» Quis est iste Israel? Ne forte unam gentem cogites Judaeorum, audi quod sequitur: «Viderunt omnes fines terrae salutare Dei nostri.» Non dictum est, omnis terra; sed, «omnes fines terrae:» quomodo dicitur, a termino usque ad terminum. Nemo concidat, nemo dissipet; fortis est unitas Christi. Totum emit, qui tantum prquimini. Si quod gaudetis loqui non potestis, jubilate; gaudium
Abbreviated transcription (Latin):
promissio reddidit ueritatem.⁊ memorfuit miseri cordiae suae iacob &
ueritatis suae domus israhel. : Et quid tantum iacob & tantum domus is¬
rahel: Domus iudaeorum & propago illa abrahae secundum carnem
sol& dici domus israhel &israhel iacob.⁊ lacob enim filius isaac. Isaac
autem ipse filius ab rahae.: Ergo iacob nepos abrahae fuit. & de ia cobdu¬
odecim filii &duo decim filiis uni uersa propago iudaeorum.⁊ numquid
illis tantum promissus est xps : Sidiscutias quid sit israhel. israheli pro¬
missus est x p̃s. ⁊ Israhel est uidens dm̃. uidebimus perspeciem. sinunc
uideamus perfidem: Habe at oculos fides nrũ. et ex hibebitur ueritas fi¬
dei. Credamus in eum quem non uidemus. & gaudentes uidebimus.. De¬
sideremus non uisum & fruemur uiso ⁊ ergo & modo israhel perfidem
tunc autem israhel pers peciem facie ad faciem. Non iam perspeculum
non in enigmate. sedquem ad modum dictum est aiohanne.: Dilectis¬

Expanded text:
promissio reddidit veritatem. «Memor fuit misericordiae suae Jacob, et promissio reddidit veritatem. «Memor fuit misericordiae suae Jacob, et veritatis suae domui Israel.» Et quid? tantum Jacob, et tantum domui Israel? Domus Judaeorum et propago illa Abrahae secundum carnem solet dici domus Israel, et Israel Jacob. Jacob enim filius Isaac, Isaac autem ipse filius Abrahae. Ergo Jacob nepos Abrahae fuit; et de Jacob duodecim filii, et de duodecim filiis universa propago Judaeorum. Numquid illis tantum promissus est Christus? Si discutias quid sit Israel, Israeli promissus est Christus. Isaael est Videns Deum. Videbimus per speciem, si nunc videamus per fidem. Habeat oculos fides nostra, et exhibebitur veritas fidei: credamus in eum quem non videmus, et gaudentes videbimus; desideremus non visum, et fruemur viso. Ergo et modo Israel per fidem; tunc autem Israel per speciem, facie ad faciem. Non jam per speculum, non in aenigmate ; sed, quemadmodum dictum est a Joanne, «Dilectis
Abbreviated transcription (Latin):
interius fuerit sanatus innouum hominem reformatur. postea et hoc quod
languet adtempus caro ista mortalis. recipi& infine. etipsu suam per¬
fectissimam sanitatem.: Sanemur ergo ei. ut autem sanemur ei. Credu¬
Dequo etiam dixit ille simeon qui infantem accepit inmunus. Nunc dimit¬
tis dnẽ seruum tuum in pace. quõ uiderunt oculi mei salutare tuum. No¬
tum fecit dñs salutare suum.: Cui notum fecit᷑: parti anuni uerso . non
parti alicui.⁊ Nemo fallat. nemo decipiat. nemo dicat ecce hic est xp̃s ec¬
ce illic : quidicit ecce hic est ecce illic partes ostendit.: Cui notum fecit
ns̃ salutare suum: audi quid sequitur.: Ante consp
tatis suae domus ifrahel.: Quid est memor fuit misericordiae suae &ue¬
ritatis: Vt promitter& misertus est : quia promisit et ex hibuit. miseri¬
cordiam uerita.s consecuta est.⁊ misericordia praemisit promissionẽ.

Expanded text:
interius fuerit sanatus, in novum hominem reformatus, postea et hoc quod interius fuerit sanatus, in novum hominem reformatus, postea et hoc quod languet ad tempus caro ista mortalis, recipiat in fine et ipsa suam perfectissimam sanitatem. Sanemur ergo ei. Ut autem sanemur ei, credaro salutare Dei» : de quo etiam dixit ille Simeon qui infantem accepit in manus, «Nunc dimittis, Domine, servum tuum in pace; quoniam viderunt oculi mei salutare tuum . Notum fecit Dommus salutare suum.» Cui notum fecit? parti, an universo? Non parti alicui. Nemo fallat, nemo decipiat, nemo dicat, «Ecce hic est Christus, ecce illic» : qui dicit, «Ecce hic est, ecce illic,» partes ostendit. Cui «notum fecit Dominus salutare suum?» Audi quid sequitur: «Ante conspetis suae domui Israel.» Quid est, «Memor fuit misericordiae et veritatis?» Ut promitteret, misertus est; quia promisit et exhibuit misericordiam, veritas consecuta est: misericordia praemisit promissionem,
Abbreviated transcription (Latin):
illum matris suae: Ecce mirabilia fecit dñs Sed multo maiora mirabi¬
lia sunt quod totum orbem terrarum a morte sempiternu erexit. quã
quod unicum filium uiduae matris resuscitauit.: Cantate ergo dnõ can¬
ticum nouum. quõ mirabilia fecit dñs. quae mirabilia. Audi : Sa¬
nauit ei dextera eius. & brachium scm̃ eius.⁊ Quod est brachium scm̃ dnĩ:
nauitei. Nondictum est tantum orbem terrarum sanauit dextera eius.
sed sanauit ei. Multi enim sanantur sibi non ei. ecce quam multi cu pi¬
unt sanitatem istam corporalem. &accipiunt ab illo. &abillo sanantur
& non illi sanantur. Quomodo ab illo sanantur . & non illi sananturͤ. ac¬
cepta sanitate lasciuiunt.: qui egroti casti erant. sanati ad ulteri fiunt
etob primunt in nocentes. sanati sunt sed nonei. quis est qui sanaturei᷑.
qui intus sanatur. quis est qui intus sanatur᷑. quicredit in eum .⁊ Et cum

