comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
his ꝓpugnare possit: is mͥ uir. ⁊ suis ⁊ publicis rationibus
utilissimus. atq amicisimuᷤ ciuis fore uidet᷑. Ac si uolumꝰ
huius rei quȩ uocat᷑ eloquentia siuie artis initiũ. siue stu
dii. suie erercitationis cuiꝰda. siue facultatis. ab narura
ptecte ꝯsidãre pͥncipiũ: reperiem̃ id ex honestisimis cau¬
sis natũ. atq optimis ationib ꝓfectũ. ⁊ Iã fuit qłdã tẽpus
cñ in agris homines passim bestiarũ more uagabant᷑ ⁊ sibi
ꝗuictu ferino uitã ꝓpagabãt. nec ratione amimi qͥcqͣm s plera¬
quiribus corporis administrabãt. Nõdũ diunȩ religionis
ñ humani officii r̃o colebat᷑. ⁊ emo nuptias uiderat legitinã
ñ certos qͥsqͣm aspererat lib̃os. Nõ ius ȩquabile qͥd utilitatis
habere cepat. Ita ppt errorẽ. atq iscitia. cȩca ac temera¬
ria dominatrir animi cupiditas. ad se explendã urib cor¬

Expanded text:
his pugnare possit, is mihi vir et suis, et publicis rationibus his pugnare possit, is mihi vir et suis, et publicis rationibus utilissimus, atque amicissimus civis fore videtur. 2. Ac si volumus huius rei, quae vocatur eloquentiadii sive exercitationis cuiusdam sive facultatis ab natura profectae considerare principium, reperiemus id ex honestissimis cas natum atque optimis rationibus profectum. nam fuit quoddam tem- pus, cum in agris homvictu ferino vitam propagabant, nec ratione animi quicquam, sed pleraque viribus corporis administrabant. Nondum divinae religionis, non humani officii ratio colebatur, nemo nuptias viderat legitimas, non certos quisquam inspexerat liberos, non, ius equabile quid utilitatis haberet, acceperat. Ita propter errorem atque inscitiam ceca ac temeraria dominatrix animi cupiditas ad se explendam viribus cor
Abbreviated transcription (Latin):
S e e et multum hoc mecum cogi¬
taui boni ne anmali plus attulerit ho¬
minibus & cuutatib copia dicendi ac
sũmum eloquentiȩ studiũ. Nam et¬
et marimarũ ciuitatũ ueteres cala¬
mitates animo colligo: non muumã
litterarũ monimentis repetere instituo. multas urbes ꝯ¬
stitutas. plurima bella restincta. firmissimas societates.
sanctissimas amicioias intelligo. tũ ratione animi. tũ faci¬
lius ȩloquentia ꝯꝑatas ẽt̃. Ac me qͥdẽ dii cogitantẽ rati¬
o ipsa in hãc notissimũ sentenciã ducit. ut eristimẽ sapiẽ¬
tiã sine eloquencia parũ ꝓdesse ciuitatib eloquentiã uͦ si¬
ne sapiẽcia: nimiũ obesse plerũq ꝓdẽe nũqm. Quare
si quis omissis rectissimis atq honestissimis studiis ratio¬
nis et officii. consumet operã omnẽ in exercitatione dicẽ¬
di: is iiucilis sibi. ꝑniciosus patrie. cuiis alit᷑. Qui uͦ ita se¬
se armat ȩloquentia ut nõ oppi: gnare ꝯmoda patͥȩ. s ꝓ

Expanded text:
Saepe et multum hoc mecum cogitavi, an mali plus attulerit hominibus, et civitatibus copia dicendi, ac suet maxi- marum civitatum veteres animo calamitates colligo, non minimamlitte- rarum monumentis repetere instituo, multas urbes constitutas, plurima bella restincta, firmissimas socie- tates, sanctissimas amicitias intellego cum animi ra- tione tum facilius eloquentia comparatas. ac me quidem diu cogitantem ratio ipsa in hanc potissimum sententiam ducit, ut existimem sapientiam sine elo- quentia parum prodesse civitatibne sipientia nimium obesse plerumque, prodesse numquam. Quare si quis, omissis rectissimis atque honestissimis studiis rationis et officii, consumit omnem operam in exercitatione dicendi, is inutilis sibi, pernitiosus patriae civis alitur: qui vero ita sese armat eloquentia, ut non oppugnare commoda patriae, sed pro
Abbreviated transcription (Latin):
sine cogitatione ꝑqͣndã affectionẽ animi facere ali¬
qͥa hortat᷑. Ut amoe. ira cundia. eqͥtudo. uinolentia.
& omĩno om̃ia in qͥb animꝰ ita uidetur affectus fuis¬
se: ut rẽ ꝑspicere cũ ꝯsilio ⁊ rura ñ potuerit.⁊ id
fecerit. ¶ Rariotinatio ẽ aut̃. diligens ⁊ ꝯsiderata
faciẽdi aliqͥd aut ñ faciẽdi. excogitatio. Ea dr̾ in¬
tͣ fiusse tũ. cũ aliqͥd faciẽti aut̃ ñ faciẽdi certa
si metus. si głȩ. si pecuniȩ. si deniq ut omĩa genera¬
tim ꝯplectamur. alicuꝰ retinendi. augendi. adipĩ¬
cendi ue. cõmodi. aut c̃tra reiciundi. diminuẽdi

Expanded text:
e aliquid hortatur, ut amor, iracundia, aegritudo, vinolentia, et omnino omnia in quibus animus ita videtur affectus fuisse, ut rem perspicere cum consilio et cura non potuerit; et id, e. Ratiocinatio autem est diligens et considerata faciendi aliquid aut non faciendi excogitatio. Ea dicetur interfuisse tunc, cum faciendi aliquid aut non faciendi certa si metus, si gloriae, si pecuniae, denique, ut omnia generatim amplectamur, alicujus retinendi, augendi, adipiscendive commodi; aut contra rejiciendi, diminuendi,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinebũt. s. ẜt ex uictu multȩ trahunt᷑ suspitionẽ.
cũ quẽ admodũ. ⁊ apãꝰ qͦs & a qͥb educatus. ⁊ eru
qͦ more domestico uuiat. s Et ex fortuna. sepe
argumentatio. nascit᷑. cũ seruus. an lib. pecuniosꝰ
an pauꝑ. nobilis. an ignobilis. felix. an infelir. pͥua¬
tus. an inpotestate. sit. aut fuerit. aut futurus sit
ꝯsideratur. aut deniq aliqͥd. eoꝵ quęrit᷑. quȩ for¬
tunȩ ẽẽ ad tributa intelligunt᷑. Habitus autẽ qm̃
in aliqua ꝑfecta ⁊ ꝯstanti animmi aut corꝑis absolu¬

