comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
surrectionẽ iniquorũ : ubimors &na
erit. Ideoait iuiuificabunt᷑: qui a
illi damnabunt᷑: Hinc & in u&eribus
sacram̃tis circũcisio paruulorũ octa¬
quosit delicti carnalir expoliatio:
Quam significat circũ cisio diedomini¬
caresurrex̃ quȩ pꝰ̾septimũ sabbati
octauus ẽ Haecergo fides &iam anti¬
quorum iustorũ fuit: Vnde & apos¬
tolus dicit habentes autẽ eundem
sp̃m fidei propt̃ quod scriptum est :
Credidi propt̃ quod locutussũ: & nos
credimus p̃ropt̃ qđ & loquimur :
Non dicer& eundem sp̃m fidei : nisiam¬
monenr &iam antiquosipsum habu¬
isse sp̃m fidei: Noc est incarnatio¬
nis xp̃i: Sed quia illis futura p̃nunti¬
abatur. quȩ iam facta nobis ad nunti¬
atur . Et tempore u&eris testam̃ti
uelabatur: quȩ temporenouitesta¬
m̃ti reuelatur: Ideo eĩsa cramenta
uariata sunt ut alia essent inu& e¬
re testamento: alia in noua: cum ip¬
sa uaria non sit &uerasit: quia sic̃
inadam om̃smoriuntur. sic & in

Expanded text:
surrectionem iniquorum, ubi mors aeterna erit; ideo ait uiuificabuntur\', quia illi damnabuntur. hinc et in ueteribus sacramentis circumcisio paruulorum octaistus, in quo fit delicti carnalis expoliatio, quam significat circumcisio, die dominico resurrexit, qui post septimum sabbati octauus est. haec ergo fides etiam antiquorum iustorum fuit. unde et apostolus dicit: Habentes autem eundem spiritum fidei, propter quod scriptum est: Credidi, propter quod locutus sum, et nos credimus, propter quod et loquimur. non diceret \'eundem spiritum fidei nisi admonens etiam antiquos iustos ipsum habuisse spiritum fidei, hoc est incarnationis Christi. sed quia illis futura praenuntiabatur, quae iam facta nobis adnuntiatur, et tempore ueteris testamenti uelabatur, quae tempore noui testamenti reuelatur, ideo eius sacramenta uariata sunt, ut alia essent in uetere testamento alia in nouo, cum fides ipsa uaria non sit et uera sit, quia, sicut in Adam omnes moriuntur, sic et in
Abbreviated transcription (Latin):
dit abraham: Sed credidit danr
gloriam dõ qm̃ quȩ promisit po¬
tens est & facere non ait. prȩdicare
non ait prescire: Nam& aliena
facta potens est predicaere atꝙ prę¬
scire: Sed ait potens est & facere
Hac per hoc facta non aliena. sed sua:
Anforte operabonagentium dĩ pro¬
misit abrahȩ insemine ipsius.
ut hoc promit ter& quod ipse facit:
Non aũt promisit fidem gentium.
quam sibi homines faciunt: sed
ut promit ter& quod ipse facitꝰ il

Expanded text:
dit, Abraham, sed credidit dans dit, Abraham, sed credidit dans gloriam Deo, quoniam quae promisit potens est facere: non ait praedicere, non ait praescire, nam et aliena facta potest praedicere atque praescire, sed ait, Potens est et facere, ac per hoc facta non aliena, sed sua. An forte opera bona gentium Deus promisit Abrahae in semine ipsius, ut hoc promitteret quod ipse facit; non autem promisit fidem gentium quam sibi homines faciunt, sed ut promitteret quod ipse facit, il
Abbreviated transcription (Latin):
quia &si sunt quȩdam: quȩ ita pec¬
catasunt: ut penȩ sint &iam pecca¬
torum: Vnde dictumest tradidit
illos dr̃ inreprobãmentem . ut faci¬
ant quȩ non conueniunt : Nonibi
peccatum dĩ est : sed iudicium:
quocirca predistinatio dĩ: quȩ in
bono est graciaͦ est. utdixi prȩpa
ratio: Gratiauero : est ipsius prȩdis¬
tinationis affeccus: quando ergo
promisit ds̃ abrahȩ insemine eiur.
fidem gentium dic̃s: p atrem mul¬
tarum gentium posuite: undedi¬
cit apostolur: ldeo exfide ut secun¬
damgratiam firmasit promissio
omni semini: Nonde nostrȩ uolun¬
tatis potestate. Sed desua prę̧dis¬
tinatione promisit: promisit
enim quodipse facturus suerat.
Non quod homines: quia & sic faciunt
hominer bonaque ꝑtinent ad co¬
lendum dm̃ ipse facit ut faciant
illiquȩ prȩcipit. Nonilli faciunt.
utipse faciat qđ promisit: Aio¬
quin ut dĩ promissa com̃ pleantꝰ:
Non indĩ sed in hominis est potestate:
reddito abrahe Non aũt sic credi¬

Expanded text:
t quaedam quae ita peccata sunt ut poenae sint etiam et peccatorum; unde dictum est: « Tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut faciant ea quae non conveniunt , » non ibi peccatum Dei est, sed judicium. Quocirca praedestinatio Dei, quae in bono est, gratiae ratio, gratia uero est ipsius praedestinationis effectus. quando ergo promisit deus Abrahae in semine eius fidem gentium dicens: patrem multarum gentium posui te - unde dicit apostolus: ideo ex fide, ut secundum gratiam, firma sit promissio omni semini — non de nostrae uoluntatis potestate, sed de sua praedestinatione promisit. proenim quod ipse facturus fuerat, non quod homines. Quia, etsi faciunt homines bona quae pertinent ad colendum Deum, ipse facit ut illi faciant quae praecepit, non illi faciunt ut ipse faciat quod promisit. Alioquin ut Dei promissa compleantur, non in Dei, sed in hominum potestate redditur Abrahae. Non autem sic credi
Abbreviated transcription (Latin):
ad salutẽ : cũ illa fictio. ueraci c̃fessi¬
one recesserit : Sic &iã iꝑsi quibap¬
tiat᷑i s̃ xp̃i. quod non amiser̃ quise
separauer̃ inimicus caritatis & pacis
xp̃i inaliqua heresi autscismate acce¬
pit. qđ sacrilego scelere peccata eiꝰ
ñ dimit tebant᷑ : cũse correxerit & ad
eđȩ societatẽ unitatẽq uenerit ñite¬
rũ baptizandus ẽ: quia ipsa rec̃cili¬
atio ne. ac pace prestat᷑: ut ad remis¬
sionẽ peccatorũ. in unitate ꝓdesse in¬

