comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
er soli seruies. adutrumq referendum sit:
ut dicatur. ip̃m solum adorabis. ⁊ ei soli ser¬
uies. Si hoc quomͦ stare pot̾it: qr sepe in uet̾i
testamento scõs uiros non solũ angłos ad¬
orasse: s ⁊̃ homines legius. Nec tam̃
rib ⁊ pielatis summoꝑe exortatur. Scien
orari p̃cipicat usu namq ueteri suꝑiores
quiq ab inferiorib ad orari dicebantur:
qñ eis siue itcuruatione genum. sicie ca-¬
pitis inolinatione. abhis reuerentia exhi¬
bebatur. Deũ autem ad orare ẽ: ei totam
mentem ꝑhumilitatem ac deuotionem
sub sternere: ⁊ ipm pͥncipium ae finẽ oĩs
boni cred̾e. Quod ei soli nos deb̾e: nemo::
sane mentis qui ambigat. unde ip̃e qͦ
bus. De seruitute uͦ idip̃m competent̾ in¬
telligi pot̾: quia nimirum oĩs ille rectissi¬
ri humilit̾ se subicit: ⁊ uͥ cã dei impugrsa¬
tur fidenter contra dicit. Qui cauet solli¬
eruni intentione celesti p̾mio aute ponat.

Expanded text:
ei soli ad utrumque referendum sit, ei soli ad utrumque referendum sit, ut dicatur: Ipsum solum adorabis, et ei soli servies. Sed hoc quomodo stare poterit, quia saepe in Veteri Testamento, sanctos viros non solum angelos adorasse, sed etiam homines legimus; nec tamen ribus et praelatis summopere exhortatur. Sciendorari praecipitur. Usu namque veteri superiores quique ab inferioribus adorari dicebantur, quando eis sive incurvatione genuum, sive capitis inclinatione ab his reverentia exhibebatur. Deum autem adorare, est ei totam mentem per humilitatem ac devotionem substernere, et ipsum principium ac finem omnis boni credere. Quod ei soli nos debere nemo est sanae mentis qui ambigat. Unde ipse quobus . De servitute vero ad ipsum competenter intelligi potest, quia nimirum omnis ille rectissiri humiliter se subjicit, et ubi causa Dei impugnatur fidenter contradicit, qui cavet sollicrum in intentione coelesti praemio anteponat.
Abbreviated transcription (Latin):
be: gtãm intellige: ueritatẽ agnosce. Quodau¬
dis. hoc ÷ obedientia quam exigeris. Quodd̃c
tius ÷: grã qua p̃ueniris. Quod d̾s unus t̾i¬
tas qua illuminaris ⁊ ꝑficeris. Dm̃ cuum
q ẽẽ scł quod ace exgit opus uirtutis: &
quod tͥ ꝓmitcit p̾mium recributionis Au
tus ab obedientia incipit: quẽadmodũ oẽ
uitrum ab in obedientia ꝓcedit. frustͣa nã
ꝙł inobedienti gt̃a: ł contumaci doctti¬
na: ł ñ intelligenti p̃ceptũ diceret᷑. ietirco
pͥmum audi istł. ut sis obebiens d̾s tuus:
ut de uotus exstas: d̾s unus ÷̃: ũitatem
agnoscas. De inde sequit᷑ p̃ceptum ip̃m ad¬
orabis hoc ꝑtinet adfidem ⁊ ei soli seruies.
hoc ꝑtiuet ad oꝑationem fides enim oꝑãt
exdilectione ꝑfectũ facit: ꝙ nec opꝰ sine
fibe: nec sides ciui tẽp  suppetit accepta ÷
sine oꝑe. ꝓpt̾ea adora iecte credendo: seruibe¬
ne oꝑando. Queri autem pot̃ si id quod dix̃.

Expanded text:
be, gratiam intellige, veritatem agnosce. Quod aube, gratiam intellige, veritatem agnosce. Quod audis, hoc est obedientia quam exigeris; quod Deus tuus, est gratia qua perveneris; quod Deus unus, veritas qua illuminaris et perficeris. Deum tuum  et quod a te exigit opus virtutis, et quod tibi promittit praemium retributionis. Auenim virtus ab obedientia incipit, quemadmodum omne vitium ab inobedientia procedit. Frustra namque vel inobedienti gratia, vel contumaci doctrina, vel non intelligenti praeceptum daretur. Idcirco  Audi Israel, ut sis obediens; Deus tuus, ut devotus existas; Deus unus est, ut veritatem agnoscas. Deinde sequitur praeceptum: Ipsum adorabis, hoc pertinet ad fidem; et ei soli servies, hoc pertinet ad operationem. Fides enim operans ex dilectione perfectum facit, quia nec opus sine fide, nec fides cui tempus suppetit accepta est sine opere. Propterea adora recte credendo, servi bene operando. Quaeri autem potest an id quod dixit;
Abbreviated transcription (Latin):
hͥmum illud. in quo d̾s ꝑfectis oꝑib suis
requieunse dicitur. Scđ̃m illud quod alũs
isrł carnaliter custodiendum mandatur. Ter¬
sabbata ext̾ius. uriũ d̾i. ⁊ unũ hoĩs: ⁊ duo
interius. iraum d̾i. ⁊ unum hoĩs. Sabbatũ
dine ꝑfruens nullo unquam labore fati¬
gatur. Sabbatum hominis qͦd ei ext̾uis ui¬
sibilit̃ seruandum p̃cipit᷑. sacͤm̃tũ ÷ int̾iorᷤ
sabbati : uͥ mens sc̃a ꝑ bonã ꝯscientiam
a seruitude peccati quiescens ingaudio
sps sc̃i iocundatur. hoc sabbatum quisqͥs
in p̃senti uita seruauerit ut nullis consenti
Sicut dictum ÷ ⁊ ecit sabbatũ ꝓsabbato:
raensis ꝓm̃sẽ. Illud itaq p̃cepttm spũalit̾
ad sp̃s sc̃i ꝑsonam referri uidetur. cum d̾r.
obserua sabbatum: ut iudelicet inp̃senti cũ¬
suscipiamꝰ. ⁊ custodiamꝰ intra. nos ingaudiũ
uonit ꝯsc̃ie: quatinus eum in fuło suscipe.
& possici̾e mereamur ingaudium uite. gͥ sũt tͥa

Expanded text:
Primum illud, in quo Deus perfectis operibus suis Primum illud, in quo Deus perfectis operibus suis requievisse dicitur. Secundum illud quod filiis Israel carnaliter custodiendum mandatur. TerSabbata exterius, unum Dei et unum hominis: et duo interius, unum Dei et unum hominis. Sabbatum dine perfruens nullo unquam labore fatigatur. Sabbatum hominis, quod ei exterius visibiliter servandum praecipitur, sacramentum est interioris Sabbati, ubi mens sancta per bonam conscientiam a servitute peccati quiescens in gaudio Spiritus sancti jucundatur. Hoc Sabbatum quisquis in praesenti vita ita servaverit, ut nullis consentiasicut dictum est: Et erit Sabbatum pro Sabbato, mensis pro mense. Istud itaque praeceptum specialiter ad Spiritus sancti personam referri videtur, cum dicitur: Observa Sabbatum, ut videlicet in praesenti suscipiamus eum et custodiamus intra nos in gaudium bonae conscientiae, quatenus eum in futuro suscipere et possidere mereamur in gaudium vitae aeterna
Abbreviated transcription (Latin):
tedemptus. Sane qui filium d̾i hominẽ
factum conficentur. nequaquã in nanũ
nomen di assumunt: qi quem credunt ho¬
minem ꝑ id qͦd assũpsit extempore: dr̃a
uerum agnoscunt ꝑid quod fuit ext̾ita¬
te. pot̃ ad huc alit̃ intelligi qͦd dictum ÷
N e assumas nomen dĩ tui inuanum. In
uanũ namq nom̃ d̾i assumunt: qui fi¬
luiti dĩ ad se missum ⁊ ꝓsua salute ĩ car¬
natum ꝯtenipnunt. Quuid ⁊ gͦ dicere ne
assumas nomen d̾i tui in uanum: nͥ siout
ueneraris ⁊ adoras eum ꝓpt̾ hoc quod co
ab eo es redemptus: ꝙ non minꝰ tibi ꝯtulit
cum redemit: quara cũ creauit: Ad eundẽ
spectat sensum: quod ipse filius mneuuangłio
discipulis ⁊ ꝑdiscipulos oĩb inse credentib
dicit. Credias in dm̃: ⁊ inme credite. Modes¬
ta quidem ut decuit pium insinuatione nõ
ad monens. ut intelligaomus eũ ñ solum
adorandum a nob̃ in sua diuinitate qua s¬
didit set in humanitate ⁊̃ qua redemit.
tuor sabbata cõmemoiare iudetur scͥpt᷑a:

