comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hñs. ꝙ ñ ita accipiend̾ ẽ. qͣiͣ suffici¬
at tͥ diligere inimicũ. ⁊ ñ sic̃ teip¬
sum: qr om̃s ⁊ amicos ⁊ inimitos
sicut teip̃m dilig̾e debes. S ad ostẽ¬
dendum gradꝰ diligendi deum et
sicut teip̃m ñ ait ex tota uirtute:
eos dilig̾e debeamus situt nos. quia
ꝓximi sunt. Sz sufficit si eos minus
diligimus qͣm alios ꝓximos ꝙ di
ctõnis genus innuit. Queri A¬
solz cur dominꝰ p̃ceꝑit dilige minu¬
cos. cumꝰ alibi p̃cipiat odio hr̃e ꝑẽ
diligenda in hoĩe. nat᷑am ⁊ uͥtutẽ.
uitium uo̾ ⁊ pct̃m odiendum.⁊ pen¬
tes gͦ inqͣnͣtũ mali sunt. odrendi
sunt. ⁊ inimiti diligendi: in qͣnͣtũ
hoĩes. diligamꝰ gͦ inimicos lucran¬
dos regno dei. ⁊ odiamꝰ in ꝓpinqͥs pͦ¬
tata. si impediunt nos a regno dei.
⁊ in oĩb cominunit̾ naͣm diligamꝰ
qͣm deus fent.
De gͣaib caritatis.

Expanded text:
a accipiendum est, quasi sufficiat tibi diligere inimicum, et non sicut teipsum, quia omnes et amicos et inimicos, sicut teipsum diligere debes. Sed ad ostendendum gradus diligendi Deum et sicut teipsum; non ait, ex tota virtute, eos diligere debeamus sicut nos, quia proximi sunt; sed sufficit si eos minus diligimus quam alios proximos, quod locutionis genus innuit. 7. solet cur Dominus praeceperit diligere inimicos, cum alibi praecipiat odio habere padiligenda in homine, naturam et virtutem; vitium vero et peccatum odiendum. Et parentes ergo in quantum mali sunt, odiendi sunt: et inimici diligendi, in quantum homines. Diligamus ergo inimicos lucrandos regno Dei, et odiamus propinquos si impediunt nos a regno Dei; et in omnibus communiter naturam diligamus, quam Deus fecit. 8. De gradibus charitatis.
Abbreviated transcription (Latin):
qui u̾bũ dei faciunt ait. Nõ ĩuiriose
⁊̃ de cruce agnoscit᷑. s religiosiores.
bis plene absoluenda: ꝓꝑantib ad
alia. mouemur enim sr̃ u̾bis illis
inmicos ñ ex tota uirtute. ñ situt

Expanded text:
qui verbum Dei faciunt, ait: Non injuriose  quae etiam de cruce agnoscitur; sed religiosiores bis plene absolvenda, properantibus ad alia. Movemur enim ex verbis illis, quibus inimicos non ex tota virtute, non sicut
Abbreviated transcription (Latin):
bat etate: patefariebat hominibus
dona gr̃e que sibi inerant ⁊ sapĩe.
sit deo pr̃i ad iaudem ⁊ homĩb ad sa¬
lutem ꝓfictebat. In aliis gͦ ñ in seꝑ
ficiebat sapĩa. ⁊ gr̃a. uñ in eod̾ ewͦ.¬

Expanded text:
nte aetate patefaciebat hominibus dona gratiae quae sibi inerant et sapientsic Deo Patri ad laudem Dei, et hominibus ad salutem proficiebat. In aliis ergo, non in se, proficiebat sapientia
Abbreviated transcription (Latin):
tem ⁊ subsequentem commẽtans
dei uolentis. et currentis. Nam
si ut qͥbda placuit ꝙ dictum ẽ
ita accipiatur: non est uolentis
ita recte dc̃m intlłigatur: ut totũ¬
deo detur. qui hominis uoluntatẽ
dam. ⁊ adiuuat p̃patam. nolentẽ
p̃uenit ut uelit: uolentem subse¬
quitur: ne frustra uelit. E cre¬

Expanded text:
tem et subsequentem commendans,sed volentis et currentis . Nam si ut quibusdam placuit quod dictum est ita accipiatur: Non est volentis,ita recte dictum intelligatur, ut totuDeo tribuatur, qui hominis voluntatem dam, et adjuvat praeparatam. Nolentem enim praevenit ut velit, volentem subsequitur ne frustra velit.
Abbreviated transcription (Latin):
rans.⁊ cooperans. Operans
tatem ut uelit bonum. Gr̃a coo¬
perans: ad iuuat ne frustra uelit.
operanto deus in nobis ꝑficit. ꝙ
operando incipit. quia ip̃e ut ue¬
limus oꝑatur incipiens: quod
uolentib ccoꝑatur ꝑficiens. ut¬
gͦ uelimus oꝑatur: Cum autem
uolumus et sic uolumus: ut ꝑ¬
ficiamus nobis ceoꝑatur. Tam̃
sine illo uel oꝑante ut uelimus
uel ccoꝑante cum uolumus boã
pietatis oꝑa: nicbil uaiemus. Ec¬
ce hiis u̾bis satis aꝑitur que sit
tatem uonam. ea enim liberatur
⁊ p̃paratur hominis uoluntas:. ut
sit bona. bonumq efficaciter ite¬
lit. Cooperans uero gr̃at uolun¬
tatem iam bonam sequitur ad¬
iuuando. uñ a̾s. contra iuliañ.
h̾etitum. qui bonam uoluntatẽ
uelle. ⁊ oꝑari sine gr̃a asserebat
ait. Apertam de commendatione
Non est uolentis neq currentis
sed dei miserentis. hoc si attend̾es
uiliane: ñ extend̾es contra grati¬
am mĩta uoluntatis humane
Nou enim ideo miseretur d̾s ali¬
cuius: qr uoluit et tucurrits ed

Expanded text:
rans et cooperans. Operans tatem ut velit bonum; gratia cooperans adiuvat ne frustra velit. operando Deus in nobis perficit quod operando incoepit, quia ipse ut melius operatur incipiens et volentibus cooperatur  nobis operatur; cum autem uolumus et sic uolumus, ut faciamus, nobiscum cooperatur. tamen sine illo uel operante, ut uelimus, uel. cooperante, cum uolumus, ad bona pietatis opera nihil uace his verbis satis aperitur quae sit t voluntatem bonam: ea enim liberatur et praeparatur hominis voluntas, ut sit bona, bonumque efficaciter velit. Cooperans vero gratia voluntatem jam bonam sequitur adjuvando. Unde Aug., contra Julianum haereticum, qui bonam voluntatem velle et operari sine gratia asserebat, ait: Apertam de commendatione Non est volentis neque currentis, sed Dei miserentis. Haec si attenderes, Juliane, non extenderes contra gratiam merita voluntatis humanae. Non enim ideo miseretur Deus alicujus, quia voluit et cucurrit: sed
Abbreviated transcription (Latin):
Non autem ego: s gr̃a dei mec̃.
Non ĩo dicit. qr nichil boni age¬
bat: S quia nichil boni ageret
si illa ñ adiuuaret. Hiis testi¬
moniis aꝑte insinuatur. qr uo¬
luntas hominis grã dei p̃uenit᷑
atq p̃paratur: ut fiat bona. ñ ut
fiat uoluntas. quia ⁊ añ gr̃ami
uoluntas erat: s ñ erat bona. et
recta uoluntas.

