comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
na. Nonsolũ corãdõ sed &iã corã
hominibus: It iterũ : plac&e
omnib ꝑ omnia. sicut & ego om¬
nib ꝑ omnia placeo: Nid&e
rur sus quȩ madtendat Nefaciat
iustitiã suã corã hominib ut uideat᷑
abeis: Opus aut̃ suũ ꝓb&
inquið unꝰquisq & tunc
in sem& ipso habebit gloriã.
& non in altero : Et iterum Nã
g̾loria nr̃a. haec est testimoniũ
conscientiae nrae: Et illud quo
nihil ẽ manifestius: Si adhuc
in quið hominib placerem xp̃i
seruus non essem:¬

Expanded text:
iam coram hominibus : et iterum, Placete omnibus per omnia, sicut et ego omnibus per omnia placeo . Videte rursus quemadmodum attendat, ne faciat justitiam suam coram hominibus, ut videatur ab eis. Opus autem suum probet, inquit, unusquisque; et tunc in semetipso habebit gloriam, et non in altero : et iterum, Nam gloria nostra haec est, testimonium conscientiae nostrae : et illud quod nihil est manifestius, Si adhuc, inquit, hominibus placerem, Christi servus non esse
Abbreviated transcription (Latin):
quauolunt iusti suꝑbi uideri:
Vnde & in illo psalmo : quẽ adhunus
ipsius gratiȩ testificationẽ cõme¬
morat Idẽ apłs. beatus inquid cui
non imputauit dñs peccatũ. Peq
ẽ in ore eius dolus : Haec ẽ humiliũ
scõrum confessio ñon selactaniũ
eẽ quod non sunt:

Expanded text:
qua uolunt iusti uideri superbi. unde et in illo psalmo, quem ad huius ipsius gratiae testificationem commemorat idem apostolus: beatus, inquit, cui non inputauit dominus peccatum neque est in ore eius dolus. haec est humilium sanctorum confessio, non se iactantium esse quod non sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Mortem istam corporalem
& usibilem. somni loco scriptu¬
ras. ponere notũ fit omnib
xpĩanis: Cum dixerit deaegro¬
tantib apłs Propt̃ea inuo¬
bis inquit multi infirmi &
aegri. &d ormiunt sufficient᷑:
Dormiunt inquit: moriuntur
Quodsi nos m& ipsos ludicaremꝰ.
Non utiꝙ ludicaremur
Pro illis peccatis quȩ legis
decalogus continet. &de
quibus apostolus ait Quo¬
niam qui talia agunt. regnũ
dĩ non possidebunt: In poeni¬
tentia maiorẽ. inse quisque
se ueritatẽ deb& ex erere:
Utase ipso ludicatus: non iu¬
aũ raodic&ur adnõ Sicut
idem apostolus ait: Sienim
nos ludicaremus: ad nõ non

Expanded text:
mortem istam corporalem et visibilem, quam somni loco Scripturas ponere notum est omnibus Christianis. Cum diceret de aegrotantibus Apostolus, «Propterea in vobis,» inquit, «multi infirmi et aegri, et dormiunt sufficienter» : Dormiunt, inquit, moriuntuQuod si nosmetipsos dijudicaremus, non utique judicaremur. Pro illis peccatis quae legis decalogus continet, et de quibus idem Apostolus ait: Quoniam qui talia agunt, regnum Dei non consequentur . In poenitentia, majorem in se quisquis severitatem debet exercere, ut a se ipso judicetur a Domino, sicut idem apostolus ait: Si enim nos judicaremus, a Domino
Abbreviated transcription (Latin):
ista dicebat : Sicut enĩ iudas
cui buccellã tradidit dñs. ñ malũ
accipiendo s male accipiendo. locũ
ipse diabolo prebuit : sic indigne
quisq sumens dominicũ sacram̃tũ.
non efficit. ut quia ipse malusẽ.
malũ sit: Aut quia ñ adsalutẽ
accipit: nhl acceperit: Corpus enĩ
dñi & sanguinis dñi. nihil homi

Expanded text:
ismo dicens: Sicut enim Iudas cui bucellam tradidit dominus non malum accipiendo sed male accipiendo locum in se diabolo prebuit, sic indigne quisque sumens dominicum sacramentum, non efficit ut quia ipse malus est malum sit, aut quia non ad salutem accipit 437 nihil acceperit. Corpus enim domini et sanguis domini nihi
Abbreviated transcription (Latin):
Significat finem sȩculi.
quando erit sc̃orum requi¬
es. non adhuc. insacramen¬
to spei quo in hoc tempore
consotiatur ecclesia: quam¬
diu bibitur quod dexp̃ilate¬
re manauit. sed &iam in ipsa
perfectione salutis &ernȩ
contem platione. in commu¬
tabilis ueritatis: pullis my¬
steriis corporalib: ege amus
Itaq quicumq manduca¬
uerit panem uel biberit ca¬
licem dñi indigne: reuserit
corporis & sanguinis dñi:¬

Expanded text:
Significat finem saeculi, quando erit sanctorum requies non adhuc in sacramento spei, quo in hoc tempore consociatur Ecclesia, quandiu bibitur quod de Christi latere manavit, sed jam in ipsa perfectione salutis aeternacontemplatione incommutabilis veritatis, nullis mysteriis corporalibus egeamus. « Itaque quicunque manducaverit panem hunc et biberit calicem Domini indigne, reus erit corporis et sanguinis D
Abbreviated transcription (Latin):
panem : aut biberit cali¬
cem dñi indigne: reuserit
corporis & sanguinis dp̃i
Et dehis erat sermo. cum
hoc apostolus dicer&: qui
dñi corpus uelut quem
cr&e neglegen terq: su¬
mebant : Hinc ergosicor¬
ripitur qui non di iudicat.
Hoc est non discernit
acȩteris cibis dominicũ
corpus. quomodo dam¬
natur. qui ad eius men¬
sam fingens amicum ac¬
cedit inimicus Sire¬
prehensione tangitur
neglegentia conuiuan¬
tis : qua poena percuti¬
tur uenditor inuitantis:¬

Expanded text:
panem, aut biberit calipanem, aut biberit calicem Domini indigne, reus erit corporis et sanguinis Domini . Et de his erat sermo, cum hoc Apostolus diceret, qui Domini corpus velut alium crete negligenterque sumebant. Hic ergo si corripitur qui non dijudicat, hoc est, non discernit a caeteris cibis Dominicum corpus; quo modo damnatur qui ad ejus mensam fingens amicum, accedit inimicus? Si reprehensione tangitur negligentia convivantis, qua poena percutitur venditor invitantis
Abbreviated transcription (Latin):
uerit in illum satanas : Dicur
enim: Itane hoc meruit pans
in eius discipulum satanas.
accipiat. sed quis accipiat:
Nec quale sit quod datur.
sed qualis sit ipse cuidatur
Nam & bona obsunt. & ma¬
la prosunt sicut fuerunt¬
rint
quibus dam: Peccatum in¬
quit a postolus ut appare¬
at peccatum: perbonum
operatum est mihi mostem:
Ecce perbonum factum ẽ
malum. dum male accipi¬
tur bonum: Itemq ipse
ait : In magni tudine reue¬
lationum mearum neex¬
tollar: datus est mihi fti¬
mulus carnis meae. ange¬
lus satanae. qui me cola¬
phir&: Propter quod
r& eumame. & dixit mih
Sufficit tibi gratia mea:
Nam uistus in infirmitate
perficitur: Ecce perma¬
lum factum est bonum.
cumbene accipitur malũ
Quid ergo miraris : sidatus
est iudȩ panis xp̃i : perquẽ
manci par&ur diabolo cũ ui¬
dease contrario datum paulo
angelum diaboli: perquẽ
perficer&ur in xp̃o Ita
& malo bonum obfuit. &¬
bono malum profuit: Re¬
cordamini unde sitscriptũ
Quicumq mandu cauerit