Expanded text:
edemptus. Sane qui Filium Dei hominem factum confitentur, nequaquam in vanum nomen Dei assumunt, quia quem credunt hominem per id quod assumpsit ex tempore, Deum verum agnoscunt per id quod fuit ex aeternitate. Potest adhuc aliter intelligi, quod dictum est: Ne assumas nomen Dei tui in vanum. In vanum namque nomen Dei assumunt, qui Filium Dei ad se missum, et pro sua salute incarnatum contemnunt. Quid est ergo dicere: Ne assumas nomen Dei tui in vanum, nisi, Sicut veneraris, et adoras eum propter hoc, quod ab eo ab eo es redemptus, qui non minus tibi contulit cum redemit, quam cum creavit? Ad eumdem spectat sensum, quod ipse Filius in Evangelio discipulis, et per discipulos omnibus in se credentibus dicit: Creditis in Deum, et in me credite : modesta quidem ut decuit pium insinuatione nos admonens, ut intelligamus eum non sadorandum a nobis in Divinitate qua condidit, sed etiam in humanitate qua redemit.tuor Sabbata commemorare videtur Scriptura.
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cepta naturał legis. ꝑlegͥem scͥptam latius
explicita st̃. ⁊ distincta ꝑseptem illa p̃cepta.
q̃ scd̾a cabula ꝯtinebat: inquib ostenditur.
qualem se exhibece debeat homo gͣ ꝓximĩ:
quẽadmodum intrib p̃cedentib demonstra¬
tur. qualẽ se ȩthibere debeat. hõ erga dm̃.
Unde ⁊ pͥma tabula dicta ÷ quia excellen¬
tiora continet mandata: que ꝑtinent
addilectionem di. Scd̃a autem qr inferr¬

Expanded text:
praecepta naturalis legis per legem scriptam latius praecepta naturalis legis per legem scriptam latius explicata sunt et distincta, per septem illa praecepta quae secunda tabula continebat. In quibus ostenditur qualem se exhibere debeat homo erga proximum, quemadmodum in tribus praecedentibus demonstratur, qualem se exhibere debeat homo erga Deum. Unde et prima tabula dicta est, quia excellentiora continet mandata, quae pertinent ad dilectionem Dei. Secunda autem quia inferi
Abbreviated transcription (Latin):
S q hõ ꝑse infarmus eratt: uenerunt
sac̃m̃ta media. int̾ p̃cepta ⁊ ꝓmissa q̃
illũ adiuuarent: ⁊ ad p̃cepta ꝑficienda
⁊adꝑmissa obtinenda. Sub lege natura¬
ad hominẽ egrotum curandũ accessiss:
totũ occupauerat morb̃: qͦd totũ reliq̃rat
solus. St apposurt incorpore gen̾is buma¬
ni in pͥmis pauca antidota ⁊ paucis: mẽ¬
morb deficeret: ⁊ salus cresceret. pꝰ ea sub
lege scͥpta remedia pła ꝯtulit: ⁊ plures re
ut faciant uob̾ homines: eadem ⁊ uos fa¬
cite illis. Tria sacramenta: decime. obla¬
tiones. & sacrificia. Decime in portionib ⁊ obla¬
tiones in reb: sacrificia manimalib. Sub
lege scͥpta miulta fuerunt p̃cepta: ⁊ multa¬
lia: alia inmobilia. M obilia sunt: q̃ exdispen¬
satione adtempus sunt oidinata. In mobilia
sunt que a natura ueniunt: ⁊uł ita mala
st̃. ut nullo tempore sine culpa pissint fĩ:
ł ita bona. ut nullo tempore possint sc̃ cul
hũit : duob p̃ceptis compͣhensa. In imo bona

Expanded text:
at, venerunt sacramenta media, inter praecepta et promissa quae illum adjuvarent, et ad praecepta perficienda, et ad promissa obtinenda. Sub lege naturaad hominem aegrotum curandum accessisset, totum occupaverat morbus, quem totum reliquerat salus. Et apposuit in corpore generis humani in primis pauca antidota, et paucis memmorbus deficeret et salus cresceret. Postea sub lege scripta, remedia plura contulit, et plures reput vobis faciant homines, eadem et vos facite illis . Tria sacramenta: decimae, oblationes, et sacrificia. Decimae in portionibus, oblationes in rebus, sacrificia in animalibus. Sub lege scripta multa fuerunt praemobilia. Mobilia sunt quae ex dispensatione ad tempus sunt ordinata. Immobilia sunt quae a natura veniunt, et vel ita mala sunt, ut nullo tempore sine culpa fieri possint, vel ita bona, ut nullo tempore possint sine culhabuit duobus praeceptis comprehensa. In uno bona
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. nͥ qͦdam ad cor hoĩs facta p̃ceptio:
Et quid tursus cognitio mandorunfuit
nisi quedam ꝓ hibitio: Quid gͦ cognitio
eoꝵ qͦ media fuerunt estimanda : nisi
qͣdam concessi ut illic hõ suo arbitrio re¬

Expanded text:
fuit, nisi quaedam ad cor hominis facta praeceptio? fuit, nisi quaedam ad cor hominis facta praeceptio? et quid rursus cognitio vitandorum fuit nisi quaedam prohibitio? quid vero cognitio eorum quae media fuerunt existimanda est, nisi quaedam concessio? ut illic homo suo libero
Abbreviated transcription (Latin):
orbmꝰ homini ad̾o ł datum ł pro
dãtirim fuerat apponatetur. custodia ne a¬
metc̾etur ⁊ ad illud qͦ ꝓmissum fu̾at aꝑiret᷑
uia ut quereretur ⁊ inueniretur. ꝓpt̾ea ad
bonũ datum positã custodia p̃ceptum nat̾e
cipline. Duo ista p̃cepta data sunt homimi:
p̃ceptum nacure. ⁊ p̃ceptum discipline. Pre¬
ceptum nature fuit qͦd intus aspiratum̃: ꝑ
noturam. preceptũ uͭ discipline quod foris
appositum ÷ addisciplinam intus ꝑsensũ:
foris ꝑu̾bum: In his duob mandatis totũ
continetur quicqͥd hõi łcanendũ ł faciend̾¬
p̾cipitur. In p̃cepto nature cria sũt p̃ceptio.
ꝓhibicio. concessio. P̃ceptum autẽ nature
nos nicħ aliud intelligimꝰ. qͣm ipsam dis¬
cretionem natutalẽ que intͥnsecus aspira¬
ta ÷ ut ꝑ eam homo erudiretur de his qͥ
sibi ł appetenda ł fugienda fueranti Q̃si
enim qͦddã p̃ceptum dare erat. disc̃tionẽ
⁊ intelligentiã agendi cordi hominis
aspirare. Quid gͦ cognitio faciendorũ

