comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
teris creuturis prȩlatus. Illeautem repellis effec¬
tus contemptus diuinitate inter dictum uiolauert
predictum. Quem prolectum obsuꝑbia : ds̃non oc¬
cidit. sed ex solem paru dysofecit. Exspectans ut per
poenitentiam reparipossit adueniam. & cumilleñ
reuocar& uduiam uistutis. Dedit legem ꝑmoysen
ut uel ꝑ ipsam reuerter& adamorem dĩ. &operati¬
onemiustitiae: Sed cum nec hancquidem contuma x
& incredulus custo dir&. Venit tandem filius dĩ. & cor¬
pus humanumadsumpsit. Vt dumuider&ur c̃redere¬
tur. Omissis quae mundus demonum. simulacris.¬
tenebat. ut & reconcili ar&ur. gratia conditoris: Haec
ẽ causa natiuitatis xp̃i. quẽ iudei. &sipatiunt̃ natum
scundalizant᷑ tamencrucifixum & mostuum. Non
intellegentes quia propt̃ redemptionẽ mundi illum
dicitnasci. It u& patiopostuit cuius passionem. &
mostem insuoloco scriptura testimonus ad probaui¬

Expanded text:
caeteris creaturis praelatus. 10. Ille autem rebellis effeccaeteris creaturis praelatus. 10. Ille autem rebellis effectus, contempta divinitate, interdictum violavit praeceptum: quem projectum ob superbiam Deus non occidit, sed exsulem paradiso fecit, exspectans ut per poenitentiam reparari posset ad veniam; et cum ille non revocaretur ad viam virtutis, dedit legem per Moysen, ut vel per ipsam reverteretur ad amorem Dei, et operationem justitiae. Sed cum ne hanc quidem contumax et incredulus custodiret, venit tandem 17 Filius Dei, et corpus humanum assumpsit, ut dum videretur, crederetur; omissisque mundus daemonum simulacris reconciliaretur gratiae Conditoris. 11. Haec est causa nativitatis Christi, quem Judaei, etsi patiantur natum, scandalizantur tamen crucifixum et mortuum: non intelligentes quia sicut propter redemptionem mundi illum decuit nasci, ita et pati oportuit, cujus passionem et mortem in suo loco Scripturarum testimoniis approbabi
Abbreviated transcription (Latin):
dunielis proproph&ae. usq ad p̃sens tempus plus quã .c
quadraginta eb domudȩ adnumerant᷑. Ideoq lam
ostenditur xp̃s. & ciuit a temhierusadem in ex termi¬
natione fuisse. & sacrificium unctionemq cessasse.
sic enim subiecit idemproph&a. Et occidit᷑ xp̃s. &ci¬
cum duceuenturo. & finis eius uastitas. & post finem
bellastatuta desolatio. Post passionem igit᷑ xp̃i ue
nittitus & debellauit iudeos. & destruxit urbem &
templum. & cessauerunt libamina & sacrificia quȩ
ultra illuc celebrare non potuerunt. Vt impler&
quod fuerat ante a proph&a predictum. Sed duri¬
cia cordis iuduici quia ipsi xpm̃ interimer̃. Inde
eum adhuc uenisse ñ credunt. Probauimus dnm̃
udicit. Incredubus. cur in carneuenit. Audiergo
causum : Ds̃ cum hominẽ fecisset. sum mabeatitudine
predicum & diuinae imaginis decorehonoratum.
Posuit eum inparadisum ut ess& dõsubiectus. ce

Expanded text:
Danielis prophetae usque ad praesens tempus plus quam centum Danielis prophetae usque ad praesens tempus plus quam centum quadraginta hebdomadae enumerantur. Ideoque jam ostenditur Christus, et civitatem Jerusalem in exterminationem fuisse, et sacrificium, unctionemque cessasse. Sic enim subjecit idem propheta: Et occidetur Chcum duce venturo, et finis ejus vastitas, et post finem belli statuta desolatio. Post passionem igitur Christi venit Titus, et debellavit Judaeos, et destruxit urbem, et templum, et cessaverunt libamina et sacrificia. Quae ultra illic celebrari non potuerunt. Ut impleretur quod fuerat ante a propheta praedictum. 9. Sed, o duritia cordis Judaici! quia ipsi Christum interemerunt, inde eum adhuc venisse non credunt. Probavimus Dominadjicit incredulus cur in carne venit? Audi ergo causam. Deus cum hominem fecisset, summa beatitudine praeditum, et divinae imaginis decore ornatum, posuit eum in paradiso, ut esset Deo subjectus, et
Abbreviated transcription (Latin):
natiuitatis eius uudiunt. conclusi dum non habe¬
ant quod p̃ponant. Argumentant᷑ dicentes. Nec¬
dum uenis sexpm̃ de quohaec omt̃ hora proph&u¬
rum prȩsuga ceciner̃. Queramus ergo tempus na¬
tiuitatis xp̃i. utrumiam aduenerit anuenturus
adhuc expect&ur. In da nielo igitur tempus aduentꝰ
eius cestissime ostendit᷑. & anninumerant᷑ & mani¬
festa signaeius pronuntiant᷑. & post aduentumei¬
us & mostem futura iudeorum excidia. Ibi cestissi¬
me manifestantur. sic enimait udeum angelus.
danihel. aduerte sermonem. & intellege uisionem.
Lxx eb domudas ad breuiata sunt super populumtuũ
& super urbems cãmtuam. ut consum&ur preuarica¬
tio. & finem accipiat peccatum. & deleatur iniquitas
& udducatur iustitia sempiterna. &impleat᷑ uisio.
łbdomadanamq: insacris eloquiis septemannis ter¬
minant᷑. Dicente dño ad moysen. Numerabis tibi sep
tem ebdomadus annorum. Idẽ septies septem. Quae

Expanded text:
nativitatis ejus audiunt, conclusi, dum non habenativitatis ejus audiunt, conclusi, dum non habeant quod proponant, argumentantur, dicentes necdum venisse Christum, de quo haec omnia ora prophetarum praesaga cecinerunt. Quaeramus ergo tempus nativitatis Christi, utrum jam advenerit, an venturus adhuc exspectetur? In Daniele igitur tempus adventus ejus certissime ostenditur, et anni numerantur, et manifesta signa ejus pronuntiantur, et post adventum ejus et mortem futura Judaeorum excidia ibi certissime manifestantur. 6. Sic enim ait ad eum angelus: Daniel, adverte sermonem, et intellige visionatæ sunt super populum tuum, & super vrbem sanctam tuam: vt consummetur præuaricatio, & finem accipiat peccatum, & deleatur iniquitas, & adducatur iustitia sempiterna, & impleatur visio nisse cognoscitur. 7. Hebdomada namque in sacris eloquiis septem annis terminatur, dicente Domino ad Moysen: Numerabis ttem ebdomades annorum id est septem septies quae
Abbreviated transcription (Latin):
&ideo nobisnatꝰ
ẽ. filius autem ditus ẽ nobis. cuius nisi dĩfilius. Prin¬
cipatumeius super humeros eius. Siue quia crucẽ
propriis humeris postauit ipse. siue quiatitulum reg¬
ni super humeros. & caput eius scripsit pilictus. Fru¬
siuenatum & perus sumpsionem corporis paruulũ factũ.
De quod auid ait. Minuistieum paulominus adõ.
na essese aequalemdõ. Sed semetipsum ex inaniuit.
formam serui accipiens. Adquem dum pater in
psulmis de illa a et̃na natiuititate dicer&. Exute¬
ro anteluciferum genuite. Rursus futuram eius
in carnenatiuitatem ostendens subiecit dicens.
Et quasi deuulua ori&urtibiros adulescentiaȩ tuae.
&uir natus ẽ in ea. & ipse fundauit eam altissimus.
Eccequinascit᷑ insion. & quiin ipsa ciuitate factus est.
humillimus. Ipse ẽ qui fundauit eam excelsus. Et
suprase caeli& ungeli suscipiunt. Dñs quia cunc¬
taȩ caeli terraeq creaturae. Illideseruiunt. Ue
rum quoties inimici xp̃i omnem hanc proph&iam

