comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Nueteraui inter omnes inimicos meoes.
n ueteraui idest in uet̾is hominis adae anti¬
qͥtate ꝑmansi. qui ad differentiã noui hois
id est xp̃i uetustus merito nuncupatur. Int̾
omnes inimicos meos. siue inter sp̃s diaboli¬
cos. siue int̾ nra peccata. Ipsa sunt enĩ uera¬
citer aduersa. que animas in tartarum de¬
ducunt. & adhuc feraliter blandiuntur.
Completa ẽ promissa narratio. Est enim
sicut precipitur breuis et lucida. idonea
quoq ad iracundiã uidicis temꝑandam.
Nunc de saluberrima correctione dicendũ ẽ.¬
Iscedite a me om̃s qui oꝑamini iniquitatẽ.
qm̃ exaudiuit dñs uocem fletus mei. uin¬
numeratis afflictionib emendationis:
ingreditur partem. ut qui malorũ collegio
peccauerat. fugatis a se talib mandatis dñi
deuotissimꝰ appareret. Quod argum̃tum abi
atͥbutis ꝑsonarum tractum dicitur a uictu.
Eo quippe modo se probat ad plenã correc
tionẽ uenisse. quia se uoluit a malorum so¬
cietate diuidere. Nam uide. quid sequitur.

Expanded text:
nveteravi inter omnes inimicos meos. Inveteravi, id est, in veteris hominis Adae antiquitate permansi, qui ad differentiam novi hominis, id est, Christi, vetustus merito nuncupatur. Inter omnes inimicos meos: sive inter spiritus diabolicos, sive inter nostra peccata. Ipsa sunt enim veraciter adversa, quae animas in tartarum deducunt, et adhuc feraliter blandiuntur. Completa est promissa narratio: est enim, sicut praecipitur, brevis et lucida, idonea quoque ad iracundiam judicis temperandam. Nunc de saluberrima correctione dicendum eiscedite a me, omnes qui operamini iniquitatem, quoniam exaudivit Dominus vocem fletus mei. Enumeratis afflictionibus, emendationis ingreditur partem; ut qui malorum collegio peccaverat, fugatis a se talibus, mandatis Domini devotissimus appareret. Quod argumentum ab attributis personarum tractum, dicitur a victu. Eo quipptionem venisse, quia se voluit a malorum societate dividere: unde sequitur:
Abbreviated transcription (Latin):
Confidit in dño. ut et nos de ipso p̾sumere de¬
beamus. Sic tamquã ueneranda mat̾ uerba
tradit paruulis ad loquendũ. ut in nobis eo¬
alescens orationis affectus. & psalmodiam
prestet humanis actib consolatͥcem: o con¬
gruentẽ diuinis uissionib actionem. Loqͣ¬
mur gͦ quod ãmonet. & sapiamꝰ quod credit.
ameinus certe quod diligit. ut cum eiꝰ ani¬
mũ sequamur. tunc ipsius filis sine dubi¬
tatione reddamur. Quintus autẽ numerꝰ
in qͦ hic psalmus noscitur constitutꝰ. tͥbuend
ẽ. penthateuco qͦd sola excłia catholica uere
intelligit. que promissam atq expectatã

Expanded text:
confidit in Domino, ut et nos de ipso praesumere debeamus. Sic tanquam veneranda mater, verba tradit parvulis ad loquendum; ut in nobis coalescens orationis affectus, et psalmodiam praestet humanis actibus consolatricem, et congruentem divinis jussionibus actionem. Loquamur ergo quod admonet, sapiamus quod credit, amemus certe quod diligit, ut cum ejus animum sequimur, tunc ipsius filii sine dubitatione reddamur. Quintus autem numerus, in quo hic psalmus noscitur constitutus, tribuendus est Pentateucho, quod sola Ecclesia catholica vere intelligit, quae promissam atque exspectatam
Abbreviated transcription (Latin):
ã suauis oratio sc̃e matris audita est
que nos et fide generat & religiosa in¬
stitutione conformat. Ignaros docet. paruu¬
Los fouet. afflictos releuat. & illos ad propͥa
ubera nutͥendos colligit: quos sui dogmatis
eẽ cognoscit. Supplicat enim ut rogare dis¬
camus. malos refugit: ut pessimõ execremur.¬

Expanded text:
am suavis oratio sanctae matris audita est, quae nos et fide generat, et religiosa institutione conformat. Ignaros docet, parvulos fovet, afflictos relevat, et illos ad propria ubera nutriendos colligit, quos sui dogmatis esse cognoscit. Supplicat enim, ut rogare discamus; malos refugit, ut pessimos exsecremur
Abbreviated transcription (Latin):
tamquã ipse de semet ipso loquens sic
huiꝰmodi uerba profert. Et qualia sũt
quȩ dicuntur. talia uelut ipse agens. dõ
introitur. Non enĩ trrones inchoant a
genesi: non ab apło. ñ inter ipsa initia
auctoritas euangłiea scã pulsatur. Sed
licoꝵ psalt̾ium quartus codex sit: aue¬
torita̾s diuine. pͥmum tamen tyrones in¬
choantes scͥpturas scãs inde legendi faciũt
decent̾ initium.

Expanded text:
tanquam ipse de semetipso loquens, sic tanquam ipse de semetipso loquens, sic hujusmodi verba profert; et qualia sunt quae dicuntur, talia velut ipse agens, ex sintroitur. Non enim tirones inchoant a Genesi, non ab Apostolo, non inter ipsa initia auctoritas evangelica sancta pulsatur; sed licet Psalterium quartus codex sit ditoritatis, primum tamen tirones inchoantes Scripturas sanctas, inde legendi faciunt decenter initium.
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃i triumphare de sins cladib ingraua¬
ta. Psecutionibꝰ siquidem ꝓficit. afflictio¬
nib semꝑ augetur. sanguine martyrũ
rigatur. tristicia magis erigitur. angustia
ulatatur. fletib pascitur. ieiiniis reficit᷑.
& inde potiꝰ crescit. unde mundꝰ deficit.
Ud enĩ in illo libro ñ inuenies. unde se
humanum genus debeat suauit̾ conso¬
lari: thesaurꝰ in pectore mundo semꝑ
excrescens. consolatio magna lugentiũ.
spes beata iustorũ. ꝑiclitantiũ utile suf.¬
fragium. unde semꝑ qͦd expedit tollitur.
euisq fons indefecta ꝑempnitate se rua¬
tur. Beatus quoq athanasiꝰ alexandrine
ciuitatis ep̃c in libro quẽ marcellino suo
kmo destinauit de proprietate psalterii
ut uerbis ipsiꝰ utar. ita dicit. Quicumq
psalmi uerba recitat. quasi propͥa uerba
decantat. & tanquã asemet ipso conseͥpta
unꝰ psallit. & non tanquã alio dicente.
aut de alio significat sumit & legit. sed

