comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut perseipsam declarata ueritate : Nullã
testis auctoritatẽ. nulla mira culi ueri¬
tatẽ requirat: quid dicitis quid ꝓfestis.
quãrationẽ quam ueritatẽ : fabula illa ẽ.
longa etuana puerile luudi brium
& muliebre uocamentũ & aniculare
deliramentum continens initium trun¬
cum & medium putridum & finẽ ru nosũ.
Cum enĩ uob̵ ex eius initio dictũ fuerit.
in mostali in uisibili in corruptibilidõ
quid factura erat gens tenebrarũ sicumea
pugnare noluiss& : et demedio eius quo¬
modo est in corruptibilis & in contam¬
nabilis ds̃ : cuius membra in pomis etho¬
leribus manducando & digerendo con¬
teritis ut purg&is & define eius quid fec̃
anima misera ut inglobotenebrarum
perp&uo uinculo puniatur : quae non
suo uitio sedalieno maculatadõ suo de¬
ficiente mundari non potuit. quomit¬
tente . polluta ẽ: hesitantib uobis & quid
respondeatis non inuena entib conspi¬
ciuntur tammulti & tamgrandes. ut tam

Expanded text:
ut per se ipsam declarata ueritate nullam ut per se ipsam declarata ueritate nullam testis auctoritatem, nullam miraculi ueritatem requirat. quid dicitis ? quid profertis? quam rationem, quam ueritatem? fabula illa est longa et uana, puerile ludibrium et muliebre auocamentum et aniculare deliramentum continens initium truncum et medium putridum et finem ruinosum. cum enim uobis ex eius initio dictum fuerit: inmortali, inuisibili, incorruptibili deo quid factura erat gens tenebrarum, si cum ea pugnare noluisset ? et de medio eius: quomodo est incorruptibilis et incontaminabilis deus, cuius membra in pomis et oleribus manducando et digerendo conteritis. ut purgetis? et de fine eius: quid fecit anima misera, ut in globo tenebrarum perpetuo uinculo puniatur. quae non suo uitio, sed alieno maculata deo suo deficiente mundari non potuit, quo mittente polluta est? haesitantibus uobis et quid respondeatis non inuenientibus conspiciuntur tam multi et tam grandes et tam
Abbreviated transcription (Latin):
taminiscripturas. in quibus putatis uos
uitamaeternã habere. Ipse testimonũ
perhib& deme. Et sicrederetis morsi
creder&is & mihi. deme enim illescrip¬
sit : et habent ibimorsen et ꝓphetas au¬
diant eos. et simorsen etꝓphetas non
audiunt nec siquis amortuis resurrex¬
erit credentei : Vnde huc existis: unde
confiditis: scripturas tanta auctoritate
firmatas cõmendatasq respuitis. mi¬
racula non facitis : Quae si faceretis i psa
in uobis caueremus. ꝑ instruentẽ nos
dño& dicentẽ. Ex surgent multi
pseudoxp̃e et pseudoꝓphetae & fa¬
cient signa & ꝓdigia multa ut fallant si
fieri potest &iam electos. Eccep̃dixiuob:
Vsq ad eo nhlcrediuoluit aduersus con¬
firmatam scripturarum auctoritatem.
quae fidem suam in reb. ipsis ꝓbat. quae
ꝑtemporum successiones haecimpleri
& effici ostendit. quaetanto antequam
fierent p̃nuntiauit : Restat ut rationẽ
uos ex hiberedicatis. tam cestã & inuictã

Expanded text:
tamini scripturas, in quibus putatis uos tamini scripturas, in quibus putatis uos uitam aeternam habere, ipsae testimonium perhibent de me, et: si crederetis Moysi. crederetis et mihi; de me enim ille scripsit, et: habent ibi Moysen et proph etas, audiant eos, et: si Moysen et prophetas non audiunt, nec si quis a mortuis resurrexerit, credent ei! unde huc existis? unde confiditis? scripturas tanta auctoritate firmatas commendatasque respuitis, miracula non facitis: quae si faceretis. etiam ipsa in uobis caueremus praeinstruente nos domino et dicente: exurgent multi pseudochristi et pseudoprophetae et facient signa et prodigia multa, ut fallant, si fieri potest, etiam electos; ecce praedixi uobis. usque adeo nihil credi uoluit aduersus confirmatam scripturarum auctoritatem, quae fidem suam rebus ipsis probat, quae per temporum successiones haec inpleri et effici ostendit, quae tanto antequam fierent, praenuntiauit. Restat, ut rationem uos exhibere dicatis, tam certam et inuictam,
Abbreviated transcription (Latin):
ne tuo benedicentur om̃s gentes : Quider¬
go respondecis : cui nam dexpõcredideritis.
quibus testes alienigene non placent .
N rõrum porro librorum auctoritas. tot
gentium consensione. ꝑsuccessiones apłoꝵ.
epis coporum conciliorumq: roborata uob
aduersaẽ ur̃oni aut̃ nulla ẽ quiꝰ&a¬
mendacem doctrinam fit. nisi & ipsitam¬
quã imitatores dĩ &xp̃i suimendaces
habeantur : Fama uero & iam ipsa con¬
sulta & uos pessimos lactat. et xpm̃
ex semin edđ contrauos p̃dicare non ces¬
sat: uocem patris decelonon auditis.
operaxp̃i quibus dese ipso testificabat᷑
Non uidistis codices inquibus haec scripta st̃
ut specie xp̃iana fallatis uelut accipitis.
netam̃ contrauos legantur. infalsatos di¬
citis ꝓfestis inde xpm̃dicentem. simb
non creditis operib credite : Et egosum
qui testimonum ꝑhibeo deme: et testimo¬
nium per hib& deme qui memi sit pater:
et non uultis contrauos in de ꝓferri. Scru¬

Expanded text:
ne tuo benedicentur omnes gentes. quid erne tuo benedicentur omnes gentes. quid ergo respondetis, cuinam de Christo credideritis, quibus testes alienigenae non placent? nostrorum porro librorum auctoritas tot gentium consensione per successiones apostolorum, episcoporum conciliorumque roborata uobis aduersa est; uestrorum autem nulla emendacem doctrinam fit, nisi et ipsi tamquam imitatores dei et Christi sui mendaces habeantur. fama uero etiam ipsa consulta et uos pessimos iactat et Christum ex semine Dauid contra uos praedicare non cessat. uocem patris de caelo non audistis, opera Christi, quibus de se ipso testificabatur, non uidistis; codices, in quibus haec scripta sunt, ut specie christiana fallatis, uelut accipitis; ne tamen contra uos legantur, infalsatos dicitis. profertis inde Christum dicentem: si mihi non creditis, operibus credite, et: ego sum, qui testimonium perhibeo de me, et testimonium perhibet de me, qui me misit pater, et non uultis contra uos inde proferri: scru
Abbreviated transcription (Latin):
transcurrer&: quomodo ille cui non credo
ꝓfestnb scripturas. quib deillo credam.
et eis ipse conatur dare auctoritatem cum
ego ipsi non credam : Si aut̃ fame dexp̃o
credidistis. Hoc enim et faustus magnis¬
& angustiis coastatus transeunter
attingit nescilicet aut eos libros ꝑferre
cogeretur quorum auctoritas nulla ẽ
aut ad eos ligaretur quorum auctori¬
tas ei contraria ẽ : Ergo sidexp̃o fame
credidistis: Uidete utrum idoneates¬
tis sit diligenter considerate quo uos
p̃cipitetis : mala enĩ multa de uob̵ fama
dissennat cuicredinon uultis. Quae
igitur ratio ẽ hancdexp̃õ uelle ueracẽ
quam de uobis uultis eẽ mendacẽ ⁊ quid quod
&iam fame xp̃i contradicitis : ea qui ppecla¬
rior ea prȩpollentior. aures &mentes &
linguas omnium gentium ten&. qua expõ
ex semine dđ scđm scripturas hebreas
disseminatio impl&. quodibiscriptum est
Promissum abra hae & isaac etia cob. insemi¬

