comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
filiȩ in apłoꝵ retia: quȩ ñ hominis auc¬
toritate. s dĩ uoce laxant᷑. Rete enĩ sa¬
pientiȩ spũalis. atq doctrinȩ regnum
celoꝵ ẽ: quia scriptum ẽ. Simile ẽ reg¬
num celoꝵ reti misso in mari. Audistis ho-
tum: & laxate retia in capturã. Ante ñ
ducebat in altum petrꝰ: quando pisca-¬
bat᷑ in stagnum. & si mare erat: altum
ñ erat Altũ mare scriptura nescit. Ed
gͦ sit altum: accipe. Aqua alta. consiliũ
in corde uri. Altum cor uiri ẽ: ubi ni-¬
chil uadosum ẽ. Duc gͦ in altũ. dispu¬
tationis tuȩ fidĩq remigium: duc in
cor uiri ꝑ parabolam. Hic uocat ad eccle¬
siã petrum: quẽ scdm matheum simpli¬
ci uocauit sermone dicens: uenite faciã
uos piscatores hominũ. Est & aliud myste-¬
rium. Duc in altum: quia ante in hare-¬
na erat. Quando in synagoga erat: alta
ñ erat aqua iudeȩ. Deniq samaritana
& puteũ altum putabat dicens. & puce-¬
us altꝰ est. unde mͥ dare habes aquã ui-¬

Expanded text:
filiae, in apostolorum retia, quae non hominis auctoritate, sed Dei voce laxantur; rete enim sapientiae spiritalis atque doctrinae regnum coelorum est, quia scriptum est: Simile est regnum coelorum reti misso in mare . 121. Audistis hoditum, et laxate retia vestra in capturam . Ante non ducebat in altum Petrus, quando piscabatur in stagno. Etsi mare erat, altum non erat ; altum mare Scriptura nescit. Quid ergo sit altum, accipe: Aqua alta consilium in corde viri ; Altum cor vir est, ubi nihil vadosum est. Duc ergo in altum disputationis tuae fideique remigium, duc in cor viri. Per parabolam hic vocat ad Ecclesiam Petrum, quem secundum Matthaeum simplici vocavit sermone dicens: Venite, et faciam vos piscatores hominum . 122. Est et aliud mysterium: Duc in altum; quia ante in arena erat, quando in Synagoga erat. Alta non erat aqua Judaeae. Denique Samaritana et puteum altum putabat dicens: Et puteus altus est, unde mihi dare habes aquam vi
Abbreviated transcription (Latin):
lum : docet te euangłista qui ddicit.
ł dux̃ me sp̃c in montẽ magnum & altũ.
& ostendit mͥ ciuitatẽ scãm hierłm des¬
cendentẽ de celo. Ascendamꝰ g̃ sp̃u: qr
caro ad eam ascendere non potest. Ascen¬
damꝰ nos interim ad cȩlum: ut ad nos
postea illa de celo descendat. in qua
lum̃ ẽ simile lapidis p̃ciocissimi. ut la-¬
pidis iaspidis & cristalli. Habet murũ
magnum. & altum. Didicisti lum̃. di¬
dicisti murum: disce portas. disce custo¬
des. Habet inquit portas duodecim. &
in portis anglos duodecim: in quib du¬
odecim tribuũ filioꝵ isrł suꝑscripta s̃
nomina. In portis patriarcharũ noĩa
continent᷑: in muro apłoꝵ. fundam̃ta
enim ciuitatis apłi. & lapis angłaris

Expanded text:
it: Et duxit me Spiritus in montem magnum et altum, et ostendit mihi civitatem sanctam Hierusalem descendentem de coelo . Ascendamus ergo spiritu; quia caro ascendere ad eam non potest. Ascendamus nos interim ad coelum, ut ad nos postea de coelo illa descendat, in qua lumen est simile lapidis pretiosissimi, ut lapidis jaspidis et crystalli . Habet murum magnum et altum. 87. Didicisti lumen, didicisti murum: disce portas, disce custodes. Habet, inquit, portas duodecim; et in portis angelos duodecim, in quibus duodecim tribuum filiorum Israel superscripta sunt nomina . In portis patriarcharum nomina continentur, in muro apostolorum; fundamenta enim civitatis, apostoli : et lapis angularis
Abbreviated transcription (Latin):
definitio seruitutis: Non ego hoc
dico: s apłs. Nec ille: sed xp̃c qui lo¬
quebatur in eo. E hanc utiq ser¬
uitutẽ: de bonis coniugib defini-¬
uit. Namq supra sic habes. Sc̃isi-¬
catus est enim uir infidelis ꝑ mu-
lierem fidelẽ: & scĩficata est muli-¬
er infidelis ꝑ maritum fidelẽ. Et
infra. Quod si infidelis discedit dis¬
cedat. Non ẽ seruituti dedit̾ frat̃
quando nequeunt se iniucẽ scĩfica

Expanded text:
definitio servitutis. Non ego hoc definitio servitutis. Non ego hoc dico, sed Apostolus: nec ille, sed Christus qui loquebatur in eo. Et hanc utique servitutem de bonis conjugibus definivit. Namque supra sic habes: Sanctificatus est vir infidelis per uxorem fidelem: et sanctificata est mulier infidelis per maritum fidelem . Et infra: Quod si infidelis discedit, discedat. Non est servituti deditus frater quando nequeunt se invicem sanctific
Abbreviated transcription (Latin):
scd̾as nuptias: s non ꝓbamus sepe re-¬
petitas. Neq enim expedit qͥcqͥd lic&e.
sunt utilia. Et umũ bib̾e licet: s
plurimũ ñ decet. & licet ergo nub̃e:
s pulchrius est abstinere. Sunt enĩ
iuncula nuptiarum. Uultis scire
que uincła: Quȩ sub uiro ẽ mulier:
uiuente iuro ligata est legi. Si aũt
coniugium: quo mulier ligatur de
soluitur. Bona mutu amoriᷤ grã.s
maior ẽ seruitꝰ. Neq enĩ mulier
sui corporis potestatem habet. s iur.
Et ne forte non coniugii tibi uideat᷑
ista seruitꝰ ẽẽ sed sexus: similit̃ & iur
sui corporis potestatẽ non habet sed
mulier. Quanta igit᷑ coniugii neces¬
sitas. que subicit alteri fortiorem:
utiuis enim necessitatib: ab utroq
seruit᷑. Nec temꝑanti licet iugo
subducere caput: cum alteriꝰ intẽ¬
pantiȩ seruiendũ sit. Precio inqͥt
empti estis: nolite fieri serui hõiũ.
Nidetis quã eudens conugalis sit¬

