comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
OCEM NUNE orantis audiamus:
quõ quisquis oret nouimus: & nos
ipsi sire probi non sumus. in membris
huius orantis agnoscimus: Ad pro¬
pinquet oratio mea in conspectu
tuo dñe: Idest oratiomea quȩ fit
in conspectu tuo. ad propin quettibi:
Prope est enim dñs. his qui obtri¬
uerunt cor : Secundum aeloqui¬
um tuum. da mihi intellectum:
Promissum p&it: Nam hoc ait
secundum aeloquium tuũ. tam quã
diceret . secunđ promissũ tuũꝰ pro¬
misit hoc enĩ dñs. ubiait: Intellec¬
quodam modo. quod petiuit: Nã
quod prius dixerat : Ad propinqua
oratio mea in conspectu tuo dñe
Huic simile est. qđ aitposterius : In¬
tret postulatio mea in conspectu
tuo dñe. IEt quod prius scđm eloqͥum
tuum damihi intellectum. Huic
congruit. qđ posterius secundum
eloquium tuum eripe me. Accipi¬
endu quippe intellectũ eripitur.
quia per se ipsum non in tellegͥen
quit labia mea ymnum: cũ docue¬
ris me iustificationes tuas : No¬
uimus quem admodum doceat ds̃.¬

Expanded text:
ocem nunc orantis audiamus: quoniam quis oret novimus, et nos ipsos si reprobi non sumus, in membris hujus orantis agnoscimus. «Appropinquet oratio mea in conspectu tuo, Domine:» id est oratio mea, quae fit in conspectu tuo, appropinquet tibi. Prope est enim Dominus his qui obtriverunt cor . «Secundum eloquium tuum da mihi intellectum.» Promissum petit. Nam hoc ait, «Secundum eloquium tuum;» tanquam diceret, secundum promissum tuum. Promisit enim hoc Dominus, ubi ait, «Intellecquodammodo quod petivit. Nam quod prius dixerat, «Appropinquet oratio mea in conspectu tuo, Domine;» huic simile est quod ait posterius, «Intret postulatio mea in conspectu tuo, Domine;» et quod prius, «Secundum eloquium tuum da mihi intellectum;» huic congruit quod posterius, «Secundum eloquium tuum eripe me.» Accipiendo quippe intellectum eripitur, qui per seipsum non intelligendoquit, «labia mea hymnum, cum docueris me justificationes tuas.» Novimus quemadmodum doceat eos D
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ gratia solis nrae uoluntatis uirib
impleantur. Non optauit diri¬
gi uias suas. ad cus todiendas iusti¬
ficationes dĩ. nisi iam eius accep¬
tis ipso p̃cipiente mandatis. Ad hoc
enim pertinet quod p̃misit. tu pre¬
cepisti mandata tua custodire nimisꝰ
Tam quam diceret. iam legẽ accep
tã noui. tu enĩ precepisti mandu
tua custo dire nimis. et mandata
tua scã iusta et bona: Sed peccatũ
per bonum mihi operatur mortem. ni¬
si ad uiuet: gratia.: Vtinam diri

Expanded text:
Dei gratia, solis nostrae voluntatis viribus Dei gratia, solis nostrae voluntatis viribus impleantur; non optat hic dirigi vias suas ad custodiendas justificationes Dei, nisi jam ejus acceptis ipso praecipiente mandatis. Ad hoc enim pertinet quod praemisit, «Tu praecepisti mandata tua custodiri nimis.» Tanquam diceret: Jam legem accepi, jam novi; tu enim praecepisti mandata tua custodiri nimis: et mandata tua sancta, et justa, et bona; sed peccatum per bonum mihi operatur mortem , nisi adjuvet tua gratia. «Utinam» er
Abbreviated transcription (Latin):
greca sententia non habet hoc uer¬
bũ qđ hic legitur. Ibi enim est¬
et dictũ inuenimus.
mus Vnde non nule
latini codices non ha¬
bent.
Tu p̃ cepisti mandata
tua cus¬
to dire nimis: sed ualde. Ualde
itaq p̃cepit hoc ds̃. et ualde opor
humilis pietas. uel pia humilita set
fides. non in memor gratiae : quid
adiungat adtendite. Utina
utinã. uocem optantis agnosce. et
agnita uoce optantis. depone super¬
biã prȩsum̃tis. Quis enim se dicat
optare quod sic habet in arbitrii po¬
testate. ut nullo indigens ad um̃to
id possit efficere : Ergo sioptat
homo quod p̃cepit ds̃. ut det ipse
quod p̃cepit rogandus est ds̃. A quo
enim optandum ẽ. nisi ab illo. aquo.
patre luminũ : omne datũ optimũ.
et omne donũ perfectũ: Sc̃a scrip¬
tura teste descendit .: Propter eos
aũ qui putant hoc solonos ad facien¬
dã iustitiam diuinitus adiuuari: qđ
dĩ precepta nobis in notitiã perfe¬
runtur. ut ea cognita. iam sine ulla

Expanded text:
graeca sententia non habet hoc vergraeca sententia non habet hoc verbum, quod hic legitur: ibi enim estet dictum invenimus, mus: unde nonnulli etiam latini codices non habent, «Tu praecepisti mandata tua custodiri nimis:» sed, «valde.» Valde itaque praecepit hoc Deus, et valde oporthumilis pietas vel pia humilitas, et fides non immemor gratiae, quid adjungat attendite: «Utinam,» «Utinam,» vocem optantis agnosce; at agnita voce optantis, depone superbiam praesumentis. Quis enim se dicat optare quod sic habet in arbitrii potestate, ut nullo indigens adjumento id possit efficere? Ergo si optat homo quod praecipit Deus; ut det ipse quod praecipit, rogandus est Deus. A quo enim optandum est, nisi ab illo, a quo «Patre luminum omne datum optimum et omne donum perfectum,» sancta Scriptura teste, «descendit» ? Propter eos autem qui putant hoc solo nos ad faciendam justitiam divinitus adjuvari, quod Dei praecepta nobis in notitiam proferuntur, ut ea cognita, jam sine ulla
Abbreviated transcription (Latin):
istã sententiã falsam eẽ crederemꝰ.
qua dictum est. nequid nimis. quã
diuinũ eloquiũ ubi legimꝰ atq can¬
tamus. Tu p̃cepisti mandata tuu
Nisi nos non gre¬
ca elatio. sed uera ratio reuocaret.
nimis quippe dicitur. quicquid plus
quã oportet fuerit.. Nam pa¬
rũ et nimiũ duo sunt intra
se contraria: Parũ est quod
ũ modis ẽ quod dicitur satis est.
Cum utiq utile sit inuita et moribus.
ut amplius quã oportet. nibul om¬
nino faciamus. Pro fecto ueram
eẽ sententiã. nequid nimis. fateri
potius quam negare debemꝰ.: Sed
aliquando latina lingui hoc uerbo
si abutitur : ut nimis pro eo quod ẽ
ualde: et positum inueniam̾ in lite¬
ris sacris: et ponamꝰ insermonib
nr̃is. Nam et hic. Tup̃cepistiman¬
data tua custodire nimis: Nonni¬
si ualde intellegimus: sirecte in¬
tellegimus et nimis te diligo. alicu
carissimo dicimus. Non utiq plus
quã oportet. sed ualde nos dilige¬
re intellegi uolumus. Deniq illa

