comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
es quicamelo conparatur. Personam indicat
iudȩorum. quidelegis potentiam gloriantur
quamquam propter terrena colunt non habent
regnum caelorum. ubi facilius gentilis populus
criminibus tortuosus & sarcinis peccatorum
grauatus ingreditur perforamen acus quasi
qui operarios ad uineã
conducit & dinarii mercedem promittit. Xp̃s est
qui uocat om̃s adcultum fidei promittens eis
prȩmium perfectae beatitudinis
OPERARII

Expanded text:
es, qui camelo comparatur , personam indicat Judaeorum, qui de legis potentia gloriantur, quanquam propter terrena, quae colunt, non habent regnum coelorum, ubi facilius gentium populus criminibus tortuosus, et sarcinis peccatorum gravatus, ingreditur per foramen acus, quasi qui operarios ad vineam conducit, et denarium 142 promittit , Christus est, qui vocat omnes ad cultum fidei, promittens eis praemium perfectae beatitudinis. 178. Operarii
Abbreviated transcription (Latin):
adiungitur expectatio suꝑnae raributionis de
sublimȩ iusticia di significatur. Ut & ipsa opera
bona non ꝓpter beneficia di t̃rena actempor alia
facienda credantur : sed pocius ꝓpter illud quod
desuꝑ sperat᷑ Fides quiꝑ dilectionẽ operatur: lam
uero ꝑlongitudinẽ qua totum corpus extenditur
Ipsctolerantia significatur. ut longanimi ꝑmane¬
amus: unde longanime dicuntur quito lerant:
Perꝓfundum autem hoc est partem illam ligni
quae in t̃rȩ abdito defaxa lat& Sed inde consur¬
x& omne quodemin& inscrutabilia indicantur
iudicia dĩ dequibus occulta eius uoluntate uo¬
cantur homo ad participacionẽ tantȩ gratiae
alius sic alius autem sic¬
DESABBATO PASCHE

Expanded text:
adjungitur, exspectatio supernae retributionis de adjungitur, exspectatio supernae retributionis de sublimi justitia Dei significatur. Et ut ipsa opera bona non propter beneficia Dei terrena ac temporalia facienda credantur, sed potius propter illud quod desuper sperat fides, quae per dilectionem operatur. 8. Jam vero per longitudinem, qua totum corpus extenditur, ipsa tolerantia significatur, ut longanimes permaneamus, unde longanimes dicuntur qui tolerant. Per profundum autem, hoc est, partem illam ligni quae in terrae abdito defixa latet, sed inde consurgit omne quod eminet, inscrutabilia indicantur judicia Dei; de quibus occulta ejus voluntate vocatur homo ad participationem tantae gratiae, alius sic, alius vero sicDe Sabbato Pasch
Abbreviated transcription (Latin):
telligendum quȩ sit latitudo crucis. & longitudo
sum lignum quod extenduntur manus: altitu¬
min& ubi fuit caput. Longitudo uero est quia
trans uerso ligno incipiens. &usque ad t̃ram dis¬
sinit: ꝓfundõ uero quod terrae infixum abscon¬
ditur. ex quo ligno crucis omnis uita scõrum
discribitur: Dicitur enim homini. tolle cru¬
cemtuam & sequereme : Tunc enim cruciatur.
caro commortificantur membra nr̃a suꝑ terrã
Fornicatio inmundicia luxuria &c&era. Dum¬
que exterior homo corrumpitur. ut interior renoue¬
tur : dedie indiem passio est crucis. & haec quidẽ
dum sunt bona opera. tamen adhuc laborio sciquoꝵ
merces requies est. Ideoq dicitur. spe gaudentes
ut cogitantes scilic& requiem futurã. cumilarita¬
te & laboribus operemur: hanc ilaritatẽ signi¬
ficat crucis latitudo intransuerso ligno ibi figunt᷑
manus permanus eius opus intellegitur: platitu¬
dinẽ hilaritas operantes quia tristicia facit an¬
gustias: porro ꝑaltitudinem crcicis cui caput

Expanded text:
telligendum quae sit latitudo crucis, et longitudosum lignum quo extenduntur manus, longituminet, ubi fuit caput; longitudo vero est quae a transverso ligno incipiens usque ad terram deprofundum vero quod terrae infixum absconditur; quo signo crucis omnis vita sanctorum describitur. 6. Dicitur enim homini: Tolle crucem tuam, et sequere me. Tunc enim crucifigitur caro, cum mortificantur membra nostra super terram, fornicatio, immunditia, luxuria, et caetera. Dumque exterior homo corrumpitur, ut interior renovetur de die in diem, passio est crucis. Et haec quidem dum sunt bona opera, tamen adhuc laboriosa, quorum merces requies est. Ideoque dicitur: Spe gaudentes, ut cogitantes scilicet requiem futuram, cum hilaritate et laboribus operemur. 7. Hanc hilaritatem significat crucis latitudo in transverso ligno, ubi figuntur manus. Per manus enim opus intelligitur, per latitudinem hilaritas operantis, quia tristitia facit angustias. Porro per latitudinem crucis, cui caput
Abbreviated transcription (Latin):
HoMo prudens quiaedificat domum suam supra
petrix. Significat doctorem fidelem qui in xp̃o doctrinȩ
suae acuitae stabilimentum constituet illi uero
magnam
LEPRO SUS quemxp̃s descendens demonte
domum curauit humanum indicat genus
delicti contagio maculosum. Hunc redemptor
dum caelorum altitudine qua sidemonte descen¬
derit uario demonum cultudetersit adq: inuni¬
tatem fidei reparauit
CENTURIO

Expanded text:
Homo prudens, qui aedificavit domum suam supra petram, significat doctorem fidelem, qui in Christo doctrinae suae et vitae suae stabilimentum constituit. 149. Ille vero,magnam. 138 150. Leprosus, quem Christus descendens de monte primum curavit , humanum indicat genus delicti contagio maculosum. 151. Hoc Redemptor, dum de coelorum altitudine quasi de monte descendit, a vario daemonum cultu detraxit, atque in unitatem fidei reparavit. 152. Centurio
Abbreviated transcription (Latin):
genitus in terra sarira intypoxp̃i filius hominis
nuncupatus. Hic captiuus cumio achim in babylonia
ductus ad concaptiuus proph&auit corripiens eorum
offensiones & zelođi motus cuncta eorum crimina¬
& turpitudines arguens quem dux populi iħł inter¬
fecit. Pro eo quod seueritatem uel austor itatem
pontificale corriperetur abeo obimpietate
sacrilegii sepultus autem est apopulo in agro mau¬
rimsepulcrosem &arfaxat

Expanded text:
genitus in terra Sarira, in typo Christi filius hominis nuncupatur. Hic captivus cum Joachim in Babyloniam ductus, ad concaptivos prophetavit, corripiens eorum 171 offensiones, et zelo Dei motus cuncta eorum crimina turpitudinesque arguens. Quem dux populi Israel interfecit, pro eo quod severitate et auctoritate pontificali corriperetur ab eo ob impietatem sacrilegii. Sepultus est a populo in agro Maurim, in sepulcro Sem et Arphaxat
Abbreviated transcription (Latin):
gena quae ihlitico uiro nupsit ecolesiam ex gentibus
Ad xp̃muenientem ostendit. BOOΖ autem xp̃muerum
ecclesiae sponsum expracessit ANUA quae fuit
quaeprius ingentibus erat sterelis natura largiter
pollit peruni uersam terram prolȩnumerosae fecun¬
ditatis ELIsacerdos reprobatus abiestione
sacerdotii ueteris testamenti p̃figurauit

