comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hostem maloꝵ ẽẽ aut defensarẽ bonoꝵ qr
uirtus incertis casib nõ pot ẽt̃ subiecta.
Comoda preterea prĩe sibi prima putare.
Cublata hor̃um cõcordia nihil ẽ oio. Que
sũt tnĩ pr̃ie cõmoda: nisi alterius ciui¬
tãtis aut gentis in cõmoda i fines propa:¬
gare aliis uiolentꝰ eiectis augere imperũ
uectigalia facere maiora. Que oĩa nõ utiq
uirtutes sed uirtutũ sũt euersiones. Impri¬
mis enĩ tollit᷑ humane sotietates cõiuctio:
tollit᷑ in nocẽtia: tollit᷑ alieni abstinẽtia: tol
litur deniq ip̃a iustitia. que dissidiũ gnis
humani ferre nõ põt & ubicunq arma ful¬
serut. hĩc eã fugati & exterminari necesse
4̃. Uexũ ẽ enĩ Ciceronis illud. Qui aũt ciui¬
qua sub lata bñficentia: liberalitas. bonitas.
qui nocet. qui odit. qui spoliat: qui occidit.
que oĩa faciĩt qui prie prodesle nituntur
d enĩ ip̃m prodesse quid sit ignorãt: qui

Expanded text:
hostem malorum esse aut defensorem bonorum, quia hostem malorum esse aut defensorem bonorum, quia uirtus incertis casibus non potest esse subiecta. commoda praeterea patriai prima putare sublata hominum discordia nihil est omnino. quae sunt enim patriae commoda nisi alterius ciuitatis aut gentis incommoda, id est fines propagare aliis uiolenter ereptos, augere imperium, vectigalia facere maiora? quae omnia non utique uirtutes, sed uirtutum sunt euersiones. in primis enim tollitur humanae societatis coniunctio, tollitur innocentia, tolllitur denique ipsa justitia, quae dissidium generis humani ferre non potest, et ubicumque arma fulserint, hinc eam fugari et exterminari necesse est. Verum est enim Ciceronis illud: Qui autem civiqua sublata, beneficentia, liberalitas, bonitas, s esse, qui nocet, qui odit, qui spoliat, qui occidit? Quae omnia faciunt, qui patriae prodesse nituntur. Id enim ipsum prodesse, quid sit, ignorant, qui
Abbreviated transcription (Latin):
rapiũt or̃a & uolãt. & uexãt eesq ip̃os bo¬
nos quoꝵ causas iusceperãt in secuntur:
& gradus per ques ascenderũt: ampritãt
ne quis illos cõtra ip̃os possit imitari. Uexũ
tam putemus hoc officiũ nõ nisi boni ẽe
ut bonos defendat: at id suscipere facile
x implere difficile: qr cũte certamini
cõgressioniq cõmiseris inarbitrio dei. nõ
tuio posita uctoria ẽ. & plerũq improbi
& nũo & cõspiratione sũt potetiores ꝙͣ
boni ut ad eos superãdos nõ tam uirtus
sit ꝙͣ felicitas necessaria. An aliquis igno¬
rat quod aliquotiẽs melior iustiorq pars
uicta sit. Hic enĩ semper dñationes acer¬
be prociuib extiterũt. Plena e exẽplis
om̃is hystoria: sed nos cõtenti crimus uno
G. n pompeius bonoꝵ uoluit ẽe defensor:
suscepit. Idem ta uictꝰ cũ ip̃a libertate oc¬
cidit᷑ & aspadenib egyptiis detrũcatꝰ inse¬
pultus abiectus ẽ. Non ẽ igit᷑ uirtus aut

Expanded text:
rapiunt omnia et uiolant et uexant eosque ipsos borapiunt omnia et uiolant et uexant eosque ipsos bonos quorum causam susceperant insequuntur et gradus per quos ascenderunt amputant, ne quis illos contra ipsos possit imitari. uerum tamen putemus hoc officium non nisi boni esse, ut bonos defendat. at id suscipere facile est, implere difficile, quia cum te certamini congressionique commiseris, in arbitrio dei, non tuo posita uictoria est, et plerumque inprobi et numero et conspiratione sunt potentiores quam boni, ut ad eos superandos non tam uirtus sit quam felicitas necessaria. an ahquis ignorat quotiens melior iustiorque pars uicta sit? hinc semper dominationes acerbae in ciues extiterunt. plena est exemplis omms historia, sed nos contenti erimus uno. Gnaeus Pompeius bonorum uoluit esse defensor, suscepit. idem tamen uictus cum ipsa libertate occidit et a spadonibus Aegyptiis detruncatus insepultus abiectus est. non est igitur uirtus aut
Abbreviated transcription (Latin):
aut turpes inrem familiarẽ. Dicet aliquis for¬
tasse. Quid ta: negãs ne hãc eẽ uirtutẽ. Nõ eꝗde
nego. Cõtrariã enĩ uidear ꝓbate si negem
seđ uera nego. quia nõ illa celestis sed tota
terrena ẽ qnꝗdẽ nihil esticit nisi qđ re¬
maneat interra. Quid sit aut̃ recte opibus
uti & qui sit ex diuitus fructus petendus de¬
Clarabo apertius. cũ de pietatis officio loqui
cepero: iam ceseta que seqiũt᷑ nullo modo
uera sũt. Nam improbis inimicitas indice̾¬
aut bonoꝵ defensiones suscipete: põt cũ malis
tȩ cõe. Quidam enĩ probitate ficta iua
sibi ad potẽtiã muniut̃. facuitq multa que
boni solent: eo quidẽ promptiuz quod fal¬
lendi gr̃a faciũt. Utinãq tam facile ẽe pte¬
stat ꝗͣ facile ẽ simulare bonitatẽ. Sed hi
cum ceperit propositi ac uoti sui cõpotes
& sumũ potetie sue gradũ ceperit: tum uoͣ
simulatione deposita mores suos detegitt᷑:

Expanded text:
aut turpes, rem familiarem. Dicet aliquis foraut turpes, rem familiarem. Dicet aliquis fortasse: Quid tu? negas ne hanc esse virtutem? Non equidem nego; contraria enim videar probare, si negem. Sed veram nego; quia non sit illa coelestis, sed tota terrena, quandoquidem nihil efficit, nisi quod remaneat in terra. Quid sit autem recte opibus uti, et qui sit ex divitiis fructus petendus, declarabo apertius, cum de pietatis officio loqui coepero. Jam caetera, quae sequuntur, nullo modo vera sunt. Nam improbis inimicitias aut indicere, bonorum defensionem suscipere, potest cum malis esse commune. Quidam enim probitate ficta viasibi ad potentiam muniunt faciuntque multa quae boni solent, eo quidem promptius quod fallendi gratia faciunt. utinamque tam facile esset praestare quam facile est simulare bonitatem! sed hi cum esse coeperint propositi ac uoti sui conpotes et summum potentiae gradum ceperint, tum uero simulatione deposita mores suos detegunt,
Abbreviated transcription (Latin):
propoita sapĩen nec enĩ uirtus ⁊ opes querer̃.
quaꝵ neꝗ inuẽtio neq postessio in nc̃a petesta¬
teꝰ ẽ. Itaꝗ & questu & obtentu faciliores sut
malisꝗ honis. Nõ põt eego uirtꝰ eẽ inhis reb
querendis in quaꝵ cõtemtu uis ac rõ uirtũ¬
tis apparet: nec ad ea ip̃a trastugiet que ma¬
gno & excelso aĩo calcare ac protegere geftit.
neq fas ⁊ aĩam celestibus intetam bonis. ut
hec fragilia sib cõparet ab imortalib surs opi¬
bus auotari: sed potissimũ in his reb cõparã¬
dis uirtutis ro cõsistit. quas nob̾ nec ullus¬
ho nec mors ip̃a possit auferre. Cum hec
ita se heant: illud. quod sequitͣ uerũ eft
Uirtus diuitiis pretium persoduere polle. Q
uersus idem fere sigͥ quod primi duo. Sed
ip̃m uł quale uł quod sit. Id em̃ poeta &
illi om̃s quos secutus e̾. putauerũt recte opibus
iti: hoc frugi ẽẽ nõ instruer cõuiuia sumptuosȩ:
nõ largiri temer̃: nõ esfundet in res suꝑuacuas

