comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ex nulla tamen falsum est. Quid
ergo si aliquid deest fidi eoꝵ: quos
circumuenire conamini: Numqͥd
ideo id qd eis ad est destruendũ est.
ac non potius id quod deest astru¬
endum est: sicut & ad quosdam
imꝑfectos loquẽs apłs ait: gauder
& uridens ur̃am conu̾sationem.
& id qd de est fidei ur̃e in xp̃o :
Cernebat utiq quandam fabricã
spĩtalem. sicut alibi dicit dĩ edifica¬
tio estis: & in ea cernebat utrũq
& unde gauderet. & unde satage¬
ret. Gaudebat ex eo qđ iam ȩdi¬
ficatum uidebat : satagebat ex
eo quod usq ad culmen ꝑfectionis
adhuc ȩdificandum ẽẽ sentiebat.
Itao uos re uera catholicos non¬
dum ꝑfectos. sed quoddammodo
ut dixisti semixp̃ianos: quos falla

Expanded text:
ex nulla tamen falsum est. quid ex nulla tamen falsum est. quid ergo? si aliquid deest fidei eorum, quos circumuenire conamini, numquid ideo id quod eis adest destruendum, ac non potius id quod deest astruendum est? sicut ad quosdam inperfectos loquens apostolus ait: gaudens et uidens uestram conuersationem et id quod deest fidei uestrae in Christo. cernebat utique quandam fabricam spiritalem, sicut alibi dicit: dei aedificatio estis, et in ea cernebat utrumque: et unde gauderet et unde satageret. gaudebat ex eo, quod iam aedificatum uidebat, satagebat ex eo, quod usque ad culmen perfectionis adhuc aedificandum esse sentiebat. itaque nos reuera catholicos nondum perfectos, sed quodam modo, ut dixisti, semichristianos, quos falla
Abbreviated transcription (Latin):
meo responsionem meam. Disputatio .i.
austus dixit. Satis suꝑq in
lucem iam traductis errori¬
bus. ac idaice suꝑstitionis. simul
& semi xp̃ianorum abunde detecta
fallatia. a doctissimo scilic& & solo
nobis post beatum patrem nr̃m
manicheum studendo adimanto:
concinna responsa. ꝓpter callidas¬
& astutas conferentium nobiscum
ꝓposinones scribere: quo cum idẽ
uos ex more parentis sui serpentis
captiosis circumuenire questiuncu¬
lis uoluerint: & ipsi ad responden
dum uigilanter eis sitis instructi.¬
Ita enim fiet. ut ad ea ipsa quȩ pro¬
posuerint religati: ulterius huc
atq illuic uagari non possint. Ac
ne ꝓfusa confusa ue oratione legen¬
tium inundarentur ingenia: tam
breuiter quam distincte. ex aduer¬
constitui.
ygustinus respondit. Tu semi¬
xp̃ianos cauendos putas. qđ
nos. eẽ. dicis: nos autem pseu¬
do xp̃ianos cauemus. quod uos
esse ostendimus. Nam quod semũ
est: ex quadam parte imꝑfectum:

Expanded text:
meo responsionem meam. CAPUT II. meo responsionem meam. CAPUT II. FAUSTUS dixit: Satis superque in lucem jam traductis erroribus, ac Judaicae superstitionis simul et semichristianorum abunde detecta fallacia, a doctissimo scilicet et solo nobis post beatum patrem nostrum Manichaeum studendo Adimanto; t concinna responsa, propter callidaset astutas conferentium nobiscum propositiones scribere, quo cum idem uos ex more parentis sui serpentis captiosis circumuenire quaestiunculis uoluerindum uigilanter eis sitis instructi.ita enim fiet. ut ad ea ipsa, quae proposuerint, religati ulterius huc atque illuc uagari non possint. ac ne profusa confusaue oratione legentium inundarentur ingenia, tam breuiter quam distincte ex aduerconstitui. AUGUSTINUS respondit: Tu semichristianos cauendos putas, quod nos esse dicis; nos autem pseudochristianos cauemus, quod uos esse ostendimus. nam quod semum est, ex quadam parte inperfectum,
Abbreviated transcription (Latin):
austus quidam fuit gen¬
te affer. ciuitate mileuita¬
nus : eloquio suauis. in¬
genio callidus. secta ma¬
nicheus: ac ꝑ hoc nefan¬
do errore ꝑuersus. No-¬
ueram ipse hominem: quemadmo-¬
dum eum commemoraui in libris
confessionum mearum. Hic quod¬
dam uolumen edidit aduersus recꝰ¬
tam xp̃ianam fidem: & catholicã
ueritatem. Quod cum uenisset in
manus nr̃as. lectumq esset a fr̃ib:
desiderauerunt & iure caritatis
ꝑ quam eis seruimus flagitauer̃t.¬
ut ei responderemus. Hoc aggredi-¬
ar nunc in nomine atq adiutorio
quam nichil sitͦ acutum ingeniũ
& lingua ex polita. nisi a dño gres¬
sus hominis dirigantur. Quod
multis etiam tardiorib & inuali-¬
diorib occulta ȩquitate diuinȩ mi¬
sericordiȩ prestitum est: cum multi
acerrimi & facundissimi. deserti¬
ab aduitorio dt. ad hoc uelociter
& ꝑtinaciter currerent: ut a ueri¬
tatis uia longius aberrarent. Cõ¬
modum autem arbitror. sub eiꝰ no¬
mine uerba eius ponere: & sub

Expanded text:
austus quidam fuit gente Afer, ciuitate Mileuitanus, eloquio suauis, ingenio callidus, secta Manichaeus ac per hoc nefando errore peruersus. noueram ipse hominem, quemadmodum eum commemoraui in libris Confessionum mearum. hic quoddam uolumen edidit aduersus rectam christianam fidem et catholicam ueritatem. quod cum uenisset in manus nostras lectumque esset a fratribus, desiderauerunt et iure' caritatis, per quam eis seruimus, flagitauerut ei responderemus. Hoc aggrediar nunc in nomine atque adjutorioquam nihil sit acutum ingenium et lingua expolita, nisi a Domino gressus hominis dirigantur . Quod multis etiam tardioribus et invalidioribus occulta aequitate divinae misericordiae praestitum est, cum multi acerrimi et facundissimi, deserti adjutorio Dei, ad hoc velociter et pertinaciter currerent, ut a veritatis via longius aberrarent. Commodum autem arbitror, sub ejus nomine verba ejus ponere, et sub
Abbreviated transcription (Latin):
RA. ADIMANTU
e eo quod scriptum
est. in principio fecit
ds cęlum & terram.
usq ad id quod scri¬
ptum est. & factum
est uesꝑe. & factum
mane dies una. Hoc
capitulum legis. ad

Expanded text:
RA ADIMANTUM. De eo quod scriptum est: in principio fecit deus caelum et terram usque ad id quod scriptum est: et factum est uespere et factum est mane dies una. hoc capitulum legis ad
Abbreviated transcription (Latin):
ibrum etiam scripsi grandem sa¬
tis. quantum existimo diligenter
ad ipsos donatistas. post collationẽ quã
cum ep̃is eoꝵ habuimus. ne ab eis sedu¬
cerentur ulterius. Ubi respondi etiam
quibusdam uanitatib eoꝵ quȩ ad nos
ꝑuenire potuerunt. quas uicti ubi pote¬
rant & quomodo poterant iactitabant.
preter illa quȩ dixi de gestis collationi.
unde quid actum sit breuiter nosceret᷑.
Multo autẽ breuius id egi. in quadam
ad eosdem rursus epła. S quia in conci-¬
lio numidiȩ om̃ib qui ibi aderamꝰ. hoc
fieri placuit. non est in epłis meis. Sic
quippe incipit. Siluanus senex. ualenti¬
nus. Innocentius. Maximinus. Optatus.
auGustinus. Donatus. & cȩteri ep̃i de con¬
cilio ⁊ertensi ad donatistas. Hic liber sic
incipit. Quid adhuc donatistȩ seducimi

