comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
opus eedi pariter & promisit: Iniquis autem predestinatum iuistĩae suae opus praedixit
dixerit : nonta menomna praedestinata promiserit Respondemus promissionem dicinonpos¬
se : insicumaliquid ad hoc praedicitur faciendum ut possit ei cii promittitur prodendiam factũ
& promi sum semper esse doni non semper esse uidicii : cum promiss largitas semperla &i fic&
iudiciuero seueritas aliquando contrist& : Quod proph&a metuens huiuscemodi a ddm̃
orationem effundit. neintres iniudicio cum seruotuo : quia noniustificabitur in conpectu
tuo omnis uiuens sciebatenim cunctos pari retinendos punitionis uinculo: nisds in quibusuel¬
l& misericordian feciss& suꝑ ex altare iudicio iustificatioigitur & glorificatio quae nonest
non promina Quodeciam diuinis testimonis facilius ortenditur In illo qui ppe ꝓphe&aoloco

Expanded text:
opus praedixit pariter et promisit. Iniquis autem praedestinatum justitiae suae opus praedixit opus praedixit pariter et promisit. Iniquis autem praedestinatum justitiae suae opus praedixit dixerit, non tamen omnia praedestinata promiserit, respondemus promissionem dici non posse, nisi cum aliquid ad hoc praedicitur faciendum, ut possit ei cui promittitur prodesse jam factum. Et promissum semper esse doni, non semper esse judicii, cum promissi largitas semper laetificet, judicii vero severitas aliquando contristet. Quod propheta metuens hujuscemodi ad Deum orationem effundit: Ne intres in judicio cum servo tuo, quia non justificabitur in conspectu tuo omnis vivens . Sciebat enim cunctos pari retinendos punitionis vinculo, nisi Deus, in quibus vellet misericordiam fecisse, superexaltaret judicium . Justificatio igitur et glorificatio quae non est non promissa. Quod etiam divinis testimoniis facilius ostenditur. In illo quippe prophetae loco
Abbreviated transcription (Latin):
& in semisericordiae subse quentis a uxilio essemansuros inistisimisericordiam custodiens in illis usts¬
tiamtenens: Istis quod promisit pietribuens illis nihil ominus quod praedixit iustere tribuens
ssc autemds non om̃a promisit quae praedixit quamuis praedixerit omnia quae promit sicut
no n omnia praedestinauit quae praesciuit : quamuis ominia praedestinata praescierit. prac¬
sciuitenim uoluntates hominumbonas & malas: praedestinauit autem non malas rediolas
bonas Et lic& in eius praedestinatione non fuerit . ut malitiam uoluntati humanȩ dedis&:
fuit tamen in eius praedestinatione quihumane uoluntatis malitiae reddidir&. Propter
hoc quia sicut palmista testatur mueri corsest dñs &iustus praedestinauit iustos ad gloriã
iniquos ad poenam iustific an disergo at queglorificandis praedestinatum misericordiue suae

Expanded text:
et in se misericordiae subsequentis auxilio esse mansuros. In istis misericordiam custodiens, in illis justiet in se misericordiae subsequentis auxilio esse mansuros. In istis misericordiam custodiens, in illis justitiam tenens; istis quod promisit pie tribuens, illis nihilominus quod praedixit juste retribuens. Sic autem Deus non omnia promisit quae praedixit, quamvis praedixerit omnia quae promisit. Sicut non omnia praedestinavit quae praescivit, quamvis omnia praedestinata praesciverit. Praescivit enim voluntates hominum bonas et malas, praedestinavit autem non malas, sed solas bonas. Et licet in ejus praedestinatione non fuerit, ut malitiam voluntati humanae dedisset, fuit tamen in ejus praedestinatione, quid humanae voluntatis malitiae reddidisset. Propter hoc, quia sicut Psalmista testatur, 20 Misericors est Dominus et justus , praedestinavit justos ad gloriam, iniquos ad poenam. Justificandis ergo atque glorificandis praedestinatum misericordiae suae
Abbreviated transcription (Latin):
rito puniendum Vitaque omnia hominum opera siuebona seumala praesciuit : quiaeum latere
niil potuit : sedsolabona praedestinauit : quae se in filiis gratiae facturum esse praescuut inala
uero futura operaillorum quos non praedestinauit adregnum sed a d interitum praesciuit
potentis simnaditate ordinauit & prouida bonitate & quia prae scui fuit quod eadem mala
non solum ipsefacturus nonese& sed nec homo in quantum ei humiliter ad haesist&: in eo nobis
in superabilem potentiam praescientia esuae magisostendit : quia nec himalis prae destinationem
uistiae suae uacare permisit. Ostensurus itaqueds̃ quid reddendum praesciuerit quid donan¬
dum praedestinauit illos ad supplicium : quosase praescuit uoluntatis imn alae uitio discessuros
& praedesinauit ad regnum quo a deprescuit mieri cordiue praeuenientis auxilio redituros

Expanded text:
rito puniendum. Deus itaque omnia hominum opera, sive bona, seu mala praescivit: quia eum latere rito puniendum. Deus itaque omnia hominum opera, sive bona, seu mala praescivit: quia eum latere nihil potuit, sed sola bona praedestinavit, quae se in filiis gratiae facturum esse praescivit; mala vero futura opera illorum quos non praedestinavit ad regnum, sed ad interitum praescivit potentissima deitate, et ordinavit provida bonitate; et quia praescius fuit quod eadem mala, non solum ipse facturus non esset, sed nec homo in quantum ei humiliter adhaesisset, in eo nobis insuperabilem potentiam praescientiae suae magis ostendit, quia nec in malis praedestinationem justitiae suae vacare permisit. Ostensurus itaque Deus, quid reddendum praesciverit, et quid donandum, praedestinavit illos ad supplicium, quos a se praescivit voluntatis malae vitio discessuros. Et praedestinavit ad regnum, quos ad se praescivit misericordiae praevenientis auxilio redituros
Abbreviated transcription (Latin):
libus congruit credere & fateridm̃ bonum &iustum praescise quidem peccaturos homines :
quia nihileum latere potuit futurorum neque enim uel futuraessent : sun eus praescientia non
fiussent non tamen praedestina sse quem lib& hominem ad peccatum : Quia siad peccatum aliqđ
peccatorum praeparatae st piaremissio : autpeccatorum iuistapunitio. Num quamigitur ds̃
ad hoc hominem potuit praedestinare quod ipsedis posuerat : & praecepto prohibere : & miseri¬
cordia diluere : &iustitia punire. iniquos itaq quos praesciuit ds̃ hancuitam in peccato termina¬
turos praedestinauit supplicio interminabilipuniendos in quosicut culpanda non est praescien¬
tia humanae iniquitatis. Ita praedestinatio iustissimae laudanda est ultionis utagnoscer&ur
non abeo praedestinatum hominem ad qualecumque peccatum : quem praedestinauit peccatime¬

