comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mus. & sic credidistis  Secu
discordia: sed pax consensionis:
& soci& as caritatis: Siquis aut̃
uell& aliud prȩdicare: lam de
suo prȩdicar&. non demedio:
Et audi quid de illo dicatur. ab
ipso qui emittit fontes in conual¬
libus: Qui loquitur menda¬
tium: de suo loquitur:. Itaq ne
acciper&ur. aliquis mons. non
demedio sed de suo manans ait
apłs. Quisquis vobis euuangeli¬
⁊auerit. prȩer quã quod acce¬
pistis : anathema sit: & uide quẽ¬
ad modum noluerit. demonte
prȩsu mi: neforte mons discedat
abaquis ꝑ medium currentibus.
& aliquid ꝓpriũ uelit. Influere:
Lic& sinos:: Et quantus mons dixit
hoc᷑: Quã uberrimȩ aquȩ flue¬
bant de c̃ualle eius: Tamen
hoc uolebat: ut medius inter
montes currer& :. Et ibi e& fi¬
des certa populorum: qđ in¬
ter se medium atq commune:
apłi retinebant
Quod aũ erat. apłi pauli euuan¬
geliũ hoc &iã c&erorũ apłorũ
&. omniũ fideliũ dispensatorũ tan¬

Expanded text:
mus, et sic credidistis» . Securmus, et sic credidistis» . Securdiscordia montium, sed pax consensionis, et societas charitatis: si quis autem vellet aliud praedicare, jam de suo praedicaret, non de medio. Et audi quid de illo dicatur ab ipso qui emisit fontes in convallibus: «Qui loquitur mendacium, de suo loquitur» . Itaque ne acciperetur aliquis mons non de medio, sed de suo manans, ait Apostolus: «Quisquis vobis evangelizaverit praeterquam quod accepistis, anathema sit.» Et vide quemadmodum noluerit de monte praesumi: ne forte mons discedat ab aquis per medium currentibus, et aliquid proprium velit influere. «Licet si nos» Et quantus mons dixit hoc! quam uberrime aqua fluebat de convalle ejus! Tamen hoc volebat ut medios inter montes curreret, et ibi esset fides certa populorum, quod inter se medium atque commune Apostoli retinebanti euangelium, hoc etiam ceterorum apostolorum et omnium fidelium dispensatorum tan
Abbreviated transcription (Latin):
nter mediũ montiũ inquit. ꝑ¬
transibunt aquȩ : Putemus hoc
per transibunt praedicationes
Vebi ueritatis : Quid est inter
mediũ apostolorum: Quodme¬
dium dicit᷑. cõ mune ẽ: Res com¬
muns. unde om̃s ȩqualiter uiuunt.
media ẽ: Nec adte. nec adme : Pro
pter ea loqͥmur & sic. dealiquib
hominib Habent interse pacẽ
inter se fidẽ. habent interse cari¬
tatem : Sic certe dicimus: Quid
ẽ illis: Audi aquas inter medi¬
um montium. Quia communis
illis fides erat: nec quis q aquas
quasi proprias & suas habebat
Si enim non sunt in medio.
quasi priuatȩ sunt: non publice
tis: Ds̃ inquit pacis. d& uo¬
bis idipsum sapere in inuicem:
& iterum: Vt idipsum sapia¬
tis om̃s: & non sint in uobis
schismata Quod sentio. sentis.
inmedio fluit. aqua: Non habeo
quasi priuatam meã : nec tupri¬
uatã tuã. Veritas nec mea
sit ꝓpria. nec tua: ut & mea
& dixi : quia intermediũ mon¬
tiũ ꝑ transibunt aquȩ̃: Siue
aũ ego siue illi. sic prȩdica¬

Expanded text:
nter medium montium,» inquit, «pertransibunt aquae.» Putemus hoc dium pertransibunt praedicationes verbi veritatis. Quid est, Inter medium Apostolorum? Quod medium dicitur, commune est. Res communis, unde omnes aequaliter vivunt, media est, nec pterea loquimur et sic de aliquibus hominibus: Habent inter se pacem, habent inter se fidem, habent inter se charitatem; sic certe dicimus. Quid est illis. Audi aquas inter medium montium. Quia communis illis fides erat, nec quisque aquas quasi proprias et suas habebat. Si enim non sunt in medio, quasi privatae sunt, non publice tis: «Deus,» inquit, «pacis det vobis idipsum sapere in invicem» . Et iterum: «Ut idipsum sapiatis omnes, et non sint in vobis schismata» . Quod sentio, sentis; in medio fluit aqua: non habeo quasi privatum meum, nec tu privatum tuum. Veritas nec mea sit propria, nec tua, ut et tua ut dixi, quia «inter medium montium pertransibunt aquae. Sive autem ego, sive illi, sic praedica
Abbreviated transcription (Latin):
quia inmortem. nemo nisi ꝑ
illum. Inuitam nemonisi
per istum: In primo patuit :
quid hominis arbitrium uale¬
r& admortem: Insecundo aũ.
quiddĩ ad iutoriũ ualuit adiu¬
tam: Deniq primus homonon¬
plinu nisi homo. Secundus uero: ds̃
& homo. Peccatum enĩ factum
ẽ relicto dõ : Iustitia. nonfit
sine dõ: Reꝑhoc nec more

Expanded text:
quia in mortem nemo nisi per illum, in uitam nemo nisi per istum; in primo patuit, quid hominis arbitrium ualeret ad mortem. in secundo autem, quid dei adiutorium ualeret ad uitam. denique primus homo nonnisi homo, secundus uero deus et homo; peccatum enim factum est relicto deo, iustitia non fit sine deo. ac per hoc nec more
Abbreviated transcription (Latin):
unt uere conexiones¬
ratioti nationis falsas
habentes sententias: quȩ con¬
secuntur errorẽ illius. cũ quo
agitur: Quȩ tamen adhoc
inferuntur abono & docto
homine: ut in his erubescens
ille cuius errorẽ consecuntur:
eundẽ relinquat. errorẽ:
quia si in eodẽ manere uolu¬
erit: necesse ẽ &iã illa quȩ
damnat tenere cõgatur
Non enĩ uera. inferebat apłs
& illa alia. In anis ẽ p̃dicatio
nr̃a : in anis ẽ & fides ur̃a: Et de¬
inceps Aliaq omnino falsa
sunt : Quia & xp̃c resurrex̃.
& non erat inanis p̃dicatio eo¬
rum qui hoc annuntiabant.
nec fides eorum qui hoc credȩde¬
rant: sed ista fals& uerissime
conectebantur illi sententiȩ.
qua dicebatur: non eẽ resurrec¬
tionem mortuorũ: istis aũ fal¬
sis repudiatis : quõ uera erunt
simortui non resurgunt : con¬
sequens erit resur rectiomor¬
tuorum p¬

Expanded text:
unt verae connexionesratiocinationis, falsas habentes sententias, quae consequuntur errorem illius cum quo agitur; quae tamen ad hoc inferuntur a bono et docto homine, ut in his erubescens ille cujus errorem consequitur eumdem relinquat errorem; quia si in eodem manere voluerit, necesse etiam ut illa quae damnat tenere cogaturnon enim uera inferebat apost illa alia: inanis est praedicatio nostra, inanis est et fides uestra et deinceps alia. quae omnino falsa sunt, quia et Christus resurrexit et non erat inanis praedicatio eorum qui hoc annuntiabant, nec fides eorum qui hoc crediderunt, sed ista falsa uerissime conectebantur illi sententiae, qua dicebatur non esse resurrectionem mortuorum. istis autem falsis repudiatis, quoniam uera erant, si mortui non resurgunt, consequens erit resurrectio mortuorum
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut enĩ inadam om̃s mori¬
untur. Ita & In xp̃o om̃s ui¬
uificabuntur: Quia sicut
In regno mortis. nemo sine
adam . Ita in regno uitȩ nemo
sine xp̃o: Sicut ꝑadam om̃s
om̃s mortales. inpoena fac
fiunt filudĩ¬

