comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tibus uos. benedicite & nolitem aledicere. Gau¬
dere cum gaudentibus. flerecum flentibus: id ip¬
sum inuicem sentientes ⁊ Etquam pulchre ista omnia
sic effusa bimembri circuitu terminantur. Non
al ta sapientes sed humilibus consentientes.
Et aliquanto post. in hoc ipso inquit peruerantes.
reddite omnibus debita: Cui tributum tribu¬
tum: cui uec tigał uec tigal: Cui timo rem
timorem. Cui honorem honorem:: Quae
mem bratim fusa clauduntur &iam ipso
circuitu. quem duo membra contexuerunt.
Nemini quic quam debeatis nisiut inuicem
diligatis. Etpost pau lalum. nox precessit
inquit. dies autem ad propinquauit: abi¬
ciamus itaque opera tenebrarum & dua¬
mus nos arma lucis sicut indie honeste
ambulemus. Non in comesationibur & ebri¬
etatibus. Non in cubilibus & inpudicitus. Non
incontentione &emulatione: sed induite dñm
ihm̃ xp̃m: Et carnis prouidentiam nein concu¬
piscentiis feceritis : sine dubio aures clausula¬
nu merosiore mulcer&. sed grauior inter presetiã

Expanded text:
benedicite, et nolite maledicere. Gaudere cum gaudentibus, flere cum flentibus: idipsum invicem sentientes . Et quam pulchre ista omnia sic effusa, bimembri circuitu terminantur, Non alta sapientes, sed humilibus consentientes! Et aliquanto post: In hoc ipso, inquit, perseverantes, reddite omnibus debita: cui tributum, tributum; cui vectigal, vectigal; cui timorem, timorem; cui honorem, honorem. Quae membratim fusa clauduntur etiam ipsa circuitu, quem duo membra contexunt: Nemini quidquam debeatis, nisi ut invicem diligatis. Et post paululum: Nox praecessit, inquit, dies autem appropinquavit. Abjiciamus itaque opera tenebrarum, et induamur arma lucis sicut in die honeste ambulemus non in comesationibus et ebrietatibus non in cubilibus et inpudicitiis non in contentione et aemulatione sed induite Domiceret, Et carnis providentiam ne in concupiscentiis feceritis: sińe dubio aures clausulanumerosiore mulceret: sed gravior interpres etiam
Abbreviated transcription (Latin):
diabolus angelos suos. tamen in terra corp: cius ñ ipse
conteritur. nisiquia ipseest incorpore suo quod contritũ
sit puluis quem proiciet uentus a facie terrę. Hȩ autẽ
omnes regulae exceptauna quȩ uocatur de promissis
& lege aliud exalio faciunt intellegi: quod est pro¬
prium tropicȩ locutionis quȩ latius patet quam ut
possit ut mihi uidetur ab aliquo uniuersa conpre

Expanded text:
diabolus angelos suos, tamen in terra corpus eius, non ipse diabolus angelos suos, tamen in terra corpus eius, non ipse conteritur, nisi quia ipse est in corpore suo, quod contritum fit puluis, quem proiciat uentus. a facie terrae. Hae autem omnes regulae excepta una, quae uocatur "de promissis. et lege", aliud ex alio faciunt intellegi, quod est proprium tropicae locutionis, quae latius patet, quam ut pos-j sit, ut mihi uidetur, ab aliquo uniuersa compre
Abbreviated transcription (Latin):
i prima regula quam uocat dedño & ei corporeuigi¬
landum est ut intellegatur cũ deuna eadem que ꝑso¬
na scriptura loquitur. quid conueniat corpori.
quid capiti: Ita & in ista nouissima aliquando india¬
bolum dicitur . quod non in ipso sed potius in eius
corpore posit agnosci: quod hab& in eis non solum
qui mani festissime forissunt. sed in eis &iam quicũ
ad ipsum ꝑtineant. tamen ad temp: miscentur
ecclesiae donecunus quisque dehacuita ex eat. uel
a frumento palea uentil abro ultimo separetur: Quod
enim scriptũ est aput aesaiam. Quomodo cecidit de¬
cęlo lucifermane oriens : &tera. Quae figura regis ba¬
biloniae de eadem ꝑsona uelad eandem ꝑsonam dicta
sunt. In ipsa contextione sermonis dediabolo utiq
intelleguntur: Et tamen quod ibi dictum est contri¬
tus est interra quimittit ad omnes gentes: nontotũ
ipsi capiti congruit: Nam& simittit ad omnes gentes

Expanded text:
in prima regula, quam uocat "de domino et eius corpore", uigiin prima regula, quam uocat "de domino et eius corpore", uigilandum est, ut intellegatur, cum de una eademque persona scriptura loquitur, quid conueniat corpori, quid capiti: ita et in ista nouissima aliquando in diabolum dicitur, quod non in ipso, sed potius in eius corpore possit agnosci, quod habet non solum in eis qui manifestissime foris sunt, sed in eis etiam qui, cum ad ipsum pertineant, tamen ad tempus miscentur ecclesiae, donec unusquisque de hac uita exeat uel a frumento palea uentilabro ultimo separetur. quod enim scriptum est apud Esaiam: quomodo de caelo cecidit Lucifer mane oriens et cetera, quae sub figura regis Babyloniae de eadem persona uel ad eandem personam dicta sunt, in ipsa contextione sermonis de diabolo utique intelleguntur, et tamen quod ibi dictum est: contritus est in terra qui mittit ad omnes gentes, non totum ipsi capiti congruit. nam etsi mittit ad omnes gentes
Abbreviated transcription (Latin):
quirat : & non potius istotem pore. &cum dñs fuerit
reuelatus. retributionem pro eis quae quisque serua¬
uit uel contempsit inueniat: Ec tamen qui adictũ
est in illa hora tuncputantur ista seruanda cum
fuerit dñs reuelatus. nisi ad intellegendam
recapitulationem sensus legentis inuigilet. ad¬
iuuante aliascriptura quae ipsorũ a postolorũ adhuctem¬
pore clamauit:. filii nouissima horaest: Temp: ergo
ipsum quo euangelium prȩdicatur. quousq dñs reue¬
lecur horaest inquao port& ista seruari: Qui a & ipsa
reuelatio dñi ad eandem horã ꝑtinet quaedie iudici
terminabitur: Septima tichonii regula est eadem¬
que postrema dediabulo & eius corpore: est enim
& ipsecaput impiorũ qui sunt eius quodammodo corp
ituri cũ illo in supplicium ignis aeterni. Sicut xp̃s
caput est ecclesiae quod est corp: eius futurum cum
illo in regnum & gloriam sempiternam: Sicut ergo

