comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ordeciui anuos. ⁊ puelle aute duo
ur uequeuut. Ccd̃ si aute p̃dicta
temꝑa copulam inieruit. seꝑari
possunt: quamuis uoluntate ⁊ as¬
sensu parentum uncti sunt. Qui
uero iupueritia copulati post an¬
uos pubertatis nolunt se relinq̃re
s in coniunctiorie ꝑmauere. iam
utra parte intelligatur. qd̾ uit̾ eos
agitur. Duo illa exsecuti suuius
cum aliorum quorumdam adiecti¬
one quib conuigium solui pot̾
nec tũ solui semꝑ necesse est nec

Expanded text:
e 14 annos et puellae ante 12 ire nequeunt. Quod si ante praedicta tempora copulam inierint, separari possunt, quamvis voluntate et assensu parentum juncti fuerint. Qui vero in pueritia copulati post annos pubertatis nolunt se delinquere, sed in conjunctione permanere, jam utra parte intelligatur quod inter eos agitur. Duo illa executi sumus cum aliorum quorumdam adjectione quibus conjugium solvi potest; nec tamen solvi semper necesse est. Nunc
Abbreviated transcription (Latin):
mittere. Uñ ⁊ acharias pp̃. Si qͥs¬
liber au cillam in matrimonio ac¬
ceꝑit. ũ habeat licentiam dimitte̾
cam si consensu amborum con¬
iuncti sunt: nisi obforuicationem.
De illis agit: quib alterutrius con¬
statutum est. Uictum est uobis
qd̃ quedam legituma seruorũ ma¬
trimonia potestatus a quadam
p̃sumptione dirimant: ũ attẽ
dentes illud. Quod deus coniunxit
hõ. nõ separet. Uñ nobis uisum ẽ
ut conuigia seruorum ũ dirmmiã¬
tur. etiã si diu̾sos dũos habeant s
in uno coniugio ꝑmauentes do
nuus sepuiant sius. Et hoc in illis
ob seruaudum est. ubi legalis con¬
iuinctio fuit: ⁊ ꝑ uoluntatem do¬
munoꝵ. Atten̾de finemi huł capłi.
ubi uidetur innui preter uolũ¬
tatem dominoruum inter seruũ
q aucillam ũ posse ũ posse contra¬

Expanded text:
mittere. Unde Zacharias papa, 29, qmittere. Unde Zacharias papa, 29, qliber ancillam in matrimonio acceperit, non habet licentiam dimittendi eam, si consensu amborum conjuncti sunt, nisi ob fornicationem. De illis agit quibus alterutrius condirimunt. Dictum est nobis, quod quidam legitima servorum matrimonia potestativa quadam praesumptione dirimant, non adtendentes illud euangelicum: Quod Deus coniunxit, homo non separet. Unde nobis visum est, ut coniugia servorum non dirimantur, etiamsi diversos dominos habeant; sed in uno coniugio permanentes dominis suis serviant. Et hoc in illis observajunctio fuit, et per voluntatem dominorum. Attende finem hujus capituli, ubi videtur innui praeter voluntatem dominorum inter servum et ancillam non posse contra
Abbreviated transcription (Latin):
unc de conditione uideamus:
um. Ad quod dicimus. quia ñ ne¬
gatur ingenua posse nubere
seruo: s si uescitur ẽẽ seruilis con¬
ditioruis libere pot̾ dimitti cuin
seruitus euis fuĩt dep̃hensa: se
honio ancillam altius uxorem
acceꝑit. ⁊ estimet quod ingenua
sit. si ip̃ã femina fũt postea in
seruitute deiecta. si eam a serui¬
tute redim̾e pot̾. faciat. si nõ pot̾:
si uolũt aliam accipiat. Si uero an¬
cillam eam sciuerat ⁊ collaudauerat:
postea ut legitimã eam habeat.
Iteni ex eodem. Si femuia in genu¬
a acceꝑit seruum. sciens qd̾ seruuis
eẽt. habeat euin: qr oumies unum
patrem habenius ii celis. una lex
erit uiro ⁊ fenrine. Cum dicitur
sciens eum seruum: datur intelli¬
gi. qd̾̃ si nescierit illũ seruũ̃ eẽ: nõ
cogitur manere cũ illo. Si enĩ cou¬
ditionis dolum patitur: non cogat᷑
adherere ei cuius fraude decepta ẽ.
Si aũt sciuit uir conditionem nui¬
licris. ⁊ e conu̾so: uon ualet cam di¬

Expanded text:
unc de conditione videamus re. Ad quod dicimus quia non negatur ingenua posse nubere servo; sed si nescitur esse servilis conditionis libere potest dimitti cum servitus ejus fuerit deprehensa secuhomo ancillam alterius uxorem acceperit, et aestimat quod ingenua sit; si ipsa femina fuerit postea in servitutem dejecta, si eam a servitute redimere potest, faciat; si non potest, si voluerit aliam accipiat. Si vero ancillam eam scierat et collaudaverat post, eam ut legitimam habeat. Item ex eodem: Si femina ingenua acceperit servum, sciens quod servus esset, habeat eum; quia omnes unum Patrem habemus in coelis, una lex erit viro et feminae. Cum dicitur sciens illum servum, datur intelligi quod si nescierit illum servum esse, non cogitur manere cum ipso. Si enim conditionis dolum patitur, non cogitur adhaerere ei cujus fraude decepta est. Si autem scierit vir conditionem mulieris, vel e converso, non valet eam di
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑit. ⁊ post filioꝵ ꝑcreationem. occa¬
sione diuortii quꝰdam se seruum
fecerit. utrum mulierem uecessa¬
rio teuere debeat: ⁊ si tenuĩt: an
illa etiam seruituti subici debeat
quesitum est. Iudicatum ẽ uxorẽ
mulierem in seruituten redigi.
duni ille ñ exconsensu coniugis
se seruum fecit: quẽ liberum ipã
maritum acceꝑat: Hoc etiam¬

Expanded text:
m occasione divortii, cujusdam servum se fecerit. Utrum et mulierem necessario tenere debeat; et si tenuerit, an illa etiam servituti subjici debeat quaesitum est. Judicatum est uxorem sti legem mulierem in servitutem redigi, dum ille non ex consensu conjugis se servum fecerit, quem liberum ipsa maritum acceperat. 4. De a
Abbreviated transcription (Latin):
llud etiam uotandum ẽ. qd̾ si
mulier uirum liberum acceꝑit¬
habeat: ⁊ ille ut causam p̃stet di¬
scidii. se alicuiꝰ seruum fecit. nec
uxorem dimittere: uec illa obũ
ailiun coniugii iuseruitutem po¬

Expanded text:
llud etiam notandum, quod si mulier virum liberum acceperit, et ille ut causam praestet dissidii se alicujus servum fecerit, nec ille uxorem dimittere, nec illa ob vinculum conjugii in servitutem
Abbreviated transcription (Latin):
inardescat. siue ad bouitatẽ amandam
si rectum ẽ. siue ad maliciam si prauũ.
Ita utrimq affectus oꝑe nutittur. ut
crescat ⁊ amplior sit. ⁊ uix fieri potest
ut uoluntas oꝑe suo ñ augeat᷑. Quã¬
tum ergo uoluntas crescit tm̃ m̾itũ
crescit. ⁊ tm̃ ipm̃ opus uoluntati aut
ꝓdest in bonũ. aut in malũ nocet qnͣ¬
tum ipãm uoluntatẽ ad effectum boni¬
tatis siie malicie accendendo exercet.
⁊ si forte contigerit tantam ẽẽ uolun¬
tatem in eo qui ñ oꝑat᷑ quanta ẽ in il¬
lo qui opus ex̾cet ubi uoluntas eadẽ
ẽ. m̾itum dissimile ẽẽ ñ potest. S dicis
it̾m. Si totũ m̾itum in uoluntate ẽ
gͦ opus bonũ ñ remun̾atur. s sola¬

