comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
id per tot gentes in quibus xp̃i nomen non fuerat prophe¬
tatum. Multo latius atque fertilius seminar& fubi
ostendit ex euangelio uiuendi hoc est uictum haben¬
di non necessi tatem a postolis impositam. sed potes¬
tatem datum. quam potestatem. com memorat idẽ
a postolus dicens. Sinos uobis sp̃i talia seminabimus.
magnum est si ur̃a carnalia metemus. Si alui potes¬
tatis urãe participant non magis nos. sed non sumus
usi inquit hac potestate. Et paulo post. qui alturi¬
seruiunt inquit. alturi conpartiuntur: Sicut & dñs
ordi nauit his qui eu angelium ad nuntiant. deeuangelio
uiuere. Ego aũ nullius horum usussum. Satis igitur aper¬
tum est non imperatum. sed inpotestate apostolis ut ali¬
unde non uiuerent: nisi ex euangelio & ub eis quibus eu¬
angelium predicando spitaliu seminabant. carnaliu
meterent. hoc est carnis huius sustentaculum sumerent
& tam quã milites xp̃i. stipendium debitum acciperens.

Expanded text:
id per tot gentes in quibus Christi nomen non fuerat propheid per tot gentes in quibus Christi nomen non fuerat prophetatum, multo latius atque fertilius seminaret. Ubi ostendit ex Evangelio vivendi, hoc est victum habendi, non necessitatem Apostolis impositam, sed potestatem datam. Quam potestatem commemorat idem  post dicit: si nos uobis spiritalia seminauimus, magnum est, si uestra carnalia metemus? si alii potestatis uestrae participantur, non multo magis nos? sed non sumus usi hac potestate. userviunt, » inquit, « altari compartiuntur; sic et Dominus ordinavit his qui Evangelium annuntiant, de Evangelio vivere: ego autem nullo horum usus sum. » Satis igitur apertum est, non imperatum, sed in potestate Apostolis positum, ut aliunde non viverent nisi ex Evangelio, et ab eis quibus Evangelium praedicando spiritualia seminabant, carnalia meterent; hoc est, carnis hujus sustentaculum sumerent, et tanquam milites Christi stipendium debitum acciperent,
Abbreviated transcription (Latin):
peccatu remit tuntur eis : Et quorum retinue¬
ritis retenta sunt: Subito fiunt sicut fuerus
non hominum sed piscium piscatores. His¬
ergo quos hoc mou& respondendum est. non eos fius se pro¬
hibitos arte sua licita scilic& atque concessa uictum neces¬
surium quaerere sui a postulatus integritate seruatu. Si
quando unde uiuerent aliud non haberent. nisi forte
quis piam putare audebit. aut dicere a postolum paulum
non pertinuisse ad eorum perfectionem: qui relictis omnib
xp̃m secuti sunt. Quõ nequem quã eorum grauur&. quib
euangelium prȩdicabat suum uictum suis manibus transi¬
gebat. ubi magis impl&um est quod ait . plus omnibus illis
laboraui. & ad iunxit : non aũ ego. sed gratia dĩ mecum.
Vt hoc quoq: appareat dĩ gratiȩ deputandum. quod & ani¬
mo & corpore poterat usq adeo plus illis omnibus labo¬
rare. ut neque cessar& ab euangelio predicando. neque
tamen ex euangelio sicut illi sustentar& hanc uitam cum

Expanded text:
peccata, remittuntur eis, et quorum retinuepeccata, remittuntur eis, et quorum retinueritis, retenta sunt : subito fiunt sicut fuerant, non hominum, sed piscium piscatores. ergo quos hoc movet respondendum est, non eos fuisse prohibitos arte sua, licita scilicet atque concessa, victum necessarium quaerere, sui Apostolatus integritate servata, si quando unde viverent aliud non haberent. Nisi forte quispiam putare audebit aut dicere, apostolum Paulum non pertinuisse ad eorum perfectiChristum secuti sunt, quoniam ne quemquam eorum gravaret quibus Evangelium praedicabat, suum victum suis manibus transigebat . Ubi magis impletum est quod ait: Plus omnibus illis laboravi ; et adjunxit: Non ego autem, sed gratia Dei mecum . ut hoc quoque appareat Dei gratiae deputandum, quod et animo et corpore poterat usque adeo plus illis omnibus laborare, ut neque cessaret ab Evangelio praedicando, neque tamen ex Evangelio, sicut illi, sustentaret hanc vitam; cum
Abbreviated transcription (Latin):
non poterant quõ dies quo crucifixus ẽ. To tos eos tene¬
bat attentos usque ad eius sepulturam. quae ante ues¬
peram facti est. Sequens aũ dies erat sabbati. quando
eis patrium morem seruantibus operari utiq non lice¬
bat. Tertio uero die dñs resurrexit. eosque re uocauit
ad spem quam deillo non habere iam coe perant. La¬
men situnc fecissent. putaremus eos illa quae animos
eorum occupauerat desperatione fecisse : Nunc uero
post eum sibi desepulchro red ditum uiuum. Post ob lu¬
tam suis oculis & manibus non solum uidendam. uerum
&iam tangendam atque palpandam redi uiuae car¬
nis euidentis simam ueritatem. post in specta uul¬
nerum loca. usq ad apostoli thomae con fessionem.
qui se aliter crediturum non esse predixerat. Post
acceptum eius insufflatione sp̃m scm. post uerba
inaures suas eiusore prolata. sicut misit me
pater. & ego mitto uos. quorum remiseritis

Expanded text:
non poterant, quoniam dies quo crucifixus est, totos eos tenenon poterant, quoniam dies quo crucifixus est, totos eos tenebat attentos, usque ad ejus sepulturam, quae ante vesperam facta est; sequens autem dies erat sabbati, quando eis morem patrium servantibus, operari utique non licebat; tertio vero die Dominus resurrexit, eosque revocavit ad spem quam de illo non habere jam coeperant: tamen si tunc fecissent, putaremus eos illa quae animos eorum occupaverat, desperatione fecisse. Nunc vero post eum sibi de sepulcro redditum vivum, post oblatam suis oculis et manibus, non solum videndam, verum etiam tangendam atque palpandam redivivae carnis evidentissimam veritatem; post inspecta vulnerum loca, usque ad apostoli Thomae confessionem, qui se aliter crediturum non esse praedixerat; post acceptum ejus insufflatione Spiritum sanctum, post verba in suas aures ejus ore prolata, Sicut misit me Pater, et ego mitto vos: quorum remiseritis
Abbreviated transcription (Latin):
quierat agalilea & filii zebedei. & alii ex discipulis
eius duo. Dicit eis simon p&rus. Uado piscari. Dicunt
eis ulenimus & nos tecum: Quaeri sol& de hac pisca¬
tione discipulorum utrum redierint p&rus & filii
rebedei. adid quod fuerunt prius quam ad nõ uoca¬
rentur Erant enim piscatores. quando eis dixit. Ve¬
nite post me & faciam uospiscatores hominum. Tuns
eum quippe illi secuti sunt: ut magisterio eius relic¬
tis omnibus adhererent. in tantum ut cum ab eo
illediues tristis absceder&. cui dixerat. uade
uende quae habes & da pauperibus & ha be¬
bis thesaurum in caelo. & ueni sequere me
Dice & ei p&rus. Eccenos dimisimus om̃ a
& secuti sumus te Quid est ergo qđ nunc
quasi apostulatu relicto. fiunt quod fuerunt. & quod
dimiserant rep& unt. tam quam obliti quod audierant:
Nemo ponens manum super aratrum. respiciens r&ro
aptus est regno caelorum : Quod si fecissent de functo
ihũ. prius quam resur rexiss& amortuis quod quidem