Expanded text:
im virtus est, opes quaerere, quarum neque inventio, neque possessio in nostra potestate est. Itaque et quaestu, et obtentu faciliores sunt malis, quam bonis. Non potest ergo virtus esse in iis rebus quaerendis, in quarum contemptu vis ac ratio virtutis apparet; nec ad ea ipsa transfugiet, quae magno ac excelso animo calcare ac proterere gestit: neque fas est, animam coelestibus intentam bonis, ut haec fragilia sibi comparet, ab immortalibus suis operibus avocari. Sed potissimum in iis rebus comparandis virtutis ratio consistit, quas nobis nec homo ullus, nec mors ipsa possit auferre. Cum haec ita se habeant, illud quod sequitur verum est: Virtus, divitiis pretium persolvere posse. Qui versus idem fere significat, quod primi duo. Sed ipsum, vel quale, vel quod sit. Id enim poeta, et illi omnes, quos secutus est, putaverunt, recte opibus uti, hoc est, frugi esse; non instruere convivia sumptuose; nec largiri temere; non effundere in res supervacuas,
Abbreviated transcription (Latin):
xĩe gr̃as agimus indulgentissimo pẽi qđ
corup̃telam nr̃am nõpatit᷑ longius ꝓceder̃.
sed plagis ac uerberib emendat. Ex quo
intelligimus ẽe nos deo cure quib qm̃
peccamus irascit᷑. Nam cum posset ꝑo¬
pulo suo & opes c regna largiri. e sicud
dederat ante iudeis. quoꝵ nos iuccesso¬
res ac posteri sumꝰ id circo eũ uoluit sub
aliena ditione atꝗ imꝑio degere. ne reꝵ
ac dei precepta cõtemner sic illi maiores
nr̃i. qui sepe tẽrenis ac fragilib his honis
eneruati ab exrauerũt adisciplina & legis
iuincla ruperut. Prouidit ergo quatinꝰ
cultorib suis prestaret quietem si mãda¬
ta seruassẽt. & tñ eos emẽdaret si precep.¬
tis nõ obtemperassẽt. Itaq ne tam coͣrum¬
perent᷑ otio: ꝗͣ pr̃es ioꝵ licetia premi eos

Expanded text:
xime gratias agimus indulgentissimo patri; quod xime gratias agimus indulgentissimo patri; quod corruptelam nostram non patitur longius procedere, sed plagis ac verberibus emendat. Ex quo intelligimus esse nos Deo curae; quoniam, cum peccamus, irascitur. Nam cum posset populo suo, et opes, et regna largiri, sicut dederat ante Judaeis, quorum nos successores ac posteri sumus; idcirco enim voluit sub aliena ditione atque imperio degere, ne reruac Dei praecepta contemneret, sicut illi majores nostri, qui saepe terrenis ac fragilibus his bonis enervati, aberrarunt a disciplina, et legis vincula ruperunt. Providit ergo, quatenus cultoribus suis praestaret quietem, si mandata servassent, et tamen eos emendaret, si praeceptis non obtemperassent. Itaque ne tam corrumpere
Abbreviated transcription (Latin):
rare ferre. quia uirtute preditus ẽ. Necelle
⁊ iustũ hoĩem subiectũ ẽẽ iniusto: & teicõtu¬
meliis affici: ex insipiente sapientẽ .i. ille pec
cet quia in uistus ⁊̃. & hic in se uirtutẽ hẽat
quia iustus ẽ. Siquis aũt uolet scire plenius
cur malos e iniustos deus potẽtes br̃õs di
uites fieri sinat Pios cõtra humiles. miseros
mopes ẽẽ patiat᷑ sumat eũ senece librũ. cui
titulus ẽ. Quar bonis urcis młta mala acci
seculari: sed sapienter ac pene diuinitas
eloquutꝰ ẽ. Deus inquit hõies proliberis
habet sed cõruptos & uiniosos luxuriose
ac delicate patit᷑ uiuere: quia nõ putat
emẽdatione sua dignos. Honos aũt quos
diligit castigat sepius & affidini laborib
ad uium uirtutis exercet. nec eos caducis
ac mõtalibus bonis corrũpi ac deprauari si¬
nit. Unde neminini ebet mirũ uideri:
si pro nostris sepe delictis castigamur a deo:
imo uoͣ cũ uexamur ac prenum tum ma.¬

Expanded text:
rate ferre, quia uirtute praeditus est, necesse rate ferre, quia uirtute praeditus est, necesse est iustum hominem subiectum esse iniusto et contumeliis adfici ab incet, quia injustus est, et hic in servitutem abeat, quia justus est. Si quis autem volet scire plenius, cur malos et injustos Deus potentes, beatos et divites fieri sinat; pios contra, humiles, miseros, inopes esse patiatur: sumat eum Senecae librum cui titulus est: Quare bonis viris multa mala accidsaeculari, sed sapienter ac pene divinitus elocutus est. « Deus, inquit, homines pro liberis habet: sed corruptos et vitiosos luxuriose ac delicate patitur vivere, quia non putat emendatione sua dignos. Bonos autem, quos diligit, castigat saepius, et assiduis laboribus ad usum virtutis exercet; nec eos caducis ac mortalibus bonis corrumpi ac depravari sinit. » Unde nemini mirum debet videri, si pro nostris saepe delictis castigamur a Deo. Imo vero, cum vexamur ac premimur, tum ma
Abbreviated transcription (Latin):
bona diuina iudicat: nec alienũ quicꝗͣ cõ¬
cupiscit ne que cõtra ius humanitatis le¬
dat oĩo: nec ullã potetiam honorẽ ut de¬
sideret. ne cui faciat iniuriam. Scit etĩ
cunctos ab eodem deo eandem tõditĩone gnͣa¬
tos iure fraternitatis ẽẽ cõiũctos. sedđ &
suos cõtentos & prau̾o. qui fragilitatis suer
memor: nõ amplius querit ꝗ unde uitam
substentet: & ex eo ip̃o quod hũierit. imꝑtit
etiã nõ hñti. quia pius c̃. Pietas aũt siñtia
uirtus & accedit eo quod uoluptates caducas
uitiosasq cõtemait. qua cã opes appetunt᷑.
Qui cõtinens ac libidinũ uictor. idera nihil
tumoris atq in solentie gerens. nõ extollit se
altius. nec crigit superbũ caput. sed placidus
& concors & cõis & planus ȩ̃. qua cõditionem
suã nouit. Tum gͦ iniuriã nulli faciat. nec
aliena cupiat. nec sua ꝙ. si ui auferant᷑ de¬
fendat. cũ sciat etĩa illa tam iniuriã mode¬

