comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
app̃hendet illud : nisi ego ei p̃monstrauero: Propterea
carissimȩ. quia iter salutis nr̃e in laudib saluatoris¬
est. hortor uos & commoneo: in hac sacra so lem¬
nitate genitricis dĩ mariȩ: nolite cessare alaudib
Quod si uirgo es: gaude. quia meriusti eẽ & tu quod
laudas: tantum cura: ut sis quȩ digna landare pos¬
sis: Quod si continens es. & casta: uenerare & lauda:
quia non aliunde constat ut possis eẽ casta: quam
ex gr̃a xp̃i. quę fuit plenissime inmaria quã lau¬
das: Quod si coniugata certe aut peccatrix mhil omi¬
ninusc̃fitere & lauda : quõ inde misericordia om̃ib
ꝓfluxit & gra. ut laudent: Etquam uis nonsit speci¬
osa laus more peccatoris : noli cessare: quia inde tibi
ꝓmittitur uenia : unde & omib: ut laudes: Alioqum:
nisi iuxta modułũ ingenii nr̃i đm laudare in scĩs suis
studeamus: quomodo eum scđm quod canimus: iux¬

Expanded text:
apprehendit illud, nisi ego praemonstravero. Propterea, apprehendit illud, nisi ego praemonstravero. Propterea, charissimae, quia iter salutis nostrae in laudibus est Salvatoris, hortor vos et commoneo in hac sacra solemnitate genitricis Dei Mariae, nolite cessare a laudibus. Quod si virgo es, gaude, quia meruisti esse et tu quod laudas: tantum cura ut sis, quae digne laudare possis. Quod si continens et casta es, venerare et lauda, quia non aliunde constat, ut possis esse casta, quam ex gratia Christi, quae fuit plenissime in Maria quam laudas. Quod si conjugata certe aut peccatrix, nihilominus confitere et lauda, quoniam inde misericordia omnibus profluxit et gratia ut laudent. Et quamvis non sit speciosa laus in ore peccatoris, noli cessare a laude, quia inde tibi promittitur venia, unde et omnibus, ut laudes. Alioqui nisi juxta modulum ingenii nostri Deum laudare in Sanctis suis studeamus: quomodo eum, secundum quod canimus, jux
Abbreviated transcription (Latin):
latio muneris. famulatus obsequii: quia & m scis patrib
res. idest plus benedicta quam om̃s mulieres. Ac per
hoc quicquid maledictionis infusum est ꝑ euam: totũ
abstulit benedictio mariȩ: insuꝑ & gr̃am refudit ortus
xp̃i : quam non habuit omis mundus: Igit᷑ quod natu¬
ra non habuit : usus nesriuit: ignorauit ratio: mens ñ
capit humana : pauet celum: stupet terra: creatura
om̃is enam celestis miratur: Hoc totũ ẽ quod ꝑ gabri
pbetq̃. Qua de causa: de tali tantaq loqui me indignũ
fateor: Sed & puto quod nemo p̾sumat: nisi quȩ quan¬
tasint quȩ pandunt᷑: penitus ignorat: Tam̃ &¬
si ad hȩc nemo idoneus inuenitur: uotis om̃ib cessare.
nondebet quilibet & iã peccator. a laudib quam uis
explere non queat. quod sentitur: Unde sermo diui¬
nus: cum de peccatore ageret inspalmis : sacrificiũ
dis adeternã laudẽ : sine fine mansuram: Sednemo

Expanded text:
latio muneris, famulatus obsequii: quia et si in sanctis latio muneris, famulatus obsequii: quia et si in sanctis res, id est, plus benedicta quam omnes mulieres. Ac per hoc quidquid maledictionis infusum est per Evam, totum abstulit benedictio Mariae. Insuper et gratiam refudit Christi ortus, quam non habuit prius omnis mundus. Igitur quod natura non habuit, usus nescivit, ignoravit ratio, mens non cepit humana, pavet coelum, stupet terra, creatura omnis etiam coelestis miratur. Hoc totum est quod per Gabdimpletur. Qua de causa, de tali tantoque loqui me indignum fateor. Sed et puto quod nemo praesumat, nisi qui quanta sint quae panduntur, penitus ignorat. Tamenetsi ad haec nemo idoneus invenitur, votis tamen omnibus cessare non debet quilibet etiam peccator a laudibus, quamvis explere non queat quod sentitur. Unde sermo divinus cum de peccatore ageret in Psalmis: Sacrificium, dis ad aeternam laudem sine fine mansuram, sed nemo
Abbreviated transcription (Latin):
inquit: Mirares Etiã cũ uirgine . qui ad uirginẽ mite¬
bat angelu. & p̃cessit nuntiũ suũ ds̃ sed ađo non re¬
cessit : nec teneri potuit locis. qui omnib habetur in
locis : & totus ubique est: sine quo nihil totum: Ergo uer¬
bum patris numquam apatre discedens : homo ꝓprie
fieri dignatus est: secreto suo misterio quo ipse nouit :
Quõ quitotũ suscepit quod ẽ hominis. homo totus est:
& totũ suscipiens quod dĩẽ: omnino aliud quã đs qui
natus exuirgine ẽ. eẽ non potuit: Srit enĩ di omĩa & po¬
test: Propterea. quia ita ẽ: sciuit se ac potuit. mutero
Ob quod dĩ genitrix electa & pelecta: iure abangelo sal
imbre : suꝑ fusaẽ omĩs creatura: & ideo satis eam deuo¬
tissime. pͥmũ angelus uenerat᷑: & salutat: Miratur itaq
& ipse : qualis & quanta sit. quã salutat: Non enĩ sim¬
plex. fateor uel consueta. fuit ista salutatio: sed omni ad
miratione digna: Si quidẽ uenerationis fuit delatio. ob¬

Expanded text:
inquit. Mira res. Et jam erat cum virgine qui ad virginem mittebat angelum, et praecessit nuntium suum Deus, sed a Decessit. Nec teneri potuit locis, qui omnibus habetur in locis, et totus ubique est, sine quo nihil totum. Ergo Verbum Patris nunquam a Patre difieri dignatus est, secreto suo mysterio, quod ipse novit: qui quoniam totum suscepit quod est hominis, homo totus est: et totum retinens quod Dei est, omnino aliud quam Deus qui natus est ex Maria esse non potuit. Scit enim Deus omnia et potest. Propterea quia ita est, scivit se ac potuit in utero Ob quod Dei genitrix electa et praeelecta jure ab Angelo salimbre superfusa est omnis creatura. Et ideo satis eam devotissime primum Angelus veneratur et salutat. Miratur itaque et ipse qualis aut quanta sit quam salutat: non enim simplex, fateor, vel consueta fuit ista samiratione digna. Si quidem venerationis fuit delatio, ob
Abbreviated transcription (Latin):
licata : quia diuinis exte nuata disciplinis : & concre¬
mata ut thes inholochaustũ. incendio puamoris. &
den derio caritatis: Ut uirgula inquit fumi exaro ma¬
tib. Nimirũ. quia multis erat repleta uirtutum
odoribus. manass ex ea. fraglabat suauissimus odor: etiam
prȩsentis sȩculi. uirga. deradice iesse olim exorta: sed
mirabantur electorum animȩ p̃gaudio : quȩ nam
cẽt : quȩ etiam meritorum uirtutibus angelorum
uinceret dignitatem: Dequa rursus idem sp̃s scs. in
eisde canticis: Quȩ ẽ ista quȩ ascendit inquit: sic¬
ut aurora consurgens: pulchra ut luna: electa ut sol:

Expanded text:
a disciplinis, et concrea disciplinis, et concremata intus in holocaustum incendio pii amoris, et desiderio charitatis. Ut virgula, inquit, fumi ex aromatibus: nimirum quia multis repleta est virtutum odoribus: manans ex ea fragrabat suavissimus odor etiam praesentis saeculi, virga de radice Jesse olim exorta: sed mirabantur electorum animae prae gaudio, quaenam esset quae etiam meritorum virtutibus angelorum vinceret dignitatem. De qua rursus idem Spiritus sanctus in eisdem Canticis: Quae est ista quae ascendit, inquit, quasi aurora consurgens, pulchra ut
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlestia: ut parar& ei nicut ipse suis ꝓmisit discipulis. in ethe¬
reis mansionibus locũ : Hinc qͦq dauid ꝓphȩta. olim gratula¬
bundus xp̃ocanit: Animmo inquit cȩlo egresno eius: & oc¬
cus sus eius ustꝑad simmum eius: Ascendit ergo ean¬
de gloriam resumpturus: licet non amiserit. quam
prius habuit. quam mundus fierit : Ascendit: & p̃¬
parauit huic sc̃issimȩ. & gloriosissimȩ uirgini. im¬
mortalitatis locum. ut cum eo regnare possit imꝑ
petuum: Hȩcẽ enim p̃sentis diei festiuitas: in quaglo¬
riosa & felix. ȩthereũ ꝑuenit᷑. thalamum Quȩ
profecto festiuitas. sicim & uirgo. in cõ parabilis
est omniũ sc̃oꝵ festiuitatib & admiranda. etiã uirtuti¬
b: angelicis: ꝓpter qͦd ex ꝑsona suꝑnorũ ciuium: in eiꝰ¬
ascensione admirans. sp̃s sẽs ait in canicis: Quȩ ẽ quȩ
ascendit ꝑ desertũ: quasi uirgula fumi exaroma¬
tibꝰ: Et bene quasi uirgula fumi: quia gracilis & de

Expanded text:
coelestia: ut pararet ei, sicut ipse suis repromisit discipulis, in aethereis mansionibus locum. Hinc quoque David propheta olim gratulabundus Christo canit: A summo, inquit, coelo egressio ejus: et occursus ejus usque ad summum ejus . Ascendit ergo eamdem gloriam resumpturus, licet non amiserit, quam prius habuerat antequam mundus fieret. Ascendit et praeparavit huic sanctissimae et gloriosissimae Virginimortalitatis, ut cum eo regnare possit in perpetuum. Et haec est praesentis ejus diei festivitas, in qua gloriosa et felix ad aethereum pervenit thalamum. Quae profecto festivitas, sicuti et virgo incomparabiliss omnium sanctorum festivitatibus, et admiranda etiam virtutibus angelicis; propter quod ex persona supernorum civium in ejascensione admirans Spiritus sanctus ait in Canticis: Quae est ista quae ascendit per desertum sicut virgula fumi ex aromatibus ? Et bene
Abbreviated transcription (Latin):
tur aũ sp̃s sc̃s : quia om̃s de ascensu huius uirginis.
admirantes farit. qͦd quasi noui diluculi aurora ru¬
tilans. ascensu suo resplendeat: multis freta & ual¬
lata scorum agminib: Unde đr̃ terribilis. ut castrox.
acies orilinata: Si quide terribilis suis facta uirtutib.
lorum fulta prȩsidus: Pulchra inquit ut luna: immo
pulchrior quam luna: quia iam sine defectu si cor¬
ruscat : cȩlestib illustrata fulgorib: Hlecta ut sol ful¬
gore uirtutum: quia ipse eã eligit sol iustitiȩ: ut na¬
sceretur exea: Ad cuius ꝓfecto ex equia s. quantũ
fas ẽ credere : famulabantur angeli . & uniuersȩ
celoꝵ congratulabantur curiȩ: Nec mirum. quia¬
honor matern est eius. quinatus ẽ ex ea: quẽ om̃s
celox ortlo ueneratur: & adhorat suꝑ se eleuatum
cumpatre : insede magestatis domini : Legimus quã
sepe : ad funera & adsepulturas quorum libet : scos
angelos aduenisse : & adex equias eorum: obsequia

Expanded text:
ritus sanctus, qui omnes de ascensu hujus virginis admirantes facit, quod quasi novi diluculi aurora rutilans ascensu suo resplendeat, multis freta et vallata sanctorum agminibus. Unde dicitur: Terribilis ut castrorum acies ordinata. Siquidem terribilis suis facta virtutibus,lorum fulta praesidiis. Pulchra, inquit, ut luna, imo pulchrior quam luna, quia jam sine defectu sui coruscat coelestibus illustrata fulgoribus; electa ut sol fulgore virtutum, quia ipse eam elegit sol justitiae, ut nasceretur ex ea. Ad cujus profecto exsequias, quantum fas est credere, famulantur angeli, et universae coelorum congratulantur curiae. Nec mirum, quiahonor maternus est ejus qui natus est ex ea, quem omnis ordo coelorum veneratur et adorat super se elevatum cum Patre in sede majestatis Domini. Legimus ergo quam saepe ad funera et ad sepulturas quorumlibet sanctorum angelos advenisse, et ad exsequias eorum obsequia
Abbreviated transcription (Latin):
te rep̃hendit᷑ que tanto hospite letabat᷑ : Hoc si ẽ uerũ. di¬
mittant homines qd̾ ministrãt egentib: eligant sͥ melio
rẽ partẽ que ñ auferet᷑ ab eis: uacent uerbo: inhient dul¬
cedini doctͥne: occupent᷑ circa scientiã salutarẽ: nichil eis
cure sit qͥs ꝑegrinꝰ in uico sit: qͥs egeat pane: qͥs indum̃to:
uni instet᷑ scientie. Si melior pars ẽ: cur nõ om̃s hoc fa¬
cimꝰ qͣndo ipsũ dnm in hac causa patronũ habemꝰ. Nõ enĩ
timemꝰ in hac re ne offendamꝰ eiꝰ uisticiã: cũ patronã tene

Expanded text:
te reprehendebatur, quae tanto hospite laetabatur? Hoc si verum est, dite reprehendebatur, quae tanto hospite laetabatur? Hoc si verum est, dimittant homines quod ministrant egentibus; eligant sibi partem meliorem, quae non auferetur ab eis; vacent verbo, inhient doctrinae dulcedini; occupentur circa scientiam salutarem; nihil eis curae sit, quis peregrinus in vico sit, quis egeat pane, quis indumentouni instetur scientiae. Si melior pars est, cur non omnes hoc faciunt, quando ipsum Dominum in hac causa patronum habemus? Non enim timemus in hac re, ne offendamus ejus justitiam, cum patronam tene
Abbreviated transcription (Latin):
udiuimꝰ et int̾pellationẽ int̾pellantis:ret᷑ ab ea.¬
et sñiam iudicis. Qua snĩa int̾pellanti respondit. susceptã
defendit. Erat enĩ maria intenta dulcedini uerbi dñi: intẽ¬
ta erat martha quomͦ pasceret dnm. intenta maria quo¬
mͦ pasceret᷑ a dño. A martha cõuiuiũ dño p̃parabat᷑: in cuiꝰ
cõuiuio iã maria iocundabat᷑. Cũ gͦ maria suauit̾ audir:
uerbũ dulcissimũ. et corde intentissimo pasceret᷑. in t̾pel¬
lato dño a sorore sua. quomͦ putamꝰ eã timuisse ne dicet
ei dñs : Surge et adiuiua sororẽ tuã: Mira enĩ suauitate
tenebat᷑.: que ꝓfecto ẽ maior m̃tis. quã uentris. Excusa¬
ta ẽ. sedit gͦ securior. Quomͦ aũ excusata: attendamꝰ. in¬
spiciamꝰ: ꝑscrutem᷑ qd̾ possumꝰ.: pascam᷑ et nos. Qd enĩ. Puta¬
mꝰ rep̃hensũ eẽ ministeriũ marthe quã cura hospitalita¬
tis occupau̾at. que ipsũ dñm hospitio receꝑat: Quomͦ rec¬