Expanded text:
transcurreret ? quomodo ille, cui non credo, transcurreret ? quomodo ille, cui non credo, profert mihi scripturas. quibus de illo credam. et eis ipse conatur dare auctoritatem, cum ego ipsi non credam? Si autem famae de Christo credidistis — hoc enim et Faustus magnis angustiis coartatus transeunter adtigit, ne scilicet aut eos libros proferre cogeretur, quorum auctoritas nulla est, aut ad eos ligaretur, quorum auctoritas ei contraria est - ergo si de Christo famae credidistis, uidete utrum idonea testis sit, diligenter considerate. quo uos praecipitetis. mala enim multa de uobis fama disseminat, cui credi non uultis. quae igitur ratio est hanc de Christo uelle ueracem. quam de uobis uultis esse mendacem? quid? quod etiam famae Christi contradicitis. ea quippe clarior, ea praepollentior, aures et mentes et linguas omnium gentium tenet, quae Christo ex semine Dauid secundum scripturas Hebraeas disseminato inplet, quod ibi scriptum est promissum Abrahae et Isaac et Iacob. in semi
Abbreviated transcription (Latin):
institutum: ut non solum ille autille
homo. sedunuersa ipsagens totumq
regni curiste inuasit : cur usurpauit.
qui ꝓphetis hebreis uos uetat credere.
ut uos falsi xp̃i fallaces discipulos fal¬
sus & fallax apłs faciat. Postre¬
monediceretur ei mentiris ꝓtulerit
uob aliquos & ꝓphetas. scđm ad serti¬
onẽ suã xp̃m p̃nuntiantes : quid facie¬
tis ei qualẽ faustus catecis andũ sub ex¬
emplo ꝓposuit . quineq ipsis neq illicre¬
uocabut : Non opinor homines ꝓducit sed
libros aperi& quos non ꝓse sed contrase
a pestos repperiet : Ibi enimxp̃m natum
exmaria uirgine. Ibi filium dĩ factum exse
sieos in falsatos dixerit. ipse testium suorũ
fidemꝰ pugnauit : Siaut̃ alios quos dicat
apłorum nr̃orum codices ꝓtulerit. quo¬
modo eis ipse auctoritatẽ dabit quã ꝑ eccle¬
sias xp̃i ab ipsis apłis constitutas non accipit᷑
Vtinde ad posteros firmata cõmendatione

Expanded text:
institutum. ut non solum ille aut ille institutum. ut non solum ille aut ille homo, sed uniuersa ipsa gens totumque anique regni. cur iste inuasit, cur usurpauit. qui prophetis Hebraeis uos - uetat credere, ut uos falsi Christi fallaces discipulos falsus et fallax apostolus faciat? postremo ne diceretur ei "mentiris," protulerit uobis aliquos et prophetas secundum adsertionem suam Christum praenuntiantes. quid facietis ei. qualem Faustus catechizandum sub exemplo proposuit, qui neque ipsis neque illi creuocabit? non, opinor, homines producet. sed libros aperiet: quos non pro se. sed contra se apertos reperiet. ibi enim Christum natum ex Maria uirgine. ibi filium dei factum ex sesi eos infalsatos dixerit, ipse testium suorum fidem obpugnabit; si autem alios, quos dicat apostolorum nostrorum. codices protulerit, quomodo eis ipse auctoritatem dabit, quam per ecclesias Christi ab ipsis apostolis constitutas non accepit. ut inde ad posteros firmata commendatione
Abbreviated transcription (Latin):
xpm suum non filium dĩ dicerent : Ecce
nos ostendimꝰ dm̃ xpm. uirgins filium
exhebrea ꝓphetia : Nam utiq et iudȩi
carnales .ne hoc solum putarent eẽ
semnedđ: Ad monet eos ipse dñs
expphetia eiusdẽ dđ quaerens ab eis
hoc solũ ut dixi putar&ur. & non respice¬
rent ademmanuel qđ est interp̃tatũ nobis¬
cum ds̃ : Et quomodo inquit ipsedđ inspũ
dexteram meã: donec ponã om̃s inimicos
tuos scabellũ pedũ tuorũ. Ecce inquã¬
Vos ostendite aliquã prophetiã uram̃ un¬
de nom̃ xpi didiceritis .: manicheus enĩ
quippe eius sedicit. Impudentissima
quidem fallacia : Nam constat. non so¬
lũ post tertullianũ uerum & iam post
cyprianũ. hanc heresem exostam.:
om̃s tam̃ eius epistole . ita exordiuntur.
xp̃o quare credidistis: quẽnam testẽ
uob sui aposto latus adduxit : nomenq
ipsum xp̃i quod non scimus nisi in reg¬
noiuda eorum. insacerdotib et regib

Expanded text:
Christum suum non filium dei dicerent. ecce Christum suum non filium dei dicerent. ecce nos ostendimus deum Christum uirginis filium ex Hebraea prophetia. nam utique et Iudaei carnales ne hoc solum putarent essesemine Dauid, admonet eos ipse dominus ex prophetia eiusdem Dauid quaerens ab eis,hoc solum, ut dixi. putaretur et non respicerent ad Emmanuhel, quod est interpretatum "nobiscum deus," et: quomodo, inquit. ipse Dauid in dexteram meam. donec ponam inimicos tuos scabellum pedumtuorum?ecceinquamm deum; uos ostendite aliquam prophetiam uestram. unde nomen Christi didiceritis. Manichaeus enim postolum quippe eius se dicit inpudentissima quidem fallacia; nam constat non solum post Tertullianum, uerum etiam post Cyprianum hanc haeresim exortam. omnes tamen eius epistulae ita exordiuntur: Christo quare credidistis? quemnam testem uobis sui apostolatus adduxit? nomenque ipsum Christi, quod non scimus nisi in regno Iudaeorum in sacerdotibus et regibus
Abbreviated transcription (Latin):
cõmodatiora eẽ bancina sybillae & or¬
phec uel siqua foste alia st̃ uatum gen¬
tiliũ ut credatur in xp̃m. nec adtendant
salutem tanta fideliũ examina adducant
Dicere aut̃ noneẽ aptimgentibus hebream
ꝓphetiam ut credant in xp̃m. Cumuide¬
atom̃s gentes ꝑ hebream ꝓphetiamcre¬
dere in xp̃m : Ridicula in sania ẽ: displi
c& uobis talis xp̃s qualis ꝑhebreos p̃nun¬
tiatus ẽ & tam̃ om̃s populigentium
apud quos hebream ꝓphetiam nullum
pondus auctoritatis habere arbitran
intalem x pm̃ credunt qualis ꝑhebre¬
os p̃nuntiatus ẽ. Accipiendo scilic&
ꝓpheta esaias dic̃. Eritradix iesse quiex¬
surget regnare ingentib in eũ gentes
sperabt Et ecce uirgoconcipi& et pa¬
ri& filium. et uocabt nom̃ eius emma¬
nuhel qđ interp̃tatur nob̵cumds̃ : Ne
putent isti hominẽ tantũ modo xpm
ab hebreis ꝓphetis p̃nuntiatũ: Hloc
enim uidetur tetigisse faustus cumait.
Xpm̃ quidẽ nrm̃ filium dĩ : quasi hebrei