Expanded text:
bona diuina iudicat, nec alienum quicquam conbona diuina iudicat, nec alienum quicquam concupiscit, ne quem contra ius humanitatis laedat omnino, nec ullam potentiam honoremue desiderat, ne cui faciat iniuriam — scit enim cunctos ab eodem deo et eadem condi- cione generatos iure fraternitatis esse coniunctos —, sed et suo contentus et paruo, quia fragilitatis suae memor, non amplius qsustentet; et ex eo ipso, quod habuerit, impertit etiam non habenti, quia pius est: pietas autem summa virtus est. Eo accedit, quod voluptates caducas vitiosasque contemnit, quarum causa opes appetuntur; quoniam continens est, ac libidinum victor. Idem nihil tumoris atque insolentiae gerens, non extollit se altius, nec erigit superbum et concors et communis et planus est, quia condicionem suam nouit. cum ergo iniuriam nulli faciat nec aliena cupiat nec sua quoque si ui auferantur defendat, cum sciat etiam inlatam iniuriam mode
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ enĩ maloꝵ. que aut inferunt᷑. aut aicidũt
cũ equanimitate perlatio. Ergo iustul ac la-¬
prens qr uirtutẽ capit ht̃ in se patiẽtiã qua
carebit oĩo si nihil patiet᷑ auersi Contra
qui in rebus ꝓsperis agit. inpatiẽs ẽ & uir¬
tute maxima caret. Impatientẽ dico: quia
nihil patitͣ.In nocẽtiam quoq seruar̃ nõ pot̾.
que & ip̃a usto che sapienti uiro ꝓͥa uirtuse.
sed & nocet sepe & cõcupiscit aliena. ꝑ ra¬
pit que cupierit per iniuxiã. quia exꝑl¬
uirtutis uitio peccatoq subiectus est. & tra¬
gilitatis oblitus. aĩo insolenter clato tumet.
ñde iniusti ac deũ nesciẽtes. & diuitiis
& potentia & honorib florẽt. Hlec enim
cuncte inusatie ꝓremia sũt. quia & per¬
petua ẽẽ nõ posu̾̃t. & per cupiditatẽ uolen¬
tãq querunt᷑. iustus uo ac sapiẽs quia illa
ꝯmia humana sũt. ut ẽ a lelio dictura: sua

Expanded text:
est enim malorum quae aut inferuntur aut accidunt est enim malorum quae aut inferuntur aut accidunt cum aequanimitate perlatio. ergo iustus ac sapiens quia uirtutem capit, habet in se patientiam: qua carebit omnino, si nihil patietur aduersi. contra qui in rebus prosperis agit, inpatiens est et uirtute maxima caret: inpatientem dico, quia nihil patitur. innocentiam quoque seruare non potest, quae et ipsa iusto et sapienti uiro propria uirtus est, sed et nocet saepe et concupiscit aliena et rapit quae cupierit per iniuriam, quia uirtutis expers uitio peccatoque subiectus est et fragilitatis oblitus animo insolenter elato tumet. inde iniusti ac deum nescientes et diuitiis et potentia et honoribus florent. haec enim cuncta iniustitiae praemia sunt, quia et perpetua esse non possunt et per cupiditatem uiolentiamque quaeruntur. iustus uero ac sapiens quia illa omnia humana, ut est a Laelio dictum, sua
Abbreviated transcription (Latin):
lic& qr uidet oculis manuq tractabilȩ esta
imbecilus ł ragile: mortale ẽ. Cunꝰ sũt illa
omĩa bona: quẽ cupiditati ac miraculo sũt.
opes. honores. imperia. qm̾ corpori afferũt uolupta¬
tes: & ideo tã caduca sũt ꝙ̃ corpus ip̃m. AAnimꝰ
uoꝰ in quo solo E hõ qm subiectis oculiis noͦ ẽ.
nec bona cius aspici possũt que in sola uixtute
sut̃ posita. & ideo tam stabilis & cõstans & per-¬
petuus sit necesse ẽ. sũ ẽ ipa uirtus inqua
T animi bonũ. longũ ẽ uniu̾sas uictutis spes
promer᷑. Ut de singulis doceã ꝗͣ necesse sit.
sapie̾tem ac iustũ iuitũ longe ab illis boris ab¬
ortere quib qr fruunt᷑ in usti. deoꝵ cultus
ueri & efficaces ẽẽ credunt᷑. Quod ad pͥntem
pertinet questionẽ satis ẽ. si ex una uixtute id
probemus qd intendimus. Nempe magna &
Quod si negari nõ pot̾. quin sũma sit uirtus
necesse ẽ iustũ & sapientẽ uirũ in potestate
t̃e hoĩs iniusti. ut capiat fapatietiam. Patia

Expanded text:
quod, quia oculis manuque tractabile est, imbecillum, fragile, mortale est; cujus sunt illa omnia bona, quae cupiditati, ac miraculo sunt, opes, honores, imperia, quoniam corpori afferunt voluptates; et ideo tam caduca sunt quam corpus ipsum. Animus uero, in quo solo est homo, quoniam subiectus oculis non est, nec bona eius aspici possunt, quae in sola uirtute sunt posita, et ideo tam stabilis et constans et perpetuus sit necesse est sicut ipsa uirtus, in qua est animi bonum. Longum est uniuersas uirtutis species promere, ut de singulis doceam, quam necesse sit sapientem ac iustum uirum longe ab illis bonis abhorrere: quibus quia fruuntur iniusti, deorum cultus ueri et efficaces esse creduntur. quod ad praesentem pertinet quaestionem, satis est si ex una uirtute id probemus quod intendimus. nempe magna et celebrant. quodsi negari non potest quin summa sit uirtus, necesse est iustum et sapientem uirum in potestate esse hominis iniusti, ut capiat patientiam. patientia
Abbreviated transcription (Latin):
niat. Qua propter nõ sperẽt saccilege aĩẽ.
cõtentos & ⁊n ultos fore. quos sic obterit: ue¬
niet rabiosis ac uoracib lupis merces sua:
qui iustas & simplices aĩas. nullis facinorib
ad missis excruciauerũt. Nos tantũ modo
laboremus ut ab hõibus nihil aliud in nobis
tuisi sola iustitia puniat᷑. Demus operam
totis uitibus ut mexeamur a deo simul &
ultionem passionis & premium

Expanded text:
niat. quapropter non sperent sacrilegae animae niat. quapropter non sperent sacrilegae animae contemptos et inultos fore quos sic obterunt. ueniet rabiosis ac uoracibus lupis merces sua, qui iustas et simplices animas nullis facinoribus admissis excruciauerunt. nos tantummodo laboremus ut ab hominibus nihil aliut in nobis nisi sola iustitia puniatur, demus operam totis uiribus ut mereamur a deo simul et ultionem passionis et praemium
Abbreviated transcription (Latin):
hetẽt religioni cuiꝰ potẽtiã senserũt᷑. He
tot cause in unũ collate. magnã deo multi¬
tudinẽ mirabiliter acquirũt. Quicꝗd ergo
aduersus nos mali principes moliũtur. fieiͣ
ip̃e permnittit. & tam̃ inuistissimi perse¬
quutores quib dei nom̃ cõtumeli& ac iudi¬
brio fuit. nõ se putẽt impune laturos. quia
indignationis ad uersus nos eius quasi mi¬
nistri fuerũt. Pimient᷑ enr̃ iudicio dei.
quia accepta potestate supra humanũ mo.¬
dum fuerit ab usi & insultauerĩt etiã deo
suꝑbiꝰ eiusq nom̃ eternũ uestigiis suis sub.¬
iecerint impie nefarieq calcandũ. propterea
uendicaturũ se in eos celeritex pollicet᷑. &
ex terminaturũ bestias malas de terrã: sed
idem ꝗͣ uis populi sui uexatõnes: & hic in
pnti soleat uindicar᷑. tam̃ iubet nos expecta.¬
re patient̾ illũ celestis iudici diem. quo ip̃e
prõ suis quẽq meritis aut honoret. aut pu¬

