comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ totum orbem disꝑsarum con¬
testatione inunitam dubitabo
mifer. & qđ ẽ imiseriꝰ te auctore
dubitabo: cum si exemplaria ꝓ¬
ferres. altera tenere non debr¬
rem. insi qͣuȩ plurimum c̃fẽsione
cõmendarentur. Nunc nichil te pro¬
ferente. qđ conferas. p̃t̃ in manissimã
uocem tineritatis ꝓbeniissimã. putabiᷤᷤ
usq ad eo genꝰ humanũ. ẽe. ꝑuersũ.
& diuiȩ ꝓuidentiȩ ope defertum.
ut illis scripturis. ñ ate ꝓlatas alias
quibꝰ redarguant᷑. fed tua tantũ uer¬
ba p̃ponat Proferendꝰ nãq tibi est.¬
alius codex. eadem continens. sid tain
incorruptꝰ & uerior. ubi sola de sint
ea quȩ hic iuiissa ẽe. criminaris.
ut si uerbi grã pauli epłam quȩ ad
romanos scripta. ẽ. corruptam ẽe con¬
tendis. aliã ꝓferas incorruptã. uel
cripta sit. Non faciã inquis. ne ipse
corrupisse credar. Hoc enim enim
soletis dicere & uerũ dicitis. Nichil
prorsus aliud suspicabunt᷑. uel

Expanded text:
per totum orbem dispersarum conper totum orbem dispersarum contestatione munitam, dubitabo miser, et, quod est miserius, te auctore dubitabo? Cum si exemplaria proferres altera, tenere non deberem, nisi ea quae plurium consensione commendarentur; nunc nihil te proferente quod conferas, praeter inanissimam vocem temeritatisque plenissimam, putabis usque adeo genus humanum esse perversum, et divinae providentiae ope desertum, ut illis Scripturis, non a te prolatas alias quibus redarguantur, sed tua tantum verba praeponat? Proferendus est namque tibi alius codex eadem continens, sed tamen incorruptus et verior, ubi sola desint ea quae hic immissa esse criminaris. Ut si, verbi causa, Pauli Epistolam, quae ad Romanos scripta est, corruptam esse contendis, aliam proferas incorruptam, vel cripta sit. Non faciam, inquis, ne ipse corrupisse credar: hoc enim soletis dicere; et verum dicitis: nihil prorsus aliud suspicabuntur vel
Abbreviated transcription (Latin):
audaciꝰ  Quid sceleratiꝰ:
Simulacroꝵ cultores qui xp̃i &iã
nom̃ oderunt. nũquã hoc aduer¬
sus scripturas illas ausi sunt
dicere. Consequent᷑ namq om¬
mum litterarum sũma ꝑuersio.
& omium qui memorit mandati
sunt libroꝵ absolutio. si qđ tan¬
ta populors religione roboratũ
.e. tanta hominũ & temꝑorũ
consensione firmatum. in hac
dubitatione ad ducitur: ut ne
historie quidem uulgaris fidem
possit grauitatemq obtinere.
ł ostremo quid de scripturis ullis
ꝓferre poteris. ubi in uti hac uo¬
ce ñ liceat. si contra meam ratio
nos ꝵ notissimis. ac iam in ma¬
nibꝰ omium libris constitutis cre¬
dere uetat. & his quȩ ipsi ꝓfe¬
runt. imꝑant ut credamꝰ: Si
de scriptura dubitandum est
de qua magis quã quȩ diffama¬
ri non meruit. que uere
potuit sub nomine alio dota m̃tiri.
Si istam addis iunto: & autoritatiᷤᷤ
eraggerare cogisin finem. ego ue
de illa quam constaut̃ latissime
diuulgatam uideo. & rcdarum

Expanded text:
audacius? quid sceleratius? audacius? quid sceleratius? Simulacrorum cultores, qui Christi etiam nomen oderunt, nunquam hoc adversus Scripturas illas ausi sunt dicere. Consequetur namque omnium litterarum summa perversio, et omnium qui memoriae mandati sunt librorum abolitio, si quod tanta populorum religione roboratum est, tanta hominum et temporum consensione firmatum, in hanc dubitationem adducitur, ut ne historiae quidem vulgaris fidem possit gravitatemque obtinere. Postremo quid de scripturis ullis proferre poteris, ubi mihi uti hac voce non liceat, si contra meam ratiocnos notissimis ac jam in manibus omnium Libris constitutis credere vetant, et iis quae ipsi proferunt, imperant ut credamus? Si de scriptura dubitandum est, de qua magis quam quae diffamari non meruit, quaeve potuit sub nomine alio tota mentiri? Si istam obdis invito, et auctoritatis exaggeratione cogis in fidem; egone de illa, quam constanter latissime divulgatam video, et Ecclesiarum
Abbreviated transcription (Latin):
quamuis impba & falsa. tam̃ difficili
ad dissoluendum delitescere finam:
Non faciam. Aderit de ꝓximo ds̃ ipse.
cuiꝰ illa p̃cepta sunt. nec me in tantis
angusti is inopem ac defertum. ẽẽ.
ichri. si qui forte illa suꝑsti¬
cione ita denemini: ut rua¬
dere aliquando possitis. Adeste ĩquã¬
& sire ꝑtinacia. sure studio re¬
sistendi. N amq alit̾ uobis
ꝑinciosissimum ẽ. uidicare. Cer¬
te rnim nemini dubium ẽ nec
auersi uos ita estis a uero: ut
ñ intelligatis si diligere dm̃ &
ꝑximumꝰ bonũ ẽ. quo nrgari
ñ potest. quicquid nhis duobꝰ
p̃ceptis pendet. uituꝑari uire
ii posse. Iuid ergo in hispen¬
det: Ridiculum ẽ: si aure que¬
rendum putas. Ipsum xpiñ
audi. Audi iniquã xpi: audi dĩ
dentissima ꝑtinacia: ñ hoc xp̃m
dirisse in ruuangelio. ubi uerba
eiꝰ ista conseripta sunt &e falsũ
ẽe. scriptũ: Qaud hoc sacriligio
magis impiũ. repperiri potest.
Quidꝰ ista uoce impudentiꝰ: Quid

Expanded text:
quamvis improba et falsa, tamen difficili quamvis improba et falsa, tamen difficili ad dissolvendum delitescere sinam? Non faciam: aderit de proximo Deus ipse, cujus illa praecepta sunt; nec me in tantis angustiis inopem ac desertum esse panichaei, si qui forte illa superstitione ita tenemini, ut evadere aliquando possitis. Adestote, inquam, sine pertinacia, sine studio resistendi: nam aliter vobis perniciosissimum est judicare. Certe enim nemini dubium est, nec aversi vos ita estis a vero, ut non intelligatis, si diligere Deum et proximum, bonum est, quod negare nemo potest; quidquid in his duobus praeceptis pendet, vituperari jure non posse. Quid ergo in iis pendeat, ridiculum est si a me quaerendum esse putas; ipsum Christum audi, audi, inquam, Christum, audi Dei dentissima pertinacia? Non hoc Christum dixisse? At in Evangelio verba ejus ista conscripta sunt. Falsum esse scriptum? Quid hoc sacrilegio magis impium reperiri potest? quid ista voce impudentius? quid
Abbreviated transcription (Latin):
oportere ꝓximum diligi. neq diligen¬
tibꝰ dm̃ omiã ꝓcedere in bonum. neq
dilectionẽ ꝓrum malũ ñ oꝑari. Quuibꝰ
duobꝰ saluberrinte atq optine: hu¬
mana uita disponitur. Quȩ si
dicunt non solum illis cum xpianis.
sedirec cum hominibꝰ ratio. ẽ. Sin
hec dicere ñ audent. coguntꝰ q
confiteri.ẽr. diuina: quidꝰ eos libroᷤᷤ
unde ista ꝓlata sunt impietate irefa¬
ria lacessere. atq imp̃bare non desi¬
nunt: An illud dicturisunt non ẽe.
consequens. ut omĩa ibi bona sint
ubihec inuenire potuimꝰ: Nam
hoc solent dicere. Cui ergo tergi¬
uersatiom qͥd respondeam. quem¬
admodũ occurram. non facile uideo:
Discutiam ne urrba singula ueteris
testam̃ti. &e in his sũmam cũ euuan¬
gelio ẽe. concordiam ꝑuicacibꝰ in¬
doctisq demonstrem: Sed quan¬
do istud erit. quando aut ego sufficiã.
aut tpsi patirntur: QQuid ergo. faciã:
Dt seramue causam. & ros in fententia

