comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gloria caelestis regniglorificantur. Et sicut p̃fulgore
solis &ui maxima luminis eius sidera obtunduntur
Ita & omni spbendor scorum in conpanatione glorie
xp̃i quodam modu obscuratur & quem ad modum
stellȩ sibi differunt claritate. Ita uistorum diuer¬
sitas meritorum discretione
XXU DELAPSUSTEL.L. ARUM
Palsa autem & uulgaris opinio est nocte stellas cadere
cũ suamus exaethere lapsus ignicolos ire percaelũ
portariq uentis uagiq lumen sideris imitari stellas
autem immobilis fixasq ꝑmanere incaelu. Nam
illud quodait poeta saepe &iam stellas uento implen¬
te uidebis prxecipitis caelo labinostesq perumbras
flamarum longos adergo albis cerȩ tractos
here candentia sulcus sidera & summis &iamq
fixa tenentur astra polis. sed hic poeta uolun¬
tarii adopinionem uulgi se contulerunt
Caeterum philosophi quibus curae est mundi

Expanded text:
gloria coelestis regni glorificantur. Et sicut prae fulgore gloria coelestis regni glorificantur. Et sicut prae fulgore solis et vi maxima luminis ejus sidera obtunduntur, ita et omnis splendor sanctorum in comparatione gloriae Christi quodammodo obscuratur. Et quemadmodum stellae sibi differunt claritate, ita justorum diversitas meritorum discretione. CAPUT XXV. De lapsu stellarum. 1. Falsa autem opinio et vulgaris est, nocte stellas cadere, cum sciamus ex aethere lapsos igniculos ire per coelum, portarique 38 ventis, vagique lumen sideris imitari; stellas autem immobiles fixasque permanere in coelo. 2. Nam illud quod ait poeta: Saepe etiam stellas vento impendente videbis Praecipites coelo labi, noctisque per umbras Flammarum longos a tergo albescere tractus. here candentia sulcos Sidera, et summis etiam quae fixa tenentur Astra polis. Sed hi poetae voluntarie ad opinionem vulgi se contulerunt. Caeterum philosophi, quibus curae est mundi
Abbreviated transcription (Latin):
culum suum mercurius annis xX. Luciferannis viiii
Quorum urbium adq stellarum positionem subdita
demonstrat figurom¬
XIIII Delumine St el .larum
Stellas non habere proprium lumen sed a sole inluminare
ente sole celari. om̃a enim sidera obscunantur solori¬
ente non cadunt. Namdum solortus sui signa procemiserit
omnes stellarum ignis sub eius luminis fulgore eua¬
nescunt. Ita ut praeter solis ignem nullius sideris splen¬
dor uide atur. hinc &iam & sol apellatus. eo quod solus
appareat obscuratis cunctis si deribus. Nec mirum
hoc desole cum &iam plenaluna & tota noste fulgente
in caelo ꝓbat solis deliqueum. quod quando sol obiesto
orbi lunȩ fuerit obscunatus clariora in caelo astra
uideantur. Stellae aũt secundum mysticum sacrax¬
mentum scĩ uiri intelleguntur. de quibus dictũ est
Quinumerat multitudinem stellarum. Sicut enim
omnes stellae a sole inluminantur. Ita sc̃i axp̃o¬

Expanded text:
culum suum, Mercurius annis XXIII, Lucifer annis IX, 3culum suum, Mercurius annis XXIII, Lucifer annis IX, 3Quorum orbium atque stellarum positionem subdita demonstrat figurXIV. De lumine stellarum. 1. Stellas non habere proprium lumen, sed a sole illuminariente sole celari. Omnia enim sidera obscurantur, sole oriente, non cadunt. Nam dum sol ortus sui signa praemiserit, omnes stellarum ignes sub ejus luminis fulgore evanescunt; ita ut praeter solis ignem nullus sideris splendor videatur. Hinc etiam et sol appellatus, eo quod solus appareat obscuratis cunctis sideribus. Nec mirum hoc de sole, cum etiam plena luna, et tota nocte fulgente, m in coelo stellas probat solis deliquium, quod quando sol objecto orbe lunae fuerit obscuratus, clariora in coelo videantur astra. 2. Stellae autem, secundum mysticum sensum, sancti viri intelliguntur. De quibus dictum est: Qui numerat multitudinem stellarum. Sicut enim omnes stellae a sole illuminantur, ita sanct
Abbreviated transcription (Latin):
catum quam illimastis adsignant. Sexto fetontis stella
quam iouis apellant. Iam summocaelo. Idest inmundi
uerticȩ. Stella saturnis est posita. quae quidem dum
summo caelo teneat sublimiorq: sit omnibus Natunx
tamen eius frigida fertur ad probante uirgilio frigida
saturni sese quostella receptat. haec autem sidera
errantia appellantur. Non quod ipsa errent sed quod
nos errantes faciunt. Quae sidera grecae planetae
dicuntur. Insole enim & luna omnibus noticiam est
ortus & occasus adeo quiasol & luna defestu cursueunt
iste uero retro gradantur uela nomala efficiuntur
Id est quando particulas addunt & detraunt
Caeterum quando tantum detraunt hunc retro grada
dicunt᷑. Stationẽ aũt faciunt quando stant anniaũt singu¬
larum stellarum husunt qui in sphera subiesta continentur
quib: ꝑ astis ad reuersionem circuli sui hisdem signis & par¬
tibus ueniunt. Namluna tot annis fertur explere cir¬

Expanded text:
catum, quod illi Marti assignant. Sexto Phaethontis stellam, catum, quod illi Marti assignant. Sexto Phaethontis stellam, quam Jovis appellant. Jam summo coelo, id est in mundi vertice, stella Saturni est posita, quae quidem dum summum coelum teneat, sublimiorque sit omnibus, natura tamen ejus frigida fertur, approbante Virgilio: Frigida Saturni sese quo stella receptet. 3. Haec autem sidera errantia appellantur, non quod ipsa errent, sed quod nos errantes faciant; quae sidera Graece planetae dicuntur. In sole enim et luna omnibus notitia est ortus et occasus, ideoque sol et luna directo cursu vehuntur. Ista vero retrogradantur, vel anomala efficiuntur, id est, quando particulas addunt et detrahunt; caeterum quando tantum detrahant, retrograda dicuntur; stationem autem faciunt quando stant. 4. Anni autem singularum stellarum hi sunt qui in sphaera subjecta continentur. Quibus peractis ad reversionem circuli sui iisdem signis et partibus veniunt. Nam luna octo annis fertur explere cir
Abbreviated transcription (Latin):
grada aut stacionaria iuxta quod & poeta meminet
dicens Soltempora diuidit a eui mutat nostem diem
Inambitu quippe septem caelestium orbium primum
in inferiore fere circulo luna est constituta. Ideo
proxima terris posita ut noste nobis facilius lumen¬
exibeat. Dehinc secundo circulo mercurii stella est collo¬
cata solis celeritate parsidui quadam ut philosophi dicunt
contraria. Tertio circulo luciferi circum uestio est¬
quae inde agentibus uenus est dicta quod inter quinq stellas
plus lucis habeat. Nam ut prcediximus quem admodum
sol & luna. lta & haec umbrae facit. Quasto circulo
solis cursus est conlocatus qui pro inde quia omnibus luci¬
dior est medius est consticutus ut tam supernis quam in¬
ferioribus lucem prxest&. ratione autem diuina
sic constitutus est quia praceclanc omnia in medio esse
debent. Porro quinto circulo ues sidus dicitur conlo¬

