comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gentiũ factꝰ est qͣsi ẽẽt ipse sine
lege: ut eos qui erant sine lege
ad quireret xp̃o. Pulchre aut̃
ait. qđ sine lege dĩ ñeẽt: & in le¬
erat caput. uet̾is sẏnagoge. quã
inoyses fundauit. & condioit. De¬
niq audi dicentẽ: qr u̾bo dñi fun¬
data ẽ: fide in quit moyses gran¬
dis factꝰ. negauit se ẽẽ farao regiᷤ
nepotem. Maluit enĩ afflictis cõ¬
pati. quã tẽporalib delectari. mai¬
oresq diuitias estimauit. & p̃tulit
thesauris egipti᷑: imꝓperiũ. xp̃i.¬
Aspitiebat enĩ mercedẽ reꝓmissio¬
nũ dĩ: quȩ ẽ resurrectionis gr̃a.
S ubi ꝓpt̾ ꝑfidiã iudeoꝵ mortuũ ẽ
infidelib dĩ u̾bũ. ce excidit pecto¬
rib iudeoꝵ. legis sp̃alis intellec.¬
lectus occubuit: & nupsit sẏnagoga
ritui corporali. obseruationiq ꝑfidiȩ
S ñ fuit illa sobrietas sp̃aliũ nup¬
tiarũ: s ad ulteriũ castitatis. Idõ sy¬

Expanded text:
gentium factus est quasi esset ipse sine gentium factus est quasi esset ipse sine lege, ut eos qui erant sine lege adquireret Christo. pulchre autem ait, quod sine lege dei non esset et in leChristus erat caput ueteris synagogae quam Moyses fundauit et condidit. denique audi dicentem, quia uerbo domini fundata est: fide, inquit, Moyses grandis factus negauit se esse Pharaonis regis nepotem; maluit enim afflictis compati quam temporalibus delectari maioresque diuitias aestimauit et praetulit thesaruris Aegypti improperium Christi;aspi- ciebat enim mercedem reum dei, quae est resurrectionis gratia. sed ubi propter perfidiam Iudaeorum mortuum est infidelibus dei uerbum et excidit pectoribus Iudaeorum, legis spiritalis intellectus occubuit et nupsit synagoga ritui corporali obseruationique perfidiae. sed non fuit illa sobrietas spiritalium nuptiarum, sed adulterium castitatis. ideo sy
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ta renouant᷑. hoc nob̾ apłs e
uident̾ exposuit. dicens. Qm̃
que subuiro ẽ mulier. uiuente
uiro. ligata ẽ legi. hoc ẽ uiri sui
iegi: ut ei debeat castitatẽ. Siaut̃
mortuus fuerit uit. soluta ẽ
alege uiri. id ẽ ut cui uelit nu¬
bat. dũ modo mortuo uiro nu¬
bat: qe uiuo utro uocabit᷑ in¬
quit ad ult̾a siuncta fu̾i̾t alt̾i
uiro. Si aut̃ mortuus fuerit. uir
eiꝰ lib̾ata ẽ a lege uiri: ita ut ñsit
adult̾a si fuerit cũ alio uiro. hoc
quia magnũ est sacram̃tũ: Hic
quoq ñ p̃termisit dicens. Itaq
esiegiᷤ nͥ ut tibi legis umbra moriat᷑.
cũ accedis ad sacram̃ta cȩlestra: Nec
enĩ alit̾ debes accedere ad eugłiũ.
nͥ solutꝰ in t̃p̃tationis corporalis in¬
pedim̃tis. Alioquin adult̾iũ est ue¬
rie falsa miscere. Pudititia aut̃ sp̃a¬
lis. si anima tua exuta om̃ib impe¬
dim̃tis deuȩ cognitionis. si ne ruga
lege ñ eẽt ut eos qui sub lege sũt
lucrifaceret. Et it̾um doctor

Expanded text:
menta renouantur. hoc nobis apostolus menta renouantur. hoc nobis apostolus euidenter exposuit dicens: quoniam quae sub uiro est mulier uiuente uiro ligata est legi; hoc est uiri sui legi, ut ei debeat castitatem. si autem mortuus fuerit uir, soluta est a lege uiri, id est ut cui uelit nubat, dummodo mortuo uiro nubat, quia uiuo uiro uocabitur, inquit, adultera, si iuncta fuerit alteri uiro; si autem mortuus fuerit uir eius, lib-erata est a lege uiri, ita ut non sit adultera, si fuerit cum alio uiro. hoc quia magnum est sacramentum. hic quoque non praetermisit dicens: itaquees legi nisi ut tibi legis umbra moriatur cum accedis ad sacramenta 30 caelestia? nec enim aliter debes accedere ad euangelium nisi solutus interpretationis corporalis impedimentis. alioquin adulterium est ueris falsa miscere, pudicitia autem spiritalis, si anima tua exuta omnibus impedimentis deuiae cognitionis sine ruga lege non esset, ut eos qui sub lege sunt lucri faceret. et iterum doctor
Abbreviated transcription (Latin):
& idõ sẏnagoga nomo qͦsi mascu¬
lo copulata ẽ. s legi corporali ñ
sp̃ali. hoc ẽ rituilegis iude̾ico: cuiꝰ
iuncul Is illigata ẽ. legic nesciẽs
sacram̃ta cõiugii. Si aut̃ mortua
fuerit lex. hoc ẽ legis in t̾p̃tati¬
o corporalis. tẽ plebsquasi mortuo
cõiuge pͥore. legitimȩ nubet sccdo̾
uiro: qui exmortius resurterit. Est
etiã cap̃ mulieris huiꝰ eugłium.
Uñ quidã mystice int̾pretati mor-¬
tificato ritu iudaico. tanquã fr̃i
defuncti. euglio mulierẽ eam nu¬
bere ex lege uoluer̃ qr lex annun¬
tiauerit euangliũ. idõ prior lex
iur. postea scdĩ uiri nuptiȩ hoc ẽ
eugłii sacram̃ta sunt. duo enĩ
quasi cõiugia: duosunt testam̃ta.
unũ ꝯuigiũ uetꝰ ẽ testam̃tũ. qđ
morte uiri pͥoris solutũ ẽ. & iõõ
mulier illa cui lex mortua ẽ. rec¬
te scdm ꝯiuigiũ ꝯuenit hoc ẽ
testam̃tũ nouũ. Sic duob fr̾ib
una ꝯiungit᷑: cui suꝑiora peccata¬
moriuntur. meliora postea sacra¬

Expanded text:
 ideo synagoga vóplp qua masculo copulata est, sed legi coiporali, non spiritali, hoc est ritui legis Iudaico, cuius uinculis inligata est legitimi nesciens sacramenta coniugii. si autem mortua fuerit lex, hoc est legis interpretatio corporalis, tunc plebs quasi mortuo coniuge priore legitime nubet secundo uiro qui ex mortuis resurrexit. est etiam caput mulieris huius euangelium. unde quidam mystice interpretati mortificato ritu Iudaico tamquam fratri defuncti euangelio mulierem eam nubere ex lege uoluerunt, quia lex annuntiauerit euangelium. ideo prior lex uir, postea secundi uiri nuptiae, hoc est euangelii sacramenta sunt; duo enim quasi coniugia duo sunt testamenta. unum coniugium uetus est testamentum, quod morte uiri prioris solutum est. et ideo mulier illa, cui lex mortua est, recte secundum coniugium conuenit, hoc est testamentum nouum. sic duobus fratribus una coniungitur, cui supostea sacra
Abbreviated transcription (Latin):
theus. qͥ transebant blasphemabat.
mac̾hꝰ. Qi p̃teribat̃. blasphemabant
eũ: mouentes capita sua ł r̾anseun¬
tes aut̃ qd rep̃hensibiles ȩstimen¬
tur: docet hic tpse ꝓpħa qͥ dicit
de uinea sabaoth Et uindemiant
eã om̃s transeuntes uiã. deniq
& qͥ seqͥtur u̾sus hoc signat. De¬
uastauit eã aꝑ de silua. & singu¬
laris ferꝰ depastꝰ ẽ eam. Et inpoffĩ¬
orib ait. Et ñ direr̃ transeuntet