Expanded text:
libus congruit credere et confiteri, Deum bonum et justum praescisse quidem peccaturos homines, libus congruit credere et confiteri, Deum bonum et justum praescisse quidem peccaturos homines, quia nihil eum latere potuit futurorum neque enim vel futura essent si in ejus praescientia non fuissent: non tamen praedestinasse quemlibet hominem ad peccatum, quia si ad peccatum aliqupeccatorum praeparata est pia remissio, aut peccatorum justa punitio. Nunquam igitur Deus ad hoc hominem potuit praedestinare, quod ipse proposuerat et praecepto prohibere, et misericordia diluere, et justitia punire. Iniquos itaque quos praescivit Deus hanc vitam in peccato terminaturos, praedestinavit supplicio interminabili puniendos, in quo sicut culpanda non est praescientia humanae iniquinon ab eo praedestinatum hominem ad qualecunque peccatum, quem praedestinavit peccati me
Abbreviated transcription (Latin):
hominimalum &amarum relinquis sednm & timorem dĩ apud eum nonesse : quisita sit contrarius
ueritati ut putet ab ono acsua uidõ de quo scriptum est quam bonusdñ rr ł rectiscorde. Et ꝗa
ne mobonus nisi soluseds̃ : & dequo a posto lusdicit : utostendat in saeculis superuenientibus ab un
dantes diuitias gratiaesuae inbonitate supernos & decuius suauitate canitur. gustate &iudete¬
quam suauis est cdñs & decuius eloquiis denuo praedicatur : quamdulcia faucibus meis eloquia
tua supermel & fauum orimeo &rursus iudiciadĩ uera iustificata in sem&ipsis Desiderabilia
superaurum & lapidem pretiosum multum : &dulciora supermel & fauum Quisergoput &
abono ac sua uidõ praedestinatum hominem. aut ad malitiam uoluntatis quabonum dm̃ re¬
linquer& aut ad a maritudinem contumatiae quam suauem dñm nontimer& : proindefide

Expanded text:
homini malum et amarum reliquisse Dominum, et timorem Dei apud eum non esse, quis ita sit contrarius homini malum et amarum reliquisse Dominum, et timorem Dei apud eum non esse, quis ita sit contrarius veritati, ut putet a bono ac suavi Deo de quo scriptum est: Quam bonus Deus Israel rectis corde ? Et quia nemo bonus nisi solus 19 Deus , et de quo Apostolus dicit: Ut ostendadantes divitias gratiae suae in bonitate super nos in quam suavis est Dominus . Et de cujus eloquiis denuo praedicatur: Quam dulcia faucibus meis eloquia tua, super mel et favum ori meo . Et rursus: Judicia Dei vera, justificata in semetipsis, desiderabilia super aurum et lapidem pretiosum multum, et dulciora super mel et favum . Quis ergo putet a bono ac suavi Deo praedestinatum hominem aut ad malitiam voluntatis, qua bonum Deum relinqueret, aut ad amaritud
Abbreviated transcription (Latin):
malae protulerit : Decordeenim icut ueritas ait exseuit cogitati nes malȩ homicidia
adulteria fornicationes furta falsa testimonia blas phemiae : haec sunt quar comqui¬
nant hominem: Propter quod d s ipse perhie remiam sichumanae malitiam uoluntatis
obiurgat: uteamase alienam esse perdoceat: Dicitenim. Egõplantaui uineam fructiferã
quomodo conueraes in amaritudinem uitis alienae : alienam utiq a se uitem dicit : non
uitio diuinae conditionis sed a uersione propriae uoluntatis : quaeiustae culpatur ꝓeo
quod amaritudinem protulit : quam in eads̃ipse non fecit : qm̃ipam a maritudinem
necexdi praedastinitione nec exdĩopere : sedex malitia suae uoluntatis habuit:¬
proqua a maritudine siceamds̃ ꝑsupra memoratum proph&am denuo increpat. scito quam malũ
est tibi & amarum relinquis edm̃ mndm̃tuum. & none setimorem meum apudte. Cumergo hoc sit

Expanded text:
malae protulerit. De corde enim sicut Veritas ait exeunt cogitationes malae, homicidia, malae protulerit. De corde enim sicut Veritas ait exeunt cogitationes malae, homicidia, adulteria, fornicationes, furta, falsa testimonia, blasphemiae. Haec sunt quae coinquinant hominem . Propter quod Deus ipse per Jeremiam sic humanae malitiam voluntatis objurgat, ut eam a se alienam esse perdoceat. Dicit enim: Ego te plantavi vineam fructiferam, quomodo conversa es in amaritudinem vitis alienae ? Alienam utique a se vitem dicit non vitio divinae conditionis, sed aversione propriae voluntatis, quae juste culpatur, pro eo quod amaritudinem protulit, quam in ea Deus ipse non fecit. Quoniam ipsam amaritudinem, nec ex Dei praedestinatione, nec ex Dei opere, sed ex malitia suae voluntatis habuitPro qua amaritudine sic eam Deus per supra memoratum prophetam denuo increpat: Scito quam malum est tibi et amarum reliquisse Dominum Deum tuum, et non esse timorem meum apud te . Cum ergo hoc sit
Abbreviated transcription (Latin):
tinarepotuerit ad peccandum : id est aduo luntatem malam quae est totius origopec¬
cati: quam utiq aut tribuisse deñ nondum peccanti homini. autretribuisse credendũ
est peccatori. Hanc itaque si nondum peccanti homini tribuit: ipse quod ab sit auctor
iniquitatis extitit : quimalam uoluntatem dedit hominibono. perquam peccans
aderno mer&ur puniri supplicio. &ubiest quia ds̃ nortem non fecit : & quia non est
iniquitas apud dm̃: & quia uistus dñs &iustitiam dilexit aequitatem uidit uultuseius:
siauteminale uoluntatis initium peccato homini non tribuit: sed retribuitds̃ ut ab homi¬
ne credatur coepisse peccatum : adõ autem tamquam aiusto iudice redditum malae
uoluntatis initium dicatur quod peccatum hamo facere potuit. in quo uoluntas mala
non fuit cumnullus fructus iniquitatis ex oriri possit :: nis quem radix uoluntatis