Expanded text:
Non autem ego, sed gratia Dei mecum. Non ideo dicit, quia nihil boni agebat, sed quia nihil boni ageret, si illa non adjuvaret. His testimoniis aperte insinuatur, quia voluntas hominis gratia Dei praevenitur atque praeparatur ut fiat bona, non ut fiat voluntas; quia et ante gratiam voluntas erat, sed non erat bona et recta voluntas.
Abbreviated transcription (Latin):
et contra legem dei fiunt. q̃ tñ st̃.
s ab homine. ł a diabolo. ñ adeo.
siue inquantum sunt. sũ alio mͦ.¬
Qualit̾ det̾minent

Expanded text:
et contra legem Dei fiunt, quae tamen sunt, sed ab homine vel diabolo, non a Deo. sive in quantum sunt, sive alio moQualiter determinent
Abbreviated transcription (Latin):
aliter de pcc̃o ⁊ de actu sentientes.
Asserunt enim uoluntatẽ malã
et actum malum pocã ẽẽ. ⁊ nul¬
la rõe bona. nec scd̾m aliqͣm rõm
ex deo auctore esse. quia sine deo
funt. Sine eo namq ut ait eu¬
malum trahit. ⁊ sic ad ñ ẽẽ deduc̃
Qͥ enĩ a sũmi boni ꝑticipatione
recedunt ꝙ solum u̾e ac ꝓprie t̾:¬

Expanded text:
aliter de peccato et de actu sentientes: asserunt enim voluntatem malam et actum malum peccata esse, et nulla ratione bona, nec secundum aliquam rationem ex Deo auctore esse, quia sine Deo fiunt. Sine eo namque, ut ait evmalum trahit; et sic ad non esse deducit. Qui enim a summi boni participatione recedunt, quod solum vere ac proprie
Abbreviated transcription (Latin):
est suba. cum quo ⁊ filius eadem
sub̾a est. qr consub̾alis est prĩ fi¬
lius. Et hic sensus uiuat᷑ ex ũbis
sonas eiusdem sub̾e. uł tres per¬
sonas unam eẽntiam dicimus.
tres aũ personas ex eadem essen¬
tia ñ dicius quasi aluid ibi
sit ꝙ eẽntia est. aliud ꝙ ꝑsona.
ex sensu predc̃o qui sensus confir¬
ait. Sicut nr̃a scientia scientie dĩ
sic ⁊ nr̃m ũbum ꝙ nascitur de
nr̃a scientia. dissimile est illi u̾¬
bo dei ꝙ natum ẽ. de prĩs ẽẽntia.
Tale ẽ ã ac si dr̃em de prĩs ẽenͣ. de pr̃is scĩa.¬
de patre ẽẽntia. de patre scĩa. de pa¬
tre sapĩa. Ex hoc itaq intlłectu u̾¬
bum dei prĩs uingẽnitus filius
ꝑ omĩa pr̃i similis ⁊ equalis r᷑¬
te dr̃ deus de deo. lum̃ de lumine

Expanded text:
stantia, cum quo et Filius eadem substantia est, quia consubstantialis est Patri Filius. Et hic sensus adjuvatur ex hissonas ejusdem essentiae, vel tres personas unam essentiam dicimus: tres autem personas ex eadem essentia non dicimus; quasi aliud ibi sit quod essentia est, aliud quod ex sensu praedicto. Qui sensus confirait: Sicut nostra scientia scientiae Dei, sic et nostrum verbum quod nascitur de ostra scientia, dissimile est illi Verbo Dei, quod natum est de Patris essentia. Tale est autem ac si dicerem: De Patris scientia, de Patris sapde Patre essentia, de Patre scientia, de Patre sapientia. Ex hoc itaque intellectu, Ve Dei Patris unigenitus Filius, per omnia Patri similis et aequalis, Deus de Deo, lumen de lumine,
Abbreviated transcription (Latin):
pr̃em testatur auctorem. cum ex
manente natus est. ñ ẽ natus ex
nicho. ⁊ cum añ tempus natus ẽ:
omuẽ sensum p̃uenit nascendo. hͥ
dus ẽẽ. ł ꝓcedere ex nicħ̾o. qr filiꝰ
de suƀ̾a patris natus ẽ.i. a patre
eadem suba. Ex quo sensu ⁊̃ accipi¬
endum est uld̾ ꝙ pater genuit id
pater. Et ħ ita debere intlłigi. abͣ. a
Ꝙ sic ẽẽ intlłndum. a̾s. ostendit
dicens ad maximinũ. Sic̃ dicis
sic̃ dicis. deus dm̃ genuit. ita dic
deus euisdem nature uel sub̾e deũ
genuit. hoc si credidis ⁊ dixeris:
nichil de hac re ulterius accusabe¬
ris. hiis enim u̾bis aꝑit quomͦ
predicta debeant intlłigi. Siłr fi¬
lius natus est de sub̾a pris. uł p̃r
sentia .i. de se natura ⁊ essentia ge¬
nuit filium eiusdem eẽntie ac na-¬
ture.⁊ qui ẽ eadem eẽntia ac na¬

Expanded text:
Patrem testatur auctorem; cum ex manente natus est, non est natus ex nihilo; et cum ante tempus natus est, omnem sensum praevenit nascendo. Hic dus esse vel procedere ex nihilo, quia Filius de substantia Patris natus est, id est a Patre eadem substantia. Ex quo sensu etiam accipiendum est illud: Pater genuit id Pater. Et hoc ita debere intelligi Aug. apd sic esse intelligendum Aug. ostendit, dicens ad Maximinum: Sicut dicissicut dicis: Deus Deum genuit, ita dic: Deus ejusdem naturae vel substantiae Deum genuit. Hoc si credideris et dixeris, nihil de hac re ulterius accusaberis. His enim verbis aperit quomodo praedicta debeant intelligi. Similiter Filius natus est de substantia Patris, sentia, id est de sua natura et essentia genuit Filium ejusdem substantiae ac naturae, et qui e
Abbreviated transcription (Latin):
at᷑. sic̃ eoͣ. aliquis ñ recto iuditõ.
foras mittitur. s si ñ egit ut m̾e¬
retur exire: nich leditur. Int̾dũ
enim qui foras mittitur initus
est. ⁊ qui foris est intus udetiu
retineri. Ecce qualis ⁊ qntus ẽ
usus apłicarũ clauium. Iam os¬
tensum ẽ ex ꝑte qualr̃ sac̃dotes di¬

Expanded text:
atur, sicut contra aliquis non recto judicio foras mittitur; sed si non egit ut mereretur exire, nihil laeditur. Interdum enim qui foras mittitur, intus est; et qui foras est, intus videtur retineri. Ecce qualis et quantus est usus apostolicarum clavium. Jam ostensum est ex parte qualiter sacerdotes di
Abbreviated transcription (Latin):
stis angłis repletum ẽ. quos ĩ
principio cum celo ⁊ t̾ra condi¬
uͥ eras cum me laudarent astra
matutina ⁊ iubilarent om̃s fi¬
lii dei. astra matutina ⁊ filios dĩ
eoscem angłos uorat. Celum e¬
nim in quo posita sunt lumina¬
ria ñ in principio. s scd̾a die⁊
fc̃m est. Ex hiis liquet ꝙ in ẽ¬
pyreo omnes angłi fuerunt. ã¬
te quoꝵdam ruinam. simulq
creati sunt angłi cum celo em¬
pyreo ⁊ cum informi matia oĩ¬
um corporalium.

