comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
deditos carni. sed ds̃ filiũ suũ misit insimilitudine carnis
peccati. ⁊ Non enĩ caro peccati erat. quae non decarnali
delectatione nataerat.⁊ Sed tamen in eo similitudo car¬
nis peccati . quia mortalis caro erat.: Mortem aũ non me¬
ruit adam. nisi peccato. Sed quid fecit dñs. depeccato
dam nauit peccatũ in carne. id est suscipiendo carnem

Expanded text:
deditos carni. Sed Deus Filium suum misit in similitudinem carnis deditos carni. Sed Deus Filium suum misit in similitudinem carnis peccati. Non enim caro peccati erat, quae non de carnali delectatione nata erat; sed tamen inerat ei similitudo carnis peccati, quia mortalis caro erat: mortem autem non meruit. Adam nisi peccando. Sed quid fecit Dominus? De peccato damnavit peccatum in carne: id est, suscipiendo carnem
Abbreviated transcription (Latin):
Uideo aut̃ aliam legem in membris meis.⁊ Hoc usq sunt
uerba hominis sublege constituti. non dum sub gratia.
quia etiã si nolit peccare. uincitur apeccato Inualu¬
it enĩ consuetudo carnalis. & naturale uinculũ morta¬
litatis. quod de adam propagati sumus: Implor& ergo
auxilium qui sic positus ẽ. nouerit suũ fuisse quod cecidit
non suũ esse quod surgit.: Iam enĩ liberatus. agnoscens
gratiam liberatoris sui. dicit.: Miserego homo: quisme
tia constituti inactione quã tertiam demonstrauimus.
quẽ habet quidem reluctante mortalitate carnis. sed ñ
uincente atq captiuante ad consensionem peccandi:
Hic enĩ dicit. ⁊ Igitur ipse ego mente seruio legidĩ. carne
aut̃ legi peccati. : Nulla ergo condem natio ẽ nunc his
Ideo enĩ non implebͣturlex: quia ipsius iustitiae nondũ
erat caritas. quae interiore delectatione tener& mentẽ
ne adpeccatũ delectatione rerum tem poraliũ traher&ur.⁊
Ergo infirmabatur lex ꝑ carnem. id est non efficiebat iustos

Expanded text:
i, quae est in membris meis. Huc usque sunt verba hominis sub lege constituti, nondum sub gratia; qui etiamsi nolit peccare, vincitur a peccato. Invaluit enim consuetudo carnalis et naturale vinculum mortalitatis, quo de Adam propagati sumus. Imploret ergo auxilium, qui sic positus est, et noverit suum fuisse quod cecidit, non suum esse quod surgit. Jam enim liberatus agnoscens gratiam Liberatoris sui dicit: Miser ego homo, quis metia constituti, in actione quam tertiam demonstravimus, quae habet quidem reluctantem mortalitatem carnis, sed non vincentem atque captivantem ad consensionem peccandi. Sic enim dicit: Igitur ipse ego mente servio legi Dei, carne autem legi peccati. Nulla ergo condemnatio est nunc his ideo enim non implebatur lex, quia ipsius justitiae nondum erat charitas, quae interiore delectatione teneret mentem, ne ad peccatum delectatione rerum temporalium traheretur. Ergo infirmabatur lex per carnem, id est, non efficiebat justos
Abbreviated transcription (Latin):
rum arbitrium
III Utrum dõ auctore sit homo deterior.
Illl Quae sit causa ut sit homo de terior
Quae proprie inanimante anima dicatur¬
XUtrum corpus adõsit

Expanded text:
ro arbitrio; tertia: utrum deo auctore sit homo deterior; quarta: quae sit causa, ut sit homo deterior; septima: quae proprie in animante anima dicaturutrum
Abbreviated transcription (Latin):
fieri debuisse & hoc dm̃ uidisse non put&: Aut put& uidisse
&credat facere noluisse. aut uoluisse quidem sed minime
potuisse : auertat hoc ds̃ a cordibus piorum. Siergo ritio

Expanded text:
fieri debuisse, et hoc Deum vidisse non putet; aut putet vidisse, fieri debuisse, et hoc Deum vidisse non putet; aut putet vidisse, et credat facere noluisse; aut voluisse quidem, sed minime potuisse? Avertat hoc Deus a cordibus piorum. Si ergo ratio
Abbreviated transcription (Latin):
fecrit dum eum peccori similem sine dinoscentia boni& nali
esso uoluis s&. Haec enim dinoscentia non est beati hominis
sapientia. sed miseri experientia : unde lignum nomen
aecepit. acuius cibo est homo prohibitus ut oboedientia com¬
mendar&ur quac maxima est uistus. & ut sic dixerimomni¬
um origo materq uirtutum incanatura cui sic datum est
arbitrium liberȩ uoluntaitis ut eamtamen necesse sit uiuere
sub potestate melioris. Quam quam non defuerint quibus uisũ
est illam dinoscentiam boni& mali magnum aliquidbonum
fuisse cuius capaces nondum fucrunt . qui hanc usurpantes
contra u&itum per inoboedientiam peccauerunt.: Quibus iũ
uid&ur sic hominem fieri debuisse ut peccare noll&. non cis
displiceat sic esse fictum. ut non poss& peccare si noll&
Num quid enim simdior ess& qui non poss& peccare : Aut uero
usque adeo desipiendum est ut homo uideat melius aliquid

Expanded text:
fecerat, dum eum pecori similem sine dignoscentia boni et mali fecerat, dum eum pecori similem sine dignoscentia boni et mali esse voluisset. Haec enim dignoscentia non est beati hominis sapientia, sed miseri experientia: unde lignum nomen accepit, a cujus cibo est homo prohibitus, ut obedientia commendaretur quae maxima est virtus, et, ut sic dixerim, omnium origo materque virtutum, in ea natura cui sic datum est arbitrium liberae voluntatis, ut eam tamen necesse sit vivere sub potestate melioris. Quanquam non defuerint quibus visum est illam dignoscentiam boni et mali magnum aliquod bonum fuisse: cujus capaces nondum fuerunt qui hanc usurpantes contra vetitum, per inobedientiam peccaverunt. 20. Quibus autem videtur sic hominem fieri debuisse, ut peccare nollet; non eis displiceat sic esse factum, ut non posset peccare si nollet. Numquid enim, si melior esset qui non posset peccare, ideusque adeo desipiendum est, ut homo videat melius aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
Hic siquaeratur quomodo quod non nouerat arguebat. neq
enim peccata non arguebat. omnia autem quae sicut dicit apłs
aquo arguebantur ignorabantur. Nonne rectissime respon¬
debitur & nouerat & nonnouerat. Rectissime omnino.¬
Rectissime omnino.
nouerat enim per sapientiam: non nouerat per experientia
Huic itaq diuinae sapientiae credere debuit adam. ut abilla
mali scientia quaefit per experientiam praecepto dĩoboe¬
diens temperar&. Sic enim malum nes ciss& nisi feciss&
Fecit autem sibi non dõ. nihil enim facere potuit uoluntate
in oboedientiae nisi quod ipse pat&orur lege iustitia e
Haec est namque poena inobedienti homini reddita insem& ipso
ut ei uicissim non oboediatur nec a sem& ipso. Dequa re uberi¬
us in alus & maxime in quasto decimo libro deciuitate di dispu¬
tauimus. Nunc autem breuiter responderim ad id quodait
iste hominis institutorem a magnobono prohibuis sc quem