Expanded text:
sicut enim in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes uiuificabuntur, quia, sicut in regno mortis nemo sine Adam, ita in regno uitae nemo sine Christo, sicut per Adam omnes omnes mortales in poena factfiunt fili
Abbreviated transcription (Latin):
salui fiunt: & in his qui pere¬
unt : Saluũ fieri hominẽ bono
odore non ẽ improbabile neq
re : quȩratio ẽ : Magna uirtus
magna ueritas: Et sicapi ñ po¬
test Ita ẽ : Nam ut noueris qͥu
difficile capitur . statim subie¬
cit : Et adhȩc quis idoneus Qui
intellegat homines moribono
odore:: Iam̃ aliquid dicam
fr̃s: Ecce ipse paulus p̃dicubat
euangeliũ: Multi illũ amabunt
p̃dicatorẽ euangelii : multi in ui¬
debant: Illi quiamabant: bono
bant bono odore periebant :
Ideo pereuntib Ñ malus odor. sed
bonus odor : Inde enĩ magis inui
alii. lebat: Nemo enĩ inuid& mise¬
ro: Crat enim gloriosus in p̃di¬
catione uerbi dĩ. & uiuens sođm
Et diligebant eũ qui in illo dilige¬
bant xpm̃ qui sequebantur bo¬
nũ odorẽ: Diligebant amicũ
sponsi sui Ipsa sponsa quȩ dic̃
incanticis canticorũ : post odore
unguentorũ tuorũ currimus:
Illi aũ quantomagis eũ uidebant
ingła p̃dicationis euangelii: in
uita inculpabili : tanto magis in¬

Expanded text:
salvi fiunt, et in iis qui pereunt. Salvum fieri hominem bono odore non est improbabile neque re, quae ratio est? Magna vis, magna veritas: etsi capi non potest, ita est. Nam ut noveritis quia difficile capitur, statim subjecit: Et ad haec quis idoneus? Quis intelligat homines mori bono odore? Tamen aliquid dicam, fratres. Ecce ipse Paulus praedicabat Evangelium; multi illum amabant praedicatorem Evangelii, multi illi invidebant: qui illum amabant, bono bant, bono odore peribant. Ideo et pereuntibus non malus odor, sed bonus odor. Ideo enim magis illi tia praevalebat: nemo enim invidet misero. Erat ergo gloriosus in praedicatione verbi Dei, et vivens secundum et diligebant eum qui in illo diligebant Christum, qui sequebantur bonum odorem; diligebat amicum sponsi sui ipsa sponsa, quae dicit in Canticis canticorum, Post odorem unguentorum tuorum curremus . Illi autem quanto magis eum videbant in gloria praedicationis Evangelii et in vita inculpabili, tanto magis in
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c aðnunti&dur : AdnuntiaN
quime amant. adnuntiant
re uiuunt: illi bono odore mo
optimo mundus impleatur:
Amafti bene agentẽ. uixisti
malũ fecisti: Noli in uidere
& non te occidit bonus odor:
animae: sentit quomodo pu¬
đeant peccata: Cui putori
peccatorũ. contrarius erat
plangimus inhuc uita: Aliud
p̃sumimus in illa uita: Quod
plangimus put&. quod p̃su¬
mitur fraglat. Sed quid¬
dicamꝰ sponso nr̃o : post odorẽ
unguentorũ tuorũ currimus:
auertimus aputorib nr̃is olfac¬
tũ & c̃uertentes nos ad ipsum:
aliquantulũ respiramus:¬

Expanded text:
 annuntietur . Annuntiant qui me amant, annuntiant ent; illi bono odore vivoptimo mundus impleatur. Amasti bene agentem, vixisti malum esse fecisti? Noli invidere, et non te occidet bonus odor. animae, sentit quomodo puteant peccata. Cui putori peccatorum contrarius erat plangimus in hac vita, aliud praesumimus in illa vita. Quod plangitur, putet: quod praesumitur, fragrat. Ergo nidicamus sponso nostro, Post odorem unguentorum tuorum curremus ; avertimus a putoribus nostris olfactum, et convertentes nos ad ipsum aliquantum respiramus
Abbreviated transcription (Latin):
uos duo decim elegi: per si nec¬
dochen dictum est Ut nomine
maioris & melioris partis. &iã
illud complecte r&ur. quodad
Quod credo. perturbatos ho¬
codices uerius habeant qui
illum Numerum. &iam in un¬
decim stare uoluerit: quia duo¬
denarius in eis numerus ita
mysticus erat. Ut non poss&
in locum ludae: Nisi alius id est
mathias. Ad conseruandum
sacramentum eius dem nume¬
ri subrogari. Quod lib&
ergo eorum sit: Nihil inde ex¬
iftit. quod ueritati repugna¬

Expanded text:
uos duodecim elegi, per synecuos duodecim elegi, per synecdochen dictum est, ut nomine maioris meliorisque partis etiam illud conplecteretur, quod ad quod credo perturbatos hocodices uerius habeant qui illum numerum etiam in undecim stare uoluerit, quia duodenarius in eis numerus ita mysticus erat ut non posset in locum Iudae nisi alius, id est Matthias, ad conseruandum sacramentum eiusdem numeri subrogari. quodlibet ergo eorum sit, nihil inde existit quod ueritati u
Abbreviated transcription (Latin):
maior est. aut potior: sol& eius
nomine &iam illud comprehendi
quod ad ipsum nomen non perti¬
n& : Sicut ad duodecim aposto¬
los iam non pertinebat iudas. qͥ
&iam mortuus fuit cum dñs resur¬
rexit amortuis. & tamen ipsius
duo denarii numeri nomen apo
ruisse illis duo decim: Cum ar¬
ticulo enim hoc greci codices ha¬
bent. Ut non possint intelligi
qui cumq duodecim: sed illi in
eo numero insignes: Comodo
locutionis. puto & illud ad ño di¬
ctum: Nonne ego uos duodecĩ
elegi. & unus ex uobis diabolus
est: Ut non ad electionem.
&iam ipse pertinere uideatur :
Non enim facile inuenitur ele
ctorum nomen inmalo. Nisi qͣn¬
do mali eliguntur amalis : Qđ¬
si putauerimus & illum electũ.
ut per eius traditionem dñipas¬
sio compler&ur: id est malitiã
eius adaliquid electã bene uten¬
te dõ &iam malis. aliud atten¬
damus ubi ait. Non de omnib
uobis dico. egoscio quos elegi
Vbi declarat. ad electionem ñ
pertinere nisi bonos: Ac per
hoc illud quod dictum est: Ego

