comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ligendum ÷ qͦd diximꝰ ꝓpt̾ eruditionẽ sacͣm̃ta
instituta. ꝓpt̾ exercitationem stłr instituda
st̃ sacram̃t᷑a. ut dum mens humana ꝑuarias
oꝑum sp̃ẽs foris scercitata colitur. ad multipli¬
cem uirtutis ftuctum int̾uis fecundetur. Soñ
cia ħ ⁊ transitoria diuidi ꝑmisit: stabilis ẽt.
non potuit. Quia sic̃ multa diligens in his ꝑaffec¬
tum diuiditur: sic inutabilia sequens uariatur
Quicquid eñi in his oĩb ad requiem ꝙꝯsolationẽ
appetit: ip̃a ei ꝯditio mutabilitatis ad laborẽ
& dolorem conuertit. Unde fit. ut sic̃ ad ħ ne defi¬
ciat ire compellit᷑: sic ab his pꝰmodum ut re-¬
quiescat exire cogatur: ut appareat alt̃ cam
uagus ac ꝓfugus suꝑ t̾ram. Uagus. inuanis q̃¬
rens ꝯsolationem: ꝓfugus. in uentam ubiq de¬
elinans affuctionem. Ambulat hõ: si semꝑ
ambulauerit: de ficit: Sedet uͦ ł stat. ne defi¬
ciat : ⁊ tm̃ si semꝑ sederit: deficit. bsurimꝰ
⁊ deficimus: manducamꝰ ne deficiamꝰ: ⁊ tñ si

Expanded text:
dum est quod diximus propter eruditionem sacramenta instituta. Propter exercitationem similiter instituta sunt sacramenta, ut dum mens humana per varias operum species foris exercitata colitur, ad multiplicem virtutis fructum interius fecundetur. Bonumcia haec et transitoria dividi permisit; stabilis esse non potuit, quia sicut multa diligens in his per affectum dividitur, sic mutabilia sequens variatur. Quidquid enim in his omnibus ad requiem et consolationem appetit, ipsa ei mutabilitatis conditio ad laborem et dolorem convertit. Unde fit ut sicut ad haec ne deficiat ire compellitur, sic ab his postmodum ut requiescat exire cogatur, ut appareat alter Cain vagus et profugus super terram . Vagus in variis quaerens consolationem. Profugus, inventam ubique declinans afflictionem. Ambulat homo, si semper ambulaverit deficit. Sedet ergo vel stat ne deficiat, et tamen si semper sederit, deficit. Esurimus et deficimus, manducamus ne deficiamus, et tamen si
Abbreviated transcription (Latin):
institutionis sacͣmentoꝵ oĩũ: humi¬
liatio. erndicio. ⁊ exercitõ hõĩs. Que cause si ñ
menta elementa ꝑ se eẽ. non possent. Quod
s apposita institutio ꝑ dispensationẽ: & gr̃a
uifusa ꝑbenedictionẽ. Que duo sielementa
p̃ pͥmam naturam ñ a ccepissent: sacͤmenta
demi. ut hoc ẽẽ. possent: ad iuuxit scd̃a insti¬
tutio auctoritatem ut hoc fierent: suꝑ addi¬
dit t̾cia bñdictio sc̃ĩtatem ut hoc eẽnt. pͥma
facta ꝑ creatorem. Scd̾a ꝓposita. ꝑsaluato
tem. Tercia amministrata ꝑdispensatorẽ.
Purum creator ꝑ maiestactem̃: uasa frma¬
uit. p̃ ea saluator ꝑinstitutionẽ ad̾ ꝓposit
Postremo dispensator ꝑbñdictionẽ ħ pã man¬
dauit. ⁊ grã impleuit: ⁊ apparet mirabile: q
qui maior fuit qͦd minꝰ erat fecit: ⁊ qui minor
fuit. fecit ꝙ maiꝰ fuit. plus enĩ scĩficatio conti¬
lit quam creatio: qm̃ increatione naturam
acceꝑunt ut eẽnt: inscĩficatione grãm ut bo¬

Expanded text:
nstitutionis sacramentorum omnium: humiliatio, eruditio et exercitatio hominis. Quae causae si non menta, elementa per se esse non possent. Quod sed apposita institutio per dispensationem, et gratia infusa per benedictionem, quae duo si elementa post primam naturam non accepissent, sacramenta tem ut hoc esse possent; adjunxit secunda institutio auctoritatem ut hoc fierent; superaddidit tertia benedictio sanctitatem ut haec essent. Prima facta per Creatorem; secunda proposita per Sapensatorem. Primum Creator per majestatem vasa formavit, postea Salvator per institutionem eadem proposuit; postremo dispensator per benedictionem haec ipsa mundavit; et gratia implevit. Et apparet mirabile, quod qui major fuit, quod minus erat fecit; et qui minor fuit, fecit quod majus fuit. Plus enim contulit sanctificatio quam creatio, quoniam in creatione naturam acceperunt ut essent; in sanctificatione gratiam, ut bo
Abbreviated transcription (Latin):
ecndem rem suã rep̃sentandam. Istitutionẽ
qͦ: ꝑquã ordinatũ sit ad illam sig̃candam. pꝰtre¬
mo scificationem. ꝑ quam illam ꝯtineat: ⁊ effi¬
cax sit adeandem sig̃candis confecendam. hoc
sita u̾bi ł signi benedictione. Ut gͦ inuno sac̃¬
mento eti q̃ de oĩb dicta sunt. tͥa ħ qualit̾ sint
aguoscamꝰ: aquam baptisii ꝓ exemplo assu¬
mimꝰ. Ibi eñĩ ÷ aque uisibile elementũ. quod ÷
tatio ex similitudine: sig̃catio exinsticutucõe:
irutus ex scĩficatione: ⁊ ip̃a similitudo excreciti¬
one ÷ ip̃a in stitutio exdispensatione: ip̃a scifi¬
catio exbñdictione. pͥma indita ꝑcreatoiem.
Secda ediuncta ꝑsaluatorẽ. Tcia mimistata
ꝑ dispensatorem Est gͦ aqua uisibił sac̃mtũ:
ae gr̃a in ii sibrł̃. res siue uirtus sac᷑menti. h̃t
abluit sordes corpoꝵ:. ita illa mundad inqui¬
namenta animarũ: Et ex hac ꝙ ingenita qͣli¬
tate. oĩs aqua sp̃alem grõm rep̾sentare hũit:

Expanded text:
eamdem rem suam repraesentandam. Institutionem quoque per quam ordinatum sit ad illam significandam. Postremo sanctificationem per quam illam contiueat, et efficax sit ad eamdem sanctificandis conferendam. Hoc sita verbi vel signi benedictione. Ut ergo in uno sacramento ea quae de omnibus dicta sunt tria haec qualiter sint agnoscamus, aquam baptismatis pro exemplo assumimus. Ibi enim est aquae visibile elementum quod esttatio ex similitudine, significatio ex institutione, virtus ex sanctificatione. Ipsa similitudo ex creatione est; ipsa institutio ex dispensatione; ipsa sanctificatio ex benedictione. Prima indita per Creatorem; secunda adjuncta per Salvatorem, tertia ministrata per dispensatorem. Est ergo aqua visibilis sacramentum, et gratia invisibilis, res sive virtus sacramenti. Habet ia, sicut haec abluit sordes corporum, ita illa mundat inquinamenta animarum. Et ex hac quidem ingenita qualitate omnis aqua spiritalem gratiam repraesentare habuit,
Abbreviated transcription (Latin):
menti. Semꝑ tñ sacram̃tũ qͦd fons trastatur ⁊
litt̾e sacroꝵ sensuũ. ⁊ forme. siue picture. sacrũ
terũ signa st̃. quarũ tñ satͣm̃ta rõnabiliter
dici ñ posst̾: iccirto suꝑ memorata descͥptio ad
ĩcp̃tationem siue exp̃ssionem uocis. mag̃ ꝙ̃
ad diffinitionem referenda uidetur. Si quis
autẽ plenius ⁊ ꝑfectius quid sit sacͣmentum
diffinire uoluerit: discere pot̾. qr sac̃mentũ
÷ corporale ł mat̾iale elementũ. fous sensibi¬
lit̃ ꝓpositum: exsimilitudine rep̃sentans.⁊
ex in stitutione significans ⁊ ex sig̃catione ꝯ¬
tinens aliquam in uisibilem & sp̃alem gĩtm.
Hec diffinitio ito ꝓͥa ac ꝑfecta agnoscitur: ut
oĩ sacramento. soliq ꝯuenire in ueniat᷑. Om̃e
erũ quod ħ tͥa ht̃: sac̾mentũ ÷. Et õe quod hiͤ
tͥb caret: sacͣmentum pͥe dici ñ poc̃. deb em̃

