comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
constat. sacramentum & imago est.
Et forte ut expressius dicatur. ipsa so¬
cietas. quȩ exterius inconiugio pacto
federis seruatur. sacramentum est¬
& ipsius sacramenti res est dilectio
mutua animoꝵ quȩ ad inuicem inso¬
cietatis & federis coniugalis uincu¬
lo custoditur. & hec ipsa rursum di¬
lectio qua masculus & femina inscĩta¬
te coniugii animis uniuntur. sacra¬
mentum ẽ. & signum illius dilectionis
qua d̃s rationali animȩ intus per in¬
fusionem gr̃ȩ suȩ. & sp̃c sui partici¬
patione coniugitur. Copula carnis
igitur quȩ ante peccatum inconiugio
officium fuit. & post peccatum inco¬
dem ꝓremedio concessa est. sic utrobi¬
q coniugio adiungitur. ut cum con¬
iugio ip̃sa sit. non coniugium ex
ppsa. Nam & ante ipsam conuigiũ
uerum est. & sine ipsa sc̃m ẽẽ potest.
tunc quidem sulla non ad esset in
fructuosius. nunc autem si illa non
ad fuerit. sincerius. Quod enim post
peccatum copula carnis coniugio ad¬

Expanded text:
constat, sacramentum et imago est: constat, sacramentum et imago est: et forte, ut expressius dicatur, ipsa societas, quae exterius in conjugio pacto foederis servatur. Sacramentum et ipsius sacramenti res est dilectio mutua animorum, quae ad invicem societatis et foederis conjugalis vinculo custoditur. Et haec ipsa rursus dilectio, qua masculus et femina in sanctitate conjugii animis uniuntur, sacramentum est et signum illius dilectionis qua Deus rationali animae intus per infusionem gratiae suae et spiritus sui participatione conjungitur. Copula igitur carnis quae ante peccatum iofficium fuit, et post peccatum in eodem pro remedio concessa est; sic utrobique conjugio adjungitur, ut cum conjugio ipsa sit, non conjugium ex ipsa. Nam et ante ipsam conjugium verum est, et sine ipsa sanctum esse potest; tunc quidem si non adesset illa infructuosius, nunc autem si illa non adfuerit, sincerius. Quod enim post peccatum copula carnis in conjugio ad
Abbreviated transcription (Latin):
gii sacramentum ẽẽ cognoscitur.S
coniugium ut dictum est sacramen¬
tum est illius societatis quȩ insp̃u
est inter dm̃ & animam. officium
uͦ coniugii sacramentum est illiuis
societatis. quȩ incarne est. inter
xp̃m & ȩccłiam. Scriptum est in¬
quit.erunt duo incarne una
Et si duo incarne una. iam non duo
sed una caro. Hoc est sacramentũ
tinere non potest mulier cumqua
noscitur non fuisse carnale commer¬
cium. Potest tamen ꝑcinere ab ali¬
ud sacramentum non magnum in
ma. Quid enim: Si magnum ẽ quod
incarne est. magnum non ẽ immo
multo maius quod in sp̃u est: Caro
inquit nichil prodest. sp̃c ẽ qui ui-¬
iuficat. Si ergo magnum est quod
incarne est. maius utiq quod inspi¬
ritu ẽ.Si recte ꝑscripturam scãm ds̃
sponsus dicitur. & anima rationalis
sponsa uocatur: aliquid ꝓfecto inter
dm̃ & animam est cuius id quod in
coniugio inter masculum & feminam

Expanded text:
gii sacramentum esse cognoscitur. Sed gii sacramentum esse cognoscitur. Sed conjugium, ut dictum est, sacramentum et illius societatis quae in spiritu est inter Deum et animam. Officium vero conjugii sacramentum est illius societatis quae in carne est inter Christum et Ecclesiam. Scriptum est, inquit: « Erunt duo in carne una . » Et si duo in carne una, jam non duo, sed una caro. Hoc est sacramentum tinere non potest mulier, cum qua noscitur non fuisse carnale commercium: potest tamen pertinere ad aliud sacramentum, non magnum in ma. Quid enim? Si magnum est quod in carne est, magnum non est in uno multo majus quod in spiritu est. « Caro, inquit, nihil prodest, spiritus est qui vivificat . » Si ergo magnum est quod in carne est, majus utique est quod in spiritu est, si recte per Scripturam sanctam Deus sponsus dicitur, et anima rationalis sponsa vocatur. Aliquid profecto inter Deum et animam ejus, cujus id quod in conjugio inter masculum et feminam
Abbreviated transcription (Latin):
si uel amisissent filios uel non genuis¬
sent. inquibus & si emarcuerit ardor
carnis iuget tamen ordo caritatis.
Item. In nuptiis plus ualet sc̃itas sa¬
cramenti quam fecunditas uentriᷤ.
Unde quidam non intelligentes hoc
quod dictum est. illa mulier non po
tum cumqua noscitur non fuisse
carnale commercium. estimant sacra¬
mentum coniugii ẽẽ non posse. ubi
commixtio carnis non fult. Nescũt
enim quia officium coniugii incar¬
nis commixtione illam que inter
xpp̃m & eccłiam ꝑ carnus susceptionem
facta ẽ. unionem figurat. P roptereaq
xp̃i & ȩccliȩ sacramentum eẽ non
possit. ubi commercium carnale¬
non fuerit. Coniugium tamen ue¬
rum. & uerum conugii sacramen¬
tum ẽẽ. etiam si carnale commerai¬
um non fuerit subsecutum. Immo
pocius tanto uerius & sanctius ẽẽ
quanto nichil inse habet unde cas¬
titas erubescat. sed undecaritas głet᷑.
Nam & ipsum coniugium sacramen¬
tum ẽ. sicut & ipsum officium conui¬

Expanded text:
si vel amisissent filios vel non genuissi vel amisissent filios vel non genuissent, in quibus etsi emarcuerit ardor carnis, viget tamen ordo charitatis. » Item in nuptiis plus valet scientia sacramenti quamfecunditas ventris. » « Unde quidam non intelligentes hoc quod dictum est: Illa mulier non pottum, cum qua noscitur non fuisse carnale commercium, aestimant enim sacramentum conjugii esse non posse, ubi commistio carnalis non fuerit. Nesciunt enim quia officium conjugii, in carnis commistione, illam quae inter Christum et Ecclesiam per carnis susceptionem facta est unionem figurat: proptereaque Christi et Ecclesiae sacramentum esse non possit. Ubi carnale commercium non fuerit, conjugium tamen verum, et verum conjugii sacramentum esse, etiam si carnale commercium non fuerit subsecutum. Imo potius tanto verius et sanctius esse, quanto nihil in se habet unde castitas erubescat, sed unde castitas glorietur. Nam et ipsum conjugium sacramentum est, sicut et ipsum officium conju
Abbreviated transcription (Latin):
iugii officium ipse d̾s̃ institutor &
ordinator ostendit dicens. Crescite &
multiplicamini & replete terram. Of¬
ficium autem coniugii hoc est carnis
commixtionem ante peccatum non
ad remedium infirmitatis. sed admul-¬
tiplicationem ꝓlis institutum ẽẽ. post
peccatum autem idem ipsum ad reme¬
dium infirmitatis concessum Beatꝰ
augustinus testatur his u̾bis dicens.
Utriusq sexus infirmitas ꝓpendens
inruinam turpitudinis. recte hone¬
state nupciarum excipitur. ut qđ
sanis eẽt officium. sit egrotis reme¬
dium. Item inconiugio aliud ẽẽ &
alterius rei sacramentum ẽẽ ipsum
coniugium. & aliud ẽe. & alterius rei
sacramentum ẽe ipsum coniugii offi¬
cium. idem plibro de bono conuga¬
li testatur dicens. In coniugio aliquid̃
boni ẽẽ uidetur. non solum ꝓpter ꝓpa¬
gationem filioꝵ. sed etiam ꝓpter natu¬
ralem indiu̾so sexu societatem. Alioqͥn
lam non diceretur coniugium insenib