Expanded text:
Domini triumphare de suis cladibus ingravaDomini triumphare de suis cladibus ingravata; persecutionibus siquidem proficit, afflictionibus semper augetur, sanguine martyrum rigatur, tristitia magis erigitur, angustia dilatatur, fletibus pascitur, jejuniis reficitur, et inde potius crescit, unde mundus deficit. Quid enim in illo libro non invenies unde se humanum genus debeat suaviter consolari? Thesaurus in pectore mundo semper excrescens, consolatio magna lugentium, spes beata justorum, periclitantium utile suffugium, unde semper quod expedit tollitur, ejusque fons indefecta perennitate servatur. Beatus quoque Athanasius, Alexandrinae civitatis episcopus, in libro quem Marcellino suo charissimo destinavit de proprietate Psalterii, ut verbis ipsius utar, ita dicit: Quicunque Psalterii verba recitat, quasi propria verba decantat, et tanquam a semetipso conscripta unus psallit, et non tanquam alio dicente, aut de alio significante sumit et legit; sed
Abbreviated transcription (Latin):
psalmi singlãri nomine uocitan¬
tur. qͦs nos adhibitis huiꝰ lingue ꝑitissi¬
mis cum eorum uolumine conferentes.
seruato usu psallentiũ suis u̾sib estima¬
uimꝰ ẽẽ reddendos. ne se in presumptũ
ordinem auctorita ꝑmixta cõfunder&e.
Deiñ qͦd nullum aliud opus auctorita¬
tis diuine centũ quinquaginta sectio¬
nib continetur.  eni tot tituli diu̾sa
leguntur uarietate conscͥpti. Hic illud
uotiuum nom̃ alleluia insuꝑscͥptiõib
inchoauit. Hic cõmemoratio hẏstorie
de regũ tracła uolumine in ipso limi¬
ne posita. uirtutes noscitur indicare psal¬
morũ. Hic etiam diapsalmata tantum
interiecta monstrantut. hic psalmi scd̾m
uͥtutes suas numerorũ ordines tenent:
lib inchoans abĩtudine xp̃i noui & ue¬
teris testam̃ti sacramenta ꝑcurrens. lau¬
dib sacris & scã iubilatione coneludit᷑.
ut m̃ito se tali munere consoletur eccłia
quȩ hic multaiũ calamitatũ cognoscitur
afflictionib sautiari. Nouit enĩ beneficio

Expanded text:
psalmi singulari numero vocitantur, quos nos adhibitis hujus linguae peritissimis cum eorum volumine conferentes, servato usu psallentium, suis versibus aestimavimus esse reddendos: ne se in praesumptum ordinem auctoritas permixta confunderet. Deinde quod nullum aliud opus auctoritatis divinae centum quinquaginta sectionibus continetur; ubi enim tot tituli diversa leguntur varietate conscripti? Hic illud votivum nomen alleluia in superscriptionibus inchoavit. Hic commemoratio historiae de Regum tracta volumine, in ipso limine posita virtutes noscitur indicare psalmorum. Hic etiam diapsalmata tantum interjecta monstrantur. Hic psalmi secundum virtutes suas numerorum ordines tenent. Liber inchoans a beatitudine Christi, Novi et Veteris Testamenti sacramenta percurrens, laudibus sacris et sancta jubilatione concluditur; ut merito se tali munere consoletur Ecclesia, quae hic multarum calamitatum cognoscitur afflictionibus sauciari. Novit enim beneficio
Abbreviated transcription (Latin):
cognita significatio ẽ. Nunc cõ¬
sideremus cur posita sit domus
dedicationis. Domus significat
dominici corporis templum. Dedicatio uͦ
dicit. Data est. michi omĩs potestas in cęlo
& in terra. Dedicare quippe dicimus. cum
nouitas domus alicuius in usum celeberri¬
mũ deputatur. Domus autem dauid propt̃
semen eius est posita. unde saluator noster
carnis traxit originẽ. Ista domus ẽ. quȩ nẽ
aꝑtis forib labioium leta decantat. Exal¬
tabo te dñe. Quȩ fabricata est. nascendo
s in scã resurrectione cognoscitur ẽẽ dedicata.

Expanded text:
cognita significatio est: nunc consideremus cur posita sit domus dedicationis. Domus significat dominici corporis templum; dedicatio verdicit: Data est mihi omnis potestas in coelo et in terra . Dedicare quippe dicimus, cum novitas domus alicujus in usum celeberrimum deputatur. Domus autem David propter semen ejus est posita, unde Salvator noster carnis traxit originem. Ista domus est quae nunc apertis foribus labiorum laeta decantat: Exaltabo te, Domine; quae fabricata est nascendo, sed in sancta resurrectione cognoscitur esse dedicata.
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ diuino repleti sp̃u potuisse tradere
sentiunt᷑. Postremo qͦd miracula iugit᷑
facta sunt. donec scͥptura ipsa mundi
ambitum diuulgata compler&e sicur
scͥptum ẽ. In omnem t̾ram exi it sonus
eorum. & in fines orbis t̃rae uerba eorũ.
Unde ad ꝓbationẽ ꝑtinet maximã. qr.
lex diuina ꝑ cunctas mundi partes cog¬
noscit᷑ fuisse suscepta. Hec multis modis
genera suȩ locutionis exercoe diffinitioĩ¬
b subcincta. scematib decora. u̾borum
ꝓpͥetate signata. sillogismorum cõplexi-¬
onib expedita. disciplinis irrutilans.
ñ tamen ab eis accipiens extraneũ de

Expanded text:
nisi divino repleti Spiritu potuisse tradere nisi divino repleti Spiritu potuisse tradere sentiuntur. Postremo quot miracula jugiter facta sunt, donec Scriptura ipsa mundi ambitum divulgata compleret? sicut scriptum est: In omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum . Unde ad probationem pertinet maximam, quia lex divina per cunctas mundi partes cognoscitur fuisse suscepta. Haec multis modis genera suae locutionis exercet, definitionibus succincta, schematibus decora, verborum proprietate signata, syllogismorum complexionibus expedita, disciplinis irrutilans: non tamen ab eis accipiens extraneum de
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ ẽ iusticiȩ ut ꝑfectus sit homo dĩ ad
om̃e opus bonum instructꝰ. Hec sicut pa¬
tris hieronimi testat᷑ auctoritas apud
hebreos aut rithino aut metriea constat
lege cõposita. quȩ ut ipsi dicunt fastuciis
continetur¬
ad deꝓmendum sensum grauit᷑
explicata conceptio. cuiꝰ si uͥtutem lector
diligens ꝑscrutaris. audi apłm ad hebos
dicentẽ. Uiuus ẽ sermo enim dĩ & ef
ficax. & acrior om̃i gladio ancipiti: &
ꝑtingens usq ad diuionem anime ac
sp̃s. conpagum quoq & medullarũ &
discretor cogitationũ et intentionũ cor¬
dis. Scͥpturȩ autẽ diuinȩ scã ꝓfundi¬
tas adeo cõmunes sermones habet. ut
eam uniũsi inconctant̾ admittant. Sen¬
sus autem recondit u̾itatis archano. ut
in ipsa studiosissime uitalis sententia de¬
beat indagari. Nam eã reuera ẽẽ diui-¬
nã hinc maxime datur intelligi. qͦd in¬
docti subtilissima. temꝑales et̃na non¬

