comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
torquẽ inqt aut uiriolã. aut anulũ. aut dextrale. aut catenulã. Tor¬
ques ornam̃tũ sapientiȩ est. Et in ꝓũbus eñi de sapientia dr̃. Qđ qͥ ad¬
quisierit eã torquẽ au̾reã. ponatꝰ circa collũ suũ. Viriola. & anulus.
ornam̃ta sunt manuũ : in quib: oꝑum signant᷑ inditia. Similit̃ & dex¬
tralẽ. Catenulȩ uͦ ũbi & doctrinȩ conexionẽ declarant. ad ꝓpitiandũ
quã absurdũ. immo quã impiũ iudicet᷑. Hoc enĩ etiã in uiro bono no¬
tabile ducit᷑ : si accepto auro ab inferiorib: placetur. Quanto gͦ magis oͥe
de dño sentire ñ conuenit : U̾nde puto expositionis huꝰ ȩccłiasticȩ
magis constare rationẽ : quȩ ꝑ auri species indicari docet animi uirtu¬
tes. & bonoꝵ hominũ gesta quȩ sola offerri ab hominib dignũ est: & ꝓqͥb
solis ꝓpitiũ fieri dm̃ hominib  decet. Et accepit inqͥt moẏses & eleatas
sac̃dos aurũ ab om̃ib: tribunis & centurionibus : & intulit illud intab¬

Expanded text:
m aut auream torquem, aut annulum, aut dextrale, aut catenulam. Torques ornamentum sapientiae. In Proverbiis enim de sapientia dicitur quod qui acquisierit eam, torquem auream ponat circa collum suum . Phiala et annulus ornamenta sunt manuum, in quibus operum signantur indicia. Similiter et dextrale. Catenulae vero verbi et doctrinae connexiones declarant. Ad propitianduquam absurdum, imo quam impium judicetur. Hoc enim etiam in viro bono turpe ducitur si accepto auro ab inferioribus placetur, quanto ergo magis hoc de Deo sentire non convenit? Unde puto expositionis hujus ecclesiasticae magis constare rationem, quae per auri species indicare solet animi virtutes et bonorum operum gesta, quae sola offerri Deo ab hominibus dignum est, et pro quibus solis propitium fieri Deum hominibus decet. Et accepit, inquit, Moyses et Eleazar sacerdos aurum, ab omnibus tribunis et centurionibus; et intulit illud in tab
Abbreviated transcription (Latin):
rentur Propt̾ea e transeunt nob̵cũ armati adp̃lium. & iuuant nos adbelligeran¬
dũ: a expugnandos inmicos: S ili transeunt qͥ armati sunt : qui uiri fortes sunt
& potentes. Cȩteri u om̃s ignaua manꝰ & inbellis : remanent extͣ iordanẽ. Si qͥs
aut̃ in ipsis uiri fortes sunt relictis animalib & peccorib & om̃ib impedim̃tis. pug¬
nant aduersum hostẽ nob̾cũ. usquecͦ uincant᷑ immici nrĩ: usqueqͦ hereditatẽ terrȩ

Expanded text:
rentur. Propterea ergo transeant nobiscum armati ad praelium, et juvent nos ad belligerandum ad expugnandos inimicos. Sed illi transeunt qui armati sunt, qui viri fortes sunt et potentes, caeteri vero omnes, ignava manus et imbellis, remanent extra Jordanem. Si qui autem in ipsis viri fortes sunt, relictis animalibus et pecoribus, et omnibus impedimentis, pugnent adversum hostem nobiscum, usquequo vincantur inimici n
Abbreviated transcription (Latin):
diȩ trib manasse hereditas quȩ ꝑmoysen tͣditur. & extͣ iordanẽ decernit᷑.
In duodecĩ trib: filiorũ usrł occultis qͥb dã & mysticis rationib: totius hu-¬
mani generis figurã cõplectitur : uł omĩum recte hominũ qui adagnitio¬
nẽ dĩ uenerunt. Horũ g pars aliqͣ extͣ iordanẽ hereditatẽ conseqͥtur ꝑmo-¬
sen: pars uͦ transiordanẽ hereditatẽ suscipit in terra repromissionis ꝑiħ.
Et illi qͥdẽ qͥb extͣ iordanẽ hereditas decernit᷑ pͥmitiui sunt : licet nimis no¬
biles. licet ñ inculpati pͥmitiui tam̃ sunt. Ruben nãq est pͥmogenitus iacob.
Licet cõtaminauerit thoꝵ patris: primogenitus tam̃ est. S & gad licet¬
peccora multa sunt nob̃. Hȩc gͦ causa .ẽ. qͣpͥor popłs adhereditatẽ terrȩ
illius quȩ lacte fluit & quȩ melle habundat. quȩ fauis mellis. ẽ. pre

Expanded text:
er Moysen traditur, et extra Jordanem decernitur. In duodecim tribubus filiorum Israel, occultis quibusdam et mysticis rationibus, totius humani generis figura complectitur, vel omnium certe hominum qui ad agnitionem Dei venerunt. Horum vero pars aliqua extra Jordanem et haereditatem consequitur per Moysen; pars vero transit Jordanem, et haereditatem suscipit in terra repromissionis per Jesum. Et illi quidem quibus extra Jordanem haereditas decernitur, primitivi sunt; licet minus nobiles, licet non inculpati, primitivi tamen sunt. Ruben namque est primogenitus Jacob; licet contaminaverit thorum patris, primogenitus tamen est. Manassepecora multa sunt nobis. Haec ergo causa qua prior populus ad haereditatem terrae illius quae lacte fluit, quae melle abun
Abbreviated transcription (Latin):
repetitus : ut ampliore ui & maiore intentione maledictionẽ in isrł quã in
inia cob balac uideatur exposcere. Donec enĩ quis tantũ iacob est. hoc est in
actib solũ & oꝑib positus: inferiorib maledictionib: impugnatur. Ubi aut̃
ꝓfecerit. & interiorẽ hominẽ aduidendũ dm̃ reuelato m̃tis oculo ex acuere
hoc est uehementiorib maledictoꝵ iaculis impugnabitur. Sed tunc quidẽ
os balaam maledictione & a maritudine plenũ erat: & sublingua eius labor

Expanded text:
srael? Ampliore vi et majore intentione maledictionem in Israel quam in Jacob Balaam videtur exponere. Donec enim quis tantum Jacob est, hoc est, in actionibus solum et operibus positus inferioribus, maledictionibus impugnatur. Ubi tamen profecerit, et interiorem hominem ad videndum Deum, revelato mentis oculo exacuere hoc est, vehementioribus maledictorum jaculis impugnabitur. Sed tunc quidem os Balaam maledictione et amaritudine plenum erat, et sub lingua ejus labor
Abbreviated transcription (Latin):
stellã quã p̃dixerat balaam oriturã inisrł: & sic uenisse & adorasse regẽ qui
credentes exgentib inxp̃o iustificati sunt. Unde manifestũ est : quia sicut
apłs dicit neq circuncisio aliquid ualet neq p̃puciũ : sed fides quȩ ꝑ carita¬
tẽ oꝑalu ł t̃ ideo nemo aut circuncissonis antiquitate se uactet aũt in prȩ¬
puem noutate glorietur : sed ut apłs dicit: ꝓbet unusquisq opus suuĩ: eetunc
insemetipso tantũ głiam habebit: Sic deniq & p rononis a dicito pcc somdue
opus eius. Et merces in conspectu dñi esse dicitur : ut recdat unicuq seom¬