Expanded text:
inardescat, sive ad bonitatem amandam inardescat, sive ad bonitatem amandam si rectum est; sive ad malitiam si pravum est. Ita utrinque affectus opere nutritur, ut crescat, et amplior sit; ut vix fieri potest ut voluntas opere suo non augeatur. Quantum ergo voluntas crescit, tantum meritum crescit, et tantum ipsum opus voluntati aut prodest in bonum, aut in malum nocet quantum ipsam voluntatem ad affectum bonitatis, sive malitiae, accendendo exercet. Et si forte contigerit tantam esse voluntatem in eo qui non operatur, quanta est in illo qui opus exercet; ubi eadem voluntas est, meritum dissimile esse non potest. Sed dicis iterum: Si totum meritum in voluntate est, ergo opus bonum non remuneratur, s
Abbreviated transcription (Latin):
quidem ꝓp̃ uoluntatẽ impossibilitas
ñ impitatur. si aũ ñ uult ꝓp̃ impos¬
sibilitatẽ uoluntas ñ excusatur. To¬
tum gͦ m̾itũ in uoluitate ẽ. Quantũ
uis. tantũ mereris. S dicis. Si solũ
uelle m̾itum ẽ. ⁊ si m̾itũ hominis in
sola constat uoluntate. quid gͦ opus
facit: Habebo uoluntatẽ ⁊ sufficiet mͥ.
Quid ncc̃e ẽ oꝑari si opus nicħ facit:
S uoluitatẽ sine oꝑe hẽre ñ potes.
qñ oꝑari potes. Non ẽ uoluntas si ñ
oꝑatur qd̃ potest. Si aũ ñ potest oꝑa¬
ri. sufficit ip̃a sibi. ⁊ ht̃ m̾itum suũ ꝓp̃
se. in quo sola placet qd̾ bona ẽ. S di¬
tis tt̃m. Si totũ m̾itum in uolutate
ẽ. nicħ ampliꝰ ex oꝑe ẽ. etiam qñ ipm̃ o¬
pus cum uoluntate ẽ. Quare gͦ opus re¬
quiritur. si pro oꝑe m̾ito hominis nicħ
adicitur uel aufertur: Audi quare. Id̾o
post uoluitatẽ etiã opus requirttur
ut ip̃o opere uoluntas augeatur. Ta¬
le ẽ cor hominis ut oꝑe suo amplius

Expanded text:
uidem propter voluntatem impossibilitas non imputatur; si autem non vult propter impossibilitatem, voluntas non excusatur. Totum ergo meritum in voluntate est. Quantum vis, tantum mereris. Sed dicis: Si solum velle meritum est, et si meritum hominis in sola constat voluntate. Quid ergo opus facit? Habeo voluntatem et sufficit mihi. Quid necesse est operari, si opus nihil facit? Sed voluntatem sine opere habere non potes, quando operari potes. Non est voluntas si non operatur quod potest. Si autem non potest operari, sufficit ipsa sibi, et habet meritum suum propter se, in quo sola placet, quod bona est. Sed dicis iterum: Si totum meritum in voluntate est, nihil amplius ex opere est, etiam quando ipsum opus cum voluntate est; quare ergo opus requiritur si pro opere merito hominis nihil adjicitur vel aufertur? Audi quare. Ideo post voluntatem etiam opus requiritur, ut ipso opere voluntas augeatur. Tale est cor hominis ut opere suo amplius
Abbreviated transcription (Latin):
m̾eturꝰ. Etiam qñ ñ oꝑatur uoluntas
placet in hoc qd̃ uoluit oꝑari. ⁊ de ip̃o
cet. ideo placet qr ip̃a uoluntas placet.
Qñ aũ uoluntas ꝓp̃ opus placet. non
liuuitas opetis ẽ. ⁊ de oꝑe ẽ que placet.
uelle enim semꝑ aliquid uelle ẽ. et
placet homo qr uult aliquid ꝓp̃ uolũ¬
tatem iustam que de aliquo ẽ ⁊ id̾o iu¬
sta est. qr est de quo ẽẽ debet. ⁊ talis

Expanded text:
meretur. Etiam quando non operatur, voluntas meretur. Etiam quando non operatur, voluntas placet in hoc quod voluit operari, et de ipseo cet, ideo placet quia ipsa voluntas placet. Quando autem voluntas propter opus placet, non luntas operis est, et de opere est quod placet. Velle enim semper aliquid velle est, et placet homo, quia vult aliquid propter voluntatem justam quae de aliquo est, et ideo justa est, quia est de quo esse debet
Abbreviated transcription (Latin):
tas ⁊ ip̃e etiam homo uolens ⁊ oꝑãs
ꝓ uoluntate ⁊ oꝑe remun̾atur. Sici¬
tur uoluntas remun̾ari qr in ip̃a m̾itũ
constat. dicitur ⁊ opus remuerari qi
in ip̃o constat causa siue occasio m̾en¬
di. uoluntas remun̾atur pro oꝑe. opꝰ
remun̾atur ꝓ uoluntatẽ. Uoluntas re¬
muneratur ꝓ oꝑe. qi in illo ut place¬
ret meruit. opus remuneratur ꝓ uo¬
luntate. qr ex illa ut plac̾et accepit.
uoluntas placet qr ip̃a bona ẽ. ⁊ ĩ ip¬
sa iusticia ẽ que placet. opus placet
qr ex uoluntate bona ẽ. ⁊ signũ iusti¬
cie ⁊ bonitatis que in ip̃a uoluntate
ẽ ⁊ placet. uoluntas placet ꝓ eo qd̃ ĩ
ip̃a ẽ. opus placet ꝓ eo ex quo ipm ẽ.
Sicut gͦ sola iusticia ẽ ꝓ qua ⁊ uolũ¬
tas placet ⁊ opus uoluntatis sic ñ due
s una retributio ẽ qua ⁊ uoluntas re¬
muneratur. ⁊ opus uoluntatis. Una
gͦ retributio ẽ qua ⁊ homo remunera¬
ri di᷑ . qr illi datur. ⁊ uoluntas remu¬
nerari drͣ in quo uoluntas ip̃a place̾

Expanded text:
am homo volens et operans pro voluntate et opere remuneratur. Dicitur voluntas remunerari, quia in ipsa meritum constat. Dicitur et opus remunerari, quia in ipso constat causa sive occasio me rendi. Voluntas remuneratur pro opere, opus remuneratur pro voluntate. Voluntas remuneratur pro opere, quia in illo ut placeret meruit. Opus remuneratur pro voluntate, quia ex illa ut placeret accepit. Voluntas placet quia ipsa bona est et in ipsa justitia est quae placet. Opus placet quia ex voluntate bona est, et signum justitiae et bonitatis quae in ipsa voluntate est placet. Voluntasa est; opus placet pro eo ex quo ipsum est. Sicut ergo sola justitia est pro qua et voluntas placet et opus voluntatis, sic non duae sed una retributio est, qua et voluntas remuneratur et opus voluntatis. Una ergo retributio est qua et homo remunerari dicitur quia illi datur, et voluntas remunerari dicitur in quo voluntas ipsa placere
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntas qñ uult. qr ⁊ ip̃m uelle bonũ
ex deo ẽ. idcirco tñ in ip̃o homine dr᷑ esse
qñ uelit qr extͥnsecꝰ uelle hominis inpe¬
diri ñ potest. atd hoc ut uelit nicħ foris
querttur totũ in ip̃o ẽ qd̾ ad hoc facien¬
dum opus ẽ. ñ querit aliquid extra se
ut uelle habeat in se. Idcirco uelle ẽ in
ip̃o posse in ip̃o ñ ẽ nisi aliud foris ap¬
ponatur ad explicandam uoluntatem
qd̃ qñ adeẽ debeat uel abẽẽ in potesta¬
te hoĩs non ẽ. Idcirto qñ ñ uult bonũ ñ

