comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
poralẽ hominũ felicitatẽ intellegunt᷑ adue¬
t̾ꝰ testam̃tũ ꝑtinent Vbi quã quã p̃cepta. ex¬
ceptis his queinsa cram̃to aliquid significat
eadẽ admores bonos ꝑtinentia reperiant᷑
ꝓmissiones tñ carnales atq terrene sunt
Vndeinpsalmo septua gesimo seđo pene lapso
pecernebat abundare impius : quȩ ipse scđm
testam̃ tuuctus exspectabat dnõ : cum
hac mercede seruiebat Etcũ hinc ei subripe¬
re caepis s& sens impius qđ dm̃ non curare
existimar& humana correptũ sedit : dũ
auctorẽ scõrũ non .ẽ aus imꝓbare : & sus¬
cepit cognoscere &uit: hoc labor ÷ ante
me donec intro cã inscũ ariumdĩ & intel¬
legã in nouissima lbi enĩ p̃mia dabunt᷑
ad nouũ ꝑtinentia testam̃tũ quȩ impiiñ
accipient. Et poene tunc futures impioꝵ¬
ii quas nullus pioꝵ sensurus ÷ Ad tam̃ benc¬

Expanded text:
poralem hominum felicitatem intelleguntur, ad uetus testamentum pertinent: ubi quamquam praecepta exceptis his quae in sacramento aliquid significant eadem ad mores bonos pertinentia reperiantur, promissiones tamen carnales atque terrenae sunt. unde in psalmo septuagesimo secundo paene lapsos pe cernebat abundare inpiis, quae ipse secundum testamentum uetus expectabat a domino deo, cui hac mercede seruiebat. et cum hinc ei subrepere coepisset sensus inpius, quod deum non curare existimaret humana, correctum se dicit, dum auctoritatem sanctorum non est ausus inprobare et suscepit cognoscere et ait: hoc labor est ante me, donec introeam in sanctuarium dei et intellegam in nouissima. ibi enim praemia dabuntur ad nouum pertinentia testamentum, quae inpii non accipient; et poenae tunc futurae sunt inpiorum, quas nullus piorum sensurus est. E
Abbreviated transcription (Latin):
beatitudinis p̃mia ꝑuenire mereantur
Vnđ ꝓph&a dt̃ : & enimbenedictionem
dabit quilege deđt ambulabt̃ deuistute
inuistutẽ uidebit᷑ ds̃ deoꝵ insion lbiquip¬
pe numerꝰ dierũ meoꝵ implebit᷑ : ubi sumã
ꝑfectio tribuetur : & stabilitas & nitatis¬
U. largitur: Cunctoꝵq inimicoꝵ tuoꝵ corã
me terga uestã emittens sca brones pͥus
as quã introeas Atquerit᷑ deistis bestus qͥd
intellegendũsit Nam & ꝓmittit hoc ds̃
& lib sãpientiedt̃ impletũ ubiait: & misit
antetes sores exercitus siui uespas N autẽ
legimꝰ factũ: neq mor si teporb: noq subie¬
sunaue: neq sub iudicib neq sub regibus
Aephoc ues pe istȩ aculcitimoris intellegen¬
disunt : fortas sequib agitabantur memo¬
loquit᷑ incuius sermone si figuratȩ aliquid
dicatur qđ ad ꝓprietatẽ non sit impletum
non impedit historiȩ fidem: inqua ꝑspi¬
citur ueritas narratoris Sicutnec cuuan¬
gelistarũ narratio scđm ꝓpri &atem

Expanded text:
beatitudinis praemia pervenire mereantur. Unde Propheta dicit: Etenim benedictionem dabit qui legem dedit: ambulabunt de virtute in virtutem: videbitur Deus deorum in Sion . Ibi quippe numerus dierum eorum implebitur, ubi summa perfectio tribuetur, et stabilitas aeternitatis largitur. Cunctorumque inimicorum tuorum coram te terga vertam: emittens crabrones prius, quam introeas. Quaeritur de istis bestiis, quid intelligendum sit. Nam et promittit hoc Deus, et liber Sapientiae dicit, ubi impletum ait: Et misit antecessores exercitus sui uespas. non autem legimus factum neque Moysi temporibus neque sub Iesu Naue neque sub iudicibus neque sub regibus. ac per hoc uespae istae aculei timoris intellegendi sunt fortasse, quibus agitabantur memodeus enim loquitur, in cuius sermone si figurate aliqudicatur, quod ad proprietatem non sit impletum, non impedit historiae fidem in qua perspicitur veritas narratoris. Sicut nec evangelistarum narratio secundum proprietatem
Abbreviated transcription (Latin):
inquas introducunt᷑ filii is rahelis. filii se
fueraent quondã in orb̾ diuisione sortiti.
quas deinceps ꝑuĩ atq potentiã posteritas
chã ꝑuasionis ini quitate possedit In quo & di
iudiciũ rectissimũ ꝯꝓbatur : qui & illos delocis
alienis quȩ male occupauerant expulit:
&istiscĩtã quã patrũ posses sionẽ quȩ ꝓsa¬
piȩ cor indiuisione orb fuerat deputata
restituit. Quȩ figura in nob̵ quoq stare
cestissima rationecognoscitur Nã uolun¬
tas dnĩ possessionẽ cordis pr̃i ñuitiis sed

Expanded text:
in quas introducuntur filii Israelis, filii Sem in quas introducuntur filii Israelis, filii Sem quondam fuerant in orbis divisione sortiti: quas deinceps per vim atque potentiam posteritas Cham per invasionis iniquitatem possedit. In quo et Dei judicium rectissimum comprobatur, qui et illos de locis alienis quae male occupaverant expulit; et isti sancti tanquam patrum possessionem, quae prosapiae eorum divisione orbis fuerat deputata, restituit. Quae figura in nobis quoque stare certissima ratione cognoscitur. Nam voluntas Domini possessionem cordis nostri, non vitiis s
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯteplationẽ rerũ suma rumatq scã rũ eisq̃
scꝑ aduersari non desinit N enĩ possuistu
tes. cũuitis parit̃ morari Queenĩ pasti¬
cipatio iustitie cũ iniquitate. autq socibas
luci intenebris: sedcũ ab his rahelis populo
superata : locũ que sibi in cordenrõ ⁊ cupiscen¬
tie uł fornicationis sp̃s retentabat ibi de¬
inceps castitas obtinebit. Que furor coepe¬
rat: patientia uindicabit. Quẽ tristitia
mortẽ operans occupauerat: salutaris &
plena guudio tristitia pos sidebit Quem
accidia uastauit: incipi& excolere forti¬
tudo. Quẽ suꝑbia ⁊culcabat. humilitas ho¬
nestabit. Etita singulis uitus expulsiscoꝵ
loca iđ effectꝰ uistutes contrarie possidebt̃ :¬
ñ inmerito nuncupat᷑. Quicũ uniuĩsas corđ
expulerint passiones: ñtã alienas posses¬
simes ꝑuasisse quã ꝓprias recuperasse
credendisunt Etenĩ quantũ docet uetus
traditio hascas dẽ terras chanancorum