Expanded text:
Hic si quaeratur, Quomodo quod non noverat, arguebat? neque Hic si quaeratur, Quomodo quod non noverat, arguebat? neque enim peccata non arguebat: Omnia autem quae arguuntur, sicut a quo arguebantur, ignorabantur? Nonne rectissime respondebitur, et noverat, et non noverat? Rectissime omninoRectissime omnino: noverat enim per sapientiam, non noverat per experientiam. Huic itaque divinae sapientiae credere debuit Adam, ut ab illa mali scientia quae fit per experientiam, praecepto Dei obediens temperaret. Sic enim malum nescisset, nisi fecisset. Fecit autem sibi, non Deo. Nihil enim facere potuit voluntate inobedientiae, nisi quod ipse pateretur lege justitiae. Haec est namque poena inobedienti homini reddita in semetipso, ut ei vicissim non obediatur nec a semetipso. De qua re uberius in aliis, et maxime in quarto decimo libro de Civitate Dei disputavimus. 19. Nunc autem breviter responderim ad id quod ait iste, hominis institutorem a magno bono prohibuisse quem
Abbreviated transcription (Latin):
s& cui potestitem dediss& inbestias. quo solo homo suꝑbestias
quam necessarium est uitae bene agendae quod discimus quȩda
Dinfeliuter disci & felicius nonnulla nescri Morbos enim
& dolores quanto felicius nesciremus. Siergo medicus nos
ab aliquo cibo prohiber&. quo accepto aegro taturos esse prȩ¬
scr&. & obhoc appellar& eundem cibum dinoscendi sanitatis
& in becillitatis. eo quod per ipsum homo cum aegrota re
co episs& experiendo dinoscer&. quid inter ess& intercon¬
tram malam ualitudinem & bonam perditam sanitatem.
quodutiq melius ignorass& & in illa quam perdidit sam¬
tate mansiss&. credens medico ꝑ oboedi entiam non morbo
per experientiam. Numquid tale medicum inuidis se nob̾
eius modi scientiam diceremus: quis dubit& malum essepeccatũ
peccatum. Nonergo nouerat hoc malum atq: ideo illam unde
adam prohibitus est boni & mali dinoscentiam non habebat

Expanded text:
set cui potestatem dedisset in bestias, quo solo homo superat bestias; set cui potestatem dedisset in bestias, quo solo homo superat bestias; quam necessarium est vitae bene agendae, quod discimus quaedam infeliciter disci, et felicius nonnulla nesciri? Morbos enim et dolores quanto felicius nesciremus? Si ergo medicus nos ab aliquo cibo prohiberet, quo accepto aegrotaturos esse praesciret, et ob hoc appellaret eumdem cibum dignoscentiae sanitatis et imbecillitatis, eo quod per ipsum homo cum aegrotare coepisset, experiendo dignosceret quid interesset inter contractam malam valetudinem et perditam sanitatem; quod utique melius ignorasset, et in illa quam perdidit sanitate mansisset, credens medico per obedientiam, non morbo per experientiam: numquid talem medicum invidisse nobis ejusmodi scientiam diceremus? Quis dubitet malum esse peccatum? overat peccatum . Non ergo noverat hoc malum, atque ideo illam unde Adam prohibitus est, boni et mali dignoscentiam non habebat.
Abbreviated transcription (Latin):
&iam p̃figuratio futurarum. non est contentiosis &infiddib:
sensibus ingerendum. Cum ergo tot exnus pie quacrentibus
patent. netemere tanta reprehendatur auctoritas
Vnde iste nisi diabolico instinctu in eis rebus degit calum¬
niari quas non est idoneus perscrutari. Quod uero in homi¬
nis conditorem dm̃ caecus & ingratus inuchitur: & aud & dicereci
quise finxit quare sic me finxisti. Cum omnino quomodo
sii factus ignor&. multum precipitis mentis audacia est
sed uasa irpermittuntur ista garrire ut tamquam de negli¬
gentiae somno excitentur uasa misericordiae & studio
respondendi pestilentibus maledictis adhibeant curam
salubrib dictis. Ecce enim ineo quod reprehendit iste
hominis conditorem quia prohibuerit cum sumerecibum
dinoscontiae boni &mali : tam quam cum peccorib parem
esse uoluis set. nescientibus ista discernere. & hoc ei negas¬

Expanded text:
etiam praefiguratio futurarum, non est contentiosis et infidelibus etiam praefiguratio futurarum, non est contentiosis et infidelibus sensibus ingerendum. Cum ergo tot exitus pie quaerentibus pateant, ne temere tanta reprehendatur auctoritas; unde iste, nisi diabolico instinctu, in eis rebus eligit calumniari, quas non est idoneus perscrutari? CAPUT XIV. 18. Quod vero in hominis conditorem Deum caecus et ingratus invehitur, et audet dicere ei qui se finxit, Quare sic me fecisti? cum omnino quomodo sit factus ignoret, multum praecipitis mentis audacia est. Sed vasa irae permittuntur ista garrire, ut tanquam de negligentiae somno excitentur vasa misericordiae , et studio respondendi pestilentibus maledictis, adhibeant curam salubribus dictis. Ecce enim in eo quod reprehendit iste hominis Conditorem, quia prohibuerit eum sumere cibum dignoscentiae boni et mali , tanquam eum pecoribus parem esse voluisset nescientibus ista discernere, et hoc ei negas
Abbreviated transcription (Latin):
aqua inaerios uapores tenuata rarescat. & nebulosa caligine
multum occup& spati exiguum uero si congregata dense¬
atur. Nec iam leuis uolit& sed grauis fluit& Quidergo mi¬
rum siraram terra texerat spissata nudauit. Quid si&iã
diuino nutu in magnos sinus terra subsedit. xq. itaquic¬
quid naturae humidae ꝑtotum eius iacebat in partes con¬
cauas confluens recessit ac&eris. & quod operiebat aperuit
congregata inhumiliora succumbentia quam aste inter
quod potest hic intellegi significatum esse. quod in formis
illa materies a quae uel abrssi uocabulo insinuata sit & species
aceperit duorum istorum grauium dementorum umoris
& humi Et ideo dicumesse congreg&ur aqua qm̃ labilis
& mobilis ei spocies diticst Apparcat autem arida quia
immobilis & fixa est : Nam illud quod magis prophoca libri
huius auctor intendit. ut eius narratio rerum factarum ess&