Expanded text:
tthaeufI: qui transiebant blasphemabant tthaeufI: qui transiebant blasphemabant cus: qui praeteribant blasphemabant eum mouentes capita sua. transeuntes autem quod reprehensibiles aestimentur, docet hic ipse propheta, qui dicit de uinea Sabaoth: et uindemiant eam omnes transeuntes uiam. denique et qui sequitur uersus hoc signat: deuastauit eam aper de silua et singularis feruB d epastus est eam, et in posterioribus ait:et non dixerunt transe
Abbreviated transcription (Latin):
s ñ intellexer̃ qr curaret animas
laborantiũ: et om̃i egritudine &
in eqͣlitate in cõmoditatis ab sol¬
ueret. factꝰ est etiã inparabolam.
qͥa camẽ suscepit quã erucifixer̃
iudei: ñ intelligentes parabolam
sp̃alẽ. Eo usq ñ intellexer̃: enĩ ut
cũ auctorẽ uitȩ crucifigerent
& suspensam in citice cernerẽt
carnẽ dñi salutare: mouerent
caput. Nã suntellexissent. utiq
ñ insultassent. s ingemuissent.
& tam̃ ipsa cõmotio capitis illis in
similitudinẽ cessit᷑: ut ñ hoc signi¬
ficarent. qđ illi senciebant. s qđ
misteria declarabant. Illi enĩ scdm̃
uulgi usum insultantet dño. mo¬
uebant cap̃ suũ: sic̃ qͥ tustis in sulta¬
re desioerant. si forte eos uiderint
in hoc scło fatigari. mouent cap̃.
Quȩ cõmotio capitis. geminũ intel¬
lectũ habet. Rep̃hensibiles enim
uioent᷑ scđm scripture auctoritatẽ
qͥmouent caput. cũ dicat & ma¬

Expanded text:
sed non intellexerunt sed non intellexerunt laborantium et omni aegritudine et inaequalitate incommoditatis absolueret. factus est etiam in parabolam, quia carnem suscepit quam crucifixerunt Iudaei, non intellegentes parabolam spiritalem. eo usque enim non intellexerunt, ut, cum auctorem uitae crucifigerent et suspensam in cruce cernerent carnem domini salutarem, mouerent caput; nam si intellexissent, utique non insultassent, sed ingemuissent. et tamen ipsa commotio capitis illis in similitudinem cessit, ut non hoc significaret quod illi sentiebant, sed quod mysteria declarabant. illi enim secundum uulgi usum insultantes domino mouebant caput suum, sicut qui iustis insultare desiderant, si forte eos uiderint in hbc saeculo fatigari, mouent caput. Quae commotio capitis geminum intellectum habet. reprehensibiles enim uidentur secundum scripturae auctoritatem qui mouent caput, cum dicat et Ma
Abbreviated transcription (Latin):
se p̾buit. ingerens seillis. nec resu¬
giens eoꝵ sediciones: & ꝑducens
eos adtẽpꝰ beneplaciti sibi. ut mo¬
retetur ꝓ om̃ib hominib: quo il¬
liꝰ sanguine genꝰ hominũ mundare¬
tur. Similit̾ in parabola scriptũ
ẽ. Ñ alligabis os boui trituranti.
Soluit hãc patrabolã: apłs dicens.
nos utiq dicit: Nã ꝓpt̾ nos. scripta
sunt. Qs ẽ qui arat. nͥ qui inspe
arat. ut in iudicio dñi metat:
& ioõ qͣsi boneͥ agricolȩ. ubi ꝓpt̾ spẽ
inarata fuerit t̾ra ñra continen¬
tia corporali. ñ carnalia. s sp̃alia
seminemꝰ: qm̃ de carnalib corrup.¬
tela colligitur: de sp̃alib uita et¬
na. adqͥritur. Typꝰ itaq & figura
nob̾ sint gesta maioꝵ: typꝰ lexscrip¬
ta in cordib nris: ut nob̾ in ea q̃¬
dã futuroꝵ figura. ñ ueritas sit.
Lex gͦ qͣsi figura sit nob̾: eugłium
qͣ si lum̃. & signaculũ u̾itatis. In
parabola gͦ dñs ostendit se uideis.

Expanded text:
se praebuit, ingerens se illis nec refuse praebuit, ingerens se illis nec refugiens eorum seditiones et perducens eos ad tempus beneplaciti sibi, ut moreretur pro omnibus hominibus, quo illius sanguine genus hominum mundaretur. Similiter in parabola scriptum est: non alligabis os boui trituranti. soluithancparabolamapostolusdicens: nos utique dicit? nam propter nos scripta sunt. quis est qui arat nisi qui in spe arat, ut in iudicio domini metat? et ideo quasi boni agricolae, ubi propter spem inarata fuerit terra nostra continentia corporali, non carnalia, sed spiritalia seminemus, quoniam de carnalibus corruptela colligitur, de spiritalibus uita aeterna adquiritur. typus itaque et figura nobis sint gesta maiorum, typus lex scripta in cordibus nostris, ut nobis in ea quaedam futurorum figura, non ueritas sit. lex ergo quasi figura sit nobis, euangelium quasi lumen et signaculum ueritatis. In parabola ergo dominus ostendit se Iudaeis,
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ. In parabolã factꝰ ẽ. quia seden¬
tes inporta increpabat. In exitui enĩ
ñ ociosi. s exerciti ẽẽ debemꝰ. Idõq
scriptũ est. Uioete nefiat fuga ur̃a
hyeme aut sabbato: hoc ẽ ñ motio. s in
negotio. Ergo pigri sedebant iudei:
qr stare ñ pot̾ant qͥ uere ihrłm atria
nesciebant. Si enĩ scientes: illã ihrłm
thrłm reqͥsissent. Isti gͦ fatigati inpor¬
ta sedebant: nec solũ dixit sedebant:
s etiã oderant dñm. inportis redar-¬
guentẽ. Inporta enĩ erat. qͥ subitu-¬
rus erat sui corporis passionẽ. ꝑ quã
migraret et̃ris. reotret eͦcelũ. Inpor-¬
ta erat.cũ diceret ambulate cũ lucẽ
habetis. Qld ẽ gͦ factꝰ sum illis inpa¬
rabolã. nͥ quia finis legis ẽ. xp̃c. &
mors eiꝰ soluit enignata ꝓpħarũ. eaq
quȩ ante iudeis erant incognita cũ
ꝓpħrent᷑ postea manifestata. sunt
dnĩcȩ passionis effectu: factus
ẽ illis inparabolã. ꝗr quasi ulem

Expanded text:
ipsum. in parabolam factus est, quia sedenipsum. in parabolam factus est, quia sedentes in porta increpabat; in exitu enim non otiosi, sed exerciti esse debemus. ideoque scriptum est: uidete ne fiat fuga uestra hieme uel sabbato, hoc est non in otio, sed in negotio. ergo pigii sedebant Iudaei, quia stare non poterant qui uerae Hierusalem atria nesciebant; si enim scientes essent, illam Hierusalem requisissent. isti ergo fatigati in porta sedebant. nec solum dixit \'sedebant\', sed etiam oderant dominum in portis redarguentem. in porta enim erat qui subiturus erat sui corporis passionem, per quam migraret e terris, rediret ad caelum. in porta erat, cum diceret: ambulate dum lucem habetis. quid est ergo: factus sum illis in parabolam, nisi quia finis legis est Christus et mors eius soluit aenigmata prophetarum eaque, quae ante Iudaeis erant incognita, cum prophetarentur, postea manifestata sunt dominicae passionis effectu ? factus est illis in parabolam, quia quasi uilem
Abbreviated transcription (Latin):
ueres. duo sint testam̃ta. unum
ũ. quã fidĩ gr̃a maluer̃. Ergo quȩ
sub lege erat ihrłm: cũ suis filiis
seruiebat. Que aut̃ sursũ est
palis dr̃. libtatẽ ht̃: qđ princips
sui sit qͥ iustus. atq integer est.
Ex ducib gͥ testam̃tis. duo popłi:
unꝰ iudeoꝵ. alius nationũ: qͥ in
xp̃o credidit. Ille udeoꝵ qͥ non¬
ti credidit. seruit: ipse ẽ scdm
carnẽ natꝰ. qe scđm carnẽ in t̃pre¬
tatꝰ est scripturã diuinã. & scđm lit¬
tus ẽ ꝑ reꝓmissionẽ: hoc ẽ cui ꝓmis¬
sio exfide. ipse ẽ eccłȩ filius. tenẽs
pelle ancillã & filiũ eiꝰ: ñ enĩ heres
erit filiꝰ ancillȩ cũ filio.meo ysa¬
ignorabat iudeus. fides gentiũ soluit.
infusa apło doctore m̃tib nationũ.
Idõ gͦ illoꝵ gesta nob̃ inparabala fũt.
S & dñs dixit. factꝰ sum illis in para¬
bolã: adu̾sus me exercebant᷑ qͥ sede-¬
bant inporta. In parabola aut̃ factꝰ.
quia dicitis inquit medice cura te