Expanded text:
major est, aut potior, solet ejus nomine etiam illud comprehendi quod ad ipsum nomen non pertinet. Sicut ad duodecim Apostolos jam non pertinebat Judas, qui etiam mortuus fuit cum Dominus resurrexit a mortuis, et tamen ipsius duodenarii numeri nomen Aposruisse illis duodecim . Cum articulo enim hoc graeci codices habent, ut non possint intelligi quicumque duodecim; sed illi in eo numero insignes. Eo modo locutionis puto et illud a Domino dictum, Nonne ego vos duodecim elegi, et unus ex vobis diabolus est ? ut non ad electionem etiam ipse pertinere videatur. Non enim facile ictorum nomen in malo, nisi quando mali eliguntur a malis. quodsi putauerimus et illum electum, ut per eius traditionem domini passio conpleretur, id est malitiam eius ad aliquid electam bene utente deo etiam malis, aliud adtendamus, ubi ait: non de omnibus uobis dico; ego scio quos elegi: ubi declarat ad electionem non pertinere nisi bonos. ac per hoc illud quod dictum est: ego
Abbreviated transcription (Latin):
iue isti cum illisundecim erant
congregati : clausis ostiis pro¬
pter m&um iudaeprum. Unde
cum ex iss& tomas. uenit ad
eos lñc: Siue post oeto illos di¬
dicere ad plebem. parabolam
hanc: Homo plantauit uineã.
& c&era. In hac ergo plebe
Intelligendum est &iam illos
esse potuis se : qui sic eum audi

Expanded text:
iue isti cum illis undecim erant congregati clausis ostiis propter metum Iudaeorum, unde cum exisset Thomas, uenit ad eos Iesus, siue post octo illos didicere ad plebem parabolam hanc: homo plantauit uineam, et cetera. in hac ergo plebe intellegei\\dum est etiam illos esse potuisse qui sic eum audi
Abbreviated transcription (Latin):
talmors. sepe inscripturis dorncio
uelut euigilationẽ: hincapłs dicit:
De dormentib aũ. nolo uos igno¬
rare fr̃s: Et alio loco. Exquib
plures manent usq adhuc: quidã
aũ dormierunt: Etalia innume¬
rabilia in hoctestimona. aꝑte ꝑ
scripturas utriusq testam̃ti repe¬
futurũ fuisse tempꝰ. quo int̃ temp¬
tationes tribulationesq huius sȩcłi.
lam lamq: eiꝰ expectar&ur & sperare¬
tur aduentus. tã quã ꝓpinquus
in eiꝰ eẽ familia uidentur: Hoc

Expanded text:
ta mors saepe in scripturis dormientctionem uelut euigilationem. hinc apostolus dicit: De dormientibus autem nolo uos ignorare, fratres, et alio loco: Ex quibus plures manent usque adhuc; quidam autem dormierunt; et alia innumerabilia in hoc testimonia aperte per scripturas utriusque testamenti repe fuisse tempus, quo inter tribulationes temptationesque huius saeculi iam iamque eius expectaretur et speraretur aduentus tamquam propinquus in eius esse familia uidentur. hoc
Abbreviated transcription (Latin):
lla quȩ scripsit ad corinthios. Ali¬
ter utiq ab ipsis paruulis. aliter
a capatiorib posse intelligi scien
ait : Siquis ẽ inter uos proph&a ꝰ¬
aut spiritalis. agnoscat quȩ scribo

Expanded text:
lla quae scripsit ad Corinthios, aliter utique ab ipsis parvulis, aliter a capacioribus posse intelligi sciens, ait: Si quis est inter vos prophaut spiritualis, agnoscat quae scribo
Abbreviated transcription (Latin):
n legis nomine : Aliquando simul
om̃a u&eris instrumenti: scãrũ
scripturarũ significantur eloquia
Nã ex proph&a esaia testimoniũ
labiis loquar populo huic p̃misit
tamen: In lege scriptum ẽ : Et ipse
dñs: In lege inquit eorũ scriptũ ẽ.
quia oderunt me gratis: cũ hoc
legatur inpsalmo: Aliquando
aut̃ proprie vocatur lex: quȩ da¬
ta ẽ ꝑ moysen: Secundũ qđ dictũ ẽ
Lex & proph&e : usq ad iohannẽ :
Et in his duob p̃ceptis: totalex
pend& & proph&e. Hic utiq¬
propriȩ lex appellata ẽ. demonte
syna: Proph&arũ aut̃ nomine:
&iam psalmi significati sunt: Et
tamen alio loco ipsesaluator. Opor¬
tebat inquit impleriomã : quȩ
scripta sunt in lege. & proph&is.
& psalmis deme : Hic rursus pro¬
ph&arum nomine. exceptispsal¬
mis. intelligi uoluit: Dicitur ergo
lex uniuersaliter : cũ ꝓph&is & psal¬
mis: Dicitur & proprie : quȩ ꝑ
mossendata ẽ: Item dicuntur cõ¬
muniter proph&ȩ : simul cum

Expanded text:
 legis nomine aliquando simul omnia ueteris instrumenti sanctarum scripturarum significantur eloquia. nam ex propheta Esaia testimonium labiis loquar populo huic, praemisit tamen: in lege scriptum est. et ipse dominus: in lege, inquit, eorum scriptum est: quia oderunt me gratis, cum hoc legatur in psalmo. aliquando autem proprie uocatur lex quae data est per Mosen, secundum quod dictum est: lex et prophetae usque ad-Iohannem, et: in his duobus praeceptis tota lex pendet et prophproprie Lex appellata est, de monte Sina. Prophetarum autem nomine etiam Psalmi significati sunt: et tamen alio loco ipse Salvator, Oportebat, inquit, impleri omnia quae scripta sunt in Lege, et Prophetis, et Psalmis de me . Hic rursus Prophetarum nomen, exceptis Psalmis, intelligi voluit. Dicitur ergo Lex universaliter cum Prophetis et Psalmis, dicitur et proprie quae per Moysen data est. Item dicuntur communiter Prophetae simul cum
Abbreviated transcription (Latin):
Solidam profecto uoluit ẽẽ scien¬
tiam spiritaliũ. Ubi non sola accõ¬
modar&ur fides : sed certa cogni¬
tione tener&ur: Ac perhoc. illi
ea ipsa credebant: quȩ spirita les
in super agnoscebant : Ignorabit᷑
aut̃ ait qui ignorat : quia ñ dũ ei
reuelatum ẽ. ut qđ credit sciat :
Quod cumfit in hominis mente :
Ipse dicitur agnosci ado: quia
d̃s illum cognoscentem facit: Si¬
cut ait alibi. Nunc autem cogno¬
scentes d̃m: Immo cogniti adõ
Neq enim tunc eos cognouerat
d̃s. prȩ cognitos & electos ante
conftitutionem mundi: sed tunc
norat ignorabitur . De hac re
dixit apłs: tam quã ista poena
ille plectendus sit: qui non ual&
intelligentia sic discernere in ef¬
fabilẽ trinitatis unitatẽ: sicut
discernitur in animo nr̃o memo¬
ria. intellectus. uoluntas : Aliunde
bis ea quae loquebatur. Quȩ

