comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nem istum magnum ꝓlixumq concludens: hȩc inquid
locutus sum uobis ut in me pacem habeatis. inmundo pres¬
suram habebitis Sed confidite. ego uici mundum: illud
inicium fuerat habitura ista pressura. dequo superius
ut eos ostender& paruulos. quibus ad huc non in tellegenti¬
bus & aliud proalio sentientib: . prouerbia quo lam mo¬
do ess&. q: cumq: magna & diuina dixiss&. ait. creditis¬
modo. ecceuenit hora &iamuenit: ut dispergamini un¬
quisq: in propria: Ecce initium pressure sed non eo mo¬
do ꝑseuerature. quod enĩ adiuxit. & me solum relinqua¬
tis non uult eos tales esse in consequenti p̃ssura: quã post
eius ascensionem inmundo fuerant habituri. utrelinquant
eum. sedut in illo pacem habeant. ꝑmanentes in eo: Non
enĩ quando conp̃hensus ẽ. tantum modo carnesua eius
carnem uerum &iam mente relinquerunt fidem: Ad hoc
ꝑ tin& quod ait: modo creditis. ecceuenit hora. ut disꝑga¬

Expanded text:
nem istum magnum prolixumque concludens: Haec, inquit, nem istum magnum prolixumque concludens: Haec, inquit, locutus sum vobis, ut in me pacem habeatis. In mundo pressuram habebitis; sed confidite, ego vici mundum. Illud initium fuerat habitura ista pressura, de quo superius ut eos ostenderet parvulos, quibus adhuc non intelligentibus et aliud pro alio sentientibus, proverbia quodammodo essent quaecumque magna et divina dixisset, ait, Modo creditis? Ecce venit hora, et jam venit, ut dispergamini unusquisque in propria. Ecce initium pressurae, sed non eo modo perseveraturae. Quod enim adjunxit, et me solum relinquatis, non vult eos tales esse in consequenti pressura, quam post ejus ascensionem in mundo fuerant habituri, ut relinquant eum; sed ut in illo pacem habeant permanentes in eo. Non enim quando comprehensus est, tantummodo carne sua ejus carnem, verum etiam mente reliquerunt fidem. Ad hoc pertinet quod ait, Modo creditis? Ecce venit hora, ut dis
Abbreviated transcription (Latin):
opus habebati quod habeo quisq: scire uell& per eius cognos¬
cere interrogationem : quia priusquã interro gar&ur
interrogaturi nouerat uolunt atẽ: Sed ꝑ deo se pacie bat᷑
interrogari. ut uel eis quitunc aderant. uel qui ha& siue
dicta fuerant auditurisiue scribta l&turi quales essent
a quibus interrogabatur ostender&: Eoquemodo nossemꝰ
uel quibus non circum ueniretur fraudibus. uel quib: apud¬
eum proficeretur accessibus. Preuidere aũt cogitariones
hominum. & ideo nonopus habere ut eum quis interroga¬
r&. magnum dõ non erat. sed magnum paruulis erat.
quiei dicebant: In hoc credimus. quia adõ existi. Multo
aũt maius erat. ad quod intellegendum eos uolebat. exsten¬
di & crescere : quod cum Silli dixiss&. uerũq dixissent
adõ existi Ait ille. patermerũ ẽ. nesic apatre filium cogi¬
tarent exisse. ut putarent &iam recessisse: De inde sermo¬

Expanded text:
opus habebat quod ab eo quisque scire velit per ejus cognosopus habebat quod ab eo quisque scire velit per ejus cognoscere interrogationem, quia priusquam interrogaretur interrogatoris noverat voluntatem. Sed ideo se patiebatur interrogari, ut vel eis qui tunc erant vel qui haec sive dicta fuerant audituri, sive scripta lecturi, quales essent a quibus interrogabatur ostenderet, eoque modo nossemus vel quibus non circumveniretur fraudibus, vel quibeum proficeretur accessibus. Praevidere autem cogitationes hominum, et ideo non opus habere ut eum quis interrogaret, magnum Deo non erat, sed magnum parvulis erat qui ei dicebant, In hoc credimus quia a Deo existi. Multo autem majus erat, ad quod intelligendum eos volebat extendi et crescere, quod cum illi dixissent, verumque dixissent, a Deo existi, ait ille, Pater mecum est; ne sic a Patre Filium cogitarent exisse, ut putarent etiam recessisse. 3. Deinde sermo
Abbreviated transcription (Latin):
non ẽ opustibi ut quem quam interroges. dicendum poti¬
us puta uerunt non opusẽtibi ut quiste interrog&ꝰ quid
quod utrumq legimus factum & interro gass& scilic& dim
& interrogatum fuisse Ped hoc cito soluit. qui a hoc nonei sed
illis potius opuserat quos interrogabat uel aquib inter¬
rogabatur. Neq en un aliquos ille inter rogabat ut ab eis
ali quid discer& sed eos potiuis ut docer& & qui interro gaban
eum uolentes ab illo aliquid discere illis profeto idopus enit
ut scirent aliqua ab illo qui no uerat omã. Nimirũ ergo prop¬
ter ea nonerat opus ut eum quis interro g&. quõ nos quando
interro gamur ab eis quiuolunt aliquid a nobisscrre : Ex ipsis
inter rogationib eorum cognoscimus quid uelint discere:
Opus ẽ ergo nobis ab eis interrogari. quo& docere aliquid uolu¬
mus ut in quisitiones eorum. quibus respondendum ẽ nouerim
Ui autem ne id quidem opus erut quioma nocierta :RS

Expanded text:
Non opus est tibi ut quemquam interroges, dicendum potiNon opus est tibi ut quemquam interroges, dicendum potius putaverunt, Non opus est tibi ut quis te interroget? Quid quod utrumque legimus factum, et interrogasse scilicet Dominum, et interrogatum fuisse? Sed hoc cito solvitur: quia hoc non ei, sed illis potius opus erat quos interrogabat, vel a quibus interrogabatur. Neque enim aliquos ille interrogabat, ut ab eis aliquid disceret, sed eos potius ut doceret. Et qui interrogabant eum, volentes ab eo aliquid discere, illis profecto id opus erat, ut scirent aliqua ab illo qui noverat omnia. Nimirum ergo propterea non opus erat ut eum quis interrogaret. Quoniam nos quando iinterrogationibus eorum cognoscimus quid velint discere. Opus est ergo nobis ab eis interrogari quos docere aliquid volumus, ut inquisitiones eorum, quibus respondendum est, noverimus. Illi autem ne id quidem opus erat, qui omnia noverat; nec
Abbreviated transcription (Latin):
pater m&cumẽ: paulo antedixerat. re linquomundum
& uado ad patrem : nunc dicit pater m&umẽ: quis uadit
adeum qui cũ illo ẽ sed hoc inte llegenti est uerbum. non
intellegenti. pro uerbium Sictamen quo modo par uulis
non intellegitur. ut cumq: sugitur. & eis &iã si non p̃ba
quia nondumeum capiunt solidum cibum: lacteũ non de¬
negat alimentum: Ex hoc alimento ẽ quod sciebant eum
nosse omnia n&opus ei esse ut eum quis interro g&. quod
quidem cur dixerint quaer potest : Vid &ꝰ enim potius di
cendum fuisse non opus ẽtibi ut quemquam interroges
non ut quiste interrog& : Dixer quippe scimus quia nosti
omina & utiq qui nouit omnia magis a nescientib: inter¬
roguri sol& ut interrogantes audiant quod uolunt a beo
quinouit oma non ipse interrogara. tam quam uolens
aliquid scire.qui nouit omã: Quid sibiergo ault. quod ei¬
quemsciebant nosse omã. cum dicere debuisse uide ant̃

