comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
liores eẽ pugnãtes. uidentur
.ii. ħ duo maxĩa eẽ ad optinẽdã
nictoriã. uidel erubescencia fu¬
giendi ⁊ sagacitas bellandi.
¶Ut gͦ sciarur quid sit de q̃sito.
bellatores potest .n. eẽ pugna
pedestris ⁊ eq̃stris in pedestri
itaq c̾taune magis eligẽdi st̃
rurales ꝙͣ nobiles eo ꝙ ibi ma¬
xĩe ualet assuefaccõ ad porta¬
Iu e q̃stri uͦ magis eligẽdi sunt
nobiles eo ꝙ cquoꝵ fortitudo su¬
ꝓplet defectũ ꝙ̃ paciũt᷑ nobiles
in nõ posse tautos sustin̾e labo¬
res ꝙͣtos ꝯsueu̾ũt sustiu̾e ru¬
uallet bellandi sagatitas socia¬
ta erubescencie fugiendi. sciẽ¬
dũ tũ ꝙ ut nobiles ex oĩ ꝑte ef¬
ficiautur strenu bellatores as¬
suefaciendi sunt ad portãd̾ ar¬
moꝵ põd̾a ⁊ ad sustinend̾ labo¬
rẽ ⁊̃ motũ brachioꝵ ⁊ aliox mẽ¬
broꝵ corporis ut requirit oꝑa
ĩ seꝙ̃ti capitulo ostendet᷑. Q¬
D. quod in oꝑe bellico uinũ
ualet excitatio armoꝵ ⁊ ꝙ¬

Expanded text:
pugnantes. Videntur enim haec duo maxima esse ad obtinendam victoriam. videlicet erubescentia fugiendi, et sagacitas bellandi. Ut ergo sciatur quid sit de quaesitobellatores. Potest enim ese pugna pedestris, et equestris. In pedestri itaque certamine magis eligendi sunt rurales, quam nobiles: eo quod illis maxime valet assuefactio ad portaIn equestri vero magis eligendi sunt ipsi nobiles: eo quopplet defectum, quem patiuntur nobiles in non posse tantos sustinere labores, quantos consueverunt sustinere rua nimium valet bellandi sagacitas sociata erubescentiae fugiendi, Sciendum tamen quod ut nobiles ex omni parte efficiantur strenui bellatores, assuefaciendi sunt ad portandum armorum pondera, et ad sustinendum laborem: et motum brachiorum, et aliorum membrorum corporis ut requirit operin sequenti capitulo ostendetur. Quod in opere bellico nimium valet exercitatio armo
Abbreviated transcription (Latin):
etħ. ꝙ hectorẽ fecit audacem. di¬
cebat .n. ⁊ hector si ex pugna fugi¬
am polumdas mͥ redargutões po¬
net. sic ⁊̃ ⁊ dẏomedes hoc mott
effectꝰ fuit streuuꝰs. qr dicebat si
in bello terga n̾tã hector cũ ꝯtio¬
nabitur in troianis dic ad me
denictꝰ est dyomedes. q̾r cũ uelle.
houorari ⁊ erubesc̾e de aliquo t᷑¬

Expanded text:
 Hectorem fecit audacem. Dicebat enim Hector, Si ex pugna fugiam, Polydamas mihi redargutiones ponet. Sic etiam et Diomedes hoc modo effectus fuit strenuus. quia dicebat, Si in bello terga vertam, Hector cum concionabitur inter Troianos,dicet, A me devictus est Diomedes. Quare cum velle honorari et erubescere de aliquo tu
Abbreviated transcription (Latin):
płiũ solatõꝵ est exꝑtus in iita
hu ⁊̃ nõ udent᷑ horr̾e effusionẽ
sangũis. Nã nit̾ cet̾as gentesru¬
taliũ gems iͣ eẽ crudelius ¶Ad
biles meliores ẽẽ pugnãtes. nã
pugnataius ẽ. ut dicebat᷑ uelle ho¬

Expanded text:
um solatiorum est expertus in vita. Hi etiam non videntur horrere effusionem sanguinis. Nam inter ceteras gentes ruralium gens videtur esse crudelius. Ad biles meliores esse pugnantes. Nam pugnativus, est ut dicebatur velle ho
Abbreviated transcription (Latin):
rustiti assueti ad magnitudiuẽ
põderũ. nõ .u. ĩ bellis gͣnabit
eos armoy sarciua qui assidue
tempore pacis assueti fũt ad ma¬
iora pond̾a uec ⁊̃ eos fatigabit
cui. sus uł duct̃o brachioꝵ uł ali¬
oꝵ inembroꝵ motus qui ad hos¬
⁊ ad maiores labores sunt ꝯti¬
nue assueti. s ursus eos nõ affli¬
get parcitus quib potus aque.
satifaciebat iu siti ⁊ gͦssus ꝑaius
sufficiebat ad esum ¶ Au pluis
rurales uou affligũtur ex inꝯ¬
moditate iacendi uł standi qui¬
solis ardorẽ nõ timent uiubras
nõ curãt balneoꝵ solacia nesciũt
In solida t̾ra iacentes suauiꝰ dor¬
unũt ꝙͣ urbaui ⁊ nobiles requi¬
escãt in fultris. hos ⁊̃ ꝓbabile
est nõ młtũ tri̾e morcem. nau

Expanded text:
nim rustici assueti ad magnitudinem ponderum non enim in bellis gravabit eos armorum sarcina, qui assidue tempore pacis assueti sunt ad maiora pondera. Nec etiam eos fatigabit cursus vel ductio brachiorum, vel aliorum membrorum motus, qui ad hoset ad maiores sunt continue assueti. Rursus, eos non affliget parcitas victus, quibus potus aquae satisfaciebat in siti, et grossus panis sufficiebat ad esum. Amplius, rurales non affliguntur ex incommoditate iacendi vel standi, quimsolis ardorem non timent, umbras non curant, balneorum solatia nesciunt, in solida terra iacentes suavius dormiunt, quam urbani et nobiles requiescant in fulcris. Hos etiam probabile est non multum timere mortem. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
pellatores uiri. restat
ĩ qͥrere qui suit uelio¬
res bellantes. au urboni ⁊ uobi¬
les uł rurales. uidet᷑ a̾ si ꝯsid̾en¬
tur p̾dcã rurales meliores eẽ
bitari aptõrem arius eẽ rusti¬

Expanded text:
bellatores viri: restat inquirere, qui sunt meliores bellantes, an urbani an nobiles, an rurales. Videtur autem si considerentur praedicta, rurales meliores essebitari aptiorem armis esse rusti
Abbreviated transcription (Latin):
adhibẽda ÷ ccͣ ꝓlem regiã
ꝙͣ ccͣ abian tãto magis dec
reges ⁊ principes quãdui
una sola uxore debet ẽẽ con¬
tentu

Expanded text:
adhibenda est circa prolem regiam quam circa alias, tanto magis decet reges et principes, quam diu ipes, una sola uxore debent esse content
Abbreviated transcription (Latin):
maxiii ui libro so de factis
meniorabiꝰ capitulo de iustitu¬
tis autiquis ubi ait ꝙ repu¬
pore quo urbs rouaua. fuit
sit pͥmus ã qui dimisit nxorẽ

Expanded text:
Maximus in libro de sanctis memorabilibus, capitulo de institutis antiquis, ubi ait, Repupore, quo urbs Romana fuit sit. Primus autem, qui dimisit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑienciã ut sciat erudire pug¬
uãtes sibi ꝯnissos ⁊ cogat eos
ad beue belland̾ ⁊ ad armater¬
gẽd̾. nã ip̃e aruoꝵ nitoxt̾ro¬
rẽ ĩcutit hostib. ut portãs hiꝰ
aruia c̾datur bonꝰẽẽ bellator.
ĩ cello eq̃stͥ iuaior ꝯflictꝰ efficit᷑
ꝙͫ ĩpedestͥ pugna. o gͥ pportũ¬
⁊ dutẽ nalitaris belli eẽ habilẽ
corpore ut possit ⁊̃ aruiatus

Expanded text:
ientiam: ut sciat erudire pugnantes sibi commissos, et cogat eos ad bene debellandum, et ad arma tergendum. Nam ipse armorum nitor terrorem incutit hostibus, ut portans huiusmodi arma credatur bonus esse bellator. in bello equestri maior conflictus efficitur, quam in pedestri pugna. Oport ducem militaris belli esse habilem corpore, ut possit etiam armatus
Abbreviated transcription (Latin):
ex̾ciciũ ut possit suos ꝯnllito¬
nes depugua erudire ut fortit
puguẽt arua t̾gãt ⁊ aͦ facant
q̃ requerũtur ad bellum.
.E.x. qͥb caut elis d uti dux belli.
ue suus excitus ledatur ĩ ua..

