comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
enim ꝑ f&iales bella inducebantur : ita pax ꝑcaduceatores
terpres : qui obuiftut em multarumq astium scientiam tri
megistus id est termaximus nominatus est: quare autem eui
capite canino fingunt. haec ratio dr̃. quod inter omnia ani¬
malia canis sagacissimumgenus & ꝑspicax habeatur Mastẽ
dm̃ belli esse dicunt. & mastem appellatum quia ꝑ ui rospug¬
natur ut sit mars. mas : lic& tria sint genera consu&udinum sicur¬
scitarum. ubi & faeminae & uiri in pugnã eunt: Amazonum ubi
solȩ faemine : romanorum aliarumq gentium ubi soli mares:ltẽ
mastem quasi effectorem mostium: nam a maste mors nuncupa¬
tur. Hunc & adulterum dicunt: quia belligerantibus in ceftus est:
quod uero nudo pestore stat: ut bello sequisq sine formidine cordis
obiciat. Mars autem apud grecos gradus dr̃: eo quo dinbello gradũ
inferant qui pugnant. aut quod in pigre gradiantur Apollinem

Expanded text:
enim per fetiales bella indicebantur, ita pax per caduceatores enim per fetiales bella indicebantur, ita pax per caduceatores tmegistus, id est, ter maximus nominatus est. Cur autem eum capite canino fingunt, haec ratio dicitur, quod inter omnia animalia canis sagacissimum genus et perspicax habeatur. Martem deum belli esse dicunt, et martem appellatum, quia per viros pugnatur, ut sit mars maris ars: licet et tria sint genera consuScytharum, ubi et feminae et viri in pugna eunt: Amazonum, ubi solae feminae: Romanorum aliarumque gentium, ubi soli mares. Item Martem quasi effectorem mortium. Nam a Marte mors nuncupatur. Hunc et adulterum dicunt, quia belligerantibus incertus est. Quod vero nudo pectore stat, ut bello se quisque sine formidine cordis obiciat. Mars autem apud Thracos Gradivus dicitur, eo quod in bello gradum inferant qui pugnant, aut quod inpigre gradiantur. Apollinem
Abbreviated transcription (Latin):
uino membra soluantur. Iste & grecedionisius amonte in dig̃
niso. ubi dr̃ esse nutritusic & erum est & nisa ciuitas in qua
colitur idẽ liber: unde & nisius dictus est. Mercurium sermo¬
nem inter p̃taͥtur: nam ideo mercurius quasi medicͥuscur¬
rens dicitur appellatus : quod sermo currat inter homines
medius. Ideo &ermes grece : quod sermo uel inter p̃tatio quȩ
ad sermonem utiq peftin& ermenia dr̃: Ideo & mercibus
prae esse : quia in teruendentes & ementes sermo fit medius:
quiideo fingitur habere pennas : quia citius uerba discurrunt
Vnde & uelox & errans inducitur: alas eius in capite. & inpedi¬
bus significare uolucrem fieri ꝑaera sermonem Nuntiu
didum : qm̃ ꝑ sermonem omnia cogitata enuntiantur Ideo
autem fusti magistrum dicunt : quia sermo animos audien¬
tium fallit: uirgam ten&. qua serpentes diuidit iđ uenena :
nambellantes ac dissidentes. interp̃tum o ratione sedantur
Vnde secundum libium: legati pacis caducatores dicuntur Sicut

Expanded text:
ino membra solvantur. Iste et Graece Dionysos, a monte Indiae Niso, ubi dicitur esse nutritus. Caeterum est et Nisa civitas, in qua colitur idem Liber, unde Nisaeus dictus est. Mercurium sermonem interpretantur. Nam ideo Mercurius, quasi medius currens, dicitur appellatus: quod sermo currat inter homines medius. Ideo et Hermes Graece, quod sermo vel interpretatio quae ad sermonem utique pertinet, hermeneia dicitur. Ideo et mercibus praeesse, quia inter vendentes et ementes sermo fit medius. Qui ideo fingitur habere pennas, quia citius verba discurrunt: unde velox et errans inducitur. Alas ejus in capite et in pedibus signifm dictum, quoniam per sermonem omnia cogitata nuntiantur. Ideo autem furti magistrum dicunt, quia sermo animos audientium fallit. Virgam tenet, qua serpentes diuidit, id est uenena; nam bellantes ac dissidentes interpretum oratione sedantur, unde secundum Liuium legati pacis caduceatores dicuntur — sicut
Abbreviated transcription (Latin):
agani expagis atheni ensium dieti ubi exosti s unt: Ibienim
in locis a grestibus & pagis gentiles lucos idolaq statuer:
I& atali initio uocabulum pagani sostiti sunt: Gentiles sum
quisine lege sunt & nondum crediderunt dicti autem gentilesq
ita sunt ut fucrunt geniti idest sicut in carne dsscenderunt sub
peccato scilie& idolis seruientes & necdum regenerati : Pronde
dicitur Post fidem autem non debereuocarigentes siuegen¬
tiles eos qui exgentibus credunt: Sicut postfidem dici iam p̃

Expanded text:
agani ex pagis Atheniensium dicti, ubi exorti sunt. Ibi enim in locis agrestibus et pagis gentiles lucos idolaque statuerunt, et a tali initio vocabulum pagani sortiti sunt. Gentiles sunt qui sine lege sunt, et nondum crediderunt. Dicti autem gentiles, quia ita sunt ut fuerunt geniti, id est, sicut in carne descenderunt sub peccato, scilicet idolis servientes et necdum regenerati. Proinde dicitur. Post fidem autem non debere vocari gentes sive gentiles eos qui ex gentibus credunt; sicut post fidem dici iam
Abbreviated transcription (Latin):
nulla est in eis canonica austoritas . quae reste a prudentibus iudicant᷑
non esse eorum credenda quibus ad scribuntur : Nam multa
& sub nominibus proph&arum & rȩcentiora sub nominibus a posto
lorum ab her&icis proferuntur: quae omnia sub nomine a pocri¬
forum austo ritate canonica diligenti examinatione remota sut
IIII. DE BIB LIO TTIE CISIA

Expanded text:
nulla est in eis canonica auctoritas, quae recte a prudentibus judicantur, non esse eorum credenda, quibus ascribuntur . Nam multa et sub nominibus prophetarum, et recentiora sub nominibus aposlorum ab haereticis proferuntur, quae omnia sub nomine apocryphorum auctoritate canonica diligenti examinatione remota sunt. CAPUT III. De bibliothecis
Abbreviated transcription (Latin):
miltitudinem continens in ipsa ratione atq scientia nomerorũ nonsalũ dupli¬
uriuerum &iã multiplicari potest : Ita uero suis quisq numerus propria& a¬
iis terminatur ut nullũs eorum paresse cuicũq alteri possit Ergo & dispares
unse atq diuersi sunt & singuliquiq finiti sunt & omnes in finiti sunt :