Expanded text:
Solidam profecto voluit esse scientiam spiritualium, ubi non sola fides accommodaretur, sed certa cognitio teneretur; ac per hoc illi ea ipsa credebant, quae spirituales insuper agnoscebant. Ignorabitur autem, ait, qui ignorat; quia nondum ei revelatum est, ut quod credit sciat. Quod cum fit in hominis mente, ipse dicitur cognosci a Deo; quia Deus illum cognoscentem facit, siubi ait: nunc autem cognoscentes deum, immo cogniti a deo. neque enim tunc eos cognouerat deus, praecognitos uidelicet ante constitutionem mundi; sed quia norat, ignorabitur. De hac re dicit Apostolus, tanquam ista poena ille plectendus sit, qui non valet intelligentia sic discernere ineffabilem Trinitatis unitatem, sicut discernitur in animo nostro memoria, intellectus, voluntas. Aliunde dbis ea quae loquebatur
Abbreviated transcription (Latin):
dñm : Nearbitremini aduos istã
exhortationẽ non pertinere.
quia iã corporis pueritiã super¬
gressi. uel iuuenali decore uire¬
scitis . uel senili honore ca nescitis
Omnib cnim uobis dicit apłs.¬
me: uisi superbia: Ipsa enim de
uana granditate prȩsumens : ñ
sinit hominẽ ambulare ꝑartã
uiam : & intrare per angustã
portã : Puer aut̃: facile intrat
perangustũ : Et ideo ne monsi
ut puer : Intrat inregnũ cȩlorũ:¬

Expanded text:
inum,» ne arbitremini ad vos istam exhortationem non pertinere, quia jam corporis pueritiam supergressi, vel juvenili decore virescitis, vel senili honore canescitis: omnibus enim vobis dicit Aposme, nisi superbiae? Ipsa enim de vana granditate praesumens, non sinit hominem ambulare per arctam viam et intrare per angustam portam; puer autem facile intrat per angustam. Et ideo nemo nisi ut puer, intrat in regnum coeloru
Abbreviated transcription (Latin):
si potuimus amare. & ante quã
uideremus: Laus fidei est. non
uisa credere: Prȩmium erit.
creditorũ adoptione gaudere
nter tẽporalia atq ȩt̃na. hoc int᷑ ẽ
qđ tẽporale aliquid plus diligit᷑ an¬
te quã habeat᷑. Uilescit aũ cũ aduenerit :
Non enim satiat animam : nisi in¬
corruptibilis gaudii uera &
certa aernitas: Adernũ uero.
ardentius diligit᷑ adeptũ quã
desideratũ: Nemo enĩ plus de
illo existimat quã se bab&. ut
fiat uilius. quia speratũ ẽ amplius:
Sed tanta ẽ ibi excellentia. Ut mul¬
to plus adepta sit caritas. quam
ł fides credit. ut spes desiderat:¬

Expanded text:
si potuerimus amare et antequam si potuerimus amare et antequam videremus. visa credere: praemium erit, creditorum adeptione gauderenter temporalia atque aeterna hoc interest, quod temporale aliquid plus diligitur antequam habeatur, vilescit autem cum advenerit; non enim satiat animam, nisi incorruptibilis gaudii vera et certa aeternitas: aeternum vero ardentius diligitur adeptum, quam desideratum. Nemo enim plus de illo aestimat quam se habet, ut fiat vilius, quia speratum est amplius: sed tanta est ibi excellentia, ut multo plus adeptura sit charitas, quam vel fides credidit, vel spes desidera
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc ergo magna  & ꝑfecta iocun¬
ditas : tunc plenum gaudium:
Ubi ñ iam spes lactat. sed res nu¬
trit: Iam̃ &iã nuncante quã
res ipsa ueniat nob̵. Ante quã
nos adrẽ ipsã ueniamꝰ Io cun¬
demur in dño : Neq enĩ paruã
iocunditatẽ hab& spes: cuius
postea erit res: Et inistis tẽpo¬
ralib rebus. iocunditatẽ ñ dni
sed scłi non nullã multi amant:
Et adea quȩ amant . ñdũ ꝑuener̃
Et tam̃ ardor in spe currit : rem
ñdũ ten&: Uerbi gratia: amas
pecuniã. Non amares . si ñ spera¬
res: Amas uxorẽ ñ ductã sed ad¬
huc ducendã. Et forte ducenda
amat᷑ ducta odio habebitur:
Quare hoc quia ñtalis apparuit
ducta: qualis ab animo pinge¬
bat᷑ ducenda Ds aũ. ñ uilescit
p̃sens amatur absens : Quantũ¬
cũq enĩ sibi humana mens ex¬
aggerauerit bonũ qđ ds̃ ẽ mi¬
nus agit : & ualde in fra est :
It necesse ẽ plus inueniat adeptio
quã formabat cogitatio: Plus
ergo amabimus cum uiderimus:

Expanded text:
Tunc ergo magna et perfecta jucunditas: tunc plenum gaudium: ubi jam non spes lactat, sed res nutrit. Tamen etiam nunc antequam res ipsa veniat nobis: antequam nos ad rem ipsam veniamus, jucundemur in Domino. Neque enim parvam jucunditatem habet spes, cujus postea erit res. Et in istis temporalibus rebus, in jucunditate, non Domini, sed saeculi, nonnulli multa amant, et ad ea quae amant, nondum pervenerunt: et tamen ardor in spe currit, rem nondum tenet. Verbi gratia, amas pecuniam; non amares, si non sperares: amas uxorem, non ductam, sed adhuc ducendam; et forte ducenda amatur, ducta odio habebitur. Quare hoc? Quia talis non apparuit ducta, qualis ab animo pingebatur ducenda. Deus autem non vilescit praesens, amatur absens. Quantumcumque enim sibi humana mens exaggeraverit bonum quod Deus est, minus agit, et valde infra est; et necesse est plus inveniat adeptio, quam formabat cogitatio. Plus ergo amabimus cum viderimus,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdilectionẽ bene operemur.
in significatione utiq futurae do¬
minicȩ passionis. usq addiem
qua moyses legẽ accepit Intabu¬
lis digito dĩ conscriptis: Similit̃
ab occisione & resurrectione illi
in unũ fideles digitus dĩ hoc ẽ
li c̃gruentia : Illud certe pluri¬
mũ distat : qđ ibi populus accede¬
re ad locũ ubi lex dabatur hor
congregati: Ibi intabulis lapide¬
is digitus dĩ operatus ẽ hic incor¬
dib: hominũ: Ibi ergo lex extrin¬
secus posita ẽ qua iniusti treren¬
tur Hlic intrinsecus dataẽ qua
iustificarentur : Nam ñ adul¬
terabis . Non homicidiũ facies nc̃
cupisces : Et si qđ ẽ aliud manda¬
tũ. qđ utiq imllis tabulis scriptũ¬

Expanded text:
per dilectionem bene operemur, per dilectionem bene operemur, in significationem utique futurae dominicae passionis, usque ad diem, quo Moyses legem accepit in tabulis digito dei conscriptis; similiter ab occisione et resurrectione illiuin unum fideles digitus dei, hoc esli congruentia. illud certe plurimum distat, quod ibi populus accedere ad locum, ubi lex dabatur, horcongregati; ibi in tabulis lapideis digitus dei operatus est, hic in cordibus hominum. ibi ergo lex extrinsecus posita est, qua iniusti terrerentur, hic intrinsecus data est, qua iustificarentur. nam: non adulterabis, non homicidium facies, non concupisces et si quod est aliud mandatum— quod utique i
Abbreviated transcription (Latin):
Vnde ait apłs : tabulis cordis
de lapideo. uoluit uita senti¬
ente discerni: Et ꝑuitã sen¬
tientẽ. significauit intelligen¬
tẽ : Sic fit᷑ iħł spĩalis: Nona¬
patrib In eorum semine qđẽ
xp̃s: Hic ergo isrł spiritalis: ab
illo israhelitico carnali: quiẽ uni¬
us gentis. nouitate grãe. non
nobilitate patriae: & m̃te . ñ gen¬
te. diftinguitur: Sed altitudo
ꝓph&ica : dum deillo uel adillũ
loquitur : latent̃ transit adhunc:
Etcũ lam de ifto ł adiftũ loqua¬
tur: Adhuc deillo uel ad illũ lo¬
qui uidetur : Non intellectũ
scripturarũ quasi hostilit̃ in¬
iudens: sed exercens medicina¬
liter: Ap̃s dĩ cuius dono iusti¬
ficamur : quo fit in nob̵ ut ñ pec¬
care delectat ubi lib̵tas ẽ: Sic̃
p̃ter hunc spm̃ peccare delectat.
ubi seruitus : acuius operib
ab ftinendum ẽ:¬
ic sp̃s sc̃s ꝑquẽ diffunditur
caritas incordib nr̃is quȩ ple¬
nitudo legis ẽ: &iam digitus
dĩ in euangelio dicitur: Unde

