comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pastorem. & coepit doce¬
re illos multa. Quo mo¬
do misertus sit suꝑ eos. ma¬
theus ex ponit plenius di¬
c̃s & misertus ẽ eis &cura¬
uit languidos eoꝵ. ⁊ Hoc
est enĩ ueraciter paupe¬
rum. & non habentẽ pasto¬
rem misereri: & uiam eis
ueritatis docendo aperire:
& molesti as corporales medi¬
cando auferre. ⁊ Sed & ĩeiu¬
nis reficiendo adlaudem su¬
perne largitatis animare.
qđ &iam sequentia lectio¬
nis huius eũ fecisse comme¬
morant. Temptat autẽ
sidẽ turbarum & ꝓbatum
digna mercede. reconpen¬
sat. ⁊ Petendo enĩ solitudinẽ
Ansequi curent & plor&
ille sequendo: & non in ium̃¬
tis Aut inuehiculis diuer¬
sis sed ꝓprio labore pedum
iter arripiendo desesti: quan¬
tã salutis sue curã gerant
ostendunt. ⁊ Russum ipse
ut potens piusq saluator
ac medicus excipiendo. fati¬
gatos. docendo inscios. sanan¬
do egrotos. recreando ie iu¬
nos: quantũ deuocione cre¬
dentiũ delectetur insinuat.

Expanded text:
pastorem, et coepit docepastorem, et coepit docere illos multa. Quomodo misertus sit super eos, Matthaeus exponit plenius dicens: Et misertus est eis, et curavit languidos eorum. Hoc est enim veraciter pauperum et non habentium pastorem misereri, et viam eis veritatis docendo aperire; et molestias corporales medicando auferre; sed et jejunos reficiendo ad laudem supernae largitatis animare. Quod etiam sequentia lectionis hujus eum fecisse commemorant. Tentat autem fidem turbarum, et probatam digna mercede recompensat. Petendo enim solitudinem an sequi curant explorat. Illae sequendo, et non in jumentis aut vehiculis diversis: sed proprio labore pedum iter arripiendo deserti, quantam salutis suae curam gerant ostendunt. Rursum ipse, ut potens piusque salvator ac medicus, excipiendo fatigatos, docendo inscios, sanando aegrotos, recreando jejunos, quantum devotione credentium delectetur, insinuat.
Abbreviated transcription (Latin):
gatur. quanto minus in¬
lecebris animȩ suȩ carnis
studendi facultas adẽ. quin
potius a quib uerbũ fidei
& salutare ministerium. opor¬
tune in portune exigit᷑.
Hoꝵ animus consequent̃
ad agenda semꝑ & cogi¬
tando cȩlestia suc cendit᷑
ne ea quȩ uerbis do cent
factis inpugnent.
Et as cendentes in naui
abierunt indesertum
locum seorsum. N on dis¬
cipuli soli. sed ad sumpto
dño ascender̃ in nauem.
& lo cum p&iere desertũ.
ut euange lista matheus aꝑ¬
te demonstrat. Et ui¬
derunt eum abe untes.
& cognouerunt multi. &
pedes tres & de omnib:¬
Dum pedes tres eos p̃uens¬
se dicuntur. ostenditur
quia non alium maris siue
ior clanis ripam nauigio
ꝑuenerunt dispłi cum dnõ
sed transito naui aliquo
freco aut. stagnao ꝓximos
eius dẽ regionis locos ad¬
ierunt. quo &iam indig¬
ne pedes tres ꝑ uen̾ire po¬
terant. Et exiens uidit
turbam multã iħs. & miser¬
tus ẽ super eos qui erant
sicut oues nonhabentes

Expanded text:
gatur: quanto minus ilgatur: quanto minus illecebris animae sive carnis studendi facultas adest? Quin potius a quibus verbum fidei et salutare ministerium opportune importune exigitur, horum animus consequenter ad agenda semper et cogitanda coelestia succenditur, ne ea quae verbis docent, factis impugnent. Et ascendentes in navem, abierunt in desertum locum seorsum. Non discipuli soli, sed assumpto Domino ascenderunt in navem, et locum petiere desertum, ut evangelista Matthaeus aperte demonstrat. Et viderunt eos abeuntes, et cognoverunt multi, et pedestres de omnibDum pedestres eos praevenisse dicuntur, ostenditur quod non in aliam maris sive Jordanis ripam navigio pervenerunt discipuli cum Domino, sed cum transito navi aliquo freto aut stagno, proximos ejusdem regionis locos adierunt, quo etiam indigenae pedestres pervenire potuerunt. Et exiens, vidit turbam multam Jesus et misertus est super eos, qui erant sicut oves non habentes
Abbreviated transcription (Latin):
facit requi &ionis ipsoꝵ
sed & mystice grã signfi¬
cationis. quia uidelic& de¬
relicta iudea quȩ proph&iȩ
sibi caput noncredendo. ab¬
stulerat. indeserto ecclesiȩ
quȩ uirum non habuerat.
uerbi e&̃ cybaria creden¬
tib: quasi epulas panum lar¬
giturus & piscium. Ibi &¬
enim predicatores scĩ. qui
apud iudeam non creden¬
tẽ & contradicentẽ. ali:¬
quã diu gra ui tribulati¬
o num sarcina premebant᷑.¬
requiem nactisunt de con¬
lata gentib gr̃ã fidei. Quȩ
aũ ne cessitas fuerit con¬
cedende requiei. discipłis
sub sequent᷑ ostenditur.
cum dicit᷑. Erant aũ
qui ueniebant & rediebaa
multi. & nec manducandi
spacium habebant. Ubi
magna temporis illius
felicitas delabore docenti¬
um. simul & discentium
studio de monstratur.
Quȩ utinam nr̃o in euore¬
dir& ut tanta ministris
uerbi frequentia fidelium
in siftat auditoꝵ. quȩ nec
liberum eis curandi corpo¬
ris spatium concedat.
Nam quib: ne cessaria cu¬
randi corporis onera ne¬

Expanded text:
t requietionis ipsorum: sed et mysticae gratia significationis, quia videlicet derelicta Judaea, quae prophetiae sibi caput non credendo abstulerat, in deserto Ecclesiae quae virum non habuerat, verbi esset cibaria credentibus, quasi epulas panum largiturus et piscium. Ibi etenim praedicatores sancti, qui apud Judaeam non credentem, et contradicentem, aliquandiu gravi tribulationum sarcina premebanturequiem nacti sunt de collata gentibus gratia fidei. Quae autem necessitas fuerit concedendae requiei discipulis, subsequenter ostenditur, cum dicitur: Erant enim qui veniebant, et redibant multi, et nec manducandi spatium habebant. Ubi magna temporis illius felicitas de labore docentium simul et discentium studio demonstratur, qui utinam nostro in aevo rediret, ut tanta ministris verbi frequentia fidelium desistat auditorum, quae nec liberum eis curandi corporis spatium concedat. Nam quibus necessaria curandi corporis hora ne
Abbreviated transcription (Latin):
nem aũ minui. Illum aũ
qui proph&ca estimabatur
xpm̃ cog nosci. & eum
qui xp̃s p̃ uir tutum sub¬
limitate putabatur.
cursorẽ decebat intel¬
legi. quod ipsum quoq:
distinatio ne tẽporis. quo
uterq illoꝵ natus ẽ. satis
aꝑte signatum ẽ. Quia
iohannes quidẽ quẽ opor¬
tebat minui. iũ diurnũ
lum̃ de crescere incipit
natus ẽ. Dñs aũ qui uera
lux mundi ẽ. eo anni tẽ¬
pore quo dies crescere in¬
cipit. luciflua nobis suȩ
dona natiuitatis ex hibuitt