Expanded text:
secundas nuptias, sed non probamus saepe resecundas nuptias, sed non probamus saepe repetitas; neque enim expedit quidquid licet omnia sunt utilia . Et vinum bibere licet, sed plurimum non decet. 69. Licet ergo nubere, sed pulchrius est abstinere; sunt enim vincula nuptiarum. Vultis scire quoniam quae sub uiro est mulier uiuente uiro ligata est legi; hoc est conjugium, quo mulier ligatur et solvitur. Bona mutui amoris gratia, sed major est servitus. Neque enim mulier sui corporis potestatem habet, sed vir . Et ne forte tibi non conjugii videatur ista servitus esse, sed sexus: Similiter et vir sui corporis potestatem non habet, sed mulier. Quanta igitur conjugii necessitas, quae subjicit alteri etiam fortiorem! Mutuis enim necessitatibus ab utroque servitur. Nec temperanti licet jugo subducere caput, cum alterius intemperantiae serviendum sit. Pretio, inquit, empti estis, nolite fieri servi hominum . Videtis quam evidens sit conjugalis
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ sibi non peꝑcerim: quando nec
michi parco. Surrexit itaq petri
inquit socrus : & ministrabat illis.
Et bene surrexit. Sacramenti enim
tẏpum. apłica iam gr̃a ministrabat.
Propriũ autẽ est surgere xp̃i ministroͤ:
iuxta qd̾ scriptum ẽ. Surge qui dor-¬
dormis: & exurge a mortius. Dicimꝰ¬
igit᷑ nec sumptib egere uiduas. quȩ
donare consueuerint: nec subsidio. a
quib sepe in ꝑiculis maximis defen¬
se copie sunt uiroꝵ. Maritalia his
quoq officia. uel a generis. uel a ꝓxi¬
mis. facile solere : parari: ẽẽ etiam in eã
dñi miscdiam promptiorẽ. & ideo
cum suppetere non uideat᷑ causa
nubendi: studium abesse debere.
Quod tam̃ pro consilio dicimꝰ: non
pro p̃cepto imꝑamꝰ. ꝓuocantes potiꝰ
uiduã quã ligantes. Neq enim ꝓhi-¬
bemꝰ sccłas nuptias: s ñ suademus.
Alia est infirmitatis contẽplatio: alia
grã castitatis. Plus dico. Non ꝓhibemꝰ

Expanded text:
quod sibi non pepercerim, quando nec quod sibi non pepercerim, quando nec mihi parco. 66. Surrexit itaque Petri, inquit, socrus, et ministrabat illis . Et bene surrexit; sacramenti enim typum apostolica jam gratia ministrabat. Proprium est autem surgere Christi ministros, juxta quod scriptum est: Surge, qui dormis, et exsurge a mortigitur nec sumptibus egere viduas, quae donare consueverint: nec subsidio, a quibus saepe, in periculis maximis, defensae copiae sunt virorum: maritalia iis quoque officia vel a generis, vel a proximis facile solere reparari: esse etiam in eas divinam misericordiam promptiorem; et ideo cum suppetere non videatur causa nubendi, studium abesse debere. 68. Quod tamen pro consilio dicimus, non pro praecepto imperamus, provocantes potius viduam, quam ligantes; neque enim prohibemus secundas nuptias, sed non suademus. Alia est enim infirmitatis contemplatio, alia gratia castitatis. Plus dico, non prohibemus
Abbreviated transcription (Latin):
uelut semen futurȩ posteritatis assũp¬
serat. quod unicuiq uoluntas sua
posteritatis est auctor. Ex uoluntate
enim sapientia nascit᷑: quam sapiens
in matrimoniũ assciscit sibi dicens.
Proposui ergo hanc adducere michi
in coniugium. Ergo uoluntas illa
quȩ primo uariarum cupiditatũ
estib madefacta languebat: postea
ꝑ apłatus officium. i ministerium
xp̃i iam robusta surrexit. Simul
qualis ẽẽ debeat qui xp̃o ministrat:
ostenditur. Oportet e um primo carẽ¬
re uariarum illecebris uoluptatum:
uitare int̾num corporis animiq lan-¬
guorem: ut corpꝰ & sanguinẽ. xp̃i mi¬
nistret. Neq enim potest quisquã
peccatis sius eger minimeq sanus.
immortalium sanitatum remedia
ministrare. Dide quid agas sacerdos.
ne febrienti manu xp̃i corpus attin¬
gas: prius curare. ut ministrare pos¬
sis. Si mundos qui fuerunt ante
conuenit sacerdotem: Non habet
igit᷑ quod moleste ferat illa uidua

Expanded text:
velut semen futurae posteritatis assumpvelut semen futurae posteritatis assumpserat; quod unicuique voluntas sua posteritatis est auctor. Ex voluntate enim sapientia nascitur, quam sapiens in matrimonium adsciscit sibi, dicens: Proposui ego hanc adducere mihi in conjugium . Ergo voluntas illa quae primo variarum cupiditatum aestibus madefacta languebat, postea per apostolatus officium in ministerium Christi jam robusta surrexit. 203 65. Simul qualis esse debeat qui Christo ministrat, ostenditur; oportet enim primo carere variarum illecebris voluptatum, vitare internum corporis animique languorem, ut corpus et sanguinem Christi ministret. Neque enim potest quisquam peccatis suis aeger, minimeque sanus, immortalium sanitatum remedia ministrare. Vide quid agas, sacerdos, nec febrienti manu corpus Christi attingas. Prius curare, ut ministrare possis. Si mundos eos qui ante fuerconvenit esse sacerdotem! Non habet igitur quod moleste ferat illa vidua
Abbreviated transcription (Latin):
se offerre precipit᷑: ut carere in ꝑpe¬
tuum lepre possit exuuiis. Solus
enim mentis & animi potest serua¬
re mundiciã: qui ei sacerdoti se
nouit offerre. quẽ pro peccatis nr̃i
accepimꝰ aduocatũ: illũ utiq cui
dicit᷑. tu es sacerdos in eternũ. scłm
ordinẽ melchisedech. Nec uereare
moram aliquã sanitatis. Nescit .N.¬
indumentũ: qui sanat᷑ a xp̃o. Opꝰ
est ut remedium adhibeas qđ ac-¬
ceꝑis. Simul enim ut preceptum
dederit cecus uidet. paraliticꝰ am¬
bulat. mutꝰ loquit᷑. surdus audit. fe¬
briens ministrat: lunaticꝰ liberatur.
Et tu igit᷑ qus m decore alicuiꝰ rei cu¬
piditate languescis: obsecra dm̃. Si
fidem defers: nec ullã timeas morã.
Ubi adest oratio: adest uerbũ. Fugat᷑
cupiditas: libido discedit. Nec con¬
fessionis uerearis offensam: immo ma¬
gis presume prerogatiuã. Incontinen
Potest etiam hoc loco uideri petri so-¬
crus. affectio uoluntatis: ex qua sibi

Expanded text:
se offerre praecipitur, ut carere in perpese offerre praecipitur, ut carere in perpetuum leprae possit exuviis . Solus enim mentis et animi potest servare munditiam, qui ei sacerdoti se novit offerre, quem pro peccatis nostris accepimus advocatum, illum utique cui dicitur: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech . 63. Nec vereare moram aliquam sanitatis. Nescit impedimentum qui sanatur a Christo. Opus est ut remedium adhibeas, quod acceperis; simul enim ut praeceptum dederit, caecus videt, paralyticus ambulat, mutus loquitur, surdus audit, febriens ministrat, lunaticus liberatur. Et tu igitur quaecumque indecore alicujus rei cupiditate languescis, obsecra Dominum, fidem defer, nec ullam timeas moram. Ubi adest oratio, adest Verbum, fugatur cupiditas, libido discedit. Nec confessionis verearis offensam; immo magis praesume praerogativam: incontinentPotest etiam hoc loco videri Petri socrus affectio voluntatis, ex qua sibi
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃is uenientẽ in hunc mundũ ñ
uidimꝰ xp̃m: uidem᷑ ei dum facta
eiꝰ legimꝰ interesse: ut sicut illi qͥb
appropinquabat fidẽ mutabant᷑
ex eo. ita nobis dum gestis eiꝰ credimꝰ
appropinquet. Uides qualia habeat
genera sanitatũ. Imꝑat febri: imꝑat
spiritib imundis. Alibi ipse impo¬
nit manus. Non solum igit᷑ uerbo:
s etiam tactu curare egros consue-¬
uit. & tu igit᷑ quȩ uariis mundi
ȩstuas cupiditatib. uel forma uri
alicuiꝰ capta uel pecunia: roga xp̃m.
adhibe medicũ. Porrige ei dexterã
tuam: tangat int̾iora tuałĩ manꝰ:
uerbiq celestis grã. interioꝵ uenas
scrutet᷑ animoꝵ. Pulset di dextera
secreta cordis. Aliis odos luto illinit
ut uidere possint: creatorq om̃iũ
docet nos nr̃e memores debere esse
nature. & corporis cernere uilitatẽ.
Nemo enim magis potest uidere diui-¬
na: nisi qui humilitatis suȩ consci-¬
entia nescit attolli. Alius sacerdoti