Expanded text:
jugii officium, ipse Deus institutor et jugii officium, ipse Deus institutor et ordinator ostendit, dicens: « Crescite et multiplicamini, et replete terram . » Officium conjugii, hoc est carnis commistionem, ante peccatum non ad remedium infirmitatis, sed ad multiplicationem prolis institutum esse; post peccatum autem idem ipsum ad remedium infirmitatis concessum, beatus Augustinus testatur his verbis dicens: « Utriusque sexus infirmitas propendens in ruinam turpitudinis, recta honestate nuptiarum excipitur, ut quod sanis esset officium sit aegrotis remedium. » Item in conjugio aliud esse et alterius rei sacramentum esse ipsum conjugium, et aliud esse et alterius rei sacramentum esse ipsum conjugii officium, idem ipse in libro De bono conjugii testatur, dicens: « In conjugio aliquid boni esse videtur, non solum propter propagationem filiorum, sed etiam propter naturalem in diverso sexu societatem. Alioquin tamen non diceretur conjugium in senibus
Abbreviated transcription (Latin):
astitutio conuigii
duplex ẽ. Una ante peccatum ad
officium. alia post peccatum adre
E medium. Prima ut natura multi¬
plicaretur. scđa ut natura excipere¬
tur. & uicium cohiberetur. Prima
institutio coniugium ꝓposuit infede¬
re dilectionis. ut in eo sacramentum
ẽẽt societatis quȩ in sp̃u constat. int̾
dm̃ & animam. officium autem con¬
iuigii incommixtione carnis ꝓpo¬
suit. ut ineo sacramentum ẽẽt soci¬
etatis quȩ incarne futura erat inter
xp̃m & eccłiam. Scdã institutio con¬
iugium infedere dilectionis sanici¬
uit. ut ꝑ eius bona id quod incar¬
nis commixtione infirmitatis erat¬
& delicti excusaretur. officium autẽ
coniugii incommixtione carnis conces¬
sit. ut ineo p̃ter generis multiplica¬
tionem generantium infirmitas exci¬
peretur. Quare autem institutum sit
coniugii sacramentum. apłs innuit.
ubi iurum imaginem di cẽ. ac ꝑhoc
quodam modo mulierem animȩ ra-¬
tionalis typum portare ostendit.
Quare item institutum sit pͥmo con¬

Expanded text:
nstitutio conjugii duplex est. Una ante peccatum ad officium, alia post peccatum ad reemedium. Prima ut natura multiplicaretur; secunda ut natura exciperetur, et vitium cohiberetur. Prima institutio conjugium proposuit in foedere dilectionis, ut in eo sacramentum esset societatis, quae in spiritu constat inter Deum et animam. Officium autem conjugii in commistione carnis proposuit, ut in eo sacramentum esset societatis quod in carne futura erat inter Christum et Ecclesiam. Secunda institutio conjugium in foedere dilectionis sancivit, ut per ejus bona id quod in carnis commistione infirmitatis erat et delicti excusaretur; officium autem conjugii in commistionem carnis concessit, ut in eo praeter generis multiplicationem generantium infirmitas exciperetur . Quare autem institutum sit conjugii sacramentum apostolis innuit, ubi virum imaginem Dei esse, ac per hoc quodammodo mulierem animae rationalis typum portare ostendit. Quare iterum institutum sit primo con
Abbreviated transcription (Latin):
um est ꝓpter alios. Sic misceri fe¬
minis uire nuptiarum officiosum
fuit. sc̃is iuris non libidinosum.
Quod enim est cibus ad salutem ho¬
minis.hoc est concubitus ad salurẽ
generis.Et utrumq non est.sine
delectatione carnali. quȩ tamen mo¬
dificata & refrenante temperantia
inusum naturalem redacta libido
non ẽẽ potest. Quod autem ẽ insus¬
tentando uictu illicitus cibus. hoc
est inquerenda ꝓle fornicarius. uł
adulterinus concubitus. & quod
est incibo licito immoderatior. appe¬
titus. hoc est inconiugibus ueniał
ẽẽ negant quod aliquando
discidium admittit. Inueniunt enĩ
auctoritates quasdam & l̾iba scrip¬
turarum diuinarum a sc̃is patrib
ꝓlata quibus quasi id ipsum astrui
uidetur. Hicit enim beatus ays.
in libro de bono coniugali. Usq ad¬
eo fedus nuptiale cuiusdam sacra

Expanded text:
um est propter alios: sic misceri feum est propter alios: sic misceri feminis jure nuptiarum, officiosum fuit sanctis viris non libidinosum. Quod enim est cibus ad salutem hominis, hoc est concubitus ad salutem generis, et utrumque non est sine delectatione carnali, quae tamen modificata et refrenante temperantia in usum naturalem redacta libido esse non potest. Quod autem est in sustentando victu illicitus cibus, hoc est in quaerenda prole fornicarius vel adulterinus concubitus; et quod est in cibo licito immoderatior appetitus, hoc est in conjugibus venialis esse negant quod aliquando dissidium admittit. Inveniunt enim auctoritates quasdam et verba Scripturarum divinarum a sanctis Patribus prolata, quibus quasi idipsum videtur astrui. Dicit enim beatus Augustinus in libro De bono conjugali: Usque adeo foedus
Abbreviated transcription (Latin):
tiarum. unum cum una. quam cum
multis copulari. quod indicat pri¬
mi coniugii copula diuinitus facta.
ut inde conubia sumerent inicium.
ubi honestius attenditur exemplũ.
tem idem. Sicut non est impar me
ritum pacientiȩ in petro qui passuᷤ
est & iniohanne qui passus non est
sic non est impar meritum continen¬
uȩ in iohe qui nullas exꝑtus est nu¬
ptias. & in abraham qui filios gene¬
rauit. Et illius enim celibatuᷤ &
istius conubium ꝓtempoꝵ fas
distributione xp̃o militauerunt. S
continentiam ioħs in opere. abraham¬
in solo habitu habebat. Melior est¬
autem castitas celibum. quam casti¬
tas nuptiarum. quarum abraham
unam habebat inusir. ambas in ha¬
bitu. Caste enim comugaliter uixit.
ẽe autem castus sine conuigio potuit.
sed tunc non oportuit. Idem. Iustus
quamius cupiat dissolui. & ẽẽ cum
xp̃o. tamen sumit alimentum non
cupiditate uiuendi sed officio con¬
sulendi. ut maneat quod necessari¬