Expanded text:
onum homini a Deo vel datum vel promlud quod datum fuerat apponeretur custodia ne amitteretur, et ad illud quod promissum fuerat aperiretur via ut quaereretur et inveniretur. Propterea ad bonum datciplinae. Duo ista praecepta data sunt homini: praeceptum naturae et praeceptum disciplinae. Praeceptum naturae fuit quod intus aspiratum est per naturam; praeceptum vero disciplinae quod foris appositum est ad disciplinam: intus per sensum, foris per verbum. In his duobus mandatis totum continetur quidquid bonum vel faciendnaturae tria sunt: praeceptio, prohibitio, concessio. Praeceptum autem naturae nos nihil aliud intelligimus, quam ipsam discretionem naturalem quae intrinsecus inspirata est ut per eam homo erudiretur de his quae sibi vel appetenda vel fugienda fuerunt. Quasi enim quoddam praeceptum dare erat, discretionem et intelligentiam agendi, cordi hominis aspirare. Quid ergo cognitio faciendorum
Abbreviated transcription (Latin):
Deo gͥ p̃ciꝑe erat: docere hominem qͦ sͥ
utatur. Alia autem medra st̃ quib utie¬
⁊ ñ uti sine lesione pͭ. Nam quia uita ista
inferior suꝑioris uite imago ⁊. congciũ
erał ut in ilł qͤ ad hanc uitam fc̃a sunt
eor que adsuꝑiorem uitã spectant docum̃¬
tum hoĩ ꝓpon̾et᷑. Sunt autẽ que ꝑ ista
foris de monstrari debuerunt. quedam ĩ¬
tus noxia uite spũali quib ip̃a siłr uti sñ
lesione ñ pͭ. ut sunt uitia oĩa que anime
corrruptionẽ adduct̃. Sunt item intus qͦ¬
dam salubria ⁊ necc̃a: quib sñ lesione ca¬
rere ñ pot̾. Quał ÷ cognitio dei ⁊ cognitio
sui ⁊ uirtutes os que sanitatem anme
oꝑant᷑. ⁊ nutͥm̃tum p̾stant. Sunt item
alia qͥ ad et̃ ⁊ ab eẽ sine lesione. possunt.
& ħ adutrumlibet se hñt: quia salutem nec
impediunt quasi nexia nec uelut necessaria
oꝑantur: quał ÷ cognitio rerum᷑ intͥusecarum.
⁊alia quedam eiꝰmodi. Ad necessaria gͦ ⁊ salub̾a

Expanded text:
ecipere, erat docere hominem quae sditur. Alia autem media sunt, quibus uti et non uti sine laesione potest. Nam quia vita ista inferior superioris vitae imago est, congruum erat ut in illis quae ad hanc vitam facta sunt, eorum quae ad superiorem vitam spectant documentum homini proponeretur. Sunt autem quae per ista foris demonstrare debuerunt, quaedam intus noxia vitae spirituali, quibus ipsa similiter uti sine laesione non potest, ut sunt vitia omnia quae animae corruptionem adducunt. Sunt item intus quaedam salubria et necessaria, quibus sine laesione carere non potest, qualis est cognitio Dei et cognitio sui, et virtutes omnes quae ad sanitatem animae operantur, et nutrimentum praestant. Sunt item alia quae adesse et abesse sine laesione possunt, et haec ad utrumlibet se habent, quia salutem non impediunt quasi noxia, nec velut necessaria operantur, qualis est cognitio rerum extrinsecarum et alia quaedam hujusmodi. Ad necessaria ergo et salubria
Abbreviated transcription (Latin):
tur pꝰea ꝯiugium dissoluat᷑¬
nuipsetit lib̾um eũ enstimans. aut li¬
ber ancllam dux̾it lib̾am putans pꝰea ubi fraũ
de tecta fuerit ꝯuigium dissolui debcat.⁊ s̃
qui hc̃ dolum aliter ꝙͣ sr̾ĩorem iudicandum
putant. Nam quia hic ñ inꝑsona s inqͣlita¬
te ꝑsont solum erratur ictͥco sc̾itatem ma¬
tͥmonũ p̃iudicare deb̃e censent.s fortassis
ħ mag̃ u̾itati. ⁊ paci in qua nos uocauir d̾s
ꝯuimiat. ut uͥ alt̾us ignorantia culpabilis
ñ ẽẽ ostendunt alt̾uis dolus ad lesionem ĩ¬
nocentis in eo ꝙ staude usurpauit stare ñ

Expanded text:
tur, postea conjugium dissolvanupserit liberum eum existimans, aut liber ancillam duxerit liberam putans, postea, ubi fraus detecta fuerit, conjugium dissolvi debeat. Et sunt qui hunc dolum aliter quam superiorem judicandum putant. Nam quia hic non in persona, sed in qualitate personae solum erratur, idcirco sanctitatem matrimonii praejudicare debere censent. Sed fortassis hoc magis veritati et paci in qua nos vocavit Deus conveniat, ut ubi alterius ignorantia culpabilis non esse ostenditur, alterius dolus ad laesionem innocentis in eo quod fraude usurpavit, stare non
Abbreviated transcription (Latin):
Uo gͣ bona quȩ suꝑuis dist¬
iuximus. deus homini ab
intio preparauerat: alterum tempora¬
le. & alterum eternum: utrũq plenũ
& ꝑfectum. Flterum id ÷ tempople ꝓo¬
num: plenum statim condito apposu¬
it. Alterum id ÷ ȩternum: plenum pͦ
meritum dandũ. ꝓposuit. Iii quod de¬
dat cꝰstoliã apposuit cum ꝓuidentia sua
preceptum nat᷑e: adaliud quod ꝓpo¬
ceꝑtum discipliue. Preceptum aut̃
nat᷑e tͥa continet: p̾ceptionẽ. ꝓ hibitionẽ.
concessionem. P receptio naturał : discie
cessio aut᷑ ÷ discretio illoꝵ que media suss:
id ⁊ qͥbus uti. uł non uti. siue ꝑicło uel in¬
commodo potest. S gͦ homo ꝑnat᷑ale pre¬
ceptum in structus. negligentiũ cauere
uoluisset: diuina ꝓuidentia nulla eũ

Expanded text:
 bona quae superius distinximus, Deus homini ab initio praeparaverat. Alterum temporale et alterum aeternum: utrumque plenum et perfectum. Alterum, id est temporale bonum, plenum statim condito apposuit; alterum, id est aeternum plenum post meritum dandum proposuit. Illi quod dederat custodiam apposuit cum providentia sua praeceptum naturae; ad alterum quod pceptum disciplinae. Praeceptum autem naturae tria continet, praeceptionem, prohibitionem, concessionem. Praeceptio naturalis est discessio autem est discretio eorum quae media sunt, id est quibus uti vel non uti sine periculo vel incommodo potest. Si ergo homo per naturale praeceptum instructus negligentiam cavere voluisset, divina providentia nulla eum
Abbreviated transcription (Latin):
habiti bouitepescere: ita cuimulꝰ miserie
est. ab appentu boni ñ posse se quãuis il¬
uideli cet nolens aut uolens illũ d suit.
Si enim nolens deseruit. ł potius si uolens
ꝑdidit: necessitatem passus ⁊. ini quitatẽ
non fecit: neq molentia patientis culpa di¬
cenda ÷̃ s inferentis. Si autem uoliuntas ĩ
eo p̃cessisse d̾c quia iustitie affectũ spontanea
quadam delib̾atione abiecit: iam ip̃a de¬
sertio iusticie. pͥmum peccm̃ fuise negat᷑:
quia uoluntas mala lam p̾̃cessit : ꝑ quam¬