Expanded text:
multitudinem continens, in ipsa ratione adque scientia numerorum non solum duplicari, uerum etiam multiplicari potest. Ita uero suis quisque numerus proprietatibus terminatur, ut nullus eorum par esse cuicumque alteri possit. Ergo et dispares inter se adque diuersi sunt, et singuli quique finiti sunt, et omnes infiniti sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
dubium referatur. & in cesta cestis probentur: odto autem modis
conparatio analogiae colli grtur idẽst. qualitate. comparatione. genere
numero figura casu: extremitatibus similium sylla barum & simili¬
tudine temporum siquid delis unũ defuerit : iam non est ana logia. idest
similitudo : sed est anomalia id est extra regulam sutlepus & lupus : totũ conuenit
sed diCsentiunt casu : facit enim lupi leporis. Nam regulariter estdũ quaeris
utrum trames. masculinum sit. anfemininum: similis est illi in omni declinati¬
one limes : & eritma sculinum. Item funis sũncesti generis esse credis si milis est
illipanis in declinatione ĩ & erit masculinum. Item ex comparatione positiuor
utsidicas dostus ꝓnagnus : positiud sunt & sui similss: fit & pesde minutionẽ ut
puta funem es̃se funiculus ostendit Sicut marmor neutri generis esse

Expanded text:
dubium, referatur, et incerta certis probentur. Octo autem modis dubium, referatur, et incerta certis probentur. Octo autem modis conparatio analogiae colligitur: id est qualitate, conparatione, genere, numero, figura, casu, extremitatibus similium syllabarum, et similitudine temporum. Si quid de iis unum defuerit, iam non est analogia, id est similitudo, sed est anomalia, id est extra regulam, ut 'lepus' et 'lupus'. Totum convenit, sed dissentiunt casu; facit enim 'lupi', 'leporis'. Nam regulariter est, dum quaeris utrum 'trames' masculinum sit an femininum, similis est illi in omni declinatione 'limes', et erit masculinum. Item 'funis' si incerti generis esse credis, similis est illi 'panis' in declinatione, et erit masculinum. Item ex conparatione positivorum, ut si dicas 'doctus', 'magnus': positivi sunt et sui similes. Fit et per diminutionem, utputa 'funem' masculinum esse funiculus ostendit, sicut 'marmor' neutri esse
Abbreviated transcription (Latin):
perx. scribendum: ita &xrisma: Y & z. litteris sola nomina greca scri¬
buntur: nancum iustitia sonum .⁊. litter&e exprimat: tamen quia la¬
tinum est per .t. scribendum est: sic militia. malitia nequitia & c& era similia:
Indubiis quoq uerbis. consu&udo u&erum erat : ut cum eadem littera: alium
intellestum correpta. Aliũ produsta haber&: longae syllabae. apicem
apponebant : ut puta sꝰ populus. arborem significar& an ho minem. multi¬
tudinem apice distingue batur Sic & ubi litterae consonantes gemi¬
nabantur sicilicũ super ponebant ut sella. serra asseres Useres
enim nonduplicabant litteras. sed supra sicilicas apponebant : quia
nota ad mone batur lestor. geminandam eẽ. litterã¬
nalogia grece latine similium conparatio. siue ꝓpessitio nominatur
cuius haec uis est. &quođ dubium estiadaliquid simile quod non est

Expanded text:
per X scribendum. Ita et 'Xrisma'. Y et Z litteris sola Graeca nomina scriper X scribendum. Ita et 'Xrisma'. Y et Z litteris sola Graeca nomina scribuntur. Nam cum 'iustitia' sonum Z littera exprimat, tamen, quia Latinum est, per T scribendum est. Sic 'militia', 'malitia', 'nequitia', et cetera similia. In dubiis quoque verbis consuetudo veterum erat ut, cum eadem littera alium intellectum correpta, alium producta haberet, longae syllabae apicem adponebant; utputa 'populus' arborem significaret, an hominum multitudinem, apice distinguebatur. Sic et ubi litterae consonantes geminabantur, sicilicum superponebant, ut 'cella', 'serra', 'asseres'. Veteres enim non duplicabant litteras, sed supra sicilicos adponebant; qua nota admonebatur lector geminandam esse litteram. § 28 De analogia. Analogia Graece, Latine similium conparatio sive proportio nominatur. Cuius haec vis est ut, quod dubium est, ad aliquid simile, quod non est
Abbreviated transcription (Latin):
& alia quaelib& una pluresue uocales iunguntur itanut una syllaba fiat: c& era¬
perc scribuntur quae pronomen cũa scribendũ. q conaunctio sinȩa: quid
per .d. litterã scribitur: cũ pronomen est ꝑt. cum uerbũ. cuius positio prima est
queo quisquit & incompositione neqo. nequis nequit: quod. quando pro¬
nomenest perd scribendum: quando numerus pert: quia totidem ꝑ.t
scribitur qd tidie perq scribendũ nonper.c: ut sit quot diebus .R. littera
communionem hab& cum .s. littera. Itaq apud antiquos honos labos arbos
dicebatur : nunc honor labor arbor: sat ꝑt. scribi opost& quia integrũ
eius facit satis sed perd opost& scribi. Apud antiquos enim fed sedũ dicebat᷑
nos finales duas litteras abscidimus Tamtus sicut & quã tds. in medio m
habebant: quam enim &tam unde & quantitas quantus tantus: uae
inter ieltio est cuma. scribenda : ue coniundio sine a. xp̃s quia grecũ est.

Expanded text:
 alia quaelibet una pluresue uocales coniunctae fuerint, ita ut una syllaba fiat, cper c scribuntur. 21. Quae pronomen cum a scribendum; que conjunctio, sine a. Quid, per d litteram scribitur cum pronomen est; per t cum verbum, cujus positio prima est queo, quis, quit; et in compositione nequeo, nequis, nequit. 46 22. Quod, quando pronomen est, per d scriscribitur. 'Quotidie' per Q scribendum, non per C, ut sit 'quot diebus'. R littera communionem habet cum S littera. Itaque apud anticos 'honos', 'labos', 'arbos' dicebatur, nunc 'honor', 'labor', 'arbor'. 'Sat' per T scribi oportet, quia integrum eius facit 'satis'. 'Sed' per D oportet scribi. Apud anticos enim sed 'sedum' dicebatur; nos finales duas litteras abscidimus. 'Tamtus', sicut et 'quamtus' in medio M habebant. 'Quam' enim et 'tam', unde et 'quamtitas', 'quamtus', 'tamtus'. 'Vae' interiectio cum A scribendum; 've' coniunctio sine A. Xp̃s, quia Graecum est,
Abbreviated transcription (Latin):
ma: ꝑillum autem spm̃ scm̃ ipsa anima mundatur & saginatur sp̃
dere suꝑ feftur omni liquore. ita in principio suꝑ ferebatur sp̃s es
hab&is ut aliquis doceat uos. sed sicut unstio cius doc& uos de omnire