Expanded text:
stellam, quam praedixerat Balaam orituram in Israel, et sic venisse et adorasse regem, qui stellam, quam praedixerat Balaam orituram in Israel, et sic venisse et adorasse regem, qui credentes ex gentibus in Christo, justificati sunt. Unde manifestum est, quia sicut Apostolus dicit: Neque circumcisio aliquid est neque praeputium, sed fides quae per charitatem operatur . Et ideo nemo aut incircumcisionis antiquitate se jactet, aut in praeputii novitate glorietur, sed, ut Apostolus dicit, Probet unusquisque opus suum, et tunc in semetipso tantam gloriam habebit . Sic denique et Propheta dicit: Ecce homo et opus ejus. Et merces in conspectu Domini esse dicitur, ut reddat unicuique
Abbreviated transcription (Latin):
quasi desemetipso quȩdã ꝓpħare uidetur: cũ dicit: Moriatur anima mea
Ionenĩ int̃ ipsos: sed ab ipsis mortuus est. Magis gͦ ut diximus ipsoꝵ ꝑsonȩ
isrł dicitur inspiritali isrł fuerit impleta : tunc anima eiusmorietur cũ
animab iustoꝵ. Suscipiet eñ inse fidẽ xp̃i : itaut & ipsidicant. Qui in xp̃o¬
baptizati sumus: inmorte ipsius baptitati sumus. Consepulti enĩ sumus
illi ꝑbaptismũ inmortẽ. Et iterũ. Si enĩ cõmorimur : & conregnabimus.
Et sic uere cõplebitur in intelligibili balaam: ut moriatur anima eius int̃
animas iustoꝵ. Qđ aut̃ dicit. & fiat semen meũ sicut semen iustoꝵ: potest
quidẽ & deillo balaã intelligi: t scđm hoc qͦd magi illi qui deoriente ueni-¬
entes primi adorauerunt iũm. de semine eius uideantur. siue ꝑsuccessio.¬
nẽ generis. siue ꝑ disciplinȩ traditionẽ Fuident̾ enĩ constat illosagnouisse

Expanded text:
quasi de semetipso quaedam prophetare videtur cum dicit: Moriatur anima meaquasi de semetipso quaedam prophetare videtur cum dicit: Moriatur anima meaNon enim inter ipsos, sed ab ipsis mortuus est. Magis ergo, ut diximus, ipsorum personae Israel dicitur, in spiritali Israel fuerit completa, tunc anima ejus moriatur cum animabus justorum. Suscipiet enim in se fidem Christi, ita ut ipsi dicant: Quicunque in Christo baptizati sumus, consepulti enim sumus cum illo per baptismum in morte . Et iterum: Sicut commorimur, ita et conregnabimus . Et sic complebitur intelligibili Balaam, ut moriatur anima ejus inter animas justorum. Quod autem diciquidem et de illo Balaam intelligi, sed hoc quod magi illi, qui de Oriente venientes, primi adoraverunt Jesum, de semine ejus esse videantur, sive per successionem generis, sive per disciplinae traditionem. Evidenter enim constat illos agnovisse
Abbreviated transcription (Latin):
est gͦ solus qͥ dinumerare potest & inuestigare: & ipse scđm ineffabilẽ & incõ.¬
prehensibilẽ sapientiã suã. adillã cȩlestẽ formã quã ipse solus scire porst
posuit etiã istos numeros quos habemꝰ inmanib:: inquib p̃cepit ut seađm
cognationes suas. scđm domos familiarũ suarũ. ex nomine om̃is masculus
ꝑcapita numeretur auiginti annis & supra. om̃s qui ingrediunt᷑ in uirti
isrł: & colligitur eoꝵ quidã sacratus numerus dequo iã suꝑius prout
donauit dñs diximus. Sediste numerus tunc demũ sacratus est & placitus dõ.
cũ ipso p̃cipiente numeratur. Siaut̃ contra p̃ceptũ dñi uoluerit aliquis mi-¬
merare: licet ille dauid sit. licet magnus ꝓpħa. contralegẽ agit. & arguitur
ꝑ propħam: & patitur illa quȩ inscđo regnoꝵ libro legimus scripta: Solusgͦ
ipse qui numerat multitudinẽ stellarũ. & qui om̃ia in mensura & numero
& pondere ꝓduxit: inuestigat semen iacob & dinumerat plebes isrł. Posthȩc

Expanded text:
are; et ipse, secundum ineffabilem et incomprehensibilem sapientiam suam, ad illam coelestem formam quam ipse solus scire potest, posuit etiam istos Numeros quos habemus in manibus. In quibus praecepit ut secundum cognationes suas, secundum domos familiarum suarum, ex nomine eretur, a viginti annis et supra, omnis qui egreditur in virtute Israel. Et colligitur eorum quidam sacratus numerus, de quo jam superius pro ut donavit Dominus, diximus. Sed iste numerus tunc demum sacratus est et placidus Deo, cum ipso praecipiente numeratur. Si autem contra praeceptum Domini voluit aliquis numerare, licet ille de Deo sit, licet magnus propheta, contra legem agit, et arguitur per prophetam, et patitur illa quae in II libro Reg. legimus scripta: Solus ergo ipse, qui numerat multitudinem stellarum, et qui in mensura omnia, et numero et pondere produxit , investigat semen Jacob, et dinumerat plebes Israel. Posthaec
Abbreviated transcription (Latin):
& dinumera stellas si potes dinumerare eas. Et ait . Ita erit semen tuũ. Et credi¬
dit abrahã deo: & reputatũ est ͤ adiustitiã: Sed abrahã quidẽ & alius quilibet ho.
minũ uel etiã angeloꝵ. fortassis aut̃ & suꝑioꝵ uirtutũ. ñ poterat numerare stel¬
las: nec semen abrahã dequo scriptũ est. sic erit semen tuũ. Os aut̃ dequo scrip.¬
tũ est. qͥ numerat multitudinẽ stellarũ & om̃ib eis nomina uocat: & qui dixit
ego stellis om̃ib mandaui : potest inuestigare semen iacob. & dinumerare ple¬
bes isrł. Ipse enĩ scit solus quis uere sit iacob: & quis uere sit isrł. Non adeũ qui
in manifesto udȩus est respicit. neq ad eã quȩ manifesta in carne est circuncisi¬

Expanded text:
et dinumera stellas si potes dinumerare. E ait: Ita erit semen tuum. Et crediet dinumera stellas si potes dinumerare. E ait: Ita erit semen tuum. Et credidit Abraham Deo, et reputatum eminum, aut etiam angelorum, fortassis autem et superiorum virtutum, non poterat numerare stellas, nec semen Abraham, de quo scriptum est: Sic erit semen tuum. Deus autem de quo scriptum est: Qui numerat multitudinem stellarum, et omnibus eis nomina vocat . Et qui dixit: Ego stellis omnibus mandavi, potest investigare semen Jacob, et dinumerare plebes Israel. Ipse enim solus scit, quis vere Jacob, et quis vere sit Israel. Non enim ad eum qui in manifesto Jud
Abbreviated transcription (Latin):
habitabit ingentib. Si enĩ accessimꝰ adsion montẽ. & ad ciuitatẽ dei uiuentis ierłm
cȩlestẽ: & uenimus adspiritalẽ iudeã quȩ est portio dm̃i. & in t̾ris positi ibi habemꝰ
conuersationẽ: uere ñ reputamur int̾ cȩteras gentes. nec reliquarũ nationũ fines
cũ nr̃is finib: ad miscentur : etiã si restituatur sodoma in antiquũ. & ȩgyptus in
statũ suũ redeat. uel si qͥd aliud tale in propħis scriptũ est. Uerũtam̃ illi iacaͥ
oleastri. & socius factus fuerit radicis & pinguedinis oluȩ: quomͦ potest sociar
& coniungi adiacob uel isrł. cũ sine ista radice nec iacob quisquã possit appel¬
lari nec isrł: Neq gͦ ex iacob uel isrł si quis peccat. ia cob diciuel isrł potest:
neq exgentib si quis ingressus fuerit eccłiã dñi. int̾gentes ultra rȩputabit᷑
Quis inuestigabit semen iacob. & quis dinumerabit plebes isrł: Simileet
hoc illi qͦd scriptũ est: quia eduxit ds̃ abrahã foras. & ait ei. Respice ad celũ:

Expanded text:
bitavit in gentibus. Si enim accessimus ad Sion montem, et civitatem Dei viventis Jerusalem coelestem, et venimus ad spiritalem Judaeam, quae est portio Dei, et in terris positi ibi habemus conversationem, vere non reputamur inter caeteras gentes, nec reliquarum nationum fines cum nostris finibus admiscentur, etiamsi restituatur Sodoma in antiquum, et Aegyptus in statum suum redeat; et si quid tale in prophetis scriptum, verumtamen illi Jacob oleastri, et socius fuerit factus radicis pinguedinis olivae, quomodo potest sociari et conjungi ad Jacob vel Israel, cum sine ista radice nec Jacob quisquam possit appellari, nec Israel. Neque ergo ex Jacob vel Israel si quis peccat, Jacob dici vel Israel potest; neque ex gentibus si quis ingressus fuerit Ecclesiam Domini, inter gentes ultra reputabitur. Quis investigabit semen Jacob et quis dinumerabit plebes Israel? Simile est illi hoc quod scriptum est, quia eduxit Deus Abraham foras et ait illi: Respice ad coelum,
Abbreviated transcription (Latin):
in legitimis suis: ex quib sequestratus acȩ teris gentib haberetur. Sicut enĩ tribꝰ
leui ñ est ꝑmixta int̾ cȩteras tribus. nec annumeratur int̾ eas: hoc pacto & om̃is¬

Expanded text:
in legitimis, ex quibus sequestratus a caeteris gentibus haberetur, sicut etiam tribus in legitimis, ex quibus sequestratus a caeteris gentibus haberetur, sicut etiam tribus Levi non est permixta inter caeteras tribus, nec annumeratur inter eas. Haec qui
Abbreviated transcription (Latin):
ibhis sine dubio qͥ excelsã & cȩlestẽ uitã consurgentes cũ xp̃o exercuerunt suꝑ
terrã.:Sed & qͦd dixit de iacob quidẽ uidebo. de isrł aut̃. intelligã: etiã hoc ap-¬
tissima distinctione suscipiendũ est: ut aliud ad actus uisibiles. aliud ad inui-¬
sibilẽ fidẽ atq intelligibilẽ scientiã conferatur. Aut si ad futurũ scłm ista con-¬
uertimus. id est adresurrectionis tẽpus: iacob uidebo potest decorporib di-¬
ctũ intelligi᷑ isrł aut̃ intelligã sp̃s & animas significare surgentiũ. Ecce inqͥt
popłs solus habitabit: & innationib ñ reputabitur. Potest quidẽ hoc scđm lit.¬
terã stare. Solus enĩ popłs iacob ñ est ꝑmixtus cȩteris hominib: nec int̃ eȩteras
gentes reputatus est. Habuit enĩ certa quȩq priuilegia in obseruationib &

Expanded text:
b his sine dubio, qui excelsam et coelestem vitam consurgentes cum Christo, exercuerunt super b his sine dubio, qui excelsam et coelestem vitam consurgentes cum Christo, exercuerunt super terras. Sed et quod dixit: De Jacob quidem videbo, de Israel autem intelligam, etiam hoc aptissima distinctione suscipiendum est, ut aliud ad actus visibiles, aliud ad invisibilem fidem atque intelligibilem scientiam conferatur. Aut si ad futurum saeculum convertimus, id est, ad resurrectionis tempus, Jacob videbo, potest de corporibus dictum intelligi, Israel autem intelligam, spiritus et animas significare resurgentium. Ecce, inquit, populus solus habitabit, et in nationibus non reputabitur. Potest quippe et secundum litteram stare. Solus enim populus Jacob non est permistus caeteris hominibus, nec inter caeteras gentes reputatus est. Habuit enim certa quaeque privilegia in observationibus suis et
Abbreviated transcription (Latin):
andi auctoritas ꝑimatur. Et tam̃ qͥd causȩ sit qͦd ñ maledicat dñs iacobneq
isrł: ab ipso nichilominus balaam. immo auerbo qͦd posuit dñs inore eiꝰ dili-¬
eũ. Quia inqͥt in excelsis montib & altis collib positus est isrł. hoc est inedita &
ardua uita ad quã contuendã & intelligendã non facile quis idoneus fiat. nisi
ascendat ad eminentẽ & excelsã scientiã: ĩdcirco in quit non ei maledicit dñs:
est enĩ uita eiꝰ alta && p̃celsa. ñ humilis & deiecta. Qd tam̃ ñ michi uidetur quia de
illo isrł qͥ scđ̾m carnẽ isrł est dixerit : sed deillo cuiꝰ supra terrã ambulantis con-¬
uersatio incȩlis est: Aut si etiã adillũ popłm dicta hȩc referenda sunt: recte cũ distin-¬
ctione dicit. in tuebor & intelliga:᷑ ut futurũ tempus significet illud sine dubio

Expanded text:
andi auctoritas perimatur. Et tamen quid causae sit, quod non maledicat Dominus Jacob neque andi auctoritas perimatur. Et tamen quid causae sit, quod non maledicat Dominus Jacob neque Israel, ab ipso nihilominus Balaam, imo a verbo quod posuit Deus in ore ejus, dilieum. Quia, inquit, in excelsis montibus et altis collibus positus est Israel, hoc est in edita vita et ardua, ad quam contuendam et intelligendam non facile quis idoneus fiat, nisi ascendat ad eminentem et excelsam scientiam, idcirco, inquit, non ei maledicit Deus. Est enim vita ejus alta et praecelsa, non humilis et dejecta. Quod tamen mihi non videtur, quia de illo Israel, qui secundum carnem Israel est, dixerit; sed de illo cujus super terram ambulantis conversatio in coelis est. Aut si etiam ad illum populum dicta haec referenda sunt, cum distinctione dicit, ut intuear et intelligam, ut futurum tempus significet illud sine dubio,
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ipse facit qͥ exemplũ hominib ponit : Non ita est. Ds̃ enĩ quib maledicit
meritũ designat eius cui maledicitur. & sententiã ꝓmit: ut pote quẽ ñ fallat
neq peccati qualitas. neq peccantis effectus. homo aut̃ quia hȩc ñ potest scire
neq enĩ ꝓpositũ mentẽq alterius uidere aliquis aut agnoscere potest: idcirco
etã si uidicantis uel sententiã ꝓmentis intuitu ꝓferat maledictũ. ñ potest
eẽ iusta maledicendi causa ubi ignoratur peccantis effectus  maxime cũ huma-
nũ uiciũ tunc sciat maledicta ꝓferre: cũ forte conuicus aut innirus ꝓuocatur
Qauiciũ resecare apłs uolens: ne maledictis maledicta. & conuiciis conucia ꝓuo¬
aemus. mandatũ necessariũ ponit. ut benedicamus & ñ maledicamus : quo con-¬
uiciandi uiciũ resecetur : ñ quo iudicandi ueritas quȩ homines latet. & ꝓnuci.¬

