comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
peccasset. peccatum ꝑ eu intͣuit
in mundum. Itemq in eo qđ di¬
lomodo queunt. si queritur
quomodo accipiamus quod ait
apłs. fuimus et nos natura filii
ire sicut & cȩteri. respondemus.
Naturam in his uerbis meis me
intellagi uoluisse illam quȩ ꝓpͥe
natura dicitur. in qua sine ui¬
tio creati sumus. Nam ista ꝓ¬
pter originem natura appellat᷑.
Quȩ origo. utiq habet itium
quod est contra naturam. Et
uerum qͣuod dictum est peccati
reum tenerȩ quemquam quia
non fecit quod facere non potuit.
rei. Respondetur. quia exorigd.
ne eius tenentur qui nonfecit
quod facere potuit. diuinum
scilicet seruare mandatum.
Quod autemchiri illȩ aimȩ qͥe¬
quid faciunt si natura non uo¬
luntate faciunt. id est silibero
& ad faciendum. et ad non fa¬
ciendiun motu anui carent.
si deniqꝗ ab stinendiᷤ aboꝑe suo
potestas. nulla conceditur. pec¬
catum egrum tenere non pos¬
sumus. Propterea nonꝑtur¬
bat deparuulis quęstio. quia

Expanded text:
peccasset, peccatum per eum intrauit peccasset, peccatum per eum intrauit in mundum. Itemque in eo, quod dilo modo queunt, si quaeritur, quomodo accipiamus, quod ait apostolus: fuimus et nos natura filii irae sicut et ceteri, . respondemus naturam in his uerbis meis me intellegi uoluisse illam, quae proprie natura dicitur, in qua sine uitio creati sumus. nam ista propter originem natura appellatur, quae origo utique habet uitium, quod est contra naturam. et iterum quod dictum est: peccati reum tenere quemquam, quia non fecit quod facere non potuit, rei?\' respondetur, quia eius ex origine tenentur, qui non fecit quod facere potuit, diuinum scilicet seruare mandatum. quod autem dixi: illae animae quidquia faciunt, si natura, non uoluntate faciunt, id est si Libero et ad faciendum et ad non faciendum motu animi carent, si denique abstinendi ab opere suo potestas nulla conceditur, peccatum earum tenere non possumus, propterea non perturbat de paruulis quaestio, quia
Abbreviated transcription (Latin):
cupanda est. quȩ non est. sic̃
manichei desipunt alienȩ na¬
turȩ additamentum. sed nr̃e
iuicium. aquo non sanamur nͥ
grẽ saluatoris. Quod si quisꝙͣ
dicit. & iam ipsam cupiditatẽ
nihil eẽ. aliud quam uolunta¬
tem seduitiosain. pecc̃oq ser¬
uientem. non resistendum est.
nec. deuerbis cum res constet
controuersia facienda. Etiam. Sic
cnim ostenditur sine uoluntate
nullum ẽẽ peccatum. siue inoꝑe
siue inorigine. Rursus in eo quod
dixi. iamquerere cęperam utrũ
ulud malum genus animarum
anteqͣbono misceretur. habuisset
aliquem uoluntatem. Si enim
non habebat. sine peccato eitq
innocens erat. et idõ nullo mͦ
malum. Cur ergo inquiunt pec¬
catum dicitis paruuloꝵ. quoꝵ
uoluntatem nontenetis ream.
Respondetur. non eos ꝓpriȩ
uoluntatis. secdorigine reos tene¬
ri. Omĩs enim homo terrents
quidesti origine nisi adam. a¬
Porro aut̃ adam habebat utiq
uoluntatem. qua uoluntate cũ

Expanded text:
cupanda est, quae non est, sicut cupanda est, quae non est, sicut Manichei desipiunt, alienae naturae additamentum, sed nostrae uitium, a quo non sanatur nisi gratia saluatoris. quod si quisquam dicit etiam ipsam cupiditatem nihil esse - aliud quam uoluntatem, sed uitiosam peccatoque seruientem, non resistendum est nec de uerbis, cum res constet, controuersia facienda. etiam sic enim ostenditur sine uoluntate nullum esse peccatum siue in opere siue in origine. Rursus in eo, quod dixi: iam quaerere coeperam, utrum illud malum genus animarum, antequam bono misceretur, habuisset aliquam uoluntatem. si enim non habebat, sine peccato atque innocens erit et ideo nullo modo malum, \'cur ergo\', inquiunt, peccatum dicitis paruulorum, quorum uoluntatem non tenetis ream?\' respondetur non eos proprietate uoluntatis, sed origine reos teneri. omnis enim homo terrenus quid est origine nisi Adam? porro autem Adam habebat utique uoluntatem, qua uoluntate cum
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc enim factũ est. quod fieri
nondebuit. Quiꝰ ᷤ aut̃ sciens pec¬
cat. si non potest̃ cogenti ad
peccatum sine peccato resiste¬
re. nec tamen facit utiq uolenᷤ
peccat. Qm̃ qui potest resistere.
nocogitur cedere. Qui uero cogen¬
ti cupiditati bontm. uoluntate
resistere non potest. et idõ facit
contra precepta iusticiȩ. iam hoc
ita peccettum est. ut sit etiam pe¬
na peccati. Qua propt̃ peccatũ
sine uoluntate. ẽẽ non posse. ue¬
rissimum est. Itemq desinitio
peccati qua diximus peccatumẽ.
uoluntas retinendi uel conse¬
quendi quod iusticia uetat et
unde lib̃um est abstineri. ꝓpt̾ea
uerum est. quia id definitum
est quod cantum modo pecca¬
tum est. non quod etiam pęna
peccati. Nam quando tale est
ut idem fit et pęna peccati.
quantum est quod ualet uol¬
untas sub dominante cupidi¬
tate nisi forte si pia est ut oret
auxilium.Intantiun enuim
libera est. & intantum apellat᷑
ditas quam uoluntas ꝓpriȩ nun¬

Expanded text:
hoc enim factum est, quod fieri hoc enim factum est, quod fieri non debuit. qui autem sciens peccat, si potest cogenti ad peccatum sine peccato resistere nec tamen facit, utique uolens peccat, quoniam qui potest resistere, non cogitur cedere. qui uero cogenti cupiditati uoluntate resistere non potest et ideo facit contra praecepta iustitiae, iam hoc ita peccatum est, ut sit etiam poena peccati. quapropter peccatum sine uoluntate esse non posse uerissimum est. Itemque definitio peccati, qua diximus: peccatum est uoluntas retinendi uel consequendi, quod iustitia uetat et unde liberum est abstinere, propterea uerum est, quia id definitum est, quod tantummodo peccatum est, non quod etiam poena peccati. nam quando tale est, ut idem sit et poena peccati, quantum est, quod ualet uoluntas sub dominante cupiditate, nisi forte, si pia est, ut oret auxilium? in tantum enim libera est, in quantum liberata ditas quam uoluntas proprie nun
Abbreviated transcription (Latin):
Quod propt̾ea dictum est
ut hac definitione uolens ano¬
lente discerneretur & sic ad il¬
los referretur intentio. qui
primi inꝑadiso fecerunt hu¬
mano generi originem mali
nullo cogente peccando. hoc
esł libera uoluntate peccando.
Quia et scientes contra precep¬
tum fecerunt. & ille tempta¬
tor sua sit ut hoc fieret. nou
coegit. Nainqui nesciens pec¬
cauit. non in congruenter no¬
lens peccasse dici potest. quam¬
uis et ipse quod nesciens fecit
uolens. tamen fecit. Ita nec ip¬
sius eẽ potuit sine uoluntate
peccatum. quȩ uoluntas utiq
sicut definita est animȩ mot᷑
fuit cogente nullo ad aliquid
uel non amittendum. uel ad¬
ispiscendum. Quod enim nisi
uoluisset. non fecisset nonco¬
actus est facere. Quia uoluit
ergo fecit. Q iam si nonquia
uoluit peccauit. nesciens pec¬
catum ẽẽ quod fecit ita nec
tale peccatum sine uoluntate
cẽ potuit. seduoluntas facti
non uoluntas peccanti. Quod
tamen factum. peccatum fuit.

