comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pifm spirituum nequitiȩ: quã in cor¬
pus eiur dicta conueniunt parads¬
sus enim dicta est & ecclesia: Sicutle¬
gitur incantico canticorum: ortus
conclusus & fons signatus: Puteus
aquȩ uiuȩ. para disus cũ fructupo¬
morum: Inde ceciderunt: uel aꝑta
& corporalis separatione om̃ here¬
tici: uel occulta & spiritali : quã uir
inea corporaliteres se uideantur.
omnes conuersi aduomitum suum:
cum postremissionẽ peccatorum:
paulolum ambulassent inuia iustiti¬
ae. inquibus facta sunt posteriora.
deteriora prioribus: & quibur expe¬
diebat non cognoscere uiam iustitie:
quã cognoscentib: r&rorsũ efl&ti
a tradito sibi scõmandato: hancpessi¬
mam generationem dnr̃ describit:
cumdicit spiritũ nequã exre ab ho¬
mine. & cum aliis septẽ redire: indo¬
mũ quã mundã iam inuenerat in¬
trare : ut sint nouissima hominis
illius peiora prioribus Tali enĩ
generi hominũ: quodiam factum ẽ

Expanded text:
pem spiritum nequitiae quam in corpem spiritum nequitiae quam in corpus eius dicta conueniunt. paradisus enim dicta est ecclesia, sicut legitur in Cantico canticorum: hortus conclusus, fons signatus, puteus aquae uiuae, paradisus cum fructu pomorum. inde ceciderunt uel aperta et corporali separatione omnes haeretici uel occulta et spiritali, quamuis in ea corporaliter esse uideantur, omnes conuersi ad uomitum suum cum post remissionem omnium peccatorum paululum ambulassent in uia iustitiae, in quibus facta sunt posteriora deteriora prioribus et quibus expediebat non cognoscere uiam iustitiae quam cognoscentibus retrorsum reflecti a tradito sibi sancto mandato. hanc pessimam generationem dominus describit, cum dicit spiritum nequam exire ab homine et cum aliis septem redire et in domo, quam mundatam iam inuenerat intrare, ut sint nouissima hominis illius peiora prioribus. tali enim generi hominum, quod iam factum est
Abbreviated transcription (Latin):
quod est apr : etiterum. sicut enim
corpus unum est & membra hab&
multa : omnia aũ membra corpons
cum sint multa unumẽ corpus. Ita
& xp̃r eomodo etiã corpus diaboli.
cui caputest diabolus: idest ipsa impi¬
orum multitudo iaxime queeorũ
qui axp̃o eorum uel deecclesia sicut
decelo decedunt: Dicitur diabolur
& in ipsum corpus figurate multa
dicuntur: quȩ nontam capiti quã
corpori membrisq conueniant: Ita¬
que lucifer. qui mane oriebatur
& cecidit: potest intellegi apostata¬
rum genus. uel axõ: uel abeccle¬
sia: quodita conuentitur ad tene¬
bras. amissaluce quẽ portabat.
quem ad modum qui conuertunt᷑
ad dm̃ : a tenebris ad lucem transeunt:
Idest qui fuerunt tenebre lux fiunt:
Item in figura principis tyriper
hieze chielem proph&am inlia¬
bolum dicta intellegunt: tusig¬
naculũ similitudinis. & coro nade¬
coris: indelitus para disi dĩ fuisti:
om nilapidep̃tioso ornatus es &cȩ¬
tera: quȩ nontam in ipsum princi¬

Expanded text:
et iterum: sicut enim corpus unum est et membra habet multa, omnia autem membra corporis cum sint multa unum est corpus, ita et Christus: eo modo etiam corpus diaboli, cui caput est diabolus, id est ipsa inpiorum multitudo maximeque eorum, qui a Christo uel de ecclesia sicut de caelo decidunt, dicitur diabolus et in ipsum corpus figurate multa dicuntur, quae non tam capiti quam corpori membrisque conueniant. itaque lucifer, qui mane oriebatur et cecidit, potest intellegi apostatarum genus uel a Christo uel ab ecclesia: quod ita conuertitur ad tenebras amissa luce, quam portabat, quemadmodum qui conuertuntur ad deum a tenebris ad lucem transeunt, id est qui fuerunt tenebrae lux fiunt. Item in figura principis Tyri per Ezechielem prophetam in diabolum dicta intelleguntur: tu es signaculum similitudinis et corona decoris; in deliciis paradisi dei fuisti. omni lapide pretioso ornatus es et cetera, quae non tam in ipsum princi
Abbreviated transcription (Latin):
eͥ sertesane: inter lasciui entes &
continentes tam quã in medio pu¬
diciciam comstitius coniugalẽ quȩ
hos &iam licita contempsisse mira¬
tur: ultimilimitis sortita regio¬
ne: ultra ã seprouentiũ. ex secrata
barbariem suprasemicantium. ue¬
nerata fulgorem : quȩ uere cundis
manibus. & confou& aestuantes. &
laudat tali remedio non agentes:
multum delector eloquentissima
ueritate: Sed obsecrotenem pe:
sicut dicis : & desertissime acueris¬
sime dicis: propt̃ ea continentes
laudat pudiciam conuigalis qđ
tali remedio ñ egeant. quosei psã
prospicit eguisse: Id est ut secundum
a postolum: quise non contin& nu¬
bat. Curergo quando istam concu¬
piscentiam morbum es sedico: tu
negas qui tamenei necessarium
remedium : agnosce morbum: Si
negas morbum : Negare medium
Rogo cede aliquando. &iam ꝑ ostium
tibiloquenti ueritatẽ: Nemo ꝓuid&
remedium sanitatis:

Expanded text:
serte sane inter lascivientes et continentes tanquam in medio pudicitiam constituis conjugalem, quae hos etiam licita contempsisse miratur, ultimi limitis sortita regionem, ultra se proruentium exsecrata barbariem, supra se micantium venerata fulgorem: quae verecundis manibus, et confovet aestuantes, et laudat tali remedio non egentes. Multum delector eloquentissima veritate; sed obsecro te, nempe sicut dicis, et disertissime ac verissime dicis: propterea continentes laudat pudicitia conjugalis, quod tali remedio non egeant, quo seipsam perspicit eguisse, id est, ut secundum Apostolum, qui se non continet, nubat. Cur ergo quando istam concupiscentiam morbum esse dico, tu negas, qui tamen ei necessarium remedium, agnosce morbum; si negas morbum, nega remedium. Rogo, cede aliquando, etiam per os tuum tibi loquenti veritati, nemo providet remedium sanitati.
Abbreviated transcription (Latin):
uo sunt genera doctrinarũq. in
gentilibus
gentib &iã morib exercentur: u¬
nũ earũ rerum quas instituerꝰ homi¬
nes alterũ earũ quasanimad uerterunt
iam ꝑ actas aut diuinitus instituta s
illud qđ ẽ secundum institutiones ho¬
minũ : partim suꝑstitiosũ ẽ. partĩ ñ ẽ:
suꝑstitiosum quicquid institutũ ẽ ab
hominib ad facienda & colenda ido la
ꝑtinens: ut ad colendã sicut dm̃ creatu¬
ram partem uł illã creaturȩ. ad conso

