comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mensis lunȩ annꝰ ẽ. intraquẽ geli ambitũ lustrat
Nã & aluna mensis dicit᷑ quia greco nomine iuna
mene uocat᷑: Vrgilius deniq ad discretionẽ lu¬
naris anni quibreiis ẽ annũ quicursũ solis efficit᷑
significare uolens ait interea magnũ solentũ¬
uoluit᷑ annũ magnũ uocans solis cõparatione
limaris Nã cursus quidẽ ueneris atq merturu
pene parsoliẽ : Martis uͦ annꝰ fere bienniũ
ten& Tanto enĩ tẽpore cȩlũ circuit Iouis aut
stella .xii. & saturni .xxx. annos in eadẽ
circũitiae consumit. Haec deluminibus
ac uagis ut seperelata. lãnota st̃. Annꝰ uͦ
qui mundanꝰ uocat᷑ qui uere uertens ẽ.
quia conuersione plene uniuersitatis effi¬
cit᷑ largissimis seculis explicat᷑. Cuiꝰ ratio
talis ẽ Stellȩ om̃s & sidera quȩ infixa
carlo uidentur. quoꝵ̃ ꝓp̾iũ motũ nũ quã
uisꝰ humanꝰ sentire ł dep̃hendere potest.

Expanded text:
mensis lunae annus est, intra quem caeli ambitum lustrat. mensis lunae annus est, intra quem caeli ambitum lustrat. Nam et a luna mensis dicitur, quia Graeco nomine luna μήνη uocatur. Vergilius denique, ad discretionem lunaris anni qui breuis est annum qui cursu solis efficitur significareuolens, ait interea magnum sol circumuoluitur annum, annum magnum uocans solis comparatione lunaris. Nam cursus quidem Veneris atque Mercurii paene par soli est; Martis uero annus fere biennium tenet - tanto enim tempore caelum circumit -, Iouis autem stella duodecim et Saturni triginta annos in eadem circumitione consumit. Haec de luminibus ac uagis, ut saepe relata, iam nota sunt. Annus uero qui mundanus uocatur, qui uere uertens est quia conuersione plenae uniuersitatis efficitur, largissimis saeculis explicatur. Cuius ratio talis est. Stellae omnes et sidera quae infixa caelo uidentur, quorum proprium motum numquam uisus humanus sentire uel deprehendere potest,
Abbreviated transcription (Latin):
annꝰ appellari potest. In quo upe dicere audeo :¬
quã multa hominũ sȩcla teneant᷑ Nãq: uto
lĩ deficere sol hominib: extinguiq uisus ẽ cũ
romuli animꝰ haec ipsa in tẽplapeneerauit quanꝰ¬
doq ab eadẽ parte sol eodẽq tẽpore iterũ de¬
fecerit tũ signis om̃ib ad idem principiũ stel¬
lisq reuocatis expletũ anniũ habito. Cuiꝰ quidẽ
anni ñdũ uicesimã partẽ scito eẽ conuersam
Idem agere ꝑseuerat instans disua sionigloriȩ de¬
siderande. Quã cũ locis artã nec in ipsis angasti¬
is ȩternã supra docuiss& nunc non solũ ꝑpetiu¬
tatis expertẽ. sed nec ad unius integrianni me¬
tas posse ꝓpagari doc& Cuiꝰ assertionis quȩ
sit ratio dicrmꝰ Annꝰ ñ is solus ẽ quẽ nunc cõ¬
munis omniũ us appellat. sed singulõꝵ seu lu¬
minũ seu stellarũ emenso omi celicircuitu a
certo loco in eunde locũ reditꝰ annꝰ suuis ẽ Sic

Expanded text:
annus appellari potest, in quo uix dicere audeo annus appellari potest, in quo uix dicere audeo quam multa hominum saecula teneantur. Namque, lim deficere sol hominibus extinguique uisus est cum Romuli animus haec ipsa in templa penetrauit, quandoque ab eadem parte sol eodemque tempore iterum defecerit, tum, signis omnibus ad idem principium stellisque reuocatis, expletum annum habeto. Cuius quidem anni nondum uicesimam partem scito esse conuersam.» Idem agere perseuerat, instans dissuasioni gloriae desiderandae. Quam cum locis artam nec in ipsis angustiis aeternam supra docuisset, nunc non solum perpetuitatis expertem, sed nec ad unius integri anni metas posse propagari docet. Cuius adsertionis quae sit ratio dicemus. Annus non is solus est quem nunc communis omnium usus appellat, sed singulorum seu luminum siue stellarum, emenso omni caeli circuitu, a certo loco in eundem locum reditus annus suus est. Sic
Abbreviated transcription (Latin):
riã int̃cipit interitus terris oberrent.
Et asperitatẽ paulatĩ uageferitatis exiti
concili abula & coeus natura instituente
patiantur. Sitq. pͥmũ int̃ eos mali nescia
& adhuc astutiae in experta simplicitas.
quȩ nom̃ auri primis sȩculis prestat.
Inde quomagis adcultũrerũ atq ar tiũ
usus ꝓmou&. tanto facilius in animos
serpit ȩmulatio. Quȩ pͥmũ bene incipi¬
ens in inuidiã latent̃ euadit. Et ex hac
iã nascitur. Quic quid genus hominũ
post sequentib seculis experit᷑. Hȩc t̃
ergo quȩ reb: humanis pereundi atq iterũ re¬
uertendi in columi mundo uicissitudo uariat᷑.
nemounius anni memoriã consequi possit. Ho¬
mines enĩ popularit᷑ annũ tantũmͦ solis iđ u
nius astri reditũ metiuntũr Re ipsa aut̃ cũ
adidem unde semel ꝓfecta suit. cuncta astra
redierint. eandẽq totius celi descriptionẽ lon¬
gis int̃uallis retulerint tũ ille uere uertens

Expanded text:
riam intercepit interitus, terris oberrent riam intercepit interitus, terris oberrent et, asperitatem paulatim uagae feritatis exuti, conciliabula et coetus, natura instituente, patiantur, sitque primum inter eos mali nescia et adhuc astutiae inexperta simplicitas, quae nomen auri primis saeculis praestat. Inde quo magis ad cultum rerum atque artium usus promouet, tanto facilius in animos serpit aemulatio, quae primum bene incipiens in inuidiam latenter euadit, et ex hac iam nascitur quicquid genus hominum post sequentibus saeculis experitur. Haec est ergo quae rebus humanis pereundi atque iterum reuertendi incolumi mundo uicissitudo uariatur. «... nemo unius anni memoriam consequi possit. Homines enim populariter annum tantummodo solis, id est unius astri, reditu metiuntur; re ipsa autem, cum ad idem unde semel profecta sunt cuncta astra redierint, eandemque totius caeli descriptionem longis interuallis retulerint, tum ille uere uertens
Abbreviated transcription (Latin):
ab sũpto paulatĩ uires reuertuntur hu¬
mori. cũ magna parsignis incendus ero¬
gataminus iã derenascente humore con¬
sumat. Acrursꝰ longo tẽporũ tractuita
crescens humor altius iuncit. ut t̃ris in¬
fundat᷑ eluuio. Rursꝰq calor posthoc
uires resumit. Etita sit ut manente
mundo int᷑ exuperant calori humoris¬
que uices terrarũ cultꝰ cũ hominũ genere
sepe int̃cidat etreduota tẽperie rursꝰ mo¬
uetur. Num quã tam̃seu eluuio srurx¬
ustio om̃s terras aut omẽ hominũ genꝰ
ł omnino operit ł penit᷑ exurit. Egipto
certe ut plato intima eo fatetur. nũquã
nimietas humoris nocuit ł caloris. Vnde
& infinita annorũ milia. in solis egiptioꝵͣ
monum̃tis librisq releguntur. Certeigi¬
tur terrarũ partes int̾netioni suꝑstites.
seminariũ instaurando generi humanofi¬
unt. Atq. ita contingit. ut ñrudi mundo
rudes homines & cultus inscii cuius nemo¬