Expanded text:
unde ait apostolus: tabulis cordis de lapideo uoluit uita sentiente discerni et per uitam sentientem significauit intellegentem. sic fit Israhel spiritalis nonpatribus in eorum semine, quod est Christus. hic ergo Israhel spiritalis ab illo Israhel ca.rnali, qui est unius gentis, nouitate gratiae, non nobilitate patriae, et mente, non gente distinguitur. sed altitudo prophetioa, dum de illo uel ad illum loquitur, latenter transit ad hunc et, cum iam de isto uel ad istum loquatur, adhuc de illo uel ad illum uidetur loqui, non intellectum scripturarum nobis quasi hostiliter iidens, sed exercens medicinaitus dei, cuius dono iustificamur, quo fit in nobis ut non peccare delectet, ubi libertas est, sicut praeter hunc spiritum peccare delectat, ubi seruitus, a cuius operibus abstinendum per quem diffunditur caritas in cordibus nostris, quae plenitudo legis est, etiam digitus dei in euangelio dicitur. unde
Abbreviated transcription (Latin):
tis ad mortẽ: Odor iste uege¬
tat diligentes. uecat inuiden¬
tes: Sienĩ Ñeet̃ claritudo scorũ.
inuidia ñ surger& impiorum:
Coepit ꝑsecutionẽ pati. odor scõrũ
Sed quomodo ampullȩ unguen¬
torũ : quanto magis frangebant᷑
tinto amplus odor diffundeb. tͣ¬
Nonus xp̃i odor ẽ p̃dicatio
Dueritatis : Quẽ odorem
inuitam capit : qui euangelio bo¬
nis morib seruit & congruit:
Mortẽ incurrit : cuius abhis quȩ
bene loquitur uita dissentit :
Quȩ conditio : &iam auditores
obstringit: Cum recta p̃dicatio.
ab aliis ꝑ incredulitatẽ audi¬
tur inmortẽ. ab alis ꝑfidem
suscipitur insaliitẽ¬

Expanded text:
tis ad mortem. Odor iste vegetis ad mortem. Odor iste vegetat diligentes, necat invidentes. Si enim non esset claritudo sanctorum, invidia non surgeret impiorum. Coepit persecutionem pati odor sanctorum: sed quomodo ampullae unguentorum, quanto magis frangebantur, tanto amplius odor diffundebatBonus Christi odor est praedicatio veritatis: quo odore vitam capit, qui Evangelio bonis operibus servit et congruit; mortem autem incurrit, cujus ab his quae bene loquitur, vita dissentit. Quae conditio etiam auditores obstringit, cum recta praedicatio ab aliis per incredulitatem auditur in mortem, ab aliis per fidem suscipitur in salute
Abbreviated transcription (Latin):
salii fuint. & in his qui pereuN:
Quibus dam quidẽ odor uitae
inuitam : quibus dã aũmor¬
tis in mortẽ : Et adhȩc intel¬
ligenda quis idoneus: Quo¬
modo bonus odor alios uege¬
tat. alios necat Bonus odor
ñ malus : Non enĩ ait bonus
odor bonos uegetat. & malus
odor malos xecat: Nec aitidẽ¬
apłs: Alus quidẽ sum̃ odorbo¬
nus aduitã : aliis odor malus
ao mortẽ: Non hoc ait: Sedxp̃iea
bonus odor sumus. in omni loco:
Iȩ miseris : quos bontis odor occi¬
dit: Siergo bonus odor estis
o apłae : quare ifte odor alios oc¬
cidit. alios ueg&at. Quod ali¬
quos uegetat: audio intelligo.
Quod aliquos occidit difficile
as sequor : Maxime quia dixisti.
& adhȩc quis idoneus : Nonẽ mi¬
rũ. quia nonsum idonei: faciat
nos idoneos. cuius odor erat
dequo loquimur: Cito enĩ
mihi responder& apłs: In¬
tellige : xp̃i bonꝰ odor sumus
Inomni loco : &in his qui pere
unt. & in his qui salui fiunt:
Nos tam̃ bonꝰ odor : aliis odor
uitae aduitã. aliis odormor¬

Expanded text:
i pereunt. Quibusdam quidem odor vitae in vitam, quibusdam odor mortis ad mortem. Et ad haec intelligenda quis idoneus ? Quomodo bonus odor alios vegetat, alios necat? Bonus odor, non malus. Non enim ait: Bonus odor bonos vegetat, et malus odor malos necat. Non ait: Aliis quidem sumus odor bonus ad vitam, aliis odor malus ad mortem. Non hoc ait: sed, Christi bonus odor sumus in omni loco. Vae miseris, quos bonus odor occidit. Si ergo bonus odor estis, o Paule, quare iste odor alios occidit, alios vegetat? Quod alios vegetat, audio, intelligo: quod alios occidit, difficile assequor: maxime quia dixisti, Et ad haec quis idoneus? Non est mirum quia non sumus idonei. Faciat nos idoneos, cujus odor erat de quo loquimur. Cito enim mihi respondet Apostolus: Intellige, Christi bonus odor sumus in omni loco, et in his qui salvi fiunt, et in his qui pereunt. Nos tamen bonus odor, aliis odor vitae ad vitam, aliis odor mor
Abbreviated transcription (Latin):
uiui : Non in tabulis lapideis. s in
tabulis cordis carnalib: : Quod ñ
ideo dictũ putemus: qđ carnaliter
uiuant: qui debent spiritalit̃ u¬
uere : Sed quia lapis sine sensuȩ̃
cui cõparatũ ẽ cordurũ cuini¬
si carm sentienti cor intelligens
debuit cõparari : Quando quidẽ¬
ipsũ corlapideũ Ñ significat nisi
duris simã uoluntatẽ & ad uer¬
sus dm̃ omnino inflexibilem

Expanded text:
in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus . Quod non ideo dictum putemus, ut carnaliter vivant qui debent spiritualiter vivere: sed, quia lapis sine sensu est, cui comparatum est cor durum, cui nisi carni sentienti cor intelligens debuit coipsum cor lapideum, non significat nisi durissimam voluntatem et adversus Deum omnino inflexibilem
Abbreviated transcription (Latin):
m̃to : qđ inueteri difficile fuit.
habenti fidẽ quȩ ꝑdilectionẽ
operatur : atq illo digito dĩ. hoc
ẽ spũdĩ. in tus eã incorde scriben¬
te ñ foris in lapide: Unde dic̃
apłs : Non intabulis lapideis. s
intabulis cordis carnalib: Quõ
caritas dĩ quexeracit̃ impleturi