Expanded text:
grada, aut stationaria. Juxta quod et poeta meminit, grada, aut stationaria. Juxta quod et poeta meminit, dicens: . . . . . Sol tempora dividit aevi, Mutat nocte diem, errantium. 1. In ambitu quippe septem coelestium orbium, primum in inferioris sphaerae circulo luna est constituta. Ideo proxima terris posita, ut nocte nobis facilius lumenhibeat. Dehinc secundo 36 circulo Mercurii stella collocata, soli celeritate par, sed vi quadam, ut philosophi dicunt, contraria. Tertio circulo Luciferi circumvectio est, inde a gentilibus Venus ita dicta, quod inter quinque stellas plus lucis habeat. Nam, ut praediximus, quemadmodum sol et luna, ita et haec umbram facit. 2. Quarto circulo solis cursus est collocatus, qui proinde, quia omnibus est lucidior, medius est constitutus, ut tam superioribus quam inferioribus lucem praestet. Ratione autem divina sic constitutus est, quia praeclara omnia in medio esse debent. Porro quinto circulo Pyrois sidus dicitur collo
Abbreviated transcription (Latin):
quae uocantur planitȩ. Id est errantesq uagis mouent᷑
ordinibus Cetereq iplani appellantur unoloco
fixȩ cunmundo uoluuntur. Ideo autem planitae. Id est¬
errantes dicuntur quiꝑ totum mundo uario moto discurrint
pastibus autem diuersis interse mouentur. Nam sidera
quaedam superius quaedam inferius currunt. Inde
& illaq terris propinquiora sunt qua maiora nobis uident᷑
quam eaq: circa caelum uoluuntur longinquitate enim
locorum uisus languescit. Hinc accedit ut inter uallo
longe interse distantium circulorum alia caelerius
alia tardius ad cursus sui exordium reuertantur.
Nam quaedam sidera caelerius exorta serius occidere
extimantur quaedam etiam tardius ceteris exosta
citius ad occasum ꝑueniunt. quaedamuero pariter
oriuntur & nonsimul occidunt . om̃a aũt suo tempore
ad cursum proprium reuertuntur. Radiis autem¬
Radiis autem
solis praepedita sidera an al a fiunt aut retro¬

Expanded text:
quae planetae vocantur, id est errantes, quae vagis moventur quae planetae vocantur, id est errantes, quae vagis moventur ordinibus. Caeterae, quae aplanes appellantur, uno loco fixae cum mundo volvuntur. Ideo autem planerrantes dicuntur, quia per totum mundum vario motu discurrunt. 2. Partibus autem diversis inter se moventur sidera. Nam quaedam superius, quaedam inferius currunt. Unde et illa quae terris propinquiora sunt, quasi majora nobis videntur quam ea quae circum coelum volvuntur. Longinquitate enim locorum visus languescit. Hinc accidit ut intervallo longe inter se distantium circulorum, alia celerius, alia tardius ad cursus sui exordium revertantur. 3. Nam quaedam sidera, celerius exorta, serius occidere existimantur; quaedam etiam, tardius caeteris exorta, citius ad occasum perveniunt. Quaedam vero pariter oriuntur, et non simul occidunt. Omnia autem suo tempore ad cursum proprium revertuntur. Radiis autem solis praepedita sidera, aut anomala fiunt, aut retro
Abbreviated transcription (Latin):
luna exsolis radiis lumen accipere &dum abiestȩ terrȩ
solem non aspexerit. Tunc lumen admittere. NamdicuNt
sto ici omnem terram montibus claudicorum umbrae
fertur luna subito non parere. Vnde et lucanus
iamfebe toto fratrem cum redderit orbem terrarũ
subita ꝑcussa expalluit umbrae figuneliter autem
ꝑlunae defectum ecclesiae ꝑsecutionis intelleguntur
quando martyrium caedibus & effusione sanguinis
tam quam ab illo defestum & obscuratione quasi cruentã
faciem luna uidetur ostendere ut a nomine xp̃i a no
terreantur infirmi. Sed sicut ista post defeltum
prespicua in lustratione clarescit adeo ut nihil detri¬
menti sensisse uideatur. Ita & ecclesia post quam
ꝑ martyrii confessionem suũ proxp̃o sanguinem
fuderit maiorem fide claritate refulgerit adq
insigniore lumine deconxta semecipsa latius in toto
XXII Stella e quidem cum mundo uertuntur. Nonstante
mundo stellae uttgi feruntur exceptis enim his

Expanded text:
lunam ex solis radiis lumen accipere, et dum objectu terrae lunam ex solis radiis lumen accipere, et dum objectu terrae solem non aspexerit, tunc lumen amittere. Nam dicunt stoici omnem terram montibus claudi, quorum umbra fertur luna subito non apparere. Unde Lucanus: Jam Phoebe totum fratri cum redderet orbem, Terrarum subita percussa expalluit umbra. 3. Figuraliter autem per lunae defectum Ecclesiae persecutiones intelliguntur quando martyrum caedibus et effusione sanguinis, tanquam illo defectu et obscuratione, quasi cruentam faciem luna ostendere videtur, ut a nomine Christiano terreantur infirmi. Sed sicut ista post defectum perspicua illustratione clarescit, adeo ut nihil detrimenti sensisse videatur, ita Ecclesia, postquam per martyrum confessionem suum pro Christo sanguinem fuderit, majore fidei claritate refulget, atque insigniori lumine decorata semetipsam latius in toto . 1. Stellae quidem cum mundo vertuntur; non, stante mundo, stellae vagae feruntur, exceptis his
Abbreviated transcription (Latin):
insepulcro abditus obscurauit. donec terciadie angus¬
tior soleto huic mundo. Id est gentibus claritate suȩ
potentia prxesentaret. Ac sicut sol inuirtute sua
refulgens tenebras oꝑti saeculi inluminaret
Luna non deficit sed obumbretur nec diminutionem
sentit corporis sed obiestu obumbrantis terrae casum
patiatur luminis hanc enim phylosophi non habere
lumen proprium sed eandem a sole in luminari diffen¬
dunt. Et quia ea demensione distat a sole ut ꝑmediã
terram siquid directum traiciatur contingere
possit solem subtenam. Lunam autem supraeterram
& quia usq ad lunarem circulum terrae umbra ex¬
tenditur ad eum euenit nonnumquam ut solis radu
obiciente semole terrae. uelumbra ad eam non per¬
ueniant. patiatur autem hoc quinta decima luna
quo usq: quam diu centrum. atq: umbnam obstantes terrȩ
ex eat uideatq solem. uel a sole uideatur. Constat ergo