Expanded text:
natus est. Filius autem datus est nobis: cujus, nisi Dei Filius? principatus ejus super humerum ejus: sive quia crucem propriis humeris ipse portavit: sive quia titulum regni super humeros et caput ejus Pilatus scripsit. 3. Eruvivi natum, et per assumptionem corporis parvulum factum, de quo David ait: Minuisti eum paulo minus ab angelis, est esse se aequalem Deo, sed semetipsum exinanivit, formam servi accipiens . 15 Ad quem dum Pater in Psalmis de illa aeterna nativitate diceret: Ex utero ante Luciferum genui te , rursum futuram ejus in carne nativitatem ostendens, subjecit, dicens: Et quasi de vulva orietur tibi ros adolescentiae tuae. vir et vir natus est in ea, et ipse fundavit eam Excelsus. Ecce qui nascitur in Sion, et qui in ipsa civitate factus est humillimus, ipse est qui fundavit eam Excelsus; et supra se coeli et angeli suscipiunt. Dominus, quia cunctae coeli terraeque creaturae illi deserviunt. 5. Verum quoties inimici Christi omnem hanc prophetiam
Abbreviated transcription (Latin):
dñs ds̃ subaoht. Plenuẽ omĩs terra gloria eius:
Eccetrinam scĩficationem sub una confessione
cael estis ꝑsultat exercitus. Unamgloriam trini¬
tatis seruphim trinarep&itione produmant.
Nam quiater sc̃s indicat. Nisi eius dem trinae
omnipotentiae. gloria demonstrata e s dĩtatẽ
trium personarum significatio. Non autem
sicut tres ꝑsonae. Itu& tresdii credendi sunt.
sed in cis ꝑsonis unadiuinitas p̃dicandaẽ scđm
moysi sententiam dicentis. Audi isrł dñs ds̃tuus
ds̃unus est Et iterum egosum ds̃ & p̃terme nest¬
QUIAXP̃S EIIUS DĨ. DS̃HOMOFACT̃ EST¬
ue usq mysterium caelestis natiuitatis in xp̃o.
& significantiam. Diuinae trinitatis ostendimus.
Dehic scripturae auctoritate. eundem filium dĩ na¬
tum incarnemonstremus. Mani festantes primum
quia idemfilius dĩ propt̃nram salutem in carnatus
& homo factus ẽ. sic enimde eo predicat es alas. Par¬
uulus inquit natus ẽnobis. filiusdatus ẽ nob. & fac¬

Expanded text:
nus exercituum; plena est omnis terra gloria ejus. 11. Ecce trinam sanctificationem sub una confessione coelestis persultat exercitus: unam gloriam Trinitatis Seraphim trina repetitione proclamant. Nam quid ter Sanctus indicat, nisi ejusdem trinae Omnipotentiae gloria demonstrata est in deitate trium personarum significatio? Non autem sicut tres personae, ita et tres dii credendi sunt, sed in eis personis una divinitas praedicanda est secundum Moysi sententiam dicentis: Audi, Israel, Deus, Deus tuus, Deus unus est . Et iterum: Ego sum Deus, et praeter me nQuia Filius Dei, Deus, homo factus estHucusque mysterium coelestis nativitatis in Christo, et significantiam divinae Trinitatis ostendimus. Dehinc Scripturae auctoritate eumdem Filium Dei natum in carne monstremus, manifestantes primum, quia idem Filius Dei propter nostram salutem incarnatus, et homo factus est. Sic enim de eo praedicat Isaias: Parvulus, inquit, natus est nobis, et filius datus est nobis, et fac
Abbreviated transcription (Latin):
filio dauid it aostendit᷑. Ego primus. & ego nouis¬
simus. manus quoq: mea fundauit t̃ram. & dex¬
ter a mea mensuẽ celos. Nam principio inabscon¬
dito loquutus sum ex tempore antequam fi&q &
ibierum & consequenter. adiecit. Et nunc dñs ds̃¬
tit᷑. Item alibi per eundem proph&am trinita
tis demonstrat᷑ significantia. Ecce inquit puer
ms suscipiam eum. dilectus meus. conplacuit sibi
inlllo unima mea. dedispm̃meum super eum.
Pater filium dilectum puerum uocat. super
idem es uias totam trinitatem indigitorum nu¬
merum. conprehendens sic predicat dicensi
quis mensusẽ pugillo aquas. & caelos palmoquis
ponderauit. Quis appendit tribus digitis molẽ
terrae . Intribus quippe digitis proph&a trinam
diuina e omni potentiae a equalitatem. sub qua¬
danmys teriilance libraute. & parilitate uistu¬
tis. cooperationem potentiae. &unitatems ubsta¬
ntiae. quae eundẽq: intrinitateẽ. In tribus digi¬

Expanded text:
Filio, ita ostenditur: Ego primus, et ego novisFilio, ita ostenditur: Ego primus, et ego novissimus; manus quoque mea fundavit terram, et dextra mea mensa est coelos . Non a principio in abscondito locutus sum; ex tempore antequam fieret, ibi eram; et consequenter adjecit: Et nunc Dotitur. 8. Item alibi per eumdem prophetam Trinitatis sic demonstratur significantia. Ecce, inquit, puer meus, suscipiam eum, dilectus meus, complacuit sibi in illo anima mea, dedi spiritum meum super eum . Pater Filium dilectum puerum vocat, super idem Isaias totam Trinitatem in digitorum numero comprehendens, sic praedicat, dicens: Quis mensus est pugillo aquas, et coelos palmo quis ponderavit? quis appendit tribus digitis molem terrae ? In tribus quippe digitis propheta trinam divinae omnipotentiae aequalitatem sub quadam mysterii lance libravit, et ex parilitate virtutis cooperationem potentiae, et unitatem substantiae, quae una eademque in Trinitate est, in tribus digi
Abbreviated transcription (Latin):
in consequentib idem proph&a ait. Mittit uer¬
bum suum. Et lique fuci& eu. flubit sp̃s eius & flu¬
ent uque. Eccetria. paterquimittit. & uerbum
quodmittit᷑. & sp̃s eius qui in flat. Nam cumdicit᷑
ingenesi. inprincipio fecit ds̃ caelum & terram.
& sp̃s dĩ ferebat᷑ superaquas. Ibi indĩ uocabulo pat̃
intellegit᷑. In principio filius agnoscit᷑. quidicit.
Incapite libri scriptum ẽ deme. ut faciam uolunta¬
tem tuam quiadixit dixit ds̃ & fecitds̃. In eumue¬
ro qui suꝑ ferebat᷑ aquis. sp̃s sc̃s significat᷑. Nami
& cumibi dicit ds̃. fuciamus hominẽ udimaginem
& similitudinem nram̃. Perpluralitatẽ ꝑsonas ũ
patens significatio trinitatis ẽ. Vbitamen ut uni
litus ꝑsonarum trinitatis demonstrat̃mysterium
cuius trinitatis sac ramentum. ꝑtaggeus proph&i
detertia persona. idẽ defilio lta subiecit. quia
ecceego commouebocȩlum & terrã. & ueni& de¬
sideratus cunctis gentibus. Inesiua quoq subpro

