comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
loquitur. auditorẽ ad quem
loquit᷑ ⁊ rem de qua loquitur
dũ siuoues auditos exꝑte dicẽ¬
tis ꝙ ꝯtiugit si dicens sit bonꝰ
uł c̾datur bonus. Naui bous
hoĩb ⁊̃ si uullas rõues assigna¬
re sciãt c̾ditur eis ⁊ faciũt fidẽ
auditorib. s huiꝰ fides suunt o¬
riginem ex ꝑte dicentis. uã qr
diceus c̾ditur eẽ bonꝰ cũ tales.
torib ex ꝑte ipoꝵ auditoꝵ ꝙ ꝯ¬

Expanded text:
loquitur, auditorem ad quem loquitur, et rem de qua loquatur.dum sermones auditos ex parte dicentis, quod contingit, si dicens si bonus, vel credatur bonus. Nam bonis hominibus etiam si nullas rationes assignare sciant, creditur eis, et faciunt fidem auditoribus: sed huiusmodi fides sumit originem ex parte dicentis; nam quia dicens creditur esse bonus, cum tales toribus ex parte ipsorum audito
Abbreviated transcription (Latin):
quã unus solus. decet ad hiuꝰ ue¬
gocia alios aduocare ut ꝑ eoꝵ ꝯ
siliũ possit eligi ma ielior qua
ẽ ĩ ꝯsilus attẽtẽd̾ ut sec̾ta habeã¬
tur q̃ ibi dn᷑r. nã mułta negocia di¬

Expanded text:
quam unus solus: decet ad huiusmodi negocia alios advocare, ut per eorum consilium fossit eligi via melior qualest in consiliis attendendum, ut secreta habentur, quia ibi dicuntur, nam multa negocia di
Abbreviated transcription (Latin):
scire uolumꝰ quales ꝯsilarios
hre deccas regiaui moiestatem
et q̃ ⁊ quot sunt ĩꝯsilus requi¬
rẽda sare expedit quot iuodis
ꝑsuadetur hoĩb uł quot iuo¬
dis sit eis fides et incliuãt᷑
ad c̾dend̾ sermones auditos ħ¬

Expanded text:
cire volumus quales consiliarios habere deceat regiam maiestatem, et quae et quot sunt in consiliis requirenda: scire expedit quot modis persuadetur hominibus, vel quot modis sit eis fides, et inclinantur ad credendum sermones auditos
Abbreviated transcription (Latin):
fides et redoitur ei aliquids c̾di¬
tiuis si estimet illud bonũꝯsi¬
liatorẽ eẽ. s ad hoc ꝙ boñ ꝯsilia¬
tor existat nõ sufficit ꝙ sit appẽ¬
ter talis s requiritur existent̾

Expanded text:
t redditur ei aliquis creditivus, si exsistimet illum bonum consiliatorem esse. Sed ad hoc quod bonus consiliator existat, non sufficit quod sit apparenter talis, sed requiritur existenter
Abbreviated transcription (Latin):
suin̾e uit̾ quos ꝯferamꝰ de ne¬
gocus fiendis . uã l hõ inͣtͣ seip¬
sum possit ĩuenire mas ⁊̃ modos
ad aliquid ꝑagẽd̾. attñ imprudẽs
est qui suo solo capiti ĩ uititur
⁊ renuit aliop audire seuteu¬
cias. iuague .ñ. pͣdẽtie est ĩ ꝯsili¬
raius quid agẽd̾. ¶O.d̾ ee duo¬
debent de reb iiaguis. In tali¬
bus ã nullus d oĩo sibi c̾d̾e ⁊
ꝓpͥo sensm ĩniti s debet alios ad
se uocare scieus ꝙ pła possunt cog

Expanded text:
inter quos conferamus de negociis fiendis. Nam licet homo inter seipsum possit invenire vias et modos ad aliqui peragendum, attamen imprudens est qui solo capiti innittitur, et renuit aliorum audire sententias Magnae enim prudentiae est in consiliramus quid agendum, quod ex duodebent de rebus magnis. In talibus autem nullus debet omnino sibi credere, et proprio sensui inniti: sed debet alios ad se vocare, sciens quod plura cog
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ ut recitat pħs .iii. reth̾. quidã
poeta noĩe alexãder nideus pͥamũ
dici nõ debent. s magis forte
adulatores ¶ Sexto ẽ ĩ ꝯsilis at¬
tẽdẽd̾ ut du ꝯsilieu᷑ ⁊ si assit
oportiutas cito ĩ oꝑe ex seq̃uur
uã cũ adest oportunitas oꝑũdi si
recte uolumꝰ ⁊ nõ illud facimꝰ hoc
est qr ignoramꝰ au expediat illud
si assit oꝑandi facultas ꝓmpte

Expanded text:
etor, quidam poeta nomine Alexander videns Priamum dici non debent, sed magis forte adulatores. Sexto est in consiliis attendendum, ut diu consiliemur; et si adsit oportunitas, cito in opere exequamur. Nam cum sadest opportunitas operandi, et si recte volumus et non illud facimus, hoc est quia ignoramus an expediat illud si adsit operandi facultas, prompte
Abbreviated transcription (Latin):
uałe ꝙͣ ualeant ⁊ eẽ melior es
quã suit. qr si auditores c̾dũt
bennuolis ⁊ amicis uł eis quosti
estimãt tales eẽ huiꝰ c̾dulitas.
sumit origniẽ ex ꝑte ipõy au¬
ditor ad quos est sermo qui
ex se̾ passionantur ⁊ ĩclinãtur
ut fidem adhibeant eas quos pn¬
tant. aunicos eẽ. ¶ Elio fit cre¬

Expanded text:
iores quam sint. Quare si audotores credunt benivolis et amicis, vel eis quos existimant tales esse, huiusmodi credulitas sumit originem ex parte ipsorum auditorum, ad quos est sermo, qui ex se passionantur, et inclinantur ut fidem adhibeant eis, quos putant amicos esse. Tertio sit cre
Abbreviated transcription (Latin):
optati boui uł incurrat ali qd̾
dã pnũ uł aliqd̾ aliud inalũ. q̃
gͦ funt ualde uodica ut que
sunt apta nata effic̾e puũ bo¬
nũ uł ꝑhib̾e modicũ ialũ nõ
sunt ꝯsiliabilia. est g ͦ modus
accendendus ni ꝯsilus ut de mag

Expanded text:
ptati boni, vel incurrat aliquod damnum, vel aliquod aliud malum. Quae ergo sunt valde modica, ut quae sunt apta nata efficere parvum bonum, vel prohibere modicum malum, non sunt consiliabilia. Est ergo modus attendendus in consiliis, ut de mag
Abbreviated transcription (Latin):
regionis illus eunt totũ olemi
ꝙ recollecturi erãt ĩ annofu¬
turo. uutuata gͦ peccuma et
dato a rabone ꝓ futuro olio. cũ
qr nullus pot̾at uend̾e oleum
na copia olei lucratus ẽ pectu¬
uiam młtam. ⁊ ostendit ꝙ fa
pħs ẽ de quodã siculo qui eiuit
totũ ferrũ nũdinaꝵ ⁊ qr ipẽ
solus ferrũ nendebat lucra
qñ unus solus uendit taxat
habere in memoria ut si ocaur¬
reret oportuuitas ꝑ siłia ges¬
ta dũ tñ illa sint licita pectu¬
artis uulitaris sit uictoria ⁊
mediciuał sit sauitas. siugile

