comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quae amicorũ bona propter se ipsam diligat
sicut sua : eisq propter ipsos. hoc uelit quod sibi.
siue indomosint sicut coniunx & liberi & quicũ¬
que domestici : siue in loco ubi domus est eius
sicuti est urbs. ut sunt hi quiciues uocantur.
siue in orbe toto ut sunt gentes quas ei societas
humana coniungit : siue in ipso mundo quicense¬
tur nomine caeli &terrȩ : sicut esse dicunt deos.
quos uolunt amicos esse homini sapienti: quos
nos familiarius angelos dicimus: De bonorum
autẽ & e contrario malorũ finib: negant ullo
modo esse dubitandũ: & hanc interse & houos a¬
chademicos adfirmant esse distantiã : Nec
eorũ inter ẽ quicquã siue cynico siue alio quo¬
lib& habitu & uictu in his finibus: quos ueros pu¬
tant quisque philosophetur : Extribus porro
illis uitȩ generib: otioso actuoso & quod ex utro¬
que compositũ est. hoc tertiũ sibi placere as
seuerant : Hȩc sensisse atq: docuisse achademi¬

Expanded text:
quae amicorum bona propter se ipsa diligat quae amicorum bona propter se ipsa diligat sicut sua eisque propter ipsos hoc uelit quod sibi; siue in domo sint, sicut coniux et liberi et quicumque domestici, siue in loco, ubi domus est eius, sicuti est urbs, ut sunt hi qui ciues uocantur, siue in orbe toto, ut sunt gentes quas ei societas humana coniungit, siue in ipso mundo, qui censetur nomine caeli et terrae, sicut esse dicunt deos, quos uolunt amicos esse homini sapienti, quos nos familiarius angelos dicimus. De bonorum autem et e contrario malorum finibus negant ullo modo esse dubitandum et hanc inter se et nouos Academicos adfirmant esse distantiam, nec eorum interest quidquam, siue Cynico siue alio quolibet habitu et uictu in his finibus, quos ueros putant, quisque philosophetur. Ex tribus porro illis uitae generibus, otioso, actuoso et quod ex utroque conpositum est, hoc tertium siseverant. Haec sensisse atque docuisse Academi
Abbreviated transcription (Latin):
beata eẽ dicitur: Si uero & aliis. sine quib: uir
tus eẽ potest : uel ullis uel plurib: beatior: Si aũ
prorsus omnib: ut nullũ omnino bonũ desit uel
animi uel corporis. beatissima : Non enim hoc ẽ:
uita quod uirtus : quõ nõ n omnis uita: sed sapiens
uita uirtus est: Et tamen qualis cũque uita sine
ulla uirtute potest esse : Virtus uero sine
ulla uita non potest eẽ : Hoc & de memoria
dixerim atque ratione : & siquid tale ali¬
udẽ in homine : Sunt enim hȩc & ante doc¬
trinã : sine his autẽ non potest esse ulla doc¬
trina : ac per hoc nec uirtus. quȩutiq discitur:¬
Bene autẽ currere pulchrũ esse corpore :
uiribus ingentibus prȩualere & cetera huius
modi : talia sunt ut &uirtus sine his possit esse .¬
& ipsa sine uirtute: Bona sunt tamen & secundũ
istos &iam ipsa propter se ipsã diligit uirtus
utitur que illis & fruitur sicut uirtutẽ dec&:
Hanc uitã beatã &iam socialẽ ꝑhibent esse.

Expanded text:
beata esse dicitur; si uero et aliis, sine quibus esse beata esse dicitur; si uero et aliis, sine quibus esse uirtus potest, uel ullis uel pluribus, beatior; si autem prorsus omnibus, ut nullum omnino bonum desit uel animi uel corporis, beatissima. Non enim hoc est uita, quod uirtus, quoniam non omnis uita, sed sapiens uita uirtus est; et tamen qualiscumque uita sine ulla uirtute potest esse; uirtus uero sine ulla uita non potest esse. Hoc et de memoria dixerim adque ratione, et si quid tale aliud est in homine. Sunt enim haec et ante doctrinam, sine his autem non potest esse ulla doctrina, ac per hoc nec uirtus, quae utique discitBene autem currere, pulchrum esse corpore, uiribus ingentibus praeualere et cetera huius modi talia sunt, ut et uirtus sine his esse possit et ipsa sine uirtute; bona sunt tamen, et secundum istos etiam ipsa propter se ipsam diligit uirtus, utiturque illis et fruitur, sicut uirtutem decet. Hanc uitam beatam etiam socialem perhibent esse,
Abbreviated transcription (Latin):
uitae : cũ acceperit prima naturȩ: quȩ sine
illa erant : sed tamen erant. &iam quando eis
doctrina adhuc deerat : omnia propter se
ipsam appetit . simulque etiam seipsam. Om¬
nibus que simul: & se ipsa utitur eo fine : ut
omnibus delectetur atq perfruatur : ma¬
gis minusq: ut quȩq: interse maiora atq
minora sunt : tamen omnib: gaudens : & quȩ¬
dam minora. sine cessitas postulat: ꝓpter ma¬
iora. uel adipiscenda uel tenenda contempnens:
Omnium autẽ bonorũ. uel animi uel corpo¬
ris. nihil sibi uirtus omnino prȩponit : Hȩc enĩ
bene utitur & se ipsa & ceteris: quȩ hominẽ faci¬
unt beatũ bonis: Ubi uero ipsa non est: quam¬
lib& multa sint bona: non bono eius sunt: cuiussunt.
ac ꝑ hoc lam nec eius bona dicenda sunt: cui male
utenti utilia esse non possunt : Hȩc ergo uita
hominis quȩ uirtute & aliis animi & corporis
bonis. sine quibus uirtus esse non potest fruitur.

Expanded text:
uitae, cum acceperit prima naturae, quae sine uitae, cum acceperit prima naturae, quae sine illa erant, sed tamen erant etiam quando eis doctrina adhuc deerat, omnia propter se ipsa adpetit simulque etiam se ipsam, omnibusque simul et se ipsa utitur, eo fine, ut omnibus delectetur adque perfruatur, magis minusque, ut quaeque inter se maiora adque minora sunt, tamen omnibus gaudens et quaedam minora, si necessitas postulat, propter maiora uel adipiscenda uel tenenda contemnens. Omnium autem bonorum uel animi uel corporis nihil sibi uirtus omnino praeponit. Haec enim bene utitur et se ipsa et ceteris, quae hominem faciunt beatum, bonis. Ubi uero ipsa non est, quamlibet multa sint bona, non bono eius sunt, cuius sunt, ac per hoc iam nec eius bona dicenda sunt, cui male utenti utilia esse non possunt. Haec ergo uita hominis, quae uirtute et aliis animi et corporis bonis, sine quibus uirtus esse non potest, fruitur,
Abbreviated transcription (Latin):
lix & potio quam contin& calix: simul dicitur
poculum sed calix solus. Ideo tamen quod potioni
continendae sit ac cõmodatus : An uero nec ani¬
ma sola. nec solũ corpus: sed simul utrumq sit
homo. Cuius sit pars una siue anima siue corpus.
ille autẽ totus exutroq const& ut homosit: sicut
duos equos iunctos bigas uocamus: quorũ siue
dexter siue sinister: pars ẽ bigarũ : Vnũ uero
eorũ quo quo modo se habeat ad alterũ bigas non
dicimus sed ambossimul : Horum autẽ trium hoc
elegit tertiũ : hominẽq: nec animã solam nec solũ
corpus sed animã simul & corpus esse arbitratur
Proinde summũ bonũ hominis quosit beatus ex
utriusq reibonis constare dicit : & animȩ scilic&
& corporis acperhoc prima illa nature propter
se ipsa existimat expetenda : ipsamque uirtutẽ
quã doctrina inserit : uelut artẽ uiuendi.
quȩ in animȩ bonis est excellentissimũ bonũ:
Quaꝓpter : eadem uirtus id est ars a gendae

