comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
incidat ĩn laqueũ diaboli. Tito quoꝙ scribens disctpulo.
quales epõs debeat ordinare : breui sermone demonst᷑t.
Idõ reliqui te cretȩ: uit quȩ reliqua st̃. corrigas. & consti¬
tuas ꝑciuitates presbiteros: sicut ego tibi precepi. Siquis
c̃ sine crimine unius uxoris uir . filios habens fideles.
Hec in accusatione luxurię. aut non subiectos. Oportet
aut̃ episcopũ ẽẽ sine crimine. sine accusatione. Hoc enĩ
torem. Hon proteruum. ñ iracundum. ñ uinolentum.
non ꝑcussorem. ñ turpis lucri ad petitorem. sed hospita¬
trina sana. & contra dicentes co arguere. Ut diuersarũ
personarũ uaria p̃cepta nc̃ sileam: circa mandata. epĩ
bilis : aut nullus. aut rarus ẽ. Quis ẽ enĩ qui non
pede incesserit ineugłii ueritate. & in tantũ reprehensibilis
fuerit. ut & barnabas adduc tussit in eandem simulatio¬
nem. Qius indignabitur id sibi denegari quod princeps
apłoꝵe non habuit. de inunius uxoris uirũ. sobriũ. pu¬

Expanded text:
incidat, et laqueum diaboli . Tito quoque scribens discipulo, quales episcopos debeat ordinare, brevi sermone demonstrat: Ideo reliqui te Cretae, ut quae reliqua sunt, corrigas, et constituas per civitates presbyteros, sicut ego praecepi tibi. Si quis est sine crimine, unius uxoris vir, filios habens fideles, nec in accusatione luxuriae, aut non subjectos. Oportet autem episcopum esse sine crimine, sive sine accusatione hoctorem, non proteruum, non iracundum, non uinolentem, nonpercussorem, nonturpislucricnpidum, sed hospitatrina sana, et contradicentes coarguere . Ut diversarum personarum varia praecepta nunc sileam, circa mandata episcopi bilis, aut nullus, aut rarus est. Quis est enim, qui non pede incesserit in Evangelii veritate, et intantum reprehensibilis fuerit, ut et Barnabas adductus sit in eamdem simulationem : quis indignabitur id sibi denegari, quod princeps Apostolorum non habuit? Deinde, unius uxoris virum, sobrium, pu
Abbreviated transcription (Latin):
dedit uaq precepta diuersa uirtutesq uarias. quas
om̃s simul hrabere non possumus. Atq ita fit: ut qd
in alio. aut primum aut totũ ẽ: in alio exparte
uersetur. & tanien non sit in crimine qui non ht̃¬
omĩa : nec condempnet᷑ exeo qd̃ ñ ht̃. sediustisicetur greo q̃d
possidet. Definit paulus qualis eẽ ep̃s debeat: scribens ad thi¬
uirũ. sobrium. pudicum. ornatũ. hospitalem. docibilem.
bentem subdios cũ om̃i pudicicia. Et tterũ. Honne

Expanded text:
Dedit itaque praecepta diversa, virtutesque varias, quas omnes simul habere non possumus. Atque ita fit, ut quod in alio aut primum, aut totum est, in alio ex parte versetur: et tamen non sit in crimine, qui non homnia, nec condemnetur ex eo, quod non habet; sed justificetur ex eo, quod possidet. Definit Apostolus, qualis episcopus esse debeat, scribens ad Tiius. Sobrium, pudicum, ornatum, hospitalem, docibilem, bentem subditos cum omni castitate. Talem homine
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ unũ talentũ siue unã minã acceꝑat qd̵ accepit infodit siue ĩsudario
uantis qͣm cassus iabor eor̃ quisine laboris p̃nuio desudarunt. De hinc qd
hoc ipsĩ talentũ qoͥ aufcit᷑ acimido uł neglegente seruo. ñ det᷑ ei qͥ minus
luͥfecerat. s qͥ plus. idẽ qͥ suꝑdecẽ positꝰ fuerat cuiitates. Sinum̾̃us ñ fac̃
ordinẽ qͣre dix̃ dedit unicuiq scd̃m uires suas: Si ead̾ lucͣ ft̃ qͥnq talentoꝵ
idecẽ. cur ei qͥ minus lucͥfecerat ñ decẽ ⁊ei qͥ plus ñ qͥnq tͣdunt᷑ urbes:

Expanded text:
qui unum talentum, sive unam mnam acceperat, quod accepit, infodit, sive in sudario vantis, quam cassus labor eorum, qui sine laboris praemio desudarunt. Deinde quod hoc ipsum talentum quod aufertur a timido, vel negligente servo, non datur ei qui minus lucri fecerat; sed qui plus, id est, qui super decem positus fuerat civitates. Si numerus non facit ordinem, quare dixit, Dedit unicuique secundum vires suas. Si eadem lucra sunt quinque talentorum et decem: cur ei qui minus lucri fecerat, non decem, et ei qui plus, non qu
Abbreviated transcription (Latin):
& eandem in utroq suisse uisticiã. & ñ plus habere meri¬
tors eum qui plus omĩb laborauit.  multȩ mansiones
aput patrem: quia et merita diuersa. Stella: abstella
differt ingła. Et inuno eccłiȩ corꝑe: menbra diuersa ft̃.
Habet sol sulgorem suũ: luna quoꝙ noctis tenebris tem¬
sc cur sibus &c luminib celum ꝑagrant. In numerabiles
aliȩ stellȩ quasmicare infirmamento cernimus : insingłis di¬
uersa sunt lumina. Et tamen in suo una quȩq ꝑ fecta ẽ.
ita dum tarat. ut comꝑatione maioris ꝑfectione careat.
Incorꝑe quoq cuiꝰ menbra diuersast̃. aliud ocłs. aliud ma¬
nus. aliud pes agunt. Unde dicit & apłs. Nonpotest ocłs
Num quid om̃s uirtutes. a Numquid om̃s donationes
habent sanitatum.  Numquid om̃s linguis loquunt᷑. d

Expanded text:
et eamdem in utroque fuisse justitiam, et non plus habere meriet eamdem in utroque fuisse justitiam, et non plus habere meritorum eum, qui plus omnibus laboravit? Multae mansiones sunt apud Patrem , quia et merita diversa. Stella a stella differt in claritate , et in uno Ecclesiae corpore membra diversa sunt. Habet sol fulgorem suum, luna quoque noctis tenebras temet cursibus et luminibus coelum peragrant. Innumerabiles sunt aliae stellae, quas micare in firmamento cernimus. In singulis diversa sunt lumina, et tamen in suo unaquaeque perfecta est, ita dumtaxat, ut comparatione majoris, perfectione careat. In corpore quoque, cujus membra diversa sunt, aliud oculus, aliud manus, aliud pes, agunt. Unde et Apostolus numquid omnes virtutes? numquid omnes dona habent sanitatum? numquid omnes linguis loquuntur?
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ dr̃ maiestatem.: cuius cõꝑatione nulla creatura potest eẽ
ꝑfecta. l̃. O cribobole hȩc memorans : mecũ facis. Et
ego enĩ hoc sentio: nullã creaturam scđm uerã consũmatãꝙ
iusticiam : posse eẽ ꝑfectam. Ceterum alium differre alio.
& diuersas in hominib ẽẽ iustitias: nulli dubiumẽ. Et uel
maiorem ẽẽ alium uel minorem. Et tamens cdm statum &
mensuram suã : posse uistos nominari: qui aliors comꝑa¬
quiplusomĩb apłis laborauit. utiq uistus erat. scribens
ad timotheũ. Certamen bonum certaui. cursum consũma¬
ui. fidem seruaui. Decȩtero reposita ẽ mͥ corona iusticiȩ. ꝗͣ
reddet mͥ dñs in illa die iustus udor. Non solum aut̃ mͥ:
sed & omĩb qui diligt̃ aduentũ euis. Iustus erat et timo¬
theus discipulus euis & imitator. quem docet quid agere de¬
beat. & quẽ ad modum tenere uirtutum. Putamus ne unã

