comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tuit choro: quẽ imitantes philosophi
quinq stellarũ. ⁊ solis ⁊ lune globoꝵ
ꝯsonum motũ introduxerunt. Quoꝵ
orbib uel potiꝰ globis conexa cõme¬
morant omnia. Quos sibi innexos et
uelut insertos uersari retro ⁊ contra¬
rio cet̾is motu ferri arbitrant᷑. Eoq
inpulsu ⁊ motu ipsoꝵ orbium dulcem
quendam ⁊ plenũ suauitatis atq artis.
⁊ gratissimi modulaminis sonũ reddi:
qm̃ scissus aer. tam artifici motu ⁊ acuta
cum grauib tẽperante. ita uarios equa¬
bilit̃ concentꝰ efficiat: ut omnẽ suꝑgre¬
diatur musici carminis suauitatẽ. huiꝰ
rei fidẽ si requiras atq eapetas. sensu
nobis ⁊ auditu ꝓbari hesit ant. Nlam
si uera foret quomͦ hesitant tanto mo¬
tu orbium concrepante. cum ille celes¬
tis orbis cui adfixos ferunt stellarum
cursus. qui sine int̾missione uoluunt᷑
concitatiorẽ habeat ꝯu̾sionẽ atq acu¬
tum sonum excitet. Hic autẽ luna¬

Expanded text:
tuit choro. quem imitantes philosophi tuit choro. quem imitantes philosophi quinque stellarum et solis et lunae globorum consonum motum introduxerunt, quorum orbibus uel potius globis conexa memorant omnia. quos sibi innexos et uelut insertos uersanuersari retro et contrario ceteris motu ferri arbitrantur eoque inpulsu et motu ipsorum orbium dulcem quendam et plenum suauitatis atque artis et gratissimi modulaminis sonum reddi, quoniam scissus aer tam artifici motu et acuta cum grauibus temperante ita uarios aequabiliter concentus efficiat, ut omnem supergrediatur musici carminis suauitatem. huius rei fidem si requiras atque expetas sensu nobis et auditu probari, haesitant. formica si uera. foret, quomodo tanto motu orbium concrepante, cum ille caelestis orbis, cui adfixos ferunt stellarum cursus, qui sine intermissione uoluuntur, concitatiorem habeat conuersionem atque acutum sonum excitet, hic autem luna
Abbreviated transcription (Latin):
appellauit: an aliud. ⁊ si duo cęli:
an plures. Nam sunt qui unũ cȩluor
ẽẽ dicant. nec altersꝰ cęli faciendicũ
periori celo expensa. nichil reliqui
fuit. quod ad edificationẽ scd̃i celi
tertii ue ꝓficeret. Auii uͦ innumeros
celos ⁊ mundos e̾e asserunt. quos ir¬
rident sui. Non enĩ nobis cum illis ma¬
ior. quã cum suis pugna ẽ. Qui geo¬
ẽẽ ñ possit. nec pati naturam ut scđm
aut tercium sit. nec oꝑatoris uirtutẽ
idoneam ut multos celos faceret. Et
quis ñ hanc eoꝵ artificẽ facundiam
irrideat. qui cum exuna atq eadẽ cau¬
sa plura eiꝰdẽ generis ab hominib fieri
posse ñ abnuant: de creatore omniũ
dubitent utrũ plures celos facere po¬
fecit. Et alibi. Omnia quecũq uoluit
fecit. Quid enĩ difficile ei. cui uelle fecis¬
se ẽ: Fiuitat gͥ illis impossibilitatis ratio.
cum de do disputant. cui uere dđr. quia
toꝵ suoꝵ testificatione ⁊firmet. Dauid

Expanded text:
appellauit an aliud et si duo caeli appellauit an aliud et si duo caeli an plures. nam sunt qui unum caelum esse dicant nec alterius caeli faciendi, dum periori caelo esset expensa, nihil reliqui fuit quod ad aedificationem secundi caeli tertiiue proficeret. alii uero innumeros caelos et mundos esse adserunt, quos inrident sui — non enim nobiscum illis maior quam cum suis pugna est — qui geoesse non possit nec pati naturam, ut aut secundum aut tertium sit, nec operatoris uirtutem idoneam, ut multos caelos faceret. et quis non hanc eorum artificem facundiam inrideat, qui cum ex una atque eadem causa plura eiusdem generis ab hominibus fieri posse non abnuant, de creatore omnium dubitent, utrum plures caelos facere pofecit et alibi: omnia quaecumque uoluitnoluit fecit. quid enim difficile ei cui uelle fecisse est? fluitat igitur illis inpossibilitatis ratio, cum de deo disputant, cui uere dicitur quia itorum suorum testificatione confirmet. Dauid
Abbreviated transcription (Latin):
bilitati obtẽꝑat. ñ m̃suras collig̃: ñ pondͦ exa¬
minat. Uoluntaᷤ.. m̃sura rerũ ẽ. Sermo eiꝰ:
finis ẽ oꝑis. fiat inqͥt firmam̃tũ: int̾ medi.
am aꝗͣ. firmũ ẽ om̃e qd̾ statuit ds. Et satiᷤᷤ
pulchre premisit. fiat firmamentum.
ante qͣm subic̾et int̾ mediã aqͣm: ut tu
prius crederes firmamentũ ex p̃cep¬
to di factum. quam de aquarũ ꝓflua
qualitate dubitares. Si naturã elem̃¬
toꝵ consides: quomͦ int̃ aquas solida¬
tum ẽ firmam̃tum : ille ꝓfluunt illud
constringit᷑. Illȩ currunt. hoc manet.
Et sit inquitt discernens int̃ aquao.
S aqua ꝯfundere: ñ discernere solet.
Quomͦ iubet qͦd sit scdm elem̃toꝵ
rationem ẽẽ contrariũ : s cs̃ sermo eiꝰ
ortꝰ nature sit : iure usurpat dare
legem naturȩ. qui originẽ dedit. S
priꝰ consideremꝰ: qͥd sit firmam̃tum.
utrum ipsum sit qͦd in suꝑiorib celũ

Expanded text:
bilitati obtemperat, non mensuras colligit, non pondus exabilitati obtemperat, non mensuras colligit, non pondus examinat. uoluntas eius mensura rerum est, sermo eius finis est operis. \'fiat\' inquit \'fauorum inter mediam aquam\'. firmum epulchre praemisit: Fiat firmamentum, antequam subjiceret inter mediam aquam; ut tu prius crederes firmamentum ex praecepto Dei factum, quam de aquarum proflua qualitate dubitares. Si naturam elementorum consideres, quomodo inter aquas solidatum est firmamentum? Illae profluunt, illud constringitur: illae currunt, hoc manet. Et sit, inquit, discernens inter aquam. Sed aqua confundere, non discernere solet. Quomodo jubet quod scit secundum elementorum rationem esse contrarium? sed cum sermo eius ortus naturae sit, iure usurpat dare legem naturae qui originem dedit. sed prius consideremus quid sit firmamentum, utrum ipsum sit quod in superioribus caelum
Abbreviated transcription (Latin):
dedit ut scriptũ est dõ laudẽ. Neq
scđm numeros egiptioꝵ: ⁊ concursus
siderum ⁊ mensuras elem̃toꝵ extendit
manum suam moyses ut diuideretur
mare rubrum. s diuinȩ imꝑio potesta¬
tis obtemperans. Unde ⁊ ipse ait.
Dextera manus tua dñe glorificata
ẽ in uirtute. dextera manus tua dñe
confregit inimicos. Illo gͥ sc̃a plebs
eleua mentẽ tuam.:⁊ totũ animum
tuum eo ꝯfer. Non sic deus uidet quẽ-¬
admodum homo. Deus in corde. homo
in facie. Nec sic gͥ homo uidet: quẽ¬
admodum ds. Audis. qr deus uidit ⁊¬
laudauit: noli gͥtuis oculis estimare
quȩ facta sunt. opmnionibq collig̾̃e.¬
s quȩ deus uidit. ⁊ ꝓbauit creator:
retractanda ñ putes. Et dixit deus.
Fiat firmam̃tũ int̾ mediũ aqͣrũ. &
sit discernens int̾ aꝗͣ i aꝗͣ. Et factum
ẽ sic. Audi uerba di. fiat dicit. Iuben¬
tis ẽ: ñ estimantis. lmꝑat nat᷑e: ñ possi¬

