comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bartiorũ ac patricius romanorũ Dilec¬
tissimo magistro nobisq: cũ amore nominan¬
sima : & sex agesima : nec non & quinqua¬
gesima in ordine ꝑdies dominicos ante qua¬
dra gesima dicatur uel scribatur inde
arepta ratione percampos arit matice
artis : quic quid exhacre ur̃a sensitindus¬
tria : siextendendo nobis pleniter signi
siderauimus non solum infra scriptos
mysteria numerum posse abhis quihuius
aftis beritia inbuti sunt repperiri: Inde
quiatuȩ caritati placuit nr̃am regalem
tibi pate facere non negam:¬

Expanded text:
bardorum ac patricius Romanorum, dilectissimo magistro, nobisque cum amore nominansima et Sexagesima, nec non et Quinquagesima in ordine per dies dominicos ante Quadragesimam dicatur, vel scribatur. Inde arrepta ratione per campos arithmeticae artis, quidquid ex hac re vestra sensit industria, se extendendo nobis pleniter signifsideravimus, non solum infra  Al., inmysteria numerorum posse ab his qui hujus artis peritia imbuti sunt reperiri. Unde quia tuae charitati placuit nostram regalem tibi patefacere non negam
Abbreviated transcription (Latin):
sibi de putent: Discordiam fugiant.
Et quos discordantes inuenerint : ad cari¬
tatis concordiam reuocent: Ꝙiuxta psal¬
miste uocem: delinent amalo & faciant
bonũ : Adtendant & apłm prohibentem:
Non inquit in commes sationib: & ebri&a¬
tibus: Non in cubilib: &inpudicitiis :
Non in contentione : & ȩmulatione: Ced in
omniũ uitioꝵ seges emergat: & quod
horum morboꝵ mater: suꝑbia sit: Opost&¬
&iam ut animã corpusq suũ : ab omni
inquinam̃to carnis & sp̃s custodiant. ut
iuxta apłm integer sp̃s eorũ. & anima
&corpus sine quaerela. in aduentu d ñi

Expanded text:
sibi deputent. Discordiam fugiant, sibi deputent. Discordiam fugiant, et quos discordantes invenerint, ad charitatis concordiam revocent, et juxta vocem Psalmistae , declinent a malo et faciant bonum. Attendant et Apostolum prohibentem: Non, inquit, in comessationibus et ebrietatibus, non in cubilibus et impudicitiis, non in contentione et aemomnium vitiorum seges emergat, et quod horum morborum mater superbia sit. Oportet etiam ut animam corpusque suum ab omni inquinamento carnis et spiritus custodiant, ut, juxta Apostolum, integer spiritus eorum, et anima et corpus sine querela in adventu Domini
Abbreviated transcription (Latin):
ti sunt: & aliis exemplo iustutum condi¬
mentum eẽ debente. Pro inde opost&
ut primo omnium dñm dm̃ diligient
extoto corde. toti anima. tota uistute.
& proximos tamquam se ipsos: & nosse
quic in his duobus p̃ceptis: tota lex pend&
& proph&ae : Non occidant neq fratrẽ
oderint : Quia ut ait apł̃s : Qui fratrem
suum oderit: homicida est: Nonad ulte¬
rent . non faciant fustum: Non concupis¬
cant rem alienam: Non falsum testimo¬
niũ dicant: Et quod sibi nolunt fieri.
alteri nefaciant: Non sint suꝑbia tumidi:
non deractionibus ad su&i : Non ebri&a¬
ti seruientes: Non luxoria eneruati:
Non iracundia turbidi: Non quib: lib&
aliis uiciis substrati: Nonuani loqui:
Non inuidi: Non somnolenti: Nonpigri:
Nonmurioratores: Non susurrones:
Non uinolenti : Non multum ed aces.
ricudes & dolositates: caueant: Usuris
Inequaquam in seruiant: Non iurent.
ne foste ꝑ iurent: Malum promalo:
Cum inse aliquid boni uide
non reddant: Ci

Expanded text:
ti sunt et aliis exemplo virtutum conditi sunt et aliis exemplo virtutum condimentum esse debent. Proinde oportet, ut primo omnium Dominum Deum diligant ex toto corde, ex tota anima, tota virtute, et proximos tanquam seipsos: et nosse quia in his duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae. Non occidant, neque fratrem oderint, quia ut ait Apostolus qui fratrem suum odit, homicida est . Non adulterent, non furtum faciant, non concupiscant rem alienam, non falsum testimonium dicant, et quod sibi nolunt fieri, alteri ne faciant. Non sint superbia tumidi, non detractionibus assueti, non ebrietati servientes, non luxuria enervati, non iracundia turbidi, non quibuslibet aliis vitiis substrati, non vaniloqui, non invidi, non somnolenti, non pigri, non murmuratores, non susurrones, non vinolenti, non multum edaces. Fraudes et dolositates caveant, usuris nequaquam inserviant, non jurent, ne forte perjurent, malum pro malo non reddant. Cum in se aliquid boni videnon reddant. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
uamquam ascis patribus. in superio¬
ribus huius libelli pastibus satis sit
dilucidatum. qualiter derici uiuere debe¬
ant. ad eo. ut qui ha& quae superius conp̃¬
hensa sunt. sedula meditatione ꝑlegerit.
ꝑ spicuae in his repperire ualeat. qualis
eius debeat eẽ. fidei deuotio. astuum
morumq eornatio ac diuinorum cultuũ
& s&cutio proptes plerosq tamen simpla¬
ces minusq capaces ha& strictim breui¬
terq: replicanda ꝑ necessarium duximus
ut qui ha& aut legere. aut foste ab aluis
l&ta plene intellegere nequi uerint.
utantur hac defloraciuncula. ut pote
calictho diuersorum florum uernantiũ
n&ticre refesto & discant quid illis
agendum quid ue uitandum sit: Legicli¬
bus interea institutis. & euangelicis salu¬
berrimis monemur p̃ceptis : ut dñm dm̃
nrm̃ totis p̃cordiis diligicmus & ꝓximũ
tam quac̃ nos ipsos : &c&eric: Si igitus
ab omnib: fidelibus his salutiferis prae¬
ceptis. totis nisibus est ficuendum. quanto
magis ab his qui diuinis cultibus mancipa¬

Expanded text:
uanquam a sanctis Patribus in superioribus hujus libelli partibus satis sit dilucidatum, qualiter clerici vivere debeant, adeo ut qui haec, quae superius comprehensa sunt, sedula meditatione perlegerit, perspicue in his reperire valeat qualis ejus debeat esse fidei devotio, actuum morumque exornatio, ac divinorum cultuum exsecutio: propter plerosque tamen simplices, minusque capaces, haec strictim breviterque replicanda pernecessarium duximus: ut qui haec aut legere, aut forte ab aliis lecta plene intelligere nequiverint, utantur hac defloratiuncula, utpote calatho diversorum florum vernantium nectare referto, et discant quid illis agendum, quidve vitandum sit. Legalibus interea institutis et evangelicis saluberrimis monemur praeceptis, ut Dominum Deum nostrum totis praecordiis diligamus, et proximum tanquam nosmetipsos, etc. Si igitur ab omnibus fidelibus, his salutiferis praeceptis totis nisibus est favendum, quanto magis ab his qui divinis cultibus mancipa
Abbreviated transcription (Latin):
tur : & plebs ipsis cõmissa inditiũ salutare
conspiciens admeditationẽ legis dĩ concur¬
rere feruentius ammon&ur: Apte ergo
orariũ collum simul & pectus tegit sacen¬
dotis : ut inde instruactur. quod quicquid
ore ꝓferat. tractatu sũmȩ rationis ad ten¬
dect : ut illud apłi semꝑ in eo impleatur
quodicit : Orabo sp̃u  orabo &mente. psal¬
lam sp̃u: psallam &mente . &iterũ. os
nr̃m aduos pat& ochorintbiil cornr̃m dila¬
tatum est. neforte si in prouis e &inratio¬
nabiliter loquatur : docmnũ paticctur.
Salamone attestante quiait . Corsapi