Expanded text:
habiti boni tepescere, ita cumulus miseriae habiti boni tepescere, ita cumulus miseriae est ab appetitu boni non posse sese quamvis ilvidelicet nolens an volens illum deseruit. Si enim nolens deseruit, vel potius si nolens perdidit necessitatem passus est, iniquitatem non fecit. Neque violentia patientis culpa dicenda est, sed inferentis. Si autem voluntas in eo praecessisse dicitur, quia justitiae affectum spontanea quadam deliberatione abjecit; jam ipsa desertio justitiae primum peccatum fuisse negatur, quia voluntas mala illam p
Abbreviated transcription (Latin):
inseparobilis÷ quia ẜ necessitatem in ÷: ꝙ a
uoluntate rõuali nunqͣii separari pot̃. Affec¬
dus autem eiꝰ .i. commodũ abeo separabilis ÷:
quia desd̾ari cõmodum ⁊̃ cum ñ habet᷑ pot̾:
⁊ in hoc sũmi constat pena: cum creatura
pene addicta neq commodũ suu fastidire
pit᷑ ꝓpt̾ mimutabilem naturam: nec hĩe
affectiu cum in tẽt effectum suũ ħ ÷ iustip¬
am in seꝑabilit̾ ad cẽ instituit. Affectum cõ
modi instparabilem tribuit: effectum illiꝰ
hoc ÷ commodum non eque iliseꝑabilit̾ ad¬
ẽe. p̃cepit: quatinus homo ł illo solo scił¬
appetitu appetitu isti amisso huiꝰ ⁊ illuis
affectum ꝑ deret: ł illo solo retento umiꝰ
alt̾us effectum retineret. S hõ solum.
quod potuit fecit: & appetitum iustispõ¬
te cdereliquid ictirco m̃ito ⁊ iusticiam ⁊ com¬
tum adaugmentum infelicitatis reouẽs.
dicut eñi augmentum głe fuisset iniusti¬
cia ꝑseueranti non posse abamore desid̾io

Expanded text:
 necessitatem inest, et a voluntate rationali nunquam separari potest. Effectus autem ejus, id est commodum, ab eo separabilis est; quia desiderari commodum, cum non habetur, potest. Et in hoc summa constat poena cum creatura, poena addicta, neque commodum suum fastidire potest propter immutabilem naturam, nec habere affectui cum inesset, effectum suum, hoc est, justitiam inseparabiliter adesse instituit Affectumilem tribuit, et effectum illius, hoc est commodum, non aeque inseparabiliter adesse praecepit quatenus homo, vel illo solo, scilicet appetitu justi amisso, hujus et illius effectum perderet, vel, illo solo retento, unius et alterius effectum retineret. Sed homo solum quod potuit fecit; et quia appetitum justi sponte dereliquit, idcirco merito et justitiam et comad augmentum infelicitatis retinens. Sicut enim augmentum gloriae fuisset in justitia perseveranti non posse ab amore et desiderio
Abbreviated transcription (Latin):
petitus. duo effectus illon sequebantur sum
s cõmodum: dissimilit̾ tñ ⁊ ordine contrario.
Appectuis quippe usti siue asfectus se parabi
quia appetitus iusti sine nisticia eẽ non pot̃.
Ipsum enim insticiam appetere: ẜ aliquid ius¬
ticiam hr̃e ÷. affectus gͦ usti a uoluntate se pa¬
tari pot̾: s effactus eiꝰ .i. iusticia. ab affecbo ip̃o

Expanded text:
petitus duo effectus illorum subsequebantur: justum petitus duo effectus illorum subsequebantur: justum et commodum, dissimiliter tamen et ordine contrario. Appetitus quippe justi sive affectus separabiliquia appetitus justi sine justitia esse non potest. Ipsam enim justitiam appetere, secundum aliquid justitiam habere est. Affectus ergo justi a voluntate separari potest, sed effectus ejus, i
Abbreviated transcription (Latin):
iusti:⁊ appentu commodi .x.¬
uo quedam posuerat ac in hoĩe
a pͥncipio: quib natuta illuis cota
regeretus.⁊ conduceretur ad ꝯsũmationẽ
sinis sui. Duo ũ erant appetitus iusti: ap¬
petitus commodi. Unum id ÷ appetitum.
iustided̾at ut in ẽet ad uoluntatem . alt̃m
id ̃÷ appetitum commodi dedetat ut inõt
sccłm necessitatom. Unum uoluutarium⁊ al¬
terum necossarium. appetitum iisti. ꝓ pt̃ta
uoluntarium et. uoluit ut in eo ꝓmeretur
homo si uebonum si uidelicet eum retiñet
cum posset deserere: siue malum si eum de¬
sereret cum posset retinere. Appetitum autẽ
remuneraretur hõ siue adpenam si alt̾m.i.
appetitum iusti de sereret: sine ad głam si
eundem appetitum scił iusti retineret. In
appetitu gͥ usti dc̃ meritũ hõĩs ꝯstitaut in
appetitu uͦ cõmodi p̾mium. ꝓ pt̾ea inap¬
petitum iusti solum uoluntati hominis
subietit: quiã uͥ in uoluntate ⁊ lib̾o arbitͥo
m̃itum &ẽ. non potuit. Post hos duos ap¬

Expanded text:
usti et appetitu commodi. Duo quaedam posuerat Deus in homine a principio, quibus natura illius tota regeretur et conduceretur ad consummationem finis sui. Duo hic erant, appetitus justi et appetitus commodi. Unum, id est appetitum justi dederat, ut inesset ad voluntatem. Alterum, id est appetitum commodi dederat ut inesset secundum necessitatem. Unum voluntarium, alterum necessarium. Appetitum justi propterea voluntarium esse voluit, ut in eo promereretur homo sive bonum, si videlicet eum retineret cum posset deserere, sive malum, si eum desereret cum posset retinere. Appetitum autem remuneraretur homo sive ad poenam, si alterum, id est appetitum justi desereret, sive ad gloriam, si eumdem appetitum, scilicet justi, retineret. In appetitu justi Deus meritum hominis constituit; in appetitu vero commodi praemium. Propterea appetitum justi solum voluntati hominis subjecit, quia nisi in voluntate et libero arbitrio meritum esse non potuit. Post hos duos ap
Abbreviated transcription (Latin):
serere idem ÷ quodiusticiam uelle deserere.
Qui autem uelle desinro. ñ uolendo uelle
desunit s auoluntote cessando: quemad¬
inodum ille qui aliquid facere desinit nõ
faciendo desinit. s cossando t̾m ⁊ quiescen¬
do abeo quod facit. Quia gͥ homo appeti¬
tum iusti deserens non uelle cepit quod
pͥus noluit s tm̃ mͦ quod pͥus uoluit uel¬
le desunit: non neceẽ. ÷. urt hoc aut uolẽs
aut nolens fecisse dicatur. Uoluit cñ aliqͥd
q quia cum isto uelle non potuit: desũt
illud uelle quod uoluit. Net ideo illud uo¬
luit quia istud uelle desũt: s potius id̾o
istud uelle desiĩt: quia illud uoluit. pecc̾m
tñ ⁊ iniquitas eiꝰ. ꝓpt̾ea non exeo pendet. qr
illud uoluit. s quia istud uelle desuit: qm̃
si hoc uelle non desineret: siue illud siue
aliud uolendo. numquã peccare potuisset.
Quid autẽ il ld̃ fuisse dicetur quod uolen¬
do ustum uelle desũt: nͥ quia aliquid
extͣ mensuram uoluit. in qua sola iꝰti¬