Expanded text:
istam sententiam falsam esse crederemus, qua dictum est, «Ne quid nimis», quam divinum eloquium, ubi legimus atque cantamus, «Tu praecepisti mandata tua isi nos non graeca elatio, sed vera ratio revocaret. Nimis quippe dicitur, quidquid plus fuerit quam oportet. Nam parum et nimium duo sunt inter se contraria. Parum est quod  modus est, quod dicitur, Sat est. Cum itaque utile sit in vita et moribus, ut amplius quam oportet nihil omnino faciamus; profecto veram esse sententiam, «Ne quid nimis,» fateri potius quam negare debemus. Sed aliquando latina lingua hoc verbo sic abutitur, ut nimis pro eo quod est valde, et positum inveniamus in Litteris sacris, et ponamus in sermonibus nostris. Nam et hic, «Tu praecepisti mandata tua custodiri nimis,» nonnisi Valde intelligimus, si recte intelligimus: et, Nimis te diligo, si alicui charissimo dicimus, non utique plus quam oportet, sed valde nos diligere intelligi volumus. Denique illa
Abbreviated transcription (Latin):
n& superioris : & postnumerum psalmi:
scribi alterum allelua: quod ad psal¬
mum ipsius numeri pertin&: sed fortasse
& in hoc in perita p̃ualuit consuetudo.
& aliquid afferri potest quod adhuc ig¬
noramus : unde nos magis ducere debe¬
at iuditium ueritatis. quam pre iuditi¬
um consuetudinis Nunc tamen ante¬
quam hoc per discamus. ubicumq post
numerum psalmi siue semel siuebis
conscriptum inuenimus alleluia: scđm
ei psalmo tribuimus. qui codem numero
praenotatur: Confitentes nos archana
omnium titulorum qui sunt in psalmis
&ordines eorundem psalmorum & mag¬
na essecredere : & nondum sicut uolumus
duos centesimum quartum &centes imũ
quintum ita interse coniunctos: ut in uno
eorum qui praecedit commendetur po¬
pulus dĩ inelectis eius. dequib nullaque¬
rela fuit: Quose go arbitror ibi fuisse

Expanded text:
 superioris; et post numerum Psalmi scribi alterum Alleluia, quod ad Psalmum ipsius numeri pertinet. Sed fortasse et in hoc imperita praevaluit consuetudo, et aliquid afferri potest, quod adhuc ignoramus, unde nos magis docere debeat judicium veritatis, quam praejudicium consuetudinis. Nunc tamen antequam hoc perdiscamus, ubicumque post numerum psalmi, sive semel, sive bis conscriptum invenimus Alleluia, secunem, ei psalmo tribuimus, qui eodem numero praenotatur; confitentes nos arcana omnium titulorum qui sunt in Psalmis, et ordinis eorumdem Psalmorum, et magna esse credere, et nondum, sicut volumus,duos centesimum quartum et centesimum quintum ita inter se conjunctos, ut in uno eorum, qui praecedit, commendetur populus Dei in electis ejus, de quibus nulla querela fit, quos ego arbitror ibi fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
ta ẽ mihi : tamquã dictũ esset
hoc factum emihi: Siaũ quera¬
mus quidillud sit: occurrit quod
sup
dixerat : Memor fui in
nocte nominis tuidne.
etcusto diui legem tuã.:
Hoc factumẽ: idest hoc quod custo¬
diui legemtuam: non perme¬
ipsum feci. sed factũ est mihi.
Vtiq abste: quia iustificationes
non meas sed tuas ex quisiui . Ds
estenim inquit apłs. qui operat᷑
in uobis. et uelle operari probona
uoluntate. Hoc &iam perpro¬
phetam ds̃ dicit̃. Et faciã ut in
iustificationibus meis ambuletis
etiudicia mea obseruetis et faci¬
atis: Qua propter dõ dicente.
ego faciam utiudicia mea obser¬
uetis et faciatis: Rectissime iste
dicit hoc factum ẽ mihi . ut cum
quae sieris quid illud sitrespondeat
quod supra dixerat: ut custodirẽ
legem dĩ. Sed quia iste in longum
sermo processit: eaquae secuntur
dño donante: ab alio melius tracta¬
buntur exordio: EXPE SERM̃ .XU¬

Expanded text:
ta est mihi,» tanquam dictum esset, ta est mihi,» tanquam dictum esset, Hoc factum est mihi. Si autem quaeramus quid illud sit, occurrit quod supra dixerat: «Memor fui in nocte nominis tui, Domine, et custodivi legem tuam.» Hoc factum est mihi; id est, hoc quod custodivi legem tuam, non per meipsum feci, sed factum est mihi, utique abs te: «quia justificationes,» non meas, sed «tuas exquisivi. Deus est enim,» inquit Apostolus, «qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona voluntate» . Hoc etiam per prophetam Deus dicit: «Et faciam» «ut in justificationibus meis ambuletis, et judicia mea observetis, et faciatis» . Quapropter Deo dicente, «Ego faciam ut judicia mea observetis, et faciatis;» rectissime iste dicit, Hoc factum est mihi: ut cum quaesieris quid illud sit, respondeat quod supra dixerat, Ut custodirem legem Dei. Sed quia iste in longum sermo processit, ea quae sequuntur, Domino donante, ab alio melius tractabuntur exordio. SERMO X
Abbreviated transcription (Latin):
quod dictum est. haec facta est mihi sic in¬
tellegere: ut neclex nec nox subaudia¬
tur: Sed hoc pronomen: quod est
haec non accipiatur aliter: quã se
Habet ille in alio psalmo locus ubi
legitur : Vnam petii ad ño hanc
requiram: Nec dicit quidunam
uel quam unam: dequa dixerit
hanc requiram. Sed femininum
genus quasi proneutro positũ ẽ.
Inusitate quippe dictum ẽ: V¬
nam petii & hanc requiram : Vbi
non sub audiatur quae illa unasit.
quod usitatius diceretur : Vnam
petii ad nõ. hanc requiram utinha¬
bitem in domo dñi. In his enim
neutris. non solet exigi neutrum.
quod sub audiendum sit: Vt pu¬
ta unumbonũ aut unum donum.
uelsiquid huius modi. sed quicquid
illud ẽ. &iam si masculino uel femi¬
nino genere nuncupetur .: Vel si¬
ne ullo nomine illius generis qui¬
bus libet uerbis insinuetur: solita
omnino locutione : sub genere
neutro intellegitur : Itaergo &
hic eo modo dicipotuit. haec fac¬

