comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ouesmunda uidelic& animalia utnequaquã solido cibo sed lacte
nutriant᷑ infantiae . et comedant mella uerborũ quae destillant
delabus mulieris meretricis. etuinũ ñ habeant quod laetificat
corhominis. sed om̃a eorũ opera redigantur inspinas. ut uulneren¬
tur ab aduersariis qui ꝑcutiunt in obscuro rectos corde. Quod si
quondã uoluerint altius quippiã sapere . et nimio labore sud antes.
de scripturis sc̃ĩs mysticũ aliquid inuenire nihi lominus fruges
ebrii. et nequaquã t̃ra eorũ atq doctrina ab hominib rationali
animante sed abubus quorũ ds̃ curã ñ habet et abrutis animalib
eostilo hominis uelociter spolia detrahecito predare etadhibui
testes fideles uriã sacerdotẽ. et:achariam filiũ barachiae. etacces¬
si adꝓphetissam etẽcepit etpeperit filiũ. etdixit dñsaome uoca
nomen eius adcelera spolia detrahere festina p̃dare quia ante¬

Expanded text:
oves, munda videlicet animalia: ut nequaquam solido cibo, sed lacte oves, munda videlicet animalia: ut nequaquam solido cibo, sed lacte nutriantur infantiae, et comedant mella verborum, quae distillant de labiis mulieris meretricis; et vinum non habeant, quod laetificat cor hominis: sed omnia eorum opera redigantur in spinas, ut vulnerentur ab adversariis, qui percutiunt in obscuro rectos corde . Quod si quando voluerint altius quippiam sapere, et nimio labore sudantes de Scripturis sanctis mysticum aliquid invenire: nihilominus fruges ebrii. Et nequaquam terra eorum atque doctrina, ab hominibus, rationalibus animantibus: sed a bobus, quorum Deus curam non habet, et a brutis animalibus eo stilo hominis Velociter spolia detrahe Cito praedare et adhibui mihi testes fideles Uriam sacerdotem et Zacchariam filium Barachiae et accessi ad prophetissam et concepit et peperit filium et dixit Dominus ad me voca nomen eius Adcelera spolia detrahere Festina praedari quia ante
Abbreviated transcription (Latin):
sere audeat. Et derelictis campestrib locis. ad montana c̃fugiant
ibiq locorũ difficultate muniti uix asperos montes manu fodi¬
ant. quia boues aratra etuomeres non habebunt. Sic ubi ergo rarus
cultor in montibus fuerit inuentus. Inde uitã miserabilẽ susten¬
tabunt. Cetera aũt patebunt pascuis et absq ullo cultore abrutis
animantib calcabunt᷑. Haec p̾ captiuitatẽ solere fieri utinã nesci¬
remꝰ. atnunc magna pars romani orbis quondã iudae similis ẽ
quod absq ira dĩ factũ ñputamus. qui nequaquã c̃tep̃tũ insui per
assyrios ulciscit᷑ etchaldeos. sed feras gentes et quodã modo nobis
incognitas. quarũ etuultus et sermo terribilis ẽ et femineas in
ga c̃fodiunt legisse me noui in his locis latissimã. et in extricabi¬
lem tropoligiã quod uniuersa quae iuxta istoriã disseruimus
sp̃italiter iudaeis acciderint. uix unã habentiũ uaccã etduas

Expanded text:
sere audeat, et derelictis campestribus locis, ad montana confugiant, sere audeat, et derelictis campestribus locis, ad montana confugiant, ibique locorum difficultate muniti, vix asperos montes manu fodiant: quia boves, aratra, et vomeres non habebunt. Sicubi ergo rarus cultor in montibus fuerit inventus, inde vitam miserabilem sustentabunt. Caetera autem patebunt pascuis, et absque ullo custode a brutis animantibus conculcabuntur. Haec post captivitatem solere fieri, utinam nesciremus! At nunc magna pars Romani orbis quondam Judaeae similis est: quod absque ira Dei factum non putamus, qui nequaquam contemptum sui per Assyrios ulciscitur, et Chaldaeos; sed per feras gentes, et quondam nobis incognitas, quarum et vultus et sermo terribilis est, et femineas incga confodiunt. Legisse me novi in his locis latissimam et inextricabilem tropologiam: quod universa, quae juxta historiam disseruimus, spiritualiter Judaeis acciderint, vix unam habentibus vaccam et duas
Abbreviated transcription (Latin):
etdicit. nolite timere chaldeos habitate interra etseruite re¬
gi babylonis etbene erit uobis. Indie igitur illa. hoc ẽ in illo
tempore cũ fuerint om̃s opes iudaeorũ translate inchaldeam
tantam solitudo erit terrae iudae ettam incredibilis uastitas
ut nequaquã armenta boum habeant. nec greges ouiũ sicut
prius habere consueuerant. sed uix rarus habitator unam uac¬
terra gignit ad comedendũ lacte ac butyro. eta gresti melle
uescent᷑. Quodq ait p̃ubertate lactis comedet butyrũ. hoc
significat quod terra cultorũ raritate fertilior sit etmagis
apta pascuis. In illo tẽpore p̃hominũ raritate tanta erit ui¬
ni inopia desertis uineis. quae metu hostili nequaquã putabun¬
tur. ut singulae uites siclis argenti singulis uixemant᷑ inuepres
enĩ etinspinas om̃is terra rediget᷑. tantaq erit formido ubiq
seuientib gladiis. ut absq arcu et sagitis nullus suũ agrũ inui¬

Expanded text:
et dicit: Nolite timere Chaldaeos: habitate in terra, et servite reet dicit: Nolite timere Chaldaeos: habitate in terra, et servite regi Babylonis, et bene erit vobis . In die igitur illa, hoc est, in illo tempore cum fuerint omnes opes Judaeorum translatae in Chaldaeam, tanta solitudo erit in terra Judaeae, et tam incredibilis vastitas, ut nequaquam armenta boum habeant, nec greges ovium, sicut prius habere consueverant: sed vix rarus habitator unam vacterra gignit ad comedendum, lacte ac butyro, et agresti melle vescentur. Quodque ait: Prae ubertate lactis comedet butyrum, hoc significat, quod terra cultorum raritate fertilior sit, et magis apta pascuis. In illo tempore prae hominum paucitate, tanta erit vini inopia desertis vineis, quae metu hostili nequaquam putabuntur, ut singulae vites siclis argenteis singulis vix emantur. In vepres enim et in spinas omnis terra redigetur: tantaque erit formido, ubique saevientibus gladiis, ut absque arcu et sagittis nullus suum agrum invi
Abbreviated transcription (Latin):
nibil pulchrũ resideat sed effeminatis hominib immo igno¬
miniosis mulieribus c̃parant᷑. Eterit indie illa nutri& homo
uaccã boum etduas oues. etp̃ubertate lactis comedet buiyrũ.
Hutyrũ enĩ et mel manducabit om̃is qui relictus fuerit in medio
t̃rae. eterit indie illa om̃is locus ubi fuerint mille uites mil¬
le argentei etinspinas etinuepres erunt cũ sagittis et arcu
ingredientur illuc. vepres enĩ etspinȩ er̃ in uniuersa terra.
etom̃s montes qui insarculo sarientur nonueniet illuc ter¬
ror spinarũ etueprium. eterit in pascuã bous etinconculca¬
tionem pecoris. Post subuersionem hierusalẽ etcaptiuitatẽ
populi ettempli incendiũ nabus ardan princeps militiae. quẽ
LXX. APXIMATIPOÑ. uocant paucos depopulo eteos pauperes
derelinquit in terra qui uineas etagros colerent. Deniq godo¬
lias qui eis p̃positus erat deregio genere relictus hortatur

