comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uos uenit ds̃ & ut t̃ror illius. cet̃ in uob & non
pecca retis. Stetitq populus delonge : mor¬
ses aut̃ accessit ad caliginẽ inqua erat ds̃
Sicilli cohibendi fuerant apeccatis. utiq tũdo
nepoenas sen sibibes paterent᷑: qr nĩ du poterant
amare iustitiam. Etin hoc erat illis teptatio
adño: qua ꝓbant᷑ ut a pparer& cuius modi eenĩ.
nonutdõ noti fienent. quẽ non latebat quales¬
cũq cent : sedutinterse: acsibim& Mlultum
tamistis terrorib testam̃ti ueteris differen¬
tia cõm̃datur: qđ &it̃ in epła adhebreos aꝑ¬
tis simedictũ ÷ Mor ses aut̃ intraũ innebula
ubi erat ds̃ : iđ ubi exp̃ssiora fiebant signa
quib cognoscer& ds̃ Nam quomodo innebula
erata Cui cȩlicȩloꝵ p̾ sufficiunt : nisi quem¬
ad modũ nus quamnon ÷ qui in loco nullo ÷:
Insacro eloquio intellegentie magna discre¬
tio ÷ Sepeenĩ inquibdã lociillius & historia
seruanda: & allegoria : & sepe inquib dã
sola exquirenda ÷ allegoria. aliqͥnđ uero

Expanded text:
in vobis, et non peccaretis. Stetitque populus de longe. Moyses autem accessit ad caliginem in qua erat Deus . Sic illi cohibendi fuerant a peccatis, utique timendo ne poenas sensibiles paterentur, quia nondum poterant amare justitiam; et in hoc erat illis tentatio a Domino, qua probantur; ut appareret cujusmodi essent: non ut Deo noti fierent, quem non latebat qualesue essent, sed ut inter se ac sibimet. multum tamen in istis terroribus testamenti ueteris differentia com mendatur, quod etiam in epistula ad Hebraeos apertissime dictum est. Moyses autem intrauit in nebulaubi erat Deus, id est, ubi expressiora fiebant signa quibus cognoscitur Deus. Nam quomodo nebula erat cui coeli coelorum non sufficiunt, nisi quemadmodum nusquam non est, qui in loco nullo est? In sacro eloquio intelligentiae magna discretio est. Saepe enim in quibusdam locis illius et historia servanda est et allegoria: et saepe in quibusdam sola exquirenda est allegoria; aliquando vero
Abbreviated transcription (Latin):
Loquetu nob̵ & audiemꝰ : ñ loquatur nobis
dñs neforte moriam. Multũ & folide signi¬
ficatur aduetus testam̃tũ timorẽ potius ꝑtinet
sicut ad nouũ dilactionẽ : quã quã & inuetere
nouum lateat. & inno uou& pateat. Quo modo
aut̃ ttli populo tribuat᷑ uidere uocẽdi . si hoc
accipiendũ ÷ intelligere. cũ sibi loquidm̃ time¬
ant nemoriant᷑ niesatis elucet. Etait mor¬

Expanded text:
 nos deus, ne quando moriamur. multum et solide significatur ad uetus testamentum timorem potius pertinere sicut ad nouum dilectionem, quamquam et in uetere nouum lateat et in nouo uetus pateat. quomodo autem tali populo tribuatur uidere uocem dei, si hoc accipiendum est" intellegere," cum sibi loqui deum timeant ne moriantur, non satis elucet. Et
Abbreviated transcription (Latin):
ipsisuꝑni ponderis ic tib necatur. Quu
gitur culm̃ ad p̃hendere ꝑ fectionis ni¬
tuntur ⁊ tẽplationis aste tenere desideraNT
priusse in cãpo operis ꝑexercitiũ proben
ut sollicite sciant si null&iã mala ꝓximis
in rogant. sisibi in rogatt aꝓximis ȩ¬
quanimiter portant: si obiectis bonis tẽ¬
poralib nequa quã eos letitia soluit: si sub¬
tractis ñnimio merore sauciant᷑: acdein
deꝑpendent sicũ ad sem& ipsos intror sus
redeunt ineo qđ spĩttilia rimant᷑ nequa¬
quã secũ rerũ corporaliũ umbras trahunt:
uł fortas se tracits manudis cr&ionis abiguidi:
Si incircũ scripiũ lum̃ uidere cupientes. cunc¬
tas circum scriptionis sue imagines depri¬
munt : & in eo qđ suꝑse contingere appetunt.
uincunt qđ sunt. Cumcȩperit clangere
bucina tunc ascqrdant in montẽ. Quid ÷

Expanded text:
ipsis superni ponderis ictibus necatur. Qui ipsis superni ponderis ictibus necatur. Qui ergo culmen apprehendere perfectionis nituntur, contemplationis arcem tenere desiderant, prius se in campo operis per exercitium probent, ut sollicite sciant, si nulla jam mala proximis irrogant; si subirrogata a proximis, aequanimiter portant; si objectis bonis temporalibus, nequaquam eos laetitia solvit; si subtractis, non nimio moerore sauciantur, ac deinde perpendant, si cum ad semetipsos introrsus redeunt, in eo quod spiritualia rimantur, nequaquam secum rerum corporalium umbras trahunt: vel fortasse tractas, manu discretionis abigunt, si incircumscriptum lumen videre cupientes, cunctas circumscriptionis suae imagines deprimunt: et in eo quod super se contingere appetunt, vincunt quod sunt. Cum coeperit clangere buccina, tunc ascendant in montem. Quid est
Abbreviated transcription (Latin):
tuesq t̃minos populo ꝑ circuitũ. & dices
Cauete petiscendatis in mentes: nec tun¬
gatis fines illius. Omnis quite tigerit
montẽ. morte morietur Manꝰ ñ tangent
tũ: sedlapidib: opprimetura ut confodi&
iaculis. Siue ium̃tũ fuerit siue homoniui
GGuet Quid÷ qđ logẽ daturus dñs inigne
fumo qued escendit: nisi quia & humi les
ꝑclaritatẽ sueo stensionis inluminat. &
suꝑboꝵ oculos ꝑ caliginẽ erroris obscurat :
Priusigitur meis ab appetitu gloriȩ tẽpo¬
ralis atq ab omni carnalẽ c̃cupis centie
delec tatione tergenda ÷ &tc̃ ad aciem
tẽplationis crigenda Vnde &cũlex acci¬
pit᷑. populus amonte ꝓhibetͣ utui delic&
qui in firmis adhuc m̃tib t̃rena deside¬
rant. ꝯsidera re sublimia p p̃sumant
ubi & rectedr̃ : sibestia tetigerit montẽ
lapidabitur Bestia & it montẽ tangit :
cũ mens inratio nabilib: desiderus subdita :
ad contẽplationis aliase erigit Sedlapi¬
dib ꝑ cutitur: quie suma non sustineris.