Expanded text:
im et interpellationem interpellantis, et sententiam judicis. Quae sententia interpellanti respondit, susceptam defendit. Erat enim Maria intenta dulcedini verbi Domini. Intenta erat Martha quomodo pasceret Dominum: intenta Maria quomodo pasceretur a Domino. A Martha convivium Domino parabatur, in cujus convivio Maria jam jucundabatur. Cum ergo Maria suaviter audiret verbum dulcissimum, et corde intentissimo pasceretur, interpellato Domino a sorore sua, quomodo putamus eam timuisse, ne diceret ei Dominus, Surge, et adjuva sororem tuam? Mira enim suavitate tenebatur: quae profecto major est mentis quem ventris. Excusata est, sedit securior. Quomodo autem excusata? Attendamus, inspiciamus, perscrutemur quod possumus; ut pascamur et nos. 2. Ministmus reprehensum esse ministerium Marthae, quam cura hospitalitatis occupaverat, quae ipsum Dominum hospitio receperat? Quomodo rec
Abbreviated transcription (Latin):
Cirta multa es occupata: quando unũ ẽ necessariũ. Maria
meliorẽ partẽ elegit: nõ tu malã:. s illa meliorẽ. S unde
meliorẽ: Quia tu circa multa: illa circa unũ. Preponit᷑ unũ
multis. ñ enĩ amultis unũ. s multa ab uno. Multa s̃ q̃ fcã¬
sunt: unꝰ qͥ fec̃. Celũ. mare. et oĩa q̃ ĩ eis s̃. quã multa s̃. Qs
ea enum̾et: Qsͣ hoꝵ multitudinẽ cogitet. Qͥs hoc fec̃. Ds̃

Expanded text:
um est necessarium. Maria meliorem partem elegit. Non tu malam: sed illa meliorem. Sed unde meliorem? Quia tu circa multa, illa circa unum. Praeponitur unum multis. Non enim a multis unum, sed multa ab uno. Multa sunt qua quae in eis sunt, quam multa sunt! Quis ista enumeret? quis horum multitudinem cogitet? Quis haec fecit? Deus
Abbreviated transcription (Latin):
esset ipsa occupata in cura ministrandi. soror eiꝰ maria
sedebat ad pedes dñi. et audiebat uerbũ illiꝰ. Laborabat
illa: uacabat ista. Illa erogabat: ista implebat᷑. Uerũ tam̃
martha laborans multũ in illa occupatione et negotio mi¬
nistrandi. int̾pellauit dñm: et de sorore sua cõquesta est.
qd̃ eam laborantẽ ñ adiuuaret. Dñs aũ ꝓ maria respond̾
marthe: et ipse eiꝰ factus ẽ aduocatus. qui uidex fuerat in

Expanded text:
esset ipsa occupata in cura ministrandi, soror ejus Maria sedebat ad pedes Domini, et audiebat verbum ejus. Laborabat illa, vacabat ista: illa erogabat, haec implebatur. Verumtamen Martha laborans multum in illa occupatione et negotio ministrandi, interpellavit Dominum, et de sorore sua conquesta est, quod eam laborantem non adjuvaret. Dominus autem pro Maria respondit Marthae; et ipse ejus factus est advocatus
Abbreviated transcription (Latin):
non permittens dm̃ & hominem seorsum intelle¬
gi : immo uero &siquis homnem nomina uerit
emmahel. minime quidem communem hominem
significauit . sed dĩ verbum adunatum nr̃e natu
rȩ. sicut unum homnẽ ad orauere beati discipu¬
li. cum eum uidentes miris modis inter aquas
ambulare . Adorant dicentes uere dĩ filius es
Siuero hominem cum do coadorari dixerimus.
diuisionem spatiosissimam inducemus cΥN
enim semper. quod latine ẽ cum. si insignifica¬
tione unitatis quȩ ẽ percompositionem pona¬
tur. duo omnino cogit intellegi. Quemad mo¬
dum enim nemo sibi conuiuere dicãtur. neq
concenare. aut coadorare . uel coambulare:
duarum enĩ personarum significationem in¬
duc& prepositio uerbo prȩposita: ita &iam
siquis coadorari hominem cum dõ dixerit. du¬
os plane filios dicit. & eos ẽẽ disiunctos
Vnitatis enim ratio. siinsola dignitatis aequali¬
tate siue auctoritatis intellegatur. non ẽe

Expanded text:
non permittens Deum et hominem seorsus intellinon permittens Deum et hominem seorsus intelligi; immo vero et siquis hominem nominaverit Emmanuel, minime quidem communem hominem significaverit; sed Dei Verbum adunatum nostrae naturae. Hunc sicut unum, hominem adoravere beati discipuli, cum eum videntes miris modis inter aquas ambulare, adoravere, dicentes: Vere Dei Filius es . Si vero hominem cum Deo coadorari dixerimus, divisionem spatiosissimam inducemus: σὺν enim semper quod est Latine, cum , nisi in significatione unitatis, quae est per compositionem, ponatur, duo omnino coget intelligi. Quemadmodum enim nemo sibi convenire dicatur, neque concoenare, aut coadorare, aut coambulare; duarum enim personarum significationem inducit praepositio verbo praeposita: ita etiam siquis coadorari hominem cum Deo dixerit, duos plane filios dicit, et a sese disjunctos; unitatis enim ratio, si in sola dignitatis aequalitate, sive auctoritatis intelligatur, non esse
Abbreviated transcription (Latin):
tam a nobis quam a scis angelis adorari. Vnus
est enim. qui ẽ introductus in orbem terrarum:
Etsi introductionis modum curiosius prescrute¬
mur carnalis dispensationis mysterium inue¬
nimus Introductus ẽ aũ in orbem t̃rarũ tunc
cũ factus ẽ homo lic& & natura sua distare ab
orbe longissime uideatur. & indiuinitatis ae¬
nnentia uere ẽẽ credatur. Alius ẽ eñ pr&
elem̃ta creator ipsorũ. Ergo super ea quȩ ipse
condidit . secundum naturã ẽ. qđ natura sit d̃s
Vnus tam̃ vt ante dixi. adorandus ẽ & tunc. cũ
inmultis fuerit fratribus. Tunc enim prop¬
ter ea dictus ẽ primogenitus. Unũ filium a¬
dorauit cecus anatiuitate sua. cum prȩcipuo
mirabiliq modo sanatus est. Nam cuminuenss&
eũ inquit intemplo ihs. dixit. tu credis infiliũ di
ille aũ dixit . qui ẽ dñe ut credam In eum
Xp̃s vero ei seipsum cum corpore demonstrabat
Et uidisti quidem eũ. & quiloquitur tecum.
ipse est. Uides quod singulari numero utatur.