Expanded text:
e idem est quod justitiam velle desinere: qui autem velle desinit, non volendo velle desinit, sed a voluntate cessando, quod quemadmodum ille qui aliquid facere desinit; non faciendo desinit, sed cessando et quiescendo ab eo quod facit. Quia ergo homo appetitum justi deserens non velle coepit quod prius noluit, sed tantummodo quod prius voluit velle desiit, non necesse est ut hoc aut volens aut nolens fecisse dicatur. Voluit tamen aliquid, quod, quia cum isto velle non potuit, desiit istud velle quod voluit. Nec imo illud voluit, quia istud velle desiit; sed potius ideo istud velle desiit, quia illud voluit. Peccatum tamen et iniquitas ejus propterea non ex eo pendet, quia illud voluit, sed quia istud velle desiit, quoniam si hoc velle non desineret, sive illud sive aliud volendo nunquam peccare potuisset. Quid autem illud fuisse dicetur quod volendo justum velle desiit, nisi quod aliquid extra mensuram voluit in qua sola justi
Abbreviated transcription (Latin):
i autem exeusabił uidetur homo ꝓ co
quod natura infirmitate mortalitatis
corrupta affectũ suũ iam exnecessitate ultra
p̃cedens oꝑata ÷ uoluntas. Culpa eñi uolun¬
taria penam meruit: pena aũ oꝑata ÷ ĩ fir¬
mitatẽ: infirmitas aũ induxit necessitatem:
⁊icciroo qi necessitatem oꝑata ÷ uoluntas: ip¬
sam uoluntatẽ excusare non pͭ necessitas Tns¬

Expanded text:
i autem excusabilis videtur homo pro eo quod natura infirmitate mortalitatis corrupta affectum suum jam ex necessitate ultra praecedens operata est voluntas. Culpa enim voluntaria poenam meruit; poena autem operata est infirmitatem: infirmitas vero induxit necessitatem. Et idcirco quia necessitatem operata est voluntas, voluntatem ipsam excusare non potest necessitas. T
Abbreviated transcription (Latin):
Quid generati tͣhimus. ⁊ quid regenerati¬
moitał ꝑ coitum ad generandã ꝓlẽ
seminat᷑ in ꝯcupiscentta ad nasciturã ꝓlẽ
generati s. in penia ⁊ culpa: emundandis ꝑ sp̃m
regenerationis. inip̃o orginali uitio tollitur.
ñ pena s culpa. Culꝑa quipꝑe ictirco tollit᷑.
ut iustificent᷑: pena uͦ iccirco remanz. ut ex
oboriunt᷑ questiones: q̃ utrũ creden¬
do meliꝰ ꝙͣ discutiendo. si tñ discussionẽ ali¬
qua admitunt. q̃ penam solucionẽ ht̃e ñ
possc̃. tractent᷑ ignoro. pͥmũ q̃ritur quid sit¬
originale peccm̃. Dem̃ quomͦ a pr̃ib p̃cipue
ab his inquib ꝑsacram̃cũ regenerationis
solutũ ÷ : infilios traducatur. Utrum ꝑsolã
animam. siue ꝑsolam carnem: ł ꝑaĩam si¬
mul ⁊ carnem. ⁊ si ꝑsolam animam utrũ
ꝑcreationem ł ꝑtra ductionẽ. Si autem
ꝑsolam carneni: qr̃ redundat in anima. quod

Expanded text:
quid regenerati amittimus. Quando igitper coitum ad generandam prolem seminatur in concupiscentia, ad nascituram prolegenerati sunt in poena et culpa; emundandis per spiritum regenerationis in ipso originali vitio tollitur non poena, sed culpa. Culpa quippe idcirco tollitur ut justificentur, poena vera idcirco remanet ut exeoboriuntur quaestiones, quae utrum credendo melius quam discutiendo si tamen discussionem aliquam admittunt quae plenam solutionem habere non possunt tractentur ignoro. Primum qoriginale peccatum, deinde quomodo a patribus, praecipue ab iis in quibus per sacramentum regenerationis solutum est in filios, traducatur, utrum per solam animam, an per solam carnem, an per animam simul et carnem. Et si per solam animam, utrum per creationem, an per traductionem. Si autem per solam carnem quare in animam red
Abbreviated transcription (Latin):
bñ seruienti pͦ m̃itum ꝓmittunt᷑. Esta autẽ
qͣsi modica ⁊ tnsitora gratis uit̾ iiendum ad¬
iciunt᷑. Ita int̾imad solatium illa pͦ ea adgau¬
dium ista ad sustentationem: illa ad głifica¬
tionem. Sine ilł non p̃ homo beatisicari ĩ
in illis agnosc̾et. ⁊ ut intellig̾et quia qͦd ip̃e
erat bonum sibi sufficiens nonerat. nisi &¬
illud quoq ħre mereretur bonum aquo e¬
rat. hoc autẽ bonum illi fuit. quod ipse sibi
sufficiens ñ fuit. Magna quippe dignitas
humane ꝯditionis. quoᷤ tał fc̃ã ÷ ut nullũ
ei bonum p̾t sũmum suffic̾et. Bt rursum
magna lib̾tas. quod int̾m arbitrio suo dimissa
⁊ ut ad ip̃m bonum suum cogi nompossit. qͣ¬
tinus sola uoluntate ad illud iret quod sola
dilectione possid̾e deb̾et. Ut gͦ int̾ioris uice bo¬
num quer̾e ad disc̾et. ext̾ior uita eiꝰ tuł fucta ÷.

Expanded text:
enti post meritum promittuntur; ista autem quasi modica et transitoria gratis inter merendum adjiciuntur. Ista interim ad solatium, illa postea ad gaudium; ista ad sustentationem, illa ad glorificationem. Sine illis non potest homo beatificari in in illis agnosceret, et ut intelligeret ipsa quia quod erat bonum sibi sufficiens, non erat nisi illud quoque habere mereretur bonum a quo erat. Hoc autem bonum illi fuit, quod ipse sibi sufficiens non fuit. Magna quippe dignitas humanae conditionis, quod talis facta est, ut nullum ei bonum praeter summum sufficeret. Et rursum magna libertas, quod interim arbitrio suo dimissa est ut ad ipsum bonum summum cogi non possit, quatenus sola voluntate ad illud iret, quod sola dilectione possidere deberet. Ut ergo interioris vitae bonum quaerere addisceret; exterior vita ejus ta
Abbreviated transcription (Latin):
tis erat. ⁊ ad missus: sensus hõis ut ad utr̃q
iret ⁊ inutroq refectionem inueniret Iret
ꝑ cognitionẽ. reficeret᷑ ꝑdilectionem. Sapĩa
lib̾ erat scͥptus uitus. Opus sapĩe lib̾erat
scͥptus foris. Noluit autẽ p̃ ea ad huc alit̃
fectus cognosc̾et᷑ uͥ occłs hõis illuminaret᷑
Ad scͥpturam scd̃m qm̃ caligaũat ad iͥ mam
ficit gͦ opꝰ ẜ pͦ pͥmum ⁊ illud euidentiꝰ erat
qmͣ ñ solum de monstrauit. s ⁊ͣ illumina¬
uit. Assumpsit carnẽ ñ a mittens diuinita¬
teir.⁊ ꝓpositus ⁊ lib̵ scptus intus ⁊ foris fou̾
in humalritate. intꝰ indiumnitate ut foris leg̾et᷑¬
ꝑimitationẽ. intus ꝑ contemplationem soris
ad sanitateni. intus ad felicitatem foris adm̃it̃.
erat semel uitus scͥptus. ⁊ bis fous fo̾ris pmũ
ꝑuisibiliũ ꝯditionẽ. Sed̾o foris ꝑcarnis assũy¬
tionem pͥmum adiocunditatem. Sccło adsa¬
nitatem. pͥmo ad naturam: Scd̾o contͣ᷑ culpã.