Expanded text:
hoc ipse facit, qui exemplum vitae omnibus ponit? Non ita est. Deus enim quibus maledicit, hoc ipse facit, qui exemplum vitae omnibus ponit? Non ita est. Deus enim quibus maledicit, meritum designat ejus cui maledicitur, et sententiam promit, utpote quem non fallat nec peccati qualitas, neque peccantis effectus. Homo autem quia haec non poneque enim propositum mentemque alterius videre alius aut cognoscere potest, idcirco etiam si judicantis vel sententiam promentis intuitu proferat maledictum, non potest esse justa maledicenum vitium tunc sciat maledicta proferre cum forte conviciis aut injuriis provocatur. Quod vitium resecare Apostolus volens, ne maledictis maledicta, et conviciis convicia provocemus, mandatum necessarium ponit, ut benedicamus et non maledicamus : quo conviciandi vitium resecetur, non quo judicandi veritas, quae homines latet, et pronunti
Abbreviated transcription (Latin):
uim uerbi ostendere exp̃positionis augmento cupientes . Ed ergo dicemus :
Lacob quidẽ ñ maledicit dñs nec isrł: sed alii putas alicui maledicit : Legimꝰ
scriptũ : quia dicit dñs ad serpentẽ. Maledictus tu inom̃ib bestiis t̃re. Et iterĩ
adadam. Maledicta t̾ra in oꝑib tuis. Sed & adcam : E t nunc maledictus tu at̃ra
quȩ aꝑuit os suũ ut reciꝑet sanguinẽ fris tui demanib: tuis. Et maledictus om̃i
qui facit sculptile autfusile. Uerũ ne putes hȩc inueterib tantũ modo litteris
contineri: ea in euangelus similia reperies. Scriptũ est enĩ: qͦd dicturus sit dñs
his qui a sinistris erunt. discedite ame maledicti in ignẽ ȩternũ. Sed & cũ dicit.
uȩ uobis scribȩ & pharisȩi ypocritȩ. & uȩ uobis diuitib. & singula huiꝰmodi÷ qͥd
aliud nisi maledictis eos udetur urgere : Sed qͥd dicimꝰ qͦd mandatũ ab apło
datur ubi dicit᷑. benedicite & nolite maledicere : Qͦd gͦ abhominib ñ uult fier

Expanded text:
Et caetera. Quid ergo dicimus? Jacob quidem non maledicit Dominus, nec Israel, sed alicui putas alii maledicit. Legimus scriptum, quia dicit Dominus ad serpentem: Maledictus tu in omnibus bestiis terrae . Et iterum ad Adam: Maledicta terra in operibus tuis . Sed et ad Cain: Et nunc maledictus tu a terra, quae aperuit os suum, ut reciperet sanguinem fratris tui de manibus tuis . Et, Maledictus omnis, qui facit sculptile aut fusile . Verum ne putes haec in veteribus tantummodo litteris contineri, etiam in Evangeliis similia invenies scripta. Scriptum est enim quia dicturus sit Dominus his qui a sinistris erunt: Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum . Sed et cum dicit: Vae vobis, Scribae et Pharisaei hypocritae . Et, Vae vobis divitibus , et singula hujusmodi. Quid aliud, nisi maledictis eos videtur urgere? Sed quid diximus, quod mandatum per Apostolum datur ubi dicit: Benedicite et nolite maledicere? Quod ergo ab hominibus vult fieri,
Abbreviated transcription (Latin):
solus: ex immicis oꝑatur ad salutẽ : Inecit enĩ uerbũ inos eius: quanuis nondũ
cor eius caꝑe posset uerbũ dei. Adhuc enĩ erat incorde eius mercedis cupiditas
Propt̃ qͦd etiã post uerbũ dei qͦd habuit inore suo: dicebat adbalac: Ueni. & do
tibi consiliũ. Et docebat eũ quomͦ mitteret scandalũ in conspectu filioꝵ isrł.
ut manducarent idolis immolata. & ut fornicarentur Propt̃ qͦd & cecidit
popłs. & plaga magna facta est in eo : donec finees ꝑempto israelite qͥ form¬
cabatur cũ matdiantide. sedauit furorẽ dñĩ. Et posthȩc inquit ꝓduxit fi¬
nees exercitũ contra madianitidas: & int̾fecerunt duodecĩ milia iuros. &ba¬
laam filiũ beor ingladio. Sed hȩc ante tẽpus ꝑ excessũ quendã intro duximꝰ
ut ostenderemꝰ quia balaam ñ in corde sed in ore tantũ modo habuit uerbũ dĩ
Interĩ quȩ ꝓfert. quȩ loqͥtur ex uerbo deiloqͥtur: &ideo quȩ dicit uerbũ dĩ

Expanded text:
micis operatur salutem. Injecit verbum in os ejus, quamvis nondum cor ejus capere posset verbum Dei. Adhuc enim erat in corde ejus merces cupiditatis, propter quod etiam post verbum Domini, quod habuit in ore ejus, dicebat ad Balac: Veni et do tibi consilium. Et docebat eum quomodo mitteret scandalum in conspectu filiorum Israel, ut manducarent idolis immolata, et ut fornicarentur. Propter quod et cecidit populus, et plaga magna facta est in eo, donec Phinees perempto Israelita qui fornicabatur cum Madianitide, sedavit furorem Domini. Et post haec, inquit, produxit Phinees exercitum contra Madianitas; et interfecerunt duodecim millia viros: et Balaam filium Beor in gladio. Sed haec ante tempus per excessum quemdam introduximus, ut ostenderemus, quia Balaam non in corde, sed in ore tantummodo habuit verbum Dei. Interim, quae profert, quae loquitur, ex verbo Dei loquitur, et ideo quae dicit, verbum Dei
Abbreviated transcription (Latin):
edificatur ut ciuitas cusꝰ par ticipatio eiꝰ inidipsũ : montes incircuitu eiꝰ.i
& dñs in circuitu populi sui. Non sunt gͦ tales montes mesopotamiȩ.
sed illi dequib dicitur. montes tenebrosi : & iterũ. de quo diciturꝰ ecce
ego adte mons corrupte. Isti sunt montes inquib est abatudo ex tollens
se aduersũ scientiã dei : Abistis gͦ montib accersitur & balaam hic.
Quales aut̃ sunt isti montes: talẽ habent & orientẽ. habet enĩ & ortũ
luminis sui ille qͥ conuertit se sicut angłm lucis. habet illã lucẽ de
qua scriptũ est : lux impioꝵ extinguetur. Et sicut istalux impiorũ
ego sũ lux mundi: ita & iste oriens contrarius est illi orienti dequo scriptũ
est inieremiã: ecce uir oriens nom̃ eius. Ex illius gͦ ñ huius orientis finib
ueniebat balaam: illuminatus sine dubio ab illo lucifero dequodicitur: quo¬
modo cecidit decȩlo lucifer qͥ mane oriebatur. Sed uideamus qͥd dicit illi

