comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ginti enim & quattuor annos plus uix¬
isse. in hebreis quam innostris codicib
inuenitur.⁊ Nam que ante quam gig¬
ner& filium. qui uocatus est noe: sex
minus hab& in hebreis. quam in nostris.
Post ea uero quam eum genuit. trigin¬
ta amplius in eisdem quam in nostris.
Vnde sex illis detractis : restant uigin¬
ti quatꝰ tuor utdictum est. Perhanc
autem discrepantiam hebreorum codi¬
cum atq nostrorum: exoritur illu fa¬
mosissima quaestio: ubi mathusalam.
xiiii annos uixisse post diluuium cõ¬
putatur: Cum scriptura exomnibus qui
fuerunt. solos octo homines in arca. exi¬
tium commemor& euasisse diluuii: in
quibus mathusalam non fuit .⁊ Secun¬
dum codices enim nostros. mathusalam
prius quam gigner& illum quem uoca¬
uit lamech: Uixit annos centum sexa¬
ginta septem. Deinde ipse lamech an¬
tequam ex illo natus esset noe: uixit
annos centum octoginta octo Qui simul
fiunt trecenti quinquaginti quinq⁊ His

Expanded text:
ginti enim et quattuor annos plus uixginti enim et quattuor annos plus uixisse in Hebraeis quam in nostris codicibus inuenitur. Namque antequam gigneret filium, qui uocatus est Noe, sex minus habet in Hebraeis quam in nostris; postea uero quam eum genuit, triginta amplius in eisdem quam in nostris. Unde sex illis detractis restant uiginti quattuor, ut dictum est. CAautem discrepantiam Hebraeorum codicum adque nostrorum exoritur illa famosissima quaestio, ubi Mathusalam quattuordecim annos uixisse post diluuium conputatur, cum scriptura ex omnibus, qui fuerant, solos octo homines in arca exitium commemoret euasisse diluuii, in quibus Mathusalam non fuit. Secundum codices enim nostros Mathusalam priusquam gigneret illum, quem uocauit Lamech, uixit annos centum sexaginta septem; deinde ipse Lamech, antequam ex illo natus esset Noe, uixit annos centum octoginta octo, qui fiunt simul trecenti quinquaginta quinque; his
Abbreviated transcription (Latin):
Insexta autem generatione: nusquam utri¬
q codices discrepant.: Inseptima uero ubi
Inseptima uero ubi
ille quinatus est enoch. non mortuus. sed quo
dõ placuerit. trans latus esse narratur.:
eadem dissonantia est: quae insuperibus
quinq decentum annis antequam gigner&
eum : qui ibi commemoratus est filium atq¬
ita. in summa similis consonantia.: Uixit
enim annos antequam trans ferretur.
secundum utrosq codices: trecentos
sexaginta quinque.⁊ Octaua genera¬
tio. hab& quidem non nullam diuersita¬
tem: sed minorem ac dissimilem cęteris:
Mathusalam quippe quem genuit enoch.
ante quam gigner& eum. qui in ipso or¬
dine sequitur secundum hebreos: non
centum minus. seduiginti amplius uix̃
annos: Quirursus in nr̃is. post ea quã
eum genuit: repperiuntur additi: et
inutrisq sibi summa uniuersi numerioc¬
currit: In sola non a generatione: id
est inannis lamech. filii mathusalae:
patris autem no e : summa uniuersita¬
tis discrepat: sed non plurimum. Ni¬

Expanded text:
In sexta autem generatione nusquam utrique codices discrepant. In septima vero, ubi In septima uero, ubi ille qui natus est Enoch non mortuus, sed quod Deo placuerit translatus esse narratur, eadem dissonantia est, quae in superioribus quinque de centum annis antequam gigneret eum, qui ibi commemoratus est, filium, adque in summa similis consonantia. Vixit enim annos, antequam transferretur, secundum utrosque codices trecentos sexaginta quinque. Octaua generatio habet quidem nonnullam diuersitatem, sed minorem ac dissimilem ceteris. Mathusalam quippe, quem genuit Enoch, antequam gigneret eum, qui in ipso ordine sequitur, secundum Hebraeos non centum minus, sed uiginti amplius uixit annos; qui rursus in nostris, postea quam eum genuit, reperiuntur additi, et in utrisque sibi summa uniuersi numeri occurrit. In sola nona generatione, id est in annis Lamech, filii Mathusalae, patris autem Noe, summa uniuersitatis discrepat, sed non plurimum. Vi
Abbreviated transcription (Latin):
eam cum laude credentium tanto ante prȩnun¬
tiare cõpulsus est: ille est enim ds̃. quem sicut
iam dixi aliquotiens. nec commonere mepig&
confitente porphyrio atq: id ora culis deorũ
suorum ꝓbare cupiente : ipsa numina ꝑhorres¬
genda sint quȩ praedixit: quomodo uolunt
hi quihoc cummundo non crediderunt: quod
mundum crediturum eẽ predixit.. Cur enĩ
non potius ita sicut crediturus tanto ante prȩ¬
dictus est mundus: non sicut paucissimi garriuut¬
qui hoc cummundo quod crediturus prȩdic¬
tus est credere noluerunt.. Sienim ꝓpter¬
ea dicunt alio modo eẽ credenda : Nesidixerint

Expanded text:
eam cum laude credentium tanto ante praenuntiare conpulsus est. Ille est enim Deus, quem sicut iam dixi aliquotiens, nec commonere me piget confitente Porphyrio adque id oraculis deorum suorum probare cupiente ipsa numina perhorresgenda sint quae praedixit. quo modo uolunt hi, qui hoc cum mundo non crediderunt. quod mundum crediturum esse praedixit. Quur enim non potius ita, sicut crediturus tanto ante praedictus est mundus, non sicut paucissimi garriuntqui hoc cum mundo, quod crediturus praedictus est, credere noluerunt? Si enim propterea dicunt alio modo esse credenda, ne, si dixerint
Abbreviated transcription (Latin):
tellegitur quod ait apostolus: ut sit ds̃ omnia in
omnibus: Ipse finis erit desideriorum nr̃orum.
quisine fine uidebitur: sine fastidio amabitur.
sine fatigatione laudabitur.: Hoc munus. hic
affectus: hic actus: ꝓfecto erit omnibus: sicut ip¬
sa uita ȩterna: communis. Ceterum qui futuri
sint ꝓmeritis prȩmiorum &iam gradus honorũ
atq gloriarum : quis est idoneus cogitarel ͤ quan¬
tomagis dicere:: Quod tamen futuri sint non est
ambigendum.. Atq id &iam beata illa ciuitas
magnum in sebonum uidebit : quod nulli superi¬
ori ullus inferior inuidebit: sicut nunc non in¬
uident archangelis angeli ceteri: tamq̃ nolit eẽ