Expanded text:
quod propterea dictum est, quod propterea dictum est, ut hac definitione uolens a nolente discerneretur et sic ad illos referretur intentio, qui primi in paradiso fuerunt humano generi origo mali nullo cogente peccando, hoc est libera uoluntate peccando, quia et scientes contra praeceptum fecerunt, et ille temptator suasit, ut hoc fieret, non coegit. nam et qui nesciens peccauit, non incongruenter nolens peccasse dici potest, quamuis et ipse, quod nesciens fecit, uolens tamen fecit; ita nec ipsius esse potuit sine uoluntate peccatum. quae uoluntas utique, sicut definita est, animae motus fuit cogente nullo ad aliquid uel non amittendum uel adipiscendum. quod enim, si noluisset, non fecisset, non coactus est facere. quia uoluit, ergo fecit, etsi non, quia uoluit, peccauit nesciens peccatum esse, quod fecit. ita nec tale peccatum sine uoluntate esse potuit, sed uoluntate facti, non uoluntate peccati, quod tamen factum peccatum fuit;
Abbreviated transcription (Latin):
me hocest incarne meabonũ.
Uelle enim adiacet micm. ꝑfi¬
cere aut̃ bonum non. ꝑfectio
quippe boniest. ut nec ipsa
concupiscentia peccati sit inho¬
mine. cui quidem quando bñ
iuuitur non consentit uolun¬
tas. Ueruntamen non ꝑficit
bonum. quia in est adhuc ẽ
cupiscentia cui repugnat uo¬
luntas. Cuius concupiscen¬
tiȩ reatus inbaptismate soluit᷑.
sed infirmitas manet. Cuido¬
nec sanetur omĩs fidelis qui
bene proficit. studiosissime
reluctatur. Peccatum aut̃ qd̾
nusquam est nisi inuolunta¬
te. illud precipue intelligen¬
dum est. quod iusta damp¬
tio consecuta est. Hoc enim
per unum hominem intͣuit
inmuncdum. quam quam et
hoc peccatum quo consentutur.
peccati concupiscentiȩ nonnͥ
uoluntate cõmittitur. Propt̃
hoc. & alio loco dixi. nongͣ nͥ
uoluntate peccatur. Itemq
alio loco. ipsam uoluntatem
definuui dicens. Uoluntas
est anuni motus. cogente nul¬
lo ad aliquid uel non amitten¬
dum uel ad ipiscendum.

Expanded text:
me, hoc est in carne mea, bonum; me, hoc est in carne mea, bonum; uelle enim adiacet mihi, perficere autem bonum non. perfectio quippe boni est, ut nec ipsa concupiscentia peccati sit in homine, cui quidem, quando bene uiuitur, non consentit uoluntas; uerum tamen non perficit bonum, quia inest adhuc in concupiscentia, cui repugnat uoluntas; cuius concupiscentiae reatus in baptismate soluitur, sed infirmitas manet, cui, donec sanetur, omnis fidelis, qui bene proficit, studiosissime reluctatur. peccatum autem, quod nusquam est nisi in uoluntate, illud. . praecipue intellegendum est, quod iusta damnatio consecuta est - hoc enim per unum hominem intrauit in mundum - quamquam et hoc peccatum, quo consentitur peccati concupiscentiae, non nisi uoluntate committitur. propter hoc et alio loco dixi: non igitur nisi uoluntate peccatur. Itemque alio loco ipsam uoluntatem definiui dicens: uobmtas est animi motus cogente nullo ad aliquid uel non amittendum uel adipiscendum.
Abbreviated transcription (Latin):
putare. propt̃ paruulos quos
ideo negant habere peccatum
quod eis inbaptismo remittatur.
quia nondum arbitrio uolunta¬
tis utuntur. Quasi uero pecca¬
tum quod eos exadam dicimu̾
originaliter trahere. idedst rea¬
tu eius implicatos. & obhoc pe¬
ne obnoxios detineri. usquamẽẽ
potuit nisi ex uoluntate. Qua uo¬
luntate cõmissum est. quando diui¬
ni precepti est̃ facta transgressio.
Potes ł etiam putari falsa ẽẽ ista
sententia quadximus nusquam nͥ
inuotuntate ẽẽ peccatum. quia
dixit apłs. Si aut̃ quodnolo hoc
facio non ego operor illud sedqd
imme habitat peccatum. Hoc
enim peccatum. usq adeo nonẽ
inuolunntate ut dicat quod nolo
hoc facio. Quomodo ergo nusquã
¶t. nisi in uoluntate peccatum.u
Sed hoc peccatum dequo sic est¬
locutus apłs. ⁊deo peccatum uo¬
catur. quia peccato factum est.
pęna peccati est̃. quandoquidem
hoc deconcupiscentia carnis dicit᷑.
quod aperit in consequentibus
dicens. scio quia non habitat in

Expanded text:
putare, propter parvulos, quos putare, propter parvulos, quos ideo negant habere peccatum quod eis in Baptismate remittatur, quia nondum arbitrio voluntatis utuntur. Quasi vero peccatum quod eos ex Adam dicimus originaliter trahere, id est reatu ejus implicatos, et ob hoc poenae obnoxios detineri, usquam esse potuit nisi in voluntate, qua voluntate commissum est, quando divini praecepti est facta transgressio. Potest etiam putari falsa esse ista sententia qua diximus, Nusquam nisi in voluntate esse peccatum, quia dixit Apostolus: Si autem quod nolo, hoc facio, jam non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum. Hoc enim peccatum usque adeo non est in voluntate, ut dicat: Quod nolhoc facio. quomodo ergo nusquam est nisi in uoluntate peccatum? sed hoc peccatum, de quo sic est.locutus apostolus, ideo peccatum uocatur, quia peccato factum est et poena peccati est, quandoquidem hoc de concupiscentia carnis dicitur, quod aperit in consequentibus dicens: scio, quia non habitat in
Abbreviated transcription (Latin):
ost hunc librum. scripsi ad¬
hunc prbr contra manicheos
decluabus animabus quarum
dicuntur unam partem dĩ es se
alteram degente cenebrarum.
quam non condiderit ds̃. etq̃sit
dõ coȩterna. & has ambas aĩas.
unam bonam & alteram malã.
in homine uno ẽẽ delirant. Istã
scilicet malam ꝓpriam carnis.
ẽẽ dicentes. quam carnemetiã
dicunt gentis ẽẽ tenebrars. lllã
uero bonam. ex aduenticia dĩ
partemt quȩ contenebrarum
gente conflirerit. atq utrumq
miscueri. Et omĩa quidem bo¬
na hominis illi bonȩ animȩ̨
omĩa uero mala. illi male
animȩ tribuunt. Limoc li¬
bro illud quoddixi nullam
ẽẽ. qualemciuq uitam quȩ
non ineo ipso quouita est ce
inquantum omĩno uita es ł
ad suminum uicę fontem princi¬
piumq ꝑtineat. ita dixi ut tanꝗͣ
creaturam adcreatorem ꝑtin̾e
intellegatur. Non aut̃ de illo
eẽ. tanquã pars eius exis limet᷑.
Item quod dixi. nusquam scilic
nisi in uoluntate ẽẽ peccatum
possunt pelagiani ꝓsedictum