Expanded text:
uo sunt genera doctrinarum, quae in gentilibus etiam moribus exercentur: unum earum rerum, quas instituerunt homines, alteram earum, quas animaduerterunt iam peractas aut diuinitus institutas. illud quod est secundum institutiones hominum partim superstitiosum est, partim non est superstitiosum. Suhominibus ad facienda et colenda idola pertinens, vel ad colendam sicut Deum creaturam, partemve ullam creaturae, vel ad cons
Abbreviated transcription (Latin):
nes : Alio quin mercedem non habe¬
bitis apud patrem urm qui inceł.
est: Nõ si ab hominib uid eam ini:
sed si propterea iuste uiuatis. ut ab om¬
nib: uideamini: Nam ubierit quod
inprincipio sermonis huius dictũ ẽ
Vosestis lumenmundi. Non potest
ciuitas abscondi suꝑ montem con¬
stituta. Neq accendunt lucernam
& ponunt eam sub modicm. sed suꝑ can
de labrum ut luceatomnib: qui in
domosunt: sic luceat lumen urm
coramomnib utuideant bona fac
taura sed non ibi finem constitu it:
Additenim. & glorificent patrẽ urm
qui incęlis est Hicaũt quia hoc
re prehendit: si sibi ipsisit finisrec¬
te factorum: id est si propter earec¬
tefaciamus. ut tantum uide amur
ab hominib: postea quam dix̃: caue
te facere iustitiam urãm corã ho¬
minibur utui deam iniabeir. Nihil
addit: in quo appar& non hoceum
prohibuisse utrecta fiant corã
hominib: sed neideo rectasi at
coram hominib: utuideamurabeis:

Expanded text:
nes. alioquin mercedem non habenes. alioquin mercedem non habetis apud patrem uestrum, qui in caelis est: non si ab hominibus uideamini, sed si propterea iuste uiuatis, ut ab "hominibus uideamini. nam ubi erit quod in principio sermonis huius dictum est: uos estis lumen mundi. non potest ciuitas abscondi super montem constituta, neque accendunt lucernam et ponunt eam sub modio, sdelabrum, ut luceat omnibus qui in domo sunt: sic luceat lumen vestrum coram hominibus, ut videant bona facta vestra; sed non ibi finem constituit, addidit enim: Et glorificent Patrem vestrum qui in coelis est. Hic autem quia hoc reprehendit si sibi ipsi sit si ibi sit finis recte factorum, id est, si propterea recte faciamus ut tantum videamur ab hominibus, posteaquam dixit: te facere iustitiam uestram coram hominibus, ut uideamini ab eis, nihil addidit. in quo apparet non hoc eum prohibuisse, ut recte fiat coram hominibus, sed ne ideo recte fiat coram hominibus, ut uideamur ab eis,
Abbreviated transcription (Latin):
templum est. quis quis uiuit beneut
illud impleatur quodait dauid:
Inchño laudabitur animamea: audi¬
antmites &iocundentur: Pertin&
ergo ad oculum mundum non in tue¬
ri in recte faciendo laudes homi¬
num & ad eas referre quodrecte
facis idest propterea recte facere
aliquid ut hominib placeas: sic enĩ
&iam simulare bonum libebit: siñ
at tendatur nisi ut homo laud&
quiqm̃ uidere cornonpotest. potẽ
&iam falsa laudare: quod qui faci¬
unt id est qui bonitatem simulant.
dublici corde sunt: Nonergo hab&
simplexcor. id est mundumcor. ni¬
si qui transcendit humanas lau¬
des : & illum solum intu& urcũ recte
iuuit & ei placere nititur. qui con¬
scientiae solus inspector est : Decu¬
usconscientiae puritate quicquid
procedit: tanto est laudabilius.
quanto humanas lauderminus
desiderat: Cau&e ergo inquit fa¬
cere iustitiam ur̃am corã hominib
ut uideamini ab eir: Idẽ cau& e hoc
animo iusteuuuere. & ibi constitue¬
rebonum urm: ut uosuideant homi¬

Expanded text:
templum est quisquis vivit bene; ut illud impleatur quod ait David, In Domino laudabitur anima mea; audiant mites, et jucundentur . Pertinet ergo ad oculum mundum non intueri in recte faciendo laudes hominum, et ad eas referre quod recte facis, id est, propterea recte facere aliquid, ut hominibus placeas. Sic enim etiam simulare bonum libebit, si non attenditur nisi ut homo laudet; qui quoniam videre cor non potest, potest etiam falsa laudare. Quod qui faciunt, id est, qui bonitatem simulant, duplici corde sunt. Non ergo habet simplex, id est, mundum cor, nisi qui transcendit humanas laudes, et illum solum intuetur, cum recte vivit, et ei placere nititur, qui conscientiae solus inspector est. De cujus conscientiae puritate quidquid procedit, tanto est laudabilius, quanto humanas laudes minus desiderat. 2. Cavete ergo, inquit, facere iustitiam uestram coram hominibus, ut uideamini ab eis, idest: cauete hoc animo iuste uiuere et ibi constituere bonum uestrum, ut uos uideant homi
Abbreviated transcription (Latin):
& nullius temporis indigentẽ sapi¬
entiã: quȩ denario numero cõm̃¬
datur. ut ad quadra ginta addantꝰ.
decem: quia & par
te ad quadraginta ꝑueniunt: par¬
tes aut̃ ęquales hab& quadragena¬
rius numerus: primo quadragin¬
ta: insingulis: Deinde .xx. inbinis:
Deinde decẽ inquaternis: octo inqui¬
nis: quinq: inoctonis: quatuor in
decimis: Duas inuicenis: unũ ergo
& duo & quatuor. &quinq. & octo. &
decẽ. &uiginti simulducti efficiunt
quinquaginta: Qua propt̃ sic̃ qua¬
dragenarius ȩ qualib: suis partib

Expanded text:
et nullius temporis indigentem sapiet nullius temporis indigentem sapientiam, quae denario numero commendatur, ut ad quadraginta addantur decem; quia et partae, ad quinquaginta perveniunt; partes autem aequales habet quadragenarius numerus, primo quadraginta in singulis, deinde viginti in binis, deinde decem in quaternis, octo in quinis, quinque in octonis, quatuor in denis, duas in vicenis. Unum ergo, et duo, et quatuor, et quinque, et octo, et decem, et viginti simul ducta, efficiunt quinquaginta. Quapropter sicut quadragenarius numerus, aequalibus suis partib
Abbreviated transcription (Latin):
nens creatorem atq creaturam. De¬
nario numero insinuatur: quȩ dis¬
ciplina quã diucorporeis motib
temporaliter significatur: creden¬
do constat Etrerũ gestarũ ueni¬
entium atq transeuntium aucto¬
ritate quasi lacte paruulos nu¬
trit. &idoneos faciãt contẽplatio¬
nȩ: quȩ ñ uenit & transit: sed semꝑ
man&: inquaquisq: narratis sibi
rebus. diuinitus. temporaliter ꝓ
salute hominũ gestis siue geren¬
dis quȩ ad huc futura p̃dicantꝰ si ꝑ¬
manserit infide : & promissa spera¬
uerit: & quȩ diuina auctoritas p̃ci¬
pit. infatigabili caritate implere
durauerit. Recte agit uitã huius
necessitatis & temporis: quenu me¬
roquadra gesimo cõm̃datur qm̃
denarius numerus qui totã insinu¬
at disciplinã. quater ductus idẽ nu¬
mero quicorpore tribuitꝰ multipli¬
catur: quia ꝑ motus corporales amm¬
nistratio geritur: quã dictũ ẽ fide
constare : quad ragesimũ numerũ
conficit: ita imp&rat &iã stabilẽ.