Expanded text:
er tamen sacramentum quod foris tractatur et litterae sacrorum sensuum et formae sive picturae sacrarum rerum signa sunt, quarum tamen sacramenta rationabiliter dici non possunt idcirco supra memorata descriptio ad interpretationem sive expressionem vocis magis quam ad diffinitionem referenda videtur. Si quis autem plenius et perfectius quid sit sacramentum diffinire voluerit, diffinire potest quod « sacramentum est corporale vel materiate elementum foris sensibiliter propositum ex similitudine repraesentans, et ex institutione significans, et ex sanctificatione continens aliquam invisibilem et spiritalem gratiam. » Haec diffinitio ita propria ac perfecta agnoscitur, ut omni sacramento solique convenire inveniatur. Omne enim quod haec tria habet, sacramentum est, et omne quod his tribus caret, sacrament
Abbreviated transcription (Latin):
uatis. mnoiatione inclinatione. siue erectione.
sine conũsione. siue alio quoc̃q gestu ł mo¬
tu. ł actu sacrum aliquid ⁊ satre rei sig̃camꝰ ⁊¬
expͥmimꝰ. Indictis sacramentũ rauemt᷑ quem
ciantur: illa tñ magis ꝓpͥe ⁊ pͥncipalit̾ sacra¬

Expanded text:
vatis in oratione, inclinatione sive erectione, vatis in oratione, inclinatione sive erectione, sive conversione, sive alio quocunque gestu vel motu, vel actu, sacrum aliquid et sacrae rei signum exprimimus. In dictis sacramentum invenitur, quciantur; illa tamen magis proprie et principaliter sacra
Abbreviated transcription (Latin):
De materia. sacramentorum .ui.¬
es ta ł nuno t̃cia pars de quatuor que ꝓ¬
posite fuerant discutienda. In triplici
mat̃ia oĩa diuina sacͣm̃ta ꝯficiunt᷑: scilicet aut
inreb. aut in factis. aut iũb̾. Quia eñĩ totꝰ
hõ corruptus erat: totum qͦd hõis foris erat
ad sac̃imontũ sumendũ erat: ut totũ insacra¬
mento foris scĩficet᷑. ⁊ in toto uirtus sacͣmenti
intꝰ remediũ oꝑetur. Itaq uireb sacm̃ta scĩficã¬
da erant. ut scificaretur hõis mat̾ta: in factis
ut oꝑa: indictis ũ uerba: ut totum uideliez
conficiuntur sacͣmenta sic̃ uidelicet sacram̃¬
tum baptismi in aqua: sacͣmentum unctio¬
nis moleo: sacram̃tum corporis ⁊ sanguinis
xͥ inpane ⁊ uino: ⁊ quecũq sũt alie corporales
sp̃es in quib sacͣmenta diuina conficiuntur.
uidelicet cum signũ crucis. ł ꝓmunimine
cont᷑ aduersas potestates opponentes. ł pro
tes facimꝰ: ł cũ ⁊̃ expansis manib siue ele¬

Expanded text:
De materia sacramentorum. Restat nunc tertia pars de quatuor quae proposita fuerant, discutienda. In triplici materia omnia divina sacramenta conficiuntur, scilicet aut in rebus, aut in factis, aut in verbis. Quia enim totus homo corruptus erat, totum quod hominis foris erat ad sacramentum sumendum erat, ut totum in sacramento foris sanctificetur, et in toto virtus sacramenti intus remedium operetur. Itaque in rebus sacramenta sanctificanda erant. Ut sanctificaretur hominis materia, in factis ut opera; in dictis ut verba, ut totum videlicetconficiuntur sacramenta, sicut videlicet sacramentum baptismi in aqua, sacramentum unctionis in oleo, sacramentum corporis et sanguinis Christi in pane et vino, et quaecunque sunt aliae corporales species in quibus sacramenta divina conficiuntur. odum videlicet cum signum crucis vel pro munimine contra adversas potestates opponentes, vel prtes facimus, vel cum etiam expansis manibus sive ele
Abbreviated transcription (Latin):
potiꝰ quã curationẽ. ꝑ que tñ d̾s cum nr̃am
sanitatẽ ꝑficit: qͥd ałid qͣm sue untiras po¬
tentiam eiudent̃ ostendit: cũ eod̾ nr̃m pro¬
curat᷑ remediũ.: a quo infirmitatis ⁊ corrup¬
tionis contiaximꝰ moibũ ÷ Nonitaq istis as¬
cribatur. quod ꝑista nob̾ ministrat᷑: neq ĩ
ilł iusibilem ita uenerem᷑ spẽm: ut inuisi¬
bilem eis subicere coniuncam᷑ u̾itatẽ. Hac
ꝯsid̾atione diligent̾ in tuentib manifestũ fit.
qͣntũ ł illi debeant quod foris in spẽ sacra

Expanded text:
Deus cum nostram sanitatem perficit, quid aliud quam suae virtutis potentiam evidenter ostendit; cum in eodem nostrum procurat remedium a quo infirmitatis et corruptionis traximus morbum? Non itaque istis ascribatur, quod per ista nobis administratur, neque in illis visibilem ita veneramur speciem, et invisibilem eis subjicere veritatem convincamur. Hac consideratione diligenter intuentibus manifestum fit, quantum vel illi deb
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcipit ⁊ ñ uidet. Dona euimi gr̃ẽ sp̃alia. qͣsi quedã
antidota inuisibilia sunt: que dũ in satͣmentis
ni sibilib qͣsi quib dam uasculis hõi porrigunt᷑:
quid aliud quam expatenti sp̃e urtꝰ occulta ostẽ¬
ditur : E ger enun medicam̃trim uid̾e non pot̾.
s uas in quo medicamentũ datur uidere potest.
Eo ꝓpt̾ hoc in ip̃a uasis sp̃ẽ. uirtus ei exp̃mit᷑
medicine: ut agnoscat quod accipit: ⁊ ꝑipãm ag-

Expanded text:
percipit et non videt. Dopercipit et non videt. Doantidota sunt, quae dum in sacramentis visibilibus quasi quibusdam vasculis homini porriguntur, quid aliud quam ex patenti specie virtus occulta ostenditur? Aeger enim medicamentum videre non potest, sed vas in quo medicamentum datur videre potest. Et propter hoc in ipsa vasis specie virtus exprimitur medicinae, ut agnos
Abbreviated transcription (Latin):
tes inuisibilem intꝰ uirtutẽ ⁊ fructum obedientie
non agnoscunt. Non enĩ sciunt quod fideles sa¬
querẽ: ⁊credunt se ꝑciꝑe mnistis. Ñ ñ ista tri¬
buunt qͦd tͥbuit᷑ ꝑista: s ille ꝑista salutẽ p̃bet:
qͥ inistis salutẽ querẽ iub. hoc mͦ gͥ intelligen¬
dum ÷ quod uisibilia sac᷑menta ꝓpt̾ humiba¬
tionam hoĩs diximꝰ instituta. ꝓpt̾ eruditionẽ
qͦ instituta st̃ sac᷑menta: ut ꝑid quod foris in
sactamento inspẽ ui sibili cernitur ad inuisi¬
bilem uirtudem q̃ intꝰ inte sacram̃ti ꝯstat
agnos cendam. mens humanaerudiatur. hõ eñi qui
uisibilia nouerat. in ui sibila ñ nouetat: diuina
agnoscere nullatenus poss nͥ humanis excitatꝰ:
& iccirco dum ei bonum inuisibile quod amiserat
redditur: foris ei eiꝰdem sig̃catio ꝑspẽs ui sibiles ad¬
hibetur: ut foris excitetur ⁊ int̾ repararet᷑: ut in
eo quod tractat ⁊ uidet: agnoscat. quale sit quod