Expanded text:
ost hunc librum scripsi adhuc presbyter contra Manichaeos de Duabus Animabus, quarum dicunt unam partem Dei esse, alteram de gente tenebrarum, quam non condiderit Deus, et quae sit Deo coaeterna; et has ambas animas, unam bonam, alteram malam, in uno homine esse delirant: istam scilicet malam, propriam carnis esse dicentes, quam carnem etiam dicunt gentis esse tenebrarum; illam vero bonam, ex adventitia Dei parte, quae cum tenebrarum gente conflixerit, atque utramque miscuerit: et omnia quidem bona hominis illi bonae animae; omnia vero mala illi malae animae tribuunt. In hoc libro illud quod dixi, Nullam esse qualemcumque vitam, quae non eo ipso quo vita est, et in quantum omnino vita est, aa summum vitae fontem principiumque pertineat , ita dixi, ut tanquam creatura ad Creatorem pertinere intelligatur, non autem de illo esse tanquam pars ejus existimetur. 2. Item quod dixi, nusquam scilicet, nisi in voluntate esse peccatum, possunt Pelagiani pro se dictum
Abbreviated transcription (Latin):
inillo dĩ regno ubi incorrupti¬
bile atq in mortale corpus ha¬
bebimus descriptitris diuinis
le ec precepta sumenda sint.
sed quia ꝑfectissimȩ tiler eter¬
na seruaritur. & illa duo p̃¬
cepta dediligendo dõ & ꝓoxiino¬
ñ inlectione. sed imipsa ꝑfecta
et sempiterna dilectione cene¬
bimus. Hoc opus sic incipit:

Expanded text:
in illo dei regno, ubi incorruptiin illo dei regno, ubi incorruptibile atque inmortale corpus habebimus, de scripturis diuinis lex et praecepta sumenda sunt, sed quia perfectissime ibi lex aeterna seruabitur et illa duo praecepta de diligendo deo et proximo non in lectione, sed in ipsa perfecta et sempiterna dilectione tenebimus. Hoc opus sic incipit:
Abbreviated transcription (Latin):
ne catholicus factus est. sed tam̃
abyppone discessit. In hoolibro
illud quod dixi. animam dico ẽẽ.
factam adõ ut cȩtera omĩa quȩ
adõ facta sunt & inter illa quȩ
deus omp̃s fecit principalem lo¬
cum datum ẽẽ animȩ. ita dixi.
ut hoc generaliter deuniuersa¬
q̃nad ereatura rationali accipi uellẽ.
quam uis inscripturis scĩs aĩas
dictas. ẽẽ. angłoꝵ etut omĩno
aut non possit facile reppertri.
sicut supra iam diximus. Item
alio loco. Ego dico inquam pec¬
catum non ẽẽ. si non ꝓpria uo¬
luntate peccetur. Ub̃i peccatũ
illud intellegi uoluit. Quodñẽ
etiam pęna peccati. Namde
tali pena dixi alibi in eademdis.¬
putacione quod dicendum fuit.
Itemq dixi ut postea eadem ip¬
sacaro quȩ nos pęnis torsit in
peccatis manentes. subiciatur
nobis in resurrectione. & nul¬
la aduersitate nos quati adquo¬
minus legem et diuina pre¬
cepta seruemus. Quod non ẽ
ita accipientum tanquam et

Expanded text:
ne catholicus factus, sed tamen ne catholicus factus, sed tamen ab Hippone discessit. In hoc libro illud, quod dixi: animam dico esse factam a deo, ut cetera omnia, quae a deo facta sunt, et inter illa, quae deus omnipotens fecit, principalem locum datum esse animae, ita dixi, ut hoc generaliter de uniuersa creatura rationali accipi uellem, quamuis in scripturis sanctis animas dictas esse angelorum aut omnino aut non possit facile reperiri, sicut supra iam diximus. item alio loco: ego dico, inquam, peccatum non esse, si non propria uoluntate peccatur. ubi peccatum illud intellegi uolui, quod non est etiam poena peccati; nam de tali poena dixi alibi in eadem disputatione, quod dicendum fuit. itemque dixi: ut postea eadem ipsa caro, quae nos poenis torsit in peccato manentes, subiciatur nobis in resurrectione et nulla aduersitate nos quatiat, quominus legem et diuina praecepta seruemus. quod non est ita accipiendum, tamquam et
Abbreviated transcription (Latin):
proficiant ac ꝑficiantur. ubi
adhuc dici potest promerito
conuersionis illoꝵ istam dari
grãm. uerum etiam ut conuertan¬
tur addm̃ adipsam dĩ grãm ꝑti¬
nere quemt pro eis oraiu qui erant
ab illo nimis auersi. atq ut ad
illum conuerentur oraui. Hic
fortunatũ manicheum. lb¬
odem tempore presbiteriz
mei contra fortunatum
quendam manicheoꝵ presbitũ
disputaui. qui plurimũ t̃poris
apud ypponem uirerat. sedu¬
xeratq tam multos ut ꝓpter eos.
Iu eum delectaret nabitare. quę
disputacio. nobis altercantibus
excepta est anotariis ueluti gesta
conficerentur. Nam et diem hñt¬
& consulem. Hanc inlibrum me¬
moriȩ mandandum. conferre
curauiꝰ. Hersatur ii quȩstio.
unde sit malum. me asserente
ȩxortum fuisse hominis malũ
ex libero uoluitatis arbtrio.
illo autem natitram mali deoco¬
ȩternã per suadere moliente.
Sed consequenti die. tandem con¬
fessus est nichil se aduersus nos
inuenire quoddiceret. Nec sa¬