Expanded text:
nem autem minui; illum autem nem autem minui; illum autem qui Propheta aestimabatur, Christum cognosci, et eum qui Christus pro virtutum sublimitate putabatur, cursorem decebat intelligi, quod ipsum quoque distinctione temporis quo uterque illorum natus est, satis aperte signatum est: qui Joannes quidem quem oportebat minui, cum diurnum lumen decrescere incipit natus est, Dominus autem qui vera lux mundi est, eo anni tempore, quo dies crescere incipit, luciflua nobis suae dona nativitatis exhibuit;
Abbreviated transcription (Latin):
tatus. quia hoc discum¬
bentes putabant. Dissimu¬
lator enim mentis sue.
& artifex homicida tris¬
ticiam preferebat infacie
cum l&itiã haber& inm̃te :
Scelusq excusat iuram̃to
ut subͦ casione pi&atis im¬
pius fier&: quod aũ sub¬
icit. & propt̃ simul recũ¬
bentes. uult om̃s sceleris
sui eẽ consortes. ut in lux¬
urioso inpuroq conuiuio
cruente ȩpulȩ deferent :
Et adtulit caput eius
in disco. & dedit illud
puellȩ & puella dedit ma¬
trisuȩ. Noc iuxta lit terã
factum sit. nos aũ usq ho¬
die cernmus incapite io¬
rum ẽ ꝑdidisse. Aliter de¬
collatio iohans minorati¬
onẽ fame illius. qua xp̃s
apopulo credebat᷑ insinu¬
at. Sicut ex altatio incru¬
ce dñi saluatoris profec¬
tum de signabat fidei. qui
proph&a eẽ putabatur.
dĩ filius a cunctis fidelib
ẽ. agnitus. minutus ergo
capite iohannes. ex altatus
E incruce dñs. Quia sic̃
idem iohannes ait. Illũ
opor tebat crescere:. io han¬

Expanded text:
tatus, quia hoc discumtatus, quia hoc discumbentes putabant. Dislator enim mentis suae et artifex homicida, tristitiam praeferebat in facie, cum laetitiam haberet in mente. Scelusque excusat juramento, ut sub occasione pietatis, impius fieret. Quod autem subjicit: Et propter simul recumbentes, vult omnes sceleris sui esse consortes, ut in luxurioso impuroque convivio, cruentae epulae deferrentur. Et attulit caput ejus in disco, et dedit illud puellae, et puella dedit matri suae. Hoc juxta litteram factum sit, nos autem usque hodie cernimus in capite Jorum est, perdidisse. Aliter: Decollatio Joannis minorationem famae illius, qua Christus a populo credebatur, insinuat, sicut exaltatio in cruce Domini Salvatoris, profectum designabat fidei, quiPropheta esse putabatur Dei filius a cunctis fidelibus est agnitus. Minutus ergo capite Joannes, exaltatus est in cruce Dominus, quia sicut idem Joannes ait, illum oportebat crescere, Joan
Abbreviated transcription (Latin):
ex cusatur herodes quod
ad hoc forte iurauit ut fu¬
ture occisioni ma chinas
preparar&. Alio quin
si obius iuran dum fecisse
sedicit. si patrissimatris
postulass& interitum. fac¬
turus fuerat annon : quod
in:ẽ repudiaturus fuit.
conđempnere debuit. &
in proph&ca. Quȩ cum
ex issec. dix̃ matrisuae .
quid p&am.⁊ & illa dixit:
caput iohannis baptistȩ
& c&. Herodias timens
ne herodes ali quant᷑o re¬
sipiscer&. uel philippo
fratri amicus fier&. atq:
inlicite nuptie repudio
soluerentur. mon& filiã
ut in ipso statim conuiio
caput iohannis postol&.
digne operi saltationis dig¬
num sanguinis prȩmium.
Et contristatus rex prop
ter ius iurandum & prop¬
t̃si mul re cumbentes. no¬
luit eam contristare. sed
misso speculatore prece¬
pit ad ferri caput eius
&udinis scripturarum ẽ
ut opinionẽ multoꝵ. sic nar¬
r& historicus. quomodo
eo tempore ab omnib cre¬
debat̃. Si cut ioseph ab
ipsa quoq maria appella¬
tur. pater iħu. Ita & nunc
hero des dicitur contris¬

Expanded text:
excusatur Herodes, quod ad hoc forte juravit, ut futurae occasioni machinas praepararet. Alioquin si ob hoc jusjurandum fecisse se dicit, si patris, si matris postulasset interitum, facturuin se ergo repudiaturus fuit, contemnere debuit et in propheta. Quae cum exisset, dixit matri suae: Quid petam? Et illa dixit: Caput Joannis Baptistae, etc. Herodias timens ne Herodes aliquando resipisceret, vel Philippo fratri amicus fieret, atque illicitae nuptiae repudio solverentur, monet filiam, ut in ipso statim convivio caput Joannis postulet, digno opere saltationis, dignum sanguinis praemium! Et contrter iusiurandum et propter simul recumbentes noluit eam contristare sed misso speculatore praecepit adferri caput eius etudinis Scripturarum est, ut opinionem multorum sic narret historicus, quomodo eo tempore ab omnibus credebatur. Sicut Joseph ab ipsa quoque Maria appellatur pater Jesu, ita et nunc Herodes dicitur contris
Abbreviated transcription (Latin):
salus ostenditur. generis
humani. quȩ dñõ in carne
ueniente ita dispensataẽ ut
primo aliquĩ ex isrł adfi¬
dem uenirent. de inde ple¬
nitudo gentium intrar&.
ac sic omnis isrł saluus fie¬
r&: Quis ergo archisana¬
gogus iste qui ad dnm̃ pro
filia rogaturus aduenit.
melius quã ipse morses in¬
tellegitur. Unde bene iai¬
rus. id ÷ in luminans. siue
in luminatus uocatur: Qui¬
a qui accepit uerba uitȩ
dare nobis. & ꝑhȩc c&eros
quo uitalia monita scribe¬
re uel docere poss& inlum¬
incarne dnm̃ humili corde¬
se eius potentiȩ sub didit.
quẽ ita cirtafinem scłi. hon¬
nem incarnandum eẽ cog¬
nouit. ut a&ernum ante
omne scłm dm̃ existire
non dubitar&. Si enim
caput xp̃i ds̃ pedes eius
quid aptius quã ad sump¬
ta humanitas. qua terram
nr̃ȩ mortalitatis t&igit
accipiendisunt. & proci¬
dere archisinagogum ad
pedes ihũ ẽ. Legis latorẽ
cũ tota progenie patrum
mediatorẽ dĩ & hominum
longe sibi dignitatis gloria.

