comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uerbis carneditis exprimi non potest.
elegitdoctrinã sapientiȩ: perquas li¬
b& corporeas imagines & similitudines:
utcumq: cogitanda in sinuarediumoͣ.
quam ab offitio taliadocendi cessare:
sicutelegit rachelex uiro suo &ancilla
suscipere filios : quam sine filibs omnino
lam rachel deu&erequippe uita car¬
nalibus sensibus dedita corporeȩ cogi¬
tantur imagmes: &iam cumaliquid de
spiritali & in commutabili substantia
diuinitatis auditur: Suscepit & ilia
deancillasua filios. amorehabende
numero sioris prolis accensa. Inue¬
nimus aũ gelfam eius ancillam inter¬
pretacri osiens. qua propter interp̃¬
dicatione fidei euangeliȩ quorũ oseat¬
& cornon eat. cum inscripturis aduer¬
terimus. hȩc intel legatur ancillaliȩ
scriptum ẽ enim dequibus dam popu¬
lur hic labiis mehonorat. corãueorũ
longeẽ ame: Et talibus a postolus dic̃:
qui prȩdicas non furandum furaris:
qui dicis non adulterandum: adulteras:
Verum tam ut &iam perhanc conditio¬

Expanded text:
uerbis carne editis exprimi non potest, eligit doctrina sapientiae per quaslibet corporeas imagines et similitudines utcumque cogitanda insinuare diuina quam ab officio talia docendi cessare, sicut elegit Rachel ex uiro suo et ancilla suscipere filios quam sine filiis omnino lam Rachel. de uetere quippe uita carnalibus sensibus dedita corporeae cogitantur imagines, etiam cum aliquid de spiritali et incommutabili diuinitatis substantia auditur. Suscipit et Lia de ancilla sua liberos amore habendae numerosioris prolis accensa. inuenimus autem Zelfam eius ancillam interpretari "os iens". quapropter in praedicatione fidei euangelicae quorum os eat et cor non eat cum in scripturis aduerterimus, haec intellegitur ancilla Liae. scriptum est enim de quibusdam: populus hic labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me. et talibus apostolus dicit: qui praedicas non furandum, furaris, qui dicis non adulterandum, adulteras. uerum tamen ut etiam per hanc condicio
Abbreviated transcription (Latin):
Cemꝑ enim eiusdem modi est Qđ aũt
cõmutabileest tempori obnoxium ẽ:
acernũ in mortale est: Non omne in¬
mortale satis subtiliter & &̃nũ dicitꝰ
qui a & si semꝑ aliquid uiuat: tamen
mutabilitatem patiatur: Non pro¬
prtȩ xernum appellatur. quia non
semꝑ eius modi est: quãuis in mor¬
tale: quia semꝑ uiuit reccedici possit:
Vocatur tamen & nũ interdum &iam
qđ inmortaleest: Iulud uero qđ & mu¬
tationem patitur: &animȩ presentiã.
cum animu ñ sit uiueredicitur : Ne¬
q: inmortale ullo modo & multo mi¬
nus &nũ intellegi pocest: inenum
enim cũ propri ediciturneq quicquã
pr&eritũ quasi transierit: neq: quic¬

Expanded text:
er enim eiusdem modi est. quod autem commutabile est, tempori obnoxium est;aeternum immortale est, non omne immortale satis subtiliter et aeternum dicitur, quia, etsi semper aliquid uiuat, tamen, si mutabilitatem patiatur, non proprie aeternum appellatur, quia non semper eiusdem modi est, quamuis immortale, quia semper uiuit, recte dici possit. uocatur tamen aeternum interdum etiam quod immortale est. illud uero quod et mutationem patitur et animae praesentia, cum anima non sit, uiuere dicitur, neque immortale ullo modo et multo minus aeternum intellegi potest. in aeterno enim, cum proprie dicitur, neque quicquam praeteritu
Abbreviated transcription (Latin):
laris est illa susceptio. Neccũ homini¬
b aliquib scĩs quantalib& sapientia
& scĩtate prȩstantib: ullomodo po¬
test ẽe communis: ubidiuinȩ grati¬
ae satis ꝑspicuum clarumq do cum̃¬
tum ẽ Qui senim tã sit sacrilegus.
ut audeat ad firmare. aliquã posse
animã ꝑmeritum liberi arbitrii
ut altersit xp̃s efficere : utergo ad
ꝑ sonam uerbi unigeniti ꝑtiner&¬
& quo pacto ꝑliberum arbitriũ com¬
muniteromnib: & naturaliter datũ.
un a sola animameruirs&e. nisi hoc sin¬
gularis gratia prestitiss& quã fas est

Expanded text:
laris ergo est illa susceptio, nec cum hominilaris ergo est illa susceptio, nec cum hominibus aliquibus sanctis quantalibet sapientia et sanctitate praestantibus ullo modo potest esse communis. ubi diuinae gratiae satis perspicuum clarumque documentum est. quis enim tam sit sacrilegus, ut audeat adfirmare aliquam posse animam per meritum liberi arbitrii. ut alter sit Christus. efficere? ut ergo ad personam uerbi unigeniti pertineret, quo pacto per liberum arbitrium communiter omnibus et naturaliter datum una sola anima meruisset, nisi hoc singularis gratia praestitisset. quam fas est
Abbreviated transcription (Latin):
arbitramur intercaput & membra
c&era qđ in quolib& quã uis prȩcipuo
membro uelut in aliquo magno ꝓphe¬
ta aut apostolo. quã uis diuinitas ha¬
bit& ñ tam̃ sicut in capite qđ est xp̃s.
omnis plenitudo diuinitatis: Nam
& in nr̃o corpore in est sensus singulis
membris sed ñ tantus quantus incapite.
ubi prorsus omnis est quinq ꝑtitus. ibi
enim &uisus est &auditus & olfactus
& gustus. & tactus . Inc&eris aũt solus
est tactus: an &iã preerhoc qđ tam¬
quã intemplonihil incorpore habi¬
tat omnis plenitudo diuinitatirẽ
aliud qđ intersit inter illud caput
& cuius lib& membri excellentiaẽ
plane: quod singulariquadam sus¬
ceptione hominis illius. una factaẽ
ꝑsonacum uerbo: Denullo enĩ scõ¬
rũ dicipotuit aut potest aut pote¬
rit. Verbum caro factum est: Nul¬
lus scõrũ qualib& prȩsentia gratiȩ
unigeniti nom̃ accepit. ut qđ est ip¬
sum dĩ uerbum ante sȩcła. hoc simul
cũ assumpto homine dicer&ur. singu¬