Expanded text:
tinare potuerit ad peccandum, id est ad voluntatem malam, quae est totius origo pectinare potuerit ad peccandum, id est ad voluntatem malam, quae est totius origo peccati, quam utique aut retribuisse Deum nondum peccanti homini, aut retribuisse credendum est peccatori. Hanc itaque si nondum peccanti homini tribuit, ipse quod absit auctor iniquitatis exstitit, qui malam voluntatem dedit homini bono, per quam peccans aeterno meretur puniri supplicio. Et ubi est, quia Deus mortem non fecit ? Et quia non est iniquitas apud Deum? Et quia justus Dominus, et justitiam dilexit, aequitatem vidit vultus ejus ? Si autem malae voluntatis initium peccatori homini non tribuit, sed retribuit Deus, ut ab homine credatur coepisse peccatum, a Deo autem redditum malae voluntatis initium dicatur, quod peccatum homo facere potuit, in quo voluntas mala non fuit? cum nullus fructus iniquitatis exoriri possit, nisi quem radix voluntatis
Abbreviated transcription (Latin):
rimus ad hoc praedestinatos iniquos ut dõ in eis. &inon misericorditer saltem iuste ope
rante exbonisfierentmali : autexiustis fierentimpii : absithoc a nobis atquea bomnibus
xp̃ianis ut causamcuius lib& peccati quisquam deputare diuinae audeat aequitati.
cumnec malitiae necimpi&atis cuius quam causaesse possit : nis heo quimalus at queimpius
fuerit: Vtergo ex malis fiant homines boni : & eximpiis iusti : laud andaest dĩmisericor¬
dia ut autem exbonis fiant homines mali: autexiustis iniqui : sidiuinae praedestinati¬
onis asseritur : causaerit quod absit uituperanda iustitia . quin immo neciustitia
iustedicitur si putuendum reum non inuenisse sed fecisse praedicatur: maior uero erit
iniustitia si la psods̃ retribuit poenam quemstatim praedestinasse dicitur ad riunam:
quaero autem curprimum hominem que msicut scriptumest fecitdñs rectum praedes¬

Expanded text:
rimus, ad hoc praedestinatos iniquos ut Deo in eis, etsi non misericorimus, ad hoc praedestinatos iniquos ut Deo in eis, etsi non misericorante, ex bonis fierent mali, aut ex justis tierent impii? Absit hoc a nobis atque ab omnibus Christianis, ut causam cujuslibet peccati quisquam deputare divinae audeat aequitati: cum nec malitiae, nec impietatis cujusquam causa esse possit, nisi in eo qui malus atque impius fuerit. Ut ergo ex malis fiant homines boni, et ex impiis justi, laudanda est Dei misericordia: ut autem ex bonis fiant homines mali, aut ex justis iniqui, si divinae praedestinationis asseritur causa, erit quod absit vituperanda justitia. Quinimo nec justitia justa dicetur, si puniendum reum non invenisse, sed fecisse dicatur. Major vero erit injustitia, si lapso Deus retribuit poenam, quem stantem praedestinasse dicitur ad ruinam. Quaero autem cur primum hominem, quem sicut scriptum est fecit Dominus rectum , praedes
Abbreviated transcription (Latin):
tionem ad optio filiorum: Neque enim si cut pater filiis iniser&ur : nis nobis gratia pater
factus nosibifilios facere dignar&ur : Quot quot enim receperunteum. dedit eis potestatẽ
filiosdĩ fieri : Haec est inscãs causa praedestinationis diumae praeparatio : scilic& iustifica
tionis & adoptionis in debitae : quamquia non merebatur uoluntas hominis mala: nonest
eius caua nisi sola dĩ uoluntasbona : In hisautem quiputantur praedestinati non adluenda
supplicia sed ad ꝑ p&randa peccata : cum causa ipsius praedestinationis quaeritur. nom in¬
uenio quid respondereposit : quis quis hancasserere meditatur: Num quidenim sierecte
dicimus ad hoc praedestinarosscõs ut dõ in eis misericorditer operante ex malis fierent boni
& eximpiisiusti : Quod cuindicimus ad digloriam dicimus numquid sic recte dicere pote¬

Expanded text:
tionem adoptio filiorum. Neque enim sicut pater filiis misereretur, nisi nobis gratia pater tionem adoptio filiorum. Neque enim sicut pater filiis misereretur, nisi nobis gratia pater factus, nos sibi filios facere dignaretur. Quotquot enim receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri . tionis et adoptionis indebitae, quam quia non merebatur voluntas hominis mala, non est ejus causa, nisi sola Dei voluntas bona. In hissupplicia, sed ad perpetranda peccata, cum causa ipsius praedestinationis quaeritur, non invenio quid respondere possit, quisquis hanc asserere meditatur. Nunquid enim, sicut recte dicimus, ad hoc praedestinatos sanctos, ut, Deo in eis misericorditer operante, ex malis fierent boni, et ex impiis justi? Quod cum dicimus, ad Dei gloriam dicimus: Nunquid sic recte dicere pote
Abbreviated transcription (Latin):
peritur Ipse est enim de quo dixit psalmus musericors& miserator dñs Ionganinis & multe
misericordiae. Non in finemira sc&ur : Nequae in a&ernum in dignabitur : Non secundum
peccata nr̃a fecit nobis: neque secundum iniquitates nostras retribuit nobis : Quia secundũ
altitudinem caelia terra : elongabit iniquitates nrãs anobis : Sicut inier&ur paterfilus ita
misertuse stdñs timentibuseum : in hisommibustot actalibus bonis quae retribuitdñs malis
quid aliud quam in debita miseri cordia canitur : quidue aliud quam gratuita pi&as praedicat᷑
Nam & ineo quod non secundum peccata nrã fecit nobis neque secundum iniquitates nr̃as retri¬
buit nobis. gratuita manifestatur iustificatio impiorum : Etineo qua lsicut miserecur
paterfiliis : Itamisertus est dñstimentibus eum : gratuita clar& ꝑeandem fidei iustifica¬

Expanded text:
peritur. Ipse est enim de quo dicit psalmus: Misericors et miserator Dominus, longanimis et multae peritur. Ipse est enim de quo dicit psalmus: Misericors et miserator Dominus, longanimis et multae misericordiae: non in finem irascetur, neque in aeternum indignabitur: non secundum peccata nostra fecit nobis, neque secundum iniquitates nostras retribuit nobis. Quia secundum altitudinem coeli a terra elongavit iniquitates nostras a nobis. Sicut miseretur pater filiis, ita misertus est Dominus timentibus eum . In his omnibus tot ac talibus bonis, quae Dominus retribuit malis, quid aliud quam indebita misericordia canitur? quidve aliud quam gratuita pietas praedicatur? Nam et in eo, quod non secundum peccata nostra fecit nobis, neque secundum iniquitates nostras retribuit nobis, gratuita manifestatur justificatio impiorum. Et in eo, quod sicut miseretur pater filiis, ita misertus est Dominus timentibus eum, gratuita claret per eamdem fidei justifica
Abbreviated transcription (Latin):
erat : a quo ad peccandum praedestinatus fiebat : Vbistatimilla consequitur ab surdita suit
dicatur quiads̃ dequo ꝓph&adicit. quifecit quae futura sunt : in sehabuit quod ab sit iniqui¬
tatis originem. si hominem asefactum ipse praedestinauerat peccatorem: praedestinatioenĩ
eus praeparatio est operumeius. Et sicut competit dõbono ut calisit totius operis boni :
sic in congruumest̃ ut imipsoputetur causacuius lib& operismali: Deinde adtendamus
quia nulla ratio redditur quahomo ad peccatum praedestinatus a dõ credatur. Sienim inlis
sicut elegiteos inipso antemundi constitutionẽ ut essent scĩ & in maculati in conspectueus
incaritate : qui praedestinauit eos inadoptionem filiorum perilim̃ xp̃m in ipsum: Siergo
in his causa praedestinationis quaeratur : nonutiq alia sed iola gratuita dĩmisericordiare¬