Expanded text:
nsequentibus idem propheta ait: Mittet verbum suum, et liquefaciet ea; flabit Spiritus ejus, et fluent aquae . Ecce tria, Pater qui mittit, et Verbum quod mittitur, et Spiritus ejus qui flat. Nam et cum dicitur in Genesi: In principio fecit Deus coelum et terram, et spiritus Dei ferebatur super aquas , ibi in Dei vocabulo Pater intelligitur; in principio Filius agnoscitur, qui dicit: In capite libri scriptum est de me, ut faciam voluntatem tuam ; quia dixit Deus, et fecit Deus; in eo vero qui superferebatur aquis, Spiritus sanctus significatur. 5. Nam et cum ibi dicit Deus: Faciamus hominem ad imaginem 12 et similitudinem nostram , per pluralitatem personarum patens significatio Trinitatis est. Ubi tamen, ut unilitas personarum Trinitatis demonstrat mysterium. 6. Cujus Trinitatis sacramentum et Aggaeus propheta de tertia persona, id est, de Filio, ita subjecit: Quia ecce ego commovebo coelum et terram, et veniet desideratus cunctis gentibus. 7. In Isaia quoque sub pro
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s isrł. In ꝑsonunim cyri xp̃sest proph&la¬
tus. ubieis subiugatae sunt gentes infide. &
regna. Preter ei quianullus in regnumis¬
rahel crrus ẽdictus. Quod si decyroͬ persa¬
rum rege quis haec crediderit proph&atũ
b& xpomeo cyro sed hub& haecdicit dñs.¬

Expanded text:
 3. In persona enim Cyri Christus est prophetatus; ubi ei subjugatae sunt gentes in fide, et regna. Praeterea, quia nullus in regno Israel Cyrus est dictus. Quod si de Cyro Persarum rege quis hoc crediderit prophetatumChristo meo Cyro. Sed Haec dicit D
Abbreviated transcription (Latin):
& tefecit ds̃. De quo enim dixerat. sp̃s dnĩ fecitme
deeorursus udiecit. Ecce & mesic̃&te fecit ds̃.
Vt eundem spm̃ ostender& eẽ dm̃.
& filium &spm̃ scm̃ non seputant eẽ dm̃. eo quod
inmonte sini uocem dnĩ intonantis audierint.
sed intrib: ꝑsonis. unum eẽ dm̃ patrem Indiuiduȩ
maiestates. Queramus ergo inscripturis uete¬
ris testumenti eundem trinitatem. In libro quippe
isui. Dixituir cui constitutũ ẽ dexpo dĩ iacob egregi
Idem quoq inpsalmis. Verbo inquit dnĩ. caelifirma¬
tisunt. & sps oris eius omnis uistus eorum. In ꝑso¬
naenim dñi. patrem accipimus. In uerbo filium

Expanded text:
et te, fecit Deus . De quo enim dixerat: Spiritus Domini fecit me, et te, fecit Deus . De quo enim dixerat: Spiritus Domini fecit me, de eo rursus adjecit: Ecce et me, sicut et te, fecit Deus, ut eumdem Spiritum ostenderet esse Deum. Spiritum sanctum non reputant esse Deum, eo quod in monte Sina vocem Dei intonantis audierunt: sed in tribus personis unum nomen individuae majestatis. 2. Quaeramus ergo in Scripturis Veteris Testamenti eamdem Trinitatem. In libro quippe Isai dixit vir cui constitutum est de christo Dei Iacob egregiuIdem quoque in Psalmis: Verbo, inquit, Domini coeli firmati sunt, et spiritu oris ejus omnis virtus eorum ; in persona enim Domini Patrem accipimus; in Verbo Filium
Abbreviated transcription (Latin):
sede ad extrismeis qui dumidem xp̃s scđm carnẽ¬
sit filius dauid. inspũ tamen dñs eius & ds̃ẽ. Sixp̃s¬
ille exercituum. qui ad nõ exercituum mittitur:
ipsodicente incacharia: Haec dicit dñs exercituũ
Postgloriam misit meudgentes quae ex spoliaue¬
runtuos. quienim tetigerituos. tangit pupillã
oculimei. quia ecce leuabomanum meã suꝑeos.
& erunt predihis qui seruiebant sibi & cognosc&is
quia dñs exercituum misit me. Agenunc. cuius
sit haec uox nisis aluatoris. qui omp̃s ds̃ a patreom¬
nipotenti missum se eẽ testat᷑. Msssus ẽ autem ad
gentes p̾gloriam dĩtatis quam habuit aput patrẽ
quando ex inaniuit seipsum & formamserui accipi¬
ens effectus ẽ obediens usq ad mostem. quiq: etiã
in consequentib loquit᷑ dicens. Lauda &laetare
filiasion. quia ecceego uenio & habitabo in medio¬
Quis ẽ igit᷑ iste dñs. ad nõ exercituum missus. nisi
culum omnipotentis uiui ficauit me. Ecce & mesic̃

Expanded text:
Faciamus hominem ad imaginem, et similitudinem nostram? Sic enim subjungitur: Et creDominus exercituum, qui a Domino exercituum mittitur, ipso dicente in Zacharia: Haec dicit Dominus Deus exercituum, post gloriam misit me ad gentes, quae expoliaverunt vos. Qui enim tetigerit vos, tanget pupillam oculi ejus. Quia ecce levabo manum meam super eos, et erunt praeda iis qui serviebant sibi, et cognoscetis quia Dominus exercituum misit me ? 9. Vide nunc cujus sit haec vox, nisi Salvatoris, quia omnipotens Deus a Patre omnipotente missum se esse testatur. Missus est autem ad gentes, post gloriam Deitatis, quam habuit apud Patrem, quando exinanivit semetipsum, et formam servi accipiens factus est obediens usque ad mortem . Qui etiam in sequenluce clarius demonstratur. 7. Item si Christus nus exercituum a Domino exercituum missus, nisi t me, et spiraculum omnipotentis vivificavit me, ecce et me, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ante faciemeius gentes & dorsaregum uer¬
tam. & a periam ante eum ianuas & poste
non claudent᷑. Ego ante te ibo &gloriosos
terraehumiliabo. Portas acreas conterã
&uectes ferreos confringum. & dabothesau¬
ros tibi ubsconditos & arcana secretorum.