Expanded text:
a Galilaeae, et filii Zebedaei, et alii ex discipulis ejus duo. Dicit eis Simon Petrus: Vado piscari. Dicunt ei: Venimus et nos tecum. » 2. Quaeri solet de hac piscatione discipulorum, cur redierint Petrus et filii Zebedaei ad id quod fuerunt priusquam a Domino vocarentur: erant enim piscatores quando eis dixit, Venite post me, et faciam vos piscatores hominum . Tunc eum quippe illi secuti sunt, ut magisterio ejus relictis omnibus adhaererent: in tantum ut cum ab eo dives ille tristis abscederet, cui dixerat, Vade, vende quae habes, et da pauperibus, et habebis thesauram in coelo; et veni, sequere me, diceret ei Petrus, Ecce nos dimisimus omnia, et secuti sumus te . Quid est ergo quod nunc quasi Apostolatu relicto fiunt quod fuerunt, et quod dimiserant repetunt, tanquam obliti quod audierant, Nemo ponens manum super aratrum, et respiciens retro, aptus est regno coelorum ? Quod si fecissent defuncto Jesu, priusquam resurrexisset a mortuis: quod quidem
Abbreviated transcription (Latin):
OST N arrationem rei gestae. in quathomas discipu¬
lus oblatis sibi tangendis in carnex p̃i uulnerum locis
uidit. quod credere nolebat & credidit. interponit
haec euangelistu iohannes & dicit. Multa qui dẽ &
alia signa fecit ih̃s in conspectu discipulorum suorum:
quȩ non sunt scripta in libro hoc Haec aũ scripta sunt
ut credatis. quia ih̃s est xp̃s filius dĩ. & ut credentes
uitã habeatis in nomine eiusq hoc capitulum.
uelut libri huius indicat finem. Sed narratur hic de in¬
de quem ad modum se mani festauerit dñs admaretiberi¬
adis: & in captura piscium com menduuerit aecłae sucrit¬
mentumo quulis futuru est ultima resurrectione mor¬
tuorum i Ad hoc itaq commendandum ualere arbitror
quod tam quum finis est inter positus libris quod eẽt&ũ
secuturae narrationis. quasi pro emium quodei quo dũ¬
modo facer& eminentiorem locum. quaenarratio in ci¬
Spit ita i Postea manifestuuit se iterum ih̃s admare
tiberi adis. manifestauit aũ se sic Erant simul simon

Expanded text:
ost narrationem rei gestae, in qua Thomas discipulus oblatis sibi tangendis in Christi carne vulnerum locis, vidit quod credere nolebat et credidit; interponit haec evangelista Joannes, et dicit: « Multa quidem et alia signa fecit Jesus in conspectu discipulorum suorum, quae non sunt scripta in libro hoc. Haec autem scripta sunt, ut credatis quia Jesus est Christus Filius Dei; et ut credentes, vitam habeatis in nomine ejus. » Hoc capitulum velut libri hujus indicat finem: sed narratur hic deinde quemadmodum se manifestaverit Dominus ad mare Tiberiadis, et in captura piscium commendaverit Ecclesiae sacramentum, qualis futura est ultima resurrectione mortuorum. Ad hoc itaque commendandum valere arbitror, quod tanquam finis interpositus est libri, quod esset etiam secuturae narrationis quasi prooemium, quod ei quodammodo faceret eminentiorem locum, quae narratio incipit ita: « Postea manifestavit se iterum Jesus ad mare Tiberiadis; manifestavit autem sic Erant s
Abbreviated transcription (Latin):
on parua quaes tio est cur apos¬
tolo p&ro quando se tertio mani festauit disci¬
pulis. Dixerit dñs sequere me. Dea postolo autem
iohanne sic eum uolo manere don& ueniã: quid adte: Huic
questioni quantum dñs ipsedo nauerit. siue ꝑtractandẽ siue
soluendae : sermonem nouissimum operis hui us inpendimus
Cum ergo prenuntias s& dñs p&ro. qua morte clarificaturus

Expanded text:
on parva quaestio est, cur apostolo Petro, quando se tertio manifestavit discipulis, dixerit Dominus, Sequere me; de apostolo autem Joanne, Sic eum volo manere donec veniam; quid ad te? Huic quaestioni, quantum Dominus ipse donaverit, sive pertractandae, sive solvendae sermonem novissimum hujus operis impendimus. Cum ergo praenuntiasset Dominus Petro, qua morte clarificaturus
Abbreviated transcription (Latin):
orat propeccatis nostris. quanto magisnos inuicem pro
nrĩs orare debemus .: Et simittat nobis ille cui non habemus
quod dimittamus: quantomagis dimittere nobis debemus in¬
uicem. quisine peccato hicuiuere nonualemus : Quid enim
uidetur in hacaltitudine sacramenti dñs significare cum dicit
exemplum enim dedi uobis. ut quemam modum ego feciuobis
ita etuos faciatis. nisi quod a pertissime dicit apostolus. Do¬
nantes uobis metipsis. siquis aduersus aliquem habet quae¬
re lam. sicutet dñs donauit uobis itaetuos.⁊ Inuicem itaq
nobis delicta donemus. et pronostris delictis inuicem oremꝰ.
atq̃. Ita quod am modo inuicem pedesnrõs lauemus. Nos¬
trum est donante ipso ministerium caritatis & humilita¬
tis adhibere : illius exaudire acnos ab omni peccatorum
contaminationemundare perxpm̃ et in xp̃o.⁊ Ut quod
aliis etiam dimittimus hocẽ interra soluimus. soluatur incelo

Expanded text:
orat pro peccatis nostris; quanto magis nos invicem pro orat pro peccatis nostris; quanto magis nos invicem pro nostris orare debemus? Et si dimittit nobis ille cui non habemus quod dimittamus; quanto magis dimittere nobis debemus invicem, qui sine peccato hic vivere non valemus? Quid enim videtur in hac altitudine sacramenti Dominus significare, cum dicit, « Exemplum enim dedi vobis, ut quemadmodum ego feci vobis; ita et vos faciatis; » nisi quod apertissime dicit Apostolus, « Donantes vobismetipsis, si quis adversus aliquem habet querelam, sicut et Dominus donavit vobis, ita et vos » ! Invicem itaque nobis delicta donemus, et pro nostris delictis invicem oremus, atque ita quodammodo invicem pedes nostros lavemus. Nostrum est, donante ipso, ministerium charitatis et humilitatis adhibere: illius est exaudire, ac nos ab omni peccatorum contaminatione mundare per Christum, et in Christo; ut quod aliis etiam dimittimus, hoc est in terra solvimus, solvatur in coelo
Abbreviated transcription (Latin):
pedes lam lotorum atq mundorum discipulorum signifi¬
cauerit dñs propter humanos quibus interra uersamur
affectus quantumlibet proficeremus in ad prehensione
iustitiae. sciamus nos sine peccato nonesse quod subinde
abluit interpellando pronobis cumoramus patrem qui
incelis est ut debitanostra dimittat nobis. sicut etnos dimit¬
timus debitoribus nrĩs.: Quomodo ergo ad hunc intellec¬
tum poterit pertinere hocquod ipse postea do cuit ubi sui
frater fratrem a delicti poterit contagione mundare :
Immo uero idetiam nos eẽ ammonitus in huius dominici operis
altitudine nouerimus. ut confessi inuicem delictanrã oremꝰ
pronobis. sicute txp̃s interpellat pronobis.: Audiamus
la cobum a postolum hocipsum euidentissime p̃cipientem
acdicentem.: Confitemini inuicem delicta uestra etorati
pronobis. quia etad hoc dñs nobis dedit exemplum.: Sienĩ
ille quinullum peccatum nechabet nec habuit nec habebit.