Expanded text:
tes, invisibilem virtutem intus et fructum obedientiae tes, invisibilem virtutem intus et fructum obedientiae non agnoscunt. Non enim sciunt quod fideles saquaerere et credunt se percipere in istis. Non enim ista tribuunt quod tribuitur per ista, sed ille per ista salutem praebet qui in istis salutem quaerere jubet. Hoc modo igitur intelligendum est quod invisibilia sacramenta propter humiliationem hominis diximus instituta. Propter eruditionem quoque instituta sunt sacramenta, ut per id quod foris in sacramento in specie visibili cernitur, ad invisibilem virtutem quae intus in re sacramenti constat agnoscendam mens humana erudiatur. Homo enim qui visibilia noverat, invisibilia non noverat; divina agnoscere nullatenus posset nisi humanis excitatus. Et idcirco dum ei bonum invisibile quod amiserat redditur, foris ei ejusdem significatio per species visibiles adhibetur, ut foris excitetur; et intus reparetur, ut in eo quod tractat et videt, agnoscat quale sit quod
Abbreviated transcription (Latin):
rens. t̃renis se ꝑ ꝯcupiscentiã subdidit. nc̃ ꝑhumi¬
litatem dm̃ requirens. ut plensꝰ affectũ sue de uoci¬
onis insinuet. eisdem se ꝓpt̾ p̃ceptum dei ꝑobedieu¬
tiam inclinet. Sic̃ eñi ꝑnitiosa fuit elatio supori
dãpnabił fuit suꝑbia p̾sentem despicẽ: sic laudabi¬
lis humilitas ÷ ab sentem querere: ⁊ꝑseueranti amo¬
re usq adinuentionẽ. ab inquisitione ñ cessare: ut
sit ⁊ de uocio in humilitate: ⁊ humilitas in deuo¬
tione. ¶emo siquid̃ ÷ qui nesciat hoĩema rõnalẽ.
mutis ⁊ insensibilib elementis ꝯditione. suꝑiorẽ
exist̾e: ⁊ tñ cũ hisdem hõ in his salutem quererte
iubetur. ad exꝑiendam obedientie ipsius uirtutẽ:
quid aliud ꝗͣ suo inferiori suꝑior subiciture hoc
est quod in fidelium ocłi qͥ uisibilia solum ui¬
derit. sacͤm̃ta salutis uenerari despiciunt: qr ĩ eis
tm̃ quod foris ÷ contẽptibile insp̃e uisibili cernen¬

Expanded text:
rens, se terrenis per concupiscentiam subdidit; nunc per humirens, se terrenis per concupiscentiam subdidit; nunc per humilitatem Deum requirens ut plenius affectum suae devotionis insinuet eisdem se propter praeceptum Dei per obedientiam inclinet. Sicut enim perniciosa fuit elatio superiori damnabilis fuit superbia praesentem despicere, sic laudabilis humilitas est absentem quaerere, et perseveranti amore usque ad inventionem ab inquisitione non cessare, ut sit devotio in humilitate, et humilitas in devotione. Nemo siquidem est qui nesciat hominem rationalem mutis et insensibilibus elementis conditione superiorem existere; et tamen cum idem homo ie ipsius virtutem; quid aliud quam suo inferiori superior subjicitur? Hoc propter quod infidelium oculi qui visibilia solum vident sacramenta salutis venerari despiciunt, quia in eis tantum quod foris est contemptibile in specie visibili cernen
Abbreviated transcription (Latin):
ex p̃cepto creatoris sui subicit᷑: ex hac ip̃a sua
humiliatione creatori suo reconciliari me¬
reatur. hõ namq ita factus erait: uc bonũ
eiꝰ solus ille ẽet. aquo engto siet̃a oĩa subip̃o
nus ÷ inferior ÷ ipõ bono qͦ bonꝰ ÷: quia sñ
ip̃o bono bonus ñ ÷. Si gͥ bonum homnis
supͣ hoĩem erat: solus ille bonum hoĩs erot.
qui supra hoĩem ercit. huic gͦ bono homo ꝗͦ¬
diu mordine ꝯditionis sue ꝑsticit inrae.¬
& illi se subiciebat qͦd bonũ suũ faciebat. iustagͥ recõ¬
pensatione. qui suo suꝑiori ꝑobedientiã subtus eẽ. no¬
luit : ꝑ ꝯcupiscentiam suo inferiori se subiecro: ut
iam ip̃m int̾ se ⁊ dr̃a medium inueniat diuisionis.
ñ mediatorem reconciliationis. hoc enĩ medio diui¬
dente. humana mens ⁊ obnubilat᷑ ne creatoiẽ suũ
agnosc̾e ualeat: ⁊ refrigescit. ne ip̃m ꝑdilectionem
requirat. Iustũ gͦ ⁊÷ ut hõ qͥ pͥus dm̃ suꝑbiendo dese¬

Expanded text:
ex praecepto Creatoris sui subjicitur, ex hac ipsa sua humiliatione Creatori suo reconciliari mereatur. Homo namque ita factus erat ut bonum ejus solus ille esset a quo erat; caetera omnia sub ipso nus est; inferior est ipso bono quo bonus est, quia sine ipso bono bonus non est. Si ergo bonum hominis supra hominem erat, solus ille bonum hominis erat qui supra hominem erat. Huic ergo bono homo quandiu in ordine conditionis suae perstitit imme illi se subjiciebat quod bonum suum faciebat. Justa igitur recompensatione qui suo superiori per obedientiam subjectus esse noluit; per concupiscentiam suo se inferiori subjecit, ut jam ipsum inter se Deum medium inveniat divisionis, non mediatorem reconciliationis. Hoc enim medio dividente humana mens et obnubilatur ne Creatorem suum agnoscere valeat: et refrigescit ne ipsum per dilectionem requirat. Justum ergo est ut homo qui prius Deum superbiendo dese
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗc̃q sc̃ fueĩt. Ego muiꝰ de me ꝯfido. dico illi ut
ꝑgat ad dm̃. Dñe tulegem dedisti ꝑsuos cuos qͣlẽ
uoluisti ⁊ ꝑ qͦs uoliusti. Et nos serui tui sub lege
sumꝰ. tu dñs lator legis sub lege ñ es. ꝙ institu¬
isti qnͣ uoluisti. ⁊ ꝗͣ dui uoluisti. potes c̃ uolue¬
ris ⁊ quib uolu̾is sñ p̃uariccatiotiis reatu ĩ dulg̃e.
Neq enum ĩ aculpa erit ꝗ indulgentis ÷ temissio
uiuente uxore sua alti ñ ad ħeret. Ego uxorem
hũi. ⁊ illa uiuente alti ad hesi. Ecce iam ego facẽ
ñ possum ut ħ fcm ñ sit s tu facẽ potes ut hoc
dampnabiłr sc̃m ñ sit. It cu mandasti dñe ut ec¬
cłie tue uicentiã int̾ra agenti obednemꝰ sic̃t᷑. ⁊ ũ
ñ scandalizaremus unũd pꝰ ilł tuis. ⁊ dixisti quia
qͥ accłie ttre mandatũ sꝑnẽt: E obediens non eẽt.
Ecce ego miser ꝓpt̾ peccã mea sine peccõ non¬
possita. Si manto ac̾at me ꝯscia mea adu̾sũ te
Si recedo inobediens ero eccłie tue ⁊ scandaliro