Expanded text:
lix et potio, quam continet calix. simul dicitur poculum, sed calix solus; ideo tamen quod potioni continendae sit adcommodatus, an uero nec anima sola nec solum corpus, sed simul utrumque sit homo, cuius sit pars una siue anima siue corpus, ille autem totus ex utroque constet, ut homo sit sicut duos equos iunctos bigas uocamus, quorum siue dexter siue sinister pars est bigarum, unum uero eorum, quoquo modo se habeat ad alterum, bigas non dicimus, sed ambo simul. Horum autem trium hoc elegit tertium hominemque nec animam solam nec solum corpus, sed animam simul et corpus esse arbitratur. Proinde summum bonum hominis, quo fit beatus, ex utriusque rei bonis constare dicit, et animae scilicet et corporis. Ac per hoc prima illa naturae propter se ipsa existimat expetenda ipsamque uirtutem, quam doctrina inserit uelut artem uiuendi, quae in animae bonis est excellentissimum bonum. Quapropter eadem uirtus, id est ars agendae
Abbreviated transcription (Latin):
rentes. latere nonsinit. Mastyr certe ipse :
quo impetrante illa sanata est. infilium per¬
quod omnia ista dicuntur a nobis: in cum
qui ascendit incelum. cum carne inqua resur¬
rexerat: credidit : etideo ꝑeum tanta funt.
quia proista fide animam posuit. ⁊ Fiunt
ergo etiam nunc multa miracula: eodem dõ
neꝙ ut non excidant animo quasi glarea.

Expanded text:
rentes latere non sinit. Martyr certe ipse, quo impetrante illa sanata est, in Filium perquod omnia ista dicuntur a nobis, in eum qui ascendit in coelum cum carne, in qua resurrexerat, credidit; et ideo per eum tanta fiunt, quia pro ista fide animam posuit. Fiunt ergo etiam nunc multa miracula, eodem Deo neque, ut non excidant animo, quasi glarea
Abbreviated transcription (Latin):
tissime quippẽ ad corinthios dixit. Cum
enim sit interuos aemulatio. & contentio:
nonne carnales estis. & secundum hominẽ
ambulatis : Quod ergo est ambularese¬
cundum hominem. hoc ẽ esse carnalem xo
quod a carne. id est a parte hominis intelle¬
gitur homo. Fosdem ipsos quippedixit
superius animales. quos postea carnales.
ita loquens. Quis enim scit inquit homi¬
num quae sunt hominis: nisi spiritus homi¬
nis qui in ipso est. ⁊ Sic & quaedĩ sunt nemo
scit: nisi sps̃ dĩ. Nos autem inquit non
spm̃ huius mundi accepimus. sed spm̃ qui
ex dõ est.: Utsciamus quae adõ donata
sunt nobis quae & loquimur. non insapien
tiae humanȩ doctis uerbis. sed docti spũ.
sp̃italibus spiritalia comparantes: Anima¬
lis autem homo non percipit ea quae sunt
spsdĩ: stultitia ẽ enim illi. ⁊ Talibus igi¬
tur id est animabus paulo post dicit.
Et ego fratres non potui loqui uobis quasi
spiritalibus sed quasi carnalibus: etillud.
xhoc

Expanded text:
tissime quippe <Paulus ad Corinthios dicit: Cum enim sint inter uos aemulatio et contentio, nonne carnales estis et secundum hominem ambulatis? Quod ergo est ambulare secundum hominem, hoc est esse carnalem, quod a carne, id est a parte hominis, intellegitur homo. Eosdem ipsos quippe dixit superius animales, quos postea carnales, ita loquens: Quis enim scit, inquit, hominum, quae sunt hominis, nisi spiritus hominis, qui in ipso est? Sic et quae Dei sunt, nemo scit nisi spiritus Dei. Nos autem, inquit, non spiritum huius mundi accepimus, sed spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis; quae et ltiae humanae doctis verbis, sed docti Spiritu, spiritalibus spiritalia comparentes. Animalis autem homo non percipit quae sunt Spiritus Dei: stultitia est enim illi . Talibus igitur, id est animalibus, paulo post dicit, Et ego, fratres, non potui loqui vobis quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus . Et illud ex hoc
Abbreviated transcription (Latin):
& reuelatus fuerit homo peccati:. filius in¬
teritus . qui aduersatur & suꝑ extollitur.
supra omne quod dicitur ds̃ aut quod co¬
litur: ita ut intemplo dĩ sedeat ostentas
se tam quam sit ds̃: Non retinetis in me¬
moria quod ad huc cum essem apud uos: hec
dicebantur uobis: Etnunc quid detineat
scitis utreueletur in suo tempore : Iamenĩ
mys terium iniquitatis operatur : tantũ vt¬
qui modo ten&. teneat: donec demedio
fiat: & tunc reuelabitur iniquus: quẽ

Expanded text:
 reuelatus fuerit homo peccati, filius interitus, qui aduersatur et superextollitur supra omne, quod dicitur deus aut quod colitur, ita ut in templo dei sedeat ostentans se, tamquam sit deus. non retinetis in memoria, quod adhuc, cum essem apud uos, haec dicebantur uobis? et nunc quid detineat scitis, ut reueletur in suo tempore. iam enim mysterium iniquitatis operatur. tantum qui modo tenet, teneat, donec de medio fiat; et tunc revelabitur iniquus, que
Abbreviated transcription (Latin):
quã dar& sed aquo poss& qͣuicquid uell& & quan¬
tũ poss& cũ uell& auferret : tamen in ipsa sua
spelunca solitaria : cuius ut describitur : semꝑ
recenti cȩde tepebat humus. nihil aliud quã
pacẽ uolebat. in qua nemo illi molestus ess& :
nec eius quietẽ . uis ullius terrorue turbar&.
Cum corpore deniq: suo pacẽ habere cupiebat.
& quantũ habebat : tantũ illi bene erat : quiando
quidem mẽbris obtẽperantib: imperabat : Et
ut suã mortalitatẽ aduersũ se exindigentia re¬
bellantẽ acseditionẽ famis. ad dissociandã atq
excludendã de corpore animã concitantẽ: quan¬
ta poss& festinatione pacar&. rapiebat: necabat :¬
uorabat: Etquãuis inmanis acferus. pacita¬
men suȩ uitȩ acsalutis. immaniter ac fero citer
consulebat:: Ac per hoc sipacem quã in sua
spelunca atq inse ipso habere satis agebat.

