comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
subtraxit in se ipsum ei anime iuserui¬
unt. Uel si tota hec anima dicenda ẽ.
ei certe parti amnȩ seruiunt atq sub¬
iecte sunt: quã solam fapientẽ ⁊ toui¬
nari decos. In qua parte subiecta: etiã
ipsã memoria puto habitare. Utit᷑
ergo hac sapiens quasi seruo. ut hȩc
ei uibot eas que iam domito atq sub¬
stiato metas legis imponat ut dum istis
sensib utit᷑ ꝓpt̃ illa quȩ iam non sapien¬
ti s sibi sunt necessaria non se audeat
extollere nec suꝑbire diio. nec his ipsis quȩ
ad se ꝑtinent passim atq immoderate uti
Aa illã enĩ uilissima partẽ possunt ea ꝑti¬
uere: quȩ p̃teunt. Quib autẽ .ẽ. memo¬
ria necessaria nisi p̃t̾euntib & quasi fugi¬
entib reb: Iue igit᷑ sapiens amplectit᷑
dm̃ eoq ꝑfruit᷑ qui semꝑ man&. Nec
ex pectatur ut sit. nec metuit᷑ ne desit
eo ipso quo uere. ẽ sẽꝑ ẽ p̃sens. Curat
autꝰ immobilis & in se manens serui sui

Expanded text:
subtraxit in se ipsum, ei animae seruisubtraxit in se ipsum, ei animae seruiunt uel, si tota haec anima dicenda est, ei certe parti animae seruiunt atque subiectae sunt, quam solam sapientem nominari decet. in qua parte subiecta etiam ipsam memoriam puto habitare. utitur ergo hac sapiens quasi seruo, ut haec ei iubeat easque iam domito atque substrato metas legis inponat, ut dum istis sensibus utitur propter illa, quae iam non sapienti sed sibi sunt necessaria, non se audeat extollere nec superbire domino nec his ipsis, quae adpertinent, passim atque immoderate uti. ad illam enim uilissimam partem possunt ea pertinere, quae praetereunt. quibus autem est memoria necessaria nisi praetereuntibus et quasi fugientibus rebus? ille igitur sapiens amplectitur deum eoque perfruitur, qui semper manet nec expectatur, ut sit, nec metuitur, ne desit, sed eo ipso, quo uere est, semper est praesens. curat autem immobilis, et in se manens serui sui
Abbreviated transcription (Latin):
din & ex eo quod a nob̾ dictũ ẽ. id eẽcũ
dõ quod a sapiente intelligit᷑. S hanc eius
partẽ ꝑ quã istis utit᷑ sensib non eñĩ puto
cõnumerandã eẽ. cũ sapientẽ uocamꝰ. fate¬
or me nescire. nec om̃ino cuiꝰ modi sit suspi¬
cari. Negas gͦ inquã non solũ ex corpore
& anima. sed etiã ex anima tota constare
sapiente. Si quide partẽ istã quã utim̾ur
sensib animȩ ee. negare dem̃tis.ẽ. Non
enĩ ipsi oculi ł aures. s nescio quid aliud
ꝑ oculos sentit. Ipsum autẽ sentire si ñ
damꝰ intellectui: non damꝰ alicui parti
animȩ. Restat ut corpori tribuatur. Quo
absurdius dici. nichil intim michi ui¬
detur. Anima inquit sapientis ꝑpurga¬
ta uirtutib. & iam coherensdo. sapien¬
tis etiam nomine digna ẽ. N ec quicquã
eius aliud dec& appellare sapientẽ. S
tam̃ quasi quedam ut ita dicã sordes atq
exubͣiȩ quib se ille mundauit. & quasi

Expanded text:
deum, et ex eo, quod a nobis dictum est, id esse cum deum, et ex eo, quod a nobis dictum est, id esse cum deo, quod a sapiente intellegitur. sed hanc eius partem, per quam istis utitur sensibus — non enim puto connumerandam esse, cum sapientem uocamus — fateor me nescire nec omnino cuius modi sit suspicari. Negas ergo, inquam, non solum ex corpore et anima sed etiam ex anima tota constare sapientem, si quidem partem istam, qua utitur sensibus, animae esse negare dementis est. non enim ipsi oculi uel aures sed nescio quid aliud per oculos sentit. ipsum autem sentire si non damus intellectui, non damus alicui parti animae. restat, ut corpori tribuatur, quo absurdius dici nihil mihi interim uidetur. — Anima, inquit, sapientis perpurgata uirtutibus et iam cohaerens deo sapientis etiam nomine digna est nec quicquam eius aliud delectat appellare sapientem; sed tamen quasi quaedam, ut ita dicam, sordes atque exuuiae, quibus se ille mundauit et quasi
Abbreviated transcription (Latin):
discam. Iuisquis enĩ ea sola nouit que
corporis sensꝰ attingit: non solũ cũ dõ
ẽẽ. non mͥ uidet᷑ s ne secũ quide. Hic
cum trẏgetiũ animaduertisse in eo uul¬
tu. ut nescio quid uelle dicere uidet᷑
s uerecundia eũ ne quasi in alienũ lo¬
cũ irruer& continiri. feci potestatẽ iam
tacente licentio. ut ꝓmer& si quid uell&.
At ille ista inquit que ad sens corporis
ꝑtinent prorsꝰ nemo mͥ uidetur nosse
Aliud ẽ. enĩ sentire aliud nosse. Quare si
quid nouimꝰ solo intellectu contine¬
ri puto. & eo solo posse cõphendi. Ex
quo fit. ut si illud ẽ cum dõ quod in¬
telligendo sapiens nouit: totũ quod
nouit sapiens possit eẽ cũ dõ. Quod
cum licentiꝰ approbass&. subiecit
aliud quod nullõ pacto possẽ cori¬
tepuere. Ait enĩ. Sapiens prorsipsẽ
ũ dlo ẽ. Nam & ĩpsum intelligit
sapiens. O uol confica᷑ xex eo qe
ate accepi id. eẽ cum dõ quod intelligit

Expanded text:
discam. quisquis ea sola nouit, quae discam. quisquis ea sola nouit, quae corporis sensus attingit, non solum cum deo esse non mihi uidetur sed ne secum quidem — Hic cum Trygetium animaduertissem in eo uultu, ut nescio quid uelle redicere uideretur, sed uerecundia eum, ne quasi in alienum locum inrueret, contineri, feci potestatem iam tacente Licentiout promeret quid uellet. at ille: Ista, inquit, quae ad sensus corporis pertinent, prorsus nemo mihi uidetur nosse. aliud est enim sentire, aliud nosse. quare si quid nouimus, solo intellectu contineri puto et eo solo posse conprehendi. ex quo fit, ut, si illud est cum deo, quod intellegendo sapiens nouit, totum quod nouit sapiens possit esse cum deo. — Quod cum Licentius approbasset, subiecit aliud, quod nullo pacto possem contemnere. ait enim: Sapiens prorsus ipse cum deo est; nam et se ipsum intellegit sapiens. quod conficitur et ex eo, quod a te accepi, id esse cum deo, quod intellegit
Abbreviated transcription (Latin):
quã quicquã bene definiendo
oncedo inquit. Quid gͦ inquã sapi
dm̃ tibi intelligere non uidet᷑: Ui aei
inquit. Cum gͦͥ sapientes non soliam in
una domo aut urbe . s etiã ꝑ immensa
regionũ peregrinando nauigaildoq
imoueanit᷑ quo modo erit. uerum quic¬
quid cũ dõ non moueri: Risuni in
quiet mͥ mousti. Qu̾asi ego quod sapr¬
ens fadit dixerim cẽ timido. Cum dõ
e s illud quod nolut Non nouit¬
inquã sapiens codice suũ palliũ tunicã sup¬
pellectile si quã hab&. cetaq id genus quȩ
stulti etiã bene nouer̃: Fateor inquit nosse
tunicã & nosse pallui non eẽ cũ dõ. Hoc
ergo inquã dicis non om̃e qđ nouit sapi¬
ens ee. cum dõ: sed tam̃ quicquid sapientis
cũ dõ .ẽ. id nosse sapientẽ. Optime inquit.
Nam quic qͥd sensu isto corporis nouit non
ẽ cũ dõ s illud qd̃ animo ꝑcipit. Plus etiã
fortasse audeo dicere sed tam̃ dicã. Uobis
etia existimatorib aut confirmer aut