Expanded text:
illum matri suae . Ecce mirabilia fecit Dominus; sed multo majora mirabiillum matri suae . Ecce mirabilia fecit Dominus; sed multo majora mirabilia sunt, quod totum orbem terrarum a morte sempiterna erexit, quam quod unicum filium matris viduae resuscitavit. «Cantate» ergo «Domino canticum novum; quoniam mirabilia fecit Dominus.» Quae mirabilia? Audi: «Sanavit ei dextera ejus et brachium sanctum ejus.» Quod est brachium sanctum Domnavit ei.» Non dictum est tantum, Sanavit orbem terrarum dextera ejus; sed, «Sanavit ei.» Multi enim sanantur sibi, non ei. Ecce quam multi cupiunt sanitatem istam corporalem, et ab illo accipiunt; ab illo sanantur, et non illi sanantur? Quomodo ab illo sanantur, et non illi sanantur? Accepta sanitate lasciviunt: qui aegroti casti erant, sanati adulteri fiunt; s invadunt et opprimunt innocentes: sanati sunt, sed non ei. Quis est qui sanatur ei? Qui intus sanatur. Quis est qui intus sanatur? Qui credit in eum ut cum
Abbreviated transcription (Latin):
Antate dño canticum nouum.⁊ Nouus homo nouit. uetus non
nouit.  Uetus homo est uetus uita. & nouus homo est noua uita
Vetus uita exadam trahitur. Noua uita in xpo formatur.⁊ Dic̃
autem in hoc psalmo uniuerso orbi terrarum ut cant& canticum nouũ.
Nam apertius alibi sic dicitur.⁊ Cantate dnõ canticum nouum. cantu¬
te dño omnis terra.⁊ Vt intellegant qui se praecidunt a communione
totius orbis terrarum non se posse. posse cantare canticum nouum.
cantare canticum nouum.¬
tendite &uidete hoc dici Et cumdicitur uniuersae orbi terrarum ut
cant& canticum nouum. hoc intellegitur quia pax cantat canticum no¬
uum. Cantate dño canticum nouum. Quoniam mirabiliua fecit¬
dñs. quae mirabilia: ecce modo legebatur euangelium &audiuimu
mirabilia dnĩ.: Efferebatur mortuus unicus matris suae quae erat
uidua. misertus fecit illos stare . ⁊ Deposuerunt illum & dixit. Iu¬
uenis tibi dico surge. & sedit ille mortuus & coepit loqui. et reddidit

Expanded text:
antate Domino canticum novum.» Novus homo novit, vetus non novit. Vetus homo est vetus vita, et novus homo nova vita: vetus vita ex Adam trahitur, nova vita in Christo formatur. Dicitur autem in hoc psalmo universo orbi terrarum ut cantet canticum novum. Nam apertius alibi sic dicitur, «Cantate Domino canticum novum; cantate Domino, omnis terra» ; ut intelligant qui se praecidunt a communione totius orbis terrarum, non se posse cantare canticum novum, quia canticum novumtendite et videte hoc dici. Et cum dicitur universo orbi terrarum ut cantet canticum novum, hoc intelligitur, quia pax cantat canticum novum. «Cantate Domino canticum novum; quoniam mirabilia feci» Quae mirabilia? Ecce modo legebatur Evangelium, et audivimus mirabilia Domini. Efferebatur mortuus unicus matris suae, quae erat vidua: misertus Dominus fecit illos stare; deposuerunt illum; et dixit, «Juvenis, tibi dico, surge.» Et sedit ille mortuus, et coepit loqui, et reddidit
Abbreviated transcription (Latin):
Commoueatur mare & plenitudo eius.
fratres praedicantibus ueritatem apostolis. tam quam tubis ductilibus et
tubis corneis commotum est mare. surrexerunt fluxtus. Creuerunt tem¬
pestates. factae sunt persecutiones ecclesiae . Unde commotum est mare
Cum iubilatur dõ cum psallitur dõ. dĩ aures delectabuntur. maris fluctus
excitabuntur. Commoueatur mare &plenitudo eius.
Orbis terrae

Expanded text:
Commoveatur mare et plenitudo ejus.» Fratres, praedicantibus veritatem Apostolis, tanquam tubis ductilibus et tubis corneis, commotum est mare, surrexerunt finctus, creverunt tempestates, factae sunt persecutiones Ecclesiae. Unde commotum est mare? Cum jubilabatur, cum psallebatur Deo; Dei aures delectabantur, maris fluctus excitabantur. «Commoveatur mare et plenitudo ejus, orbis terrae