comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quitas signiferi : cumpars ȩqua mundi super subt̃q t̃ras. omnib: fiatmo¬
mentis : sedquȩ recta in exortu suo consurgunt signa longiore tractu tenent
lucem : quȩ uero obliqua ociore transcunt spatio. sed etippo crates archiater
antigono regi scribens peranni spatia qualiter ad prȩcauendas inbecillitate
se obseruare deberet. ita dicit: itaq exordium incipiamus a solstitio idest ab
uiIilł̃ iañ. exqua diehumor corporibus crescit . usq: ad equi noctiũ ucrnũ qui sunt
dies xc. hoc tempus agit hominis flcuma ex quo frequenter nascitꝰ hominib catar¬
rum. et destillatio uuȩ. et punctio laterum. caligo &tinitus aurium. etodorare
nihil possunt: taliigitur tempore. utere calidis. et laseratis etoptimis cibis. piper

Expanded text:
quitas signiferi est, cum pars aequa mundi super subterque terras omnibus fiat momentis. Sed quae recta in exortu suo consurgunt signa, longiore tractu tenent lucem; quae vero obliqua, ocyore transeunt spacio. » Sed et Hippocrates ἀρχίατρος Antigono regi scribens, per anni spacium qualiter ad praecavendas imbecillitates se observare deberet, ita dicit: « Itaque exordium incipiamus a solstitio, id est, VIII Calendas Januarias, ex qua die humor corporibus crescit usque ad aequinoctium vernum, qui sunt dies XC. Hoc tempus auget hominis phlegma, ex quo frequenter nascitur hominibus catharrus, et distillatio uvae, et punctio laterum, caligo et tinnitus aurium, et odorari nihil possunt. Tali igitur tempore utere calidis et laseratis, et optimis cibis piper
Abbreviated transcription (Latin):
tur. bisꝰ anno absumi umbras sole duo deuicesimam tauri partem et xiiiiͦ leonis
obtinente. inindiȩ gente oretum. mons est malȩus nomine. iuxta quem umbrȩ
aestate in austrum hieme. ad septem triones iaciuntur: . xx. tantum noctibus
ibi apparet septentrio: in india patalis celeberrimo portu. sol. dexter oritur:
umbrae in merediem cadunt. septen trionem ibi alexandro morante ad notatũ
umbrae non sint. septentrionem non conspici. ex eo loca appellari ascia. nec
horas dinumerariibi et totas trogo drtice umbras. bis xlrdieb in anno. erathos

Expanded text:
tur — bis anno absumi umbras, sole duodevicesimam tauri partem et quartam decimam leonis tunc obtinente. in Indiae gente Oretum mons est Maleus nomine, iuxta quem umbraestate in Austrum, hyeme ad Septentrionem jaciuntur: XV tantum noctibus ibi apparet Septentrio. In India Patalis celeberrimo portu sol dexter oritur, umbrae in meridiem cadunt, Septentrionem ibi Alexandro morante adnotatum, s in locis Indiae umbrae non sint, Septentrionem non conspici; ex eo loca appellari Ascia, nec horas dinumerari ibi. Et tota Troglodytice umbras bis XLV diebus in anno Eratos
Abbreviated transcription (Latin):
post quam surrexerint inueniunt capita sua largis simororemadeo seđ
ctrecentes carnes si subluna iacuerint fluida mox putredine corrampultu
idemq significat pecorinum cerebrum uel &iam uiscera marinorum animalium
quae sumth umectiora: nec non arborum medullae : & paulo post: sed aeris motus
hisdem ipsis commutationib: contin&ur. sicut lunȩ nouitas ad testatur: quae ex longa
umque serenitate. subito nubium glomerationes et perturbat
euriporum quoq meatus refluus hoc indicat. uel &iam reci procatio sprtium quȩ
uicinae habentur oceano quas prolunae schematibus concitarilocorum ac calȩ
prodiderunt curipi etiam inutraque parte soliti sunt propria leniter fluenta
conuertere reliquo omnitempore : cumuero luna nascitur. nullo modo possuñ
qui escere sed uehementi feruore semper exaestuant.¬
re. seduehementi feruore semper exaestuant. donec luna rursus appa¬
reat sedoctionem commotis turbinibus adlatura:
DE CON CORDI AMARIS
ET LU N AE

Expanded text:
postquam surrexerint, inveniunt capita sua largissimo rore madentia. Sed et recentes carnes si sub luna jacuerint, fluida mox putredine corrumpuntur. Idemque significat pecorinum cerebrum, vel etiam viscera marinorum animalium, quae sunt humectiora, necnon arborum medullae. » Et paulo post: « Sed aeris motus iisdem ipsis commutationibus continetur, sicut lunae novitas attestatur, quae ex longa plerumque serenitate subito nubium glomerationes et perturbationes exsuscitat. Euriporum quoque meatus refluus hoc indicat, vel etiam reciprocatio syrtium, quae vicinae habentur Oceano, quas pro lunae schematibus, concitari locorum accolae prodiderunt. Euripi etiam in utramque partem soliti sunt propria leniter fluenta convertere reliquo omni tempore; cum vero luna nascitur nullo modo possunt quiescere, sed vehementi fervore semper exaestuantre, sed vehementi fervore semper exaestuant, donec luna rursus appareat, sedationem commotis turbinibus allatura. » De concordia maris et lunae
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse confirmet: nonenim nr̃ĩ tantum temporis. sed etiam logalis & mosaica
decernit institutio. nonante transcensum huuus aequi noctii. diem festi paschalis es st
celebrandum: sic̃ ad testante anatolio euidenter doc& filo etiosephus. sic̃ &eorũ¬
antiquiores agathobolus etabeo eruditus aristobolus expaneada. qui unus ex

Expanded text:
fuisse confirmet. Non enim nostri tantum temporis, sed etiam legalis, et Mosaica decernit institutio, non ante transcensum hujus aequinoctii diem festi Paschalis esse celebrandum; sicut attestante Anatolio eantiquiores AGATHOBOLUS, et ab eo eruditus ARISTOBOLUS ex Paneade, qui unus ex
Abbreviated transcription (Latin):
uinta circuli decennouennalis regione lunaris ciclus includitꝰ a quarto
lanuarium ꝑtinens: nam sic̃ annꝰ quisq: decennouen nouennalis circuli
pot legalem bebreoꝵ obseruationem a paschali m̃se inchoat ibidemq fintꝰ¬
ita & hic romanoꝵ institutione aluna ianuaru m̃sis inchoat atq ibide si¬
nit. sic̃ ille sic &iste primum & secundum communes annos t̃tium hab&
instar decennouennalis circuli uii annos cõmunes &iiii hab& embolis mos & ha¬
bent communes annim̃ses lunares xii idest dies cccliui. embolis mih m̃ses xiii.¬
annum quiẽ decennouennalis prim̧. in quo unus dies ratione saltus lunaris
int̃cipitꝰ qđ ut manifestius fiat singuloꝵ exordine cursum uideam annoꝵ: & qđ
dionisius inm̃se paschalinos in ianuario facere curem⁊. ⁊¬
N no lunari primo decenno uennali quarto. abalenđ ianuã us que inxiii