Expanded text:
oivit in illum satanas. Dicunt enim: Itane hoc meruit panisin ejus discipulum satanas? accipiat, sed quis accipiat; nec quale sit quod datur, sed qualis sit ipse cui datur. Nam et bona obsunt, et mala prosunt, sicut fuerint quibus dantur. Peccatum, inquit Apostolus, ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem . Ecce per bonum factum est malum, dum male accipitur bonum. Itemque ipse ait, « In magnitudine revelationum mearum ne extollar, datus est mihi stimulus carnis meae, angelus satanae qui me colaphizet. Propter quod ret eum a me, et dixit mihi: Sufficit tibi gratia mea; nam virtus in infirmitate perficitur » . Ecce per malum factum est bonum, dum bene accipitur malum. Quid ergo miraris si datus est Judae panis Christi, per quem manciparetur diabolo; cum videas e contrario datum Paulo angelum diaboli, per quem perficeretur in Christo? Ita et malo bonum obfuit, et malum bono profuit. Recordamini unde sit scriptum, Quicumque manducaverit
Abbreviated transcription (Latin):
Quis quis a catholica ecclesia
fuerit separatus. quantum
lib& laudabiliter st̃ue ui¬
uere existim&. hoc solo scele¬
re quod axp̃i unitate dis iunc¬
tus est: non habebit uitam.
sed ira dĩ man& super eum:
Quis quis autem in hac ecclesia
bene uiserit : Nihil prȩiudi¬
cant aliena peccata: Quia
unus quisq: in ea. proprium
onus postabitur. sicut aposto¬
lus dicit: Et qui cumq: in ea
& bibit: Cum enim dicit.
iudicium sibi manducat. satis
ostendit : quia non altaͬn iu¬
dicium manducat sedbibit.
Quia communio malorum.
ponmaculat aliquẽ pasticipa¬
tione sacramentorũ. sed con¬
sensione factorum: Nam si
infactis malis. non eis quisq
consentiat: postat malus causũ
suã & personam suã Nec prȩ¬
iudicat altari. quẽ in consen¬
sione mali operis sociũ non ha
ducat. Nec sanguinẽ bibit.
Etiam sitante rei sacram̃tũ. ad
iudicium sue prae sumptionis.
cgeti die indiffent̃ accipiat

Expanded text:
quis ergo ab hac catholica ecclesia fuerit separatus, quantum libet laudabiliter se uiuere existimet, hoc solo scelere, quod a Christi unitate disiunctus est, non habebit uitam, sed ira dei manet super eum. quisquis autem in habene vixerit, nihil ei praejudicant aliena peccata, quia unusquisque in ea proprium onus portabit , sicut Apostolus dicit, et quicunque in ea  bibit. Cum enim dicit judicium sibi manducat , satis ostendit quia non alteri judicium manducat, sed sibi: quinon maculat aliquem participatione sacramentorum, sed consensione factorum. Nam si in factis malis non eis quisque consentiat, portat malus causam suam et personam suam, nec praejudicat alteri, quem in consentione mali operis socium non habsti manducat, nec sanguinem bibit, etiamsi tantae rei sacramentum ad judicium suae praesumptionis quotidie indifferenter accipiat
Abbreviated transcription (Latin):
Et quid dicit apostolis. Qui
aut̃ manducat & bibit indigne :
iudicium sibi manducat& bi¬
bit: Non ait quia illa resma¬
la est : sedquia ille malus.
male accipiendo. adiudiciũ
accipit bonum quod acceͬpit:
Non enim mala erat buccel¬
la : quȩ tradita ẽ iudȩ ad nõ
Absit: Medicus. nondar&
uenenum: Salutem medicus
dedit. sed indigne accipiendo.
ad pernetiem accepit : quip̃
pacatus accepit Scio lim̃i¬

Expanded text:
quid ait Apostolus? Qui autem manducat et bibit indigne, ium sibi manducat et bibit . Non ait quia illa res mala est: sed quia ille malus, male accipiendo, ad judicium accipit bonum quod accipit. Num enim mala erat buccella quae tradita est Judae a Domino ? Absit. Medicus non daret venenum: salutem medicus dedit; sed indigne accipiendo, ad perniciem accepit qui non pacatus accepit. Sic
Abbreviated transcription (Latin):
us : quãuis primũ ipsũ manib
eius confectũ sacram̃ tum car¬
nis & sanguins eius. cumc&e¬
ris discipulis. sicut apestius
lucas euangelista declarat.
nq: qui uel corde ficto carnẽ
illã manducant & sanguinẽ
bibunt: uel cũ mnducaueriNT¬
& biberint. apo state fiuNt. Nũ
Sed profecto ẽ quidã modus
i nducandi illã carnẽ. & bibep¬
di illũ sanguinẽ : Quo modo qui
nnducauerit &biberit. ipxp̃o¬

Expanded text:
us, quamuis primum ipsum manibus us, quamuis primum ipsum manibus eius confectum sacramentum carnis et sanguinis eius cum ceteris discipulis, sicut apertius Lucas euangelista declarat,  multi denique, qui uel corde ficto carnem illam manducant et sanguinem bibunt uel, cum manducauerint et biberint, apostatae fiunt, numqsed profecto est quidam modus manducandi illam carnem et bibendi illum sanguinem, quo modo qui manducauerit et biberit, i
Abbreviated transcription (Latin):
iudas. & tamen cũ scĩs discipulis
undecĩ intrabatꝰ exiebat : Ad ipsã
cenã dom izcã parit̃ accessit Con¬
ũ saricũ eis potuit: eos in qui¬
nare p̃potuit: Deuno pane. &
p&rus accepit & iudas. Ettam̃
quȩ pars fideli cũ insi dele: P&rus
enĩ accepitaduitã. iudas
aut̃ admostem: Quo modo enĩ
ille odor bonus. sic ille cibus
bonus: Sic̃ ergo odor bonus i ta
& cibus bonus bonus uiuificat.
malas mostificat. Qui enĩ man
utuenias adp̃miũ bonorum
nemittaris in poenã malorũ:
tes buccellas. ad iudiciũ suũ: Qui
enim manducat & bibit indigne.¬
Secai. iudiciũ sibi manducat & bibit:
Non malũ est quoddatur. sed
bonũ malo in iudicium datur:
Bene esse Ñpotest. male accipi¬
quoꝰ ait . qui manducat meã car¬
nem & bibit meũ sanguinẽ. in
me man& &ego in illo: quomo¬
do intellecturi sumus Nũꝗd
& iam illos hic poterimꝰ accipe¬
re. dequib dic̃ apł̃s. quodiudi¬
Num quid & iudas. magistri
uenditor & traditor impi¬