Expanded text:
tiarum unum cum una, quam cum tiarum unum cum una, quam cum multis copulari, quod indicat primi conjugis copula divinitus facta, ut inde connubia sumerent initium, ubi honestius attenderetur exemplum. Item idem: Siritum patientiae in Petro, qui passus est, et in Iohanne, qui passus non est, sic non est inpar meritum continentiae in Iohanne, qui nullas expertus est nuptias, et in Abraham, qui filios generauit. et illius enim celibatus et illius conubium pro temporum distributione Christo militauerunt; sed continentiam Ioin solo habitu habebat. Melior autem est castitas caelibum quam castitas nuptiarum quarum Abraham unam habebat in usu, ambas in habitu. Caste enim conjugabiliter vixit; esse autem castus sine conjugio potuit; sed tunc non oportuit. Idem justus, quamvis cupiat dissolvi et esse cum Christo , tamen sumit alimentum non cupiditate vivendi, sed officio consulendi, ut maneat quod necessari
Abbreviated transcription (Latin):
ueniam conceditur: Sc̃ĩtati enam
coniugii nec infidelis coniunx obẽẽ
potest sed pocus fidelis ꝓdest in¬
tinus sic ait. Antiquis tempo¬
ribus cum adhuc salutis nr̃e miste¬
rium uelaretur. iusti officio ꝓpa¬
gandi nuptias contrahebant. non
uicti libidine. sed ducti pietate qui
multo facilius continere possent a
uellent. Utebantur autem coniu¬
gibus. & plutes uni iuiro habere
liscebat. Quas castius habebat quam
mnc unam qui libet istoꝵ inquibus
uidemus quod scđm ueniam conce¬
dit apłs. Habebant enim eas inopere
generandi non inmorbo desiderii.
dem in libro de uirginibus. Antiquis
iustis. non fuit peccatum quod plu¬
ribus feminis utebantur. neq con¬
tra naturam hoc faciebant.cum non
lasciuiendi causa sed gignendi hoc
facerent. neq contra morem quia eo
tempore ea fiebant. neq contra pre¬
ceptum quia nulla lege erat ꝓhibi¬
tum. Ueruntamen sicut idem alibi
testatur. magis ꝑtinet adbonum nup¬

Expanded text:
veniam conceditur. Sanctitati etiam veniam conceditur. Sanctitati etiam conjugii nec infidelis conjux obesse potest; sed potius fidelis prodest intinus sic ait. Antiquis temporibus cum adhuc salutis nostrae mysterium velaretur, justi officio propagandi nuptias contrahebant, non victi libidine, sed ducti pietate, qui multo facilius continere possent et vellent. Utebantur tamen conjugibus et plures uni viro habere licebat, quas castius habebat quam nunc unam quilibet istorum in quibus videmus, quod secundum veniam concedit Apostolus. Habebant enim eas in opere generandi, non in morbo desiderii. Idem in libro De virginibus: Antiquis justis non fuit peccatum quod pluribus feminis utebantur, neque contra naturam hoc faciebant, cum non lasciviendi causa sed gignendi hoc facerent, neque contra morem, quia eo tempore ea fiebant, neque contra praeceptum quia nulla lege erat prohibitum. Verumtamen sicut idem alibi testatur, magis pertinet ad bonum nup
Abbreviated transcription (Latin):
conuigio ĩcontinent̾ uiunt: ⁊ plꝰ
explendę libidini quã generande
ꝓli inseruiunt.
eatus augustinus de his
qui tali incontinentie. suie
infirmitate siue uoluptate
iucti inseruiunt. sic dicit. Con¬
cubitum qui non fit causa prolis.
nuptiȩ non cogunt fieri. sed im-¬
pecrant ignosci. si tamen non ita
sit nimius ut impediat. tempora
que orationi debentur nec immu¬
tetur meum usum qui contra
iraturam est. Concubitus enim
qui est necessarius causa prolis
inculpabilis est. tantumodo si est
nuptialis. Qui autem ultra neces¬
sitatem istam ꝓgreditur. iam non
rationi sed libidiniob sequitur. &
hunc non exigere sed reddere conu
nuptiarum. cuius delicti non sunt
nuptiȩ hortatrices. sed deprecatrices.
Decus quidem coniugale est. castitas
procreandi & reddendi carnalis de¬
biti fides. Hoc est opus nuptiarum.
quod ab omni crimine defendit
apłs dicens.Si acceperis non pecca¬
sti. & si nupserit uirgo non peccat
Immoderata autem ꝓgressio scđm

Expanded text:
incontinenter vivunt, et plus explendae libidini, quam generandae proli inserviunt. eatus Augustinus de iis qui tali incontinentiae sive infirmitate sive voluptate victi inserviunt, sic dicit: Concubitum qui non fit causa prolis, nuptiae non cogunt fieri; sed impetrant ignosci: si tamen non ita sit nimius ut impediat tempora quae orationi debentur, nec immutetur in eum usum qui contra naturam est. Concubitus enim qui est necessarius causa prolis inculpabilis est, tantummodo si est nuptialis. Qui autem ultra necessitatem justam progreditur, nam non rationi sed libidini obsequitur, et hunc non exigere, sed reddere conjunuptiarum, cujus delicti non sunt nuptiae exhortatrices, sed deprecatrices. Decus quidem conjugale est castitas procreandi et reddendi carnalis debiti fides. Hoc est opus nuptiarum quod ab omni crimine defendit Apostolus, dicens: Si acceperis non peccasti, et si nupserit virgo non peccat . Immoderata autem progressio secundum
Abbreviated transcription (Latin):
rit. & item quia interueniente di¬
uorcio non aboletur nuptialis con¬
federatio. ita ut coniuges sint ctiã
separati. Propter eiusmodi assercio¬
nes uidetur illis non ẽẽ dicendũ ꝯiugiũ
etiam quando est quod aliquando
ita discidium & separationem admit¬
tet. ut diuisi abinuicem coniuges ñ
appellentur. sed michi iterum non
utrisq sõcietas. quamdiu uterq ui¬
uit conseruetur. propterea coniu¬
gium non fuisse. quod aliquando
hoc coniugium non ẽẽ dicunt qͥa
hic ea quȩ ad coniugium ꝑtinent

Expanded text:
idem: Quia interveniente divortio non aboletur nuptialis confoederatio ita ut conjuges sint, etiam separati. Propter hujusmodi assertiones videtur illis non esse dicendum conjugium, etiam quando est, quod aliquando ita dissidium et separationem admittit, ut divisi adinvicem conjuges non appellentur. Sed mihi interim non utrisque societas, quandiu uterque vivit conservetur; propterea conjugium non fuisse quod aliquando hoc conjugium non esse dicunt, quia hoc ea quae a
Abbreviated transcription (Latin):
nisi inciuitate di nr̃i & inmonte
scõ eius. hoc est in fide & caritate. in
eccłia uidelicet scã & inter fideles ẽẽ
ꝑhibetur. Sacramentum autem
coniugii habent qui pari consensu
ad eam quȩ ado intermasculum
& feminam instituta est societatẽ.
indiuisse ad inuicem conseruandã
conuenerunt. Sacramenti uero hu¬
ius scĩtatem non habent. nisi hii