Expanded text:
uinta circuli decemnovennalis regione lunaris circulus includitur, a quarto mensem Januarium pertinens. Nam sicut annus quisque decemnovennalis circuli propter legalem Hebraeorum observationem a paschali mita et hic Romanorum institutione a luna Januarii mensis inchoat, atque ibi desinit. Sicut ille, sic et iste, primum et secundum communes annos, tertium habet instar decennovenalis circuli VII annos communes, et IV habet embolismos. Et habent communes anni menses lunares XII, id est, dies trecentos quiannum, qui est decennovenalis primus, in quo unus dies ratione saltus lunaris intercipitur. Quod ut manifestius fiat, singulorum ex ordine cursum videamus annorum, et quod Dionysius in mense paschali, nos in Januario, facere curemus. Anno lunari
Abbreviated transcription (Latin):
Id circo septimi de cimi lunaris anni computus abipso quo pͥor ex
explicitus ẽ
annz die incipit & nona sequente ut ceteroꝵ neypt̾ saltũ lunȩ quem dicunT un
em anno dies de eẽ uideatꝰ: qđ ipsum dionisius decennouen
modi ordinem ꝑcurrens edocuit ab eodem die quo ultimi conclusit anni mezas primi
inchoando principium. ⁊¬

Expanded text:
Idcirco autem septimi decimi lunaris anni computus ab ipso quo prior explicitus est annus die incipit, et non a sequente ut caeterorum, ne propter saltum lunae, quem dicunt, unus eidem anno dies deesse videatur. Quod ipsum Dionysius decennovenalem cyclum hujusmodi ordine percurrens edocuit, ab eodem die quo ultimi conclusit anni metas primi inchoando principium.
Abbreviated transcription (Latin):
miliario ostiam condidit : pꝰquem tarquinius priscus. añ xxxiiii. quicum romȩ
annum. propter menses bisternos. quib: ioachaz uelio achin regnarunt :
uerum quidueritas habeat. hieremias pandit : quise a tertio decimo. anno
losiae usque ad annum quartum loacim xx .iii. annis proph&asse perhib&.
& nabucodonosor quarto anno lo acim: regnare coepisse .  snii autem reg

Expanded text:
milliario Ostiam condidit. Post quem Tarquinimilliario Ostiam condidit. Post quem Tarquiniannum, propter menses bis ternos, quibus Joachaz vel Joachim regnaverat. Verum quid veritas habeat Hieremias pandit, qui se a decimo tertio anno Josiae usque ad annum quartum Joachim XXIII annis prophetasse perhibet, et Nabuchodonosor quarto anno Joachim regnare coepisse; nono decimo autem reg
Abbreviated transcription (Latin):
capta samaria. trans tulit isrł in assrrios cuius regnum aprimo hie¬
roboam steterat anñ ccclx: mortuo romulo. qui xxxuii annis reg̃n
ꝑquinos dies. senatores rempuplicam rexerunt. atq: ita unus exple¬
st annus: post quos numa pompilius. añ xli: qͥcapitoliũ.¬
anases fsteteciȩ añ lu: bic obscelera sua catenatus & compeditus.
in babyloniam ducit᷑. sed obpęnitentiam et prȩces. restituitur in reg¬
num romanorum tertius tullus hostilius reg̃ añ xxxiiꝰ qͥprimus
regnum romanorum purpura & fascib usus ẽ: & adiecto monte cae¬
lio urbem ampli auit.
regnasse .xii. histrus ciuitas. in ponto condita. amon a seruis suis in t̃ficitꝰ :
innouato. post abiectas idolatriȩ sordes. pascha dñõ celeberrimum
facit .xiiii anno regni sui. & cumnechane. aegrptiorum rege congres¬
s. occiditur in campo magedo. quae nunc maximi
quia uentinum montem & ianiculum. urbi addidit : & supra mare xuiꝰ aburbe

Expanded text:
capta Samaria, transtulit Israel in Assyrios, cujus regnum a primo Hieroboam steterat annis CCLX. Mortuo Romulo, qui XXXVIII regnavit annis, per quinos dies senatores rempublicam rexerunt, atque ita unus expletus est annus. Post quos Numa Pompilius annis XL, qui Capitoliuanasses filius Ezechiae annis LV. Hic ob scelera sua catenatus et compeditus in Babyloniam ducitur, sed ob poenitentiam et preces restituitur in regnum. Romanorum tertius Tullus Hostilius regnavit annis XXXII. Qui primus regum Romanorum purpura et fascibus usus est, et adjecto monte Caelio urbem ampliavit. regnasse XII. Histrus civitas in Ponto condita. Amon a servis suis interficitur. innovato, post abjectas idololatriae sordes Pascha Domino celeberrimum facit decimo octavo anno regni sui, et cum Nechaone Aegyptiorum rege congressus occiditur in campo Mageddo, quae nunc MaximiaQui Aventinum montem et Janiculum Urbi addidit, et supra mare sexto decimo ab urbe
Abbreviated transcription (Latin):
conceptio sc̃i iħs baptistȩ & mar in his eñĩ iͦii temporb: idẽ uerno aestate autũ no & hieme uniuersus an¬
norum ordo discurrit ꝑ quos certissimȩ conceptionis & natiuitatis dies dñi &saluatons nr̃i nec non & scĩ pre¬
cursoris iohannis plenissime dinoscuntur:

Expanded text:
ptistae et martyris. In istis enim quatuor temporibus, id est vere, aestate, autumno, et hyeme universus annorum ordo currit, per quos certissime Conceptionis, et Nativitatis Domini et Salvatoris nostri, nec non sancti praecursoris Joannis plenissime dignoscuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
quidicebas incorde tuo in caelum ascendam. suꝑsidera dĩ exaltabo solium
conrueret ista dicebat uel post quam de caelo conruit. siadhuc incaclo pons