Expanded text:
oportere proximum diligi; neque diligenoportere proximum diligi; neque diligentibus Deum omnia procedere in bonum , neque dilectionem proximi malum non operari ; quibus duobus saluberrime atque optime humana vita disponitur. Quae si dicunt, non solum illis cum Christianis, sed nec cum hominibus quidem ratio est. Sin haec dicere non audent, cogunturque confiteri esse divina; quid eos Libros unde ista prolata sunt impietate nefaria lacessere atque improbare non desinunt? 58. An illud dicturi sunt, non esse consequens ut omnia ibi, bona sint, ubi haec invenire potuimus? nam hoc solent dicere. Cui ego tergiversationi quid respondeam, et quemadmodum occurram, non facile video. Discutiamne verba singula Veteris Testamenti, ut in his summam cum Evangelio esse concordiam pervicacibus indoctisque demonstrem? Sed quando istud erit? quando aut ego sufficiam, aut ipsi patientur? Quid ergo faciam? Deseramne causam, et eos in sententia
Abbreviated transcription (Latin):
Hi mores sunt optimi. ꝑ quos uobis
&iam ipsa ꝓuenit. ad quã om̃i studio
rapimur. agnitio ueritatis: atq in his
duobꝰ cõuenit mͥ cũ manicheis. id ẽ. ut
din & ꝑximum diligamꝰ. sed hoc uete¬
ri testam̃do negant contineri. In quo
quantum errent satis opinor appa¬
ret. ex liis quas superiꝰ ꝓtulimꝰ dr utro¬
q fententiis.Urrutam̃ ut breue ali¬
quid dicã. s&c tale cui resistere sit mirȩ
dem̃tix. nonir anmaduertunt hec
ipsa duo quȩ laudare coguntꝰ. quaquã¬
oportumissime a dño in euuangelio de
ueteri testam̃to.er̃ ꝓlata negent ibi¬
eẽ. scriptum. diliges dnm dm tuum
ex toto corde tuo. & ex tota anima tua.
& ex tota m̃te tua. uel illud alterum.
diliges ꝓximũ tuum tamquã te ipsum:
Autꝰ si hec negare ñ audent. p̃mdntur
enim luce ueritatis. illud negare aude¬
ant salubria.ẽẽ: ista p̃cepta. hismoreᷤᷤ
optimos contineri. negent si possunt.
& dicant ñ oportere dm̃ diligi. non

Expanded text:
Hi mores sunt optimi, per quos nobis Hi mores sunt optimi, per quos nobis etiam ipsa provenit, ad quam omni studio rapimur, agnitio veritatis. 57. Atque in his duobus convenit mihi cum Manichaeis, id est, ut Deum et proximum diligamus: sed hoc Veteri Testamento negant contineri; in quo quantum errent, satis, ut opinor, apparet ex iis, quas superius protulimus, de utroque sententiis. Verumtamen ut breve aliquid dicam, sed tale cui resistere sit merae dementiae, nonne animadvertunt haec ipsa duo, quae laudare coguntur, quam importunissime a Domino in Evangelio de Vetere Testamento esse prolata negent, ubi scriptum est, Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua; vel illud alterum, Diliges proximum tuum tanquam te ipsum? Aut si haec negare non audent; premuntur enim luce veritatis; illud negare audeant, salubria esse ista praecepta, his mores optimos contineri negent si possunt, et dicant non oportere Deum diligi, non
Abbreviated transcription (Latin):
scripturis ipsis diunis colligi
lic&. in duo distribuitur: coher
citio timore: instructio utro amo¬
re ꝑficit᷑. Euis dico. cuiprr
disciplinam suburnit᷑. Nã qui
subuenit: nichil hoꝵ duoꝵ ha¬
bet. insi amore. Luhis duobꝰ ds
ipse. cuiꝰ bonitatr atq deiñtia&
ut omino aliquid simꝰ duob des
tam̃tis ueteri & nouo disciplinȩ
nobis regulam dedit. Quã quã
enim utrũq in utroq sit: p̃ualo
tam̃ in ueteri timor. amor in no¬
uo. Quit ibiferuitꝰ. hic libertas
ab apostolis p̃dicat᷑. De quors
destam̃dord aminirabili quoda
ordire. diumoq concentu. lon¬
gissunun.e. dicere. & multi re¬
ligiosi doctiq dixerunt᷑. Multoᷤᷤ
libros res ista flagitat. ut ꝓ me¬
rito quantum ab homnie pocest
explicari. & p̃dicari queat.
ui ergo
iligit ꝓxinũ. agit quan¬
tum podest ut saluus
cospore: salius q animo fit.
Sed corporis cura. ad sanitatẽ
anmi referenda. ẽ. Agit ergo
his gradibꝰ qđ ad animum ꝑtinae.
ut primo timeat. drinde diligat dm.

Expanded text:
scriptis divinis colligi licet, in duo distribuitur: disciponem. Cohercio timore, instruccio vero amore proficitur – eius dico, cui per disciplinam subvenitur. Nam qui subvenit, nichil horum duorum habet nisi amare. / In hiis duobus deus ipse, in cuius bonitate atque clemencia fit omnino, ut aliquid sitamentis, Vetere et Novo, disciplinae nobis regulam dedit. Quanquam enim utrumque in utroque sit, praevalet tamen in Vetere timor, amor in Novo: quae ibi servitus, hic libertas ab Apostolis praedicatur. De quorum Testamentorum admirabili quodam ordine divinoque concentu, longissimum est dicere, et multi religiosi doctique dixerunt. Multos libros res ista flagitat, ut pro merito, quantum ab homine potest, explicari et praedicari queat. Qui ergo diligit proximum, agit quantum potest ut salvus corpore salvusque animo sit: sed cura corporis ad sanitatem animi referenda est. Agit ergo his gradibus, quod ad animum pertinet, ut primo timeat, deinde diligat Deum.
Abbreviated transcription (Latin):
d̃ autrm attin&e ad disciplinã
ꝑ quã ipsi anmo sanitas instau¬
ratur. Qux si abfit inchil¬
aliud ad depellendas miseriaᷤᷤ. salus
illa corporis ualce Difficillima om¬
nino res. ẽ. atq ut in corpore diceba¬
mꝰ alud. ẽt̃. iorbos & uulurra curari
qđ pauci homines bene facrre
possunt. aliud autr̃ famẽ fitim¬
q sopire. & cetera in qͥbꝰ subuem¬
re homuie homini uulgo passim¬
q conceditꝰ : sic in animo sunt
quedã. in qͥbꝰ excellentia illa &
rara magisteria ñ admodũ desi¬
derãt᷑. ut cum hortam᷑ & ioire¬
mꝰ. ut hec ipsa indigentibꝰ xxibe¬
ant᷑. ꝗͦ corpori exibenda. ẽe. dixi¬
mꝰ. Cum eii hec facimꝰ ope cor¬
pori. cum autem docemꝰ ut fiant.
cdisciplina animo subuenimꝰ. St̃
uero alia quibꝰ multimodi uarii¬
q morbi animors: magna quida
atq ꝓrsus ineffabili ratione sa¬
nantur. Quȩ medicina nisi di¬
uinitꝰ populis mnitteretur: nulla
spes salutis ess&. tam u modera¬
ta ꝓgressione peccantibꝰ. Quã¬