Expanded text:
tellegitur, quod ait apostolus: Ut sit Deus omnia in tellegitur, quod ait apostolus: Ut sit Deus omnia in omnibus. Ipse finis erit desideriorum nostrorum, qui sine fine uidebitur, sine fastidio amabitur, sine fatigatione laudabitur. Hoc munus, hic adfectus, hic actus profecto erit omnibus, sicut ipsa uita aeterna, communis. Ceterum qui futuri sint pro meritis praemiorum etiam gradus honorum adque gloriarum, quis est idoneus cogitare, quanto magis dicere? Quod tamen futuri sint, non est ambigendum. Adque id etiam beata illa ciuitas magnum in se bonum uidebit, quod nulli superiori ullus inferior inuidebit, sicut nunc non inuident archangelis angeli ceteri; tamque nolet e
Abbreviated transcription (Latin):
ualeo: tamen & motus & status sicut ipsa species.
decenserit qui cumq erit : ubi qđ non decebit ñ
erit. Ceste ubi uolet sp̃s. ibi erit ꝓtinus cor¬
pus: nec uolet aliquid sp̃s: quod nec sp̃m possit
decere nec corpus. Uera ibi gloria erit.
ubi laucdantis nec errore quis quam nec adula¬
tione laudabitur. Uerus honor : qui nulli
negabitur digno: nulli deferetur indigno.
Sed nec ad eum ambicet ullus indignus. ubinullus
ꝑmittitur esse nisi dignus. Uera pax : ubi nihil
aduersi: nec aseipso: nec ab aliquo quisq patie¬
quia tur : pręmium iustutis erit ipse qui ustutem
dedit: eiq seipsum quo melius & maius nihil pos¬
set eẽ ꝓmisit.
Quid est enim aliud quod per
ꝓphetam dixit : ero illorum ds̃. & ipsi erunt mihi
plebs : nisi ego ero unde satientur. ego ero quȩ¬
cumq ab hominibus honeste desiderantur: &
uita & salus &uictus & copia & gloria & honor
& pax &omnia bona.: Sic enim &illud recte in¬

Expanded text:
ualeo; tamen et motus et status, sicut ipsa species, ualeo; tamen et motus et status, sicut ipsa species, decens erit, ubi quicumque erit, quod non decebit non erit. Certe ubi uolet spiritus, ibi erit protinus corpus; nec uolet aliquid spiritus, quod nec spiritum possit decere nec corpus. Vera ibi gloria erit, ubi laudantis nec errore quisquam nec adulatione laudabitur; uerus honor, qui nulli negabitur digno, nulli deferetur indigno; sed nec ad eum ambiet ullus indignus, ubi nullus permittetur esse nisi dignus; uera pax, ubi nihil aduersi nec a se ipso nec ab aliquo quisque patietur. Praemium uirtutis erit ipse, qui uirtutem dedit eique se ipsum, quo melius et maius nihil possit esse, promisit. Quid est enim aliud quod per prophetam dixit: Ero illorum Deus, et ipsi erunt mihi plebs, nisi: \'Ego ero unde satientur, ego ero quaecumque ab hominibus honeste desiderantur, et uita et salus et uictus et copia et gloria et honor et pax et omnia bona\'? Sic enim et illud recte in
Abbreviated transcription (Latin):
UANTA ERIT ILLA FELICITAS : UBINULLŨ
erit malum nullum latebit bonum. ⁊¬
Vacabitur dĩ laudibus querit omnia in omni¬
bus ⁊ Nam quid aliud agitur ubi neq ulla
desidia cessabitur : neq ulla indigentia labora¬
bitur nescio. : Ammoneor &iam cantico ubi
lego uel audio.
Beati qui in¬
habitant in
domo tua insecula sȩculorum laudabuntte
O mnia membra &iuscera in corruptibilis corporis.
quȩ nunc uidemus ꝑusus nec essitatis uarios dis¬
tributa: quõ tunc nonerit necessitas sed plena
cesta secura sempiterna felicitas ꝓficient laudib
dĩ.: Omnes quippe illi dequibus iam sum locu¬
tus .: quinunc latent armoniae corporalis nu¬
meri non latebunt intrinsecus & extrinsecus ꝑ
corporis cuncta dispositi: &cum ceteris rebus.
quȩ ibi magnae atq mirabiles uidebuntur . ra¬
tionales mentes intanti astificis laudem ratio¬
nabilis pulchritudinis delectatione succedent
Qui motus illic talium corporum sint futuri: te¬
mere diffinire non audeo: quod excogitare non

Expanded text:
uanta erit illa felicitas, ubi nullum erit malum, nullum latebit bonum, uacabitur Dei laudibus, qui erit omnia in omnibus! Nam quid aliud agatur, ubi neque ulla desidia cessabitur neque ulla indigentia laborabitur, nescio. Admoneor etiam sancto cantico, ubi lego uel audio: Beati, qui habitant in domo tua, in saecula saeculorum laudabunt te. Omnia membra et uiscera incorruptibilis corporis, quae nunc uidemus per usus necessitatis uarios distributa, quoniam tunc non erit ipsa necessitas, sed plena certa, secura sempitema felicitas, proficient in laudibus Dei. Omnes quippe illi, de quibus iam sum locutus, qui nunc latent, harmoniae corporalis numeri non latebunt, intrinsecus et extrinsecus per corporis cuncta dispositi, et cum ceteris rebus, quae ibi magnae adque mirabiles uidebuntur, rationales mentes in tanti artificis laudem rationabilis pulchritudinis delectatione succendent. Qui motus illic talium corporum sint futuri, temere definire non audeo, quod excogitare non
Abbreviated transcription (Latin):
urnam. aliam uelut uespertinam notitiam.:
Desepte nani porro numeri perfectionedici qui¬
dem plura possunt. sed liber iste iam prolixusẽ.¬
& uereor. neo ccasione comperta. scienti¬
olam nostram leuiter magis quam utiliter
lactare uelle uideamur. Habenda est
itaq ratio moderationis atq grauitatis.
ne forte cum denumero multum loqui¬
mur. mensuram & pondus neglegere iudi¬
cemur.: Hocitaq satis sit ammonere qđ
totus impar primus numerus ternarius
est. totus par quaternarius. ex quibus du¬
obus septenarius constat. ideo prouniuer
so ponitur. sicuti est septies cadit iustus
& resurg&. id est quotiens cumq ceciderit
non peribit . Quod non de iniquitatibus.
sed detribulationibus adhumilitatem per