Expanded text:
quod dictum est, «Haec facta est mihi,» sic inquod dictum est, «Haec facta est mihi,» sic intelligere, ut nec lex, nec nox subaudiatur, sed hoc pronomen quod est «Haec,» non accipiatur aliter quam se habet ille in alio psalmo locus ubi legitur, «Unam petii a Domino, hanc requiram» . Nec dicit quid unam, vel quam unam, de qua dixerit, «Hanc requiram;» sed femininum genus quasi pro neutro positum est. Inusitate quippe dictum est, «Unam petii, hanc requiram;» ubi non subauditur quae illa una sit: quod usitatius diceretur, Unum petii a Domino, hoc requiram, ut inhabitem in domo Domini. In his enim neutris non solet exigi neutrum quod subaudiendum sit, ut puta, unum bonum, aut unum donum, vel si quid hujusmodi; sed quidquid illud est, etiamsi masculino vel feminino genere nuncupetur, vel sine ullo nomine ullius generis quibuslibet verbis insinuetur, solita omnino locutione sub genere neutro intelligitur. Ita ergo et hic eo modo dici potuit, «Haec fac
Abbreviated transcription (Latin):
Ons ait : quod iam supra comme¬
moraui: hac nocte postulauit
satanas. uexare uos sicut triticũ.
Idest hac nocte inqua pertran¬
seunt bestiae siluȩ: uosleo ille
magnus que siuit adñ escã sibi:
Profecto haec ipsa humilitas in loco
peregrinationis huius. Quae nox
recte intellegitur prodest eis.
qui salubriter exercentur in eu.
ut discant non superbireꝰ propt̃
quod malum. in istam noctẽ pulsusẽ
homo In itiumenim superbiae ho¬
minis apostatare a dõ: sed gratis
iustificatus. atq ut inista humili¬
tate proficiat᷑: uariis temptationi¬
busHluius noctis oppositus. iam
intellegens dicat: quod in hoc psal¬
mo aliquanto post dicitur : Bonum
est mihi quõ humiliastime. utdis¬
cam iustificationes tuas Nã quid
est aliud. bonũ ẽ mihi quõ humili¬
astime: nisi haec humilitas quȩ
nox uocatur facta ẽ mihi. Id est
factumẽ ut prodesset mihi: Sed
quare hoc quiascilicet iustificationes
tuas non meas exquisiqui: Possumus euã

Expanded text:
Dominus ait quod jam supra commeDominus ait quod jam supra commemoravi, «Hac nocte postulavit satanas vexare vos sicut triticum;» id est, hac nocte in qua pertranseunt bestiae silvae, vos leo ille magnus quaesivit a Deo escam sibi: profecto haec ipsa humilitas in loco peregrinationis hujus, quae nox recte intelligitur, prodest eis qui salubriter exercentur in ea, ut discant non superbire; propter quod malum in istam noctem pulsus est homo. Initium enim superbiae hominis apostatare a Deo . Sed gratis justificatus, atque ut in ista humilitate proficiat variis tentationibus hujus noctis oppositus, jam intelligens dicat, quod in hoc psalmo aliquanto post dicitur, «Bonum est mihi quoniam humiliasti me, ut discam justificationes tuas.» Nam quid est aliud, «Bonum est mihi quoniam humiliasti me,» nisi, haec humilitas quae nox vocatur, «facta est mihi,» id est, factum est ut prodesset mihi? Sed quare hoc? «Quia scilicet justificationes tuas,» non meas «exquisivi.» 9. Possumus etiam
Abbreviated transcription (Latin):
est mihi : Non utiq: haeclex quiu
hunc sensum sicut dixi grecus
expellit : Forte ergo haec nox :
quia tota superior sententia sic
sehabet : Memor fui innocteno¬
minis tui dñe. et custodiui legem
tuam: Etsequitur. Haec facta
est mihi. quia italex non lex pro¬
fecto nox est quae facta ẽ mihi:
Quid est igitur nox mihi facta ẽ.
quia iustificationes tuas exquisiuiꝰ
Lux quippe potius ẽ ei facta non
nox : quia iustificationes ex quisi¬
uit dĩ. An sic recte intellegitur
facta est mihi. Ac sidiceretus
facta est prome. idest factum est
ut prodesset mihi: Sienĩ humi¬
litas illa mortalitatis. non absur¬
de intellegitur nox: ubi inuicem
latent corda mortalium: Vt de
talibus tenebris innumerabiles
et graues temptationes oriantur.
ita ut ineadem nocte pertranse¬
ant etiam bestiȩ siluȩ. catuli leo¬
nis rugientes. querentes adõ escã
sibi Unde &iam de illo leoneru¬
giente etquerente quẽ deuoret :

Expanded text:
est mihi:» non utique, Haec lex, quia est mihi:» non utique, Haec lex, quia hunc sensum, sicut dixi, graecus expellit. Forte ergo, Haec nox: quia tota superior sententia sic se habet, «Memor fui in nocte nominis tui, Domine, et custodivi legem tuam:» et sequitur, «Haec facta est mihi:» quia itaque non lex, profecto nox est quae facta est illi. Quid est igitur, Nox mihi facta est, «quia justificationes tuas exquisivi?» Lux quippe potius est ei facta, non nox, quia justificationes exquisivit Dei. Ac sic recte intelligitur, «facta est mihi,» ac si diceretur, facta est pro me, id est factum est ut prodesset mihi. Si enim humilitas illa mortalitatis non absurde intelligitur nox, ubi invicem latent corda mortalium, ut de talibus tenebris innumerabiles et graves tentationes oriantur, ita ut in eadem nocte pertranseant etiam bestiae silvae, catuli leonum rugientes, quaerentes a Deo escam sibi ; unde etiam de illo leone rugiente et quaerente quem devoret ,
Abbreviated transcription (Latin):
qui ignorantes dĩ iustitiã. et suã
uolentes constituere. iustitiȩ
dĩ non sunt subiecti : Ha sergo
iustitias quibus iustificantur
gratis pergratiã dĩ. qui perseipsos
eẽ iusti non possunt: melius alii¬
sunt interp̃tati. iustificationes.
grecus habet quȩ sunt iustifica¬
tiones: Sed quid sibi uult quod
ait: haec facta ẽ mihi: haec quidan
forte lex: quia dixerat. et custo diui
legem tuam: quibus uerbis subiunc¬
xit. haec facta est . tam quã dicer&.
Haec lex facta est mihi sed nonẽ
remorandum in exponendo. quomo¬
do sit ei factalex dĩ: Greca enĩ lo¬
cutio unde istatrans lata ẽ. satis in¬
dicat: Non lege dictum ẽẽ haec
facta est mihi. quia lex in eadem
lingua generis masculini ẽ et fe¬
minini : pronomine &iam ibi scrip¬
tum est. Haec factaẽ mihi: Quȩ¬
ritur ergo prius quae illi facta sit:
Deinde quo modo illi factasit quȩ¬
cumq illa sit: Flaec inquit facta