Expanded text:
Qui dicebas in corde tuo: In coelum ascendam, super sidera coeli exaltabo soliumQui dicebas in corde tuo: In coelum ascendam, super sidera coeli exaltabo soliumcorrueret, ista dicebat; vel postquam de coelo corruit: si adhuc in coelo pos
Abbreviated transcription (Latin):
episcopus in sexto historiarum suarum libro ita scribit : In principio fecit
ds̃ caelum & terram terra aut̃ erat inuisibilis & in conposita et tenebsae erant
suꝑ abrssum et sp̃s dĩ ferebatur suꝑ aquã: qui sp̃s dĩ iussudi quasi ipsa condito¬
ris manus lucem seperauit a tenebris. & post illud inuisibile caelumistud
uisibile produxim ut superiora quidem habitaculum facer& angelis in fo¬
terrae secessit : ut terra tibi produceret fructus. ⁊ Consentit huic am
mediolanensis antistes in libro exęmeron secundo.
caesareae capodociaeq episcopus qui inquarto eius dem operis libro con¬
gre gentur inquit aquie &appareat arida. uelamentum subdicitur ut conspi
eretq interim ñ uidebatur. ⁊ hieronimus quoq sacra
tissimus interpres in expositione propheticae sententiae qua dictum est

Expanded text:
episcopus, in sexto Historiarum suarum libro ita scribit: In principio fecit episcopus, in sexto Historiarum suarum libro ita scribit: In principio fecit Deus coelum et terram; terra autem erat invisibilis et incomposita, et tenebrae erant super abyssum, et spiritus Dei ferebatur super aquam. Qui spiritus Dei, jussu Dei, quasi ipsa conditoris manus lucem separavit a tenebris, et post illud invisibile coelum, istud visibile produxit, ut superiora quidem habitacula faceret angelis, inferterrae, secessit, ut terra tibi produceret fructus. » Consentit huic Ambrosius Mediolanensis antistes, in libro Hexameron secundo.Caesareae Cappadociae episcopus, qui in quarto ejusdem operis libro: « Congregentur, inquit, aquae, ut appareat arida. Velamentum subducitur, ut conspicua fieret quae interim non videbatur. » Hieronymus quoque sacrae historiae doctissimus interpres, in expositione propheticae sententiae, qua dictum est:
Abbreviated transcription (Latin):
in eo quod scriptum estꝰ. In principio creauit ds̃ caelum & terram. terra
aut̃ erat inanis & uacua. & tenebrae suꝑ faciem abrssi in formem caeli & terrae
ita utnec aqua nec terra. nec caelum. sedeorum omnium una ru̾t ita dixeri
seminaria sit indicata materies. ideoq non inuenientes mundi locum primȩ
lucis capacem necessario cungtaque deseptem primis dieb legunt aliter
quam consuetudo nr̃i sacculi seten& altius ꝑscritando dogmatizant
Sedmulto facilior est sensus si iuxta traditiones patrum aeque catholicorẽ
nomine circulus caeli superioris intellegatꝰ eẽ mon
nomine tellus ipsa suis quib & nunc est finium spaciis inclusa excepto quod
uirentium germinum nihil uiuentium produxerat
Abrssi uocabulo infinita aquarum defusio. omnem alluentium terram: in
quarum medio post meͦdum firmamentum cali eẽ factum commemorat

Expanded text:
in eo quod scriptum est: In principio creavit Deus coelum et terram, terra in eo quod scriptum est: In principio creavit Deus coelum et terram, terra autem erat inanis et vacua, et tenebrae erant super faciem abyssi, informem coeli et terraeesignatam, item ut nec aqua, nec terra, nec coelum, sed eorum omnium una, ut ita dixerim, seminaria sit indicata materies. Ideoque non invenientes mundi locum primae lucis capacem, necessario cuncta quae de septem primis diebus legunt aliter quam consuetudo nostri saeculi se tenet altius perscrutando dogmatizant. Sed multo facilior est sensus, si juxta traditiones Patrum atque catholicorum, coeli nomine circulus coeli superioris intelligatur esse monnomine tellus ipsa, suis quibusque, ut nunc est, finium spatiis inclusa, excepto quod nihil virentium germinum, nihil viventium produxerat animantum. Abyssi vocabulo infinita aquarum diffusio, omnem alluentium terram, in quarum medio postmodum firmamentum coeli esse factum commemoratu
Abbreviated transcription (Latin):
tes s mundi praesentia lucis in lustret. ꝑquas sol aboccasu in ortum redit. ⁊¬
Ac ꝑ hoc omnibus xxiuiihoris nonde esse ꝑcircuitum grritotius alibidiem
lis ergo pars inquit cum habet solem nobis dies est. cum aut̃ a partem
aquilonis circuiens ꝑuehitur nobis nox est: non tamen in aliam partem
non est dies ubi praesentia solis est. nisi forte poeticis figmentis cor inclinan¬
dum est ut credamus solem mari se in mergere atq indelotum ex alia par¬
te mane surgere quanquam suta esset abyssus ipsa praesentia solis in lus¬
traretur atqr ibi esset dies. posset enim &aquas in luminare quando ab eis
non poss& extingui sed hoc monstruosum est suspicari ⁊ ante uero solis creationẽ
is circuitu quod nunc ꝑsolem fit agebatur Primo quidem
secundoq diei aquas abrssi quae omnem terram texeramudent uerom qui
uacuum sua circum uagatione lustrantis ⁊ sunt &enim quidam patrum qui

Expanded text:
tes mundi praesentia lucis illustret, per quas sol ab occasu in ortum redit, tes mundi praesentia lucis illustret, per quas sol ab occasu in ortum redit, ac per hoc omnibus XXIV horis non deesse per circuitum gyri totius alibi diemlis ergo pars, inquit, cum habet solem, nobis dies est, dum autem partem Aquilonis circumiens pervehitur, nobis nox est: non tamen in alia parte est dies, nisi ubi praesentia solis est; nisi forte poeticis figmentis cor inclinandum est, ut credamus solem mari se immergere, atque inde lotum ex alia parte mane surgere. Quanquam si ita esset, abyssus ipsa praesentia solis illustraretur, atque ibi esset dies; posset enim et aquas illuminare, quando ab eis non possit exstingui. Sed hoc monstrosum est suspicari. Ante vero solis creationem primitivae lucis circuitu, quod nunc per solem fit, agebatur: primo quidem secundoque die aquas abyssi, quae omnem terram texerant; tertia vero aere vacuum sua circumvagatione lustrantis. » Sunt etenim quidam Patrum qui
Abbreviated transcription (Latin):
bi fariae diuiditur. hoc est uulgariter & proprie. ⁊ Uulgus enim omne diem solis
praesentiam supra terras appellat: proprie autemꝰ dies . xxiui horis ider
circuitu solis totum orbem lustrantis impletur. qui secum semꝑ &ubiq
lumen diurnum circum ferens nonminore aerum spatio noctu subterras. quã¬
et secularium litterum testatur auctoritas : sed nos unius patris augustini ponere
sat est:Dt̃ in libro quȩstionum euangelii secundo.: Lxx. duorum discipulor
discipulis intimatur. ⁊Uices quater enim terni septuages dipondius e. Dicit
ea hoc opus dĩ tam diu stetit lux non suece dente nocto donec diurnum spatiũ¬
degenesi ad litteram primo: andicendum est quodcumcito pactam
temporis practeriret & mane fieret diei sequentis : uno primoq transacto
Sedhoc si dixero uereor neridear & abbis qui certissime cognouerunt & abhis
ossunt facillime aduertere quodeo tempore quonox apud nos est eas par¬