Expanded text:
regionis illius emit tantum oleum, quod recollecturi erant in anno futuro. Mutuata ergo pecunia, et data arra bona pro futuro oleo: tum quia nullus poterat vendere oleum, na copia olei. lucratus est pecuniam multam, et ostendit quod facPhil. est de quodam Siculo, qui emit totum ferrum nundinarum: et quia ipse solus vendebat, lucrabquia unus solus vendit, taxathabere in memoria: ut si occurreret opportunitas, per similia gesta, dum tamen illa sint licita, pecunartis militaris sit victoria, medicinalis sit sanitas: singulae
Abbreviated transcription (Latin):
guit pħs diu̾sos modos
soria. sa ilicitaua. t̾ciã m̾cẽnatia
bũdaus. ex fructib eaꝵ pectu¬
nã acquirit. decet .i.s ph̃m
sciendo q̃ fuut magis fructi
habũdãt ut quis illis ał̃ibus
habũdet q̃ in ꝑtibus illis ĩ qͥb
existit meliuis ꝯseruãtur. hoc
sessiones quis sehr̃e debeat ut
ut qualit̾ aues ⁊ ałia quadrupe¬
dia ꝯseruẽtur. ⁊ q̃ t̾ra uiagis
ualeat ꝑ agricultura q̃ mag̃
cura cͥca arbores sit gerẽta.
disposiumꝰ silencio ꝑtrãsire eo
ꝙ alui de talib sufficient̾ tradi¬

Expanded text:
hus diversos modos,soria. Secunda mercativa. Tertia mercenaria bundans, ex fructibus earum pecuniam acquirit. Decet enim secusciendo quae sunt magis fructifabundant, ut quis illis animalibus abundet, quae in partibus illis in quibus existit melius conservantur. haec possessiones quis se habere debeat, ut qualiter aves, et animalia quadrupedia conserventur, et quae terra magis valeat pro agricultura: quae magis cura circa arbores sit gerenda, disposuimus silentio pertransire, eo quod alii de talibus sufficienter tradi
Abbreviated transcription (Latin):
suoꝵ ẜ que licite peccumam
ad quiredant. deben .ii. ꝯser¬
uare laudabiles ꝯsuecudiues
regni ẜ quas capiaut licitos
redditus nõ usur pãdo alioꝵ
riũ ⁊ ꝯsuetudinũ appbataꝵ
⁊ nia exꝑnuentalis utilis est
regibus ⁊ pͥncipib ĩ ad qͥsitõe
peccinne. Sic ⁊̃ utilis est ma
possessionalis nou solũ ĩ possõ¬
nibus. inmobilibus cunifino¬

Expanded text:
um quae licite pecuniam acquirebant. Debet enim conservare laudabiles consuetudines regni, secundum quas capiant licitos redditus, non usurpando aliorum  consuetudinum approbatarum, et via experimentalis; utilis est regibus et principibus in acquisitione pecuniae. Sic etiam utilis est via possessionalis non solum in possessionibus immobilibus, cuiusmo
Abbreviated transcription (Latin):
stiaꝵ ⁊ ⁊̃ alitũ ꝑq̃ satifaciaut
.n. federicũ imꝑatorẽ qͥ tan¬
te sapĩe secularis ꝓ̾dicabat᷑
habuisse massaicias multas.
modici p̾cu existebant. inchil

Expanded text:
satisfaciant enim Federicum Imperatorem, qui tantae sapientiae secularis praedicabatur, habuisse massaritias multas, modici precii existebant; nihil
Abbreviated transcription (Latin):
turales sił manencia gen̾ant
⁊ ꝑiũt ⁊ se ip̃ã augent. uoleus
gͥ denarios ip̃os ĩ se ipĩs młti¬
plitari ut ꝙ .x. post lapsum.
denarius sit quid artifici ale
bene dciõ ẽ ꝙ dicit᷑. pͦ. poł. usu¬
rã ẽẽ quid decestabile ⁊ ꝯͣ na¬

Expanded text:
ia generant, et pariunt, et se ipsa auget. Volens igitur denarios ipsos se ipsis multiplicari, ut quod decem post lapsum ticialium, cum denarius sit quid artificiale, bene dictum est quod dicitur I. Poli. usuram esse quid detestabile et con
Abbreviated transcription (Latin):
peccumã hñt corã se iustitudi¬
nẽ poctunie. cũ gͦ quis possit ꝯ¬
cedere deuarios ad taleui usũ
riis pensionẽ acciꝑet forte
alit̾ peccaret usurã tũ uõ ꝯ

Expanded text:
pecuniam, habent coram se multitudinem pecuniae cum ergo quis possit concedere denarios ad talem usum vriis pensionem acciperet, forte aliter peccaret, usuram tamen non
Abbreviated transcription (Latin):
tare siue expendere ⁊ alienare
usus u̾o nõ ꝓprius ẽ aꝑꝑere.
młti .n. ostendũt denarios su¬
os nõ ad expendend̾ s ad apꝑẽ¬
dũ ⁊ ut uideautur duntes sic
⁊̃ nsus ꝓpͥus douus ẽ ĩ habita¬
rensus nõ ꝓpͥus ẽ ip̃ãm uẽd̾e

Expanded text:
tare, vel expendere, et alienare. Usus vero non proprius, est apparere: multi enim ostendunt denarios suos non ad expendendum, sed ad apparendum et ut videantur divites. Sic etiam usus proprius domus, est ihabitare. us
Abbreviated transcription (Latin):
pina usus in usura .i. asus rapit᷑
d usut patur qr uł ideui uẽditur
bis uł uenditur ibi usus qui nõ
dũ ꝙ ħ aliud sit res aliud usus
rei. ut aliud est domꝰ. aliud iu¬
habitare ipãm. In aliquibus.
qua accipienda ꝙ si accipiatur
erit ibi nsuta ĩ. rapnia usus.

Expanded text:
pina usus. In usura enim usus rapitur et usurpatur, vel idem venditur bis, vel venditur ibi usus qui non um, quod licet aliud sit res. aliud usus rei, ut aliud est domus, et aliud inhabitare ipsam: in aliquibus qua accipienda; quia si accipiantur, erit ibi usura, id est, rapina usus.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ĩ houoratõmꝰ ⁊ qr erubescẽ¬
tia ÷̃ timor ĩgłificatõnis in¬
uenes de facili erubescñt:
uiso qui mores sunt lauda¬
biles ĩ unuenib de lem pa¬
t̾e pt̃ quõ reges ⁊ pͥncipes
se debeant hĩe ad illos nã nõ
quidquid ⁊̃ laudabile ĩ hoc ÷

Expanded text:
et inhonorationem: et quia erubescentia est timor inglorificationis, iuvenes de facili erubescunt. Viso qui mores sunt laudabiles de iuvenibus, de levi patere potest, quomodo reges et principes se debeant habere ad illos. Nam non quicquid est laudabile in hoc, est
Abbreviated transcription (Latin):
mos cuiꝰ cã ex p̾cedentibiis.
assignat᷑. nã ex hoc ẽ aliquis
magnaniꝰ q dignifitat
se magnis ⁊ ĩg̾it se ad faciẽ¬
dũ magna. inuenes gͦ cũ sĩt
lib̾ales ⁊ cũ sint aĩosi ⁊ bone.
spei nõ hũt uñ retͣhant᷑ qͥn¬

Expanded text:
mos, cuius causa ex praecedentibus assignatur. Nam ex hoc est quis magnanimus, quia dignificat se magnis, et ingerit se ad faciendum magna. Iuvenes ergo, cum sint liberales, et cum sint animosi et bonae spei, non habent unde retrahant
Abbreviated transcription (Latin):
nib sufficiant q si quid est
hic demissũ infra diffusius
tractabit᷑. aget᷑ .ii. ĩ .iiͦi. deti¬
ut rei ꝯgͥencia postulabit
timeantur ⁊ quõ ut auiẽtur
⁊ quõ debent ẽẽ uuset icordes
⁊ quõ zelatrui. nã multa q̃

Expanded text:
nibus sufficiant: quia si quid est hic dimissum, infra diffusius tractabitur. Agetur enim in tertio de tiut rei cognoscentia postulabit.timeantur, et amentur: et quomodo debent esse misericordes: et quomodo zelativi. Nam multa,
Abbreviated transcription (Latin):
epeditis tͥbus ꝑtibus
sum est ĩ quo reges
et pͥncipes suũ finẽ pon̾e debe¬
aut ⁊ quib nͥtutibus debeãt ẽẽ
ornati ⁊ quas passiones de bẽt
sequi. restat exequi de ꝑte qrͣ¬
ta uidelz quos mores debeant
ĩmitati. mores a̾ dupͣ diu̾sifi
tari post̾ ab etate ⁊ a fortuna
ab etate quidẽ qr alios mores
hñt iuuenes alios senes alios