Expanded text:
quae est justitiae, ut perfectus sit homo Dei ad quae est justitiae, ut perfectus sit homo Dei ad omne opus bonum instructus . Haec, sicut Patris Hieronymi testatur auctoritas, apud Hebraeos aut rhythmo, aut metrica constat lege composita, quae, ut ipsi dicunt, fastuciis contineturad depromendum sensum, naviter explicata conceptio. Cujus si virtutem lector diligens perscrutaris, audi Apostolum ad Hebraeos dicentem: Vivus est enim Dei sermo et efficax, et acrior omni gladio ancipiti, et pertingem quoque et medullarum, et discretor cogitationum et intentionum cordis . Scripturae autem divinae sancta profunditas adeo communes sermones habet, ut eam universi incunctanter admittant. Sensus autem recondit veritatis arcano, ut in ipsa studiosissime vitalis sententia debeat indagari. Nam eam revera esse divinam hinc maxime datur intelligi, quod indocti subtilissima, temporales aeterna non
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ potestatem habens. ñ sicut scͥbe eorũ
& pharisei. Ille enĩ in dubitate loquit᷑
cui om̃ia p̃sentia sunt. & rerum exitus
ꝓbatur esse subiectꝰ. Eloquentia siquidẽ
ẽ adunamquãq rem compecens & deco¬
ra locutio. Hec gͥ casta. fixa. uerax. & et̃¬
na p̃dicatio. nimis purissimo nit& elo¬
quio. cuius utilitas luc&. magnificentia
uirtutis apparoe. oꝑatio salutis arridet.
Sic̃ & in centesimo octauo decimo psal¬
mo dicturꝰ ẽ. quia eloquiũ tuum ui¬
uificabit me. & it̾m. Lucerna pedib
meis u̾bum tuum dñe. & lum̃ semitis
meis. Reuera lumen. quia uitalia semꝑ¬
iubet. noxia ꝓhibet. t̾rena remouet. cȩ¬
lestia ꝑsuadet. Hinc & doctor gentiũ
in epl̃ã ad corinthios scribit. hon enim
in sermone ẽ regnum dĩ. sed in uirtute.
Idẽ ad timotheũ in scd̃a meminit dic̃s.
Om̃is scͥptura diuinitus insptrata utilis
ẽ ad docendum. ad arguendũ. ad erudi-¬
endum. ad corrigendum. in disciplinã

Expanded text:
tatem habens, non sicut scribae eorum et Pharisaei . Ille enim indubitata loquitur, cui omnia praesentia sunt, et rerum exitus probatur esse subjectus. Eloquentia siquidem est ad unamquamque 7 rem competens et decora locutio. Haec igitur casta, fixa, verax et aeterna praedicatio, nimis purissimo nitet eloquio, cujus utilitas lucet, magnificentia virtutis apparet, operatio salutis arridet; sicut et in centesimo octavo decimo psalmo dicturus est: Quia eloquium tuum vivificabit me . Et iterum: Lucerna pedibus meis verbum tuum, Domine, et lumen semitis meis. Revera lumen, quia semper vitalia jubet, noxia prohibet, terrena removet, coelestia persuadet. Hinc et Doctor gentium in Epistola ad Corinthios scribit: Non enim in sermone est regnum Dei, sed in virtute . Item ad Timotheum in secunda meminit dicens: Omnis scriptura divinitus inspirata utilis est ad docendum, ad arguendum, ad erudiendum, ad corrigendum in disciplina
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfitemur. qͦd indet̾minatũ atq suspen¬
sum patrũ reliquit auctoritas. Reliqͦeo
autem calculos sͥ diligens ꝑscrutator ex¬
quirat. qm̃ multa accessu t̾emꝑis in scͥp¬
turis diuinis fiunt cdara quȩ nc̃ uident᷑
abscondita. In cõclusionib uero. aut sũ¬
mã totius psalmi subbreuitate complec¬
timur. aut contra hereses aliqͥd dicimꝰ
destruendas. Ipsa ẽ enim sincera dñi di¬
lȩctio. adu̾sarios eiꝰ odio hab̾e ꝑfecto.xu.
lo. de eloquentia totiꝰ legis diuine.
quentia legis diuinȩ humanis
non eet formata sermonib. neq confu¬
sis incerta fertur ambagibꝰ. ut autꝰ reb
p̾teritis obliuione discedat. aut p̾senti¬
um confusioẽ turbetur. aut futurarũ
dubiis casib eludat᷑. sed cordi ñ corpo¬
ralib aurib loquens. magna uĩtate.
magna p̃scientiȩ firmitate cuncta di¬
uidicans. auctoriꝰ sui u̾itate consistit.
Sic enim in euanglĩo de dñi xp̃i p̾dica¬

Expanded text:
profitemur, quod indeterminatum atque suspenprofitemur, quod indeterminatum atque suspensum Patrum etiam reliquit auctoritas. Reliquos autem sibi calculos diligens perscrutator exquirat, quoniam multa accessu temporis in Scripturis divinis fiunt clara, quae nunc videntur abscondita. In conclusionibus vero aut summam totius psalmi sub brevitate complectimur, aut contra haereses aliquid dicimus destruendas. Ipsa est enim Domini sincera dilectio, adversarios ejus odio habere perfecto. CAPUT XV. De eloquentia totius legis divinae. Eloquentia legis divinae humanis non est formata sermonibus, neque confusis incerta fertur ambagibus, ut aut a rebus praeteritis oblivione discedat, aut praesentium confusione turbetur, aut futurorum dubiis casibus eludatur; sed cordi, non corporalibus auribus loquens, magna veritate, magna praescientiae firmitate cuncta dijudicans, auctoris sui veritate consistit. Sic enim in Evangelio de Domini Chri
Abbreviated transcription (Latin):
rmx̃ nobis de titulorum inscͥp.¬
tione dño uiuante dicendum ẽ
unde uelut ub̃ib expressus lacteus sen¬
sus diuinȩ p̃dicationis emanet. Tum
unusqͥsq psalmꝰ pro sua qualitate di¬
uidendus ẽ. ne nobis intellectũ ꝑmis¬
ceat. aut occulta mutatio rerum. aut
uarietas intducta loquentiũ. Tercio
archanũ psalmi partim scdm̃ sꝑitalẽ
intelligentiã. partim scd̃m hystoricã
lectionẽ. partim scdm inỹsticum sen¬
sum subtilitatẽ rerum discutiens ꝓpͥe¬
tatesq ũborum: ꝓ ut concessũ fuerit
conabor aꝑire. Cuarco ꝓ ut locꝰ exeg̾ĩt.
uͥ̾tutem eiꝰ breuit̾ demonstrare conten¬
dam. quatinꝰ in t̾cio digesti carminis
diuino munere oculis interioribꝰ eluces¬
cat. Uirtutẽ psalmi dico inspirationẽ
diuinã. qua nobis intentio suꝑna re¬
seratur & sermone dauitico auitiis nos
de ordine numeri psalmorũ eum res exe-¬
gerit memorabimꝰ. qͥ reuerentissimaꝵ
glłos psalmos facere nobis difficile fuisse

