comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lud qđ ista p̃figurant id .ẽ. circũcisio cordis
& minidatio conscrentiȩ manebit in ꝑternũ.
Si gͦ illo tẽpore iudeus essẽ & uenir& ad
me samaritanus. uell&q. illo errore de
quẽ samaritani circũciderant fieriiudeus.
uacar& certe iterationis audatia. & id qđ
apud heresĩ factũ erat qđ p̃ceperat ds̃. ñ re¬
petere. sed approbare cogeremꝰ: Qđ si
in carne circũcisi hominis ñ inuenirẽ locũ.
ubi circũcisionẽ repeterẽ ꝗa unũ. ẽ. illud
mẽbrũ. multo minus inuenit᷑ in uno corde.
ubi baptisiũ xp̃i rep̾etat᷑. Ideo  duplica¬
re baptisinũ uultis. necesse . ẽ. omnino ut
corda dupla requiratis. Clama gͦ recte
te facere. siñ rebaptizas : & ñ solũ sine
trepidatione. sed &iã cũ gaudio mili inde
rescribere. nulla te tuorũ concilia fr̃
ex terreant. Si enĩ hoc eis displicuerit.
ñ sunt digni qui te habeant: Si aũt pla¬
sibi displicere & conantes placere. nũqͣm

Expanded text:
lud, quod ista praefigurant, id est circumcisio cordis lud, quod ista praefigurant, id est circumcisio cordis et mundatio conscientiae manebit in aeternum. si ergo illo tempore Iudaeus essem et ueniret ad me Samaritanus uelletque illo errore deraritanus, quem Samaritani circumciderant, fieri Iudaeus, uacaret certe iterationis audacia et id, quod apud haeresem factum erat, quod praeceperat deus, non repetere sed adprobare cogeremur. quod si in carne circumcisi hominis non inuenirem locum, ubi circumcisionem repeterem, quia unum est illud membrum, multo minus inuenitur locus in uno corde, \'ubi baptismum Christi repetatur. ideo qui duplicare baptismum uultis, necesse est omnino, ut corda duplicia requiratis. Clama ergo recte te facere, si non rebaptizas, et non solum sine trepidatione sed etiam cum gaudio mihi inde rescribe. nulla te tuorum concilia, frater, exterreant. si enim hoc eis displicuerit, non sunt digni, qui te habeant; si autem plasibi displicere et conantes placere numquam
Abbreviated transcription (Latin):
quando aliud ee melius ñ possẽ. accepissẽ utiq
circũcisionẽ. Qđ signaculũ iustitiȩ fidei tantũ
illo tẽpore ualuit. antequã dni euacuaretur
aduentu. ut infantẽ filiũ moysi angłs p̃focas¬
s&. nisi mat̾ arrepto calculo circũcidiss& pue¬
rũ. & hoc sacraĩto imminentẽ ꝑncit᷑ depulis¬
s& Hoc sacram̃to &iã iordanẽ fluuiũ refrena¬
uit. & redux̃ infantẽ. Hoc sacram̃tũ ipse dñs
quãuis euacuauerit crucifixus. tam̃ natus acce¬
pit. Non enĩ singula illa dampnata st̃. sed̃ succe¬
dentib. oportumorib discesser᷑. Nã sicut circũ¬
cisionẽ abstulit diũ primꝰ aduentus. sic baptis¬
mũ aufer& secundus aduentus. Sicut enĩ nc̃
postea quã uenit libertas fidei. & remotũ est
seruitutis iugũ. nullus xpĩanus circũciditur
carne. sic tunc regnantib. iustis cũ dño. dã¬
pnatisq impiis. nemo baptizabit᷑ : sed il¬

Expanded text:
quando aliud esse melius non possem, accepissem utique quando aliud esse melius non possem, accepissem utique circumcisionem. quod signaculum iustitiae fidei tantum illo tempore ualuit, antequam domini euacuaretur aduentu, ut infantem filium Moysi angelus praefocasset, nisi mater arrepto calculo circumcidisset puerum et hoc sacramento imminentem perniciem depulisset. hoc sacramentum etiam Iordanen fluuium refrenauit et reduxit in fontem. , hoc sacramentum ipse dominus quamuis euacuauerit crucifixus, tamen natus accepit. non enim signacula illa damnata sunt, sed succedentibus opportunioribus decesserunt. nam sicut circumcisionem abstulit domini primus aduentus, sic baptismum auferet secundus aduentus. sicut enim nunc, posteaquam uenit libertas fidei et remotum est seruitutis iugum, nullus christianus circumciditur carne, sic tunc regnantibus iustis cum domino damnatisque impiis nemo baptizabitur, sed il
Abbreviated transcription (Latin):
mala. Qđ gͦ tã pio tã relgioso animo facis. si tam̃
ficis ut ȩccłe catholicȩ luptisinũ ñ iteres sed apꝓ¬
bes potius. tã quã unius uerissunȩ in atris quȩ om̃ib
gentib & regenerandis p̃ba sinũ. & regeneratis
infundit : tamquã unius possessionis xp̃i sese usq
ad terrȩ terminos porrigentis: Si hoc uere facis.
cur ñ erũpis in exultantẽ & liberã uocẽ : Cur lucer¬
nȩ tuȩ tã utilẽ splendorẽ p̃mis sub modio: Cur
ñ discissis atq. abiectis ueterib pellib tunidȩ ser¬
uitutis. xp̃iana potius indutus fidutia exis & dicis
necesse. ẽ. ut approbẽ. Non destruo qđ dñcum
agnosco ñ exsufflo uexillũ regis mei. Uestẽ xp̃ĩ
surrecturũ ñ crediderant. sed morientẽ uidebađ.
Si aꝑsecutorib uestis ñ conscissa.ẽ. pendentis in
cruce .cur axp̃ianis destruit᷑ sacram̃tũ sedentis
in cęlo : Si ueteris popłi tẽporib iudȩus essem.

Expanded text:
malam. Quod ergo tam pio et tam religioso animo facis, si tamen malam. Quod ergo tam pio et tam religioso animo facis, si tamen facis, ut ecclesiae catholicae baptismum non iteres, sed adprobes potius tamquam unius uerissimae matris, quae omnibus gentibus et regenerandis praebet sinum et regeneratis ubera infundit tamquam unius possessionis Christi sese usque ad terrae terminos porrigentis, — si hoc uere facis, cur non erumpis in exultantem et liberam uocem ? cur lucernae tuae tam utilem splendorem premis sub modio? cur non discissis atque abiectis ueteribus pellibus timidae seruitutis christiana potius indutus fiducia existis et dicis: necesse est ut adprobem; non destruo, quod dominicum agnosco, non exsufflo uexillum regis mei\'? uestem Christi surrecturum crediderant, sed morientem uidebant. si a persecutoribus uestis non conscissa est pendentis in cruce, cur a Christianis destruitur sacramentum sedentis in caelo? si ueteris populi temporibus Iudaeus essem,
Abbreviated transcription (Latin):
obseero. ut rescribere mͥdog neris qͥd gestumsit:
facerẽ qđ mo ñ sperares eẽ. facturũ. offendtrẽ carita¬
tt̃ & iustã deine apud cõmunes amicos quȩrelã de¬
poneres.  agͣte inpediat adrescribendũ ñuideo.
Sitñ rebaptitas. nihd÷ qđ homints detuo collegio
fornudes. cuiote rescripseris facere. qd te illi facere
& iam Sinolles iuberent. Cũ aut̃ ulquantis potue¬
ris docum̃tis faciendũ eẽ defenderis. ñsolũ censebunt.
sed a rã p̃dicabt̃. Si aũt i rebaptitas. accipe lib̾tatẽ
hominis inõtẽplationẽ xp̾i aut rep̃hensionẽ ue¬
rtaris. aut exhorreas potestatẽ. Pansit honor huiꝰ
sclĩ. transit ambitio infuturo xp̃i uiditio. nec absi¬
de grad̾ate. nec cathe dre uelate. nec sc̃i monialium
occur santiũ atq cantantiũ greges adhibebuntur
ad defensionẽ. ubi cęperit accusare cscientia. &
c̃scientiaꝵ arbit uidicare: quȩ hic honorant.
tur forte bona conscientia. defendere aut̃ ñ poter

