comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lauare. quõ sine peccato utiq non sunt. : Propter hoc
dicit incantico canticorum. laui pedes meos. quomodo inqui¬
nabo eos. : Dicitenim hoc cum cogitur adxpm̃ uenire. et ter¬
ram calcare conuenit.  Alia quȩstio rursus exoritur: non ne
xp̃s sursumẽ : nonneascendit incaelum. & sedetaddexteram
patris: nonne apłs clamat. et dicit :: Siergo resurrexistis
cum xp̃o. quae sursum sunt sapite. ubi xp̃s est addexteram dĩ
sedens. quae sursum sunt quaerite. non quae superterram.
Quomodo ergo ut ad xpm̃ eamus. terram calcare conpellimur.
cum potius nobis sursum corhabendum sit ad dnm̃. utcum illo
eẽ possimus. Uidetis fr̃s. hodierni temporis angustias. istã
coartare quȩstionem . quod etsiuos forteminus uidetis. ego
ut cumq uideo. quantȩ disputationis indigeat: Vnde peto.
uteam potius suspendi. quam uel negligentius. uel angustius

Expanded text:
lavare, quoniam sine peccato utique non sunt. Propter hoc lavare, quoniam sine peccato utique non sunt. Propter hoc dicit in Cantico canticorum, Lavi pedes meos; quomodo inquinabo illos ? Dicit enim hoc cum cogitur ad Christum venire, et terram calcare cum venit. Alia quaestio rursus exoritur. Nonne Christus sursum est? nonne ascendit in coelum, et sedet ad dexteram Patris? nonne Apostolus clamat, et dicit, Si ergo resurrexistis cum Christo, quae sursum sunt sapite, ubi Christus est ad dexteram Dei sedens, quae sursum sunt quaerite, non quae super terram ? Quomodo ergo ut ad Christum eamus, terram calcare compellimur; cum potius nobis sursum cor habendum sit ad Dominum, ut cum illo esse possimus? Videtis, fratres, hodierni temporis angustias istam coarctare quaestionem. Quod et si vos forte minus videtis, ego utcumque video quantae disputationis indigeat. Unde peto ut eam potius suspendi, quam vel negligentius vel angustius
Abbreviated transcription (Latin):
opus habere ut pedes lauemus. Idestuias spiritalium gressuum¬
dirigamus. in ipsa oratione dominica confitemur. cumdicimus.⁊
Dimitte nobis debitanostra. sicut et nos dimittimus debitorib:
nr̃ĩs.⁊ Si enim confiteamur sicut scriptumẽ peccata nrã.
profecto ille quilauit pedes discipulorum suorum. fidelis
ẽ etiustus. qui dimittat nobis peccata. et mundetnos abom¬
niiniquitate. Id est usq ad pedes quibus conuersamur in
terra.: Proinde ecclesia quam mundat xp̃s lauacro a quae
in uerbo : non solum in ipsisẽ sinemacula etruga : qui p̾
lauacrum regenerationis. continuo ex huius uitae con¬
tagione tolluntur : Neccalcant terram. utopus habeant
pedes lauare . Uerum etiam in hisquibus istam misericor¬
diam praebens dñs. fecit eos desaeculo isto lotis etiam pedib
emigrare. In his autem qui hic demorantur. et iam¬
simundi sit quõ iustae uiuunt. opus tamen habent pedes

Expanded text:
opus habere ut pedes laopus habere ut pedes ladirigamus. In ipsa oratione DoDimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Si enim confiteamur, sicut scriptum est, peccata nostra, profecto ille qui lavit pedes discipulorum suorum, fidelis est et justus qui dimittat nobis peccata, et mundet nos ab omni iniquitate , id est, usque ad pedes quibus conversamur in terra. 5. Proinde Ecclesia quam mundat Christus lavacro aquae in verbo, non solum in illis est sine macula et ruga , qui post lavacrum regenerationis continuo ex hujus vitae contagione tolluntur, nec calcant terram ut opus habeant pedes lavare; verum etiam in iis quibus istam misericordiam praebens Dominus, fecit eos de saeculo isto lotis etiam pedibus emigrare. In his autem qui hic demorantur, etiamsi munda sit, quoniam juste vivunt; opus tamen habent pedes
Abbreviated transcription (Latin):
loquitur si dicit mundus ẽ totus. nisi pedes. quo tantum la
uet.⁊ Hoc ergo ait dñs. non habet opus nisi pedes lauare sed
ẽmunduftotus. Totus utiq p̃ter pedes. uel nisi pedes. quos
habet opus lauare.⁊ Sed quid ẽ hoc : quid sibi uult: Quid
hocnetessarium ẽ utquaeramus . : Dñs dicit. ueritas loquitur
quodopus habeat pedes lauare. etiam ille qui lotus ẽ.: Quid
fratres mei. quid putatis : nisi quia homo inscõ quidem baptismoto¬
tus abluitur. non praeter pedes. sed totus omnino : Verumta¬
men cuminrebus humanis postea uiuitur. utiq terra calcatur .:
Ipsugitur humani affectus. sine quibus in hacmortalitate non
uiuitur. quasi pedes sunt. ubi exhumanis rebus affigimur.
& sicadficimur. Vt sidixerimus quia peccatum non habemus.
nos ipsos decipiamus. etueritas non sit in nobis. Cõtidielgitur
pedes lauat nobis. qui interpellat pronobis. Et coͬtidienos

Expanded text:
loquitur si dicit, Mundus est totus, nisi pedes; quod tantumdem loquitur si dicit, Mundus est totus, nisi pedes; quod tantumdem valet. Hoc ergo ait Dominus, Non habet opus nisi pedes lavare, sed est mundus totus. Totus utique praeter pedes, vel, nisi pedes, quos habet opus lavare. 4. Sed quid est hoc? quid sibi vult? quid hoc necessarium est ut quaeramus? Dominus dicit, veritas loquitur, quod opus habeat pedes lavare etiam ille qui lotus est. Quid, fratres mei, quid putatis? nisi quia homo in sancto quidem Baptismo totus abluitur, non praeter pedes, sed totus omnino: verumtamen cum in rebus humanis postea vivitur, utique terra calcatur. Ipsi igitur humani affvivitur, quasi pedes sunt, ubi ex humanis rebus afficimur: et sic afficimur, ut si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos decipiamus, et veritas in nobis non sit . Quotidie igitur pedes lavat nobis, qui interpellat pro nobis; et quotidie nos
Abbreviated transcription (Latin):
humiliari : Dñe. ait. Nontantum pedes meos. sed etmanus et ca¬
put.⁊ Quando quidem sicminaris. lauandatibi mea membra
non solum ima non subtraham: uerum etiam prima substerno:
nemihi neges capiendam tecum partem. cum nullam tibi nego
abluendam mei corporis partem⁊ Dicitei ihs.: Quilotus ẽ.
non habet opus nisi pedes lauare. sedẽmundus totus.⁊
H ic moueatur quis fortassis. et dicat. Immo simundus est to¬
tus. quide iopusẽ uel pedes lauare :: Dñs autem nouerat
quod dicebat. etiam sinostra infirmitas eius secreta non pene¬
trat: Uerumtamen quantum nos erudire: et exlege su a
docere dignatur: procaptumeo. promodulomeo aliquid
etiam ego dehuius quȩstionis profunditate. illo ad uiuante
respondeam: Ac primum ipsam locutionem non sibi eẽ contra¬
riam facillime ostendam.: Quis enim nonita rectissime loqui
possit mundus ẽ totus. praeter pedes : Elegantius autem

