comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qua dicit apłs petrusꝰ utriusq
enim rei felicitas. isto tempore
atq in ista mortalitate. in spe
potius habetur. quam in re te¬
netur: Uerum hoc int̾est quod
exterior nr̃ homo id est corpus
corrumpitur: interior autem
id est anima. lam renouatur
de die in diem. Itaq sicut mimor¬
talitatem carnis & salutem ani¬
marum futuram expectamus.
quamuis iam pignore accepto
salui facti eẽ dicamur. ita om̃i¬
um noticiam quȩcumq unige¬
nitus audiuit a patre futurã
sꝑare debemus: quamuis hoc
gr̃a Quid enim eramus qͣndo
xp̃m nondum elegerannis &
ideo non diligebamus: Nam
qui eum non elegit. quomodo
diligit: Num quid iam in no¬
bis erat quodin psalmo canit᷑
elegi abiectus ẽẽ in domo dei
magis quã habitare in taber¬
naculis peccatoꝵ: Honutiq
Quid gͦ eramus nisi miqui et
ꝑditi: Neq enim iam credide¬
ramus in eum: ut eligeret nos
Nam si iam eredentes elegit. elec¬
p̃uenit nos: Hic certe uacat uana

Expanded text:
qua dicit Apostolus Petrus? Utriusque qua dicit Apostolus Petrus? Utriusque enim rei felicitas isto tempore atque in hac mortalitate in spe potius habetur, quam in re tenetur. Verum hoc interest, quod exterior noster homo, id est corpus, adhuc corrumpitur; interior autem, id est anima, jam renovatur de die in diem . Itaque sicut immortalitatem carnis et salutem animarum futuram exspectamus, quamvis jam pignore accepto salvi facti esse dicamur; ita omnium notitiam quaecumque Unigenitus audivit a Patre, futuram sperare debemus, quamvis hoc gratia. Quid enim eramus quando Christum nondum elegeramus, ideo non diligebamus? Nam qui non eum eligit, quomodo diligit? Nunquid jam in nobis erat quod in psalmo canitur: Elegi abjectus esse in domo Dei, magis quam habitare in tabernaculis peccatorum ? Non utique. Quid ergo eramus, nisi iniqui et perditi? Neque enim jam credideramus in eum, ut eligeret nos: nam si jam credentes elegit, elecia ejus praevenit nos ? Hic certe vacat vana
Abbreviated transcription (Latin):
ex parte est euacuabitur Ibi
quippe dicit. nunc scio ex par¬
de tunc autem cognoscam sicut
cognitus sum & nunc ꝑ specu¬
lum in enigmate. tunc autem
facie ad faciem. Ham & ipse
apłs saluos nos dicit ẽẽ factos.
ꝑ lauacrum regenerationis: qͥ
tamen alio loco. spe inquit sal¬
ui facti sumus Spes autẽ quȩ
uidetur. non est spes Quod au-¬
tem uidet quis quid sperat:
Si autem quod non uidemus
sꝑainus. ꝑ patientiam expec¬
tamus Unde etiam eius coapłs
petrus in quem modo inquit ñ
uidentes creditis. quem cũ uide¬
ritis exultabitis gaudio mnenar¬
rabili & honorato. ꝑcipientes
mercedem fidei. salutem ani¬
marum ur̃arum. Si ergo nune
tempus est fidei. salus autem
animarum merces est fidei.
quis dubitet in fide que per
dilectionem oꝑatur ꝑagendũ
diem. atq in fine diei recipien¬
dam eẽ mercedem. ñ solum re¬
demptionẽ corꝑoris nr̃i de qua
dicit apłs paulus. uerũ etiam
salutem animarum nr̃arum de

Expanded text:
ex parte est evacuabitur. Ibi ex parte est evacuabitur. Ibi quippe dicit: Nunc scio ex parte, tunc autem cognoscam sicut et cognitus sum; et nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem . Nam et ipse Apostolus salvos nos dicit esse factos per lavacrum regenerationis : qui tamen alio loco, Spe, inquit, salvi facti sumus. Spes autem quae videtur, non est spes: quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus . Unde etiam ejus coapostolus Petrus: In quem modo, inquit, non videntes creditis; quem cum videritis, exsultabitis gaudio inenarrabili et honorato, percipientes mercedem fidei, salutem animarum vestrarum . Si ergo nunc tempus est fidei, salus autem animarum merces est fidei; quis dubitet in fide, quae per dilectionem operatur , peragendum diem, atque in fine dici recipiendam esse mercedem, non solum redemptionem corporis nostri, de qua dicit apostolus Paulus ; verum etiam salutem animarum nostrarum, de
Abbreviated transcription (Latin):
scire omnia quȩcumq a patre au¬
diuit unigenitus filius. quando
nec hoc quidem quisqam capit.
quomodo audiat a patre ullum
uerbum. cum ipse sit patris uni¬
cum uerbum: Quid quod aliqͣnto
post in hoc ipso tam̃ sermone quẽ post
cenã añ passionem ad discipłos ha-¬
buit. multa inquit habeo uobis
dicere. s non potestis portare mͦ:
Quo igitur pacto intellecturi
sumus omnia eum nota fecisse
discipulis quȩcumq audiuit ã
patre. cum ꝓpterea quȩdã mul¬
ta non dicat quia scit eos modo
portare non posse: S numirum
quod facturus est fecisse se dicit:
qui ea quȩ futura sunt fecit. Sic̃
eium dicit ꝑ ꝓpħam foderunt ma¬
nus meas & pedes. nec ait fossuri
sunt. uelut p̃terita dicens. & ea
tam̃ futura p̃dicens. ita & hoc
loco ait omia se nota fecisse dis¬
cipłis. quȩ se nouit nota esse
facturum in illa plenitudine sci¬
entiȩ. de qua dicit apłs. Cum aũt
uenerit quod ꝑfectum est. quod

Expanded text:
scire omnia quaecumque a Patre auscire omnia quaecumque a Patre audivit unigenitus Filius; quando ne hoc quidem quisquam capit, quomodo a Patre audiat ullum verbum, cum ipse sit Patris unicum Verbum? Quid, quod aliquanto post, in hoc ipso tamen sermone, quem post coenam ante passionem ad discipulos habuit, Multa, inquit, habeo vobis dicere; sed non potestis illa portare modo ? Quo igitur pacto intellecturi sumus omnia eum nota fecisse discipulis, quaecumque audivit a Patre, cum propterea quaedam multa non dicat, quia scit eos modo portare non posse? Sed nimirum quod facturus est, fecisse se dicit, qui ea quae futura sunt fecit . Sicut enim dicit per prophetam, Foderunt manus meas et pedes meos ; nec ait, fossuri sunt; velut praeterita dicens, et ea tamen futura praedicens: ita et hoc loco ait omnia se nota fecisse discipulis, quae se novit nota esse facturum in illa plenitudine scientiae, de qua dicit Apostolus, Cum autem venerit quod perfectum est, quod
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid boni facit sic extollitur.
quasi hoc ipse faciat. non dñs eius:
& in se non in dño głatur. cum se
ipse deceperit: quia sic głatur qͣsi
non accȩꝑit. ꝑsos autem carissimi
ut amici dnĩ ẽẽ possimus. quid nr
dñs faciat sciamus. Non solum enĩ
homines uerum etiam iustos ipse¬
nos facit: & non ipsi nos Q ut hoc
sciamus. quis nisi ipse facit: Non
enim spm huius mundi accepimꝰ.
s sp̃m qui ex deo est: ut sciamus
quȩ a deo douata sunt nobis. Ab
ipso enim quicquid boni est do¬
natur. Ergo quia & hoc bonum
est. ab ipso utiq donatur. ut sciat᷑
a quo bonum onĩe donetur ut
omnino de om̃ibus bonis qui
sequitur uos autem dixi amicos
quia om̃ia quęcumq audiui a pa¬
tre meo nota feci uobis ita est ꝓ¬
fundum. ut nullo modo sit isto
sermone coartandum. sed in
alium differendum.
amicos. quia omnia quȩ¬
cumq audiui a patre meo nota fe¬
ci uobis. Quis enim audeat affir¬
mare uel credere ullum hominẽ