Expanded text:
gena, quae Israelitico viro nupsit, Ecclesiam ex gentibus ad Christum venientem ostendit. 83. Booz autem Christum verum Ecclesiae sponsum expressit. 84. Anna, quae fuit  significat, quae prius in gentibus erat sterilis, nunc largiter pollet per universam terram prole numerosae fecunditatis. 85. Heli sacerdos reprobatus abjectionem sacerdotii Veteris Testamenti praefiguravit
Abbreviated transcription (Latin):
unde eaã talis iȩcclesia praesbiteros constituendor
esse sicut ep̃s & apostolos adtitũ loquitur & canones
ipsꝗ testantur praesbiteros autẽ merito & sapien¬
tia dici non aetate: nã & moysi praecipitur ut
eligat praes biteros. unde in ꝓuerbus dicit
gloria senĩ canicies quȩ est canities. aut dubie
qui sapientia. dequa scriptũ est. canities hominũ pru¬
dentia est. Cũq nongentis &ãplius annos ab adã
usque ad abrahã uixisse homines legerimus. nullus
abraha ͫ multũ paucioribus annis uixisse conuindit᷑

Expanded text:
Unde etiam tales in Ecclesia presbyteros constituendos esse, sicut episcopos, et Apostolus ad Titum loquitur, et canones ipsi testantur. Presbyteros autem merito et sapientia dici, non aetate . Nam et Moysi praecipitur, ut eligat presbyteros. Unde et in Proverbiis dicitur: Gloria senum canities . Quae est haec canities? Haud dubium quin sapientia, de qua scriptum est: Canities hominum prudentia est . Cumque nongentos et amplius annos ab Adam usque ad Abraham vixisse homines legerimus, nullus Abraham, qui multo paucioribus annis vixisse convincitur.
Abbreviated transcription (Latin):
Indicat eos qui ex idolatria gentium ad fidem
dominicam conuertuntur. quibus tamen expulso
acorde demonium cultu dumprimum lucem
perciperent fidei. postea ad laudandum dm̃ eorum
lingua resoluitur ut confiteantur eum quemantea
negauerunt. Homo manum habens aridam
Significat animam misericordiae operibus infru¬
tuosam. cui cumdicitur extendemanum. ad monet
semper porri gendam el ymosinam pauperum
Homo de quo inmundus sp̃s exiens rursum
eum occupat. Significat poenitentem cui per¬
subsecutam neglegentiam acrius mentem occupat
carnes uoluptas adiunstos secum septemalios uicioꝵ
suo noua & uetera. xp̃s est proferens de inpene¬
trabili sapientia sua gemina testamenta uetus
in quo felicitas terrena promittitur nouum ꝑqđ
regnum caelorum speratur. homo qui semi
fidem inmundum in quo uolucres caeli. Id est spiritalis
animae requiescunt. MuliER quae fermentum

Expanded text:
, indicat eos qui ex idololatria gentium ad fidem , indicat eos qui ex idololatria gentium ad fidem dominicam convertuntur, quibus tamen, expulso a corde daemonum cultu, dum primum lucem perceperint fidei, postea ad laudandum Deum eorum lingua resolvitur, ut confiteantur eum quem antea negaverunt. 163. Homo manum habens aridam significat Synagogam, vel animam misericordiae operibus infructuosam, cui cum dicitur Extende manum tuam, admonet semper porrigendam eleemosynam pauperibus. 164. Homo de quo immundus spiritus exiens, rursus eum occupat , significat posubsecutam negligentiam acrius mentem occupat carnis voluptas, adjunctis secum septem spiritibus vsuo nova et vetera, Christus est, proferens de impenetrabili scientia sua gemina Testamenta: Vetus, in quo felicitas terrena promittitur; Novum, per quod regnum coelorum speratur Homo qui seminfidem in mundo, in qua volucres coeli, id est spiritales animae, requiescunt. Mulier, quae fermentum
Abbreviated transcription (Latin):
incorporesuo quedum fuerit gratiaxp̃i
per peccatorum remissionem sanata. Confestim
pristino robore recepto. erigitur & lestum
carnis suae in quo debilis ante iacebat domum
uirtutum reportat ut se in conscientiae suae
secreta constringat anequaquam in exteriorib
ultra uoluptatibus dissoluta discurrat
ARCHISINACOCI filia adquam dumcuran¬
dam dñs pergeret prius tamen quam ad eam
ueniret tetigit eum. Adergo mulier quȩ pro¬
fluuio sanguinis laborabat & curata est
Haec autem quae profluuio sanguinis labo¬
rabat. figuram habet ecclesiae uenientis ex
gentibus quaedum post prcedicationem. post
pacssionem post ascensionem xp̃i credidit
quasi at ergo dñm tetigit & ante accipere
salutem quam sinagoga promeruit
DUO CECIIUXTAUIAM SEDENTES
significant utriusq populos iudȩorum atque
gentilium perfidem xp̃o ad propinquantes
cecus & mutus quiscribitur a saluatore curatus

Expanded text:
in corpore suo. Quae dum fuerit gratia Christi in corpore suo. Quae dum fuerit gratia Christi per remissionem peccatorum sanata, confestim pristino robore recepto resurgit, et lectum carnis suae, in quo debilis jacebat, ad domum virtutum reportat ut se intra conscientiae suae secreta constringat, et nequaquam in exterioribus ultra voluptatibus dissoluta discurrat. Archisynagogi filia, ad quam curandam Dominus dum pergeret, prius tamen antequam ad eam veniret, tetigit eum a tergo mulier, quae profluvio sanguinis laborabat, et curata est, ahaec autemrabat , figuram habuit Ecclesiae venientis ex gentibus, quae dum post praedicationem, et post passionem, et post ascensionem Christi credidit, quasi a tergo Dominum tetigit, et ante accipere salutem quam Synagoga, promeruit. 161. Duo caeci, juxta viam sedentes , significant utrosque populos Judaeorum, atque gentilium, per fidem Christo appropinquantes,um habens, caecus et mutus, qui scribitur a Salvatore curatus
Abbreviated transcription (Latin):
gentium significat. Puerautem centurionis
& filia chananeae mulieris quos xp̃s non ueniens
ad eos saluat. Easdem gentium ostendunt quas
h̃s non corporali pracesentia uisitauit sed ꝑfidem
uerbi saluabit. Ipsa quoq: mulier cananea eccle¬
sia exgentibus gerebat figuram que tamquam
canis querebat micas demensa dominorum. Id est
sociari dostrinis a postolorum & prophetarum
SOCRUS PETRI
febriens significat sinago¬
gam aestu carnalium desideriorum accensa
cuius filia est parsilla credentium quadata est
petroregenda SCRIBA repudiatus qui propt̃
questumdñm sequebatur. Significat eos qui xp̃i
fidem non propterdm̃ sed propter lucrum scłi ap¬
petunt
DEMONIACUS
quem dñs in regione
gerasenorum alegione curauit. Significat gen¬
tilem populum multorum cultibus demoniorum¬
obnoxium PASTORESporcorum fugientes
qui eaq gesta sunt nunciant ciuitati. Signifi¬
cant principes impiorum. quidum fidem xp̃i
nunciant uirtutes tamen eius stupentes