Expanded text:
salus ostenditur generis salus ostenditur generis humani, quae Domino in carne veniente ita dispensata est, ut primo aliqui ex Israel ad fidem venirent, deinde plenitudo gentium intraret, et sic omnis Israel salvus fieret. Quis ergo archisynagogus iste, quid ad Dominum pro filia rogaturus advenit, melius quam ipse Moyses intelligitur. Unde bene Jairus, id est, illuminans, sive illuminatus vocatur, quia qui accipit verba vitae dare nobis, et per haec caeteros quo vitalia monita scribere vel docere possit, illumintrarese ejus potentiae subdidit: quem ita circa finem saeculi hominem incarnandum esse cognovit, ut aeternum ante omne saeculum Deum existere non dubitaret. Si enim caput Christi Deus, pedes ejus, quid aptius quam assumpta humanitas, qua terram nostrae mortalitatis tetigit, accipiendi sunt? Et procidere archisynagogum ad pedes Jesu, est legislatorem cum tota progenie patrum Mediatorem Dei et hominum longe sibi dignitatis gloria
Abbreviated transcription (Latin):
tellegas unum eoꝵ fuisse ꝑ¬
sonȩ alicuus clarioris &
famosioris quẽ regio illa
maxime dolebat. & pro
cuius salute plurimũ sata¬
gebat. Hoc uolentes sign fi¬
care duo euangelistę solũ
comme morandum iudica¬
uerunt. de quo facti huius
fama latius preclariusq fl¬
grauerat. sed & allegoriȩ su¬
ma concordat. quia sicut u¬
nus ademonio possessus. sic
& duo gentilis populi trps
non in conuenienter expri¬
munt. Nam cum tres fili
noȩ generauerit. unius so¬
lum familia in possessionẽ
ad scita est dĩ. ex duobus
reliquis diuersarum nati¬
onum quȩ idolis mancipa¬
rentur. procreati sunt po¬
Et uenit qui dam de archi¬
sinagogis nomine iairus
& uidens eum procidit ad
pe des eius. & c&era. In
hac lectione ubi archisi na
gogus saluare p&it filiam
suam. sed ꝑgente ad domũ
ro usa. mulier p̃ripuit sa¬
nitatẽ. ac de inde filia ar¬
chisinagogi ad optatam ꝑ¬
uenit sanitatẽ. immo dema¬
te reuocata ẽ aduitam.

Expanded text:
tellegas unum eorum fuisse ptellegas unum eorum fuisse personae alicuius clarioris et famosioris, quem regio illa maxime dolebat et pro cuius salute plurimum satagebat. hoc uolentes significare duo euangelistae solum commemorandum iudicauefama latius praeclariusque flagraverat. Sed et allegoriae summa concordat: quia sicut unus a daemonio possessus, sic et duo gentilis populi typum non inconvenienter exprimunt. Nam cum tres filios Noe generaverit, unius solum familia in possessionem ascita est Dei, ex duobus reliquis diversarum nationum quae idolis manciparentur, procreati sunt poEt venit quidam de archisynagogis nomine Jairus, et videns eum, procidit ad pedes ejus, etc. In hac legogus salvare filiam petit suam, sed, pergente ad domum rrhoissa mulier praeripit sanitatem, ac deinde filia archisynagogi ad optatam pervenit sanitatem, imo de morte revocata est ad vitam,
Abbreviated transcription (Latin):
se sensit hospitio bene dici
nil ominus se putauit pre¬
sentia grauari. Quid mihi
& tibi in quit uir dĩ. ingres¬
sus es adme ut rememora¬
rentur iniqui tates meȩ. &
occideres filium meum.
Cumq ascender& nauẽ
coepit illum deprecari.
quidȩ monio uexatus fue¬
rat ut eet̃ cum illo. & ñ
ad misit eum. sed ait illi
Uade indomũ tuam ad tuos.
& ad nuntia illis quanta tibi
dñs fecerit & misertus sit tui:
Haec ex illa apłi sententia rec¬
te possunt intellegi cũ ait.
dissolui & eẽ cum xp̃o mul¬
to magis optimũ. manere
incarne necessarium
propt̃ uos. ut sic quisque
intellegat postremissionẽ
peccatoꝵ redeundum eẽ
sibi in conscientiam bonam
& ser uiendum euangelio
propter alioꝵ &iam salutẽ
ut de inde cum xp̃o re qui¬
es cat. ne cum prȩ propere
glegat ministerium p̃ di¬
cationis. fraterne redemp¬
tioni ac com modatum.
Quod uero matheus duos
dic̃. ademonũ legione cu¬
ratos. Marcus aũ & lucas
unum comme morant . In¬

Expanded text:
s sensit hospitio benedici, s sensit hospitio benedici, nihilominus se putavit praesentia gravari. Quid mihi et tibi, inquit, vir Dei, ingressus es ad me ut rememorarentur iniquitates meae et occideres filium meum? Cumque ascenderet navim, coepit illum deprecari, qui a daemonio vexatus fuerat, ut esset cum illo: et non admisit eum, sed ait illi: Vade in domum tuam ad tuos, et annuntia illis quanta tibi Dominus fecerit, et misertus sit tui. Haec ex illa Apostoli sententia recte possunt intelligi cum ait, Dissolvi et esse cum Christo, multo magis optimum, manere carne, necessarium propter vos ; ut sic quisque intelligat post remissionem peccatorum redeundum esse sibi in conscientiam bonam, et serviendum Evangelio, propter aliorum etiam salutem, ut deinde cum Christo requiescat, ne cum praepropere gligat ministerium praedicationis fraternae redemptioni accommodatum. Quod vero Matthaeus duos dicit a daemonum legione curatos, Marcus autem et Lucas unum comme
Abbreviated transcription (Latin):
.y. conuer satione sanatum:
Sedere namq ad pedes dñi ẽ
eum a quo demonia exiera
eos quia peccatis correcti
fuerint. fixam̃tis intenti¬
one uestigia saluatoris sui¬
quȩ sequantur intueri. Ues¬
titum resumere ẽ. uir tutũ
studiaq uesani ꝑdiderant.
iam sanamente recipere.
Cui figurȩ apte congruit
illa dñi parabola inquare¬
diens ad patrem filius lux¬
driosus & prodigus mox
stola prima cumanulo in¬
duitur. manifeste insi nu
ans quia quisquis uero cor¬
de de ad missis penituerit.
potest donanti xp̃i gratia.
prima iusticiȩ opera dequi¬
b ceciderat: cum a nulo
in uio latȩ fidei recuperare .
& rogare eum coeperunt
ut disceder& a finib: eoꝵ
Con socii fragilitatis suȩ
gera seni presentia se dnĩ
iudicabant in dignos. non
capientes uerbum dĩ. nec in¬
firma adhuc mente pondus
sapientiȩ suftinere ualen¬
tes: quod & pebo ipsi iuso
piscium mira culo conti¬
gisse legitur: & uidua sa¬
reptena beati heliȩ cuius¬