Expanded text:
quam daret, sed a quo posset quidquid uellet et quanquam daret, sed a quo posset quidquid uellet et quando posset et cum uellet auferret: tamen in ipsa sua spelunca solitaria. cuius, ut describitur, \'semper recenti caede tepebat humus,\' nihil aliud quam pacem uolebat, in qua nemo illi molestus esset, nec eius quietem uis ullius ten\'orne turbaret. Cum corpore denique suo pacem habere cupiebat, et quantum habebat, tantum bene illi erat. Quando quidem membris obtemperantibus imperabat, et ut suam mortalitatem aduersum se ex indigentia rebellantem ac seditionem famis ad dissofciandam adque excludendam de corpore animam concitantem quanta posset festinatione pacaret, rapiebat necabat uorabat et quamuis inmanis ac ferus paci tamen suae uitae ac salutis inmaniter ac ferociter consulebat; ac per hoc si pacem, quam in sua spelunca adque in se ipso habere satis agebat
Abbreviated transcription (Latin):
seruiri uolebat : Non seiã latronẽ latebris conde¬
r& sed regẽ conspicuũ sublimar& : cũ eadẽ in illo
cupiditas & malitia permaneret: Pacẽ itaq: cum
suis omnes habere cupiunt : quos ad arbitriũ suũ
uolunt uiuere : Nã & cũ quibus bellũ gerunt : suos
facere si possunt uolunt : eisq subiectis. leges suae
pacis imponere: Sed faciamus aliquẽ qualẽ cant
poetica & fabulosa narratio: quẽ fortas se ꝓpt̃
ipsã in sociabilẽ feritatẽ semi hominẽ : quam
hominẽ dicere maluerunt: Quamuis ergo
huius regnũ dirae speluncȩ fuerit solitudo
tãq malitia singularis : ut ex hac ei nomen inuen¬
tũ sit : grȩce nãq: malus cacos dicitur : quod ille
uocabatur : nulla coniux ei . blandũ ferr&¬
referretq: sermonẽ : nullis filiis uel adlude¬
r& paruulis: uel grandius culis imperar&. nul¬
lo amiti colloquio frueretur: nec uulcani pa¬
tris : quo uel hinc tantũ non parũ felicior fuit.
quia tale monstrũ ipse non genuit: Nihil cui¬

Expanded text:
seruiri uolebat: non se iam latronem latebris conderet, sed regem conspicuum sublimaret, cum eadem in illo cupiditas et malitia permaneret. Pacem itaque cum suis omnes habere cupiunt, quos ad arbitrium suum uolunt uiuere. Nam et cum quibus bellum gerunt, suos facere, si possint, uolunt eisque subiectis leges suae pacis inponere. Sed faciamus aliquem, qualem canit poetica et fabulosa narratio, quem fortasse propter ipsam insociabilem feritatem semihominem quam hominem dicere maluerunt. Quamuis ergo huius regnum dirae speluncae fuerit solitudo tamque malitia singularis, ut ex hac ei nomen inuentum sit Graece namque malus xax:m dicitur, quod ille uocabatur, nulla coniux ei blandum ferrreferretque sermonem, nullis filiis uel adluderet paruulis uel grandiusculis imperaret, nullo amici conloquio frueretur, nec Vulcani ptris, quo uel hinc tantum non parum felicior fuit, quia tale monstrum ipse non genuit; nihil cui
Abbreviated transcription (Latin):
suerit sed poenitendo subiecerit. Alio¬
quin & illi serui& dominanti: si patro¬
cinium adhibuerit accidenti.: Sed ut
peccatum intellegatur. Concupiscentia
ipsa carnalis. dequadicit apostolus:
Caro concupiscit aduersus spm̃: incu¬
ius carnis fructibus & inuidia comme¬
moratur : quia utiq cain stimulabatur

Expanded text:
suerit, sed poenitendo subjecerit. Aliosuerit, sed poenitendo subjecerit. Alioquin et illi serviet dominanti, si patrocinium adhibuerit accidenti. Sed ut peccatum intelligatur concupiscentia ipsa carnalis, de qua dicit Apostolus: Caro concupiscit adversus spiritum. In cujus carnis fructibus et invidiam commemorat, qua utique Cain stimulabatur
Abbreviated transcription (Latin):
nem. ut sibi ipse potius merito quam ei
frater inmerito displicer&: cumess&
iniustus non recte diuidendo. hoc est
non recte uiuendo: & indignus cuius
approbaretur oblatio: quam ess& in iusti¬
or quod fratrem iustum gratis odiss&.
ostendit: non tamen eum dimittens sine
mandato scõ. iusto. & bono: quiesce inquit
Adte enim conuersio eius: &tu dominu¬
beris illius. Numquid fratris absit
Cuius igiturꝰ. nisi peccati.: Dixerat
enim peccasti: Tunc deinde addidit
quiesce : adte enim conuersio eius ettu
dominaberis illius. ⁊ Potest qui dem &¬
ita intellegi: ad ipsum hominem con¬
uersionem esse debere peccati : ut nul
li alii quam sibi sciat tribuere. quod
peccat.: Hȩc est enim salubris poeni¬
tentiae medicina. &ueniae petitio. m
congrua: utubi ait. adte enim conuer¬
sio eius: non sub audiatur erit: sed sit:
praecipientis uidelic&. non prędicentis
modo.⁊ Tunc enim dominabitur quis¬
q peccato si id sibi non deferiendo p̃po¬