Expanded text:
bifarie dividitur, hoc est, vulgariter et proprie. Vulgus enim omnem diem solis praesentiam supra terras appellat: proprie autem dies viginti quatuor horis, id est, circuitu solis totum orbem lustrantis impletur, qui secum semper et ubique lumen diurnum circumferens non minore aerum spatio noctu sub terras quaet saecularium litterarum testatur auctoritas. Sed nos unius patris Augustini testimonium ponere sat est, qui dicit in libro Quaestionum Evangelii secundo, LXX duorum discipulorudiscipulis intimatur. Vicies enim quaterni septuagies terni dipondius est. » Dicitet hoc opus dei. tamdiu stetit lux non succedente nocte, donec diurnum spatiude Genesi ad litteram primo: « An dicendum est quod cum cito peractemporis praeteriret, et mane fieret diei sequentis, uno primoque transacto? Sed si hoc dixero, vereor ne irridear et ab iis qui certissime cognoverunt, et ab iis qui possunt facillime advertere quod eo tempore quo nox apud nos est, eas par
Abbreviated transcription (Latin):
mbres ex nubiũ concreteguttulis dũ in
maiores stillas coeunt. aeris amplius ñ
ferente natura. Nunc uento inpellente
nunc sole dissoluente. pluuia liter adt̃¬
ras dilabuntur : sed pluuias uocamus
lentas & iuges nimbos aũt repenti¬
nos & p̃cipites:¬

Expanded text:
mbres ex nubium concreti guttulis, dum in majores stillas coeunt, aeris amplius non ferente natura, nunc vento impellente, nunc sole dissolvente pluraliter ad terras dilabuntur. Sed pluvias vocamus lentas et juges: nimbos autem repentinos et praecipites
Abbreviated transcription (Latin):
equi noctus quod octauo beł darum aprilium et octauo
octobrium et desolstitiis quod octauo hłdarum iuliarum et actauo bł da¬
rum i anuariarum die sint notanda: multorum late etsapientium secđi et xp̃iano¬
rum sententia clareg denique plinius secundus idem orator et philosophus. in libro
secundo naturalis historiae: solaũt inquit ipse. iiii differentias habet. bisȩqua
nocte diei uerno etautumno. incentrum incedens t̃rȩ.
corni noctis uero solstitio totidem in partibus cancri. inȩqualitatis causa cõbli

Expanded text:
equinoctiis, quod octavo Calendarum Aprilium, et octavo Calendarum Octobrium, et de solstitiis, quod octavo Calendarum Juliarum, et octavo Calendarum Januariarum die sint notanda, multorum late et sapientium saeculi, et Christianorum sententia claret. Denique Plinius Secundus, idem orator et philosophus, in libro secundo Naturalis historiae: « Sol autem, inquit, ipse quatuor differentias habet: bis aequata nocte diei, vere et autumno, in centrum incidens terrae corni, noctis vero solstitio, totidem in partibus cancri. inaequalitatis causa obli
Abbreviated transcription (Latin):
sed negentilis uiri tantum dictis uideamur consũmare capitulum. &iam ȩcclesiȩ
doctores quiddehoc senserint quȩ ramus: beatus hieronimus interpr&ans euuange¬
lii sententiam quadictum ÷ in dñi passione. tenebras factas supomnem terram. quiscrip¬
serunt inquit contra euangelia suspicantur deliquium solis quodueris aestatisꝙ

Expanded text:
» Sed ne gentilis tantum viri dictis videamur consummare capitulum, etiam Ecclesiae » Sed ne gentilis tantum viri dictis videamur consummare capitulum, etiam Ecclesiae doctores quid de hoc senserint quaeramus. Beatus Hieronymus interpretans Evangelii sententiam, qua dictum est in Domini passione tenebras factas super terram: « Qui scripserunt, inquit, contra Evangelia, suspicantur deliquium solis, quod veris aestatis
Abbreviated transcription (Latin):
core siderum motũ hecrauomortales animos subducit inglum acuelut indo
nom pono lanibi trium̃ inax marum rerumnatur& partium magnitudinem detegit
nom posset quippe uotus sola dimiterris intercedento luna siterra maior qs& quam
lunarerta exutroq uastitas solis aperitur non sit uinccesse amplitudinericiui
oculorum argumentis atq coniectura animi scrutari in menium esse: quiarborum
inlimitibus porrectcrum inquot libet passuum milia umbras paribus iaceͥat inter¬
uallis. tam quam toto spatiomedius: & paulo post. certum est inquit solis defectũ
nonnisi nouissima primaue fieri luna. quod uocant coȩtum: lunȩ autem non
nisi plena semꝑq citra quam proximee fuerit: omnibus autem annis fieri utri¬
usq sideris defectus. statutis diebus horisq: subterra. nec tamen cum suꝑnaȩ
fiunt ubiq cerni: aliquando propternebula. sȩpius globo terrae obstante
conuexitatibus mundi intra ducentos annos hi parcis agacitate conpertum est:

Expanded text:
e siderum motu. Haec ratio mortales animos subducit in coelum, ac velut inde contemplantibus trium maximarum rerum naturae partium magnitudinem detegit; non posset quippe totus sol adimi terris intercedente luna, si terra major esset quam luna. Certior ex utroque vastitas solis aperitur, ut non sit necesse amplitudinem ejus oculorum argumentis atque conjectura animi scrutari immensum esse, qui arborum in limitibus porrectarum in quotlibet passuum millia umbras paribus jaciat intervallis, tanquam toto spatio medius. » Et paulo post: « Certum est, inquit, solis defectum, non nisi novissima, primave fieri luna, quod vocant coitum, lunae autem non nisi plena semperque citra quam proxime fuerit; omnibus autem annis fieri utriusque sideris defectus, statutis diebus horisque sub terra; nec tamen cum superne fiant ubique cerni, aliquando propter nebulam, saepius globo terrae obstante convexitatibus mundi, intra ducentos annos Hipparchi sagacitate compertum est.
Abbreviated transcription (Latin):
a pr̃ diem. pascha celebrarilicitum neget: ipsum quoq pascha quod dñs prideatquam
etur cum discipulis fecit. aut nono hłn. die non fuisse. aut¬
s fecit. aut nono hłn. die non fuisse. aut ante aequi noct

