comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Nisi fortedicturus est. aliud initium. aliud uero esse princi¬
pium Siergo itaess& scriptum ininitio fecit ds̃ cęlum & ter¬
ram nihil contra hoc iste mouer&ur. quidixit. Curnon
olim exinitio factum estquando quidem leger& ininitio fecit
ds̃ non existimans impium sicredatur ds̃ habere initium
sed non habere principium. quod suta cst emend&ur hoc
auctore euangelium ubi scriptum est in principio eratuerbũ
curenim non &iam hic istedicat. in principio igitur quõ eius ne
quo idem uerbumesse coepit & quiad s̃ erat uerbum. Potest
&iam sicdicere quem ad modum in hoc libro dixit eiusne
quo idem ds̃ esse coepit. Dicat hic siplac& &iam illam defini¬
tiuam suam ubi Audit in principio erat uerbum dicat. Dicat¬
&iam hic si aud& nullum est principium sinefine. ut ab ipsis
&iam manicheis qui eum fortasse quia inimicum legis pro¬
ph&isq repperiunt libentissime legunt iudic&ur insanus.

Expanded text:
Nisi forte dicturus est, aliud initium, aliud vero esse princiNisi forte dicturus est, aliud initium, aliud vero esse principium. Si ergo ita esset scriptum, In initio fecit Deus coelum et terram; nihil contra hoc iste moveretur, qui dixit, Cur non olim ex initio factum est? quandoquidem legeret, In initio fecit Deus; non existimans impium, si credatur Deus habere initium, sed non habere principium. Quod si ita est, emendetur hoc auctore Evangelium, ubi scriptum est: In principio erat Verbum. Cur enim non etiam hic iste dicat, In principio igitur quo? ejusne quo idem Verbum esse coepit? Et quia Deus erat Verbum, potest etiam sic dicere, quemadmodum in hoc libro dixit: Ejusne quo idem Deus esse coepit? Dicat hic, si placet, etiam illam definitivam suam, ubi audit, In principio erat Verbum: dicat etiam hic, si audet, Nullum est principium sine fine; ut ab ipsis etiam Manichaeis, qui eum fortasse, quia inimicum Legi Prophetisque reperiunt, libentissime legunt, judicetur insanus.
Abbreviated transcription (Latin):
cur nonolim exinitio tam quam ex illo initio facere debuerit
exquo est ipse qui fecit. Cur non hictimuit. nedicendo ex
initio quo est ipse ds̃ eum debuisse facere cȩlum dicer&ur ci
Hab& ergo ds̃ initium acperhoc secundum sententiam tuã
habebit & finem: Tuenim dixisti nullum esse initium sine
finc Porro sids̃ care initio. quomodo facen& aliquidex initio
ex quo ipse non est. Ac perhoc exinitio feat illo ex quo fecit. id est
ex quo caepit esse quod fecit: Aut ergods̃ ipsorum nihilbonũ¬
quam fecit. aut secundum istum quod cumq boni fecit. exillo
in itio fecit ex quo est ipse. Et habenti in itium m&uendus
est finis. aut scẽ scripture uerbis deb& ad quiescere. & intellege¬
re dm̃ qui exnullo coepit esse principio fecisse caelum in prin¬
cipio. Vel ex quocaelum essecoepit uel infilio quiuidacis
interrogantibus quis ess& principium seesse respondit

Expanded text:
Cur non olim ex initio? Tanquam ex illo initio facere debuerit, Cur non olim ex initio? Tanquam ex illo initio facere debuerit, ex quo est ipse qui fecit. Cur non hic timuit, ne dicendo, ex initio ex quo est ipse Deus, eum debuisse facere coelum, diceretur ei: Habet ergo Deus initium, ac per hoc secundum sententiam tuam habebit et finem; tu enim dixisti, nullum esse initium sine fine? Porro si Deus caret initio, quomodo faceret aliquid ex initio ex quo ipse est? Ac per hoc ex initio fecit illo ex quo fecit, id est, ex quo coepit esse quod fecit. Aut ergo deus ipsorum nihil boni unquam fecit: aut secundum istum, quodcumque boni fecit, ex illo initio fecit ex quo ipse est; et habenti initium, metuendus est finis: aut sanctae Scripturae verbis debet acquiescere, et intelligere Deum, qui ex nullo coepit esse principio, fecisse coelum in principio, vel ex quo coelum esse coepit, vel in Filio; qui Judaeis interrogantibus, quis esset, principium se esse respondit . 5.
Abbreviated transcription (Latin):
aequale facienti Quod autem querit. cur non istud olim
exinitio factum sit. responsum habeat. Immouero olim
exinitio factum est. exinitio utique suo non dĩ. cui nullum
est initium Si autem hoc initium significasi potuit eo
quod dictum est. in principio fecit ds̃. quid est quod calumni¬
atur uelud interrogans in quo principio fecerit. cum ipscrur¬
sus querat curnonolim exinitio fatum sit. Proinde
sua uerba illi replicanda sunt. Nam sicut ipse perid quod
scriptum est. in principio fecitds̃ cȩlum & terram. argumen¬
tatur &dicit In principio igitur quõ eiusnequo idem ds̃
esse cocpit. an exeo quo illum uacuum esse teduit : ita& nos ad
id quod ait cur non istud olim exintio abeo factum est: Respon¬
deamus &dicamus ci Exinitio igitur quo eiusne quoidem
ds essecoepit. anexco quo illum uacuum esseteduit. Hoc qui ppe
illidis plic&. quod non olim exinitio fecerit ds̃ caclum. cumdicit

Expanded text:
aequale facienti. Quod autem quaerit, cur non istud olim aequale facienti. Quod autem quaerit, cur non istud olim ex initio factum sit; responsum habeat, Imo vero olim ex initio factum est: ex initio utique suo, non Dei, cui nullum est initium. Si autem hoc initium significari potuit, eo quod dictum est, In principio fecit Deus: quid est quod calumniatur velut interrogans, in quo principio fecerit; cum ipse rursus quaerat, cur non olim ex initio factum sit? Proinde sua verba illi replicanda sunt. Nam sicut ipse propter id quod scriptum est, In principio fecit Deus coelum et terram, argumentatur et dicit, In principio igitur quo? ejusne quo idem Deus esse coepit, an ex eo quo illum esse vacuum taeduit? ita et nos ad id quod ait, Cur non istud olim ex initio factum est ab eo? respondeamus, et dicamus ei, Ex initio igitur quo? ejusne quo idem Deus esse coepit, an ex eo quo illum esse vacuum taeduit? Hoc quippe illi displicet, quod non olim ex initio Deus fecerit coelum, cum dicit,
Abbreviated transcription (Latin):
numerum cuius initium est abuno & finis innullo. nullus
quippe numerus quam lib& magnus ueldicit᷑. uel siam dici
non potest cogitatur. cui non addipossit ut maiorsit. Et puto
quod iste quam lib& heresim sub nomine xp̃i teneat contra
xp̃m. uitam sibi promittit in xpo. utiq beatam. Cuius
tunc poterit eẽ principium. cum uite huius miserȩ finis fuerit
Respondeat itaq beatam illam quam non negat uitam habitu¬
ram uel habere principium. ut rum habitura añ non habitura
sit finem. Sidixerit habituram. quo modo se audebit dicere
xp̃ianum. Sidixerit non habituram. ubi est quod ausus est
dicere. nullum esse sine fine principium. Quaerit &iam
fimundus istebonum aliquid est. cur nonolim ex initio abeofac¬
tum est quod melius fuit. quasi seipso aliquid melius ds̃ fecerit
mundum Nut ideo non debuit hoc bonum fieri. quia non ẽ