Expanded text:
ma: per illum autem Spiritum sanctum ipsa anima mundatur et saginatur. Spima: per illum autem Spiritum sanctum ipsa anima mundatur et saginatur. Spidere superfertur omni liquori, ita in principio superferebatur Spirituhabetis ut aliquis doceat vos, sed sicut unctio ejus docet vos de omni re
Abbreviated transcription (Latin):
mine ignis appellatur. propter qͦuod in apostolorum astibus ꝑ¬
diuisionem linguarum ut ignis apparuit. qui & in sedit super
unumquemq eorum Propterea autem diuersarum linguarũ
gratiam apoftolis dedit ut idonei efficerentur fidelium erudi¬
tione populorum. Quoduero supra singulos sedisse memo¬
ratur id cause est : ut intellegatur ꝑ plures non fuis se diuisus.
sed mansisse in singulis totus. sicut fere ignibus mosest hane
ad erinem pur pðrei splendoris aspexerint. tanti suisum suae
udis inptiet tantis ministeriũ sui muneris t ribuat & ipse nihil omins
gelioe dno ebamante & dicente : si quis sitit ueniat acimnio a bnlat¬
autem ex posuit unde dicer&. secutus enimait. Hocenim dicebat dcis
quem accepturi erant credentes ineum Sed aliud est aqua sae ra neso
aliud aquo quae significat spm̃dĩ : Aquaenim sacra menti uisibiuos
aqua sp̃s sinui sibilis est : Ista abluit corpus & significat quo d fst onaet¬

Expanded text:
mine Ignis appellatur, propter quod in Actibus apostolorum per mine Ignis appellatur, propter quod in Actibus apostolorum per divisionem linguarum, ut ignis apparuit, qui, et insedit super unumquemque eorum. 24. Propterea autem diversarum linguarum gratiam apostolis dedit, ut idonei efficerentur fidelium eruditioni populorum. 25. Quod vero supra singulos sedisse memoratur, id causae est, ut intelligatur per plures non fuisse divisus, sed mansisse in singulis totus, sicut fere ignibus mos est. 310ad crinem purpurei splendoris aspexerint, tantis visum suae lucis impertiat, tantis ministerium sui muneris tribuat, et ipse nihilominus gelio, Domino clamante et dicente: « Si quis sitit, veniat ad me et bibatautem exposuit, unde diceret: squem accepturi erant credentes in eum.' Sed aliud est aqua sacramenti, aliud aqua quae significat Spiritum Dei. Aqua enim sacramenti visibilis est: aqua Spiritus invisibilis est. Ista abluit corpus, et significat quod fit in ani
Abbreviated transcription (Latin):
est & gratia : quae quia non meritis nr̃is sed uoluntate diuina gra¬
tis datur. inde gratia nuncupatur Sicut autem unicum dĩ uerbũ
proprie uocamus nominae sapientiae. cum sit uniuer saliter & sp̃s
uo cabulo caritatis cũ sit & pater & filius uniuer saliter caritas
sps sc̃s digitus dĩ esse in libris euangelii apestissime declaratur Baitꝰ
autem digitus dĩ dicitur. ut eius operatoria uiflus cum patre &
filio signific&ur unde & paulus ait. Haec autem omnia operat᷑
unus Atq idem sp̃s diuidens singulis prout uult. Sicut autem
ꝑbaptis mum in xp̃o morimur & renascimur. ita spũ signa mur
quod est digitus dĩ & spiritale signaculum Sp̃s sc̃s idcirco in co
lumbae specie uenis se scribitur: ut natura eius ꝑ auem simpli¬
citatis & in nocentiae declara r&ur Vnde & dñs estote inquid
simplices sicut columbae. Haec enim auis corporaliter ipso felle

Expanded text:
est et gratia, quae quia non meritis nostris, sed voluntate divina graest et gratia, quae quia non meritis nostris, sed voluntate divina gratis datur, inde gratia nuncupatur. Sicut autem unicum Dei Verbum pruocabulo caritatis cum sit et pater et filius uniueSpiritus sanctus Digitus Dei esse in libris Evangelii apertissime declaratur. autem digitus Dei dicitur, ut eius Filio significetur. Unde et Paulus ait: Haec autem omnia operatur unus atque idem spiritus, dividens singulis prout vult . Sicut autem per baptismum in Christo morimur et renascimur, ita Spiritu signamur, quod est digitus Dei et spiritale silumbae specie venisse scribitur, ut natura ejus per avem simplicitatis et innocentiae declaretur. Unde, et Dominus: Estote, inquit, simplices sicut columbae . Haec enim avis corporaliter ipso felle
Abbreviated transcription (Latin):
enim non est corpus. & tamen est : uid & ur restare ut sp̃s sit. Intel¬
legunt ergo ibi non nulli trinitatem significari in spũ prin¬
ideo donum dr̃ eo quoddatur: Adando enim. donum est nuncupatũ
impl&i linguis omnium gentium loquebantur. In tantũ autem
donum dĩ est inquantum datur eis qui ꝑ eum diligunt diñ : apud
se autem ds̃ est. apud nos autem donumest: sed sempiternae sa¬
lutissp̃s sc̃s donum est distribuens singulis prout uult gra¬
tiarumdona Nam proph&ias quibus uult in ꝑtit : & peccata
quibus uult dimittit Nam peccata sine spũ scõ nondonantur: sp̃s sẽs̃
nde proprie caritas nuncupatur uel quia naturaliter eosaquibus
procedit coniungit & seunum cum eis esse oftendit uł quia in nõb
dagit ut indõ mane amus & ipse in nobis Vnde & indonis dĩ nihil
naius est caritate & nullum maius est donum dĩ quã sp̃s sc̃s: Ipse

Expanded text:
enim non est corpus, et tamen est, videtur restare ut spiritus sit. Intelenim non est corpus, et tamen est, videtur restare ut spiritus sit. Intelligunt ergo ibi nonnulli Trinitatem significari: in Spiritu prinideo donum dicitur, eo quod datur. A dando enim donum est nuncupatum. impleti, linguis omnium gentium loquebantur. 16. In tantum autem donum Dei est, in quantum datur eis qui per eum diligunt Deum. Apud se autem Deus est, apud nos autem donum est, sed sempiterne Spiritus sanctus donum est, distribuens singulis grattiarum dona. Nam et prophetias quibus vult inpertit, et peccata quibus vult dimittit. Nam peccata sine Spiritu sancto non donantur. Spiritus sanctus inde proprie caritas nuncupatur, vel quia naturaliter eos, a quibus procedit, coniungit et se unum cum eis esse ostendit, vel quia in nobis id agit ut in Deo maneamus, et ipse in nobis. Unde et in donis Dei nihil maius est caritate, et nullum est maius donum Dei quam Spiritus sanctus. Ipse
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s enim eum apłs iugentibus misit : post quam abeorũ oculis
ipse incaelum ascendit. Consolator enim tristibus mittitur : st¬
cundum illam eiusdem dñi sententiam. Beatilugentes qm̃
ipsi consolabuntur Ipse &iam dixit. Tunc lugebunt filii sponsi
cum abeis ab latus fuerit sponsus item paraclitus proeo quođ
conso lationem p̃st& animabus quae gaudium temporale amt¬
tunt : Alii para clitum latini oratorem uel aduocatum inter p̃tantut
Ipse enim sp̃s scs dicitur ipsedo c& : Peripsum datur sermo sapientiuas
cupatur: propter dona quae deunitatꝰ eius plenitudine pasticula¬
tim quiq ut digni sunt consequi promerentur. Ipse enim sp̃s sapi¬
entiae & intellestus. sp̃s consilii & fostitudinis sp̃s scientiae &
pia&atis sp̃s timoris dñi sp̃s autem principalis inpsalmo quin¬
quagesimo legitur : ubi quia testio sp̃s rep&itur: Non nulli tr¬
ni tatem intellexerunt ideo quia scriptum est. dñs sp̃s est. Quod