Expanded text:
aliquid boni facit, sic extollitur aliquid boni facit, sic extollitur quasi hoc ipse faciat, non Dominus ejus; et in se, non in Domino gloriatur, cum se ipse deceperit, quia sic gloriatur, quasi non acceperit . Nos autem, charissimi, ut amici Domini esse possimus, quid noster Dominus faciat sciamus. Non solum enim homines, verum etiam justos ipse facit nos, et non ipsi nos. Et ut hoc sciamus, quis nisi ipse facit? Non enim spiritum hujus mundi accepimus, sed Spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis . Ab ipso quidquid boni est, donatur. Ergo quia et hoc bonum est, ab ipso utique donatur ut sciatur a quo bonum omne donetur; ut omnino de omnibus bonis, qui sequitur, Vos autem dixi amicos; quia omnia quaecumque audivi a Patre meo, nota feci vobis, ita est profundum, ut nullo modo sit isto sermone coarctandum, sed in alium differendum. amicos; quia omnia quaecumque audivi a Patre meo, nota feci vobis. Quis enim audeat affirmare vel credere ullum hominum
Abbreviated transcription (Latin):
tutem &e timorem: dicendo. non
enim accepistis sp̃m seruitutis ite¬
rum in timore Ad hanc seruitu¬
dem seruum ꝑtinentem. intueba¬
tur &e dñs dicens: Iam non dico
uos seruos. quia seruis nescit qͥd
faciat dñs eius. non utiq ille ser¬
uus ad timorem ꝑtinens castum
cui dicitur. euge serue bone int
in gaudium dñi tui. s ille serius
ꝑtinens. ad timorem foras a ca¬
ritate mittendum. de quo ali¬
bi dicit. Seruus non manet ui
domo in eternum: filius autem
manet in ȩternum. Qm̃ itaq de¬
dit nobis potestatem filios dei fie¬
ri. non seru s filii simus. ut miro
quodam & meffabili. s tamen ue¬
ro modo serui. non serui eẽ possi¬
mus Serui scilicet tun ore casto
ad quem ꝑtinet seruus in trans
foras timore mittendo. ad quem
ꝑtinet seruus non manens in domo
in ęternum: Ut autem tales serui.
non serui simus. dnm̃ facere scimꝰ.
Hoc autem seruus ille nescit. qui
nescit quid faciat dñs eiiis & cum

Expanded text:
tutem et timorem, dicendo: Non tutem et timorem, dicendo: Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore. Ad hanc servitutem ad servum pertinentem intuebatur et Dominus dicens: Jam non dico vos servos, quia servus nescit quid faciat dominus ejus. Non ille utique servus ad timorem pertinens castum, cui dicitur: Euge, serve bone, intra in gaudium domini tui ; sed ille servus pertinens ad timorem foras a charitate mittendum, de quo alibi dicit: Servus non manet in domo in aeternum; filius autem manet in aeternum . Quoniam itaque dedit nobis potestatem filios Dei fieri , non servi, sed filii simus: ut miro quodam et ineffabili, sed tamen vero modo, servi non servi esse possimus; servi scilicet timore casto, ad quem pertinet servus intrans timore foras mittendo, ad quem pertinet servus non manens in domo in aeternum. Ut autem tales servi non servi simus, Dominum facere sciamus. Hoc autem servus ille nescit, qui nescit quid faciat Dominus ejus; et cum
Abbreviated transcription (Latin):
non ero p̃cepta faciendo. & nisi
p̃cepta fecero seruire non pote¬
ro: ergo seruiendo seruus non
ero. Intelligamus fr̃s intelliga¬
mus & hoc in nobis dñs faciat
ut intelligamus. faciat etiam
ut intellecta faciamus Hoc au¬
tem si scimus. ꝓfecto scimus qđ
facit dñs. quia nos ipsos tales
non facit nisi dñs. & ꝑ hoc ad eiꝰ
amiciciam ꝑtinemus. Sicut
enim duo sunt timores qui fa¬
ciunt duo genera timentium:
sic duȩ sunt seruitutes. quȩ fa¬
ciunt duo genera seruorum.
Est timor quem ꝑfecta caritas
foras mitcit. &e est alius timor
castuis ꝑmanens in scłm scli. Illum ti¬
morem qui non est in caritate. at¬
tendebat apłs cum dicebat. ꝑon
enim accȩpistis spm̃ seruitutis ite¬
rum in timore: Illum autem timo
rem castum attendebat: cum dice¬
bat. Noli altum saꝑe. s time In illo
timore quem foras caritas mittit:
est etiam seruitus simul foras cum
ipso timore mittenda Utrumq
enim uinxit apłs. hoc est & serui¬

Expanded text:
non ero praecepta faciendo, et nisi non ero praecepta faciendo, et nisi praecepta fecero, servire non potero; ergo serviendo servus non ero. 3. Intelligamus, fratres, intelligamus, et hoc in nobis Dominus faciat ut intelligamus, faciat etiam ut intellecta faciamus. Hoc autem si scimus, profecto scimus quod facit Dominus, quia nos ipsos tales non facit nisi Dominus, et per hoc ad ejus amicitiam pertinemus. Sicut enim duo sunt timores, qui faciunt duo genera timentium; sic duae sunt servitutes, quae faciunt duo genera servorum. Est timor quem perfecta charitas foras mittit , et est alius timor castus permanens in saeculum saeculi . Illum timorem qui non est in charitate, attendebat Apostolus, cum dicebat: Non enim accepistis spiritum servitutis iterum rem castum attendebat, cum dicebat: Noli altum sapere, sed time . In illo timore quem foras charitas mittit, est etiam servitus simul foras cum ipso timore mittenda. Utrumque enim junxit Apostolus, hoc est servi
Abbreviated transcription (Latin):
couos seruos. quia seruus nescit
quid faciat dñs euis. Ita nomen
constituit amici: ut auferat ser¬
ui. Fson ut in uno utrumq ma¬
neat. s ut alterum altero dece¬
dente succedat. Quid est hoc :
Itane cum p̃cepta dnĩ fecerimꝰ
seruinon erimus: Itane tunc
serui non erimus: quando boni
serui fuerimus: & quis potest
contradicere ueritati que ait:
iam non dico uos seruos: & cur
hoc dixerit docet. Quia seruus
inquit nescit quid faciat dñs
cius. Num guidnam seruobono
& ꝓbato dñs eius. non etiam sua
secreta committit: Quid est ergo
quodait. seruus nescit quid faci¬
at dñs eius: Uerum esto. nescit
quid faciat. Num quid nescit eti¬
am quid p̃cipiat: Nam si et hoc
nescit. quomodo seruit: Aut
quomodo seruus est. qui non ser¬
uit: & tamen dñs loquitur. uos
anuci mei estis. si feceritis quȩ
p̃cipio uobis. iam non dico uos
seruos Orem mirabilem: Cum ser¬
iure non possimus nisi p̃cepta dni
feceruiniis. quomodo p̃cepta faci¬
endo serui non erimus: Si seruus