Expanded text:
 conversatione sanatum.  conversatione sanatum. Sedere namque ad pedes Domini, est eum a quo daemonia exierant, eos qui a peccatis correcti fuerint, fixa mentis intentione vestigia sui Salvatoris quae sequantur intueri. Vestitum resumere, est virtutum studia quae vesani perdiderant, jam sana mente recipere. Cui figurae apte congruit illa Domini parabola, in qua rediens ad patrem filius luxuriosus et prodigus, mox stola prima cum annulo induitur, manians, quia quisquis vero corde de admissis poenituerit? potest donante Christi gratia prima justitiae opera de quibus ceciderant cum annulo inviolatae fidei recuperare. Et rogare eum coeperunt ut discederet a finibus eorum. Conscii fragilitatis suae Gerazeni, praesentia Domini se judicabant indignos, non capientes verbum Dei nec infirma adhuc mente pondus sapientiae sustinere valentes. Quod et Petro ipsi viso piscium miraculo contigisse legitur, et vidua Sarepthana B. Heliae cuju
Abbreviated transcription (Latin):
irent. nisi hoc illis benignus
ipse saluator p&entib:: quos
certe in abrssum poss& re¬
ligare conceder&. Rem ne¬
cessariam docere nos uolens.
ut scilic& nouerimus eos mul¬
tominus posse sua potestate
nocere hominibus. qui nec pe¬
coribus qualibus cuoq potu¬
erunt. Hanc autem potesta¬
tem ds̃ bonus occulta iusti
tia nobis dare potest: Qu
corum fugientes ista nunti¬
ant: Signi ficat quos clam &¬
iam primates impiorum
quandam xpianam legen
fugiant. potentiam tamen
eius ꝑ gentes stupendo &m
rando p̃dicare : Etegressisum
uidere quid ess& facti. & ue¬
niunt ad it̃m. &uident illum
qui ademonio uexabatur.
secdentem uestitum & sane
mentis & timuerunt. & c&era
In enangelio lucȩ scriptum est
sedentem ad pedes eius. signi¬
ficat aũ multitudinem ue¬
tusta sua uita delectatam ho¬
norare quidem sed nolle pati
xp̃ianam legem dum dicunt.
quod eam implere non possint:
Ad mirantes tamen fidelem
populum a pristina ꝑdita¬

Expanded text:
irent, nisi hoc illis benignus irent, nisi hoc illis benignus ipse Salvator petentibus, quos certe in abyssum posset relegare, concederet. Rem necessariam docere nos volens, ut scilicet noverimus eos multo minus posse sua potestate nocere hominibus, qui nec pecoribus qualibuscunque potuerunt. Hanc autem potestatem Deus bonus occulta justittia nobis dare potest, injcorum fugientes ista nuntiant, significat quosdam etiam primitates impiorum quanquam Christianam legem fugiant, potentiam tamen ejus pergentes stupendo et mirando praedicare. Et egressi sunt videre quid esset factum: et veniunt ad Jesum, et vident illum qui a daemonio vexabatur, sedentem, vestitum et sanae mentis, et timuerunt, etc. In Evangelio Lucae scriptum est, Sedentem ad pedes ejus. Significat autem multitudinem vetusta sua vita delectatam, honorare quidem, sed nolle pati Christianam legem, dum dicunt quod eam implere non possunt, admirantes tamen fidelem populum a pristina perdita
Abbreviated transcription (Latin):
flutis occasio preber&ur:
Pastores enim ista cernentes
statim nuntiant ciuitati .:
erubescat manicheus. side
eadem substantia. & ex eodẽ
auctore hominũ bestiarũq
sunt animȩ. quomodo ob
unius hominis salutem. duo
milia por corũ suffocantur
inquorum tam̃ interitu. fi¬
guralit̃ homines inmundi
uocis & rationis expertes
indicantur. qui in monte
suꝑbiȩ pascentes. lutulen¬
tis oblectantur in actibus.
Talib enim ꝑcultus idoloꝵ
possunt dȩ monia dominari.
N amnisi quis porci more uix¬
erit. non in eum diabolus
accipi& potestatem. autad
probandum tantum. non aũ
& adꝑdendum accipi&
Et exeuntes sps in mundi in¬
tro ierunt in por cos. & mag¬
no imp&u grex precipita¬
tus ẽ inmare ad duo milia.
& suffocatis inmari. Signi
tium a dominatione demo¬
nioꝵ. in abditis agunt sacri¬
legos ritus suos qui xpõ cre¬
dere noluerunt. cȩca & ꝓ¬
funda curiositate sum mer¬
si. Et notandum quod
sps inmundi nec inpor cos

Expanded text:
salutis occasio praeberetur. salutis occasio praeberetur. Pastores enim ista cernentes, statim nuntiant civitati. Erubescat Manichaeus. Si de eadem substantia et ex eodem auctore hominum bestiarumque sunt animae, quomodo ob unius hominis salutem duo millia porcorum suffocantur. In quorum tamen interitu figuraliter homines immundi, vocis et rationis expertes, judicantur, qui in monte superbiae pascentes, lutulentis oblectantur in actibus. Talibus enim per cultus idolorum possunt daemonia dominari. Nam nisi quis porci more vixerit, non in eum diabolus accipiet potestatem, aut ad probandum tantum, non autem ad perdendum accipiet. Et exeuntes spiritus immundi introierunt in porcos, et magno impetu grex praecipitatus est in mare et suffocati sunt in mari. Signiftium a dominatione daemoniorum, in abditis agunt sacrilegos ritus suos, qui Christo credere noluerunt caeca et profunda curiositate submersi. Et notandum quod spiritus immundi nec in porcos
Abbreviated transcription (Latin):
inihero solimã ẽ ꝑ gratiam
scĩ sp̃s. linguarum uari&as
adunata. & illa confusio
haec uisio pacis inter pr&atur.
quia uidelic& electos. inplu¬
rib linguis & agentib uꝵ
fides ac̃ pi&as toto orbe paci¬
ficando confirmat. reprobos
aũ plures secte quam lingue
dissociando confundunt.
t precabatur eum multum.
Inese expeller& extraregi¬
onem. In euangelio luce
Pita scriptum ẽ. & rogabant
eum ne imperar& illis. ut
in abrssum irent. Sciebant
ergo demones ali quando
futurum ut ꝑ aduentum dnĩ
mitterentur in abyssum. ñ
ipsi futura prediuinantes.
sed proph&carum dese dicta
recolentes. Ideoq: gloriam
dominici aduentus quamm¬
rabantur ad suam ꝑtimesce¬
bant tendere damnationẽ.
rat aũ ibi cirtamontẽ. grex
portorum magnus pascens
& deprecabantur eum sps
dicentes. mit te nos inpor¬
cos ut in eos introeamus
& concessit eis statimihũs
Ideo ꝑ misit quod p&ebant
dȩ monib: ut ꝑ inter fectio¬
nem por corum. hominib

Expanded text:
in Jerosolyma est per gratiam in Jerosolyma est per gratiam sancti linguarum varietas adunata. Et illa confusio, haec visio pacis interpretatur, quia videlicet electos in pluribus linguis et gentibus una fides ac pietas toto orbe pacificando confirmaautem plures sectae quam linguae dissociando confundunt. Et precabatur eum multum, ne se expelleret extra regionem. In Evangelio Lucae ita scriptum est, et rogabant eum ne imperaret illis, ut in abyssum irent. Sciebant ergo daemones aliquando futurum ut per adventum Domini mitterentur in abyssum, non ipsi futura praedivinantes, sed Prophetarum de se dicta recolentes, ideoque gloriam Dominici adventus quam mirabantur, ad suam pertimescebant tendere damnationem. Erat autem ibi circa montem grex porcorum magnus pascens. Et deprecabantur eum spiritus, dicentes: Mitte nos in porcos, ut in eos introeamus. Et concessit eis statim Jesus. Ideo permisit, quod petebant, daemonibus, ut per interfectionem porcorum, hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
abolo superemur. mox eiꝰ
la queos euitare satagamꝰ.
ne si aliquanto tardius eius
iuri resistatur laboriosius
quandoq pellatur.
Et interrogabat eum. Qđ
tibi nom̃ ẽ & dicit ei. Le¬
gio mihi nom̃ ẽ. quia multi
sumus. Non uelut inscius
nom̃ inquirit. sed ut con¬
fessa publice peste quam fu¬
rens tolerabat. uirtus cu¬
rantis gratior emicar& :
sed & nr̃ĩ temporis sacerdo¬
tes quipexorcismĩ granam
dȩ mones eicerenorunt.
Solent dicere. patientes
non aliter ualere curari
nisi quantum sapere poss.
omne quod ab inmundis
spiritib uisu. auditu. gus¬
tu. tactu. ł alio quo lib&
corporis aut animi sensu
uigilantes dor mientes ue
ꝑ tulerint confitendo pa¬
tenter exponant. Quod
significat populũ gentiũ.
non uni cui lib& sed innu¬
meris ac diuersis idolatri¬
ȩ cultib eẽ mancipatum.
Cui contra scriptum ẽ. qđ
multitudinis credentium
erat cor & anima una.
Unde bene inbabilonis con¬
structione. linguarum u¬