Expanded text:
commodatiora esse vaticinia Sybillae et Orphei, vel si qua forte alia sunt vatum Gentilium, ut credatur in Christum: nec attendat salutem tanta fidelium examina adducant. Dicere autem non esse aptam Gentibus Hebraeam prophetiam, ut credant in Christum, cum videat omnes gentes per Hebraeam prophetiam credere in Christum, ridicula insania est. cet uobis talis Christus, qualis per Hebraeos praenuntiatus est; et tamen omnes populi gentium, apud quos Hebraeam prophetiam nullum pondus auctoritatis habere arbitramini. in talem Christum credunt, qualis per Hebraeos praenuntiatus est, accipiendo scilicetpropheta Esaias dicit: erit radix Iesse, qui exsurget regnare in gentibus; in eum gentes sperabunt, et: ecce uirgo concipiet et pariet filium, et uocabunt nomen eius Emmanuhel. quod interpretatur: nobiscum deus. ne putent isti hominem tantummodo Christum ab Hebraeis prophetis praenuntiatum; hoc enim uidetur tetigisse Faustus. cum ait Christum quidem nostrum filium dei. quasi Hebraei
Abbreviated transcription (Latin):
Aeterna damnatione puniendum. Isti
carnẽ xp̃i ademonum duce temptatã:
ille pastem dĩ ad aemonũ gente pos¬
sessam : et isti quidem illam temptatã
ut docer& Resistere temptatori ille
illam possessam ut patri non possit restitui.¬
ut nec uictori: Denq: mancheus exdoc¬
trina demonorũ aliud annuntiat.
ut quasi ennentior sit. Apłi uero ex
doctrina xp̃i commendant. utquisquis
aliud adnuntia uerit anathema sit :¬

Expanded text:
aeterna damnatione puniendum; isti carnem Christi a daemonum duce temptatam, ille partem dei a daemonum gente possessam; et isti quidem illam temptatam, ut doceret resistere temptatori, ille illam possessam, ut patri non possit restituec uictori; denique Manichaeus ex doctrina daemoniorum aliud adnuntiat, ut quasi eminentior sit, apostoli uero ei doctrina Christi commendant, ut quisquis aliud adnuntiauerit. anathema sit
Abbreviated transcription (Latin):
Ars enim diuina qua & caelestia
& terrena opera fint. cum easint
interse dissimilia: ipsa in omnib
sui similis est. quia in suo queque
genere perficienda. ubiq perfecta
est: N eque enim uniuersum con¬
dit insingulis. sed ad uniuersi con¬
plexum condens singula. uniuersam
se condendis prȩb& & singulis. omna
congruenter. locis suis & ordinib
faciens atq: disponens. & omnibus
particulariter . atꝙ uniuersaliter
congrua tribuens
Eccehic

Expanded text:
ars enim diuina, qua caelestia ars enim diuina, qua caelestia et terrena opera fiunt, cum ea sint inter se dissimilia, ipsa in omnibus sui similis est, quia in suo quoque genere perficiendo ubique perfecta est. neque enim uniuersum condit in singulis, sed ad uniuersi conplexum condens singula, uniuersam se condendis praebet et singulis, omnia congruenter locis suis et ordinibus faciens atque disponens et omnibus particulariter atque uniuersaliter congrua tribuens. ecce hic
Abbreviated transcription (Latin):
gruunt. Pro inde malum dicitis
qui fecit colubrum. iftum Autem
solem tam magnum bonum putatis.
ut nec factum adõ. sed prolatum uel ns¬
sum eẽ credatis. Os̃ Autem uerus
inquem nondum Auobis credinmiũ
doleo. & colubrum fecit inter alia
inferiora & solem inter alia superiora.
& ad huc in sublimioribus noncor¬
poralibus caelestibus. sed iam in
spiritalibus. multa ista luce longe
meliora. quae carnalis homo quilib&
non percipit. quanto magis uos.
quicum carnem detestamini. nihil
aliud quam uestram regulam
detestamini. qua bona & mala
m&imini.⁊ Neque enim potest
in uobis eẽ cogitatio uel malorum.
nisi qualibus carnalis sensus offen¬
ditur. uel bonorum. nisi qualibus
carnalis acies oblectatur : U tergo
ista inimo rerum opera dĩ terrena
infirma mortalia. sedta menopera
dĩ qualia possumus uidere consi¬
derem. ineffabiliter moueor laude
creatoris illorum. qui prorsus
ita magnus est. In operibus mag¬
nis. ut minor non sit inminimis:

Expanded text:
gruunt. proinde malum dicitis, gruunt. proinde malum dicitis, qui fecit colubrum, istum autem solem tam magnum bonum putatis, ut nec factum a deo, sed prolatum uel missum esse credatis. deus autem uerus, in quem nondum a uobis credi nimium doleo, et colubrum fecit inter alia inferiora et solem inter alia superiora t adhuc in subli-' mioribus non corporalibus caelestibus, sed iam in spiritalibus multa ista luce longe meliora, quae carnalis homo quilibet non percipit, quanto magis uos, qui cum carnem detestamini, nihil aliud quam uestram regulam detestamini, qua bona et mala metimini! neque enim potest in uobis esse cogitatio uel malorum, nisi qualibus carnalis sensus offenditur, uel bonorum, nisi qualibus carnalis acies oblectatur. Ut ergo ista in imo rerum opera dei, terrena. infirma, mortalia, sed tamen opera dei, qualia possumus uidere, considerem, ineffabiliter moueor laude creatoris illorum, qui pror-. sus ita magnus est in operibus magnis, ut minor non sit in minimis.
Abbreviated transcription (Latin):
plane describi alterum dm̃. Siem̃
materies informis corporalium
formarum capax. ab eis hyle appel¬
larcur. quae appellata est abanti¬
quis. nemo eam nostrum coarguer&
dici dm̃. Nunc uero quantus error
est. quanta dementia: uel mate¬
riem corporum dicere opificem
corporum. uel opificem corporum
negare dm̃: Quia ergo quod ds̃
uerus facit. id est corporum elemen¬
torum. animalium qualitates & formas.
utcorpora ut elementa ut animalia
sint. hoc uos dicitis nescio quem alterũ
facere. Quolib& eum nomine uoci¬
t&is. recte dicimini errore ur̃o dm
alterum inducere. In hac enim una
rebis erratis errore sacrilego Semel
quidem quod ea quae ds̃ fecit.
eum facere dicitis quem dm̃ fateri
erubescitis. Sed nullo modo effici&is
ut non sit ds̃. nisi eum talia facere
negarueritis. qualiꝰ non facit nisids̃:
uos &a malo fieri & mala ee opinamini:
puerili sensu horrentes. quae poe¬
nalis mortalitatis in bec illitati non
congruunt. & amantes quaecon¬