Expanded text:
tuesque terminos populo per circuitum et dices: Cavete ne ascendatis in montem, nec tangatis fines illius. Omnis qui tetigerit montem, morte morietur. Manus non tanget eum: sed lapidibus opprimetur, aut confodietur jaculis: sive jumentum fuerit, sive homo, non vivet. Quid est quod legem daturus Dominus, in igne fumoque descendit, nisi quia humiles per claritatem suae ostensionis illuminat, et superborum oculos per caliginem erroris obscurat? Prius ergo mens ab appetitu gloriae temporalis, atque ab omni carnalis concupiscentiae delectatione tergenda est; et tunc ad aciem contemplationis erigenda. Unde et cum lex accipitur, populus a monte prohibetur; ut videlicet qui infirmis adhuc mentibus terrena desiderant, considerare sublimia non praesumant. Ubi et recte dicitur: Si bestia tetigerit montem, lapidabitur. Bestia etenim montem tangit, cum mens irrationabilibus desideriis subdita, ad contemplationis alta se erigit. Sed lapidibus percutitur, quia summa non sustinens,
Abbreviated transcription (Latin):
uanita sinquinat Etqm̃ quiloquitur
ueritate dodõ loquitur. Quienĩ loquit᷑
ñ datium de suoloquitur: ueritatẽ loqͥ
ratio nabiliter loqui: uanitttt aut̃ loqui ÷
treria: dilecto uanitatis Loquitur
aut̃ ueritas. ꝑ strepit uanitas Huic
p̃cepto secundo ⁊ trariam uidete scđam
plagam. Que ẽ. illa scđa plaga rana¬
rum habundantia Habes ex pressam¬
& signi ficatã uanitatẽ siadtendas rana¬
rũ loquacitatẽ Vide amator es uerita¬
ñposs̃ : n tam̃ recedere aueritate & ꝑ¬
gere inuanitatẽ. Quã uis enĩ inper¬
fecti n capiant siquid paulo excelsius
fuerit disputatũ deuerbodi apud dm̃¬

Expanded text:
quitur ueritatem, de dei loquitur — qui enim loquitur mendacium, de suo loquitur - ueritatem loqui est rationabiliter loqui, uanitatem autem loqui est traria est dilectio uanitatis. loquitur autem ueritas, perstrepit uanitas. huic praecepto secundo contrariam uidete secundam plagam. quae est illa secunda plaga ? ranarum abundantia. habes expressam significatam uanitatem, si attendas ranarum loquacitatem. uide amatores ueritanon possunt, non tamen recedere a ueritate et pergere in uanitatem. quamuis enim imperfecti non capiant si quid paulo excelsius fuerit disputatum de uerbo dei, d
Abbreviated transcription (Latin):
rit cdangerebucina tunc ascendant in montẽ:
nisi qđ humanã audaciã ꝯpescens p̃mit & ad
oboediendũ diuinȩ iussioni m̃tẽ erigit : ad
sonitũ ergo bucine ascendere oportet in montẽ
quia ad sacre p̃dicationis uocẽ scerigere
debet ad suꝑna mens auditoꝵ Nec enim
Inordinate adinuestigationẽ sacram̃toꝵ
celȩstiũ animꝰ ꝑtinax se inmittere deb&
in rationabili motu p̃ suptionis suȩ instigatꝰ
sed aduo cationẽ diuinã ꝓrompt̃ acdeuotus
subsequi quo ꝓuocat gratia largitoris
Cũq lauis sent uestim̃tt sua: ait ad eos Estote
parati indiem testiũ : necid ꝓpinquetis uxorib:¬

Expanded text:
scendant in montem: nisi quod humanam audaciam compescens premit, et ad obediendum divinae jussioni, mentem erigit? Ad sonitum ergo buccinae ascendere oportet in montem, quia ad sacrae praedicationis vocem se erigere debet ad superna, mens auditorum. Nec enim inordinate ad investigationem sacramentorum coelestium animus pertinax se immittere debet, irrationabili motu praesumptionis suae instigatus; sed ad vocationem divinam promptus ac devotus subsequi, quo provocat gratiam largitoris. Cumque lavassent vestimenta sua, ait ad eos: Estote parati in diem tertium, nec appropinquetis uxorib
Abbreviated transcription (Latin):
inisrł Eceom̃s animȩ meȩ sunt : ut anima
patris ita & anima filiimea ÷ anima quȩ
peccauerit ipsa mori& : manifestat qđ iustus
iudex unicuiq scđm ꝓpria redd& merita
Sicut enim peccata filioꝵ nꝰ nocent patrib
quiñ prauũ exemplũ peccati filiis p̃buer̃:
ita peccata patrum iniquoꝵ pre dundant
ad filios. sieoꝵ imitatores inmalo n fiunt :
sed anima que peccauerit ipsa morietur
N abolitione utiq substantiȩ: sed exeiꝰ cop¬
sortui priuatione quidt: ego sũ uita : & alibi
loquitur : om̃is quiuiuit & cređ inme nimoriet᷑¬

Expanded text:
t: ut anima patris, ita et anima filii mea est. Anima quae peccaverit, ipsa morietur . Manifestat quod justus judex unicuique secundum propria reddet merita. Sicut enim peccata filiorum non nocent patribus qui non pravum exemplum peccati filiis praebuerunt, ita peccata patrum iniquorum non redundant ad filios, si eorum imitatores in malo non fiunt; sed anima quae peccaverit, ipsa morietur. Non abolitione utique substantiae, sed ex ejus consortii privatione qui dicit, Ego sum vita . Et alibi loquitur: Omnis qui
Abbreviated transcription (Latin):
& inflagellis peccata eoꝵ: Miscđam aute
meci : ponaufera a uob: Visitat igitur dñs
animas & requirit qua s iste pessimꝰ ꝑ suasi¬
one peccatipat̃ genuerit : & dic̃ ad unã quãq
earum : Audifilia & uide & inclina aure tua:
&obliuis cere popilu tuũ & domũ patristui
Visitat ergo te post peccatum & cõmon&
te : & inflagello & inuirga te iusitat. pro
peccato qđ tibi diabulus pater subiccit. ut
degis : & sic pͣlotur. reddi peccata patrum
insinus filiorũ intestiam & qua stã ꝓgeniẽ.
Dñs enim telans: & animã quã sibi dispomn¬
dit in fide nuult illã ꝑmanere in c̃tamina¬
tione peccati: seduult eam cito purgari &
uelo cit̃ abicere om̃s in munditias suas. sicui
uoluntates prc̃is. & incendemꝰ tͥura regine

Expanded text:
et in flagellis peccata eorum. Misericordiam autem et in flagellis peccata eorum. Misericordiam autem meam non auferam ab eis . Visitat igitur Dominus animas et requirit, quas ipse pessimus persuasione peccati pater genuerit, et dicit ad unamquamque earum: Audi, filia, et vide, et inclina aurem tuam, et obliviscere populum tuum, et domum patris tui . Visitat ergo tempus peccatum et commonet te: et in flagello et in virga te visitat pro peccato, quod tibi diabolus pater subjecit, ut degis: et sic completur, reddi peccata patrum in sinus filiorum in tertiam et quartam progeniem. Dominus enim zelans est et animam quam sibi despondit in fide, non vult illam permanere in contaminatione peccati, sed vult eam cito purgari, et velociter abjicere omnes immunditias suas, sicutivoluntates nostras, et incendemus thura reginae
Abbreviated transcription (Latin):
nistiante tẽpꝰ torquerenios. Du mergo stat
hic munđ. pec cata sua pretipit diabolus:
qui ÷ peccantiũ pat̃. Reddunt᷑ aut̃ infilios.
id ÷ in tos quos genuit ꝑpeccatum Ctẽnim
homines incarne positi corripiuntur
ad nõ uerberant̃ flagellantur N eni
uult dñs mortẽ peccatoris. sedut ⁊ ũtat᷑
& uiuat : & ꝓpterca benignꝰ & miseri¬
cors dñs reddit peccata patrũ infilios
ut qm̃ patres iđ diabolus & angeli eiꝰ.
ue teriq principes mundi acrectores
tenebrarũ harum. & ipsienim effici¬
unt᷑ patres peccati sicut & dicibulus.
qñ inquã patres isti indigni s̃ qͥim p̃¬
senti scło corripiantur. sed in futuro recipiunt
que merent᷑ : filu corũ id÷ quos peccare
sua serant. & quiniħ homin ꝑipsos ad sciti
fuerint ad consortiũ soci &atẽq peccati.
hu recipiunt quegesser̃ ut purgatioꝵes
socii pefficiant in poena Quia ergomise¬
ꝓpteraa di uisi tabo in uirga fxcinoracoꝵ