Expanded text:
nostris venientem in hunc mundum non nostris venientem in hunc mundum non vidimus Christum, videmur ei, dum facta ejus legimus, interesse; ut sicut illi quibus appropinquabat, fidem mutuabantur ex eo; ita nobis, dum gestis ejus credimus, appropinquet. 62. Vides qualia habet genera sanitatum? Imperat febri, imperat spiritibus immundis, alibi ipse manus imponit. Non solum igitur verbo, sed etiam tactu aegros curare consuevit. Et tu igitur quae variis mundi aestuas cupiditatibus, vel forma viri alicujus capta, vel pecunia, roga Christum, adhibe medicum, porrige ei dexteram tuam, tangat interiora tua Dei manus, Verbique coelestis gratia interiorum venas scrutetur animorum, pulset Dei dextera secreta cordis. Aliis oculos luto illinit , ut videre possint, Creatorque omnium docet nos nostrae memores debere esse naturae, et corporis cernere vilitatem; nemo enim magis potest videre divina, nisi qui humilitatis conscientia suae nescit attolli. Alius sacerdoti
Abbreviated transcription (Latin):
non thalamũ preparares. Suid sibi
uult noua nupta post generos. Quã
indecorũ est iuueniores habere li-¬
beros quam nepotes. S ad ꝓpositũ¬
reuertam᷑. Neq nr̃oꝵ dolentes uul¬
nera peccatoꝵ medicum relinquamꝰ:
& dum alienis medem᷑ ulcerib ul-¬
cera nr̃a cumulemus. Rogatur gͣ
hic medicus: ne timeas quia mag¬
nus est dñs: & fortasse ad egrã de-¬
dignetur uenire. Uenit enim ad nos
sepe de cȩlo. Nec solum diuites: sed
etiam pauꝑes solet. & seruulos pau-¬
ꝑum usitare. Uenit & nunc rogatꝰ:
ad petri socrum. E stans suꝑ illã¬
imꝑauit febri & remisit illam: &
continuo surgens ministrabat illi.
Sicut dignus memoria: ita dignus
desicłio. Dignus etiã caritate. dñice
in singulos dignationis affectus.
& facta miranda. Uisitare iuduas
non dedignat᷑: & tugurii uilis pe¬
netralia angusta succedere. Quasi
ds imꝑat: quasi homo uisitat. Grãs
euanglio. ꝑ quod etiam nos qui ocłis

Expanded text:
non ut thalamum praeparares. Quid sibi non ut thalamum praeparares. Quid sibi vult nova nupta, post generos? Quam indecorum est juniores habere liberos, quam nepotes! CAPUrevertamur, neque nostrorum dolentes vulnera peccatorum, medicum relinquamus: et dum alienis medemur ulceribus, ulcera nostra cumulemus. Rogatur ergo hic medicus. Ne timeas, quia magnus est Dominus, et fortasse ad aegram dedignetur venire; venit enim ad nos saepe de coelo: nec solum divites, sed etiam pauperes solet et servulos pauperum visitare. Venit et nunc rogatus ad Petri socrum, et stans super illaavit febri, et remisit illam: et continuo surgens ministrabat illis . Sicut dignus memoria, ita dignus desiderio, dignus etiam charitate Dominicae in singulos, dignationis affectus, et facta miranda. Visitare viduas non dedignatur, et tugurii vilis penetralia angusta succedere. Quasi Deus imperat, quasi homo visitat. 61. Gratias Evangelio per quod etiam nos qui oculis
Abbreviated transcription (Latin):
tum: impudica conuentum. Sed ne-¬
gotium habes: habes & intercessorẽ.
Aduersarium uereris: apud iudicem.
pro te dñs interuenit. dicens. ludica¬
te pupillo: & iustificate uiduam. S
& patrimonium uis tueri. Maius
pudoris est patrimoniũ: quod meliꝰ
regit uidua. quã nupta. Seruus
peccauit: ignosce. Meliꝰ est enim al¬
teriꝰ culpam feras: quam tuam pro¬
das. S us nubere. Licet. Non habet
crimen simplex uoluntas. Causam
non quero.Cur fingitur: Si hone¬
stũ putaᷤᷤ fatere. Si in c̃griũ sile. ne
accuses. deumnec accuses ꝓpin¬
quos: quod presidia tibi desint u¬
tinam non desit uoluntas. Ne te
consulere lib̾is dicas: quib matrem
eripis. Est etiam quod facultate licet:
& ȩtate non licet. Cur materne pa-¬
rant᷑ nuptiȩ. inter nuptias filiarũ.
&e plerumq post nuptias: Cur ad¬
ulta filia discit priꝰ sponsum ma-
uestem mutares: non ut flammeũ
sumeres. Ut a sepulchro recederes:

Expanded text:
tum, impudica conventum. Sed netum, impudica conventum. Sed negotium habes: habes et intercessorem. Adversarium vereris: apud judicem pro te Dominus intervenit dicens: Judicate pupillo, et justificate viduam . 58. Sed et patrimonium vis tueri. Majus pudoris est patrimonium, quod melius regit vidua quam nupta. Servus peccavit. Ignosce; melius est enim alterius culpam feras, quam tuam prodas. Sed vis nubere. Licet. Non habet crimen simplex voluntas. Causam non quaero: cur fingitur? Si honestam putas, fatere: si incongruam, sile. Ne accuses Deum, ne accuses propinquos, quod praesidia tibi desint; utinam non desit voluntas! Nec te consulere liberis dicas, quibus matrem eripis. 59. Est etiam quod facultate licet, et aetate non licet. Cur maternae parantur nuptiae inter nuptias filiarum, et plerumque post nuptias? Cur adulta filia discit prius sponsum matrvestem mutares, non ut flammeum sumeres: ut a sepulcro recederes,
Abbreviated transcription (Latin):
crandi: quoꝵ uidemur nobis quodã
corporis pignore patrscinium uendi¬
care. Possunt pro peccatis rogare nr̃i:
qui ꝓprio sanguine etiam si qua ha¬
buerunt peccata lauerunt. Isti enĩ
sunt dĩ martyres: nr̃i presules. Spe¬
culatores uite: actuumq nr̃oꝵ. Non
erubescamus eos intercessores nr̃e m¬
firmitatis adhibere : quia ipsi infir¬
mitatẽ corporis etiam cũ uincerent cog¬
nouerunt. Inuenit ergo socrus petri
qui pro se rogarent: & tu uidua inue¬
nis. qui pro te supplicent. si quasi ue¬
re uidua & desolata. in dñi spiritua¬
lib instes obsecrationib. insistas orati¬
onib. afficias corpus tuum quasi co-¬
tidie moriens: ut moriendo reunius¬
cas. fugias delicias: ut etiam egra sa¬
neris. Nam quȩ in deliciis est: uiuẽs
mortua est. Sublata tibi est causa
nubendi: habes qui pro te int̃cedãt.
Ne dixeris destituta sum. Querela nup¬
ture est. Ne dixeris sola sum. Casti¬
tas solitudinẽ querit. Pudica secre¬