Expanded text:
Dei dicitur majestatem, cujus comparatione nulla creatura potest esse Dei dicitur majestatem, cujus comparatione nulla creatura potest esse perfecta. A. O Critobule, haec memorans mecum facis. Et ego enim hoc sentio, nullam creaturam secundum veram consummatamque justitiam, posse esse perfectam. Caeterum alium differre ab alio, et diversas esse in hominibus justitias, nulli dubium est: et vel majorem esse alium vel minorem, et tamen secundum statum et mensuram suam posse justos nominari, qui aliorum compaqui plus omnibus Apostolis laboravit, utique justus erat scribens ad Timotheum: Certamen bonum certavi, cursum consummavi, fidem servavi; de caetero reposita e 711 in illa die justus judex: non solum autem mihi, sed et omnibus qui diligunt adventum ejus . Justus erat et Timotheus discipulus ejus et imitator, quem docet quid agere debeat, et quem modum tenere virtutum. Putamusne unam
Abbreviated transcription (Latin):
em̃ ait quod destruitur głosum ẽ : multo magis quod ꝑma¬
net erit ingła. Et iterum. Exparte sc umus. & exparte ꝑ¬
pħamus. Cũ aut̃ uenent quod ꝑfectumẽ : destruentur illa
quȩ ex parte st̃. Etuidemus nc̃ ꝑspeculum in eniginate :
tẽ aut̃ faciȩ ad faciem. Nc̃ agnosco exparte : tc̃ cognos¬
cam sicut & cognitussum. Et inpsalmis. Mirabił facta
est scientia tua ex me. Confortataẽ: & ñ potero ad eam.
Et iterum. Existimabam cognoscere. hoc labor ẽ. in cons¬
factus ẽ omĩs homo ascientia. Et idem paulus apłs.
Facui inquit dĩ: sapientius ẽ hominibus. Et multa
alia: quȩ studio breuitatis ommitto. CR. Argite quidem mi¬
at tice memorit̃ꝙ. dixisti: sed labor tuus & multiplex testimoni¬
oꝵe replicatio: meę parti ꝓficit. Neque enĩ ego hominem dõ
cõparo: sed aliis hominibus. quoꝵ collatione qui studium
dederit potest ẽẽ ꝑfectus. Ac ꝑ hoc quando dr̃ hõ potest esse
sine peccato si uoluerit: uirta mensuram hominis ñ uixta

Expanded text:
enim, ait, quod destruitur gloriosum est, multo magis quod 710 permanet, erit in gloria . Et iterum: Ex parte scimus, et ex parte prophetamus. Cum autem venerit quod perfectum est, destruentur illa quae ex parte sunt . Et, Videmus nunc per speculum et in aenigmate, tunc autem facie ad faciem. Nunc cognosco ex parte, tunc cognoscam sicut et cognitus sum . Et in Psalmis: Mirabilis facta est scientia tua ex me, confortata est, et non potero ad eam . Et iterum: Existimabam cognoscere hoc; labor est in consfactus est omnis homo a scientia . Et idem Paulus apostolus: Fatuum, inquit, Dei sapientius est hominibus . Et multa alia, quae studio brevitatis omitto. 16. Attice, memoriterque dixisti. Sed labor tuus et multiplex testimoniorum replicatio, meae parti proficit. Neque enim ego hominem Deo comparo, sed aliis hominibus, quorum collatione, qui studium dederit, potest esse perfectus. Ac per hoc quando dicitur, homo potest esse sine peccato si voluerit, juxta mensuram hominis, non juxta
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfecti : necdum nos accepisse. nec dum comprehendisse.
necdum eẽ ꝑfectos. Et quia necdum ꝑfecti sumus. & forsi¬
tam aliter sapimus. quam poseit uera et ꝑfecta ꝑfectio.
siquid aliter sapimus & aliter intelligimus quam dĩ habet scientia:
& hoc nobis dñs reuelauit. ut precemur cum dauid atq dicamus.
Reuela ocłos meos & considerabo mirabilia delegi tua. Exquo ꝑsyr
duos timores. Primam ꝑfectionein & in comꝑabilem ueritatem

Expanded text:
perfecti, necdum nos accepisse, necdum comprehendisse, perfecti, necdum nos accepisse, necdum comprehendisse, necdum esse perfectos. Et quia necdum perfecti sumus, et forsitan aliter sapimus, quam poscit vera et perfecta perfectio: si quid aliter sapimus, et aliter intelligimus, quam Dei habet scientia; et hoc nobis Deus revelabit, ut precemur cum David, atque dicamus: Revela oculos meos, et considerabo mirabilia de Lege tua . 15. duos timores. Primam perfectionem et comparabilem veritatem
Abbreviated transcription (Latin):
entia : inꝑfectum eẽ se nosse. Atꝙ ut ita loquar: cuncioꝵs
incarne iustoꝵ inꝑfecta ꝑfectio ẽ. Inde et inꝑuerbus le¬
gimus. Ad intellegendam iustitiam uerã. Nisi enĩ eẽt et
falsa uisticia: nunquã di uera usticia diceretur. Et in eod̃
apłi loco sequitur. Et siquid aliter sentitis: & hoc uob̃ ds̃
reuelauit. Rem nouam audio. Qui paulo ante dixerat.
nonquia iam accepi autquia iam ꝑfectussum. Et uas elec¬
tionis qͥ proconfidentia h abitantis inse xp̃i audebat loqui
an exꝑimentum queritis eius qui in me loquitur xp̃e. et
tam simpliciter fatebatur se non eẽ ꝑfectum: nunc quod gͥ
ꝓprie denegabat ntitit inturbam: iungitꝙ cum ceteris et
ait. Quotquot gͦ ꝑfecti : hoc sapiamus. Sed qua ratione
hoc direrit: exponit in consequentib Hoc inquit sapiamus.
qui uolumus scd̃m humanȩ fragilitatis modulum eẽ