Expanded text:
arbitramur inter caput et membra caetera, quod in quolibet quamvis praecipuo membro, velut in aliquo magno propheta aut apostolo, quamvis divinitas habitet, non tamen, sicut in capite quod est Christus, omnis plenitudo divinitatis? Nam et in nostro corpore inest sensus singulis membris, sed non tantus quantus in capite, ubi prorsus omnis est quinque partitus. Ibi enim est visus, et auditus, et olfactus, et gustus, et tactus. In caeteris autem solus est tactus. An etiam praeter hoc, quod tanquam in templo in illo corpore habitat omnis plenitudo divinitatis, est aliud quod intersit inter illud caput et cujuslibet membri excellentiam? Est plane, quod singulari quadam susceptione, hominis illius una facta est persona cum Verbo. De nullo enim sanctorum dici potuit, aut potest, aut poterit: Verbum caro factum est . Nullus sanctorum qualibet praestantia gratiae Unigeniti nomen accepit; ut quod est ipsum Dei Verbum ante saecula, hoc simul cum assumpto homine diceretur. Singu
Abbreviated transcription (Latin):
agit. Sed cum eandem materiã.
ex uirga moysi in carnẽ serpentis
proxime acuelociter uertit. mira¬
culum Fuit rei quidem mutabi¬
lis sed tamen inusitata mutatio.
Quis autem animat quȩ queuana¬
scientia : nisi qui & illum serpen¬
tem adhoram sicutopus fuerat
anim auit: & quis reddidit cada¬
ueribus animas suas cum resur¬
gerent mortui: nisi qui animat
carnes in uteris matrum: utori¬
antur morituri: sed cumfi unt
illa continuato quasi quodam
fluuio. labentium manentiumq
rerum exocculto in promptu at¬
que exprompto in occulto. usitato
itinere trans euntium: naturalia
dicuntur: Cum uero ammonen¬
dis hominib: inusitata mutabili¬
tate ingeruntur: magnalia no¬
minantur:

Expanded text:
agit? sed cum eandem materiam ex uirga Moysi in carnem serpentis proxime ac uelociter uertit, miraculum fuit rei quidem mutabilis, sed tamen inusitata mutatio. quis autem animat quaeque uiua nascentia nisi qui et illum serpentem ad horam, sicut opus fuerat, animauit? Et quis reddidit cadaueribus animas suas, cum resurgerent mortui, nisi qui animat carnes in uteris matrum, ut oriantur morituri? sed cum fiunt illa continuato quasi quodam fluuio labentium manantiumque rerum ex occulto in promtum aque ex promto in occultum usitato itinere transeuntium, naturalia. dicuntur; cum uero admonendis hominibus inusitata mutabilitate ingeruntur, magnalia nominantur.
Abbreviated transcription (Latin):
& utrumq non est sinedelectatio¬
ne carnali: sed diuersa operapatrũ:
non faciebat. nisidiuersitas tẽpo¬
rum: sicaũt neces se erat. utcarnali¬
tercoirent &iã ñcarnali prophe¬
tȩ. sicut necesse erat. ut carnaliter
uescerentur &iam ñ carnales apos¬
toliȩclesiȩ dispensatorem ñ lice¬
rẽ ordinare nisiunius uxoris uirũ :
quod acutius intellexerunt: qui
neceum ꝗuicaticuminus uel paga

Expanded text:
 utrumque non est sine delectatione carnali. Diuersa opera patrum non faciebat nisi diuersitas temporum. sic autem necesse erat, ut carnaliter cohirent etiam non carnales prophetae, sicut necesse erat, ut carnaliter uescerentur etiam non carnales apostoli. Ecclesiae dispensatorem non licere ordinari nquod acutius intellexerunt, qui nec eum, qui catechumenus uel paga
Abbreviated transcription (Latin):
leat ꝑ scrutari : Etideo quidhorum
duorum sit anuero fortassis utrum¬
q sit ut aliquando istafiant ꝑ ipsam
presentiam martrrum: Aliquando
ꝑangelos suscipientes ꝑsor mã mar¬
trrũ definireñ audeo: mallem absci¬
entib ista ꝑquirere Neq enĩ ne moẽ
qui hec sciat : nonq sibi scire uideatꝰ

Expanded text:
leat perscrutari. et ideo quid horum leat perscrutari. et ideo quid horum duorum sit, an uero fortassis utrumque sit, ut aliquando ista fiant per ipsam praesentiam martyrum, aliquando per angelos suscipientes personam martyrum, definire non audeo. mallem ab scientibus ista perquirere. neque enim nemo est, qui haec sciat, non qui sibi scire uideat
Abbreviated transcription (Latin):
eoscertũ est ad iũuari utrum ipsiꝑ
seipsos ad sint unotem pore tã diuer¬
sis locir. & tanta interse longinqui¬
tate discr&is. siue ubi sunt eorũ me¬
moriȩ siue prȩer suas memorias
ubicũq ad esse sentiuntur: an ipsis
in locissuis meritis congrud ab omni
mortalium conuersatione semortir:
& tam̃ generaliter orantes ꝓindigen¬
tia supplicantium sicutnos oramus
ꝓmortuis quib utiq non prȩsentia¬
mur Necubisint uelquid agant sci
concr&us necremotus a nob ex audi¬
ens martrrum preces ꝑ angelicami¬
nisteria usq quaq diffura l prebeat
hominib istasolatia: quib: ad huius
uitȩ miseria siudicatẽe prȩbenda:
uult quando uult quo modo uult:
maximeque ꝑeorũ memorias. quõ
hocnouit expedirenobis adedifican¬
dam fidem xp̃i. procuius illi confessi¬
one sunt passimirabilia. atq ineffa¬
bili potestate acbonitate cõm̃dati
res esthaecaltior quã utame possit
attingi: & abstrusior quãut ame ua¬

Expanded text:
eos certum est adiuuari: utrum ipsi per eos certum est adiuuari: utrum ipsi per se ipsos adsint uno tempore tam diuersis locis et tanta inter se longinquitate discretis, siue ubi sunt eorum memoriae siue praeter suas memorias, ubicumque adesse sentiuntur, an ipsis in loco suis meritis congruo ab omni mortalium conuersatione remotis et tamen generaliter orantibus pro indigentia supplicantum — sicut nos oramus pro mortuis, quibus utique non praesentamur nec ubi sint uel quid agant scimconcretus nobis nec remotus a nobis. exaudiens martyrum preces, per angelica ministeria usquequaque diffusa praebeat hominibus ista solacia, quibus in huius uitae miseria iudicat esse praebenda, uult, quando uult, quomodo uult, maximeque per eorum memorias, quoniam hoc nouit expedire nobis ad aedificandam fidem Christi, pro cuius illi confessione sunt passi, mirabili atque ineffabili potestate ac bonitate commendet. res est haec altior, quam ut a me possit adtingi, et abstrusior, quam ut a me ua
Abbreviated transcription (Latin):
rib at tributus: Nonenim quia inui¬
num aqua cum uoluit d̃srepente
conuersaẽ: ideo non debemur quid
aqua ualeat inelementorũ ordine
proprio ab istius diuinio perirrarita¬
te: uel potius singularitate discer¬
nere: Necqm̃ lazarus resurrex̃: ideo
mortuus omnis quando uult resur¬
git: aut eo modo exanimis auiuente :¬
quomodo auigilante dormienr ex¬
citatur: Alii sunt humanarũ limiter
rerũ: alia diuinarũ signauirtutum:
Alia sunt quȩ naturaliter. Aliaquȩ
mirabiliter fiunt: quã uis utnatusȩ
ds̃adsit. ut sit miraculis. natura ñ
desit: Nonigitur ideo putandum ẽ
uiuorũ quos lib& int̾ẽe posse defunc¬
tos. qm̃ quib: dam sanandis uel adiu¬
uandis martrres ad sunt: sed ideo po¬
tius intellegendumẽ qđ ꝑdiuinã
potentiã martrres uiuorũ reb: in t̃¬
sunt: qm̃ de functi ꝑnaturã propriã:
uiuorũ reb inter ẽẽ ñ possunt:
quã quã ista quaestio uires intelle¬
gentiae meaeuicit: quem am modũ
opitulentur martr res his quos per