Expanded text:
erat, a quo ad peccandum praedestinatus fiebat. Ubi statim illa consequitur absurditas, ut erat, a quo ad peccandum praedestinatus fiebat. Ubi statim illa consequitur absurditas, ut dicatur, quia Deus de quo Propheta dicit, qui fecit quae futura sunt  in se habuit quod absit iniquitatis originem, si hominem a se factum ipse praedestinaverat peccatorem. Praedestinatio enim ejus, praeparatio est operum ejus. Et sicut competit Deo bono, ut causa sit totius operis boni: sic incongruum est ut in ipso putetur causa cujuslibet operis mali. Deinde attendamus, quia nulla ratio redditur, qua homo ad peccatum praedestinatus a Deo credatur. Si enim in his sicut elegit eos in ipso ante mundi constitutionem, ut essent sancti et immaculati in conspectu ejus in caritate, qui praedestinavit eos in adoptionem filiorum per Jesum Christum in ipsum ; si ergo in his causa praedestinationis quaeratur, non utique alia, sed sola gratuita Dei misericordia re
Abbreviated transcription (Latin):
endten detu puto qua dinhiles aliud quanordinatarum adororum iordinitirtionuli
oneitrae dulettio quaes ponte perdendodilectiomisordinem pordicit &saliutent adir
nonost aelo priedestinati rationalis ereatura: Nequeenmmest aliueius pricdatnatio uus
saruisu uon oge rumeius aeternuprieparatio: inqua nulluis cuuiam alipoterit hueniri quia
auolocosin prumet: miericordum &uerititem diligitoñ d̃  In ormibuse gooperibis
euis autustouerito cutodiur autpiimse ticordia prierogatur. Portcute aingr
non possumus ad õbono factum hominem bonum : si dixerimuseum adõ praedestinatum
adopus aliquod malum: nosdõ misericordi &iusto : taleopus quodabsit ad scribimus
ubi necmisericorspossit inueniri neciustus : Sienim cumadõ fier& homosicerat in praesenti
operedibonus : ut in praedestinatione eius ess& malus: procul dubio dĩopere maluis futurus

Expanded text:
si attendatur, puto quod nihil est aliud quam ordinatarum a Deo rerum inordinata rationalis si attendatur, puto quod nihil est aliud quam ordinatarum a Deo rerum inordinata rationalis creaturae dilectio, quae sponte perdendo dilectionis ordinem, perdidit et salutem. Ad hoc non est a Deo praedestinata rationalis creatura. Neque enim alia est ejus praedestinatio, nisi futurorum operum ejus aeterna praeparatio, in qua nullius causa mali poterit inveniri, quia veritatem diligit Dominus Deus . In omnibus ergo operibus ejus, aut justa veritas custoditur, aut pia misericordia praerogatur. Porro autem, cum negare non possimus a Deo bono factum hominem bonum, si dixerimus eum a Deo praedestinatum ad opus aliquubi nec misericors possit inveniri, nec justus. Si enim cum a Deo fieret homo, sic erat in praesenti opere Dei, bonus, ut in praedestinatione ejus esset malus; procul dubio Dei opere malus futurus
Abbreviated transcription (Latin):
concupiscentiua quam exdo nonesse ohanes a postolus manifestatdicens Si quis dili¬
git nundum. non est caritas patris ineo. Quia omine quod est h mundo concupis aen¬
tia carniest & concupiscentia oculorum & superbuauitae: qua enonest expatre
nsequinonideo prodlectione mundi puniendiunt : quia aliquam substaontiammilã
diligunt: cuin sbrtianaturaliter nulla sitmala: Sed quia dilectiomis ordinem ionte¬
nentes dumplus iustadiligunt nundum minureim̃ diligunt quam diligere debuert̃
onautem aliquid inordinatum d fecit: necaliquid inordinatum fieri praedlestmuat¬
pis dexitol ur iuum inperat. utomina honeste & secđos dinem fuant : Propterquodeuin
scis eloquis ut pecortun utetur caritas ordinari praccipitur Sor ptumne stenimordi¬
abr ehimeca iritem. Huic ordimi congratulatur a postoludicens : Nameri corpere
absten alemi selipoũuobi cum sum guidens & ndens ordinem aotrum Peccatuero hntiũ

Expanded text:
concupiscentia? quam ex Deo non esse Joannes apostolus manifestat, dicens: Si quis diligit mundum, non est caritas Patris in eo, quia omne quod est in mundo, concupiscentia carnis est, et concupiscentia oculorum, et superbia vitae, quae non est ex Patrres: qui non ideo pro dilectione mundi puniendi sunt, quia aliquam substantiam malam diligunt, cum substantia naturaliter nulla sit mala, sed quia dilectionis ordinem non tenentes, dum plus justo diligunt mundum, minus Deum diligunt quam diligere debuerunt. Non autem aliquid inordinatum Deus fecit, nec aliquid inordinatum fieri praedestinalum suum imperat, ut omnia honeste et secundum ordinem fiant . Propter quod et in sanctis eloquiis, ut peccatum vitetur, caritas ordinari praecipitur. Scriptum est enim: Ordinavit in me caritatem . Huic ordini congratulatur Apostolus dicens: Nam etsi corpore absens sum, sed spiritu vobiscum sum gaudens, et videns ordinem vestrum . Peccati vero initium
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑmurũ arła quantũ quidem ad rẽgestã pertin&s filias fr̃s illius appellat prontr dede aun
inbumanitatis: Nequeeñi uirilis & stabilis fuit consilii in nocente uel extinguere uo¬
luisse uel uendidisse fratro : sed potius femineae mobilitatis : Su ꝑmurũ autẽ disturreruñ
quia inuitũ soconsiliũ suꝑeo ine eis futurus rexforas inuenis seputauer : Exas perauer
autẽ eũ : nudantes eũ tunica polimita et in dignis contumeliis afficientes : lurgati sunt
autẽ inuider̃q illi habenter iacula : dicentes ad eũ : Num quidr& nr eris aut subure¬
murditionituȩ: Vnde su perius dictũ est : in uidebant igitur ei frssui: habebant autem¬

