comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
manifestat cãm. ⁊p̃scientiam innuit: hoc uͦ
manifestabit causã ⁊ ꝯfirmabit p̃cientiã: Item
ꝯ sid̾andũ ÷ q iudiciũ alit̃ fit uͥ sententia dicta¬
tur: alit uͥ ꝓfertur. Indictanda ꝙ sententia
in ꝑferenda autem udicat solus filius: q indiur¬
sententiã dictare hũit: in humanitate sua oĩs

Expanded text:
manifestat causam et praescientiam innuit, hoc vero manifestabit causam, et confirmabit praescientiam. Item considerandum est quod judicium aliter fit ubi sententia dictatur, aliter ubi profertur. In dictanda quidem sententia sanctus. In proferenda autem judicat solus Filius, quia in divisententiam dictare habuit; in
Abbreviated transcription (Latin):
medio collocatus: ut ei locus e̾ẽt: qͦ ascendi
isto in loco penitentie. spacio pe¬
nidendi indulto. ut mala corrig̾et. bona
repararet: ut tandem correctus ad iudiciũ
ueniens ñ ꝓculpa penam. s ꝓiusticia głam
sibi p̃paratam acciꝑet. Restat gͦ ut dũ tẽpꝰ
utrum sufficiens in uenit᷑ : necẽẽ ⁊̃ ut ille
qui ꝑ gr̃am suam differt iudiciũ. int̃mꝑ
eandem grãm ostendat euadendi ꝯsilma.

Expanded text:
medio collocatus, ut ei locus esset quo ascendere medio collocatus, ut ei locus esset quo ascendere sto in loco poenitentiae, spatio poenitendi indulto, ut mala corrigeret, bona repararet, ut tandem correctus ad judicium veniens; non pro culpa poenam, sed pro justitia gloriam sibi praeparatam acciperet. Restat ergo ut dum tempus utrum sufficiens invenitur, necesse est ut ille qui per gratiam suam differt judicium, interim per eamdem gratiam osten
Abbreviated transcription (Latin):
confirmatoꝵ bon oꝵ: & ꝑdisciplinam adsũmũ.
ꝓfectum ꝑtingentiũ. Unde solum sũmũq bonũ
ineo collocatum ÷. Infernus ÷ locus ꝯfirmatoꝵ
maloꝵ ⁊ disciplinam irrecuꝑ abilit̾ deserentiũ:
& iõ solũ ⁊ sũmũ malum ibi positum ÷. purga
correctoni ⁊ in scd̾a ꝑficiendoꝵ: ⁊ iõ solũ malũ
hr̃e debuit : ut pͥore peior ẽẽt : uͥ ⁊ malum &¬
bonum simul ꝯsistit. Mundꝰ ÷ locus errantiũ
irrepdrandoꝵ: ⁊iõ simul bonum ⁊ malum
accipiat: ꝑmalũ uͦ correctionem: ñ tñ sũmũ
bonũ aut sũmũ malũ ibi ÷ ut sit qͦ ⁊ꝑsisten¬
tes inmalo defic̃e: ⁊ recedentes a malo ꝓfic̾e
possint. Sic gͥ celum insũmo ⁊̃. pꝰ celum pa¬
radisus : pꝰ paradisum mundꝰ: pꝰ mundũ
ignis purgatoriꝰ: p̃ ignẽ purgatoriũ in sernꝰ.
Diabolus gͦ qͥ asĩmo cecid̾at. inimo de tru¬
sus ÷: ꝓpt̾ea q reparandus ñ erat. hõ autẽ
qr ñ asũmo corruit. ñ ⁊̃ positꝰ inimo s in

Expanded text:
confirmatorum bonorum et per disciplinam ad summum profectum pertingentium. Unde solum summumque bonum in eo collocatum est. Infernus est locus confirmatorum malorum et disciplinam irrecuperabiliter deserentium; et ideo ibi solum et summum malum positum est. correctorum, et in secunda perficiendorum; et ideo solum malum habere debuit ut priore pejor esset ubi et malum simul et bonum consistit. Mundus est locus errantium et reparandorum; et ideo simul bonum et malum accipiant; per malum vero correctionem. Non tamen summum bonum aut summum malum ibi est, ut sit quo et persistentes in malo deficere, et recedentes a malo proficere possint. Sic igitur coelum in summo est, post coelum paradisus, post paradisum mundus, post mundum ignis purgatorius, post purgatorium infernus. Diabolus ergo qui a summo ceciderat, in imst, propterea quia reparandus non erat. Homo autem quia non a summo corruit, non est positus in imo, sed in
Abbreviated transcription (Latin):
sue seruitutis dampnũ s̃ intulit. ⁊tem diabo¬
lus hõĩ iuiriam fecisse ꝯuincitur: ꝙ illũ.
Rpͥus bona ꝓmittendo decepit: ⁊pꝰ małat
in ferendo nocuit. In uiste gͦ diabolus tenet
hoĩem.s tñ hõ uiste tenetur : quia diabolus
mitteret᷑. licet eui ignoianret falsũ ẽẽ. quod
diabolus ꝓmisit: ñ tñ ignoraiuit quod etiã
si ũum eẽt ꝯ̃ creatoris uoluntate᷑ ꝯcupiscere
ñ debuit: Iuste gͦ sub̾cus ÷ hõ diabo lo qͣntũ
ꝑtu ad culpam suam : inuiste autẽ qͣntum
ꝑtinet ad diaboli fãndulentiam. Si gͦ hõ ta¬
lem patronum ht̃et. cͥ potentia diabolus
in causam ad duci poss: uiste hõ dnõ eꝰ ꝯ¬

Expanded text:
rvitutis damnum illi intulit. Item diabolus homini injuriam fecisse convincitur, quia illum et prius bona promittendo decepit, et post mala inferendo nocuit. Injuste ergo diabolus tenet hominem, sed homo juste tenetur; quia diabolus ermitteretur. Licet enim ignoraret falsum esse quod diabolus promisit, non tamen ignoravit quod contra Creatoris voluntatem concupiscere non debuit. Juste ergo subjectus est homo diabolo quantum pertinet ad culpam suam: injuste autem quantum pertinet ad diaboli fraudulentiam. Si igitur homo talem patronum haberet cujus potentia diabolus in causam adduci posset, juste dominio e
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͥ ꝓ ꝯtẽptu satis fatiando dignꝰ sierz euade ꝑerã.
S hoc ꝯuenientiꝰ fĩ ñ pot̾at: nͥ ut penã ꝗͣ ñ debe¬
bat sponte ⁊ obedient̾ susciꝑet: ut de pena ꝗͣ ꝑ
inobedientiam meruerat eripi dignꝰ fieret. hãc
autẽ penã hõ peccator solũe ñ pot̾at: qui qͣm¬
cũq penam susciꝑet: ñ nͥ digne ⁊ iuste ꝓpt̾ ꝯ

Expanded text:
 contemptu satisfaciendo, dignus fieret evadere poenam. Sed hoc convenientius fieri non poterat nisi ut poenam, quam non debebat, sponte et obedienter susciperet, ut de poena, quam per inobedientiam meruerat, eripi dignus fieret. Hanc autem poenam homo peccator solvere non poterat, qui, quamcunque poenam susciperet, non nisi dign
Abbreviated transcription (Latin):
di.: aliis diaboli sac̃menta suscipientib: aliis
uͦ suscipientib sac̃menta xͥ: ⁊ fcã st̃ due fa
milie: una xͥ: alt̾a diaboli. Quid enĩ u̾bñ
incarnatũ dix̾im nͥ regem qui hc̃ mundum
intra uit ꝑ assumptã humantatẽ : diabolo
bellaturꝰ: ⁊ eum exinde quasi tiranuum ⁊iuo¬
lent̾ in alieno dnantẽ expulsurus: Et quid
õs pͥores scõs qui ante incarnationẽ ab mitio
fuert̃ electi appellauerim: nͥ milites qͦs dam
optimos regem uenturum iacie p̾cedentes:
ipsis quib tc̃ scĩficabant᷑ sacͣm̃tis qͣsi quib¬
dam armis munitiatq p̃cincti: Quid icẽ
eos qͥ pꝰ incarnationẽ usq infinem electi
sub sequnt᷑: nͥ milites alios: ñ tñ alium s
ipsum suũ regem p̾cedentẽ. unanimit᷑ atq
ua: tã ab eodem armati ⁊ ꝯ̃ eundem pugna¬
turi: Siue gͥ p̃cedentes siue sub sequentes.
unius regis sacͤmenta portantes. uni regi
militantes. ⁊ unum tirannũ suꝑantes :