Expanded text:
obsecro, ut rescribere mihi digneris, quid gestum sit, facerem, quod me non sperares esse facturum, offenderem caritatem et iustam de me apud communes amicos querelam deponeres. quid ergo te impediat ad rescribendum, non uideo. si enim rebaptizas, nihil est quod homines de tuo collegio formides, cum id te rescripseris facere, quod te illi facere, etiam si nolles, iuberent. cum autem id quantis potueris documentis faciendum esse defenderis, non solum non suscensebunt, sed etiam praedicabunt. si autem non rebaptizas, arripe libertatem hominis in contemplatione Christi aut reprehensionem uerearis aut exhorreas potestatem. transit honor huius saeculi, transit ambitio. in futuro Christi iudicio nec absidae gradatae nec cathedrae uelatae nec sanctimonialium occursantium atque cantantium greges adhibebuntur ad defensionem, ubi coeperit accusare conscientia et conscientiarum arbiter iudicare. quae hic honorant, tur forte bona conscientia, defendere autem non poterunt
Abbreviated transcription (Latin):
relrptitaro ñ oubitent. Quib ũbis potestire
detestare . hon de fuer̃ laudatores tui. qui nͥ
dicerent te ista non facere. Pattor. pͥmo ñ
credidi: deinde considerans posse fieri. ut
animã huimanã defututa uita cogitantẽ
dĩ timor inuader&. ut seascelere aꝑtissi¬
mo temꝑͥara&. gratus credidi qđ tali ꝓposito
ab accła catholica nolueris ee. alienus.
Qutrebã satis occasiont̃ loquendi tetũ. ut
si ficri posso ea quȩ parua remanserat. inter
nos disfensio tolleretur. Cũ ecce ante paucos
dies draconũ urm mutigeiense te rebapti¬
rasse nuntiatũ ẽ dolui uehem̃ter. & illius
hereditas xp̃i. & posiessio xp̃i t̾mini trȩ. Nostis
& uos. autsi ñ uostis aduertite. Facillune auolen¬
tib sciripotest. Rebiptizare igit᷑ hereticũ homi¬
nc̃ quihȩc scitatis signa ꝑceperit. que xp̃iana tra¬
didit disciplina om̃i nopeccatũe Rebaptitare
aiit catolicũ. inmanissinũ sclus. Tam̃ non ad co
credeas. qr detemihi beneꝑsuasũ teneba Matha

Expanded text:
rebaptizare non dubitant, quibus uerbis poteram, detestarer, non defuerunt laudatores tui, qui mihi dicerent te ista non facere. fateor, primo non credidi. deinde considerans posse fieri, ut animam humanam de futura uita cogitantem dei timor inuaderet, ut se ab scelere apertissimo temperaret, gratulatus credidi, quod tali proposito ab ecclesia catholica nolueris esse nimis alienus. quaerebam sane occasionem loquendi tecum, ut, si fieri posset, ea quae parua remanserat inter nos dissensio tolleretur, cum ecce ante paucos dies diaconum nostrum Mutugennensem te rebaptizasse nuntiatum est. dolui uehementer et illiushereditas Christi et possessio Christi termini terrae. nostis et uos aut, si non nostis, aduertite; facillime a uolentibus sciri potest. rebaptizare igitur haereticum hominem, qui haec sanctitatis signa perceperit, quae christiana tradidit disciplina, omnino peccatum est; rebaptizare autem catholicum immanissimum scelus est. tamen non adeo crede
Abbreviated transcription (Latin):
dicas. Cũeni dissoluendis questionib quas mi¬
sisti apuate ꝑ litteras satageres. ita scripsisti.
Possẽte inquis plus & ꝑmultos caros tuos ex¬
orare. sed noin animũ tuũ. qͥ ñrogari deside¬
rat sed om̃ib p̃stare. sitantũ absit quodͤ ðec&.
quod in hac re penitꝰ nihil÷ dedecoris. tam̃
qđ cũq ẽ pao p̾stes nauigaturo. In his ũbis
ȩpłetuȩ recte quidẽ deme existimas.
quod omibus p̃stare desiderẽ. siabsit ꝗđ
quod dedeca. sed in hic rẽ nihil eẽ. dedecoris non mͥ
uideur. Noneñi dedecore  facies rerũ adtingit
sensũ meũ. cũ cagito ep̃m ȩcclasticis curis circum¬
strepentib districtũ atq distentũ repente quasi
obsur descentẽ cohibe abhis om̃ib & dialogoꝵ
tullianoꝵ questiunculas uniscolastico exponere :
Qđ quantũ ce eat quam qua tuoꝵ studioꝵ raptꝰ

Expanded text:
dicas. cum enim de soluendis quaestionibus, quas midicas. cum enim de soluendis quaestionibus, quas misisti, apud me per litteras satageres, ita scripsisti: Possem te\\ inquis, plus et per multos caros tuos exorare, sed noui animum tuum, qui non rogari desiderat sed omnibus praestare, si tantum absit, quod dedecet, quod in hac re penitus nihil est dedecoris. tamen quodcumque est, peto praestes nauigaturo\\ in his uerbis epistulae tuae recte quidem de me existimas, quod omnibus praestare desiderem, si absit, quod dedecet; sed in hac re nihil esse dedecoris, non mihi uidetur. non enim dedecora facies rerum adtingit sensum meum, cum cogito episcopum ecclesiasticis curis circumstrepentibus districtum atque distentum repente quasi obsurdescentem cohibere se ab his omnibus et dialogorum Tullianorum quaestiunculas uni scholastico exponere? quod quantum dedeceat, quamquam tuorum studiorum rapt
Abbreviated transcription (Latin):
inquisitionũ tuarũ. & constipare int̾curas meas.
ut uel disceres nec̃ inanit̾ curiosus. uł curiositatẽ
tuã cibandam atq nutriendã imponere ñ auderes
ei. eꝗuoꝵ int̾curas uł maxima cura ÷. repͥmere.
autrefrenare curiosos. Quanto eiuĩ meliuꝰ qͣntoq
fructuosius sundandis adte ullis luteris tẽpus
atq oꝑa impenditur. ad hoc potius inpenaitur.
ut resecent̾ uantatq fallaces cupiditates tuȩ.
Quȩ tanto magis cauendesunt: quanto facilius de¬
cipiunt. Nescio qua umbra honestatͥs & libaliũ
studioꝵ nomine uelate atq palliate. qua ut nr̃o
ministerio atq utita dixerim satellitio indomi¬
minatũ quotã bonã tuã m̃tẽ p̾mant uehem̃tius
excitentur. Ecce enĩ tot dialogi lecti siaduiden¬
dũ futẽ &. capescendũ om̃iũ actionũ tuarũ nihil
it ad uiuer̃. qͥd ꝓsunt dicmibi: Nĩ ubi finẽ con¬
stitueris totius huius flagrantissimi studii tui
& tͥ infructuosi & nob̾ molestr epła tua satis in¬