Expanded text:
lieres duo sint testamenta, unumlieres duo sint testamenta, unumerum quam fidei gratia maluerunt.ergo quae sub lege eratHierusalem cum suis filiis seruiebat, quae autem sursum est itur, libertatem habet, quod princeps sui sit qui iustus atque integer est. ex duobus igitur testamentis duo populi, unus Iudaeorum, alius nationum qui in Christo credidit. ille Iudaeorum qui non credidit seruit; ipse est secundum carnem natus, quia secundum carnem interpretatus est scripturam diuinam et secundum littus est per repromissionem; hoc est, cui repromissio ex fide, ipse est Ecclesiae filius, tenens pelle ancillam, et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isauod ignorabat Iudaeus fides gentium soluit infusa a Paulo doctore mentibus nationum. ideo ergo illorum gesta nobis in parabola sunt. Sed et dominus dixit: factus sum illis in parabolam. aduersus me exercebantur qui sedebant in porta, in parabolam autem factus, quia dicitis, inquit: medice, cura te
Abbreviated transcription (Latin):
Ista enĩ quȩ accider̃ iudeie insimilitu¬
oinẽ. sigura facta sunt. ut fieret nob̾
typut ce figura: excidiũ uideoꝵ diq
exisla similitudint ꝑparabolã solu¬
tionẽ p̃sentib rqͥramꝰ: qͦ exẽpla eoꝵ
cauere possimꝰ. deinoe. quia uaaice
res om̃s. qͦsi parabole sunt. hoc ẽ qua-¬
si figurȩ. egentes solutione. Ueniq
dñs iudeis inparabola loquebatur
ut inꝑiti ñ intelligerent. in tellige-¬
rent sapientes. ut in telligebant
apli & in qͦ mouebant᷑. in t̃rogabant
dñm. Iudei aut̃ nec in telligebant:
nec it̾um discere ñ intellecta cupie¬
bant. Qdsit parabola accipe. Abra¬
hã gͥ duos filios habuit. unũ de an¬
cilla ⁊ unũ delib̃a. N in telligebat
boc uioeus. nͥ scd̾m litt̾am: nesciebat
quis defiliis duob acciꝑet heredi-¬
tatẽ patric qr ad carnalia ꝓpende-¬
bant. Egebat parabola solutione.
Uenit gentũi doctor. & fides natio¬
nũ: & intellexit qđ duȩ illȩ mu¬

Expanded text:
Ea enim quae acciderunt Judaeis, in similituEa enim quae acciderunt Judaeis, in similitudinem figurae facta sunt; ut fieret nobis typus et figura excidium Judaeorum, atque ex illa similitudine per parabolam, solutionem praesentibus requiramus, quo exempla eorum cavere possimus. Deinde quia Judaicae res omnes quasi parabolae sunt; hoc est, quasi figurae egentes solutione. Denique Dominus Judaeis in parabola loquebatur, ut imperiti non intelligerent, intelligerent sapientes; ut intelligebant Apostoli, et in quo movebantur, interrogabant Dominum: Judaei autem nec intelligebant, nec iterum discere non intellecta cupiebant. 56. Quid sit parabola, accipe. Abraham igitur duos filios habuit: unum de ancilla- et unum de libera. non intellegebat hoc Iudaeus nisi secundum litteram; nesciebat quis de filiis duobus acceperit hereditatem patris, quia ad carnalia propendebat. egebat parabola solutione. uenit gentium doctor et fides nationum et intellexit, quod duae illae mu
Abbreviated transcription (Latin):
nalis illecebrȩ. Ad u̾sarius leo ẽ qui
urguet obnoxios: iustos fatigat. Uñ
pulcbre posuit aqͥla spretionẽ ce
põpam posuisti nos: his qͥ incircui¬
tu nr̃o sut̃. Ita enĩ despicabiles ȩsti¬
mabant᷑. qͥ theatrũ factisũt huic
mundo. & angłis. co hominib:. qr &
si intestam̃to ĩpeccent dĩ. nec car¬
nis illecebris. reflectant᷑ a dño :. tam̃
qͣsi in põpa qͦdã cutũferri uidentur.
& despici: qñqͥdẽ peccatores humili¬
tati iustoꝵ insultare cõsueuerint. ut
obꝓbriũ ducant crucẽ dm̃ saluato¬
rie᷑. humilitatẽ q iustoꝵ. Deniq qͣsi
in ꝗͦdã põpa theatri cõstitutꝰ apłs:
tatib. inꝑsecutionib in angustiis.
In his placet. qͥ om̃ia quȩ mundi sũt.
ut detrm̃tũ putat ut xp̃m lucrifa
ifrłite dicentes. Posiusti nos inparabo
lã gentib cõmotionẽ capitis inpopłis.
Qͥb gentib posuistiͥ nisi creoituris:

Expanded text:
nalis inlecebrae. aduersarius leo est qui nalis inlecebrae. aduersarius leo est qui urget obnoxios, iustos fatigat unde pulchre posuit Aquilas: spretione-m et poinpam posuistinos his qui in circuitu nostro sunt. ita enim despicabiles aestimabantur, qui theatrum facti sunt huic mundo et angelis et hominibus, quia, etsi in testamento non peccent dei nec carnis inlecebris reflectantur a domino, tamen quasi in pompa quadam circumferri uidentur et despici, quandoquidem peccatores humilitati iustorum insultare consueuerint, ut obprobrium ducant crucem domini saluatoris humilitatemque iustorum. denique quasi in quadam pompa theatri constitutus aposttatibus, in persecutionibus, in angustiis. in WS placet qui omnia quae mundi sunt ut detrimentum putat, ut Christum lucri faIsraelitae dicentes: posulam gentibus, commotionem capitis in populis. Quibus gentibus posuisti, nisi credituris?
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃alib neqͥtiis &e potestatib contra
quas. iustis lucta ẽẽ cõsueuit. Demq
hystoria te doceat qđ abducti iudei
inbabiloniã. & si ꝓpt̃ peccata sua ui¬
debant᷑ eẽ subietti: tem̃ multo me¬
liores gentib hãbebant᷑. Pciores
enĩ erant inclituitu eoꝵ. qͥ insul¬
tabant eis: cũ tpsi pecẽttoꝵ grauiũ
eẽnt mole curuati. Pifmꝰ gͦ intellec¬
tus de captiuis patrib uslu ptindtis
ẽ: qͥb insultauerłnt assytĩi ilłrioen¬
tes edͥs inbabilonia. Qh enã roxille
nequissimus dñabdt᷑ nabũdhodono¬
sor. Sods in tellectꝰ᷑ ad altiora reftren¬
dus ẽ. qd seuissiuł rex. dilbotas õ
Ipse ẽ assyrius nabuehodõnosor̃ quĩ
bonis insioiari spĩet. at ebs inꝑec¬
catũ trabat ꝑcarnis illecebrã. Atten¬
degͥ hũc regẽ: eo loco ubi dic̃ ap̃ss. En
deo legẽ carnis meȩ. repugnantẽ le¬
gi m̃tis meę & captium me ducentẽ
in lege peccati: hoc ẽ in illa lege car¬