Expanded text:
ibrum etiam scripsi grandem satis, quantum existimo, diligenter ad ipsos Donatistas post conlationem, quam cum episcopis eorum habuimus, ne ab eis seducerentur ulterius. ubi respondi etiam quibusdam uanitatibus eorum, quae ad nos peruenire potuerunt, quas uicti, ubi poterant et quomodo poterant, iactabant, praeter illa, quae dixi de gestis conlationis, unde, quid actum sit, breuiter nosceretur. multo autem breuius id egi in quadam ad eosdem rursus epistula, sed quia in concilio Numidiae omnibus, qui ibi eramus, hoc fieri placuit, non est in epistulis meis. sic quippe incipit: Siluanus senex, Ualentinus, Innocentius, Maximinus, Optatus, Augustinus, Donatus et ceteri episcopi e concilio Zertensi ad Donatistas. Hic liber sic incipit: Quid adhuc, Donatistae, seducimi
Abbreviated transcription (Latin):
certe ipsi uobis respondeant. quare dixert̃.
indignum est ut in unum comieniant
filii martyrum & ꝓgenies traditoꝵ: &
inunum nobiscum postea conuenerunt.
Quȩ res eos coegit facere quod indignũ
est: Non enim ligati adducti sunt: seb
omnino liberi conuenerunt. Si dixerint
quia usserat imperator: ergo tunc faciuis
quod indignum ẽ. quando uisserit in¬
perator. Quid ergo irascuntur nescio qͥbꝰ
traditorib ad causam nram non ꝑtinen¬
tib : Codices enim dñicos ꝑsecutorib
dare: utiq indignum ẽ. Quod cum fecit
traditor: non habet crimen. quia uisserat
imperator. Hoc dicimus non scđm ue
dixerunt: publica gesta ꝓclamant. apud
acta dixerunt. Non quilibet ignotus.s
carthaginiensis ep̃c eoꝵ primianus hoc
dixit. primianꝰ hoc scriptum inagistra¬
tui carthaginis dedit. & adiacono suo
dicendum apud acta mandauit. Indi¬
gnum est ut inunum conueniant filii
martyrum. & ꝓgenies traditoꝵ. Ecce in¬

Expanded text:
certe ipsi nobis respondeant, quare dixerunt: certe ipsi nobis respondeant, quare dixerunt: indignum est ut in unum conueniant filii martyrum et progenies traditorum et in unum nobiscum postea conuenerunt. quae res eos coegit facere quod indignum est? non enim ligati adducti sunt, sed omnino liberi conuenerunt. si dixerint: \'quia iusserat imperator\', ergo tunc faciunt quod indignum est, quando iusserit imperator. quid ergo irascuntur nescio quibus traditoribus ad causam nostram non pertinentibus? codices enim dominicos persecutoribus dare utique indignum est; quod cum fecit traditor, non habet crimen, quia iusserat imperator. hoc dicimus non secundum. ipsi enim dixerunt — publica gesta proclamant —, apud acta dixerunt. non quilibet ignotus, sed Carthaginiensis episcopus eorum Primianus hoc dixit, Primianus hoc scriptum magistratui Carthaginis dedit et a diacono suo dicendum apud acta mandauit: indignum est ut in unum conueniant filii martyrum et progenies tradi torum. ecce con
Abbreviated transcription (Latin):
ducimini ab
rum fallaces
tenebrȩ clara
luce discussȩ
sunt: quoꝵ
error apparu¬
it. quoꝵ ꝑtina¬
cia suꝑata ẽ.
Quid adhuc uobis iactant uana menda¬
cia: Quid adhuc creditis hominib ui¬
ctis: cum uobis dicunt udicem prę¬
mio fuisse corruptum: Quid nouum
faciunt: Quid aliud om̃s uicti facere
consuerunt. qui ueritati consentire no¬
lunt: nisi ut de uidicis inquitate men¬
tiantur: Querite ab eis. & ad hoc pri¬
mum uobis respondeant si possunt. qͣre
ausi sunt uenire carthaginem. et iN
unum locum nobiscum collationis
gr̃a conuenire. lam ante aliquot annos
conueneramus eos publice. ut nobis con¬
ferentib ueritas appareret. & dissensio q̃
nos diuidit de medio tolleretur: s ipsã
ueritatem refugientes. actis respondert̃
Indignum est ut in unum conueniant
filii martirum: & ꝓgenies traditoꝵ. Qua¬
re ergo modo nobiscum conuenire uo¬
lurrunt: Puto qđ̃ ñ facerent quod eis
uidebatur indignum: nisi nos cognosce¬
rent non ẽẽ progeniem traditoꝵ. Aut

Expanded text:
ducimini ab rum fallaces tenebrae clara luce discussae sunt, quorum error apparuit, quorum pertinacia superata est? quid adhuc uobis iactant uana mendacia? quid adhuc creditis hominibus uictis? cum uobis dicunt iudicem praemio fuisse corruptum, quid nouum faciunt? quid aliud omnes uicti facere consuerunt, qui ueritati consentire nolunt, nisi ut de iudicis iniquitate mentiantur? quaerite ab eis et ad hoc primum uobis respondeant, si possunt, quare ausi sunt uenire Carthaginem et in unum locum nobiscum conlationis gratia conuenire. iam ante aliquot annos conueneramus eos publice, ut nobis conferentibus ueritas appareret et dissensio quae nos diuidit de medio tolleretur, sed ipsam ueritatem refugientes actis responderunt: in dignum estutin unum conueniant filii martyrum et progenies traditorum. quare ergo modo nobiscum conuenire uoluerunt? puto quod non facerent, quod eis uidebatur indignum, nisi nos cognoscerent non esse progeniem traditorum. aut
Abbreviated transcription (Latin):
remediabiliter. te obsidebat infir-¬
mitas. & hȩc res fecit ut ueniret
ad te tantus medicus. Si enim uel
sic egrotares ut tu posses ire ad me¬
dicum. poterat dolerabilis uideri
ipsa infirmitas. Sed quia tu ire non
potuisti ad eum. ille uenit ad te.ue¬
nit docens humilitatem. Quareͦ¬

Expanded text:
remediabiliter te obsidebat infirmitas tua, et haec res fecit ut veniret ad te tantus medicus. Si enim vel sic aegrotares, ut tu posses ire ad medicum, poterat tolerabilis videri ipsa infirmitas. Sed quia tu ire non potuisti ad eum, ille venit ad te. Venit docens humilitatem, qua re
Abbreviated transcription (Latin):
omnes nos unum
magistrum habere.
& sub illo condisci¬
pulos esse. Nec
ideo magistri ur̃i
sumus. quia de lo¬
co superiori loqui¬
mur uobis. sed
magister est om̃iam. qui habitat in
bis. Cum de filii contumelia ho¬
noras patrem. & filium offendis
& patrem. Aquo fugis Ad quẽ
Numquid offenso filio. curris ad
patrem. Dicit tibi. Ad quem
fugis: Quem degenerem filium
genuisse dixisti: Sufficiat uobis.
Hoc tenete. hoc memoriȩ commer¬
date. hoc in urã fide conscribite.
Hoc autem ut intelligatis. ad dm̃
patrem & filium qui unum sunt
preces fundite Sermo eiusdẽ de