Expanded text:
co vos servos, quia servus nescit quid faciat dominus ejus. Ita nomen constituit amici, ut auferat servi, non ut in uno utrumque maneat, sed ut alterum altero discedente succedat. Quid est hoc? nec cum praecepta Domini fecerimus, servi erimus? Itane tunc servi non erimus, quando boni servi fuerimus? Et quis potest contradicere Veritati, quae ait: Jam non dico vos servos? et cur hoc dixerit docet: Quia servus, inquit, nescit quid faciat dominus ejus. Nunquidnam servo bono et probato dominus ejus non etiam sua secreta committit? Quid est ergo quod ait: Servus nescit quid faciat dominus ejus? Verum esto nescit quid faciat, nunquid nescit etiam quid praecipiat? Nam et si hoc nescit, quomodo servit? aut quomodo servus est, qui non servit? Et tamen ipse Deus loquitur: Vos amici mei estis, si feceritis quae ego praecipio vobis. Jam non dico vos servos. O rem mirabilem! Cum servire non possimus, nisi praecepta Domini fecerimus, quomodo praecepta faciendo servi non erimus? Si servus
Abbreviated transcription (Latin):
minerim tui dum uenero in reg
mendas Quem credis uenturũ.
aute quam ueniam ubiꝙ sum.
Quamuis in inferna descensurꝰ
habebo te hodie in paradiso. non
alteri cominendatum s mecum
Ad homines enim mortales. et
ad ipsos mortuos descendit humi¬
litas mea: de paradiso numquã
discessit diuinitas mea. Ita facte
sunt tres cruces. tres cause. Unus
latronum xp̃o insultabat. alter
sua mala confessus. xp̃i se miscdie
cominendabat. Crux xp̃i in me¬
dio non fuit supplicium. s tribu¬
nal. De cruce quippe in sultantẽ
dampnauit: credentem liberauit.
Limete insultantes: gaudete cre¬
dentes. Hoc faciet in claritate.
quod fecit in humilitate Mune
ra diuina. de ꝓfundo dei iudicio¬
ueniunt. Mirari ea possumus.

Expanded text:
minerim tui cum venero in regnminerim tui cum venero in regnmendas, quem credis venturum. Antequam veniam, ubique sum. Ideo quamvis in infernum descensurus, habebo te hodie mecum in paradiso, non alteri commendatum, sed mecum. Ad homines enim mortales et ad ipsos mortuos descendit humilitas mea; de paradiso autem nunquam discessit divinitas mea. Ita factae sunt tres cruces, tres causae: unus latronum Christo insultabat; alter, sua mala confessus, Christi se misericordiae commendabat. Crux dio non fuit supplicium, sed tribunal: de cruce quippe insultantem damnavit, credentem liberavit. Timete insultantes, gaudete credentes: hoc faciet in claritate, quod fecit in humira divina de profundo veniunt judicio. Mirari ea possumus:
Abbreviated transcription (Latin):
ret non cruciatus pendentis: sed
pietas confitentis. Acquisiuit la¬
tro in dolore: quod petrus ꝑdidit
in timore. Scelus a misit. cru¬
cem ascendit: causam mutauit.
paradisum comparauit. Meruit.
omnino causam mutare. qui ñ
contempsit in xp̃o similitudinẽ
pene: Iudei contempserunt mira¬
cula facientem. ille credidit in cru¬
ce pendentem. Consortem erucis
dnm̃ agnouit. & regno cȩloꝵ cre¬
dendo ium fecit. Iunc in xp̃o la¬
tro credidit. quando fides apłi¬
ca trepidaut. Merito audire me¬
ruit. hodie mecum eris in para¬
diso. Hoc quidem sibi ipse non p̃¬
sumpserat: Magnȩ quidem se
miscłie commendabat: s sua meri¬
ta cogreabat. Dñe inquit mem̃to¬
mei. dum ueneris in regnũ tuũ.
suum. ille se in penis futurun
sperabat: & saltim in eius aduen¬
tum miscđiam in se fieri flagi¬
tabat ꝓinde se latro sua me¬
rita cogitans differebat. s dñs
latroni quod desꝑauerat offere¬
sbat
Gamquam dicens Iu petis ut me¬

Expanded text:
ret, non cruciatus pendentis, sed ret, non cruciatus pendentis, sed pietas confitentis. Acquisivit latro in dolore, quod Petrus perdiderat in timore: scelus admisit, crucem aparadisum comparavit. Meruit omnino causam mutare, qui non contempsit in Christo similitudinem poenae. Judaei contempserunt miracula facientem, ille credidit in pendentem. Consortem crucis Dominum agnovit, et regno coelorum credendo vim fecit. Tunc in Christum latro credidit, quando fides apostolica trepidavit. Merito audire meruit, Hodie mecum eris in paradiso. Hoc quidem sibi ipse non promiserat: magnae quidem se misericordiae commendabat, sed et sua merita cogitabat. Dmei cum veneris in regnum tuum. suum, ille se in poenis futurum sperabat, et saltem in ejus adventum misericordiam in se fieri flagitabat. 3. Proinde latro sua merita cogitans differebat; sed Dominus latroni quod desperaverat offerebat, tanquam diceret: Tu petis ut me
Abbreviated transcription (Latin):
cõꝵ martyrum ñ mag¬
na solum. s pia etiam
utilis uirtus. iminoip¬
esa est uera &e sola dicenda uirtus:
quȩ non militat typ o. s deo. Am¬
monet nos caritas ur̃a loqui: eãq
ammonere decet ita sollempnia
martyrum celebrare: ut uestigia
martyrum sequendo delectet
p̃cipue cominonendi estis quod
assidue commoneri & semꝑ cogi¬
tare debetis: quod martyrem dei
non facit pena s causa. Iusticia
eium nr̃a. non cruciatibus delec¬
tatur ds̃. nec quęritur in omni
atur: s quare patiatur. Ut enim
cruce dni nos signaremus: non fe¬
cit dm̃i pena. s causa. Nam si pena
hoc fecisset: & latronum similit᷑
pęna ualuisset. Unus locus erat
trium crucifixoꝵ: & in medio
dñs. qui inter iniquos deputatꝰ
est. Duos latrones hinc atq inde
posuerunt: s causam similem ñ
habuerunt: Lateribus pendentis
adiungebantur: s longe separab ant᷑
Illos facinora sua. illum crucifixe¬
rant nr̃a: Uleruntamen in uno ip¬
soꝵ satis apparuit quantum uale¬