Expanded text:
esiam tuam. 153. Puer autem Centurionis, et filia Chananaeae mulieris, quos Christus non veniens ad eos salvat , easdem gentes ostendunt, quas Dominus non corporali praesentia visitavit, sed per fidem verbi salvavit. 154. Ipsa quoque mulier Chananaea Ecclesiae ex gentibus gerit figuram, quae tanquam canis quaerebat micas de mensa dsaturari doctrinis apostolorum et prophetarum. Socrus Petri febricitans significat synagogam aestu carnalium desideriorum accensam. Cujus filia est pars illa credentium, quae data est Petro regenda. Scriba repudiatus, qui propter quaestum Dominum sequebatur, significat eos qui Christi fidem non propter Dominum, sed propter lucrum saeculi appetunt. Daemoniacus, quem Dominus in regione Gerasenorum a legione curavit, significat gentilem populum multorum cultibus daemonioruobnoxium. Pastores porcorum fugientes, qui ea quae gesta sunt nuntiant in civitate, significant principes impiorum, qui dum fidem Christi fugiunt, virtutes tamen ejus stupentes
Abbreviated transcription (Latin):
ascender& in caelum: denique dumportã caeli
xp̃s intrass& decem diebus interpositis. intre¬
muit subi tohorrentibus a postolis locus. &des
ut linguis omnium gentiũ dĩ magnalia loque¬
rentur: aduentus. Itaque sp̃s scĩ decaelo suꝑ
a postolos inuari&ate linguarum diffusa.
sollemnitatẽ transmisit inposteros. eaq: decau¬
sa pente costen caelebratur. & dies ipse ꝓinde
insignes hab&ur. Concordat autem haec fes¬
tiuitas euangeliis. festiuitate legis. illud enĩ.¬
postea quamagnus immolatus est. interpositis
quin quaginta diebus. data est lex moyse scrip¬
ta digito di. Hic postquam occisus est xp̃s.
quitam quam oues adimmolandũ ductus est:
celebratur uerum pascha & interpositis
quinquaginta diebus datur: Sp̃s sc̃s. qui est
numero constitutas : si quidem & haec festiuitas
aliud obtin& sacramentum: Constat enim ex sep¬
tima septimanarum : sed dierum quidem septima

Expanded text:
ascendisset in coelum. 2. Denique dum portam coeli ascendisset in coelum. 2. Denique dum portam coeli Christus intrasset, decem diebus interpositis, intremuit subito orantibus apostolis locus, et deut linguis omnium gentium Dei magnalia loquerentur . Adventus itaque Spiritus sancti de coelo super apostolos in varietate linguarum diffusus solemnitatem transmisit in posteros, eaque de causa Pentecoste celebratur, et dies ipse proinde insignis habetur. 3. Concordat autem haec festivitas Evangelii cum festivitate legis; illic enposteaquam agnus immolatus est, interpositis quinquaginta diebus, data est lex Moysi, scripta digito Dei; hic postquam occisus est Christus, qui tanquam ovis ad immolandum ductus est, celebratur verum pascha, et, interpositis quinquaginta diebus, datur Spiritus sanctus, qui est numero constitutos, siquidem et haec festivitas aliud obtinet sacramentum. 4. Constat enim ex septimana septimanarum , sed dierum quidem septima
Abbreviated transcription (Latin):
in altum. coepit captiuitatẽ. dedit dona hominibus:¬
Id eo ꝑreuolutũ circulum annorũ caelebratur:
pus ita esse credimus. ut erat quando ascendit:
dem carnis speciem atque substantͥam. cuius
ꝓfecto carnis in mortalitate. donauit naturam
non abstullit: Dextera autem patris adquam
idem filius sedere creditur : non est corpora
quod nefas est dedeo sentire. sed dextera patris
est. beatitudo ꝑp&ua. quem scĩs in resurrectione
ꝓmittitur: Idem uniuerse ecclesiae. quȩest cor¬
pus xp̃i: sicut & sinistra eius recte intellegit᷑
miseria & poena ꝑp&ua quia eñ impiis dabitur
Initium sane &causã festiuitatis pente costen.
paulo latius repaenda est: pente costen enim
dies hinc coepit ex ordium. quando dĩ uox insina
monte de suꝑ insinantes audita est & lexdata
morse: In nouo autẽ testamento. pente costen
exibuit: quem ait Non esse uenturum. nisi ipse

Expanded text:
in altum, cepit captivitatem, dedit dona hominibusin altum, cepit captivitatem, dedit dona hominibusper revolutum circulum annorum celebratur, pus ita in coelo esse credimus, ut erat quando ascendit, id est, in eadem carnis specie atque substantia; cujus profectio carnis immortalitatem donavit, naturam non abstulit. 2. Dextera autem Patris, ad quam idem Filius sedere creditur, non est corporea, quod nefas est de Deo sentire. Sed dextera Patris est beatitudo perpetua, quae sanctis in resurrectione promittitur, id est, universae Ecclesiae, quae est corpus Christi; sicut et sinistra ejus recte intelligitur miseria, et poena perpetua, quae impiis dabitur. Initium sane et causa festivitatis Pentecostes paulo altius repetenda est. Pentecostes enim dies hinc accepit exordium, quando Dei vox in Sina monte desuper intonantis audita est, et lex data Moysi . In Novo autem Testamento Pentecoste us promisit, exhibuit, quem ait non esse venturum, nisi ipse
Abbreviated transcription (Latin):
instar uniuersitatis: Ideoque & iohannes a posto¬
lus in apochalipsin. septem scribit ecclesus.
Ecclesia uero adhoc insta mortalitatis carne
constituta ꝓpt̃ ipsã mut abilitatẽ. lunae nomine&
inscripturis sepe uocatur. Quando uero anni¬
uerscirius dies paschalis. non adeundem reddit
anni diem. sicut puta dies quo creditur dñs natus:
hoc fit ꝓpt̃ dominicũ diem. & lunã manifestũ
est enim quodiem dñs crucifixus sit . & in sepul¬
crum fuerit & resurrexit: Ad unata est enim
caelebrare oporter& : Vt non solum lunam pas¬
chalem sed & diem dominicã in quo resurrexit
amortuis expectare debeamus. Inde est quod
adeundem anni diem non reuertitur pascha. lam
ut & nr̃a festuitas. aiudae orũ festiuitatem dis¬
Ascensionis dominicae sollemnitas ideo cae¬
lebratur. quia eodem die postmundi uicto¬
ria. post inferni regressum. ascendere xp̃s
memoratur a caelos. sicut scriptum est: Ascendit