Expanded text:
pedes jam lotorum atque mundorum discipulorum, signifipedes jam lotorum atque mundorum discipulorum, significaverit Dominus propter humanos quibus in terra versamur affectus, ut quamtumlibet profecerimus in apprehensione justitiae, sciamus nos sine peccato non esse: quod subinde abluit interpellando pro nobis, cum oramus Patrem qui in coelis est, ut debita nostra dimittat nobis, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Quomodo ergo ad hunc intellectum poterit pertinere hoc quod ipse postea docuit, ubi sui frater fratrem a delicti poterit contagione mundare? Imo vero id etiam nos esse admonitos in hujus dominici operis altitudine noverimus, ut confessi invicem delicta nostra oremus pro nobis, sicut et Christus interpellat pro nobis . Audiamus Apostolum Jacobum hoc ipsum evidentissime praecipientem et dicentem, Confitemini invicem delicta vestra, et orate pro vobis . Quia et ad hoc Dominus nobis dedit exemplum. Si enim ille qui ullum peccatum nec habet, nec habuit, nec habebit,
Abbreviated transcription (Latin):
haec commendatio humilitatis. & faciunt hoc sibi inuicẽ
fratres. etiam opere ipso uisibili. cum se inuicem hospitio
recipiunt.⁊ Estenim apud plerosq consuetudo huius
humilitatis usq ad factum quod cernatur expressa: Unde
etapostolus cum bene meritam uiduam commendaret. si
hospitio inquit recepit. siscõrum pedes lauit. Etapud
scõs ubi cumq haec consuetudo nonẽ quod manu non faciunt
corde faciunt : sun illorum numero sunt quibus dicitur in
ymno beatorum trium uirorum. benedicite scĩ ethumiles
cordednõ. Multo autem ẽmelius et sine contro uersia
uerius ut etiam manib fiat. nec dedignetur quod
fecit xp̃s facere xp̃ianus.: Cumenim ad pedes fratris in¬
clinatur corpus. etiam corde ipso uel excitatur uel suam
inerat confirmatur ipsius humilitatis affectus. Sedex¬
cepto istomorali intellectu. Itanos huius domini facti
altitudinem commendasse meminimus. quod lauando

Expanded text:
haec commendatio humilitatis: et faciunt sibi hoc invicem haec commendatio humilitatis: et faciunt sibi hoc invicem fratres, etiam opere ipso visibili, cum se invicem hospitio recipiunt; eshumilitatis, usque ad factum quod cernatur expressa. Unde et Apostolus cum bene meritam viduam commendaret: Si hospitio, inquit, recepit, si sanctorum pedes lavit . Et apud sanctos ubicunque haec consuetudo non est, quod manu non faciunt, corde faciunt, si in illorum nhymno beatorum trium virorum, Benedicite, sancti et humiles corde, Domino . Multo autem est melius, et sine controversia verius, ut etiam manibus fiat; nec dedignetur quod fecit Christus, facere christianus. Cum enim ad pedes fratris inclinatur corpus, etiam in corde ipso vel excitatur, vel si jam inerat, confirmatur ipsius humilitatis affectus. 5. Sed excepto isto morali intellectu, ita nos hujus dominici facti altitudinem commendasse meminimus, quod lavando
Abbreviated transcription (Latin):
serui.÷ Nosinquit uocatisme magister etdñẽ etbenedicitis
sumenim. Ideobenedicitis quia sum.: Nam sinonessem
quod dicitis malediceretis. etiam sime laudaretis.: Quomodo
ergo negaret ueritas quod dicunt discipuli ueritatis: Quo¬
modo quoddicunt quididicerunt. negaret ipsa undedidicer̃ :
Quomodo fons negat quod bibens praedicat: Quomodo lux
occultat quod uidens indicat : Siergo inquit ego laui pedes
uestros dñs etmagister. debetis etuos alter alterius lauare pedes
Exemplum enim dediuobis. utquemad modum egofeci uobis
ita etuos faciatis.: Hlocest beate petre quod nesciebas quando
fieri non sinebas. Hoctibi postea sciendum promisit. quan¬
do utsine resterruit. magistertuus et dñs tuus lauans pedes
tuos.: Didicimus fratres humilitatem ab excelso. faciamus
snuicem humiles quod humiliter fecit excelsus. Magna ẽ

Expanded text:
servi? Vos, inquit, vocatis me, Magister, et Domine: et bene dicitis; servi? Vos, inquit, vocatis me, Magister, et Domine: et bene dicitis; sum etenim. Ideo bene dicitis, quia sum: nam si non essem quod dicitis, male diceretis, etiamsi me laudaretis. Quomodo ergo negaret veritas, quod dicunt discipuli veritatis? quomodo quod dicunt qui didicerunt, negaret ipsa unde didicerunt? Quomodo fons negat quod bibens praedicat? quomodo lux occultat quod videns indicat? 4. « Si ergo, inquit, ego lavi pedes vestros Dominus et Magister, debetis et vos alter alterius lavare pedes. Exemplum enim dedi vobis, ut quemadmodum ego feci vobis, et vos ita faciatis. » Hoc est, beate Petre, quod nesciebas, quando fieri non sinebas. Hoc tibi postea sciendum promisit, quando ut sineres terruit te Magister tuus et Dominus tuus, lavans pedes tuos. Didicimus, fratres, humilitatem ab Excelso; faciamus invicem humiles, quod humiliter fecit Excelsus. Magna est
Abbreviated transcription (Latin):
Suigitur ille homo eloquentissimus. inueritate arrogantiam
nontimeret. quomodo arrogantiam Ipsaueritas timet.⁊
Dicat sed nm̃. quia dñsẽ. Dicatuerum. quiueritas ẽ. nenon dis¬
cam ego quodutileẽ. dumtacet ille quod est. Beatissimus
paulus. nonutiq unigenitus dĩ filius. sed unigeniti dĩfilii seruus
& apostolus : Nonueritas sed particeps ueritatis. aitlibere &
constanter. et siuoluero gloriari. nonero insipiens. ueritatem
enim dico.: Neq enim inseipso. sed inipsa ueritate quae superi¬
orest ipso. & humiliter etueraciter gloriaretur : quõ & ipse
praecipit. ut quigloriatur: in dnõ glorietur : itanenontimeret
insipientiam. sigloriariuellet amator sapientiae: et ingloria
sua timeret insipientiam. ipsa sapientia : Nontimuit arro¬
Nontimuit arro¬
gantiam. qui dixit. In dñõ laudabitus animamea. et in laude
sua timeret arrogantiam potestas dnĩ. inqualaudatur anima