Expanded text:
humiliari: Domine, ait, non tantum pedes meos, sed et manus et cahumiliari: Domine, ait, non tantum pedes meos, sed et manus et caput. Quandoquidem sic minaris, lavanda tibi membra mea, non solum ima non subtraho, verum etiam prima substerno. Ne mihi neges capiendam tecum partem, nullam tibi nego abluendam mei corporis partem. 3. Dicit ei Jesus: Qui lotus est, non habet opus nisi pedes lavare, sed est mundus totus. Hic moveatur fortassis quis, et dicat: Imo si mundus est totus, quid ei opus est vel pedes lavare? Dominus autem noverat quod dicebat, etiamsi nostra infirmitas ejus secreta non penetrat. Verumtamen quantum nos erudire et ex lege sua docere dignatur, pro captu meo, pro modulo meo, aliquid etiam ego de hujus quaestionis profunditate, illo adjuvante, respondeam: ac primum ipsam locutionem non sibi esse contrariam facillime ostendam. Quis enim non ita rectissime loqui possit, Mundus est totus, praeter pedes? Elegantius autem
Abbreviated transcription (Latin):
Quid est: mihi cogitanda sunt potius quamdicenda. Ne for¬
te quod ex his uerbis aliquatenus dignum concipit anima.
non explicet lingua.: Sed respondit ihs. et dixitei.: Quod
ego facio. tunescis modo: sciesautem postea. Nectamen ille
dominici facti altitudine exterritus. permittit fieri quod cur
fieret ignorabat : sedusq ad suos pedes. humilem xp̃m̃ ad huc
non uult uidere. non potest sustinere.: Non lauabis inquit mihi
pedes in aeternum. Quid est in aeternum : Num quam hoc ferã
Numquam patiar. Numquam sinam: Hoc quippe in aeternum
nonfit. quod numquam fit.: Tum saluator aegrum reluctan¬
tem. de ipsius salutis periculo exterrens: sinon lauerote. inquit.
Non habebis partem mecum. Itadictumẽ sinon lauerote :
cum de solis pedibus ageretur: quomodo dici ad solet. calcas me:
quando sola planta calcatur: Atille amore ettimore pertur¬
batus. et plus ex pauescens xpm̃ sibi negari. quam usq ad suos pedes

Expanded text:
id est, tu? quid est, mihi? Cogitanda sunt potius quam dicenda, ne forid est, tu? quid est, mihi? Cogitanda sunt potius quam dicenda, ne forte quod ex his verbis aliquatenus dignum concipit anima, non explicit lingua. Sed respondit Jesus, et dixit ei: Quod ego facio, tu nescis modo; scies autem postea. Nec tamen ille, dominici facti altitudine exterritus, permittit fieri quod cur fieret ignorabat, sed usque ad suos pedes humilem Christum adhuc non vult videre, non potest sustinere. Non lavabis, inquit, mihi pedes in aeternum. Quid est, in aeternum? Nunquam hoc feram, nunquam patiar, nunquam sinam. Hoc quippe in aeternum non fit, quod nunquam fit. Tum Salvator aegrum reluctantem de ipsius salutis pnon habebis partem mecum. Ita dictum est, Si non lavero te, cum de solis pedibus ageretur; quomodo dici assolet, Calcas me, quando sola planta calcatur. At ille amore et timore perturbatus, et plus expavescens Christum sibi negari, quam usque ad suos pedes
Abbreviated transcription (Latin):
discipulorum. uenit adsimonem petrum. et dicitei pe¬
trus.⁊
Dñe tumihi lauas pedes:÷ quisenim non
expauesceret lauari pedes adĩ filio :: quamuis
itaq: magnae fuisset audaciae contradicere seruum dñõ. ho¬
minem dõ: Tamen hoc petrus faceremaluit. quam perpeti
ut sibi pedes lauarentur ad nõ ec dõ. Nec putare debemus.
hoc petrum intercȩteros formidasse atq recusasse: cum
idalii ante ipsum. libenter uel aequanimiter sibi fieri
permisissent. Facilius quippe sic accipiuntur uerba
euangelii : quia cum dictum eẽt. Coepit lauare pedes discipu¬
lorum: et extergere linteo quoerat precinctus : Deinde sub¬
iunctumẽ. uenitergo adsimonem petrum. quasi aliquibus
lam lauisset. et posteos uenisset adprimum. Quis enim
nesciat. primum a postolorum eẽ beatissimum petrum: Sed
nonita intellegendumẽ. quod postaliquos ad illum uenerit.
lauare coepit. uenitadeum a quo coepit. Id est ad petrum.
Et tunc petrus. quod etiam quilibeteorum expauisset.

Expanded text:
Dominus, Venit ad Simonem Petrum; et dicit ei Petrus: Domine, tu mihi lavas pedes? Quis enim non expavesceret lavari sibi pedes a Dei Filio? Quamvis itaque magnae fuisset audaciae contradicere servum Domino, hominem Deo: tamen hoc Petrus facere maluit, quam perpeti ut sibi pedes lavarentur a Domino et Deo. Nec putare debemus hoc Petrum inter caeteros formidasse atque recusasse, cum id alii ante ipsum libenter vel aequanimiter sibi fieri permisissent. Facilius quippe sic accipiuntur ista verba Evangelii, quia cum dictum esset, Coepit lavare pedes discipulorum, et extergere linteo quo erat praecinctus; deinde subjunctum est, Venit ergo ad Simonem Petrum, quasi aliquibus jam lavisset, post eos venisset ad primum. Quis enim nesciat primum Apostolorum esse beatissimum Petrum? Sed non ita intelligendum est quod post aliquos ad illum venerit; lavare coepit, venit ad eum a quo coepit, id est, ad Petrum: et tunc Petrus, quod etiam quil
Abbreviated transcription (Latin):
princeps mundi huius missus est foras: utique
iudicatus est : quo iudicio ignis aeterni inreuocabi¬
liter destinatus est: & dehocutique iudicio. quo
princeps iudicatus est mundi arguitus scõ spũ
mundus .: quõ cum suo principe iudicatur. quem
superbus atque impius imitatur. ⁊ Si enim
ds̃ sicut dicit apostolus petrus. peccantibus an¬
gelis non pepercit : sed carceribus caliginis
inferire trudens : tradidit iniudicio puniendos
seruari. Quo modo non a scõ spu dehoc iudi¬
cio mundus arguitur. quando in sco sp̃u haec
apostolus loquitur :÷ Credant itaque homines
in xp̃m nearguantur depeccato infidelitatis suae.
quo peccata omnia detinentur., Transeant innu¬
merum fidelium nearguantur deiustitia eorũ.
quos iustificatos non imitantur.⁊ Caueant futurũ
iudicium. necum mundi principe ludicentus. quẽ
iudicatum imitantur.⁊ Et enim nesibi existim&
parci superbia dura mortalium : desuperborum