Expanded text:
d autem attinet ad disciplinam, per quam ipsi animo sanitas instauratur, quae si absit, nihil ad depellendas miserias salus illa corporis valet, difficillima omnino res est. Atque ut in corpore dicebamus aliud esse morbos et vulnera curare, quod pauci homines bene facere possunt; aliud autem famem sitimque sopire, et caetera in quibus subvenire hominem homini vulgo passimque conceditur: sic in animo sunt quaedam, in quibus excellentia illa et rara magisteria non admodum desiderantur; ut cum hortamur et monemus, ut haec ipsa indigentibus exhibeantur quae corpori exhibenda esse diximus. Cum enim haec facimus, ope corpori; cum autem docemus ut fiant, disciplina animo subvenimus. Sunt vero alia, quibus multimodi variique morbi animorum, magna quadam et prorsus ineffabili ratione sanantur: quae medicina nisi divinitus populis mitteretur, nulla spes salutis esset, tam immoderata progressione peccantibus; quan
Abbreviated transcription (Latin):
rigore humanitatis. quã rationis
tranquillitate serenant᷑. Itaq multo
prudentiꝰ &iam ds ipse mifericors
dicit᷑ lui quẽ ad modũ dicat᷑. restat
intelligere his qui fese idoneos reli¬
gione. studioq prestiterint : ne
cum uerbis doctoꝵ urpte utimur.
indoctor aniinas priꝰ durescere iu¬
tando iscdĩam. quã bringnitatr̃
appetendo intte scere faciamꝰ: atq¬
ut miscłia iubo ista. nos ab homi

Expanded text:
rigore inhumanitatis, quam rationis rigore inhumanitatis, quam rationis tranquillitate serenantur. Itaque multo prudentius Deus etiam ipse misericors dicitur: qui quemadmodum dicatur, restat intelligere iis qui sese idoneos religione studioque praestiterint; ne cum verbis doctorum inepte utimur, indoctorum animas prius durescere vitando misericordiam, quam benignitatem appetendo mitescere faciamus. Atqu
Abbreviated transcription (Latin):
nos ictꝰ. casusq seruat᷑. Nam &e
quicqͥd extrisecꝰ grauit᷑ infligit᷑.
saludem de qua nunc agitur mont¬
re ñ sinunt. Qua re illa omĩa qͥbꝰ
huiꝰ cemodi malis. in commodis ut
resistitꝰ : qui officiose atq huim¬
lit̾ p̃bent. mifericot des uocantꝰ.
&iam si sapientes adio fint ut iã
nullo animi dolore turbent᷑. Nam
quis ignor& & ex eo appellatã er̃.
mis cdiam. qđ imferũ cor faciat
condosentis alieno maloͦ Et quis
ñ concedat ab om̃i miseria liberũ
.ẽẽ. debere sapientẽ. cũ subuenit
inopi. cũ esurrenti cibũ prestat.
potumq sitienti. cũ uestit nudii.
cũ peregrinum tecto recipit. cum
oppressum liberat. cũ deniq hu¬
manitatem suã usq ad fepulturã
porrigit. mortuord: Et lam si id
faciat mñte tranquilla nulli sacu¬
lris doloris instinctꝰ. soe adductus
officio honitatis: misericors tamen
uocandꝰ .ẽ. Hiuc em̃ nichil ob.x. nom̃
satis moueri iequeunt. Sinec ꝑtur¬
batione cõueͦntur: congelasciit. potiꝰ

Expanded text:
asusque servatur: nam et quidquid extrinsecus graviter infligitur, salutem, de qua nunc agitur, manere non sinunt. 53. Quare illa omnia, quibus hujuscemodi malis incommodisve resistitur, qui officiose atque humaniter praebent, misericordes vocantur, etiamsi sapientes usque adeo sint, ut jam nullo animi dolore turbentur. Nam quis ignoret ex eo appellatam esse misericordiam, quod miserum cor faciat condolentis alieno malo? et quis non concedat ab omni miseria liberum esse debere sapientem, cum subvenit inopi, cum esurienti cibum praestat potumque sitienti, cum vestit nudum, cum peregrinum tecto recipit, cum oppressum liberat, cum denique humanitatem suam usque ad sepulturam porrigit mortuorum? Etiamsi id faciat mente tranquilla, nullis aculeis doloris instinctus, sed adductus officio bonitatis, misericors tamen vocandus est. Huic enim nihil obest nomen, satis moveri nequeunt, si nec perturbatione commoventur, congelascunt potius
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ soliꝰ ista dona sunt.
par&e. amina rationalis.ẽ:
mortali atq terreno utenscor¬
pore. Partim ergo corpori par¬
tim uero amme hominis beire¬
facit. qͥ proximũ diligit. ad
corpꝰ qd̃ ꝑtince nredicina nomi¬
uata. ẽ : ad amimã autem disci¬
P plina
Sed medicinam nc̃ uoco. quicquid
omĩno corporis uel durdur. uel instau¬
rat salutrm. Ad hanc itaq ꝑtinẽt
ñ ea tantũ quȩ ars rors exib&.
qui ꝓprie medici dicuntur: fed

Expanded text:
us solius ista dona sunt. paret, anima rationalis est mortali atque terreno utens corpore. Partim ergo corpori, partim vero animae hominis benefacit qui proximum diligit. Ad corpus quod pertinet, medicina nominata est; ad animam autem, disciplina. Sed medicinam nunc voco, quidquid omnino corporis vel tuetur vel instaurat salutem. Ad hanc itaque pertinent, non ea tantum quae ars eorum exhibet, qui proprie medici nominantur; sed
Abbreviated transcription (Latin):
hoc dicatis. Cũ enĩ sint ista mani¬
Festa. & his qui scire uoluerint cog¬
nitu facillima. intelligit᷑ quã uera
dicere soleant. qͥhxc uera. ẽẽ. nega¬
uerint. Sed aliis defensionib uti¬
mini. qͥs egͦ ñ imꝓbo. Nut enĩ
dicitis aliqͦs qͥ ur̃a p̃cepta custodi¬
ant. ñ eos alioꝵ criminib debere
ꝑ fundi : aut ñ oportere om̃ino qͦri
quales sint horines qͥ ur̃am sectã
ꝓfitent᷑. sed qͣlis sit ipsa ꝓfessio.
Quoꝵ egͦ utrũq cũ ammisero. quã¬
quã nec illos fidos mandatorũ obfer¬
uatores demonstrare. neq ipsã he¬
resim a cot & tantis nugis acq sceleri¬
b purgare possicis. illud tam̃ a uob
magnopere reqͥrã : cur maledictis
infectamini xp̃ianos catholici nomi¬
nis qͦrũdã intuentes ꝑditã uitã: cũ
de ur̃is hominib haberi qͦstione̾ aut
impudent recusetis. aut impudentiꝰ
ñ recusetis: uelitisq intelligi. incan¬