Expanded text:
qui «ignorantes Dei justitiam, et suam qui «ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti» . Has ergo justitias, quibus justificantur gratis per gratiam Dei, qui per seipsos justi esse non possunt, melius alii interpretati sunt «justificationes:» graecus habet, quae sunt «justificationes.» Sed quid sibi vult quod ait, «Haec facta est mihi? Haec» quid? An forte lex, quia dixerat, «Et custodivi legem tuam;» quibus verbis subjunxit, «Haec facta est mihi:» tanquam diceret, Haec lex facta est mihi? Sed non est remorandum in exponendo quomodo sit ei facta lex Dei. Graeca enim locutio unde ista translata est, satis indicat non de lege dictum esse, «Haec facta est mihi;» quia lex in eadem lingua generis masculini est, et feminino pronomine etiam ibi scriptum est, «Haec facta est mihi.» Quaeritur ergo prius quae illi facta sit, deinde quomodo illi facta sit, quaecumque illa sit. «Haec,» inquit, «facta
Abbreviated transcription (Latin):
Nox intedio apeccatoribus relin¬
quentibus legem dĩ: Noxẽ pos¬
tremo in loco peregrinationis huius.
donec ueniat dñs. et in luminet
abscondita tenebrarũ et mani¬
festabit cogitationes cordis . Et
tunc laus erit unicuiq: adõ: In hac¬
ergo nocte memor homo eẽ debet
nominis dĩ: Vt qui gloriatur in
dño glorietur. Propt̃ qđ et illud
scriptum est : Non nobis dñe non no¬
bis sed nominituo dagloriã : Sic
enim quisq: non in sua sed in dĩ glo¬
ria. Quia nec in sua sed indĩ iusti¬
tia. idest adõ sibi donata. custodit
legem dĩ sicut isteait: Memor
fui innoc te nominis tui dñe. etcus¬
todiui legem tuã: Quam nan
custodisset. siinsua uirtute confi¬
dens. nominis dĩ memor ñ fuisset.
Haec facta ẽ mihi quia iustifica¬
tiones tuas ex quisiui. Iustitias
utique tuas. quibus iustificas im¬
pium. non meas. quae utiq: num¬
quam mepium faciunt sed suꝑbũ:
Non enim erat iste aliquis eorũ.

Expanded text:
nox in taedio a peccatoribus relinnox in taedio a peccatoribus relinquentibus legem Dei; nox est postremo in loco peregrinationis hujus, donec ueniat dominus et inluminet abscondita tenebrarum; et manifestabit cogitationes cordis et tunc laus erit unicuique aergo nocte memor homo esse debet nominis Dei, ut qui gloriatur, in Domino glorietur : propter quod et illud scriptum est, «Non nobis, Domine, non nobis, sed nomini tuo da gloriam» . Sic enim quisque non in sua, sed in Dei gloria quia nec in sua, sed in Dei justitia, id est, a Deo sibi donata custodit legem Dei; sicut iste ait, «Memor fui in nocte nominis tui, Domine, et custodivi legem tuam.» Quam non custodisset, si in sua virtute confidens, nominis Dei memor non fuisset: «Haec facta est mihi, quoniam justitias tuas exquisivi. Justitias» utique «tuas,» quibus justificas impium; non meas, quae nunquam me pium faciunt, sed superbum. Non enim erat iste aliquis eorum
Abbreviated transcription (Latin):
meȩ: Ipsa est illa humilitas in loco
mortalitatis. peregrinantis homi¬
nis depara drso: et desuperna illu¬
hierusalem Unde quidã descen¬
dens in hiericho. incidit in latrones.
Sed propt̃ misericordiã quae ꝑ illũ
samaritanũ cum illo facta est. Can¬
tabiles illi erant iustificationes di
in loco peregrinationis suae. Quã¬
uis eum tediũ teneret apeccatorib
relinquentibus legem di : quia cum
eis conuersari in hac uita uel adtem¬
pus cogitur : donec areauentiletur :
Pofsunt autem isti duo uersus ad
singulas partes unius superioris
aptari : Vt quod ait memor fui iu¬
diciorum tuorum a seculo dñe :
Ad hoc referatur : Tedium detẽnu¬
it me apeccatoribus relinquenti¬
bus legem tuam: Quod uero ibiait.¬
et consolatussum. Ad hoc referatur.
Cantabiles erant mihi iustificatio¬
nominis tui dne etcustodiui legem
tuam. Nox est illa humilitas ubiẽ
mortalitatis erumna Noxẽ insu¬
perbis inique agentibus usq ualde:

Expanded text:
meae.» Ipsa est illa humilitas in loco meae.» Ipsa est illa humilitas in loco mortalitatis peregrinantis hominis de paradiso et de illa superna Jerusalem, unde quidam descendens in Jericho incidit in latrones: sed propter misericordiam quae per illum Samaritanum cum illo facta est , cantabiles illi erant justificationes Dei in loco peregrinationis suae; quamvis eum taedium teneret a peccatoribus relinquentibus legem Dei, quia cum eis conversari in hac vita vel ad tempus cogitur, donec area ventiletur. Possunt autem isti duo versus ad singulas partes unius superioris aptari: ut quod ait, «Memor fui judiciorum tuorum a saeculo, Domine,» ad hoc referatur, «Taedium detinuit me a peccatoribus derelinquentius legem tuam:» quod vero ibi ait,Et consolatus sum;» ad hoc referatur, «Cantabiles mihi erant justificationominis tui, Domine, et custodivi legem tuam.» Nox est illa humilitas, ubi est mortalitatis aerumna; nox est in superbis inique agentibus usque valde,
Abbreviated transcription (Latin):
seruo tuo in quo mihi spem dedisti:
haec me consolata ẽ inhumilitate
mea: Hoc est inista mortalita¬
te mea. quia eloquiũ tuum uiui¬
ficauit me. Ut spem uitȩ haberẽ
proiectus in mortẽ : Superbi ini¬
q agebant usq ualde. Quando
quidem eorum superbiã nec humi¬
litas mortalitatis edomuit. Ale¬
ge aũ tua non declinaui: quod me
facere cogebant superbi. Memor¬
fui iudiciorum tuorũ. a seculo dñe
et consolatus sum: Uel sicut alii codi¬
ces habent. et exortatus sum. idest
exortationem accepi. U trumque
ergo ex quo genus humanum sump¬
sit exordium. memor fui iudiciorũ
tuorũ. Super uasa irȩ quae perfec¬
ta sunt inperditionem. Et conso¬
latus sum. quia perhaec quoque
ostendisti diuitias gloriae tuae.
in uasa misericordiae: Tedium
detenuit me a peccatoribus relin¬
quentibus legem tuam: Cantabiles
erant mihi iustificationes tuae in
loco in colatus mei. Uelsicut alii
habent. In lo co peregrinationis

Expanded text:
servo tuo, in quo spem dedisti mihi. servo tuo, in quo spem dedisti mihi. Haec me consolata est in humilitate mea;» hoc est, in ista mortalitate mea: «quia eloquium tuum vivificavit me;» ut spem vitae haberem projectus in mortem. «Superbi inique agebant usque valde:» quando quidem eorum superbiam nec humilitas mortalitatis edomuit. «A lege autem tua non declinavi:» quod me facere cogebant superbi. fui judiciorum tuorum a saeculo, Domine, et consolatus sum:» vel, sicut alii codices habent, «et exhortatus sum;» id est, exhortationem accepi. Utrumque ergo ex quo genus humanum sumpsit exordium, «memor fui judiciorum tuorum» super vasa irae, quae perfecta sunt in perditionem: «et consolatus sum,» quia per haec quoque ostendisti divitiin vasa misericordiae . Taedium detinuit me a peccatoribus derelinquentibus legem tuam. Cantabiles erant mihi justificationes tuae in loco incolatus mei:» vel, sicut alii codices habent, «in loco peregrinationis
Abbreviated transcription (Latin):
uerbo: Det pollicentis ad iutoriũ:
nedeficiat fides martyrũ. et
presentia sp̃s sui iures inpercien¬
tis laborantibus . ut euadentes de
muscipula uenantiũ. dicerent :
Nisi quia dñs erat in nobis fortasse
uiuos obsorbuissent nos: Anforte
quod ait. haec me consolataest
in humi litate mea. Illum dicit
humilitatem qua homo ẽ deiectus:
et pro iectus in mortem ex peccato illo
quod ualde infeliciter. in para dysi
felicitate commissum ẽ: In hac quip¬
pe humilitate inqua homo uanitati
similis factus ẽ. et dies eius uelutum¬
bra pretereunt. Omnes filii irȩ sunt.
nisi permediatorẽ rec̃cilientur dõ:
qui predistinati sunt in aet̾nam sa¬
lutem. ante mundi constitutionẽ.
in quo mediatore: et antiqui iusti
spem habebant. quando eũ in
carne uenturum prophetiae spu
preuidebant: Quod ergo uerbũ
ad eos fiebat de illo etiã hoc Be¬
ne hic intellegitur uerbũ si et ipsoꝵ
accipimus istam uocẽ. de quo uerbo
dictum ẽ: Memento uerbi tui