Expanded text:
vult; quia et ipsum velle bonum ex Deo est. Idcirco tamen in ipso homine dicitur esse quando velit quia extrinsecus velle hominis impedire non potest. Ad hoc ut velit nihil foris quaeritur, totum in ipso est, quod ad hoc faciendum opus est. Non quaerit aliquid extra se ut velle habeat in se. Idcirco velle est in ipso, posse in ipso non est, nisi aliud foris apponatur ad explicandum voluntatem quod quando adesse debeat, vel abesse, in potestate hominis non est. Idcirco quando non vult bo
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ credidisti dilexisti ⁊ qr dilexisti meru¬
isti. Ideo fides tua te saluam fecit. Ex qͦ
fides cepit. salus cepit. s tu nesciebas
qd̃ ego te ꝑ fidem ⁊ dilectionẽ ad me tͣ¬
herem. ut credenti ⁊ diligenti peccata
multa condonarem. Tu aũ forte hoc ñ
cogitabas. Ideo ut scias ⁊ consoleris. ñt
dico. diuuttunt᷑ tibi pect̃a tua. Cui plꝰ
dimitit᷑ plus diligit. Alii diligũt post¬
qmͣ accipiunt. tu ⁊ pͥusqm acciꝑes di¬
lexisti. qr te accepturam credidisti. Ideo
fides tua te saluam fecit uade in ꝑace.
facit bona uoluntas. Noli gͦ timere.
Si bona uoluntas pigra non fuerit. in¬
dulgentia tarda ñ erit.

Expanded text:
enim credidisti, dilexisti; et quia dilexisti, meruenim credidisti, dilexisti; et quia dilexisti, meruisti; ideo: Fides tua te salvam fecit. Ex quo fides coepit, salus coepit. Sed tu nesciebas, quod ego te per fidem et dilectionem ad me traherem, ut credenti et diligenti peccata multa condonarem. Tu autem forte hoc non cogitabas. Ideo ut scias et consoleris, nunc dico: Dimittuntur tibi peccata tua. Cui plus dimittitur, plus diligit. Alii diligunt postquam accipiunt, et tu prius quam acciperes dilexisti, quia te accepturam credidisti. Ideo: Fides tua te salvam fecit. Vade in pace . facit bona voluntas. Noli ergo timere. Si bona voluntas pigra non fuerit, indulgentia tarda non erit.
Abbreviated transcription (Latin):
plus diligat. ⁊ si plus diligit facit qd̃
debet. ⁊ ostendit se multũ accepisse in eo
qd̃ multũ reddit. Sic gͥ mulier ista mul¬
tum officiosa multũ sedula multũ deuo¬
ta multũ diligit. qr multũ se accepisse
agnoscit. Simittunt᷑ ei pecta multa q̃m
dilexit multũ. Si quis gͦ ita intelligere
multa qm̃ dilexit multũ nicħ inconue¬
nientis erit. S uidebitur fortassis ali¬
cui hoc magis ad u̾itatem ꝑtinere. ut il¬
lam hic dilectionẽ intelligamꝰ. qua mu¬
lier pectatrix desiderio sanitatis accensa
diligere cepit saluatorẽ a quo se credidͭ
hẽre salittem. Et qr agnouit multũ esse
qd̾ sibi ab eo dimittendũ eẽ sꝑauit id̾o
multũ dilexit. Nondum adhuc audierat
dimittunt᷑ tͥ pecc̃a tua. Adhuc qd̾ impe¬
trare desid̾auit postulauit ⁊ tñ qͣt iam
accepisset datorem suũ amauit. a quo
se qd̾ petiit accepturam ñ dubitauit.
Ideo inquit fides tua te saluã fecit. Q a

Expanded text:
plus diligat. Et si plus diligit, facit quod plus diligat. Et si plus diligit, facit quod debet, et ostendit se multum accepisse in eo quod multum reddit. Sic igitur mulier ista multum officiosa, multum sedula, multum devota, diligit multum, quia multum se accepisse agnoscit. Dimittuntur ei peccata multa quia dilexit mumulta quia dilexit multum, nihil inconveniens erit. Sed videtur fortassis alicui hoc magis ad veritatem pertinere, ut illam hic dilectionem intelligamus qua mulier peccatrix, desiderio sanitatis accensa, diligere coepit Salvatorem, a quo se credidit habere salutem; et quia agnovit multum esse quod sibi ab eo dimittendum esse speravit, ideo multum dilexit. Nondum adhuc audierat: Dimittuntur tibi peccata tua. Adhuc quod mulier impetrare desideravit, postulavit, et tamen quasi jam accepisset, datorem suum amavit, a quo se quod petiit acceptura non dubitavit. Ideo inquit: Fides tua te salvam fecit . Quia
Abbreviated transcription (Latin):
in domũ tuã. aqmͣ pedib meis ñ de¬
disti. Hec aũ postqmͣ intrauit. lauit
lacruis pedes meos ⁊ capillis ext̾sit.
⁊ postea. ꝓpt̾ea inquit dico tͥ. Simiitũ¬
tur erpecͥtata multa qm̃ dilexit mul¬
tum. Cui minus dimittit᷑ minꝰ dilig̃.
⁊ cui plus cdimittit᷑ plus diligit. Non uidẽ¬
tur ista coherere quia dix̃ eum plus dili¬
gere cui plus dimittiturr. ⁊ huic idcirto
multũ dimissum. qr multũ dilexit. In
hoc gͥ ñ uidet᷑ conueniens ẽẽ similitudo
nisi forte sic dicati qr in hoc apparet qd̃
multũ ei dimitit᷑ qr dilexit multũ qr
ille cui plus dimiititur plus diligit.
Simittunt᷑ ei inquit pectata multa qm̃
dilexit multũ. Simittunt᷑ ait illi petc̃a
multa. ⁊ unde hoc ꝓbo aut quom istud
ostendo. qr dumittunt᷑ ei peccata multa:
In hoc inquit qr dilexit multũ. Magna
dilectio magne tenussionis indiciũ est.
Cui enĩ plus duittit᷑ plus diligit. De¬
bitor enim ẽ ille cui plus dimittit᷑. ut

Expanded text:
s non dedisti. Haec autem, postquam intravi, lavit lacrymis pedes meos, et capillis extersit . Et postea: Propterea, inquit, dico tibi: dimittuntur ei peccata multa; quia dilexit multum. Cui minus dimittitur, minus diligit ; et cui plus dimittitur, plus diligit. Non videntur ista cohaerere, quia dixit eum plus diligere cui plus dimittitur; et huic idcirco multum dimissum quia multum dilexit. In hoc igitur non videtur conveniens esse similitudo nisi forte sic dicat, quia in hoc apparet quod multum ei dimittitur, quia dilexit multum, quia ille cui plus dimittitur plus dilii peccata multa quia dilexit multum. Dimittuntur illi peccata multa. Et unde hoc probo, aut quomodo illud ostendo quod dimittuntur ei peccata multa? In hoc, inquit, quia dilexit multum. Magna dilectio magnae remissionis indicium est. Cui enim plus dimittitur, plus diligit. Debitor enim est ille cui plus dimittitur, ut
Abbreviated transcription (Latin):
contra multũ Si multa pecunia ma¬
gis qm̃ karitate multa. iniquitas mł¬
ta redim̾etur. feliciores duittes eeñt
qmͣ pauꝑes ⁊ secure pectare possent
quantum uellent ⁊ quamdui uellẽt.
In ip̃is enim eẽt redemptio ꝑccõꝵ su¬
oꝵ. Qñ uellent darent pecuniã ⁊ habe¬
rent iustictam. Nunc aũ benefecit d̾s.
qr in eo posuit redemptionẽ nr̃am ubi
millus isi ip̃e uelit egere potest. A¬
mare possunt equalit̾ ⁊ diues ⁊ pau¬
per. etiam si petuniam equalit̾ dare
ũ possunt. Dilige multũ si uis ut mł¬
tum tibi dimittat᷑. Dimittunt᷑ inqͥt
et pectã multa. qm̃ dilexit multum.
Cui plus dimittitur plus diligit. Ali¬
quid contͣrietatis hic ẽẽ uidetur. Si
eẽ qmͣ remissio. ⁊ rursum si ille plus
Unꝰ plus alius minus. Cum ñ habe
rent unde redderent donauit utris¬
ꝙ. Quis eum plus diligit: Et respõ
detur hic pͥor eẽ remissio. ⁊ posterior
dilectio. Ideo enim multũ diligit᷑ qr