Expanded text:
Judas, et tamen cum sanctis discipulis undecim intrabat et exibat. Ad ipsam coenam Dominicam pariter accessit, conversari cum eis potuit, eos inquinare non potuit. De uno pane et Petrus accepit et Judas, et tamen quae pars fideli cum infideli? Petrus enim accepit ad vitam, Judas ad mortem. Quomodo enim ille odor bonus, sic ille cibus bonus. Sicut ergo odor bonus, ita et cibus bonus, bonos vivificat, malos mortificat. Qui enim mandut venias ad praemium bonorum, ne mittaris in poenam malorum. tes buccellas ad judicium suum? qui enim manducat et bibit indigne, judicium sibi manducat et bibit . Non malum est quod datur, sed bonum male in judicium datur. Bene esse non potest male accipiquod ait: is qui manducat meam carnem et bibit meum sanguinem, in me manet et ego in illo, quomodo intellecturi sumus? numquid etiam illos hic poterimus accipere, de quibus dicit apostolus quod iudi? numquid et ludas, magistri uenditor et traditor impi
Abbreviated transcription (Latin):
enim occisus est cito. sedcrũ
ri compulsus ẽ : In illa ergo
longa moste: in illis torm̃¬
tis: q̃uia bene manducaue¬
rat. & bene biberat : tam¬
quam illa ȩsca saginatus. &
illo calice ebrius: tormenta
non sensit: Ibi enim erat qui
dixit : sp̃s est quiuiuificat:
Caro enim ardebat. sed sp̃s
animam uegetabat: Non
cessit: & in regnum succes¬

Expanded text:
enim occisus est cito, sed crucri compulsus est. In illa ergo longa morte, in illis tormentis, quia bene manducaverat et bene biberat, tanquam illa esca saginatus et illo calice ebrius, tormenta non sensit. Ibi enim erat qui dixit, Spiritus est qui vivificat. Caro enim ardebat, sed spiritus animam vegetabat. Non cessit, et in regnum succes
Abbreviated transcription (Latin):
Ut si se non continent. nubant: Pi¬
at aliquid unde ꝑueniatur adue¬
niã : ꝑ tineat adueniam : ne irruatur
in a&ernã poenam: Liat qd lic&
unde ignoscatur quod ñ lic&: Hoc
indicat quod sequitur: Mallem
eos nubere quã uri Loncessit
inquã aliquid in continentiȩ: quia
maius timuit poenas a&ernas: li¬
muit. quod expectat & man& a¬
dulteros: Etiam hoc quod coniu¬
gati. uicti concupiscentia. utuntur
inuicem. ultra nec essitatẽ liberos
ꝓcreandõ poenã in his ꝓquibus
cottidie dr̃. Dimitte nõb̵ debita
nr̃a sicut & nos dimittimus debi¬

Expanded text:
ut si se non continent, nubant. Fiut si se non continent, nubant. Fiat aliquid, unde perveniatur ad veniam. Pertineat ad veniam, ne irruatur in aeternam poenam. Fiat quod licet, unde ignoscatur quod non licet. Hoc indicat quod sequitur: Mallem eos nubere, quam uri . Concessit, inquam, aliquid incontinentiae quia majus timuit: timuit poenas aeternas, timuit quod exspectat et manet adulteros. Etiam hoc quod conjugati victi concupiscentia utuntur invicem ultra necessitatem liberos procreandi, ponam in his pro quibus quotidie dicitur, Dimitte nobis debita nostra, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
arum. Ut quod sanis eẽ poss&
officiũ sit ȩgrotis remedium:
Neq enĩ quia incontinentia ma¬
lum ẽ. ideo conubiũ. ł quo in ẽ¬
tinentes copulantur nonẽ bonũ
Immo uero. non propt̃ illud malũ
culpabile ẽ hoc bonũ: sed propt̃
hoc bonũ ueniabile ẽ illud malũ:
Quõ id quod bonũ habent nup¬
tiȩ & quod bone s nuptiȩ : pecca¬
tum eẽ numquã potest: Hoc au
tripestitum ẽ : Fides proles sa¬
cramentum: Infide attenditur.
ne pret̃ uinculũ coniugale. cum
altera ł altero concumbatur:
In prole ut amanter suscipiatur
benigne nutriatur : religios ȩ
educ&ur: Insacramento. ut con¬
iugium non separ&ur: Et di¬
missus aut dimissa: nec causa
plis alteri coniungatur: Hec ẽ
tamquã regula nuptiarũ: qua
ł naturȩ decoratur fecunditas.
ł incontinentiȩ regitur praui¬
tas
Qui potest capere ⁊ capiat:
used non possũ inquit: Non potes:
non possum. Suscipite: nutrica¬
toria quȩdã apłi auctoritas :

Expanded text:
arum, ut, quod sanis esse posset arum, ut, quod sanis esse posset officium, sit aegrotis remedium. neque enim quia incontinentia malum est, ideo conubium uel quo incontinentes copulantur, non est bonum; immo uero non propter illud malum culpabile est hoc bonum, sed propter hoc bonum ueniale est illud malum, quoniam id, quod bonum habent nuptiae et quo bonae sunt nuptiae, peccatum esse numquam potest. hoc autem tripertitum est: fides, proles, sacramentum. in fide adtenditur, ne praeter uinculum coniugale cum altera uel altero concumbatur; in prole, ut amanter suscipiatur, benigne nutriatur, religiose educetur; in sacramento, ut coniugium non separetur et dimissus aut dimissa nec causa prolis alteri coniungatur. haec est tamquam regula nuptiarum, qua uel naturae decoratur fecunditas uel incontinentiae regitur prauitasQui potest capere, capiat . Sed non possum, inquit. Non potes? Non possum. Suscipiat te nutritoria quaedam Apostoli auctoritas,
Abbreviated transcription (Latin):
satana infornicationẽ ꝓ laber&ur.
Hoc aũ dico inquit scđm ueniã
non scđm imperium: olo aũ
om̃s homines eẽ sicut me ipsum:
Sed unusquisq propriũ donum
hab& adõ Alius sic alius qui¬
demsic ides etiã coniugalẽ
pudicitiã. & thori xp̃iani ma¬
trimonialẽ fidẽ. donũ eẽ. & hoc
adõ Ut illud quod ultra libe¬
rorũ ꝓcreandorum necessitatẽ.
modũ concumbendi aliquatenus
concupiscentia carnalis excedit.
nonnuptiarũ sit hoc malũ. sed
& fide pudicitiȩ coniugalis: & in¬
dissolubili quam du ambo ui¬
uunt matrimonii sacramento.
que om̃a bona sunt. sed de illo.
Immodico carnis usu. qui in
infirmitate coniugum agnos¬
citur. & Interuentu boni nup¬
tialis ignoscitur ait apłus. Se¬
cundũ ueniã dico. non scđm im¬
perium
Quod si se non continent. nubant
Melius ẽ enĩ nubere quam uri:
triusq sexus infirmitas pro iiiu¬
pendens inruinã turpitudinis olit
recte excipitur honestate nupti¬