Expanded text:
exercitum, ut possit suos commilitones de pugna erudire, ut fortiter pugnent, arma tergant, et alia faciant quae requiruntur ad bellum. Quibus cautelis debet uti dux belli, ne suus exercitus laedatur in via.
Abbreviated transcription (Latin):
tiquit᷑ ueaccid̾et ꝯfusio ĩ tello ꝯsi¬
tuebat᷑ dux aliquis qui toti ex̾citui
erat p̾poĩtus sub hoc a duce erãt
cẽturiones. sub centur ioue u̾o de¬
caui. dicit᷑ & decanꝰ a decẽ. sic teu¬
turio a cẽtũ. h̾ebat .n. cẽtur io sb̾
se. decẽ uiros puguatiuos habedat

Expanded text:
antiquitus ne accideret confusio in bello, constituebatur, dux aliquis qui toti exercitui erat praepositus. Sub hoc autem duce erant centuriones. Sub centurione vero decani. Dicitur enim decanus a decem. Sic centurio a centum. Habebat enim centurio sub se dece
Abbreviated transcription (Latin):
caput ẽ p̾stauctus membs a¬
lus sic qͥ ĩ bello p̾pont ᷑ aliqͥo
tururs uł tellatorib alus
debet eẽ magis streuims ilł
⁊ magis exꝑtus ĩ hus q̃ reqͥ¬
rũtur. ad pugnã. qrͥ cũ pedi
agiles sobͥi habentes armoꝵ eꝑi
pedites pͥponẽdus. debet gͦ qui
ipugua peditib p̃ponit᷑ eẽ
fortis iur ib ꝓter statuta. sciẽs
eic̾e hastas ⁊̃ a iacula scieus di

Expanded text:
caput est praestantius membris aliis: sic qui in bello praeponitur aliquibus turmis, vel bellatoribus aliis, debet esse magis strenuus illis, et magis expertus in iis quae requiruntur ad pugnam. Quare cum peditagiles, sobrii, habentes armorum expedites praeponendus. Debet ergo qui in pugna peditibus praeponitur esse fortis viribus, procer statura, sciens eiicere has
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝑaissiones iallatas ꝙ u̾ba et mo¬
ntõrs nõ sufficm̃t᷑ ad dirigẽ¬
d̾ tellãtes. s o dare eidẽcia sig¬
na ut quil & solo ĩtuitu scat
se teu̾e ordiuate ĩ acie ⁊ cognos¬
cat qd sit acturus. ¶ e hoc
a̾ pat̾e pt̃. quales debeãt ẽẽ por¬
tãdes nisignia ⁊ uexilla. nã uex¬
illo ꝯfracto totus ex̾aitus ẽ ꝯfu¬
sus. cũ magua gͥdiligẽcia est
uexillifer eligendus ut sit
corpore fortis aunuo ꝯstãs fi¬
delis pͥncipi ⁊ exꝑtus ĩarmis
⁊ alia sigula hõt q̃ requirũ¬
tur ad ꝓbũ ⁊ strenuũ bellato¬
rẽ ꝯtĩgit .ii. ⁊̃ nostris tẽpo¬
rib totũ ꝓpłm auitatis cuĩtã
deuictũ ẽẽ abellatorib paucis
eo ꝙ uexillifer fr audẽ ꝯnuit¬
tẽs uelauit nexillũ ⁊ absꝯdit
ipm̃ qͤr ꝯfuudebãtur bellato¬
res .q. nõ habentes caput ⁊
ignorãtes ad quid debent at¬
dend̾e pp̃ qd̾ si indebellatõne
tis exponitur ꝯ magua diligẽ¬
cia uexillif̾ ẽ q̃rẽdus ¶ exdi

Expanded text:
percussiones illatas, quod verba et monitiones non sufficiunt ad dirigendum bellantes, sed oportet dare evidentia signa; ut quilibet solo intuitu sciat se tenere ordinate in acie, et cognoscat quid sit acturus. Ex hoc autem patere potest, quales debeant esse portantes insigna et vexilla. Nam vexillo confracto totus exercitus est confusus. Cum magna igitur diligentia est vexillifer eligendus, ut sit corpore fortis, animo constans, fidelis principi, et expertus in armis, et alia singula habeat, quae requiruntur ad probum et strenuum bellatorem. Contigit enim nostris temporibus totum populum civitatis cuiusdam devictum esse a bellatoribus paucis, eo quod vexillifer fraudem committens velavit vexillum et abscondit ipsum: quare confundebantur bellatores, quasi non habentes caput, et ignorantes ad quid deberent attendere: propter quod si in debellatione tis exponitur, cum magna diligentia vexillifer est quaerendus. E
Abbreviated transcription (Latin):
rat ibi auctoritas iudicãdi pͥdẽ¬
ca legũ. zelus iusticie. ⁊ exꝑiẽ¬
cia agibiliũ nã sic̃ ĩ curãdo muor¬
dos corporales alũ plus ꝓficit ex̃¬
ꝑtus ꝙͣ artifex eo qd̾ hãt noticiã
ꝯditõnũ ꝑticłariũ sic in iudicio
agibiliũ ⁊ in discusione cãꝵ a
tes iura. oĩa gͥ p̾dcã requirũt᷑
ad recte ⁊ debite iuditãd̾. ¶ P
itaq quales iudites et quales dis¬
cusores causaꝵ q̃rere debeat regi¬
au iuaiestatẽ uã decet eos tales
q̃rere qui sint hũiles nõ excedẽ¬
tes auccoritatẽ sͥ ꝯmissam sint
pͥdeutes nni legibus scientes eas
applicare ad litigia exhorta ha
oportent ꝯfid̾are indices ut
indulgeĩt hitauus et ut fuit
clementes ꝓoaus ꝙͣ crudeles.

Expanded text:
tas iudicandi, prudentia legum, zelus iustitiae, et experientia agibilium. Nam sicut in curando morbos corporales aliquando plus proficit expertus quam artifex, eo quod habeat notitiam conditionum particularium: sic in iudicio agibilium et in discussione causarum tes iura, omnia ergo praedicta requiruntur ad recte et debite iudicandum. Patet itaque quales iudices et quales discussores causarum quaerere deceat regiam maiestatem: nam decet eos tales quaerere qui sint humiles, non excedentes autoritatem sibi commissam; sint prudentes in legibus scientes eas aplicare ad litigia exorta: haboporteat considerare iudices, ut indulgeant humanis, et ut sint clementes potius quam crudeles.
Abbreviated transcription (Latin):
um o ipm̃ iudicire ĩiq qr̃ tũc
iudiciũ nõ ꝓcedit ee zelo iusti¬
¶ quarto si iudices nõ debite se
habeant od negocia agibilia. ut
si suit ĩ exꝑti hũanoꝵ accuũ fa¬
cient iudiciũ suspiciosũ. qr alũ
ex leui suspitõe alos ꝯdẽpuabit¬