Expanded text:
aqua in aerios vapores tenuata rarescat, et nebulosa caligine aqua in aerios vapores tenuata rarescat, et nebulosa caligine multum occupet spatii, exiguum vero si congregata densetur, nec jam levis volitet, sed gravis fluitet. Quid ergo mirum, si rara terram texerat, spissata nudavit? Quid, si etiam divino nutu in magnos sinus terrae subsedit, atque ita quidquid naturae humidae per totum ejus jacebat, in partes concavas confluens, recessit a caeteris, et quod operiebat aperuit, congregata in humiliora succumbentia qua mare interfquod potest hic intelligi significatum esse, quod informis illa materies aquae vel abyssi vocabulo insinuata sit, et species acceperit duorum istorum gravium elementorum, humoris et humi: et ideo dictum esse, Congregetur aqua, quoniam labilis et mobilis ei species data est; Appareat autem arida, quia immobilis fixa est. Nam illud quod magis Propheta libri hujus auctor intendit, ut ejus narratio rerum factarum esset
Abbreviated transcription (Latin):
& lucem quae nobis facit notissimum diem. luminaria nob̶¬
uisibilia ut diuiderent imperauit Quis autem ferat quam¬
ius non sit indignandum potius quam ridendum. indicare
istum nobis. quod diem horae designent. Horas autem sol
discernat atq determin&. &uell& ut credamus quod morses
ifta nesciuerit. Et ideo diem antequam sol fier& nomina¬
uerit. Sed conueniant homines ad librum istius audiendũ
& proponatur eis quid sit credibilius. utrum iftum nescis se
quandam lucem &quendam diem quem sciebat morses.
an morsen nescisse istam lucem acdiem quem non solum iste
uerum &iam qui uerba cius non intellegunt & sciunt Quid
quod &iam deaquarum con gregatione ingerit. nescio quis
imperitissimus questionem. Immo uero non questionem
sed reprehensionem : tam quam non recte dictum sit. con¬
gregentur aquae in congregationem unam &appareatarida
eo quod aquis omnia tenebantur. ignorans quem ad modũ

Expanded text:
et lucem quae nobis facit notissimum diem, luminaria nobet lucem quae nobis facit notissimum diem, luminaria nobvisibilia, ut dividerent, imperavit. Quis autem ferat, quamvis non sit indignandum potius quam ridendum, indicare istum nobis quod diem horae designent, horas autem sol discernat atque disterminet, et velle ut credamus quod Moyses ista nescierit, et ideo diem antequam sol fieret nominaverit? Sed conveniant homines ad librum istius audiendum, et proponatur eis quid sit credibilius, utrum istum nescire quamdam lucem et quemdam diem, quem sciebat Moyses; an Moysen nescisse istam lucem ac diem, quem non solum iste, verum etiam qui verba ejus non intelligunt, sciunt. CAPUT XIII. 17. Quid, quod etiam de aquarum congregatione ingerit nescio quis imperitissimus quaestionem? imo vero non quaestionem, sed reprehensionem, tanquam non recte dictum sit, Congregentur aquae in congregationem unam, et appareat arida ; eo quod aquis omnia tenebantur: ignorans quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
quanta sit utrum postremo spiritalis ancorporalis nisi
forte fideles homines. quiquam diu sunt incorpore percgri¬
nantur ad nõ possunt &iam merito ipsius fidei lux uocari
Et angeli nom possunt. qui semper uident faciem patris
Unde ergo scit utrum talis lux primitus facta sit. Unde sct
quomodo in illa luce uespera & mane possit intellegi. Quo¬
modo denique senario numero praesentata fuerit operibus
dĩ & in ea septima requieuerit ds̃. Vnde adiftos dies nobis
notissimos qui solis circuitur euoluuntur. septe narii ipsius
numeri quaedam forma trans lata est. Sed& lux facta est
corporalis. unde nouit quo modo esse poterit ante solem &
ante firmamentum quod caelum postea nuncupatum est
remora ab aspectibus terrenorum in superioribus partib:
mundi solus ds̃ inter illam tenebras que diuider&: Nam
inter istas tenebras. quae nobis faciunt notissimam noctem

Expanded text:
quanta sit? postremo, utrum spiritualis, an corporalis? Nisi quanta sit? postremo, utrum spiritualis, an corporalis? Nisi forte fideles homines, qui quamdiu sunt in corpore, peregrinantur a Domino , possunt jam merito ipsius fidei lux vocari, et Angeli non possunt, qui semper vident faciem Patris ? Unde ergo scit utrum talis lux primitus facta sit? Unde scit quomodo in illa luce vespere et mane possit intelligi? Quomodo denique senario numero praesentata fuerit operibus Dei, et in ea septima requieverit Deus, unde ad istos dies nobis notissimos, qui solis circuitu revolvuntur, septenarii ipsius numeri quaedam forma translata est? Sed et si lux facta est corporalis, unde novit quomodo esse potuerit ante solem et ante firmamentum, quod coelum postea nuncupatum est, remota ab aspectibus terrenorum in superioribus partibus mundi, ut solus Deus inter illam tenebrasque divideret? Nam inter istas tenebras quae nobis faciunt notissimam noctem,
Abbreviated transcription (Latin):
legitur desapientia. candor est enim lucis a&ernȩ. aut illud¬
quod in proph&ico psalmo. Cantate dnõ canticum nouum
cantate dño omnis terra. Cantate dnõ benedicte nom eneiꝰ
bene nuntiate diem exdie salutare eius. Quis enim est
dies exdie nisi filius lumen exlumine. salutare autemdi
esse xpm̃ legat in euangelio dicentesymeone sene. quando
illum cognouit inmanibus matris carne minimum. spũ
maximum quem accipiens inmanus suas ait: Nunc dinitis
seruum tuum dnẽ secundum uerbum tuum in pace. quõ iuderunt
dequa dictum est fuistis aliquando tenebrȩ nunc autem lux
indnõ Quia spiritaliter luxmentis est ista non carnis. Aliã
uero illam dequa scriptum est. Dixit ds̃ fut lux & facta est
lux . quae ad oculos pertineat corporales. primo confitebi¬
tur aluce summa quod est ipse ds̃ fieri potuisse : qualem cumq
in fimam iucem bonam. tam en deinde scit. &iam qualis &