Expanded text:
satana in fornicationem prolaberetur, satana in fornicationem prolaberetur, hoc autem dico, inquit, secundum ueniam, non secundum imperium. uolo autem omnes homines esse sicut me ipsum: sed unusquisque proprium donum habet a deo, alius sic, alius quidem sic. Vides etiam coniugalem pudicitiam et tori christiani matrimonialem fidem donum esse et hoc a deo, ut illud, quod ultra liberorum procreandorum necessitatem modum concumbendi aliquatenus concupiscentia carnalis excedit, non nuptiarum sit hoc malum, sed et fide pudicitiae coniugalis et indissolubili, quamdiu ambo uiuunt, matrimonii sacramento, quae omnia bona sunt. sed de illo inmodico carnis usu, qui in infirmitate coniugum agnoscitur et interuentu boni nuptialis ignoscitur, ait apostolus: secundum ueniam dico, non secundum imperQuod si se non continent, nubant. Melius est enim nubere quam uri. Utriusque sexus infirmitas propendens in ruinam turpitudinis, etc., recte excipitur honestate nupti
Abbreviated transcription (Latin):
habeat nuptiarum fides. id ÷
xpianarum & religiosarum con¬
iugatarum hinc intellegi potest.
Quod cũ defugienda fornicatione
p̃ciper&. ubi utiq & coniugatos
allo quebatur. nescitis inquit qͥa
corpora ur̃a membra sunt xpĩ
Iantũ ergo bonũ est fidelis con¬
iugu. ut etiã ipsa membra sint
xp̃i : Hoc aũ bono quõ melius ẽ
bonũ continentiȩ uidualis. non
hac ꝓfessione id agitur. ut aliqͥd
plus sit catholica uidua: quam
membrũ xp̃i . sed ut meli orem quã
coniugata locũ habeat. Intermem¬
Sicut enĩ Inuno corpore multa
membra habemus. om̃a aũ mem¬
bra non eosdẽ actus habent. Ita
multi unũ corpus sumus in xp̃o.
singuli aũ alter alterius membra.
Habentes aũ dona diuersa scđm
gratiã quȩ data ẽ nob̵ Ideo etiã
cũ commoner& coniugatos. ne de¬
bito carnalis commixtionis frau¬
darent inuicẽ: & ꝑ hoc alter corũ
negato sibi debito coniugali. ꝑ
intemperantiã suã. temptatus a

Expanded text:
habeat nuptarum fides, id est, habeat nuptarum fides, id est, christianarum et religiosarum conjugatarum, hinc intelligi potest, quod cum de fugienda fornicatione praeciperet, ubi utique et conjugatos alloquebatur, Nescitis, inquit, quia corpora vestra membra sunt Christi . Tantum ergo bonum est fidelis conjugii, ut etiam ipsa membra sint Christi. Hoc autem bono quoniam melius est bonum continentiae vidualis, non hac professione id agitur, ut aliquid plus sit catholica vidua quam membrum Christi; sed ut meliorem quam conjugata locum habeat inter memsicut enim in uno corpore multa membra habemus, omnia autem membra non eosdem actus habent, ita multi unum corpus sumus in Christo. singuli autem alter alterius membra, habentes dona diuersa secundum gratiam quae data est nobis. Ideo etiam cum moneret coniugatos, ne debito carnalis commixtionis fraudarent inuicem et per hoc alter eorum negato sibi debito coniugali per intemperantiam suam temptatus a
Abbreviated transcription (Latin):
Intellegi uoluit. quȩ numquã
nupsit : sed etiam eã quae nup¬
tiarum uinculo ꝑuiduitatẽ libe¬
rata: nupta eẽ destitit: Nã ideo
& nuptã non dicit nisi eã quae
uirũ hab&. non etiã eam quȩ ha¬
buit & non hab&: Qua propter.
uidua omnis innupta est: Sed qͥa
non omnis innupta uidua est.
sunt enĩ & uirgines . Ideo hic u¬
trumq posuit ubi ait Dico aũ
innuptis & uiduis : Iamquam
dicer&: Quod dico innuptis. non
eis solis dico quȩ uirgines sunt.
sed etiã eis quae uiduȩ sunt: Bo¬
num ẽ illissi sic ꝑmanserint. sic̃
& ego: Ecce ẽ bonum tuũ. ei¬
bono comparatũ quod dicit a¬
postolõ suđ. si fides ad est. Immo
quia fides ad est Breuis ẽ ista
doctrina. Nec ideo contemnen¬
da quia breuis. sed ideo facilius
& carius tenenda: quia inbre¬
uitate non uilis: Non enim
qualecumq bonũ hic commen¬
dar& apłus. quod fidei nuptia¬
rum sine ulla ambiguitate p̃¬
posuit : Quantum aũ bonum

Expanded text:
intellegi uoluit, quae numquam intellegi uoluit, quae numquam nupsit, sed etiam eam, quae nuptiarum uinculo per uiduitatem liberata nupta esse destitit: nam ideo et nuptam non dicit nisi eam quae uirum habet. non etiam eam, quae habuit et non habet. quapropter uidua omnis innupta est; sed quia non omnis innupta uidua est — sunt enim et uirgines — ideo hic utrumque posuit, ubi ait: dico autem innuptis et uiduis; tamquam diceret: quod dico innuptis, non eis solis dico, quae uirgines sunt, sed eis etiam, quae uiduae sunt, bonum esse illis, si sic permanserint, sicut et egobono comparatum, quod dicit Apostolus suum, si fides adest; imo quia fides adest. Brevis est ista doctrina, nec ideo contemnenda, quia brevis: sed ideo facilius et charius tenenda, quia in brevitate non vilis. Non enim qualecumque bonum hic commendaret Apostolus, quod fidei nuptarum sine ulla ambiguitate praeposuit. Quantum autem bonum
Abbreviated transcription (Latin):
titus ẽ mensuram fidei: Nonsit
ergo aliud te docere : nisi uerba
tibi doctoris exponere : & dehis
quod dñs dederit disputare:
Ait itaq apłus : doctor genti¬
um uas clectionis: Dico aũ in¬
nuptis & uiduis. bonum eẽ illis
si sic ꝑmanserint sicut & ego :
Haec uerbalta intellegenda st̃.
ut non existimemus uiduas non
opostere innuptas dici. quia
nuptias uidentur expeste: In¬
nuptarum enĩ nomine. illas sig¬
nificat quȩ non sunt nuptus al¬
ligatȩ : siue fuerint siue non fu¬
erint: Quod alio loco aperit
ubi dicit. Diuisa ẽ mulier
innupta & uirgo: Quando
utiq & uirginẽ adiungit : quid
mulierẽ innuptã. nisi uiduam
uult intellegi. Unde etiam
deinceps : uno innuptȩ nomine
ꝓfessionem utramq complecti¬
tur dicens . Quae innupta est
sollicita ẽ eaquȩ sunt dñi: quo¬
modo placeat dño Quȩ aũ
nupta ẽ. sollicita est ea quȩ st̃
uiri : quomodo placeat uiro:
Innuptam ceste : non eam tantũ

Expanded text:
titus est mensuram fidei. non sit titus est mensuram fidei. non sit ergo mihi aliud te docere nisi uerba tibi doctoris exponere et de his quod dominus dederit disputare. Ait itaque apostolus, doctor gentium, uas electionis: dico autem innuptis et uiduis bonum esse illis. si sic permanserint sicut et ego. haec uerba ita intellegenda sunt, ut non existimemus uiduas non oportere innuptas dici, quia nuptias uidentur expertae; innuptarum enim nomine illas significat, quae non sunt nuptiis alligatae, siue fuerint sine non fuerint. quod alio loco aperit, ubi ait: diuisa est mulier innupta et uirgo. quando utique et uirginem adiungit, quid mulierem innuptam nisi uiduam uult intellegi? unde etiam deinceps uno innuptae nomine professionem utramque conplectitur dicens: quae innupta est, sollicita est ea quae sunt domini, quomodo placeat domino: quae autem nuptaest, sollicita est quae sunt mundi, quomodo placeat uiro. innuptam certe non eam tantum
Abbreviated transcription (Latin):
datum ẽ: Ut intellegat ex eo
ꝗd hab& tam magnũ bonũ atq
uerba quod uelut ex se ipsa id
habeat: ut non dicamus assen¬
tantis adulatoris. Ne deoccul¬
tis hominũ temere iudicare ui¬
deamur. ceste errantis laudato¬
ris audire: Omne quippe datũ
optimũ & omne donũ ꝑfectum.
sicut dicit etiam apłus ia cobus.
esursum ẽ descendens a patre
luminũ : Hinc ergo & scã uirgi
nitas : Haec dĩ dona sunt: Et ura
quidem sunt sed non ex uobis:
Hab&is enĩ thesaurum istũ inter¬
renis corporib & adhuc fragilib
tam quã inuasis fictilib. Ut e¬
minentia uistutis sit dĩ & non
ex uob̾: Nec miremini: quia di¬
cimus & ur̃a eẽ & ex nobis non
eẽ: Nam & panẽ cottidianum
dicimus nr̃m. sed tam̃ addimus.
da nõb̾ ne put&ur ex nobis:
Qcã scriptura: nr̃ae doctrinae
regulam figit. Ne aud eamus sa¬
pere plus quam opost& sapere.
sed sapiamus ut ipse ait ad tem¬
ndm perantiam sicut unicuiq d̃s par¬