Expanded text:
nihil pulchrum resideat, sed effeminatis hominibus, immo ignonihil pulchrum resideat, sed effeminatis hominibus, immo ignominiosis mulieribus comparentur. Et erit in die illa, nutriet homo vaccam boum, et duas oves, et prae ubertate lactis comedet butyrum: butyrum enim et mel manducabit omnis, qui relictus fuerit in medio terrae. Et erit in die illa, omnis locus ubi fuerint mille vites mille argenteis, et in spinas, et in vepres erunt. Cum sagittis et arcu ingredientur illuc: vepres enim, et spinae erunt in universa terra. Et omnes montes qui in sarculo sarrientur, non veniet illuc terror spinarum et veprium: et erit in pascua bovis, et in conculcationem pecoris. Post subversionem 115 Jerusalem, et captivitatem populi, et Templi incendium, Nabuzardan princeps militiae, quem LXX ἀρχιμάγειρον vocant, paucos de populo, et eos pauperes dereliquit in terra, qui vineas et agros colerent. Denique Godolias, qui eis praeposius erat de regio genere relictus, hortatur
Abbreviated transcription (Latin):
Haec quidã putant deassyriis ꝓphetari qui mille trecentis annis
antequam hierusalẽ subuerterent regnũ asiae. aegrptiq et
libiae posseder̃. quod ame disꝑsisq uincendi sint. eteorũ impe¬
rium destruendum. Alii uero arbitrant᷑ quod transflumen
enphraten cesi sint aegyptu. Nos aũt nouaculã mercede ẽduc¬
tam. ipsũ arbitramur assyrium quẽ in hieremia obultionem
peccatoris. etiã columbã suã uocat. Deniq etinuisione tyri
quia in extruendis munitionibus. etaggere conportando nabu¬
chodonosor plurimũ laborauerat. etillis dasse fugientib fue¬
rat mercede priuatus data eiaegẏptus ꝓmercede etlabore
suo. Ergo inista nouacula acutissima. ethis qui habitant trans
flumen euphraten in rege uedelicet assyrio om̃s capillos etpi¬
los totius corporis acapite usq ad pedesdecorẽq barbae. quod
uirilitatis indiciũ ẽ. Radet dñs deuidaea.vtnihil in illa forte

Expanded text:
Haec quidam putant de Assyriis prophetari, qui mille trecentis annis, Haec quidam putant de Assyriis prophetari, qui mille trecentis annis, antequam Jerusalem subverterent, regnum Asiae Aegyptique et Libyae possederunt, quod a Medis Persisque vincendi sint, et eorum imperium destruendum. Alii vero arbitrantur, quod trans flumen Euphratem caesi sint Aegyptii. Nos autem novaculam mercede conductam, ipsum arbitramur Assyrium, quem in Jeremia ob ultionem populi peccatoris, etiam columbam suam vocat . Denique et in visione Tyri , quia in exstruendis munitionibus, et aggere comportando Nabuchodonosor plurimum laboraverat, et illis classe fugientibus, fuerat mercede privatus, data est ei Aegyptus pro mercede et labore suo. Ergo in ista novacula acutissima, et in his, qui habitant trans flumen Euphratem, in rege videlicet Assyrio, omnes capillos et pilos totius corporis a capite usque ad pedes decoremque barbae, quod virilitatis indicium est, radet Dominus de Judaea, ut nihil in illa forte,
Abbreviated transcription (Latin):
quia om̃is ꝓpe assyriorũ etꝑsidis regio usũ habeat sagntarum.
Hi igitur omnes uemient etoccupabunt terrã tuã in torren¬
tib ualliũ etcauernis petrarũ et inomnibus frutectis et fora¬
mi nibus lignisq nemorosis. Haec aut̃ ꝑmeta forã dicuntur:
Utquia semel muscas etapes nominauerat translationẽ seruar&
hireliquis. Legamus regũ et paralypomenon libros et inueniemꝰ
ab aegyptus cesum scm̃ regẽ iosiam et populũ isrł potestati
aegyptiae subiugatũ. ita utregẽ illis constituer&. Ftñ post
multũ temporis uenit nabuchodonosor cũ innumerabili multi
tudine bellatorũ. captaq hierusalem etceteris udeae urbibus
dirutis incendit templũ ethabitatores assyrios posuit inidaea.
Indie illa radet dñs innouacula c̃ducta in his qui trans flumen sunt
lnrege assyriorum caput etpilos pedũ etbarbã uniuersam.

Expanded text:
quia omnis prope Assyriorum et Persidis regio usum habebat sagittarum. quia omnis prope Assyriorum et Persidis regio usum habebat sagittarum. Hi igitur et omnes venient, et occupabunt terram tuam in torrentibus vallium, et cavernis petrarum, et in omnibus frutetis, et foraminibus, lignisque nemorosis. Haec autem per metaphoram dicuntur, ut quia semel muscas, et apes nominaverat, translationem servaret in reliquis. Legamus Regum et Paralipomenon libros, et inveniemus ab Aegyptiis caesum sanctum regem Josiam, et populum Israel potestati Aegyptiae subjugatum : ita ut regem illis constitueret. Et post non multum temporis, venit Nabuchodonosor cum intudine bellatorum, captaque Jerusalem, et caeteris Judaeae urbibus dirutis, incendit Templum, et habitatores Assyrios posuit in Judaea . In die illa radet Dominus in novacula conducta, in his qui trans flumen sunt, in rege Assyriorum, caput, et pilos pedum, et barbam universam.
Abbreviated transcription (Latin):
illa sibilabit dñs muscae quae ẽ in extremũ fluminũ aegypti et
api quae ẽ int̃ra assyr etuenient etrequiescent om̃s intorrentib
ualliũ etincauernis petrarũ etinomnib frutectis etinuniuer¬
sis foraminibus. Cum fuerit duorũ regum terra deserta
da mascus etsamaria. qua tu nunc detestaris et metuis. tunc ad¬
ducet dñs o domus iuda supente et populum tuum dies
quos nũquam ante uidisti. etregem assyriorum. frustra
igitur p̃sentia metuissẽ iustos torres etignẽ penitus ñ haben¬
tes Scire enĩ debes quod sibilo suo dñs muscas aegypti et flumi¬
nũ eius. haut dubiũ quin septẽ diorigas nili signific&. uocatu¬
rus sit etapẽ quae ẽ int̾ra assyr. Muscas aũt aegẏptios uocat.
ꝓpt̃ sordes idolatriȩ. et inbellẽ populũ etapẽ assyrios qui illo tẽ¬
pore potentissimũ regnũ erat. etadbella ꝓmptissimũ uel obito.