Expanded text:
urnam, aliam uelut uespertinam notitiam. urnam, aliam uelut uespertinam notitiam. De septenarii porro numeri perfectione dici quidem plura possunt; sed et liber iste iam prolixus eet uereor ne occasione conperta scientiolam nostram leuiter magis quam utiliter iactare uelle uideamur. Habenda est itaque ratio moderationis adque grauitatis, ne forte, cum de numero multum loquimur, mensuram et pondus neglegere iudicemur. Hoc itaque satis sit admonere, quod totus inpar primus numerus ternarius est, totus par quaternarius; ex quibus duobus septenarius constat. Ideo pro uniuerso saepe ponitur, sicuti est: Septiens cadet iustus, et resurget; id est: Quotienscumque ceciderit, non peribit; quod non de iniquitatibus, sed de tribulationibus ad humilitatem per
Abbreviated transcription (Latin):
sunt quattuor. hab & dimidiam quae sunt sex:
Vnum autem & duo &tria. & quattuor. & sex. non
duo decim. sed am plius. idest sedecim faciunt:
Hoc breuiter commemorandum putaui. ad com¬
mendandam senarii numeri per fectionem. qui
primus utdixi partibus suis in sum mam redactis
ipseperficitur. in quo per fecit ds̃ opera sua
Underatio numeri contempnenda non est. quae
in multis scãrum scripturarum locis. quam mag¬
niaestimanda sit. luc& diligenter intuentibus.
N ec frustra in dĩ laudibus dictum est. omnia in
mensura. &numero. & pondere disposuisti:
In septimo autem die. idest eodem die septies re¬
petito. quinumerus &iam ipse alia ratione per¬
fectus est. dĩ requies commendatur. inqua
primum sc̃ificatio sonat.: Ita ds̃ noluit istum
diem inullis suis operibus sc̃ficare. sed inrequi¬
esua. quae non hab& ues peram.: Neq: enim
ulla creatura est. ut &iam ipsa aliter indĩ uer¬
bo. aliter in setognitam faciat aliam uelutdi¬

Expanded text:
sunt quattuor; habet et dimidiam, quae sunt sex; sunt quattuor; habet et dimidiam, quae sunt sex; unum autem et duo et tria et quattuor et sex non duodecim, sed amplius, id est sedecim, fiunt. Hoc breuiter commemorandum putaui ad commendandam senarii numeri perfectionem, qui primus, ut dixi, partibus suis in summam redactis ipse perficitur; in quo perfecit Deus opera sua. Uin multis sanctarum Scripturarum locis quam magni existimanda sit, lucet diligenter intuentibus. Nec frustra in laudibus Dei dictum est: Omnia in mensura et numero et pondere disposuisti In septimo autem die, id est eodem die septies repetito, qui numerus etiam ipse alia ratione perfectus est, Dei requies commendatur, in qua primum sanctificatio sonat . Ita Deus noluit istum diem in ullis suis operibus sanctificare, sed in requie sua, quae non habet vesperam: neque enim ulla creatura est, ut etiam ipsa aliter in Dei Verbo, aliter in se cognita faciat aliam uelut di
Abbreviated transcription (Latin):
dimidia. tertia. quarta. & deinceps ab aliquo
numero denominatȩ.: Neq enim &em pli
gratia. quia in nouenario numero quatuor
pars aliqua eius est. ideo dici potest quota eius
sit. unum autem potest. nam non a eius est.¬
& tria potest. nam tertia eius est .: Coniunc¬
tȩ uero istȩduȩ partes eius. nona scilic& atq
tertia. idest unum & tria longesunt. a tota sum¬
ma eius. quod est nouem. Itemq: indenario
quater narius est aliqua pars cius. sed quota sit
dicinon potest. Unum autem potest. nam
detima pars eius est. hab& & quintam. quod
sunt duo. hab& & dimidiam. quod sunt quin¬
que. sed hȩ tres partes eius. decima. & quinta.
& dimidia. id est unum & duo: quinq simul
ductae: non complent decem. sunt enim octo
Duodenarii uero partes numeri in summam ductae
transcunt eum. hab& enim duodecimam. quod
est unam. hab& sextam quae sunt duo. hab&
quartam. quae sunttria. hab& tertiam quae

Expanded text:
dimidia, tertia, quarta et deinceps ab aliquo dimidia, tertia, quarta et deinceps ab aliquo numero denominatae. Neque enim exempli gratia quia in nouenario numero quattuor pars aliqua eius est, ideo dici potest quota eius sit; unum autem potest, nam nona eius est: et tria potest, nam tertia eius est. Coniunctae uero istae duae partes eius, nona scilicet adque tertia, id est unum et tria, longe sunt a tota summa eius, quod est nouem. Itemque in denario quaeternarius est aliqua pars eius; sed quota sit dici non potest; unum autem potest; nam decima pars eius est. Habet et quintam, quod sunt duo; habet et dimidiam, quod sunt quinque. Sed hae tres partes eius, decima et quinta et dimidia, id est unum et duo et quinque, simul ductae non conplent decem; sunt enim octo. Duodenarii uero numeri partes in summam ductae transeunt eum; habet enim duodecimam, quod est unum; habet sextam, quae sunt duo; habet quartam, quae sunt tria; habet tertiam, quae
Abbreviated transcription (Latin):
in uerbo dĩ cognoscuntur ab angelis. ubi habent
causas rationesq suas. id est secundum quas
facta sunt in commutabiliter permanentes. ali¬
ter inscipsis. illa lariore a cobscuriore cogniti¬
one uelut artis atq operum: Quaeta men o¬
pera cum adipsius creatoris laudem uenertio¬
nemq: referuntur. tamquam mane lucescit.
propter senarii numeri perfectionem. eodẽ
die seies repetito. sex diebus perfecta narran¬
tur. non quia dõ fuerit necessaria moratem¬
porum. quasi qui non potuerit creare omnia si¬
mul. quaedeinceps congrius motib peragerent
tempora. sed quia per senarium numerum.
est operum significata perfectio: Nume¬
rus quippe senarius primus completur suis
partibus. idest sexta su parte. & tertia. & di¬
midia. quae sunt. unum. & duo. &tria. quae
in sum mam ducta. sex faciunt. Partes autẽ
Inconsideratione numerorum illȩ intellegen¬
dȩsunt. quae quotȩ sint dicipotest. sicut

Expanded text:
in Verbo Dei cognoscuntur ab Angelis, ubi habent in Verbo Dei cognoscuntur ab Angelis, ubi habent causas rationesque suas, id est secundum quas facta sunt, incommutabiliter permanentes, aliter in se ipsis; illic clariore, hic obscuriore cognitione, velut artis atque operum: quae tamen opera cum ad ipsius Creatoris laudem venerationemque referuntur, tanquam mane lucescit propter senarii numeri perfectionem eodem die sexiens repetito sex diebus perfecta narrantur, non quia Deo fuerit necessaria mora temporum, quasi qui non potuerit creare omnia simul, quae deinceps congruis motibus peragerent tempora; sed quia per senarium numerum est operum significata perfectio. Numerus quippe senarius primus conpletur suis partibus, id est sexta sui parte et tertia et dimidia, quae sunt unum et duo et tria, quae in summam ducta sex fiunt. Partes autem in hac consideratione numerorum illae intellegendae sunt, quae quotae sint dici potest; sicut
Abbreviated transcription (Latin):
sciunt: ac perhoc & seipsos ibi melius quam in
seipsis : uerum tamen & in seipsis: facti suntenim.
& aliud sunt quam ille qui fecit. Ibiergotam¬
lbiergo tam¬
quã indiur na cognitione. in seipsis autem tam¬
quam ues pertina. sicutiam supra diximus.
Multum enim differt utrum in ea ratione cognos¬
catur aliquid secundum quam factum est. an in
seipso. sicutaliter scitur rectitudo linearum.
seu ueritas figurarum cum intellecta conspicitur:
aliter cum inpuluere scribitur. & aliter
iustitia inueritate in commutabili. aliter
inanima iusti. sic de indec&era
Sicut fir¬
mamentum inter aquas superiores & inferio¬
res quod caelum uocatum est. sicut deor sum
aquarum congeries terraeq: nudatio. & her¬
barum bnstitutio. atq lignorum. sicut solis ac
lunae stellarumq: conditio sicut exaquis anima¬
lium. uolucrum. scilic& atq piscium. beluarũq:
natantium. sicut quorumq interra gradientiũ
atq repentium. & ipsius hominis qui cunctis in
terra rebus &celleret.⁊ Omnia haec aliter¬