Expanded text:
haerent religioni cuius potentiam senserunt. hae haerent religioni cuius potentiam senserunt. hae tot causae in unum conlatae magnam deo multitudinem mirabiliter adquirunt. Quidquid ergo aduersus nos mali principes moliuntur fieri ipse permittit. et tamen iniustissimi persecutores, quibus dei nomen contumeliae ac ludibrio fuit, non se putent inpune laturos quia indignationis aduersus nos eius quasi ministri fuerunt. punientur enim iudicio dei qui accepta potestate supra humanum modum fuerint abusi et insultauerint etiam deo superbius eiusque nomen aeternum uestigiis suis subiecerint impie nefarieque calcandum. propterea uindicaturum se in eos celeriter pollicetur et exterminaturum bestias malas de terra. sed idem quamuis populi sui uexationes et.hic in praesenti soleat uindicare, tamen iubet nos expectare patienter illum caelestis iudicii diem, quo ipse pro suis quemque meritis aut honoret aut pu
Abbreviated transcription (Latin):
hac uita iocunda sut & cara prefertur: a
quo nec bonoꝵ nec lucis amissio. nec dolor
corporis: nec uiscerũ cruciamẽta deterret᷑.
Ualent hec plurimũ sed ille maxĩe cause
nioꝵ numerũ seper auxerut̃. Audit cir¬
cundans populus inter ip̃a tormeta ditẽtes
nõ sacrificare se lapidib humana manufactis:
sed deo uiuo qui sit in celo. Multi hoc uerũ esse
intelligut. & in pectus admittũt. Deinde ut
fieri solet. in rebus incertis dum intex se in¬
uicem querũt que sit huius perseueratie
cã: multaq ad religionẽ pertinet᷑ duuilgata.
ac per rumorẽ uicissim aucupata discuntur.
que quia bona sut placeat necesse t̃. Prete¬
rea ultio cõsecuta sicut semꝑ accidit ad
credendũ uehemẽter impellit. Ne hec ꝗdẽ
leuis cã ẽ: quod ĩmundi demonui sp̃is accep¬
ta litẽtia multoꝵ se corporib ĩ mergũt. ꝗbus
postea eiectis. om̃s qui se resenati fucxĩt ad¬

Expanded text:
hac uita iucunda sunt et cara praefertur, a hac uita iucunda sunt et cara praefertur, a quo nec bonorum nec lucis amissio nec dolor corporis nec uiscerum cruciamenta deterrent. ualent haec plurimum, sed illae maxime causae nostrorum numerum semper auxerunt: audit circumstans populus inter ipsa tormenta dicentes non sacrificare se lapidibus humana manu factis, sed deo uiuo qui sit in caelo. multi hoc uerum esse intellegunt et in pectus admittunt. deinde, ut fieri solet in rebus incertis, dum inter se inuicem quaerant quae sit huius perseuerantiae causa, multa quae ad religionem pertinent diuulgata ac per rumorem uicissim aucupata discuntur: quae quia bona sunt, placeant necesse est. praeterea ultio consecuta, sicut semper accidit, ad credendum uehementer inpellit. ne haec quidem leuis causa est quod inmundi daemonum spiritus accepta licentia multorum se corporibus inmergunt, quibus postea eiectis omnes qui resanati fuerint ad
Abbreviated transcription (Latin):
Quo tñi põt imꝑator militũ suoꝵ prohare
uictutem. nĩsi hẽrint hostem. & illi tam̃
ad uersarius exurgit inuito: quia mo̾talis ẽ
S uinci põt. Deui aut cui repugnari nõ põt
ip̃e ad uersarios nõi suo excitat. Nõ qui td¬
tra ip̃m deũ pugnet. sed cõtea milites eius.
ut deuotionẽ ac fidem suoꝵ uel ꝓbet uel
coroboret. donec pressure uerberibus difflu¬
entẽ colligat disciplinã. Est ent alia cã:
cur aduersũ nos per secutionei fiexi sinat.
Ut dei populus augeat᷑: nec ẽ difficilȩ demõ¬
strar̃. cur aut quo id fiat. Primũ fugãt᷑
ab eoꝵ cultorib plurimi odio crudelitatiis.
ui enĩ talia sacrificia nõ hoͣreat̃. Deinde
placet quibusdam uixtuns ac fides ip̃a: nõ¬
nulli suspicant᷑ deoꝵ cultum ño sine cã
malũ putari a tam multis hõibus. ut emori
maluit ꝙͣ id facer̃ quod alii faciũt ut uiuat.
Alius cupĩt scixe quid nã sit illd̃ bonũ quod
ad mortẽ usq defendit᷑. quod om̃ib que in

Expanded text:
o enim potest imperator militum suorum probare virtutem, nisi habuerit hostem? Et illi tamen adversarius exurgit invito, et quia mortalis est, et vinci potest. Deo autem quia repugnari non potest, ipse adversarios nomini suo excitat, non qui contra ipsum Deum pugnent, sed contra milites ejus, ut devotionem ac fidem suorum vel probet, vel corroboret, donec pressurae verberibus diffluentem colligat disciplinam. Est et alia causa cur adversum nos persecutiones fieri sinat, ut Dei populus augeatur. Nec est difficile monstrare cur aut quomodo id fiat. Primum, fugantur a deorum cultibus plurimi, odio crudelitatis. Qui enim talia sacrificia non horreant? Deinde placet quibusdam virtus ac fides ipsa. Nonnulli suspicantur, deorum cultum non sine causa malum putari a tam multis hominibus, ut emori malint quam id facere quod alii faciunt, ut uiuant. aliquis cupit scire quodnam sit illut bonum quod ad mortem usque defenditur, quod omnibus quae in
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ibus partib interse cõgruẽnbus toheret ac uin¬
cit᷑ sic om̃s hoĩes inter it naͣ cõfusi. prauitate
dissentiũt. neq se intelligũt eẽ eõsanguineos:
&e subiectos om̃s sub una eademq tutela. Quod
si teneret᷑ deoꝵ profecto uita hoĩes uiuerent.
U niu̾sa igit᷑ mala quibus humanũ genus se ip̃m
inuicem cõficit. in iustꝰ atq impius deoꝵ cul¬
ius induxit: nõ enĩ poterant tetiner̃ pietatẽ.
rebelles liberi ab negassẽt. Nõ nũꝙͣ tã sentuĩt
se malos c̃ẽ: & uetexũ seculoꝵ statũ laudãt: &¬
de suis morib meritisq cõiectant ab tẽ usti¬
tiã. Quã obuersantẽ oculis suis non tm̃ nõ
suscipiũt: nec agnoscũt. uerũ etiã uiolenter ode