Expanded text:
abolo superemur, mox ejus abolo superemur, mox ejus laqueos evitare satagamus, ne si aliquanto tardius ejus viribus resistatur, laboriosius quandoque pellatur. Et interrogabat eum: Quod tibi nomen est? Et dicit ei: Legio nomen mihi est, quia multi sumus. Non velut inscius nomen inquirit, sed ut confessa publice peste quam furens tolerabat, virtus curantis gratior emicaret. Sed et nostri temporis sacerdotes, qui per exorcismi gratiam daemones ejicere norunt, solent non aliter valere curari, nisi quantum sapere possunt, omne quod ab immundis spiritibus, visu, auditu, gustu, tactu et alio quolibet corporis aut animi sensu vigilantes, dormientesve pertulerunt confitendo patenter exponant. Quod significat populum gentium non uni cuilibet, sed innumeris ac diversis idololatriae cultibus esse mancipatum, cui contra scriptum est, quod multitudinis credentium erat cor unum et anima una. Unde bene in Babylonis constructione linguarum u
Abbreviated transcription (Latin):
tur suo dignos intuitu.
ac miseratione iudicat.
ste aũ pauper clamauit
& dñs exaudiuit eum.
ulier aũ timens. & tre¬
mens. sciens quod factum
eẽt inse. uenit & procidit
ante eum & dixit ei om¬
nem ueritatẽ. Ecce
quo interrogatio dni ten¬
debat. ut ui delic& confi¬
tente palam muliere ueri¬
tatem suae diutinȩ infir¬
mitatis subitȩ credulitatis
diuinȩ propitiationis. ac
donatȩ sibi sanationis. &
ipsa certius confirmar&
infide & plurib salutis
& uitȩ preber&ur exem¬
plum : deniq sequitur. Ille
aũ dixit. filia fides tua te
saluam fecit. uade in pace
& esto sana a plagatua: I deo
filia quia fides tua te saluam
fecit. nec dix fides tua te
saluam factura ẽ. sed saluã
fecit. In eo enim quodcre¬
didisti iam salua facta es .:
Adhuc eo loquente ueniunt
ad archisinagogum dicentes
quia filia tua mortua ẽ.
quid ultra uexas magistrũ.:
Saluata aꝓfluuio sanguins
muliere mox filia archi¬
synagogi mortua nunciat᷑

Expanded text:
tur, suo dignos intuitu tur, suo dignos intuitu ac miseratione judicat. Iste autem pauper clamavit, et Dominus exaudivit eum. Mulier autem timens et tremens, sciens esset in se, venit et procidit ante eum, et dixit ei omnem veritatem. Ecce quo interrogatio Domini tendebat, ut, videlicet, confitente palam muliere veritatem suae diutinae infirmitatis, subitae credulitatis, divinae propitiationis, ac donatae sibi sanationis, et ipsa certius confirmaretur in fide, et pluribus salutis et vitae praeberetur exemplum. Denique sequitur: Ille autem dixit: Filia, fides tua te salvam fecit, vade in pace, et esto sana a plaga tua. Ideo filia, quia fides tua te salvam fecit. Nec dixit Fides tua te salvam factura est, sed salvam fecit. In eo enim quod credidisti, jam salva facta es. Adhuc eo loquente, veniunt ad archisynagogum dicentes: Quia filia tua mortua est, quid ultra vexas Magistrum? Sanata a profluvio sanguinis muliere, mox filia archisynagogi mortua nuntiatur,
Abbreviated transcription (Latin):
iuir tus quã bene nouerat
immo quã ipse dederat in
muliere de clar&ur. & de¬
clarata agnitaq uir tute
fidei. multi ad salutẽ ꝑ ue¬
niant
Et dicebant ei discipulisiu
Ni des turbam conprim̃tẽ
te. & dicis quis me t&igit᷑.
Quẽ turba passim comitans
comprimit. una credula
diuersis in ordinate glo¬
merantium heresib siue
ꝑuersis morib grauatur
solo catholicȩ aecclesiȩ fi¬
deliter. corde ueneratur
Namsicut quidam uiden¬
tes non uident. & audi¬
entes non audiunt. ita &ĩ
tangentes non tangunt
qui non simplici sed dubio
uel si mulato corde xpm̃¬
tangunt. Vnde cuidam
amanti quidem sed non dũ
plene credenti. dicit ipse.
Nolime tangere. non dum
enim ascendi ad patrẽ meũ.
A perte dicens. quidsit ip¬
sum ueraciter tangere
patris scilic& ȩqualem. cre¬
dere. Et cir cum spici¬
ebat uidere eam quȩ hoc
fecerat. Non obliuis c&
fidelium suoꝵ dñs. nec ipse
sperantes in tueri desistit.
sed om̃s qui saluari meren¬

Expanded text:
virtus quam bene noverat, virtus quam bene noverat, imo quam ipse dederat, in muliere declararetur, et declarata agnitaque virtute fidei multi ad salutem perveniant. Et dicebant ei discipuli sui: Vides turbam comprimentem te, et dicis, Quis me tetigit? Quem turba passim comitans comprimit, una credula quia qui diversis inordinate glomerantium haeresibus, sive perversis moribus gravatur, solo catholicae Ecclesiae fideliter corde veneratur. Nam sicut quidam videntes non vident, et audientes non audiunt, ita etiam tangentes non tangunt, qui non simplici, sed dubio vel simulato corde Chritangunt. Unde cuidam amanti quidem, sed nondum plene credenti, dicit ipse: Noli me tangere. Nondum enim ascendi ad Patrem meum . Aperte dicens quid sit ipsum veraciter tangere, Patri scilicet aequalem credere. Et circumspiciebat videre eam quae hoc fecerat. Non obliviscitur fidelium suorum Dominus, nec in se sperantes intueri desistit, sed omnes qui salvari meren
Abbreviated transcription (Latin):
ait ipse. Siquis mnihi minis¬
trat me sequatur: & a libi
precipitur. post dnm̃ dm̃
tuum ambulabis. Si uequia
p̃sentẽ incarne dnm̃ non
uidens ꝑ actis iam sacram̃¬
tis incarnationis illius.
adfidei & agnitionis eius
gratiam ꝑuenit. sicq dum
participatione sacramen¬
toꝵ eius saluari a peccatis
meruit. quasi tactu uestimͣ¬
ioꝵ eius fontem sui sanguins
sic cauit. Fons quippe san¬
guinis ẽ. origo peccati.
cuiusq fons sanguinis ẽ in¬
munde primor dium cogi¬
tationis ex quo peccatum
omne nascitur. Ced dñs
cum uerbis euangelicis.
non solum opera & uerba
mala conpescere. sed & co¬
gitationũ ne quam radicẽ
extirpare curauit. Cum
haec utraq sacramentis e¬
uangelicis emundarido¬
nauit. quasi uir tutẽ ex¬
sic candi fontis obsceni suis
uestim̃tis indidit. Et
statim iħs cognos cens in
sem& ipsum uir tutẽ quȩ
exierat deeo. conuersus
ad tur bam ai ebat. Quis
t& igit uestimenta mea::
Non ut ipse quȩ nesciat do¬
ceatur interrogat. sed ut