Expanded text:
s enim eum apostolis lugentibus misit, postquam ab eorum oculis ipse in coelum ascendit. Consolator enim tristibus mittitur secundum illam ejusdem Domini sententiam: Beati lugentes, quoniam ipsi consolabuntur . Ipse etiam dixit: Tunc lugebunt filii sponsi, cum ab eis ablatus fuerit sponsus . Item paracletus pro eo quod consolationem praestat animabus, quae gaudium temporale amittunt. Alii paracletum Latine oratorem, vel advocatum, interpretantur. Ipse enim Spiritus sanctus dicit, ipse docet, per ipsum datur sermo sapientiae, cupatur propter dona quae de unita ejus plenitudine particulatim quique, ut digni sunt, consequi promerentur. Ipse enim spiritus sapientiae et intellectus, spiritus consilii et fortitudinis, spiritus scientiae et imoris Domini. 14. Spiritus autem principalis in psalmo quinquagesimo legitur, ubi quia tertio Spiritus repetitur, nonnulli Trinitatem intellexerunt, ideo quia scriptum est: Deus Spiritus est. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
modi signum. ꝑ somnium scilio& fut urorum. quod uidisse narea¬
tur. & dani hel inter p̃tatus est: siue sessio inagnitione angustiat
pro his qui in captiuitatẽ abeo dusti sunt. ⁊ oro babel apudhe¬
breos extribus integris nominibus traditur esse conpositus lo
iste romagister. babel proprie babiloniam sonat : orolabd
enim ostus est: ubi & princeps gentis iudaeae extrtit
UII. DE PATRI ARCHIS

Expanded text:
modi signum, per somnium scilicet futurorum, quod vidisse narratur, et Daniel interpretatus est; sive, sessio in agnitione angustiae pro iis qui in captivitatem ab eo ducti sunt. 81. Zorobabel, apud Hebraeos ex tribus integris nominibus traditur esse compositus. Zo, iste; RO, magister; BABEL proprie Babylonium sonat; et efficienim ortus est, ubi et princeps gentis Judaeae exstitit. CAPUT VII. De patriarchis
Abbreviated transcription (Latin):
ual&. ut sine ipsius ꝑfedione &iam homo simphoniis carens non const& eius dẽ
musicae ꝑfestione &iã m&ra consistunt. in arsis & thesis id est eleuatione
& positione¬
DE AS IRO¬
NO MIA

Expanded text:
alet, ut sine ipsius perfectione etiam homo symphoniis carens non consistat. Ejusdem musicae perfectione etiam metra consistunt, in arsi, et thesi, id est, elevatione et positioneDE ASTRONOMIA
Abbreviated transcription (Latin):
asperita scutis squamo sac lipidȩ herbȩ similis. unde & nomen sumpsit : cuius
color nunc innigritudinem ueflitur. n unc in alborem nunc in ruborem
Incorpore hominis it alepra dinoscitur siuariatim intersanas cutis pastescolor
diuersus appareat. aut siita seubiq diffundat ut omnia unius coloris quãuis
adulteri faciat. Elefantia cus morbus dicitur exsimilitudine elefantis. cuius na¬
turaliter dura pellis & aspera nomen morbo in hominibus dedit quia corpo¬
ris suꝑ ficiem similem facit elefantorum cutis. siue quia ingens passio estsicin
animal ipsũđ ex quo diriuatum ducit nomen : hic cceris greci appellant acu¬
iusdam animalis nomine. quod sit coloris fellei. Hunc morbum latini arcu

Expanded text:
asperitas cutis squamosa lepidae herbae similis, unde et nomen sumpsit: cuius color nunc in nigredinem vertitur, nunc in alborem, nunc in ruborem. In corpore hominis ita lepra dinoscitur: si variatim inter sanas cutis partes color diversus appareat, aut si ita se ubique diffundat, ut omnia unius coloris quamvis adulteri faciat. Elefantiacus morbus dicitur ex similitudine elephanti, cuius naturaliter dura pellis et aspera nomen morbo in hominibus dedit; quia corporis superficiem similem facit elephantorum cuti, sive quia ingens passio est, sicut animal ipsud ex quo derivatum ducit nomen. Hicteris Graeci appellant a cuiusdam animalis nomine, quod sit coloris fellei. Hunc morbum Latini arcu
Abbreviated transcription (Latin):
se dederunt : conp̃hensiq uaria turpitudine affesti sunt: ex hisquidã
postea ado minis manumissi propter suppliciorum notas. quas manifesti
ꝑ pessi sunt ad dignitatem ciuium romanorum non ꝑuenerunt . La¬
tini aute romam conditam apud latinos fiebant: Num quam ꝑtesta¬
mentum sed ꝑ epistalam libertatem sumentes: Inde quia ꝑtesta men¬
tum nonfiebant: nec extestamento aliquid capere. nec suos heredes
facere potuerant : Ciues romani postea sub consulibus ꝑtestament᷑
inurbe romana effesti sunt: dicti autem ciues romani. quia testa¬
mento liberi effecti. innumerum romanorum ciuium rediguntur
His primum aditus erat in urbe roma commorari: c&eris autemli¬
bertis prohibe batur.: neuł in urbe romana uel in fra septimum ab