Expanded text:
pro- Sciant ac perficiantur — ubi pro- Sciant ac perficiantur — ubi adhuc dici potest pro merito conuersionis illorum istam dari gratiam — uerum etiam ut conuertantur ad deum, ad ipsam dei gratiam pertinere, quem pro eis oraui, qui erant ab illo nimis auersi, atque ad illum conuerterentur oraui. Hic FORTVNATVM MANICHEVM, LJBEodem tempore presbyterii mei contra Fortunatum quendam, Manicheorum presbyterum, disputaui, qui plurimum temporis apud Hipponem uixerat seduxeratque tam multos, ut per eos ibi eum delectaret habitare. quae disputatio nobis altercantibus excepta est a notariis, ueluti gesta conficerentur; nam et diem habent et consulem. hanc in librum memoriae mandandum conferre curaui. uersatur ibi quaestio, unde sit malum, me asserente exortum fuisse hominis malum ex libero uoluntatis arbitrio, illo autem naturam mali deo coaeternam suadere moliente. sed consequenti die tandem confessus est nihil se aduersus nos inuenire, quod diceret, nec sa
Abbreviated transcription (Latin):
illicia quam corporea dilgendo peccatti¬
mus quam uis spĩtalia diligere
etusticia iubemur. & natura
possumus. & tunc in nr̃o gn̾e
optimi et beatissumi sumus.
Nui queri potest. cur natura
& non grã posfumus dixerim
sed contra manicheos denatitra
quȩstio uersabatur. E utiꝙ id
agit grã. ut sanata natura quod
uitiata non potest. possit ꝑeum
qui uenit querere & saluare quod
perierat. Quam tamen grãm
& iam tunc recolens. oraui profa¬
miliarissimis meis qui mortife¬
ro illo ad huc tenebantur errore
etdixi. Emagne. deus omĩpo¬
tens. deus summȩ bonitatis. quẽ
inuiolabilem et incorruptibilem
credi atq intellegi fas est. trina
unitas. quam catholiea eccłia co¬
lit. supplex oro. ex ꝑtus inme mi¬
scdĩam tuam nehomines eum
quibus michi apuericia hom̃i¬
nuni uictu fuit summa consen¬
sio. intuo ciatu ame dissentire
permittas. Sicutiq orans. iam
fide retinebam non solum conũ¬
sos addm̃ grã eius adiuuari ut

Expanded text:
inquam, corporea diligendo peccainquam, corporea diligendo peccamus; quia spiritalia diligere et iustitia iubemur et natura possumus, et tunc in nostro genere optimi et. beati sumus. ubi -quaeri potest, cur natura et non gratia possumus dixerim. sed contra Manicheos de natura quaestio uersabatur, et utique id. agit gratia, ut ista natura, quod uitiata non potest, possit per eum, qui uenit quaerere et saluum facere, quod perierat., quam tamen gratiam etiam tunc recolens oraui pro familiarissimis meis, qui mortifero illo adhuc tenebantur errore, et dixi: deus magne, deus omnipotens, deus summae bonitatis, .. quem inuiolabilem et incorruptibilem credi atque intellegi fas est, trina unitas, quam catholica ecclesia colit, supplex oro expertus in me misericordiam tuam, ne homines, cum quibus mihi a pueritia in hominum uictu fuit summa consensio, in tuo cultu a me dissentire permittas. sic utique orans iam fide retinebam non solum conuersos ad deum gratia eius adiuuari, ut
Abbreviated transcription (Latin):
quod scriptum ẽ in libro iob
cum diabolus describeretur.
Hoc est inicium figmenti
dñi quod fecit ad inludendum ab
angłis suis. uel illud inpsalmo cente¬
simo tercio. draco nie quem fin xisti
ad inludendum ei. Quam quęstio¬
nem quȩ non aduersus maniche¬
os. ẽ qui hoc non sentiunt. sed ad¬
non uersus alios qui hoc sentiunt. sei¬
piendã eẽt atq soluenda ꝑtracta¬
re atq enodare hͥunc nolui. ne
librum multo quam uellem face¬
rem longiorem. Cũ uiderẽ etiã¬
si hoc concederetur. tamen deb̾e
manicheos iam posse x̾uuci intro¬
ducentes insanissimo eͥrore na¬
turã mali. eterno bono coȩternã.
Idõ ergo dixi quodinterim in¬
certum est. non quod ego inde
dubitarem. sed quod interme et il¬
los quos ita sapere inueneram. ñ¬
dum eẽt ista questio dissoluta.
Quam tamen in alus longe po¬
sterioribus libris meis degenesi
adliteram. scdm scripturas scãs
quanta potui manifestacio ne
dissolui. Alioloco. Propterea in

Expanded text:
quod scriptum est in libro Iob, quod scriptum est in libro Iob, cum diabolus describeretur: hoc est initium figmenti domini, quod. fecit ad inludendum ab angelis suis, uel illud in Psalmo centesimo tertio: draco hic, quem finxisti ad inludendum ei. quam quaestionem, quae non aduersus . Manicheos, qui hoc non sentiunt, sed aduersus alios, qui hoc sentiunt, suscipienda esset atque soluenda, pertractare atque enodare tunc nolui, ne librum multo, quam uellem, facerem longiorem, cum uiderem, etiamsi hoc concederetur, tamen debere Manicheos . ac iam posse conuinci introducentes insanissimo errore naturam mali aeterno bono coaeternam. ideo ergo dixi: quod interim incertum est, non quod ego inde dubitarem, sed quod inter me et illos, quos ita sapere inueneram, nondum esset ista quaestio dissoluta. quod tamen in aliis longe posterioribus libris meis de Genesi ad litteram secundum scripturas sanctas quanta potui manifestatione dissolui. Alio loco: propterea,
Abbreviated transcription (Latin):
nitate contingunt. non illas idõ
malas haberi oportere quia noscũ
eas sequimur &corporea diligunus
mali sumus. quando quidem de
illiꝰ hocdixi dequibus suꝑius loꝗ
ceperam dicens. quamꝗͣ & iam si
eisdem concedatur inferiore ͤ iuliore
genere animarum nos inlici ad
turpia non inde conficiunt aut
illas naturas malas. eẽaut istaᷤ
sũmum bonum. Dehis enĩdis¬
putacionem usꝙ adhũc locum
ꝑduxi. ubi dixi. etiam si sunt
animȩ quod interim incertũ ẽ.
corporeis officus non peccatos
natura dedite & cetera. Queri
ergo potest. cur dixerim quod
interim in certum est. cum
ꝓrsus dubitare non debuerun
non ẽẽ tales animas. Sed idõ
dixi. quia ex ꝑtussum qui dice¬
rent diabolum et angłos eius
bonos eẽ ingenere suo. et inea
natura inqua eos creauit ds̃ or..¬
dine proprio tales quales sunt.
sed nobis malum eẽ. si inlicea¬
mur & seducamur abeis. Si
autem celueamus eos atq uinca
id ꝓbent descripturis adhibere
idonea testimonia. uel illud

Expanded text:
nitate contingunt, non iUas ideo malas haberi oportere, quia nos, cum eas sequimur et corporea diligimus, mali sumus, quandoquidem de illis hoc dixi, de quibus apertius loqui coeperam dicens: quamquam etiamsi eisdem concedatur inferiore alio genere animarum nos inlici ad turpia, non inde conficiunt aut illas naturas malas esse aut istas summum bonum — de his enim disputationem usque ad hunc loculum perduxi, ubi dixi: etiamsi sunt animae, quod interim incertum est, corporeis officiis non peccato, sed natura deditae et cetera - quaeri ergo potest, cur dixerim: quod interim incertum, cum prorsus dubitare non debuerim non esse tales animas. sed hoc ideo dixi,. quia expertus sum, qui dicerent diabolum et angelos eius bonos esse in genere suo et in ea natura, in qua eos creauit deus ordine proprio tales, quales sunt, sed nobis malum esse, si inliciamur et seducamur ab eis, si autem caueamus. eos atque uincamid probent, de scripturis adhibere idonea testimonia uel illud,
Abbreviated transcription (Latin):
etiam postea quam audui̾t ad nõ.
uec egote dampnabo. uade demn¬
ceps iam nol peccare. si hoc obȩ¬
dienter audiuit. Alio loco pec¬
catum frĩs ad mortem dequo
co ut roget. ita definuii utdi¬
cerem peccatum frĩs ad mortẽ.
puto eẽ. cum agnitionem dĩ.¬