Expanded text:
ipse ait: Si quis mihi ministrat, me sequatur . Et alibi praecipitur: Post Dominum Deum tuum ambulabis. Sive quia praesentem in carne Dominum non videns, peractis jam sacramentis incarnationis illius, ad fidei et agnitionis ejus gratiam pervenit. Sicque dum participatione sacramentorum ejus salvari a peccatis meruit, quasi tactu vestimentorum ejus fontem sui sanguinis siccavit. Fons quippe sanguinis est origo peccati. Cujusque fons sanguinis, est immundae primordium cogitationis, ex quo peccatum omne nascitur. Sed Dominus cum verbis evangelicis non solum opera et verba mala compescere, sed et cogitationum nequam radicem exstirpare curavit, cum haec utraque sacramentis evangelicis emundari donavit, quasi virtutem exsiccandi fontis obsceni suis vestimentis indidit. Et statim Jesus cognoscens in semetipso virtutem quae exierat de eo, conversus ad turbam aiebat: Quis tetigit vestimenta mea? Non ut ipse quae nesciat doceatur interrogat, sed ut
Abbreviated transcription (Latin):
ingressi sint ciuitatẽ. &
predicatio apostolica ad
illos usq ꝑ uenerit. Si ue
ex cutitur puluis ut nhil
ab eis accipiant. nec ad
uic tum quidẽ ne cessari¬
um. qui euangelium spre¬

Expanded text:
ingressi sint civitatem, et praedicatio apostolica ad illos usque pervenerit. Sive excutitur pulvis, ut nihil ab eis recipiant, ne ad victum quidem necessarium, qui Evangelium spre
Abbreviated transcription (Latin):
& si inpeccatissit dimit ten¬
tur ei. Vnde pat& ab ip¬
sis apłis hunc scȩ̃ ec clesi¬
ȩ morem eẽ traditum. ut
energumini uel alii qui¬
lib& egroti unguantur
oleo pontificali: bene dic¬
tione consecrato. xuii
tau diuit herodes. ma¬
nifestum enim factum ẽ
nom̃ eius. & dicebant. qui¬
a io hannes baptista resur¬

Expanded text:
 si in peccatis sit, dimittentur ei . Unde patet ab ipsis apostolis hunc sanctae Ecclesiae morem esse traditum, ut energumeni, vel alii quilibet aegroti ungantur oleo, pontificali benedictione consecrato. Et audivit Herodes rex manifestum enim factum est nomen ejus et dicebant, quia Joannes Baptista resur
Abbreviated transcription (Latin):
lia sunt .R. Et ait illis.
quid timidi estis.: nec dum
hab&is fidem. Recte argu¬
untur qui presente xp̃o
mebant. Cum utiq qui ei a¬
heserit perire non possit:
Qui si mile ẽ hoc quod pot
motis somnum discipulis
apparens. ex probrauit in¬
credulitatẽ illoꝵ. & duri
cordis.¬
tiam : quia his qui uideran
eum resurrex isse non credi

Expanded text:
lia sunt. Et ait illis: lia sunt. Et ait illis: Quid timidi estis? Necdum habetis fidem. Recte arguuntur, qui praesente Christo timebant, cum utique qui ei adhaeserit, perire non possit. Cui simile est hoc quod post mortis somnium, discipulis apparens exprobravit incredulitatem illorum et duritiam cordis, qui his, quia viderant eum resurrexisse, non credi
Abbreviated transcription (Latin):
quia cuius mor tẽ uiderant
maximis uotis resurrectionẽ
querebant. nesi diutius ipsẽ
mor te carnis sopir&ur. eoꝵ¬
mens spiritali inꝑ p&uum mor¬
te perir&. unde bene sequitur.
Et exsurgens comminatus
ẽ uento & dixitmari tace.
obmutesce. & cesRuit uentus
& factaẽ tranquillitas magna
Uento quippo ex surgens. cõ¬
minatus ẽ. quia resurrectio¬
ne celebrata. diaboli super¬
bianstrauit. dumꝑ mortẽ
destruxit eum. qui habebat
mortis imperium. Mari
quoq silere precepit. ac̃
tran quillitatem reduxit.
Quia ue sanam iudeoꝵ rabiem
quȩ caput quatiens clamaue¬
rat. si filius dĩ ẽ descendat
nunc de cruce: & credimus
ei. mortem superando ac de
sepulcrho resurgendo de iec̃¬
U̾ bi notandum uixta litterã.
quod om̃s creaturȩ sentiant
creatorem. Quib: enim in¬
crepatur . & imperatur sen¬
tiunt imperatem. Non er¬
rore hereticoꝵ qua omã
putant animantia. sed ma¬
iestati conditoris. quo apud
nos in sensibilia illi sensibi¬

Expanded text:
quia cujus mortem viderant, quia cujus mortem viderant, maximis votis resurrectionem quaerebant, ne si diutius ipse morte carnis sopiretur, eomens spiritali in perpetuum morte periret. Unde bene sequitur: Et exsurgens comminatus est vento, et dixit mari: Tace, obmutesce. Et cessavit ventus, et facta est tranquillitas magna. Vento quippe exsurgens comminatus est, quia resurrectione celebrata diaboli superbiam stravit, dum per mortem destruit eum qui habebat mortis imperium. Mare quoque silere praecepit, ac tranquillitatem reduxit, quia vesanam Judaeorum rabiem, quae caput quatiens clamaverat: Si Filius Dei est, descendat nunc de cruce, et credimus ei , mortem superando ac de sepulcro resurgendo dejecit. Ubi notandum juxta litteram quod omnes creaturae sentiant Creatorem. Quibus enim increpatur et imperatur, sentiunt imperantem. Non errore haereticorum, qui omnia putant animantia, sed majestate Conditoris. Quae enim apud nos insensibilia, illi sensibi
Abbreviated transcription (Latin):
uenti & fluctus mitte¬
batur in nauem ita ut im¬
pler&ur nauis. & erat ip¬
se inpuppi super cel ui cal
dormiens. Discipulis na¬
uigantib: xp̃s ob dormiuit.
quia calcantib scłm fideli¬
bus. futurique regni qui&ẽ
animo meditantibus. &ł
secundo. sp̃s scĩ flatu uelre¬
migio proprii. conatus.
infidos mundi fastus certa¬
tim post erga iactantib tem¬
pus subito dominicȩ passi¬
oms aduenit.. Unde bene
hoc sero facto gestum fuisse
ꝑhib&ur. ut uerisolis occu¬
bi tum non sola dm̃i dormitio
sed& ipsa de cedentis lucis
hora signific&: Ascendente
aũ illo puppim crucis. quia
som nũ mortis caper& fluc¬
tus blasphemantiũ ꝑ se cutoꝵ.
demonicis excitati. procel¬
lis ad surgunt. Quib tam̃
non ipsius patientia tur bat᷑
sed discipuloꝵ in becillitas
concutitur. trepidat pere¬
clitatur:
et excitat eum. & dicunt ei.
magister. non adte ꝑtin&.
quia perimus Excitant
dnm̃ dispłi. ne eo dormiente
fluctuũ feritate dispereant.