Expanded text:
se dederunt, conprehensique varia turpitudine affecti sunt. Ex his quidam se dederunt, conprehensique varia turpitudine affecti sunt. Ex his quidam postea a dominis manumissi, propter suppliciorum notas, quas manifeste perpessi sunt, ad dignitatem civium Romanorum non pervenerunt. Latini ante Romam conditam apud Latinos fiebant, numquam per testamentum, sed per epistolam libertatem sumentes. Inde quia per testamentum non fiebant, nec ex testamento aliquid capere, nec suos heredes facere poterant, cives Romani postea sub consulibus per testamenta in urbe Romana effecti sunt. Dicti autem cives Romani, quia testamento liberi effecti in numerum Romanorum civium rediguntur. His primum aditus erat in urbe Roma commorari; ceteris autem libertis prohibebatur ne vel in urbe Roma, vel infra septimum ab
Abbreviated transcription (Latin):
Haec enim animalia statim ut nata s̃. mancipium esse putantur
Namea quae in bestiarum numero sunt tunc uidentur mancipium eẽ:
quando capi siue domari coeperint. Ingenui difti quia ingenere ha¬
bent libestatem non in facto sicut libesti : unde & eos greci eugenes
uocant quod sint bonigeneris. Libestus autem uocatus quasi
liberatus. Frat enim prius iugo seruitutis addictus. Liber¬
torum autem filii apud antiquos libestini appellabantur :
quasi delibertis nati : Nunc uero libertinus aut aliberto factus
aut possessus Manu missus dr̃ quasi manuemissus. apud u&eres
enim quotiens manu mittebat. alapa ꝑcus sas circum agebant.
& liberos confirmabant Vnde & manumissi difti eo quod manu
mitterentur: dediticii primum a deditione sunt nuncupati:
deditio enim dr̃ quando seuisti aut uincendi hostes uictoribus
tradunt : quibus haec origo nominis fuit : dũ quondam aduersus
populum romanum serui armis sumptis dimi cassent. uicti

Expanded text:
Haec enim animalia statim ut nata sunt, mancipium esse putantur. Nam et ea, quae in bestiarum numero sunt, tunc videntur mancipium esse, quando capi sive domari coeperint. Ingenui dicti, quia in genere habent libertatem, non in facto sicut liberti. Unde et eos Graeci εὐγενεῖς vocant, quod sint boni generis. Libertus autem vocatus quasi liberatus. Erat enim prius iugo servitutis addictus. Libertorum autem filii apud antiquos libertini appellabantur, quasi de libertis nati. Nunc vero libertinus aut a liberto factus, aut possessus. Manumissus dicitur quasi manu emissus. Apud veteres enim quotiens manu mittebant, alapa percussos circumagebant, et liberos confirmabant; unde et manumissi dicti, eo quod manu mitterentur. Dediticii primum a deditione sunt nuncupati. Deditio enim dicitur quando se victi aut vincendi hostes victoribus tradunt: quibus haec origo nominis fuit. Dum quondam adversus populum Romanum servi armis sumptis dimicassent, victi
Abbreviated transcription (Latin):
quod hii quiiure belli posssnt occidi Auistoribus conseruabantur ͣ serui
fiebant & seruando scilic& serui appellati. Ancillae a sustentaculo
uocatȩ : Ancon enimgrece cubitus dr̃ unde & ancone dicimus¬
Mancipium est quic quid manucapi subdiq potest ut homo equus ouis:

Expanded text:
quod hi, qui iure belli possint occidi a victoribus, cum servabantur, servi quod hi, qui iure belli possint occidi a victoribus, cum servabantur, servi fiebant, a servando scilicet servi appellati. Ancillae a sustentaculo vocatae. Ἀγκὼν enim Graece cubitus dicitur. Unde et anconem dicimusMancipium est quidquid manu capi subdique potest, ut homo, equus, ovis.
Abbreviated transcription (Latin):
coloni aut romani sunt. aut colonilatini. aut coloni auxiliares. aut
coloni ruris priuati: Inquilini uocati : quasi incolentes aliena : non
enim habent propriam sedem sed in terra aliena in habitant dif¬
fest autem inter inquilinium & aduenam: Inqui lini enim sunt qui
emigrant & non ꝑ p&uo ꝑmanent. Aduenae autem uł in colae ad¬
uenticii ꝑhibentur. sed ꝑ manente s. & inde in colae. quia iam habi¬
tatores sunt ab in colendo: Indigenae sunt : inde geniti & in eodẽ
loco nati ubi in habitant. In cola autem non indigenam sed aduenã
indicat. Peregrini disti eo quod ignorantur eorum parentes a
quibus osti existunt. Sunt enimꝰ de longinqua regione: Vrbani¬
uocabantur qui romaehabitabant : qui uero inc&eris locisoppi
dani. Nam sola urbs roma. c&era oppida. Famuli sunt expropria¬
seruorum familia ofti. Serui autem uocabulum inde traxerunt :

Expanded text:
coloni aut Romani sunt, aut coloni Latini, aut coloni auxiliares, aut coloni aut Romani sunt, aut coloni Latini, aut coloni auxiliares, aut coloni ruris privati. Inquilini vocati quasi incolentes aliena. Non enim habent propriam sedem, sed in terra aliena inhabitant. Differt autem inter inquilinum et advenam. Inquilini enim sunt qui emigrant, et non perpetuo permanent. Advenae autem vel incolae aventicii perhibentur, sed permanentes; et inde incolae, quia iam habtatores sunt, ab incolendo. Indigenae sunt inde geniti, et in eodem loco nati, ubi inhabitant. Incola autem non indigenam, sed advenam ndicat. Peregrini dicti eo quod ignorantur eorum parentes, quibus orti existunt. Sunt enim de longinqua regione. Urbvocabantur, qui Romae habitabant. Qui vero in ceteris locis, dani. Nam sola urbs Roma, cetera oppida. Famuli sunt ex propriaservorum familia orti. Servi autem vocabulum inde traxerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
conduNores uestigalium fisci uel rerum publicarum siue quiue iga¬
lia publica exigunt uł quĩ ꝑ negotia saeculi lucra sestantur unde &
cognominati sunt. Uilicus pro priae uillȩ guber natorest : unde &
auilla uilicus nomen accepit Interdum autem uilicus non guber¬
nationem uillae. sȩd dis pensationem uniuersae domus tullio interp̃¬
tante significat : quod est uniuersarum possessionum &uilla rumdis¬
pensatorem : Actores idem&curatores abagendo & curando uocati
Procuratores uero : eo quod uicecuratoris fungant ur quasi propt̃
curatores. sicut proconsul pro consule. Coloni sunt cultores adue¬
nae : disti acultura agri. Sunt enim aliunde uenientes atq alienũ
agrum locatum colentes. hanc debentes condicionem genitalisolo
propter agriculturam subdo minio possessoris. proeo quod hislo¬
catus est fundus Coloni autem quattuor modis dicuntur. Nam