Expanded text:
s fuerit. Ego minus de me confido, dico illi ut pergat ad Deum. Domine, tu legem dedisti per servos tuos qualem voluisti, et per quos voluisti; et ecce nos servi tui sub lege sumus, tu Dominus lator legis sub lege non es. Quod instituisti quando voluisti, et quandiu voluisti, potes cum volueris et quibus volueris sine praevaricationis reatu indulgere. Neque enim jam culpa erit quod indulgentis est remissio, vivente uxore sua, alteri non adhaereret. Ego uxorem habui, et illa vivente alteri adhaesi, ecce jam ego facere non possum ut hoc factum non sit. Sed tu facere potes ut hoc damnabiliter factum non sit. Item tu mandasti, Domine, ut Ecclesiae tuae vicem tuam in terra agenti obediremus sicut tibi; et non scandalizemus unum de pusillis tuis, et dixisti: quia qui Ecclesiae tuae mandatum sperneret tibi obediens non esset. Ecce ego miser propter peccata mea in conpossim. Si maneo, accusat me conscientia mea adversum te Si recedo, inobediens ero Ecclesiae tuae, et scandalizo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbari ñ pot̃: eccłia ip̃a iudicare non pot
trursum dubium ñ ⁊÷ qr id ꝙ legitimo ⁊
mani festo eccłit iudicio factum ÷ sine le¬
guuma ⁊ iationabili ⁊ manifesta causa res¬
cndi non pot᷑. Rc̃ nos urget. ⁊sta mi¬
lier dic. q pariꝯsensu cuem uiro illo ma¬
trimonium fecit. S qd̵ dicit nec ip̃a ꝓba¬
re pot̾. nec eccłia ꝙ. ꝓbatum ñ ÷ approbare

Expanded text:
bari non potest, Ecclesia ipsa judicare non potest. Et rursus dubium non est quin id quod legitimo et manifesto Ecclesiae judicio factum est, sine legitima et rationabili et manifesta causa rescindi non potest. Ratio nos urget. Ista mulier dicit quod pari consensu cum viro illo matrimonium fecit. Sed quod dicit, nec ipsa probare potest, nec Ecclesia quod probatum non est approbare
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯm̃cuĩ ꝯͣ dic̾ẽtur. Siquis ã dicat quo mͦ mu¬
lier q̃ ñ peccauit cogi possit ad ꝯtinenti¬
am inuita. uideat ⁊ ħ ẽẽ. de miseria car¬
nis acꝰ uoluptate qui se inꝓsꝑitate non
cohib digñ ÷. nt in adu̾sitate qͦ dolorẽ
illiꝰ portet. Ista mulier qͣ mͦ dicit se ꝯtiñe
ñ posse quid fac̾et si maritꝰ eiꝰ longa ⁊ ꝯ¬
Qgͦ non descreret in languore corꝑis iacen¬
tem. ñ deserat mͦ de iniquitate penitentẽ.
uł si forte ꝯditionem carnis scĩe ñ uult
legi carnis se ñ subiciat. neq sͦcipiat
ad delectatione ꝙ pati ñ uult. ad afflic¬
tione. ⁊ ħ quid̃ de occulto ꝯsensu ꝯugñ
siũ de cet̾is que meo occulta st̃ ł occul¬

Expanded text:
contradiceretur. Si quis autem dicat quomodo mulier quae non peccavit cogi possit ad continentiam invita, videat et hoc esse de miseria carnis a cujus voluptate qui se in prosperitate non cohibet, dignus est ut in adversitate quoque dolores illius portet. Ista mulier quae modo dicit se continere non posse, quid faceret si maritus ejus longa et cre corporis jacentem, non deserat modo de iniquitate poenitentem. Vel si forte conditionem carnis sustinere non vult, legi carnis se non subjiciat, neque suscipiat ad delectationem quod pati non vult ad afflictionem. Et haec quidem de occulto consensu conjugii, sive de caeteris quae in eo occulta sunt, vel occul
Abbreviated transcription (Latin):
ant ignosci. si cñ ñ ita sit minꝰ ut inpedat
non rõms libidini obseg̃r. ⁊ hẽ non exig̾̃e
s redd̾e quigi ne fornicetur ad ꝯugem ꝑ¬
tinet. Si iͦ imbotali ꝯtupiscentie subigun¬
tur rem faciunt que ñ ⁊̃ nuptiarũ. cͥ de¬
lictiñ st̃ miptie hortat̾res s de p̃ cat̾ces.

Expanded text:
ant ignosci; si tamen non ita sit nimius, ut impediat non rationi, sed libidini obsequitur; et hunc non exigere, sed reddere conjugi ne fornicetur, ad conjugem pertinet. Si vero ambo tali concupiscentiae subiguntur, rem faciunt quae non est nuptiarum; cujus delicti non sunt nuptiae hortatrices, sed deprecatrices.
Abbreviated transcription (Latin):
copłam aliam nescire ⁊ uiolacio fidei huiꝰ
aAdult̾ium ꝯmitt̾̃e patet ꝙ honum ita ꝯnigo ad¬
heret ut si quid̃ ad sit ex eo ꝯnigium amplius ꝯ¬
mendetur. si ñ ad sit ñ tũ ꝯuigũ sacram̃tum.
ad nichilet᷑. Qae enĩ adultã ⁊ ñ iͦ ꝯuix hon÷¬

Expanded text:
copulam aliam nescire, et violatio fidei hujus adulterium committere, patet quod hoc bonum ita conjugio adhaeret, ut si quidem adsit ex eo amplius conjugium commendetur, si non adsit non tamen conjugii sacramentum annihilet
Abbreviated transcription (Latin):
peccatis meis ĩ iudicio tuo sũ sit tũ scio qura
benignꝰ ⁊ misericors es ⁊ potes si uolũs ñ in¬
putate necessitatem si acceptã hũieris uolũ¬
tatem. Mag̃ gͦ uolo incid̾e in manꝰ tuas quam
tͥ cõmitto. ñ p̃sumens ꝓpt̾ timorem tuũ eccłie
scandalum fac̃e. quia sꝑo ꝙ offensam me mͥ pie
igno scete debeas. c̃ iecuto ñ p̃sũmo offendere
ꝓxmum ne inxrimo ⁊ ꝑximum offẽndam
⁊ dr̃a meũ. Sic mͥ uid̾r quociens occulta aliqͣ
talia fuĩnt in quib dispensatio institutiõis

Expanded text:
peccatis meis in judicio tuo sum. Sed tamen scio quod benignus et misericors es, et potes si volueris non imputare necessitatem, si acceptam habueris voluntatem. Magis ergo volo incidere in manus tuas, quamtibi committo, non praesumens propter timorem tuum Ecclesiae scandalum facere; quia spero quod offensam tui mihi pie ignoscere sustineas. Cum idcirco non praesumo offendere proximum, ne in proximo offendam et Deum meum. Sic mihi videtur quoties occulta aliquatalia fuerint in quibus dispensatio institutionis
Abbreviated transcription (Latin):
correctionis ⁊ cautele exemplum fiat. Conti
culto nuł e. Ibi nubant ubi testes hrẽ possũt
si maritos ꝯsentientes hr̃e ñ posst᷑. W̾ si culpã
uitare nolt sustineant penam. qui gͦ ꝯuigi¬
nm sciꝑe uult. crgitet pͥmum qiẽ illud susce¬
ꝑit legem eꝰ portare deb. Quiappetit qd delec¬
tat pordet neceẽ. ÷ si in eo ł ꝑ eo euenerit ⁊̃ id
qd̃ grauat Ñ gͦ ꝑmittit eccłia illi mulieri q̃
se alt̾i uͦ nuꝑsisse ꝯficetut. illo uiuente ad il¬
las transire nuptias ⁊̃ sipost modum con-¬
tingat ut idem ip̃e uir post reꝓbationem
scd̾arum nuptiarum ad se renersus ⁊ de
fcõ penitẽs peccasse consiteat᷑. ⁊ ad pͥoiem
uxoiem redire uoluẽit. eiq de ilitate pͥmi

