comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cuans: ut duos conderet in semetipsum. in unũ nouũ
hominẽ faciens pacem: Et reconciliauit ambos in uno
ipso: et ueniens euangłi ⁊ auit pacem uobis qui lon¬
ge fiuistis. et pacem his qui prope Quod autẽ dicit.
uidith post iuri sui mortem iam annis tribus et men¬
sibus sex relictam ẽẽ uiduam: significat ȩccłam amun¬
di illecebris destitutam. sc̃ȩ trinitatis fidem et bonoꝵ
posuit custodiam. ut non ꝑdiuersa uanis deflueret
desideriis: sed cum cogitationibus mundis in con¬
taminatam se in conspectu sui seruaret condito¬
ris Hec habebat suꝑ lumbos suos cilicium. et ie¬
unabat omnibus diebus: quia ꝑ continentiam
uitȩ et mortificationẽ uoluptatum. terrena in se
crucifixit desideria: et concupiscentias carnis re¬
stringebat. future uitȩ sollempnitatibus: et saba¬
to animarum in cȩlesti regno oninimodo se prepa¬
rans. ubi ꝓ presente tribulatione cum scĩs angłis
plenum ꝑceptura: gaudium Cui uir suus reli¬

Expanded text:
uli. Ut duos conderet in semetipsum, in unum novum hominem, faciens pacem, et reconciliaret utrosque in uno ipso. Et veniens, evangelizavit pacem vobis qui longe fuistis, et pacem his qui prope». 16 Quod autem dicit Iudith post viri sui mortem «iam annis tribus et mensibus sex relictam esse viduam», significat ecclesiam, a mundi inlecebris destitutam, sanctae Trinitatis fidem et bonorum posuit custodiam, ut non per diversa vanis deflueret desideriis, sed cum cogitationibus mundis incontaminatam se in conspectu sui servaret conditoris. 18 Haec «habebat super lumbos suos cilicium et ieiunabat omnibus diebus», quia per continentiam vitae et mortificationem voluptatum terrena in se crucifixit desideria et concupiscentias carnis restringebat, futurae vitae sollemnitatibus et sabbato animarum in caelesti regno omnimodo se praeparans, ubi pro praesente tribulatione cum sanctis angelis plenum perceptura est gaudium. 19 «Cui vir suus reli
Abbreviated transcription (Latin):
deuoret.: cui resistite fortes fide: Hinc et paulus ait. Hon
quod iam acceperim aut iam ꝑfectussim: sequor autẽ
que quidem retro sunt obliuscens. ad ea uero que sunt
priora extendens me. ad destinatum ꝑsequor brauiũ
hoc sentiamus Et girantes inquit ual lem: uenerunt
ad portam ciuitatis Uallem ambulando girat: qui hu¬
militatem in omni actu suoseruat Hic ꝑuenit ad
portam ciuitatis: quia ille ꝑtingit ad introitum regni
cȩlestis. Unde ipse qͥ humilitatis et obedientiȩ sumina
exemplar nobis a deo factus ẽ ꝑ quẽ uite eterne habemꝰ
aditũ. qui in euangłio ait: Egosum ostium ꝑme siqͥs
introierit ingredietur et egredietur et pascua inue¬
niet: ipse alibi ait Uenite ad me om̃s qui laboratis &
onerati estis. et ego reficiam uos: tollite iugũ meum
suꝑuos et discite a me quia mitis sum et humilis cor

Expanded text:
devoret, cui resistite fortes fide». 11 Hinc et Paulus ait: «Non devoret, cui resistite fortes fide». 11 Hinc et Paulus ait: «Non quod iam acceperim aut iam perfectus sim, sequor autem quae quidem retro sunt obliviscens, ad ea vero quae sunt priora extendens me, ad destinatum persequor, ad bravium hoc sentiamus . » « Et gyrantes, inquit, vallem, venerunt ad portam civitatis. » Vallem ambulando gyrat, qui humilitatem in omni actu suo servat. Hic pervenit ad portam civitatis, quia ille pertingit ad introitum regni coelestis. Unde ipse, qui humilitatis et obedientiae summae exemplar nobis a Deo factus est, per quem vitae aeternae habemus aditum, in Evangelio ait: « Ego sum ostium, per me si quis introierit, ingredietur et egredietur, et pascua inveniet. » Ipse alibi ait: « Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos. Tollite jugum meum s
Abbreviated transcription (Latin):
dant. hostem nequissimum se uincere posse: quoeũ
pleniter eliscunt fragilem et suꝑabilem fore:¬
t postpu sillum exiuit. et tradidit caput olofernis
ancille suȩ: et iussit ut mitteret illud in peram suam:
Et exierunt due scđm consuetudinẽ suam quasi ad
orationem: et transierunt. et girantes uallem uene¬
runt ad portam ciuitatis Et dixit iudith alonge
custodibus muroꝵ: Aꝑite portas qm̃ nobiscũ đs qui
suȩ tradidit caput olofernis ut muteret illud in
peram suam: nisi quod scã ȩccła auditoribus suis re¬
cordationem confecti belli. non uult labi a cogitatio¬
ne mentis. s sollicite seruari in memoria cordis: Ita
enim de triumpho hostis quando eum ꝑ diuinam gr̃am
in aliquosuꝑamus gaudere debemus: ut iterum eũ contꝰ
nos bellum disponere ñ diffidamus Pꝑter quos dicit
petrus apłs Sobrii estote et uigilate: quia aduersarius
ur̃ diabolus tamquam leo rugiens circuit querens quẽ

Expanded text:
dant hostem nequissimum se vincere posse, quo eum dant hostem nequissimum se vincere posse, quo eum pleniter ediscunt fragilem et superabilem foret post pusillum exivit et tradidit caput Holofernis ancillae suae et iussit ut mitteret illud in peram suam et exierunt duae secundum consuetudinem suam quasi ad orationem et transierunt castra et gyrantes vallem venerunt ad portam civitatis et dixit Iudith a longe custodibus murorum aperite portas quoniam nobiscum est suae tradidit caput Holofernis, ut mitteret illud in peram suam, nisi quod Ecclesia auditoribus suis recordationem confecti belli non vult labi a cogitatione mentis, sed sollicite servari in memoria cordis; ita enim de triumpho hostis, quoniam eum per divinam gratiam in aliquo superamus, gaudere debemus, ut iterum eum contra nos bellum disponere non diffidamus. Propter quod dicit Petrus apostolus; « Sobrii estote et vigilate, quia adversarius vester diabolus tanquam leo
Abbreviated transcription (Latin):
it male fide securitatis Gladuis qui in ea ligatus
pendebat: malitia ẽ inique intentionis Coma ca¬
pitis: elatio suꝑbe mentis: Ceruix uͦ contumatia ini¬
que actionis Et conopeum hoc ẽ rete muscarum :
insidias significat dolose cogitationis Commendat
gͦ iudith nr̃a puelle suȩ ostiorũ custodiam: quia scã
eccła. unicuiq fidelium catholice fidei precipit ha¬
bere obseruantiam: Orat ipsa cum lacrimis: quia
suꝑnũ auxilium poscit. intima deuotione cordis:
ccedit ad columnã. et exsoluit pugionem ꝑ quẽ hos¬
tis nequissimi amputet caput: cum denudata ma¬
litia duri cordis. abscidit ab hoste occasionẽ ꝓterue
tẽptationis Aufert et conopeum: quia fraudes eius
decegit. quibus simplices et incautos inplicare con¬
tendit Sicq truncum hostis corpus euoluit. cum
ipsum inimicũ ex omni parte infirmũ et debilem
ẽẽ ostendit: I ut eo facilius bellatores xꝑi confi¬