Expanded text:
in monte sancto ejus. Hoc est in fide et charitate, in Ecclesia videlicet sancta, et inter fideles esse perhibetur. Sacramentum autem conjugii habent, qui pari consensu ad eam quae a Deo inter masculum et feminam instituta est societatem indivise adinvicem conservandam convenerunt. Sacramenti vero hujus sanctitatem non habent
Abbreviated transcription (Latin):
tibus commune ẽẽ potest. scitas au¬
tem sacramenti non nisi inciuitate
di nr̃i est. & in monte scõ eius. quod
quemad modum uerum sit facile
uidere potest. qui superius dicta
considerat. Diximus enim supra. qđ
constaret unum incommixtione
carnali sacramentum illius societa¬
tis quȩ est inter xp̃m & eccł̃iam.
aliud insocietate coniugali sacram̃¬
tum illius societatis que est inter
dm̃ & animam. Siue etiam quod
xp̃i & eccłiȩ sacramentum eẽt inso¬

Expanded text:
us commune esse potest; sanctitas autem sacramenti non nisi in civitate Dei nostri est, et in monte sancto ejus. Quod quemadmodum verum sit facile videre potest, qui superius dicta considerat. Diximus enim supra quod constaret. Unum in commistione carnali, sacramentum illius societatis quae est inter Christum et Ecclesiam, alterum in societate conjugali, sacramentum illius societatis quae est inter Deum et animam, sive etiam quod Christi et Ecclesiae sacramentum e
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Itaq sicut rationalitas hominiᷤ
alia ẽ. quam rationalitas animȩ
quia una tocius ẽ. & in toto ẽ alia
partisẽ. & inparte ẽ. ita & bonita¬
tem tocius quȩ intoto ẽ aliam ẽẽ
dicunt & bonitatẽ partis aliam.
quia partis ẽ. & inparte tantum.
Similit̾ ⁊ maliciam hominis aliã
quia in toto ẽ. & maliciã animę
aliã quia in parte ẽ. Postremo
quocienscumq totum facit. &
pars facit. quãnis simuloꝑentur.
aliam tam̃ ẽẽ actionem partis

Expanded text:
est. Itaque sicut rationalitas hominis est. Itaque sicut rationalitas hominis alia est quam rationalitas animae; quia una totius est, et in toto est; altera partis est et in parte est; ita et bonitatem totius quae in toto est, aliam esse dicunt, et bonitatem partis aliam, quia partis est et in parte tantum. Similiter et malitiam hominis aliam, quia in toto est; et malitiam animae aliam, quia in parte est Postremo quotiescunque totum facit, et pars facit, quamvis simul operentur; aliam tamen esse action
Abbreviated transcription (Latin):
hic magna questio neq ambi¬
guitas intelligendi. uͥ qđ ẽ totũ
unum ẽ. In homine autẽ non
eadem ratio occurrit. uͥduo qͥdẽ
ẜ una ꝑsona caro & anima. hic
autẽ quidam tam multiplicit̾
delirasse inueniuntur solis u̾b̾
adherentes. ut non facile u̾boꝵ
inuolucra iudicari potuissent.
nͥ infine error se manifestꝰ osten¬
deret. Dicunt hominem totũ
qđdam ẽẽ compositum ex ani¬
ma & corpore aliud om̃ino cedi¬
u̾sum ab anima & corpore. ita
ut hoc totum nec anima sit.
nec corpus sit. nec simul anima
& corpus. Non enim totum ista
ẽẽ s existis ẽẽ dicunt. Hoc gͥ to¬
tum hominẽ ẽẽ putatt. & ip¬
sum hominẽ qui hoc totũ est
rationalẽ ẽẽ ea rationalitate qͤ
in ipso toto ẽ diu̾sa aratione
siue arationalitate partis. id est
animȩ sicut ipsum totum di¬
u̾sum ẽ aparte. Postremo om̃ia
quȩ in toto sunt diu̾sa ẽẽ om̃ino
ab his que inpartib constant. sic̃
ipsum totum apartib diu̾sum

Expanded text:
hic magna quaestio neque ambihic magna quaestio neque ambiguitas intelligendi, ubi quod est totum unum est. In homine autem non eadem ratio occurrit, ubi duo quidem sed una persona caro et anima. Hic autem quidam tam multipliciter delirasse inveniuntur, solis verbis adhaerentes, ut non facile verborum involucra judicari potuissent, nisi in fine error se manifestus ostenderet. Dicunt hominem totum quoddam esse compositum ex anima et corpore, aliud omnino et diversum ab anima et corpore, ita ut hoc totum nec anima sit, nec corpus sit, nec similiter anima et corpus; non enim totum ista esse, sed ex istis esse dicunt. Hoc igitur totum hominem esse putant, et ipsum hominem qui hoc totum est rationalem esse, rationalitate quae in ipso toto est, diversa a ratione, sive a rationalitate partis, id est animae, sicut ipsum totum diversum est a parte. Postremo omnia quae in toto sunt diversa esse omnino ab his quae in partibus constant, sicut ipsum totum partibus diversum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpͥe rationalis substantia. spuał
substantia quȩ sola rationisca¬
pax ẽ. quia inea sola ratio ẽẽ po¬
test. Iam si homo rationalis sub¬
stantia ẽẽ dicitur. ñ ꝓpt̾ totum
dicitur. s ꝓpt̾ animam solam. gͤ
tionalis ẽ. quia animã rationalem
habet. anima autẽ scđm se ratio¬
nalis ẽ quia ipsa inse rationẽ uł
rationalitatem. idest rationis capa¬
citatem habet. Sic itaq rationał
re ẽ & inquantum natura sim¬
plex ẽ composicionẽ parcium ñ
habens. & nature simplicis ẽ. eius¬
dem ꝓpͥetatis. plura non continens
Hic itaͤsp̃c rationalis ꝓpͥe ꝑsona di¬
citur. & numero discretus & rati¬
one discernens. Sic enim quidã
ꝑsonam dictam ẽẽ uoluerunt
quasi ꝑse sonantẽ. & qua singu¬
lat ter discernentẽ. ut inquan¬
tum numero discreta ẽ. ꝑse. in
quantum ratione discernit. so-¬
dicantẽ se intelligamꝰ. Ecce gͦ
scđm hanc diffinitionem ꝓprie
dicimus. quia sp̃c rationalis ꝑ¬
sona ẽ ꝑse discernens se. Nonẽ

Expanded text:
nalis substantia, spiritualis substantia quae sola rationis capax est; quia in ea sola ratio esse potest. Nam si homo rationalis substantia esse dicitur, non propter totum dicitur, sed propter animam solam quaetionalis est; quia ipse animam rationalem habet. Anima autem secundum se rationalis est; quia ipsa in se rationem vel rationalitatem, id est rationis capacitatem habet. Sic itaque rationalre est, et in quantum natura simplex est: compositionem partium non habens, et naturae simplicis est ejusdem proprietatis plura non continens. Hic itaque spiritus rationalis proprie persona dicitur, et numero discretus, et ratione discernens. Sic enim quidam personam dictam esse voluerunt, quasi per se sonantem, et quasi singulariter discernentem, ut in quantum numero discreta est per se, in quantum ratione discernit sodicantem se intelligamus. Ecce ergo secundum hanc diffinitionem proprie dicimus, quod spiritus rationalis persona est, per se discernens se. Non est
Abbreviated transcription (Latin):
Aliud quippe ẽ aliqua simul ꝑu
nionẽ ad unitatẽ componi. atq
aliud aliqua ꝑ unionem unita¬
ti apponi. Quando enim aliqua
ꝑ unionẽ adunitatẽ componun¬
tur. nom̃ tociꝰ partes cõmunica¬
re non possunt. quia ñ habent
singła separatim inse unionẽ.
quam faciũt simul exse. Quan¬
do uͦ aliqͣ alicui unitatẽ suã ha¬
benti ꝑ unionẽ apponunt᷑. in pal¬
ticipationẽ illius transeunt. cui
apponuntur: ut nom̃ quoq
cum illo participare incipiant. si¬
cut ꝑunionem suam unitatẽ illiꝰ
participare incipiunt. U̾bi gr̃a.
aries. tectum. & fundam̃tum. ła
quedam sunt. & nullũ hoꝵ ꝑse