Expanded text:
tam a nobis quam a sanctis angelis, adorari. Unus est enim, qui est introductus in orbem terrarum ; et si introductionis modum curiosius perscrutemur, carnalis dispensationis mysterium inveniemus. Introductus est autem in orbem terrarum, tunc cum factus est homo, licet natura sua distare ab orbe longissime videatur, et in divinitatis eminentia vere esse credatur: alius est enim praeter elementa creator ipsorum. Ergo super ea, quae ipse condidit, secundum naturam est, quod natura sit Deus. Unus tamen, ut ante dixi, adorandus est, etiam tunc cum in multis fuerit fratribus: tunc enim propterea dictus est primogenitus. Unum Filium adoravit caecus a nativitate sua, cum praecipuo mirabilique modo sanatus est. Nam cum invenisset eum in templo Jesus, dixit: Tu credis in Filium Dei? Ille autem dixit: Quis est, Domine, ut credam in eum ? Christus vero ei seipsum cum corpore demonstrans, aiebat: Et vidisti quidem eum, et qui loquitur tecum, ipse est . Vides quod singulari numero utatur,
Abbreviated transcription (Latin):
& erigere ad magna quȩdã & diuina discenda
Quare. hoc uolumen ita sese habeat. Placati¬
ore aũ animo tuo facto. ero fortassis in ceteris
ꝓmptior. hȩc non ita dixi. quasi nihil aduersus
manicheos adhuc scripsissem. uel nihil dedoctrina
catholica mandassem litteris. cũ tot superius e¬
dita uolumina. de utraq re non me tacuisse¬
testentur. Sed in hoc libro ad illũ scripto. ñdum
manicheos refellere coeperam. & illas nugas ñ¬
dum inuaseram. neq de ipsa catholica magnum
aliquid aperueram. quõ sperabam hoc initio
facto. ad eum ipsum me scripturum fuisse. quȩ
hic nondum scripseram.¬

Expanded text:
et erigere ad magna quaedam et diuina discenda. et erigere ad magna quaedam et diuina discenda. quare hoc uolumen ita sese habeat. placatiore autem 15 animo tuo facto ero fortassis in ceteris promtior. haec non ita dixi, quasi nihil contra Manicheos adhuc scripsissem uel nihil de doctrina catholica mandassem litteris, cum tot superius edita uolumina de utraqtestentur: sed in hoc libro ad illum scripto nondum Manichaeos refellere coeperam, et illas nugas nondum invaseram, neque de ipsa Catholica magnum aliquid aperueram; quoniam sperabam, hoc initio facto, ad eum ipsum me scripturum fuisse quae hic nondum scripseram.
Abbreviated transcription (Latin):
iam ratione utuntur. qua discernuntur a peco¬
rib ut hominessint. sic̃ dicimus beatos ẽẽ om̃s
homines uelle. Nunq enim in hac sententia tã uera
atq manifesta metuimus. ne intellegantur & par¬
uuli. qui hoc adhuc uelle non possunt. Alio loco
cum miracula commemorassem que dñs inc fecit
cum hic ess& incarne. ad iunxi dicens. Cur inqui¬
ens ista modo non fiunt: At que respondi. quia
ñ mouerent nisi mira essent. Si aũ solita ẽẽnxt.
mira ñ essent. Hoc aũ dixi quia ñ tanta. non
om̃a modo. non quia nulla fiunt etiam modo
Infine aũ libri. Sed quo sermo iste nr̃ in quam.
multo processit longius quã putabã. hoc finem
libro faciamus. In quo memineris uolo. ñ dum
me manicheos coepisse refellere& illas nugas ñ¬
dum inuasisse. neque deipsa catholica magnum
aliquid aperuisse. sed uoluisse tantũ modo eru¬
ere tibi si possem falsam opinionem deueris xẽi¬
anis. malitiose aut imperite nobis insinuatam.

Expanded text:
iam ratione utuntur, qua discernuntur a pecoiam ratione utuntur, qua discernuntur a pecoribus, ut homines sint, sicut dicimus beatos esse omnes homines uelle. numquid enim in hac sententia tam uera atque manifesta metuimus ne intellegantur et paruuli, qui hoc adhuc uelle non possunt? Alio loco, cum miracula commemorassem, quae dominus lesus fecit, cum hic esset in carne, adiunxi dicens: cur, inquies, ista modo non fiunt? atque respondi: quia non mouerent, nisi mira essent; si autem solita essent, mira non essent. hoc autem dixi, quia non tanta nec omnia modo, non quia nulla fiunt etiam modo. In fine autem libri: sed quoniam sermo iste noster, inquam, multo processit longius, quam putabam, hic finem libro faciamus. in quo memineris uolo nondum me Manicheos coepisse refellere et illas nugas nondum inuasisse -neque de ipsa catholica magnum aliquid aperuisse, sed uoluisse tantummodo eruere tibi, si possem, etiam opinionem de ueris Christianis malitiose aut inperite nobis insinuatam
Abbreviated transcription (Latin):
nes aut stultos esse aut sapientes. potest uideri
esse contrarium illi. quod legitur in libro tertio
de libero arbitrio. Quasi uero natura humana
preter stultiam & sapientiam. nullam mediam
recipiat affectionem. Sed illud ibi dictum est.
ubi deprimo homine querebatur. utrum sapi¬
ens fuerit factus anstultus. anneutrũ. Qũo nullo
modo stultum dicere poteramus. qui sine uitio
factus ẽ. Cum sit stultitia magnum uitium. & sa¬
pientem quomodo diceremus qui potuit seduci.
non satis apparebat. Ideoq ad compendium di¬
cere uolui. quasi uero humana natura p̃ter
stultitiam & sapientiã. nullam mediam recipiat
affectionem. Intuebar quippe etiã paruulos.
quos lic& confiteamur trahere originale pecca¬
tum. tamen nec sapientes nec stultos possumus
proprie dicere. non dũ utentes libero arbitrio.
seu bene seu male. Nunc aũ aut sapientes aut stul¬
tos esse homines dixi. eos uolens intellegi qui

Expanded text:
nes aut stultos esse aut sapientes , potest videri nes aut stultos esse aut sapientes , potest videri esse contrarium illi quod legitur in libro tertio de Libero Arbitrio, Quasi vero natura humana praeter stultitiam et sapientiam nullam mediam recipiat affectionem . Sed illud ibi dictuubi de primo homine quaerebatur, utrum sapiens fuerit factus an stultus an neutrum, quoniam nullo modo stultum dicere poteramus, qui sine uitio factus est, cum sit stultitia magnum uitium, et sapientem . quomodo diceremus, qui potuit seduci, non satis apparebat. ideoque ad conpendium dicere uolui: quasi uero natura humana praeter stultitiam et sapientiam nullam mediam recipiat affectionem. intuebar quippe etiam paruulos, quos licet confiteamur trahere originale peccatum, tamen nec sapientes nec stultos possumus proprie dicere nondum utentes libero arbitrio seu bene seu male. nunc autem aut sapientes aut stultos esse omnes homines dixi eos uolens intellegi, qui
Abbreviated transcription (Latin):
est. ad eandem beatitudinem referre debemus
Inhac enĩ uita quantũ cumq id sciatur. non dum
est beatissimum. quõ in comparabiliter longe ẽ
amplius quod inde nescitur. Et quod dixi
multum inter ẽẽ. utrũ aliquid m̃tis certa ratione
teneatur . quod scire dicimus. an fame uel litte¬
ris credendum posteris utiliter commendetur
& paulo post. Quod scimus igitur. debemꝰ rati¬
oni. quod credimus auctoritati. non sic accipien
dũ est: ut in sermone usitatiore uereamur nos
dicere. qd idoneis testib credimus Proprie
quippe cũ loquimur. id solum sciri dicimus. quod
mentis firma ratione comprehendimus. Cum ue¬
ro loquimur uerbis consuetudini aptiorib. sicut
loquitur etiam diuina scriptura. non dubitamus
dicere scire nos. & quod percepimus nr̃i corporis
sensibus. & quod fide dignis credidimꝰ testib. dũ
tamen inter hec & illud quid dist&. intellegamus
Item quod dixi. nemini dubium est om̃s homi¬