Expanded text:
crandi, quorum videmur nobis quodam crandi, quorum videmur nobis quodam corporis pignore patrocinium vindicare. Possunt pro peccatis rogare nostris, qui proprio sanguine, etiam si qua habuerunt peccata, laverunt; isti enim sunt Dei martyres, nostri praesules, speculatores vitae actuumque nostrorum. Non erubescamus eos intercessores nostrae infirmitatis adhibere, quia ipsi infirmitates corporis, etiam cum vincerent, cognoverunt. 56. Invenit ergo Petri socrus qui pro se rogarent. Et tu, vidua, invenis qui pro te supplicent: 201 si quasi re vidua et desolata in Deum speres, instes obsecrationibus, insistas orationibus, afficias corpus tuum quasi quotidie moriens, ut moriendo reviviscas: fugias delicias, ut etiam aegra saneris: Nam quae in deliciis est, vivens mortua est . 57. Sublata est tibi causa nubendi, habes qui pro te intercedant; ne dixeris: Destituta sum. Querela nupturae est. Ne dixeris: Sola ego sum. Castitas solitudinem quaerit: pudica secre
Abbreviated transcription (Latin):
pectamꝰ dnm̃ iħm. Nemo enim ia-¬
cens xp̃o ministrat. Mmistra paupi
& ministrasti. xp̃o. Qd̃ enim uni hoꝵ fe¬
cistis: michi inqͥt fecistis. Habetiꝰ gͦ uiduȩ
auxilium: si tales uobis generos. poste¬
ritati ur̃e patronos. tales ꝓximos eliga¬
tis. Ergo rogauerunt pro uidua. pe¬
trus & andreas. Utinã existat aliqͥs. qui
tã cito possit rogare ꝓ nob̾. ł certe iste qͥ ꝓ
socru rogat petrꝰ ⁊ andreas fr̃ eiꝰ. Tũc enĩꝓ
affinitate poterãt. nc̃ iã posst̃ ꝓ nob̾ ⁊ ꝓoibꝰ¬
impetͣre. Uidetis enĩ qd̾ magno peccato ob
ꝓse impetͣret. Adhibeat gͥ ad medicũ alioꝰ
peccatores. Egri enĩ nisi ad eos alioꝵ p̃cibꝰ
medicꝰ fuerit inuitatꝰ : pro se rogare nõ
possunt. Infirma est caro mens e¬
graest et peccatorum unculis in¬
pedita. Ad medici illiꝰ sedem. debile ñ
potest explicari uestigium. Obsecran-¬
di sunt angłi pro nobis: qui nobis ad
p̃sidium dati sunt. artyres obse¬

Expanded text:
spectamus Dominum Jesum . Nemo enim jaspectamus Dominum Jesum . Nemo enim jacens Christo ministrat. Ministra pauperi, et ministrasti Christo: Quod enim uni horum fecistis, mihi, inquit, fecistis . Habetis ergo, viduae, auxilium, si tales vobis generos, posteritati vestrae patronos, tales proximos eligatis. 55. Ergo rogaverunt pro vidua Petrus et Andreas. Utinam exsistat aliquis qui tam cito possit rogare pro nobis, vel certe isti qui pro socru rogant, Petrus, et Andreas frater ejus; tunc enim pro affine poterant, nimpetrare. Videtis enim quod magno peccato obnrte quae pro se impetret. Adhibeat igitur ad medicum alios precatores. Aegri enim nisi ad eos aliorum precibus medicus fuerit invitatus, pro se rogare non possunt. Infirma est caro, mens aegra est, et peccatorum vinculis impedita, ad medici illius sedem debile non potest explicare vestigium. Obsecrandi sunt angeli pro nobis, qui nobis ad praesidium dati sunt: martyres obse
Abbreviated transcription (Latin):
non deẽ solere subsidia. faciliq qͣm
ceteris. diuma ac humana suppet̾ẽ.
si bene filios instituant. generos le¬
gant. Deniq cum socrus symonis.
magnis febrib detineretur: petrus
& andreas rogauerunt dm̃ pro ea.
Et stans supra illam. imꝑauit febri:
& remisit illam. Magnis inquit te
nebat᷑ febribꝰ ⁊ rogauerunt illũ pro ea
Et tu habes ꝓximos: qui pro te suppli¬
cent. Nabes apłos ꝓximos: habes
martyres ꝓximos. si in ipsa marty¬
rib deuotionis societate. miscdĩe qͦq
munerib apꝓpinques. Proximus ẽ
enĩ: qui miscłiam facit. fac & tu mi¬
sericordiã: & eris petro ꝓxima. Nlon
sangumnis necessitudo. s uirtutis cog¬
ne ambulamꝰ. s in sp̃u. Ama ergo
ꝓpinquintatẽ petri: affinitatẽ an-¬
dreȩ: ut pro te rogent. & recedant
cupiditates tuȩ. Uerbo d̃i pulsata.
surgas ilico. quȩ in terris iacebas: &
xp̃o ministres. Nr̃a autẽ conuersatio
in cęlis est: unde & saluatorem ex¬

Expanded text:
non deesse solere subsidia: faciliusque quam non deesse solere subsidia: faciliusque quam caeteris divina atque humana suppetere, si bene filios instituant, generos legant. Denique cum socrus Simonis magnis febribus detineretur, Petrus et Andreas rogaverunt Deum pro ea: Et stans super illam, imperavit febri, et remisit illam, nebatur febribus, et rogaverunt illum pro ea. Et tu habes proximos, qui pro te supplicent. Habes apostolos proximos, habes martyres proximos, si in ipsa martyribus devotionis societate, misericordiae quoque muneribus appropinques, proximus est enim qui misericordiam facit. Fac et tu misericordiam, et eris Petro proxima . Non sanguinis necessitudo, sed virtutis cogne ambulamus, sed in spiritu. Ama ergo propinquitatem Petri, affinitatem Andreae; ut pro te rogent, et recedant cupiditates tuae. Verbo Dei pulsata surges illico, quae in terris jacebas, ut Christo ministres. Nostra enim conversatio in coelis est, unde et Salvatorem ex
Abbreviated transcription (Latin):
cessus etatis: munimen pudoris ẽ.
Et ipse amissi coniugis dolor. usus
oꝑis. domus cura. sollicitudo lib̾oꝵ:
noxiam pudori solet arcere lasciuã.
Atq ipse lugubris habitus. pompa
funeͬris. fletus assiduus. & meste
frontis in arantib rugis impressa
tristicia: petulantium premit ocłõs:
restinguit libidines: procaces auer¬
tit aspectus. Bonus custos pudoris:
pietatis dolor. Non obrepit culpa:
si cura non desit. Didicistis igitur¬
uiduȩ. subsidio uos non egere nat᷑e:
& posse salubritatem tenere consilii.
nec domestico indigere presidio: q̃
etiã publicȩ potestis apicẽ poten¬
tiȩ uendicare. S fortasse dicit aliqͣ.
ei tolerabilem uiduitatẽ: cui ꝓflu¬
ant res scđȩ: aduersis uero iuduas
cito frangi. facile succumbere. De qͦ
& si ipso doceamur usu. letas iudu¬
as lubricas magis ẽẽ quam serias:
tam̃ scripturarũ instrumur exem¬
plis. infirmitatib quoq uiduarũ.