Expanded text:
datum est, ut intellegat ex eo, datum est, ut intellegat ex eo, quod habet tam magnum bonum atque uiusquam uerba, quod uelut ex se ipsa id habeat, ut non dicamus assentantis adulatoris, ne de occultis hominum temere iudicare uideamur, certe errantis laudatoris audire. omne quippe datum optimum et omne donum perfectum, sicut dicit etiam apostolus Iacobus, desursum est descendens a patre lumtur. Haec Dei dona sunt, et vestra quidem sunt, sed non ex vobis: habetis enim thesaurum istum in terrenis corporibus, et adhuc fragilibus tanquam in vasis fictilibus, ut eminentia virtutis sit Dei, et non ex vobis. Nec miremini, quia dicimus et vestra esse, et ex vobis non esse: nam et panem quotidianum dicimus nostrum, sed tamen addimus, Da nobis , ne putetur esse ex nobis. nim scriptura nostrae doctrinae regulam figit. ne audeamus sapere plus quam oportet sapere, sed sapiamus, ut ipse ait, ad temperantiam. sicut unicuique deus par
Abbreviated transcription (Latin):
cordis humani: & dõ nisi sponsi
sui donis nescit ornari. Audiat
uni uiro. uirginẽ castã exhibere
seduxit inuersutia sua: sic & urae
mentes corrumpantur a castitate
quae ẽ inxp̃o: Et propterea de
his quoq sp̃italib. diuitiis. non
istum qui dicit: nullus tibi eas
pͣterte conferre potest: & nisi
exte & inte eẽ non possunt : Sed
illũ audiat qui dicit Habemus
thesaurum istũ Inuasis fictilibus
ut eminentia uistutis sit dĩ. &
ñ ex nobis : De ipsa quoq sacra
continentia uirginali quod ñ
sibi sit exse ipsa. sed sit dĩ donũ:
quamuis credenti uolentiq con¬
latũ: eundem audiat ueracẽ: Doc¬
torem. Qui cũ hinc ager&. ait
Uellem om̃s eẽ sicut me ipsũ:
Sed unus quisq propriũ donum
hab& exdõ. Aliussic. Alius añ
sic: Audiat etiã ipsum : non
tantũ suum. sed uniuersȩ ecłae
unicum sponsũ . detali castitã¬
te atq integritate dicentẽ: Non
om̃s capiunt uerbũ hoc. sed quib

Expanded text:
cordis humani et ideo illic nisi sponsi cordis humani et ideo illic nisi sponsi sui donis nescit ornari. audiat uni uiro uirginem castam exhibere se-duxit in uersutia sua, sic et uestrae mentes corrumpantur a castitate, quae est in Christo, et propterea de his quoque spiritalibus diuitiis non istum, qui dicit: Nullus tibi eas praeter te conferre potest\' et: \'Nisi ex te et in te esse non possunt, sed illum audiat. qui dicit: Habemus thesaurum istum in uasis fictilibus, ut eminentia uirtutis sit dei et non ex nobis. De ipsa quoque sacra continentia uirginali, quod sibi sit ex seipsa, sed sit Dei donum, quamvis credenti volentique colatum, eumdem audiat veracem piumque doctorem, qui cum hinc ageret, ait: Vellem omnes esse sicut me ipsum; sed unusquisque proprium donum habet a deo alius sic alius autem sic. audiat etiam ipsum non tantum suum sed uniuersae ecclesiae unicum sponsum de tali castitate atque integritate dicentem: Non omnescapiunt uerbum hoc. sed quibus
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ iit possit hostari: Quia & hoc
eius donũ ẽ . Incuius manu sunt &
nos & sermones nr̃i. Unde & a¬
postolus : Secundum gratiam in¬
quit quaedata ẽ mihi: ut sapiens
architectus fundamentum posui:
Et alio loco: Unicuiq inquit: sic̃
dñs dedit Ego plantaui. apollo
rigauit. sed ds incrementum
dedit: Itaq neq qui plantat est
aliquid neq qui rigat: sed qui
incrementum dat ds̃: Ac ꝑ hoc
sic̃ exhostatur & p̃dicat rectȩ sed
ille qui accepit hoc donũ. Ita ex¬
hostantẽ recte atq p̾̃dicantẽ: ꝓfec¬
to ille oboedienter audit: qui ac¬
cepit hoc donum: Hinc ẽ. quod
dñs cũ eis loquer& ur qui carnis au¬
res aꝑtas haberent : dicebat tam̃.
Qui hab& aures audiendi audiat:
oQuas non oms habere proculdubio
nouerat: Aquo aũhabeant qui¬
cumq habent. ipse dñs ostendit
ubi ait. Dabo eis cor cognoscendi
me : & aures audientes : Aureser¬
go audiendi: ipsũ est bonũ obȩdiendi:¬
irgo xp̃i quae pie
Intellegit propriã pauꝑtatem

Expanded text:
t possit hortari; quia et hoc ejus donum est, in cujus manu sunt et nos et sermones nostri . Unde et Apostolus, Secundum gratiam, inquit, quae data est mihi, ut sapiens architectus fundamentum posui. Et alio loco, Unicuique, inquit, sicut Dominus dedit: ego plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit. Itaque neque qui plantat, aliquid est, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus . Ac per hoc sicut exhortatur et praedicat recte, sed ille qui accepit hoc donum: ita exhortantem recte atque praedicantem profecto ille obedienter audit, qui accepit hoc donum. Hinc est quod Dominus, cum eis loqueretur, qui carnis aures apertas haberent, dicebat tamen, Qui habet aures audiendi, audiat : quas non omnes habere procul dubio noverat. A quo autem habeant, quicumque habent, ipse Dominus ostendit, ubi ait: Dabo eis cor cognoscendi me et aures audientes . Aures ergo audiendi, ipsum est donum obediendiirgo Christi, quae pie intellegit propriam paupertatem
Abbreviated transcription (Latin):
linquere : nisi causa fornicationis:
Ubi ñ potest paganismus in¬
tellegi quia uterq. fidelis est.
Sic enĩ & apłis uid &ur distingue¬
re. cũ ait. His aũ qui sunt in con¬
iugio. p̃cipio nonego sed dñs. uxo¬
rem auiro non discedere: Quod
si recesserit manere innuptam. aut
uiro suo reconciliari. Ubi intel¬
legitur: quia etiã si una illa causa
qua sola relictio coniugi ꝑmit¬
titur. mulier aiiro recesserit.
innupta ꝑseuerare deb&. Aut
si se non contin& uiro potius recon¬
ciliari ł correcto ł ceste tolerando
quam alteri nubere : Sequitur aũ
& dicit. Et uir uxorẽ ne dimit¬
tat: Dreuiter eandẽ formã inti¬
mans inuiro quam p̃cipiebat infe¬
mina: Quib ex p̃cepto dñi insinu¬
atis Ita sequitur: Ca&eris aũ e
go dico non dñs. Si quis fr̃ hab&
uxorẽ infidelẽ. & cet̃ Ubi dat
intellegi: dnm dehis locutum. ut
neuter alterũ dimitter&. si fideles
ambo essent