Expanded text:
dedit, ut scriptum est, Deo laudem . Neque dedit, ut scriptum est, Deo laudem . Neque secundum numeros Aegyptiorum et concursus siderum, mensuras elementorum extendit manum suam Moyses, ut divideretur mare Rubrum, sed divinae imperio potestatis obtemperans. Unde et ipse ait: Dextera manus tua, Domine, glorificata est in uirtute, dextera manus tua, domine, confregit inimicos. illo igitur, sancta plebs, eleua mentem tuam et totum animum tuum eo confer. non sic deus uidet quemadmodum homo. deus in corde, homo in facie. nec sic igitur homo uidet quemadmodum deus. audis quia deus uidit et laudauit. noli igitur tuis oculis aestimare quae facta sunt opinionibusque collige quae deus uidit et probauit ea tu retractanda non putes. Et dixit deus: fiat firmamentum inter medium aquae et sit discernens inter aquam. et factum est sic. audi uerba dei: fiat dicit. iubentis est, non aestimantis, imperat naturae, non possi
Abbreviated transcription (Latin):
scđ̃m tractatꝰ nr̃i possibilitatẽ s scđm
scriptoꝵ: ad laudem referenda ẽ cre-¬
atoris. uos gͥ queso. ut naturalit esti¬
mare quȩ dicimus ꝓbabilit̾ ao simpli¬
ci mente. ⁊ sedulo ingenio pensare dig¬
nemini: Non scđm philosophiȩ tra¬
diciones.⁊ ianẽ seductionẽ suasoria
uerisimilia colligentes: s scđ̾m regłam
ueritatis. quȩ oracłis diuini sermoĩs expͥ¬
mitur. ⁊ contẽplatione tante maies
tatis fideliũ pectorib infundit᷑: quia
scriptum ẽ. confirma me in uerbis
tuis. harrauerunt mͥ iniusti exercita¬
ciones. s ñ sic̃ lex tua dñe. Omnia p̃¬
cepta tua ueritas: non gͦ scđm elem̃
plenitudine diuinitatis sue. Consi¬
demus quȩ facta sunt. ⁊ nature pos¬
sibilitatẽ interrogemꝰ. Neq enĩ cum¬
in eugłio leprosos curaret cecis ui¬
sum refunderet. populꝰ qui aderat ⁊
expectabat illa medicinã ordinem
recognouit: s. potestatẽ dñi mniratꝰ.

Expanded text:
secundum tractatus nostri possibilitatem, sed secundum secundum tractatus nostri possibilitatem, sed secundum scripturam ad laudem refe- renda est creatoris. uos igitur quaeso ut naturaliter aestimare quae dicimus probabiliter ac simplici mente et sedulo ingenio pensare dignemini, non secundum philosophiae traditiones et inanem seductionem suasoriae ueri similia colligentes, sed secundum regulam ueritatis, quae oraculis diuini sermonis exprimitur et contemplatione tantae tatis fidelium pectoribus infunditur, quia scriptum est: confirma me in uerbis tuis: narrauerunt mihi iniusti exercitationes, sed non sicut lex tua, domine. omnia praecepta tua ueritas. non ergo secundum plenitudine diuinitatis suae, consideremus quae facta sunt et naturae possibilitatem interrogemus. neque eniin Evangelio leprosos curaret, caecis visum refunderet, populus qui aderat et spectabat illa, medicinae ordinem recognovit: sed potestatem Domini miratus,
Abbreviated transcription (Latin):
auctorẽ. Inuisibilis enĩ maiestas etꝰ
ꝑ ea quȩ uident᷑ agnoscit᷑. Et uidet᷑
michi nom̃ celoꝵ cõmune ẽe: qr plu¬
rimos celos scriptura testificatur.
Nom̃ autẽ ẽ̾e speciale firmam̃tuo.
si quidẽ ⁊ hic ita habet. Et uocauit d̾c
firmamentũ cęlum: ut uideat᷑ supra
generalit᷑ dixisse. in principio celũ
factum: ut omnẽ celestis creature
fabricam cõprehenderet. Hic autẽ
spetialẽ firmam̃ti huiꝰ exterioris
soliditatẽ. qͦo d̃r celi firmam̃tum.
sicut legimꝰ in ymno ꝓphetico. Bene¬
dictus es in firmam̃to cęli. Nlam celõ
imp̃ssa stellarũ lumina uelud signa
habeat tanquã celeatũ appellatur.
sicut argentũ quod signis eminenti¬
bus refulget celatum dicimꝰ. oypa¬

Expanded text:
nim majestas ejus per ea quae videntur, agnoscitur. Et videtur mihi nomen coelorum commune esse, quia plurimos coelos Scriptura testificatur, nomen autem esse speciale, firmamentum. Siquidem et hic ita habetur: Et vocavit Deus firmamentum coelum , ut videatur supra generaliter dixisse, in principio coelum factum, ut omnem coelestis creaturae fabricam comprehenderet: hic autem specialem firmamenti hujus exterioris soliditatem, quod dicitur coeli firmamentum, sicut legimus in hymno prophetico: Benedictus es in firmamento coeli . Nam coelum, impressa stellarum lumina velut signa habeat, tamquam caelatum appellatur: sicut argentum quod signis eminentibus refulget, caelatum dicim
Abbreviated transcription (Latin):
firmamentũ sit. sicut ⁊ inscriptura noᷤ
docet dicens. Laudate eum infirmam̃-¬
to uirtutis eiꝰ. Nec p̃terit retulisse ali
tutes. firmamentũ ad oꝑatorias: Et
idõ laudare cȩlos. uel enarrare głam
dĩ. annuntiare firmam̃tum. s ñ quasi
spiritͥalia s quasi oꝑa mundi enarrẽt
quẽadmodũ supradiximꝰ. Alii quoq
purificatorias uirtutes interp̃tatist̃
aquas quȩ suꝑ celo̾ st̃. Accipimꝰ hec
quasi ad tractatus decorẽ. Nobis tñ
non alienũ uidet᷑ atq absurdũ. si
aquas ueras ꝓpt̃ illam causã quae
diximꝰ intelligamꝰ. Nam ⁊ gelu : i frigꝰ¬