Expanded text:
tur et plebs ipsis commissa indicium salutare tur et plebs ipsis commissa indicium salutare conspiciens, ad meditationem legis concurrere ferventius admonetur. Apte ergo orarium collum simul et pectus tegit sacerdotis, ut inde instruatur, quod quidquid ore proferat, tractatu summae rationis attendat, ut illud Apostoli semper in eo appelletur quo dicit. Orabo spiritu, orabo et mente, psallam spiritu, psallam et mente . Et iterum: Os nostrum ad vos, o Corinthii, cor nostrum dilatatum est, ne forte si improvise irrationabiliter loquatur, damnum patiatur ; Salomone attestante, qui ait: Cor sapi
Abbreviated transcription (Latin):
mappela siue mantile sacerdotis in¬
dumentũ est quod uulgo fanonẽ uocant¬
tunc manibus ten&ur. quandomissȩofficiũ
agitur : ut paratos administeriũ m̃sȩdñi
populus conspiciat : mappȩergo conuiuii
& epulcrũ ad positarũ linte amina sunt :
Unde diminittiuum mappella: sic &
mantibia nunç ꝓoperiendis mensis sunt:
quȩ ut nom̃ ipsorum indicat. olim ter¬
gendis manibus p̃bebantur : Oport&
ergo sacerdotes & ministros altaris map¬
pellacs mccnibus tenere : quorũ officiũ
est diuina sacramenta conficere: Vt
cũ de uotionimentis opus spontaneũ.
concordat : digne exerceatur officiũ:
qđ pie diuino est munere conlatũ:
quodorariũ dicitur. lic& hoc quidam stolã
uocent : hoc enĩ genere uestis solũ modo
eis ꝑsonis uti est concessum : quibus p̃dican¬
di officiũ est delegatum : Bine &iã orato¬
ribus xp̃i orariũ habere conuenit. quia
cũ indumentũ eorũ officio ꝓprio concinnait :¬
&ipsi sedulo aduerbimimsteriũ cohortan¬

Expanded text:
mappula sive mantile, sacerdotis indumentum est, quod vulgo phanonem vocanttunc manibus tenetur quando missae officium agitur, ut paratos ad ministerium mensae Domini populus conspiciat. Mappae ergo convivii et epularum ad positarum linteamina sunt, unde diminutivum mappula sicut et mantilia, nunc pro operiendis mensis sunt: quae, ut nomen ipsorum indicat, olim tergendis manibus praebebantur. Oportet ergo sacerdotes et ministros altaris mappulas manibus tenere, quorum officium est divina sacramenta conficere, ut cum devotione mentis opus spontaneum concordet, digne exerceatur officium, quod pie divino est munere collatum. quod orarium dicitur, licet hoc quidam stolam vocent. Hoc enim genere vestis solummodo eis personis uti est concessum, quibus praedicandi officium est delegatum. Bene etiam oratoribus Christi orarium habere convenit, quia cum indumentum eorum officio proprio concinat, et ipsi sedulo ad verbi ministerium cohortan
Abbreviated transcription (Latin):
quadra gesimȩ lege sicut ait nr̃cas¬
sianus quiq: perfecti sunt ñtenentur.
Nec exigui huius canonis subi &tione
contenti sunt. quẽ ꝓfecto illis qui ꝑ
totum anni spatium diliciis acnego¬
tus secularibus implicantur. eccle¬
siarũ principes statuerunt ut uel
hac legali quodam modo
necessitate constricti.
his saltim diebus uacare dño
cogerentur : acdierũ uitȩ suȩ quor totos
uelut decimas dño dedicarent.

Expanded text:
Quadragesimae lege, sicut ait noster CasQuadragesimae lege, sicut ait noster Cassianus, quique perfecti sunt non tenentur, nec exigui hujus canonis subjectione contenti sunt. Quem profecto illis qui per totum anni spatium deliciis ac negotiis saecularibus implicantur, Ecclesiarum principes statuerunt, ut, vel hac legali quodammodo necessitate constricti, his saltem diebus vacare Domino cogerentur, ac dierum vitae suae, quos totos velut decimas Domino dedicarent.
Abbreviated transcription (Latin):
adnuntiata & quia mundus iiͦIͦIͬ . uentis
describitur : & anͦ elementis erigitur
& aquattuor anni tẽporũ. uicibus uaria¬
tur .x. quater ducta in quad raginta
consũmantur : quonumero ostenditur¬
ab omni tẽporũ delactatione abstinen¬
dum & ieiunandum esse & caste conti¬
nentesq: uiuendum lic& & aliud sacra
tur : Lege enĩ mosaica : generaliter
uni uerso populo est p̃ceptũ deci¬
mas & pnmitias offesre dñodo : Ita ÷
dum in hac sententia principiec uolup¬
tatũ consũ mationesq: operũ ñro rũ
referre adđi gratiã̃ ad moneamur :
In supputatione tamen quadragesimȩ
sũma ista legalium decimarũ exple¬
tur: Totũ enim anni tempus xocui.
dierũ numero decimatur : Subtrac¬
tis enim a qua dragesima diebus do¬
micis quibus ieiunia resoluuntur.
his diebus quacsiꝓtotius anni decimis
adecclesiam concurrimus. Actuũq:
nr̃orum operationẽ dõ in hostiam iu¬
bilationis offermus : Cuius quidem