Expanded text:
quam quicquam bene definiendo — Concedo, inquit. — Quid ergo ? inquam; sapiens deum tibi intellegere non uidetur? — Uidetur, inquit. — Cum ergo sapientes non solum in una domo aut urbe sed etiam per inmensa regionum peregrinando nauigandoque moueantur, quomodo erit uerum quidquid cum deo est non moueri? — Risum mihi, inquit, mouisti, quasi ego quod sapiens facit dixerim esse cum deo. cum deo est, sed illud quod nouit. — Non nouitinquam, sapiens codicem suum pallium tunicam supellectilem, si quam habet, ceteraque id genus, quae stulti etiam bene nouerunt ? — Fateor, inquit, nosse tunicam et nosse pallium non esse cum deo. Hoc ergo, inquam, dicis, non omne, quod nouit sapiens, esse cum deo, sed tamen quidquid sapientis cum deo est, id nosse sapientem. — Optime, inquit; nam quidquid sensu isto corporis nouit, non est cum deo, sed illud, quod animo percipit. plus etiam fortasse audeo dicere, sed tamen dicam; uobis enim existimatoribus aut confirmem aut
Abbreviated transcription (Latin):
iniquus.e. sed bonum quia homo:
malum quia iniquus. Qusquis ergo
diẽ. malum. ẽ. hominẽ. ce. aut bonu
.ẽ. iniquum eẽ. ĩpse incidit in ꝓpħicã
illam sententiam. Uae his qͥ dicunt
quod bonũ .c̃. malum. & qđ malũ. ẽ.
bonũ. Opus etum dĩ culpat quod
e. homo: & uidum hominis laudat.
quod .c̃ iniqutas. Onis itaque nas

Expanded text:
iniquus est; sed bonum quia homo, iniquus est; sed bonum quia homo, malum qudicit: Malum est hominem esse, aut: Bonum est iniquum esse, ipse incidit in propheticam illam sententiam: Vae qui dicunt quod bonum est malum, et quod malum est bonum . Opus enim Dei culpat, quod est homo; et vitium hominis laudat, qu
Abbreviated transcription (Latin):
natura inquantum natura .ẽ. bonu. ẽ.
nichil aliud dici uideatur. cu uitiosa
natura mala. eei. natura dicitur.: nisi
malum. ẽẽ. qđ bonum. ẽ. nec malũ. ẽe.
nisi quod bonum . e. qm̃ om̃is nitura
bonum. ẽ. nec res aliqua mala. eẽt. nisi
res ipsa que mala. e. natura non ess&.
on gͥ petest. cẽ. milum. nͥ aliqͦd bonuns.
Quod cum dici uideatur absurde:
conexio tam̃ ratiotinationis huiꝰ uelut
in euitabiliter nos cõpellit hoc dicere.
qͥ dicunt qđ bonum. ẽ. malum: & qđ
malum. ẽ. bonum. Qui dicunt te¬
nebras lucẽ: & lucem tenebras. Qui
dicunt dulce amarum: & amarum
dulce. Et t̾m̃ dñs ait. Malus homo:
de malo thesauro cordis sui ꝓfert ma¬
la. Quid .ẽ. autẽ malus homo. nisi
mala natura: Quiaᷤ homo. natura .ẽ.
Porro si homo aliqͦͥd bonum. ẽ. quia
natura. ẽ. quid.ẽ. malus homo: nisi
malum bonum: Tamen cũ duo ista
discernimꝰ. inuenimus nec idõ malũ
quia homo. ẽ. nec ideo bonum quia

Expanded text:
natura, in quantum natura est, bonum est, natura, in quantum natura est, bonum est, nihil aliud dici videatur, cum vitiosa natura mala esse natura dicitur, nisi malum esse quod bonum est: nec malum esse, nisi quod bonum est; quoniam omnis natura bonum est, nec res aliqua mala esset, si res ipsa quae mala est, natura non esset. Non igitur potest esse malum, nisi aliquod bonum. Quod cum dici videatur absurde, connexio tamen ratiocinationis hujus velut inevitabiliter nos compellit hoc dicere. qui dicunt quod bonum est malum, et quod malum est bonum; qui dicunt tenebras lucem, et lucem tenebras; qui dicunt dulce amarum, et amarum dulce . Et tamen Dominus ait: Malus homo de malo thesauro cordis sui profert mala . Quid est autem malus homo, nisi mala natura; quia homo natura est? Porro si homo aliquod bonum est, quia natura est, quid est malus homo, nisi malum bonum? Tamen cum duo ista discernimus, invenimus nec ideo malum quia homo est, nec ideo bonum quia
Abbreviated transcription (Latin):
corrumpitur : in est ei bonũ quo pͥuetur.
Ic ꝑ hoc si naturę aliquid remanebit. qđ
iam corrumpi nequeat: ꝓfecto natura ut¬
corruptibilis erit: & ad hoc tam magnũ
bonum incorruptione ꝑueni&. At si
corrumpi non desin& nec bonum hab̃e
utiq desin&. quo eam possit pritiare
corruptio. Quam si penitus totamq
consumpserit: ideo nullum bonũ inerit:
quia natura nulla erit. Quo circa
bonum consumere corruptio non
potest: nisi consumendo naturã. Umis
gͦ natura bonum. ẽ: magnũ.si corrũpi
non potest. paruu si potest. Negari tm̃
bonum. ẽẽ : nisi stulte atq imperite
ꝓrsus non potest. Que si corruptione
consumitur. nec ipsa corruptio rema¬
malum. si nullum sit bonũ. Sed bonũ
om̃i malo carens: integrum bonum . ẽ.
ui uͦ inest malum: uitiatũ uł uitiosum
bonum. ẽ. Nec malum uinquã potest
ẽẽ. ullum: ubi.ẽ. bonum nullũ. Unde
res mira conficitur: ut quia omnis