Expanded text:
, ut sibi ipse potius merito quam ei , ut sibi ipse potius merito quam ei frater inmerito displiceret, cum esset iniustus non recte diuidendo, hoc est non recte uiuendo, et indignus cuius adprobaretur oblatio, quam esset iniustior, quod fratrem iustum gratis odisset, ostendit. Non tamen eum dimittens sine mandato sancto, iusto et bono: Quiesce, inquit; ad te enim conuersio eius, et tu dominaberis illius. Numquid fratris? Absit. Cuius igitur, nisi peccati? Dixerat enim: Peccasti, tum deinde addidit: Quiesce; ad te enim conuersio eius, et tu dominaberis illius. Potest quidem ita intellegi ad ipsum hominem conuli alii quam sibi sciat tribuere debere quod peccat. Haec enim est salubris poenitentiae medicina et veniae petitio non incongrua, ut ubi ait, ad te enim conversio ejus, non subaudiatur, erit, sed sit, praecipientis videlicet, non praedicentis modo. Tunc enim dominabitur quisque peccato, si id sibi non defendendo praeposuerit propo
Abbreviated transcription (Latin):
Mali autem contra ut fruantur mundo. uti
uolunt dõ : quitamen eum uel esse. uelres
humanus curare iam credunt. Sunt
enim multo deteriores qui nec hoc quidẽ
credunt.
Cognito itaq cain. quod suꝑ
eius germani. sacrificium: nec suꝑ suum
respexerat ds̃: utiq fratrem bonum mu¬
tatus imitari: non elatus debuit. aemulari.:
Sed contristatus est & concidit facies eius.
Hoc peccatum maxime arguit ds̃: tristi¬
tiam. dealterius bonitate:. & hoc fratris.
Hoc quippe arguendo interrogauit di¬
cens : Quare contristatus es & quare con¬
cidit facies tuaͤ. Quia enim fratri in ui¬
debat: ds̃ uidebat. & hoc arguebat.: Nam
hominibus quibus absconditum est coral¬
terius: esse poss& ambiguum & prorsus
incertum: Utrum illa tristiti& maligni¬
tatem suam inqua se dõ displicuisse didice¬
rat : anfratris doluerit bonitatem: quae dõ
placuit : cum in sacrificiũ eius aspexit.
Sed rationem reddens ds̃ cur eius oblatio.
accipere noluerit¬

Expanded text:
mali autem contra, ut fruantur mundo, uti mali autem contra, ut fruantur mundo, uti uolunt Deo; qui tamen eum uel esse uel res humanas curare iam credunt. Sunt enim multo deteriores, qui ne hoc quidem credunt. Cognito itaque Cain quod super eius germani sacrificium, nec super suum respexerat Deus, utique fratrem bonum mutatus imitari, non elatus debuit aemulari. Sed contristatus est et concidit facies eius. Hoc peccatum maxime arguit Deus, tristitiam de alterius bonitate, et hoc fratris. Hoc quippe arguendo interrogauit dicens: Quare contristatus es, et quare concidit facies tua? Quia enim fratri inuidebat, Deus uidebat et hoc arguebat. Nam hominibus, quibus absconditum est cor alterius, esse posset ambiguum et prorsus incertum, utrum illa tristitia malignitatem suam, in qua se Deo displicuisse didicerat, an fratris doluerit bonitatem, quae Deo placuit, cum in sacrificium eius adspexit. Sed rationem reddens Deus, quur eius oblationem accipere noluerit
Abbreviated transcription (Latin):
dem generis rerum ten& homo: quam sunt
ea quae offert dõ: siue eius rei quae oblata
est. fit particeps pro fanus autquilib& quẽ
fas non est fieri In quo autem horum dõ
displicuerit. cain: facile non potest inue¬
niri Sed quõ iohannes apostolus cumde
his fratribus loqueretur: Non sicut cain in¬
quit exmaligno erat &occidit frm̃ suum:
& cuius rei gratia occidit: quia opera illi¬
us maligna fuerunt. fratris autem eius ius¬
ta: datur intellegi propter ea dm̃ non
respexisse inmunus eius: quia hoc ipse
unt qui non dĩ sed suam sectantes uolun¬
tatem: id est non recto sed per uerso cor¬
de uiuentes: offerunt tamen dõmunus.
quo putant eum redimi uteorum non o¬
pituletur sanandis prauis cupiditatibus.
sedexplendis. Ethoc est terrenae pro¬
prium ciuitatis. dm̃ uel deos colere : quib
adiuuantibus regn& inuictoriis & pace
terrena. non caritate consulendi sed do¬
Boni quippe ad
hoc utuntur mundo. ut fruantur dõ .⁊¬

Expanded text:
dem generis rerum tenet homo, quam sunt dem generis rerum tenet homo, quam sunt ea, quae offert Deo, siue eius rei. quae oblata est, fit particeps profanus aut quilibet quem fas non est fieri. In quo autem horum Deo displicuerit Cain, facile non potest inueniri. Sed quoniam Iohannes apostolus, cum de his fratribus loqueretur: Non sicut Cain, inquit, 9 ex maligno erat et occidit fratrem suum; et cuius rei gratia occidit? Quia opera illius maligna fuerunt, fratris autem eius iusta: datur intellegi propterea Deum non respexisse in munus eius, quia hoc ipso unt, qui non Dei, sed suam sectantes uoluntatem, id est non recto, sed peruerso corde uiuentes, offerunt tamen Deo munus, quo putant eum redimi, ut eorum non opituletur sanandis prauis cupiditatibus, sed explendis. Et hoc est terrenae proprium ciuitatis, Deum uel deos colere, quibus adiuuantibus regnet in uictoriis et pace terrena, non caritate consulendi, sed doBoni quippe ad hoc utuntur mundo, ut fruantur D
Abbreviated transcription (Latin):
diuidas peccasti:. quiesce: ad te enim con¬
uersio eius. ettu dominaberis illius.
In hac ammonitione uel monitu quam
ds̃ protulit adcamn: Illud quidem quod
dictum est: Non ne sirecte offeras. recte
autem non diuidas peccasti: quia non elu¬
c& cur uel undesit dictum: multos sensus
peperit eius obscuritas: cum diuinarum
scripturarum quisq tractator secundum
fidei regulam idconatur exponere : Reo¬
te quippe offertur sacrificium cum offer¬
tur dõ uero: cui uni tantum modo sacrifi¬
candum est. Non autem recte diuidit᷑
dum non discernuntur recte. uel loca. uel
tem pora. uel res ipsae quae offeruntur. ł
qui offert. uel cui offertur: uel hi quibus
ad uescendum distribuitur quod oblatum
est: utdiuisionem hic discretionem intel¬
legamus: Siue cum offertur ubi non opor¬
t& : aut qđ non ibi sed alibi oport&. siue
cum offertur quando ñ oport&: aut quod
non tunc sed alias oport& siue cum id of¬
fertur quod nus quam & num quam pe¬
nitus debuit : siue cum electiora sibi eius¬