Expanded text:
ibus sum est in quo reges et principes suum finem ponere debeant: et quibus virtutibus debeant esse ornati: et quas passiones debent sequi. Restat exequi de parte quarta. videlicet quos, mores debeant imitari. Mores autem dupliciari possunt. ab aetate, et fortuna. Ab aetate quidem: quia alios mores habent iuvenes, alios senes, alios
Abbreviated transcription (Latin):
nou̾ũ nͥ qr sũt docti a lege ap¬
pellat ã ibi doccrinã legñ mo¬
uitões pat̾nas uł mat̾nas ꝑ
quas instruũt᷑ pũi. cũ gͦ ma¬
tres sꝑ moueant suos filios
ad houesta qr honestũ ÷ idem
ꝙ honoris status. uiuenes mł¬
tũ affectãt ea q̃ ĩpoxtare ui¬
centur honoris statũ ⁊ ꝑ lo

Expanded text:
nisi quia sunt docti a lege. Appellat enim ibi doctrinam legum, monitiones paternas, vel maternas per quas instruuntur pueri. Cum ergo matres semper moneant suos filios ad honesta; quia honestum idem est quod honoris status, iuvenes multum affectant ea quae importare videntur hono
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ miuimna sũt ĩ gen̾e bonoꝵ
nõ multũ curãdũ ẽ si possidẽ¬
tur amalis dũ tñ hoc accidat
siue culpa ꝓpͥa. nã si alicinus
ẽẽt ħ boua dispensare non
deberet ea tͥbuere ĩdignis
s dignis. reges gͦ ⁊ pͥnciges
indignari debent de ꝓsꝑita¬
tibus maloꝵ ne ĩdignis distͥ¬
buant sua bona sic gͦ se hr̃e
penitꝰ fug̾e delent ⁊ ⁊̃ cdnĩ¬

Expanded text:
quae minima sunt in genere bonorum, non multum curandum est si possidentur a malis: dum tamen hoc accidat sine culpa propria. nam si alicuius esse haec bona dispensare, non deberet ea retribuere indignis, sed dignis. reges ergo et principes indignari debent de prosperitatibus malorum, ne indignis distribuant sua bona. Sic ergo se habere penitus fugere debent: et eti
Abbreviated transcription (Latin):
fũt digniora quã aͣ. rursus de¬
cet eos gẽ iagnauimos qr ut
dicebat᷑ ĩ quodã capitulo de
magnauitutate uaxĩe mag¬
uanimitas ꝯpetit regib ⁊ pͥn¬

Expanded text:
sunt digniora quam alia. Rursus decet eos esse magnanimos: quia ut dicebatur in quodam capitulo de magnanimitate maxime magnanimitas competit regibus et prin
Abbreviated transcription (Latin):
tõm. uã magnaniuntas repͥ¬
aboĩ arduis pp̃ difficultatem
hũilita u̾o mod̾abit spem ne
nr̃uis se ĩg̾ant ad illa pp̃ rom
cupiscibiles passiones ut amet
⁊ desiderẽt amiãda ⁊ desid̾an¬
ctẽtur ⁊ tͥstent᷑ ut ẽ deleccã

Expanded text:
. Nam magnanimitas repra bonis arduis propter difficultatem. Humilitas vero moderabit spem, ne nimis se ingerant ad illa, propterconcupiscibiles passiones, ut ament, et desiderent amanda, et desideranctentur, et tristentu
Abbreviated transcription (Latin):
fecanꝰ mentõm. nã ꝑ uͥtutem
mãsuetudins debite se habe¬
bũt ccͣ irã ⁊ eius copoĩtũ. nã
ille ẽẽ d᷑ mãsuetut᷑ qui iras¬
te se habebũt ccͣ audaciõ et
tiorẽ. uã ille ẽ fortis qͥ audet
audenda ⁊ trmet timẽda per
magnanimitatẽ ⁊ hũilitatẽ

Expanded text:
utem mansuetudinis, debite se habebunt circa iram, et eius oppositum. Nam ille dicitur mansuetus qui iraste se habebunt circa audaciam, et timorem. Nam ille est fortis, qui audet audenda, et timet timenda. Per magnanim
Abbreviated transcription (Latin):
ulia ⁊ ccͣ salutẽ regm quam
aliqui alioꝵ.ne gͦ ꝑ nimã o¬
ꝑam uenẽreoꝵ nimis retra¬
hantur ab huiꝰ tura indecẽs
est eos płes hre neores. ¶sã¬
ua sm᷑ & ꝑte ipiꝰ uxoris. nã
fic̃ ex ꝑte uiri indetens est uxoꝵ
oen̾eoꝵ uir a cura debita recra¬
hatur. sic hoc iuderens ẽ ex par¬
te uxoris ne uxora suo ꝯinge ñ¬
debite debite diligatur. nã int̾
uyorem ⁊ iuirũ debet eẽ amor
nõ possit eẽ ad płes. ut uult

Expanded text:
lia, et circa salutem regni, quam aliqui aliorum. Ne ergo per nimiam operam venereorum nimis retrahantur ab huiusmodi cura, indecens est eos plures habere uxores. Sex parte ipsius uxoris. Nam sicut ex parte viri indecens est uxorum venereorum vir a cura debita retrahantur: si hoc indecens est parte uxoris, ne uxor a suo coniuge non debite diligatur. Nam inter uxorem et virum debet esse amor non possit esse ad plures, ut vult
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ płafitas ciboꝵ ꝓuotat
sint obinibilent mentem
est oĩb ciutatib nimis ua¬
care ueu̾eis ⁊ retrah̾e se ab
actib pridencie. ⁊ ab oꝑi¬
bus cnulib indecens ÷ eos¬

Expanded text:
t sint obnubilent mentem,est omnibus civibus nimis vacare venereis, et rethahere se ad actibus prudentiae, et ab operibus c
Abbreviated transcription (Latin):
g̾ent quãta int̾ ꝯuiges eẽ
debet maxie tñ hoc indecens
debite utãtur uen̾eis inter
eos ⁊ suos ꝯiuges maxĩe res¬
uari debet amor debitus ꝯui¬

Expanded text:
quanta inter coniuges esse debet. maxime tamen hoc indecens indebite utantur venereis, inter eos et suas coniuges maxime reservari debet amor debitus coni
Abbreviated transcription (Latin):
Uni adhereat. qr̃ si uolentes ad¬
herere oiigio decens ẽ eos adhe¬
tere sꝰ modũ et ordinẽ natura¬
lem deces oẽs ciues ⁊ una sola.
ueore eẽ ꝯtẽtos. et tãto magis
hoc decet reges ⁊ pͥncipes ꝙͣ¬
to decet eos melores eẽ alus ⁊

Expanded text:
uni adhaereat. Quare si nolentes adhaerere coniugio, decens est eos adhaerere secundum modum, et ordinem naturalem, decet omnes cives una sola uxore esse contentos. Et tanto magis hoc decet reges et principes, quanto decet
Abbreviated transcription (Latin):
possiuit sibi debitũ cibũ q̃rere
⁊ uõ ult̾ius indigẽt ope ꝑen¬
tũ qr̃ si ĩ talib suffici ꝙ du
rãte tẽpore partus mas ꝯiuna
sue egeaut opib ⁊ facultati¬
bus parẽtũ. qr eis cib ꝯgruis
nõ sufficient̾ a siͥ paratur fic
se debent hr̃e mas ⁊ feuma¬