Expanded text:
contemplationem rerum summarum atque sanctarum, eisque contemplationem rerum summarum atque sanctarum, eisque semper aduersari non desinit. tes cum uitiis pariter conmorari. quae enim participatio iustitiae cum iniquitate ? aut quae societas luci cum tenebris? sed cum ab Israhelis populo,superata, locum quem sibi in corde nostro concupiscentiae vel fornicationis spiritus retinebat, deinceps castitas obtinebit. Quem furor ceperat, patientia vindicabit. 7. Quem tristitia, mortem operans, occupaverat, salutaris et plena gaudio laetitia possidebit. Quem accidia vastabat incipiet excolere fortitudo. Quem superbia conculcabat humilitas honestabit, et ita singulis vitiis expulsis, eorum loca, id est, affectus contrarios possidebn immerito nuncupantur: qui cum universas cordis expulerint passiones, non tam alienas possessiones pervasisse, quam proprias recuperasse credendi sunt. Etenim quantum docet vetus traditio has easdem terras Chananaeorum,
Abbreviated transcription (Latin):
m̃s : & intro ducet adamorreũ. & aetheũ
Hlistorialit̃ enim populũ isra heliticũ iosue
introdux̃ int̃rã reꝓmissionis: eiciens gep¬
tes quas p̃nominauit a faciceoꝵ cõminuens
idola & destruens arasco. Spĩtalit̃ autẽ
redep̃tor nr̃ in nob̵ has septẽ gentes cũ simu¬
lacris coꝵ ext̃minat cumuii principalia
uitia a nob̵ eicit & omnẽ dolũ inimici decor
pleniter ac ꝑ fecte possid eam̃. Radix quip¬
pe cunctmali suꝑbia ÷ : dequa scripturit
ad testante dr̃ in itiũ omis peccati suꝑbia
scilic& in anis : gloria : inuidia ira: tristitia:
auaritia : uentris ingluues: luxuria
doluit: idcirco redẽptor pr̃ ad spirita le
liberationis proclium: spũ scptiformis gratie
salubriter regiones possidere p̃cipim̃: ita
intellegit᷑ ħ ab & unũ quodq uitiũ incorde
nr̃o ꝓpriamstationẽ. quã sibiuindicars in
animerẽ recessu ext̃minat israhelẽ : id e

Expanded text:
meus, et introducet ad Amorrhaeum, et Ethaeum, meus, et introducet ad Amorrhaeum, et Ethaeum, Historialiter enim populum Israeliticum Josue introduxit in terram repromissionis, ejiciens gentes quas praenominavit a facie eorum, comminuens idola et destruens aras eorum. Spiritualiter autem Redemptor noster, in nobis has septem gentes cum simulacris eorum exterminat, cum septem principalia vitia a nobis ejicit, et omnem dolum inimici, de costrae terram pleniter ac perfecte possideamus. Radix quippe cuncti mali, superbia est, de qua Scriptura attestante dicitur: Initium omnis peccati superbia scilicet inanis gloria, invidia, ira, tristitia, avaritia, ventris ingluvies, luxuria.doluit, idcirco Redemptor noster ad spiritliberationis prelium septiformis gratie salubriter possidere praecipimur, ita intellegitur. habet unumquodque uitium in corde nostro propriam stationem, quam sibi uindicans in animae nostrae recessu exterminat Israhelem, id est
Abbreviated transcription (Latin):
M ritis & ÷ nom̃mm̃ in illo. Hac sententia
scđm his torat̃ io sueducẽ populi hisraheli¬
tici denotat. Etidoo angłs nominat᷑: quia
adlegationẽ dnĩ ꝑ agendũ destinatus ÷
Angelos enim grece nuntios uocamus
Etbenciosue nuntius dicipotest : qui&is
rahelitis dnĩ mandata in notuit & gentib
dĩ potentiã ac terrorẽ intimauit. Cuiusuo¬
cidñs iub& populo suo obteperare. Vnde
&idem popuł adcũ dixisse refestur
Sicut oboediuimꝰ in quiunt morsi : sicoboe uo
dicmꝰ &tibi Tantũ sit dñs ds̃tecũ sic̃ fuit
cũmorse: Qui contra dixerit orituo & ñ
obocdicrit cunctis sermonib tuis quos p̃¬
ciperis ei : moriat᷑ Et .ẽ. inquit nom̃ mm̃
in illo. Bi fariȩ nom̃ dñi erat in iosuȩ: qui
quia & suȩ & pact̃ nȩ uoluntatis ÷ ad nunti¬
ator quequi ñ audierit extminabit᷑ depo¬
pulo suo Nom̃ enim dĩ in illo ueracit᷑ ẽ
quia cũ sit homo : utrus ds̃ agnoscitur
fligã ad fligenteste. Precedet te angłs

Expanded text:
 est nomen meum in illo . Hac sententia secundum historiam Josue ducem populi Israelitici denotat: qui ideo angelus nominatur, quia ad legationem Domini peragendam destinatus est. Angelos enim Graece, nuntios vocamus. Et bene Josue nuntius dici potest, quoniam in Israelitis Domini mandata innotuit, et gentibus Dei potentiam ac terrorem intimavit. Cujus voci Dominus jubet populo suo obtemperare. Unde et idem populus ad eum dixisse refertur: Sicut obedivimus, inquiunt Moysi, sic obediemus et tibi. Tantum sit Dominus Deus tecum, sicut fuit cum Moysi. Qui contradixerit ori tuo, et non obedierit cunctis sermonibus tuis quos praeceperis ei, moriatur . Et, inquit, nomen meum in illo. Bifarie nomen Domini erat in Josue, qui quia suae et paternae voluntatis est annuntiator. Quem qui non audierit, exterminabitur de populo suo. Nomen enim Dei in illo veraciter est, quia cum sit homo verus Deus agnoscitur.affigam affligentes te; praecedetque te angelus
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ quilib& doctoꝵ alicdeb& populumdi
sui decreto nob̵ obseruanda prescripsit :¬
& inquoꝵ obseruatione uitã nos habere
Q nam uoluit : Scripsit aut̃ hȩc intabulis
lapideis quia in cordib electoꝵ. fidefortib
fixa intentione custodienda firmauit:
Quoꝵ exempla cũ nob adimitandũ ꝓpo¬
nit quasiscripta in lapide suȩ legis osteꝵ¬
dit : Nam & damhel uidit dnm̃ infigura
lapidis excisi demonte sine manibus
triuisse. pompã regnimundialis: ut
regnũ ipsius solũ sine fine ꝑmaneat:
Etpetrus fideles ad mon& dicens: &uos
tãquã lapides uiui suꝑ ȩdificamini domꝰ
spĩtales. Surrexer̃ morses &iosue
minis tereius: Iosue ministermorsi dñm salua¬
torem & nomine designat & actione: Qui
minister morsi recte uocitur quia appareros
incarne. mosa ỹcȩ legis in secerimonias susci¬
pere dignatus ÷ :÷ quia p̃soluere lege sed
uenit adimplere: Morsi i nomnib uestigia
sequitur : quia incunctis queloquitur uł scri¬

Expanded text:
 quilibet doctorum alia debet populum Dei sui decreto nobis observanda praescripserit, et in quorum observatione vitam nos habere aeternam voluit. Scripsit autem haec in tabulis lapideis, quia in cordibus electorum fide fortibus fixa intentione custodienda firmavit. Quorum exempla cum nobis ad imitandum proponit, quasi scripta in lapide statuta suae legis ostendit. Nam et Daniel vidit Dominum in figura lapidis excisi, de monte sine manibus, contrivisse pompam regni mundialis, ut regnum ipsius solum sine fine permaneat . Et Petrus fideles admonet dicens: Et vos tanquam lapides vivi, superaedificamini domos spirituales . Surrexerunt Moyses et Josue, minister ejus. Josue, minister Moysi, Dominum Salvatorem, et nomine designat, et actione. Qui minister Moysi recte vocatur, quia apparens in carne, Mosaicae legis in se caeremonias suscipere dignatus est: quia non solvere legem, sed venit adimplere. Moysi in omnibus vestigia sequitur: quia in cunctis quae loquitur vel scri
Abbreviated transcription (Latin):
i ques hȩdũ in lacte matris suȩ łl ga he sab
peccatoris figura introducit᷑. Pro inde
peccans non e coquenđ in lacte matris: id
non ÷ purganđ mediocrib tenerrimis que
ccđe disciplinis : sed austeriorib p̃ceptis
eiꝰ sunt ex quoquenda peccata : cuiꝰ mag¬
na sunt crimina. Vtquiꝑ lasciuiȩ blandi¬
m̃ta seꝑdidit : fortiori discipline seredi