Expanded text:
sanctis angelis impletum est, quos in sanctis angelis impletum est, quos in principio cum coelo et terra condiUbi eras, cum me laudabant astra matutina, et jubilarent omnes filii Dei. Astra matutina et filios Dei eosdem angelos Dei vocat. Coelum enim in quo posita luminaria, non in principio, sed secunda die factum est. Ex his liquet quod in empyreo omnes angeli fuerunt ante quorumdam ruinam, simulque creati sunt angeli cum coelo empyreo, et cum informi materia omnum corporalium.
Abbreviated transcription (Latin):
głica natura. Nunc aũ attendend̃
est ubi fr̃a fuit. Testimoniis quaꝵ-¬
dam auctoritatum euident̾ mõ¬
stratur angelos ante tasum. fuie¬
se in celo ⁊ inde corruisse quosdã
pp̃ suꝑbiam. alios uero quinon
pecrauerunt: illic ꝑstitisse. unde
dominus in euangelio ait. ui
debam sathan sicut fulgur de
celo cadentem. nec applłatur hic
celũ firmamentũ qd̃ scd̾a die fc̃m
est. s celum splendidum:. qd̾ dr̃
empyreum .i. igneum. a splendo¬
re: non a calore. qd̾ statim fcm̃:
angłis est repletum. qd̾ ẽ supra
firmamentum. ⁊ illud empyre¬
um quidam expositorum sacre
scͥpture nomine celi intlłigi uo¬
lunt uͥ scriptura dicit. In prin¬
cipio creauit deus celum ⁊ terrã
Celum inquit strab ñ uisibile
firmamentum hic appsłat: sed
empyreum .i. igneum. ⁊ intellłc¬
tuale. qd̃ ñ ab ardore. s a splendore
dr̃. qd̃ statim fc̃m: repletum est
celunt qd̃ a uolubilitate mũdi
secretum ẽ. mox ut creatum ẽ:

Expanded text:
lica natura; nunc autem attendendum est ubi facta fuerit. Testimoniis quarumdam auctoritatum evidenter monstratur angelos ante casum fuisse in coelo, et inde corruisse quosdam propter superbiam; alios vero qui non peccaverunt illic perstitisse. Unde Dominus in Evangelio ait, Luc. 10: Videbam Satanam tanquam fulgur de coelo cadentem; nec appellatur hoc coelum firmamentum quod secunda die factum est, sed coelum splendidum quod dicitur empyreum, id est, igneum a splendore, non a calore; quod statim factum angelis est repletum, quod est supra firmamentum: et illud empyreum quidam expositorum sacrae Scripturae nomine coeli intelligi volunt, ubi Scriptura dicit: In principio creavit Deus coelum et terram. Coelum, inquit Strabus, non visibile firmamentum hic appellat, sed empyreum, id est, igneum vel intellectuale; quod non ab ardore, sed a splendore dicitur, quod statim factum repletum est coelum quod a volubilitate mundi secretum est, mox ut creatum est,
Abbreviated transcription (Latin):
tu caritatis ordinẽ diffentem ẽẽ sta¬
tutũ ut añ omĩa diligamus deum:
ẽẽ diligendos. ⁊ pari dilcõe oĩb uitã
optandã. itaaccipi pt̾ ut ꝑitas nõ
ad affc̃m referatur. s ad bonũ ꝙ eis
optatur. qr caritatem oĩb optare
tebemus. ut paria bona mereantͤ
sicutme. Optanda ẽ enĩ mĩorib ꝑ¬
fectio maiorũ ut ip̃i fiant ꝑfcĩ. ⁊ sic
ꝑem m̾eantur bĩtudinem. uł pari
dilcõe .i. eadẽ dilcc̃e om̃s diligendi¬

Expanded text:
tu charitatis ordinem differentem esse statutum; ut ante omnia diligamus Deum; pari dilectione omnibus vitam optandam, ita accipi potest, ut paritas non ad affectum referatur, sed ad bonum quod eis optatur, quia charitate omnibus optare debemus, ut paria bona mereantursicut me. Optanda est enim minoribus perfectio majorum, ut ipsi fiant perfecti, et sic parem mereantur beatitudinem. Vel pari dil
Abbreviated transcription (Latin):
cens. Iusticia magna uirtus est¬
animi: quam ñ facit in homine
nisi deus. Ideoq cum ait ꝓph̃a ex
persona eccłie. feci iusticiam ñ ip¬
sam uirtutem quam ñ facit hõ
s opus eis intelligi uoluit. Eo¬
ce aperte insinuatur hic ꝙ iusti¬
cia in homine ñ ẽ opus hominiᷤᷤ
s dei. ꝙ ⁊ de aliis uirtutib itdem
intelligendum est.

Expanded text:
psal.: Justitia magna virtus animi est, quam non facit in homine nisi Deus. Ideoque cum ait propheta ex persona Ecclesiae, feci justitiam, non ipsam virtutem, quam non facit homo, sed opus ejus intelligi voluit. Ecce aperte insinuatur hic quod justitia in homine non est opus hominis, sed Dei; quod et de aliis virtutibus itidem intelligendum est.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ ꝙ deus p̃scunt. ⁊ impossibile est
ñ ẽẽ ꝙ deus presciuit. impossibłe
est ñ esse prescita omnia que fuit
intlłigi ut conditio sit implicita
⁊ disuinctim. Si enim ita intelli¬
gas ñ pot̾ aliter fieri quam deus
aliter fiat. uerum intelligis. Si ã¬
ꝑ disiunctionem intelligas. ut di¬
cas ħ alit̾ non posse euenire quam
euenit. quomͦ futurum deus pre¬
sciuit. falsum est. hoc enim p̃t ałr

Expanded text:
e quod Deus praescivit; et: Impossibile est non esse quod Deus praescivit; et: Impossibile est non esse praescita omnia quae fiunonjunctim intelligi, ut conditio sit implicita, et disjunctim. Si enim ita intelligas: Non potest alaliter fiat, verum per disjunctionem intelligas, ut dicas hoc aliter non posse evenire quam evenit, et quomodo futurum Deus praescivit, falsum est. Hoc enim aliter
Abbreviated transcription (Latin):
simul . s. ut fiat ⁊ ñ sit prescitum. ħͥ
sensus uerus est. Si uero dicis deũ
ñ potuisse ñ prestire omne ꝙ fit:
falsum est. potuit enun facere ut
ñ fieret ⁊ ita ñ essec prescitũ.u¬

Expanded text:
ilicet, ut fiat et non sit praescitum, hic sensus verus est. Si vero dicis Deum non potuisse non praescire omne quod fit, falsum est. Potuit enim facere ut non fieret, et ita non esse praescitum.
Abbreviated transcription (Latin):
icere dñi corpus et animam:
adinuicem comparata. Sed qr
płime ꝑsone hominum sunt.i
omnes autem eandem suscipiũt
rõnem nature: Omnes enim ex
anima et corpore compositi sunt
cominunem speciem płimarum
differentium personarum unã
naturam dicimis. uniustuiusq¬
ciꝑe. neq enum fc̃s est. nec est. nͦ
aliqñ fiet alius. S xp̃c ex ditate
et humanitate. in deitateq ⁊ hu¬
manitare d̾s ꝑfc̃s ẽ idem ⁊ homo
ꝑfectus. Totam igitur hominis
naturam animam et carnem.
⁊ horum etiã ꝓpͥetates siue actidẽ¬
tia assumpsit deus. ñ carnem
sine anima. nec anmam sine
rõne. ut hetiti uoluerũt. s et
carnem et animam cum sensib
Omnia que in nr̃a natura plã¬
tauit dei uerbum. assumpsit.
alem ⁊ horum ydiomata. Totũ
enim totus assumpsit me. ut
toti michi salutem gratificaret.
Or enim massumptibile est: in¬
curabile est.
De unone u̾bi et
carnis mediã