Expanded text:
inquisitionum tuarum et constipare inter curas meas, ut uel disceres non esse inaniter curiosus uel curiositatem tuam cibandam atque nutriendam inponere non auderes eis, quorum inter curas uel maxima cura est reprimere ac refrenare curiosos. quanto enim melius quantoque fructuosius, si in dandis ad te ullis litteris tempus atque opera inpenditur, ad hoc potius inpenditur, ut resecentur uanae atque fallaces cupiditates tuae, quae tanto magis cauendae sunt, quanto facilius decipiunt nescio qua umbra honestatis et liberalium studiorum nomine uelatae atque palliatae, quam ut nostro ministerio atque, ut ita dixerim, satellitio in dominatum, quo tam bonam tuam mentem premant, uehementius excitentur! Ecce enim tot dialogi lecti si ad uidendum finem et capessendum omnium actionum tuarum nihil te adiuuerunt, quid prosunt? dic niihi. nam ubi finem constitueris totius huius flagrantissimi studii tui et tibi infructuosi et nobis molesti, epistula tua satis in
Abbreviated transcription (Latin):
Sed utdixi. cũ restitui potest. Plerũq tni qui aufert
amutit. siue alios paciendo malos. suc ipse male
in uendo. nec aliud hab& unde restituat. Huic certe
nom possum diccre. redae quod abstulisti. nisi cũ habert
credimꝰ & negare. Ubi quidẽ suliquos sustin& repen¬
te crucitus. dũ existimatur habere quod reddat.
nulla ÷ iniquitas. Quia & siñs unde luat ablatã
pecunã: merito tam̃ dũ eã ꝑ molestias corporales
red hibere. cõpellit̾. peccati quo male ablata ÷ penas
luit. Sed in humanũ ñ ÷ & iã ꝓtilib intcedere tã¬
quã ꝓreis criminũ. ñad hoc ut miiume restituant᷑
aliena. sed ne frustra homo in hominẽ seuiat.
Ile p̾serti quiã remisit culpã seoquerit prcuniã
ar fratidari mauit. nexpait uindicari. Deniq in
talib causis seꝑsuadere eęperim potuerunus cospab

Expanded text:
tituatur ablatum, sed, ut dixi, cum restitui potest. plerumque enim, qui aufert, tituatur ablatum, sed, ut dixi, cum restitui potest. plerumque enim, qui aufert, amittit siue alios patiendo malos siue ipse male uiuendo nec aliud habet, unde restituat. huic certe non possumus dicere: \'Redde, quod abstulisti ? , nisi cum eum habere credimus et negare. ubi quidem si aliquos sustinet a repetente cruciatus, dum existimatur habere, quod reddat, nulla est iniquitas, quia, etsi non est, unde luat ablatam pecuniam, merito tamen, dum eam per molestias corporales redhibere compellitur, peccati, quo male ablata est, poenas luit. sed inhumanum non est etiam pro talibus intercedere tamquam pro reis criminum non ad hoc, ut minime restituantur aliena, sed ne frustra homo in hominem saeuiat ille praesertim, qui iam remisit culpam, sed quaerit pecuniam et fraudari metuit, non expetit uindicari. denique in talibus causis si persuadere potuerimus eos
Abbreviated transcription (Latin):
P inde sic diltionẽ ussisunt trentib debere qͥtint̃.
ita diltionẽ iussist̃ tim̃tib debere qͥtrent. Nihil
nocendi cupiditate fiat. fed om̃a csulendi caritate.
& nihd fiat immanit. nihil in humanit: ita for¬
mid eͦbit̃ ultio cognitori sent. nec int̾ cessoris religio
ctep̃nit᷑ qͥa& plasttndo & ignoscendo hoc solũ
bene agit᷑. ut uita hominũ corrigit᷑. Qđsi tantiẽ
ꝑutrsitas ⁊mpiaas. ut ei corrigende nec disctpli¬
na possit ꝓd c̃e nec uenia: ab onis tam̃ intentione
atq escientia quĩds̃ cernit: siuesi utritate si¬
uelentate. n nofficio ailtionis implã. Quod
aut̃ inȩpla tua sequit᷑ ubidicis uerũ nunc ut mo¬
res nrifunt. & sceleris pȩnã cupiunt sibi homi¬
nos relaxari. Et id ppt̃ qđ scclus amissũ ÷ posside¬
rtꝰ pessinũ hominũ genus cõmemoras. cui peni¬
tendi medicina om̃i no ñ prod est. Sitnires
aliena ꝓpt̃ quã peccatũ: cũ readiposso. ñred¬
dit᷑: ñ agitur penitentia sedf ingitur.

Expanded text:
inde sicut dilectionem iussi sunt terrentibus debere, qui timent, ita dilectionem iussi sunt timentibus debere, qui terrent. nihil nocendi cupiditate fiat sed omnia consulendi caritate et nihil fiet immaniter, nihil inhumaniter. ita formidabitur ultio cognitoris, ut nec intercessoris religio contemnatur, quia et plectendo et ignoscendo hoc solum bene agitur, ut uita hominum corrigatur. quod si tanta est peruersitas et impietas, ut ei corrigendae nec disciplina possit prodesse nec uenia, a bonis tamen intentione atque conscientia, quam deus cernit, siue seueritate siue lenitate non nisi officium dilectionis impletur. Quod autem in epistula tua sequitur, ubi dicis: \'Verum nunc, ut mores nnes relaxari, et id propter quod scelus admissum est possidere; pessimum hominum genus commemoras, cui poenitendi medicina omnino non prodest. Si enim resaliena, propter quam peccatum est, cum reddi possit, non redditur, non agitur paenitentia, sed fingitur;
Abbreviated transcription (Latin):
psac. cui continuo respondetur. Nisi cognoue¬
ris tema ipsa opulchra int̾ mulieres. eocitu in
uestigus gregũ. & paset hedos tuos intabnacu¬
lis. pastorum. Ores ponsio dulcissimi sponsi.
Nisi cognoueris tem& ipsam. Quia utiq ñpotest

Expanded text:
oueris temet ipsam, o pulchra inter mulieres, exi tu in uestigiis gregum et pasce haedos tuos in tabernaculis pastorum. o responsio dulcissimi sponsi! nisi cognoueris, inquit, temet ipsam. quia utique non potest
Abbreviated transcription (Latin):
tate morũ. nec filit. nisi communione sictamentoꝵ.
psaẽ quedicit. A finibus terrȩ adteclamaui dum
antiaretur cos meum. quȩ in alio psalmo dicit.
tedium decinuit me apeccatorb relinquentibs
lege tuã. et uidi insensatos & tabescebam
Ipsae quedicit sponso suo. Uui pascis. ubi cubas. in
meridie. forte fiam sicut oꝑta suꝑ greges sodaliũ
tuor Io elt quod alibi dicitur. Dextera tuã notã fa
mihi. et eruditos corde in sapientia: In quib luct
fulgentib & caritate feruentib qus in meridie
requiescis. neforte uelut oꝑta id est occulta et
ignorata irruam non ingrege tuum. sed ingre¬
ge sodalium tuoꝵ id ÷ hereticoꝵ. quos ita soda¬
les dicit. sicut spinas illasfilias propt̃ commu¬
nionẽ sacra mentoꝵs. Dequib alibi dicitur.
Tuuero homo unanimus. dux ins & notus meus.
quisimul mecũ dulces capiebas erbos. indomo