Expanded text:
annuntiata. Et quia mundus a quatuor ventis annuntiata. Et quia mundus a quatuor ventis delimatur, et a quatuor elementis erigitur, et quatuor 406 annuis temporum vicibus variatur, decem quater ducta in quadraginta consummantur, quo numero ostenditur omni tempore a delectatione abstinendum, et jejunandum esse, et caste continenterque vivendum. 4. Licet et aliud sacramtur. Lege enim Mosaica generaliter universo populo est praeceptum decimas et primitias offerre Domino Deo. Itaque dum in hac sententia principia voluntatum consummationesque operum nostrorum referre ad Dei gratiam admonemur, in supputatione tamen Quadragesimae summa ista legalium decimarum expletur. Totum enim anni tempus triginta sex dierum numero decimatur: subtractis enim a Quadragesima diebus Dominicis, quibus jejunia resolvuntur, his diebus, quasi pro totius anni decimis, ad ecclesiam concurrimus, actuumque nostrorum operationem Deo in hostiam jubilationis offerimus. 5. Cujus quidem
Abbreviated transcription (Latin):
quadragesimcrũ est quia ueeribus
libris coepit. exieiunio moysi & helye
& exeuangelio : quia totidem diebus
dñs ieiunauit : De monstrans euangeliũ
non dissentire alege & propheuis. In ꝑso¬
na quippe moysilex: in ꝑsona heliȩ
ꝓphecȩ accipiuntur . Interquos inmonte
xp̃s gloriosus apparuit : ut euidentius
eminer & qđ deillo dicit apostolus: Testi¬
monium habens alege & proph&is : In qua
ergo paste anni congruentius obseruatio
quadra gesime constituer&ur : nisi confi¬
nis atque contigua dominicȩ passionis:
Quia in ea significatur hȩcuita labonosa.
cui &iam opus est continentia ut ab ipsius
mundi in lecebris ieiunemus uiuentes
insola manna id est incȩlestibus sprytalib:¬
que p̃ceptis. Numero aũt quad ragenano
uita ista ꝓpt̃ea figuratur : quia denccri¬
us est . ꝑ fectio beatitudinis nr̃ȩ : Creatu¬
raaũt septe nano figuratur quȩ adhe¬
r& creatori: in quo declaratur unitas
trinitatis ꝑuniuersũ mundũ tẽporaliẽ

Expanded text:
Quadragesimae est, quod a veteribus libris coepit ex jejunio Moysis et Eliae, et ex Evangelio, quia totidem diebus Dominus jejunavit, demonstrans Evangelium non dissentire a lege et prophetis. In persona quippe Moysi lex, in persona Eliae prophetae accipiuntur, inter quos in monte Christus gloriosus apparuit, ut evidentius emineret quod de illo dicit Apostolus: Testimonium habens a lege et prophetis. In qua ergo parte anni congruentius observatio Quadragesimae constitueretur, nisi confinis atque contigua Dominicae passionis, quia in ea significatur haec vita laboriosa? Cui etiam opus est continentia, ut ab ipsius mundi illecebris jejunemus, viventes in sola manna, id est in coelestibus spiritualibusque praeceptis. Numero autem quadragenario vita ista propterea figuratur, quia denarius est perfectio beatitudinis nostrae. Creatura autem septenario figuratur, quae adhaeret Creatori, in quo declaratur unitas Trinitatis per universum mundum temporaliter
Abbreviated transcription (Latin):
constitutũ est : Utante diem natalis dm̃
ieiunio &abstinentia nos m&ipsos castige¬
mus. quatenus uenientẽ sedẽptorẽ : dig¬
na conuersatione suscipere possimus :
Sic &ante tẽpus resurrectionis eius car¬
nẽ nr̃am affligimus. ut resurraectionis
gratiã que ꝑ ipsũ fit consequi mere amur:
Sedhȩc detrbus quad ragesimir dicta.¬

Expanded text:
constitutum est, ut ante diem natalis Domini constitutum est, ut ante diem natalis Domini jejunio et abstinentia nosmetipsos castigemus, quatenus venientem Redemptorem digna conversatione suscipere possimus, sicut ante tempus resurrectionis ejus carnem nostram affligimus, ut resurrectionis gratiam, quae per ipsum fit, consequi mereamur. Sed haec de tribus quadragesimis dicta
Abbreviated transcription (Latin):
exore hieremiȩ om̃s sermones dñi quor
locutus est ad eum in uolumine libri: &
p̃cepit hiere mias baruch dicens : Ingre¬
dere &lege de uolumine quia scypsisti ex
ore meo uerba dm̃ audiente populo in
domo dñi indieieiumi legis si foste cadat
oratio eorũ in conspectu dñi : Et reuer¬
tatur unus quisque auia sua mala : qm̃
magnus furor &indignatio quã locu¬
tus est dñs aduersũ populũ hunc . & fecit
barueh filius neriȩ iuxta om̃a que pceperat
hieremias ꝓph&a : Legens ex uolumine ser¬
monis dñi indomo dñi  Et factũ estinm̃se
nono : p̃dicauerunt ieiuniũ in conspectud ñi
omnipopulo inhierusalem : Hacergo aue¬
toritate diuinȩ scypturȩ ecđamorem¬
obtinuit : & uniuersale ieiuniũ hac obser¬
uatione celebrat . quia tam̃ ieuniũ incipi¬
ens innono m̃se in decimũ extenditur :
idestusq: addiem natalis dñi ꝑtingit : Con¬
grua itaq: dispositione a magistris ecđȩ
hoc loco ieiuniũ quac dragesimale fieri

Expanded text:
ore Jeremiae omnes Sermones Domini, quos est locutus ad eum in volumine libri. Et praecepit Jeremias Baruch dicens: Ingredere et lege de volumine, quod scripsisti ex ore meo, verba Domini audiente populo in domo Domini, in die jejunii legis, si forte cadat oratio eorum in conspectu Domini; et revertatur unusquisque a via sua mala, quoniam magnus furor et indignatio, quam locutus est Dominus adversus populum hunc. Et fecit Baruch filius Neriae juxta omnia quae praeceperat Jeremias propheta, et legens ex volumine sermones Domini in domo Dei. Factum est in mense nono, praedicaverunt jejunium in conspectu Domini omni populo in Jerusalem. » Hac ergo auctoritate divinae Scripturae Ecobtinuit, et universale jejunium hac observatione celebrat: quod tamen jejunium incipiens in nono mense in decimum extenditur, id est, usque ad diem natalis Domini pertingit. Congrua itaque dispositione a magistris Ecclesiae hoc loco jejunium quadragesimale fieri
Abbreviated transcription (Latin):
Quia PIT INNOΝO &decimo menSe:¬
M Pertium ieiunium est quod constat
inmense nouembno qđ diuina aucto¬
ritate institutũ uelinitiatũ. hiere¬
miȩ ꝓph&ce testimonio declaratur
oDicente adeum dño: Tolle uolumen
libri & scribes in eo om̃a uerba quȩ locutur
sum tibi aduersus israhel &iudam & ad¬

Expanded text:
quod fit in nono et decimo mense. Tertium jejunium est quod constat in mense Novembrio, quod divina auctoritate institutum vel initiatum Jeremiae prophetae testimonio declaratur, dicente ad eum Domino: Tolle volumen libri, et scribes in eo omnia verba quae locutus sum tibi adversus Israel et Judam
Abbreviated transcription (Latin):
caliginem obducunt: quod totũ ꝓuisu
esse diuinitus non dubito adedomandã
labore suꝑbiam : & intellectũ a fastidio
renoucndum : cui facile in uestigata
plerumq: uilescunt : Sunt enĩ in diuinis
libris plurima loca tropicis locutionib:
difficilia : sunt quoq: multa rerũ mag¬
nitudine eximia: Atque ideo neces¬
se est : ut & sensus &ingenii sagacita¬
tur & prosui dignitate intellectu
uenerentur : Nemo enĩ ambigit per
si militudines libentius quȩq: cognosci
&cũ aliqua difficultate quȩ sita multo
grauius inueniri : qui enĩ proprus ñ
inueniunt quod querunt fame labo¬
rant: Qui aũt non querunt quia in
prumptu habent: fastidio semꝑ mar¬
cescunt : In utroq: aũt languor ca¬
uendus est. magnifice igitur & scc¬
lubriter sp̃s sc̃s ita scripturas scãs mo¬
dificauit : ut locis aꝑtioribus fami oc¬
currerit : obscurioribus aũt fasti¬
dia deterger&. nihil enĩfere de illis