Expanded text:
ad salutem, cum illa fictio ueraci confessiad salutem, cum illa fictio ueraci confessione recesserit: sic etiam iste qui baptisma Christi, quod non amiserunt qui se separauerunt, inimicus caritatis et pacis Christi in aliqua haeresi aut schismate accepit, quo sacrilego scelere peccata eius non dimittebantur, cum se correxerit et ad ecclesiae societatem unitatemque uenerit, non iterum baptizandus est, quia ipsa reconciliatione ac pace praestatur, ut ad remissionem peccatorum eius in unitate i
Abbreviated transcription (Latin):
sacram̃ta dimissa quidem illa eẽ
peccata in ipso temporis puncto sed
ta recederent: & ꝑ seuerantia fictio¬
nis feerit utredirent: ut & illudue¬
rũ sit: quot quot inxp̃o baptirati
estis xpm̃ induistis: Etillud: sc̃s
enĩ sp̃s disciplinȩ effugiet fictũ idẽ
ut & induat eũ xp̃o sc̃itas baptismi
et exuat eũ xp̃o ꝑnitios fictionis sic̃
fit. cũ quisq a tenebris ꝑlucẽ transit
ad tenebras: oculi quidem eiꝰ intene¬
bras ꝑ p&uo dirigunt᷑. sed ñ potẽ eũ
lux nisi ꝑ fundere transeuntẽ: si hoc
ergo dixerintꝰ hoc etiã in eis intelle¬
gant fieri qui extra ecła õmunio¬
nẽ sed tam̃ baptismate ecłȩ bapti
sed eiꝰ unde seseperant: ualere tam̃
apud eos hactenus : ut ꝑ ei lucẽ tran¬
seant. ad dissensiones suȩ tenebras
c̃tinuo redeuntib peccatis. quȩ bap¬
tismatis sc̃itas. in illo temporis punc¬
to dimiserat: tamquã redeunte
obscuritate. quã lux intransitu ex¬

Expanded text:
sacramenti dimissa quidem illi esse peccata in ipso temporis puncto, sed ta recederent et perseuerantiam fictionis fugerit ut redirent, ut et illud uerum sit: quotquot in Christo baptizati estis Christum induistis et illud: sanctus enim spiritus disciplinae effugiet fictum, id est ut et induat eum Christo sanctitas baptismi et exuat eum Christo pernicies fictionis, sicut fit, cum quisque a tenebris per lucem transit ad tenebras — oculi quidem eius in tenebras perpetuo diriguntur, sed non potest eum lux nisi perfundere transeuntem —, si hoc ergo dixerint, hoc etiam in eis intellegant fieri qui extra ecclesiae communionem sed tamen baptismate ecclesiae based eius unde se separant, ualet tamen et aput eos hactenus, ut per eius lucem transeant ad dissensionis suae tenebras, continuo redeuntibus peccatis quae baptismatis sanctitas in illo temporis puncto dimiserat, tamquam redeunte obscuritate quam lux in transitu ex
Abbreviated transcription (Latin):
uer̃ &iã utrũ peccata dimittant᷑
ꝓbaptismũ in parte donati: ut si
dixerimus dimitti. Respondeant:
ergo ẽ illic sp̃s sc̃s: quia cũ insufflante
ta dimittent᷑ ei sicui tenueritis tene¬
bunt᷑ : Etsiita ẽ inquiunt cõmunio nr̃a.¬

Expanded text:
etiam utrum peccata dimittantur per baptismum in parte Donati: ut si dixerimus dimitti, respondeant: Ergo est illic Spiritus sanctus; quia cum, insufflante ta, dimittentur: si cui tenueritis, tenebuntur . Et si ita est, inquiunt, communio n
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃itali: qua creatoris trinitas p̃dica¬
tur: Magnȩ angustiẽ sunt in homi¬
ne. quẽ premit erũna mortalis. cũ
abhis quȩ foris delectant p̃cipitur
abstinentia &intus nẽ refectio.
delȩtitia doctrinȩ salutaris: Et
ipsa angustia ẽ media nox. qua cogit᷑
clausũ eẽ. puerosq eiͥ cũeo eẽ incubili¬
culo significat temp: famis. cũ intel¬
legentia claudit᷑ &illi qui euangeli¬
cã sapientiã. tãquã panẽ erogantes
ꝑorbem t̃rȩ p̃dicauer̃ pueri patris
familias : iam s̃ insecreta quiete irũ
dño & tam̃ orando efficit ut accipiat
desideratũ intellectũ abipso dõ &iã¬

Expanded text:
spiritali, qua creatoris trinitas praedicaspiritali, qua creatoris trinitas praedicatur, magnae angustiae sunt in homine, quem premit haerumna mortalis, cum ab his quae foris delectant praecipitur abstinentia et intus non est refectio de laetitia doctrinae salutaris. et ipsa angustia est media nox, qua cogitur clausum esse puerosque eius cum eo esse in cubili, significat tempus famis uerbi, cum intellegentia clauditur. et illi qui euangelicam sapientiam tamquam panem erogantes per orbem terrae praedicauerunt, pueri patris familias, iam sunt in secDomino: et tamen orando efficitur ut accipiat desiderans intellectum ab ipso Deo, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
Imicus adquem uenit media noc¬
te. ut ad cõmodet trespanes quod
adsimilitudinẽ ponitur. scđm quã
quis dm̃ rogat inmedia tribulatione
constitutus ut ei tribuat intellegen¬
tiã trinitatis. qui&ȩ p̃sentis uitȩ conso¬
let labores : sed paratio ẽ aminore :
Si eñi amicus homo surgit delecto &
dat. ñ amicitia sed tedio c̃pulsus. quan¬
tomagis datds̃. qui sinȩ tedio largis¬
sime donat qđ p&it᷑: Sed ad hoc sep&i
uult: ut capaces donorũ ei fiant qui
p&unt: Intrib aũ panib &iã illud
significat᷑ unius eẽ substantiȩ tnnita¬
tem: Amicus aũ. quẽ dic̃ ille qui p&it
uenisse deuia : &ñse habere qđ ponat
ante illũ : intellegit᷑ hominis app&i¬
tus: qui debet optemperare rati¬
oni: seruiebat aũ consuetudinȩ tem¬
porali: quã uiã uocat. ꝓpt̃ om̃a ꝑ
temp: transeuntia: Conũso aũ ho¬
mine ad dm̃ &iã ille app&itus ad
consuetudine reuocat᷑: sꝑ se n con¬
suͦlet᷑ interius gaudiũ dedoctrina

Expanded text:
micus, ad quem uenitur media nocte, ut accommodet tres panes, utique ad similitudinem ponitur, secundum quam quis dconstitutus, ut ei tribuat intelligentiam Trinitatis, qua praesentis vitae consoletur labores. Sed comparatio est a minore. Si enim amicus homo surgit de lecto, et dat, non amicitia, sed taedio compulsus; quanto magis Deus dat, qui sine taedio largissime donat quod petitur, sed ad hoc se peti vult, ut capaces donorum ejus fiant qui petunt. in tribus autem panibus etiam illud significatur, unius esse substantiae trinitatem. amicus autem, quem dicit ille qui petit uenisse de uia et non se habere quod ponat ante illum, intellegitur hominis appetitus, qui debet obtemperare rationi. seruiebat autem consuetudini temporali, quam uiam uocat propter omnia per tempus transeuntia; conuerso. autem homine ad deum etiam ille appetitus a consuetudine reuocatur. sed si non consolatur interius gaudium de doctrina
Abbreviated transcription (Latin):
ne: sed huictam̃ ñ consentimus.
& eam dominantis rationis iure co¬
hibemus: Siaũ consensio facta fue¬
rit plenum peccatũ erit. notũ dõ
in cordenro. &iam si facto ñ in no¬
tescat hominib: Itaergo sunt isti
gradus quasi serpente Suggesti¬
ofiat. id est lubrico &uolubili.
hoc ẽ temporali corporum motu:
quia & siquatalia phantas mata
intus uersantur inanima: decor