Expanded text:
entia, imperfectum esse se nosse: atque, ut ita loquar, cunctorum entia, imperfectum esse se nosse: atque, ut ita loquar, cunctorum in carne justorum imperfecta perfectio est. Unde et in Proverbiis legimus: Ad intelligendam justitiam veram . Nisi enim esset et falsa justitia, numquam Dei vera justitia diceretur. Et in eodem Apostoli loco sequitur: Et si quid aliter sentitis et hoc vobis Deus revelabit . Rem novam audio. Qui paulo ante dixerat, Non quia jam accepi, aut jam perfectus sum, 709 et vas electionis, qui pro confidentia habitantis in se Christi audebat loqui: An experimentum quaeritis ejus, qui in me loquitur Christus ? et tamen simpliciter fatebatur se non esse perfectum: nunc quod sibi proprie denegabat, mittit in turbam, jungitque se cum caeteris, et ait: Quotquot ergo perfecti, hoc sapiamus. Sed qua ratione hoc dixerit, exponit in sequentibus. Hoc, inquit, sapiamus, qui volumus secundum humanae fragilitatis modulum esse
Abbreviated transcription (Latin):
ditur: eras inꝑfectum fuisse conuncat. Atꝙ ita ꝑsingłos
grad. dum ñ quã in statione sed semꝑ incursu ẽ : inꝑfec¬
tum doceat quod homines putabrmus eẽ ꝑfectum: solã
mͥ: quasi homunculo mea uitia confitenti. si audacter
interrogemus. Dicis. te necdum accepisse. & necdum cõpre¬
hendisse. & necdum eẽ ꝑfectum. & preteritoꝵ semꝑ obliuisci
& adpriora te extendi. si quomodo possis occurrere inresurrec¬
tione mortuoꝵ. & consequi brauium suꝑnę uocationis. Et
quomͦ statim infers. quotquot gͦ ꝑfecti hoc
plaria. Et quid
sapimus & siue sapiamus. a nos ẽẽ ꝑfectos.  comp̃hendisse. qđ
ñ cõprehendimus. accepisse quod non accepimus. eẽ ꝑfectos qͥñ¬
dum ꝑfecti sumiis. a Quid gͦ sapimus. immo quid saꝑe debemiꝰ
quid ꝑfecti sumus. a inꝑfectos noseẽ consiteri et necdum com¬
prehendisse nec dum accepisse.C Hes est hominis uera sapi¬

Expanded text:
ditur, cras imperfectum fuisse convincat. Atque ita per singulos ditur, cras imperfectum fuisse convincat. Atque ita per singulos gradus, dum numquam in statione, sed semper in cursu est, imperfectum doceat, quod homines putabamus esse perfectum: solamqmihi quasi homunculo mea vitia confitenti, si audacter interrogem. Dicis te necdum accepisse, et necdum comprehendisse, et necdum esse perfectum, et praeteritorum semper oblivisci, et ad priora te extendi; si quo modo possis occurrere in resurrectione mortubrum, et consequi bravium supernae vocationis. Et quomodo statim infers: Quotquot ergo perfecti ria: et quid sapimus, sive sapiamus, nos esse perfectos? comprehendisse quod non comprehendimus, accepisse quod non accepimus, esse perfectos qui nondum perfecti sumus? Quid ergo sapimus, immo quid sapere debemus qui perfecti non sumus? Imperfectos nos esse confiteri, et necdum comprehendisse, necdum accepisse. HAEC EST hominis vera sapi
Abbreviated transcription (Latin):
mentari desi¬
nam. Sed parum ꝑte interrogabo: quid
de ilo apłi loco sentias. quem seribit ad p̃mlippenses:
Honquia iam accepi aut iam ꝑfectussim. ꝑsquor aut̃: si
comprehendam in quo & ad prehensus sum a xp̃o. Fr̃s. ego me
necdum arbitror cõprehendisse. Inum aut̃. posterioꝵ obli¬
uiscens: ad ea quȩ priora sunt me extendens: uxta ꝓpositũ
sequor adbrauium suꝑne uocationis di iuixpo iħ̃u. Quotqͦt
g ꝑfecti: hoc sapiamis. Et siquid aliter sapitis: hoc quoq
uob ds̃ reuelabit. & cetera : quȩ te scire non dubito. et
nos breuitatis studio preterimus. Dicit se necdum cõpre¬
hendisse. & nequaquã eẽ ꝑfectum : sed instar sagntarii
ad ꝓpositũ & ad signũ iacula dirigere: quem significantiꝰ
alteram: imꝑitum ostendat sagitarium. Et asserit pre¬
teritoꝵ se semꝑ obluusci. & ad priora semꝑ extendi. ꝑquȩ
docet p̃terita neglegenda: & futura cupienda. It quod
hodie ꝑfectum putauit dum ad meliora &e priora erten¬

Expanded text:
mentari desimentari desinam. Sed parumper te interrogabo, quid de illo Apostoli loco sentias, quem scribit ad Philippenses: Non quia jam accepi, aut jam perfectus sim. Persequor autem si comprehendam: in quo apprehensus sum a Christo. Fratres, ego me necdum arbitror comprehendisse. Unum autem, posteriorum obliviscens, ad ea quae priora sunt me extendens, juxta propositum sequor, ad bravium supernae vocationis Dei in Christo Jesu. Quotquot ergo perfecti, hoc sapiamusobis revelabit , 708 et caetera, quae te scire non dubito et nos brevitatis studio praeterimus. Dicit se necdum comprehendisse, et nequaquam esse perfectum, sed instar sagittarii ad propositum et ad signum jacula dirigere, quem  Al. quod sialteram, imperitum ostendat sagittarium. Et asserit praeteritorum se semper oblivisci, et ad priora semper extendi: per quae docet praeterita negligenda, et futura cupienda; ut quod hodie perfectum putavit, dum ad meliora et priora exten
Abbreviated transcription (Latin):
cio tortuosa ẽ: ȩccłi asticam simplicitatem interphiloso¬
phore spineta concludens. Quid aristo teli & paulo:
quid platoni & petro. a ut ille enĩ princepsphiloso¬
phoꝵ : ita hic apłoꝵs fuit. suꝑ quẽ eccł̃iam dni stabili
more fundata est : quȩ nec impetu fluminis. nec ulla
tempestate concutitur. At̃. Rethoricaris. & dum michi
obicis philosophiam: ad orator um castra transcendis.
Ulerum audi : quid idem dicat orator tuus. Desine
commimibus locis. Domi nob ista nascumtur. cr̃. Nul¬
la me eloquentia ẽ: nullus oratorum tumor: Quoꝵ of¬
ficium definitiꝗ ẽ: dicere ad ꝑsuadendum acomodate.
Sed puram ꝑarum puro sermone querimus uerita¬
tem. Aut dnm̃ im possibilia prece pisse. ut sint in
culpa qui possibilia non fecerunt: aut si non possunt fieri.
non cos qui inpossibilia ñ faciunt. sed illum qui impossibilia
preepit: quod nefas dictu sit conuuici iniusticiȩ. Ab̃. Nideo
te contͣ mores tuos uehementer ẽẽ cõmotũ: & ꝓpterea argu¬

Expanded text:
tio tortuosa est, Ecclesiasticam simplicitatem inter philosophorum spineta concludens. Quid Aristoteli et Paulo? Quid Platoni et Petro? Ut ille enim princeps philosophorum, ita hic Apostolorum fuit, super quem Ecclesia Domini stabili mole fundata est, quae nec impetu fluminis, nec ulla tempestate concutitur. A. Rhetoricaris, et dum mihi objicis philosophiam, ad Oratorum castra transcendis. Verum audi quid idem dicat Orator tuus: « Desine communibus locis: domi nobis ista nascuntur. » . C. Nulla hic eloquentia est, nullus Oratorum tumor, quorum definitio est, dicere ad persuadendum accommodate, sed puram puro sermone quaerimus veritatem: Aut Dominum non impossibilia praecepisse; ut sint in culpa qui possibilia non fecerint: aut si non possunt fieri, non eos qui impossibilia non faciunt; sed eum qui impossibilia praecepit, quod nefas dictu sit, convinci injustitiae. A. Video te contra mores tuos vehementer esse commotum, et propterea argu
Abbreviated transcription (Latin):
hs duob testimoniis tibi imponetur silentiiũ. Inquib iob
& ⁊acharias helisabetꝙ laudantur: nisi fallor enĩ in iob
ita scriptum ẽ. Homo quidã erat in regione ausit de. no
di cultor: abstinensse ab omĩ re mala. Et iterum. Qͥs
ẽ qui arguit uistũ ineũ sine peccato: & loquitur uerbis
tuis ꝑignorantiã. s in euglio quoq scđm lucam. ⁊uit