Expanded text:
plane describi alterum deum. si enim plane describi alterum deum. si enim materies informis corporalium formarum capax ab eis hyle appellaretur, quae appellata est ab antiquis, nemo eam nostrum coargueret dici deum. nunc uero quantus error est, quanta dementia uel materiem corporum dicere opificem corporum uel opificem corporum negare deum? quia ergo quod deus uerus facit, id est corporum, elementorum, animalium qualitates et formas, ut corpora, ut elementa, ut animalia sint, hoc uos dicitis nescio quem alterum facere. quolibet eum nomine uocitetis, recte dicimini errore uestro deum alterum inducere. in hac enim una re bis erratis errore sacrilego: semel quidem, quod ea, quae deus fecit, eum facere dicitis, quem deum fateri erubescitis — sed nullo modo efficietis, ut non sit deus, nisi eum talia facere negaueritis, qualia non facit nisi deusuos et a malo fieri et mala esse opinamini, puerili sensu horrentes, quae poenalis mortalitatis inbecillitati non congruunt, et amantes, quae con
Abbreviated transcription (Latin):
siper manseris in bonitate: Nempe
audiftis. nempe aduertis tis. quẽ¬
admodum nec dõ auferat iudiciariã
seueritatem. nec homini liberam
uoluntatem:
Occultum est.
altum est. in accessibili secr&o abhu¬
mana cogitatione seclusum est. quẽ
de illo scripturarum scãrum ueritas
loquitur. Num igitur ideo aduer¬
sus diuina iudicia garrire delectat.
quia sunt inscrutabilia Quanto
conuenientius. quanto accommo¬
datius est modulo nostro expa: ues¬
cere illic. ubi paulus expauit: & ex¬
clamare. O altitudo diuitiarum
scientiae & sapientiae dĩ. quam in¬
scrutabilia sunt iudicia eius. & in¬
uestigabiles uiae eius Quanto
melius est ita mirari quod inuefti¬
gare non sufficis: quam propter¬
ea uelle alterum dm̃ malum fingere
quia unum bonum non potuis ti
comprehendere: Non enimde
nomine agitur. sedde opere. nam
cito uid&ur faus tus sedefendisse
cum ait non dicimus duos deos sed
dm̃ & hilen. Porro autem cumque¬
sieris quam dicat hylen. Audies

Expanded text:
si permanseris in bonitate? nempe si permanseris in bonitate? nempe audistis, nempe aduertistis, quemadmodum nec deo auferat iudiciariam seueritatem nec homini liberam uoluntatem. occultum est, altum est, inaccessibili secreto ab humana cogitatione seclusum est, quemade illo scripturarum sanctarum ueritas loquitur. num igitur ideo aduersus diuina iudicia garrire delectat, quia sunt inscrutabilia ? quanto conuenientius, quanto adcommodatius est modulo nostro expauescere illic, ubi Paulus expauit, et exclamare:s o altitudo diuitiarum scientiae et sapientiae dei! quam iscrutabilia sunt iudicia eius et inuestigabiles uiae eius! quanto melius est ita mirari, quod inuestigare non sufficis. quam propterea uelle alterum deum malum fingere, quia unum bonum non potuisti conprehendere ? non enim de nomine agitur, sed de opere. Nam cito uidetur Faustus se defendisse, cum ait: non dicimus duos deos, sed deum et hylen. porro autem cum quaesieris, quam dicat hylen, audies
Abbreviated transcription (Latin):
alienatis omnino ab arbitrio &iu¬
dicio dĩ ueri. uidelic& habentes
paratum alterum dm̃ malum. quẽ
uobis nonueritas oftendit. sed uani¬
tas fingit. cui tribuatis non solum
quicquid facitis iniuste. uerum &ia
quicquid patimini iuste. Ita dõ
tribuentes beneficia donorum.
& ei auferentes iudicia poenarum.
quasi dealio dixerit XPC. quod
praeparauit ignem aernum malis.
quam deillo qui facit solem suum
oriri superbonos & malos. & pluit
super iustos & in iustos. Unde hic
tantam bonitatem. & ibi tantam
seueritatem. ad unum pertineredm̃
non intellegitis : nisi quia miseri¬
cordiam & iudicium cantare non
nostis. : Nonne idem ipse qui facit
solem suum oriri superbonos & malos.
& pluit super iuftos & in iustos.
frangit tamen ramos naturales :¬
& contra naturam inserit ole astrum
Nonne deuno ipso illic dicita płs.
Uides ergo bonitatem & seueritatẽ
dĩ : In eos quidem qui fracti sunt
seueritatem. Inte autem bonitate̾.

Expanded text:
alienatis omnino ab arbitrio et iualienatis omnino ab arbitrio et iudicio dei ueri uidelicet habentes paratum alterum deum malum, quem uobis non ueritas ostendit, sed uanitas fingit, cui tribuatis non solum quicquid facitis iniuste, uerum etiam quicquid patimini iuste, ita deo tribuentes beneficia donorum et ei auferentes iudicia poenarum, quasi de alio dixerit Christus, quod praeparauit ignem aeternum malis. quam de illo, qui facit solem suum oriri super bonos et malos et pluit super iustos et iniustos. unde hic tantam bonitatem et ibi tantam seueritatem ad unum pertinere deum non intellegitis, nisi quia misericordiam et iudicium cantare non nostis ? nonne idem ipse, qui facit solem suum oriri super bonos et malos, et pluit super iustos et iniustos, frangit tamen ramos naturales et contra naturam inserit oleastrum ? nonne de uno ipso illic dicit apostolus: uides ergo bonitatem et seueritatem dei: in eos quidem, qui fracti sunt, seueritatem, in te autem bonitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
non probauerunt. dm̃ habere inno¬
titia. tradidit illos ds̃ in reprobũ
sensum. Ecce quomodo uerus
ds̃ &iustus. excaecat mentes infi¬
delium. N eque enim umquam
in his apostoli uerbis quae comme¬
raui. alius ds̃ intellectus est. quam
ille qui filium suum misit dicentẽ.
lium. Praecedit enim Aliquid
occultum in occultis. Ubi ds̃ agat
iuftissimum examen iudici sui. ut
quorundam mentes excȩcentur :
quorundam inluminentur : cui ue¬
rissime dictum est. iudicia tua
abyssus multa. Cuius profundi¬
tatis inpene trabilem altitudinem.
apostolus admiratus exclamat.
O altitudo diuitiarum sapientiae
& scientiaẽ dĩ . quam inscruta bilia
sunt iudicia eius. &cera Uos aũt
non ualentes discernere. quid faciat
ds̃ bene ficio quid iudicio. quia &
acorde & abore ueftro longe est
psalterium nostrum ubi dicitur mise¬
ricordiam & iudicium cantabo tibi
dñe : Quicquid uos pro infirmi¬
tate humane mor talitatis offendert