Expanded text:
tate morum nec filiae nisi communione sacramentorum. ipsa est, quae dicit: A finibus terrae ad te clamaui, cum anxiaretur cor meum, quae in alio psalmo dicit: Taedium detinuit me a peccatoribus relinquentibus legem tuam et: Vidi insensatos et tabescebam. ipsa est, quae dicit sponso suo: Ubi pascis, ubi cubas in meridie; ne forte fiam sicut operta super greges sodalium tuorum, id est, quod alibi dicitur: Dexteram tuam notam fac mihi et eruditos corde in sapientia, in quibus luce fulgentibus et caritate feruentibus quasi in meridie requiescis, ne forte uelut operta, id est occulta et ignorata inruam non in gregem tuum sed in greges sodalium tuorum, id est haereticorum, quos ita sodales dicit sicut spinas illas filias propter communionem sacramentorum, de quibus alibi dicitur: Tu uero unanimis meus, dux meus et notus meus, qu
Abbreviated transcription (Latin):
oseriutionib pnuntiata post mortẽ & resurrectio¬
nẽ dñi reuelata e amiserant tamquã uita officii
simulate sed religiose. ñ aut̃ deserenda c̃tinuo
uł inmicoꝵ obtrectationib tamquã canũ mor¬
sib ꝓicienda. Proinde nunc quis quis xp̃ianoꝵ
quã uis sit ex iudȩis similit ea celebrare uolue¬
nt tãquã sopitos cineres eruens. ñerit pius dedus¬
tor uł batulus corꝑis. sed impius sepultare uio¬
lator. Fattor sane ineo qđ utepła mea c̃tinetus
qđ idõ sacram̃ta iudȩoꝵ paulus celebranda

Expanded text:
servationibus praenuntiata, post mortem et resurrectionem Domini revelata est, amiserant tanquam vitam officii simulate, sed religiose; non autem deserenda continuo, vel inimicorum obtrectationibus tanquam canum morsibus projicienda. Proinde nunc quisquis Christianorum, quamvis sit ex Judaeis, similiter ea celebrare voluerit, tanquam sopitos cineres eruens, non erit pius deductor vel bajulus corporis, sed impius sepulturae violator. 17. Fateor sane, in eo quod epistola continet mea, quod ideo sacramenta Judaeorum Paulus celebranda
Abbreviated transcription (Latin):
plicucrum. & hoc illic ñp̃ter miser̃. & legere
potert sin dedignet̾ benignitas tua. & acarissi¬
mis nt̃is ꝑ quos hec scripta nenisi. quomͦ uolue¬
ris tͥ fides fueͦt illud me ante dictasse. mq dea ni¬
momeo crede qđ corãdo loquens uiit caritatis
ex iudeis factos sacram̃ta illa uettra quolib& affec¬
tu quolib& animo cęlebrare debere. aut eis ullo
modo licere. cũ illud de paulo ita sẽꝑ senserim
ex quo nubi illius littere in notuer̃. sicut nectͥ
uidet᷑ hoc tẽ pore cuiqiã ista eẽ simulanda.
cũ hoc fecisse apłos credas. Pro inde sicuttu e con¬
trario loqueris & lic& itdaminte sicut rescribis
mundo liba uoce ꝓnuntias cerimonias uidȩorũ
obseruauent siuc exiudcis suie exgenuab¬

Expanded text:
oc illic non praetermiserim, et legere poterit, si non dedignetur, benignitas tua et a carissimis nostris, per quos haec scripta nunc misi, quomodo uolueris, tibi fides fiat illud me ante dictasse. mihique de animo meo crede, quod coram deo loquens iure caritatis ex Iudaeis factos sacramenta illa uetera quolibet affectu, quolibet animo celebrare debere aut eis ullo modo licere, cum illud de Paulo semper ita senserim, ex quo illius mihi litterae innotuerunt, sicut nec tibi uidetur hoc tempore cuiquam ista ecum hoc fecisse Apostolos credas. 18. Proinde sicut tu e contrario loqueris, et licet reclamante, sicut scribis, mundo, libera voce pronuntias, cerimonias Judaeorum observaverit, sive ex Judaeis, sive ex
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑuos & disctit ame qm̃mitissum & humilis corde
& inurnictis requiem Animab uris. lugũ enim
meum leut est & onus meum leue est. Haet discipli¬
na pia humilitatis uentosam & turbidam cupiditatẽ
auidã reriun. ex tra nram potestatẽ constitutam
pellit ex animo. & quodimmodo expirat. Ibi enũ
labor ubi labior. multa quȩ runtur & diliguntur.
Quibus adipiscendis atq retinendis uoluntas non sa¬
tisẽ: quia consequentẽ non hab& facultatem.
Iustauero uita cũ uolunius adest. quia cã ipsã plene
uelle iusticiaẽ: nec plus aliquid ꝑficienda iustitia
quam ꝑfectam uoluntatẽ requirit. Uide silabor est.
S edhaec uoluntas ut plenasit. oport&e ut sana sit
E nt aũt sara sime dicum non refugiat. cuius solius

Expanded text:
super uos et discite a me, quoniam mitis sum et humilis corde, super uos et discite a me, quoniam mitis sum et humilis corde, et inuenietis requiem animabus uestris; iugum enim meum lene est et onus meum leue est. haec disciplina piae humilitatis uentosam et turbidam cupiditatem auidam rerum extra nostram potestatem constitutarum pellit ex animo et quodam modo expirat. ibi enim labor, ubi multa quaeruntur et diliguntur, quibus adipiscendis atque retinendis uoluntas non satis est, quia consequentem non habet facultatem. iusta uero uita, cum uolumus, adest, quia eam ipsam plene uelle iustitia est nec plus aliquid perficienda iustitia quam perfectam uoluntatem requirit. uide, si labor est, d haec uoluntas ut plena sit, oportet ut sana sit; erit autem sana, si medicum non refugiat, cuius solius
Abbreviated transcription (Latin):
potius auferrent. nesibi eã hostis auferr&: nec
eoꝵ rep̃hendo consilium. Quis enim nesciat ꝑiturã¬
futuã fuisse ipsam si non ea perissent. quȩ recondi¬
ta urt fuerant propter ipsam: quã uis & quidã
ꝑdiderint pͥus illa. max ipsam:. Quidam uero
lic& parati cuncta ꝑdere propt̃ ipsã. pͥus ꝑdider
ipsam. Sedhicͥ admonendi sumus quales aet̾nȩ
uitȩ dilectores eẽ debeamus. ut propterta con¬
tempnamꝰ cuncta suꝑflua. cum ꝓ hac transitona
uita contẽpta sint quȩ illi fuerant necessarta.
Neq eni amatã nram sicut illisuam uttentamus
expoliamus sedilli att̃nȩ adipiscende Istam tẽpo¬
ralẽ uelut famulã expeditiohẽ ser uire facimꝰ.
si eam nec orramentoꝵ uanoꝵ uinculis alligemꝰ.
neccurarũ noxiarũ sarcinis oneremus audiamq
lissime pollicetur. uelut in tocius mundi contentio¬
ne clamantem. Uenite adme omis quilaboratis &
ontrati estis. & ego uos reficiam. Tollite iugum meũ