Expanded text:
omnibus partibus inter se congruentibus cohaeret ac niomnibus partibus inter se congruentibus cohaeret ac nititur, sic omnes homines inter se natura confusi prauitate dissentiunt neque se intellegunt esse consanguineos et subiectos omnes sub unam eandemque tutelam: quod si teneretur, deorum profecto uitam homines uiuerent. uniuersa igitur mala, quibus humanum genus se ipsum inuicem conficit, iniustus atque inpius deorum cultus induxit. nec enim poterant retinere pietatem qdi ac rebelles liberi abnegassent. Nonnumquam tamen sentiunt se malos esse et ueterum saeculorum statum laudant et de suis moribus meritisque coniectant abesse iustitiam: quam obuersantem oculis suis non tantum non suscipiunt nec
Abbreviated transcription (Latin):
gn̾andi cupiditatẽ: nec feminã necessitas cogetet
pudotẽ suũ ꝓfanare ut uictũ sibi obscenissimĩ
querat. cum & mores libidinẽ cõtinerẽt. & hñtiũ
pia & religiosa collatio nõ hntib subueniret. No
rĩnt igit᷑ ut dixi hec om̃a intertis mala si ab dĩb
inlegem dei cõuiraret᷑. Si ab uniuersis fierẽt que
humanaꝵ reꝵ status si per totũ orbem mansue
tudo: & pretas & pax & in nocẽtia: & quitas &
tẽperãtia & fides. moraret᷑. deniq ad regẽdos
hoĩes nõ opus eẽt tum multis & tam uariis legibus.
cũ ad perfectm in noiẽnã dei lex una sufficeret.
neq carceribus no gladiis presidium: neq tẽro¬
re penaꝵ: cũ preceptoꝵ celestiũ salubritas huma¬
nis pectoribus infusa ultro ad iustine opera hoĩes
crudiret. Nunc aũt mali siit ignoratione recti ac
boni. Quod quidẽ cicero indit. Disputaes enĩ
de legibus. Sic una inquit cademꝗ nt̃ mũdus

Expanded text:
generandi cupiditatem, nec feminam necessitas cogeret generandi cupiditatem, nec feminam necessitas cogeret pudorem suum profanare, ut uictum sibi obscenissimum quaerat, cum et mares libidinem continerent et habentium pia et reessent igitur, ut dixi, haec omnia in terris mala, si ab omnibus in legem Dei conjuraretur; si ab universis fierent, quae humanarum rerum status, si per totum tudo et pietas et pax et innocentia et aequitas et temperantia et fides moraretur! demque ad regendos homines non opus esset tam multis et tam uariis legibus, cum ad perfectam innocentiam dei lex una sufficeret, neque carceribus neque gladiis praesidum neque terrore poenarum, cum praeceptorum caelestium salubritas humanis pectoribus infusa ultro ad iustitiae opera homines erudiret. nunc autem mali sunt ignoratione recti ac boni. quod quidem Cicero uidit. disputans enim de legibus sicut una inquit eademque natura mundus
Abbreviated transcription (Latin):
templũ ẽ nõ lapides aut lutum. sed hõ ipe qui
figurã dei gestat. Quod templum nõ auro &
gẽmaꝵ doñis corruptibilibus sed eternis uirtu¬
tũ muneribus ornatur. Discite igit᷑ siquid uob̃
relique mẽtis ẽ. hoĩes ideo malos & inuistol
ẽtꝰ quia dii colunt᷑. & ideo: mala omĩa rebus
humanis quotidie ingrauesceres: quia deus mũ
di huius esfector & gubernator derelictus est:
quia susceꝑte sũt contra quã fas ẽ impiere¬
ligiones. Positemo quia ne coli quidẽ apueri
deũ sinits. Quod si solus deus colt̾ret᷑. nõ eẽt̃
dissentiones bella: cũ scitẽt homĩts unius se dei
filios ẽt̃. ideoq diuine necessitudinis sacro &
in uiolabili uinculo copulatos: nulle fierẽt in-¬
sidie: cum scirẽt̃ quod niusmo penas deus
aĩaꝵ in terfectoribus prepararet: qui landestina
ulteria & ftrcupa ẜe mulieꝵ ptostitutiones: si eẽt
om̃ib notum damnari adeo quicꝗd appetit᷑ ultra

Expanded text:
templum est, non lapides, aut lutum, sed homo ipse, qui templum est, non lapides, aut lutum, sed homo ipse, qui figuram Dei gestat. Quod templum non auri et gemmarum donis corruptibilibus, sed aeternis virtutum muneribus ornatur. Discite igitur si quid vobis reliquae mentis est homines ideo malos et injustos esse, quia dii coluntur; et ideo mala omnia rebus humanis quotidie ingravescere, di huius effector et gubernator derelictus est, quia susceptae sunt contra quam fas est inpiae religiones, postremo quia ne coli quidem uel a paucis deum sinitis. quodsi solus deus coleretur, non essent dissensiones et bella, cum scirent homines unius se dei filios esse ideoque diuinae necessitudinis sacro et inuiolabili uinculo copulatos, nullae fierent insidiae, cum scirent cuiusmodi poenas deus animarum interfectoribus praepararet, qui claulteria et stupra et mulierum prostitutiones, si esset omnibus notum damnari a deo quidquid adpetitur ultra
Abbreviated transcription (Latin):
cã nolut cernẽc. Quid ẽ enĩ cux illã uel ⁊ncar¬
minib uel in om̃i sermone describãt: cõquerẽ¬
tes eius absentiã. cũ sit facillimũ bonos ẽẽ si ue¬
lint. Quid nobis in anẽ iustitiã depingitis &
optatis cadem de celo tanꝙͣ in aliquo simulachro
figuratã Ecce in cõspectu ur̃o ẽ suscipite si pote¬
stis: camq indomicilio ur̃i pectoris collocate: nec
difficile aut alienũ a tp̃ibus existimetis. Estote
equi ac boni. & sequet᷑ uos sua spõte iustitia quã
queritis. deponite onĩem malã cogitatõem de coͣ¬
dibus utis: & statim uobis tp̃us illđ̃ aureũ re¬
uertet᷑. quod aliter cõsequi nõ potestis. ꝗͣ si deu̾
uerũ colere ceꝑitis. Uos aut̃ manẽte cultu deoꝵ
iustitiã desideratis intexta: qͦd fieri nullo pacto
põt. Sed ne tum quid potuit cum putatis. qr
nõ dum natis diis istis quos impie colitis. ne¬
cesse ͤ dei unius cultum fiusse per tertam: eius
.s. qui execratur malitiã exigit bonitatem auiꝰ

Expanded text:
am nolunt cernere. quid est enim cur illam uel in carminibus uel in omni sermone describant conquerentes eius absentiam, cum sit facillimum bonos esse, si uelint? quid nobis inanem iustitiam depingitis et optatis cadere de caelo tamquam in aliquo simulacro figuratam? ecce in conspectu uestro est: suscipite si potestis eamque in domicilio uestri pectoris conlocate, nec difficile aut alienum a temporibus existimetis. estote aequi ac boni, et sequetur uos sua sponte iustitia quam quaeritis. deponite omnem malam cogitationem de cordibus uestris, et statim uobis tempus illut aureum reuertetur: qverum colere coeperitis. Vos autem, manente cultu deorum, justitiam desideratis in terra; quod fieri nullo pacto potest: sed ne tum quidem potuit, cum putatis; quia nondum natis diis istis, quos impie colitis, necesse est unius Dei cultum fuisse per terram: ejus scilicet qui execratur malitiam, exigitque bonitatem; cujus
Abbreviated transcription (Latin):
coritas desit. Itaq de officiis adrẽ milita¬
rem pertinẽtib disputãt. neq ad iustitã
neq ad uerã uixtutem acomodat᷑ illa oĩs
oratio: sed ad hãc uitã morẽq ciuilẽ: que
nõ ẽẽ iustitia & res ip̃a inditat & ip̃e Cice¬
ro testatꝰ ẽ. Sed nos inquit ueri uiris
germaneq iustitie solidam & ex pressam
effigie nulla tenemꝰ. Umbra & imaginib
utimur casq ip̃as utinã sequeremͣ. Fexut᷑
enĩ ab optimis nẽ he ueritatis exemplis. Um
bra igͥ est & imago iustine: quã illi uistitiã
putauerũt. Quid sapĩa. nõne idem cõfitet᷑¬
in pħis ẽe nullã: aut cũ fabritius inquit
aut aristides ustus noĩat᷑ aut ab illis for¬
ftudmis. aut ab hoc iustĩe tanꝙͣ a sapiẽte
petit᷑ exemplũ. Nemo enĩ hoꝵ sic sapit ut
sapiẽtem uolumꝰ intelligi nec hi qui sa