Expanded text:
ribus adtributus. non enim quia in uinum aqua, cum uoluit dominus, repente conuersa est, ideo non debemus, quid aqua ualeat in elementorum ordine proprio, ab istius diuini operis raritate uel potius singularitate discernere; nec quoniam Lazarus resurrexit, ideo mortuus omnis, quando uult, surgit aut eo modo exanimis a uiuente quomodo a uigilante dormiens excitatur. alii sunt humanarum limites rerum, alia diuinarum signa uirtutum; alia sunt, quae naturaliter, alia, quae mirabiliter fiunt, quamuis et naturae deus adsit, ut sit, et miraculis natura non desit. non igitur ideo putandum est uiuorum rebus quoslibet interesse posse defunctos, quoniam quibusdam sanandis uel adiuuandis martyres adsunt, sed ideo potius intellegendum est, quod per diuinam potentiam martyres uiuorum rebus intersunt, quoniam defuncti per naturam propriam uiuorum rebus interesse non possunt. Quamquam ista quaestio uires intellegentiae meae uincit, quemadmodum opitulentur martyres his, quos per
Abbreviated transcription (Latin):
Namus us inlicitus ab usus potius. uel
abusio nominandaẽ: Quo modo ergo
siessemus peregrini: quibeata uiuere
nisiin patria non possimur. eaq: pere¬
grinatione utiq: miseri & miseriam
finire cupientes in patriã redire uel¬
limus opus eẽt uł terrestrib: ułma¬
rinis uehiculis quib utendumess&:
Utad patriam qua fruendum erat ꝑue¬
nire ualeremus: qđ si amoenitates iti¬
neris & ipsa gestatio uehiculorũ nor
delectar& conuersi ad fruendũ his qui¬
b: uti debuimur nolemus citouiam
finire: & ꝑ uersa suauitate implicati:
Alienaremur a patria. cuius suauitas fa¬
cer& beatos:sic in huius mortalitatis
uita peregrinantes ad nõ siredire ad
patriam uolumus. Vbibeatieẽ possi¬
mꝰ utendũ ẽ hoc mundo non fruen¬
dum: ut inuinbilia dĩ. ꝑ eaquȩ factarꝰ
intellecta conspiciantur hocẽ ut
decor poralib: temporalib: q: rebus
&ña & spiritalia capiamus: Resigit᷑
quib: fruendũ ẽ pater & filius & sp̃s

Expanded text:
nam usus inlicitus abusus potius uel abusio nominanda est. quomodo ergo, si essemus peregrini, qui beate uiuere nisi in patria non possemus, eaque peregrinatione utique miseri et miseriam finire cupientes in patriam redire uellemus, opus esset uel terrestribus uel marinis uehiculis, quibus utendum esset, ut ad patriam, qua fruendum erat, peruenire ualeremus; quod si amoenitates itineris et ipsa gestatio uehiculorum nos delectaret, conuersi ad fruendum his quibus uti debuimus, nollemus cito uiam finire et peruersa suauitate implicati alienaremur a patria, cuius suauitas faceret beatos: sic in huius mortalitatis uia peregrinantes a domino si redire ad patriam uolumus, ubi beati esse possimus, utendum est hoc mundo, non fruendum, ut inuisibilia dei per ea quae facta sunt intellecta conspiciantur, hoc est ut de corporalibus temporalibusque rebus aeterna et spiritalia capiamus. Res igitur, quibus fruendum est, pater et filius et sp
Abbreviated transcription (Latin):
mater uiuorũ: quȩ deuirisui latere facta ẽ:
Et dicit dñr in euangelio: Siquis non man¬
ducauerit carnẽmeã: & non biberit san¬
guinẽ meũ non habebit inseuitã: & omnia
quȩ illic intellegunt̾. enucleate minuta
frustradix apostolus: adãquiẽ forma futu¬
ri : &illud: relinqu& homo patrẽ & matr̃e.
& adherebit uxorisuȩ : &eruntduo in carne
quocum informadĩ ẽ& non rapinã arbi¬
tratus ẽ esse ęqualis dõ: sed semetipsum
e in auit. formã serui accipiens Reliquis¬
se &iam matre sinagogã iudeorũ: uete¬
ritestam̃to carnaliter inherentẽ: & he¬
sit dr̃ apud patrem perquẽ factisumus.
Facturẽ ꝑcarnẽ parcticepinr̃: ut illi¬
us capitis. corpus esse possemus.
QUODCAIN ETABEL DUOSPOpULOS
FIGURAUERINT. ET QUIOCCIOERIT
CAIN SEptẼ uiNdictas exsoluet

Expanded text:
mater uiuorum, quae de uiri sui latere facta est: mater uiuorum, quae de uiri sui latere facta est: et dicit dominus in euangelio: si quis non manducauerit carnem meam et biberit sanguinem meum, non habebit in se uitam. et omnia, quae illic intefrustra dixit Apostolus: Adam qui est forma futuri, ut illud, Relinquet homo patrem et matrem et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo, sed semetipsum exinanivit formam servi accipiens, reliquisse etiam matrem synagogam Judaeorum Veteri Testamento carnaliter inhaerentem, et adhaesit Deus apud Patrem per quem facti sumus, factus est per carnem particeps nostri, ut illius capitis corpus esse possemus. CAPUT LVIII. Quod Cain et Abel duos populos figuraverint, et qui occiderit Cain septem vindictas exsolvet
Abbreviated transcription (Latin):
ex dieb ingenesi. consum mauit dr̃
omnia operasua. & septimo requi¬
euit Sexȩtatib humanũ genus
hoc scło persuccessionẽ temporum
dĩopera insigniunt: quarum prima ẽ
ab adã usq ad noe Secunda anoe.
usq ad abraham: Tertia ab abrahã
usq ad cdauid Quarta adauid. usq
adtrans migrationẽ in babiloniam
Quinta inde. usq ad humilẽ aduentum
donecexcelsus ueniat adiudiciũ. Sep¬
timauero: intellegit᷑ inrequie scõrum :¬
non in hacuita sed inalia : ubiuid& re¬
quiescentẽ pauperẽ diuesille cũ apud
inferor torqueretur: ubi non fit uer¬
pera: quia nulluribi rerũdefectus est:
Sextodie ingenesi format᷑ homo adima¬
ginem dĩ Sextẽ ȩtate seculi manifestatur
reformationr̃ã innouita tẽmentis : scdm̃
imaginẽei quicreau̾nor Sicutidĩc apłs
Fit uiro dormiente : coniux delatere: Nt xp̃o
moriente ȩcładesacram̃to sanguinis. qui
de lateremortui proflux̃. uocat᷑ eua uita:

Expanded text:
ex diebus in Genesi consummauit deus omnia opera sua et septimo requieuit. sex aetatibus humanum genus hoc saeculo per successiones temporum dei opera insigniunt. quarum prima est ab Adam usque ad Noe, secunda a Noe usque ad Abraham, tertia ab Abraham usque ad Dauid, quarta a Dauid usque ad transmigrationem in Babyloniam, quinta inde usque ad humilem aduentum donec excelsus ueniat ad iudicium. septima uero intellegitur in requie sanctorum non in hac uita, sed in alia, ubi uidit requiescentem pauperem diues ille, cum apud inferos torqueretur, ubi non fit uespera, quia nullus ibi rerum defectus est. sexto die in Genesi formatur homo ad imaginem dei: sexta aetate saeculi manifestatur reformatio nostra in nouitate mentis secundum imaginem eius qui creauit nos, sicut dicit apostolus. fit uiro dormienti coniunx de latere: fit Christo morienti ecclesia de sacramento sanguinis, qui de latere mortui profluxit. uocatur Eua uita,
Abbreviated transcription (Latin):
aliquando slm̃ significare intelle¬
t. gatur tamen quod ex hoc nomine di¬
riuatur & appellatur aeonꝰ ipsi greci.
quantum existimo nonsolent intelle¬
gere : nisi id quod non hab& finem
lemus dicere nisi a&ernum: Sedeona
xernum: quã uis quidã interdũ &iã
&ernale audrant dicere nelatinȩ
linguȩ deesseuideatur ab eodem no¬
mine diriuato. et fortasse quidem.
secundum morem scripturarum in¬
ueniantisti. aliquid &iã aeonion dic¬
tum. quod sine fine non sit: sicut dr̃
inlibris ueteris testamenti assidue
dicit: hoc uobis erit legmum. &nũ:

Expanded text:
aliquando saeculum significare intelligatur, tamen quod ex hoc nomine derivatur et appellatur αἰώνιον, ipsi Graeci, quantum existimo, non solent intelligere nisi id quod non habet finem: lemus dicere nisi aeternum, sed αἰῶνα aeternum. quamuis quidam aeternum etiam aeternale audeant dicere, ne latinae linguae deesse uideatur ab eodem nomine deriuatio. et fortasse quidem secundum morem scripturarum inueniant isti aliquid etiam αἰώνιονdictum quod sine fine non sit; sicut deus in libris ueteris testamenti assidue dicit: hoc uobis erit legitimum aeternum;
Abbreviated transcription (Latin):
ignificat quosdam it a credituras ut ñ
possint ferre labores continentiae &
ad seculum redituri sint: Quoddictũ
est assumit secum alios septem: in telle¬
gitur quia cum qui ceciderit deiustiti¬
a &iam simulationem habebit Cupi¬
ditas enim carnis ex pulsa ꝑ poeniten¬
tiam consu&is operibus cum non in¬
uenerit in quibus delectationibus
requiescat: auidius redit &rursus
occupat. mentẽ hominis sicũ pulsa
eẽt negligentia subsecuta est ut ñ
intro ducer&ur. tam quã habitator
mundate domui sermo dĩ ꝑsanam.
doctrinam : & qm̃ no solum habebit
illa septem uitia. quȩ septẽ uirtuti¬
b: spiritalib: sunt contraria. sed & iã
ꝑhrpocris in inseipsa uirtutes habe¬
re simulabit : propterea assum ptis se¬
cum aliis septem nequiorib hocest
ipsa septenaria simulatione redit illa
concupiscentia ut sint nouirsima ho¬
minis peiora quam erant prima:

Expanded text:
ignificat quosdam ita credituros, ut non possint ferre labores continentiae et ad saeculum redituri sint. quod dictum est: assumit secum alios septem, intellegitur, quia cum quis ceciderit de iustitia, etiam simulationem habebit. cupiditas enim carnis expulsa per paenitentiam a consuetis operibus, cum non inuenerit in quibus delectationibus requiescat, auidius redit et rursus occupat mentem hominis, si, cum pulsa esset, neglegentia subsecuta est, ut non introduceretur tamquam habitator mundatae domui sermo dei per sanam doctrinam. et quoniam non solum habebit illa septem uitia, quae septem uirtutibus spiritalibus sunt contraria, sed etiam per hypocrisin se ipsas uirtutes habere simulabit, propterea assumtis secum aliis septem nequioribus — hoc est ipsa septenaria simulatione — redit illa concupiscentia, ut sint nouissima. hominis peiora, quam erant prima.
Abbreviated transcription (Latin):
s siduedr̃ dicit : indurabo corpharao¬
nis: &uelut causã infert quur hoc fa¬
ciat : Indurabom quit corpharaonis: &iã
implebo signamea & portentamea inegyp¬
to. tam quã necessaria fuerit induratio
cordis pharaonis: ut signa multiplica¬
rent̃. uelimplerent᷑ Inegypto utitur
ergo dr̃ benecordib malir. ad id qđ uult
ostenderebonis uel quos facturus e bonos:

Expanded text:
ssidue deus dicit: indurabo cor Pharaonis et uelut causam infert cur hoc faciat. indurabo, inquit, cor Pharaonis et inplebo signa mea et portenta mea in Aegypto, tamquam necessaria fuerit obduratio cordis Pharaonis, ut signa dei multiplicarentur uel inplerentur in Aegypto. utitur ergo deus bene cordibus malis ad id quod uult ostendere bonis uel quos facturus est bonos
Abbreviated transcription (Latin):
Ita & sidȩ  feno aliqua peccata flãma
surrex̃. & ꝓpt̃ea c̃turbam: data occasione
miseri cordissimi operis : tãquã deoblato
fonte hauriamus: litinde illud qđ ex¬
arserat opprimat᷑: nisi forte tã stulti
simus ut alaerius arbitremꝰ cũ pane cur¬
rendũ quo uentrẽ esurientẽ impleamꝰ:
quã cũ ũbo dĩ. quo m̃tẽ studentis instru¬
amus: huc accedit: quia sitantũ modo
ꝓdess& hoc facere : Ñ facere aũ nihil
obeẽt. infelicit̃ inpericulo salutis
Ñ iam ꝓximis. sed nr̃e : oblatũ remediũ
sperneremus : Cũ uõ exore dm̃ tãmi¬
nacit̃ sonet Serue nequã &piger dare debuerco
pecuniã meã nũmolarus. quȩ tandẽ
dem̃tia ẽ quo peccatũ nr̃ agit Ideo¬
rursus uelle peccare. ñdando pecuniã

Expanded text:
 nostro faeno aliqua peccati flamma surrexit et propterea conturbamur, data occasione misericordissimi operis tamquam de oblato fonte gaudeamus, ut inde illud quod 5 exarserat opprimatur. nisi forte tam stulti sumus, ut alacrius arbitremur cum pane currendum, quo uentrem esurientis impleamus, quam cum uerbo dei, quo mentem studentis instruamus. huc accedit, quia, si tantummodo prodesset hoc facere, non facere autem nihil obesset, infeliciter in periculo salutis, non iam proximi, sed nostrae oblatum remedium sperneremus. cum uero ex ore domini tam minaciter sonet: serue nequam et piger, dares cuniam meam nummolariis, quae tandem dementia est, quoniam peccatum nrursus velle peccare, non dando pecuniam
Abbreviated transcription (Latin):
Ñperam inuia. neq duas tunicas. neq
calciam̃ta neq uirgã Continuo sub¬
iecit : Dignus ẽ eñi operarius cibo suo
Vnde satis ostendit: quur eos hȩc possi¬
dere acferre noluerit : ñ quo necessa¬
ria ñsint sustentatio nihuius uitȩ Sed
quia sic eos mittebat. ut eis hȩc debert
demonstraret. ab illis ipsis : quib: euan¬
geliũ credentib ad nuntiarent: tam¬
quã stipendia militantib tãquã fruc¬
tũ uineȩ plantatorib tãquã lac gre¬
gis pastorib Vnde paulus dic̃ quis
militat suis stipendus umquã: quis
plantat uineã & defructib ei ñ edet¬
quis pascit gregẽ: & delacte gregis
ñꝑcipit᷑: hinc eñi loquebat dehis.
quȩ necessaria s̃ p̃dicatorib euange¬
lu: Vnde paulop: dic̃: Si nos uob sp̃i
talia seminauimꝰ: magnũ ẽ si ur̃a car¬
nalia metamus: si alii potestatis ur̃ȩ
participant. ñ magis nos: sed ñ sumus
usi hac potestate Vnde apparet hȩc
ñita p̃cepisse dm̃: tãquã euangelistȩ