Expanded text:
dificatur ut civitas, cujus participatio ejus in idipsum. Montes in circuitu ejus, et Dominus in circuitu populi sui . Non sunt ergo tales Mesopotamiae montes, sed illi de quibus dicitur: Montes tenebrosi. Et iterum de quibus dicitur: Ecce ego ad te, mons corrupte. Isti sunt montes, in quibus est omnis altitudo extollens se adversus scientiam Dei. Ab istis ergo montibus accersitur et Balaam hic. Quales autem sunt isti montes, talem habent et Orientem. Habet enim et ortum luminis sui ille, qui convertit se sicut angelum lucis. Habet illam lucem de qua scriptum est: Lux impiorum exstinguetur, et sicut ista lux impiorumEgo sum lux mundi , ita et iste Oriens, contrarius est illi Orienti, de quo scriptum est in Jeremia: Ecce vir, Oriens nomen ejus. Ex illius ergo non istius Orientis finibus veniebat Balaam, illuminatus sine dubio ab illo Lucifero de quo dicitur: Quomodo cecidit de coelo Lucifer, qui mane oriebatur . Sed videamus quid dicit ille
Abbreviated transcription (Latin):
scribitur uideamus. Ex mesopotamia inquit uocauit me balac rex moab: ex
montib orientis: Meso potamiã dicit t̾rã quȩ int̾ flumina babylonis ia-¬
cet: dequib: scribitur . Suꝑ flumina babylonis illic sedimꝰ & fleuimus: cũ
recordaremur tui sion. Si quis gͦ int̃ ista flumina fuerit baby lonis. si qͥs
reumatib libidinis inundatur. & luxuriȩ ȩstib circũluitur: iste ñ dicit᷑
stare sed sedere. Et ideo qͥ ibi comp̃hensi sunt dicebant: suꝑ flumina ba-¬
bylonis illic sedimꝰ & fleuimꝰ. cũ recordaremur sion. Sed nec flere quidẽ ante
possunt : nisi cũ recordati fuerint sion. Bonoꝵ nãq recordatio: maloꝵ cau-¬
sas lamentabiles facit. Nisi enĩ qui recordatur sion. nisi legẽ dei & scriptu¬¬
rarũ montes aspiciat : mala sua flere ñ incipit. Existis gͦ fluminib uocat᷑
balaam: & abistis orientis montib inuitatur. Montes isti ñ sunt scĩ moñes

Expanded text:
itio habet, ex Mesopotamia, inquit, vocavit me Balac rex Moab, et ex montibus Orientis. Mesopotamiam dicit terram, quae inter flumina Babyloniae jacet, de quibus scribitur: Super flumina Babylonis, illic sedimus et flevimus, cum recordaremur tui, Sion . Si quis ergo inter ista flumina fuerit Babylonis, si quis rheumatibus libidinis mundatur, et luxuriae aestibus circumvolvitur, iste non dicitur stare, sed sedere. Et ideo, qui ibi comprehensi sunt, dicebant: Super flumina Babylonis, ibi sedimus cum recordaremur tui, Sion. Sed nec flere quidem ante possunt, nisi recordati fuerint Sion. Bonorum namque recordatio, malorum causas lamentabiles facit. Nisi enim quis recordetur Sion, nisi legem Dei et Scripturarum montes aspiciat, mala sua flere non incipit. Ex istis igitur fluminibus vocatur Balaam, et ab istis Orientis montibus invitatur. Montes isti, sancti non s
Abbreviated transcription (Latin):
nos sumdpd patrt̃ me ues Alioqu dicere uob uado &e p̃parauero uob mansio¬
ne Hunt g multe ille mansiones quȩ ad patrẽ ducunt: inquib singulis quid
causȩ quid utilitatis animȩ cõmemoratio. qd ue eruditionis aut illuminationis
accipiat. scit ille solus futuri scłi pat̃ qͥ ait de semet ipso. qr ego sũ hostiũ. nemo
hoslũ fiet ut ꝑipsũ intret & ꝑipsũexeat: & inueniat pascua. & iterũ intret ad

Expanded text:
Vado et praeparabo vobis mansionem . Sunt ergo multae illae mansiones quae ad Patrem ducunt: in quibus singulis quid causae, quid utilitatis animae commoratio, quidve eruditionis aut illuminationis accipiat, scit ille solus futuri saeculi Pater, qui ait de semetipso, quia ego sum ostium . Nemoostium fiet, ut per ipsum intret, et per ipsum exeat, et inveniet pascua. Et iterum intret
Abbreviated transcription (Latin):
tris tuȩ ponebas scandalũ: Similiter autẽ & in alio psalmo ex ꝑsona iusti scientis
hoc dõ maxime qͥu̾a displicere dicitur: Detrahentẽ occulte aduersus ꝓximũ
suum: ꝑ sequebar: Ex his gͥ om̃ib diuinȩ scripturȩ sermonibus: uelut gla¬
dus quibusdã utrimq acutis. obtrectandi fr̃ib &e derogandi scĩs uicium
resecemus: Lȩpra enĩ consequitur derogantes & cacologos Post hȩc autem

Expanded text:
tris tuae ponebas scandalum . Similiter autem et in alio psalmo ex persona justi, scietis tris tuae ponebas scandalum . Similiter autem et in alio psalmo ex persona justi, scietis hoc Deo quam maxime displicere, quod dicitur: Detrahentem occulte adversus proximum suum persequebar . Ex his igitur omnibus divinae Scripturae sermonibus velut gladiis quibusdam utrinque acutis, obtrectandi fratribus, et derogandi sanctis vitium resecemus. Lepra enim consequitur derogantes et aecologos
Abbreviated transcription (Latin):
icut apłs dicit: hȩc omia in figura contigeruns
illis Scripta sunt autẽ ꝓpter commonitionem
nr̃am: Quero qͥd commonitionis accipiamus. ex
eo qđ lectũ est nobis. quia detraxer̃ aaron &
maria de moyse : & ꝓpt̾ hoc correpti sunt:
Maria uͦ: etiam lȩpsa efficitur Tanta autem
fuit cura correptionis huius: ut dũ maria sep¬
timanȩ tẽpus expleret in lȩpra. popłs dĩ non
ageret iter ad terram rȩꝓmissionis. nec tab̃¬
naculũ testimonii moueretur: Primo interim
moneor. & utiliter ac necessario moneor ex
hoc facto. ne detrabam frͣi. ne male loquar de prrimo meuene apiam
os meum ad derogandũ. non solũ scĩs. sed & quibus libet ꝓximis meis: uidens
quanta ex hoc indignatio dĩ fuerit. quanta uindicta ꝓcesserit: Deniq ad-¬
uersum peccatũ istud. simili indignatione. etiam in psalmis dm̃ cõminari ui-¬
demus & dicere: Sedens aduersus frẽm tuũ detrahebas: & aduersus filiũ ma¬

Expanded text:
icut Apostolus dicit: Haec omnia in figura contigerunt illis: scripta sunt autem propter commonitionem nostram . Quaero quid commonitionis accipiamus ex eo quod lectum est nobis, quia detraxerunt Aaron et Maria de Moyse, et propter hoc correpti sunt. Maria vero etiam leprosa efficitur. Tanta autem fuit cura correptionis hujus, ut dum Maria septimanae tempus expleret in lepra, populus Dei non ageret iter ad terram repromissionis, nec tabernaculum testimonii moveretur. Primo interim moneor, et utiliter ac necessario moneor ex hoc facto, ne detraham fratri, ne male loquar de proximo meo, ne aperiam os meum ad derogandum non solum sanctis, sed quibuslibet proximis meis, videns quanta ex hac indignatio fuerit Dei, quanta vindicta processerit. Denique, adversum peccatum istud simili indignatione etiam in psalmis Domini commoveri videmus et dicere: Sedens adversus fratrem tuum detrahebas, et adversus filium ma
Abbreviated transcription (Latin):
ante nos. quando om̃s declinauerunt. simul inutiles factisunt: & ñ fuit qui
faceret bonitatẽ. ñ fuit usq adunũ. Sienĩ fuisset: nunquã utiq dereliqͥsset
eos ds̃. Sed & nos timeamus. ne forte simile aliqͥd inueniat᷑ innobis limeo