Expanded text:
erbo Dei pollicentis adjutorium, ne deficiat fides martyrum; et praesentia Spiritus sui vires impertientis laborantibus, ut evadentes de muscipula venantium dicerent: «Nisi quia Dominus erat in nobis, fortasse vivos absorbuissent nos» . 4. An forte quod ait, «Haec me consolata est in humilitate mea,» illam dicit humilitatem qua homo est dejectus et projectus in mortem, ex peccato illo quod valde infeliciter in paradisi felicitate commissum est? In hac quippe humilitate, in qua homo vanitati similis factus est et dies ejus sicut umbra praetereunt , omnes filii irae sunt, nisi per Mediatorem reconcilientur Deo, qui praedestinati sunt in aeternam salutem ante mundi constitutionem : in quo Mediatore et antiqui justi spem habebant, quando eum in carne venturum prophetiae spiritu praevidebant. Quod ergo verbum ad eos fiebat de illo, etiam hoc bene hic intelligitur verbum, si et ipsorum accipimus istam vocem; de quo verbo dictum est, «Memento verbi tui
Abbreviated transcription (Latin):
confitendum proficeret : Iam
nae suae. perhanc prophetiã fuo
corpori adiungit. ipse saluator:
Ad ipsum caput enim propriae
quod sequitur. pertinere arbi¬
tror : Particeps ego sum omnium
timentium te. et custo dientium
mandatatua: Sicuti est in episto¬
la quae adhebreos inscribitur :
Qui enim sci ficat et qui scĩ fican¬
tur : ex uno omnes : Propter quam
causam non confunditur. fr̃s eos
uocare : Et paulo post: Propter¬
uerunt sanguini etcarni: et ipse
propemodum eorum participa¬
uit: Quod quid est aliud quam
eorum particeps factus ẽ : Neq
enim efficeremur participes
diuinitatis eius. nisi ipse morta¬
litatis nr̃ae particeps fieret :
Nam et in euangelio. quod nos di¬
uinitatis eius participes facti su¬
mus . ita dicitur: Dedit eis potes¬
tatem filios dĩ fieri. his quicre¬
dunt in nomine eius. qui non ex
sanguinibus. neque ex uoluntate

Expanded text:
confitendum proficeret. 6. «confitendum proficeret. 6. «nae suae per hanc prophetiam suo corpori adjungit ipse Salvator. Ad ipsum caput enim proprie quod sequitur pertinere arbitror, «Particeps ego sum omnium timentium te, et custodientium mandata tua.» Sicut est in Epistola quae ad Hebraeos inscribitur: «Qui enim sanctificat, et qui sanctificantur, ex uno omnes; propter quam causam non confunditur fratres eos vocare.» Et paulo post: «Propterverunt carni et sanguini, et ipse «propemodum eorum participavit» . Quod quid est aliud, quam, Eorum particeps factus est? Neque enim efficeremur participes divinitatis ejus, nisi ipse mortalitatis nostrae particeps fieret. Nam et in Evangelio, quod nos divinitatis ejus participes facti sumus, ita dicitur: «Dedit eis potestatem filios Dei fieri; his qui credunt in nomine ejus, qui non ex sanguini
Abbreviated transcription (Latin):
lidas etrobustas restessuas: Tra¬
hunt enim peccata. sicut restem
longam. Et hinc scõs implicare
conantur et aliquando permittun¬
tur : sed sumplicant corpus. non im¬
plicant animum: Ubi non est iste.
dĩ legis oblitus. quia sermo dĩ non ẽ
surgebam ad confitendum tibi suꝑ
iudicia iustitiae tuae : Quia ethoc
ipsum quod funes peccatorum
circum plectuntur iustum: iudi¬
cia sunt iustitiae dĩ: Propter
quod dicit apostolus petrus
Tempus ut iudiciũ iam incipi¬
at in domodnĩ. Et sunitium¬
inquit a uobis. qualis finis eriteis
qui non credunt euangelio dñi:
Et siiustus quidem uix saluuserit:
peccator et impius ubi parebuN
Hoc enim depersec utionibus ait¬
quas patiebatur ȩcclesia : cum
funes peccatorum circum plecte¬
rentur eam T Pro inde mediam
noctem . grauiora tribulationis
intellegenda ex istimo : In qua
dixit surgebam : quia non eum
sic affligaebat ut deiceret. sed ex¬
ercebat ut surgeret: idest ut
ea ipsa tribulatione adfortius

Expanded text:
lida et robusta reste sua. Tralida et robusta reste sua. Trahunt enim peccata sicut restem longam . Et hinc sanctos implicare conantur, et aliquando permittuntur. Sed si implicant corpus, non implicant animum, ubi non est iste Dei legis oblitus; quia sermo Dei non est«surgebam ad confitendum tibi, super judicia justitiae tuae.» Quia et hoc ipsum quod funes peccatorum circumplectuntur justum, judicia sunt justitiae Dei. Propter quod dicit apostolus Petrustempus, ut iudicium incipiat a domo domini, et si initium a nobis, qualis finis erit eis qui non credunt dei euangelio? et si iustus uix saluus erit, peccator et impius ubi parebunHoc enim ait de persecutionibus quas patiebatur Ecclesia, cum funes peccatorum circumplecterentur eam. Proinde mediam noctem graviora tribulationis intelligenda existimo. In qua dixit «Surgebam:» quia non eum sic affligebat, ut dejiceret; sed exercebat, ut surgeret, id est, ut ea ipsa tribulatione ad fortius
Abbreviated transcription (Latin):
faciem precatus est incordesuo: & cui
dixit: Mi serere mei secundũ eloqͥ¬
um tuum : Hoc est secundum uerbũ
promissionis tuae : Filii quippe
promissionis. in semine deputantur
gratiae beneficio : Paratus sum inquit
et non sum turbatus. ut custo diam
mandata tua: Quod aliqui inter¬
pretati sunt. ad custodiendũ man¬
data tua ÷̃ aliqui ut custodirẽ : aliqui
ratus factus sit. ad custodien du
diuina mandata: subdidit dicens:
Funes peccatorum circum plexi
sunt me. et legestuae non sum
oblitus: Funes peccatorũ impe¬
dimenta sunt inimicorũ: siue spiri¬
talium. sicut diaboli etangelorũ
eius : Siue carnaliũ: inquibus filus
infidelitatis diabolus operatur:
Non enĩ hoc nomen quod dictũ est
peccatorũ: ab eo quod sunt peccata
declinatũ est: Sed ab eo quod sun
peccatores. quod ingreco euident̃
apparet : Cum itaq: minantur
mala quibus terreat iustos. ne
pro dĩ lege patiantus .: quodam¬
modo funes implicant: ueluti ual¬