Expanded text:
darum Aprilium diem Pascha celebrari licitum neget, ipsum quoque Pascha, quod Dominus pridie quam darum Aprilium diem Pascha celebrari licitum neget, ipsum quoque Pascha, quod Dominus pridie quam pateretur cum discipulis fecit, aut nono Kalendarum Aprilium die non fuisse, aut ante aequinoct
Abbreviated transcription (Latin):
leł iuł natum: addita in suꝑ expositione quod auctorẽ lucis a&̃nę cumcremen
temporariȩ concepi simul et nasci deceret: potentiȩ ui
quem o portebat minui. cum inchoata minoratione lucis generari parit̃ & con¬
lłix aprilium die cunctorum orientalium sententus etmaximȩ aegrptiorũ
quos calculandi esse peritissimos constat specialit̃ annotatur: ceteros quoq: trestem¬
porum articulos. putamus aliquanto prius quam uulgaria scripta continentes se
notandos : ut enĩ deacqui noctio uerno quod capuđ eẽ memoratarũ quicttuor mutati¬
onum annalium mundi origo docet. breuit̃ loquamur: regula tenet ecclesiasticȩ
obseruationis. aniceno confirmata concilio: ut paschȩ dies abxi kł ap̃r. usq in uii
aequi noct trans gressum. pascha noncelebret᷑: quiigit᷑ octa
aprilium die putat aequi noctium: necesse est idemutaut
ante
aequi noctium pascha celebrari licitũ
dicat: aut ante septoum błrum

Expanded text:
 Calendas Julias natum; addita insuper expositione, quod auctorem lucis aeternae cum cremento lucis temporariae concipi simul et nasci deceret. Poenitentiae vero praeconem, quem oportebat minui, cum inchoata minoratione lucis generari pariter et conimo Calendarum Aprilium die cunctorum Orientalium sententiis, et maxime Aegyptiorum, quos calculandi esse peritissimos constat, specialiter adnotatur, caeteros quoque tres temporum articulos putamus aliquanto priusquam vulgaria scripta continent esse notandos. Ut enim de aequinoctio verno, quod caput esse memoratarum quatuor mutationum annalium mundi origo docet, breviter loquamur, regula tenet ecclesiasticae observationis, a Nicaequinoctii transgressum Pascha non celebretur. Qui igitur octavo Aprilium die putat aequinoctium, necesse est idem aut ante aequinoctium Pascha celebrari licitum dicat, aut ante septimum Kalen
Abbreviated transcription (Latin):
exdie uiubł iulias: ipso momento incrementa fellis subeia mittuntur. et colera
nigra accrescunt. quod esse constat usq ad aequi noctium autumni idestͣad
tempora frigoris: utere cibis dulcibus cunctis. etbene olentibus. et fridiorib
etqui uentrem molliunt. ꝑdies .xc. ab aequi noctio aũt autumni quod est
moris crassitudo augetur: utere cibis calidis . etacerriis omnibus: et abstine
uenerem. & minz lauabis: exdie supra scripto usq inoccasũ uergiliarum. boc
est indiem ui idus februarias. sunt dies xlui in occasũ pliadũ: dehac hora ho¬
minib: sanguis ad crescit. conuenit ergo comedere laetissimos cibos.
et indulgere uino. etuencri: dies s̃ hiberni xluii. haec quidẽ gentiles: quib:
non dissimilia de tempore etiam ꝑplures ecđę tradidere magistri: dicen

Expanded text:
endas Julias, ipso momento incrementa fellis rubei amittuntur, et cholera nigra adcrescit, quod esse constat usque ad aequinoctium autumni, id est, usque ad tempora frigoris. Utere cibis dulcibus cunctis, et bene olentibus, et frigidioribus, et qui ventrem molliant per dies XC. Ab aequinoctio autem autumni, quod est  fellis amaritudo, et humoris crassitudo augetur. Utere cibis calidis et acerrimis omnibus, et abstine Venere, et manus lavabis. Ex die supra scripto usque in occasum Vergiliarum, hoc est, in diem sextum Idus Febr., sunt dies XLVI in occasum Pleiadum. De hac hora hominibus sanguis adcrescit. Convenit ergo comedere laetissimos  An lautissimos? cibos, et indulgere vino et Veneri: dies sunt ii hiberni XLVII. » Haec quidem gentiles, quibus non dissimilia de tempore etiam perplures Ecclesiae tradidere magistri, dicen
Abbreviated transcription (Latin):
efectus solis aclunȩ uesꝑtinos orien¬
tis in colȩ ñ sentiunt. nec matutinos ad
occasũ habitantes obstante globoterra¬
rum: Ne que enĩ nox aut dies quã uisea¬
dẽ toto orbe simul ẽ. obpositu globi noctẽ.
solisambitu diẽ afferente: tempore
enĩ alexandri magni luna defecit in a¬
rabia hora noctis secunda. eadẽq insi¬
cilia ex oriens : & solis defectũ qui fuit ui¬
psanio & fonteio consulibus uiRł maias
cã pania hora diei inter septimam & oc¬
tauam armenia inter decimã & unde¬
cimã sensit :¬

Expanded text:
efectus solis ac lunae vespertinos Orientis incolae non sentiunt, nec matutinos ad occasum habitantes, obstante globo terrarum. Neque enim nox aut dies, quamvis eadem toto orbe simul est opposita globi noctem aut ambitu diem adferente. Tempore enim Alexandri Magni luna defecit in Arabia hora noctis secunda, eademque in Sicilia exoriens. Et solis defectum qui fuit Ispanio et Frontegio consulibus XI Kal. Maii, Campania hora diei inter septimam et octavam, Armenia inter decimam et undecimam sensit
Abbreviated transcription (Latin):
reas &nluas fertꝰ habere pomis onustas.  media maxime campos herbis
nnus ł ab in nouando cunctaq  naturali ordine transier ł a circuitu temporis
unĩ uaccipit qsuicceres annũ ꝓcircum ponere solebant utcato dicit in originib:
lunaris ẽ et solaris ẽ &errantium discretus stellarumẽ &omnium plenãtarũ
unus. quẽ magnum specialit̃ nuncupant: sed lunaris annus quadrifaria ȩ
qui consuete menses appellatꝰ: cumsolẽ a quo noua digressa ẽ xxuiiii diebus
&xii. horis exactis iam defecta repetit: Tertius quixuimensib huius modi idẽ.