Expanded text:
firmatum sit, sicut et scriptura nos firmatum sit, sicut et scriptura nos docet dicens: laudate eum in firmamento uirtutis eius. nec praeterit rettulisse aliqtutes, firmamentum ad operatonas. et ideo laudare caelos uel enarrare gloriam dei, annuntiare firmamentum, sed non quasi spiritalia, sed quasi opera mundi enarrant, quemadmodum supra diximus. alii quoque purificatorias uirtutes interpretati sunt aquas, quae super caelos sunt. accipimus haec quasi ad tractatus decorem, nobis tamen non alienum uidetur atque absurdum, si aquas ueras propter illam causam quam diximus intellegamus. nam et ros et g
Abbreviated transcription (Latin):
deorsum uenientib: ⁊ sed̃m horã a solis
scursu
nꝰ conuenientibꝰ m̃sibꝰ. ⁊ au̾tice mon¬
tium & collium et̾noꝵ. dedit: eo quod
moderatione celesti terrarũ fecundi¬
tas nutriat᷑. ferreum gͦ cȩlum: quod
nullum exundat humorẽ. quando
nullis nubib ymber rũpitur. Est c̃
ferreum celum subobscurꝰ aer p̃ssus
atq nubilosus colore ferrugeͥneo.
Quando rigore frigoris stringit᷑ terra:
cunc ueluti suꝑ caput nr̃m humor
suspensus uidet᷑ ⁊ ꝑ mom̃ta imminere.
Dierũq &̃ glatialibꝰ uentoꝵ. flatib
rigentes aquȩ solidant᷑ in niuem rup¬
d aere nix fundit᷑. Neq enĩ firmam̃tũ
hoc potest sine aliquo rũpi fragore.
ido ⁊ firmam̃tum dr̃. qͦd ñ sit inuali¬
dum nec remissum. Unde ⁊ de goni¬
se uehem̃ter etupturꝰ eliserit. magno
ꝯcrepat sonitu: Ait scriptura. firmais
tonitrua. firmitate gͦ firmam̃tum
ẽ nuncupatũ: Uel qͦd diuina uirtute

Expanded text:
deorsum et secundum horam a solis deorsum et secundum horam a solis cursu et a conuenientibus mensibus et a uertice montium et collium aeternorum dedit, eo quod moderatione caelesti terrarum fecunditas nutriatur. ferreum ergo caelum, quod nullum exundat umorem, quando nullus nubibus imber rumpitur. est etiam ferreum caelum subobscurus aer pressus atque nebulosus colore ferrugineo, quando rigore frigoris stringitur terra. tunc ueluti super caput nostrum umor suspensus uidetur et per momenta inminere. plerumque etiam glacialibus uentorum flatibus rigentes aquae solidantur in niuem et rupto aere nix funditur. neque enim firmamentum hoc potest sine aliquo rumpi fragore. ideo et firmamentum dicitur, quod non sit inualidum nec remissum. unde et de tonise uehementer erupturus inliserit, magno concrepant sonitu, ait scriptura: firmans tonitru. a firmitate ergo firmamentum est nuncupatum uel quod diuina uirtute
Abbreviated transcription (Latin):
Igit᷑ terraeque obscuriorẽ. upanoc
nuncupatur. qr lucidus ẽ. tanquaor
uisibilis. Unde puto ⁊ illud dictum
uolatilia cęli semꝑ uident faciẽ pa¬
tris mei qui in cęlis ẽ. ⁊ uolatilia cir¬
ca firmam̃tum cęli. Eo quod potes¬
tates quȩ sunt in illo inuisibili loco¬
exspectent hec omnia ⁊ subiecta suis
habeant ꝯspectib Deniq clausum
celum dictũ ÷ tẽporibꝰ heliȩ quando
in ahab. ⁊ ierabel ꝑfidia regnabat:
cum populus regali sacͥlegio deseu.¬
r&e: eo q nemo ad celoᷤᷤ ocłoerigebat. nemo
eius auctorẽ uenerabat᷑. s ligna ⁊ lapi¬
des adorabant. Unde hic colligimꝰ qr
⁊ in maledictionib popłi isrł dũx̃ ds̃.
erit tibi celũ suꝑ caput tuũ ęreum.
⁊ terra tua ferrea: quando p̃cium ꝑfi¬
diȩ luens populus iud̃oꝵ. intẽperiȩ
celi ⁊ terrȩ infecunditate multatur.
De cęlo enĩ causa fertilitatis: deniq ⁊
moyses. a benedictione: tribuit io¬
seph. Afinib celi ⁊ roreabyssiᷤᷤ fontiũ

Expanded text:
igitur terrae, quae obscurior est, copav6? nuncupatur, quia lucidus est, tamquam uisibilis. unde puto et illud dictum uolatilia caeli semper uident faciem patris mei, qui in caelis est et uolatilia circa firmamentum caeli, eo quod potestates, quae sunt in illo uisibili loco, spectent haec omnia et subiecta suis habeant conspectibus. denique clausum caelum dictum est temporibus Heliae, quando in Achab etlezabel perfidia regnabat, cum populus regali sacrilegio deseruiret, eo quod nemo ad caelum oculos erigebat, nemo eius auctorem uenerabatur, sed ligna et lapides adorabant. unde hoc colligimus? quia et in maledictionibus populi Istrahel dixit deus: erit tibi caelum super caput tuum aereum et terra tua ferrea, quando pretium perfidiae luens populus Iudaeorum intemperie caeli et terrae infecunditate multatur; de caelo enim causa fertilitatis. denique et Moyses id benedictionibus tribui Ioseph a finibus caeli et rore abyssi fontium
Abbreviated transcription (Latin):
torem. Pendebat in eruce filius. mat̃ se
ꝑsequntorib offerebat. Si hoc solum eẽt
dt ante filium prosterneretur. laudandꝰ
pietatis affectus: quod suꝑstes filio esse
nolebat. Sin uero ut d̾m filio moreret᷑.
cum eodem gestiebat resurgere. Nan
ignara misterii. qd genuiset resurrectu¬
rum. Simul quia publico usui impendi
mortem filii nouerat. prestolabatur.
s̃i forte etiam sua morte publico mu¬
neri aliquid adderetur. S xp̃i passio.
adiutore non eguit. Sicut ipse dñs
longe ante predixit. Q respexi. & ñ
erat adiutor. &x attendi: inemo suseipi¬
sebat.

Expanded text:
torem. Pendebat in cruce filius, mater se torem. Pendebat in cruce filius, mater se persecutoribus offerebat. Si hoc solum esset, ut ante filium prosterneretur, laudandus pietatis affectus, quod superstes filio esse nolebat: sin vero ut cum filio moreretur, cum eodem gestiebat resurgere, non ignara mysterii quod genuisset resurrecturum: simul quae publico usui impendi mortem filii noverat, praestolabatur si forte etiam sua morte publico muneri aliquid adderetur. Sed Christi passio adjutorio non eguit, sicut ipse Dominus longe ante praedixit: Et respexi, et non erat auxiliator: et attendi, et nemo suscipiebat;
Abbreviated transcription (Latin):
discipusus. cui mat̾ commendabatur. Quo¬
modo marito uxorem tolleret. Si fuerat
oria iuneta c̃iugio aut usũ chori tugał
agnouerat: Claudite ora impii. apite ari¬
res pii. audite quid xp̃c loquatur. Testat᷑
salutem. ne matĩe in honoram relinquat.
sub sebit ioħ̾s testamento xp̃i. Legitur ma¬
tri pudoris defensio. testimonium integri¬
tatis. legatur ⁊ discipulo matris custodia
pietatis gra. &x ex ulo suscepit eam. discipls
in sua. Non utiq xp̃c faciebat diuortium.
non maria relinquebat urum.S cũ quo
ungo babitare debebat quam cum eo.
quem filii heredem. integritatis seiret eẽ
eustodem: Stabat antecrucem mat᷑: i fugi¬
entib uiris. stabat intrepida. Uidete uirũ
pudorem mutare potuerit mat̾ iħu. que
animũ non mutaiit. Spectabat pus ocłis
filii utulnera. ꝑ quȩ sciebat om̃ib futuram
redemptionem. Stabat non degeneri ma¬
ter spectaculo. quȩ non metueret ꝑemp¬