Expanded text:
his duobus testimoniis tibi imponetur silentium, in quibus Job his duobus testimoniis tibi imponetur silentium, in quibus Job et Zacharias, Elisabethque laudantur? Nisi enim fallor in Job ita scriptum est: Homo quidam erat in regione Ausitide Al.Dei cultor, abstinens se ab omni re mala . Et iterum: Quis est qui arguit justum sine peccato, et loquitur verbis suis per ignorantiam? In Evangelio q
Abbreviated transcription (Latin):
asseris hominẽ posse eẽ ꝑfectum. Quando enĩ dicit. si
uis ꝑfectus eẽ uende omĩa que habes & da pauꝑib
& ueni sequereme: ostendit hominem si uoluerit et
feccerit quȩ p̃ cepta sunt. posse ẽẽ ꝑfectum. At̃. H ali¬
dissimo quidem pugno me ꝑcussisti: ita ut caligo mͥ
ante oculos obuersari ceperit. Sed tamen hoc ipsũ
quod dicis suus eẽ ꝑ fectus: ei dicitur qui non potuit. im¬
ino noluit. & id circo non potuit. Tuaut̃ ostende mͥ qui
& uoluerit & potuerit: quod nunc pollicitus es. CR.
Quȩ enĩ me cogit necessitas ostendẽ. qui ꝑfecti fuerint.
cũ ꝑspicuũ sit posse eẽ ꝑfectos. ereo quod uni asaluato¬
re sit dictum. & ꝑunũ omĩbus suus eẽ ꝑfectus.At̃.
Tergi uersaris: & uieodem luto hesitas. A ut enĩ quod
potest fieri aliquando factũ ẽ : aut si ñ quã factũ ẽ: fieri
non posse concede. ck. Quid ultra differo: scripturarũ
auctoritate uincendus es. Ut cetera pret̃ mutam. Nonne

Expanded text:
esse perfectum. Quando enim dicit: Si vis perfectus esse, vende omnia quae habes, et da pauperibus, et veni, sequere me, ostendit hominem, si voluerit, et fecerit quae praecepta sunt, posse esse perfectum. A. Validissimo quidem pugno me percussisti, ita ut caligo mihi ante oculos obversari coeperit: sed tamen hoc ipsum quod dicit: Si vis perfectus esse, ei dicitur, qui non potuit, immo noluit: et idcirco non potuit. Tu autem ostende mihi, qui et voluerit et potuerit, quod nunc pollicitus es. C. Quae enim me cogit necessitas ostendere, qui perfecti fuerint, cum perspicuum sit posse esse perfectos, ex eo quod uni a Salvatore sit dictum, et per unum omnibus, si vis esse perfectus. A. Tergiversaris: in eodem luto haesitas. Aut enim quod potest fieri, aliquando factum est: aut si numquam factum est, fieri non posse concede. 12. C. Quid ultra differo? 704 Scripturarum auctoritate vincendus es. Ut caetera intermittam, nonne
Abbreviated transcription (Latin):
Et de zacharia scͥptũ ẽ : quod angło natiuitatem filii
pollicente. dixerit. Unde hoc sciam: ego enĩ sum se¬
nex: & uxor mea ꝓcessit indiebus suis. Obquȩ : statĩ
filentio condennatur. Eris tacens et loqui non pot̾is
usꝙ addiem quo fiant hȩc : quia ñ credidisti uerb̾ mĩs
quȩ cõplebuntur intẽꝑe suo. Exrquo ꝑspicuũ ẽ. iustoᷤᷤ
quidem dici & in maculatoᷤ : sed si neglegentia subrep¬
serit: posse concidẽ. E semꝑ hominẽ in meditullio
positum: ut & deuirtutum culmine ad uita dela¬
batur : & deuitiis ascendat ad sublimia. Etnumꝗͣ eũ
ẽẽ securũ : sed semꝑ metuere intͣnquillitate naufragiũ.
Ac ꝑ hoc hominẽ sine peccato eẽ ñposse: dicente salomo¬
ne. Non ÷ hõ iustus suꝑ terrã : qui faciat bonum
& non peccet. E t eodena in regum libro. Neq enĩ ẽ
hõ: qui ñ peccet. Acbeato dauid. Delicta quis intelle¬

Expanded text:
Et de Zacharia scriptum est quod, Angelo nativitatem filii Et de Zacharia scriptum est quod, Angelo nativitatem filii pollicente, dixerit: Unde hoc sciam? Ego enim sum senex, et uxor mea processit in diebus suis; ob quae statim silentio condemnatur: Eris tacens et loqui non poteris usque ad diem, quo fient haec, quia non credidisti verbis meis quae implebuntur in tempore suo . Ex quo perspicuum est, justos quidem et immaculatos dici; sed si negligentia subrepserit, posse concidere, et semper hominem in meditullio positum, ut et de virtutum culmine ad vitia delabatur, et de vitiis ascendat ad sublimia; et numquam eum esse securum, sed semper 705 metuere in tranquillitate naufragium: ac per hoc hominem sine peccato esse non posse, dicente Salomone: Non est homo justus super terram, qui faciat bonum, et non peccet . Et eodem in Regum libro: Neque enim est homo qui non peccet . Ac beato David: Delicta quis intelli
Abbreviated transcription (Latin):
uicedentes in om̃ib mandatis & iustificationib dñĩ
sine querela. Siuerus dĩ cultor ẽ. & in maculatus. ac si¬
ne cͥmine. & qui ambulant in ciuctis iustificationib
dñi. iusti sunt in comspectu eius: puto quod peccato ca¬
reant: & nulla re indigeant. que ad iustitiã ꝑtinet.
At̃. Proposuisti testimonia: quȩ non de alterius scrip¬
ture loco sed depriis libris absoluta sunt. Nam et rob
postquam ꝑcussus ẽ plagga: multa ad uersus sententiam¬
dĩ ꝓuocans eũ adiudiciũ. dixisse comuncit᷑. Atꝙ utinã
sic iudicaretur uir cũ do : quomͦ uidicatur filius homi¬
nis cũ collega suo. Et iterũ. Quis mͥ tribuat adiutorẽ
ut desideriũ meũ omp̃s audiat. & librũ scribat ipse
qui uidicat. Et rursum. Si fuero iustus. osmeum
impia loquetur. Et si absq cͥmine : prauus inueniar.
Et si purificatus niue & lotus mund̾ manibus : satis
me sorde tinxisti: & execratũ ẽ me uestimentũ ineũ.