Expanded text:
duas tunicas neque calciamenta neque uirgam, continuo subiecit: dignus est enim operarius cibo suo. unde satis ostendit, cur eos haec possidere ac ferre noluerit, non quod necessaria non sint sustentationi huius uitae, sed quia sic eos mittebat, ut eis haec deberi demonstraret ab illis ipsis quibus euangelium credentibus adnuntiarent, tamquam stipendia militantibus, tamquam fructum uineae plantatoribus, tamquam lac gregis pastoribus. unde Paulus dicit: quis militat suis stipendiis umquam? quis plantat uineam et de fructu eiquis pascit gregem et de lacte gregis non percipit? hinc enim loquebatur de his quae necessaria sunt praedicatoribus euangelii. unde paulo post dicit: si nos uobis spitualia seminavimus, magnum est si vestra carnalia metamus? Si alii potestatis vestrae participant, non magis nos? Sed usi hac potestate. unde apparet haec non ita praecepisse dominum, tamquam euangelistae
Abbreviated transcription (Latin):
priũ onus portabit: Nisi oneris nom̃
sub diũsis significationib acceperis.
ꝓculdubio putabis. eindẽ sibi in loquen¬
do eẽ contrariũ & hoc inuna sententia
tã uicine positis uerbis: quȩ cũ paulo ante
diceret : Alt̃ alterius onera portate : post¬
ea dix̃. unusquisq ꝓpriũ onus portabit :
Sed alia s̃ onera participandȩ infirmita¬
tis alia reddendȩ rationis dõ deactib nr̃is:
illa cũ fratrib sustentanda cõmunicant᷑ hȩc
ꝓpria ab uno quoq: portant᷑: ita &uirga
intellegit sp̃italit̃: dequa dicebat apłs.
Inuirga ueniã aduos: & corporalit̃ quaute¬
mur: siue adequũ: siue adaliquid aliud. si¬
op: fuerit : ut int̾im omittã & alia huius
nominis figuratas significationes. utrũq
accipiendũ ẽ adño apostolis dictũ. &ut

Expanded text:
roprium onus portabit. nisi oneris nomen roprium onus portabit. nisi oneris nomen sub diuersis significationibus acceperis, procul dubio putabis eundem sibi in loquendo esse contrarium — et hoc in una sententia tam uicine positis uerbis —, qui cum paulo ante diceret: alter alterius onera portate, postea dixit: unusquisque proprium onus portabit. sed alia sunt onera participandae infirmitatis, alia reddendae rationis deo de actibus nostris; illa cum fratribus sustentanda communicantur, haec propria ab unoquoque portantur. ita et uirga intellegitur spiritaliter, de qua dicebat apostolus: in uirga ueniam ad uos? et corporaliter, qua utimur siue ad equum siue ad aliquid aliud opus fuerit, ut interim omittam et alias huius nominis figuratas significationes. Utrumque ergo accipiendum est a domino apostolis dictum, et ut
Abbreviated transcription (Latin):
tu: Etalit̃ quo dictũ ẽ. Iudica medĩ
& discerne causam meã degente ñ sc̃a
Illud eñi iuditiũ dãnationis ẽ hoc dis¬
cretionis : Et multa alia s̃ uerba. quȩ
ñ habent unã significationẽ. s diũsis
locis c̃gruent̃ posita: diũsomodo intel¬
legunt᷑ : & aliquando cũ expositionedi¬
cuntͥ: Vt ẽ illud: Nolite pueri effici
sensib: sed malitia paruuli estote: ut
sensib ꝑfectisitis: hoc eñi breuit̃ clau¬
sa sententia dici potuit. Nolite ẽẽ pu¬
eri siͤstote pueri Atillud : Siquis pu¬
tat se sapientẽ ẽẽ in uob in hoc scđostul¬
tus fiat. ut sit sapiens: Quid eñi aliud
dix̃ quã ñ sit sapiens : ut sit sapiens : Ali¬
quando aũ elausa ita dicunt᷑ ut exerce¬
ant inquirentẽ: Vt ẽ qđ ait ad galictas.
Inuicẽ onera ur̃a portate: & sic ad im¬
cũ nihilsit: seipsũ seduc̃: op aũ suũ ꝓb&
unus quisq: & sic insemetipso habebit
gloriã & ñ in altero: Vnus quisq eñi ꝓ¬

Expanded text:
 iudica me, deus, et discerne causam meam de gente non sancta. illud enim iudicium damnationis est, hoc discretionis. Et multa alia sunt uerba, quae non habent unam significationem, sed diuersis locis congruenter posita diuerso modo intelleguntur et aliquando cum expositione dicuntur — ut est illud: nolite pueri effici sensibus, sed malitia paruuli estote, ut sensibus perfecti sitis. hoc enim breuiter clausa sententia dici potuit: "nolite esse pueri, sed estote pueri"; et illud: si quis putat se sapientem esse in uobis in hoc saeculo, stultus fiat, ut sit sapiens, quid aliud dixit quam non sit sapiens, ut sit sapiens"? — aliquando autem clause ita dicuntur, ut exerceant inquirentem; ut est quod ait ad Galatas: inuicem onera uestra portate, et sic adimcum nihil sit, se ipsum seducit. opus autem suum probet unusquisque et tunc in semet ipso habebit gloriam et non in altero. unusquisque enim p
Abbreviated transcription (Latin):
uent: nec ideo consenserꝰ in eas homi¬
nes. quia iam ualebant adsignificati¬
onem: sed ideo ualent: quia consense¬
rꝰ in eas: sic&iã illa signa : quib ꝑnitio¬
sa demonũ soti&ascõparatur: ꝓcuius¬
q: obseruationib ualent qđ mani¬
festissime ostendit ritus augurum:
qui &antequã obseruent. & postea¬
quã obseruata signa tenuerint: ida¬
gunt neuideant uolatus aut audi¬
ant uoces auium: quianulla ista sig¬
na sunt. nisi consensus obseruantqs ac¬
cedat:¬
CCIXXUII. DESCIENTIA SECTENTIARŨ COUeXIO¬
UUM. DEFIUITIOUUMA BIUISIONUM

Expanded text:
ent, nec ideo consenserunt in eas homines, quia iam ualebant ad significationem, sed ideo ualent, quia consenserunt in eas: sic etiam illa signa, quibus perniciosa daemonum societas comparatur, pro cuiusque obseruationibus ualent. quod manifestissime ostendit ritus augurum, qui et antequam obseruent et posteaquam obseruata signa tenuerint, id agunt, ne uideant uolatus aut audiant noces auium, quia nulla ista signa sunt, nisi consensus obseruantis accedatCCLX. DE SCIENTIA SENTENTIARVM, CONEXIONVM, DEFINITIONVM, DIVISIONVM
Abbreviated transcription (Latin):
occurrit cogitationib cĩ: & dixit:
accepisti quid gloriaris quasi ñacce¬
peris: Sien ĩ gloriant̃ quasi ñ acce¬
perint.: quise a seipsis iustificari pu¬
tant hacꝑ hoc inseipsis ñ in dñoglo¬
riantur. Dicunt: gratiã dĩ scđm me¬
ritanos cłari qđ omnino falsissimũ
ẽ: Non quianullũ ẽ meritũ. ułpio¬
rũbonũ uł malũ impiorũ: Ali¬
oquin. quomo do iudicabit dr̃mun
dumz Sed misericordia & gratiadĩ
quando iudicabit mundũ: Ipsaẽ
enim questio degratia dĩ quȩ fecit.
ut homines ñ intellegentes puta¬
amꝰ mala . utueniant bona un¬
de apostolus p&rus in secunda epis¬
tula sua: qua ꝓpt̃ inquit caris simi
hȩc ex spectantes satisagite inuio¬
lati & inmaculati aputeỹ reperi