Expanded text:
corrumpitur, inest ei bonum quo privetur: corrumpitur, inest ei bonum quo privetur: ac per hoc si naturae aliquid remanebit quod jam corrumpi nequeat, profecto natura incorruptibilis erit, et ad hoc tam magnum bonum corruptione perveniet. At si corrumpi non desinet, nec bonum habere utique desinet, quo eam possit privare corruptio. Quam si penitus totamque consumpserit, ideo nullum bonum inerit, quia natura nulla erit. Quocirca bonum consumere corruptio non potest, nisi consumendo naturam. Omnis ergo natura bonum est; magnum, si corrumpi non potest; parvum, si potest: negari tamen bonum esse, nisi stulte atque imperite prorsus non potest. Quae si corruptione consumitur, nec ipsa corruptio remamalum, si nullum sit bonum. Sed bonum omni malo carens, integrum bonum est; cui verum inest malum, vitiatum vel vitiosum bonum est: nec malum unquam potest esse ullum, ubi bonum est nullum. Unde res mira conficitur, ut quia omnis
Abbreviated transcription (Latin):
boni quod dicitur sanitas. Ita & ammoꝵ
quęcunq sunt uitia: naturalium sunt
pͥuationes bonorum. Que cũ sanantur
non aliquo transferunt᷑. sed ea quȩ ibi
erant nusquam erunt: quando in illa
sanitate non erunt. Haturȩ gͥ omnes.
summe bonus. ẽ : bonȩ sunt. Sed quia
non sicut earum conditor sum mȩ atquȩ
in cõmutabilit̾ bone sunt: ideo ineis et
minui bonum & augeri potest. Sed bono
minui malum. ẽ. quamuis quantum.¬
cumq minuatur. remaneat aliquid̃ ne¬
cesse. ẽ. siadhuc nacura. ẽ. unde natura
sit. Neq enim si qualiscumq & qͣncula¬
cumq natura. ẽ: com. sumi bonum quo
natura. ẽ. nisi ipsa consumatur potest.
Merito quippe. natura incorrupta laudat᷑.
Porro si & incorruptibilis sit quę corrũpi
om̃ino non possit. multo. ẽ. ꝓculdubio
laudabilior. Cum uͦ corrumpitur. ⁊ d̾eo
malum eius . ẽ. corruptio: quia eam quali¬
cumq priuat bono. Ham si nullo bono
priuat: non noc&. Noc& autem. Adimit
igitur bonum. Quamdiu itaq natura

Expanded text:
ejus quod dicitur sanitas; ita et animorum quaecumque sunt vitia, naturalium sunt privationes bonorum: quae cum sanantur, non aliquo transferuntur; sed ea quae ibi erant, nusquam erunt, quando in illa sanitate non erunt. CAPUT XII. 4. summe bonus est, bonae sunt: sed quia non sicut earum Conditor summe atque incommutabiliter bonae sunt, ideo in eis et minui bonum et augeri potest. Sed bonum minui malum est; quamvis, quantumcumque minuatur, remaneat aliquid necesse est si adhuc natura est unde natura sit. Neque enim, si qualiscumque et quantulacumque natura est, consumi bonum quo natura est, nisi et ipsa consumatur, potest. Merito quippe natura incorrupta laudatur: porro si et incorruptibilis sit, quae corrumpi omnino non possit, multo est procul dubio laudabilior. Cum vero corrumpitur, ideo malum est ejus corruptio, quia eam qualicumque privat bono; nam si nullo bono privat, non nocet: nocet autem; adimit igitur bonum. Quamdiu itaque natura
Abbreviated transcription (Latin):
potius liberatione monstrar&. Angelis gͥ¬
aliquib impia suꝑbia deserentib dm̃. & in
huius aeris imam caliginẽ de suꝑna cȩlesti
habitatione deiectis: residuus numerꝰ angłoꝵ
ineterna cum deo beatitudine & sanclitate
ꝑmansit. Heq enim ex uno angło lapso atq
damnato. cȩteri ꝓpagati sunt: ut eos sicut
homines originale malum obnoxiȩ succes¬
sionis uinculis obligar&. atq uniuer sos tra¬
her& ad debitas poenas. sed eo qui diabolus
factus. ẽ. cum sociis impietatis clato. & ipsa
cum eis elatione ꝓstrato: cȩteri pia obȩdientia
dño coheserunt. accipientes etiam quod illi
non habuerunt certam scientiam. qua. eẽnt.
desua sempiterna & nũquã casura stabili¬
atori atq moderatori deo. ut qm̃ non tota
multitudo angłoꝵ dm̃ deserendo ꝑierat:
ea quȩ ꝑierat in ꝑpetua ꝑditione rema-¬
ner&: quȩ autẽ cum dõ illa deserente Absit. Quid enm boni oꝑat᷑ ꝑditus.:¬

Expanded text:
potius liberatione monstraret. potius liberatione monstraret. aliquibus impia superbia deserentibus Deum, et in hujus aeris imam caliginem de superna coelesti habitatione dejectis, residuus numerus angelorum in aeterna cum Deo beatitudine et sanctitate permansit. Neque enim ex uno angelo lapso atque damnato caeteri propagati sunt, ut eos sicut homines originale malum obnoxiae successionis vinculis obligaret, atque universos traheret ad debitas poenas: sed eo qui diabolus factus est, cum sociis impietatis elato, et ipsa cum eis elatione prostrato, caeteri pia obedientia Domino cohaeserunt, accipientes etiam, quod illi non habuerunt, certam scientiam, qua essent de sua sempiterna et nunquam casura stabiliatori atque moderatori Deo, ut quoniam non tota multitudo angelorum Deum deserendo perierat, ea quae perierat in perpetua perditione remaneret; quae autem cum D
Abbreviated transcription (Latin):
auferatur interibunt. & hominum
quamuis deꝓpagine iuitiata danataq
nascentium formare semina. & ani¬
mart: or dinare menbra. ꝑtẽporun
etates. ꝑ locorum spatia: uegetare
sensus: alimenta. donare. Meliusem̃
iudicauit de malis bene facere. qua
mala nulla. eẽ. ꝑmittere. Et si quidẽ
in melius hominum reformationem
nullam ꝓrsus. eẽ. uoluiss&: sicut
impiorum nulla .ẽ. angłoꝵ. nonne
merito fier&. ut natura quȩ di deseruit.
que p̃ceptum sui ereatoris quod custodire
facillime poss&: sua mala utens potestate.
calcauit atq transgressa ẽ. que inse sui
conditoris imaginẽ ab eius lumine contu¬
maciter auersa uiolauit: quȩ salubrem
seruitutẽ ab eius legib. male lib̾o abrupit.
arbitrio. uniuersa inȩternum deseretur
abeo: ut ꝓsuo merito penã pender& sempi¬
ternam: Plane ita facer&: si tantũ iustus
non etiam misericors. eẽt. suamq indebita
miscdiam multo euidentius in indignoru