Expanded text:
nisti ante tempus torquere nos ? Dum ergo stat nisti ante tempus torquere nos ? Dum ergo stat hic mundus, peccata sua non recipit diabolus, qui est peccantium pater. Redduntur autem in filios, id est in eos quos genuit per peccatum. Etenim homines in carne positi corripiuntur a Domino, verberantur, flagellantur. Non enim vult Dominus mortem peccatoris, sed ut revertatur et vivat. Et propterea benignus et misericors Dominus reddit peccata patrum in filios, ut quomodo patres, id est diabolus et angeli ejus, caeterique principes mundi ac rectores tenebrarum harum et ipsi enim efficiuntur patres peccati sicut et diabolus, quomodo, inquam, patres isti indigni sunt qui in praesenti saeculo corripiantur, sed in futuro recipiunt quae merentur, filii eorum, id est, quos peccare persuaserint, et qui nihilominus per ipsos asciti fuerint ad consortium societatemque peccati, hi recipiunt quae gesserunt: ut purgatiores socii non efficiantur in poena. Quia ergo mise Visitabo in virga facinora eorum,
Abbreviated transcription (Latin):
iura ⁊iugi u& occasiones querere ad peccatũ.
tẽ ut scriptũ : dat ei libellũ repudii. &di¬
mit tit etc̃ dicens: ubi ÷ libellus repudii ma¬
tris ur̃ȩ. quo dimisi eã : Quib &iã addit & qͥtͤ
Ecce peccatis ur̃is uenundatiestis: & ꝓpt̃
iniquitates urã s̃ dimisi matrẽuran &.lisi¬
tans iniquitate patrũ infiliis. intestiã &
ciens miscđam inmilia. his quidiligunt me
& custodiunt p̃ceptamea Nunc ergo uidea¬
m̃ scđm hanc quã diximꝰ ꝓ geniem. quo modo
ds̃ peccata patrũ reddat infilios int̃tiã &
patres: niħenim depatrib dix̃ Diabolus
ergo quia peccandi iã modũ excessit. sicut
ꝓph&adt̃ quẽ admodũ uestim̃tũ in sangui pe
ꝯcretũ perit mundũ ttc & ipsenierit munđ:
in hoc scło neq corripit᷑ ꝓpeccato. neq fla¬
gellatur Omnia nãq ci seruatas̃ in futurũ:
Vnđ & ipse sciens sibuillud sca tũ tẽpꝰ. ec̃
poenarũ : dicebat ad saluatorẽ. Quidue¬

Expanded text:
jura conjugii, et occasiones quaerere ad peccatum, jura conjugii, et occasiones quaerere ad peccatum, tunc, ut scriptum est, dat ei libellum repudii, et dimittit eam dicens: Ubi est libellus repudii matris vestrae, quo dimisi eam ? Quibus etiam addit et dicit: Ecce peccatis vestris venundati estis, et propter iniquitates vestras, dimisi matrem vestram . Visitans iniquitatem patrum in filiis in tertiam et am in millia his qui diligunt me et custodiunt praecepta mea, etc. Nunc ergo videamus secundum hanc quam diximus progeniem, quomodo Deus peccata patrum reddat in filios in tertiam et patres. Nihil enim de patribus dixit. Diabolus ergo quia peccandi jam modum excessit, sicut propheta dicit, quemadmodum vestimentum in sanguine concretum, non erit mundum, ita et ipse non erit mundus in hoc saeculo, neque corripitur pro peccato, neque flagellatur. Omnia namque ei servata sunt in futurum. Unde et ipse sciens sibi illud statutum tempus esse poenarum, dicebat ad Salvatorem: Quid ve
Abbreviated transcription (Latin):
qui ex iit abomine : & rogress addux̃ secũ
septẽ alios nequiores se sp̃s : ut in una anima
simul habitarent. Si cergo nullã zelotrpiã
amatoꝵ suoꝵ patit̃ anima quȩdȩ monib:
ꝓstituta ÷ Siuero legitimosiuncta sit uiro.
illiu sro cuĩ matrimonio pauł animas⁊ lungit¬
& sociat. sic̃ ipsedix̃. statui enĩ uos uniuiro
uirginẽ castã exhibere xp̃a. Etdequo ine¬
uugłus scriptũ ÷ Quia rex quidã fec̃ nup¬
tias filio suo: in hui ergo uiri nuptias cũ se
anima dederit. & legitimũ cueo sortita fue¬
rit matrimoniũ : &it̃ si fuit aliq nđ peccatrix
&iã simeretricata ÷ : tam̃ sise huic uiro tra¬
didit. ultraetĩ peccare p̃patit᷑. Npotest
ferreuitrursũ anima q̃se sortita ÷ uirum.
adludat adulteris excitatur suꝑ eã ⁊elus ci:
defendit ⁊ iugii castitatẽ. Et relans dr̃ ds̃
quia animã sibi mancipatã ñ patit᷑ demonib
ad misceri: aliõ quin. si eã uiderit temerantẽ

Expanded text:
qui exiit ab homine, et regressus adduxit secum septem alios nequiores se spiritus , ut in una anima simul habitarent. Sic ergo nullam zelotypiam amatorum suorum patitur anima quae daemonibus prostituta est. Si vero legitimo conjuncta sit viro, illi viro cujus matrimonio Paulus animas conjungit et sociat, sicut et ipse dicit, Statui enim vos uni viro, virginem castam exhibere Christo . Et de quo in Evangeliis scriptum est, quia rex quidam fecit nuptias filio suo . In hujus ergo viri nuptias cum se anima dederit, et legitimum cum eo sortita fuerit matrimonium, etiamsi fuit aliquando peccatrix, etiamsi meretricata est, tamen si se huic viro tradidit, ultra eam peccare non patitur: non potest ferre ut rursum anima quae se sortita est virum, alludat adulteris; excitatur super eam zelus ejus, defendit conjugii castitatem. Et zelans dicitur Deus, quia animam sibi mancipatam non patitur daemonibus admisceri. Alioquin, si eam viderit temerantem
Abbreviated transcription (Latin):
die reperitur darilex quȩ intaibulis lapidȩis
scripta ÷ digitodĩ: sicut ⁊ sequentia doceNs
Dies autẽ iste testius appar& testii .cẽ. m̃sis.
f cierunt ad agnũ in molauerẽ & ederi qui fuit
quastus decimꝰ primim̃ sis. usq: adistũ quolex
datur : dies quin quaginta niumerantur :
Decem & septẽ scilic& primim̃ sis. reliqui
scđm agni in maculati diem festũ. sicut
quinquagesimo die lex̃data ÷ q̃ scripta :¬
digito di : itt ipsa ueritate poui testam̃ti.

