comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& domũ minorem iudaicum populum significan puttent:
& degentibus ecdesiam congregatam : illi enim magni
ꝓpt̃ patres uocantur. Et legem & prophetas: Nos minores
quia absquȩ testa mento fumus & mandatis dĩ : dequib:
& in cantico legimus soror mea paruolec ẽ & ubera ñ
habet: quae domus magna & parua. in unam dĩ stcmi¬
liam congregatansi non habuent disciplinam & manda
tadĩ  non fecent ꝑcutietur ruinis & scissionibus: quoties¬
cũque ergo uel in ꝑsecutionibus uel in heresibus & inscis¬
mcctibus domus dĩ quȩ ẽ ecclesia corruit at que laceratꝰ
dĩ ꝓcutientis ostendit manũ : quã si uolumus effugere
comparationis audiamus & facciamus exemplum : in
petiis equi ꝑ sequi nonualent petitc xp̃s est : quidonauit
a postolis suis ut ipsi quoque uocentur petre : Tuespetrus
& iuꝑ hanc petram aedi cabo ecclesi am meã : quimis
tis pctiis fuent aduersanae potestectis. quȩ apellet̾ ur

Expanded text:
et domum minorem, Judaicum populum significari putant, et domum minorem, Judaicum populum significari putant, et de gentibus Ecclesiam congregatam. Illi enim magni propter patres vocantur, et legem, et prophetas: nos minores, quia absque Testamento fuimus et mandatis Dei, de quibus et in Cantico legimus: Soror mea parvula est, et ubera non habet . Quae domus magna et parva, in unam Dei familiam congregata, si non habuerit disciplinam, et Dei mandata non fecerit, percutietur ruinis et scissionibus. Quotiescumque ergo vel in persecutionibus, vel in haeresibus et schismatibus domus Dei, quae est Ecclesia, corruit atque laceratur, Dei percutientis ostendit manum: quam si volumus effugere, comparationis audiamus et faciamus exemplum. In petris equi persequi non valent. Petra Christus est , qui donavit apostolis suis, ut ipsi quoque petrae vocentur: Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam . Qui in istis petris fuerit, adversariae potestates, quae appellantur
Abbreviated transcription (Latin):
sionibus. Id est õdomus isrł & omnes duo decimtibus
gentem sac uissimam assinorum &chaldeorũ quacuos
conterat atque subuertat a principio usque ad finem
a capite usque ad caudam a t̃minis terrȩ urȩ̃. qui solũ¬
lem respiciunt iusque ad torrentẽ dererti siue occiden¬
tis ut septuaginta transtulerunt : Id est ẽmath usque
adiinocoruram in terquã & pelusiũ riuus nili siue tor¬
rens de heremo ueniens mare in greditur: Emat hat
supra epiphaniam diximus quȩ ab antiocho cui cornom̃tũ
ẽniq aunc fuit: nomen sortita ẽ : qui autẽ putant quod hic
domus israhel decemtnbus significet : explanare ñ põte¬
runt quomodo in comminatione dicitur aduersus decẽ
tiibus quod conterende sint abepiphania usque ad termi¬
nos aegipti : quibus t̃minis non utique decem tiibus sed
omnes duo decim conduduntur. In quibus fuit etiam iudas
& beniamin : quidam uxit a uato ren. domum magnã

Expanded text:
sionibus, id est, o domus Israel et omnes duodecim tribus, sionibus, id est, o domus Israel et omnes duodecim tribus, gentem saevissimam Assyriorum et Chaldaeorum, quae vos conterat atque subvertat a principio usque ad finem, a capite usque ad caudam, a terminis terrae vestrae, qui solem respiciunt, usque ad torrentem deserti, sive Occidentis, ut LXX transtulerunt, id est, ab Emath, usque ad Rhinocoruram, inter quam et Pelusium rivus 320 Nili, sive torrens de eremo veniens, mare ingreditur. Emath supra Epiphaniam diximus, quae ab Antiocho cui cognomentum Ἐπιφανὴς fuit, nomen sortita est. Qui autem putant quod hic domus Israel decem tribus significet, explanare non poterunt, quomodo in comminatione dicatur adversus decem tribus, quod conterendae sint ab Epiphania usque ad terminos Aegypti: quibus terminis, non utique decem tribus, sed omnes duodecim concluduntur, in quibus fuit etiam Judas et Benjamin. Quidam juxta anagogen, domum magnam
Abbreviated transcription (Latin):
domus sarcin potest ruinȩ nontam in staurationem quã
aedificationem denderant : cuius utnusque domus ruinar¬
& itis sones equis & bubalis compcerat : quorum pnores & in
petiis currere nequeunt. postenores tam indomitisunt
ut iugum ceruicibus non recipiant : & cum sil uestres boues
unt ꝓpterfentatem : Nolint terram uomere scindere.
uos autẽ cum equi & bubecli naturam suã mutan non possint
mutastis naturam dĩ . ut dulcem amarum fecceretis &
fructũ iustitiae eius in absinthium ueteretis quae est
herba amanssima : quilȩtamini in nihili uel idolis
uitulisque aureis quinihili iunt : Dicente hester add ñon
ne tracdas sceptrumtuũ his qui non sunt: uel innihiliatq:
mendatio qui ꝓpna fortitudine putactis uos ad sumpsis se
cornuce : & reges & potentiam quibus uentilare tis immicos:
Quia igitur ista fecistis : Ecce ego suscitabo suꝑ uos odom̃
magna & domusminor quȩ fenendi estis ruinis & scis¬

Expanded text:
domus sarciri potest: ruinae non tam instaurationem, quam domus sarciri potest: ruinae non tam instaurationem, quam aedificationem desiderant. Cujus utriusque domus ruinas, scissiones, equis et bubalis comparat, quorum priores in petris currere nequeunt, posteriores tam indomiti sunt, ut jugum cervicibus non recipiant, et cum silvestres boves sint, propter feritatem nolint terram vomere scindere. Vos autem cum equi et bubali naturam suam mutare non possint, mutastis naturam Dei, ut dulcem amarum faceretis, et fructum justitiae ejus in absinthium verteretis, quae est herba amarissima. Qui laetamini in nihili, vel idolis vitulisque aureis, qui nihil sunt, dicente Esther ad Dominum: Ne tradas sceptrum tuum his, qui non sunt , vel in nihili atque mendacio. Qui propria fortitudine putatis assumpsisse vos cornua et reges et potentiam, quibus ventilaretis inimicos. Quia igitur ista fecistis, ecce ego suscitabo super vos, o domus magna, et domus minor, quae feriendae estis ruinis et scis
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ uirt ut ũ gentem & conteret uos ut ñ introectis in emmath.
& usque ad torrentem occidentis: quia intantam rabiem ꝓ¬
silistis ut etiam mortis tempore & in minentibus malis no¬
luentis nomen dñi nominare : Id eomandauit dñs & ꝓcutiet
domũmiorem ruinis & domũ minorem scissionibus : si
in eo quod mandat & iubet ministris uidetur ipse ꝑcutere :
quo modo iubente patre & faciente filio. feccit ipse quiius¬
sedñs int̃ fecissetestatur : sic & in p̃sentilo comandat
dñs & ipse ꝑcutit ꝑministros domũ maioremruinis. idẽ
decemtiibus quae apellantur is rł : & domũ minorem
scis sionibus duas tibus quae regebantur astirpe domus đđ.
& nota singulorum propnetater : is rahel quia maiora
peccauerat fentur ruimis & in ȩternam traditur captiui¬
tactem : Domus aut̃ iuda in qua erat templũ & quȩ ex par¬
te peccauerat septua ginta annorum captiuitate reti¬
netur : & ñ ꝑcutitur ruinis sed scissionibus : scissa enĩ