Expanded text:
it malefidae securitatis. Gladius, «qui in ea ligatus it malefidae securitatis. Gladius, «qui in ea ligatus pendebat», malitia est iniquae intentionis; «coma capitis» elatio superbae mentis; «cervix» vero contumacia iniquae actionis; et «conopeum», hoc est rete muscarum, insidias significat dolosae cogitationis. 6 Commendat ergo Iudith nostra «puellae suae» ostiorum custodiam, quia sancta ecclesia unicuique fidelium catholicae fidei praecipit habere observantiam. «Orat ipsa cum lacrimis», quia supernum auxilium poscit intima devotione cordis. «Accedit ad columnam et exsolvit pugionem», per quem hostis nequissimi amputet caput; cum denudata malitia duri cordis abscidit ab hoste occasionem protervae temptationis. 7 «Aufert et conopeum», quia fraudes eius detegit quibus simplices et incautos inplicare contendit, sicque «truncum hostis corpus evolvit», cum ipsum inimicum ex omni parte infirmum et debilem esse ostendit, ut eo facilius bellatores Christi confi
Abbreviated transcription (Latin):
quia ad ꝑditionem ꝑpetuam in prouidus tendebat:
ixitq iudith puelle sue. ut staret foris ante cubiculũ.
et obseruaret: Stetitq iudith ante lectum. orans cum
lacrimis. et labiorum motu. in silentio dicens Confir¬
ma me dñẽ ds̃ isrł: et respice in hac hora ad oꝑa manuũ
mearum: ut sicut promisisti. hierusalem ciuitatem
tuam erigas: et hoc quod credens perte posse fieri co¬
gitaui. ꝑficiam: Et hec cum dixisset: accessit ad colũ¬
nam que erat ad caput lectuli eius: et pugionẽ eius qͥ
in ea ligatus pendebat. ex soluit: Cumq euaginasset
illum: ad prehendit comam capitis eius. et ait: Con¬
firma me dñe deus isrł in hac hora Et ꝑcussit bis in
ceruicem eius. et abscidit caput eius: et abstulit co¬
nopeum eius a columpnis: et euoluit corpus eiustrum¬
cum Columna que erat ad caput lectuli olofernis
significat duritiam praui cordis. que errorem genu¬

Expanded text:
quia ad perditionem perpetuam inprovidus tendebat. 3 quia ad perditionem perpetuam inprovidus tendebat. 3 «Dixitque Iudith puellae suae ut staret foras ante cubiculum et observaret. Stetitque Iudith ante lectum, orans cum lacrimis et labiorum motu in silentio dicens: “Confirma me, Domine Deus Israhel, et respice in hac hora ad opera manuum mearum ut, sicut promisisti, Hierusalem civitatem tuam erigas, et hoc quod credens per te posse fieri cogitavi, perficiam”. 4 Et haec cum dixisset, accessit ad columnam quae erat ad caput lectuli eius et pugionem eius, qui in ea ligatus pendebat, exsolvit. Cumque evaginasset illum, adprehendit comam capitis eius et ait: “Confirma me, Domine Deus Israhel, in hac hora”; et percussit bis in cervicem eius et abscidit caput eius, et abstulit conopeum eius a columnis et evolvit corpus eius truncum». 5 «Columna, quae erat ad caput lectuli» Holofernis, significat duritiam pravi cordis, quae errorem genu
Abbreviated transcription (Latin):
bum non qui perit: s qui ꝑmanet in uitam eternã:
Et alibi discipulis rogantibus eum ut manducaret: res¬
pondit Ego cibum habeo manducare q̃ uo̾nescitis: ms̃ enĩ
cibus est ut faciam uoluntatem eius qui misit me: ut
ꝑficiam opus eius: ERant autem om̃s fatigati aui¬
no Eratq uidith sola in c̾ubiculo Porro oloferne ᷤᷤlace¬
bat in lecto. nimia ebrietate sopitus Uinum olofer¬
nis et satellitum eius. illud erat: a quo apłs credentes
conpescuit dicens: Nolite in ebriari uino in quoẽ lux¬
uria: Et in cantico de utero nomii de huiuscemodi uino
scriptum ẽ Hua eoꝵ uua fellis. et botrus a maritudi¬
nis: furor dracronumuinum eorum. et furor aspidum
insanabilis: Hoc gͦ uino debriatus hostis ȩccłȩ. iacebat in
lecto nefande securitatis. qua se inpune posse peccare
confidebat. uixta illud: impius cum inprofundum
malorum uenerit. contempnit: s semetipsum fallebat.

Expanded text:
bum non qui perit, sed qui permanet in vitam aeternam». bum non qui perit, sed qui permanet in vitam aeternam». Et alibi, discipulis rogantibus eum ut manducaret, respondit: «Ego cibum habeo manducare quem vos nescitis; meus enim cibus est ut faciam voluntatem eius qui misit me, ut«Erant autem omnes fatigati a vino, eratque Iudith sola in cubiculo. Porro Holofernis iacebat in lecto nimia ebrietate sopitus». Vinum Holofernis et satellitum eius illud erat a quo Apostolus credentes conpescuit dicens: «Nolite inebriari vino, in quo est luxoria». Et in cantico Deuteronomii de huiuscemodi vino scriptum est: «uva eorum, uva fellis et botrus amaritudinis; furor draconum vinum eorum, et furor aspidum insanabilis». 2 Hoc ergo vino debriatus hostis ecclesiae iacebat in lecto nefandae securitatis, qua se inpune posse peccare confidebat, iuxta illud: «Impius, cum in profundum malorum venerit, contemnit»; sed semetipsum fallebat
Abbreviated transcription (Latin):
autem grãs qui semꝑ triumphat nos in xp̃o iħu. et
odorem notitiȩ suȩ manifestat ꝑ nos in omni loco:
quia xp̃i bonus odor sumus deo in his qui salui funt.
et in his qui pereunt: Aliis quidem odor mortis in mor¬
tem: aliis quidem odor uite in uitam Et dixit ad eã
holofernes Bibe nunc. et acumbe in iocunditate:
diebus meis Et accepit et manducauit et bibit
coram ipso: ea que parauerat illi ancilla eius:
Nota quod uidith apud holofernem conuersans. non
coinquinata est cibis uel potu gentilium: ħ ea mandu¬
cauit et bibit que sibi preparauerat ancilla eius: quia
ȩccłesia inter gentes habitans. nullo modo polluitur
idolatria aut suꝑsticione gentilitatis: s hisutitur que
uictui suo iudicat eẽ condigna. que deuotio fidelium
ꝑ obecdientiam et exercitium boni oꝑis sibi preparat:
De quo cibo ipsa ueritas in euangelio ait Oꝑamini ci¬