Expanded text:
 martyrum non magna solum, sed etiam pia utilis virtus, imo ipsa est vera et sola dicenda virtus, quae non militat typho, sed Deo admonet nos Charitati vestrae loqui, eamque admonere, ita solemnia martyrum celebrare, ut vestigia martyrum sequendo delectet praecipue commonendi estis, quod assidue commoneri, et semper cogitare debetis, quod martyrem Dei non facit poena, sed causa. Justitia enim nostra, non cruciatibus, delectatur Deus: nec quaeritur in omnipatur, sed quare patiatur. Ut enim cruce dominica nos signemus, non fecit hoc Domini poena, sed causa. Nam si poena hoc fecisset, hoc et latronum similis poena valuisset. Unus locus erat trium crucifixorum, in medio Dominus, qui inter iniquos deputatus est . Duos latrones hinc atque inde posuerunt: sed causam similem non habuerunt. Lateribus pendentis adjungebantur, sed longe separabantur. Illos facinora sua, illum crucifixerunt nostra. Verumtamen etiam in uno ipsorum satis apparuit, quantum vale
Abbreviated transcription (Latin):
uoniam diesscõꝵ marty¬
rum illoꝵ est. unde po¬
tius aliquid delectet.
na eoꝵ. Uoce martyrum audiui¬
mus: paulo ante beatum paulũ¬

Expanded text:
uoniam dies sanctorum martyrum est, unde potius aliquid delectet nna eorum. Voce martyrum audivimus paulo ante beatum a
Abbreviated transcription (Latin):
tori. S negatori quia p̃sumpto¬
ri: postea pastori. quia amatori:
Nam quare ter interrogat aman¬
tem:. nisi ut compungat ter ne¬
gantem: Pinde postea fecit pe
trus gr̃a dei: quod prius non
potuit fiducia sui. Nam postea quã
illi oues non petri s dñi commnen¬
dauit. ut non pasceret sibi s dño.
tu non uis. Hoc autem dixcit. sig¬
nificans qua morte elarificatu¬
rus eẽt dnm̃ factum est ꝑuenit
petrus ad passionem: qui lacri¬
mis diluerat negationem: Quod
&e ꝓmiserat saluator. non potuit
auferre temptator. Martyres
itaq uitus honoremus in taber¬
naculo pastoris. in membris pa¬
storis. habentes gr̃am non auda¬
ciamꝰ. pietatem non temeritatem.
constantiam non ꝑtinatiam. col¬
lectionem non disꝑsionem. Pin¬
de si uultis martyres uere imita¬
ri: causam uobis eligite ut dicatis
deo. Iudica me ds̃ & discerne cau¬
sam meam de gente non scã:¬
Non discerne penam meam:
Nam hanc habet &e gens ñ scã

Expanded text:
tori; sed negatori, quia praesumptotori; sed negatori, quia praesumptori; postea pastori, quia amatori. Nam quare ter interrogat amantem, nisi ut compungat ter negantem? Proinde perfecit postea Petrus gratia Dei, quod primo non potuit fiducia sui. Nam posteaquam illi oves, non Petri, sed suas commendavit, ut non pasceret sibi, sed Domitu non vis. Hoc autem dixit, significans qua morte glorificaturus erat Dominum . Factum est, pervenit Petrus ad passionem, qui lacrymis diluerat negationem. Quod ei promiserat Salvator, non potuit auferre tentator. itaque intus honoremus in tabernaculo pastoris, in membris pastoris, habentes gratiam, non audaciam; pietatem, non temeritatem; constantiam, non pertinaciam; collectionem, non divisionem. Proinde si vultis martyres veros imitari, causam vobis eligite, ut dicatis Domino: Judica me, Domine, et discerne causam meam a gente non sancta . Discerne, non poenam meam; nam habet hanc et gens non sancta;
Abbreviated transcription (Latin):
Quam inscrutabilia sunt ui¬
dicia enis: & inuestigabiles uiȩ
ipsius. Sequens ꝑ om̃ia uestigia
xp̃i petrus. turbatur & negat:
respicitur &e plorat. ire fletus
dilueret. quod timor in fecerat. Non
fuit illa petri desertio: s eruditio:
amorem quippe dño interrogan¬
te in corde suo: p̃sumpserat se ꝓ eo
etiã moriturum. Uiribus suis hoc
tribuebat. Nisi paulisꝑ a regente
desereretur. non sibi demonstraret᷑
Ausus est dicere: animam meam
ꝓ te ponam: Animam suam ꝓ xp̃o
sicut dñs p̃dixerat: ter negans eũ
Sicut scriptum est. respexit eum
dñs. At ille fleuit amare. Amara
erat recordatio negationis: ut dul¬
eis eẽt gr̃a redemptionis. Hisi de¬
sertus non negaret: nisi respectus
non fleret. Odit dñs p̃sumptores
de uiribus suis: & tumorem istum
in eis quos diligit tamquam me¬
diciis secat Secando quidem in¬
fert dolorem: s firmat postea sa¬
utatem. Itaq resurgens dñs cõ¬
mendat petro oues suas. illi nega¬

Expanded text:
sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus ! Sequens per omnia vestigia Christi Petrus conturbatur, et negat: respicitur, et plorat; fletus tergit quod timor infecerat. Non fuit illa Petri desertio, sed eruditio. Amare quippe Dominum interrogatus in corde suo praesumpserat se pro eo etiam moriturum. Viribus suis hoc tribuerat: nisi paulisper a regente desereretur, non sibi demonstraretur. Ausus est dicere, Animam meam pro te ponam. Animam suam pro Chrsicut Dominus praedixerat, ter negat eum, Sicut scriptum est, Respexit illum Dominus. At ille amare flevit . Amara erat recordatio negationis, ut dulcis esset gratia redemptionis. Nisi desertus, non negaret; nisi respectus, non fleret. Odit Deus praesumptores de viribus suis, et tumorem istum in eis, quos diligit, tanquam medicus secat. Secando quidem infert dolorem: sed firmat postea sanitatem. Itaque resurgens Dominus commendat Petro oves suas, illi nega
Abbreviated transcription (Latin):
quod plerumq aduertimus in¬
ter se rixantur de cellulis suis:
quodam modo parsata illa con¬
temptio est. Numquid quȩ
rixantur separantur: Non. Si¬
mul uolant᷑. simul pascuntur.
& ipsa inter eos paccata est rixa
Uidete rixam columbarum: Apłs
dicit. Si quis uerbo nr̃o non obau¬
dit. ꝑ epłam hunc notate. & nolite
commisceri cum eo. Ecce rixa: S
attende quia columbarum rixa
est non lupoꝵ. Continuo subiecit.
&̾ non ut inmicum eum estime¬
tis. s corripite ut frẽm Colũba
amat &e quando rixatur. lupus
odit & quando blanditur Colum¬
barum ergo simplicitatem ha¬
bentes. & astutiam serpentum¬
celebrate. in sobrietate mentis:
non in ebrietate uentris Deo pla