Expanded text:
mento, quod in uetere difficile fuit, mento, quod in uetere difficile fuit, habenti fidem, quae per dilectionem operatur, atque illo digito dei, hoc est spiritu dei intus eam in corde scribente, non foris in lapide. unde dicit apostolus: non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus, quoniam caritas dei, qua uera
Abbreviated transcription (Latin):
tuũ tam quã teipsũ : Dilectio proxi¬
mi malũ nõperatur : Plenitudo
aũ legis. ẽ caritas : Hec ñ in tabu¬
lis c̃scripta lapideis : s diffusa ẽ in
Huic prudentia carnis. nonẽ sub¬
iecta neq enim potest: Sed ad hanc
prudentiã carnis terrendã cũ in
tabulis seribuntur opera caritatis.
lex ẽ operũ & littera. occidens p̃ua¬
ricatorẽ : Lũ aũ ipsa caritas dif¬
funditur incor credentiũ lex ẽfi¬
dei : & sps uiuificans dilectorẽ : Il
lud extra hominẽ scribitur ut
eũ forinsecus trific& hoc in ipso
homine : ut eũ intrinsecus lustifi¬
c&: Carnales aũ tabulas cordis dix̃
ñ carnalis prudentiae s tam quã ui¬
uentis sensũq: habentis. In compa¬
ratione lapidis qui sine sensu est :
Noui testam̃ti caritas. legẽ facit:
VUnde dic̃ dñs. Nonueni legẽ solue¬
re .s. ad implere : Dicit aũ apłs
Plenitudo legis ẽ caritas: Et fides
quȩ ꝑ dilectionẽ operatur: Factũ ẽ
itaq homini facile in nouo testa¬

Expanded text:
ipsum. dilectio proximi malum non operatur. plenitudo autem legis caritas. haec non in tabulis conscripta lapideis, sed diffusa est inhuic prudentia carnis non est subiecta; neque enim potest. sed ad hanc prudentiam carnis terrendam cum in tabulis scribuntur opera caritatis, lex est operum et littera occidens praeuaricatorem; cum autem ipsa caritas diffunditur in corde credentium, lex est fidei et spiritus uiuificanlud extra hominem scribitur, ut eum forinsecus terrificet; hoc in ipso homine, ut eum intrinsecus justificet. Carnales autem tabulas cordis dixit, non carnalis prudentiae, sed tanquam viventis sensumque habentis, in comparatione lapidis qui sine sensu eslud extra hominem scribitur, ut noui testamenti caritas legem facit. unde dicit dominus: non ueni legem soluere, sed inplere, dicit autem apostolus: plenitudo legis caritas et: fides quae per dilectionem operatur. factum est itaque homini facile in nouo testa
Abbreviated transcription (Latin):
go. primo data ẽ lex : ubi signifi¬
catur u&us testam̃tũ : qđ ẽ opus
tantũ modo dĩ. & conscriptio di¬
gitidĩ: Quod apłs di cit Itaq lex
iustũ & bonũ : Lexergo scã &bo¬
agit : quia ñ optem perat: Sed
reatu potius p̃mitur. lege n nan¬
te atq damnante : Peccatũ enim
inquit. ut apparer& peccatũ. ꝑ
bonũ mihi operatũ ẽ mortẽ:
Seatus Aũ homo ẽ cũ hoc manda

Expanded text:
ergo: primo data est lex — ubi significatur uetus testamentum, quod est opus tantummodo dei et conscriptio digiti dei — quod apostolus dicit: itaque lex iustum et bonum. lex ergo saagit, quia non obtemperat; sed reatu potius premitur, Lege minante atque damnante. Peccatum enim inquit, ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem . Beatus autem homo est, cum hoc manda
Abbreviated transcription (Latin):
icit ipsa dominica sponsa
Post odorẽ unguentorum
tuorũ currimus: Quius odo¬
ris memor apłs paulus dicit.
Xp̃i bonus odor sumus inom¬
niloco. & in his qui salui fiunt.
& in his quipereunt : Magnũ¬

Expanded text:
icit ipsa Dominica sponsa: Post odorem unguentorum tuorum curremus . Cujus odoris memor apostolus Paulus dicit: Christi bonus odor sumus in omni loco, et in his qui salvi fiunt, et in his qui pereunt
Abbreviated transcription (Latin):
tinuo ꝓspexit istos futuros
uerbosos atꝙblasphemos
quiputaturi essent ex hoc
legem fuisse rep̃henscom
Moxq subiunxit Quidergo
dicemus. lex peccatum est:
absit: Sed peccatum non cog¬
noui. pisi perlegẽ : Nam
concupiscentiã nesciebam . N¬

Expanded text:
tinuo prospexit istos futuros tinuo prospexit istos futuros verbosos atque blasphemos, qui putaturi essent ex hoc Legem fuisse reprehensam; moxque subjunxit: Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit: sed peccatum non cognovi nisi per Legem. Nam concupiscentia
Abbreviated transcription (Latin):
tor: amissa excussatione ig¬
norantiae. coniuictus iac&
Sub ista uero & parcente & opi¬
tulante. Pecquimala ẽ opera¬
tus extinguitur: & ut bona
operetur accenditur: Quid
ergo mirum ẽ. siilla dicta est
ministratio mostis : Ubilitera
occidit: malum ꝓhibendo quod
fsit : & bonum imperando qđ
nonsit Istauero dictae mi¬
nistratio sp̃s. utique uiuifi¬
cantis: Ut ap̃uaricationis mo¬
te surgamus : & iustitiam ñ
rei legamus intabulis: sedli¬
beri in cordibus & in moribus
habeamus: Hocte & testam̃¬
tum nouu distat au&ere
Quia ibi v&us homo. formidi¬
nis coartatur angustiis:
Hic nouus homo spatiatur
latitudine caritatis. atꝙ
quomodolex & ministratio
mostis recte dictasit. & ta¬
mensca. & iusta & bonasit :
illuo recolamus : quod inpis¬
tola positumẽ ad romanos:
Cum enim dixiss& : Ita ut ser¬
uiam innouitate sp̃s. & non
in u&ustate literae : quȩ sen¬
tentia simillima ẽ illi. quc̃c
iste intellegens posuit: con¬