Expanded text:
mo nobis de titulorum inscriptione, Domino juvante, dicendum est. Unde, velut uberibus expressis, lacteus sensus divinae praedicationis emanat. Tum, unusquisque psalmus pro sua qualitate videndus est, ne nobis intellectum permisceat aut occulta mutatio rerum, aut varietas introducta loquentium. Tertio, arcanum psalmi, partim, secundum spiritalem intelligentiam, partim, secundum historicam lectionem, partim, secundum mysticum sensum, subtilitates rerum discutiens, proprietatesque verborum, prout concessum fuerit, conabor aperire. Quarto, prout locus exegerit, virtutem ejus breviter demonstrare contendam, quatenus intentio digesti carminis, divino munere, oculis interioribus elucescat. Virtutem psalmi dico inspirationem divinam, qua nobis intentio superna reseratur, et sermone Davidico a vitiis nos de ordine numeri psalmorum, cum res exegerit, memorabimus, qui reverendissimarum singulos quosque psalmos facere nobis difficile fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
ba in effabilem dñ naturã demonstrat.
ut ẽ illud. Oest misit me. Cuiꝰ omne u̾¬
bum salubrit̾ in quisitũ copiosis sensib
scaturit. Nam sicut fecundissimꝰ ager
odoriferas herbas saluti nr̃e ꝓducit acom¬
modas sic lectio diuina cum ꝑ singula
ũba requiritur. semꝑ illic cura mentis
sautiȩ repꝑitur. De cuiꝰ eloquentiȩ mo¬
dis. multi patres latius plixiusq dixer̃.
Quorum nomina in libris introducto¬
riis cõmemoranda ꝑspeximꝰ. Sed fons
ille celestis quantũ assidue constat hau¬
riri. tantum nescit expendi. Ac ne di¬
utꝰ in generalib remoremur. specialia
psalt̾ii dño uuante tangamꝰ. qm̃ ipsa
res euident̾ agnoscitur. quȩ cõmunibꝰ
reb premissis pͣt ea sub aliqua ꝓpͥetate
descͥbitur.

Expanded text:
ba ineffabilem Domini naturam demonstrat; ba ineffabilem Domini naturam demonstrat; ut est illud: Qui est misit me . Cujus omne verbum subtiliter inquisitum copiosis sensibus scaturit. Nam sicut fecundissimus ager odoriferas herbas saluti nostrae producit accommodas, sic lectio divina cum per singula verba requiritur, semper illic cura mentis sauciae reperitur. De cujus eloquentiae modis multi Patres latius prolixiusque dixerunt, quorum nomina in libris introductoriis commemoranda perspeximus. Sed fons iste coelestis quantum assidue constat hauriri, tantum nescit expendi. Ac ne diutius in generalibus remoremur, specialia Psalterii, Domino juvante, tangamus: quoniam ipsa res evidenter agnoscitur, quae communibus rebus praemissis, postea sub aliqua proprietate describitur.
Abbreviated transcription (Latin):
fidem. Istud gͦ pͥncipale uirgineum et
salutare locutionis genus plerumq res
aliquas refert: & sepe alia quã audiunt᷑
exponit simplicitaꝰ duplex. & sine dolo
bilinguitas. sicut fecit ioseph qͥ dum fr̃s
suos aspectu ip̃o & sermone patrio cog¬
nouisset. ita eis iudebatur loqui. ut nul¬
latenꝰ potuisset agnosci. Ednon ẽ adde-¬
ceptionis studiũ sumptum. s ad cõmo¬
dum magne utilitatis effectum. Hebre¬
os sermones adhibet. causas ꝓfundissimã
innuentes unã rem in malo & in bono
plerũq ponit. ut qͦd nomine uidet᷑ esse
cõmune ꝓbetur qualitatib discrepare.
Celestia t̾renis comꝑat. ut quod in conp̃¬
hensibilis magnicudo uetat intelligi.
ꝑ notissimas similitudineꝰ possit aduerti.
In uerbis autẽ serendis mira potentia ẽ.
ut subito inmensa nobis atq in conp̃hensi¬
bilia duob tͥbusq sermonib explicent᷑
Qͥa breuiꝰ dicam: Frequenter o una silla¬

Expanded text:
fidem. Istud ergo principale virtutum et fidem. Istud ergo principale virtutum et salutare locutionis genus plerumque res aliquas refert, et saepe longe alia quam audiuntur, exponit. Simplicitas, duplex et sine dolo bilinguitas; sicut fecit Joseph , qui dum fratres suos aspectu ipso et sermone patrio cognovisset, ita eis videbatur loqui, ut nullatenus potuisset agnosci. Quod non est ad deceptionis studium sumptum, sed ad commodum magnae utilitatis effectum. Hebraeos sermones adhibet, causas profundissimas innuentes. Unam rem in malo et in bono plerumque ponit, ut quod nomine videtur esse robetur qualitatibus discrepare. Coelestia terrenis comparat, ut quod incomprehensibilis magnitudo vetat intelligi, per notissimas similitudines possit adverti. In verbis autem serendis mira potentia est; ut subito immensa nobis atque incomprehensibi ia duobus tribusque sermonibus explicentur. Quid brevius dicam, frequenter etiam una sylla
Abbreviated transcription (Latin):
hoc apud nos & alii doctissim patres. idẽ.
hieronimꝰ. ambrosiꝰ. hy lariꝰ. ut nequaquã
nos p̾sumptores huiꝰ rei. sed pedisequ esse
uideamur. S dicit aliquis. Nec partes ip¬
se sillogismorũ. nec nomina scematũ.
nec uocabula disciplinarũ. nec alia hu-¬
iuscemodi ullatenꝰ inueniunt᷑ in psal¬
mis. Inueniunt᷑ plane in uirtute sen¬
suũ. non in effatione u̾borum. Sic enĩ
uina in uitib. messem in semine. fron¬
des in radicib. fructus in ramis. arboreᷤᷤ
ipsas sensu contemplamur in nucleis.
Nam & de ꝓfundissima abysso delitiosꝰ
piscis attingitur. qͥ tamen ante captio.¬
nẽ suam humanis occłis ñ uidetur. Me¬
rito gͦ eẽ dicimus. quȩ in esse nichilominꝰ
uͥtute sentimꝰ. Nam & apls uetat nos se¬
duci ꝑuanã sapientiam mundi. ista uͦ
ñ abnegat in litt̾is esse diuinis. Certe
accedamus ad psalmos. & int̾rogemus
quȩ om̃i disputatione maior ẽ rerum

Expanded text:
hoc apud nos et alii doctissimi Patres, id est hoc apud nos et alii doctissimi Patres, id est Hieronymus, Ambrosius, Hilarius; ut nequaquam praesumptores hujus rei, sed pedisequi esse videamur. Sed dicit aliquis: Nec partes ipsae syllogismorum, nec nomina schematum, nec vocabula disciplinarum, nec alia hujuscemodi ullatenus inveniuntur in psalmis; inveniuntur plane in virtute sensuum, non in effatione verborum: sic enim vina in vitibus, messem in semine, frondes in racidibus, fructus in ramis, arbores ipsas sensu contemplamur in nucleis. Nam et de profundissima abysso deliciosus piscis attingitur, qui tamen ante captionem suam humanis oculis non videtur. Merito ergo esse dicimus, quae inesse nihilominus virtute sentimus. Nam et Apostolus vetat nos seduci per vanam sapientiam mundi: ista vero non abnegat in litteris esse divinis. Certe accedamus ad psalmos, et interrogemus, quae omni disputatione major est, rerum
Abbreviated transcription (Latin):
cantias rerum utilissimiꝰ conpendiis de¬
cent̾ illuminant. quȩ nos breuit̾ locis
aptissimis admonemꝰ. Qm̃ res ipse cõmo¬
dissime deducentur ad mediũ. ꝑ quas
concepti sensus cdariꝰ elucebunt. Nam &
pat̾ augustinꝰ in libro t̾cio de doctrina
xp̃iana. ita ꝓfessus ẽ. Sciant autẽ litte¬
rati modis om̃ium locutionum qͦs grã¬
matici greco nomine tropos uocant. auc¬
tores nr̃os usos fuisse. & paulopꝰ sequitur.
Es tamen  tropos idẽ modos locutio¬
num qͥ nouerunt. agnouerunt in litt̾is
scĩs eorumq sententia ad eas intelligen¬
das aliquantulũ adiuatur. Cuius rei
& in aliis codicib suis fec̃ eudentissimã
mentionẽ. In libris quippe quos appellant
de modis locutionũ diuersa scemata scłã¬
rium litt̾arum inueniri ꝓbauit in littis
sacͥs. Alios autem ꝓpͥos modos in diuinis
eloquiis eẽ declarauit. qͦs gr̃ãmatici siue
rethores nullatenus attigerunt. Dixerũt