Expanded text:
nens Creatorem atque creaturam, denario numero insinuatur: quae disciplina, quandiu corporeis motibus temporaliter significatur, credendo constat, et rerum gestarum venientium atque transeuntium auctoritate, quasi lacte parvulos nutrit, ut idoneos faciat contemplationi, quae non venit et transit, sed semper manet; in qua quisque narratis sibi rebus, divinitus temporaliter pro salute hominum gestis sive gerendis, quae adhuc futura praedicantur, si permanserit in fide, et promissa speraverit, et quae divina auctoritas praecipit infatigabili charitate implere curaverit, recte aget vitam hujus necessitatis et temporis, quae numero quadragesimo commendatur. Quoniam denarius numerus, qui totam insinuat disciplinam, quater ductus, id est numero qui corpori tribuitur multiplicatus, quia per motus corporales administratio geritur, qua dictum est fidem constare, quadragesimum numerum conficit: ita impetrat etiam stabilem
Abbreviated transcription (Latin):
&iam excusantium. indie quaiudica¬
bit dñs occulta hominũ: quaprop¬
tersiomnis anima rationalis. &iã
cupiditate cecata. Tam̃ cũ cogitat
ratiocinatur. quicquid in ea ratio¬
cinatione uerũ ẽ ñ ei tribuendũ ẽ.
sed ipsi lumini ueritatis a quo uel
tenuiter prosui capacitate in lus¬
tratur. utuerũ aliquid inratio ci¬
nando sentiat: quid mirũ sidiaba¬
li anima. praua cupiditate ꝑ uersa.
quicquid tamen uerũ deiusto ugro
cogitauit cũ eum tẽptare uellet: ĩp¬
sius dĩ uoce. idẽ ipsius ueritatir uo

Expanded text:
etiam excusantium in die, qua iudicaetiam excusantium in die, qua iudicabit deus occulta hominum. quapropter si omnis anima rationalis etiam cupiditate caecata, tamen cum cogitat et ratiocinatur, quidquid in ea ratiocinatione uerum est, non ei tribuendum est, sed ipsi lumini ueritatis, a quo uel tenuiter pro sui capacitate inlustratur, ut uerum aliquid in ratiocinando sentiat: quid mirum, si diaboli anima praua cupiditate peruersa quidquid tamen uerum de iusto uiro cogitauit, cum eum temtare uellet, ipsius dei uoce , id est ipsius ueritatis uo
Abbreviated transcription (Latin):
aliam sed maiestate ubiq presto eẽ.
ñ ꝑ partes diuisũ sedubiq: ꝑfectum:
quod sicarnaliter intuentur qđ dic¬
tumẽ Caelũ mihithronus ẽ & ter¬
ra scabellum pedũmeorũ. cui loco &
dñsattestatur dic̃s: Non iur&is neq
ꝑcelum quiathronurdĩ ẽ Ueq ꝑter
ram quia scabellũ est pedũ eius.
Quidmirum sun terradiabalus con¬
stitutus. ante pedes dist&it . & coram
illo aliquid locutus est : Nam quan¬
do illiualent intellegere nullã ẽẽ
animã quãuis ꝑ uersã ꝗ. tamen nul¬
lomodoratiocinari potest. in cuiur
conscientia ñ loquaturdr̃: quis enĩ
scripsit incorde hominũ naturalem
legem nisidr̃ dequalege apostolus
dicit. Cum enĩ gentes quę̧ legẽ non
habent naturaliter quȩ legissunt
faciunt. hilegẽ ñ habentes ipsisibi
sunt lex qui ostendunt opus legis
scriptũ incordib: suis. contestante
conscientia illorum &interse inui¬
cem cogitationum accusantium. aut

Expanded text:
aliam, sed maiestate ubique praesto esse, aliam, sed maiestate ubique praesto esse, non per partes diuisum, sed ubique perfectum. quod si carnaliter intuentur quod dictum est: caelum mihi thronus est et terra scabillum pedum meorum - cui loco et dominus attestatur dicens: non iuretis, neque per caelum, quia thronram, quia scabillum est pedum eius — quid mirum, si in terra diabolus constitutus ante pedes dei stetit et coram illo aliquid locutus est? nam quando illi ualent intellegere nullam esse animam quamuis peruersam, quae tamen ullo modo ratiocinari potest, in cuius conscientia non loquatur deus? quis enim scripsit in cordibus hominum naturalem legem nisi deus? de qua lege apostolus dicit: cum enim gentes, quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt, hi legem non habentes ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis, contestante conscientia illorum et inter se inuicem cogitationum accusantium aut
Abbreviated transcription (Latin):
tationem: Tam quã siquispiam cui
neces seest igne &aminari non or&
utigne ñ contingatur sedut ñ & ura¬
tur: Vasa enim figuli ꝓbat fornax.¬
& homines iustos temptatio tribu¬
lationis: iosephergo tẽptatur est in¬
lecebrastupri. sed ñẽ indutur intẽp¬
tationẽ: susanna temptata ẽ. nec ip¬
sainducta uelinlata intemptatio¬
nẽmultiq: alii utriusq: sexus: sed iob
maxime cuiusam mirabilem stabili¬
tatem in dõ dño suo cumillȩ her&ice.
hostes u&eris testamenti. ore sacrile¬
go inridere uoluerint: illud prȩce¬
teris uentilant. quod satanas p&iue¬
rit eum at tẽptandd̃: quȩ sunt enim
ab imperitis hominib talia intelle¬
gere nequaquam ualentib quo mo¬
do satanas cũdõ loqui potuerit Ñ
intuentes: ñ enĩ possunt: cũ suꝑstiti¬
one & contentione cȩcatin nt dm̃
non locispatium molecorporis occu¬
pare & sic alibi eẽ alibi ñ ẽẽ autcer¬
tehic partem habere aliam. & alibi

Expanded text:
tationem, tamquam si quispiam, cui tationem, tamquam si quispiam, cui necesse est igne examinari, non oret, ut igne non contingatur, sed ut non exuratur. uasa enim figuli probat fornax, homines uero iustos temtatio tribulationis. Ioseph uero temtatus est inlecebra stupri, sed non est inductus in temtationem. Susanna temtata est, nec ipsa inducta uel inlata in temtationem, multique utriusque sexus. sed Iob maxime, cuius admirabilem stabilitatem in domino deo suo cum illi haeretici hostes ueteris testamenti ore sacrilego irridere noluerint, illud prae ceteris uentilant, quod satanas petiuerit eum temtandum. quaerunt enim ab imperitis hominibus talia intellegere nequaquam ualentibus, quomodo satanas cum deo loqui potuerit, non intuentes — non enim possunt, cum superstitione et contentione caecati sint — deum non loci spatium mole corporis occupare et sic alibi esse, alibi non esse, aut certe hic partem habere aliam et alibi
Abbreviated transcription (Latin):
tiones qui scit om̃a antequã fiant:
Quoditaq scriptumẽ. temptat uos
dñs dr̃ ũr ut sciat sidiligatiseũ. illa
locutione positum ẽ. ut sciat ꝓ eo
qđ est ut scire uos faciat: sicutdiem
l&um dicimus quod l&tis facit. & frigus
pĩgrum quod pig facit . & innumera¬
bilia huius modi quȩsiur in consu &u¬
dine loquendi siue in sermone docto¬
rum siue inscripturis scĩs repperiunt᷑ :
qđ intellegentes her&ici quiu& eri
testamento aduersantur. uelut igno¬
rantiae uitionotandum putant
scriptũ ñ sit: hocaũt dicebat temp¬
tanseum. uam ipse sciebat quid ẽẽt
facturus: Sienim nouerat coreius quẽ
temptabat. quidẽ qđ uoluit uidere
tẽptando: sed pro fecto illud factũ est.
utipsesibi notus fier& qui temptabatꝰ.
suamq dssperationem condempna¬
r& saturatis turbis depaned ni quie¬
asñ habere quod deberent & istima¬
uerat: Nonergo hic oratur ut ñ temp¬
tentur. sed ut ñ inferamur intemp¬