Expanded text:
quirat, et non potius isto tempore, ut, cum dominus fuerit quirat, et non potius isto tempore, ut, cum dominus fuerit reuelatus, retributionem pro eis quae quisque seruauit uel contemsit inueniat? et tamen, quia dictum est: in illa hora, tunc putantur ista seruanda, cum fuerit dominus reuelatus, nisi ad intellegendam recapitulationem sensus legentis inuigilet, adiuuante alia scriptura, quae ipsorum apostolorum adhuc tempore clamauit: filii, nouissima hora est. tempus ergo ipsum, quo euangelium praedicatur, quousque dominus reueletur, hora est, in qua oportet ista seruari, quia et ipsa reuelatio domini ad eandem horam pertinet, quae die iudicii terminabitur. Septima Tyconii regula est eademque postrema "de diabolo et eius corpore". est enim et ipse caput impiorum, qui sunt eius quodituri cum illo in supplicium ignis aeterni : sicut Christus caput est Ecclesiae, quod est corpus ejuillo in regnum et gloriam sempiternam. sicut ergo
Abbreviated transcription (Latin):
ubi dictũ est in tribubussuis secundum linguassuas:
Neque enĩ dicerent᷑ habuisse iam linguassuas singulae
trib quaegentes singulas fecerant. quando erat
omnibus una communis : ac ꝑ hoc recapitulando ad¬
unctum est : eterat omnis terra labium unũ & uoxuna
omnib: latenter narratione redeunte utdicere tur
quomodo factum sit. utex una omnium lingua fuerint
diuisi ꝑmultas. Et continuo deillatuͬris a edificatione
narrat᷑: Vbi haec eis diuino iudicio ingesta est poena
sic̃ in euangelio dns dicit Die quo exit loth desodomis
pluit ignẽ decaelo & ꝑdidit omnes : Secundum haec
erunt dies filii hominis quore uelabitur illa hora:
quierit intecto & uasa eius indomo. non discendat
tollere illa : Et qui ᷝ agro similiter non reuertetur retro:
meminerit uxoris loth: Num quidcũ dñs fuerit re¬
uelatus tunc sunt ista seruanda : Nequisq retrore¬
spiciat. id est uitam prȩteritam cuirenuntiauit in¬

Expanded text:
ubi dictum est: in tribubus suis, secundum linguas suas. ubi dictum est: in tribubus suis, secundum linguas suas. neque enim dicerentur habuisse iam linguas suas singulae tribus, quae gentes singulas fecerant, quando erat omnibus una communis. ac per hoc recapitulando adiunctum est: et erat omnis terra labium unum, et uox una omnibus, latenter narratione redeunte, ut diceretur quomodo factum sit, ut ex una omnium lingua fuerint diuisi per multas, et conarratur, ubi haec eis judicio divino ingesta est poena sicut in Evangelio Dominus dicit, Die quo exiit Loth a Sodomis, pluit ignem de coelo, et perdidit omnes: secundum haec erit dies Filii hqui erit in tecto et uasa eius in domo, non descendat tollere illa; et qui in agro, similiter non reuertatur retro. meminerit uxoris Loth. numquid cum dominus fuerit reuelatus, tunc ista seruanda, ne quisquam retro respiciat, id est uitam praeteritam, cui renuntiauit, in
Abbreviated transcription (Latin):
quia ro ditur ad ea quȩ fuerant prȩ termissa: Itemq
in eodem libro cũ commemorarentur generationes
filiorũ noȩ dictũ est: hifiliicham intribubus suis
sccundum linguassuas in regionib: suis & ingenti¬
b suis: Enumeratis quoq: filiis sem dicitur: hi filu
sem intribubus suis secundum linguas suas in regio¬
nib: suis & ingentib: suis: & ad nectitur deomnibus
Hȩ tribus filiorũ noe secundum generatio nes eorũ
secundum gentes eorum. ab his disꝑsȩsunt in sulȩgentiũ
suꝑ terram post diluuium: Eterat omnisterralbiũ
unum & uox una omnibus : Hoc quoque quod ad iunctũ est.
et erat omnisterra labium unum & uoxuna omnibus.
id est una lingua omnium ita dictum uidetur tam quam
eoiamtempore quo disꝑsi fuerant suꝑ terram etiam
secundum insulas gentium un a fuerit omnibus lingua
cõmunis: quod proͣ dubio repugnat superioribus uerbis

Expanded text:
qua reditum est ad ea quae fuerant praetermissa. itemque qua reditum est ad ea quae fuerant praetermissa. itemque in eodem libro, cum commemorarentur generationes filiorum Noe, dictum est: hi filii Cham in tribubus suis, secundum linguas suas, in regionibus suis, et gentibus suis. enumeratis quoque filiis Sem dicitur: hi filii Sem in tribubus suis, secun-I dum linguas suas, et in regionibus suis, et in gentibus suis. et adnectitur de omnibus: hae tribus filiorum Noe secundum generationes eorum, secundum gentes eorum. ab his dispersae sunt insulae gentium super terram post diluuium. et erat omnis terra labium unum, et uox una omnibus. hoc itaque quod adiunctum est: et erat omnis terra labium unum, et uox una omnibus, id est una lingua omnium, ita dictum uidetur, tamquam eo iam tempore, quo dispersi fuerant super terram, etiam secundum insulas gentium una fuerit omnibus lingua communis. quod procul dubio repugnat superioribus uerbis,
Abbreviated transcription (Latin):
nũ speciosum & bonum in aescam. Itauid et᷑ dictum.
tam quã id factum sit. p̾eaquã factum posuit hominẽ
mparadẏsum : Cum breuiter ut roque comme morato.
ld est quod plantauit ds̃ parady sum & posuit ibi
hominem que formauit. Recapitulando redeat
& dicat quod prȩ termiserat. Quomodo scilic& paradisus
suerit plantatus . qui a produxit ds̃ ad huc deterra omne
lignum speciosum & bonum in aescam: Deniq secutus
diui sum inquattuor principia fluuiorum. Quattuor
explicatur. quod totum ꝑtin& ad institutionem para¬
dysi : Quodubi terminauit. rep&iuit illud quodiam
dixerat: etreuera hoc sequebatur atq ait: Et sump¬
sit dñs ds̃ hominem quem finxit. & posuit eum in para¬
dyso & c&era: Post istaenim facta. ibi est positus homo
sicut nunc ordo ipse demonstrat:. Non post hominẽ
ibi positum facta sunt ista. sicut prius dictum patari
potest. nisi re capitulatio illic uigilanter intellegat᷑.