Expanded text:
conductores vectigalium fisci, vel rerum publicarum, sive qui vectigaconductores vectigalium fisci, vel rerum publicarum, sive qui vectigalia publica exigunt, vel qui per negotia saeculi lucra sectantur. Unde et cognominati sunt. Vilicus proprie villae gubernator est. Unde et a villa vilicus nomen accepit. Interdum autem vilicus non gubernationem villae, sed dispensationem universae domus Tullio interpretante significat, quod est universarum possessionum et villarum dispensatorem. Actores idem et curatores ab agendo et curando vocati. Procuratores vero, eo quod vice curatoris fungantur, quasi propter curatores, sicut proconsul pro consule. Coloni sunt cultores advenae, dicti a cultura agri. Sunt enim aliunde venientes atque alienum agrum locatum colentes, ac debentes conditionem genitali solo propter agri culturam sub dominio possessoris, pro eo quod his locatus est fundus. Coloni autem quattuor modis dicuntur. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
tratł uero : quod maio res sunt reliquis officiis: dum uiralis: Tabellio uoca¬
tus eo quod sit portitor tabellarum id est ex septor idem & scriba pub¬
licus quia ea tantum quaegestis publicantur scribit. Burgarii abur¬
gis difti. quia crebra ꝑlimites habit acula constituta burgos uulgo
uocant : unde & burgundi onum genti nomen in haesit. quos quondã
sub asta germania romani ꝑ castradis posuerunt. atq ita nomen
ex locis sumpserunt. Collegiati dicuntur: quod exeorum collegio
custo diisq deputentur qui facinus aliquod eom miserunt. Eflenim
sordidissimum genus hominum patre incesto progenitum: priuati
sunt ex tranci ab officiis publicis: est enim nomen. magistratum ha¬
benti contrarium : & dieti priuati quod sint ab officiiscuriae ab solus
Mercennanosunt qui seruiunt accepta mercede : Idem & barones greco
nominequod sint fostes in laboribus: baria enimdici tu grauis qrod
est fostis eui contrarius est leuis id est infirmus Pablicanisa ppellꝗut

Expanded text:
trati vero, quod maiores sunt reliquis officiis. Duumvirales  . Tabellio vocatus eo quod sit portitor tabellarum. Idem exceptor, idem et scriba publicus, quia ea tantum, quae gestis publicantur, scribit. Burgarii a burgis dicti, quia crebra per limites habitacula constituta burgos vulgo vocant. Unde et Burgundionum gentis nomen inhaesit, quos quondam subacta Germania Romani per castra disposuerunt, atque ita nomen ex locis sumpserunt. Collegiati dicuntur, quod ex eorum collegio custodiisque deputentur, qui facinus aliquod commiserunt. Est enim sordidissimum genus hominum patre incerto progenitum. Privati sunt extranei ab officiis publicis. Est enim nomen magistratum habenti contrarium, et dicti privati quod sint ab officiis curiae absoluti. Mercennarii sunt qui serviunt accepta mercede. Idem et barones Graeco nomine, quod sint fortes in laboribus. βαρὺς enim dicitur gravis, quod est fortis. Cui contrarius est levis, id est infirmus. Publicani appellantur
Abbreviated transcription (Latin):
Interbarbarisinump& figuia ehocest atinam. & perfestam elocutionem¬
esseꝰ m& a plasmums qui inunoser mone fit ratione uitiosas iltem
I quade tuegouchit᷑ currꝰ. cui tẽpora circũ. Auratibiᷤ sex radii fulgentia cingunt. solis aui specim̃ bigis it tursꝰ
in albis bina mami lato crispans hastilia ferro. hinc pat᷑ aeneas romaņ stirpis origo. Sidereo flagran scligo
et cęlestib armis. & iuxta ascanius magnae spes altera romȩ.
Inter solo ecismũ & scema idẽ perfestam conexionem sermonum. figura est quae fit
contextu sermonum ratione uitiosa. Ergo m&aplasmi & scemata media sunt: &
discer nuntur peritia & inperitia: fiunt autem ad ornatum

Expanded text:
Inter barbarismum et figuras, hoc est Latinam et perfectam elocutionem, metaplasmum esse, qui in uno sermone fit oratione vitiosus. Item quadriiugo vehitur curru, cui tempora circum aurati bis sex radii fulgentia cingunt, Solis avi specimen; bigis it Turnus in albis, bina manu lato crispans hastilia ferro; hinc pater Aeneas, Romanae stirpis origo, sidereo flagrans clipeo et caelestibus armis, et iuxta Ascanius, magnae spes altera Romae, inter soloecismum et schema, id est perfectam sermonum conexionem, figura est quae fit contextu sermonum ratione vitiosa. Ergo metaplasmus et figura media sunt, et discernuntur peritia et inperitia. Fiunt autem ad ornatum
Abbreviated transcription (Latin):
non aut is agere uid&ur quem opost& aut non apud q̃uos quo tẽpore
qualege. quo crimine qua poena oposteat. Tranclatiua constitutio.
quod adio translationis & commutationis indigere uid&ur Iudicialis
est. inqua aequi & resti natura & p̃mia. aut poenȩ ratio quaeritur

Expanded text:
non aut is agere videtur, quem oportet, aut non apud quos, quo tempore, non aut is agere videtur, quem oportet, aut non apud quos, quo tempore, qua lege, quo crimine, qua poena oporteat. Translativa constitutio, quod actio translationis et commutationis indigere videtur. Iudicialis est, in qua aequi et recti natura et praemia aut poenae ratio quaeritur
Abbreviated transcription (Latin):
tatus apudr& hores dicitur eares. inqua causa consistit idest consti¬
tutio. Greci autem statum acontentione ista sindicunt. Latini aũ
non solum apugnasquã expugnent propositionem aduersarii: sed
quodineo pars utraq consistat Fit autem exintentione & depulsione
Status autem causarum sunt duo rationalis & legalis Derationali oriunt᷑
conietura finis qualitaf tranflatio. Define iudicialis & negobalis deiu¬
diciali : absoluta & ad sumptiua : de ad sũptiua: concessio. remotio criminis
relatio criminis. conpensatio: de concessione : purgatio & dep̃catio. Con¬
iestu ralis status est. cumfastum quodalio obiatur. ab alio ꝑ negatur dif.¬
finitiuus status est. cum id quod obicitur non hoc esse contenditur. sed quid
illud sit adhibitis diffinitionibus ad probatus: qualitas est : duii qualis res
sit quaeritur & quia deui & genere negotii contro uersia agitur consti¬
tutio gene ralis appellat᷑ Translatio estic̃ũ causa ex eopendet quod