Expanded text:
di aliis diaboli sacramenta suscipientibus, aliis di aliis diaboli sacramenta suscipientibus, aliis vero suscipientibus sacramenta Christi: et familiae, una Christi, altera diaboli. Quid enim verbum incarnatum dixerim, nisi regem qui hunc mundum intravit per assumptam humanitatem cum diabolo bellaturus, et eum exinde quasi tyrannum et violenter in alieno dominantem expulsurus? Et quid omnes priores sanctos qui ante incarnationem verbi ab initio fuerunt electi appellaverim, nisi milites quosdam optimos regem venturum in acie praecedentes ipsis quibus tunc sanctificabantur sacramentis quasi quibusdam armis muniti atque praecincti? Quid item eos qui post incarnationem usque ad finem electi subsequuntur, nisi milites alios, non tamen alium, sed ipsum suum regem praecedentem unanimiter atque va, tamen ab eodem armati et contra eumdem pugnaturi? Sive igitur praecedentes sive subsequentes, unius regis sacramenta portantes, uni regi militantes, et unum tyrannum superantes;
Abbreviated transcription (Latin):
os ĩ quam pͥmꝰ parens gñis humam ꝑꝑ
in obedientie culpam aparadiso exulans
in hõ mundũ uenit: diabołꝰ ius cirannicũ ĩ illo
exercens: sic̃ eũ pͥus fcaudulet̃ se duxerat. ⁊ ta
pͦmodũ uiolenter possidebat. S di ꝓuidentia qͦ
hunc ad salutem disponebat: sic iusticie rigorem
ip̃o mundi exordio sacmenta salutis sue hõi ꝓ
posuit: quib eum sub expectõne future scĩficatio¬
nis consiguar et quatinꝰ en qͥsq fide recto⁊ spe
firma ꝓpt̃ obedientiam institutiõis diuine ꝑ¬
ciꝑet: ⁊ sub uigo positꝰ ad ꝯsoitiũ lib̃ tatis ꝑtr¬
neret. ꝓposuit itaq edictum informans. ⁊ e
torem expectare elig̾et: eidem sue electionis
uotũ inꝑceptione sacͣmentoꝵ eiꝰ apꝓbate de¬
buiss. ꝓposuit ⁊ diabolus sac̃menta sua.
qͥd suos s̃ alligaret: quatinꝰ ab ilł qui eiꝰ im¬
ꝑium de tractabant. qͣnto eos manifestius de¬
cerneret: tanto securiꝰ possideret. Cepit gͦ
genus humanũ mox mpartes ꝯͣrias diui¬

Expanded text:
ostquam primus parens generis humani propter inobedientiae culpam a paradiso exsulans in hunc mundum venit, diabolus jus tyrannicum in illo exercens, sicut prius fraudulenter seduxerat, ita postmodum violenter possidebat. Sed Dei providentia quae hunc ad salutem disponebat, sic justitiae rigoremipso mundi exordio sacramenta salutis suae homini proposuit quibus eum sub exspectatione futurae sanctificationis consignaret: quatenus ea quisquis fide recta et spe firma propter obedientiam institutionis divinae etiam sub jugo positus ad consortium libertatis pertineret. Proposuit itaque edictum informans et torem exspectare eligeret, ejusdem suae electionis votum in perceptione sacramentorum ejus approbare debuisset: « Proposuit et diabolus sacramenta sua quibus suos sibi alligaret, quatenus ab illis qui ejus imperium detrectabant quanto eos manifestius discerneret tanto securius detineret. Coepit ergo genus humanum mox in partes contrarias divi
Abbreviated transcription (Latin):
modo d̾s ꝑfic̾e potuiss: si uoluiss. S qr iste nr̃e
infirmittti. ꝯuenientior fuit. ut d̾s hõ fieret.
ꝓ hoĩe mortalitatem hõĩs assumens. ad spem sue
in mortalitatis hoĩem ieformaret: unde diffidat
iam hõ se ad bona illiꝰ posse ascend̾e. quẽ ad sua
mala toleranda uidet descendisse: ⁊ ut in deo hu¬
manitas głificata tremplũ ẽẽt guficationis
hõib: ut in eo qͦd passus ⁊ udeant qͥd ei debeant¬

Expanded text:
modo Deus perficere potuisset si voluisset. Sed quod iste nostrae infirmitati convenientior fuit ut Deus homo fieret, et pro homine mortalitatem hominis assumens ad spem suae immortalitatis hominem reformaret. Ut non diffidat jam homo se ad bona illius posse ascendere, quem ad sua mala toleranda videt descendisse; et ut in Deo humanitas glorificata exemplum esset glorificationis hominibus. Ut in eo quod passus est videant quid ei ret
Abbreviated transcription (Latin):
detanda occurtũt tempꝰ. loc̃. temediũ. Tempꝰ
ẽ p̃sens inta: ab iuitio mundi usq adfinem sẽ¬
culi. Locꝰ : mundꝰ iste. Remediũ intrib ꝯstat:
in fide. in sac̾mentis. in oꝑib bomis. Tempus
longum: ne imparatus p̃occupet᷑. locꝰ asp: ut
p̃uaricatoi castigetur. Remediũ efficax: ut in¬

Expanded text:
 tempus, locus, remedium. Tempus est praesens vita ab initio mundi usque ad finem saeculi. Locus est mundus iste. Remedium in tribus constat: in fide, in sacramentis, in operibus bonis. Tempus longum, ne imparatus praeoccupetur. Locus asper, ut praevaricator castigetur. Remedium efficax, ut in
Abbreviated transcription (Latin):
one cotidie ⁊ orri uid̾r. quod non ÷⁊ pͣt̾ire qͦo ÷¬
Om̃e autẽ quod mutabile ⁊: aliqñ ñ fuisse uecẽẽ
est: qr quod stare non potuit. cũ p̾sens fuit ĩdicat
se aliqͣn ñ fuisse. pͥus quã fuit. Sic tespondent que
foris s̃. his q̃ intus uident᷑. adu̾itatem coꝓbandã:¬

Expanded text:
one quotidie et oriri videtur quod non est et one quotidie et oriri videtur quod non est et Omne autem quod mutabile est, aliquando non fuisse necesse est; quia quod stare non potuit cum praesens fuit, indicat se aliquando non fuisse priusquam fuit. Sic respondent qui foris sunt iis quae intus videntur ad veritatem co
Abbreviated transcription (Latin):
ab alio suctum ÷ qui eiũ: quem iccirco
ipsum ab alio non cepisse necesse ÷ qm̃ qui aba¬
lio ẽẽ. accepit. pͥmꝰ oĩb existendi auctor ẽẽ. non
potuit. Non gͦ abalio acciꝑe ẽẽ potuit. qͥ oĩb
eẽ. dedit: quem ꝓpt̾ea semꝑ fuisse ⁊ numꝗͣ. ce¬
pisse fat̃i oportet. qm̃ o̾e quod aliq̃n ẽẽ incepit :¬
auctorem hũit ꝑquen cepit. ꝯstat gͦ nec dubi
tan ullo mͦ pͭ quia ille ꝑ quem ft̃m ÷ quod non
semꝑ fuit numꝗͣ cepit s semꝑ fuit. Illum añ
rerum auctorem ⁊ pͥmum pͥncipium hoc mͦ
rõ inuestigat. ⁊ inuentum pietas uenerarur:
⁊adorandum fides preditat deum:
R iuidem tei argumentum foris increccurs .x.
Uc autem rõ inuentum in se ꝓbat. ⁊ ĩ
his que uidet ext̃ se. qi ortũ ⁊ occasum
hh̃tia euncta sine auctore. ec onginem hr̃s possẽt.
nec recuꝑationem. Que in toto aliq̃n cepisse id cͥco
dubium eẽ ñ pot̃. quia in partib suis sine cestati¬