Expanded text:
numerum, cujus initium est ab uno, et finis in nullo. Nullus numerum, cujus initium est ab uno, et finis in nullo. Nullus quippe numerus quamlibet magnus, vel dicitur, vel si dici jam non potest, cogitatur, cui non addi possit ut major sit. Et puto quod iste, quamlibet haeresim sub nomine Christi teneat contra Christum, vitam sibi promittit in Christo, utique beatam, cujus tunc poterit esse principium, cum vitae hujus miserae finis fuerit. Respondeat itaque, beata illa vita, quam non negat habituram vel habere principium, utrum habitura, an non habitura sit finem? Si dixerit habituram, quomodo se audebit dicere christianum? Si dixerit non habituram, ubi est quod ausus est dicere, nullum esse sine fine principium? CAPUT III. 4. Quaerit etiam: Si mundus iste bonum aliquid est, cur non olim ex initio ab eo factum est, quod melius fuit? Quasi se ipso aliquid melius Deus fecerit mundum: aut ideo non debuerit hoc bonum fieri, quia non est
Abbreviated transcription (Latin):
Nut ergo sic intellegendum est quod scriptum est. In
principio fecit ds̃ cȩlum & terram ut principium sit ex quo
esse coeperunt : Nonenim dõcoa&erna semper fucrunt
sed facta. initium ex quo esse inciperent Acceperunt. Aut
certe quia in principio sibi coa&erno fecit ds̃ celum & terra.
ram dicit᷑ in psalmo omnia insapientia fecisti. Aut sidepsalmo
iste non uult accipere testimonium apostolum audiat dexpo
loquentem quia in ipso condita sunt omnia incaelo & tersa uisi¬
bilia & inuisibilia. Ds̃ igitur nec coepit esse necdesinit. sed ope¬
ra eius quȩdam incipientia cesto fine essedesistunt sicut tem¬
pora & temporalia. Quaedam incipientia permanebunt.
sicut ipsa scõrum hominum quam percepturi sunt uita a& na
quod iste nonuidit. quiputauit essedicendum acdefiniendũ.
nullum eẽ sine fine principium. nec ipsum potuit adtendere

Expanded text:
Aut ergo sic intelligendum est quod scriptum est, In Aut ergo sic intelligendum est quod scriptum est, In principio fecit Deus coelum et terram, ut principium sit ex quo esse coeperunt; non enim Deo coaeterna semper fuerunt, sed facta initium ex quo esse inciperent acceperunt: aut certe quia in principio sibi coaeterno fecit Deus coelum et terram, cit coelum et terram, dicitur in Psalmo: Omnia in Sapientia fecisti . Aut si de Psalmo iste non vult accipere testimonium, Apostolum audiat de Christo loquentem: Quia in ipso condita sunt omnia, in coelo et in terra, visibilia et invisibilia . 3. Deus igitur nec coepit esse, nec desinet: sed opera ejus quaedam incipientia certo fine esse desistunt, sicut tempora et temporalia; quaedam incipientia permanebunt, sicut ipsa sanctorum hominum, quam percepturi sunt, vita aeterna. Quod iste non vidit, qui putavit esse dicendum ac definiendum, nullum esse sine fine principium: nec ipsum potuit attendere
Abbreviated transcription (Latin):
aliqua testimonia. &iam scripturis ad nouum testamentum
pertinentibus refellendus est . ut ostendatur. inreprehensio¬
ne u&erum in consideratius quam uersutius insanire
Ac primum quod prius poterit religiosae quaerit iste im¬
pius ore sacrilego quo modo accipiendum sit quod scriptum
est In principio fecitds̃ caclum & terram. quam quam non
addiderit terram dequa post loquitur. Quaeritergo quo
principio eius ne principio quoidem ds̃ essecoepit: An exeo
quod illum uacuum esseteduit. quineque aliquando non¬
fuit nec cessando torpuit nec operando laborauit. nec sine
caelo sedis indiguit. nec facto caelo sedem tamquam finitis
erroribus peregrinus inuenit: Potens est enimbeatissime
manere insem& ipso templo autem suo quod sunt omnes
scĩ & angeli & homines sic inpestire habitationem suam
ut illi exipso habent tale bonum quo beaties se possint
non exeis illetalem domum sine quabeatus esse non possit

Expanded text:
aliqua testimonia; etiam Scripturis ad Novum Testamentum aliqua testimonia; etiam Scripturis ad Novum Testamentum pertinentibus refellendus est: ut ostendatur in reprehensione veterum inconsiderantius quam versutius insanire. CAPUT II. 2. Ac primum, quod pius poterat religioso, quaerit iste impius ore sacrilego, quomodo accipiendum sit quod scriptum est, In principio fecit Deus coelum et terram : quanquam non addiderit, terram, de qua post loquitur. Quaerit ergo: Quo principio? ejusne quo idem Deus esse coepit, an ex eo quo illum essefuit, nec cessando torpuit, nec operando laboravit: nec sine coelo sedis indiguit, nec facto coelo sedem tanquam finitis erroribus peregrinus invenit. Potens est enim beatissime manere in semetipso; templo autem suo quod sunt omnes sancti, et Angeli et homines, sic impertiri habitationem suam, ut illi ex ipso habeant tale bonum quo beati esse possint, non ex eis ille talem domum sine qua beatus esse non possit.
Abbreviated transcription (Latin):
IBRUM QUEM MISISTIS FRATRES DILECTIS¬
SIMI NESCIO CUIUS HERETICI INUENTUM SICUT SCRIP¬
si stis in platea maritima cum uenalis codex ipse ferr& ur. &
concusrentibus turbis peri culosa curiosiate & delectatio¬
ne lager&ur . ut quanto possem compendio responderem
prius quaesiui cuius nam ess& erroris. Non enim solimani¬
chei legem proph&as que condemnant. sed & marcio nistȩ
& alii non nulli quorum sectȩ nonita in notuerunt populis
xp̃ianis Iste autem cuius nom en in codem libro non
comperi. d&estatur dm̃ mundi fabricatorem. cum ma¬
nichei quam uis librum genescos non accipiant atqblas¬
phement. dm̃ tamen bonum fabricasse mundum &siex¬
aliena naturaatq materia confitentur Sed quam quam nonnh
apparuerit cuius secte sit iste blasphemus. defendenda est
aduersus eius linguam scriptura diuina quam maledicis
disputationibus insectatur. & quoniam sequo quomodo xp̃i¬
anum uidericupit. unde & ex euangelio & ex apostolo ponit