Expanded text:
omnes nos unum Magistrum habere, et sub illo condiscipulos esse. Nec ideo magistri vestri sumus, quia de loco superiore loquimur vobis: sed magister est omnium qui habitat in bis. Cum de Filii contumelia honoras Patrem, et Filium offendis et Patrem. A quo fugis? ad quemNumquid offenso Filio curris ad Patrem? Dicit et ipse tibi: Ad quem fugis, quem degenerem genuisse dixisti? Sufficiat vobis; hoc tenete, hoc memoriae commendate, hoc in vestra fide conscribite. Hoc autem ut intelligatis, ad Deum Patrem et Filium, qui unum sunt, preces fundite. SERMO CXL . De
Abbreviated transcription (Latin):
tudine huius uit&. appellati sunt dies.
Dies ille nescit ortum. nescit occasum.
Illi diei non succedit crastinus. quia non¬
cum prȩcedit hesternus. Hunc diem
uł hos dies. & hanc uitam. & ueram
uitam. in promissis habemus. Alicuiꝰ
ergo oꝑis. merces est. Si enim mercede
amamꝰ. in opere non deficiamus. &.
mȩternum cum xp̃o regnabimu.

Expanded text:
tudine hujus vitae appellati sunt dies. tudine hujus vitae appellati sunt dies. Dies ille nescit ortum, nescit occasum. Illi diei non succedit crastinus; quia non praecedit eum hesternus. Hunc diem, vel hos dies, et hanc vitam, et veram vitam in promissis habemus. Alicujus ergo operis merces est. Si enim mercedem amamus, in opere non deficiamus: et in aeternum cum Christo regnabimus.
Abbreviated transcription (Latin):
du uiuant. Quid est autẽ diu uiuere.
nisi dui torqueri: Quid est aliud dui
uiuere. quam malos dies malis dieb
addere: Ec cum crescunt pueri. quasi
accedunt illis dies. & nesciunt quia mi¬
nuuntur. & ipsa est falsa computatio.
Crescentibus enim decedunt potiꝰ dies
quam accedunt. Constitue alicui homi¬
ni nato. uerbi grã octoginta annos.
Quic quid uiuit de summa minuit.¬
& in epti homines gratulantur pluri¬
mis nataliciis. tam suis quam filioꝵ
suoꝵ. Ouirum prudentem. Si tibi mi¬
nuatur uinum in buite. tristaris. Dies
ꝑdis. & gaudes. Mali ergo sunt dies.
& eo peiores quia diliguntur. Sic
blanditur hic mundus. ut nemo ue¬
lit finiri erumnosam uitam. Uera enĩ
uita uł beata. hec est cum resurgemus.
& cum xp̃o regnabimus. Nam & im¬
pii resurrecturi sunt. s in ignem ituri.
Uita itaq non est. nisi beata. & beata
uita eẽ non potest. nisi ȩterna. ubi st̃
dies boni. nec multi. s unus. Ex consue¬

Expanded text:
diu vivant. Quid est autem diu vivere, diu vivant. Quid est autem diu vivere, nisi diu torqueri? Quid est aliud diu vivere, quam malos dies malis diebus addere? Et cum crescunt pueri, quasi accedunt illis dies; et nesciunt quia minuuntur: et ipsa est falsa computatio. Crescentibus enim decedunt dies potius, quam accedunt. Constitue alicui homini nato, verbi gratia, octoginta annos: quidquid vivit, de summa minuit. Et inepti homines gratulantur plurimis natalitiis, tam suis, quam filiorum suorum. O virum prudentem! Si tibi vinum minuatur in utre, tristaris: dies perdis, et gaudes? Mali ergo sunt dies: et eo pejores, quia diliguntur. Sic blanditur hic mundus, ut nemo velit finire aerumnosam vitam. Vera enim vita vel beata haec est, cum resurgemus et cum Christo regnabimus. Nam et impii resurrecturi sunt, sed in ignem ituri. Vita itaque non est, nisi beata. Et vita beata esse non potest, nisi aeterna, ubi sunt dies boni; nec multi, sed unus. Ex consue
Abbreviated transcription (Latin):
bitis. Qui enim uult uitam sicut di¬
cit ꝓph̾a: diligit uidere dies bonos.
Nam in diebus malis. mors potius
optatur quam uita. Nonne audimus
& uidemus homines in aliquibus tri¬
bulationibus & angustiis. conflictatio¬
nibus. & egritudinibus dum sunt
constituti & uident se laborare. nichil
aliud dicere. ds̃ mitte michi mortem.
accelera dies meos: Et̃ aliquando uenit
egritudo. curritur. adducuntur medi¬
ci. solidi & munera promittuntur. Dicit
tibi ipsa mors. Ec̃ce adsum: quam paulo
ante a dño petebas. Quid michi modo
fugere uis. Inueni te falsatorem. & mi¬
mali quos agimus in corruptela huius
carnis. in tanta uł sub tanta sarcina cor-¬
ruptibilis corporis. inter tantas tempta¬
tiones. inter tantas difficultates. ubi
falsa uoluntas. nulla securitas gaudii.
timor torquens. cupiditas auida. tristi¬
dia arida: Ecce quam malos dies. & ne¬
mo uult finiri ipsos malos dies. Mul¬
tumq hinc rogant homines dm̃. ut

Expanded text:
bitis. Qui enim vult vitam, sicut dibitis. Qui enim vult vitam, sicut dicit propheta, diligit videre dies bonos Nam in diebus malis mors potius optatur, quam vita. Nonne audimus et videmus homines in aliquibus tribulationibus et angustiis, conflictationibus et aegritudinibus dum sunt constituti, et vident se laborare, nihil aliud dicere nisi, Deus mitte mihi mortem, accelera dies meos? Et aliquando venit aegritudo; curritur, adducuntur medici, solidi et munera promittuntur. Dicit tibi ipsa mors: Ecce adsum, quam paulo ante a Domino petebas; quid me modo fugere vis? Inveni te falsatorem, et mimali dies quos agimus in corruptela hujus carnis, in tanta et sub tanta sarcina corruptibilis corporis, inter tantas tentationes, inter tantas difficultates, ubi falsa voluntas, nulla securitimor torquens, cupiditas avida, tristitia arida? Ecce quam malos dies: et nemo vult finire ipsos malos dies, multumque hinc rogant homines Deum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
tam. quȩ fuerit ȩterna uita. Huius gͦ
uitȩ amorem. nos primitus commen¬
demus. E enim amatur. & qualis cũq
uita ista. & ipsam qualemcũq erumno¬
sam. miseram. finire homines timent
& pailescunt. Hinc uidendum est. hinc
considerandum quemad modum aman-¬
da sit eterna uita. quando sic amatur
misera ista & quandoq finienda uita.
Considerate fr̃s. quantum amanda sit
uita. ubi numquam finias uitam.
Amnas ergo istam uitam. ubi tantum
laboras. curris. satagis. anhelas. & uix
enumerantur quȩ necessaria sunt in
misera uita: seminare. arare. nouellare.
nauigare. molere. coquere. texere. Et̃ post
hȩc omĩa. finire habes uitam. Ecce quȩ
pateris in misera ista. quam diligis
uita. & putas de semꝑ uitturum. &
numquam moriturum. Templa. saxa.
marmora. ferro. plumboq consolidata.
tamen cadunt: & homo numquam se
putat moriturum: Discite ergo fr̃s.
quȩrere ȩternam uitam. ubi ista non
tolerabitis. s inȩternum cum dõ regna¬