Expanded text:
ques haedum in lacte matris suae. Haedus hic sub peccatoris figura introducitur. Proinde peccans non est coquendus in lacte matris, id est, non est purgandus mediocribus tenerrimisque Ecclesiae disciplinis: sed austerioribus praeceptis ejus sunt excoquenda peccata, cujus magna sunt crimina, ut qui per lasciviae blandimenta se perdidit, fortiori disciplina se redi
Abbreviated transcription (Latin):
Quomodo intellegat᷑ ad uerboꝵ ꝓprieta¬
tẽ : nescio utrũ possit repperiri Sienĩ
alicuus significationis cause ꝓhibitum
acciperim agnũ in lactecoqui: pullusus:
Quis hoc habuit um quã iudeoꝵ in obser¬
uatione ut agnũ nꝰ coqueret nisicũde¬
sisteret suggere : Quid ÷ aut̃ in lacte
matris sue : quasi poss& &iã. si hoc intelle¬
gerct̃ sinehuus p̃cepti trans gres sionecoqͥ
sico nato mortua matreciꝰ ab oue alia lactertẽ
cualicuius ꝓfecto rei signisicandecausa e&
p̃ceptũ nemo ambigit sed &iã illa queposs
obseruantia fatigari: ñ sinccausa ita p̃cepta
Significant enĩ aliquid Hocuero quo modo
obseruet᷑ ad ꝓprietate uerboꝵ autñ e.
aut ñ elucet. Intellactũ tam̃ dexp̃o adpbo

Expanded text:
quomodo intellegatur ad uerborum proprietaquomodo intellegatur ad uerborum proprietatem nescio utrum possit reperiri. si enim alicuius significationis causa prohibitum acceperimus agnum in lacte coqui, nullus usus quis hoc habuit umquam Iudaeorum in obseruatione, ut agnum non coqueret, nisi cum desisteret sugere? quid est autem "in lacte matris suae?" quasi posset, etiamsi hoc intellegeretur, sine huius praecepti transgressione coqui, si eo nato mortua matre eius ab oue alia lactaretur, cum alicuius profecto rei significandae causa esse praeceptum nemo ambigit. sed etiam illa quae possunt obseruantia factitari non sine causa ita praecepta sunt; significant enim aliquid. hoc uero quomodo obseruetur ad proprietatem uerborum, aut non est aut non elucet. intellectum tamen de Christo adpro
Abbreviated transcription (Latin):
caueas nein oblatione quad mñ placare
de siderts aliquid doli autnequitie intermis¬
cetis : quia sinceritactis iustitiedõ maxime
placet. Itẽ hac sententia nos ad monerescianꝰ
qđ in sacrificio corporis & sanguinis dñi
munditiã cordis &operis stuo etimꝰ habere:
ncin offerendo uite libamina fedi & ingra¬
ticorã dnõ apparcamꝰ Sqr Necremanebit
adeps sollepnitatis mȩȩ usq mane Perhanc
nis future faciendũ differam̃ : quia ibi acti¬
onis tep̃iã nulũerit : sed dies etributionis
ut recipiat unꝰ quisq ꝓutges sit tepore car¬
nis sue qnđ lituit operari Primitias fru¬
guterre tuȩ deferes in domũ dĩtui Primor¬
dia utiq omniũ operũtuoꝵ in eccła dñi dig¬
nes uersans creatorituo gratant᷑ exhibcas
quia hȩc ÷ dom̃ una in qua agñ paschalis
comedi iubetur. nec ñ & omniũ numerũ
aptissimis locus ÷ ad offerendũ Ncoques
tionẽ ñ coques agnũ inlacte matris sue

Expanded text:
Caveas ne in oblatione qua Dominum placare Caveas ne in oblatione qua Dominum placare desideras, aliquid doli aut nequitiae intermisceas: quia sinceritas justitiae Deo maxime placet. Item hac sententia nos admoneri sciamus, quod in sacrificio corporis et sanguinis Domini, munditiam cordis et operis studeamus habere: ne in offerendo vitae libamine, foedi et ingrati coram Domino appareamus. Sequitur: Nec remanebit adeps solemnitatis meae usque mane. Per hanc nis futurae faciendum differamus, quia ibi actionis tempus jam nullum erit, sed dies iste retributionis, ut recipiat unusquisque prout gessit tempore carnis suae, quando licuit operari. Primitias frugum terrae tuae deferas in domum Dei tui. Primordia utique omnium operum tuorum, in Ecclesia Domini digne conversans, Creatori tuo gratanter exhibeas: quia haec est domus una, in qua agnus paschalis comedi jubetur: nec non et omnium munerum aptissimus locus est ad offerendum. Non coques coques agnum in lacte matris suae
Abbreviated transcription (Latin):
quia secũ ante iudicẽ niħtulit Hincergo ꝑ
legem salubrit̃ admonem̃ dicentẽ ñ appare¬
b inospectudnĩ uacuus Quienĩ ꝓ merende
pectud nĩ uacuus apparet. H incdeiustis
ꝑ psalmistã dr̃ uenientes aut̃ uenient in ex¬
ultatione portantes manipulossuos Adex¬
am̃ quippeiudicii portantes manipulos ue¬
niunt : qui in sem & rpsis recta opera quib:
mandat in ospectudnĩ p̃sentandis. nisi qđ
creator nr̃ quic quid molle quicquid fragile
& infirmũ in nr̃a ⁊uersatione ÷ reꝓbans
fortia uistutũ operanob̾ exquirit: Sienĩ
cedis ad eptione tẽpore uite p̃sentis bonis
operib studiũ inpendimꝰ masculinũ pr̃m
sinedubio ante conspectũ dnĩ digne statumꝰ
N immolab suꝑ fermto sanguinc̃ uictime
meae E erm̃tũ qđ insacrificio dnĩ offerri
õ dr̃ : ut sepediximꝰ malitiȩ & nequitiȩ a¬
maritudinẽ signfẽt Nimmolab ait suꝑ
ferm̃to sanguinẽ uictimemat: Acsidiceret