Expanded text:
Si igitur ille homo eloquentissimus in veritate arrogantiam Si igitur ille homo eloquentissimus in veritate arrogantiam non timeret, quomodo arrogantiam ipsa veritas timet? Dicat se Dominum qui Dominus est, dicat verum qui veritas est; ne non discam ego quod utile est, dum tacet ille quod est. Beatissimus Paulus, non utique unigenitus Dei Filius, sed unigeniti Dei Filii servus et apostolus; non veritas, sed particeps veritatis; ait libere et constanter, Et si voluero gloriari, non ero insipiens; veritatem enim dico . Neque enim in seipso, sed in ipsa veritate quae superior est ipso, et humiliter et veraciter gloriaretur: quoniam et ipse praecepit ut qui gloriatur in Domino glorietur . Itane non timeret insipientiam, si gloriari vellet amator sapientiae; et in gloria sua timeret insipientiam ipsa sapientia? Non timuit arrogantiam qui dixit, In Domino laudabitur anima mea ; et in laude sua timeret arrogantiam potestas Domini, in qua laudatur anima
Abbreviated transcription (Latin):
uitare uoluerit nobis sapientiam denegabit: etmagis¬
trum quidem quod se eẽ dicit. Nemorep̃henderet. etiam
qui eum nihileẽ aliud quam hominem crederet : quoniam
id profitetur. quod etipsi homines inquibus libet artib
usq adeo sine arrogantia profitentur. ut professores
uocentur.: Quoduero dnm̃ et ipse sedicit discipulorum
suorum. cumsint illi etiam secundum saetulum ingenui.
quis ferat in hominem :: Sed ds̃ loquitur. nullaẽ hic elatio
tantae celsitudinis. nullum mendacium ueritatis: Nobis sub¬
lacere illi utileẽ celsitudini. nobis seruire utile ẽ etueritati.
Quod sednm̃ dicit. non illi uitiumẽ. sed nobis bene ficium.
Cuius dam saecularis auctoris uerba laudantur. quia dixit.
cum omnis arrogantia odiosaẽ. tum illa ingenuitas eloquen¬
tiae multo molestissima. Ettamen idem ipse. cum desua
eloquentia loqueretur. dicerem inquit perfectam. siita
ludicarem. nec inueritate crimen adrogantiae pertimescerem:

Expanded text:
itare voluerit, nobis sapientiam denegabit. Et magistrum quidem quod se esse dicit, nemo reprehenderet, etiam qui eum nihil esse aliud quam hominem crederet; quoniam id profitetur quod et ipsi homines in quibuslibet artibus usque adeo sine arrogantia profitentur, ut professores vocentur. Quod vero dominum et ipse se dicit discipulorum suorum, cum sint illi etiam secundum saeculum ingenui, quis ferat in homine? Sed Deus loquitur. Nulla est hic elatio tantae celsitudinis, nullum mendacium veritatis: nobis subjacere illi utile est celsitudini, nobis servire utile est veritati. Quod se Dominum dicit, non illi vitium est, sed nobis beneficium. Cujusdam saecularis auctoris verba laudantur, quia dixit, « Cum omnis arrogantia odiosa est, « tum illa ingenii et eloquentiae multo molestissima » : et tamen idem ipse cum de sua eloquentia loqueretur, « Dicerem, inquit, perfectam, si ita judicarem; nec in veritate crimen arrogantiae pertimescerem » .
Abbreviated transcription (Latin):
Egodormio. et cormeum uigilat.⁊ Quid estego dormio.
et cormeum uigilat : nisi ita quiesco. utaudiam.⁊ Otium
meum non inpenditur nutriendae desidiae. sed percipi¬
tempore otii. & quiminoratur actu. ipse ꝑcipiet eam.
Ego dormio. et cormeum uigilat.: Egore quiesco anego¬
tiosis actibus: et animus meus diuinis se intendit
affectibus.: Sed in his qui istomodo suauiter ethumi¬
liter requiescunt. dumotiose oblectatur ecclesia
eccepulsat ille qui ait. quaedico uobis intenebris.
dicite in lumine: et quod in aure auditis. praedica
Nox ergo eius pulsat adianuam.
et dicit. Aperimihi sorormea. proximamea.
columbamea. perfecta mea: quia caput meum reple¬

Expanded text:
Ego dormio, et cor meum vigilat. Quid est, Ego dormio, Ego dormio, et cor meum vigilat. Quid est, Ego dormio, et cor meum vigilat; nisi, ita quiesco ut audiam? Otium meum non impenditur nutriendae desidiae, sed percipitempore otii; et qui minoratur actu, ipse percipiet eam . Ego dormio, et cor meum vigilat: ego requiesco a negotiosis actibus, et animus meus divinis se intendit affectibus. 4. Sed in iis qui isto modo suaviter et humiliter requiescunt, dum otiose oblectatur Ecclesia, ecce pulsat ille qui ait: « Quae dico vobis in tenebris, dicite in lumine; et quod in aure auditis, praedica vocem pulsantis ad januam, et dicentis: Aperi mihi, soror mea: surge, proxima mea, columba mea, perfecta mea : charitate p
Abbreviated transcription (Latin):
Auditui meo dabis gaudium &laetitiam. etexultabunt
ossa humiliata. Hocest quod dixi : cumueritas auditur.
humilitas custoditur. Dicit &alius. Amicus autem
sponsi stat etauditeum. & gaudio gaudet propteruocẽ
sponsi Fruamur auditu sine strepitu. nobis loquente
intrinsecus ueritate.: Quam quam etiam cumforinsecuis
in sonat. perlegentem. pera dnuntiantem. per praedicantem.
per disputantem. per praecipientem. perconsolantem.
per exhortantem. peripsum etiam cantantem atq. psal¬
lentem: Ipsi qui haec agunt. inquinare pedes suos ti¬
meant: cum placere hominibus. subrepente amore huma¬
nae laudis affectant.: Caeterum qui eos audit libenter &
pie. non habet locum lactaridi se in laboribus alienis. et non
inflatis ossibus humilitatis. gaudio gaudet propteruocẽ
dominicae ueritatis.: Proinde in eis quilibenter & humi¬
liter audire nouerunt. etuitam quietam instudiis dulci¬
bus. et salubribus agunt : scã delicietur ecclesia. et dicat.