Expanded text:
ibi debitum cibus quaerere, et non ulterius egent ope parentum; quia in talibus sufficit, quod durante tempore partus masculus csuae egeant opibus et facultatibus parentum, quia eis cibus congruus non sufficienter a natura paratur, sic se debent habere mas et foem
Abbreviated transcription (Latin):
sut pnelle ad cacitimnitatẽ
qr sĩ ꝯtĩgat eas post modũ
ab eis si sunt debite ⁊̃ tacit᷑ue
feruẽcius diligẽtur. ¶ Sa ma
ad innestigãd̾ hoc idẽ suiꝰ ut
uitetur locutõ ĩ cautu. dice¬
batur .n. supͣ ibi semꝑ maio¬
rẽ caucelã adhibendã eẽ ubi
ꝯ sueuit maior defectꝰ ꝯsurg̾e
cũ gͦ ex hoc quis loquatur par¬
dent̾ ⁊ caute qr iuget pͥdencia ⁊ agc
cuimne intellectus quãto quis
magis a rõne deficit. tãto ma

Expanded text:
sunt puellae ad taciturnitatem: quia si contingat eas postmodum ab eis, si sint debite taciturnae, ferventius diligentur. Secunda via ad investigandum hoc idem, sumitur ut vitetur locutio incauta. dicebatur enim supra, ibi semper maiorem cautelam adhibendam esse ubi consuevit maior defectus consurgere. cum ergo ex hoc quis loquatur prudenter, et caute, quia viget prudentia, et acumine intellectus: quanto quis magis a ratione deficit
Abbreviated transcription (Latin):
uagabñdas nec decet
eas uu̾e ociose restat
ut nũc t̾cio ostẽdamꝰ ꝙ decet eas
taciturnas eẽ ꝙ tͥphici ma uena¬
ri possumꝰ ¶ ꝑtima sui᷑ ut mag̃
aꝑꝑeaut or nare ⁊ derẽtes ⁊ ut
amris suis mag̃ diligãt᷑. sane

Expanded text:
vagabundas, nec decet eas vivere otiose: restat ut nunc tertio ostendamus, quod decet eas taciturnas esse quod triplici via venari possumus. Prima sumitur, ut magis appareant ornatae et decentes, et ut a viris suis mag
Abbreviated transcription (Latin):
hiuꝰ sunt rõni nõ obeduu̾̾nr
nã siue quis rõnetur siue ne¬
lit nõ p̃p hoc ꝑ se loꝙ̃do potẽ¬
cie nͣles nariantur in accib
bilem suas accõnes efficiũt
tercio in talib põtẽcus
nõ sunt habitus ⁊u̾tutes. qr
ħ̾itus sinit ad det̾minãd̾ po

Expanded text:
tioni non obediunt: nam sive quis ratiocinetur, sive velit, non propter hoc per se loquendo potentiae naturales variantur in actibusbilem suas actiones efficiunt. Tertio, in talibus potentiis non sunt habitus, et virtutes, qui habitus sunt ad determina
Abbreviated transcription (Latin):
re ꝑ se loꝙ̃do nõ ẽ in potestate
hoĩs s iñcreparetur ex nimo
potu nł ex suꝑfluo cido. nam
erat ĩ potestate sua ut poss
uti p̃otu ⁊ cibo mod̾ate. ¶sõ ĩ
sensib nõ ẽ ponẽda uͥtus mora
nullus magis uł inmnꝰ angetur
sus obediũt rõni. nõ .n. ⁊ in
potestate hõĩs ud̾e clarius uł

Expanded text:
re per se loquendo non est in potestate hominis: sed increparetur ex nimio potu, vel ex superfluo cibo, nam erat in potestate sua, ut posset uti potu, et cibo moderate. Secundo in sensibus non est ponenda virtus moralnullus magis, vel minus augetur, sus obediunt rationi, non enim est in potestate h
Abbreviated transcription (Latin):
ũ finẽ pon̾e ĩ diuicus nec
ĩ cruili poͣ nͨ ĩ aliquib talib
s omĩb hus ut supra ple¬
uus ꝓbatur debent utitã¬
quã qrganis ad felicitatem.
suã a̾ felicitatẽ pon̾e debẽt
mactu pͥdencie ꝓut talis actꝰ
ẽ iuꝑatus a caritate. nã tũc
reges hũt felicitatem suo sta¬
tui debitã. ⁊ ꝯdignã qñ ĩsti¬
gãte dei dilectõne s prudẽ¬
ciam regnatinã gentẽ sibi

Expanded text:
um finem ponere in divitiis, nec in cvili potentia, nec in aliquibus talibus, sed omnibus his supra plenius probatur debent uti tanquam organis ad felicitatem. Suam autem felicitatem ponere debent in actu prudentiae, prout talis actus est imperatus a charitate: nam tunc reges habent felicitatem suo statui debitam, et condignam, quando instigante Dei dilectione secundum prudentiam regitivam, gentem sibi
Abbreviated transcription (Latin):
uͥ tutes et que illaꝵ sunt p̾nci¬
declarabitur singłarit᷑ que
sit una q̃ꝙ illaꝵ. uͥtutum
et quõ decet reges ⁊ pͥncies
tales uͥtutes hr̃e potẽcie aũt
aĩe fic distingi possiuit qr

Expanded text:
virtutes, et quae illarum sunt princideclarabitur singulariter, quae sit unaquaeque illarum virtutum, et quomodo decet reges, et principes tales virtutes habere. Potentiae autem animae sic distingui possunt,
Abbreviated transcription (Latin):
debet tiũ aliis ostendere so¬
cialem ut uideatur placidus
⁊ ulanditor nec se debet tm̃
a societate sbtrahe ut uidea¬
tur discolus ⁊ litigiosus. cũ
gͥ uͥtus sit quid mediũ inter

Expanded text:
debet tantum aliis ostendere socialem, ut videatur placidus, et blanditor: nec se debet tantum a societate subtrahere, ut videatur discolus, et litigiosus. Cum igitur virtus sit quid medium inter
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ pͥacipes ut ĩ reu̾encia habe¬
antur ⁊ ue dignitas regia.
uilestat maturꝰ se hr̃e debẽt
do cantelas regũ ⁊ pͥncipum
ait ꝙ decet reges ⁊ pͥncipes ap¬
pere ꝑsonas reu̾endas neꝯ
tẽptibiles habeantur. sic̃ .n.
cibus ẽẽt multus ĩfirmo qui
tõne honn aliqua famliari¬
tas reputatur regi ad uͥtutẽ

Expanded text:
et principes, ut in reverentia habeantur, et ne dignitas regia vilescat, maturius se habere debent, do cautelas Regum et principum, ait, quod decet reges et principes apparere personas reverendas, ne contemptibiles habeantur. Sicut enicibus esse multus infirmo, qui tione hominum. aliqua enim familiaritas reputatu
Abbreviated transcription (Latin):
quis erga suam ꝯiugẽ est nuus
zeloçipus ex muno delo ꝙ̃ erga
illã g̾it oĩa suspicatur ui᷑ penis
młtociens .n. uxores bene muẽ¬
ces ⁊ debite se gerentes incre¬
pautur a uiris si ꝯtingat eos.
peiuis. ¶ Ꝙ̾ suspitẽue aut ipiꝰ de¬
locipi si innnus sit eiꝰ. delus tͥa
iala ꝯsurgũt ex quib tres rõ

Expanded text:
iugem est nimis zelotypus, ex nimio zelo quem erga illam gerit, omnia suspicatur in peius. Multotiens quidem uxores bene viventes, et debite se gerentes increpantur a viris, si contingat eos npeius. Ex suspitione autem ipsius zelotypi, si nimis sit eius zelus, tria mala consurgunt; ex
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsurgit. nã cũ uidetũr uy̾ori¬
bns ꝙ siue cã calũpnientur ⁊
ꝙ eaꝵ uiri sine culpa suspicẽ¬
tur de ip̃ĩs mala ꝙ faciũt uri¬
nius delotipi nõ post paci¬
ent̾ sufferre pp̃ ꝙ in domo illa
ut płiuũ ꝯriũtur lites ⁊ iur¬
gia. nõ gͦ decet iuros de suis