Expanded text:
ne; sed huic tamen non consentimus ne; sed huic tamen non consentimus et eam dominantis rationis iure cohibemus. si autem consensio facta fuerit, plenum peccatum erit, notum deo in corde nostro, etiam si facto non innotescat hominibus. ita ergo sunt isti gradus, quasi a serpente suggestio fiat, id est lubrico et uolubili, hoc est temporali corporum motu, quia et si qua talia phantasmata intus uersantur in anima, de cor
Abbreviated transcription (Latin):
ris: ego aũt dico uobis. quia omnir
quiuiderit mulierem ad concu¬
piscendũ eam iã mechatusẽ eã incor¬
aũt ñ moechatur in corde : multo
facilius custodit nemoechatꝰ incorpore
Iuud ergo confirmauit qui hoc prece¬
pit. Non enim uenit legem soluere
sedimplere: sane considerandumẽ
quod non dix̃ omnis qui concupue¬
rit mulierem : Sed quiuiderit mu¬
lierem ad concupiscendum: idẽ hoc
fine & hoc animo adtenderit: ut eã
concupiscat quodiam ñ ẽ titillari
delectatione carnis: sed plãne con¬
sentire libi diniitaunos refrene¬
tur inlicitus app&itus. sedsi facultar
data fuerit saci&ur: Namtria sunt
quib: impl&ur peccatum : suggestio¬
ne delectatione. consensione: sug¬
gestio. siue ꝑ memoriam fit: siue
ꝑcorporis sensus : cumaliquid uide¬
mus: uel audimur. uł olfacimur.
uel gustamur. ułtangimur: Quod
sifrui delectauerit: delectatio in¬
licita refrenanda est: uelut cũ ie¬
iunamus &uisiscibis palatiapp&i¬
tus adsurgit : ñ fit nisi delectatio¬

Expanded text:
s. ego autem dico uobis, quia omnis, qui uiderit mulierem ad concupiscendum eam, iam moechatus est eam in corautem non moechatur in corde, multo facilius custodit, ne moechetur in corpore. illud ergo confirmauit qui hoc praecipit; non enim uenit legem soluere, sed implere. sane considerandum est, quod non dixit: omnis qui concupierit mulierem, sed: qui uiderit mulierem ad concupiscendum, id est hoc fine et hoc animo attenderit, ut eam concupiscat, quod iam non est titillari delectatione carnis, sed plane consentire libidini, ita ut non refrenetur inlicitus appetitus, sed, si facultas data fuerit, satietur. Nam tria sunt, quibus impletur peccatum: suggestione, delectatione, consensione. suggestio siue per memoriam fit siue per corporis sensus, cum aliquid uidemus uel audimus uel olfacimus uel gustamus uel tangimus. quod si frui delectauerit, delectatio inlicita refrenanda est. uelut cum ieiunamus et uisis cibis palati appetitus assurgit, non fit nisi delectatio
Abbreviated transcription (Latin):
pascha &pente costen: Vt xlillidies an¬
te pascha obseruentur. &đȩ consensio ro¬
borauit: Sic&iam : ut octodies neophi¬
torum: distinguatur ac&eris : Idẽ utoc

Expanded text:
pascha et pentecoste. ut XL illi dies ante pascha obseruentur, ecclesiae consensio : roborauit; sic etiam, ut octo dies neophytorum distinguantur a ceteris, id est ut oc
Abbreviated transcription (Latin):
eneruandam non oport&dare.
sepeme fallit: dumrationi sensus noi
ita comitatur. ut pacienter sit poste¬
rior. Sed tantum quia propterillã
meruit amitti : &iam prȩcurrere
acducere conatur: itam his pecco
non sentiens. & postea sentiant
aliquando aũ. hanc ipsã fallaciam
in moderatius cauens: ersnimia
seueritate : sed ualde interdum ut
melos omnes cantilenarx suauium
quibus dauiticum psalterium fre¬
quentatur : Ab auribus meis remo¬
uen uelim atque ipsius ecdȩ totius¬
quȩ mihi uid&ur : quod de alexan

Expanded text:
eneruandam non oportet saepe me fallit, dum rationi sensus non ita comitatur, ut patienter sit posterior, sed tantum, quia propter illam meruit admitti, etiam praecurrere ac ducere conatur. ita in his pecco non sentiens et postea sentio. Aliquando autem hanc ipsam fallaciam inmoderatius canens erro nimia seueritate, sed ualde interdum, ut melos omnes cantilenarum suauium, quibus Dauiticum psalterium frequentatur; ab auribus meis remoueri uelim atque ipsius ecclesiae, tutiusque mihi uidetur, quod de Alexan
Abbreviated transcription (Latin):
tionem. nouamuitã demostrans.
ad extera parte leuare imperauit:
Necretia rupta sunz: quia tunchere¬
ticorum inqui&udononerit: Tunc
homo perfectus. & quiecur. purgoe¬
tus in anima & corpore: pereloͬquia
dñi casta: argentum igne examinatũ
terre purgatum septuplum: Ac¬
cipi& mercedem. denariũ ut sint
decem & septem: Nam & in hocnu

Expanded text:
tionem nouam uitam demonstrans a dextera parte leuari imperauit; nec retia rupta sunt, quia tunc haereticorum inquietudo non erit. tunc homo perfectus et quietus. purgatus in anima et corpore per eloquia domini casta, argentum igne examinatum terrae, purgatum septuplum accipiet mercedem denarium, ut sint decem et septem. nam et in hoc nu
Abbreviated transcription (Latin):
Dealabastro unguenti quomodo ñ
repugn& matheo & marco dicentib
antebiduum paschȩ iohannes quidic̃
ante sex dies. ex eođ lib de consensu
clxx Dehora dominicȩ passionis quem¬
ad modum non interse dissenti ant
marcur qui dicit hora tertia &iohannis¬
bus quomodo ñ repugnent mathe¬
us & marcus lucȩ qui dixit unum
eorum insultasse alterum credi¬
Qquod apud quattuor euangelistas
inueniatur decies commemora¬
tum dnm̃ uisum fuisse ab homini¬
b: postresurrectionem ex librð¬

Expanded text:
De alabastro unguenti; quomodo non repugnet Matthaeo et Marco dicentibus: Ante biduum Paschae; Joannes qui dicit: Ante sex dies; ex eodem libro II de Consensu 179. De hora dominicae passionis quemadmodum non inter se dissentiant Marcus qui dicit: hora tertiaone quomodo non repugnent Matthaeus et Marcus Lucae, qui dixit unum eorum insultasse, alterum crediQuod apud quattuor euangelistas inueniatur decies commemoratum dominum uisum esse ab hominibus post resurrectionem.
Abbreviated transcription (Latin):
De pueribur sedentibus inforo
& damantibus ad illos qui nec hu¬
miliari cum iohanne nec cumapo
gaudere uoluerunt ubique sit
uera ciborum parsi monia pul¬
cherrime doc& exlibquẽs eũ ut̃a
Neuoracitate &iam inuilissims
Dempossibilitate ieiunandi sub
prȩsentia sponsi. ubi duo ieiuni
genera prðbat unum tribulatio¬
nis aliud gaudii. exlibis quer¬
muiii De homine qui descendebat ab
iuerusalem iniericho exlibrdqr̃
clxiiii Quod martha excipiens illum¬
in domum nuam signific& ecclesiã
ut nunc est. maria uero ut erit in