Expanded text:
illa, sibilabit Dominus muscae, quae est in extremo fluminum Aegypti, et illa, sibilabit Dominus muscae, quae est in extremo fluminum Aegypti, et api quae est in terra Assur, et venient et requiescent omnes in torrentibus vallium, et in cavernis petrarum, et in omnibus frutetis, et in universis foraminibus. Cum fuerit duorum regum terra deserta, Damascus et Samaria, quam tu nunc detestaris et metuis: tunc adducet Dominus, o domus Juda, super te et populum tuum dies, quos numquam ante vidisti, et regem Assyriorum. Frustra igitur praesentia metuis, semiustos torres, et ignem penitus non habentes: scire enim debes, quod sibilo suo Dominus muscas Aegypti, et fluminum ejus, haud dubium quin septem διωρυχὰς Nili significet, vocaturus sit: et apem, quae est in terra Assur. Muscas autem Aegyptios vocat propter sordes idololatriae, et imbellem populum: et apem Assyrios, quorum illo tempore potentissimum regnum erat, et ad bella promptissimum: vel ob id,
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ domũ patris tui dđ quos nullã habuisti . Exeo tempore
quo .x. trib aduabus tribubus separatȩ s̃. etregnũ insamaria
habere coeper̃. adducet aũt ipsos dies idest tẽpora cũ rege as¬
syriorx. ut illis superatis atq subuersis. tuemmanuhelis p̃sentia
abstulit effraim auida regẽ assyriorum. qđ quẽ sensũ habeat scire
ñ possumus nisi forte hoc dicendum ẽ quod peccatorũ suorũ mag¬
nitudine effraum idest samaria primũ adse assyriorũ fece¬
rit impetũ declinare. Aliter interim nunc duo reges raasin.
et phacee qui te obsident etuastare festinant. breui tẽpore sub uer¬
tent᷑. tuae aũt uastationis tẽpus illud adueniet quando qđ nũ¬
quã speraueras. immo nũquã metueras assyrius uenerit ꝑquȩ doc&
domui dđ. ñ syriã et samariã sed assyrios ẽẽ metuendos . p̃senti er¬
go formidine liberat etdefuturo tẽpore cõminat. Eterit indie

Expanded text:
super domum patris tui David, quos numquam habuisti ex eo tempore super domum patris tui David, quos numquam habuisti ex eo tempore quo decem tribus a duabus tribubus separatae sunt, et regnum in Samaria habere coeperunt. Adducet autem istos dies, id est, tempora cum rege Assyriorum, ut illis superatis atque subversis, tu Emmanuelis praesentiabstulit Ephraim a Juda regem Assyriorum. Quod quem sensum habeat, scire non possumus, nisi forte hoc dicendum est, quod peccatorum suorum magnitudine Ephraim, id est, Samaria primum ad se Assyriorum fecerit impetum declinare. Aliter: Interim nunc duo reges Rasin et Phacee, qui te obsident, et vastare festinant, brevi tempore subvertentur: tuae autem vastationis tempus illud adveniet, quando, quod numquam speraveras, immo numquam domui David non Syriam et Samariam. sed Assyrios esse metuendos. Praesenti ergo for midine liberat, et de futuro tempore comminatur. « Et erit in die
Abbreviated transcription (Latin):
hebraet. quomodo ezechias xxxetuno annis infantulus p̃dicet᷑
ettã rudis aetatis ut mel etbutyrũ comedens. Iuxta nine uiti¬
cos pueros. nec sinistrã nec dexterã idest nec malũ nec bonũ
nouerit. Relatũ aut ademmanuhel quod interp̃tatur no¬
biscũ ds̃. facilem habebit intellegentiam. quod ad mysteriũ
etinuocationẽ nominis eius. terra syriae etsamariae assyrio
instante uastetur. etdomus dauid liberetur aduobus
regibus quos metuit. raasin uidelic& et phaceae
Adducet dñs suꝑte etsuꝑ populum tuũ. et super domum
patris tui dies qui non uenerunt adiebus separationis
ephraim aiuda cum rege assyriorum. Locus iste ꝑyperbatũ
legendus est. denique etnos secuti hebraicã ueritatẽ ita eũ
interp̃tati sumus . O domus dauid ausculta quae dico. vtde¬
relinquatur terra syriae et samariae a facie regũ duorum.
quos tu uehem̃tissime reformidas adducet dñs dies suꝑte et

Expanded text:
Hebraei, quomodo Ezechias triginta et uno annis infantulus praedicetur, Hebraei, quomodo Ezechias triginta et uno annis infantulus praedicetur, et tam rudis aetatis, ut mel, et butyrum comedens, juxta Niniviticos pueros, nec sinistram, nec dexteram, id est, nec malum, nec bonum noverit. Relatum autem ad Emmanuel, quod interpretatur, nobiscum Deus, facilem habebit intelligentiam. Quod ad mysterium et invocationem nominis ejus terra Syriae, etsuperante vastabitur, et domus David liberabitur a duobus regibus quos metuit, Rasin videlicet et Phacee. « Adducet Dominus super te et super populum tuum, et super domum patris tui dies, qui non venerunt a diebus separEphraim a Juda, cum rege Assyriorum. Locus iste per hyperbaton legendus est. Denique et nos secuti Hebraicam veritatem, ita eum interpretati sumus: O domus David, ausculta quae dico, ut derelinquatur terra Syriae et Samariae a facie regum duorum, quos tu vehementissime reformidas: adducet Dominus dies super te, et
Abbreviated transcription (Latin):
elegere. ut ꝑ haec uerba noscamus in fantiam humani
corporis diuinae non p̃iudicasse sapientiae. Deniq iacentẽ:
inp̃sepe angeli pastoribus nuntiant. magi adorant deori¬
ente uenientes. quos utiq electos ẽe credendũ ẽ. et e contra¬
rio herodes scribe ac pharisaei reꝓbantur. qui pro uno infan¬
te multa paruulorum milia trucidarunt. Prius enĩ quam
sciat puer repbare malũ eteligere bonum. derelinquetur ter¬
ra quam tu detestaris a facie duorũ regũ suorum. Sexto imperu
anno eꝰ echiae ẽ ab assyriis capta samaria. idest tricesimo pri¬
mo anno aetatis ipsius. si itaq iste qui nasciturus. uel deuir¬
gine ut nos ꝓbamus. uel deadulescentia ut iudaei uolunt.
butyrũ et mel comedet. Ettam paruulus erit ut malũ abono
decernere nequeat. etantequã ille tempus egrediat᷑ infantiȩ
terra syriae et samariae uastanda ẽ ab assyrus. Respondeant