Expanded text:
tiones, qui scit omnia, antequam fiant. tiones, qui scit omnia, antequam fiant. Quod itaque scriptum est: temtat uosster, ut sciat si diligitis eum ; illa locutione positum est, ut sciat, pro eo quod est, ut scire vos faciat: sicut diem laetum dicimus, quod laetos faciat: frigus pigrum, quod pigros facit; et innumerabilia hujusmodi, quae sive in consuetudine loquendi, sive in sermone doctorum sine in scripturis sanctis reperiuntur. quod non intellegentes haeretici, qui ueteri testamento aduersantur, uelut ignorantiae uitio notandum putant scriptum non sit: hoc autem dicebat temtans eum; nam ipse sciebat, quid esset facturus. si enim nouerat cor eius quem temtabat, quid est quod uoluit uidere temtando? sed profecto illud factum est, ut ipse sibi notus fieret qui temtabatur suamque desperationem condemnaret saturatis turbis de pane domini, qui eas non habere quod ederent existimauerat. Non ergo hic oratur, ut non temtetur, sed ut non inferamur in tem
Abbreviated transcription (Latin):
exta p&itio est & nenos inferas in tẽp¬
tationem : Non nulli codices habent
inducas: quod tantũ dẽ ualere ar¬
bitror. Nam exuno greco quod dic¬
tum ẽ inemcir. latine utrũq: trans¬
latum est: Multi aut prȩdi cando¬
itadicunt: uenos patiaris indu¬
ci intemptationem. x ponentes
uidelic& quo mododictum sit indu
cas: Non enim ꝑseipsum uidic& dr̃
sed induci patitur eum. quem suo
auxilio deseruit. ordine occultis¬
simo acmeritis. causis &iam sepema¬
nifestis. dignum iudicat ille quem
deserat & intemptationẽ in duci
sinat Aliud ẽ aũt induci intemp¬
tationem. aliud temptari Nam
sine temptatione ꝓbaturẽe nul¬
lus potest. siuesibi ipsi sicut scrip¬
tum est. quiñ ẽ temptatur qualia
scit siuealiis. sicut a posto lus dicit.
& temptationẽ uram in carne m cpso¬
ñ spreuistis: hincenim eos firmos eẽ
cognouit. quod eis tribulationib
quȩ a postolo secundum carnẽ ac¬
ciderant. ñ sunt acaritate deflexi:
Nam dõ notisumus & ante om̃stẽpta¬

Expanded text:
exta petitio est: et ne nos inferas in temtationem. nonnulli codices habent inducas, quod tantundem ualere arbitror. nam ex uno graeco, quod dictum est doeveyxyg, latine utrumque translatum est. multi autem dita dicunt: "ne nos patiaris induci in temtationem", exponentes uidelicet, quomodo dicas. Non enim per seipsum inducit Deus, sed induci patitur eum quem suo auxilio deseruit, ordine occultissimo ac meritis causis, etiam saepe manifestis, dignum judicat ille quem deserat et in tentationem induci sinat. Aliud est autem induci in tentationem, aliud tentari: nam sine tentatione probatus esse nullus potest sive sibi ipsi, sicut scriptum est: Qui non est tentatus qualia scit? sive aliis, sicut Apostolus dicit: et temtationem uestram in carne mea non spreuistis. hinc enim eos firmos esse cognouit, quod eis tribulationibus, quae apostolo secundum carnem acciderant, non sunt a caritate deflexi. nam deo noti sumus et ante omnes temta
Abbreviated transcription (Latin):
mosinȩ adpriora dilienda: ñ ad ꝑp&u¬
im inpune cõmittenda peccata: Tales
aũ elemosinas ñdicendi sunt facere. qui
uitã nolunt ac̃suetudine scelerũ in meli¬
us cõmutare: quia & in hoc qđ ait: Quan¬
do uni exminimis meis ñ fecistis: mihi
ñ fecistis: Ostendit eos ñ facere. &iã quan¬
do sefacere existimabant: Si eñi xp̃ia¬
no esurienti. panẽ tãquã xp̃iano darent:
animo detͥ adtendit: Qui ergo xp̃m di¬
ligit inxp̃ianohoc animo porriget ele¬
mosinã quo accedit adxpm ñ quo uult
recedere inpunitus axp̃o Tanto eñi
magis quisq: deserit xp̃m: quaentoma¬
gis diligit qđ in ꝓbat xp̃s: Nã ꝗd cuiquã
prodest qđ baptizat᷑ siñ iustificatur:

Expanded text:
mosynae ad priora delenda, non ad perpetua inpune committenda peccata. Tales autem elemosynas non dicendi sunt facere, qui uitam nolunt a consuetudine scelerum in melius commutare. Quia et in hoc quod ait: Quando uni ex minimis meis non fecistis, mihi non fecistis. ostendit eos non facere etiam quando se facere existimant. Si enim Christiano esurienti panem tamquam Christiano darent, animo detur, adtendit. Qui ergo Christum diligit in Christiano, hoc animo ei porrigit elemosynam, quo accedit ad Christum, non quo uult recedere inpunitus a Christo. Tanto enim magis quisque deserit Christum, quanto magis diligit quod inprobat Christus. Nam quid cuiquam prodest, quod bapt
Abbreviated transcription (Latin):
dium creaturȩ exsistentis. Ab illo
ad huc inperfecte: peridaũ quod
uerbum est insunu& perfectionẽ
creature. Reuocatȩ ad eũ ut for¬
mar&ur inherendo creatori
et prosuo genere imitando formã.
sempiterne atque in commutabi¬
liter inherentem patri aquostatu.
hoc ẽ quodille Nonenim hab&
in formem uitam uerbum filius.
cui non solũ hoc est esse quod uiue¬
re Sed & etiã hoc ẽ eiuiuere quod
est sapienter acheate uiuere: crea¬
tura uero quã quã spiritalis. & in¬
tellectualis. uel rationalis. quȩ uide¬
tur esse illiuero propinquior . po