Expanded text:
diuidas, peccasti? Quiesce; ad te enim conuersio eius, et tu dominaberis illius. In hac admonitione uel monitu, quem Deus protulit ad Cain, illud quidem quod dictum est: Nonne si recte offeras, recte autem non diuidas, peccasti? quia non elucet quur uel unde sit dictum, multos sensus peperit eius obscuritas, cum diuinarum scripturarum quisque tractator secundum fidei regulam id conatur exponere. Recte quippe offertur sacrificium, cum offertur Deo uero, cui uni tantummodo sacrificandum est. Non autem recte diuiditur, dum non discernuntur recte uel loca uel tempora uel res ipsae quae offeruntur uel qui offert et cui offertur uel hi, quibus ad uescendum distribuitur quod oblatum est, ut diuisionem hic discretionem intellegamus; siue cum offertur ubi non oportet, aut quod non ibi sed alibi oportet, siue cum offertur quando non oportet, aut quod non tunc sed alias oportet, siue cum id offertur, quod nusquam et numquam penitus debuit, siue cum electiora sibi eius
Abbreviated transcription (Latin):
tedictum sit ꝑproph&iam quod iam ui¬
demus impletum: propatrib tuis natisuNł
tibi filii constitues eos principes suꝑ om¬
nẽ terram : Ex filiis quippe eius ꝑ omnẽ
terram sunt p̃positi & patres eius: cum
confiteantur ei populi c̃oncurrentes ad
tionib sub obscure p̃dictũ ẽ. quo quomodo
intellegatur debet hisreb: manifessimis
conuenire: Sicut &iam in illo psalmo:¬
ubi sacerdos xp̃s quemadmodum hic rex:
apertissime prȩdicatur. Dix̃ dñs dño¬
meo sede ad extris meis: donec pona
inimi costuos scabellum pedum meorui.
Sederexp̃s addex teram patris creditur:
non uidetur : Eius &iam inimicos poni
sub pedib eius non dum appar&: Idigit᷑
apparebit infine : Etiã hoc nunc credi¬
tur: post uidebitur : Uerũ quod sequitur:
uirgam uirtutis tuae emitt& dñs exsi¬
on: & dominare in medio inimicorum tu¬
orũ : Itaclarum ẽ: ut non solũ infidelit̃
& infeliciter sed &iam in pudenter
negetur Etipsi quippefatentur in imi¬

Expanded text:
te dictum sit per prophetiam, quod iam uidemus inpletum: Pro patribus tuis nati sunt tibi filii, constitues eos principes super omnem terram ex filiis quippe eius per omnem terram sunt praepositi et patres eius, cum confiteantur ei populi concurrentes ad tionibus subobscure dictum est, quoquo modo intellegatur, debet his rebus manifestissimis conuenire. CAPUT ubi sacerdos Christus, quemadmodum hic rex, apertissime praedicatur - Dixit Domeo, Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuoruSedere Christus ad dexteram Patris creditur, non uidetur; eius etiam inimicos poni sub pedibus eius nondum apparet; id agitur, apparebit in fine; etiam hoc nunc creditur, post uidebitur. Verum quod sequitur: Virgam uirtutis tuae emittet Dominus ex Sion, et dominare in medio inimicorum tuorum, ita clarum est, ut non solum infideliter et infeliciter, sed etiam inpudenter negetur. Et ipsi quippe fatentur inimi
Abbreviated transcription (Latin):
mero temporum concordat hystoria. Etideo
grecae potius fides habenda est. quia uerita¬
tem non ecedit annorum. qui litteris nr̃is quae
uerȩ sacrae sunt continetur. ⁊ Porro sihaec epis¬
tola alexandri quimaxime in notuit. multum
abhorret inspatus temporum. a probabili
fidererum : quanto minus credendum est illis
litteris. quas plenas fabulosis uelut antiquita¬
tibus pro ferre uoluerint. contra auctoritatem¬
notissimorum diuunorumq: librorum. quaeto¬
tum orbem sibi crediturum esse praedixit. &¬
cui totus orbis sicut abea praedictum est cre¬
didit .: Qua euera senarrasse praeterita &x
his quae futura praenuntiauit. cumtanta ue¬
ritate implentur ostendit .: Alui uero qui
mundum istum existimant sempiternum. si¬
ue non cum solum. sed innumerabiles opinentus.
siue solum quidemesse. sed certis saeculorum in¬
teruallis innumerabiliter oriri. &occidere. nec es¬
se est fateantur hominum genus. prius sine ho¬

Expanded text:
mero temporum concordat historia. Et ideo mero temporum concordat historia. Et ideo Graecae potius fides habenda est, quia ueritatem non excedit annorum, qui litteris nostris, quae uere sacrae sunt. continentur. Porro si haec epistula Alexandri, quae maxime innotuit, multum abhorret in spatiis temporum a probabili fide rerum: quanto minus credendum est illis litteris, quas. plenas fabulosis uelut antiquitatibus proferre uoluerint contra auctoritatemnotissimorum diuinorumque librorum, quae totum orbem sibi crediturum esse praedixit, et cui totus orbis, sicut ab ea praedictum est, credidit; quae uera se narrasse praeterita ex his, quae futura praenuntiauit, cum tanta ueritate inplentur, ostendit. CAPUT mundum istum non existimant sempiternum, siue non eum solum, sed innumerabiles opinentur. siue solum quidem esse, sed certis saeculorum interuallis innumerabiliter oriri et occidere, necesse est fateantur hominum genus prius sine ho
Abbreviated transcription (Latin):
orum in eadem episto la alexandri .v. milia exce¬
dit annorum : Ingreca uero hystoria mille fer¬
me & trecentos hab& & ab ipsius beli principatu.
quem regem. & ille aegyptius in eius dem regni
ponit &xordio. ⁊ Persarum autem &macedonũ
imperium . usq ad ipsum alexandrum cuiloque¬
batur. plus quam octo annorum milia ille consti¬
tuit : Cum apud grecos macedonum usq ad mor¬
tem alexandri. quad ringenti octoginta quinq re¬
periantur.: Persarum uero. donec ipsius alexan¬
dri uictoria finiretur. ducenti &trigintatres cõ¬
putantur .: Longeitaq: hinumeri annorum. illis
aegyptiis sunt minores. nec eis &iam siter. tantũ
com putarentur aequarent. Perhibentur enĩ
aegyptii quondam tam breues annos habuisse.
ut quaternis mensibus finirentur: Vndeannus
plenior &uerior. qualis nunc & nobis & illis est.
treseorum annos complectebatur antiquos:
Sednec sic quidem utdixi graeca aegyptiae. nu¬

Expanded text:
orum in eadem epistula Alexandri quinque milia exceorum in eadem epistula Alexandri quinque milia excedit annorum; in Graeca uero historia mille ferme et trecentos habet ab ipsius Beli principatu, quem regem et ille Aegyptius in eiusdem regni ponit exordio; Persarum autem et Macedonum imperium usque ad ipsum Alexandrum, cui loquebatur, plus quam octo annorum milia ille constituit, cum aput Graecos Macedonum usque ad mortem Alexandri quadringenti octoginta quinque reperiantur, Persarum uero, donec ipsius Alexandri uictoria finiretur, ducenti et triginta tres conputentur. Longe itaque hi numeri annorum illis Aegyptiis sunt minores. nec eis, etiamsi ter tantum conputarentur, aequarent. Perhibentur enim Aegyptii quondam tam breues annos habuisse, ut quaternis mensibus finirentur; unde annus plenior et uerior, qualis nunc et nobis et illis est, tres eorum annos conplectebatur antiquos. Sed ne sic quidem. ut dixi, Graeca Aegyptiae nu
Abbreviated transcription (Latin):
sus multitudo pristina reparetur. Ac sic identi¬
dem repperiri . & institui quasi prima. cum resti¬
tuantur potius quae fuerantillis nimus uastatio¬
nib interrupta & extincta: C&erum. hominẽ
nisi ex homine & istere omnino non posse. Dicunt
eos &iam quaedam mendacissimȩ litterȩ. quas
perhibent inhystoria temporum. multa anno¬
rum milia continere.: Cum exlitteris sacris ab in¬
stitutione hominis. nondum completa annorũ
sex milia computemus.: Vndeni¬
Vndenemulta disputẽ.
quem ad modum illarum litterarum. inquibus
longe plura annorum milia referuntur uanitas
refellatur. & nulla in illis rei huius idonea repe¬
riatur auctoritas. Illa epistola alexandri magni
ado lympiadem matrem suam quam scripsit. nar¬
rationem cuiusdam aegyptii sacerdotis in sinuans.
quam protulit ex litteris quae sacrae apud eos
haberentur. contin& &am regna quae greca
quoq: nouit historia. Inquibus regnum assyri¬