Expanded text:
Aliud quippe est aliqua simul per Aliud quippe est aliqua simul per unionem ad unitatem componi, atque aliud aliqua per unionem unitati apponi. Quando enim aliqua per unionem ad unitatem componuntur, nomen totius partis communicare non possunt; quia non habent singula separatim in se unionem quam faciunt simul ex se. Quando vero aliqua alicui unitatem suam habenti per unionem apponuntur; in participationem illius transeunt cui apponuntur, ut nomen quoque cum illo participare incipiant, sicut per unionem suam unitatem illius participare incipiunt. Verbi gratia: Paries, tectum et fundamentum, tria quaedam sunt, et n
Abbreviated transcription (Latin):
cernit. Et quem ad modum illic
ratio ineo qđ unum ẽ totũ non
diuidit eẽntiam. ita quoq sen¬
sus hic ineo qđ unitũ ẽ totum
non diidit formam. Illic ratio
ẽ in eo aliud & aliud. hic uͦ sens sii
ꝑcipit. qđ unitum ẽ. quia non ẽ
ineo alibi & alibi. Tam̃ quȩ uenita
sunt plura: non uerȩ unum st̃.
quanius simulconueniant. & qͦ¬
dãmͦ appropinquent adunitatẽ
nec tamen ita uere. aut ita ꝓpͥe
Quid enim ꝓpiꝰ ẽẽ potest quam
unitas sibi: Quando gͦ unum
dicuntur plura. ꝓpt̾ea quia uns¬
ta sunt. ñ ꝓpͥe dicunt᷑. quia ñ
uere sunt id qđ dicunt᷑ s sc̃m
quẽdam modum tantũ similia.
Uerumtam̃ sciendum ẽ qđ alit̾ uni¬
untur ea quȩ ad unionem faci¬
endam parit̾ conueniunt. ut
exeo qđ simul ẽẽ incipiunt unũ
quodãmͦ ẽẽ incipiant. alit̾ uero
illa uͥ ante unionẽ unitas p̃cessit
& qđ addictum ẽ de reliquo ad
ipsam unitatẽ ꝑ unionẽ accessit.

Expanded text:
cernit. Et quemadmodum illic cernit. Et quemadmodum illic ratio in eo quod unum est totum, non dividit essentiam, ita quoque sensus hic in eo quod unitum est totum non dividit formam. Illic ratio on in eo aliud et aliud; hic vero sensus simul percipit quod unitum est, quia non est in eo alibi et alibi. Tamen quae unita sunt plura, non vere unum sunt, quamvis simul conveniant, et quodammodo appropinquent ad unitatem, nec tamen ita vere aut ita proprie. Quid enim proprius esse potest quam unitas sibi? Quando ergo unum dicuntur plura propterea quia unita sunt, non proprie dicuntur, quia non vere sunt id quod dicuntur, sed secundum quemdam modum tantum similia. Verumtamen sciendum est quod aliter uniuntur ea quae ad unionem faciendam pariter conveniunt, ut ex eo quod simul esse incipiunt unum quodammodo esse incipiant; aliter vero illa ubi ante unionem unitas praecessit; et quod additum est de reliquo ad ipsam unitatem per unionem accessit.
Abbreviated transcription (Latin):
do scđm usum loquendi. dic qđii¬
libet. ut tamen scđm regulam
credendi sentias id qđ nẽgari non
debet. Usus loquendi abhõibuoin¬
uentus ẽ. & ꝓpt̾ homines inuen¬
tus ẽ. & ido ea potius indicendo
hominib forma ẽẽ debet. quam
sensus humanus inreb ꝑcipien¬
dis & cognoscendis habet. Scimꝰ
quippe qm uere unũ nichil est
nisi id solum qđ unitate unũẽ.
denim solum ratio uere unum
discernit in quo totum qđ est
unum eẽ inuenit. Quȩcũq gͦ
numero plura sunt. & si aliquã¬
do uniantur. uere tam̃ unum
ẽẽ non possunt. Quia tam̃ ea
quȩ inuna compositionẽ uni¬
untur quodammͦ ad se inuicẽ
accedunt. & appropinquant si¬
bi. ut quantũ possunt unita¬
tẽ imi tentur. idcimo scđm quẽ¬
dam modũ & ipsa quȩ simul
iuncta sunt unũ ẽẽ dicuntur.
Nam sicut ratio id qđ uere unũ
ẽ inꝑcipiendo ñ diuidit: ita
quoq sensus qdđ simul iunctũ
est & unitũ. inꝑcipiendo non diᷤ¬

Expanded text:
do secundum usum loquendi. Dic quoddo secundum usum loquendi. Dic quodlibet, ut tamen secundum regulam credendi sentias id quod negari non debet. Usus loquendi ab hominibus inventus est, et propter homines inventus est, et ideo ea potius in dicendo hominibus forma esse debet, quam sensus humanus in rebus percipiendis et cognoscendis habet. Scimus quippe quod vere unum nihil est nisi id solum quod unitate unum est; id enim solum ratio vere unum discernit, in quo totum quod est unum esse invenit. Quaecunque ergo numero plura sunt, etsi aliquando uniantur, vere tamen unum esse non possunt, quia tamen ea quae in una compositione uniuntur, quodammodo ad se invicem accedunt et appropinquant sibi, ut quantum possunt unitatem imitentur; idcirco secundum quemdam modum, et ipsa quae simul juncta sunt unum esse dicuntur. Nam sicut ratio id quod vere unum est in percipiendo non dividit, ita quoque sensus quod simul junctum est et unitum, in percipiendo non dis
Abbreviated transcription (Latin):
ducis auctores ethuicos. ut p̃bes
quia om̃is bomo ẽ corpus. & eth¬
nicis auctorib credere non uis.
quia om̃ĩs homo ẽ anima. forta¬
ssis quia magis tͥ placet hoc ẽẽ ho¬
minẽ quã illud. quia hoc tͥ ma¬
gis placet quã illud. S ego inqͥs
de toto loquor cũ dico om̃is ho¬
mo ẽ corpus. non de parte totiꝰ
que corpus ẽ. neq departe quȩ
anima ẽ.Hoc enim totum homo
ẽ non pars eius aliqua. De hoc
gͦ toto dico. quia corpus ẽ.: Dic
gͦ hoc totum quare magis diciᷤ
ẽẽ corpus quã animam. cũ ex
anima simul & corpore constet:
Siꝓpt̾ partem unam quȩ corpus
ẽ totum ipsum corpus dicit᷑. non¬
ne multomagis dicendum est
anima. ꝓpt̾ partem alt̾am quȩ
anima ẽ:Si enim aparte totũ
naturam & nom̃ trahere dicitur.
ab illa ꝓculdubio parte quedig¬
tior ẽ & melior rectiusꝰ naturã
& nomen trahere dicet᷑. S non
habet in quis usus loquendi ut
homo anima dicatur. Eece conce¬