Expanded text:
in sepulcro abditus obscuravit, donec tertia die augusin sepulcro abditus obscuravit, donec tertia die augustior solito huic mundo, id est gentibus, claritatis suae potentiam praesentaret; ac sicut sol in virtute sua refulgens, tenebras operti saeculi illuminaret.ae eclipsi. 1. Luna non deficit, sed obumbratur, nec diminutionem sentit corporis, sed objectu obumbrantis terrae casum patitur luminis. Hanc enim philosophi non habere lumen proprium, sed eamdem a sole illuminari defendunt; et quia ea dimensione distat a sole, ut per mediam terram si quid directum trajiciatur, contingere possit solem sub terram, lunam autem supra terram; et quia usque ad lunarem circulum umbrae terrae extenditur, ideo evenit nonnunquam ut solis radii, objiciente se mole terrae vel umbra, ad eam non perveniant. 2. Patitur autem hoc quintadecima luna, quousque centrum atque umbram obstantis terrae exeat, videatque solem vel a sole videatur. Constat ergo
Abbreviated transcription (Latin):
eo magis illi omnia poterunt apparere. Simili
itaq ratione cum ad solis locum uellineam luna
ꝑuenerit. tunc proxima eius esse uidetur. & ra¬
dius eius ita corxm oculis nostris obdurare & lumen
non possit eicere. Cum autem luna ab eo loco disces¬
serit tunc sol lumen eicit & adoculos nostros traens¬
mittet. Qua propter ita sol obicitur luna sicut
lunȩ opponitur terraq ut raq: lumina cum ad
terras non ꝑueniunt defecisse dicuntur. Aliiaũt
dicunt defestum solis fieri. siforamen aeris
quo solradios fundit aliquo spũ contrahatur
ceterum doctores nostri mystice huius eclipsis
mysterium in xp̃odixerunt. eẽ. completum. Tunccũ
interrupto aer foederis cursu insolito turbata ordi¬
nem suum elimenta ꝑdiderunt cum sacri lege factũ
coniunxtionis sol illȩ uerus horrescens insertis
in populo iudaico errorum tenebris paulolum semetip¬
sum ꝑmortem abscondit. ac decruce depositus sese

Expanded text:
eo magis illi omnia potuerunt apparere. 2. Simili eo magis illi omnia potuerunt apparere. 2. Simili itaque ratione cum ad solis locum vel lineam luna pervenerit, tunc proxima ei esse videtur, et radios ejus ita coram oculis nostris obscurare, ut lumen non possint ejicere. Cum autem luna ab eo loco discesserit, tunc sol lumen ejicit, et ad oculos nostros transmittit. Quapropter ita soli objicitur luna, sicut lunae opponitur terra; quae utraque lumina cum ad terras non perveniunt, defecisse dicuntur. Alii autem dicunt defectum solis fieri, si foramen aeris, quo sol radios fundit, aliquo spiritu contrahatur  dicunt. 3. Caeterum doctores nostri mystice hujus eclipsis mysterium in Christo dixerunt esse completum tunc cum, interrupto aeterni foederis cursu insolito, turbata ordinem suum elementa perdiderunt, cum sacrilegae factum conjurationis sol iste verus horrescens, insertis in populo judaico errorum tenebris, paululum semetipsum per mortem abscondit, ac de cruce depositus, sese
Abbreviated transcription (Latin):
bisexto semel in quadrienio unius diei adiectione cae¬
lebracto cuius etiam augmentis detrimentisq mira qua¬
dam ꝓuidentiȩ arte omne quod gignitur alitur aciq:
crescit. Nam & defectu eius conpatiuntur elimenta
& proces sueius quae fuerit ex inanita cumulantur
ut animantium caerebrum maritimorum siquidem
ecenum austrece aeque in augmentu lunae pleniores
reperire feruntur
Solem sapientes dicunt altius currere. Lunam autem
pxima eẽ terrae. haec ergo dumdeorsum adiundẽ
signum uellineam qua sol ueitur ꝑuenerit obicit
sesoli & tenebras totius orbis efficiet quod tamen
inter menstru contingit. namtunc luna in eadem
parte signiest quasol ueitur. Ideoq fit illi ꝓxima
& obpositione sui obscurari ab oculis nostris lumen
eius uidetur ueluti sialiquis oculis manum expan¬
sam opponat quanto magis id fecerit eominus
illȩ uidere poterit quanto autem ꝓculdisces serit

Expanded text:
bissexto semel in quadriennio unius diei adjectione cebissexto semel in quadriennio unius diei adjectione celebrato. Cujus etiam augmentis decrementisque, mira quadam Providentiae arte, omne quod gignitur, alitur atque crescit. Nam et defectui ejus compatiuntur elementa, et processu ejus quae fuerint exinanita cumulantur, ut animantium cerebrum maritimorum, siquidem echinus ostreaeque in augmento lunae pleniores reperiri feruntur.ipsi solis. 1. Solem sapientes dicunt altius currere, lunam autem proximam esse terrae. Haec ergo, dum deorsum ad idem signum vel lineam qua sol vehitur, convenerit, objicit se soli, et tenebras totius orbis efficit. Quod tantum intermenstruo contingit. Nam tunc luna in eadem parte signi est qua sol vehitur, ideoque fit illi proxima, et oppositione sui obscurari ab oculis nostris lumen ejus videtur: veluti si aliquis oculis manum expansam opponat, quanto magis id fecerit, eo minus illa videri poterit; quanto autem procul discesserit,
Abbreviated transcription (Latin):
dicationum & quem ad modum luna crescente crescunt
&omnes fructos aq eaminuente minuuntur non alit̃
intellegimus. & ecclesia incuius incremento ꝓficimus
cum ipsa. Cum uero persecutionem patiatur
& minuetur. & nos cum illa patimur & minu¬
emur. Item sicut sep̃tem formas habet luna
sic tot gratias meritorum ec desia¬
Eodem constat numero &iam distributio carisimatumq
semis &uicesima. secunda semis in sui orbi media est
ceterae proportionales sunt Delunȩ cursu
intelligere . quiacum a sole accipiat lumen &iam
nobis lucere uideatur. Non est dubium eam moueri
potius quam stane. Terris aũt uicina luna breuiori
orbi conuertitur. Et iter quod sol in diebus ccclx
peragit. Ista ꝑxxx dies percurrit. unde et antiqui
menses in luna annos autem in soliscursũ posuerunt.
Itaq: luna pertrecinos dies duodenis uicibus suum¬
cursum ꝑficiens. consummat annum. secundum hae¬
breos aliquibus diebus adiestis secundum romanos