Expanded text:
est, ad eandem beatitudinem referre debemus. est, ad eandem beatitudinem referre debemus. in hac enim uita, quantumcumque id sciatur, nondum est b.eatissimum, quoniam inconparabiliter longe est amplius, quod inde nescitur. Et quod dixi: muUum interesse, utrum aliquid mentis certa ratione teneatur, quod scire dicimus, an fama uel litteris credendum posteris utiliter commendetur, et paulo post: quod scimus igitur, debemus rationi, quod credimus, auctdum est, ut in sermone usitatiore vereamur nos scire quod idoneis testibus credimus. Proprie quippe cum loquimur, id solum scire dicimus, quod mentis firma ratione comprehendimus. Cum vero loquimur verbis consuetudini aptioribus, sicut loquitur etiam divina Scriptura, non dubitemus dicere scire nos, et quod percipimus nostri corporis sensibus, et quod fide dignis credimus testibus; dum tamen inter haec et illud quid distet intelligamus. 4. Item quod dixi, Nemini dubium est, omnes homi
Abbreviated transcription (Latin):
cernitur m̃te: Cernitur plane. sed beatissimos
ñdum facit. Illud enĩ beatissimos fac̃ quod ait.
tunc aũ facie ad faciem. & tunc cognoscã sicut
& cognitussum. Qui hoc inuenerunt. ipsi dicen¬
disunt inbeatitudinis possessione consistere .
adquam ducit uia fidei quã tenemus. & quo
credendo cupimus peruenire. Sed qui nã si N
illi beatissimi. qui iam sunt in ea possessione
scĩs hominib iam defunctis. utrum ipsi saltem
dicendi sint iam in illa possessione consiftere.
merito queritur. Iam enim corpore quidem
corruptibili quo anima aggrauatur exutis.
sed adhuc expectant etiam ipsi redemptionẽ
corporis sui. & caro eorum requiescit inspe.
non dum infutura incorruptione clarescit
Sed utrum ad contem plandam cordis oculis
ueritatem. sicut dictũ est facie ad faciem. ni¬
hil exhoc minus habeant. non hic locus ẽ dis¬
putando requirere. Item quod dixi. Nam scire
magna & honesta uel etiam diuina. beatissimũ

Expanded text:
cernitur mente; cernitur plane, sed beatissimos cernitur mente; cernitur plane, sed beatissimos nondum facit. illud enim beatissimos facit, quod ait: tunc autem faciem ad faciem et: tunc cognoscam, sicut et cognitus sum. qui hoc inuenerunt, ipsi dicendi sunt in beatitudinis possessione consistere, ad quam ducit uia fidei, quam tenemus et quo credendo cupimus peruenire. sed quinam sint illi beatissimi, qui iam sunt in ea possesssanctis hominibus jam defunctis, utrum ipsi saltem dicendi sint jam in illa possessione consistere merito quaeritur. Jam enim corpore quidem corruptibili, quo anima aggravatur, exuti sunt; sed adhuc exspectant etiam ipsi redemptionem corporis sui, et caro eorum requiescit in spe, nondum in futura incorruptione clarescit. Sed utrum ad contemplandam cordis oculis veritatem, sicut dictum est, facie ad faciem, nihil ex hoc minus habeant, non hic locus est disputando requirere. item quod dixi: nam scire magna et honesta uel etiam diuina . beatissimum
Abbreviated transcription (Latin):
in religione laudabiles. una eorũ qui iam inuene¬
runt. quos etiam beatissimos iudicari necesse est.
alia eorum qui studiosissime & rectissime in quir̃
Primi ergo sunt iam in ipsa possessione. alteri
in uia. qua tamen rectissime peruenitur inhis
uerbis meis. si illi qui iam inuenerunt. quos in
ipsa possessione iam esse diximus. sic accipiantur
beatissimi. ut non in hac uita. sed in ea quam
speramus. & ad quam ꝑfidei uiam tendimꝰ. sint.
non hab& iste sensus errorem. Ipsi enĩ iudican¬
di sunt quod quȩrendum est inuenisse. qui iã
ibi sunt quonos querendo & credendo. id est
uiam fidei tenendo cupimus ꝑuenire. Si aũt
in hac uita putantur esse isti uel fuisse. id
uerum esse non mihi uidetur. Non quia in
hac uita nihil ueri omnino inueniri potest. qͦđ
mente cernatur . non fide credatur. Sed quia
tantũ est quicquid est. ut non faciat beatis¬
simos. Neque enĩ quod ait apostolus. Uidemus nc̃

Expanded text:
in religione laudabiles, una eorum, qui iam inuenein religione laudabiles, una eorum, qui iam inuenerunt, quos etiam beatissimos iudicari necesse est, alia eorum, qui studiosissime et rectissime inquirunt. primi ergo sunt iam in ipsa possessione, alteri in uia, qua tamen certissime peruenitur. in his uerbis meis, si illi, qui iam inuenerunt, quos in ipsa possessione iam esse diximus, sic accipiantur beatissimi, ut non in hac uita, sed in ea, quam speramus et ad quam per fidei uiam tendimus, sint non habet iste sensus errorem; ipsi enim iudicandi sunt quod quaerendum eat inuenisse, qui iam ibi sunt, quo nos quaerendo et credendo, id est uiam fidei tenendo, cupimus peruenire. si autem in hac uita isti esse putantur uel fuisse, id uerum esse non mihi uidetur, non quia in hac uita nihil uerum omnino inueniri potest, quod mente cernatur, non fide credatur, sed quia tantum est, quidquid est, ut non faciat beatissimos. neque enim quod ait apostolus: uidemus nunc
Abbreviated transcription (Latin):
AMUERO APUD IPPONEMREGIUM.
presbyter scripsi librum de utilitate creden¬
di ad amicum meum. quem deceptum amani¬
cheis. adhuc eo errore noueram detineri. &
irridere catholice fidei disciplinam. quod iu¬
berentur homines credere. non aũ quod es
s& uerum. certissima ratione docerentur
nhoc libro dixi. inquib tam̃ legis preceptis
atq mandatis. quib nunc xẽianos uti fas non
est. quale uel sabbatum est uel circũcisio.
uel sacrificia. & siquid huiusmodi est. tanta
mysteria continentur. ut omnis pius intelle¬
gat. nihil esse perneciosius quã quicquid ibi
est accipi adlitteram: id est aduerbũ. nihil
aũ salubrius quam sp̃u reuelari. Inde est.
littera occidit. sp̃s autem uiuificat. Sed ali¬
ter exposui uerba ista apł̃i pauli. & quantum
mihi uidetur. uel potius ipsis rebus appar&.
multo conuenientius in eo libro qui inscribitur
de sp̃u & littera: quamuis nonsit & sensus iste re¬
spuendus Item dixi. Due sunt enim persone