Expanded text:
us virtutum, gentem, et conterent vos: non ut introeatis in Emath, et usque ad torrentem Occidentis. Quia in tantam rabiem prosiliistis, ut etiam mortis tempore, et imminentibus malis, nolueritis nomen Domini nominare: ideo mandabit Dominus, et percutiet domum majorem ruinis, et domum minorem scissionibus. Si in eo quod mandat et jubet ministris, videtur ipse percutere. Quomodo in jubente Patre et faciente Filio, facit ipse qui jusse Dominus interfecisse testatur . Sic et in praesenti loco mandat Dominus, et ipse percutit per ministros domum majorem ruinis, id est, decem tribus, quae appellabantur Israel, et domum minorem scissionibus, duas tribus, quae regebantur a stirpe domus David. Et nota singulorum proprietates. Israel, quia majora peccaverat, feritur ruinis, et in aeternam traditur captivitatem. Domus autem Juda, in qua erat templum, et quae ex parte peccaverat, LXX annorum captivitate retinetur, et non percutitur ruinis, sed scissionibus. Scissa enim
Abbreviated transcription (Latin):
planatione scarũ scipturarũ non uerba composita & odora¬
tonis flonbus adornata sederuditio & simplicitas quȩntur
uentatis:
ransite inchalanne & uidete : & ite inde. inemathmagnã.

Expanded text:
planatione sanctarum Scripturarum, non verba composita, et oraplanatione sanctarum Scripturarum, non verba composita, et oratoriis floribus adornata, sed eruditio et simplicitas quaeritur veritatis. Transite in Chalane, et videte: et inde ite in Emath magnam,
Abbreviated transcription (Latin):
usq: ad nouissimũ uixta quo ordinem quo leguntur sed ut potui¬
mus &rogatisumus ita eos disseruimus: Naumimicheam. sopho¬
niã &aggeum primum ΦΙXΟΠΟΝΩ tAtIC. paulȩ eiusque
filiȩ eustochio : spo ce þonica. secundo inabbacuc. duosli¬
bror chromatio a quila ei ensi episcopo delaegaui. tertio post
serui p̃senti anno qui sexti consolatus archadii augusti. & anni
cu ꝓbi factis nomenin posuit. Ex upenotolosanȩ ecclesiȩ
pontifici zachanam : & eiusdem urbis miner uio & alexandro
monahis. malachiam prophetã inter p̃tatus sũ : statmque
recurrens ad pnincipiũ uoluminis osee & iohel & amos : tibi
negare non potui. Et post grauissimã corponsȩgrotationẽ.
dictandi cȩlentate ostendi temen tatẽ meã : Vt quod alii
stilũ sȩpe uertendo non audent scmbere : Ego cõmitterem
ca sui qui semꝑ dictantes sequitur : Et de ingenio atque doc¬
tnna audaciae pen culũ facit. quõ ut sepe testatus sũ la¬
borem ꝓpnaĩ scnbendimanu ferre nonualeo: & in ex¬

Expanded text:
usque ad novissimum, juxta ordinem quo leguntur, sed ut potuimus, et ut rogati sumus, ita eos disseruimus. Naum, Michaeam, Sophoniam, et Aggaeum, primo φιλοπονοτάταις Paulae ejusque filiae Eustochio προσεφώνησα: secundo in Abacuc duos libros Chromatio Aquileiensi episcopo delegavi: tertio post serui: praesenti anno, qui sexti consulatus Arcadii Augusti, et Anitii Probi fastis nomen imposuit, Exsuperio Tolosanae Ecclesiae pontifici Zachariam, et ejusdem urbis Minervio et Alexandro monachis Malachiam prophetam interpretatus sum. Statimque recurrens ad principium voluminis, Osee et Joel, et Amos, tibi negare non potui. Et post gravissimam corporis aegrotationem, dictandi celeritate ostendi temeritatem meam: ut quod alii stylum saepe vertendo non audent scribere, ego committerem casui, qui semper dictantes sequitur, et de ingenio atque doctrina, audaciae periculum facit: quoniam, ut saepe testatus sum, laborem propria scribendi manu ferre non valeo, in ex
Abbreviated transcription (Latin):
azahel regnantibus oziam & ihero boam iam insiriam mor¬
tuus erat. & ei in regnum suc cesserat filius suus benedad:
aquo post ea omnes reges aram id est sẏriae & damasci benedad
uocabulum possiderunt : Vnde pulchre non dixitꝰ tam ignem
in azael sed indomum az ahel. id est indomum eius regiam:
cui benedad filius eo tempore p̃erat: Et conteram inquit.
uectes damasci. & disperda habitatorem de campo idoli

Expanded text:
Azael, regnantibus Ozia et Jeroboam, jam in Syria mortuus erat, et ei in regnum successerat filius suus Benadad, a quo omnes postea reges Aram, id est, Syriae et Damasci, Benadad vocabulum possederunt. Unde pulchre non dixit, mittam ignem in Azael, sed in domum Azael, id est, in domum ejus regiam, cui Benadad filius eo tempore praeerat. Et conteram, inquit, vectes Damasci, et disperdam habitatores de campo idoli.
Abbreviated transcription (Latin):
mum peccatũ est cogitasse quȩ mala sunt. secundum cogi¬
tationib ad qui euis se peruersis: Tertium quodmente
decreueris opere complesse : Quartũ post peccatum non
agere penitentiam. Et in suo sibi conplacere delicto: hoc
om̃s faciunt heretici. qui non solum cogitant & faciunt
mala sed doc trina sua simplices quosq decipiunt: & in
mo rem damascenorum qui inter pr&antur sangui¬
nem bibentes eorũ quos deceperint san guinem bi¬
bunt: suꝑ huius cemodi inquit pec catis dñs non ne dig¬
num est ut eos plagis corripiam. Et auertam ab eis faciem
meam. ut qui ueritatem meorum dogmatum non uident