Expanded text:
sciunt; ac per hoc et se ipsos ibi melius quam in se ipsis, uerum tamen et in se ipsis. Facti sunt enim et aliud sunt quam ille qui fecit. Ibi ergo tamquam in diurna cognitione, in se ipsis autem tamquam in uespertina, sicut iam supra diximus. Multum enim differt, utrum in ea ratione cognoscatur aliquid, secundum quam factum est, an in se ipso; sicut aliter scitur rectitudo linearum sen ueritas figurarum, cum intellecta conspicitur, aliter cum in puluere scribitur; et aliter iustitia in ueritate incommutabili, aliter in anima iusti. Sic deinde cetera, sicut firmamentum inter aquas superiores et inferiores, quod caelum uocatum est; sicut deorsum aquarum congeries terraeque nudatio et herbarum institutio adque lignorum; sicut solis ac lunae stellarumque conditio; sicut ex aquis animalium, uolucrum scilicet adque piscium beluarumque natantium; sicut quorumque in terra gradientium adque repentium et ipsius hominis, qui cunctis in terra rebus
Abbreviated transcription (Latin):
neficus eius adiuti: Ille p&ri magister xp̃s
indoctrina quȩ aduitam ducit &ernã: ipse
est magister noster: Sed aliquando lam con¬
cludamus hunc librum. huc usque disseren¬
tes & quantũ satis uisum est demonstrantes.
quis nam sit duarũ ciuitatum cȩlestis atque
terrenȩ ab initio usque infinem permixtarũ.
mortalis excursus: Quarum illa quȩ terre¬
na est fecit sibi quos uoluit: uel unde cumque
uel &iam ex hominibus falsos deos quibus sa¬
crificando seruiret : illa autem quȩcȩlestis
peregrinatur interra falsos deos non facit :
sed auero dõ ipsa fit : cuius uerum sacrificiũ
ipsasit: Ambȩ tamen : temporalibus uel
bonis pariter utuntur : uel malis pariter
affliguntur. diuersa fide : diuersa spe. diuer¬
so amore : donec ultimo iudicio separentur:
& percipiat una quaque suum finem cuius nul¬
lus est finis: De quibus ambobus finibus deinceps
disserendum est:¬

Expanded text:
neficiis eius adiuti. Ille Petri magister Christus neficiis eius adiuti. Ille Petri magister Christus in doctrina, quae ad uitam ducit aeternam, ipse est magister et noster. Sed aliquando iam concludamus hunc librum, huc usque disserentes et quantum satis uisum est demonstrquisnam sit duarum civitatum, coelestis atque terrenae, ab initio usque imortalis excursus; quarum illa, quae terrena est, fecit sibi quos uoluit uel undecumque uel etiam ex hominibus falsos deos, quibus sacrificando seruiret; illa autem, quae caelestis peregrinatur in terra, falsos deos non facit, sed a uero Deo ipsa fit, cuius uerum sacrificium ipsa sit. Ambae tamen temporalibus uel bonis pariter utuntur uel malis pariter adfliguntur, diuersa fide, diuersa spe, diuerso amore, donec ultimo iudicio separentur, t percipiat unaquaeque suum finem, cuius nullus est finis; de quibus ambarum finibus deinceps disserendum est
Abbreviated transcription (Latin):
lio theodero: quando iam secundum illud o¬
raculũ dȩmonum: aut figmentum hominum
nulla debuit esse religio xp̃iana : quid per
alias terrarũ partes factumsit: non fuit ne¬
cesse perquirere : Intei rim quod scimus in
ciuitate notissima &eminentissima carthagi¬
ne afriecȩ : gaudentius & iouius comites impe¬
ratoris honorii : quarto decimo Kalendas apri¬
lis falsorum deorum templa euerterunt: & si¬
mulacra fregerunt : Exquo usque ad hoc tempus
pertriginta ferme annos: quis nonuideat quan¬
tum creuerat cultus nominis xp̃i: prȩsertim
postea quam multi eorum xp̃iani factisunt.
quitam quam uera illa diuinatione reuocaban¬
tur a fide : eamque completo eodem numero
annorũ: In anem ridendamque uiderunt:
Nos ergo quisumus uocamurque xp̃iani: non
in p&rum credimus: sed inquem credidit petrus:
Petri dexp̃o ȩdificati sermonibus: non carmi¬
nibus uenenati: nec decepti maleficus. sed be¬

Expanded text:
lio Theodoro, quando iam secundum illud olio Theodoro, quando iam secundum illud oraculum daemonum aut figmentum hominum nulla esse debuit religio Christiana, quid per alias terrarum partes forsitan factum sit, non fuit necesse perquirere; interim, quod scimus, in ciuitate notissima et eminentissima Carthagine Africae Gaudentius et Iouius comites imperatoris Honorii quarto decimo Kalendas Aprilis falsorum deorum templa euerterunt et simulacra fregerunt. Ex quo usque ad hoc tempus per triginta ferme annos quis non uideat quantum creuerit cultus nominis Christi. praesertim postea quam multi eorum Christiani facti sunt, qui tamquam uera illa diuinatione reuocabantur a fide eamque conpleto eodem numero annorum inanem ridendamque uiderunt? Nos ergo, qui sumus uocamurque Christiani, non in Petrum credimus, sed in quem credidit Petrus; Petri de Christo aedificati sermonibus, non carminibus uenenati; nec decepti maleficiis, sed be
Abbreviated transcription (Latin):
quagesimo post suam resurrectionem die: mi¬
sit sp̃m scm̃. Tunc tria milia hominũ aposto¬
lis eum prȩdicantibus crediderunt: Tunc ita¬
que nominis illius cultus exorsus est : sicut nos
credimus &ueritas hab& efficatia sp̃s scĩ : Sicut
autem fixit uanitas impia: uel putauit. ma¬
gicis artibus p&ri: paulo post &iam signo mi¬
rabili facto quando aduerbum ipsius p&ri.
quidam mendicus ab ut ero matris ita claudus.
ut ab aliis portaretur : & ad portam templi ubi
stipem peter& poneretur : In nomine ihũ xp̃i
saluus exiluit : quinque milia hominũ credide¬
runt: Ac deinde aliis atque aliis accessibus cre¬
dentium creuit ecclesia: Acper hoc colligitur
&iam dies. ex quo annus ipse sũpsit initium:
scilic& quando missus est sp̃s sc̃s: id est ꝑidus
maias : Numeratis proinde consulibus. tre¬
centi sexaginta quinque anni repperiuntur
impleti pereasdem idus consulatu honorii
& euticiani: Porro sequenti anno consule mal¬