Expanded text:
discipulus, cui mater commendatur. Quodiscipulus, cui mater commendatur. Quomodo marito uxorem tolleret, si fuerat Maria mixta conjugio, aut usum tori conjugalis agnoverat? 48. Claudite ora, impii: aperite aures, pii: audite quid Christus loquatur. Testatursalutem, ne matrem inhonoram relinquat. Subscribitur Joannes testamento Christi. Legatur matri pudoris defensio, testimonium integritatis: legatur et discipulo matris custodia, pietatis gratia. Et ex illo suscepit eam discipulus in sua . Non utique Christus faciebat divortium, non Maria relinquebat virum. Sed cum quo virgo habitare debebat, quam cum eo quem filii haeredem, integritatis sciret esse custodem? 49. Stabat ante crucem mater, et fugientibus viris, stabat intrepida. Videte utrum pudorem mutare potuerit mater Jesu, quae animum non mutavit. Spectabat piis oculis filii vulnera, per quem sciebat omnibus futuram redemptionem. Stabat non degeneri mater spectaculo, quae non metuebat peremp
Abbreviated transcription (Latin):
bitu misceret᷑. S tñ maria suis ñ alieniꝰ¬
moribꝰ defendat᷑. q̃ deficit ut dixi. ipse
testis ẽ filiꝰ dĩ. qui cũ eẽt in cruce. dis¬
cipulũ matͥ cõm̃dabat ut filiũ discipło eã
tradebat ut matrẽ. Pocuit hioħs qͥ mistica mag̃
cͥsit. Aii enuim eu̾głistȩ scpserunt. quod in passioe
añi t̾ra contremint̃. sol refugit. ꝑsequutori¬
b uenia. postulata ẽ. Iste dilectus dñi. qui
e peca itore eus hauserit. secreta sapientie.
⁊ pie uoluntatis archana. ab aliis dicta pre¬
teriuit. hoc diligentius ꝓsequufus ẽ. ut ma¬
t̃nȩ uirginitatis ꝑseuerantiam. suo iudicio
comprobaret. quasi filius de matris pudore
sollicitus. nequis eam tanto conuitio deme¬
rate integritatis asꝑgeret. Dignum quipe
erat. ut qui latoni ueniam donabat. ma¬
trem a dubio pudoris ab solueret. Dieit g̾
ad matiem. Mulier. ecce filius tuus. Dicit
ae ad discipulum. Ecce mat̾ tua. Ipse est

Expanded text:
bitu misceretur. bitu misceretur. moribus defendatur. Non defecit, ut dixi. Ipse testis est Filius Dei, qui cum esset in cruce, discipulum matri commendabat ut filium: discipulo eam tradebat ut matrem . Docuit hoc Joannes, qui mystica magis scripsit; alii enim Evangelistae scripserunt quod in passione Domini terra contremuit, sol refugit, persecutoribus venia postulata est: iste dilectus Domini, qui e pectore ejus hauserat secreta sapientiae, et piae voluntatis arcana ab aliis dicta praeteriens, 261 hoc diligentius prosecutus est, ut maternae virginitatis perseverantiam suo judicio comprobaret ; quasi filius de matris pudore sollicitus, ne quis eam tanto convicio temeratae integritatis aspergeret. 47. Dignum quippe erat ut qui latroni veniam donabat, matrem dubio pudoris absolveret. Dicit enim ad matrem: Mulier, ecce filius tuus. Dicit et ad discipulum: Ecce mater tua . Ipse est
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuocantur. ipsa ab huiꝰmodi. quȩ ꝑ se cet̾is
propositum foret. munere deuiaret: Et
quȩ eẽt cui maius quam matri dñs meri¬
tũ reponeret. p̃mium reseruaret: Nulli
enim ub̃iora quam uirginitati deputauit
munera. sic̃ scͥptura nos docet. Sic enim
ꝑ ysaiam dñs loquutꝰ ẽ. Ne dicat spado
quia ego sum lignum aridum. hȩc dicit
dñs spadonib. quicumq eustobierint
precepta mea:i legerint quȩ ego uolo. et
amplectentur testamentũ meum. dabo
illis in domo mea. ⁊ in muro meo locũ no¬
minatum. meliorem filioꝵ ⁊ filiarum. no¬
men ȩtͣnum dabo illis ⁊ ñ deficient. Alus
ꝓmittit non deficiant. matĩe suam deficẽ
patiebantun: S non deficiet maria. non
deficit uirginitatis magistra. nec fieri po¬
terat ũ q̃ dm̃ portau̾at portandũ hominẽ
arhit᷑ret᷑. Nec iosephuir iustꝰ. in hane ꝓ¬
ruiss am̃tiã. ut matri dñi corporeo c̃cu¬

Expanded text:
provocantur, ipsa ab hujusmodi quod per se caeteris provocantur, ipsa ab hujusmodi quod per se caeteris propositum foret, munere deviaret. 45. Et quae esset, cui majus quam matri Dominus meritum reponeret, praemium reservaret? Nulli enim uberiora quam virginitati deputavit munera, sicut Scriptura nos docet. Sic enim per Esaiam Dominus locutus est: Ne dicat spado, quia ego sum lignum aridum. Haec dicit Dominus spadonibus: Quicumque custodierint praecepta mea, et elegerint quae ego volo, et amplectentur testamentum meum, dabo illis in domo mea et in muro meo locum nominatum meliorem, et filiorum et filiarum nomen aeternum dabo illis, et non deficient . Aliis promittit ut non deficiant: matrem suam deficere patiebatur? Sed non deficit Maria, non deficit virginitatis magistra; nec fieri poterat ut quae Deum portaverat, portandum hominem arbitraretur: nec Joseph vir justus in hanc prorupisset amentiam, ut matri Domini corporeo concu
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ fuit desponsata conubio. licet alibi
plenius dixerimus. libare satis ẽ. causa cȩle¬
stis mẏsterii. ut ab his qui mariam grauem
ut̾o cernerent. ñ adulterium uirginitatis.
s desponsatȩ. partꝰ legitimꝰ crederetur. Malu¬
it enim dñs aliquos de sua generatione.
quam de matris pudore dubitare. fr̃s autẽ
cet dñs ipse qui dicit. Parrabo nom̃ tuum
fr̃ib meis. in medio eccłȩ laudabo te. Paulus
quoq ait. Optabam ego ipse anathema eẽ
pro fr̃ib meis. Potuer̃ aut̃ ⁊ fr̃s ẽẽ ex ioseph.
non ex mraria. Quod quidẽ. si quis diligentius
ꝓsequatur. inueniet. Nos eam ꝓsequendam
ñ putauimꝰ. qm̃ frat̾nũ nom̃ liquet plurib
ẽẽ cõmune. An uero dñs iħc eam sibi ma¬
trem eligeret. quȩ uirili semine aulã posset
in cestare cęlestem. Quasi eam cui impossibile
ẽẽt uirginalis pudoris seruare custodiam:
Cuiꝰ exemplo cet̾ȩ ad integritatis studium