Expanded text:
die reperitur dari lex, quae in tabulis lapideis scripta est digito Dei, sicut sequentia docent. Dies autem iste tertius apparet tertii mensis fecerunt, id est, agnum immolaverunt et ederunt, qui fuit quartus decimus primi mensis, usque ad istum quo lex datur, dies quinquaginta numerantur: decem et septem scilicet primi mensis: reliqui secundum agni immolati diem festum; quia quinquagesimo die lex data est, scripta digito Dei. Ita in ipsa veritate Novi Testamenti
Abbreviated transcription (Latin):
tit᷑ uti uxore̾ potestate peccandi : sed accep¬
ditur zclo ad castitatẽ matrimoniisseruan¬
dã: quo possit exea ficri logitim̃ pat̃. Hocergo
exemplo intelligamꝰ omnẽ animã aut pros¬
titutã ec̃. demonib & habere plurimosama¬
tores. ita ut intret adeã modo quidẽ sp̃s for¬
nicationis. illo discedente intr& sp̃s auari¬
tiȩ. post huncueniat suꝑbiȩ sp̃s: inde ire :
inde inuidie : p &iã uaneglorae : alii qcũ
eis plurimi istiomnes ita cumin fidelianima
mer& ricantur. utalter alteri pinuideant:
nae ⁊dotipia mouetint᷑ adinuicẽ. Equid dico.
qđ alter alterũ ni exdudat: immo & inuita pt

Expanded text:
patitur uti uxorem potestate peccandi, sed accenpatitur uti uxorem potestate peccandi, sed accenditur zelo ad castitatem matrimonii conservandam, quo possit ex ea fieri legitimus pater. Hoc ergo exemplo intelligamus omnem animam, aut prostitutam esse daemonibus, et habere plurimos amatores, ita ut intret ad eam modo quidem spiritus fornicationis; illo discedente, intret spiritus avaritiae; post hunc veniat superbiae spiritus, inde irae, inde invidiae, post etiam, vanae gloriae; aliique cum eis plurimi. Isti omnes ita cum infideli anima meretricantur, ut alter alteri non invideant: nec zelotypia moveantur ad invicem. Et quid dico quod alter alterum non excludat? Imo
Abbreviated transcription (Latin):
sicut superius diximꝰ Uerũtam̃ pi sicut dehis
que in terra sunt uł inmarisimilitudinibus
in promptu : ꝓnuntiare: ita &iã decȩ lestib
nisiquis dicat. & sole & luna & stellis hoc
posse sentiri & hoꝵ nãq formas ex primere
gentilitas solet: Sed quia mor ses eruditus
erat in omnisa pientia egrptioꝵ: &iã etquȩ
apudillos erant in occultis & reconditis ꝓhi¬
beretpiebat Ego enim sum dñs ds̃tuus:
ds̃ zelans Videbenignitatẽ di. quomodo
utnos doceat & ꝑ fectos faciat ipse fragi¬
litatẽ humanoꝵ precusat affectuum
sed omã ꝓpt̃nos &agit & patitur ds̃ & ut
aut subuiro ÷ & subiecta ÷ logib uiri: aut
meretrix ÷ &utit᷑ lib tate peccandi. Quier¬
go ingredit̃ ad mcretriaẽ : scit se ad euĩ in¬
gres sũ et̃ mulierẽ quȩ ꝓstituta : & cunc¬
tis uolentib patet: & ideo indignari pĩpo¬
test. sicũ ea &it̃ alio suideat amatores
Quiuero legitime utit᷑ matrimonio: ppa

Expanded text:
sicut superius diximus. Verumtamen non sicut de his sicut superius diximus. Verumtamen non sicut de his quae in terra sunt vel in mari similitudinibus, in promptu est pronuntiare. Ita etiam de coelestibus, nisi quis dicat de sole et luna et stellis hoc posse sentiri, et horum namque formas exprimere gentilitas solet. Sed quia Moyses eruditus erat in omni sapientia Aegyptiorum, etiam ea quae apud illos erant in occultis et reconditis prohibere cupiebat. Ego enim sum Dominus Deus tuus, Dominus zelans. Vide benignitatem Dei, quomodo ut nos doceat et perfectos faciat, ipse fragilitatem humanorum non recusat affectuum.Sed omnia propter nos et agit et patitur Deus: et ut aut sub viro est et subjecta est legibus viri, aut meretrix, et utitur libertate peccandi. Qui ergo ingreditur ad meretricem, scit se ad eam ingressum esse mulierem, quae prostituta est, et cunctis volentibus patet; et ideo indignari non potest, si cum ea etiam alios videat amatores. Qui vero legitimo utitur matrimonio, non
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ sincȩlo uł que interra&c& Aliudergo
facere idolũ. aliud similitudinẽ. Et si quidẽ dñs
nos ad eti quedicerdas̃ in luminare dignetur :
ego sic arbitror accipiendũ qđ uerbi causa. siqͥs
in quo libet mettllo auri ł argenti uł ligni uł
lapidis faciat speciem qua drupedis alicuius.¬
uł serpentis uł auis. & statuat illã adorandã.
pidolũ sed similitudinẽ fec̃. uł &iã si picturã
adhoc ipsũ statuat. nħ hominꝰ similitudinem
aut̃ qđ ñ÷ species quã ñ uidit oculus. sedipse sibi
animꝰ pingit Merbi grati& ut siquꝰ humanis
me bris caput canis aut arietis formet. uł rursu
In uno hominis habituduas facies fingat.
aut humano płẽtori post tremas pastes equi
aut piscis adiungaet: hȩc & similia qͥ facit.
ñ similitudinẽ sedidolũ facit Eacit enim qđ
sed qđ ipsa sibi ociosa mens &curiosa repperit
Similitudo uero cũ aliquid ex his quȩ sunt
uł incȩlo uł int̾ra uł in aquis formatur.

Expanded text:
unt in coelo, vel quae in terra, etc. Aliud ergo est facere idolum, aliud similitudinem. Et siquidem Dominus nos ad ea quae dicenda sunt, illuminare dignetur, Ego sic arbitror accipiendum quod verbi causa, si quis in quolibet metallo auri, vel argenti, vel ligni, vel lapidis facit speciem quadrupedis, alicujusve serpentis vel avis, et statuat illam adorandam, non idolum, sed similitudinem fecit, vel etiam si picturas ad hoc ipse statuat, ipse nihilominus simnon est? Species quam non vidit oculus, sed ipse sibi animus pingit. Verbi gratia, ut si quis humanis membris caput canis aut arietis formet, vel rursum in uno hominis habitu duas facies fingat, aut humano pectori postremas partes equi et piscis adjungat. Haec et his similia qui facit, non similitudinem, sesed quod ipsa sibi otiosa mens et curiosa reperit. Similitudo vero, cum aliquid ex his quae sunt vel in coelo vel in terra vel in aquis, formatur
Abbreviated transcription (Latin):
& lxx arbores palmarũ : &icmsira phidim
p̃terieris ceterosq ꝓfactus ascepderis. p̃dũ ad hu¬
iuscemodi uerba idoncus iudicaris: sed cũuenie¬
ris ad montẽ srna M ultis ergo ante laborib
ꝑactis. multis crũnis & teptationib: superitis
uix aliquando mereberis p̃cepta susciperelib¬
tatis. & audire ad nõ: egosũ dñs ds̃ tuus qui edu¬
x̃te det̾ra aegrpti. dedomoseruitutis Verũ
hic sermo ñ dũ sermo mandati .ẽ. sed qui sit qui
mandet ostenditur. Nunc ergo uidecimꝰ qđ sit¬
initium decẽ mandatoꝵ legis : & si noccurrimus:
omã initia saltẽ ꝓutdñs dederit explicemꝰ¬