Expanded text:
contra multum. Si multa pecunia macontra multum. Si multa pecunia magis quam charitate multa, iniquitas multa redimeretur, feliciores divites essent quam pauperes, et secure peccare possent, quantum vellent et quandiu vellent. In ipsis enim esset redemptio peccatorum suorum. Quando vellent darent pecuniam et haberent justitiam. Nunc autem bene facit Deus quia in eo posuit redemptionem nostram, ubi nullus nisi ipse velit, egere potest. Amare possunt aequaliter et dives et pauper, etiam si pecuniam aequaliter dare non possunt. Dilige multum, si vis et multum tibi dimittatur. Dimittuntur, inquit, ei peccata multa, quoniam dilexit multum . Cui plus dimittitur, plus diligit. Aliquid contrarietatis hic esse videtur. Si esse quam remissio, et rursum si ille plus Unus plus, alius minus. Cum non habrent unde redderent, donavit ambobus; quis eum plus dilexit? Et ille: detur hic prior esse remissio, et posterior dilectio. Ideo enim diligitur, quia
Abbreviated transcription (Latin):
si ip̃m opꝰ fieret. Si gͦ magnũ m̾itũ habe
uis magnã habe uoluntatẽ. Magna fidu¬
sia. Tantũ mereris quantum uis. Pos¬
sunt ẽẽ uoluntate pares qui faculta
te imꝑares sunt. Multum dedit ⁊ acheꝰ
qui diues erat ⁊ multum habebat
Uidua illa que duo muuita misit. pͥa¬
rum habuit ⁊ parum dedit. Immo tã¬
tum dedit quantum ⁊ acheus. Mino¬
res facultates ferebat s parem uolũ¬
tatem habebat. Si attendas quid de¬
derint diu̾sa inuenies. si attendas un¬
de dederint paria inuenies. Non aũ
pensat d̾s quantũ detur. s ex quan¬
to detur. Si gͦ uͥ plus datur ⁊ uͥ mi
ẽẽ ñ potest. si equalis utrimq uo¬
luntas habeatur. Ideo dixi tibi ut ñ
despes. si facultas deest tibi. assit bo¬
na uoluntas quantũ uis tantũ me¬
reris. Fat gͦ uoluntatẽ magnã si uis
hẽte m̾itum magnũ. Bene hoc seiuit
peccatrix illa que qr multũ habuitͥ
qd̃ dimitt̾etur ñ attulit sub̾am mag¬
nam s dilectionẽ magnã. Multum

Expanded text:
si ipsum opus fieret. Si ergo magnum meritum habere vis, magnam habe voluntatem. Magna fiducia. Tantum mereris quantum vis. Possunt esse voluntate pares, qui facultate sunt impares. Multum dedit Zachaeus qui dives erat, et multum habebat. Vidua illa quae duo minuta misit, parum habuit et parum dedit et tamen tantum dedit quantum Zachaeus. Minores facultates ferebat, sed parem voluntatem habebat. Si attendas quae dederint diversa invenies, si attendas unde dederint paria invenies. Non autem pensat Deus quantum datur, sed ex quanto detur. Si ergo ubi plus datur et ubi minesse non potest, si aqualis utrinque voluntas habeatnr. Ideo dixi tibi, ut non desperes si facultas deest tibi, adsit bona voluntas, quantum vis tantum mereris. Fac ergo voluntatem magnam, si vis habere meritum magnum. Bene hoc scivit peccatrix illa, quae quia multum habuit quod dimitteretur, non attulit substantiam magnam, sed dilectionem magnam. Multum
Abbreviated transcription (Latin):
i gͦ bonam uoluntatẽ d¬
habes. noli desꝑare. Angłi de celo
clamant. pax in t̾ra hominib bone uo¬
luntatis. Non dixerunt pax hominibꝰ
diuitib. aut nobilib aut potentib si¬
ue multa facere ualentib. Si hoc dixis¬
sent timendũ tibi eẽt. qr hec omĩa eti¬
am inuitis abẽe possunt. ⁊ adeẽ ñ amã¬
tib similit̾. Uoluntas nulli abeẽ po¬
test. nisi uolenti. Tale aliquid ẽ uolun¬
tas. qd̾ nec dari nec auferri possit inui¬
to. spt̾ea uoluntas hominis ẽ potestas
tatem tollere homini aliqua uiolemi¬
a extrusecus incurrens neq infirmitaᷤᷤ
neq adu̾sitas ulla. neq panꝑtas uo¬
luntatem homini tollere potest. nisi ip¬
se homo uoluerit. Opus ei anferri po¬
test etiã qñ ip̃e ñ uult uoluntas non
potest. spt̾ea ñ est in ip̃o qñ possit s ĩ

Expanded text:
go bonam voluntatem habes, noli desperare. Angeli de coelo clamant: Pax in terra hominibus bonae voluntatis . Non dixerunt pax hominibus divitibus, aut nobilibus, aut potentibus, sive multa facere valentibus. Si hoc dixissent, timendum tibi esset. Quia haec omnia etiam invitis abesse possunt, et adesse non amantibus similiter. Voluntas nulli abesse potest nisi volenti. Tale aliquid est voluntas: quod nec dari nec auferri possit invito. Propterea voluntas hominis est potestas t voluntatem tollere homini aliqua violentia extrinsecus incurrens, neque infirmitas, neque adversitas ulla, neque paupertas voluntatem homini tollere potest nisi ipse homo voluerit. Opus ei auferri potest, etiam quando ipse non vult, voluntas non potest. Propterea non est in ipso quando possit, sed i
Abbreviated transcription (Latin):
etur cor. ⁊ ut minꝰ dicam. magnũ ẽ. si
in hac uita incipere possis. etiam si ñ
ꝑficias. Nam ⁊ post mortẽ ignis qui¬
dam purgatoriis dr᷑ ubi purgant᷑
⁊ mundant᷑ qui hic torrigi ceperunt. ⁊ ñ
ꝑfecerunt. Qui añ in hac uita net inci¬
pere uoluerunt. ibi consũmare ñ posst̾.
Quib aũ hic correctionẽ suã incipere¬
datur. etiã si ꝑfic̾e ñ dat᷑. illit correctõis
ꝑfectio reseruatur. Tam̃ tutiꝰ om̃ino ẽ.
ut hic ⁊ incipere ⁊ ꝑfic̾e contendas. ut
illic tibi nicħ faciendũ uel paciendũ
suꝑsit. Durum ẽ. tormenta illa uł ad
modicũ sentire. ꝓpt̾ea tutiꝰ om̃ino tͥ ẽ.
ut ⁊ hic incipias. ⁊ ꝑfictas qd̃ fac̾e de¬
bes. qd̾ si ꝑfic̾e hic ñ potueris. si tam̃
inchoau̾is noli desperare saluus eris.
sic tñ qiͣ per ignem. Ardebis quidẽ. do¬
nec consumptũt fuerit qd̃ tremabile
portas. Tu aũ saluus eris: qm̃ in te fũ¬