Expanded text:
autem gratias qui semper triumphat nos in Christo Iesu et autem gratias qui semper triumphat nos in Christo Iesu et odorem notitiae suae manifestat per nos in omni loco, quia Christi bonus odor sumus Deo in his qui salvi fiunt et in his qui pereunt. Aliis quidem odor mortis in mortem, aliis quidem odor vitae in vitam». 13 «Et dixit ad eam Holofernis: “Bibe nunc et accumbe in iucunditate, diebus meis”. Et accepit, et manducavit et bibit coram ipso ea quae paraverat illi ancilla eius». 14 Nota quod Iudith, apud Holofernem conversans, non coinquinata est cibis vel potu gentilium, sed ea «manducavit et bibit quae sibi praeparaverat ancilla eius»: quia ecclesia inter gentes habitans nullo modo polluitur idolatria aut superstitione gentilitatis, sed his utitur quae victui suo iudicat esse condigna, quae devotio fidelium per obedientiam et exercitium boni operis sibi praeparat. 15 De quo cibo ipsa Veritas in evangelio ait: «Operamini ci
Abbreviated transcription (Latin):
tradicam dño meo: Omne quod erit ante oculos eius
bonum et optimum. faciam: Quicquid autem illipla¬
cuerit: hoc mͥ erit optimum in omnibus diebus uitę
meȩ Et surrexit et ornauit se uestimento suo: et in¬
gressa stetit ante faciem eius: Cor autem holofernis
concussum est: erat enim ardens in concupiscentia eiꝰ
Que uagaoiudith ꝑsuadet. ad illicitas ꝑtinet uolup¬
tates: que autem uidith respondit. boni animi osten¬
dit uirtutes Ille prouocat ad libidinis lux uni ista
se paratam testatur ad cȩlestis imꝑii uissum Ornat
se suis uestimentis: quia cultum exhibet uere pieta¬
tis Stat ante faciem principis: quia eum resurgere
hortatur aruina impietatis S ue illi. qui bonarũ
rerum usum pessimũ habere appetit: Qui enim ad
exemplum olofernis. uirtutes spiritales ad carnales
reflectere uult concupiscentias. ꝑ uite ministrum:
mortissibi adquirit casum: Hinc paulus ait Deo

Expanded text:
tradicam domino meo? Omne quod erit ante oculos eius tradicam domino meo? Omne quod erit ante oculos eius bonum et optimum faciam. Quicquid autem illi placuerit, hoc mihi erit optimum in omnibus diebus vitae meae”. Et surrexit et ornavit se vestimento suo, et ingressa stetit ante faciem eius. Cor autem Holofernis concussum est: erat enim ardens in concupiscentia eius». 10 Quae Vagao Iudith persuadet ad inlicitas pertinet voluptates; quae autem Iudith respondit boni animi ostendit virtutes; ille provocat ad libidinis luxum, ista se paratam testatur ad caelestis imperii iussum. «Ornat se suis vestimentis», quia cultum exhibet verae pietatis. «Stat ante faciem» principis, quia eum resurgere hortatur a ruina impietatis. 11 Sed vae illi qui bonarum rerum usum pessimum habere appetit! Qui enim ad exemplum Holofernis virtutes spiritales ad carnales reflectere vult concupiscentias, per vitae ministrum mortis sibi adquirit casum. 12 Hinc Paulus ait: «Deo
Abbreviated transcription (Latin):
huinam: Insistunt precibꝰ tota nocte istius mundi.
et lacrimarum fonte se baptiz ant: lauant cum psal¬
mista ꝑ singulas noctes lectum cordis sui. ac stratũ
cogitationum suarum piis fletibus rigant: Sic ꝙ
triduo catholice confessionis ꝑfidem. spem et caritatẽ
orationem suam explentes: quarto tandem die hoc
est euangłii choruscante luce. uictoriam sibi de hos¬
te preparant. ipsumq mortis ac tenebrarum aucto¬
rem propria malitia cecatum. eterno reatu obnaxiũ
dampnant: Et it amater ȩccła. innocentes ab iniqua
ꝑsecutione et iniusta oppressione. gr̃a dei opitulan¬
te liberat: ac triumphum de hoste nefando ad ciues
suos rediens głosissime secum reportat:
ũnc introiuit uagas ad uidith: et dixit: Non uereat᷑
bona puella introire ad dnm meum. ut honorificetur
ante faciem eius: et manducet cum eo. et bibat uinũ
Iiocunditate: Cui respondit: Que ego sum ut con¬

Expanded text:
divinam, insistunt precibus tota nocte istius mundi divinam, insistunt precibus tota nocte istius mundi et lacrimarum fonte se baptizant; lavant cum psalmista per singulas noctes lectum cordis sui ac stratum cogitationum suarum piis fletibus rigant; 6 sicque triduo catholicae confessionis per fidem, spem et caritatem orationem suam explentes, quarto tandem die, hoc est evangelii choruscante luce, victoriam sibi de hoste praeparant, ipsumque mortis ac tenebrarum auctorem, propria malitia caecatum, aeterno reatu obnoxium damnant. 7 Et ita mater ecclesia innocentes ab iniqua persecutione et iniusta oppressione, gratia Dei opitulante, liberat, ac triumphum de hoste nefando ad cives suos rediens gloriosissime secum reportat. 8 «Tunc introivit Vagao ad Iudith et dixit: “Non vereatur bona puella introire ad dominum meum ut honorificetur ante faciem eius, et manducet cum eo et bibat vinum in iucunditate”. Cui respondit: 9 “Quae ego sum ut con
Abbreviated transcription (Latin):
tua. donec faciat ds̃ in manu mea om̃ia hec que co¬
gitaui: et reliꝙͣ Quid est quod holofernes iudithibi
manere p̃cepit. ubi sui thesauri erant repositi: nͥ
quod pͥncipatus scłi huuis. p̃dicatoribus euangłis
apud eos plerumq consentit habere locum. qui
timentẽ habent intelligibilem. et sane fidei recep¬
tricem: Intentio enim bonȩ uoluntatis: thesaurus
preciosissimus est cordis Ibi uidith typica manet:
quia sc̃ã ȩccła stabiliter ꝑmanet S conqueritur
holofernes iudith uictualia que secum adporta¬
uit deficere: et querit si quo modo possit sui con
uiuii. eam participem efficere Cum apud gentili¬
um principes aliquando despectus et uilis eẽ iude¬
tur cultus religionis xp̃iane et executores eius. stu¬
dent ad inmunditiam idoloꝵ. seu ad illecebras car¬
nalium uoluptatum ꝑtrahere: s illi fido animo et
spe certa ꝓmittunt sibi gram celeriter subuenire