Expanded text:
instar universitatis; ideoque et Joannes apostoinstar universitatis; ideoque et Joannes apostolus, in Apocalypsi, septem scripsit Ecclesiis. Ecclesia vero adhuc in ista mortalitatis carne constituta propter ipsam mutabilitatem lunae nomine in Scripturis saepe vocatur. Quod vero anniversarius dies paschalis, non ad eumdem redit anni diem, sicut dies quo creditur Dominus natus, hoc fit propter Dominicum diem et lunam. 8. Manifestum est enim quo die Dominus crucifixus sit, et in sepulcro fuerit, et resurrexit. Adjuncta est enim celebrari oportere, ut non solum lunam paschalem, sed et diem Dominicum, in quo resurrexit a mortuis, exspectare debeamus. Inde est quod ad eumdem anni diem non revertitur pascha. Nam ut et nostra festivitas a Judaeorum festivitate dis1. Ascensionis dominicae solemnitas ideo celebratur, quia eodem die, post mundi victoriam, post inferni regressum, ascendere Christus memoratur ad coelos, sicut scriptum est: Ascendit
Abbreviated transcription (Latin):
ruit. Ideo resurrectio dñi triduana est. Primũ
enim tempus ante legem. Secundũ sublege. Ter¬
tium subgratiam: ubi iam manifestũ est sacra¬
mentum. quod ante erat inꝓph&ico enigmate
occultũ. Hoc ergo & inlunar e numero signi¬
ficatur quia enim septenarius numerus sol&
inscripturis adquandam ꝑfectionẽ misticus
apparere. int̃tia ebdomadae Lunȩ pascha cae¬
incipit ebdomada tertia. Sed &iam ꝓpter ipsã
conuersationẽ lunaeitunc illa ab inferioribus ad
superiora conuertitur. & hgc nobis deluna simi¬
litudo ad sumitur.: de uisibilibus ad inuisibilia.
& decorporalibus adspiritalia sacramenta tran¬
sire : ut magis magisque huic scło moriamdr.
& uita nr̃a abscondatur cumxp̃o. omnemque
lucem studu nr̃i. quia ad inferiora uegebat
& primam ideo pascha obseruatur. ꝓpter septena¬
rium numerum. quo uniuersitatis significatio sepe
figuratur. Qui &iam ipse ecclesiae tribuitur ꝓpt̃

Expanded text:
ruit, ideo resurrectio Domini triduana est. 5. Primum ruit, ideo resurrectio Domini triduana est. 5. Primum enim tempus est ante legem, secundum sub lege, tertium sub gratia, ubi jam manifestum est sacramentum quod erat ante in prophetico aenigmate occultum. Hoc ergo et in lunari numero significatur. Quia enim septenarius numerus solet in Scripturis ad quamdam perfectionem mysticus apparere, in tertia hebdomada lunae pascha ceincipit hebdomada tertia, sed etiam propter ipsam conversionem lunae. Tunc enim illa ab inferioribus ad superiora convertitur, et haec nobis de luna similitudo assumitur, de visibilibus ad invisibilia, et de corporalibus ad spiritualia sacramenta transire, ut magis magisque huic saeculo moriamur, et vita nostra abscondatur 400 cum Christo, omnemque lucem studii nostri, quae ad inferiora vergebat,  primam ideo Pascha observatur, propter septenarium numerum, quo universitatis significatio saepe figuratur, qui etiam ipsi Ecclesiae tribuitur, propter
Abbreviated transcription (Latin):
euangelista ex p̃sserat. cum caelebrar &ur ad ño
pascha cum discipulis: Cumuidiss& inquid ihs
quia uenit hora. ut transir & demundo ad patrẽ
Transitus ergo de hac uita mortali. in aliã uitam
inmortalẽ hoc est demorte aduitam. in passione
dñi & resurrectione commendatur. Hic tran¬
situs a nobis modo agitur ꝑfidem. quae nobis
datur in remissione peccatorũ. Quando conse¬
pelimdr cumxp̃o ꝑbaptismum . quasi amortuis
transeuntes depeioribus admeliora. de corpora¬
libus adspiritalia. de conuersãtione huius uitȩ.
ipsum Ergo initium noue uitae: adquem tran¬
simus. & ꝓpter ipsum nouum hominẽ quem
iubemur induere : & exuere u&ert expurgan¬
tes u&us fermentũ. ut simus noua consper¬
sio. qñm pascha nostrũ immolatus est xp̃s:
ꝓpter hanc ergo uitae nouitatẽ primus mensis
innanni mensibus caelebratione huius ã tributus
est. Nam ipse dic&ur. mensds̃ nouorum: quia uero
in toto tempore scłi. nunc t̃cium tempus appa¬

Expanded text:
evangelista expressit, cum celebraretur a Domino pascha cum discipulis: Cum vidisset, inquit, Jesus quia venit hora ut transiret de hoc mundo ad Patrem . 3. Transitus ergo de hac vita mortali in aliam vitam immortalem, hoc est, de morte ad vitam, in passione et resurrectione Domini commendatur. Hic transitus a nobis modo agitur per fidem, quae nobis datur in remissione peccatorum, quando consepelimur cum Christo per baptismum, quasi a mortuis transeuntes de pejoribus ad meliora, de corporalibus ad spiritualia, de conversatione hujus vitae adipsum ergo initium novae vitae, ad quam transimus, et propter novum hominem, quem jubemur induere, et exuere veterem, expurgantes vetus fermentum, ut simus nova conspersio, quoniam pascha nostrum immolatus est Christus; propter hanc ergo vitae novitatem primus mensis in anni mensibus celebrationi huic attributus est, nam et ipse dicitur mensis novorum. Quia vero in toto tempore saeculi nunc tertium tempus appa
Abbreviated transcription (Latin):
scło neque in futuro: demonstrat. Quibus dixit
ill c dimittenda peccata. & quodam purgaturio
igne purganda. ergo ut quidam loco dictum est¬
a scõ agustino defunctorum animas sine dubio
pi&ate suorum uiuentium releuare: Cum ꝓ illis
sacrificium offertur. uel elimosine fiunt. Sit a¬
men aliquod quisque sibi meritum prȩparauit.
dum ad huc corpore uiuerit ꝑ quod ista ꝓsint
quecumque ꝓ illo fiunt. Nam non omnibus ꝓsunt
nisi ꝓpter differentiã uitae. quamquisque gessit
in corpore. Namꝑ ualde bonis gratiarum ac¬