Expanded text:
absumpto, paulatim uires reuertuntur huabsumpto, paulatim uires reuertuntur humori, cum magna pars ignis, incendiis erogata, minus iam de renascente humore consumat. Ac rursus longo temporum tractu ita crescens humor altius uincit ut terris infundatur eluuio, rursusque calor post hoc uires resumit, et ita fit ut, manente mundo inter exsuperantis caloris humorisque uices, terrarum cultus cum hominum genere saepe intercidat, et reducta temperie rursus nouetur. Numquam tamen seu eluuio seu exustio omnes terras aut omne hominum genus uel omnino operit uel penitus exurit. Aegypto certe, ut Plato in Timaeo fatetur, numquam nimietas uel humoris nocuit uel caloris; unde et infinita annorum milia in solis Aegyptiorum monumentis librisque releguntur. Certae igitur terrarum partes, internecioni superstites, seminarium instaurando generi humano fiunt; atque ita contingit ut non rudi mundo rudes homines et cultus inscii, cuius memo
Abbreviated transcription (Latin):
latitudo quã sol cũquinq uagis & lunaul¬
tro citroq. discurrunt habeat subiecti
humoris alimoniã. Et hoc eẽ uolunt qđ
homerꝰ diuinarũ omniũ inuentionũ fons¬
et origo subportici nube sigm̃ti uerũ sapienti¬
bus intelligi dedit. iour̃ cũ disceteris idẽcũ
stellis ꝓfectũ inocranũ ethopib eũ ade¬
pulas inuitantib. Equã imaginẽ fabulo¬
sã homerũ significasse uolunt hauriri
dehumore nutrim̃ta siderib. qui obhoc
athiop asreges epularũ cȩlestiũ dixit
qm̃ circa oceani orã ñ nisi aedhiopes habi¬
tant quos iucinia solis usq adspetirmiu¬
gri coloris exurit. Cũ ergo calor nutria¬
tur humore. hȩc uisitudo contingit ut
modo calor modoumor exuber&. Eue¬
nit enĩ. ut ignis usq ad maximũ enutritꝰ
augm̃tũ haustũ uincat humorẽ. Acsio
aeris mutata temperies licentiã presta
incendio & terra penitus flagrantia
inmissi ignis urat᷑. Sed maximpetu caloris

Expanded text:
latitudo, quam sol cum quinque uagis et luna ullatitudo, quam sol cum quinque uagis et luna ultro citroque discurrunt, habeat subiecti humoris alimoniam. Et hoc esse uolunt quod Homerus, diuinarum omnium inuentionum fonset origo, sub poetici nube figmenti uerum sapientibus intellegi dedit, Iouem cum dis ceteris, id est cum stellis, profectum in Oceanum, Aethiopibus eum ad epulas inuitantibus. Per quam imaginem fabulosam Homerum significasse uolunt hauriri de humore nutrimenta sideribus, qui ob hoc Aethiopas reges epularum caelestium dixit, quoniam circa Oceani oram non nisi Aethiopes habitant, quos uicinia solis usque ad speciem nigri coloris exurit. Cum ergo calor nutriatur humore, haec uicissitudo contingit ut modo calor, modo humor exuberet. Euenit enim ut ignis, usque ad maximum enutritus augmentum, haustum uincat humorem ac sic aeris mutata temperies licentiam praestet incendio, et terra penitus flagrantia inmissi ignis uratur; sed mox, impetu caloris
Abbreviated transcription (Latin):
niq multarũ rerũ experientia ad aliquasgen¬
tes recenti atate ꝑuenit. ut ecce galliuite᷑
ł cultũ olȩe roma iam adolescente didicert.
Aliae gentes ad huc multa nesciunt quȩ nobis
inuenta placuerunt:. Hac omã udentur
&ternitati rerũ repugnare. dũ opinarinos
faciunt. certomundi principio paulatim
singula quaq corpisse Seomundũ quidem
fiusse semꝑ philosophia auctorẽ. Condito¬
re quidem deo sed non extẽpore. Siquidẽ
tẽpus ante mundũ eẽ Nͣpotuit. cũ nihil
aliud tẽporanisscursus solis efficiat. Resuꝰ
humane ex parte maxima sepe occidunt
manente mundo & rursꝰ oruint᷑ ueleluuio¬
ne uicissim ł exustione redeunte. Cuiꝰ
uirisitudinis causa ł necessitas talis ẽ. Ignẽ
aethereũ phisici tradiderunt. more nutriri
Adserentes idõ subrona celi ꝑusta quã uia
solis id ÷. Todiacus occupauit oceanum sic̃
supra descripsimꝰ anatura locatũ ut omnis

Expanded text:
nique multarum rerum experientia ad aliquas gennique multarum rerum experientia ad aliquas gentes recenti aetate peruenit, ut ecce Galli uitem uel cultum oleae Roma iam adolescente didicerunt, aliae uero gentes adhuc multa nesciunt quae nobis inuenta placuerunt? Haec omnia uidentur aeternitati rerum repugnare, dum opinari nos faciunt certo mundi principio paulatim singula quaeque coepisse. Sed mundum quidem fuisse semper philosophia auctor est, conditore quidem deo, sed non ex tempore, si quidem tempus ante mundum esse non potuit, cum nihil aliud tempora nisi cursus solis efficiat. Res uero humanae ex parte maxima saepe occidunt manente mundo, et rursus oriuntur, uel eluuione uicissim uel exustione redeunte. Cuius uicissitudinis causa uel necessitas talis est. Ignem aetherium physici tradiderunt humore nutriri, adserentes ideo sub zona caeli perusta, quam uia solis, id est zodiacus, occupauit, Oceanum, sicut supra descripsimus, a natura locatum, ut omnis
Abbreviated transcription (Latin):
rit. uel fabulet᷑ antiquitas tradatq nec hinc
eis qͦñc itimur uictũ fuisse Sedglande
pͥus & bacis altos sero sperasse desulcis ali¬
moniã. Cũq ita exordiũ rerũ & ipsius
humanȩ nationis opinem᷑ ut aurea primũ scła
fuisse credamꝰ & inde natura ꝑmitalla uiliora
degenerans ferro sȩcula postrema foedauerit:
Ane totũ uideam᷑ de fabulis mutuari quis ñ
hinc estonet mundũ quandoq cepisse. & nec
longã retro eiꝰ ȩtatẽ cũ ab hinc ultra duoretro
annoꝵ milia de excellenti rerũ gestarũ me¬
moria ne greca quidẽ exst& historia : Nã su¬
praninũ a quo semiramis scđm quosdã cridit᷑
ꝓereata nichil p̃clarũ in libros relatũ ẽ. Sienĩ
abbucio immoante initiũ suit mundꝰ ut philo¬
sophi uolunꝰ cur ꝑ inmimerabiliũ seriẽ sȩculoꝵ
ñ suerat cultꝰ quo nuic utim᷑ inuentꝰ ñ intera¬
rũ usꝰ quo solo memoriae fulcit᷑ atnitas. curde¬