Expanded text:
potius auferrent, ne sibi eam hostis auferret. nec potius auferrent, ne sibi eam hostis auferret. nec eorum reprehendo consilium; quis enim nesciat perituram fuisse ipsam, si non ea perissent, quae recondita fuerant propter ipsam? quamuis et quidam perdiderint prius illa mox ipsam, quidam uero licet parati cuncta perdere propter ipsam prius perdiderint ipsam. sed hinc admonendi sumus, quales aeternae uitae dilectores esse debeamus, ut propter eam contemnamus cuncta superflua, cum pro hac transitoria uita contempta sint, quae illi fuerant necessaria. Neque enim amatam nostram sicut illi suam, ut teneamus, expoliamus, sed illi aeternae adipiscendae istam temporalem uelut famulam expeditiorem seruire facimus, si eam nec ornamentorum uanorum uinculis alligemus nec curarum noxiarum sarcinis oneremus audiamusqlissime pollicetur, uelu in totius mundi contione clamantem: Venite ad me omnes, qui laboratis et onerati esti
Abbreviated transcription (Latin):
ut sepe propter eam lic& miserã & bre uẽ. beata
& sempit̾na amutatur. His consideratis. quid
magnũ uita aeterna iubeat amatorib suis. cum
se iub& sic amari. quẽ ad modũ haec amatur
asuis: Anuero dig nũẽ uł ferendũ. cũ contemp¬
nuntur om̃a quę amantur inmundo. ut uita
pꝰpaululũ finienda. saltim ipsũ paululũ tentat᷑
in mundo. & non contẽpnatur mundus ut obtine¬
at᷑ uita quȩ sine fint apud illũe ꝑ quẽ factus ẽ
mundus: Modo cũ ipsa roma domiciliũ claris¬
simi imꝑii barbarico uastaretur in csu. quam
multi uitat huiꝰ temporalis amatores. ut eam
uł infelicit̃ ꝓoucendã nudamq redimerent.
deder omĩa quȩ illi nonsolũ oblectande et
ornandę. uerũ &tam sustentandȩ tuȩndeq
seruabant. Solent certe amatores illis quas
amant ut eas habeant. multa conferre.
Isti amatam situm non haberent: nisi amando inopem
red didissent. Necei multa conferrent. sedcuncta

Expanded text:
ut saepe propter eam licet miseram et breuem beata ut saepe propter eam licet miseram et breuem beata et sempiterna amittatur. His consideratis quid magnum uita aeterna iubeat amatoribus suis, cum se iubet sic amari, quem ad modum haec amatur a suis? an uero dignum est uel ferendum, cum contemnuntur omnia, quae amantur in mundo, ut uita post paululum finienda saltem ipsum paululum teneatur in mundo, et non contemnitur mundus, ut obtineatur uita, quae sine fine apud illum est, per quem factus est mundus? modo cum ipsa Roma, domicilium clarissimi imperii, barbarico uastaretur incursu, quam multi uitae huius temporalis amatores, ut eam uel infeliciter producendam nudamque redimerent, dederunt omnia, quae illi non solum oblectandae et ornandae uerum etiam sustentandae tuendaeque seruabant! solent certe amatores illis, quas amant, ut eas habeant, multa conferre; isti amatam suam non haberent, nisi amando inopem reddidissent, nec ei multa conferrent, sed cuncta
Abbreviated transcription (Latin):
dolores. quȩ tantis poenis comparata nec sempit̾na
tẽ potest quia mortilis est. nec diuturna qui a
totabreiusẽ. nec de ipso breui spatio fui secura quia
semꝑ inceitaẽ. uerũ & um qđ ali quando tam dolore
ment̃ exsecrandũ & horrendũ. nimius amor uitȩ istius.
quod multi dumuolunt paulo diutius ui uerȩ: grauit̾
offendunt dm̃ apud quẽ est fons uitȩ. atq ita abeis
dum frustra qui necessano futurusẽ uitȩ finis
metuitur. illinc ꝓhibentur. ubi sine fine ui uit¬
Ił uc accedit: quia uita misera. &riam siposs& tẽ ꝓpe¬
tua: nullomodo beatȩ uitȩ & tambreiussime com¬
paranda est. & tam̃ isti amando miserrimã atque
breuissimam. ꝑdunt beatitsintã acsempiternã.
cũ in hac ipla quã male diligunt hoc uelint.
qđ in altera ꝑdunt: Quia utiq inista nec miseriã
diligunt. Nambeuti ee uolunt. nec breuitatem
N am eamfinire Holunt: tantũ qͥa uitaẽ sicamatur.

Expanded text:
dolores, quae tantis poenis comparata nec sempiterna dolores, quae tantis poenis comparata nec sempiterna esse potest, quia mortalis est, nec diuturna, quia tota breuis est, nec de ipso breui spatio sui secura, quia semper incerta est, uerum etiam quod aliquando eam dolore menter execrandum et horrendum nimius amor uitae istius, quod multi, dum uolunt paulo diutius uiuere, grauiter offendunt deum, apud quem est fons uitae, atque ita, dum ab eis frustra, qui necessario futurus est uitae finis, metuitur, illinc prohibentur, ubi sine fine uiuitur. huc accedit, quia uita misera, etiam si posset esse perpetua, nullo modo beatae uitae etiam breuissimae comparanda est. et tamen isti amando miserrimam atque breuissimam perdunt beatissimam ac sempiternam, cum in hac ipsa, quam male diligunt, hoc uelint, quod in altera perdunt, quia utique in ista nec miseriam diligunt, nam beati esse uolunt, nec breuitatem, nam eam finire nolunt; tantum quia uita est, sic amatur,
Abbreviated transcription (Latin):
rapiendus inruat la tronẽ. bestiamue fugiendo:
iactant in mare tempestate seuiente aliquando &
alimenta. Et ut uiuant. ꝓiciunt unde uiuunt.
necito finiatur. quoduel in labore uiuitur. Quantis
laborib agitur ut longiore tempr̃e laboretur.
& mors cum impẽdẽre coꝑit. ideo cauetur ut duitius
timeatur: Nam intertot casus frigilitatis humanę
quam multę mortes timentur. quarũ certe una
cũ uenerit. restat ceteras nontimeri: & tamen
fugitur una ut om̃s timtantur. Quib excruciant᷑
dolorib quicurantur amedicis & secantur :
numquid nonut moriantur : fed ut aliquando
serius morantur : Multi cruciatus suscipiuntur
certi. ut pauci dies adiciantur incerto. Et non¬
numquan ipsis dolorib uicti continuo moriunt᷑.
quos mortis timore suscipiunt. Etcũ omnino
non eligant uitam finire nedoltant. sed dolert
nefiniant.Accidit eis ut doleant & finiant. non
solum quia & sanati uitam utiq finiunt post.