Expanded text:
. Et ex victu multae trahuntur suspiciones, cum quemadmodum et apud quos et a quibus educatus et erude, quo more domestico vivat. Et ex fortuna saepe argumentatio nascitur, cum servus an liber, pecuniosus an pauper, nobilis an ignobilis, felix an infelix, privatus an in potestate sit aut fuerit aut futurus sit, consideratur, aut denique aliquid eorum quaeritur, quae fortunae esse adtributa intellegantur. Habitus autem quod in aliqua perfecta et constanti animi aut corporis absolu
Abbreviated transcription (Latin):
nulla fuerit. nec ebrietas qͥdem fuit. S hoc pen¬
det ex altero. Cumenĩ luxuries ñ fuit. ebrietas
ẽẽ ñ potuit. qdđ ex natura gn̾is demonstrat᷑ quod
dialetica ratio sũ ministrat. Uñ enĩ genus abẽ
in quibus maxima disimilitudo est. in rethoricos¬
quid em ac chale ticos locos. Dialetica enĩ ex ipsis
qualitatibꝰ. Rethorica ex qualitate suscipientibus
rebꝰ argumenta uestigat. Ut dialeticꝰ ex gen̾e .i.
ex ipsa gn̾̃is natura. Rethor ex eare que genꝰ est.
Dialeticꝰ exsimilitudine. Rethor ex simili .i. exea
re que similitudmem cepit. Eodẽ mͦ ille ex contrari¬
ditis. illud arbitror apponendum qđ marcꝰ tulliꝰ to¬
pica que ad s̃. thebanũ ꝑitum iuris edidit. ñ eo mͦ
quo de ipsis disputari possit disseruit. s quẽ adio¬
dum rethorice facultatis argum enta aucerent᷑. qđ
inhis com̃tariis diligent᷑ expediumꝰ. quod anobis
in eiusdem ciceronis topica conscripti sunt. Quio

Expanded text:
nulla fuerit, nec ebrietas quidem fuit. Sed hoc pennulla fuerit, nec ebrietas quidem fuit. Sed hoc pendet ex altero. Cum enim luxuries non fuit, ebrietas esse non potuit. Ex natura generis demonstratur, quod dialectica ratio subministrat. Unde enim genus abestin quibus maxima est dissimilitudo inter rhetoricos ac dialecticos locos. Dialectica enim ex ipsis qualitatibus, rhetorica ex qualitate suscipientibus rebus argumenta vestigat. Ut dialecticus ex genere, id est ex ipsa generis natura, rhetor ex ea re quae genus est; dialecticus ex similitudine, rhetor ex simili, id est ex ea re quae similitudinem cepit. Eodem modo ille ex contrariditis, illud arbitror apponendum quod M. Tullius Topica quae ad C. Trebatium peritum juris edidit, non eo modo quo de ipsis disputari possit disseruit, sed quemadmodum rhetoricae facultatis argumenta ducerentur, quod in his commentariis diligentius expedivimus qui a nobis in ejusdem Ciceronis Topica conscripti sunt. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
ciis constant. claudunt atq ambiunt. Itaq fit ut sẽ¬
ꝑ egeat rethor dialetitis locis. Dialeticꝰ uͦ suis pos¬
sit ẽẽ contentꝰ. Rethor enĩ qm̃ causas ex circumstã¬
cus tractat. exhisde crrcumstantũs argumenta p̃su¬
mit. Que necese ẽ ab uniu̾salibꝰ & simplicibꝰ confir¬
mari. que sunt dialetici. Dialeticꝰ uͦ qui priorẽ pos
teriore ñ eget. nͥ aliqñ inciderit questio ꝑsone. ut cũ
sit in cider if dialetico ad ꝓbandam suam thesumn cau¬
sa circumstantiis inclusa tum demũ rethoricis u¬
tat᷑ locis. Itaq indialeticis locis si itacontingat a
S in rethoricis ab eo gn̾e quod illuc gñs ÷ de quo
neris añ p̃ cognita ẽ ut si dubitet᷑ anfuerit aliqͥs
ebrius dicet᷑ si refellere uelimꝰ ñ fuisse. qm̃ nulla
in eo luxuries añ cesserit. id circo nimirũ qr luxu¬
ries ebrietatis quasi qđ dam genꝰ sit. cum suxuries

Expanded text:
tiis constant, claudunt atque ambiunt. Itaque fit ut semtiis constant, claudunt atque ambiunt. Itaque fit ut semper egeat rhetor dialecticis locis, dialecticus vero suis possit esse contentus. Rhetor enim quoniam causas ex circumstantiis tractat, ex iisdem circumstantiis argumenta praesumit, quae necesse est ab universalibus et simplicioribus confirmari, qteriore non eget, nisi aliquando inciderit quaestio personae, ut cum sit incidens dialectico ad probandam suam thesim causa circumstantiis inclusa, tum demum rhetoricis utatur locis. Itaque in dialecticis locis, si ita contingat, a Sed in rhetoricis ab eo genere, quod illic genus est de quo neris ante praecognita est: ut si dubitetur an fuerit aliquis ebrius, dicetur, si refellere velimus, non fuisse, quoniam nulla in eo luxuries antecesserit. Idcirco nimirum, quia cum luxuries ebrietatis quasi quoddam genus sit, cum luxuries
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Si eaque gestum negotium conseqiunt᷑. extriu¬
secus collocata sunt. Uel si quis ea qͥdẽ que continẽ¬
tiasant cum ipso negotio inipsis herere arbitret᷑.
affecta uͦ eẽ. ea quȩ sunt in gestione negotũ uł
aduincta negotio. Extrinseeꝰ uero que gestamu
negotium consequnt᷑. Iam uͦ ille ꝑspicue cõmu¬
tatis nͥsantur loci ut genus. ut pars. ut surilis¬
tudo. ut contrarium ut maiꝰ ac minus de cõmu¬
nibꝰ qͥ dem satis dic̾tum est. Diffr̾e uͦ ille sunt qđ
aialectici ẽ thesit apti sunt. Rethorici ad hypo¬
muntur. Nam sicut ipse facultates a semet ipsis
uniu̾sitate & particularitate distincte sunt. ita ea-¬
rum loci ambitu & contractione discreti sunt. Nam
dialeticoꝵ locoꝵ maior ẽ ambitꝰ. Tc̃ qm̃ pret̃ circũ¬
stantias sunt. quȩ singła res faciunt causas. ñ modo
ad thesis utiles sunt. uerum ̃ ad argum̃ta. que in
hypothesibꝰ posita sunt. eosq locos qui ex circumstan¬

Expanded text:
gotium consequuntur, extrinsecus collocata sunt. Vel si quis ea quidem quae continentia sunt cum ipso negotio in ipsis haerere arbitretur, affecta vero esse ea quae sunt in gestione negotii vel adjuncta negotio, extrinsecus autem ea quae gestum negotium consequuntur. Jam illae perspicuae sunt commutatibus versantur loci, ut genus, ut pars, ut similitudo, ut contrarium, ut majus ac minus. De communitatibus quidem satis dictum. Differentiae vero illae sunt quod dialectici etiam thesibus apti sunt; rhetorici muntur. Nam sicut ipsae facultates a semetipsis universalitate et particularitate distinctae sunt, ita earum loci ambitu et contractione discreti sunt. Nam dialecticorum locorum major est ambitus; et quoniam praeter circumstantias sunt quae singulares faciunt causas, non modo ad theses utiles sunt, verum etiam ad argumenta quae in hypothesibus posita sunt, eosque locos qui ex circumstan
Abbreviated transcription (Latin):
aiu̾sitas. Qđ cum idoneȩ conuenient̃q monstra¬
uero ꝓpositi oꝑis explicabit᷑ intentio. Primo adeo
ut in dialeticis locis sicut themistio placet. alii sunt
qui in ipsis haberent de quibꝰ qr̃. alii uͦ assumuntur
extrinsecus. alii uͦ medii inutrosq locuti sunt si¬
cut in rethoricis quoꝙ locis alii in ꝑsona alunego¬
tio consistunt: dͥe quibꝰ ex adũsa parte certat᷑. Ali
uͦ extrinsecus. ut hii qui gestum negotium conse¬
quunt᷑. Alii uero medũ quoꝵ ꝓximi quidẽ nego cio
sunt. hii qui ex circumistantiis reliqui ingestione
negocũ consid̾ant᷑. Illi uͦ qui madiunctis negotio
collocant᷑. ipsi quoq int̾ medios locos positi sunt.
qm̃ negotium de quo agit᷑. quadam affectione respi-¬
cuint. Uelsiquis ea qͥdem que ꝑsonis attributa st̃
ł que continentia sunt cumipso negotio ł eaque in