Expanded text:
auferaauferaquamvis de propagine vitiata damnataque nascentium, formare semina et animare, ordinare membra, per temporum aetates, per locorum spatia vegetare sensus, alimenta donare. Melius enim judicavit de malis bene facere, quam mala nulla esse permittere. Et si quidem in melius hominum reformationem nullam prorsus esse voluisset, sicut impiorum nulla est angelorum, nonne merito fieret, ut natura quae Deum deseruit, quae praeceptum sui Creatoris, quod custodire facillime posset, sua male utens potestate calcavit atque transgressa est, quae in se sui Conditoris imaginem ab ejus lumine contumaciter aversa violavit, quae salubrem servitutem ab ejus legibus male libero abrupit arbitrio, universa in aeternum desereretur ab eo, et pro suo merito poenam penderet sempiternam? Plane ita faceret, si tantum justus, non etiam misericors esset, suamque indebitam misericordiam multo evidentius in indignorum
Abbreviated transcription (Latin):
pena similis ritributa.ẽ. nasceretur.
raher& or igmale peccatum. qͦ traberet᷑
ꝑerrores doloresq diuersos: adillud
extremum cum desertorib angelis
uitiatorib & possessorib & consortib
suis. sine fine supplicium. Sic ꝑunũ
bominẽ peccatũ intrauit inmundũ:
& ꝑpeccatum mors: & ita in omnes
homines ꝑtransut. inqͦ oms peccauer̃.
Mundum quippe appellauit eo loco
apostolus.: uniuersũ genꝰ humanum.
Ita gͦ se res habebat. Lacebat in malis.
uł etiam uoluebatur: & de malis in
mala p̃cipitabat᷑ totius generis hu¬
mani massa cdamnata: & ad iunc ta
parti eorum qͥ peccauerant angelor.
luebat impie desertionis dignissima
penas. Ad iram quippe dĩ ꝑtinet
iustam. quicqͥd ceca & indomita
concupiscentia faciunt libent mali.
& quicqͥd manifestis aꝑtisq pęnis
patiuntur inuiti: non sane. crea¬
toris desistente bonitate. & malis
angelis subministrare uita uiuacẽq
potentiam: quȩ sub ministratio si

Expanded text:
poena similis retributa est, nasceretur, poena similis retributa est, nasceretur, traheret originale peccatum, quo traheretur per errores doloresque diversos ad illud extremum cum desertoribus angelis vitiatoribus et possessoribus et consortibus suis sine fine supplicium. Sic per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors; et ita in omnes homMundum quippe appellavit eo loco Apostolus universum genus humanum. Ita ergo se res habebant. Jacebat in malis, vel etiam volvebatur et de malis in mala praecipitabatur totius generis humani massa damnata; et adjuncta parte eorum, qui peccaverant, angelorum, luebat impiae desertionis dignissimas poenas. Ad iram quippe Dei pertinet justam, quidquid caeca et indomita concupiscentia faciunt libenter mali et quidquid manifestis apertisque poenis patiuntur inviti; non sane Creatoris desistente bonitate, et malis angelis subministrante vitam, vivacemque potentiam; quae subministratio si
Abbreviated transcription (Latin):
untur ea. fugitantis animi motꝰ uocatur
metus. Porro animus cum adipiscitur
concupita quamuis ꝑniciosa uł inania.
qm̃ id errare non sentit uł delectatione
morbida uincitur. uana etiam lȩticia
uentilatur: exhis morborum ñ ubertatis
sed indigentie tamquã fontib omnis
miseria nature rationalis emanat.
amittere beatitudinis appetitum.
Uerum hȩc cõmunia mala sunt & hominũ
dampnator. Sed homo hab& pęnam
ortis ei qͥppe suppliciũ dñs cõminatꝰ
fuerat. si peccar&: sic eum munerans
libero arbitrio: ut tam̃ reger& ĩpio:
terrer& exitio. atq in paradisi felici¬
tate tamqͣm in umbra uite. unde
iusticia custodita in meliora conscen¬
der& collocauit. Hinc post peccatum
exul effectus. stirpem quoq suam
quã peccando inse tamqͣm in radice
uitiauera. pęna mortis & dãpnationis
ꝓlis ex illo & simul dampnata ꝑquã
peccauert coniuge. ꝑcarnalem con-¬
cupiscentiam. inqua in obȩdientia

Expanded text:
untur, ea fugitantis animi motus vocatur untur, ea fugitantis animi motus vocatur metus. Porro animus cum adipiscitur concupita, quamvis perniciosa vel inania, quoniam id errore non sentit, vel delectatione morbida vincitur, vel vana etiam laetitia ventilatur. Ex his morborum, non ubertatis, sed indigentiae tanquam fontibus omnis miseria naturae rationalis emanat. amittere beatitudinis appetitum. Verum haec communia mala sunt et hominum damnatorum. Sed homo habet et poeMortis ei quippe supplicium Deus comminatus fuerat, si peccaret: sic eum munerans libero aterreret exitio, atque in paradisi felicitate, tanquam in umbra vitae, unde justitia custodita in meliora conscenderet, collocavit. Hinc post peccatum exsul effectus, stirpem quoque suam, quam peccando in se tanquam in radice vitiaverat, poena mortis et damnationis prolis ex illo et simul damnata per quam peccaverat conjuge, per carnalem concupiscentiam, in qua inobedientiae
Abbreviated transcription (Latin):
que ut ignoscatur sat . ẽ. non ut etiam
p̃dicctur: maxime inheredib testam̃ti
noui. quib dicit̾. sit inore ur̃o. est. est.
non. non. quod enim amplius ẽ. amalo. ẽ
talitate non desinit: etiam ipsi coherede
xp̃i dicunt. Dimitte nobis debita nostra
His itaq ꝓhuꝰ breuitatis necessitite trac¬
tatis: qm̃ causȩ cognoscendȩ sunt rerum
bonarũ & malarum: quantũ uiȩ sitis .ẽ.
quȩ nos ꝑducat ad regnum. ubi erit uita
sine morte: sine errore ueritas. sine ꝑ¬
turbactone felicitas. neqͣqͣm dubitare de¬
bemꝰ rerum quȩ ad nos ꝑtinent bonarũ
causam non. eẽ. nͥ bonicatem dĩ: malarũ
uͦ ab inmutabili bono deficiente boni mu
Hoc pͥmũ .ẽ. creature rationalis malum.
id .e. pͥuatio boni. Deinde iam eciam no¬
lentib sub intrauit ignorantia rerũ agen¬
darum: & concupiscentia noxiarũ. qͥb
fomites sub inferuntur. error & dolor
quȩ duo mala quando ĩminentia senti¬

Expanded text:
quae ut ignoscatur sat est, non ut etiam quae ut ignoscatur sat est, non ut etiam praedicetur, maxime in haeredibus Testamenti Novi, quibus dicitur, Sit in ore vestro, Est, est; Non, non: quod enim amplius est, a malo estalitate non desinit, etiam ipsi cohaeredes Christi dicunt, Dimitte nobis debita nostraHis itaque pro hujus brevitatis necessitate tractatis, quoniam causae cognoscendae sunt rerum bonarum et malarum, quantum viae satis est quae nos perducat ad regnum, ubi erit vita sine morte, sine errore veritas, sine perturbatione felicitas: nequaquam dubitare debemus, rerum quae ad nos pertinent bonarum causam non esse nisi bonitatem Dei; malarum vero ab immutabhoc primum est creaturae rationalis malum, ima privatio boni: deinde jam etiam nolentibus subintravit ignorantia rerum agendarum, et concupiscentia noxiarum; quibus comites subinferuntur error et dolor: quae duo mala quando imminentia senti
Abbreviated transcription (Latin):
quisq notitim cogitationes suas ꝑferat.
Uerbis gͦ uti ad fallaciam. non ad qđ sunt
mendacium putandum. ẽ. ñ.cẽ. peccatũ:
quia possumꝰ aliquando alicui ꝓdeẽ. men.¬
tiendo. Possumus enim & furando alicui¬
ꝓdee: si pauꝑ ctii palam datur sentit cõ¬
modum. & diues cui cłam collit᷑. ñ sentit
in cõmodũ: nec idco tale furtum. quisꝗͣm
dixerit non. cẽ. peccatum. Possumus & ad¬
ulterando si aliqua nͥ ad hoc ei consentiat᷑
appareat amando moritura: & si uixerit
penitendo purganda: nec ideo peccatum
negabitur tale adulterium. Si aut̃ merito
nobis plac& castitas. quod offendit ueritas.
ut ppter alienam utilitatẽ. illa ñ uiolet᷑
adulterando. & uioletur ista mentiendo:
lurimũ qͥdem adbonum ꝓfecisse homines
qͥ non nͥ psalute hominis mentiunt᷑ non
ẽ. negandum. sed ineorum tali ꝓfectu
merito laudatur uł etiam temporalit̃
remuneratur beniuolentia ñ fallacia.