Expanded text:
etiam posteaquam audiuit a domino: etiam posteaquam audiuit a domino: nec ego te damnabo; uade, deinc-eps iam noli peccare, si hoc oboedienter audiuit. Alio loco peccatum fratris ad mortem, de qu pro illo dico ut roget, ita definiui, ut dicerem: peccatum fratris ad mortem puto esse, cum post agnitionem d
Abbreviated transcription (Latin):
tanta tamq ad dirigendum
difficili Putare lectorem.
istam sibi nrãm disputacion¬
em debere sufficere. Sedlegat
etea siue nrã quȩ postea serip¬
ta sint. siue alioꝵ meliuscon¬
siderata atq tractata uelipse
si potest quȩhic merito mouere
possunt uigilantiore atq in¬
tellegentiore mente discutiat.
Nonquia om̃e peccatum forni¬
catio est. neq enim omnem pecca¬
ntem deus perdit. qui cotidie scõs
suos gxaudit dicentes. dimitte no¬
bis debita nr̃a cumꝑdat oinẽm
qui fornicatur abeo. Sed quate¬
nus intellegenda atq elimun¬
da fit hȩc fornicatio. & utrum
etiam propter hanc licet᷑ dimit¬
tere urorem latebrosissuna ques
licere tio est: Li camen propter
istam quȩ instupris comintitit᷑
nulle quęstio est. Q ubi chxi hoc
ꝑmissum ẽẽ nõuissumt. non
adtendi aliam scripturam di¬
centem. qui tenet adulterain
tultus & impius est. Necsa¬
ne dexerim adulteram fuissede¬
putandam illam mulierem

Expanded text:
tanta tamque ad digerendum tanta tamque ad digerendum difficili putare lectorem istam sibi nostram disputationem debere sufficere, sed legat et ea siue nostra, quae postea scripta sunt, siue aliorum melius considerata atque tractata, uel ipse, si potest, ea, quae hic merito mouere possunt, uigilantiore atque intellegentiore mente discutiat, non quia omne peccatum fornicatio est — neque enim omnem peccantem deus perdit, qui cotidie sanctos suos exaudit dicentes: dimitte nobis debita nostra, quum perdat omnem, qui fornicatur ab eo — sed quatenus intellegenda atque limitanda est haec fornicatio et utrum etiam propter hanc liceat dimittere uxorem, latebrosissima . quaestio est. licere tamen propter istam, quae in stupris committitur, nulla quaestio est. et ubi dixi hoc permissum esse, non iussum, non adtendi aliam scripturam dicentem: qui tenet adulteram, stultus et inpius est. nec sane dixerim adulteram fuisse deputandam illam mulierem,
Abbreviated transcription (Latin):
enim ꝓfecto cognationes et
adfinitates. etiam si originali
nullo existente peccõ sinemor¬
te cresceret. & multiplicaret᷑
genus humanum. Ae ꝑhoc
aliter soluenda questio est. cur
dñs preceperit diligendos inimi¬
cos. cum alio loco precipiat odio
habentes et parentes et filios ñ sic̃
hic soluta es ł. sed sicuit etiam
posterius sepe soluunus. id est
ut diligamus inimicos luc̃ndos
regno dĩ. et oderimus inꝓpin¬
quis sumpediunt a regno dĩ.
Item dep̃cepto quod prohibetur.
ixor dimitti nisi propter forni¬
cationem. hic quidem scripulo¬
sissimne dispitaui. Sed quam
tielit dñs intellegi fornicatio¬
nem propt̃ quam liceat dunit¬
tere gxorem. utrum eam quȩ
dampnatur ins tupris an illã
dequa dicitur. perdidisti om̃s
qui fornicantur abste. inqua
utiq & ista est. Neꝙ enim
non fornicatur adnõ. qui col¬
lens menbra xͥ. facit ea men¬
bra meretricis. Et iam atq
etiam cogitandum esł atq
requirendum. nec uolo inre

Expanded text:
enim profecto cognationes et enim profecto cognationes et affinitates, etiamsi originali nullo existente peccato sine morte cresceret et multiplicaretur genus humanum. ac per hoc aliter soluenda quaestio est, cur dominus praeceperit diligendos inimicos, cum alio loco praecipiat odio habendos et parentes et filios, non sicut hic soluta est, sed sicut eam posterius saepe soluimus. id est ut diligamus inimicos lucrandos regno dei et oderimus in propinquis, si inpediunt regno dei. Item de praecepto, quo prohibetur uxor dimitti nisi propter fornicationem, hic quidem scrupulosissime disputaui, sed quam uelit dominus intellegi fornicationem, propter quam liceat dimittere uxorem, utrum eam, quae damnatur in stupris, an illam, de qua dicitur: perdidisti omnem, qui fornicatur abs te, in qua utique et ista est — neque enim non fornicatur a domino, qui tollens membra Christi facit ea membra meretricis — etiam atque etiam cogitandum est atque requirendum, nec uolo in re
Abbreviated transcription (Latin):
rit iusticia ur̃a plusquam seͥ¬
barum et phariseoꝵ nonint᷑¬
bitis in regnum cęloꝵ. mul¬
to melius & conuenientius
ex posui malus posterioribus
sermonibus meis. quod etiam
hic retexere longum est. Ad hoc
aut̃ iste ibi ꝑducitur sensus.
ut eoꝵ sit iusticia maior. quã
scribarum et phariseoꝵ. qui
dicunt et non faciunt. Descͥbis
quippe & phariseis. alioloco ipse
dñs ait. Dicunt enim et non
faciunt. Illud etiam melius
intelleximus. postea quod scrip¬
tum est qui irascitur frĩ suo.
Codĩe fenum greci non habent
sine causa sicut hic positum
est. quam uis idem ipse sit sen¬
sus. Iilud enim diximus in¬
tuendum. quid sit irasci fr̃i suo
quod dixi hoc et depatre etde
matre. et decȩteris uinculis
sangunis intellegendum ẽ.
ut ineis oderimus quogenus
humanum nascendo et mo¬
riendo sortitum est. ita sonat
quasi non eẽnt futurẽ iste ne¬
cessitudines. si nullo naturȩ
precedente peccetto nemo mo¬
reretur. Quem sensum iã
superius improbaui. Essent