Expanded text:
ante faciem ejus gentes, et dorsa regum vertam, aperiam coram eo januas, et portae non claudentur. Ego ante te ibo, et gloriosos terrae humiliabo, portas aereas conteram, et vectes ferreos confringam, et dabo tibi thesauros absconditos, et arcana secretorum.
Abbreviated transcription (Latin):
conperit. necungelus sciuit. nec creatura cog¬
nouit. Esaia testante quidicit. Generationem
eius quisen arrabit. Idcir cosieius natiuitas.
a proph&a non potuit enarrari: quis profitebit᷑
nosse quomodo potuit a patre filius generari:
Hinc est &illud in libro iob. sapientiam dĩ patris
unde inuenies :: Lat& enim ab oculis hominũ
& a uolucribus caeliabsconsaẽ Idẽ &iam
ipsi sangelis in cognita. Item ibi radix sapi¬
entiae cui reuelata ẽ: origo scilic& filiidĩ.:
Ideoq quod etiam super angelorum in tellegen¬
tiam. atq scientiam ẽ.. Quis enim hominum
potestnarrare. Scirem anifestum ẽ solum.
patrem quomodo genuerit filium: Et fili¬
us quomodogenitus sit apatre. Sic quidẽ
& gignendi filii querit᷑ ratio. eo quod filius
non nisi exduabus nascatur. habeat in quã
sibihuius modi generis ostum. conditio ca¬
duca mostulium. Xp̃s enima patre itaemi¬
cuit. Vt splendor elumine. Vt uerbum ab¬
ore. ut sapientia excorde.

Expanded text:
comperit, nec angelus scivit, nec creatura cogcomperit, nec angelus scivit, nec creatura cognovit, Isaia testante, qui dicit: Generationem ejus quis enarrabit ? Idcirco si ejus nativitas a propheta non potuit enarrari, quis profitebitur nosse quomodo Filius potuit a Patre generari? 4. Hinc est illud in libro Job: Sapientiam Dei Patris unde invenies? latet enim ab oculis hominum, et a volucribus coeli absconsa est ; id est, etiam ipsis angelis incognita. Item ibi: Radix sapientiae cui revelata est ? origo scilicet Filii Dei. Ideoque quod etiam super angelorum intelligentiam atque scientiam est, quis hominum potest narrare? 5. Scire autem manifestum est solum Patrem quomodo genueruit Filium, et Filium, quomodo sit genitus a Patre. Siquidem et gignendi Filii quaeritur ratio, eo quod Filius non nisi ex duobus nascatur; habeat, inquam, sibi hujusmodi generis ortum conditio caduca mortalium; Christus enim ex Patre ita emicuit, ut splendor a lumine, ut verbum abore, ut sapientia ex corde.
Abbreviated transcription (Latin):
Querunt tempus quando sit dĩ filius genitus dũ
sit suunatiuitate ȩternus. sic̃ scriptumẽ deco.
Egressus eius a principio adiebus aet̾nitatis:
Etiterum ante solem ꝑman& nomeneius. & an¬
telunam sedeseius. Sed pater cundem antelu¬
ciferum. idẽ ante omnia tempor agenius setesta¬
tur. Quod &ipsefilius dĩ uerbum. uistus & sapi¬
entiaa. desuanatiuitate confirmatdicens.
Necdumerant abyssi. & egoiam conceptuerã.
Necdum fontes aquarum eruperant. Necdũ
montes grauimole costiterant ante colles ego
parturiebar. Adhuc terram non fecerat. & flu¬
mina & colles orbisterrae. Quando preparabat
caelos aderum. quandocestulege. &gyroual¬
labatubyssos. Quando ponebaat fundamenta¬
terrae cumeocuncta conponens. Talugitur
Talugitur
auctoritate. Ante omnia secula filius a patre
genitus eẽdeclurat᷑. Quando patre ꝑillum.
cunctu creata eẽ noscunt᷑. Illudneniq: querit᷑
quomodo idemgenitus dum sacrae natiuitatis
eius archana nec apostolus dicit. Nec proph&i

Expanded text:
ur tempus, quando sit Dei Filius genitus, dum sit sua nativitate aeternus? sicut scriptum est de eo: Egressus ejus a principio a diebus aeternitatis . Et iterum: Ante solem permanet nomen ejus, et ante lunam sedes ejus . 2. Sed et Pater eumdem ante luciferum, id est, ante omnia tempora genuisse testatur, quod et ipse Filius Dei, verbum, virtus et sapientia, de sua nativitate confirmat, dicens: Necdum erant abyssi, et ego jam conceptus eram, Necdum fontes aquarum eruperant, necdum montes graui mole constiterant. Ante colles ego parturiebar. Adhuc terram non fecerat, & flumina, & cardines orcoelos, aderam; quando certa lege et gyro vallabat abyssos; quando appendebat fundamentterrae, cum eo eram, cuncta componens . 6 3. Tali igitur auctoritate ante omnia saecula Fiius a Patre genitus esse declaratur, quando a Patre per illum cuncta creata esse noscuntur. Illud denuo quaeritur, quomodo idem sit genitus, dum sacrae nativitatis ejus arcana nec Apostolus dicit, nec propheta
Abbreviated transcription (Latin):
meam: inclinate aurem urãm in uerba oris mei
Aperiam in parabolis õsmeum: loquar ꝓpositiones
dicens: Inclinabo ad similitudinem aurem meam: a pe¬
obscura similitudo ꝑquam monetur homo utcorsuã
accuet: & ad interiora intellegenda confugiat:
Sic quoque sapientia ꝑsalamonẽdicit: Scribe legem
dupliciter: & tripliciter ancordetuo: Dupliciter
enim sentitur lex: Pnmum secundũ storiam secun
tur: Tripliciter aut scribitur dum non solum storialiter
uel mistice: sed etiam moraliter. quid inunum quem que gerere
debeat edocetur: Unde & archa quȩ con struebatur a noȩ.
bicamerata &tricamerata fieri iubetur: quod intra eccle¬
sia omnis materia legis &istoriae locum tenet: & misticum
sensum recipit Et infornicationem morum. habebit:
Inparabolis autẽ &in enigmatibus scripta estlex: Etipsepa¬
est quodiudeis obtecta &clausa sunt omnia Quianisi cre¬
diderint: ad eorum intellegentiam peruenire non possunt :¬

Expanded text:
meam; inclinate aurem vestram ad verba oris mei. Aperiam in parabola os meum, loquar aenigmata dicens: Inclinabo ad similitudinem aurem meam, apeobscura similitudo, per quam monetur homo ut cor suum acuat, et ad interiora intelligenda confugiat. Sic quoque Sapientia per Salomonem dicit: Scribe legem dupliciter, et tripliciter in corde tuo. Dupliciter enim sentitur lex, ut prius secundum historiam, 103 tur. Tripliciter autem scribitur, dum non solum historialiter, vel mystice, sed etiam moraliter, quid in unumquodque gerere debeat edocetur. 3. Unde et arca, quae construebatur a Noe, bicamerata et tricamerata fieri jubetur quod intra Ecclesiam omnis legis materia, et historia locum habeat, et mysticum sensum recipiat, et informationem morum contineat. In parabolis enim et aenigmatibus scripta est lex, et ipsae paest quod Judaeis obtecta et clausa sunt omnia; qui nisi crediderint, ad eorum intelligentiam pervenire non possunt
Abbreviated transcription (Latin):
eis mirabilia : deinde bͥstes sequentes. id est delicta nostra p̃terita
sicut egyptios inmare proiectos Ita in baptismo deleta ꝓnun
quiduȩ apercius. dumomnis qui ꝑfidem uerus isrł est: Tunc extit