Expanded text:
diversitas, quod cum idonee convenienterque monstradiversitas, quod cum idonee convenienterque monstravero, propositi operis explebitur intentio. Primo adeo ut in dialecticis locis sicut Themistio placet alii sunt qui in ipsis haerent de quibus quaeritur, alii assumuntur extrinsecus, alii vero medii inter utrosque locati sunt: sic in rhetoricis quoque locis, alii in personis atque negotio consistunt, de quibus ex adversa parte certatur, alii vero extrinsecus, ut hi qui gestum negotium consequuntur, alii vero medii. Quorum proximi quidem negotio sunt hi qui ex circumstantiis reliqui in gestione negotii considerantur. Illi vero qui in adiunctis negotio collocantur, ipsi quoque inter medios locos positi sunt, quoniam negotium de quo agitur quadam affectione respiciunt; vel si quis ea quidem quae personis attributa sunt, vel quae continentia sunt cum ipso negot
Abbreviated transcription (Latin):
ipsis in est rebus. neq rerum subãm ñ relinquit. neq
ex cõparione reꝑit᷑.s rem gestam ł ante cedit ł c̃e sub
sequit᷑. Atq hinc locus. totꝰ extrinsecus ẽ. Primum
ieo qr id qđ factumẽ quo noĩe appellari conueni¬
at. in quo ñ dere s de uocabulo laborat᷑. qui demde
ia totum ex nidicio & quodam testimonio extruisecꝰ
posito ad subsidium confluxit argumentis. Deiñ
& que esꝰ rei sit lex. consuetudo. pactio. iudicium sen
lent᷑. & raro. ⁊ utrum hoĩes id sua auctoritate con¬
ꝓbare. an offendi in his consueuerint ⁊ cet̾a quȩ fac¬
tum aliqđ similit̃ confestim aut int̾uallo solent
consequi que necesse : extrinsecꝰ posita ad opinionẽ.
magis ponẽ. quam ad ipsam rerum naturam. Itaq¬
partim continentia cum ipso negotio que facta
tur. hoꝵ fides extrinsecus sumit᷑ Ac de rethori
dum que sit his similitudo. cum dialeticis. que uͦ

Expanded text:
ipsis inest rebus quae rerum substantiam non relinquit , neque ipsis inest rebus quae rerum substantiam non relinquit , neque ex comparatione repetitur, sed rem gestam vel antecedit, vel etiam consequitur. Atque hic totus locus extrinsitur id quod factum est, quo nomine appellari conveniat, in quo non de re, sed de vocabulo laboratur; qui deindid totum ex iudicio, et quodammodo testimonio extrinsecus posito ad subsidium confluit argumenti; deinde et quae eius rei sit lex, consuetudo, pactio, iudicium, senlenter et raro; utrum homines id sua auctoritate comprobare ac defendere in his consueverint, et caetera quae factum aliquid similiter confestim aut intervallo solent consequi, quae necesse est extrinsecus posita ad opinionem magis tendere quam ad ipsam rerum naturam. Itaqpartim continentia cum negotio, et ntur, horum fides extrinsecus sumitur. Ac de rhetordum, quae sit his similitudo cum dialecticis, quaeve
Abbreviated transcription (Latin):
aut amile aut eque aut eque magnũ aut dispae¬
tum. Accidunt circumstantis. que mnartbutis ne¬
gotio atq ꝑsone nuumeratȩ sunt: ut dumipie eutũ¬
stantiş alis comꝑant᷑ siat ex his argum̃tum facto
dictiuẽ ꝙ in iidicium trabit. Distant aũt a supi¬
orsi q dꝰ supiores loci ⁊ facti contiebãt. ł tachis
ita ad herebant. ut seꝑari ñ possint. ut locus de
tempꝰ ⁊ cetera que gestum negotum ñ relinquũ
tur ħ uͦ que sunt adiuncta negotio ñ inherent
ipsi negorio s accidunt circumnstantĩs ⁊ tine de¬
mum argumenta p̃stant. cum ad conꝑationẽ uene¬
tuit. Sumunt᷑ gͦ uero argumenta ñ ex contrarieta¬
te. s. ex contrario ⁊ ñ exsimilitudine. s ex simili ut ap¬
pareat ex relatione sumi argumenta ab adiunctis ne¬
gotio ⁊ ea ẽẽ adiuncta negotio. que sint ad ipsum
de quo agitur nego tium affecta . ¶ Conse curio si quȩ
pass quarta ÷ eoꝵ que negociis aitributa sunt. neq

Expanded text:
aut simile, aut aeque magnum, aut disperaut simile, aut aeque magnum, aut disperatum accidit circumstantiis quae in attributis negotio atque personae numeratae sunt: ut dum ipsae circumstantiae aliis comparantur, fiat ex his argumentum dicti factive quod in judicium trahitur. Distant autem a superioribus, quod superiores loci, vel facta continebant, vel factis ita adhaerebant, ut separari non possint, ut locus, tempus, et caetera quae gestum negotium non relinquunt; haec vero quae sunt adiuncta negotio non adhaerent ipsi negotio, sed accidunt circumstantiis, et tunc demum argumentum praestant, cum ad comparationem veniunt. Sumuntur vero argumenta non ex contrarietate, sed ex contrario, et non ex similitudine, sed ex simili, ut appareat non ex relatione sumi argumentum, sed ex adiunctis negotio , et ea esse adiuncta negotio, quae sunt ad ipsum de quo agitur negotium affecta. Consecutio vero, quae pars quarta est eorum quae negotiis attributa sunt, neque in
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ inhis haberent de quibꝰ querit᷑. Reliqua uero
quȩ uelsunt adiuncta negotio ł gestum negotium.
consequunt᷑. talia sunt. qualia indialeticis locis
extrusecus. partim u̾sant in medũs. Scãm ciceronẽ
int̾ affecta numerata sunt. ł extrinsecus posita.
Sunt enĩ adumc̃ta negotio. ipsa c̃ que sidem sae¬
cuint questioni asfecta quodam mͦ ad id de quo que¬
tit᷑ & tespicientia. negotium de quo agit. Nam cit¬
cumstantie .uii. quȩ in attributis ꝑsone ł negotio
numerate sunt. he cum ceperint oꝑari & quasim
relationem muenire. si qͥdẽ ad se continens refera¬
tur. ⁊ad id qđł continet fit aut genus aut sp̃es . L
Qad id referatur qd̃ ab eo longisime diftet conteue¬
rium. At si ad finem suum atq exitum referat̾. euen¬
tus est. Eodem quoq modo ad maiora ⁊ parid et
minora comꝑant᷑. atq ommino tales ioci inbisã
sunt aliqͥd considerant᷑. Ham maius aut minus