Expanded text:
Pater mecum est. Paulo ante dixerat: Relinquo mundum, Pater mecum est. Paulo ante dixerat: Relinquo mundum, et vado ad Patrem; nunc dicit: Pater mecum est. Quis vadit ad eum, qui cum illo est? Sed hoc intelligenti est verbum, non intelligenti proverbium; sic tamen quomodo a parvulis non intelligitur, utcunque fugitur, et eis etiam si non praebet, quia nondum eum capiunt, solidum cibum, saltem lacteum non denegat alimentum. Ex hoc alimento est quod sciebant eum nosse omnia, nec opus ei esse ut eum quis interroget. Quod quidem cur dixerint quaeri potest. Videtur enim potius fuisse dicendum, Non opus est tibi ut quemquam interroges; non, ut quis te interroget. Dixerunt quippe, Scimus quia nosti omnia: et utique qui novit omnia, magis a nescientibus interrogari solet, ut interrogantes audiant quod volunt, ab eo qui novit omnia; non ipse interrogare, tanquam volens aliquid scire, qui novit omnia. Quid sibi ergo vult, quod equem sciebant nosse omnia, cum dicere debuisse videantur,
Abbreviated transcription (Latin):
& credidistis quia ego ado exii: exia patre & ueni in munda
lterum relinquo mundum & uado ad patrem Cum perha&
uerba omã: ad hucillã promittit oram. qua nonlam in pro¬
uerbiis loqu& sed palam de patre annuntia biteis In qua
hora dicit eos in suo nomine p&ituros N& se patrem de illis
lterum relicturus mundum: & iturus ad patrem : Cumengo
ad huc promittut illahora : in quasi ne pro uerbiis locutuns
est: Cur isti dicun ec oe nunc palam loquens & prouer¬
bium nullum dicis nisi quia illa quae scit ipse non intelle gen¬
tibus es se ꝓ uerbia. illusq: aelo non intellegunt ut n& saltim
nonse intellegere intellegant: Par uuli enim erant & non¬
dum spirita liter diiudicabant. quae derebus non adcorp:
sed ad spm̃ ꝑtinentibus audiebant: Deniq de ipsa eorum
a&ate adhuc s&undum interi orem hominempar ua& in¬
firmacos aminonens. Respondit eis ihs modo creditis
ecce uenithora & iamuenit. ut disꝑgamini unus quisq
in propria : & mesolum relinquatis. & non sumsolus qui a¬

Expanded text:
veni in mundum: iterum relinquo mundum, et vado ad Patrem » . Cum per haec omnia verba adhuc illam promittat horam qua non jam in proverbiis loquetur, sed palam de Patre annuntiabit eis; in qua hora dicit eos in suo nomine petituros, nec se Patrem de illis iterum relicturus mundum et iturus ad Patrem: cum ergo adhuc promittatur hora illa in qua sine proverbiis locuturus est, cur isti dicunt, Ecce nunc palam loqueris, et proverbium nullum dicis; nisi quia illa quae scit ipse non intelligentibus esse proverbia, illi usque adeo non intelligunt, ut nec saltem non se intelligere intelligant? Parvuli enim erant, et nondum spiritualiter dijudicabant, quae de rebus non ad corpus, sed ad spiritum pertinentibus audiebant. 2. Denique de ipsa eorum aetate adhuc secundum interiorem hominem parva et infirma eos admonens, « Respondit eis Jesus: Modo creditis? Ecce venit hora, et jam venit, ut dispergamini unusquisque in propria, et me
Abbreviated transcription (Latin):
mori cogerent siderum conditorem. Non enim xpm
tempus ut moreretur impegit: sed tempus xp̃s. quo
moreretur elegit.: Qui etiam tempus quodeuir gine
natus est cum patre constituit: De quo sine tempore
natus est. Secundum quam ueram sanamq doctrinã
etiam paulus apostolus. Cum autem uenit inquit
plenitudo temporis. Misit ds̃ filium suum &ds̃ per
prophetam. tempore ait acceptabili ex audiuite &in
die salutis aduiuite. Etrursus apostolus. Ette nunc
tempus acceptabile ecte nunc dies salutis. Dicatergo.
pater uenit hora qui cum patre disposuit omnes ho¬
ras. tamquam dicens. pater quam propter homines
& apud homines ad me clarificandum simul constitui¬
mus. Uenit hora clarifica filium tuum ut filius da
rificet te.: Clarificatum apatre filium non nulli
accipiunt. In hoc quod ei non pepercit. sed pronobis
omnibus tradidit eum: Sed si passione lari ficatus
magis eius humilitas quam claritas commendatur.⁊ Aposto¬

Expanded text:
mori cogerent siderum conditorem. Non itaque Christum mori cogerent siderum conditorem. Non itaque Christum tempus ut moreretur impegit, sed tempus Christus quo moreretur elegit, qui etiam tempus quo de Virgine natus est cum Patre constituit, de quo sine tempore natus est. Secundum quam veram sanamque doctrinam etiam Paulus apostolus: Cum autem venit, inquit, plenitudo temporis, misit Deus Filium suum ; et Deus per prophetam: Tempore, ait, acceptabili exaudivi te, et in die salutis adjuvi te ; et rursus Apostolus: Ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis . Dicit ergo: Pater, venit hora, qui cum Patre disposuit omnes horas, tanquam dicens: Pater, quam propter homines et apud homines ad me clarificandum simul constituimus, venit hora: clarifica Filium tuum, ut Filius tuus clarificet te. Clarificatum a Patre Filium, nonnulli accipiunt in hoc, quod ei non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum . Sed si passione clarificatus s humilitas quam claritas commendatur, Aposto
Abbreviated transcription (Latin):
lum dixit. Pater. uenit hora: clarifica filium tuum.:
Poterat dñs nr̃. unigenitus & coȩternus patri. infor¬
ma serui & exforma serui. Si hoc opus eẽt orare silen
tio.: Sed ita se patri ex hiberi uoluit precatorem.
ut meminisset seeẽ doctorem. Proinde quam fecit
ad ipsos sermocinatio: sed etiam pro ipsis ad patrem
oratio. disci pulorum est aedificatio : Et sullorum
qui haec dicta aderant. audituri
Profecto & nr̃a.
qui fueramus conscripta lecturi:
Qua propter hoc
quod ait.
Pater uenit hora clarifica filium tuum. osten
dit omne tempus. & quid quando faceret uel fieri sine¬
ret ab illo esse dispositum qui tem pori subditus non est
Quõ quae futura fuerant persingula tempora indĩ sapi
entia causas efficientes habent in qua nulla sunt tempo¬
ra Nonergo credatur haec hora
fato urguente
uenisse: Sed dõ potius ordinante. nec eis¬
ei siderea
necessitas xp̃i conexuit passionem. Absit enim ut sidera