Expanded text:
eligere, ut per haec verba noscamus, infantiam humani eligere, ut per haec verba noscamus, infantiam humani corporis divinae non praejudicasse sapientiae. Denique jacentem in praesepio Angeli pastoribus nuntiant: Magi adorant de Oriente venientes, quos utique electos esse credendum est. 112 Et e contrario Herodes, Scribae ac Pharisaei reprobantur , quia pro uno infante multa parvulorum millia trucidarunt. Prius enim quam sciat puer reprobare malum et eligere bonum, derelinquetur terra, quam tu detestaris, a facie duorum regum suorum. Sexto imperii anno Ezechiae est ab Assyriis capta Samaria , id est tricesimo primo anno aetatis ipsius. Sic itaque iste qui nasciturus, vel de Virgine, ut nos probamus, vel de adolescentula, ut Judaei volunt, butyrum et mel comedet, et tam parvulus erit, ut malum a bono discernere nequeat, et antequam ille tempus egrediatur infantiae, terra Syriae et Samariae vastanda ab Assyriis sit: respondeant
Abbreviated transcription (Latin):
Putyrũ etmel comed& ut sciat reꝓbare malũ eteligere bonũ.
Pro quo lxx transtuler̃ antequã sciat. quodq sequitur. ad¬
sumere malum. Inhebraico ñ habetur. etẽ sensus odomus
dauid. Cui dĩ sermone precipit᷑ utuoces. id est in uoces
inpericulo constituta nomen emmanuhelis. id est nobiscũ
ds̃ Non mireris a drei nouitatẽ si uirgo dm̃ pariat quitan¬
tam habeat potestatẽ ut multo post tẽpore nasciturus. te
nunc liber& inuocatus. Ipse ẽ enĩ qui uisus ẽ abrahã. etlo¬
cutus cũ moyse dicã et aluo mirabilius ne eũ putes infantas¬
mate nasciturx. cibis utet᷑ infantiae. butyrũ comedet & lac.
tur utueritas humani corporis adꝓbet̾. tamen adhuc pan¬
nis inuolutus. Etbutyro partus ac melle. habebit boni maliq
iudiciũ utreprobans mala. eligat bona . ñ quo hoc fecerit
aut reꝓbauerit uel elegerit. sed quo scierit reꝓbare et

Expanded text:
Butyrum et mel comedet, ut sciat reprobare malum, et eligere bonum. Butyrum et mel comedet, ut sciat reprobare malum, et eligere bonum. Pro quo LXX transtulerunt, antequam sciat: quodque sequitur, assumere malum, in Hebraico non habetur. Et est sensus: O Domus David, cui Dei sermone praecipitur, ut voces, id est, invoces, in periculo constituta nomen Emmanuelis, id est, nobiscum Dei; non mireris ad rei novitatem, si Virgo Deum pariat, qui tantam habeat potestatem, ut multo post tempore nasciturus, te nunc liberet invocatus; ipse est enim qui visus est Abraham, et locutus est cum Mose. Dicam et aliud mirabilius, ne eum putes in phantasmate nasciturum, cibis utetur infantiae, butyrum comedet et lac. tur, ut veritas humani corporis approbetur: tamen adhuc pannis involutus, et butyro pastus ac melle, habebit boni malique judicium, ut reprobans mala, eligat bona. Non quod hoc fecerit, aut reprobaverit, vel elegerit; sed quod scierit reprobare et
Abbreviated transcription (Latin):
posuit inutero habebit et prouocabis uocabunt. Hebrȩi
hoc de ehechia filio achas prophetari arbitrantur.
Quod ipso regnante sit capta samaria quod omnino proba¬
ri non potest. siquidem achaz filius ibatham regnauit
demus. primo anno achaz. Hanc adeum factã ꝓphetiam
de ezechiae conceptu dicitur etnatiuitate. Cum eo tem¬
pore quo regnare coepit achaħ. iã nouem ez echias eẽt anno¬
rum nisi forte sextum ezechiae regni annũ quo ẽ capta
samaria infantiam eius appellari dicant non aetas sed im¬
perii. quod coactũ esse atq uiolentũ. et stultis pat& qui¬
dam denr̃is isaiam ꝓphetã duos filios habuisse contendit.
dñi saluatoris ut prior filius ia sub quod interp̃tatur relictus
siue conuertens populũ iudaicũ. signific& qui derelictus
ẽ et postea reuersurus. Secundus aũt idest emmanuhel
et nobiscũ ds̃. gentiũ uocationem. post quam uerbum
caro factum est ethabitauit in nobis.

Expanded text:
posuit, in utero habebit : et pro vocabis, vocabunt. Hebraei posuit, in utero habebit : et pro vocabis, vocabunt. Hebraei hoc de Ezechia filio Achaz prophetari arbitrantur, quod ipso regnante sit capta Samaria: quod omnino probari non potest. Siquidem Achaz, filius Joatham, regnavitdemus primo anno Achaz hanc ad eum factam prophetiam, de Ezechiae conceptu dicitur et nativitate, cum eo tempore 111 quo regnare coepit Achaz, jam novem Ezechias esset annorum, nisi forte sextum Ezechiae regni annum, quo est capta Samaria, infantiam ejus appellari dicant, non aetatis, sed imperii. Quod coactum esse atque violentum, etiam et stultis patet. Quidam de nostris Isaiam prophetam duos filios habuisse contendit, Domini Salvatoris: ut prior filius Jasub, quod interpretatur relictus, sive convertens, Judaicum populum significet, qui relictus est, et postea reversurus. Secundum autem, id est, Emmanuel, et nobiscum Deus, gentium vocationem, postquam Verbum caro factum est, et habitavit in nobis.
Abbreviated transcription (Latin):
nouit eã. quoq sequitur. Etuocabis nomen eius emmanu¬
hel. Ftlxx. et tres reliqui similiter transtulerunt.
Pro quo inmattheo scriptũ est. uocabunt quod inhebraico
non habetur. Ergo iste puer qui nascetur ex uirgine. odo¬
midauid nuntiate appelletur emmanuhel idest nobiscũ
ds̃. quia rebus ipsis ꝓbabis ad uobus inimicis regibus libera¬
ta . dm̃ te habere p̾sentem. et qui postea uocabitur iũs.
idest saluator. eo quod uniuersum hominũ genus salua¬
turus sit. Nunc autem ate emmanuhelis appellatur uoca¬
bulo uerbum carathi. quod om̃s interpraetati sunt uoca¬
bis potest intellegi etuocabit. quo ipsa scilic& uirgo quae
concipiet et pari& hoc est xp̃m appellatura sit nomine
Inmultis testimonis quae euangelistae uel apostoli deli¬
bris ueteribus adsumpserunt curiosius adtendendum ẽ.
non eos uerborum ordinem secutos eẽ sed sensum.
Vnde etinp̃senti loco. pro concipiet in utero. Mattheus

Expanded text:
novit eam. Quodque sequitur: Et vocabis nomen ejus Emmanunovit eam. Quodque sequitur: Et vocabis nomen ejus Emmanuel, et LXX et tres reliqui similiter transtulerunt, pro quo in Matthaeo scriptum est, vocabunt: quod in Hebraeo non habetur. Ergo iste puer qui nascetur ex Virgine, o domus David, nunc a te appelletur Emmanuel, id est, nobiscum Deus, quia rebus ipsis probabis a duobus inimicis regibus liberata, Deum te habere praesentem: et qui postea vocabitur Jesus, id est, Salvator, eo quod universum hominum genus salvaturus sit, nunc a te Emmanuelis appelletur vocabulo. Verbum CARATHI  , quod omnes interpretati sunt vocabis, potest intelligi et vocabit: quod ipsa scilicet Virgo quae concipiet et pariet, hoc Christum appellatura sit nomine. In multis testimoniis quae Evangelistae vel Apostoli de libris veteribus assumpserunt, curiosius attendendum est, non eos verborum ordinem secutos esse, sed sensum. Unde et in praesenti loco, pro concipiet in utero, Matthaeus
Abbreviated transcription (Latin):
Utñ solũ uirgo sit sed uirgo iunioris aetatis. et in annis adulescen¬
tiae potest enim fieri ut uirgo sit. uetula. Ista aũt uirgo erat
lnannis puellarib Vel certe uirgo ñ puellula et quae ad huc
uirũ nosse ñ poss& sediã nubilis. deniq et indeutero nomio sub
puellae et adulescentulae nomine uirgo intellegit᷑. Si inuene¬
rit inquit homo in cãpo puellã desponsatã. etui oprimens dor¬
mierit cũ ea. interficietis uirũ solũ qui concubuit cũea. et puellȩ
nihil facietis. non ẽ adulescentulae peccatũ mortis. Quia quomo
do siquis insurgat contra proximũ suũ etint᷑ ficiat animã eius
sic hoc negotium accidit in agro inuenit eã clamauit puella
desponsata etnon inuentus ẽ qui auxiliaretur ei etregũ uolu¬
mine legimus quod quaesierint puellã uirginem nomine
eterat puella pulchra nimis etministrabat ei. etrex ñ cog¬