Expanded text:
quae in ipsis haerent, de quibus quaeritur. Reliqua vero, quae in ipsis haerent, de quibus quaeritur. Reliqua vero, quae vel sunt adiuncta negotio vel gestum negotium consequuntur, talia sunt, qualia in dialecticis locisunt extrinsecus, partim versantur in mediis; secundum Ciceronem vero inter affecta numerata sunt, vel extrinsecus posita. Sunt enim adiuncta negotio, ipsi etiam aeque fidem faciunt quaestioni, affecta quodammodo ad id de quo quaeritur, et respicientia negotium de quo agitur. Nam circumstantiae septem in attributis personae vel negotio numeratae sunt. Hae cum coeperint comparari, et quasi in relationem venire, siquidem ad se continens referatur, vel ad id quod continetur, fit aut species, aut genus. At si ad id referatur quod ab eo longissime distet, contrarium; ac si ad finem suum atque exitum referatur, eventus est. Eodem quoque modo ad maiora, minora et paria comparantur. Atque omnino tales loci in his quae sunt ad aliquid considerantur, nam maius
Abbreviated transcription (Latin):
sus dum fit factumẽ qđ ministratum ẽ negotũ. Quȩ
gͦ sunt ingestione negotũ ñ sunt facta. s facto adhe¬
rentia. Hullus enĩ tempus occasionẽ. locum. modũ. fa¬
cultatem. facta ẽẽ consenserit. S ut dictumẽ que cuiꝰ¬
libet facto adherentia sñt. atq id nullo mͦ derelinq̾nt:
qr quadam relatione subiecta sunt: ipsi qđ gestum ẽ
negotio. Interea quȩ sunt in gestione negocui. siue his
que sunt continentia cum ipso negotio ẽẽ possunt.
tas facti cuiꝰlibet intelligi ⁊̃ si nemo faciat. qđ illo
loco ł tempore ł occasione. ł modo uel facultate
fieri posset. Itaq ea que sunt ingestione negotĩ
sine his que sunt continentia. cum ipso negotio ẽẽ
possunt. illa uͦ sine his ẽẽ ñ possunt. factum enĩ ỹ¬
ter locum. tempus. occassonem. modum. faculta¬
temq eẽ ñ pot̾it. Atq hec sunt que mattbutis ꝑso¬
ne. ac negotio constant uelud in dialeticis locis ea

Expanded text:
sus dum fit factum est quo administratum est negotium; quae sus dum fit factum est quo administratum est negotium; quae igitur sunt in gestione negotii, non sunt facta, sed facto adhaerentia. Nullus enim tempus, occasionem, locum, modum, facultatem facta esse consenserit, sed ut dictum est aeque cuilibet facto adhaerentia sunt, atque id nullo modo derelinquant, quia quadam relatione subjecta sunt ipsi quod gestum est, negotio. Item ea quae sunt in gestione negotii sine his quae sunt continentia cum iptas facti cuiuslibet intelligi, etiamsi nemo faciat, quod illo in loco, vel tempore, vel occasione, vel modo, vel facultate fieri posset. Itaque ea, quae sunt in gestione negotii sine his quae continentia cum ipso negotio esse possunt, illa vero sine his esse non possunt. Factum enim praeter locum, tempus, occasionem, modum, facultatemque esse non poterit, atque haec quae in attributis personae ac negotio constant, veluti in dialecticis locis ea
Abbreviated transcription (Latin):
iis ⁊ eam quidẽ circũ stantiam que ÷ qñ. diuidit
in tempus. ut nocte fecit. ⁊ in occasionẽ ut cunctis
dormnientibꝰ. Eam uͦ circumstantiam que ⁊ ubi
locum dicit in cubito fecit. Quomͦ uͦ excircum¬
stantĩs modum ut clam fecit. Q uibꝰ auxilũs circũ¬
stantiam. facultatẽ appellat. ut cum multo exerci¬
tu. Quoꝵ qͥdem locoꝵ & si excircũstantiis ñ natura
discretio clara ẽ nos tam̃ benuolenttus faciemꝰ.si u̾¬
bis eis ad se differentiis ostendamꝰ. Nam cum ex cir¬
cumstantũs alia marchus tulliꝰ ꝓposuerit ẽẽ conti¬
uentia cum ipso negotio. alia uero ingestione nego¬
cũ atq in continentibꝰ cum ipso negotio. illum adninne¬
rauerit. Lo cum quẽ appellauit dum fit ex ipsa ꝓla-¬
tionis signisicatione. idẽ uidet᷑ ẽẽ locus. hic dumfit
est qd̃ eo tẽpore ad missum est dum facinꝰ ꝑpetraret᷑.
tempꝰ. locus. occasio modus. facultas. inquirit᷑. Rur¬

Expanded text:
is; et eam quidem circumstantiam, quae est quando, dividit is; et eam quidem circumstantiam, quae est quando, dividit in tempus, ut nocte fecit, et in occasionem, ut cunctis dormientibus; eam vero circumstantiam, quae est ubi, locum dicit, ut in cubiculo fecit, quomodo vero ex circumstantiis modum, ut clam fecit. Quibus auxiliis circumstantiam, facultatem appellat, ut cum multo exercitu. Quorum quidem locorum, etsi ex circumstantiarum natura discretio clara est, nos tamen benevolentius faciemus, si uberius eorum a se differentias ostendamus. Nam cum ex circumstantiis, alias M. Tullius posuerit esse continentia cum ipso negotio, alias in gestione negotii. Atque in continentibus cum ipso negotio illum annumeravit locum quem appellavit dum fit, ex ipsa prolationis significatione idem videtur esse locus hic, dum fitest quod eo tempore admissum est dum facinus perpetratur, tempus, locus, occasio, modus, facultas inquiritur. Rur
Abbreviated transcription (Latin):
ometria. Casus ut exul. affectio ut amans. habitꝰ
ut sapiens. Consilium. facta ut orationes. ea qͥuȩ ext̃
illud factum sunt & dictum. qđ nunc iniudicium deuo¬
nit. quid ⁊c. dicens continentia cum ipso negotio. Cur
in causa constituens. Ea enĩ causa est unꝰ cuiꝰ q facti.
ꝓpt̃ quam factum ẽ Quid uͦ secat in quattuor partes.
in sũmam facti ut parentis occisio. Ex hac maxime
locus assumit᷑ amplificationis. Añ factum: ut concitꝰ¬
rapuit gladium dum fit uehement̃ ꝑcussit. Post
factum inabdito sepeliuit. Que oĩa cumsint facta tñ
qm̃ ad gestum negotium de quo querit᷑ ꝑtinent. ut
sunt ea facta. quȩ mattͥbutis ꝑsone enumerata scint.
Illa enĩ extra negotium de quo agit᷑ posita ꝑsonam
informantia. fidem ei negotio p̃stant. de quo u̾satur
intentio. hec uero facta que continentia sunt cum
tionem negotii. quȩ ẽ scd̾a pars attributoꝵ negoti¬