Expanded text:
ibro, quem misistis, fratres dilectissimi, nescio cujus haeretici, invento, sicut scripsistis, in platea maritima, cum venalis codex ipse ferretur, et concurrentibus turbis periculosa curiositate et delectatione legeretur, ut quanto possem compendio responderem, prius quaesivi cujusnam esset erroris. Non enim soli Manichaei Legem Prophetasque condemnant; sed et Marcionistae, et alii nonnulli quorum sectae non ita innotuerunt populis christianis. Iste autem, cujus nomen in eodem libro non comperi, detestatur Deum mundi fabricatorem: cum Manichaei, quamvis librum Geneseos non accipiant, atque blasphement, Deum tamen bonum fabricasse mundum, etiena natura atque materia, confiteantur. Sed quanquam non mihi apparuerit, cujus sectae sit iste blasphemus, defendenda est adversus ejus linguam Scriptura divina, quam maledicis disputationibus insectatur. Et quoniam quoquo modo christianum se videri cupit, unde et ex Evangelio et ex Apostolo ponit
Abbreviated transcription (Latin):
quid autem in libris testamenti noui desunt haec uerba quae
accipiantur sicut in hominibus intellegi solent nullomodo
congruunt diuinitati & gͥrauẽ pariunt offensionem. cumen
dexpõ uerissime dicat euangelista quod non opus habebat
ut ei quis quam testimonium perbiber& dehomine. Ipse enim sci¬
ebat quid ess& in homine. cur ipse quib dam dicit nescio uos. Ipsos
denique scõs suos cum prescierit &elegerit ante mundi constituti¬
onem . quid est qđ dic̃ apostolus. Nunc autem cognoscentes dm̃
immo cognitia dõ quasi nunc eos cognouerit quof antea nesciebat
Quod uero ait. spm̃ nolite extinguere tamquã ex tingin sp̃s possit¬

Expanded text:
quid autem in libris Testamenti novi desunt haec verba, quae si quid autem in libris Testamenti novi desunt haec verba, quae si accipiantur sicut in hominibus intelligi solent, nullo modo congruunt divinitati, et gravem pariunt offensionem? Cum enim de Christo verissime dicat evangelista, quod non opus habebat ut ei quisquam testimonium perhiberet de homine; ipse enim sciebat quid esset in homine ; cur ipse quibusdam dicit, Nescio vos ? Ipsos denique sanctos suos cum praescierit et elegerit ante mundi constitutionem: quid est quod dicit Apostolus, Nunc autem cognoscentes Deum, imo cogniti a Deo ; quasi nunc eos cognoverit, quos antea nesciebat? Quod vero ait, Spiritum nolite exstinguere , tanquam exstingui Sp
Abbreviated transcription (Latin):
ra diuina deillo in effabili loquens ad quaedam &iam uerba
descendit. quȩ iam hominib: & ipsis carnalib: cum dedõ sermo e
uidentur absurda & indigna : ut cum timentur ista sic accipi
quomodo in hominib: solent & discutiuntur : quem ad modũ
dedõ bene accipi possint ibi discantur &iam illa quȩ humanis
sensibus in eisdem scripturis dõ digna uidebantur: non secundũ
hominũ mores intellegi uel credi oportere: Cito enim uid &ur
paenitentia sicut ab hominib: agit᷑ non cadere indm̃. sed noncito
uid&ur. &iam misericordia sicut homines miserentur non ca¬
dere indm̃ exillo ergo quod requirendum fat&ur discit homo
& hoc requirere quod iam sufficere arbitrabatur. Sicergo
quando eum paenit& non mutatur. &mutat sicut quando iras.¬
citur non mou&ur & uindicat. & quando miser&ur non dol&
& liberat & quando telat non cruciatur &cruciat. Num¬

Expanded text:
 Scriptura divina de illo ineffabili loquens ad quaedam etiam verba  Scriptura divina de illo ineffabili loquens ad quaedam etiam verba descendit, quae jam hominibus et ipsis carnalibus, cum de Deo sermo est, videntur absurda et indigna: ut cum timentur ista sic accipi, quomodo in hominibus solet, et discutiuntur quemadmodum de Deo bene accipi possint, ibi discatur etiam illa quae humanis sensibus in eisdem Scripturis Deo digna videbantur, non secundum hominum mores intelligi vel credi oportere. Cito enim videtur poenitentia, sicut ab hominibus agitur, non cadere in Deum: sed non cito videtur etiam misericordia, sicut homines miserentur, non cadere in Deum. Ex illo ergo quod requirendum fatetur, discit homo et hoc requirere, quod jam sufficere arbitrabatur. Sic ergo quando eum poenitet, non mutatur, et mutat; sicut quando irascitur, non movetur, et vindicat; et quando miseretur, non dolet, et liberat; et quando zelat, non cruciatur, et cruciat. 41. Num
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ meum ingentib Non enim sicut hominem penit& dm̃ sed
sicut dm̃ quem ad modum non sicut homo irascitur. nec sicut
homo miser&ur. nec sicut homo zelat. sed omnia sicut ds̃poe¬
nitentia dĩ non est. post errorem iridĩ non hab& pesturbati
animi ardorem misericordia dĩ non hab& conpatientis miserũ
cor unde latina lingua nom̃ accepit. zelus dĩ non hab&m̃tis
liborem sed paenitentia dĩ dicit᷑ rerũ in eius potestate bo¬
ftitutarum hominib: inopinata mutatio. iradĩ est uindicta
peccati. miseri cordia dĩ est bonitas opitulantis. Selus di est
prouidentia qua non sinit eos quos sub ditos hab& impune
amare quod prohib&. unde iste quitam loquacter exagi¬
tauit dĩ pacnitentiam: discat primo uix inueniri aliquid quod
digne dedõ dici possit. sed plurima &poene omnia nos deillo di¬
cere loquendi necessitate quae magis homines ex hominibus