Expanded text:
rapiendus inruat latronem bestiamue fugiendo. rapiendus inruat latronem bestiamue fugiendo. iactant in mare tempestate saeuiente aliquando et alimenta et, ut uiuant, proiciunt, unde uiuunt, ne cito finiatur, quod uel in labore uiuitur. quantis laboribus agitur, ut longiore tempore laboretur! et mors cum inpendere coeperit, ideo cauetur, ut diutius timeatur. nam inter tot casus fragilitatis humanae quam multae mortes timentur, quarum certe una cum uenerit, restat ceteras non timeri! et tamen fugitur una, ut omnes timeantur. quibus excruciantur doloribus, qui curantur a medicis et secantur! numquid ut non moriantur? sed ut aliquanto serius moriantur. multi cruciatus suscipiuntur certi, ut pauci dies adiciantur incerti, et nonnumquam ipsis doloribus uicti continuo moriuntur, quos mortis timore suscipiunt, et cum omnino non eligant uitam finire, ne doleant, sed dolere, ne finiant, accidit eis, ut et doleant et finiant, non solum quia et sanati uitam utique finiunt post
Abbreviated transcription (Latin):
surrexit: nisi forte adhuc mundus amandus ẽ tanta
rerũ labe contritus. ut &iam speciem seductionis
amiserit. Nam quantũ illi laudandi atq p̃dicandi
qui dignati non sunt cum mundo &iam florente
floro ͤ tantũ increpandi & accusandi sunt. quos peri¬
re cumpereunte delectat: Iabores iꝑicula & exi¬
cia huius transicorię uitȩ sipeadẽ uita quandoq
finienda subeuntur. ut mors eius non omino
auferatur sed paululum differatur. quanto ma¬
gis ꝓ aetña sub eunda sunt. ubi mortẽ nec na¬
tura sollicite cau&e. nec ignauia turpit̾ tim&.
nec sapientia fortit̃ sustin&: Nulli quippe
erit. quȩ nonerit. habeat igͥ teuita art̾na in diles¬
torib: suis. Noncernis. haec uita miserabilis & egena.
quã uehement̃ abeat. quantũq oblig& amatores
suos : Quitam̃ ꝑiculã eiꝰ sepe turbati. cicius eam
finiunt eo ipso quifinire formidant. & mortẽ
dũdedinant accelerant. ueluti siquis quã fluuo

Expanded text:
surrexit, nisi forte adhuc mundus amandus est tanta surrexit, nisi forte adhuc mundus amandus est tanta rerum labe contritus, ut etiam speciem seductionis amiserit. nam quantum illi laudandi atque praedicandi, qui dignati non sunt cum mundo etiam florente florere, tantum increpandi et accusandi sunt, quos perire cum pereunte delectat. Labores et pericula et exitia huius transitoriae uitae si pro eadem uita quandoque finienda subeuntur, ut mors eius non omnino auferatur, sed paululum differatur, quanto magis pro aeterna subeunda sunt, ubi mortem nec natura sollicite cauet nec ignauia turpiter timet nec sapientia fortiter sustinet! nulli quippe erit, quae non erit. habeat igitur te uita aeterna in dilectoribus suis. nonne cernis, haec uita miserabilis et egena quam uehementes habeat quantumque sibi obliget amatores suos? qui tamen periculo eius saepe turbati citius eam finiunt eo ipso, quo finire formidant, et mortem dum declinant, accelerant, ueluti si quisquam fluuio
Abbreviated transcription (Latin):
indñõ salutẽ. Uiregregius filius meus Ruferius affinis
ur̃. retulit mihi quid dno uoueritis. Qua eius narra¬
tione hilaratus & ibidem metuens nealiud suadeat
ille temptator. quitalib bonis antiquitus inuid&. ex¬
hortandam paucis credidi caritatẽ tuam. Onẽ exi
eloquiis legitur. netardes comuerti addñm. neq dif¬
ftras dedie indiem. atq. arripias curesq reddendum
quod ei te uouisse nosti. qui& debita exigit & ꝓmis¬
sa ꝑsoluit. Nam & hoc scriptumẽ. Uouete & reddite
dño dõ ur̃o. quam quam ⁊ si nonuouisses. Quid aliud
suadendum fuit. autquid melius ab homine fieri
potest. quã ut ci restituat a quo institutus ẽ: p̃sertim
qͥa caritatis erga nos dĩ tantum apparuit. atque
eluait indicium. ut filium suũ unigenitũ mit¬
ter& qͥpronob̾ morcretur R estat gͦ utfiat quod
apłs ait. propterea mortuum ẽẽ xp̃m: utqͥui uunt
iã nonsibi uiuant. sedei quiꝓipsis mortuusẽ & re¬

Expanded text:
IN DOMINO SALUTEM. Vir egregius, filius meus Ruferius, adfinis uester, rettulit mihi, quid domino uoueritis. qua eius narratione hilaratus et ibidem metuens, ne aliud suadeat ille temptator, qui bonis talibus antiquitus inuidet, exhortandam paucis credidi caritatem tuam, domine exeloquiis legitur: Ne tardes conuerti ad dominum neque differas de die in diem atque arripias curesque reddendum, quod ei te uouisse nosti, qui et debita exigit et promissa persoluit. nam et hoc scriptum est: Vouete et reddite domino deo nostro. quamquam etsi non uouisses, quid aliud tibi suadendum fuit aut quid melius ab homine fieri potest, quam ut ei se restituat, a quo institutus est, praesertim quia caritatis erga nos dei tantum apparuit atque inluxit indicium, ut filium suum unigenitum mitteret, qui pro nobis moreretur? restat ergo, ut fiat, quod apostolus ait, propterea mortuum esse Christum, ut, qui uiuunt, iam non sibi uiuant sed ei, qui pro ipsis mortuus est et re
Abbreviated transcription (Latin):
Sed si poss& hoc ipsum sine ad iutorio grȩ fitri ꝑliberum
arbitrium ut intellegeremus atq saprtemus. nondice¬
returdõ. damͥ intellectũ utdiscam mandati tua. neq
in eugło scmptume&̃. Iunc aꝑuit illis sensũ. ut intelle̾
gerent scripturas. Nto ucob aptrdictr&. Siquis aũt
urm̃ indig& sapientiam: postul& adõ quidat om̃ib
affluent̃.: ⁊ nonimꝓprra. ⁊dabitur ei. Poteus est
sensione nuncus celerrimis gaudeamus. Salutouos
nsolum meo nomine. sed &iam fr̾m qui mecũ sunt.
& rogo ut ꝓnob̾ concordit̃ atq iustant oretis.

Expanded text:
sed si posset hoc ipsum sine adiutorio gratiae fieri per liberum sed si posset hoc ipsum sine adiutorio gratiae fieri per liberum arbitrium, ut intellegeremus atque saperemus. non diceretur deo: Da mihi intellectum, ut discam mandata tua, neque in euangelio scriptum esset: Tunc aperuit illis sensudiceret: Si quis autem uestrum indiget sapientia. postulet a deo. qui dat omnibus affluenter et non inproperat, et dabitur ei. potens est sensione nuntiis celerrimis gaudeamus. saluto uos non solum meo nomine sed etiam fratrum. qui mecum sunt, et rogo, ut pro nobis concorditer atque instanter oretis.
Abbreviated transcription (Latin):
propt̃ inqͥt carissimi hate exspectintes satis agite
inuolati & immaculati apud cũ repperiri inpace.
& dñu nr̃i patientũ salut  e istimantes. sicut & dilto¬
intellestu. quȩ indocti & instabiles. homines ꝑ¬
uertunt. sicut & ceitras scripturas ad ꝓpͥum suum
dicit. Etubi sentitis nonuos intellegere interĩ credi¬
te diuinis edoquiis. quia & liberũ hominis est¬
arbitrium & gradĩ. sine cuius ad uitorio liberũ
arbitrium nec conuerti potest ad dm̃ nec ꝓficere
indõ. & qđ pio creditis ut & iam sapient̾ intel¬
legatis oratę. & adhoc ipsũ eũ id÷ ut sapient̃
intellegamus ẽ utiq liborũ arbitrium. Nisi onim
libtro arbitrio intellegeremꝰ atq aꝑiremꝰ. ñpre
ciꝑit᷑ dicente scriptura. Intellegite gͦ qui insipi¬
entes estis inpopło: & stulti ali quando sapite.
tellegamus atq sapiamus. Oboedientum nrãm
requirit. que nulla potest et̃ sine libo arbitrio.