Expanded text:
ante nos, quando omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt, et non fuit qui ante nos, quando omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt, et non fuit qui faceret bonitatem, non fuit usque ad unum. Si enim fuisset, nunquam utique dereliquisset eos Dominus. Sed et nos timeamus,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcedat adnõ. redeat aut̃ lex dĩ incor nr̃m cõmonens nos & docens conuerti
ad pęnitentiã. satisfacere ꝓ delictis. supplicare ꝓculpis: cessabit continuo
iracundia indignatio conqruescet. ꝓpiciabitur dñs: quasi moyse & aaron
oriatur indignatio dĩ. & ueniat ꝓpeccatis sȩua correptio. indurentur
aut̃ corda ñr̃a. nec conuertamur adh̃m. neue humiliemur inconspe¬¬
ctu eius. ut inconfessione supplicationũ motus eius & iracundiã mitige¬
mus. sed contra dicamꝰ. ñ est cura dõ deuita mortaliũ. nec ꝑtinent hȩc
addm̃ reliquit nos olim. nec adnotitiã eius ista ꝑueniunt: si taliã
cogitemus in cordib nr̃is. & hȩc deore nr̃o ꝓcedunt. certũ est ñ esse in nob
moysen & agron. legis scilicet scientiã & fructus pęnitentiȩ ꝑ quos interitũ
imminentis exitii possimꝰ euadere. hoc puto accidisse etiã populo illi qui fuit

Expanded text:
procedat a Deo, redeat autem lex Dei in cor nostrum, commonens nos et docens converti procedat a Deo, redeat autem lex Dei in cor nostrum, commonens nos et docens converti ad poenitentiam, satisfacere pro delictis, supplicare pro culpis, cessabit continuo iracundia, indignatio conquiescet. Propitiabitur Dominus, quasi Moyse et Aaronoriatur indignatio Dei, et veniat pro peccatis saeva correptio, indurentur autem corda nostra, nec convertamur ad Dominum, neque humiliemur in conspectu ejus, ut in confessione supplicantium motus ejus et iracundiam mitigemus, sed contra dicamus, Non est cura Deo de vita mortalium, nec pertinent haec ad Deum; reliquit nos olim, nec ad notitiam ejus ista perveniunt: si talia cogitemus in cordibus nostris, et haec de ore nostro procedant, certum est non esse in nobis Moysen et Aaron, legis scientiam, et fructus poenitentiae, per quos interitum imminentis exitii possimus evadere. Hoc puto accidisse etiam populo illi, qui fuit
Abbreviated transcription (Latin):
tanto amplius his qui patient̃ tulerint conferunt głiam dĩ. E t locutusest
dñs admorsen &e aaron: dicens. Discedite de medio sinagogȩ hiuiꝰ. &rinterimã
llos inseud. Et ceciderunt infaciẽ suãs: Insodomis quidem quando admini¬
mũ dece requirebantur ꝓquos iuix si forte saluari possent in qͥ habitabant
pertapolim sodomorũ: nunc aut̃ etiã duo si tam̃ inueniant᷑ tales qualis
fuit moy ses &aaron sufficere possunt ut gens israelitarũ tota saluetur
Iergo dicemꝰ ampluis esse in his duob : quȩ tanta uirtus. qđ meritũ. quo
quingenta centũ milia & eo amplius liberent᷑ ab interitu uastatoris Ego
abittor qđ in moysen lex significet᷑. quȩ docet homines stientiã & amorem
di: inaaron supplicandi dõ & obseerandi eũ forma consistat. Si gͦ accedat
aliquando indignari nobis uel uniuerso populo dm̃. & si iã sententia ultionis

Expanded text:
tanto amplius, qui patienter tulerint, conferunt gloriam Dei. Et locutus est tanto amplius, qui patienter tulerint, conferunt gloriam Dei. Et locutus est Dominus ad Moysen et Aaron dicens: Discedite de medio synagogae hujus, et interimam illos de semel; et ceciderunt in faciem suam. In Sodomis quidem quando minimum decem requirebantur, per quos vix si forte salvari possent hi, qui habitabant Pentapolim Sodomorum, nunc autem etiam duo, si tamen inveniantur tales qualis fuit Moyses et Aaron, sufficere ponit, ut gens Israelitarum tota salvetur. Quid ergo dicemus amplius esse in his duobus. Quae tanta virtus, quod meritum, quo sexcenta millia et eo amplius liberentur ab interitu vastatoris? Ego arbitror quod in Moyse lex significetur, quae docet homines scientiam et amorem Dei, in Aaron supplicandi Deo, et obsecrandi eum forma consistat. Si ergo accidat aliquando indignari nobis, vel universo populo Domini, ut sententia ultionis
Abbreviated transcription (Latin):
intra nubem moysen & aaron: nisi nunc cũ insurrexit in eos popłs. & la¬
pidare eos uoluit. Discamꝰ exhoc quanta sit utilitas in ꝑsecutionib xp̃ianis.
quantũ gr̃ȩ conferatũr. quomͦ ꝓpugnator eis fiat dĩ. quomͦ abundant̃
sp̃s sc̃s infundatur. Tuncenĩ maxime gr̃a dni adest: cũ hominũ sȩuitia
concitatur. Et tunc pac̃ẽ habemus apud dm̃: cũ ab hominib ꝓpt̃ iufti.¬
tiam bella ꝑpetimur. Ubi enĩ abundauerit peccatũ : suꝑabundabit y¬
Adoꝑuit ergo eos nubes tabernaculi: & irruit sinagoga suꝑ moysen &
aaron : & apparuit głia dñi. Quanuis magnus sit uitȩ merito moyses
& aaron: quanuis animi uirtutib polleant: apparere tam̃ eis głia dnĩ
ñ potusset. nisi inꝑsecutionib in tribulationib in ꝑiculis. atq impsa¬
pene morte iã positis. Et tu gͦ ñ putes dormienti tibi & ocioso appa¬¬
fluminũ ꝑicula latronũ ꝑicula afalsis frib : Quȩ quanto magisabundañ:

Expanded text:
intra nubem Moysen et Aaron, nisi nunc cum insurrexerit in eos populus, et lapidare eos voluit. Discamus ex hoc quanta sit utilitas in persecutionibus Christianis, quantum gratiae conferatur, quomodo propugnator eis fiat Deus, quomodo abundanter Spiritus sanctus effundatur. Tunc enim maxime gratia Domini adest, cum hominum saevitia concitatur. Et tunc pacem habemus apud Deum, cum ab hominibus propter justitiam bella perpetimur. Ubi enim abundaverit peccatum, superabunda vit bes tabernaculum, et irruit synagoga super Moysen et Aaron, et apparuit gloria Domini. Quamvis magni sint vitae merito Moyses et Aaron, quamvis animi virtutibus polleant, apparere tamen eis gloria Dei non potuisset nisi in persecutionibus, in tribulationibus, in periculis atque in ipsa morte jam positis. Et tu ergo non putes tibi dormienti et otioso, appafluminum, pericula latronum, pericula a falsis fratribus ? Quae quanto magis abundant,
Abbreviated transcription (Latin):
corpori prȩstabuntur : Ut seminatũ in corruptione resurgat in in corripi:¬
one: & seminatũ in infirmitate. surget in uirtute: & seminatũ inignominia
surgat ingła: & seminatũ corpus animale. surgat corpus spuale. Ista st̃ qͣttur
quȩ uirga aridi corporis nr̃i in resurrectione germinabit. Sed & illud scdo¬
in loco dicemꝰ: quia sicut in his ꝓmissionẽ suã ds̃ inquadruplũ dedit᷑ & muꝰ¬
to maiora & p̃ciosiora largitus est quã ꝓmisit: multomagis in om̃ib seriptu¬
rȩ locis ubi aliqua dĩ ꝓmissio continetur. si qͥs tam̃ adeam ꝑuenire mereat᷑.
infuturo multipliciter p̃parabit᷑. Et sic uere cõplebitur illud qđ apłs
dicit: qͥa oculus ñ uidit. nec auris audiuut. nec incor hominis ascendit