Expanded text:
mum peccatum est, cogitasse quae mala sunt. Secundum, cogimum peccatum est, cogitasse quae mala sunt. Secundum, cogitationibus acquievisse perversis. Tertium, quod mente decreveris, opere complesse. Quartum, post peccatum non agere poenitentiam, et in suo sibi complacere delicto. Hoc omnes faciunt haeretici, qui non solum cogitant, et faciunt mala, sed doctrina sua quosque simplices decipiunt, et in morem Damascenorum, qui interpretantur, sanguinem bibentes, eorum quos deceperint, sanguinem bibunt. Super hujuscemodi, inquit, peccatis Dominus: nonne dignum est, ut eos plagis corripiam, et avertam ab eis faciem meam? ut qui veritatem dogmatum meorum non vident
Abbreviated transcription (Latin):
symmachus & quinta editio transtulerunt iniqui¬
tatem aquila. anu ꝙe aoiyc. idest in utilem: ut os¬
tender& uana ido lorũ auxilia cum populus damasci
as syrio ueniente capiatur: legimus enim quod the¬
glath phalasar rex assirius interfectoraas in rege da¬
masci dequo & esaias loquitur om nem ssriȩ populum
qui appellabatur aram in cyrenen transtulerit: &
ob hanc causam esse nunc dic tum: tenentem sceptrum
dedomo uoluptatis atq luxo riae & sub audiatur con
teram atq disperdam : et populus syriae infines egipti
ultimos trans fer&ur: quodque in principio dicitur
damasci populũ siue aram idest syrum hunc sensum iux¬
ta historiam habere potest: si semel ess& meum populum
persecutus. aut secundo darem ueniam: Nunc uero cum
tertio & quarto crudelis &titerit. ut captiuam multi¬
tudinem plaustris serreis terer&. Nonne eum debeo
plagis corripere : Nonne uultum clementiȩ meȩ. auersare
habeo: iuxta tropologiam uero hoc possumus dicere pri¬

Expanded text:
Symmachus et quinta editio transtulerunt, iniquitatem: Aquila, ἀνωφελοῦς, id est, inutilem, ut ostenderet vana idolorum auxilia, cum populus Damasci, Assyrio veniente, capietur  Al. capiatur. Legimus enim quod Theglatphalasar rex Assyrius, interfecto Rasin rege Damasci, de quo et Isaias loquitur, omnem Syriae populum, qui appellabatur Aram, in Cyrenem transtulerit, et ob hanc causam esse nunc dictum . 228 Tenentem sceptrum de domo voluptatis, et teram et disperdam, et populus Syriae in fines Aegypti ultimos transferetur. Quodque in principio dicitur:Damasci populum, sive Aram, id est, Syrum, hunc sensum juxta historiam habere potest: Si semel meum esset populum persecutus, aut secundo, darem veniam: nunc vero cum tertio et quarto crudelis exstiterit, ut captivam multitudinem plaustris ferreis tereret: nonne debeo eum plagis corripere? nonne clementiae meae vultum aversare ab eo? Juxta tropologiam vero hoc possumus dicere: Pri
Abbreviated transcription (Latin):
munitas igne succendes &iuuenes corum inter sibies ui gladio
et pariiulos clides & prȩgnantes diuides: Dixitq: azahel quid
eñisum seruus tuus caniis. ut faciam remistam magnam : Et
ait helis eus ostendit mihi dñs teregem syriae fore. Quod¬

Expanded text:
munitas igne succendes et iuvenes eorum interficies gladio munitas igne succendes et iuvenes eorum interficies gladio et parvulos eorum elides et praegnantes divides dixitque Azahel quid enim sum servus tuus canis ut faciam rem istam magnam et ait Heliseus ostendit mihi Dominus te regem Syriae fore qu
Abbreviated transcription (Latin):
arbitrantes: Et iuxta consu&udinem suam ain primae hebraicȩ
etiam uocatio dicipotest: & nomen proprium appel latiuum
intell &erunt : Detausis diuerse trans lationis bret uiter
diximus : Nunc ad sensum corum quae dicta sunt trans eamus.:
Primum aduersum dumas chum. inqua regnabat az ahel dĩ
serino dirigitur: Quieo tempore quo amos proph& abat grauiter
urgebat isrł id est decim tribus intantum itt superato achab
rege isrł. in ramoth gala ad omnem regionem quae apella¬
batur gala adi & indiereditatem cesserat dimidiȩ tribui
manase in stas tribularum frumentum in ateis trituranti¬
um uigular& atq: coner& : Quodplenius heliseis propħ
in regum uolumine loquitur ubi scriptum legimus stetitq
cumeo conturbatus est usq ad sususionem uultus fleuitq
uir di: cui azahel ait. quare dñsm̃s flaat ille respondit
quia scio quae facturus sis filiis ifrłmala. Ciuitates corum

Expanded text:
arbitrantes, et juxta consuetudinem suam AIN primae Hebraicae arbitrantes, et juxta consuetudinem suam AIN primae Hebraicae , vocatio dici potest, et nomen proprium, appellativum intellexerunt. De causis diversae translationis breviter diximus: nunc ad sensum eorum quae dicta sunt transeamus. Primum adversum Damascum, in qua regnabat Azael, sermo Dei dirigitur, qui eo tempore quo Amos prophetabat, graviter urgebat Israel, id est, decem tribus: intantum ut, superato Achab rege Israel in Ramoth Galaad, omnem regionem quae appellabatur 227 Galaad, et in haereditatem cesserat dimidiae tribui Manasse, instar tribularum frumentum in areis triturantium jugularet atque contereret. Quod plenius Elisaeus propheta in Regum volumine loquitur, ubi scriptum legimus: Stetitque et conturbatus est usque ad suffusionem vultus flevitque vir Dei cui Azahel ait quare dominus meus flet at ille respondit quia scio quae facturus sis filiis Israhel mala civitates eorum
Abbreviated transcription (Latin):
eum quodiritura uerint in plaus tris ferreis gala ad: Etmit¬
tam ignem indomum azael & deuorabit domos bena dad
et conuertam u&tem damasci: Et disperdam habitatorem
decampo idoli: & tenentem sceptrum dedomo uoluptatis. et trans¬
fer&ur populus syriae. et crrenendicit dñs: Lxx. et dixit¬
dñs suꝑ tribus impi&atibus damasci. et super quattuor non
tes ingala ad. et emittam ignem indomum azahel: et deuo
ex uiris carran et captiuus duc&ur populus syriaenominatus.
et adtheo docionem trans latesunt rotae ferreȩ quaenos
runt serras ferreas: est autem geniis plaustra. quod rotis
subter ferreis atquae dentatis uoluitus ut ex cussis fru¬
mentis stipulam in areis conterat . & in cibos iumentorum
propter feni sterilitatem. palcas comminuat Rursum
falsi similitudine: in coquoque loco ubinos diximus dedomo
uoluptans quod hebraice dicitur mebbeth eden. et
omnes similiter trans tulerunt : Ixx interpraetati s unt
&uiris charrano. DaLeth mediam literam nominis rẽs