Expanded text:
autem fuit desponsata connubio, licet alibi autem fuit desponsata connubio, licet alibi plenius dixerimus, libare nunc satis est causam coelestis mysterii; ut ab his qui Mariam gravi utero cernerent, non adulterium virginitatis, sed desponsatae partus legitimus crederetur. Maluit enim Dominus aliquos de sua generatione, quam de matris pudore dubitare. 43. Fratrescet Dominus ipse, qui dicit: Narrabo nomen tuum fratribus meis: in medio Ecclesiae laudabo te . Paulus quoque 260 ait: Optabam ego anathema esse pro fratribus meis . Potuerunt autem fratres esse ex Joseph, non ex Maria. Quod quidem si quis diligentius prosequatur, inveniet. Nos ea prosequenda non putavimus, quoniam fraternum nomen liquet pluribus esse commune. 44. An vero Dominus Jesus eam sibi matrem eligeret, quae virili semine aulam posset incestare coelestem, quasi eam cui impossibile esset virginalis pudoris servare custodiam? Cujus exemplo caeterae ad integritatis studium
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Tollite portas pͥncipes ur̃as: ⁊ eleuamini
porte ȩtͣ̃nales. i introibit rex głȩ. Quis est
iste rex głe: Quomͦ ergo homo potuit di¬
uinum scire secretum. qd̾ angłi nesciebant:
Et in ysaiȩ libro habes. Quis ẽ. iste qui adue¬
nit ex edom. rubor uestimentoꝵ ex bosor:
Et utiq minus erat hominẽ resurrexisse.
quã unginem parturire. Et enim iam
heliȩ precib. helisei orationib. mortui re¬
surrexerant. Numquam aut̃ ante. nũꝗͣ
postea. uirgo generauit. hoc aut̃ opinatꝰ
ẽ. qd̾ traduceret eam quasi ream. anteꝗͣ
ab angło moneretur. Postea aut̃ quasi
fidelis. nec dubius uirginitatis eius ser¬
uauit oraculum. Nec illud moueat.
qd̾ ait. qr ioseph accepit coniugem suã
uiro. coniugis nom̃ accepit. Cum enim
initiatur coniugium. tẽ coniugi nom̃
asciscitur. Non enim defloratio uirginitatis
facit coniuigium. s pactum coniugale. De¬
niq cum iungitur puella. coniugium est.
ñ cum uirili ammixtione cognoscitur. Qd̾

Expanded text:
as, principes, vestras, et elevamini portae aeternales, et introibit Rex gloriae. Quis est iste Rex gloriae ? Quomodo ergo homo potuit divinum scire secretum, quod angeli nesciebant? Et in Esaiae libro habes: Quis est iste, qui advenit ex Edom; rubor vestimentorum ejus ex Bosor ? Et utique minus erat hominem resurrexisse, quam virginem parturisse. Etenim jam Eliae precibus, Elisaei orationibus mortui resurrexerant : numquam autem ante, numquam postea virgo generavit . 40. Hoc autem opinatus est quod traduceret eam quasi ream, antequam ab angelo moneretur : postea autem quasi fidelis nec dubius virginitatis ejus servavit oraculum. quod ait: Quia Joseph accepit conjugem suam,viro conjugis nomen accepit. Cum enim initiatur conjugium , tunc conjugii nomen adsciscitur; non enim defloratio virginitatis facit conjugium, sed pactio conjugalis. Denique cum jungitur puella, conjugium est, non cum virili admixtione cognoscitur. 42. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
Num quid gͥ postquã senuer̃ ds̃ eẽ desut:¬
Item in ꝓpħa daiuid legimꝰ. Dixit dñs
dño meo: sede adextris meis. Donec po¬
nam inimicos tuos. scabellum pedum
tuoꝵ. Numquid subiectis popłis natio¬
num. quia non uidebantur amici. cũ
salutis auctorem negarent. simulacris serui¬
rent. ad dextram patris filius sedere desi it :
Aut inꝑpetuum ñ sedebit: Quid aut̃ preuidi¬
cat maruȩ. si cęlestis consilii mysterium.
ioseph non intellexit: Et putauit uirginẽ
ñ eẽ. quam pregnantẽ uidet: Resurrectio¬
nem eius angłi ignorauer̃. quod significant

Expanded text:
Numquid igitur postquam senuerunt, quNumquid igitur postquam senuerunt, qulegimus: Dixit Dominus Domino meo: Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum . Numquid subjectis populis nationum, qui ante videbantur inimici, cum salutis auctorem negarent, simulacris servirent, ad dexteram Patris Filius sedere desivit, aut in perpetuum non sedebit? 39. Quid autem praejudicat Mariae, si coelestis consilii mysterium Joseph non intellexit, et putavit virginem non esse, quam praegnantem videret? Resurrectionem ejus angeli ignoraveru
Abbreviated transcription (Latin):
unam de costis ade ⁊ suppleuisset carnẽ
in loco ipsius. edificauit inquit eam m
mulierem. Utiq adhuc uirum non cogno¬
uerat. ⁊ iam mulier uocabat᷑. Rationem
quoq nominis huiꝰ scͥptura non tacuit
diẽs. qr dixit adam os de ossib meis. ꝙ
caro de carne mea. hȩc uocabit᷑ mulien.
qm de iuro suo sumpta ẽ. Quia sumpta
ẽ. inquit de uiro suo. non quia uirum ex¬
ꝑta. Itdq quamdiu in paradiso fut mu¬
lier uocata ẽ: ⁊ cognita uiro non erat.
Ubi aut̃ eiecta ẽ. de paradiso. tc̃ legitur
quia adam cognouit ȩuam mulierẽ suam.
⁊ tẽ concepit ⁊̃peꝑit filium. Primꝰ igitur
solutus ẽ. nodus. Scda questio ẽ. quia scͥp¬
tum ẽ. anteqũa conuenirent. inuenta
astruat. incedentem differat. Quo sol¬
uitur etiam t̾cia questio quia dictũ
ẽ. non cognouit eam. donec pepit fili¬
um. Quid ergo: postea cognouit: Mi¬
nime. Deniq habes alibi scriptum.
Ego sum ds̃. ⁊ donec senescatis ego sum.

Expanded text:
unam de costis Adae, et supplevisset carnem unam de costis Adae, et supplevisset carnem in locum ipsius: Aedificavit, inquit, eam in mulierem . Utique adhuc virum non cognoverat, et jam mulier vocabatur. Rationem quoque nominis hujus Scriptura non tacuit dicens: Quia dixit Adam: Os de ossibus meis, et caro de carne mea. Haec vocabitur mulier, quoniam de viro suo sumpta est . Quia sumpta est, inquit, de viro suo, non quia virum experta. Itaque quamdiu in paradiso fuit, mulier vocata est, et cognita viro non erat: ubi autem ejecta est de paradiso, tunc legitur quia Adam cognovit Evam mulierem suam, et tunc concepit et peperit filium . Primus igitur solutus est nodus. 37. Secunda quaestio, quia scriptum est, Antequam convenirent, inventa astruat, incidentem differat. 38. Quo solvitur etiam tertia quaestio, qua dictum est: Non cognovit eam, donec peperit Filium . Quid ergo? Postea cognovit? Minime. Denique habes scriptum: Ego sum Deus, et donec senescatis, ego sum .
Abbreviated transcription (Latin):
retur. indamnatum. non putauimꝰ
relinquendũ. Et maxime qr imulierẽ eam
legimꝰ. sicut ait in chana galilee ipse dñs¬
dicenti ÷. uinum ñ habent. respondit filꝰ.
Quid mͥ ce tͥ ẽ. mulier: Et alibi legimꝰ. quod
dixerit matħs de ioseph ⁊ maria: inuenta
ẽ. ancequã conuenirent in ut̾o habens de
sp̃u scõ. Et infra. Non cognouit eam donee
peꝑit. Et it̾m de ioseph. noluit eam tradu¬
cere. & fr̃s̃ dñi uidentur significare qd de
oraitia susceptifunt. Et apłs ait. Postquam
uenit plenitudo temporis. mifit ds̃ filium
sutim natũ ex muliere. factum sub lege.
Quȩ singula notanda sunt. ut qui illa legit.
sermonis hui̾modi uinculo ñ alliget᷑. Res¬
pondeamꝰ itaq suo ordine. de mulieris no¬
mine quid moueami. Ad sexum muli¬
erem retulit. hon enum cortuptele.sisexꝰ
uocabulum ẽ. Uulgi usus. non preiudicat
ueritati. Deniq uirginitas. pͥmũ hoc no¬
men accepit. Nam cũ sumpsisset deus