Expanded text:
nomen meum in gentibus. 40. Non enim sicut hominem poenitet Deum; sed nomen meum in gentibus. 40. Non enim sicut hominem poenitet Deum; sed sicut Deum: quemadmodum non sicut homo irascitur, nec sicut homo miseretur, nec sicut homo zelat; sed omnia sicut Deus. Poenitentia Dei non est post errorem: ira Dei non habet perturbati animi ardorem: misericordia Dei non habet compatientis miserum cor, unde in latina lingua nomen accepit: zelus Dei non habet mentis livorem. Sed poenitentia Dei dicitur, rerum in ejus potestate constitutarum hominibus inopinata mutatio: ira Dei est vindicta peccati: misericordia Dei est bonitas opitulandi: zelus Dei est providentia, qua non sinit eos quos subditos habet, impune amare quod prohibet. Unde iste qui tam loquaciter exagitavit Dei poenitentiam, discat primo, vix inveniri aliquid quod digne de Deo dici possit; sed plurima et pene omnia nos de illo dicere loquendi necessitate, quae magis homines ex hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
ordinem aaron. curaũ hoc nonaccipiat addit &dicit : quͥa ab ostu
solsusq ad occasũ glorificatũ est nomen meũ ingentib: & i n omni
loco incensum offestur nomini meo & hostia pura: quia magnum ẽ
nom̃ meũ ingentib dic̃ dns̃ ompotens. Ecce quod est secunđ
ordinem melchi sedech. Incensum enim qđ ẽ grece trmiama
sicut exponit iohannes in apocalipsi orationes funt scõrum. Ds̃
quippe ille sicut canitur in psalmo quiuocaũ terrã a solis urtuusq
ad occasum curterrae idẽ cui populo diffuso a solis ostu usq ad
occasũ dicer& non accipiam dedomatua uitulos. immola dõ
sacrificium laudis. ipse per hunc ꝓph&am quod certissimo
futurum erat iam uelut factum p̃dicans ait. ab ostu solis usq ad
occasum glorificatum est nom̃ meũ ingentib: & in omni loco in¬
censum offestur nomini meo & bostia pura: quia magnũ est

Expanded text:
ordinem Aaron. Cur autem hoc non accipiat, addit, et dicit: Quia ab ortu ordinem Aaron. Cur autem hoc non accipiat, addit, et dicit: Quia ab ortu solis usque ad occasum glorificatum est nomen meum in gentibus, et in omni loco incensum offertur nomini meo, et hostia pura; quia magnum est nomen meum in gentibus, dicit Dominus omnipotens . Ecce quod est secundum ordinem Melchisedec. Incensum enim quod est graece θυμίαμα, sicut exponit Joannes in Apocalypsi, orationes sunt sanctorum . Deus quippe ille, sicut canitur in Psalmo, qui vocavit terram, a solis ortu usque ad occasum; cui terrae, id est, cui populo diffuso a solis ortu usque ad occasum, diceret, Non accipiam de domo tua vitulos; immola Deo sacrificium laudis : ipse per hunc prophetam quod certissime futurum erat jam velut factum praedicans ait, Ab ortu solis usque ad occasum glorificatum est nomen meum in gentibus, et in omni loco incensum offertur nomini meo, et hostia pura; quia magnum est
Abbreviated transcription (Latin):
in euangelio dese conscriptum esse testatur. quaerens aiudȩis re¬
pondentibus xpm̃ filiiũ eẽ dauid. qđ solum deillo carnaliter no¬
uerant. quomodo eum dauid inspũ dixerit dnm̃ tunc enĩ huius
psalmi commemorauit exordium. Dixit dñs̃ dño meo sedeadex¬
tris meis. Donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorũ.
Ibi quippe & hoc dietum est: iurauit dñs & non peni tebit eũ
eũ tues sacerdos in axernum secunđ ordinẽ melchi sedech No¬
uerunt qui legunt quid protulerit melchi sedech quando bene
nunc offerri dõ toto orbe terrarũ : Dĩ autem iuratio incre¬
dulorũ est increpatio. & quod dm̃ non peni tebit significatio ẽ
quia hoc sacerdotiũ non mutabit. mutauit quippes acerdotiũ
secunđ ordinem aaron unde alius proph&a dic̃. ad eũ qui carna¬
lit̃ estis isrł non est mihi uoluntas in uob dic̃ dñs omni potens
& hostiam non accipiam demanib ur̃is . Ecce quod est secundum

Expanded text:
in Evangelio de se conscriptum esse testatur, quaerens a Judaeis rein Evangelio de se conscriptum esse testatur, quaerens a Judaeis respondentibus Christum filium esse David, quod solum de illo carnaliter noverant, quomodo eum David in Spiritu dixerit Dominum. Tunc enim hujus psalmi commemoravit exordium: Dixit Dominus Domino meo, Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum. Ibi quippe Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedec . Noverunt qui legunt, quid protulerit Melchisedec, quando benediicium nunc offerri Deo toto orbe terrarum. Dei autem juratio incredulorum est increpatio. Et quod Deum non poenitebit, significatio est quia hoc sacerdotium non mutabit. Mutavit quippe sacerdotium secundum ordinem Aaron. Unde alius propheta dicit ad eum qui carnaliter est Israel: Non est mihi voluntas i n vobis, dicit Dominus omnipotens, et hostiam non accipiam de manibus vestris. Ecce quod est secundum
Abbreviated transcription (Latin):
apostolorũ. andree iohannis que conscripta sunt. quȩ si
illorum essent receptao essent abecclesia. quȩ ab illorum
tempo¬
rib perepis coporũ successiones cestissimã s
usq ad
nra & deinceps tempora perseuerat & in¬
molat dõ incorpore xp̃i sacrificium laudis: ex quo ds̃ deorum lacu¬
tus uocauit terram asolis ostu usq ad occasum : Haec quippe ecde¬
sia est israhel secundum spm̃ a quo distinguitur ille i srahel secuindũ
carnem qui seruiebat inumbris sacrificiorum: quib significaba¬
tur singulares acrificium. quod nunc offest israhel secuđ spm̃ cui
dictum atq praedictum est.: audi populus meus & loquar israhel
& testificabor tibi &c&era quae iam supra commemoraui . dehuius
enim domo non accipit uitulos neq degregib eiꝰ hircos. Iste im¬
molat dõ sacrificium laudis. non secunđ ordinem aaron. sed secund
ordinẽ melchi sedech. quod ineo psalmo positum est. quõ dñs ihs̃

Expanded text:
apostolorum Andreae Joannisque conscripta sunt. Quae si apostolorum Andreae Joannisque conscripta sunt. Quae si illorum essent, recepta essent ab Ecclesia, quae ab illorum temporibus per episcoporum successiones certissimas, usque ad nostra et deinceps tempora perseverat, et immolat Deo in corpore Christi sacrificium laudis, ex quo Deus deorum locutus vocavit terram, a solis ortu usque ad occasum. Haec quippe Ecclesia est Israel secundum spiritum; a quo distinguitur ille Israel secundum carnem, qui serviebat in umbris sacrificiorum, quibus significabatur singulare sacrificium quod nunc offert Israel secundum spiritum, cui dictum atque praedictum est, Audi, populus meus, et loquar tibi; Israel, et testificabor tibi : et caetera, quae jam supra commemoravi. De hujus enim domo non accipit vitulos, neque de gregibus ejus hircos. Iste immolat Deo sacrificium laudis, non secundum ordinem Aaron, sed secundum ordinem Melchisedec. Quod in eo psalmo positum est, quem Dominus Jesus
Abbreviated transcription (Latin):
habent sensum. sed quia quȩ immolant inquit. id est idolorum
cultores daemoniis & non dõ immolant. nolo uos socios daemonioꝵ.
fieri. Istum sensum ueritas ipsa dedarat. quia intemplo cui
seruiebat carnaliter isrł. non utiq: idoldm colebatur : Namsisa¬
crificia quae in illo templo secundum u &ẽrem legem offereban¬
tur dõ tamquam idolorum sacrificia damnarentur: uel tam¬
quam daemoniis immolata. nullomodo ipsed ñs xp̃s leproso
quem mundauerat dicer& uade ostende tesacerdoti & offest
munus quod precepit morses intestimonium illis: Nondum enĩ
dederat ꝓsacrificus illis omnibus sui corporis sacrificium. non¬
dum suscitauerat sui corporis templum. nec deillo templo eiciens
eos quiboues & columbas uendebant dicere domus mea domus
orationis uocabitur. uos aut̃ fecistis illam speluncam latronũ¬
sane deapocrifis iste posuit testimonia. quae sub nominib