Expanded text:
vita. Hujus ergo vitae amorem nos primitus commendemus. Etenim amatur et qualiscumque vita ista; et ipsam qualemcumque, aerumnosam, miseram, finire homines timent, et pavescunt. Hinc videndum est, hinc considerandum, quemadmodum amanda sit aeterna vita; quando sic amatur misera ista et quandoque finienda vita. Considerate, fratres, quantum amanda sit vita, ubi nunquam finias vitam. Amas ergo istam vitam, ubi tantum laboras, curris, satagis, anhelas; et vix enumerantur quae necessaria sunt in misera vita; seminare, arare, novellare, navigare, molere, coquere, texere: et post haec omnia finire habes vitam. Ecce quae pateris in misera ista quam diligis vita: et putas te semper victurum, et nunquam moriturum? Templa, saxa, marmora, ferro plumboque consolidata, tamen cadunt: et homo nunquam se putat moriturum? Discite ergo, fratres, quaerere aeternam vitam, ubi ista non tolerabitis, sed in aeternum cum Deo regna
Abbreviated transcription (Latin):
UIII. fidem ad illa quȩ non uidebantur.
Nemo itaq fr̃s dicat non facere ista
modo dominum nostrum iũm xp̃me
priora prȩponere. Quodam quippe loco
idem dñs uidentibus & ideo credenti¬
bus. prȩponit eos qui non uident¬
& credunt. Namq eo illo tempore
discipuloꝵ eius nutabat infirmitas.
ut quem uidebant iam resurrexisse. etiã
contrectandum putarent. ut crederent.
Non sufficiebat oculis quod uiderent.
nisi & manꝰ ammouerentur membris.
& cicatrices recentium uulnerum tange¬
rentur. ut ille qui dubitabat discipłs.
repente tactis & cognitis cicatricibus
exclamaret. Dñs m̃s. & ds meus. Cica¬
trices ostendebat. qui omnia uul¬
nera in aliis sanauerat. Nunquid non
poterat dñs sine cicatricibꝰ resurgere:

Expanded text:
 fidem ad illa quae non videbantur. fidem ad illa quae non videbantur.Nemo itaque, fratres, dicat, non facere ista modo Dominum nostrum Jesum Chrispriora praeponere. Quodam quippe loco idem Dominus videntibus, et ideo credentibus, praeponit eos qui non vident et credunt. Namque usque eo illo tempore discipulorum ejus nutabat infirmitas, ut quem videbant jam resurrexisse, etiam contrectandum putarent, ut crederent. Non sufficiebat oculis, quod viderent, nisi et manus admoverentur membris, et cicatrices recentium vulnerum tangerentur: ut ille qui dubitabat discipulus, repente tactis et cognitis cicatricibus exclamaret, Dominus meus et Deus meus! Cicatrices ostendebant eum, qui omnia vulnera in aliis sanaverat. Numquid non poterat Dominus sine cicatricibus resurgere?
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m & salua¬
torem ũm
esse nr̃e salu¬
& ad hoc eum
suscepisse infir¬
mitatem na¬
turȩ nr̃ȩ. ne
sempiterna
esset infirmi¬
tas nr̃a. Assumpsit enim corpus morta¬
le. inquo occideret mortẽ. Et quamuis
crucifixus est ex infirmitate nr̃a. sic̃
ait apłs. sed uiuit in uirtute di. Eius¬
dem apłi uerba sunt. & quia iam non
moritur. & mors ei ultra non domina.¬
bitur. Hec ergo bene nota sunt. fidei
ur̃ȩ. Simul & hoc consequens est. ut
nouerimus ominia miracula quȩ corpo¬
raliter fecit ualere admoͬnitionem nr̃ãm.
ut ꝑcipiamus abeo quod non est transi¬
turum. neq finem habiturum. Oculos
reddidit cęcis. quos erat utiq mors ali¬
quando clausura. Resuscitauit lazarũ.
iterum moriturum. Et quȩcumq ad
salutem corporum fecit. non ad hoc fecit
ut sempiterna essent. cum tamen datu¬
rus sit etiam ipsi corpori in fine sempi¬
ternam salutem. Sed quia illa quȩ non
uidebantur. non credebantur. ꝑ ista
temꝑalia quȩ uidebantur. ȩdificabat¬

Expanded text:
rum et salvatorem Jesum esse nostrae saluet ad hoc eum suscepisse infirmitatem naturae nostrae, ne sempiterna esset infirmitas nostra. Assumpsit enim corpus mortale, in quo occideret mortem. Et quamvis crucifixus est ex infirmitate nostra, sicut ait Apostolus; sed vivit ex virtute Dei . Ejusdem Apostoli verba sunt: Et quia jam non moritur, et mors ei ultra non dominabitur . Haec ergo bene nota sunt fidei vestrae. Simul et hoc consequens est, ut noverimus omnia miracula, quae corporaliter fecit, valere ad admonitionem nostram, ut percipiamus ab eo quod non est transiturum, neque finem habiturum. Oculos reddidit caecis, quos erat utique mors aliquando clausura: resuscitavit Lazarum, iterum moriturum. Et quaecumque ad salutem corporum fecit, non ad hoc fecit, ut sempiterna essent: cum tamen daturus sit etiam ipsi corpori in fine sempiternam salutem. Sed quia illa quae non videbantur, non credebantur; per ista temporalia quae videbantur aedificabat
Abbreviated transcription (Latin):
ectio scĩ euangłii
edificat nos ad
orandum. & cre-¬
dendum. & non
de nobis. sed de
dño presumendũ.
Quȩ adorandũ
maior hortatio.
quam ut nobis
de iudice iniquo

Expanded text:
ectio sancti Evangelii aedificat nos ad orandum et credendum, et non de nobis, sed de Domino praesumendum. Quae ad orandum major hortatio, quam ut nobis de judice iniquo
Abbreviated transcription (Latin):
Nichil in anis archa. inanior conscientia
Ubi requies. ubi salus. ubi spes:Uent¬
ant ergo. desinant blasphemare. discant
adorare. Scorpii pungentes. a gallina co¬
medantur. In corpus traiicientis conue¬
tantur. in terra exerceantur. in cęlo co-¬
ronentur. Serino eiusdem de uerbis
dñi scđ̃m lucam. Nunc uos pharisei
qu foris est parapsidis la u atiS.