Expanded text:
 arbores palmarum; etiamsi Raphidim  arbores palmarum; etiamsi Raphidim praeterieris, caeterosque profectus ascenderis, nondum ad ejuscemodi verba idoneus judicaris, sed cum veneris ad montem Sina. Multis ergo ante laboribus peractis, multis aerumnis et tentationibus superatis, vix aliquando mereberis praecepta suscipere libertatis, et audire a Domino: Ego sum Dominus Deus tuus, qui eduxi te de terra Aegypti, de domo servitutis. Verum hic sermo nondum sermo mandati est, sed qui sit qui mandat ostendet. Nunc ergo videamus quod sitinitium decem mandatorum legis, et si non occurrimus omnia initia, saltem, prout Dominus dederit, explicem
Abbreviated transcription (Latin):
parctionẽ iudeȩ &hieruscle: quȩcis dom
efficit᷑ lib̵ tatis: ita ad iparatione cȩlestis
hic munđ & omnia q̃ in mundo s. dom ⁊ ser¬
uitutis: & qm̃ deparadiso lib tatis ꝓpena
peccati adhuius mundiuentũ fuerat serui¬
tutẽ : id circo pmhꝰ sermo deca logi iđ pͥma
mandatoꝵ dĩ uox delib̾tate ꝓfest̃ diceris.
Egosũ dñs ds̃tuus quieduxitede t̃ra ꝓgrpti:
dedomoseruitutis Hanc uocẽ inegrpto
positus audire p̃poteras. &ia sitibi in¬
iungatur ut pascha facias. &iã si accin¬
garis lũbos & sandalia accipias in pedib
&ic̃ si uirgã tencas inmanu. &at ima cũ
a maritudine comedas : Et quid dico inegrꝰp¬
to posit̃ hec audire p̃potenas. sedncinde
quidem ꝓfectus in prima stati mansione hȩc
audire potuisti:nec in scđa pec intestia: neccũ
transieris rubrũ mare. &iã siad mara ueneris.¬
& si fuerit tibi amaritudo indulcedinẽ uersa:
&iã sunhelim ueneris adduodecim fontes aquarũ.
soptruginta¬

Expanded text:
parationem Judaeae et Jerusalem quae eis domus efficitur libertatis, ita ad comparationem coelestis hic mundus, et omnia quae in mundo sunt, domus est servitutis. Et quoniam de paradiso libertatis pro poena peccati ad hujus mundi ventum fuerat servitutem, idcirco primus sermo decalogi, id est prima mandatorum Dei vox, de libertate profertur dicens: Ego sum Dominus Deus tuus, qui eduxi te de terra Aegypti, de domo servitutis. Hanc vocem in Aegypto positus audire non poteras, etiamsi tibi injungatur ut Pascha facias, etiamsi accingaris lumbos et sandalia accipias in pedibus, etiamsi virgam teneas in manu, et azyma cum amaritudine comedas. Et quid dico, in Aegypto positus haec audire non poteras? Sed ne inde quidem profectus, in prima statim mansione haec audire potuisti, nec in secunda nec in tertia, nec cum transieris mare Rubrum, etiamsi ad Maram veneris, et fuerit tibi amaritudo in dulcedinem versa; etiamsi in Elim veneris ad duodecim fontes aquarum et septuaginta
Abbreviated transcription (Latin):
qui quos iuste illa dampnat. ipse misericor
nim̃tũ in libro: & trade aurib iosuȩ Delebo
enim inemoriã a maloch subcęlo aedificaũ
mor ses altare : & uocauit nom̃ cĩ. dñs ex u¬
i. altatio meadicens Iub& dñs bellũ ceptũ
contra a malech in libro conscribi: & tradi

Expanded text:
quia quos juste ille damnat, ipse misericordquia quos juste ille damnat, ipse misericordnimentum in libro, et trade auribus Josue. Delebo enim memoriam Amalec sub coelo. Aedificavitque Moyses altare, et vocavit nomen ejus, Dominus exaltatio mea. Jubet Dominus bellum coeptum c
Abbreviated transcription (Latin):
idem redẽptor nr̃ dt Igne uenimittere inter¬
ram: aaron ergo &ur graues manꝰ morsi
sustinent atq sustentando leuiores reddunt:
quia mediatordi & hominũ cũignescĩ sp̃s
ueniens. mandata legis grauia quaedũ car¬
naliter tenerentur portari n poterant: to¬
lerabiliorgͥ nob spĩtale intelligentiã osten¬
dit: Quasienim manꝰ morsi leues reddidit :
quia ponđ mandatoꝵ legis aduistutẽ core¬
es cũa matorib multis. Tam̃ reuestere ad me
dt̃ dñs. Eace paradigma turpis mulieris
dedit: ostenđ qđ post turpitudine recipi
non possit: sed hoc ipsũ paradigma quod
fornicante animam ut recipiat expectat.
Pensem ponđ tantȩ pi&atis Dicit quod
fieri non potest: & demonstrat quia hocip¬
se facere &iam ñ morẽ potest. Ecceuocat.¬
& quos inquinatos denuntiat: hoç &ic̃ am¬
plectiquerit : a quib: desestũ ee: Sequerit᷑
Inflexit ergo admiscđam duritiã legis:

Expanded text:
idem Redemptor dicit: Ignem veni mittere in teridem Redemptor dicit: Ignem veni mittere in terram ? Aaron ergo et Hur graves manus Moysi sustinent, atque sustentando leviores reddunt, quia Mediator Dei et hominum cum igne sancti Spiritus veniens mandata legis gravia, quae dum carnaliter tenerentur portari non poterant, tolerabilia nobis per spiritalem intelligentiam ostendit. Quasi enim manus Moysi leves reddidit, quia pondus mandatorum legis ad virtutem cones cum amatoribus multis. Tamen revertere ad me, dicit Dominus . Ecce paradigma turpis mulieris dedit. Ostendit quod post turpitudinem recipi non possit; sed hoc ipsum paradigma quod fornicantem animam, ut recipiat, exspectat. Pensemus pondus tantae pietatis. Dicit quod fieri non potest, et demonstrat quia hoc ipse facere etiam contra morem potest. Ecce vocat et inquinatos denuntiat, etiam hos amplecti quaerit a quibus desertum esse se queritur. Inflexit ergo ad misericordiam duritiam legis,
Abbreviated transcription (Latin):
quã a se sibi paratam : Contra quales dt̃. Quid
enim habes qđ non accepisti : Mi fuce autẽ
ascendit morses in monte: ihs̃ ñ amalech
militat : tenet uirgã morses: brachia q̃sua
in modũ crucis afendit. Sichostis iđ dia¬
bulus uicm cȩlestis patriȩ inter dudere mo¬
lens signocrucis dominicȩ superatur:
tores tenebrarũ subiciunt᷑. At ñ remissis
sectantes hostis uictor in sequitur. Sed mor
ses: suꝑ lapidem dequonarraũ ⁊acharias qͥa
septẽ habebat oculos. & insamuelis uolumine
appellatur lapis adiutoii: & utrãq manũ
aaron & hur quasi duo populi autduo testa¬
m̃ta sustentãt ALITER. Morses sedit
in lapide : cũlex requi euit in eccła Sed hȩc
eadẽ lex manꝰ graues habuit: q̃ peccantes
quosq ñmiscricordit̃ ꝑtulit: sed seuera distric¬
iste fortitudinis signat nisi redeptorẽ nr̃m.
dequo ꝓph&ã dr̃: erit in nouissimis dieb
p̃paratꝰ mons dom̃ dnĩ inuestice montium :