Expanded text:
habent sensum; sed quia quae immolant, inquit, id est, idolorum habent sensum; sed quia quae immolant, inquit, id est, idolorum cultores, daemoniis, et non Deo, immolant. Nolo vos socios daemoniorum fieri. Istum sensum veritas ipsa declarat: quia in templo cui serviebat carnaliter Israel, non utique idolum colebatur. Nam si sacrificia quae in illo templo secundum veterem Legem offerebantur Deo, tanquam idolorum sacrificia damnarentur, vel tanquam daemoniis immolata, nullo modo ipse Dominus Christus leproso quem mundaverat, diceret: Vade, ostende te sacerdoti, et offer munus quod praecepit Moyses in testimonium illis . Nondum enim dederat pro sacrificiis illis omnibus sui corporis sacrificium, nondum suscitaverat sui corporis templum. Nec de illo templo ejiciens eos qui boves et columbas vendebant, diceret: Domus mea domus orationis vocabitur; vos autSane de apocryphis iste posuit testimonia, quae sub nominibus
Abbreviated transcription (Latin):
tus ostendit ad quod sacrificium iam debeant pertinere dicens
Qua si prudentibus dico. iudicate uos quoddico calix benedic¬
tionis quem benedicmus nonne communicatio est sanguinis xpͣi
panis quem frangimus. nonne participatio corporis dñi qͣuia unꝰ
panis unum corpus multisumus. omnes enim deuno pane pastici¬
pamur & propterhoc subiunxit uid&ẽ isrł secundum carnem
non nequides acrificus manducant socii sunt
altaris
ut intellegerent ita seiam socios esse corpo¬
quem ad modum illi socii sunt altaris. & quia ut hoc dicer& abido¬
latria ꝓhibebat. unde locus ifte sermonis eiꝰ sicut commemoraui sump¬
sit exordium. neputarent ideo non essecurandum. sidesacrificus
eder&ur idolorum quia idolum nihilest existimantes sibi haec
uelut suꝑ flua ñ nocere confirmauit quidem & ipse. nihilesse
idolum nec ideo seifta prohibere quia idolis immolant᷑ quȩ non

Expanded text:
tus ostendit, ad quod sacrificium jam debeant pertinere, dicens: tus ostendit, ad quod sacrificium jam debeant pertinere, dicens: Quasi prudentibus dico, judicate vos quod dico. Calix benedictionis quem benedicimus, nonne communicatio est sanguinis Christi? Panis quem frangimus, nonne communicatio est corporis Domini? Quia unus panis et unum corpus multi sumus; omnes enim de uno pane participamus . Et propter hoc subjunxit, Videte Israel secundum carnem: nonne qui de sacrificiis manducant, socii sunt altaris? Ut intelligerent ita se jam socios esse corpoquemadmodum illi socii sunt altaris. Et quia ut hoc diceret, ab idololatria prohibebat; unde locus iste sermonis ejus, sicut commemoravi, sumpsit exordium: ne putarent ideo non esse curandum, si de sacrificiis ederent idolorum, quia idolum nihil est, existimantes sibi haec velut superflua non nocere, confirmavit quidem et ipse nihil esse idolum: nec ideo se ista prohibere, quia idolis immolantur quae non
Abbreviated transcription (Latin):
quisacrificant non sacrificent nisi daemonib. Non enim ait
apostolus quisacrificant sed quae sacrificant uel sicut ameposi¬
tum est quae immolant. illi scilic& qui idola colunt quaes acri¬
ficant daemoniis & nondõ sacrificant siue immolant. & ideo sub¬
iunxit . nolo uos socios daemoniorum fieri : eos quippe abido latria
prohibebat propter. quod eis ostendere uoluit. ita illos fieri soci¬
os daemoniorũ si idola thrta sacrificia manducauerint quomodo
isrł carnalis socius erat altaris intemplo qui desacrificiis man¬
ducabat : Ideo quippe addidit carnaliter uel secundum carnem
quia eftis isrł spiritalit̃ uel secundum spm̃ quiu&eres umbras iã
non sequit᷑. sed eam consequentem quae illis umbris p̃cedentibus
significata est ueritatem hinc enim coepit. ut hoc dicer&: prop̃t
quod dilectissimi mihi fugite ab idolorum cultura deinde secu¬

Expanded text:
qui sacrificant, non sacrificent nisi daemonibus. Non enim ait qui sacrificant, non sacrificent nisi daemonibus. Non enim ait Apostolus, Qui sacrificant; sed, quae sacrificant; vel, sicut a me positum est, immolant: illi scilicet qui idola colunt; quae sacrificant, daemoniis, et non Deo, sacrificant, sive, immolant. Et ideo subjunxit, Nolo vos socios daemoniorum fieri: eos quippe ab idololatria prohibebat. Propter quod eis ostendere voluit, ita illos fieri socios daemoniorum, si idolothyta sacrificia manducaverint, quomodo Israel carnalis socius erat altaris in templo, qui de sacrificiis manducabat. Ideo quippe addidit, carnaliter, vel, secundum carnem; quia est Israel spiritualiter, vel secundum spiritum, qui veteres umbras jam non sequitur, sed eam consequentem quae illis umbris praecedentibus significata est veritatem. Hinc enim coepit, ut hoc diceret: Propter quod, dilectissimi mihi, fugite ab idolorum cultura. Deinde secu
Abbreviated transcription (Latin):
uide te isrł secundum carnem: nonne quides acrificus
manducant socii sunt altaris. quidergo dico quia idolis
immolandum est aliquid. sed quia quae immolant gentes. dae¬
moniis & nondõ immolant. Nolo uos socios daemoniorũ fieri
Potuit autem accedere ut secundum interp̃tationum uari&ate
non in rebus sed in uerbis qđ ego dixi secundum carnem. aliico¬
dices habeant carnaliter . & quod ego dixi quidesacrificiis man¬
ducant. aliqui habent edunt. ostias quod ipse posuit & qđ ego
socii sunt altaris. habeant aliqui participes sunt altaris. &
quod posui quid ergo dico quia idolis immolatum est aliquid
minus. ille posuerit aut minus codex eius habuerit. &ideo
tantum modo posuit quia idolum est aliquid quod uero sequit᷑
multum adrem pestin& quia id aliter posuit. Ait enim a postolus
sed quia quae immolant daemoniis & nondõ immolant. iste aut
dixit . sed qui sacrificant daemonib sacrificant. quasi omnes