Expanded text:
De pueris sedentibus in foro, et clamantibus ad illos qui nec humiliari cum Joanne nec cum Christo gaudere voluerunt, ubi quae sit vera ciborum parcimonia pulcherrime docet, ex libro II Quauoracitate etiam in uilissimis impossibilitate ieiunandi sub praesentia sponsi; ubi duo ieiunii genera probat, unum tribulationis, aliud gaudii. CL187. De homine, qui descendebat ab Hierusalem in Hiericho et cetera. CLXXI. 188. Quod Martha excipiens illumn domo sua significet ecclesiam ut nunc est, Maria uero ut erit in
Abbreviated transcription (Latin):
aũ euangelio dona contem plati¬
uȩ uirtutis eluceant idoneis di¬
noscere. & quia non per fectae
sed ex parte sit ideo sic manebit
donec ueniat. exlibro de consen¬

Expanded text:
tem Evangelio dona contemplativae virtutis eluceant idoneis dignosceret, quia non perfecte, sed ex parte sit, ideo sic manebit donec veniat, ex libro de Consen
Abbreviated transcription (Latin):
lios aũ origenianor. continio
subitienr epi fanius orieniani
inquid alii. qui &iã & adamanti
tractores. qui& mortuorũ resur¬
retionem repellunt: Am aũ
tes: para dỹsum aũ & cȩlor & alia
omnia allegorisantes: Hȩc quidẽ
deorigene: epiphanius Sed qui eũ
defendunt: unius eiusdem que sub¬
stantiȩ essedicunt. docuisse patrẽ
tionem reppulisse mortuorum:
quamuis eum & iistis coniuince¬
restudeant qui eius plurale ger̃
sedr̃ huius origenis alia dogma¬
ta: quȩ catholica ecdesia omni¬
no non recipit: In quibus necipsũ¬
falso arguit : Nec potest abeiur de¬
fensorib falli: matime depurgatio¬
ne & liberatione acrursus postlon¬
gum tempus ad eadem mala Re¬
uolutione rationalis uniuers ȩ crea¬
turae: Quis enim catholicur xpianꝰ.¬

Expanded text:
lios autem Origenianos continuo subiciens Epiphanius: "Origeniani" inquit "alii, qui etiam et Adamanti tractatoris, qui et mortuorum resurrectionem repellunt, Christutes; paradisum autem et caelos et alia omnia alligorizantes." haec quidem de Origene Epiphanius; sed qui eum defendunt, unius eiusdemque substantiae esse dicunt docuisse patrem tionem reppulisse mortuorum, quamuis eum et in istis conuincere studeant qui eius plura legerunt. sed sunt huius Origenis alia dogmata, quae catholica ecclesia omnino non recipit, in quibus nec ipsufalso arguit nec potest ab eius defensoribus falli: maxime de purgatione et liberatione ac rursus post longum tempus ad eadem mala reuolutione rationalis uniuersae creaturae. quis enim catholicus christia
Abbreviated transcription (Latin):
uimanducat carnem meam & bi¬
bit sanguinem meum: in meman&
&ego ineo: Ostendit quid sit: insa¬
cramento tenus¬
pus xp̃i manducare. & eius sanguinẽ
bibere Hocẽ enim inxp̃omanere.
utin illo manect & xp̃s: Sic enim
hocdixit tam quam dicer& : quinon

Expanded text:
ui manducat carnem meam, et bibit sanguinem meum, in me manet, et ego in eo ; ostendit quid sit non sacramento tenuspus Christi manducare, et ejus sanguinem bibere: hoc est enim in Christo manere, ut in illo maneat et Christus. Sic enim hoc dixit, tanquam diceret, Qui non
Abbreviated transcription (Latin):
a seruiente quod sit: et tunc forte ui¬
dendum est apro merente quur ius se¬
rit: Sedtamen ut causam iussionis
huius non diutius requiramus: Si
hȩc ipsa magna est utilitas homini
quod dõ seruit. Iubendo ds̃ utile
facit quic quid iubere uoluerit :
de quo metuendum non est. Ne
iubere quod inutile est possit:
Nec fieri potest ut uoluntas propn¬
a: Non grandine ruinȩ pondere
super hominem cadat. si eam uo¬
luntati: superions e tollendo p̃ponat :
hoc expertus homo contempnens
preceptum dĩ. & hoc ex perim̃to
didicit quidinter esset interbo¬
num & malũ : bonum scilic&
oboditiȩ: Malum autẽ idest in¬
obeditiae superbiȩ contumaciȩ
peruersȩ. Imitationesdĩ & naxie
libertatis: Noc aũ in quo ligno acce¬
dere potuit : ex ipsare utiam supra
dictum est: nom̃ accepit Malũ autẽ
nisi experimenta non sentiremus.
hoc nomen accepit Bonum quppe
incommutabile. ds̃ est. Homo autẽ in¬

Expanded text:
a seruiente quod iussit, et tunc forte uia seruiente quod iussit, et tunc forte uidendum est a promerente, cur iusserit. sed tamen ut causam iussionis huius non diutius requiramus, si haec ipsa magna est utilitas homini quod deo seruit, iubendo deus utile facit quidquid iubere uoluerit, de quo metuendum non est, ne iubere quod inutile est possit. Nec fieri potest ut uoluntas propria non grandi ruinae pondere super hominem cadat, si eam uoluntati superioris ex- . tollendo praeponat. hoc expertus est homo contemnens praeceptum dei et ex hoc experimento didicit quid interesset inter bonum et malum, bonum scilicet oboedientiae, malum autem inoboediperversae imitationis Dei, et noxiae libertatis. Hoc autem in quo ligno accidere potuit, ex ipsa re, ut jam supra dictum est, nomen accepit . Malum enim nisi experimento non sentiremus, hoc nomen accepit. Bonum quippe incommutabile Deus est: homo autem
Abbreviated transcription (Latin):
pe utique congrua salute uitȩquesur
noness& siue indeuetar&ur. siue ñue¬
tar&ur : Item cum quisque pro hib&
eam remtangi. quȩ ñ quidem tangen¬
ti. sed illi qui pro hibuit obess& ueluti
siquisquã in alienam pecuniam misis¬
s& manum prohibitus ab eo ciuuserat
illa pecunia: ideo ess& prohibito p&ca
tum. quia prohibenti poterat essedã¬
natorum : cum uers illud tangitur qđ
nectangenti obess& si non ꝓhiber&ur
N& cuiquã alteri quando lib&tan¬
ger&ur Quare pro hibitum estꝰnisi
ut ipsius ꝑsebonum oboedientiae.
et ipsius persemalum in oboedientiȩ
monstrar&ur. Deniq p&cantenihil
aliud app&itũ est. Nisi ñesse sub domi¬
natione : quando illud amissum est : in
quo nea miter&ur sola debuer&iussio
dominantis attendi quaeñ sola atten¬
der&ur : quid aliud quã dĩ uoluntar
amar&ur : quamdĩ uolunta: huma¬
nȩ uoluntati p̃poner&ur : dñs quidẽ
quur iusserit uiderit: Faciendũ est