Expanded text:
consurgit. Nam cum videtur uxoribus quod sine causa calumnientur, et quod earum viri sine culpa suspicentur de ipsis mala, quod faciunt viri zelotypi; non possunt patienter sufferre, propter quod in domo illa ut plurimum oriuntur lites et iurgia. Non ergo decet viros de sius
Abbreviated transcription (Latin):
a deo ꝓbaturibi ꝙ sene̾s ma¬
gis desid̾ant um̾e ultima die
magis deficit eis uita sꝑ̃ gͦ
cum res ꝓhibita eo ipõ ꝙ ꝓhi¬
betur m̃deatur abeẽ ⁊ defic̾e
ex hoc ip̃o magis desid̾atur.
⁊ꝯcupiscit᷑ sequit᷑ gͦ uxgres

Expanded text:
 probatur ibi, quod senes magis desiderant vivere ultima die, magis deficit eis vita. Sempercum res prohibita, eo ipso quod prohibetur et videtur abesse et deficere, ex hoc ipso magis desideratur et concupiscitur, sequitur uxore
Abbreviated transcription (Latin):
res incitantur ad malũ. t̾ciũ
u̾o qr ut płimũ ex tali zelo ꝯ¬
sin git in domo litigiũ ⁊ ꝑturba¬
mio zelo utonent᷑ cͣcͣ uxores
ꝓpͥas .q. sꝑ sũt ĩ auxietat̾e cordis
qr̃ ꝯ una cura impediat aliam
o sic delantes retrahi a debi¬
tis curis ⁊ a cnulib oꝑib. decꝰ
pos de suis ꝯiuigibus ⁊ tãto ma¬
gis hoc decꝰ reges ⁊ pͥncipes ꝙͣ¬
to uiaius p̾uidiciũ pt̃ ĩsurg̾e
reguo si reges sunt ĩ aux̾ieta

Expanded text:
res incitantur ad malum. Tertium vero, quia ut plurimum ex tali zelo consurgit in domo litigium et perturbanimio zelo moventur circa uxoress semper sunt in anxietate cordis: quare cum una cura impediat aliam, oportet sic zelantes retrahi a debitis curis, et a civilibus operibus. Decet pos de suis coniugibus: et tanto magis hoc decet reges et principes, quanto maius praeiudicium potest insurgere regno, si
Abbreviated transcription (Latin):
lieris qr ẽ debilius ⁊ ĩnalidius
ꝙͣ ꝯsiliũ iutile cious uenit ad
suũ ꝯplemẽtũ cet̾is gͦ oꝑibus si
quis oꝑari statiu deberet nec
poss ad illud negociũ susficien
ligẽcas ⁊ a deo. in quo est sũma
prudencia oportet ꝙ agat or¬
druate ⁊ pruenter pruden¬
tis .n. est se cito expedire et
modicũ tempus appon̾e iu re¬
bus ulioribus de quibus est mi
cit quia natura de ea modicũ
curaus cito ꝑducit ipãm ad su¬
um augnientũ. sic ⁊ uulier
quãtum ad corpus ciaus ht̃
sequatur ꝯplexionẽ corporis¬

Expanded text:
idus quam consilium virile, citius venit ad suum complementum. Ceteris ergo paribus si quis statim operari deberet, nec posset ad illud negocium sufficientligentiis, et a Deo, in quo est suprema prudentia; oportet quod agat ordinate et prudenter. Prudentis est enim cito se expedire, et modicum tempus apponere in rebus vilioribus de quibus est mincit. quia natura de ea modicum curans, cito perducit ipsam ad suum augmentum. Sic et mulier quantum ad corpus cuius habet sequatur
Abbreviated transcription (Latin):
titudine cam poꝵ de facili re¬
cior ciuitatis poss dnut̾e eqͣ¬
lit̾ possões illas int̾ amnes s
ciuntate iã ꝯstituta. ⁊ auita¬
tib iã habentib possessionib¬
es ĩequales difficilius erat ħ
ad equalitatẽ redut̾e. statũie¬
ctorẽ hoc modo redut̾e hauc
mequalitatẽ ad eqnalicatem
medi antib dotib statuendo
ꝙ pauꝑes ꝯtͣhaut cũ diuitib
⁊ ĩꝯtrabendo accipiãt totes ⁊
nõ dẽt pauꝑes gͦ accipiẽdo.
magnas dotes admuitib pote¬
rũt equari ei ĩ possessionibus
¶potuit a̾ felleas tͥplici uia
mom̾ ad hoc statuend̾. pͦ qui¬
dẽ mon̾i potuit ut cessarent
litigia. sõ ut reuiou̾entur ĩ¬
iurie ⁊ ꝯtumelie. ¶t̾tio ex
hus q̃ in debat ĩ politicus a li¬
is E pͥma uasic p. nã ciues
bend̾ redditus ⁊ possões. uñ ⁊¬

Expanded text:
ltitudine camporum, de facili rector civitatis posset dividere aequaliter possessiones illas inter cives. Sed civitate iam constituta, et civibus iam habentibus possessiones inaequales, difficilius erat hoc adaequalitatem reducere. Statuictorem hoc modo reducere hanc inaequalitatem ad aequalitatem mediantibus dotibus statuendo pauperes contrahant cum divitibus: et in contrahendo accipiant dotes, et non dent pauperes ergo accipiendo magnas dotes a divitibus poterunt aequari eis in possessionibus. Potuit autem Phaleas triplici via moveri ad hoc statuendum. Primo quidem moveri potuit, ut cessarent litigia. Secundo, ut removerentur iniuriae et contumeliae. Tertio, ex his quae videbat in politiis aliis. Prima via sic patet. nam cives bendum redditus, et possession
Abbreviated transcription (Latin):
ex hus q̃ iidebat incantatibus
aliis. nã ĩ młtis politicus reue
ordinatis magna cura fuit le
q̃ iudebat in politicus aliis sta¬
tuit potissime curãd̾ ẽẽ de pos¬
sessionib cuiñ nolens eos equa¬

Expanded text:
ex his quae videbat in civitatibus aliis. nam in multis politiis bene ordinatis magna cura fuit legquae videbat in politiis aliis, statuit potissime curandum esse de possessionibus civium, volens eos aequa
Abbreviated transcription (Latin):
istud suscepimꝰ grã e
ruditõnis pͥncipũ
tũ nũquã aliquis plene eru¬
diatur nisi sit beuiuolus do¬
cibilis ⁊ actẽtus. postquã ĩ
pͥur capło reddidimꝰ regi¬
aii maiestatẽ beniuolã ostẽ¬
in hoc capitulo t̾cio reddamꝰ
eam attẽtã declarãdo quãta
sit utilitas in dicẽdis. nãqr¬

Expanded text:
istud suscepimus gratia eruditionis principum: cum nunquam quis plene erudiatur, nisi sit benivolus, docilis, et attentus: postquam in primo capitulo reddidimus regiam maiestatem benivolam, ostenin hoc capitulo tertio reddamus eam attentam, declarando quanta sit utilitas in dicendis. Na
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙsi ĩ alus scñs ħ ẽ corruptus
appetitus. In morali tũ nego¬
tõ ubi modus rei requirit.
traditõm figuralem ⁊ gros¬
saui nõ est corruptus appetitꝰ
s magis est ordo rectus et
debitus. In huiꝰ gͦ arde ex fa¬
cilitate tradendi redditur.
auditor beniuolus s ex qr¬
cendoꝵ redditur docibił. Nã
quis maxĩe efficitur docilis
.i. habilis ad capiẽdã doctri¬
nam si ei ditenda quodã se¬
rio ⁊ ordiue ꝓponantur. ex
utilitate ã dĩcendoꝵ reddit᷑
audicoꝵ attentus. ña qͥl at
tẽte audit si sꝑat se utilia
audititrũ. ex dicẽdis aũt̃ si
recte cognoscãt᷑ ⁊ obsuẽtur
debite obsu̾entur ꝯseq̃tur.
maiestas regia ꝙͥͫ ad p̾sens
lucrabit᷑ max̾nua bona. so.
lucrabitur se ipm. t̾cio lu¬
crabitur alios. quarto ꝯse¬
quitur. ut hãt ip̃m deũ ⁊
felicitatẽ et̾nã. distingũt᷑
quidem uno mͦ ipã tona.
qr q̃dam sunt bona uninua
quedã siuit media q̃dã maxi¬
ma.minima sunt bona c̾gi¬