Expanded text:
num speciosum et bonum in escam, ita uidetur dictum, num speciosum et bonum in escam, ita uidetur dictum, tamquam id factum sit, posteaquam in paradiso: cum breviter utroque commemorato, id est, quod plantavit Deus paradisum, et posuit ibi hominem quem formavit, recapitulando redeat et dicat quod praetermiserat, quomodo scilicet paradisus fuerit plantatus, quia produxit Deus adhuc de terra omne lignum speciosum et bonum in escam. Denique secutusdiuisum in quattuor principia fluuiorum quattuor explicatur; quod totum pertinet ad institutionem paradisi. quod ubi terminauit, repetiuit illud quod iam dixerat et re uera hoc sequebatur, atque ait: et sumsit dominus deus hominem, quem finxit, et posuit eum in paradiso et cetera. post ista enim facta ibi est positus homo, sicut nunc ordo ipse demonstrat, non post hominem ibi positum facta sunt ista, sicut prius dictum putari potest, nisi recapitulatio illic uigilanter intellegatur,
Abbreviated transcription (Latin):
utcum multiplicantur. siue ꝑ denarium. sicut septu¬
aginta & septinginti: Vnde possunt & septuaginta
anni hieremie ꝓuniuer sotempore spiritaliter accipi.
quo est apud alienos ecclesiu siue ꝑseipsos. sic̃ decẽ ꝑdecẽ
Quorum numero significatur uniuersitas scõ. in a¬
pocalypsi : Vnde apparet non solas temporũ questi¬
ones istis numeris essesoluendas: sedlatius patere
significatianes eorum & in multa prospere: Neque
enim numerus iste mapocalypsi ad tempora ꝑtinet.
sed ad hom ines: Sextam regulam tichonius recapi¬
tulatio nem uocat. in obscuritate scripturarum
satis uigilanter inuentam: Sicenim dicuntur
quaedam quasi sequantur mordine temporis. uel
rerum continuatioͬ narrentur: cum ad priora quae
preter missa fuerant. lattenter narratio reuocet᷑:
Quod nisi exhacregula intellegatur erratur ⁊ sicut
ingenesi : plantauit. inquit dñs ds̃ paradysum
in aeden. ad orientem : et posuit ibi hominẽ quem

Expanded text:
et cum multiplicantur siue per denarium, sicut septuet cum multiplicantur siue per denarium, sicut septuaginta et septingenti — unde possunt et septuaginta anni Hieremiae pro uniuerso tempore spiritaliter accipi, quo est apud alienos ecclesia — siue per se ipsos, sicut decem per decem uo numero significatur uniuersitas sanctorum in Apocalypsi. unde apparet non solum temporum quaestiones istis numeris esse soluendas, sed latius patere significationes eorum et in multa proserpere. neque enim numerus iste in Apocalypsi ad tempora pertinet, sed ad homines. .Sextam regulam Tyconius "recapitulationem" uocat, in obscuritate scripturarum satis uigilanter inuentam. sic enim dicuntur quaedam, quasi sequantur in ordine temporis uel rerum continuatione narrentur, cum ad propria, quae praetermissa sunt, latenter narratio reuocetur; quod nisi ex hac regula intellegatur, erratur. sicut in Genesi: et plantauit, inquit, dominus deus paradisum in Aedem ad orientem. et posuit ibi hominem, quem
Abbreviated transcription (Latin):
ostendit impletum. prototis diebus duobus atque
in tegris posuis se: Eum uero quidixit p̃dies sex. in¬
tegros omnes & totos sed solos medios conputasse:
hocmodo loquutionis quo significatur a parte totũ
&iam illa deresurrectione xp̃i soluitur questio:
Pars enim nouissima dei. quo passus est : nisipro
toto die accipiatur. id est ad iuncta &iam nocte p̃¬
terita. stnox incuius parte ultima resurrexit.
nisi totus dies accipiatur : adiunctoscilic& die in lu¬
cescente dominico Nonpossunt esse tres dies. &
tres noctes. quib: se in corde terre. prȩdixit futurũ:
legitimos aut̃ numeros dicit. quoseminentius diui¬
nascriptura commendat. sicut septenarium uelde¬
narium. uelduo denarium. & quicumque alii sunt
quod legendo studiosi libenter agnoscunt: plerãq
enim numeri. huius modi prouniuerso tempore po¬
nuntur. sicut indie septies laudabote: Nihilest¬
aliud quã semꝑ laus eiꝰ in ore meo: Tantũ ualent

Expanded text:
ostendit impletum, pro totis diebus duobus atque ostendit impletum, pro totis diebus duobus atque integris posuisse, eum uero qui dixit: post dies sex, integros omnes et totos, sed solos medios computasse. hoc modo locutionis, quo significatur a parte totum, etiam illa de resurrectione Christi soluitur quaestio. pars enim nouissima diei, quo passus est, nisi pro toto die accipiatur, id est adiuncta etiam nocte praeterita, et nox, in cuius parte ultima resurrexit, nisi totus dies accipiatur adiuncto die inlucescente dominico, non possunt esse tres dies et tres noctes, quibus se in corde terrae praedixit futurum. legitimos autem numeros dicit, quos eminentius diuina scriptura commendat, sicut septenarium uel denarium uel duodenarium et quicumque alii sunt, quos legendo studiosi libenter agnoscunt. plerumque enim numeri huius modi pro uniuerso tempore ponuntur, sicut: septies in die laudabo te, nihil estaliud quam: semper laus eius in ore meo. tantundem ualent
Abbreviated transcription (Latin):
intellegi & de terra futuri saeculi. quando erit caelum
nouum & terra noua. inqua in uisti habitare non poterunt:
Et ideo rectedicitur pus quod ipsa sit terra eorum. quaeulla
exparte Nonerit impiorum. quia & ipsa similiter data est
lam ponit. quam detemporibus appellat. quaregula
plerum que inueniri uel conici possit latens inscrip¬
turis scĩs. quantitas temporum: Duobus aũt modis uige¬
redicit hanc regulam. aut tropo sine doche. autlegi¬
timis numeris: Tropus sinec doche. aut a parte totũ.
aut a toto partem facit intellegi: Sicut unus euan¬
gelista post diesocto factuam dicit. quod alius post
diessex quando mnmonte discipulis tantum p̃sentib¬
Tribus facies dnĩ fulsit ut sol. & uestimenta eius ut
nix. Utrumque enim uerũ esse non posset. quod
denumero dictum est. Nisulle quidixit. postdiesocto
intellegatur partem nouissimã diei. Ex quo id xp̃s
praedixit futurum. Et partem primã diei quoid

Expanded text:
intelligi et de terra futuri saeculi, quando erit coelum intelligi et de terra futuri saeculi, quando erit coelum novum et terra nova , in qua injusti habitare non poterunt. Et ideo recte dicitur piis quod ipsa sit terra eorum, quae ulla ex parte non erit impiorum; quia et ipsa similiter data est, lam ponit, quam De temporibus appellat; qua regula plerumque inveniri vel conjici possit latens in Scripturis sanctis quantitas temporum. Duobus autem modis vigere dicit hanc regulam; aut tropo synecdoche, aut legitimis numeris. Tropus synecdoche, aut a parte totum, aut a toto partem facit intelligi: sicut unus evangelista post dies octo factum dicit, quod alius post dies sex, quando in monte discipulis tantum tribus praesentibus facies Domini fulsit ut sol, et vestimenta ejus sicut nix . Utrumque enim verum esse non posset, quod de numero dierum dictum est, nisi ille qui dixit, post dies octo, intelligatur partem novissimam diei ex quo id Christus praedixit futurum, et partem primam
Abbreviated transcription (Latin):
patribus uestris. Non carnaliter sicut carnalisi srł.
sed spiritaliter. sicuts piritales debemus accipere ::
Ecclesia quippe sine macula & ruga ex omnib gen
tibus congregata. atque in aeternum regnatura
cumxp̃o. Ipsa est terrabeatorum terrauiuentium.
Ipsa intellegenda est patrib: data. Quando cis certa
& incommnutabili dĩ uoluntate ꝓmissa est: Qnm̃ ip¬
sa promissionis uel p̃distinationis firmitate iam
dataest. quaed anda suo tempore. apatribus credi¬
taest ⁊ Sicut deipsa gratia quaescis datur: scri¬
bens ad timotheum apostolus ait : Non secundũ
opera nostra. sed secundum suum propositũ. & gra¬
tiam quaed a ta est nobis in xp̃oihũ antesaecula aet̃na
Manifesta aut̃ nunc ꝑ aduentum saluatoris nr̃i:
Datã dixit gratiam. quando nec erant adhuc quib
daretur : Qnm in dispotione acp̃distinatione
dĩ iam factum erat: quod suo tempore futurũ fuerat.
quod ipsedicit manifestatum⁊ Quamuis haecpossint