Expanded text:
dicere Domini corpus et animam, dicere Domini corpus et animam, ad invicem comparata. Sed quia plurimae personae hominum sunt, omnes autem eamdem suscipiunt rationem naturae omnes enim ex anima et corpore compositi sunt,communem speciem plurimarum et differentium personarum, unam naturam dicimus, uniuscujusqcipere; neque enim factus est, nec est, nec aliquando fiet alius. Sed Christus ex deitate et humanitate est, in deitateque et humanitate Deus factus est, idem et homo perfectus. Totam ergo hominis naturam, id est, animam et carnem, et horum proprietates sive accidentia assumpsit Deus, non carnem sine anima, nec animam sine ratione, ut haeretici voluerunt; sed et carnem, et animam cum sensibus Omnia, que in nostra natura plantavit, dei verbum assumpsit. alem, et horum idiomata. Totus enim totum assumpsit me, ut toti mihi salutem gratificaret. Quod enim inassumptibile est, incurabile est. De unione Verbi et carnis media
Abbreviated transcription (Latin):
erat: totam assumpsit. tis ł hũ¬
totam curaret ⁊ sc̃ificaret. ĩtlłigẽ
Ꝙ aũ humane nature siũ dum¬
humanitatis uocabulo. aĩa ⁊ sit.
caro intelligi debeant: aꝑte docet
Ierx. in expositione catholice ficei
anima continetur ⁊ corꝑe. Ecce
aꝑte ostendit humanitatis no¬
mine amimai ⁊ corpus intlłi¬
gi. que duo assumpsisse dei filiꝰ
homo nominatur sig̾cari contẽ¬
dunt: uͥcumq xp̃i humanitas ⁊
memoratur. ⁊lit enim ioh̾es
damascenus. S tiendum quidẽ
ꝙ diuinitatis et humanitatis
nomen: subarum ł naturarum
est representatiuum. Natura .n.
ñ sic accipitur in xp̃o: ut cum dr̃
una natura ẽẽ omnium homiñ.
qd̾ euidenter idem ioħ̾s ostendit
differentem rõnem dicti assigͣns.
cum natura humana in xp̃o no¬
minatur: et cum una dr̃ natu¬
ra omnium hominum. Ait e¬
nim. Cum unam hominum
naturam dicimus: sciendum ẽ
ꝙ ñ consid̾antes ad amme ⁊ cor¬
poris rationem hoc dicimus. Im¬
possibile est enim unius nature

Expanded text:
erat, totam assumpsit, id etotam curaret et sanctificaret. Quod autem humanae naturae sive humanitatis vocabulo anima et caro intelligi debeant, aperte docet Hieronymus in Expositione catholicae fidei, anima continetur et corpore. Ecce aperte ostendit humanitatis nomine animam et corpus intelligi, quae duo assumpsisse Dei Filiushomo nominatur, significari contendunt ubicumque humanitas Christi memoratur. Ait enim Joannes Damasc.: Sciendum quidem est quod deitatis et humanitatis nomen substantiarum et naturarum est repraesentativum. Natura enim non sic accipitur in Christo, ut cum dicitur una natura esse omnium hominum; quod evidenter idem Joannes ostendit, differentem rationem dicti assignans, cum natura humana in Christo nominatur, et cum una dicitur natura omnium hominum. Ait enim, cum unam hominum naturam dicimus, sciendum est quod non considerantes ad animae et corporis rationem hoc dicimus. Impossibile enim est unius naturae
Abbreviated transcription (Latin):
Si enim ꝑabola est ut ait iere. mi
aliud uerbis sonat. alud sẽsu in¬
continz. uñ aliqui ita edisserunt
prẽm in nob̃ esse: dñt leuem pũc¬
tum sensuum . s. primum mot̾
suggestionis. ł cogitationis. fili¬
um uero: si cogitatio conceꝑit pec¬
catum. in. quo notatur consen¬
sus et delectatio mulieris. nepotẽ.
si ꝙ cogitauĩs atq conceꝑis oꝑe
compleueris. uł complere dec̾iũs.
In quo notatur consensus iuiri. sũ
patratio peccati. ꝓnepotem autẽ:
si ñ solum fecĩs s si in eo głeris.
et hec est quarta generatio. nec
quia tres precesserint. s quarta
dr̃. quia quarto loco apͥmo motu
qui est qiͣ pr̃: enumeratur. D̾s gͥ
primos ⁊ scc̃os stimulos cogitat̃õ¬
num quos greci ꝓpatheos uocant
sine quib nullus hominum cẽ
pt̾: ñ ꝑuniet et̾̃nalit̾. S si cogitata
quis face decreuit. ⁊ que fecit corri¬
gere ⁊ noluerit. que sunt morta¬
lia peccata. et terria et quarta

Expanded text:
Si enim parabola est, ut ait Hier., aliud verbis sonat, aliud sensu continet. Unde aliqui ita edisserunt: patrem in nobis esse dicunt levem punctum sensuum, scilicet primum motum suggestionis vel cogitationis; filium vero, si cogitatio conceperit, peccatum; in quo notatur consensus et delectatio mulieris; nepotem, si quod cogitaveris atque conceperis, opere compleveris, vel complere decreveris; in quo notatur consensus viri, sive patratio peccati; pronepotem autem, si non solum feceris, sed in eo glorieris: et haec est quarta generatio, non quia tres praecesserint, sed quarta dicitur, quia quarto loco a primo motu, qui est quasi pater, enumeratur. Deus ergo primos et secundos stimulos cogitationum, quos Graeci propatheis vocant, sine quibus nullus hominum esse potest, non puniet aeternaliter; sed si cogitata quis facere decreverit, et quae fecit corrigere noluerit, quae sunt mortalia peccata, et tertia et quarta
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ illum locum psĩ. ⁊ pultͥtudo a¬
gri metum est. Ideo inquit mecũ
est: qr apud deum nich̃ preteritũ
nichil futurum est. cum illo sũt
cum illo sunt om̃ia cogͥtc̃e qͣdã in ef̃¬
presentia. in deo sunt omnia uł
cum deo. uł apud d̾m. uel in eo ui-¬
ta qr ĩ effabilis omnium cognitio
in eo est.

Expanded text:
 illum locum psal. 49: Et pulchritudo agri mecum est: Ideo, inquit, mecum est, quia apud Deum nihil praeteriit, nihil futurum est. Cum illo sunt cum illo sunt omnia cognitione quadam inefpraesentia, in Deo sunt omnia, vel cum Deo, vel apud Deum, vel in eo vita; quia ineffabilis omnium cognitio in eo est.
Abbreviated transcription (Latin):
turam. et est uniu̾salit̾ ꝑfectũ.
quicquid tempus requirit: et
conuenit scd̾m tempus haberi.
quicquid debitum ẽ uł expedit
nature sue: ad glificationem. ⁊
surrectionem. uniu̾saliter ⁊ sum¬
me perft̃m est: cui nicħ unquam
deest. ⁊ a quo uniu̾sa ꝓueniunt
bona. que est soluis dei. prima
gͦ ꝑfectio est nature condite. se¬
cunda ñ nature głificate. t̾cia na¬
ture increate.
predc̃a breuit᷑ tan

Expanded text:
turam et universaliter perfectum. quidquid tempus requirit et convenit secundum tempus haberi; quidquid debitum est vel expedit naturae suae ad glorificationem; et surrectionem. Universaliter et summe perfectum est, cui nihil unquam deest, et a quo universa proveniunt bona, quod est solius Dei. Prima ergo perfectio est naturae conditae, secunda naturae glorificatae, tertia naturae increatae. 6. Praedicta breviter tan
Abbreviated transcription (Latin):
accipiat illum statum Ante ca¬
mnocentie: in quo fuerũt sum.¬
ante peccatum. Illi uero qui per¬
stiterunt aut suam bĩtudinẽ fut¬
turam deo reuelante prescierunt
et ita spei c̾titudine aliquo modo
beati fuerunt: uel incerti extiter̃t
crunt: quam reliqui qui cecide¬
runt. Michi aut̃ ꝙ posterius dc̃m
est ꝓbabilus iudetur. Ed hoc ã¬
ꝙ qͣuerebatur utrum ꝑfc̃ĩ uel ĩ¬
ꝑfecti fuerint t̾ati: dici pot̾. quia
quodammꝰ ꝑfecti fuerunt. ⁊ qͦdã
alio imꝑfecti. Non enim uno