Expanded text:
dium creaturae existentis ab illo dium creaturae existentis ab illo adhuc inperfectae, per id autem, quod uerbum est, insinuet perfectionem creaturae reuocatae ad eum, ut formaretur inhaerendo creatori et pro suo genere imitando formam sempiterne atque incommutabiliter inhaerentem patri, a quo statim hoc est, quod ille. Non enim habet informem uitam uerbum filius, cui non solum hoc est esse quod uiuere, sed etiam hoc est ei uiuere, quod est sapienter ac beate uiuere. creatura uero quamquam spiritalis et intellectualis uel rationalis, quae uidetur esse illi uerbo propinquior, po
Abbreviated transcription (Latin):
formam capit: & sit perfecta creatu¬
ra: utineo quod scriptura narrat
dixit dr̃fiat. Intellega mus dĩdictũ
incorporeum: innatura uerbi eius
co&erni prouocantas ad semperfec¬
tionem creaturae ut non sit in for¬
mis : Sed form&ur secundum sin¬
gula quȩ perordinẽ exsequitur:
in qua conuersione & formatione
qua prosuo modo imitatur dm̃
uerbum. hoc estdĩ filiũ sem perpa¬
tri coherentem. plena similitudi¬
ne .. &essentia pari: qui a ipse & pa¬
terunum sunt: Nonaũ imitatur
hȩc uerbi formã si auersa acreatore
in formis & inperfecta remaneat
propterea filui com memoratio ñ
itafit. quia uerbum. sed tantum
quia principium est:cum dicitur.
Inprincipio fecit dr̃ cȩlũ & terram:
exordium quippecreaturȩ in si¬
nuatur: ad huc informitate inꝑ¬
fectionis fit aũ fili cõmemoratio.
quod &iã uerbum est in eo quod
scriptum est. et dixit dĩ fiat utꝑid
quod principium est: insinu& et or

Expanded text:
formam capit et fit perfecta creatuformam capit et fit perfecta creatura? ut in eo, quod scriptura narrat: dixit deus: fiat, intellegamus dei dictum incorporeum in natura uerbi eius coaeterni, reuocantis ad se inperfectionem creaturae, ut non sit informis, sed formetur secundum singula, quae per ordinem exequitur. in qua conuersione et formatione quVerbum, hoc est Dei Filium semper Patri cohaerentem, plena similitudine et essentia pari, qua ipse et Pater unum sunt ; non autem imitatur hanc Verbi formam, si aversa a Creatore, informis et imperfecta remaneat: propterea Filii commemoratio non ita fit quia Verbum, sed tantum quia principium est, cum dicitur, In principio fecit Deus coelum et terram; exordium quippe creaturae insinuatur adhuc in informitate imperfectionis: fit autem Filii commemoratio, quod etiam Verbum est, eo quod scriptum est, Dixit Deus, Fiat; ut per id quod princ
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlum & terra & facta sunt celum
& terra sicut deluce narratur:
Dixitdr̃ fiatlux & facta ẽ lux᷑: Vtr&
prius uniuersaliter nomine cȩli &
terre conp̃hendendum erat &com¬
mendandum: Cum fecit dr̃ & dein¬
de perpartes exequendum: quo¬
modo fecit cum ꝑ singula dicitur
Dixit dr̃: idest qui a peruerbũ suũ fec̃
quicquid fecit Ancũ primũ fiebat
informitas materiae: siue spirita¬
lis siue corporalir. non erat dicendũ:¬
oriã dixit dr̃ fiat: quia formã uerbi semꝑ
patri coherentis: quo sempiterne
dicit dr̃ omnia nequesono uocis. ne¬
que cogitatione. ampora sonorum
uoluentem: Sed co&erna sibi luce
a se genite sapientiae: nonimitatur
inperfectio cum dissimilis ab eo qđ
summe acprimitus est: informitate
quad amtendit ad nihilũ Sed tunc
imitater uerbi formã semper atq
in comiũbiliter patri coherentẽ.
cum & ipsa prosui generis conuersio¬
ne adid quoduere ac semperest.
id est adcreatorem sue substantiȩ

Expanded text:
caelum et terra, et facta sunt caelum caelum et terra, et facta sunt caelum et terra, sicut de luce narratur: dixit deus, fiat lux, et facta est lux? utrum prius uniuersaliter nomine caeli et terrae conprehendendum erat et commendandum, quod fecit deus, et deinde per partes exequendum, quomodo fecit, cum per singula dicitur: dixit deus, id est, quia per uerbum suum fecit, quidquid fecit? An cum primum fiebat informitas materiae siue spiritalis siue corporalis, non erat dicendum: dixit deus: fiat, quia formam uerbi semper patri cohaerentis, quo sempiterne dicit deus omnia, neque sono uocis neque cogitatione tempora sonorum uoluente, sed coaeterna sibi luce a se genitae sapientiae non imitatur inperfectio, cum dissimilis ab eo, quod summe ac primitus est, informitate quadam tendit ad nihilum, sed tunc imitatur uerbi formam semper atque incommutabiliter patri cohaerentem, cum et ipsa pro sui generis conuersione ad id, quod uere ac semper est, id est ad creatorem suae substantiae,
Abbreviated transcription (Latin):
adnaturam pertineat uerbisus
erat uerbum: cum enĩ deillo dicitꝰ
omnia peripsum facta sunt: Cum¬
dixit dr̃ fiat lux: quod suta est : &er¬
num est quod aitds. fiat lux qui a
uerbum di ds̃ apud dm̃ filius uni¬
cus dĩpatri co&ernus est: quãuis dõ
h& in &erno uerbo dicente crea¬
turatemporalis factasit: cũ enim
uerba sint temporis. Cum dicimus
quando & aliquando: &ernum
tamen est uerbo di quandosieri
aliquid debeat et tunc fit quan¬
dofieri debuisse: in illo uerbo est:
in quo non est. quando & aliquan¬
do: quõ totum illud uerbũ &nũ ẽ:
& quid est luxipsa quȩ facta est
prima creatura iam hoc dicto ꝑ¬
fecta : quae primo cęlum appella¬
taest cum dictum est In principio
fecit dr̃ cȩlũ & terram: ut quoddit̃
dr̃ fiatlux & facta ẽ lux eã reuocan¬
facta atque inluminata intellega¬
tur: &curita dictum est. In princi¬
pio fecit dr̃ cęlum & terram & ñ
dictum est in principio dix̃ dr̃ fiat

Expanded text:
ad naturam pertineat uerbi eiuad naturam pertineat uerbi eiu deus erat uerbum? cum enim de illo dicitur: omnia per ipsum facta sunt, dixit deus: fiat lux. quod si ita est, aeternum est quod ait deus: fiat lux, quia uerbum dei, deus apud deum, filius unicus dei. patri coaeternus est, quamuis deo haec in aeterno uerbo dicente creatura temporalis facta sit. cum enim uerba sint temporis, cum dicimus "quando" et "aliquando". aeternum tamen est uerbo dei, quando fieri aliquid debeat, et tunc fit, quando fieri debuisse in illo uerbo est, in quo non est quando et aliquando, quoniam totum illud uerbum aeternum est. Et quid est lux ipsa, quae facta est?prima creatura iam hoc dicto fecta, quae primo coelum appellata est, cum dictum est. In principio fecit Deus coelum et terram: ut quod dixit Deus, Fiat lux, et facta est lux, eam revocanfacta atque illuminata intelligatur. Et cur ita dictum est: In principio fecit Deus coelum et terram, et non dictum est: in principio dixit deus: fiat
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlum & terram fiat lux: eomodo
quo pertales creatura sinteriorem¬
& occultum motum diuinitus dici
potuit. Fiat lux an&iam corpora¬
liter sonuit. uox dicentis dĩfiatlux
sicut corporaliter sonuit. uoxdicen¬
tisdĩ tues filius mĩ dil&tus: & hoc ꝑ
creaturam corporalem. quã fecerat
dr̃ : cumin principio fecit dr̃ caelũ
& terrã ante quã fier& lux quae in
hanc sonante uoce factaẽ & sita est.
quadingua sonuit uoxista dicentedõ
fiat lux : quia non dum erat linguar&
diuersitas: quaep̾ea facta est inȩdi¬
ficatione turris. post diluuium quȩ¬
nam lingua erat: una & sola quadr̃
locutus est. fiatlur: & quis erat: quẽ
oportebat audire atque intellegere.
adquemuox huius modi proferr&:
An haec absurda carnalisque cogita¬
tio est atque suspitio: quidergo dici¬
mus anid quod intellegitur in sono
uocis. cum dicer&urfiatlux : Nonaũ
ipse corporeus sonus hobene accipitꝰ
esse uoxdĩ: et utrum hoc ipsum