Expanded text:
caliginem obducunt. Quod totum provisum caliginem obducunt. Quod totum provisum esse divinitus non dubito, ad edomandam labore superbiam, et intellectum a fastidio renovandum, cui facile investigata plerumque vilescunt. Sunt enim in divinis libris plurima loca tropicis locutionibus difficilia, sunt quoque multa rerum magnitudine eximia, atque ideo necesse est, ut et sensus et ingenii sagacitat pro sui dignitate intellecta venerentur. Nemo enim ambigit per similitudines libentius quaeque cognosci, et cum aliqua difficultate quaesita multo gratius inveniri. Qui enim prorsus non inveniunt quod quaerunt, fame laborant; qui autem non quaerunt, quia in promptu habent, fastidiose permarcescunt. In utroque autem languor cavendus est. Magnifice ergo et salubriter Spiritus sanctus ita Scripturas sanctas medicavit, ut locis apertioribus fami occurreret, obscurioribus autem fastidia detergeret. Nihil autem fere de illis
Abbreviated transcription (Latin):
ni festationẽ : in totamundi latitudine
prȩdicatur : Nunc enĩ uidemus eũ ꝑspe¬
culum inengmate : tuncaũt facie
ad faciem: Nunc cognoscimus expoerte
tunc aũt cognoscemus sicut & cogniti
& quod eam temere alicuilege¬
re NOΝLiceΑT
gitur scriptura diuina quoc tantis
Emorbis humancrũ uoluntatum
subuenitur : ab una lingua ꝑfecta.
qua oportune potuit ꝑ orbem terrarũ
disseminari : ꝑuariaes interp̃tum lingu¬
as longe lateque diffusa est ut in notes¬
cer& gentibus ad salutem : quã legen¬
tes nihil aliud app&unt quã cogitationes
uoluntatẽq: illorum a quibus conscripta
est inuenire : Et ꝑ illcs uoluntatẽ dĩ se¬
cundum quã taler homines locutos cre¬
dimus: Sed multis & multiplicibus obscu¬
ritatibus & ambiguitatibus decipiuntur
quitemere legunt : aliud proalio senti¬
entes : quibus dam aũt locis  quiduel
falso suspicentur: Non inueniunt ita
obscure dicta : quȩdam densissimam

Expanded text:
nifestationem in tota mundi latitudnifestationem in tota mundi latitudidemus eum per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem; nunc cognoscimus ex parte, tunc autem cognoscemus sicut et cognitiet quod eam temere alicui legere non liceat. Igitur Scriptura divina, qua tantis morbis humanarum voluntatum subvenitur, ab una lingua perfecta, qua opportune potuit per orbem terrarum disseminari, per varias interpretum linguas longe lateque diffusa est, ut innotesceret gentibus ad salutem. Quam legentes nihil appetunt aliud, quam cogitationes voluntatemque illorum, a quibus conscripta est invenire, et per illas voluntatem Dei secundum quam tales homines locutos credimus. Sed multis et multiplicibus obscuritatibus et ambiguitatibus decipiuntur, qui temere legunt, aliud pro alio sentientes, quibusdam autem locis quid vel falso suspicentur, cum non inveniunt, ita obscure dicta quaedam, densissimam
Abbreviated transcription (Latin):
primum statuta sunt in quorũ dictis hȩc
leguntur : sed ab a &erno manantia ma¬
gis inuestigata sunt : quantũ ipsa doctrix
& inluminatrix omniũ ueritas &sapientia
eis inuestigare posse concessit. Ac ideo
adunũ terminũ cuncta referenda sunt
& quȩ in libris gentilium utilia : & quȩ in
scrpturis sacris salubria inueniuntur.
ut ad cognitionẽ ꝑfectam ueritatis & sa¬
pientiȩ ꝑueniamus. quacernitur &te¬
n&ur sũmũ bonũ: Sũmo aũt bono ad¬
secuto & adepto uerebeatus quis que
fit. Cũ sũma sapientia plene & ꝑfecte
in a &ernũ ꝑfruitur : quia sine hac sa¬
pientia nemofieribecctus potest. sicut
ipsa ueritas &sapientia xp̃s ad poctrẽ
consubstantiodis amborũ : Tuncigitur
cognitiodĩ erit ꝑfecta : quando morsent
nulla : Tunc & beatitudo erit plena :
quando ds̃ clarificatio sũma : Sed priur
hic quadam modo clarificatur ds̃ : dũ ꝑfi
dem credentiũ & sc̃arũ scripturarũ moc¬

Expanded text:
primum statuta sunt in quorum dictis haec primum statuta sunt in quorum dictis haec leguntur, sed ab aeterno manentia investigata sunt, quantum ipsa doctrix et illuminatrix omnium veritas et sapientia eis investigare posse concessit; ac ideo ad unum terminum cuncta referenda sunt, et quae in libris gentilium utilia, et quae in Scripturis sacris salubria inveniuntur ut ad cognitionem perfectam veritatis et sapientiae perveniamus, qua cernitur et tenetur, summum bonum. Summo autem bono assecuto et adepto, vere beatus quisque fit, cum summa sapientia plene et perfecte in aeternum perfruitur: quia sine hac sapientia nemo fieri beatus potest, sicut ipsa veritas et sapientia Christus ad Patrem consubstantialis amborum. Tunc ergo cognitio Dei erit perfecta quando mors erit nulla. Tunc et beatitudo erit plena, quando Dei clarificatio erit summa. Sed prius hic quodammodo clarificatur Deus, dum per fidem credentium et sanctarum Scripturarum ma
Abbreviated transcription (Latin):
scpipti fafuco Etad quidoco is
Scientia feferenda Stt:
Bundamentũ aũt status & ꝑfectio
prudentiȩ: scientia est sc̃arum
scripturarũ : quȩ ab illa in cõmuta¬
Abili a &erna quȩ sapientia profluens
quȩ exore altissimi prodiit: primo¬
genita scilic& ante omnẽ creaturam
sp̃s sc̃i distributionibus ꝑuasa scripturȩ
lumen in deficiens : quocsi ꝑlanternas
orbi luc& uniuerso: Acsiquid aliud est
qđ sapientiȩ nominerite censeri possit :
abuno eodemq: sapientiȩ fonte dpriua¬
tum ad eius respectat originem : quic¬
quid enĩ ueri a quocumq: repperitur
aueritate uerũ ẽẽ. ꝑ ipsam ueritatem
dinoscitur : & quic quid ubi cumq boni
inuenitur abonitate bonũ esse dep̃hen¬
ditur : Sic & quicquid sapientiȩ aquo¬
quam in uestigectur a sapientia sapiens
esse intellegitur: nec enĩ illa quȩ in libns
prudentiũ huius scłiuera & sapientia
repperiuntur : alii quã ueritati &sapien¬
tiȩ tribuenda sunt. quia non ab illis hȩc