Expanded text:
non probauerunt deum habere in nonon probauerunt deum habere in notitia, tradidit illos deus in reprobum sensum. ecce quomodo uerus deus et iustus excaecat mentes infidelium. neque enim umquam in his apostoli uerbis, quae commemoraui, alius deus intellectus est quam ille, qui filium suum misit dicentem: lium. praecedit enim aliquid occultum in occultis, ubi deus agat iustissimum examen iudicii sui, ut quorundam mentes excaecentur. quorundam inluminente. cui uerissime dictum est: iudicia tua abyssus multa. cuius profunditatis inpenetrabilem altitudinem apostolus admiratus exclamat: o altitudo diuitiarum sapientiae et scientiae dei; quam inscrutabilia sunt iudicia eius et cetera. Uos autem non ualentes discernere, quid faciat deus beneficio, quid iudicio, quia et a corde et ab ore uestro longe est psalterium nostrum, ubi dicitur: misericordiam et iudicium cantabo tibi, domine, quicquid uos pro infirmitate humanae mortalitatis offenderit,
Abbreviated transcription (Latin):
misertus ero. & misericordiam prȩs¬
tabo cui misericors fuero. C¬
Cum
ergo prae misiss&. quod in concusse
r&inendum ẽ non eẽ iniquitatem
apud dm. & paulo post attendequid
dicat. Si autem uolens ds̃ ofiendere
iram & de mons trare potententia
suam. attulit inmulta patientia uasa
irae . que perfecta sunt inperditionẽ
& ut notas facer& diuitiasgloriae suȩ
inuasa misericordiae. quȩ preparauit
Certe hic
nullo modo dici potest. alium dm̃ eẽ
qui oftendit iram & demonstrat
potentiam suam inuasis quȩ per¬
fecta sunt ad perditionem. & alium
qui oftendit diuitias inuasis mise¬
ricordiae. Nam unum eundemq:
dm̃ facere ut rumque. apostolica
doctrina testatur: Hino est &
illud. propter hoc tradidit illos ds̃.
in concupiscentias cordis eorum. in
in mundiciam. ut contumeliis affi¬
ciant corpora sua in se m& ipsis
Et paulo post. Propter ea
tradidit illos ds̃ inpassiones igno¬
miniae. Item paulo post. & qm̃

Expanded text:
misertus ero. et misericordiam praesmisertus ero. et misericordiam praestabo, cui misericors fuero. cum ergo praemisisset, quod inconcusse retinendum est. non esse iniquitatem apud deum, paulo post adtende, quid dicat: si autem uolens deus ostendere iram et demonstrare potentiam suam adtulit in multa patientia uasa irae. quae perfecta sunt in perditionem. et ut notas faceret diuitias gloriae suae in uasa misericordiae, qucerte hic nullo modo dici potest alium deum esse, qui ostendit iram et demonstrat potentiam suam in uasis, quae perfecta sunt ad perditionem, et alium, qui ostendit diuitias in uasis misericordiae. nam unum eundemque deum facere utrumque apostolica doctrina testatur. hinc est et illud: propter hoc tradidit illos deus in concupiscentias cordis eorum, in inmunditiam, ut contumeliis adficiant corpora sua in semet ipsis; et paulo post: propterea tradidit illos deus in passiones ignominiae; item paulo post: et quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
uos quidem deos inuestrisdis¬
putationibus solemus audire
Quod & si primo negastis. tamen
paulo post &iam ipse confessus
es. quasi rationem reddens cur
hoc dicatis. quia &apostolus ait
Os saeculi huius excecauit mentes
infidelium Quam quidem sen¬
tentiam plerique nostrum ita
dis tingunt. ut dm̃ uerum dicant
excecas se in fidelium mentes
Cum enim legerint inquibus dr̃ sus¬
pendunt pronuntiationem: Aetunc
inferunt. saeculi huius excaecauit
mentes in fidelium. Quod & si
ita non dis tinguas. sed exponen¬
di gratia. ita uerborum ordinem
mutes. inquibus ds̃ excaecauit m̃tes
in fidelium saeculi huius. idem qui
in illa diftinetione sensus eluc& :
Potest enim & iam talis operatio
quae excaecantur mentes infide¬
lium. secundum quendam modum
per tinere aduerum dm̃. quod non
facit malicia sed ius titia. sicut idem
paulus alibi dicit. Numquid ini¬
quus ds̃ qui infest iram: Itẽ a libi
Quid ergo dicimus inquit. Num¬
quid iniquitas est apud dm̃. absit
morses enim dicit. miserebor cui

Expanded text:
uos quidem deos in uestris disputationibus solemus audire, quod etsi primo negasti, tamen paulo post etiam ipse confessus es quasi rationem reddens, cur hoc dicatis, quia et apostolus ait: deus saeculi huius excaecauit mentes infidelium. quam quidem sententiam plerique nostrum ita distingunt, ut uerum deum dicant excaecasse infidelium mentes. cum enim legerint: in quibus deus, suspendunt pronuntiationem; ac tunc inferunt: saeculi huius excaecauit mentes infidelium. quia etsi ita non distinguas, sed exponendi gratia ita uerborum ordinem mutes: in quibus deus excaecauit mentes infidelium saeculi huius. idem qui in illa distinctione sensus elucet. potest enim etiam talis operatio, qua excaecantur mentes infidelium, secundum quendam modum pertinere ad uerum deum. quod non facit malitia, sed iustitia, sicut idem Paulus alibi dicit: numquid iniquus deus, qui infert iram? item alibi: quid ergo dicemus? inquit; numquid iniquitas est apud deum? absit, Moysi enim dicit: miserebor, cui
Abbreviated transcription (Latin):
ratum etimpiũ omnẽ qui pependis sec
in ligno : ut eet discr&io aliqua in teriustos
& in iustos: quã quam ne sic quidem uera
dixisset. Cum latronẽ xp̃s delignosecũ
introduxis set in para dysum patrissui
Ubi ergo ẽ maledictus om̃s quipendet in
ligno. Anbarabbas latro ille insigiis qui
non solum in lignossus pensus minime est.
sed &iam iuda eorum rogaturemissus ecar¬
cere magis fuit benedictus quamille
quicum xp̃o decruce ascendit incelũ
quiddeniq: qđ &iam eum maledictũ uo¬
cat quisolem ad orauerit aclunam : Siergo
subgentili positus rege solem cogar adora¬
re. et cum restiteromaledictum hoc me
tuensiubear crucifigi. In aliud eius incur¬
ram maledictum. quod aduersus eum de¬
prompsit qui pend& in ligno : An ipsi quidẽ
bonis omnib ma ledicere consuetumẽ. Nos
uero tanti deuotionss eius ex istimaredebemꝰ.
quanti st̃ stomachantium uetularũ. Sicenĩ
& dĩ om̃s pueros. acuirgines parideuo iti¬