Expanded text:
caelum et terram: fiat lux, eo modo, caelum et terram: fiat lux, eo modo, quo per talis creaturae interioremet occultum motum diuinitus dici potuit: fiat lux. An etiam corporaliter sonuit uox dicentis dei: fiat lux, sicut corporaliter sonuit uox dicentis dei: tu es filius me.us dilectus? et hoc per creaturam corporalem, quam fecerat deus, cum in principio fecit caelum et terram, antequam fieret lux, quae in hac sonante uoce facta est? et si ita est. qua lingua sonuit ista uox dicente deo: fiat lux, quia nondum erat linguarum diuersitas, quae postea facta est in aedificatione turris post diluuium? quaenam lingua erat una et sola, qua deus locutus est: fiat lux? et quis erat, quem oportebat audire atque intellegere, ad quem uox huius modi proferretur? an haec absurda carnalisque cogitatio est atque suspicio? Quid ergo dicemus? an id, quod intellegitur in sono uocis, cum dicitur: fiat lux, non autem ipse corporeus sonus, hoc bene intellegitur esse uox dei? et utrum hoc ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
brosa et quomodo dictum est:
tenebrae erant super abissum: An
qui a nonerat lux: quȩ si ess&. utique
superess&. et tam quam superfun¬
der&: Quod tunc fit increatura spin¬
tali. cum conuertitur ad incommuta¬
bile: atque in corporalem lumen qđẽ dr̃:
et quomodo. et dixit dĩ fiat lux:
utrũtem poraliter an in uerbi &nitate:
& sitem poraliter utiq mutabiliter:
quomodo ergo possit intellegi hoc
dicere dõinisicreaturam: Ipse quippe
est in cominutabilis: & sipercreaturã
Dixit dr̃ fiatlux: quomodo estprima
qeatura luxsierat iam ceatura ꝑ
quã dr̃ dicer&: Fiat lux annonest
lux prima creatura: quia iam dictũ
erat In principio fecit dr̃ cȩlũ & tra:
& poterat percȩlestem creaturãuo
sien temper aliter atq mutabiliter.
quac dicer&ur. fiat lux: quod suta est.
corporalis lux facta est ista quam
corporeis oculis cernimus: dicentedõ
percreaturam spiritalem quam dr̃
iam fecerat: Cum in principio fecit

Expanded text:
brosa? et quomodo dictum est: brosa? et quomodo dictum est: tenebrae erant super abyssum? an quia non erat lux, quae si esset, utique super esset et tamquam superfunderetur, quod tunc fit in creatura spiritali, cum conuertitur ad incommutabile atque incorporale lumen, quod deus Et quomodo: et dixit deus: fiat lux? utrum temporaliter an in uerbi aeternitate? et si temporaliter, utique mutabiliter; quomodo ergo possit intellegi hoc dicere deus nisi per creaturam? ipse quippe est incommutabilis. et si per creaturam dixit deus: fiat lux, quomodo est prima creatura lux, si erat iam creatura, per quam deus diceret: fiat lux? an non est lux prima creatura, quia iam dictum erat: in principio fecit deus caelum et terram? et poterat per caelestem creaturam uox fieri temporaliter atque mutabiliter, qua diceretur: fiat lux. quod si ita est, corporalis lux facta est ista, quam corporeis oculis cernimus, dicente deo per creaturam spiritalem, quam deus iam fecerat, cum in principio fecit
Abbreviated transcription (Latin):
Siaũ non conuertatur. in formis est
corponsaũ si possit intellegiperpriua¬
tionem omnis corporeae qualitatis
quȩ appar& in materia formnacta
cumiam sunt species corporum si¬
ueuisus Siue alio quolib& sensu
corporis perceptabiles : Ancaelũ
intellegendum est creatura spirita¬
lis ab&xordio quo facta est. perfecta
illa & beata semper: Terra uero
corporalis materies ad huc in per¬
fecta qui aterra inquid erat in ui¬
sibilis & in conposita: & tenebrȩerant
super abrssum: quibus uerbis uid&
in formitatem significare substan¬
tiȩ corporalis An utriusque in for¬
mitas his &iam p̾terioribus uerbis
significatur: Corporalis quidem.
eo quod dictum est. terra erat inuisi¬
bilis & in conposita: Spiritalis aũ.
eo quod dictum est. tenebrae erant
super abrssum: Vt trans lato uerbo
tenebro sam abrssum intellegamus
Naturam uitae in formem: nisi con¬
uertatur ad creatorem: quosole
modo formari potest. ut non sit abrs¬
sus : Et inluminari ut non sit tene¬

Expanded text:
si autem non conuertatur, informis est — corporalis autem si possit intellegi per priuationem omnis corporeae qualitatis, quae apparet in materia formata, cum iam sunt species corporum siue uisu siue alio quolibet sensu corporis perceptibiles? an caelum intellegendum est creatura spiritalis ab exordio quo facta est perfecta illa et beata semper, terra uero corporalis materies adhuc imperfecta? quia terra, inquit, erat inuisibilis et incomposita, et tenebrae erant super abyssum; quibus uerbis uidetur informitatem significare substantiae corporalis. an utriusque informitas his etiam posterioribus uerbis significatur, corporalis quidem eo quod dictum est: terra erat inuisibilis et incomposita; spiritalis autem eo quod dictum est: tenebrae erant super abyssum, ut translato uerbo tenebrosam abyssum intellegamus naturam uitae informem, nisi conuertatur ad creatorem, quo solo modo formari potest ut non sit abyssus, et inluminari ut non sit tene
Abbreviated transcription (Latin):
scm̃ : Nullam um quã ueniã remissionẽq
mereat̃: Quia siom neacceperim: quis¬
nam poterit saluarꝙ᷑ Siaũ rursũ nullũ
putauerimꝰ: contradicemꝰ saluaton: est
ergo sine dubio aliquaplas phemia: & ali
queri in quã uoluit. non negan: Solent
em̃ scripture italoqui. ut quando aliquid
sic dicit᷑. ut neq: & toto neq: & partedictum
diffini at̾: Non sit necesseextoto sed fieri
possit. ut ex parteintellegat̃: Istaergosen¬
etentia & toto idẽ uniũsalit̃ ꝓnuntiare tur
sidicer&ur: Omnis plasphemia in spm̃.
non remittet᷑: Aut quidixeritillũ ũbum¬
cularit̃ pronuntiaret᷑ sidicer&: quedam
blas phemia inspũ ñ remitt&: Quiaergo
nonuniũ salit̃ nec particularit̃ ꝓnuntiata
sententiaẽ : Non eñi dictũ ẽ aomnis blas¬
phemia spr. autquedam blas phemia: sed
tantũ modo indifinite dictũ ẽ : sp̃r blas