Expanded text:
tatus apud Rhetores dicitur ea res, in qua causa consistit, id est constitutio. Graeci autem statum a contentione στάσιν dicunt. Latini autem non solum a pugna, per quam expugnent propositionem adversarii, sed quod in eo pars utraque consistat. Fit autem ex intentione et depulsione. Status autem causarum sunt duo: rationalis et legalis. De rationali oriuntur coniectura, finis, qualitas, translatio. De fine iudicialis et negotialis. De iudiciali absoluta et adsumptiva. De adsumptiva concessio, remotio criminis, relatio criminis, conpensatio. De concessione purgatio et deprecatio. Coniecturalis status est cum factum, quod alio obicitur, ab alio pernegatur. Definitivus status est, cum id, quod obicitur, non hoc esse contenditur, sed quid illud sit adhibitis definitionibus adprobatur. Qualitas est, dum qualis res sit quaeritur: et quia de vi et genere negotii controversia agitur, constitutio generalis appellatur. Translatio est cum causa ex eo pendet, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑponitur phiaero idest fostis. haec ubi aliquid obscuritatis est obsollicitu¬
Ꝙdinẽ ponitur. Anchora superior ponitur. ubi aliqua res magna omnino est
Anchora inferior ubi aliquid uilissime uel in conuenientius de nuntiatũ est.
cronis nota. tantum in fine libri ad ponitur. h. Alogtus nota quae
admendas adhib&ur Fiunt & aliae notae librorũ . proagnoscendis his¬
quae ꝑ extremitates paginũ exponuntur : ut ubi lestor illum in arȩ huius¬
modi signũ inuenerit ad textũ recurrens eiusdem sermonis ͥuersiculi.
sciat esse expositionem cuius similem superiacentem notã inuenerit.
XI. DENOTIS UUL GARIBUS

Expanded text:
ponitur. Phi et Ro, id est φροντίς. Haec, ubi aliquid obscuritatis est, ob sollicitudinem ponitur. Anchora superior ponitur ubi aliqua res magna omnino est. Anchora inferior, ubi aliquid vilissime vel inconvenientius denuntiatum est. Coronis nota tantum in fine libri adponitur. Alogus nota quae ad mendas adhibetur. Fiunt et aliae notulae librorum quae per extremitates paginarum exponuntur, ut, ubi lector in liminare huiusmodi signum invenerit, ad textum recurrens eiusdem sermonis vel versiculi sciat esse expositionem, cuius similem superiacentem notam invenerit. De notis vulgaribus
Abbreviated transcription (Latin):
ialesticam uero & r&horicam uarro in nouem disc aplinarum libris tali
similitudine diffiniuit: dialestica &r & horica est: quodinmanu hominis
pugnus adstridus & palma distensa: illa uerꝰ contrahens. ista distendens:
dialestica siquidem ad difserendas resã cutior: R&thorica ad illa quaȩ niti¬
tur docenda facundior: Illa ad scolas nonnumquam uenit : ista iugiter

Expanded text:
ialecticam et Rhetoricam Varro in novem disciplinarum libris tali similitudine definivit: 'Dialectica et Rhetorica est quod in manu hominis pugnus adstrictus et palma distensa: illa verba contrahens, ista distendens'. Dialectica siquidem ad disserendas res acutior: Rhetorica ad illa quae nititur docenda facundior. Illa ad scholas nonnumquam venit: ista iugiter
Abbreviated transcription (Latin):
procedit inforum Illa requirit rarissimos studiosos : haec frequenter & populos
DE DIE FINITONE PHILO SO PHO RUM

Expanded text:
procedit in forum. Illa requirit rarissimos studiosos: haec frequenter et populos. De definitione Philosoph
Abbreviated transcription (Latin):
Distiautem decem. a greca & bimologia eo quodligent & coniungant infraiacentes
numeros Nam desmos coniungere uelligare apud eos dicitur. Porro uiginti dictiquod
sint decenibis geniti : u. prob littera posita : Iriginta quod aternario denario gignantur.
sicusq ad nonaginta Centum uero uocati a canto quod est circulus iducentia duo
centum: sic & reliqui usq ad mille. Mille autem amultitudine undȩ & militia quasi mul
temnenda non est: In multis enim scã rum scripturarum locis quantum misteriũ habent
dere fecisti. Senarius namq: qui pastibus suis ꝑfeflus est ꝓfectionem mundi quadam
numeri sui significatione declarat. Similiter quad raginta dies quibus morses & helras
& ipse dñs ieiunauerunt sine numerorum cognitione non intelleguntur Sic & alii in
scripturis sacris numeri existunt quorum figuras non nisi noti huius aflisscientiae

Expanded text:
Dicti autem decem a Graeca etymologia, eo quod ligent et coniungant infra iacentes numeros. Nam δεσμός coniungere vel ligare apud eos dicitur. Porro viginti dicti quod sint decem bis geniti, U pro B littera posita. Triginta, quod a ternario denario gignantur: sic usque ad nonaginta. Centum vero vocati a cantho, quod est circulum; ducenti a duo centum. Sic et reliqui usque ad mille. Mille autem a multitudine, unde et militia, quasi multemnenda non est. In multis enim sanctarum scripturarum locis quantum mysterium habent dere fecisti.' Senarius namque numerus qui partibus suis perfectus est, perfectionem mundi quadam numeri sui significatione declarat. Similiter et quadraginta dies, quibus Moyses et Helias et ipse Dominus ieiunaverunt, sine numerorum cognitione non intelleguntur. Sic et alii in scripturis sacris numeri existunt, quorum figuras nonnisi noti huius artis scientiae
Abbreviated transcription (Latin):
imperatiui modi. futuritemporis: & nomen. quia conparationem recipit
lae omnes species a nominum appellatione descendunt. Secunda pars nominis
comparatio Comparatio dista quia ex alterius conparatione alterũ p̃fest
cuius gradus tres sulit : positiuus conparatiuus & suꝑ latiuus: positiuus
diftus quia primus ponitur in conparationis gradu: ut dostus: conparatiuus
abeo quod conparatus positiuo p̃festur illi. ut dostior plus enim nouit
quã dostus Suplinuus. eo quod con paratiuo superferatur. ut dodis

Expanded text:
imperativi modi, futuri temporis, et nomen, quia conparationem recipit. imperativi modi, futuri temporis, et nomen, quia conparationem recipit. Haec omnes species a nominum appellatione descendunt. Secunda pars nominis conparatio. Conparatio dicta quia ex alterius conparatione alterum praefert. Cuius gradus tres sunt: positivus, conparativus, et superlativus. Positivus dictus quia primus ponitur in conparationis gradu, ut 'doctus'. Conparativus ab eo, quod conparatus positivo praefertur illi, ut 'doctior'; plus enim novit quam doctus. Superlativus eo, quod conparativo superferatur, ut 'doctis
Abbreviated transcription (Latin):
gus breuis Pato namaadicuntur: coquod trihurtur pitribus ig didides.
tidei filius: enides eneae filius : quamuis &amatribus & amaioribus dicantur
Th&ica id est possessiua : a possessionetut euandrius ensis. Epitha&a quae latinae
adiestiua uel super posita appellantur. eo quod adim plendam significationẽ nomini¬
bus adiciantur ut magnus doftus: adicias ea personis : ut magnus philo sefus: dostus
homo & plenus est sensus. Astuala abastu descendunt ut dux rex cursor nutrex
arator: gentis. agente ueniunt ut grecus hispanus Patruae.: a patria desuendunt
ut atheniensis thebanus : loci aloco ut suburbanus. Verbalia dicuntur quia de
uerbo nascuntur: ut lestor pasticipalia: quia sic sonant quasi pasticipia: ut demens
uerbi similia: auerbi similitudine dista: ut contem plator. Nam & uerbum est