Expanded text:
hoc dicatis. Cum enim sint ista manihoc dicatis. Cum enim sint ista manifesta, et iis scire voluerint cognitu facillima, intelligitur quam vera dicere soleant qui haec vera esse negaverint. Sed aliis defensionibus utimini, quas ego non improbo. Aut enim dicitis aliquos qui vestra praecepta custodiant, nec eos aliorum criminibus debere perfundi; aut non oportere omnino quaeri quales sint homines, qui vestram sectam profitentur, sed qualis sit ipsa professio. Quorum ego utrumque cum admisero quanquam nec illos fidos mandatorum observatores demonstrare, nec ipsam haeresim a tot et tantis nugis atque sceleribus purgare possitis, illud tamen a vobis magnopere requiram, cur maledictis insectemini Christianos catholici nominis, quorumdam intuentes perditam vitam; cum de vestris hominibus haberi quaestionem, aut impudenter recusetis, aut impudentius non recusetis, velitisque intelligi in tan
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ electos oriebant᷑. Creberrune obiciebin¬
t᷑ ab inincẽ crimina. quȩ ille om̃ia gemen̾
audiebat: dabatq oꝑa. ut se ipsos in iurgã¬
do incautissime ꝓderent rodebant ne¬
fanda & mnaͣnia. Ibri cognitũ . t̃. quales eent
qͥ tam̃ int̾ cȩterosꝰ uim p̃ceptoꝵ illoꝵ sub¬
eundã sibi.eẽ. pucauerunt. NNã de cȩter̾
qͥd suspicandũ erat. aut qͥd potiꝰ uidi¬
candũ: Guid plura: Coacti aliqͣn¬
do murmurauer̃: sustineri mandata
nẽ. Agebat auditor causã suã cõple.¬
xione breuissima: ut illa om̃ia. c̾e.
seruanda. aut illũ qͥ calia sub tali con¬
dicione p̃cepiss&. quȩ nullꝰ poss&
de decore aufugit. Cuiꝰ sane cibi
p̃cer regulã clanculo accepti &
sepe inuenti ferebant᷑ : cũ ei de ꝓ¬
prio sacculo diligent̃ occultato
pecunia copiosa suppeter&. ¶ Dac
si falsa ẽẽ. dicitis: nimis aꝑtis & ꝑ¬
uulgatis reb obsistitis. Sed utinã

Expanded text:
ter electos oriebantur creberrimae, objiciebanter electos oriebantur creberrimae, objiciebantur ab invicem crimina, quae ille omnia gemens audiebat, dabatque operam ut seipsos in jurgando incautissime proderent: prodebant nefanda et immania. Ibi cognitum est quales essent, qui tamen inter caeteros vim praeceptorum illorum subeundam sibi esse putaverunt. Jam de caeteris quid suspicandum erat, aut quid potius judicandum? Quid plura? Coacti aliquando murmuraverunt sustineri illa mandata nem. Agebat auditor causam suam complexione brevissima, aut illa omnia esse servanda, aut illum qui talia sub tali conditione praecepisset, quae nullus posset dedecore aufugit: cujus sane cibi praeter regulam clanculo accepti, et saepe inventi ferebantur, cum ei de proprio sacculo diligenter occultato pecunia copiosa suppeteret. 75. Haec si falsa esse dicitis, nimis apertis et pervulgatis rebus obsistitis. Sed utinam
Abbreviated transcription (Latin):
cõtẽptor & ñ mediocrit̾ pecumosus. Qux̧¬
rebat᷑ aũ impediri tantos conatꝰ suos episco¬
poꝵ dissolutione. qͥb: aduuantib implere
exꝑtꝰ sũ rusticanꝰ atq impolitꝰ. sed nescio qͦmͦ
ea ipsa duricia seuerior incustodiendis boniᷤ
morib uidebat᷑. Ec̃ diutissime desideratũ.
& aliqͣndo p̃sentẽ. arripit iste. Exponit
homini uolũtatẽ suã. Laudat ille: atq cõ¬
fentit. Mac&r. ut in domo eiꝰ prior ipse inci¬
piat habitare. Qđ̃ ubi factũ .t̾: eo c̃gregati
st̃ electi om̃s qui ronȩ. ẽẽ potuert̃. Proposi¬
ta. t̾. uiuendi regula: de manichei epistola.
Multis intolerabile uisũ .ẽ. Abscesserunt.
Remanserunt tam̃ pudore ñ pauci. Cepit
ita uiui ut placuerat: & ut canta p̾scribebat
auccoritas. cũ interĩ auditor ille uehem̃ter
om̃s ad om̃ia cogeret neminẽ tam̃ ad id
qđ ñ prior ipfe susciper&. Anterea rixe in¬

Expanded text:
contemptor, et non mediocriter pecuniosus. Quecontemptor, et non mediocriter pecuniosus. Querebatur autem impediri tantos conatus suos episcoporum dissolutione, quibus adjuvantibus implere expertus sum, rusticanus atque impolitus, sed nescio quomodo ea ipsa duritia severior in custodiendis bonis moribus videbatur. Hunc diutissime desideratum et aliquando praesentem arripit iste, exponit homini voluntatem suam: laudat ille atque consentit, placet ut in domo ejus prior ipse incipiat habitare. Quod ubi factum est, eo congregati sunt electi omnes, qui Romae esse potuerunt. Proposita est vivendi regula de Manichaei epistola: multis intolerabile visum est; abscesserunt: remanserunt tamen pudore non pauci. Coepit ita vivi ut placuerat, et ut tanta praescribebat auctoritas: cum interim auditor ille vehementer omnes ad omnia cogeret, neminem tamen ad id quod non prior ipse susciperet. Interea rixae in
Abbreviated transcription (Latin):
at. Iuid ampliꝰ dicã de morib ur̃is.:
Dixiqͦͣ ͤ ipse cõpererĩ. cũ inea essem ciuita¬
te ubi ista cõmissa st̃. R omȩ aũ me absen¬
te qͥd gestũ sit: tocũ longũ. ẽ. excplicare.
Dicã cam̃ breui. Eo enĩ res erupit. ut oc¬
culta. ẽe. ñ possic absentib Et egͦ qͥdẽ pos¬
tea romȩ cũ. eẽm. om̃ia uera me audisse
p̃sens erat. Ad me re̾ ꝑtulerat. ut om̃ino
dubitare ñ possẽ. Hã qͥdã ur̃ auditor. in
illa memorabili abstinentia nihilo elec¬
tis cȩdens qͥ & liberalit̾ institutꝰ ẽẽt. &
uram sectã copiosȩ uell& & soler&s de¬
fendere. molestissime ferebat: qđ ei uagͦ
passimq habitantiũ. passimq uiuentiũ.
ȩlectoꝵ mores ꝑditissimi sẽpe disputanti
obiciebat᷑. E upiebat itaq si fieri posset.
om̃s qͥ scłm illa p̃cepta uitã degere parati es¬
fent c̃gregare in domũ suã: &r suis sumptib
sustmere. Erat enĩ & ñ mediocris pecumȩ