Expanded text:
tua, donec faciat Deus in manu mea haec quae cotua, donec faciat Deus in manu mea haec quae cogitavi”» et reliqua. 3 Quid est quod Holofernis Iudith ibi manere praecepit «ubi sui thesauri erant repositi», nisi quod principatus saeculi huius praedicatoribus evangelii apud eos plerumque consentit habere locum, qui mentem habent intellegibilem et sanae fidei receptricem? Intentio enim bonae voluntatis thesaurus pretiosissimus est cordis, ubi Iquia sancta Ecclesia stabiliter permanet. Sed conqueritur Holofernes Judith victualia, quae secum apportavit, deficere, et quaerit si quo movivii eam participem efficere, cum apud gentilium principes aliquando dispectus et vilis esse videtur cultus religionis Christianae, et exsecutores eius student ad inmunditiam idolorum seu ad inlecebras carnalium voluptatum pertrahere. 5 Sed illi fido animo et spe certa promittunt sibi gratiam celeriter subvenire
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit domus digna: ueniet pax ur̃a super eam
Si autem non fuerit digna: pax ur̃a ad uos reuertet
udith gͦ nr̃a. quia aditum deuote sus ceptionis apt̃
gentes inuenit: ad effectum sue uoluntatis ꝑue¬
nit Unde beatus est qͥ non prauo animo s sincero
cordis affectu. legatum ueritatis suscipit: quia qui
ꝑuersa intentionȩ cum oloferne atq cum herode dm̃
se querere fingit: nequaquam ad eius głȩ conspectũ
le tabundus se ꝑtingere gaudebit: s sue iniquitatis
condignas penas. infine se luere dolebit: A
unc ussit eam introire ubi repositi erant thesauri
eius. et uisit illic manere eam: et constituit quid
daretur illi de coniuio suo Cui respondit uidith
& dixit Hunc non potero manducare ex hisque
mͥ precipis tribui: ne ueniat suꝑ me offensio Ex his
autem que mͥ mecũ detuli. manducabo Cui holo¬
fernes ait Si defecerint tͥ ista que tecum detulisti.

Expanded text:
fuerit domus illa digna, veniet pax vestra super eam: fuerit domus illa digna, veniet pax vestra super eam: si autem non fuerit digna, pax vestra revertetudith ergo nostra, quia aditum devotae susceptionis apud gentes invenit, ad effectum suae voluntatis pervenit. Unde beatus est qui non pravo animo, sed sincero cordis affectu legatum veritatis suscipit; quia qui perversa intentione cum Holoferne atque cum Herode Deum se quaerere fingit, nequaquam ad eius gloriae conspectum laetabundus se pertingere gaudebit, sed suae iniquitatis condignas poenas in fine se luere dolebit. XII 1 «Tunc iussit eam introire ubi repositi erant thesauri eius et iussit illic manere eam et constituit quid daretur illi de convivio suo. Cui respondit Iudith et dixit: “Nunc non potero manducare ex his quae mihi praecipis tribui, ne veniat super me offensio. Ex his autem quae mihi detuli, manducabo”. 2 Cui Holofernis ait: “Si defecerint tibi ista quae tecum detulisti,
Abbreviated transcription (Latin):
tentes. quam scelus irrisione cumulantes: et aciem
gladioꝵ suorum. in cadauerum obtruncatione pro¬
bantes Placuerunt autem om̃ia uerba hec coram ho¬
loferne et coram pueris eius: et mirabanturad sapi¬
entiam eius. et dicebant alter ad alterum: Non est
talis mulier suꝑ terram: in aspectu. inpulcritudine
et in sensu uerboꝵ Et dixit ad illam holofernes: Be¬
ne fecit ds̃ qui misit te ante popłm: ut des illum
tu in manibus nr̃is Et qm̃ bona est promissio
tua: simͥ fecerit hoc deus tuus: erit et m̃s deus: Et
cetera Prima uia salutis fuit gentibꝰ. ministros
uerbi dei ac p̃dicatores euangłii gratanter recipe
et eoꝵ dictis fidem prebere: sicq paulatim ꝑ eoꝵ
doctrinam. ad agnitionem ueritatis ꝑuenire:
Unde dñs in euagłio discipulis sus precepit dicets
In quamcumq ciuitatẽ aut castellum intraueriti.
te eam dicentes: Pax huic domui Et si quidem

Expanded text:
tentes, quam scelus irrisione cumulantes et aciem tentes, quam scelus irrisione cumulantes et aciem gladiorum suorum in cadaverum truncatione probantes. « Placuerunt autem omnia verba haec coram Holoferne et coram pueris ejus, et mirabantur ad sapientiam ejus, et dicebant alter ad alterum: Non est talis mulier super terram in aspectu, in pulchritudine et in sensu verborum. Et dixit ad illam Holofernes: Benefecit Deus, qui misit te ante populum, ut des illum tu in manibus nostris, et quoniam bona est promissio tua, si fecerit mihi hoc Deus tuus, erit et meus Deus. » Prima fuit via salutis gentibus ministros verbi Dei aut praedicatores Evangelii gratanter recipere, et eorum dictis fidem praebere, sicque paulatim per eorum doctrinam ad agnitionem veritatis pervenire. Unde Dominus in Evangelio discipulis suis praecepit dicens: « In quamcumque autem civitatem aut castellum intraveritis, te eam dicentes: Pax huic domui. Et si quidem
Abbreviated transcription (Latin):
fame magis quã etate consũpta: uiuenes uero atq
omnis etas robustior uelut simulacra quedam in
uiis et egressibus loci oberrabant: corruentes quocũq
loco gressum subruisset in edia: Sepelire autẽ cada¬
uera ꝓximoꝵ. nec defunctorum multitudo. nec ui¬
rium debilitas ꝑmittebat: simul et prosue unus¬
quisq uitȩ incerto Beniq aliquanti supra eos quoᷤᷤ
sepeliebant. animas emisere: multi etiam dum pro¬
secunt᷑ funera. prius quã ad sepulcrũ ueniretur ef¬
flabant: S nec planctus ex more defunctis ex hibeba¬
tur aut luctus: quia hoc sibi totum uendicauerat fa¬
mes: s nec ariditas in ediȩ. humorem cuiquam reliq̃
rat lacrimarum Obsederant ciuitatem profunda
silentia: et nox plena mortis. cuncta contexerat In
quibus malis omnibus grauiores soli uigebant pre¬
dones: qui ne sepulcra quidem diripere. et spoliare
cadauera. illicitum ducebant. non tam predam pe¬

Expanded text:
fame magis quam aetate consumpta; iuvenes vero atque fame magis quam aetate consumpta; iuvenes vero atque omnis aetas robustior velut simulacra quaedam in viis et egressibus loci oberrabant corruentes, quocumque loco gressum subruisset inedia. 11 Sepelire autem cadavera proximorum nec defunctorum multitudo nec virium debilitas permittebat, simul et pro suae unusquisque vitae incerto; denique aliquanti supra eos quos sepeliebant, animas emisere. Multi etiam dum prosecuntur funera, priusquam ad sepulchrum veniretur, efflabant. Sed nec planctus ex more defunctis exhibebatur aut luctus, quia hoc sibi totum vindicaverat famis; sed nec ariditas inedierat lacrymarum. Obsederant civitatem profunda silentia, et nox plena mortis cuncta contexerat, in quibus malis omnibus soli graviores vigebant praedones, qui nec sepulcra quidem diripere et spoliare cadavera illicitum ducebant, non tam praedam pe
Abbreviated transcription (Latin):
refert quod ex omni iudea popłi in die sollempni paᷤᷤ¬
che hiero solimam uelut exitiali quadam manuco¬
gente conuenerant: quos tricies centena milia ho¬
minum dicit fuisse: iusto scilicet dei udicio tempore
hoc ultionis electo. ut qui in diebus paschȩ saluato¬
rem suum et salutare. xp̃m dñi cruentis manibus et
sacrilegis uocibus uiolauerant: in ipsis diebus ue¬
lut in unum carcerem omnis multitudo conclusa.
feralis pene exitium quod merebatur exciꝑet Har¬
rat quidem preter hec idem historicus in quintohis¬
toriarum suarum libro. quantam famem quantãq
ꝑnitiem seditionis. iudeoꝵ gens antequã urbs cape¬
retur ꝑtulerat: ita ut amiseris omnis spes exclude¬
retur salutis. et inualescens acerbitas famis. domoᷤᷤ
simul et familias gentemq uastaret Nam cum in
penetrabilibus strata iacerent mulierum paruuloꝵ¬
q cadauera. ꝑ plateas uero infelicium senum corꝑa