Expanded text:
etur cor. Et, ut minus dicam, magnum est, si etur cor. Et, ut minus dicam, magnum est, si in hac vita incipere possis, et si non proficias. Nam et post mortem ignis quidam purgatorius dicitur, ubi purgantur et mundantur qui hic coeperunt et non perfecerunt. Qui autem in hac vita nec incipere voluerunt, ibi consummare non possunt. Quibus autem hic correctionem suam datur incipere, etiam si perficere non datur, illic correctionis perfectio reservatur. Tamen tutius omnino est, ut hic et incipere et perficere contendas, ut illic nihil faciendum tibi vel patiendum supersit. Durum est tormenta illa vel ad modicum sentire, propterea tutius omnino tibi est ut hic incipias et perficias quod facere debes. Quod si hic perficere non potueris, si tamen inchoaveris, noli desperare, « salvus eris, sic tamen quasi per ignem . » Ardebit quidem, donec consumptum fuerit quod criminale portas. Tu autem salvus eris quoniam fun
Abbreviated transcription (Latin):
tata tua fc̃m ẽ hoc quib meriusti ut ma¬
lum haberes. quib si districte uidicate¬
ris. ⁊ hoc merueras ut nullũ hẽres. Qui
inquit scriptura regnare facit hoĩem hy
scere faciam linguam tuã palato tuo. nͨͦ
eris qiͣ uir obuirgans. qr domꝰ exasꝑãs
est. Nam ut scias qr malicia tua hoc fe¬
cit. uide ubi erat deuotio tua. Si enim
ꝑfectam deuotionẽ habuisses. etiã nul¬
lo ammonente cessare tñ ñ potuisses.
Nunc aũ pigritia tua ⁊ negligentia oc¬
casionem torporis quesiuit. ñ correctio¬
nem. Et uidit hoc d̾s. ⁊ dedit tͥ scd̾m cor
tuũ. ut ñ inuenires qd̾ ñ q̃rebas acciꝑe.
Nec tñ dico ut desꝑes. etiam si hoc cõ¬
tingat ut homo qui ext̾iuis curandis
uulnerib pecratoꝵ medicam̃tũ apponit
aliquid minꝰ sufficiens tribuat. Sepe
qd̾ minus foris agitur. efficatiᷤ uit̾ oꝑa¬
tur. In paruo opere magna deuotio ẽẽ
potest. Homo uidet in facie. d̾s aũ intu¬

Expanded text:
cata tua factum est hoc quibus meruisti ut macata tua factum est hoc quibus meruisti ut malum haberes, quibus si districte judicareris et hoc merueras ut nullum haberes: Qui, inquit Scro adhaerescere faciam linguam tuam palato tuo, nec eris quasi vir objurgans, quia Dominus exasperans est . » Nam ut scias quia malitia hoc fecit, vide ubi erat devotio tua. Si enim perfectam devotionem habuisses, etiam nullo admonente cessare tamen potuisses. Nunc autem pigritia tua et negligentia occasionem tortoris quaesivit non correctorum. Et vidit hoc Deus, et dedit tibi secundum cor tuum ut non invenires quod non quaerebas accipere. Nec tamen dico ut desperes, etiamsi hoc contingat, ut homo qui exterius curandis vulneribus peccatorum medicamentum apponit, aliquid minus sufficiens tribuat. Saepe quod minus foris agitur, efficacius intus operatur. In parvo opere magna devotio esse potest. Homo videt in faciem; Deus autem intu
Abbreviated transcription (Latin):
tacita t̃ cogitatione respondeas. Qumͦ
am si illam studiose compleuero. cũ ip̃e
homio cui peccã mea confiteor. sepe aut
ignorantia nesciat. aut negligentia nõ
considet. qualem m̃ scd̾m modũ ⁊ men¬
suram delicti debeat satisfactionẽ iniung̾e:
Ad hec tͥ breuit̾ respondeo. qr si homo nes¬
cit. d̾s scit. Tu tantũ fac qnͣtum tibi p̾¬
cipitur. obediens esto in eo qd̃ tibi iube¬
tur. Uideat d̾s deuotionẽ tuam. etiã si
homo ñ condigne mod̾etur afflictõem
tuam. Perire ñ pot̾is. si deuotꝰ fu̾s inuẽ
tus. Sed decipior inquis. putans me sa¬
tisfecisse cũ satis ñ fecerim. Ille mͥ iniun¬
xit. ut tantũ fac̾e̾m. ⁊ ñ ampliꝰ mͥ prece¬
pit. Ecce totũ ꝑfeci. ⁊ ñ satisfeci. Uado
qiͣ securus ad dm̃. putans me satisfecis¬
se illi. tñ adhuc teneor obligatꝰ. qr sa¬
tis ñ fecerim. Quare gͦ inquis fc̃m est
ut talem sacerdotẽ ñ habeam. qui mͥ di¬
cat hoc qd̃ oportet: Audi quare. Pp̃t pec¬

Expanded text:
tacita tibi cogitatione respondeas: Quomodo, junctam, etiamsi illam studiose complevero, cum ipse homo cui peccata mea confiteor saepe aut ignorantia nesciat, aut negligentia non considerat qualem mihi secundum modum et mensuram delicti debeat satisfactionem injungere? Ad hoc tibi breviter respondeo: Quia si homo nescit, Deus scit. Tu tamen fac quod tibi praecipitur. Obediens esto in eo quod tibi jubetur. Videat Deus devotionem tuam etiam si homo non condigne moderetur afflictionem tuam. Perire non poteris si devotus inventus fueris. Sed decipior, inquis, putans me satisfecisse cum satis non fecerim. Ille mihi injunxit ut tantum facerem et non amplius mihi praecepit. Ecce totum feci et non satisfeci. Vado quasi securus ad Deum, putans me satisfecisse illi cum adhuc teneor obligatus, quia satis non fecerim. Quare ergo, inquis, factum est ut talem sacerdotem non habeam qui mihi dicat hoc quod oportet? Audi quare. Propter pec
Abbreviated transcription (Latin):
uit tñ ⁊ inter illa sacram̃
tum qd̃ nuc baptisimis. Uñ august̾.¬
Ex quo instituta est circuncisio in
ppło dei que erat tunc signacłm iu
magnis ⁊ paruulis originalis ueterisꝙ
peceati. sicut baptismus ex illo ualere
cepit. ad innouationẽ hoĩs exquo in¬
fere curationis auxiliũ circũcisio in le¬
ge contra orignialis pecĩ nubius age¬
uat qd̾ baptismus agere reuelategrẽ
temꝑe consueuit excepto qd̾ regn cele¬
stis iamiam necdum intrare potan̾̃t
tñ insi̾nu abrahe post mortẽ beata reqͥe
consolati suꝑne pacis ingressum spe fe¬
lici expectabant. His aꝑte traditur
ꝑ orcumcisionẽ ex quo instituta fuit
remissionẽ peccati orignialis ⁊ actuał
ꝑuulis ⁊ maiorib a dõ p̾stitam: sic̃ nũe
ꝑ baptisiũ datur.

Expanded text:
uit tamen inter illa sacramentum, quod nunc Baptismus praestenim instituta est circumcisio in populo dei, quod erat tunc signaculum itionis ualebat et paruulis originalis ueterisque peccati, sicut et baptismus ex illo ualere coepit ad innouationem hominis, ex quo ferae curationis auxilium circumcisis in lege, contra originalis peccati vulnus agebat, quod nunc baptismus agere revelatae gratiae tempore consuevit. Excepto quod regni coelestis januam necdum intrare poteranttamen in sinu Abrahae post mortem requie beata consolati, supernae pacis ingressum spe felici exspectabant. His aperte traditur circumcisionem, ex quo instituta fuit, remissionem peccati originalis et actualis parvulis et majoribus a Deo praestitam, sicut nunc per Baptismum datur.
Abbreviated transcription (Latin):
iuidetur dic̾e̾. qd̾ si ex fide mysteriũ
trmitatis teneat᷑. ⁊ una ꝑsona
⁊ ecomu̾iso. si tres nomiuent᷑ ⁊ nõ
nocte de aliquo illarum sentiatur:
uacrium fieri mysterrum. Ait .n.
sacram̃tum: nec pͥncipuun noc
spẽs aliqua baptismi estimatur.
Olenum aũt est si patrem ⁊ filiã
tum subrues. Et sicut si uiium in
ab neges. plenum est fidei sacramẽ¬
trim: ita etiam licet patrem ⁊ filiũ
ẽ omne mysteruim. Cum dicit᷑ in
nomine xꝑi ꝑ imitatem nõis im¬
tismate sp̃c separat᷑. qr xp̃s bapti¬