Expanded text:
legitur de Sapientia, Candor est enim lucis aeternae : aut illlegitur de Sapientia, Candor est enim lucis aeternae : aut illud in prophetico Psalmo, Cantate Domino canticum novum; cantate Domino, omnis terra: cantate Domino et benedicite nomen ejus, bene nuntiate diem ex die salutare ejus . Quis est enim dies ex die, nisi Filius lumen de lumine? Salutare autem Dei esse Christum legat in Evangelio, dicente Simeone sene, quando illum cognovit in manibus matris, carne minimum, spiritu maximum, acceptoque in manus suas ait: Nunc dimittis servum tuum, Domine, secundum verbum tuum in pace; quoniam viderude qua dictum est, Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino; quia spiritualis lux mentis est ista, non carnis: aliam vero illam de qua scriptum est, Dixit Deus, Fiat lux; et facta est lux; quae ad oculos pertinet corporales: primo confitebitur a luce summa, quod est ipse Deus, fieri potuisse qualemcumque infimam lucem, bonam tamen. Deinde, unde scit etiam qualis et
Abbreviated transcription (Latin):
dñĩ lucidum inluminans oculos. & inlumina oculos meos neum¬
quam obdormiant inmorte. Neque enim hoc orabat homo
utique mortalis. neum quam corpore morer&ur. Aut corpo¬
ra libus oculis somnus neuenir& optabat. sed eos utiq oculos
inluminari sibi p&ebat. Dequibus apostolus dicit. in lumi¬
natos oculos cordis urĩ. Porro si huic displic& lucem initium
sumpsisse d&enebris. &iam hocenim uerbis garrulae uani¬
tatis exagitat. eidem apostolo hoc dicat qui scribens ad
fideles ait. fustis aliquando tenebrae: nunc autem lux in
dño. Quis enim hoc fecit. nisi ille quicum tenebrae essent
super abyssum. fiat lux & facta est lux. quod apestius in alio
loco idem apostolus paulus expres sit dicens. ds̃ qui dixit
d& enebris lumen clarescere daruit incordibus nr̃is. Siaũ
hoc putat scripturis deesse proph&icis. quod filius sit lumen
delumine. uel splendor lucis. legat quod in eis dem lit teris

Expanded text:
Domini lucidum, illuminans oculos ; et, Illumina oculos meos, ne unDomini lucidum, illuminans oculos ; et, Illumina oculos meos, ne unquam obdormiam in mortem . Neque enim hoc orabat homo utique mortalis, ne unquam corpore moreretur, aut corporalibus oculis somnus ne veniret optabat: sed eos utique oculos sibi illuminari petebat, de quibus Apostolus dicit, Illuminatos oculos cordis vestri . 15. Porro, si huic displicet lucem initium sumpsisse de tenebris, etiam hoc enim verbis garrulae vanitatis exagitat; eidem apostolo hoc dicat, qui scribens ad fideles ait: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . Quis enim hoc fecit, nisi ille, qui, cum tenebrae essent super abyssum, dixit: Fiat lux; et facta est lux ? Quod apertius alio loco idem apostolus expressit, dicens: Deus qui dixit de tenebris lumen clarescere, claruit in cordibus nostris . Si autem hoc putat Scripturis deesse propheticis, quod Filius sit lumen de lumine, vel splendor lucis, legat quod in eisdem Litteris
Abbreviated transcription (Latin):
agendum est . qua ifta quaerenda sunt. & interpacificos
dĩ filios disputanda. Sed siputat iste aduersus libros legis
& proph&arum quoddicit se nosse. quod dicit se sciresum¬
mum dm̃ in comparabilem splendorem. in comp̃hensibil¬
lis esse lucis. primo audire abeo uellem. cuius lucis existim&
esse splendorem summum dm̃. utrum &ipsa lux ds̃ sit
&utrum patrem intellegat lucem : eiusq splendorem
unigenitum filium. quem tamen confessus est summũ
dm̃. Quod si ita sentit: ad probo & laudo Sed quod cum
quem credit esse lumen delumine. uel in compasabilem
splendorem. in conp̃hensibilis lucis non credit esse opi¬
ficem mundi. improbo &culpo. cum ibi legat: mundus per
cum factus est. ubi legit erat lumen uerum quod inlumi¬
nat omnem hominem uenientem inhunc mundum Impro¬
bo &iam sinescit. magisque improbo atq d&cstor. si scit&
scriptum. accedite ad eum & inluminamini. & praeceptum

Expanded text:
agendum est, qua ista quaerenda sunt et inter pacificos agendum est, qua ista quaerenda sunt et inter pacificos Dei filios disputanda. CAPUT XI. 14. Sed si putat iste adversus libros Legis et Prophetarum se nosse, quod dicit se scire, summum Deum incomparabilem splendorem incomprehensibilis esse lucis: primo audire ab eo vellem, cujus lucis existimet esse splendorem summum Deum; utrum et ipsa lux Deus sit, et utrum Patrem intelligat lucem, ejusque splendorem unigenitum Filium, quem tamen confessus est summum Deum. Quod si ita sentit, approbo et laudo. Sed quod eum quem credit esse lumen de lumine, vel incomparabilem splendorem incomprehensibilis lucis, non credit esse opificem mundi, improbo et culpo: cum ibi legat, Mundus per eum factus est; ubi legit, Erat lumen verum quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Improbo etiam, si nescit; magisque improbo atque detestor, si scit, et teris scriptum, Accedite ad eum, et illuminamini ; et, Praeceptum
Abbreviated transcription (Latin):
que simul fieri. non simul potest utrumq: narrari
Siue ergo prius nomine caeli & terrae. uel terrae inuisibilis
& in compositae atq abrssi tenebrosae: materies ipsa infor¬
mis significata est rerum notarum appellationibus. quia
ipsa prorsus ignota est humanis sensibus. & uix utcũq
intellegitur. cum res indeterius commutantur. tamquã
ei propinqu&. quid que deformius. nec ꝑueniat tamen
ad illam informitatẽ quantulãq: uel uisibilis remanens
uel intellegibilis species. siue percadum & terram generaliter
prius insinuata sit spiritał corporalisq: natura. siue ali¬
quid aliud quod hic salua fidei regula intellegi potest dm̃
tamen uerum summum & bonum fecisse cuncta quae
cernimus. &quae meliora quã cernimus quam uis modus
quo eam fecerit conp̃hendi humana mente non possit
dubitare fas non est. sed cumistis indoctis blasphematori¬
bus. lit terarum sacrarum non ea rationum subtilitate