Expanded text:
ometricus; casus, ut exsul; affectio, ut amans; habitus, ometricus; casus, ut exsul; affectio, ut amans; habitus, ut sapiens, consilium, facta, et orationes, ea quae extra illud factum dictumque sunt quod nunc in iudicium devonit; quid et cur, dicens continentia cum ipso negotio; cur in causa constituens: ea enim causa est uniuscuiusque facti, propter quam factum est. Quid vero secat in quatuor partes: in summam facti, ut parentis occisio, ex hac maxime locus sumitur amplificationis; angladium rapuit; dum fit, vehementer percussit; post factum, in abdito sepelivit. Quae cum omnia sint facta, tamen quoniam ad gestum negotium de quo quaeritur pertinent, non sunt ea facta quae in attributis personae numerata sunt; illa enim extra negotium, de quo agitur posita, personam informantia, fidem ei negotio praestant de quo versatur intentio; haec vero facta quae continentia sunt cum tione negotii, quae est secunda pars attributorum negoti
Abbreviated transcription (Latin):
sone ppt̃ ꝙ reus statuit᷑. ꝑ sona gͥ & negotium suggẽ¬
re argum̃ta ñ possunt. De ipsis enĩ questioẽ. dequiꝰ
aũt aubitabat᷑ ea dubitationi sidem fac̃e nequeunt.
Argum̃tum uͦ est: ratio rei dubie faciens fidem faci¬
unt aũt negotio fidẽ ea quȩ sunt ꝑsonis && negotio
aitributa acsi qñ ꝑsona negotio faciat fidem uelut
exattͥbutis ꝑsone. quandam fuscipit qualitatẽ s
ut rerum ordo dariꝰ colliquescat. de circũstantus
sit qui fecit. ⁊ qd̃ fecerit. causaq cur fecerit. locis
tempꝰq quo feci̾t modꝰ &̃ facultasq si desint: causa
ũ stabit. has gͥ circũ stantias ingenana cicero parit᷑
ut eam que ẽ quis. circumstantiam in attributis ꝑso¬
ne ponat. Reliquas uͦ circunstantias in attributis ne¬
gotio constituat. Et primam quidẽ ex circun stantiis
eam quȩ ẽ quis. quã ꝑsone attͥbuat. secat in xi par¬
tes. Nom̃ ut uertes. Natura ut barbarus. Uictus¬
ut amicus nobilium. fortuna ut diues. Studiũ ut ge¬

Expanded text:
reus statuitur. Persona igitur et negotium suggerere argumenta non possunt, de ipsis enim quaestio est; de quibus autem dubitatur, ea dubitationi fidem facere nequeunt. Argumentum vero erit ratio rei dubiae faciens fidem. Faciunt autem negotio fidem ea quae sunt personis ac negotiis attributa. Ac si quando persona negotio faciat fidem, velut ex attributis personae quamdam suscipit qualitatem. Sed ut rerum ordo clarius colliquescat, de circumstantiis sit qui fecerit, et quod fecerit, causaque cur fecerit, locus tempusque quo fecerit, modus, etiam facultas; quae si desint, causa non stabit. Has igitur circumstantias in gemina Cicero partitur, ut eam quae est, quis, circumstantiam in attributis personae ponat, reliquas vero circumstantias in attributis negotio constituat. Et primum quidem ex circumstantiis, eam quae est, quis, quam personae attribuit, secat in undecim partes. Nomen, ut Verres; natura, ut barbarus; ut amicus nobilium; fortuna, ut dives; studium, ut ge
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰdem controu̾siȩ coniecturalis statꝰ. neq diffinienti
tam. Sunt aũt partes constitutiones cause gn̾ał
hoc modo. Si elum om̃is causa corecturalis ẽẽt nec¬
alius statꝰ inueniret᷑: ñ esset statꝰ coniecturalis cau¬
se parss: ipsa causa eẽt sine dubio coniectura. qm̃
partim coniectura. partim fine partim qualitate
partim translatione. cause om̃s tenent᷑. pars ẽ con¬
stõ cause ñ eiꝰ quam tenendo informat. s eiꝰ quam
aundit gn̾alis. Huius scł̃i quasi menbrum aliquod
abscindens suũ facit unaqueq ꝯstõ. igit᷑ partes¬
deliberatiuũ. aña am̃ cuulis questio que dicit᷑
causa. Partes huiꝰ matie constitutiones. Rethorice
partes. Inuentio. disp̃o. Elocutio. Memoria ꝓnuntia¬
tio. Instrumentum. oratio. Instrumenti partes Exor¬
cẽ. finis. tum benedixise. tum ꝑstiadẽ. Est uͦ tota
rethorica in sp̃ebꝰ. Sỹes uͦ ita totam materiã informãt.

Expanded text:
eiusdem controversiae coniecturalis status, neque diffinienti eiusdem controversiae coniecturalis status, neque diffinienti tam. Sunt autem constithoc modo. Si enim omnis causa conjecturalis ealius status inveniretur, non esset status coniecturalis causae pars, sed ipsa causa esset sine dubio coniectura; sed quoniam partim coniectura, partim sine, partim qualitate, partim translatione causae omnes tenentur, pars est constitutio causae non eius quam tenendo informat, sed eius quam dividit generalis, cuius scilicet quasi membrum aliquod abscindens, suum facit unaquaeque constitutdeliberativum. Materia autem, civilis quaestio, quae dicitur causa; partes hujus materiae, constitutiones. Rhetoricae partes, inventio, dispositio, elocutio, memoria, pronuntiatio. Instrumentum, oratio; instrumenti partes, exorcere; finis tum bene dixisse, tum persuadere: est vero tota rhetorica in speciebus. Species vero ita totam materiam informant,
Abbreviated transcription (Latin):
lut statꝰ p̃sens. Illud quoq ꝙ nulla sp̃es aliam sibi
confirmat ad fidem. Nec uͦ fieri pot̾. ut ita siit cau¬
sarum quasi tociꝰ partes. Nullum enĩ positum exu¬
na parte totum atq integrum ẽẽ potest. Ut in cau¬
sa constõ una ioonea ẽ constituere causam. Quid est
igit᷑ dicendum. Patet uia rationi. Neq enĩ causȩ eiꝰ
pars ẽe dr̃. constitutio quȩ incontrou̾siã uenit. &
quamstatꝰ constituit con p̃sertim qui addit᷑ statꝰ¬
ad causam una iam constitutione firmatã. non
trou̾sie tot cause ⁊ licet eas unũ contineat negoti¬
um cause tam̃ imꝑmixte sibi uariant᷑ At qui ui¬
uenẽ de lupanari ex euntẽ uidit paulo post de
eodem loco uxorẽ suam uidit egressam accusat
uiuenem adult̾ii. hic unum negotium hoc qđ u̾tit᷑
cisse. alt̾a diffinit̾a. si inlupanari concubitum dicat
ñ posse adult̾umm putare. Neq neganti pars est

Expanded text:
lut species status. Illud quoque quod nulla species aliam sibi lut species status. Illud quoque quod nulla species aliam sibi ro constitutionem confirmat ad fidem. Nec vero fieri potest ut ita sint causarum quasi totius partes. Nullum enim compositum ex una parte totum atque integrum esse potest. At in causa constitutio una idonea est constituere causam. 9. Quid igitur est dicendum? Patet via rationi. Neque enim causae ejus pars dicitur esse constitutio, quae in controversiam venit et quam status constituit, cum praesertim qui additur ad causam status, una iam constitutione firmata, non troversiae tot causae. Et licet eas unum contineat negotium, causae tamen impermistae sibimet variantur: ut qui iuvenem de lupanari exeuntem vidit, paulo post de eodem loco uxorem suam vidit egressam, accusat iuvenem adulterii: hic unum negotium, hoc quod vertcisse; altera diffinitiva, si in lupanari concubitum dicat non posse adulterium putari. Sed neque neganti pars est
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ contendr̃. qm̃ is in quẽ cõmissum ẽ miuriꝰ sepe fuerit.
atq quod contendr̃ meruit pati. Comꝑatio ẽ cum ꝓpt̾
meliorẽ utiliorẽ ue causam sactum qđ adu̾sariꝰ ar¬
guit cõmissum ẽẽ defendit᷑. hoꝵ uͦ omntũ st̃ ꝓprie dife
rentiȩ. atq iõ minutissime duisiones quas rethoꝵ m
his docendis explicandisq conscripti libri diligentiꝰ
continent. S nos a marcho.t. sũpsisse sufficiat. ad
nibꝰ ħ inspiciendum ẽ modo. ¶ Marchus enĩ tulliꝰ cati¬
sarum partes ꝯstitutiones ẽe demonstrat. eo loco quo
contta hermagoram mit᷑ dicens. qđ si gn̾is cause non¬
ẽẽ designans. De qua re multa questio ẽ quomͦ enĩ par
tes putabunt᷑ causȩ: Si enĩ ita partes ut sp̃es quouͦi¬
sieri pot̾. ut in una causa plures ꝯstõnes sint: Nam
spes sibi met in ꝑmixte sunt. At uenunt in causampli¬
me constitutiones Nonsunt gͥ partes causarum ue¬