Expanded text:
idetur dicere, quod si fide mysterium Trinitatis teneatur et una persona et, e converso, si tres nominentur et non recte de aliquo illorum sentiatur, vacuum fieri mysterium Trinitatisacramentum, nec principium, nec species aliqua Baptismi aestimatur. Plenum autem est si Patrem et Filiumtum subrues: et sicut si unum in sabneges, plenum est fidei sacramentum; ita etiam licet Patrem, et Filiuest omne mysterium. Cum enim dicitur in nomine Christi, per unitatem nominis imtismate Sp
Abbreviated transcription (Latin):
desit ad mysterii pleuitudinem.
Rationem soq̃m᷑. Qui unũ dixit:
trmitatem signarit. Si xp̃m dicas.
⁊ patrem a quo unclus ẽ filuis. ⁊
filiũ eus ⁊ spm̃ oris eins ꝑiter in¬
dicas: si tñ id etiam corde cõp̃hen¬
spũ scõ. Exquo indicat nos recte pos¬
tradi. ubi nichilominꝰ in sinuari ui¬
detur baptisma dari posse in noĩe
tas in quolibet horum uominũ intel¬
ligitur. Si aũt aliqͥs ꝑũse credens. ⁊
ercorem in dicẽ intendens. unũ de tri¬
bus tm̃ nõcupet: ñ implet᷑ mysteriũ.
Quodũ ait nominatis trib uaerrum
ẽẽ mysteriũ. si baptizans minuat po
le sentiat depotentia alictuꝰ horum ñ
credens unam potentiam trium: intel¬
ligendum ẽ hoc suꝑ eum qui ñ inten¬
dit nec credit baptizare. qui ñ tm̃ ca¬
ret fide: s eciam intentionẽ baptizan¬
di ñht̃. Qui ergo baptizat in noĩexͥ
baptitat in nomine trinitatis. q̃ ibi
intelligitur. Tutsꝰ est tũ tresꝑsouas
ibi nominari. ut dicatur. in noĩe patͥs¬

Expanded text:
it ad mysterii plenitudinem. Rationem sequamur: Qui unum dixerit, Trinitatem signavit. Si Christum dicas, et Patrem a quo unctus est Filius, et Filium ejus et Spiritum oris ejus pariter indicas, si tamen id etiam corde comprehenSpiritu sancto, ex quo indicat nos recte postradi: unde nihilominus insinuari videtur verum Baptisma dari posse in nominetas in quolibet horum nominum intelligitur. Si autem aliquis perverse credens, et errorem inducere intendens, unum de tribus tantum nuncupet, non complet mysterium. Quod vero ait, nominatis tribus vacuum esse mysterium, si baptizans minuat pot id est, si male sentiat de potentia alicujus horum, non credens unam potentiam trium, intelligendum est hoc super eum qui non intendit nec credit baptizare; qui non tantum caret fide, sed etiam intentionem baptizandi non habet. Qui ergo baptizat in nomine Christi, baptizat in nomine Trinitatis, quae ibi intelligitur. Tutius est tamen tres personas ibi nominare, ut dicatur: In nomine Pat
Abbreviated transcription (Latin):
dñi speculari bonos et
malos. maxime tamen hoc sine alie¬
qua dubitatione credamꝰ. cũ ad opus
diuinum assistimus. Id̾o semperme¬
mores simus. quod ait propheta. Ser¬
nite domino in timore. Et it̃m. Psalli¬
te sapienter. Et. In conspeclu ange¬
lorum ꝑsallã tͥ. Ergo consideremus
qualit̾ oporteat ĩ conspectu diuinnta

Expanded text:
 speculari bonos et malos; maxime tamen hoc sine aliqua dubitatione credamus, cum ad opus divinum assistimus. Ideo semper memores simus, quod ait Propheta: Servite Domino in timore ; et iterum: Psallite sapienter ; et: In conspectu angelorum psallam tibi . Ergo consideremus qualiter oporteat nos in conspectu Divinita
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ qͥ ⁊̃ abhereticis baptirati sunt
seruato karactere xꝑi rebaptirãdi
⁊ in signum detestationis heroti¬
corum. Sunt tñ ñ nulli doctorũ
ut cỹpͥanus ⁊ alii quidã qͥ diẽẽ indẽ¬
tur abhereticis ñ posse tradi bapm̃
et eos esse rebaptizandos cũ ue¬
nunt ad eccłiam: qui ab illis dicũt᷑
baptirati. S hoc de illis uerũ est qͥ
extra formam eccłie baptreare p̃¬
sumũt. cypͥanꝰ tñ ibi auĩtate
de uiasse uidetur. qͥ ait de heretico
tetigi̾t ĩ mundus ĩmunda erunt:
quis pot̾ dare qd̾ ip̃e ñ h̃t: Flec uͦ ex
ignorantia eum dixisse. augꝰ insi¬
nuat dicens. Martyrem głosum
nimis detestaretur tanta eius mnĩta
usq ad triumphũ martyrii secuta
sunt. ut ⁊ caritatis qua excellebat
luce obumbratio illa fugaret᷑ ⁊ si
quia gentes iudarare ñ cogimꝰ. Hoc

Expanded text:
aereticis baptizati sunt servato charactere Christi, rebaptizandi  in signum detestationis haereticorum. Sunt tamen nonnulli doctorum, ut Cyprianus et alii quidam, qui dicere videntur ab haereticis non posse tradi baptismum, et eos esse rebaptizandos cum veniunt ad Ecclesiam, qui ab illis dicuntur baptizati. Sed hoc de illis verum est, qui extra formam Ecclesiae baptizare praesumunt. Cyprianus tamen ibi a veritate deviasse videtur, qui ait de haeretico: tetigerit immundus, immunda erunt; quis potest dare quod ipse non habet? Hoc vero ex ignorantia eum dixisse Aug. innuit dicens: Martyrem Cyprianum nimis detestaretur, tanta ejus merita usque ad triumphum martyrii secuta sunt, ut et charitatis qua excellebat luce obumbratio illa fugaretur, et si quia gentes iudaizare non cogimus. hoc
Abbreviated transcription (Latin):
sacram̃ti u̾ͥtutem eius abnegan¬
tes. ⁊ iõ eccłia ũ eos rebaptizat:
qr in noĩe triuitatis baptizati
sunt. ⁊ ip̃a est forma sacram̃ti. Itẽ
Rebaptizare hereticum qui hec

Expanded text:
tem ejus abnegantes et ideo EcclesiaM non eos rebaptizat, quia in nomine Trinitatis baptizati sunt; et ipsa est forma sacramenti. Item: Rebaptizare haereticum qui haec
Abbreviated transcription (Latin):
sonstat baptisma solis sacerdotibus
eẽ traditum. euisq ministi̾um: nec
ipis dẏaconib implere ẽ licitum. ab
cessitas. qd̾ ⁊ laicis fidelib ꝑmitit᷑.¬
Item. Mulier quamiuis scã laptiza¬
re ñ p̃sumat: nisi necessitate cogen¬
te. De illis uero qui abhereticis
baptirautur: utrũ baptirandi sĩt
queri solet. Ad qd̾ breuit̾ dicmnꝰ:
qr quicũq sit qui baptizet si ser¬
uat formam a xp̃o traditam. ue¬
rum baptisium dat. ⁊ iõ qui illũ
sumit ñ debet rebaptizari. Unde
beda. Siuc hereticus. siue scismati¬
cus siue facniorosus. quisq in confes¬
sione scẽ triuitatis baptizet: ñ ualet¬
ille qui baptizatus est abonis catho¬
licis rebaptizari: ne confessio ⁊ tri