Expanded text:
quod plerumque advertimus, inquod plerumque advertimus, inter se rixantur de cellulis suis, quodam modo pacata contentio est. Numquid quia rixantur, separantur? Simul volant, simul pascuntur, et ipsa inter se pacata est rixa. Videte rixam columbarum. Apostolus dicit: Si quis verbo nostro non obaudit per epistolam, hunc notate, et nolite commisceri cum eo. Ecce rixa: sed attende quoniam columbarum rixa est, non luporum. Continuo subjecit: Et non ut inimicum existimetis, sed corripite ut fratrem . Columba amat et quando rixatur: lupus odit et quando blanditur. Columbarum ergo simplicitatem habentes, et astutiam serpentumcelebrate in sobrietate mentis, non in ebrietate ventris, Deo la
Abbreviated transcription (Latin):
paulus apłs tibi dicit. Cxuite
ueterem hominem cum actibus
suis: & induite nouum. Habens
ergo quod uniteris in serpente:
noli mori ꝓuetustate: s ꝓueri¬
tate. Qui moritur ꝓ commodo
temporali: ꝓuetustate morit᷑
Cum exutus fueris omni ista
uetustate. ĩmitatus es astutiam ser¬
pentis. Imitare tu illum: & in hoc
serua caput tuum Quid est serua
caput tuum: Tene apud te xp̃m
Forte aliquis urm aduertit aliqͣn¬
tem: quomͦ ꝓ capite suo totum
corpus obicit ictibus ferientis:
Illud in se feriri non uult: ubi
se nouit uitam habere Ap̃e ui¬
ergo xp̃m seruat in se: caput
est commendare multis uerbis
simplicitatem columbarum :
Cauenda enim sunt uenena ser¬
pentis ubi imitatio ꝑielitabat᷑.:¬
& ubi erat quod timeretur:
Columbam uero securus imi¬
tare: Attende columbas in soci¬
re. Simul uolant. simul pas¬
cunturꝰ. nolunt eẽ solȩ: cominu¬
nioue gaudent. Caritatem seruan:
gemitibus amoris immurmu

Expanded text:
Paulus apostolus tibi dicit: Exuite Paulus apostolus tibi dicit: Exuite vos veterem hominem cum actibus suis, et induite novum . Habes ergo quod imiteris in serpente. Noli mori pro vetustate, sed pro veritate. Qui moritur pro commodo temporali, pro vetustate moritur. Cum autem exutus fueris omni ista vetustate, imitatus es astutiam serpentis. Imitare illum et in hoc: serva caput tuum. Quid est, serva caput tuum? Tene apud te Christum. Si forte aliquis vestrum advertit aliquanre, quomodo pro capite suo totum corpus objicit ictibus ferientis. Illud in se feriri non vult, ubi se novit vitam habere. Eergo Christum servat in se, caput est commendare multis verbis simplicitatem columbarum? Cavenda enim erant venena serpentis; ibi imitatio periclitabatur, ibi erat quod timeretur: columbam vero securus imitare. Attende columbas in socie simul volant, simul pascuntur, nolunt esse solae, communione gaudent, charitatem servant, gemitibus amoris murmuran
Abbreviated transcription (Latin):
fuse. Audiamus ergo quidmonu¬
it qui coronas ꝓmisit. agonem
ꝓposuit. S qui spectat certantes:
adiuuat laborantes: Huiusmo¬
di certamen indixit. Estote ait
astuti ut serpentes. & simplices
sicut columbe. Hoc qͥ iitellexerit¬
& tenuerit securus moritur: quia non
moritur. Nemo enim debet securus
mori nisi qui se nouit sic moriturũ.
ut mors in illo moriatur. & uita co
nendum est a nobis quamuis hinc
iam sepius dixerimus quid sit eẽ
simplices ut columbe. & astritos
ut serpentes. Si iam simplicitas
columbarum indicta est nobis:
astitia serpentis quid facit in
simplicitate columbe: Amo in
columba quod fel non habet.
timeo in serpente quod uenenũ
habet. Noli ex om̃i parte horre¬
re serpentem Habet quod oderid:
habet quod imiteris Serpens
enim cum fuerit senectute p̃gͣ¬
uatus. & senserit pondera uetu¬
statis: coartat se ꝑ cauernam et
ponit tunicam ueterem ut no¬
uis exultet. Imitare illum tu¬
xp̃iane. qui audis xp̃m dicentẽ.
intrate ꝑ angustam portam: &

Expanded text:
s. Audiamus ergo quid monuit, qui coronas promisit, et agonem praemisit; et qui exspectat certantes, adjuvat laborantes. Cujusmodi certamen indixit? Estote, inquit, astuti ut serpentes, et simplices sicut columbae. Hoc qui intellexerit et tenuerit, securus moritur, quia non morietur. Nemo enim debet securus mori, nisi qui se noverit sic moriturum, ut mors in illo moriatur, vita cornendum est vobis, quamvis hinc jam saepius dixerimus, quid sit esse simplices ut columbae, astuti ut serpentes. Si jam simplicitas columbarum indicta est nobis, astutia serpentis quid facit in columbae simplicitate? Amo in columba quod fel non habet: timeo in serpente quod venenum habet. Noli ex omni parte horrere serpentem: habet quod oderis, habet quod imiteris. Serpens enim cum fuerit senectute praegravatus, et senserit pondus vetustatis, coarctat se per cavernam, et deponit tunicam veterem, ut novus exultet. Imitare illum, christiane, qui audis Christum dicentem, Intrate per angustam portam . Et
Abbreviated transcription (Latin):
nem facere bonis ꝓpt̾ nomen xp̃i.
cur non possunt mali ꝑsecutionẽ
pati a bonis ꝓpter nomen xp̃i ͤ &
quid est hoc nisi ꝓpter iusticiam:
Nlam si non ꝓpt̾ quod boni faci¬
unt ꝓpt̃ hoc mali patiuntur᷑ quia
faciunt boni ꝓpt̾ iusticiam: pati¬
untur mali ꝓpt̾ iniusticiam:
Ne mali gͦ ꝓpt̾ hoc possunt facẽ ꝓpt̃
qđ boni patiunt᷑: qͥa faciunt mali ꝓpt̃
iniusticiã: patiunt᷑ boni ꝓpt̃ iusticiã:¬

Expanded text:
nem facere bonis propter nomen Christi, nem facere bonis propter nomen Christi, cur non possunt mali persecutionem pati a bonis propter nomen Christi; et quid est, nisi propter justitiam? Nam si non propter quod boni faciunt, propter hoc mali patiuntur; quia faciunt boni propter justitiam, patiuntur mali propter injustitiam: nec mali ergo propter hoc possunt facere propter quod boni patiuntur, quia faciunt mali propter injustitiam, patiuntur boni propter justitia
Abbreviated transcription (Latin):
meum. Non urm̃: s meum Lan¬
to igitur miseriores qui ꝓpt̾ hoc
nomen ista faciunt: quanto bea¬
tiores qui ꝓpt̾ hoc nomen ista
patiuntur. Sicut ipse alio loco
dicit. Beati qui ꝑsequutionem
patiuntur ꝓpt̃ iusticiam Hoc
est enuim ꝓpt᷑ me: uel ꝓpt̾ nom̃
meum. Quia sicut apłs docet
factus est nobis sapientia a deo
&e iusticia. & scĩficatio & redemptio:
ut quemadmodum scriptum est.
qui głatur in dño głetur Faciunt
quippe ista mali malis s non ꝓpt̃
iusticiam: && ideo miseri utrĩꝙ
&e qui faciunt. & qui patiuntur Fa¬
ciunt &e boni malis. ubi & si facuitꝰ
isti ꝓpter nisticiam: non tamen illi
ꝓpter iusticiam patiuntiur S dicit
asiquis. Si mali quando ꝑ sequun
iusticiam boni patiuntur. ꝓfecto ꝓ¬
ꝑter iusticiam hoc eis mali faciunt:
quod si ita est. gͦ & q̈n do boni ma¬
los ꝓpter iusticiam ꝑsequuntur.
ꝓpt᷑ iusticiam etiã mali patiuntur:
Si enim possunt mali ꝑsequutio¬