Expanded text:
quia secum ante judicem nihil tulit. Hinc ergo per quia secum ante judicem nihil tulit. Hinc ergo per legem salubriter admonemur dicentem: Non apparebis in conspectu Domini vacuus. Qui enim promerendae pectu Domini vacuus apparet. Hinc de justis per Psalmistam dicitur: Venientes autem venient in exsultatione, portantes manipulos suos . Ad examen quippe judicii portantes manipulos veniunt, qui in semetipsis recta opera quibus mandat in conspectu Domini praesentandis, nisi quod Creator noster quidquid molle, quidquid fragile, et infirmum in nostra conversatione est reprobans, fortia virtutum opera a nobis exquirit? Si enim cedis adeptu, tempore vitae praesentis bonis operibus studium impendimus, masculinum nostrum sine dubio, ante conspectum Domini digne statuimus. Non immolabis super fermento sanguinem victimae meae. Fermentum quod in sacrificio Domini offerriet nequitiae amaritudinem significat. Non immolabis, ait, super fermento sanguinem victimae meae. Ac si diceret:
Abbreviated transcription (Latin):
nire ualcamꝰ. Solenitatẽ ergo m̃sis pͥmituoꝵ al
celebramꝰ : cũ omniũ operũ nr̃oꝵ uoluntatem
acsermonũ primitias dñõꝯ secramꝰ. Sollẽpni¬
tatẽ qq̃ in exituanni qnđ ꝯgregatis frugib
dies sceno phegie celebrant᷑ tc̃ueracit̃ agimꝰ
qnđo gregatis uistutũ fructib usq ad finẽ
uitȩ & introitũ regni cȩlestis ꝑuenire ꝯten¬
dim̃ intab̵naculis utiq septẽ dieb cõmemo¬
rantes: quia ꝑ omne tep̃. uitȩ p̃sentis peregri¬
nos nos in scło eẽ agnoscendo requi ẽ non hic
sedinfutura uita requirimꝰ. Qđ tunc digne
fit si hoc sedulo tractantes implere satagimꝰ
qđ supra dictũ ÷ nappareb̵ in ꝯspectum coua
AC cuus In conspectudñi uacuus appar& qui niħ
secũ defructu sulaboris portat Alius paquȩ
adipisaendis honorib &x sudat : alius multi¬
plicandis facultatib estuat. alius ꝓ merendis
laudib anhelat. Sed quia cuncta hȩx quisquis
moriens deserit : anted nm̃ uacuus appar&

Expanded text:
nire valeamus. Solemnitatem ergo mensis primitivorum celebramus, cum omnium operum nostrorum, voluntatum ac sermonum primitias Domino consecramus. Solemnitatem quoque in exitu anni, quando congregatis frugibus dies Scenopegiae celebrantur, tunc veraciter agimus, quando congregatis virtutum fructibus, usque ad finem vitae, et introitum regni coelestis, pervenire contendimus. In tabernaculis utique septem diebus commorantes: quia per omne tempus vitae praesentis, peregrinos nos in saeculo esse agnoscendo, requiem non hic, sed in futura vita requiramus. Quid tunc digne fit, si hoc sedulo tractantes, implere satagimus. Quod supra dictum est: Non apparebis in conspectu meo vacuus. In conspectu Domini vacuus apparet, qui nihil secum de fructu sui laboris portat. Alius namque adipiscendis honoribus exsudat, alius multiplicandis facultatibus aestuat, alius promerendis laudibus anhelat. Sed quia cuncta haec hic quisquis moriens deserit, ante Dominum vacuus apparet,
Abbreviated transcription (Latin):
spem & caritatẽ. bonoꝵ operũ obsequia spĩ¬
talit̃ gaudentes dõ ꝯditorinr̃o exhibemus
Nã pas chacelebram̃ m̃ se nouoꝵ : cũ ꝑsangui¬
nẽ agni inmaculati ab egrptia serurtute libe¬
rati : ꝑ spĩtales aquas deuetere homine in
nouũ transiuimꝰ: ambulantes ñ inuetus tate
littere sed innouitate sps : quo int̃ rãrȩꝓmis¬

Expanded text:
spem et charitatem, bonorum operum obsequia spirspem et charitatem, bonorum operum obsequia spiritualiter, gaudentes Deo conditori nostro exhibemus. Nam Pascha celebramus mense novorum, cum per sanguinem agni immaculati ab Aegyptia servitute liberati, per spirituales aquas de vetere homine in novum transimus: ambulantes non in vetustate litterae, sed in novitate spiritus; quo in
Abbreviated transcription (Latin):
hoc sacrificiũ quoꝵ septẽ. ebdomadarũ diess̃
qua draginta & nouẽ pente costes celebratur
que ebrci a sartha uocant : qđ significat pente¬
coster : iđ quinqua gesimã. Inqua offer̃dõ pa¬
nes decil fita siccata. factos cũ ferm̃to assrrioꝵ
duoꝵ & ad mactandũ agnas duas. Solẽpnitatẽ
frugib hȩcoblatio offestur: cumtũ ad sit tepus
messis exitũ anni appellat. finem &atis qnđo
iam fructus totius anni collecti sunt Et haec:
etidẽ festiuitti sin septi mom̃ se quã hebretheset
Incuius principio iudȩi solepnitatẽ agentes ã¬
plius tuba canebaes: & plurti offerebant saci¬
ficia: quã ꝑ singulos m̃ses: in quodies expiatio¬
in quo plurima & diuersa offerebant᷑ sacrificia
łł ec scđm historiã. Spitalit̃ qq̃ trib uicib per¬
annos singulos festa celebram: cũo mnitẽ pore
p̃sentis uitȩ inscȩ̃ trinitatis ꝯfessionẽ ꝑ fidẽ

Expanded text:
hoc sacrificium, quarum septem hebdomadarum dies sunt hoc sacrificium, quarum septem hebdomadarum dies sunt quadraginta et novem, Pentecoste celebratur: quam Hebraei Asartha vocant, quod significat Pentecosten, id est, quinquagesimam; in qua offerunt Deo panes de alphita siccata factos, cum fermento assariorum duorum: et ad mactandum agnas duas. Solemnitatem qfrugibus haec oblatio offertur, cum tunc adsit tempus messis. Exitum anni appellat tinem aestatis, quando jam fructus totius anni collecti sunt. Et haec eadem festivitas in septimo mense, quem Hebraei Theseri, in cujus principio, Judaei solemnitatem agentes, amplius tuba canebant, et plura offerebant sacrificia, quam per singulos menses. In quo dies expiatioin quo plurima et diversa offerebantur sacrificia. Haec secundum historiam. Spiritaliter quoque tribomni tempore praesentis vitae, in sanctae trinitatis confessione per fidem,
Abbreviated transcription (Latin):
Hic messis nouoꝵ a pud hebreos nsan ap¬
pellat᷑: apud gregͥos uero ex anticus a¬
pudlatinos a prilis dr̃. Quudeo mensis
nouoꝵ nominat᷑ : quia noue fruges codẽ
m̃ se primit̃ metebantur. Dequo quidio¬
sephus antiqui tatũ libro testio referat : com¬
memorandũ censem̃ Secuđa inquit azimoꝵ
die que ÷ sexta & decima: frugũ primitias quas
metunt antequã excis uescantur dm̃. iudicas¬
tes iustũ. eẽ. primitꝰ honorari quosint hacubesta¬
te completi: offer̃ istomodo. Siccantes spicarũ
manipulũ. & rtundentes & munda ad coquendũ
hordet facientes : a redĩ assarium offer̃ : &
una drãgmã ex eomittentes : reliquũ sacer¬
dotũ usui derelinquunt. Et tunciã licebitom¬
nib ꝓsua m & cre uoluntate Immolant autẽ
in primitus frugũ agnũ. holo caustũ dõ
Et solepnitatẽ messis primitiuoꝵ optristui:
quecũq seueris in agro H incidẽ iosephus:
septima uero inquit. septimana transacta post