Expanded text:
aedicationum. Et quemadmodum, luna crescente, crescunt aedicationum. Et quemadmodum, luna crescente, crescunt omnes fructus, atque ea minuente, minuuntur; non aliter intelligimus et Ecclesiam, in cujus incremento proficimus cum ipsa. Cum vero persecutionem patitur et minuitur, et nos cum illa patimur et minuimur. 7. Item sicut septem formas habet luna, sic tot gratias meritorum 32 haEsemis, et vicesima secunda semis, in suo orbe media est. Caeterae proportionales sunt. CAPUT XIX. Deintelligitur. Quia cum a sole accipiat lumen, et ita nobis lucere videatur, non est dubium eam moveri potius quam stare. Terris autem vicina luna breviori orbe convertitur, et iter quod sol in diebus CCCLXV peragit, ista per triginta dies percurrit. Unde et antiqui menses in lunae, annos autem in solis cursu posuerunt. 2. Itaque luna per tricenos dies duodenis vicibus cursum perficiens, consummat annum secundum Hebraeos, aliquibus diebus adjectis; secundum Romanos,
Abbreviated transcription (Latin):
fierit ceterum quantum ad intellectũ pertinit
misticum luna huius mundi speciem tenit quia
sicut ista menstruis complecionibus defecit. ita
mundus ad conflationẽ temporum currens coti¬
dianis defestibus. Luna quippe elimenti sui uari¬
etate diuersis cursibus desin& ut crescat. crescit
ut desinat. Sed ideo alternis uicibus commutatione
sideris repnxesentat. ut doceat homines exortumori¬
turos. & morte uisturos. Adq ideo cum senescit mortẽ
corporum ꝓdit. cum augetur ae ternitatem indicat
animarum Nonnum quam uero eadem luna etiã
ecclesia accipitur ꝓeo quod sicut ista a sole. sic ecclesia
axp̃o inluminatur. Sicut enim luna defecit adq crescit
ita ecclesia defestus habet ortus. Frequenter enim
defectibus suis creuit & hismeruit ampliari. dum ꝑse¬
cutionibus metuetur & confessorum martrria
coronatur. Item sicut luna larga est rores & duxu¬
mentium substantiarum. Ita & ecclesia baptismi & p̃¬

Expanded text:
fieret. 5. Caeterum, quantum ad intellectum pertinet fieret. 5. Caeterum, quantum ad intellectum pertinet mysticum, luna hujus mundi speciem tenet, quia sicut ista menstruis completionibus deficit, ita mundus ad conflationem temporum currens quotidianis defectibus cadit. Luna quippe elementi sui varietate diversis cursibus desinit ut crescat, crescit ut desinat. Sed ideo alternis vicibus commutationem sideris repraesentat, ut doceat homines ex ortu morituros, et ex morte victuros; atque ideo cum senescit, mortem corporum prodit; cum augetur, aeternitatem indicat animarum. 6. Nonnunquam vero eadem luna etiam Ecclesia accipitur, pro eo quod sicut ista a sole, sic Ecclesia a Christo illuminatur. Sicut enim luna deficit atque crescit, ita Ecclesia defectus habet et ortus. Frequenter enim defectibus suis crevit, et his meruit ampliari, dum persecutionibus minuitur, et confessorum martyrio coronatur. Item sicut luna larga est roris et dux humentium substantiarum, ita Ecclesia baptismi et pr
Abbreviated transcription (Latin):
discedere coeperit in lustretur &iam a paste quam
habet ad terras incipiens a cornibus sicq paulatim
solelogius discidente parsomnis superior inluminat᷑
donec efficiatur quinta decima luna. post dimidium
aũt mensem cum coeperit exalio sime circulo ꝓpin¬
quare soli quanto magis superiori paste in lustraxt᷑
tanto magis ab ea paste quam terris auertit non
potest excipere radios solis & propterea uidetur
decrescere illud certe manifestum est & cuius
a uertente facile cognitum quod luna non auge¬
atur adoculos nostros nisi ad solem recedendo
neq: minuatur nisi ad solem expaste alia propin¬
quandum. Ab illo ergo accipe lumen &cum sub
illo est seperexiguaest . cumuero ab illo longus
accesserit fit ampla suoq ambitu plena. Sienim
suo lumine uteritur nec essẽ erat semper eam. ẽẽ.
aequalem. Nec diem trecessima exhilem fieri
& si suo lumine uteretur huius numquam eclipsis

Expanded text:
discedere coeperit, illustretur ex ea parte, quam discedere coeperit, illustretur ex ea parte, quam habet ad terram, incipiens a cornibus. Sicque paulatim, sole longius discedente, pars omnis subterior illuminatur, donec efficiatur quintadecima luna. Post dimidium autem mensem, cum coeperit ex alio semicirculo propinquare soli, quanto magis superiore parte illustratur, tanto magis 31 ab ea parte quam terris avertit, non potest excipere radios solis, et propterea videtur decrescere. 4. Illud certe manifestum est, et cuilibet advertenti facile cognitum, quod luna non augeatur ad oculos nostros, nisi a sole recedendo, neque minuatur, nisi ad solem ex parte alia propinquando. Ab illo ergo accipit lumen, et cum sub illo est, semper exigua est; cum vero ab illo longius abcesserit, fit ampla, suoque ambitu plena. Si enim suo lumine uteretur, necesse erat semper eam esse aequalem, nec die XXX exilem fieri; et si suo lumine uteretur, hujus nunquam eclipsis
Abbreviated transcription (Latin):
que obscunt est sicoram oculis habeas nihilcandores
accipies . cum coeperis illã partem candidam paulatim
adoculos conuertere primum uel uti cornua candores
uidebis. De hinc sensim crescit donec tota parscandens
opponatur oculis & nihil obscurum alterius pastis
uidetur. Quam sidenuo paulatim conuerteris
incipit obscuritas apparere & candor minui donec
iterum ad cornua redeat. Acsitotus candor ab oculis
auertatur. Et sola iterum obscura pars possit uideri
quod fieri dicunt cum lumen lunae uidetur crescere
usque ad quinta decima & rursus usq ad trecesima
minui & redire ad cornua donec paenitus nihil
in ea lucis appareat. Ad contrax aliidicunt lunam
non suo fulgere lumine sed a sole accipere lumen
Sol enim illi loco superior est hinc euit ut quando
sub illo est paste superiore luceat. Inferiore uero
quã habet adterras obscura sit cum uero ab illo