Expanded text:
refert quod ex omni Iudaea populi in die sollemni Pasrefert quod ex omni Iudaea populi in die sollemni Paschae Hierosolimam, velut exitiali quadam manu cogente, convenerant, quos tricies centena milia hominum dicit fuisse; 8 iusto scilicet Dei iudicio, tempore hoc ultionis electo, ut qui in diebus Paschae Salvatorem suum et salutare, Christum Domini, cruentis manibus et sacrilegis vocibus violaverant, in ipsis diebus velut in unum carcerem omnis multitudo conclusa, feralis poenae exitium quod merebatur exciperet. 9 Narrat quidem praeter haec idem historicus in quinto historiarum suarum libro quantam famem quantamque pernitiem seditionis Iudaeorum gens, antequam urbs caperetur, pertulerat, ita ut a miseris omnis spes excluderetur salutis, et invalescens acerbitas famis domos simul et familias gentemque vastaret. 10 Nam cum in penetrabilibus strata iacerent mulierum parvulorumque cadavera, per plateas vero infelicium senum corpora
Abbreviated transcription (Latin):
de popło impio. ꝑ excidium patriȩ euersionem qp
sumende: Quantis gͦ malis gens tunc uniuersamul¬
tata sit.: ut que ipsa iudȩe terra bello. fame. igni ce¬
dibus q uastata sit: quanta popłoꝵ milia. patres
simul cum coniugibꝰ ac paruulis et liberis absꝙ na¬
mero. et absq discretione trucidati sint: quȩ etiam di¬
uersarum urbium obsidiones s et ipsius magnifice et
famosissime ciuitatis hierusalem quanta uastitas.
et quanta fuerit diuersorum mortium strages quis¬
ue ꝑ hec singula belloꝵ exstiterit modus. et ud scdm
id quod ꝓpħe p̃dixerant. ab ominatio desolationis pr
ipso quondam dei famosissimo collocata sit tẽplo: ut¬
q ad ultimum cuncta ignis populatus sit et flãma
consũpserit: si quiꝰ plenius nosse uult. historia iose¬
phi relegat Nosuͦ ex his ea tantum que ad explan¬
tionẽ suscepti oꝑis sufficiunt ad sumemus.: et in qͥbꝰ

Expanded text:
de populo impio, per excidium patriae eversionemque de populo impio, per excidium patriae eversionemque sumendae. 5 Quantis ergo malis gens tunc universa multata sit, utque ipsa Iudae terra bello, fame, igni caedibusque vastata sit; quanta populorum milia, patres simul cum coniugibus ac parvulis, liberis absque numero et absque discretione trucidati sint, quae etiam diversarum urbium obsidiones, sed et ipsius magnificae et famosissimae civitatis Hierusalem quanta vastitas et quanta fuerit diversorum mortium strages, 6 quisve per haec singula bellorum exstiterit modus, et ut, secundum id quod prophetae praedixerant, abominatio desolationis in ipso quondam Dei famosissimo collocata sit templo, utque ad ultimum cuncta ignis populatus sit et flamma consumpserit; si qui plenius nosse vult, historias Iosephi relegat. 7 Nos vero ex his ea tantum quae ad explanationem suscepti operis sufficiunt, adsumemus. Et in quibus
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ eoꝵ bibant: et scã dñi sui que p̃cepit ds̃ ñ contin¬
gi. in frumento uino et oleo. hec cogitauerunt inpen¬
dere: et uolunt consumere quȩ nec manibus deberets
contingere Ergo qm̃ hec faciunt: certum ẽ quod in
ꝑditionem dabuntur Quod ego ancilla tua cognos¬
cens. fugi ab illis: et misit me dñs hec ipsa nuntiare
tͥ: et reliqua Scriptum est enim in ȩccłastica histo¬
ria. quod instante tempore uastationis hiero solimo¬
rum apłi quidem ab illis fugati perpꝰ omnem locũ
disꝑsi ꝑgerent in uirtute xp̃i qui eis p̃ceꝑat dicens.
cuntes baptizate omnes gentes in nomine patris & filii
et sp̃c sc̃i Eecła uero que in hiero solinuis fuerat con¬
gregata. responso a deo accepto emigrare iubetur. et
transire ad oppidum quoddam pellam nomine trars
iordanen: quo ablatis ex urbe scĩs et iustis uiris un¬
dicte celesti fieret locus. tam de urbe sacrilega qũa

Expanded text:
nem eorum bibant; et sancta Domini sui, quae praecepit Deus non continnem eorum bibant; et sancta Domini sui, quae praecepit Deus non contingi, in frumento, vino et oleo, haec cogitaverunt inpendere, et volunt consummere quae nec manibus deberent contingere. Ergo quoniam haec faciunt, certum est quod in perditionem dabuntur. Quod ego ancilla tua cognoscens fugi ab illis, et misit me Dominus haec ipsa nuntiare tibi”» et reliqua. 3 Scriptum est enim in ecclesiastica historia quod, instante tempore vastationis Hierosolimorum, apostoli quidem, ab illis prius fugati, per omnem locum dispersi pergerent in virtute Christi, qui eis praeceperat dicens: untes baptizate omnes ge 4 Ecclesia vero, quae in Hierosolimis fuerat congregata, responso a Deo accepto emigrare iubetur et transire ad oppidum quoddam Pellam nomine trans Iordanen; quo ablatis ex urbe sanctis et iustis viris, vindictae caelesti fieret locus tam de urbe sacrilega quam
Abbreviated transcription (Latin):
loquor: Latere enim eum nichil hoꝵ arbitror:neq
enim in angulo quicquam horum gestum est Cre¬
dis agrippa rex ꝓphetis: scio quia credis: et cetera:
Similit̾ et uerba que ad ipsum holofernem de suo¬
aduentu et de uideoꝵ futuro casu uidith loquitur:
non sunt adulationis ꝓfana mendatia. ẜ futurę
ꝓphetiȩ ueneranda mysteria: Predirit enĩ quȩ ho¬
micidis et preuaricatoribus legis dei agentibus &
romanis principibus futura erant supplicia: et q̃
uniuerse terre ipsoꝵ ꝓpter peccata eorũ inminero
subuersio sic enim ait Nec hoc latet A¬
quod locutus est achior: nec illud ignoratur. quodei
uisseris euenire Constat enĩ dm̃i
sciunt se offendisse d̃ suum filii isrł tremor tuus
suꝑ ipsos est: insuꝑ etiam fames inuasit eos. et ab ari¬
ditate aquȩ iam inter mortuos cõputantur Deniq
hoc ordinant ut interfitiant pecora sua et sangui¬