Expanded text:
Hic mensis apud Hebraeos Nisan appellatur, apud Graecos vero Xanticus, apud Latinos Aprilis dicitur. Qui ideo mensis novorum nominatur, quia novae fruges eodem mense primitus metebantur. De quo quid Josephus in Antiquitatum libro tertio referat, commemorandum censemus. Secunda, inquit, azymorum die quae est sexta et decima, frugum primitias quas metunt, antequam ex eis vescantur, Deum judicantes justum esse primitiis honorari, quo sint hac ubertate completi, offerunt isto modo: Siccantes spicarum manipulum, et contundentes, et munda ad coquendum hordea facientes, arae Dei assarium offerunt: et unam drachmam ex eo mittentes, reliquum sacerdotum usui derelinquunt: et tunc jam licebit omnibus pro sua metere voluntate. Immolant autem in primitiis frugum, agnum holocaustum Domino. Et solemnitatem mensis primitivorum operis tui, quaecunque severis in agro. Hinc idem Josephus: Septima vero, inquit, septimana transacta post
Abbreviated transcription (Latin):
nib debenedictionib metet uitã &ernam
Qđ aut̃ sequitur sex dieb operaberis .uii.
dicces sab: ut requies cat bos & asintuus &
sefrigeritur filius ancilletue & ad uena
ad eundẽ intellectũ ꝑtin&. Et scilicet in p̃¬
senti tep̃ore benclabor ando uñ qͥsq studeat
tã disciplinatus quã ebes tã seruũ quã lib.
tã diues quã pauꝑ: quatiñ & ñ requiti exꝑs
n fiat : quin potius merito recte fidci ac
bonoꝵ operũ : gaudia &ni pasticeps ex¬
istat Omã q̃ dixiuob custodite : & ꝑ nom̃
ext̃noꝵ deoꝵ ñ iurabitis neq audictur
exor curo Hlinc apparet quantũ p̃cellat.
umbre ueteris logis ucritas cuugłu Ibi
ergo iurare ꝑ nom̃ ext̃noꝵ dc̃oꝵ tantũ¬

Expanded text:
nibus, de benedictionibus metet vitam aeternam. nibus, de benedictionibus metet vitam aeternam. Quod autem sequitur, Sex diebus operaberis, septimo die cessabis, ut requiescat bos et asinus tuus, et refrigeretur filius ancillae tuae et advena. Ad eumdem intellectum pertinet, ut scilicet in praesenti tempore, bene laborando unusquisque studeat, tam disciplinatus quam hebes, tam servus quam liber, tam dives quam pauper, quatenus aeternae requiei exspers non fiat, quin potius merito rectae fidei ac bonorum operum, gaudii aeterni particeps existat. Omnia quae dixi vobis, custodite: et per nomen externorum deorum non jurabitis, neque audietur ex ore vestro. Hic apparet quantum praecellat umbrae Veteris Legis veritas Evangelii. Ibi ergo
Abbreviated transcription (Latin):
semina. in eã serere debemꝰ : quatinꝰ augm̃¬
tũ bonoꝵ operũ & mercedis habundantia
Inde nob̶ excrescens: infuturo requie ani¬
marũ nr̃a rũ. sincullo labore iamactionis
ꝑcipere faciat. Qđ aut̃ pauperes populi
scubestic agri comedere iubent᷑ qued ela¬
bor enrõ p̃terito inseptimo anno ad crescunt:
quia merces nob̵ infuturo parabit᷑. Deniq¬
identidẽ uinca & oliuctũ in sinuant gra¬
tieuidelicet & miscđe opera fitura bonap̃¬
parantia Siergo Ñtantũ amicis pr̃is indi¬
gentib uerũ & it̃ inimicis quibestiarũ nom̃e
notatis bene fici ex istimꝰ sine dubio inut¬
ta futura ubiiã ñ ÷ tep̾ operandi debene¬
factis p̃mia &na ꝯsequem᷑. Vnđ & saluator
in cugło nos a dmon& dics̃. Faciteuob ami¬
cos demamona iniquitatis: ettũ defeceri¬
tis recipiant uos in &na tab nacula Hinc
et doctor gentiũ ait. Qui parce seminat
parce et metet. Qui seminat inbenedictio¬

Expanded text:
semina in eam serere debemus: quatenus augmesemina in eam serere debemus: quatenus augmentum bonorum operum, et mercedis abundantia, inde nobis excrescens, in futuro requiem animarum nostrarum, sine ullo labore jam actionis nos percipere faciat. Quod autem pauperes populi seu bestiae agri comedere jubentur, quae de labore nostro praeterito in septimo anno accrescunt, quia, merces nobis in futuro parabitur. Denique eadem vinea et olivetum insinuant, gratiae videlicet et misericordiae opera futura bona praeparantia. Si ergo non tantum amicis nostris indigentibus, verum etiam inimicis qui hostiarum nomine notati sunt, benefici existimus, sine dubio in vita futura, ubi jam non est tempus operandi, de benefactis praemia aeterna consequemur. Unde et Salvator in Evangelio nos admonet dicens: Facite vobis amicos de mammona iniquitatis: ut cum defeceritis, recipiant vos in aeterna tabernacula . Hinc et doctor gentium ait: Qui parce seminat, parce et metet. Qui seminat in benedictio
Abbreviated transcription (Latin):
nis gratia: Nã si quod adtin& ad p̃cepta
quȩ hominib: datas̃ debub cura ñ÷ dõ Qđ¬
non sic intellegitur tãquã nipse pascat ca
quene seminant nec metunt Neq gre¬
gunt in horreũ : sed quia eiꝰ cure ñ ÷ p̃cepto
monere hominẽ quomodo bouisuo ssulat¬
Quantominꝰ eicura ÷ deferis bestus p̃cipe¬
re quomodo illis ab hominib ssulat᷑ cũetis ip¬
sepascat diuitus nature us quequaq fruc¬
⁊fere qui eas &ic̃ ꝑ alios sex annos pascit
cũ colligitur quȩ seminantur Siquis autẽ
quesierit quid scđm allegoriã p̃sens p̃ceptũ
deseptimianni frugib dimittendis pau¬
perib populi & bestiis terrȩ significet : sci¬
at quia senarius pumerus operũ ꝑfectionẽ
significat. Inseptenario quoq: requies ani¬
marũ ex primit᷑ Etbene insex annis se¬
eiꝰ p̃cipim̃ : quia in p̃sentiuita q̃ sex &atib
ostat terre. carnis nrẽ exercere. &uistutũ

Expanded text:
nis gratia. nam si, quod adtinet ad praecepta, nis gratia. nam si, quod adtinet ad praecepta, quae hominibus data sunt, de bubus cura non non sic intellegetur, tamquam non ipse pascat ea quae nec seminant nec metunt neque congregant in horreum, sed quia ei curae non est praecepto monere hominem, quomodo boui suo Quanto minus ei cura est de feris bestiis praecipere, quomodo illis ab hominibus consulatur, cum eas ipse pascat divitiis naturae usquequaque fructiferae, qui eas etiam per alios sex annos pascit, cum colliguntur quae seminantur? Si quis autem quaesierit, quid secundum allegoriam praesens praeceptum de septimi anni frugibus dimittendis pauperibus populi, et bestiis terrae significet, sciat quia senarius numerus operum perfectionem significat. In septenario quoque, requies animarum exprimitur. Et bene in sex annis seejus praecipimur, quia in praesenti vita, quae sex aetatibus constat, terram carnis nostrae exercere, et virtutum
Abbreviated transcription (Latin):
gregab fruges eiꝰ anno aut̃ septimo. dimittes
eam & requiescere facies ut comedent pau¬
peres populitui & quic quid reliqui fuerit
edent bestietigri. lit facies inuinea &ino
Ac̃ liu&o tuo Queri potest quid colligant pau¬
peres: si septimo anno ita pastit terre ut nec
seminetur quide. N enĩ ad uineã &oliuctũ
ꝑtinet qđ dictũ ÷ edent pauperes gentistue :
quia deterra ñ seminata. niħ poss̃ sumere
ubi segetes nasci ñpos s̃. Deuinea erĩ &oli¬
ueto postea dt̃ simłt ec̃. faciendũ Ac ꝑ hoc
illud dearuis intellegit᷑ que frum̃ti serui ua
Ansic accipiendũ sex annis seminab t̃rãtuã¬
etolliges. septimo uero ñ colliges ut intellega¬
tur seminab & it̃ sidictũ ñ ÷ utad sex annos
seminare & colligere ꝑtineat ad septimũ uero
dimittere qđ fuerit seminatũ. Nã quunde
is dedit eis uidelic& quiillis frugib uescipos¬
sint sicut a pri &cerui & siquid huius modi
qđ tt̃ ñ dicerctur nisi alicuius significatio¬