Expanded text:
nihil: inanis arca, inanior conscientia. Ubi requies? ubi salus? ubi spes? Veniant ergo, desinant blasphemare, discant adorare: scorpii pungentes a gallina comedantur, in corpus trajicientis convertantur; in terra exerceantur, in coelo coronentur. SERMO CVI . De verbis Evangelii Lucae, Nunc vos, Pharisaei, quod foris est paropsidis lavatis
Abbreviated transcription (Latin):
recentissime recita¬
tum est de domino
maris ambulauit.
& de apło petro
qui ambulans tim̃¬
do titubauit. & dif¬
fidendo mersus.
confidendo rursus emersit: ammonet

Expanded text:
recentissime recitatum est de Domino maris ambulavit; et de apostolo Petro, qui ambulans timendo titubavit, et diffidendo mersus, confitendo rursus emersit; admonet
Abbreviated transcription (Latin):
esterno die qui affu-¬
istis promissionem
nrãm tenetis. quȩ
hodie non solis uo¬
bis sed pluribus eti-¬
am qui conuenert̃
dño aduiuante red¬
denda est. Quȩ sint
decem uirgines qua¬
rum sunt quinq prudentes. quinq
stultȩ: non facile indagari potest. We-¬

Expanded text:
esterno die qui adfuistis, promissionem nostram tenetis: quae hodie non solis vobis, sed pluribus etiam qui convenerunt, Domino adjuvante, reddenda est. Quae sint decem virgines, quarum sint quinque prudentes et quinque stultae, non facile indagari potest. Ver
Abbreviated transcription (Latin):
auduumus.
& in eo dñm
eos arguen¬
tem qui faci-¬
em cęli nort̃
probare. &
tempus fidei
regni celoꝵ¬

Expanded text:
audivimus, et in eo Dominum eos arguentem, qui faciem coeli norunt probare, et tempus fidei regni coelo
Abbreviated transcription (Latin):
uod ammonem᷑.
admonere debe-¬
mus. Recens
euangłica lectio
admonuit face¬
re amicos de
mammona ini¬
quitatis. ut eos
qui faciunt
recipiant. &.
ipsi sint in taberna

Expanded text:
uod admonemur, admonere debemus. Recens evangelica lectio admonuit facere amicos de mammona iniquitatis, ut eos qui faciunt, recipiant et ipsi in taberna
Abbreviated transcription (Latin):
ixit dñs cuidam
ad olescenti. Si uis
uenire ad uitam.
serua mandata.
Non dixit si uis
uenire ad uitam
ȩternam. sed si

Expanded text:
ixit Dominus cuidam adolescenti: Si vis venire ad vitam, serva mandata. Non dixit, Si vis venire ad vitam aeternam: sed, Si
Abbreviated transcription (Latin):
ria sata farinȩ de
quibus dñs loqui¬
tur. genus huma¬
num est. Recolite
diluuium. unde
cȩteri repararentur.
tres remanserunt.
Tres filios habebat
noe. de ipsis repa-¬
ratum est genus
humanum. Mulier illa sancta quȩ abscon¬
dit fermentum. sapientia est. Ecce cla-¬
mat orbis totus in eccłia dĩ: ego cogno¬
iii. quia magnus est dñs. Certe pauci st̃
qui saluantur. Recolitis quȩstionem.
ex euangłio nobis modo propositam.
Dño dictum est. si pauci sunt qui saluan

Expanded text:
ria sata farinae, de quibus Dominus loquebatur, genus humanum est. Recolite diluvium: unde caeteri repararentur, tres remanserunt. Tres filios habebat Noe, de ipsis reparatum est genus humanum. Mulier illa sancta quae abscondit fermentum, sapientia est. Ecce clamat orbis totus in Ecclesia Dei: Ego cognovi quia magnus est Dominus . Certe pauci sunt qui salvantur. Recolitis quaestionem ex Evangelio nobis modo propositam: Domine, dictum est, si pauci sunt qui salvan
Abbreviated transcription (Latin):
ectiones sanctȩ
propositȩ sunt. &¬
quas audiamus.
& de quibus aliqͥd
sermonis aduiuan¬
te dño proferamꝰ.
In lectione apłica
gr̃ȩ aguntur dño
de fide gentium.
utiq ideo quia
ipse fecit. In psal¬
mo diximus. ds
uirtutum conuer¬
te nos. & ostende
faciem tuam & salui erimus. In euan¬
głio ad cęnam uocati sumꝰ. immo alii
lationes multas & malas. Sed disciplinȩ
fuit ammonitio. non desertio. Deniq
rãs agens. quid dicit: E conuersus
uiuficasti me. & de abyssis terrȩ ite-¬
um reduxisti me. Quando enim an¬
ta. Quid est hoc: Iterum cecidisti
altitudine: O homo. mancipium
iobȩdiens. suꝑbe aduersus dñm. ceci¬
isti. factum est inte. omnis qui se exal¬
t humiliabitur : fiet inte. qui se hu¬
aliat exaltabitur. Redi de profundo.
edeo inquit. Redeo. agnosco. ds̃ qui
nilis erit tibi. quantas ostendisti mͥ
bulationes multas & malas. & con

Expanded text:
Lectiones sanctae propositae sunt, et quas audiamus, et de quibus aliquid sermonis, adjuvante Domino, proferamus. In lectione apostolica gratiae aguntur Domino de fide Gentium, utique ideo, quia ipse fecit. In Psalmo diximus: Deus virtutum, converte nos, et ostende faciem tuam, et salvi erimus . In Evangelio, ad coenam vocati sumlationes multas et malas! 9. Sed disciplina fuit; admonitio, non desertio. Denique gratias agens quid dicit? Et conversus vivificasti me, et de abyssis terrae iterum reduxisti me. Quando enim antea? quid est hoc, iterum? Cecidisti ab altitudine, o homo, mancipium inobediens, superbe adversus Dominum, cecidisti! Factum est in te, Omnis qui se exaltat, humiliabitur: fiat in te, Omnis qui se humiliat, exaltabitur . Redi de profundo. Redeo, inquit; redeo, agnosco: Deus, quis similis tibi? Quantas ostendisti mihi tribulationes multas et malas! Et con
Abbreviated transcription (Latin):
Si autem sub tanto cultore surpe
esse uoluerimus. & pro frumento
spinas ꝓferimus. nolo dicere quod
sequitur. ad gaudium finiamus.
Conuersi ad dñm.¬

Expanded text:
Si autem sub tanto cultore steriles esse voluerimus, et pro frumento spinas protulerimus: nolo dicere quod sequitur, ad gaudium finiamus. Conversi ad Dom
Abbreviated transcription (Latin):
esternam lectio¬
nem de scĩ apłi
pauli epła. qui
sermoni affu¬
istis audistis.
Illam lectionẽ
sequitur. quȩ
hodie recitata
est. Ad huc ille¬
uersatur diffi¬
cilis & pericu¬
losus locus.
quem uobis in adiutorio dñi dĩ nr̃i
quantum me religioso apud eum ad¬
uiuatis affectu pro uiribus quas

Expanded text:
esternam lectionem de sancti apostoli Pauli Epistola, qui sermoni adfuistis, audistis: illam lectio sequitur quae hodie recitata est. Adhuc versatur ille difficilis et periculosus locus, quem vobis in adjutorio Domini nostri, quantum me religioso apud eum adjuvatis affectu, pro viribus quas
Abbreviated transcription (Latin):
Udistis sanctum
suos utiq discipu¬
los commone¬
bat. ne in corꝑis
mundatione pu¬
tarent esse iusti¬
ciam. Om̃i enim die pharisei ante qũã
pranderent abluebant se aqua. quasi

Expanded text:
udistis sanctum suos utique discipulos commonebat, ne in corporis mundatione putarent esse justitiam. Omni enim die Pharisaei, antequam pranderent, abluebant se aqua: quasi
Abbreviated transcription (Latin):
yangeliuor
audiumus.
& in eo dñm
eos arguen¬
tem qui faci¬
em cęli nort̃
probare. &
tempus fidei
regni celoꝵ¬