Expanded text:
accipiat illum statum innocentiae in quo fuerunt ante peccatum. Illi vero qui perstiterunt, aut suam beatitudinem futuram Deo revelante praescierunt; et ita spei certitudine aliquo modo beati fuerunt, vel incerti extiterunt erunt quam reliqui qui ceciderunt. Mihi autem quod posterius dictum est probabilius videtur. 4. quod quaerebatur, utrum perfecti vel imperfecti fuerint creati, dici potest quia quodam modo perfecti fuerint, et quodam alio modo imperfecti. Non enim uno
Abbreviated transcription (Latin):
in c̾atione quo pot̾at ma t̾at.¬
nere si uellet. Inud uteq fuit li¬
bertas arbitrii ab omuilabe et
corruptela mumunis. atq uolũ¬
tatis reditudo. ⁊ oĩm naturaliũ
põtentiaꝵ aĩe a se sinceritas. atq
qua bonum eligitur. grã assistẽ¬
te. ł malum eadem desistente. Et
dr̃ ub̃m quantum ad uolunta¬
tem que ad utrumlib flecti p̾t.
Arbitrium uero quantum ad rõ¬
nem cuius est facultas uł poten¬
tia illa. cuius etiam est disternẽ
int̾ bonum ⁊ malum. Et aliq̃n
quidem disc̾tionem hñs boni et
mali: ꝙ malum est eligit. aliqñ uͦ.
ꝙ bonum est. S ꝙ bonum ẽ nisi
grã addita ñ eligit. Malum ue¬
ro ꝑ seeligit. Est enim in animia
rõnali uoluntas naturalis qua
naturaliter uult bonum. licet te¬
nuiter ⁊ exiliter: nisi gratia iuuz.
que adueniens inuat eam ⁊ eri¬
git ait efficaciter uelit bonum. ꝑ
se autem pot̾ uelle malum effica
sualitatis.
De sensualitate.

Expanded text:
in creatione, quo poterat manere si vellet. Illud utique fuit libertas arbitrii ab omni labe et corruptela immunis, atque voluntatis rectitudo, et omnium naturalium potentiarum animae sinceritas atque qua bonum eligitur gratia assistente, vel malum eadem desistente. Etrtim" quan- tum ad uoluntatern, quae ad utrumlibet flecti potest, "arbitrium" uero quantum ad rionem, cujus est facultas vel potentia illa, cujus etiam est discernere inter bonum et malum, et aliquando quidem discretionem habens boni et mali, quod malum est eligit, aliquando vero quod bonum est. Sed quod bonum est nisi gratia adjuta non eligit, malum vero per se eligit. Est enim in anima rationali voluntas naturalis, qua naturaliter vult bonum, licet tenuiter et exiliter, nisi gratia juvet; quae adveniens juvat eam, et erigit ut efficaciter velit bonum. Per se autem potest velle malum efficacsualitatis. 6. De sensualitate.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ tũ credidit id fieri pos didit esse
ꝓmittebat: cognouit. ⁊ licet di-¬
unitatis equalitatem concupi¬
erit. ñ tñ adeo exarsit. nec tanta
ẽ affectus ambitione. sic̃ mulier
que illud fi posse putauit. ⁊ ideo
magis illud ambiendo suꝑbiuit.
uirum aũ aliqua forte ambitõis
subreptõ mouit. s ñ ita ut illud
dam illd̃ uoluĩt. quia mulier de
eo sumpta illud uoluit. sic̃ inqͥ¬
uirum peccauĩt : qr ꝑ mulierẽ
intrauit de uiro fc̃am. uł pocius
id̾o ꝑ hominẽ dr̃ intrasse: qr in p᷑¬
cante muliere si uir ñ peccasset.
humanum genus minime ꝑcc̃is
corruptum ꝑiret. Minus gͦ pes¬
cauit uir̾ quam muuer.

Expanded text:
n crediderit id fieri posse; omittebat cognovit. Et licet divinitatis aequalitatem concupierit, non tamen adeo exarsit, nec tanta est affectus ambitione sicut mulier, quae illud fieri posse putavit, et ideo magis illud ambiendo superbivit. Virum autem aliqua forte ambitionis surreptio movit; sed non ita, ut illud Adam illud voluerit, quia mulier de eo sumpta illud voluit: sicut si, inquvirum peccaverit, quia per mulierem intraverit de viro factam. Vel potius ideo per hominem dicitur intrasse, quia etiam peccante muliere si vir non peccasset, humanum genus minime peccatis corruptum periret. Minus ergo peccavit vir quam mulier.
Abbreviated transcription (Latin):
dicit forͣm serui głificatã a boĩs ⁊
malis tc̃ uideri sic. Cũ in forͣ ẜui głi¬
ficata iuditãtẽ indeñtbomi ⁊ mali
tollet᷑ implꝰ ut ñ u̾ideat claritatẽ
dei qͣd̾s ẽ. ꝙͣ soli mũdiꝰ corte uideb̃t.
ꝙ ent eis uita etna. forma gͥ hũa¬

Expanded text:
dicit formam servi glorificatam, a bonis et malis tunc videri; sic: Cum in forma servi glorificata judicantem viderint boni et mali, tolletur impius, ut non videat claritatem Dei qua Deus est; quam soli mundo corde videbunt, erit eis vita
Abbreviated transcription (Latin):
cuntur tres persone .i. tres sub¬
sistentie. tres entes. Non enim
possent dici tres subsistentie ur
entes. insi singłis eoꝵ ẽẽt persõa.
.i. eẽntia. Quia gͦ est eis cõmũe¬
te dñr tres persone .i. sub sisten-¬
tie uł subsistentes. ut sic̃ eẽntia
que eis ẽ ꝯmunis uere ac ꝓprie ẽ.
ita illi tres uere ac ꝓprie subsistẽ¬
tie uel entes intelligantur. Iõq
ãs. cãs dc̃oꝵ disc̾nens. dicit tres
personas esse unam ẽentiam. ł
eiusdem eẽntie. ñ ex eadem ẽẽnti¬
a. ne aliud intlłigat᷑ ibi esse per¬
sona. aliud essentia. Tres enim
ꝑsone .i. subsistentie una sunt
essentia. ⁊ unius eẽntie. Non ãt
sunt una ꝑsona. uł unius ꝑ sõe.
licet persona scd̃m subam aliq̃n
dicatur. Nam si hoc diceretur: ꝯ

Expanded text:
cuntur tres personae, tres substantiae, tres entes. Non enim possunt dici tres substantiae vel entes, nisi singulus eorum esset persona, id est, essentia. Quia ergo eis communecte dicuntur tres personae, id est subsistentiae, vel subsistentes, ut sicut essentia quae est in eis communis vere ac proprie est, ita illi tres vere ac tiae vel entes intelligantur. Ideoque Aug., causas dictorum discernens, dicit tres personas esse unam essentiam vel ejusdem essentiae, non ex eadem essentia; ne aliud intelligatur ibi esse persona, aliud essentia; tres enim personae, id est, substantiae una sunt essentia et unius essentiae, non autem sunt una persona vel unius personae; licet persona secundum substantiam d
Abbreviated transcription (Latin):
quam est nisi in uoluntate Ild̾
precipue intlligĩtdlum est: ꝙ sta
dampnatio consecuta est .i. pri¬
mun hominis peccatum. In
dignum. Ait enim. Non ni¬
si uoluntate pectatur. Ipsamꝙ
uoluntatem diffiniuit dicens.
Noluitas estanimi motus co¬
gente nullo ad aliquid uł nõ
admittendum. uel adipiscend̃
Hiuiꝰ dc̃ tausam aꝑiens. et ĩ¬
telligentiam pandens . in. libͦ
uolens a nolente discerneret᷑.
et sic ad illos referretur inten¬
tio: qui in paradiso fecerunt
originem mali. nullo cogente
pecrando .i. lib̾a uoluntate. qͥa
et scientes contra preceptum fe¬
cerunt ⁊ ille temptator suasit
ut hoc fieret: non coegit. Nam
qui nesciens pecrauerit: non in¬
congruenter nolens pecrasse di¬
ci potest. Quamius et ipse ꝙ
nesciens feritr uolens tamen
fecit. ita nec tale petratum sñ
uoluntate ẽe potut. s uolun¬
tas facti ibi funit non uoluntaᷤᷤ
it. Quisquis autem stiens pec¬
cat si pot̾ cogenti ad pcc̃m sine
pcc̃o resistere nec tamen facit:

Expanded text:
in voluntate, illud praecipue intelligendum est quod justa damnatio consecuta est, id est, primum hominis peccatum. In dignum; ait enim: Non nisi voluntate peccatur; ipsamque voluntatem definit dicens: Voluntas est animi motus, cogente nullo, ad aliquid vel non admittendum, vel adipiscendum. Hujus dicti causam aperiens, et intelligentiam pandens, in lib. Revolens a nolente discerneretur, et sic ad illos referretur intentio, qui in paradiso fecerunt originem mali, nullo cogente, peccando, id est, libera voluntate; quia et scientes contra praeceptum fecerunt, et ille tentator suasit ut hoc fieret, non coegit. Nam qui nesciens peccavit, non incongruenter nolens peccasse dici potest; quamvis et ipse quidem nesciens fecit, volens tamen fecit. Ita nec tale peccatum sine voluntate esse potuit; sed voluntas facti ibi fuit, non peccati voit. Quisquis autem sciens peccat, si potest cogenti ad peccatum sine peccato resistere, nec tamen facit,
Abbreviated transcription (Latin):
pena. quamuis et illa q̃ ñ uolũ¬
a nescientib uł a coactis ꝓpetran¬
t᷑ Non mͦ omnim᷑ possunt sine
uonuntate ꝯmitti: qm̃ ⁊ ille qui
pectat ignorans uoluntate utiq
facit. ꝙ cum faciend̾ ñ sit: putat
ẽẽ faciend̃. ⁊ ille qui ꝯcupiscente adu̾-¬
sus spm̃ carne ñ ea q̃ uult fat̾: ꝯcupi¬
scit qͥd̃ nolens ⁊ in eo ñ facit ꝙ uult

Expanded text:
 uoluna nescientibus uel a coactis perpetrantur, non omni modo possunt sine uoluntate committi, quoniam et ille, qui peccat ignorans, uoluntate utique peccat, quod, cum faciendum non sit, putat esse faciendum, et ille, qui concupiscente aduersus spiritum carne non ea quae uult facit, concupiscit quidem n
Abbreviated transcription (Latin):
Cum enim dicit ad ymaginem:
ostendit unam naturam esse ad
cuiꝰ ymaginem homo fieret. Cum
uͦ dicit nostram: ostendit eũd̾ dm̃.
ñ unam. s płes ẽẽ personas. Hyla
rius qͦ in li .iii. de tͥ. dic̾ hiis u̾bis
sig̃cari ꝙ in tͥnitate nec diu̾sitas
ẽ: nec singłaritas. uel solitudo. sed
siłitudo. ⁊ płalitas. siue distinctio.
ait enim sic. qui dixit. faciamus
hoĩem ad ymaginẽ ⁊ siłitudinem
nrãm inuicẽ ẽẽ sui siłes. in eo qd̃
dic̃ ymaginẽ ⁊ siłitudinẽ nr̃ãm o

Expanded text:
Cum dicit »ad imaginem«, ostendit unam naturam esse, ad cuius imaginem homo fieret; cum vero dicit »nostram«, ostendit eundem deum non unam, sed plures esse personas ’. Hain lib. 3 de Trin., dicit his verbis significari quod in Trinitate nec diversitas est, nec singularitas vel solitudo; sed similitudo, et pluralitas sive distinctio; ait enim sic: Qui dixit: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, invicem esse sui similes, in eo quod dicit imaginem
Abbreviated transcription (Latin):
sonaꝵ cũ dr: solitudo. ⁊ singłaritas
negatur. cũ dm̃s płes ẽẽ ꝑsonas:
lens istasubtilit̾ ⁊ sane intlłigi. ait.
professio consortii substulit intelli¬
gentiam singłaris. ñ dic̃ posuit aͥd.
Ita ⁊̃ cum d̾ms tres ꝑͣs: singłaritatẽ¬

Expanded text:
dicitur, solitudo vel singularitas negatur; cum dicimus plures esse personas, lens ista subtiliter et sane intelligi, ait: Professio consortii sustulit intelligentiam singularitatis; non dicit: Posuit aliquid. Ita etiam cum dicimus tres
Abbreviated transcription (Latin):
diuine unitatis atq tͥnitatis iuĩ¬
tas demõstretur. ac primũ ip̃a le¬
gis exordia octͣrant. u̾ moyses ait.
audi isrł. dominꝰ d̾s tuus. d̾s unꝰ ẽ.
Itm̃ egõ sum dñs d̾s tuus qͥ te edu¬
xi de t̾ra egypti. Non erunt tͥ dii
alii pret̾ me. Ecce hic sig̾cauit uni¬
⁊ dic eis. Q̾ est misit me ad uos. di¬
cens enĩ ego sum. ñ nos sumꝰ. ⁊ qͥ ẽ
ñ qui sumus: aꝑtissime declara¬
uit unũ solum d̾m ẽẽ. In cantico.
nesi dicenͣs. faciamus hoĩem ad
ẏmaginẽ ⁊ similitudinẽ nr̃ãm.
dicens enĩ faciamus ⁊ nrãm: pła¬
utatem ꝑsonarũ ostendit. dicens
uo ymaginẽ: unitatem ẽẽntie.
ut enĩ dicit. as̃. in .li. de fide ad pe

Expanded text:
divinae unitatis atque Trinitatis veritas demonstretur. Ac primum ipsa legis exordia occurrant, unde Moyses ait: Audi Israel, Dominus Deus tuus Deus unus est . Item: Ego sum Dominus Deus tuus qui te eduxi de terra Aegypti, non erunt tibi Dii alii praeter me . Ecce sic significavit uniet dic eis: Qui est, misit me ad vos. Dicens enim: Ego sum, non, Nos sumus; et qui est, non qui sumus, apertissime declaravit unum solum Deum esse. In cantico c. 1, dicens: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. Dicens enim, faciamus, et nostram, pluralitatem personarum ostendit: dicens vero imaginem, unitatem essentiae. Ut enim
Abbreviated transcription (Latin):
solitudo solitarii recipit faciamus.
stram. ut solitarium eũd̾ q ñ pati¬
t᷑ ita n diu̾sum a se alienumq i
sig̃cat. solitario ꝯuenit: faciam.
⁊ meam. ñ solitario u̾o ꝯuenit di¬
cere. faciamus ⁊ nr̃am. ut̃q smo
ut ñ solitarium tm̃: ita neq dif¬
Nobis qͦ nec solitarius. nec diu̾¬
sus est confitendꝰ. Ita gͦ deus ad
coẽm sibi cum deo ymaginem eã¬
demq similitudinẽ hominẽ re¬
ꝑitur oꝑari. ut nec sig̾catio effici¬
entis admittat intlłiam solitudi¬
nis. nec oꝑatio constituta ad eã¬
dem ymaginẽ uł siłitudinẽ pati¬
atur diu̾sitatem diuinitatis.
In hiis u̾bis hylarius płalitatẽ¬

Expanded text:
solitudo solitarii recipit faciamus; stram, ut solitarium eumdemque non patitur, ita neque diversum a se, alienumque significat; solitario convenit faciam et meam; non solitario vero convenit dicere faciamus et nostram; uterque sermo ut non solitarium tantum, ita neque difNobis quoque nec solitarius nec diversus est confitendus; ita ergo Deus ad communem sibi cum Deo imaginem, eamdemque similitudinem reperitur operari, ut nec significatio efficientis admittat intelligentiam solitudinis, nec operatio constituta ad eamdem imaginem vel similitudinem patiatur diversitatem divinitatis. In his verbis Hilar. pluralitate
Abbreviated transcription (Latin):
minisitorii sp̃c: in ministium
missi. Hiis testimoniis asserũt
quidam om̃s angelos mtti. Nec
debet indignum inderi: si etiam
suꝑiores mittantur. cum ⁊ ille qͥ
creator est omnium: ad ħ inferi¬
ora descenderit
Questio si omnes