Expanded text:
ratum et impium omnem qratum et impium omnem qin ligno, ut esset discretio aliqua inter iustos et iniustos; quamquam ne sic quidem uera dixisset, cum latronem Christus de ligno secum introduxit in paradisum patris sui. ubi est ergo maledictus omnis, qui pendet in ligno? an Barabbas latro ille insignis, qui non solum in ligno suspensus minime est, sed etiam Iudaeorum rogatu emissus e carcere, magis fuit benedictus quam ille, qui cum Christo de cruce ascendit in caelum? quid denique ? quod etiam eum maledictum uocat, qui solem adorauerit aut lunam. si ergo sub gentili positus rege solem cogar adorare et, cum restitero maltuens, iubear crucifigi, in aliud eius incurram maledictum, quod aduersus eum deprompsit, qui pendet in ligno. an ipsi quidem bonis omnibus maledicere consuetum est? nos uero tanti deuotiones eius existimare debemus, quanti sunt stomachantium uetularum. sic enim et dei omnes pueros ac uirgines pari deuoti
Abbreviated transcription (Latin):
considero quã late hoc sit sparsũ conuitiũ.
quã que multa cõprehendat & uiol& ut
om̃s &iam tangat iustos et mastrres
quot uot similis passionis exitude functi st̃
uita : ut petrus & andreas. a creliqui
eus dem sortis: quosnsimoyses. autut
non ꝓpheta nesciss&. aut ut malignus odiss&
si fuit ꝓpheta nontam crude deuotionis con¬
tumelia lacerass& : Neq enim uulgo saltem
eos maledictos dicit. id est apud homines tan¬
apł̃is. uel ipsis nob̵ si nomns eius causa cruci¬
figi contingat : Quã deniq imprudenserat
etuacans inspiratione diuina. ut cogitare
ne qui uerit diuersis excausis homine sin lig¬
no suspendi: alios quidem obiniquũ facinus.
quosdamuero iustitiae causa & ꝓpterdm̃
Idcircoq: confuse om̃s & sine discretione.
ulla. subidem coniecit maledictum cumeet̃
dicendum : Siei prudentia in eẽtulla. non
dicam diuinatio : et siadeo crux offenderat
genere punitionũ maledictum eẽ scele¬

Expanded text:
considero, quam late hoc sit sparsum conuicium considero, quam late hoc sit sparsum conuicium quamque multa conprehendat et uiolet, ut omnes etiam tangat iustos et martyres, quotquot similis passionis exitu defuncti sunt uita, ut Petrus et Andreas ac reliqui eiusdem sortis. quos nisi Moyses aut ut non propheta nescisset aut ut malignus odisset, si fuit propheta. non tam crudae deuotionis contumelia lacerasset. neque enim uulgo saltem eos maledictos dicit, id est apud homines tanisto uel apostolis uel ipsis nobis, si nominis eius causa crucifigi contingat? quam denique inprudens erat et uacans inspiratione diuina, ut cogitare nequiuerit diuersis ex causis homines in ligno suspendi: alios quidem ob iniquum facinus, quosdam uero iustitiae causa et propter deum. idcircoque confuse omnes et sine discretione ulla sub idem coniecit maledictum, cum esset dicendum, si ei prudentia inesset ulla, non dicam diuinatio, et si adeo crux offenderat genere punitionum, maledictum esse scele
Abbreviated transcription (Latin):
in ligno : Di rode uotions conuitio laces¬
siuit : ut rum uolens anca su uideris. neu¬
tro enim horũ excusatus erit . ut cõmen¬
datus debeat accipi. At enĩ maledictũ
eẽ omnẽ qui pend& in ligno: Huncergo
tuuis ut accipiam. huic ut creda: cũ sidi¬
uinus fuit. constet eũ scientẽ uolentẽq
maledixisse xp̃o. Si uero nolens nesci¬
ensq maledixerit. const& eum non fuisse
diuinũ ⁊ Tuergo elige utrũ uis. aut moy¬
sen prophetam non fuisse . & impru¬
dentia peccasse . utdum aliis exmore
suo maledicit. nesciens bbas phemaue¬
rit & dm̃ aut fuisse quidẽ diuinũ. nec fu¬
tura haec ignorauisse. sed inuidentẽ tam̃
nr̃ae s aluti. quae futura erat ex ligno. in
eius auctorẽ. male dici orissui uenenͦ
prompsisse : Et quis ergo credat hunc
uidisse aut cognouisse patrem. qui sic lace¬
rauerit filium: Hunc aduentũ filii potu¬
isse p̃dicare quia scensions eius ignora¬
uerit exitum . Huc accedit qđ illud& iam

Expanded text:
in ligno. diro deuotionis conuicio lacessiuit; utrum uolens, an casu, uideris. neutro enim horum excusatus erit, ut commendatus debeat accipi. ait enim maledictum esse omnem, qui pendet in ligno. hunc ergo tu uis ut accipiam, huic ut credam, cum si diuinus fuit, constet eum scientem uolentemque maledixisse Christo; si uero nolens nesciensque maledixerit, constet eum non fuisse diuinum. tu ergo elige utrumuis aut Moysen prophetam non fuisse et inprudentia peccasse, ut dum aliis ex more suo maledicit. nesciens blasphemauerit et deum, aut fuisse quidem diuinum nec futura haec ignorauisse. sed inuidentem tamen nostrae saluti. quae futura erat ex ligno, in eius auctorem maledici oris sui uenena prompsisse. et quis ergo credat hunc uidisse aut cognouisse patrem, qui sic lacerauerit filium? hunc aduentum filii potuisse praedicere, qui ascensionis eius ignorauerit exitum? huc accedit, quod illud etiam
Abbreviated transcription (Latin):
hoc in parẽ longeq dissimilem uo¬
luistis intellegi.
quia hoc nomi¬
ne: mali principium acnaturam
theologus uesterappellat. In quo
quidẽ impertt Aur̃a magna de¬
p̃henditur: quia nec quid sti
hyle scitis: & hoc reiuoca bulo.
quã penitus ignoratis &iam
inflari uelut docti affectats.
Hilennamq greci. cum denatura
disserunt: materiem quandam
rerum definiunt : Nullopror¬
sus modo formatam. sed omniũ
corporaliũ formarum capacem
quȩ quidẽ incorporum mut abi¬
litate utrumq cognoscitur.