Expanded text:
onstat baptisma solis sacerdotibus esse traditum, ejusque ministerium nec ab ipsis diaconibus expleri est licitum absqnecessitas, quod laicis fidelibItem: Mulier, quamvis sancta, baptizare non praesumat, nisi necessitate cogente. De illis vero qui ab haereticis baptizantur utrum rebaptizandi sint, quaeri solet. Ad quod breviter dicimus quia quicumque sit qui baptizet, si servatur forma a Christo tradita, verum baptismum dat; et ideo qui illum sumit non debet rebaptizari. Unde Beda: Sive haereticus, sive schismaticus, sive facinorosus quisquam in confessione sanctae Trinitatis baptizet, non valet qui baptizatus est a bonis Catholicis rebaptizari, ne confessio vel in
Abbreviated transcription (Latin):
se ꝓcesse: nec tam̃ uisibile sacram̃tũ
tor enis uisibilit̾ scificari sc̃ificari
ñ pot̾. Hinc corneluis ⁊ qui cũ co
erant iam spũ scĩficati baptizati
funt: nec suꝑ flua uidicata est ui¬
p̃cessit. Sñ uisibili gͦ inuisibilis

Expanded text:
se prodesse. nec tamen ideo sacramentum tor eius inuisibnon potest. Hinc Cornelius et qui cum eo erant, jam Spiritu sanctificati baptizati sunt. Nec superflua judicanda est sapraecessit. Sine visibili
Abbreviated transcription (Latin):
ñ affuit. s qrub in uisibilis affuit
ꝓfuit. Nec tiñualet fides aliena
ꝑuulo: qͣntum ꝓpria adulto. ꝑiui¬
lis enĩ ñ sufficit fides eccłie: sũ sacͣ¬
mento. Qui si absq bap̃õ fui̾nt
defucti ⁊̃ cum deferuntur ad bap¬
tismũ dampnabuntur: sic̃ multis
scõꝵ auctoritatib cõꝓbatur. Ad
qd̃ auc̃i. hoc ununiꝰ sufficiat. fir

Expanded text:
non affuit; sed quibus invisibilis affuit, profuit; nec tantum valet fides aliena parvulo, quantum propria adulto. Parvulis enim non sufficit fides Ecclesiae sine sacramento, quia, si absque baptismo fuerint defuncti, etiam cum deferuntur ad baptismum, damnabuntur, sicut multis sanctorum auctoritatibus comprobatur. Ad quod hoc unum sufficiat
Abbreviated transcription (Latin):
tismꝰ. multomagis sufficit fides adul¬
tis uolentib s̃ ñ ualentib baptitari
Uñ auꝰ. Queris quid sit maius.
sides an aqua: ñ dubito quin respon
aliqui. nullũ ad ultum inxꝑm cre¬
dere uł caritatem habere. smne bap¬
tismo nisi sanguinem fundat pro
domino. subdita inducentes testimo
uator dixit. nisi quis renatus fuit c̾.
absq sacram̃to bapĩ p̃ter eos qui ĩ ec¬
cłma sanguinẽ fundrt. aliquis uitã
et̾nam acciꝑe ñ pot̾. Item. Nullum
cathecumuũ. qmͣuis in bonis oꝑib
defunctum uitam et̃nam habere
credimus. excepto martyrio ubibap¬
lutis. S qd̾ in his minꝰ dic̃: in aliis
capitulis supͣ positis suppleuit: ⁊ iõ
hec sic intelligenda sunt. ut soli ha
niguiras qd̾ sacram̃to defuerat. Dũ
tat ei deus qui suam potentiam sacͣ¬
mentis ñ alligauit. Quod uͦ in ui¬
sibilis scĩficatio sñ uisibili sacram̃to
quib dam insit: suꝑ leuiticum auõ

Expanded text:
tismus, multo magis sufficit fides adultis volentibus, sed non valentibus baptizari; unde Aug.: Quaeris quid sit majus, fides an aqua? non dubito quin respondaliqui, nullum adultum in Christum credere vel charitatem habere sine baptismo, nisi sanguinem fundat pro Domino, subdita introducentes testimonvator dixit: Nisi quis renatus fuerit, etc., absque sacramento Baptismi, praeter ejus qui in Ecclesia sanguinem fundunt, aliquis vitam aeternam accipere non potest. Item: Nullum catechumenum quamvis in bonis operibus defunctum, vitam aeternam habere credimus, excepto martyrio, ubquod in his minus dixit, in aliis capitulis supra positis supplevit. Et ideo haec sic intelligenda sunt, ut illi solnignitas quod sacramento defuerat. Dum tat ei Deus, qui suam potentiam sacramentis non alligavit. Quod vero invisibilis sanctificatio sine visibili sacramento quibusdam
Abbreviated transcription (Latin):
excludit. Et bap̃s quidẽ pot̾ eẽ ubi
com̾sio cordis defui̾t. Conu̾sio aũt
cordis pot̾ quidẽ in esse ñ ꝑcepto
baptismo: s contempto baptis¬
mo ñ pot̾. Nec ullo modo dicenda
ẽ connersio cordis ad deum: cum
dei sacram̃tum contemputur. Ec¬
&e hic habes ñ solum passionem¬
s etiam fidem ⁊ contricionem con¬
ferre remissionem ubi ũ contempni¬
tur sacramentum. ut in latrone illo
ostenditur. qͥ ñ ꝑpassionẽ: s ꝑ ficem
saluatus est sine bapõ: s dicunt qͥdã
hoc retractasse augustim̃i. Retrac¬
tauit quidem exemplum. s ñ sen¬
Cum dicẽm uicem bap̃i posse habe¬
re passionem. ñ satis ydoneum po¬
sui illius latronis exemplum: qr
utrum ñ fuĩt baptizatus incertũ

Expanded text:
t esse ubi conversio cordis defuerit; conversio autem cordis potest quidem inesse non percepto Baptismo; sed contempto Baptismo non potest, nec ullo modo dicenda est conversio cordis ad Deum, cum Dei sacramentum contemnitur. Ecce hic habes non solum passionemed etiam fidem et contritionem conferre remissionem, ubi non contemnitur sacramentum, ut in latrone illo ostenditur, qui non per passionem, sed per fidem salvatus est sine Baptismo. Sed dicunt quidam hoc retractasse Augustinum. Retractavit quidem exemplum, in cum dicerem uicem baptismi posse habere passionem, non satis idoneum posui illius latronis exemplum, quia utrum non fuerit baptizatus incertum
Abbreviated transcription (Latin):
sũ sacram̃to baptisit de hoc sclo
transeunt eteruo supplicio pu¬
nieudos: qr ⁊ si ꝓprie actionis pͦ¬
ritur nũo infidelium ascribũ
tur. ita qui baptizantur fideles
dicunt᷑. qui a fideliũ consortio
ñ seꝑantur: cum orat eccłia ꝓ
fidelib definictis. fideles igitur
fidei sacram̃tum. Uũ aut̃. Par¬
urlum ⁊ sinũdum fides illa
q̃ nn credentium uoluntate. con¬
sistit: tam tñ ip̃ius fidei sacram̃i¬
lis uocatur ũ rem ip̃am mente an¬
mentum.¬