Expanded text:
ducis auctores ethnicos, ut probes ducis auctores ethnicos, ut probes quod omnis homo est corpus, et ethnicis auctoritatibus credere non vis, quod omnis homo est anima. Fortassis quia magis placet tibi hoc esse hominem, quam illud; quia hoc tibi magis placet quam illud. Sed ego, inquis, de toto loquor, cum dico omnis homo est corpus, non de parte totius quae corpus est, neque de parte quae anima est; hoc enim totum homo est, non pars ejus aliqua. De hoc ergo toto dico quod corpus est. Dic ergo hoc totum quare magis dicis esse corpus quam animam, cum ex anima simul et corpore constet? Si propter partem unam quia corpus est totum, ipsum corpus dicitur; nonne multo magis dicendum est anima propter partem alteram quae anima est? Si enim a parte totum natura et nomen trahere dicitur, ab illa procul dubio parte quae melior est et dignior, rectius et naturam et nomen trahere dicetur. Sed non habet usus loquendi, inquis, ut homo anima dicatur. Ecce conce
Abbreviated transcription (Latin):
iusticia pł cruciabuntur ꝓcul¬
pa. Iło gͦ inquiunt sꝑent. & ti¬
meant ꝑ animab suis. utinam
tam recte diceretis. quã rectum
dicitis. Bene enim dicitis cũ ho¬
mini sꝑandum & timendũ pro
anima sua dicitis. si tam̃ intelli¬
geretis qđ nũquã melius aut ue¬
rius ꝑse timet homo. quã cum
timet ꝑ anima sua. Quid enim
magis ẽ homo quam anima:
Non hoc putabas quicũq es qui
te figuris sermonum munieraᷤ.
Nouum aliquid illatũ ẽ aurib tu¬
is cum dictum ẽ hoc potiris eẽ ho¬
minẽ. qđ potiꝰ hominis ẽ. Audi
gͦ. Tu xp̃ianus nescis qđ ethnicus
confessus ẽ quã tu negas. Gͦ inqͥs¬
homo ẽ anima: Quid ni: Nonne
tudicis quia homo ẽ corpus. & di¬
cere times homo ẽ anima: Pau¬
lo ante argum̃tando occurristi:
quia omnis homo ẽ corpus. Om̃is
homo ẽ animal. & om̃e animal
ẽ corpus. gͥ om̃is homo ẽ corpus.
Nullam contradittionem hic putaᷤ
ẽẽ. Actoritasenim hoc dicit. Pro¬

Expanded text:
justitia, vel cruciabuntur pro culjustitia, vel cruciabuntur pro culpa. Ideo ergo, inquiunt, sperent et timeant pro animabus suis. Utinam tam recte diceretis quam rectum dicitis! Bene enim dicitis, cum homini sperandum et timendum pro anima sua dicitis; si tamen intelligeretis quod nunquam melius aut verius pro se timet homo, quam cum timet pro anima sua. Quid enim magis est homo quam anima? Non haec putas quicunque es, qui te figuris sermonum munieras. Novum aliquid illatum est auribus tuis, cum dictum est hoc potius esse hominem, quod potius hominis est. Audi ergo. Tu Christianus nescis quod ethnicus confessus est, quam tu negas. Ergo, inquihomo est anima? Quidni? Nonne tu dicis quod homo est corpus, et dicere times, homo est anima? Paulo ante argumentando occurristi, quia omnis homo est corpus. Omnis homo est animal, et omne animal est corpus. Igitur omnis homo est corpus. Nullam contradictionem hic esse putas. Auctoritas enim hoc dicit: Pro
Abbreviated transcription (Latin):
Non inquiunt s figura ẽ quando
scĩ cum xp̃o ẽẽ dicuntur. Bene.
Quando uob̾cum sunt ueritas ẽ &e
quando cũ xp̃o sunt figura ẽ. In
hoc uobis credite. Nos enĩ noncre¬
dimꝰ. Nos scimꝰ quia xp̃c ueritas
ẽ.Qui ad xp̃m uadunt. non ad
figuram uadunt. s adueritatẽ
uadunt. & figurã euadunt. Quid
tantoꝑe homines scĩ mori deside¬
rauerunt. si post mortẽ nichil
futuri fuerunt: Cupio inquit
cupis: Mori& cum xp̃o eẽ. Immo
mori. & nichil eẽ. hoc isti dicunt
quia nichil eris pꝰ mortẽ. Si isti
credis mortem non optas. nͥ fort
si non ẽẽ desideras. Siboni homi¬
nes post mortem nichil futuri
hominib uere dictum ẽ ẽẽ nichil
cupsunt nec tam̃ ee queunt: Be¬
sinant gͦ nunc &e boni sꝑarc. & ma¬
li timẽre. quia non erunt aliquid
cum binc exierint. ut uel mala
ut bona sentire possint. S bene
inquiunt sperent & timeant. quã¬
ius non ꝓse tam̃ ꝓ animab suis.
quia cum ipsi non erunt. animȩ

Expanded text:
Non, inquiunt, sed figura est, quando Non, inquiunt, sed figura est, quando sancti cum Christo esse dicuntur. Bene. Quando vobiscum sunt veritas est, et quando cum Christo sunt figura est. In hoc vobis credite. Nos enim non credimus. Nos scimus quia Christus veritas est. Qui ad Christum vadunt, non ad figuram vadunt, sed ad veritatem vadunt, et figuram evadunt. Quid tantopere homines sancti mori desideraverunt, si post mortem nihil futuri fuerunt? Cupio, inquit cupis? Mori et cum Christo esse. Imo mori et nihil esse. Hoc isti dicunt, quia nihil eris post mortem. Si istis credis, mortem non optas, nisi forte si non esse desideras. Si boni homines post mortem nihil futuri hominibus vere dictum est, esse nihil cupiunt, nec tamen esse queunt? Desinant ergo nunc et boni sperare et mali timere, quia non erunt aliquid cum hinc exierint, ut vel mala vel bona sentire possint. Sed bene inquiunt sperent et timeant, quamvis non pro se, tamen pro animabus suis, quia cum ipsi non erunt, animae
Abbreviated transcription (Latin):
peccat uł benefacit. peccatum uł
iusticiam inhomine ẽẽ quȩ tou
accidunt. ad ꝓpͥetatem. & it̾m pec¬
catũ siue iusticiam inanima eẽ
quȩ parti accidunt ad ꝓpͥetatẽ
contendunt. Qua ꝓpt̾ quando
homo moritur. & anima acarne
separatur. diuisis partib totũ
ipsum qđ ex eis cõpositũ fuerat
lam nichil ẽt̃ ac ꝑhoc ipsũ ho¬
minẽ qui hoc totum erat simi¬
liter nichil ẽẽ. nec alutubi ẽẽ. &
mͦ int̾m nec peccatum eiꝰ punuri.
nec iusticiam remunerari. animã
tantum iniudicio ẽẽ. ut mͦ scdm
meritum suum uł pęnã uł głam
recipiat. donec tandem innouissi¬
mo anima ad corpꝰ reu̾tente. rur¬
sum homo ẽẽ incipiat. & tunc se¬
cđm meritum suum ipse quoq
remunationem accipiat.Tales mo¬
dos loquendi sibi homines confin¬
gunt. & ꝑfalsas fictiones sermonĩ
ad ueras deceptiones erroꝵ ducunt᷑.
Quid enim stultius ẽ quã dicere qũ
tunc homo ẽẽ desinat quando u¬
re ẽẽ incipit. & tanto utiq uero.¬