Expanded text:
rrant. Sed et Aegyptus nostra hieme media, maxime campos herbis Annus vel ab innovando cuncta quae naturali ordine transierant, vel a circuitu temporis nomen accepit, quia veteres am pro circum ponere sem annus lunaris, est et solaris, est et errantium discretus stellarum: est et omnium planetarum unus, quem magnum specialiter nuncupant. Sed lunaris annus quadrifarie accqui consuete mensis appellatur, cum solem a quo nova digressa est, XXIX diebus et duodecim horis exactis, jam defecta repetit. Tertius, qui XII mensibus hujusmodi, id
Abbreviated transcription (Latin):
a&erna stabilitate. ac stabilia agernitate. habeat finem: quem rogo siqui lectio¬
ne dignum rati fuerint. me suis in p̃cib dñõ conmendent: piaque apud dm̃ &
proximos. quantum ualent agant industria. ut post temporales terrestriũ
accionum sudores. a&ernam cuncti caelestium prȩmiorum mereamur acci¬
pere palmam

Expanded text:
erna stabilitate ac stabili aeternitate habeat finem. Quem, rogo, si qui lectione dignum rati fuerint, me suis in precibus Domino commendent, piaque apud Deum et proximos, quantum valent, agant industria, ut, post temporales coelestium actionum sudores, aeternam cuncti celestium praemiorum mereamur accipere palmam
Abbreviated transcription (Latin):
norum m̃ses duodenos explicabant. Et tertio uel secundo ubi decebat
anno: tertio decimum infine annim̃ sem xxx dierum ad ponebant
embolismum.: Porroromani quidis pares habent menses non uno¬
quo libet in loco embolismos computando int̃ponere uoluerunt. sed
is ubi lib& medis anni temporib uacuum congrui

Expanded text:
norum menses duodenos explicabant, et tertio vel secundo ubi decebat norum menses duodenos explicabant, et tertio vel secundo ubi decebat anno, tertium decimum in fine anni mensem triginta dierum apponebant embolismum. Porro Romani, qui dispares habent menses, non unoquolibet in loco embolismos computando interponere voluerunt, sed potius ubilibet mediis anni temporibus vacuum congruum
Abbreviated transcription (Latin):
ab exordio pͥmi m̃sis quem hebrei nisan uocant hoc est ab accensione deb¬
nbe paschalis initium sumunt : Cuius exordium m̃sus bac regulae dlebo
obreruaru ut nonumquam luna paschȩ xuiĩ uernum pcedit equ¬
noctiũ : seduel in ipso aeqͥnoctio hoc ẽ xiĩ lđr aprilium die ueli eo
trans gresso legitima ꝓcedat unde fit ut abiuũ aduum pramoru
usq in nonarumꝰ apr̃ diem lunaris anni sit querenda ormoridimna
tio existere qđ annoꝵ communiũ uid& damna supplere quatnu
adisolare tempus lunaris exȩquetꝰ excurnor quartas ecim solisiun m̃ub
cusuum ꝑ singulos inses luna circucat. tam̃efectaonnonemsularĩs ibi¬
esler÷ deniq in anns communib: ad rationem solaris ansi
.xi. dies lunȩ deesse cernuntur. ⁊ In embolismis uero x & uiui diebus
cundẽ annum uidet᷑ solarem luna transcendere: &hebrei quidem
qui solos lunares in lege nouerant & obseruabant m̃ses iuxta natura¬
lem cursum lunȩ trigenis. unde trigenisq dieb communium an¬

Expanded text:
ab exordio primi mensis, quem Hebraei Nisan vocant, hoc est, ab accensione lunae paschalis, initium sumunt, cujus exordium mensis hac regula debet observari, ut nunquam luna paschae XIV vernum praecedat aequinoctium, sed vel in ipso aequinoctio, hoc est XII Calendarum Aprilium die, vel eo transgresso, legitima procedat. Unde fit ut ab octavo Iduum Martiarum usque in Nonarum Aprilium diem lunaris anni sint quaerenda primordia.  existere, quia annorum communium videtur damna supplere: quatenus ad solare tempus lunaris exaequetur excursio. Quamvis enim anni solaris circulum per singulos menses luna circumeat, tamen ejus let. Denique in annis communibus ad rationem solaris anni ecim dies lunae deesse cernuntur. in embolismis vero decem et novem diebus eumdem annum videtur solarem luna transcendere. Et Hebraei quidem, qui solos lunares in lege noverant, et observabant menses, juxta naturalem lunae cursum tricenis, undetricenisque diebus communium an
Abbreviated transcription (Latin):
embolis mos trium m̃sum parit̃ int̾kalabant: sienim octies undecim
& quartam partem uolueris supputare . xcdies hoc ẽ tresmses efficies
Nerum &iam nunc sunt quisolis uii annos totidem annis lunarib itemq
solisxi totidem putant annis lunarib: dierum aequalitate componi
ubi primo dicendum qđ absq ulla contradictione sioctoni anniutnusq
sideris aliquando longitudine concordant: semper idem facere habebunt.
neq ullum undenorum annorum aequalitas locum inueni&: Si autem
uel semel xianni amborum simul incipiunt simulq t̃minantur semper
ipsum facturi sunt. nec erit quando octonoꝵ concordia redire possit
ni & quini faciunt ñ decccxx: atlunares anni totidem uide quothabeant
dies. octies tricenteni quinquageni & quat̃ni faciunt udccc xxxii. adde xo

Expanded text:
embolismos trium mensium pariter intercalabant. Si enim octies undecim, embolismos trium mensium pariter intercalabant. Si enim octies undecim, et quartam partem, volueris supputare, XC dies, hoc est, tres menses efficies. Verum etiam nunc sunt qui solis octo annos totidem annis lunaribus, itemque solis XI totidem putant annis lunaribus dierum aequalitate componi. Ubi primo dicendum, quod absque ulla contradictione est: Si octoni anni utriusque sideris aliquando longitudine concordant, semper idem facere habebunt, neque ullum undenorum annorum aequalitas locum inveniet. Si autem vel semel XI anni amborum simul incipiunt, simulque terminantur, semper ipsum facturi sunt, nec erit quando octonorum concordia redire possit ni et quini faciunt IIMDCCCCXX. At lunares anni totidem vide quot habeant dies, octies trecenteni quinquageni et quaterni faciunt MMDCCCXXXII, adde X
Abbreviated transcription (Latin):
nasci dixer̃ sollertissime quantum potuere curantes ut cuius cumq
aetatis luna in eł occurriss& ipsa eiusdem m̃sis luna dicer& eẽ putan¬
da qđ tam̃ nonusq: quaq ualuer̃ obtinere propt̃p̃fixum paschalis lunȩ
cursum cuius cum extrema ñnumquam in lđ maias incurrant & se¬
st et alia prȩsaticirculi diuisio qua inogdo adom &endecadem idẽ
lis suppremas suae natiuitatis metas subeat. et utrumq eoꝵ insolito
embolis mis more unus communis ꝓcedat ann uel certe quia antiquis ui¬
sumẽ uii annos solares totidem lunarib: annis dierum numero aequari
qđ aberuditiorib euo sequente doctorib expertum ẽ nisi annisxi adicctis
nequaquam fieri posse ad indicium utriusq obseruationis ogdo adibus
st & ende cadib: tota lunȩ digesta conuersio nam & greci quondam
quos & antiquis simi romanoꝵ ꝑhibentur imitati cum adlunȩ cursũ
adbuc annos computarent uiil annis communibus pariratione confectis