Expanded text:
hoc inparem longe-, que dissimilem uohoc inparem longe-, que dissimilem uoluistis intellegi, quia hoc nomine mali principium ac naturam theologus uester appellat. in quo quidem inperitia uestra magna deprehenditur, quia nec quid sit hyle scitis et hoc rei uocabulo, quam penitus ignoratis, etiam inflari uelut docti adfectatis. hylen namque Graeci cum de natura disserunt, materiem quandam rerum definiunt nullo prorsus modo formatam, sed omnium corporalium formarum capacem, quae quidem in corporum mutabilitate utcumque cognoscitur
Abbreviated transcription (Latin):
ricordiae deputa r&ur. quando ai¬
quid prouobis patitur in uobis. ni¬
siuos rursus inanes relinquer&. ut a
uobis liberatus effuger&: Quomo¬
do ergo comparas panẽ & calicem nrm.
& parem religione. dicis errorem
longe aueritate discr&um peius
desipiens : Quam non nulli qui nos
propterpanem & calicem: cererem
& liberum colere exiftiment.
Quodideo commemorandum pu¬
taui. ut aduertatis ex quauami¬
tate ueniat &iam illud uestrũ:
quod proptersabbatum. saturno
dicatos fuisse patres nros puta¬
tis : Sicut enim acerere & libero
paganorum dus absumus. quauis
panis & calicis sacramentum.
quod ita lauda stis. ut in eo nobis
pares esse uolueritis. nostroritu
amplectamur : Ita patres nos¬
tri longefuerunt a saturnia cis
catenis : Quauis protempore pro¬
ph&iae. sabbati uacationem ob¬
seruauerint. Sedcurnon&iam
propter hylen quȩ in nullis libris
paganorum frequentatur. parẽ
uos cumpaganis religionem ha¬
bere dixistis : Quinim mo propẽ

Expanded text:
ricordiae deputaretur. quando aliricordiae deputaretur. quando aliquid pro uobis patitur in uobis, nisi uos rursus inanes relinqueret, ut a uobis liberatus effugeret. quomodo ergo conparas panem et calicem nostrum et parem religionem dicis errorem longe a ueritate discretum peius desipiens quam nonnulli, qui nos propter panem et calicem Cererem ac Liberum colere existimant? quod ideo commemorandum putaui, ut aduertatis, ex qua uanitate ueniat etiam illud uestrum, quod propter sabbatum Saturno dicatos fuisse patres nostros putatis. sicut enim a Cerere et Libero paganorum diis longe absumus, quamuis panis et calicis sacramentum, quod ita laudastis, ut in eo nobis pares esse uolueritis, nostro ritu amplectamur: ita patres nostri longe fuerunt a Saturniacis catenis, quamuis pro tempore prophetiae sabbati uacationem obseruauerint. Sed cur non etiam propter hylen, quae in nonnullis libris paganorum frequentatur, parem uos cum paganis religionem habere dixistis? quin immo propter
Abbreviated transcription (Latin):
arbitretur faustus parem nobis esse
religionem circa panem & calicẽ. nescio
cum manicheis uinum gustare non reli¬
gio. sed sacrilegium sit: Inuua enim co¬
agnoscunt dm̃ suum. in cupa nolunt. qua¬
si aliquid eos calcatus & in clusus offende¬
rit : Noster aut̃ panis &calix . non quili¬
b& quasi propter xpm in spicis & in sar¬
mentis ligatum sicut illi desipiunt.
Sed cesta consecratione mysticus fit no¬
bis non nascitur. ⁊ Pro inde quod non
ita fit. quamuis sit panis & calix. ali¬
mentum est refection s. non sacramentũ
religionis : nisi quod benedicimus gra¬
tiasq agimus dõ in omni eius munere.
non solum spitali. uerum &iam corpo¬
rali : Uobis aut̃ per fabulã uram. in escis
omnib xp̃s ligatus apponitur. Ad huc
ligandus ur̃is uiscerib: soluendusq
ructatib Nam & cũmanducatis dei
ur̃ĩ defectione uos reficitis. &cũ dige¬
ritis. illius refectione deficitis : Cũ enĩ
uos plenos reddit resumptio uestra

Expanded text:
arbitretur Faustus parem nobis esse arbitretur Faustus parem nobis esse religionem circa panem et calicem, nescio, cum Manichaeis uinum gustare non religio, sed sacrilegium sit. in uua enim agnoscunt deum suum, in cupa nolunt, quasi aliquid eos calcatus . et inclusus offenderit. noster autem panis et calix, non quilibet — quasi propter Christum in spicis et in sarmentis ligatum, sicut illi desipiunt —, sed certa consecratione mysticus fit nobis, non nascitur. proinde quod non ita fit, quamuis sit panis et calix, alimentum est refectionis, non sacramentum religionis, nisi quod benedicimus gratiasque agimus domino in omni eius munere non solum spiritali, uerum etiam corporali. uobis autem per fabulam uestram in escis omnibus Christus ligatus adponitur adhuc ligandus uestris uisceribus soluendusque ructatibus. nam et cum manducatis, dei uestri defectione uos reficitis, et cum digeritis, illius refectione deficitis. cum enim uos plenos reddit, resumptio uestra
Abbreviated transcription (Latin):
eius . & sp̃s scĩ. unum idemq subtri¬
plici appellatione colimus nomen:
Cur enim subtriplici: ac non potius
sub multiplici. ñ appellatione tantũ
sed &iam nesi quot nomina: tot per¬
sonae sunt : Neq enim sicut in arms
una res est subtriplici appellatio¬
ne ensis mucro gladius: sicut unã
rem dicitis & lunã & nauem mino¬
rem & luminatorem nocturnum:
& siquid aliud uocabuli eidem re
tribuitis : ita potestis dicere eun¬
dem primũ hominem. quẽ spm̃
potentẽ . & quem splendi tenentem:
&quem athlantẽ maximum: sed ali¬
us ẽ ille alius atq alius ille & ille:
& neminẽ istorum xpm̃ dicere sole¬
tis. Aut quomodo unum nomen si di
diuersa opera: Aut cur non totum semel
unus xp̃s: si propter unam substantiã
& in arborib xp̃s. & in persecutione
iudaeorũ xp̃s & in sole acluna xp̃s
Nempe uias om̃s ur̃a phantasmata
perdiderunt. Nem penihil aliud
sunt. quam uisa furentͥum: Cur aũ