Expanded text:
venti, et fluctus mitteventi, et fluctus mittebatur in navem, ita ut impleretur navis. Et erat ipse in puppi super cervical dormiens. Discipulis navigantibus Christus obdormivit: quia calcantibus saeculum fidelibus futurique regni quietem animo meditantibus, et vel secundo Spiritus sancti flatu, vel remigio proprii conatus, infidos mundi fastus certatim post terga jactantibus, tempus subito dominicae passionis advenit. Unde bene hoc sero facto gestum fuisse perhibetur, ut veri solis occubitum non sola Domini dormitio, sed et ipsa decedentis lucis hora significet. Ascendente autem illo puppim crucis, qua somnum mortis caperet, fluctus blasphemantium persecutorum daemoniacis excitati procellis, assurgunt. Quibus tamen non ipsius patientia turbatur, sed discipulorum imbecillitas concutitur, trepidat, periclitatur. Et excitant eum, et dicunt ei: Magister, non ad te pertinet, quia perimus? Et excitant Dominum discipuli, ne eo dormiente fluctuum feritate dispereant,
Abbreviated transcription (Latin):
censis mundi fluctibus. ad
habitationem patriae cacle¬
tis quasi ad stabilitatem sccu¬
rilictoris ꝑueniunt. Aliȩ
aũ naues quȩ fu isse dicun¬
tur cum dño. nec tam̃ in
altum ductȩ ł aliquid tẽ¬
pestatis ꝑ tulisse narrantur
illos nimirũ significant.
quitͥta fide domicȩ crucis
inbitisunt. ut neo dum
tur bine tribulationum
pulsati. tantum in pace
aecclesiȩ. suscepta fidei mys¬
teria conseruent. uel cer¬
te eos qui post crebas tempta¬
tionum pro cellas. aliquan¬
tula ad tempus serenitate
concessȩ pacis utuntur.
Incer tum namq est naues
illȩ. utrum nuꝑ facte in
por tum de ductȩ sint. añ
post experta maris pericu¬
la ad portum reductȩ. Un¬
de utrosq rectẽ possunt
de signarẽ. & eos uidelic&
qui nec dum sunt temptati¬
onib: probati. & illos qui
post ex aminatio nem cre¬
bram. tribulationum pro
xp̃o aliquantum sopitis
temptationib: sunt rerum
tran quillitatt potiti.
t facta ẽ pro cella magna

Expanded text:
censis mundi fluctibus, ad censis mundi fluctibus, ad habitationem patriae coelestis, quasi ad stabilitatem securi littoris perveniunt. Aliae autem naves quae fuisse dicuntur cum Domino, nec tamen in altum ductae, vel aliquid tempestatis pertulisse narrantur, illos nimirum significans qui ita fide dominicae crucis imbuti sunt, ut necdum turbine tribulationum pulsati, tantum in pace Ecclesiae suscepta fidei mysteria conservent; vel certe qui post crebras tentationum procellas aliquantula ad tempus serenitate concessae pacis utuntur. Incertum namque est naves illae utrum nuper factae in portum deductae sint, an post experta maris pericula ad portum reductae. Unde utrosque recte possunt designare, et eos videlicet qui necdum sunt tentationibus probati, et illos qui post examinationem crebram tribulationum pro Christo aliquantum sopitis tentationibus, sunt rerum tranquillitate potiti. Et facta est procella magna
Abbreviated transcription (Latin):
re coegit.
et talibus multis parabolis
loquebatus eis uerbu m
pro ut poterant audire. sine
parabola autẽ non loqueba¬
tur eis. ⁊ Non hoc ita dictũ
ẽ quasi nullũ apestũ adtur¬
bas sermonẽ fecerit. sed per
solas parabolas loquutus
eis fuerit. Uerumlta po¬
tius quia nullus facile ser¬
mo eius inuenitur: in quo
non aliquid parabolarum
t ait illis illa diȩ. cũsero
ess& factum. tran seamꝰ.
contra. &dimit tentes tur¬
bam ad sumunt eũ. Ita ut
erant innaui: & aliȩ naues
erant cũ illo. ⁊ In hac naui¬
gatione dñs utramq unius
eiusdemq suȩ ꝑsonȩ natu¬
ram dignatur ostendere.
dum ipse qui ut homo dor¬
mit innaui. furorẽ maris
uerbo conpescit ut dĩ
Porro iuxta allegoriã ma¬
re quod cũ sius transire de¬
siderat tenebrosus a marusq
sȩculi p̃sentis estus accipit᷑.
N auicula autẽ quã ascendit
nulla melius quam sacratissi¬
mȩ passionis ipsius intellegi¬
tur arbor. cuius benefitio
quiq fideles ad uiti trans¬

Expanded text:
re coegit. re coegit. Et talibus multis parabolis loquebatur eis verbum, prout poterant audire. Sine parabola autem non loquebatur eis. est quasi nullum apertum ad turbas sermonem fecerit, sed per solas parabolas locutus eis fuerit: verum ita potius, quia nullus facile sermo ejus invenitur, in quo non aliquid parabolarum UNDUS. Et ait illis illa die cum sero esset factum: Transeamus contra. Et dimittentes turbam, assumunt eum, ita ut erat in navi, et aliae naves erant cum illo. In hac navigatione Dominus, utramque, unius ejusdemque suae personae naturam dignatur ostendere, dum ipse qui ut homo dormit in navi, furorem maris verbo compescit ut Deus. Porro, juxta allegoriam mare quod cum suis transire desiderat, tenebrosus amarusque saeculi praesentis aestus accipitur. Navicula autem quam ascendit, nulla melius quam sacratissimae passionis ipsius intelligitur arbor. Cujus beneficio quique fideles adjuti, trans
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tes auditorum suoꝵ pre¬
dicatio euangelii. ad appe¬
tenda caelestia sustollit.
diffusa ẽ ramis. quia ꝑ p̃dica¬
tores ex sese nascentes totius
mundi terminos occupaũ.
diuturnitate premin&. qui¬
aueritas quam p̃dicat. nul¬
loumquam fine delebitur.
S ub umbra illius uolucres
caeli habitant. quõ animȩ
fideles quȩ ad celestia ꝑ desi¬
derium uolare. & ne glectis
temporalium rerum cupidi¬
tatib sursum cor habere con¬
sueuerunt: iuxta psalmistae
uo cem. In protectione a la¬
rum dnĩ sperabunt .: Unde
&sponsa incanticis cantico¬
rũ: hoc ẽ una de multis ani¬
malibus collecta sc̃oꝵ ecde¬
sia gloriatur &dicit. sub
umbra illius quẽ desiderabã
sedi & fructus eius dulces
gut turi meo. Quod est
aperte dicere. sub ꝓtectio¬
ne illius quẽ uidere desede¬
rabã me c&epoꝵ solatio
destituta sub ieci. &gaudi¬
um aspectus. ac p̃sentia
illius dulce cordi meo.
Quic quid extra illum ẽ me
contempnere. immo fastidi¬