Expanded text:
stam pertinet, filias, fratres illius appellat propter dedecus stam pertinet, filias, fratres illius appellat propter dedecus inhumanitatis. Neque enim virilis et stabilis fuit consilii innocentem vel exstinguere voluisse, vel vendidisse fratrem; sed potius femineae mobilitatis. Super, murum autem discurrerunt, quia invictum se consilium super eo, ne eis futurus rex foret, invenisse putaverunt. Exasperaverunt autem eum, nudantes tunica polymita , et indignis contumeliis afficientes. Jurgati sunt autem, invideruntque illi habentes jacula: Numquid rex noster eris? aut subjiciemur ditioni
Abbreviated transcription (Latin):
uliuo mecrescens ioseph & rłq iuxta lit terã quidem beatus ia cob preuidebat tribũ ioseph
IInnumera prole habundaturã : Vnde et duarũ fuit tribuũ pater sicut eis superius bene¬
dicendo prediaerat: iã & quasi duabus tribubus benedicens repetiuit filius accres
posupb aut̾e Inty pop̃cessis se saluatoris constat : qui ȩgr ptum fame deficiente frumento
perbidĩ pascit. Suenditus afratrib suis iudeis usque hõdie genuũ nutrũ eccłam: uar
modo adereuit : cũ populũ srł perpre uaricatione legis dm̃ in honorante in aplis as reliquis
Ilius tẽ poris sucis sibime ad sciuit Idẽ filius adcrescens ẽ : cũ &iã intergentes nominis
sui elilatauit cognitionẽ & ineis usque ad t̃ minosmund crescit ꝑ fidei operũq illuminatione
demautẽ io isepli decorus as pectuẽ quia specio susformap̃filiis hominusTilis discurreriane¬

Expanded text:
et decorus aspectu . Juxta litteram quidem beatus Jacob praevidebat, tribum Joseph et decorus aspectu . Juxta litteram quidem beatus Jacob praevidebat, tribum Joseph innumera prole abundaturam; unde et duarum tribuum fuit pater, sicut eis superius benedicendo praedixerat. Unde quasi duabus tribubus benedicens repetivit: filius accrescens. 2. Joseph autem in typo praecessisse Salvatoris constat, quia Aegyptum fame deficientem frumento verbi Dei pascit: et venditus a fratribus suis Judaeis usque hodie gentium nutrit Ecclesiam. Cmmodo accrevit, cum populum Israel per praevaricationem leillius temporis fidelibus sibimet adscivit. Idem filius accrescens est, cum etiam inter gentes nominis sui dilatavit cognitionem, et in eis usque mundi terminum crescit per fidei operumque illuminationem. Idem autem Joseph decorus aspectu est, quia speciosus prae filiis hominum
Abbreviated transcription (Latin):
contiaut coruus omasus Be ato hiero ni modo cente discim̃ non haber in hebrto cerdu s uosu
hedlage eiringuum etsigni ficariper agricirnigiũ ubertate calcario aequ rueque ersibue¬
Aid ge periadis aun dantissins e cuberant. Attamer traditio bebreoue hencoui tateorpi
datorum di fuisse studiosiriumti s ac ꝑhoc agrũ it riguu significare docentiũ magistrorũ uaberri¬
ma dortrina queigno rantiũ corda quasi quidã riuus ad ꝓferendos intellegentie fructus Inebri¬
arobolerti & hoçtepom in inferoribus cũ d : denis loquia puldititi dinis: Pos autẽ pernepelin¬
scos intellegimus p̃dicatores eccłȩ quimissi ad scam ecclesia moreceruorũ daresaltus in¬
tellegentiae nouerunt. at que concẽplationis montes intrepide conscendere & sc popu¬
les elequa pulchricudinis dare : Vt quod illi in altitudine contẽplationis sub leuati didi¬
cerint: hoc inferius positi. strenue ministrent:¬

Expanded text:
chritudinis . Beato Hieronymo docente , discimus, non haberi in Hebraeo cervus emissus, sed ager irriguus, et significari per agrum irriguum ubertatem calidarum aquarum, quae in suburbio Tiberiadis abundantissime exuberant. Attamen traditio Hebraeorum est, hanc civitatem mandatorum divinorum fuisse studiosissimam; ac per hoc agrum irriguum significare docentium magistrorum uberrimam doctrinam, quae ignorantium corda quasi quidam rivus ad proferendos intelligentiae fructus inebriare soleret; et hoc exponi in inferioribus, cum dicitur: dans eloquia pulchritudinis. 2. Nos autem per Nephtsanctos intelligimus praedicatores Ecclesiae, qui missi ad sanctam Ecclesiam, more cervorum dare saltus intelligentiae noverunt, atque contemplationis montes intrepide conscendere, et sic populis eloquia pulchritudinis dare: ut quod illi in altitudine contemplationis sublevati didicerint, hoc inferius positis strenue ministrent
Abbreviated transcription (Latin):
nitatis mutuar̃ nom̃: Destultis enĩ dr̃ : stultu s ut luna mutatur : : Deuere autẽ sapientibus. Sa¬
darifica filiũ tuũ ut filiustuus clarificate .: Bene autẽ in capite illius fieridicuntur : quia
quod in terp̃tatur nazareus: De quo ueracissime scriptura dicit. qui peccatũ ñ fecit nec do

Expanded text:
nitatis mutaverunt nomen. De stultis enim dicitur: Stultus enim ut luna mutatur : de vere autem sapientibus: Sanitatis mutaverunt nomen. De stultis enim dicitur: Stultus enim ut luna mutatur : de vere autem sapientibus: Saclarifica Filium tuum, ut et Filius tuus clarificet te . Bene autem in capite illius fieri dicuntur; quia cquod interpretatur Nazaraeus. De quo veracissime Scriptura dicit, quod peccatum non feci
Abbreviated transcription (Latin):
eũ sublimauit: quando infilis ecđȩ aliis catecuminis quasi adhuc intradnatris ubera
iacentibus. aliis autẽ more iãgenitorũ ubera materna lambentib: sibi prestat peror¬
bem terrarũ bene dici: Nam quinecdum in fidei robur euaser̃ sed needu płene ad eam
fiderrudi m̃ta perceper̃ sed nec dũ plene in doctrinȩ firmitate coaluer : audiunt ab eodem
Hi nichil istoricũ : sed totũ resonat diuinum : Tam di unãque his prenuntiat populũ israbe¬
liticũ sust andũ benedictionibus : donec desideriũ colliũ &ernorũ uenir&: Colles nãque sc̃i
intelleguntur in ecła constituti : qui quã quã merito uirtutũ p̃cellant. tam̃ ex deuotissima
humilitate colles se erso meminerunt. Vndepsalmus. Suscipiant montes &rłq Desideriũ
qui auidelic& adaeternitatẽ adõ creatiesse noscuntur : Non eñĩ sicut stultorũ eorũ mutatur
indiuer salntentio : sed semper ad aeternitatẽ tendentes & a &erno in herentes. ipsi &iã ab eaaeter¬