Expanded text:
saeculo, neque in futuro , demonstrat quibusdam saeculo, neque in futuro , demonstrat quibusdam illic dimittenda peccata, et quaedam purgatorio igne purganda. Ergo ut ia sancto Augustino, defunctorum animas sine dubio pietate suorum viventium relevari, cum pro illis sacrificium offertur, vel eleemosynae fiunt si tamen aliquod quisque sibi meritum praeparavit, dum adhuc in corpore viveret, pro qua ista prosint, quaecunque pro illo fiunt. Nam non omnibus prosunt, nisi pro differentia vitae, quae quisque gessit in corpore. Nam pro valde bonis gratiarum ac
Abbreviated transcription (Latin):
eius nisi prius ante interrogar & : utrum mundi
essent pueri amulieribus: non utique ab alienis.
sed a ꝓpriis coniugibus: Et nisi eos audiss& abheri &
nudus tertius uacasse ab opere coniugalinum quã
panis quos prius negauerat concessiss& : Quanto autẽ
inter est interꝓposicionis panis & corpus xp̃iquȩ¬
differentia inter umbram. & corpus inter ima¬
ginem &ueritatem : inter exemplaria futurorũ.
& ipsciquȩ ꝑ exemplaria figurabantur: Quaꝓpt̃
elegendi sunt aliqui dies. quibus prius homo con¬
tenentius uiuat. quo a tantum sacramentum dig¬
nus accedere possit: Sacrificium ꝓdefunctoꝵ
fidelium requiae offerre uel ꝓeis orare quia
ꝑtotum hoc orbem custoditur credimus quod
ab ipsis a postolis traditum sit. Hoc enim ubi que
chatolica tenit ecclesia. quenisi crederit fideli¬
bus defunctis dimitti peccata. non ꝓeorum spiriti¬
bus uel elimosinam facerst. uel sacrificium dõ
in sp̃m sc̃m non remittitur ei. neque in hoc

Expanded text:
ejus, nisi ante interrogaret utrum mundi essent pueri a mulieribus, non utique ab alienis, sed a conjugibus propriis, et nisi eos audisset ab heri et nudius tertius vacasse ab opere conjugali, nequaquam panes quos prius negaverat concessisset . 10. Tantum interest inter propositionis panes et corpus Christi, quantum inter umbram et corpus, inter imaginem et veritatem, inter exemplaria futurorum et ea ipsa quae per exemplaria praefigurabantur. Quapropter eligendi sunt aliquot dies, quibus prius homo continentius vivat, quo ad tantum sacramentum dignus accedere possit. 386 11. Sacrificium pro defunctorum fidelium requie offerre, vel pro eis orare, quia per totum hoc orbem custoditur, credimus quod ab ipsis apostolis traditum sit. Hoc enim ubique catholica tenet Ecclesia, quae nisi crederet fidelibus defunctis dimitti peccata, non pro eorum spiritibus vel eleemosynam faceret, vel sacrificium Deo in Spiritum sanctum, non remittetur ei in hoc
Abbreviated transcription (Latin):
onis sunt:. Quibus autem ꝓsunt. aut ad hoc
ꝓsunt . ut sit plena remissio. aut certe tollerabilior
fiat ipsa damnatiode TERtIaE SEATAE
ET NONE HORAE OFPICIIS
Horam tertiam sextam & nonam danihel
& tres pueri supplicationibus deuouerunt: Sci¬
lic& ut ab ortu diei intempus predicationis. tres
horȩ porrectȩ trinitatis nobis reuerentiam
declararent. pariliter a tertia &s extã iatque

Expanded text:
orum sunt. Quibus autem prosunt, aut ad hoc prosunt, ut sit plena remissio, aut certe, ut tolerabilior fiat ipsa damnatio. » CAPUT XIX. De tertiae, sextae, et nonae officiis. 1. Horam tertiam, sextam, et nonam Daniel et tres pueri supplicationibus devoverunt , scilicet, ut ab ortu diei in tempus precationis tres horae porrectae Trinitatis nobis reverentiam declararent, pariliter ad tertiam, ad sextam, atque
Abbreviated transcription (Latin):
testates acciperunt: Qui &iam in toto orbe
dis ꝑsĩ. euangeliũ p̃dicauerunt. quibusq: dece¬
dentibus. suc cesserunt ep̃i. quisunt constitu¬
ti ꝑtotũ mundũ insedibus apostolorũ. Qñm
exgenere carnis & sanguinis eleguntur. sicut
primus secundũ ordinẽ a aron. & ꝓunius¬
cuiusque merito quae in eũ gratiam diuina
quoram me usque in a&nũ. Et nunc dicit
dñs nequaquam : sed glorificantes meglori ficabo
Quime spnit spn&ur. Quat tuor autem genera apos
poribus. fauore populi & potestatu. in sacerdotiũ
subrogantur : quartũ autem genus exse est. sicut
pseudo ꝓphaarũ pseudo apostolorũ : quid sit autem¬
nomen a postolorũ A postoli in latina lingua missi
int̃ptatur. quia ipsos misit euangelitare ad inlumi¬
nationẽ omniũ populorũ. Fpiscopatus autem. ut
quidam prudentũ ait : nomen estoperis. non hono¬
ris: grecũ est enim. atque inde ductũ uocabulum.

Expanded text:
testatis acceperunt. Qui etiam in toto orbe testatis acceperunt. Qui etiam in toto orbe dispersi, Evangelium praedicaverunt; quibusque decedentibus successerunt episcopi, qui sunt constitur totum mundum in sedibus apostolorum. Qui non jam ex genere carnis et sanguinis eliguntur, sicut primum secundum ordinem Aaron, sed pro uniuscujusque merito, quod in eum gratia divina oram me usque in aeternum. Et nunc haec dicit Dominus: Nequaquam, sed glorificantes me glorificabo: Qui me spernit, spernetur . Quatuor enim sunt genera apostporibus multi favore populi et potestatum in sacerdotium subrogantur. Quartum autem genus ex se est, sicut pseudoprophetarum et pseudoapostolorum. Quid est autemnomen apostolorum? Apostoli in Latina lingua missi interpretantur, quia ipsos misit Dominus evangelizare ad illuminationem omnium populorum. Episcopus autem, ut quidam prudentium ait, nomen est operis, non honoris. Graecum est enim, atque inde ductum vocabulum,
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ tunicã accipiebat Foederem . stolam scãm.
& coronam auream. mitram. & tonã auream.
& suꝑ umeralẽ &c&era quaes uprame mora¬
ta sunt : ꝑilii autem a aron. suꝑ tunicas line¬
as cincti tantũ modo &tiarati ad stabant sacri¬
ficio dĩ. Sed forsitan quaeritur & hoc cuius
figurã faciebat morses Sienim filii aaron
p̃sbiterorũ figurã faciebant. &aaron sũmi
sacerdotis. Id est ep̃i moyses cuius. indubi
princeps sacerdotũ. & dñs pontificiũ. ciuest
honor &gloria in scła scłorũ amen: Hac¬
tenus de primordiis sacerdo talibus inuaere
testamento. innouo autem testamento post
xp̃m sacerdotalis ordo ap&ro coepit. ipsł enĩ
primũ datũ pontificatũ ecclesia xp̃i sic enĩ
loquitur ad eũ dñs. Iues inquiđd p&rus. & su¬
per hanc p&ra aedificabo ecclesiã meam.
& portȩ inferni non praeualebunt aduersus
eam. & tibi dabo claues regni cęlorũ: hic
ergo ligandi soluendiq potestatẽ primus ac¬
cepit. primusque ad fidẽ populũ uirtut es