Expanded text:
spiritalibus nequitiis et potestatibus, contra spiritalibus nequitiis et potestatibus, contra quas iustis lucta esse consueuit. denique historia te doceat, quod abducti ludaei in Babyloniam, etsi propter peccata sua uidebantur esse subiecti, tamen multo meliores gentibus habebantur. peiores enim erant in circuitu eorum qui insultabant eis, cum ipsi peccatorum grauium essent mole curuati. Primus ergo intellectus de captiuis patribus usurpandus est, quibus insultauerunt Assyrii inludentes eis in Babylonia, quibus etiam rex ille nequissimus dominabatur Nabuchodonosor. secundus intellectus ad altiora referendus, quod saeuissimus rex diabolus est. ipse est Assyrius Nabuchodonosor qui bonis insidiari solet, ut eos in peccatum trahat per carnis inlecebram. attende igitur hunc regem eo loco, ubi dicit apostolus: uideo legem carnis meae repugnantem legi mentis meae et captiuum me ducentem in. lege peccati, hoc est in illa lege car
Abbreviated transcription (Latin):
ũ refugit. isuere ĩ diur̃no mansit
uidentͦ qͥ potuer̃ dicere qe iniq̃
ñ egimꝰ intestam̃to dñi. nec reces¬
sit retro cor eoꝵ adnõ. Uide nehis
se incireuitu positis. illusioni &
derisui fuisse cõmemorẽt. de qͥb
dic̃ dñs. Circũ deder̃me uituli mul¬
ti. Cirtũdeder̃ enĩ eũ ꝑsecutores:
qͣn scđm cõsiliũ uoluntatis sue sub¬
iit passionẽ. Nñ & alibi ait. Circũ¬
dantes circũdeder̃ me: & in nomi¬
nẽ dm̃ ultus sum eos. Idõ melius
ẽsiuã rectã tendere: in qua facino¬
rosi ambulare ñ possunt. Cito ca¬
dunt: ꝙr ñ indirectione ambu
cecider̃. Propt̃ hos gͥ qͥ incircuitu
ambulare cõsuer̃. angłm dñs ap¬
posuit qͥ a tergo insidiantes repel¬
lat inimnicos. Pretendit gͥ angłs
dĩi incutuitu tim̃tiũ eũ: & eos
tuet᷑. atq custodit: in circuitu
enĩ impii ambulant. sic̃ scriptũ ẽ
Uide itaq distantiã. Impii in cir¬
cuitu ambulant: angłs aut̃ preten-

Expanded text:
ia uidentur qui potuerunt dicere: quia inique non egimus in testamento domini nec recessit retro cor eorum a domino, uide ne his se in circuitu positis inlusioni et derisui fuisse commemorent , de quibus dicit dominus: circumdederunt me uituli multi; circumdederunt enim eum persecutores, quando secundum consilium uoluntatis suae subiit passionem. unde et 30 alibi ait: circumdantes circumdederunt me et in nomine domini ultus sum eos. ideo melius est uiam rectam tendere, in qua facinorosi ambulare non possunt; cito cadunt, quia non in directione ambulceciderunt. propter hos igitur, qui in circuitu ambulare consuerunt, angelum dominus apposuit, qui a tergo insidiantes repellat inimicos. praetendit igitur angelus domini in circuitu timentium eum et eos tuetur atque custodit; in circuitu enim impii ambulant, sicut scriptum est. uide itaque distantiam. impii in circuitu ambulant, angelus autem praetendi
Abbreviated transcription (Latin):
ĩc grece dicunt᷑ scribe: litt̾e sequenteᷤᷤ
in t̃pretationẽ. ñ sp̃c intellectũ. Litt̃a
aut̃ occidit. Litt̾am gͦ occidentẽ
sequentes. & rpsa apellatione re-¬
sonantes. scribȩ & pharisei sunt: hoc
est qui aueritatis unttate dutisi sũt
Fares enĩ. int̃pretat᷑ diuisio. Diuidũt
aũt̃ pharisei hoc genere u̾ba legie. ut
resonent. & intpsa meditent᷑: Sỹales
aut̾ mystĩa legis & sacram̃ta ñ uideãt.
ina ligant corporalib legis. Grauia
sunt enĩ quȩ cõtraria iugo xp̃i sũt:
ra imponunt. aurib audientiũ. quȩ¬
& tpsi ne tantũ quidẽ ualunt mo-¬
uereꝰ ut acorporalib legis ad sp̃a¬
lia scripture u̾ba cõmoueant. Sic
enĩ intelligendũ ẽ qr digito suo no¬
lunt mouere illa: hoc ẽ nec exiguo
puncto atq mam̃to. transferunt se
ad intelligentiã sp̃alẽ. Est & illud.:
qr scriptũ est. qđ si in digito dĩ ego eicio
demonia. Qͥo sit cdigitꝰ. in t̾p̃tatur
ipsa sertptura: quȩ dic̃ in alio libro

Expanded text:
 Graece dicuntur scribae, litterae sequentes interpretationem, non spiritus intellectum; littera autem occidit. litteram ergo occidentem sequentes et ipsa appellatione resonantes scribae et Pharisaei sunt, hoc est qui a ueritatis unitate diuisi sunt; phares enim interpretatur \'diuisio\'. diuidunt autem Pharisaei hoc genere uerba legis, ut resonent et in ipsa meditentur, spiritalis autem mysteria legis et sacramenta non uideant. uia ligant 25 corporalibus legis — gjauia sunt enim quae contraria iugo Christi sunra imponunt auribus audientium, quae ipsi ne tantum quidem uolunt mouere, ut a corporalibus legis ad spiritalia scripturae uerba commoueant. sic enim intellegendum, quia digito suo nolunt mouere illa, hoc est nec exiguo puncto atque momento transferunt se ad intellegentiam spiritalem. est et illud, quia scriptum est: quodsi in digito dei ego eicio daemonia. quid sit ipsa Scriptura, quae dicit in alio libro
Abbreviated transcription (Latin):
sa s micas qua̾dam u̾bi saluta¬
ris. quȩ dem̃sa dñoꝵ suoꝵ cade¬
rent crederet. colligendas. Ꝙ enĩ
diligent̃ & subtilit̾ scripture u̾ba
rimatur: is ad altitudinẽ mysteri¬
oꝵ ꝑuenire cõsueuit. Uñ &e huicl
dr̃. Magna ẽ fides tua. fiat tibi
sic̃ uis. hoc ẽ ut aꝑiatur tibi ho¬
stiũ u̾bi: & refulgeat uitȩ et̃nȩ.
salubre mysteru̾i. Ergo qͥ uicinꝰ
ẽ exeat cexpistũuidere de¬
sideret. et in oratione clamet. sic̃
ista chananea exiuit definib suis.
& xp̃m uidit. et iugi uoce cla-
oentib itaq chananeis. iudeus
in obprobio sit. quia ipse ñ credi-¬
dit. & illudi sibi doleat. et deride¬
ri se ab his qͥ in circuitu sunt in¬
gemiscat. & uioet᷑ ꝓpħia hec ẽẽ
denationib credituris. maxime
cũ sequentia istud ostendãt. qrait.
P osuistinos in similitudinẽ gentib
cõmotionẽ capitis inpopłis. ¶a
iudeoꝵ delicto salus gentib &
quȩ illis infigura gesta sũt. ad