Expanded text:
princeps mundi hujus missus est foras , utique princeps mundi hujus missus est foras , utique judicatus est, quoniam judicio ignis aeterni irrevocabiliter destinatus est. De hoc itaque judicio, quo princeps judicatus est mundi, arguitur a sancto Spiritu mundus, quoniam cum suo principe judicatur, quem superbus atque impius imitatur. Si enim Deus, sicut dicit apostolus Petrus, peccantibus angelis non pepercit, sed carceribus caliginis inferi retrudens tradidit in judicio puniendos servari , quomodo non a sancto Spiritu de hoc judicio mundus arguitur, quando in sancto Spiritu haec Apostolus loquitur? Credant itaque homines in Christum, ne arguantur de peccato infidelitatis suae, quo peccato omnia detinentur. Transeant in numerum fidelium, ne arguantur de justitia eorum, quos justificatos non imitantur. Caveant futurum judicium, ne cum mundi principe judicentur, quem judicatum imitantur. Etenim ne sibi existimet parci superbia dura mortalium, de superborum
Abbreviated transcription (Latin):
ad eum pertineat. Nullum scilic& omnino peccatũ :
Derhoc enimest diabolus princeps mundi.: Nonenĩ
cȩli & terrȩ. & omnium quȩ in eis sunt. est diabo lus
princeps qua significatione intellegitur mundus.
ubi dictum est. & mundus pereum factum est: Sed
mundi est diabolus princeps. dequo mundo ibi con¬
tinuo subiungit atque ait: Etmundus eum non
cognouit. hoc est homines infideles. quibus toto or¬
be terrarum plenus est mundus.: Inter quos gemit
fidelis mundus. quem demundo elegit perquem fac¬
tus est mundus. dequo ipse dicit: Nonuenit filius
hominis utiudic& mundum. sed ut saluetur mundus
peripsum : Mundus eo ludicante damnatur. mun¬
dus eo subueniente saluatus.: Qũo sicut arbos
foliis & pomis. sicut area paleis & frumentis. Ita infi¬
delibus & fidelibus plenus est mundus.: Princepsergo
um. de quibus eruitur mundus. quibus dicitur. fuis¬
tis aliquando tenebre. nunc autem lux indño.

Expanded text:
ad eum pertineat, nullum scilicet omnino peccatum; ad eum pertineat, nullum scilicet omnino peccatum; per hoc enim est diabolus princeps mundi. Non enim coeli et terrae, et omnium quae in eis sunt, est diabolus princeps, qua significatione intelligitur mundus, ubi dictum est: Et mundus per eum factus est ; sed mundi est diabolus princeps, de quo mundo ibi cotinuo subjungit atque ait: Et mundus eum non cognovit, hoc est, homines infideles, quibus toto orbe terrarum plenus est mundus: inter quos gemit fidelis mundus, quem de mundo elegit, per quem factus est mundus: de quo ipse dicit: Non venit Filius hominis ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum . Mundus eo judicante damnatur, mundus eo subveniente salvatur: quoniam sicut arbor foliis et pomis, sicut area paleis et frumentis, ita infidelibus et fidelibus plenus est mundus. Princeps ergo um; de quibus eruitur mundus, quibus dicitur, Fuistis aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino :
Abbreviated transcription (Latin):
tudine carnis peccati. quiesurire poterat acsitire :
fatigasi atque dormire.: Hunc ergo xp̃m. id est talẽ
xp̃m. Cum transiss& dehoc mundo ad patrem: non
erant lam uisuri.: Etipsa est iustitia fidei dequa
dicit a postolus. & sino ueramus xp̃m secundum car¬
nem . sed nunc lam non nouimus. Erit itaque inquit¬
uestra iustitia quamundus arguatur. quia uado
ad patrem &iam non uidebitis me : quo in eum quẽ
non uidebitis creditis in me: & quando me uidebitis
quodtunc ero non uidebitis me quod sum uobiscum
modo : Non uidebitis humilem sed excelsum. Non
uidebitis mortalem sed sempiternum.: Non uide¬
bitis iudicandum sediudicaturum.: Edehac fi¬
de uestra idest iustitia uestra asguet sp̃s scs inere
dulum mundum.⁊ Arguet etiam deudicio. quia
princeps mundi huius ludicatus est.: Quis est iste . nisi
dequo ait alio loco : Ecce uenit princepsmundi &
inme nihil inueni&: Idest nihil iuri sui. nihil quod

Expanded text:
tudine carnis peccati , qui esurire poterat ac sitire, tudine carnis peccati , qui esurire poterat ac sitire, fatigari atque dormire: hunc ergo Christum, id est talem Christum, cum transisset de hoc mundo ad Patrem, non erant jam visuri; et ipsa est justitia fidei, de qua dicit Apostolus, Etsi noveramus Christum secundum carnem, sed nunc jam non novimus . Erit itaque, inquvestra justitia, qua mundus arguetur, quia vado ad Patrem, et jam non videbitis me: quoniam in eum quem non videbitis credetis in me: et quando me videbitis, quod tunc ero, non videbitis me quod sum vobiscum modo; non videbitis humilem, sed excelsum; non videbitis mortalem, sed sempiternum; non videbitis judicandum, sed judicaturum: et de hac fide vestra, id est justitia vestra, arguedulum mundum. Arguet etiam De judicio, quia princeps mundi hujus judicatus est. Quis est iste? nisi de quo ait alio loco: Ecce venit princeps mundi hujus; et in me nihil invenit, id est, nihil juris sui, nihil quod
Abbreviated transcription (Latin):
ris in ter uallum quo non uidebitur significasse intel¬
legeretur. siue breue siue longum. tamen utique ter¬
minatum : sed dicendo iam non uidebitisme. uelut num¬
quam eos decętero uisuros xp̃m ueritas prȩnuntiauit:
Nec sine iustitia est numquam xp̃m uidere. &i neum ta¬
men credere: Cum propter ea laudetur fides
& qua lustus uiuit quõ credit quem modo non uid& xp̃m.
se aliquando esse uifurum.: Post remo secundum hanc
iustitiam. numquid dicturi sumus paulum apostolũ
non fuisse iustum. confitentem se uididisse xp̃m post
ascensionem eius incęlum: dequo utique lam tem¬
pore dixerat . lam nonuidebitisme. Num quid se¬
cundum hanc iustitiam.
glorio sissimus stephanus. qui cum lapidaretur ait.
Ecce uideo caelum apertum. & filium hominis stan¬
tem addexteram dĩ. Quidergo est ad patrem ua¬
do &iam non uidebitis me. nisi quomodo sum cumuo¬
biscum sum : Tunc enĩ adhuc erat mortalis insimili¬