Expanded text:
incedentes in omnibus mandatis et justificationibus Domini, sine querela . Si verus Dei cultor est, et immaculatus, ac sine crimine: et qui ambulabant in cunctis justificationibus Domini, justi sunt in conspectu ejus, puto quod peccato careant, et nulla re indigeant, quae ad justitiam pertinet. A. Proposuisti testimonia quae non de alterius Scripturae loco, sed de propriis libris absoluta sunt. Nam et Job postquam percussus est plaga multa adversus Dei sententiam, provocans eum ad judicium, dixisse convincitur: Atque utinam sic judicaretur vir cum Deo, quomodo judicatur filius hominis cum collega suo ! Et iterum: Quis mihi tribuat auditorem, ut desiderium meum omnipotens audiat, et librum scribat ipse qui judicat ? Et rursum: Si enim fuero justus, os meum impia loquetur, et si absque crimine, pravus inveniar: et si purificatus nive et lotus manibus, satis me sorde tinxisti. Exsecratum est me vestimentum meum .
Abbreviated transcription (Latin):
uator. Aos es loquitur ad populum. ꝑfecti estote in
le. non c̃ culpa eoꝵ qui obedire nonpossunt.: sedeiꝰ
qui imposibilia prȩcepit. At̃. Hic locus apud inꝑitos &
scriptutrarũ scãrũ meditationẽ usumq & scientiam
non habentes: uidetur opinioni tuȩ prima fronte
blandiri. Ceterum discussus: facile solutur. Et cum
testimonia scripturarum aliis cõꝑaueris testimoni᷑¬

Expanded text:
vator. Moyses loquitur ad populum: Perfecti estote in vator. Moyses loquitur ad populum: Perfecti estote in est, non est culpa eorum qui obedire non possunt, sed ejus qui impossibilia praecepit. A. Hic locus apud imperitos, et Scripturarum sanctarum meditationem usumque et scientiam non habentes, videtur opinioni tuae prima fronte blandiri. Caeterum discussus facile solvitur. Et cum testimonia Scripturarum aliis comparaveris testimoni
Abbreviated transcription (Latin):
largitus ẽ. Qui ergo natus ẽ exdõ nom peccat : quam diu
sem̃ dĩ manet in eo. Et non  potest peccare. quia ex
dõ natus ẽ. Sed quia in agro dnĩco dormiente patre¬
familias inimicus homo tizania suꝑ seminat. & fru¬
tors flatibus disꝑgendas & urendas ignib deredinquit.
Unde & iniheremia scriptũ legimus. Quid paleis ad fru¬
mentũ dicit dñs.  paleȩ aut̃: afrumento in consum atione
scłi seꝑantur. Exquo ad ꝓbatur dum sumus incorꝑe isto
mortali: mixtas ẽẽ cũ tritico. Qd si opposueris. quare dixe¬
rto. & non potest peccare quia exdõ natus ẽ : audies. E
ubi erie premium uoluntatis. a si enĩ idõ ñ peccat quia
peccare non potest: liberum tolletr arbitrium. Et
ribus exercerem. Quid ad illud dicere potes. quod quã¬
uis sis in geniosus. Hulla ualebis arte subuertere. a¬
Primum ponam de ueteri testamento: deinde denouo.
Neteris testamenti princeps mos ẽ: noui dñs atq sal¬

Expanded text:
largitus est. Qui ergo natus est ex Deo, non peccat, quamdiu largitus est. Qui ergo natus est ex Deo, non peccat, quamdiu semen Dei manet in eo, et non potest peccare, quia ex Deo natus est. Sed quia in agro Dominico , dormiente patrefamilias, inimicus homo zizania superseminat, et frutorum flatibus dispergendas et urendas ignibus derelinquit. Unde et in Jeremia scriptum legimus: Quid paleis ad frumentum, dicit Dominus ? Paleae autem a frumento in consummatione saeculi separantur. Ex quo approbatur dum sumus in corpore isto mortali, mixtos esse cum tritico. Quod si opposueris quare dixerit: Et non potest peccare, quia ex Deo natus est: audies, et ubi erit praemium voluntatis? Si enim ideo non peccat, quia peccare non potest, liberum tolletur arbitrium, et ra exercerem. Quid ad illud dicere potes, quod quamvis sis ingeniosus, nulla valebis arte subvertere? Primum ponam de veteri Testamento, deinde de novo. Veteris Testamenti princeps Moyses est; novi, Dominus atque Sal
Abbreviated transcription (Latin):
dõ non peccat. sed generatio di conseruat eum. & malig¬
nus ñ tangit eum a scimus qm̃ ex dõ sumus & munduc
totus in maligno positus ẽ.  At̃. Par: pari referam.
e contrariam. Sienĩ omĩs qui natus ẽ erdo peccatum
ñ facit. qm̃ semen eus. Manet in eo & non potest pecca¬
re quia exdõ natus ẽ. qua consequentia idem in eodem
loco loquitur. si direrimus qm̃ peccatum ñ habemus.
ip si nos seducimus & ueritas in nob̾ ñ ẽ &s ĩgnoras ratio¬
nem. Hesitas. atꝙ turbaris. Audi eundem eugłam
Si confiteamur peccata nrã.: fidelis & iustus ẽ. ut dimit¬
tat nob̃ peccata nr̃a: & mundet nos ab omĩ iniquitate
Tunc gͦ uisti suus: quando nos peccatores fatemur
pio sermonis. Et in alio loco. Dictu peccata tua ut uisti¬
ficeris. Conclusit enĩ ds̃ omĩa subpeceatio: ut om̃ĩb
misereatur. Et hȩc hominis ẽ sũma iusticia: quicquid po¬
tuerit habere uirtutis: nonsitũ putare eẽ sed dñi qui

Expanded text:
malignus non tangit eum? Scimus quoniam ex Deo sumus, et mundus totus in maligno positus est . A. Par pari referam, esse contrariam. Si enim omnis qui natus est ex Deo, peccatum non facit: quoniam semen ejus manet in eo, et non potest peccare, quia ex Deo natus est, qua consequentia idem in eodem loco loquitur: Si dixerimus quoniam peccatum non habemus, ipsi nos seducimus, et veritas in nobis non est ? Ignoras rationem, haesitas atque turbaris. Audi eumdem Evangelistam: Si confiteamur peccata nostra, fidelis et justus est, ut dimittat nobis peccata nostra, et mundet nos ab omni iniquitate . Tunc ergo justi sumus, quando nos peccatores fatemur,  in principio sermonis . Et in alio loco: Dic tu peccata tua, ut justificeris . Conclusit enim Deus omnia sub peccato, ut omnibus misereatur . Et haec hominis summa est justitia, quidquid potuerit habere virtutis, non suum putare esse, sed Domini qui
Abbreviated transcription (Latin):
considera quod dñs dixerit. Facilius camelum ꝑ foramen
acus intrare posse : quam duutem in regno cęloꝵ. Et ta¬
mendirit posse fieri quod ñ quã factum ẽ. Neque enĩ
umquã camelus ꝑ foram̃ acus in gressus ẽ. At̃.  iror ho¬
minem prudentẽ : ꝓ posuisse testimoniũ quod contra se
faciat. In hoc enĩ non quod fieri possit dictũ ẽ : sed inposi¬
bile impossibili cõꝑatũ. Quomͦ enim camelus ñ potest
intrare ꝑ foramen acus: ita et diues ñ ingredierur regna
cȩlor. Aut si potueris ostendẽ quod diues ingrediatur
regna cȩloꝵ : sequetur ut & oamelus intret ꝑforamen
acus. Nex michi abraham & ceteros quos in ueteri testa¬
mento diuites legimus exempla ꝓponas: qui diuites
sibi. sed aliis diuites fuerint: & dispensatores magis
dĩ quam diuites appellandi st̃. Sed nobis eugłica per¬
fectio requirerenda ẽ: inqua p̃cipitur. Siuis ꝑfectus¬