Expanded text:
Auditui meo dabis gaudium et laetitiam, et exsultabunt ossa humiliata . Hoc est quod dixi, Cum veritas auditur, humilitas custoditur. Dicit et alius, Amicus autem sponsi stat et audit eum, et gaudio gaudet propter vocem sponsi . Fruamur auditu, sine strepitu nobis loquente intrinsecus veritate. Quanquam etiam cum forinsecus insonat per legentem, per annuntiantem, per praedicantem, per disputantem, per praecipientem, per consolantem, per exhortantem, per ipsum etiam cantantem atque psallentem; ipsi qui haec agunt, inquinare pedes suos timeant, cum placere hominibus subrepente amore humanae laudis affectant. Caeterum qui eos audit libenter et pie, non habet locum jactandi se in laboribus alienis; et non inflatis ossibus, sed humiliatis gaudio gaudet propter vocem dominicae veritatis. Proinde in eis qui libenter et humiliter audire noverunt, et vitam quietam in studiis dulcibus et salubribus agunt, sancta delicietur Ecclesia, et dicat,
Abbreviated transcription (Latin):
te os proximitui.: Periculo sum ẽ enim sibi placere.
cui cauendum ẽ superbire. : Ille autem qui super omnia ẽ
quantum cumq selaudet. non se extollit excelsus. nec po¬
test recte dici arrogans ds̃. Nobisnamq expedit eum
nosse. non illi.: Neceum quisq cognoscit. si nonse indicet
ipsequinouit.: Siergo non se laudando. quasi arrogantiã¬

Expanded text:
te os proximi tui . Periculosum est enim sibi placere, te os proximi tui . Periculosum est enim sibi placere, cui cavendum est superbire. Ille aquantumcumque se laudet, non se extollit excelsus: nec potest recte dici arrogans Deus. Nobis namque expedit eum nosse, non illi: nec eum quisque cognoscit, si non se indicet ipse qui novit. Si ergo non se laudando quasi arrogantia
Abbreviated transcription (Latin):
recubuisset iterum dixiteis. Scitisquid fecerim uob̃.
Nuncẽ utbeato petroreddatur illa promissio.⁊ Dilatus
enim fuerat. quando expauescenti etdicenti. Non laua¬
bismihi pedes in aeternum. responsum ẽei: Quode go
facio tunescismodo. scies autem postea.: Ecce est ipsum
postea. lamtempusẽ utdicatur. quod paulo ante dilatũ ẽ:
Memor itaq dñs sepromisisse lamdudum scientiam facti
sui. taminopinati. tammirabilis. tam expauescendi.
nisi uehementer ipse terruisset nullomodo sinendi : utma¬
gister nontantum ipsorum sed angelorum. et dñs non
tantum ipsorum sed rerum omnium. lauaret pedes discipu¬
lorum etseruorum suorum: Huius ergotanti facti
quoniam promiserat scientiam dicens scies autem
postea quid sit quod fecit. docere nunc incipit. Vos inquit
uocatisme magister et dñẽ. etbenedicitis. sum enim. :¬
Benedicitis quiauerum dicitis. Sum quippe. quod dicitis :
Homini praeceptum ẽ. non telaudet ostuum. sed laudet

Expanded text:
recubuisset iterum, dixit eis: Scitis quid fecerim vobis? recubuisset iterum, dixit eis: Scitis quid fecerim vobis? Nunc est ut beato Petro reddatur illa promissio: dilatus enim fuerat, quando expavescenti, et dicenti, Non lavabis mihi pedes in aeternum, responsum est ei, Quod ego facio, tu nescis modo, scies autem postea . Ecce est ipsum postea; jam tempus est ut dicatur quod paulo ante dilatum est. Memor itaque Dominus se promisisse jam dudum scientiam facti sui tam inopinati, tam mirabilis, tam expavescendi, et nisi ipse vehementer terruisset, nullo modo sinendi, ut magister non tantum ipsorum, sed Angelorum, et Dominus non tantum ipsorum, sed rerum omnium, lavaret pedes discipulorum et servorum suorum: hujus ergo tanti facti quoniam promiserat scientiam dicens, Scies autem pvocatis me Magister et Domine, et bene dicitis, sum et enim. Bene dicitis, quia verum dicitis, sum quippe quod dicitis. Homini praeceptum est: Non te laudet os tuum, sed laudet
Abbreviated transcription (Latin):
datos. sed cum ad aperiendum tibi terram pergimus. inqui¬
natos: Haec uobis hodie satissint dilectissimi: siquid
secus quam oportuit dicentes fortassis offendimus. uel
laudibus uestris immoderatius quamoportuit eleuati su¬
mus inpetrate mundationem pedibus nostris. dõ placen
EXEMPLŨ DEDI UOBIS. UT QUT̃ADMODŨ EGO
UOBIS EECI. ITA ETUOS FACIATIS
Am illa uerba euangelii. ubi dñs lauans pedes discipulis
suis. ait : Quilotus ẽ semel. non habet necessitatem nisi pe¬
des lauare sedmundus totus : dilectioni uraẽ ut dñs
donare dignatus est. ex posuimus: nunc quod sequitur.
uideamus. Etuos inquit mundi estis. sed nonomnes.:
Hocquid sit nequaereremus. ipsae euangelista patefecit
adiungens.: Sciebat enim. quisnam eẽt quitra dereeum.
proptereadixit. nonestis mundi omnes. Quid hoc aper¬
tius. ÷ proinde ad sequentia transeamus.⁊ Postquam
ergo lauit pedeseorum. et accepit uestimenta sua. cũ

Expanded text:
datos, sed cum ad aperiendum tibi per terram pergimus, inquidatos, sed cum ad aperiendum tibi per terram pergimus, inquinatos. Haec vobis hodie satis sint, dilectissimi. Si quid secus quam oportuit dicentes fortassis offendimus, vel laudibus vestris immoderatius quam oportuit elevati sumus; impetrate mundationem pedibus nostris, Deo placentExemplum dedi vobis, ut quemadmodum ego feci vobis, ita et vos faciatisam illa verba Evangelii, ubi Dominus lavans pedes discipulis suis, ait, Qui lotus est semel, non habet necessitatem nisi pedes lavare, sed est mundus totus , Dilectioni vestrae, ut Dominus donare dignatus est, exposuimus: nunc quod sequitur videamus. Et vos, inquit, mundi estis, sed non omnes. Hoc quid sit ne quaereremus, ipse Evangelista patefecit, adjungens: Sciebat enim quisnam esset qui traderet eum; propterea dixi: Non estis mundi omnes. Quid hoc apertius? Proinde ad sequentia transeamus. 2. Postquam ergo lavit pedes eorum, et accepit vestimenta sua; cum
Abbreviated transcription (Latin):
ad quirere acregere : acsic xp̃o ad ferre ut cumque
possunt: sed in his difficultatibus actionum peccare
metuunt. Laui inquit pedesmeos. quomodo inqui¬
nabo eos : Quisquis enim in uerbo non offendit hic
perfectus estuir. Etquis est perfectus : Quis ẽ
quinon offendit. In tanta abundantia iniquitatis.
tanto frigore caritatis:: Laui pedes meos. quomodo
inquinabo eos: quando quidem lego &audio. nolite
multi magistri fieri fratres. quoniam maius ludicium su¬
mitis.: In multis enim. offendimus omnes. Laui pe¬
desmeos: quomodo inquinabo eos ÷ Sedeccesurgo etaperio.
Xpẽ lauaeos Dimitte nobis debitanostra quõnon ẽ ex¬
tincta caritasnrã quia et nos dimittimus debitoribus nris.
Quandote audimus exultant tecum in caelestibus ossa hu¬
miliata : sed quandote p̃dicamus. terram calcamus uttibi
aperiamus: Et ideo sirep̃hendimur. perturbamur:
Silaudamur. inflamur: Laua pedes nostros antemun¬