Expanded text:
to Baptismi de hoc seculo transeunt, aeterno supplicio puniendos, quia etsi propriae actionis pemoriuntur, infidelium ascribuntur numero, ita qui baptizantur, fideles dicuntur, qui a fidelium consortio non separantur, cum orat Ecclesia pro fidelibus defunctis. Fideles ergo fidei sacramentum. Unde Aug.: Parvulorum etsi nondum fides illa quae etiam in credentium voluntate consistit, jam tamen ipsius fidei sacramenlis vocatur: non rem ipsam mente anamentum
Abbreviated transcription (Latin):
uae̾ ꝓconfessione xp̃i moriuntur:
tm̃ eis ualet ad dimittenda pocã. qnͣ¬
tum si abluerentur sacro fonte bap
suscepta supplet uicem baptismi:
nec tm̃ passio uicem bapĩ implet
s etiam fides ⁊ contritio. ubi necessi¬
tas ex cludit sacramentum: sicut
aꝑte docet auoꝰ. dicens baptismi
tuicem aliqũ implere passionem.
De latrone illo. cui non baptiza
to dictum est. hodie mecũ eris in
ꝑadyso: beatus cyp̾anus ũ lene do¬
considerans nnienio ñ tm̃ passionẽ
pro nomine xꝑi susceptam id qd̾
bap̃õ deerat posse supplere. s etiam
fidem conu̾sionemq cordis. si forte
ad celebrandum mystĩum bapĩ ĩ
angustiis posito succurri ñ pot̾.
Neq eram latro ille ꝓ nomine xꝑi
crutifixus ẽ. s ꝓ meritis facinorũ
suoꝵ: nec qr credidit passus ẽ. s dũ
patitur crrdit. Quantũgͥ ualeat.
etiã sñ uisibilis bapĩsacram̃to qd̃
ait apłs. corde creditur adiusti .o.a.¬

Expanded text:
 confessione moriuntur, tantum eis ualet ad dimittenda peccata, quantum si abluerentur sacro fonte b nomine suscepta supplet vicem Baptismi. Nec tantum passio vicem Baptismi implet, sed etiam fides et contritio, ubi necessitas excludit sacramentum, sicut aperte docet Aug, dicens Baptismi vicem aliquando implere passionem. De latrone illo cui non bapto dictum est, Hodie mecum eris in paradiso , beatus Cyprianus, non leve doconsiderans inuenio non tantum passionem pro nomine Christi id quod ex baptismo deerat posse supplere, sed etiam fidem conuersionemque cordis, si forte ad celebrandum mysterium baptismi in angustiis temporum succurri non potest. neque enim latro ille pro nomine Christi crucifixus est, sed pro meritis facinorum suorum, nec quia credidit passus est, sed dum patitur credidit. quantum itaque ualeat etiam sine uisibili baptismi sacramento quod ait apostolus: corde creditur ad iustitia
Abbreviated transcription (Latin):
tar enm hesternus dies: ⁊ quicqͥe stiꝑ
est soluitur etiam ipã hora mom̃tum¬
q̃ ante bap̃mi ⁊ ĩ bap̃o. Derncepꝰ aũt ꝯtinuo
reus ẽẽ incipit. ñ solum consequẽtiũ
toꝵ redeutib om̃ib q̃ dimissa st̃.
Hoc aũt ut p̃diximus: ñ sub asser¬
tione dicitur. Qd̾ ostenditur : exeo
qd̾ ait in eodem libro sic. Si ad bap̃m
fictus accedit dimissa sunt ei peccã:
aut ñ sunt diniissa. Eligant qd̾
uoluorint. Coce aꝑte cernis. si
tũ intendis iddixisse angustinti:¬
ñ asserendo s querendo. ⁊ aliorum
opinonen refendo. Idem enĩ ait
cesserit: que corde in malicia ꝑseue¬
rante pccõꝵ ablutionẽ ñ sinebat
fieri. Non gͦ ficte accedenti pecã
in xͦ .i. in xͥ cõformitate baptizant᷑¬
⁊ alit̾ solui. Duob enĩ modis indu¬

Expanded text:
tur enim hesternus dies, et quicquid tur enim hesternus dies, et quicquid est soluitur, etiam ipsa hora momentumque ante baptismum et in baptismo; deinceps autem continuo reus esse incipit non solum consequentium ntorum redeuntibus omnibus quae dimissa sunt. Hoc autem, ut praediximus, non sub assertione dixit; quod ostenditur ex eo quod ait in eodem libro sic: Si ad baptismum fictus accedit, dimissa sunt ei peccata, aut non sunt dimissa; eligant quod voluerint. Ecce aperte cernis, si tamen attendis id dixisse Aug. non asserendo, sed quaerendo, et aliorum opinionem referendo. Idem enim ait cesserit; quae corde in malitia perseverante, peccatorum ablutionem non sinebat fieri. Non ergo ficte accedenti peccata in Christi conformitate baptizantet aliter solvi. Duobus enim modis
Abbreviated transcription (Latin):
iam arbiter consiitutus est. cũ accedit
adsacram̃tum fidelium. nsipenite¬
at eum uetĩs uite nouam ñ potest
nichoare. Ab hac penitentia cum bap¬
tizantur soli paruuli: innuues fũt.
His aliisq testimoniis aꝑte ostendit᷑
adultis sine fide ⁊ penitudine uera ĩ
baptisino ñ conferri grãm remissio¬
nis. quia noc paruulis sinc fide aliena
qͥ ꝓpriam habere nequeunt. datur nĩ
baptismo remissio. Siqrus ergo ficte
accedat non hñs cordis ueram contritionẽ:
sacramentum sine re accipit. Nidetur
mox redeant. S ũ hoc asserendo dicit. ĩ¬
mo hanc opinionem ⁊ p̃missam senten¬
tiam conferendo. Ait enim sic. His qͥ
latenus dimittuntur. quia sp̃s sc̃s di¬
scipline effugiet fictam. art inpõ tem¬
ꝑis puncto ꝑ uim sacram̃ti dimissa ite¬
rum ꝑ fictionem replicantur ut ⁊̃ illud
tionis. Nam redue perita dimissa pocca
grã. quo minꝰ om uia peccata dĩmitã¬
tur. etiam si frat̾num oduun in euis
cui dimittuntur aĩo ꝑseuerat. Solui¬

Expanded text:
um accedit ad sacramentum fidelium, nisi poeniteat eum veteris vitae, novam non potest inchoare. Ab hac poenitentia, cum baptizantur, soli parvuli immunes sunt. His aliisque testimoniis aperte ostenditur, adultis sine fide et poenitentia vera in baptismo non conferri gratiam remissionis, quia nec parvulis sine fide aliena, qui propriam habere nequeunt, datur in baptismo remissio. Si quis ergo ficte accedit, non habens veram cordis contritionem, sacramentum sine re accipit. Videtur mox redeant. Sed non hoc asserendo dicit, imo hanc opinionem et praemissam sententiam conferendo, ait enim sic, lib. 1 latenus dimittuntur, quia spiritus disciplinae effugiet fictum, aut in ipso temporis puncto per vim sacramenti dimissa iterum per fictionem replicantur, ut et illud tionis. Nam redire dimissa peccatgratia, quo minus omnia peccata dimittat, etiamsi odium fraternum in ejus, cui dimittuntur, animo perseverat. Solvi
Abbreviated transcription (Latin):
ic dicendum est aliquos susciꝑe
sacramentum. ⁊ rem sacram̃ti.
ali quos sacram̃tum ⁊ nõ rem alios rẽ
ꝙ non sacram̃tum. Sacram̃tum ⁊ rẽ
sintul suscipiunt om̃s paruuliquim
bapõ ab origiuali iniidantur pcc̃o
quamuis quidã diffiteantur illis qmn ꝑi¬
turi sunt paruulis in bapõ dimitti
rant. ñ intelligentes ilud ita ẽẽ accipi¬
enduni: quia cum in aliis efficunt re
s solis electis. Lamqd̾ omĩb ꝑuulis in
baptismo renittitur peccatũ: euident̾¬

Expanded text:
ic dicendum est aliquos suscipere sacramentum et rem sacrementi, aliquos sacramentum et non rem, aliquos rem et non sacramentum. Sacramentum et rem simul suscipiunt omnes parvuli, qui in baptismo ab originali mundantur peccato; quamvis quidam diffiteantur illis qui perituri sunt parvulis, in baptismo dimitti prant; non intelligentes illud ita esse accipiendum, quia cum in aliis efficiant sased solis electis. Nam quod omnibus parvulis in baptismo remittatur peccatum pe