Expanded text:
 ipsum iudicare inique: quia tunc iudicium non procedit ex zelo iusti. Quarto si iudices non debite se habent ad negocia agibilia, ut si sint inexperti humanorum actuum, facient iudicium suspitiosum, quia aliquando ex levi suspitione alios
Abbreviated transcription (Latin):
tes negociũ de quo litigãt leges ẜꝰ¬
quas sũt litigia iudicãda ⁊ legis.¬
latorẽ ut regẽ aut pͥncpẽ a qͦda¬
tur auctoritas iudicãd̾i expedit a
iudices ut recte iuidicent ad oĩa
hec debite se hre. nã iudiciũ non
debet ẽẽ usurpatũ uec ten̾ariũ
nec ñquũ uec p̾sup̃tuosũ sinesus¬
piciosũ. iudices .n. si nõ recte se.
auctoritatẽ sibi ꝯmissam. ¶Ect̾o.
diꝯtur idices fac̾e iudiciũ tenie¬
rariũ si nõ recte se hũt ad leges
ut si careaut legũ pͥdẽcia. nam
siue cogitõne legũ recte conse
iudicari nõ possiit ¶t̾cio si iudi¬
cesuõ debite se hñt ad ꝑtes liti¬
gãtes facient iudiciũ ĩiquũ. nã
ut p ee habitis index debet eẽ

Expanded text:
tes, negocium de quo litigant, leges secundum quas litigia iudicanda, et legislatorem aut regem aut principem a quo datur auctoritas iudicandi. Expedit autem iudices ut recte iudicent, ad omnia haec debite se habere. nam iudicium non debet esse usurpatum, nec temerarium, nec iniquun, nec praesumptuosum sive suspitioauctoritatem sibi commissam. Secundo dicuntur iudices facere iudicium temerarium, si non recte se habent ad leges, ut si carent legum prudentia: nam sine cognitione legum, recte causae iudicari non possunt. Tertio si iudices non debite se habent ad partes litigantes, facient iudicium iniquum: nam ut patet ex habitis iudex debe
Abbreviated transcription (Latin):
hoc decens est filus lib̾oꝵ ⁊ no¬
biliũ qui nõ uacãtes mecamcis
arsibus remanerẽt otiosi nisi
studierint lict̾alib discipliuis
delectatõnes msictiles q̃ sũt
licite ⁊ honeste. tãgit a pħs.

Expanded text:
me autem hoc decens est filiis liberorum et nobilium, qui non vacantes moechanicis artibus, remanent ociosi, nisi studerent literalibus disciplinis, delectationes musicales, quae sunt l
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ ꝙͫ deseruit ad bonos mores sic
gͣ morale uegociũ scre e xpe¬
dit ab hus qui cupiũt pͥncipa¬
ri ut si oẽs alias scias ignorarẽt
ter instrint᷑ qualit̾ debeat pͥn¬
apari ⁊ quõ se ⁊ aues ĩduc̾e

Expanded text:
uantum deseruit ad bonos mores. Sic ergo morale negocium scire expedit ab iis qui cupiunt principari: ut si omnes alias scientias ignorarent, tere instruitur, qualiter debeat principari, et quo se et cives induce
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑquas quis se ⁊ alios. nouit re¬
decet eos sare in quãtũ deser¬
mũt morali negosio. decet gͥ
quã deser iret negocio morali
decet reges ⁊ pͥncipes sare lit¬
t̾ale ydionia ut possint secreta
sua alus scrib̾e ⁊ leg̾e absq ali¬
latare negocio politico debẽt
nisudare ut sciant ydioma li¬
tt̾ale. debent ⁊̃ aliquid addisc̾e
de dẏaletita ⁊ recthorita ut ex
hoc sb̾tiliores siant ad itelligẽ¬

Expanded text:
quas quis se et alios novit redecet eos scire, inquantum deserviunt morali negocio. Decet igitur ica deserviret et negocio morali, decet reges, et principes scire idioma literale, ut possint secreta sua alii scribere et leger absque alivacare negocio politico, debent insudare, ut sciant idioma literale. Debent etiam aliquid addiscere de dialectica et rhetorica, ut ex hoc subtiliores fiant ad intellige
Abbreviated transcription (Latin):
filui nobiliũ ⁊ maxie regums
pͥncipũ debeant insudare. nã
ꝯ oporteat eos ẽẽ .q. seiideos
⁊ debite ⁊ abs uegligẽcia.
negocus regni intend̾e nõ ua¬
cat eis sb̾tilit̾ sciãs ꝑscruta

Expanded text:
filii nobilium, et maxime regum, et principum debeant insudare. Nam cum oporteat eos esse quasi semideos, et debite et absque negligentia negotium regni intendere, non vacat eis subtiliter perscruta
Abbreviated transcription (Latin):
a pħ̾o ydiote dẏaletici. sic legiste
quia ea de quibus est politica di¬
cũt nartatiue ⁊ sine tõne ap¬
pellari post ydiote politici ex
hoc a̾ pat̾e pt̃ qnͣto magis ho¬
norandisunt scientes politicã
⁊ niorales sciãs quã scientes le¬
ges ⁊ ura. nã quãto sciẽtes ⁊
dantes cãm honorabiliores st
loꝙ̃tibus nõ reddentibus cãm
dci tãto tales honor abiliores
⁊ scientes theologiã quia sicut
deus ip̃e ẽ deus om̃ eucũ sic the
theologos u̾o uagis suuit ho¬
uorãdi methaphisici quia ut
tenet ¶post hos a honorari
debent naturales pħi quia n¬

Expanded text:
ilosopho idiotae dialectici: sic Legistae, quia ea de quibus est politica, dicunt narrative et sine ratione, appellari possunt idiotae politici. Ex hoc autem patere potest quod magis honorandi sunt scientes politicam et morales scientias, quam scientes leges et iura. Nam quanto scientes et dantes causam, honorabiliores sunt loquentibus et non reddentibus causam dicti: tanto tales honorabiliores unt divini et scientes theologiam; quia sicut Deus ipse, est Deus omnium entium; sic theotheologos vero magis honorandi Metaphisici: quia ut tenet. Post hos quidem honorari debent naturales Phi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ de reginine cuutatis ⁊ reg¬
in ualde sũt utiles ⁊ uecessa¬
rie filus lib̾oꝵ ⁊ nobiliũ ĩ iuo
ut ĩ ꝓsequẽdõ ꝑatebit fili no¬
bilium ⁊ maxiẽ filu regum
⁊ pͥncipũ. si ueluit politice
uiu̾e ⁊ uelint alios regere
⁊ gub̾nare. maxĩe ccͣ has de¬
bent insist̾e sũt aut̃ ⁊ alie scĩe
sb̃alt̾uate ⁊ suppoĩte istis ut
geometria. medicina uͦ ẽ ss̾
de actibus hoĩũ sunt sb̾ po¬
litica q̃ ÷ de reginime auita¬
tũ. uã ut alibi nos dixisse
niemmimꝰ cẽs legiste. sunt
.q. quidã ydiote politici. nã
sic̃ laici ⁊ uulgares qr argu¬
ũt ⁊ foriuant rõnes suas ꝙ̃
modũ arguendi docet dyq¬

Expanded text:
civitatis et regni, valde sunt utiles et necessariae filiis liberorum et nobilium. immo ut in prosequendo patebit filii nobilium, et maxime fiii regum et principum, si velint politice vivere, et velint alios regere et guberanre, maxime circa has debent insistere. Sunt autem et aliae scientiae subalternatae et suppositae istis: ut Geometria. Medicina vero est sde actibus hominum sub politica, quae est de regimine civitatum. Nam  ut alibi nos dixisse meminimus omnes legistae sunt quasi quidam idiotae politici: Nam sicut laici et vulgares, quia arguunt et formant rationes suas, quem modum arguendi docet d
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ sciãm tradid̾ũt. qr̃ si ꝑ nos¬
ip̃os nõ sufficmꝰ ad ĩuemẽda
oiã scientifica. s indigemꝰ ad
pedit nos scre ydioma illud
in quo doccores ⁊ pħi sunt locu¬
ti ⁊ quia hoc scitur ꝑ grama¬
ticã io gramatica nnt̾ lib̾ales

Expanded text:
ntiam tradiderunt.Quare si per nosipsos non sufficimus ad invenienda mnia scientifica, sed indigemus ad pedit nos scire idioma illud, in quo doctores et Philosophi sunt locuti: et quia scitur per grammaticam, ideo grammatica inter liberales
Abbreviated transcription (Latin):
sius .q. q̃dã grossa dẏaletita.
uã sic̃ fiende sunt rõues sb̾ti
culabilib sit fiende sunt rões
grosse iu scũs moralibus que
tractãt de agibilibus qr̃ sic̃¬