Expanded text:
ab alio factum est qui erat. Quem idcirco ipsum esse ab alio non coepisse necesse est; quoniam qui ab alio esse accepit primus omnibus existendi auctor esse non potuit. Non ergo ab alio accipere esse potuit qui omnibus esse dedit, quem propterea semper fuisse et nunquam coepisse fateri oportet; quoniam omne quod aliquando esse incoepit auctoretari ullo modo potest quod ille per quem coepit quod non semper fuit nunquam coepit, sed semper fuit. Illum autem rerum auctorem et primum principium hoc modo ratio investigat; et inventum pietas veneratur, et adorandum fides praedicat Deum. CAP. X. Ejusdem rei argumec autem ratio inventum in se probat, et in his quae videt extra se; quia ortum et occasum bentia cuncta, sine auctore nec originem habere possent nec reparationem. Quae in toto aliquando coepisse idcirco dubium esse non potest; quia et in partibus suis sine cessati
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ad quieuit ⁊ dixit. quia unus. Nec col¬
lectione diu̾soꝵ ne turbam fac̾et. nec ꝯpositiõe
partim. ne massam formaret. nec similitudine multoꝵ:
ne plalitas suꝑsua.ł singłaritas inꝑfecta appareret.
Oiĩs eñi unitas insimilitudine sola ꝯsistens płimoꝵ
aut in ꝑfestionẽ ostendit in parte. si minꝰ hñt singłar
aut suꝑfluam geminationẽ in toto si ꝑfecta sunt
uniũsa. Et ñ ⁊̃ in his oĩb unctas uera s emulant᷑
solum h uurtitiem. qi qͦdam mͦ appropinquant
ilł simul d̃c. ⁊ quenite in unum unũ ẽe. nec tñ ^ͥ ͤ¬

Expanded text:
t acquievit, et dixit quod unus, nec collectione diversorum ne turbam faceret; nec compositione partium, ne massam formaret; nec similitudine multorum, ne pluralitas superflua vel singularitas imperfecta appareret. Omnis enim unitas in similitudine sola consistens plurimorum, aut imperfectionem ostendit in parte si minus habent singula, aut superfluam geminationem in toto, si perfecta sunt universa. Et non est in his omnibus unitas vera, sed aemulantur solum haec unitatem, quia quodammodo appropinquant illis simul esse et convenire in unum, unum esse. Nec tamen
Abbreviated transcription (Latin):
bt pͥmũ ꝑse. de inde ꝑca q̃ erant extͣ se facta
.ẜ. se. Ina pietas.Una de uotio. Ina cultura:
dnm unũ. ⁊ dm̃ unum. Sic dixit rõ ⁊ cõꝓbaũ
in se. ne scisma mentiũ fieret. inpła pͥncipia
ũitati. ⁊ consentaneum nature pͥncipiũ unũ.
⁊ finem unum: in quẽ ħre possent ꝯu̾sionem
que ab illo existerent oĩa. Alioqͥn dissipationem
ẽẽ. uniu̾sitatis sine capite:⁊ pͥncipiq̃ mod̾atore.
Et cdamauit illi naturo foris. ⁊ ꝯtestata ÷ ad eũ¬
dem ũ̾itatem. ⁊ dixit opꝰ unum actorem unũ.

Expanded text:
et primum per se deinde per ea quae erant extra se facta secundum se. Una pietas, una devotio, una cultura, Dominum unum et Deum unum. Sic dixit ratio et comprobavit in se, ne schisma mentium fieret in plura principveritati et consentaneum naturae principium unum et finem unum in quem habere possent conversionem quae ab illo existerent omnia. Alioqui dissipationem esse universitatis sine capite et principio et moderatore. Et clamavit illi natura foris, et contestata est ad eamdem veritatem; et dix
Abbreviated transcription (Latin):
p̃h end̾e ł iõne ꝓͥa directa ł reuelatione diuina
ad iuta. Et pͥmum usq quo ipsa humana cõ
ex insito sibi lumine u̾itatis ꝯualu̾it dignum ÷
ꝯsid̾atione: necsił totum hõi detur negare ꝯ¬
uincamur grãm aut si tollatur totum igno¬
tantiam extusat. Itaq utrũq modũ humame
inuestigationis: ordine ꝓsequamur. qͣrõ hõĩs¬

Expanded text:
ne propria directa, vel revelatione divina adjuta. Et primum usquequo ipsa humana ratio ex insito sibi lumine veritatis convaluerit, dignum est consideratione; ne si vel totum homini detur negare convincamur gratiam, aut si tollatur totum ignorantiam excusare. Itaque utrumque modum humanae investigationis ordine prosequamur, quo rati
Abbreviated transcription (Latin):
rum. ⁊ ꝯstat ꝓuidertia in eo ut ñ fieret sic̃
modo ineo ꝯstibit ut fieret. N mutota nt pͥ
aliam alia eẽt. s ut nũꝙͣ alia cẽt. gͦ d̾s aliund
ñ sit: s siue id̾ siue aliud faciat: ip̃e tñ semꝑ¬
sit idẽ. Nunc illud testat: ut discutiamus u¬
trum ne melius aliquid fac̾e possit ꝙͣ. fac̃ d̾s.
ħ illi nr̃i scrutatores qͥ defecert scrutantes
scrutõnes nouũ aliqͥd ⁊ uͭ nouum. nͨ tam uer̃
ꝗ̃ nouum afecre se dñt ⁊ dñt singłas quid̾¬

Expanded text:
rum, et constaret providentia in eo, ut non fieret, sicut modo in eo consistit ut fieret, non mutata, ut post aliam alia esset, sed ut nunquam alia esset. Ergo Deus aliud non sit; sed sive idem, sive aliud faciat, ipse tamen semper idem sit. Nunc illud restat, ut discutiamus utrumne melius aliquid facere possit quam facit Deus. Hic illi nostri scrutatores, qui defecerunt scrutantes scrutationes novum aliquid, et vere novum, nec tam verum, quam novum afferre se d
Abbreviated transcription (Latin):
manfestationẽ expositũ ÷ uid̃i pot̾at: quod illiꝰ
imagini ⁊ similitudini ꝓximũ ⁊ coguatũ mag̾
factũ erat ħ autem ip̃a rõ ecat. ⁊ mens rõne utens:
quo ad pͥmam similittidinem d̃i facta erat. ut ꝑse¬
poss inuenire eum aquo facta erat. urtrĩ
Quia se ipsam indet esse mens rationalis .uii.¬
oN enim ud loquaniur quod pͥmum
occuirit. ⁊ scientib nicħ minꝰ ẽe. potest. se¬

Expanded text:
quod illius imagini et similitudini proximum et cognatum magis factum erat. Hoc autem ipsa ratio erat et mens ratione utens quo ad primam similitudinem Dei facta erat, ut per se invenire posset eum a quo facta erat. CAP. VII. Quod se ipsam esse videt mens rationalis. Non enim ut id loquamur quod primum occurrit
Abbreviated transcription (Latin):
alta in uestiganda. ⁊ in teligenda in firina.⁊ in suf¬
ficiens o̾ino fuiss nͥ diuina renelatio illi in adiucoriĩ
⁊ firinam̃tũ ꝯgnoscende u̾itatis ad iuicta fuisset
Postea osteuso eo qui ab intus erat inuestigatio¬
ius ł reuelationis mͦ statim de illo qͥ foris fic utͦe
sententara simil̃ sub iungit dicens. Bi ui sibilia
tiũ ipsus ac̃reatura mũdi ꝑea q̃ facta Eintellee¬