Expanded text:
correctionis et cautelae exemplum fiat. Contincorrectionis et cautelae exemplum fiat. Continculto nubere. Ibi nubant ubi testes habere possunt, si maritos consentientes habere non possunt. Quod si culpam vitare nolunt, sustineant poenam. Qui ergo conjugium suscipere vult, cogitet primum quod, cum illud susceperit legem ejus portare debet. Qui appetit quod delectat, portet necesse est, si in eo vel pro eo evenerit, etiam id quod gravat. Non ergo permittit Ecclesia illi mulieri quae se alteri viro nupsisse confitetur, illo vivente ad alias transire nuptias; etiam si postmodum contingat, ut idem ipse vir post celebrationem secundarum nuptiarum ad se reversus et de facto poenitens peccasse se confiteatur, et ad priorem uxorem redire voluerit, ei
Abbreviated transcription (Latin):
festum ÷ infirmari. Q ꝓpt̾ oporcet ut scd̾am
copłam q̃ ĩ iudicio eccłie legitame fca ÷ ip̃a eccł̃a
uidicet ratam eẽ. deb̾e. s dicis. Quid gͦ faciend̾
est huic mulieri qͤ uirũ suũ ab eccłia reqͥrit.¬
s hre ñ pot̃ qr id qd̾ occultum fiuit ꝓbare ñ p̾:
fortassis c̃uid̾it ꝑmaritũ suũ hr̃e ñ potest:
alti nub̾e uolet ⁊ueniet ad eccłiam expostu¬
lans ut aut suus maritus illi reddatur. aut
alt̾i nub̾e ꝯcedatur. hio gͦ queris quid eccłia
ritum alt̾m. q̃ suũ ad huc uiuum ẽẽ ꝯfitetur.
pã dicit uir meꝰ uiuit. ⁊ tñ pet̾ẽ p̃sumit ut alt̃
nubat. cͦ dicis adꝯtinentiam cogenda ÷ mulier
ista. Inti sane qr negligentiam caũe noluit. us¬
tum ⁊ ut peneccmi sustineat. sr̃ in manifesto ñ
nupsit: Si pͥus innubendo testimoniũ aclle
hr̃e ꝯtempsit qͣ rõne nc̃ iudiciũ eccłie int̾pelłat:
Ipsagͥ se obligauit. Sustineat itoq nc̃ penam
negligentie ut alũs mulierib ne id̾e p̃sumat

Expanded text:
stum est infirmari. Quapropter oportet ut secundam copulam quae judicio Ecclesiae legitime facta est, ipsa Ecclesia judicet ratam esse debere. Sed dicis: Quid ergo faciendum est huic mulieri quae virum suum ab Ecclesia requiritd occultum fuit probare non potest? Fortassis cum viderit quod maritum suum habere non potest, alteri nubere volet et veniet ad Ecclesiam expostulans, aut ut sibi maritus suus reddatur, aut alteri nubere concedatur. Hic ergo quaeris quid Ecclesiritum alterum, quae suum adhuc vivum esse confitetur. Ipsa dicit vir meus vivit, et tamen petere praesumit ut alteri nubat. Ergo dicis, ad continentiam cogenda est mulier ista. Ita sane quia negligentiam cavere noluit, justum est ut poenam sustineat. Quare in manifesto non nupsit? Si prius in nubendo testimonium Ecclecontempsit, qua ratione nunc judicium Ecclesiae interpellat? Ipsa se igitur obligavit. Sustineat itaque nunc poenam negligentiae ut aliis mulieribus, ne idem praesumant,
Abbreviated transcription (Latin):
srͣ aũ de his qͥ se dñt pͥ ꝯiugalẽ pactionem
siũ ã c̃sororib aut intr̃ib aut aliis quiblib
linea ꝯuationis ꝓpinqͥs ꝯm̃ciũ carnale ha¬
buisse quid faciendũ sit si ħ fc̃m eẽ. legiti¬
mo tostimonio ꝓbari possit. Ego ꝗͣ quam¬

Expanded text:
galem pactionem, sive ante; cum sororibus ac matribus, aut aliis quibuslibet in linea cognationis propinquis commercium carnale habuisse, quid faciendum sit, si hoc factum esse legitimo testimonio approbari possit. Ego qu
Abbreviated transcription (Latin):
Duobã modis bonum hoc ꝯͣmalũ illud remedium
occurrit dum ⁊illum in mod̾ate libidinis ardorẽ
sub c̾taregła inuis fedis liucandoaiago ꝯcubrtu
modificat ⁊ eum qui ꝑ se malꝰ eẽt ꝑbona s̃ adiunc¬
ta extusat. Nec cã facit ut malum ꝓt sus non sit.
s ut dampnabile ñ sit. quippe ꝓpt̃ hoc malũ ñ fit.
culpabile illum bonũ inmo ꝓpt̾ hoc bonũ uenua¬
le fit ilłd malum. Nisi eñĩ malũ eẽt. ñ op̃ ht̾et xx¬
cusari. xursum nͥ remedium hret deb̃et inputa¬
ri. Si autẽ ꝯuigiũ nicħ beni uist hoet remedium
q̃ malum eẽ. ñ poss. nc̃ aũ ip̃a que ei in st̃ bona
ñ inputetur ad dãpnationem ꝙ necessitas inpo¬
nit ñ uoluntas exigit. It̃ abs̃. ad ualiũ. Non tm̃
fecunditas oꝰ fruct̾us ÷ inꝓle nec tm pudicicu

Expanded text:
utem modis bonum hoc contra malum illud remedium occurrit, dum et illum immoderatae libidinis ardorem, sub certa regula unius foederis limitando, a vago concubitu modificat; eta excusat. Nec tamen facit ut malum prorsus non sit, sed ut damnabile non sit; quippe propter hoc malum non fit culpabile illud bonum; imo propter hoc bonum veniale fit illud malum, nisi enim malum esset, non opus haberet excusari. Et rursum nisi remedium haberet, deberet imputari. Si autem conjugium nihil boni in se haberet, remedium contra malum esse non posset. Nunc autem ipsa quae ei insunt bona,non imputetur ad damnationem, quod necessitas imponit, non voluntas exigit. Item Augustinus ad Valerium: Non tantum fecunditas cujus fructus est in prole, nec tantum pu
Abbreviated transcription (Latin):
amant. ⁊ si ħ eccłia receꝑit: ⁊ passa suerit.
⁊uenit magnũ malũ ⁊ dimitent õs ꝓ hibito
aut uiri uxores suas aut mulieres maritoᷤ
suos: ⁊ ꝓuno hoĩe multi dampnabuntur.
qd̾ ita fĩ ñ pot̾ oportet. Quidam acute se
sulentes: dicentes qͦtiens emmͦ forte aliqͥd ꝯtingẽt
discedentẽ cog̃e ut mau̾et. Qd̾ quid̾ ñ eẽt salutẽ
ꝓxmi queiere. s qͣsi se uelle aꝑicło lib̾are. Nonmͥ¬

Expanded text:
amant. Et si hoc Ecclesia receperit et passa fuerit, amant. Et si hoc Ecclesia receperit et passa fuerit, veniet magnum malum, et dimittent omnes pro libito, aut viri uxores suas, aut mulieres maritos suos, et pro uno homine multi damnabuntur, quod ita fieri non oportet. Quidam acute se oximo consulentes, dicentes, quoties ejusmodi forte aliquid contingeret, discedentem cogere ut maneret. Quod quidem non esset salutem proximi quaerere, sed quasi se velle a periculo liberare. Non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯting̃e potnissẽt. alius dic̃ se c̃ sorore ã c̾ matte uro¬
ris sue rẽ buisse aliꝰ uxorem se pͥus aliam dixsse
catis ut faciant que ñ opordet. ⁊ st̃ tanta
ł mala ut iux ꝯsiliũ admittat nͥ d̾s qui lege
sicabit᷑ in ꝯspectu eiꝰ oĩs caro. Sic̃ olĩ mabedictũ
legi õs qui sub lege erant p̃mebat nec erat qui
euad̾e potuiss maledictionẽ ꝙ ñ erat qui can̾e
poss p̃uaricationem. donec ip̃e legis latoi ueui
suo ⁊ malicia urgente in necessitate peccandi re¬
nit. nͭͨ pot̃ legem porcare nͥ maledictionem ĩ¬
nat penitenti ut saliuis ẽẽ possit. qui utq ñ
saluaretur si ꝑiꝰciciam ⁊ rigorem legis ssimũ
possũ. quid mͥ m̃s sugg̾it ꝓsiteor. Si aliud drt̃m¬
salutis q̃rens Quid dicam illi: Si dit̾o illi
recedit. facio illum inobedientẽ eccłie m̃ri sue
⁊exemplo tꝰ alios ꝯfirmo. ut dimittant uro¬
res sias legitimas. ⁊c̃ easodio hu̾erint fin¬
ut lib̾tatem hãnt reced̾endi ab eis quia eas ñ