Expanded text:
angelium audivimus, et in eo Dominum eos arguentem, qui faciem coeli norunt probare, et tempus fidei regni coelo
Abbreviated transcription (Latin):
ancti euangelii capitu¬
lum quod modo cum lege¬
retur audiuimus. ualde
nos terruit. si fidem habemꝰ.
Eos autem non terruit. qui
fidem non habent. E quia
non terret eos. uolunt esse peruersi¬

Expanded text:
ancti Evangelii capitulum, quod modo cum legeretur audivimus, valde nos terruit, si fidem habemus: eos autem non terruit, qui fidem non habent. Et quia non terret eos, volunt esse pervers
Abbreviated transcription (Latin):
ctere necessitatis non ẽ : quia ñ semꝑ opus ẽ. si tantũ
iti uł etiã delectanti consentit auditor. Idõ autẽ uictoriȩ̨
flectere : quia fieri potest. & ut doceat᷑. & delectet᷑. & non assen¬
nat᷑. Quid aut̃ illa duo ꝓdert̃. si desit hoc t̃ciũ : Sed neq d¬
e necessitatis ẽ. quandoqͥdẽ cũ dicendo uera monstrant᷑. qr
officiũ docendi ꝑtinoe. non eloqͥo agit᷑. Neq hoc attendit᷑. ut

Expanded text:
ctere necessitatis non est, quia non semper opus est, si tantum docenti vel etiam delectanti consentit auditor. Ideo autem victoriae est flectere, quia fieri potest ut doceatur et delectetur, et non assentiatur. Quid autem illa duo proderunt, si desit hoc tertium? Sed neque delectare necessitatis est: quandoquidem cum dicendo vera monstrantur, quod ad officium docend
Abbreviated transcription (Latin):
ta delectant. Unde plerũq delectant etiã falsa. patefacta atq
conuicta. Heq enĩ delectant qͥa falsa st̃ : sed qͥa falsa ẽẽ i¬
fastidientib non placa ueritas. si alio qͦcũq modo. nisi e
dicat᷑ ut placeat. & sermo dicentis datꝰ ẽ in ȩloqͤntia. Non par¬
uus etiã delectationi locus. Quȩ tam̃ addit ñ sufficit duris.
qͦs nec intellexisse nec docentis elocutione delectatos ẽẽ

Expanded text:
ta delectant. Unde plerumque delectant etiam falsa patefacta atque convicta. Neque enim delectant, quia falsa sunt; sed quia falsa esse fastidientibus non placet veritas, si alio quocumque modo, nisi eo modo dicatur, ut placeat et sermo dicentis, datus est in eloquentia non parvus etiam delectationi locus. Quae tamen addita non sufficit duris, quos nec intellexisse, nec docentis elocutione delectatos esse
Abbreviated transcription (Latin):
uenit. nisi qđ uerbũ carofactũ ẽ. & habitauit in nobis. s¬
ruti cũ loquim᷑ ut id qđ in animo gerimꝰ in audi
eclocutio uocatur. nec tamen in eundem sonũ cogitacio nr̃a conuertit᷑.
setd apud se manens in tegra. formã uocis qua se insinuat aurib
ut habitar&. in nobis. Sicut aut̃curatio uia ẽ ad sanitatẽ. sic ista curatio.
etiã consequatur. sic medicina sapientiȩ ꝑ hominis susceptionẽ
nr̃is ẽ ac cõmodata uulnerib: de quibdã contrariis curans.& de qͥb dã
ia. sicut frigidũ calido nel humido siccũ ułsi auid aliud oisina l¬
M

Expanded text:
uenit, nisi quod uerbum caro factum est et habitauit in nobis? sicuti cum loquimur, ut id quod animo gerimus in audigestamus, et locutio uocatur, nec tamen in eundem sonum cogitatio nostra conuertitur, sed apud se manens integra formam uocis, qua se insinuet auribusmen factum est, ut habitaret in nobis. Sicut autem curatio uia est ad sanitatem, sic ista curatio pulchritudo etiam consequatur: sic medicina sapientiae per hominis susceptionem nostris est accommodata uulneribus, de quibusdam contrariis curans et de quibusda contraria, sicut frigidum calido uel humido siccum uel quid aliud eius m
Abbreviated transcription (Latin):
luerint aꝑire atq explicare qđ cupiunt: in aniter me la¬
borasse arbitrabunt᷑. & qr ipsi ñ ad iuiuabunt᷑ hoc oꝑe nullũ
adiuuari posse censebt̃. Tertiũ genꝰ ẽ rep̃hensoꝵ qͥ diuinas
scripturas uel reuera bene tractant. uel bene tractare sibi
uident᷑. Qui qm̃ nullis huiꝰ modi obseruationib lecꝰtis
quales nẽ tradere institui. fa cultatẽ exponendoꝵ scõꝵ li¬
broꝵ se assecutos uel uident uł putant. nemini esse p̾
cepta nec essaria. sed potiꝰ totũ qđ de illarũ litterarũ ob¬
scuritatib laudabilit̾ aꝑit᷑ diuino munere fieri posse
clamitabunt. Quib om̃ib breuit̃ respondens. illis qui
ego digito intento demonstarẽ. illis aũt nec ad ipsũ di¬
Qtũ m̾eũ uidendũ sufficiens esset acies oculoꝵ : ñ ꝓpt̾ea
mͥ succensere deberent. Illi uͦ qͥ etiã istis p̃ceptis cog¬
nitis atq ꝑceptis ea qͦ in diuinis script᷑is obscura st̃¬

Expanded text:
valuerint aperire atque explicare quod cupiunt, inaniter me lavaluerint aperire atque explicare quod cupiunt, inaniter me laborasse arbitrabuntur; et quia ipsi non adjuvabuntur hoc opere, nullum adjuvari posse censebunt. Tertium genus est reprehensorum, qui divinas Scripturas vel revera bene tractant, vel bene tractare sibi videntur: qui quoniam nullis hujusmodi observationibus lectis, quales nunc tradere institui, facultatem exponendorum sanctorum Librorum se assecutos vel vident, vel putant, nemini esse ista praecepta necessaria, sed potius totum quod de illarum Litterarum obscuritatibus laudabiliter aperitur, divino munere fieri posse clamitabunt. 3. Quibus omnibus breviter respondens, illis qui ego intento digito demonstrarem; illis autem nec ad ipsum digitum meum videndum sufficiens esset acies oculorum, non propterea mihi succensere deberent. Illi vero qui etiam istis praeceptis cognitis atque perceptis, ea quae in divinis Scripturis obscura s
Abbreviated transcription (Latin):
UNT PReCelta Qyaedam
tractandarũ script̾arũ qͤstudiosis eaꝵ
uideo ñ incõmode posse tradi ut ñ solũ
legendo alios qͥ diuinarũ litterarum
Ioꝑa aperuert̃ s & aliis ipsi aꝑiendo ꝓ¬
ficiant. Hȩc trad̾e institui uolentib &
ualentib discere. si ds̃ ac dñs nr̃ ea qͤ
de hac re cogitanti solet suggerere
etiã scribenti mͥ. ñ deneget. Qd̾ anteꝗͣ.
exordiar: iudet᷑ mͥ respondendũ esse his qͥ hȩc rep̃hensuri st̃.
aut rep̃hensuri uiderent᷑. si eos ñ ante placaremꝰ. Qđ si ñ¬
nulli etiã pꝰ ista rep̾henderint. saltẽ alios ñ mouebt̃ nec ab
utili studio ad imꝑitiȩ pigritiã reuocabt̃. qͦs mouere pos¬
sent nͥ p̃munitos p̃paratos q inuenirent. Quidã enĩ rep̃.¬
hensuri st̃ hoc opꝰ nr̃m. cũ ea qͦ p̃cepturi sumꝰ ñ intellexe¬
rint. Quidã uͦ cũ intellectis uti uoluerint conatiq fue¬
int script̾as diuinas scđm hȩc p̾cepta tractare. neq