Expanded text:
faciem precatus est in corde suo, et cui faciem precatus est in corde suo, et cui dixit, «Miserere mei secundum eloquium tuum,» hoc est, secundum verbum promissionis tuae. Filii quippe promissionis in semine deputantur gratiae beneficio, «Paratus sum,» inquit, «et non sum turbatus, ut custodiam mandata tua:» quod aliqui interpretati sunt, «ad custodiendum mandata tua;» aliqui, «ut custodirem;» aliqui, ratus factus sit ad custodienda divina mandata subdidit, dicens: «Funes peccatorum circumplexi sunt me, et legis tuae non sum oblitus. Funes peccatorum» impedimenta sunt inimicorum, sive spiritualium, sicut diaboli et angelorum ejus, sive carnalium, in quibus filiis infidelitatis diabolus operatur . Non enim hoc nomen quod dictum est «peccatorum,» ab eo quod sunt peccata declinatum est, sed ab eo quod sunt peccatores: quod in graeco evidenter apparet. Cum itaque minantur mala, quibus terreant justos, ne pro Dei lege patiantur, quodammodo funibus implicant, veluti va
Abbreviated transcription (Latin):
iungat. Precatus sum faciem
tuam in toto cordemeo : Et dicens
quo modo sit precatus. Misere¬
re inquit mei secundũ eloquiũ
tuũ. Et tam quam ex auditus.
atq ad uitus abeo quem precatus ẽ.
Cogitaui inquit uias meas. et auer¬
ti pedes meos intestimoniatua:
Auerti scilicet auiis meis quȩ displi¬
cuerunt mihi : ut irent intestimo¬
nia tua. atque ibi haberent uiam:
Plures enim codices non habent᷑ sic̃
cogitaui sicut inquibusdam legitur:
sed tantum modo cogitaui: Quod
aũ hic positum est: et auerti pedes
apostolus ait: Ds est enim quiope¬
ratur inuobis : Cui etiam dicitur.
Auerte oculos meos neuideant ua¬
nitatem.: Sio culos neuideant ua¬
nitatem : curi non et pedes. ne secten¬
tur errorem: Propter quod & illud
scriptum ẽ: O culi mei semper ad
dñm. quõ ipse euellet delaqueo
pedes meos: Sed siue auerti pedes
meos. siue auertisti pedes meos le¬
gatur ab illo fit ut faciamus cuius

Expanded text:
ubjungat: «Precatus sum faciem ubjungat: «Precatus sum faciem tuam in toto corde meo.» Et dicens quomodo sit precatus: «Miserere,» inquit, «mei secundum eloquium tuum.» Et tanquam exauditus atque adjutus ab eo quem precatus est: «Cogitavi,» inquit, «vias meas, et averti pedes meos in testimonia tua. Averti» scilicet a viis meis, quae displicuerunt mihi, ut irent in testimonia tua, atque ibi haberent viam. Plures enim codices non habent, «Quia cogitavi,» sicut in quibusdam legitur; sed tantummodo, «Cogitavi.» Quod autem hic positum est, «Et averti pedes Apostolus ait, «Deus est enim qui operatur in vobis» : cui etiam dicitur, «Averte oculos meos, ne videant vanitatem.» Si oculos, ne videant vanitatem, cur non et pedes, ne sectentur errorem? Propter quod et illud scriptum est: «Oculi mei semper ad Dominum, quoniam ipse evellet de laqueo pedes meos» . Sed sive «avertisti pedes meos,» sive «averti pedes meos» legatur, ab illo fit ut faciamus, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
os uersus psalmihuius
magni. nunc aggredim᷑
in dĩ uoluntate tractandos.
Pars mea dñs quod habent quidã.
ideo dicatur. quia particeps eius
fit quis quis ei adheret: sicut scrip¬
tum est: Mihi aũ adhereredõ
bonum ẽ: Non enĩ ex istendo
sunt homines dĩ : sed fiunt par¬
ticipando illius. Vnius qui uerus
estds̃ : an quia partes sibi eligunt
homines in hoc mundo: siue sorti¬
untur : alius hoc. alius illud unde
quisq uiuat . Quod am modo
portio piorum ds̃ ẽ. unde semper
uiuant ¶Uterq: nonẽ sensus ab¬
surdus: Sed qđ seqͥ audiamus .¬
Dixicustodire legemtuã : Quid
est portio mea dñe. dixicusto¬
dire legem tuã: Nisi quia ita
custodit nisi hoc donee: atq ad hoc
adiuuet sp̃s uiuificans. nelittera
occidat. et peccatum occasione
accepta permandatum : operetir
in homine omnẽ concupiscentiã :
Inuocandus est igitur: sic enĩ ab
eo fides impetrat quod lex imperat:
Quõ qui in uocauerit nomendnĩ:
saluus erit. Et iden uide quidad¬

Expanded text:
os versus psalmi hujus magni nunc aggredimur in Dei voluntate tractandos, «Pars mea Dominus;» quod habent quidam, ideo dicatur, quia particeps ejus fit quisquis ei adhaeret, sicut scriptum est, «Mihi autem adhaerere Deo bonum est» ; non enim existendo sunt homines dii, sed fiunt participando illius unius qui verus est Deus: an quia partes sibi eligunt homines in hoc mundo, sive sortiuntur, alius hoc, alius illud, unde quisque vivat; quodammodo portio piorum Deus est unde semper vivant: uterque non est sensus absurdus. Sed quod sequitur audiamus: «Dixi, custodire legem tuam.» Quid est, «Portio mea, Domine, dixi, custodire legem tuam;» nisi quia ita custodit, nisi hoc donet atque ad hoc adjuvet Spiritus vivificans; ne littera occidat , et peccatum occasione accepta per mandatum operetur in homine omnem concupiscentiam . Invocandus est igitur: sic enim ab eo fides impetrat quod lex imperat; quoniam qui invocaverit nomen Domini, salvus erit . Et ideo vide quid s
Abbreviated transcription (Latin):
educauit mihi istos.
Ego enim de¬
relicta fuisola. Hi autem mihi ubi
erant : et ex ea ergo parte dicit eccle¬
sia : qua uidetur nihil parere in is¬
tis turbis. qui non dimiserunt om̃a ut
sequerentur dnm̃ : et sederent super
duodecim dironos: sed quã multi in
eadem turba. facientes sibi amicos
demam mona iniquitatis . per opera
miseri cordiae. ad dexterã stabunt.
Non solũ ergo erigit de stercore quẽ
collocet cũ principib populi sui:
sed eciam habitare facit sterilem
in domo: matrẽ filiorum letantem.
Qui in altis habitat. et humilia respi¬
cit incelo et in terra. Sem
bralam sicut stellas caeli scĩ tatem
sublimem in supernis sedib collo catã.
et sicut arenã maris misericordẽ.
atq in numerã multitudinem. asi¬
nistris fluctibus atq amaritudine
impia segregatam¬