Expanded text:
alta investiganda et intelligenda infirma et insufficiens omnino fuisset, nisi divina revelatio illi in adjutorium et firmamentum cognoscendae veritatis adjuncta fuisset. Postea ostenso eo qui intus erat investigationis vel revelationis modo, statim de illo qui foris sit utroque, sententiam simul subjungit, dicens: Invisibilia enim ipsius a creatura mundi
Abbreviated transcription (Latin):
ads pͥm̃ occultus ⁊ absconditꝰ ⁊ latens in¬
⁊uie due.⁊ manifestationes due quib a pͥncipio
uina. Et rõ quid̃ humana. dupplici inuestiga.¬
tione dm̃ dep̃hendit: partm uidelicet in se. pntĩ
in his qͥ erant extͣ se. Similit̃ ⁊ reuelatio diuna
Dupplici insinuatione eũ quinesciebat᷑ ł dubie cre¬
debatur. ii coguitum in cuicauit. ⁊ partim credtũ
asseruit. Nam humanã ignorantiã ñe ab intut
paspirationem illuminans edocuit. Nc̃ uͭ foris. ⁊
ostũsionem ꝯfirmauit. Strũq manifestationis.
diuine modũ qͦ ł rõne humana d̾s ab homine¬

Expanded text:
Deus occultus et absconditus et latens inviae duae, et manifestationes duae, quibus a principio vina. Et ratio quidem humana duplici investigatione Deum deprehendit; partim videlicet in se, partim in iis quae erant extra se. Similiter et revelatio divina duplici insinuatione eum qui nesciebatur vel dubie credebatur et non cognitum indicavit, et partim creditum asseruit. Nam humanam ignorantiam nunc intus per aspirationem illuminans edocuit, tunc vero foris ostensionem confirmavit. Utrumque manifestationis divinae modum quo vel ratione humana D
Abbreviated transcription (Latin):
melꝰ facere ñ pot̃ ꝗͦ fac̃ qui sicfacit at nonfa¬
eiat male. iueo qͦd sic fac̃. es mͦi eausis atas rõa¬
nib qͥdam inducunt᷑ ut dicant dñi suor.o.
pumn m̃sura ac lege ita astictum. atq alle¬
gatum: ut pͣt quã facit quieꝗͣ nec aliud
fbode possit nec meluis. de ꝑ hoc yfane inc¬
fintam illaꝰ ade inĩsam diuimitatis poce iulo
sub rimino at iũsura a̾ligare ꝯuincuntequso

Expanded text:
n potest quam facit qui sic facit ut non faciat male in eo quod sic facit. Ejusmodi causis atque rationibus quidam inducuntur ut dicant Deum suorum operum mensura ac lege ita astrictum atque alligatum, ut praeter quam facit, quidquam nec aliud facere possit nec melius. Ac per hoc plane infinitam illam atque immensam divinitatis potentiam sub termino ac mensura allig
Abbreviated transcription (Latin):
ropt̾ea quippe ds apͥncipio noc totus
ꝯscĩe humane manifestus ẽt. uoluis. nec
totus absconoitus: ne si totus manisestus &t me¬
titum fides ñ ħcet: nec in fidelitas locũ. Tn fide
ñ exeroeretur. Si uͦ absconditꝰ totus ẽec fides aͥd̾
ad scĩam ñ adiuuaret᷑. ⁊ infidelita sde ignorandra
ercusaref᷑. Quo cita oportuit ut ꝓdet se occultum
quid ꝓditum se ⁊ agnitũ ocultaret. ne totꝰ ina¬
nifestaret᷑. ut aliquid ẽec quod eoi hõis enutret
coguitũ:  tursum aliquid ꝗ absconditum ꝓ.

Expanded text:
ropterea quippe Deus a principio nec totus conscientiae humanae manifestus esse voluit, nec totus absconditus; ne si totus manifestus esset, meritum fides non haberet, nec infidelitas locum. Infidelinon exerceretur. Si vero absconditus totus esset, fides quidem ad scientiam non adjuvaretur, et infidelitas de ignorantia excusaretur. Quocirca oportuit ut proderet se occultum quid proditum se et agnitum occultaret ne totus manifestaretur, ut aliquid esset quod cor hominis enutriret cognitum, et rursus aliquid quod absconditum
Abbreviated transcription (Latin):
oe mes ẽe pͭ si tñ ipse uolu̾̃it qui pot̾. Et p̃e ͥd
Seci meli fad̃e pot̾. ñ tã corrigens male factũ s
bñfactum. ꝓmouens inmeluit᷑ ñ ut ipse quantũ
ad se mnelius̃ facat. s ut qͦd fecit ip̃o identidem o¬
ꝑante ⁊ in codem ꝑseuerante meliꝰ fat. Gͦ sãme
potens ÷ qui pot̾ ee quod possibile ⁊ ⁊ nec iõ min̾
pet̾. q inpossibilia ñ pot̾. q in possibilia posse nͥ¬

Expanded text:
otest, si tamen ipse voluerit qui potest. Et ipse quod fecit melius facere potest; non tamen corrigens male factum, sed bene factum promovens in melius; non ut ipse quantum ad se melius faciat, sed ut quod fecit ipso identidem operante et in eodem perseverante melius fiat. Ergo summe potens est qui potest omne quod possibile est; nec ideo minus potest, quia impossibilia non pot
Abbreviated transcription (Latin):
faceat᷑ fuit ab et̾no p̃destinasse. quod autr sae¬
tutꝰ non fuit s ꝑmuissurus. ñ p̃destinasse. sec
Ie ł de sapientia dei quedã ẜ tp̃s detuns.
ita ⁊de potestate el aliq̃ ad eruditio nem
lgentum omemorate opoitet Potestis du¬
per dalia ad aliouis faciendum: aba ad ni¬
chil patiendum. Scãm itͣmq dos omos ue¬

Expanded text:
facturus fuit ab aeterno praedestinasse. Quod autem facturus non fuit sed permissurus non praedestinasse, sed iita et de potestate ejus aliqua ad eruditionem legentium commemorare oportet. Potestas duplex est: altera ad aliquid faciendum, altera ad nihil patiendum. Secundum utramque Deus om
Abbreviated transcription (Latin):
mata st̃ oĩa uet̾is figure status finẽ acoeꝑat.
⁊ uoui ꝯstitutio sacm̃ti exordiũ : tñ ⁊pͥus ali¬
quanto tꝑe ⁊ noua in coata sunt ad ꝯsuetu¬
ante passionẽ siue pꝰ abeo qñ inchoata s̃ nona.
donec pꝰ mod̾ uet̾a st̃ int̾clicta. Et in isto me¬
dio dꝑe qͦ fuit haptismꝰ cͥc̾cisione. ab in choa¬
tione sua usq ad passionẽ xͥ. hoc fuit circũ¬
cisio c̃ baptismo pꝰ passionẽ xͥ usq ad illud
tp̃s qͦ ip̃a ccũcisio cep̃ ꝓhib̃i. Siõ eñ ante¬
sine ꝑicło salutis ñ ꝯtẽpnebatur ab his qͥb
p̃dicabatur: ita pꝰ passionẽ baptismꝰ. quasi
instatu suo sͦcipiebatur ad salutẽ: ⁊ tñ ⁊ tẽ¬