Expanded text:
suis, quasi quaedam grossa dialectica. Nam sicut fiendae sunt rationes subtileculabilibus,sic fiendae sunt rationes grossae in scientiis moralibus, quae tractant de agibilibus. Quare sic
Abbreviated transcription (Latin):
sciã dicitur ẽẽ astro nouna.
ocͣ quã forte autiquitus filui
nobiliũ ĩo insudabãt qr gẽti¬
les ccͣ iudicia astroꝵ iniis
erãt curiosi. nũquã .n. nol¬
lebant bella nichoare nec
aliqua oꝑa inciꝑe. nisi ꝯsid̾a¬
to gradu ascendente ⁊ iuspe¬
cta ꝯditõne celi ⁊ quia hoc ꝑ
astrononnã cognoscitur i̾o
filu lib̾oꝵ ⁊ nobiliũ uolebãt¬

Expanded text:
alis dicitur esse astronomia, circa quam forte antiquitus filii nobilium ideo insudabant, quia gentiles circa iudica astrorum nimis erant curiosi. Nunquam enim volebant bella inchoare, nec aliqua opera incipere, nisi considerato gradu ascendente, et inspecta conditione caeli: et quia hoc per astronomiam cognoscitur, ideo filii liberorum et nobilium
Abbreviated transcription (Latin):
disfincte ꝑferre aliqd̾ ydio¬
ma nisi sit in eo ab ipã infancia
assuefactus qui .n. ĩ etate ꝑfe¬
cta trãsferũt se ad ꝑtes lon¬
gingquas ubi ydiomata diffꝰ¬
ra ĩ ꝑtibus illis existãt iuix aut
uũquã pt̃ recte loqui linguã il¬
lam s ab ĩcolis ilius t̾re sꝑ cog¬
uoscitur spm̃ fuisse adueuam

Expanded text:
distincte proferre aliquod idioma, nisi sit in eo in ipsa infantia assuefactus, qui enim in aetate perfecta trasferre se ad partes longinquas ubi idiomata differa in partibus illis existat, vix aut nunquam potest recte loqui linguam illam; et ab incolis illius terrae semper cognoscitur ipsum fu
Abbreviated transcription (Latin):
tu. qr̃ si ꝑ coguitõm litt̾aꝵ ef¬
ficitur quis iutelligẽcior ⁊ iua¬
gis iuget pͥdencia ⁊ ĩtellectu
tãto magis decet filios regũ
⁊ pͥncipũ ⁊ ab ipã ĩ fancia in¬
sudare lict̾alib disciplius ꝙͣto
decet eos intelligẽtõres ⁊ pͥdẽ¬
ralit̾ duãri ¶ Posset .n. ad hoc
idem alia rõ adduci nã nisi pͥu¬
ceps iugeat prudeucia ⁊ ni¬
tellectu de facili ꝯu̾tit᷑ inty¬
rãnũ qr nõ curabat de oꝑib
uͥtutũ s app̾ciabitur nũuusma¬
ta ⁊ ext̾iora bona ultra quã

Expanded text:
si per cognitionem literarum efficitur quis intelligentior, et magis viget prudentia et intellectu: tanto magis decet filios regum, et principum etiam ab ipsa infantia insudare literalibus disciplina, quanto decet eos intelligentiores et prudenraliter dominari. Posset autem ad hoc idem alia ratio adduci. Nam nisi princeps vigeat prudentia et intellectu, de facili convertitur in tyrannum: quia non curabit de operibus virtutum, sed appretiabitur nummismata, et exteriora bona
Abbreviated transcription (Latin):
Icet deceret hoĩes oẽs
cognosc̾e litt̾as ut ꝑ
eas prudentõres effe¬
cti magis possent licita pͥ¬
can̾e uidentur tũ aliqui.
licitã excusatõm hr̃e si nõ
habũdãtes oĩo rep̾hensibiles

Expanded text:
icet deceret omnes homines cognoscere literas; ut per eas prudentiores effecti, magis possent illicita praecavere: videntur tamen aliqui licitam excusationem habere, si non abuntantes, omnino reprehensi
Abbreviated transcription (Latin):
nutur ex ꝑte eloquẽciẽ. sa ex
ꝑte attentõ ius. t̾cia exꝑte ꝑ¬
fectõnis q̃ ẽ ex scĩa adquirẽda
decet .ii. uolentes lit̾as dic̾e li¬
t̾ales sĩones sare distincte ꝑ¬
ferre. decet ⁊̃ eos eẽ attẽtos
⁊ studiosos cͥca ea q̃ in litt̾is tͣ¬
dũtur ¶ t̾cio decet ipõs ẜ mo

Expanded text:
eloquentiae. Secunda ex parte attentionis. Tertia ex parte perfectionis, quae est ex scientia acquirenda. Decet enim volentes literas discere, literales sermones scire distincte proferre. Decet etiam eos esse attentos, et studiosos circa ea, quae in literis traduntur. Tertio decet ipso
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓͥm̾e. q̾r si hoc ydioma ẽ adeo¬
ꝯpletũ ⁊ alia ydiomata uõ pos¬
sumꝰ recte ⁊ distincte loqui iusi
ab ipã nnifãcia assuescamꝰ ad illa
ex ꝓte eloquẽcie iudeb ut recte
⁊ distincte loquamiͦ ydionia la¬
tinuũ. si uolumꝰ lit̾as disc̾e debe¬
nius ab ipã ĩ fancia litt̾is ĩsuda
re ¶sã iua ad ĩuestigãd̾ hoc
idẽ si᷑ ex ꝑte actẽtõius ⁊ fer¬
noris qui ẽ nistudio adhibendꝰ
nũquã a̾ quis bene studet nuisi
sit feruẽs ⁊ attẽtus ccͣ studiũ
ceaut illa oꝑa atq suuius ab
ip̃ã uifancia assueti quia quil
est magis uitẽtus ⁊ feruẽs ccͤ
ea q̃ sibi sũt̃ magis placita ut
possimꝰ eẽ attẽti ⁊ feruẽtes sic̃¬
circa studus litt̾ale ab ipã niͣ¬
fancia insudãdũ ẽ litt̾alibus dis

Expanded text:
oc idioma est completum, et alia idiomata non possumus recte et distincte loqui, nisi ab ipsa infantia assuescamus ad illa: ex parte eloquentiae, videlicet ut recte et distincte loquamur idioma latinum, si volumus literas discere, debemus ab ipsa infantia literis insudare. Secunda via ad investigandum hoc idem, sumitur ex parte attentionis et fervoris, qui est in studio adhibnedus: nunquam autem quis bene studet, nisi sit fervens, et attentus circa studium. ceant illa opera, ad quae sumus ab ipsa infantia assueti: quia quilibet est magis intentus, et fervens circa ea quae sibi magis sunt placita; ut possimus esse attenti et ferventes circa studium literale, ab infantia insudandum est literalibu
Abbreviated transcription (Latin):
filit̾ tñ motus deorsum su¬
mnit mẽsurã ⁊ modũ ex gͣ¬
uitate ut ꝙͣto aliqua sũt gͣ¬
mora tãto nelocius nio uen¬
tur ad mediũ qr̃ siuid̾e ud¬
lumꝰ quõ reges ⁊ pͥncipes de¬
beant aliqua desid̾are ⁊ abho¬
miuari. uidẽd̾ ẽ quõ dẽbeãt
amare ⁊ odire uidemus ã
ĩ fingulis actib ut ꝓbatur
pͦ poł. ꝙ finis appetitur ĩ ĩfi¬
intũ. ea ã q̃ sunt ad finem
dit ĩduc̾e sanitatẽ ĩ quãtũ
ꝓt̾ maiorẽ ⁊ meliorẽ. qr sa¬
nitas ĩ arce medicine ĩten