Expanded text:
rit uel fabuletur antiquitas, tradatque nec hunc rit uel fabuletur antiquitas, tradatque nec hunc eis quo nunc utimur uictum fuisse, sed glande prius et bacis altos, sero sperasse de sulcis alimoniam, cumque ita exordium rerum et ipsius humanae nationis opinemur, ut aurea primum saecula fuisse credamus, et inde natura, per metalla uiliora degenerans, ferro saecula postrema foedauerit? Ac ne totum uideamur de fabulis mutuari, quis non hinc aestimet mundum quandoque coepisse et nec longam retro eius aetatem, cum abhinc ultra duo retro annorum milia de excellenti rerum gestarum memoria ne Graeca quidem exstet historia? Nam supra Ninum, a quo Semiramis secundum quosdam creditur procreata, nihil praeclarum in libros relatum est. Si enim ab initio, immo ante initium fuit mundus, ut philosophi uolunt, cur, per innumerabilium seriem saeculorum, non fuerat cultus quo nunc utimur inuentus, non litterarum usus, quo solo memoriae fulcitur aeternitas? Cur de
Abbreviated transcription (Latin):
ł transcendert caucasũ romani: nominis fama
ñ ualuit spẽ quã de ꝓpaganda late gloria ante
oculos ponendo nri orbis angustias amputa ut
uult & diuturnitatis auferre ut plene anmo
ne potis conteptũ gloriȩ cõpos dissuasor insi¬
nu&. et ait nec in hac ipsa parte inquã
sapientis & fortis uiri nom̃ serpere potest ȩter¬
nitatẽ nominis posse durare cũ modo exusti¬
one. modo eluuuione t̾rarũ diuturnitati rerũ
int̾cedat occasus Qđ quale sit disseremios
in hac enĩ parte tractatꝰ illa questio latent̃ ab¬
soluit᷑ quȩ multõꝵ cogitat ones de ambigenda
mundi ȩt̃nitate sollicitat. Nãquis facile
mundũ seꝑ fuisse consentat cũ& ipsa histori¬
arũ sides multarũ rerũ cultũ emendationẽ¬
q uel ipsã inuentionẽ recentẽ eẽ fateat᷑ : cũq
rudes primũ homines & incuria siluestri ñ
multũ a ferarũ asperitate dissimiles memine¬

Expanded text:
uel transcendere Caucasum Romani nominis fama uel transcendere Caucasum Romani nominis fama non ualuit, spem quam de propaganda late gloria ante oculos ponendo nostri orbis angustias amputauit, uult et diuturnitatis auferre, ut plene animo nepotis contemptum gloriae compos dissuasor insinuet. Et ait nec in hac ipsa parte, in quam sapientis et fortis uiri nomen serpere potest, aeternitatem nominis posse durare, cum modo exustione, modo eluuione terrarum diuturnitati rerum intercedat occasus. Quod quale sit disseremus. In hac enim parte tractatus illa quaestio latenter absoluitur, quae multorum cogitationes de ambigenda mundi aeternitate sollicitat. Nam quis facile mundum semper fuisse consentiat, cum et ipsa historiarum fides multarum rerum cultum emendationemque uel ipsam inuentionem recentem esse fateatur, cumque rudes primum homines et incuria siluestri non multum a ferarum asperitate dissimiles memine
Abbreviated transcription (Latin):
insequentib apparebit. Quin eciã sicu¬
pi& ꝓles futuroꝵ hominũ de inceps lau¬
des uniuscuiꝰq nrm̃ acceptas a patribus
posteris ꝓdere tam̃ ꝓpt̃ eluuiones ex ustionesq
t̃rarũ quas accidere tẽ pore certo necesse ẽ . ñ
inodo ñ ȩt̃nam sed ne diuturnã quidẽ gloriã as¬
sequi possumꝰ Uuirtutis fructũ sapiens in
conscientia ponit minꝰ ꝑfectꝰ ingloria unde
scipio ꝑfectionẽ cupiens in fundere ne poti. auc¬
tor ẽ. ut contentꝰ conscientie p̃mio gloriã
ñ requirat in qua appetenda. qm̃ duost̃ maxi¬
me quȩ p̃optari possint ut & quã latissime ua¬
get᷑ & quã diutissime ꝑ seuer& postquã superius
de habitationis nr̃aẽ angustis disserendo totuis
t̃raȩ quȩ ad cȩlũ puncti locũ obtin&. minimã
quandã dociut a nr̃ĩ gnrĩs hominib: particulã
possideri nollius uͦgłam uel in illã totã par¬
tẽ potuisse diffundi Si quidẽ gangen transnare

Expanded text:
in sequentibus apparebit: «quin etiam si cuin sequentibus apparebit: «quin etiam si cupiat proles futurorum hominum deinceps laudes uniuscuiusque nostrum acceptas a patribus posteris prodere, tamen propter eluuiones exustionesque terrarum, quas accidere tempore certo necesse est, non modo non aeternam sed ne diuturnam quidem gloriam adsequi possumus.» Virtutis fructum sapiens in conscientia ponit, minus perfectus in gloria; unde Scipio, perfectionem cupiens infundere nepoti, auctor est ut, contentus conscientiae praemio, gloriam non requirat. In qua appetenda quoniam duo sunt maxime quae praeoptari possint, ut et quam latissime uagetur et quam diutissime perseueret, postquam superius de habitationis nostrae angustiis disserendo totius terrae, quae ad caelum puncti locum obtinet, minimam quandam docuit a nostri generis hominibus particulam possideri, nullius uero gloriam uel in illam totam partem potuisse diffundi, si quidem Gangen transnare
Abbreviated transcription (Latin):
or .ẽ. tropicꝰ circꝰ septentrionali circo. tanto
tona uerticib quã laterib: angustior ẽq
sumitas eiꝰ in artũ extremic ingulbreuita¬
te contrahit᷑. deductio aut̃ laterũ. cũ lon¬
gitudine tropici ab utraq parte distendit᷑
Deniq ueteres omnẽ habitabilẽ nram ex¬
tentae clamidi similẽ ẽẽ dixert̃ Itẽ qua
omis t̃ra inqua & oceanꝰ ẽ ad queuis eae¬
lestẽ circulũ quasicentrũ puncti obtin&
locũ : necessario de oceano adiecit: Qui
cam̃ tanto nomine quã sit paruus uides
Nã lic& apud nos at lanticũ mare. lic&
magnũ uocet᷑. decȩlo tam̃ despicientib
ñ potest magnũ uideri. cũ ad cȩlũ terra
signũ sit qđ diuidi non possit in partes Idõ
aut̃ terraȩ breuitas tã diligent̃ asseritur.
ut paruipendendũ ambitũ samȩ uir
fortis intelligat quȩ intã paruo magna
eẽ ñ poterit. Qđ doctrinȩ ꝓpositũ. ñ minꝰ