Expanded text:
cantias rerum utilissimis compendiis decantias rerum utilissimis compendiis decenter illuminant; quae nos breviter locis aptissimis admonebimus. Quoniam res ipsae commodissime deducentur ad medium, per quas concepti sensus clarius elucebunt. Nam et Pater Augustinus, in libro III, de Doctrina Christiana, ita professus est: « Sciant autem litterati modis omnium locutionum, quos grammatici Graeco nomine tropos vocant, auctores nostros usos fuisse. » Et paulo post sequitur, « quos tamen tropos, id est, modos locutionum qui noverunt, agnoscunt in litteris sanctis, eorumque scientia, ad eas intelligendas aliquantulum adjuvantur. » Cujus rei et in aliis codicibus suis fecit evidentissimam mentionem. In libris quippe, quos appellavit de modis Locutionum, diversa schemata saecularium litterarum inveniri probavit in litteris sacris; alios autem proprios modos in divinis eloquiis esse declaravit, quos grammatici sive rhetores nullatenus attigerunt. Dixerunt
Abbreviated transcription (Latin):
corem. sed potius illis propriã conferens
dignitatẽ. Hȩc enim quando in diuinis
scͥpturis splendent. certa atq purissima st̃.
Cum uͦ adopiniones hominũ & questioẽs
manissimas ueniunt. ambiguis alt̾catio¬
nũ fluctib agitantur ut qd hic ẽ firmis¬
sime semꝑ uerũ. frequent̃ alibi reddatur
incertum. Sic lingua nr̃a dum psalmodiã
canit. nobilitate uitatis ornatur. dũ ad
dm̃ & patrem. ex ipso ore maledicimꝰ ho¬
minẽ qui adimaginẽ & similitudinem
dĩ factus ẽ. Hec mundanarũ arcium pe¬
riti quos tamen multo posteriꝰ ab exordio
diuinorum librorum extitisse manifestũ
ẽ. ad collectiones argum̃torum quȩ g̃ci
topicam dicunt. & artẽ dialecticã & re¬
thoricã transtulerunt. ut cunctis eui¬
dent̾ appareat. pͥus ad expͥmendam ue¬
ritatẽ iustis mentib datum. qͦd post ea
gentiles humanȩ sapientie aptandũ
ẽẽ putauert̃. Hec in lectionib sacris tan.¬
quã clarissima sydera relucent. & signifi¬

Expanded text:
corem, sed potius illis propriam conferens dignitatem. Haec enim quando in divinis Scripturis splendent, certa atque purissima sunt. Cum vero ad opiniones hominum et quaestiones inanissimas veniunt, ambiguis altercationum fluctibus agitantur, ut quod hic est firmissime semper verum frequenter alibi reddatur incertum. Sic et in lingua nostra, dum psalmodiam canit, nobilitate veritatis ornatur. Cum ad Deum et Patrem, et ex ipso ore maledicimus hominem, qui ad imaginem et similitudinem Dei factus est . » Haec mundanarum artium periti quos tamen multo posterius ab exordio divinorum librorum exstitisse, manifestum est ad collectiones argumentorum, quae Graeci topica dicunt, et ad artem dialecticam, et rhetoricam transtulerunt, ut cunctis evidenter appareat, prius ad exprimendam veritatem justis mentibus datum, quod postea gentiles humanae sapientiae aptandum esse putaverunt. Haec in lectionibus sacris, tanquam clarissima sidera, relucent, et signifi
Abbreviated transcription (Latin):
futurum uidicium. de quib psalmus iste
dicturꝰ ẽ. S iam humanitas xp̃i manifesta¬
ta dinoscitur. cuius adhuc iudicium susti-¬
netur. S cum᷑ pro occultis. p̃bere debemus
intentum animũ lectioni: ut nobis uiuan¬
te dño reserentur. quȩ predicuntur occul¬
diuisio ꝑsalmi. Ita.

Expanded text:
futurum judicium, de quibus psalmus iste futurum judicium, de quibus psalmus iste dicturus est. Sed jam humanitas Christi manifestata dignoscitur, cujus adhuc judicium sustinetur. Sed cum audimus pro occultis, praebere debemus intentum animum lectioni: ut nobis, juvante Domino, reserentur, quae praedicuntur occulDivisio psalmi. T
Abbreviated transcription (Latin):
Usepe iam dictum est. non in quo defi¬
citur. s in quo crescitur. Ex quo uere repara¬
mur. qui nobis initium bonorum t̾minus ẽ.
malorum. Ad quẽ uidei ñ ꝑueniunt. qm̃
sua incredulitate deficiunt. Pro occultis filii
ꝑsonam significat dñi saluatoris. Nam cũ
nom̃ aliquod ad quem ꝑtineat non ponit᷑.
necesse est ut hoc dictum de summitate
aliqua sentiatur. Supra en̾i ubi uoluit
absalon intelligi. pronuntiauit filii sui.
hic uͦ quod adunigeniti uerbi referri desi¬
derauit excellentissimã summitatẽ. filii
tantum dixit. qui est omp̃s atq inenarra¬
bilit̾ filius coet̃nus patri faciens quȩ uult
in cęlo & in terra.Simili mͦ in euangłio
dictum est. Si uos filius liberauerit tunc
uere liberi eritis. Non enĩ ibi secutumẽ.
dĩ. sed tantum uocabulum ipsum purum
sine aliqua adiectione sufficit. Pro occultiᷤ
autem positum ẽ. numero plurali. quia ñ
unũ sed duplex hic cognoscitur esse mysteri¬
um. Significat enĩ incarnationẽ domini &