Expanded text:
tamen motus deorsum sumit mensuram et modum ex gravitate, ut quanto aliqua sunt graviora, tanto velocius moventur ad medium. Quare si videre volumus, quomodo reges et principes debeant aliqua desiderare et abominari, videndum est quomodo debeant amare et odire. Videmus autem in singulis artibus, ut probatur od finis appetitur in infinitum: ea autem quae sunt ad finem,dit inducere sanitatem, quantum potest, maiorem et meliorem: quia sanitas in arte medicinae int
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝙ qͥ ĩ regno sũt bñ seha¬
beant ad dunia ꝙ agãt opꝑa
iltuosa ꝙ sit ĩ eis pax ⁊ tr̃as¬
quillitas ꝙ ĩt̾ eos debita ser¬
net᷑ iustic᷑ia ⁊ cet̾a talia ex
quib ꝑ se ⁊ eeñtialit̾ depẽ¬
det bonus statꝰ regni. alia ã
de fid̾are debẽt ut hñt ordiũẽ
ad ista diuicias gͦ ⁊ cuulem

Expanded text:
 regno sunt, bene se habent ad divina, quod agant opera virtuosa, quod sint in eis pax tranquillitas, quod inter eos debita servetur iustitia, et caetera talia, a quibus per se et essentialiter dependet bonus status regni. Alia autem desiderare debent, ut habent ordinem ad ista. divitias ergo, et civilem
Abbreviated transcription (Latin):
refugimꝰ ⁊ si ꝯtĩgat ipm̃ ad¬
ipisc dolemꝰ ⁊ tristaiyur.
desid̾iũ gͦ l nõ fit idẽ ꝙ amor
mẽsurã tũ ⁊ modũ d susci¬
ꝑe ex̾ amore. sic ⁊ ab hoĩatõ
s nõ sit idẽ ꝙ ediũ tñ ex odio
debet mẽsurã susciꝑe. sic .ii.¬

Expanded text:
m adipisci, dolemus et tristamur. Desiderium ergo licet non sit idem quod amor, mensuram tamen et modum debet suscipere ex amore. Sic et abominatio licet non sit idem quod odium, tamen ex odio debet mensuram suscipere. Sic eni
Abbreviated transcription (Latin):
S̾ ÷ ut locus ille ĩ quo ÷ edificiũ
ꝯstruend̾ sit a nebulaꝵ tene
aer ꝓnebulas ⁊ napores quã ĩ
ꝓte aha. qr̾ ibi uõ redditur aer
salubͥs ĩo si uitari pt̃ nõ sũt ibi
edificia ꝯstruenda. ¶t̾ciũ qd̾
teclarat salubͥtatẽ aeris ÷ ꝯsi¬
.n. alicubi edificare uolumꝰ si
ꝯtĩgat ccͣ regiouẽ illã aliqͦs
habitare ꝯsid̾anda funt ħita¬
toꝵ corpora. si eis sit color sauꝰ
⁊ pulcher si sit ip̃is firuia sĩ¬
c̾itas capitis si habeant acutũ

Expanded text:
st, ut locus ille, in quo est aedificium construendum, sit a nebularum tenebaer per nebulas et vapores, quam in parte alta: quare ibi redditur aer non salubris. ideo si vitari potest, non sunt ibi aedificia construenda. Tertium, quod declarat salubritatem aeris, est consienim alicubi aedificare volumus, si contingat circa regionem illam aloquos habitare consideranda sunt habitatorum corpora, si eis sit color sanus et pulcher, sit ipsis firma sinceritas capitis, si habeant acutum
Abbreviated transcription (Latin):
debent ẽẽ ꝙͫ ad aeris tem ꝑamẽ¬
tũ. tãgit &̃ palidius ĩ libro de
agͥcultura tͥa &x qͥb cognosc̾e
possum̃ ĩ quo aere sit edificiũ
ꝯstruend̃. dicit .n. sa lubͥtatem
aeris pͦ de clare lib̾are a uallib¬

Expanded text:
ad aeris temperamentum. Tangit autem Palladius in libro de Agricultura, tria, ex quibus cognoscere possumus, in quo aere sit aedificium construendum. Dicit enim salubritatem aeris primo declarare loca a vallib
Abbreviated transcription (Latin):
nnficẽcia maxĩe głosos ⁊ nobiles
decet eẽ magͥficos. reges gͦ ⁊ pͥn¬
cipes qͥ debẽt ẽẽ nobiles ⁊ p̾clari
potissime decet eẽ magͥficos ali¬
i .n. mod̾atas possões hũtes post̾¬

Expanded text:
nificentia, maxime gloriosos et nobiles decet esse magnificos: reges ergo et principes, qui debent esse nobiles et praeclari, potissime decet esse magnificos. alii enim moderatas possessiones habentes, poss
Abbreviated transcription (Latin):
trahitur ne seditõm faciat ꝯͣ pͥn¬
cipem si aspiciat tãtũ. ⁊ tã iuag¬
nificũ. magnitudo .n. edificioꝵ
ħ nõ sit fienda ad ostentatõm
pͥncipes ne ĩ ꝯtẽptũ habeant᷑
a ppło fac̾e edificia magnifica

Expanded text:
trahitur, ne dissensionem faciat contra principem, si aspiciat ipsum tantum, et tam magnificum. Magnitudo enim aedificiorum licet nonsit fienda ad ostentationem principes, ne in contemptum habeantur a populo, facere aedificia mag
Abbreviated transcription (Latin):
nillã utilitatẽ ꝯsecuturos. s
cũ cogitãt eos ad quirere ui
seruos reseruãt ipõs pp̃ utili¬
tatẽ quã inde ꝯsequi sperant
dicitur asernado qr tales a
uictorib reserllãtur ĩ bellot
nõ occidũtur ut posfuit ipõs

Expanded text:
secuturos; sed cum cogitant eos acquirere in servos, reservant ipsos propter utilitatem quam inde consequi sperant.ogiam dicitur a servando: quia tales a victoribus reservantur in bello; et non occiduntur, ut possint ipsos
Abbreviated transcription (Latin):
tur legũ ꝯditores. nã ꝯlegũ
latores sint hoiẽs quib ma¬
gis st̃ nota bona corporis ⁊
extiora ꝙͣ aĩe ⁊ ĩt̾iora. ut lex
daret iudiciũ de aliquo c̾to.
uisiuꝰ funt legũ latorib ut
suꝑautes in bello ꝯgrue duã¬
rentur aliis suꝑatis eo ꝙ talis
excessus nocior sit quam alius

Expanded text:
tur legum conditores. Nam cum legum latores sint homines, quibus magis sunt nota bona corporis et exteriora, quam animae et interiora: ut lex daret iudicium de aliquo certo, visum fuit legum latoribus, ut superantes in bello congrue dominarentur aliis seperatis, eo quod talis excessus notior sit quam alius.
Abbreviated transcription (Latin):
plicit̾ dici possunt excessus
uero s bona corporis respe¬
aiẽ ⁊ deficiant a bonis illis¬
ĩ bonis corporis. ut qr sunt
pulcri ⁊ fortes. młto iustnuis
 hoc diffuuri ĩ aĩa ut dica¬
ius aliquos dũari qr exce

Expanded text:
pliciter dici possunt. Excessus vero secundum bona corporis respeet deficiunt a bonis illisi bonis corporis, ut quia sunt pulchri et fortes; multo iustius est hic diffiniri in anima, ut dicamus aliquos domi
Abbreviated transcription (Latin):
uerũt .ii. aliqui desuo ĩ¬
genio p̾sinuẽtes dicen¬
tes theologiã suꝑflũe
ex quo habenius phicꝰ ꝑ discipli¬
nas in quib deternunat᷑ de
oĩ ente ⁊ suꝑfluere legẽ ei¬
gelicã ⁊ diuinã. ex quo habe¬
mus legẽ huãnã ⁊ naturalẽ
q̃ uidentur oĩa uicia ꝓhib̾e ⁊¬