Expanded text:
m, nullam umquam ueniam remissionemque mereatur. quia si omne acceperimus, quisnam poterit saluari? si autem rursum nullum putauerimus, contradicimus saluatori. est ergo sine dubio aliqua blasphemia et aliqquaeri, inquam, uoluit, non negari. solent enim scripturae ita loqui, ut, quando aliquid sic dicitur, ut neque ex toto neque ex parte dictum definiatur, non sit necesse ex toto, sed fieri possit, ex parte ut intellegatur. ista ergo sententia ex toto, id est uniuersaliter pronuntiaretur, si diceretur: "omnis blasphemia in spiritum non remittetculariter pronuntiaretur, si diceretur. Quaedam blasphemia in Spiritu non remittetur. Quia ergo non universaliter nec particulariter pronuntiata sententia est: non enim dictum est, Omnis blasphemia Spiritus, aut, Quaedam blasphemia, sed tantummodo indefinit
Abbreviated transcription (Latin):
uniũ silit̃ nec particularit̃: sed indiffinite
pronuntiat᷑ Non omne peccatũ cogit
intellegi: sed plane nisialiqued pecca¬
tũ nom intellexerimꝰ quod non habe¬
rent nisixp̃s ueniss& & locutus fiuss&.
falsam quod absit sententiam ẽẽdice¬
remꝰ: Nonergoait: Sinonuenis sẽ & lo¬
cutus eis fuissẽ. nullũ peccatũ haberent.
nerueritas mentire t̃: Necrursus dif¬
fimite dixit: Si nonuenissem & locutus
eis fuissem. quoddam peccatũ ñ haberent
nempe dumstudiũ parum exerceret᷑:
in omn quippe copia scripturarũ s c̃arũ
pascimur aꝑtisexercemur obscuris fa¬
mis expellitur hinc fccstidium: quia
rent᷑. Vndenecesscẽ &ũ sinon omne
aliquod tam̃ eos. & aduentudñi. quoo
non habebant contraxisse peccatũ: Il¬
lud ipsum profectoẽ: quodin p̃sentẽ sibiq

Expanded text:
uniuersaliter nec particulariter, sed indefinite uniuersaliter nec particulariter, sed indefinite pronuntiata non omne peccatum cogit intellegi? sed plane nisi aliquod peccatum intellexerimus, quod non haberent, nisi Christus uenisset et locutus eis fuisset, falsam — quod absit- sententiam esse dicemus. non ergo ait: "si non uenissem et locutus eis fuissem, nullum peccatum haberent", ne ueritas mentiretur. nec rursus definite dixit: "si non uenissem et locutus eis fuissem, quoddam peccatum non haberent", ne pium studium parum exerceretur. in omni quippe copia scripturarum sanctarum pascimur apertis et exercemur obscuris: illinc famis expellitur, hinc fastidium. quia rent; inde necesse est, etiamsi non omne, aliquod tamen eos ex adventu Domini, quod non habebant, contraxisse peccatum. Illud ipsum profecto est, quod in praesentem sibiq
Abbreviated transcription (Latin):
quodã uerbum : sed indefinite quidixe¬
ritũbum: non ẽ necesse. utomnẽ blasphe¬
miã. uel omneũbũ intellegamꝰ: Sed neces¬
seẽ plane : ut quandamblas phemiã &
quoddam ũbum: uoluerit intellegidm̃s
quamuis ex primere noluerit : ut quȩrendo
p&endo pulsando: Se dquid recto intel¬
ut manifestius uideatis: Illud adtendite
quod ait idem i predeiudeis: Si non uenis¬
sem st locutus eis fuissem: peccatũ non ha¬
berent. Neq: enĩ itadictumẽ : ut sine illo
omnino peccatorer uell& intellegi futu¬
ros fuisse iudeos. Sinonueniss& & locutus
eis fiuss&: Plenos quippe inuemit one¬
ratosq peccatis: propt̃ quod dicit Uenite
ad meom̃s qui laboratis & honeratiestis:
Vndẽ nisi sarcinis peccatorũ & trans gres¬
sionib: legis quõ lex sub intrau̾ uthabun¬
dar& delictũ: Cumergo ipse&iã alibi
dicat : Non ueni uocareiustos sed peccato¬
res: quomodo sinon uenis s& peccatum
non haberent : nisi quia ista sententia. nec

Expanded text:
 Qui dixerit verbum ; non est necesse ut omnem blasphemiam vel omne verbum intelligamus: sed necesse est plane ut quamdam blasphemiam et quoddam verbum voluerit intelligi Dominus; quamvis id exprimere noluerit, ut petendo, quaerendo, pulsando, si quid recti intelut manifequod ait idem ipse de Iudaeis: si non uenissem et locutus eis fuissem, peccatum non haberent. neque enim ita dictum est, ut sine ullo omnino peccato uellet intellegi futuros fuisse Iudaeos, si non uenisset et locutus eis fuisset; plenos quippe inuenit oneratosque peccatis. propter quod dicit: uenite ad me omnes, qui laboratis et onerati estis. unde, nisi sarcinis peccatorum ex transgressionibus legis? quoniam lex subintrauit, ut abundaret delictum. cum ergo ipse etiam alibi dicat: non ueni uocare iustos, sed peccatores, quomodo, si non uenisset, peccatum non haberent, nisi quia ista sententia nec
Abbreviated transcription (Latin):
tare possem: Quõ si omnis blasphema.
norum. uel iudeorum. autquorũlib&
hereticorum : Non nullorũ &iã in ipsa
catholica inperitorũ quem quã ecłalucra¬
ret̾: Sed absit ut hoc dñs dicer& Absit¬
in quã utueritas dicer&: omnẽ plasphe¬
miam: uelomneũbũ: quod contraspm̃
in hocscło. neq infuturo: Exercerequip¬
penos uoluit difficultate quȩ stionis nom
decipere sententię facultate quapropt̃
non ẽ necesse : utomnẽ plas phemiã: &om
neubũ quod dicit̾ contraspm̃sc̃m : remis

Expanded text:
tare possemus. Quoniam si omnis blasphemia norum, vel Judaeorum, vel quorumlibet haereticorum, nonnullorum etiam in ipsa Catholica imperitorum, quemquam Ecclesia lucraretur. Sed absit ut hoc Dominus dicerinquam, ut ueritas diceret omnem blasphemiam uel omne uerbum, quod contra spirin, hoc saeculo neque in futuro. Exercere quippe nos uoluit difficultate quaestionis, non decipere sententiae falsitate. quapropter non est necesse, ut omnem blasphemiam et omne uerbum, quod dicitur contra s
Abbreviated transcription (Latin):
requiẽ quȩ p hanc uitã sperat᷑ xp̃i¬
anus eẽ desiderat ł ꝓpt̃ futurã reqͥ ẽ
respondere : tali fortasse a nob instru¬
eret᷑ eloquio : dõ gratias: frat̃: ualde
tibi gratulor & gaudeo dete. qđ in tan¬
tis & periculosis huius scłi tẽpestatib
de aliqua uera & certa securitate co¬
gitasti: Nam & in hac uita homines
magis laborib: requiẽ quȩr̃ & secun¬
tatẽ : sed prauis cupiditatib ñ inueni¬
unt: uolunt enĩ requiescere in reb
inquietis & ñ ꝑmanentib: & quia illes sres inqͥecȩ