Expanded text:
am vero apud Hipponem-regium presbyter scripsi librum de Utilitate credendi, ad amicum meum quem deceptum a Manichaeis, adhuc eo errore noveram detineri, et irridere in catholicae fidei disciplina, quod juberentur homines cset uerum, certissima ratione docerentur. In hoc libro dixi: in quibus tamen legis praeceptis atque mandatis, quibus nunc Christianos uti fas non est, quale uel sabbatum est uel circumcisio uel sacrificia et si quid huius modi est, tanta mysteria continentur, ut omnis pius intellegat nihil esse perniciosius, quam quidquid ibi est accipi ad litteram, id est ad uerbum, nihil autem salubrius quam spiritu reuelari. inde est: littera occidit, spiritus autem uiuificat. sed aliter exposui uerba ista apostoli Pauli et, quantum mihi . uidetur uel potius ipsis rebus apparet, multo conuenientius in eo libro, qui scribitur de spiritu et littera, quamuis non sit et iste sensus respuendus. Item dixi: duae sunt enim personae
Abbreviated transcription (Latin):
exempla proponens. Esuriit xp̃s. itinere fati¬
gatus est . dormiuit ingressus innauiculam.
pulsatus ẽ aministris uerberibus. apilato fla¬
gellatus ẽ. sputa mina militum excepit . quilan¬
cea latus pungentes. ac&um mixtum felle ori
eius optulerunt. Custauit aũt & mostem. cru¬
cem passus. & alia conuitia iuda eorum. Hȩc
omnia homini quidem contigisse commemorat.
referri vero Infilii veri ꝑsonã At nos credim̾sic̃
inunũ dm̃ patrẽ omnpotentẽ. omniũ uisibilium
& inuisibilium factorẽ . ita &ia in unũ dm̃ nostrũ

Expanded text:
exempla proponens. Esuriit Christus, itinere fatiexempla proponens. Esuriit Christus, itinere fatigatus est, dormivit, ingressus est in naviculam, pulsatus est a ministris verberibus, a Pilato flagellatus est, sputamina militum excepit, qui lancea latus pungentes, acetum mixtum felle ori ejus obtulerunt; gustavit autem et mortem, crucem passus, et alia convicia Judaeorum. Haec omnia homini quidem contigisse commemorant; referri vero in Filii veri personam. At nos credimus, sicut in unum Deum Patrem, omnipotentem, omnium visibilium et invisibilium factorem; ita etiam in unum
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ. patuisse scĩs patrib scientiã ueritatis. At
illi tamquam si soli possint meliora sentire . ñ
ipsum exiftimant unigenitum dĩ filium. quod
est exsubstantia eius dm̃ uerbum passum esse. sua
carne pronobis humane. lic& eo quod d̃s intelle¬
gatur . insua natura habeat ut pati non poss&
hominem aũt seorsus & separitim eum ponentes.
qui ẽ ex sc̃a uirgine procreatus. Deinde eiquan¬
tum ipsis uid&ur modum gloriȩ tribuentes.
adunatum fuisse dicunt uerbo di & patris. Etra¬
tionem adunationis exponentes. donatam eẽ
ipsi dicunt ado ȩqualitatem dignitatis siue
auctoritatis . & ut simili appellatione & xp̃s¬
ẽẽ aliquid dicatur homo. qui abipsis excogita¬
tur. opostere aiunt in ipsum dm̃ uerbum re¬
ferri eo quod coniunctus sit ipsi equalitate dig¬
nitatis. cumnaturis diuersis unus quisq id sit
quod est. Explanabo aũ uim sententiarum
quantum ipse ualuero. sacrarum litterarum

Expanded text:
sancti patuisse sanctis Patribus scientiam veritatis. At sancti patuisse sanctis Patribus scientiam veritatis. At illi, tamquam si soli possint meliora sentire, non ipsum existimant, unigenitum Dei Filium, qui est ex substantia ejus, Deum Verbum passum esse sua carne pro nobis humane, licet eo quod Deus intelligitur, in sua natura habeat, ut pati non possit; hominem autem seorsus et separatim eum ponentes, qui est ex sancta Virgine procreatus. Deinde ei, quantum ipsis videtur, modum gloriae tribuentes, adunatum fuisse dicunt Verbo Dei Patris; et rationem adunationis exponentes, donatam esse ipsi dicunt a Deo aequalitatem dignitatis, sive auctoritatis, et ut simili appellatione, eesse aliquid dicatur homo, qui ab ipsis excogitatur, oportere aiunt, in ipsum Deum Verbum referri, eo quod conjunctum sit ipsi aequalitate dignitatis, cum, naturis divisis, unusquisque id sit, quod est. Explanabo autem vim sententiarum, quantum ipse valuero, sacrarum litterarum
Abbreviated transcription (Latin):
arriunt non nulli decarnali dispensationẽ
Vnigeniti . & uenerabile & magnum . acsupernis
spiritibus amabilissimum mysterium. per qđ
&iam saluati sumus. ad sensus fragiles deferen¬
tes. decus contaminant pulcritudinemꝙ ue¬
ritatis. cum eos oposteat. nonsiquid recte ha¬
bere uideantur roborare conari. sed inspice¬
re magis suptilia cutoq mentis oculosacrum
propositum litterarum. atꝙ rectum ita iter
ingredi sectantes ea quȩ patres scĩssimi exam¬
narunt. qui sc̃ĩ sp̃s illuminationibus eruditi.
sanxere nobis symbolum fidei. ipsum dicentes
quod ex patris substantia Inestimabiliter na¬
tum ẽ dm̃ uerbum. ꝑ quod omnia facta sunt
quȩ incelo &quȩ interra. propter nos homi¬
nonnulli sunt. doctosse esse scientesq opinan¬
tes . & super cilio &tumore inflati. quisi hȩc uer¬
ba audierint derident & eaquȩ tamquam
recte sunt dicta. deliramenta magis existimaN
cum prȩsertim credamus. illuminatione sp̃s

Expanded text:
arriunt nonnulli de carnali dispensatione Unigeniti, et venerabile, ac magnum, et supernis spiritibus amabilissimum mysterium, per quod etiam salvati sumus, ad sensus fragiles deferentes, decus contaminant pulchritudinemque veritatis; cum eos oporteat, non siquid ipsis recte habere videatur, roborare conari; sed inspicere magis, subtili acutoque mentis oculo, sacrarum propositum litterarum, atque rectum ita iter ingredi, sectantes ea quae Patres sanctissimi examinarunt, qui sancti Spiritus illuminationibus eruditi, sanxere nobis symbolum fidei, ipsum dicentes, quod ex Patris substantia inaestimabiliter natum est, Deum Verbum, per quod omnia facta sunt, quae in coelo, et quae in terra; propter nos hominonnulli sunt, doctos se esse scientesque opinati, et supercilio, et tumore sufflati, qui si haec verba audierint, derident; et ea quae tam recte sunt dicta, deliramenta magis existimant: cum praesertim credamus illuminatione Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
nuhel ꝑpassionẽ ut ipse dix̃. cũ pronob precio¬
sam crucem eẽt passurus. nunc glorificatus est
filius hominis. cur passionis gloriam hominitri¬
buentes. solam habenti coniunctionem cum eo
In ȩqualitate dignitatis. non erubescunt: Nã
sicut ipsi existimant. coniunxit sibi secundum uo¬
luntatem patris & complacitum. hominem. simili¬
ter & eum suae gloriae patrem efficit. & conces
am falsos mendacesq dicere doctores sanctos mun¬
di totius. nullum patiar d&rimentum .  Aut enĩ
dicant immo magis procedant in medium. probatu¬
ri quod coniunctionis quae ab ipsis inducitur modus
habeat uim. &idem uerbum hominem factum.
Aut si ea non ita habere existimant. quare con¬
iunctionis nobis in coniunctȩ modum excogitant.
ueritate neglecta: Cum deceat eos dicere:
humanitati nrãe adunatum fuisse dĩ uerbum
& patris. Ita enim carne quidem propria
intellegatur passus humana. quantum uero