Expanded text:
esse contenditur, quoniam is in quem commissum sit iniurius saepe fuerit, esse contenditur, quoniam is in quem commissum sit iniurius saepe fuerit, atque id quod intenditur meruit pati. Comparatio est, cum propter meliorem utilioremve, factum quod adversarius arguit commissum esse, defendirentiae, atque ideo minutissimae divisiones quas rhetorum in his docendis explicandisque conscripti libri diligentius continent. Sed nos haec a M. Tullio sumpsisse sufficiat. Ad nibus hoc inspiciendum est modo. M. enim Tullius causarum partes constitutiones esse demonstrat eo loco quo contra Hermagoram nititur, dicens, quod si generis causae paresse designans. Quare de re multa quaestio est, quomodo enim partes esse putabantur causfieri potest, ut in una causa plures constitutiones sint? nam species sibimet impermixtae sunt. At veniunt in causam plurimae constitutiones: non sunt igitur partes causarum, ve
Abbreviated transcription (Latin):
diriuat᷑. Aut enĩ concedit᷑ c̾men. aut remouet᷑ aut
refertur. aut quod ẽ ultimũ comꝑatur. ¶ Conceditur
cum nulla introducit᷑ sacti defensio. s uenia postulat᷑.
Id duobꝰ modis seri potest: si dep̃ceris aut spurges. De¬
p̃caris cum nichil excusationis attuleris. Purgas cũ
facłi culpa in his asscribit᷑ quibꝰ obsisti obiuariq ñ
possit. Neq tam̃ ꝑsone sint. Id enĩ in aliam constituti¬
onem cadit. Sunt uͦ hec inprudentia casus. neces¬
sitas. Remouet᷑ uͦ crim̃ cum ab eo qui incessit᷑ mali
pot̾. si aut causa referat᷑ aut factum. Causa refer¬
tur cum aliena potestate aliqͥd factum ẽẽ contendr̃
factum ũ cum alius aut potuisse aut debuisse face.
demonstrat᷑. Atq in his maxime ualent. si eiꝰ nõis in
uos intendat᷑ actio. qd̾ ñ fecerimꝰ id quod oportinit
sieri. Refert᷑ crimen. cum iuste in aliquẽ facinꝰ cõmissũ

Expanded text:
derivatur: aut enim conceditur crimen, aut removetur, aut derivatur: aut enim conceditur crimen, aut removetur, aut refertur, aut, quod est ultimum, comparatur. Conceditur crimen, cum nulla introducitur facti defensio, sed venia postulatur. Id fieri duobus modis potest, si depreceris, aut purges. Deprecaris, cum nihil excusationis attuleris; purgas, cum facti culpa his ascribitur quibus obsisti obviarique non possit, neque tamen personae sint, id enim in aliam constitutionem cadet. Sunt vero haec imprudentia, casus, atque necessitas. Removetur vero crimen, cum ab eo qui incessitur tranpotest, si aut causa removeatur, aut factum. Causa removetur, cum aliena potestate aliquid factum esse contenditur. Factum vero cum alius, aut potuisse, aut debuisse facere demonstratur. Atque haec in his maxime valent, si eius nominis in nos intendatur actio, quod non fecerimus id quod oportuit fieri. Refertur crimen cum iuste in aliquem facinus commissum
Abbreviated transcription (Latin):
tatur an sit. quid sit. quale sit. Et p̃ter hoc: an
iure ł more possit exerceri iudicium. S si factum
ł res que intendit᷑ ab adu̾sario negat᷑. questio est
utrũ sit ea quȩ comecturalis constitutio noĩatur.
est. disfinitiua dr̃ ꝯstitutio. at si ⁊ eẽ constiterit. &. de
rei difsinicione conueniat.s quale sit inquirat᷑. tunc
tur. In hac uͦ questione ⁊ qualitatis & quantitatis. & cõ¬
formam in płã necẽẽ: hanc constitutionẽ menbra
tate ꝓpositi. aut in p̃sens. aut infuturum. Si inp̃¬
teritum iudicialis constitutio nuncupat᷑. Si p̃sen¬
tis uel futuri tẽpis teneat questionẽ negotialis dr̃
Iuriditialis uͦ. cuꝰ in qui sitio p̃teritum respicit tempꝰ.
auabus partibꝰ segregat᷑. Aut enĩ inipso facto us defen¬
sionis inẽ ot absoluta qͦlitas nuncupat᷑. aut extrinsecꝰ
assumit᷑. ⁊ assũptiua dr̃ constitutio. S ħ in partes .ii.

Expanded text:
tatur an sit, quid sit, quale sit, et praeter haec, an tatur an sit, quid sit, quale sit, et praeter haec, an iure vel more possit exerceri iudicium. Sed si factum vel res quae intenditur, ab adversario negetur, quaestio est utrum sit, ea coniecturalis constitutio nominatur.est, diffinitiva dicitur constitutio. At si et esse constiterit, et de rei diffinitione conveniat, sed quale sit inquiratur, tunc tur. In hac vero quaestione et qualitatis et quantitatis et comformam in plura necesse est hanc constitutionem membra tate propositi, aut in praesens, aut in futurum. Si in praeteritum, juridicialis constitutio nuncupatur. Si praesentis vel futuri temporis teneat quaestionem, negotialis dicitur. Juridicialis vero cujus inquisitio praeteritum respicit, duabus partibus segregatur: aut enim in ipso facto vis defensionis inest, et absoluta qualitasassumitur, et assumptiva dicitur constitutio. Sed haec in partes quatuor
Abbreviated transcription (Latin):
seleges quedam contrarietate dissentiunt.
quas cum ex aduersa parte defendant. fatũt
controuersia. atq uocant hic statꝰ legis contrarie
Tercio cum scriptum de quo contendit᷑. sententiã
claudit ambignam. hec suo noĩe ambiguitas nun¬
cupat᷑. Quarto uͦ cum ex eo qđ scriptumẽ aliud nõ
scriptum intelligit᷑. qđ qi ꝑ ratiotinationẽ ⁊ quan¬
aam silłi consequentiam inuestigatur. rõcinatuᷤ
leuis anat᷑a clarescat. nisi diffõe detracta sit. hic
uocat᷑ finis inscripto. Quos om̃s a se differi ñ est¬
nr̃is oꝑis uerũ rethorici demonstrare. ħ enĩ specu¬
landa doctis. ñ rudibꝰ discenda ꝓponimꝰ quamuis
de carum diffr̃a intopicoꝵ conm̃tis ꝑ transitum dis¬
seruerim. ¶ Carum aũt constitutionũ quȩ p̃ter
scriptum in ipsarum rerum contentione sunt posite
ita differentiȩ segregant᷑. ut rerũ quoꝙ ipsarũ na¬
tura diuisaẽ. In omni enĩ rethorica questione dubi¬