Expanded text:
us notitiam cogitationes suas proferat. us notitiam cogitationes suas proferat. Verbis ergo uti ad fallaciam, non ad quod insmendacium putandum est non esse peccatum, quia possumus aliquando alicui prodesse mentiendo. Possumus enim et furando, si pauper cui palam datur, sentit commodum, et dives cui clam tollitur, non sentit incommodum: nec ideo tale furtum quisquam dixerit non esse peccatum. Possumus et adulterando, si aliqua, nisi ad hoc ei consentiatur, appareat amando moritura, et si vixerit, poenitendo purganda: nec ideo peccatum negabitur tale adulterium. Si autem merito nobis placet castitas, quid offendit veritas, ut propter alienam utilitatem illa non violetur adulterando, et violetur ista mentiendo? Plurimum quidem ad bonum profecisse homines, qui non nisi pro salute hominis mentiuntur, non est negandum: sed in eorum tali profectu merito laudatur, vel etiam temporaliter remuneratur benevolentia, non fallacia,
Abbreviated transcription (Latin):
sum: In his atq huiusmodi falsita¬
tibus. si salua fide que indm̃ nobis
est fallimur: & uia non relicta que
ad illum nos ducit erramus. qui
errores etiam si peccata non sunt
tamen in malis huius uite deputandi
sunt. que ita subiecta. ẽ. uanitati.
ut appbentur hic falsa ꝓueris. respu¬
antur uera ꝓfalfis: teneant᷑ incerta
pcertis. Quamuis enim hec ab ea
fide absint. ꝑqͣm ueram certamq
adet̾nam beatitudinẽ tendimꝰ. ab ea
tamen miseria non absunt. inqua
adhuc sumus. Nullo mͦ quippe
fallerem᷑ in aliqͦ uł animi uł corporis
senfu: si iam uera illa atq ꝑfecta
om̃e mendacium ideo dicendum ẽ.
eẽ. peccatum: quia homo ñ solum
quando scit ipse quid uerum sit.
sed etiam si quando errat & fallitur.
sicut homo hoc deb& loqui qđ animo
gerit: siue illud uerum sit. siue putetur.
quod animo sentit loquitur. uoluntate
fallendi: & utiq uerba ꝓpterea sunt
homines fallant. seã ꝑque in alterius

Expanded text:
sum . In his atque hujusmodi falsitasum . In his atque hujusmodi falsitatibus, salva fide, quae in Deum nobis est, fallimur, et via non relicta quae ad illum ducit, erramus: qui errores etiamsi peccata non sunt, tamen in malis hujus vitae deputandi sunt, quae ita subjecta est vanitati, ut approbentur hic falsa pro veris, respuantur vera pro falsis, teneantur incerta pro certis. Quamvis enim haec ab ea fide absint, per quam veram certamque ad aeternam beatitudinem tendimus; ab ea tamen miseria non absunt, in qua adhuc sumus. Nullo modo quippe falleremur in aliquo vel animi vel corporis sensu, si jam vera illa atque perfecta omne mendacium ideo dicendum est esse peccatum, quia homo non solum quando scit ipse quod verum sit, sed etiam si quando errat et fallitur sicut homo, hoc debet loqui quod animo gerit; sive illud verum sit, sive putetur e id quod animo sentit loquitur voluntate fallendi. Et utique verba propterea sunt ho
Abbreviated transcription (Latin):
conuiicantur uiuere: qm̃ ñ potest
qui non uiuit errare. Sicut gͦ nos
uiuere. non solum uerum sed etiam
certum.ẽ. ita uera & certa sunt
multa: quib: non assentiri absit ut
sapientia potius quam dementia
regnũ utrum credantur annon.
uł utrum uera. siue sint. siue pucent̾.
an falsa. inhis errare. id .c. aliud ꝓ
alio putare. non.ẽ. arbitrandum
ẽẽ. peccatum. Aut si . ẽ. minimũ. ẽ.
atq leuissimu. Postremo qualecũq
illud & quantumcũq sit. ad illam
uiam non ꝑtin& qua imus ad dm̃:
abat ingeminis filiis. gratus ille pa¬
rentib error. Aut abhac iua deui.¬
abat̾ apłs petia s. qͣndo se existimans
lusum uidere aliud palio sic putabat.
ut a corporum imaginib in quib se
ẽẽ. arbitrabat᷑: uera in quib errat
corpora non dinoscer&. nisi cum ab.
illo angelus ꝑ quẽ fuerat liberatus
abscessiss& : Aut abhac uia deuia¬
bat iacobpatriarcha. quando ui-¬
uentẽ filium a bestia credebat occi-¬

Expanded text:
convincantur vivere; quoniam non potest convincantur vivere; quoniam non potest qui non vivit errare. Sicut ergo nos vivere non solum verum, sed etiam certum est; ita vera et certa sunt multa, quibus non assentiri, absit ut sapientia potius quam dementia regnum, utrum credantur, an non; vel utrum vera sive sint sive putentur, an falsa: in his errare, id est, aliud pro alio putare, non arbitrandum est esse peccatum; aut si est, minimum esse atque levissimum. Postremo, qualecumque illud et quantumcumque sit, ad illam viam non pertinet, qua imus ad Deum:abat in geminis filiis gratus ille parentibus error: aut ab hac via deviabat apostolus Petrus, quando se existimans visum videre, aliud pro alio sic putabat, ut a corporum imaginibus, in quibus se esse arbitrabatur, vera in quibus erat corpora non dignosceret, nisi cum ab illo angelus, per quem fuerat liberatus, abscessit: aut ab hac via deviabat Jacob patriarcha, quando viventem filium a bestia credebat occi
Abbreviated transcription (Latin):
Apud illos gͦ error om̃is putat᷑. ec̃. peccatũ.
quod uitari non posse contendunt: nisi
om̃is suspendat᷑ assensio. Errare quippe
dicunt eum quisquis assentit᷑ incertis:
nichilq certum. eẽ. in hominũ uisis:
ꝓpt̾ indiscretam similitudinem falsi.
etiam si quod uidetur forte sit uerum.
acutissimis quidam sed in prudentissimis
conflictib disputant. Apud nos autem.
iustus exfide uiuit. At si tollat᷑ assen¬
sio. fides tollitur. quia sine assensione.
nichil creditur. Et sunt uera quauis
non uideantur. quȩ nisi credantur: ad
debeamus ignoro. qui non uictaros in
eternum sed in p̃sentia se uiuere nesciuit.
immo nescire se dicunt: qđ nescire
non possunt. Neq enim qͥsꝗ̃ finitur
nescire se uiuere: quandoqͥdem si non
uiuit non potest aliquid uł nescire:
qm̃ non solum scire. uerum etiam
nescire uiuentis.ẽ. Sed uidelic& ñ
assentiendo qđ uiuant cauere sibi
uidentur errorem: cũ etiã errando