Expanded text:
rocessus aetatis munimen pudoris est; rocessus aetatis munimen pudoris est; et ipse amissi conjugis dolor, usus operis, domus cura, sollicitudo liberorum, noxiam pudori solet arcere lasciviam: atque ipse lugubris habitus, pompa funebris, fletus assiduus, et moestae fronti inarantibus rugis impressa tristitia, petulantium premit oculos, restinguit libidines, procaces avertit aspectus. Bonus custos pudoris, pietatis dolor: non obrepit culpa, si cura non desit. viduae, subsidio vos non egere naturae, et posse salubritatem tenere consilii: nec domestico indigere praesidio, quae etiam publicae potestis apicem potentiae vindicare. 53. Sed fortasse dicit aliqua, ei tolerabilem 200 viduitatem cui profluant res secundae: adversis vero viduas cito frangi, facile succumbere. De quo etsi, ipso doceamur usu, laeta viduis lubrica magis esse quam seria; tamen Scripturarum instruimur exemplis , infirmitatibus quoque viduarum
Abbreviated transcription (Latin):
mundi. Ergo principium uictoriȩ a
maiorib: finis in eccłia. Eccłia autẽ
non armis scłarib uncit aduersa¬
rias potestates: s armis sp̃ualib q̃
sunt fortia deo. ad destruendas mu-¬
munitiones. & altitudinẽ nequitie
sp̃ualis. & ideo sisare sitis lactis po¬
culo restinguitur: quia ratione su¬
ꝑatur. Qd̾ enim nobis salutare ad es-¬
cam: hoc aduersariȩ potestati. leta¬
le ad infirmitatẽ. Arma eccłe fides.
nimos feminarũ: femina iudica-¬
uit. femina disposuit. femina pro-¬
phetauit. femina tͥumphauit: &
preliarib femina intermixta co-¬
piis. imꝑio iuros docet militare fe-¬
mina. Scd̾m mysterium uero fidei:
militi eccłi&e uictoria est. Non ergo
habetis qd ꝑ naturã uos excusetis
femine: non habetis uiduȩ quo
ad infirmitatẽ sexus aut ad amissi
onẽ subsidii maritalis. mobilitatẽ
uram referre possitis. Satis unicuiq
presidii est: si uirtus non desit a¬
nime. E ipse in uiduis frequens ꝓ¬

Expanded text:
mundi . Ergo principium victoriae a mundi . Ergo principium victoriae a majoribus, finis in Ecclesia. 49. Ecclesia autem non armis saecularibus vincit adversarias potestates, sed armis spiritalibus, quae sunt fortia Deo ad destruendas munitiones, et altitudinem nequitiae spiritalis . Et ideo Sisarae sitis lactis poculo restinguitur , quia ratione superatur; quod enim nobis salutare ad escam, hoc adversariae potestati lethale ad infirmitatem. Arma Ecclesiae fides, nimos feminarum femina judicavit, femina disposuit, femina prophetavit, femina triumphavit, et praeliaribus intermixta copiis, imperio viros docuit militare femineo. Secundum mysterium vero fidei militia Ecclesiae victoria est. 51. Non ergo habetis quod per naturam vos excusetis, feminae. Non habetis, viduae, quod ad infirmitatem sexus, autad amissi onem subsidii maritalis, mobilitatem vestram referre possitis. Satis unicuique praesidii est, si virtus non desit animae. Et ipse in viduis frequens p
Abbreviated transcription (Latin):
summa uictorie: Debora ergo prelii
ꝓpħauit euentum: barac iussus pro¬
duxit exercitũ. iael cepit trrumphũ
mystice nobis ortum surrecturȩ ex
gentib ȩcdĩȩ reuelauit. cui triũph
de sisara sp̃uali. hoc est de aduersa-¬
riis potestatib quereret᷑. Nob̃ igit᷑¬
ꝓꝓꝑħaꝵ oracła dimicar̃. Nobis illa ꝑro¬
phetarum iudicia & arma uicert̃:
& ideo non popłs iudeoꝵ. s etiam
iael uictoriã de hoste quesiuit. Infe¬
lix ergo popłs qui hostem quẽ fu¬
gauit. ꝑsequi fidei uirtute non po¬
tuit. Itaq illoꝵ delicto. salus gen-¬
quẽ tamen coruscho duce. hoc enĩ
significat int̃pretatio barac: manꝰ
Erequent̃ enim ut legimꝰ orationib
& meritis ꝓpħarum: celestia patͥb
affuere subsidia. S his iam tunc de
nequitiis spirit᷑alib uictoria para¬
baratur: quib dicit᷑ in euangłio.
Uenite benedicti patris mei. possidete
paratũ uob̃ regnum a constitutione

Expanded text:
summa victoriae? 47. Debbora ergo praelii summa victoriae? 47. Debbora ergo praelii prophetavit eventum, Barach jussus produxit exercitum: Jael cepit triumphum;avit, quae mystice nobis ortum surrecturae ex gentibus Ecclesiae revelavit, cui triumphus de Sisara spiritali, hoc est, de adversariis potestatibus quaereretur. Nobis igit oracula dimicarunt, nobis illa prophetarum judicia et arma vicerunt. Et ideo non populus Judaeorum, sed etiam Jael victoriam de hoste quaesivit. Infelix ergo populus, qui hostem quem fugavit, persequi fidei virtute non potuit. Itaque illorum delicto salus genram, quem tamen corusco duce, hoc enim significat interpretatio Barach, manus frequenter enim, ut legimus, orationibus et meritis prophetarum coelestia Patribus affuere subsidia. Sed his jam tunc de nequitiis spiritalibus victoria parabatur, quibus dicitur in Evangelio: Venite, benedicti Patris mei, possidete paratum vobis regnum a constitutione
Abbreviated transcription (Latin):
copiarum opima successu. hostiles in
popłm iudeoꝵ animos extulerunt:
uidua pre ceteris bellicos instruit
apparatus. Et ut discas non publi¬
cis copiis domesticas necessitates fiuis¬
se subnixas. s domesticis disciplinis
munus publicũ gub̃natum: domo
ꝓpria filium ducẽ ꝓducit exercitꝰ.
ut agnoscatis qd̵ possit instruere indua
bellatorẽ: quẽ quasi mat̾ erudiit qͣsi ui¬
dex p̃posuit. qͣsi fortis instituit. qͣsi ꝓpħes
uictorie certa tͣnsmisit. Demq in muli¬
eriꝰᷤ manu sũmã fuisse uictoriȩ docet ba¬
rac filiꝰ dicens. nͥtu uen̾i̾s mecum ñ ibo. qr
ñ noui diem in qua dirigit dñs an¬
gelũ suum mecum. Quanta ergo
femine istius fortitudo. cui dux dic̃
exercitus. nisi tu ueneris mecum. ñ
ibo: Quanta inquam uiduȩ forti¬
tudo. quȩ a ꝑiculis filium nec ma¬
terno reuocat affectu. immo ad uic¬
touam filium studio matris hortat᷑
dicens. quod in manu mulieris sit