Expanded text:
se leges quadam contrarietate dissentiant, se leges quadam contrarietate dissentiant, quas cum ex adversa parte defendunt, faciunt controversiam: atque hic vocatur status legis contrariae. Tertio, cum scriptum, de quo contenditur, sententiam claudit ambiguam: haec suo nomine ambiguitas nuncupatur. Quarto vero, cum ex eo quod est scriptum, aliud non scriptum intelligitur: quod quia per ratiocinationem et quamdam syllogismi consequentiam investigatur, ratiocinatile ius et natura clarescit, nisi diffinitione detecta sit; hic vocatur finis in scripto. Earumnostri operis, verum rhetorici demonstrare; haec enim speculanda doctis non rudibus discenda proponimus, quamvis de eorum differentia in Topicorum commentis per transitum disseruimus. Earum autem constitutionum quae praeter scriptum in ipsarum rerum contentione sunt positae, ita differentiae segregantur, ut rerum quoque ipsarum natura diversa est. In omni enim rhetorica quaestione dubi
Abbreviated transcription (Latin):
quatur. disponat. meminĩt ꝓnuntiat. nichil agat ora¬
tor. eodemq modo & reliqu e. fere partes instru¬
menti ui hñt om̃s rethorice partes frustra sint. Epꝰ
pediant oratorẽ quo minꝰ ꝑsuadeat. facto officio. Is
suo fine contentam honore uacuauit. hec uͦ ita sũt
mixta ut rethorica insit sp̃ebꝰ spẽs in sint causis.
Causarũ uͦ partes. statꝰ eẽ dicunt᷑. Quos ã alĩis no¬
mmibꝰ tũ constitutiones. tũ gestiones nõiate libet
Que qͥdem diuidunt᷑ ita ut rerum quoq natura
diuisa est.S a principio questionũ diffr̃as ordi¬
amur. Qm̃ rethorice questiones circũstantiis
innolute sunt omnes aut inscripti alicunis
controuersia u̾sant᷑. aut pͥt scriptum ex re
ipsa sumunt contemptionis exordium. Et a¬
le quidẽ questiones que inscripto sunt: quin¬
q modis fieri possunt. Uno quidẽ cũ hic scrip¬
toris uerba defendit. ille sententiã. Atq hiẽ
apellatur: scriptum q. uoluntas. Alio u̾ sunt᷑

Expanded text:
quatur, disponat, meminerit, pronuntiet, nil agat orator. Eodemque modo eae quae fere partes instrumenti, nisi habeant omnes orationis partes, frustra sunt. Hujus mpediant oratorem quominus persuadeat, factetoricam suo fine contentam, honore vacuavit. Haec quidem ita sunt mixta, ut rhetorica insit speciebus, species vero insint causis. Causarum vero partes status esse dicuntur: quos etiam aliis nominibus tum constitutiones, tum quaestiones nominare licet: qui quidem dividuntur ita, ut rerum quoque natura divisa est. Sed a principio quaestionum differentias ordiamur, quoniam rhetoricae quaestiones circumstantiis involutae sunt omnes, aut in scripti alicujus controversia versantur, aut praeter scriptum ex re ipsa sumunt contentiones exordium. Et illae quidem quaestiones, quae in scripto sunt, quinque modis fieri possunt. Uno quidem, cum hic scriptoris verba defendit, et ille sententiam; atque hic appellatur scriptum et vo
Abbreviated transcription (Latin):
habet aliquẽ pret̾ adu̾sarium iudicem qui in utrosq
disceptet. Dialeticauͦ ille fert sententiam qͥ aduer¬
sarius sedet. Abad u̾sario enĩ responsio uelutique¬
dam sententia. subtilitate int̾rogationis elicit᷑. Quȩ
cum ita sint: omis earum differentia ł in mat̾ia ł in
usu. ł in fine ÷ constituta. In mat̾ia qd thesis atq hi¬
rogatione. illa ꝑpetua oratione disceptat. Uelquod
extorquere conat᷑. Quibꝰ ita paulo postersꝰ ⁊ questi¬
ones rethoricas que in constitutionibꝰ posite sunt
⁊ ꝓprũ gen̾is enume rabimꝰ locos. Nunc paulisꝑ
uidet᷑ mͥ de tota ad modũ breuit̾ facultate trac¬
tandum. Magnũ opus atq difficile. Quanta t.
sibimet ars rethorica cognatione iungat᷑: ñ facile
queat. ne dum sit facile reꝑtii. de cusꝰ qdem rei tra¬
dicionẽ nichil ab antiquis p̃ceptionibꝰ accepimꝰ. De
uno quoq enĩ p̃cipiunt nichil de cõmuni laboran¬

Expanded text:
habet alium praeter adversarium judicem, qui inter utrosque habet alium praeter adversarium judicem, qui inter utrosque disceptet. Dialectico vero ille fert sententiam, qui adversarius est. Ab adversario enim responsio veluti quaedam sententia subtilitate interrogationis elicitur. Quae cum ita sint, omnis earum differentia, vel in materia, vel in usu, vel in fine est constituta: in materia, quia thesis atque hy, quod haec interrogatione, illa perpetua oratione disceptat, vel quod extorquere conatur. Quibus ita praecognitis paulo pones rhetoricas quae in constitutionibus positae sunt, et proprii generis enumerabimus locos. Nunc paulisper mihi videtur de tota admodum breviter facultate tractandum magnum opus atque difficile. Quanta enim sibimet ars rhetorica cognatione iungatur, non facile queat, nedum sit facile repertu. De cuius quidem rei traditione nihil ab antiquis praeceptoribus accepimus. De unoquoque enim praecipiunt, nihil de communi laboran
Abbreviated transcription (Latin):
efficatiꝰ aggredi posse arbitranur. si ab ipsa faculta¬
tum natura diputandi sumamꝰ exordium. Ostensa
enĩ dialetice ac rethorice similitudine. acdissimili¬
discrepantiasq ducamꝰ. dialetica gͥ facultas thesis
stantie uͦ sunt. quis qͥd. ubi quando. cur. quomͦ qui¬
bus adminiculis. Rufsus dialetica qͥdẽ si quando cur¬
cuinstantias ł uti ꝑ sonam factumq aliquod adduspu¬
tationem sumit ñ principalit᷑. S omnẽ eius uim ad
thesim de qua disserit transfert. Rethorica ũ si the¬
sim assũpserit: ad hipotesim trahit. & utraq quidẽ
suam mat̾iam tractat. S. alteriꝰ assumit. ut ꝓmore i
sua mat̾ia facultate uitat᷑. Rursus dialetica int̾roga¬
tione & responsione constricta est Rethorica uͦ rem
ꝓpositam ꝑpetua oratione decurrit. Item dialetica
ꝑfectis utit᷑ silłis. Rethorica entimematũ breuita¬
te contenta ẽ. Illud &̃ differentiã facit qđ rethor