Expanded text:
nasci dixerunt, solertissime quantum potuerunt curantes ut cujuscunque aetatis luna in Calendas occurrisset, ipsa ejusdem mensis luna diceretur esse putanda. Quod tamen non usquequaque valuerunt obtinere propter praefixum paschalis lunae cursum, cujus cum extrema nonnunquam in Calendas Maias incurrant, et sest et alia praefati circuli divisio, qua in ogdoadem et hendecadem, id elis supremas suae nativitatis metas subeat, et utrumque eorum solito embolismis more unus communis praecedat annus; vel certe quia antiquis visum est VIII annos solares totidem lunaribus annis dierum numero aequari, quod ab eruditioribus aevo sequente doctoribus expertum est, nisi annis XI adjectis, nequaquam fieri posse, ad indicium utriusque observationis ogdoadibus est et hendecadibus tota lunae digesta conversio. Nam et Graeci quondam, quos et antiquissimi Romanorum perhibentur imitati, cum ad lunae cursum adhuc annos computarent, VIII annis communibus pari ratione confectis,
Abbreviated transcription (Latin):
iuiditur r circulus idem inembolis mos annosq communes quos
hebreoꝵ quoq priscoꝵ auctoritate constat obseruatos. Comnunes
quidem annos id est ceci liuii dier xii : Embolis mos h id est eccralo&¬
uii diene continens uil ⁊ Primi namq & secundus communes: tertius
e embolismus quartus & quintus communes: sextus embolisenus sepũ¬

Expanded text:
Dividitur autem circulus idem in embolismos, annosque communes, quos Dividitur autem circulus idem in embolismos, annosque communes, quos Hebraeorum quoque priscorum auctoritate constat observatos: communes quidem annos, id est, CCCLIV dierum XII, embolismus autem, id est, CCCLXXXIV dierum, continens VII. Primus namque et secundus communes, tertius est embolismus, quartus et quintus communes, sextus embolismus, sep
Abbreviated transcription (Latin):
toes occasionem huius erroris auferre omnem banc curam alexandri¬
no antistiti delegantes qm̃ apud egiptios huius supputationis antiquitus
tradita uidebatur eẽ peritia perquem quot annis dies p̃dictę sollemni¬
tatis sedi a postolicȩ indicar&ur: cuius scriptis ad lonquiores ecde¬
sias indicium generale ꝑcurr& : Verum huius modi labor aliquand
quiescer& composuit memoratus uir circulum nunc longe datepa
chae qͥmox sequente dominica futurus erat facillime cuilibet mue¬
niendum relinquer& cuius circuli ꝓterius alexandrinȩ urbis antis¬
tes ad inquisitionem scĩ papȩ leonis luculentissimam reddens rationẽ
talis rescripti ab eo meruit tenore p̃dicari laetificauer̃ melittere
oportebat enim ut ab alexandrinȩ ecdesiȩ presule talia scripta aed
sedem a postolicam mitterentur quȩ ostenderent magisterio beatis¬
simi petri apõs hoc abinitio ꝓbeatũ marcum eius discipulum didi¬
cisse aegrptios qđ constat credidisse romanos ⁊uuiaus

Expanded text:
tres occasionem hujus auferre, omnem hanc curam Alexandrino antistiti delegantes, quoniam apud Aegyptios hujus supputationis antiquitus tradita videbatur esse peritia, per quem quotannis dies praedictae solemnitatis sedi apostolicae indicaretur, cujus scripti ad longinquiores Ecclesias indicium generare percurreret. Verum ut hujusmodi labor aliquando quiesceret, composuit memoratus vir circulum nunc longe latequechae, qui mox sequenti dominica futurus erat, facillime cuilibet inveniendum relinqueret. Cujus circuli Proterius Alexandrinae urbis antistes, ad inquisitionem sancti papae Leonis, luculentissimam reddens rationem, talis rescripti ab eo meruit tenore praedicari: Laetificaverunt me litteOportebat enim ut ab Alexandrinae Ecclesiae praesule talia scripta ad sedem apostolicam mitterentur, quae ostenderent magisterio beatissimi Petri apostoli hoc ab initio per beatum Marcum ejus discipulum didicisse Aegyptis, quod constat credidisse Romanos. » CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
dem anio interna uermium labe exesa inpuluerem uerititur: quibocqi
obseruant ut post sol stitium aestuium. idest post mensem iuł &augustum
sicoora et ideo fortiora sunt ligna: sed & lapis selenitas inpernde potentie
lunaris effectum mirifice demonstrat: qui lunae continens imaginem. fulgo¬
recandido niueoq trans luc& atq iuxta cursum asiri ipsius. uel augeri
diebus singulis perhibetur. uel minui: his consentanea basilius caesariae
capado tiae reuerentissimus antistes. in ui exaẽmeron libro scribit dicensi
opinor autem quod & animalib creandis c&erisq omnibus quae terra produtit
non parua confertur exlunae mutatione formatio: modo enim laxiora eorum
entur & uacua cum senescit. modo in tegra etrepleta cumerescit.
qm̃ umorem quendam cum calore permixtum interius his latenter in¬
fundit quodita eẽ demonstrant hi qui subdiuo dormientes lucente luna

Expanded text:
dem anno, interna vermium labe exesa in pulverem vertitur. Qui hoc quoque observant, ut post solstitium aestivum, id est, post mensem Julium, et Augustum,sicciora, et ideo fortiora, sunt ligna. Sed et lapis selenites in Perside potentiae lunaris effectum mirifice demonstrat, qui lunae continens imaginem, fulgore candido niveoque translucet, atque juxta cursum astri ipsius vel augeri diebus singulis perhibetur, vel minui. His consentanea Basilius Caesareae Cappadociae reverendissimus antistes in sexto Hexameron libro scribit, dicens: « Opinor autem quod et animalibus creandis, caeterisque omnibus quae terra producit, non parva confertur ex lunae mutatione formatio; modo enim laxiora eorum corpora videntur et vacua, cum senescit; modo integra et repleta, cum crescit, quoniam humorem quemdam cum calore permixtum interius his latenter infundit. Quod ita esse demonstrant hi qui sub dio dormientes lucente luna
Abbreviated transcription (Latin):
ius tempus ex isterent p̃parata . Tantorum annorum curriculis rite uiue¬
bant : de inde pr̃ uirtutes & gloriosas utilitates quas iugiter stratabantuit
idẽ austrologiam & geo metriam ds̃ cis amplius uiuendi spatia condonauit
quȩnc haut ediscere potuissent nisi sexcentis uiuerent annis. ptotenim