Expanded text:
patribus uestris, non carnaliter sicut carnalis Israhel, patribus uestris, non carnaliter sicut carnalis Israhel, sed spiritaliter sicut spiritalis Israhel debemus accipere. ecctibus congregata, atque in aeternum regnatura cum Christo, ipsa est terra beatorum, terra viventium ; ipsa intelligenda est patribus data, quando eis certa et incommutabili Dei voluntate promissa est: quoniam ipsa promissionis vel praedestinationis firmitate jam data est, quae danda suo tempore a patribus credita est; sicut de ipsa gratia quae sanctis datur, scribens ad Timotheum Apostolus ait, Non secundum opera nostra, sed secundum suum propositum et gratiam, quae data est nobis in Christo Jesu ante saecula aeterna, manifestata autem nunc per adventum Salvatoris nostri . Datam dixit gratiam, quando nec erant adhuc quibus daretur; quoniam in dispositione ac praedestinatione Dei jam factum erat quod suo tempore futurum erat, quod ipse dicit manifestatum. Quamvis haec possint
Abbreviated transcription (Latin):
cornouum & sp̃m nouum: inuos. Et auferam corlapi¬
deum decarne ur̃a. Et dabo uobis corcarneum: Cor
quippe carncuna unde ait apostolus. Tabulis cordis car¬
nalibus:A corde lapedeo uoluit uita sentiente dis¬
cerni. Et ꝑuitam sentientem. significauit intellegex¬
tem: Sic fit isrł spiritalis Non unius gentis. sed
omnium quae promissaesunt patribus in eorum se¬
mine quod est xp̃s: Hicergo isrł spiritalis. ab illo
isrłe carnali. Qui est unius gentis nouitate gratiae.
Non nobilitate patriae. &mente. Nongentedis¬
tinguitur: sed altitudo prophetica. dumdeillo
uel ad illũ loquitur. latenter transit. Ad hunc:
& cumiam deisto uel ad istum loquatur. Adhucde
illo uel ad illum uidet᷑ loqui. Non intellectum scripturari
nobis. quasi hostiliter inuidens. sed exertens medicina¬
liter nostrum: Vnde& illud quod ait . & inducam uos
interram uestram: Et paulo post tam quam id sum
repetens. Ethabitabitis inquit interranis quam dedi

Expanded text:
nouum dabo in uos; et auferam cor lapideum de carne uestra et dabo uobis cor carneum. cor quippe carneum — unde ait apostolus: tabulis cordis carnalibus — a corde lapideo uoluit uita sentiente discerni et per uitam sentientem significauit intellegentem. sic fit Israhel spiritalis non unius gentis, sed omnium, quae promissae sunt patribus in eorum semine, quod est Christus. hic ergo Israhel spiritalis ab illo Israhel ca.rnali, qui est unius gentis, nouitate gratiae, non nobilitate patriae, et mente, non gente distinguitur. sed altitudo prophetioa, dum de illo uel ad illum loquitur, latenter transit ad hunc et, cum iam de isto uel ad istum loquatur, adhuc de illo uel ad illum uidetur loqui, non intellectum scripturarum nobis quasi hostiliter inuidens, sed exercens medicinaliter nostrum. unde et illud quod ait: et inducam uos in terram uestram, et paulo post, tamquam id ipsum repetens: et ha.bitabitis, inquit, in terram, quam dedi
Abbreviated transcription (Latin):
carne ur̃a. Et labo uobis corcarneum. & spm̃meũ
dabo inuos: Et faciam ut in iusti meis ambaletis.
& iudiciamea custodiatis & faciatis. Ethabitabi¬
tis in terra quam dedi patribus uestris. Eteritis
mihi inpapulum. & ego ero uobis in dm̃. Et munda¬
bouos exomnib: in munditiis uestris: Hoc denouo
testamento esse prophetatum: Ad quod ꝑtinet
non solum illa unagens in reliquiis suis. dequibus
alibi scriptum est. Si fuerit numerus filiorum isrł.
sicut arena maris. reliquiae saluae fient. Verũ
etiam cet erȩ gentes. quae promissȩ sunt pa¬
tribus eorum : qui etiam nr̃i sunt. Non ambigit
quisquis intuetur & lauacrum regenerationis¬
hicesse promissum. quod nunc uidemus omnibus gentib
redditum ⁊ Et illud quod ait aposto lus. Cum testamen¬
ti nouigratiam commendaret. ut in cõnparatione
ueteris emineret. Epistola nr̃a uosestis. scripta. Non
a tramento sed spũ dĩuiui.: Non intabulis lapideis

Expanded text:
carne uestra et dabo uobis cor carneum. et spiritum meum carne uestra et dabo uobis cor carneum. et spiritum meum dabo in uos et faciam, ut in iustitiis meis: ambuletis et iudicia mea custodiatis et faciatis; et habitabitis in terram, quam dedi patribus uestris, et eritis mihi in populum, et ego ero uobis in deum. et mundabo uos ex omnibus immunditiis uestris. hoc de nouo testamento esse prophetatum, ad quod pertinet non solum una gens illa in reliquiis suis, de quibus alibi. scriptum est: si fuerit numerus filiorum Israhel sicut harena maris, reliquiae saluae fient, uerum etiam ceterae gentes, quae promissae sunt patribus eorum, qui etiam nostri sunt, non ambigit quisquis intuetur et lauacram regenerationishic esse promissum, quod nunc uidemus omnibus gentibus redditum. et illud quod ait apostolus, cum testamenti noui gratiam commendaret, ut in comparatione ueteris emineret: epistula nostra uos estis, scripta non atramento, sed spiritu dei uiui, non in tabulis lapideis,
Abbreviated transcription (Latin):
ta est uia eorum ante faciem meã. &effudi iram
meam suꝑ eos. & disꝑsi illos internationes. &uep¬
tilaui eos in regiones secundum uias eorũ. & secun¬
dum peccata eorum iudicaui eos. Facileest in qũa
hoc intellegere. deilladomo isrł. dequadicit a posto¬
lus. uidete isrł secundum carnem. Quia haecomnia
carnalis populus isrł. & fecit & passus est: Alia
etiam quaesecuntur. eidem intelleguntur populo
nationes. quod polluistis in medio earum. & sciant
gentes qnm egosum dñs. Iam intentus esse deb& quileg
quem ad modum species excedatur & adiungatur
genus : Sequitur enim & dicit : Dum sc̃ĩficor in uobis
ante oculos eorum. & accipiam uos degentibus. &
congregabo uos ex omnibus terris. Et inducam
uos interram uestram. & aspergam uos. aqua mux¬
da Et mundamini ab omnibus simulacris uestris.
& mundabo uos. & dabo uobis cornouum: & spm̃
nolium dabo inuos. Et auferam corlapideum de