Expanded text:
copiarum opima successu, hostiles in copiarum opima successu, hostiles in populum Judaeorum animos extulerunt, vidua prae caeteris bellicos instruit apparatus. Et ut discas non publicis copiis domesticas necessitates fuisse subnixas, sed domesticis disciplinis munus publicum gubernatum, domo propria filium ducem producit exercitus, ut agnoscatis quod possit instituere vidua bellatorem: quem quasi mater erudiit, quasi Judex praeposuit, quasi fortis instituit, quasi prophetissa victoriae certae transmisit . 46. Denique in mulieris manu summam fuisse victoriae docet Barach filius dicens: Nisi tu veneris mecum, non ibo; quia non novi diem in qua dirigit Dominus angelum suum mecum . Quanta ergo feminae istius virtus, cui dux dicit exercitus: nisi tu veneris, non ibo? Quanta, inquam, viduae fortitudo, quae a periculis filium nec materno revocat affectu; immo ad victoriam filium studio matris hortatur, dicens quod in manu mulieris sit
Abbreviated transcription (Latin):
arbitrio. quia uirili non poterãt
uel equitate regi. uel uirtute de¬
fendi. bellis hinc inde ardentib: de-¬
boram sibi cuiꝰ regerentur iudicio
coaptarunt. Itaq multa milia ui-
roꝵ una iudua. & in pace rexit. &
ab hoste defendit. ¶ulti iudices in
isrł: s nulla ante iudex femina
Nulti iudices post iħm: s nullus pro¬
pheta. E ideo lectum p̃uto istius ẽẽ
iudicium: & gesta eiꝰ arbitror ẽẽ de-¬
scripta: ne mulieres a uirtutis offi¬
cio. muliebris sexus infirmitate
reuocentur. Uidua popłos regit: ui-¬
dua ducit exercitus. Hidua duces
eligit: iudua bella disponit. man-¬
dat triumphos. Non ergo natura
est rea culpe: nec infirmitati ob-¬
noxia. Strenuos. non sexus s uir¬
tus facit. E in pace quidem nul¬
la querimona. nullus error muli¬
eris inuenitur: cum pleriq non me¬
diocrium peccatoꝵ auctores. popło
suo iudices extitissent. Ubi uero cha¬
nanei gens ferox prelio & affluentiũ

Expanded text:
arbitrio, quia virili non poterant arbitrio, quia virili non poterant vel aequitate regi, vel virtute defendi, bellis hinc inde ardentibus, Debboram sibi cujus regerentur judicio, cooptarunt. Itaque multa millia 198 virorum una vidua et in pace rexit, et ab hoste defendit. Multi Judices in Israel, sed nulla ante judex femina: multi Judices post Jesum, sed nullus propheta. Et ideo lectum istius puto esse judicium, et gesta ejus arbitror esse descripta; ne mulieres a virtutis officio, muliebris sexus infirmitate revocentur. Vidua populos regit, vidua ducit exercitus, vidua duces eligit, vidua bella disponit, mandat triumphos. Non ergo natura rea est culpae, nec infirmitati obnoxia: strenuos non sexus, sed virtus facit. 45. Et in pace quidem nulla querimonia, nullus error mulieris invenitur: cum plerique non mediocrium peccatorum auctores populo suo Judices exstitissent. Ubi vero Chananaei, gens ferox praelio, et affluentium
Abbreviated transcription (Latin):
officium. Sed contemptis om̃ib qͥ
eiꝰ nuptias ambiebant: uestẽ io-¬
cunditatis deposuit. uiduitatis re-¬
sumpsit. Nec triumphoꝵ suoꝵ ama¬
uit ornatus: illos estimans esse me-¬
liores. quib uicia corporis: quã qͥb
hostium arma uincunt᷑. Ac ne una
aliis uideat᷑ implesse : plures alias
uel parilis. uel ꝓximȩ fuisse uir-¬
tutis. nequaquã dubitandũ ui-¬
detur. Bona enim seges: plurimas
sꝑicaᷤ fructu refertaᷤᷤ ferre c̃sueuit. Nec
dubiteᷤ ullã ueterũ segetẽ tpr̃m ĩ cõpluriũ fe¬
minaꝵ moribꝰ fecũdasse. S qr ꝓlixũ ẽ cõ¬
plecti om̃s. cognoscite aliqͣs: & p̃ci-¬
pue deboram cuiꝰ nobis ꝓdidit
scriptura uirtutẽ. Hec enim docu-¬
it non solum uiri auxilio uiduas
non egere. uerũ &̃ iuris posse ẽẽ sub¬
sidio: quȩ nec sexus infirmitate
reuocata. munia uiroꝵ obeunda
suscepit. & suscepta cumulauit.
Deniq cum iudi iudicũ regerent᷑

Expanded text:
officium: sed contemptis omnibus qui officium: sed contemptis omnibus qui ejus nuptias ambiebant, vestem jucunditatis deposuit, viduitatis resumpsit: nec triumphorum suorum amavit ornatus, illos existimans esse meliores quibus vitia corporis, quam quibus hostium arma vincuntur . CAPUT aliis videatur implesse, plures alias, vel parilis, vel proximae fuisse virtutis nequaquam dubitandum videtur; bona enim seges plurimas spicas fructu refertas ferre consuevit. Nec dubites illam, veterum segetem temporum in complurium feminarum moribus fecundasse. Sed quia prolixum est complecti omnes, cognoscite aliquas, et praecipue Debboram, cujus nobis prodidit Scriptura virtutem . 44. Haec enim docuit non solum viri auxilio viduas non egere, verumetiam viris esse subsidio: quae nec sexus infirmitate revocata, munia virorum obeunda suscepit, et suscepta cumulavit. Denique cum Judaei Judicum regerentur
Abbreviated transcription (Latin):
lierib possit ebrietas: quando ui-¬
ros uina sic soluunt. ut uincant᷑
a feminis. Esto igit᷑ uidua temꝑanᷤ:
casta primũ uino. ut possis casta
esse ab adulterio. Nequaquã te il¬
le temptabit: si uina non tẽptent.
Nam si iudith bibisset: dormisset cũ
adultero. S quia non bibit: haut
difficile ebrios exercitus. uniꝰ sobri¬
etas. & uincere potuit & eludere.
Nec dextere tantum hoc opus: s mul¬
to maiora trophea sapientiȩ. Nam
manu solum holofernem uicisset:
consilio autẽ. omnẽ hostiũ uicit ex¬
ercitũ. Suspenso enim holofernis
capite. quod uiroꝵ consilio non
nimos. ostium fregit. Suos pudo¬
re excitans: hostes quoq terrore
ꝑcellens. eoq cesi sunt & fugati.
Ita uniꝰ uidue temꝑantia atq sobrietate
ñ solum naturã uicit: sed quod est
ampliꝰ. fecit uiros etiam fortiores.
Nec his tamen elata successibꝰ. cui
utiq gaudere & exultare licebat
iure uictorie: uduitatis reliquit