Expanded text:
quagensimo post suam resurrectionem die, miquagensimo post suam resurrectionem die, misit Spiritum sanctum. Tunc tria milia hominum apostolis eum praedicantibus crediderunt. Tunc itaque nominis illius cultus exorsus est, sicut nos credimus et ueritas habet, efficacia Spiritus sancti; sicut autem finxit uanitas inpia uel putauit, magicis artibus Petri. Paulo post etiam signo mirabili facto, quando ad uerbum ipsius Petri quidam mendicus ab utero matris ita claudus, ut ab aliis portaretur et ad portam templi, ubi stipem peteret, poneretur, in nomine Iesu Christi saluus exsiliuit, quinque hominum milia crediderunt; ac deinde aliis adque aliis accessibus credentium creuit ecclesia. Ac per hoc colligitur etiam dies, ex quo annus ipse sumsit initium, scilicet quando missus est Spiritus sanctus, id est per Idus Maias. Numeratis proinde consulibus trecenti sexaginta quinque anni reperiuntur inpleti per easdem Idus consulatu Honorii et Eutychiani. Porro sequenti anno, consule Mal
Abbreviated transcription (Latin):
ditis suis rebus. ut egenis distribuerentur.
proposito scõ & ardentissima caritate : ad pau¬
pertatẽ uoluntariam peruenirent : atque
inter fẽmentes & sanguinem sitientes iudeos se
usque ad mortem proueritate certare : Non
armata potentia sed potentiore patientia
prȩpararent : Hoc sinullis magicis artibus
factum est : Cur credere dubitant : eadem uir¬
tute diuina pertotum mundũ id fieri potiusse
qua hoc factum est: Si autem ut hiero solimis sic
adcultum nominis xp̃i accenderetur tanta homi¬
num multitudo: quȩ illum incruce. uel fixerat ap¬
prȩhensum uel riserat fixum : lam maleficium
illud fecerat p&rus : Exipso anno quȩrendumẽ
quando trecenti sexaginta quinque completi
sunt: Mortuus est ergo xp̃s duobus geminis
consulibus. oc tauo Kalendas apriles. resurrexit
tertia die : sicut apostoli : suis &iam sensibus ꝓ¬
bauerunt : Deinde post quad raginta dies as¬
cendit incȩlum: Post decem dies. id est quin¬

Expanded text:
ditis suis rebus, ut egenis distribuerentur, ditis suis rebus, ut egenis distribuerentur, proposito sancto et ardentissima caritate ad paupertatem uoluntariam peruenirent adque inter frementes et sanguinem sitientes Iudaeos se usque ad mortem pro ueritate certare non armata potentia, sed potentiore patientia praepararent. Hoc si nullis magicis artibus factum est, quur credere dubitant eadem uirtute diuina per totum mundum id fieri potuisse, qua hoc factum est? Si autem ut Hierosolymis sic ad cultum nominis Christi accenderetur tanta hominum multitudo, quae illum in cruce uel fixerat prensum uel riserat fixum, iam maleficium illud fecerat Petrus, ex ipso anno quaerendum est, quando trecenti sexaginta quinque conpleti sint. Mortuus est ergo Christus duobus Geminis consulibus octauo Kalendas Aprilis. Resurreiit tertio die, sicut apostoli suis etiam sensibus probauerunt. Deinde post quadraginta dies adscendit in caelum; post decem dies, id est quin
Abbreviated transcription (Latin):
nuntiat hominibus omnes ubique ageꝰ pȩniten¬
tiam eo quod statuit diem iudicare orbem in ȩ¬
quitate. In uiro quo diffiniuit fidem omnibus
resuscitans illum amortuis : Melius in hac ques¬
tione soluenda inde initium sumimus: prȩser¬
tim quia tunc datus est &iam sp̃s sc̃s. Sicut eũ
dari post resurrectionẽ xp̃i oportebat . in ea
ciuitate exqua debuit incipere lex secunda
hocẽ testamentũ nonum: Prima enim fuit
exmonte syna permoysen quod testamentum
dicitur uetus : De hac autem quȩ perxp̃m dan¬
da erat prȩdictum est : Exsion lex prodiet &
uerbum dñi exhierusalem : Vnde & ipse per
omnes gentes dixit prȩdicari oportere in nomi¬
ne suo pęnitentiã : Sed tamen incipientibus
ab hierusalem : Ibi ergo exorsus est huius nominis
cultus : Vt in iħm xp̃m qui crucifixus fuerat & re¬
surrexerat crederetur : Ibi hȩc fides tam in sig¬
nibus initus in caluit : ut aliquot hominum milia
inxp̃i nomen mirabili a lacritate conuersa: uen¬

Expanded text:
nuntiat hominibus omnes ubique agere paenitentiam, eo quod statuit diem iudicare orbem in aequitate in uiro quo definiuit fidem omnibus resuscitans illum a mortuis: melius in hac quaestione soluenda inde initium sumimus; praesertim quia tunc datus est etiam Spiritus sanctus, sicut eum dari post resurrectionem Christi oportebat in ea ciuitate, ex qua debuit incipere lex secunda, hoc est testamentum nouum. Prima enim fuit ex monte Sina per Moysen, quod testamentum uocatur uetus. De hac autem. quae per Christum danda erat, praedictum est: Ex Sion lex prodiet et uerbum Domini ex Hierusalem. Unde et ipse per omnes gentes dixit praedicari oportere in nomine suo paenitentiam, sed tamen incipientibus ab Hierusalem. Ibi ergo exorsus est huius nominis cultus, ut in legum Christum, qui crucifixus fuerat et resurrexerat, crederetur. Ibi haec fides tam insignibus initiis incanduit, ut aliquot hominum milia in Christi nomen mirabili alacritate conuersa uen
Abbreviated transcription (Latin):
tunc inmorte sed postmortem potius erit.
Quando est in morte quisdixerit : Nãneq ullus
morienserit. simoriens & uiuens simul eẽ nul¬
ius potest. Quamdiu quippe anima incorpo¬
re est. non possumus negare uiuentem: aut si mo¬
riens potius dicendus est. incuius iam corpo¬
re. agitur utmoriat᷑: Nec simul quis quã potest
esse uiuens & moriens. nescio quando sit uiuens:¬
Ex quo enĩ quisq in isto corpore morituro esse
coeperit: nũquam in eoñ agit᷑ ut mors non¬
ueni at : Hoc enĩ agit eius mutabilitas toto
tempore uitae huius. sitam̃ uita dicenda estut
ueniat᷑ in mortem: Nemoquippe ẽ qui non ei
post annũ sit quã ante annũ fuit: &cras quam