Expanded text:
ministratores spiritus, in ministerium missi. His testimoniis asserunt quidam omnes angelos mitti. Nec debet indignum videri si etiam superiores mittantur, cum et ille qui creator est omnium ad haec inferiora descenderit. 3. Quaestio: Si omnes
Abbreviated transcription (Latin):
Nõ ut ꝯced̾et᷑ discidiũ. s ut tolłet᷑ ho¬
mitidiũ. ꝑmisit fĩmala. ne fie̾nt pe¬
iora. ⁊ hoc ꝑmittẽdo: ñ dĩ iusticiã de¬
mõstrauit. s ĩ pccõre minuit culpã.¬
Cui licebat

Expanded text:
non ut concederetur dissidium, sed ut tolleretur homicidium. Permisit fieri mala, ne fierent pejora; et hoc permittendo non Dei justitiam demonstravit, sed in peccatore minuit culpam.Cui licebat
Abbreviated transcription (Latin):
qui ait. Iactus ẽ sine dubio id
ꝙ prius ñ erat. s addidit scd̾ car¬
nem. scd̃m dm̃ u̾o̾ erat priꝰ ⁊ nõ e¬
rat qñ ñ erat. Aliis qͦ płib mo
sedemus ex̾citatõnis studium re¬
lcõri relinquẽtes ⁊ ad aliam pro¬
perantes.
Hic explanat sam sen

Expanded text:
 sine dubio id quod prius non erat: sed addidit, secundum carnem. Secundum Deum vero erat prius, et non erat quando non erat. Aliis quoque pluribus modsedemus, exercitationis studium lectori relinquentes, et ad alia properantes. 2. Hic explanat se
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ cet̾a que supͣdiximus. Quib cog¬
nitis: assit bennolus paratus eri¬
ge̾ ⁊ secum honus portare. ⁊ habeat
dulcedinem maffcce. discretõm ĩ
uarietate. doceat ꝑseuantiam. Ca¬
ueat ne corruat. ne iuste perdat
iudiciariam pt̾atem. Et si enim¬
ꝑ pnĩa et possit acquirere grãm.
ñ tñ mox restituet in pt̾atem pͥmã
Et si petrus pꝰ lapsum restitutus
fuit: ⁊ sepe lapsis sat̾dotib reddi¬
ta sit dignitatis pt̾as: nõ tñ ẽ ne¬
qui labunt᷑. ut pristinam dignita¬
petrandi faciant sibi: recidenda est
spes ista. Si u̾o̾ locus est ubi ista
non occͤͣrant. restitui possũt qui pͦ¬
alioquin mortificat sepe ammas
q̃ ñ moriunt᷑. ⁊ uuificant que ñ ui¬
uuut. ⁊ ita incidit in maleccõnis iu¬
dicium. illud aũ malachie .s. male

Expanded text:
 caetera quae supra diximus; quibus cognitis, adsit benevolus paratus erigere et secum onus portare; habeat dulcedinem in affectione, discretionem in varietate, doceat perseverantiam, caveat ne corruat, ne juste perdat judiciariam potestatem. Etsi poenitentia possit ei acquirere gratiam, non tamen mox restituit in potestatem primam. Etsi Petrus post lapsum restitutus fuerit, et saepe lapsis sacerdotibus reddita sit dignitatis potestas, non tamen est nequi labuntur, ut pristinam dignitapeccandi sibi faciant, recidenda est spes ista. Si vero locus est ubi ista non concurrant, restitui possunt qui pealioquin mortificat saepe animas quae non moriuntur, et vivificat quae non vivunt; et ita incidit in maledictionis judicium. Illud autem Malachiae
Abbreviated transcription (Latin):
tm̃ ⁊ exomunicatos. sũ suꝑ om̃s sa¬
c̾dotes qui uita ⁊ scĩa carentes bñ¬
dicere p̾sumunt. dcm̃ accipiatur.
uob̾ in maledcõm. ñ in bñdcc̃em.
qr ⁊ si bñdicunt scĩs. ñ hoc faciunt
ex uero corde. et io eorum bñdcĩo:
cunt iniq agentib adulanturq
peccantib dunim᷑ diuites suit. De¬
hiis qui in fi

Expanded text:
t excommunicatos, sive super omnes sacerdotes qui vita et scientia carentes benedicere praesumunt, dictum accipiatur, vobis in maledictionem, non benedictionem. Quia etsi benedicunt sanctis, non hoc faciunt ex vero corde; et ideo eorum benedictio cunt inique agentibus, adulanturque peccantibus, dummodo divites sint. DIHIS QUI IN FI
Abbreviated transcription (Latin):
offtur pcc̃or. añ quẽ statuitur oĩs
languor inulło eoꝵ sit iudicandꝰ.
q̃ in alio iudicare ẽ ꝓmptus. Iudi¬
cans enĩ alium qui ẽ uidicandus:
condempnat seip̃m. Cognoscat gͥ
se: ⁊ purget in se: ꝙ alios uid sibi
offerre. Caueat ut a se ꝓieci̾t quic¬
quid in aliquo dampnosũ reppit.
animadũtat ꝙ qui sñ pccõ ẽ: pri¬
mus in illam lapidẽ mittat. Id̾o
enĩ libauit pectatͥcem: qr ñ erat qͥ
iuste ꝓiceret lapidem. Qũõ lapi¬
daret. qui se lapidand̾ cognosceret:
Nullus enun erat sũ pcc̃o. In quo
intelligitur omnes fuisse reos. Nã
uenialia remitebant᷑ semper. per
cerimonias. Si qd̃ gͦ in eis erat pec¬
catum: cͥminale erat. In hoc gͥ patẽ¬
tissimũ est crimen sac̃cotum. ⁊ detes¬
tabile. qui ñ priꝰ se uidicant: ⁊ ali¬
os alligant. Caueat spũał uidex
sicut ñ commisit cͥmen nequitie iͣ
ñ careat mun̾e scĩe. Oportet ut
sciat cognoscere quicqͥd d iudica¬
re. Iudiciaria enim pt̾as hoc pos¬

Expanded text:
offertur peccator, ante quem statuitur omnis languor, in nullo eorum sit judicandus, quae in alio judicare est promptus. Judicans enim alium, qui est judicandus, condemnat seipsum. Cognoscat ergo se, et purget in se quod alios videt sibi offerre; caveat ut a se projecerit quicquid in alio damnosum reperit. Animadvertat quod qui sine peccato est, primuenim liberavit peccatricem, quia non erat qui juste projiceret lapidem. Quomodo lapidaret, qui se lapidandum cognosceret? Nullus enim erat sine peccato; in quo intelligitur omnes crimine fuisse reos, nam venialia remittebantur per caeremonias. Si quod ergo in eis peccatum erat, criminale erat. In hoc ergo patentissimum est crimen sacerdotum esse detestabile, qui non prius se judicant antequam alios alligant. Caveat spiritualis judex, sicut non commisit crimen nequitiae, ita non careat munere scientiae. Oportet ut sciat cognoscere quidquid debeat judicare. Judiciaria enim potestas hoc pos
Abbreviated transcription (Latin):
geli nestiunt. angłi ñ audierũt.
sccula ñ tenent. ꝓpͥħa ñ sensit. a¬
płs ñ int̾rogauit. filius ip̃e nõ e¬
didit. Cesset gͦ dolor querelaꝵ
Non putet homo sua intlłigenti-¬
a gn̾atõnis satͣmentum posse cõ¬
sine intlłigentia u̾boꝵ est filiꝰ a
pre qui est unigenitus ab inge-¬
nito progenies a ꝑente unus
a uiuo. ñ natura diuinitatis: a¬
ua ⁊ alia. quia ambo unum hoc
credendo. Incipe. ꝓcurre. ꝑsiste. ⁊¬
si ñ ꝑuenturum sciam. tamen
gratularor ꝓfcũrum. Qͥ enim
pie infinit᷑a persequitur. ⁊ si ñ
contingat. aliqñ tamen ꝓficiet
ꝓdeundo. S ne te inseras in illud
secretum. ⁊ archano mopinabit
natiuitatis. ne te ĩmergas sum¬
mam uitlłigentie comprehendẽ
p̃sumens. s intlłige incompre¬
hensibilia esse. hiis auisq mł¬
tis euident᷑ ostendit᷑ nobis nul¬
latenus licere maiestatem per¬
scrutari. ius ponere pot̾ati. moõ
cͥcumscribere infinito.
Quibus