Expanded text:
 tunicam accipiebat poderem, stolam sanctam, et coronam auream, mitram et zonam auream, et superhumerale, et caetera quae supra memorata sunt. Filii autem Aaron, super tunicas lineas cincti tantummodo et tiarati astabant sacrificio Dei. Sed forsitan quaeritur et hoc, cujus figuram faciebat Moyses? Si enim filii Aaron presbyterorum figuram faciebant, et Aaron summi sacerdotis, id est episcopi, Moyses cujus? Indubitprinceps sacerdotum, et dominus pontificum, cui est honor et gloria in saecula saeculorum. Amen. Hactenus de primordiis sacerdotalibus in Veteri Testamento: in Novo autem Testamento, post Christum, sacerdotalis ordo a Petro coepit. Ipsi enim primum datus est pontificatus in Ecclesia Christi. Sic enim loquitur ad eum Dominus: Tu es, inquit, Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, et portae inferi non praevalebunt adversus eam: et tibi dabo claves regni coelorum . Hic ergo ligandi solvendique potestatem primus accepit, primusque ad fidem populum virtute
Abbreviated transcription (Latin):
Qualiter terra suꝑ aerem fundata. libratis
credatur stare ponderibus sic dicit ambrosius
d&̃re autem quilitate siue posicione sufficiat
secundum scripturã iob Sciendum quia suspendit
t̃ram innibilo Filosophi quoque similiter opinan¬
tur aere dens utera sustinere. & quasi spungiam
mole suo in mobilem pondere sique ut aequabili
motu hinc atque inde uel uti alarum suffulta
remigiis ex omni parte libirata ꝓpendeat nec in
partem possit inclinare. Alteram uerum tam̃
utrum densitate aeris sustineatur an suꝑ aquã
pendeat: Quia scrib&ur qui fundauĩ terram suꝑ
aquas uel quomodo aer mollis & tenus tantum mole
possit sustentare terrarum. aut si suꝑ aquas est tã
in mane pondus quomodo non demergitur aut quo¬
modo aequalitatis libram teneat ne in alterã par¬
tem ꝓpinsa incumbat. hoc nulli mortalium scire
iestatis dĩ aut suꝑ aquas aut super nubes stabilẽ
ꝑmanere : Quis enim inquid salomon sufficit nar¬
rare opera illius. autquis inuestigauit magnalia

Expanded text:
Qualiter terra super aerem fundata libratis credatur stare ponderibus, sic dicit Ambrosius: « De Terrae autem qualitate, sive positione sufficiat secundum Scripturam Job sciendum quia suspendit terram in nihilo. » Philosophi quoque similiter opinantur, aere denso terram sustineri, et quasi spongiam mole sua immobilem pendere, sicque, ut aequali motu hinc atque inde, veluti alarum suffulta remigiis, ex omni parte librata propendeat, nec in partem possint inclinari alteram. 2. Verumtamen, utrum, densitate aeris sustineatur, an super aquam pendeat, quia scribitur qui fundavit terram super aquas ; vel quomodo aer mollis tantam mollem possit sustentare terrenam; aut si super aquas est tam immane pondus, quomodo non demergatur; aut quomodo aequitatis libram teneat ne in alteram partem propensa incumbat; hoc nulli mortalium scire jestatis Dei aut super aquas, aut super nubes stabilem permanere. Quis enim, inquit, Salomon, sufficit narrare opera illius, aut quis investigabit magnalia
Abbreviated transcription (Latin):
IIsi ita est. mirũ cur insipientes constituunturðedia co
enim dñs amorsi ut ꝑ ordinationẽ aaron: sacerdotes
& filiorũ eius rursus leui tribus indiuini cultus minis¬
terio ordinarentur & consecrarentur dño ꝓomnib:
primogenitis & seruirent ꝓisrħ cora aaron & filuis¬
eius in tabernaculo dĩ. ex cubantes intẽplũ die &
noete ipsi q gestarent archã & tabernaculũ &om̃a
uasa eius & incircuitu tabernaculi crastra ipsi cons¬
tituerent. & ꝓͥ mouendo tabernaculo ipsi disponerent

Expanded text:
si ita est, mirum est cur insipientes constituantur. 427 CAPenim Dominus Moysi ut post ordinationem Aaron sacerdotis et filiorum ejus rursus Levi tribus in divini cultus ministeriis ordinarentur, et consecrarentur Domino pro omnibus primogenitis, et servirent pro Israel coram Aaron et filiis in tabernaculo Domini, excubantes in templo die ac nocte; ipsique gestarent arcam, et tabernaculum, et omnia vasa ejus, et in circuitu tabernaculi castra ipsi constituerent, et in promovendo tabernaculo ipsi deponerent
Abbreviated transcription (Latin):
lauit ꝓpt̃or humilitatis formam commendan¬
dam quamdocendam uenerat sicut ipse conse¬
quenter exposuit . Quod &iam dicebat potep¬
tissimum ut facto docer&. quod obseruare dis¬
cipulos premoner&. Haec est quod eodem
die altaria. templi que pari&as & pauiment a
lauantur uas que purificantur quae sunt dño
consecrata. Quodie ꝓinde &iam sacrum cris¬
ma conficitur. qui ante biduum paschȩ marie
uenerat in hunc mundum. Vt quia ligno ꝑcusii
fueramus in adam sursus ꝑlignum misterii sanare¬
muipusut uius enim causa triumphi huma¬
na pussilitas xp̃o ꝑ omnem mundum cae¬
l ebritatem annum prȩber&: ꝓeo quod dignatꝰ
est scinguinem passionis suae scłm redimere : &
peccatũ mundi ꝑcrucis mortem absoluere Cu¬
ius quidem crucis iniuriam non ꝑtulit illa diuini¬
tatis subtantia. Sed sola humanitatis natura
passionẽ corporis. diuinitas uero exsors in iu¬
riae mansit. Tri paertita autem ratio domini¬

Expanded text:
lavit propter humilitatis formam commendanlavit propter humilitatis formam commendandam, ad quam docendam venerat, sicut et ipse consequenter exposuit. Quod etiam decebat potissimum, ut facto doceret quod observare discipulos praemoneret. 2. Hinc est quod eodem die altaria templique parietes et pavimenta lavantur, vasaque purificantur, quae sunt Domino consecrata. Quo die proinde etiam sanctum chrisma conficitur, quia ante biduum paschae Maria venerat in hunc mundum, ut quia ligno percussi fueramus in Adam, rursus per ligni mysterium sanaremur. Hujus enim causa triumphi humana pusillitas Christo per omnem mundum celebritatem annuam praebet, pro eo quod dignatus est sanguine passionis suae saeculum redimere, et peccatum mundi per crucem morte devicjus quidem crucis injuriam non pertulit illa divinitatis substantia, sed sola susceptae humanitatis natura. Passio enim corporis fuit; divinitas vero exsors injuriae mansit. Tripartita autem ratio Domini
Abbreviated transcription (Latin):
turus: In a sello autem quem sedendũ hierusa¬
lem uenit indicabat simplicia corda gentilita¬
tis Quae praesidendo atq rigendo ꝑducebat
aduisionem pacis: Hoc autem die. simbulũ
conp&entibus traditur. ꝓpter confinem domi¬
nicae paschae diem sollemnitatis: Ut quiiam
adĩ gratiam ꝑcipiendam festinãt. fidem quã
conficiantur agnoscant: Vulgus autem ideo
eum diem capitelauium uocat. Quia tunc moris
est lauandi capites infantum quiunguendi s̃.
ne forte obseruatione quadragensima& sordida¬
ta adunctionem accederent. .XXUIII.
quinta feria ultimȩ quadrage simȩ quando
dñs & saluator noster post tipicumillud pascha
compl&um. adueram pascha transiens miste¬
rium corporis & sanguinis sui. Primum apos¬
tolis tradidit quando postsacramenta caeles¬
tia discipulds falax & ꝓditor pra&iũ audeiis
accepit. & xp̃i sanguinem uendidit. eo &iam diȩ
suluator surgens acena. pedes discipulorum