Expanded text:
propter, inquit, carissimi, haec expectantes satis agite propter, inquit, carissimi, haec expectantes satis agite inuiolati et inmaculati apud eum reperiri in pace et domini nostri patientiam salutem existimate, sicut et dilecintellectu, quae indocti et instabiles homines pervertunt sicut et caeteras Scripturas, ad proprium suum dicit; et ubi sentitis vos non intelligere, interim credite divinis eloquiis, quia et liberum est hominis arbitrium, et gratia Dei, sine cujus adjutorio liberum arbitrium nec converti potest ad Deum, nec proficere in Deo. Et quod pie creditis, ut etiam sapienter intelligatis orate. Et ad hoc ipsum enim, id est, ut sapienter intelligamus, est utique liberum arbitrium. Nisi enim libero arbitrio intelligeremus atque sape dicente scriptura: Intellegite ergo, qui insipientes estis populo, et stulti aliquando sapite. m est. ut intellegamus atque sapiamus, oboedientiam nostram requirit, quae nulla potest esse sine libero arbitrio.
Abbreviated transcription (Latin):
Ut iustificetur impius hoc: ex impio fiat uistꝰ
& incipiat hab̾e iueritũ bonũ. qͦ dns coronab̾
quando iudicabitur mundus. Multa erant
quȩ uob mittere cupiebam: Quibus lectis
totam ipsam causã quȩ conciliis episcopalib
actaẽ aduersus eosdẽ pelagianos hereticos
diligentius ⁊ plenius nosse posstt̾is. Sed festi¬
nauer fr̃s. qui ex numero urõ ad nos uenerunt
ꝑ quos uob̾ non rescripsimus ista sed seripsimus.
dicabat nihil nob̾ potusse confingere. Idõ
aut̃ festinauer̃ ut apud uos agerent pascha
quoposiͫͣ ad uiunte dño tiscõs dies uram̃ pacem
quã dissensionẽ potius inuenire. Melius aut̃ face¬
re. quod multũ rogo. supsu a quo dicunt fuisse se
turbatos adme inutere ñgrauemini. Aut eni ñ in¬
tellegit librũ meum. aut forte ipsũ nonintellegit᷑
quando difficillimã questionẽ & paucis intellegi¬
bilẽ soluere atq enodare conatur. Ipsaẽ enĩ ques¬
tio degñ dĩ.: quȩ ftait ut homines ñ intellegentes

Expanded text:
ut iustificetur impius, hoc est ex impio fiat iustus et incipiat habere meritum bonum, quod dominus coronabit, quando iudicabitur mundus. Multa erant, quae uobis mittere cupiebam, quibus lectis totam ipsam causam, quae conciliis episcopalibus acta est aduersus eosdem Pelagianos haereticos, diligentius et plenius nosse possetis, sed festinauerunt fratres, qui ex numero uestro ad nos nenerant, per quos uobis non rescripsimus ista, sed scripsimus, dicabat nihil illos nobis potuisse confingere. ideo autem festinauerunt, ut apud uos agerent pascha, quo possit adiuuante domino tam sanctus dies uestram pacem quam dissensionem potius inuenire. Melius autem facietis, quod multum rogo, si ipsum, a quo dicunt se fuisse turbatos, ad me mittere non grauemini. aut enim non intellegit librum meum aut forte ipse non intellegitur. quando difficillimam quaestionem et paucis intellegibilem soluere atque enodare conatur. ipsa est enim quaestio de gratia dei, quae fecit, ut homines non intellegentes
Abbreviated transcription (Latin):
retici seipsos ascipsoͥs iustos fieri putantes
quasi hoc cis ds̃ nondederit. sed ipsi sibi. Non utiq
indño. sed insem& ipsis glantur. Talib ettm
dicit apłs. Quis enĩte discernit: Quod idõ dicꝰ
quia demassa illius ꝑditionis que factaẽ ex adã
non discernit homine ut cũ faciat uas in hono
& mamt̃ inflatꝰ. cũ audiss& quis enĩte discer¬
nit. poss& tespondere uł uoce uł cogitatio¬
ne & dicere. Discerut me fides inta. discer¬
tationib suis ⁊dixit. Quid enĩ habes quod
non acce pisti: Si aut̃ Accepisti. quid głaris
quasi non accepis: Sic enĩ glantur quasi non

Expanded text:
retici se ipsos a se ipsis iustos fieri putantes, retici se ipsos a se ipsis iustos fieri putantes, quasi hoc eis non deus dederit sed ipsi sibi, non utique in domino sed in semet ipsis gloriantur. talibus dicit apostolus: Quis enim te discernit? quod ideo dicit, quia de massa illius perditionis, quae facta est ex Adam, non discernit hominem, ut eum faciat uas in honoret inaniter inflatus, cum audisset: Quis enim te discernit? posset respondere uel uoce uel cogitatione et dicere: Discernit me fides mea, discertationibus eius et dixit: Quid enim habes, quod non accepisti? si autem et accepisti, quid gloriaris, quasi non
Abbreviated transcription (Latin):
mundũ quando uenturus ẽ: sicut tota eccła
in sẏmbolo confitetur uidicare: uiuos & mortuos
S iergo none dĩgrã. quomodo saluat mundum:
ł tsinonest liberũ arbitrium. quomodo iudicat
mundũ: Proinde librum uł epłam meam quã
secũ ad nossupra dicti aitulerunt. scđ̾m hanc fidẽ
intellegite : ut neq negetis dĩ grãm. nequeliberũ
arbitrium sic defendatis. utadĩ grã separetis. tãꝗ.
nino non possumus. Propterhoc enĩ dñs cũ defruc¬
tu iusticie loqueretur. ait disciplis suis. Sine
me nihil potestis facere. Unde supradictã epłam
hereticos pelagianos noueritis cẽ conscriptã.
qui dicunt gramdĩ scđm merita nr̃a dari. ut
qui głatur ñ in dño sed inscipso głetur. hoc ÷
in homine non in dño. Quod prohib& apłs di¬
cens. Nemo gletur inhomine. Etalio loco.
Quigłatur inquid indño głaetur. Illi uero he¬