Expanded text:
sus multitudo pristina reparetur; ac sic identisus multitudo pristina reparetur; ac sic identidem reperiri et institui quasi prima, cum restituantur potius, quae fuerant illis nimiis uastationibus interrupta et extincta; ceterum hominem nisi ex homine existere omnino non posse. Dicunt eos etiam quaedam mendacissimae litterae, quas perhibent in historia temporum multa annorum milia continere, cum ex litteris sacris ab institutione hominis nondum conpleta annorum sex milia conputemus. Unde ne multa disputem quem ad modum illarum litterarum, in quibus longe plura annorum milia referuntur, uanitas refellatur et nulla in illis rei huius idonea reperiatur auctoritas: illa epistula Alexandri Magni ad Olympiadem matrem suam, quam scripsit narrationem cuiusdam Aegyptii sacerdotis insinuans, quam protulit ex litteris quae sacrae aput illos haberentur, continet etiam regna, quae Graeca quoque nouit historia; in quibus regnum Assyri
Abbreviated transcription (Latin):
orbeterrarum atq: in omnibus gentibus.¬
quas sibi esse credituras interc&era uera quae
mus igitur coniecturas hominum. nescienti¬
um quidloquantur denatura uel instituti¬
one generis humani.: Aluinamq sicutde
ipso mundo crediderunt. semper fuis se ho¬
mines opinantur. Vndeait &apuleius. cum
hoc animantium genus describeret. singillatĩ
mortales cuncti tamen uniuersogenere perpe¬
tui .⁊ Etcum illis dictum fuerit. si semper fuit
humanũ genus. quodam modo uerum eorum
loquatur hystoria. narrans qui fuerint quarũ¬
q rerum inuentores. qui primi liberalium disci¬
plinarum. aliarumq artium institutores. uel aqui¬
b primum illa uel illa regio. parsq: terrarum illa
atq illa insula in coli coeperit.: Respondent
diluuus & conflagrationib percerta inter ual¬
la temporum. non quidem omnia sed plurima
terrarum ita uastari. utredigantur homines ad
ex iguam paucitatem: &x quorum progenie rur¬

Expanded text:
orbe terrarum adque in omnibus gentibuorbe terrarum adque in omnibus gentibuquas sibi esse credituras inter cetera uera, quae mus igitur coniecturas hominum nescientium quid loquantur de natura uel institutione generis humani. Alii namque, sicut de ipso mundo crediderunt, semper fuisse homines opinantur. Unde et ait Apuleius, cum hoc animantium genus describeret: \'Singillatim mortales, cuncti tamen uniuerso genere perpetui.\' Et cum illis dictum fuerit, si semper fuit humanum genus, quonam modo uerum eorum loquatur historia narrans qui fuerint quarumque rerum inuentores, qui primi liberalium disciplinarum aliarumque artium institutores. uel a quibus primum illa uel illa regio parsque terrarum. illa adque illa insula incoli coeperit, respondent diluuiis et conflagrationibus per certa interualla temporum non quidem omnia, sed plurima terrarum ita uastari, ut redigantur homines ad exiguam paucitatem, ex quorum progenie rur
Abbreviated transcription (Latin):
am in libro quem sequitur iste tractiuimus.
Confitendum est igitur cum debita laude crea
caritus dĩ diffusa sit in eis persp̃m scm quila
tus est ineis.: Nectantum hominum sed pri¬
mitus praccipueq angelorum bonum esse
quod scriptum est. mihi autem adhȩreredõ
bonumest. H locbonum quibus commune
est. habent &cum illo cui adhȩrent. & inter
se scã societute sunt una ciuitas dĩ. eademq
uium sacrificiumeius. uiuumq templum
eius: Cuius pars quae coniungenda in mor¬
talibus angelis. & mortidibus hominibus
congregatur. &nunc mortaliter peregri¬
natur interris. uel in eis quimorte obierunt
secretis animarum receptaculis. sedibq
requiescit. eodem dõ ereante quemadmo¬
dum ecortusit. sicut huc usq: deangelis
dictum est. iam uideo essedicendum.
Ex uno quippehomine quem primum ds̃con¬
didit. genus. humanum sumpsit exordium.
secundum scãe scripturae fidem. quae mira¬
bilem auctoritatem. non in merito hab& in

Expanded text:
am in libro, quem sequitur iste, tractauimus. am in libro, quem sequitur iste, tractauimus. Confitendum est igitur cum debita laude Creacaritas dei diffusa sit in eis per spiritum sanctum, qui datus est eis; nec tantum hominum, sed primitus praecipueque angelorum bonum esse quod scriptum est: mihi autem adhaerere deo bonum est. hoc bonum quibus commune est, habent et cum illo cui adhaerent et inter se sanctam societatem et sunt una ciuitas dei eademque uiuum sacrificium eius uiuumque teeius. Cuius pars. quae coniungenda inmortalibus angelis ex mortalibus hominibus congregatur et nunc mortaliter peregrinatur in terris uel in eis, qui mortem obierunt, secretis animarum receptaculis sedibusque requiescit, eodem Deo creante quem ad modum exorta sit, sicut de angelis dictum est, iam uideo esse dicendum. Ex uno quippe homine. quem primum Deus condidit, humanum genus sumsit exordium secundum sanctae scripturae fidem. quae mirabilem auctoritatem non inmerito habet in
Abbreviated transcription (Latin):
utiq nec fecerunt. ⁊ Sialiqua. utrum bona.
anmala : Simala. quo modo esse potuit ma¬
la uoluntas. bonae uoluntatis effectrix̾. Sibo¬
na. iam ergo habebant.: Etistam quis fece¬
rat : nisulle quieos cum bona uoluntate.
idest cum amore casto. quo illi adhȩrerent
creauit. simul eis & condens naturam. & lar¬
giens gratiam.⁊ Vnde sinebona uoluntate
hoc est dĩ amore : num quam scõs angelos fuis¬
se credendum est.: Isti autem quicum boni cre¬
atiessent. tamen malisunt. mala propria uo¬
luntate . quam bonanatura non fecit: nisicum
abono sponte defecit. ut mali causa non sitbo¬
num. sed defectus abono. Autminoremaccepe¬
runt amoris diuini gratiam. quam illi qui in ea¬
dem perstiterunt: Aut siutriq: boni ȩquali¬
ter sunt creati. istis mala uoluntate caden¬
tibus. illi amplius ad uiti. ad eam beatitudinis
plenitudinem. unde se numquam casuros
certissimi fierent peruenerunt. ⁊ Sicut iam &i¬