Expanded text:
 peccatum vel justitiam in homine esse, quae toti accidunt ad proprietatem, et iterum peccatum sive justitiam in anima esse, quae parti accidunt ad proprietatem contendunt. Quapropter quando homo moritur, et anima a carne separatur, divisis partibus, totum ipsum quod ex eis compositum fuerat, jam nihil esse, ac per hoc ipsum hominem, qui hoc totum erat, similiter nihil esse, nec alicubi esse. Et modo interim nec peccatum ejus puniri, nec justitiam remunerari, animam tantum in judicio esse, ut homo secundum meritum suum, vel poenam vel gloriam recipiat, donec tandem in novissimo anima ad corpus revertente, rursum homo esse incipiat; et tunc secundum meritum suum, ipse quoque remunerationem accipiat. Tales modos loquendi homines confingunt, et per falsas fictiones sermonum ad veras deceptiones errorum ducuntur. Quid enim stultius est quam dicere quod tunc homo esse desinat quando vere esse incipit, et tanto utique
Abbreviated transcription (Latin):
unita illi accepit ab illo ut una
ẽẽt ꝑsona çum illo. Consideran
na. Quia enĩ u̾bum & ante assũp¬
tum hominẽ ꝑsona fuit. & post
assumptũ hominẽ ꝑsona ẽẽ ñ
desiit. ido recte ꝑse dicimꝰ. u̾bũ
ẽ ꝑsona. & quia rursum int̾ ho¬
minẽ assumptum & u̾bum. ma¬
lor & excellentior. quã int̾ animã
& corpus unio fuit: nicħominꝰ
recte ꝑse dicimus homo ẽ ꝑsona.
Homo quippe. idẽ corpꝰ & anima
simul iuncta ꝑsona eẽ habet. ñ
tam̃ alia quã u̾bum. quia una
ẽ ꝑsona homo & u̾bum. Unio
quippe unum facit. Caro namq
& anima simul iuncta. ꝑsona fu¬
issent. si una cum u̾bo ꝑsona ñ

Expanded text:
unita illi accepit ab illo ut una unita illi accepit ab illo ut una esset persona cum illo. Considerandna. Quia enim verbum et ante assumptum hominem persona fuit; et post assumptum hominem persona esse non desinit, ideo recte per se dicimus verbum est persona; et quia rursum inter hominem assumptum et verbum major et excellentior quam inter animam et corpus unio fuit, nihilominus recte per se dicimus, homo est persona. Homo quippe, id est corpus et anima simul injuncta, persona esse habet, non tamen alia quam verbum, quia una persona homo et verbum. Unio quippe unum facit. Caro namque et anima simul juncta persona fuissent, si una cum verbo persona non
Abbreviated transcription (Latin):
Quando corpus illi unitum ẽ inqͣn¬
tum cum corpore unũ ẽ. una cũ
corpore ꝑsonaẽ. Quando uͦ a cor¬
pore separatur. ꝑsona tam̃ c̃ẽ ñ
desmnit. & ipsa eadem ꝑsonaquȩ
pͥus fuit quando corpꝰ ad societa¬
tem sp̃c decidens. eidem sp̃ui ꝑso¬
na ẽẽ non tollit sicut pͥus quando
ungebatur ipsi. ut ꝑsona eẽt ñ
dedit. Remanet itaq sãparata
anima acarne eadẽ ꝑsona sp̃e ra¬
tionalis. quȩ licet fortassis scđm
usum loquendi homo iam dici
ñ possit. quia id qđ de t̾ra sump¬
tum erat iam sibi unitũ non habet.
tĩ tam̃ ido minus ꝑsona ẽ. & eadẽ
ꝑsona quȩ pͥus fuit. quando & il¬
lud isibi unitum habuit. & ꝓp¬
ter ipsam unionẽ unacũ iłło ꝑ¬
sona fuit.Sic̃ gͦ corpus rationa¬
li spui iunctũ ñ dat illi ut sit
ꝑsona. s iunctum illi accipit ab
illo ut sit una ꝑsona cum illo:
sic humanitas iuncta u̾bo non
quidem illi dedit ut cẽt ꝑsona: s

Expanded text:
Quando autem corpus illi unitum est in quanQuando autem corpus illi unitum est in quantum cum corpore unitum est; una cum corpore persona est Quando vero a corpore separatur; persona tamen esse non desinit; et ipsa eadem persona quae prius fuit, quoniam corpus a societate spiritus decedens, eidem spiritui personam esse non tollit, sicut prius quando jungebatur ipsi ut persona esset non dedit. Remanet itaque separata anima a carne, eadem persona spiritus rationalis, quae licet fortassis secundum usum loquendi homo jam dici non possit; quia id quod de terra sumptum erat, jam sibi unitum non habet, non tamen ideo minus persona est, et eadem persona quae prius fuit, quando et illud sibi unitum habuit; et propter ipsam unionem una cum illo persona fuit. Sicut ergo corpus rationali spiritui junctum, non dat illi ut sit persona, sed junctum illi accipit ab illo ut ipsum sit una persona cum illo; sic humanitas juncta verbo non quidem illi dedit ut esset persona, sed
Abbreviated transcription (Latin):
unt᷑. eiusdem unionis inhomine
corpꝰ & anima partes nominantur.
Eocc gͥ concedamꝰ qđ usus loquendi
affert. homo ẽ corpꝰ. & homo ñ est
sp̃c homo ẽ animal. & homo ñ ẽ
anima. Nũquid similit̾ concedemꝰ
homo mortuus ñ ẽ homo: Homo
enĩ uiuens. homoẽ. Si autẽ homo
mortuus ñ ẽ homo. gͦ homo quan¬
do uiuere desinit.homo eẽ desinit.
S quidẽ qđ uiuere desinit: nͥ qđ mo¬
ritur: Quid autem morit᷑. nͥ solũ
corpus qđ ab anima deserit᷑: Ani¬
ma eñĩ morit᷑ ñ. nec uiuere desi¬
nit: etiã quando uiuificare desi¬
nit. Gͦ solum corpus morit᷑. S homo
inquis ipse. ipsa ꝑsona moritur.
Quid ẽ ꝑsona: Nonne indiuiduũ
rationalis substantiȩ: Sigͦ indiui¬
diũ rationalis substantiȩ ꝑsona
ẽ rationalis utiq sp̃c qui & simpli¬
citate unus ẽ. & natura rationis
capax ꝓpͥe ꝑsona ẽẽ habet. ex se qui¬
dem inquantũ sp̃c rationalis est
ꝑse autẽ quando sine corpore ẽ.