Expanded text:
ta est uia eorum ante faciem meam. et effudi iram ta est uia eorum ante faciem meam. et effudi iram meam super eos et dispersi illos inter nationes et uentilaui eos in regiones, secundum uias eorum et secundum peccata eorum iudicaui eos - facile est, inquam, hoc intellegere de illa domo Israhel, de qua dicit apostolus: uidete Israhel secundum carnem, quia haec omnia carnalis populus Israhel et fecit et passus est. alia etiam quae secuntur eidem intelleguntur populo nationes, quod polluistis in medio earum, et scient gentes, quoniam ego sum dominus, iam intentus debet esse qui legit, quemadmodum species excedatur et adiungatur genus. sequitur enim et dicit: dum sanctificabor in uobis ante oculos eorum. et accipiam uos de gentibus et congregabo uos ex omnibus terris et inducam uos in terram uestram. et adspergam uos aqua munda, et mundabimini ab omnibus simulacris uestris, et mundabo uos, et dabo uobis cor nonum et spiritum nonum dabo in uobis, et auferam cor lapideum de
Abbreviated transcription (Latin):
haec pars est ⁊ uel sicut iste appellat genera. cuius
haec speci est : und e& innotitiam uulgi. uerba istauenerunt:
ut &iam idiotae intellegant. quid specialit̃ quid ge¬
neraliter. in quocumque p̃cepto imperialisit consti¬
tutum : Fithoc etiam dehominibus. sicut ea qua ede
salomone dicuntur. Excedunt eius modum. & potius
ad xp̃m uel ecclesiam. cuius ille pars est relata clares¬
cunt: Nec species semꝑ exceditur. Saepe enim talia¬
dicuntur quȩ uelei quoque. uel ci fortasse. Tantum modo
congruant aꝑtissime : Sed cum abspecie transitur ad
genus. quasi ad huc despecie loquente scriptura. ibi
uigilare deb& lectoris intentio Nequerat inspecie.
quod ingenere potest melius & certius inuenire :
Facile est quippe illud quod ait propheta hieçechiel
domus israhel habitauit in terra. & pollucrint
illam in uia sua. & inidolis suis & peccatissuis. Se¬
cundum inmunditiam faam menstruatȩ. fac¬

Expanded text:
haec pars est, uel, sicuti iste appellat, generi, cuius haec pars est, uel, sicuti iste appellat, generi, cuius haec species. unde et in notitiam uulgi uerba ista uenerunt, ut etiam idiotae intellegant, quid specialiter, quid generaliter in quocumque praecepto imperiali sit. constitutum. fit hoc etiam de hominibSalomone dicuntur excedunt ejus modum, et potius ad Christum et Ecclesiam, cujus ille pars est, relata clarescunt. Nec species semper exceditur. Saepe enim taliadicuntur, quae vel ei quoque, vel ei fortasse tantummodo congruant: sed cum ab specie transitur ad genus, quasi adhuc de specie loquente scriptura, ibi uigilare debet lectoris intentio, ne quaerat in specie quod in genere potest melius et certius inuenire. facile est quippe illud quod ait propheta Ezechihel: domus Israhel habitauit in terra, et polluerunt illam in uia sua et in idolis suis et peccatis suis; secundum immunditiam menstruatae fac
Abbreviated transcription (Latin):
uocat. uolens intellegi speciem partem : Cenus
aut̃ totum. cuuisea pars est. quam nulupat spe¬
ciem. Sicut unaquaeque ciuitas. pars est utique
uniuersatatis gentium. Hancille uocat speciem.
Genus aũt omnes gentes: Nequehicͥ ea discernendi
subtilitas. adhibenda est. quae adialecticis traditur.
quuinterpartem &speciem. quid intersit a cutissime
disputant: Eadem ratio est sinondeuna quaeque ci¬
uitate. sed deuna quaque prouincia. uel gente uel regno
tale aliquid in diuinis reperiatur eloquiis: Nonso¬
lum enim uerbi gratia dehierusalem. uel dealiqua
gentium ciuitate. siue tro siue babilonia. siue alia
qualib& dicit᷑ aliquid inscripturis scĩs : quod modũ
eĩ excedat . & conueniat potius omnibus gentibus :
uerũ &iam deiudaea de aegypto deassiria etquacum¬
que aliagente. iIn qua sunt plurimae ciuitates:: Nonta¬
men totus orbis. sed pars eius est dicitur. quod tran¬
seat eius modum. & congruat potius uni uerso. cuius

Expanded text:
vocat, volens intelligi speciem partem, genus vocat, volens intelligi speciem partem, genus autem totum, cujus ea pars est quam nuncupat speciem, sicut unaquaeque civitas pars est utique universitatis gentium: hanc ille vocat speciem; genus autem omnes gentes. Neque hic ea discernendi subtilitas adhibenqui inter partem et speciem quid intersit acutissime disputant eadem ratio est, si non de unaquaque ciuitate, sed de unaquaque prouincia uel gente uel regione tale aliquid in diuinis reperitur eloquiis. non solum enim uerbi gratia de Hierusalem uel de aliqua gentium ciuitate, sine Tyro sine Babylonia siue alia qualibet dicitur aliquid in scripturis sanctis, quod modum eius excedat et conueniat potius omnibus gentibus, uerum etiam de Iudaea, de Aegypto, de Assyria et quacumque alia gente, in qua sunt plurimae ciuitates, non tamen totus. orbis, sed pars eius est, dicitur quod transeat eius modum et congruat potius uniuerso, cuius
Abbreviated transcription (Latin):
nius bene. sed non plene: Disputans enim defide
&operib: Opera nobis dixit adõdari merito fidei :
ipsam uero fidem sicesse a nobis. ut nobis non sit adõ.
Nec adtendit adfupulum a postolum dicentem.
quae nr̃o tempore exorta. multum nos ut gratiã
defen¬
deremus exercuit: & secundum id quod
ait.
a postolus. oportethereses esse. ut probati
ma¬
nifesti fiant in uobis: Multo uigi lanti¬
ores
diligentiores que reddidit: ut ad uerte¬
remꝰ in scripturis scĩs. quod istum tichonium minꝰ
ad tentum. minusque sine hoste sollicitum fugit.
etiam ipsã scilic& fidem donum esse illius. quieius
mensuram unicuiq partitur: Ex qua scientia quib¬
dam dictum est. Vobis donatum est ꝓxp̃o. Nonso
qui fidelit̃ atque intellegenter audit. utrumq
donatũ ⁊ Plura sunt & alia testimonia quibus id
ostenditur. sed hocnunc non agimus. alibi aut̃
atque alibi. saepissime ista egimus: Quartaticho