Expanded text:
tanquam a se sibi paratam. Contra quales dicit: Quid tanquam a se sibi paratam. Contra quales dicit: Quid enim habes, quod non accepisti? Mystice autem ascendit Moyses in montem: Jesus contra Amalec militat, tenet virgam Moyses, brachiaque sua in modum crucis extendit. Sic hostis, id est diabolus, viam coelestis patriae intercludere volens, signo crucis Dominicae superatur. tores tenebrarum subjiciuntur. At contra remissis sectantes, hostis victor insequitur. Sedet ses super lapidem, de quo narravit Zacharias , qui septem habebat oculos, et in Samuelis volumine appellatur lapis adjutorii, et utramque manum Aaron et Hur, quasi duo populi aut duo testamenta, sustentant. Aliter: Moyses sedit in lapide, cum lex requievit in Ecclesia. Sed haec eadem lex manus graves habuit, quae peccantes quosque non misericorditer pertulit, sed severa disiste fortitudinis signat, nisi Redemptorem nostrum? etam dicitur: Erit in novissimis diebus praeparatus mons domus Domini in vertice montium ?
Abbreviated transcription (Latin):
geuiros & egress pugna y amaleth crasego
stubo inuestice colbis. abens uirgãdĩ inmanu
meti Eecit iosue ut locutus ei erat morses. &
pugnauit ñ amalech: Mor ses aut̃ &aarop
&hur.  ascender̃ suꝑuesticẽ collis: Cũq leua¬
ret morses manꝰ uincebat isrł: sinaũ paululũ
remissis set superabat amaleh. manꝰ aute
morsi erant graues: Sum̃ tesigitur lapidem
posuer subter cũ : in quosedit : Aaron autem
&hur sustentabant manꝰciꝰ exutraq paste :
Etstictũ: manus ipsius ñ las sarent᷑: us quead
occasum solis Fugauitq: iosue amalech & po¬
pulũ eiꝰ inoregladii. Ecceegostabo suꝑcacum̃
collis & uirgedi inmanumet: morses dt adiesũ
naue cup̃ciper& pugnari adũs amalech: Nc̃
ergo uirgtdĩ dr̃ quȩ primũ dicta ÷ daroniurga:
iustitia quȩ nrẽc ⁊ sed donata adc̃ Dequa loquexs
apłs iudeos arguit diceris. Ignorantes diius¬
titiã & suamiusatiã uolentes : stituere iđ tã

Expanded text:
ge viros, et egressus, pugna contra Amalech: cras ego ge viros, et egressus, pugna contra Amalech: cras ego stabo in vertice collis, habens virgam Dei in manu mea: Fecit Josue ut locutus ei erat Moses, et pugnavi ascenderunt super verticem collis. Cumque levabat Moyses manus, vincebat Israel; sin autem paululum remisisset, superabat Amalec. Manus autem Moysi erant graves. Sumentes igitur lapidem posuerunt subter eum, in quo sedit. Aaron autem et Hur sustentabant manus ejus ex utraque parte, et factum est ut manus ipsius non lassarentur usque ad occasum solis. Fugavitque Josue Amalec et populum ejus in ore gladii. Et ecce ego stabo super cacumen collis, et virga Dei in manu mea, Moyses dicit ad Josue, cum praeciperet pugnari adversus Amalec. Nunc erjustitia, quae nostra est, sed donata a Deo. De qua loquens Apostolus, Judaeos arguit dicens: Ignorantes Dei justitiam, et suam justitiam volentes constituere , id est,
Abbreviated transcription (Latin):
& primis suis uerb ds̃ hocilli ait defratresuo
erittibi adpopulũ: tuillique addñm: Enego¬
sitibo coramte ibi suꝑ petram oreb: ꝑcuties¬
isrł: & qr tẽpitiuerant dñm dicentes Estne
lus ab ardoresitis : & fons depetra erupit Cadẽ
aute petra que ꝑcussa a quã euomuit: xp̃i
maneͣr& credentib gratia Eꝑcussa enĩ petra
fons manauit. ꝑcuss incruce xp̃c sitientib
Laiua crignitiã & donũ sp̃s scĩ effudit :¬
Petra enim isttm figurã xp̃i habuis seꝓbat
apłs cũdix̃. Bibebant inquit despĩtali cor¬
sequenti eos petra : petra autẽ erat xp̃c̃ Qđ
autẽ sitiens populus ꝓaqua murmurat adũs
tram dequa bihebant. quihoc significant :
nisiqr siquis ÷ quileges morsea murmurat
aduersuscũ & displicet eilex quȩ scđm litterã
cit eum ad ipsum ut in de bibat & reficiat sitĩ
suam Uenit aut̃ a malech. & pugnabat ñ
isrł in raphidim. Dix̃q morses adiosue. Eli¬

Expanded text:
et primis suis uerbis deus hoc illi ait de fratre suo: et primis suis uerbis deus hoc illi ait de fratre suo: erit tibi ad populum, tu illi quae ad deum. Estabo coram te ibi super petram Horeb percutiesIsrahel et quia temptaverunt Dominum dicentes estne lus sub ardore sitis, et fons de petra erupit. Eadem autem petra, quae percussa aquam evomuit, Christi manaret credentibus gratia. Percussa enim petra fons manavit. Percussus in cruce Christus sitientibus lavacri gratiam, et donum Spiritus sancti effudit. 2Petram enim istam cum dicit: Bibebant, inquit, de spirituali consequente eos petra; petra autem erat Christus . Quod autem sitiens populus pro aqua murmurat adverstram de qua bibant, quid hoc significat, nisi quia si quis est qui legens Moysen murmurat adversus eum, et displicet ei lex quae secundum litteram cit eum ad ipsum, ut inde bibat et reliciat sitim  Venit autem Amalech: et pugnabat contra Israel in Raphidim. Dixitque Moses ad Josue: Eli
Abbreviated transcription (Latin):
remꝰ sin & defa : & alus & raphidim Vnd
breuiter in exodo notat᷑: qđ ꝓfecta ÷ omnis
multitudo filioꝵ isrł deeremosinꝑmaisio¬
nessuas iuxiaos dni : & uener̃ raphidim:
Ex quo ꝑspicuũ÷ plures mansiones unius
regionis uocabulo demonstrari. Clamauit
autẽ morses addñm dicens Quid faciam
populo huic : adhuc paululũ & lapidabitme:
aitdns ad morsen: antecede populũ : & sume
tocum deseniorib isrł: & uirgã qua ꝑcussisti¬
as fluuiũ tolle in manutua Quade. Flum̃
a aron legitur. nonmorses iurga ꝑ cussisse :
Nam mor ses etidem uirga marediuisit. Non
flumen: Quid sibi ergo uult: accipe uirgã
in qua ꝑ cus sisti flumen. anforte mare ap¬
pellauit flumen : Querendum flum locu u¬
noms hucus. siita ÷: an qđ aa ronfecit. mo¬
rsi potius tributur. quia ꝑ mor fer dñs iube¬
bat quȩ stccer& aaron. & in moyse auctori¬
itis in illo cut̃ ministeriũ fuit÷ quando qui dẽ