Expanded text:
Scripturarum, et ad quid omnis scientia referenda sit. Fundamentum autem, status et perfectio prudentiae, scientia est sanctarum Scripturarum: quae ab illa incommutabili aeternaque sapientia profluens, quae ex ore Altissimi prodiit, primogenita scilicet ante omnem creaturam Spiritus sancti distributionibus, per vasa Scripturae lumen indeficiens, quasi per laternas orbi lucet universo, ac si quid aliud est, quod sapientiae nomine rite censeri possit, ab uno Ecclesiaeque sapientiae fonte derivatum, ad ejus respectat originem. Quidquid enim veri a quocunque reperitur, a veritate verum esse per ipsam veritatem dignoscitur; et quidquid ubique boni invenitur, a bonitate bonum esse deprehenditur; sic et quidquid sapientiae a quoquam investigatur, a sapientia sapiens esse intelligitur. Nec enim illa quae in libris prudentium hujus saeculi vera et sapientia reperiuntur alii quam veritati et sapientiae attribuenda sunt, quia non ab illis haec
Abbreviated transcription (Latin):
Induunt quoq: sacerdo s pedes sanda¬
liis siue soleis : qđ genus calciam̃ti :¬
euangelica auctoritate eis est con¬
cessum : ut marcie uangeliũ testatur.
Quia hoc calciamentũ : misticã signifi¬
cationẽ hab& : ut pesneque tectus sit.
neque nudus ad terram. Id est ut necoc¬
cult&ur euangeliũ nec terrenis cõ¬
modis innitatur : Namscriptũ est in apło:
& calciatipedes in p̃paratione euange lii
pacis : Sicut ergo sandeclia pacrtẽ pedis
tegunt partẽ in oꝑtã relinquunt : Ita &
euangelici doctores partim euangelium
operire partĩq: aperire debent : Itaut
trinam : & sidelis & contẽptor ñ in uenict
blas phemandi materiã : Ad mon& &ã
& nos hocgenus calciamenti : ut carninrȩ
& corporiin necessitatibus consulamus : ñ in li¬
bidinis locsciuiã defluamus : De quibus ut ysq
nos diuina lex instruit : Scriptũ est enĩ car¬
nẽ tuã nedss pexeris : & item : Carniscurã¬

Expanded text:
Induunt quoque sacerdotes pedes sandaliis sive solcis, quod genus calceamenti evangelica auctoritate eis est concessum, ut Marci evangelium testatur , quia hoc calceamentum mysticam significationem habet, ut pes neque tectus sit, neque nudus ad terram, id est ut nec occultetur evangelium, nec terrenis commodis innitatur. Nam scriptum est in Apostolo: Et calceati pedes in praeparatione Evangelii pacis . Sicut enim sandalia partem pedis tegunt, partem inopertam relinquunt, ita et Evangelii doctores partim Evangelium operire, partimque aperire debent, ita vidtrinam, et infidelis et contemptor non inveniat blasphemandi materiam. Admonet etiam et nos hoc genus calceamenti ut carni nostrae et corpori in necessitatibus consulamus, non in libidinis lasciviam defluamus, de quibus utique nos divina lex instruit. Scriptum est enim: Carnem tuam ne despexeris. Et item: Carnis cura
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ stabitis ad adorandum : dimittite
si quid hocb&is aduersus aliquem & rełq
De hocitaq: spiritali uirtutũ in dumento
a postolus ad colosenses ita scripsit : In¬
duite inqui duos sicut el ectidi sc̃i & di¬
lectiuiscera misericordiȩ: benignita¬
tẽ  humilitatẽ : modestiam : pacien¬

Expanded text:
s ad orandum, dimitte si quid habetis adversum aliquem, et reliqua . De hoc itaque spiritali virtutum indumento Apostolus ad Colossenses ita scripsit: Induite, inquit, vos sicut electi Dei, sancti et dilecti viscera misericordiae, benignitatem, humilitatem, modestiam
Abbreviated transcription (Latin):
rius ꝑsuũ munimen tegit & seruat : hanc
ergo uestem possumus intellegere carita¬
tem : quȩ cunctis uirtutibus suꝑ emin&
& earũ decorem suo tutamine ꝓtegit &
in lustrat : Nec enĩ ullus iam erit uirtu¬
tum splendor: sinon eas caritatis in radi¬
auerit fulgor : quod ostendit apostolus
dicens: Silinguis hominũ loquer &an¬
gelorum caritatẽ ñ habeam : factus sũ
sicut ȩs sonans aut cymbedum tinniens :

Expanded text:
rvat. Hanc ergo vestem possumus intelligere charitatem, quae cunctis virtutibus supereminet, et earum decorem suo tutamine protegit et illustrat. Nec enim ullus jam erit virtutum splendor, si non eas charitatis irradiaverit fulgor, quod ostendit Apostolus dicens: Si linguis hominum loquar et angelorum, charitatem non habeam, factus sum sicut aes sonans, aut cymbalum tinnie
Abbreviated transcription (Latin):
cunctos fructus tessedignitate p̃cellant
& p̃tiosiores omnibus fiant : quȩ uidelic&
om̃aita solui possecredimus. maluitem̃
dñs corporis & sanguinis sui sac ram̃ta fi¬
deliũ ore ꝑcipi & in pastũ eorũ redigi ut ꝑ¬
uisibileopus in uisibilis ostendereur effec¬
tus: Sicut enĩ cybus maetericlis forinse¬
cus nutrit corpus &uegeat : Ita &iã
uerbũ dĩ in tus animã nutrit & roborat :
Quia ñ insolo pane uiuit homo sed i nomni
uerbo qđ procedit deoredĩ : Et uerbũ caro

Expanded text:
cunctos fructus terrae dignitate praecellant, cunctos fructus terrae dignitate praecellant, et pretiosiores omnibus fiant: quae videlicet omnia solvi posse credimus. Maluit enim Dominus corporis et sanguinis sui sacramenta fidelium ore percipi, et in pastum eorum redigi, ut visibile opus invisibilis ostenderetur effectus. Sicut enim cibus materialis forinsecus nutrit corpus et vegetat: ita etiam verbum Dei intus animam nutrit et roborat: quia non solo in pane vivit homo, sed in omni verbo quod procedit de ore Dei ; et
Abbreviated transcription (Latin):
Osacramentis id est baptismo & chrisma¬
te .iam quantũ nobis dñs dedit supra disser¬
uimus suꝑ est ut dereliquis duobus idest cor¬
pore & sanguine dñi &iã nunc quacntũ dñs
annuerit diligentius inuestigemus. Acpr¬
mũ nobis querendũ est cur dñscorporis &
sanguinis suimystena in his rebus sanciy
uoluiss& que comedi & consumi possunt
& ñ potius in his quȩ maiore honore serua¬
ta diutius integra haberi potuissent.
De inde cũ incibo & potuidem sacramentu¬
fieri uoluiss& : cur exterrenis fructibus¬
quibus cõmuni usu terrestres uterentur:
& non magis ex alia aliquare illud tra¬
der&. quȩ similiter ꝑcipientes refice¬
r&. Sed tamen aliquatenus res in u¬
sitata promaciore miraculo &iam ut
abimperitis uenerar&ur : Sicut man¬
nacibus cȩlestis pauit in de serto.
populũ is raheliticũ & omnibus admirandus¬
decaelo pluit : Deinde illud &iã quȩri potest
cur inter om̃s fructus tesse potissimũ ad
hoc elegerit frum̃tũ atque uinũ quasi ipsa