Expanded text:
acquirere ac regere, ac sic Christo aperire utcumque acquirere ac regere, ac sic Christo aperire utcumque possunt, sed in his difficultatibus actionum peccare metuunt, Lavi, inquit, pedes meos; quomodo inquinabo illos? Quisquis enim in verbo non offendit, hic perfectus est vir. Et quis est perfectus? quis est qui non offendit in tanta abundantia iniquitatis, tanto frigore charitatis? Lavi pedes meos; quomodo inquinabo eos? Quandoquidem lego, et audio, Nolite multi magistri fieri, fratres, quoniam majus judicium sumitis: in multis enim offendimus omnes . Lavi pedes meos; quomodo inquinabo eos? Sed ecce surgo, et aperio. Christe, lava eos, Dimitte nobis debita nostra, quoniam non est exstincta charitas nostra: quia et nos dimittimus debitoribus nostris . Quando te audimus, exsultant tecum in coelestibus ossa humiliata . Sed quando te praedicamus, terram calcamus ut tibi aperiamus: et ideo si reprehendimur, perturbamur; si laudamur, inflamur. Lava pedes nostros ante mun
Abbreviated transcription (Latin):
unt.Mallent si fieri posset. scõs apostolos. et prȩ¬
dicatores ueritatis antiquos. excitari aduersus abun¬
dantiam iniquitatis: qua feruor friguit caritatis.⁊
Sedineis quiiam decorpore exierunt. et tarnis in¬
dumento expoliati sunt. neq. enim abea separatis̃.
Respondit ecclesia: exuime tanicamea. quomodo
induam eam:: Recipietur quidem illatunica: et
meis quiiam exutisunt. Rursus carne uestietur
ecdesia: non tamen nunc. quando feruescendi sunt¬
frigidi. sed quando tunc resurrecturi sunt mortui.
assa ergo difficultatem propter in opiam p̃dicato¬
rum : et recolens illa sua membra sana sermonibus.
scã moribus. sediam exuta corporibus. ingemit &
dicit eclesia.: Exuime tonicamea quomo induã
eam Membra illa mea qua e xp̃o aperire euange¬
lizando excellentissime potuerunt. quomodo ad
corpora quibus exuta sunt redire non possunt.:
Deinde respiciens ad eos. qui praedicare. et populos

Expanded text:
unt; mallent, si fieri posset, sanctos apostolos et praeunt; mallent, si fieri posset, sanctos apostolos et praedicatores veritatis antiquos excitari adversus abundantiam iniquitatis, qua fervor friguit charitatis. Sed in eis qui jam de corpore exierunt, et carnis indumento exspoliati sunt, neque enim ab ea separati sunt, respondet Ecclesia: Exui me tunicam meam, quomodo induar eam? Recipietur quidem illa tunica, et in eis qui jam exuti sunt rursus carne vestietur Ecfrigidi, sed tunc quando resurrecturi sunt mortui. Passa ergo difficultatem propter inopiam praedicatorum, et recolens illa sua membra sana sermonibus, sancta moribus, sed jam exuta corporibus, ingemit et dicit Ecclesia, Exui me tunica mea; quomodo induam eam? Membra illa mea quae Christo aperire evangelizando excellentissime potuerunt, quomodo ad corpora quibus exuta sunt, redire nunc possunt? 6. Deinde respiciens ad eos qui praedicare, et populos
Abbreviated transcription (Latin):
ceret: tuuacas. et tontrame clausumẽ. Tu studes otio
paucorum: et abundante iniquitate. refrigescit cari¬
tas multorum. Nox quippe iniquitasẽ. rosuero
eius etguttae. hi sunt qui refrigescunt eccadunt. &¬
faciunt refrigescere caputxp̃i. Hoc est ut non a metur
ds̃ Caput enim xpids̃. Sed portantur incrinibus.
idest insacramentis uisibilibus tolerantur. nequaquã
interiora sensus actingunt. Pulsa tergo ut excutiat¬
qui etem scĩs otiosis: et clamat. Aperimihi. desangui¬
nemeo sorormea. deaccessumeo proximamea. De spũ
meo columbamea. Desermonemeo quemplenius exotio
didicisti perfectamea. Aperimihi. praedicame: ad
eos quippe qui clauserunt contrame: Quomodo intra¬
bo sine aperiente : Quomodo enim audient sine prae¬
dicante :: Hinc fit. utetiam hi qui amant otium studio¬
rum bonorum. etnolunt perpeti laborio sarum mo¬
lestias actionum. eo quod minus idoneos ad haec
ministranda. et sine rep̃hensione agenda sesenti¬

Expanded text:
et contra me ostium clausum est: tu studes otio paucorum, et abundante iniquitate refrigescit charitas multorum . Nox quippe, iniquitas est: ros vero ejus et guttae, hi sunt qui refrigescunt et cadunt, et faciunt refrigescere caput Christi, hoc est, ut non ametur Deus. Caput enim Christi Deus . Sed portantur in crinibus, id est, in sacramentis visibilibus tolerantur: nequaquam interiora sensus attingunt. Pulsat ergo ut excutiquietem sanctis otiosis, et clamat, Aperi mihi, de sanguine meo soror mea, de accessu meo proxima mea, de spiritu meo columba mea, de sermone meo quem plenius ex otio didicisti perfecta mea; aperi mihi, praedica me. Ad eos quippe qui clauserunt contra me, quomodo intrabo sine aperiente? quomodo enim audient sine praedicante ? 5. Hinc fit ut etiam hi qui amant otium studiorum bonorum, et nolunt perpeti laboriosarum molestias actionum, eo quod minus idoneos ad haec ministranda, et sine reprehensione agenda se senti
Abbreviated transcription (Latin):
discipulus eius diligit xp̃m. & plusquã condiscipulus eĩ diligit̃
axp̃o : anille quem minus quã condiscipulũ eiꝰ diligit xp̃s. cũ plus
ipse quã suus condiscipulus diligit xp̃m : Hic plane cunctaturre¬
sponsio & aug& quaestio: quantum autem ipse sapio. meliorẽ qui
plus diligit xp̃m. felitiorem uero quẽ plus diligit x pñs. facile
responderem siiusticiã liberatoris nrĩminus eũ diligentis a quo
plus diligitur. & eum plus a quominus diligitur. quẽ amͦmodũ
uiribus quas ipse donauerit disputare: Huc usq: enĩ proposita ẽ
corruptibili corpore quod aggrauat animã. uitam nos miserã
uiuere: sed quiiam redempti per mediatorem sumus. & spm̃scm
pignus ac cepimus. beatã uitam inspehabemꝰ. & si reipsa nondum
teneinus spes autem quae uid & nonẽ spes. quod enĩ uid& quis.
quid & sperat : Si aut̃ quod non uidemus speramus ꝑpacientiã