Expanded text:
ris intervallum quo non videbitur, significasse intelris intervallum quo non videbitur, significasse intelligeretur, sive breve, sive longum, tamen utique terminatum: sed dicendo, Jam non videbitis me, velut nunquam eos de caetero visuros Christum, veritas praenuntiavit. Haeccine justitia est nunquam Christum videre, et in eum tamen credere; cum propterea laudetur fides ex qua justus vivit, quoniam credit, quem modo non videt Christum, se aliquando esse visurum? Postremo secundum hanc justitiam, numquid dicturi sumus Paulum apostolum non fuisse justum, confitentem se Christum vidisse post ascensionem ejus in coelum , de quo utique jam tempore dixerat, Jam non videbitis me? Numquid secundum hanc justitiam gloriosissimus Stephanus, qui cum lapidaretur, ait: Ecce video coelum apertum, et Filium hominis stantem ad dexteram Dei ? Quid ergo est, Ad Patrem vado, et jam non videbitis me; nisi, quomodo sum, cum vobiscum sum? Tunc enim adhuc erat mortalis in simili
Abbreviated transcription (Latin):
sicut arguntur delumine tenebrȩ : Omnia enim
quȩ arguuntur ait apostolus. alumine manifestan¬
non solum perse ipsum. uerum &iam exbono potest
eorum apparere. quicre dunt: Etqũo ista uox
infidelium esse consueuit : Quomodo credimus quod non
uidemus: Ideo credentium iustitiam sic oportuit defini¬
ri quia ad patrem uado & iam non uidebitis me : Bea
ti qui non uident &credunt. Nam & quiderunt xp̃m.¬
non ineo laudata est fides eorum. quicredebant quod
uidebant. idest filium hominis: sed quia credebant
quod non uidebant. idest filium dĩ: Cum uero &ipsa
forma serui subtracta eorum ess& aspectibus. tum uero¬
exomni parte impletum est. iustus exfide uiuit⁊ Est
enim fides. sicut inepistola quȩ ad hebreos ẽ definitur.
sp erantium substantia coniunctio rerum quȩ non
uidentur : Sed quid est. lam no n uidebitis me: none¬
nim ait ad patrem uado. & non uidebitisme. ut tempo¬

Expanded text:
sicut arguuntur de lumine tenebrae. Omnia enim sicut arguuntur de lumine tenebrae. Omnia enim quae arguuntur, ait Apostolus, a lumine manifestannon solum per seipsum, verum etiam ex bono potest eorum apparere, qui credunt. Et quoniam ista vox infidelium esse consuevit: Quomodo credemus, quod non videmus? Ideo credentium justitiam sic oportuit definiri, Quia ad patrem vado, et jam non videbitis me. Beati enim qui non videbunt, et credent . Nam et qui viderunt Christum, non eo laudata est fides eorum, quia credebant quod videbant, id est, Filium hominis; sed quia credebant, quod non videbant, id est, Filium Dei. Cum ergo et ipsa forma servi subtracta eorum esset aspectibus, tum ex omni parte impletum est, Justus ex fide vivit . Est enim fides, sicut in Epistola quae ad Hebraeos est definitur, sperantium substantia, convictio rerum quae non videntur. 3. Sed quid est, Jam non videbitis me? Non enim ait, Ad Patrem vado, et non videbitis me; ut tempo
Abbreviated transcription (Latin):
tustuf multum iustus. ipso nimio fit iniustus. multum
enim se facit iustum. quidicit se non habere peccatũ.
Aut quise putat non gratia dĩ. sed sua uoluntate
sufficiente effici iustum: non recte uiuendo lustusẽ.
sed potius inflatus. putando se esse quodnon est.
Quo pacto igitur mundus arguendus est deiustitia . ni¬
qui credunt : Ipsa quippe fidelium comparatio. infi¬
delium uitu peratio : Hoc & ipsa expositio. satis indicat:
uolens enĩ aperire quiddixerit : Deiustitia uero in¬
quit qui a ad patrem uado. &iam non uidebitis me:
Non ait. &iam nonuidebunt me. dequibus dixerat. quia
non credunt inme.: Sed peccatum quiduocar & expo¬
nens deillis locutus est dicens. quia non credunt inme:
Exponens autem quamdicer& iustitiam. dequa dixit
mundus arguitur : ad ipsos quibus loquebatur se con¬
uertit. atque ait. quia ad patrẽ uado. &iam non
uidebitis me.: Qua propter. mundus depeccato
quidem suo. deiustitia uero arguitur aliena.

Expanded text:
justus multum, ipso nimio fit injustus. Multum justus multum, ipso nimio fit injustus. Multum enim se facit justum, qui dicit se non habere peccatum, aut qui se putat non gratia, sed sua voluntate sufficiente, effici justum. Nec recte videndo justus est, sed potius inflatus, putando se esse quod non est. Quo pacto igitur mundus arguendus est de justitia, niqui credunt. Ipsa quippe fidelium comparatio, infidelium est vituperatio. Hoc et ipsa expositio satis indicat. Volens enim aperire quid dixerit: De justitia vero, inquit, quia ad Patrem vado, et jam non videbitis me. Non ait, Et jam non videbunt me, de quibus dixerat, Quia non credunt in me; sed peccatum quid vocaret, exponens, de illis locutus est, dicens: Quia non credunt in me. Exponens autem, quam diceret justitiam, de qua dixit, mundus arguitur, ad ipsos, quibus loquebatur, se convertit, atque ait: Quia ad Patrem vado, et jam non videbitis me. Quapropter mundus de peccato quidem suo, de justitia vero arguitur aliena:
Abbreviated transcription (Latin):
dixerit depeccato & deiustitia & deiudicio: depecca¬
to quidem inquit : quia non crediderunt inme: Hoc enĩ
peccatũ quasi solum sit. prȩcȩteris posuit : quia hoc ma¬
nente. cȩtera detinentur : & hoc discedente. caetera
remittuntur ⁊ Deiustitia uero inquit. quia ad patrẽ
uado &iam non uidebitis me: Hi cprimo uidendum
est : si recte quisque arguitur depeccato. quomodo rec¬
te arguatur & deiustitia. Numquid enim si arguen¬
dus est peccator. propter ea quia peccator est. arguen
dũ quis quam putabit &iustum. proptes ea qui a lustus
est absit. Nam: sialiquando iustus arguitur. ideo
recte arguitur . quia sicut scriptum est. Non est iustus
interra qui faciat bonũ & non peccauit. Quocir¬
ca &iam cumiustus arguitus. depeccato arguitur non
deiustitia.: Qũo & in illo. quodlegimus diuinitus dic¬
tum. noli effici iustus multum. non est notata iustiti¬
a sapientis. sed superbia prȩsumentis.: Qui ergo fit