Expanded text:
eo quod trituraverint in plaustris ferreis Galaad. Et mittam ignem in domum Azael, Et devorabit domos Benadad. Et conteram vectem Damasci: et disperdam habitatorem de campo idoli. et tenentem sceptrum de domo voluptatis: et transferetur populus Syriae Cyrenen, dicit DDominus: Super tribus impietatibus Damasci, et super quatuor non ates in Galaad. ex viris Charran, et captivus ducetur populus Syriae nominatus, et a Theodotione translatae sunt rotae ferreae, quae nos runt, serris ferreis. Est autem genus plaustri, quod rotis subter ferreis atque dentatis volvitur, ut, excussis frumentis, stipulam in areis conterat, et in cibos jumentorum propter feni sterilitatem paleas comminuat. Rursum falsi similitudine. In eo quoque loco ubi nos diximus, de domo voluptatis, quod Hebraice dicitur MEBBETH EDEN  , et omnes similiter transtulerunt, Septuaginta interpretati sunt, ex viris Charran, DALETH mediam nominis litteram RES
Abbreviated transcription (Latin):
& gomurram & factiestis quasi torris raptus de incendio & ñ
redistis ad medicit dñr. Id circo faciam tibi o isrł. ut pr&erita
contem psisti saltim ad eaquȩ in laturus sum corrigaris. Cũꝙ
dixerit hȩc faciamtibi. quid facturus sit tac&. ut dũ ad
singula poenarum genera isrłpend& incertus. quae ideo
terribiliora sunt quia om̃a suspicantur agat paenitentiam
Ned s̃ inferat quȩ minatur postquã autem fecerotibi. quae
mefacturum esse contestor: prȩparare ad in uocandũ dñm
dm̃tuum: Omnis enim qui inuocauerit nom̃ dñi saluus
erit. siue preparate in occursumdĩ tui utuenientẽ ad te
dnm dm̃ tuum tota auiditate suscipias: iste ẽ qui firmat
tonitruum siue montes atq conformat. ad cuius uocẽ cae¬
lorum cardines & terrȩ fundamenta quatiuntur. Iste quicre¬
at sp̃m quem in hoc loco non sp̃m scm ut her&ici suspicantur.¬
pere secđm illud qđ scriptũ ẽ : Auferes spiritũ eorũ & defici¬

Expanded text:
 Gomorrham, et facti estis quasi torris raptus de incendio, et non redistis ad me, dicit Dominus. Idcirco haec faciam tibi, o Israel, ut qui praeterita contempsisti, saltem ad ea quae illaturus sum, corrigaris. Cumque dixerit, haec faciam tibi, quid facturus sit tacet, ut dum ad singula poenarum genera Israel pendet incertus quae 279 ideo terribiliora sunt, quia omnia suspicantur, agat poenitentiam: ne Deus inferat quae minatur. Postquam autem fecero tibi quae me facturum esse contestor, praeparare ad invocandum Dominum Deum tuum. Omnis enim qui invocaverit nomen Domini, salvus erit . Sive praeparare in occursum Dei tui, ut venientem ad te Dominum, tota aviditate suscipias. Iste est qui firmat tonitruum, sive montes confirmat, ad cujus vocem coelorum cardines et terrae fundamenta quatiuntur . Iste qui creat spiritum, quem in hoc loco non Spiritum sanctum, ut haeretici suspicanturpere, secundum illud quod scriptum est: Auferes spiritum eoru
Abbreviated transcription (Latin):
xIauaytov qua e omnia interpretantur. qđ siteloquiũ eĩ his
literis scribitur mem̃ heqđ dicitꝰ mam̃ hoc est quid uel quod
qđ scribitur ꝑ solam lit terã uau. artor idẽ eius significat
simul quȩ cõ mixtũ legitur masio a superiori uerbo he
secundum lit teram plus habens. Deuarietate interp̃tationis
diximus quȩ molesta erit neglegentib: studio sirgrata utad
sensũ eorum quȩ scripta sunt transeamus: Dedi stuporem den¬
tibus uris & non redistis adme dicit dñs. prohibui a uobirim¬
brem & plui suꝑciui tatemuna. & suꝑ alteram ñ plui. & uene¬
runt due aut tresciuitates adunam ut biberent aquam & non
sunt satiatȩ: & necsic redistis adme dicit dñs Percus siuos in
uente urente & in aurugine hortos uestros. &uin eas &oli¬
ueta atq ficeta & non redistis adme dicit dñs: misi in uos
mortẽ inuia ȩgrpti . & percussi ingladio iuuenes uror & as¬

Expanded text:
sit eloquium ejus, his litteris scribetur, MEM, HE, quod dicitur MA  , hoc est, quod, vel quid. quod scribitur per solam litteram VAU, αὐτοῦ, id est, ejus, significat, simulque commixtum legitur MASIO  , a superiori verbo HE secundam litteram plus habens. De varietate interpretationis diximus, quae molesta erit negligentibus, studiosis grata: nunc ad sensum eorum, quae scripta sunt, transeamus. Dedi stuporem dentibus vestris, et non redistis ad me, dicit Dominus. Prohibui a vobis imbrem, et plui super civitatem unam, et super alteram non plui, et venerunt duae et tres civitates ad unam ut biberent aquas, et non sunt satiatae: et nec sic redistis ad me, dicit Dominus. Percussi vos in vento urente, et aurugine hortos vestros et vineas et oliveta atque ficeta, et non redistis ad me, dicit Dominus. Misi in vos mortem in via
Abbreviated transcription (Latin):
tibi quȩ meo contin&ur arcano : Occidisti seruos quo sad temiseram:
mit tã nouissime filiũ in eum. tuaũt iuxta consu&udin e tuã qua sem¬
ꝑ uoluntate dñi restitisti: prȩparate ut contradicas & aduerseris

Expanded text:
tibi, quae meo continentur arcano. Occidisti servos, quos ad te miseram: tibi, quae meo continentur arcano. Occidisti servos, quos ad te miseram: mittam novissime Filium meum: tu autem juxta consuetudinem tuam, qua semper voluntati Domini restitisti, praepara te ut contradicas et adverseris
Abbreviated transcription (Latin):
& uulgatam editionem quicreator est omnium & firmat tho¬
nitruum siue fingit montes. consequenter educit uentos
d&hes auris suis & quasi uniuersitatis conditor. filium suum
xp̃m hominibus repromittit Post quã autẽ xp̃s fuerit nun¬
tiatus tuncnobis ueritatis lum̃ aperitur nad ꝑ fectũ quia
nunc exparte uidemus & ex parte cognoscimus & ꝑ speculum
&imaginẽ ea qua euentura sunt contemplamur. Vn de se¬
quitur faciens mane &nebulam & ascendens suꝑ ex celsa
terrȩ: Excel susenim in excelsisẽ dñr. & non habitat in humi¬
libus quia excelsusẽ : sed creator montiũ ascendit in monterꝰ in hir
quimunicipatũ habent incȩlestib: & carne ambu lanter ñ uiuunt
rimus haecfaciat tibi isrł postea & cũ hȩc fecero tibi praepara
re aduersaridotuo isrł : sic intellegenduẽ feciut te corrigerem
quȩ p̃teritus sermode scripsit & quia noluisti reuerti adme faciã