Expanded text:
mata sunt omnia, veteris figurae status finem accepit, mata sunt omnia, veteris figurae status finem accepit, et novi constitutio sacramenti exordium, tum et prius aliquanto tempore et nova inchoata sunt ad consuetuante passionem, sive post, ab eo quando inchoata sunt nova, donec postmodum vetera sunt interdicta. Et in isto medio tempore quod fuit baptismus cum circumcisione, ab inchoatione sua usque ad passionem Christi; hoc fuit circumcisio cum baptismo post passionem Christi, usque ad illud tempus quo ipsa circumcisio coepit prohiberi. Sicut enim ansine periculo salutis non contemnebatur, ab iis quibus praedicabatur, ita post passionem baptismus quasi in statu suo percipiebatur ad salutem; et t
Abbreviated transcription (Latin):
institutionẽ baptisini exeo cepisse putant: qͥ
ioħes inaqͣ baptit are cepit. p̃dicans baptiratũ
mũ cͥcũcisio sola statum ħuit. ⁊ suscipiebatur
ad iustificationem sñ baptisio. Nouissime aũ
nunc p̾̃cutũcisconem sobꝰ baptisinus statum ht̃.
⁊ celebratur ad salutem sine cͥcũcisione. fu̾it aũ
mus simł ꝯcurrert̃. unum .i. cͥcũcisio ut finire¬
tur. alt̾um .i baptismꝰ ut ꝯfirmaret᷑. Oportuit
enim ut ⁊ illa qͦ finienda erant neqͣqutã suibito.¬
tia dimitterentur. ut ostend̾entur bona fuisse
tꝑe suo. ⁊ simiłr qͦ incipienda erant ñ subito in
austoritatẽ assum̾ent᷑. s c̃ mora ⁊ gͣuitate in¬
coarentur. nec uelut aliena ⁊ p̃t̾ rem aliũde
in ducdcai: subito putarentur. Illa gͥ dimissa
st̃ ñ ꝓnecta ⁊ ista instituta st̃ ñ usurꝑata. ut
diuini ꝯsilii auctoritas uͥq seruaret᷑ ⁊ huma¬
na causatio ne diuina oꝑa rep̃hend̾e auderet
admon̾etur. Q uis gͦ ĩ passione xͥ ꝑ quã consũ¬

Expanded text:
institutionem baptismi ex eo coepisse putant, quo Joannes in aqua baptizare coepit, praedicans baptizaturum mum circumcisio sola statum habuit, et suscipiebatur ad justificationem sine baptismo. Novissime autem nunc post circumcisionem solus baptismus statum habet, et celebratur ad salutem sine circumcisione. Fuit autemmus simul concurrerunt: primum circumcisio, ut finiretur, aliud, id est baptismus, ut confirmaretur. Oportuit enim ut et illa qtia dimitterentur, ut ostenderentur bona fuisse tempore suo. Et similiter quae incipienda erant non subito in auctoritatem assumerentur, sed cum mora et gravitate inchoarentur, ne velut aliena et praeter rem aliunde inducta subito putarentur. Illa igitur dimissa sunt, non projecta; et ista instituta sunt, non usurpata, ut divini consilii auctoritas ubique servaretur, et humana causatio ne divina opera reprehendere auderet, admoneretur. Quamvis ergo in passione Christi per quam consum
Abbreviated transcription (Latin):
fidem. ꝯꝯũsionem cord̾ bone uoluntati ad saludẽ
posse suffic̾e: uͥ uisibile sac̃mentũ aq̃ &necessita¬
de ꝯtingit hr̃i non posse. S ne forte contrarietas
aliqua tͥ eẽ. uideatur: ineo ꝙ pꝰea in libro retractatio¬
num ȩxemplum de latrone 4 ad hanc sententiam
inqua dix̾at effusionem sangurnis siue fidẽ ⁊ cord̾
ꝯũsionem uicẽ baptisimi ĩ płẽ posse ꝗpbandam assũp¬
serat: in ꝑ bauit dic̾s. In qͣrto libro c̃ drem uicem
baptismi posse hr̃e passionem ñ satis idoneum
illius latronis posui eremplum. qui utrũ fuerint¬
baptiratus: in c̾cum ÷ S ꝯsid̾are debes q ĩ ħ loco
exemplum tm̃ qd̵ ad ꝓbationem sencentie ad dixt¬
rat correxit. ipãm sententiam non in probauit.
Qdͥ si putas iecireo sententiam inꝓbandam qi exẽ¬
plum crrestum ÷. gͦ falsum ÷ ꝙ. di̾at effusionẽ¬

Expanded text:
em posse sufficere, ubi visibile sacramentum aquae ex necessitate contigit haberi non posse. Sed ne forte contrarietas aliqua tibi esse videatur, in eo quod postea in libro retractationum exemplum de latrone quod ad hanc sententiam in qua dixerat effusionem sanguinis, sive fidem et cordis conversionem, vicem baptismi implere posse, comparandam assuebita nostra. in quarto libro, cum dicerem uicem baptismi posse habere passionem, non satis idoneum posui illius latronis ebaptizatus incertum est. Sed considerare debes quod in hoc loco exemplum tantum quod ad probationem sententiae adduxerat correxit ipsam sententiam, non reprobavit. Quod si putas idcirco sententiam illam improbandam quia exemplum correctum
Abbreviated transcription (Latin):
autem honi oꝑis exibrtio signaretur. S erat
obscura sig̃catio ħ insacmento detimationis
uͥ hõ de his que possiclebat parcem optubt.
q⁊ uͦ ad bonitatem spectabat deo inpicaret
hoc sibi uolunt nouem pãrtes retente. quia
nouenarius ÷ signum inꝑfactionis ad enario
ꝑfeso de ficiens. ꝓpt̾eci auẽ quia ob scurum
sigtum fuit emundationis indecimationt. data
est cireũcisio ut uirtute instificationis eiud en¬
tils demonstraret qñ dictũ ÷ hõi ut portionem
culpam ꝗͣ natura ꝑ illam ꝑtẽ corꝑis tͣheret.
gr̃a ꝑ sacramentũ cutũcisionis emundaret. s¬
sordes mundare non pot̾. ueuit pꝰ cͥcũcisionem
lauacrum aqͣ totum pͣgans. ut ꝑfecta iusticia
signaretur. Rursum qi pͥoris popłi qui sub tuno¬
it seruebat mundatio laboriosa fuit ꝓpt̾ea sa¬
eraĩtum cͥcũcisionis incarne qͥ dolorem ht̃ ili
datũ: uouo autẽ popło qͥ uoluntate ⁊ dileei¬

Expanded text:
autem doni operis exhibitio signaretur. Sed erat autem doni operis exhibitio signaretur. Sed erat obscura significatio haec in sacramento decimationis, ubi homo de his quae possidebat, partem obtulit, quod vero ad bonitatem spectabat, Deo imputaret. Hoc sibi voluerunt novae partes retentae, quia novenarius signum est imperfectionis, a denario perfecto deficiens. Propterea autem quia obscurum signum fuit emendationis in decimatione, data est circumcisio, ut virtutem justificationis evidentius demonstraret, quando dictum est homini ut portionem culpam quam natura per illam partem corporis traheret, gratia per sacramentum csordes mundare non potest, venit post circumcisionem lavacrum aquae totum purgans, ut perfecta justitia signaretur. Rursus quia prioris populi qui sub timore serviebat mundatio laboriosa fuit, propterea sacramentum circumcisionis in carne quae dolorem habet illi datum est. Novo autem populo qui voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
faceret. ⁊ credentib inse omnib regni celestis ia¬
tisimus amplius confert. quia renatos hinc erenun¬
des stattim ad regimm mitcit. Q. tñ ex uirdite
mo mutatam ut inbaptismo ꝑsiceretur. ꝙ. alł¬
cũcisio inpłe non potuit forcasis uidebitur ꝯue.¬
ment̃ illi respondi posse ꝑ hoc ꝗ ampluis nẽ
circũcisionem facere potuisse. si illi passio x ĩ
cooꝑationẽ sc̃ificationis ad incta fuisset:
baptisimi simiłr ut incircũcisione remissio tm̃ pec¬
risionis eausam ꝯmodiorem fortasse ⁊ manifes¬
tam magns ꝓporieu̾am puĩunꝰ. In p̃ceden tib
quodã loco cum desac̾mentis tractarens. diximꝰ.
gis euidentia ac declarantia formarentur. uit
cum affectu salutis: c̃ sc̃ cogarto ueritatis.
Itaq sub lege naturali pͥmum data sũt sacra¬
menta. decimatione. sacrificia. obłones. Ut
indecimatione quid̃ peccato remissio. In
sacrificũs uͦ carnis mortificatio. In oblatiõe