Expanded text:
. Quid amplius dicam de moribus vestris? . Quid amplius dicam de moribus vestris? Dixi quae ipse compererim, cum in ea essem civitate ubi ista commissa sunt. Romae autem me absente quid gestum sit, totum longum est explicare. Dicam tamen brevi. Eo enim res erupit, ut occulta esse non posset absentibus: et ego quidem postea Romae cum essem, omnia vera me audisse atus, qui praesens erat, ad me rem pertulerat, ut omnino dubitare non possem. Nam quidam vester auditor, in illa memorabili abstinentia nihilo electis cedens, qui et liberaliter institutus esset, et vestram sectam copiose vellet et soleret defendere, molestissime ferebat quod ei vage pessimeque habitantium passimque viventium electorum mores perditissimi saepe disputanti objiciebantur. Cupiebat itaque, si fieri posset, omnes qui secundum illa praecepta vitam degere parati essent, congregare in domum suam, et suis sumptibus sustinere. Erat enim et non mediocris pecuniae
Abbreviated transcription (Latin):
gentis aduerse. Qui cũ sc̃ẽ uiuer&.
ꝓpt̃ exuperantẽ copiã boni : cõmͦ¬
tã tam̃ meo fuisse aduersã illi pir¬
tẽ. ut ad c̃ cubitũ declinaret᷑. Ita
eũ lapsũ. ẽẽ. atq peccasse. fed ui¬
xisse postea sanctiorẽ. Sic egͦ ñ
tã de neqͣ homire c̃ queror qui
stupro nefario alienã familiã sub
habiuui electi & sc̃i uiri ad cantũ dedecus
infamiãq ꝑduxit. Hid uob̾ obicio. Iuerit
hoc hominis ꝑdicissimi potiꝰ quã c̃suetudi¬
nis ur̃ȩ. Non egͦ cantũ flagitiũ in uob̃.
sed in illo arguo. Ellud cam̃ in omĩb uobͤ
quẽ ad modũ ferri & tolerari possit igno¬
2O. qđ cũ animã partẽ dĩ. ẽẽ. dicatis. asse¬
ritis tam̃ & iã edxiguo ammixto malo.
maiorẽ eiꝰ copiã ub̾catẽq superari. Quis
enĩ cũ hoc crediderit. & eũ libido pulsaue¬
rit. ñ ad calẽ detentionẽ potiꝰ quã eius
libidinis refrenacionẽ ẽpressionẽq fugi¬

Expanded text:
gentis adversae. Qui cum sancte viveret gentis adversae. Qui cum sancte viveret propter exsuperantem copiam boni, commotam tamen in eo fuisse adversam illam partem, ut ad concubitum declinaretur: ita eum lapsum esse atque peccasse, sed vixisse postea sanctiorem. Hic ego non tam de nequam homine conqueror, qui stupro nefario alienam familiam, sub habitu electi et sancti viri ad tantum dedecus infamiamque perduxit. Non hoc vobis objicio. Fuerit hoc hominis perditissimi potius quam consuetudinis vestrae. Non enim tantum flagitium in vobis, sed in illo arguo. Illud tamen in omnibus vobis quemadmodum ferri et tolerari possit ignoro, quod cum animam partem Dei esse dicatis, asseritis tamen etiam exigno admixto malo, majorem ejus copiam ubertatemque superari. Quis enim cum hoc crediderit, et eum libido pulsaverit, non ad talem defensionem potius, quam ejus libidinis refrenationem compressionemqu
Abbreviated transcription (Latin):
uicũ uectitabam᷑. tantũ flagitiũ ꝓ¬
deret᷑. si uirginẽ scĩmonialẽ. uli¬
ert̃ tancũ. ñ & p̃gnantẽ facerł
pocuissor: Sed occultũ & incredibibe
malũ. crescens uterus latere ñ passus
acerrime dolens. religionis tam̃ no¬
mine ab accusatione publica reuo¬
catꝰ . ẽ. ꝑfecitq ut ille: ñ enĩ hoc
ferre qͥsquã poss& . de illa eccła pel¬
leret᷑. Qtne impunita res om̃ino
ẽẽt. cȩpit c̃siliũ : ad uinctis sibi ami¬
cis hominẽ uł pugnis calcibq c̃¬
cidere. At ille cũ grauit̃ cederet᷑.
clamabat ut sibi ex auctoritate
manichei parceret᷑: adã primũ he¬
roem peccauisse. & post peccatũ fu¬
isse sanctiore. Talis .ẽ. nãq apud
uos opinio. De adã & eua. longa
fabula . ẽ. Sed ex ea adtingã: qđ in
p̃sentia satis. Adã dicitis sic aparẽ¬
tib suis genitũ. abortiuis illis pr̃ĩ¬
cipib cenebraꝵ : ut maximã partẽ
lucis haber& in anima. & ꝑ eociguã

Expanded text:
ud flagitium proderetur, si virginem sanctimonialem mulierem tantum, non et praegnantem facere potuisset? Sed occultum et incredibile malum crescens uterus latere non passus acerrime dolens, religionis tamen nomine ab accusatione publica revocatus est; perfecitque ut ille non enim hoc ferre quisquam posset de illa ecclesia pelleretur: et ne impunita res omnino esset, cepit consilium, ut adjunctis sibi amicis, hominem pugnis calcibusque concideret. At ille cum graviter caederetur, clamabat, ut sibi ex auctoritate Manichaei parceretur, Adam primum heroem peccavisse, et post peccatum fuisse sanctiorem. 73. Talis est namque apud vos opinio de Adam et Eva: longa fabula est, sed ex ea id attingam quod in praesentia satis est. Adam dicitis sic a parentibus suis genitum, abortivis illis principibus tenebrarum, ut maximam partem lucis haberet in anima, et perexiguam
Abbreviated transcription (Latin):
ueso relinqͥte errore. quȩso adũ¬
tice racionẽ: quȩso aliquantũ¬
E c̃surtudimi obsistite. Qind enĩ . x̃. ista
prauitate ꝑuersiuꝰ: Quid magis delirũꝰ
quid porro insaniꝰ dici auc cogitari
pocest hominẽ boletos. orizã. cubera.
placentas. carenũ. piper. laser. distento
uentre cũ gratulacione ructantẽ . &
cotidie talia requirentẽ. ñ inueniri
quẽ ad modũ a trib signaculis id .ẽ. a
regula scĩtatis ex cidisse uideat᷑: Aliũ
uͦ fruges uilissimas fumoso obsonio c̃¬
dientẽ. tantũq hinc assum̃tẽ qͣntũ
refectioni corporis sufficit. & trescia¬
tos uini sustentandȩ ualicudinis gr̃a
Sorbentẽ. & ab illo uictu ad istũ tran¬
seuntẽ. certo supplicio p̃parariꝰ Ut¬

Expanded text:
eso, relinquite errorem; quaeso, advertite rationem; quaeso, aliquantulum consuetudini obsistite. Quid enim est ista pravitate perversius? quid magis delirum? Quid porro insanius dici aut cogitari potest, hominem boletos, orizam, tubera, placentas, caroenum, piper, laser, distento ventre cum gratulatione ructantem, et quotidie talia requirentem, non inveniri quemadmodum a tribus signaculis, id est a regula sanctitatis excidisse videatur; alium vero fruges vilissimas fumoso obsonio condientem, tantum que hinc assumentem, quantum refectioni corporis sufficit, et tres cyathos vini sustentandae valetudinis gratia sorbentem, et ab illo victu ad istum transeuntem, certo supplicio praeparari?
Abbreviated transcription (Latin):
screntiã. tenentesq illã dñi sententiã. ñ qđ
intrat mos ur̃m uos comqͥnat. sed qđ exxit:
tam̃ ꝓpt̾ hos infirmiores ut offenderent᷑
abhis reb abstinere debebant. Heq hoc
Suspicione colligit᷑. sed in ipsis apłi episto¬
lis manifeste inuenit᷑. Uos aũ hoc solũ
nob̾ dicere soletis. Bonũ.ẽ. fr̃s ñ mandu¬
care carnẽ neq bibere uinũ: ñ aut̃ sub¬
tia quȩ cõmemorare longũ . ẽ. qͥdẽ. sed
ꝓpt̃ eos qui ad diuinas Scripturas legendas
& ꝑtractandas pigrist̃: cotũ istũ locũ rete¬
xere cogim᷑. Infirmũ aũ infide assumi¬
ce inqͥt: ñ in disceptationib cogitationũ.
Aluis enĩ credit manducare se omĩa: qui aũ