Expanded text:
or est tropicus circus septentrionali circo, tanto or est tropicus circus septentrionali circo, tanto zona uerticibus quam lateribus angustior est, quia summitas eius in artum extremi cinguli breuitate contrahitur, deductio autem laterum cum longitudine tropici ab utraque parte distenditur. Denique ueteres omnem habitabilem nostram extentae chlamydi similem esse dixerunt. Item quia omnis terra, in qua et Oceanus est, ad quemuis caelestem circulum quasi centron puncti obtinet locum, necessario de Oceano adiecit: «qui tamen tanto nomine quam sit paruus uides». Nam licet apud nos Atlanticum mare, licet Magnum uocetur, de caelo tamen despicientibus non potest magnum uideri, cum ad caelum terra signum sit, quod diuidi non possit in partes. Ideo autem terrae breuitas tam diligenter adseritur ut parui pendendum ambitum famae uir fortis intellegat, quae in tam paruo magna esse non poterit. Quod doctrinae propositum non minus
Abbreviated transcription (Latin):
nou atq inferiore t̃rȩ suꝑficies in sulassacit¬
Vnde tullius hoc uolens bitelligi. ñ dixit omis
t̃ra parua quȩdã insula ẽ sed omis traquȩ co¬
lit᷑ a uob parua quȩdã ẽ insula quia & sin¬
gulȩ dequattuor habiationib paruȩ quȩdã
efficiunt᷑ insulȩ ocea nobis eas ut diximꝰ ã¬
biente : Om̃a hȩc ante oculos locare potest
descriptio substituta ex qua &. nr̃i ma¬
ris orginẽ quȩ totius una ẽ & rubri atq
indici ortũ uidebis: Caspiũ mare unde oriat᷑
inuenies: Lic& ñ ignorẽ eẽ non nullos qui
ei de oceano ingressũ negeNT Nec dubiũ ẽ
in illã quoq australis generis tẽperatã ma¬
rede oceano similiter influere. Sed
describi hoc nostra ad testatione
non debuit. cuius situs Nobis
incognitus per seuerat
uod autẽ nram̃ habitabilẽ dixit angustã
uerticib laterib latiorẽ . In eadẽ descripti¬
one poterimꝰ aduertere : Nã quanto longi¬

Expanded text:
riore atque inferiore terrae superficie insulas facitriore atque inferiore terrae superficie insulas facitVnde Tullius, hoc intellegi uolens, non dixit «omnis terra parua quaedam est insula», sed «omnis terra quae colitur a uobis parua quaedam est insula», quia et singulae de quattuor habitationibus paruae quaedam efficiuntur insulae, Oceano bis eas, ut diximus, ambiente. Omnia haec ante oculos locare potest descriptio substituta, ex qua et nostri maris originem, quae totius una est, et Rubri atque Indici ortum uidebis, Caspiumque mare unde oriatur inuenies, licet non ignorem esse nonnullos qui ei de Oceano ingressum negent. Nec dubium est in illam quoque australis generis temperatam mare de Oceano similiter influere, sed describi hoc nostra attestatione non debuit, cuius situs nobis incognitus perseuerat. Quod autem nostram habitabilem dixit angustam uerticibus, lateribus latiorem, in eadem descriptione poterimus aduertere. Nam quanto longi
Abbreviated transcription (Latin):
duoparit᷑ enascunt᷑ sinus. quiusq ad am¬
bas quassu pra diximꝰ extremitates refusi
occurrt᷑ aboriente demissis . Et dũ ui sũ¬
ma etimpetu inmaniore miscent᷑ inui¬
cẽq. seferiunt. exipsa aquarũ collisione
nascitur illa famosa oceani accessio pa¬
rit᷑ etrecessio. Etubicũq. in nr̃omari
contingit idem ł maugustis fretis ł in
planis fortelitorib exipsis oceani finib
quos oceanũ nc̃ uocamꝰ eueniunt. qr nr̃m
mare exillis influit. Cłterũ uenorut
ita dicã. eius alurus tenae ⁊ onã ꝑustã &
tũpse qͥuã ae quinoctiale᷑ quãsinꝰ exeo
mati qui oriontẽ circulũ ambitu sux
flexionis imitant᷑ omnẽ terrã quadri¬
fidã diuidunt & singulas ut supͣ diximꝰ ha¬
bitationis insulas faciunt. Nã int̃nos &
australes homines means ille ꝑca lidam
totã÷ cingens etruriꝰ utriusq regionis
exremasinib siis ambiens binas insupe¬

Expanded text:
duo pariter enascuntur sinus, qui, usque ad amduo pariter enascuntur sinus, qui, usque ad ambas quas supra diximus extremitates refusi, occurrunt ab oriente demissis. Et dum ui summa et impetu immaniore miscentur in uicemque se feriunt, ex ipsa aquarum collisione nascitur illa famosa Oceani accessio pariter et recessio, et ubicumque in nostro mari contingit idem, uel in angustis fretis uel in planis forte litoribus, ex ipsis Oceani sinibus quos Oceanum nunc uocamus, eueniunt, quia nostrum mare ex illis influit. Ceterum uerior, ut ita dicam, eius alueus tenet zonam perustam, et tam ipse, qui aequinoctialem, quam sinus ex eo nati, qui horizontem circulum ambitu suae flexionis imitantur, omnem terram quadrifidam diuidunt et singulas, ut supra diximus, habitationis insulas faciunt. Nam inter nos et australes homines means ille per calidam totamque cingens et rursus utriusque regionis extrema sinibus suis ambiens, binas in supe
Abbreviated transcription (Latin):
int̃ambas more ipsius poxtae dictũ existi¬
memꝰ. Nobis aliud ad defensionẽ ultra hȩc
quã diximꝰ Nĩ occurrit. Verũ qm̃ in me¬
dio posuimꝰ quos fines nũquã uiasolis ex
ingenii singuloꝵ inuenire qͥd possitam¬
plius ꝓ absoluenda hec questione confi¬
teri: His qͦq ut arbitror t̃iotiosa inspec¬
tione trac tatis. Nunc deocrano qd pmisi¬
mꝰ adstruamꝰ ñ uno sed gemino eius ambit¬
tu terre corpꝰ omẽ circũflui. Cuiꝰ uerꝰ
& pͥmꝰ meatꝰ ẽ. qͥ ab indocto hominũ genȩ¬
renescitur. Hisenĩ quẽ solũ oceanũ
plures opinantur. desinib. ab illdonge¬
nali refusis. scd̃m ex necessitate. aimbitũ
fecit. C&erũ prior eius coronaꝑto
nã terrae ca lidã meat superiora tͣrarũ
et infer ora cingłris. flexũ circi ȩquinoc¬
tialis imitata. Aboriente uͦ duossinꝰ resun¬
dit. unũ ad extremitatẽ septẽtrionis
ad australis alterũ. Rursusq ab occidente

Expanded text:
s» pro «inter ambas», more ipsius poetae, dictum existis» pro «inter ambas», more ipsius poetae, dictum existimemus. Nobis aliud ad defensionem ultra haec quae diximus non occurrit. Verum quoniam in medio posuimus quos fines numquam uia solis exingenii singulorum inuenire quid possit amplius pro absoluenda hac quaestione conferri. His quoque, ut arbitror, non otiosa inspectione tractatis, nunc de Oceano quod promisimus adstruamus: non uno, sed gemino eius ambitu terrae corpus omne circumflui. Cuius uerus et primus meatus est qui ab indocto hominum genere•nescitur. Is enim, quem solum Oceanum plures opinantur, de sinibus ab illo originali refusis secundum ex necessitate ambitum fecit. Ceterum prior eius corona per zonam terrae calidam meat, superiora terrarum et inferiora cingens, flexum circi aequinoctialis imitata. Ab oriente uero duos sinus refundit, unum ad extremitatem septentrionis, ad australis alterum, rursusque ab occidente
Abbreviated transcription (Latin):
nimiũ solis ardorẽ. Cũ ergo tantũ spa¬
tu exꝑusta uitã ministrae. & sine dubio
circa uitinã alterius tẽperate. idẽ anto¬
ecoꝵ̃ tantũ dẽ spatu habere ꝑustefines
parẽ mansurtudinẽ ñ neget᷑. Paria enĩ
inutraq. parte st̃ omã. Idõ crebendũ est
ꝑpoeticã tubã quȩ omã semꝑ in mauis
extollit dixisse uiã solis sectã ꝑtẽperatas.
quoniã exutraq parte fines ꝑustȩ in
eo st̃ simules tẽperatis qđ se ꝑatiunt᷑ ha¬
bitari: Anforte poxticalicentia parti¬
culã ꝓsimili penȩ particula posuit &
autẽ & homerũ ipsũ & bi omĩb. imitato¬
rẽ eius maronẽ . sepetales mutasse par¬
inter ambstr̃peratas uoluit᷑ riꝑ ambas ła
mibarit᷑ autẽ ꝑ pro. int̃ponere sol&. Sic̃
alibi qͦq circũ ꝑq. duas umorẽ fluminis
arctos Neq enĩ angus siderrus arctosse¬
cat. Seddũ & amplectit᷑ & interuenit.
test constare nobis intellectꝰ. si ꝑ ambasꝓ