Expanded text:
nius bene, sed non plene. Disputans enim de fide nius bene, sed non plene. Disputans enim de fide et operibus, opera nobis dixit a Deo dari merito fidei; ipsam vero fidem sic esse a nobis, ut nobis non sit a Deo. Nec attendit Apostolum dicentem, quae nostro tempore exorta, multum nos, ut gratiamdefenderemus, exercuit; et secundum id quod ait Apostolus, Oportet haereses esse, ut probati manifesti fiant in vobis , multo vigilantiores diligentioresque reddidit, ut adverteremus in Scripturis sanctis, quod istum Tichonium minus attentum, minusque sine hoste sollicitum fugit, etiam ipsam scilicet fidem donum illius esse qui ejus mensuram unicuique partitur . Ex qua sententia quibusdam dictum est, Vobis donatum est pro Christo, qui fideliter atque intelligenter audit utrumque donatum? Plura sunt et alia testimonia quibus id ostenditur: sed hoc nunc non agimus; alibi autem atque alibi saepissime ista egimus. CAPUT XXXIV.
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt. & semitas quas non nouerunt calcabunt:
et faciam illis tenebras inlucem & praua in directũ.
haec uerba faciam & non relinquam eos. Mox de
alia parte quaem ala ꝑmixta est. dicit: Ipsi autem
conuersi sunt retro. quã uis alui iam significent᷑ his uerb
Sed quõ nunc in uno sunt. tam quã deipsis lo¬
quitur.
Dequib loquebatur: Non tamen semꝑ in uno
erunt .
Ipseest quippe illeser uus. cõmemoratus
IN
euangelio. Cuius dñs cũ uenerit diuid&
eum.
& partem eius cum hypocritis ponet.
regula est depromissis &lege. Quae alio mododici
potest. despũ & littera: sicut eam nos apellauimus.
cum dehacre. librum scriberemus ⁊ Potest etiam sic
dici. degratia & mandato: Haec aũt magis mihi ui¬
detur magna quaestio. quã regula. quae soluendis
quaestionib adhibenda est : Haec est quam non in¬
tellegentes pelagiam. uel condiderunt suam heresim.
uel auxerunt: Laborauit in ea disserendo ticho¬

Expanded text:
noverunt, et semitas quas non noverunt calcabunt; noverunt, et semitas quas non noverunt calcabunt; et faciam illis tenebras in lucem, et prava in directum: haec verba faciam, et non derelinquam eos: mox de alia parte, quae male permixta est, dicit, Ipsi autem conversi sunt retro , quamvis alii jam significentur his verbis. Sed quoniam nunc in uno sunt, tanquam de ipsis loquitur de quibus loquebatur: non tamen semper in uno erunt. Ipse est quippe ille servus commemoratus in Evangelio, cujus dominus cum venerit, dividet eum, et partem ejus cum hypocritis ponet .regula est de Promissis et Lege, quae alio modo dici potest de spiritu et littera, sicut nos eam appellavimus, cum de hac re librum scriberemus. Potest etiam sic dici, de gratia et mandato. Haec autem magis mihi videtur magna quaestio quam regula, quae solvendis quaestionibus adhibenda est. Haec est quam non intelligentes Pelagiani, vel condiderunt suam haeresim, vel auxerunt. Laboravit in ea dissolvenda Ticho
Abbreviated transcription (Latin):
non solũ in aeternum. uerũ etiam nunc hypocritȩ.
Noncum illo esse dicendi sunt: Quauis in eius es seuideant᷑
ecclesia: Vnde poterat ista regula & sic appellari. utdice
retur. deꝑmixta ecclesia: Quaeregula intellectorem
etquando scriptura cum ad alios iam loquatur: tam¬
quam ad eos ipsos ad quos loquebatur. uidetur loqui: uel
de ipsis cum dealiis iam loquat tamquã unũ sit utrorũque
corp. ꝓpt̃ temporariam commixtionem & commu¬
nionẽ sacramentorũ : Ad hoc ꝑtinet in cantico can¬
ticorũ : Fuscasum & speciosa ut tabernacula caedar.
utpellis salomonis : Nonenim ait. fusca fui at taber¬
nacula caedar. & speciosum ut pellis salomonis :
Sedutrum que esse sedixit. propt̃tem poralem uni¬
tatem. Intrauna recia piscium. bonorũ & malorum :
Tabernacula enim caedar. adismahelem ꝑtinent.
Quinonerit heres cum filio liberae : Itaque cumde
bona parte dicat ds̃. Ducã caecos inuiam quamno

Expanded text:
non solum in aeternum uerum etiam nunc hypocritae non solum in aeternum uerum etiam nunc hypocritae non cum illo esse dicendi sunt, quamuis in eius uideantur esse ecclesia. unde poterat ista regula et sic appellari, ut dice retur: "de permixta ecclesia". quae regula intellectorem scriptura, cum ad alios iam loquatur, tamquam ad eos ipsos ad quos loquebatur uidetur loqui, uel de ipsis, cum de aliis iam loquatur, tamquam unum sit utrorum. que corpus propter temporariam commixtionem et communionem sacramentorum. ad hoc pertinet in Cantico canticorum: fusca sum et speciosa ut tabernacula Cedar, ut pelles Salomonis. non enim ait: fusca fui ut tabernacula Cedar et speciosa sum ut pelles Salomonis, sed utrumque se esse dixit propter temporalem unitaTabernacula enim Cedar ad Ismaelem pertinent, qui non erit haeres cum filio liberae . Itaque cum bona parte Deus dicat, Ducam caecos in viam quam non
Abbreviated transcription (Latin):
donatista hereticus loquitur.: Quid aũt doceant uelam mo¬
neant istȩ septem regulae. breuiter ostendam : Prima
tis & corporis. id est xp̃i &ecclesiae. unam ꝑsonam nobis¬
intimari: Neque enim frustra dictum est fidelib
Ergo abra hae semenestis. cum sit unum semen abra¬
hae quod est xp̃s. Non hesitemus: quando a capite
adcorpus. uel a corpore transitur ad caput: & tamen
non receditur abuna eademque ꝑsona: Unaenim
ꝑsona loquitur dicens. Sicat sponso in posuit mihi
mitram. & sicut sponsam ornauit me ornamento:
Et tamen quid horum duorum capiti. quid corpori
id est quid xp̃o quidecclesiae conueniat. utique in¬
tellegendum est: Secunda est dednĩ corporebiꝑtito.
Quod quidem non ita debuit. appellare. Non enim re
uera dnĩ corpus est. Quod cum illo non erit in acternũ.
Sed dicendum fuit. dednĩ corporeuero. atque ꝑmixto.
a ut uero. atque simulato. uel quid aliud Qui a