Expanded text:
gus', 'brevis'. Patronymica dicuntur eo, quod trahuntur a patribus, ut 'Tydides' gus', 'brevis'. Patronymica dicuntur eo, quod trahuntur a patribus, ut 'Tydides' Tydei filius, 'Aeneius' Aeneae filius, quamvis et a matribus et a maioribus ducantur. Ctetica, id est possessiva, a possessione, ut 'Evandrius ensis'. Epitheta, quae Latine adiectiva vel superposita appellantur, eo quod ad inplendam sui significationem nominibus adiciantur, ut 'magnus', 'doctus'. Adicis ea personis, ut 'magnus philosophus', 'doctus homo', et plenus est sensus. Actualia ab actu descendunt, ut 'dux', 'rex', 'cursor', 'nutrix', 'orator'. Gentis a gente veniunt, ut 'Graecus', 'Romanus'. Patriae a patria descendunt, ut 'Atheniensis', 'Thebanus'. Loci a loco, ut 'suburbanus'. Verbialia dicuntur, quia de verbo nascuntur, ut 'lector'. Participalia, quae sic sonant sicut participia, ut 'legens'. Verbis similia, a verbi similitudine dicta, ut 'contemplator'. Nam et verbum est
Abbreviated transcription (Latin):
qua getoto in latinum uestuntur Grecus dict odiscus latinus ulxes Ae¬
ua dislio qua ex paste greca sunt. expafie litina: cadom is lotris ulncost ⁊uir¬
punt ultunas sillalus manentibusprioribus ut apud grecos ilgrandros mne¬
na dros Apud nos alexinder metuander dista asteme notsa qanaus me¬
d̃ rorhus dictur qusqus dẽdis puri ģcuete ias anter. noc amq lsor est
plurino m oqund sit in pluribus iominbus iignificatio una: attertahunus
nomine significitio plurina ut t̃ umulus nune mous brcaisi nunc tumens
tellus nunc sepul chrum Estenim in ano nomite sigiificatio diuerso
Selatua dista eo quod aqͥ aliuari referantur pergnan. st nisteates catet sa¬
dĩs Illa ait̃ quac diecuntur adaliquid alitit se habentu a contrario signif¬
ieone disdasunt ut dexter: dexter enim nondici potest : nisi siister
fuerie. Porto qualitatis nomina exeodista: quia perea quls quisꝙ sit osendtur
ut sapisus. for mosus. diues. quantitatis quu amen sura trahunt ur. ut lon¬

Expanded text:
quia ex toto in Latinum vertuntur. Graecus dicit 'Odysseus', Latinus 'Ulixes'. Media dicta quia ex parte Graeca sunt, ex parte Latina. Eadem et notha, quia corrumpunt ultimas syllabas manentibus prioribus, ut apud Graecos 'Alexandros', 'Menandros'; apud nos 'Alexander', 'Menander'. Dicta autem notha, quemadmodum nothus dicitur quisquis de dispari genere nascitur. Synonyma, hoc est plurinomia, eo quod sit in pluribus nominibus significatio una, ut 'terra', 'nomine significatio plurima, ut 'tumulus', nunc mons brevis, nunc tumens tellus, nunc sepulchrum. Est enim in uno nomine significatio diversa. Relativa dicta eo, quod ad aliam referantur personam, ut 17. Illa autem quae dicuntur ad aliquid aliqualiter se habentia, a contraria significatione dicta sunt, ut dexter. Dici enim dexter non potest, nisi sinister fuerit. 18. Porro qualitatis nomina ex eo dicta, quia per ea qualis quisque sit ostenditur, ut sapiens, formosus, dives. 19. Quantitatis, quia mensura trahuntur, ut lon
Abbreviated transcription (Latin):
Pastes orationis in r&thorica aste quattuor sunt : exordiũ narratio¬
argumentatio. conclusio: harum prima auditoris animum pro uocat: Secunda
res gestas explicat: Testia fidem ad sestionibus facit: & uasta fidem totius ora¬
tionis conplestitur Incha andum est itaq taliter. ut beniuolũ docibilem. uel ad¬
tentum auditorem faciamus: Beniuolũ preͣcando doibilem instruendo: ad¬
tentum excitando. Narrandum est ita: ut breuiter atq apeste loquamur
Argumentandum est ita :̃ ut primum nr̃a firmemus dehine aduersa confrin
gamus : concludendũ ita: ut concitemus animũ audientis implerȩ quȩ dicimus

Expanded text:
Partes orationis in Rhetorica arte quattuor sunt: exordium, narratioargumentatio, conclusio. Harum prima auditoris animum provocat, secunda res gestas explicat, tertia fidem adsertionibus facit, quarta finem totius orationis conplectitur. Inchoandum est itaque taliter, ut benivolum, docilem, vel adtentum auditorem faciamus: benivolum precando, docilem instruendo, adtentum excitando. Narrandum est ita, ut breviter atque aperte loquamur; argumentandum est ita, ut primum ngamus. Concludendum est ita, ut concitemus animos audientis implere que dicimus
Abbreviated transcription (Latin):
qunques qami ułes quinquies Hic circulis duminse ipsum multiplicatis fuenit facit
conungis extrema & diuidis & facis medium : ut puta fac extrema esse sexa duo
decimssimul iungis & faciunt decłm & osto Pastiris media & facis nouens quo duti
anal agicum arithi m& icae ut medius quod m̃onadies superat primos his supe t&ur
aai tremo suꝑeeant̃ enim nouem sex tribus mona dibus his superatur asduodecm:¬
cata tantum faciunt. quantum & media duplicata Vt puta sex & duo decim
miltiplicata facidł septuagies dipondius media oflo & nouem multiplicata tan¬
pste superatur medius ab extremo Vt puta sex osto duabus pastibus superet¬
nsimuos esse ce ftissimum est: qm̃ in quocumq numero finem faciendũ putaueris
ndest ipse nondico uno addito augeri sed quã lib& sit magnus & quã lib& ingentẽ

Expanded text:
Quinquies quini XXV. Hic circulus dum in se ipsum multiplicatus fuerit, facit Coniungis extrema, et dividis, et facis medium: utputa fac extrema esse VI et XII, simul iungis et faciunt X et VIII: partiris media et facis IX, quod est analogicum arithmeticae, ut medius quot monadibus superat primum, his superetur ab extremo. Superant enim IX VI tribus monadibus, his superatur altiplicata tantum faciunt, quantum et media duplicata, utputa VI et XII. Multiplicata, faciunt septuagies dipondo dipondius . Media VIII et IX multiplicata, tanparte superatur medius ab extremo, ut puta VI a VIII duabus monadibus superantnitos esse certissimum est, quoniam in quocunque numero finem faciendum putaveris, idem ipse non dico uno addito augeri, sed quamlibet sit magnus, et quamlibet ingente