Expanded text:
lum dixit: Pater, venit hora, clarifica Filium tuum. lum dixit: Pater, venit hora, clarifica Filium tuum. Poterat Dominus Unigenitus et coaeternus Patri in forma servi et ex forma servi, si hoc opus etio; sed ita se Patri exhibere voluit precatorem, ut meminisset se nostrum esse doctorem. Proinde quam fecit ad ipsos est sermocinatio, sed etiam pro ipsis ad Patrem oratio, discipulorum est aedificatio. Et si illorum qui haec dicta aderant audituri, profecto et nostra qui fueramus conscripta lecturi. Quapropter hoc quod ait, Pater, venit hora, clarifica Filium tuum, ostdit omne tempus, et quid quando faceret, vel fieri sineret, ab illo esse dispositum, qui tempori subditus non est, quoniam quae futura fuerant per singuentia causas efficientes habent, in qua nulla sunt tempora. Non ergo credatur haec hora fato urgente venisse, sed Deo potius ordinante, nec siderea necessitas Christi connexuit passionem. Absit enim, ut sidera
Abbreviated transcription (Latin):
glorificaretur :
Prius humiliatus ẽ passione: Nonenim
amortuis resurrexisset. si mortuus non fuisset.: humi¬
litas. claritatis est meritum: claritas. humilitatis est
prȩmium. Sed hoc factum est informa serui. Infor¬
ma uero dĩ semper fuit. Semper erit claritas : Immo
non fuit quasi iam nonsit. necerit quasi nondum sit.
Sed sine initio. Sine fine. semper est daritas.: Quod ergo
ait. pater: uenit hora. clarifica filium tuum: Sic intel¬
legendum est. tamquam dixerit. Venit hora semi¬
nandae humilitatis. fruetum Non differas clantatis .
Sed quid sibi uult quod sequitur: ut filius tuus da¬
rificet te.: Numquid etiam ds̃ pater nosteer humi¬
litatem pertulit carnis. siue passionis : Exqua illum
clarificari oporteret:: Quomodo igitur eum cla¬
rificaturus erat filius. cuius daritas sempiterna
Nec exforma humana potuit uideri minor. Nec
indiuina posset esse amplior Sed istam quȩstionem
in hunc sermonem nolo artare. aut hinc eum face¬

Expanded text:
glorificaretur, prius humiliatus est passione: non enim a mortuis resurrexisset, si mortuus non fuisset. Humilitas, claritatis est meritum; claritas, humilitatis est praemium. Sed hoc factum est in forma servi; in forma vero Dei semper fuit, semper erit claritas: imo non fuit quasi jam non sit, nec erit quasi nondum sit; sed sine initio, sine fine semper est claritas. Quod ergo ait, Pater, venit hora, clarifica Filium tuum; sic intelligendum est, tanquam dixerit, Venit hora seminandae humilitatis, fructum non differas claritatis. Sed quid sibi vult quod sequitur, Ut Filius tuus clarificet te? Numquid etiam Deus Pater pertulit humilitatem carnis sive passionis, ex qua illum clarificari oporteret? Quomodo igitur eum clarificaturus erat Filius, cujus claritas sempiterna nec ex forma humana potuit videri minor, nec in divina posset esse amplior? Sed istam quaestionem in hunc sermonem nolo arctare, aut hinc eum face
Abbreviated transcription (Latin):
ergo eius incipit insermone apostoli ł abeo loco ubi
ait. Propter quod ds̃ eum exaltauit : & peruenit quod
in gloriam est dĩ patris: Nam & ipsum nomen. si inspici¬
antur codices greci. ex qua lingua epistulae apostolicȩ
trans lataesunt in latinam : quod hiclegitur gloria ibi
legitur. Doxa. unde uerbum diriuatum est ingrȩco
ut dicctur doxason : quod inter pres latinus ait. clari¬
fica. cum posset &iam glorifica dicere. quod tantundem
ualet Et ideo posset &iam in apostoli epistala ubi est
gloriu. claritas poni. quod sifieret. tantundem ua¬
ieret Vt autem non recedatur auerborum sonis
quem am modum adaritate clarificatio. Sic agloria
glorificatio deriuatur. Ut ergo mediator dĩ & homi¬
num. homo xp̃s ihs̃ resurrectione darificaretur. uel

Expanded text:
autem ejus incipit in sermone Apostoli ab eo lait, Propter quod et Deus exaltavit eum; et pervenit usque, in gloria est Dei Patris . Nam et ipsum nomen, si inspiciantur codices graeci, ex qua lingua Epistolae apostolicae translatae sunt in latinam, quod hic legitur gloria, ibi legitur δόξα: unde verbum derivatum est in graeco ut diceretur δόξασον, quod interpres latinus ait clarifica, cum posset etiam glorifica dicere, quod tantumdem valet. Et ideo posset etiam in Apostoli Epistola, ubi est gloria, claritas poni: quod si fieret tantumdem valeret. Ut autem non recedatur a verborum sonis, quemadmodum a claritate clarificatio, sic a gloria glorificatio derivatur. Ut ergo mediator Dei et hominum homo Christus Jesus resurrectione clarificaretur vel
Abbreviated transcription (Latin):
feriarum. quas in regeneratione noui
hominis celebramus. &numero ipso pen
dra ginta nouem quasi octauus additur
ut quinquaginta conpleantur. &tam¬
quam redeatur ad caput quo die missus
est sp̃s sc̃s. quo in regnum caelorum du¬
cimur. & hereditatem accipimus. &¬
consolamur. & pascimur. & misericor¬
diam consequimur. & mundamur. &
pacificamur. atque ita perfecti om¬
nes & extrinsecus inlatas molestias
proueritate & iustitia sustinemus.
Beati eritis inquit cum uobis male Is