Expanded text:
ut non solum virgo sit, sed virgo junioris aetatis, et in annis adolescenut non solum virgo sit, sed virgo junioris aetatis, et in annis adolescentiae. Potest enim fieri ut virgo sit vetula. Ista autem virgo erat in annis puellaribus, vel certe virgo, non puella, et quae adhuc virum nosse non posset, sed jam nubilis. Denique et in Deuteronomio sub puellae et adolescentulae nomine virgo intelligitur. Si invenerit, inquit, homo in campo puellam desponsatam, et vi opprimens eam dormierit cum ea, interficietis virum solum qui concubuit cum ea, et puellae nihil facietis. Non est adolescentulae peccatum mortis, quia quomdo si quis in insidiis insurgat contra 110 proximum suum, et interficiat animam ejus, sic hoc negotium accidit. In agro invenit eam: clamavit puella desponsata, et non est inventus qui auxiliaretur ei. Et in Regum volumine legimus , quod quaesierint puellam virginem nomine et erat puella pulchra nimis, et ministrabat ei, et rex non cog
Abbreviated transcription (Latin):
cũ helisei fuiss& pedib ꝓuoluta etphiber& eã giehi audit aꝓ
pheta dimitte eã quia indolore ẽ et dñs abscondit ame. ꝓeo
quod in latino dicit᷑ absconditã in hebraeo scriptum est
eelimem mennĩ. ergo alma. non solũ puella uel uirgo sed
cum eititaceĩ uirgo abscondita dicitur et secreta quae nũ¬
quã uirorum patuerit aspectib. sed magna parentũ diligentia
custodita sit. lingua quoq punica quae dehebraeorũ fontib duci
quoq sermone alma sc̃ã dicit᷑ omniũq pene linguarũ uerbis u¬
tuntur hebraei. utẽ illud incantico canticorũ degreco gopioN
idest ferculum sibi fecit salomon qđ etinhebraeo italegimus.
erbum quoq nugas etm̃surã hebraei. eodem modo etisdem
appellant sensib. et quantũ cũ in ea pugno memoria nũquã me
arbitror alma. inmuliere nupta legisse sed inea quae uirgo ẽ

Expanded text:
cum Elisaei fuisset pedibus provoluta, et prohiberet eam Jezi, audit a cum Elisaei fuisset pedibus provoluta, et prohiberet eam Jezi, audit a Propheta: Dimitte eam, quia in dolore est, et Dominus abscondit a me . Pro eo quod in Latino dicitur, abscondit a me, in Hebraeo scriptum est, EELIM MEMMENNI  . Ergo alma,, non solum puella vel virgo, sed cum ἐπιτάσει virgo abscondita dicitur et secreta, quae numquam virorum patuerit aspectibus; sed magna parentum diligentia custodita sit. Lingua quoque Punica, quae de Hebraeorum fontibus manquoque sermone alma, sancta dicitur. Omniumqtuntur Hebraei, ut est illud in Cantico canticorum de φορεῖον, id est ferculum sibi Salomon fecit, quod et in Hebraeo ita legimus. Verbum quoque nugas, et mensuram, Hebraei eodem modo, eisdem appellant sensibus, et quantum cum mea pugno memoria, nunquam me arbitror alma in muliere nupta legisse, sed in ea quae virgo est,
Abbreviated transcription (Latin):
qđ nascet᷑ inte sc̃s uocabit᷑ filius dĩ. etin ꝓuerbus sapientia
aedificauit sibi domũ. quando aut̃ dicitur dabit dñs ipse
uobis signũ nouũ deb& ẽẽ atq mirabile sin aut iuuencula.
uel puella utiud aei uolunt. et ñ uirgo pariat. quale signũ
poterit appellari. cum hoc nomen aetatis sit non integritatis.
etreuera utcũ iudaeis conferamꝰ pedem. et nequaquã contentio¬
so fune p̃beamus eis risũ nr̃ae imperitiae uirgo hebraice. bethula
appellatur quae inp̃senti loco nonscribitur. sed ꝓhoc uerbo posi¬
tu ẽ. alma. quod p̃ter .lxx. omnẽ adulescentulã transtulerunt
Porro alma apud eos uerbũ ambiguũ ẽ dicit᷑ enĩ etadulescentu¬
Ubi inhebraeo positũ ẽ alma noth. ceteri int̃p̃tes transtuler̃ ꝓadu¬
lescentia qđ lxx. interp̃tati s̃ ꝓ absconditis. Et genesi legimus
ubi rebecca dicit᷑ alma aquila ñ adulescentulã. nec puellã sed
absconditam transtulisse. sunamitis quoq mulier a misso filio.

Expanded text:
nascetur in te sanctum, vocabitur Filius Dei . Et in Proverbiis: Sapientia aedificavit sibi domum . Quando autem dicitur: Dabit Dominus ipse vobis signum, novum debet esse atque mirabile. Sin autem juvencula vel puella, ut Judaei volunt, et non virgo pariat, quale signum poterit appellari, cum hoc nomen aetatis sit, non integritatis? Et revera, ut cum Judaeis conferamus pedem, et nequaquam contentioso fune praebeamus eis risum nostrae imperitiae, virgo Hebraice BETHULA   appellatur, quae in praesenti loco non scribitur: sed pro hoc verbo positum est ALMA  , quod praeter LXX omnes adolescentulam transtulerunt. Porro ALMA apud eos verbum ambiguum est: dicitur enim et adolescentuubi in Hebraeo positum est ALAMOTH  , caeteri Interpretes transtulerunt, pro adolescentia, quod LXX interpretati sunt, pro absconditis. Et in Genesi legimus: ubi Rebecca dicitur alma , Aquilam non adolescentulam, nec puellam sed absconditam transtulisse. Sunamitis quoque mulier, amisso filio,
Abbreviated transcription (Latin):
assyri. atqcaldei inseptemtrionalem plagã insint. uel ceree aper¬
tius babylonios assyriosq describeret. Nunc uero dicendo. leua¬
bit signũ innationib ꝓcul. etsibilabit adeũ definibus terrae gen¬
tes longe positas significat. etquae interrae finibus cõmoran¬
tur. Haud dubiũ quin romanos etom̃s italiae galliarũq et spa