Expanded text:
epe jam dictum est, non in quo deficit, sed in quo crescitur, ex quo vere reparamur, qui nobis initium bonorum, terminus est malorum; ad quem Judaei non perveniunt, quoniam sua incredulitate deficiunt. 37 Pro occultis filii, personam significat Domini Salvatoris. Nam cum nomen aliquod ad quem pertineat non ponitur, necesse est ut hoc dictum de summitate aliqua sentiatur. Supra enim ubi voluit Absalom intelligi, pronuntiavit filii sui; hic vero quod ad unigeniti Verbi referri desideravit excellentissimam summitatem, Filii tantum dixit, qui est omnipotens atque inerrabiliter Filius, coaeternus Patri, faciens quae vult in coelo et in terra. Simili modo in Evangelio dictum est: Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis . Non enim ibi secutum est, Dei, sed tantum vocabulum ipsum purum sine aliqua adjectione sufficit. Pro occultis autem positum est numero plurali, quia non unum, sed duplex hic cognoscitur esse mysterium; significat enim incarnationem Domini et
Abbreviated transcription (Latin):
in textu slio habeant orationes. mo¬
uere uidetur cur hic talem posue¬
rit inscriptionẽ. S quamius alii cum rebus
diu̾sis breuiter mixtas contineant dep̃cati¬
ones. ite tamen pene tota sui contextione
supplicatio ẽ. Merito gͦ sic prenotatus est. qñ
intentio eius ad precum studium tota porri¬
gitur. Quȩ tamen sic oiatio dicenda est. ut
pͥs nomen debeat continere. quia nichil ui
hoc libro positũ repperimꝰ. quod tali ñ debe¬
at nomine nuncupari. maxime cum legat᷑
lib̾ psalmorum. Oratio autem duob dicit᷑
modis. hec cum agitur apud homines. oris
ratio nuncupatur. Cum maiestati funditur.
supplicatio ẽ. salubris & uitalis humilitas.
tionis inscriptione prenotentur. quorum
dauid uͦ cui dictum ẽ. significat xp̃m dñm

Expanded text:
in textu suo habeant orationes, movere videtur cur hic talem posuerit inscriptionem? Sed quamvis alii cum rebus diversis breviter mixtas contineant deprecationes, iste tamen pene tota sui contextione supplicatio est. Merito ergo sic praenotatus est, quando intentio ejus ad precum studium tota porrigitur. Quae tamen sic oratio dicenda est, ut psalmi nomen debeat continere: quia nihil in hoc libro positum reperimus quod tali non debeat nomine nuncupari, maxime cum legatur liber Psalmorum. Oratio autem duobus dicitur modis: haec cum agitur 55 apud homines, oris ratio nuncupatur; cum majestati funditur, supplicatio est salubris et vitalis humilitas. tionis inscriptione praenotentur: quorum David vero, sicut dictum est, significat Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
ue amplius dicit non ero. si desinas subue¬
nire. quia non ẽ. esse in eternis afflicꝰtioĩb
ꝑmanere. Esse enim proprie. beati. est.
Aerito g̾ non se dicebat esse. si se habere
cum electis non intellexerit portionem.
tiõnis salubritate cõmonuit. inter blasphe¬
mos ⁊ iniquos habere lingue continen¬
tiam. noxia uitare certamina. rixas gra¬
uissima moderatione conprimere. Silen¬
tiumẽ. quippe probabile: qͦd nos mini¬
me ꝑducit ad culpã. qͦd sapientes ꝓdit.
quod grauissimos facit. quod consilium nu¬
trit. quod ipsũ quoq gratissimũ ostendit
eẽ sermonem. Qua propt̾ hauriamus re¬
medii huiꝰ saluberrimam potionem. ut
qui scõs tam proficue tacuisse cognoscimꝰ:
peccatoꝵ immoderatam lingue licentiã

Expanded text:
ve dicit, amplius non ero, si desinas subveve dicit, amplius non ero, si desinas subvenire; quia non est esse, in aeternis afflictionibus permanere. Esse enim proprie beati est. Merito ergo non se dicebat esse, si se habere cum electis non intelligeret portionem. tionis salubritate commonuit, inter blasphemos et iniquos habere linguae continentiam, noxia vitare certamina, rixas gravissima moderatione comprimere. Silentium est quippe probabile, quod nos minime perducit ad culpam, quod sapientes prodit, quod gravissimos facit, quod consilium nutrit, quod ipsum quoque gratissimum ostendit esse sermonem. Quapropter hauriamus remedii hujus saluberrimam potionem, ut qui sanctos tam proficue tacuisse cognoscimus, peccatorum immoderatam linguae licentiam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑgens iongus. Et ut generalem hane cog¬
nosceres fuisse sententiam. dic̃. Sicut om̃s
patres mei ne quis abhac conditione puta¬
retur exceptus. P emitte michi ut refrige¬
rer ꝑriusquam eam. & amplius non ero.
i prouidus & ueritatis ipsius ulumina¬
tione completus. hic sibi petebat dimir¬
t. ut certus ad futura iudicia ꝑueniret. &
quandam recreationem sumeret in p̃senti
uita illius regni securitate suscepta. ꝓfessus
ẽ. enim estuante sese cura succendi: qui
se postulabat imbre misericordiȩ tempe¬
rari. sicut supra ipse dese dicit. Concaluit
cor meum intra me. & in meditatiõe mea
exaraescet ignis. Merito gͦ hic refrigerari
sibi pecebat. qui tanti desiderii calore fra¬
glauerat. Abdidit. Pusquã eam. idest
antequã de ista luce discedam. Ꝙ̾ amplius
ñ ero utiq in hoc mundo: ubi peccatoꝵ
facinorib subuenit᷑. dum se adño conũ¬
sionis accepte humilitate correxerint. Si¬

Expanded text:
pergens longius. Et ut generalem hanc cogpergens longius. Et ut generalem hanc cognosceres fuisse sententiam, dicit, sicut omnes patres mei, ne quis ab hac conditione putaretur exceptus. Vers. 16. Remitte mihi, ut refrigerer priusquam eam, et amplius non ero. Vir providus et veritatis ipsius illuminatione completus, hic sibi petebat dimitti, ut certus ad futura judicia perveniret, et quamdam recreationem sumeret in 135 praesenti vita, illius regni securitate suscepta. Professus est enim aestuante se cura succendi, qui se postulabat imbre misericordiae temperari; sicut supra ipse de se dicit: Concaluit cor meum intra me; et in meditatione mea exardescit ignis. Merito ergo hic refrigerari sibi petebat, qui tanti desiderii calore flagraverat. Addidit, priusquam eam, id est antequam de ista luce discedam. Et amplius non ero, utique in hoc mundo, ubi peccatorum facinoribus subvenitur, dum se a Domino conversionis accepta humilitate correxerint. Si
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd alio loco psalmꝰ dicit. dic animȩ meȩ.
salus tua ego sum. Siue illud. Uenite bene¬
dicti patris mei ꝑcipite regnum qͦd uobis
paratum ẽ ab origine mundi. Qͦ cirea cõ¬
uenit. qͥcqͥd horum sentire uolueris. Incola
uͦ dicitur qui t̾ram colit. ad tempus suꝑue¬
niens extraneis non qui in patriȩ sue re¬
gione consistit. Quod omni scõ conuenit.
qui in diuina ciuitate recipit᷑. Om̃s enĩ
nos peccatum fecit extraneos. & nepħaria
tenuit regione captiuos. S quando nos
miscdia eius suscipit incole sumus. qm̃
illuc aduenimus. idest de babylonia ad
iherłm ipso attrahente transponimur.
Ideo enim posuit apud te: ut ñ in diaboli
s in dni ciuitate in colam eum fuisse senti¬
res. Subuinxit. Et pere grinus sicut om̃s
patres mei. Expressit qͦd superius dixit.
Om̃is enim homo qui recipitur inbeatitu¬
dine ꝑegͥnus dicitur. quia incipit esse
ubi non erat. Peregͥnus enim dicitur quasi