Expanded text:
feriarum, quas in regeneratione novi feriarum, quas in regeneratione novi hominis celebramus, et numero ipso Pentdraginta novem, quasi octavus additur, ut quinquaginta compleantur, et tanquam redeatur ad caput; quo die missus est Spiritus sanctus, quo in regnum coelorum ducimur, et haereditatem accipimus, consolamur, et pascimur, et misericordiam assequimur, et mundamur, et pacificamur, atque ita persecutiones extrinsecus per illatas molestias pro veritate et justitia sustinemus. Beati esti
Abbreviated transcription (Latin):
ex hibeatur apotentiore qđ inualidi¬
oribus exhibent. Beati miseri cordes
qũo ipsorum miserebitur ds̃ Mun¬
dis corde facultas uidendidm tam quã
purum oculum ad intellegenda aeterna
gerentibus. Beatimundi cordes quõ ip is
nem tam quam
perfecte sapientib
formatis que adimaginem dĩ perregene¬
Srationem renouati hominis. Beati paci¬
fici quo ipsi filii di uocabuntur. Et ista
quidem in hac uita possunt conpleri
si cut conpleta ee in apostolis credimus
Nam illa omnimoda & in angelicã
formam mutatio quȩ post hancui¬
tam promittitur nullis uerbis expo¬
Ini potest. Beati ergo qui per secutio¬
IInem patiuntur propter iustitiam¬
s quo ipsorum est regnum caelorum
hȩc octaua sententia quae ad caputre¬
dit. per fectum que hominem declarat.
significat fortasse & circum cisionem
octaua die inueteri testamento. & dmi
resurrectionem post sabbatum. qui
est utique octauus dies. Idem que pri¬
mus dies & celebrationem octauarum

Expanded text:
exhibeatur a potentiore, quod invalidiexhibeatur a potentiore, quod invalidioribus exhibent. Beati misericordes; quoniam ipsorum miserebitur. Mundis corde facultas videndi Deum, tanquam purum oculum ad intelligenda aeterna gerentibus. Beati mundi corde; quoniam do, tanquam perfectformatisque ad imaginem Dei per regenerationem renovati hominis: Beati pacifici, quoniam ipsi filii Dei vocabuntur. Et ista quidem in hac vita possunt compleri, sicut completa esse in apostolis credimus. Nam illa omnimoda in evangelicam formam mutatio, quae post hanc vitam promittitur, nullis verbis exprimi potest. Beati ergo qui persecutionem patiuntur propter justitiam, quoniam ipsorum est regnum coelorum. Haec octava sententia, quae ad caput redit, perfectumque hominem declarat, significat fortasse et circumcisionem, octava die in Veteri Testamento, et Domini resurrectionem post sabbatum, qui est utique octavus dies, idemque primus dies et celebratione octavarum
Abbreviated transcription (Latin):
ordinata sunt omnia. nullusq motus ad¬
uersus rationem rebellis est. sed cuncia
optemperant spũi hominis. cum & ipse ob¬
temperat dõ. de quibus dicitur hic. Beati
pacifici. Vnum autem premium quod est
regnum caelorum. Prohis gradibus uariȩ
nominatum ẽ. In primo sicut oportebat.
positum est regnum caelorum. quod est
perfectȩ summȩ que sapientiȩ animae
rationalis. sic itaque dictum ẽ. Bea ti
pauperes spũ quo ipsorum ẽ regnũ gelorũ
tam quam diceretur. initium sa pientiȩ ti¬
bus. beati mites quo ipsi hereditate possi¬
debunt terram: Lugentibus consolatio
tam quam scientibus quid amiserint &¬
quibus mersi sint. Beati quilugent qũo is
ipsi consolabuntur. Esurientibus & siti
entibus tam quam refectio laborantibus.¬
fortiterque certantibus ad salutem
Beati qui esuriunt & sitiunt istitiam¬
quo niam ipsi saturabuntur. Miseri¬
cordibus. misericordia tam quam uero
& optimo consilio utentibus ut hoc eis

Expanded text:
ordinata sunt omnia, nullusque motus adordinata sunt omnia, nullusque motus adversus rationem rebellis est, sed cuncta obtemperant spiritui hominis, cum et ipse obtemperet Deo: de quibus hic dicitur, Beati pacifici. 12. Unum autem praemium quod est regnum coelorum, pro his gradibus varie nominatum est. In primo, sicut oportebat, positum est regnum coelorum, quod est perfecta summaque sapientia animae rationalis. Sic itaque dictum est, Beati pauperes spiritu; quoniam ipsorum est regnum coelorum: tanquam diceretur, Initium sapientiae tibus: Beati mites; quoniam ipsi haereditate possidebunt terram. Lugentibus consolatio, tanquam scientibus quid amiserint, et quibus mersi sint: Beati qui lugent; quoniam ipsi consolabuntur. Esurientibus et sitientibus saturitas, tanquam refectio laborantibfortiterque certantibus ad salutem: Beati qui esuriunt et sitiunt justitiamquoniam ipsi saturabuntur. Misericordibus misericordia, tanquam vero et optimo consilio utentibus, ut hoc eis
Abbreviated transcription (Latin):
am ipsi hereditate possidebunt terram ss
Scientia congruit lugentibus qui iam co¬
gnouerunt inscripturis quibus malis uinc¬
ti teneantur quae tamquam bona & u¬
tilia ignorantes appetierunt. de quibus
hic dicitur beati quilugent: Fortitudo
congruit esurientibus & sitientibur. labo¬
rant enim desiderantes gaudium de ue¬
ris bonis. & amorem a terrenis & tempo¬
ralibus auertere cupientes. Dequib dicit᷑
Beati. qui esuriunt & sitiunt iustiam
Consilium congruit: miseri cordibus. hoc
enim unum remedium ẽ de tamtis malis
euadendi. ut dimittamus sicut nobis dimitti
uolumus & adiuuemus inquo possumus alios
sicut & nos in quo non possumus cupimus
ad iuuari. De quibus hic dicitur. Beati mi¬
Intellectus congruit mundis corde. tãquã
purgato oculo quo cerni possit quod cor¬
poreus oculus non uidit. nec auris audiuit.
nec in cor hominis ascendit. De quibus hic
dicit᷑. Beati mundi cordes & reliqua¬
Sapientia congruit pacificis inquibus iã

Expanded text:
am ipsi haereditate possidebunt terram. am ipsi haereditate possidebunt terram. Scientia congruit lugentibus, qui jam cognoverunt in Scripturis quibus malis vincti teneantur, quae tanquam bona et utilia ignorantes appetierunt. De quibus hic dicitur: Beati qui lugent. Fortitudo congruit esurientibus, et sitientibus, laborant enim desiderantes gaudium de veris bonis et amorem a terrenis et corporalibus avertere cupientes. De quibus hic dicitur: Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam. Consilium congruit misericordibus, hoc enim unum remedium est de tantis malis evadendi, ut dimittamus sicut nobis dimitti volumus, et adjuvemus in quo possumus alios, sicut et nos in quo non possumus cupimus adjuvari. De quibus hic dicitur: Beati miIntellectus cordis congruit mundis corde, tanquam purgato oculo, quo cerni possit quod corporeus oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit : de quibus hic dicitur, Beati mundi corde. Sapientia congruit pacificis, in quibus jam
Abbreviated transcription (Latin):
septi formis operatio ip̃s sci de quo esaias
loquitur. his gradib: sententiis que congru¬
ere: sed inter est ordinis. Nam ibi enume¬
ratio ab excellentioribur coepit. hic uero
ab inferioribus: ibi namque incipit a sapien¬
tia dĩ. & de sinit adtimorem dĩ sed initium
sapientiae timor dñi est. Qua propter
si gradatim tamquam ascendentes nume
remus. Primus ibi est timor dĩ. secundus¬
pietas. tertius scientia. quartus fortitudo.
quintus consilium. sextus intellectus .uniͦ
sapientia: Timor dĩ congruit humilibus
de quibus hic dicitur. beati pauperes spũ
quo ipsorum est regum caelorum. Idẽ
non inflati. non superbi. De quibus a posto¬
lus dicit Noli altum sapere. sed time idẽ
noli extolli Pietas congruit mitibus qui
enim pie quaerit. honorat scam scripturam
& non reprehendit quod nondum intellegit
& propter ea non resistit quod ẽ mitem
esse : unde hic dicitur beatimites quoni¬