Expanded text:
loquor; latere enim eum nihil horum arbitror neque loquor; latere enim eum nihil horum arbitror neque enim in angulo quicquid horum gestum est. Credis, Agrippa rex, prophetis? Scio quia credis», et cetera. 32 Similiter et verba, quae ad ipsum Holofernem de suoadventu et de Iudaeorum futuro casu Iudith loquitur, non sunt adolationis profana mendatia sed futurae prophetiae veneranda mysteria; praedixit enim quae homicidis et praevaricatoribus legis Dei a gentibus et Romanis principibus futura erant supplicia, et quae universae terrae ipsorum, propter peccata eorum, inmineret subversio. Sic enim ait: XI 1 «“Nec hoc latet quod locutus est Achior, nec illud ignoratur quod ei iusseris evenire. Constat enim Deum sciunt se offendisse Deum suum filii Israhel, tremor tuus super ipsos est. Insuper etiam fames invasit eos, et ab ariditate aquae iam inter mortuos computantur. 2 Denique hoc ordinant ut interficiant pecora sua et sangui
Abbreviated transcription (Latin):
dite inquit omnibus debitum: cui tributũ tributũ:
cui uectigal uectigalꝰ cui honorem honorem: cuitimorẽ
timorem Ende helias ꝓpħa in regum le git᷑
adorasse impiissimum regem achab: non utiq pieta¬
te diuini cultu. s honoris officio Hinc et suprame¬
moratus apłs paulus in actibus apłoꝵ corã
agrippa rege et festo p̃side causam suam agens: man¬
sueta uerba et auditorem consciliantia. ꝓtulit dicenꝰ
ad agrippam: De omnibus quibꝰ accusor aiudeis rex
agrippa. estimo me beatum apud te. cum sim defensu¬
rus me hodie: maxime te sciente omnia que apud
uideos sunt consuetudinis et questionis ꝓpter quod
obsecro pacienter me audias Et ad festum se argu¬
entem atq ei dicentem. insaniꝰ paule. multe te litte¬
re ad insaniam conuertunt: respondit. non insa¬
nio inquit optime feste s ueritatis et sobrietatis uer¬
ba loquor: Scit enim de hisrex ad quem et constant̃

Expanded text:
dite, inquit, omnibus debitum: cui tributum, tributum; dite, inquit, omnibus debitum: cui tributum, tributum; cui vectigal, vectigal; cui honorem, honorem; cui timorem, timorem». Unde Helias propheta in Regum legitur adorasse impiissimum regem Achab non utique pietate divini cultus, sed honoris officio. 30 Hinc et supra memoratus apostolus Paulus, in Actibus apostolorum coram Agrippa rege et Festo praeside causam suam agens, mansueta verba et auditorem conciliantia protulit dicens ad Agrippam: «De omnibus quibus accusor a Iudaeis, rex Agrippa, aestimo me beatum apud te, cum sim defensurus me hodie, maxime te sciente omnia quae apud Iudaeos sunt consuetudinis et quaestionis. Propter quod obsecro patienter me audias». 31 Et ad Festum se arguentem atque ei dicentem: «Insanis, Paule; multae te litterae ad insaniam convertunt», respondit: «Non insanio, inquit, optime Feste, sed veritatis et sobrietatis verba loquor. Scit enim de his rex, ad quem et constanter
Abbreviated transcription (Latin):
sic uoluntas dei ẽ. ut bene facientes obmutescere facia¬
tis in prudentiũ hominum ignorantiam: Quasi liberi.
et non quasi uelamen habentes malitiȩ libertatem: s
sicut serui dei Omnes honorate fraternitatem diligite
dm̃ timete: regem honorificate: Hinc et paulus ait:
Omnibus potestatibus sublimioribus subditi estote Hon
est enim potestas. nisi ado: Que autem sun a deo ordina
ta sunt: Itaq qui resistit potestati: dei ordinationire¬
sistit: Qui autem resistunt: ipsi sibi dampnationem
adquirunt: Nam principes non sunt timori boni oꝑ
s mali Uis autẽ ñ timere potestatem: bonum fac et habeb
laudẽ ex illa: Dĩ enĩminist ẽ tͥ ĩbono. Si aut̃ malũ feceris: time
Honenĩ sine causa gladiũ portat. Dei entĩ minister est
uindex in ira ei quimalum agit: Ideo necessitate
subditi estote: non solum ꝓpter iram. s et ꝓpter con¬
scientiam: Ideo enim et tributa prestatis Ministri
enim dei sunt: in hoc ipsum seruientes: Et item: Red¬

Expanded text:
oluntas Dei est, ut benefacientes obmutescere faciatis imprudentium hominum ignorantiam; quasi liberi, et non quasi velamen habentes malitiae libertatem, sed sicut servi Dei omnes honorate, fraternitatem diligite, Dominum timete, regem honorificate. » Hinc et Paulus ait: « Omnibus potestatibus sublimioribus subditi estote, non est enim potestas nisi a Deo, quae autem sunt a Deo, ont. itaque qui resistit potestati, dei ordinationi resistit. qui autem resistunt, ipsi sibi damnationem adquirunt. nam principes non sunt timori boni operis, sed mali. uis autem non timere potestatem? bonum fac, et habebis laudem ex illa. dei enim minister est tibi in bonum. si autem malum feceris, time non enim sine causa glvindex in ira ei qui malum agit. Ideo necessitate subditi estote, non solum propter iram, sed et propter conscientiam, ideo enim et tributa praestatis; ministri enim Dei sunt in hoc ipsum servientes». 29 Et item: «Red
Abbreviated transcription (Latin):
leo rugiens circuit querens quẽ deuoret. cui resistite
fortes in fide. hinc⁊ paulꝰ ait: Limeo ne sicut serpens
seduxit euam astutia sua: ita et sensus ur̃i corrumpan
fortamini inquit in dño et in potentia uirtutis eius:
et induite uos arma dei ut possitisstare aduersus dia¬
boli insidias: quia non ẽ nobis conluctatio aduersus
carnem et sanguine. s aduersus principes & potesta¬

Expanded text:
leo rugiens circuit quaerens quem devoret, cui resistite leo rugiens circuit quaerens quem devoret, cui resistite fortes in fide . » Hinc et Paulus ait: « Timeo, ne sicut serpens seduxit Evam astutia sua, ita et sensus vestri corrumpantufortamini, inquit, in Domino et in potentia virtutis eius, et induite vos arma Dei ut possitis stare adversus insidias diaboli. Quia non est vobis conluctatio adversus carnem et sanguine
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmisit me ancillã suã dñs coinqͥnari: ẜ sine pollutione peccati¬
t reuocauit me uobis gaudentem inuictoria sua:
in euasione mea. & in liberatione ur̃a: Confiteamur
ostendit illis conopeum eius in quo recumbebat in
ebrietate sua: cum scã ȩccła mentẽ suꝑbam antiqui¬
hostis fidelibus sermone lucido exponit et dolum illius
in quo malitia plenus confidebat illis aꝑte reuelat.
ut sciant quante ꝑuersitatis inimicus eoꝵ sit: et qͣnͣ¬
ta pietate omĩpotentis łi sub dño fidelium animarũ
suꝑatus atq redactus est: quas illesas ab omni fraude
hostis et contaminatione erroris. ꝓtectio diuina custo¬
dit: ut his omnibus ꝑfecte agnitis. conditori suo atq
redemptori prohoc condignas grãs agant: atq deuo¬
tas laudes incessanter referant: Hinc est quod pastor
eccłȩ auditores suos aminonuit dicens: Sobrii estote
et uigilate : quia aduersarus ũr diabolus tamquam