Expanded text:
ius dicit se cum sorore, aut cum matre uxoris suae rem habuisse. Alius uxorem se prius aliam duxisse catis ut faciant quae non oportet, et sunt tanta haec mala ut vix consilium admittant; nisi Deus, qui legem ficabitur in conspectu ejus omnis caro. Sicut olim maledictum legis omnes qui sub lege erant premebat; nec erat qui evadere potuisset maledictionem, quia non erat qui cavere posset praevaricationem, donec ipse legislator veniensuo et malitia urgente in necessitatem peccandi venit, nec potest legem portare nisi maledictionem nat poenitenti ut salvus esse possit, qui utique non salvaretur, si per justitiam et rigorem legis sine mipossum. Quod mihi mens suggerit profiteor. Si aliud dicersalutis quaerens. Quid illi dicam? Si dixero illi recede, facio illum inobedientem Ecclesiae matri suae, et exemplo ejus alios confirmo, ut dimittant uxores ejus legitimas; et cum eas odio habuerint, finut libertatem habeant recedendi ab eis, quia eas non
Abbreviated transcription (Latin):
fĩ sol aliqͣ de causa ꝯscientiam alienã. ꝑ ea uͦ
b̃ui tempore int̾recto pꝰꝙͣ ꝯsensum occultũ fẽs
manifesto ꝓbass de fc̃o penituit. eam ꝗͣ ĩ hunc
mundũ uxorem dux̾at dimisitialiam duxit ce¬
lebri apparatu manifeste corã eccłia fortassis
c̃ parentum traditione. c̃ sac̃dotis bñdictione.
nuptias fec̃. filios genuit. uenit pͥor illa iudr
cium adeccłiam iudiciũ int̾pellat. iusticiam
pꝰtulat. iniuriam s illatam palam exponens.

Expanded text:
fieri solet aliqua de causa conscientiam alienam, postea fieri solet aliqua de causa conscientiam alienam, postea brevi tempore intmanifesto probasset de facto poenituit, eam quam in hunc modum uxorem duxerat dimisit: aliam duxit celebri apparatu manifeste coram Ecclesia fortassis cum parentum traditione, cum sacerdotis benedictione nuptias fecit, filios genuit. Venit prior illa ad Ecclesiam, judicium interpellat, justitiam postulat. I
Abbreviated transcription (Latin):
cietatẽ se eͤdit uerũ eẽ. credatur nͥ pꝰ eaĩ¬
ꝑfectum. Uis scire qͥd dico : Cũ ille dic̃. ego te
accipio ĩ meam ut de inceps ⁊ tu uxor mensis
⁊ ego maritus tuus. ⁊ illa siłr dic̃. ego de acci¬
pio in meũ ut de inceps ⁊ ego uxor tua sim. ⁊
s res agr̃ tñ hoc faciunt duc̃ illã accip̃ illi
sic̃ mos ÷ legitimꝰ ducendi urores. Cum gͥ ħ¬
dixerut ⁊ in hoc s̃ ꝯsenserint coram legimnis des¬
tib sic̃ debent siue forte soli seoisũ ⁊ in secreto
nemine a stante ł actestante qͣlit̾ non debent.
Tamen oio ꝯuiges st̃ nͨ deinceps nͥ alia erãgat
cã discidũ abinuicẽ seꝑari licite possunt. ⁊ si ꝓpt̾
surtiuum ꝯsensum si factum negauerint ꝯ¬
clanculo ꝯuenert᷑. si pꝰ ea aut ałr aut
ut̾q factum negando ad alienam socre¬
tatem transurit : quidam uxorẽ duxit clan¬
culo sñ p̃sentia testiũ solo adinuicẽ maritali
ꝯsensu firmato. de uitans ut uitans ut ñ ñꝗͣ

Expanded text:
dit, verum esse credatur, nec postea imperfectum. Vis scire quid dico? Cum ille dicit: Ego te accipio in meam, ut deinceps et tu uxor mea sis, et ego maritus tuus, et illa similiter dicit: Ego te accipio in meum, ut deinceps et ego uxor tua sim et sed res agitur, tamen hoc faciunt. Ducit illam, accipit illam, sicut mos est legitimus ducendi uxores. Cum igdixerint; et in hoc sibi consenserint coram legitimis testibus sicut debent, sive forte soli seorsum et in secreto nemine attestante vel astante qualiter non debent; tamen omnino conjuges sunt, nec deinceps nisi alia emergat causa dissidii ab invicem separari licite possunt, etiam si propter furtivum consensum si factum negaverint cclanculo convenerunt, si postea aut alter aut uterque factum negando ad alienam societatem transierit? Quidam uxorem duxit clanculo sine praesentia testium solo adinvicem maritali consensu firmato, devitans ut nonnunquam
Abbreviated transcription (Latin):
yͥmã testationẽ suũ uxorem dixisse ꝯfi¬
cetur ⁊ in ħ recoꝑit testimoniũ eiꝰ. õs de¬
inceps qͥ hodio ħeb̃t uxores suas fingent
⁊ mentient᷑ se pꝰ alias duxisse ut abhis qͣs
odiunt sꝑentur ⁊ ita lex matͥmonũ nib̾
i se stabilitatis ħebit. s passim uͥq ꝓuo
luntate uniꝰcꝰq dissoluet᷑. Non gͦ eccłia

Expanded text:
ionem suam uxorem duxisse confitetur, et in hoc receperit testimonium ejus, omnes deinceps qui odio habebunt uxores suas fingent et mentientur se prius alias duxisse, ut ab iis quas odiunt separentur; et ita lex matrimonii nihil in se stabilitatis habebit, sed passim ubique pro voluntat
Abbreviated transcription (Latin):
eundẽ ꝯsensum suũ uttiq uoluntatie in ma¬
infesto ꝓfiteantur. Tunc si quid̃ uoluntas pͥa
qd̾ mocculto fecert̃ fecert̃ sponte utriq ĩ ma¬
nifesto ꝓfitentur. Siquis gͦ ad hc̃ modũ dicat.
quigiũ occulto ꝙ ꝯsensu iniciari posse s nõ
nsi manifesta amboꝵ ꝯfessione firmari o¬
pendiosuis mala multa deelinat. s plu¬
rium apꝓbatio hoc recep̃ ut siue ĩ manifes¬
to sine inocculto tał ꝯsens int̾ legitimas ꝑ¬
sonas factus fuerit. ꝑfectam ꝯigũ sacra¬
mentũ iudicetur. ꝙ: si ita uerũ et ꝯstare de¬
bebit ⁊ ꝯsidandũ ÷ quomͦ supͣ memorate q̃sti¬