Expanded text:
erunt enim aliqui de suo ingenio praesumentes, dicentes Theologiam supefluere, ex quo habemus phyficas disciplinas, in quibus determinatur de omni ente et superfluere legm Evangelicam et divinam, ex quo habemus legem humanam et naturalem, quae videntur omnia vitia prohibe
Abbreviated transcription (Latin):
intẽtõ legislators lege hũaua
debent. Nou .n. hũt rectami n¬
tentõm rex uł quil aluis legis¬
lator iusi uitendat suos ꝯciues
fac̾e qm uͥtuosiores pt̃ s cũ ad
ꝑfcãm uͥtutẽ nullus inducat᷑
nsi intendat oiã pccã uitare
si ꝯsid̾etur lex quãtũ ad iutẽ¬
tõm legis latoris ꝓhibet aniuiũ
⁊ ꝯcupiscẽciã. Iumo ut ꝓ per

Expanded text:
intentio legislatoris, lege humana debent non enim habet rectam intentionem rex vel quilibet: alius legislator, nisi intendat suos conscius facere quam vituosiores potest. Sed cum ad perfectam virtutem nullus inducatur nisi intendat omnia peccata vitare: si consideretur lex quantum ad intentionem legislatoris, prohibet animum et concupiscentiam. Immo ut patet
Abbreviated transcription (Latin):
sinͦ ex eo ꝙ talis ꝓͥncipatus nõ
multũ durat. ¶Ecd̾a ex eo qd̾
ẽẽ pt̃ sine bonitate uite. t̾cia
u̾o ex eo ꝙ ẽ in dignus. quar
bona. quĩta u̾o ee eo ꝙ tale do¬
lem potẽtiã uelle sibi sb̾ic̾e na¬

Expanded text:
 ex eo quod talis principatus non multum durat. Secunda, ex eo quod esse potest sine bonitate vitae. Tertia vero, ex quod est indignus, Quartbona. Quinta vero, ex eo quod tale dolem pote
Abbreviated transcription (Latin):
qͥl totã uitã suã ⁊ oĩa oꝑa sua
ut płimũ ordiuat ad id ĩ quo
suã felicitatẽ ponit. ponens
gͥ suã felicitatẽ ĩ ouli potẽ¬
cia ⁊ ĩ sb̃iciẽdo sibi natõnes. for¬
te bñ se habebit tẽpore belli.
tẽpore tñ pacis nesciat bũ ni¬
u̾e. nã cũ ut płnuũ nõ studue¬
rit nͥ ĩ ex̾cicuis bellicis ⁊ totã
nitã suã ordiuau̾it ad fortitu¬
tẽpore pacis. ĩ quo opus ẽ iusti¬
cia ⁊ tẽꝑãcia nesciet uiu̾e. s fiet
uiciosus. ⁊ ĩcurret uocinuẽtũ

Expanded text:
 totam vitam suam, et omnia opera sua ut plurimum ordinat ad illud in quo suam felicitatem ponit: ponens ergo suam felicitatem in civili potentia, et in subiiciendo sibi nationes, forte bene se habebit tempore belli: tempore tamen pacis nesciet bene vivere. nam, cum ut plurimum studuerit, nisi in exercitiis bellicis, et totam vitam suam ordinaverit ad fortitutempore pacis, in quo opus est iustitia, et temperantia, nesciet vivere, sed fiet vitiosus, et incurret nocumentum
Abbreviated transcription (Latin):
nan pp̃ panĩpeusionẽ pͥncipis
nt płimũ aliqui oꝑantur ma¬
la ⁊ offendunt alios ꝙ regno.
nõ impedit sic ⁊̃ debet ẽẽ cu¬
re ip̃i pͥncipi de debita fama
ceps bonus p̾dicatur sb̾diti su¬
scipiũt mat̾iaui benefaciẽdi
sic ⁊̃ sauitas płcritudo ⁊ forti¬
tudo ꝯpetũt pͥncipi nõ ꝙ ĩ eis
sit ꝓpͥe felicitas s qr possunt

Expanded text:
nam propter parvipensionem principis, ut plurimum aliqui operantur mala, et ostendunt alios, quod Regno non expedit. Sic etiam debet esse curae ipsi principi de debita fama,ceps, bonus praedicatur, subditi suscipiunt materiam benefaciendi. Sic etiam, sanitas, pulchritudo, et fortitudo competunt principi, non quod in eis sit
Abbreviated transcription (Latin):
tẽcia possit ĩ eẽ alicui abs bo¬
nitate ite p ex hus q̃ tẽpori¬
b ret᷑actis fcãꝯspexiyꝰ. idimꝰ¬
.ni. multos tẏrãnos pessiiosia¬
xiiue habũdasse ĩ onuli potẽcia
nã dẏonisius. syracusanꝰ. sue
dyonsius siciliauus ut recitat

Expanded text:
possit inesse alicui absque bonitate vitae, patet ex iis quae temporibus retroactis facta conspeximus. Videmus multos Tyrannos pessimos maxime abundasse in civili potentia. Nam Dionysius Syracusanus, sive Sicilianus, ut recitat
Abbreviated transcription (Latin):
quid naturale ẽẽ. amplius qr
seꝑari nõ debent hee due ꝯĩ¬
tates uidentur ꝯstituere domũ
lis pͥncipalit̾ instituta ÷ soci¬
etas inaris ⁊ femie. s ꝙ ꝯĩtas¬
tõm nõ ii eẽ adeo mãifestum
sciend̾ gͥ ꝙ si aliquis debite do¬
iumatur ⁊ alius debite fu̾it

Expanded text:
rale esse. Amplius, quia separari non debent, hae duae communitates videntur constituere domum rolis principaliter instituta est societas maris tionem, non videtur adeo manifestum. Sciendum ergo quod si aliquis debite dominatur et alius debite servit,
Abbreviated transcription (Latin):
hũt aliquid ĩ aiãtũ ut qui st̃
a deo pauꝑes qui n boues n
equos hr̃e possunt tãquami
uinustros arãtes ⁊ scinden¬
tes t̾rã loco bouis uł equi ha

Expanded text:
imatum, ut qui sunt adeo pauperes, qui neque boves, neque equos habere possunt tanquam ministros arantes et scindentes terram, loco bovis vel equi hab
Abbreviated transcription (Latin):
lectu pollet fortitudine cor¬
porali. suus gͦ qr nescit se ip¬
sum dirig̾e expedit n. ut ob¬
temꝑet ⁊ ut sermat ei qui
inget pͥdencia ⁊ intellectu
ut ꝯsequatur salutẽ ꝑ enui
uirib corporalib tãto ꝓp̃ sa¬
lutẽ ꝓpͥam magis indiget di
leui obinat alicini offensuo
⁊ quãto forcius ꝑgit tãto ma¬
gis indiget tali dirigẽte qr
debet ⁊ expedit ei ut obtem¬
ꝑet ⁊ sermiat iugenti pͣdẽ¬
cia ⁊ ĩtellectu. expedit gͦ.
suo ut seruiat dño sic ex
pedit dũo ut ei fi̾uatur a ser¬

Expanded text:
lectu, pollet fortitudine corporali. Servuus ergo, quia seipsum nescit dirigere, expedit ei ut obtemperet et ut serviat ei, qui viget prudentia et intellectu, ut consequatur salutem per eum, viribus corporalibus, tanto propter salutem propriam magis indiget dirlevi obviat alicui offensivo: et quanto fortius pergit, tanto magis indiget tali dirigente, quia debet, expedit ei ut obtemperet, et serviat vigenti prudentia, et intellectu. Expedit ergo servo, ut serviat domino: sic ut expedit domino, ut ei serviatur a ser
Abbreviated transcription (Latin):
studio cau̾e deret. spectat .n.
ad pͥncipẽ oẽm curã hrẽ. neci¬
ues sint ĩsolertes ⁊ ne qui si¬
bi ĩuicẽ inuirias inferant s
si ĩ cruitate statint᷑ pauꝑes e¬
quari diuitib i possõmbus
accipiendo iuaguas dotes ab
eis ⁊ nõ dãdo dotes illis ꝯting
beant filios quã pauꝑes dide¬