Expanded text:
Assyrii atque Chaldaei in Septentrionali plaga sint. Vel certe aperAssyrii atque Chaldaei in Septentrionali plaga sint. Vel certe apertius Babylonios Assyriosque describeret. Nunc vero dicendo: Levabit signum in nationibus procul, et sibilabit ad eum de finibus terrae, gentes longe positas significat, et quae in terrae finibus commorantur: haud dubium quin Romanos, et omnes Italiae, Galliarumque et Hispa
Abbreviated transcription (Latin):
nes arcus eius extenti. ungulae equox eius utsilex etrotae eius
quasi impetus ettempestatis. rugitus eius utleonis rugi& uttatuli
leonum etfred& ettenebit predam. etamplexabitur etnonerit
qui eripiat. et sonabit suꝑ eũ indie illa sicut sonitus maris. aspici¬
emus interram. Etecce tenebrae tribulationis etlux obtenebra
ta est incaligine eius. Hebraei hunc locum debabylonus et
nabuchodonosor intellegunt ꝓphetari. quod dĩ uoluntate
adductus sit iudaeam ethierusalem. templumq subuerterit.
Nos aut̃ sequentes ordinẽ. et sequentia superioribus operibus¬
copulantes: Ideo signum innationibus. procul eleuatum esse¬
didimus: etsibilasse dnm vel traxisse definibus terrae. quo ab
iecerunt legẽ euangelii. et sermonẽ scm̃ plasphemauerunt.
Sienim debabylonus eẽt sermo. iuxta consuetudinem ꝓphecalẽ
dixisset. uocabo eũ qui abaquilone ẽ. eoquod iuxta iudeae situm.

Expanded text:
nes arcus ejus extenti. Ungulae equorum ejus ut silex, et rotae ejus nes arcus ejus extenti. Ungulae equorum ejus ut silex, et rotae ejus quasi impetus tempestatis. Rugitus ejus ut leonis, rugiet ut catuli leonum, et frendet, et tenebit praedam, et amplexabitur: et non erit qui eripiat. Et sonabit super eum in die illa, sicut sonitus maris. Aspiciemus in terram, et ecce tenebrae tribulatta est caligine ejus. Hebraei hunc locum de Babyloniis et Nabuchodonosor intelligunt prophetari, quod Dei voluntate adductus sit in Judaeam et Jerusalem, templumque subverterit. Nos autem sequentes ordinem, et sequentia superioribus copulantes, ideo signum in nationibus procul elevatum dicimus esse, et sibilasse Dominum, vel traxisse eos de finibus terrae; quoniam abjecerunt legem Evangelii, et sermonem sanctum blasphemaverunt. Si enim de Babdixisset: Vocabo eum qui ab Aquilone est, eo quod juxta Judaeae situm,
Abbreviated transcription (Latin):
tur peccatores adpuniendũ. nos aũt hyperbolice dictũ puta¬
mus. quod ꝓmagnitudine malorx inminentium etiam mon
tes cõmoueantur et cadaueribus mortuorx repleantur omnes
plateae urbium. hoc accidisse iudaeis post passionẽ dñi sub
uespasiano ethadriano nemo dubitat. Cumq haec facta sint.
non est auersus furor. sed adhuc manus eius extenta. siue ex¬
celsa quae habitũ irascentis. et ꝑcutientis ostendit. et notandũ
in his omnib quod non eis exꝓb& idolatriã . non alia peccata
ꝓpter quae offenderint dm̃. sed quia abiecer legẽ euangelii
et sermonem dñi plasphemauerunt.
Et eleuabit signum innationibus procul et sibilabit ad eum
definibus terrae. etecce festinus uelociter ueni
nonerit deficiens neq laborans in eo. nondormi¬
tabit neq dormi&. neq soluetur cingulum lumborũ eius. nec
rumpetur corrigia calciamenti eius sagitae eius acutae. etom¬

Expanded text:
tur peccatores ad puniendum. Nos autem hyperbolice dictum putatur peccatores ad puniendum. Nos autem hyperbolice dictum putamus, quod pro magnitudine malorum imminentiutes commoveantur, et cadaveribus mortuorum repleantur omnes plateae urbium. Hoc accidisse Judaeis post passionem Domini sub Vespasiano et Adriano, nemo quis dubitat. Cumque hnon est adversus furor ejus: sed adhuc manus ejus extenta, sive excelsa, quae habitum irascentis, et percutientis ostin his omnibus quod non eis exprobret idololatriam, non alia peccata propter quae offenderunt Dominum, sed quia abjecerunt legem Evangelii, et sermonem Dei blasphemaverunt. « Et elevabit signum in nationibus procul, et sibilabit ad eum de finibus terrae. Et ecce festinus velociter veniet, et non erit deficiens, neque laborans in eo. Non dormitabit neque dormiet, neque solvetur cingulum lumborum ejus, neque rumpetur corrigia calceamenti ejus. Sagittae ejus acutae, et om
Abbreviated transcription (Latin):
dicii dĩ. Quae sit aũt manus quae extenditur uel eleuatur suꝑ
populũ peccatorẽ iob loquitur manifestius. manus enim dñi
tetigit me. Vnde diabolus sciens potentẽ manum dñi. etbrachn¬
um quod uniuersis gentibus reuelatum est. dicit addñm. mitte
manũ tuã et tange omnia quae habet nisi infacie benedixerittibi.
quod aut̃ quasi p̃teritum dicitur. quod futurx ẽ. consuetudinem
sequitur ꝓphetalem. inquatam certa sunt quae futura dicuntur.
utputentur eẽ praeterita. Quod etinpsalmis canitur. dederunt
incibum meũ fel. etinsiti mea potauer̃ me aceto. Etiterum.
diuiser̃ sibi uestimenta mea et suꝑuestem meam miserunt sor¬
tem. quodque sequitur. Et ꝑcussit eum. idest populum suũ. et
conturbati sunt montes. montes quidam putant contrarias for¬
titudines. siue eos sp̃s qui inministerio dĩ sunt. et quibus tradun¬

Expanded text:
dicii Dei. Quae sit autem manus quae extenditur, vel elevatur super dicii Dei. Quae sit autem manus quae extenditur, vel elevatur super populum peccatorem, Job loquitur manifestius: Manus enim Domini tetigit me . Unde et diabolus sciens potentem manum Domini, et brachium quod universis gentibus revelatum est, dicit ad Dominum: Mitte manum tuam, et tange omnia quae habet: nisi in faciem benedixerit tibi . Quod autem quasi praeteritum dicitur, quod futurum est, consuetudinem sequitur prophetalem, in qua tam certa sunt quae futura dicuntur, ut putentur esse praeterita. Quod et in Psalmis canitur: Dederunt in cibum meum fel, et siti mea potaverunt me aceto . Et iterum: Diviserunt sibi vestimenta mea, et super vestimentum meum miserunt sortem . Quodque sequitur: Et percussit eum, id est, populum suum, et conturbati sunt montes: montes quidam putant contrarias fortitudines; sive eos spiritus qui in ministerio Dei sunt, et quibus tradun
Abbreviated transcription (Latin):
pientes erant inoculis suis etiustificauer̃ impiũ ꝓmuneribus.
etdeuorarat eos quasi stipulã lingua ignis. etcalor flãmae exus¬
serat. xtpotentes potenter tormenta paterentur. etextendit
manũ suam aduersum eum quem uocat populum suũ. eoquod
fuerit pars hereditatis eius. et funiculus possessionis illius.
Extendit aut manum ut ꝑcupiat et furor eius irascitur . de
quo etinalio loco legimus. dñe neinfurore tuo arguas me
neq inira tua corripias me. Ithieremias. corripe nos inquid
dñe uerumtamen iniudicio etnonfurore. furore aũt dñs di¬
citur. non quod humanis ꝑturbationibus subiaceat. sed quod
nos qui delinquimus nisi irascentẽ audierimus dñm nontimea¬
mus. Vnde etapłus scribit. quõ bonitas dĩ etpacientia ꝓuocet
nos ad paenitentiã. Nos aũt secundũ duritiam etinpenitens cor
nr̃m thesaurizemus nobis irã indie irae etreuelationis iusti u¬