Expanded text:
faceret, et credentibus in se omnibus regni coelestis jafaceret, et credentibus in se omnibus regni coelestis jatismus amplius confert, quia renatos hinc exeuntes, statim ad regnum mittit: quod tamen ex virtute mo mutatam ut in baptismo perficeretur quod circumcisio implere non potuit, fortassis videbitur convenienter illi responderi posse, quia hoc quod amplius non est circumcisionem facere potuisse, si illi passio Christi in cooperationem sanctificationis adjuncta fuisset. baptismi, similiter ut in circucisionis causam commodiorem fortasse et manifestam magis proponendam putamus. In praecedentibus quodam loco cum de sacramentis tractaremus, diximus semper evidentia ac declaranda formarentur, ut cum effectu salutis cresceret cognitio veritatis. Itaque sub lege naturali primum data sunt sacramenta, decimationes, sacrificia, et oblationes, ut in decimatione quidem peccatorum remissio, in sacrificiis vero carnis mortificatio, in oblatione
Abbreviated transcription (Latin):
de monstrare qr̃ institutum sit bapais¬
iri sactamentũ.⁊ qr cutumcisio q̃ loco illius olĩ
posita fuisse putatut: succedente baptismo ab¬
lata sit ł mutata. Nam si olim ꝑcͥcũcisionem
simiłr ut nuuii ꝑbaptismum peccata dimitte.¬
bantur. quid necẽt fuit ut ipã tirtũsio succe¬
dence baptisii sac̃mento mautaretar. Car d̃
accepta minus ꝓfuisse edatur: q̃ neglecto
pucũ cuceumcisa non fueĩt ꝑibit aĩa illa de
poprlo suo. Nisi forte m hoc ꝙ ille qui ñ ÷
batiratus ã regno d̃i exludendus dieituir.
ille uͦ quinon ÷ cirtumtisus: ꝑiturus memo¬
ratur quis uelit in telligere ꝓptea baptis¬
mum aliquid amplius ꝯfr̾e quã circũcisio¬
nim. quia circumcisio suscepta. a ꝑditione
qui sacram̃t circũcisionis iustificationem
ꝑciꝑant. a ꝑditione quid̃ seruabantur. s
ad głam regni ñ ꝑducebantur. donec ue¬
niret ille qui sanguine fuso tumpheam
igneam extinguens aditum ꝑadisi rur sum pade¬

Expanded text:
demonstrare quare institutum est baptismi sacramentum, et quare circumcisio, quae loco illius olim posita fuisse putatur, succedente baptismo ablata sit, vel mutata. Nam si olim per circumcisionem similiter, ut nunc per baptismum peccata dimittebantur, quid necesse fuit ut ipsa circumcisio succedente baptismi sacramento mutaretur? Cur autem accepta minus profuisse credatur, quae neglecta nonputii circumcisa non fuerit, peribit anima illa de populo suo . Nisi forte in hoc quod ille qui non est baptizatus a regno Dei excludendus dicitur; ille vero qui non est circumcisus periturus memoratur: quis velit intelligere propterea baptismum aliquid amplius conferre quam circumcisionem, quia circumcisio suscepta a perditionequi sacramenti circumcisionis justificationem perceperant, a perditione quidem servabantur, sed ad gloriam regni non ducebantur, donec veniret ille qui sanguine fuso rhomphaeam igneam exstinguens; aditum paradisi rursum pate
Abbreviated transcription (Latin):
nitidiq adhostias ⁊ in macłati accedant
Tales enĩ dñm decet hr̃e ministros. qui
nullo carnis corrũpantur ꝯtagio. s ꝑfec¬
ta m̃tis ⁊ corꝑis castitate splendeant. Qua¬
les . it. diacones ordiandi sint apłs plenis¬
sime docet scͥbens adthimoteũ. Nam cum
p̃misiss desac̾dotum electõne: ꝯtinuo sub
hñtes. ñ multo uino debitos qr uͥ ebetudo
ibi libido ⁊ furor dñat᷑. Non turpe lucrũ
sectantes. ne decelesti milicia luoͣ t̾rena
sectentur. pꝰ ħ subiecit. hi autẽ ꝓbentur
pͥmũ. ⁊ sic ministrent. nullũ cͥmen ha¬
bentes. Et hi itaq sic̃ ep̃i añ oidinationẽ
ꝓbari debent. ⁊ si digni inuenti fuerint.
sic de ui de ad sacrũ miist̾ĩ ad mitti. hi
c̃ ordinãtur solꝰ ep̃s manꝰ eis inponit. qr
ad minist̾iũ ñ ad sac̃dotiũ applicantur.

Expanded text:
nitidique ad hostias et immaculati accedant. nitidique ad hostias et immaculati accedant. Tales enim Dominum decet habere ministros, qui nullo carnis corrumpantur contagio, sed perfecta mentis et corporis castitate splendeant. Quales enim diaconi ordinandi sint, Apostolus plenissime docet scribens ad Timothaeum . Nam cum praemisisset de sacerdotum electione, continuo subhabentes; non multo vino deditos, quia ubi ebrietas, ibi libido et furor dominatur; non turpe lucrum sesectentur. Post hoc subjecit: Hi autem probentur primum; et sic ministrent nullum crimen habentes. Et hi itaque sicut episcopi ante ordinationem probari debent; et si digni inventi fuerint, sic demum ad sacrum ministerium admitti. Hi cum ordinantur, solus episcopus manus eis imponit, quia ad ministerium non ad sacerdotium applicantur,
Abbreviated transcription (Latin):
põit᷑. ⁊ casula in dieb ieiunĩ suꝑeundem hu¬
merum ꝯplicat᷑. ꝙ qͥcquid labors ⁊ fcmentie
in hac uita tołamꝰ. tanꝗ̃ in sinistia portamꝰ.
donec indext᷑ ħ ÷ in et̾nitate requiẽ habeamꝰ.
hic ordo in nouo testam̃to ab apłis initiũ
sũpsit. qñ sic legitur in actib apłoꝵ. Septẽ
uiros boni testimonũ plenos spñ scõ ad hoc
rt̃ ut in õĩ matre eccłia. unͭͫ. diacones circa
si tuba canentes. hiĩ st̃.uii. candelabra aura
hũ uoces tonuruoꝵ. Ip̃i enĩ clara uoce ĩ modũ
p̃conis ad monent cunctͥos. siueadornandũ.
siuie ad genua fiectenda. siue ad legendũ.
siuie ad sallendũ ⁊ audiendũ u̾bũ. Ipsieutan¬
głitant. ip̃i sac̾menta dispensant. Sine
m̃ti ÷ Ipsis ⁊ sacerdotib ꝓpt̾ p̃sũptõnem
ñ licet calicẽ dñi in m̃sa tolłe. nͥ tͣcditus fue¬
rita diacono. leuite hostras suꝑ altare po
Ipsi albis induti uestib asistunt altari.
ut candore uestis mũdicia uite sig̃cetur.