Expanded text:
unt praecepta quaedam tractandarum Scripturarum, quae studiosis earum video non incommode posse tradi; ut non solum legendo alios qui divinarum Litterarum operta aperuerunt, sed et aliis ipsi aperiendo proficiant. Haec tradere institui volentibus et valentibus discere, si Deus ac Dominus noster ea quae de hac re cogitanti solet suggerere, etiam scribenti mihi non deneget. Quod antequam exordiar, videtur mihi respondendum esse his qui haec reprehensuri sunt, aut reprehensuri essent, si eos non ante placaremus. Quod si nonnulli etiam post ista reprehenderint, saltem alios non movebunt, nec ab utili studio ad imperitiae pigritiam revocabunt, quos movere possent, nisi praemunitos praeparatosque invenirent. 2. Quidam enim reprehensuri sunt hoc opus nostrum, cum ea quae praecepturi sumus non intellexerint. Quidam vero cum intellectis uti voluerint, conatique fuerint Scripturas divinas secundum haec praecepta tractare, neque
Abbreviated transcription (Latin):
luerint aꝑire atq explicare qđ cupiunt: in aniter me la¬
borasse arbitrabunt᷑. & qr ipsi ñ ad iuuabunt᷑ hoc oꝑe nullũ
adiuuari posse censebt̃. Tertiũ genꝰ ẽ rep̃hensoꝵ qͥ diuinas
scripturas uel reuera bene tractant. uel bene tractare sibi
uident᷑. Qui qm̃ nullis huiꝰ modi obseruationib lectis
quales nẽ tradere institui. fa cultatẽ exponendoꝵ scõꝵ li¬
broꝵ se assecutos uel uident uł putant. nemini esse pͥ
cepta necessaria. sed potiꝰ totũ qđ de illarũ litter
scuritatib laudabilit̾ aꝑit᷑ diuino munere fieri posse
clamitabunt. Quib om̃ib breuit̾ respondens. illis qui

Expanded text:
luerint aperire atque explicare quod cupiunt, inaniter me laluerint aperire atque explicare quod cupiunt, inaniter me laborasse arbitrabuntur; et quia ipsi non adjuvabuntur hoc opere, nullum adjuvari posse censebunt. Tertium genus est reprehensorum, qui divinas Scripturas vel revera bene tractant, vel bene tractare sibi videntur: qui quoniam nullis hujusmodi observationibus lectis, quales nunc tradere institui, facultatem exponendorum sanctorum Librorum se assecutos vel vident, vel putant, nemini esse ista praecepta necessaria, sed potius totum quod de illarum Litterarum obscuritatibus laudabiliter aperitur, divino munere fieri posse clamitabunt. 3. Quibus omnibus breviter respondens, illis qui
Abbreviated transcription (Latin):
UNT PRecelta Qyaedam
tractandarũ script̾arũ qͤ studiosis eaꝵ
uideo ñ incõmode posse tradi. ut ñ solũ
legendo alios qͥ diuinarũ litterarum
Ioꝑa aperuert̃ s & aliis ipsi aꝑiendo ꝓ¬
ficiant. Hȩc trad̾e institui uolentib &
ualentib discere: si ds̃ ac dñs nr̃ ea qͦ
de hac re cogitanti solet suggerere
etiã scribenti mͥ. ñ deneget. Qđ anteqͣ.
exordiar: iudet᷑ mͥ respondendũ esse his qͥ hȩc rep̾hensuri st̃.
aut rep̃hensuri uiderent᷑. si eos ñ ante placaremꝰ. Qđ si ñ¬
ulli etiã pꝰ ista rep̃henderint. saltẽ alios ñ mouebt̃
utili studio ad imꝑitiȩ pigritiã reuocabt̃. qͦs mouere pos¬
sent nͥ p̃munitos p̃paratosq inuenirent. Quidã enĩ rep̃.¬
hensuri st̃ hoc opꝰ nr̃m. cũ ea qͦ p̃cepturi sumꝰ ñ intellexe¬
rint. Quidã uͦ cũ intellectis uti uoluerint conatiq fue¬
rint script᷑as diuinas scđm hȩc p̾̃cepta tractare. neq ua¬

Expanded text:
unt praecepta quaedam tractandarum Scripturarum, quae studiosis earum video non incommode posse tradi; ut non solum legendo alios qui divinarum Litterarum operta aperuerunt, sed et aliis ipsi aperiendo proficiant. Haec tradere institui volentibus et valentibus discere, si Deus ac Dominus noster ea quae de hac re cogitanti solet suggerere, etiam scribenti mihi non deneget. Quod antequam exordiar, videtur mihi respondendum esse his qui haec reprehensuri sunt, aut reprehensuri essent, si eos non ante placaremus. Quod si nonnulli etiam post ista reprehenderint, saltem alios non movebunt, nec ab utili studio ad imperitiae pigritiam revocabunt, quos movere possent, nisi praemunitos praeparatosque invenirent. 2. Quidam enim reprehensuri sunt hoc opus nostrum, cum ea quae praecepturi sumus non intellexerint. Quidam vero cum intellectis uti voluerint, conatique fuerint Scripturas divinas secundum haec praecepta tractare, neque va
Abbreviated transcription (Latin):
oc opus
nr̃m quod in scribit᷑ de doctrinax
Iana. in duo quȩ dã fuerã prima
distributione partitꝰ. Nã post
proemiũ quo respondi eis qͥ hoc
fuerant rephensuri. duȩ st̃ resu
quã. qͥb nitit᷑ om̃is tractatio scri¬
turarũ. modus inueniendi quȩ n¬
telligenda st̃ : & modus ꝓferendi
quȩ intellecta st̃. De iuemendo
prius. de ꝑferendo postea disseram
Quia gͦ de inuemendo multa iã
diximꝰ. oe tria de hac unã parte uolumina absoliumꝰ. adu

Expanded text:
oc opus m quod inscribitur de Doctrina Christiana, in duo quaedam fueram prima distributione partitus. Nam post prooemium, quo respondi eis qui hoc fuerant reprehensuri: Duae sunt res, inquam, quibus nititur omnis tractatio Scripturarum; modus inveniendi quae intelecta sunt. De inveniendo prius, de proferendo postea disseremus. Quia ergo de inveniendo multa jam diximus, et tria de hac una parte volumina absolvimus, Dom
Abbreviated transcription (Latin):
deiciẽt similacra uiri cu̾ctam quo gazam
xuet Ras iguis potuma polumq
Inqͣrens tetu portas iffrnget autrin
Scõꝵ s añ cũcte lux libera caru
Tradetur sortes eterua flannã tremabit
occultos actus depegeis tũs qͥsq uoq̾tur
Gecreta atq deus Reserabit pecora luci
Tuic eut et luctꝰ studebiũ dẽtib oũs
Supitir solis iubar et horlu̾it astris
uoluet celũ luuaris sple̾dor obibit
Deiciet colles nalles extollet abimo
non cat in Rebꝰ homii sublune nellatũ
uani eqͣueur campis mõtes et arula poͬhy
omiã cessabunt cellꝰ cõfracta ꝑibit
Sic ꝑiter fntes torret fliimaꝙ igui
Bed tubacũ sonitu custẽ deiutetabalto