Expanded text:
eis mirabilia, deinde hostes sequentes, id est, delicta nostra praeterita, eis mirabilia, deinde hostes sequentes, id est, delicta nostra praeterita, sicut Aegyptios in mare projectos, ita in baptismo deleta atquequidve apertius? omnis enim per fidem verus Israel exit
Abbreviated transcription (Latin):
iecit: Postquam uenerint aque ille & sanabuntur &uiuent
omnia ad quos cum que uenerit torrens & stabunt suꝑ illac
piscatores. hoc est a postoli atque doctores: Pluri mespecies
erunt piscium eius: hocdixit ad significandam uarietatẽ
gentium. adundam lauacri uenientium: Unde & adiecit : Si¬
cut pisces magnimaris. nimiȩ multitudinis inripis eius: ex utraq
parte omne lignum pomiferum. non deficiet folium ex eo : & non
deficiet fructus eius per singulos menses afferre primitiuac
baptismi sacramenta subfigura transitus maris itareuelat
dicens : Secundum diem egressionis tuae de terra aegypti
quis ds̃ similistibi quiaufers iniquitatem &trans fers pecca¬
tum reliqulrum quia misericors ẽ &conuertet & miserebit᷑
nostri: Deponet iniquitates nostras. &ꝑicit in profundum
maris omnia peccata nostra: In qua sententia lector anim¬
Secundum inquid diem egressionis tuȩ deegypto ostendam

Expanded text:
int aquae illae, et sanabuntur, et vivent omnia, ad quaecunque venerit torrens. Et stabunt super illa piscatores, » hoc est, apostoli, atque doctores, plurimae species erunt piscium ejus. 7. 107 Hoc dixit ad significandam varietatem gentium ad undam lavacri venientium; unde et adjecit: « Sicut pisces maris magni, multitudinis nimiae in ripis ejus, ex utraque parte omne lignum pomiferum, non deficiet folium ex eo, et non deficiet fructus ejus, per singulos menses afferre primitiva; baptismi sacramenta sub figura transitus maris ita revelat, dicens: « Secundum diem egressionis tuae de terra Aegypti Quis Deus similis tibi? qui aufers iniquitatem, et transfers peccatum reliquiarum Israel? Quia misericors est, convertetur, et miserebitur nostri, deponet iniquitates nostras, et projiciet in profundum maris omnia peccata nostra . » 9. In qua sententia lector animSecundum, inquit, diem egressionis tuae de Aegypto ostendam
Abbreviated transcription (Latin):
tali. idest
ad populum circumcisionis: Et media ad mare nouis simũ
quod est ad populum gentium fide: Litde uno eodem que¬
& crescant influuium: Et ꝑgant ad solitudinem siue ad
mare mortuum. & ad omnia que cum que ꝑuenerint uiui¬
ficentur atquesanent᷑: Sic enim idem ꝓpheta dicit:
Conuertime adportasdomus dñi. &ecce aqua egre¬
diebatur subterlimen domus adoriente. facies enimdo¬
mus respiciebat adonentem: Aque aũt descendebant
in latus templi ad extremum admeridiem altaris:
Et conuertime aduiam foras portam exteriorem quȩ res¬
piciebat adorientem : Recce aqua redundans a latere

Expanded text:
tale, id est ad populum circumcquod est ad populum gentium, fide postremuet crescant in fluvium, et pergant ad solitudinem, sive ad mare Mortuum, et omnia ad quaecunque venerint, vivificentur atque sanentur. Sic enim idem propheta dicit: « Converti me ad portam domus Domini, et ecce aqua egrediebatur subter limen domus ad Orientem. Facies enim domus respiciebat ad Orientem, aquae autem descendebant in latus templi dextrum ad meridiem altaris. Et converti me ad viam foras portam exteriorem, quae respiciebat ad Orientem, et ecce aquae redundantes a latere
Abbreviated transcription (Latin):
re nouissimum: Indie illa erit cdñs unus: & nomen eius uñu
Et reuertetur omnis terra usque ad desertũ: Quȩ suntigit᷑
iste aqueuiue nisi baptismum quȩ hominem facinora ꝑ in¬
fusionem scĩ sp̃s uiuificant: Selquur dehierusalem &xire
adnuntiantur nisquia dñs ꝑursionem pacis eodem populo

Expanded text:
re novissimum. In die illa erit Dominus unus, et nomen ejus unum, re novissimum. In die illa erit Dominus unus, et nomen ejus unum, et revertetur omnis terra usque ad desertum . » 4. Quae sunt igitur istae aquae vivae, nisi baptisma, quod hominem sancti Spiritus infusione vivificat? Sed cur de Jerusalem exire annuntia
Abbreviated transcription (Latin):
cum cisionem: Scripturarum uoces idipsum aperte de¬
clarant. Esaias enim futurum baptismi misteriũ sic p̃ci¬
nebat futuris credentib dicens: Aurietis aquas cum
purificati onis p̃dicat auriendas. id est defontib ihũ
siquis sitit ueniat. ad me &bibat: Ad quod baptismi sa¬
cramentum idẽ esai as iudeos &gentes itaprouocat
dicens Om̃ sicientes.uenite adaquas: Hasa quas
tillabant montes dulcedinem. & colles fluant lacte¬
& melle. & ꝑ omnes riuos uida ibuntaque & fons dedo¬
mo dñi egredietur &inrigabit orbẽ terrarum. idẽ uni¬
uersitatem omniũ gentium  De hoc fonte & gacha¬
rias ait: Indie illa erit fonspatens domui dauid &ha¬
bitantib hierłm in ablutione peccatorum & menstrur
Dic queso quis est iste fons patens nisi ille in quo om̃s re¬
nascimur in quo & peccatorum purificantur delicta &
sordes menstruate hoc est inmundȩ animae salutari
lauacro abluuntur: De cuius aquis &alibiidem ꝓpheta

Expanded text:
 forma, Scripturarum voces idipsum aperte declarant. Isaias enim futurum baptismi mysterium sic praecinebat futuris credentibus, dicens: Haurietis aquam cum purificationis praedicat hauriendas, id est, de fontibus JeSi quis sitit, veniat ad me, et bibat . Ad quod baptismi sacramentum idem Isaias Judaeos et gentes ita provocat, dicens: Omnes sitientes venite ad aquas . Has aquastillabunt montes dulcedinem, et colles fluent lacte, et per omnes rivos Juda ibunt aquae, et fons de domo Domini egredietur, et irrigabit orbem terrarum , id est, universitatem omnium gentium. 3. De hoc fonte et Zacharias, In die, inquit, illa erit fons patens domui David, et habitantibus Jerusalem in ablutionem peccatorum, et menstruatae . Dic, quaeso, quis est iste fons patens, nisi in quo omnes renascimur, per quem peccatorum purificantur delicta, et sordes menstruatae, hoc est, immundae animae salutari lavacro abluuntur? De cujus aquis et alibi idem prop
Abbreviated transcription (Latin):
Factus est inquit sermo dñi ad medicens: Fili hominis. Notas
fac hirłm abominationes suas dicens : Haec dicit dñs. hierłm.
radixtua &generatiotua de terra chanaan Patertuus
amorreus. & ma tertua cethea: Quando natus es indie
ortustui. non est precisus umbilicustuus. & aquanon es
lota insalutem: Vbi ostenditur quod in peccatis grauibus
sit hierłmn. Rinde peritura eẽt quod nonsit lota in aqua in salu¬
tem. quod est plena significatio baptismi: Ad eos qui conuer¬
tuntur ad xp̃m & baptizantur. sicibi sermo dñi in sequitur:
Etingressus sum pactum te cum ait dñs. & lauite aqua. &emun¬
daui sanguinem tuũ exte. &unxite oleo: Significans per
pactum testamentum nouũ. ꝑ aquam baptis mi gratiam.¬