Expanded text:
si in aliis scientiis hoc est corruptio appetitus, in morali tamen negocio, ubi modus rei requirit traditionem figuralem et grossam, non est corruptio appetitus, sed magis est ordo rectus et debitus. In huismodi ergo arte ex facilitate tradendi redditur auditor benivolus: secendorum redditur docilis; nam quis maxime efficitur docilis idest habilis ad capiendum doctrinam, si ei dicenda quadam serie, et ordine proponantur. ex utilitate autem dicendorum redditur auditor attentus, nam quilibet attente audit, si sperat se utilia auditurum. Ex dicendis autem, si recte cognoscantur, et debite observentur, consequitur maiestas regia quantum ad praesens lucrabitur maxima bona. Secundo lucrabitur seipsum. Tertio alios. Quarto consequetur, ut habeat ipsum Deum, et felicitatem aeternam. Distinguuntur quidem uno modo ipsa bona: quia quaedam sunt bona minima, quaedam media, quaedam maxima. Minima, sunt bona exteri
Abbreviated transcription (Latin):
dñãtur hus q̃ sunt ĩ hoĩe hõ
nõ dñatur sibi ip̃i nec regͭ
t̾tro lucratur alios. nã E hoc
guus ÷ ut efficiatur rector
⁊ dñs alioꝵ. nõ iugens pru¬
dẽtia ⁊ alus uͥtutibus morali¬
bus de quib ĩ hoc libro tra¬
ctabitut dignus ẽ pͥncipari
quoꝵ ĩ hoc libro trademꝰ noti¬
ciã ꝯsequenuit ut habeamus
est .n. deus ip̃ẽ eeñcia unitatis

Expanded text:
natur iis quae sunt in homine, homo non dominatur sibi ipsi, nec regit Tertio lucratur alios: nam ex hocgnus est, ut efficiatur rector, et dominus aliorum. Nam vigens prudentia, et aliis virtutibus moralibus, de quibus in hoc libro tractabitur, dignus est principari, quorum in hoc libro trademus notitiam, consequemur ut habeamus Est enim Deus ipse, essentia unitat
Abbreviated transcription (Latin):
pħos nẽo malẽ utitur. dicit᷑
mͦ᷑ distingũt᷑ bona ut ꝓ ꝑ¬
bilia q̃dã utilia q̃ dã honesta
bona ã honesta sũt bona per
sta sint hñt ĩ se magnã de¬
lectatõm ⁊ ĩcludũt bonrta¬
tẽ utiliũ bonoꝵ cũ gͥ ĩ hoc
libro nitendatur quõ maie¬
stat regia fiat uͥtuosa ⁊ quõ
eos quos ht̃ reg̾e inducat ad
honestatem ⁊ uͥtutẽ magxia ẽ
utilitas in dicendis & eis ob¬
seruatis habebũt᷑ bona ma¬
utilitas in dicendis qr ex̾ eis
nõ solũ quis lucrabitur maxi¬
ma bona s ⁊̃ lucrabit᷑ se ipm̃
est .ii. morale uegociũ ut plu¬
res taccũ ẽ. ut boni fiam. bo¬
nus a̾ uir se ipim ht̃ malus ã¬
a se ip̃o caret sic .i. ẏmagi¬
uari debeniꝰ ꝙ sic̃ ĩciuitate

Expanded text:
phos nemo male utitur: diciturmodo distinguuntur bona, ut bilia, quaedam utilia, quaedam honesta. Bona autem honesta, sunt bona per sta sint, habent in se magnam delectactionem, et includunt bonitatem utilium bonorum. Cum ergo in hoc libro intendatur, quomodo maiestas regia fiat virtuosa, et quomodo eos, quos habet regere, inducat ad honestatem et virtutem: maxima est utilitas in dicendis, quia, eis observatis, habebuntur bona mautilitas in dicendis, quia ex eis non solum quis lucrabitur maxima bona, sed etiam lucrabitur seipsum. Est enim morale negocium ut plures tactum est ut boni fiamus: bonus autem vir seipsum habet, malus autem seipso caret. Sic enim imaginari debe
Abbreviated transcription (Latin):
hitibus p̾sticimmꝰ nob̾ alios.
⁊ alios fiues. nã ut d in .iͦ.
etħ. qualiter unusquisq ÷
chinantur ut fiuẽ sibi pre¬
exstituant ꝯformẽ suo stui

Expanded text:
habitibus, praestituimus nobis alios et alios fines. Nam ut dicitur 3. Ethic. qualis unusquisque est, clinantur, ut finem sibi praestituant conformem suo habi
Abbreviated transcription (Latin):
ctoria. tͦpit̾ agũt ut diut¬
tũt a ciem ⁊ fugnĩt debello
sꝑautes ã se m̃cere inuadut
bellantes. ⁊ agg̾diũtur hostes
qd̃ .n. dcm̃ est de spe ⁊ timo¬
re intelligendũ est de ali¬
is passiombus singule .n.
affectõnes ⁊ passiones ali¬
quã mnclinatõm mi nob̾
efficiũt ut alia ⁊ alia oa
faciamus ¶quarto ⁊̃ ip̃i
mores opa du̾sificare ui¬
dentur. nã habentes mo¬
res senĩ alit̾ oꝑantur ꝙͣ
habentes mores uuem̃
senes .n. ut suo loco ostẽ
e passiones ex alus ⁊ ali¬
is passionib ꝯsurgũt alii
h̾itibus instituũt᷑ alu ⁊ abii

Expanded text:
piter agunt, et dimittunt aciem, et fugiunt de bello: sperantes autem se vincere, invadunt bellantes, et aggrediuntur hostes. Quod ergo dictum est de spe, et timore, intelligendum est de aliis passionibus: singulae enim affectiones et passiones aliquam inclinationem in nobis efficiunt, ut alia, et alia opera faciamus. Quarto etiam ipsi mores opera diversificare videntur. Nam habentes mores senum, aliter operantur, quam habentes mores iuvenum. Senes enim ut suo loco ostendae passiones: ex aliis, et aliis passionibus, consurgunt alii, habitibus, praestituuntur alii
Abbreviated transcription (Latin):
In pͦ ã libro in quoagitur de
da. nã pͦ ostendetur ĩ quo
regia maiestas debeat suũ
fiuẽ ⁊ suam felicitatẽ ĩ po¬
nere. sõ quas u̾tutes debe¬
nes debeat sequi. quarto
quos mores debeat ĩuncari
bonis accibus ⁊ bonis oꝑib
regłatis ordiue rõnis uolẽs
tractare de regiẽ sui oripm̃¬

Expanded text:
 autem libro in quo agetur de da. Nam Primo ostendetur in quo regia maiestas debeat suum finem, et suam felicitatem ponere. Secundo quas virtutes debenes debeat sequi. Quarto quos mores debeat imitari. bonis actibus, et bonis operibus regulatis ordine rationis: volens tractare de regimine sui, op
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ nou requiratur tãta ĩdu¬
stria ad regendũ se ipm̃ ꝙͣ
lie.¶Nec requiratur tãta
prudenciam regnume fami¬
lie quãta ingub̾natõne cuu¬
tatis ⁊ regni ordine nͣli dec
regnũ magͥestatẽ pͦ scirese
liam guberuare. ⁊ t̾tio sci