Expanded text:
am quoque gaçam Exuret terras ignis, pontumque polumque Inquirens tetri portas effringet averni. Sanctorum sed enim cuncte lux libera carni Tradetur, sontes eterna fama cremabit. Ocultos actus retegen tunc quisque loquetur Secreta, atque Deus reserabit pectora luci. Tunc erit et luctus, stridebunt dentibus omnes. Eripitur solis iubar et solis interit astris. Volvetur celum, lunaris splendor obibit. Deiciet colles, valles eNon erit in rebus hominum sublime vel altum. Jam aequantur campis montes et caerula ponti. Omnia cessabunt, tellus confracta peribit. Sic pariter fontes torrentur fluminaque igni. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
si fletteris ullis Aspice nos hoc tantũ
et si pretate merenuir da deurde
aupilm̃ pater atq hec omia suma
uix ea fatus erat senior subito¬
que fragore Intouuit louunie
ecelo lapsa q per umbras Etella
facem Daicens multa cum luce
cucurrit/ Illam sũma super labe¬
ntem culunã tecti Cerminus pdea
claram seconde siluam. Signantẽ¬
q uias cũ longno lunite sultus
dat lucẽ et late circuloca sulphure

Expanded text:
si flecteris ullis, aspice nos; hoc tantum, et, si pietate meremur, da deinde auxilium, pater, atque haec omina firma. Vix ea fatus erat senior, subitoque fragore intonuit laevum, et de caelo lapsa per umbras stella facem ducens multa cum luce cucurrit. Illam, summa super labentem culmina tecti, cernimus Idaea claram se condere silva signantemque vias; tum longo limite sulcus dat lucem, et late circum loca sulphure
Abbreviated transcription (Latin):
parolles, Aute omnia tempore
r supra oĩa tempora Iutõuinta¬
uilrteo manet unigenitus filius
tuns coeternus tiby Et q de pleui¬
tudiue eius accipuit anime
ou bente suit et partitipatione ma¬
nentis in si sapiencie Renonantur

Expanded text:
od enim ante omnia tempora, et super omnia tempora incommutabiliter manet unigenitus Filius tuus coaeternus tibi, et quia de plenitudine ejus accipiunt animae, ut beatae sint, et quia participatione manentis in se sapientiae renovantur
Abbreviated transcription (Latin):
cognostit der luid Pqmm̃
et quid nam uictiri gignimu
e doqud dalus aut mete
Qui molli flexus Et unie
Auis modus argenti Pñ
fas optare Ouid aẜꝑ utili
m̃quis qnͣtum largra deceat
Bute deuoesse issitosts

Expanded text:
ognoscite rerum: quid sumus et quidnam uicturi gignimur, ordo quis datus, aut metae quam mollis flexus et unde, quis modus argento, quid fas optare, quid asper utile inquis quantum largiri deceat, quem te deus ess
Abbreviated transcription (Latin):
Durba quidem cur hos celebret
meretricia ludos Non edifficili
non est de magna professis/
uult sua ꝑlebeyo sacra patere
thoro Et moues etatis species
dimi floreat uti, comtempuit
spmam cum cecidere Rose¬

Expanded text:
turba quidem cur hos celebret meretricia ludos, non ex difficili non est de magna professis, volt sua plebeio sacra patere choro, et monet aetatis specie, dum floreat, uti; contemni spinam, cum cecidere ros
Abbreviated transcription (Latin):
ra post mortem patris eius factam dicit
ẽẽ: quia iam mortuus erat pader eiꝰ quã¬
do einit terram cuius ibi iam cepit es se
possessor. Quod autẽ iam in mesopota¬
mia constituto hoc est iam egresso de ter¬
ra chaldȩorum dicit ds̃. eri de terra tua
& de cognatione tua & de domo patris tui:
non ut corpus inde eiceret quod iam fe¬
cerat. sed ut animum euelleret dicitur
Non enim inde exierat animo. si spe re¬
deundi & desiderio tenebatur: quȩ spes
& desiderium dõ iubente ac iuuante
& illo obȩdiente fuerat amputandũ.
Nonsane incredibiliter ex istimatur:
cum postea secutus ẽẽt Nachoꝵ patrẽ
suum. tunc abraham prȩceptũ dñi
implesse: ut cum sara coniuge sua &
loth filio frĩs sui exr iret de charra.¬
XUI.

Expanded text:
ra post mortem patris eius factam esse ra post mortem patris eius factam esse dicit, quia iam mortuus erat pater eius, quando emit terram, cuius ibi iam suae rei coepit esse possessor. Quod autem iam in Mesopotamia constituto, hoc est iam egresso de terra Chaldaeorum, dicit Deus: Exi de terra tua et de cognatione tua et de domo patris tui, non ut corpus inde eiceret, quod iam fecerat, sed ut animum auelleret, dicitur. Non enim exierat inde animo, si spe redeundi et desiderio tenebatur, quae spes et desiderium Deo iubente ac iuuante et illo oboediente fuerat amputandum. Non sane incredibiliter existimatur, cum postea secutus esset Nachor patrem suum, tunc Abraham praeceptum Domini inplesse, ut cum Sarra coniuge sua et Loth filio fratris sui exiret de Charra.XVI.
Abbreviated transcription (Latin):
deorũ & habitauit incharra: non quod
sit factum postea quam locutus est illi d̾s.
neq enim post illa di uerba egressus est
de terra chaldeorum. cum dicat ei locu¬
tum dm̃ cum ẽẽt in mesopotamia. sed ad
totum illud tempus ꝑtinet quod ait. tunc:
idest ex quo egressus est a chaldeis & ha
bitauit incharra. Item quod sequitur. &¬
deinde post quam mortuus est pater enis
collocauit illum interra hac inqua uos
nunc habitatis & patres ur̃i: non ait. post¬
quam mortuus est pader eius exiit de
charra: sed inde hic eum collocauit postqͣm
mortuus est pater eius. Intelligendum. ẽ.
igitur locutum dm̃ fuisse ad abraham cũ
eẽt in mesopotamia prius quã habitaret
incharra: sed eum incharram ꝑuenisse
cum patre retento apud se prȩcepto dei:
& inde exrisse septuagesimo & quinto suo.
patris autẽ sui centesimo & quadragesimo
& quinto anno. Collocationem uero eiꝰ
inderra chanaan non ꝓfectionem de char¬

Expanded text:
daeorum et habitavit in Charra, non quod daeorum et habitavit in Charra, non quod sit factum posteaquam locutus est illi Deus, neque enim post illa Dei verba egressus est de terra Chaldaeorum, cum dicat ei locutum Dominum esse in Mesopotamia, sed ad totum illud tempus pertinet quod ait: Tunc, id est, ex quo egrebitauit in Charra.\' Item quod sequitur: Et inde postquam mortuus est pater eius, conlocauit illum in terra hac, in qua uos nunc habitatis et patres uestri, non ait: \'Postquam mortuus est pater eius, exiit de Charra\'; sed: \'Inde hic eum conlocauit, postquam mortuus est pater eius\'. Intellegendum est igitur locutum Deum fuisse ad Abraham, cum esset in Mesopotamia, priusquam habitaret in Charra; sed eum in Charram peruenisse cum patre, retento aput se praecepto Dei, et inde exisse septuagensimo et quinto suo. patris autem sui centensimo quadragensimo et quinto anno. Conlocationem uero eius in terra Chanaan, non profectionem de Char