Expanded text:
notas notas fac Jerusalem abominationes suas, et dices: Haec dicit Dominus: Jerusalem, radix tua, et generatio tua de terra Chanaan; pater tuus Amorrhaeus, et mater tua Cethaea, et quando nata es in die ortus tui, non est praecisus umbilicus tuus, et aqua non es lota in salutem . » Ubi ostenditur quod in peccatis gravibus sit Jerusalem, et inde peritura esset, quod non sit lota aqua in salutem, quod est plena significatio baptismi. Ad eos autem qui convertuntur ad Christum, et baptizantur, sic ibi sermo Domini sequitur: Et ingressus sum pactum tecum, ait Dominus, et lavi te aqua, et emundavi sanguinem ex te, et unxi te oleo, significans per pactum Testamentum Novum, per aquam et
Abbreviated transcription (Latin):
quia delicta moriendo recedunt. ubi anime regenerctorum
resurgunt : Legimus quoque accron in prefiguratione bap¬
tismi aquis ablutum: cuiusque filii sacerdotio paterno
participes laticis etiam scĩficatione purificantur: Iam
tunc quidẽ purgatio illabaptismi formam gerebat: cuius
nunc lauacri sacramento ab luitur omnis populus a ecclesi coe.
quod est corpusueri & magnisacerdotis in remis sione pecca¬
torum: Et lotis sordibus inscĩficationem diuini cultui
consecrantur: Esaias namque ꝓpheta intercetera ostendit
nequa quam posse delicta iudeorum dimitti. nisi abluti bap¬
simultiplicaueritis orationes urãs. non audiam .s. quico¬
manus urae sanguine plenesunt : Lauamini mundi estote
pro omnibus quippe uictimis quasmemorauerat idẽ ꝓpheta
procunctis neo meniis & sabbatis at que solemnitatibus so lã
baptismi purificationem precepit obseruarae Pro cunctis
quoque inquinamentis peccorum solum regenerationis
lauacrum elegit. quotanta peccata abluuntur: Quod quia

Expanded text:
quia statim delicta moriuntur, ubi animae regeneratorum resurgunt. Legimus quoque Aaron in praefiguratione baptismi aquis ablutum, cujus filii sacerdotio paterno participes laticis etiam sanctificatione purificantur. . Jam tunc quidem purgatio illa baptismi formam gerebat, cujus nunc lavacri sacramento abluitur omnis populus Ecclesiae, quod est corpus veri et magni sacerdotis, in remissionem peccatorum, et, lotis sordibus, in sanctificationem divino cultui consecrantur. 11. 108 Isaias namque propheta inter caetera ostendit nequaquam posse delicta Judaeorum dimitti, nisi abluti bapsi multiplicaveritis orationes, non exaudiam; manus enim vestrae sanguine plenae sunt. Lavamini, mundi estote . Pro omnibus quippe victimis, quas memoraverat idem propheta, pro cunctis neomeniis, et Sabbatis, atque solemnitatibus solam baptismi purificationem praecepit, pro cunctis quoque inquinamentis peccatorum solum regenerationis lavacrum, quo tantum peccata abluuntur. 12. Quod quia
Abbreviated transcription (Latin):
pulus est in babylloniam captiuus omnis abductus: Quinto
autemdie produxerunt aquȩ reptilia animarum uiuentiũ.
& uolatilia uolantia suꝑterram subfirmamento celi:
Et quinta ȩtate creuerunt silu trans migrationis & multiplicati
sunt in babylone quȩ sepeaquarum nomine designatur :
Quorum plurimi ibidem quasi in aquis pisces resedere :

Expanded text:
pulus est in Babyloniam captivus omnis abductus. Quinto pulus est in Babyloniam captivus omnis abductus. Quinto die produxerunt aquae reptilia animarum viventium, et volatilia volantia super terram sub firmamento coeli; et quinta aetate creverunt filii transmigrationis, et multiplicati sunt in Babylone, quae saepe aquarum nomine designatur. Quorum plurimi ibidem quasi in aquis pisces residere
Abbreviated transcription (Latin):
bus & ses uitio de pressaest : Superuenit autem
ues pera quando ipsagens una cum rege quem si¬
hineglecto dõ elegerat alienigenarum est
gladio maxime & parte deleta: Quartodie
luminaria cȩlum accepit: & quarta ȩtate. prȩfa¬
tus dĩ populus. noua est factus claritate con¬
spicuus per imperium dauid & salomonis ali¬
orum quoq regum dõ auctore regnantium:
pes nobilissimum illud quod salo mondõ con¬
didit templum. per in signia prophetarum quȩ
cunctis regum eorundem non destiterunt flo¬
rere temporibus : ꝑque illud maxime : qđ
primo ac ꝑeminentis simu̾m regum sibi placen¬
tium. iurauit dñs dicens Defructuuentristui
ponam super sedemtuam: Uerum & hic adues¬
peram dies inclinari cͦepit : cumpost modum
& reges idem & populi. templumꝰ leges dĩ sper¬
nentes uastati acdilaceratisunt ab hostibus:
Grauissima uero ei non solumues pera sed& nox succedit.
cum totum illud regnum euessum. templum incensum. po¬

Expanded text:
bus et servitio depressa est. Supervenit jam vespera, quando ipsa gens una cum rege quem sibi neglecto Deo, elegerat alienigenarum est gladio maxima ex parte deleta. Quarto die luminaria coelum accepit, et quarta aetate praefatus Dei populus nova est factus claritate conspicuus, per imperium David et Salomonis aliorumque regum Deo auctore regnantium, per nobilissimum illud quod Salomon Deo condidit templum, per signa prophetarum, quae cunctis regum eorumdem non destiterunt florere temporibus, perque illud maxime, quod primo ac praeeminentissimo regum sibi placentium juravit Dominus dicens: De fructu ventris tui ponam super sedem meam . Verum et hic ad vesperam dies inclinari coepit, cum post modum et reges iidem et populi, templum legesque Dei spernentes, vastati ac dilacerati sunt ab hostibus. Gravissima vero ei non solum vespera, sed nox succedit, cum totum illud regnum eversum, templum incensum, po
Abbreviated transcription (Latin):
Huius autem fontis qualis cumq erat in rigatio.
post uestitam herbis ac lignis terrã suꝑuenit:
Quod ipsis &iam scripturȩ sMlabis ꝓbatur que
post quam uerbo preteriti temporis ꝑfecti¬
dixit : Quia creauit dñs ds̃ cęlum & terram.
&omne uis gultum agri. omnem q: herbam re¬
nonis. sub uinxit mox uerbo temporis pre¬
teriti plus quam ꝑ fecti : N onenim pluerat
dñs ds̃ suꝑ terram. & homo none rat quic opera¬
re tur ter ram. Ostendens quod ante crea¬
tionem uirgultorum . & herbarum pluuiamds
non mise rat Quid uero post ea factũ sit statim
uerbo prȩteriti temporis in ꝑfecti sub nexuit