Expanded text:
nimium solis ardorem. Cum ergo tantum spanimium solis ardorem. Cum ergo tantum spatii ex perusta uitam ministret, et sine dubio circa uiciniam alterius temperatae, id est antoecorum, in tantundem spatii habere perustae fines parem mansuetudinem non negetur paria enim in utraque parte sunt omnia, ideo credendum est per poeticam tubam, quae omnia semper in maius extollit, dixisse uiam solis sectam per temperatas, quoniam ex utraque parte fines perustae in eo sunt similes temperatis, quod se patiuntur habitari? An forte poetica licentia particulam pro simili paene particula posuit et pro autem et Homerum ipsum et in omnibus imitatorem eius Maronem saepe tales mutasse par«inter ambas» uoluimiliariter autem «per» pro «inter» ponere solet, sicut alibi quoque: Circum perque duas in morem fluminis Arctos. Neque enim Anguis sidereus Arctos secat, sed dum et amplectitur et interuenit, test constare nobis intellectus si «per amba
Abbreviated transcription (Latin):
circũ iđ trans ustã quȩ tropicis claudit᷑ ex u¬
traq parte incipere tẽperatas quȩramꝰ quid
sit qđ ait uirgilius quẽ nullius umquã disci¬
plinȩ error biuoluit. Duŗ mortalib egris
munere concessȩ diuũ . &. uia secta ꝑ ambas
obliquus qua se signoꝵ uerter&. ordo. uidet᷑
enĩ dicere his uersib: todiacũ ꝑtẽperatas duc¬
tũ &. solis cursũ ꝑ ipsas fieri qđ nec opinari
fas ẽ quia neutrũ tropicũ curs solis excedit
Nũ lgit᷑ illud attendit qd̵ diximꝰ &. intra tropi¬
cũ in ea puste parte quȩ uicina ẽ tẽperatȩ
habitatores eẽ : Nã siene sub ipso tropico ẽ
aleroe autẽ. trib milib octingentis stadus
iiꝑustã asiene introrsũ recedit. Et ab
illa usq ad t̾rã citina momi feracẽ. st̃
stadia octingenta. Et ꝑ hȩc om̃a spatia
ꝑustȩ licae rari tam̃ uita friuia qs ha¬
bitantes Ultra uͦ iã in accessũ t̃ ꝓpt᷑

Expanded text:
circum, id est trans ustam quae tropicis clauditur ex ucircum, id est trans ustam quae tropicis clauditur ex utraque parte, incipere temperatas — quaeramus quid sit quod ait Vergilius, quem nullius umquam disciplinae error inuoluit: duae mortalibus aegris munere concessae diuum, et uia secta per ambas obliquus qua se signorum uerteret ordo. Videtur enim dicere his uersibus zodiacum per temperatas ductum, et solis cursum per ipsas fieri; quod nec opinari fas est, quia neutrum tropicum cursus solis excedit. Num igitur illud attendit quod diximus: et intra tropicum in ea perustae parte quae uicina est temperatae habitatores esse? Nam Syene sub ipso tropico est, Meroe autem tribus milibus octingentis stadiis in perustam a Syene introrsum recedit, et ab illa usque ad terram cinnamomi feracem sunt stadia octingenta; et per haec omnia spatia perustae, licet rari, tamen uita fruuntur habitantes, ultra uero iam inaccessum est propter
Abbreviated transcription (Latin):
& libia in qͥb calor ita circũ fusi aeris corpꝰex¬
tenuat ut aut nũ quã aut raro cogat᷑ in nubes
Et idõ nullus pene apud illos usus ẽ imbriũ Rurs
quȩ ad frigidȩ sines p̃ssius accedunt ut ẽ palus
meotis ut regiones quas pret̃fluunt tanais
& hister omaq suꝑ scithnã loca quorũ in co¬
las uetustas hiꝑboreos uocauit quasi orignt̃
borrȩ introrsũ recedendo transissent adeo
ȩterna poene p̃munt᷑ pruma ut ñ facile ex¬
plicet᷑ quanta sit illic frigidȩ nimiecatis ĩniu¬
ria Loca uͦ quȩ in medio tẽperatae st̃ qm̃ ab
utraq nimietate longũ recedurs. uerã tenen
silutarẽq tẽperiẽ. Locꝰ nos ad mon& ut qm̃
diximꝰ rẽ quȩ anullo possit refelli utrũq tro¬
picũ circũ ⁊odiaco t̾minos facere. necũ quã
solẽ alterutrũ tropicũ excedere posse uel
suł sum uel deorsũ meando trans rodia cũuͦ

Expanded text:
et Libya, in quibus calor ita circumfusi aeris corpus exet Libya, in quibus calor ita circumfusi aeris corpus extenuat, ut aut numquam aut raro cogatur in nubes, et ideo nullus paene apud illos usus est imbrium. Rursus quae ad frigidae fines pressius accedunt, ut est palus Maeotis, ut regiones quas praeterfluunt Tanais et Hister omniaque super Scythiam loca, quorum incolas uetustas Hyperboreos uocauit, quasi originem boreae introrsum recedendo transissent, adeo aeterna paene premuntur pruina ut non facile explicetur quanta sit illis frigidae nimietatis iniuria. Loca uero quae in medio temperata sunt, quoniam ab utraque nimietate longum recedunt, ueram tenent salutaremque temperiem. Locus nos admonet ut - quoniam diximus rem quae a nullo possit refelli, utrumque tropicum circum zodiaco terminos facere, nec umquam solem alterutrum tropicum excedere posse uel sursum uel deorsum meando, trans zodiacum uero
Abbreviated transcription (Latin):
creare. Et hoc ẽ qđ lucanꝰ dicere uoluit. nec
tam̃ plene ut habet᷑ absoluit: dicendo enĩ
atq umbras nũquã flectente syene rẽ qͥdem
attigit sed turbauit uerũ. Nonenĩ nũ quã
flectit sed uno tẽpore qđ cũ suaratione recu¬
limꝰ His relatis constat solẽ nũ quã egredi
fines ꝑustae quia de tropico intropicũ ⁊ odiacꝰ
obliquatꝰ ẽ. Manifesta ẽ igitꝰ causa cur hȩc
tona flãmis sit seꝑ obnoxia. quippe quã sol
totius ȩthereȩ flãmȩ a. fons & administrator
nũquã relinquat. Ergo ambȩ parces ultimȩ
iđ septẽtrionalis & australis adquas nũ quã ca¬
lorsolis accedit. necessario ꝑpetua pͥmuntur
priuna duas uͦ ut diximꝰ tẽperat hinc atq
illinc uiciua caloris &. hrigoris Deniq ln hac
ipsatona quã incolimꝰ quȩ tota dicit᷑ tẽperata
partes tam̃ quȩ ꝑusto cingulo uicinȩ st̃ cete¬
ris calidiores st̃ ut ẽ ethiopia arabia ȩgiptꝰ