Expanded text:
permisit me ancillam suam Dominus coinquinari sed sine pollutione peccatipermisit me ancillam suam Dominus coinquinari sed sine pollutione peccati revocavit me vobis gaudentem in victoria sua in evasione mea et in liberatione vestra. Confiteamur «ostendit illis conopeum eius in quo recumbebat in ebrietate sua», cum sancta ecclesia mentem superbam antiquhostis fidelibus sermone lucido exponit et dolum illius, in quo malitia plenus confidebat, illis aperte revelat, ut sciant quantae perversitatis inimicus eorum sit et quanta pietate omnipotentis Dei sub dominio fidelium animarum superatus atque redactus est; 28 quas inlaesas ab omni fraude hostis et contaminatione erroris protectio divina custodit, ut his omnibus perfecte agnitis conditori suo atque redemptori pro hoc condignas gratias agant atque devotas laudes incessanter referant. 29 Hinc est quod pastor ecclesiae auditores suos ammonuit dicens: «Sobrii estote et vigilate, quia adversarius vester diabolus, tamq
Abbreviated transcription (Latin):
hostem popłi sui in hac nocte: Quid est udith in emi¬
nentiorem locum ascendere: nisi scãm ȩccłam ad suꝑna
& cȩlestia dogmata sermonẽ conuertere. ut illuc nr̃os
animos sustollat. et ad laudandum dm̃ ꝓuniuersis
beneficiis sius que miscđiter uero inpendit isrłi torpen¬
tes prouocet: cuius uirtus. hostem antiquum interfecit
ĩmanu illius femine. de qua ad callidum serpentẽ in
primordio dñs ait ipsa conteret caput eius: et cui ipsa
ueritas in euangłio ait ecce dabo uobis potestatem cal¬
candi suꝑ serpentes et scorpiones. et suꝑ omnẽ uirtutẽ
inimici: Et proferens de pera caput olofernis ostendit
illis dicens: Ecce caput olofernis pͥncipis militiȩ assyri¬
orum: et ecce conopeum illius in quo recũbebat in ebri¬
etate sua: ubi et ꝑ manum femine ꝑcussit illum ds̃nr̃:
euntem et ibi commorantem et inde huc reuertentẽ & ñ

Expanded text:
hostem populi sui in hac nocte”». 23 Quid est Iudith «in emihostem populi sui in hac nocte”». 23 Quid est Iudith «in eminentiorem locum ascendere» nisi sanctam ecclesiam ad superna et caelestia dogmata sermonem convertere, ut illuc nostros animos sustollat et ad laudandum Deum pro universis beneficiis suis, quae misericorditer vero impendit Israheli, torpentes provocet? Cuius virtus hostem antiquum interfecit in manu illius feminae, 24 de qua ad callidum serpentem in primordio Dominus ait: «Ipsa conteret caput eius». Et cui ipsa Veritas in evangelio ait: «Ecce dabo vobis potestatem calcandi super serpentes et scorpiones, et super omnem virtutem nocte et proferens de pera caput Holofernis ostendit illis dicens ecce caput Holofernis principis militiae Assyriorum et ecce conopeum illius in quo recumbebat in ebrietate sua ubi et per manum feminae percussit illum Dominus euntem et ibi commorantem et inde huc revertentem et non
Abbreviated transcription (Latin):
sam suam loquitur in aurem audientis:
Efactum est cum audissent uiri uocem eius. uoca¬
iterunt prbos ciuitatis: et cucurrerunt ad eam om̃s
aminimo usq ad maximũ: qm̃ sꝑauerunt eã iam
ñ ẽẽ uenturam Et accendentes iuminaria: congi¬
rauerunt circa eam unuersi Ad uocem uidith pres¬
br̃i ciuitatis. cum omni plebe conueniunt: quia ad do¬
trinam sc̃ȩ̃ ȩccłȩ non solum minores. s etiam maiores
uniuersi concurrunt. ut eius salubria dicta audiañ.
et pura intentione adimplenda suscipiant: Hoc est enĩ
lum inaria accendere: ad discendam ueritatem cordis
piã deuotionem p̃bere. et unuiersas denebras erroꝵ
ase expellere: Illa autem ascendens in eminentiori lo¬
co: ussit fieri silentium: Cumq om̃s tacuissent: dixit
iudith Laudate dñm nr̃m qui non deseruit spantes
inse: et in me ancilla sua ad inpleuit miscđiam suam
quam promisit domui isrł: et interfecit in manumea

Expanded text:
sam suam loquitur in aurem audientis». 20 sam suam loquitur in aurem audientis». 20 «Et factum est cum audissent viri vocem eius, vocaverunt presbiteros civitatis. Et cucurrerunt ad eam omnes a minimo usque ad maximum, quoniam speraverunt eam iam non esse venturam; et accendentes luminaria congyraverunt circa eam universi». 21 Ad «vocem Iudith presbiteri civitatis» cum omni plebe conveniunt, quia ad doctrinam sanctae ecclesiae non solum minores sed etiam maiores «universi concurrunt», ut eius salubria dicta audiant et pura intentione adimplenda suscipiant. Hoc est enim «luminaria accendere» ad discendam veritatem, cordis piam devotionem praebere et universas tenebras errorum a se expellere. 22 «Illa autem, ascendens in eminentiori loco, iussit fieri silentium. Cumque omnes tacuissent dixit Iudith: “Laudate Dominum nostrum, qui non deseruit sperantes in se, et in me ancilla sua adimplevit misericordiam suam quam promisit domui Israhel, et interfecit in manu mea
Abbreviated transcription (Latin):
cat. addit dicens Quia nobiscum. ẽ. qui fecit uirtutẽ
in ifrł Ualde enim iustum est ut qui se unitum cum
capite suo agnoscit de quo scriptum ẽ dñs uirtutem
popło suo dabit et benedicet popłm suum in pace: cũ
eo ad cȩlestis regni apicem ascendat: quia sine eonu¬
lomodo illuc ꝑuenire potest Unde ipsa ueritas in
euangłio ait Hemo ascendit in celum. nisi qui des¬
cendit de cȩlo: filius hominis qͥest in cȩlo Potest et
hoc quod dicit uidith custodibus muroꝵ. aꝑite portaᷤ :
deuotio cordis auditorũ suoꝵ ab ea postulata intelligi
hoc est ut preparent intentionẽ cordis ad accipienda
ea que sibi dicuntur: sicut saluator in euangłio per
sententiam sepius repetit dicens Sui habet aures audi¬
endi: audiat quid sp̃c dicat ecclesus Merito gͦ illa
que uirtutes dñi quas fecit exponere uult. auditores
deuotos querit: quia scriptum est Beatus. qui cau¬