Expanded text:
tor amissa excusatione igtor amissa excusatione ignorantiae convictus jacet: sub ista vero et parcente et opitulante, nec qui mala est operatus exstinguitur, et ut bona operetur accenditur. Quid ergo est mirum, si illa dicta est ministratio mortis, ubi littera occidit, malum prohibendo quod fit, et bonum imperando quod non fit; ista vero dicta est ministratio spiritus, utique vivificantis, ut a praevaricationis morte surgamus, et justitiam non rei legamus in tabulis, sed liberi in cordibus et in moribus habeamus? Hoc est Testamentum Novum distans a Vetere; quia ibi vetus homo formidinis coarctatur angustiis, hic novus homo spatiatur latitudine charitatis. 26. quonam modo et Lex ministratio mortis recte dicta sit, et tamen sancta et justa et bona sit, illud recolamus quod in Epistola positum est ad Romanos. Cum enim dixisset, Ita ut serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae; quae sententia simillima est illi quam iste non intelligens posuit: con
Abbreviated transcription (Latin):
gerent : non iubentem tantum¬
modo sediuuantem : quenouo¬
testamento est reuelata:
Hincputant isti diuinorum elo¬
qui orum blasphematores: ma¬
lã fuisselegem. quȩd ata est per
mor sen: qui a dicta est monstra¬
tio mortis. in litteris sigurata la¬
pideis: N on intuentes. prop¬
ter eos essedictum: qui suo libe¬
ro arbitrio legem sufficere ar
demlegis littera tenebatur:
Unde aubi dicit: Lex iram ope¬
ratur: Ubi enim lex non est.
Nec prȩuaricatiõ Hinc often¬
dens. undedixerit: ĩram ope¬
ratur lex: Neq enim eius prȩ¬
ua ricatio mala ess& pisilex
ipsa bona ess&: Multum
est. & nimis longum cuncta¬
colligere: quae inhanc sen¬
tentiam beatus dicit apos¬
tolus. legem distinguens
agratia: eo quod sub illa
elidantur elati. subistrc e¬
rigantur elisi: Et quod
illa intantum bonasit. ut
bona iubeat. Haec intan¬
tum utbona conferat :
Illa iuftitiae faciat auditorẽ:
ista factore: & ideo sub illa pec¬
cator. insuper &iam p̃uarica¬

Expanded text:
gerent, non jubentem tantumgerent, non jubentem tantummodo, sed juvantem, quTestamento est revelata. Hinc putant isti divinorum eloquiorum blasphematores, malam fuisse Legem quae data est per Moysen, quia dicta est ministratio mortis in litteris figurata lapideis: non intuentes propter eos esse dictum, qui suo libero arbitrio Legem sufficere arb ejusdem Legis littera tenebantur. Unde alibi dicit, Lex iram operatur: ubi enim lex non est, nec praevaricatio : hinc ostendens unde dixerit, Lex iram operatur. Neque enim ejus praevaricatio mala esset, nisi Lex ipsa bona esset. 25. Multum est et nimis longum colligere, quae in hanc sententiam beatus dicit Apostolus, Legem distinguens a gratia; eo quod sub illa elidantur elati, sub ista erigantur elisi; et quod illa in tantum bona sit ut bona jubeat, haec tantum ut bona conferat. Illa justitiae facit auditorem, ista factorem. Et ideo sub illa peccator, insuper etiam praevarica
Abbreviated transcription (Latin):
ifrahel intendere infaciem
moysi propter gloriam uul¬
tus eius quaedestruitur.
quare non magis ministratio
sp̃s erit ingloria: Namsimi¬
nistratio damnationis gloria
ẽ. multo magis ministratio ius¬
titiae habundauit Ingloriã
Et enim non glorificatum est
in hac paste. id quoddeclara¬
tum ẽ . propter excellentem.
claritatem: Nam siio quod
modo iste posuit uerba aposto¬
lica. Nec ameliore interpre¬
tatione plurimum diftat.
quadicta ẽ ministratio mostis
in literis formata lapideis:
mosti ministrauerit moyses idẽ
mostis auctori: Malignoscili¬
c& sp̃ũi : quem mundi huius
iste opinatur auctorem: Ig¬
norans. miserationem mortis¬
ficat : Lex enim quamuis ius¬
ta & scã & bona. preuaricato¬
gratia non audiuit ad iustiti¬
am legis implendam: Opor¬
tebat enim ut testamento uete ri.
lex imponeretur. superbis. & de
suae uoluntatis uistute fidentib
quaenon dar& iustitiam sediu.¬
ber&: Acsic morte preuaricatio¬
nis impliciti . ad gratiam confu¬

Expanded text:
Israel intendere in faciem Moysi, propter gloriam vultus ejus, quae destruitur; quare non magis ministratio spiritus erit in gloria? Nam si ministratio damnationis gloria est, multo magis ministratio justitiae abundabit in gloria. Etenim non glorificatum est in hac parte id quod declaratum est propter excellentem claritatem. Nam si id quod modo iste posuit verba apostolica, nec a meliore interpretatione plurimum distat. Quia ergo dicta est ministratio mortis in litteris formata lapideis, morti ministraverit Moyses, id est, mortis auctori, maligno scilicet spiritui, quem mundi hujus iste opinatur auctorem: ignorans ministrationem mortisficat . Lex enim quamvis justa et sancta et bona, praevaricatogratia non adjuvit ad justitiam Legis implendam. Oportebat enim ut Testamento Vetere Lex imponeretur superbis, et de suae voluntatis virtute fidentibus, quae non daret justitiam, sed juberet; ac sic morte praevaricationis impliciti, ad gratiam confu
Abbreviated transcription (Latin):
Ao utd eos enim dicta ẽ lex minis¬
tratio mostis: ad quos & in lapi¬
de scripta ẽ. ad eorum duriciã
sigurandã : Non ad eos quilegẽ

Expanded text:
Ad Judaeos enim dicta est lex ministratio mortis, ad quos et in lapides scripta est, ad eorum duritiam figurandam: non ad eos qui lege
Abbreviated transcription (Latin):
catum ꝑmandatũ operatum ẽ
in me omnem concupiscentia y
Sinelege enim. peccatum mor¬
tuum erat: Ego autem iuiue¬
bam aliquando sine lege
Adueniente autem mandato.
peccatum reuixit: ego autem
mostuus sum: & inuentum
est mihi mandatum. quod
erat inuitam hoc eẽ inmor¬
tem: Peccatum enim occasi¬
one accepta: ꝑmandatum fe¬
fellit me. & ꝑ illud occidit:
Itaq lex. quidem scã & manda¬
tum sem & iustum & bonũ:
Quodergo bonũ est: mih
.Absit
Iel peccatum ut a pareat pecca¬
tum. ꝑbonum mihi operatũ
ẽ mortem: Ecce quoͬdest
ministratio mortis: ecce quod
ẽ litera occidit. Ecce quem¬
ad modum lex non ẽ peccatu:
Et mandatũ erat inuitam:
iustum &bonum: Et tam̃
qui a de ipso bono interficit᷑
in oboediens anima : ubi dĩ
Non adiuuat gratia. ministratio
mostis factaelex Inu&ere testa¬

Expanded text:
mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam. sine lege enim peccatum mortuum est. ego autem uiuebam aliquando sine lege. adueniente autem mandato peccatum reuixit, ego autem mortuus sum et inuentum est mihi mandatum, quod erat in uitam, hoc esse in mortem. peccatum enim occasione accepta per mandatum fefellit me et per illud occidit. itaque lex quidem sancta et mandatum sanctum et iustum et bonum. quod ergo bonum estAbsit: sed peccatum ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem . Ecce quid est ministratio mortis; ecce quid est, Littera occidit : ecce quemadmodum Lex non est peccatum; et, mandatum erat in vitam; justum et bonum: et tamen quia de ipso bono interficitur inobediens anima, ubi Dei non adjuvat gratia, ministratio mortis facta est Lex in Veteri Testa
Abbreviated transcription (Latin):
uuiministratio mortis dicitur.
sibonae lex: quia peccatũ ut
apareat peccatũ : ꝑbonum n¬
hi operatũ ẽ mortẽ: Pec mi¬
reris cum de ipsa p̃dicatione
euangelii dictum sit: xp̃ibo
nus odorsumus : in his quȩsal
ufiunt. & in his quipereunt.