Expanded text:
linquere, nisi causa fornicationis; linquere, nisi causa fornicationis; ubi non potest paganismus intelligi, quia uterque fidelis est. Sic enim et Apostolus videtur distinguere, cum ait: His autem qui in conjugio sunt praecipio, non ego, sed Dominus, uxorem a viro non discedere; quod si recesserit, manere innuptam, aut viro suo reconciliari. Ubi etiam intelligitur quod si una illa causa, qua sola relectio conjugii permittitur, mulier a viro recesserit, innupta perseverare debet: aut si se non continet, viro potius reconciliari vel correcto vel certe tolerando, quam alteri nubere. Sequitur autem, et dicit, Et vir uxorem non dimittat: breviter eamdem formam intimans in viro, quam praecipiebat in femina. Quibus ex praecepto Domini insinuatis ita sequitur: Caeteris autem ego dico, non Dominus, Si quis frater habet uxorem infidelem, et intelligi Dominum de his locutum, ut neuter alterum dimitteret, si fideles ambo essent
Abbreviated transcription (Latin):
tera ducere uiua uxore quã di¬
misit : multo minus fas ẽ. In lici¬
ta cũ quibus lib& stupra com¬
mittere.¬
lã causã fornicationis admittit attt.¬
& paganũ coniuigiũ dimitti
ꝓhib& consequens ẽ ut paganis¬
mus fornicationi non depute¬
tur : Solã aũ fornicationis causa
exceptã facere dñm : cũ dedimit¬
tenda coniuge loquitur. In eu¬
angelio manifestum ẽ: Paganũ
uero coniugiũ. hinc non ꝓhib&ur
ñ dimittat.ait.Ego dico ñ
dñs: Ut dñs intellegatur. Non
quidem iubere ut dimittatur.
ne contra iussum eius. consiliũ
dare uideatur apłus Sed tamen
ꝑmittere: Ut nemo in eare.
iussionis necessitate teneatur: sed
consilii uoluntate libere faciat:
Uerum tamen siquis quam asse¬
rat solã illã fornicationẽ dnm ad¬
mittere ad causã relinquendȩ
ꝑp&ratur. hoc potest dicere:
Dnm̃ cum de hacre loquer&ur
deutroq fideli dixisse & marito
u & uxore. Ut si ambo fideles
sunt neutri liceat alterum re¬

Expanded text:
teram ducere viva uxore quam diteram ducere viva uxore quam dimisit, multo minus fas est illicita cum quibuslibet stupra committere.lam causam fornicationis admittit, et paganum conjugium dimitti prohibet, consequens est ut paganismus fornicatio deputetur. Solam autem fornicationis causam exceptam facere Dominum, cum de dimittenda conjuge loquitur in Evangelio, manifestum est. Paganum vero conjugium hinc non prohibetur elem, non dimittat, ait, Ego dico, non Dominus: ut Dominus intelligatur, non quidem jubere ut dimittatur, ne contra jussum ejus consilium dare videatur Apostolus, sed tamen permittere; ut nemo in ea re jussionis necessitate teneatur, sed consilii voluntate libere faciat. Verumtamen si quisquam asserat solam illam fornicationem Dominum admittere ad causam relinquendae cito perpetratur: hoc potest dicere, Dominum, cum de hac re loqueretur, de utroque fideli dixisse, et marito et uxore, ut si ambo fideles sint, neutri liceat alterum re
Abbreviated transcription (Latin):
tatur solã causã fornicationis
excepit: C&eras uero uniuer¬
sas molestias. siquȩ foste extite¬
rint iub& ꝓfide coniugali &
ꝓcastitate fostiter sustineri:
Et moechum dicit etiã uirum.
qui eã duxerit quȩ soluta ẽ a
uiro: Cuius rei paulus apłs ter¬
minũ ostendit: Qui tamdiu
obseruandũ dicit : quam diu uir
eius uiuit Illo añ mostuo. dat
nubendi licentiã: Hanc enĩ e¬
tiã regulã ipse tenuit:. Et in
ea non suũ consiliũ sicut & in
non nullis monitis. sed p̃ceptum
dñi iubentis oftendit. cum ait
cipio ñ ego sed dñs. mulierem a
uiro ñ discedere: Quod si disces¬
serit manere innuptã. aut ui¬
rosuo reconciliari : Et uir. uxo¬
rem ne dimittat: Credo simili
forma Ut si dimiserit. ñ du¬
cat aliã. aut reconcili&ur uxori :
Pieri enĩ potest: ut dimittat uxo¬
rẽ causa fornicationis quã dñs
exceptã eẽ uoluit: Lam uero si
nec illi nubere conceditur: uiuo.
uiro a quo recessit: neq hiuc al¬

Expanded text:
tatur, solam causam fornicationis tatur, solam causam fornicationis excepit: caeteras vero universas molestias, si quae exstiterint, jubet pro fide conjugali, et pro castitate fortiter sustineri; et moechum dicit etiam virum, qui eam duxerit, quae soluta est a viro. Cujus rei apostolus Paulus terminum ostendit, quia tamdiu observandum dicit, quamdiu vir ejus vivit: illo autem mortuo, dat nubendi licentiam . Hanc enim etiam ipse regulam tenuit, et in ea non suum consilium, sicut in nonnullis monitis, sed praeceptum Domini jubentis ostendit, cum ait: cipio, non ego, sed Dominus, muro non discedere . » « Quod si discesserit, manere innuptam, aut viro suo reconciliari. Et vir uxorem ne dimittat. » Credo simili forma, ut si dimiserit, non ducat aliam, aut reconcilietur uxori. Fieri enim potest ut dimitteret uxorem causa fornicationis, quam Dominus exceptam esse voluit. Jam vero si nec illi jubere concederetur, vivo viro a quo recesserit, neque huic al
Abbreviated transcription (Latin):
auiro ñ discedere Quod si disces¬
serit. manere innuptã. aut uiro
suo reconciliari : Potest enĩ fieri. ut
discedat ea causa qua dñs ꝑmisit
Autsi feminȩ lic& uirũ dimite¬
re. etiã pręt̃ causam fornicatio¬
nis. & non lic& uro. Quidre¬
spondebimus dehoc qd dix̃ pos¬
terius. & uir uxorẽ ne dimittat:
Quare ñ addidit excepta causa
fornicationis. quod dñs ꝑmittit
Nisi quia similẽ formã uult in¬
tellegiUt si dimiserit: quod
causa fornicationis ꝑmittitur:
maneat sine uxore. aut reconci¬
li&ur uxori: Non enĩ male
reconciliar&ur uir illi mulieri :
quã cum lapidare nemo ausus eẽt:
dicit ei dñs Uade: uide dein¬
cepsne pecces: Quia & qui
dicit non lic& dimittere uxo
rem nisi causa fornicationis ñ
dimittere sed ꝑmitit: Sicut
dicitur Nonliceat mulieri
nubere
alteri.
nisi uiro mostuo: Si ante viri
mostẽ nupseritrea ẽ: Si post
uiri mostẽ nonnupserit. non est
rea: Non enĩ iussa ẽ nubere: sed
imandũ ut non facile uxor dimit¬