Expanded text:
tunc in morte, sed post mortem potius erit: quando sit in morte quis dixerit? Nam neque ullus moriens erit, si moriens et uiuens simul esse nullus potest. Quamdiu quippe anima in corpore est, non possumus negare uiuentem. Aut si moriens potius dicendus est, in cuius iam corpore agitur ut moriatur, nec simul quisquam potest esse uiuens et moriens: nescio quando sit uiuens- quo enim quisque in isto corpore morituro esse coeperit, numquam in eo non agitur ut mors ueniat. Hoc enim agit eius mutabilitas toto tempore uitae huius si tamen uita dicenda est, ut ueniatur in mortem. Nemo quippe est, qui non ei post annum sit, quam ante annum fuit, et cras quam
Abbreviated transcription (Latin):
cem & has tenebras. uulgatissima sensibus
nostris luminaria caeli . ut diuiderent. impe¬
rauit. Fiant inquit luminaria infirmam̃¬
to caeli. utluceant super terram. & diuidant
inter diem & noctem.: & paulopost. fecit
re maius in principio diei. lum inare minus.
in principio noctis. & stellas. & posuit illa ds̃
infirmamento caeli. lucere superterram:
& praeessediei & nocti. & diuidere interlucẽ
& tenebras : Inter lucem uero illam. quaes cã
societas angelorum est. in lustratione ueritatis
intellegibiliter fulgens. & ei contrarias te¬
nebras. idest malorum angelorum a uer¬
sorum aluceiustitiae de terrimas mentes. ip¬
se diuidere potuit. cui &iam futurum non
naturae. sed uoluntatis malum occultum
autin certum esse non potuit. De¬

Expanded text:
cem et has tenebras, uulgatissima sensibus cem et has tenebras, uulgatissima sensibus nostris luminaria caeli ut diuiderent imperauit: Fiant, inquit, luminaria in firmamento caeli, ut luceant super terram et diuidant inter diem et noctem; et paulo post: Et fecit, re maius in principia diei, et luminare minus in principia noctis, et stellas; et posuit illa Deus in firmamento caeli lucere super terram et praeesse diei et nocti et diuidere inter lucem et tenebras. Inter illam uero lucem, quae sancta societas angelorum est inlustratione ueritatis intellegibiliter fulgens, et ei contrarias tenebras, id est malorum angelorum auersorum a luce iustitiae taeterrimas mentes, ipse diuidere potuit, cui etiam futurum non naturae, sed uoluntatis malum occultum aut incertum esse non potuit.
Abbreviated transcription (Latin):
Quamuis itaq diuini sermonis obscuritas.
&iam adhoc sit utilis. quod plures senten¬
tias ueritatis parit. & in lucem notitiae pro¬
ducit. dum alius eum sic: alius intellegit sic¬
itatamen ut quod in obscuro loco intellegitur.
uel attestatione rerum manifestarum: uel
aluis locis minime dubiis asseratur. siue
cum multa tractatur. ad id perueniatur. quod
sensit ille qui scripsit. siue idlateat. sed ex
occasione tractandae profundae obscuri¬
tatis. alia quȩdam uera dicantur: non mihi
uidetur abo peribus dĩ absurda sententia.
sicum lux prima illa facta est angeli creati
intelleguntur: & inter scõs angelos & inmun¬
dos fuis se discretum ubi dictum est. Etliuisit
ds̃ interlucem & tenebras. & uocauit ds̃ lucem.
diem : & tenebras noctem.
Solus quippeille
ista discernere potuit. qui potuit &iam pri¬
us quam caderent praescire casuros. & priua¬
tos lumine ueritatis: intenebrosa superbia re¬
mansuros.: Nam inter istum nobis notis¬
simum diem & noctem. idest inter hanc lu¬

Expanded text:
Quamuis itaque diuini sermonis obscuritas etiam ad hoc sit utilis, quod plures sententias ueritatis parit et in lucem notitiae producit, dum alius eum sic, alius sic intellegit ita tamen ut, quod in obscuro loco intellegitur, uel adtestatione rerum manifestarum uel aliis locis minime dubiis adseratur: siue, cum multa tractantur, ad id quoque perueniatur, quod sensit ille qui scripsit, siue id lateat, sed ex occasione tractandae profundae obscuritatis alia quaedam uera dicantur: non mihi uidetur ab operibus Dei absurda sententia, si, cum lux prima illa facta est, angeli creati intelleguntur, inter sanctos angelos et inmundos fuisse discretum, ubi dictum est: Et diuisit us inter lucem et tenebras; et uocauit Deus lucem diem et tenebras uocauit noctem. Solus quippe ille ista discernere potuit, qui potuit etiam priusquam caderent praescire casuros et priuatos lumine ueritatis in tenebrosa superbia remansuros. Nam inter istum nobis notissimum diem et noctem, id est inter hanc lu
Abbreviated transcription (Latin):
eum : & emissurum &x illis saluatos ingen¬
tes diuersas . & in longinquas insulas quȩ
non audierunt nomen eius. neque uide¬
runt eius gloriam: & adnuntiaturos glo¬
riam eius ingentibus. & ad ducturos fr̃s
istorum quibus loquebatur: id est infide.
sub dõ patre: fr̃s israelitarum electorum:
Ad ducturos aũt & omnibus gentibus mu¬
nus dño in iumentis & uehiculis: quȩ iumen¬
ta & uehi cula bene intelleguntur ad iu¬
toria esse diuina. inscam ciuitatem¬
fusa ꝑ terras: Ubi enim diuinitus ad iu¬
uantur : ibi credunt : & ubi credunt ibiue

Expanded text:
eum: et emissurum ex illis saluatos in geneum: et emissurum ex illis saluatos in gentes diuersas et in longinquas insulas, quae non audierunt nomen eius neque uiderunt eius gloriam; et adnuntiaturos gloriam eius in gentibus et adducturos fratres istorum, quibus loquebatur, id est in fide sub Deo Patre fratres Israelitarum electorum; adducturos autem ex omnibus gentibus munus Domino in iumentis et uehiculis quae iumenta et uehicula bene intel leguntur adiutoria esse diuina per cuifusa per terras. Ubi enim diuinitus adiuuantur, ibi credunt, et ubi credunt, ibi ue
Abbreviated transcription (Latin):
idem dñs pacem mittere interram sed gla¬
dium : & sermonem dĩ dicit scripture gla¬
dium bis acutum: propter aciem gemi¬
nam testamentorum duorum : & in can¬
tico canticoꝵ caritate sedicit sc̃ã ȩclesia
uulneratam uel ut amoris imp&u sagit¬
tatam: Sed hic cum legimus uel audimꝰ
ultorem dñm esse uenturum: quem ad
modum haec intellegenda sint clarum
est. Deinde breuiter commemoratis eis
qui per hoc iudicium consumentur: sub
figura ciborum in legeu& eri u& itorum
a quibus se non abstinuerunt: peccatores
impiosq significans. recapitulat ab initio
gratiam noui testamenti ã primo saluato¬
ris aduentu usque adultimum iudicium.
de quonunc agimus perducens finiensq
sermonem : Narrat namque dñm dicere:
seuenire ut congreg& om̃sgentes. easq
uenturas & uisuras eius gloriam omnes
en imsicut dicit apostolus pec cauerunt : &e¬
gent gloria dĩ. Etre licturum sedicit suꝑ
eos signa: quȩ utique mirantes. credant in