Expanded text:
us tempus existerent praeparata, tantorum annorum curriculis rite vivebant; deinde propter virtutes, et gloriosas utilitates, quas jugiter perscrutabantur, id est, astrologiam et geometriam, Deus eis amplius vivendi spatia condonavit, quae nunc haud ediscere potuissent, nisi sexcentis viverent annis, per tot enim
Abbreviated transcription (Latin):
ns. tertiam partem triens duas residuas. bifsem nuncupa
dimidium semis appellatur sic & cȩtera quae uerbo melius conloquentis. quã
scribentis stilo disei pariter & doceri quęunt.. Item de corporib siue mili¬
ium siue stadium siue iugerem siue ꝑticam siue etiam cubitum pedemue
aut palmum partiri opus habes: praefata ratione facies. ⁊ Deniq & in exodo
um cubiti semis appellatur. narrante morse quod hal
tamenti duos semis cubitos longitudinis. & cubitum ac semissem altitudinis. & in
euangelio : quarta pars totius mundani corporis idest terra misticae qua¬
ntis nomine censetur. cum mittendo in poenam peccat

Expanded text:
cupis, tertiam partem trientem, duas residuas bissem nuncupabcupis, tertiam partem trientem, duas residuas bissem nuncupabis. Si per duo, dimidium semis appellatur. Sic et caetera, quae verbo melius colloquentis, quam scribentis stylo disci pariter et doceri queunt. Item de corporibus, sive milliarium, sive stadium, sive jugerum, sive perticam, sive etiam cubitum, pedemve aut palmam partiri opus habes, praefata ratione facies. Denique et in Exodo, dimidium cubiti semis appellatur narrante Moyse, quod habuerit arca testamenti duos semis cubitos longitudinis, et cubitum ac semissem altitudinis. Et in Evangelio, quarta pars totius mundani corporis, id est terra, mystice quadrantis nomine censetur, cum mittendo in poenam peccat
Abbreviated transcription (Latin):
n pondorum uocabula uel caracteres non modo ad pec
surandam uerum adq uis corpora siue tempora dimetienda conueniunt ⁊ unde
&ratio uel mos obtinuit ut incantione conputorum. pueri unum et duo sepius assi
quasi tres asses. quattuor asses. proferant : & in cundem modum sequentia numerorũ
uma.⁊ Siue igitur horam unam siue diem integrum. siue i
annum. seu certe aliud aliquod maius minus ue temporis spatium in xii. partiriuis
ipsa xui pars : uncia est. . Reliquas xi. deuncẽ appellant ⁊ Sunsex partiris. sexta pars
sextans : quinq reliquȩ dextans uelut alii dietas uocitantur. ⁊ si inquattuor.
quarta pars quadrantis nomen residuae tres dodrantis accipiunt: & huiu
disciplinae regula soluitur. quod plesosq turbat inperitos : quia philippus in
iuncxerit. hunc unius aequi noctialis horae dodrante trans misso. tardius
sine in termissione siue die uenire siue nocte.: Porro sipertria quid diuide

Expanded text:
 ponderum vocabula, vel characteres, non modo ad pecuniam mensurandam, verum ad quaevis corpora sive tempora dimetienda conveniunt. Unde et ratio vel mos obtinuit, ut in cautione computorum, pueri unum et duo, saepius asse quasi tres asses, vel quatuor asses proferant: et in eumdem modum sequentia numerorum quam plurima. Sive igitur horam unam, sive diem integrum, sive mensem, sive annum, sive certe aliud aliquod majus minusve temporis spatium in duodecim partire vis, ipsa duodecima pars uncia est: reliquas undecim, deuncem appellant. Si in sex partiris, sexta pars sextans: quinque reliquae, dextans, vel ut alii distas vocantur. Si in quatuor, quarta pars, quadrantis nomen obtinet: residuae tres, dodrantis nomen accipiunt. Et hujus disciplinae regula solvitur, quod plerosque turbat imperitos: quia Philippus in adjunxerit hunc aequinoctialis horae dodrante transmisso, tardius sine intermissione, sive die venire, sive nocte. Porro si per tria quid dividere
Abbreviated transcription (Latin):
illud temporis spatium  quo palpebra oculi nr̃i moueri potest quodinictu pun¬
gentis trans currit quae secari & diuidi nequit: nunc mom̃tũ nunc punctũ nc̃ a tomũ
nciarum quoq diuisionem nosse quae nonminus temporibus rebus ue aliis.
a sacra scriptura utitur. nomina parit̃ & figuras edrũ
patis ad figere curaium
decunx ł dextans xunciae

Expanded text:
illud temporis spatium, quo palpebra oculi nostri moveri potest, quod in ictu punillud temporis spatium, quo palpebra oculi nostri moveri potest, quod in ictu pungentis transcurrit, quod secari et dividi nequit, nunc momentum, nunc punctum, nunc atomumDe ratione unciarum. Unciarum quoque divisionem nosse, quae non minus temporibus rebusve aliis a sacra Scriptura utitur, nomina pariter et figuras eorum, paucis affigere curavimuDecunx, vel Dextans, decem
Abbreviated transcription (Latin):
minant quod obsui pusillitatem grammaticis potius quam calculatorib
Attamen mathe matici in explorandis hominum genituris ada tomum usq ꝑ¬
uenire contendunt dum zodiacum circulum inxii signa. signa singula in
tes item singulas inpunctos xii. punctos singulos in moment
xl momenta singula inostenta. Ix distribuunt : ut considerata diligentius po¬
sitione stellarum fatum cius quinascitur quasi absq errore dephendant:i
uana & anrã fide aliena est obseruatio neglecta ea uideamus. potius quod &¬
apostolus ad celeritatem resurrectionis intimandam huius modi temporis
uocabulo utitur dicens. om̃s quidem resurgimus sed nonom̃s inmoͬtabimur
inatomo in ictu oculi in nouissima tuba: nec pretereundum qui etsicalculato¬
res necessario discernant plurimi soriptores in differenter breuissimum

Expanded text:
minant: quod ob sui pusillitatem grammaticis potius quam calculatoribus minant: quod ob sui pusillitatem grammaticis potius quam calculatoribus omplacuit. Attamen mathematici in explorandis hominum genituris, ad atomum usque pervenire contendunt, dum Zodiacum circulum in XII signa, signa singula in partes XXX, partes item singulas in punctos XII, punctos singulos in momenta XL, momenta singula in ostenta LX distribuunt, ut, considerata diligentius positione stellarum, fatum ejus qui nascitur quasi absque errore deprehendant. Quae quia vana, et a nostra fide aliena est observatio, neglecta ea videamus potius quo, Apostolus ad celeritatem resurrectionis intimandam hujusmodi temporis vocabulo utitur, dicens: Omnes quidem resurgemus, sed non omnes immutabimur, in atomo, in ictu oculi, in novissima tuba. Nec praetereundum est, quia etsi calculatores necessario discernant, plurimi tamen scriptores indifferenter brevissimum