Expanded text:
meum: non vestrum, sed meum. Tanmeum: non vestrum, sed meum. Tanto igitur miseriores qui propter hoc nomen ista faciunt, quanto beatiores qui propter hoc nomen ista patiuntur: sicut ipse alio loco dicit, Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam . Hoc est enim propter me, vel propter nomen meum: quia, sicut Apostolus docet, Factus est nobis sapientia a Deo, et justitia, et sanctificatio, et redemptio; ut quemadmodum scriptum est, Qui gloriatur, in Domino glorietur . Faciunt quippe ista mali malis; sed non propter justitiam: et ideo miseri utrique, et qui faciunt, et qui patiuntur. Faciunt et boni malis: ubi etsi faciunt isti propter justitiam, non tamen illi propter justitiam patiuntur. 3. Sed dicit aliquis: Si mali quando persequuntropter justitiam boni patiuntur, profecto propter justitiam haec eis mali faciunt; quod si ita est, ergo et quando boni malos propter justitiam persequuntur, propter justitiam etiam mali patiuntur. Si enim possunt mali persecutio
Abbreviated transcription (Latin):
foras caritas mittit ẽẽ intelli¬
gendum ubi dictum est iam nou
dico uos seruos. hic autem ubi di¬
citur non est seruus maior dño
suo.si me ꝑsequuti sunt & uos
ꝑsequentur. Ilum significari
seruum ꝑtinentem ad timorẽ
castum. qui ꝑmanet in scłm scłi
Hic enim seruus est auditurus
Euge serue bone. intra in gaudiũ
dm̃ tui. S hec omnia inquit facient
uobis ꝓpt̃ nomen meum: quia nesci¬
unt eum qui misit me Quȩ om̃ia
facient nisi que dixit odio habebuns
scilicet &e ꝑsequent᷑: sermonẽq contẽp¬
nent: Qm̃ fi sermonem non serua¬
rent eoꝵ. nec tamen odissent eo
neq ꝑsequerenturꝰ. uel etiam si
odissent. nec tamen ꝑsequerentur:
non omnia facerent. Hȩc autem
omnia facient uobis inquit ꝓpt̃
nomen meum. Quid est aliuid di¬
cere. quam me in uobis odio habe¬
buntꝰ me in uobis ꝑsequenturꝰ
&e sermonem ur̃m quia meus est
ideo non seruabunt: Hec enim
omnia facient uobis ꝓpt̾ nom̃

Expanded text:
foras charitas mittit , esse intelliforas charitas mittit , esse intelligendum, ubi dictum est, Jam non dico vos servos: hic autem ubi dicitur, Non est servus major domino suo: si me persecuti sunt, et vos persequentur, illum significari servum pertinentem ad timcastum, qui permanet in saeculum saeculi. . Hic enim servus est auditurus: Euge, serve bone, intra in gaudium omini tui . Sed haec omnia, inquit, facient vobis propter nomen meum, quia nesciunt eum qui me misit. Quae omnia facient, nisi quae dixit: odio habebunt, scilicet, et persequentur, sermonemque contemnent? Quoniam si sermonem non servarent eorum, nec tamen odissent eos, neque persequerentur; vel etiamsi odissent, nec tamen persequerentur: non omnia facerent. Haec autem omnia facient vobis propter nomen meum, quid est aliud dicere, quam, me in vobis odio habebunt, me in vobis persequentur, et sermonem vestrum, quia meus est, ideo non servabunt? Haec enim omnia facient vobis propter nomen
Abbreviated transcription (Latin):
xhortans dñs seruos
suos ad mundi odia ꝑ¬
ferenda patient̃. nullũ
maius eis &e melius
quam de seipso ponit exemplũ.
Qm̃ sicut dicit apłs petrus. xp̃e
ꝓ nobis passus est. relmquens no¬
bis exemplum ut sequamur
uestigia eius. Quod utiq si faci¬
mus. ipso adiuuante facimus
qui dicit: sine me nichil potestis face¬
re. Deniq quibus iam dixcerat si
odit uos mundus. scitote quia me
priorem uobis odio habuit. & nunc
in eo quod audistis cum legeretur
euuangłium. mementote in quit
sermonis mei quem ego dixi uob̾.
non est seruus maior dño suo. Si
me ꝑsequuti sunt: & uos ꝑsequent᷑
Si sermonem meum seruaueruñ.
& ur̃m seruabunt. Dicendo autẽ
non est seruus maior dño suo. non¬
ne euidenter ostendit quemadmno¬
dum intelligere debeamus quod
suꝑius dixerat. iam non dicouos
seruos: Ecce enim seruos eds dicit
Nam quid est aliud non est ser¬
uus maior dño suo: si me ꝑse¬
quuti sunt &e uos ꝑsequentur: Ma¬
nifestum est igitur illum seruum

Expanded text:
xhortans Dominus servos suos ad mundi odia perferenda patienter, nullum majus eis et melius quam de seipso proponit exemplum: quoniam, sicut dicit apostolus Peo nobis passus est, relinquens nobis exemplum, ut sequamur vestigia ejus . Quod utique si facimus, ipso adjuvante facimus, qui dixit, Sine me nihil potestis facere. Denique quibus jam dixerat, Si odit vos mundus, scitote quia me priorem vobis odio habuit: et nunc in eo quod audistis, cum legeretur Evangelium, Mementote, inquit, sermonis mei quem ego dixi vobis, Non est servus major domino suo: si me persecuti sunt, et vos persequentur; si sermonem meum servaverunt, et vestrum servabunt. Dicendo autem, Non est servus major domino suo, nonne evidenter ostendit quemadmodum intelligere debeamus quod superius dixerat, Jam non dico vos servos ? Ecce enim eos servos dicit. Nam quid est aliud, Non est servus major domino suo: si me persecuti sunt, et vos persequentur? Manifestum est igitur illum servum,
Abbreviated transcription (Latin):
spes & ubi dilectio ꝓximi: ibi
necessario etiam dilectio dei:
Qui enimi non diligit dm̃: quo¬
modo diligit ꝓxiium tãquã
seipsũ. quando quidem non di¬
ligat & seipsum: Est quippe
impius & iniquus: Qui autem
diligit iniquitatem. non plane
diligit. s odit anunam suam.
Hoc gͦ p̃ceptum dñi teneamus.
ut nos inuicem diligamues:
& quicquid aliud p̃cepit faciamus
Di̾cernitur quippe ista dilectio.
ab ea dilectione qua se inuicem
diligunt homines: sicut homines
Namut discerneretur adiunc¬
tum est sicut dilexi uos. Ut qͥd
enim nos diligit xp̃e. nisi ut pos¬
simus reg & nare cum xp̃o: Ad
hoc gͦ &e nos inuicem diligamus.
ut dilectionem nr̃am discernamꝰ.
a ceteris qui non ad hoc se innicẽ
diligunt: quia nec diligunt Qui
autem se ꝓpter habendum dm̃
diligunt. ipsi se diligunt Ergo
ut se diligant. dm̃ diligunt. Non
est hec dilectio in om̃ibus homi¬
nibus. Pauci se ꝓpterea diligunt:
ut sit ds̃ om̃ia in omĩbus. Lxxi.