Expanded text:
nuel per passionem, ut ipse dixit, cum pro nobis pretionuel per passionem, ut ipse dixit, cum pro nobis pretiosam crucem esset passurus: Nunc glorificatus est filius hominis ; cur, passionis gloriam homini tribuentes solam habenti conjunctionem cum eo in aequalitate dignitatis, non erubescunt? Nam, sicut ipsi existimant, conjunxit sibi secundum voluntatem Patris et complacitum hominem simpliciter, et eum suae gloriae parem effecit, et concessam falsos mendacesque dicere doctores sanctos mundi totius, nullum pariat detrimentum? Aut enim dicant, immo magis procedant in medium probaturi, quod qui conjunctionis ab ipsis inducitur moduset id sit, Verbum esse hominem factum. Aut si ea non ita habere existimant, quare conjunctionis nobis inconjunctae modum excogitant, veritate neglecta? cum deceat eos dicere, humanitati nostrae adunatum fuisse Dei Verbum et Patris: ita enim carne quidem propria intelligetur  Baluz. intelligatur passus humana. Quantum vero
Abbreviated transcription (Latin):
Scientes aũ quod factũ sit iuxta nos uerbum & ho¬
mo. uere ipsũ cundemq dicimus dm̃ dedõ. huma¬
ne vero homnẽ iuxta nos exmuliere: Affirmamꝰ
tates fuisse perpessũ. seruasse uero naturȩ suȩ
in passibilitatem. eo qđ ñ homo erat solum. sed idem¬
cũ hoc &iã ds natura. Etquẽ ad modũ erat ꝓpriũ
corpus ipsius.ita &iam naturales corporis &in¬
culpabiles passiones. Nec non ea quȩ ei illata sunt
pa&ulantia non nullorum : patiebatur aũ inpassi¬
bilit̃. Quiñ idcirco sc̾humiliauit . ut ẽẽt tantum
simlis nr̃i. sed quia ut ante dixinaturȩ suȩ. ut istis
omnib superior reseruar&. Atsidiceremus qđ
ꝑconuersionẽ ł cõmutationẽ naturȩ suȩ. Innaturã
transierit carns. necesse erat omnib modis nos in¬
pati non poss&. deinde ꝑadunationẽ ipsius fue
rit corpus passibile. patitur corpore patiente .
ipse impassibilis. eo qđ ipsius est porro propri¬
um ut pati ñ poss&. Et si glorificatus est emma¬

Expanded text:
Scientes autem quod factum sit juxta nos Verbum homo, vere ipsum eumdemque dicimus Deum de Deo; humane vero hominem juxta nos ex muliere. Affirmamustates fuisse perpessum; servasse vero naturae suae impassibilitatem, eo quod non homo erat solum, sed idem etiam Deus natura; et quemadmodum proprium erat corpus ipsius, ita etiam naturales corporis, et inculpabiles passiones, necnon etiam ea quae ei illata sunt, petulantia nonnullorum. Patiebatur autem impassibiliter, quia non idcirco se humiliavit, ut esset tantum similis nostri; sed quia, ut ante dixi, id naturae suae, uti sit omnibus superior, reservarat. At si diceremus, quod per conversionem vel commutationem naturae suae in naturam transierit carnis, necesse erat omnibus modis nos, inpati non possit; deinde per adunationem ipsius factum fuerit corpus passibile: oportet ut patiatur, corpore patiente, eipse impassibilis, eo quod ipsius est proprium ut pati non possit. Quod si glorificatus est Emma
Abbreviated transcription (Latin):
S netalib quatiamur calumnus: scrutande sunt
scripture. inquib unitas inxꝑo commendatur
ꝑsonȩ quem non p̃iudicat tempꝰ : ne unus semper
dicatur: Hinc quoq bratꝰ petrus. loquens depatrib
ri. quem admodum & illi: Namq illos dñs solis
duerbat: & non erat cum eo ds alienus: unde
nec nobiscum đs recens: quia unus iđeꝙ est: qui¬
& eorum ductor fuit : & noster perpassionem
carnis suȩ redemptor:: Unus siquidẽ sua in car¬
ne. unus insa cramento. atq unus inspiritu:
Nec admittit᷑ omnino: ut alius filius hominis.
alius¬
aut filius di intellegatur : quinec tempore prȩ¬
scribitur : nec passione separatur: ẜ totus ds¬

Expanded text:
Sed ne talibus quatiamur calumniis, scrutandae sunt Sed ne talibus quatiamur calumniis, scrutandae sunt Scripturae, in quibus unitas in Christo commendatur personae, quem non praejudicat tempus, ne unus semper dicatur. Hinc quoque beatus Petrus loquens de Patribus ri, quemadmodum et illi . Namque illos Dominus solus ducebat et non erat cum eo Deus alienus. Unde nec nobiscum Deus recens, quia unus idemque est qui eorum ductor fuit, et noster per passionem carnis suae redemptor. Unus siquidem sua in carne, unus in sacramento, atque unus in spiritu: nealius Filius Dei intelligatur, qui nec tempore praescribitur, nec passione separatur, sed totus D
Abbreviated transcription (Latin):
ratur indiciis.: Vnde dns adiudeos. Ante quã habraha
fieret : ego sum inquit : Quib itaq: uerbis. ostendit.
se qui loquebatur. in eo semꝑ fuisse mysterio unira
Na abrahã ante quam ficret humanitatis ẽ breuitas:
ago sum autem: ae ternitas naturȩ declaratur: In qua
nimirum ae ternitate: lam se fuisse quilo quebatur.
ꝑ sacramentum suȩ in carnationis insinuat Quod
quit. populum exegipto saluans: scđo eos quinonere¬
dider̃ ꝑdidit: Et alibi paulus. neq temptemus xꝑm.
quia in illo unico filio đi: iam unitas ꝑsonȩ com¬
mendatur: quȩ occulta erat inmssterio: Quod
& alibi euidenter : qui elegit nos inquit ante.
mundi constiuitionẽ. in pso: Quia ꝓfecto quic qͥd
đs fecit abinicio. xꝑs fecit totũ ꝑunitatẽ sacra¬
menti: Et ideo iħs iam erat infilio qui popułu
ꝑ sacramenti unitatẽ. inło fuisse non dubitatur:
Alioquin nisi ita credideris: aut xꝑs ds̃ nonerit
omnino : aut contra ꝓpheta ds recens ẽt uidebitur.