Expanded text:
idem Dominus, pacem mittere in terram, sed glaidem Dominus, pacem mittere in terram, sed gladium, et sermonem Dei dicit scriptura gladium bis acutum propter aciem geminam testamentorum duorum, et in cantico canticorum caritate se dicit sancta ecclesia uulneratam, uelut amoris inpetu sagittatam. Sed hic cum legimus uel audimus ultorem Dominum esse uenturum, quem ad modum haec intellegenda sint, clarum est. Deinde breuiter commemoratis eis, qui per hoc iudicium consumentur, sub figura ciborum in lege uetere uetitorum, a quibus se non abstinuerunt, peccatores inpiosque significans recapitulat ab initio gratiam noui testamenti a primo Saluatoris aduentu usque ad ultimum iudicium, de quo nunc agimus, perducens finiensque sermonem. Narrat namque Dominum dicere se uenire, ut congreget omnes gentes, easque uenturas et uisuras eius gloriam. Omnes enim, sicut dicit apostolus, peccauerunt et egent gloria Dei. Et relicturum se dicit super eos signa, quae utique mirantes credant in
Abbreviated transcription (Latin):
gladio eius om̃s caro: Multi uulnera¬
ti erunt adnõ Siue igne siue tem pesta¬
te siue gladio poenam iudici signifi¬
cat : quandoquidem ipsum dñm quasi
ignem dicit esse uenturum: eis profec¬
to quibus poenalis erit eius aduentus:
Currus uero eius namplura liter dicti
sunt: angelica ministeria non inconue¬
nienter accipimus Quod autem ait.
omnem terram & omnem carnem in eiꝰ
igne. & gladio uidicari: non &iam hic spi¬
ritales intellegamus & scõs: sed terrenos
adque carnales dequalibus dictum est.
qui terrena sapiunt & sapere secundumcar¬
nẽ mors est: Et quales ad ñõ omnino caro
appellantur om̃nes ubi dicit: non ꝑma ne¬
bit sp̃s meus in hominibus istis qm̃ caro
sunt: Quod uero hic positum est: multi
uul nerati erunt adñõ: isto fi & uulnere
mors secunda. Potest quidem &ignis &gla¬
dius & uulnus accipi in bono: nam &ignem
dñs uelle se dixit mittere inmundum
& uisȩ sunt illis linguȩ diuisȩ uelut ignis.

Expanded text:
gladio eius omnis caro; multi uulneragladio eius omnis caro; multi uulnerati erunt a Domino. Siue igne, siue tempestate, siue gladio poenam iudicii significat: quando quidem ipsum Dominum quasi ignem dicit esse uenturum, eis profecto quibus poenalis erit eius aduentus. Currus uero eius nam pluraliter dicti sunt angelica ministeria non inconuenienter accipimus. Quod autem ait omnem terram et omnem carnem in eius igne et gladio iudicari, non etiam hic spiritales intellegamus et sanctos, sed terrenos adque carnales, de qualibus dictum est: Qui terrena sapiunt. et: Sapere secundum carnem mors est; et quales omnino caro appellantur a Domino, ubi dicit: Non permanebit spiritus meus in hominibus istis, quoniam caro sunt. Quod uero hic positum est: Multi uulnerati erunt a Domino, isto fiet uulnere mors secunda. Potest quidem et ignis et gladius et uulnus accipi in bono. Nam et ignem Dominus uelle se dixit mittere in mundum, et uisae sunt illis linguae diuisae uelut ignis,
Abbreviated transcription (Latin):
cum quodam utili ac salubri labore ꝑue¬
niat: Pigritia uero carnalis. ut ut in e¬
ruditȩ atque in&erritatȩ tarditas men¬
tis: contenta lit terȩ suꝑ ficie nihil putat
interius requirendum: Haec de ꝓph&i¬
cis uerbis quȩ ante istum locum scripta
sunt satis dixerim: In hoc aut̃ loco un¬
de ad illa digressi sumus: cum dixis s&.
& ossa ur̃a ut herba & orientur: utresur¬
rectionem carnis quidem: sed tamen bo¬
norum senunc com memorari mons¬
trar& ad iunxit: & cognos c&ur manus
dñi colentibus cum. Quid est hoc : nisi manus
distinguentis cultores suos. a contemptori¬
bus suis: dequibus sequentia contexens.
& comminabitur inquit contumatibus.
siue ut ait alius inter pres. incredulis Nec
tunc comminabitur: sed quȩ nunc dicun¬
tur minaciter: tunc efficaciter imple¬
buntur. Ec ce enim dñs inquit ut ignis
ueni&: & ut tempestas currus eius. red¬
dere in indignatione uindictam: &
uastationem in flamma ignis: inigne
enim dm̃ iudicabitur om̃s terra & in

Expanded text:
cum quodam utili ac salubri labore perveniat: pigritia vero carnalis, vel ineruditae atque inexercitatae tarditas mentis contenta litterae superficie, nihil putat interius requirendum. Haec de propheticis verbis, quae ante istum locum scripta sunt, satis dixerim. In hoc autem loco, unde ad illa digressi sumus, cum dixisset, Et ossa vestra ut herba exorientur, ut resurrectionem quidem carnis, sed tamen bonorum, se nunc commemorare monstraret, adjunxit, Et cognoscetur manus Domini colentibus eum. Quid est hoc, nisi manus distinguentis cultores suos a contemptoribus suis? De quibus sequentia contexens, Et comminabitur, inquit, contumacibus, sive, ut ait alius interpres, incredulis. Nec tunc comminabitur: sed quae nunc dicuntur minaciter, tunc efficaciter implebuntur. Ecce enim Dominus, inquit, ut ignis veniet, et ut tempestas currus ejus, reddere in indignatione vindictam, et vastationem in flamma ignis. In igne enim Domini iudicabitur omnis terra et in
Abbreviated transcription (Latin):
illa : quȩ nunc nonuidemus credentes aũ
ꝓmodulo capacitatis humane longe mi¬
nus quam sunt: atque in conparabi liter
cogita mus . Etui debitis inquit: & gaude¬
bit corurm: neputaremus illa bona¬
hirłm: ad nr̃m tantum modo sp̃m ꝑtine¬
re: & ossa in quit ur̃a ut herba &x orient᷑:
ubi resurrectionem corporum strinxit:
uel ut quod non dixerat. reddens: Ne que
enim cum ui derimus fi&. sed cum fuerit
facta uidebimus: nam & decęlo nouo ac
terra noua iam su pra dixerat: dume a
quȩ scĩs ꝓmittuntur infine. sepe ac mul¬
ti formiter dicer&: erit inquit cȩlum
nouum & terra noua. & nonerunt
memores priorum nec ascend& in cor
ipsorum: Sed lȩtitiam & exultationẽ
inuenient in ea : Ecce ego faciam hirłm
&ultationem: & populum meum l&iti¬
am. Et exultabo in hirłm & lȩtabor
inpopulo meo: & ultra non audi&ur
in illa uox fletus: & cetera quȩ quidã
ad illos carnales mille annos. referre co¬
nantur : Locutiones enim tropice: ꝓpri