Expanded text:
pe res congrua saluti uitaeque eius pe res congrua saluti uitaeque eius non esset, siue inde uetaretur siue non uetaretur. item cum quisque prohibet eam rem tangi, quae non quidem tangenti, sed illi, qui prohibuit, obesset, uelut si quisquam in alienam pecuniam misisset manum prohibitus ab eo, cuius erat illa pecunia, ideo esset prohibito pectum, quia prohibenti poterat esse damnosum. Cum vero illud tangitur, quod nec tangenti obesset si non prohiberetur, nec cuiquam alteri quandolibet tangeretur; quare prohibitum est, nisi ut ipsius per se bonum obedientiae, et ipsius per se malum inobedientiae monstraretur? 30. Denique a peccante nihil aliud appetitum est, nisi non esse sub dominatione Dei, quando illud admissum est, in quo ne admitteretur, sola deberet jussio dominantis attendi. Quae si sola attenderetur, quid aliud quam Dei voluntas aliud quam dei uoluntas humanae uoluntati praeponeretur? dominus quidem cur iusserit, uiderit; faciendum est
Abbreviated transcription (Latin):
ialiquid mali ess& lignum illud.
unde prohibuit hominem ds̃ eiur ip¬
sius mali natura uenenatum uider&¬
ad mortem: quia uero lignaomnia.
inparadr̃so bona plantauerat qui
fecit omnia bona ualde. Neculla
ibi natura malierat. qui anus quã
ẽ mali ulla natura: quoddiligenti¬
us si dñs uoluerit disseremus cum
deillo serpente dicere coeperimus:
Abeo ligno quod malum nonerat.
prohibitus est : utipsaperse p̃cepti con¬
seruatiobonũ illiess& : & transgressi¬
o malum: Nec potuit melius & diligen¬
tius demonstrarẽ quantum malum
sitsola in oboedientia: cumideoreus
iniquitatis factus ẽ homo qui eam rẽ
tetigit contrapro hibitionem : quam
si non prohibitus tetigiss&. Nonutiq
peccas s&: Nam qui digctur uerbi gratia
Nolitangere hrcn cerbem. si forteuene¬
nosa est: mortemque praenuntiat: site¬
tigerit : Sequitur qliqueꝰ mors contẽp¬
torem p̃cepti sed etiam sinemo pro¬
hibuiss& atque ille tetigiss&: Nihil¬
hominis utique morer&ur: illa quip¬

Expanded text:
aliquid mali esset lignum illud, unde prohibuit hominem deussius mali natura uenenatus uideread mortem. quia uero ligna omnia in paradiso bona plantauerat, qui fecit omnia bona ualde, nec ulla ibi natura mali erat, quia nusquam est mali ulla natura — quod diligentius, si dominus uoluerit, disseremus, cum de illo serpente dicere coeperimus —, ab eo ligno, quod malum non erat, prohibitus est, ut ipsa per se praecepti conseruatio bonum illi esset et transgressio malum. Nec potuit melius et diligentius demonstrari, quantum malum sit sola inoboedientia, cum ideo reus iniquitatis factus est homo, quia eam rem tetigit contra prohibitionem, quam si non prohibitus tetigisset, non utique peccasset. nam qui dicit uerbi gratia: .,noli tangere hanc herbam — si forte uenenosa est mortemque praenuntiat, si tetigerit — sequetur quidem mors contemtorem praecepti; sed etiam, si nemo prohibuisset atque ille tetigisset, nihilominus utique moreretur. illa quip
Abbreviated transcription (Latin):
israhel debemus accipere Ecclesia
quippe sinemacula & ruga. ex omnib
gentib c̃gregata atq: in &nũ regna¬
tura cũ xp̃o. ipsa ẽ t̃rabeatorũ t̃raui¬
uentium : ipsa in tellegendaẽ partib

Expanded text:
Israhel debemus accipere. ecclesia quippe sine macula et ruga, ex omnibus gentibus congregata atque in aeternum regnatura cum Christo, ipsa est terra beatorum, terra uiuentium, ipsa intellegenda est patrib
Abbreviated transcription (Latin):
quoque sentiatur: Persecutio¬
nes quoque quibus martyres co¬
ronatisunt: & quasi paciuntur
qui cumque xp̃iani probant utra¬
que aedificia uelut ignis: & alia
consumant cum ipsis edificatori¬
bus : Si xp̃m in eis non inueniunt
fundamentum: alia in ipsis si in¬
ueniunt: quia lic& cum damno
salui erunt ipsi Ali uero nonͨ sa¬
munt quia talia repperiunt. quȩ
manecent in ae ternum: Erit &iã
infine seculi tribulatio tem po¬
ribus anti cristi: qualis numquam
antea fuit: quam multa erunt
Tunc ȩdificia siue aurece siue fe¬
necc. superoptimam funda mentũ

Expanded text:
quoque sentiatur. Persecutiones quoque, quibus martyres coronati sunt et quas patiuntur quicumque Christiani, probant utraque aedificia uelut ignis et alia consumunt cum ipsis aedificatoribus, si Christum in eis non inueniunt fundamentum; alia sine ipsis. si inueniunt, quia licet cum damno salui erunt ipsi; alia uero non\' consumunt, quia talia reperiunt quae maneant in . aeternum. Erit etiam in fine saeculi tribulatio tempore Antichristi, qualis numquam antea fuit. Quam multa erunt tunc aedificia, siue aurea siue fenea, super optimum fundamentum.
Abbreviated transcription (Latin):
magna. &occulta discere cupientib
non aperiat nisi auctoritas ianuam:
quã quisq ingressur: sineulla dubita

Expanded text:
magna et occulta discere cupientibus non aperiat nisi auctoritas ianuam. quam quisque ingressus sine ulla dubita
Abbreviated transcription (Latin):
decima: mors primogenitorũ: Inqua
plagoc cum comparationem quandã
quȩ ro nihil mihi interim occurrit:
fortaessis occurrat melius diligenti¬
usq inquirentib nsi quiom̃s res
quas hab& hȩredib seruat: reprehen¬
ditur: Hi caũ clamat: qui rem ꝓximi¬
sui concupiscit : & qui furto aufert :¬
& qui furatur aliquid proximi: non enĩ¬
potest nisi rem proximi furari: sed deftir¬
to superius iam prȩceptumẽ : ubi intellegas
& rapinam: nonenim de furto preciper&.
& derapina tacer& scriptura :isi intel¬
legere te uolius s&: quia si penale ẽ clan¬
culo auferre: multo maioris peneest:
uiolenter eripere: Auferreergo nolen