Expanded text:
considera, quod Dominus dixerit facilius camelum perforamen considera, quod Dominus dixerit facilius camelum perforamen acus intrare posse, quam divitem in regnum coelorum . Et tamen dixit fieri posse, quod numquam factum est. Neque enim camelus umquam per foramen acus ingressus est. A. Miror hominem prudentem proposuisse testimonium, quod contra se faciat. In hoc enim non quod fieri possit, dictum est, sed impossibile impossibili comparatum. Quomodo enim camelus non potest intrare per foramen acus, ita et dives non ingredietur in regna coelorum. Aut si potueris ostendere, quod dives ingrediatur regna coelorum, sequitur ut et camelus intret per foramen acus. Nec mihi Abraham et caeteros, quos in veteri Testamento divites legimus, exemplo proponas, qui divites sibi, sed aliis divites fuerint, et dispensatores magis Dei, quam divites appellandi sint. Sed nobis Evangelica perfectio requirenda est, in qua praecipitur: Si
Abbreviated transcription (Latin):
tum : &iã si id nonꝗͣ futurumsit. Qui gͥ aunt posse
hominem ẽẽ absq peccato si uelit : non potuerunt
hoc uerum ꝓbare : nisi futurum docuerint. Cũ aut̃
futura incerta sint omĩa. & maxime ea quȩ numquã
facta sunt : ꝑspicuum ẽ eos id futurum dicere quod
nonsit futurum. Eccłiaste hanc confirmante senten
data dederit. an inpossibilia.At̃. Cerno quod tua ten¬
dat assertio. Sed de hoc inposteriorib disserendum ẽ:
nedum miscemus questionibus questiones obscurã
audientib intellegentiam relinquamus. Reseruato
noc quod fatemur possibilia dm̃ dedisse mandata
ne ipse inuistitiȩ auctor sit. si id exigat fieri quod ñ
potest fieri : nc̃ illud imple quod ꝓ posueras: posse hoĩem
sine peccato ẽẽ si uelit. Aut enim das eos qui potue¬
rint: aut sinullus potuit. liquido confiteberis
hominem in ꝑpetuum uitare peccata non posse. cR̃.
Qm̃ urges me utdem quod dare non debeo: illud queso

Expanded text:
tum, etiam si id numquam futurum sit. Qui ergo aiunt hominem tum, etiam si id numquam futurum sit. Qui ergo aiunt hominem posse esse absque peccato si velit, non poterunt hoc verum probare, nisi futurum docuerint. Cum autem futura incerta sint omnia, et maxime ea quae numquam facta sunt, perspicuum est eos id futurum dicere, quod non sit futurum; Ecclesiaste hanc confirmante sententdata dedit, an impossibilia? A. Cerno quo tua tendat assertio. Sed de hoc in posterioribus disserendum est, ne dum miscemus quaestionibus quaestiones, obscuram audientibus intelligentiam relinquamus. Reservato igitur hoc quod fatemur possibilia Deum dedisse mandata, ne ipse auctor injustitiae sit, si id exigat fieri, quod fieri non potest: nunc illud imple quod proposueras, posse hominem sine peccato esse si velit. Aut enim dabis eos qui potuerunt; aut si nullus potuit, liquido confiteberis hominem in perpetuum vitare peccata non posse. C. Quoniam 703 urges me, ut dem quod dare non debeo, illud, quaeso,
Abbreviated transcription (Latin):
absq peccato fuerint in ꝑpetium: aut sidare nompo¬
tes. confitere in becillitatem tuam: & noli ponere incę¬
lo ostuum: ut ꝑcẽ et eẽ posse: stultoꝵ inludas aurib
Nius tibi enĩ concedet posse hominem facere. quod
nulłꝰ unquam hominũ potuerit : antu dialecticis¬
ne imbutus qui demes. sienim potest homo: ñ posse
tollitur. Sin autem non potest: posse subuertitur.
Aut concede michi aliquem potuisse quod fieri posse
contendis : aut si nllus hoc potuit : inuitus tenebͤris
nullum posse quod possibile iactitas. Interdiodoꝵ &
chrysippum ualentissunos dialecticos. Ñ EPIYNAtOΥ
ista contentio ẽ. Diodorus id solum posse fieri dicit. quod
aut sit uerum. aut uerum futurũ sit. & quicquid
futurũ sit : id fieri necesse ẽẽ. Quicquid aut̃ nonsit
futurũ : id fieri non posse. Crhysipyus uero. & que ñ
sunt futura. posse fieridicit : ut frangi hoc margari¬

Expanded text:
absque peccato fuerint in perpetuum: aut si dare non poabsque peccato fuerint in perpetuum: aut si dare non potes, confitere imbecillitatem tuam, et noli ponere in coelum os tuum, ut per esse, et esse posse, stultorum illudas auribus. Quis enim tibi concedet, posse hominem facere quod nullus umquam hominum potuerit? Ne tu dialecticis imbutus quidem es? Si enim potest homo, non posse tollitur. Si autem non potest, posse subvertitur. Aut concede mihi aliquem potuisse, quod fieri posse contendis: aut si nullus hoc potuit, invitus teneberis, nullum posse, quod possibile jactitas. Inter Diodorum et Chrysippum valentissimos dialecticos περὶ δυνάτου ista contentio est. Diodorus id solum posse fieri dicit, quod aut sit verum, aut verum futurum sit. Et quidquid futurum sit, id fieri necesse esse. Quidquid autem non sit futurum, id fieri non posse. Chrysippus vero et quae non sunt futura, posse fieri dicit: ut frangi hoc margari
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ confiteor: & non depaucis & raris: si qui uoluerint non
rogo. & tu qui respondes peccatores sumus. CR ged pos¬
sumus non ẽẽ siuelimus. At. Dxri uelle me non peccare :
te quoꝗ id sentire nondubium ẽ. Quomodo gͥ quod uterq
uolumus uterq non possumus.  c̃a. Quia plene nonuolu¬
mus. At̃. Dagͦ qui maioꝵ nrõꝵ plene uolueruit et
potuerint. cR. Hocquidem non facile ẽ ostendere. Heque
enim quando dico posse hominem sine peccato eẽ si uelit
aliquos suisse contendo: sed simpliciter posse eẽ siuelit.
Aliudẽ nanq eẽ posse quod grece dicitur. T̃ ÑA YNA
ẽẽ medicus. sed interim non sum. Possum faber. sed nec
dum didici. Quicquid eͥs possum. licet necclum sim: ta
quod suꝑ artes ẽ. Medicina & fabrica et artes ceterȩ.
inueniuntur in plurimis. sine peccato aut̃ ẽẽ ꝑpetuo.
diuinȩ soluis ẽ potestatis. Itaq autdas emplum qui

Expanded text:
esse confiteor, et non de paucis et raris, si qui voluerint non esse confiteor, et non de paucis et raris, si qui voluerint non rrogo, et tu qui respondes, peccatores sumus. C. Sed possumus non esse si velimus. A. Dixi me velle non peccare, te quoque hoc sentire non dubium est. Quomodo ergo quod uterque volumus, uterque non possumus? C. Quia plene non volumus. A. Da ergo qui majorum nostrorum plene voluerint et potuerint. C. Hoc quidem non facile est ostendere. Neque enim quando dico hominem posse esse sine peccato si velit, aliquos fuisse contendo; sed simplicAliud namque est esse posse, quod graece dicitur δύναμις, esse medicus, sed interim non sum: possum dum didici. Quidquid igitur possum: licet 702 necdum sim, tamquod per artes est. Medicina et fabrica, et artes caeterae inveniuntur in plurimis: sine peccato autem esse perpetuo, divinae solius est potestatis. Itaque aut da exemplum qui
Abbreviated transcription (Latin):
comienire ꝗͣ sensum habeat. cR. Ego hoc assero. Qui
potest seuno die ab stinere apeccato : posse et altero. ͥ
duobus: posse & tribus. Qui tribus. posse et triginta
Atque hoc ordine : & trecentis. & tribus milibus. &
ꝗͣdu cũꝙ se uoluerit obseruare. At̃. Dic gͦ simplicit̃
posse hominem inꝑpetuum sine peccato ẽẽ si uelit.
Possumu s ne om̃e quod uolumus. s c̃r. Neqͣꝗͣ Neq
enĩ possum quicquid uoluero: sed hoc solum dico pos¬
se hominem. sine peccato ẽẽ si uelit. At̃. Queso ut
mͥ respondeas. Nominẽ me putas anbeluam. CR
si dee ambigo utrũ hõ an belua sis ipse me beluam con¬
atebor. At̃. sigͦudicis homo sum. quomͦ cũ uelim & satis eu¬
piam non peccare delinquo: CR. Quia uoluntas in ꝑfecta ẽ.
Sienim uere uelles: uere utiꝙ non peccares. At̃. Ergo
tu qui me arguis non uere cupere. sine peccato es. quia ue¬
re cupis. CR. Quasi ego demedicam quẽ peccatorem