Expanded text:
sa: sed micas quasdam verbi salutasa: sed micas quasdam verbi salutaris quae de mensa dominorum suorum caderent, crederet colligendas. Qui enim diligenter et subtiliter Scripturae verba rimatur, is ad altitudinem mysteriorum pervenire consuevit. Unde et huic dicitur: magna est fides tua. fiat tibi sicutuis, hoc est: ut aperiatur tibi ostium uerbi et refulgeat uitae aeternae salubre mysterium. Ergo qui uicinus est exeat et Christum uidere desideret et in oratione clamet, sicut ista Chananaea exiuit de finibus suis et Christum uidit et iugi uoce clamadentibus itaque Chananaeis Iudaeus in obprobrio sit, quia ipse non credidit, et inludi sibi doleat et derideri se ab his qui in circuitu sunt ingemiscat. Et uidetur prophetia haec esse de nationibus credituris, maxime cum sequentia istud ostendant, quia ait: posuisti nos in similitu dinem gentibus, commotionem capitis in populis, quia Iudaeorum delicto salus gentibus et qu
Abbreviated transcription (Latin):
sibi uult qđ ait. ñ licet acctꝑe
panẽ filioꝵ. & mittere catulis:
Utiq filios dicit istłitas. hoc ẽ po¬
nationũ. Od gͦ: Diuitũ aut nobi¬
uoꝵ ẽ acciꝑe sacram̃ta cȩlestia:
& ñ eoꝵ qͥ magis ad cognitionem
misterii cȩlestis pio m̃tis feruore
contendant. & si istłlta fu̾it ali¬
quis remissus et negligens uł cõ¬
tumax. qͥ reiciat pꝰse sermones dĩ:
chananeus aut̃ qͥ inpigre uelit
inaoqͥrendis m̃tem intendere
sacram̃tis: ille potiꝰ qͥ dissimulat.
quã iste qͥ defert studiũ p̃feren¬
dus ẽ: ñ utiq & id̃o diligenter
oportet intendi qͥd exp̃sserit. qͥ
cũ dixisset. ñ licet accipere panẽ
filioꝵ & mitere catulis. respondẽ¬
te chnanea. qe et catuli canũ e¬
dunt demicis quȩ cadunt de
m̃sa dominoꝵ suoꝵ. studiũ eius
humilitatẽq laudauit. quȩ nõ
sibi profundũ sapientiȩ apͥmor¬
dio uendicauit. quã auis de fini¬
bus tyri & sydonis. iã ẽẽt egres¬

Expanded text:
sibi uult quod ait: non licet accipere sibi uult quod ait: non licet accipere panem filiorum et mittere catulis? utique filios dixit Israelitas, hoc est ponationum. quid ergo ? diuitum aut nobiliorum est accipere sacramenta caelestia et non eorum, qui magis ad cognitionem mysterii caelestis pio mentis feruore coritendant? et si Israelita fuerit aliquis remissus et neglegens uel contumax, qui reiciat post se sermones dei, Chananaeus autem, qui inpigre uelit adquirendis mentem intendere sacramentis, ille potius qui dissimulat quam iste qui defert studium praeferendus est ? non utique. et ideo diligenter oportet intendi quid expresserit, qui cum dixisset: non licet accipere panem filiorum et mittere catulis, respondente Chananaea: quia et catuli canum edunt de micis quae cadunt de mensa dominorum suorum, studium eius humilitatemque laudauit, quae non sibi profundum sapientiae a primordio vindicavit; quamvis de finibus Tyri et Sidonis jam esset egres
Abbreviated transcription (Latin):
fastidio habita ĩ cla more petitiõis ꝓpͥe
ꝑseuauit: ñ mȩdrocrẽ p̃rogatiuã accepit
istimd mulier. quȩ pͥma exiuit de
gentib nationibq & ꝑ seueranti
obsecratione tantũ dñi testimo¬
niũ meruit reportare: In quo qͥdẽ
loco uelut quosoã dubitasse cog¬
noui. ꝗd sit qł ait. Ñ sum miffus
nͥ ad oues quȩ perier̃ domꝰ ifrł: qͣsi
nobilitatẽ generis electi. ad sal¬
uandas animas dñs quesisse ui¬
detͥur. qͥ uenit ut om̃s redimeren-¬
turꝰ. s ostendere dignatꝰ ẽ ꝓposi¬
tũ. quod eos quos pͥmo elegerat.
ne qͣquã refutare cupiebat. & se¬
pe deuios ad t̾ram testam̃ti. pat̾no
qͦdã reuocare quȩrebat affectu:
s ubi tpfi auctorẽ ꝓpͥum reliquer̃.
sciens se dm̃ montiũ eẽ. nͣ ualliũ.
& regnũ cȩloꝵ ñ afastidi entib. s
acolentib dirtpi: paulatĩ ꝯi̾isus
ad gentes est. ut et nationũ plus
ꝓbaret᷑ affectꝰ. & illoꝵ merito ꝑti¬
natia cõdempnaret᷑. Uo de inde

Expanded text:
fastidio habita in clamore petitionis propriae perseuerauit, non mediocrem praerogatiuam accepit istiusmodi mulier, quae prima exiuit de gentium nationibus et perseucranti obsecratione tantum domini testimonium meruit reportare. In quo quidem loco uelut quosdam dubitasse cognoui, quidsitquodait: non sum missus nisiadoues quae perierunt domus Israel, quasi nobilitatem generis electi ad saluandas animas dominus quaesisse uideatur, qui uenit, ut omnes redimerentur. sed ostendere dignatus propositum, quod eos, quos primo elegerat, nequaquam refutare cupiebat et saepe deuios et errantes tamen paterno quodam reuocare quaerebat affectu. sed ubi ipsi auctmontium esse, non uallium et regnum caelorum non a fastidientibus, sed a cogentibus diripi, paulatim conuersus ad gentes est, ut et nationum plus probaretur affectus et illorum merito pertinacia condemnaretur. Quid deinde
Abbreviated transcription (Latin):
qui transit & ñ stat. in atriis dnĩ.
ñ dat beneoictonẽ. Ita gͦ iudei.
mouebant cap̃: suꝑ dñm iħm: ut
p̃terirent. qͥ fitmũ solidũq uesti¬
giũ fidei habere ñ pot̾ant. Moue
bant᷑ ex lege a ppło nationũ. Ñ fu¬
it his cap̃ u̾ͥbũ dĩ qui amiserant
ꝓpħas et apłos ñ habebant: hoc
de rep̃hensibili. cõmotione capitis.
Dictũ ẽ. tam̃ & laudabilis capitis
cõmotio: rep̃hensibilis uideis. lau¬
dabilis ppło nationũ. Qͥd ẽ enĩ
cap̃. nͥ in quo sensus sunt: Ocłi¬
enĩ sapientis in capite eiꝰ:. quos mo¬
ueri oportet ocłos. idẽ m̃ntis tuȩ
sensus: ne aliqͦ torpore pigrescat.
Moue gͦ prudentiã tuã. moue sapi¬
entiã. moue cogitationes tiras
cȩlestiũ collatione sermonũ. &
apħichoꝵ disputatione u̾boꝵ. ita
ut ñ pecces intestam̃to dĩ. s fides
firma sit. Sunt enĩ heretici qͥ mo¬
uent sensus suos ut ꝑfidiã tam̃
ñ fidẽ excitent. S iã exp̃ssius
de ipsa capitis cõmotione que

Expanded text:
qui transit et non stat in atriis domini, non dat benedictionem. ita ergo Iudaei mouebant caput super dominum Iesum, ut praeterirent qui firmum solidumque uestigium fidei habere non poterant. mouebbantur et lege a populo nationum. non fuit his caput uerbum dei, quia amiserant prophetas et apostolos non habebant. hoc de reprehensibili commotione capitis dictum sit. est tamen et laudabilis capitis commotio, reprehensibilis Iudaeis, laudabilis populo nationum. quid est enim caput nisi in quo sensus sunt ? oculi sapientis in capite eius, quos moueri oportel oculos, id est mentis tuae sensus, ne aliquo torpore pigreseant. moue ergo prudentiam tuam, moue sapientiam, moue cogitationes tuas caelestium conlatione sermonum et propheticorum disputatione uerborum, ita ut non pecces in testamento dei, sed fides firma sit. sunt enim haeretici qui mouent sensus suos, ut perfidiam tamen, non fidem excitent. Sed iam expressius de ipsa capitis commotione, quae
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ ysaias dixit. Terra zabulon
& t̾ra neptalim: uia maris traris
iordanẽ. Uñ pot̾ quis colligere.
quȩ ꝓprietas unius cuiꝰq singu¬
larũ fuerit tribuũ. ut certis qͥbq
finitimis iungerent᷑: quo pau¬
latim etiã gentib infunderetur. cog¬
nitio cȩlestrũ sacram̃toꝵ. Qđ utiq pot̃
intelligi de illa muliere chanatiea.
quȩ exiuit definib suis. ut dño iħu
occurret tͣnseunti. & pꝰ habitis simu¬
lacͥs suis. ad oraret uerũ salutiᷤᷤ auc¬
torẽ: cui testimoniũ dedit dñs nr̃¬