Expanded text:
et Vulgatam editionem: Qui creator est omnium, et firmat toet Vulgatam editionem: Qui creator est omnium, et firmat tonitruum, sive fingit montes, consequenter educit ventos de thesauris suis, et quasi universitatis conditor, Filium suum Christum hominibus repromittit. Postquam autem Christus fuerit nuntiatus, tunc nobis veritatis lumen aperitur, non ad perfectum; quia nunc ex parte videmus, et ex parte cognoscimus, et per speculum et imaginem ea quae ventura sunt, contemplamur . Unde sequitur: faciens mane et nebulam, et ascendens super excelsa terrae. Excelsus enim in excelsis est Dominus, et non habitat in humilibus, qui excelsus est; sed creator montium ascendit in montes, in his qui municipatum habent in coelestibus, et in carne ambulantes non vivunt faciam tibi, Israel, postea, et cum haec fecero tibi, praepara te adversari Deo tuo, sic intelligendum est: Feci ut te corrigerem, quae praeteritus sermo descripsit, et quia noluisti reverti ad me, faciam
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ dabo spm̃ meum. & hec dicens exspirauit : Cũq creauit
sp̃m adnuntiat in hominib: eloquium suũ siue adnuntiat
homini eloquium eius. qui cogitationũ secreta cognoscit.¬
& quidlatens animus tacito sensu tract& intellegit : Iux¬
ta illud quod in hieremia secundum hebraicũ legimus pra¬
mo scriptura testatur. in ꝑ fectũ meũ uiderunt oculitui: & est sen¬
sus ante quã condere. Prius quã deformarer in membra : du ad¬
huc insemine continerer. uiderunt meoculitui: &hiere mias
audit ad ño priusquã tefor marẽ in utero nouite. & ante quam
ex ires deuulua scĩ ficauite: proph &ã ingentib posuite & euan¬
gelista uidens ait dñscogitationes eorũ : sinaũt legerimus ad¬
nuntians hom in eloquium suum: iuxta superius dictũ accipi¬
nes hominis & eloquium eius siue suum ipseẽ qui fac̃ auroram
adnuntians in homines xpm̃ suum ut ille creatus sit. hicad¬
nuntietur in populis: quib: respondebimus iuxta sensũ eorũ

Expanded text:
 meum, et hoc dicens exspiravit . Cumque creaverit spiritum, annuntiat hominibus eloquium suum, sive annuntiat homini eloquium ejus, qui cogitationum secreta cognoscit, et quid latens animus tacito sermone tractet, intelligit, juxta illud quod in Jeremia secundum Hebraicum legimus: Parmo Scriptura testatur: Imperfectum meum viderunt oculi tui. Et est sensus: Antequam conderer, priusquam deformarer in membra, dum adhuc in semine continerer, viderunt me oculi tui. Et Jeremias audit a Domino: Priusquam te formarem in utero, novi te, et antequam exires de vulva, sanctificavi te, et prophetam in gentibus posui te . Et evangelista: Videns, ait, Dominus cogitationes eorum . Sin autem legerimus, annuntians homini eloquium suum, juxta superius dictum accipines hominis, et eloquium ejus, sive suum, ipse est qui facit auroram annuntians in homines Christum suum: ut ille creatus sit, hic annuntietur in populis. Quibus respondebimus juxta sensum eorum,
Abbreviated transcription (Latin):
uersa erigatur iuuentute. ueadsenectutẽ usque perueniat:
E quos que tra dit captiuitati. Neꝑ praecipi tia labantur infer¬
ni: &ascendere facit putredinem castrorum in narescorũ. Ut
sua peccata cognoscant. & putere sentiant. dicantq cum đđ
putruerunt & corruptȩ sunt cicatricesmeae. a facie insipienti
eae. Cũq hec sanitatis uoto fecerit.

Expanded text:
perversa erigitur juventa, ne ad senectutem usque perveniat, perversa erigitur juventa, ne ad senectutem usque perveniat, equosque tradit captivitati, ne per praecipitia labantur inferni: et ascendere facit putredinem castrorum in nares eorum, ut sua peccata cognoscant, et putere sentiant, dicantque cum David: Putruerunt et corruptae sunt cicatrices meae a facie insipientiae meae . Cumque haec sanantis
Abbreviated transcription (Latin):
uiuo aũt non ego sed uiuit in mexp̃r. hac morte uiuis care nos
uult dñrutmorientes peccato uiuamus dõ: morimur aũt pec¬
cato quando mortificamus membra nr̃a suꝑ t̾rã. fornicationẽ
in munditiam luxuriam idolatriam & reliqua: Legimus in e¬
sa iadum taxat iuxta septua ginta in t̃praetes alio quin in he¬
braico alitercontinetur: misi mortẽ in ia cob &uenit suꝑ isrł.
lacobuocabulum nascentis est corporis. isrł nom̃ benedictionis:
quienim totanocte luctauit & uicit incertaminae. & oriente
lucifero dicere potuit cum a postolo : Nox prȩcessit. dies autẽ¬
ad ꝓpinquauit ꝓpt̃ea isrł & uidentis dm̃ sortitus ẽ nomen:
mittitur ergo primũ morsinia cob: Vt mortisicemus membra
niamus ad mortẽ isra helis. ut omnia in nobis ꝑturbationũ in
centiua moriantur : ꝑcutit dr̃ quicquid robustũ inmalis ẽ & ꝑ

Expanded text:
Vivo autem jam non ego, sed vivit in me Christus . Hac morte vivificare nos Vivo autem jam non ego, sed vivit in me Christus . Hac morte vivificare nos vult Dominus, ut morientes peccato, vivamus Deo. Morimur autem peccato, quando mortificamus membra nostra super terram, fornicationem, immunditiam, luxuriam, idololatriam et reliqua. Legimus in Isaia, dumtaxat juxta Septuaginta interpretes: alioquin in Hebraico aliter continetur: Misi mortem in Jacob, et venit super Israel . Jacob, vocabulum est nascentis corporis; Israel, nomen benedictionis. Quia enim tota nocte luctavit et vicit in certamine , et oriente lucifero 276 dicere potuit cum Apostolo: Nox praecessit, dies appropinquavit , propterea Israel, videntis Deum, sortitus est nomen. Mittitur ergo primum mors in Jacob, ut mortificemus membra lium, veniamus ad mortem Israelis, ut omnia perturbationum in nobis incentiva moriantur. Percutit Deus quidquid robustum in malis est, et
Abbreviated transcription (Latin):
Misi in uor mortem inuia egrpti. &occidi ingladio iuuener
uros cũ captiuitate equorũ ur̃orũ : &eduxi in igne castra ur̃a
in iraur̃a & necsic quidem reuersi estir admedic̃ dñs. Perom̃a
flagella & torm̃ta eruditur isrł: Unde & eo tempore. quo ab e¬
grptiis aux ilia postu labant: Mittitur in eosmors. & ꝑcutiun¬
tur ingladio iuuenes eorũ & equos quossibi contradĩp̃ceptũ
multiplicauerant captiuitas saeua concludit. ut putre do castro¬
rum & fetor morientis exercitus. uiuentium nares impleat.
Cumq: & hȩc fecerit ut corriper& delinquentes &emendar& er¬
rantes. nec sic quidem redierunt ad eum dicit dñr: Qui ñ solum
illotem pore sed cotidie mittit mortem inuia aegypti ut quia¬
egrptiam triuent semitam. audiat moriens docentẽ a postolum:
quodenim mortuus sum mortuus sum peccato. qđ aũt uiuo uiuo
dõ : & in alioloco simortui sumus cũ xp̃o. & uiuemurcũeo: &ite
rum semꝑ mortificationẽ ihũ incorpore meo porto. &rursum