Expanded text:
dixerit de peccato, et de justitia et de judicio. De peccadixerit de peccato, et de justitia et de judicio. De peccato quidem, inquit, quia non crediderunt in me. Hoc enim peccatum quasi solum sit, prae caeteris posuit; quia hoc manente caetera detinentur, et hoc discedente caetera remittuntur. De justitia vero, inquit, quia ad Patrem vado, et jam non videbitis me. Hic primo videndum est, si recte quisque arguitur de peccato, quomodo recte arguatur et de justitia. Numquid enim si arguendus est peccator proptdum quisquam putabit et justum propterea quia justus est? Absit; nam et si aliquando justus arguitur, ideo recte arguitur, quia, sicut scriptum est: Non est justus in terra qui faciat bonum, et non peccet . Quocirca etiam cum justus arguitur, de peccato arguitur, non de justitia, quoniam et in illo quod legimus divinitus dictum: Noli effici justus multum , non est notata justitia sapientis, sed superbia praesumentis. Qui ergo fit
Abbreviated transcription (Latin):
orbe diffusis. non unam gentem intellegitur arguisse
sed mundum: Nam hoc illis ait . ascensurus incȩlũ: Non
sed accipietis uistutem sp̃s scĩ super uenientem in uos. &
eritis mihi testes in hierus alem & in tota iud ȩa & in sama¬
ria &usque infines terrȩ : Hoc est arguere mundum.
Sedquis audeat dicere . quodperdiscipulos xp̃i arguit
tolus : An uultis experimentum accipere eius. quun
me loquitur xp̃s: Quositaque arguit sp̃s sc̃s. arguit
diffundenda erat caritas incordibus eorum. quȩ foras
mittit timorẽ : quo impediri possint. nearguere mun¬
dum qui persecutionibus fremebat auderent: propter¬
ea dixit. ille arguet mundum : tamquam dicer&. ille
re depulso. arguendi habebitis libertatem: Sȩpe au¬
tem diximus. inseparabilia esse opera trinitatis: sed
singillatim commendandas fuisse personas : ut non
solum sine separatione. uerum &iam sine confusione:
utunitas intellegatus & trinitas ⁊ Exponit deinde quid

Expanded text:
orbe diffusis, non unam gentem intelligitur arguisse, orbe diffusis, non unam gentem intelligitur arguisse, sed mundum. Nam hoc illis ait ascensurus in coelum: Non sed accipietis uirtutem Spiritus sancti superuenientem in uos, et eritis mihi testes in Hierusalem et in totam Iudaeam et Samariam et usque in fines terrSed quis audeat dicere quod per discipulos Christi arguit tolus, An vultis experimentum accipere ejus qui in me loquitur Christus ? Quos itaque arguit Spiritus sanctus, arguit piritum sanctum diffundenda erat charitas in cordibus eorum , quae foras mittit timorem , quo impediri possent ne arguere mundum qui persecutionibus fremebat, auderent; propterea dixit, Ille arguet mundum: tanquam diceret, Ille imore depulso, arguendi habebitis libertatem. Saepe autem disingillatim commendandas fuisse psolum sine separatione, verum etiam sine confusione et unitas intelligatur et Trinitas. 2. Exponit deinde quid
Abbreviated transcription (Latin):
quit. ille argu& mundum depeccato & deiustitia & de
iudicio : Quid est hoc numquid nam dñs xp̃s. non argu&
mundum depeccato. cum ait: sinon uenis sem & locutus eis
fuissem. peccatum non haberent. Nunc autem. excusa¬
tionem non habent depeccato suo: Sedne forte quisdicat
hoc aduidȩos proprie pertinere non admundum. non¬
ne admundum Nonne ait alio loco. Sidemundo esse¬
tis. mundus quod suum esset diliger& : Numquid non ar¬
guit deiustia ubi ait: Pater iuste. mundus te non cog¬
nouit.: Numquid non arguit deiudicio. ubi se ait sinis¬
tris esse dicturum. Ite in ignẽ ȩternum. quiparatus est
diabalo & angelis eius : Etmulta alia repperiuntur in
scõ euangelio. ubi dehis xp̃s arguit mundum: Quid est
ergo quod tamquã proprie tribuit hoc spũi sco. An for¬
te. quia xp̃s iniudeorũ tantũ gente locutus est. mundũ
nonuidetur arguisse: utille intellegatur argui. quia
audit arguentem: Sp̃s autem sc̃s. indiscipulis eius toto

Expanded text:
nerit, inquit, ille arguet mundum de peccato, et de justitia, et de judicio. Quid est hoc? Numquidnam Dominus Christus non arguit mundum de peccato, cum ait: Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent; nunc autem excusationem non habent de peccato suo? Sed ne quis forte dicat hoc ad Judaeos proprie pertinere, non ad mundum; nonne ait alio loco: Si de mundo essetis, mundus quod suum esset diligeret ? Numquid non arguit de justitia, ubi ait: Pater juste, mundus te non cognovit ? Numquid non arguit de judicio, ubi se ait sinistris esse dicturum: Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus ? Et multa alia reperiuntur in sancto Evangelio, ubi de his Christus arguit mundum. Quid est ergo quod tanquam proprie tribuit hoc Spiritui sancto? An forte, quia Christus in Judaeorum tantum gente locutus est, mundum non videtur arguisse, ut ille intelligatur argui qui audit arguentem? Spiritus autem sanctus in discipulis ejus toto
Abbreviated transcription (Latin):
Nam siabeis sic abscessit xp̃s. ut pro illo non cum illo. in¬
eis ess& sp̃s sc̃s: ubi est eius promissio dicentis. Ecce ego¬
uobis cum sum . usque in consum mationẽ sȩculi. Etue¬
niemus ad eum ego & pater : & mansionem apud eum
faciemus: Cum sp̃m scm itase promiserit eẽ missu
x postremoquomodo eũ etiã hic constitutus ñ poterat mittes
que scimus suꝑ eũ bapti gatũ uenis se. at que mansis se
nalibus uel animabus essent spiritales futuri. profec¬
to & patrem & filiũ & spiritũ scm. capacius fuerant ha
bituri : Innullo ergo credendus est esse pater sine
trinitas ds̃ unus. : Oportebat autem ita insinuari
trinitatẽ ut quamuis nulla ess& diuersitas substan¬
tiarũ : singillatim tamen commendaretur distinȩ¬
ctio personarũ : ubi eis qui recte intellegunt. nũ quã
uideri potest separatio naturarũ:: Quod autẽ
sequitur: &cum uenerit. ille arguet mundum depec¬