Expanded text:
Apud illos ergo error omnis putatur esse peccatum, Apud illos ergo error omnis putatur esse peccatum, quod vitari non posse contendunt, nisi omnis suspendatur assensio. Errare quippe dicunt eum quisquis assentitur incertis: nihilque certum esse in hominum visis, propter indiscretam similitudinem falsi, etiamsi quod videtur, forte sit verum, acutissimis quidem, sed impudentissimis conflictationibus disputant. Apud nos autem, Justus ex fide vivit . At si tollatur assensio, fides tollitur; quia sine assensione nihil creditur. Et sunt vera quamvis non videantur, quae nisi credantur, ad um loqui debeamus ignoro, qui, non victuros in aeternum, sed in praesentia se vivere nesciunt: imo nescire se dicunt, quod nescire non possunt. Neque enim quisquam sinitur nescire se vivere: quandoquidem si non vivit, non potest aliquid vel nescire; quoniam non solum scire, verum etiam nescire viventis est. Sed videlicet non assentiendo quod vivant, cavere sibi videntur errorem: cum etiam errando
Abbreviated transcription (Latin):
existimabat uisum uidere: repente de
claustris & uinculis ꝑ angłm liberatus.
aut in ipsis rebus corporeis lene putatur
eẽ. quod asperum. ẽ. aut dulce quod
amarum: aut bene olere qđ putidũ. aut
tonare cum reda transit: aut illum. ẽẽ.
hominẽ cum sit alius. quando duo simil
limi sunt: quod ingeminis sepe contingit.
unde ait ille: gratusq parentibus error.
& cetera talia etiã peccata dicenda suno.
nec questio nodosissima que homines
acutissimos achademicos torsit. nunc
michi enodanda suscepta .ẽ. utrum aliqͥd
debeat sapiens appbare. ne incidat er
rorem: si ꝓueris axꝓbauerit falsa. cum
om̃ia sicut adfirmant uł occulta sint uł
incerta. Unde tria confeci uolumina
initio conuersionis mee: ne impedimento
nobis. eẽt. quȩ tamquã in hostio contra¬
dicebat. Et utiq fuerat remouenda in¬
ueniende desꝑatio ueritatis: que illor ũ
uidetur argumentationib roborari.

Expanded text:
existimabat se visum videre, repente de existimabat se visum videre, repente de claustris et vinculis per angelum liberatus : aut in ipsis rebus corporeis lene putatur esse quod asperum est, aut dulce quod amarum est, aut bene olere quod putidum est, aut tonare cum rheda transit, aut illum esse hominem cum alius sit, quando duo simillimi sibi sunt, quod in geminis saepe contingit; unde ait ille, Gratusque parentibus error: et caetera talia etiam peccata dicenda sint. Nec quaestio nodosissima, quae homines acutissimos, Academicos torsit, nunc mihi enodanda suscepta est; utrum aliquid debeat sapiens approbare, ne incidat in errorem, si pro veris approbaverit falsa, cum omnia, sicut affirmant, vel occulta sint, vel incerta. Unde tria confeci volumina in initio conversionis meae, ne impedimento nobis essent, quae tanquam in ostio contradicebant. Et utique fuerat removenda inveniendae desperatio veritatis, quae illorum videtur argumentationibus roborari.
Abbreviated transcription (Latin):
errorem dico nullum malum. uł non¬
nullum bonum. sed malũ qͦ ñ uenitur.
uł bonum qͦuenitur errando: id.e. ex
ipso errore quid non eueniat uł quid ꝑueniat.
Iam ipse ꝑseipsum error: aut magnũ iire
magnu: aut paruũ inre parua: tam̃ semꝑ. ẽ.
malum. Quis enim nisi erratis malũ neg&
appbare. falsa ꝓueris. aut imꝓbare uera
aliud . ẽ. malum hominẽ putare qͥ bonus. ẽ.
qđ . ẽ. erroris : & aliud ex hoc malo. aliud
malum non pati: sinichil noceat homo malꝰ.
qui. ẽ. putatus bonus. Itemq aliud. ẽ. ipsam
uiam putare quȩ non. ẽ. ipsa: & aliud est
ex hoc erroris malo. aliquid boni consequi
uelut. ẽ. ab insidiis maloꝵ hominũ liberari.
escio sane utrum etiam huius sit modi erroris.
cum homo de malo homine bene sentit qͣlis
sit nesciens: aut ꝓeis que ꝑsensus corporis
capimus occurrunt similia: que spu tamꝗͣ
corpore. aut corpore tamꝗͣ spũ sentiuntur:
quałe pucabat. ẽẽ. apłs petrus quando se¬

Expanded text:
errorem dico nullum malum vel nonerrorem dico nullum malum vel nonnullum bonum; sed malum quo non venitur, vel bonum quo venitur errando, id est, ex ipso errore quid non eveniat vel quid proveniat. Nam ipse per se ipsum error aut magnum in re magna, aut parvum in re parva, tamen semper est malum. Quis enim nisi errans malum neget, approbare falsa pro veris aut improbare vera aliud est bonum hominem putare qui malus est, quod est erroris; et aliud est ex hoc malo aliud malum non pati, si nihil noceat homo malus, qui est putatus bonus. Itemque aliud est ipsam viam putare, quae non est ipsa; et aliud est ex hoc erroris malo aliquid boni consequi, velut est ab insidiis malorum hominum liberari. escio sane utrum etiam hujusmodi errores: cum homo de malo homine bene sentit, qualis sit nesciens; aut pro eis quae per sensus corporis capimus, occurrunt similia, quae spiritu tanquam corpore, aut corpore tanquam spiritu sentiuntur; quale putabat esse apostolus Petrus, quando
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ putando qui malus. ẽ. aliquid
abeo patiatur mali. Qui uͦ malum
hominẽ ita bonum credit: ut nichil
abeo mali patiatur: nullo mͦ fallitur:
nec in eum cadit illa ꝓpħica decestatio.
Uae his qͥ dicunt quod malum. ẽ. bonum.
De ipsis enim rebus quib homines mali
sunt. non de hominib dictum. eẽ. in¬
telligendum. ẽ. Unde qͥ adulterium
dicit bonum. recte arguit illa uoce
que putat castum. nescit ad ulterum.
non indoctrina rerum bonarũ & malarũ
sed inoccultis humanoꝵ fallitur morũ.
uocans hominẽ bonum. inqͦ putat. ẽẽ.
qđ. ẽẽ. nouit bonum. & dicens malum
adulterum. & bonũ castum. sed hunc
bonum dicens. nesciendo adulterũ. ẽẽ.
non castum. Porrosi ꝑ errore euadit
quisq ꝑniciem. sicut suꝑius dixi uobis
in itinere. contigisse: etiam boni aliquid
homini errore confertur. Sed cum
dico in quibdam reb nullo malo aliꝗͥro
uł non nullo etiam bono falli: ñ ipsum