Expanded text:
sicut Esaias dixit: terra Zabulon sicut Esaias dixit: terra Zabulon et terra Neptalim, uiam maris trans Iordane . unde potest quis colligere, quae proprietas uniuscuiusque singularum fuerit tribuum, ut certis quibusque finitimis iungerentur, quo paulatim etiam gentibus infunderetur cognitio caelestium sacramentorum . quod utique potest intellegi de illa muliere Chananaea, quae exiuit de finibus suis, ut domino Iesu occurreret transeunti et posthabitis simulacris suis adoraret uerum salutis auctorem; cui testi- monium dedit domin
Abbreviated transcription (Latin):
scrutari diuinitꝰ sprrantis scriptu¬
re mysteria: & eiꝰ examinare sermo¬
nes. Qđ ille digne potuit: qͥ in t̃ ꝑ¬
fectos sapientiã loquebat᷑. Ego ꝑ¬
fectos uideo: nec in merito ꝑfectos
dixerim. cũ uioeã uos sensus exer¬
citatos habere. ad discretionẽ bo¬
ni & mali. S ce ipse. tam̃ qͥ scie¬
bat solidiores capere cibos. ad ui¬
m̃ta querebat. ut in eo u̾bũ dñi
curreret. Nec iste qͦq sine p̃cati¬
one hoc potuit usurpare: ut lau¬
datio eiꝰ iocunda fieret dõ. Ñ enĩ
usurpantis. s p̃cantis assertio est.
Tam̃ ne penitꝰ refugisse uideam᷑. cõ¬
sioeremꝰ qͥ uictni tribubus fuerint
iudeoꝵ. Nam ut uet̾a recenseamꝰ:
filistienses trib iude finitimi ha¬
bebant᷑: exalio lat̾e idẽ tribui ruben
appropinqͣbant. Ammanite quoq
in deserto erant: & qͥ erant in finib
tyri. & syoonis galileȩ copulaban¬
tur. hoc ẽ tribui zabulon. & tribui
neptalim. quȩ erant in galilea.

Expanded text:
scrutari diuinitus spirantis scriptuscrutari diuinitus spirantis scripturae mysteria et eius examinare sermones, quod ille digne potuit qui inter perfectos sapientiam loquebatur. ego perfectos uideo nec inmerito perfectos dixerim, cum uideam uos sensus exercitatos habere ad discretionem boni et mali; sed et ipse tamen, qui sciebat solidiores capere cibos, adiumenta quaerebat, ut in eo uerbum domini curreret. nec iste quoque sine pfecatione hoc potuit usurpare, ut laudatio eius iocunda fieret deo; non enim usurpantis, sed precantis assertio est. Tamen ne penitus refugisse uideamur, consideremus qui uicini tribubus fuerint Iudaeorum. nam ut uetera recenseamus, Philistienses tribus Iudae finitimi habebantur; ex alio latere idem tribui Ruben appropinquabant. Ammanitae quoque in deserto erant et, qui erant in finibus Tyri et Sidonis, Galilaeae copulabantur, hoc est tribui Zabulon et tribui Neptalim quae erant in Galilaea,
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ñ est ꝯsequutꝰ. Quare ñ sit con¬
segutꝰ. agnosce qr se iustificare cu¬
piebat. qr oꝑum suoꝵ iactantiam
reqͥrebat: qͥa fidẽ non detulit. nec
g̃ram recognouit: & idõ electio ẽ¬
cõsecuta. quȩ uocantẽ audiuit:
ad uenientẽ suscepit. Merito gͦ in
ꝑsona popłi illiꝰ dr̃. Posiuisti nos in
ob ꝓbriũ uicinis nr̃is: illusionem
& derisum his qui sunt in circui¬
tu nr̃o. Quisunt isti finitimi. &
quẽ ad modũ aouicinã isrłite ppłi.
ꝑ tinuisse uideant᷑: ñ est facile dis¬
cernere. Si sp̃alis uicinia reqͥratur:
ht̃ qđ dam lum̃ cognitionis. ad in¬
uestigandũ mist̾ium xp̃i: p̃sertim
cũ in tpso libro salomonis qͥ scribit ͤ
ȩccłeastes. didicerimꝰ qe qͦ magis
quęxit᷑ sapientia. eo ꝓfundior uioi¬
cet᷑. Sic enĩ scriptũ est. Dixi sapien¬
trã reqͥram. & ipsa longe facta ẽ¬
ame longe magis quã erat: & in
ꝓfundo altitudinẽ quis inueniet
eiꝰ : uñ diffioentta oborit᷑ michi.

Expanded text:
hoc non est consecutus. quare non sit consecutus agnosce: quia se iustificare cupiebat, quia operum suorum iactantiam requirebat, quia fidem non detulit nec gratiam recognouit. et ideo electio consecuta quae uocantem audiuit, aduenientcm suscepit. Merito ergo in persona populi illius dicitur: posuisti nos in obprobrium uicinis nostris, inlusionem et derisum his qui sunt in circuitu nostro. qui sunt isti finitimi et quemadmodum ad uiciniam Israelitae populi pertinuisse uideantur, non est facile discernere. si spiritalis uicinia requiratur, abest quoddam lumen cognitionis ad inuestigandum mysterium Christi, praesertim cum in ipso libro Salomonis qui inscribitur Ecclequaeritur sapientia, eo profundior judicetur. Sic enim scriptum est: Dixi, sapientiam requiram, et ipsa longe facta ea me, longe magis quam erat, et in profundo altitudinem quis inueniet eius? unde diffidentia oboritur mihi
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ peccata manifesta sunt
p̃cedentia in udiciũ: quos dã aut̃
& sub secunt᷑ Quȩ grauia sunt
atq manifesta p̃cedunt: et sine
ulla dubitatione mergunt᷑. Quȩ
aut̃ leuiora sunt bonis oꝑib sepe
dit: nulla bonoꝵ oꝑum cõmutatio¬
ne reuocat᷑: Ergo & siguis redẽp¬
tꝰ. qr multũ habuit estimationem
suiꝰ. nec qͥa multitudinẽ habuit
in cõmutatione sua. s redemptꝰ est
gratis: qđ te docet apłs dicens Re¬
lquie scđm electionẽ gr̃ȩ. salue fac¬
te sũt. Ubi aut̃ gr̃a. ñ utiq merito
oꝑum. nec iustificatione uirtutũ:
s: lib̾alitate donantis. electione re¬
dim̃tis: qđ eque scriptura te do¬
cuit dicente paulo. Si aut̃ gr̃a