Expanded text:
spes: et ubi dilectio proximi, ibi spes: et ubi dilectio proximi, ibi necessario etiam dilectio Dei. Qui enim non diligit Deum, quomodo diligit proximum tanquam seipsum; quandoquidem non diligit et seipsum? Est quippe impius et iniquus; qui autem diligit iniquitatem, non plane diligit, sed odit animam suam . Hoc ergo praeceptum Domini teneamus, ut nos invicem diligamus; et quidquid aliud praecepit, faciemus: c habemus. Discernitur quippe ista dilectio ab ea dilectione qua se invicem diligunt homines sicut homines. Nam ut discerneretur, adjunctum est: sicut dilexi vos. Ut quid enim nos dilexit Christus, nisi ut possimus regnare cum Christo? Ad hoc ergo et nos invicem diligamus, ut dilectionem nostram discernamus a caeteris, qui non ad hoc se invicem diligunt, quia nec diligunt. Qui autem se propter habendum Deum diligunt, ipsi se diligunt: ergo ut se diligant, Deum diligunt. Non est haec dilectio in omnibus hominibus: pauci se propterea diligunt, ut sit Deus omnia in omnibus .
Abbreviated transcription (Latin):
aliud. quid putamus fr̃s in ei :
Num quidnam solum eius de ista
dilectione mandatum est qua
diligimus inuicem: Honne est
& aliud mauis ut diligamꝰ dm̃:
Aut uero de sola ds̃ nobis dil ecti¬
one mandauitꝰ. ut alia ñ reqͥramꝰ:
Tria tamen comunendat apłs diceis:
manent autem fides. spes. caritas.
tria hȩc:. maior autem his caritas.
& si in caritate hoc est in dilectio¬
ne concluduntur duo illa p̃cepta:
maior tamen dicta est eẽ non sola
De fide gͥ nobis quam multa man¬
data sunt: quam multa de spe:
Quis potest cunctaͥ colligere:
quis enumerando sũfficere: S
intueamur quod ait idem apłs.
Plenitudo legis caritas. Ubi ergo
caritas est. quid est quod possit
deeẽ: Ulbi autem ñ est. quid est
quod possit ꝓdesse: Demon cre¬
dit nec diligit: Hemo diligit qͥ
non credit frustra quidems
tamen potest sꝑare ueniam qͥ
non diligit. Nemo autem potest
desꝑare. qui diligit. Itaq ubi di¬
lectio est: ibi necessario fides et

Expanded text:
aliud, quid putamus, fratres mei? aliud, quid putamus, fratres mei? Numquidnam solum ejus de ista dilectione mandatum est, qua diligimus invicem? Nonne est et aliud majus, ut diligamus Deum? Aut vero de sola Deus nobis dilectione mandavit, ut alia non requiramus? Tria certe commendat Apostolus dicens: Manent autem fides, spes, charitas, tria haec: major autem horum charitas . Et si in charitate, hoc est in dilectione concluduntur duo illa praecepta; major tamen dicta est esse, non sola. De fide igitur nobis quam multa mandata sunt, quam multa de spe, quis potest cuncta colligere, quis enumerando sufficere? Sed intueamur quod ait idem apostolus, Plenitudo Legis charitas . Ubi ergo charitas est, quid est quod possit deesse? ubi autem non est, quid est quod possit prodesse? Daemon credit , nec diligit: nemo diligit, qui non credit. Frustra quidem, sed tamen potest sperare veniam qui non diligit: nemo autem potest desperare qui diligit. Itaque ubi dilectio est, ibi necessario fides et
Abbreviated transcription (Latin):
uocandi a me p̃sciremini: s fit
& in uobis. cum hoc efficimini
quod p̃sciui de uobis. Impleatur
autem ur̃m quia beati eritis
quod non dum estis. sicut creati estis
qui non fuistis. Hoc est p̃ceptũ meũ¬
inquit ut diligatis inuicem sicut
dilexi uos Siue dicatur p̃ceptum
siue mandatum: ex uno uerbo gre¬
co utrumq interp̃tatur. quod est
entole. Iam uero istam sententiam
& antea dixerat: de qua me uobis
ut potui disputasse meminisse de¬
betis. Ibi enim sic ait. mandatum
nouum do uobis ut diligatis inui¬
cem sicut dilexi uos: ut & uos dili¬
gatis inuicem: Huius utiq p̃cepti
repeticio commendatio est: nisi
quodibi mandatum nouum do¬
inquit mandatum meum. Ibi tã-¬
quam non fuerit antea tale man¬
datum: hic tamquam non sit ali¬
ud eius mandatum. S ibi dictum
est nouum. ne in uetustate nr̃a
ꝑseueremus hic dictum est meũ.
ne contempnendum putemus.
Quod autem hicita dixit. hoc est
mandatum meum uelut non sit

Expanded text:
vocandi a me praesciremini. Sed sit vocandi a me praesciremini. Sed sit et in vobis, cum hoc efficiemini quod praescivi de vobis. Impleatur autem vestrum, quia beati eritis, quod nondum estis, sicut creati estis qui non fuistis. Hoc est, um, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos. Sive dicatur praeceptum, sive mandatum, ex uno verbo graeco utrumque interpretatur, quod est ἐντολή. Jamvero istam sententiam et antea dixerat, de qua me vobis, ut potui, disputasse meminisse debetis . Ibi enim sic ait, Mandatum novum do vobis, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos, ut et vos diligatis invicem . Hujus itaqrepetitio, commendatio est, nisi quod ibi mandatum novum, iinquit, mandatum meum. Ibi tanquam non fuerit antea tale mandatum, hic tanquam non sit aliud ejus mandatum. Sed ibi dictum est novum, ne in vetustate nostra perseveremus; hic dictum est meum, ne contemnendum putemus. Quod autem hic ita dixit, hoc est mandatum meum, velut non sit
Abbreviated transcription (Latin):
ullus in eius gaudio metus ẽẽ pote¬
rat. ne forte non fieret quod se fac¬
turum esse p̾sciebat. S neq cum
id facere cepit. quod se facturũ ẽẽ
p̃sciuit: gaudium eius quo beatꝰ
est creuit. Alioquin. beatior factꝰ
est quia nos fecit. Absit hoc fratres
Dei beatitudo quia nec inmor fue¬
rat sine nobis. non fit maior ex no¬
bis: Gaudium igitur erus de salu¬
de nr̃a quodin illo semꝑ fint cum
p̃sciuit &e p̃destinauit nos. cȩpit
eẽ in nobis quando uocauit no
& hoc gaudium merito nr̃m dici¬
mus: quo & nos beati futuri su¬
mus S hoc gaudium nr̃m cres¬
cit ce ꝑficit: &e ad suam ꝑfectionẽ
ꝑseuerando ꝑtendit. Ergo inchoat᷑
m fide renascentium:. implebitur
in p̃mio resur gentium. E cce unde
dictum existimo. hȩc loquutus sũ
uobis ut gaudium meum in uo¬
bis sit: & gaudium ur̃m impleat᷑
In uobis sit incum: impleat᷑ ur̃m
Semꝑ enun erat meum plenũ
& ante quam uocareminiꝰ. cum