Expanded text:
que simul fieri, non simul potest utrumque narrarique simul fieri, non simul potest utrumque narrari. CAPUT X. 13. Sive ergo prius nomine coeli et terrae, vel terrae invisibilis et incompositae atque abyssi tenebrosae, materies ipsa informis significata est rerum notarum appellationibus; quia ipsa prorsus ignota est humanis sensibus, et vix utcumque intelligitur, cum res in deterius commutantur; tanquam ei propinquet quidque deformius, nec perveniat tamen ad illam informitatem quantulacumque vel visibilis remanens vel intelligibilis species: sive per coelum et terram generaliter prius insinuata sit spiritualis corporalisque natura; sive aliquid aliud, quod hic salva fidei regula intelligi potest: Deum tamen verum et summum et bonum fecisse cuncta quae cernimus, et quae meliora non cernimus, quamvis modus quo ea fecerit comprehendi humana mente non possit, dubitare fas non est. Sed cum istis indoctis blasphematoribus Litterarum sacrarum non ea rationum subtilitate
Abbreviated transcription (Latin):
Irgo &ipsamds̃ fecit nec mala estputanda quia in fornis
sedbona est intellegenda formabilis id est formacions capax.
quoniam siboni aliquid est forma: non nihil est boni essecapa¬
cemboni sicut uox confusa est clamor sine uerbis. uox uero
articulata fit cumformatur. inuerba. Est ergo illa forma¬
bilis. ista formata. illa quae formam capit. ista quae hab&
Nam quid horum unde fiat. in promptu est. Neque enim quisquã
dixerit deuerbis fieri sonum uocis. sed potius deuoce fieri¬
& inter uallo aliquo interposito temporis. formasse quod in¬
forme prius fecerat. sed sicut aloquente fiunt uerba sonan¬
tia. ubi non prius uox in formis post accipit formam. sed
formata profertur . ita intellegendus est ds̃ dematerie
quidem informi fecisse mundum. sed simul &iam con¬
creasse cum mundo . Non tamen inutiliter prius narrat᷑
unde aliquid fi& postea quod indefit. quia & si potest utrũ¬

Expanded text:
Ergo et ipsam Deus fecit. Nec mala est putanda, quia informis: Ergo et ipsam Deus fecit. Nec mala est putanda, quia informis: sed bona est intelligenda, quia formabilis, id est, formationis capax. Quoniam si boni aliquid est forma, nonnihil est boni esse capacem boni. Sicut vox confusa est clamor sine verbis, vox vero articulata fit cum formatur in verba: est ergo illa formabilis, ista formata; illa quae formam capit, ista quae habet: nam quid horum unde fiat, in promptu est. Neque enim quisquam dixerit de verbis fieri sonum vocis: sed potius det intervallo aliquo interposito temporis formasse quod informe prius fecerat: sed sicut a loquente fiunt verba sonantia, ubi non prius vox informis post accipit formam, sed formata profertur; ita intelligendus est Deus de materie quidem informi fecisse mundum, sed simul eam concreasse cum mundo. Non tamen inutiliter prius narratur unde aliquid fit, et postea quod inde fit; quia etsi potest utrum
Abbreviated transcription (Latin):
coeperunt ex quo confusa moles caeli esse coepit Acterrae
ante quam facta lux ess& qua in lumina r&ur quod sine
luce fuerat tenebrosum. Quid autem in conueniens simun¬
danȩ materiae fuerant tenebrosa primordia. ut acciden¬
te luce eius quod factum est red der&ur. &tamquam pro¬
ficientis hominis quod postea futurum erathoc modo sign¬
ficar&ur affectio quam quam qui munere dĩ potuerit per¬
spicatius ista rimari. inueni& fortasse increatura quac
ita facta narratur. sine interuallis temporalium morarũ.
distinctum mirabiliter ordinem rerum. Neque enim
materies omnino nihilest . dequa in libro sapientia elegit᷑
qui fecisti mundum demateria in formi. Nonergo qui a
in formis dicta estomnino nihil est. nec dõ fuit uel ipsa coa&᷑¬
natam quam anullo facta nec alius cam fecit ut haber&
ds̃ dequa facer& mundum. absit enim ut dicatur omp̃s
non potuisse facere nisiunde facer& inuenir&

Expanded text:
coeperunt, ex quo confusa moles coeli esse coepit ac terrae, coeperunt, ex quo confusa moles coeli esse coepit ac terrae, antequam facta esset lux, qua illuminaretur quod sine luce fuerat tenebrosum. Quid autem inconveniens, si mundanae materiae fuerant tenebrosa primordia, ut accedente luce melius quod factum est redderetur; et tanquam proficientis hominis, quod postea futurum erat, hoc modo significaretur affectio? Quanquam qui munere Dei potuerit perspicacius ista rimari, inveniet fortasse in creatura, quae ita facta narratur sine intervallis temporalium morarum, distinctum mirabiliter ordinem rerum. Neque enim materies omnino nihil est, de qua in libro Sapientiae legitur, Qui fecisti mundum de materia informi . Non ergo quia informis dicta est, omnino nihil est: nec Deo fuit vel ipsa coaeterna, tanquam a nullo facta: nec alius eam fecit, ut haberet Deus de qua faceret mundum. Absit enim ut dicatur omnipotens non potuisse facere, nisi unde faceret, inveniret.
Abbreviated transcription (Latin):
parabiliter autem inlior lux ipsequi fecit nullo modo indige¬
r& ea luce quam fecit. Etunde iste calumniatur. curnon
istabona tamolim quam olim est ipsequi fecerit ds̃. Hinc
potius intellegendum est quod non ea fecerit eorum indigus
sine quibus esse inperfecta beatitudine potuit sine initio
sempiternus. Ideo quippe istorum faciendorum causa
sola dĩ bonitas fuit quia necessitas eius ulla non fuit
Quicquid itaq iste conuitiatus dõ quod uelut tunc
primum lucem uiderit qui fuiss& lucis ignarus. quã
sit insulsum &uanum uider&. silucis ipse intus aliquid
nebras dixerit sine initio semper fuisse. lucem uero initium
sumpsis se de tenebris. quasi legerit in eo libro cuicalum natur.
tenebras sempiternas. cum scriptum sit in principio fecitds̃
cadum &terram. terra autem erat iniusibilis & incomposita
& tenebrae erant super abrssum. Ex illo ergo tenebrȩ esse