Expanded text:
lieribus possit ebrietas, quando vilieribus possit ebrietas, quando viros vina sic solvunt, ut vincantur a feminis? Esto igitur, vidua, temperans: casta primum a vino, ut possis casta esse ab adulterio. Nequaquam te ille tentabit, si vina non tentent. Nam si Judith bibisset, dormisset cum adultero. Sed quia non bibit; haud difficile ebrios exercitus, unius sobrietas et vincere potuit, et eludere. 41. Nec dexterae tantum hoc opus, sed multo major trophaea sapientiae. Nam cum manu 197 solum Holophernem vicisset, consilio omnem hostium vicit exercitum . Suspenso enim Holophernis capite, quod virorum non nimos, hostium fregit: suos pudore excitans, hostes quoque terrore percellens; eoque caesi sunt et fugati. Ita unius viduae temperantia atque sobrietas non solum naturam suam vicit, sed quod est amplius, fecit viros etiam fortiores . 42. Nec his tamen elata successibus, cui utique gaudere et exsultare licebat jure victoriae, viduitatis reliquit
Abbreviated transcription (Latin):
rebat. Illũ utiq de quo dictũ est:
post me uenit uir. qui ante me fac¬
tus est. & bene conugales pugna¬
tura resunisit ornatus: quia moni-¬
menta coniugii arma sunt castita¬
tis. Neq enim uidua aut alias aut
placere posset aut uincere. Quid ce¬
tera ꝓsequamur. quod inter milia
hostium casta ꝑmansit: Quid eius
sapientiã predicemꝰ. quod huicemo¬
di est conmentata consilium: Po¬
tentem elegit. ut intemꝑantiã a se
inferioris arceret: occasionem para¬
ret uictoriẽ. Ubstinentiȩ meritum :
pudicicie grãm reseruauit. Nec ci¬
bo enim ut legimꝰ maculata nec ad¬
ultero: non minorẽ seruate castita¬
tis ex hostib reuexit triumphum.
tatemꝰ loquar: Temꝑantia enim:
uirtus est feminarũ. In ebriatis ui-¬
no uiris. & somno sepultis. abstulit
uidua gladium: exeruit manum.
bellatoris abscidit caput: ꝑ medias
hostium acies intemerata ꝓcessit.
Aduertitis igit᷑ quantum nocere mu-¬

Expanded text:
aerebat; illum utique, de quo dictum est: aerebat; illum utique, de quo dictum est: Post me venit vir, qui ante me factus est . Et bene conjugales pugnatura resumpsit ornatus; quia monimenta conjugii arma sunt castitatis: neque enim vidua alias aut placere posset, aut vincere. 39. Quid caetera persequamur, quod inter millia hostium casta permansit? Quid ejus sapientiam praedicemus, quod hujuscemodi est commentata consilium? Potentem elegit, ut intemperantiam a se inferioris arceret, occasionem pararet victoriae. Abstinentiae meritum, pudicitiae gratiam reservavit. Nec cibo enim, ut legimus, maculata, nec adulterio, non minorem servatae castitatis ex hostibus revexit triumphum, tatem loquar? Temperantia enim virtus est feminarum. Inebriatis vino viris et somno sepultis abstulit vidua gladium, exeruit manum, bellatoris abscidit caput, per medias hostium acies intemerata processit Advertitis igitur quantum nocere mu
Abbreviated transcription (Latin):
& eo fortior quẽ fugauit. D ut discas
mature uiduitatis affectum: seriẽ
ipsam ꝓsequere scripturaꝵ. A dieb
enim uiri sui quib ille defunctus ẽ.
uestem iocunditatis deposuit: mero¬
ris assumpsit ꝑom̃s dies intenta ie-¬
iunio: sabbato tantum & dñica sa¬
cratarumq temporib feriarum. ñ
refectioni indulgens: sed religioni de¬
ferens. Hoc est enim siue manducaqꝰ
siue bibitis. in nomine dñi nr̃i iħu xͥ agen¬
da ẽẽ om̃ia: ut etiam ip̃sa refectio cor¬
poralis. sacrȩ teligionis cultui deferat᷑.
Diuturnis igit᷑ merorib & cotidianis ro-¬
borata reiuniis sc̃a iudith. quȩ scł̃i ob¬
lectamenta non querit. ꝑiculi negli¬
gens. mortisq conteptu fortior. ut cõ¬
menta strueret doli: uestem illã io¬
cunditatis quam uiuente uiro ue¬
stire solebat iñdiuit se. quasi placi¬
tura uiro: si patriam liberaret. Sed
aliũ uirum uidebat. cui placere q̃¬

Expanded text:
 eo fortior, quem fugavit . 38. Sed ut discas  eo fortior, quem fugavit . 38. Sed ut discas maturae viduitatis affectum, seriem ipsam persequere Scripturarum. A diebus enim viri sui quibus ille defunctus est, vestem jucunditatis deposuit, moeroris assumpsit: per omnes dies intenta jejunio, sabbato tantum, et dominica sacratarumque temporibus feriarum, non refectioni indulgens, sed religioni deferens. Hoc est enim, sive manducatis, sive bibitis, in nomine Jesu Christi agenda esse omnia ; ut etiam ipsa refectio corporalis sacrae religionis cultui deferatur. Diuturnis igitur moeroribus, et quotidianis roborata jejuniis sancta Judith quae saeculi oblectamenta non quaerit, periculi negligens, mortisque contemptu fortior; ut commenta strueret doli, vestem illam jucunditatis, qua, vivente viro, vestiri solebat, se induit: quasi placitura viro, si patriam liberaret. Sed virum alium videbat, cui placere qu
Abbreviated transcription (Latin):
teriã suȩ: ut dum uirũ luget. fleat
scłm. At in promptu sint lacrime
redemptrices: dum impenduntur
mortius. uiuentib ꝓfuture. Paratꝰ
est mestitudini anime: fletus odoꝵ.
Niscdiam conciliat: laborem minuit:
dolorẽ alleuat: seruat pudorem.
Nec iam misera sibi uidetur. quȩ con-¬
solationem in lacrimis habet: in
qͥb sunt caritatis stipendia. & pie¬
tatis officia. S nec fortitudo. bone
uiduȩ deesse consueuit. Hȩc enim
uera est fortitudo. quȩ nature usum.
sexus infirmitatẽ. mentis deuotione
transgreditur: qualis fuit in illa cui
nomen iudith. que uiros obsidione
fractos. ꝑculsos metu. tabidos fame.
sola potuit a colluuione reuocare: ab
hoste defendere. Ea enim ut legimꝰ
cum holofernss successu multoꝵ ter¬
ribilis prelioꝵ. intra muros mnume-¬
ra uiroꝵ milia coegisset. armatis pa¬
uentib & de extrema iam sorte trac¬
tantib. extra murum ꝓcessit: illo
prestantior exercitu quem liberauit.¬