Expanded text:
Videte Israel secundum carnem: nonne qui de sacrificiis Videte Israel secundum carnem: nonne qui de sacrificiis manducant, sociiolum est aliquid? Sed quia quae immolant, daemoniis, et non Deo, immolant. Nolo vos socios daemoniorum fieri. Potuit autem accidere, ut secundum interpretationum varietatem non in rebus, sed in verbis, quod ego dixi, secundum carnem; alii codices habeant, carnaliter: et quod ego dixi, qui de sacrificiis manducant; aliqui habeant, edunt hostias; quod ipse posuit: et quod ego, socii sunt altaris; habeant aliqui, participes sunt altaris: et quod ego posui, Quid ergo? dico quia idolis immolatum est aliquid? minus ille posuerit, aut minus codex ejus habuerit; et ideo tantummodo posuit, quia idolum est aliquid. Quod vero sequitur multum ad rem pertinet, quia id aliter posuit. Ait enim Apostolus: Sed quia quae immolant, daemoniis, et non Deo, immolant. Iste autem dixit, Sed qui sacrificant, daemonibus sacrificant: quasi omnes
Abbreviated transcription (Latin):
&iamsi c&era quȩ commemoraui dehoc ꝑsalmo minus intelle¬
obtulit ut populo parcer&ur umbraerat futuri significatum
est quod ꝑunum sacrificiũ cuius illa figura erant saluti populi
spiritaliter partit᷑. ipse est enim xp̃s ihs qui traditus est
sicut apos tolus dicit propter delicta nostra. & resurrex it
propter iustificationem nostram: Propter quod &iam dicit. pascha
nostrum immolatus est xp̃s. Inde autem iste probare conatꝰ
est euidenter seruisse daemoniis. qui sacrificiis ea promeruit.
uolens hoc intellegi descõ dauid. ibi euidentius quanta frau¬
de imperitorum animis insidi&ur ostendit. Ad hibuit
enim apostolum testem eo quoddixerit. Vide isrł car¬
naliter nonne qui edunt ostias participes sunt altaris.
Quid ergo dico quod idolum sit aliquid. sedqui sacrificant
dae monibus sacrificant: quod non ita scriptum est. sed ita

Expanded text:
etiam si caetera quae commemoravi de hoc psalmo minus intellietiam si caetera quae commemoravi de hoc psalmo minus intelliobtulit, ut populo parceretur, umbra erat futuri, qua significatum est, quod per unum sacrificium, cujus illa figura erat, saluti populi spiritualiter parcitur. Ipse est enim Christus Jesus, qui traditus est, sicut Apostolus dicit, propter delicta nostra, et resurrexit propter justificationem nostram : propter quod etiam dicit, Pascha nostrum immolatus est Christus . CAPUT XIX. 38. Unde autem iste probare conatus est, evidenter servisse daemoniis, qui sacrificiis ea promeruit, volens hoc intelligi de sancto David, ibi evidentius quanta fraude imperitorum animis insidietur ostendit. Adhibuit enim Apostolum testem, eo quod dixerit, Videte Israel carnaliter: nonne qui edunt hostias, participes sunt altaris? Quid ergo? dico quod idolum sit aliquid? Sed qui sacrificant, daemonibus sacrificant. Quod non ita scriptum est: sed ita,
Abbreviated transcription (Latin):
ego sum Non suꝑ sacrificia tua arguam teholocausta aũtua in
conspectu meo sunt semper: Non accipiam dedomartua uitulos
neq degregib tuis hyrcos. quonĩa meȩ sunt om̃s bestiaesiluȩ
mecum est. Sie suriero ñdicam tibi meus est enim orbis torrae
& plenitudo eiꝰ Num quid manducabo carnes taurorum aut san¬
guinem hrrcorum potabo. Inmoladõ sacrificium laudis & redde
altissimo uotatua. Et iterum infine psalmi eiꝰ. sacrificium
inquit laudis honorificabit me & ibii: uia qua oftendã illi salutare
dĩ. Tam de hoc salutare dĩ quod ipse sit xp̃s supra comme moraui
atq: demonstraui quod est aũt sacratius laudis sacrificiũ quã in ac¬
tione gratiarũ &unde maiores agende sunt dõ gratiae quã pro
sacrificio sciunt : cuius umbrae fuerant omnia priorũ genera sacri¬
ficiorum: sti autem uaniloqui rep̃hensores u& cris teftamenti.

Expanded text:
: quoniam Deus Deus tuus ego sum. Non super sacrificia tua arguam te; holocausta autem tua in : quoniam Deus Deus tuus ego sum. Non super sacrificia tua arguam te; holocausta autem tua in conspectu meo sunt semper. Non accipiam de domo tua vitulos, neque de gregibus tuis hircos. Quoniam meae sunt omnes bestiae silvaemecum est. Si esuriero, non dicam tibi: meus est enim orbis terrae et plenitudo ejus. Numquid manducabo carnes taurorum, aut sanguinem hircorum potabo? Immola Deo sacrificium laudis, et redde Altissimo vota tua. Et iterum in fine psalmi ejusdem: Sacrificium, inquit, laudis honorificabit me, et ibi via qua ostendam illi salutare Dei . Jam de hoc salutari Dei, quod ipse sit Christus, supra commemoravi atque monstravi . Quod est autem sacratius laudis sacrificium, quam in actione gratiarum? Et unde majores agendae sunt Deo gratiae, quam pro sacrificio sciunt, cujus umbrae fuerunt omnia priorum genera sacrificiorum. Isti autem vaniloqui reprehensores Veteris Testamenti,
Abbreviated transcription (Latin):
honoratur ab eis. quib: consulit . & maxime sacrificiũ est qđ prae¬
cipue deb&ur dõ : Namobsequia c&era quae diuinitati exhi¬
bentur. ausi sunt sibi &iam suꝑbiȩ fastu homines arrogare
rarissime autem commemorant᷑ quisibi ut sacrificar&ur
cum regia potes tate possent ausi fuerint imperare. quicum¬
q. tam̃ ausi sunt ꝑ hoc sędeos haberi uoluerunt. sacrificus
& solo uero sacrificio pronob xp̃i sanguis effusus est. Ideo
primis temporib adhoc sacrificium talib significationib:
proph& andum inmaculatorum animaliũ sacrificia ds̃ sibi
iussit offerri. ut quem admodũ illa inmaculata erant acorpo¬
rum uitus ita sperar& immolandus eẽ prono. qui solus in ma¬
culatus fuerat a peccatis: quae tempora ꝑꝓph&am sic pronun¬
tiantur Ds̃ deorũ dñs locutus est &uocauit terrã. a solis ofluusq
ad occasum exison species decoris cius. & paulo post in eodem psalmo.