Expanded text:
eius et spiritus sancti unum idemque sub trieius et spiritus sancti unum idemque sub triplici appellatione colimus numen? cur enim sub triplici ac non potius sub multiplici non appellatione tantum, sed etiam re, si quot nomina, tot personae sunt ? neque enim, sicut in armis una res est sub triplici appellatione ensis. mucro. gladius, sicut unam rem dicitis et lunam et nauem minorem et luminatorem nocturnum et si quid aliud uocabuli eidem rei tribuitis. ita potestis dicere eundem primum hominem, quem spiritum potentem et quem splenditenentem et quem Atlantem maximum, sed alius est ille, alius atque alius ille et ille, et neminem istorum Christum dicere soletis. aut quomodo unum numen, si diuersa opera? aut cur non totum simul unus Christus, si propter unam substantiam et in arboribus Christus et in persecutione Iudaeorum Christus et in sole ac luna Christus ? nempe uias omnes uestra phantasmata perdiderunt. nempe nihil aliud sunt quam uisa furentium. Cur autem
Abbreviated transcription (Latin):
ens gignit patibilem iħm. quiẽ
uita & salus hominum. omnis us¬
pensus ex ligno: Curilles aluator
pendenti penden do congruit:
& nascendo nascenti non congruit ::
Si propterea autẽ ihm dicitis eẽ
in arboribus & ihm cruxifixum
subpontio pilato. & ihm persole
lunamq discentum. quia totũ
hoc exuna eademq substantia ẽ
Carnon & c&era milia numinũ
ur̃orũ. hac appellatione conclu¬
ditis : Curenĩ non sit ihs & ille
splenditenens. & ille athlas: & illerex
honoris: & ille sp̃s potens: & ille
primus homo: & quicquid aliud
innumerabiliter ꝑdiuersa nomina
& diuersa officia predicatis: Ipse
deniq sp̃s sc̃s. cur intertia ꝑsona
ponitur. cum sit inter innume¬
rabiles : aut cur non sit &iam ipse
iñc : & quid sibi iam uult inscriptis
fausti fallax textura uerborum.
ubi conatus uelut congruere ueris
xp̃ianis. Aquibus longenimiumq
seduditur: Ait igitur. Nos patris
quidem dĩ omni potentis. & xp̃i filii

Expanded text:
ens gignat patibilem Iesum, qui est ens gignat patibilem Iesum, qui est uita et salus hominum omni suspensus ex ligno, cur ille saluator pendenti pendendo congruit et nascenti nascendo non congruit? si autem propterea Iesum dicitis esse in arboribus et Iesum crucifixum sub Pontio Pilato et Iesum per solem lunamque distentum, quia totum hoc ex una eademque substantia est, cur non et cetera milia numinum uestrorum hac appellatione concluditis? cur enim non sit Iesus et ille splenditenens et ille Atlas et ille rex honoris et ille spiritus potens et ille primus homo et quicquid aliud innumerabiliter per diuersa nomina et diuersa officia praedicatis ? . Ipse denique spiritus sanctus cur in tertia persona ponitur, cum sit inter innumerabiles ? aut cur non sit etiam ipse Iesus ? et quid sibi iam uult in scriptis Fausti fallax textura uerborum, ubi conatus uelut congruere ueris christianis, a quibus longe nimiumque secluditur, ait: igitur nos patris quidem dei omnipotentis et Christi filii
Abbreviated transcription (Latin):
poss& : Secundum p̃sentiam uerocor¬
habuit non ẽ crucifixus. Siautemha¬
buit: Quȩro unde habuenit cũ omnza
corpora extenebrarum gente eẽ di¬
catis. ⁊ Quam uis substantia diuina
cogitare. nisi corpoream num qua
ualueritis : unde cogimin:. aut sine
corpore dicere crucifixũ. Quoabsur¬
dius & dementius nihildici potest.
Aut inphantas mate potius qua
inueritate uisũ fuisse crucifigi.:
Quarursus impi&ate quid peius ẽ :
Aut non omnza corpora degente esse
tenebrarum. Sed &iã corpus diui¬
ne substantiȩ. Quod tamen immor¬
talenonsit. sed possit ligno a ffigi
& occidi Quodihlomnus plenũ ẽ
dementiae: Aut ex gente tenebra ru
mortalem corpus habuisse xp̃m:
Atq itacqui eius corporis. matrem
mariam uirginẽ credere tim&is.¬
& gente daemon um nontim&is :
Postremo cũ secundũ sententiam
fausti quã quidẽ ex illa longis¬
sima fabula uestra decerptam
Quanta potuit breuitate per¬
strinxit: despõ sco terra concipi¬

Expanded text:
posset; secundum praesentiam uero corposset; secundum praesentiam uero corhabuit, non est crucifixus; si autem habuit, quaero, unde habuerit, cum omnia corpora ex tenebrarum gente esse dicatis, quamuis substantiam diuinam cogitare nisi corpoream numquam ualueritis. unde cogimini aut sine corpore dicere crucifixum — quo absurdius et dementius dici nihil potest aut in phantasmate potius quam in ueritate uisum fuisse crucifigi — qua rursus inpietate quid peius est? — aut non omnia corpora de gente esse tenebrarum, sed esse etiam corpus diuinae substantiae, quod tamen inmortale non sit, sed possit ligno adfigi et occidi — quod nihilominus plenum est dementiae — aut ex gente tenebrarum mortale corpus habuisse Christum atque ita qui eius corporis matrem Mariam uirginem credere timetis, gentem daemonum non timetis. postremo. cum secundum sententiam Fausti, quam quidem ex illa longissima fabula uestra decerptam quanta potuit breuitate perstrinxit, de spiritu sancto terra concipi
Abbreviated transcription (Latin):
deproph&a ponit apostolus. se¬
pulcrũ patens ẽ guttur eorum:
Ore aperto ex pectatis quis inferat
xp̃m tamqua optimȩ sepulturȩ
faucibus uris : Postremo dicite nob
qui dx p̃messe dicatis.: Alius ne est¬
se ẽ quẽ despusco concipiens ter¬
ra patibilem gignit: omni Nonso
lũ suspensus ex ligno. sed &iamia¬
cens inherba: Et ille alius quem
iudȩi crucifixer̃ subpontio pila¬
to. Et tertius ille persolem lunaq
distentus : Anunus atque idem
ex quada sui parte ligatus in arbo¬
ribus. Ex quadam uero par telib.¬
eadẽ eadem ligatȩ captȩq subue¬
niens ⁊ quod si itaẽ. ille quem
subpontio pilato passũ essec̃cedi¬
tis: Cã eum sine carnefuis senar¬
r&is. Nondum dico quemad¬
modum talemmor te sinecar¬
ne pep&i potuerit : Sed quȩro
Cuinaues illas reliquerit. ut inde
descendens talia pauer& ur
qualia sinequocumq. corporefie¬
ri non possent: secundum p̃sentia
quippe spiritalẽ. Nullo modo pati

Expanded text:
de propheta ponit Apostolus, Sede propheta ponit Apostolus, Sepulcrum patens est guttur eorum ; ore aperto exspectatis quis inferat Christum, tanquam optimae sepulturae, faucibus vestris? Postremo, dicite nobis quot christos esse dicatis. Aliusne est quem de Spiritu sancto concipiens terra patibilem gignit, omni non lum suspensus ex ligno, sed cens in herba, et alius ille, quem Iudaei crucifixerunt sub Pontio Pilato, et tertius ille per solem lunamque distentus? an unus atque idem ex quadam sui parte ligatus in arboribus, ex quadam uero parte liber eidem ligatae captaeque subueniens ? quod si ita est, ille, quem sub Pontio Pilato passum esse conceditis, cum eum sine carne fuisse narretis — nondum dico, quemadmodum talem mortem sine carne perpeti potuerit - sed quaero, cui naues illas reliquerit, ut inde descendens talia pateretur, qualia sine quocumque corpore fieri non possent. secundum praesentiam quippe spiritalem nullo modo illa pati