Expanded text:
tiam, tenentesque illam Domini sententiam, Non quod intrat in os vestrum, vos coinquinat, sed quod exit ; tamen propter hos infirmiores, ne offenderentur, ab his rebus abstinere debebant. Neque hoc suspicione colligitur, sed in ipsis Apostoli Epistolis manifeste invenitur. Vos enim hoc solum nobis dicere soletis, Bonum est, fratres, non manducare carnem, neque bibere vinum; non autem subtia, quae commemorare longum est quidem, sed propter eos, qui ad divinas Scripturas legendas et pertractandas pigri sunt, totum istum locum retexere cogimur. Infirmum autem in fide assumite, inquit, non in disceptationibus cogitationum. Alius enim credit mand
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ qͥsqͣ nr̃m id bonũ neg&. sed aut eo
ordine quẽ superius cõmemoraui.
Scdm quẽ dicit᷑. & carniscurã ne feceritis in
desideri is. aut eis qͦs rursꝰ idem paulus osten¬
dit. id. ẽ. aut refrenande gulȩ causa quȩ his
reb sol& rabidius immoderatiꝰq: raptari.
aut ne fr̃ offendat᷑. aut ab infirmis idolio
cõmiicet᷑. Eio enĩ cẽpore quo hec scribe¬
bat apłs : multa immolaticia caro in macello
uendebant᷑. Elic qͥa uino &iã libat᷑ dus gen¬
tiũ: multi fr̃s infirmiores qͥ &iã reb his ue¬
nalib utebant᷑. penitꝰ se acarnib & uino co¬
hibere maluerunt. quã uel nescientes inci¬
dere in eã qͣ putabant cũ idolis cõmunicatio¬
nẽ. Propt̃ hos aũ &iã hi qui firmores eranc
& hȩc maiori fide contẽpnenda uidicarant.

Expanded text:
sed aut eo fine quem superius commemoravi, secundum quem dicitur, Et carnis curam ne feceritis in concupiscentiis : aut eis quos rursus idem Paulus ostendit; id est, aut refrenandae gulae causa, quae his rebus solet rabidius immoderatiusque raptari; aut ne frater offendatur, aut ab infirmis idolio communicetur. Eo enim tempore, quo haec scribebat Apostolus, multa immolatitia caro in macello vendebatur. Et quia vino etiam libabatur diis Gentium, multi fratres infirmiores, qui etiam rebus his venalibus utebantur, penitus a carnibus se et vino cohibere maluerunt, quam vel nescientes incidere in eam quam putabant cum idolis communicationem. Propter hos autem etiam ii qui firmiores erant, et haec major
Abbreviated transcription (Latin):
breuit̃ ea repetendo ꝑcurrã.
Unũ. ẽ qđ animã non exnilulo. sed
de se ipso dm̃ fecisse dixisti Alterum:
ꝑ infinitũ tẽpꝰ atq ita sẽꝑ dñĩ animas
dare. sicut sẽꝑ. ẽ ipse qui dat. lertiũ.
animã meritũ aliqd̃ ꝑdidisse ꝑ caruẽ:

Expanded text:
breuiter ea repetendo percurram. breuiter ea repetendo percurram. unum est, quod \'animam non ex nihilo, sed de se ipso deum fecisse\' dixisti; alterum \'per infinitum tempus atque ita semper deum animas dare, sicut semper est ipse qui dat\'; tertium \'animam
Abbreviated transcription (Latin):
ris ingeniũ. & eloqͥũ tuũ pariue̾e pen¬
dendũ. Nec sc̃arũ scripturarũ memoriã
inte paruã ẽẽ cognoui. Sed eruditio mi¬
nor.ẽ: quã tante indoli laboriq congruebat.
taq te nec ampluis quã oportet tͥ tribu¬
endo uanescere uolo. nec rursus ie abicien¬
do ac desperando frigescere. Utinã tua scrip¬
ta tecũ legere possem: & colloquendo potiuꝰ
quã scribendo quȩ sint em̃danda monstrarẽ.
Facilius hoc negotiũ ꝑ ageret᷑ ura int̾ nos
sermocinatione. qͣm litteris: quȩ si scriben¬
da ee̾t. multis uoluminib indigeret.
Uerũ ista capitalia quȩ certo etiã numero
cõp̃hendere uolui: instant̃ ad monro
ne corrigere differas. & ea ꝓrsus a fide &
pͣdicatione tua facias aliena: ut qͣnta
tͥ facultas ẽ. disputandi nuise dĩ utaris
utilit̃. ad edificationẽ non ad destructi¬
onẽ sane salubrisq doctrinȩ. Sunt aũ
ista. de qͥb ut potui iã disserui: sed

Expanded text:
ris ingenium et eloquium tuum parui esse penris ingenium et eloquium tuum parui esse pendendum. nec sanctarum scripturarum memoriam in te paruam esse cognoui; sed eruditio minor est, quam tantae indoli laborique congruebat. itaque te nec amplius quam oportet tibi tribuendo uanescere uolo nec rursus te abiciendo ac desperando frigescere. utinam tua scripta tecum legere possem et conloquendo potius quam scribendo quae sint emendanda monstrarem! facilius hoc negotium perageretur nostra inter nos sermocinatione quam litteris; quae si scribenda esset, multis uoluminibus indigeret. uerum ista capitalia, quae certo etiam numero conprehendere uolui, instanter ammoneo, ne corrigere differas et ea prorsus a fide et praedicatione tua facias aliena, ut quanta tibi facultas est disputandi munere dei utaris utiliter ad aedificationem, non ad destructionem sanae salubrisque doctrinae. Sunt autem ista, de quibus, ut potui, iam disserui; sed
Abbreviated transcription (Latin):
ralit̃ elocutꝰ es. si non in labus ista solũ mͦ¬
soniusti. sed intꝰ & germanitꝰ incorde sensisti.
in tuę correptionis tanto bono &iã moras
odisti. Parũ qͥppe łͥ feut dicere imꝑbi ostina¬
tiq e̾e iudicu. nolle ad tranitẽ rationis
inflecti. nisi adderescituis: ut lunc ostenderes
qͣm sit execrandꝰ. qͥbonũ nũquã facit. qͣndo
qͥdc̃ qͥ tardius facit. tanta tͥ uidet᷑ scuerita¬
te culpandus. ut merito imꝓbi iuditu.
obstinatiq dicat᷑. Audi ergo te ipsũ. tuq
potissimii. & maxime clocutis fructib ute¬
re: ut citius te adͥrationis tramitẽ gra¬
uitate mentis inflectas. quã te inde minus
erudite parũq consulte. lubrico ętatis a¬
uertas. Nimis longũ. ẽ. omia quȩ intus
libris ułpotus inte ipso uolo emendari.
ꝑtractare atq discutere : & saltĩ breuẽ
tibi de singulis corrigendis reddere ratio¬
nẽ. Nec ideo tam̃ te contẽnas. .S. arbitre¬