Expanded text:
utique nec fecerunt. Si aliqua. utrum mala utique nec fecerunt. Si aliqua. utrum mala an bona? Si mala, quo modo esse potuit mala uoluntas bonae uoluntatis effectrix? Si bona, iam ergo habebant. Et istam quis fecerat nisi ille, qui eos cum bona uoluntate, id est cum amore casto quo illi adhaererent, creauit, simul eis et condens naturam et largiens gratiam? Unde sine bona uoluntate, hoc est Dei amore, numquam sanctos angelos fuisse credendum est. Isti autem, qui, cum boni creati essent, tamen mali sunt mala propria uoluntate, quam bona natura non fecit, nisi cum a bono sponte defecit, ut mali causa non sit bonum, sed defectus a bono, aut minorem acceperunt diuini amoris gratiam quam illi, qui in eadem perstiterunt, aut si utrique boni aequaliter creati sunt, istis mala uoluntate cadentibus illi amplius adiuti ad eam beatitudinis plenitudinem, unde se numquam casuros certissimi fierent, peruenerunt; sicut iam eti
Abbreviated transcription (Latin):
tas eis inerat. neque enim ab ea quam non¬
dum coeperant habere defecerant. Certe
nondum tales. nondumtam boni qua mes¬
se cum uoluntate bona coeperunt.: Autsi
non potuerunt scipsos facere meliores. quã
eos ille fecerat quo nemo melius quicquam feͣ¬
cit. pro fecto & bonam uoluntatem qua meli¬
ores essent. nisi operante adiutorio creatoris
habere non possent. Ettum id egit eorum
uo luntas bona. utnon ad seipsos quiminuse¬
rant. sed ad illum qui sum me est conuerteren¬
tur eiq adhęrentes magis essent. eiusq parti¬
cipatione sapienter beateq uiuerent : quid
ali ud ostenditur. nisi uoluntatem quam li¬
b& bonam ino pem fuisse in solo desiderio re¬
man suram. nisi ille quibonam naturam exni¬
hilo sui capacem fecerat exseipso faceret. implen¬
do meliorem. prius faciens excitundo auidiorẽ:
Nam & hoc discutiendumest siboniangeli ipsi
in sefecerunt uoluntatem bonam. utrum aliqua
eam. annulla uoluntate fecerunt.: Sin ulla.

Expanded text:
tas eis inerat neque enim ab ea quam nontas eis inerat neque enim ab ea quam nondum coeperant habere defecerant, certe nondum tales, nondum tam boni quam esse cum bona voluntate coeperunt. Aut si non potuerunt seipsos facere meliores quam eos ille fecerat quo nemo melius quidquam facit, profecto et bonam voluntatem, qua meliores essent, nisi operante adiutorio Creatoris habere non possent. Et cum id egit eorum uoluntas bona, ut non ad se ipsos, qui minus erant, sed ad illum, qui summe est, conuerterentur eique adhaerentes magis essent eiusque participatione sapienter beateque uiuerent: quid aliud ostenditur nisi uoluntatem quamlibet bonam inopem fuisse in solo desiderio remansuram, nisi ille, qui bonam naturam ex nihilo sui capacem fecerat, ex se ipso faceret inplendo meliorem, prius faciens excitando auidiorem? Nam et hoc discutiendum est, si boni angeli ipsi in se fecerunt bonam uoluntatem, utrum aliqua eam an nulla uoluntate fecerunt. Si nulla,
Abbreviated transcription (Latin):
esseefficientem causam &iam uoluntatis bonae.
cauendum est neuoluntas bona bonorum ange¬
lorum non facta. sed dõ coa&erna essecredatur:
Cumergo ipsi factisint. quomodo illa facta nones
se dicetur :: Porro quia factaest. utrum cumip¬
sis facta est. ansine illa fuerunt prius Sed si
cum ipsis. non dubium quod ab illo factasit. a quo
&ipsi. simulq ut factisunt. ei aquo factisunt a¬
more cum quo facti sunt adhȩserunt.: Eoq:
suntisti ab illorum societate discreti. quod illi
in eadem uoluntate bona manserunt. isti ab ea
deficiendo mutati sunt. mala scilic& uoluntate
hoc ipso quod abono defecerunt. a quonon de¬
fecissent. suitiq noluissent. Siautem bonian¬
geli fuerunt prius sinebona uoluntate . eamq
inscipsi dõ non operante fecerunt: Ergo meliores
a scipsis quam ab illo facti sunt: absit : Quide¬
nim erant sinebona uoluntate. nisi mali:
A ut si propterea nonmali. quia nec mala uolun¬

Expanded text:
 si dixerimus nullam esse efficientem causam etiam uoluntatis bonae,  si dixerimus nullam esse efficientem causam etiam uoluntatis bonae, cauendum est, ne uoluntas bona bonorum angelorum non facta, sed Deo coaeterna esse credatur. Cum ergo ipsi facti sint, quo modo illa non esse facta dicetur? Porro quia facta est, utrum cum ipsis facta est, an sine illa fuerunt prius? Sed si cum ipsis, non dubium quod ab illo facta sit, a quo et ipsi; simulque ut facti sunt, ei. a quo facti sunt, amore. cum quo facti sunt, adhaeserunt; eoque sunt isti ab illorum societate discreti, quod illi in eadem bona uoluntate manserunt, isti ab ea deficiendo mutati sunt, mala scilicet uoluntate hoc ipso quod a bona defecerunt; a qua non defecissent. si utique noluissent. Si autem boni angeli fuerunt prius sine bona uoluntate eamque in se ipsi Deo non operante fecea se ipsis quam ab illo facti sunt? Absit. Quid enim erant sine bona voluntate, nisi mali? Aut si propterea non mali quia nec mala volun
Abbreviated transcription (Latin):
teponi. Nec luxuria uitium est pulchrorum
suauiumq corporum. sedanimae peruersea mantis
corporeas uoluptates neglecta temperantia. qua
reb: spiritaliter pulchriorib & incorruptibiliter
suauiorib couptamur.: Nec iactantia uitium
est laudis humanȩ. sed animae peruerseaman¬
tis laudari abhominib: spreto testimonio con¬
scientiae., Nec superbia uitium est dantis po¬
testatem. uel ipsius &iam potestatis. sed animae
peruerseamantis potestatem suam. potentioris
iustiore contempta.: Ac perhoc qui peruerse
amat. cuius lib& naturae bonum. &iam sia dipis¬
catur. ipse fit in bono malus. & miser meliore
priuatus.: Cum ergo malae uoluntatis efficiens
naturalis. uel sidici potest essentialis nulla sit
causa. ab ipsa quippe incipit spirituum mutabi¬
lium malum quo minuitur atq deprauatur na¬
turae bonum: Nectalem uoluntatem facit. nisi
defectio quadeseritur ds̃. Cuius defectionis &i¬
am causa. utiq deficit.