Expanded text:
Misi in vos mortem in via Aegypti, et occidi in gladio juvenes vestros cum captivitate equorum vestrorum. Et eduxi in igne castra vestra in ira mea, et ne sic quidem reversi estis ad me, dicit Dominus. Per omnia flagella et tormenta eruditur Israel: unde et eo tempore quo ab Aegyptiis auxilia postulabant, mittitur in eos mors, et percutiuntur in gladio juvenes eorum, et equos quos sibi contra Dei praeceptum multiplicaverant, captivitas saeva concludit, ut putredo castrorum et foetor morientis exercitus, viventium nares impleat. Cumque et haec fecerit, ut corriperet delinquentes, et emendaret errantes, nec sic quidem redierunt ad eum, dicit Dominus. Qui non solum illo tempore, sed quotidie mittit mortem in via Aegypti, ut qui Aegyptiam triverit semitam, audiat moriens docentem Apostolum: Quod enim mortuus sum, mortuus sum peccato; quod autem vivo, vivo Deo . Et in alio loco: Si mortui sumus cum Christo, simul etiam vivee meo porto . Et rursum:
Abbreviated transcription (Latin):
Iua propt̃ haec faciamtibi urł: post quã aut̃ hoc secero tibi prȩ¬
parare inoccursũ dĩtui isrł. quia etce formans montẽs. &cre¬
ansuentum. & adnuntians homini eloquium suũ. faciens¬

Expanded text:
uapropter haec faciam tibi Israhel postquam autem haec fecero tibi praeuapropter haec faciam tibi Israhel postquam autem haec fecero tibi praeparare in occursum Dei tui Israhel quia ecce formans montes et creans ventum et adnuntians homini eloquium suu
Abbreviated transcription (Latin):
qđ suꝑ aedificauit mercedem accipi&. sicuius aũt opus arse¬
sit d&rim̃tũ pati&ur. Ipscaũt saluuserit. sictam̃ qua si ꝑignẽ
quiergo saluatur ꝑ ignem. quasi torris deincendio rapitur. & adisti¬
us modi homines quos in euangelio saluator arguens loquebatꝰ
si filii essetis abraham . opera abraham faceretir: lo hannes baptir¬
tadicit ꝓ genies uiperarum. quisdemonstrauit uobis fugere a fu¬
tura ira : faciteerago fructum dignũ paenitentiae: & neue litis
dicere intrauos patrem habemus abraham. Dico enim uobis¬
qm̃ potensẽ ds̃ ẽ dr̃ delapidibus istis suscitare filios abrahȩ:
igitur & isrł & cunctiher&ici qui a habebant o perasodomorũ¬
& gomurrȩ subuertuntur ut sodoma &gomurra ut quasitor¬
ris raptus deincendio liberentur: & hocẽ qđ in ꝓphetalegimus
Restituetur sodoma inantiquũ: ut qui suo uitio sodomites est:
postquã in eosodomȩ opera arserint. inantiquurestituatꝰ statim.⁊

Expanded text:
m accipiet: si cujus autem opus arserit, detrimentum patietur: ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem . Qui ergo salvatur per ignem, quasi torris de incendio rapitur. Et ad istiusmodi homines, quos in Evangelio Salvator arguens loquebatur: Si filii essetis Abraham, opera Abraham faceretis , 277 Joannes Baptista dicit: Progenies viperarum, quis demonstravit vobis fugere a ventura ira ? facite ergo fructum dignum Al. fructus dido potest Deus de lapidibus istis suscitare filios Abraham? Igitur et Israel et cuncti haeretici, quia habebant opera Sodomae et Gomorrhae, subvertuntur ut Sodoma et Gomorrha: ut quasi torris raptus de incendio liberentur. Et hoc est quod in propheta legimus: Restituetur Sodoma in antiquum : ut qui suo vitio Sodomites est, postquam in eo Sodomae opera arserint, in antiquum restituatur statum.
Abbreviated transcription (Latin):
poenarũ omnium quȩ ñ auolat ut locusta sedhucute discur¬
rens semissa dimittit : sed ꝑman& perituris frugibus. &tardo
lapsu pigrisque morsib: uni uersa consumit: Cumꝙ haec
passisint nec si quidem ad dnm̃ redire uoluerunt.
Misi inuos mortẽ inuia aegrpti ꝑcussi ingladio iuuener uros
usq captiuitatẽ equorũ ur̃orũ & ascendere feci putredinem

Expanded text:
poenarum omnium: quae non avolat ut locusta, et huc illuc discurrens semesa dimittit; sed permanet perituris frugibus, et tardo lapsu pigrisque morsibus universa consumit. Cumque haec passi sunt, nec sic quidem ad Dominum redire voluerunt. Misi in vos mortem in via Aegypti, percussi in gladio juvenes vestros usque ad captivitatem equorum vestrorum. Et ascende
Abbreviated transcription (Latin):
Subuertiuos sicut subuertit dr̃ sodomã & gomurrã. & facti estis
sicut torris erutus deigne : &nec sic quidem conuersiestis ad medi¬
citdñs: Extrema medicinaẽ & decem tribuum & her&icorum
& omnium peccatorum : utpostquã mortẽ miserit inuia a egrpti
& ꝑ cusseris iuuenes eorum gladio equosq: consumpserit. & as¬
cendere fecerit putredinem castrorũ innares eorũ & nec sic quidẽ
ad eũ reuersi fuerint. sub uertat eossicut sicit subuertit dr̃ so¬
domã & gomurram : & cũ subuersi fuerint obsimilitudinem
criminũ sodo mae &gomurrae pessimȩ que in eis ȩdificia diui¬
nus ignisex usserit: Ipsiliberentur quasi torres. raptus de in¬
cendio : & quo modo loth sodoma pereunte seruatusẽ. amit¬
tens substantiam & partẽ corporis sui quã intellegimꝰ uxorẽ:
sicesti om̃r sod omorũ diuitias ammittentes. euad ant nudi:

Expanded text:
Gomorrham, et facti estis sicut torris erutus de igne, et ne sic quidem conversi estis ad me, dicit Dominus. Extrema medicina est, et decem tribuum, et haereticorum, et omnium peccatorum, ut postquam mortem miserit in via Aegypti, et percusserit juvenes eorum gladio, equosque consumpserit, et ascendere fecerit putredinem castrorum in nares eorum, et nec sic quidem ad eum reversi fuerint, subvertat eos sicut subvertit Deus Sodomam et Gomorrham: et cum subversi fuerint, ob similitudinem criminum Sodomae et Gomorrhae, pessimaque in eis aedificia divinus ignis exusserit, ipsi liberentur quasi torris raptus de incendio. Et quomodo Lot, Sodoma pereunte, servatus est, amittens substantiam et partem corporis sui, quam intelligimus uxorem : sic omnes isti Sodomorum divitias amittentes
Abbreviated transcription (Latin):
braico scriptũ est eces &aquila interpraetatus erxctepon
in hebraico sic logi potest: qua propt̃ hȩc faciamtibi isrł postea.
idẽ multo posttempore & in nouissimis saeculis ut rursũ ab
alio principam utuersus incipiat. Cumq: hoc facturus sum
tibi prȩparate in occursumdĩtui isrł: rursum in eoloco ubi
septuaginta transtulerunt praeparare ux in uoces dm̃tuũ.
rsdõtuo : quod hebraice dicitur hechiu. laceratii eloacħ:
promontib quoq: qui hebraicedicuntur. arim̃ soliseptua¬
ginta. BꝑOUTUX Id est tonitruum uerterunt : Curaut illi spm̃
& nosdixerimus uentum qui hebraice uocatur ruha causa
manifesta est : quia hoc uerbo &uentur & spiritus appellatur
Quod sequitur ad nuntians homini eloquium suũ cunctis.
ita ut nosuertimus interpretantib: sallseptu aginta transtule¬
runt ad nuntians in homines xp̃m suum uerbisimilitudi
ne ambiguitate decepti: si enim legamus xp̃msuum. qđ
hebraice dicitur messio . scribitur perhas litteras m̃em