Expanded text:
ministratio mortis dicitur, bona est lex? Quia peccatum ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem. Nec mireris, cum de ipsa praedicatione Evangelii dictum sit: Christi bonus odor sumus Deo, in iis qui salvi fiunt, et in iis qui pereun
Abbreviated transcription (Latin):
bene: Aũ liber eẽ nullus potest.
Nisi fuerit liberatus abeo qui
dixit᷑ siuos filius liberauit. tunc
uere libereͥ eritis : Nec ita ut
cum quisq fuerit. a peccati do¬
minatione liberatus. lam non
indigeat sui liberatoris auxi¬
lio: Sedita potius. Ut ab illo
audiens. sine me nihil potes¬
tis facere . dicat ei & ipse : Ad¬
iutor m̃s estu: Nederelinquas

Expanded text:
bono autem liber esse nullus potest, nisi fuerit liberatus ab eo qui dixit, Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis . Nec ita ut, cum quisque fuerit a peccati dominatione liberatus, jam non indigeat sui liberatoris auxilio: sed ita potius, ut ab illo audiens, Sine me nihil potestis facere ; dicat ei et ipse, Adjutor meus esto, ne derelinquas
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Concupiscentiam nescie¬
bam. pisilex dicer&. non concu¬
pisces : Num quid malum ẽ ñ
concupiscere: Immo maxime
bonum: Bonaẽ ergolex quȩ oc
cidit: Sedubi nonadẽ uiiuifi¬
cans sp̃s. haec ipsa lex quaebo¬
num dicit: occidit: Quia
peccatum uistus ẽ : cum peril¬
lam operatur omnem concu¬
piscentiam : Inflammans de¬
ꝓhibitione : quod non extin¬
guitur ꝑ iubentem literam.
timore pone. sed ꝑiuuantẽ
sp̃m dilectione iustitiae:
Ideo ait. Peccatum ut appa¬
reat peccatũ : ꝑbonum mihi
operatum ẽ mostem: Non enĩ
ait ꝑmalum. sed ꝑbonum:
Iic euigilent si possunt. quile¬
gem dĩ atq eius ministerium.
moysen: caeco & furioso cor¬
de rep̃hendunt: Ideo quip¬
pe ẽ ministratio mostis. quia
peccatum ꝑ bonum operatũ
ẽ mostem: Id eo ẽ ministratio
damnationis. quia peccatũ
ꝑbonum operatũ ẽ dãnatione:¬

Expanded text:
ait, Concupiscentiam nescieait, Concupiscentiam nesciebam, nisi Lex diceret, Non concupisces? Numquid malum est non concupiscere? Imo maxime bonum. Bona est ergo Lex quae hoc dicit: sed ubi non adest vivificans spiritus, haec ipsa Lex quae bonum dicit, occidit: quia peccati virtus est, cum per illam operatur omnem concupiscentiam, inflammando prohibitione; quod non exstinguitur per jubentem litteram timore poenae, sed per juvantem spiritum dilectione justitiae. Ideo ait, Peccatum ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem. Non enim ait, Per malum; sed, per bonum. Hic evigilent, si possunt, qui Legem Dei atque ejus ministrum Moysen caeco et furioso corde reprehendunt. Ideo quippe est ministratio mortis, quia peccatum per bonum operatum est mortem: ideo est ministratio damnationis, quia peccatum per bonum operatum est damnatione
Abbreviated transcription (Latin):
erat inuitã. hoceẽ in mostem:
Hocẽ occasione accepta. peccatum
permandatũ fesellit me. &¬
ꝑ illud occi dit: Hocẽ lex
sub intrauit : Vt habundar& de¬
lictum: Hocẽ lex iram operat᷑
Hoc ẽuistus peccati lex : Prohi¬
bitio enim peccati quodelex
Aug& ꝓfecto desiderium pec¬
candi quod non extinguitur.
Nisi contrario desiderio recte fa¬
ciendi : Ubi fides ꝑdilectionem
operatur: Hoc autem non pres¬
tat littera iubens: sed sp̃s uiuens.
Non lex ergo sed gratia: Nonue¬
tus testamentum. In seruitutẽ
generans. quodẽ agar : sed nouũ
in quo non sumus ancillȩ filii sed
libere : qualibertate
xp̃s nos liberauit: Et tamen
lex scãẽ & mandatum scm &
iustum & bonum: Perhoc¬
ergo mandatum scm̃ & iustũ
& bonum : in his qui non ha
catum omnem concupiscen¬
tiam: Qualem se fuisse in
u&ere testamento &iam ip¬
se apostolus ostendens: occasi¬
one inquit accepta. peccatum
ꝑmandatum operatũ ẽ in me :¬
omnem concupiscentiam: Per
quod mandatum: Nisi quod

Expanded text:
e in mortem; hoc est, Occasione accepta peccatum per mandatum fefellit me, r illud occidit; hoc est, Lex subintravit, ut abundaret delictum ; hoc est, Lex iram operatur ; hoc est, Virtus peccati Lex . Prohibitio enim peccati quod est Lex, auget profecto desiderium peccandi: quod non exstinguitur, nisi contrario desiderio recte faciendi, ubi fides per dilectionem operatur . Hoc autem non praestat littera jubens, sed spiritus juvans: non Lex ergo, sed gratia; non Vetus Testamentum in servitutem generans, quod est Agar, sed Novum in quo non sunt ancillae filii, sed liberae, qua libertate Christus nos liberavit . Et tamen Lex sancta est, et mandatum sanctum et justum et bonum. Per hoc mandatum sanctum et justum et bonum, in his qui non habcatum omnem concupiscentiam. Qualem se fuisse in Vetere Testamento etiam ipse Apostolus ostendens, Occasione, inquit, accepta peccatum per mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam. Per quod mandatum, nisi quod
Abbreviated transcription (Latin):
tat ionũ distinguitur : quod aliud sit
imago & similitudo dĩ: aliud
quasi homo ñdicatur imago dĩ.
cũdicat apostolus: Uir quidẽ
ñ deb& uelare caput. cũ sit imgo
& gloria dĩ. Ged dicitur &iam
adimaginem dĩ: Quod unigeni¬
tus ñ dicitur : qui tantum modo
imago ẽ ñ adimaginem Nor
lier ex uiro: Etenim nonẽ cre¬
atusuirꝓpt̃ muli erem: sed mu¬

Expanded text:
 distinguitur, quod aliud sit imago et similitudo dei, aliud quasi homo non dicatur imago dei, cum dicat apostolus: uir quidem non debet uelare caput, cum sit imago et gloria dei; sed dicitur etiam ad imaginem dei, quod unigenitus non dicitur, qui tantummodo imago est, non ad imaginem. lier ex viro. Etenim non est creatus vir propter mulierem, sed mu
Abbreviated transcription (Latin):
suã prȩẽ uniuersȩ creaturȩ :
sic homo ꝑ intellegentiã. qua
&iã creatorem suũ cognoscit
& colit.: prȩess& omnib: terre¬
nis animalib:: F ecit illi adiuto¬
riũ feminã Non ad carnalem
concupiscentiã : quandoquidem
nec corruptibilia corporatunc
habebant: ante quã eos mosta¬
litas inuader& poena peccati

Expanded text:
creaturae, sic homo per intelligentiam qua etiam Creatorem suum cognoscit et colit, prae caeteris omnibus terrenis animalibus: fecit etiam illi adjutorium feminam non ad carnalem concupiscentiam, quandoquidem nec corruptibilia corpora tunc habebant antequam eos mortalitas invaderet poena peccati