Expanded text:
Hujus autem fontis, qualiscunque erat, irrigatio Hujus autem fontis, qualiscunque erat, irrigatio post vestitam herbis ac lignis terram supervenit, quod ipsis etiam Scripturae syllabis probatur, quae postquam verbo praeteriti temporis dixit, quia creavit Dominus Deus coelum et terram, et omne virgultum agri, omnemque herbam regionis, subjunxit mox verbo temporis praeteriti plusquam perfecti: Non enim pluerat Dominus Deus super terram, et homo non erat qui operaretur terram, ostendens quod ante creationem virgultorum et herbarum pluviam Deus non miserat; quid vero postea factum sit, statim verbo praeteriti temporis imperfecti subnexuit
Abbreviated transcription (Latin):
ram &c&era tempus sit intimatũ illud sex
dierum primorum. in quo uniuersa mundi est
creatusa formata : Ubi recte comme moratur
qđ non plus set superter ram & homo nones s&
qui ope raretur eam. ut intellaegamus quantũ
primaterre germinatio. a moderna distar&
Nam modo & in rigatione pluuiarũ ter raspon¬
te germinat. & indus tria cultuq hominum.
multa in hostis sata. ac ne moribus ꝓcreant.
Sed longe aliter prima herbarum & arborũ
est ꝑfecta creatio in qua nouo sum miopifi¬
cis imperio terra q: arida parebat absq plu¬
uia. & absq: opere humano repente est lon¬
ge lateq: multifarus fructuũ repletage
neribus. Sed fons inquiđ̃ ascendebat e ter¬
ra. lp̃rigans uni uersam suꝑ ficiem terrȩ
De hoc fonte & ascens ueius interram dicturi. primo
uide amus qui aprim a illa germinatio terre: Cuius
prȩmissa meminit sententia sine ulla inrigati¬
one flum inũ siuȩ aquarum dõ iubente factaest.

Expanded text:
ram, tempus sit intimatum illud sex ram, tempus sit intimatum illud sex dierum primorum, in quo universa mundi est creatura formata. Ubi recte commemoratur quod non pluisset Deus super terram, et homo non esset qui operaretur terram, ut intelligamus quantum prima terrae germinatio a moderna distaret. Nam modo et irrigatione pluviarum, terra sponte germinat, et industria cultuque hominum multa in hortis sata ac nemoribus procreantur. Sed longe aliter prima herbarum et arborum est perfecta creatio, in qua novo summi opificis imperio terra, quae arida parebat, absque pluvia et absque opere humano, repente longe lateque multifariis fructuum repleta est generibus; sed fons, inquit, ascendebat e terra irrigans universam superficiem terrae. De hoc fonte et ascensu ejus in terram dicturi, primo videamus quia prima illa germinatio terrae, cujus praemissa sententia meminit, sine ulla irrigatione aquarum, Deo jubente, facta est.
Abbreviated transcription (Latin):
conditoris. tunc aliqui fructus &x terra crescendo
& colles. herbis erant &arboribus cooperti. haben¬
tibus congruam altitudinem staturȩ dif fusionẽ
ramorũ opatitatem soliorum copiã fructuũ: Quã
non paulatim & terra oriendo. uel germinando.
& accessu incrementorum ꝓsiciendo sed s ubito &
illa existendo acceperunt: Nam & hunc magis
sensum subiuncta quoq: uidentur uerba iuuare.
quib: dicitur: Non enim pluerat dñs ds̃ super ter¬
deat. quod hȩc dici non poterant de prima crea¬
lone terrȩ quando ad huc erat inanis & uacu¬
a & tenebre super faciem abyssi: Num quid
opus erat depluuia non descendente inter¬
rã nar rari eo tempore. quo nec ipsa ad huc acci¬
pere pluuiam. nec aer dare poterat: eo qđ lo¬
cautriusq adhucaq cunta implerent: sed nec
fons ascendere de terra ad ins gandam eã
potuit quamdiu tota tegebatur abysso Unde
nifallor restat intellegi. qđ nomine diei supra
cum dicitur. Indie quo creauit dñs ds̃ cȩlũ & ter¬

Expanded text:
Conditoris tunc antequam aliqui fructus ex terra crescendo es et colles, herbis erant et arboribus cooperti, habentibus congruam altitudinem staturae, diffusionem ramorum, opacitatem foliorum, copiam fructuum, quam non paulatim ex terra oriendo vel germinando, et accessu incrementorum proficiendo, sed subito ex illa existendo acceperunt. Nam et hunc magis sensum subjuncta quoque videntur verba juvare, quibus dicitur: Non enim pluerat Dominus Deus super terdeat, quod haec dici non poterant de prima creatione terrae, quando erat adhuc inanis et vacua, et tenebrae super faciem abyssi? Nunquid opus erat de pluvia non descendente in terram narrari, eo tempore quo nec ipsa adhuc accipere pluviam, et nec aer dare poterat, eo quod loca utriusque adhuc aquae cuncta implerent; sed nec fons ascendere de terra ad irrigandam eam potuit quandiu tota tegebatur abysso. Unde ni fallor restat intelligi quod nomine diei supra cum dicitur: In die quo creavit Dominus Deus coelum et ter
Abbreviated transcription (Latin):
suis. non eũ opus habuisse illis openb suis inquib requiescer&:
uippe cuius requies inseipso sine initio ac t̾mino seꝑ uera ẽ. sed
sola bonitatis suȩ causa fecisse opera qͥ: in ipso requiescerent
Qdec̃trano facilius intellegit᷑ cũ meminemmus humanã indigen¬
tiã ꝓ hocmaxime labonb cottidianis insiftere. Ut in opeyb
suis requiẽ ꝑcipere possit : dicenae ei dño. Insudore uultus tui
uesceris pane: Ds̃aũ qui ante creationẽ mundi &nalit̃ inse ipso
ꝑfectam habebat requiem. Ipse &iã creatomundo. ñ inopenb qr fecit sedab õnib
suis. quinpotius creatus rationalib ipse requiẽ prestans: cũinse ipso ꝑfecte sẽꝑ
requiescat. eoq bono beatus sit qđ ipse sibiẽ: Etbenedix̃ diei septimo &escificauit
illũ: Illa uidelicet benedictione &scificatione: quã popalosuio in lege plenius