Expanded text:
untur; ejusdem unionis in homine untur; ejusdem unionis in homine corpus et anima partes nominantur; ecce igitur concedamus quod usus loquendi affert. Homo est corpus, et homo non est spiritus. Homo est animal, et homo non est anima. Nunquid similiter concedemus homo mortuus non est homo: homo enim vivens est homo. Si autem homo mortuus non est homo, ergo homo quando vivere desinit homo esse desinit. Sed quid est quod vivere desinit, nisi quod moritur? Quid autem moritur, nisi solum corpus quod ab anima deseritur? Anima enim non moritur, nec vivere desinit, etiam quando vivificare desinit. Ergo solum corpus moritur. Sed homo, inquis, id est ipsa persona moritur. Quid est persona? Nonne individuum rationalis substantiae? Si ergo individuum rationalis substantiae persona est; rationalis utique spiritus, qui et simplicitate unus est, et natura rationis capax, proprie personam esse habet; ex se quidem in quantum spiritus rationalis est per se autem quando sine corpore est.
Abbreviated transcription (Latin):
sicut incorpore posita. quȩdam sola
cogitatione & uoluntate facit si¬
ne corpore. quȩdam uͦ post uolun¬
tatem & scdm uoluntatẽ in oꝑati¬
one ꝑ corpus: ita quoq ꝓ meritis
p̃mium ꝑcipit piimũ separata a
corpore sine corpore postea iunctꝰa
mine et de humo sumptum ẽ ipsũ
ẽ corpus. homo ẽ ꝑsona: Uerum ẽ
quia id qđ abhumo sumptum ẽ.
animȩ iunctum ẽ. inꝑsona: Hoc
totũ usus dicendi habet. et scđ̃m
eum modum quo uere dicit᷑ sine
incõuementia ꝓueritate recipi po¬
test: Iterum dicamus. homo ẽ aĩa:
Non hoc usus loquendi recipit. qui
formatus ẽ scđm modũ sentien¬
di: Solum enim corpus inhomi¬
ne udetur. et insolo corpore ho
uidetur. et id circo acorꝑe homi¬
ni nomen sumitur. qm̃ ꝓpter
corpꝰ ħo uocatur. Itm quia in eo qđ
uidetur aliud ẽẽ ꝑcipitur qđ non
uidetur. duo inhomine ẽẽ conp̃hen¬
dunt᷑. id ẽ corpus & anima. que
qm simul iuncta. & unita inueni¬

Expanded text:
sicut in corpore posita quaedam sola sicut in corpore posita quaedam sola cogitatione et voluntate facit sine corpore quaedam post voluntatem et secundum voluntatem in operatione per corpus, ita quoque pro meritis praemium percipit primum, separata a corpore sine corpore: postea unita mine et de humo sumptum est, ipsum est corpus. Homo est persona. Verum est, quia id quod ab humo sumptum est animae junctum est in persona. Hoc totum usus dicendi habet, et secundum eum modum quo vere dicitur, sine inconvenientia pro veritate recipi potest. Iterum dicamus homo est animal. Non hoc usus loquendi recipit, qui formatus est secundum modum sentiendi. Solum enim corpus in homine videtur, et in solo corpore homo videtur; et idcirco a corpore homini nomen sumitur quoniam propter corpus homo vocatur. Iterum quia in eo quod videtur aliud esse percipitur quod non videtur; duo in homine esse deprehenduntur, id est corpus et anima, quae quoniam simul juncta et unita inveni
Abbreviated transcription (Latin):
in homine sensus humanus agno¬
uit. et debuisset quidem homo a
meliori parte sua potius nomen
sumpsisse. ñ quia sermo aliter
adintelligentiã homini famula¬
ri non potuisset. nͥ pͥus eum quẽ
sensus humanus inꝑcipiendo
habuit modum indicendo tenu¬
isset. Itaq quia id qđd ab umo erat
euidentius inhomine uidebat᷑.
abillo potiꝰ homo dicebat᷑. Sic
quidem ex infirmitate sentiendi
confusio dicendi orta ẽ. & debemuᷤ
ꝓpt̾ usum in loquendo modũ dicẽ¬
diseruare. nec tam̃ ꝓpt̾ consuetudi¬
nem loquendi aueritate credendi
recedere. Propt̾ea quippe scriptura
sacra ne u̾ba hominum inuerita¬
te di errare nos faciant. ꝑsonam
ipsam ꝓpͥe ipsum sp̃m rationa¬
lem ẽẽ testatur. quȩ ꝑsona licet
ꝓpt̾ id qd̃ de humo sumptũ ẽ ho¬
mo dicatur. tam̃ uerissime. & quan¬
do illi sociata ẽ sola bene uł male
oꝑatur. & quando abillo separata
ẽ. sola inpena uł gła remunerat᷑. &

Expanded text:
in homine sensus humanus agnoin homine sensus humanus agnovit. Et debuisset homo quidem a meliori parte sua nomen potius sumpsisse, nisi quia sermo aliter intelligentiam homini famulari non potuisset, nisi prius eum quem sensus humanus in percipiendo habuit, modum in dicendo tenuisset. Itaque quia id quod ab humo erat evidentius in homine videbatur; ab illo potius homo dicebatur. Sic quidem ex infirmitate sentiendi, confusio dicendi orta est; et debemus propter usum in loquendo, modum dicendi servare, nec tamen propter consuetudinem loquendi, a veritate credendi recedere. Propterea quippe Scriptura sacra, ne verba hominum in veritate Dei errare nos faciant, personam ipsam proprie ipsum spiritum rationalem esse testatur. Quae persona licet propter id quod de humo sumptum est, homo dicatur: tamen verissime et quando illi sociata est; sola bene vel male operatur, et quando ab illo separata est, sola in poena vel gloria remuneratur. Et
Abbreviated transcription (Latin):
Nam qđ ꝑsona rationalis uel anima
uel corpus aparte sola uocabu¬
la sumpta sunt. quia inhomine
solum corpus hominis corpus eẽ.¬
et abhumo sumptum eẽ. et excon¬
iunctione animȩ sensi ficatum
ẽe inuenitur: Hec ergo uocabula
aparte hominis sumpta sunt:
Quando autẽ albus dicitur esse
homo aut niger. aut magnus.
aut paruus. uocabula sumunt᷑
abhis que inparte constant. quia
insolo corꝑe hominis et non in
anima eiusmodi ꝓprietates in¬
ueniuntur Quando autẽ rati¬
onalis dicit᷑ homo aut sapiens.
aut iustus. abhis quȩ solum in
parte sunt nomina adtotum su¬
muntur. quia ñ corpus hominis.
s sola rationalis et sapiens et iusta
inuenitur: Itaq nomen honiuris
aliquando acorpore sumitur. ali¬
quando abhis quȩ sunt incorꝑe.
aliquando autem sumitur abhis
que sunt in anima. nunquã su¬
mitur ab anima: Abilla quippe
parte hominis humana locutio
homini potissimũ uocabula for¬
mauit. qu̾ã primum et pͥncipalit

Expanded text:
Nam quod persona rationalis homo dicitNam quod persona rationalis homo dicitur, vel anima vel corpus a parte sola vocabula sumpta sunt; quia in homine solum corpus hominis esse corpus et ab humo sumptum esse, et ex conjunctione animae sensificatum esse invenitur. Haec ergo vocabula a parte hominis sumpta sunt. Quando autem albus dicitur esse homo, aut niger, aut magnus, aut parvus; vocabula sumuntur ab iis quae in parte constant, quia in solo corpore hominis et non in anima ejusmodi proprietates inveniuntur. Quando autem rationalis dicitur homo, aut sapiens, aut justus ab iis quae solum in parte sunt nomina ad totum sumuntur, quia non corpus hominis, sed sola anima rationalis, et sapiens, et justa invenitur. Itaque nomen hominis aliquando a corpore sumitur; aliquando ab iis quae sunt in corpore; aliquando autem sumitur ab iis quae sunt in anima, nunquam autem sumitur ab anima, ab illa quippe parte hominis humana locutio homini potissima vocabula formavit, quam primum et principaliter