Expanded text:
convenire quem sensum habeat. C. Ego hoc assero, qui convenire quem sensum habeat. C. Ego hoc assero, qui potest uno die se abstinere a peccato, posse et altero: qui duobus, posse et tribus; qui tribus, posse et tringinta; atque hoc ordine posse et trecentis, et tribus millibus, et quamdiucumque se voluerit abstinere. A. Dic ergo simpliciter posse hominem in perpetuum esse sine peccato si velit. Possumusne omne quod volumus? C. Nequaquam. Neque enim possum quidquid voluero; sed hoc solum dico, hominem sine peccato posse esse, si velit. A. Quaeso ut mihi respondeas. Hominem me putas, an belluam? C. Si de te ambigo, utrum homo, an bellna sis, ipse me bellnam confitebor. A. Si ergo, ut dicis, homo sum, quomodo cum velim, et satis cupiam non peccare, delinquo? C. Quia voluntas imperfecta est. Si enim vere velles, vere utique non peccares. A. Ergo tu qui me arguis non vere cupere, sine peccato es, quia vere cupis? C. Quasi ego de me dicam, quem peccatorem
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. in nr̃ãm sententiam transire: qui sic liberum hoĩs
poterit liberi arbitrii potestatẽ: nesi in oꝑibus meis dt̃
semꝑ extiterit. Non michi debeatur merces: sed ei qui in
me oꝑatus ẽ. At̃. Fruere liberi arbitrii potestate. ut
contra dm̃ armes linguã tuã: & in eo te liberum ꝓbe
si tibi lieat blasphemare. Herum suꝑ hoc quid sentias.
nulli dubiũ ẽ: Et prestigia confessionis tuȩ : aptissima
luce claruerunt. Nunc reuertamur ad id unde disere¬
re cȩpumus. Dic mͥ si tibi udetur hoc quod eũ dĩ adu¬
torio paulo ante dicebas posse hominẽ ñ peccare si ue¬
lit. inꝑpetuũ dicas an ad tempus & breue. GR
suꝑflua interrogatio ẽ. Si enĩ ad tempus & bue dixero:
nichil ominus refertur ad ꝑpetuũ. Quic quid enĩ ad
breue dederis: hoc concedes & inꝑpetuum. At. Quid
dicas non satis intelligo. GR. Ita nedurus es ut mani¬
cio : & dequo futura ẽ disputatio: debet inter utrumꝙ

Expanded text:
est, in nostram sententiam transire, qui sic liberum hominiest, in nostram sententiam transire, qui sic liberum hominipoterit liberi arbitrii potestatem, ne, si in operibus meis Deus adjutor exstiterit, non mihi debeatur merces, sed ei qui in me operatus est. A. Fruere liberi arbitrii potestate, ut contra Deum armes linguam tuam, et in eo te liberum probes, si tibi liceat blasphemare. Verum super hoc quid sentias, nulli dubium est, et praestigia confessionis tuae apertissima luce claruerunt. Nunc revertamur ad id, unde disserere coepimus. Dic mihi, si tibi videtur, hoc quod cum Dei adjutorio paulo ante dicebas, posse hominem non peccare si velit, in perpetuum dicas, an ad tempus et breve? 701 C. Superflua interrogatio est. Si enim ad tempus et breve dixero: nihilominus referetur ad perpetuum. Quidquid enim ad breve dederis, hoc concedes et in perpetuum. A. Quid dicas, non satis intelligo. C. Itane durus es, ut manicio. Et de quo futura est disputatio, debet inter utrumque
Abbreviated transcription (Latin):
adõ ꝑfingula auxiliũ dep̃cari. quod semel ieo datũ ẽ
uidicio CR. Si in omnibus ille cooꝑatur : non ẽ m eũ
sed eus qui aduiuat: immo qui in me oꝑatur: Preser¬
tm: cũ absq eo facere nichil possim. At̃. O rote. non
legistis non ẽ uolentis neq currentis sed miserentis ẽ
dĩ. Exquo intelligimus nrm̃ quidem ẽẽ uelle et curre
liberũ seruetur arbitriũ: & incõsũmatione uoluntatis
& cursus. dĩ cuncta potentiȩ relinquetur. Scilicet: nc̃
mͥ scriptirarum testimonia replicanda sunt: quomͦ ꝑ
singła dĩ ascĩs flagitetur auxiliũ: & insingłis oꝑibus
suis illo ad uitore & ꝓtectore uti desiderent. Lege totũ
psalterium : om̃s scõꝵ uoces: nichil erit nisi ad dm̃
in cunctis oꝑibus dep̃catio. Ex qͦ ꝑspicue ostenditur:
te aut di negare grãm quã tollis in partib aut si
inpartibus. dederis quod nequaquã te uelle inanifestũ

Expanded text:
a Deo per singula auxilium deprecari, quod semel meo datum est a Deo per singula auxilium deprecari, quod semel meo datum est judicio? C. Si in omnibus ille cooperatur, non est meum, sed ejus qui adjuvat, immo qui in me cooperatur: praesertim cum absque eo facere nihil possim. A. Oro te, non legisti: Non enim volentis neque currentis, sed miserentis est Dei ? Ex quibus intelligimus nostrum quidem esse velle et currerliberum servetur arbitrium, et in consummatione voluntatis et cursus, Dei cuncta potentiae relinquantur. Scilicet nunc mihi Scripturarum testimonia replicanda sunt, quomodo per singula Dei a sanctis flagitetur auxilium et in singulis operibus suis, illo adjutore et protectore uti desiderent. Lege totum Psalterium, omnes sanctorum voces, nihil erit, nisi ad Deum in cunctis operibus deprecatio. Ex quo perspicue ostenditur, te aut Dei negare gratiam, quam tollis in partibus; aut si in partibus dederis, quod nequaquam te velle manifestum
Abbreviated transcription (Latin):
arbitrii s conseruetur: si enĩ absq dõ & nisi ꝑsingula ille
uiuerit nichil possum agere. nec ꝓbonis me uiste oꝑib
coronabit. nec ad fliget ꝓmalis. Sed ui utroq suum uel
recipiet ueldamnabit auxilium. At. Dic ergo sun¬
plicit̃ : quod d̃ĩ auferas gratiam. Quicquid  tollis in par¬
tibus: necesse ẽ ut & ingenere neges. CR̃. Hon ne ego
grãm. cum ita ie adõ asserã conditũ: ut ꝑd̃ĩ gratiã
ineȩ datũ sit uoluntati uel facere quid uel non facere.
AT. Dormitat gͥ ds̃ in oꝑibus nr̃is semel data liberi ar¬
bitrii potestate. nec orandus ẽ ut insingulis rebus nos
uuet cũ uoluntatis nr̃e sit. & ꝓprii arbitrii uel fa¬
cere si uolumus. uel non facere si nolumus. SoR.
Quomodo inceteris creaturis conditionis ordo serua¬
tur: sic concessa semel liberi arbitrii potestate : nr̃ȩ uo¬
luntati omĩa derelicta st̃. AT̃. Ergo ut dixi non debeo