Expanded text:
ris erat. Et admissus est sensus hominis ut ad utrumque iret, et in utroque refectionem inveniret. Iret per cognitionem, reficeretur per dilectionem. Sapientia liber erat scriptus intus, opus sapientiae liber erat scriptus foris. Voluit autem postea adhuc, aliter perfectius cognosceretur, ut oculus hominis illuminaretur adcundum opus post primum et illud evidentius erat, quoniam non solum demonstravit sed illuminavit. Assumpsit carnem non amittens divinitatem, et positus est liber scriptus intus et foris; in humanitate foris, intus in divinitate, ut foris legereimitationem, intus per contemplationem; foris ad sanitatem, intus ad felicitatem; foris ad meritum, erat semel intus scriptus, et bis foris. Foris primo per visibilium conditionem, secundo foris per carnis assumptionem. Primo ad jucunditatem, secundo ad sanitatem; primo ad naturam, secundo contra culpam;
Abbreviated transcription (Latin):
uisibilia uid̾et inuisibilia iieis uid̾et. quia
sensus qͦ inuisibilia ꝑcipiuntur. in sũmis
infima cõp̃hendit s sensus. quo uisibilia ꝯ¬
tingiuit᷑ inuifimis sũma ñ capit. Sic itaq
uita crectura erat. cuiꝰ sens totus intꝰ erat.
⁊ alia creatura erat cuiꝰ sensus totus. foris
erat: ⁊ positus ÷ in medio hõ ut intus ⁊ fous
sensum ħret. Tntus ad uisibilia. foris adui¬
sibilia. Intus ꝑsensum rõnis. foris ꝑ sensũ
carnis. ut ingred̾etur ⁊ ꝯtemplaretur.⁊ egͦ¬
deretur ⁊ ꝯ templaretur. Intus sap̃iaur: foris

Expanded text:
visibilia vident invisibilia in eis vident, quia visibilia vident invisibilia in eis vident, quia sensus quo invisibilia percipiuntur in summis infima comprehendit, sed sensus quo visibilia continguntur in infimis summa non capit. Sic itaque una creatura erat cujus sensus totus intus erat, et alia creatura erat cujus sensus totus foris erat. Et positus est in medio homo ut intus et foris sensum haberet. Intus ad invisibilia, foris ad visibilia. Intus per sensum rationis, foris per sensum carnis, ut ingrederetur et contemplaretur; et egrederetur et contemplaretur, intus sapientiam, foris
Abbreviated transcription (Latin):
ad huc ex indulgentia c̾atous motum cor¬
pons obedientem: exuindicta añ motũ sen¬
sualitatis contͣdicentem. Cuiꝰ uolentiam
aliqñ infirmata sequit᷑. aliqñ aũ coroborata.
cohercet ⁊ mod̾atur. Si autem motus sensira¬
litatis dũat᷑ motui. m̃tis. dñat᷑ ⁊ motui coi¬
poris qui sub̃tus ÷ illi.⁊ t̾e pect̾m regnare in¬
cipit uinc̃o mortali coipore. Si aũ ñ dñatur
utitur mens seruitio corporis sni.⁊ exhib
m̃bra sua arma iusticie̾st̃ simul motꝰ m̃tis
⁊ motus ccrporis. seoisũ motus sensualitatis:
⁊ ꝑficiterr iusticia. ⁊ iniquitas cohibetur.
De cduplici sensu dnime. xuoiu¬
iNi Ma autẽ it̃ nał iccͥco duplici sen
ꝑsecta ẽt laus d̾i monstrata sunt rõnalicae¬
cure oꝑa dei: ut cum intus ⁊ foris miraret᷑.
angłoꝵ intus etat. ⁊ sensus britoe aialiũ
foris erat. Angłi quor sensus intus erat ꝯ¬
uisibilia uidẽt. In ipsis uisibilia uident qm̃
uisibilia inuisibilib cognoscunt᷑. s ñ eqͦ qͥ

Expanded text:
adhuc ex indulgentia Creatoris motum corporis obedientem; ex vindicta autem motum sensualitatis contradicentem. Cujus violentiam aliquando infirmata sequitur; aliquando autem corroborata coercet et moderatur. Si autem motus sensualitatis dominatur motui mentis, dominatur et motui corporis, qui subjectus est illi, et tunc peccatum regnare incipit in nostro mortali corpore. Si autem non dominatur, utitur mens servitio corporis sui; et exhibet membra sua arma justitiae, et sunt simul motus mentis et motus corporis, seorsum motus sensualitatis, et perficitur justitia, et iniquitas cohibetur. CAP. V. De duplici sensu animae. Anima autem rationalis idcirco duplici sensperfecta esset laus Dei, monstrata sunt rationali creaturae opera Dei, ut eum intus et foris miraretur,angelorum intus erat, et sensus brutorum animalium foris erat. Angeli quorum sensus intus erat, cvisibilia vident, in ipsis visibilia vident; quoniam visibilia invisibilibus cognoscuntur, sed non aeque qui
Abbreviated transcription (Latin):
mouet᷑. si ue adm̾itum si bñ siue ad culpã
si male. Ita motus m̃tis dñdtur motui cor¬
poris lege nature sub̃to. ⁊ qn abutidir illo ui¬
crum ÷. imꝑantis: debitum obedientis. Nec
culpatur qui dutitur. qr necessitate ducit᷑. s
culpatur qui ducit q in sub̃tum lib̾tate ab¬
utitur. Porto uoluntas si uisticiam tenuiss
hr̃et non solum motum coporis obedientẽ
s motum sensualitatis consentientẽ. ¶c̃¬

Expanded text:
movetur, sive ad meritum si bene, sive ad culpam si male. Ita motus mentis dominatur motui corporis lege naturae subjecto; et quando abutitur illo, vitium est imperantis, debitum obedientis. Nec culpatur qui ducitur quia necessitate ducitur; sed culpatur qui ducit, quia in subjectum abutitur libertate. Porro voluntas si justitiam tenuisset, haberet non solum motum corporis obedientem, sed motum sensualitatis consentientem.
Abbreviated transcription (Latin):
motus in hominł. Motus mentis.
Motus corporis. Motus sensualitotis. Motꝰ
mentis inuoluntate ÷. Motus corporis ĩ
oꝑe. Motus sensualitatis mediꝰ in delectioe.
In motu m̃tis. solũ lib̃m ÷ arbitͥum. In motu
corꝑis ⁊ sensualitatis illa sunt qͦ secunt᷑ lib̃um
arbitrium. Sic enim pͥma fuit disp̃o nate̾.
Nam motꝰ m̃tis uoluntariꝰ : appetitus. in uo¬
luntario lib̃m. in appetitu arbitriũ. Mens gͥ¬
uoluntatis sequit᷑ motus corꝑis. Mens itaq¬
ẽ.⁊ exemplar ⁊ ꝓposita regła quã sequatur.
mouetur ł cont᷑ dm̃ ħ ÷ iniusticra. Gͦ mentis¬

Expanded text:
motus in homine, motus mentis, motus corporis, motus sensualitatis. Motus mentis in voluntate est, motus corporis in opere, motus sensualitatis medius in delectatione. In motu mentis solo, liberum arbitrium est; in motu corporis et sensualitatis, illa sunt quae sequuntur liberum arbitrium. Sic enim prima fuit dispositio naturae; nam motus mentis voluntarius est appetitus, in voluntario liberum, in appetitu arbitrium. Mens igivoluntatis motus. Motum voest et exemplar et proposita regula quam sequatur. movetur
Abbreviated transcription (Latin):
carni: alt̾m sp̃ui ut inuno sensus catnis ad
iocunditatem fou̾et᷑: in alt̾o sensus m̃tis ad
selicitatem repłet᷑. ¶armi uisibilia: spũi ĩ ui¬
sibilia. Carni ad solatium: sp̃ui ad gudiumn.
¶x his hõis. unum dedit aid ꝓmisit. Tnum
ut gratis possid̾etur: alt̾m ut ꝑm̃itum qͣreret᷑.
Quod uisibile erat bonum gratis dedit. Quod
autem unuisibile erat. m̃ito querendum ꝓpo¬
suit: ut ex dono gͣtuito ꝓbaretur ⁊ excellentia¬
ꝓmissionis. ⁊ fides ꝓmictentis. Si enim tale &
illud ꝓ quo seruitium querit e Rursum si
tanta bonitas illi merat ut nicħ m̃itis cã
multa daret qͦm malicia. ei in ẽe pot̾it nt set