Expanded text:
cat addit dicens: « quia nobiscum est, qui fecit virtutem cat addit dicens: « quia nobiscum est, qui fecit virtutem in Israel. » Valde enim justum est ut qui se unitum cum capite suo agnoscit, de quo scriptum est, « Dominus virtutem populo suo dabit, et benedicet populum suum in pace, » cum eo ad coelestis regni apicem ascendat, quia sine eo nullo modo illuc pervenire potest. Unde ipsa Veritas in evangelio ait: «Nemo ascendit in caelum nisi qui descendit de caelo, filius hominis qui est in caelo». Potest et hoc quod dicit Iudith custodibus murorum, «aperite portas», devotio cordis auditorum suorum ab ea postulata intellegi, hoc est ut praeparent intentionem cordis ad accipienda ea quae sibi dicuntur; sicut Salvator in evangelio per sententiam saepius repetit dicens: «Qui habet aures audiendi audiat quid spiritus dicat ecclesiis». Merito ergo illa quae virtutes Domini, quas fecit, exponere vult, auditores devotos quaerit, quia scriptum est: «Beatus qui cau
Abbreviated transcription (Latin):
uidith alonge custo dibꝰ muroꝵ. Aꝑite portas qm̃
nobiscumẽ ds qui fecit uirtutem in isrł Custodeᷤᷤmu-¬
roꝵ hoc est tutores castroꝵ ȩccłȩ. sunt doctores scĩ: qui
uerbo et exemplo atq etiam oratione assidua muniunt
uitam credentium: et ad eternam beatitudinẽ illis
preparant introitum: Se quibꝰ ꝑ propħam dicitur
Suꝑ muros tuos hierusalem constitui custodes. tota die
& angłicȩ uirtu. tes. custodes muroꝵ spiritalium intel¬
ligi: que nobis deputate sunt. ut nos suis solatiis contra
malignos sp̃c̃ defendant Clamat gͦ uidith alonge custo¬
dibus: postulans sibi aꝑiri portas. eo quod secum sit dñs:
uite constituta: totis medullis cordis clamans postulat.
ut ꝑ suffragia scõꝵ. sibi suꝑnę patriȩ pandantur introitꝰ
ut ibi nominis sui expleat officium: dicens cum propła
Aꝑite mͥ portas iusticie. et ingressus in eas confitebor dño
hec porta dñi. iusti intrabunt ꝑ eam Et unde hoc depoᷤᷤ

Expanded text:
longe custodibus murorum: “Aperite portas, quoniam nobiscum est Deus qui fecit virtutem in Israhel”». Custodes murorum, hoc est tutores castrorum ecclesiae, sunt doctores sancti, qui verbo et exemplo atque etiam oratione assidua muniunt vitam credentium et ad aeternam beatitudinem illis praeparant introitum; de quibus per prophetam dicitur: «Super muros tuos, Hierusalem, constitui custodes, tota die Possunt et angelicae virtutes custodes murorum spiritalium intellegi, quae nobis deputatae sunt ut nos suis solatiis contra malignos spiritus defendant. Clamat ergo «Iudith a longe custodibus», postulans sibi «aperire portas eo quod secum sit Dominu via praesentis vitae constituta, totis medullis cordis clamans postulat ut per suffragia sanctorum sibi supernae patriae pandatur introitus, ut ibi nominis sui expleat officium, dicens cum propheta: «Aperite mihi portas iustitiae et ingressus in eas confitebor Domino; haec porta Domini, iusti intrabunt
Abbreviated transcription (Latin):
dith: ut probaret scilicet ȩccłȩ suȩ fidem et confessi¬
onem: Que cumexisset ad illum. hoc est deuotionẽ
mentis suȩ bona oꝑatione ostenderet: benedix¬
erunt illam omnes una uoce dicentes Iugła
hierusalem: tu leticia isrł: tu honorificentia po¬
płi nr̃i Benedicit gͦ ęccłam suam dñs: cum eã
grãrum suarum ubertate replet & omnibꝰ lau¬
dabilem eẽ demonstrat: Pro qua et ad patrem
grãs agens. in euangłio ait Confiteor tͥ pater
dñe cęli et terrȩ. quia abscondisti hec a sapien¬
tibus et prudentibus: et reuelasti ea paruuliᷤ.

Expanded text:
dith, ut probaret scilicet Ecclesiae suae fidem et confessidith, ut probaret scilicet Ecclesiae suae fidem et confessionem. « Quae cum exisset ad illum, » hoc est, devotionem mentis sua bona operatione ostenderet, « benedixerunt illam omnes una voce dicentes: Tu gloria Jerusalem, tu laetitia Israel, tu honorificentia populi nostri. » Benedixit ergo Ecclesiam suam Dominus, cum eam gratiarum suarum ubertate replet, et omnibus laudabilem esse demonstrat, pro quo et ad Patrem gratias agens in Evangelio ait: « Confiteor, tibi, Pater, Domine coeli et terrae, quia abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelas
Abbreviated transcription (Latin):
tem amaueris. et post uirum tuum. alterum nesci¬
eris: ideo et manus dñi confortauit te: et ideo eris
benedicta in eternum: Et dixit omnis popłs fiatfiat:
Quid ꝑ ioachim summũ pontificem de hierusalem. nͥ
redemptor nr̃ intelligitur. qui factus ẽ a dõ nobis pon¬
tifex in eternum scđm ordinem melchisedec: ꝑ quem
habemus accessum ad patrem. et spem uite eterne: qd̾
bene nominis eius interpretatio exprimere uidetur:
nterpretatur enim ioachim. dñi resurrectio Unde ip¬
saueritas in euangłio ait Egosum resurrectio et ui¬
ta Qui credit in me: non morietur in eternum:
Hic gͦ pontifex uenit de hierusalem in bethuliam:
cum de cęlis descendit in uterum uirginis. ex quo
carnem adsumens homo factus est pro nobis: unde
elegit discipłos quos ipse fr̃s suos in euangłio nomi¬
nauit. qui merito prb̃i ꝓpter honoris dignitatem
et sapientiȩ ꝑfectionẽ nominantur Ut uideret ui¬

Expanded text:
tem amaveris, et post virum tuum, alterum nescitem amaveris, et post virum tuum, alterum nescieris. Ideo et manus Domini confortavit te, et ideo eris benedicta in aeternum. Et dixit omnis populus: Fiat, fiat. » Quid per Joachim summum pontificem de Jerusalem nisi Redemptor noster intelligitur, qui factus est a Deo nobis pontifex in aeternum secundum ordinem Melchisedech, per quem habemus accessum ad Patrem, et spem vitae aeternae. Quod etiam nominis ejus interpretatio exprimere videtur: Interpretatur enim Joachim Domini resurrectio. Unde ipsa Veritas in Evangelio ait: « Ego sum resurrectio et vita; qui credit in me, non morietur in aeternum . » Hic ergo pontifex venit de Jerusalem in Bethuliam, cum de coelis descendit in uterum virginis, ex qua carnem assumens homo factus est pro nobis. Unde elegit discipulos, quos ipse fratres suos in Evangelio nominavit; qui merito presbyteri propter honoris dignitatem et sapientiae perfectionem nominantur, ut videret Ju