Expanded text:
r indiciis. Unde Dominus ad Judaeos: Antequam Abraham fieret, inquit, ego sum. Quibus utique verbis ostendit se qui loquebatur, in eo semper fuisse mysterio unitatNam, Abraham antequam fieret, humanitatis est brevitas. Ego autem sum, aeternitas naturae declaratur: in qua nimirum aeternitate jam se fuisse qui loquebatur, per sacramentum suae incarnationis insinuat. Quod quit, populum ex Aegypto salvans: secundo eos, qui non crediderunt, perdidit . Et alibi Paulus: Neque tentemus Chrisquia in illo unico Filio Dei, jam unitas personae commendatur quae occulta erat in mysterio. Quod et alibi evidenter, Qui elegit nos, inquit, ante mundi constitutionem in ipso ; quia profecto quidquid Deus fecit ab initio, totum fecit per unitatem sacramenti. Et ideo jam Jesus erat in filio, qui populum per per sacramenti unitatem in Deo fuisse non dubitatur. Alioquin nisi ita credideris, aut Christus Deus non erit omnino, aut contra prophetam Deus recens videbitur.
Abbreviated transcription (Latin):
ut per uestimentorum fraglantiã x ꝑs annunti. et̃.
quẽ nos. quicumq bapti Tatisumus. induimꝰ: in quo
benedixit nos. non qualicum: sed omni. utait apłs.
benedictio s̃piriti ali. incȩlestib: unde & angelus
mariȩ loqui incipiens. abenedictione exorsus ait :
Benedictatu inter mulieres. & benedictus fructus uen¬
tris tui: Cuius ꝓfecto insp̃u longe odorem traens. p̃ta¬
tus isaac: bene dicebat filium. in quo cȩlestis omnis be¬
nedictio. mundo effloruit: Et bene abeo plenus ager
decuius utero. credentib fructus uitȩ effulsit Et
nos in quit euangelista. om̃s. deplenitudine eius ac ce¬
pimus : gratiam progratia : Qua propter obsecro uos

Expanded text:
ut per vestimentorum fragrantiam Christus annuntietur: ut per vestimentorum fragrantiam Christus annuntietur: quem nos omnes quicumque baptizati sumus induimur, in quo benedixit nos non qualicumque, sed omni ut ait Apostolus benedictione spirituali in coelestibus . Unde et angelus Mariae loquens, a benedictione exorsus ait: Benedicta tu in mulieribus, et benedictus fructus ventris tui . Cujus profecto in spiritu longe odorem trahens pater Isaac benedicebat filium, in quo coelestis omnis benedictio mundo effloruit. Et bene ab eo plenus ager de cujus utero credentibus fructus vitae effulsit. Et nos inquit evangelista omnes de plenitudine ejus accepimus , gratiam pro gratia. Quapropter obsecro vos
Abbreviated transcription (Latin):
reficiebantur odoramentis: talib: inspirabantur
esset omnium salus. & benedictio eternȩ heredi¬
tatis: Iste siquidem sunt fidei uestes: istȩ quibus
priores sci uesticbantur : istȩ. quas rebecca. immo
um: Alias autem. nisi asꝑusco seruata domi & ꝓlata
essent : quid miri odoris in eisdẽ pater isaac hau¬
rire t ita . ut diceret. cum ꝑsensisset uestimentt&
fraglantiã : eece odor filumei: sic ut odor agriple¬
ni. cui benetdixit dñs: S forte dicturus ẽ aliquis.
Quid ad rebeccã sꝑs sc̃s ꝑtinet: cum multis in lo¬
cis persone proio figurate accipiantur: uerum¬
tamen & sps sc̃s. inhebreo. ruha. feminino genere
dicitur: nun quod seaus inđo monstretur : immone
qͥs forte suspicetur : sub regula triũ linguarum. sꝑs
sc̃s diuerse accipitur: inhebreo. scilicet ut dixi. femi¬
nino legitur : ingreco uero. nei sexus in eo credatur
gitur: Et ideo. totum ẽ inmissterio quod geritur.

Expanded text:
afficiebantur odoramentis, talibus inspirabantur afficiebantur odoramentis, talibus inspirabantur esset omnium salus et benedictio aeternae haereditatis. Istae siquidem sunt fidei vestes: istae quibus priores sancti vestiebantur: istae quas Rebecca, immo um. Alias autem nisi a Spiritu sancto servatae domi et prolatae essent, quid miri odoris in eisdem pater Isaac hauriret, ita ut diceret, cum praesensisset vestimentorum fragrantiam: Ecce odor filii mei, sicut odor agri pleni, cui benedixit Dominus ? Sed forte dicturus est aliquis: Quid ad Rebeccam Spiritus sanctus pertinet, cum multis in locis personae pro Deo figurate accipiantur? Verumtamen et spiritus in Hebraeo RUA feminino genere dicitur, non quod sexus in Deo monstretur: immo ne forte suspicetur, sub regula trium linguarum, Spiritus sanctus diverse accipitur: in Hebraeo scilicet, ut dixi, feminino genere legitur: in Graeco vero, ne sexus in eo credatur, gitur: et ideo totum est in mysterio quod geritur,
Abbreviated transcription (Latin):
đs pertulisse. recte credatur: Alioquin. si adrati¬
onẽ respicias. & ad sensus humanos: nequaquam
ita tenus potuerunt interse conuenire: deitas.
quod attitudinẽ tanti misterii. diligenter intelle¬
gere & uidere non potuerunt : qui aut duos filios.
certe aut alud xp̃m quam dĩ filium existimauere:
Qua ꝓpter. nec nos hominẽ scorsum colimus. quod fas¬
non est: nec adoramus: Gđm magis incarnatum : qui
erat: Idcirco. non alium quam eundẽ Sipsum
đi filium : & colimus & ad oramus. qui nihil in seꝓ
assumpto homine ẽ coactus. nhilq quod uerhũ
caro factũ ẽ: imminutus uel inmutatus: Et ideo
unus udemq semꝑ cum dõ patre filius. ad oratur:
nonnouuis non retens extempore : non alienus anatu¬
ra ł genere: Quod sitibi nouum uidetur. quod ꝓ
te hominẽ assumpsit : noueris. quod hoc semꝑcum
eo. & eius consilio fucrit. ut sic ficret : & nunc quan¬
do plenitudo temporis uenit : id factũ ẽ. quod in
xp̃o semꝑ fuit: Talib quippe priores sc̃i diumitus

Expanded text:
s pertulisse recte credatur: alioqui si ad rationem respicias et ad sensus humanos, nequaquam ita hactenus potuerunt inter se convenire deitas etquod altitudinem tanti mysterii diligenter intelligere et videre non potuerunt, qui aut duos filios certe, aut aliud Christum, quam Dei filium existimavere. Quapropter nec nos hominem seorsum colimus, quod nefas est, nec adoramus; sed Deum magis incarnatum, qui perat. Idcirco non alium quam eumdem, ipsumque Dei filium et colimus et adoramus. Qui nihil ipse pro assumcaro factum est imminutus vel mutatus, et ideo unus idemque semper cum Deo Patnon novus, non recens ex tempore, non alienus a natura vel genere. Quod si tibi novum videtur, quod pro te hominem suscepit, noveris quod hoc semper cum eo, et in ejus consilio fuerit, ut sic fieret. Et nunc quando plenitudo temporis venit, id factum est quod in m fuit. Talibus quippe priores sancti divinitus