Expanded text:
quod alio loco psalmus dicit: Dic animae meae: quod alio loco psalmus dicit: Dic animae meae: Salus tua ego sum ; sive illud: Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est ab origine mundi . Quocirca convenit, quidquid horum sentire volueris. Incola vero dicitur, qui terram colit, ad tempus superveniens extraneus, non qui in patriae suae regione consistit; quod omni sancto evenit, qui in divina civitate recipitur. Omnes enim nos peccatum fecit extraneos, et in nefaria tenuit regione captivos. Sed quando nos misericordia ejus suscipit, incolae sumus: quoniam illuc advenimus, id est, de Babylonia ad Jerusalem ipso attrahente transponimur. Ideo enim posuit, apud te, ut non in diaboli, sed in Domini civitate incolam eum fuisse sentires. Subjunxit, et peregrinus sicut omnes patres mei. Expressit quod superius dixit: omnis enim homo qui recipitur in beatitudine peregrinus dicitur, quia incipit esse ubi non erat. Peregrinus enim dicitur, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
fundebat. Uenit gͦ ad ordinem tereium. ubi hu¬
lise. cur ad huc tam grauit̾ iuideatur ingenĩe.
Selicet quia milli sufficit aiuitus adquisira
uictoria. nisi ugi fuerit supplicatione seruata
Dus itaq or ationem dixit. post dep̃cationẽ.
Oratio ẽ oris ratio. quam proni alligamus
uota nra pandentes. dep̃catio uero est. fre¬
quens ꝙ assidua supplicatio. que ab imo pec¬
toris profertur archano. Audi enĩ quod se¬
quitur. Aurib ꝑcipe lacͥmas meas. frequẽ¬
ter diximus am̃ quod uidet aucdire. quod
audit uidere. quia non in corporalib m̃bris
distinguitur. s omĩa uircute suȩ diuinita¬
tis opatur. Et ne putares supplicationẽ tan¬
tum adhibitam fuisse u̾borum. lacͥmas meas
dix̃. que uolente sunt semꝑ in precib: et
ad dementiã medicinalem animũ miseran
inecla ego sũ. ap̃ud t̾e in terra. & peregͥnus
sicut omnes pats mei. Ne fileas dixit.
idest audiam te dicentem. quod euangłium
testatur. Remissa sunt tͥ peccata. Siue illud

Expanded text:
fundebat. Venit ergo ad ordinem tertium, ubi huliisse, cur adhuc tam graviter videatur ingemere? Scilicet quia nulli sufficit de vitiis acquisita victoria, nisi jugi fuerit supplicatione servata. Prius itaque orationem dixit, post deprecationem. Oratio est oris ratio, quam proni allegamus vota nostra pandentes. Deprecatio vero est frequens et assidua supplicatio, quae ab imo pectoris profertur arcano. Audi enim quod sequitur, auribus percipe lacrymas meas. Frequenter diximus Deum, quod videt, audire; quod audit, videre: quia non corporalibus membris distinguitur, sed omnia virtute suae divinitatis operatur. Et ne putares supplicationem tantum adhibitam fuisse verborum, lacrymas meas dixit, quae violentae sunt semper in precibus, et ad clementiam medicinalem animum miserantego incola sum apud te in terra, et peregrinus, sicut omnes patres mei. Ne sileas, dixit; id est, audiam te dicentem quod Evangelium testatur: Remissa sunt tibi peccata . Sive illud
Abbreviated transcription (Latin):
uinam contemplationẽ pura mente tau¬
fertur. ꝑfecta est. ut estimo rechouei sylo¬
tio. quam nunc menbris suis ut possumus
uersibusq reddamꝰ. Propositio eius ẽ. Qũaꝗͣ
iII imaguĩẽ dĩ ambulet hono. tamen uane
conturbabitur: ꝓbatio propositionis. Thesau¬
rizat. & ignorat cui congregat ea. Sequit᷑
assumptio. quatuor u̾sib procedens.  ñc
que ẽ expectatio mea nonne dñs: & cȩt̾a.
Nec offendat quod tam longa iuidetur assũp¬
tio. Diximꝰ enim breuitates menbroium
istorũ amagistris sclarib post ea fuisse cõ¬
strictas. hic autem querenda sunt partium
ipsarum ñ tam expressa quã designata
uestigia. adiuncta ẽ assumptionis proba¬
tio. Inincrepationibꝰ propter iniquitatẽ co¬
ripiusti hominem: & tabescere fecisti sicit
araneam animã eius. Prouenit nifallor
expectata conclusio. propositioni suȩ apte
respondens. Uerumtam̃ uane conturbabit᷑
om̃is homo uiuens. Sic quinq ꝑtiti syllo¬

Expanded text:
vinam contemplationem pura mente tranvinam contemplationem pura mente transfertur. Perfecta est, ut aestimo, rhetorici syllota probatio, quam nunc membris suis, ut possumus, versibusque reddamus. Propositio ejus est: Quanquam in imagine Dei ambulet homo, tamen vane conturbabitur. Probatio propositionis: Thesaurizat et ignorat cui congregat ea. Sequitur assumptio quatuor versibus procedens: Et nunc quae est exspectatio mea? nonne Dominus? et caetera. Nec offendat quod tam longa videtur assumptio. Diximus enim brevitates membrorum istorum a magistris saecularibus postea fuisse constrictas. Hic autem quaerenda sunt partium ipsarum non tam expressa quam designata vestigia. Adjuncta est assumptionis probatio. In increpationibus propter iniquitatem corripuisti hominem, et tabescere fecisti sicut araneam animam ejus. Provenit, nisi fallor, exspectata conclusio propositioni suae apte respondens: Verumtamen vane conturbatur omnis homo vivens. Sic quinquepartiti syllo
Abbreviated transcription (Latin):
conturbatur omnis homo: uiuens.
ic pietas dni euidenter ostenditur. qͥ
ñ diligit increpationes nͥ ut homines
corrigantur. Iniquitas quippe mortaliũ
more putredinis sine fine uagaretur. si
eam medicinalis increpatio minime de¬
secaret. Tunc enĩ conuertimur. tunc
a mala intentione discedimus. quando
nos p̃ceptis dñicis argui posse sentimus.
Aranea uero corpus habet tenue. int̾ra
non habitat. s ꝑ loca al¬
tiora telas qͣsaa¬
digestione con¬
texit. sic̃ & a quibusdã uermib sericum
dicitur exfilari. Huic gͦ exigno corpuscuso
recte conuersi & afflicti anima comꝑatur
qui longis obseruationib uigiliisq fatigatꝰ
t̾rena deserens. subtilissimas oꝑationes uirtu¬
tum diuino timore tabeficatus efficit. Post
hec reuertitur ad illud sue propositionis ini¬
tium. quia licet increpetur: licet tabefiat
tam̃ fragilitate humanitatis diuersarum
rerum uarietate confunditur. S ab hac per¬
turbatione ille solus excipitur. qui ad di¬