Expanded text:
decima, mors primogenitorum . In qua plaga cum comparationem quamdam quaero, nihil mihi interim occurrit: fortassis occurrat melius diligentiusque inquirentibus: nisi qui omnes res quas habet haeredibus servat, reprehenditur. Hic autem clamat, qui rem proximi concupiscit, et qui furto aufert, et qui furatur aliquid proximi, non potest nisi rem proximi furari. Sed de furto superius jam praeceptum est; ubi intelligas et rapinam. Non enim de furto praeciperet, et de rapina taceret Scriptura, nisi te intelligere voluisset, quia si poenale est clanculo auferre, multo majoris poenae est violenter eripere. Auferre ergo nolen
Abbreviated transcription (Latin):
deat: sciens quod tribulatio patien¬
tiam operatur. patientia probati¬
onem. probatio spem: Spes autem ñ
confundit. quõ caritas di diffusa est¬
data est nobis: quis huic nocebit.
quis hunc subiu gabithomo. qui pro¬
speris rebus proficit asperis quid
profecerit discit: cum enim mutabi¬
lium bonorum ad est copia non

Expanded text:
deat, sciens quod tribulatio patiendeat, sciens quod tribulatio patientiam operatur, patientia probationem, probatio spem, spes autem non confundit; quonobis. quis huic nocebit? quis hunc subiugabit? homo, qui prosperis rebus proficit, asperis quid profecerit discet. cum enim mutabilium bonorum adest copia, non
Abbreviated transcription (Latin):
desse non possit: nisi coniunctiorib
prodesse malit: iniustus est Animi
aũ coniunctio maior est quam loco¬
rum auttemporum: quibur in hoc
corpore iungitur: Sed ea maxima
est: quȩ omnibus preual&: Non
ergo iste affligitur morte cuius quã:
quõ qui toto animo dĩ diligit no¬
uit : n& sibi perire qui dõ non pe¬
& mortuorum: non cuius quam
miseria miser est: quia necuius quã
iniustitia fit iniustus: & nemoilli¬
iustitiam & dm̃ sic nemo aufert
beatitudinem: & si quando forte
alicuius periculo. uel errore uł
dolore commo u&ur :usque adil¬
lius auxiliũ aut corr&ctionem
aut consolationem nonus que ad suã
subuersionem ualere patitur:
inomnibus aũ officio nis laboribur.
futurae qui &is. cesta expectatione
non frangitur: quide inocebit qui
beneuti &iam inimi copotest Eius
enim presidio atque monimento.
inimicitias non pertimescit: Cuius
prȩcepto &donodiligit inimicos
huic uiro intribulationibur par&
est non contristari. Nisi &iam gau¬

Expanded text:
desse non possit, nisi conjunctioribus prodesse malit, injustus est. Animi autem conjunctio major est quam locorum aut temporum, quibus in hoc corpore jungimur, sed ea maxima est quae omnibus praevalet. Non ergo iste affligitur morte cujusquam, quoniam qui toto animo Deum diligit, novit nec sibi perire, qui Deo non peet mortuorum. Non cujusquam miseria miser est, quia nec cujusquam injustitia fit injustus; iustitiam et deum, sic nemo aufert beatitudinem. et si quando forte alicuius periculo uel errore uel dolore commouetur, usque ad illius auxilium aut correctionem aut consolationem, non usque ad suam subuersionem ualere patitur. in omnibus autem officiosis laboribus futurae quietis certa expectatione non frangitur. quid enim ei nocebit qui bene uti etiam inimico potest? eius enim praesidio atque munimento inimicitias non pertimescit, cuius praecepto et dono diligit inimicos. huic uiro in tribulationibus parum est non contristari, nisi etiam gau
Abbreviated transcription (Latin):
ponetcuiq: p̃mortẽ quod corpus eiꝰ
apud scĩ alicuius memoriã sepelitur:
certenam dicis uideritibi ñ ẽẽ in aner
motus animorũ religiosorũatq fi¬
delium prosius istacurantium Ad¬
iungis &iam uagare non posse qđ un¬
uersa prode functis ȩcclesia suppli¬
care consueuit utillud hinc conici
possit. homini prodesse pꝰmortem:
si fide suorũ humando eiur corpori.
talis ꝓuideatur locur in quo appare¬
at opitulatio &i amisto modo quae¬
sita sc̃orum: sed cũ hec ita sint quomo¬
dohicopinione contrarium ñ sit.
quod ait apostolus: Om̃s enĩ ad stabi¬
mus ante tribunalxp̃i utreferat u¬
nusquisq secundum ea quȩ ꝑcorp
gessit siuebonũ siuemalũ nonte
sati s uidere signisicas: haecquippe
apostolica sententiã ante mortem
ammon& ficri quod possit prodesse
postmortem : Nontunc quando iam
recipiendum ẽ quod quisq gesserit
ante mortem: Uerũ hȩc ita soluitur
quȩstio: qm̃ quo dauitae genere

Expanded text:
post mortem quod corpus ejus apud sancti alicujus memoriam sepeliatur. Certe. Nam dicis videri tibi non esse inanes motus animorum religiosorum atque fidelium pro suis ista ita curantium: adjungis etiam vacare non posse quod universa pro defunctis Ecclesia supplicare consuevit, ut hinc et illud conjici possit, homini prodesse post mortem si fide suorum humando ejus corpori talis provideatur locus, in quo appareat opitulatio etiam isto modo quaesita sanctorum. Sed cum haec ita sint, quomodo huic opinioni contrarium non sit quod ait Apostolus: Omnes enim astabimus ante tribunal Christi, ut ferat unusquisque secundum ea quae per corpus gessit, siue bonum siue malum, non te satis uidere significas. haec quippe apostolica sententia ante mortem admonet fieri quod possit prodesse post mortem. non tunc, quando iam recipiendum est quod quisque gesserit ante mortem. uerum haec ita soluitur quaestio, quoniam quodam uitae genere
Abbreviated transcription (Latin):
Nisi prius intellexerit: quẽ ad modũ
anima hocẽ sp̃s creatus. non ꝑ locũ
sed tantum ꝑtemp motus. inoueat
corp ꝑtemp: & locũ: Sienim quod in se
ipss agitur. capere ñdum potest. quan¬
tominus illud quod supra est: Affecta
quippe anima carnaliũ sensuũ consue¬
tudine &iam seipsã cum corpore ꝑ locũ
moueri putat: Dũ id ꝑlocũ mou&
Quae si poss& diligenter inspicere. Tam¬
quã cardines membrorum corporis
sui que madmodum articulatum dis¬
positi sint : quibus initia monitionum. Nitant᷑¬
ꝓperdiuinã conceptionis formationes¬
querationem deuirgine assumptũ est.
proptermortis sine iniquitis consostiꝗ¬
&s̃me falsitate resurrectionis eremplũ¬