Expanded text:
raliter elocutus es, si non in labiis ista sonuraliter elocutus es, si non in labiis ista sonuisti, sed intus et germanitus in corde sensisti, in tuae correctionis tanto bono etiam moras odisti. parum quippe tibi fuit dicere inprobi obstinatique esse iudicii nolle ad tramitem rationis inflecti, nisi adderes \'citius\', ut hinc ostenderes quam sit exsecrandus qui bonum hoc numquam facit, quando quidem qui tardius facit tanta tibi uideatur seueritate culpandus, ut merito inprobi iudicii obstinatique dicatur. audi ergo te ipsum tuque potissimum et maxime eloquii tui fructibus utere, ut citius te ad rationis tramitem grauitate mentis inflectas, quam te inde minus erudite parumque consulte lubrico aetatis auerteras. Nimis longum est omnia, quae in libris tuis uel potius in te ipso uolo emendari, pertractare atque discutere et saltem breuem tibi de singulis corrigendis reddere rationem. nec ideo tamen te contemnas et arbitre
Abbreviated transcription (Latin):
.s qđ sẽꝑ studeas iã ꝓpriã seritentiã ñ
tũeri sumꝓbabilis decegat᷑. & sit tͥ cor¬
di. ꝓprio dãnato iuditio. meliora magis
& quȩ sunt uerioia sectari. Alodoꝓba
Karissime nonte fallacit̃ ista dixisse: ut dei
tua indose nonsolũ ingeniosa uerũ etiam
capͥta. pia modesta. gaudeat catholica
ȩccła : lñ de contentiosa ꝑtinacia. heretica
exardescat ansama. Nune ẽ. ut ostendas
quanta siec post bona ũba quȩ tua cõme¬
moraui sinceritate pectoris dixeris qđ conti¬
nuo subiecisti. Nã ut . ẽ. inqͥs obtini ꝓpositi
laudandiq consilu. facile ad ueriora trans¬
cendere : ita imꝓbi obstinatiq uiditii. est
nolle citius ad tramitẽ rationis inflecti.
Esto igit᷑ obtimi ꝓpositi laudandiq consilu.
& facile adueriora transducere: nec sis
imꝓbi obstinatiq udicii. ut nolis citius
ad tramitẽ rationis inflecti. Siem̃ hȩc libe¬

Expanded text:
et quod semper studeas etiam propriam sententiam non et quod semper studeas etiam propriam sententiam non tueri, si inprobabilis detegatur, et sit tibi cordi proprio damnato iudicio meliora magis et quae sunt ueriora sectari\'. modo proba, carissime, non te fallaciter ista dixisse, ut de tua indole non solum ingeniosa, uerum etiam cauta, pia, modesta gaudeat catholica ecclesia, non de contentiosa pertinacia heretica exardescat insania. nunc est, ut ostendas quanta post haec bona uerba quae tua commemoraui sinceritate pectoris dixeris, quod continuo subiecisti: nam ut est, inquis, optimi propositi laudandique consilii facile ad ueriora transduci, ita inprobi obstinatique iudicii est nolle citius ad tramitem rationis inflecti. esto igitur optimi propositi laudandique consilii et facile ad ueriora transducere; nec sis inprobi obstinatique iudicii, ut nolis citius ad tramitem rationis inflecti. si enim haec libe
Abbreviated transcription (Latin):
tieq diuine. & effectũ amplisicet & affectũ.
ec uerba tua sunt: ubite confiteris con¬
sentire dicenti. qͥbusdã nonbabtizatis sic
tẽporarie collatũ eo̾ paradȩ sũ. ut supsit
illis in resurrectione p̃miũ regni cęlorũ. con¬
tra sententiã pͥncipalẽ. qͣ constitutũ.ẽ. ñ
intraturũ in illud regnũ qͥ ñ renatꝰ fuerit
ex aqua & spũ scõ. Quã sententiã principa¬
lẽ timens uiolare pelagius: uec illos sine
babtismo in regnũ cęlorũ credidit intra¬
turos qͦs ñ credidit reos: luautẽ Rorigina¬
lis peccati reos paruulos confiteris. & tam̃ cos
sine lauacliro regenetationis absoluis. & in
parad ysũ mittis: & postea etiã regnũ cȩ¬
lorũ intrare ꝑmittis. Hec & huiꝰ modi si &
alia forsitan in tius libris attentior & ocio¬
sior inuenire potueris. sine ulla dilatione
iã corrige. si animũ catdiolicũ geris: id.ẽ.
siurracit̃ p̃locutꝰ es dicens. qđ tͥ ipse cre¬
dulꝰ nonsis ea ꝓbari posse quȩ dixeris.

Expanded text:
tiaeque diuinae et effectum amplificet et affectum. haec uerba tua sunt. ubi te confiteris consentire dicenti quibusdam non baptizatis sic temporarie conlatum esse paradisum, ut supersit illis in resurrectione praemium regni caelorum, contra sententiam principalem, qua constitutum est non intraturum in illud regnum, qui non renatus fuerit ex aqua et spiritu sancto. quam sententiam principalem timens uiolare Pelagius nec illos sine baptismo in regnum caelorum credidit intraturos, quos non credidit reos; tu autem et originalis peccati reos paruulos confiteris et tamen eos sine lauacro regenerationis absoluis et in paradisum mittis et postea etiam in regnum caelorum intrare permitalia forsitan in tuis libris attentior et otiosior invenire potueris, sine ulla diam corrige, si animum catholicum geris, id est si ueraciter praelocutus es dicens, \'quod tibi ipse credulus non sis ca probari posse quae dixeris
Abbreviated transcription (Latin):
de qͥb uł tale nihil legimꝰ dictũ. de bar¬
naba. de timothieo. detito. de fila. de phi¬
lemone. de ipsis euuangłistis marco & luca.
de innumerabilib ceteris. qͦs absit ut bab¬
tizatos e̾e dubitemꝰ. quã uis non legamiss :
Dinocrates autẽ septennis puer. in qͥb annis
pueri cũ babtizant᷑ iã symbolũ redduñ.
& ꝓse ipsi ad int̾rogata respondent: quur
ñ tͥ iusꝰ fuerit babtizatꝰ potusse ab un¬
pio patre ad gentiliũ sacrilegia reuoca¬
ri. & ob hoc fuisse i penis. de qͥb sorore
lectio nonsit in eo canone scriꝑturarũ.
unde in huiꝰ modi questionib testimonia
ꝓferanda sunt. Noli credere. noli dice¬
re. noli docere. qͦs dñs p̃destinauit ad
babtismũ p̃destinationi eiꝰ eripi posse.

Expanded text:
de quibus uel tale nihil legimus dictum, de Barnaba, de Timotheo, de Tito, de Sila, de Philemone, de ipsis euangelistis Marco et Luca, de innumerabilibus ceteris, quos absit ut baptizatos esse dubitemus. quamuis non legamus? Dinocrates autem septennis puer, in quibus annis pueri cum baptizantur iam symbolum reddunt et pro se ipsi ad interrogata respondent, cur non tibi uisus fuerit baptizatus potuisse ab impio patre ad gentilium sacrilegia reuocari et ob hoe fuisse in poenis, de quibus sorore lectio non sit in eo canone scripturarum, unde in huiusmodi quaestionibus testimonia proferenda sunt. Noli credere nec dicere nec docere \'quos dominus praedestinauit ad baptismum, praedestinationi eius eripi posse
Abbreviated transcription (Latin):
animi c̾e malis ueris: qͣm cuiꝰ libet contra¬
dicentis in fallis. Absit autẽ ut te arbi¬
treris hȩc opinando afide catholica re¬
cessisse. quã uis ta fidei sint aduersa ca¬
thiolice. si corã dõ cuiꝰ in nullius corde
oculꝰ fallit᷑. ueracit̃ te dixisse respicis.
non te tͥ ipsie̾e credulũ ꝓbare ea quae
dixeris posse. ac studere te sẽper etiam
ꝓpͥam sententiã non tueri si imꝓbabilis
detegat᷑. eo qđ fit tibi cordi. ꝓpͥo dãnato
iuditio. meliora magis. & quȩ sint ue¬
riora sectari. Iste qͥppe animꝰ & iam
indictis ꝑ ignorantiã non catholicis. ip¬
sa.ẽ. correptionis p̃meditatione ac pre¬
paratione catholicꝰ. Sed iste sit modus
huius uoluminis. ubi reqͥescat paululũ
lector: ut adea quȩ sequunt᷑. eius inter¬
tio ab alio renouet᷑ exordio EXET¬