Expanded text:
efficacius aggredi posse arbitramur, si ab ipsa facultaefficacius aggredi posse arbitramur, si ab ipsa facultatum natura, disputandi sumamus exordium. Ostensa enim dialecticae ac rhetoricae similitudine ac dissimilidiscrepantiasque ducamus. Dialectica facultas igitur thesim stantiae vero sunt: quis, quid, ubi, quando, cur, quomodo, quibus adminiculis. Rursus dialectica quidem si quando circumstantias, veluti personam factumve aliquod ad disputationem sumit, non principaliter, sed omnem ejus vim ad thesim, de qua disserit transfert. Rhetorica vero si thesim assumpserit, ad hypothesim trahit, et utraque suam quidem materiam tractat, sed alterius assumit, ut proniore in sua materia facultate nitatur. Rursus dialectica interrogatione ac responsione constricta est. Rhetorica vero rem propositam perpetua oratione decurrit. Item dialectica perfectis utitur syllogismis. Rhetorica enthymematum brevitate contenta est. Illud etiam differentiam facit, quod rhetor
Abbreviated transcription (Latin):
uuta. ut si ñ ꝑuenerimꝰ in dicendo qđ uolumꝰ: pars par¬
ua uitȩ ꝑfectissime desidet᷑. & uiam quam sequamur
habemus. ꝓpterea qđ inhis libris nichil p̃teritũ est.
rethorice p̃ceptionis. Demonstratum est emi quo¬
mͦ res in omnibꝰ gn̾ibus causarum inueniri oporteat
Oictum: quo pacto eas disponẽ conuenit. Traditumẽ
qua ratione ẽẽt ꝓnuntiandum. Preceptum ẽ qua ua
meminisse possimus. Demonstratum ẽ quibꝰ modis
ꝑfecta locutio cõꝑaret᷑. Que sic sequamur: acute &
cito reꝑiemus. distincte & orainate disponemꝰ graui¬
ter & uenuste ꝓnuntiabimꝰ. firme & ꝑpetue memineri¬
mus ornate & suauit̃ eloquem᷑. Ergo amplius in re
thorica arte nichil est. hec onmia adipiscemur si rati¬
ones p̃ceptionis diligentia consequeiur exercitatio
i quis oꝑis titulum diligens examinator
inspiciat cum de topicis differentiis con¬
scribamꝰ. ñ id a nobis tanttum expectare
ut daleticos locos a rethoricis segregemꝰ. quod nos

Expanded text:
 non pervenerimus in dicendo quo volumus, parva pars vitae perfectissimae desideretur; et viam quam sequamur, habemus, propterea quod in his libris nihil praeteritum est rhetoricae praeceptionis. Demonstratum est enim, quomodo res in omnibus generibus causarum invenire oporteat; dictum est, quo pacto eas disponere conveniat; traditum est, qua ratione esset pronuntiandum; praeceptum est, qua via meminisse possemus; demonstratum est, quibus modis perfecta elocutio conpararetur. Qua si sequimur, acute et cito reperiemus, distincte et ordinate disponemus, graviter et venuste pronuntiabimus, firme et perpetue meminerimus, ornate et suaviter eloquemur. Ergo amplius in arte rhetorica nihil est. Haec omnia adipiscemur, si rationes praeceptionis diligentia consequemur exercitatioi quis operis titulum diligens examinator inspiciat, cum de Topicis differentiis conscribamus, non id a nobis tantum exspectare ut dialecticos locos a rhetoricis segregemus, quod nos
Abbreviated transcription (Latin):
sactum dictum ue ꝑsone ꝑꝑ qđ in iudicium uoca¬
tur. Itaq inhis duobꝰ om̃is iocoꝵ rano constituta
est. Que enĩ hñt rep̃hensionis occasionẽ: eadẽ
nisi omimo ad iexcusabilẽ partẽ u̾gunt. defen¬
sionis copiam subministrant. Ex eiusdem ent̃ lo
cis accusatio defensio ꝙ consistit. Si g ꝑsona iniu¬
dicium uocat᷑. neq factum dictum ue uillum repre¬
hendit᷑: causa eẽ ñ poterit. Nec uͦ dictum factũ¬
ue aliqͥd iniudicium ꝓferri pot̃. si ꝑsona ñ extet

Expanded text:
 quod in judicium vocatur. Itaque in his duobus omnis locorum partitio constituta est: quae enim habent reprehensionis occasionem, eadem nisi omnino ad inexcusabilem partem vergunt, defensionis copiam subministrant: ex eisdem enim locis omnis accusatio defensioque consistit. Si igitur persona in judicium vocatur, neque factum dictumve ullum reprehenditur, causa esse non poterit. Nec vero factum dictumve aliquod in judicium proferri potest, si persona non e
Abbreviated transcription (Latin):
accõmodatio. Memoria÷ firma animi rerũ ⁊ u̾boꝵ ⁊ dis¬
posicionis ꝑceptio. Ptonunciatio ẽ uocis uultus gestus
moderatio cum uenustate hec omnia tͥibꝰ rebus assẽqͥ
poterimus. Arte imitatione. exercitatione. Ars ẽ p̃cep¬
cio que dat certam uiam rationẽq dicendi. Imitatio:
qua mpellimur cũ diligenti ratione. ut aliquoꝵ similes
indicendo ualeamus eẽ. Exercitatio ẽ. assiduus usus
consuetudoq dicendi. Qm̃ gͦ demonsitatũ ẽ quas cau¬
sas oratorẽ recipere quasq res habere conueniat: nc̃ quẽ¬

Expanded text:
adcommodatio. Memoria est firma animi rerum et verborum et disadcommodatio. Memoria est firma animi rerum et verborum et dispositionis perceptio. Pronuntiatio est vocis, vultus, gestus moderatio cum venustate. Haec omnia tribus rebus adsequi poterimus: arte, imitatione, exercitatione. Ars est praeceptio, quae dat certam viam rationemque dicendi. Imitatio est, qua inpellimur cum diligenti ratione ut aliquorum similes in dicendo valeamus esse. Exercitatio est adsiduus usus consuetudoque dicendi. Quoniam ergo demonstratum est, quas causas oratorem recipere quasque res habere conveniat, nunc, quem
Abbreviated transcription (Latin):
re incipiemus. S si te unum illud monuerimus. artem: ars¬
sine assiduitate dicendi ñ multum iuuare ut intelligas
hanc rationẽ preceptionis adexercitationẽ accõmodari
oportere.
Ratoris officiũ ẽ dehis rebꝰ posse dicere que resad
usum ciuilem. moribꝰ ⁊ legibus constitute sunt.
cum assensione auditoꝵ quo ad eius fieri poterit. Tria
genera sunt causarum quȩ recipere debet orator. Demõ
u̾sia. & quod habet accusationem. aut peticionẽ cum
defensione. Hc̃ quas res habere oratorẽ oporteat doce¬
bunus. Deĩ quomͦ has causas tractari conueniat. osten
onem. elocutionẽ memoriam pronunciationẽ. Inuentio
ẽ excogitatio rerũ uerarum aut ueri similiũ que cau¬
sam ꝓbabilem reddant. Disposicio ẽ ordo & distribu¬
cio rerũ quȩ demonstrat quid qͥbꝰ locis sit collocandũ.
Elocutio ẽ idoneoꝵ u̾boꝵ & sententiarũ admuentionẽ

Expanded text:
re incipiemus, sed si te unum illud monuerimus, artem re incipiemus, sed si te unum illud monuerimus, artem sine adsiduitate dicendi non multum iuvare, ut intellegas hanc rationem praeceptionis ad exercitationem adcommodari oportere. CAPUT 2 Oratoris officium est de iis rebus posse dicere, quae res ad usum civilem moribus et legibus constitutae sunt, cum adsensione auditorum, quoad eius fieri poterit. Tria genera sunt caositum est, quod habet accusationem, aut petitionem cum defensione. Nunc quas res oratorem habere oporteat, docebimus, deinde quo modo has causas tractari conveniat, ostendonem, elocutionem, memoriam, pronuntiationem. Inventio est excogitatio rerum verarum aut veri similium, quae causam probabilem reddant. Dispositio est ordo et distributio rerum, quae demonstrat, quid quibus locis sit conlocandum. Elocutio est idoneorum verborum et sententiarum ad inventionem