Expanded text:
Nam si ab eis sic abscessit Christus, ut pro illo, non cum illo essNam si ab eis sic abscessit Christus, ut pro illo, non cum illo esset Spiritus sanctus, ubi est ejus promissio, dicentis: Ecce vobiscum sum usque in consummationem saeculi ? et: Veniemus ad eum ego et Pater, et mansionem apud eum faciemus ? cum Spiritum sanctum ita se promiserit esse missu. Postremo, quomodo eum etiam hic constitutus non poterat mittere, quem scimus super eum baptizatum venisse, atque mansissenalibus essent spiritales futuri, profecto et Patrem et Filium et Spiritum sanctum capacius fuerant hbituri. In nullo ergo credendus est esse Pater sine Trinitas Deus unus. Oportebat autem ita insinuari Trinitatem, ut quamvis nulla esset diversitas substantiarum, singillatim tamen commendaretur distinctio personarum; ubi eis qui recte intelligunt, nunquam videri potest separatio naturarum. 6. Quod autem sequitur, Et cum venerit ille, arguet mundum de pec
Abbreviated transcription (Latin):
ces sp̃s noneritis: Nam quid est. sinon abiero paraclitus
non ueni& aduos: si autem abiero mittam eum aduos:
Numquid hic positus eum non poterat mittere:quis hoc
dixerit :: Neque enim ubi ille erat. inde iste recesserat
& sic uenerat apatre . ut non manes& in patre. AImmo¬
Quid est ergo sinon abiero paraclitus nonueni& aduos.
Nisi non potestis capere spm. quamdiu secundum carnẽ
nosse persistitis xp̃m. ⁊ Unde ille quiiam coeperat
sp̃ũ. & sino ueramus inquit secundum carnẽ xp̃m. sed
nunc lam non nouimus : Etiam ipsam quippe carnẽ
xp̃i. non secundum carnẽ nouit . qui uerbũ carnem
factũ spiritaliter nouit. Hoc nimirum significa¬
re uoluit magisterbonus. dicendo: sienĩ non abiero
paraclitus non ueni& aduos: si autem abiero. mitta
eum aduos.: Xp̃o autẽ discedente corporaliter non
solũ sp̃s sc̃s. sed & pater & filius. illis affuit spiritalit̃:

Expanded text:
ces Spiritus non eritis. Nam quid est, Si non abiero, Paracletus ces Spiritus non eritis. Nam quid est, Si non abiero, Paracletus non veniet ad vos: si autem abiero, mittam eum ad vos? Numquid hic positus, eum non poterat mittere? Quis hoc dixerit? Neque enim ubi ille erat, iste inde recesserat; et sic venerat a Patre, ut non maneret in Patre. PostQuid est ergo: Si non abiero, Paracletus non veniet ad vos? nisi: Non potestis capere Spiritum sanctum, quandiu secundum carnem nosse persistetis Christum? Unde ille qui jam coeperat Spiritu: Et si noveramus, inquit, secundum carnem Christum, sed nunc jam non novimus . Etiam ipsam quippe carnem Christi non secundum carnem novit, qui Verbum carnem factum spiritualiter novit. Hoc nimirum significare voluit magister bonus dicendo, Si enim non abiero, Paracletus non veniet ad vos: si autem abiero, mittam eum ad vos. 5. Christo autem discedente solum Spiritus sanctus, sed et Pater et Filius illis adfuit spiritualiter.
Abbreviated transcription (Latin):
amissuros esse. illo uera denuntiante dubitare non
poterant : contristabatur humanus affectus. quia cas¬
nalis desolabatur aspectus .: Nouerat autem ille quid
eis potius expediret. quia uisus interior. ipse est utiq
melior. quo eos consolaturus fuerat sp̃s sc̃s. non cernen¬
tium corporib: ingesturus corpus humanum. sed se¬
ipsum credentium pectoribus infusurus: denique ad¬
iungit Sed ego ueritatem dico uobis. expedit uobis ut
ego uadam: Sienim non abiero. paraclitus non ueni&
aduos: si autem abiero mittam eum aduos: Tam quã
dicer& : Expedit uobis. ut hȩc forma serui auferatur a
uobis: Caro quidem factum uerbum habito inuobis.
sed nolo adhuc me carnaliter diligatis. ut isto lacte
contenti. semper infantes esse cupiatis. Expedit uobis
utego uadam: sienim non abiero. paraclitus non ueni& aduos:
Si alimenta tenera quibus uos alui non subtraxero solidũ
cibum non esurietis.: Sicarni carnaliter hȩseritis. capa¬

Expanded text:
amissuros esse illum vera denuntiantem dubitare non amissuros esse illum vera denuntiantem dubitare non poterant, contristabatur humanus affectus, quia carnalis desolabatur aspectus. Noverat autem ille quid eis potius expediret, quia visus interior ipse est utique melior, quo eos consolaturus fuerat Spiritus sanctus; non cernentium corporibus ingesturus corpus humanum, sed seipsum credentium pectoribus infusurus. Denique adjungit, Sed ego veritatem dico vobis, expedit vobis ut ego vadam. Si enim non abiero, ParacletuSi autem abiero, mittam eum ad vos. Tanquam diceret: Expedit vobis ut haec forma servi auferatur a vobis. Caro quidem factum Verbum habito in vobis, sed nolo adhuc me carnaliter diligatis, et isto lacte contenti, semper infantes esse cupiatis. Expedit vobis ut ego vadam; si enim non abiero, Paracletus non veniet ad vos. Si alimenta tenera, quibus vos alui, non subtraxero, solidum cibum non esurietis; si carni carnaliter haeseritis, capa
Abbreviated transcription (Latin):
bit deme. neista timendo taceatis: unde fi& ut &iam
uos testimonium ꝑhibeatis: Hȩc autem uobis abinitio
prȩsentia corporali exhibita humanis sensibus uestris.
quam paruuli capere poteratis: Nunc autem uado ad
eũ quime misit. & nemo inquit ex uobis interrogat me
quouaths: significat sic se iturum. ut nullus interrogar&
quod palam fieri uisu corporis cernerent: Nã superius
interrogauerant eum. quo ess& iturus . & responderat eis
se ltirum quo ipsi tunc uenire non possent.: Nunc
uero lta se promittit iturum. ut nullus eorũ quouadit
interroget : Nubes enim suscepit eum quando ascen
dit ab eis. & euntem incęlum. non uerbis quȩsierunt. sed
quit tristitia impleuit coruestrum: Videbat utique
quidilla sua uerba in eorum cordibus agerent: spirita¬
lem quippe nondum habentes interius consolationem:
quam persp̃m sc̃m fuerant habituri id quod exterius
in xp̃o uidebant. amittere metuebant :: Etquia se