Expanded text:
septiformis operatio Spiritus sancti, de qua Isaias septiformis operatio Spiritus sancti, de qua Isaias loquitur , his gradibus sententiisque congruere. Sed interest ordinis: nam ibi enumeratio ab excellentioribus coepit, hic vero ab inferioribus. Ibi namque incipit a sapientia, et desinit ad timorem Dei: sed initium sapientiae timor Domini est. Quapropter si gradatim tanquam asceremus, primus gradus ibi est timor Domini, secundpietas, tertius scientia, quartus fortitudo, quintus consilium, sextus intellectus, septimus sapientia. Timor Domini congruit humilibus, de quibus hic dicitur: Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum coelorum, id est, non inflati, non superbi. De quibus Apostolus dicit: Noli altum sapere, sed time, id est, noli extolli. Pietas congruit mitibus, qui enim pie quaerit, honorat sanctam Scripturam, et non reprehendit quod nondum intelligit, et propterea non resistit, quod est mitem esse; unde hic dicitur: Beati mites, quoni
Abbreviated transcription (Latin):
u& infirmiorem in quo ẽ ipse potenti¬
or. Itaque beati misericordes quiꝰ ipso¬
rum miserebitur ds̃. Sexto graduest
cordis munditia. debona conscientia bono¬
rum operum ualens ad contemplandum
summum illud bonum. quod solo puro &
sereno intellectu cerni potest. Postremo
est septima ipsa sapientia. idẽ contempla¬
tio ueritatis pacificans totum hominem
& suscipiens similitudinem dĩ. quȩ ita
conduditur. beati pacifici quo ipsi filii
dĩ uocabuntur
Octaua tamquam adca¬
put redit. quia consum matum perfectũ¬
q ostendit & probet Itaque in prima
& in octaua nominatum est regnum cȩlo¬
uit acaritate xp̃i tribulatio an angustia
an per sequutio. an fames. an nuditas. anpe¬
riculum. angladius. Septem sunt ergo quae
per fitiunt nam octaua el arificat. & quod
perfectum est demonstrat ut per hos gradus
per ficiantur & caeteri tamquam acapite
rur sum exordiens: Uidetur ergomihi &iam

Expanded text:
vet infirmiorem in quo est ipse potentivet infirmiorem in quo est ipse potentior: itaque Beati misericordes; quia ipsorum miserebitur. Sexto gradu est cordis munditia, de bona conscientia bonorum operum valens ad contemplandum summum illud bonum, quod solo puro et sereno intellectu cerni potest. Postremo est septima ipsa sapientia, id est contemplatio veritatis, pacificans totum hominem, et suscipiens similitudinem Dei, quae ita concluditur: Beati pacifici; quoniam ipsi filii Dei vocabuntur. Octava tanquam ad caput redit; quia consummatum perfectumque ostendit et probat: itaque in prima et in octava nominatum est regnum coelobit a charitate Christi? tribulatio? an angustia? an persecutio? an fames? an nuditas? an periculum? an gladius ? Septem sunt ergo quae perficiunt: nam octava clarificat, et quod perfectum est demonstrat, ut per hos gradus perficiantur et caeteri, tanquam a capite rursum exordiens. CAPUT IV.--11. Videtur ergo mihi etiam
Abbreviated transcription (Latin):
uinarum scripturarum cognitionem ubi
oportet eam se mitem prȩbere pietate.
ne id quod imperitis uidetur absurdũ
uituperare audeat. & per uicacibus concer¬
tationibus efficiatur in docilis: Inde iã
incipit scrre quibus nodis saeculi huius
per carnalem consuetudinem ac peccata
teneatur. Ita que hoc tertio gradu in
quo scientia est. lugetur amissio summi
boni quia inheretur in ex tremis. In quar¬
to autem gradu labor est ubi uehementer
incumbitur. ut sese animus auellat ab eis
quibus pestifera dulcedine innexus est:
Hic ergo es uritur & sititur iustitia. &
multum nec essaria fortitudo. qui a non
relinquitur sine dolore quod cum de¬
lectatione retinetur. Quinto autem gradu
perseuerantib: in labore datur euadendi
consilium: qui a nisi quisque ad iuuetur
a superiore. nullo modo sibi est idoneus
ut sese tantis miseri arum implicamen¬
tis expediat. Est autem consilium ut
qui se aporentiori adiuuari uult. adiu¬

Expanded text:
vinarum Scripturarum cognitionem, ubi vinarum Scripturarum cognitionem, ubi oportet eam se mitem praebere pietate, ne id quod imperitis videtur absurdum vituperare audeat, et pervicacibus concertationibus efficiatur indocilis. Inde jam incipit scire quibus nodis saeculi hujus per carnalem consuetudinem ac peccata teneatur: itaque in hoc tertio gradu, in quo scientia est, lugetur amissio summi boni, quia inhaeretur extremis. In quarto autem gradu labor est, ubi vehementer incumbitur ut sese animus avellat ab eis quibus pestifera dulcedine innexus est: hic ergo esuritur et sititur justitia, et multum necessaria est fortitudo; quia non relinquitur sine dolore quod cum delectatione retinetur. Quinto autem gradu perseverantibus in labore datur evadendi consilium; quia nisi quisque adjuvetur a superiore, nullo modo sibi est idoneus ut sese tantis miseriarum implicamentis expediat: est autem justum consilium, ut qui se a potentiore adjuvari vult, adju
Abbreviated transcription (Latin):
Superiores autem sententias genera liter di¬
gerebat. Non enim dixit. beati pauperes
ipsorum est inquit regnum caelorum: Ne¬
que beatimites qm̃ uos possi debitis terrã.
sed quo ipsi possidebunt terram. Et ita cȩ¬
tera usque ad octauam sententiã. ubi ait.
Beati qui per secutionem pectiuntur propt̃ s
iustitiã. quo ipsorum ẽ regnum cȩlorum
Inde iam incipit loqui prȩsentes conpellans
cum & illa quȩ supra dicta sunt. ad eos &iã
pertinerent qui prȩsentes audiebant. Et
hȩc postea quae uidentur praesentib spe¬
ci aliter dici. pertinane &iam ad illos qui
absentes uel post futuri erant: qua propter
iste sententiarum numerus diligenter con¬
siderandus est. Incipit enim beatitudo abhu¬
militate. Beati pauperes spũ idest non
inflati: dum sediuinȩ̨ auctoritati subdit
anima. timens post hanc uitam nepergat
ad poenas. &iam si forte inhac uitco
beata sibi esse uideatur Inde uenit addi¬