Expanded text:
in et Daphea et Alus, et Raphidim. Unde in et Daphea et Alus, et Raphidim. Unde breviter in Exodo notatur quod profecta est omnis multitudo filiorum Israel de eremo Sin per mansiones suas, juxta os Domini, et venerunt Raphidim . Ex quo perspicuum est plures mansiones unius regionis vocabulo demonstrari. Clamavit autem Moyses ad Dominum dicens: Quid faciam populo huic? Adhuc paululum, et lapidabunt me. Ait Dominus ad Moysen: Antecede populum, et sume tecum de senioribus Israel, et virgam qua percussisti fluvium, et tolle in manu tua, et vade. Flumen Aaron legitur non Moyses virga percussisse. Nam Moyses eadem virga mare divisit, non flumen. Quid sibi ergo vult, Accipe virgam in qua percussisti flumen?" an forte mare appellauit flumen? quaerendum exemplum locutionis huius, si ita est. an quod Aaron fecit, Moysi potius tributum est, quia per Moysen deus iubebat, quid faceret Aaron, et in Moyse auctoritas, in illo autem ministerium fuit? quando quidem
Abbreviated transcription (Latin):
coenicũ triũ : Vnđ & in leuitico & innume¬
roꝵ libro quotiens cũq: decima pars ephe
insacrificio exhiberi iubetur : m̃ sura
gomor expensa intellegitur Igitur ꝓ¬
fecta om̃is multitudo filioꝵ isrł dedesesto
sin ꝑmansiones suas iuxta sermone dr̃ii :
castra aatis inraphidim. ubi nonerat a qͣ
adbibendũ populo. Qui iurgatꝰ contra
morsep. Da nob̵ aquã utbibam̃. Quib res¬
pondit morses. Quid iurgamini p̃me:
Cur tẽptattis dñm: Sitiuit ergo populus ibi
ꝓaque pȩnuria : & murmurauit contra
morsen dicens Curnos exire fecisti deegrpto
uto coideres & nos & liberos nr̃os acium̃ta siti
Raphidim ÷ locꝰ in desesto. iuxta montem
coreb Sciendũ aut̃ quodomnis heremꝰ usque
ad montẽ srnar. sinuocetur : &extota ꝓuin¬
tia &it̃ loc unius mansionis nom̃ acceperit:
sicut & moab tã urb̵ quã ꝓuintiȩ nom̃ ÷ in
hac solitudine quinq: mansiones r̃. Suf: & he¬

Expanded text:
choenicum trium; unde et in Levitico et in Numechoenicum trium; unde et in Levitico et in Numerorum libro quotiescunque decima pars ephi in sacrificio exhiberi jubetur, mensura gomor expensa intelligitur. CAPUT fecta omnis multitudo filiorum Israhel de deserto Sin per mansiones suas iuxta sermonem Domini castrametata est in Raphidim ubi non erat aqua ad bibendum populo qui iurgatus contra Mosen ait da nobis aquam ut bibamus quibus respondit Moses quid iurgamini contra me cur temptatis Dominum sitivit ergo populus ibi pro aquae penuria et murmuravit contra Mosen dicens cur nos exire fecisti de Aegypto ut occideres ? Raphidim est locus in deserto juxta montem Choreb. Sciendum autem quod omnis eremus usque ad montem Sinai Sin vocetur, et ex tota provincia etiam locus unius mansionis nomen acceperit, sicut et Moab tam urbis quam provinciae nomen est. In hac solitudine quinque mansiones
Abbreviated transcription (Latin):
sic credendum ÷ appellatã Modo enim p̃ hoc
uocatur nomine. Alia quippe ÷ quȩ phoeni¬
cȩ appellatur regio trri & sidonis. qr illos
utuisis se ponlegitur : Quãquã scripturte
fortts se potuerit terrã phoenicis appella¬
re ubi palmarumo arboresiã eẽ cȩperant
post hȩremi uec stationẽ. qm̃ palma grecȩ sic
appellatur Initio enim ꝑfectionis suȩ in¬
uenerant locum ubi septuaginta palmarũ
arbores fuerant & duodecim fontes: sed
posteceos excepit heremi plixitas: ubi
tale aliquid non fuit: quousq uenirent ad
loca quȩ colebant᷑ Verum ille sens ÷ ꝓbabr¬
lior: ut credamꝰ sic appellatã tunc fuis se
terrã Multarũ enim terrarũ & locorum.
sicut fluminum & urbiũ noma cestis exis¬
tentib causis antiquitate mutata s̃. Sqt̃.
Gomor autẽ. decima pars: ephi Ephiergo
m̃ sura ÷ triũ modioꝵ: ut in libro ruthos-¬
Vtenditur. Et gomor m̃sura ÷ atticorum.

Expanded text:
sic credendum est appellatam. Modo enim non hoc sic credendum est appellatam. Modo enim non hoc vocatur nomine. Alia quippe est, quae Phaenice appellatur, regio Tyri et Sidonis, qua illos transisse non legitur: quanquam Scriptura fortasse potuerit terram Phoenices appellare, ubi palmarum arbores jam esse coeperant post eremi vastitatem, quoniam palma Graece sic appellatur. Initio enim profectionis suae invenerant locum, ubi septuaginta palmarum arbores fuerant et duodecim fontes. Sed postea eos excepit eremi prolixitas, ubi tale aliquid non fuit, quousque venirent ad loca quae colebantur. Verum ille sensus est probabilior, ut credamus sic appellatam fuisse tunc terram. Multarum enim terrarum et locorum, sicut fluminum et urbium nomina, certis existentibus causis, antiquitate mutata sunt. Sequitur: Gomor autem decima pars est ephi; ephi ergo mensura est trium modiorum, ut in libro Ruth ostenditur; et gomor mensura est Atticorum
Abbreviated transcription (Latin):
deficientib &icm sacrificids neces saria defu¬
issent. ł siquid aliud dici potest unde questio
Sista soluat᷑. Congruentius tam̃ credit᷑ noncos¬
carnes desiderasse quas depecorib habere¬
poterant : sed etis qued ei  erant. ex aquis ui¬
cũ sit aliud genꝰ auium ortrgo m&re. quã uis
coturnicib nonus quequaq: dissimile Noue¬
ratenimds̃ quid desiderauerint: & desideriũ
corum quocarnis genere satiar& Sed quia
scriptura concupiuisse illos carnes dixerat.
nec exp̃sserat cuiusmodi carnes: ideoques¬
tio facta : Notandũ aut̃. qđ scđm alia medi¬
tionem hic locus scripturȩ italegit᷑: manna uii¬
ederunt filiusrł: quoad usq uenirent in pastẽ
phenicis: iamdixerat quoadusq uenirent
ad terrã q̃ in habitat. Sed quia non ex presse¬
rat ꝓprie quam diceret: repetione uid &
quandam ꝓprietttẽ expressis sedicendo
in pastem phoenicis. Sed tunc illã terram