Expanded text:
retur, indemnatum non putamus retur, indemnatum non putamus relinquendum; et maxime quia et mulierem eam legimus, sicut dicenti sibi: Vinum non habent, fili, respondit: Quid mihi et tibi est, mulier ? Et alibi legimus quod dixerit Matthaeus de Joseph et Maria: Inventa est antequam convenirent, in utero habens de Spiritu sancto . Et infra: Non cognovit eam, donec peperit . Et iterum de Joseph: Noluit eam traducere . Et fratres Domini videntur significare, quod de Maria suscepti sint. Et Apostolus ait: Postquam venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum factum ex 258 muliere, factum sub lege . Quae singula enodanda nobis sunt ut qui illa legit, sermonis hujusmodi vinculo non alligetur. Respondeamus itaque suo ordine. 36. De mulieris nomine quid moveamur? Ad sexum retulit; non enim corruptelae, sed sexus vocabulum est. Vulgi usus non praejudicat veritati. Denique virginitas primum hoc nomen accepit; nam cum sumpsisset Deus
Abbreviated transcription (Latin):
dicit ysaias. Ecce uirgo in utero concipiet
⁊ pariet filium. &r uocabitur nomen eius em¬
manuel. quod ẽ. int̾pretatum nobiscum ds̃.
Unde hoc munus: non de t̾ra. utiq non de cȩlo:
uas sͥ hoc ꝑ quod descenderet. xp̃e elegit. et
sacrauit templum pudoris. ꝑ unã descendit.
s multas uocauit. Unde ⁊ speciale oraria
dñi hoc nomen inuenit. quod significat ds̃.
ergo dñs in amaritudinem fragilitatis hu¬
manȩ. ut conditionis amaritudo dulcescet.
u̾bi celestis suauitate ⁊i gra temꝑata. Hoc si¬
gnificauit fons myriȩ ꝑ lignum dulcoratus.
eo qd ppłs nationum amarus ante peccatis.
uł caro nr̃a temꝑamento passionis dñice
in usus alteros mutaret᷑. Egregia gͥ oraria
quȩ signum sacrȩ uirgintatis extulit. ⁊ inte¬
merate integritatis pium xp̃o uexillum le¬
uauit. Et tam̃ cũ om̃s ad cultum urginica¬
tis sc̃ȩ mariȩ aduocentur exemplo. fuert̃.
qui eam negarent unginẽ ꝑseuerasse. hoc
ita ut eius ꝓlapsionis etiam ep̃e argue¬

Expanded text:
utero accipiet, et pariet filium, et vocabitur nomen ejus Emmanuel , quod est interpretatum, nobiscum Deus . Unde hoc munus? Non de terra utique, sed de coelo vas sibi hoc per quod descenderet Christus elegit, et sacravit templum pudoris. Per unam descendit, sed multas vocavit. Unde et speciale Maria Domini hoc nomen invenit, quod significat: Deus ergo Dominus in amaritudinem fragilitatis humanae, ut conditionis amaritudo dulcesceret, Verbi coelestis suavitate et gratia temperata. Hoc significavit fons Merrha per lignum dulcoratus; eo quod populus nationum amarus ante peccatis, vel caro nostra temperamento passionis Dominicae in usus alteros mutaretur. 35. Egregia igitur Maria, quae signum sacrae virginitatis extulit, et intemeratae integritatis pium Christo vexillum erexit. Et tamen cum omnes ad cultum virginitatis sanctae Mariae advocentur exemplo, fuerunt qui eam negarent virginem perseverasse. Hoc ita ut ejus prolapsionis etiam Episcopus argue
Abbreviated transcription (Latin):
remedium. adu̾sus temptationes. ꝑi¬
culum. Uigilate inquit ⁊ orate. ne in¬
tretis in temptationem. Dñs hoc dixit.
U ir audiuit. mulier implȩuit. Cotidie
mulieres ieninant. non indieta p̾stant
reiuna. peccatum agnoscunt. arcersunt re¬
medium. Semel de int̾dicto mulier mandu¬
cauit. ⁊ cotidie ieiuinium soluit. Qui secutꝰ
es errantem. sequere corrigentem. Ambo
manducastis. cur sola ieiunat: hoc est
ambo deliquistis. cur sola remedium querit
ieiuna. Ueni eua. iam talis. ut ñ de paradiso
excludaris. s. rapiaris ad celum. Ueni ȩua. iam
sara quȩ parias filios. non in tristicia. s in
exultatione. non in merore .s. risu. I saac tibi
multiplex nascitur. Ueni gͥ eua iam sara. de
qua dr̃ uiro. audi saram uxorem tuam. Sis
tu licet turo subdita. quod eẽ te decet. scito
meretur audiri. quantum profieit sexus.
qui. xp̃m salua tamen uirginitate generauit:
Ueni ergo ȩua iam oraria. quȩ nobis non solũ

Expanded text:
remedium adversus tentationis periremedium adversus tentationis periculum: Vigilate, inquit, et orate, ne intretis tentationem . Dominus hoc dixit, vir audivit, mulier implevit. Quotidie mulieres jejunant, et non indicta praestant jejunia: peccatum agnoscunt, accersunt remedium. Semel de interdicto mulier manducavit, et quotidie jejunio solvit. Qui secutus es errantem, sequere corrigentem. Ambo manducastis, cur sola jejunat; hoc est, ambo deliquistis, cur sola remedium quaerit jejuna. Veni, Eva, jam talis, ut non de paradiso excludaris, sed rapiaris ad coelum. Veni, Eva, jam Sara, quae parias filios non in tristitia, sed in exsultatione: non in moerore, sed risu. Isaac tibi multiplex nascetur. Veni iterum, Eva, jam Sara, de qua dicatur viro: Audi Sarai uxorem tuam . Sis tu licet viro subdita, quia esse te decet; cito meretur audiri, quantum proficit sexus qui Christum, salva tamen virginitate, generavit! Veni ergo, Eva, jam Maria, quae nobis non solum
Abbreviated transcription (Latin):
salute itaq parit. quos in tristicia par¬
turiuit. ⁊ ad laudem educat. quos peꝑit
cum dolore. S dicis ouir: quia mulier
temptatio fuerit uiri. uerum etiam si
qr decora. ecce alia temptatio. Tamen a¬
brahȩ descendenti in egyptum uxoris
pulchritudo non nocuit. immo magis
profuit. honoratus ẽ. enim ꝑuxorem. ñ
ludibrio habitus in uxore. Cur autem
tu uultus decorem in coniuge. magiz
quam moꝵ requiras: Placeat uxor
honestate. magis quam pulchritudine.
Illa eligatur quȩ saram morib referat.
Non ẽ. uitium mulieris ẽẽ quod nascit᷑.
s uitium uiri ẽ. querere in uxore quos
sepe temptatur. in quo si infirmior fue¬
rit mulier. ipsa labatur. si fortior. uir
ꝑiclitetur. Non possumꝰ reprehendere
diuini artificis opus. s. quẽ delectat cor¬
poris pulchritudo. multomagis illa
delectet uenustas quȩ ad ymaginem
dĩ ẽ. intus non foris comptior. Si ergo
uxor temptatio ẽ. esto cautior. quere