Expanded text:
ergo non requiratur tanta industria ad regendum seipsum, qune familiae: nec requiratur tanta prudentia in regimine familiae, quanta in gubernatione civitatis et regni: ordine naturali decet regiam maiestatem primo scire se liam gubernare, tertio sci
Abbreviated transcription (Latin):
stire fac̾e si ꝑ hũc librũ ĩstru¬
untur pͥncipes quodãuͦ se de¬
beant hrẽ.⁊ qualit̾ debeant
suis sb̾ditis imꝑare o doctri¬
nã hanc extend̾e us ad po¬
pulũut sc̃iat qualit̾ suis pͥn¬
cipib debeat obedire et qr
hoc siꝰ nõ pt̃ ut taccũ esti nisi
per rõnes suꝑficiales et sen¬
sibiles o modũ ꝑcedendi ĩ
hoc opere ẽẽ grossum ⁊ figu¬
talemi..E.ii. quid sit ordo dicẽdor
fiat cognitõne ut dicitur
pͦ post̾ioꝵ bene se ht̃ nar¬
rare ordinẽ dicẽdoꝵ ut de
ip̃is q̃dã p̾cognitõ habeat᷑
tellectus dicẽdoꝵ faciluis ca¬
pietur. sciendũ gͥ ꝙ hunc
totalẽ librũ iutendimus in
tres ꝓciales libros duud̾e ĩ
libet hõ se ipm̃ reg̾e debe¬
at. In so u̾o manifestabit᷑

Expanded text:
scire facere: si per hunc librum instruuntur principes, quomodo debeant se habere, et qualiter debeant suis subditis imperare, oportet doctrinam hanc extendere usque ad populum, ut sciat qualiter debeat suis principibus obedire. Et quia hoc fieri non potest ut tactum est nisi per rationes superficiales et sensibiles: oportet modum procedendi in hoc opere, esse grossum et figuralem. Quis sit ordo dicendorufiat cognitione, ut dicitur, I. Posteriorum, bene se habet narrare ordinem dicendorum, ut de ipsis quaedam praecognitio habeatur. tellectus dicendorum facilius capietur. Sciendum ergo, quod hunc totalem librum intendimus in tres partiales libros dividere. libet homo seipsum regere debea
Abbreviated transcription (Latin):
ait qd̾ dicetur sufficient̾ de
ẽẽ appoĩta negotio mathe᷑ ͦ. uã
demonstratõnes matheiuati.¬
ce sunt c̾te in pͥmo gradu c̾¬
titudinis. ut ait ꝯmentator¬
.nͦ. metha ͤ. rõnes u̾o morales
funt suꝑficiales et grosse.
demõstrare rechorss ⁊̃ et po¬
tic̾ u̾o non est demonstrare.¬

Expanded text:
ait, quod dicetur sufficienter de esse opposita negocio mathematico. Nam demonstrationes mathematicae sunt certae in primo gradu certitudinis, ut ait Coment. 2. Met. rationes vero morales sunt superficiales et grossae. demonstrare: rhetoris vero, et politici, non est demonstrare
Abbreviated transcription (Latin):
tõnes sb̾tiles magis illmẽt
intellectũ. suꝑficiales u̾o et
grosse magis moueant et
culatnus ubi pͥncipalit̾ quͣe.
illiñatõ intellectus ꝓcedẽdũ
est demõstratiue ⁊ so̾tiliter¬
s in negotio morali ubi que
rectitudo uoliuitatis et ut
amabile eẽ si de talibus et es
talibus dicentes et de hus q̃
funt ut freꝙ̃tis grosse et fi
ua siłi ex ꝑte auditoris qui
erudiendus est in hac arte
Nani b intitulatus sit hic li¬
ber de erudicõne pͣncipum
totus cñ ꝓp᷑ erudiendus est
sinmmio oꝑe stud̾e debet qd̾
ut talis sit ꝙ dignus sit re¬
gere ⁊ pͥncipari. qd̾ eẽ non
que i hoc oꝑe sunt dicen¬

Expanded text:
tiones subtiles magis illuminant intellectum, superficiales vero et grosse magis movent et  ubi principaliter quaeritur illuminatio intellectus, procedendum est demonstrative et subtiliter in negocio morali, ubi quaeritur rectitudo voluntatis, et ut amabile de talibus et ex talibus dicentes, et de iis quae sunt ut frequentius, grossae evia sumitur ex parte auditoris, qui erudiendus in hac arte. Nam licet intitulatus sit hic liber de eruditione principum, totus tamen populus erudiendus est summopere studere debet, ut talis sit, quod dignus sit regere et principari, quod esse non quae in hoc opere sunt dicen
Abbreviated transcription (Latin):
sꝰ̾ ꝙ alios ⁊ alios ħ̾itus ẽ ha¬
beunis in alus ⁊ alus actib
delectamur. ¶ t̾cio diu̾sificã¬
tur accõues ⁊ oꝑa nõ solum
ex fimibus uł ex habitibus. s ⁊̃
ex passiomibus. nã alit̾ ⁊ alit̾
passionati alit̾ ⁊ alit̾ oꝑantur

Expanded text:
 alios et alios habitus habemus, in aliis, et aliis actibus delectamur. Tertio diversificantur actiones, et opera non solum ex finibus vel ex habitibus, sed etiam ex passionibus. Nam aliter, et aliter passionati, aliter, et aliter operantur.
Abbreviated transcription (Latin):
tur d᷑ stupidus qui ã denullo
medio mͦ se h ut qui u̾eꝯdatur
delitatẽ ⁊ molliciem. nã qui
nulli ꝯpatitur ÷ crudeł. qui om¬
nis ꝯpatit᷑ ÷ le mollis ⁊ mulie¬
bris qui .n. u̾o ꝯpatit᷑ ĩ digue
pacientib teuet mediũ et
et placiditatẽ. nã ĩuidus de
a̾ ut opponit᷑ ĩiuido de oĩbus

Expanded text:
tur stupidus. qui autem de nullo medio modo se habet, ut qui verecundatur delitatem, et molliciem. Nam qui nulli compatitur, est crudelis, qui omnibus compatitur, est mollis, et muliebris. qui vero compatitur indigne patientibus, tenet medium, et et placiditatem. Nam invidus de autem ut opponitur invido de omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
Poꝵ utẽtiũ illis aquis. ẽ gͦ aspici¬
end̾ si dentes ⁊ gnigiie. utẽ¬
ciũ illis aquis sunt pure. si utẽ¬
tes eis hãnt capita saua ⁊ ĩꝑt᷑¬
siue tenes nullo tolore aut ĩ¬
flatõne uexẽtur. nã ex aquaꝵ

Expanded text:
porum utentium illis aquis. Est ergo aspiciendum, si dentes et gingivae utentium illis aquis, sint puri: utentes habeant capita sana et inpersive renes nullo dolore aut inflatione vexentur: n
Abbreviated transcription (Latin):
o ipm̃ dec̾iuinare de marcel¬
lo. ⁊ ĩ cudine ⁊ alus ĩstrumẽ¬
tis fabͥlib ⁊ spectat ad fabrũ
talia iustriuẽta cogͦsc̾e. sic
uolens trade̾ noticiã de arte
textoria deb̾et det̾minare de
pectiuib ⁊ de alus organis il¬
luis artis. ⁊ specͤat ad textorẽ
talia ĩ strumeta cognosc̾e qr̾
uolens trad̾e noticiq̃ de arte

Expanded text:
 ipsum determinare de martello, et incude, et aliis instrumentis fabrilibus; et spectat ad fabrum talia instrumenta cognoscere. Sic volens tradere notitiam de arte aextoria, debet determinare de pectinibus, et aliis organis illius artis, et spectat ad textorem talia instrumenta cognoscere. Quare volens tradere notitiam de arte
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ ductõm moueant organa
ĩaiãta uł organa carẽcia rõne
ut opus ꝓpͥũ possint implere
strẽt ĩfima. s lex uniu̾si ÷ ut
ĩfrna ad iũstrẽt ᷑ a suppͥmis ꝑ
eẽ identur architectores ⁊ dñi
ĩfima n̾o funt organa ĩaiãta me¬