Expanded text:
educauit mihi? educauit mihi? ego enim dererant» ? Ex ea ergo parte ista dicit Ecclesia, qua videtur nihil parere in istis turbis quae non dimiserunt omnia, ut sequerentur Dominum, et sederent super duodecim thronos. Sed quam multi in eadem turba facientes sibi amicos de mammona iniquitatis, per opera misericordiae ad dexteram stabunt? Non solum ergo erigit de stercore, quem collocet cum principibus populi sui; sed etiam, «Habitare facit sterilem in domo, matrem filiorum laetantem:» qui in altis habitat, et humilia respicit in coelo et in terra, semen Abraham sicut stellas coeli, sanctitatem sublimem in supernis sedibus collocatam, et sicut arenam in ora maris, misericordem atque innumeram multitudinem a sinistris fluctibus atque amaritudine impia segregatam
Abbreviated transcription (Latin):
audiuimus de humilib: quae inter¬
ra respicit dñs sauciores enim
sunt illi amici iudicaturi cum dñõ.
plures enim isti quos recipiunt inta¬
bernacula eterna. Quamuis enĩ¬
tota frumenti massa in comparati¬
one se iuncte paleae paucos habe¬
reuideatur : perse tam̃ conside¬
Multi enim fi¬
lii desertae magis quã eius quae
habet uirum.: Multi filii eius
coepit : quam cius quae ab in eunte
aetate legis uinculo maritata ẽ.
Et ego quidem dico insenectute con¬
cepit: et in tuens sarram matrem
nram in uno Isaac per om̃s gen¬
tes matrẽ fidelium.. Quȩ auter¬
Quȩ autem
persona ẽ apud esaiam uidete :
quasi omnino non matris. nec eius
quȩ peperit aliquem: et tamen quid
ei dicitur. Dicent inquit aurib
tuis filiitui quos amiseras. angustia¬
nobis ẽ in isto loco: facito itaq nobis
et nunc locum in quo commemoremur:
dices uero incorde tuo . Quis ge¬
nerauit mihi istos. cum sciam me eẽ
sine filiis et uiduam. Quis ergo

Expanded text:
audivimus de humilibus quae in teraudivimus de humilibus quae in terra respicit Dominus? Pauciores enim sunt illi amici judicaturi cum Domino, plures autem isti quos recipiunt in tabernacula aeterna. Quamvis enitota frumenti massa in comparatione sejunctae paleae paucos habere videatur; per se tamen consideMulti enim filii desertae, magis quam ejus quae habet virum» : multi filii ejus cepit, quam ejus quae ab ineunte aetate Legis vinculo maritata est. Et ego quidem dico, in senectute concepit; intuens Saram matrem nostram in uno Isaac, per omnes gentes matrem fidelium. Quae autem persona est apud Isaiam, videte: quasi omnino non matris, nec ejus quae peperit aliquem. Et tamen quid ei dicitur? «Dicent», inquit, «in auribus tuas filii tui quos amiseras: angustinobis est in isto loco; facito itaque nobis etiam nunc locum in quo commoremur. tu uero dices in corde tuo: quis generauit mihi istos, cum sciam esse me sine filiis et uiduam? quis ergo
Abbreviated transcription (Latin):
tat pauperem. Ut collocet eum¬
eũ cum principibus cum principibus
populi sui.: Non itaq dedignant᷑
eẽ humilia capita excelsorũ subdex
tera dñi. Quã uis enim collocetur
fidelis dominicae pecuniae dispen
sator. cum principibus populi dĩ.
Quã uis sessurus sit in duo decim sedi¬
bus : et angelos quoq iudicaturus.
core : qui seruiebat desideriis et uo¬
luptatibus uariis ⁊ Sed forte cum
ista iam diceret non erat in obs. non
pauper.. Quur ergo ad huc inge¬
mescit grauatus. habita culũ quod
decelo ẽ super indui cupiens.: Cur
ne forte se ex tollat. colafizatur.
et subditur angelus satanȩ : stimulo
carnis suae : alius ẽ quidem habitan¬
te in se dño et habens eũ spm̃ qui scru¬
tatur om̃a etiam altitudinẽ dĩ :
itaque in celo ẽ. sed et incelo dñs. hu¬
milia respicit. Quid ergo fr̃s.¬
si iam audiuimus humilia quae in
celo sunt exaltata de stercore. ut
cum populi collocentur cum prin¬
cipibus. Nihil ne consequenter

Expanded text:
tat pauperem; ut collocet eum cum principibus, cum principibus populi sui. Non itaque dedignentur esse humilia capita excelsorum sub manu Domini. Quamvis enim collocetur fidelis Dsator cum principibus populi Dei, quamvis sessurus sit in duodecim sedibus, et angelos quoque judicaturus; core, qui serviebat desideriis et voluptatibus variis? Sed forte cum ista jam diceret, non erat inops, non pauper. Quid ergo adhuc ingemiscit gravatus, habitaculum quod de coelo est superindui cupiens ? Cur, ne forte se extollat, colaphizatur, et subditur angelo satanae, stimulo carnis suae ? Altus est quidem habitante in se Domino, et habens eum Spiritum qui scrutatur omnia, etiam altitudinem Dei : itaque in coelo est; sed et in coelo Dmilia respicit. 8. Quid ergo, frsi jam audivimus humilia quae in coelo sunt, exaltata de stercore, ut cum populi collocarentur principibus; nihilne consequenter
Abbreviated transcription (Latin):
agnosceremus. : Sienim primitus cum
uell& posset : & non sentiret aduersus se
obnitentes cupiditates nec uinculis suis
grauata anima conlideretur: suis uiri¬
bus tribueret quod se posse sentire: &
non confiterentur dño miserationes eius :
Posthas duas temptationes prima erroris
atq in opiae ueritatis: secundã difficul¬
tatis bene operandi. Tertia temptati
m Filoquor quiiam
transut hasduas: Nam isteduae fateor
multis notȩ sunt. Quis enim se nescit
abignorantia uenisse adueritatem. ab
Derrore adiuam. a fame sapientiae ad
uerbum fidei: Deinde multiluctantur
cum difficultatibus uitiorum suorum &
ad hoc consuetudini conligatigemunt.
tamquã indusura & compedib Agnos¬
cunt &istam temptationem quãuis tam̃
dicant. si forte dicunt: Infelix homo
quis me liberabit decorpore mortis huiu̾
Nam uide artissima uincula: Caro inquit