Expanded text:
viro non discedere; quod si discesserit, manere innuptam, aut viro suo reconciliari. Potest enim fieri ut discedat ea causa qua Dominus permittit. Aut si feminae licet virum dimittere etiam praeter causam fornicationis, et non licet viro; quid respondebimus de hoc quod dixit posterius, Et vir uxorem ne dimittat? Quare non addidit, excepta causa fornicationis, quod Dominus permittit; nisi quia similem formam vult intelligi, ut si dimiserit quod causa fornicationis permittitur, maneat sine uxore, aut reconcilietur uxori? Non enim male reconciliaretur vir illi mulieri, quam cum lapidare nemo ausus esset, dixit ei Dominus: Vade, et vide deinceps ne pecces . Quia et qui dicit, Non licet dimittere uxorem, nisi causa fornicationis; codimittere, sed permittit: sicut dicitur, Non liceat mulieri nubere alteri, nisi mortuo viro; si ante viri mortem nupserit, rea est: si post viri mortem non nupserit, non est rea; non enim jussa est nubere, sed mandum, ut non facile uxor dimit
Abbreviated transcription (Latin):
tat: Ita inquit: Cum ergo hoc
&̾ dñs p̃cipiat. ne dimittat uir
uxorem. nisi causa fornicatio¬
nis. quare hic dicis. Ego dico
non dñs: Quia scilic& ido latria
quã secuntur infideles.
& quȩ lib& noxia suꝑftitio.
misit non iussit: dedit locum a¬
postolo monendi : ut qui uoluerit
ñ dimittat uxorẽ infidelẽ : quo

Expanded text:
tat. Ita, inquit. Cum ergo hoc tat. Ita, inquit. Cum ergo hoc et Dominus praecipiat, ne dimittat vir uxorem, nisi causa fornicationis, quare hic dicis, Ego dico, non Dominus? Quia scilicet idololatria quam sequuntur infideles, et quaelibet noxia superstitio, sit, non jussit, dedit locum Apostolo monendi, ut qui voluerit non dimittat uxorem infidelem, quo
Abbreviated transcription (Latin):
dic&ur: Aliud enim ẽ quod iu¬
b&ur : aliud quod mon&ur: A¬
liud quod ignoscitur: Iubetur
mulier auiro ñ discedere: Quod
si recesserit: manere innuptam.
aut uiro reconciliari: Aliter er¬
go non lic& facere: Mon &ur
aũ uirfidelis. si hab& uxorem
infidelẽ consentientẽ secum
habitare: non eã dimittere
Lic& ergo & dimittere:
Quia non ẽ p̃ceptum dñi ne di¬
mitat. sed consiliũ apłi: sicut
mon&ur uirgo non nubere:
Sed si nupserit. consiliũ quidem
non tenebit. sed contra p̃ceptum
ñ faci& : Ignoscitur cum dicitur:
Hoc aũ dico scđm ueniam non se¬
cundum imperium : Qua propt̃.
si li cet¬
scilic& ut dimittatur coniunx
infidelis : quamuis melius sit
non dimutere: & tam̃ non lic&
scđm p̃ceptum dñĩ ut dimitta¬
tur coniunx. nisi causa fornica¬
tionis. fornicatio ẽ etiam ipsa
infidelitas: Quid enim tu dicis
apostole: Ceste uituir fidelis.
consentientem secum habitare
mulierem infidelẽ: non dimit¬

Expanded text:
dicetur. Aliud enim est quod judicetur. Aliud enim est quod jubetur, aliud quod monetur, aliud quod ignoscitur. Jubetur mulier a viro non discedere; quod si discesserit, manere innuptam aut viro suo reconciliari: aliter ergo non licet facere. Monetur autem vir fidelis, si habet uxorem infidelem consentientem secum habitare, non eam dimittere: licet ergo et dimittere; quia non est praeceptum Domini, ne dimittat, sed consilium Apostoli: sicut monetur virgo non nubere; sed si nupserit, consilium quidem non tenebit, sed contra praeceptum non faciet. Ignoscitur cum dicitur, Hoc autem dico secundum veniam, non secundum imperium. Quapropter, si licet ut dimittatur conjux infidelis, quamvis melius sit non dimittere, et tamen non licet secundum praeceptum Domini ut dimittatur conjux nisi causa fornicationis, fornicatio est etiam ipsa infidelitas. 45. Quid enim tu dicis, Apostole? Certe ut vir fidelis consentientem secum habitare mulierem infidelem non dimit
Abbreviated transcription (Latin):
coniugio: Sed non hoc sequitur:
Ita enĩ subiungit. Si quis fr̃
hab& uxorẽ infidelẽ & haec
consentit habitare cum illo: ñ
dimittat illã: Ergo etiã nunc
his dicit qui sunt inconiugio:
Quid sibi ergo uult: quod ait
c&eris Nisi quia superius e¬
is loquebatur : qui sic copulati e¬
rant. ut parit̃ infide xp̃i essent :
Caneris uero nunc dicit idest
eis qui sic copulati sunt. ut non
ambo fideles sint. Sed quid eis
dicit. Siquis fr̃ hab& uxorem
infidelẽ & hȩc consentit habita¬
re cũ illo: non dimittat illam:
Et siqua mulier hab& iurũ in¬
fidelẽ. & hic consentit habitare
cum illa: non dimittat uirum:
Si ergo non p̃cipit ex dñi ꝑsona:
sed ex sua ꝑsona mon&. ita est
hoc bonum : ut siquis aster fecerit :
non sit p̃cepti transgressor : Sic̃
deuirginib paulo post dicit.
Preceptũ dnĩ se non habere: con¬
silium aũ dare: Atq ita laudat
uirginitatẽ ut arripiat eã quȩ
uoluerit: non tamen ut si non fe¬
cerit: contra p̾ceptum fecisse iu¬

Expanded text:
conjugio: sed non hoc sequitur. Ita enim subjungit: Si quis frater habet uxorem infidelem, et haec consentit habitare cum illo, non dimittat illam. Ergo etiam nunc iis dicit qui sunt in conjugio. Quid sibi ergo vult quod ait, caeteris: nisi quia superius eis loquebatur, qui sic copulati erant, ut pariter in fide Christi essent; caeteris vero nunc dicit, id est eis qui sic copulati sunt, ut non ambo fideles sint? Sed quid eis dicit? Si quis frater habet uxorem infidelem, et haec consentit habitare cum illo, non dimittat illam: et si qua mulier habet virum infidelem, et hic consentit habitare cum illa, non dimittat virum. Si ergo non praecipit ex Domini persona, sed ex sua persona monet, ita est hoc bonum, ut si quis aliter fecerit, non sit praecepti transgressor: sicut de virginibus paulo post dicit, praeceptum Domini se non habere, consilium autem dare; atque ita laudat virginitatem, ut arripiat eam qui voluerit, non tamen ut si non fecerit, contra praeceptum fecisse ju
Abbreviated transcription (Latin):
ex eodem p̃cepto dnĩ ait. & uir
uxorem nedimittat. Quõ qui
dimiserit uxorẽ suam prȩt̃ causa
fornicationis. facit eã moechari:
sed si propt̃ causã hanc dimiserit:
etiã ipse sic maneat: Omnis enĩ
qui dimittit uxorem suã & du¬
cit alteram: moechatur: Haec
constituta dñi. sine ulla retrac¬
tatione seruanda sunt: Hab&
enĩ hȩc iustitia quȩ coram illo ẽ.
siue ꝓbent siue imꝓbent homines¬