Expanded text:
eum sublimavit, quando in filiis Ecclesiae, aliis catechumenis, quasi adhuc intra matris ubera jacentibus, aliis autem more jam genitorum ubera materna lambentibus, sibi praestat per orbem terrarum benedici. Nam qui necdum in fidei robur evaserunt, sed per doctores ad eam fidei rudimenta perceperunt, sed necdum plene in doctrinae firmitate coaluerunt, audiunt ab eodem: Hic nihil historicum, sed totum resonat divinum. Tamdiu namque his praenuntiat populum Israeliticum sustentandum benedictionibus, donec desiderium collium aeternorum veniret. Colles namque, sancti intelliguntur in Ecclesia constituti, qui quamquam merito virtutum praecellant, tamen ex devotissima humilitate colles se esse meminerunt. Unde psalmus: Suscipiant montes pacem populo, et quia videlicet ad aeternitatem a Deo creati noscuntur. Non enim, sicut stultorum, eorum mutatur in diversa intentio; sed semper ad aeternitatem tendentes et aeterno inhaerentes, ipsi etiam ab eo aeter
Abbreviated transcription (Latin):
eniaminlupra pax mane comed& p̃dã & ues pere diuid&i spolia: Fraditio hebreorũ &iam¬
Q & beatihieronimi consensus his uerbis significari altare huierosolimitanũ qđ intribu
beniamm constructũ constat: quod more lupi rapacis matutinũ sacrificiũ ignis excoctio¬
ne deuorabat : Vespereautẽ diei consimatis sacrificus & hostiarũ cerimonus Inter sacerdotes
& ltuitas eaquȩresi dua igni et perlegis mandatũ uic tui debebantur sacen doab initeneos
dunidere iolebit Significatur aitẽp erbiaie sentnici ã beitis. prilus deridentribufiturt us¬

Expanded text:
dam, et vespere dividet spolia . Traditio Hebraeorum etiam, et beati Hieronymi consensus habet, his verbis significari altare Hierosolymitanum, quod in tribu Benjamin constructum constat. Quod more lupi rapacis matutinum sacrificium ignis excoctione devorabat: vespere autem diei, consummatis sacrificiis et hostiarum caeremoniis, inter sacerdotes et levitas ea quae residua erant igni, et per legis mandatum victui debebantur sacerdotum, inter eos dividere solebat. 2. Significatur autem per hanc scientiam beatus Paulus de e
Abbreviated transcription (Latin):
sulua faciudetaqima mea aan et hoc non est contrarium illi quoddictu÷
dẽ facieadfeciem sicut quis loquitur ad amicum suũ et illud quodꝓpͥue&atataun
de ipso loquens ait uididm̃ saba hot sedentẽ inthrono et siqua alio folent simulag
testimonia ex eadẽ auctoritate proferri quomodo non sunt contraria sententie
quadictũ est dm̃ nemo uidit umquã quã quã & ipsũ euangłim potest putari sib
esso contranium Quomodo enĩ uerũ est quod in eo dr̃ qui me uidet uidet & patre
pidm̃ nemo uidit umquã quomodo uerũ est angelieorum sem ꝑuident faciem patris
entigsĩ dm̃ ne mouiditum quã Q ui algitur regulã intellegentias istã ueluti conrari patris
repugnantia non es secontraria nec repugnare ꝓbauimus Nequee nĩ fieri ullo modo potest
ut haec scripturarũ auctoritas aliqua ex partementiatur si dicimus ineo quod scriptũ :

Expanded text:
salva facta est anima mea ? » An et hoc contrarium illi quod dictumsalva facta est anima mea ? » An et hoc contrarium illi quod dictumDeo facie ad faciem, sicut quis loquitur ad amicum suum ; » et illud quod propheta Isaias de seipso loquens ait: « Vidi Dominum Sabaoth sedentem in throno , » et si qua alia solent similia testimonia ex eadem auctoritate proferri, quomodo non sunt contraria sententiae qua dictum est: « Deum nemo vidit unquam? » Ipsum quoque Evangelium potest putari sibi esse contrarium; quomodo enim verum est quod in eo dicitur: « Qui me vidit, vidit et Patresi deum nemo uidit umquam? quo modo uerum est: Angeli eorum semper uident faciem patris mei, si deum nemo uidit umquam? Qua igitur regula intellegentiae ista ueluti contraria et repugnantia non esse contraria nec repugnare probabimus? neque enim fieri ullo modo potest, ut haec scripturarum auctoritas aliqua ex parte mentiatur. si dicimus in eo, quod scriptum est:
Abbreviated transcription (Latin):
tos fideles .es nouimus et multis notisumus q si ergo iã ista distinc tasunt ueniam¬
tdiausa Ecimus posse dm̃ uidere qm̃ scriptũ est Beatimundo corde qm̃ ipsi dm̃ uidebe
sicut hanc luce nec mente sicut ipsẽ in nobis qua id credimus fidẽ sed tantũ quia scriptũ est
in ea scriptura cuius fideles sumus quod uerum fit minime dubitamus Apostolus ta men
lobannes cumtale aliquid decer& scimus inquit quia cũ apparuerit similes ei erimus
qm̃ uidebimus eum sicutiest Ecce sescire dixit quod nondũ factũ fuerat nec uidendo sed
euso qued eodẽ dicit auctoritas dm̃ nemouiditunquã. Anfortasseres pondetur
quo d diodesuerno deuidendo do sum non de uiso i psi enĩ dm̃ ui debunt᷑ ailtu
nomese corier ariume dm̃ xiemouidit cmquã Videbunt eñi quẽ non uiderunt qui¬
mundo corde filiidĩ esse uoluerunt Quidest igitur uididm̃ foriaie farie nqu

Expanded text:
tos fideles estos fideles esad causam. scimus posse deum uideri, quoniam scriptum est: Beati mundo corde, quoniam ipsi deum uidebunt. sicut hanc lucem nec mente sicut ipsam in nobis, qua id credimus, fidem, sed tantum quia scriptum est in ea scriptura, cuius fideles sumus, quod uerum sit minime dubitamus? apostolus tamen Iohannes cum tale aliquid diceret: Scimus, inquit, quia, cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam uidebimus eum, sicuti est. ecce scire se dixit. quod nondum factum fuerat nec uidendo sed ergo, quod eadem dicit auctoritas: Deum nemo uidit umquam? an fortasse respondetur, quod illa testimonia de uidendo deo sunt, non de uiso? ipsi enim deum uidebunt, dictumnon est contrarium: Deum nemo uidit umquamundo corde filii Dei esse voluerunt. Quid est igitur: « Vidi Deum facie ad faciem, et
Abbreviated transcription (Latin):
tatus sit et quod nunc uiuar incȩlis nec łã moriatur et mors ei ultra non domi¬
Rctur Res autẽ ipsa nec corporis nr̃is sensibus ad est sicut adest hoccglum
et terra nec mrae mentis obtutibus sicut ad est fides ipsa qua hoc eredimues sede
iam satis ut puto ista mea prelo quutione recognouisti quidsit uidere uelrñ te
Aspectu corporis nr̃i sicut ab est corpus in quoxp̃s resurrexit et abas peotu men¬
tis alterius sicut ab est abas pectumentis meae fidestua quã uis eã esse inteere ca¬
dã cũ eã non uideã corpore quod nectu potes mente quod tupotes sicut egomea
mnis cogitationes cordis ut eas non solũ quis que suas uideat sed et aliorũ Serun¬
du enĩ hõc dix̃ apostolus Neminem scire quid agatur in homine nisis p̃s hominis quiln
ipso est scđm quod uidemus in nobis Nã scđm id quod credimus nec uidemus et mul¬