Expanded text:
parabiliter autem melior lux ipse qui fecit, nullo modo indigeparabiliter autem melior lux ipse qui fecit, nullo modo indigens ea luce quam fecit. Et unde iste calumniatur, cur non ista bona tam olim, quam olim est ipse, fecerit Deus; hinc potius intelligendum est, quod non ea fecerit eorum indigus, sine quibus esse in sua perfecta beatitudine potuit sine initio sempiternus. Ideo quippe istorum faciendorum causa sola Dei bonitas fuit, quia necessitas ejus ulla non fuit. Quidquid itaque iste conviciatur Deo, quod velut tunc primum lucem viderit qui fuisset lucis ignarus, quam sit insulsum et vanum videret, si lucis ipse intus aliquid nebras dixerit sine initio semper fuisse, lucem vero initium sumpsisse de tenebris: quasi legerit in eo libro, cui calumniatur, tenebras sempiternas; cum scriptum sit, In principio fecit Deus coelum et terram: terra autem erat invisibilis et incomposita, et tenebrae erant super abyssum. Ex illo ergo tenebrae esse
Abbreviated transcription (Latin):
sibi esse significat quod miratur. sed ihs quiomnia prae¬
sciebat quod mirandum aliis commendabat mirando laudabat
Quid autem ds̃ uidit ase factum quod non in luce quae ipse est
prius uidit esse faciendum & quid tam necessario scã scriptura
totiens rep&er& quam quod uidit ds̃ bona esse quae fecit
ut hic informar&ur pi&as fidedium non prohumano sensu qui
sepe &iam in bonis rebus offenditur. quarum causas atq: ordi¬
nem nescit decreatura uisibili atq in inuisibi iudicare. sed
laudanti dõ credere &cedere. Tanto enim quisque aliquid
proficiendo cognoscit. quanto religiosius ante quam cognos¬
cer& dõ credidit. Vidit ergo ds̃ lucem quam fecit quia
bona est. quoniam quod faciendum placebat ut fier& fac¬
tum placuit ut maner& quantum cuiq rei exiftendi siue
manendi atanto fabricatore fuerat conftituenda mensura
sed aliud est lux quod est ds̃ aliud lux quam fecit ds̃. in com¬

Expanded text:
sibi esse significat quod miratur. Sed Jesus qui omnia praesibi esse significat quod miratur. Sed Jesus qui omnia praesciebat, quod mirandum aliis commendabat, mirando laudabat. Quid autem Deus vidit a se factum, quod non in luce, quod ipse est, prius vidit esse faciendum? Et quid tam necessario sancta Scriptura toties repeteret, quam quod vidit Deus bona esse quae fecit; ut hinc informaretur pietas fidelium, non pro humano sensu, qui saepe etiam bonis rebus offenditur, quarum causas atque ordinem nescit, de creatura visibili atque invisibili judicare, sed laudanti Deo credere et discere? Tanto enim quisque facilius aliquid proficiendo cognoscit, quanto religiosius, antequam cognosceret, Deo credidit. Vidit ergo Deus lucem quam fecit, quia bona est, quoniam quod faciendum placebat ut fieret, factum placuit ut maneret, quantum cuique rei existendi sive manendi a tanto fabricatore fuerat constituenda mensura. Sed aliud est lux quod est Deus, aliud lux quam fecit Deus. Incom
Abbreviated transcription (Latin):
utinam opus eius displicer& ei & non putar& qui abonumẽ.
sed uider& quia malum est. uid&e quid dixerit. ad eo antea
nesciuit in quit lux quid ess& ut modo cam primum uidens
optimam iudicar&. ergo & dns̃ ihs̃ quando auditis uerbs
centurionis miratus est. &dixit discipulis suis. Amendico
uobis non inuenitantam fidem in israhel. Mesciuit antea
fides illa quidess& ut tunc eam primum uidens optima
iudicar& : Aut uero alius eam in cordecenturionis operaba¬
tur quam ipse qui mirabatur & profecto amplius est unde
pos sint blasphemare insipientes & in fideles quodmiritus
est ihs̃ quantamcumq hominis fidem . quam quod uidit
ds̃ lucem quia bona est. Potest enim quisque &iam solita
uidere quia bona sunt. hoc est sibi caplacita comprobare
Quisquis autem miratur. profecto secundum consu&u¬
dinem qua homines locuntur inopinatum atq in ꝓuisũ

Expanded text:
utinam opus ejus displiceret ei, et non putaret quia bonum est, utinam opus ejus displiceret ei, et non putaret quia bonum est, sed videret quia malum est, videte quid dixerit: Adeo antea nescivit, inquit, lux quid esset, ut modo eam primum videns optimam judicaret. Ergo et Dominus Jesus quando auditis verbis Centurionis miratus est, et dixit discipulis suis, Amen dico vobis, non inveni tantam fidem in Israel , nescivit antea fides illa quid esset, ut tunc eam primum videns optimam judicaret. An vero alius eam in corde Centurionis operabatur, quam ipse qui mirabatur? Et profecto amplius est unde possint blasphemare insipientes et infideles, quod miratus est Jesus quantamcumque hominis fidem, quam quod vidit Deus lucem quia bona est. Potest enim quisque etiam solita videre quia bona sunt, hoc est, sibi ea placita comprobare: quisquis autem miratur, profecto secundum consuetudinem qua homines loquuntur, inopinatum atque improvisum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtitos impl& acueg&at dissimili potentia sociali conueni¬
entia. in quantum &iam mente atq ratione quod uestialis
anima non potest sapere atq intellegere potest. Vidit ds̃
quia bona sunt. & ideocreauit. non enim tantos creatos
postea uidit. sed &creandos ante preuidit. & quod ꝑuersa
uoluntate &ieco errore maligni sunt. Non idco uidit qđ
non essent creandi praeuidit enim ubi sint ordinandi
ex eadem massa primae pracuaricationis. merito damna¬
ta fccit uasa ire siusq infinem in hac malignitate ꝑdurant.
ut pro sint uasis miscricordiae quo ꝑ corum acumina uanitatis
diligentius arcana ueritatis inquirant . magna qui ppeopera
dñi exquisita in omnes uoluntates eius. Quid autem mirũ
est qui a displic& humanȩ stultitiae. quod opera sua pla¬
cent diuinae sapientiae. Quid est enim aliud uidit lucem
mator qui scripsit librum conuicii sacrilegiis plenum inquo