Expanded text:
sacramentis, id est baptismo et chrismate jam quantum nobis Dominus dedit supra disseruimus, superest ut de reliquis duobus, id est, corpore et sanguine Domini, etiam nunc quantum Dominus annuerit, diligentius investigemus. Primum nobis quaerendum est cur Dominus corporis et sanguinis sui mysteria in his rebus sanciri voluisset quae comedi et consumi possunt, et non potius in his quae majore honore servata diutius integra haberi potuissent? deinde, cur in cibo et potu idem sacramentum voluisset, cum ex terrenis fructibus communi usu terrestres uterentur, et non magis ex alia aliqua re illud traderet, quae similiter percipientes reficeret? Sed tamen aliquatenus res inusitata pro majori miraculo etiam ab imperitis veneraretur, sicut manna cibi coelestis pavit in deserto populum Israeliticum, et omnibus admirandus pluit. Deinde illud etiam quaeri potest, cur inter omnes fructus terrae potissimum ad hoc elegerit frumentum atque vinum, quasi ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
illius passione salucri. ac patri offerri
posse confingat: Neque enĩ illi audien¬
di sunt : quia quã sineuino incalice do¬
minico offerunt : Contra quos &iã pcer¬
tem capituli delibro p̃dicti martyris
cypriani inquo desacramento calicis dis pu¬
tat ponamus : Soluitur qui ppeibi questio
in aqua : queritur utrũcalix dominicus
aquã solam aneã in uino mixtã debeat
habere: post principiuergo epistole
id est martyriã soluere incipiens proposi¬
tam questionẽ : italoquitur. ammonitos
aũtnos scias inquit : ut calice offerendo
dominica traditio seru&ur : Neq: enim
aliud fiat a nobis quã quã pronobis dñs prior
fecit. ut calix qui in cõmemorationẽ eius
offertur mixtus uino offeratur. Nam
cũdicat xp̃s. ego sũ uitisuera sanguis xp̃i
non aqua est utique sed uinũ: Nec potest
uideri sanguis eius quoredempti & uiui¬
ficati sumus esse in calice Qđ uinũ desit
calici quo xp̃isanguis ostenditur quiscy p¬

Expanded text:
illius passione salvari, ac Patri offerre illius passione salvari, ac Patri offerre posse confidat. Neque enim illi audiendi sunt qui aquam sine vino in calice offerunt, contra quos etiam partem capituli de libro praedicti martyris ypriani, in quo de sacramento calicis disputat ponamus. Solvitur quippe ibi quaestio in qua quaeritur utrum calix Dominicus aquam solam, aut eam in vino mistam debeat habere? Post principium ergo epistolae idem martyr jam solvere incipiens praepositam quaestionem, ita loquitur: Admonitos autem nos scias, inquit, ut in calice offerenda Dominica traditio servetur, neque enim aliud fiat a nobis quam quod pro nobis Dominus prior fecit, ut calix qui in commemoratoffertur minus uino offeratur. nam cum dicat Christus : ego sum uitis uera, sanguis Christi non aqua est utique, sed uinum. nec potest uideri sanguis eius, quo redempti et uiuificati sumus, esse in calice, quando uinum desit calici, quod Christi sanguis ostenditur, qui scrip
Abbreviated transcription (Latin):
guis & aqua: Ille em̃ sanguis in remissio¬
nem fusus est peccatorũ : aqua illa salu¬
tare temperat poculũ: hȩc & lauacrũ
prestat & potũ : neuter ergohorũ sine
altero insacrificio deb& offerri : necui¬
num sine aqua : nec aqua sine uino
oporte qđ ostendit sc̃s cyprianus ita
dicens : Calixinquit dominicus uino
mixtus offertur qui auidemus in aquã
populum intellegi : inuino uero ostendi san¬
guinẽ xp̃i. Quando aũt incalice a qua ui no
tur: Quȩ copulatio & coniunctio aquȩ &
uint sic misc&ur incalice dñi : ut cõmixtio
illa abinuicẽ non possit sepocrari : sicut ne
reliqua. ad testante enĩ iohanne aquȩ
popul sunt : &neq: a quã solã neque
solũ uinũ sicut nec granũ frum̃ti solum
sine aquȩ admixtione & confectione in
panẽ cui quã lic& offerre: neui delic&
talis oblatiocaput amembris secernendũ
esse signific&. & uel xp̃m sine nr̃ȩ redẽp¬
tionis amore pati potuisse: uel nos sine

Expanded text:
guis et aqua. Ille enim sanguis in remissioguis et aqua. Ille enim sanguis in remissionem fusus est peccatorum, aqua illa salutare temperat poculum haec, et lavacrum praestat et potum. Neuter ergo horum sine altero in sacrificio debet offerri, nec vinum sine aqua, nec aqua sine vino,oportet, quod ostendit sanctus Cyprianus ita dicens: Calix, inquit, Dominicus vino mistus offertur, quia videmus in aqua populum intelligi, in vino vero ostendi sanguinem Christi. Quando autem in calice aqua vino tur. Que copulacio et coniunctio aque et vini sic miscetur in calice dei, ut conimixtio illa ab invicem non possit separari, sicut nec etc. Attestante enim Joanne, aqua populi sunt; et neque aquam solam neque vinum solum, sicut nec granum frumenti solum sine aquae admistione et confectione in panem cuiquam licet offerre, ne videlicet talis oblatio caput a membris secernendum esse significet, et vel Christum sine nostrae redemptionis amore potuisse pati, vel nos sine
Abbreviated transcription (Latin):
introiss& in eũ satanas: Dñsq: ei dixent
qđ facis faccitius. qui mox id qđ prius loc¬
tendo machinabatur. continuo exiens
insaniȩ suȩ manifestum effudituirus:
Ita ut cũ turba multa gladus & fustibus
facibus & armis instructa. adeũ tã quã
ad latronẽ capiendum uenir& : qui
mori ultro uenerat : qui ergo insidus
mente conditis qui p̃cordiis aliquo sce¬
lere pollutus mysteriorũ xp̃i oblatio¬
nibus sacra sc̃is pccrticipare ñ m&uit
Ille in exemplũ iudȩ filium hominis
sed tamen peccatoribus membris uidelic&
suis : Quibus illud inestimabile & in uiola¬
bile dominici corporis acsanguinis sacra¬
mentũ temerare presumit : Ille dñm
uendit qui eius timore atq: amore ne¬
glecto terrena ꝓillo &caduca immo
&iam criminosa diligere &curare con¬
uincitur. Sed insacramento uinũ a qua
mixtũ offerri deb&. quia in euangelio
legitur . quicũ a peruis s& unus militũ
lancealatus ihu continuo exierit san¬