Expanded text:
mundum. quando \'uenturus est\', sicut tota ecclesia mundum. quando \'uenturus est\', sicut tota ecclesia in symbolo confitetur, \'iudicare uiuos et mortuos\'. si ergo non est dei gratia, quo modo saluat mundum? et si non est liberum arbitrium, quo modo iudicat mundum? proinde librum uel epistulam meam, quam secum ad nos supra dicti adtulerunt, secundum hanc fidem intellegite, ut neque negetis dei gratiam neque liberum arbitrium sic defendatis, ut a dei gratia separetis, tamquanino non possumus. propter hoc enim dominus, cum de fructu iustitiae loqueretur, ait discipulis suis: Sine me nihil potestis facere. Unde supra dictam episthaereticos Pelagianos noueritis esse conscriptam, qui dicunt gratiam dei secundum merita nostra dari, ut, qui gloriatur, non in domino sed in se ipso glorietur, hoc est in homine, non in domino. quod prohibet apostolus dicens: Nemo glorietur in homine et alio loco: Qui gloriatur, inquit, in domino glorietur. illi uero hae
Abbreviated transcription (Latin):
tis: gauotamus de uob̾ abundanti: Grã xp̃i. domini
eximii meritoq honorabiles & desidtrabiles filii
omino dilectis simo & inxp̃i membris
honorando frĩ UALENIINO & fribus qui
tecum sunt. Aubus unos in dño salutẽ. Uenerunt
adnos duo iuuenes cresconius & felix. deurã con¬
gregatione se eẽ dicentes. qͥ nob retuler monaste¬
rium ur̃m non nulla dissensione turbatũ. eo quod
quidam in uob sic grãm p̾dicent. ut negent
homini eẽ liberum arbitriũ ł tquod ẽ grauius.
dicant. qđ in die iudicii non sit redditurus ds̃
triũ adiuuari fattantur ꝑdĩ gram. ut recta.
sapiamus atq. faciamus. ut cũ uenerit dñs red¬
bona quȩ p̃para uit ds̃ ut inillis ambulemꝰ.
Hoc qui sentiunt. bene sentiunt. Obsecro itaq
uos frs. Sicut corinthios obfecriuit apłs ꝑ nomĩ
mundũ. sed ut saluetur mundus ꝑ ipsum.
Postea utrosicut scribit apłs paulus. iudicabit dc̃

Expanded text:
tis. gaudeamus de uobis in abundanti gratia Christi, domini tis. gaudeamus de uobis in abundanti gratia Christi, domini eximii meritoque honorabiles et desiderabiles filiiisti membris honorando fratri VALENTINO, et fratribus qui tecum sunt, AUGUSTINUS, in Domino salutem. 1. Venerunt ad nos duo juvenes, Cresconius et Felix, de vestra congregatione se esse dicentes, qui nobis retulerunt monasterium vestrum nonnulla dissensione turbatum, eo quod quidam in vobis sic gratiam praedicent, ut negent hominis esse liberum arbitrium; et, quod est gravius, dicant quod in die judicii non sit redditurus Deustrium adjuvari fateantur per Dei gratiam, ut recta sapiamus atque faciamus; ut cum venerit Dominus redbona, quae praeparauit deus, ut in illis ambulemus. hoc qui sentiunt, bene sentiunt. Obsecro itaque uos, fratres, sicut Corinthios obsecrauit apostolus, mundum. sed ut saluaretur mundus per ipsum; postea uero. sicut scribit apostolus Paulus, iudicabit deus
Abbreviated transcription (Latin):
animi seu carnis infirmitato recusar&. Nam
& uouenda talia ñ sunt aconiugatis. nisi ea
quã ꝑsoluenda ꝓmissio. Neq enĩds exigit.
siquis ex alieno aliquid uouerit. sed potius
usur pare uetat alienum. Diuina quippe de
non haba potistatẽ corꝑis sui sedmulier. Sexũ
nomine corꝑis nuncupauit. Sed cũ illã tãpara¬
tã eẽ audiam dõdicare continentũ uteo solo
impediatur. sitibi debitũ coniugali iure red¬
dere compellit̾. ambodõ reddite quoddõ uo¬
uistis. ut illi ꝑsoluatur quod ab alterutro
non exigitis. Si continentia uirtus ẽ sicut ẽ.
cur adeam sit ꝓmtior. sexus infirmior. cũ
uirtꝰ auiro potius cognominata uidcatur.
sicut similitudo uocabuli resonat : Noli gͦ
uir ob errare. auirtute. quã mulier est pa¬
rata susciꝑe. Sit ur̃ consensus oblatio ad su¬
ꝑnũ altare creatoris: & uicta concupiscentia
tanto fortius quanto sanctius unculũ carita¬

Expanded text:
animi seu carnis infirmitate recusaret. nam animi seu carnis infirmitate recusaret. nam et uouenda talia non sunt a coniugatis nisi ex cquam persoluenda promissio. neque enim deus exigit, si quis ex alieno aliquid uouerit, sed potius usurpare uetat alienum. diuina quippe de non habet potestatem sui corporis sed mulier. sexum nomine corporis nuncupauit. sed cum illam tam paratam esse audiam deo dicare continentiam, ut eo solo impediatur, si tibi debitum reddere coniugali iure compellitur, ambo deo reddite, quod ambo uouistis, ut illi persoluatur, quod ab alterutro non exigitis. si continentia uirtus est, sicuti est, cur ad eam sit promptior sexus infirmior, cum uirtus a uiro potius cognominata uideatur, sicut similitudo uocabuli resonat? noli ergo uir abhorrere a uirtute, quam mulier est parata suscipere. sit uester consensus oblatio ad supernum altare creatoris et uicta concupiscentia tanto fortius quanto sanctius uinculum carita
Abbreviated transcription (Latin):
obstrinxisti. aliud tibi factre nonlic&: prius quã
ecs uoti reus. liberũ fuit quoesses inferior: quã¬
uis ñ sit gratulabunda lib̾tas. quafit. ut nonde¬
beatur qđ cũ lucro readitur. Nunc uero quia
tenetur apuddm̃ sponsio tua. nonte ad magnã
iusticiã inuito. sed amagna iniquitate det̾rto.
Non eni talis ens siñ fectris quod uouisti. qualis
mansisses. si nichil tale uouisses: minor enim
tunc eẽs. non peioꝵ. Modo aut̃ tantũ quod absit
mistrior sifidẽ dõ fregeris. quanto beatior siper¬
solueris. Nec idõ te uouisse peniteat. immo
gaude iam tibi nonlicere. qđ cũ tuo detrim̃ to
licuisset. Aggredere itaq intrepidus. & dicta
imple factis: ipse ad iuuabit qui uota tua eo¬
petit. Felix est necessitas que in meliora cõpellit
U na solacausa eẽ poss&. quate id quod uo uistiꝰ
ñsolũ Nonhortaremur. uerũ &iam ꝓhiberemꝰ
implere. si forte tua conuix hoc tccũ susciꝑe

Expanded text:
obstrinxisti, aliud tibi facere non licet. priusquam obstrinxisti, aliud tibi facere non licet. priusquam esses uoti reus, liberum fuit, quo esses inferior, quamuis non sit gratulanda libertas, qua fit, ut non debeatur, quod cum lucro redditur. nunc uero, quia tenetur apud deum sponsio tua, non te ad magnam iustitiam inuito, sed a magna iniquitate deterreo. non enim talis eris, si non feceris, quod uouisti, qualis mansisses, si nihil tale uouisses. minor enim tunc esses, non peior; modo autem tanto — quod absit — miserior, si fidem deo fregeris, quanto beatior, si persolueris. nec ideo te uouisse paeniteat, immo gaude iam tibi non licere, quod cum tuo detrimento licuisset. adgredere itaque intrepidus et dicta imple factis; ipse adiuuabit, qui uota tua expetit. felix est necessitas, quae in meliora compellit. Una sola esse causa posset, qua te id, quod uouisti, non solum non hortaremur, uerum etiam prohiberemus implere, si forte tua coniux hoc tecum suscipere