Expanded text:
salute itaque parit, quos in tristitia parsalute itaque parit, quos in tristitia parturivit: et ad laudem educat, quos peperit cum dolore. 30. Sed dicis, o vir, quia mulier tentatio fuerit viri. Verum est. Jam si est decora, ecce alia tentatio. Tamen Abrahae descendenti in Aegyptum uxoris pulchritudo non nocuit, immo magis profuit; honoratus est enim per uxorem, non ludibrio habitus in uxore . Cur autem tu vultus decorem in conjuge magis quam morum requiris? Placeat uxor honestate magis quam pulchritudine. Illa eligatur quae Saram moribus referat. Non est vitium mulieris esse quod nascitur: sed vitium viri est quaerere in uxore quo saepe tentatur; in quo si infirmior fuerit, mulier ipsa labatur: si fortior, vir periclitetur. Non possumus reprehendere divini artificis opus; sed quem delectat corporis pulchritudo, multo magis illa delectet venustas, quae ad imaginem Dei est intus, non foris comptior. 31. Si ergo uxor tentatio est, esto cautior, quaere
Abbreviated transcription (Latin):
buit qd̾ diceret. nͥ qdͥ sibi mulier dedis¬
set & manducasset. Mulier autẽ ait.
Serpens tradux̃ me: & manducaui. Quan¬
to maior mulieris absolutio. lue arguit᷑.
hȩc interrogat᷑. Ad illud
qd prior culpam fatet᷑. Etenim quȩ se
dic̃ ẽẽ seductam. medicat᷑. testatur errorẽ.
Erroris igitur medicina. confessio est. In iudi¬
cio ipso. quanto clementior mulier uiro.
Ille mulierem suam accusauit. ista ser¬
pentem. hoc ẽ. nec accusata crimen re¬
trorsit. s. ipsum accusatorem suum
maluit si posset absoluere quam ligare.
tristicia inquit paries filios. Condem¬
pnationis suȩ pondus agnoseit. munꝰ
penalis conditionis exequit᷑. Pro te
mulier dolorib suis militat : ⁊ remunerationẽ
Ex pena inuenit. ut ꝑ filios ꝑ quos affligit᷑.
liberetur. facta ẽ. itaq gr̃a ex iniuria. salus
ex infirmitate. Scriptum ẽ. enim. quia sal¬
ua erit ꝑ filioꝵ regenerationem. Cum

Expanded text:
buit quod diceret, nisi quod sibi mulier dedisbuit quod diceret, nisi quod sibi mulier dedisset, et manducasset: mulier autem ait; Serpens traduxit me, et manducavi . Quanto major mulieris absolutio! Ille arguitur, haec interrogatur. Adde illud, quod et prior culpam fatetur; etenim quae se dicit esse seductam, testatur errorem. Erroris igitur medicina confessio est. 28. In judicio ipso quanto clementior mulier viro! Ille mulierem suam accusavit; ista serpentem, hoc est, nec accusata crimen retorsit: sed ipsum accusatorem suum maluit, si posset, absolvere quam ligare. tristitia, inquit, paries filios. Condemnationis suae pondus agnoscit, munus poenalis conditionis exsequitur. Pro te mulier doloribus suis militat, 256 et remunerationem ex poena invenit; ut per filios per quos affligitur, liberetur. Facta est itaque gratia ex injuria, salus ex infirmitate; scriptum est enim: Quia salva erit per filiorum generationem . Cum
Abbreviated transcription (Latin):
Sane negare ñ possumꝰ: qd̾ errauerit mulier.
Quid miraris iam si infirmior lapsus ẽ sexus.
cũ sit lapsus etiã fortior: Alulier excusati¬
onẽ habet in peccato: uir ñ habet. lua ut
scriptura asserit. a sapientissimo om̃ium
serpente decepta ẽ: tu a muliere. Idest. il¬
lam suꝑior creatura decepit: te inferior.
Te enim mulier decepit: illã malus licet:
tam̃ angłs. Si tu inferiori ñ potusti re¬
sistere. quom̃ illa potuit suꝑiori: Culpa
tua illã absoluit. Si de merito cupȩ du¬
bitas: int̾rogemꝰ sententiã. lui dictũ ẽ
in tristicia paries filios. & ad uirũ conũ¬
t̃ra es & in terram ibis. Et uere iusta sen¬
tentia. Quandoqͥdem. si adam qd̃ a dño
deo audierat seruare ñ potuit. quom̃ po¬
tuit seruare mulier. qd audiuit a uiro:
Si illũ di uox ñ confirmauit. quomͦ istã
uox confirmaret humana: Deniq adã
conuentꝰ. qd̾ contra diuina quȩ coram
audierat precepta gustasset: nichil ha¬

Expanded text:
Sane negare non possumus quod erraverit mulier. Quid miraris tamen si erraverit et infirmior lapsus est sexus, cum sit lapsus etiam fortior? Mulier excusationem habet in peccato, vir non habet. Illa ut Scriptura asserit, a sapientissimo omnium serpente decepta est, tu a muliere: id est, illam superior creatura decepit, te inferior; te enim mulier decepit, illam malus licet, tamen angelus. Si tu inferiori non potuisti resistere, quomodo illa potuit superiori? Culpa tua illam absolvit. 26. Si de merito culpae dubitas, interrogemus sententiam. Illi dictum est: In tristitia paries filios, et ad virum conveTerra es, et in terram ibis . Et vere justa sententia; quandoquidem si Adam quod a Domino Deo audierat, servare non potuit, quomodo potuit servare mulier quod audivit a viro? Si illum Dei vox non confirmavit, quomodo istam vox confirmaret humana? 27. Denique Adam conventus, quod contra divina quae coram audierat praecepta, gustasset, nihil ha
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ om̃e consummaret. Ideoq ait. Certa¬
men bonũ certaui. cursum consummaui:
fidem seruaui. Qd̾ reliquũ. reposita ẽ mͥ
corona iusticiȩ. Quã ñ solũ sibi: sed etiã
om̃ib diligentib aduentũ dñi. dic̃ ẽẽ
reodendam. Pulchre dix̃: aduentũ xp̃i

Expanded text:
tamen omne consummaret. Ideoque ait: Certatamen omne consummaret. Ideoque ait: Certamen bonum certavi, cursum consummavi, fidem servavi: quod reliquum, reposita est mihi corona justitiae ; quam non solum 302 sibi, sed etiam omnibus diligentibus adventum Domini dicit esse reddendam. Pulchre dixit, adventum Chri
Abbreviated transcription (Latin):
subire etiam sermonũ tẽptationes. G quan¬
do uides uiduã dispendiis aliqͥb laborare.
aut filioꝵ incõmoditate. uel morte iustũ
uel iniuriis affici: noli ex istiꝰ scłr incõmodiᷤ
eiꝰ merita pensare. aut mirari qđ derelictꝰ
a dño sit. hic qͥdem luctam᷑ͦ: s alibi co-¬
ronam᷑. Non de me tantũ: s de om̃ib ho-¬
minib cõmunit̾ locutꝰ sum. Nã unde mͥ
tantũ meriti. cui indulgentia pro corona ẽ :
Hic lucta. illic brauiũ: hic militia. illic sti¬
pendium ẽ. G dum in hoc mundo sum.
adhuc luctor. adbuc decerno: adhuc im-¬
pellor ut decidam. D potens ẽ dñs. qͥ im-¬
pulsum suscipiat: labentẽ statuat: nu-¬
tantẽ erigat. Qd gͦ miraris aliquẽ labora¬
re: Donec in hac uita ẽ. certam̃ ñ deest:
certauerit. coronari. Es fortior paulo: Qs
beatior: Iue tam̃ uas electionis dñice. ñ
ante sibi coronam uendicauit: quã cer-¬