Expanded text:
arbitrii gratia conserventur. Si enim absque Deo, et nisi per singula ille arbitrii gratia conserventur. Si enim absque Deo, et nisi per singula ille me juverit, nihil possum agere: nec pro bonis me juste operibus coronabit, nec affliget pro malis; sed in utroque suum vel recipiet, vel damnabit auxilium. A. Dic ergo simpliciter, cur Dei auferas gratiam? Quidquid enim tollis in partibus, necesse est ut et in genere neges. C. Non nego gratiam, cum ita me a Deo asseram conditum, ut per Dei gratiam meae datum sit voluntati, vel facere quid, vel non facere. A. Dormitat ergo Deus in operibus nostris, semel data liberi arbitrii potestate: nec orandus est, ut in singulis operibus nos juvet, cum voluntatis nostrae sit et proprii arbitrii, vel facere si volumus, vel non facere si nolumus. 700 5. C. Quomodo in caeteris creaturis conditionis ordo servatur: sic concessa semel liberi arbitrii potestate, nostrae voluntati omnia derelicta sunt. A. Ergo, ut dixi, non debeo
Abbreviated transcription (Latin):
sis interap̃tationib immo risu dignis. ad alios sensus. de¬
cere. cũ eum responsum habeas. a At̃. Tuũ responsum
cuiusiodi. bene eossentire an male.  CR. Et que me
cogit necessitas ut contra alios ꝓmam sententiam.
a t. Disputationis ordo & ratio ueritaus. An ignoras
intermala debere numerari. Hoc igitur dequo inter¬
rogo aut bene iͦci aut male: in gratis tibi fatendũ ẽ.
CR. Siinsingulis rebus quas gerimus di utendũ ẽ aduito¬
rio. ergo & calamum temperare adscribendum. et tẽ¬
peratum pumice terrere. manũq aptare litteris. tace¬
re. loqui. sedere. stare. ambulare. currere. comedere.
ieuinare. flere. ridere. & cetera huiusinodi nisids̃ iuiuerit
ñ poterimus.  dt̃. Iuxta meuni sensun non posse. ꝑ¬
spicuum ẽ. CR. In quo liberum habemus arbtirium.
et dĩ in nos grã custoditur. sine hoc quidem absque dõ
grã ut dĩ ꝑ singła tollatur amminiculum. s c̃r. Non
tollitur dĩ aduitorium cum creaturȩ & semeldati liberi

Expanded text:
sis interpretationibus, immo risu dignis, ad alios sensus decere, cum meum responsum habeas? A. Tuum responsum cujusmodi? Eos bene sentire, an male? C. Et quae me cogit necessitas, ut contra alios promam sententiam? A. Disputationis ordo et ratio veritatis. An ignoras mala debere numerari? Hoc ergo de quo interrogo, aut bene dici, aut male, ingratis tibi fatendum est. C. Si in singulis rebus quas gerimus, Dei utendum est adjutorio, ergo et calamum temperare ad scribendum, et temperatum pumice terere, manumque aptare litteris, tacere, loqui, sedere, stare, ambulare, currere, comedere, jejunare, flere, ridere, et caetera hujuscemodi, nisi Deus juverit, non poterimus? A. Juxta meum sensum non posse perspicuum est. C. In quo igitur liberum habemus arbitrium, et Dei in nos gratia custoditur, si ne hoc quidem absque Deo gratia, ut Dei per singula tollatur adminiculum. C. Non tollitur Dei adjutorium, cum creaturae ex semel dati liberi
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ cũ reliqͥs. uinã ouẽ qͣm n aginta nouẽ ouibꝰ derelictis bonꝰ pastor
inqͥsiuit ireculit explesse num̾ũ centenariũ. S aliud ẽ penitẽtẽ eẽ &
lacͥmis ueniã dep̃cari. aliud sẽꝑ eẽ cũ patre. Unde iꝑiezechielẽ ad repor¬
tatã ouẽ iꝑditũ qͦndã filiũ. loqͥt᷑ pastor ipat̃. ⁊ suscitabo pactũ meũ tecũ
iscies qi ego dñs irecordaberis ⁊ confund̾is ut ñ sit tͥ ultra aꝑire eos p̾con¬
fusione tua cũ placatꝰ fuerotͥ ĩomnibꝰ q̃ fecisti. Ut nichil omitꝰ iusto ha¬

Expanded text:
et ovem unam quam nonaginta novem ovibus derelictis bonus pastor inquisivit et retulit, explesse numerum centenarium. Sed aliud est poenitentem esse, et lacrymis veniam deprecari, aliud semper esse cum patre. Unde per Ezechielem ad reportatam ovem, et perditum quondam filium, loquitur pastor et pater: Et suscitabo pactum meum tecum: et scies quia ego Dominus, et recordaberis, et confunderis; ut non sit tibi ultra aperire os prae confusio
Abbreviated transcription (Latin):
quid apłi fecerint: sed quid xpc̃ preceperit. Neꝙ enim
culpa imꝑantis ẽ: sed eoꝵ qui audier̃ imꝑium. Quod utiꝙ
potuisse fieri exiusticia eius qui imꝑabat agnoscitur. At̃.
Pulchrȩ. Holo gͦ michi dicas posse hominem sine peccato
CR. Tam stultum me putas. ut hoc audeam loqui.  At̃.
Licet non loquaris : tamen exꝓpositione tua. ipsa conse¬
quentia et rerum ordine. in uitus hoc loqueris. Si enĩ
potest eẽ homo sine peccato. quod apłos non potuisse ꝑspicu
et ꝓpħis. quoꝵ u lege non fuit ꝑfecta usticia : scđm il¬

Expanded text:
 sed quid Christus praeceperit. Neque enim culpa imperantis est, sed eorum qui audierunt imperium, quod utique potuisse fieri ex justitia ejus qui imperabat, agnoscitur. A. Pulchre. Nolo ergo mihi dicas posse hominem sine peccato  fuerunt. C. Tam stultum me putas, ut audeam hoc loqui? A. Licet non loquaris: tamen ex propositione tua, ipsa consequentia et rerum ordine invitus hoc loqueris. Si enim potest esse homo sine peccato, quod Apostolos non fuisse perspet Prophetis, quorum in Lege non fuit perfecta justitia, secundum il
Abbreviated transcription (Latin):
delesti. Urbs potẽs. urbs orbis dña. urbs apłi uoce saudata. int̃pretare¬
uocabulũ tuũ. PAIN. aut fortitudinis nom̃ ẽ uixta grecos. aut subli¬
tas. humilẽ maledictiorẽ qͣm tͥ saluator inapocalypsi cõminatꝰ ẽ. potes
effug̾e ꝑpenitẽtiã habens exemplũ runiuitar̃. saue iouiniani nom̃.¬

Expanded text:
delesti. Urbs potedelesti. Urbs pote«vocabulum Rome aut fortitudinis nomen est iuxta grecos, aut sublitas humilem. Maledictionem quam tibi Salvator in Apocalypsi comminatus est, potes effugere per poenitentiam, habens exemplum Ninivitarum 384. Cave Joviniani nom