Expanded text:
quae obscura est, si coram oculis habeas, nihil candoris quae obscura est, si coram oculis habeas, nihil candoris aspicies; cum coeperis illam candidam partem paulatim ad oculos convertere, primum veluti cornua candoris videbis; dehinc sensim crescet, donec tota pars candens opponatur oculis, et nihil obscurum alterius partis videatur; quam si denuo paulatim converteris, incipit obscuritas apparere, et candor minui, donec iterum ad cornua redeat, ac sic totus candor ab oculis avertatur, et sola iterum obscura pars possit videri. Quod fieri dicunt, cum lumen lunae videtur crescere usque ad quintamdecimam, et rursus usque ad tricesimam minui, et redire ad cornua, donec penitus nihil in ea lucis appareat. 3. At contra alii dicunt lunam non suo fulgere lumine, sed a sole accipere lumen. Sol enim illi loco superior est. Hinc evenit ut quando sub illo est, parte superiore luceat, inferiore vero, quam habet ad terras, obscura sit. Cum vero ab illo
Abbreviated transcription (Latin):
oritur. sicut idem cum in iudicio uenerint dicent. Iustitiȩ
lumen non luxit nobis & solnon est ostus nobis. Timentib:
Autem dñm orietur soliustitiae. & sanitas inpinnis ei:
sicut scriptum est. Malis uero meridiae nox est
sicut legitur dum sustinent ipse lumen faltisunt
illis tenebrȩ dumsustinent fulgorem in obscura
Ait sc̃s agustinus in psalmi decimi expositione que¬
ritur inquid unde habeat lumen luna duae tamen
opinionis tracduntur sed que sit orum uerax dubium
fertur posse quem quam scine. aliinamq dicunt
proprium eam habere lumen globiq: eius unam
pastem eẽ iuci fluam aliam obscuram & dummouet᷑
incirculum eadem pastem qualucit paulatim ad terras
conuerti ut uideria nob possit. Et ideo prius quasi corni¬
culato lumine fulgit. nam & si formis pilam expaste
mediam candidam & paste obscura. Tunc eam pastem

Expanded text:
oritur, sicut iidem, cum in judicio venerit, dicent: Justitiae oritur, sicut iidem, cum in judicio venerit, dicent: Justitiae lumen non illuxit nobis, et Sol non est ortus nobis. Timentibus autem Dominum oritur Sol justitiae, et sanitas in pinnis ejus, sicut scriptum est. Malis vero meridie nox est, sicut legitur: Dum sustinent 30 ipsi lumen, factae sunt illis tenebrae; dum sustinent fulgorem, in obscuraAit Sanctus Augustinus in Psalmi decimi expositione: « Quaeritur, inquit, unde habet luna lumen. Duae tantum opiniones traduntur, sed quae sit harum verax, dubium fertur quemquam scire posse. » Alii namque dicunt proprium eam lumen habere, globique ejus unam partem esse lucifluam, aliam vero obscuram, et dum movetur in circulo suo, eamdem partem, qua lucet, paulatim ad terras converti, ut videri a nobis possit, et ideo prius quasi corniculato lumine fulget. 2. Nam et si formes pilam ex parte media candidam, ex parte obscuram, tunc eam partem,
Abbreviated transcription (Latin):
temperiem reddit. ubi uero ad inferiorem redierit
circulum exglaciali conpagi caeli rigorẽ nobis
hiberni frigoris derelinquet. Ex ipso enim sunt
horae. ex ipso dies cum ascenderit̃ ex ipso &iam nox
cum occiderit. ex ipso menses & añni numerantur
ex ipso uicissitudines temporum fiunt. Et cum sit
isteminister bonus gradus aduicissitudinis tempoꝵ
moderandas tamen ubi secundum uoluntatem đi
correptio mortalibus datur incandiscit acrius &uret
mundum uehementioribus flaminis & ꝑturbatur aer
& plaga hominum & correptio terris inicitur . et lues
animantibus & pestilens ꝑ omnia mortalibus annus
indicitur. Quod autem sol oriens ꝑ austrum. id est
meridianum iter habet & decursa austrlipaste
in uisibilis uadit in locum suum rediens. Adinstar quippe
sol aeternus partem suam ꝑcurrit . unde et meridi¬
anum uocat. A quilone uero idest aduerse pasti non

Expanded text:
temperiem reddit; ubi vero ad inferiorem redierit temperiem reddit; ubi vero ad inferiorem redierit circulum, ex glaciali compage coeli rigorem nobis hiberni frigoris derelinquit. 4. Ex ipso enim sunt horae; ex ipso dies cum ascenderit, ex ipso etiam nox cum occiderit; ex ipso menses et anni numerantur; ex ipso vicissitudines temporum fiunt, et cum sit iste minister bonus, genitus ad vicissitudines temporum moderandas, tamen ubi secundum voluntatem Dei correptio mortalibus datur, incandescit acrius, et urit mundum vehementioribus flammis, et perturbatur aer, et plaga hominum, et corruptio terris injicitur, et lues animantibus, et pestilens per omnia mortalibus annus inducitur. 5. Quod autem Sol oriens per Austrum, id est, meridianum, iter habet, et decursa australi parte invisibilis vadit in locum suum rediens, ad instar quippe sol aeternus, partem suam percurrit, unde et Meridianum vocant. Aquiloni vero, id est, adversae parti non
Abbreviated transcription (Latin):
sed ipsum ꝑsemoueri qui postquã ardentem rotam
ocianum tincxerit ꝑ incognitas nob̵uias ad locum
unde exierat regreditur. Expletoq noctis circulo
rursus delocosuo festinus erumpit. Obliqua enim & fac¬
ta linea ꝑ austrum ꝑgit adboream &ita adorientẽ
reuertitur. Hiemis autem tempore ꝑplagã meridi¬
anam currit. Aestate uero septentrione uicinus ẽ.
Sed quando ꝑ austrum currit uicinior terrȩ. Quando
uero iuxta septentrionem sublimis adtollitur. Cui
ideo ds̃ diuersa cursus constituit loca & temporx
nedum semꝑ in his demoraretur locis cotidiano ea
uapore consumer et. Sed ut clemens ait. diuersi ac¬
cipit cursos quib: aeris temperiis pratione tempoꝵ
dispensetur. & ordo uicissitudinem ꝑmutationumq
seruetur. Namdum ad superiorem conscenderet
uer temperat. ubi autem ad summum caeli uenerit
aestiui accendet calores. decidens rursus autum ni