Expanded text:
tatus sit et quod nunc uiuat in caelis nec iam moriatur et mors ei ultra non domitatus sit et quod nunc uiuat in caelis nec iam moriatur et mors ei ultra non dominetur. res autem ipsa nec corporis nostri sensibus adest, sicut adest hoc caelum et terra, nec nostrae mentis obtutibus, sicut adest fides ipsa, qua hoc credimus. Sed iam satis, ut puto, ista mea praelocutione recognouisti, quid sit uidere uel mente aspectu corporis nostri, sicut abest corpus, in quo Christus resurrexit, et ab aspectu mentis u alterius, sicut abest ab aspectu mentis meae fides tua, quamuis eam esse in te credam, cum eam non uideam corpore, quod\' nec tu potes, nec mente, quod tu potes, sicut ego meaarum et manifestabit cogitationes cordis, ut eas non solum quisque suas uideat sed et aliorum. secundum hoc enim dixit apostolus neminem scire, quid agatur in homine, nisi spiritus hominis, qui in ipso est, secundum quod uidemus in nobis; nam secundum id, quod credimus nec uidemus, et mul
Abbreviated transcription (Latin):
Sed ut puto distinguis quo modo fidẽ suã qua credit uidrat et quomodo uideat
Resurrectionis imaginẽ in animosuo factã quã si hoc audit uidit &iã qui non
credri Haec ergo omnia uidet partĩ corpore partim ment uodureare cero
eius a quo audit ut eredat et ipsã xp̃i resurrertione non uidoti a ederedip estatĩ¬
cuelaredc̃ edẽ us tidsi man sibies uel animi uel corporis : que autẽ e redit ab sunt
asensibus nris &corporis Quãuis uolintas eius a quo audit ut credat nonsit preta¬
rstasiseds maneat inlo quente quã inseripso idem ipse quiloquitur uidet. Ileuero
qui audit non ca uid& ssedcredit. Resurrectio autẽxp̃i preterita est quam nec illi
quiderunt bomines quitunc fuerun Nam qui uiderunt iu uentẽnum que m uider¬
rant moruente ipsamtamen resurrectionem cum fier& non uidenuntu sededio
certs sont credidefunt uidendo & tangendo uiuum quẽ nouerant mortuum Nos
totõ credimus et quod resurrexerit et quod ab hominibus tunc uisus et contgge¬

Expanded text:
 fidem suam, qua credit, et quo modo uideat illam resurrectionis imaginem in animo suo factam, quam, si hoc audit, uidet, etiam qui non credit. Haec ergo omnia uidet partim corpore partim mente. uoluntatem uero eius, a quo audit, ut credat, et ipsam Christi resurrectionem non uidet, sed credit ; et tamuidet, adsunt sensibus uel animi uel corporis; quae autem credit, absunt a sensibus et animi et corporis, quamuis uoluntas eius, a quo audit, ut credat, non sit praeterita, sed maneat in loquente. quam in se ipso idem ipse, qui loquitur, uidet; ille uero, qui audit, non eam uidet, sed credit. resurrectio autem Christi praeterita est, quam nec illi uiderunt homines, qui tunc fuerunt; nam qui uiderunt uiuentem Christum, quem uiderant morientem, ipsam tamen resurrectionem, cum fieret, non uiderunt, sed eam certissime crediderunt uidendo et tangendo uiuum, quem nouerant mortuum. nos totum credimus, et quod resurrexerit et quod ab hominibus tunc uisus et contrec
Abbreviated transcription (Latin):
tenetur nec auditur affatu nec sentitur incessu & cũ absens putatur uidetur &cũ pre¬
sens est non uidetur Denique nec apłiom̃s xp̃mui debant & ideo ait Tanto te p̃r
uobiscumsum & ad liucme non cognouistis. quienun cognouit quaesit latitudo
&s longitudo & altitudo & pro fundũ & super eminentẽ scientiae caritate mnexp̃
legis quidrestat quod ame amplius requiratur cumiã illa quae difficilis uide¬
batur soluta sit questio D iscretum est qui pỹe quomodo dictũ ost dm̃ nemorii¬
ditumquã & quomododm̃ iusti antiqui uiderint si illud rropterea dictũ ÷¬

Expanded text:
tenetur nec auditur adfatu nec sentitur incessu. et cum absens putatur, uidetur et, cum praetenetur nec auditur adfatu nec sentitur incessu. et cum absens putatur, uidetur et, cum praesens est, non uidetur. denique nec apostoli omnes Christum uidebant. et ideo ait: tanto tempore uobiscum sum, et adhuc me non cognouistis! qui enim cognouit quae sit latitudo et longitudo et altitudo et profundum et supereminentem scientiae caritatem Christi, legis, quid restat, quod a me amplius requiratur, cum iam illa, quae difficilis uidebatur, soluta sit quaestio? discretum est quippe, quo modo dictum sit: Deum nemo uidit umquam, et quo modo deum iusti antiqui uiderint, si illud propterea dictum
Abbreviated transcription (Latin):
uero nurratur. Illa oculis hȩc mente conprehenditur sed quiodi trinitate dicã
sera phin quando uoluit apparuit & uocem enius isaias audiũt solus Apparuit
angelus & nunc prestõe sed non uidetur nequeenĩ in porestate nrabit iadere sod
in potestateillius apparere . Tamen & si pocestas non ẽ uidendi ẽ gr̃a promerendi
ut uidere possimus ideo qui habuit gratiano promeruit cõpiã sos copiã
leest dm̃uidere nisihis quicorde sunt mundo Etideo beatimundo corde ꝗĩn
ipsi dm̃ uidebunt. Quantos beatos iamnumerat & tamen uidendi his dr̃
non promiserat facultatem Sierao hi qui mundo sunt corde uidebunt. utiq
alii non uidebunt neque eni indigni dm̃ uidebunt Nequeenim his qui
dm̃ uidere noluerit potestdm̃ uidere Nec in loco ds̃ uidetur sed mundo
corde neccorporalibus oculis ds̃ queritur neccircũ scribitur uisu. nec tactu