Expanded text:
bit de me, ne ista timendo taceatis, unde fiet ut etiam bit de me, ne ista timendo taceatis, unde fiet ut etiam vos testimonium perhibeatis. Haec autem vobis ab initio  corporali praesentia, exhibita humanis sensibus vestris, quam parvuli capere poteratis. 3. Nunc autem vado ad eum qui me misit: et nemo, inquit, ex vobis interrogat me, Quo vadis? Significat sic se iturum ut nullus interrogaret, quod palam fieri visu corporis cernerent: nam superius interrogaverant eum quo esset iturus, et responderat eis se iturum quo ipsi tunc venire non possent . Nunc vero ita se promittit iturum, ut nullus eorum quo vadit interroget. Nubes enim suscdit ab eis; et euntem in coelum non verbis quaesierunt, sed quit, tristitia implevit cor vestrum. Videbat utique quid illa sua verba in eorum cordibus agerent. spiritalem quippe nondum habentes interius consolationem, quam per Spiritum sanctum fuerant habituri, id quod exterius in Christo videbant, ami
Abbreviated transcription (Latin):
Ab scessurus autem . oportebat utdicer& illũ esse uen¬
turum. perquem futuru erat. ut caritate diffusa in
cordibus suis. uerbum dĩ cumfiducia prȩdicarent. ⁊¬
Etillo intrinsecus apud eos testimonium perhibente
dexp̃o. ipsi quoq: testimonium perhiberent. neque scan¬
dalizarentur. cumini miciludei absque sinagogis face¬
rent eos &inter ficerent. arbitrantes obsequium se
prestare dõ : quo caritas omnia tolerat. quȩ diffunden¬
da erat incordib eorũ. persp̃s scĩ donum : Hinc ergo to
iste totus dicitur sensus. quia facturus eos erat marres
suos. id est testes suos perspm̃ scm̃. ut illo in eis operante
pessecutionũ quȩcumq aspera tolerasent: nec friges¬
cerent a caritate prȩdicandi. illo diuino igne succensi :
Hȩc ergo inquit locutus sum uobis. ut cumuenerit hora
eorũ remi niscamini. quia ego dixiuobis: Hȩc scilic&
locutus sum uobis. non tantum quia passuri estis ista. sed
quia cum uenerit paraclitus. ille testimonium perhibe¬

Expanded text:
abscessurus autem oportebat ut diceret illum esse venturum, per quem futurum erat ut charitate diffusa in cordibus suis verbum Dei cum fiducia praedicarent; et illo intrinsecus apud eos testimonium perhibente de Christo, ipsi quoque testimonium perhiberent; neque scandalizarentur cum inimici Judaei absque synagogis facerent eos, et interficerent arbitrantes obsequium se praestare Deo: quoniam charitas omnia tolerat , quae diffundenda erat in cordibus eorum per Spiritus sancti donum . Hinc ergo iste totus ducitur sensus, quia facturus eos erat martyres suos, id est testes suos per Spiritum sanctum; ut illo in eis operante, persecutionum quaecumque aspera tolerarent, nec frigescerent a charitate praedicandi, illo divino igne succensi. Haec ergo, inquit, locutus sum vobis, ut cum venerit hora eorum, reminiscamini quia ego dixi vobis . Haec scilicet locutus sum vobis, non tantum quia passuri estis ista; sed quia cum venerit paracletus ille, testimonium perhibe
Abbreviated transcription (Latin):
catũ. non credere in xp̃m. & tã quã ipsa sit iustitia. non
uidere xp̃m : & tamquã ipsum sit iudicium quod princeps
huius mundi hoc est diabolus iudicatus est: ualde late¬
bro sum est : nec isto sermone co art andumest. nefiat
obscurius breuitate : sed alio potius. quantum dñs adiu¬

Expanded text:
on credere in Christum, et tanquam ipsa sit justitia non videre Christum, et tanquam ipsum sit judicium quod princeps hujus mundi, hoc est diabolus judicatus est: valde latebrosum est, nec isto sermone coarctandum, ne fiat obscurius brevitate; sed alio potius quantum Dominus adju
Abbreviated transcription (Latin):
sint aliqui in uobis adea capienda tam idonei. quȩ
alii capere nondum ualent. & sinon omnia de qui¬
bus magister ds̃ ille dicebat: Adhuc multa habeo
uobis dicere: Tamen eorum fortasse non nulla.⁊
Sedquȩ nam sint ista qua e ipse non dixit. temera

Expanded text:
sint in vobis aliqui ad ea capienda jam idonei, quae sint in vobis aliqui ad ea capienda jam idonei, quae alii capere nondum valent; et si non omnia de quibus magister Deus ille dicebat, Adhuc multa habeo vobis dicere, tamen eorum fortasse nonnulla: sed quaenam sint ista quae ipse non dixit, temera
Abbreviated transcription (Latin):
nisto sc̃i euangelii capitulo ubi dñs ait discipulis
suis: adhuc multa habeo uobis dicere. sed non po¬
testis portare modo : prius quȩrendum illud oc¬
currit: quomodo superius dixerit. omnia quae
audiui apatre meo. nota uobis feci: & hĩc dicat.
adhuc multa habeo uobis dicere. sed non potestis
portare modo: Uerum illud quo modo dixerit
quod nondum fecerat tam quam fecerit: sicut
ea quȩ futura sunt dm̃ fecisse propheta testatur
dicens. qui fecit quae futura sunt : lam cumipsa uer¬
ba tractaremus ut potuimus exposuimus. : Nunc
ergo quaeista sint quae a postoli tunc portare non
poterant uultis forsitan scire ⁊ sed quis nostrum
audeat eorum se dicere iam capacem. quae illi cape¬
re non ualebant: Ac perhoc nec ame expectãda
sunt ut dicantur . quae forte non caperem simi¬
hi ababio dicerentur: nec ea uos portare possetis.
etiam siego tantus essem. utame ista quae uobis al¬
tiora sunt audiretis :: Et fieri quidem potest. ut

Expanded text:
isto sancti Evangelii capitulo, ubi Dominus ait discipulis suis, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo, prius quaerendum illud occurrit, quomodo superius dixerit, Omnia quae audivi a Patre meo, nota feci vobis : et hic dicat, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo. Verum illud quomodo dixerit, quod nondum fecerat tanquam fecerit, sicut ea quae futura sunt, Deum fecisse propheta testatur dicens, Qui fecit quae futura sunt , jam cum ipsa verba tractaremus, ut potuimus, exposuimus. Nunc ergo quae ista sint quae Apostoli tunc portare non poterant, vultis forsitan scire. Sed quis nostrum audeat eorum se dicere jam capacem, quae illi capere non valebant? Ac per hoc nec a me exspectanda sunt ut dicantur, quae forte non caperem, si mihi ab alio dicerentur; nec vos ea portare possetis, etiamsi ego tantus essem, ut a me ista quae vobis altiora sunt audiretis. Et fieri quidem potest ut
Abbreviated transcription (Latin):
sua ds̃ non continens sicut scriptumẽ miserationes suas: propt
alia solatia miserorũ. quae generi humano praebere non ces¬
sat : in plenitudine temporis quo ipse sciebat hocesse facien¬
dũ : misitfilium suũ uni genitum ꝑ quem creauit uniuersa.
ut manens ds̃ fier& homo: ut ess& mediator dĩ & hominũ. homo
xp̃s ihs̃ : Inquem credentes. ꝑlauacrum regenerationis solu¬
to reatu omniũ p&catorum. & originalis uidelic&. quod gene¬
ratiotrahit contraquam maxime regeneratio ẽ instituta.
& c&erorum quae male agendo contracta sunt liberarent̃
adamnatione ꝑ p&ua: & uiuerent in fide & spe &caritate pe