Expanded text:
sed ipsum per se moveri. Qui postquam ardentem 29 rotam sed ipsum per se moveri. Qui postquam ardentem 29 rotam Oceano tinxerit, per incognitas nobis vias ad locum unde exierat regreditur, expletoque noctis circulo, rursus de loco suo festinus erumpit; obliqua enim et fracta linea per Austrum pergit ad Boream, et ita ad Orientem revertitur. Hiemis autem tempore per plagam meridianam currit. Aestate vero Septentrioni vicinus est. Sed quando per Austrum currit, vicinior terrae est; quando vero juxta Septentrionem, sublimis attollitur. 3. Cui ideo Deus diversa cursus constituit loca, et tempora, ne dum semper in iisdem moraretur locis, quotidiano ea vapore consumeret. Sed ut Clemens ait, diversos accipit cursus, quibus aeris temperies pro ratione temporum dispensetur, et ordo vicissitudinum permutationumque servetur. Nam dum ad superiora conscenderit, ver temperat: ubi autem ad summum coelum venerit, aestivos accendit calores. Descendens rursus, autumni
Abbreviated transcription (Latin):
uix ualet intendere. Hunc autem ampliorem aliquib:
pastibus quam terram . ẽẽ. sapientes describunt
lunam minorem essedicunt quam solem. Omnia enim
quaȩ ꝓxima sunt nobis maiora uidentur. Longinqui¬
tate autem locorum uisus languescit. Lunam
igitur uidimus proximȩ nos. eẽ. Nec eam maiorem
aspeltui nostro quam solem. Ideoq cum sol longi
superior sit aluna & tamen a nob̵ maior uidetur.
Iam si prope nos accesserit multur maiorem futurũ
moueri non cummundo uerti unolo comanentem
Nam sifixus maner& necesse erat ceadem loco
occidere & exoriri a quo pridiȩ fuerat exortus
quem ad modum cetera siderum signa oriuntur
& occdunt praxeteria. Et siita esset consequens
erat dies & nostes omnes eẽ aequales. & quam
spaciosus hodiernus dies ess& tam longus semꝑ ess&
futurus. Nox quoq: similiratione semꝑ aequalis
ꝑmaner et. sed qnm iaequalis aspicimus & solem alio
eum philosophi nequaquam cummundo fixum uolui

Expanded text:
vix valet intendere. Hunc autem ampliorem aliquot vix valet intendere. Hunc autem ampliorem aliquot partibus, quam terram esse sapientes describunt. Lunam minorem esse dicunt quam solem; omnia enim quae proxima sunt nobis majora videntur, longinquitate autem locorum visus languescit. Lunam ergo videmus prope nos esse, nec eam majorem aspectui nostro quam solem. Ideoque, cum sol longe superior sit a luna, tamen nobis major videtur: jam, si prope nos accesserit, multo majorem futurum.moveri, non cum mundo verti uno loco manentem. Nam si fixus maneret, necesse erat eodem loco occidere et exoriri a quo pridie fuerat exortus, quemadmodum caetera siderum signa oriuntur et occidunt. Praeterea, si ita esset, consequens erat dies et noctes omnes esse aequales, et quam spatiosus hodiernus dies esset, tam longus semper esset futurus. 2. Nox quoque simili ratione semper aequalis permaneret, sed quoniam inaequales dies aspicimus, et solem alio eum philosophi nequaquam cum mundo fixum volvi,
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut inmalachia scriptum est. uobis autem quicre
Merito autem sol xp̃s intellegitur dictus. Quia ortus
occidit secundum carnem & secundum sp̃m. de occasu
rursus exortus est. Item sol in luminat & exurit
Rursus in eodem opere dostorum. Item ita testatur
solis radius nulli propeior. Nulli longinquior est
Similiter & lunȩ globus ȩqualis ẽ. omnib: similis. solest
indis & brittanis. eodem momento ab utrisq uidetur
cum oritur nec cum uergit in occasum minor apparet
orientalibus nec occidentalibus cumoritur inferior
qua orientalibus aestimatur. Quantum distat inquid
oriens ab occasu tantum haec sibi inuicem distant.
Sed sol anullo distat. p̃nullisentior nulliq remotior. ẽ
neq: moueat quemquam quod tamquam cubitales in
orbi suo uideatur cumoritur. sed considerare oportet
quantum intersit spatia inter solem & terram
quod aspestu nostri infirmitas & quedam egritudo

Expanded text:
sicut in Malachia scriptum est: Vobis autem credentsicut in Malachia scriptum est: Vobis autem credentMerito autem Christus sol intelligitur dictus, quia ortus occidit secundum carnem, et secundum spiritum de occasu rursus exortus. Item sol illuminat, et exurit, Rursus in eodem opere Doctor idem ita testatur: Solis radius nulli propior, nulli longinquior est. Similiter et lunae globus aequalis est omnibus. Similis sol est et Indis et Britannis; eodem momento ab utrisque videtur, cum oritur, nec cum vergit in Occasum minor apparet Orientalibus; nec Occidentalibus, cum oritur, inferior quam Orientalibus aestimatur. Quantum distat, inquit, Oriens ab Occasu, tantum hoc sibi invicem distat. Sed sol a nullo distat, nulli praesentior, nullique remotior est. 2. Neque moveat quemquam, quod tanquam cubitalis in orbe suo videtur, cum oritur; sed considerare oportet quantum intersit spatii 28 inter solem et terram, quod aspectus nostri infirmitas et quaedam aegritudo
Abbreviated transcription (Latin):
Haec sunt uerba ambrosii in libro exameron. Solem
inquid philo sophi negant calide eẽ. natunre eo quod
albus sit non rubicundus aut rutilus inspeciem ignis.
Et ideo quod nec ignecus natura sit. siquid habet caloris
ferunt ꝑnimio motu conuersionis accederit. quodergo
dicendũ putat ut nihil uideatur humores consumere
Non habet naturxlem sednihil agunt cumista proponunt
quia nihil inter est utrum exnatura calorem quis
habeat anexpassione uel ex aliqua causa. Nos aut̃
credimus eum sicut haber uirtutem inluminandi
Ita etiam uaponendi igneus est enim sol. ignis autem
& inluminat & exurit. Quidam autem dicunt solisignẽ
aqua nutriri & ex contrario elimento uirtutem
luminis & uapores accipere. unde frequenter solem
uidemus madidum adqrorantem inquo euidens dat
indicium quod elimentum aquarum ad temperiem
sui sumpserit. haec quantum adnatunẽ eius ꝑtinet
Aduero iuxta spiritalem intellegentiã sol xp̃s est

Expanded text:
Haec sunt verba Ambrosii in Libro Hexaemeron. Solem, inquit, philosophi negant calidae esse naturae, eo quod albus sit, non rubicundus, aut rutilus in speciem ignis, et ideo quod nec ignitus natura sit. Si quid habet caloris, ferunt prae nimio motu conversionis accidere. Quod ideo dicendum putant, ut nihil videatur humoris consumere, non habet naturalem. Sed nihil agunt, cum ista proponunt, quia nihil interest utrum ex natura calorem quis habeat, an ex passione, vel ex alia causa. 2. Nos autem credimus eum sicut habere virtutem illuminandi, 27 ita etiam vaporandi. Igneus est enim sol; ignis autem et illuminat, et exurit. Quidam autem dicunt solis ignem aqua nutriri, et ex contrario elemento virtutem luminis, et vaporis accipere; unde frequenter solem videamus madidum, atque rorantem; in quo evidens dat indicium, quod elementum aquarum ad temperiem sui sumpserit. 3. Hoc quantum ad naturam ejus pertinet. At vero juxta spiritualem intelligentiam, sol Christus est,
Abbreviated transcription (Latin):
Unde & iuirgilius corruptum caeli tractum mise¬
randa que uenit arboribusq satis lues: Itemalii
aiunt. pestiferae semina rerum multa ferre inae¬
rem adque suspendi & in ext̃nas caeli partes aut
uentis aut nubibus transportari: Deinde quaqua
feruntur aut calunt ꝑ loca & germina cuncta
ad animalium necem corrumpuntur aut suspensci
manent inaerȩ. & cumspirantes traimus auras.
illa quoque incorpus pariter absorbimus atque
inde languiscens morbo corpus aut ulceribus
tur: Sicut enim caeli nouitate uel aquarum corpora
aduenientium temptari consuerunt adeo ut mor¬
bum concipiat. Ita &tam aercoruptus.
ex aliis cȩli partibus ueniens. subita clade corpus
corrumpit atque repente uitam extinquit : XL:
DEOCEANO