Expanded text:
turus. 2. In asello autem, quem sedendo Jerusaturus. 2. In asello autem, quem sedendo Jerusalem venit, indicavit simplicia corda gentilitatis, quae praesidendo atque regendo perducebat 395 ad visionem pacis. Hoc autem die symbolum competentibus traditur, propter confinem dominicae paschae solemnitatem; ut quia jam ad Dei gratiam percipiendam festinant, fidem quam confiteantur agnoscant. Vulgus ideo eum diem capitilavium vocant, quia tunc moris est lavandi capita infantium qui ungendi sunt, ne forte observatione Quadragesimae sordidata ad unctionem accederent. CAPUT XXIX. quinta feria ultimae Quadragesimae, quando Dominus et Salvator noster, post typicum illud pascha completum, ad verum pascha transiens, mysterium corporis et sanguinis sui primum apostolis tradidit , quando post sacramenta coelestia discipulus fallax et proditor pretium a Judaeis accepit, et Christi sanguinem vendidit . Eo etiam die Salvator surgens a coena, pedes discipulorum
Abbreviated transcription (Latin):
inbaptismo suo xp̃s populdis fuerat osten¬
sus: Siue quodea die sideris ortdmagis est
ꝓditus: siue quod primo signo ꝑ aquam inuinð̃
uersam multis est manifestus: Refert autẽ¬
cassianus. apud aegyptius natiuitatis diem.
epyfaniorum sollemnitatem. non bifariae. ut
in occiduis ꝓuintus. sed die ieunus festiui¬
tate caelebrari epistolȩ quoque pontifices
alexandrini aduersas aegipti ecclesias. uel mo¬
nasteria diriguntur: Quibus &initio quadra¬
gensimae & dies pascȩ denunciatur .XXUII.
depalmarum die: Dies palmarũ
ideo caelebratur. quia in eo dñs & sailuator
noster sicut ꝓph&a cecinit. hierusalem ten¬
dens a sellum sedisse ꝑib&ur: Iunc gradi¬
ens cumramis palmarum multitudo plebi¬
um obuiam eic̃lamauerunt ossanna. benedictꝰ
quiuenit in nomine dñi. rex iħł. In ramis enim
palmarum significabatur uictoria. quaerat
dñs morte moriendo superaturus : & tropheo
crucis dediabulo mortis principe triumpha¬

Expanded text:
in baptismo suo Christus populis fuerit ostenin baptismo suo Christus populis fuerit ostensus, sive quod ea die sideris ortu magis est proditus; sive quod primo signo per aquam in vinum conversam, multis est manifestatus. Illud tCassianus apud Aegyptios Nativitatis diem, 394 et epiphaniorum solemnitatem non bifarie, ut in occiduis provinciis, sed sub diei unius festtate celebrari. Epistolae quoque pontificis Alexandrini per universas Aegypti Ecclesias vel monasteria diriguntur, quibus et initium Quadragesimae, et dies Paschae denuntiatur. CAPUT XXVIII. De Palmarum die. 1. Dies Palmarum ideo celebratur, quia in eo Dominus et Salvator noster, sicut propheta cecinit, Jerusalem tendens, asellum sedisse perhibetur. Tunc gradiens cum ramis palmarum multitudo plebium obviam ei clamabat: Osanna, benedictus qui venit in nomine Domini, Rex Israel . In ramis enim palmarum significabatur victoria, qua erat Dominus mortem moriendo superaturus, et trophaeo crucis de diabolo mortis principe triumpha
Abbreviated transcription (Latin):
piens quodnonerat . ut liberar& quod fecerat:
Haec est ergo dominice natiuitatis magna
sollemnitas. haec est diei huius. noua & glo¬
riosci festiuitas. aduentum dĩ factum adho¬
minis Itaque dies iste ꝓeo quod in eo xp̃s
natus est. Natalis dic&ur: quemque ideo
obseruare ꝑreuolutum circulum anni festa
uirt a postolice signauerunt. Quia in eo est per
magi xp̃m in praesepe iacentem. & adhora¬
uerunt eum. offerentes ei conp&entia mu¬
nera trinitatis: Aurum Tus & mirram
regi. dõ adque passuro . Ideo ergo diem
hunc annua cȩlebritate sacrauerunt. ut
mundus agnoscat dñm. que melanenta cae¬
litus ꝓdiderunt: Siquidem eodem die. idẽ
ihs &iam iordanis lauacro tinguitur:
diuisoque caelo. sp̃s scĩ descendentis testimonio
dĩ esse filius declaratur. Cuius dieinomen.
exeo quod apparuit gentibus. epyfania nuncu¬
uel ostensio dicitur. Tribus igitur ex causis
hic dies hoc uocabulum sumpsit. siue quod tunc

Expanded text:
piens quod non erat, ut liberaret quod fecerat. piens quod non erat, ut liberaret quod fecerat. 3. Haec est ergo dominicae Nativitatis magna solemnitas, haec est diei hujus nova et gloriosa festivitas, adventus Dei factus ad homines. Itaque dies iste, pro eo quod in eo Christus natus est, Natalis dicitur; quemque ideo observare per revolutum circulum anni festa viri apostolici signaverunChristum in praesepe jacentem adoraverunt eum, offerentes ei competentia munera Trinitatis, aurum, thus, et myrrham, regi Deo atque passuro. Ideo ergo diem hunc annua celebritate sacraverunt, ut mundus agnoscat Dominum, quem elementa coelitus prodiderunt. Siquidem eodem die idem Jesus etiam Jordanis lavacro tingitur; divisoque coelo Spiritus sancti descendentis testimonio Dei esse Filius declaratur. Cujus diei nomen ex eo quod apparuit gentibus, Epiphania nuncu, apparitio vel ostensio dicitur. Tribus ergo ex causis hic dies hoc vocabulum sumpsit. Sive quod tunc
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdiens ex uirginis ut ero. quierat in patris impe¬
rio: cuius suscepte carnis causa haec est. Post¬
quam enim inuidia diaboli parens ille primus¬
spe seductus innaui cecidit. confestim ex ulitͤ
ꝑditus. in omne genere suo radicem maliciae
& peccati tra duxit. Crescebatque in malum
uehementius omne genus mortalium. diffusis
ubique sceleribus. & quod est nequius. omnium
nis. plagis ꝓdigus : sed cum nec sic quidem erro¬
res suos a monitus agnoscer& mundus. Mi¬
sit ds̃ filium suum. ut carnem indueret & omni¬
bus apparer& & peccatores sanar& : Quiideo
in hominem uenit. quia ꝑseipsum ab hominibus
cognosci non potuit. Ut autem uider&ur.
uerbd̃ caro factum est ad sumendo carnem
non mutatum in carnȩ̃ ad sumpsit enim huma¬
nitatem nona misit diuinitatem: It aidem ds̃
&idem homo innatura di : Aequalis patris
innatura hominis factus est: mortalis in no¬
bis ꝓnobis. de nobis. Manens quoderat. susci¬