Expanded text:
suis, non eum opus habuisse illis operibus suis, in quibus requisceret, suis, non eum opus habuisse illis operibus suis, in quibus requisceret, quippe cujus requies in seipso sine initio ac termino semper est vera, sed sola bonitatis suae causa fecisse opera quae in ipso requiescerent. Quod e contrario facilius intelligitur, cum meminerimus humanam indigentiam pro hoc maxime laboribus quotidianis insistere, ut in operibus suis requiem percipere possit, dicente ei Domino: In sudore vultus tui vesceris pane . Deus autem, qui ante creationem mundi aeternaliter in seipso perfectam habebat requiem, ipse etiam creato mundo, non in operibus quae fecit, sed ab omnibsuis, quin potius creaturis rationabilibus ipse requiem praestans, cum in seipso perfecte semper requiescat, eoque bono beatus sit, quod ipse sibi est. Et benedixit diei septimo, et sanctificavit illum. Illa videlicet benedictione et sanctificat
Abbreviated transcription (Latin):
la fidelium seruorum Amendico uobis qđ precin¬
get se. & faci& illos discũbere. Etransiens ministrabit illis
nistrat utiq operatꝰ: Sed his tamen uerbis õnib mlaliud
intimat̾ quã qđ scõs suos dñs inȩt̃nũ benedicit & scĩficat:
t requiȩuit die septimo ab uniũso operesuo qđ patrarat: Non
quasi lassus exnimio labore ds̃. instar humanȩ fragilitatis
conpleta mandi fabnca requieuit: sed requieuisse ab uniũso
opere suo dicit̾. quia nouam creaturã ultra instituere aliquã
cessauit: Soldenãq scꝯptura sepe nomine requiei cessa¬
tionem opens siue sermonis indicare. sicut in apoca lłpsi descis
animalib: Et requiẽ inquit ñ habebant die ac nocte di¬
cessabant hȩc sẽꝑ decantare: Nã maxima &unica scis ẽ re¬
quies incȩlo. laudẽ sũme tnnitati quȩ ds ẽ. in defessa uoce di¬
cere Potest uero altius intellegirequi euissedm̃ ab onib opepb

Expanded text:
la fidelium servorum: Amen dico vobis quod praecinla fidelium servorum: Amen dico vobis quod praecinget se, et faciet illos discumbere, et transiens ministrabit illis .nistrat, utique operatur. Sed his tamen verbis omnibus nil aliud intimatur quam quod sanctos suos Dominus in aeternum benedicitEt requievit die septimo ab universo opere suo quod patrarat. Non quasi lassus ex nimio labore Deus instar humanae fragilitatis completa mundi fabrica requievit; sed requievisse ab universo opere suo dicitur, quia novam creaturam ultra instituere aliquam cessavit. Solet namque Scriptura saepe nomine requiei cessationem operis sive sermonis indicare, sicut in Apocalypsi de sanctis animalibus: Et requiem, inquit, non habebant die ac nocte dicessabant haec semper decantare. Nam maxima et unica sanctis est requies in coelo, laudem summae Trinitati, quae Deus est, indefessa voce dicere. Potest vero altius intelligi requievisse Deum ab omnibus operibus
Abbreviated transcription (Latin):
dominicȩ resurrectionis. cum post tot dierum milia
uentura e& . Octaua tamen &ipsa clicta ẽ. intitulo
alterius psalmi: Quia nimirum seꝓtimđm sequebat᷑.
& septima  mane sequentis prima existerẽt Idẽ eadẽ
ipsa in qua in principio dix dis̃ fiatlux. & facta ẽ lux:
Quem qiidem psalmum deresurrectione dominica
scriptum. probat ipse quiin eo loquitur dicens
Propter miseriam in opum &gemitum pauperum nunc
ex surgam dicitdñs. Potest autem recte accipi con¬
ple uisse dñ die septimo opus suum quod recerat. &iã
in eo quod ipsum diem benedixit & scĩficauit Neque
enim nullum opusest. benedictio &scĩficatio: neq
salomon niloperis fecisse dicendus ẽ. cum templum
quo d fecerat declicadut . immo eximium di opus est.
cum ea quȩ fecit. benedictione acscĩficatione ȩt̃ na¬
gloria ȩterna glorificauit: Deniq dehoc opere
qđ inȩter nodie sabbatificauit. dicit ipse in parabo.¬

Expanded text:
Dominicae resurrectionis, cum post tot dierum millia Dominicae resurrectionis, cum post tot dierum millia ventura esset, octava tamen et ipsa dicta est in titulo alterius psalmi, quia nimirum septimam sequebatur, ut septimanae sequentis prima existeret, id est, eadem ipsa, in qua in principio dixit Deus: Fiat lux, et facta est lux. Quem quidem psalmum de resurrectione Dominica scriptum probat ipse qui in eo loquitur, dicens: Propter miseriam inopum et gemitum pauperum, nunc exsurgam dicit Dominus . Potest autem recte accipi complevisse Deum die septimo opus suum quod fecerat, etiam in eo quod ipsum diem benedixit et sanctificavit. Neque enim nullum opus est benedictio et sanctificatio, neque Salomon nil operis fecisse dicendus est, cum templum quod fecerat dedicavit; imo eximium Dei opus est, cum ea quae fecit benedictione et sanctificatione aeterna glorificat. Denique de hoc opere quod in aeterno die sabbati facit dicit ipse in parabo
Abbreviated transcription (Latin):
opus suũ conpleuisse dixerimus Quod eo facto
mensuram numerum que consum mauerit dierum.
quorũ circuitu omã de hinc sȩcula ad finem ꝓcur¬
rerent: Nam in reuolutione tẽporũ: octauus
llem qui& primus conpatatur dies. Conpleuit
igitur die septimo ds̃ opus suum quod fecerat qui
a dierũ quos fecerat summam in eo t̾minauit.
adelito ipse septimo. quem sabbatũ dici &esse uoluit.
eo quod eam mystica prȩceteris benedictione
& scĩficatione donaret. ut sequentia docenz:
Unde &iam dies iudit᷑ii & consummationis sȩculi-
quia post septimam sabbati uenturaẽ: octaua
inscripturis nuncupatur uidelicet quã septẽ soli
praecessennt:
Dictum estenim intitulo psalmi. insinẽ
in ymnis prooctaua psalmus dauid̃ quod delie iudi¬
cii scriptum. totus sequentis psalmi textus docet : In
quo iram uenturi iudicis timens ꝓphȩta. exclamat:
Dñe nemiratua arguas me &cętera Sed & dies

Expanded text:
opus suum complevisse dixerimus, quod eo facto opus suum complevisse dixerimus, quod eo facto mensuram numerumque consummaverit dierum quorum circuitu omnia dehinc saecula ad finem usque procurrerent. Nam in revolutione temporum octavus idem qui et primus computatur dies. Complevit igitur die septimo Deus opus suum qua dierum quos fecerat summam in eo terminavit, addito ipso septimo, quem sabbatum dici voluit et esse, eo quod eam mystica prae caeteris benedictione et sanctificatione donaret, ut sequentia docent. Unde etiam dies judicii et consummationis saeculi, quia post septimam sabbati ventura est, octava in Scripturis nuncupatur, videlicet quasi septem soli praecesserint. Dictum est enim in titulo psalmi: In finem in hymnis pro octava psalmus David. Quod de die judicii scriptum totus sequentis psalmi textus docet, in quo iram venturi judicis timens Propheta exclamat: Domine, ne in ira tua arguas me, etc. . Sed et dies