Expanded text:
ex eodem praecepto domini et uir ex eodem praecepto domini et uir uxorem ne dimittat, quoniam qui dimiserit uxorem suam praeter causam fornicationis, facit eam moechari. sed si propter hanc causam dimiserit, etiam ipse sic maneat; omnis enim qui dimittit uxorem suam et ducit alteram, moechatur. Haec constituta domini sine ulla retractatione seruanda sunt. habet enim haec iustitia, quae coram illo est, siue probent siue inprobent homines
Abbreviated transcription (Latin):
licuiss&: Illa una uidelic& causa
quae ibi propterea tacita ẽ. quia
notissima ẽ hoc ẽ fornicationis.
Hanc enĩ solã ds magister exce¬
pit : cum dedimittenda loq. ue¬
r&ur uxore: Deditq intellegi.
talẽ formam etiã auiro eẽ ser¬
uandam. Qũo non solũ mulier
ñ hab& potestatẽ corporis sui sed
uir. sed similit̃ &uir non hab&
potestatẽ corporis sui sed mulier:
Lum ergo tuũ maritũ arguere
defornicatione non possis . quomo¬
do te putas. quod ab eo discedis.
nonnubendo excusare : a quo ti¬
bi ñ lic& omnino discedere. Dñs
discedere: licitum ẽ manere in¬
nuptã aut uiro suo reconciliari
Mulier enĩ sub uĩro uiuo masi diaa¬
rito iuncta ẽ legi Et uiuente
uiro uocabitur adultera. si fu¬
erit cũ alio uiro. Quõ mulier
alligata ẽ quam diu uir eius ui¬
uit: Unde siuxor dimiserit
uirũ suum & alii nupserit : moe¬
chatur : Et qui dimissa aui¬
ro duxerit . moechatur: Ideoq

Expanded text:
licuisset, illa una uidelicet causa, licuisset, illa una uidelicet causa, quae ibi propterea tacita est, quia notissima est, hoc est fornicationis. hanc enim solam deus magister excepit, cum de dimittenda loqueretur uxore, deditque intellegi talem formam etiam a uiro esse seruandam, quoniam non solum mulier non habet potestatem corporis sui, sed uir; sed similiter et uir non habet potestatem corporis sui, sed mulier. cum ergo tuum maritum arguere de fornicatione non possis, quomodo te putas quod ab eo discedis non nubendo excusare, a quo tibi non licet omnino discedere? cum discedere licitum est — manere innuptam aut uiro suo reconciliari; mulier enim sub uiro uiuo marito iuncta est legi; et uiuente uiro uocabitur adultera, si fuerit cum alio uiro, quoniam mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit. unde si uxor dimiserit uirum suum et alii nupserit, moechatur, et qui dimissam a uiro duxerit, moechatur. ideoque
Abbreviated transcription (Latin):
trina: Red de debitum uiro. Ne
dum tu quęris unde amplius ho¬
noreris : ille unde damn& ur inue¬
niat: Hoc enĩ & illi diceremus.
si te nolente continere uoluiss&:
Non enĩ habes potestatẽ corporis
tui sed ille: sicut nec ille hab& po¬
testatem corporis sui sed tu: Cũ
ad hoc ꝑtinent dixerimus. plac&ne
Ego apłm audio dicentẽ: Prȩci¬
pio mulierẽ auiro non discedere:
Quodsi discesserit: manere innup¬
tã. Aut uiro suo reconciliari ecce
discess:: Nolo reconciliari uiro: sed
innupta ꝑmaneo : Non enĩ ait. si
discesserit manere innuptã. donec
uiro suo reconcili&ur: Sed mane¬
re inquit innuptã. aut uiro suo re¬
conciliari : Hoc inquit faciat. aut
illud: Unum eduob eligendũ
ꝑmisit : non aũ inhorũ alterũ com¬
pulit: Manere innupta eligo ac
sic p̃ceptum impleo: Corripe. ar¬
gue. increpa. Utere qua uolueris
seueritate si nupsero: Quid huic
contra dicã. nisi apłm non bene
mulierem: nisi eã cui discedere

Expanded text:
trina? redde debitum uiro, ne, trina? redde debitum uiro, ne, dum tu quaeris unde amplius honoreris, ille unde damnetur inueniat. hoc enim et illi diceremus, si te nolente continere uoluisset. non enim habes potestatem corporis tui, sed ille; sicut nec ille habet potestatem corporis sui, sed tu. nolad hoc pertineant, dixerimus, placetne ego apostolum audio dicentem: praecipio mulierem a uiro non discedere; quodsi discesserit, manere innuptam aut uiro suo reconciliari? ecce discessi, nolo reconciliari uiro, sed innupta permaneo. non enim ait: si discesserit, manere innuptam, donec uiro suo reconcilietur, sed, manere, inquit, innuptam aut uiro suo reconciliari. hoc, inquit, faciat aut illud. unum e duobus eligendum permisit, non autem in horum alterum conpulit. manere innupta eligo ac sic praeceptum inpleo. corripe. argue, increpa, utere qua uolueris seueritate, si nupsero. Quid huic contradicam nisi: apostolum non bene mulierem, nisi eam, cui discedere
Abbreviated transcription (Latin):
lic&: ꝓfecto ẽ aliqua causa qua
liceat : Hec aũ inquisita ñ inueni¬
tur . nisi quã solã saluator excepit :
idest causa fornicationis: Ac ꝑ
hoc. non p̃cipit apłus mulierem
si discesserit manere innuptã : nisi
quae illa causa discedit auiro: qua
sola ei discedere licitũ est Auiro:
Nisi ergo illa intellegatur: cui
lic& discedere: non aũ lic& nisi
uiro fornicante: quomodo iube¬
tur innupta si discesserit ꝑmane¬
re. Quis ẽ quidicat. si discesse¬
rit mulier auiro ñ fornicante : In¬
nupta ꝑmaneat. cũ ei nisi auiro
fornicante discedere auiro non
liceat: Sed remipsã paulo aper
tius ꝓloquamur: & quasi constitu¬
amus ante oculos: Ecce placuit
continentia mulieri uiro compla¬
c&: Discessit ab eo mulier: & coe¬
pit uiuere continenter: Ipsa sci¬
lic& casta mansura: sed factura qd
dñs non uult adulterum uirum:
Qui cũ se non continuerit: alterã
quer& : Quid sumus dicturi mu¬
lieri : nisi qd dicit ecłae sana doc¬

Expanded text:
licet, profecto est aliqua causa, qua licet, profecto est aliqua causa, qua liceat. haec autem inquisita non inuenitur, nisi quam solam saluator excepit, id est causa fornicationis. ac per hoc non praecipit apostolus mulierem, si discesserit, manere innuptam, nisi quae illa causa discedit a uiro, qua sola ei discedere licitum est a uiro. nisi ergo illa intellegatur, cui licet discedere — non autem licet nisi uiro fornicante — quomodo iubetur innupta, si discesserit, permanere? quis est, qui dicat: si discesserit mulier a uiro non fornicante, innupta permaneat. cum ei nisi a uiro fornicante discedere omnino non liceat? tius proloquamur et quasi constituamus ante oculos. ecce placuit continentia mulieri, uiro non placet. discessit ab eo mulier et coepit uiuere continenter, ipsa scilicet casta mansura, sed factura, quod dominus non uult, adulterum uirum: qui cum se non continuerit, alteram quaeret. quid sumus dicturi mulieri, nisi quod dicit ecclesiae sana doc