Expanded text:
creare. Et hoc est quod Lucanus dicere uoluit, nec creare. Et hoc est quod Lucanus dicere uoluit, nec tamen plene ut habetur absoluit. Dicendo enim atque umbras numquam flectente Syene, rem quidem attigit, sed turbauit uerum. Non enim numquam flectit, sed uno tempore, quod cum sua ratione rettulimus. His relatis constat solem numquam egredi fines perustae, quia de tropico in tropicum zodiacus obliquatus est. Manifesta est igitur causa cur haec zona flammis sit semper obnoxia, quippe quam sol totius aetheriae flammae et fons et administrator numquam relinquat. Ergo ambae partes ultimae, id est septentrionalis et australis, ad quas numquam calor solis accedit, necessario perpetua premuntur pruina; duas uero, ut diximus, temperat hinc atque illinc uicinia caloris et frigoris. Denique in hac ipsa zona quam incolimus, quae tota dicitur temperata, partes tamen quae perusto cingulo uicinae sunt ceteris calidiores sunt, ut est Aethiopia, Arabia, Aegyptus
Abbreviated transcription (Latin):
tationẽ in possibile ẽ umbrã cuius lib&
corporis cabere qi sc̃ꝑ in ad uersã solipar¬
tr̃ umbra iactatur Ad uersꝰ autẽ austro
apud nossol er̃. non poterit. cũ nũ quã fi¬
nes septentrionalis attingat. Sane quo
admittit habitantes illic idẽ transtropi¬
cũ quȩ cũq. habitant᷑ spatia. umbrã mit¬
tunt in austrũ totẽpore qͦ sol cancrũ
tenae. Tunc enĩ fit eissol septẽ trionalis cũ
tropicũ tenet qđ ab illis ad septẽ trionẽ rece¬
dit Cuutas aut̃ siene quȩ ꝓiunciȩ thebaidos
post superiorũ montiũ deserta principiũ
ẽ sub ipso estiuo tropico constituta ẽ Et
eo die quo solcertã partẽ ingredit᷑ cancri
hora diei sexta qm̃sol tunc suꝑ ipsu inue¬
nit᷑ uerticẽ cuntatis nulla illic potest in
terrã de quolib& corpore umbra iactari Sed
nec stilus hemis peru monstrantis horas quẽ
gnonionẽ uocant tunc de se potest umbrã

Expanded text:
tationem impossibile est umbram cuiuslibet tationem impossibile est umbram cuiuslibet corporis cadere, quia semper in aduersam soli partem umbra iactatur. Aduersus autem austro apud nos sol esse non poterit, cum numquam fines septentrionalis attingat. Sane quonadmittit habitantes, illic, id est trans tropicum, quaecumque habitantur spatia umbram mittunt in austrum eo tempore quo sol Cancrum tenet. Tunc enim fit eis sol septentrionalis cum tropicum tenet, quod ab illis ad septentrionem recedit. Ciuitas autem Syene, quae prouinciae Thebaidos post superiorum montium deserta principium est, sub ipso aestiuo tropico constituta est; et eo die quo sol certam partem ingreditur Cancri, hora diei sexta, quoniam sol tunc super ipsum inuenitur uerticem ciuitatis, nulla illic potest in terram de quolibet corpore umbra iactari sed nec stilus hemisphaerii monstrantis horas, quem gnomona uocant, tunc de se potest umbram
Abbreviated transcription (Latin):
Equib duomaxime int̃ se diuersos &. eliuerti¬
cib ipsis ex utraq parte subnixos obriguisse pru¬
ira uides Ecct testat᷑ finale frigus eẽ decȩlo
Idem quoq de seruore mediodicit Mediũ aut̃
illũ &. maximũ. solis ardore correri Cũ ergoma¬
nifeste &. rigorẽ decȩli uerticib: &. feruorẽ de
sole in t̾rȩ cingulos uenire signauerit ostendit
prius incȩlo hoseo sdẽ cingulos constitisse Nunc
qm̃ constitit easdẽ incelo & in t̾̃ra tonas eẽ
uel cingulos. hȩc enĩ unius rei duo sunt nomi¬
na: lã dicendũ ẽ quȩ causa in ꝑthere hanc diuer
cedendo nũ quã fines poli septentrionalis at¬
tingit Etidõnũ quã ꝑ hunc cardintẽ radius
solis infundit᷑. Ciusdẽ rei ꝓbationẽ umbra
qͦq cuius liba& corporis sufficiae adstruere
Na de in occasũ cadit oriente sole. & bi ostũ
cũ fit occiduus Medio autẽ die quiasol
meridiem tena&. inseptentrionẽ umbra
depessitur. In austrũ uͦ circanram habi¬

Expanded text:
 se diuersos et caeli uerticibus ipsis ex utraque parte subnixos obriguisse pruina uides». Ecce testatur finale frigus esse de caelo. Idem quoque de feruore medio dicit: «medium autem illum et maximum solis ardore torreri». Cum ergo manifeste et rigorem de caeli uerticibus et feruorem de sole in terrae cingulos uenire signauerit, ostendit prius in caelo hos eosdem cingulos constitisse. Nunc quoniam constitit easdem in caelo et in terra zonas esse uel cingulos - haec enim unius rei duo sunt nomina - iam dicendum est quae causa in aethere hanc diuercedendo numquam fines poli septentrionalis attingit, et ideo numquam per hunc cardinem radius solis infunditur. Eiusdem rei probationem umbra quoque cuiuslibet corporis sufficiet adstruere. Nam et in occasum cadit oriente sole, et in ortum cum fit occiduus; medio autem die, quia sol meridiem tenet, in septentrionem umbra depellitur. In austrum uero circa nostram habi
Abbreviated transcription (Latin):
lisque terrei trib: & oteani situloquit᷑
& armonie superũ ꝑdndit archanũ.
phisicȩ secreta commemorat : Etcun
demotu & inmortalitate animȩ dis¬
putat. cuinichil constat in eẽ corpo¬
reũ. cuiꝰ essentiã nullus sens sed sola
ratio deprehenrdit. illic ad altitudi¬
nẽ philosophiȩ rationalis ascendit
Vere igit᷑ pronuntiandũ ÷ nichil hoc
epere perfectiuꝰ quo uniuersa philoso¬
Ie continetꝰ᷑ iitegntas.