Expanded text:
braico scriptum est ECEB  , et Aquila interpretatus est ὕστερον, in Hebraico sic legi potest: Quapropter haec faciam tibi, Israel, postea, id est, multo post tempore, et in novissimis saeculis, ut rursus ab alio principio versus incipiat: Cumque hoc facturus sim tibi, praeparare in occursum Dei tui, Israel. Rursumque in eo loco ubi Septuaginta transtulerunt, praeparare ut invoces Deum tuum, ris Deo tuo: quod Hebraice dicitur, HECHIN LACERATH ELOICA  . Pro montibus quoque qui Hebraice dicuntur ARIM  , soli Septuaginta βροντὴν, id est, tonitruum verterunt. Cur autem illi spiritum, et nos dixerimus ventum, qui Hebraice vocatur RUA  , causa manifesta est, 278 quia hoc verbo et ventus et spiritus appellatur. Quodque sequitur, annuntians homini eloquiumi Septuaginta transtulerunt, annuntians in homines Christum suum: verbi similitudine et ambiguitate decepti. Si enim legamus Christum suum, quod Hebraice dicitur MESSIO  , scribitur per has litteras MEM,
Abbreviated transcription (Latin):
desertas & habitabt̃ & plantabt̃ uineas &bibent uinũ earum
& facient hortos & cõmedunt fruct̃ eorũ & plantabo eos super
humum suã & ñ euellã eos ultra de t̃rasua quã dedieis
dicet dñs dstuus. Lxx. Ecce dies ueniunt dicit dñs & ad prae hendit
tritura uindemiam & uariabitur uua insementem. & stillabt̃
montes dulcedinem &omnes colles consitierunt. &conuertam
captiuitatem populimei isrł &ȩdificabt̃ ciuitates dissipatas & habitabt̃
& plant abt̃ uineas &bibebt̃ uinũ earũ & facient hortos & comedent
fructum eorũ &plantabuntur supert̃rã suã & non auellentur ampli
lapsa atq subũsa describitur rerũ omnium ab un¬
dantia quomodohi qui prius euntes ibant & flebant
portantes semina sua uenientes uenient in exultatione portantes mani¬
pulos suos. Vt consequat᷑ manipulorum tricura uindemiã siue aratormessorẽ. & uua

Expanded text:
habitabunt, et plantabunt vineas, et bibent vinum earum, et facient hortos, et comedent fructus eorum. Et plantabo eos super humum suam, et non evellam eos ultra de terra sua quam dedi eis, dicit Dominus Deus tuus. LXX: Ecce dies veniunt, dicit Dominus, et apprehendet tritura vindemiam, et variabitur uva in semente. Et stillabunt montes dulcedinem, et omnes coles consiti erunt. Et convertam captivitatem poet plantabunt vineas, et bibent vinum earum, et facient hortos, et comedent fructum eorum. Et plantabuntur super terram suam, et non avellentur ampliulapsa atque subversa, describitur rerum omnium abundantia, quomodo hi qui prius euntes, ibant, et flebant, portantes semina sua, venientes venient cum exsultatione, portantes manipulos suos : ut consequatur manipulorum tritura vindemiam, sive arator messorem et uva
Abbreviated transcription (Latin):
fessio. hierusalem uisio pacis. ozias fortitudo dñi.
loatham dñi perfectio. achaz tenens siue robustus
Ezechias. imperium dñi. Qui igitur dño praesidente
saluatur. et est filius amos. id est fortis. atq robusti.
Cernit sp̃italiter uisionem confessionis. dum antiqua
peccata plangit et pacis. dum post paenitentiam
transit adlucem. et aeterna pace requiescit. Cunctaque
illius tempora transeunt subfortitudine dñi. et per¬
fectione eius ac robore. Cumque omnia fecerit. diͤ &
illud euangelicum. serui inutiles sumus. quod enim
debuimus facere fecimus
AUDI CAELUM. ET AURIBUS PERCIPETERRA
QUIA ONSLOCUTUS EST

Expanded text:
fessio: Jerusalem, visio pacis: Ozias, fortitudo Domini: fessio: Jerusalem, visio pacis: Ozias, fortitudo Domini: Joatham: Domini perfectio: Achaz, tenens sive robustus: Ezechias, imperium Domini. Qui igitur Domino praesidente salvatur, et est filius Amos, id est, fortis atque robusti, cernit spiritualiter visionem confessionis, dum antiqua peccata deplangit: et pacis, dum post poenitentiam transit ad lucem, et aeterna pace requiescit: cunctaque illius tempora transeunt sub fortitudine Domini, et perfectione ejus ac robore. Cumque omnia fecerit, dicet illud Evangelicum: Servi inutiles sumus: quod enim debuimus facere, fecimus . Audi, coelum, et auribus percipe, terra: quia Dominus locutus est
Abbreviated transcription (Latin):
filii eius delonge. et filiae eius inhumeris portabun¬
tur. et operient eam cameli. madian. & gefa. ad fe¬
rentes aurum. & thus. Etregescedar. congrega¬
buntur inhierusalem. & arietes nabaioht prope¬
rabunt. et erunt placabiles hostiae super altare
dñi. Quodque intitulo ponitur prophetasse eum
sub oria. et ioatham. et achaz. et ezechiae. regib
iuda. Non ut in aliis prophetis confuse intellegen¬
dum est. utnesciamus quid subquo specialiter rege dic¬
tum sit. Sedusque aduoluminis finem scriptum refer¬
tur . quid seorsum subozia. etquid sub loatham. et quid
sub achaz. quid sub ezechia. ei adño reuelatum sit
sciamus quoq ez echiam inhierusalem duodecimo anno
romuli. qui sui nominis initalia condidit ciuitatem.
regnare coepisse utliquido appartat. quanto anti¬
quiores sint nostrae hystoriae quam gentium ceterar
Interpretatur autem isaias . saluator dñi. iud aea con¬