Expanded text:
agnosceremus. Si enim primitus, cum agnosceremus. Si enim primitus, cum vellet, posset, et non sentiret adversus se obnitentes cupiditates, nec vinculis suis gravata anima collideretur; suis viribus tribueret quod se posse sentiret, et non confiterentur Domino miserationes ejus. 6. Post has duas tentationes, primam erroris atque inopiae veritatis, secundam difficultatis bene operandi, tertia tentatio m: ei loquor qui jam transiit has duas. Nam istae duae, fateor, multis notae sunt. Quis enim nescit se ab ignorantia venisse ad veritatem, ab errore ad viam, a fame sapientiae ad verbum fidei? Deinde multi luctantur cum difficultatibus vitiorum suorum, et adhuc consuetudine colligati gemunt tanquam in clausura et compedibus. Agnoscunt et istam tentationem, quamvis jam dicant, si forte dicunt: «Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus» ? Nam vide arctissima vincula: «Caro,» inqu
Abbreviated transcription (Latin):
cultate uitiorum. & tam quã muro in pos¬
sibilitatis erecto portisq clausis quaeua¬
dat utrecteuiuat non inuenit iam scit
quomodo uiuidebeat. Prius enim in er¬
rore erat. & famem ueritatis patiebat̾:
Accepit aũt iam cibum ueritatis & positus
est inuia: Audit: Viuebene scđm qđ
nosti: Ante enim non noueras quemad¬
modum uiueres. modo accepisti & nosti:
conatur. non potest: Ligatum sesentit.
&x clamat addm̃.: Secunda ergo temp¬
tatio est difficultatis in bene operando:
sicut illa prima erroris & famis : e da
tatibus. rumpit uincula difficultatis.
constitu& in operatione aequitates:
Incipit ei iam facile esse quod difficile
fuerat: abstinere amalis non adulterareͥ
non furtum facere : non homicidiũ. non
sacrilegium : non alienum concupiscere:
facta est facultas. quaefuerat antea dif¬
ficultas: Potuit dñs hoc sine difficulta¬
te praestare: sed si hoc sine difficultate
haberemus : largitorem huius boni non

Expanded text:
cultate vitiorum; et tanquam muro imposcultate vitiorum; et tanquam muro impossibilitatis erecto, portisque clausis, qua evadat ut recte vivat, non invenit. Jam scit quomodo vivere debeat: prius enim in errore erat, et famem veritatis patiebatur; accepit autem jam cibum veritatis, et positus est in via: audit, Vive bene, secundum quod nosti; antea enim non noveras quemadmodum viveres, modo accepisti et nosti. Conatur, non potest; ligatum se sentit, exclamat ad Dominum. Secunda ergo tentatio est difficultatis in bene operando, sicut illa prima erroris et famis. Exclatatibus, rumpit vincula difficultatis, constituit in operatione aequitatis. Incipit ei jam facile esse quod difficile fuerat, abstinere a malis, non adulterare, non furtum facere, non homicidium, non sacrilegium, non alienum concupiscere: facta est facultas quae fuerat antea difficultas. Potuit hoc Dominus sine difficultate praestare; sed si hoc sine difficultate haberemus, largitorem hujus boni non
Abbreviated transcription (Latin):
dam & suo corde obrutum: corhabentẽ
in lecebris mundi: & mortiferis delectatio¬
nibus consopitum. utexcitetur iste ad
querendam gratiam dĩ. ut fiat sollicitus.
uttamquam de somno eiugil&: Non¬
nemanus dĩ excitat eum. sed tamen a
quosit eccitatus ignorat. Incipit aũt¬
iam essedĩ. cum cognouerit ueritatis fi¬
dem.: Sed ante quam cognoscat dol&
errorem suum : Inuenit enim se inerro¬
re : uult cognoscere ueritatem. pulsat
ubi potest. temptat quod potest. ua¬
gatur quam potest. famem &iam patitꝰ
ipsius ueritatis. Prima ergo temptati¬
o est erroris & famis: ubi in hac tempta¬
tione fatigatus. e damauerit ad dñm:
perducitur adiuam fidei. unde incipiat
pergere adcuutatem quietis: perducitꝰ
Nonnumquam multum sibi tribuendo.
& quasi desuis uiribus prae sumendo:
incipit confligere uelle contra peccata.
& propter suꝑbiam superari: Inuenit
ergo seligatum difficultatibus cupidita¬
tum. & non posse uiam propter compe¬
des ambulare : Inclusum se sentit diffi¬

Expanded text:
dam et socordem, obrutum cor habentem illecebris mundi, et mortiferis delectationibus consopitum: ut excitetur iste ad quaerendam gratiam Dei, ut fiat sollicitus, et tanquam de somno evigilet, nonne manus Dei excitat eum? Sed tamen a quo sit excitatus, ignorat. Incipit autem esse jam Dei, cum cognoverit veritatis fidem. Sed antequam cognoscat, dolet errorem suum. Invenit enim se in errore, vult cognoscere veritatem, pulsat ubi potest, tentat quod potest, vagatur qua potest, famem etiam patitur ipsius veritatis. Prima ergo tentatio est erroris et famis. Ubi in hac tentatione fatigatus exclamaverit ad Deum, perducitur ad viam fidei, unde incipiat pergere ad civitatem quietis. Perduciturnonnunquam multum sibi tribuendo, et quasi de suis viribus praesumendo, incipit confligere velle contra peccata, et propter superbiam superari. Invenit ergo se ligatum difficultatibus cupiditatum, et non posse viam propter compedes ambulare: inclusum se sentit diffi
Abbreviated transcription (Latin):
iste centesimus quintus. utrumq alleliua
positumest Debuit autem unum poni
anteipsum numerum. siad finem perti

Expanded text:
iste centesimus quintus, utrumque Alleluia positum est. Debuit autem unum poni ante ipsum numerum, si ad finem perti
Abbreviated transcription (Latin):
loqueretur. Quibene fecerunt.
inquit in resurrectionem uitae.
Neq: hic ait. aeternae. seubeatȩ:
Sic et hic Ueniant inquit mihi
miserationes tuae et uiuam : Ne¬
que hic ait: In aeternum uiuam
uel beatȩ uiuam: quasi aliud non
sit uiuere : quam sine ullo fine
et sine ulla miseria uiuere: Sed
hoc quo merito: quia lex inquit tua
meditatio mea est: Haec medi¬
tatio nisi esset in fide quae per
dilectionem operatur : numquũ
propter eam posset ad illam ui¬
tam. qui spiam peruenire: Hoc
dicendo putaui: nequis quam cum
totam legem memoriȩ mandaue¬
rit : eamq: creberrima recordatio¬
ne cantauerit. Non tacens quod
precepit : nec tamen uiuens ut prȩ¬
cipit. arbi tretur sefecisse quod
legit: quia lex tua medi tatio mea
est : Et hinc se adep turum existi¬
met : quod uerbis superioribus prop

Expanded text:
loqueretur, «Qui bene fecerunt,» loqueretur, «Qui bene fecerunt,» inquit, «in resurrectionem vitae» : neque hic ait, aeternae, seu, beatae. Sic et hic, «Veniant,» inquit, «mihi miserationes tuae, et vivam:» neque hic ait, in aeternum vivam, vel, beatae vivam; quasi aliud non sit vivere, quam sine ullo fine et sine ulla miseria vivere. Sed hoc quo merito? «Quia lex,» inquit, «tua meditatio mea est.» Haec meditatio nisi esset in fide, quae per dilectionem operatur , nunquam propter eam posset ad illam vitam quispiam pervenire. Hoc dicendum putavi, ne quisquam, cum totam legem memoriae mandaverit, eamque creberrima recordatione cantaverit, non tacens quod praecipit, nec tamen vivens ut praecipit, arbitretur se fecisse quod legit, «Quia lex tua meditatio mea est;» et hinc se adepturum existimet, quod verbis superioribus prop