Expanded text:
discipulus ejus diligit Christum, et plus quam condiscipulus ejus diligitur discipulus ejus diligit Christum, et plus quam condiscipulus ejus diligitur a Christo? an ille quem minus quam condiscipulum ejus diligit Christus, cum plus ipse quam suus condiscipulus diligat Christum? Hic plane cunctatur responsio, et augetur quaestio. Quantum autem ipse sapio, meliorem qui plus diligit Christum, feliciorem vero quem plus diligit Christus, facile responderem; si justitiam Liberatoris nostri minus eum diligentis a quo plus diligitur, et eum plus a quo minus diligitur, quemadmodum viribus quas ipse donaverit, disputare: hucusque enim proposita estcorruptibili corpore quod aggravat animam , vitam nos miseram vivere. Sed qui jam redempti per Mediatorem sumus, et Spiritum sanctum pignus accepimus, beatam vitam in spe habemus, etsi re ipsa nondum tenemus. Spes autem quae videtur, non est spes: quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam
Abbreviated transcription (Latin):
spondit quod de se ipso sciebat: Non enĩ quantũ ab alio quolib&
diliger & ur scire poterat. qui cor alterius uidere non poterat:
sedtamen superiorib: uerbis dicendo &iam. Dnẽ tuscis. satis
& ipse d&larauit scientem dnm Interrogasse quod interroga¬
uit: Sciebat igitur dñs. non solum quod diliger& uerũ &iam
quod plus illis eum diliger& p&rus: Ettamen si ꝓponamus
quaerentes quis duorum sit melior. utrũ qui plus anquimi¬
nus diligit xp̃m. quis dubit abit respondere eũ qui plus
diligit esse meliorem: Item si ꝓponamus. quis duorũ sit melior
utrum quemminus. anquem plus diligit xp̃s: eũ quinlus dili¬
gitur axp̃o. meliorem ꝓcul dubio respondebimus: In illa ergo
comparatione quamprius posui p&rus iohanni. In hac uero
altera iohannes ante ponitur p&ro: proinde tertiam sic ꝓpo¬
nimus quis duorũ ẽ discipulorũ melior. qui minus quã con¬

Expanded text:
spondit quod de seipso sciebat. Non enim quantum ab alio quolibet spondit quod de seipso sciebat. Non enim quantum ab alio quolibet diligeretur scire poterat, qui cor alterius videre non poterat. Sed tamen superioribus verbis dicendo, Etiam, Domine, tu scis , satis et ipse declaravit, scientem Dominum interrogasse quod interrogavit. Sciebat igitur Dominus non solum quod diligeret, verum etiam quod plus illis eum diligeret Petrus. Et tamen si proponamus quaerentes, quis duorum sit melior, utrum qui plus, an qui minus diligit Christum; quis dubitabit respondere, eum qui plus diligit esse meliorem? Item si proponamus quis duorum sit melior, utrum quem minus, an quem plus diligit Christus; eum qui plus diligitur a Christo, meliorem procul dubio respondebimus. In illa ergo comparatione quam prius posui, Petrus Joanni; in hac vero altera, Joannes anteponitur Petro. Proinde tertiam sic proponimus: quis est duorum discipulorum melior, qui minus quam con
Abbreviated transcription (Latin):
quod eũ diligebatihs. quasi solum diliger& ut hoc signo. dis¬
cerner&ur ac&eris : quos om̃s utiq: diligebat: quidergo
nisi amplius sedil&tũ cum hoc dicer&e uolebat intellegi
quod ab sit ut mendaciter dicer& quod aut̃ maius daro
potuit ihs̃maioris erga eum suae dil&tionis inditium : quam
ut homo cum ca&eris condiscipulis suis sotius tante salutis
solustamen dis cubuerit suꝑ p&tus ipsius saluatoris. Porro qđ
a postolus p&rus plus aliis dilexit xp̃m: possunt quidem do¬
cumenta multa proferri. sed ut longe inalia non eamus. Ipsi¬
ustertie manifestationis dnĩ. paulo superiore l&cione quae
istamp̃cedit satis euidenter appar&. ubi nterrogans eũ dixit
diligis me plus his. quod utiq sciebat & tamen Interro gabat:
Vt &iamnos quilegimus euangelium amorem p&ri erga
dnm̃. & illo interrogante. & isto respondente nossemus. Quod aut̃
in eo quod respondit p&rus a mote: non addidit plus his. hoc re¬

Expanded text:
quod eum diligebat Jesus, quasi solum diligeret, ut hoc signo disquod eum diligebat Jesus, quasi solum diligeret, ut hoc signo discerneretur a caeteris, quos utique omnes diligebat: quid ergo, nisi amplius se dilectum, cum hoc diceret, volebat intelligi? quod absit ut mendaciter diceret. Quod autem majus dare potuit Jesus majoris erga eum suae dilectionis indicium, quam ut homo cum caeteris condiscipulis suis socius tantae salutis, solus tamen discubuerit super pectus ipsius Salvatoris? Porro quod apostolus Petrus plus aliis dilexit Christum, possunt quidem documenta multa proferri: sed ut longe in alia non eamus, ipsius tertiae manifestationis Domini paulo superiore lectione, quae istam praecedit, satis evidenter apparet, ubi interrogans eum, dixit, Diligis ut etiam nos, qui legimus Evangelium, amorem Petri erga Dominum, et in illo interrogante, et in illo respondente, nosceremus. Quod autem in eo, quod respondit Petrus: Amo te, non addidit, plus his, hoc re
Abbreviated transcription (Latin):
nere longum incorpore donauerit somnum: cumbeatũ p&rum
ꝑ ingentem martynii gloriam abonere ipsius corporis soluerit:
eiq: concesserit. quod a postolus paulus. s& oncupisse dixit & scrip¬
sit dissolui et esse etes se cum xp̃o.Si aut̃ quod magis creditur. Ideo
sc̃s iohannes ait. non dixis se dñm non moritur. ne illis uerbis quae
dixit hoc uoluisse intellegi putar&ur. corpusq: eius insepulchro
eius ex anime sic̃ aliorum mortuorũ iac&. Restat ut siuere
ibi fit quod spar sit fama d&ra. quae subinde ablata suc crescit:
aut ideo fiat. ut eo modo commend& p̃tiosa mors ei . quõ non eã
propter aliquid aliuiꝰ quod noslat& man& tamen quastio: cur
dixerit dñs de homine morituro. sic eum uolo manere don& ue¬
niam: Illud &iam in his duob: a postolis p&ro & iobanne. quem
non moueat ad quae rendum: Cur io hannem plus dilexerit dñs
cum ipsum dñm plus dilexerit p&rus: Vbiq enim se cõmemorat
iohannes. ut nomine suo tacito ipse possit intellegi. hoc addit