Expanded text:
eus ab eis quibus consulit: et maxime sacrificium est quod praeeus ab eis quibus consulit: et maxime sacrificium est quod praecipue debetur Deo. Nam obsequia caetera quae divinitati exhibentur, ausi sunt sibi etiam superbiae fastu homines arrogare. Rarissimi autem commemorantur, qui sibi ut sacrificaretur, cum regia potestate possent, ausi fuerint imperare. Quicumque tamen ausi sunt, per hoc se deos haberi voluerunt. Sacrificiis et solo vero sacrificio pro nobis Christi sanguis effusus est: ideo primis temporibus ad hoc sacrificium talibus significationibus prophetandum, immaculatorum animalium sacrificia Deus sibi jussit offerri; ut quemadmodum illa immaculata erant a corporum vitiis, ita speraretur immolandus esse pro nobis, qui solus immaculatus fuerat a peccatis. Quae tempora per prophetam sic praenuntiantur: Deus deorum Dominus locutus est, et vocavit terram, a solis ortu usque ad occasum; ex Sion species decoris ejus. Et paulo post in eodem psalmo:
Abbreviated transcription (Latin):
Iam depena occisorum hominum quib: quandoq morituris
mors illa non ob fuit &eoꝵ tam̃ mortib corregis sese extollen¬
tis merito uapulauit : superius respondimus: Desacrificio aũ
ualde iste nihil sapit. & ideo fallitur quiaiam talia sacrificia
non offest dĩ populus dõ. post ea quã uenit unicũ sacrificium
cuius umbrae fuer̃ illa omnia non hoc inprobantia sed hoc
significantia sic̃ enim res una multis locutionb & multis lingnis
significari potest. sic unum uerum & singulare sacrificium multis
est antea sacrificiorum significatum figuris. Dequib singulis
hic disputare quã sit longum uid&is. unum tam̃ sciant insipi¬
entes tardi ad intellegendum & p̃cipites ad rep̃hendendũ qđ demũ
sibi sacrificiũ non exiger&. nisi uero dõ debem scir&. falsusenĩ
ds̃ sic seuult honorari ab eis quos decipit. quo modo uerus ds̃¬

Expanded text:
lectatur. Jam de poena occisorum hominum, quibus quandoque morituris lectatur. Jam de poena occisorum hominum, quibus quandoque morituris mors illa non obfuit, et eorum tamen mortibus cor regis sese extollentis merito vaputavit, superius respondimus. De sacrificio autem valde iste nihil sapit: et ideo fallitur, quia jam sacrificia talia non offert Dei populus Deo, posteaquam venit unicum sacrificium, cujus umbrae fuerunt illa omnia, non hoc improbantia, sed hoc significantia. Sicut enim res una multis locutionibus et multis linguis significari potest; sic unum verum et singulare sacrificium multis est antea sacrificiorum significatum figuris. De quibus singulis hic disputare quam sit longum, videtis. Unum tamen sciant insipientes, tardi ad intelligendum, et praecipites ad reprehendendum, quod daemon sibi sacrificium non exigeret, nisi Deo vero deberi sciret. Falsus enim Deus sic se vult honorari ab eis quos decipit, quomodo verus D
Abbreviated transcription (Latin):
edesia. uerum & adiunger&. quae ligaueritis interraer̃
ligata & incęlo qui abonaẽ &iundicandi iuftitia. Illud eñĩ
quodait. sineo adesiam audierit sit tibi tamquam ẽpnicus & pu¬
blicanus. grauius est quam sigladius ferir&ur si flammis absu¬
r&ur quam grauius sit punitus quiuelut relictus est inpunitus
Hic dicat iste siplac& sic inemandata saluatoris accipimus iuben¬
tis nemini red dideritis malum promalo. sed quiuos ꝑcusserit
in unam maxillam p̃bete & alteram & dimittite iniuriam fratrib:
uris Icce ab omnibus non reddentib: malum ꝓmalo alligatur homo
amarius & in felicius ecdesiae clauibus quã quib lib& grauissi¬
mis & durissimis ferreis uel adamantinis nexibus absit in¬
quit ut hoc dicam quoniam xpianus sum. hoc siuere ess& nec
ipseest ds̃ apostoloꝵ quorum scripta blasphema re formi
lata sacrificio ut hominibus qui non peccauerant pascer&ur

Expanded text:
Ecclesia: verum et adjungeret, Quae ligaveritis in terra, erunt Ecclesia: verum et adjungeret, Quae ligaveritis in terra, erunt ligata et in coelo; quia bona est et vindicandi justitia. Illud enim quod ait, Si nec Ecclesiam audierit, sit tibi tanquam ethnicus et publicanus; gravius est quam si gladio feriretur, si flammis absuretur, quam gravius sit punitus, qui velut relictus est impunitus. Hic dicat iste, si placet, Siccine mandata Salvatoris accepimus jubentis, Nemini reddideritis malum pro malo; sed si quis vos percusserit in unam maxillam, praebete et alteram; et, Dimittite injurias fratribus vestris ? Ecce ab hominibus non reddentibus malum pro malo, alligatur homo amarius et infelicius Ecclesiae clavibus, quam quibuslibet gravissimis et durissimis ferreis vel adamantinis nexibus. Absit, inquit, ut hoc dicam, quoniam christianus sum. Hoc si vere esset, nec ipse est Deus Apostolorum quorum scripta blasphemare formidalato sacrificio, ut hominibus qui non peccaverant, parceretu
Abbreviated transcription (Latin):
nuntiantib xp̃m & nunc sunt plurimi carnales qui uł here¬
ses faciunt. non intellegendo scripturas uel in ipsa catholica
aut adhuc pariuili lacte nutriuntur. aut tam quam palea
perseuerans futuris ignib praeparantur. sicut autem
ds̃ unus &uerus creator bonorum est &tem poralium &aet̃¬
norum ita idem ipse auctor est amborum testamentorũ.
quia & nouum inu&eri est figuratum. &u&us in nouo est reue¬
latum. Ignoscendi autem miscricors mansu&udo propt̃
quam dictum est non solum septiens uerum &iam septu¬
agiens septiens fratri remittenda cẽ peccata: non ad hoc
ual& ut sit imquitas inpunita. aut torpens &dormiens
disciplina qđ potius obsit quam diligens uigilans que uin¬
dicta : Claues quippe regni celorum sic dedit xp̃s edesiae
ut non solũ dicer& quae solueritis suꝑ terram soluta erunt¬
& incelis. Vbi apertissimo bonum non malũ ꝓmalo non reddit