Expanded text:
toritas desit. itaque cum de officiis ad rem militarem pertinentibus disputant, neque ad iustitiam neque ad ueram uirtutem adcommodatur illa omnis oratio, sed ad hanc uitam moremque ciuilem, quem non esse iustitiam et res indicat et ipse Cicero testatus est. sed nos inquit ueri iuris germanaeque iustitiae solidam et expressam effigiem nullam tenemus, umbra et imaginibus utimur: easque ipsas utinam sequeremur! feruntur enim ab optimis naturae et ueritatis exemplis. — umbra est igitur et imago iustitiae quam illi iustitiam putauerunt. quid? sapientiam nonne idem confitetphis esse nullam? aut cum Fabricius inquit aut Aristides iustus nominatur, aut ab illis fortitudinis aut ab hoc iustitiae tamquam a sapiente petitur exemplum. nemo enim horum sic sapiens, ut sapientem uolumus in- tellegi, nec ii
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ dei filius qui per ialomonem sapientissimũ
regem diuino spũ plenum locutus est eaque
subicimus. Deus condidit me initio uiaꝵ iuaꝵ
&b opera sua ante seculũ fundauit me inthni¬
cipio antegͣ terra fieret. anteꝙͣ abissos consa¬
tueret᷑ pruisꝙͣ procederent fontes aquaꝵ ante
om̃es colles gemut me deus: fecit regiones & fines
inhabitabises sub celo: cũ pararet çelos aderam
& cum secernet suã sedem. cũ superuentos face¬
ret ualidas nubes: & cũ confirmatos ponebat mõ¬
tes sub celo: quado fortia faciebat fundamẽta tẽre
eram penes illum. disponens ego exam: cui da¬
gaudebar: cotidie aũt iocũclabar añ faciem eiꝰ
tum letaret᷑ orbe perfecto: Id circo trismegistus

Expanded text:
 dei filius, qui per Solomonem sapientissimum regem diuino spiritu plenum locutus est ea quae subiecimus: dominus condidit me initium uiarum suarum in opera sua, ante saeculum fundauit me: in principio antequam terram faceret et antequam abyssos constitueret, priusquam procederent fontes aquarum, omnes colles genuit me. dominus fecit regiones et fines inhabitabiles sub caelo. cum pararet caelum, aderam illi, etcum secerneret suam sedem: cum super uentos faceret ualidas nubes et cum confirmatos ponebat fontes sub caelo, quando fortia faciebat fundamenta terrae, eram penes illum disponens. ego eram cui adgaudebat. cottidie autem iucundabar ante faciem eius, cum laetaretur orbe perfecto. idcirco illum Trismegistus
Abbreviated transcription (Latin):
rõne manifestũ est: ante amnos nõ amplius ꝙͣ Mdcẽc
natum esse satutnium: qui satot dium deoꝵ fuit. Non
ergo isti glorientꝰ sacroꝵ uetustate: quoꝵ & origo &
did arguendas religiones falsag plurimũ ualeant. Sed
iam finem libro facere decreui. ne modum exçedant
a enis plenius sunt exequenda: ut om̃ib tefutatis:
que ueritati uident̾ obstate: homines qui bonoꝵ igno¬
rantia uagant incerti: ad teligione ueram possimus
imbuere. Primus aũt sapĩe gradus est. falsa intel¬
ligete: secundus uoͣ tognoscete. Ergo apd quẽ pri-
ma hec institutio nr̃a profecerit. qua talla detexi-¬
mus. excitabit᷑ ad ueri cognitionie: qua nlłła est homi¬
ni iocundior uoluptas. & erit iam celestis discipline
sapiã dignus: qui ad cognoscenda cetera libens ac
paratus accesserit:¬

Expanded text:
ratione manifestum est, ante annos non amplius quam MDCCC ratione manifestum est, ante annos non amplius quam MDCCC natum esse Saturnum, qui et sator omnium deorum fuit. Non ergo isti glorientur sacrorum vetustate, quorum et origoad arguendas religiones falsas plurimum valent. Sed jam finem facere libro decrevi, ne modum excedat. Ea enim plenius sunt exequenda, ut omnibus refutatis, quae veritati videntur obstare, homines, qui bonorum ignorantia vagantur incerti, ad religionem veram possimus imbuere. Primus autem sapientiae gradus est, falsa intelligere; secundus, vera cognoscere. Ergo apud quem haec prima institutio nostra profecerit, qua falsa deteximus, excitabitni iucundior uoluptas, et erit iam caelestis disciplinae sapientia dignus, qui ad cognoscenda cetera libens ac paratus accesseri
Abbreviated transcription (Latin):
prẽmq saturnu: & ip̃e hoc ex̃ citq instituto: iouẽ
ad tãtam suꝑbiam prouexerit: ut postea sibi diui.¬
nos honores auderet assumere. Nunc qm̃ uanaꝵ
colligamꝰ. per que fuerũt illi quoꝵ memoria colitur.
heophilus in libro de tp̃ibus ad auctolicu scripto: ait
in historia sua thallũ dicere: quod belus quẽ ba bilonii
& assirii colũt: antiquio troiano bello faisse annis
uno tp̃e adoleuisse: qͦd adeo uerus est ut tõne ip̃a
colligi possit: Nam & agamenõ qui gessit troicũ bellũ:
iouis ob nepos fuit. & anchises aiaxq pronepos: & uli¬
xes codem gradu proximus. Priamus quidem longa
serie: sed auc tores quidam itadũt datdanułr & ia
usus impudicos ganimedem pronepote hẽre potuisset.
taq parentes penitus illoꝵ quos supra noĩaui: si conguen¬
terannos diuidas. numerus cõsensiet. Ab excidĩo aũt
toiane urbis colligunt᷑ anni Mc̃cce lxx. & hac tp̃oꝵ