Expanded text:
cogitationibus eius et dixit: accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis? sic enim gloriantur, quasi non acceperint, qui se a se ipsis iustificari putant ac per hoc in se ipsis, non in domino gloriantur. Dicunt gratiam dei secundum merita nostra dari. quod omnino falsissimum est, non quia nullum est meritum uel bonum piorum uel malum impiorum; alioquin quomodo indicabit dum? sed misericordia et gratia Dei quando judicabitur mundus. Ipsa est enim quaestio de gratia Dei quae fecit ut homines non intelligentes putaamus mala, ut veniant bona. Unde apostolus Petrus in secunda epistola sua: Quapropter, inquit, charissimi, haec exspectantes satagite inviolati et immaculati apud De
Abbreviated transcription (Latin):
rebus & negotus suis. p̃bent usib ecde¬
siȩ: tertiũ eorũ quioperant᷑ in ecclesiȩ
ministerio tãquã in agro dĩ: dequa
agricultura apostolus loquitur: In
his ergo trib generib bina s̃. Rursus
genera hominũ insingulis: & probore
suarũ uiriũ discernuntur  Cũ eñi om¬
nis ad ecdesiȩ m̃bra ꝑtinere uideant
adueniente tam̃ temptatione tribu¬
aliqui ꝑmanent: Aliqui cadunt: qui
ꝑmanent. assumunt᷑: quicadent Re¬
linquunt᷑ ergo unus assumit᷑ &unus
relinquet: Nonquasi deduob homi¬
ꝓfessionũ: In illa nocte ergo dix̃ in illa
tribulatione: &ipsa trꝑagenera quȩ
assumunt᷑ arbitror ꝑtine  &iã tria
illa nomina uirorũ scõrũ: quos solas

Expanded text:
s suis praebent usibus Ecclesiae: tertium eorum qui operantur in Ecclesiae ministerio tanquam in agro Dei, de qua agricultura Apostolus loquitur . In his ergo tribus generibus bina sunt rursus genera hominum in singulis, et pro robore suarum virium discernuntur. Cum enim omnes ad Ecclesiae membra pertinere videantur, adveniente tamen tentatione tribualiqui permanent, aliqui cadunt: qui permanent assumuntur, qui cadunt relinquuntur. Ergo unus assumetur, et unus relinquetur, non quasi de duobus homiprofessionum. in illa nocte ergo dixit "in illa tribulatione". Ad ipsa tria genera, quae assumuntur, arbitror pertinere etiam tria illa nomina uirorum sanctorum, quos solos
Abbreviated transcription (Latin):
sanguis circumcisionis: Primũ querit᷑
quem uolebat angelus occidere: utrum
morsen : quia dictumẽ occurritei angłs
& uolebat eumoccidere: Nam cui putabitꝰ
occurrisse nisuilli quiuniuerso suorum
comitatiu prȩfuit. & a quoc&eriduce¬
bantur:. Anpuerum quȩ rebat occidere
cuimater. circum cidendo subuenit᷑. ut
obhoc intellegat᷑ occidere uoluisse in¬
fantẽ quia nonerat circum cisus: atq ita
sinxiri p̃ceptum circum cisionis. seueri

Expanded text:
sanguis circumcisionis, primum quaeritur, quem uolebat angelus occidere, utrum Moysen, quia dictum est: occurrit ei angelus et quaerebat eum occidere. nam cui putabitur occurrisse. nisi illi qui uniuerso suorum comitatui praefuit et a quo ceteri ducebantur? an puerum quaerebat occidere, cui mater circumcidendo subuenit, ut ob hoc intellegatur occidere uoluisse infantem, quia non erat circumcisus, atque ita sancire praeceptum circumcisionis seueri
Abbreviated transcription (Latin):
sunt quã ut intellegamꝰ adhibendaẽ:
illauero c̃clusionũ & definitionũ & dis¬
tributionũ plurimũ intellectorũ ad¬
iuuat: Tantũ ab siterror: quouidentꝰ
sibi hominer ipsã beate uitae ueritatẽ
didicisse: cũitadicerent: quã quã ple

Expanded text:
tellegamus adhibenda est. illa uero conclusionum et definitionum et distributionum plurimum intellectorem adiuuat. tantum absit error, quo uidentur sibi homines ipsam beatae uitae ueritatem didicisse, cum ista didicerint. quamquam ple
Abbreviated transcription (Latin):
lauantem & inchoata cum illa primȩ
conuentionis notitia post ab ea penitus
separatum diabulum occidit. eumq sibi
perpetuo conubio copulauit: Oderimꝰ
ergo peccatum: sed proph&ias non extin¬
guamus : Amemus illum dauid quantũ
amandur est : quinos adiabolo permisen¬
cordiam liberauit: Amemur &istum dđ
quitam graue inseno uulnus iniquitatis.
penitenti& humilitate sanauit.
DESALOMONIS pRiMã BoNIS POSTEA
MALIS EXTODEM LIBRO. XXII

Expanded text:
lcantem, et inchoata cum illa primae conuentionis notitia postea ab ea penitus separatum diabolum occidit eamque sibi perpetuo conubio copulauit. oderimus ergo peccatum, sed prophetias non extinguamus. amemus illum Dauid, quantum amandus est, qui nos a diabolo per misericordiam liberauit; amemus et istum Dauid, qui tam graue in se uulnus iniquitatis paenitentiae humilitate sanauit. LXII. DE SALOMONIS PRIMVM BONIS, POSTEA MALIS. EX EODEM LIBRO XXII
Abbreviated transcription (Latin):
uid sibiuult quod dm̃sdicit. non
adiciam adhuc maledicere super
terram: propt̃operahominũ. quia pͣosita
ẽ mens hominis ad maligna auiuentute

Expanded text:
uid sibi uult quod dominus dicit: non adiciam adhuc maledicere super terram propter opera hominum, quia apposita est mens hominis ad maligna a iuuentute
Abbreviated transcription (Latin):
ari&ate innumerabilium consuȩ¬
tudinum cõmotiquidam: dormien¬
tes utita dicã: quineq alto sõno stul¬
titiȩ sopiebantur nec in sapienaueneot
lucem poterant euigilare potuer
nullam eẽ iustitiam ꝑrose ipsamsed
unicuiq genti consu&udinẽ suã
Et ne multa cõmemorem: qđ tibi fie¬
ri non uis alii nefeceris nullo mo¬
do posse ulla eorum genti diuersi¬
tate uariari quȩ sententia cũ re¬
fertur ad dilectionem dĩ omnia
flagitia moriuntur cũ ad ꝓximi:
omnia facinora: nemoenim uult
corrumpihabitaculum suum non
ergo deb& corrum pere habitacu¬
lũ dĩ seipsum scilic&: & nemo uult
sibiaquoquam noceri: nec ipse igi¬
turcuiquam nocuerit: siceuersa
CCXXVI ITEMDEFIGURATIS LOCUTIOUIB: ŨIUTE¬
LICTIS TAMDIVER SAUDIS QUADINADREC¬
UIM CARITATIS INTER PRETATIO PRODU¬