Expanded text:
pientepienteet devoraverat  Al. devorat eos quasi stipulam lingua ignis, et calor flammae exusserat, ut potentes potenter tormenta paterentur. Et extendit manum suam adversum eum, quem vocat populum suum: eo quod fuerit pars haereditatis ejus, et funiculus possessionis illius . Extendit autem manum, ut percutiat, et furor ejus irascatur, de quo et in alio loco legimus: Domine, ne in furore tuo arguas me, neque in ira tua corripias me . Et Jeremias: Corripe nos, inquit, Domine; verumtamen in judicio, et non in furore . Furere autem Dominus dicitur, non quod humanis perturbationibus subjaceat; sed quod nos qui delinquimus, nisi irascentem audierimus, Dominum non timeamus. Unde et Apostolus scribit, , quod bonitas Dei, et patientia provocet nos ad poenitentiam: nos autem secundum duritiam et impoenitens cor nostrum, thesaurizemus nobis iram in die irae, et revelationis justi ju
Abbreviated transcription (Latin):
nibus. ut quod in radice sat& monstẽtur ingermine. Unde et
apostolus radicem amaritudinis malorx sursum loquit᷑ germi¬
nantem. Ideo iratus ẽ furor dñi inpopulum suum. etextendit
manũ suã suꝑ eum. et percussit eum. et conturbati sunt montes.
etfacta sunt morticina eoix quasi stercus in medio platearum in
omnibus his non est auersus furor eius sed ad huc manus eius
extente. quõ abiecerunt legem dñi exercituum. quam se
daturum. ꝑhieremiam dñs pollicetur dicens. ecce dies ueniunt
dicit dñs etferiam domui isrł etdomui iuda foedus nouum non secun¬
dum pactũ quod pepigi cum patribus ur̃is. indie quando ad p̃hendi
manũ eorum. eteducerẽ eos deterra aegypti. Etsermonẽ scĩ israhel
plasphemauerunt dicentes. daemoniũ habet et samaritanus est.
etnonne hic est fabrifilius. Idcirco iratus ẽ furor dñi inpopulũ
suum. qui prius iratus fuerat contra principes et potentesquisa¬

Expanded text:
nibus, ut quod in radice latet, monstretur in germine: quae utnibus, ut quod in radice latet, monstretur in germine: quae utApostolus , radicem amaritudinis malorum, sursum loquitur germinantem. Ideo iratus est furor Domini in populum suum, et extendit manum suam super eum, et percussit eum, et conturbati sunt montes, et facta sunt morticina eorum, quasi stercus in medio platearum. In omniextenta. » Quoniam abjecerunt legem Domini exercituum, quam se daturum per Jeremiam Dominus pollicetur dicens: « Ecce dies veniunt, dicit Dominus, et feriam domui Israel et domui Juda foedus novum: non secundum pactum quod pepigi cum patribus eorum, in die quando apprehendi manum eorum ut educerem eos de terra Aegypti . » Et sermonem sancti Israel blasphemaverunt dicentes : « Daemonium habet, » et « Samaritanus est. » Et: « nonne hic est filius fabri? » Idcirco iratus est furor Domini in populum suum, qui prius iratus fuerat contra principes et potentes, qui sa
Abbreviated transcription (Latin):
rantes impios diuites. et dispicientes scõs pauperes. fiamus iudi¬
ces iniquitatis. Propter quod sicut deuorat stipulam lingua ig¬
nis. etcalor flãmae exurit.Sic radix eorũ quasi fauillaerit. et¬
germen eorũ utpuluis ascendet. abiecerunt enim legem dñi ex¬
ercituum et sermonem scĩ isrł plasphemauerunt. Propter su¬
periores causas suꝑbiae etebrietatis etauaritiae. quia ꝓuuis
adtulerunt spinas etfoenum ligna stipulam. arsurosq uepres.
ideo radix malitiae eorum redigetur in fauillam. etomnis flos
et pulchritudo diuitiarũ et corporis pulueri conparabitur
Non enim solum ista fecerunt sed his gradibus ꝑuenerunt ad plas¬
phemiam. utlegem dñi non reciperent. et sermonẽ scĩ israhel
plasphemauerunt. De quibus supra legimus. Desion egredietus
lex etuerbũ dnĩ debierusalem. Potest radix inmalis cogitationi¬
bus accipi. fructus aut etgermen inmalis operibus atq sermo¬

Expanded text:
rantes impios divites, et despicientes sanctos pauperes, fiamus judirantes impios divites, et despicientes sanctos pauperes, fiamus judices iniquitatis. « Propter hoc sicut devorat stipulam lingua ignis, et calor flammae exuritgermen eorum ut pulvis ascendet. Abjecerunt enim legem Domini exercituum, et sermonem sancti Israel blasphemaverunt. Propter superiores causas superbiae, et ebrietatis, et avaritiae, quia pro uvis attulerunt spinas, et fenum, ligna, stipulam, arsurosque vepres; ideo radix malitiae eorum redigetur in favillam, et omnis flos et pulchritudo divitiarum et corporis pulveri comparabitur . Non enim solum ista fecerunt, sed his gradibus pervenerunt ad blasphemiam, ut legem Domini non reciperent, et sermonem Sancti Israel blasphemarent; de quibus supra legimus: De Sion egredietur lex, et verbum Domini de Jerusalem . Potest radix in malis cogitationibus accipi, fructus autem et germen in malis operibus atque sermo
Abbreviated transcription (Latin):
tino sermone ꝑturbationes possumus dicere. quod statũ mentis
euertant. etinebrios faciant nescire quid agant. qui ergo possunt
plurimũ. debent carere uitus. Etmaxime ira quae furori ꝓxima
ẽ Nequando plus possunt. tanto amplius subiectis noceant.
misc& sicerã qui cũ ebrietate plenus sit ad decipiendos ho¬
mines. umbras quasdam etimagines simulat se habere uirtutũ.
Qui iuso tificatis impium ꝓmuneribus. etiustitiam iusti auferetis
abeo. Ethaec pars uitiorx ẽ uineae quae ꝓuuis fecit labruscas.
et expectante dño ut facer& iudicium. fecit iniquitatẽ. iustifi¬
cans impium ꝓmuneribus. etnon causas sed dona considerans.
quae excaecant oculos etiã sapientium. Unde cauendũ est nein¬
ebriemur uino inquo est luxuria. Ftnudent᷑ femina turpitudi¬
nis nr̃ae. et adulemur impus ꝓmuneribus. etiustitiã iusti pro
inopia dispiciamus. quod et inepistola ia cobi p̃cipitur. ne hono¬