Expanded text:
iustitia uestra plus quam scribarum et Farisaeorum, non in- trabitiš in regnum caelorum, multo melius et conuenientius exposui in aliis posterioribus sermonibus meis, quod etiam hic retexere longum est. ad hoc autem iste ibi perducitur sensus, ut eorum sit iustitia maior quam scribarum et Farisaeorum, qui dicunt et faciunt. de scribis quippe et Farisaeis 20 alio loco ipse dominus ait: dicunt enim et non faciunt. illud etiam melius intelleximus postea, quod scriptum est: qui irascitur fratri suo. codices enim graeci non habent: sine causa, sicut hic positum est, quamuis idem ipse sit sensus. illud enim diximus intuendum, quid sit irasci fratri suo, quod dixi: hoc et de patre et de matre et de ceteris uinculis sanguinis intellegendum est, ut in eis oderimus, quod genus humanum nascendo et moriendo sortitum est, ita sonat, quasi non essent futurae istae necessitudines, si nullo naturae humanae praecedente peccato nemo moreretur, quem sensum iam superius inprobaui. essent
Abbreviated transcription (Latin):
loco quod interposui testimo¬
nium ñ enim admensuram
datdeus spm̃ ñdum intellereram de
xp̃o proprie ueruis accipi. Aliis
quippe hominib nisi ad mensurã
daretur sp̃c. non duplum peteret
heliscus quam fuit innelia. Item
quod scriptum est iota unum.
& unus apex nontransiet alege
donec omĩa fiant. cũ exponerẽ
cdixi nichil posse aliud intelligi
nisi uehementem perfectionis ex¬
pressionem. Ubi merito querit᷑.
utrum ista perfectio sit possit
intellegi ut tamen uerum sit ne¬
minem iam utentem uolunta¬
tis arbitrio hic uiuere sine pecc̃o.
Aquo enim usq adunum apicẽ
lex ꝑfici potest. nisi a quo fiunt
uniuersa diuina mandata. u¬
Sed ineisdem mandatis. est etiã
quodiubemur dicere. dimite
Omĩa gͦ mandata facta depu¬
tantur. quando quiqͥd ñfit ig¬
noscitur. Sane quod ait dñsqͥ¬

Expanded text:
loco quod interposui testimoloco quod interposui testimonium: non enim ad mensuram dat deus spiritum, nondum intellexeram ae Christo proprie uerius accipi. aliis quippe hominibus nisi ad mensuram daretur spiritus, non duplum peteret Heliseus, quam fuerit in Helia. item quod scriptum est: iota unum et unus apex non transiet a lege, donec omnia fiant, cum exponerem, dixi nil aliud posse intellegi nisi uehementem perfectionis expressionem. ubi merito quaeritur, utrum ista perfectio sic possit intellegi, ut tamen uerum sit neminem iam utentem uoluntatis arbitrio hic uiuere sine peccato. a quo enim usque ad unum apicem lex perfici potest, nisi a quo fiunt uniuersa diuina mandata? sed in eisdem mandatis est etiam, quod iubemur dicere: dimitteomnia ergo mandata facta deputantur, quando quidquid non fit ignoscitur. Sane quod ait d
Abbreviated transcription (Latin):
accipi potest id nunc agentib
pacificis domando c̃cupiscentiã
carnis. ut adistam pacem plenis¬
simam quandoq ueniatur. Pro¬
inde cum et alio loco cum eãdẽ
sententiam eugłicam repetens
dexissem beati pacifici qm̃ ipsifi¬
li dĩ uocabuntur. adiunxi dic̃ns.
Rista quidem in hac uita cõ¬
pleri possunt. sicut completa
ẽẽ. in apłis crdimus. Sic accipi¬
endum est. ñ ut inapłis hic u¬
uentib nullum carnis motum
arbitremur spũi repugnasse.
sr actenus hic ista posse comple¬
ri. quatinus in apłis credunus
ẽẽ. compleca. Ca mensura scili¬
et ꝑfectionis. humanę : quanta
in hac uita potes ł eẽ ꝑfectio. N
enim dictum est ista in hac
uita compleri possunt. nam
completa ẽẽ in apłis credimus.
tur. sicut in illis completast̃
idẽ quadam ꝑfectione eiuuus
capar est ita tuta non sicut com¬
plenda sunt in illa quam sꝑamꝰ
pace plenissima. quando dicetur
ubi est mors contentio tua. Auo

Expanded text:
accipi potest id nunc agentibus accipi potest id nunc agentibus pacificis domando concupiscentias carnis, ut ad istam pacem plenissimam quandoque ueniatur. Proinde quod alio loco, cum eandem sententiam euangelicam repetens dixissem: beati pacifici, quoniam ipsi filii dei 20 uocabuntur, adiunxi dicens: et ista quidem in hac uita conpleri possunt, sicut conpleta esse in apostolis credimus, sic accipiendum est, non ut in apostolis hic uiuentibus nullum carnis motum arbitremur spiritui repugnasse, sed hactenus hic ista posse conpleri, quatenus in apostolis credimus esse conpleta, ea mensura scilicet perfectionis humanae, quanta in hac uita potest esse perfectio. non enim dictum est: \'ista in hac uita conpleri possunt; nam conpleta esse in apostolis credimus\'tur, sicut in illis conpleta sunt, id est quadam perfectione, cuius capax est ista uita, non sicut conplenda sunt illa, quam speramus, pace plenissima, quando dicetur: ubi est, mors, contentio tua? Alio
Abbreviated transcription (Latin):
ut illi duodecim libri legantur.
quos longe postea ep̃s feci. et exip¬
sis deisto iudicetur. Hicgͦ sio in¬
cipit. De obscuris naturalium
rerumꝗͣ om̃ptentem dõ artifice
facta sentimus. ñ adsirmandõ te
eRidem tempus. desermone
dnĩ in monte scđm̃ matħm duo
uolumina scripsi. Inquors pͥ¬
mo ꝓpt̃ id quod scriptum est
beati pacisici qm̃ ipsi filii dĩ uo¬
cabuntur. sapientia inquam
congruit pacificis. in quib iam
ordinata sunt omĩa. nullusq
motus aduersus rationem re¬
bellis est. sed cuncta obtempe¬
rant spiũ hominis cũ et ipse
obtemperat dõ. Quod merito
mouet. quomodo dixerim. N
enĩ cuiꝗͣ ꝓuenire inhac uita
potest. ut lex repugnans legi
mentis omĩno nonsit inm̃¬
bris. quando quidem etiam¬
si eis sic resisteret spũs nomi¬
nis. ut in nullum eius labe¬
retur adsensũ. ñ idõ tamen¬
ili non repugnaret. Hoc ergo q̃o
dictum est nullum ẽẽ motum ad¬
uersus rationem rebellem. recte

Expanded text:
ut illi duodut illi duodquos longe postea episcopus feci, et ex ipsis de isto judicetur. Hic ergo sic incipit: De obscuris naturalium rerum, quae omnipotente Deo artifice facta sentimus, non affirmando, seer idem tempus de sermone domini in monte secundum Matheum duo uolumina scripsi. In quorum primo propter id, quod scriptum est: beati pacifici, quoniam ipsi filii dei uocabuntur: sapientia, inquam, congruit pacificis, in quibus iam ordinata sunt omnia nullusque motus aduersus rationem rebellis est, sed cuncta obtemperant spiritui hominis, cum et ipse obtemperat deo. quod merito mouet, quomodo dixerim. non enim cuiquam prouenire in hac uita potest, ut lex repugnans legi mentis omnino non sit in membris, quandoquidem etiamsi ei sic resisteret spiritus hominis, ut in nullum eius laberetur adsensum, non ideo tamen non repugnaret. hoc ergo, quod dictum est, nullum esse motum aduersus rationem rebellem, recte
Abbreviated transcription (Latin):
titulum ẽẽ uolui. degenesi ad
literam imꝑfectus. Inueni qͥp¬
pe eum usꝙ adhȩc uerba dic¬
tatum. Pater tamen pater est.
nec filus aliud est quam filius.
Quia et cum dicitur similitu¬
do patris. quamꝗͣ ostendat
nullam interuenire dissummi¬
litudinem. nontamen solusẽ.
pater sihabet similitudinem.
Post hȩc. repetiui uerba scrip¬
turȩ rursus consideranda
atq tractanda. Et dixit ds̃.
Faciamus hominem adima¬
ginem et similitudinem nr̃ã.
Huc usq dictatum librum in¬
ꝑfectum relinqueram. quod
aũt ibi soquitur. addendum
putaui cũ eum retractarem.
Hec sic tamen ꝑfeci. sed hoc
quoq addito imꝑfecto relin¬
qui. Si enem ꝑfecissem saltẽ
de omĩb operib & uerbis dĩ quȩ
ad sertum diem pertinent difputa¬
ssem. Limoclibro eadem notare
quȩ michi displicent uel defendẽ
quȩ aluis ñ uene intellecta displic̃e
possunt. super fluũ michi uisũ
est. Breuit̾̃ enĩ potius admoneo.