Expanded text:
donatista haereticus loquitur. Quid autem doceant vel admodonatista haereticus loquitur. Quid autem doceant vel admoneant istae septem regulae, breviter ostendam. CAPUT Xtis et corporis, id est, Christi et Ecclesiae unam intimari — neque enim frustra dictum est fidelibus: ergo Abrahae semen estis, cum sit unum semen Abrahae, quod est Christus — non haesitemus, quando a capite ad corpus uel a corpore transitur ad caput, et tamen non receditur ab una eademque persona. una enim persona loquitur dicens: sicut sponso imposuit mihi mitram, et sicut sponsam ornauit me ornamento, et tamen quid horum duorum capiti, quid corpori, id est quid Christo, quid ecclesiae conueniat, utique intellegendum est. Secunda est "de domini corpore bipertito". quod quidem non ita debuit appellare; non enim re uera domini corpus est quod cum illo non erit in aeternum, sed dicendum fuit: "de domini corpore uero atque permixto" aut" uero atque simulato" uel quid aliud, quia
Abbreviated transcription (Latin):
siratio regularũ sinemuidia ut communi camus accep¬
ta fuerit. clausaquaeq patefient. Etobscura dilucida¬
buntur : Vtquis proophetiae in mensam siluam ꝑ¬
ambulans. his regulis quodam modo lucis tramitibus
deductus. aberrore defendatur⁊ at sidix iss&.
Sunt enim quaedam regulȩ misticae.
non nullos legis recessus obtinent. aut
certe quae magnos legis recessus obtinȩr
aut̃ quod ait uniuersae legis recessus. Nequedixiss&
clausa quaeque patefient Sed clausa multa pate¬
fient. uerum dixiss&: Nectam elaborato atque
utili Doperesuo. plusquã res ipsa postu lat dando
inspem falsam lectorem eius cognitorem quemi¬
siss& : Quodideo dicendum putaui. utliber ipse&
legatur abstudiosis. quia plurimum ad uiuat
adscriptu ras intellegendas. Et non deillo spere¬
tur tantum. quantum non hab&: Cautesane
legendus est. Non solum ꝓpt̃ quaedam inquibus
ut homo errauit. Sed max ime propterilla. Quaesicut

Expanded text:
si ratio regularum sine invidia, ut communicamus, accepsi ratio regularum sine invidia, ut communicamus, accepta fuerit; clausa quaeque patefient, et obscura dilucidabuntur; ut quis prophetiae immensam silvam perambulans, his regulis quodammodo lucis tramitibus deductus ab errore defendatur. Hic si dixisset, Sunt enim quaedam regulae mysticae, quae nonnullos Legis recessus obtinent, aut certe, quae Legis magnos recessus obtinent; non autem quod ait, universae Legis recessus: neque dixisset, Clausa quaeque patefient, sed, clausa multa patefient; verum dixisset, nec tam elaborato atque utili operi suo plusquam res ipsa postulat dando, in spem falsam lectorem ejus cognitoremque misisset. Quod ideo dicendum putavi, ut liber ipse et legatur a studiosis, quia plurimum adjuvat ad Scripturas intelligendas, et non de illo speretur tantum quantum non habet. Caute sane legendus est, non solum propter quaedam in quibus ut homo erravit; sed maxime propter illa quae sicut
Abbreviated transcription (Latin):
citer: & ad hoc ꝑuenit. ut ipsos angelos intellegamus eccle
inqua copiosissima disputatione : Nihil istarum
regularum: Et utique resilla obscuris¬
÷ sima
quaeritur. quod exempli gratia satis dic¬
tum sit.: Nam colligere omnianimis langum. & ni¬
mis opero sumest. quae ita obscura sunt inscripturis
ca nonicis. ut nihil istorum septem. ibi requirendum
sit ⁊ Iste autem cum hasuelut regulas commen. daret:
tantum eis tribuit : quasi omnia quae inlegDe: id est
indiuinis libris. obscure posita inueniremus. his bene
cognitis atque adhibitis intellegere ualeamus :
Ita quippe exorsus est eundem librum ut dicer& ⁊
necessarium duxi. ante omnia quaemihi uidentur
libellum regularũ scribere : Et secretorum legis:
ueluticlaues & luminaria fabricare : Sunt enim quaed am
regulae mssticae quaeuniuersae legis recessus obtinent: &
ueritatis thesauros aliquibus inuisibiles faciunt: Quarũ

Expanded text:
citer, et ad hoc pervenit ut ipsos angelos intelligamus Ecclesias . citer, et ad hoc pervenit ut ipsos angelos intelligamus Ecclesias . In qua copiosissima disputatione nihil istarum est regularum, et utique res illic obscurissima quaeritur; quod exempli gratia satis dictum sit: nam colligere omnia, nimis longum et nimis operosum est, quae ita obscura sunt in Scripturis canonicis, ut nihil istarum septem ibi requirendum sit. 43. Iste autem cum has velut regulas commendaret, tantum eis tribuit, quasi omnia quae in Lege, id est, in divinis Libris obscure posita invenerimus, his bene cognitis atque adhibitis intelligere valeamus. Ita quippe exorsus est eumdem librum ut diceret: Necessarium duxi ante omnia, quae mihi videntur, libellum Regularum scribere, et secretorum Legis veluti claves et luminaria fabricare. Sunt enim quaedam regulae mysticae, quae universae Legis recessus obtinent, et veritatis thesauros aliquibus invisibiles visibiles faciunt. Quarum
Abbreviated transcription (Latin):
las exsequutus est: Quibus. clauibus diuinarũ scripturarũ
aperirentur occulta : Quarũ primã ponit dedño & ei
corpore : Secundam dedñĩ corpore biꝑtito : Terciam
deꝓmissis & lege : Quartam despecie & genere : Quin¬
tam detemporib ⁊ Sextam derecapitulatione ⁊ Septi¬
mã dediabolo & eius corpore : Quae quidem considerata
sicut abillo aperiunt᷑. Non parũ ad iuuant ad penetranda
quae tecta sunt diuinorũ eloquiorum : Nec tamen omnia
quae ita scripta sunt ut non facile intellegant᷑. possunt
his regulis inueniri. Sed aliis modis pluribus : quos hocnume¬
ro septenario usque ad eo non est iste conplexus. ut idem ipse
multa exponat obscura. In quibus harum regulam adhi¬
b& nullam. Qũo necopus est: Neque enim aliquid illictale
uersatur autquęritur .: Sicut in apocal ypsi iohannis quae¬
rit. Quem ad modum intellegendi sint angeli ecclesiarũ
septem Quibus scribere iubetur: Etrat̾iotinat᷑ multipli¬