Expanded text:
corpori praestabuntur? Ut seminatum in corruptione, surgat in incorrupticorpori praestabuntur? Ut seminatum in corruptione, surgat in incorruptione; et seminatum in infirmitate, surgat in virtute; et seminatum in ignominia, surgat in gloria; et seminatum corpus animale, resurgat corpus spirituale . Ista sunt quatuor, quae virga arida corporis nostri in resurrectione germinabit. Sed redin loco dicimus, quia sicut in his promissionem suam Deus in quadruplum dedit, et multo plura et pretiosiora largitus est quam promisit, multo magis in omnibus Scripturae locis, ubi aliqua Dei promissio continetur, si quis tamen ad eam pervenire mereatur, in futuro multipliciter praeparabitur; et sic vere complebitur illud quod Apostolus dicit: Quia oculus non vidit, nec auris audi
Abbreviated transcription (Latin):
ita se habet. Et erit in qͥt homo quẽcũq elegero. uirga eius germinabit. ho
est solũ qd ꝓmisit ds: ut uirga eius quẽ elegerit germinet. Ubi uͦ adrem pus¬
nitur. ut qͦd ꝓmissũ est ostendatur impletũ : non unũ illud qͦd ꝓmissũ fuera
effectũ dicitur. Sed uide quanta adducunt᷑ Ait enĩ Et ecce germinauit um
aaron indomo leui. Est hoc unũ illud sine dubio qͦd fuerat repromissũ. Sec
adducunt᷑ & alia: & dicitur. Et ꝓduxit frondes. & ꝓtulit flores : & germinau
nuces. Cũ gͦ desolo germine fuisset ꝓmissũ uide quanta largitur ds̃ ⁊ ut non¬
solũ germen ꝓduxerit. sed & frondes : & ñ solũ frondes sed & flores ⁊ & ñ solũ
flores. sed & fructus. Qd gͥ est qͦd dehis colligere & contẽplari debeamꝰs Primo
om̃iũ resurrectionis ex mortius sacram̃tũ. Uirga enĩ arida germinat : cũ cor¬
pus extinctũ cȩperit reuiuiscere. Suȩ sunt aut̃ ista quattuor quȩ resurgena

Expanded text:
ittit. Et erit, inquit, homo quemcumque elegero, virga ejus germinabit. Hoc est solum quod promisit Deus, ut virga ejus quem elegerit, germinet. Ubi vero ad rem venitur, ut quod promissum est, ostendatur impletum, non unum illud quod promissum fuerat, effectum dicitur; sed vide quanta adducuntur. Ait enim Scriptura, Ecce germinavit virga Aaron in domo Levi. Hoc est unum illud sine dubio, quod fuerat repromissum. Sed adduntur et alia, et dicitur, Et produxit frondes, et protulit flores, et germinavit nuces . Cum solum germen produxerit, sed et frondes; et non solum frondes, sed et flores; et non solum flores, sed et fructus. Quid igitur est quod ex his colligere et contemplari debeamus? Primo omnium, resurrectionis ex mortuis sacramentum. Virga igitur arida germinat cum corpus exstinctum coeperit reviviscere. Quae sunt autem quatuor ista, quae resurgenti
Abbreviated transcription (Latin):
uobis puer & scripsi uob adolescentes & scripsi uo uiuenes & scripsi uob pa¬
tres Inqͥb utiq ñ corporalis ȩtatis sed animȩ ꝓfectiũ differentias pont pa¬
etiã inhoe sacerdotalis uiree germine obseruabimus de sighari. habentr gͦ he¬

Expanded text:
vobis, pueri; et, Scripsi vobis, adolescentes; et, Scripsi vobis, juvenes; et, Scripsi vobis, pavobis, pueri; et, Scripsi vobis, adolescentes; et, Scripsi vobis, juvenes; et, Scripsi vobis, patres etiam in hoc sacerdotalis virgae germine observavimus designari. 6. Unus Ch
Abbreviated transcription (Latin):
mus . Possumꝰ adhuc etiã sic intelligere eoꝵ quȩ inuirga germinauerant diffe-¬
rentias. Om̃ĩs qͥ inxpo credit pͥmo moritur: & posthoc renascit᷑. Et est etiam
hȩc figura. qͦd uirga arida postmodũ germinat. Est gͦ primũ germen: pͥma
hominis in xp̃o confessio: Sedo frondescit: ubi renatus donũ gr̃e ex sp̃sdĩ scĩfi-
catione susceꝑit. Inde affert flores ubi ꝓficere ceꝑit. & morũ suauitate deco-¬
rari : ac ffaglantiã miscđiȩ & benignitatis effunde. Ad ultimũ qͦq affert etiã
fructus iustitiȩ : quib ñ solũ ipse uiuat. sed & aliis prebeat uitã. Cũ enĩ ad ꝑ-¬¬
fectũ uenerit. & ꝓtulerit ex se uerbũ fidei. uerbũ scientiȩ dĩ. & alios lucri-¬
fecerit: hoc est attulisse fructus qͥb alii nutriant᷑. Sic gͦ singuli qͥq cre.¬
dentiũ de uirga aaron quȩ xp̃s est germinant᷑. Quoꝵ quattuor istȩ
differentiȩ. in aliis scripturȩ locis uelut etates quattuor designantur.

Expanded text:
ur. Possumus adhuc sic intelligere eorum, quae in virga germinaverant, differentias. Omnis qui in Christo credit, primo moritur; et post hoc renascitur. Et est etiam in his figura, quod virga arida postmodum germinat. Est ergo primum germen, prima hominis in Christo confessio. Secundo frondescit, ubi renatus donum gratiae ex Spiritus Dei sanctificatione susceperit. Inde affert flores, ubi proficere coeperit, et morum suavitate decorari, ac fragrantiam misericordiae et benignitatis effundere. Ad ultimum quoque affert etiam fructus justitiae, quibus non solum ipse vivat, sed et aliis vitam praebeat. Cum autem ad perfectum venerit, et protulerit ex se verbum fidei, verbum scientiae Dei, et per doctrinam suam alios lucrifecerit; hoc est attulisse fructus, quibus alii nutriantur. Sic ergo singuli quique credentium de virga Aaron, quae Christus est, germinantur. Quorum quatuor istae differentiae in aliis Scripturae locis velut aetates quatuor designantur, q
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur uirga. & flos ascendẽ. Quanus enĩ unũ sit sp̃s ꝑsubstantiã : singulisto
diuersus efficitur. ꝓut indiget is in quo oꝑatur. Iui gͦ segnior est & negligento
satũ tanquã urga ẽo pulso. idest seueritate doctrine rgidioris seumaratur
Qui uͦ ustus est qͥa uftusest sicut palma florebit : in hoc ascenderiticitu
ascendet ei inflore:Ascendet aut̃ usqueqꝰ afferat fructũsp̃s: qͥ sunt cartas
gaudiũ. pax. patientia & reliquȩ uirtutes : in xp̃o itiu dño nr̃o : cui est gliae¬