Expanded text:
nere longum in corpore donaverit somnum: cum beatum Petrum per ingentem martyrii gloriam, ab onere ipsius corporis solverit, eique concesserit quod apostolus Paulus se concupisse dixit, et scripsit, Dissolvi et esse cum Christo . Si autem quod magis creditur, ideo sanctus Joannes ait, non dixisse Dominum, Non moritur, ne illis verbis quae dixit, hoc voluisse intelligi putaretur; corpusque ejus in sepulcro ejus exanime sicut aliorum mortuorum jacet: restat ut si vere ibi fit quod sparsit fama de terra, quae subinde ablata succrescit, aut ideo fiat ut eo modo commendetur pretiosa mors ejus, quoniam non eam propter aliquid aliud quod nos latet. Manet tamen quaestio cur dixerit Dominus de homine morituro, Sic eum volo manere donec veniam. 4. Illud etiam in his duobus apostolis Petro et Joanne quem non moveat ad quaerendum, cur Joannem plus dilexerit Dominus, cum ipsum Dominum plus dilexerit Petrus? Ubicumque enim se commemorat Joannes, ut nomine suo tacito ipse possit intelligi, hoc addit
Abbreviated transcription (Latin):
uos me elegistis. nisi miseri cordia eius p̃uenit nõs hic
certe uacat uana illorum rattocinatio. qui p̃scientiam dĩ de¬
fendunt. contra graciam dĩ: Rideo dicunt noselectos.
ante mundi constitucionem. Quia p̃sciuit nos ds̃ futuros
bonos: Non se ipsum. nos facturum bonos. non hoc dicit
quidicit. non uos me elegistis: Quõ si propter ea nos elegiss&.
quia bonos futuros esse p̃sciuerat. Simul &iam p̃sciss&. quod eũ
nos fuissemus prius electuri: Non enim uliter esse possemus
boni. ⁊ nisi forte dicendus ẽ bonus. qui non elegit bonum.
Quiclergo elegit. in non bonis ⁊̃ nonenim electi sunt. quia bo¬
ni fuerunt. qui boni non essent. nisi electi essent: Alioquin. gra¬
tia iam non ẽ gratia: Sip̃cessisse contendimus merita. Hec
quippe eleccio graciae ẽ. dequa dicit apostolus: Siergo &in

Expanded text:
os me elegistis, nisi quia misericordia ejus praevenit nos ? Hic certe vacat vana illorum ratiocinatio, qui praescientiam Dei defendunt contra gratiam Dei, et ideo dicunt nos electos ante mundi constitutionem , quia praescivit nos Deus futuros bonos, non seipsum nos facturum bonos. Non hoc dicit, qui dicit, Non vos me elegistis. Quoniam si propterea nos elegisset, quia bonos futuros esse nos praesciverat; simul etiam praescisset quod eum non fuissemus prius electuri. Non enim aliter esse possemus boni: nisi forte dicendus est bonus qui non elegit bonum. Quid ergo elegit in non bonis? Non enim electi sunt quia boni fuerunt, qui boni non essent nisi electi essent. Alioquin gratia jam non est gratia, si praecessisse contendimus merita. Haec quippe electio gratiae est, de qua dicit Apostolus: Sic ergo
Abbreviated transcription (Latin):
sarium non habebimus. Quod uero dñs ad iunxit
atq ait. Non quomodo mundus dat egodo uobis
quid est aliud nisi non quomodo hominesdant. qui
diliguntmundum. Itado uobis. qui propter ea sibi
dant pacem ut sine molestia litium atq bellorum
non dõ sed amico suo mundo perfruantur. Et quan¬
do iuftis nondant pacem. utnoneos persequantur
pax eẽ non potest uera. ubi non est uera concordia
quia dis iuncta sunt corda.⁊ Quomodo enim con¬
sors dicitur qui sortem iungit. Ita ille concors
dicendus ẽ qui corda iungit. Nosergo carissimi
quibus xp̃s pacem relinquit. et pacem suam nobisdat.
non sicut mundus. sed sicut ille perquem factus ẽ
mundus. ut concordes simus iungamus inuicem
corda et corunum sursum habeamus ne corrum patur
QUODDICIT
UESTRUM NE QUE FOR MIDIT
AUDISTIS QUIA EGO DIXI UADO
ET UENIO ADVOS. SIDILIGIRITIS ME
GAUDERETIS UTI QUE QUIA UADO AD
PATRIM
QUIAPATER MAIORMEEST

Expanded text:
sarium non habebimus. Quod vero Dominus adjunxit, sarium non habebimus. Quod vero Dominus adjunxit, atque ait: Non quomodo mundus dat, ego do vobis, quid est aliud, nisi, quomodo homines dant, qui diligunt mundum, ita do vobis? qui propterea sibi dant pacem, ut sine mnon Deo, sed amico suo mundo perfruantur: et quando justis dant pacem ut non eos persequantur, pax non potest esse vera, ubi non est vera concordia; quia disjuncta sunt corda. Quomodo enim consors dicitur, qui sortem jungit; ita ille concors dicendus est, qui corda jungit. Nos ergo, charissimi, quibus Christus pacem relinquit, et pacem suam nobis dat, non sicut mundus, sed sicut ille per quem factus est mundus, ut concordes simus; jungamus invicem corda, et cor unum sursum habeamus, ne corrumpatur nus dicitestrum, neque formidet. Audistis quia ego dixi vobis: et venio ad vos. Si  diligitis me, gaudetis utique, quia vado ad Patrem: quia Pater major me est
Abbreviated transcription (Latin):
hominem. sed nonẽ plena quia uidemus aliamlegem in
membris nostris. repugnantem legi mentis nostrae: Itẽq
internos ipsos ẽ pax nobis quia inuicem nobis credimus
quod inuicem diligamus.: Sed nec ipsa plena est. quia
cogitationes cordis nostri inuicem nonuidemus. Et
quaedam denobis quae non sunt in nobis uel in melius in¬
uicem. uel inde deterius opinamur: Itaq ista etiam si
ab illo nobis relicta est. pax nrã est. nisi enim ab illo non
haberemus ettalem sed ipse non habettalem. Sitenue¬
rimus usq infinem qualem accepimus. qualem habebi¬
mus ubinihil nobis repugnet ex nobis. et nihil nos inuicẽ
lateat in cordibus nostris. Nec ignoro ifta dnĩ
uerba etiam sicaccipi posse ut eiusdem sententi a e
repetitio uideatur:: Pacem relinquo uobis. pa¬
repetierat dicens. Do uobis utuolet quisq acci¬
lecti sitenere istam pacem ubi aduersarium concor¬
diter uincimus. ut desideremus patem ubi aduer¬

Expanded text:
hominem: sed non est plena, quia videmus aliam legem in hominem: sed non est plena, quia videmus aliam legem in membris nostris, repugnantem legi mentis nostrae . Itemque inter nos ipsos est nobis pax, quia invicem nobis credimus quod invicem diligamus: sed nec ipsa plena est, quia cogitationes cordis nostri invicem non videmus; et quaedam de nobis quae non sunt in nobis, vel in melius invicem vel in deterius opinamur. Itaque ista etiamsi ab illo nobis rehaberemus et talem: sed ipse non habet talem. Si tenuerimus usque in finem, qualem accepimus, qualem habet habebimus, ubi nihil nobis repugnet ex nobis, et nihil nos invicem lateat in cordibus nostris. Nec ignoro ista Domini verba etiam sic accipi posse, ut ejusdem sententiae repetitio videatur. Pacem relinquo vobis, parepetierit, dicens: Do vobis. Ut volet quisque accies mei dilecti, sic tenere istam pacem, ubi adversarium concorditer vincimus, ut desideremus pacem, ubi adver