Expanded text:
teriam, ut dum virum luget, fleat teriam, ut dum virum luget, fleat saeculum: ac in promptu sint lacrymae redemptrices, dum impenduntur mortuis, viventibus profuturae. Paratus est moestitudini animae fletus oculorum: misericordiam conciliat, laborem minuit, dolorem ablevat, servat pudorem; nec jam misera sibi videtur, quae consolationem in lacrymis habet, in quibus sunt charitatis stipendia et pietatis officia. CAPUT VII. Fortitudinem viduvera est fortitudo, 196 quae naturae usum, sexus infirmitatem, mentis devotione transgreditur: qualis in illa fuit, cui nomen Judith, quae viros obsidione fractos, perculsos metu, tabidos fame, sola potuit a colluvione revocare, ab hoste defendere. Ea enim, ut legimus, cum Holophernes successu multorum terribilis praeliorum, intra muros innumera virorum millia coegisset, armatis paventibus, et de extrema jam sorte tractantibus, extra murum processit: et illo praestantior exercitu, quem liberavit; et
Abbreviated transcription (Latin):
Et si ꝓximi defuerint: muenit tam̃¬
tamen extraneos qui matrem colãt:
reuereant᷑ parentẽ : paruisq alim̃¬
toꝵ sumptib. mercedẽ cupiant suȩ
cõmendationis adquirere. Pus enĩ
uiduȩ rependunt merita. Nam
cibos querit: sumptus impendit.
S tristes uidetur ducere dies: & la-¬
crimis tempꝰ exigere. Hoc beatior
quod ꝑpetua sibi gaudia exiguis
fletib emit: pariusq momentis
tempora adquirit eterna. Quib
bene dicit᷑. Beate tristes: ipsȩ enim
ridebitis. Quis igit᷑ falsas presentiũ
imagines gaudioꝵ futurȩ securi-¬
tatis p̃ferat uoluptati: An despica¬
bilis nobis auctor uidetur. ille do¬
minici corporis auctor electus. qui
cinerẽ sicut panẽ manducabat. &
potum suum cum fletu miscebat.
& uesꝑtinis lacrimis. matutinȩ sibi
leticiam redemptionis adquirebat:
Unde igit᷑ plurimũ gaudere meruit.
nisi quia plurimũ fleuit: & tanquã
g uidua bonã commendationis ma¬

Expanded text:
Etsi proximi defuerint, invenit tEtsi proximi defuerint, invenit tamen extraneos qui matrem colant, revereantur parentem, parvisque alimentorum sumptibus mercedem cupiant suae commendationis acquirere; plus enim viduae rependunt merita. Nam cibos quaerit, sumptus impendit. 35. Sed tristes videtur ducere dies, et lacrymis tempus exigere. Hoc beatior, quod perpetua sibi gaudia exiguis fletibus emit, parvisque momentis tempora acquirit aeterna. Quibus bene dicitur: Beatae tristes, ipsae enim ridebitis . Quis igitur falsas praesentium imagines gaudiorum, futurae securitatis praeferat voluptati? An despicabilis nobis auctor videtur, ille Dominici corporis auctor electus, qui cinerem sicut panem manducabat, et potum cum fletu miscebat, et vespertinis lacrymis matutinae sibi laetitiam redemptionis acquirebat ? Unde igitur plurimum gaudere meruit, nisi quia plurimum flevit, et tamquam  vidua bonam commendationis ma
Abbreviated transcription (Latin):
Nulla merces deo melior: quam ea quȩ
habet pietatis munera. Aut uero
emi. quȩ uidiutatẽ suam messis ma-
& ad subsidium. & ad grãm uidu
suas. quo possint in his mature ha¬
bere subsidiũ senectutis: & quasi sti¬
pendium magisterii. mercedẽ quoq
cape suȩ disciplinȩ. Etenim qui be¬
ne instituerit. bene erudierit nu-¬
rũ suam. ruth ei deesse non poterit:
quȩ uiduitatẽ socrus. paterne do-¬
mui preferat. E si uir quoq eiꝰ
mortuus fuerit. non relinquat tam̃.
alat mopem. soletur merentẽ. nec
dimissa discedat. Hescit enim egere
optima disciplina. Sic illa noemi du¬
duob destituta filiis & marito: que
fructus fecunditatis amiserat: pie-¬
tatis emolumenta non ꝑdidit. Nam
& solatium meroris: & subsidium pau
tutũ. meritoꝵq suoꝵ sobole. de qua
queri non possit: bona igit᷑ uidua:
egere ñ nouit. Et si fessȩ fuerit etatis.
& supremȩ pauꝑtatis: eruditionis
tamen suȩ solet habere mercedem.

Expanded text:
Nulla merces Deo melior, quam ea quae Nulla merces Deo melior, quam ea quae habet pietatis munera. CAPUT VI. emi, quae viduitatem suam messis manit ad subsidium et ad gratiam prosuas, quo possint in his maturae habere subsidium senectutis; et quasi stipendium magisterii, mercedem quoque suae capere disciplinae. 195 Etenim quae bene instituerit, bene erudierit nurum suam, Ruth ei deesse non poterit, quae viduitatem socrus paternae domui praeferat: et si vir quoque ejus mortuus fuerit, non relinquat tamen, alat inopem, soletur moerentem, nec dimissa discedat: nescit enim egere optima disciplina. Sic illa Noemi duobus destituta filiis et marito, quae fructus fecunditatis amiserat, pietatis emolumenta non perdidit; nam et solatium moeroris, et subsidium pauptutum, meritorumque suorum sobole, quae perire non possit. Bona igitur vidua egere non novit: et si fessae fuerit aetatis, et supremae paupertatis, eruditionis tamen suae solet habere mercedem.
Abbreviated transcription (Latin):
baens labore pensa temporib & pu-¬
dicicie questuose. ꝑiugili oꝑe merce-¬
dem congregans: ut intemeratũ de-¬
functi coniugis cubile custodiat: a-¬
lere dulces liberos possit: ministra-¬
re pauꝑib. Hec est preferenda diui-¬
tib : hec est quȩ xp̃i iudicium non
timebit. Hanc emulamini filie. Bo-¬
num est enim emulari in bono sẽꝑ.
Amulamini meliora karismata. Spec
ad gazofilatium acceditĩ et de bo-¬
noꝵ oꝑum mercedib stipem fortatis
egentib conferendam. Quantũ estͤut
era tua conferas. & xp̃i corpus adqui¬
ras: Noli ergo uacua prodire in con-¬
spectum dñi dĩ tui: uacua miscdĩȩ. ua-¬
cua fidei. uacua castitatis. Non enĩ
manes dñs. s uirtutib opimas spec-¬
tare iħc. & laudare consueuit. Hide¬
at te adolescentla laborantẽ: uideat¬
te ministrantẽ. Hec est enim merces.
quã deo debes: ut de aliarũ quoq
ꝓfectib. mercedem tuã conferas deo.

Expanded text:
cens labore pensa temporibus, et pucens labore pensa temporibus, et pudicitiae quaestuosae pervigili opere mercedem congregans; ut intemeratum defuncti conjugis cubile custodiat, alere dulces liberos possit, ministrare pauperibus. Haec est praeferenda divitibus: haec est quae Christi judicium non timebit. 32. Hanc aemulamini, filiae: Bonum est enim aemulari in bono. Aemulamini meliora charismata . Specad gazophylacium accedit, et de bonorum operum mercedibus stipem putatis egentibus conferendam. Quantum est igitur ut aera tua conferas, et Christi corpus acquiras! Noli ergo vacua prodire in conspectum Domini Dei tui, vacua misericordiae, vacua fidei, vacua castitatis; non enim inanes Dominus, sed virtutibus opimas spectare Jesus et laudare consuevit. Videat te adolescentula laborantem, videat ministrantem. Haec est enim merces quam Deo debes, ut de aliarum quoque profectibus mercedem tuam Deo conferas.