Expanded text:
requiem, quae post hanc uitam speratur, christianus esse desideret, propter futuram requiem respondisse: tali fortasse a nobis instrueretur alloquio. "deo gratias, frater; ualde tibi gratulor et gaudeo de te, quod in tantis et periculosis huius saeculi tempestatibus de aliqua uera et certa securitate cogitasti. nam et in hac uita homines magis laboribus requiem quaerunt et securitatem, sed prauis cupiditatibus non inueniunt; uolunt enim requiescere in rebus inquietis et non permanentibus. et quia illa et te
Abbreviated transcription (Latin):
corporib: moriundis que membris esse
animȩ : & metuere &cupere &dolere atq
gaudere : Vnde uirgilius. hinc in quiđ idẽ
exmoribundis terrenis corporis mem¬
bris metuunt capiuntq: dolent. gauden:¬
que: Sed conuincimineos induodecimo
huius operis libro. abire animas scđm̃ ipsos.
ab omni&iam corporis labe purgatas.
diram cupiditatem : quarursus incipian
incorpora uelle reuerti: ubi aũ potestẽẽ
cupiditas profecto &iã dolor potest : frus¬
tat quippecupiditas: siue ñ ꝑueniendo
quotendebat: siue amittendo quo per¬
uenerat : uertit indolorẽ: Qua propter
sianima quȩ uel sola maximedol&. ha¬
b& tam̃ quandam prosuomodo inmor¬
talitatem suã Nonideo mori poterai

Expanded text:
corporibus moribundisque membris esse corporibus moribundisque membris esse animae et metuere et cupere. et . dolere atque gaudere. unde Vergilius: "hinc" inquit — id est ex moribundis terreni corporis membris — "metuunt cupiuntque, dolent gaudentque." sed conuicimus eos in duodecimo huius operis libro, habere animas. secundum ipsos ab omni etiam corporis labe purgatas diram cupiditatem, qua "rursus incipiunt in corpora uelle reuerti." ubi autem potest esse cupiditas, profecto etiam dolor potest. frustrata quippe cupiditas sine non perueniendo quo tendebat sine amittendo quo peruenerat uertitur in dolorem. quapropter si anima, quae uel sola uel maxime dolet, habet tamen quandam pro suo modo immortalitatem suam, non ideo mori poter
Abbreviated transcription (Latin):
Animȩ ẽenim dolore non corporis &iam
quando ei dolendi cause extitit a corpore
cum in eo locodol& ubilȩditur corpus: Sic̃
poris. ab anima eẽ non possit: Dol& itaq
anima cum corpore ineoloco ei ubi aliqđ
contingit ut doleat: dol& solaquamuis
sit incorpore. cumaliqua causa etiam in¬
uisibiliter tristis est ipsa corpore incolo¬
medolet etiam in corpore constituta
Namutiq: dolebat diuerille apud inferos
quando dicebat: crutior in hac flamma:
Corpusaũ nec exanime dol& nec anima¬
tum sine anima dol&: Siergo adolore
argumentum recte sumeretus ad mortẽ
utideo mors possit accedere: quia potuit
accidere &dolor magis ad animam per¬
tiner& mori: adquam magis pertinet¬
& dolerȩ: Cum uero illa quȩ magis dolere
potest non possitmori: quid momenti af¬
fert quur illa corpora. quõ futura sunt in
dolorib: Ideo &iam moritura eẽcredam̃:
Dixerunt quidem platonice: & terrenis

Expanded text:
animae est enim dolere, non corporis, etiam animae est enim dolere, non corporis, etiam quando ei dolendi causa exsistit a corpore, cum in eo loco dolet, ubi laeditur corpus. sicut pori nisi ab anima esse non possit. dolet itaque anima cum corpore eo in loco eius, ubi aliquid contingit, ut doleat; dolet et sola, quamuis sit in corpore, cum aliqua causa etiam inuisibili tristis est ipsa corpore incolumi. dolet etiam non in corpore constituta; nam utique dolebat dines ille apud inferos, quando dicebat: crucior in hac flamma. corpus autem nec exanime dolet nec animatum sine anima dolet. si ergo a dolore argumentum recte sumeretur ad mortem, ut ideo mors possit accidere, quia potuit accedere et dolor, magis ad animam pertineret mori, ad quam magis pertinet et dolere. cum uero illa quae magis dolere potest non possit mori, quid momenti affert, cur illa corpora, quoniam futura sunt in doloribus, ideo etiam moritura esse credamus? dixerunt quidem Platonici ex terrenis
Abbreviated transcription (Latin):
patur: Proinde &iamsi caro nuncta¬
lisẽ nulla: quȩ sensum doloris perp&i
possit mortem que non possit: Erit tam̃
tunc talis caro : qualis nunc non est: Sicut
talisẽ &mors. qualis nunc nonẽ: Non enĩ
nulla sed sempiternamors ẽ: quando nec
uiuere anima poterit dm̃ non habendo:
nec dolaribus cor poriscarere moriendo
imiasecunda morsanmã nolentmipl
in corpore ab utraq morte commuter¬
idhabetur : lt quod non uult anima de
suo corpore paciatur Adtendunt aut̃
isti contradict orssnulla messe nunccar¬
nemquȩ dolorem patipossit mortemque
non possit: & non adiendunt eẽ tamen a¬
liquid tale quod corpore mauissit: ipse
quippe animus cuius prȩsentia corpus ui¬
uit & regit᷑ & dolorem patipotest : mori
non potest Ecce inuentaresẽ: quȩ cũ sensũ
doloris habeat in mortalis est: hocigitur
erit tuncetiã in corporib: damnatorum
quodnunc scimus in animis omn um
Siaũ consideremus diligentius. dolor qui
dicitur corporis. magis ad animam ꝑtinet:

Expanded text:
patur. Proinde etiamsi caro nunc talis nulla est, quae sensum doloris perpeti possit mortemque non possit: erit tamen tunc talis caro, qualis nunc non est, sicut talis erit et mors qualis nunc non est. Non enim nulla, sed sempiterna mors erit, quando nec uiuere anima poterit Deum non habendo nec doloribus corporis carere moriendo. secunda mors animam nolentem tenet in corpore: ab utraque morte communithabetur, ut quod non uult anima de suo corpore patiatur. Attendunt autem isti contradictores nullam esse nunc carnem, quae dolorem pati possit mortemque non possit, et non attendunt esse tamen aliquid tale, quod corpore maius sit. ipse quippe animus, cuius praesentia corpus uiuit et regitur, et dolorem pati potest et mori non potest. ecce inuenta res, quae, cum sensum doloris habeat, immortalis est. hoc igitur erit tunc etiam in corporibus damnatorum, quod nunc esse scimus in animis omnium. si autem consideremus diligentius, dolor, qui dicitur corporis, magis ad animam pertinet.