Expanded text:
uero narratur; illa oculis, haec mente conprehenditur. Sed quid de trinitate dicam? uero narratur; illa oculis, haec mente conprehenditur. Sed quid de trinitate dicam? Seraphin quando uoluit apparuit et uocem eius Esaias solus audiuit. apparuit angelus et nunc praesto est, sed non uidetur; neque enim in potestate nostra est uidere, sed in potestate illius apparere. tamen, etsi potestas non est uidendi, est gratia promerendi, ut uidere possimus. et ideo qui habuit gratiam meruit copiam; nos copiam le est deum uidere nisi his qui corde sint mundo. et ideo beati mundo corde; ipsi enim deum uidebunt quantos beatos iam numerauerat et tamen uidendi his deum non promiserat facultatem! si ergo hi qui mundo sunt corde deum uidebunt, utique alii non uidebunt; neque enim indigni deum uidebunt, neque is qui deum uidere noluerit potest deum uidere. nec in loco deus uidetur, sed mundo corde, nec corporalibus oculis deus quaeritur nec circumscribitur uisu nec tactu
Abbreviated transcription (Latin):
mus quiadm̃ nemouidit umquã & addidit quod il tra cuelestes ẽ potestatẽs
ungetus filius quiẽ iałinupatris ipse nerrauit. Aut adquercatur lgitanr. uces foc̃¬
si dn pis pnins ouidit uimnquã ẜilium uisũ et. inueteri testa meno & desinqrꝰ heretici
E uirgine ei principiũ dare quia ante quã nascerȩtur & uirgine uidebatur autcerte
refelli non potost uel patrẽ uel filiũ uelcerte sp̃m scm̃ sita menesł sp̃s sc̃ uisio easpecie
uideri qũa uoluntas elegerit non natura formauerit qm sp̃m quoq uisum acce¬
pimus  in columba & ideodm̃ nemouiditum quã quia eam quȩ indõ babitat
plenitu dinẽ diuinitatis nemo conspexit ne momente aut oculis conprehendit Uidit
enim adutrumq referendũ ẽ. Denique cum additur unigenitus filius ipsenar¬
rauit mentium magis quã oculorũ uisio declaratur. Species enĩ uidetur uirtus

Expanded text:
mus quia deum nemo uidit umquam? et addidit quod ultra caelestis est potestates: mus quia deum nemo uidit umquam? et addidit quod ultra caelestis est potestates: unigenitus filius, qui si deum patrem nemo uidit umquam, filium uisum esse in neteri testamento et desinant haeretici ex uirgine ei principium dare, qui antequam nasceretur ex uirgine uidebatur, aut certe refelli non potest uel patrem uel filium uel certe spiritum sanctum, si tamen est sancti spiritus uisio, ea specie uideri, quam uoluntas elegerit, non natura formauerit, quoniam spiritum quoque uisum accepimus in columba. et ideo deum nemo uidit umquam, quia eam quae in deo habitat plenitudinem diuinitatis nemo conspexit, nemo mente aut oculis conprehendit; uidit enim ad utrumque referendum est. denique cum additur: unigenitus filius ipse enarrrauit, mentium magis quam oculorum uisio declaratur; species enim uidetur, uirtus
Abbreviated transcription (Latin):
aut de angłis aut dedõ scriptura diuina tenere consueuit ut quod non potest p̃uideri
ap parere dicatur.  ic enĩ habes apparuitas̃ abrahce ad ilicem mãbraȩ. Nam
quiante non presentatur sed repente nouidetur as pectu apparere memoratur
Non enimsi militer sensibilia uidentur & hiscuius inuoluntate sit ut est uideri &
cuius naturae ẽ non uideri uoluntatis uideri & cuius naturae ẽ nonuideri uolunits
uideri Na si nonuult non uidetur siuult uidetur Apparuit enĩds̃ abraham qui a uolui
alius quia noluit nonapparuit Ei sum est &iã stephano cũ lapidaretur apopulo a pe¬
rire caelum Visus ẽ &iã ihsstans ad dexterã dĩ & non est uisus a paulo Uidit lsaias
dñm sabaoth sed alius uidere non potuit quia cuiplacũit apparuit Et quidde
hominibus loquimur cũ &iã deipsis caelestibus uirtutibus & potestatibus legeri¬

Expanded text:
aut de angelis aut de deo scriptura diuina tenere consueuit, ut, quod non potest praeuideri, aut de angelis aut de deo scriptura diuina tenere consueuit, ut, quod non potest praeuideri, apparere dicatur. sic enim habes: Apparuit deus Abrahae ad ilicem Mambre; nam qui ante non praesentitur, sed repentino uidetur aspectu, apparere memoratur. non enim similiter sensibilia uidentur et is, cuius in uoluntate situm est uideri et cuius in uoluntate situm est uideri et cuius naturae est non uideri, uoluntatis uideri. nam si non uult, non uidetur; si uult, uidetur. apparuit enim deus Abrahae quia uoluit: alii, quia noluit, non apparuit. uisum est etiam Stephano, cum lapidaretur a populo, aperiri caelum, uisus est etiam Iesus stans ad dexteram dei et non est uisus a populo. uidit Esaias dominum Sabaoth, sed alius uidere non potuit, quia cui placuit apparuit. et quid de hominibus loquimur, cum etiam de ipsis caelestibus uirtutibus et potestatibus legeri
Abbreviated transcription (Latin):
uidit umquã quẽ nemohominũ uidit nec uidere potest. Vides quã difficilẽ michi
pro posueris quaestionẽ unde me aliquid prolixe copioseq scribere uoluisti ecocca¬
sione breuis epistulaemeae quae tibiuisa ẽ diligentius et uberius explicanda Uis¬
neergo adtendere quae apud alios interim comperi diuinarũ scripturarum
egregios tractatores quid de uisi onedĩ senserim ne forte sufficiat de siderio tuo
quamuis ea forsitan noueris ÷ aucaergo ista adtende siplac& Cum euangłim
exponens beatus ambrosius mediolanensis ep̃s uenis set ad eum locũ ulnangelus
apparui intemplo ⁊ccchariae sacerdoti ex hac oecasione uide quanta esqualia dedĩ
ppuisione disseruit Non in merito inquit angelus uidetur intẽplo quiaueri
sacerdotis lanuntiabatur aduensus et cueleste sacrificiũ parabatur inquo angeli
ministrare ł tbene apparuis sedicitur ei quieum repente conspex̃ hoc specialiter

Expanded text:
vidit unquam: quem nemo hominum vidit, nec videre potest? Vides quam difficilem mihi vidit unquam: quem nemo hominum vidit, nec videre potest? Vides quam difficilem mihi proposueris quaestionem, unde me aliquid prolixe copioseque scribere voluisti, ex occasione brevis epistolae meae, quae tibi visa est diligentius et uberius explicanda. Visne ergo attendere quae apud alios interim comperi divinarum Scripturarum egregios tractaquamuis ea forsitan noueris? pauca ergo ista adtende, si placet. cum euangelium exponens beatus Ambrosius, Mediolanensis episcopus, uenisset ad eum locum, ubi angelus apparuit in templo Zachariae sacerdoti, ex hac occasione uide quanta et qualia de dei etiam uisione disseruit. mTon inmerito\', inquit, \'angelus uidetur in templo, quia ueri sacerdotis iam nuntiabatur aduentus et caeleste sacrificium parabatur, in quo angeli ministrarent. et bene apparuisse dicitur ei, qui eum repente conspexit. hoc specialiter