Expanded text:
las exsecutus est, quibus quasi clavibus divinarum Scripturarum aperirentur occulta. Quarum primam ponit, De Domino et ejus corpore; secundam, De Domini corpore bipartito; tertiam, De promissis et Lege; quartam, De specie et genere; quintam, De temporibus; sextam, De recapitulatione; septimam, De diabolo et ejus corpore. Quae quidem consideratae, sicut ab illo aperiuntur, non parum adjuvant ad penetranda quae tecta sunt divinorum eloquiorum: nec tamen omnia quae ita scripta sunt ut non facile intelligantur, possunt his regulis inveniri, sed aliis modis pluribus, quos hoc numero septenario usque adeo non est iste complexus, ut idem ipse multa exponat obscura, in quibus harum regularum adhibet nullam, quoniam nec opus est. Neque enim aliquid illic tale versatur aut quaeritur, sicut in Apocalypsi Joannis quaerit, quemadmodum intelligendi sint angeli Ecclesiarum septem, quibus scribere jubetur, et ratiocinatur multipli
Abbreviated transcription (Latin):
Siuero qui audiunt mouendi sunt potius quamdo¬
cendi ut in eo quod iam scint agendo nontorpeant¬
& rebus assen sum quasueras esse fatentur ac cõ¬
modent. Maioribus dicendiui ribus opus est:
Ibi obsecrationes & increpationes. concitationes
& coercitationes : & quȩcumque alia ualent ad
cõmouendos animos sunt necessaria: & haec
quidem cuncta quȩ dixi omnes fere homines in his
quȩloquendo agunt facere nonquiescunt: Sed cũ
alii faciunt obtunse. deformiter. frigide : alii acu¬
te ornate uehementer : illum ad hocop: undeagi¬
mus iamoportet accedere qui potest disputtore
uel dicere sapienter. etiam sinon potest eloquen¬
ter. ut prosit audientibus. etiam siminus quam
prodes set sueloquenter poss& dicere : Qui uero
affluit insipienti eloquentia. Tanto magis ca¬
uendus est. quanto magis abeo in his quȩ audire
mutile est delector auditor: & eum quoniam
disertedicere audit &iam uere ex istima ł: Ha eo

Expanded text:
si vero quia audiunt, monendi sunt potius quam dosi vero quia audiunt, monendi sunt potius quam docendi, ut in eo quodiam sciant, agendo non torpeant, et rebusas. sensum, quas veras esse fatentur, accommodent, maioribus dicendi viribus opus est. Ibi obsecrationes et increpationes, concitationes et coercitiones, et quaecunque alia valent ad commovendos animos, sunt necessaria. Et haec quidem cuncta quae dixi, omnes fere homines in iis quae loquendo agunt, facere non quiescunt. Sed cum alii faciant obtuse, deformiter, frigide, alii acute, ornate, vehementer illum ad hoc opus unde agimus, iam oportet accedere, qui pvel dicere sapienter, etiamsi non potest eloquenter, ut prosit audientibus, etiamsi minus quam prodesset, si et eloquenter posset dicere. Qui vero affluit insipienti eloquentia, tanto magis cavendus est, quanto magis ab eo in iis quae audire inutile est, delectatur auditor, et eum quoniam diserte dicere audit, etiam vere dicere existimat. Hae
Abbreviated transcription (Latin):
uero & auditis eloquentium disputationibus
uel dictionib neminem Nam neque ipsa arte
gram matica quadiscitur locutionis integritas
indigerent pueri : sieis inter homines quiin¬
tegreloquerentur crescere daretur &uiuere
Nescientes quippe ulla nomina uitiorum
quicquid uitiosum cuius quam oreloquentis
audirent. sanasua consuetudine reprehende¬
rent & cauerent. sicut rusticos urbani repre¬
hendunt. etiam quilitert as nesciunt: Deb&
& doctor defensor rectȩ fidei ac debellator
erroris. &malcđ docere & bonadocere : atq in
hoc opere sermonis conciliare auersos. remis¬
sos erigere Nescientibus quid agitur quid
intentos. dociles. aut inuenerit aut ipse fece¬
rit : cetera ꝑagenda sunt. sicut postulat cau¬
sa: Si docendi sunt qui audiunt narrati¬
onẽ faciendum est: sitamen indigeat utres
dequa agitur in notescat: Ut aũt quȩ dubia sunt
Vt aũt quȩ dubia sunt
certafiant : documentis adhibitis ratio nandumẽ

Expanded text:
vero et auditis eloquentium disputationibus vero et auditis eloquentium disputationibus vel dictionibus, neminem. Nam neque ipsa arte grammatica, qua discitur locutionis integritas, indigerent pueri, si eis inter homines, qui integre loquerentur, crescere daretur et vivere. Nescientes quippe ulla nomina vitiorum, quidquid vitiosum cujusquam ore loquentis audirent, sana sua consuetudine reprehenderent et caverent; sicut rusticos urbani reprehendunt, etiam qui litteras nesciunt. CAPUTet doctor, defensor rectae fidei ac debellator erroris, et bona docere, et mala dedocere; atque in hoc opere sermonis conciliare adversos, remissos erigere, nescientibus quid agatur, quidintentos, dociles aut invenerit, aut ipse fecerit, caetera peragenda sunt, sicut postulat causa. Si docendi sunt qui audiunt, narratione faciendum est, si tamen indigeat, ut res qua agitur innotescat. Ut autem quae dubia suntt autem quae dubia sunt, certa fiant, documentis adhibitis ratiocinandum est:
Abbreviated transcription (Latin):
immo uero uix ullus eorum esse ex istimo quiutrũq
possint & dicerebene. & ad hoc faciendum pre¬
cepta illa dicendi cogitare cum dicunt: Cauen¬
dum est enĩ nefugiant ex animo quȩ dicenda
sunt. cum adtenditur ut arte dicantur. et tamex
in sermonib atque dictionibus eloquentium.
inpleta repperiuntur precepta eloquentiae:
Dequib illi ut eloquerent᷑. uelcũ eloquerentur
non cagita uerunt: siueilla didicissent siue ne
attigiss& quidem implent quippe illa qui a eloquex¬
tessunt. non adhibent ut sint eloquentes: Quaꝓpt̃
cũ ex infantibus loquentes nonfiant. nisi locuti¬
ones dicendo loquentium : Cureloquentes fieri ñ
possunt. nulla eloquendi arce tradita. sed elacu¬
tiones eloquentium legendo & audiendo. &
quantũ assequi conceditur imitando. quod ita fi¬
eri ipsis quoq: experimur exemplis Nam sine
preceptis rhe thoricis nouimus plurimos elo¬
quentiores plurimis qui illa didicerunt : sinelectis

Expanded text:
imo vero vix ullos eorum esse existimo, qui utrumque imo vero vix ullos eorum esse existimo, qui utrumque possint, et dicere bene, et ad hoc faciendum praecepta illa dicendi cogitare cum dicunt. Cavendum est enim ne fugiant ex animo quae dicenda sunt, dum attenditur ut arte dicantur. Et tamen in sermonibus atque dictionibus eloquentium, impleta reperiuntur praecepta eloquentiae, de quibus illi ut eloquerentur, vel cum eloquerentur, non cogitaverunt, sive illa didicissent, sive ne attigissent quidem. Implent quippe illa, quia eloquentes sunt; non adhibent, ut sint eloquentes. 5. Quapropter, cum ex infantibus loquentes non fiant, nisi locutiones discendo loquentium; cur eloquentes fieri non possint, nulla eloquendi arte tradita, sed elocutiones eloquentium legendo et audiendo, et quantum assequi conceditur, imitando? Quid, quod ita fieri ipsis quoque experimur exemplis? Nam sine praeceptis rhetoricis novimus plurimos eloquentiores plurimis qui illa didicerunt; sine lectis