Expanded text:
unt, angeli non audierunt, secula non tenent, propheta non sensit, apostolus non interrogavit, filius ipse non edidit. Cesset ergo dolor querelarum. Non putet homo sua intelligencia generacionis sacramentum posse confine intelligentia verborum. Est Filius a Patre, qui est unigenitus ab ingenito, progenies a parente, unus ab uno; non natura deitatis alia et alia, quia ambo unum. Hoc credendo incipe, percurre, persiste; etsi non perventurum sciam, tamen gratulabor profecturum. Qui enim pie infinita prosequitur, etsi non contingat, aliquando tamen proficiet prodeundo. Sed ne te inseras in illud secretum et arcanum inopinabilis nativitatis, ne le immergas, summam intelligentiae comprehendere praesumens; sed intellige incomprehensibilia esse. His aliisque multis evidenter ostenditur nobis nullatenus licere majestatem perscrutari, jus ponere potestati, modum circumscribere infinito. 9. Quibus
Abbreviated transcription (Latin):
esse in carne tulpa sit. pa an
ł pena. siue aliquid aluid. pe¬
Culpa esse ñ pt̃. quia culpa na¬
nõ est: in re mrationabili. Si
enim culpa esset in carne. aute
infusionem anime actuał eẽt.
ł originalis. S actualis ibi ñ
est. nec originalis culpa est. qr
ip̃a cã est. originalis pcc̃i. Si aũ
pena est: que est illa: passibilitas.
ł mortalitas. ł alia corruptio:
bos enim defectus carni messe
constat.

Expanded text:
esse in carne, culpa sit, vel poena, sive aliquid aliud. Culpa esse non potest, quia culpa non est in irrationali. Si enim culpa esset in carne ante infusionem animae, actualis esset, vel originalis. Sed actualis ibi non est; nec originalis culpa est, quia ipsa causa est originalis peccati. Si autem poena est, quae est illa? Passibilitas, vel mortalitas, vel alia corruptio; hos enim defectus carni inesse constat.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ irrc̃ãblr̃ putari pot̾ pcc̃a hic per
puĩam tecta ⁊ deleta. illit ⁊̃ regi a¬
liis: alia uõ cũctis ꝓpalari.
De hic

Expanded text:
nabiliter putari potest peccata hic per poenitentiam tecta et deleta, illic etiam tegi aliis, alia vero cunctis propalari. 5. De hi
Abbreviated transcription (Latin):
dite sunt angustie priores. ⁊ abscõ¬
dite ab ceulis nris. Que de futuro ex¬
ponens iere ait. obliuoni tͣdent᷑ pͥora
mala. qr forsitan in futo pͥstine ꝯu̾sa¬
tõis memoria oĩo deleb̾r succedẽtib
boĩs et̾nis. nesit ꝑs maloꝵ pͥoris ã¬
gustie memorarĩ. S ħ ⁊ hiis siłia
posst̃ accipi sic. ut ñ excludãt memo¬
rtã p̾cetẽtiũ maloꝵ. s ex ea molestiã
⁊ lesionẽ ãmoueãt. Nõ enĩ eoꝵ me¬
obfuscabit. s gͣtiores dõ reddet. uñ

Expanded text:
aditae sunt angustiae priores, et absconditae ab oculis nostris. Quae de futuro exponens Hieron. ait: Oblivioni tradentur priora mala, quia forsitan in futuro pristinae conversationis memoria omnino delebitur, succedentibus bonis aeternis, ne sit pars malorum, prioris angustiae memorari. Sed haec et his similia possunt accipi sic, ut non excludant memoriam praecedentium malorum, sed ex ea molestiam et laesionem amoveant. Non enim eorum meobfuscabit, sed gratiores Deo reddet. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
cessitatibus meis libera me dñe.
Et uoluntarium ñ incongrue ap¬
pellatur: qr ex uoluntate primi
hominis ꝓcessit. ut. ab .in. li .i.
cum adhuc ñ utãtur libero. ar.
uoliuitatis nõ absurde uocatur
uoluntarium. quia ex prima
hominis uoluntate contrac-¬
mone factum est quo daminoeo
hereditariugꝰ.¬
I uero. Quare d̾s aĩam

Expanded text:
cessitatibus meis erue me. Et voluntarium non incongrue appellatur, quia ex voluntate primi hominis processit, ut Aug., in 1 lib., c. cum adhuc non utantur libero arbitrio voluntatis, non absurde vocatur voluntarium, quia ex prima hominis mala voluntate contractum, factum est quodammodo haereditarium. 7. Quare Deus a
Abbreviated transcription (Latin):
consensum pcc̃i declinet. ⁊ tał tẽp¬
tatio tm̃ fit ab adu̾sario. Itior uͦ
temptatio est.: qñ inuisibilit̾ ma¬
lum nobis intrinsetus suggeri¬
tur. Et hec temptatio aliquan¬
do fit ab hoste. aliq̃n a carne. Nã
et diabolus inuisibilit̾ mala su¬
gg̾it. ⁊ ex carnis corruptione sb̾¬
oritur motus illicitus ⁊ titilla¬
tio praua. Ideoq temptatio q̃ ẽ.
ex carne. non fit sine pc̃co. Q̾ ã
est ab hoste: nͥ ei consentiat᷑ ñ ht¬
pcc̃m. s ẽ materia ex̾cende u̾tu¬
tis. Temptatio autem carnis ĩ¬
terior difficilius iuncitur: qui¬
a interis obpugnans de nr̃o:
contra nos roboratur. homo gͥ
qui sola exteriori temptationẽ
pulsatus cecidit tanto grauius
plectendus erat: qͣnͣto leuiori im¬
pulsu fu̾at ꝓstratus. Et tam̃ q
aliquam licͤet modicam cadendi
occasionẽ hũerit. id circo per dei¬
grãm iuuari potuit ad ueniam.
ut qui ꝑ alium cecid̾at. ꝑ alium
erigeretur. Qui gͦ incitatorem
hũit ad malum. ñ uiuste reꝑato¬

Expanded text:
m peccati declinet, et talis tentatio tantum fit ab adversario. Interior vero tentatio est quando invisibiliter malum nobis intrinsecus suggeritur, et haec tentatio aliquando fit ab hoste, aliquando a carne. Nam et diabolus invisibiliter mala suggerit, et ex carnis corruptione suboritur motus illicitus et titillatio parva. Ideoque tentatio quae ex carne est non fit sine peccato; quae autem est ab hoste, nisi ei consentiatur, m, sed est materia exercendae virtutis. Tentatio enim carnis interior difficilius vincitur, quia interius oppugnans de nostro contra nos roboratur. Homo ergo qui sola exteriore tentatione pulsatus cecidit, tanto gravius plectendus erat, quanto leviori impulsu fuerat prostratus. Et tamen quia aliquam, licet modicam, cadendi occasionem habuit, idcirco per gratiam juvari potuit ad veniam, ut quod per alium ceciderat, per alium erigeretur. Qui ergo incitatorem habuit ad malum, non injuste reparato