Expanded text:
hominem putando qui malus est, aliquid hominem putando qui malus est, aliquid ab eo patiatur mali. Qui vero malum hominem ita bonum credit, ut nihil ab eo patiatur mali, nullo malo fallitur: nec in eum cadit illa prophetica detestatio, Vae iis qui dicunt quod malum est bonum. De ipsis enim rebus quibus homines mali sunt, non de hominibus dictum intelligendum est. Unde qui adulterium dicit bonum, recte arguitur illa vocicit bonum, quem putat castum, nescit adulterum, non in doctrina rerum bonarum et malarum, sed in occultis humanorum fallitur morum; vocans hominem bonum, in quo putat esse quod esse non dubitat bonum, et dicens malum adulterum et bonum castum: sed hunc bonum dicens, nesciendo adulterum esse, non castum. Porro si per errorem evadit quisque perniciem, sicut superius dixi nobis in itinere contigisse, etiam boni aliquid homini errore confertur. Sed cum dico in quibusdam rebus nullo malo aliquem, vel nonnullo etiam bono falli; non ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
hominis uoluntatẽ. tamen longe sit¬
tolerabilius in his quȩ a religione sunt
se iuncta mentiri: quam inhis sine
quorum fide uł notitia ds coli n pocest
falli. Quod ut in lustret᷑ exemplis. intue¬
amur quale sit si quispiani. mentieur
uiuere nunti& aliquẽ mortuu. & aliꝰ
dum fallitur credat iterum xp̃m post
qualib& longa tempora moriturum.
onne illo mͦ mentiri quã isto mͦ falli
incõparabilit̾ p̃stat: Multoq minoris
mali .ẽ. in illum errorẽ aliquẽ inducere:
quam in istum ab aliquo induci. In
paruo. inqͥbdam nullo malo. inqͥb: dam
non nullo etiam bono fallimur. Nam
magno malo fallit᷑ homo: cum hoc non
credit quod ad uitam ducit ȩternam.
uł hoc credit quod admortem ducit
ȩternam. Uel paruo autem malo fallit᷑.
qͥ falsum ꝓuero apꝓbando incidit in
aliquis molestias temporales. qͥb: tͣm̃
adhibita fideli patientia: conuertit eas
inusum bonum: uelut siquisquã bonũ

Expanded text:
hominis voluntatem; tamen longe hominis voluntatem; tamen longe tolerabilius sit in his quae a religione sunt sejuncta, mentiri, quam in iis sine quorum fide vel notitia Deus coli non potest, falli. Quod ut illustretur exemplis, intueamur quale sit, si quispiam dum mentitur, vivere nuntiet aliquem mortuum; et alius dum fallitur, credat iterum Christum post quamlibet longa tempora moriturum: nonne illo modo mentiri quam isto modo falli imcomparabiliter praestat, multoque minoris mali est in illum errorem aliquem inducere, quam in istum ab aliquo induci? CAPparvo, in quibusdam nullo malo, in quibusdam nonnullo etiam bono fallimur. Nam magno malo fallitur homo, cum hoc non credit quod ad vitam ducit aeternam, vel hoc credit quod ad mortem ducit aeternam. Parvo autem malo fallitur, qui falsum pro vero approbando incidit in aliquas molestias temporales, quibus tamen adhibita fidelis patientia convertit eas in usum bonum. Velut si quisquam bonum
Abbreviated transcription (Latin):
quantum in ipso . ẽ. ille mentit᷑ qui dicit
uerum qđ putat falsum. Quantũ enim
ad animũ eius attin&. quia nonͣ sentit hoc
dicit. non uerum dicit. quamuis uerũ in¬
ueniatur. eẽ. quod dicit. Nec ullomͦ liber
.ẽ. amendacio. qui ore nesciens uerũ loqͥtur.
sciens autẽ uoluntate mentitur. Hon con¬
sideratis itaq rebus ipsis de quib aliquid
dicitur. sed sola incentione dicentis. melior.
ẽ. qͥ nesciens falsum dicit. qm id ueru putat
quam qͥ mentiendi aninũ sciens gerit:
nesciens uerum. eẽ. quod dicit. Ille namq
non aliud̃ hab& in animo. aliud inuerbo.
Huic uͦ qualecũq ꝑse ipsusic qđ ab eo dicit᷑:
aliud tamen clausum inpectore. aliud
in lingua ꝓmptum. e: quod malum. ẽ
ꝓpͥum mentientis. In ipsarũ autẽ que
dicuntur consideratione rerũ. tantum
inter .e. qua inre quisq fallatur siue
mentiatur: ut cum falli quam mentiri
minus sit malum. quantum ꝑtin& ad

Expanded text:
quantum in ipso est, ille mentitur, qui dicit quantum in ipso est, ille mentitur, qui dicit verum quod putat falsum. Quantum enim ad animum ejus attinet, quia non quod sentit hoc dicit, non verum dicit, quamvis verum inveniatur esse quod dicit: nec ullo modo liber est a mendacio, qui ore nesciens verum loquitur, sciens autem voluntate mentitur. Non consideratis itaque rebus ipsis de quibus aliquid dicitur, sed sola intentione dicentis, melior est qui nesciens falsum dicit, quoniam id verum putat, quam qui mentiendi animum sciens gerit, nesciens verum esse quod dicit. Ille namque non aliud habet in animo, aliud in verbo: huic vero qualecumque per se ipsum sit quod ab eo dicitur, aliud tamen clausum in pectore, aliud in lingua promptum est; quod malum est proprium mentientis. In ipsarum autem quae dicuntur consideratione rerum tantum interest, qua in re quisque fallatur sive mentiatur, ut cum falli quam mentiri minus sit malum, quantum pertinet ad
Abbreviated transcription (Latin):
sissima gignitur questio. de qua iã grandẽ
librum cum respondendi necessitas nos ur¬
ger& absoluimus. utrum ad officiũ homitiu
iusti ꝑtincat aliquando mentiri. Non nulli
enim eo usq ꝓgrediuntur: ut peierare &
de rebus addi cultum ꝑtinentib ac de ipsa
dĩ natura falsum aliquid dicere. ñ nũquam
bonum piumq opus. ce. contendint. Michi
mendacium: sed multum inter. eẽ. qͦ anmo
& dequib rebus quisque menciatut. Hon¬
enim sic peccat qui eonsittent consulendi.¬
quomodo ille qͥ nocendi uoluntate men¬
titur. Aut u tantum noc& qͥ uiacorem
mentiendo indiuersum iter mittit. qͣntũ
is qͥ uiam uite mendacio fallente de pͣuat:
Hemo sane mentiens iudicanclus . e. qui dic̃
falsum qđ putat uerum: qm quantum
in ipso.ẽ. non fallic ipse se sed fallitvR.
Non itaq mendacii sed aliquando temeri¬
tatis arguendus. ẽ: qui falsa in cautius cre¬
dita ꝓueris hab&. potiusq a contrario