Expanded text:
titulum esse uolui: de Genesi ad titulum esse uolui: de Genesi ad litteram inperfectus. inueni quippe eum usque ad haec uerba dictatum: pater tamen pater est, nec filius aliud est quam filius, quia et cum dicitur similitudo patris, quamquam ostendat nullam interuenire dissimilitudinem, non tamen solus est pater, si habet similitudinem. post haec repetiui uerba scripturae rursus consideranda atque tractanda: et dixit deus: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. huc usque dictatum librum inperfectum reliqueram. quod autem ibi sequitur, addendum putaui, cum eum retractarem, nec sic tamen perfeci, sed hoc quoque addito inperfectum reliqui. si enim perfecissem, saltem de omnibus operibus et uerbis dei, quae ad sextum diem pertinent, disputassem. in hoc libro eadem notare, quae mihi displicent, uel defendere, quae aliis non bene intellecta displicere possunt, superfluum mihi uisum est. breuiter enim potius admoneo,
Abbreviated transcription (Latin):
tionem scripturȩ uerba tracta¬
ueram. non ausus naturalium
rerum tanta secreta adliterã
ex ponere. hoc est quem admo¬
dum possent scđm hystoricam
ꝓprietatem quȩ ibi dicta sunt
accipi. uolui experiri in hoo
quoque negotiosissimo acdifficil¬
limo opere quid ualerem. Sed
inscripturis exponendis tyro¬
cinium meum subtantȩ sarci¬
nȩ mole succubuit. et nondum
ꝑfecto uno libro abeo quem susti¬
nere non poteram labore conqͥe¬
ui. Sed in hoc opere cũ mea
opuscula retractarem. ipse iste
ut erat inꝑfectus uenit in ma¬
nus. quem noq edideram. et
abolere decreueram. qm̃ scrip¬
si postea duodecim libros quoꝵ
titulus est. degenis adlitteram.
Inquibus quamuis multa
quȩsita potius quam inuenta
uideantur. tamen eis iste nul¬
lo modo est. comparandus.
Nerum et hunc postea quã
retractaui. manere uolui.
ut eẽt index quantum existi¬
Mo ñ inutilis rudimentoꝵ
meoꝵ in enueleandis atq scru¬
tandis diuinis eloquus: Cuisq

Expanded text:
tionem scripturae uerba tractationem scripturae uerba tractaueram non ausus naturalium rerum tanta secreta ad litteram exponere, hoc est quemadmodum possent secundum historicam proprietatem, quae ibi dicta sunt, accipi, uolui experiri in hoc quoque negotiosissimo ac difficillimo opere, quid ualerem. sed in scripturis exponendis tirocinium meum sub tantae sarcinae mole succubuit, et nondum perfecto uno libro ab eo, quem sustinere non poteram, labore conquieui. sed in hoc opere cum mea opuscula retractarem, iste ipse, ut erat inperfectus, uenit in manus, quem neque edideram et abolere decreueram, quoniam scripsi postea duodecim libros, quorum titulus est: de Genesi ad litteram. in quibus quamuis multa quaesita potius quam inuenta uideantur, tamen eis iste nullo modo est conparandus. uerum et hunc posteaquam retractaui, manere uolui, ut esset index, quantum existimo, non inutilis rudimentorum meorum in enucleandis atque scrutandis diuinis eloquiis, eiusque
Abbreviated transcription (Latin):
nis sit futura substantia. ꝓciudu¬
bio corrigendus est. cominonitus
lecorpe dni. qui post resurrectio¬
nem u eisdem menbris non solũ
conspiciendus oculis. uerum
setiam manibus tractandus apa¬
ruit. carnemꝗ sehab̾e etiam
sermone firmauit dicens. Pal¬
pate & udete quia spc̃ ossa et
carnem non habet. sicut me ui¬
detis habere. Ende constat
apłmn non carnis substantiam
negasse indĩ regno futieram.
sed aut homines qui scđm car¬
nem uiuunt. carnis & sangui¬
nis nomine ñeupasse. aut ipsa
carnis corruptionem. quȩ utiq
milla erit. Namcũ dixiss caro
& sanguis regnum dĩ non posside¬
bunt. bene intelligitur tanquam
exponendo quid dixerit continuo
subdidisse. neq corruptio in cor¬
ruptionem possidebit. Dequare
adꝑsuadendum in fidelibus. diffi¬
cili diligenter quantum potui dis¬
seruisse me repperiet. quisquis
de genesi ad litteram lib. i ĩpfea¬
um degenesi duos libros con¬
tra manicheos condidissem.

Expanded text:
nis sit futura substantia, procul dunis sit futura substantia, procul dubio corripiendus est commonitus de corpore domini, qui post resurrectionem in eisdem membris non solum conspiciendus oculis uerum etiam manibus tractandus apparuit carnemque se habere etiam sermone firmauit dicens: palpate et uidete, quia spiritus ossa et carnem non habet, sicut me uidetis habere. unde constat apostolum non carnis subsnegasse in regno Dei futuram; sed aut homines qui secundum carnem vivunt, carnis et sanguinis nomine nuncupasse, aut ipsam carnis corruptionem, quae tunc utique nulla erit. Nam cum dixisset, Caro et sanguis regnum Dei non possidebunt; bene intelligitur, tanquam exponendo quid dixerit, continuo subdidisse: Neque corruptio incorruptionem possidebit . De qua re ad persuadendum infidelibus difficili, diligenter quantum potui me disseruisse reperiet, quisquis De Genesi ad litteram impe de Genesi duos libros contra Manicheos condidissem,
Abbreviated transcription (Latin):
ER idem tempus coram
epĩs hoc michi iubentibus quiple¬
narium tocuis affricȩ conciliũ
ypponere gio. habebant. defide
ac simbolo prb̃r disputati. Quã
disputacionem. non mullis eoꝵs
qui nos familiarius diligebant
studiosissime instantibus inlibrũ
contuli. in quo derebus ipsis
ta disseritur. ut tamen nonfi¬
At uerborum illa concextio que
tenenda memoriter competen¬
tibris traħtur. Inhoc libro ct̃
deresurrectione carnis ageret᷑.
refurget inquam corpus scđm
lere non potest. Quod cui ui¬
detur incredibile. qualis sit nẽ
caro attendit. qualis eut̃ tẽ
suo rra sit non considerat. Quia
illo tempe inmutacionis anglice
ñ iam caro erit & sanguis seciꝰ
tibitum corpus & cetera quȩ ibi
deccrpoꝵs terrestrium incoꝑa
celestia mutacione disserii. qm̃
caro et sangius regnum di non
possidebunt. Sed siquis ea sic ac¬
cipit ut existimet ita corpus ter¬
renum quale nunc habemus in
corpus cȩleste resurrectione inu¬
tari ut nec menbra ista neccar¬