Expanded text:
partitos implet ac vegetat, dissimili potentia, sociali convenipartitos implet ac vegetat, dissimili potentia, sociali convenientia, in quantum etiam mente atque ratione, quod bestialis anima non valet, potest sapere atque intelligere, vidit Deus quia boni sunt; et ideo creavit. Non enim tantum creatos postea vidit; sed et creandos ante praevidit: et quod perversa voluntate et caeco errore maligni sunt, non ideo vidit quod non essent creandi; praevidit enim ubi sint ordinandi: et sic eos ex eadem massa primae praevaricationis merito damnata fecit vasa irae, si usque in finem in hac malignitate perdurant, ut prosint vasis misericordiae , quo per eorum acumina vanitatis diligentius arcana veritatis inquirant. Magna quippe opera Domini, exquisita in omnes voluntates ejus . Quid autem mirum est quia displicet humanae stultitiae, quod opera sua placent divinae sapientiae? Quid est enim aliud, Vidit lucem mator, qui scripsit librum sacrilegis conviciis plenum in quo
Abbreviated transcription (Latin):
oc casuque sit pulchrum : Quae cum ita sint non calum ni&ur
dicenti scripturae. uidit ds̃ lucem quia bona est. non solum enĩ
lucem quam uocauit diem & firmamentum quod uocauit cęlũ
& solem & lunam & c&era sidera. uerum &iam ligna & herbas
& inaquis ac terris. quaecum mortalia creauit ds̃ sum me
bonus & uidit quia bona sunt ingenere atq: ordine suo
Nec timuit qui spũ dĩ reuelante scripsit. hunc librum futu¬
ros impios reprehonsores uaniloquos &mentis seductores
primitus suae . deinde aliorum quos delectat blasphema lo¬
quacitas . quia & ipsos inquantum homines sunt. inquan¬
tum corpore atq: anima rationali constant inquantum
membra corporis eortm suis diftinguntur officiis & concor¬
dissima differentia inunitatem suae pacis mirabilior dina¬
tione consentiunt. inquantum anima eis naturali excellen¬
tice praeftat atq imperat inquantum sensus. carnis quinq

Expanded text:
occasuque sit pulchrum? 9. Quae cum ita sint, non calumnietur occasuque sit pulchrum? 9. Quae cum ita sint, non calumnietur dicenti Scripturae, Vidit Deus lucem quia bona est . Non solum enim lucem quam vocavit diem, et firmamentum quod vocavit coelum, et solem et lunam et caetera sidera; verum etiam ligna et herbas, et in aquis ac terris quaecumque mortalia, et creavit Deus summe bonus, et vidit quia bona sunt in genere atque ordine suo. Nec timuit qui Spiritu Dei revelante scripsit hunc librum, futuros impios reprehensores, vaniloquos, et mentis seductores, primitus suae, deinde aliorum, quos delectat blasphema loquacitas: quia et ipsos in quantum homines sunt, in quantum corpore atque anima rationali constant, in quantum membra corporis eorum suis distinguuntur officiis, et concordissima differentia in unitatem suae pacis mirabili ordinatione consentiunt, in quantum anima eis naturali excellentia praestat atque imperat, in quantum sensus carnis quinque
Abbreviated transcription (Latin):
lis pulchritudo sentitur. fides tamen illa quaedõ suo dicit om¬
nia in men sura &numero & pondere constituisti. quam uis a more
uiuendi conditionem mostis exhorreat. creatorem tamenom¬
nium bonorum &iam debonis mortalibus laudat. Nam¬
& ifte ipse qui reprehendit nec dm̃ essecredit cuius terrena
opera uid& esse mortalia. eundem sermonem suum cuiusque
adeo illi placuit ut cum litteris memoriaeque mandar&. nisi uoci¬
bis ad sua quaeque uerba ꝑtinentibus & incipientibus tamen
& deficientibus implere non posset. iftã pulchritudinem dis¬
putationis quam uult persuadere quicquid ortuir & moritur
bonum esse non posse nisi orientibus & morientibus syllabis
non potuit explicare. Quid ergo mirum suntam magna
uniuersitate naturae est aliquod infimum bonum in ordinbo
temporum quod non permansione rerum sicut non nulla sublimia
spiritalia sed prodecore sui generis imo atq. terreno exortu

Expanded text:
lis pulchritudo sentitur. Fides tamen illa quae Deo suo dicit, Omlis pulchritudo sentitur. Fides tamen illa quae Deo suo dicit, Omnia in mensura, et numero, et pondere constituisti , quamvis amore vivendi conditionem mortis exhorreat, Creatorem tamen omnium bonorum etiam de bonis mortalibus laudat. Nam iste ipse qui reprehendit, nec Deum esse credit, cujus terrena opera videt esse mortalia, eumdem sermonem suum, qui usque adeo illi placuit, ut eum litteris memoriaeque mandaret, nisi vocibus ad sua quaeque verba pertinentibus, et incipientibus tamen et deficientibus, implere non posset: ita pulchritudinem disputationis, qua vult persuadere, quidquid oritur et moritur bonum esse non posse, nisi orientibus et morientibus syllabis non potuit explicare. Quid ergo mirum si in tam magna universitate naturae est aliquod infimum bonum in ordinibus temporum, quod non permansione rerum, sicut nonnulla sublimia spiritualia, sed pro decore sui generis, imo atque terreno exortu
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. siautem nocent bonum minuunt. & siamplius nocent
habent adhuc bonum quod minuant. & si totum consumant
nihil naturae remanebit cui noceatur. Ac perhoc nec malũ
erit aquo noceatur. quando naturae defuerit cuius bonũ
nocendo minuatur utrum autem aliqua natura hoc est substan¬
tia prorsus. ad nihilum redigatur. disputatio subtilissima
est . sed fides ueracissime dõcantat. mutabis ea & mutabuntur
tu autem idem ipse es. Nec fecit igitur nec regit mutabilia bona
nisi in mutabile bonum quod est ds̃. Porro bona mutabilia propt᷑¬
eabona sunt quoniam a summo bono facta sunt. propter ea muta¬
bilia quia non deipso. sed denihilo facta sunt. Quam obrem &ipsa
mortalia quamuis exaliqua parte poenalia sint eis quibus
sola in mortalitas potest perfectȩ beatudinis implere mensu¬
ram. habent tamen in proprium decoris locum inpulchritu¬
dine temporum sed maior quam humanus est sensus quota¬