Expanded text:
patremque Saturnum et ipse hoc exemplo atque instituto Iouem patremque Saturnum et ipse hoc exemplo atque instituto Iouem ad tantam superbiam prouexerit, ut postea sibi diuinos honores auderet assumere. Nunc, quoniam ucolligamus, per quae fuerint illi quorum memoria colitur. Theophilus in libro de temporibus ad Autolycum scripto ait in historia sua Thallum dicere quod Belus, quem Babylonii et Assyrii colunt, antiquior Troiano bello fuisse inueniuno tempore adoleuisse. quod adeo uerum est, ut ratione ipsa colligi possit. nam pt Agamemnon, qui gessit Troicum bellum, Iouis abnepos fuit et Achilles Aiaxque pronepotes, et Ulixes eodem gradu proximus, serie. Sed auctores quidam tradunt, Dardanum et Jasusus impudicos Ganymedem pronepotem suum habere potuisset. Itaque parentibus illorum, quos supra nominavi, si congruentes annos dividas, numerus consentiet. Ab excidio autem Trojanae urbis colliguntur anni MCCCCLXX. Ex hac temporum
Abbreviated transcription (Latin):
dus hospites eius atq ad uitores inbello fuerũt. Item
ioui lapaio ioui milioni. ioui cassio & que sut meũ¬
dem modu. quod ille astatissime excogitauit uit. Sx
sibi honote diuinu. & ut hospitib suis peapetuũ nomt̃
atquireret cũ teligione coniunctam. audebãt ergo
m sucilia fecit eneas: cum condite utdi dceste ho¬
spitis nom̃ iniposuit. & ram post modũ letus cic libẽs
acestes. diligeret. augeret. ornaret. hoc modo reli¬
gione cultus sui ꝑ orbem tere iupt̃ seminauit. &
exemplum cȩteris ad iitandu dendit. Siue
ig amelisseo sicut didimus iradidit. colendoꝵ deoꝵ
ritus affluxit. siue ab ip̃o ꝗ ioue ut eumerus: de
tpe tãm constat qñ dii coli ceperĩt. Mellisseus ꝗdẽ
mlta añcedit etate: quippe qui educauerit iouem
pronepotẽ: & idarço fieri põt.ut uł ante. uł ad hũc
puero ioue: deos colere instituerit .i. alunni sui

Expanded text:
dus hospites eius atque adiutores in bello fuerunt; item dus hospites eius atque adiutores in bello fuerunt; item Ioui Laprio, Ioui Molioni, Ioui Casio et quae sunt in eundem modum. quod ille astutissime excogitauit, ut et sibi honorem diuinum et hospitibus suis perpetuum nomen adquireret cum religione coniunctum. gaudebant ergo ile quiddam in Sicilia fecit Aeneas, cum conditae urbi Acestae hospitis nomen inposuit, ut eam postmodum laetus ac libens Acestes diligeret augeret ornaret. hoc modo religionem cultus sui per orbem terrae Iuppiter seminauit et exemplum ceteris ad imitandum dedit. siue igitur a Melisseo, sicut Didymus tradidit, colendorum deorum ritus effluxit siue ab ipso Ioue, ut Euhemerus, de tempore tamen constat quando dii coli coeperint. Melisseus quidem multum antecessit aetate, quippe qui educauerit Iouem pro nepote. et idcirco fieri potest ut uel ante uel adhuc puero Ioue deos colere instituerit id est alumni s
Abbreviated transcription (Latin):
ait mellisia cretensiu regẽ primũ
diis sacrificasse. ac ritus nouos sacroꝵq pompas inito¬
duxisse huius duas fuisse filias: amaltherani & mellis¬
sam qũe iouem puetum caprino lacte ac melle mitti¬
erũt unde poetica illa fabula originẽ sumpsit. Apes
ad uolasse atq os pueri melle complesie. Mellissam
u̾o a pr̃e primã sacerdotem matri magne cõstitutã:
ad huc eiusder mat̾s antistites mellisse nũcupant᷑.
hystoria uo̾ sacra testatur ip̃m iouem postꝙ ⁊eru
potitus est. in tantã inuenisse insolentiam uet ip̃e
sibi fana in locis młtis cõstitaeret: nam cũ terras cir¬
cuiret: ut in quanq ⁊egionẽ uenerat. reges pͥncpes ue
populoꝵ hospicio sibi & amicitia copulabat. & cũ
aquoq digrederet᷑. uidebat fanũ sibi creati. ho-¬
spitis sui noĩe. quasi ut posset amicitie ac federis
memoria conseruati. sic cõstituta sũt templa iori
a tabitio. ioui labiandtio. Atabitus eĩm & labrian¬

Expanded text:
ait Melissea Cretensium regem primum diis sacrificasse ac ritus nouos sacrorumque pompas introduxisse; huius duas fuisse filias, Amaltheam et Melissam, quae Iouem puerum caprino lacte ac melle nutrierint — unde poetica illa fabula originem sumpsit apes aduolasse atque os pueri melle complesse —; Melissam uero a patre primam sacerdotem Matri Magnae constitutam, unde adhuc eiusdem Matris antistites Melissae nuncupentur. Historia uero Sacra testatur ipsum Iouem postquam rerum potitus sit, in tantam uenisse insolentiam, ut ipse sibi fana in multis locis constituerit. nam cum terras circumiret, ut in quamque regionem uenerat, reges principesue populorum hospitio sibi et amicitia copulabat et cum a quoque digrederetur, iubebat sibi fanum creari hospitis sui nomine, quasi ut posset amicitiae ac foederis memoria conseruari. sic constituta sunt templa Ioui Ataburio, Ioui Labryandio: Ataburus enim et Labryan
Abbreviated transcription (Latin):
eos ac meritis cruciatib tradet. Sic extincta
malitia & ⁊mpietate cõpressa requiescet orbis
qui ꝑ tot secula subiectus errori ac sceleri
nefandã ꝑtulit ẜuitutẽ. ne colent᷑ ult̾ius
dii manufacti: sed a templis & pluinarib
suis deturbata simulachra igni dabuntur
& cũ donis suis mirabiliter ardebr̃t. Quod
etiã sibylla cũ ꝓpħis cõgruens futuꝵ sic cẽ
predixit

Expanded text:
eos ac mentis cruciatibus tradet. sic extincta eos ac mentis cruciatibus tradet. sic extincta malitia et mpietate conpressa requiescet orbis, qui per tot saecula subiectus\' errori ac sceleri nefandam pertulit seruitutem. non colentur ulterius dii manu facti, sed a templis ac puluinaribus suis deturbata simulacra igni dabuntur et cum donis suis mirabilibus ardebunt: quod etiam Sibylla cum prophetis congruens futurum esse praedixit
Abbreviated transcription (Latin):
R postea regnũ orbis teͬre receptinꝰ e. hicͥe
eni liberator & iuidex & ultor & rex & deus
quẽ nos xp̃m uocamus. qui pͥusꝙͣ descẽdat
hoc signũ dabit. Cadet repẽte gladius ecelo
ut sc̾iat usti duce sc̃e miliue descensurum
R descͥedet comitãtib angelis in mediu fre
tus angłoꝵ tradet inmanus iustoꝵ multi¬
fudinem illã que mõtem tircũscederit. &
cõci detͣ ab hora t̾na usq ad uesꝑum & flu¬
et sanguis more toͬrentis deletisq om̃ib co¬
piis ⁊pius solus esfugiet & peribit ab eo uinrtꝰ
sua: hic ẽ aut̃ qui appellat᷑ antixp̾us sed
se ipͥm xp̃m mẽtiet᷑ Q cõtra ueꝵ dimicabit
N uictus effugiet & bellũ sepe renouabit
& sepe uincet᷑ donec quarto prelio cõfectis oĩb
impiis debellatꝰ & captus tandẽ sceleꝵ suoꝵ
luet penas. Sed & cet̾i pͥncipes ac tyr̃ani qui
cõtriuerũt orbẽ simul cũ eo. uincti adu¬
centͣ ad regem & in crepabit eos & coarguet
& exprobabit his facinora ip̃oꝵ & dãnabit