Expanded text:
illa, quae nunc non uidemus, credentes autem pro modulo capacitatis humanae longe minus quam sunt adque incomparabiliter cogitamus. Et uidebitis, inquit, et gaudebit corHierusalem ad nostrum tantummodo spiritum pertinere: Et ossa, inquit, uestra ut herba exorientur; ubi resurrectionem corporum strinxit, uelut quod non dixerat reddens; neque enim cum uiderimus fiet. sed cum fuerit facta uidebimus. Nam et de caelo nouo ac terra noua iam supra dixerat, dum ea, quae sanctis promittuntur in fine, saepe ac multiformiter diceret. Erit, inquit, caelum nouum et terra noua, et non erumemores priorum nec ascendet in cor ipsorum, sed laetitiam et exsultationem inuenient in ea. ecce ego faciam Hierusalem exsultationem et populum meum laetitiam; et exsultabo in Hierusalem et laetabor in populo meo, et ultra non audietur in illa uox fletus. et per alium ad illos carnales mille annos referre conantur. Locutiones enim tropicae propriis
Abbreviated transcription (Latin):
quid ex petat cogitat & ista quiduerum luci
mentis appareat. uoluptas uero quid iocundũ
corporis sensib blandiatur ex pectat: sed tan¬
tum ual& innaturis rationabilibus. quoddam
ueluti pondus uoluntatis & amoris. uttumor¬
dine naturae angeli hominibus : tamen lege
iustitiae. boni homines malis angelis praefe¬

Expanded text:
quid expetat cogitat, et ista quid uerum luci mentis appareat. uoluptas uero quid iucundum corporis sensibus blandiatur expectat. Sed tantum ualet in naturis rationalibus quoddam ueluti pondus uoluntatis et amoris, ut, cum ordine naturae angeli hominibus, tamen lege iustitiae boni homines malis angelis praefe
Abbreviated transcription (Latin):
tros facit: siue quȩdam faciat &iam ꝑmar¬
tyrum sp̃s. sicut ꝑ homines adhuc incorpore
constitutos: siue omnia ista per angelos : qui¬
bus inui sibiliter. in corporaliter. inmutabiliter
imperat. operetur : utquȩ ꝑmastrres fieri
dicuntur : eis orantibus tantum &impetrantib
non etiam operantibus fiant: siue alia istis.
alia illis modis quinullomodo comprehendi
a mostalibus possunt: ei tamen attestantur
haec fidei: inqua carnis in aeternum resur¬
rectio predicatur.

Expanded text:
tros facit, siue quaedam faciat etiam per martros facit, siue quaedam faciat etiam per martyrum spiritus, sicut per homines adhuc in corpore constitutos, siue omnia ista per angelos, quibus inuisibiliter, incorporaliter, inmutabiliter imperat, operetur, ut, quae per martyres fieri dicuntur, eis orantibus tantum et inpetrantibus, non etiam operantibus fiant; siue alia istis, alia illis modis, qui nullo modo conprehendi a mortalibus possunt: ei tamen adtestantur haec fidei, in qua carnis in aeternum resurrectio praedicatur.
Abbreviated transcription (Latin):
UI MISI HUIC FIDEI ATTESTANTUR ISTAMIRACULA
Vinqua predicatur xp̃s resurrexisse in car¬
ne. & incęlum ascendisse cumcarne: que a
& ipsi martrres. huius fidei mastyres. idest
huius fidei testes fuerunt.: Huic fidei tes¬
timonium ꝑhibentes: mundum inimicissimũ
& crudelissimum ꝑtulerunt: eumq non repug¬
nando sed moriendo uicerunt. Proista fide
mostui sunt : qui haec ad nõ impetrare possunt.
Propter cuius nomen occisi sunt: prohac fide:
Prȩcessit eorum mira pacientia: uthis miracu¬
lis tanta ista potentia sequeretur .: Nam
sicarnis in aeternum resurrectio uel non prȩ¬
uenit in xp̃ouel nonuentura est. sicut prȩ¬
nunciatur axp̃o: uel sicut pręnuntiata est
a prophetis. a quibus pręnuntiatus est xp̃s: cur
& mostui tanta possunt qui proea fide. qua
haec resurrectio predicatur occisi sunt Siue
enim ds̃ ipse ꝑse ipsum miro modo. quores tem¬
porales operatur aeternus. siue per suos mi¬
nistros ista faciat: &eadem ipsa. quȩ ꝑminis¬

Expanded text:
ui, nisi huic fidei adtestantur ista miracula, in qua praedicatur Christus resurrexisse in carne et in caelum adscendisse cum carne? quia et ipsi martyres huius fidei martyres. id est huius fidei testes, fuerunt; huic fidei testimonium perhibentes mundum inimicissimum et crudelissimum pel\'tulerunt, eumque non repugnando, sed moriendo uicerunt; pro ista fide mortui sunt, qui haec a Domino inpetrare possunt, propter cuius nomen occisi sunt; pro hac fide praecessit eorum mira patientia, ut in his miraculis tanta ista potentia sequeretur. Nam si carnis in aeternum resurrectio uel non praeuenit in Christo uel non uentura est, sicut praenuntiatur a Christo uel sicut praenuntiata est a prophetis, a quibus praenuntiatus est Christus: quur et mortui tanta possunt, qui pro ea fide, qua haec resurrectio praedicatur, occisi sunt? Siue enim Deus ipse per se ipsum miro modo, quo res temporales operatur aeternus, siue per suos ministros ista faciat; et eadem ipsa, quae per minis
Abbreviated transcription (Latin):
mus cõmemorare quã pacẽ: De quo fine a¬
postolus ait : Nunc uero liberati a peccato
serui autem facti dõ. habetis fructũ uestrũ
in sci ficatione : finẽ uero uitã &ernã: Sed
rursus quia uita &erna : ab eis. qui familiarita¬
tem non habent cũ scripturis scĩs: potest &iã
accipi. malorũ uita: uel secundũ quosdã
&iam philosophos propter animȩ in morta¬
litatem : uel secundũ &iã fidẽ nostrã ꝓpter
poenas interminabiles impiorũ : quiutiq in ȩ¬
ternũ cruciari non poterunt. nisi &iã uixerint
in&ernũ : ꝓfecto finis ciuitatis huius. In quo

Expanded text:
mus commemorare quam pacem. De quo fine amus commemorare quam pacem. De quo fine apostolus ait: Nunc uero liberati a peccato, serui autem facti Deo, habetis fructum uestrum in sanctificationem, finem uero uitam aeternam. Sed rursus quia uita aeterna ab eis, qui familiaritatem non habent cum scripturis sanctis, potest accipi etiam malorum uita, uel secundum quosdam etiam philosophos propter animae inmortalitatem uel secundum etiam fidem nostram propter poenas interminabiles inpiorum, qui utique in aeternum cruciari non poterunt, nisi etiam uixerint in aeternum: profecto finis ciuitatis huius, in quo