Expanded text:
gregabis fruges ejus: anno autem septimo dimittes eum, requiescere facies, ut comedant pauperes populi tui, et quidquid reliqui fuerit, edant bestiae agri. Ita facies in vinea et in oliveto tuo . Quaeri potest, quid colligant pauperes, si septimo anno ita parcit terrae, ut nec seminetur quidem. Non enim ad vineam et olivetum pertinet, quod dictum est, Edent pauperes gentis tuae, quia de terra ubi segetes nasci non possunt. de uinea autem et oliueto postea dicit similiter esse faciendum; ac per hoc illud de aruis intellegitur, quae frumentis seruiunt. an sic accipiendum: sex annis seminabis terram tuaet colliges: septimo vero non colliges; ut intelligatur, Seminabis: etiamsi dictum non est, ut ad sex annos seminare et colligere pertineat, ad septimum vero dimittere quod fuerit seminatum. Nam quid inde is dedit: eis videlicet qui illis frugibsint, sicut sunt apri et cerui et si quid huius modi? quod tamen non diceretur nisi alicuius significatio
Abbreviated transcription (Latin):
iuram̃tũ : cũomni sermo fidelis ꝓiure iu¬
randosit. Sic̃ enim fal su loqui non potest
qui nonloquit᷑: sic ꝑiurare pꝰ potest quiñ
iurat Neergo iurt m̃tiusus adidola colex¬
da ꝓuocaret: ueterib quasi pariulis sub
lege ꝑ nom̃ ext̃noꝵ deoꝵ iurare denun¬
tiatur : magisq indĩ nomine siuellent
iura reꝑmittit᷑ cui cultũ debitũ ꝑ omnia
.npendere p̃cipit᷑. Sic̃ uictimarũ carna¬

Expanded text:
juramentum: cum omnis sermo fidelis, pro jurejurando sit. Sicut enim falsum loqui non potest, qui non loquitur; sic perjurare non potest qui non jurat. Ne ergo juramenti usus ad idola colenda provocaret, veteribus quasi parvulis sub lege per nomen externorum deorum jurare, denuntiatur, magisque in Dei nomine si vellent, jurare, permittitur: cui cultum debitum per omnia impendere praecipitur, sicu
Abbreviated transcription (Latin):
cando libera N enim cũ reducis errantẽ bo¬
uẽ inimicitui & reddis inter aliquos iu¬
dex resides M daciũ fuges in sonte &
iustũ n occides : quia auersor impium
Verrattẽ & iudicium dñs amat : & ad hec
sequenda populũ suũ ꝑlegem ꝓphetas
acceptor : sed singulis reddit scđmopera
sua N accipies munera : quee xcctant
&iã prudentes & subuestunt. uerba iustoꝵ
tius niħ ÷ iniquus. quã amare pecuniã. Hinc
enim animã suã uenalẽ hab& : qm̃ inuita
sua ꝓiec̃ intima sua Peregrino molestꝰ p̃cris
Scitis enim aduenarũ animas : qr & ipsipe¬
regrini fuistis interra ȩgrpti Exsua
ditione unꝰ quisq: quomodo alus miseẽri
oueniat ꝑpendere deb&. Vnde & dñs in

Expanded text:
cando libera. Non enim cum reducis errantem bocando libera. Non enim cum reducis errantem bovem inimici tui et reddis, inter aliquos judex resides. Mendacium fugies. Insontem et justum non occides, quia aversor impium. Veritatem et judicium Dominus amat; et ad haec sequenda, populum suum per legem, prophetas acceptor, sed singulis reddit secundum opera sua. Non accipies munera, quae excaecant etiam prudentes, et subvertunt verba justorum. tius; nihil est iniquius quam amare pecuniam. Hic enim animam suam venalem habet, quoniam in vita sua projecit intima sua. Peregrino molestus non eris: scitis enim advenarum animas, quia et ipsi peregrini fuistis in terra Aegypti . Ex sua conditione unusquisque quomodo aliis misereri conveniat, perpendere debet. Unde et
Abbreviated transcription (Latin):
ad faciendũ malũ : nec iniudicio plurimoꝵ
ad qui esces sententie ut a uero deuies & rłq¬
AG Hȩ ideo dicitos : nescinde quis quã defendat
quia cũ plurib fec̃: autidco putet ñ ct. pec¬
catum: Sequitur & pauperis p̃mis crebe¬
ris inudicio. Nisi addidis set iniudicio
magna cẽt. questio sedintellegendũ c&
&iã si scriptũ non eet̃. Supra enĩ dixe¬
rat ñ apponeris cũ multitudine cũ plurib
ut declines iudiciũ : ac ꝑ hoc & pauperis
ñ misereberis posset intellegi iniudicio
Sedcũ additũ :: nulla questio ÷ hoc. eẽ.
p̃ceptũ neforte cũiudicam̃ uidetmꝰ iusti¬
tiã eẽ ꝓdiuite oñ paupert̃ : & nobis rec¬
te faccere. uidec m̃ si contra iustitiã paupe¬
ri faueamꝰ causa miscđe. Bona ÷ ergomiscđ¬
ꝓhibere : qđ sequit᷑ oportunis se sequitur
Siaut̃ obui aueris boui inimicitui aut sub¬
iugtlieiꝰ errantib: reduces reddesci:
Vtscias prit ꝓhibitũ facere miscđam: fuc
& iã erge inimicostuos: cu potestas aiudi

Expanded text:
 nec in judicio, plurimorum acquiescens sententiae ut a vero devies , etc. Haec ideo dicta sunt, ne se inde quisquam defendat, quia cum pluribus fecit, aut ideo putet non esse peccatum. Sequitur: Et pauperis non misereberis in judicio. Nisi addidisset: in judicio, magna esset quaestio. Sed intelligendum esset, etiamsi scriptum non esset. Supra enim dixerat: Non apponeris cum multitudine cum pluribus, ut declines judicium, ac per hoc et pauperis non misereberis, possit intelligi, in judicio. Sed cum additum est, nulla quaestio est hoc esse praeceptum, ne forte, cum iudicamus. uideamus iustitiam esse pro diuite contra pauperem et nobis recte facere uideamur, si contra iustitiam pauperi faueamus causa misericordiae. bona est ergo misprohibere, quod sequitur, oportunissime sequitur: si autem obuiaueris boni inimici tui aut subiugali eius errantibus, reducens reddes ei, ut scias non te prohibitum facere misericordiam, fac etiam erga inim
Abbreviated transcription (Latin):
tristari. ꝑ ꝑsetutionẽ uł fastũ mundanum
neforte talis in soctatio ad ꝑnicie coꝵ spĩta¬
is molestant. Sipecuniã dederis populomeo
pauperi quihabitat tecũ: nurgescũ quasi ex¬
actor: pecusuris opprimes: Si pignꝰ a pxi¬
motuo acciperis uestim̃tũ ante solis occasũ
reddcci. Ipsũ eni iolũ quo o perit᷑ indum̃tĩ
carnis ciꝰ nec habet aliud inquo dormiat
nis iuret oseruent : quȩ etnã illis pari& in
cȩlis remunerationẽ. ALITER Pecuniã
mutuã populo pauperi dare ÷ : legis scien¬
tiam gentili populo inpendere : qui pauꝑ
post ꝑceptionẽ gratiȩ ad cerimonias logis
ueteris obseruandas retor queri nonuult
denti: Ite tropologice p̃ dicatores cuugłi
ad mon& ut suꝑ flutiatẽ rerũ in p̃senti n appe¬
tant : sed habentes uictũ & uestitũ his tenti
sint magisq recordent᷑ illius: dominicȩ senten¬
tiequadt̃: gratis accepistis gratis date : &e