Expanded text:
animi esse malis in ueris quam cuiuslibet contraanimi esse malis in ueris quam cuiuslibet contradicentis in falsis. absit autem ut te arbitreris haec opinando a fide catholica recessisse, quamuis ea fidei sint aduersa catholicae, si coram dco, cuius in nullius corde oculus fallitur, ueraciter te dixisse resipiscis \'non te tibi ipsi esse credulum probari ea quae dixeris posse ac studere te semper etiam propriam sententiam non tueri, si inprobabilis detegatur, co quoJ sit tibi cordi proprio damnato iudicio meliora magis et quae sint ueriora sectari\'. iste quippe animus etiam in dictis per ignorantiam non catholicis ipsa est correctionis praemeditatione ac praeparatione catholicus. sed iste sit modus huius uoluminis, ubi requiescat paululum lector, ut ad ea quae sequuntur eius intentio ab alio renouetur exordio
Abbreviated transcription (Latin):
etiã ad regni cȩlorũ beatitudinẽ ꝑueruire.
ł ec interĩ undecĩ. multũ aꝑteq ꝑuersa.
& fidei catholice aduersa. nunc iã nihul
conteris exstirpare atq abicere. ab anino.
a uerbo. astilo tuo. siuis ut te ñ solũ ad al¬
taria transisse catholica. sed uere catholicũ
eẽ gaudeamꝰ. Nã hȩc si ꝑtinacit̃ singula
defendant᷑. tot hereses facere possunt.
qͦt opiniones eẽ numerant᷑. Quocirca.
considera. quã sit horrendũ. ut om̃s sint
in uno homine : quȩ dãnabiles e̾ent in
singulis singulȩ. Sed si tu ꝓeis nulla con¬
tentione pugnaueris. unmo uero eas fi¬
delib uerbis &e litteris expugnaueris.
lauilabilior cris censor inteipsũ. qua si qͥm¬
libet aliũ recta ratione rep̃lienderes.
& mirabilior corũ emendator. quã sinũ-¬
quã illa sensisses. Ad sit dñs tuȩ menti.
& tantã spĩu tuo spũ sio facilitatẽ liumi¬
litatis. lucẽ ueritatis. dulcedinẽ karita¬
tis. pacẽ pietatis infundat. ut uictor tiui

Expanded text:
d regni caelorum beatitudinem peruenire\'. Haec interim undecim multum aperteque peruersa et fidei catholicae aduersa nunc iam nihil cuncteris extirpare atque abicere ab animo, a uerbo, ab stilo tuo, si uis, ut te non solum ad altaria transisse catholica, sed uere catholicum esse gaudeamus. nam haec si pertinaciter singula defendantur, tot hereses facere possunt, quot opiniones esse numerantur. quocirca considera, quam sit horrendum ut omnes sint in uno homine, quae damnabiles essent in singulis singulae. sed si tu pro eis nulla contentione pugnaueris, immo uero eas fidelibus uerbis et litteris expugnaueris, laudabilior eris censor in te ipsum, quam si quemlibet alium recta ratione reprehenderes, et mirabilior eorum emendator, quam si numqui tuo spiritu suo facilitatem humilitatis, lucem ueritatis, dulcedinem caritatis, pacem pietatis infundat, ut uictor tui
Abbreviated transcription (Latin):
insuꝑ polliceri: quasi contra pelagium
in origniali peccato astruendo. tunc c̾e
possis catholicꝰ uerꝰ. si contra dĩm fueris
in destruenda eiꝰ de babtismo sententia he¬
reticꝰ nouus. Nofte dilectissue nonsic
uolumꝰ hereticorũ g̾e uictorẽ. ut error
iuncat errorẽ : & qđ. ẽ. petus. maioi. nu¬
nore. Dicis enĩ. Aut si forte qͥspiã reluc

Expanded text:
insuper polliceri; quasi contra Pelagium insuper polliceri; quasi contra Pelagium in originali peccato astruendo tunc esse possis catholicus uerus, si contra dominum fueris in destruenda eius de baptismo sententia hereticus nouus. nos te, dilectissime, non sic uolumus hereticorum esse uictorem, ut error uincat errorem et, quod est peius, maior minorem. dicis enim:
Abbreviated transcription (Latin):
re: suus c̾e catholicꝰ Hoc enĩ eis dare
nec pelagiana heresis ausa. ẽ: quȩ opi¬
nat᷑ paruulos non trabere originale
peccatũ. Quos to quã uis sicut
catholicꝰ cũ peccato nascifatearis: nescio qͣ
tam̃ ꝑuersioris nouitate opinionis sine
babtismate salutari .&. ab hoc peccato
cũ qͦ nascunt᷑ ab solui. & in regnũ cęloꝵ
asscris introduci. Neq consideras: ut hac
causa qͣm deterius sapias. quã pelagꝰ
lle qͥppe dominicã sententiã ꝑtimesceis
qͣ ñ babtirati in regnũ cȩlorũ ñ ꝑmittun¬
t᷑ intrare. licet eos qͦs ab om̃i peccato
liberos credit. non illo audet paruulos
inittere. Iuuͦ sic contẽnis qđ dictũ. est
si qͥs ñ renatꝰ fuerit ex aqua & spũ. non
potest introire in regnũ dĩ: ut excepto
erroie qͦ audes a regno dĩ paradisũ se¬
parare: qͥb dã qͦs reosnasci sicut catholicꝰ
credis siune babtismate mortus. & illius rea¬
tꝰ absolitionẽ. & regnũ delorũ ñ dubites

Expanded text:
esse catholicus. Hoc enim eis dare nec Pelagiana haeresis ausa est, quae opinatur parvulos non trahere originale peccatum: quos tu quamvis sicut catholicus cum peccato nasci fatearis, nescio qua tamen perversioris novitate opinionis, sine Baptismate salutari, et ab hoc peccato cum quo nascuntur absolvi, et in regnum coelorum asseris introduci. Neque consideras, in hac causa quanto deterius sapias quam Pelagius. Ille quippe dominicam sententiam pertimescens, qua non baptizati in regnum coelorum non permittuntur intrare, licet eos quos ab omni peccato liberos credit, non illo audet parvulos mittere: tu vero sic contemnis quod dictum est, si quis non renatus fuerit ex aqua et spiritu, non potest introire in regnum dei, ut excepto errore, quo audes a regno dei paradisum separare, quibusdam quos reos nascisieut catholicus credis sine baptismate mortuis et illius reatus absolutionem et regnum caelorum non dubites
Abbreviated transcription (Latin):
longe lateq & iã transmare regnare inue¬
niant᷑ rex qͥ fecit celũ & t̃rã. nec in tota
domo sua regnare dicat᷑ : Sed forie dicas.
om̃ã qͥdẽ ꝑtinere ad dĩ regnũ qr regnat
ferno. ubienĩ non regnat cuiꝰ ubiq sũma
potestas. ẽ  Ded aliud ee̾ regnũ çeloiũ
qͦsas non ẽ. accedere. iusi lauachro regene

Expanded text:
longe lateque etiam trans mare regnare inuelonge lateque etiam trans mare regnare inueniantur, rex qui fecit caelum et terram nec in tota domo sua regnare dicatur? Sed forte dicas omnia quidem pertinere ad dei regnum, quia regnat ferno – ubi enim non regnat, cuius ubique summa potestas est? —, sed aliud esse regnum caelorum, quo fas non est accedere nisi lauacro re