Expanded text:
nuntiantibus Christum; et nunc sunt plurimi carnales, qui vel haerenuntiantibus Christum; et nunc sunt plurimi carnales, qui vel haereses faciunt non intelligendo Scripturas, vel in ipsa Catholica aut adhuc parvuli lacte nutriuntur, aut tanquam palea perseverans futuris ignibus praeparantur. Sicut autem Deus unus et verus creator bonorum est et temporalium et aeternorum, ita idem ipse auctor est amborum Testamentorum; quia et Novum in Vetere est figuratum, et Vetus in Novo est revelatum. 36. Ignoscendi autem misericors mansuetudo, propter quam dictum est, non solum septies, verum etiam septuagies septies fratri remittenda esse peccata, non ad hoc valet ut sit iniquitas impunita, aut torpens et dormiens disciplina, quod potius obsit quam diligens vigilansque vindicta. Claves quippe regni coelorum sic dedit Christus Ecclesiae, ut non solum diceret, Quae solveritis super terram, erunt soluta et in coelis; ubi apertissime bonum, non malum pro malo reddit
Abbreviated transcription (Latin):
fccto turbabitur &am monebitur in comparabiliter essemitius
oculum prooculo . dentem prodente homini auferre ubimen¬
sura uindictae modum non transit in iuriae quam quod prop
ter non exhibitam humanitatem tantam rerendoro scucritatẽ
ubi transitoria est culpa & finem non hab& poena atq: ita
disc& si peruicax non est in utroq dt̃ unus teftamento &
amandam bonitatem & timendam seueritatem. Quam¬
uis enim inu&ere testamento propter temporalium bonorũ
promissionem malorum que comminationem seruos pariat
temporalis hicrusalem. In nouo aut̃ ubi fides imparat cari¬
tatem qualex possit impleri. non magis timore ponae quã
delectatione iustitiae liberos pariat aderna hicrusał. Tamen
& illis temporibus fuerunt iusti spiritales quos non occido¬
bat lit tera ubens. sed uiui ficabat sp̃s iubans. unde & fides
uenturi xp̃i habitabat utiq in proph&is uenturum prae¬

Expanded text:
fecto turbabitur et admonebitur incomparabiliter esse mitius fecto turbabitur et admonebitur incomparabiliter esse mitius oculum pro oculo, dentem pro dente homini auferre, ubi mensura vindictae modum non transit injuriae quam quod pter non exhibitam humanitatem, tantam rependere severitatem, ubi transitoria est culpa, et finem non habet poena: atque ita discet, si pervicax non est, in utroque Dei unius Testamento et amandam bonitatem et timendam severitatem. Quamvis enim in Vetere Testamento propter temporalium bonorum promissionem malorumque comminationem, servos pariat temporalis Jerusalem; in Novo autem, ubi fides impetrat charitatem, qua lex possit impleri non magis timore poenae quam dilectione justitiae, liberos pariat aeterna Jerusalem : tamen et illis temporibus fuerunt justi spirituales, quos non occidebat littera jubens, sed vivificabat spiritus juvans . Unde et fides venturi Christi habitabat utique in Prophetis, venturum prae
Abbreviated transcription (Latin):
promalo ubi p̃cipitur. ut si iumentum in imici sui errare
quisque inuenerit reuoc& dñõ eius. Et sicecidisse in uia non
pertranseat sed leu& cum illo. Nonne ibi prius scriptum est
quo apostolus ponit. sie surierit inimicus tuus ciba ill&m. sisitit
potum dailli . Non ne ibi prius homodĩ dõ suo quod ei utiq scit
placere dicit. Onẽ ds̃ meus si feci istud si est iniquitas in manib:
meis si red didi r&ribuentibus mihi mala. Non ne ibi prius
hieremias proph&a descripsit scĩ patientiam praebente
percutienti semaxillam. Non ne ibi prius peralium proph&a
praccipitur ut malitia munus quisq fratris sui non reminis¬
catur. Quid est ergo quod blasphemus iste haec tamqiam
contraria u&eri testamento de nouo testamento colligit
aut utrasq litteras nesciens aut ut dccipiat imperitos sescirẽ
dissimulans a quo tamen siquaeratur utrum non reddatmalũ
promalo qui procibo non accepto inignẽ mittit aernum pro¬

Expanded text:
pro malo, ubi praecipitur, ut si jumentum inimici sui errare pro malo, ubi praecipitur, ut si jumentum inimici sui errare quisque invenerit, revocet Domino ejus, et si cecidisset in via, non pertranseat, sed levet cum illo? Nonne ibi prius scriptum est quod Apostolus ponit: Si esurit inimicus tuus, ciba illum; si sitit, potum da illi? Nonne ibi prius homo Dei Deo suo quod ei utique scit placere dicit: Domine Deus meus, si feci istud, si est iniquitas in manibus meis, si reddidi retribuentibus mihi mala? Nonne ibi prius Jeremias propheta describit sancti patientiam praebentis percutienti se maxillam? Nonne ibi prius per alium prophetam praecipitur ut malitiae unusquisque fratris sui non remi niscatur? Quid est ergo quod iste blasphemus haec tanquam contraria Veteri Testamento de Novo colligit, aut utrasque litteras nesciens, aut ut decipiat imperitos se scire dissimulans? A quo tamen, si quaeratur utrum non reddat malum pro malo, qui pro cibo non accepto in ignem mittit aeternum , pro
Abbreviated transcription (Latin):
& dicentibus. Onẽ aperi nob̵: respond& nonuos noui. tantum¬
quia oleum secum quod infunderent suis lampadibus non tuler̃
Et qui propter unum contumeliosum uerbum mittit ingehennam
& qui temporali cibo non accepto igne damnat a&erno Haecatq
huius modisiquis uesana mente sacrilegus indelenia. hinc
aspera colligat. ac sic homines ut rarumq litterarum impe¬
ritos. axpotamquam seuo & crudeli con&ur auerterȩ & ad
dm̃ proph& arum miseri cordem mitemq: conuestere. Nonne
& huic ipsi qui hoc facit u&eri testamento quod ab homine
similiter sacr lego possit ficri nouo inpurus atq impius
apparebit. Qui autem recte col& dm̃ & profecto utriusque testa¬
menti inuenit unum dñ &eius dem unius dĩ. In utroque diligio
bonitatem. in utroque m&iut seueritatem. in illo intolle¬
gens promissum xpm̃. in isto accipiens redditum xp̃m̃. Non
ne prius in illis u&erib libris lectum est non reddendũ malum

Expanded text:
et dicentibus, Domine, aperi nobis; respondet, Non vos noet dicentibus, Domine, aperi nobis; respondet, Non vos noquia oleum secum quod infunderent suis lampadibus, non tulerunt; et qui propter unum contumeliosum verbum mittit in gehennam, et qui pro temporali cibo non accepto, igne damnat aeterno . Haec atque hujusmodi si quis vesana mente sacrilegus inde lenia, hinc aspera colligat, ac sic homines utrarumque litterarum imperitos a Christo tanquam saevo et crudeli conetur avertere, et ad Deum prophetarum misericordem mitemque convertere, nonne et huic ipsi qui hoc facit, Veteri Testamento, quod ab homine similiter sacrilego posset fieri Novo, impurus atque impius apparebit? Qui autem recte colit Deum, et profecto utriusque Testamenti invenit unum Deum, et ejusdem unius Dei in utroque diligit bonitatem, in utroque metuit severitatem, in illo intelligens promissum Christum, in isto accipiens redditum Christum. Nonne ibi prius in illis veteribus libris lectum est non reddendum malum