Expanded text:
eumdem consensum suum utrique voluntarie in manifesto profiteantur. Tunc siquidem voluntas propum id quod in occulto fecerunt sponte utrique in manifesto profitentur. Si quis igitur ad hunc modum dicat conjugium occulto quidem consensu initiari posse, sed non nisi manifesta amborum confessione firmari compendiosius mala multa declinat, sed plurium approbatio hoc recipit ut sive in manifesto sive in occulto talis consensus inter legitimas personas factus fuerit, perfectum conjugii sacramentum judicetur. Quod si ita verum esse constare debebit, considerandum est quom
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ c̃tum ⁊ manifestum ⁊ dissoluit᷑ : pot̾it
de inceps quelib siue quib in alium b ualiã qd̾ c̃q
uoluerit sing̾e ut sibi simili rõs credat᷑. Qd si ad¬
missũ fuerit: magna ꝯfusio adueniet. neq de in¬
ceps ineccłia aliqͥd sirmũ stabit. Si uͦ ꝓpt̾ aucto¬
ritatem eccłie ꝯseruandam ꝯnigiũ ꝙ pͥmum¬
fõm ⁊ scinditur. ⁊ adult̾ium qd scdo p̃sumptũ
lib̾tas datur.s ⁊̃ necessitas indicitur homini
ut maneat in pecc̃õ suo. hͥ gͦ ꝯsiliũ qͦris. Ego
fortassis tͥ potiora dicturꝰ nõ sum tñ oporo ut
sensum qui nullo destrmonio ꝓbatur. neq fa¬
cientium mutua ꝯfessione firmatur. irritum
eẽ deb̾e. neq ineoillacenus ꝯigium stare posse.
faciliꝰ inꝯueniens declinat. pot̃ ⁊̃ id qd̾ supͣ diet

Expanded text:
ifestum est dissolvitur, poterit deinceps quilibet sive quaelibet in alium vel in aliam quodcunque voluerit fingere, ut sibi simili ratione credatur. Quod si admissum fuerit, magna confusio proveniet neque deinceps in Ecclesia aliquid firmum stabit. Si vero propter auctoritatem Ecclesiae conservandum conjugium, qudo praesumptum libertas datur, sed etiam necessitas inducitur homini ut maneat in peccato suo. Hic ergo consilium quaeris. Ego fortassis tibi potiora dicturus non sum, tamen oportet ut da talem consensum qui nullo testimonio probatur, neque facientium mutua confessione firmatur, irritum esse debere, neque in eo ullatenus conjugium stare posse, facilius inconveniens declinat. Potest enim et
Abbreviated transcription (Latin):
disto ꝯsensu ꝯstat m̃ito ꝯuigium exordiu m
sumit qr in eo qd fides pactionis ⁊ sponsioĩs q̃
defuturo ꝯugiũ utrimq fc̃a fuerat ad imple¬
tur. inꝯsensu maritali ꝯugũ sacͣm̃tũ ꝑfici¬
tur. Nomen ã desponsationis ñ ip̃m ꝯuigu

Expanded text:
dicto consensu constat, merito conjugium exordium sumit, quia in eo quod fides pactionis et sponsionis quae de futuro conjugio utrinque facta fuerat adimpletur, in consensu maritali conjugii sacramentum perficitur. Nomen autem desponsationis non ipsum conju
Abbreviated transcription (Latin):
q exquo tał ꝯsensus qualem supͣ diffim¬
ex eo statim ꝯuigiũ ÷̃. ꝙͣ. ⁊ si pꝰ ea copła carnis saqr¬
Uñ ꝯstat qr si uir ł mulier pꝰcalem ꝯsensũ adalienã
societatem transierit. ⁊ si ꝯmitio carnis illic seqͣ¬
dire debebit. ꝙ dicis mͥ. Aliqͥs ꝓmisit siue foite ui¬
rauit aliciu. se usq ad tp̃s ꝯplacitum illam duc¬
turũ ⁊ illa similit̃ ꝓmisit ł iurauit se illi nuptu¬
ram. Int̾um mutato ꝓposito alt̾ siue ut̃q ad ali¬
euam societatem tronsit. ⁊ille uxorem aliam
ducit. ⁊ illa marito alt̾inubit. Quid gͦ faciend̾ ÷:
Numquid ꝓpt̃ pͥoiem sponisione scde fed̾atioĩs pac¬
fac̃ iam fac̃. ꝙ facit. Ineo ꝗ ꝓmittit si ñ facit qd̾¬
rem ducturum ñ dũ tñ uxorem dux̃ ⁊ q̃ spopõ¬
dit se nupturam ñ dum nupsit nec ꝯugiũ ad¬
huc fuit s futurũ ẽet. debuit. cũ aũ pꝰea ⁊ ille uxo¬
rerndut̃ ⁊ illa marito nupsit iam ꝯuigiũ fuit u

Expanded text:
 ex quo talis consensus qualem supra diffinex eo statim conjugium est, quem etsi postea copula carnis seqUnde constat quod si vir vel mulier post talem consensum, ad alienam societatem transierit, etiamsi commistio carnis illic sequdire debebit. Sed dicis mihi: Aliquis promisit sive forte juravit alicui se, usque ad tompus complacitum illam ducturum; et illa similiter promisit vel juravit se illi nupturam. Interim mutato proposito, alter sive uterque ad alienam societatem transit, et ille aliam uxorem ducit: et illa marito alteri nubit. Quid ergo faciendum est? Nunquid propter priorem sponsionem secundae foederationis pacfacrem ducturum, nondum tamen uxorem duxit; et quae spopondit se nupturam nondum nupsit, nec conjugium adhuc fuit, sed futurum esse debuit. Cum autem postea et ille uxorem duxit, et illa marito nupsit, jam conjugium u
Abbreviated transcription (Latin):
dentur. ⁊ aquib cꝰtoditur uroi petatur. raparen¬
tib ꝓpinquiorib sponsetur ⁊ legib docet᷑. ⁊ suo
tp̃r sacdocalit̾ ut mos ÷ cũ p̃cib ⁊ oblationibus
a sacd̃oce bñdicatur. ⁊ cet̾a quedam que in hunc
iugia s ad ult̾ina ꝯtub mał stupͣ aut fornicões
potius ꝗͣ legittina ꝯiugia eẽ. dicenda s̃. S id in ħ
loco intelligi oportet legitima ñ ẽẽ .i. ñ fiꝰ ẜ u
cens. nͥ foite uoluntas gͥa suffragauĩt. ⁊ uota
succurrerint legitia qllic gͦ uͭ uoluntas pͥa ⁊
uotum legitinũ succͣrit. ⁊ sñ his oĩb legramũ

Expanded text:
arentibus propinquioribus sponsetur; et legibus dotetur et suo tempore sacerdotaliter ut mos est cum precibus et oblationibus a sacerdote benedicatur, et caetera quaedam quae in hunc a, vel stupra aut fornicationes potius quam legitima conjugia esse dicenda sunt. Sed id in hoc loco intelligi oportet legitima non esse, id est non ficens: Nisi forte voluntas propria suffragata fuerit, et vota succurrerint legitima. Illic ergo, ubi voluntas propria et votum legitimum succurrit, etiam sine his omnibus legitimum
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃adfinẽ muncli milites st̃: regen suũ subseq̃ntes:
Et ipse rex medius ÷ inexercitu suo hinc inde uil¬
latus incedens ⁊ stipatus agminib suis Et licet
in hac tanta multitudine diu̾se armoꝵ sp̃es in
sacm̃tis. & obsertuctionib p̃cecientiũ ⁊ subseq̃ntiũ
popłou appareant: õs tñ uni regi militare. ⁊ unũ.
uictoria coronati. In hũs oĩb oꝑa restauratio.¬
nis consicd̾ant᷑. In quib diunarũ scͥtutatum tota¬
tiam hñt oꝑa ꝯditionis. Iruina sc̃pitua mat̾iam ht̃
oꝑa restaurationis. ꝓpt̃̾ea tanto excellentior oĩb
scͥpturis iure creditur: quanto dignior ÷ ⁊ sublimi¬
or mat̾ia. in qua eiꝰ consicdetatio tracta ͦ ꝙ ũ sat᷑
Nam oꝑa restaurationis ualde cdigmora st̃ oꝑib
ꝯditionis: qi illa ad seruitutẽ facta st̃. ut stanti hõi
subẽent: ista ad salutem ut lapsum engetent. Opt̾¬
ea illa qͣsi modicũ aliquiã .ui. dieb ꝑfecta sunt:

Expanded text:
ue ad finem mundi milites sunt regem suum subsequentes. Et ipse rex medius est in exercitu suo; hinc inde vallatus incedens et stipatus agminibus suis. Et licet in hac tanta multitudine diversae armorum species in sacramentis et observationibus praecedentium et subsequentium populorum appareant, omnes tamen uni regi militare et unum vvictoria coronari. In his omnibus opera restaurationis considerantur; in quibteriam habent opera conditionis. Divina Scriptura materiam habet opera restaurationis. Propterea tanto excellentior omnibus scripturis jure creditur, quanto dignior est et sublimior materia in qua ejus consideratio tractatio quae versatur. Nam opera restaurationis multo digniora sunt operibus conditionis; quia illa ad servitutem facta sunt, ut stanti homini subessent; haec ad salutem, ut lapsum erigerent. Propterea illa quasi modicum aliquid sex diebus perfecta sunt;
Abbreviated transcription (Latin):
a nt̃ corpꝰ humanũ. ut sp̃s deo subiceret᷑ Sp̃ui: cor¬
prs. Eorpori: munaꝰ. Hoc gͦ ordine scͥptara sac̃
pͥmum creationem mundr descbit. qui ꝓpter
hoĩẽ factus ÷. De inde cõmemorat qualit̾ homo
factus in ura iusticie & discipline d̃ispositus :
Postea qͣlit̃ hõ lapsus: nouissime quẽ admod

Expanded text:
corpus humanum, ut spiritus Deo subjiceretur, spiritui corpus et corpori mundus. Hoc igitur ordine Scriptura sacra primum creationem mundi describit, qui propter hominem factus est; deinde commemorat qualiter homo factus in via justitiae et disciplinae dispositus est; postea, qualiter homo lapsus est; novissime quema
Abbreviated transcription (Latin):
Opus odicionis ÷ quo sactũ ÷ ut ẽẽnt q̃ ñ erant.
Opus restaurationis ÷ qͦ factum ÷ ut meliꝰ c̃ent.
q̃ ꝑierant: Gͣ opꝰ ꝯditionis ÷ creatio mundi. cũ
oĩb elementis suis. Opꝰ restaurationis: in carnatio
ũbi cũ oĩb sacͣm̃tis sus. siue his que p̃cesserunt
abinitio sł̃i: siue hiis que sub sequent᷑ usq a ã
finem mundi: Uecbum. it. in carnatum tex nr ÷¬

Expanded text:
Opus conditionis est quo factum est ut essent quae non erant; opus restaurationis est quo factum est ut melius essent quae perierant. Opus conditionis est creatio mundi cum omnibus elementis suis. Opus restaurationis est incarnatio Verbi cum omnibus sacramentis suis; sive iis quae praecesserunt ab initio saeculi, sive iis quae subsequuntur usque ad finem mundi. Verbum enim incarnatum rex n
Abbreviated transcription (Latin):
÷ qͥd uerũ ÷ tacete᷑ at̃q aliud qͦd falsũ ⁊ asserẽ.
ip̃a quippe c̾utas dicit. o ulta habeo nob̾
drẽ. s ñ pocestis portare modo. Quod utiq ñ
dixissi si u̾itatem tacere sẽꝑ culpa eẽt Ql sit¬
alsum falsum testimonium.
datio deu̾itate testiorũ ꝑbib. Qpos ũ

Expanded text:
 aliud quod falsum est asserere. Ipsa enim veritas dicit: Multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo ; quod utique non dixisset, si veritatem tacere semper culpa esset. Falsum testimonium dacio de veritate
Abbreviated transcription (Latin):
dum putant. Mendatiũ : falsa sis¬
nificatio. cũ uolinitate fallendi: qł p̃sentialit̾
se aliquid daturũ. hñs uoluntatẽ dandi cum
ꝓmatt̾et: Pea uͦ mutante uoluntate dare uol¬
let. mendatiũ ẽẽt: ñ qri in ꝓmissione cor dir¬
plex fuit: s q ꝓmittens corpostea duplicauit.
Sic gͦ intelligi pot̾ quod dictum ÷ Mendan¬
um ÷ sig̾catio falsa: id ⁊ or̃o ł locutio. ꝑ quam
ille qui loquit᷑ auditioni falsum significare
sit ut dicit: mentitur tñ ille qͥ loquit᷑ cum
opinrone. ⁊ intentione fallendi. Iocosa men¬
dacra ⁊trouie ⁊ parabole: mendatia notist̾.

Expanded text:
ura. Mendacium est falsa significatio vocis cum intentione fallendi: quae praesentialiter se quid daturum, habens voluntatem dandi, postea vero mutata voluntate dare nollet, mendacium esset; non quia cor in promissione duplex fuit, sed quia promittens cor postea duplicavit.Sic ergo intelligi potest quod dictum est. Mendacium est significatio falsa, id est oratio vel locutio per quam ille qui loquitur auditori falsum significare sit ut dicit, mentitur tamen ille qui loquitur cum opinione et intentione fallendi. Jocosa mendacia, et ironiae, et parabolae, mend
Abbreviated transcription (Latin):
patabolis loquebatur ad turbas: quas utiq ĩ
sermone suo ñ assumpsisset: si ullum ineis
mendatiũ ꝯstaret. hoc solũ int̾ ÷: quod iocosa
mendatia ⁊ si falsitatis teatum ñ incidunt: leui¬
tatis tñ culpam non euadunt. Estad huc ali¬
ud genus m̃datii:. cũ aliqͥs qͦsi humilitatis cã
mentiri iudet᷑. Ut pote cũ se peccatorẽ dicit:

Expanded text:
parabolis loquebatur ad ipsas turbas, quas utique in sermone suo non assumpsisset, si ullum in eis mendacium constaret. Hoc tantum interest quod jocosa mendacia et si falsitatis reatum non incidunt levitatis tamen culpam non evadunt. Est adhuc aliud genus mendacii, cum aliquis quasi humilitatis causa mentiri videtur, utpote cum se peccator
Abbreviated transcription (Latin):
uar tuoꝰ p̃ceptum ⁊ non furtũ
facies furtum accipitur in ħ loco
ꝓ qualib illicita usurpatione tei aliene:
siue occulta sine manifesta. Qui eñĩ fur¬
tum ꝓhibuit: rapinam ñ ꝯ cessit: ẽ sit
manis peccatũ ut testant᷑ sc̃i aꝑte ⁊ uio¬
lenter raꝑe. quam occulte subtrahere:
qr maiꝰ odium ⁊ iram excitat. Scib furto
etiam comp̾hendit usura.
uit ⁊ um p̾ceptum scd̾e tabule ÷
gͦ meluis liqueat quid sit falsum testimo¬
num: altius incipiendũ ÷. id ⁊ a mentlatio
aliud ẽ. enm simplex mendatiũ in falso testr¬
mionio: aliud inꝑiurio: aluud inuoto: dum
aliquis uouet qͦd ñ soluit. De quib oĩbꝰ dicen¬
dum ÷. pͥmũ ã de simplici medatio. Qua ꝑꝑ

Expanded text:
uartum praeceptum est: Non furtum facies . Furtum accipitur in hoc loco pro qualibet illicita usurpatione rei alienae, sive occulta sive manifesta. Qui enim furtum prohibuit, rapinam non concessit, cum sit majus peccatum ut testantur sancti aperte et violenter rapere: quam occulte subtrahere, quia majus odium et iram excitat. Sub furto etiam comprehenditur usura. Quintum praeceptum secundae tabulae. Nergo melius liqueat, quid sit falsum testimonium, altius incipiendum est, id est a mendacio. Aliud enim est simplex mendacium in falso testimonio, aliud in perjurio, aliud in voto, dum aliquis vovet quod non solvit. De quibus omnibus dicendum est. Primum autem de si
Abbreviated transcription (Latin):
padem si uitinguibilem seruauerit: inter iugĩes
sapientes oũ sponso celesti adnuptias ĩ troibit.

Expanded text:
padem si inexstinguibilem servaverit, inter virgines sapientes cum sponso coelesti ad nuptia introibit.