Expanded text:
debet. Spectat enim ad principem, omnem curam habere ne cives sint insolentes, et ne sibi invicem iniurias inferant: sed si in civitate statuitur pauperes aequari divitibus in possessionibus, accipiendo magnas dotes ab eis, et non dando dotes illis, continbent filios quam pauperes, dividi
Abbreviated transcription (Latin):
nisi ad det̾minet᷑ de quatitate
possõnũ illaꝵ possent .n. aues a¬
deo miodicas possões hĩe ꝙ opor
ualerẽt. rursus habendo pos¬
sesfiones equatas possent ita
habũdare ĩ eis ⁊ adeo delitõ¬

Expanded text:
nisi aliquid determinetur de quantitate possessionum illarum: possent enim cives adeo modicas possessiones valerent. Rursus habendo possessiones aequatas possent ita abundare in eis, et adeo delicio
Abbreviated transcription (Latin):
qͣriũ ut ad bonũ ut facilius hãc
ꝓuitatẽ utare possumꝰ ẽ ab ip¬
sa nifancia ĩchoãd̾ ut reluꝙ̃¬
tes lascnuas sequamͦ bonosmo¬
res nec ẽ ult̾ius ferẽd̾  quar¬
ta na suuntar ex iuitatõne.
habitus ꝯͣxii. nã quia unie¬
nes molles sunt d̾utiles si si¬
ne freno sequãtur laftimas
statim impͥmũt᷑ in eis ħitꝰ
uiciosi. sicut ĩ t̾ra molli ⁊ du¬
ctili. statnu ĩpͥnutur forna
sigilli. ne gͦ uiuenes informẽ¬
tur ħ̾itibus iuciosis statim
ab ip̃ã infancia sũt mouẽdi
⁊ corrigẽdi ut ꝑ monitõnes
⁊ correctõnes debitas a las¬
cẽs aues sollicitari erga fili¬
os. ut ab ipã iufancia uiciten¬
tur ad lonos mores. tm̃ tñ hoc
magis decet reges ⁊ pͥncipes
quãto bonitas filioꝵ ẽ utili¬
or ipĩ regno ⁊ quãto ex ip̃õ¬
rũ malicia pt̃ in regno ma¬
lui uobibium ⁊ maxiẽ regũ ⁊ pͥu¬
cipũ ab ipã infancia sunt tra

Expanded text:
acilius hanc pronitatem vitare possimus, est ab ipsa infantia inchoandum, ut relinquentes lascivias sequamur bonos mores, nec est ulterius differendum. Quarta via sumitur ex vitatione habitus contrarii. Nam quia iuvenes molles sunt et ductiles, si sinc fraeno sequantur lascivias, statim imprimuntur in eis habitus vitiosi: sicut in cera molli et ductili statim imprimitur forma sigilli. Ne ergo iuvenes informentur habitibus vitiosis, statim ab ipsa infantia suntmonendi et corrigendi; ut per monitiones et correctiones debitas a lasomnes cives solicitari erga filios, ut ab ipsa infantia instruentur ad bonos mores.Tanto tamen hoc magis decet reges et principes, quanto bonitas filiorum est utilior ipsi regno, et quanto ex eorum malitia potest in regno malii nobilium, et maxime regum et principum ab ipsa infantia, sunt tra
Abbreviated transcription (Latin):
chuetur ad illud. ut płmim̃
docet nos dirig̾e ad bonos mo¬
res quo dirigitur uͥga toxtuo¬
sa. uolens .ii. tortuosam nͥgã¬
rectificare ĩclinat eã ad ꝑtẽ¬

Expanded text:
etur ad illud: ut plurimuhic. hoc modo docet nos dirigere ad bonos mores, quo dirigitur virga tortuosa. Volens enim virgam tortuosam rectificare, inclinat eam ad
Abbreviated transcription (Latin):
tur ut possit ad mediũ redi¬
re sic ⁊ nos infugiendo dele¬
ctabilia debemꝰ ultra muediũ
uos fac̾e ut debemus młtas
delectatõnes ⁊̃ licitas cau̾e
ut facilit̾ ab illicitis abstiu̾e

Expanded text:
tur ut possit ad medium redire: sic et nos in fugiendo delctabilia, debemus ultra medium nos facere, idest debemus multas delectationes etiam licitas cavere, ut faciliter ab illicitis
Abbreviated transcription (Latin):
tate qr de se ip̃is magis ꝯfidẽt
erũt uirilores ⁊ ꝓmiptõres ad
uuitina ⁊ plus amor unit anã¬
ciũ corda ꝙͣ loci unitas exũciã
corpora qtͦ si unitas loci ⁊ ꝯg̾ga¬
tõ bellanciũ eos potẽtõre facit
auior ⁊ unitas cordiũ eos in¬
riliores reddit ¶ septiuum
ꝙ facit hostes potẽtõres ad re¬

Expanded text:
e ipsis magis confident, et erunt viriliores et promptiores ad unitiva, et plus amor unit amantum corda, quam loci unitas existentium corpora. Quare si unitas loci et congregatio bellantium eos potentiores facit, amor et unitas cordium eos viriores reddit. Septimum, quod facit hostes potentiores ad re
Abbreviated transcription (Latin):
diligẽt̾ explorare ꝯditões hosti¬
uin qualit᷑ se g̾ant. qualit̾ se habe¬
aut quis ẽ dux eoꝵ de quo dux
ille magis ꝯfidit quos mores hẽat
uã exploratis ꝯditõuib siugulis
faciluis ĩuenietur uia qͣlit̃ possit
hostes ĩnad̾e. ⁊ de bellare.
quõ hoĩes bellatores stare debeãt
si ueluit hostes ꝑ cut̾e ⁊̃ quõ de
tẽt eos cͥtũdare ⁊̃ quõ debeãt de
cluare apugͣ si ñ sit boñ pugnã ꝯuuite

Expanded text:
diligenter explorare conditiones hostium: qualiter se gerant, qualiter se habeant, quis est dux eorum, de quo dux ille magis confidit, quos mores habeat. Nam exploratis conditionibus singulis facilius invenitur via, qualiter possit hostes invadere, et debellare. odo homines bellatores stare debeant, si velint hostes percutere, et quomodo debeant eos circundare, et quomodo debeant se declinare a pugna, si n
Abbreviated transcription (Latin):
sunt securi existentes ĩ ermes uacã¬
tes discalciati distractis equis uou
suspicãtes eoꝵ aduẽtũ ¶ quĩto d
diligẽt̾ explorare qũ hostes mag¬
uã fec̾ũt deietã suut fatigati hũt
lassatos equos. tũc .n. si eos ĩ uad̾e
pot̾ũt defacili t̾ga u̾tent ¶ Sexto

Expanded text:
sunt securi existentes inermes, vacansunt securi existentes inermes, vacantes, discalcenti, distractis equis, non suspicantes eorum adventum. Quinto debet diligenter explorare quando hostes magnam fecerunt dietam, sunt fatigari habent laxatos equos:tunc enim, si eos invadere poterint, defacili terga vertent. Sexto
Abbreviated transcription (Latin):
bellãtes suos hostes ĩuad̾e debe¬
aut. nã cũ .uii. modis enu̾atis.
hostes fortores existãt ꝯ modo
oppoĩto sehũt suut ĩuadẽdi et
debellandi ¶ꝓ gͥ dux belli per
diligẽt̾ a dn̾t̾e qñ hostes sũt
habebũt poĩͣ resistendi. sode
bet diligeut̾ explorare eoꝵ
itiu̾a ut ad trãsitus flimoꝵ ad
p̾cipicia mõtiũ ad augustias
siluaꝵ ad difticultates palud̃
sic fac̾ilius deiuincentur. Eter¬
cio debet asꝙit̾e ad ipm̃ tẽpus
ut qũ sol reu̾d̾at ad oculos ho¬
stiũ . pulius ⁊ uentus reꝑaici¬
ũt ad eoꝵ uultas tũc d̃ eos ĩ¬
uad̾e qr oculis ip̃oꝵ disg̾gatis
a sole ⁊ offensis ꝑuẽtũ ⁊ pul¬
u̾em nõ bene nid̾e pot̾ũt qua¬
lit̾ debrant diicare pp̃ qd̾
oppottebit eos fugã eligere
quarto dux excitus si setẽ¬
porare d ut tali hora faciat
suos ꝯuilitones cibũ caꝑe ⁊
requiesc̾e ⁊ eoꝵ equos pausare
ut possuit ĩnad̾e hostes ex mi¬
ꝓuso ut eos uuadant qũ ci¬