Expanded text:
introisset in eum Satanas, Dominusque ei dixerit: introisset in eum Satanas, Dominusque ei dixerit: Quod facis, fac citius, qui mox id quod prius latendo machinabatur, continuo exiens, insaniae suae manifestum effudit virus, ita ut cum turba multa gladiis et fustibus, facibus et armis, instructa ad eum tanquam ad latronem capiendum veniret, qui mori ultro venerat. Qui ergo insidiis mente conditis, qui praecordiis aliquo scelere pollutis mysteriorum Christi oblationibus sacrosanctis participare non metuit, ille in exemplum Judae Filium hominis sed peccatoribus, membris videlicet suis, quibus illud inaestimabile et inviolabile Dominici corporis et sanguinis sacramentum temerare praesumit. Ille Dominum vendit, qui, ejus timore atque amore neglecto, terrena pro illo et caduca, imo etiam criminosa, diligere et curare convincitur. Sed in sacramento vinum aqua mistum offerri debet, quia in Evangelio legitur quod cum aperuisset unus militum lancea latus Jesu, continuo exierit san
Abbreviated transcription (Latin):
um est arbitrari id dñmforis ex quisisse :
Quid aut ferm̃tũ illud signific& qđ in par¬
cha come di u&itũ erat. ostendita posto¬
lus & paschȩ & azimorũ rationẽ manifes¬
tissima narratione exponens : Etenim
inquit pascha nr̃mimmolatus est xp̃s :
Itaq: epulemur . non in fermento u&en¬
sed inatimis sinceritatis & ueritatis:
quicũq: ergo admensam dñi ubi agni in¬
maculati & in contaminati caro mactatur :¬
& ubi ueneranda mysteria pacssionis &
resurrectionis eius a fidelib: cȩlebrant᷑
plenus dolo atque malitia accedit:¬
& aut odii. aut in uidiȩ aut a uaritiȩ :
autluxoriȩ facibus accensus corpus dm̃ ꝑci¬
pere ñ m&uit. Uerendumest ne ubi uitã
accipere debuit ⁊udiciũ damnationis in¬
ueniat : Et magis inciteur ad poenã : quã
r& rahactur adueniam : Scriptũ estenĩ
deiuda ꝑditore qui malignus adm̃sam
dñi accessit . & sacrii conuiuii particeps
esse ñtimuit qui a post bucellam statĩ

Expanded text:
um est arbitrari id Dominum foris exquisisse. um est arbitrari id Dominum foris exquisisse. Quid autem illud significet, quod in Pascha comedi vetitum erat ostendit Apostolus, et paschae et azymorum rationem manifestissima narratione exponens. Et enim, inquit, Pascha nostrum immolatus est Christus, itaque epulemur, non in fermento sed in azymis sinceritatis et veritatis . Quicunque ergo ad mensam Domini ubi Agni immaculati et incontaminati caro mactatur, et ubi veneranda mysteria passionis et resurrectionis ejus a fidelibus celebrantur, plenus dolo atque malitia accedat, et aut odii, aut invidiae, aut avaritiae, aut luxuriae, facibus accensus, corpus Domini percipere non metuit, verendum est ne ubi vitam accipere debuit judicium damnationis inveniat, et magis incitetur ad poenam, quam retrahatur ad veniam. Scriptum est enim de Juda proditore, qui malignus ad mensam Domini accessit, et sacri convivii particeps esse non timuit, quod post buccellam statim
Abbreviated transcription (Latin):
leuiticus ubi cõmemoratur dñm ꝑmoy¬
senfilus is rahelitta pcepisse . omnis in¬
quit oblatio que offertur dño absq: for¬
mento fiat: nec quicquã fermenti ac̃
mellis adolebitur in sacrificio dñi : cre¬
dimus ergo & panẽ illum quẽ primum
dñs incena mystica in ministeriũ corpo¬
ris sui consecrauit. In ferm̃tatũ eẽ
maxime cũ in tẽpore pasche ullum
fermentũ cui quã uesci: sed noc in do¬
mohabere minime licebat. Dño il¬
lud in lege p̃cipiente. acdicente
sicut exodus testatur. primo mense
peram. Septem diebus ñ inueni¬
&urfermentũ in domibus
ur̃is: Qui co mederit ferm̃ta¬
tum peribit anima sua
deco&u israhel : tamde
aduenis quãde indigenis tesrȩ : Et paulo
postatima in quit comed&is vii diebur
ñ appccrebit apudte aliquid ferm̃tatũ
nec incunctis finibus tuis. & rełq: quia ergo
neq: indomo : neque incunctis finibus
eorũ populo dĩ habere licebat : suꝑflu¬

Expanded text:
Leviticus, ubi commemoratur Dominum per MoyLeviticus, ubi commemoratur Dominum per Moysen filiis Israel ita praecepisse. Omnis, inquit, oblatio quae offertur Domino absque fermento fiat, nec quidquam fermenti ac mellis adolebitur in sacrificio Domini . Credimus ergo et panem illum quem primum Dominus in coena mystica in mysterium corporis sui consecravit, infermentatum esse, maxime cum in tempore paschae nullum fermentum cuiquam vesci, sed nec in domo habere ulli licebat, Domino illud in lege praecipiente ac dicente, sicut Exodus testatur. Primo mense,peram; septem diebus non invenietur fermentum in domibus vestris; qui comederit fermentatum, peribit anima sua de coetu Israel, tam de advenis quam indigenis terrae . Et paulo post: Azyma, inquit, comedetis septem diebus, non apparebit apud te aliquid fermentatum, nec in cunctis finibus tuis, et reliqua. Quod ergo neque in domo neque in finibus cunctis eorum populo Dei habere licebat, superflu
Abbreviated transcription (Latin):
inferm̃tatũ & uinũ aqua mixtũ. insa¬
cram̃tũ corporis & sanguinis xp̃i sc̃ifica¬
ri oport& : quia ipsas resdese dñm
testificare euangeliũ ncrrat : Ait
enĩ ipse dñs: Egosum panis uiuus.
quide caelo descendi : Siquis manduca¬
uerit ex hoc pane : uiuit in a &ernũ:
& panis quẽ ego dabo caro mea est ꝓmun¬
diuita &item : Egosum inquit uitis
uera panis enĩ dĩ descendit decaelo.
& datuitã mundo : quẽ pater significa
uit ds̃: & misit inmundum : Hic est panis
uitȩ : hunc qui manducat: ñesuri& in
a &ernũ : Iste panis corhominis confir¬
mat : Iste quidem deerra : naturae
nr̃ȩ ꝓductus est : Istudq: uinũ l&ificat
corhominis qđ ex uite uera processit:
Nec enĩ aliud exuite : quã uinũ nasci
potest: ergo quia panis corpus confir¬
mat ideo ille corpus xp̃i congruent̃
nuncupatur : Uinũ aut quia sanguinẽ
operatur in carne : ideo ad sanguinẽ
xp̃i refertur : hȩc aũt dum sunt
sacrificii sine fermento esse
oporteat. testatur liber