Expanded text:
prodiens ex virginis utero, qui erat in Patris impeprodiens ex virginis utero, qui erat in Patris imperio. Cujus susceptae carnis causa haec est. Postquam enim invidia diaboli parens ille primusspe seductus inani cecidit, confestim exsul, et perditus in omni genere suo radicem malitiae et peccati transduxit, crescebatque in malum vehementius omne genus mortalium diffusis ubique sceleribus, et, quod est nequius, omnium nis, plagis et prodigiis. Sed cum nec sic quidem errores suos admonitus agnosceret mundus, misit Deus Filium suum, ut carne indueretur, et hominibus appareret, et peccatores sanaret. Qui ideo in homine venit, quia per seipsum ab hominibus cognosci non potuit. Ut autem videretur, Verbum caro factum est, assumendo carnem, non mutatum in carnem. Assumpsit enim humanitatem, non amisit divinitatem. Ita idem Deus et idem homo, in natura Dei aequalis Patri, in natura hominis factus mortalis 393 in nobis pro nobis, de nobis, manens quod erat, susci
Abbreviated transcription (Latin):
autem nullis erat quires urgens amortuis. non
moritur. mors illi ultra non dominareur: Iam
postquam facta est talis resurrectio incorpore
dñi : ut ꝑraerir& incapite ecclesiae. quod corpus
ecclesiae sperar& infineni Dies dominicus. id
scripturis esse sollemnem. Ipstest enim dies¬
primus scłi in ipso formata sunt elenenta mun¬
di in ipso creata sunt angeli. Inipso quoque amor¬
primo decaelo data est: Sic enim dicit dñs sex
Sexta enim dies est parasceue. quiante sabbatđ̃
ponitur. sabbatum autem septima dies. quam
sequitur dominicus. in quo primum manna de
caelo uenit Unde intellegant iudaei. lam tunc
prelatam esse iudaico sabbato dominicam nrã
iam tunc iudicatum quod in sabbato ipsorum
gratia dĩ ad eos nulla decaelo discender& Sed
in scam dominicam inqua primũ eã dñs pluit:
.XXU. DENATALI.
Nat alis dñidies ea de causa a patribus uotiuȩ
sollemtiitatis institutus est. Quia in eo xp̃s ꝓre
demptionem mundi nasci corporaliter uoluit.

Expanded text:
autem nullius erat qui resurgens a mortuis non moreretur, mors illi ultra non dominaretur . Jam postquam facta est talis resurrectio in corpore Domini, ut praeiret in capite Ecclesiae, quod corpus Ecclesiae speraret in finem, dies Dominicus, id in sacrosanctis Scripturis esse solemnem; ipse enim primus saeculi, in ipso formata sunt elementa mundi, in ipso creati sunt Angeli, in ipso quoque a morprimo de coelo datum est. Sic enim dicit Dominus: Sex Sextus enim dies est parasceve, qui ante sabbatum ponitur, sabbatum autem octavus dies est, quem sequitur Dominicus in quo primum manna de coelo venit. Unde intelligant Judaei jam tunc praelatam esse Judaico sabbato Dominicam nostram, jam tunc indicatum quod in sabbato ipsorum gratia Dei de coelo ad eos nulla descenderit, sed in nostra Dominica in qua primum Dominus eam pluit. . 1. Natalis Domini dies ea de causa a Patribus votivae solemnitatis institutus est, quia in eo Christus pro redemptione mundi nasci corporaliter voluit,
Abbreviated transcription (Latin):
a quaedecim & octo
annos infirmitatis habens ad̃o creata est. eccle¬
siȩ typus est que infinem temporum salutem fidei
consecuta est. Sex enim a&atibus mundus isti
conpletur cuius tamen tempus habet ti pertitã
discriptionem unam ante legem alteram in legem
tertiam subgratiam. sexies ergo terni. decim
& octo efficiunt quonumero tempus hoc nostrxe salu¬
tis insinuatur quando a satane uinculis quibus curbatȩ
restidonum salutis & spem supernae contemplationis
accipiens

Expanded text:
 quae, decem et octo annos infirmitatem habens, a Domino curata est , Ecclesiae typus est, quae in fine temporum salutem fidei consecuta est. Sex enim aetatibus mundus iste completur 147 cujus tamen tempus habet tripertitam discretionem, unam ante legem, alteram in lege, tertiam sub gratia. Sexies ergo terni decem et octo efficiunt, quo numero tempus hoc nostrae salutis insinuatur, quando, a Satanae vinculis soluti, quibus curvati eramus, donum salutis et spem supernae contemplationis accipimus
Abbreviated transcription (Latin):
qui fuit septimus ab adam &trans latus ẽ.
Significat septimam requiem futune resurrectionis
fert dñi incuius ecclesia requi escunt quicumq ab huius
saeculi excidio liberantur
typum qui exeius stirpe nascuntur
IAFETH figurauit populum gentium quiuersatur
in ecclesies israhelitarum
CHAM iudȩorum designat imaginem quixp̃i carnem
adq mortem derident.
filius eius quipropatris delictum male¬
dictione damnatur posteritatem indicat iuda eorum
quae in passione dñi damnationis sententiam exciperent
praces sit qui suꝑbiae appetitum culmen diuinae celsitu¬
dinis ad petiuit dicens: Ascendam super altitudinem
nubium & ero similis altis simo

Expanded text:
qui fuit septimus ab Adam, et translatus est, significat septimam requiem futurae resurrectionis,fert Domini, in cujus Ecclesia requiescunt quicunque ab hujus saeculi excidio liberantur,typum, qui ex ejus stirpe nascuntur. 14. Japheth figuravit populum gentium, qui versatur in ecclesiis israelitarum. 15. Cham Judatque mortem derident.filius ejus, qui pro patris delicto maledictione damnatur , posteritatem indicat Judaeorum, qui in passione Domini damnationis sententiam exceperunt,  diaboli typum expressit, qui superbo appetitu culmen divinae celsitudinis appetivit, dicens: Ascendam super altitudinem nubium, et ero similis Altissimo
Abbreviated transcription (Latin):
mentum nouum. cuius primum euangeliorũ libri sur
Id est ad romanos : Ad corinthios duae. adgalathas ÷:
adefphesios adphilipensesi ad tessalonicenses duȩ
ad colo sensesi ad thimotheum duae. adtitum uero¬

Expanded text:
mentum Novum, cujus primum Evangeliorum libri sunt mentum Novum, cujus primum Evangeliorum libri sunt , ad Romanos, ad Corinthios duabus, ad Galatas, ad Ephesios, ad Philippenses, ad Thessalonicenses duabus, ad Colossenses, ad Timotheum duabus, ad Titum,