Expanded text:
dicitur virga, et flos ascendere. Quamvis enim unus sit Christus per substantiam, singulis tamen diversus efficitur, prout indiget is qui operatur. Qui ergo segnior est et negligentistatum, tanquam virga compulso, id est, veritate doctrinae rigidioris admonito. Qui vero justus est, quia justus ut palma florebit, in hoc ascendere dicituascendit ei in flore: ascendit usquequo afferat fructus Spiritus, qui sunt, charitas, gaudium, pax, sapientia, et reliquae virtutes.
Abbreviated transcription (Latin):
& custodientes se. caritatis mandatũ nouos reddit inspũ. Peccatoriaut̃ &cari¬
tatos fȩdera ñ seruanti. etiã euangelia ueterascunt. Nec potest ei nouũ esse
testamtũ qͥ non deponit ueterẽ hominẽ : & in duitur nouo ac sccħm am crea¬

Expanded text:
et custodientes se, charitatis mandatum novos reddit in spiritu. Peccatori autem et chariet custodientes se, charitatis mandatum novos reddit in spiritu. Peccatori autem et charitatis foedera non servanti, etiam Evangelia veterascunt. Nec potest ei novum esse testamentum, qui non deponit veterem hominem, et induit novum ac secundum De
Abbreviated transcription (Latin):
moyses mimicos. & orat ꝓꝑsecutorib suis : qđ utiq xp̃s fieri ineuangelis
endos illos insurrexerant. Sic gͦ inuenitur & euangelu uir tus in lege: &
fundam̃to legis subnixa intelligunt᷑ euangelia. Nec uetus testam̃tũ ego¬
nomino legẽ: si eam sprritalit̃ intelligã: Illis tantũ modo lex uetus efficit᷑
testamentũ. qͥ eam carnalit̃ intelligere uolunt: & necessario illis uetus effe¬
cta est & senuit. quia uires suas ñ potest obtinere. Nobis auit̃ qͥ eã spiritalit᷑
& euangelico sensu intelligimꝰ & exponimus : semꝑ noua est . Et utrũq nob
diligatis. cũ utiq sciret olim datũ esse mandatũ dilectionis inlege : Sed
qm̃ caritas nunquã cadet. nec mandatũ caritatis aliquando ueterascet :
hoc qͦd nunquã ueterascit. semꝑ nouũ ẽẽ ꝓnunciat. Semꝑ enĩ obseruantes

Expanded text:
Moyses inimicos, et orat pro persecutoribus suis: quod utique Christus in Evangeliis Moyses inimicos, et orat pro persecutoribus suis: quod utique Christus in Evangeliis endos eos insurrexerunt. Sic ergo et invenitur Evangelii virtus in lege, et fundamento legis subnixa intelliguntur Evangelia. Nec Vetus Testamentum nomino ego legem, si eam spiritaliter intelligam. Illis tantummodo lex Vetus efficitur Testamentum, qui eam carnaliter intelligere volunt. Et necessario illis vetus effecta est et senuit, quia vires suas non potest obtinere. Nobis autem, qui eam spiritaliter et evangelico sensu intelligimus et exponimus, semper nova est, et utrumque nobidiligatis ? cum utique sciret olim datum esse mandatum dilectionis in lege; sed quoniam charitas nunquam cadit, nec mandatum charitatis aliquando veterascit, hoc quod nunquam veterascit, semper novum esse pronuntiat. Semper enim observantes
Abbreviated transcription (Latin):
ergo moyses & aaron exire demedio sinagoge: ut interimat᷑ sinagoga semel
Sed iudeamꝰ isti qͥd faciunt. Sc̃i fiunt & ꝑfecti sunt: & plusmagis euangelii
discipuli quã legis. Et ideo diligunt etiã inimicos suos: atq orant ꝓ ꝑsecu¬
corib siuis. lilis enĩ seuientib ut int̾ficerent eos: isti ꝓcidunt infaciẽ suã
suꝑ terrã Et ait morses ad aaron Issume batilli &impone supelua
ignẽ ab altari. & mice illi incensũ. & offer uelocit in castra. e exorapilus.
Exuit enĩ ira aconspectu dñi: & iã cepit uastare popłm: Uerũ qm̃ in hos
puenimꝰ locos: uolo debonitate dĩ admonere discipulos xp̃i. ne qͥs forte
urim abhereticis contur be t.si quando certamen incidert: ulis dicentib
q̃m ds legis ñ est bonus sed iustus. & morsi lex ñ boniade conius de enubi¬
tiã Uideant gͦ qui dm̃ parit̃ criminant᷑ & legẽ : quo modo morsesipsuco
aaron priores fecerunt hoc qđ postmodũ euangeliũ docuit. Ecce diligt̃

Expanded text:
io synagogae, ut interimatur synagoga de semel. Sed videamus isti quid faciunt. Sancti sunt, perfecti sunt, et plus magis Evangelii discipuli, quam legis; et ideo diligunt etiam inimicos suos, atque orant pro persecutoribus suis. Illis venientibus ut interficerent eos, isti procidunt in faciem suam super terram. Et ait Moyses ad Aaron: Assume batillum, et impone super illud ignem ab altari, et injice illi incensum, et offer velociter in castra, et exora pro ipsis. Exiit enim ira in conspectu Domini, et jam coepit vastare populum. Verum quoniam in hos pervenimus locos, volo de bonitate Dei admonere discipulos Christi, ne quis forte vestrum ab haereticis conturbetur, si quando certamen inciderit, illis dicentibus, quoniam Deus legis non est bonus sed justus; et Moysi lex non bonitatem continet, sed justitiam. Videant ergo qui Deum pariter criminantur et legem, quomodo Moyses ipse et Aaron priores fecerunt hoc, quod postmodum Evangelium docuit. Ecce diligit
Abbreviated transcription (Latin):
cũ multi iam p̃cesseri nt mortui. Potest aut̃ &alit̃ accipi: ut mortuos corpo¬¬
ra intelligamꝰ. uiuentes aut̃ animas. Quidã tam̃ exhis qͥ ante nos int̃prȩtatist᷑¬
locũ hunc. memini qđ mortuos dixerunt eos qͥ nimietate scelerũ inpeccatis
men utrolibet modo. stabit etiã infuturo magnus hic pontifex & saluator nr̃
medius uiuoꝵ & mortuoꝵ: Sed & tunc forte medius uiuoꝵ & mortuoꝵ stare
dicendus est: cũ statuet oues qͥdem adextris suis hedos aut̃ asinistris: &dicet¬

Expanded text:
cum multi jam praecesserunt mortui. Potest autem et aliter accipi, ut mortuos corpocum multi jam praecesserunt mortui. Potest autem et aliter accipi, ut mortuos corpora intelligamus, viventes autem animas. Quidam autem ex his, qui hunc locum ante interpretati sunt, memini quod mortuos dixerint eos qui nimietate scelerum in peccatis men utrolibet modo, stabit etiam in futuro magnus hic pontifex et Salvator noster medius vivorum. Sed et tunc forte medius vivorum et mortuorum stare dicendus est, cum statuet oves quidem a dextris suis, haedos autem ad sinistros,