Expanded text:
er idem tempus coram episcopis hoc mihi jubentibus, qui plenarium totius Africae concilium Hipponeregio habebant de Fide et Symbolo presbyter disputavi. Quam disputationem, nonnullis eorum qui nos familstudiosissime instantibus in librum contuli. in quo de rebus ipsis ita disseritur, ut tamen non fiat uerborum illa contextio, quae tenenda memoriter conpetentibus traditur. In hoc libro cum de resurrectione carnis ageretur: resurget, inquam, corpus secundum lli non potest. quod cui uidetur incredibile, qualis sit nunc caro adtendit, qualis autem futura sit non considerat, quia illo tempore inmutationis angelicae non iam caro erit et sanguis, sed tantum corpus et cetera, quae ibi de corporum terrestrium in corpora caelestia mutatione disserui, quoncaro et sanguis regnum dei non possidebit. sed quisquis ea sic accipit, ut existimet ita corpus terrenum, quale nunc habemus, in corpus caeleste resurrectione mutari, ut nec membra ista nec car
Abbreviated transcription (Latin):
quid interse differant ex ponen¬
dum putaui. sed longemelius
ad instantissimam peticionem
omĩa referuntur. Hoc quippe
ostendit ubi eodem uerbo eunc¬
ta conclusit dicens. quanto ma¬
gis pater uester qui incęlis est.
dabit bona petentibusse.
enim dixit petentibus et que¬
rentibus & pulsantibus. Hoc
opus sic incipit. Sermonẽ
quem locutus est dñs .XUIIII.

Expanded text:
quid inter se differant, exponenquid inter se differant, exponendum putaui; sed longe melius ad instantissimam petitionem omnia referentur. hoc quippe ostendit, ubi eodem uerbo cuncta conclusit dicens: quanto magis pater uester, qui in caelis est, dabit bona petentibenim dixit, petentibus, et quaerentibus, et pulsantibus. Hoc opus sic incipit: Sermonem quem locutus est Dominus.
Abbreviated transcription (Latin):
chrisse dnm̃. sufficit diei malicia
sua quia eẏbos sumere tirguebat
ipsa necessitas. quam propterea
malitia nominatam arbitror.
quia penalis est nobis. ꝑ̃tinẽt cũ
adhanc fragilitatem quam pec¬
cando ineruimus. non ad ten¬
di etiam primis hominibus da¬
ta fusse inꝑadyso coeꝑis alim̃ta
antequam istam mortis pęnã
peccando meruissent. Sic enĩ
erant in mortales incorꝑe non¬
dum spãli sed animali. ut ta¬
men inhiuusmodi in mortali¬
tate alimentis corporalibus ute¬
rentur. Item quod dixi quam
sibi elegit ds̃ glosam ȩccłiam
ñ habentem maculam neq
rugam. ñ idõ dixi quia nẽ ex
omĩ parte iam talis est quam¬
iuis ad hoc electa non dubitetur
ut talissit quando a p̃c apparue¬
rit uita euis tunc enim & ip¬
sacum illo apparebit ingła.
Propter quam głam. dicta est
ȩccłia glosa. Item quodilñs ait
petite & accipietis. querite & in¬
uenietis pulsate & aperietur uo¬
bis. operose quidem tria ista

Expanded text:
dixisse dominum: sufficit diei malitia dixisse dominum: sufficit diei malitia sua, quia cibos sumere urgebat ipsa necessitas, quam propterea malitiam nominatam arbitror, quia poenalis est nobis; pertinet enim ad hanc fragilitatem, quam peccando meruimus, non adtendi etiam primis hominibus data fuisse in paradiso corporis alimenta, antequam istam mortis poenam peccando meruissent. sic enim erant inmortales in corpore nondum spiritali, sed animali, ut tamen in huius modi inmortalitate alimentis corporalibus uterentur. item quod dixi: quam sibi elegit deus gloriosam ecclesiam non habentem maculam neque rugam, non ideo dixi, quia nunc ex omni parte iam talis est, quamuis ad hoc electa non dubitetur, ut talis sit, quando Christus apparuerit, uita eius; tunc enim et ipsa cum illo apparebit in gloria; propter quam gloriam dicta est ecclesia gloriosa. item quod dominus ait: petite et accipietis, quaerite et inuenietis, pulsate et aperietur uobis, operose quidem, tria ista
Abbreviated transcription (Latin):
confirmaui. qm̃ hoc putare¬
mecdxi. Sediamen addendum¬
suit. si ihac tam scelerata mentis
ꝑuersitate finierit hanc uitam.
qm̃ dequocumq pessimo inhac
iuta c̃stituto. non ei ł utiq despe¬
randum. nec pro illo inipud ent̃
oratur dequo non desꝑatur. In scd̾o
item libro. nulli inquam licebit ig¬
norare. ̃ regnum. cũ eus tinige¬
uitus non solum intelligibiliter s
etiam uisibiliter in homine domini¬
co. decȩlo uenerit iudicaturus ui¬
uos etinortuos. Sednon uideo.
utrum recte dicatur homo domi¬
qui sine ius scã familia po
tes ł dici. E hoc quidem utdice¬
rem. apud quosdam legi tracta¬
torez catholicos diuinoꝵs eloqui¬
ors. Sed ubicumꝙ hocdixi dixi¬
sseme nollem. Postea quippe ui¬
di non ẽẽ dicendum. quam us
non nulla possit ratione defendi.
Item quoddixi. nulltis enim fe¬
reconscientia dm̃ potest odisse.
non uideo fuisse dicendum. Qulti
enim sunt. dequibus scriptum
est suꝑbia eoꝵ qui oderunt te.
Alio loco ineo quod chri obhoc

Expanded text:
obpugnat fraternitatem et aduerme dixi. Sed tamen addendumfuit si in hac scelerata mentis uersitate finierit hanc uitam, quoniam de quocumque pessimo in hac uita constituto non est utique desperandum nec pro illo inpatienter oratur, de quo non desperatur. In secundo item libro: nulli, inquam, licebit ignorare dei regnum, quum eius unigenitus non solum intellegibiliter sed etiam uisibiliter in homine dominico de caelo uenerit iudicaturus uiuos et mortuos. sed non uideo, utrum recte dicatur homo domiquis in eius sancta familia non potest dici? et hoc quidem ut dicerem, apud quosdam legi tractatores catholicos diuinorum eloquiorum. sed ubicumque hoc dixi, dixisse me nollem. postea quippe uidi non esse dicendum, quamuis nonnulla possit ratione defendi. item quod dixi: nullius enim 15 fere conscientia deum potest odisse, non uideo fuisse dicendum. multi enim sunt, de quibus dictum est: superbia eorum, qui oderunt te. Alio loco in eo, quod dixi: ob hoc