Expanded text:
contristari per persecutionem vel fastum mundanum, contristari per persecutionem vel fastum mundanum, ne forte talis insectatio, ad perniciem eorum spirituais molestant. Si pecuniam mutuam dederis populo meo pauperi qui habitat tecum, non urgebis eum quasi exactor, nec usuris opprimes. Si pignus a proximo tuo acceperis vestimentum, ante solis occasum redde ei. Ipsum enim est solum, quo operitur indumentum carnis ejus: nec habet aliud in quo dormiat. nis jam conservent, quae aeternam illis parient in coelis remunerationem. Aliter: Pecuniam mutuam populo pauperi dare, est legis scientiam gentili populo impendere, qui pauperpost perceptionem gratiae, ad caeremonias legis veteris observandas retorqueri non vult;denti. Item tropologice praedicatores Evangelii admonet, ut superfluitatem rerum in praesenti non appetant; sed habentes victum et vestitum, his contenti sint, magisque recordentur illius Dominicae sententiae, qua dicit: Gratis accepistis, gratis date: et
Abbreviated transcription (Latin):
sin eullo remedio ꝓpt̃ impietate: in et̃num
punienđ p̃cipitabitur. Aduenã nĩ tristab:
neq affliges eũ : aducnȩ enim &ipsi fuistis
int̃ra egrpti Niduȩ & pupillo p̃ nocebitis:
siles cretis cos uociferabunt᷑ adner & cgoau¬
diã damorecoꝵ & indignabitur furor m̃s
ꝑcutiãq: uos gladio & er uxores urȩ uiduȩ
& filii urĩ pupilli Dilectionẽ ꝓximi ꝑmise¬
ricordie ⁊ passione com̃dat neforte furore
iracundic ꝑ moti: aut auarite stimulo inci¬
tati nature ius seruare noglegant sed se ꝑ¬
illius sententiȩ ueritatis reminiscentes qua
dt̃ omã quȩuultis ut fecciant uob homines
hȩc aeidẽ fecite illis &ut alibis criptũ: qđ¬
siquis ficri piuult alip nefaciat: uñ quisq
ergo indigenti ꝓximosuo inneces sitate
sulat: nccum quã noccat : sod scđm uires
facuett Aliter inuidua ecła: & inpupillo
xp̃ĩ añ populus accipotest. Quã ꝓhibet

Expanded text:
sine ullo remedio propter impietatem, in aeternum sine ullo remedio propter impietatem, in aeternum puniendus praecipitabitur. Advenam non contristabis, neque affliges eum. Advenae enim et ipsi fuistis in terra Aegypti. Viduae et pupillo non nocebis. Si laeseris eos, vociferabuntur ad me, et ego audiam clamorem eorum, et indignabitur furor meus, percutiamque vos gladio, et erunt uxores vestrae viduae, et filii vestri pupilli. Dilectionem proximi per misericordiae compassionem commendat, ne forte furore iracundiae permoti, aut avaritiae stimulo incitati, naturae jus servare negligant; sed semillius sententiae veritatis reminiscentes, qua dicit: Omnia quae vultis ut faciant vobis homines, haec eadem et facite illis . Et ut alibi scriptum quis fieri non vult, alio ne faciat. Unusquisque ergo indigenti proximo suo, in necessitate consulat, nec unquam noceat, sed secundum vires foveat. Alter, in vidua Ecclesia; et in pupillo Christianus populus accipi potest: quam prohibet
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑniciem lex ñ patitur : sed magis extin¬
guere iub& Trpice aut̃ maleficos hereti
spũ maligno in stigati ꝑuersas sectas
ad hominũ deceptionẽ introducunt
Quos lex dnĩ interimiiub& : iđ a consortio
fidelium quidõ uita uera uiuunt : anathe¬
mate pęnitus sequestrari donec maleficͥũ
iđ error extingua nt᷑: qui noxiȩ incis uiue¬
re uidebatur : No coꝵ cõmunio simpliciũ
fratrũ fiat contaminatio. Quicoierit cũ
ium̃to mor temoriatur. Contra naturalẽ
usũ brutis animalib ꝑ fornicationis ins¬
tĩ netũ uetat misceri : nee ñ & stultoꝵ homi¬
nũ ꝓhibet : sortium quoꝵ soci&as in fornica¬
tionẽ pessimã hominẽ ftc̃ incidene id ẽ
animã ꝑerrorẽ scparariadõ : & iungiꝑ
flagitiũ di abulo Vnđ scriptura dicit
uinũ honore soli cõpetentẽ : dõ alicuicre¬
atre impenderit: ne ce spĩtaliinanima
multatur intartarũ utiq gehenne ignis

Expanded text:
perniciem lex non patitur, sed magis exstinperniciem lex non patitur, sed magis exstinguere jubet. Typice autem maleficos, haeret, sed spiritu maligno instigati, perversas sectas ad hominum deceptionem introducunt; quos lex Domini interimi jubet, id est, a consortio fidelium, qui Deo vita vera vivunt, anathemate penitus sequestrari, donec maleficium, id est, error exstinguatur, qui noxie in eis vivere videbatur, ne eorum communio simplicium fratrum fiat contaminatio. Qui coierit cum jumento, morte moriatur. Contra naturalem usum, brutis animalibus per fornicationis instinctum vetat misceri: necnon et stultorum hominum prohibet consortium, quorum societas in fornicationem pessimam hominem facit incidere, id est, animam per errorem separari a Deo, et jungi per flagitium divinum honorem soli competentem Deo, alicui creaturae impenderit, nece spirituali in anima multatur: in Tartarum utique gehennae ignis,
Abbreviated transcription (Latin):
sattm sedutere : quã lib& sententiã cano¬
nicam pecdũ ab edio expositã iuxtasqr sũ
pastũm ex proprio exponere. Sed dotẽ
da reilli libet & sic habere uxorẽ s quia
nisi ꝑfidem chectolicã eã ad quisierit: eius
cõpula frui non licebat: Sequitur. Si pater
uirginis eam dare noluerit: reddat peeu¬
niã iuxte modum dotis quã uirgines acci¬
pere suer̃. Pater quidẽ uirginis hoc ÷
sententie sens÷ historitus. dequa nas citur
oratio Siergo historic̃ sens inquelib& se¬
tentia Inuenitur quica ritatis regnum
idonce edific& & regnũ cupiditatis suffi¬
cienter destruat. ñuidetur neces sc̃ alle¬
gorica int̃p̃tatione illũ exponi Quã tam̃
lector dote recte fidei honorare deb&. &
sic intactã suȩ expositione relinquere
Maleficos nipatieris uiuere. Maleficos
appellat illos qui p̃strigiis magice astis
acdiabolicis figm̃tis causas agunt : & abunc
deo quiuerꝰ ÷ auctor omniũ bonoꝵ auestere
satagunt. Quos ultra ualere ad hominũ