Expanded text:
carni, alterum spiritui, ut in uno sensus carnis ad jucunditatem foveretur, in altero sensus mentis ad felicitatem repleretur. Carni visibilia, spiritui invisibilia; carni ad solatium, spiritui ad gaudium. Ex his bonis unum dedit, alterum promisit. Unum ut gratis possideretur, alterum per meritum quaereretur. Quod visibile erat bonum gratis dedit; quod autem invisibile erat merito quaerendum proposuit, ut ex dono gratuito promissionis, et fidelitas promittentis. Si enim tale etquo servitium quaerit? Rursum si tanta bonitas illi inerat, ut nihil meritis tam multa daret, quomodo malitia illi inesse poterit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
instituta st̃. ad scĩficationẽ susceꝑunt : ⁊ iu
ipsis iam eandẽ redomptionẽ suã qͣsi in ũbre
⁊ figura portauert᷑. Quod bñ duo illi uiri sig¬
nauert̃ : qͥ botrũ inuecte suspensũ de t̾ra
ꝓmissionis ad filios istł indeserto portaue¬
Qui precesserunt portauert̃ ꝙ. s ñ uiderunt: q¬

Expanded text:
nstituta sunt, ad sanctificationem susceperunt; et in ipsis eamdem redemptionem suam, quasi in umbra et figura portaverunt. Quod bene illi duo viri signaverunt, qui botrum in vecte suspensum, de terra promissionis ad filios Israel in desertum portaveQui praecesserunt, portaverunt quidem:
Abbreviated transcription (Latin):
minus ꝓut sp̃s dabat diuidens singłis ꝑ¬
ut uolebat: idq absq p̃iudicio sue scĩtartis
atq ꝑfectionis: qͣnto magis simpliciores qͥ¬
q iusti sine detͥmento salutis. saluationis
tempꝰ. modum. ⁊ ordinem nescire poterũt:
quam tñ certa spe ⁊ fide uti ꝓmissa suerat
firmissime tenuert᷑: Quanti hodieq pro¬
desid̾ant : forma tñ ac statũ ne cogitare
ꝙͦ ł tenuiter norunt : Ita gͦ ance saluato¬
ris aduentum. dm̃ oĩpotentẽ tenentes.
&diligentes. sue salutis gratrutum ꝓmisso¬
rem credentes. in ꝓmissorem fidelem sꝑan¬
des certissimũ redditorem in hac fide ⁊ expec¬
tatione saluati saluati st̃. licet qñ. ⁊ qͣlitet.
⁊ qͦ ordine salus reꝓmissa fieret ignorarẽt.

Expanded text:
s dabat, dividens singulis prout volebat, idque absque praejudicio suae sanctitatis atque perfectionis: quanto magis simpliciores quique justi sine detrimento salutis, salvationis tempus, modum et ordinem nescire potuerunt, quae tamen certa spe et fide, uti promissa fuerant, firmissime tenuerunt? 15. Quanti hodieque prodesiderant, formam tamen ac statum ne cogitare quidem vel tenuiter norunt? Ita ergo multi ante Salvatoris adventum, Deum omnipotentem tenentes et diligentes suae salutis gratuitum promissorem, credentes in promissione fidelem, sperantes certissimum Redemptorem, in hac fide et exspectatione salvati sunt: licet quando, et qualiter, et quo ordine salus repromissa fieret, ignorarent.
Abbreviated transcription (Latin):
diuidit ⁊ ñ peccat: Si uͦ in qͦtib hoꝵ delinqͥt᷑:
fides sana neceẽ ÷ de tͥmencũ paciat᷑. Nam illi
qͥ creaturã ꝓdeo colentes gemino etrore de¬
cepti. ł creaturã et̾nam ł dm̃ tpralẽ eẽ cre¬
diderunt: quid isti aliud fecisse dicendi sãt.
phi gentilium. ꝗͣnis int̾ ccetitorẽ ⁊ opꝰ simĩ
reste discernerent: nequa ꝗͣ tũ fideles appel¬
ladi st̃. qi fidem de saluatore ñ hu̾erunt.
Sequunt᷑ gͦ deiide ea q̃ in scd̾a pante posiumꝰ.
uͥ pͥmum insaluatore agnoscimꝰ redempti¬
onemr in sacm̃tis eiꝰ redemptionis p̃paratio¬
nem. pͥma pars fidei spectat ad debitum
nature. S od̾a pars fidei spectat ad debitũ
grẽ. Illa cred̾e debemꝰ. q ꝑ naturã ꝯditi sumꝰt

Expanded text:
dividit, et non peccat. Si vero in quolibet horum delinquitur, dividit, et non peccat. Si vero in quolibet horum delinquitur, fides sana necesse est detrimentum patiatur. Nam illi qui, creaturam pro Deo colentes gemino errore decepti, vel creaturam aeternam vel Deum temporalem esse credunt, quid inde aliud fecisse dicendi sunt phi gentilium, quamvis inter Creatorem et opus suum recte discernerent, nequaquam fideles tamen appellantur, quia fidem de Salvatore non habuerunt. Sequuntur ergo deinde ea quae in secunda parte posuimus, ubi primum in Salvatore agnoscimus redemptionem; in sacramentis ejus redemptionis praeparationem. Prima pars fidei spectat ad debitum naturae; secunda pars fidei spectat ad debitum gratiae. Illa credere debemus, quia per naturam conditi sumus.
Abbreviated transcription (Latin):
Saluator ⁊ q̃ ꝑtinent ad saluatorẽ. ħ ÷ pars
alt̾a. In pͥma parte disc̃nit fides int̾ creatoiẽ
⁊ oꝑa sua. In sod̾a parte discernit fides int̾ sal¬
uatorem ⁊ sat̾menta sua. Ad creatorẽ ꝑtinẽt
oꝑa ꝯditionis q̃ sex dieb facta sũt. Ad salua¬
terem ꝑtinent oꝑa testaurationis : q̃ cõplent᷑
sexetatib. In pͥma parte ad fidem ꝑtim⁊ ꝯfit̃i
unũ creatorem: ⁊ ab eo facta ẽẽ. omĩa q̃ hñt
ẽẽ. In scd̾a parte ad fidem ꝑtinet uenerari
ma parte recta fides. iit̾ creatorem ⁊ creatir¬
tem ita discernere debet. ut ⁊ unicuiq bor
qͦd suũ ⁊ tͥbuat: ⁊ uicissim alt̾uis pͥetatem in
alt̾um ñ transfundao: id÷ ut nec creature
creatoris attribuat maiestatẽ: nec treatori
a scͥbat cieature in firmitatem: nec deum
ꝯcludat tempore: nec creattiram tendat et̾ni¬
tate. Ita fides siuiricuiq quod suũ ⁊ tͥbuit
recte osfert: sunt̃ utrũq bñ discetnit. recte