Expanded text:
mentes auditorum suorum praementes auditorum suorum praedicatio Evangelii ad appetenda coelestia sustollit. Diffusa est ramis, quia per praedicatores ex sese nascentes, totius mundi terminos occupavit. Diuturnitate praeminet, quia veritas quam praedicat, nullo unquam fine delebitur. Sub umbra illius volucres coeli habitant, quoniam animae fidelium quae ad coelestia per desiderium volare, et neglectis temporalium rerum cupiditatibus sursum cor habere consueverunt, juxta Psalmistae vocem: In protectione alarum Domini sperabunt . Unde et sponsa in Canticis canticorum, hoc est una de multis animabus collecta sanctorum Ecclesia, gloriatur et dicit: Sub umbra illius, quem desiderabam, sedi, et fructus ejus dulcis gutturi meo . Quod est aperte dicere: Sub protectione illius quem videre desiderabam, me caeterorum solatio destitutam subjeci, et gaudium aspectus ac praesentia illius dulcis cordi meo, quidquid extra illum est me contemnere, imo fastidi
Abbreviated transcription (Latin):
omnibus disciplinis.: Ad
primã quippe doctrinã
fidẽ non hab& ueritatis.
hominẽ dñm dm mortuũ
& scandalũ crucis p̃dicans.
Confer huius cemodi doc¬
trinã. dogmatibus philo¬
sophorũ &libris eoꝵ. &splen¬
dori eloquentie conpositi¬
oniq sermonũ. & uidebis
quanto minor sit ceteris
seminibus sementis euange¬
lii.⁊ Sed illa cũ creuerint᷑
nihil mordax. nihil uiui¬
dũ. nihil uitale demonstrat
Totũ flacidũ marcidũque
emollitũ inholera & in her¬
bas quȩ a rescunt & corruun¬
Hȩc autẽ p̃dicatio quȩ parua
uidebatur in principio. uel
cũ in anima credentis. uel
cũ intoto mundo sata fuerit
non ex surgit inholera sed
crescit in arborẽ: ut in aliis
euangelistis apertissime di¬
citur. : Ascendit ergo gra¬
nũ sẏnapis seminatũ inter¬
ra siue agro dñi. & debole¬
re mutatur. in arborem
Cuius naturȩ ẽ. altraidine
amplitudine. xinosam
herbarum omniũ transcen¬
deshaturam.: Magna ẽ enĩ
huius altitudo arboris. quia

Expanded text:
 Ad primam quippe doctrinam fidem non habet veritatis, hominem Dominum Deum mortuum et scandalum crucis praedicans. Confer hujuscemodi doctrinam dogmatibus philosophorum, et libris eorum et splendori eloquentiae compositionique sermonum, et videbis quanto minor sit caeteris seminibus sementis Evangelii. Sed illa cum creverint, nihil mordax, nihil vividum, nihil vitale demonstrat. Totum flaccidum marcidumque ebullit in olera et in herbas, quae arescunt et corruunHaec autem praedicatio quae parva videbatur in principio, vel cum in anima credentis, vel cum in toto mundo sata fuerit, non exsurgit in olera, sed crescit in arborem, ut in aliis Evangelistis apertissime dicitur. Ascendit ergo granum sinapis seminatum in terra sive agro Domini, et de olere mutatur in arborem, cujus natura est altitudine, amplitudine, annositate, herbarum omnium transcendere naturam. Magna est enim hujus altitudo arboris, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ne gaudebit: quod & sispeci¬
alites dictum ẽẽ uid&ur de
apostolis. quibus caritate fidei¬
que potius datum est scire
mysteriũ regni dĩ: & deꝑfidis
iud eis qui inparabolis uidentes
non uidebant : & audientes non
intellegebant: quod uidelic&
lit teram legis in qua gloria¬
bantur essent ammissuri.⁊
Potest tamen & generalites ac¬
cipi: quod non numquã lector
ingeniosus neglegendo se
priu& sapientia: quã tardus
ingenio. sed studio sus elabo¬
rando degustat.
tdicebat. sic est regnum di
quẽ admodũ si homo iact&
sementem interrã. &dormiat¬
& exsurgat nocte ac die. & se¬
men germin&. & increscat
dum nescit ille. Ultro enĩ
terra fructificat. primũ her

Expanded text:
ne gaudebit. Quod etsi specine gaudebit. Quod etsi specialiter dictum esse videtur de apostolis, quibus charitate fideque potius datum est scire mysterium regni Dei, et de perfidis Judaeis, qui in parabolis videntes, non videbant; et audientes, non intelligebant; quod videlicet litteram legis in qua gloriabantur, essent amissuri: potest tamen et generaliter accipi quod nonnunquam lector ingeniosus negligendo se privet sapientia, quam tardus ingenio, sed studiosus, elaborando degustat. Et dicebat illis: Sic est regnum Dei, quemadmodum si homo jactet semen in terram et dormiat; et exsurgat nocte ac die, et semen germinet et increscat dum nescit ille. Ultro enim terra fructificat, primum her
Abbreviated transcription (Latin):
tum ad fabulas conuestat.
sed scrutandisss quȩ ueritas
dixit. Diligenter aurem
accõmod&. diligenter ma¬
nus implendis eis quȩ iam in¬
tellexit. diligenter linguã
p̃dicandis opostune in por¬
tune subitiat.
Et dicebat illis. uidete quid
audiatis. inqua mensura men¬
Si sollerter inquit omnia quȩ̃
ual&is bona facere. Ac proxi¬
mis intimare stud&is. aderit
diuina pi&as quȩ uobis & in
presenti sensum altiora capi¬
endi. ac potiora gerendi af¬
fectum conferat. & in futu¬
ro supra quam sperare nos¬
tis dona uobis &ernȩ re¬
tribitionis adiciat. :¬
uienim hab& dabitur illi.
& qui non hab&. &iam qđ
hab& aufer&ur ab illo. : To¬
ta inquit intentione uerbo
quod auditis reminiscendo
& scrutando operam date.
quia quiamosem hab& uer¬
bi. dabitur illi &iam sensus
intellegendi quod amat.⁊
At qui uerbi amorem non hab&
audiendi. & iam siuel natura¬
li ingenio. uel lit terarum sibi
callere uid&ur exercitio
Nulla uerȩ sapientiȩ dulcedi¬

Expanded text:
tum ad fabulas convertat, tum ad fabulas convertat, sed scrutandis eis quae veritas dixit diligenter aurem accommodet, diligenter manus implendis eis quae jam intellexit, diligenter linguam praedicandis opportune importuneque subjiciat. Et dicebat illis: Videte quid audiatis. InSi solerter inquit omnia quae valetis bona facere, ac proximis intimare studetis: aderit divina pietas quae vobis, et in praesenti, sensum altiora capiendi, ac potiora gerendi, effectum conferat; et in futuro, supra id quod sperare nostis, dona vobis aeternae retributionis vere adjiciat. Qui enim habet, dabitur illi. Et qui non habet, etiam quod habet, auferetur ab illo. Tota inquit intentione, verbo quod auditis, reminiscendo et scrutando operam date: quia qui amorem habet verbi, dabitur illi etiam sensus intelligendi quod amat. At qui verbi amorem non habet audiendi, etiam si vel naturali ingenio vel litterarum sibi callere videtur exercitio, nulla verae sapientiae dulcedi