Expanded text:
infermentatum, et vinum aqua mistum in sacramentum corporis et sanguinis Christi sanctificari oportet, quia ipsas res de se Dominum testificari Evangelium narrat. Ait enim ipse Dominus: Ego sum panis vivus qui de coelo descendi: si quis manducaverit ex hoc pane, vivet in aeternum, et panis quem ego dabo caro mea est pro mundi vita . Et item: Ego sum, inquit, vitis vera. Panis enim Dei descendit de coelo, et dat vitam mundo, quem Pater signavit, Deus misit in mundum. Hic est panis vitae, hunc qui manducat, non esuriet in aeternum. Iste panis cor hominis confirmat, iste quidem de terra naturae nostrae productus est. Istudque vinum laetificat cor hominis, quod ex vite vera processit. Nec enim aliud ex vite quam vinum nasci potest. Ergo quia panis corporis confirmat, ideo ille corpus Christi congruenter nuncupatur. Vinum autem quia sanguinem operatur in carne, ideo ad sanguinem Christi refertur. Haec autem dum sunt sacrificii sine fermento esse oporteat, testatur liber
Abbreviated transcription (Latin):
pus : Tunc em̃uere & salubriter corpus
& sanguinẽ xp̃i ꝑcipimus. siñtantũ uo¬
lumus ut insacramento carnẽ & sangui¬
nẽ xp̃i edamus. sedusq: ad sp̃s partici¬
pationẽ manducemus & bibamus ut in
dñi corpore tã quã membra maneamus :
uteius sp̃u ueg&emur : Sumuntergo fi¬
delesbene &ueraciter corpus xp̃i sicor¬
pus xp̃i eẽ ñ neglegant : Fiant corpus
exponens nobis a postolus hunc panem
unũ unũ corpus xp̃i significare in tel¬
legi uoluit : Calicem in quitbenedic¬
tionis cui benedicimus. ñne cõmuni¬
catio sanguinis xp̃i est: & panis quem
frangimus non ne participatio.
corporis dñi est : qũo unus panis. ⁊ inum
corpus multi sũmus om̃sq: deunopane
& deuno calice participamus : Nec enim
in sacramentis aliud offerrilic& : in siqđ
dñs ipse constituit : & suo exemplo face¬

Expanded text:
pus . Tunc enim vere et salubriter corpus et sanguinem Christi percipimus, si non tantum volumus, ut in sacramento carnem et sanguinem Christi edamus, sed usque ad Spiritus participationem manducemus et bibamus, ut in Domini corpore tanquam membra maneamus, ut ejus Spiritu vegetemur. Sumunt ergo fideles bene et veraciter corpus Christi, si corpus Christi non negligant esse, fiant corpusexponens nobis apunum, unum corpus Christi significare intelligi voluit. Calicem, inquit, benedictionis cui benedicimus, nonne communicatio sanguinis Christi est? et panis quem frangimus nonne participatio corporis Domini est? Quomodo unus panis, unum corpus multi sumus, omnesque de uno pane et uno calice participamus. Nec enim in sacramentis aliud offerri licet, nisi quod Dominus ipse constituit, et suo exemplo face
Abbreviated transcription (Latin):
membrũ ad sociatus fuerit in regnocȩ lesti:
Quia aliud est sacram̃tũ : aliuduirtus sacra¬
menti : Sacram̃tũ enĩ oreꝑcipitur. Virtu¬
te sacram̃ti : inteior homo saciatur : Sacra¬
mentũ in alimentũ corporis redigitur. Vir
pactũ socieatis & pacis ineunt : Inuirtute
aũt sacramenti : om̃a membra capiti suo
coniuncta & coadunata: in a&erno cla¬
ritate gaudebunt. sicutergo innos id con¬
uertitur cũ idm anducamus & bibimus
sic & nos in corpus xp̃i conuertimur dũ
oboedienter & pie uiuimus : Sed tamen
ipsius sac ramenti sicut su pra diximus Tan¬
ta est dignitas & tanta potentia : ut qui¬
cũq: illud indigne ꝑceperit magis sibidã¬
nationẽ quã salutẽ adquirat : qđ osten¬
dita postolus dicens : Quicũq: ergo man¬
ducauerit panẽ hunc uel biberit calicem

Expanded text:
membrum associatus fuerit in regno coelesti, membrum associatus fuerit in regno coelesti, quia aliud est sacramentum, aliud virtus sacramenti, sacramentum enim ore percipitur, virtute sacramenti interior homo satiatur. Sacramentum enim in alimentum corporis redigitur, virtpactum societatis et pacis incunt. In virtute enim sacramenti omnia membra capiti suo conjuncta et coadunata in aeterna claritate gaudebunt. Sicut ergo in nos id convertitur cum id manducamus et bibimus, sic et nos in corpus Christi convertimur dum obedienter et pie vivimus. Sed tamen ipsius sacramenti sicut supra diximus tanta est dignitas et tanta potentia, ut quicunque illud indigne perceperit, magis sibi damnationem quam salutem acquirat, quod ostendit Apostolus dicens: Quicunque enim manducaverit pane
Abbreviated transcription (Latin):
plere : sicut ipsa ueritas testatur. qmne
cesse est inquit impleriom̃a quȩ scripta
sunt inlege & ꝓph&is & psalmis deme
propt̃ea quippe dñs nr̃ corpus & sanguinẽ
suũ in eis rebus cõm̃dauit . que adunũ aliqid
rediguntur exmultis siue granis siuera¬
cimis ut scõrũ caritatis unitatẽ significar&.
& intellegidar& corporis membrorumq:
suorũ unitatẽ : quȩ est sca ecclesia in p̃¬
difemncctis & uocatis &iustificatis atq: glo¬
rificatis sc̃is & fidelibus eius quorũ primũ
iam factũ est idest in p̃destinatione : se¬
cundum : & tertiũ & factũ est &fit. &
fi& idest uocatio &iustificatio : quecrtũ
aut in refuturũ est idest glorificatio
huius rei sacramentũ. Idest unitas cor¬
poris & sanguinis xp̃i demensa domini¬
ca adsumitur : quibus dacmaduitã : qui¬
busdam adexitium resuero ipsa omni
homini aduitã: nulli adexitiũ quicũq:
eius pasticeps fuerit idest xp̃o capiti

Expanded text:
plere, sicut ipsa Veritas testatur: Quomodo plere, sicut ipsa Veritas testatur: Quomodo necesse est, inquit, impleri omnia quae scripta sunt in lege, et prophetis, et psalmis, de me? Propterea quippe Dominus noster corpus et sanguinem suum in eis rebus commendavit quae ad unum aliquid rediguntur, ex multis sive granis sive azymis, ut sanctorum charitatis unitatem significaret, et intelligi daret corporis membrorumque suorum unitatem, quod est sancta Ecclesia in praedestinatis et vocatis justificatis atque glorificatis, sanctis et fidelibus ejus: quorum primum jam factum est, id est, in praedestinatione; secundum et tertium et factum est, et fit, et fiet, id est vocatio et justificatio; quartum autem in re futurum est, id est glorificatio hujus rei sacramentum, id est unitas corporis et sanguinis Christi de mensa Dominica assumitur quibusdam ad vitam, quibusdam ad exitium, res vero ipsa omni homini ad vitam, nulli ad exitium. Quicunque enim ejus particeps fuerit, id est, Christo capiti