Expanded text:
umdem humerum complicatur. Quia quidquid laboris et sustinentiae in hac vita toleramus, tanquam in sinistra portamus, donec in dextra, id est in aeternitate requiem habeamus. Hic ordo in Novo Testamento ab apostolis initium sumpsit, quando, sicut legitur in Actibus apostolorum, septem viros boni testimorunt, ut in omni matrice Ecclesia septem diaconi circa si tuba canentes . Hi sunt septem candelabra aurea . Hi voces tonitruorum . Ipsi enim clara voce in modum praeconis admonent cunctos, sive ad orandum, sive ad genua flectenda, sive ad psallendum, sive ad legendum, et audiendum verbum. Ipsi evangelizant, ipsi sacramenta Dei dispensant. Sine menti. Ipsis etiam sacerdotibus propter praesumptionem non licet calicem domini in mensa tollere, nisi traditus eis fuerit a diacono. Levitae hostias super altare ponIpsi albis induti vestibus assistunt altari, ut candore vestis munditia vitae significetur,
Abbreviated transcription (Latin):
ordinantur sic̃ sac̾dotes ⁊ leuite manꝰ impo¬
sitionem ñ accipiunt. s tm̃ calicem uacuũ.
⁊patenam uacuam de manu ep̃i. De manu
uͦ archididiconi uicęlum cum aqua manile
sac̃dotes & leuite tractaturi diuina sacͣmenta. hoc
theoᷤ p̃cuxit ⁊ iittens aquã inpeliũ pedes dis¬
Ecipłoꝵ. lauit. ⁊ lincheo ext̾sitiiãconon . ordo sex¬

Expanded text:
rdinantur sicut sacerdotes et levitae manus impositionem non accipiunt, sed tantum calicem vacuum et patenam vacuam de manu episcopi. De manu vero archidiaconi urceolum cum aqua manile sacerdos et levita tractaturi divina sacramenta. Hoc teo se praecinxit, et mittens aquam in pelvim pedes discipulorum lavit, et linteo extersit . C
Abbreviated transcription (Latin):
adammã cognitionẽ u̾itatis ⁊ scĩam eam dum¬
taxat que pͥme ꝑfectioni congrua fuit ꝑfcãm
mox conditum accepisse putamꝰ. ⁊ ad illam non
exordio una asimplici diune aspiratiotus illu¬
minatione illam ꝑcepisse. Ttiplici autẽ cog¬
nitione pͥmũ hominẽ eruditũ ꝯstat. cogni¬

Expanded text:
ad animam cognitionem veritatis et scientiam eam duntaxat quae primae perfectioni congrua fuit perfectam mox conditum accepisse putamus, et ad illam non exordio una ac simplici divinae aspirationis illuminatione illam percepisse. Triplici autem cognitione primum hominem eruditum constat, cogni
Abbreviated transcription (Latin):
lia item sunt sacram̃ta insola u̾bor ꝓla¬
tione exp̃ssa. q̃ ⁊ ip̃a uariam sig̃cationem
ostnͣdiuit. celestinus papa instituit ut expsalmis
dd̃ an̾ sacͥficium antiphone canerentur. ꝗ introitũ
Boor messores suos salucans hac salutatione uiꝰ
est. & ꝓpħa inpamalipo menonasaregẽ ⁊ qui cum
eo erant salutat dicens. dñs uob̾cũ pͥmis tp̃ribus
ab epła pauli missa incipiebatur pꝰꝙͣ. eũgłium se
quebatur sic̃ nc̃. hymnꝰ angłicꝰ quiad officiũ mis¬
se insolempnib dieb recitatur. ab angłis prr¬
mum decantatus legt̃. cui ea q̃ ad recta st̃ abeato
hẏrario pictauensi addita creduntur aqͦ auctͦ¬

Expanded text:
lia item sunt sacramenta in sola verborum prolatione expressa, quae et ipsa variam significationem ostendunt. Coelestinus papa instituit, ut ex psalmis David ante sacrificium antiphonae canerentur, quem introitBooz messores suos salutans, hac salutatione usus est; et propheta in Paralipomenon Asa regem, et qui cum eo erant salutat, dicens: Dominus vobiscum . Primis temporibus ab epistola Pauli missa incipiebatur, post quam equebatur, sicut nunc hymnus angelicus qui ad officium missae in solemnibus diebus recitatur, ab angelis primum decantatus legitur ; cui ea quae adjecta sunt, a beato Hilario Pictaviensi addita creduntur, a quo auct
Abbreviated transcription (Latin):
xͥ recitari. sic̃ in uita illiuis legr̃. Qui p̾die ꝗͣ pat̾et᷑
usq inmemoriã mei faciens. apłi uisu huerunt¬
⁊ inhis ũb corꝑis xͥ sacͣmentũ celebrauert̃. Alii
alecandr̃um papa ħ ad didisse serunt. leo papa
constituit int̾ accionẽ dr̃e scm̃ sactificium in¬
macłatam hostram. felix papa ꝯstituit supra
memoua martirũ missas celebrari. Greg̃ papa
ꝯstituit in cauone dicens. Quoꝵ sollempnitates
hodie inconspectu tue maiestatis celebrantur do¬
mine d̃s nr̃ coto oibe t̾rarum intͣ quor nos ꝯsdr¬
tium. Sergiꝰ papa ꝯstituit ut agnus d̾i infractiõe
dñici eoꝑis cantaretur. Inuotentus pp̃ addecen¬
tium. pacem assetis añ ꝯfecta misfĩa quib dã
popłis inꝑtire ł sibi int̾ se sac̾lotes trad̾e c̃ p̃ter

Expanded text:
Christi recitari, sicut in vita illius legitur. Qui pridie quam pateretur, Christi recitari, sicut in vita illius legitur. Qui pridie quam pateretur, usque in mei memoriam faciecorporis Christi sacramentum celebraverunt. Alii Alexandrum papam haec addidisse ferunt. Leo papa constituit intra actionem dicere, sanctum sacrificium immaculatam hostiam. Felix papa constituit supra memorias martyrum missas celebrari. Gregorius papa constituit in canone dici: Quorum solemnitates hodie in conspectu tuae majestatis celebrantur: Domine Deus noster, in toto orbe terrarum, intra quorum nos consortium. Sergius papa constituit, ut Agnus Dei in fractione Dominici corporis cantaretur. Innocentius papa ad Decentium: « Pacem asseris ante confecta mysteria quibusdam populus impertiri, vel sibi inter se sacerdotes tradere, cum praeter
Abbreviated transcription (Latin):
uenturũ expͥmitur. Tiactꝰ aliqͦtiens tͥbulatiorẽ
sig̾cat. ut deꝓfudis cõmouisti aliqñ leticim
ut iubilate. laudate. Credo in imũ. centũ qͥnqͣ¬
guita prẽs inꝯstantino politano concilio cont᷑
creaturam asseruit ꝯposuetunt. Sixtus papa
instituit añ ꝯsecrationem pꝰ hymnum sc̃a.¬
dẽs. sc̃s. eintaretur. que tͥna repecicio trinito¬
tis ÷ ꝯfessio. Secreta uocatur quia secreto
dicitur. ueuilescat. Olim alta uoce dicebat᷑.
s leg̃r ꝗ pastores dum illa usn cotidiano au¬
diendi cognitam in agro decantarent di uintͦ
ꝑ cussi sunt. Unde & ꝯsuetudo mucata putatur.
papa pelagius docet ab uniũsi orb̾ ꝯmumone seꝑ¬
atos ẽẽ. qui qualib dissensione uit̃ sac̃ misarum mĩ¬
teria apłici pontificis memoriam ẜ ꝯsuetudinem
tionem. sc̃s õelasus papa exmaiori parte cõposu¬
it. Seatus oregoriꝰ addidit diesq nr̃os intua pace
disponas. ⁊ orationem dnĩcam censuit suꝑ corpꝰ.

Expanded text:
nturum exprimitur; Tractus aliquoties tribulationem significat, ut De profundis, Commovisti. Aliquando laetitiam, ut Jubilate, Laudate. Credo in unum Deum, centum quinquaginta Patres in Constantinopolitano concilio contra ritum sanctum creaturam asseruit, composuerunt. Sixtus papa instituit ut ante consecrationem post hymnum Sas cantaretur, quae trina repetitio Trinitatis est confessio. Secreta vocatur quia secreto dicitur, ne vilescat. Olim alta voce dicebatur; sed legitur quod pastores dum illam usu quotidiano audiendi cognitam in agro decantarent, divinitus percussi sunt, unde et consuetudo mutata putatur. Papa Pelagius docet ab universi orbis communione separatos esse, qui qualibet dissensione inter sacra missarum mysteria apostolici pontificis memoriam secundum consutionem sanctus Gelasius papa ex majori parte composuit. Beatus Gregorius addidit, diesque nostros in tua pace disponas, et orationem Dominicam censuit super corpus
Abbreviated transcription (Latin):
osõ dr̃ea uocatur. in qua .uii. discrete peticio¬
nes septiformis grẽ sa sacromentu s. Simbo
totidem sententũs ꝯp̃hensum qͥ ntimerus
apłior fid̾i sacͣmentum ꝯstat. Quic̃q uult
beatus athonasnus ꝯposuit. & multi alñ sc̃i
pr̃es ali. Atq alia. in clebiatione diuini of.¬
ficiĩ addecorem eccłie ⁊ eruditionem fide¬
luim ac deuotionem ad diderunt:

Expanded text:
ominica vocatur in qua septem discretae petitiones septiformis gratiae sacramentum sunt. Sytotidem sententiis comprehensum, qui numerus apostolicae fidei sacramentum constat. Quicunque vult beatus Athanasius composuit. Et multi alii sancti Patres alia atque alia in celebratione divini officii, ad Ecclesiae decorem et eruditionem fidelium ac devotionem addiderunt.
Abbreviated transcription (Latin):
uniu̾sałr remouete uoluisse: qmã ẜ dim̃sionẽ
solum ⁊ c̃scͥptionem corporale locũ ꝯstare ꝓ¬
bauerunt. E hor ut supͣqͥrximꝰ. ꝯsid̾atio ni¬
mis a cõmuni estimatiõe ⁊ possibilitate re¬
cessit. Magis autẽ ea ponenda in usum lo¬
quendi. que se sponte a comodant: ⁊ nichil
& lat̾e ingeitint alienum a ueritate

Expanded text:
 dimensionem solum et circumscriptionem corporalem locum constare probaverunt. Sed horum, ut supra diximus, consideratio nimis a communi existimatione et possibilitate recessit. Magis autem ea ponenda in usum loquendi quae se sponte accommodant; et nihil a latere ingerant alienum a veritate
Abbreviated transcription (Latin):
uere ⁊ in oĩ re siue nat᷑a sine et̃utia ⁊̃. sine sui dif¬
fõne ⁊ in õi loco sine cͥc̃scͥptione. ⁊ in õĩ tp̃r sñ mu¬
tabilitate Nam id qͦd ꝙ insipientes ĩmosołã carr¬
nem sapientes. ⁊ qͦ carnis c̃ solũ ꝯsid̾antes estimãt.
qͣsi corporalium sordiũ ⁊ pollutionum in qͥnatiões.
sit dignum. Cum ⁊ ipse sp̃s crratus corporeis sor¬
dib inquiuari ñ possit. Si em̃ sp̃s sordes corporce
ꝯtingunt. dicant ip̃i qͦmͦ aĩa humana in carne po¬
sita in macłata ec̃ possit. cũ carnis humane sordi¬
b nulla inquinatõ ẽẽ possit. ł pollutio maior
in ueniri possit. Dicant de carne lepsi. Cuuis ⁊̃

Expanded text:
 sive essentia est sine sui definitione; et in omni loco sine circumscriptione; et in omni tempore sine mutabilitate. Nam id quod quidam insipientes, imo solam carnem sapientes et quae carnis sunt solum considerantes existimant quasi corporalium sordium et pollutionum inquinationes sit dignum cum et ipse Spiritus creatus corporeis sordibus inquinari non possit. Si enim spiritus sordes corporeae contingunt, dicant ipsi quomodo anima humana in carae posita immaculata esse possit, cum carnis humanae sordibus nulla inquinatio vel pollutio major inveniri possit? Dicant de carne leprosi cujus e
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ ita ⁊ ĩꝙ qm̃ uariari ⁊ mutari non
potãt dc oino: Non .ii. aug̃i. pot̾ qui in mens᷑ ÷.
nec minui qui uiꝰ ÷̃ nec loco tmitari qͥ u̾iqt.
nec tpĩe qui et̾nus ÷. ned cognitione qui sapien¬
tissimus ÷. noc affectu qui oꝑtimus ÷ scendñ dñ
strat sũma pulcheitudo oꝑis ꝑfectam ẽẽ. sa¬
pientiam ꝯditoris. & opponit se ꝑseneranta de¬
cous ipsus.⁊ q ñ minuit᷑: quod instrtutum ÷.¬

Expanded text:
quoniam variari et mutari non potest Deus omnino. Non enim augeri potest qui immensus est; nec minui qui unus est. Nec loco mutari qui ubique est; nec tempore qui aeternus est. Nec cognitione qui sapientissimus est; nec affectu qui optimus est. CAP. XIV.strat summa pulchritudo operis perfectam esse sapientiam conditoris. Et apponit se perseverantia decoris ipsius.
Abbreviated transcription (Latin):
iurtione qm̃ simplex ⁊ nacura:. ⁊ t̾n affecta ⁊ cog¬
nitione mutat᷑ sp̃s. ⁊ tͣnsit de hoc illud ⁊ uariat᷑.
⁊ ucissitudinem suscipit. gaudũ doloris ⁊ penitu¬
dmis. ⁊ uoluntatis. ⁊ c̃crescit scĩa: ⁊ obliuo in eũ
cadit. ⁊ uariat cogitationes: ⁊ succedent̾ intellig̾.
Et ÷ quasi forme mut̾o ista in eo mutõ scĩe ⁊
affectus.⁊ sequit᷑ ista tp̃iał mutõ. ⁊ subiacet cẽ¬

Expanded text:
nutione, quoniam simplex natura est; et tamen affectu et cognitione mutatur spiritus. Et transit de hoc in illud; et variatur et vicissitudinem suscipit gaudii, doloris et poenitudinis et voluntatis; et crescit scientia et oblivio in eum cadit; et variat cogitationes et succedenter intelligit; et est quasi formae mutatio ista in eo mutatio scientiae et affectus. Et sequitur istam temporalis mutatio; et
Abbreviated transcription (Latin):
qim̃ pattes locum trans rutant in eodem cõ¬
apparet tm̃i forma. alia in toto ꝓpt̃ parces q̃
te ñ uid̾r. Et ñ ÷ forma aliquid oino. nͥ dispõ
partium in toro. ⁊ cum ħ mutat᷑: quia partes
locum mutant. mutat᷑ forma in toto. ꝑ dispõ
partiũ inutat᷑. que ÷ forma totins. Et ita mu¬
inutat consistentib partib intoto. Sic mut̾o
tp̃ris saquit᷑ mutõnem loci ⁊ forme ⁊ ñ ÷ unqͣ
sũ ipsis in corpore. qm̃ ẜ has solum ordo in:
⁊ successio: que tempus uocatur. Tterum con¬
sid̾andum ÷ qm̃ ex his tͥb mutationib due
fit sine mutatione loci ⁊ tempous¬

Expanded text:
niam partes locum transmutant in eodem conapparet tantum forma alia in toto propter partes te non videtur. Et non est forma aliquid omnino nisi dispositio partium in toto; et cum haec mutatur quia partes locum mutant mutatur forma in toto, quia dispositio partium mutatur quae est forma totius. Et ita mu totum locum mutat consistentibus partibus in toto. Sic mutatio temporis sequitur mutationem loci et formae; et non est unquam sine ipsis in corpore. Quoniam secundum has solum ordo inest; et successio quae tempus vocatur. Item considerandum est quoniam ex his tribus mutationibus duae fit sine mutatione loci et tempo
Abbreviated transcription (Latin):
d̾o ÷. ut illud t̃ẽ ł nunc amare inciprat qͦd pͥus
non nouerit. aut obliuisci. sic̃ bõ dilectionisan¬
tiq̃ ut in memoriam ñ uoniat. ꝗ pͥus cognicũ
fuerat: aut errare bontini estimans quod ma¬
lum ÷: ut diligat illud qͥđ non oportet ⁊ poster
quasi penitens. ⁊ mutans cor ⁊ affectum uani.¬
ans cum ceꝑit agnosce̾ errorem suum qr ħ

Expanded text:
Deo est ut illud tunc vel nunc amare incipiat quod prius non noverit; aut oblivisci sicut homo dilectionis antiquae, ut in memoriam non veniat quod prius cognitum fuerat; aut errare bonum existimans quod malum est, ut diligat illud quod non oportet; et postea, quasi poenitens et mutans cor et affectum varians cum coeperit agnoscere error