Expanded text:
sissima gignitur quaestio, de qua jam grandem sissima gignitur quaestio, de qua jam grandem librum, cum respondendi necessitas nos urgeret, absolvimus: utrum ad officium hominis justi pertineat aliquando mentiri. Nonnulli enim eo usque progrediuntur, ut et pejerare, et de rebus ad Dei cultum pertinentibus ac de ipsa Dei natura falsum aliquid dicere, nonnunquam bonum piumque opus esse contendant. Mihi mendacium, sed multum interesse quo animo s de rebus quisque mentiatur. Nonenim sic peccat ille qui consulendquomodo ille qui nocendi voluntate mentitur: aut vero tantum nocet qui viatorem mentiendo in diversum iter mittit, quantum is qui viam vitae mendacio fallente depravat. Nemo sane mentiens judicandus est, qui dicit falsum quod putat verum: quoniam quantum in ipso est, non fallit ipse, sed fallitur. Non itaque mendacii, sed aliquando temeritatis arguendus est, qui falsa incautius credita pro veris habet. Potiusque e contrario,
Abbreviated transcription (Latin):
quã pulchrum & decorosum. eẽ. sentimꝰ. uel
in loquendo. uł ina. ssentiendo.ẽ. ẽ. non. non:
ꝓfecto & obhoc ipsum .ẽ. uita misera ista
quã uiuimus. quod ei non nũquã ut non am¬
mittat᷑ error. c̃ necessarus. Absit autem ut
talis sit illa uita: ubi.ẽ. animȩ nr̃e ipsa ueritas
uita. ubi nemo fallit. fallitur nemo. Hic autem
homines fallunt atq falluntur: miserioresq
sunt cum mentiendo fallunt: qͣm cũ mentientib:
credendo falluntur. Usq adco tamen ratio¬
nalis natura refugit falsitatẽ. & qͣntũ potest
deuitat errorem: ut falli nolint etiã qͥcũq
amant fallere. Hoti enim qͥ mentitur sibi¬
uidetur errare. sed alium in errorẽ mit¬
tere. credentẽ sibi. Et ineadẽ quidẽ re non
errat quam mendatio contegit: si nouit
ipse qđ uerum sit. sed in hoc fallitur.: quod
putat sibi suum non obesse mendacium:
cum magis facienti quã pacienti obsit om̃e

Expanded text:
quam pulchrum et decorum esse sentimus, vel quam pulchrum et decorum esse sentimus, vel in loquendo, vel in assentiendo, Est, est, Non, non : profecto et ob hoc ipsum est vita misera ista qua vivimus, quod ei nonnunquam, ut non amittatur, error est necessarius. Absit ut talis sit illa vita, ubi est animae nostrae ipsa veritas vita: ubi nemo fallit, fallitur nemo. Hic autem homines fallunt atque falluntur; miserioresque sunt cum mentiendo fallunt, quam cum mentientibus credendo falluntur. Usque adeo tamen rationalis natura refugit falsitatem, et quantum potest devitat errorem, ut falli nolint etiam quicumque amant fallere. Non enim sibi qui mentitur videtur errare, sed alium in errorem mittere credentem sibi. Et in ea quidem re non errat quam mendacio contegit, si novit ipse quid verum sit: sed in hoc fallitur, quod putat sibi suum non obesse mendacium; cum magis facienti quam patienti obsit omne
Abbreviated transcription (Latin):
nullis errare ꝓfuit aliquando. sed initia
pedum. non inuia morum. Ham nobis
ipsis accidit. uc in quodam biuio fallerem᷑
& non iremus ꝑeum locum. ubi oꝑiens.
transicum nrm. donatistarum manus
armata obsedeiat. Atq ita factum.ẽ. ut
eo quo tendebaius ꝑdeuiu circuitum
ꝑueniremus. cognitisq insidiis eorum
nos gratularemur errasse. atque inde
gras ageremus dõ. Quis gͥ uiatorẽ sic
errantẽ. sic non erranti latroni p̃ponere
dubitauerit: Et fortasse ideo apđillũ
sumu poetam. loquens quidam miser
amator. ut uidi inquit ut perii. ut me
malus abstulit error. qm̃ non.ẽ. error
bonus. qui non solu nil obsit. uerũ etia
ꝓsit aliqͥd. Sed diligentius considerata
ueritate. cũ aliud nichil sit errare qͣm
uerum putare qđ falsum.c̃. falsumue
qđ uerum. ẽ. uł certũ habere ꝓincerto:
incertumue ꝓterto. siuc falsum siue sit uerum.
idq tam sit in animo deforme atq indecens.

Expanded text:
nullis errare profuit aliquando, sed in via nullis errare profuit aliquando, sed in via pedum, non in via morum. Nam nobis ipsis accidit ut in quodam bivio falleremur, et non iremus per eum locum ubi opperiens transitum nostrum Donatistarum manus armata subsederat: atque ita factum est ut eo quo tendebamus, per devium circuitum veniremus; cognitisque insidiis illorum, nos gratularemur errasse, atque inde gratias ageremus Deo. Quis ergo viatorem sic errantem sic non erranti latroni praeponere dubitaverit? Et fortasse ideo apud illum summum poetam loquens quidam miser amator, Ut vidi inquit, ut perii, ut me malus abstulit error! quoniam est et error bonus, qui non solum nihil obsit, verum etiam prosit aliquid. Sed diligentius considerata veritate, cum aliud nihil sit errare, quam verum putare quod falsum est, falsumque quod verum est; vel certum habere pro incerto, incertumve pro certo, sive falsum, sive sit verum; idque tam sit in animo deforme atque indecens,
Abbreviated transcription (Latin):
nulla quatiamur erumna. nullo errore
fallamur. Ham sicause corporalium
motionum noscende nobis. eẽnt: nullas
magis nosse quam nr̃e ualitudinis
deberemus. Cum uͦ eis ignoratis medicos
querimus. quis non uideat quod de
secretis celi & terre nos lat&: quanta
enim error. quanta possumus cura
cauendus sit. not solum in maioribus:
uerum etiam inminorib rebus: nec nͥ
rerum ignorantia possit errari. non.ẽ.
tamen consequens. ut continuo erret.
quisquis aliquid nescit. sed quisquis se
existimat scire quod nescit. Pro uͦ qͥppe
apꝓbat falsum. quod erroris. ẽ. ꝓpͥum.
Uerumtamen inqua r̾e quisquȩ err&. int̾¬
est plurimum. Ham inuna eademq re
& nescienti sciens. & erranti non errans.
recta ratione p̃ onitur. Indiuersis autẽ
utiliora. ille minus utiliora uel etiam
noxia. quis non ineis quȩ ille scit ei pre¬
ferat nesciente: Sunt enim quedã. que
nescire quam scire sit melius. Item non¬

Expanded text:
nulla quatiamur aerumna, nullo errore nulla quatiamur aerumna, nullo errore fallamur. Nam si causae corporalium motionum noscendae nobis essent, nullas magis nosse quam nostrae valetudinis deberemus. Cum vero eis ignoratis, medicos quaerimus, quis non videat quod de secretis coeli et terrae nos latet, quanta enim error quanta possumus cura cavendus sit, non solum in majoribus, verum etiam in minoribus rebus, nec nisi rerum ignorantia possit errari; non est tamen consequens ut continuo erret quisquis aliquid nescit, sed quisquis se existimat scire quod nescit: pro vero quippe approbat falsum, quod est erroris proprium. Verumtamen in qua re quisque erret, interest plurimum. Nam in una eademque re et nescienti sciens, et erranti non errans, recta ratione praeponitur. In diversis autem utiliora, ille minus utilia, vel etiam noxia: quis non in eis quae ille scit, ei praeferat nescientem? Sunt enim quaedam quae nescire quam scire sit melius. Itemque non