Expanded text:
sua Deus non continens, sicut scriptum est, miserationes suas , praeter sua Deus non continens, sicut scriptum est, miserationes suas , praeter alia solatia miserorum quae generi humano praebere non cessat, in plenitudine temporis, quo ipse sciebat hoc esse faciendum, misit Filium suum unigenitum , per quem creavit universa, ut manens Deus fieret homo, et esset mediator Dei et hominum homo Christus Jesus : in quem credentes, per lavacrum regenerationis soluto reatu omnium peccatorum, et originalis videlicet quod generatio trahit, contra quam maxime regeneratio est instituta, et caeterorum quae male agendo contracta sunt, liberarentur a damnatione perpetua, et viverent in fide et spe et charitate, pe
Abbreviated transcription (Latin):
num quid nontempͣtio est uita humanc suꝑterram : inqua coti¬
die clamamꝰ addm̃. libera nos amalo. Cogit homotolerare &iam
re missis p&catis. quã uis ut in eã uenir& miseriã. primũ fuerit
causa p&catum: productior est enim poena quamculpa. ne parua
putar& culpa sicũ illa finir& ur & poena: ac ꝑhoc uł adde¬
monstrationem debitae miseriȩ uł ad emendationem labilis
uitae uł ad exertitationem n&essariae patientiae. tempo¬
raliter hominem d& in& paena. et quẽ iam ad damnation ẽ
sempiternam. reũ non d& in & culpa. Ha& est istorum die¬
rum quosin hac mortalitate agimus malos: quam uis in eis di¬
liga mus uidere dies bonos. Flenda quidem sed non rep̃ hen¬
denda conditio Uenit enim deira dĩ iusta de qua scriptura
loquens. homo inquit natus ex muliere breuis uitae. & ple¬
nus irae : Cũ iradĩ non sit ut hominis idest ꝑturbatio conci¬
tati animi. sed tranquilla iusti supplicii constitutio: in hac lra

Expanded text:
Numquid non tentatio est vita humana super terram ? in qua quotidie clamamus ad Dominum, Libera nos a malo , cogitur homo tolerare etiam remissis peccatis: quamvis ut in eam veniret miseriam, primum fuerit causa peccatum. Productior est enim poena quam culpa; ne parva putaretur culpa, si cum illa finiretur et poena. Ac per hoc vel ad demonstrationem debitae miseriae, vel ad emendationem labilis vitae, vel ad exercitationem necessariae patientiae, temporaliter hominem detinet poena et quem jam ad damnationem sempiternam reum non detinet culpa. Haec est istorum dierum, quos in hac mortalitate agimus malos, quamvis in ea diligamus videre dies bonos, flenda quidem, sed non reprehendenda conditio. Venit enim de ira Dei justa, de qua Scriptura loquens, Homo, inquit, natus ex muliere, brevis vitae, et plenus irae : cum ira Dei non sit ut hominis, id est perturbatio concitati animi, sed tranquilla justi supplicii constitutio. In hac ira
Abbreviated transcription (Latin):
non diligit dm̃. quomodo diligit proximum tamquam
seipsum : Quando quidem nondiligit &seipsum Est
quippe impius &iniquus. quiaũt diligit ini quitatẽ
non plane diligit. sedodit animam suam: Hoc ergo
p̃ceptum dñi teneamus ut nos inuicem diligimus Et
quic quid aliud praecepit faciaͬmus. quõ quic quid est
aliud hic habemus Discernitur quippe ista dilectio
ab ea dilectione qua se inuicem diligunt homines sicut
homines: Nam ut discerneretur adiunctum ẽ. sicut
dilexi uos. Ut quidenim diligit nos xp̃s. nisi ut possimꝰ¬
hac inuicem diligunt. quia nec diligunt. qui aũt se ꝓp̃t
habendum dm̃ diligunt. ipsi se diligunt: Ergo utse
diligant dm̃ diligunt: non ẽ hȩc dilectio.nhominib
omnib pauci se propterea diligunt. ut sit ds̃ omnia
HAC DILECCIONEM NEMO HABET. UTANIAŨ¬

Expanded text:
non diligit Deum, quomodo diligit proximum tanquam non diligit Deum, quomodo diligit proximum tanquam seipsum; quandoquidem non diligit et seipsum? Est quippe impius et iniquus; qui autem diligit iniquitatem, non plane diligit, sed odit animam suam . Hoc ergo praeceptum Domini teneamus, ut nos invicem diligamus; et quidquid aliud praecepit, faciemus: quoniam quidquid est aliud hic habemus. Discernitur quippe ista dilectio ab illa dilectione qua se invicem diligunt homines sicut homines: nam ut discerneretur, adjunctum est, sicut dilexi vos. Utquid enim diligit nos hoc se invicem diligunt, quia nec diligunt. Qui autem se propter habendum Deum diligunt, ipsi se diligunt: ergo ut se diligant, Deum diligunt. Non est haec dilectio in omnibus hominibus: pauci se propterea diligunt, ut sit Deus omnia hac dilec
Abbreviated transcription (Latin):
ne ẽ &aliud maius. ut diligamus dm̃: aut uero de
sola ds̃ nobis dilectione mandauit. ⁊ ut alia non re¬
qui ramus tria tamen commendat apostolus di¬
cens Manent aut fides. spes. caritas. tria haec.
maior aut horum. caritas.
Et si incarita te hoc
ẽ in dilectione conduduntur
duo illa p̾cepta.¬
maior tamen: dicta ẽ esse. nonsola: Defide igitur no¬
bis quã multa mandata sunt : quam multa despeꝰ. quis
potest cuncta colligere: quis enumerando sufficere.:
Sed intueamur: quod ait idem apostolus. Plenitudo
legis caritas Ubi ergo caritas ẽ. quid ẽ quod pos¬
sit deeẽ : ubi aũt nonẽ. quid ẽ quod possit prodesse.
Demon credit nec diligit. nemo diligit qui nonxredit.
frustra quidem. sed tamen potest sperare uenianqui
non diligit. Hemo aũt potest desperare qui diligit.
Itaque ubi dilectio ẽ: ibinecessariao fides &spes Et ubi
dilectio proximi. ibi necessario dilectio dĩ Qui enim

Expanded text:
ne est et aliud majus, ut diligamus Deum? Aut vero de ne est et aliud majus, ut diligamus Deum? Aut vero de sola Deus nobis dilectione mandavit, ut alia non requiramus? Tria certe commendat Apostolus dicens: Manent autem fides, spes, charitas, tria haec: major autem horum charitas . Et si in charitate, hoc est in dilectione concluduntur duo illa pramajor tamen dicta est esse, non sola. De fide igitur nobis quam multa mandata sunt, quam multa de spe, quis potest cuncta colligere, quis enumerando sufficere? Sed intueamur quod ait idem apostolus, Plenitudo Legis charitas . Ubi ergo charitas est, quid est quod possit deesse? ubi autem non est, quid est quod possit prodesse? Daemon credit , nec diligit: nemo diligit, qui non credit. Frustra quidem, sed tamen potest sperare veniam qui non diligit: nemo autem potest desperare qui diligit. Itaque ubi dilectio est, ibi necessario fides et spes: et ubi dilectio proximi, ibi necessario etiam dilectio Dei. Qui enim