Expanded text:
satam seducere, est quamlibet sententiam canonicam necdum ab alio expositam juxta sensum Patrum, ex proprio exponere. Sed dotem dare illi debet, et sic habere uxorem: quia nisi per fidem catholicam eam acquisierit, ejus copula frui non licebit. Sequitur: Si pater virginis eam dare noluerit, reddas pecuniam juxta modum dotis, quam virgines accipere consueverunt. Pater quidem virginis hoc est sententiae, sensus est historicus, de qua nascitur oratio. Si ergo historicus sensus in qualibet sententia invenitur, qui charitatis regnum idonee aedificet, et regnum cupiditatis sufficienter destruat, non videtur necesse allegorica interpretatione illum exponi. Quam tamen lector dote rectae fidei honorare debet, et sic intactam sua expositione relinquere. Maleficos non patiaris vivere. Maleficos appellat illos qui praestigiis magicae artis ac diabolicis figmentis causas agunt, et ab uno Deo, qui verus est auctor omnium bonorum, avertere satagunt: quos ultra valere ad hominum
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cipim᷑ : a quo & boni operis initiũ. & ꝑ fecti¬
onis donatur effectꝰ. Qđaut̃ iubent̃ primoge¬
nita animantiũ septẽ dieb cũ matresua mane¬
reꝰ & indie octaua reddidño: mistice signft
in p̃sentitẽpore qđ ꝑseptenariũ numerũ desig¬
natur: eo qđ septẽ dierũ numero discurrit: ne¬
cessario unũ quẽq bonoꝵ operũ primogeni¬
ta in ecłe unitate debere seruare & infide
chatolica quicquid boni possit elaborare do¬
nec octaua diesueniat : iđ resurrectionis tẽ¬
pꝰ qđo ante tribunaliudicis xpĩ p̃sentatus.
bonoꝵ operũ remunerationẽ abipso acci¬

Expanded text:
praecipimur, a quo et boni operis initium, et perfectipraecipimur, a quo et boni operis initium, et perfectionis donatur effectus. Quod autem jubetur primogenita animantium septem diebus cum matre sua manere, et in die octava reddi Domino, mystice signat, in praesenti tempore quod per septenarium numerum designatur, eo quod septem dierum numero discurrit, necessario unumquemque, bonorum operum primogenita, in Ecclesiae unitate debere servare, et in fide catholica quidquid boni possit, elaborare, donec octava dies veniat, id est, resurrectionis tempus, quando ante tribunal judicis Christi praesentatus, bonorum operum remunerationem ab ipso acci
Abbreviated transcription (Latin):
uitꝰ sed etq quead religionẽ ꝑtinere Intelle¬
gitur non debeact᷑. nisiuni dõuero qui nob̵ ÷ ds̃
illi aut̃ quidicunt᷑ dii &iã siquis ubi merito
m̃ sacrificus uł ullis latriȩ obsequiis hono¬
rari Decimastuas & primitias p̃ tardabis
offerre primogenitũ filioꝵ tuoꝵ dabmͥ
qq̃ interhȩc israhelitico populo decimas fru¬
gũ cunc tarũq primitias rerũ offerre dõ
Spĩtaliter quippe primtie frugũ uł primo¬
genitoꝵ principia operũ bonoꝵ ositridunt
ł ipsã bonã uoluntatẽ que ꝓprior ÷ opere :
quã pelagiani sibi tribuendo offendunt:
ds̃ aut̃ dũabilla sibi a nob iub& offerri indi¬
cat adipsius gratiã ꝑtinere: Indecimis ita que
deo offerendis denarius numerus ꝑfectionẽ
signst : quia usq ad ipsũ numerus crescit: Ideoq
sicut in prunitus principia uoluntatũ ita in deci¬
mis consũ mationes nr̃oꝵ operũ addm̃ referre

Expanded text:
uitus, sed ea, quae ad religionem pertinere intelleuitus, sed ea, quae ad religionem pertinere intellegitIlli autem qui dicuntur dii, etiam si qui sunt, ubi merito men sacrificiis vel ullis latriae obsequiis, honorari. Decimas tuas et primitias non tardabis offerre. Primogenitum filiorum tuorum dabis que inter haec Israelitico, decimas frugum cunctarumque primitias rerum offerre Deo. Spiritualiter quippe primitiae frugum vel primogenitorum, principia operum bonorum ostendunt; vel ipsam bonam voluntatem, quae prior est opere, quam pelagiani sibi tribuendo offendunt. Deus autem dum illa sibi a nobis jubet offerri, indicat ad ipsius gratiam pertinere. In decimis itaque Deo offerendis, denarius numerus perfectionem significat, quia usque ad ipsum numerus crescit; ideo sicut in primitiis primitia voluntatum, ita in decimis, consummationes nostrorum operum ad Deum referre
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscit᷑ peccati eiꝰ iã⁊ fessionẽ tenemꝰ : ꝑ
quã relaxare peccatũ qđ in nob̵ ꝑ petratũ ÷
postulam̃. Quia eni peccatũ qđ cõmisit fa¬
tet᷑ &ueniã petit: iã quasi ꝓdebito pignus
deđ quod nimirũ pignꝰ antesolis occa sũ reddi
iubetur: quia prius quã in nob̶ ꝑ dolorẽ cor¬
dis soliustitiȩ occidat. debemꝰ &ꝯfessoriue¬
niã reddere : a quos fessionẽ accepimꝰ culpe
ut quise deliquisse in nos meminit: a nob̶
mox relatũ sentiat qđ deliquid Dus pde
Etrahes. Queritur quos dixerit deos. utrũ
principes quiiudicant populũ sic̃ dictũ :
morsi qđ datus fuerat dñs pharconi ut ꝑ
expositionẽ sit dictum qđ sequitur. uelud
ostendendo quos dixerit deos ubiatti&
principe populi p̾maledices qđ grec ab&
non dices male an scdđ millud accipiendũ ÷ qđ¬
apłs dt̃ : nam & si sunt quidicunt᷑ dii siue in cȩ¬
losiue in terra : sicutis dii multi & domini
multi Addendo enim sicutis deos intellegi

Expanded text:
sionem tenemus; per quam relaxare peccatum, quod in nobis perpetrandum est, postulamur. Qui enim peccatum quod commisit fatetur et veniam petit, jam quasi pro debito pignus dedit. Quod nimirum pignus ante solis occasum reddi jubetur: quia priusquam in nobis per dolorem cordis sol justitiae occidat, debemus et confessori veniam reddere, a quo confessionem accepimus culpae: ut qui se deliquisse in nos meminit, a nobis etiam relaxatum sentiat quod deliquit. Diis non detrahes. Quaeritur quos deos, utrum principes qui judicant populum, sicut dictum est Moyse, quod datus fuerit deus Pharaoni, ut per expositionem sit dictum quod sequitur uelut ostendendo quos dixerit deos, ubi ait: et principem populi tui non maledices, quod graecus habet: non dices male. an secundum illud accipiendum ait: nam etsi sunt qui dicuntur di siue in caelo siue in terra, sicuti sunt di multi et domini multi? addendo enim "sicuti sunt" eos intellegi
Abbreviated transcription (Latin):
Siaut̃ dormitat pater familias. & furẽ
uenturũ n obseruauerit: & ꝑ desidiã illius
horũ quid dã perierit : damnũ domino suo
restitu& : qui ꝑ neglegentiã suã dominicũ
pecus custodire nicurauit Hinc dñs ad ꝓ¬
phetã ait Simedicente adimpiũ mortemo¬

Expanded text:
autem dormitat paterfamilias, et furem venturum non observaverit et per desidiam illius horum quiddam perierit, damnum domino suo restituet: quia per negligentiam suam Dominicum pecus custodire non curavit. Hinc Dominus ad prophetam ait: Si me dicente ad impium, Morte mo