Expanded text:
hominum peccata manifesta sunt hominum peccata manifesta sunt praecedentia in iudicium, quosdam autem et subsecuntur. quae grauia sunt atque manifesta praecedunt et sine ulla dubitatione merguntur, quae autem leuiora sunt bonis operibus saepe dit, nulla bonorum operum commutatione reuocatur. Ergo et si quis e multam habuit aestimationem sui nec quia multitudinem habuit in commutatione sua, sed redemptus est gratis, quod te docet apostolus dicens: reliquiae secundum electionem gratiae saluae factae sunt. ubi autem gratia, non utique merito operum nec iustificatione uirtutum, sed liberalitate donantis, electione redimentis. quod aeque scriptura te docuit dicente apostolo Paulo: si autem gra
Abbreviated transcription (Latin):
tat. ipsa se tradit in nichilũ: ut pec¬
catu & flagitio mancipet᷑. Idõ tu
sine p̃tio & sine cõmutatione. de ge¬
nerẽ popłm uenoidisti. Uñ inpostĩ¬
orib ait. Ñ enĩ est illis cõmutatio:
qr ñ timuer̃ in quit dm̃. Duplex
aut̃ intellectꝰ. quare cõmutationẽ.
ñ habuerit popłs erroris: qr ñ pot̃
hõ argento. uł auro. uł possessioni¬
b redimere animã suã. Quã enĩ
dabit cõmutationẽ aię suȩ. cũ illa
temporalia. uł caduca fint. anima
nã: Non fuit aut̃ etiã ulla cõmu¬
tatio in impiis. quȩ est in resurrec¬
tione. de qua dic̃ apłs. Om̃s resur¬
gemꝰ. ñ om̃s immutabim᷑. Potest
quoq & sic intelligi. qr & si pauci¬
redẽpti immutari meruerunt. ut
abrabã. ysaac. iacob. moyses: ñ ta¬
m̃ ad om̃s cõmutatio ipsa ꝑuenit.
Est etiã illud. ut ñ sit multitudo
in cõmutationib grauiũ peccatoꝵ.
scdm̃ qđ scriptũ est: qr quoꝵdam

Expanded text:
tat, ipsa se tradit in nihilum, ut pectat, ipsa se tradit in nihilum, ut peccato et flagitio mancipetur. ideo tu sine pretio et sine commutatione degenerem populum uendidisti. unde in posterioribus ait: nquia non timuerunt, inquit, deum. Duplex autem intellectus, quare commutationem non habuerit populus erroris, quia non potest homo argento uel auro uel possessionibus redimere animam suam. quam enim dabit commutationem animae suae, cum illa tempor.alia uel caduca sint, anima nam? non fuit autem etiam illa commutatio in impiis quae est in resurrectione, de qua dicit apostolus: omnes resurgemus, non omnes immutabimur. potest quoque et sic intellegiredempti immutari meruerunt, ut Abraham, Isaac, Jacob, Moyses: non tamen ad omnes commutatio ipsa pervenit. Est etiam illud, ut non sit multitudo in commutationibus gravium peccatorum; secundum quod scriptum est, quia quorumdam
Abbreviated transcription (Latin):
cumulauit. figurã aut̃ in eũ fuisse
dñi iħu. ostendit scriptura quȩ dic̃
Filius meus zelo dpetitꝰ. ad me reu̾tere.
Et alibi. Primo genitꝰ tauri decꝰ eiꝰ eo
qd exraltau̾it ds̃ pat̾ cormi. xp̃i fui.¬
magis ñ sit quã qui sit. uñ & aqͥlas
dix̃. Tradidisti popłm tuũ ut ñ eẽt:
& syminachus. tradioisti popłm tuũ
sine substantia. Nõ sut̃ enĩ qͥ repudian¬
tur a xp̃o. Sunt aut̃ qͥ eliguntur a
dño: qm̃ dñs uocauit quȩ ñ sunt. tan¬
quã quȩ sint. &electe sunt gentiũ
nationes. ut destrueret᷑ ꝑfidia tudeoꝵ
In nichilũ gͦ traditꝰ ẽ ille popłs: ꝙr pec¬
cato suo uenditꝰ est. Nulla enĩ ht
culpa substantiã: Uñ dictũ puto.
& ñ fuit multitudo in cõmutationib
eoꝵ. hoc est gratis nos disꝑsisti ꝑna
tiones. Neq enĩ tu qͥcquã ꝑcõmu¬
tationẽ accipis. ut animã tradas
hominis. Nichil enĩ tibi gratius ẽ.
animȩ ꝯu̾sione. S si ꝯu̾ti detrac¬

Expanded text:
cumulauit. figuram autem in eo fuisse domini Iesu ostendit scriptura, quae dicit: filius meus zelo appetitus, ad me reuertere, et alibi: primogenitus tauri decus eius, eo quod exaltauerit deus pater cornu christimagis non sit, quam qui sit. Unde et Aquila dixit: Tradidisti populum tuum, ut non esset. Et Symmachus: Tradidisti populum tuum sine substantia. Non sunt enim, qui repudiantur a Christo: sunt autem qui eliguntur a dominus uocauit quae non sunt tamquam quae sint et electae sunt gentium nationes, ut destrueretur perfidia Iudaeorum. in nihilum ergo traditus est ille populus, quia peccato suo uenditus est; nullam enim habet culpa substantiam. Unde dictum puto: et non fuit multitudo in com m uta t ion i bus eorum, hoc est: gratis nos dispersisti per nationes. neque enim tu quicquam per commutationem acoipis, ut animam tradas hominis; nihil enim tibi gratius est animae conuersione. sed si conuerti detrac
Abbreviated transcription (Latin):
e nrere defiderat. eũ quẽ utilitati
uł miniffio accõmodũ iudicauit:¬
s et ipsi in uendendis mancipiis
sũptũ exercent sitũ. & sectantur
lucra᷑. ĩitiq ita uiles habẽt eos qͦs
uendunt: ut eis uiliores sint quam
pecuma. & seꝑe etiã ipsi quos nego¬
tiationis suȩ magis habiles estima¬
uerint: malũt tenere. quã uendere.
Ita gͦ & ds̃ uliorẽ uenoioit: potiorem
emit. uendidit ꝑopłm uideoꝵ: ñ in¬
clem̃tia dĩ. s sua culpa. Ob recte
dr̃. Ecce peccatis ur̃is uenditi estis:
& ꝓpt̾ iniqͥtates ur̃as dimisi matiẽ
ur̃am. hoc itaq genere uenditꝰ po
ñ corruptibilib argento uł auro emp¬
ti estie. s p̃cioso sanguine. Oꝑs ẽ san¬
giuis p̃ciosus: nͥ agni illiꝰ inmaculati.¬
hoc ẽ dñi nr̃i iħurp̃i: Etgo sine p̾cio¬

Expanded text:
e emere desiderat eum, quem utilitati e emere desiderat eum, quem utilitati vel ministerio accommodum judicasi, qui in uendendis mancipiis sumptum exercent suum et sectantur lucra, utique ita uiles habent eos quos uendunt, ut eis uiliores sint quam pecunia, et saepe etiam ipsi, quos negotiationi suae magis habiles aestimauerint, malunt tenere quam uendere. Ita ergo et deus uiliorem uendidit, potiorem emit. uendidit populum Iudaeorum non inclementia dei, sed sua culpa, quibus recte dicitur: ecce peccatis uestris uenditi estis et propter iniquitates uestras dimisi matrem uestram. hoc itaque genere uenditus pocorruptibilibus, argento uel auro, empti estis, sed pretioso sanguine. qui est sanguis pretiosus nisi agni illius inmaculati,hoc est domin
Abbreviated transcription (Latin):
tare. dũ enĩ tẽptat. meliores reodit.
ut qͥ tẽptat᷑ possit & alios instituere:
qͥ sibi ipse in ualidus uidebatͤ Deniq
petrus ȩccłȩ preponit᷑ post quã tẽꝑ¬
tatꝰ ad rabolo ẽ: idõq ante significat dñs
quid sit illuo qđ postea eũ pastorẽ
elegit dñici gregis. Nam hic dixit.
frugẽ. & uentilatꝰ est sic̃ triticũ: ut
ẽẽt alim̃tũ. Dũ enĩ petri actꝰ legimꝰ.
petri p̃cepta cognoscimꝰ: fit nob̃ uitę
etͣne & salutis alim̃tũ. Henoidisti in¬
quit popłm tuũ sine p̃cio. Em̃di &
uendendi uidet᷑ eqͣlis quidã ẽe con¬
tractꝰ. s tam̃ siem̃tis & uendentis af¬
fectũ ꝯsideres. unꝰ ꝗsq sibi uiliorem
uendit: & cõplacitũ emiit. Ut enĩ
p̃ter id genꝰ hominũ loqͣmͣ qͥ nego¬
tiationẽ uendendis mancipiis exer
cent. ñ facile quisquã uendit. nͥ
eũ qͥ sibi displiceat: & quẽ usui su¬
o in habilẽ putet. & it̃um unꝰ ꝗsq¬