Expanded text:
deficientibus etiam sacrificiis necessaria defudeficientibus etiam sacrificiis necessaria defuissent, uel si quid aliud dici potest, unde quaestio ista soluatur. congruentius tamen creditur noncarnes desiderare quas de pecoribus habererant, sed eas, quae deerant, ex aquis vicum sit aliud genus avium ortygometra, quamvis coturnicibus non usquequaque dissimile. Noverat enim Deus quid desideraverint, et desiderium eorum, quo carnis genere satiaret. Sed quia Scriptura concupivisse illos carnes dixerat, nec expresserat cujusmodi carnes, ideo quaestio facta est. Notandum autem quod secundum aliam editionem hic locus Scripturae ita legitur: Manna ederunt filii Israel, quoadusque venirent in partem Phaenices. Jam dixerat, quousque venirent in terram quae inhabitatur. Sed quia non expresserat proprie quam diceret, repetitione videtur quamdam proprietatem expressisse dicendo, in partem Phaenices. Sed tunc illam terram
Abbreviated transcription (Latin):
habitatur: manna eder̃. quo adusq uenirent
in t̾rã chanaan Significauit scriptura per
ꝓlensin. iđ hoclo co memorando qđ &iã postea
factũ ÷ non edisse filios isrł in heremonisi
mannã Hoc ÷ enim qđait. usquetid terrã q̃ in ha¬
bitatur: id ÷ quȩiam non ÷ heremꝰ Non quia
tinuo utuener̃ ad terrã habitabile destiter̃
uescimanna : sed qr nonante : Ircuecto quim
iordane signi ficatur manna cessusse : ubi
panes terre manducauer̃. Qđ ergo ingressis
habitabilem terrã antequam transirent
iordanem : ł tantũ manna uesci. ł utroq
erbopotuer̃. Hoc quippe intelligi potest:
qͣndo ces sesse manna nondr̃ nisuor dane
traiecto. Curicũ tei nilla heremi in opiu &iã
carnes desiderauerint. qnđo deegrpto cũ suis
ualde multis pecorib exier̃: magna questio÷ :
nisi forte dicat᷑ cũꝑ heremũ pascua tanta nop
.cent̃. & exeo minor futura uidecitur fecundi¬
taspecoꝵ : peꝑcisse illis pecorib neomnib

Expanded text:
ram quae inhabitatur; manna ederunt, quoadusque uenirent in partem Phoenices. significauit scriptura per prolepsin, id est hoc loco commemorando quod etiam postea factum est, non edisse filios Israhel in heremo nisi manna. hoc est enim quod ait: usque ad terram quae inhabitatur, id est quae iam non est heremus, non quia continuo ut uenerunt ad terram habitabilem destiterunt uesci manna, sed quia non ante. traiecto enim Iordane significatur manna cessasse, ubi panes terrae manducauerunt. quando ergo ingressi sunt habitabilem terram, antequam transirent Iordanem, uel tantum manna uesci uel utroque cibo potuerunt; hoc quippe intellegi potest, quando cessasse manna non dicitur nisi Iordane traiecto. cur autem in illa heremi inopia etiam carnes desiderauerint, quando de Aegypto cum suis ualde multis pecoribus exierunt, magna quaestio est. nisi forte dicatur, cum per heremum pascua tanta non essent et ex eo minor futura uideretur fecunditas pecorum, pepercisse illos pecoribus, ne omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
Crima multitudo. Contestat᷑ populũ dñs
neforte uelint transcendere t̃minos p̃sti¬
tutos aduidendumdnm: qr magna discre¬
tione cuiq op̃ ÷. neuelit ultra quã deb&
& quã possit deipsa diuina natura rimari
comede : qđ suffictibi ÷ neforte satiatꝰ cuo¬
mas illud & ꝑ iures nom̃ dĩtui Locutusq

Expanded text:
Contestatur populum Dominus, ne forte velint transcendere terminos praestitutos ad videndum Dominum, quia magna discretione cuique opus est, ne velit ultra quam debet et quam possit de ipsa divina natura rimari comede quod sufficit tibi; ne forte satiatus, evomas illud, et perjures nomen Dei tui
Abbreviated transcription (Latin):
ii falsitatis Nonum qio cupis ces uxorẽ ꝓxi¬
mitui. In hoc p̃cepto uetat intentionẽ ad ul¬
terine cogitationis. Nam aliud÷ ftucere
aliquid tale p̃t᷑ uxorẽ : aliud a ppetere alie¬
tũ concupis ces rẽ ꝓximitui. In quo p̃cepto¬

Expanded text:
et falsitatis. Nonum: Non concupisces uxorem proxiet falsitatis. Nonum: Non concupisces uxorem proximi tui In hoc praecepto vetat intentionem adulterinae cogitationis. Nam aliud est facere aliquid tale praeter uxorem, aliud appetere alieNon concupisces uxorem proximi
Abbreviated transcription (Latin):
primũ. Sed quomodo primũ qr quartũ nisi q
ut p̃dictũ ÷ inseptenario numero quiꝑtin&
addilectionẽ ꝓximi primũ ÷ inaltera tabula
Namideo duȩ tabulȩ legis datesunt: Iubetur er¬
go in hoc p̃cepto filiis honorare parentes.
neq: contumeliosos illis existere: sed officio
pi&atis debitã reuerentiã prestare Nam
qui parentib honorẽ deferre ñnouit: quib
partere potest. queuos oditꝰ Quintũ . p̾moe¬
chaberis: iđ nequis quã p̃t̃ matrimonii foe¬
dera aliis feminis misceat᷑. adimplendã suã
libidinẽ. Nã specialiter adulteriũ facit:
iqui p̃t̃ suam ad alterã accedit uxorẽ. Sextũ.
noccides Etenuim ñ solũ opere ꝑpetraris ho¬
currit in eũ esurientẽ uł nudũ qui mori possit.
nisuindum̃tũ crbũq porrigendo subueniat:
& idẽ homicida tenebaͥt. Septimũ : ni fustũ¬
ii. ftcies : qđ ÷ uitiũ repacitatis. Octauũ pon
falsũ testimoniũ dices: qđ ÷ crim̃ m̃dacii &¬

Expanded text:
o primum, quia quartum? nisi quia, ut dictum est, in septenario numero, qui pertinet ad dilectionem proximi, primum est in altera tabula. Nam ideo duae tabulae legis datae sunt. Jubetur ergo in hoc praecepto filiis honorare parentes, neque contumeliosos illis existere, sed officio pietatis debitam reverentiam praestare. Nam qui parentibus honorem deferre non novit, quibus parcere potest qui suos odit? Quintum: Non maechaberis, id est, ne quisquam praeter matrimonii foedera, aliis feminis misceatur, ad implendam suam libidinem. Nam specialiter adulterium facit, qui praeter suam, ad alteram accedit uxorem. Sextum: Non occides. Etenim non solum opere perpetrans hocurrit in eum esurientem vel nudum, qui mori possit nisi indumentum cibumque porrigendo subveniat, et idem homicida tenebitur. Septimum: Non furtum facies. Quod est vitium rapacitatis. Octavum: Non falsum testimonium dices. Quod est crimen mendacii
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝑ uerbũ dĩ ut scđm scripturts dicã traris¬
latꝰ ÷ & ñ inuenitur. qr ad scłm futurũ fes¬
tinatꝰ ad tendit dehuius modi anima đt̃
ds̃ ego sum dns ds̃ tuus quieduxit tẽdet̃ro
egrpti Nergo hȩc adillos tantũ dicuntur
qui deȩ grpto ꝓfectis: sed multo magis ad
te quinc̃ audis ista: sitom̃ ꝓficis caris ex
ꝓgrpto & egrptuis ultra p seruias. dicit hȩc
ds̃: ogo sum dñs ds̃tuus qui eduxitedet̃ ra
egr pti. dedomo seruitutis. Vi dt sin nago

Expanded text:
erbum Dei, ut secundum Scripturas dicam translatus est, et non invenitur quia ad saeculum futurum festinat ac tendit, de hujusmodi anima dicit Deus: Ego sum Dominus Deus tuus, qui eduxi te de terra Aegypti. Non ergo haec ad illos tamen dicuntur, qui de Aegypto profecti sunt, sed multo magis ad te qui nunc audis ista; si tamen proficiscaris ex Aegypto, et Aegyptiis ultra non servias, dicit haec Deus: Ego sum Dominus Deus tuus qui eduxi te de terra Aegypt