Expanded text:
Unde et Virgilius: Corrupto coeli tractu miseUnde et Virgilius: Corrupto coeli tractu miserandaque venit, Arboribusque satisque lues. 2. Item alii aiunt pestifera semina rerum multa ferri in aerem, atque suspendi, et in externas coeli partes, aut ventis, aut nubibus transportari. Deinde quaqua feruntur, aut cadunt per loca et germina cuncta ad animalium necem corrumpunt; aut suspensa manent in aere, et cum spirantes auras, illa quoque in corpus pariter absorbemus, atque inde languescens morbo corpus, aut ulceribus m coeli novitate, vel aquarum corpora advenientium tentari consueverunt, adeo ut morbum concipiant, ita etiam aer corruptus ex aliis coeli partibus veniens, subita clade corpus corrumpit, atque repente vitam exstinguit. 55 CAPUT XL. De Oceano
Abbreviated transcription (Latin):
tem adaquilonem tempestatem hamidam &uent oscĩ
erit. sipalleat tempestatis significat. Nigidius quoq
sipalidus inquid sol innigras nubes occidit aqui¬
lonem uentorum significare. Item dr̃s in euuan¬
gelio. si facto inquid uesꝑere rubicundum fuerit
caelum. mane serenum: Simane rutilat triste
caelum tempestas futura erit. Et cum auster uen¬
tus flauerit aestus erit .XXXUIIII:
depestilentia Pestilentia est morbus late
uagans & contagio suo quat&igerit polluens
Haec enim egritudo non hab& spatium tẽporis:
quo aut uita sper&ur aut mors sed repentinus
langor simul cum morte uenit. Que sit uero
causa huius pestilentie quidam dixerunt .i
Quando ꝓpeccatis hominum plaga & correptio t̃ris
inititur. tunc aliqua excausa. Id est aut siccitas aut
calores uia ut pluiarum intemperantia aera cor¬
rumpuntur. sic quinaturalis ordinis ꝑturbata
temperiȩ inficiuntur elimenta. & fit corruptio

Expanded text:
tim ad Aquilonem, tempestatem humidam et ventosam. tim ad Aquilonem, tempestatem humidam et ventosam. erit: si palleat, tempestates significat. Nigidius quoque: Si pallidus, inquit, sol in nigras nubes occidat, Aquilonem ventum significat. Item Dominus in Evangelio: Si facto, inquit, vespere rubicundum fuerit coelum, mane serenum erit. Si mane rutilat triste coelum, tempestas futura erit, et cum Auster ventus flaverit, aestus erit. CAPUT XXXIX. De pestilentia. 1. Pestilentia est morbus late vagans, et contagio suo, quaeque tetigerit, polluens. Haec enim aegritudo non habet spatium temporis quo aut vita speretur aut mors, sed repentinus languor simul cum morte venit. Quae sit vero causa hujus pestilentiae 54 quidam dixerunt: Quando pro peccatis hominum plaga, et correptio terris injicitur, tunc aliqua ex causa, id est, aut siccitatis, aut caloris vi, aut pluviarum intemperantia aer corrumpitur. Sicque, naturalis ordinis perturbata temperie, inficiuntur elementa, et fit corruptio
Abbreviated transcription (Latin):
dicit signum est tempestatis: dum de parte
aquilonis fulgit. & cumde parte eurii intonat.
nigidius quoq ait: Luna sisummo incorniculo¬
maculas nigras habuerit in primis partibus
mensis imbres. ait fore si inmedia tunc cum
plena sit ineo corniculo serenas. certe siruba
quasi aurum uentus ostendit: Fit enim uentus
exaeris densitate densitate obducta sol a luna
rubiscunt: Item si cornua eius tecta fuerint
nebula tempestas futura est. aratus autem
dicit. Siaquilonium cornu lunae sit correcti¬
us aquilonem inminere. Item sicornu australe
sit erectu nothum inminere. Quarta autemluna
futurarum index certissima hab&ur aurarum:
Unde & uirgilius sinortu quartunamq in certissi¬
mus auctor. Item uirgilius dicit. Sisol mortu suo
maculosus sit atque subnube latens. aut sidimidia
parte apparuerit imbres futur as: Item uarro
Ait. Si exoriens concauos indebitur. Ita ut emedio
fulgeat & radios faciat partem ad austrum par¬

Expanded text:
dicit signum esse tempestatis, dum de parte dicit signum esse tempestatis, dum de parte Aquilonis fulgurat, et dum de parte Euri intonat. Nigidius quoqmaculas nigras habuerit in primis partibus mensis, imbres fore; si in media, tunc cum plena sint in ea cornicula, serenitatem. Certe si rubet quasi aurum, ventos ostendit. Fit enim ventus ex aeris densitate. Densitate obducta sol et luna rubescunt. Item si cornua eius tecta fuerint nebula, tempestas futura est. Aratus autem dicit, si aquilonium cornu lunae est porrectius, aquilonem inminere; item si cornu australe sit erectius, notum inminere. Quarta autem luna index futurarum certissima habetur aurarum. Vnde et Virgilius sin ortu quarto namque is certissimus auctor. Ex limaculosus sit, atque sub nube latens, aut si dimidia parte apparuerit, imbres futuros. Item Varro ait: Si exoriens concavus videbitur, ita ut in medio fulgeat, et radios faciat partim ad Austrum, par
Abbreviated transcription (Latin):
XXXUIII.
TEM PeSTAUM
UELSERENITATIS:
Tempestas turbo est diuini iudicii. sicut ꝓph&a
ait. ds intempestate & inturbine uiae eius:
Serenitas autem gaudium est lucis a&ernȩ
Signa autem tempestatum nauigantibus tran¬
quillius in partes sic dicit. Mutatio tempestatis
expectanda est in asperius. cum in nocturna
nauigatione scintillat adremos & adguberna¬
cula aqua in austrum uenti mutatio est .
Cumluli gigines erundine suȩ uolant. Aut
cum del fini totus sesaltibus ostendunt aut cautis
aquam feriunt : Nam semper in . duentus oritur
cum illi feruntur. nec mirum est muta animalia.
diuinare subgurgite semꝑ enim incipientes aurȩ
motu aquae inclinantur. quam ꝑmutationem
maris primi undarum incula senciunt: Itaq
ꝓpter imp&um pugnant siui m&i nedeferantur
in litore siue natura. neauersorum ceruices
unda precipita : Quid ergo del finitantũ hanc
iniuriam timent immo &c&eri pisces. Sedhu
tantum apparent quia exiliunt. Item uarro