Expanded text:
nisi prius intellexerit, quemadmodum anima, hoc est spiritus creatus non per locum, sed tantum per tempus motus, moueat corpus per tempus et locum. si enim quod in se ipso agitur capere nondum potest, quanto minus illud, quod supra est! Adfecta quippe anima carnalium sensuum consuetudine etiam se ipsam cum corpore per locum moueri putat, dum id per locum mouet. quae si posset diligenter inspicere tamquam cardines membrorum corporis sui quemadmodum articulatim dispositi sint, a quibus initia motionum nitantper diuinam conceptionis formationisque rationem de uirgine assumtum est propter mortis sine iniquitate consortne falsitate resurrectionis exemplu
Abbreviated transcription (Latin):
incipiante is prodesse iudiciadĩ. quȩ malis
cordib nocent linde ille mutat o in
melius cordecantabat: Viiu&animamea
& laudabitte &iudiciatua ad iuuatine:
Non dix̃ muneratua ueł p̃miatua. sed
iudiciatua Multũ ẽaũ ut sincera fidu¬
cia dicipossit: probamednẽ & tempta
me urerenes meor & cormeũ: &nesibi
aliquid ex suis uirib: tribuis seuider&.
Factum ergase commemorat miãm:
ut conplacere possit inueritate: quõ
uniuerse uiȩ dñi miseri cordia &ueritas: :¬

Expanded text:
incipiant ei prodesse iudicia dei, quae malis incipiant ei prodesse iudicia dei, quae malis cordibus nocent. unde ille mutato in melius corde cantabat: uiuet anima mea et laudabit te; et iudicia tua adiuuabunt me. non dixit: "munera tua" uel "praemia tua", sed iudicia tua. multum est autem, ut sincera fiducia dici possit: proba me, domine, et tenta me; ure renes meos et cor meum. et ne sibi aliquid ex suis uiribus tribuisse uideretur, factam erga se commemorat misericordiam, ut conplacere possit in ueritate, quoniam uniuersae uiae domini misericordia et ueritas.
Abbreviated transcription (Latin):
ratio: & in grauatũ ẽcoreius & non ex¬
audiu̾ eos sicut dixeratdñs: Hicappar&
non illas tantum fuisse causas obduratio
uerum &iã ipsã dĩ pacientiã qua parce¬
bat: pacientia dĩ scdm̃ corda hominum
malo ꝑseuerandũ ⁊ Non tam̃ perse ipsã
inutilis ẽ. sed scdm̃ cormalũ. sicut diximꝰ¬
iam hoc & apostolus dic̃. Ignorans quia
patientiadĩ ad penitentiamte adducit.
scđm aũ duritiam cordis tui &mpenitens
cor. thesaurigas tiburam indieire &
reuelationis iusti iudicudĩ: qui redd&
unicuiq scdm̃ operae̾i: Nam & alibi
cum dicer& . xp̃ibonus odorsumꝰ inom¬
niloco. &iamillud adiunxit. & in his
quis alui funt : & in his quipereunt: Non
dixit xp̃ibonum seodoremeẽ his qui
saluifiunt : malũ auͭ his quipereunt Sed
tantũbonũ odorẽ sedixit: Illi uerotales
sunt ut& bonoodore pereant scđm sui
cordis. ut sepedictũ ẽ qualitatẽ: quȩ mu¬
tandaẽ bonauoluntate in dĩgratia: ut

Expanded text:
ratio; et ingrauatum est cor eius et non exaudiuit eos, sicut dixerat dominus. hic adparet non illas tantum fuisse causas obdurationuerum etiam ipsam dei patientiam, qua parcebat. patientia dei secundum corda hominum malo perseuerandum; non tamen per se ipsa inutilis est, sed secundum cor malum, sicut iam diximus. hoc et apostolus dicit: ignorans quia patientia dei ad paenitentiam te adducit? secundum autem duritiam cordis tui et cor inpaenitens thesaurizas tibi iram in diem irae et reuelationis iusti iudicii dei, qui reddet unicuique secundum opera sua. nam et alibi, cum diceret: Christi bonus odor sumus in omni loco, etiam illud adiunxit: et in his qui salui fiunt et in his qui pereunt. non dixit Christi bonum se odorem esse his qui salui fiunt, malum autem his qui pereunt, sed tantum bonum odorem se dixit. illi uero tales sunt, ut et bono odore pereant secundum sui cordis, ut saepe dictum est, qualitatem, quae mutanda est bona uoluntate in dei gratia, ut
Abbreviated transcription (Latin):
scripturarum: pera granti & anelanti in
sudoreillo damnationis humanȩ : siue ex
aꝑto. siue exocculto occurrit & refecit
ipsemihi & ex non nulla difficultte in¬
uentionis suȩ : desiderium inflammat
ut quotd inuenero. auide sorbecm: medul¬
lis quere conditum. salubriter teneam:
DEIOSEPH
VENDITO

Expanded text:
scripturarum peragranti et anhelanti in sudore illo damnationis humanae siue ex aperto siue ex occulto occurrit et reficit. ipse mihi et ex nonnulla difficultate inuentionis suae desiderium inflammat, ut quod inuenero auide sorbeam medullisque reconditum salubriter teneam. DE IOSEPH VENDITO
Abbreviated transcription (Latin):
subito decȩlo sonus : quasi ferre¬
ret᷑ flatus uehemens : & uisi sunt
illis linguȩ diuisȩ sicut ignis : qui
& in sedit super unum quemque
eorum: hȩc operatio uisibiliter
expressa & oculis oblata mortali¬
bus : missio sp̃s scĩ dicta est: nonut
apparet eius ipsa substantia. quia
ipse inuisibilis & in cõmutabilis ẽ
sicut pater & filius. sed utex te¬
rioribus uisis. hominum c̃or com¬
mota: a temporali manifestatio¬
ne uenientis. ad occultam eter¬
nitatem semper prȩsentis. con¬
uer terentur:
quod opere di omnis creatu¬

Expanded text:
subito de caelo sonus, quasi ferretur flatus uehemens, et uisae sunt illis linguae diuisae quasi ignis, qui consedit super unumquemque eorum. haec operatio uisibiliter expressa et oculis oblata mortalibus missio spiritus sancti dicta est, non ut appareret eius ipsa substantia, quia ipse inuisibilis et incommutabilis est sicut pater et filius, sed ut exterioribus uisis hominum corda commota a temporali manifestatione uenientis ad occultum aeternitatis semper praesentis conuerterentur. QVOD OPERE DEI OMNIS CREAT
Abbreviated transcription (Latin):
tem deditdona hominib:: Notissinũ
est autẽ dnm̃ ihm̃: cũ post resurrectionẽ
amortuis ascendirs& incȩlum. dedisse:
spm̃ scm̃ quo in pl&i qui crediderant.
linguis omnium gentium loquebantꝰ:
Nec moueat. quodait dona ñ donũ: id
enim testimonium de spsalmo posuit:
hocaut̃ in psalmo ita legitur Ascendis¬
ti in altum captiuasti captiuitatẽ ac¬
cepistidona in hominib: Sfenĩ plures
codices habent. & maxime gręci: &ex.
hebreo sic interp̃tatũ habemus: dona
itaq dix̃ apostolus quẽ ammodum
erati taccepisti in hominib : a postolus
maluit dicere dedit. hominib utex
utroq: scilic& uerbo uno proph&ico:
Aposto lico altero quia in utroq ẽdiui.¬
nisermonis auctoritas ut sensur plenis¬
simus redder&ur: Utrũq enimuerũ.