Expanded text:
Superiores autem sententias generaliter diSuperiores autem sententias generaliter dirigebat: non enim dixit, Beati pauperes um; sed, quoniam ipsorum est, inquit, regnum coelorum: neque, Beati mites, quoniam vos possidebitis terram; sed, quoniam ipsi possidebunt terram. Et ita caeteras usque ad octavam sententiam, ubi ait: Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam; quoniam ipsorum est regnum coelorum. Inde jam incipit loqui praesentes compellans, cum et illa quae supra dicta sunt, ad eos etiam pertinerent, qui praesentes audiebant; et haec postea quae videntur praesentibus specialiter dici, pertineant etiam ad illos qui absentes vel post futuri erant. Quapropter iste sententiarum numerus diligenter considerandus est. Incipit enim beatitudo ab humilitate: Beati pauperes spiritu, id est, non inflati, dum se divinae auctoritati subdit anima, timens post hanc vitam ne pergat ad poenas, etiamsi forte in hac vita sibi beata esse videatur. Inde venit ad di
Abbreviated transcription (Latin):
quod ẽ ipsa ueritas unigenitus silius di
Neq enim imperare inferiorib potest. nisi
superiori se ipse subiriat: Et hec est pax quȩ
datur interra hominibus bone uoluntatis. hȩc
uita consum mati perfecti que sa pientis. De¬
huius. modi regino pacatissimo & ordinatissimo
missus ẽ foras princeps huius sȩculi: qui per¬
uersis in ordinatisq: dominatur: Hac pace
intrin secus constituta atq firmata: quascũ¬
q: persecutiones ille qui foras missus est. forin¬
secus concit auerit : aug& gloriam quȩ secun¬
dum dm̃ ẽ non aliquid in  illo aedificio labe¬
factans. sed deficientib machinis suis in notesce¬
re faciens quanta firmitas intus extructasit.
Ideo sequitur
Beati qui per secutionem patiun.s¬
tur propter iustitiam quo ipsorum regnum ẽ is
caelorum
n. Sunt autem omnes iste octo sen¬
tentiae. iam enim ceter& conpellans loquit
ad illos qui ad erant dicens. Beati eritis
cum uos maledicent & per sequentur uoss

Expanded text:
quod est ipsa veritas unigenitus Filius Dei. quod est ipsa veritas unigenitus Filius Dei. Neque enim imperare inferioribus potest, nisi superiori se ipse subjiciat. Et haec est pax quae datur in terra hominibus bonae voluntatis ; haec vita consummati perfectique sahujus magno regno pacatissimo et ordinatissimo missus est foras princeps hujus saeculi; qui perversis inordinatisque dominatur. Hac pace intrinsecus constituta atque firmata, quascunque persecutiones ille, qui foras missus est forinsecus concitaverit, auget gloriam, quae secundum Deum est, non aliquid in illo aedificio labefactans, sed deficientibus machinis suis, innotescere faciens quanta firmitas intus exstructa sit. Ideo sequitur: Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam, quoniam ipsorum est regnum coelorum. Sunt autem omnes istae octo sententiae. Jam enim caetera compellans loquitur ad illos qui aderant, dicens: Beati eritis, cum vobis maledicent, et persequentur vos.
Abbreviated transcription (Latin):
quam ergo sunt qui dm̃ istis exteriori¬
bus oculis quaerunt cum corde uideatur.
Sicut alibi scriptumẽ & insimplicitate
cordis quaerite illum. hoc est eñimun¬
dum cor. quod est simplex cor. Et quẽ¬
ad modum lumen hoc uideri non potest
nisi oculis mundis ita nec ds̃ uidetur.
nisi mundum sit illud quo uideri potest.
Beati pacifici quoniam ipsi fili łi uoca si¬
buntur. In pace perfectio est ubi nihil re¬
pugnat. & ideo filii dĩ pacifici quonihil
resistit dõ & u tnq filii similitudinem
patris habere debent: Pacifici autem
insemetipsis sunt qui omnes animi sui.
motus conponentes & subicientes rationi idest men¬
ti & spui carnalesque. concupiscentias haben¬
teso edomuts tefiunt regnum di. In quo ita
sunt ordinata omamia ut id quod est inho¬
mine precipuam & excellens hoc imperet cę̧¬
teris non reluctantib: quȩ sunt nobis bestus¬
q communia. Atq idipsum quod excellit in
homine idest mens & ratio. subiciatur potiori

Expanded text:
Quam ergo stulti sunt qui Deum istis exterioribus oculis quaerunt, cum corde videatur, sicut alibi scriptum est, Et in simplicitate cordis quaerite illum . Hoc est enim mundum cor, quod est simplex cor: et quemadmodum lumen hoc videri non potest, nisi oculis mundis; ita nec Deus videtur, nisi mundum sit illud quo videri potest. 9. Beati pacifici; quoniam ipsi filii Dei vocabuntur. In pace perfectio est, ubi nihil repugnat; et ideo filii Dei pacifici, quoniam nihil resistit Deo, et utique filii similitudinem patris habere debent. Pacifici autem in semetipsis sunt, qui omnes animi sui motus componentes et subjicientes rationi, id est menti et spiritui, carnalesque concupiscentias habentes edomitas, fiunt regnum Dei: in quo ita sunt ordinata omnia, ut id quod est in homine praecipuum et excellens, hoc imperet caeteris non reluctantibus, quae sunt nobis bestiisque communia; atque idipsum quod excellit in homine, id est mens et ratio, subjiciatur potiori,
Abbreviated transcription (Latin):
ficationem dictũ ẽ &iã illud: qui amat
qđ potuisse martyres claruit : Contrariu hoc
prȩceptũ erit illi sententiȩ quadictũ ẽ. quid
ꝓdẽ hominisitotũ mundũ lucret᷑ animȩ aũ suȩ
detrim̃tũ faciat᷑. Respicite inquit uolatilia¬