Expanded text:
XXXVIII. tempestatis vel serenitatis. 1. Tempestas turbo est divini judicii, sicut propheta ait: Deus in tempestate, et turbine viae ejus . Serenitas autem gaudium est lucis aeternae. Signa autem tempestatum navigantibus Tranquillus in Pratis sic dicit: Mutatio tempestatis expectanda est in asperius, cum in nocturna navigatione scintillat ad remos, et ad gubernacula aqua. In Austrum venti mutatio est, cum lulligines, hirundinesve volant, aut cum delphini totos se saltibus ostendunt, et caudis aquam feriunt. Nam semper inde ventus oritur quo illi feruntur. Nec mirum est muta animalia divinare sub gurgite. Semper enim incipientis aurae motu aquae inclinantur, quam permutationem maris primi undarum incolae sentiunt. Itaque propter impetum pugnant, sive metu, ne deferantur in littora; sive natura, ne aversorum cervices unda praecipitet. Quid ergo? Delphini tantum hanc injuriam timent? Imo et caeteri pisces. Sed hi tantum apparent, quia exsiliunt. 2. Item Varro
Abbreviated transcription (Latin):
tiam. Ex saturno tarditatem. Talis quippe extitit¬
lunaris circuitus acredinte gratio sibi noua ad nouam.
cuius figure plerumq huius uitae cursus intellegitur
quae suis incrementis quamensis ꝑagitur ac deminutionib:
certissimis terminatur. Mense mautem antiqui difinier̃
quam diu luna. Zodyacum circulum ꝑducit. Antiquia ũt
gentiles mensibus nomina quaedim exdiissuis. quaedam
que ex ipso anni exorientis. ordinem seruauerunt
Hunc autem martium propter honorem rombli sic
appella uerunt quia eum martis filium esse credi¬
derunt. Aprilem uero nullum deorum suorum
nomine sed dereꝰ propria quasi aprelem nomina uer unt
eo quod tunc plurimum germina aperiantur inflorem
Inde mensum mauum ꝓmaia mercurii matre quam

Expanded text:
tiam, ex Saturno tarditatem. Talis quippe exstititiam, ex Saturno tarditatem. Talis quippe exstitilunaris circuitus, ac redintegratio, sive a nova ad novam cursus. Cujus figura plerumque hujus vitae cursus intelligitur, quae suis incrementis, quasi mensis peragitur, 8 ac diminutionibus certissimis terminatur. Mensem autem antiqui definierunt: Quandiu luna Zodiacum circulum perducitur. 2. Antiqui autem gentiles mensibus nomina quaedam ex diis suis, quaedam s a Martio, quia ex ipso anni exorientis ordinem servaverunt. Hunc autem Martium propter honorem Romuli sic appellaverunt, quia eum Martis filium esse crediderunt. Aprilem vero, nullo deorum suorum nomine, sed de re propria, quasi Aperilem nominaverunt, eo quod tunc plurimum germinis aperiatur in florem. 3. Inde mensem Maium, pro Maia Mercurii matre, quam
Abbreviated transcription (Latin):
feria. quia secundus est aferia. Id est asabbato
qui est feriatus: sic & ceteri dies. tali exnumero
sumpserunt uocabula. Apud romanos autem
hii dies aplenites. Id est erratici stellas nomina
acceperunt. primus enim dies. a sole uocatus qui
princeps est omnium siderum. sicut &item dies caput ẽ
cunctorum dierum : secundus aluna. quȩ solis
splendorem & magnitudine proxima est & exeo
mutuat lumen. tertium abstella martis quȩ uesper
uocatur. Quastum abstella mercurii . quam quidam candidũ
circulum dicunt. Quintum abstella iouis. quamfȩtondicun
Sextum aueneris stella quam luciferum asserunt quȩ in¬
ter om̃a sidera plus lucis habet. Septimum abstella saturni.
quae sexto caelo locata xxx annis fertur explere
cursum suum. Pro inde autem gentiles ex his septem
stellis nomin adierum dederunt. eo quod ꝑ eosdem aliquid
sibi effici extimarent dicentes auerex. Ex sole sp̃u. exluna
corpus. exmercurio linguam & sipientiam. exuenere
uoluptatem. Exmarte feruorem. exioue temperen¬

Expanded text:
feria, quia secundus est a feria, id est a Sabbato, quod est feriatum. Sic et ceteri dies alii ex numero sumpserunt vocabula. Apud Romanos autem hi dies a planetis, id est erraticis stellis nomina acceperunt. Primus enim dies a sole vocatus, qui pricunctorum dierum. Secundum a luna, quae soli et splendore et magnitudine proxima est, et ex eo mutuat lumen. Tertium a stella Martis, qui Pyrois vocatur. 3. Quartum a stella Mercurii, quam quidam candidum circulum dicunt. Quintum a stella Jovis, quam Phaethonta dicunt. Sextum a Veneris stella, quam Luciferum asserunt, qui inter omnia sidera plus lucis habet. Septimum a stella Saturni, quae septimo coelo locata, triginta annis fertur explere cursum suum. 4. Proinde autem gentiles ex his septem stellis nomina diebus dederunt, eo quod per easdem aliquid sibi effici aestimarent, dicentes habere ex sole spiritum, ex luna corpus, ex Mercurio linguam et sapientiam, ex Venere voluptatem, ex Marte fervorem, ex Jove temperan
Abbreviated transcription (Latin):
quidefrustibus terrae sacrificium
cuius corporis & sanguinis sacramentum. Idest oblatio
panis acuini in toto orbȩ terrarum offestur
ABRAHAM

Expanded text:
qui de fructibus terrae sacrificium cujus corporis et sanguinis sacramentum, id est, oblatio panis et vini in toto orbe terrarum offertur. 20. Abraham
Abbreviated transcription (Latin):
quinomen gentes ex suo nomendedit. Prae¬
ponens sicut leo in regni uirtutem & clarus
insplendore potentiae. cuius quidem potestas
noncessauit quo adusque xp̃s quasicatulus leonis
ex germine eius ortus ascenderit. adq spes gen¬
tium & uirginale procedens ut ero coruscar&¬

Expanded text:
qui nomen genti ex suo nomine dedit, praequi nomen genti ex suo nomine dedit, praepotens ut leo in regni virtute, et clarus splendore potentiae. Cujus quidem imperii posteritas non cessavit, quousque Christus, quasi catulus leonis, ex germine ejus ortus ascenderet, atque spes gentium ex virginali procedens utero mirabi