Expanded text:
teponi; nec luxuria uitium est pulchrorum teponi; nec luxuria uitium est pulchrorum suauiumque corporum, sed animae peruerse amantis corporeas uoluptates neglecta temperantia, qua rebus spiritaliter pulchrioribus et incorruptibiliter suauioribus coaptamur; nec iactantia uitium est laudis humanae, sed animae peruerse amantis laudari ab hominibus spreto testimonio conscientiae; nec superbia uitium est dantis poteperuerse amantis potestatem suam potentioris iustiore contemta. ac per hoc qui peruerse amat cuiuslibet naturae bonum, etiam si adipiscatur, ipse fit in bono malus et miser meliore priuatus. Cum ergo malae uoluntatis efficiens naturalis uel, si dici potest, essentialis nulla sit causa — ab ipsa quippe incipit spirituum mutabilium malum, quo minuitur atque deriuatur naturae bonum, nec talem uoluntatem facit nisi defectio, qua deseritur deus, cuius defectionis am causa utique deficit:
Abbreviated transcription (Latin):
sentire silentium. quod tamen nullo modo ni¬
sinon audiendo sentitur.: Sic species intelle¬
gibiles. mens quidem nr̃a intellegendo conspi¬
cit. sed ubi deficiunt. nesciendo condiscit:
dĩ nusquam nulla ex parte possedeficere.
& ea posse deficere quae eenihilo facta sunt.
Q uactamen quanto magis sunt &bona faciunt.
tunc enim aliquid faciunt. causas habent effi¬
cientes: In quantum autem deficiunt &echoc
mala faciunt. quidenim tunc faciunt᷑: nisi uana
causas habent deficientes .:: Itemq: scio inquo
fit mala uoluntas. id in eo fieri. quod sinoll&
non fieret. &ideo non necessarios seduoluntari¬
os defectus iusta poena consequitur.: Defici¬
tur enim non ad mala sed male. id est non adma¬
las naturas. sed ideo male quia contra ordinem
naturarum ab eo quod sum me est. ad id quod mi¬
nus est.: Neq enim auriuitium est auaritia.
sed hominis peruerse amantis aurum. iustitia de¬
relicta quae in comparabiliter auro debuit an¬

Expanded text:
sentire silentium, quod tamen nullo modo nisentire silentium, quod tamen nullo modo nisi non audiendo sentitur. Sic species intellegibiles mens quidem nostra intellegendo conspicit; sed ubi deficiunt, nesciendo condiscit. Dei numquam, nusquam, nulla ex parte posse deficere, et ea posse deficere, quae ex nihilo facta sunt. Quae tamen quanto magis sunt et bona faciunt tunc enim aliquid faciunt, causas habent efficientes; in quantum autem deficiunt et ex hoc mala faciunt quid enim tunc faciunt nisi uana?. causas habent deficientes. Itemque scio, in quo fit mala uoluntas, id in eo fieri, quod si nollet non fieret, et ideo non necessarios, sed uoluntarios defectus iusta poena consequitur. Deficitur enim non ad mala, sed male, id est non ad malas naturas, sed ideo male, quia contra ordinem naturarum ab eo quod summe est ad id quod minus est. Neque enim auri uitium est auaritia, sed hominis peruerse amantis aurum iustitia derelicta, quae incomparabiliter auro debuit an
Abbreviated transcription (Latin):
rat efficientem causam malae uoluntatis.
nonenim est efficiens sed deficiens. quia nec
illa effectio sed defectio Deficere namq ab eo
quod sum meest adid quod minus est. hocest
incipere habere uoluntatem malam .: Causas
porro defectionum istarum cum efficientes
non sint utedixi sed deficientes uelle inuenire
tale est. ac siquis quam uelit uidere tenebras
uel audire silentium. quod tamen utrumq:
nobis notum est. neq: illud nisi peroculos
neq hoc nisi peraures. non sane inspetie sed in
spetiei priuatione.: Nemo ergo ex me scire quȩ¬
rat quod menescire scio. nisi forte utnescire
discat quod sciri non possesciendum est: Fa
quippe quaenon in spetie. sed in eius priuatione
sciuntur. sidici aut intellegi potest. quo dam
modo nesciendo sciuntur. ut sciendo nesciantur.:
Cum enim acies &iam oculi corporalis. currit per
species corporales. nusquam tenebras uidet. nisi
ubi coeperit nonuidere .⁊ Ita &iam non ad ali¬
quem alium sensum. sed ad solas aures pertin&

Expanded text:
rat efficientem causam malae uoluntatis: non enim est efficiens, sed deficiens, quia nec illa effectio, sed defectio. deficere namque ab eo quod summe est ad id quod minus est hoc est incipere habere uoluntatem malam. causas porro defectionum istarum, cum efficientes non sint, ut dixi, sed deficientes, uelle inuenire tale est, ac si quisquam uelit uidere tenebras uel audire silentium, quod tamen utrumque nobis notum est, neque illud nisi per oculos neque hoc nisi per aures, non sane in specie, sed in speciei priuatione. nemo ergo ex me scire qurat, quod me nescire scio, nisi forte ut nescire discat, quod sciri non posse sciendum est. Ea quippe quae non in specie, sed in eius priuatione sciuntur, si dici aut intellegi potest, quodam modo nesciendo sciuntur, ut sciendo nesciantur. Cum enim acies etiam oculi corporalis currit per species corporales, nusquam tenebras uidet, nisi ubi coeperit non uidere. Ita etiam non ad aliquem alium sensum, sed ad solas aures pertinet
Abbreviated transcription (Latin):
motis non libidine concitatis. Neq enim
ea sola membru mouemus adnutũ quae con¬
pactis articulata sunt ossibus. sicut & manus
& pedes & digitos: uerum etiam illu quȩ
mollibus remissa sunt neruis cum uolumus
mouemur agitando. et porgendo producimꝰ.
& torquendo flectimus: et con stringendo
duramus.: Sicut ea sunt quae in ore ac in¬
facie quantum potest uoluntas mou& Pul¬
mones deniq ipsi omnium nisi medullarũ

Expanded text:
motis, non libidine concitatis. Neque enim motis, non libidine concitatis. Neque enim ea sola membra mouemus ad nutum, quae conpactis articulata sunt ossibus, sicut manus et pedes et digitos, uerum etiam illa, quae mollibus remissa sunt neruis, cum uolumus, mouemus agitando et porrigendo producimus et torquendo flectimus et constringendo duramus, sicut ea sunt, quae in ore ac facie, quantum potest, uoluntas mouet. Pulmones denique ipsi omnium, nisi medullaru