Expanded text:
dedit dona hominibus . Notissimum est autem, Dominum Jesum, cum post resurrectionem a mortuis ascendisset in coelum, dedisse Spiritum sanctum, quo impleti qui crediderant, linguis omnium gentium loquebantur. Nec moveat quod ait, dona; non, donum: enim testimonium de psalmo posuit; hoc autem in psalmo ita legitur: ascendisti in altum, captiuasti captiuitatem, accepisti dona in hominibus. sic enim plures codices habent, maxime graeci, et ex hebraeo sic interpretatum habemus. dona itaque dixit apostolus quemadmodum erit: accepisti i n hominibus, apostolus maluit dicere: dedit hominibus, ut ex utroque scilicet uerbo, uno prophetico, apostolico altero — quia in utroque est diuini sermonis auctoritas — ut sensus plenissimus redderetur. utrumque enim uerum
Abbreviated transcription (Latin):
at ad melius: Nihil indulgeant qđ
uertat inpeius: suos putent omnes.
in quossibi potestas data fuerit: ita ser¬
uiant. ut eis dominari pudeat. Itado¬
minentur uteis seruire delectat:
In alienorum aũ peccatis. molesti ñsint
inuito. inimiticias uitent. cautis si¬
me ferant ȩquissime fini ant citirs¬
sime: in omni uero contractuatq: con¬
uersatione cum hominibus. satis est
seruare unum. hocuulgare prouer¬
biũ nemini faciant. qđ pati nolunt:
rem publicã nolint amministrare:
nisi perfecti perficiaũ uel intra &a¬
tem senatoriam festinent: uel certe
intra iuuentutem: Sed quisquis sero
se adista conuerter& non arbi tr&ur
nihil sibi esse p̃ceptum Nam ista
utiq facilius de cocte &ate seruabit:
Inomni autem uita. locatempore :¬
amicsis aut habrant : aut hebere in¬
stent: obsequantur. digninẽtiam

Expanded text:
at ad melius, nihil indulgeant quod at ad melius, nihil indulgeant quod uertat in peius; suos putent omnes in quos sibi potestas data fuerit; ita seruiant, ut eis dominari pudeat, ita dominentur, ut eis seruire delectet. in alienorum autem peccatis molesti non sint inuito. inimicitias uitent cautissime, ferant aequissime, finiant citissime. in omni uero contractu atque conuersatione cum hominibus satis est seruare unum hoc uulgare prouerbium: nemini faciant quod pati nolunt. rempublicam nolint administrare nisi perfecti. perfici autem uel intra aetatem senatoriam festinent uel certe intra iuuentutem. sed quisquis sero se ad ista conuerterit, non arbitretur nihil sibi esse praeceptum: nam ista utique facilius decocta aetate seruabit. in omni autem uita, loco, tempore amicos aut habeant aut habere instent. obsequantur dignis etiam
Abbreviated transcription (Latin):
contemplantur Intellegendo: & ui¬
uendo custodiunt diligentius: ha&
igitur disciplina eis qui illã nosisse
desiderant simul geminum ordinẽ
sequi iub&: cuius una pars uitae: altera
eruditionis ẽ: adulescentibur ergostu¬
diosis eius: itauiuendũ est: ut auenenzis
rebus: ab in lecebris uentris & gutturir
ab in moderato corporis cultu : et or¬
nato ab in anibus negotus ludorũ
atorpore somni atque pegricia:
abemulatione: obtrectatione: inui¬
dentia : abhonorũ potestatũq am¬
bitionibus: ab ipsius &iã laudis immo¬
dica cupiditate se abstineant Amo¬
rem autẽ pecuniȩ totiur suae spei
Certissimũ uenenum esse credant:
nihil meruiter faciant. nihilau¬
dacter Inpeccatis aũ suorũ uel pellant
omnino iram: uel ita frenent: ut sit
pulsae similis: Neminem oderint:
nulla uitia non curare uelluit: mag¬
nopere obseruent. cum uindicant.
Nenimium sit: cumignoscunt nepa¬
rum: nihil puniant. quod non uale¬

Expanded text:
contemplantur intellegendo et uicontemplantur intellegendo et uiuendo custodiunt diligentius. haec igitur disciplina eis, qui illam nosse desiderant, simul geminum ordinem sequi iubet, cuius una pars uitae, altera eruditionis est. adulescentibus ergo studiosis eius ita uiuendum rebus, ab inlecebris uentris et gutturis, ab immodesto corporis cultu et ornatu, ab inanibus negotiis ludorum, a torpore somni atque pigritiae, ab aemulatione, obtrectatione, inuidentia, ab honorum potestatumque ambitionibus, ab ipsius etiam laudis immodica cupiditate se abstineant; amorem autem pecuniae totius suae spei certissimum uenenum esse credant; nihil eneruiter faciant, nihil audacter; in peccatis autem suorum uel pellant omnino iram uel ita frenent, ut sit pulsae similis; neminem oderint, nulla uitia non curare uelint; magnopere obseruent cum uindicant, ne nimium sit, cum ignoscunt, ne parum; nihil puniant quod non uale
Abbreviated transcription (Latin):
ctatur nihil pr&erdiuinum ordinẽ
fien: tamen ñ quempiam ludi magis¬
trum. audiremur conantem docere
puerum syllabas: quem primo litteras ne¬
mo docuis s&. Nondico ridenduntam¬
quam stultum: sed uiꝰciendumtam quã
furiosum putaremus: Non ob aliud opi¬
nor nisi quod docendi ordinem nonte¬
ner&. At multatalia: & in peritos. quae
a doctis reprehendantur. ac derideantꝰ.
& dementes homines. quaenec stulto
iuditium fugiunt: facere nemo am¬
bigit: Ettamen &iam ista omnia quȩ
fate mur esse peruersasnonesse p̃ter
diuinum ordinẽ: altaquȩdã. & a mul¬
tisuel suspitione remotis sima
disciplina: se. ita studiosis: et dm̃ atq
animas tantum amantibus animis.
manifestatus adesse promittit : Vtñ
nobis. sum mae numerorum. possint
esse certiores: Ha& aũ disciplina
ipsadĩ lexẽ : quae apudeũ fira & in¬
concussa sempermanens: insapien¬
tes animas quasitrans scribitur: Vt
tanto sesciant uiuere meliur. tantoq
sublimiur: quanto & perfectius eam

Expanded text:
ceatur nihil praeter diuinum ordinem fieri, tamen si quempiam ludi magistrum audiremus conantem docere puerum syllabas, quem prius litteras nemo docuisset, non dico ridendum tamquam stultum, sed uinciendum tamquam furiosum putaremus non ob aliud, opinor, nisi quod docendi ordinem non teneret. at multa talia et inperitos, quae a doctis reprehendantur ac derideantur, et dementes homines, quae nec stultorum iudicium fugiunt, facere nemo ambigit, et tamen etiam ista omnia, quae fatemur esse peruersa, non esse praeter diuinum ordinem alta quaedam et a multitudinis uel suspicione remotissima disciplina se ita studiosis et deum atque animas tantum amantibus animis manifestaturam esse promittit, ut non nobis summae numerorum possint esse certiores. Haec autem disciplina ipsa dei lex est, quae apud eum fixa et inconcussa semper manens in sapientes animas quasi transcribitur, ut tanto se sciant uiuere melius tantoque sublimius, quanto et perfectius eam