Expanded text:
ea regnum orbis terrae recepturus est. hic est enim liberator et iudex et ultor et rex et deus, quem nos Christum uocamus, qui priusquam descendat, hoc signum dabit. cadet repente gladius e caelo, ut sciant iusti ducem sanctae militiae descensurum, et descendet comitantibus angelis in medium tertus angelorum tradet in manus iustorum multitudinem illam quae montem circumsederit et concidetur ab hora tertia usque in uesperum et Suet sanguis more torrentis: deletisque omnibus copiis inpius solus effugiet et peribit ab eo uirtus sua. hic est autem qui appellatur Antichristus, sed se ipse Christum mentietur et contra uerum dimicabit et uictus effugiet et bellum saepe renouabit et saepe uincetur, donec quarto proelio confectis omnibus impiis debellatus et captus tandem scelerum suorum luat poenas. sed et ceteri principes ac tyranni, qui contriuerunt orbem, simul cum eo uincti adducentur ad regem, et increpabit eos et coarguet et exprobrabit iis facinora ipsorum et damnabit
Abbreviated transcription (Latin):
Ios enĩ putãt deos ẽe: sciunt illi quidẽ illi futura
ml̃ta. sed nõ oĩa. quippe quib panitus cõsilium dei
scire nõ liceat. & ideo solent responsa in ambiguos
exitus tempexat᷑ eos pocte ox sciũt esse demonas &
loqulit᷑ hesiodus ita tradit

Expanded text:
enim putant deos esse. Sciunt illi quidem futura multa , sed non omnia, quippe quibus penitus consilium Dei scire non liceat: et ideo solent responsa in ambiguos exitus temperare. Eos poetae et sciunt esse daemonas, et loquuntur. Hesiodus ita tradit
Abbreviated transcription (Latin):
dignitatem .s id eos facere prohibuit: quod sciebat
ee ficturos: ut ueniam sperare nõ possent. Itaq illos¬
cum illos cum homĩb cõmorantes. dñator ille ter&
fallacissimus: cõ suetudine ip̃a paulatim ad uitia pel¬
lexit. & mulieꝵ cõgressibus inquinauit. Lum in
celum obpeccata quĩb se unmerserat. nõ recepti.
cecidexũt in terram. Sic eos diabolus & angłui dei
suos ferit satellites ac ministtos. Qui aũt sunt
ex his procreati quia neq angłi neq hoĩes fuerũt.
sed mediã quãdam naͣm gerentes nõ sũt ad inferoi
recepti sic̃ incelũ parentes eoꝵ. Ita duo gnͣã demonli
bolus est princepi. Unde trismegistus illũ demoni¬
archen. uocat: demones aũt grãmatici dc̃os aiũt.
quasi

Expanded text:
dignitatem. Scilicet id eos facere prohibuit, quod sciebat dignitatem. Scilicet id eos facere prohibuit, quod sciebat esse facturos, ut veniam sperare non possent. Itaque illos cum hominibus commorantes dominator ille terrae fallacissimus consuetudine ipsa paulatim ad vitia pellexit, et mulierum congressibus inquinavit. Tum in coelum ob peccata, quibus se immerserant, non recepti, ceciderunt in terram. Sic eos diabolus ex angelis Dei suos fecit satellites, ac ministros. Qui autem sunt ex his procreati, quia neque angeli, neque homines fuerunt, sed mediam quamdam naturam gerentes , non sunt ad inferos recepti, sicut in coelum parentes eorum. Ita duo genera daemonum bolus est princeps. Unde Trismegistus illum δαιμονιάρχεν vocat. Daemonas autem grammatici dictos aiunt, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
rantes elementa mũdi celum: solem: terram: mare
sine ullis imaginib ac templis uenerabant᷑: & his sacri-¬
ficia in aperto celebrabãt. donec procellu sp̃oꝵ poten¬¬
tssimis regibus templa & simulachia fecerũt: taq
iuctunis & odorib tolet̃ instituerũt: sic ab errantes
a notitia dei gentes eẽ ceperũt. Ereant igitur qui
deoꝵ cultus ab exordio reꝵ fuissẽ cõtendũt᷑. & ptiorẽ
fuisse gentilitatem fuisse ꝙͣ dei religionem: quã putãt
posterius inuentã. quiã fontẽ atꝗͣ originem uerita.¬
tii ignorat᷑. Nũc ad principiũ m̃udi reu̾ertamꝰ. Cũ
gͦ nus hoĩum cepiss& inccescer̃: prouidens deus. ne
fraudib suis diabolus. cui ab initio dederat terre pote
ordio reꝵ fecerat: misit ad tutelam cultũq gm̾̃s huãni.
quibusq liberũ arbitriũ erat datũ. precepit ante omĩa.
ne terre cõtagione maculati substãtie celestis amitteret

Expanded text:
rantes elementa mundi, caelum solem terram mare, rantes elementa mundi, caelum solem terram mare, sine ullis imaginibus ac templis uenerabantur et his sacrificia in aperto celebrabant, donec processu temporum potentissimis regibus templa et simulacra fecerunt eaque uictimis et odoribus colere instituerunt. sic aberrantes a notitia dei gentes esse coeperunt. errant igitur qui deorum cultus ab exordio rerum fuisse contendunt et priorem esse gentilitatem quam dei religionem, quam putant posterius inuentam, quia. fontem atque originem ueritatis ignorant. nunc ad principium mundi reuertamur. Cum ergo numerus hominum coepisset increscere, prouidens deus ne fraudibus suis diabolus, cui ab initio dederat terrae poteordio fquibus quia liberum arbitrium erat datum, praecepit, ante omnia, ne, terrae contagione maculati, substantiae coelestis amitterent
Abbreviated transcription (Latin):
ab his postea młtiplicato in inmensum nũo cum eos an¬
gustie locoꝵ suoq capere nõ possent: tum adoloscentes uł
missi a parẽtib. ũł sua sponte: cũ reꝵ penuria cogeret
profugi. ad querẽdas sibi nouas sedes. huc atq illuc disper¬
si. om̃i insulas & orbem totum repleuerũt᷑. & stirpe
sancte radicis eiuilsi: nouos sibi mores atq instituta.
pro arbitrio cõdiderũt. Sed om̃iu primi qui egyptũ
occupauerãt. celestia suscipete atq adorare ceptrunt.
t quia neq domicilis tegebant᷑. propter aeris qualitatẽ.
nec ullis in ea regione nubib subtexitur celum cur¬
sus siderum. & effectus notauerut. dum ea sope ue¬
nerantes curiosius atq libentius intuerent᷑. postea dem̃
portentificas aĩaliu figuras. quas colerẽt cõmenti sũt.
quibrsdam prodigiis inducti: quoꝵ mox auctores aperie¬¬
mus Ceteri aũt qui per terras dispersi fuerũt admi

Expanded text:
ab his postea multiplicato in inmensum numero cum eos anab his postea multiplicato in inmensum numero cum eos angustiae locorum suorum capere non possent, tum adulescentes uel missi a parentibus uel sua sponte, cum rerum penuria cogeret, profugi ad quaerendas sibi nouas sedes huc atque illuc dispersi omnes insulas et orbem totum repleuerunt et a stirpe sanctae radicis auulsi nouos sibi mores atque instituta pro arbitrio condiderunt. sed omnium primi qui Aegyptum occupauerant caelestia. suspicere atque adorare coeperEt quia neque domiciliis tegebantur propter aeris qualitatem, nec ullis in ea regione nubibus subtexitur coelum, cursus siderum, et defectus notaverunt, dum ea saepe venerantes, curiosius atque liberius intuerentur. Postea deinde potentificas animalium figuras, quas colerent, commenti sunt, quibusdam prodigiis inducti: quorum mox auctores aperiemus. Caeteri autem, qui per terram dispersi fuerunt, ad