Expanded text:
tino sermone perturbationes possumus dicere, quod statum mentis tino sermone perturbationes possumus dicere, quod statum mentis evertant, et ebrios faciant nescire quid agant. Qui ergo praesunt, plurimum debent carere vitiis, et maxime ira, quae furori proxima est: ne quanto plus possint, tanto amplius subjectis noceant. Miscet siceram qui cum ebrietate plenus sit, ad decipiendos homines, umbras quasdam et imagines simulat se habere virtutum. Qui justificatis impium pro muneribus, et justitiam justi aufertis ab eo. Et haec pars vitiorum est vineae, quae pro uvis fecit labruscas, et exspectante Domino, ut faceret judicium, fecit iniquitatem, justificans impium pro muneribus, et non causas, sed dona consiquae excaecant oculos, etiam sapientium. Unde cavendum est, ne inebriemur vino, in quo est luxuria , et nudetur femina turpitudinis nostrae, et adulemur impium pro muneribus, et justitiam justi pro inopia despiciamus. Quod et in Epistola Jacobi praecipitur, ne hono
Abbreviated transcription (Latin):
siceram. qui inebriati uino draconis etueneno aspidũ insana¬
bili. Uirtutes dñi calumniabantur. etipsi ebru in ebriabant
populos. ut pari furore. baccantes aduersũ dnm̃ conclama¬
rent. uixta tropologiam ante iam diximus. quod sacerdotes ingres¬
suri tabernaculũ dĩ. nondebeant uinũ bibere etsicerã. quib nunc
addimus. quod naz̾ araeis quoq preceptum sit. quise scificant dño.
uinum etsicerã: etomne quod deuuis est nonbibant. nec comedant.
neuuam quidem passũ. etacetum exuino. sed & inꝓuerbus p̃cipit᷑.
Potentes qui iracundi sunt uinum nonbibant. nec cum biberint
obliuiscantur sapientiae. Interuinũ etsicerã iuxta. aNaTΩT UÑ.
hoc eẽ arbitror quod uinum uuae pluribus ꝑturbatioẽ. uerbi
gratia libidinis. auariuae. gulae. etinuidiae. Sicera aũt̃. id est
ebrietas. omnes inse uitiorx continet passiones. quas rectius la¬

Expanded text:
siceram, qui inebrietati siceram, qui inebrietati bili, virtute Domini calumniabantur. Et ipsi ebrii inebriabant populos, ut pari furore bacchantes, adversus Dominum conclamarent. Juxta tropologiam ante jam diximus: quod sacerdotes ingressuri Tabernaculum Dei, non debeant vinum bibere et siceram . Quibus nunc addimus, quod Nazaraeis quoque praeceptum sit, qui se sanctificant Domino, ut vinum et siceram, et omne quod de uvis est, non bibant, nec comedant, ne uvam quidem passam, et acetum ex vino . Sed et in Proverbiis praecipitur: Potentes qui iracundi sunt; vinum non bibant, ne cum biberint, obliviscantur sapientiae. Inter vinum et siceram juxta anagogen hoc esse arbitror, quod vinum e pluribus una perturbatio est, verbi gratia, libidinis, avaritiae, gulae, et invidiae. Sicera autem, id est, ebrietas, omnes in se vitiorum continet passiones, quas rectius La
Abbreviated transcription (Latin):
cipientes sed traditiones hominũ. etaniles fabulas. fecerunt
bonum malum. etmalum bonum.
Uae qui sapientes estis inoculis ur̃is. etcoram uobis metipsis
prudentiã non dĩ sequimini. sed hominũ. etcũ non recipiatis
dĩ uirtutem dĩq sapientiã. putatis uos eẽ sapientes. inter sapi¬
entiam et prudentiã. hoc dicunt ẽẽ stoici. quod sapientia re¬
rum sit diuinarx humanarũq notitia. prudentia aũt tantũ
mortalium. consequenter aũt haec aduersũ scribas dicun¬
tur etpharisaeos qui habentes clauem scientiae. nec ip̃¬
si ad xp̃m introeunt nec alios introͥre ꝑmittunt..
Uae qui potentes estis adbibendũ uinũ. etuiri fortes admis¬
cendum sicerã. idest ebrietatẽ. quibus supra dixerat . uae¬
qui consurgitis mane adebrietatẽ sectandã et potandũ usq
aduesperx. vtuino aestuetis. Delns etiã nunc loquitur qui
potentes s̃ adbibendum uinũ. etuiri fortes ad miscendam

Expanded text:
cipientes, sed traditiones hominum, et inanes fabulas, fecerunt cipientes, sed traditiones hominum, et inanes fabulas, fecerunt bonum malum, et malum bonuae qui sapientes estis in oculis uestris et coram uobismet ipsis  Dei, sed hominum: et cum non recipiatis Dei virtutem Deique sapientiam, putatis vos esse sapientes . Inter sapientiam et prudentiam hoc dicunt interesse Stoici, quod sapientia rerum sit divinarum humanarumque notitia: prudentia autem tantum mortalium. Consequenter autem haec adversum Scribas dicuntur et Pharisaeos, qui habentes clavem scientiae, nec ipsi ad Christum introeunt nec alios introire permittunt . Vae qui potentes estis ad bibendum vinum, et viri fortes ad miscendam siceraqui consurgitis mane ad ebrietatem sectandam, et potandum usque ad vesperum, ut vino aestuetis . De talibus etpotentes sunt ad bibendum vinum, et viri fortes ad miscendam
Abbreviated transcription (Latin):
ria dogmata ueritati amara sint . et sola dulcis ueritas. unde
cauendum ẽ neꝓueritate sequamur mendaciũ. neplumine
tenebras. multe enims̃ uiae quae uidentur hominibus rec
tae et nouissima earũ ꝑueniunt in ꝓfundum inferni. ẽquoq¬
iustus periens iniustitia sua. Cui dicitur nesis iustus multũ.
quas obcausas. isrł reꝓmittit se uia regia ambulaturũ. nec ad
sinistram. nec addexterã declinaturx. & ut loquar quod sen¬
tio. difficile hoc male dicto quiscadere potest. Cũ et malis
frequenter adulemur ꝓpter potentiam. etbonos dispici¬
amus ꝓpter in opiã. Vnde significantius in terp̃tatus ẽ aquila.
Uae quidicunt malobonus es. etbono malus es: Etinhunc congru¬
it sensum illud quod salomon in ꝓuerbus loquitur. qui uidi
cat iustum iniustũ. etiniustũ iustũ. abominabilis est uterq
apud dñm scribae quoq et pharisaei. uerba saluatoris non re¬

Expanded text:
ria dogmata veritati amara sint, et sola dulcis veritas. Unde ria dogmata veritati amara sint, et sola dulcis veritas. Unde cavendum est, ne pro veritate sequamur mendacium, ne pro lumine ttae, et novissima eorum perveniunt in profundum inferni . Est quoque periens in justitia sua, cui dicitur: Ne sis justus multum . » Quas ob causas Israel promittit se via ambulaturum regia, nec ad sinistram, nec ad dexteram declinaturum. Et ut loquar quod sentio, difficile hoc maledicto quis carere potest, cum et malis frequenter adulemur propter potentiam, et bonos despicimus propter inopiam. Unde significantius interpretatus est Aquila: « Vae qui dicunt malo, Bonus es, et bono, Malus es, » et in hunc congruit sensum ilcat impium, et qui condemnat justum, abominabilis est uterque apud Deum . » Scribae quoque et Pharisaei verba Salvatoris non re