Expanded text:
ficationem dictum est etiam illud: Qui amat ficationem dictum est etiam illud: Qui amat no Dei perdere, quod potuisse Martyres claruit, contrarium hoc praeceptum erit illi sententiae qua dictum est: « Quid prodest homini, si totum mundum lucretur, animae autem suae detrimentum faciat
Abbreviated transcription (Latin):
operamur. Idest ut cum consulere alicui
uidere uolumus nr̃m emolumentum
ibi potius quam illius utilita tem
adtendamus & ideo nobis non
uide amur peccare: qui a non super¬
flua sed necessaria sunt quȩ con¬
se qui uolumur: Dñs autem am¬
monet ut meminerimus multo
am plius nobir dm̃ dedirse quan¬
do nos fecit & conposuit ex ani¬
ma et cor pore: quam est alimentum
atque tegumentum. quorum curanos
duplicare cor non uult Nonne ani¬
ma inquit plus est quam esca uttu
intellegas eum quidedit animamiul¬
to facilius esse escam daturum. Et cor¬
pus quam uestimentum: id est plus ẽ
ut similiter intellegas eũ quicorpus
dedit: multo facilius daturum ẽẽ uesti¬
mentum: Quoloco queri solet utrũ &¬
ad animam cibus iste pertineat. cũ ani¬
ma incorporea sit. iste aũ cibus corpore¬
us: Sed animã hoc loco pistauita po¬
sitã nouerimus. cuius retinaculũ ẽ alim̃¬
tũ istud corporeum: secundũ hanc signi¬

Expanded text:
operamur; id est, ut cum consulere alicui operamur; id est, ut cum consulere alicui videri volumus, nostrum emolumentum ibi potius, quam illius utilitatem attendamus: et ideo nobis non videamur peccare, quia non superflua, sed necessaria sunt quae consequi volumus. Dominus autem admonet ut meminerimus multo amplius nobis Deum dedisse, quod nos fecit et composuit ex anima et corpore, quam est alimentum atque tegumentum, quorum cura nos duplicare cor non vult. Nonne anima inquit plus esintelligas cum qui dedit animam, multo facilius escam esse daturum. Et corpus quam vestimentum, id est, plus est: ut similiter intelligas, eum qui corpus dedit, multo facilius daturum esse vestimentum. 50. Quo loco quaeri solet utrum ad animam cibus iste pertineat, cum anima incorporea sit, iste autem cibus corporeus. Sed animam hoc loco pro ista vita positam noverimus, cujus retinaculum est alimentum istud corporeum. Secundum hanc signi
Abbreviated transcription (Latin):
catũ suꝑ peccatũ. & dicas miseratio dĩ magna
ẽ ignorans quia patientia dĩ ad pęnitentiã
te inuitat: Cuius enĩ tanta misericordia
comiemorari potẽ quã eiur qui omnia do¬
nat peccata c̃uersis: & oleastrũ facit parti¬
cipẽ pinguedinis oliuȩ & cuius tanta seue¬
ritas quã eius quinatura libus ramis non pe¬
percit selꝓpt̃ in fidelitatẽ fregit illos:
Sed quisquis uult diligere dm̃ & cauere neof¬
fendat nonse arbitrentur duob: dominis pos¬
se seruire. & intentionẽ cordis sui rectã ab
omni duplicitate explic&: ita enĩ sentit
de dõ in bonitate. & insimplicitate cordis
quȩrit illum Ideo inquit dico uobis non¬
I habere sollicitudinẽ in anima ur̃a quid
Sedatis. neq corpori ur̃oquid induatis
Ne forte quamuis iã suꝑ flua non quęran¬
tur prȩter ipsa necessaria corduplicetur
& adipsa conquirenda nr̃a detorqueat᷑
intentio cũ aliquid quasi miseri corditer

Expanded text:
catum super peccatum, et ne dicas: Miseratio Dei magna catum super peccatum, et ne dicas: Miseratio Dei magna est , ignorans quia patientia Dei ad poenitentiam te adducit. Cujus enim tanta misericordia credi potest, quam ejus qui omnia donat peccata conversis, et oleastrum facit participem pinguedinis? Et cujus tanta severitas, quam ejus qui naturalibus ramis non pepercit, sed propter infidelitatem fregit illos? Sed si quis vult diligere Deum et cavere ne offendat, non se arbitretur duobus dominis servire, et intentionem cordis sui rectam ab omni duplicitate explicet. Ita enim sentiet de Domino in bonitate, et in simplicitate cordis quaeret illum. Ideo inquit dico vobis, non habete sollicitudinem in anima vestra quid edatis, neque corpori quid induatis, ne forte quamvis jam superflua non quaerantur, propter ipsa neceet ad ipsa conquirenda nostra detorqueatur intentio, cum aliquid quasi misericorditer
Abbreviated transcription (Latin):
congruit & punicũ nom̃. nãlucrũ punice
mã mondicit᷑ : Sed qui seruit mãmonȩ illi
utiq: seruit quireb: istis terrenis merito
sus ꝑuersitatis prȩpositur magistratus
huius sȩculi ad ño dicit᷑: Aut enĩ unũ hodio habebit
homo & alterũ diliget idẽ dm̃: aut alterũ pati¬
etur & alterũ cõntẽnet: patit᷑ enĩ durũ & ꝑnicisi¬
osũ dominũ quisquis seruit mamone: sua enĩcu¬
piditate inplicatus subdit᷑ diabulo & ñ eũ diligit
quis enĩ ẽ qui diligat diabolũ. sed tam̃ patiatur
Sic̃ in maiore aliqua domo qui ancillȩ alienȩ
c̃iunctus ẽ ꝓpt̃ cupiditatẽ suã durã patit᷑ ser¬
uitutẽ &iã siñ diligat eũ cuius ancillã diligit
Alterũ aũ contẽnet dixit ñ odio habebit.
nullius enĩ fere c̃scientia dm̃ odisse potẽ: con¬
tẽnit aũ idẽ ñ timet. cũ quasi deeius bonitate
secururẽ: ab hac neglegenuia & ꝑniciosa secu

Expanded text:
Congruit et punicum nomen: nam lucrum, punice Congruit et punicum nomen: nam lucrum, punice mammon dicitur. Sed qui servit mammonae, illi utique servit, qui rebus istis terrenis merito suae perversitatis praepositus, magistratus hujus saeculi a Domino dicitur . Aut ergo hunc odio habebit homo, et alterum diliget, id est, Deum; aut alterum patietur, et alterum contemnet. Patitur enim durum et perniciosum dominum, quisquis servit mammonae; sua enim cupiditate implicatus, subditur diabolo: et non eum diligit; quis enim est qui diligat diabolum? sed tamen patitur: sicut in majore aliqua domo, qui ancillae alienae conjunctus est, propter cupiditatem suam duram patitur servitutem, etiam si non diligat eum, cujus ancillam diligit. 48. Alterum autem contemnet, dixit; non, odio habebit. Nullius enim fere conscientia Deum odisse potest: contemnit autem, id est non timet eum, quasi de ejus bonitate securus est. Ab hac negligentia et perniciosa
Abbreviated transcription (Latin):
&iã ipsũ lum̃ tenebres Ium̃ enĩ dicit᷑ quia nouit quisq:
quo animo faciat. &iã cũ malo amimo facit sed ipsũ lu¬
m̃ tenebrȩr̃ quia ñ insuꝑna dirigit᷑ sĩplex intentio. sed
qua facis qđ facis quȩ tibi nota ẽ : sordidat᷑ appetitu
rerũ terrenarũ & tẽporaliũ atq: cecat᷑: quanto
magis ipsũ factũ cuius incertus ẽ exitus sordidũ
& tenebro sũ ẽ : quia & sibene alicui ꝓueniat qđ
tu ñ recta & munda intentione facis. quomodotu
feceris tibi inputat᷑ ñ quomodo illiꝓuenerit: Qđ¬
aũ sequt᷑ & dic̃ Nemopotẽ duob: dominisserui¬
re: Adhanc iprã intentionẽ referendũ ẽ qđ con¬
sequent̃ exponit dicens: aut enĩ unũ odio habe¬
bit & alterũ diliget. dut alterũ patiet᷑ & alterũ
contẽnet : Quȩ uerba diligent̃ consideranda s̃ :
Nã qui sint duo domini de inceps ostenditcũ
dic̃ ñ potestis dõ seruire & mãmonȩ : Mam¬
mona apud hebreos diuitiȩ appellari dicunt᷑