Expanded text:
tare; dum enim temptat, meliores reddit, tare; dum enim temptat, meliores reddit, ut qui temptatur possit et alios instituere, qui sibi ipse inualidus uidebatur. denique Petrus ecclesiae praeponitur, postquam temptatus a diabolo est. ideoque ante significat dominus, quid sit illud, quod postea eum pastorem elegit dominici gregis. nam hic dixit: frugem et uentilatus est sicut triticum, ut esset alimentum. dum enim Petri actus legimus, Petri praecepta cognoscimus, fit nobis uitae aeternae et salutis alimentum. Uendidisti, inquit, populum tuum sine preti o. emendi et uendendi uidetur aequalis quidam esse contractus; sed tamen, si emenl is et uendentis affectum consideres, unusquisque sibi uiliorem uendit et complacitum emit. ut enim praeter id genus hominum loquamur, qui negotiationem uendendis mcent; non facile quisquam vendit nisi eum, qui sibi displiceat, et quem usui suo inhabilem putet: et iterum, unusquisqu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbati sũt. ita etiã qͥ uentilati sũt. ad
ꝓbationẽ ꝑuenire meruerunt. Sic̃
enĩ triticũ uentilat᷑. & apaleis sepa-¬
rat᷑. & mundũ est. si aut̃ uentilatũ
ñ fuerit. mundũ ẽẽ ñ poterit. s eͤ tat
paleis ꝯcretũ atq ꝑmixtũ: tta etiã
hõ nͥ tẽptationib fuerit uentilatus.
fragilia queq uł paleas a se ñ pot̾ se-¬
parare. Unde etiã ad petrũ dictũ est.
Sẏmon ecce sathanas expostulauit.
ut uentilet uos sic̃ triticũ. ego aut̃
rogaui patrẽ meũ ut ñ deficiat
fides tua. Uide quid dicit. & in¬
tellige. uentilatur petrus. ut xp̃m
negare cogatͤ. incidit tẽptationes.
quedã loquutꝰ ẽ qͦsi plena palearũ:
s loquutꝰ ẽ u̾bo: ut fundatior eẽt
affectu. Deniq fleuit. & paleas suas
maiꝰ ẽ patrociniũ quã ꝑturbatio¬
nis illiꝰ tẽytam̃tũ. Et idõ plusquã
passus est ad qͥstuit: do qͥsiuit enĩ
xp̃m sibi patrocinantẽ. Cogit᷑ aut̃
adiisariꝰ. scõs dñi ad sua dãpna temp¬

Expanded text:
bati, ita etiam qui uentilati sunt ad probationem peruenire meruerunt. sicut enim triticum uentilatur et a paleis separatur et mundum est, si autem uentilatum non fuerit mundum esse non poterit, sed extat paleis concretum atque permixtum, ita etiam homo, nisi temptationibus fuerit uentilatus, fragilia quaeque uel paleas a se non potest separare. unde etiam ad Petrum dictum est: Simon, ecce satanas expostulauit ut uentilet uos sicut triticum; ego autem rogaui patrem meum, ut non deficiat fides t u a. uide quid dicit et intellege: uentilatur Petrus; ut Christum negare cogatur. incidit temptationes, quaedam locutus est quasi plena palearum, sed locutus est uerbo, ut fundatior esset affectu. denique fleuit et paleas suas maius est patrocinium quam perturbationis illius temptamentum! et ideo plus quam passus est adquisiuit; adquisiuit enim Christum sibi patrocinantem. cogitur autem aduersarius sanctos domini ad sua damna temp
Abbreviated transcription (Latin):
inimicꝰ. & hostis tuus. quã princeps
istiꝰ mundi ce eiꝰ socii: qͥ ꝑsecuti sũt
usq ad crucẽ dñm iħm. eiꝰ potentiã
nescientes: Si enĩ cognouissent.
nũ quã dñm maiestatis crucifixissẽt¬
Ergo tu & si nouissimꝰ es. noli inimicoᷤ
tuos sequi. s sequere dñm iħm. & cru¬
cẽ eiꝰ leua. & in siste uestigiis eiꝰ. Ꝙenĩ
ad luxurias. atq illecebras peccatoꝵ.¬
idõ pot̾ dicere cũ scĩs. ñ recessit retro
cor nr̃m. Uñ intelligit. qđ &: is qͥañ
inimicos suos ẽ. corde fit nouissimus.
atq postremꝰ. si ad illos respiciat: & car¬
nalib potiꝰ quã sp̃alib affectu m̃tis
in tendat. Potest etiã qͥ nouissimꝰ ẽ cor¬
de pͥor ẽẽ:. siea quȩ in cęlo sũt ꝯsideret.
& ñ quȩ in t̾ris. ludi qr nouissimꝰ in

Expanded text:
inimicus et hostis tuus quam princeps inimicus et hostis tuus quam princeps istius mundi et eius socii, qui persecuti sunt usque aes? si enim cognouissent, numquam dominum maiestatis crucifixissentergo tu, etsi nouissimus es, noli inimicos tuos sequi, sed sequere dominum Iesum et crucem eius leua et insiste uestigiis eius. qui ead luxurias atque inlecebras peccatot dicere cum sanctis: non recessit retro cor nostrum. unde intellegitur, quod et is, qui ante inimicos suos est, corde fit nouissimus atque postremus, si ad illos respiciat et carnalibus potius quam spiritalibus affectu mentis intendat. potest etiam, qui nouissimus est, corde prior esse, si ea quae in caelo sunt consideret et non quae in terris. aud
Abbreviated transcription (Latin):
sti. ut extendamꝰ nos ad suꝑiora:
ut sẽꝑ ante nos attendamꝰ. ꝑsequẽ¬
tes inimicos nr̃os̾. & eor locũ trã¬
sire cupientes. Ueniq theodoti¬
on sic habet. quomͦ septuaginta
uiri: hoc est quomͦ iste u̾sus expo¬
sitꝰ ẽ. Aqͥla ħt̃. au̾tisti nos retro.
abaffligente. Syminachꝰ. ordina¬
sti nos nouissimos. ab om̃i ad u̾sa¬
rio. Contrarta nob̃ quȩ sũt. nͥ uo¬
luntaria istiꝰ scłi. & plena delitiaꝵ
atq lasciuȩ: & quȩ sunt incenti¬
ua luxuriȩ: Illa decepta ẽ qrͥ post
se habebat luxuriẽ sodomitanoꝵ
& regionis eiꝰ rllecebras. Uñ decep¬
ta ẽ  Qa post se resperit. & tu gͦ ne
adinimicos tuos respicias: posuit
te ds̃ nouissimũ in scło. Nel qͥ humi-¬
litate se ultimũ fac̃. ñ ꝯu̾titur retro:
s semꝑ ante respicit. Ut scias aut̃
qͥ sint in imuci tui. audi dicentẽ.
Audi isrł. Qd ẽ qđ in t̾ra es in imicoꝵ
pollutꝰ es in mortuis. Qs tam̃ tã

Expanded text:
sti, ut extendamus nos ad superiora, sti, ut extendamus nos ad superiora, ut semper ante nos attendamus, persequentes inimicos nostros et eorum locum transire cupientes. Denique Theodotion sic habet quomodo Septuaginta uiri, hoc est quomodo iste nersup expositus est. Aquilas habet: auertisti nos retro ab affligente, Symmachus: ordinasti nos nouissimos ab omni aduersario. contraria nobis quae sunt nisi uoluptaria istius saeculi et plena deliciarum atque lasciuiae et quae sunt incentiua luxuriae? uxor Loth decepta est, quia post se habebat luxuriam Sodomitanorum et eius regionis inlecebras. unde decepta est ? quia post se respexit. et tu ergo ne ad inimicos tuos respicias, posuit te deus nouissimum in saeculo; uel: qui humilitate se ultimum facit, non conuertitur retro, sed semper ante respicit. ut scias autem, qui sint inimici tui, audi dicentem: audi, Israel; quid est quod in terra es inimicorum? pollutus es in mortuis. quis tamen tam