Expanded text:
conturbatur omnis homo vivens. Hic pietas Domini evidenter ostenditur, qui non diligit increpationes, nisi ut homines corrigantur. Iniquitas quippe mortalium more putredinis sine fine vagaretur, si eam medicinalis increpatio minime desecaret. Tunc enim convertimur, tunc a mala intentione discedimus, quando nos praeceptis dominicis argui posse sentimus. Aranea vero corpus habet tenue, in terra non habitat, sed per loca altiora telas quadigestione contexit; sicut et a quibusdam vermibus sericum dicitur exfilari. Huic ergo exiguo corpusculo recte conversi et afflicti anima comparatur, qui longis observationibus vigiliisque fatigatus, terrena deserens, subtilissimas operationes virtutum divino timore tabeficatus efficit. Post haec revertitur ad illud suae propositionis initium: quia licet increpetur, licet tabefiat, tamen fragilitate humanitatis diversarum rerum varietate confunditur. Sed ab hac perturbatione ille solus excipitur, qui ad di
Abbreviated transcription (Latin):
tus. id est. crucifixus. ẽ.: nulli se ulterius
subiacere memorat passionz. Quippe qui
carnis fragilitate deposita. in maiestatis sue¬
gens amortuis iam non moritur mors ei
ultra ñ dominabitur. S ne p̃dictam can¬
tilenam putares existere temꝑalem. in
ȩt̾num se confiteri dicit. Conficebor. aut̃
hic accipiendum ẽ. a parte menbrorum.
quasi confabor: idest. cum scĩs ȩt̾̃na te uoce
laudabo. Qͦd absolute creditur eẽ uent᷑um.
cum illa ciuitas iherłm fuerit dedicata. qũ
uistis om̃ib indeficiens promitgtur psalmo¬
dia Sicut enim freguent̾ promitiit se fa¬
cere xp̃ẽ: quod facturus est popls̃ utiq xͥa¬
nus. sicut est & illud. Confitebor tͥ in ecd̃ia¬

Expanded text:
tus, id est crucifixus est, nulli se ulterius tus, id est crucifixus est, nulli se ulterius subjacere memorat passioni; quippe qui carnis fragilitate deposita, in majestatis sugens a mortuis, jam non moritur, mors ei ultra non dominabitur . Sed ne praedictam cantilenam putares existere temporalem, in aeternum se confiteri dicit. Confitebor autem hic accipiendum est a parte membrorum, quasi confabor, id est, cum sanctis aeterna te voce laudabo. Quod absolute creditur esse venturum, cum illa civitas Jerusalem fuerit dedicata, quando justis omnibus indeficiens promittitur psalmodia. Sic enim frequenter promittit se facere Christus, quod facturus est populus utique Christianus, sicut est et illud: Confitebor tibi, Do
Abbreviated transcription (Latin):
ut intelligas saccum pro tristicia mortis
fuisse positum. contra hunc dicit de resur¬
rectione. Precixisti me leticia. Perpende ũ¬
bum. Precinxisti cinculum significat. quod
ad udicis ꝑtinet dignitatem. Nam cunc¬
ta podestas in ipso uocabulo noseitur consti¬
tuta. Sic enim cinctum dicimꝰ uidicem:
quando eius fasces honoresq declaramus.
Et uide quia ñ dixit ciuxisti sed p̃cinxisti
id est supra om̃s potestates & uirtutes eleuast.
Propter illud apł̃i. & dedit ei nomen quod
mea & non conpungar. dñe d̾s meus inet̾ñ
confidebor tͥ. De suꝑiorib pendet iste uer¬
sicłs. Iõ enim precunictum sedixit eẽ leciđ.
ut humanitas cantaret dĩtati: quȩ. est. eius
gła. Cantare autem diximus. admentis le¬
ticiam proprie ꝑtinere. Ciła uero xp̃i. patͥs
maiestas. ẽ: a quo audiuit. Etic est filius
m̃s dilectus in quo michi bene complacu.
Et quia semel pro mundi salute conpune¬

Expanded text:
ut intelligas saccum pro tristitia mortis ut intelligas saccum pro tristitia mortis fuisse positum, contra hunc dicit de resurrectione: Praecinxisti me laetitia. Perpende verbum praecinxisti; cingulum significat quod ad judicis pertinet dignitatem. Nam cincta potestas in ipso vocabulo noscitur constituta. Sic enim cinctum dicimus judicem, quando ejus fasces honoresque declaramus. Et vide quia non dixit cinxisti, sed praecinxisti, id est, supra omnes potestates et virtutes elevasti, propter illud Apostoli: Et dedit ei nomen quod compungar: Domine Deus meus, in aeternum confitebor tibi. De superioribus pendet iste versiculus. Ideo enim praecinctum se dixit esse laetitia, ut humanitas cantaret Deitati, quae est ejus gloria. Cantare autem diximus, ad mentis laetitiam proprie pertinere. Gloria vero Christi, Patris majestas est, a quo audivit: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui . Et quia semel pro mundi salute compunc
Abbreviated transcription (Latin):
udiuit dominus & misertus ẽ. mei. dñs
factus ẽ. adiutor m̃s. W̾ enit ad t̾ciã
narrationem in qua iam de sua resurrectioẽ
gaudens etne bĩtudinis gratificatione mul¬
cetur. S quẽ admodum factus fit adiutor
ipse consequent̾ exponit. Et iõ nr̃a uerba
ñ debent adici. ut cursus ipse dictorum ꝓ¬
pria magis expositione declaretur. Hoc sche¬
ma dr effexegesis. latine explanatio. ubi
pͥora dicta uerbis subsequentib exponunt᷑.¬
onuertisti planctum meum in gau¬
dium mͥ. conscidisti saccũ meum:
& precinxisti me leticia. x lanctus ad
mortem attinet. gaudium ad resurrect¬
onẽ: quod iam ut̾rumq constat impletr̃.
Sacus uero ẽ. textrina grossissima atq asꝑa
in humanos usus laboresq deputata. qui
carni humane congrue aptatur. Conscissus
& est saccus idest corpus ipsius. eum pro
nobis ipse mori dignatus. ẽ. Ante eiꝰ qͥppe
exitium mors nos tortuosis ligaminibus
ambiebat. & uelut aliquod frumentum
insolubili carcere tenebat inclusum. Sed

Expanded text:
ivit Dominus et misertus est mei; Dominus factus est adjutor meus. Venit ad tertiam narrationem, in qua jam de sua resurrectione gaudens, aeternae beatitudinis gratificatione mulcetur. Sed quamadmodum factus sit adjutor, ipse consequenter exponit; et ideo nostra verba non debent adjici, ut cursus ipse dictorum propria magis expositione declaretur. Hoc schema dicitur epexegesis, Latine explanatio, ubi priora dicta verbis subsequentibus exponuntonvertisti planctum meum in gaudium mihi: conscidisti saccum meum, et praecinxisti me laetitia. Planctus ad mortem attinet, gaudium ad resurrectionem; quod jam utrumque constat impletum. Saccus vero est textrina grossissima atque aspera, in humanos usos laboresque deputata, qui carni humanae congruenter aptatur. Conscissus est ergo saccus, id est corpus ipsius, cum pro nobis ipse mori dignatus est. Ante ejus quippe exitium, mors nos tortuosis ligaminibus ambiebat, et velut aliquod frumentum insolubili carcere tenebat inclusos. Sed