Expanded text:
subire etiam sermonum tentationes. CAsubire etiam sermonum tentationes. CAdo vides viduam dispendiis aliquibus laborare, aut filiorum incommoditate: vel morte justum, vel injuriis affici; noli ex istius saeculi incommodis merita ejus pensare, aut mirari quod derelictus a Domino sit. Hic quidem luctamur, sed alibi coronamur. Non de me tantum, sed de omnibus hominibus communiter sum locutus. Nam unde mihi tantum meriti, cui indulgentia pro corona est? Hic lucta, illic bravium: hic militia, illic stipendium est. Ergo dum in hoc mundo sum, adhuc luctor, adhuc decerno, adhuc impellor ut decidam; sed potens est Dominus, qui impulsum suscipiat, labentem statuat, nutantem erigat. Quid ergo miraris aliquem laborare? Donec in hac vita est, certamen non deerit, certaverit, coronari. 92. Quis fortior Paulo, quis beatior? Ille tamen vas electionis Dominicae non ante sibi coronam vindicavit, quam cer
Abbreviated transcription (Latin):
det castitatẽ. De qua bene dicit᷑: qđ dñs
feminis dicimꝰ: Ioseph tacuit accusatꝰ: ut
meliꝰ eum innocentia quã lingua defen-¬
deret. Tacuit daniel om̃ib sapientior:
credant᷑: S audi bonũ magistrũ dicen-¬
tẽ scm̃ iob. Ecce rideo ohpbrio & ñ loquor
Clamabo & nusquã iudiciũ. Idest. crimi¬
nator aliqͥs opprobria iacit: habes quod
intͣ te rideas. si crim̃ conscientia ñ recog-¬
noscit. Quid enim reseras uerba uerbis:
Nondũ ẽ iudiciũ: & si cdames ñ appropin¬
quat. Debent᷑ tͥ in hoc sdo: multa certa-¬
mina Uicerat sc̃s iob dampni dolorẽ: ui¬
cerat immo ȩxluserat luctꝰ acerbitatẽ in
amissionib filioꝵ: uicerat uulnerũ asꝑitateᷤ
iubicib corporis. Adhibent᷑ mulieris temp
tamenta: & ipsa ñ sensit. Adhuc amicoꝵ in¬
crepationes: ad certam̃ ei ultimũ reseruant᷑.
Luctatꝰ fuerat cum affectu patrio: luctatꝰ cũ
dolore corporis & egritudine: oportebat eũ

Expanded text:
eret castitatem. De qua bene dicitur, quod eret castitatem. De qua bene dicitur, quod feminis dicimus? Joseph tacuit accusatus , ut melius eum innocentia quam lingua defenderet. Tacuit Daniel omnibus sapientior, credantur. Sed audi bonum magistrum dicentem sanctum Job: Ecce rideo opprobria, et non loquor: clamabo, et nusquam judicium , id est, criminator aliquis opprobria jacit? Habes quod intra te rideas, si crimen conscientia non recognoscit. Quid enim referas verba verbis? Nondum est judicium: et si clames, non appropinquat. Debentur tibi in hoc saeculo multa certamina. 90. Vicerat sanctus Job damni dolorem: vicerat, immo excluserat luctus acerbitatem in amissionibus filiorum, vicerat vulnerum asperitates: vibicibus corporis adhibentur mulieris 301 tentamenta, et ipsa non sensit. Adhuc amicorum increpationes ad certamen ei ultimum reservantur. Luctatus fuerat cum affectu patrio , luctatus cum dolore corporis et aegritudine ; oportebat eum
Abbreviated transcription (Latin):
cupiens petrꝰ apłs monet uͭ ñ reddamꝰ malũ
ꝓmalo. ⁊ maledictũ ꝓ maledicto. s magiꝰ eũ
maledicit᷑ nobis. benedictioes referamꝰ. Q
idõ dic̃. coibe lingnã tuã amalo. Tanꝗͣ linguȩ
flagello: nec timeas uerboꝵ sonum. si
munda ẽ conscientia tua. Donum est
quidem nullũ si fieri potest locum ob-¬
trectationi dare. S quia pleriq ñ uitiis
s uirtutib derogant. rep̃hendant qd̃
laudis ẽ : ñ inueniant qd̾ erroris ẽ. D¬
qd̃ peiꝰ ẽ ñ solũ aliena lingua. s etiam
nĩa flagellam᷑. & hec sunt grauiora uer¬
bera. cũ ex multiloquio peccatũ incurrimꝰ.
Et ideo custodi uirgo uias tuas: ut ñ delm¬
quas in lingua tua. & bona loqͥ. plerũq
crimen ẽ uirginis. S qͥd miraris de uir¬
gine: cũ mulier in silentio iubeatur dis-¬
cere: Bonus est pudor: quẽ cõmendant
inuenit uerecundia defensorem: qͥ defen-¬

Expanded text:
cupiens Petrus apostolus, monet ut non reddamus malum cupiens Petrus apostolus, monet ut non reddamus malum pro malo, et maledictum pro maledicto : sed magis cum maledicitur nobis, beideo dicit: Cohibe linguam tuam a malo , tamquam linguae flagello; nec timeas verborum sonum, si munda est conscientia tua. Bonum est quidem, nullum, si fieri potest, locum obtrectationi dare: sed quia plerique non vitiis, sed virtutibus derogant; reprehendant quod laudis est, non inveniant quod erroris est. gua, sed etiam nostra flagellamur. Et haec sunt graviora verbera, cum ex multiloquio peccatum incurrimus. Et ideo custodi, virgo, vias tuas; ut non delinquas in lingua tua . Et bona loqui plerumque crimen est virginis. Sed quid miraris de virgine, cum mulier in silentio jubeatur discere ? Bonus est pudor quem commendant invenit verecundia defensorem, qui defend
Abbreviated transcription (Latin):
affectus tam̃ ñ innocens. ꝓpt̃ quẽ in se
ipse animaduerterit. Iue tam̃ sola exce¬
pit uulnera. ne noceret: hec triumpha¬
les retulit martyrii cicatrices: ut imagi
nem quã acceꝑat reseruaret. Seruate &¬
struat᷑. Scriptum ẽ enĩ. Deatus homo quẽ
tu erudieris dñe: & de lege tua docue¬
ris eum. Bonus dñs erudit & docet. &
beatum facit. Beatꝰ enim homo quem
arguit dñs. E ideo increpationes eiꝰ ñ
refugias: quia caritatis & grȩ sunt. lp-¬
se enim ꝑcutit: & qͥa bonꝰ medicꝰ. ma-¬
nib suis sanat. Sepues de necessitatib
te liberat: in septimo autẽ te ñ conting&
malum. In fame eripit te a morte: in
pugna autẽ de manu ferri te eruit.
Aflagello lingue. te abscondet.Si enĩ tu nul¬
li putaueris derogandũ. aliene lingue fla¬
gella ñ metues. Mire aũt sermones ma¬
ledicoꝵ exp̃ssit dicendo. lingue flagellũ
cuiꝰ sonꝰ late resultet. A qͦ nos separare

Expanded text:
affectus tamen non innocens, propter quem in se affectus tamen non innocens, propter quem in se ipse animadverterit. Ille tamen sola excepit vulnera, ne noceret: haec triumphales retulit martyrii cicatrices, ut imaginem Dei quam acceperat, reservaret. CAPUT XIstruatur . Scriptum est enim: Beatus homo quem tu erudieris, Domine, et de lege tua docueris eum . Bonus Dominus erudit et docet, et beatum facit; beatus enim homo quem arguit Dominus . Et ideo increpationes ejus non refugias, quia charitatis et gratiae sunt; ipse enim percutit, et quia bonus medicus, manibus suis sanat . Septies de necessitatibus te liberat, in septimo autem non te continget malum. In fame eripit te a morte, in pugna autem de manu ferri te exuit, a flagello linguae te abscondit . Si enim tu nullis putaveris derogandum, alienae linguae flagella non metues. 85. Mire autem sermones maledicorum expressit dicendo linguae flagellum, cujus sonus late resultat. A quo nos separare