Expanded text:
lisque terrestribus et Oceani situ loquitur lisque terrestribus et Oceani situ loquitur et harmoniae superum pandit arcanum, physicae secreta commemorat. At cum de motu et immortalitate animae disputat, cui nihil constat inesse corporeum cuiusque essentiam nullus sensus sed sola ratio deprehendit, illic ad altitudinem philosophiae rationalis ascendit. Vere igitur pronuntiandum est nihil hoc opere perfectius, quo uniuersa philosophiae continetur integritas.
Abbreviated transcription (Latin):
originis sue sedẽ reuerti. Sedque corpꝰ
tam quã peregrine incolunt cito postcor¬
pꝰ uelut ad patriã reuertunt᷑. Que uero
corporũ inlecebris ut suis sedib: inhȩeq
quantũ abillis uiolentiu separant᷑. tan¬
tũ ad supera seruis reuertuntur. Sed
iamfinẽ somnio cohibita disputatione
fariam hoc ad iecto quod condusionem
decebit. Quia cũ sint totius philoso¬
phie tre partes. Moralis. naturald&
& rationalis. & sit mortalis qued oc&
morũ elimatã ꝑfectionẽ naturalis quȩ
diuiis corporib disputat ntanalis.
cũ de incorporabb: sermo t quȩ mensio¬
la conplectitꝰ᷑: nullã detrib tulliud
in hoc somno preter misit. Nã illa
ad urtutes amorẽque patriȩ & ad
contemptũ gloriae adhortatio quid
aliud contin& nisi & hic philoso¬
phiȩ instituimoralia cũ uero
uel despherarũ modo. ueldenouitate
siue demagnitudine siderũ deque
principatũ solis & circis celestib coiga¬

Expanded text:
originis suae sedem reuerti; sed quae corpus originis suae sedem reuerti; sed quae corpus tamquam peregrinae incolunt, cito post corpus uelut ad patriam reuertuntur, quae uero corporum illecebris ut suis sedibus inhaerent, quanto ab illis uiolentius separantur, tanto ad supera serius reuertuntur. Sed iam finem somnio cohibita disputatione faciamus, hoc adiecto quod conclusionem decebit, quia, cum sint totius philosophiae tres partes, moralis, naturalis et rationalis, et sit moralis quae docet morum elimatam perfectionem, naturalis quae de diuinis corpocum de incorporeis sermo est quae mens sola complectitur, nullam de tribus Tullius in hoc somnio praetermisit. Nam illa ad uirtutes amoremque patriae et ad contemptum gloriae adhortatio quid aliud continet nisi ethicae philosophiae instituta moralia? Cum uero uel de sphaerarum modo uel de nouitate siue magnitudine siderum deque principatu solis et circis caelestibus cingu
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑. idq: otius faci& siim tunc cũ
erit inlusus in corpore eminebat fo¬
ras & eaquȩ etraerunt contem¬
plans quã maxime se a corpore abstra
h&. Hȩc enĩ illius sunt precepta doc¬
trine quȩ illã diat mortẽ philosophan¬
tibus appeterdũ. ex quasit ut ad huc
incorpore positi corpꝰ ut alieã sarci¬
nã iiquantũ patit᷑ natura despi¬
cidit: & facile nuncatq opor turse
uirtutes suad &. Post que quanta & quã
diuersa premia uirtutibud debeantur
Edixit. Sed quia inter leges quoq illab
ꝑfecta dicitꝰ inqua nulla de uiantib poe¬
na sancit᷑ ideo inclusione operis poenã
sancit. &tra hȩc precepta uiuentibud.
Quẽ locũ er illo platonicus copiosui ex¬
secutꝰ est. secula infinita dinumerans quib:
nocontũ animȩ in easdẽ poenas sȩpe re¬
uolutȩ . sero de tartaris ꝑmit tunt᷑ emer¬
gere. & ad naturȩ suae principia quod
÷ celum tandẽ bipetrata purgatione
remeare. Necesse est enim animã ad

Expanded text:
it. Idque ocius faciet, si jam tunc cum inclusus erit in corpore, eminebit foras, ut ea quae extra erunt contemplans, quam maxime se a corpore extrahet.» Haec enim illius sunt praecepta doctrinae quae illam dicit mortem philosophantibus appetendam; ex qua fit ut, adhuc in corpore positi, corpus ut alienam sarcinam, in quantum patitur natura, despiciant. Et facile nunc atque opportune uirtutes suadet, postquam quanta et quam diuina praemia uirtutibus debeantur edixit. Sed quia inter leges quoque illa imperfecta dicitur in qua nulla deuiantibus poena sancitur, ideo in conclusione operis poenam sancit extra haec praecepta uiuentibus; quem locum Er ille Platonicus copiosius exsecutus est, saecula infinita dinumerans quibus nocentum animae, in easdem poenas saepe reuolutae, sero de Tartaris permittuntur emergere et ad naturae suae principia, quod est caelum, tandem impetrata purgatione remeare. Necesse est enim omnem animam ad
Abbreviated transcription (Latin):
ortu & ab occasu fenestrasolẽ recipit. quip¬
pe quẽ orientẽ obruntẽ quȩ ꝓspeita
Recipit & ameridie quia omr̃ tt solis in
nr̃o meridie ẽ ut instruit uisũ antelata
descriptio. Nũquã uͦselẽ fenestra sep¬
tr̃trionis admittit. quia nũ quã.a.p.
signo ad .o. sol acrdit sed ap semꝑraero¬

Expanded text:
ortu et ab occasu fenestra solem recipit, quiportu et ab occasu fenestra solem recipit, quippe quem orientem obeuntemque prospectet; recipit et a meridie, quia omne iter solis in nostro meridie est, ut instruit uisum antelata descriptio. Numquam uero solem fenestra septentrionis admittit, quia numquam a P signo ad O sol accedit, sed a P semper
Abbreviated transcription (Latin):
sitatẽ qualitatis efficiat. Terusta duob tropicis
claudit᷑ iđ a .G. in .ẜ. aestiuo .&. ab .f. in .x. hie mali
ab .f. aut̃ in .ł. todiacũ describendo ꝑduximꝰ Ergo
signũ .P. tropicꝰ ille cancer habeat᷑. et signũ ẜa¬
pricornꝰ. Constat aut̃ solẽ neq: sursũ ultra cancrũ
neq ultra capricornũ deorsũ meare sedcũ ad
tropicõꝵ confinia ꝑuenerit moxreuerti Vnde
a solsticia uocant᷑. Et quia ȩstiuus tropicꝰ tẽpe¬
ratae nr̃aẽ t̃minꝰ ẽ. idõ cũ sol ad ipsũ finẽ uenent
facit nob̵ estiuos alores. de uicino urens sensu
maiore subiecta Illo deniq tẽpore australige¬
neri reuertihiemẽ ñ potest ambigi quia tunc
abillis sol omĩ uiae sue spatiorecedit Rur¬
scũ ad E. signũ idẽ ad capricornũ uenerit.
facit nobis hirme̾ recessu suo. & illis incini¬
tate reducit astatẽ. Hic notandũ ẽ de
trib tantũ cardinib inquã cũq. edr̃
ingredisolt̃. dequartonũ quã Nã & ab

Expanded text:
sitatem qualitatis efficiat. Perusta duobus tropicis clauditur: id est a G in P, aestiuo, et ab F in Q, hiemali. Ab F autem in P zodiacum describendo perduximus; ergo signum P tropicus ille Cancer habeatur, et signum F Capricornus. Constat autem solem neque sursum ultra Cancrum neque ultra Capricornum deorsum meare, sed cum ad tropicorum confinia peruenerit, mox reuerti: unde et solstitia uocantur. Et quia aestiuus tropicus temperatae nostrae terminus est, ideo, cum sol ad ipsum finem uenerit, facit nobis aestiuos calores, de uicino urens sensu maiore subiecta. Illo denique tempore australi generi reuerti hiemem non potest ambigi, quia tunc ab illis sol omni uiae suae spatio recedit. Rursus cum ad F signum, id est ad Capricornum, uenerit, facit nobis hiemem recessu suo et illis uicinitate reducit aestatem. Hic notandum est de tribus tantum cardinibus in quamcumque aedem ingredi solem, de quarto numquam. Nam et ab
Abbreviated transcription (Latin):
bẽ iđ̵ diametrũ natȩ deduab ei sũmitatib
nea continet᷑. Et ex hoc constitit qđ in
cursũ solis unã tẽporis eguinoctiali þorã
faciat repetit nouies orbis ensaccessus
Et᷑ quia conuersio caelestis hemisperii ꝑac¬
tił horis .xii. diẽ condit. nouie saut̃ duo¬
dem efficiunt .cͣ.uIIͦI. sine dubio solis dia¬
metros centesima &. octaua pars ȩqui¬