Expanded text:
eorum ductionem moveant organa inanimata, vel organa carentia ratione, ut opus proprium possint implere.strent infima: sed lex Universi est, ut infima administrentur a supremis per e videntur. architectores et domini: infima vero sunt organa inanimata: me
Abbreviated transcription (Latin):
tãgit a̾ palidius in libro dea¬
nõ d̾ a paludib uł lasciuus. pa¬
ludes .n. ⁊ lasgaue eo ꝙ eis sit
ginẽ ex metallis uł netrãsseit
tallas suas uenas sb̾t̾rancas ⁊¬

Expanded text:
Tangit autem Palladius in libro De anon debet a paludibus et a lacunis. paludes enim et lacunae, eo quod eis sit ginem ex metallis, vel ne transeat talla suas venas subt
Abbreviated transcription (Latin):
debent ẽẽ ꝙͫ ad aeris temꝑamẽ¬
tũ. tãgit & palidius ĩ libro de
agͥcultura tͥa ex qͥb cognosc̾e
possum̃ ĩ quo aere sit edificiũ
ꝯstruend̾. dicit .n. sa lubͥtatem
aeris pͦ de clare lib̾ate a uallib¬

Expanded text:
 ad aeris temperamentum. Tangit autem Palladius in libro de Agricultura, tria, ex quibus cognoscere possumus, in quo aere sit aedificium construendum. Dicit enim salubritatem aeris primo declarare loca a vallib
Abbreviated transcription (Latin):
cipem si aspiciat tãtũ ⁊ tã iuag¬
nificũ. magnitudo .n. edificioꝵ
ħ nõ sit fienda ad ostentatõin
pͥncipes ne ĩ ꝯtẽptũ habeant᷑
a ppło fac̾e edificia iuagnifica¬
xut requirit decẽcia status. ĩ
quo existũt ¶ t̾cia ma sinͦ ex
uiłte sunt diuicie uiulti sunt
qui ꝯiuedãt illas In donub gͦre

Expanded text:
cipem, si aspiciat ipsum tantum, et tam magnificum. Magnitudo enim aedificiorum licet nonsit fienda ad ostentationem principes, ne in contemptum habeantur a populo, facere aedificicipem, si aspiciat ipsum tantum, et tam magnificum. Magnitudo enim aedificiorum licet nonsit fienda ad ostentationem principes, ne in contemptum habeantur a populo, facere aedificia
Abbreviated transcription (Latin):
hoꝵ ꝯsuen̾ũt ꝯting̾e. edificũ
g᷑ ꝯstruend̾ edificari pt̃ ĩ tali
situ . ꝙ sit ei copia aq̃ salubͥs
habesitis ꝯditõues illas deqͥbꝰ
fecimꝰ mentõm. ¶ Qd̾ si tñ e
dificãdi necessitas urgeat nec
tũ ibi aq̃ salubͥs sit copia ÷ ibi

Expanded text:
onsueverunt contingere. Aedificium ergo construendum aedificari debet in tali situ, quod sit ei copia aquae salubris habentis conditiones illas, de quibus fecimus mentionem. Quod si tamen aedificandi necessitas urgeat, nec tamen ibi aquae salubris sit copia. est ibi
Abbreviated transcription (Latin):
ctari locis qr̃ ludus si nõ sit
mod̾atus ⁊ honestus aliquã
pũilitatem uiͦ hrẽ aunexam
tanto gͥ decet reges ⁊ pͥncipes
mod̾ate uti delectatõnib ludo¬
rũ. quãto detestabilius ⁊̃ eos
ex ħ̾itis ex hoc iocosa delecta¬
tõ nõ ÷̃ ociosa ⁊ ordinat᷑ ĩ bo¬
nũ finẽ qr ĩt̾ poĩta nr̃is curis
quãdã recreatõm acdrpimus
rõne cinꝰ ardencuis insurgimꝰ
nt ĩsistamꝰ bonis oꝑib quoꝵ
curã hr̃e debemꝰ. qr̃ cũ iocus
ĩ mod̾atus uł ĩ houestus distra¬
hat nos a bonis oꝑib ⁊ a de¬
bitis curis tõto decestabilius
ẽ reges ⁊ pͥncipes ĩmod̾ate
uł ĩ houestͥe uti delectatõm¬
q̃ spectat ad pͥncipẽ excellẽ¬
laris bomi. nõ gͦ oĩo phibẽ¬
da sũt u̾ba uł fcã iocõsa si sit̃
houesta ⁊ mod̾ata ⁊ ħ mag̃¬

Expanded text:
ctari iocis. Quare ludus si non sit moderatus et honestus, aliquam puerilitatem videtur habere annexam. Tanto igitur decet reges et principes moderate uti delectationibus ludorum, quanto detestabilius est eos ex habitis ex hoc iocosa delectatio non est otiosa, et ordinatur in bonum finem, quia interposita nostris curis, quandam recreationem accipimus, ratione cuius ardentius insurgimus, ut insistamus bonis operibus, quorum curam habere debemus. Quare cum iocus immoderatus, vel inhonestus distrahat nos a bonis operibus, et a debitis curis: tanto detestabilius est reges, et principes immoderate, vel inhoneste uti delectationiquae spectat ad principem excellenlaris boni. Non ergo omnino prohibenda sunt verba, vel facta iocosa, si sint honesta et moderata: et hoc mag
Abbreviated transcription (Latin):
uł fcã desermencia io¬
cis ẽẽ occõsa nõ tñ sic
se h. nã occiosiun ÷ illud ꝙ ca¬
ret debito fine ꝙͥꝙͥ gͦ de se est
ordiuabile ĩ debitum fiuẽ. non
est ociosũ. ludus a̾ si fit lib̾alis¬
cessariũ in uita sit̃ gͦ seufus

Expanded text:
vel facta deservientia iocis esse ociosa, non tamen sic se habet. Nam ociosum est illud, quod caret debito fine. quicquid ergo de se est ordinabile ad debitum finem, non est ociosum. Ludus autem si sit liberaliscessarium in vita. Sicut ergo sensus
Abbreviated transcription (Latin):
ea q̃ sut ad sinẽ. nã pponẽtes
nobis bonũ finẽ ꝑ urtures.
morales ꝑ pͥdenciam bñ tõcina¬
m᷑ de hus q̃ sut̃ ad finẽ ⁊ elig¬
mus nobis rectã uiã ut debi
rectificãt finẽ pͥdencia uo
ad fiuẽ. loquẽdo gͥ pͥncipali

Expanded text:
tes nobis bonum finem per virtutes morales, per prudentiam bene ratiocinamur de iis quae sunt ad finem, et eligimus nobis rectam viam, ut debitrectificant finem, Prudentia vero ad finem. Loquendo ergo principali
Abbreviated transcription (Latin):
sũt casti. ⁊ tũ auaricie student
uctͣie. ¶ursus iudemꝰ aliquos
ẽe li b̾ales qui tũ nõ possunt
ẽẽ magnifici qr neq̃iit mag¬
na fac̾e eo ꝙ nõ habeãt mog

Expanded text:
sunt casti: et tamen avaritiae student.necessariae. Rursus videmus aliquos esse liberales, qui tamen non possunt esse magnifici: quia nequeunt magna
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ ipã patere nõ pot̾at. uolebat
ut uulla de cet̾o par turiret
sic ⁊̃ ut ait ccͣ quãdã ĩsulam
maris ut ccͣ pont ñ existebat
tũc tẽporis q̃ dã gentes oĩo be¬
stiales comedentes carnes cru¬
das deuorantes carnes huanas ⁊
re uolebat si filus suus donn
nõ erat a uitiuo suo inutnabat
spondens .n. ꝙ qñ uellet ꝯuiui

Expanded text:
ergo ipsa parere non poterat, volebat ergo ipsa parere non poterat, volebat ut nulla de caetero parturiret. Sic etiam ut ait circa quandam Insulam maris ut circa Pontum existebant tunc temporis quaedam gentes omnino bestiales, comedentes carnes crudas, devorantes carnes humanas, re volebat, si filius suus domi non erat, a vicino suo mutuabat spondens quod quando velle