Expanded text:
ullus in illo ejus gaudio metus esse poteullus in illo ejus gaudio metus esse poterat, ne forte non fieret quod se facturum esse praesciebat. Sed neque cum id facere coepit, quod se facturum esse praescivit, gaudium ejus, quo beatus est, crevit; alioqui beatior factus est, quia nos fecit. Absit hoc, fratres: Dei beatitudo quia nec minor fuerat sine nobis, non fit major ex nobis. Gaudium igitur ejus de salute nostra, quod in illo semper fuit cum praescivit et praedestinavit nos, coepit esse in nobis quando vocavit nos; et hoc gaudium merito nostrum dicimus, quo et nos beati futuri sumus: sed hoc gaudium nostrum crescit et proficit, et ad suam perfectionem perseverando pertendit. Ergo inchoatur in fide renascentium, implebitur in praemio resurgentium. Ecce unde dictum existimo, Haec locutus sum vobis, ut gaudium meum in vobis sit, et gaudium vestrum impleatur: in vobis siSemper enim erat meum plenum, et antequam vocaremini, cum
Abbreviated transcription (Latin):
centem disciplis sins:
Hȩc loquutus sum uo¬
bis ut gaudium meum
i uobis sit: & gaudium nr̃m imple¬
atur. Quid est gaudium xp̃i in no¬
bis nisi quod dignatur gaudere de
nobis: & qͥd est gaudium nr̃m qđ
dicit implendumiꝰ. nisi eius habere
consortium: ꝓpt̃ quod beato petro
dixerat. Si non lauero te: non ha¬
bebis partem mecum: Gaudium
ergo enis in nobis: grã est quani
p̃stitit nobis. ĩpsa est & gaudium
nr̃m. S de hac ille etiam ex ęter¬
nitate gaudeb. it quando nos ele¬
git ante mundi constitutionem:
nec recte possumus dicere quod
gaudiũ eius plenũ ñ erat. Non enĩ
ds̃ imꝑfecte aliquando gaudebat
S illud eius gaudium in nobis
non erat. quia nec nos in quibus
eẽ posset iam eramus. nec qͣndo
ẽẽ cepimus. cum illo eẽ cepimud
In ipso autem semꝑ erat: qui nos
suos futuros certissima sue p̃sci¬
entie ueritate gaudebat ꝓide
gaudium iam eẽ ꝑfectum de
nobis habebat: quando p̾sciendonos
& p̃destinando gaudebat. ꝑseq enĩ

Expanded text:
tem discipulis suis, Haec locutus sum vobis, ut gaudium meum in vobis sit, et gaudium vestrum impleatur. Quid est gaudium Christi in nobis, nisi quod dignatur gaudere de nobis? Et quid est gaudium nostrum quod dicit implendum, nisi ejus habere consortium? Propter quod beato Petro dixerat, Si non lavero te, non habebis partem mecum . Gaudium ergo ejus in nobis, gratia est quam praestitit nobis: ipsa est et gaudium nostrum. Sed de hac ille etiam ex aeternitate gaudebat, quando nos elegit ante constitutionem mundi . Nec recte possumus dicere quod gaudium ejus plenum non erat: non enim Deus imperfecte aliquando gaudebat. Sed illud ejus gaudium in nobis non erat: quia nec nos in quibus esse posset jam eramus; nec quando esse coepimus, cum illo esse coepimus. In ipso autem semper erat, qui nos suos futuros certissima suae praescientiae veritate gaudebat. Poinde gaudium jam ipse perfectum de nobis habebat, quando nos praesciendo et praedestinando gaudebat: neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
mundum. Inbemur autem ubi
nobis dicitur: diligite inimico
ur̃os. Ipsi sunt enim mundus. qui
nos odit. Ergo ꝓhibemur dilige¬
re in illo. quod ipse diligit ui se¬
ipso. & iubemur diligere in illo
quod ipse odit in seipso. Uicium
quippe in illo diligere ꝓhibemi
ubemurq diligere naturam.
cum ipse in se diligat uicium ode¬
ritq naturamꝰ. ut nos eum &e di¬
ligamus & oderimus recte: cum
se ipse diligat oderitq ꝑuerse.¬

Expanded text:
mundum . Jubemur autem ubi mundum . Jubemur autem ubi nobis dicitur: Diligite inimicos vestros . Ipsi sunt enim mundus, qui nos odit. Ergo prohibemur diligere in illo quod ipse diligit in seipso, et jubemur diligere in illo quod ipse odit in seipso. Vitium quippe in illo diligere prohibemur, jubemurque diligere naturam, cum ipse in se diligat vitium, oderitque naturam, ut nos eum et diligamus, et oderimus recte, cum se ipse diligat oderitque pe
Abbreviated transcription (Latin):
que tota fuerat ꝑ liberum arbi¬
trium in ipsa radice uiciata. s
gratuita hoc est uera gr̃a: Qui
enim de mundo mundũ elegit:
fecit quod eligeret non inuenit:
quia reliquis̨ ꝑ electionem gr̃ȩ̃
salue facte sunt. Si autem gr̃a
inquit. iam non ex oꝑibus Alio¬
quin: gra iam non est gr̃a Si aũt
quȩratur quomodo se diligat
mundus ꝑditionis. qui odit mun¬
dum redemptionis: diligit se
utiq falsa dilectione non uera
Dinde falso se diligit: &e uere odit.
Qui enim diligit iniquitatem:
odit animam suam. S dilige¬
re se dicitur. qm̃ iniquitatem
qua iniquus est diligit: & rur¬
sum odisse se dicitur. qm̃ qđ ei
nocet hoc diligit. Odit gͦ in se naturã:
diligit uicium. Odit quod factus est
ꝑ dĩ bonitatem. diligit quod in eo
factum est ꝑ liberam uoluntatẽ.
Unde nos quoq illum diligere
ce ꝓhibemur si recte intelligimꝰ
& iubemur ꝓhibemur scilicet
ubi nobis dicitur: nolite diligere

Expanded text:
quae tota fuerat per liberum arbiquae tota fuerat per liberum arbitrium in ipsa radice vitiata: sed gratuita, hoc est vera gratia. Qui enim de mundo mundum elegit, fecit quod eligeret, non invenit: quia reliquiae per electionem gratiae salvae factae sunt. Si autem gratia, inquit, jam non ex operibus; alioquin quaeratur quomodo se diligat mundus perditionis, qui odit mundum redemptionis, diligit se utique falsa dilectione, non vera; proinde falso se diligit, et vere odit. Qui enim diligit iniquitatem, odit animam suam . Sed diligere se dicitur, quoniam iniquitatem qua iniquus est diligit. Et rursum odisse se dicitur, quoniam quod ei nocet, hoc diligit. Odit ergo in se naturam, diligit vitium. Odit quod factus est per Dei bonitatem, diligit quod in eo factum est per liberam voluntatem. Unde nos quoque illum diligere et prohibemur, si recte intelligamus, et jubemur. Prohibemur scilicet ubi nobis dicitur: Nolite diligere