Expanded text:
tinent ad salvatorem: hic est altera. In prima parte discernit fides inter Creatorem et opera sua; in secunda parte discernit fides inter Salvatorem et sacramenta sua. Ad Creatorem pertinent opera conditionis quae sex diebus facta sunt. Ad Salvatorem pertinent opera restaurationis quae complentur sex aetatibus. In prima parte ad fidem pertinet confiteri unum creatorem, et ab eo facta esse omnia quae habent esse. In secunda parte ad fidem pertinet venerari ima parte recta fides inter creatorem et creaturam ita discequod suum est tribuat, et vicissim alterius proprietatem in alterum non transfundat, id est ut nec creaturae attribuat Creatoris majestatem, nec Creatori ascribat creaturae infirmitatem; nec Deum concludat tempore, nec creaturam extendat aeternitate. Ita fides, si unicuique quod suum est tribuit, recte offert; si inter utrumque bene discernit, recte
Abbreviated transcription (Latin):
gine sacͣm̃tũ ÷: qͦd uidet᷑ inre res sac̾menti:.
Quod uͦ uidemꝰ nc̃ ꝑ speculũ inenigniate: sa¬
cͣm̃tũ ⁊ ad ilło qͦd uidebimꝰ faciead faciẽ ĩ ma¬
nifesta ꝯcẽplatione. S qͦd ÷. enigma. ⁊ qͦd ÷.
specłm in qͦ ud̾r imago donet ipã res uderi
possit: ũnignia ÷ sc̃ptura sacra. Quare: Qͥa
obscuram hc̃ sig̃tationem. Specłm ÷ cortuũ:
si tñ raundũ fuerit ⁊ ext̾sũ ⁊ clarificatum.
Imago inspecło: fides in corde tuo. ip̃a enim
fides. unago ÷ ⁊ sacmentũ. Contẽplatio aũ:
futura res ⁊ uirtꝰ sacͣm̃ti. Qͥ fidẽ ñ bñt nicħ¬
uident: qͥ fidem hñt. iam aliqͥd unde incipi uiii¬
unt s iraaginẽ solam. Si eni fideł nich iud̾et.
ex side illumunatio ñ ẽẽt: nec dicerent᷑ illumi¬
nati fideles. Si autẽ iã ip̃am rẽ uiderent ⁊ nõ
ampliꝰ uidendũ ali qͥd expectarẽt.: ñ ꝑspecłmĩ¬

Expanded text:
gine sacramentum est: quod videtur in re, res sacramenti est. gine sacramentum est: quod videtur in re, res sacramenti est. Quod ergo videmus nunc per speculum in aenigmate, sacramentum est ad illud quod videbimus facie ad faciem in manifesta contemplatione. Sed quod est aenigma, et quod est speculum in quo videtur imago donec ipsa res videri possit? Aenigma est Scriptura sacra. Quare? quia obscuram habet significationem. Speculum est cor tuum, si tamen mundum fuerit et extersum et clarificatum. Imago in speculo fides in corde tuo. Ipsa enim fides imago est, et sacramentum. Contemplatio autem futura, res et virtus sacramenti. Qui fidem non habent nivident; qui fidem habent jam aliquid videre incipiunt, sed imaginem solam. Si enim fidelis nihil videret, ex fide illuminatio non esset, nec dicerentur illuminati fideles. Si autem jam ipsam rem viderent, et non amplius videndum aliquid exspectarent, non pe
Abbreviated transcription (Latin):
ab illo: nec uides facie ad faciẽ: facie tua:
ad faciem illiꝰ Aũsa ÷ enĩ facies tua ab
illo: ⁊ si forte ile respicit adce: non tu¬
siłr ad illũ. Quãdiu gͥ sic eris: ñ potis illĩ uidere
facie adfaciem. Exibe specłm ⁊ pone añce: sta¬
tun uide̾dis in eo imaginẽ illius qͥ ÷ addorsũ
tuũ: ⁊supuerticẽ tuũ: ⁊ dices uideo te. Quidui¬
des: Iam aliquid uides: si imaginem solam
uides illũ. s ᷤͣimnagine sua: ñ dũ iunfacie sua.
Nondum cognoscis sic̃ cognosceris: ñ dũ udes
sit̾ uidetis. Uideris inre : uides inimagine. Il¬
le ad te respitic qͥ te uidet: tu autẽ aũsus esab
illo. Conũte ad illñ ⁊ pone faciẽ ad facie: ⁊ ui¬
debis tã s̃i unaginẽ s ip̃am tẽ. pꝰ uidisti illũ.
s inimagine sua: mͦ uides illũ in facie sua:
Tam̃ cũ ip̃am rẽ uid̾e incipis: agnoscis quia
Aliqͥd similitudinis fuit illi qͦd uisũ ÷ inima¬
gine: ad id qͦd uidetur inrez Quod udet᷑ mninea¬

Expanded text:
ab illo, nec vides facie ad faciem, facie tua ad faciem illius. Aversa est enim facies tua ab illo: et si forte ille respicit ad te, non tr ad illum. Quandiu igitur sic eris, non poteris illum videre facie ad faciem. Exhibe speculum et pone ante te, statim videbis in eo imaginem illius, qui est ad dorsum tuum, vel supra verticem tuum, et dices: Video te. Quid vides? Jam aliquid vides, sed imaginem solam. Vides illum, sed in imagine sua, nondum in facie sua. Nondum cognoscis sicut cognosceris; nondum vides, sicut videris. Videris in te, vides in imagine. Ille ad te respicit qui te videt; tu autem aversus es ab illo. Converte te ad illum, et pone faciem ad faciem; et videbis jam non imaginem, sed ipsam rem. Prius vidisti illum, sed in imagine sua: modo vides illum in facie sua. Tamen cum ipsam rem videre incipis, agnoscis quia aliquid similitudinis fuit illi quod visum est in imagine, ad id quod videtur in re. Quod videtur in ima
Abbreviated transcription (Latin):
De his que ad fidem ꝑtinent .u. xi¬
UERITUR etia que res ad fidem
ꝑtineant: quas crede oportet eũ
qui fidelis iure nominat᷑. Nam fides illa
q̃ aliqͥd creditur. ħ mͦ ut qͥ credit fide illa
fideł ñdicatur: p̃sentis ꝓpositi ñ ⁊. Sine
fide enĩ ⁊̃ infideles ñ uñe. ex hoc mani¬

Expanded text:
De iis quae ad fidem pertinent. Quaeritur etiam quae res ad fidem pertineant, quas credere oportet eum qui fidelis jure nominatur. Nam fides illa qua aliquid creditur hoc modo ut qui credit fide illa, fidelis non dicatur; praesentis propositi non est. Sine fide enim etiam infideles non vivere mani
Abbreviated transcription (Latin):
ł sacm̃ta fid̃i incelligunt᷑ q̃ cũ fide ꝑcipi¬
enda st̃ ⁊ ad scificationẽ fideliũ p̃patata
st̃᷑. Nã ⁊ q̃dã sacͣm̃ta militaria dñr:
qͥb milites in sua ꝯdicione imꝑatori suo
crationes potiꝰ ⁊ abhõinationes. qͥb ñ sacͥn¬
tur hoĩes s polluunt᷑. Tam̃ ad hoꝵ dif.¬

Expanded text:
cipienda sunt, et ad sanctificationem fidelium praeparata sunt. Nam et quaedam sacramenta militaria dicuntur, quibus milites in sua conditione imperatori suo crationes potius et abominationes: quibus non sacrantur homines, sed polluuntur. Tam
Abbreviated transcription (Latin):
uenit sapĩa ut hostis ñ potestate s rõne uĩ¬
ceretur: ⁊ ĩ his oĩb fides tua in uno ꝯstat ⁊
uis in eadem fide inaliis maior in aliis mi¬
nor de istis cognitio fuetit. ẜ diu̾sitatẽ tẽ¬

Expanded text:
Venit sapientia, ut hostis non potestate, sed ratione vinVenit sapientia, ut hostis non potestate, sed ratione vinceretor; et in his omnibus fides tua in uno constat,ium una est, quamvis in eadem fide in aliis major, in aliis minor de istis cognitio fuerit, secundum di