Expanded text:
filii ejus de longe, et filiae illius in humeris portabunfilii ejus de longe, et filiae illius in humeris portabuntur, et operient eam cameli Madian, et Epha, afferentes aurum et thus: et greges Cedar congregabuntur in Jerusalem, et arietes Nabaioth properabunt, et erunt placabiles hostiae super altare Domini Quodque in titulo ponitur prophetasse eum sub Ozia, et Joatham, et Achaz, et Ezechia, regibus Juda, non ut in aliis Prophetis confuse intelligendum est, ut nesciamus quid sub quo specialiter rege dictum sit: sed usque ad finem voluminis scriptum refertur, quid seorsum sub Ozia, et quid sub Joatham, et quid sub Achaz, et quid sub Ezechia ei a Domino revelatum sit. Sciamus quoque Ezechiam in Jerusalem duodecimo anno Romuli, qui sui nominis in Italia condidit civitatem, regnare coepisse: ut liquido appareat, quanto antiquiores sint nostrae historiae, quam gentium caeterarum. Interpretatur autem Isaias, salvatus Domini: Juda, con
Abbreviated transcription (Latin):
dixisse. neque enim uidere poterant quod ignorabant.
Scio quosdam iudaeam ethierusalem decaelestibus inter¬
pretari . et esaiam sub pessona dñi saluatoris quod cap¬
tiuitatem illius prouintiae innostra terra praenun¬
ti&. et post ea reditum conscensumq ad montem sc̃m
indiebus nouissimis. quae nos contra xpianorũ fidem
ludicantes uniuersa despicimus . et sequentes hystoriȩ
veritatem. sic interpretamur spiritaliter. Ut quic¬
quid illi decaelesti hierusalem somniant. referamus
ad xp̃i ecclesiam. et ad eos qui uel propter peccata
egrediuntur exea. uel obpaenitentiam reuertuntur
ad sedem pristinam. Dequa etillud in hoc eodem pro¬
pheta dici arbitramur . In luminare. in luminare
hierusalem. uenit enim luxtua. et gloria dñi super
te orta est. Et inte apparebit dñs . et gloria illius suꝑ
te ostendetur. et gradientur reges inlumine tuo.
& gentes insplendore tuo. quando uenient omnes

Expanded text:
dixisse: neque enim videre poterant quod ignorabant. dixisse: neque enim videre poterant quod ignorabant. Scio quosdam Judaeam et Jerusalem de coelestibus interpretari, et Isaiam sub persona Domini Salvatoris: quod captivitatem illius provinciae in nostra terra praenuntiet, et postea reditum conscensumque ad montem sanctum in diebus novissimis. Quae nos contraria Christianorum fidei judicantes, universa despicimus, et sequentes historiae veritatem, sic interpretamur spiritualiter, ut quidquid illi de coelesti Jerusalem somniant, referamus ad Christi Ecclesiam, et ad eos qui vel propter peccata egrediuntur ex ea, vel ob poenitentiam revertuntur ad sedem pristinam, de qua et illud in hoc eodem Propheta dici arbitramur: Illuminare, illuminare, Jerusalem: venit enim lux tua, et gloria Domini super te orta est: et, In te apparebit Dominus, et gloria illius super te ostendetur: et gradientur reges in lumine tuo, et gentes in splendore tuo: quando venient omnes
Abbreviated transcription (Latin):
Uerbi gratia. Uidi dñm sabaoth sedentem super thronuĩ
excelsum eteleuatum. et seraphim duo incircuitu eius
sed quae dicta sunt narrant. Idest. Audi caelum. et aurib
percipe terra. Et haec dicit dñs ds̃. ad idumaeam. auditũ
audiui a dño. & legatum ad gentes misit. Prophetae
enim prius uocabantur uidentes. qui dicere poterant
Oculi nr̃i semper ad dñm. Et ad te leuaui oculos meos qui
habitas incaelo. Vnde et apostolis a saluatore precipitur
Leuate oculos ur̃os &uidete regiones quia iam albe sint
admetendum: Istos cordis oculos. et sponsa habebat
incantico canticorum. cui sponsus dicit. Uulnerasti
cor meum soror mea sponsa. uno exoculis tuis: Et in
euangelio legimus. Lucerna corporis tui est oculus tuus
Inueteri quoq dicitur instrumento . quod populus ui¬
derit uocemdĩ exquo montani deliramenta conticeant.
qui in extasi. et cordis amentia prophetas putat uentura

Expanded text:
Verbi gratia: Vidi Dominum Sabaoth sedentem super thronum Verbi gratia: Vidi Dominum Sabaoth sedentem super thronum excelsum et elevatum et Seraphim duo in circuitu ejus; sed quae dicta sunt, narrant, id est: Audi, coelum, et auribus percipe, terra . Et: Haec dicit Dominus Deus ad Idumaeam. Auditum audivi a Domino, et legatum ad gentes misit . Prophetae enim prius vocabantur videntes, qui dicere poterant: Oculi nostri semper ad Dominum . Et: Ad te levavi oculos meos qui habitas in coelo . Unde et Apostolis a Salvatore praecipitur: Levate oculos vestros, et videte regiones: quia jam albae sunt ad messem . Istos cordis oculos, et sponsa habebat in Cantico Canticorum, cui sponsus dicit: Vulnerasti cor meum, soror mea sponsa, uno ex oculis tuis . Et in Evangelio legimus: Lucerna corporis tui est oculus tuus . In veteri quoque dicitur instrumento, quod populus viderit vocem Dei . Ex quo Montani deliramenta conticeant, qui in ecstasi, et cordis a mentia Prophetas putat ventura
Abbreviated transcription (Latin):
laad. & galileam. omnem terrã neptalim. et transtulit
eos In assyrios. Ex quo ostenditur uicina euersione sa¬
mariae. in commonitionem duarum tribuum. haec
uniuersa narrari. Orias autem ipse est qui etazarias.
duplici nomine. et uno quidem atq eodem tempore
lsaiam .osee. lohel &amos. prophetasse. exregib qui
ponuntur intitulo cognoscimus. sed principium uer
bum dñi fuit inosee filio beeri. Amos aut pater isaiae :
non utplerique autumant. tertius xii prophetarum est.
sed aliis diuersis quȩ apud hebreos scribuntur litteris
Iste primam &extremam litteras hab&. aleph. et sade
ille ain. et samech Et iste secundum quosdam inter¬
pretat᷑ fortitudo siue robustus. Ille populus durus
uel grauis. dequo inamos plenius diximus. Non solum aũt
hic propheta. sed etalii cum habeant intitulo. Uisio quã
uidit isaias. siue abdias . non inferunt quid uiderint

Expanded text:
laad et Galilaeam, omnem terram Nephthali, et transtulit laad et Galilaeam, omnem terram Nephthali, et transtulit eos in Assyrios . Ex quo ostenditur, vicina eversione Samariae in commonitionem duarum tribuum haec universa narrari. Ozias autem ipse est, qui et Azarias, duplici nomine. Et uno quidem atque eodem tempore Isaiam, Osee, Joel, et Amos prophetasse, ex regibus qui ponuntur in titulo, cognoscimus: sed principium verbi Domini fuit in Osee filio Beeri. Amos autem pater Isaiae, non ut plerique autumant, tertius duodecim Prophetarum est, sed alius; diversisque apud Hebraeos scribuntur litteris. 8 Iste primam et extremam litteras habet ALEPH et SADE  ; ille AIN et SAMECH  : et iste secundum quosdam interpretatur fortitudo, sive robustus; ille populus durus vel gravis: de quo in Amos plenius diximus. Non solum autem hic propheta, sed et alii cum habeant in titulo: Visio quam vidit Isaias, sive Abdias, non inferunt quid viderint.