Expanded text:
etiam ipsum lumen tenebrae sunt. lumen enim dicitur, quia nouit quisque, quo animo faciat, etiam cum malo animo facit. sed ipsum lumen tenebrae sunt, quia non in superna dirigitur simplex intentio, sed qua facis quod facis, quae tibi nota est, sordidatur appetitu rerum terrenarum et temporalium, atque caecatur; quanto magis ipsum factum, cujus incertus est exitus, sordidum et tenebrosum est? quia etsi bene alicui proveniat, quod tu non recta et munda intentione facis; quomodo tu feceris, tibi imputatur, non quomodo illi provenerit.  et dicit, Nemo potest duobus dominis servire, ad hanc ipsam intentionem referendum est, quod consequenter exponit, dicens: Aut enim unum odio habebit, et alterum diliget; aut alterum patietur, et alterum contemnet. Quae verba diligenter consideranda sunt: nam qui sint duo domini, deinceps ostendit, cum dicit, Non potestis Deo servire et mammonae. Mammona apud Hebraeos divitiae appellari dicuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
est ira inueterata. quasi quȩuetustatȩ ipsa tantum
robur acceperit ut merito ap pelletur trabes:
fieri autem potest utsi iras ceris homini uelis eum
corrigi Siautem oderis hominem: non potes
eum uelle corrigere: Quo modo enim dicis fra¬

Expanded text:
est enim ira inveterata, quasi quae vetustate ipsa tantum est enim ira inveterata, quasi quae vetustate ipsa tantum robur acceperit, ut merito appelletur trabes. Fieri autem potest ut si irascaris homini, velis eum corrigi: si autem oderis hominem, non potes eum velle corrigere. Quomodo enim dicis fra
Abbreviated transcription (Latin):
& propter ea hoc &iam ipsipati meruerant.
Ridiculum est hoc putare Quid ergo aliud
dictum est omnis enim qui ingladio per¬
cus serit gladio morietur nisiquia ipso peccato
anima moritur: quod cum que commisit:
Et quo de te merario & iniquo iuditio nos hoc
loco dñs mon&. Uult enim utsim plici corde¬
& in unum dm
intento faciamus quȩcumq
facimus: & multa incertum est quo animo fiant.
de quibus iuidicare temerarium est: Maxi me autem
hitemere iudicant de in certis & facile reprehendunt
qui magis amant uitu perare &dam nare quã
emendare atq: corrigere: Quoduitium uel superbiȩ
est ul in uidentia & consequenter subicit &dicit:
Quid autem uides festu cam in oculo fratris. tui-¬
trabem autem in oculo tuo nonui des Ut si for te¬
uerbi gracia ira ille pec cauit : tu sougdio repre¬
hen das: quantum autem inter festucam &trabem
quasitantum inter iram dis tat &odium: Odium

Expanded text:
et propterea hoc etiam ipsi pati meruerunt? et propterea hoc etiam ipsi pati meruerunt? ridiculum est hoc putare. Quid ergo aliud dictum est, Omnis enim qui gladio percusserit, gladio morietur, nisi quia ipso peccato anima moritur, quodcunque commiserit? Et quoniam de temerario et iniquo judicio nos hoc loco Dominus monet, vult enim ut simplici cordet in unum Deum intento, faciamus quaecunque facimus, et multa incertum est quo corde animo fiant, de quibus judicare temerarium est. Maxime autem hi temere judicant de incertis, et facile reprehendunt, qui magis amant vituperare et damnare, quam emendare atque corrigere: quod vitium vel superbiae est vel invidiae. Et consequenter subiicit, et dicit: Quid autem vides festucam in oculo fratris, trabem autem in tuo oculo non vides? Ut si forteverbi gratia, ira ille peccavit, tu odio reprehendas. Quantum autem interest inter festucam et trabem, quasi tantum inter iram distet atque odium. Odium
Abbreviated transcription (Latin):
ei autem qui facit neces seest ut noceat.
Quid ergo nocuit martrribus iniquitas
per sequentium : ipsis autem persecuto
ribus pturimum: Quia & sali qui e&um
correctis unt: Eo tamen tem pore quoꝑ
se que bantur & cecaui illos malicia eorum.
Sic & temerarium udicium plerumq
nihil noc& ei dequo temere uidi catur: ei autem
qui temere iudicat: ipsa temernas necesse est
ut noceat: Istaregula &iam illud dictum arbeno
omnis quipercusserit gladio. Cladio morietur:
Quam multi enĩ. gladio percutium: nec tamen
ingladio moriuntur: Sicut neque ipsepetrus:
Sed neistum dicereuenia peccatorum talem
euassisse pęnam quis put& : quam quam
nihil obsurdius quam ut maiorem put& gla
dio pęnam eẽ quȩ petro non accidit. quama
crucis quȩ accidit : Quid tamen delatronibus
dicturus est: quicum d̃o cruci fixi sunt. quia
& ille quimeruit ueniam: post ea quam cruci
fixus est meruit. & alter omnino non meruit :
anforte omnes quos occiderant crucifixerunt.

Expanded text:
ei autem qui facit necesse est ut noceat. ei autem qui facit necesse est ut noceat. quid enim nocuit martyribus iniquitas perseribus plurimum. Quia etsi aliqui eorum correcti sunt, eo tamen tempore quo persequebantur, excaecabat illos malitia eorum. Sic et temerarium judicium pierumque nihil nocet ei de quo temere judicatur; ei autem qui temere judicat, ipsa temeritas necesse est ut noceat. Ista regula etiam illud dictum arbitror: Omnis qui percusserit gladio, gladio morietur . Quam multi enim gladio percutiunt, nec tamen gladio moriuntur, sicut neque ipse Petrus? Sed ne istum venia pecpoenam euasisse quis putet — quamquam nihil absurdius, quam ut maiorem putet gladii poenam esse potuisse, quae Petro non accidit, quam crucis, quae accidit — quid tamen de latronibus dicturus est, qui cum domino crucifixi sunt, quia et ille qui meruit ueniam, posteaquam crucifixus est meruit, et alter omnino non meruit? an forte omnes quos occiderant crucifixi erant,