Expanded text:
bem, id est diametrum, natae de duabus eius summitatibus bem, id est diametrum, natae de duabus eius summitatibus neam continetur. Et ex hoc constitit quod in cursu solis unam temporis aequinoctialis horam faciat repetitus nouies orbis eius accessus, et quia conuersio caelestis hemisphaerii, peractis horis duodecim, diem condit, nouies autem duodeni efficiunt centum octo, sine dubio solis diametros centesima et octaua pars
Abbreviated transcription (Latin):
tanto tẽpore a priore eiꝰ extremitate ad
alterã usq stili umbra ꝑcurrat: quanto sol
medietatẽ cęli ab ortul noccasũ umus ri¬
lic&. hemis perii conuersione meri᷑ Nã
totius celihitegra conuersio. diẽ noctẽq
condudit: Et ideo constat quantũ sol incir.¬
culo suo. tantũ in hox uase umbrã meare
Huicigit ęquabilit̃ collocato circa tẽ pusso¬
lis ortui ꝓpinquantis. Inhȩ sit diligenf obser¬
uantis obtut : Et cũ ad primũ solis radiũ
quẽ de se eiisie prima sumitas orbisemer¬
gers umbra destilidecidans sumitate primã
curui labrieminentia contigie. loc ipse:
qui umbre primicas excepit. not&e inpssi¬
one signat̾ r̃. Obferuatũq quandiu suꝑ t̾ram
ita solis orbis integer appareret . ut ima eiꝰ
sũmitas adhuc oriaonti uideret᷑ insidere .&.
mox loc ad quẽ umbratunc inuase migra¬
uerat ad notatꝰ. ẽ. Habitaq dim̃sione int̃
anbas umbrarũ notas quȩ integrũ solisor¬

Expanded text:
tanto tempore a priore eius extremitate ad tanto tempore a priore eius extremitate ad alteram usque stili umbra percurrat quanto sol medietatem caeli ab ortu in occasum, unius scilicet hemisphaerii conuersione, metitur. Nam totius caeli integra conuersio diem noctemque concludit, et ideo constat quantum sol in circulo suo, tantum in hoc uase umbram meare. Huic igitur aequabiliter collocato, circa tempus solis ortui propinquantis, inhaesit diligens obseruantis obtutus, et cum, ad primum solis radium quem de se emisit prima summitas orbis emergens, umbra, de stili decidens summitate, primam curui labri eminentiam contigit, locus ipse qui umbrae primitias excepit notae impressione signatus est, obseruatumque quamdiu super terram ita solis orbis integer appareret, ut ima eius summitas adhuc horizonti uideretur insidere. Et mox locus ad quem umbra tunc in uase migrauerat adnotatus est, habitaque dimensione inter ambas umbrarum notas, quae integrum solis or
Abbreviated transcription (Latin):
surã nobis ipsius quoq ambit᷑ ꝓdit hanc
enĩ sumã quȩ diame tronfecit debes ter
multiplicare adiecta parte sẽptima: ut sȩ¬
peiã dictũ ẽ & itabiuenies totius circuli
ꝑquẽ sol curnt ambitũ stadio habere
tredenties centenamilia .&. insiiꝑ .c.lxx.¬
ꝑquẽ sol currit. ueldiametn eiꝰ ostenditur.
nunc quã solis ee insurã uelquẽ ad modũ
illi prudentissleni dep̃hendera ⁊ indicemus
Nã sicut exterrena umbra potuit coxul ꝑ qur
solmeat dep̃hendi magnitudo. ita ꝑ ipsũ cir¬
culũ mensura solis inuentat᷑. In hunc modõ
paedente inquisitionis ingenio. Equi nocti¬
alidie ante solis ortũ ȩ quabilit locatir̃e sa¬
xeũuas in hemisperiispecit̃ cauaa ambiti¬
one curuatũ. infraꝑlineas designato .xii. di¬
ei horarũ puero quas stili ꝓminentis un i¬
bra cũ transitu solis p̃tere undo distinguit
Hoc ẽ autẽ ut scim hui modiuasis ostigũ ⁊it

Expanded text:
nsuram nobis ipsius quoque ambitus prodit. Hanc nsuram nobis ipsius quoque ambitus prodit. Hanc enim summam quae διάμετρον fecit debes ter multiplicare, adiecta parte septima, ut saepe iam dictum est; et ita inuenies totius circuli per quem sol currit ambitum stadiorum habere trecenties centena milia et insuper cper quem sol currit uel diametri eius ostenditur, nunc quam solis esse mensuram uel quemadmodum illi prudentissimi deprehenderint indicemus. Nam sicut ex terrena umbra potuit circuli per quem sol meat deprehendi magnitudo, ita per ipsum circulum mensura solis inuenta est, in hunc modum procedente inquisitionis ingenio. Aequinoctiali die, ante solis ortum, aequabiliter locatum est saxeum uas, in hemisphaerii speciem cauata ambitione curuatum, infra per lineas designato duodecim diei horarum numero quas stili prominentis umbra cum transitu solis praetereundo distinguit. Hoc est autem, ut scimus, huius modi uasis officium, ut
Abbreviated transcription (Latin):
quã superiũ dedia metro & circulo regula¬
riter dixim. Et quia ad efficiendã terrȩnȩ
umbrȩ longitudinẽ nom ambitꝰ terrȩ. sed
dia metri mensura multiplicanda est ipsa:
enĩ qua sur sũ constat excrestere: sexagis
multiplicanda tibierurs octagintimilia que
terrae diametros hab&. Quȩ faciunt qua¬
dragies octies centena milia stadioꝵ̃ ẽẽ
a terra usq ad solis cursũ. quo umbrã t̃rȩ
diximꝑuenire. Terra aut̃ himedio cae¬
lestis circuli ꝑ quẽ sol currit. ut centronlo¬
cata ẽ Ergo mensura trenȩ umbrae. me¬
dietatẽ diametri caelestis esficut Etsi ab
altera quoq parteterre par usq adeundẽ
circulũ mensura tendat᷑ bitegra circuli ꝑ
quẽ solcurrit diametros inuenit᷑ Dupli¬
catis igit᷑ illis quadragies octies centenis
milib erit htegra diametros cȩlestis
circuli. nonagiȩs sexies centenis miliui
stadioꝵ Et inuenta diametros facile m̃¬

Expanded text:
quam superius de diametro et circulo regulaquam superius de diametro et circulo regulariter diximus. Et quia ad efficiendam terrenae umbrae longitudinem non ambitus terrae, sed diametri mensura multiplicanda est — ipsa est enim quam sursum constat excrescere — sexagies multiplicanda tibi erunt octoginta milia quae terrae διάμετρος habet, quae faciunt quadragies octies centena milia stadiorum esse a terra usque ad solis cursum, quo umbram terrae diximus peruenire. Terra autem in medio caelestis circuli per quem sol currit ut centron locata est; ergo mensura terrenae umbrae medietatem diametri caelestis efficiet, et si ab altera quoque parte terrae par usque ad eundem circulum mensura tendatur, integra circuli per quem sol currit diametros inuenitur. Duplicatis igitur illis quadragies octies centenis milibus, erit integra διάμετρος caelestis circuli nonagies sexies centenis milibus stadiorum, et inuenta διάμετρος facile me