Expanded text:
arietate innumerabilium consuetudinum commoti, quidam dormientes, ut ita dicam, qui neque alto somno stultitiae sopiebantur, nec in sapientiae lucem poterant evigilare, putaverunt nullam esse justitiam per seipsam, sed unicuique genti consuetudinem suam t, ne multa commemorem, quod tibi fieri non uis, alii ne feceris, nullo modo posse ulla eorum gentili diuersitate uariari. quae sententia cum refertur ad dilectionem dei, omnia flagitia moriuntur, cum ad proximi, omnia facinora. nemo enim uult corrumpi habitaculum suum: non ergo debet corrumpere habitaculum dei, se ipsum scilicet. et nemo uult sibi a quoquam noceri: nec ipse igitur cuiquam nocuerit. Sic euersa CCLXXVI. Item de figuratis locutionibus non intellectis, tandiu versandis, quandiu ad regnum charitatis interpretatio perdu
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ atq muscarũ sensur simpliciũ
conant̃ auertere & non nullorũ aũtunt
qui quam diu non possunt interiorem
lucẽueritatis mente contueri simplici
fidecatholica contentieẽ nolunt :
quȩ una paruolis salusẽ & quo unolacte
ad firmitatem solidioris cybi certoro¬
bore peruenitur: quȩ lib& ergo duas¬

Expanded text:
hominum atque muscarum, sensus simplicium hominum atque muscarum, sensus simplicium conantur auertere et nonnullorum auertunt, qui quamdiu non possunt interiorem lucem ueritatis mente contueri, simplici fide catholica contenti esse nolunt, quae una paruulis salus est et quo uno lacte ad firmitatem solidioris cibi certo robore peruenitur. quaelibet ergo dua
Abbreviated transcription (Latin):
non haberelunam lum̃ propri used a sole
in lustrare: Sed quando cumilloẽ: eam
partem&nos habere. qu a non in lustrat᷑
Etideonihil in ealucisiuidere Cum aũ
incipit ab illorecedere : in lustrari ab ea
&iam partem quam hab& ad terram:
Etnecessario incipere a cornib clonecfiat
Quinta decima contrasolem: Tuncenim
lunam surgereuideat: atq inde &alia
parte. cum eicȩperit propinquare illã
partem ados conũtere: qua non inlus¬
tratur: donecadcornuaredeat: atq
inde omnino non appareat : quia tunc
illa pars quam lustrat̾. sursũ ẽ ad cȩlũ.
Ad terrã a ũilla: quam radiaresol non
potest: Ergo & scdm̃ hancopimonem
luna intellegit᷑ ecła: quod suũ lum̃ non
habeat: sed abum genito dĩfilio quimul¬
tis locis insc̃is scripturis alligorice sol
appellatusẽ. inlustratur: quem nesci¬
entes. & cernerenonualentes heretici
quidam : adistum solem corporeũ: &ui¬
sibilem : quod communelum̃ẽ carnis

Expanded text:
non habere lunam lumen proprium, sed a sole non habere lunam lumen proprium, sed a sole inlustrari; sed quando cum illo est, eam partem ad nos habere, qua non inlustratur, et ideo nihil in ea lucis uideri; cum autem incipit ab illo recedere, inlustrari ab ea etiam parte, quam habet ad terram, et necessario incipere a cornibus, donec fiat quinta dlunam surgere videat, atque inde ex alia parte, cum ei coeperit propinquare, illam partem ad nos convertere, qua non illustratur, donec ad cornua redeat, atque inde omnino non appilla pars, quae inlustratur, sursum est ad caelum, ad terram autem illa, quam radiare sol non potest. ergo et secundum hanc opinionem luna intellegitur ecclesia, quod suum lumen non habeat, sed ab unigenito dei filio, qui multis locis in sanctis scripturis allegorice sol appellatus est, inlustratur. quem nescientes et cernere non ualentes haeretici quidam ad istum solem corporeum et uisibilem, quod commune lumen est carnis
Abbreviated transcription (Latin):
obscuraẽ anteo culos habeas: nihil can¬
doris uides : Etcum cȩperis illã candidã
partem ad oculos conuertere : Si paulatĩ
facias. primo: cornucandoris uidebis:
Deinde paulatim crescit: donec totapars
candens apponatur ocalis: & nihil ob¬
scurũ alterius parti suideat̾: Quod si ꝑ¬
seueres adhuc paulatim conuertere.
incipit obscuritas apparere : &candor
minui: doneciterum ad cornuaredeat:
Et post remoͬtus ab oculis aũtat acrur¬
sus obscura illa parr sola possit uiderd :
Qa Fieridicunt: cumlum̃ lunȩ uidet̾trescere.
usq: ad quintam decimam i &rursus
usq: ad tricensi mã minui: & redire ad
cornua : donec penitus nhil in ealucis
appareat: Secundum hancopinnonẽ :¬
luna in allegoria significat ecdesiam:¬
&x parteaũ carnali obiscaraẽ. &ali¬
quando spiritalis pars. in bonis operib
appar& omnib: Aliquando aũ in con¬
scientialat&: acdõ tantũ modonotaẽ
cumsolo corpore appar& hominib: sic̃
contingit. cum oramꝰ incorde. & quasi

Expanded text:
obscura est, ante oculos habeas, nihil candoris uides, et cum coeperis illam candidam partem ad oculos conuertere, si paulatim facias, primo cornua candoris uidebis, deinde paulatim crescit, donec tota pars candens apponatur oculis et nihil obscurae alterius partis uideatur. quod si perseueres adhuc paulatim conuertere. incipit obscuritas apparere et candor minui, donec iterum ad cornua redeat et postremo totus ab oculis auertatur ac rursus obscura. illa pars sola possit uideri. quod fieri dicunt, cum lumen lunae uidetur crescere usque ad quintam decimam, et rursus usque ad tricensimam minui et redire ad cornua, donec penitus nihil in ea lucis appareat. secundum hanc opinionem luna in allegoria significat ecclesiamex parte autem carnali obscura est. et aliquando spiritalis pars in bonis operibus apparet hominibus, aliquando autem in conscientia latet ac deo tantummodo nota est, cum solo corpore apparet hominibus, sicut contingit, cum oramus in corde et quasi
Abbreviated transcription (Latin):
ueris ame utrum parentes. bap¬
Qtizatis paruulis suis noceant cũ
eos demoniorũ sacrificiis sanare co¬
nant᷑: Et si ñ nocent: quomodo eis ꝓsit
cũ baptizantͥ parentũ fides quorũ eis
ñ potest obeẽ ꝑfidia Vbi respondeo.
tantã illius sacram̃ti. hoc ẽ baptismi
salutaris eẽ uirtutẽ. in scã conpage
corporis xp̃i : ut semel generatus ꝑ
aliorũ carnalẽ uoluptatẽ: cũ semel
regeneratus fuerit ꝑ aliorũ spĩtalẽ
uoluntatẽ : de inceps ñ possit uinculo
alienȩ iniquitatis obstringi: cui nul¬
la sua uoluntate c̃sentit Et anima¬
enĩ patris mea ẽ inquit: & anima filii
mea ẽ : Anima quȩ peccauerit ipsa mo¬
rietur: Nl aũ peccat ipsa cũ parentes
& omnino nescienti. ł quilib& alius ad¬
hibet sacrilegia dȩ moniorũ: sed ideo
exadam trax̃. qđ sacram̃ti illius gra¬
tia solueret᷑ : quia ñdũ erat anima se¬
paratim uiuens: Idẽ altera anima de
qua diceret᷑ : & anima patris mea ẽ : &