Expanded text:
bellantes suos hostes invadere debeant. Nam cum septem modis enumeratis hostes fortiores existant; cum modo opposito se habent, sunt invadendi et debellandi. Primo igitur dux belli per  hostes sunt habebunt potentiam resistendi. Secundo debet diligiter explorare eorum itinera. ut ad transitus fluviorum, ad praecipitia montium, ad angustias sylvarum, ad difficultates paludum sic facilius devincentur. Tertio debet aspicere ad ipsum tempus: quando sol reverberat ad oculos hostium, pulvis ventus repercutiunt ad eorum vultus: tunc debet eos invadere, quia oculis eorum disgregatis a sole, et offensis perventum et pulverem, non bene videre poterunt, qualiter debeant dimicare: propter quod oportebit eos fugam eligere. Quarto dux exercitus sic se temperare debet: ut tali hora faciat suos commilitones cibum capere, et requiescere: et eorum equos pausare, ut possint invadere hostes ex improviso; ut eos invadant quando ci
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ã ÷ debita ⁊ mod̾ata quietatõ
nã qñ hostes suit lassati labori¬
sitũt ĩ uadantur facilius deuni¬
cũtur. qni si de bite qui enissent.
debita gͦ quies hostes potẽtõres
reddit. sextũ quidem ẽ amor et
ꝯtordia ip̃oꝵ. nã si hostes diuisi
corporalit̾ facilius deuinãctur
niłto magis diusi aumo ⁊ uo¬
lũtate debellant᷑ cełnis qr maior

Expanded text:
t debita et moderata quietatio. Nam quanto hostes sunt lassati laborisi tunc invaduntur, facilius devincuntur, quam si debite quievissent. debita ergi quies hostes potentiores reddit. Sextum quidem, est amor et concordia ipsorum. Nam si hostes divisi corporaliter facilius devincuntur, multo magis divisi animo et voluntate debellantur celerius, quia maior
Abbreviated transcription (Latin):
ĩpugnãtes ¶pͥꝰ ÷ si suit ĩ acie de
supͣ tãgebatur fortõr sit se ipã dis¬
ꝑsa si hostes suit bene uiuti ⁊ debi¬
fortõres ad resistẽd̾ ÷ locꝰ. nã ĩ uno
loco hostes faciliꝰ se tuentur quã
ĩ alio. nõ ĩ trãsitu flinuoꝵ ĩt̾ pͥci¬
picia mõciũ ⁊ ĩt̾ difficultates maꝵ
si ꝯtĩgat hostes in tali situ reꝑirĩ
defensioui. si ĩ eo hostes ĩueinatur
reddit eos debiliores ad bellãdum
sic locus aptus facit eos potẽtõeres
res radu opponũtmr eeꝵ oculis. di¬
fficilius possinit hostes resiłe tẽpo¬
stes h̾ailiores sunt ad pugnãd̾. qrͣ
tũꝙ reddit hostes magis aĩosos⁊
migis ꝓiptos ad renitẽd̾. ẽ pͥusio¬

Expanded text:
impugnantes. Primum est, si sint in acie debsupra tangebatur fortior sit se ipsa dispersa: si hostes sint bene uniti et debifortiores ad resistendam, est locus. Nam in uno loco hostes facilius se tuentur, quam in alio. Nam in transitu fluviorum inter praecipitia montium, et inter difficultates viarum si contingat hostes in tali situ reperiridefensioni, si in eo hostes inveniantur, reddit eosdebiliores ad bellandum: sic locus aptus facit eos potentiores ares radii opponuntur eorum oculis, difficilius possunt hostes resistere: tempostes habiliores sunt ad pugnandum. Quartum quod reddit hostes magis animosos et magis promptos ad renitendum, es
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ saltũ uiced̾e ꝙ ⁊̃ ad tͥa ẽ utile.
pͦ ad reuiouẽdũ impediniẽta. ẜo ad
t̾reuũ adu̾sarios. t̾cio ad ĩfligẽdũ
maiores plagas ꝯtĩgit .ii. alũ ĩueni
ad remouẽda iurpedimẽta ut eqiutes
sit suit docti ut sciãt eqũ sic pũg̾e
ut ꝑ saltũ foneas ⁊ alia uupedunẽ¬
ta ꝑtrãsseat ⁊̃ pedites ⁊ ⁊̃ iulites. si
ꝯtĩgat eos pedes eẽ. si uollũt boniba¬
latores exist̾e. sit ab ipã uniẽtite ed¬
citãdi st̾ ad saliend̾ ut possunt ꝑ sabcũ
foueas ⁊ alia nupedimẽta trãsire. c̾sẽ¬
tur ⁊̃ exhoc adu̾saru qũ sic udent

Expanded text:
 ad tria est utile. Primo ad removendum impedimenta. Secundo ad terrendum adversarios. Tertio ad infligendum maiores plagas. Contingit enim aliquando invenirad removenda impedimenta, ut equites sic sint docti, ut sciant equum sic pungere, ut per saltum foveas et alia impedimenta pertranseant: et pedites, et etiam milites, si contingat eos pedestres esse, si volunt boni bellatores existere, sic ab ipsa iuventute exercitandi sunt ad saliendum, ut possint per saltum foveas, et alia impedimenta transire. Terrentur etiam ex hoc adversarii, quando sic vident
Abbreviated transcription (Latin):
ułtociens sił ꝯg̾gãdi ⁊ ex̾citãdi ut
ou̾ati armis ordiate icedãt ac si¬
gist̾ belloꝵ aliꝙ̃ nõ teu̾e ordinem
debitũ ĩ acie ipm̃ ĩcrepet ⁊ corri¬
gat uł si iinus delinquat ipm̃n oĩo
repellat ab acie tãꝙͣ iitilem bella¬
torem ¶so excitãdi sunt bellatores
tã pedites ꝙͣ equites ad cursum ut
suit habiles in p̾currendo. uidetur
.ii. hoc uałe ad tria pͦ ad explorau¬
dũ ĩmucoꝵ fcã. nã tonũ est ĩ ex̾citu
ali quos agiliores p̾currered qͥ de fa¬
cili nõ possuit ab ip̃is hostib ꝯp̾¬
hostiũ ¶ sõ hoc est utile ad opti¬
uẽd̾ mueliorẽ locũ. nã ⁊̃ locus młt̃
facit ad pugnã i̾o si bellatores.
ẽgcitati sunt ad cursum facilius.
obtinebũt aptõrẽ locũ ad pugnã¬
dũ ¶ est ⁊̃ hoc utile ad ꝑsequend̾
hostes fugientes. uã nõ de difficili
quis pt̃ euad̾e iniamis agiliũ ⁊ pre¬
currenciũ ¶ t̾cio exotãdi st̃ tella

Expanded text:
multotiens simul congregandi, et exercitandi, ut multotiens simul congregandi, et exercitandi, ut onerat armis ordinate incedagister bellorum aliquem non tenere ordinem debitum in acie, ipsum increpet et corrigat: vel si nimis delinquat, ipsum omnino repellat ab acie tanquam inutilem bellatorem. Secundo exercitandi sunt bellatores tam pedites quam equites ad cursum, ut sint habiles in praecurrendo. Videtur enim hoc valere ad tria. Primo ad explorandum inimicorum facta. Nam bonum est in exerciturere, qui de facili non possint ab ipsis hostibus comprhostium. Secundo hoc est utile ad obtinendum meliorem locum. Nam et locus multum facit ad pugnam. Ideo si bellatores exercitati sunt ad cursum, facilius obtinebunt aptiorem locum ad pugnandum. Est etiam hoc utile ad prosequendum hostes fugientes. Nam non de facili quis potest evadere manus agilium et praecurrentium. Tertio exercitandi sunt bel