Expanded text:
eris a me, utrum parentes baptizatis paruulis suis noceant, cum eos daemoniorum sacrificiis sanare conantur, et, si non nocent, quo modo eis prosit, cum baptizantur, parentum fides, quorum eis non potest obesse perfidia. ubi respondeo tantam illius sacramenti, hoc est baptismi salutaris esse uirtutem in sancta compage corporis Christi, ut semel generatus per aliorum carnalem uoluptatem, cum semel regeneratus fuerit per aliorum spiritalem uoluntatem, deinceps non possit uinculo alienae iniquitatis obstringi, cui nulla sua uoluntate cenim patris mea est, inquit, et anima filii mea est: anima quae peccaverit ipsa morietur. Non autem peccat ipsa, cum parentes ei omnino nescienti vel quilibet alius adhibet sacrilegia daemoniorum. ex Adam traxit, quod sacramenti illius gratia solueretur, quia nondum erat anima separatim uiuens, id est altera anima, de qua diceretur: Et anima patris mea est et
Abbreviated transcription (Latin):
nsids̃ uerus. omnium creator. Illa eñĩ
cumuitu peratione dicunt᷑ Hoc autẽ
cum laude dictũẽ Nisi fortedm̃ tem¬
perasse corpus. non dispositione mem¬
brorum hocẽ stbricando & constru¬
endo: Sed amixtione lucissuȩ. faustus
intellegit: ut scilic& hȩcmembra ita
distincta & locata suissedib: Alterpo¬
suerit qui hoc fabricauit: Dsaũ miscen¬
dobonitatẽ suã. huius fabricȩmalitiam
temperauerit: Talib enim fabulis : pue¬
riles animar hebstant: sed neq: hoceos
lis perora scõrum: habesenim & paulo
superiur : Ds̃ posuit membra: singulum
iam non in tellegat : scđm hocdictũ dm̃
temperatorem corporir : quod exmultir
membris corpus fabricaũ officia diuer¬
quoo faciat nontemptetoo¬

Expanded text:
nisi deus uerus omnium creator. illa enim nisi deus uerus omnium creator. illa enim cum uituperatione dicuntur, hoc autem cum laude dictum est. nisi forte deum temperasse corpus non dispositione membrorum, hoc est fabricando et construendo, sed admixtione lucis suae Faustus intellegit, ut scilicet haec membra ita distincta et locata suis sedibus alter posuerit, qui hoc fabricauit, deus autem miscendo bonitatem suam huius fabricae malitiam temperauerit. talibriles animas hebetant, sed neque hoc eoslis per ora sanctorum. Habes enim et paulo superius, Deus posuit membra singulum jam non intelligat secundum hoc dictum Deum temperatorem corporis sui, quod ex multis membris corpus fabricavit, officia diverquod faciat non tentet
Abbreviated transcription (Latin):
quadam continuo comitant᷑ uindictȩ¬
aliud uenire de astucia suadentir:
aliud denequitia uolentis: aliud de
iustitia punientis: Cum diabulur sug¬
gerit. homo consentit: Ds̃ deserit:
quȩ circa in operemalo. idẽ excȩcatio¬
nem infidelium: suntellegat᷑ &dia¬
bolus. propter suadendi malignitatẽ.
ut sic distinguat᷑ dr̃ huius seculi: non
mihi uide t̃ absurdũ Neq: enim sinead¬
ditam̃to dicitur d̃. cum ad iungit̾ huius
sȩculi: idesthominum impiorũ. nonnisi
in hoc sȩculo flerere uolentium : scdm̃
quod dicitꝰ & malũ seculum. sicut scrip¬
tumẽ : ut eximer& nos de prȩsenti
seculo maligno Taleẽenim &illud.
quorum dr̃ uenter: nisi ess&ibi quorũ.
nullomodo dicer& ds̃ uenter: Nec in
psalmo demonia possent dii appellari.
isi addereturgentium Sicenĩ scrip¬
tumẽ: quõ dii gentium demonia
Hicaũ nec dr̃ huius seculi nec quorum
ds̃uenter: nedii gentium demonia.
sed simpliciter positumẽ. Ds̃ tempe¬
rauit corpus: qui non potestintellegi

Expanded text:
quadam continuo comitante uindictaliud uenire de astutia suadentis, aliud de nequitia uolentis, aliud de iustitia punientis: cum diabolus suggerit, homo consentit, deus deserit. quocirca in opere malo, id est excaecatione infidelium, si intellegatur et diabolus propter suadendi malignitatem, ut sic distinguatur: deus huius saeculi, non mihi uidetur absurdum. neque enim sine additamento dicitur deus, cum adiungitur huius saeculi, id est hominum inpiorum non nisi in hoc saeculo florere uolentium; secundum quod dicitur et malum saeculum, sicut scriptum est: ut eximeret nos de praesenti saeculo maligno. tale est enim et illud: quorum deus uenter; nisi esset ibi quorum, nullo modo diceret: deus uenter. nec in psalmo daemonia possent dii appellari, nisi adderetur gentium; sic enim scriptum est: quoniam dii gentium daemonia. hic autem nec deus huius saeculi nec quorum deus uenter nec dii gentium daemonia, sed simpliciter positum est: deus temperauit corpus; qui non potest intellegi
Abbreviated transcription (Latin):
rum: quos ad eius communionẽ publi¬
ceuocar: Terribiliter ammonens nos.
uteam noli mus habere priuatã ne
priuemur ea: Nã quisquis id qđ tu
omnibus ad fruendum proponissibi
propriae uindicat. Et suum uult eẽ
quod omnium est: a commune propel¬
litur ad sua Hoc est aueritate adim̃ da¬
cium: Quienim loquitur mendatur̃
de suoloquitur: attende iudexopti¬
me ds. ipsaueritas: attende quid dicã
contradictori huic adtende coram
te enim dico. & coram fratribmeir.
qui legitime utuntur lege usquead
sinem caritatis: Attende & uidequid
eidicam si plac& tibi Hanc enim uo

Expanded text:
rum quos ad eius communionem publice uocas, terribiliter admonens nos ut eam nolimus habere priuatam, ne priuemur ea. nam quisquis id quod tu omnibus ad fruendum proponis sibi proprie uindicat et suum uult esse quod omnium est, a communi propellitur ad sua, hoc est a ueritate ad mendacium; qui enim loquitur in mendacium, de suo loquitur. attende, iudex optime deus, ipsa ueritas, attende quid dicam contradictori huic, attende; coram te enim dico et coram fratribus meis, qui legitime utuntur lege usque ad finem caritatis. attende et uide quid ei dicam, si placet tibi; hanc enim uo
Abbreviated transcription (Latin):
uersione purgatio interioris oculi.
cum excluduntur eaquȩ tempora¬
liter cupiebantur. utacies simpli¬
cis cordis ferre possit simplicem lucẽ.
diuinitus sincullo occasu aut in mu¬
tatione fulgentẽ : Nec solum ferre :
sed &iam manere . N ontantũ sine

Expanded text:
ersione purgatio interioris oculi, cum excluduntur ea quae temporaliter cupiebantur, ut acies simplicis cordis ferre possit simplicem lucem, divinitus sine ullo occasu aut immutatione fulgentem; nec solum ferre, sed etiam manere in illa, non tantum sine