Expanded text:
sunt: si autem nocent, bonum minuunt: et si amplius nocent, sunt: si autem nocent, bonum minuunt: et si amplius nocent, habent adhuc bonum quod minuant: et si totum consumunt, nihil naturae remanebit cui noceatur; ac per hoc nec malum erit a quo noceatur, quando natura defuerit, cujus bonum nocendo minuatur. CAPUT VI. 8. Utrum autem aliqua natura, hoc est, substantia prorsus ad nihilum redigatur, disputatio subtilissima est. Sed fides veracissima Deo cantat: Mutabis ea, et mutabuntur; tu autem idem ipse es . Nec fecit igitur, nec regit mutabilia bona, nisi immutabile bonum, quod est Deus. Porro bona mutabilia propterea bona sunt, quoniam a summo bono facta sunt; propterea mutabilia, quia non de ipso, sed de nihilo facta sunt. Quamobrem et ipsa mortalia, quamvis ex aliqua parte poenalia sint eis quibus sola immortalitas potest perfectae beatitudinis implere mensuram; habent tamen proprium decoris locum in pulchritudine temporum: sed major quam humanus est sensus, quo ta
Abbreviated transcription (Latin):
gradatio ubiminorum comparatio ampliorum est commen
datio. Ea uero quaed icuntur mala aut uitia sunt rerum
bonarum quae omnino extra res bonas perseipsa alicubi cẽ
non possunt aut supplicia peccatorum quaede iustitiae pul¬
chritudine ueniunt sed ipsa quoq: uitia testimonium ꝑhibent
bonitati naturarum. Quod enim malum est peruitium
profecto bonum est pernaturam uitium quippe contrana¬
turam est quia naturae noc&. nec nocer&. nisibonum eius
minuer& Non est ergo malum nisi priuatio boni. Acperhoc
nus quam est nisi in realiqua bona & si non sum mebona. quõ
summe bonum incorruptibilis & in mutabilis perscuerat ut
ds̃ est non tamen nisi inbona quoniam non noc& nisi imn¬
nuendo quod bonum est. Acper hoc bona sine malis esse pos¬
sunt. sicut ipse ds̃ & quacque superiora caelestia. mala uero
sine bonis esse non possunt. sienim nihil noc&urmala non

Expanded text:
gradatio, ubi minorum comparatio ampliorum est commendgradatio, ubi minorum comparatio ampliorum est commendatio. CAPUT V. 7. Ea vero quae dicuntur mala, aut vitia sunt rerum bonarum, quae omnino extra res bonas per se ipsa alicubi esse non possunt; aut supplicia peccatorum, quae de justitiae pulchritudine veniunt. Sed ipsa quoque vitia testimonium perhibent bonitati naturarum. Quod enim malum est per vitium, profecto bonum est per naturam. Vitium quippe contra naturam est, quia naturae nocet: nec noceret, nisi bonum ejus minueret. Non est ergo malum nisi privatio boni. Ac per hoc nusquam est nisi in re aliqua bona: et si non summe bona, quoniam summe bona incorruptibilis et immutabilis perseverat, ut Deus est; non tamen nisi in bona, quoniam non nocet nisi minuendo quod bonum est. Ac per hoc bona sine malis esse possunt, sicut ipse Deus, et quaeque superiora coelestia: mala vero sine bonis esse non possunt. Si enim nihil nocent, mala non
Abbreviated transcription (Latin):
fecit tamquam bonorum omnium constitutor. nam dñs ihs̃
perquem factus est mundus. non sola caelestia sed &iam ter¬
restria eorum quȩ terrestrium que uidentur exigua dm̃
creasse &creare sic indicat cumdicit siergo foenum agriqđ
hodie est &cras inclibanum mittitur ds̃ sic̃ uestit. quanto
magis uos modicȩ fider. Unus ergo atq idem ds̃ est insti¬
tutor cali &terrae & stellarum & herbarum quicquid
men sura forma ordinesuo conftat incaelo & interra
quicquid uiuit incaelo & interra quicquid sentit incęlo
& interra quicquid intellegit incelo & in terra. Quae non
solum illi aquo sunt condita sed nec interse esse opor tebat ȩqualia
&ideo sunt omnia. nam siessent aequalia unum genus bono¬
rum essent & non omnia. Nunc uero ideo sunt omnia bona quia
sunt aliis alia meliora & bonitas inferiorum addit laudibus me¬
liorum & inrerum bonarum in aequalitate ipsa est iocunda

Expanded text:
fecit tanquam bonorum omnium constitutor. Nam Dominus Jesus, fecit tanquam bonorum omnium constitutor. Nam Dominus Jesus, per quem factus est mundus, non sola coelestia, sed etiam terrestria, eorumque terrestrium quae videntur exigua, Deum creasse et creare sic indicat, cum dicit: Si ergo fenum agri quod hodie est, et cras in clibanum mittitur, Deus sic vestit; quanto magis vos modicae fidei ? Unus ergo atque idem Deus est institutor coeli et terrae, stellarum et herbarum, quidquid mensura, forma, ordine suo constat in coelo et in terra, quidquid vivit in coelo et in terra, quidquid sentit in coelo et in terra, quidquid intelligit in coelo et in terra. Quae non solum illi a quo sunt condita, sed nec inter se esse oportebat aequalia: et ideo sunt omnia. Nam si essent aequalia, unum genus bonorum esset, non omnia. Nunc vero ideo sunt omnia bona, quia sunt aliis alia meliora, et bonitas inferiorum addit laudibus meliorum: et in rerum bonarum inaequalitate ipsa est jucunda
Abbreviated transcription (Latin):
quia uero displic& eids̃ qui fecit mundum. cur non displic& per
quem factus est mundus. Dexp̃o enim scriptum est. in hoc
dm̃ facere bona posse bonis autem ase factis egere non posse
unde nec faciendis eguit qui factis noneg&. sed summe bonus fecit
omnia sibi quidem imparia. sed tamenbona. bonum quippe
&iam non stmmum. immouero &iam infimum nisi a sum mo
bono esse non possit. Nimis autem dedõ mala sentit qui prop¬
ter ea bonum esse aliquid nogat. quia ȩquale dõ non esse cogno¬
cit. Itaenim nonerit ille summum sed infimum bonum siquic¬
quid cominus est iam non est bq̃num. Porro si in rebus quas
condidit eaquae sunt prima bona. ualde sunt imparia con¬
ditori. quia ille fecit hacc facta sunt profecto quia talibus non
eguit ad augendam beatitud inem suam multo minus inferi¬
orib atq &omnino infimis eguisse credendus est: quaetam̃

Expanded text:
Quia vero displicet ei Deus qui fecit mundum, cur non displicet per Quia vero displicet ei Deus qui fecit mundum, cur non displicet per quem factus est mundus? De Christo enim scriptum est: In hoc ntelligat utique Deum facere bona posse, bonis autem a se factis egere non posse: unde nec faciendis eguit, qui factis non eget. Sed summe bonus fecit omnia, sibi quidem imparia, sed tamen bona. Bonum quippe etiam non summum, imo vero etiam infimum, nisi a summo bono esse non posset. Nimis autem de Deo male sentit, qui propterea bonum esse aliquid negat, quia aequale Deo non esse cognoscit. Ita enim non erit ille summum, sed infimum bonum, si quidquid eo minus est, jam non est bonum. Porro si in rebus quas condidit, ea quae sunt prima bona valde sunt imparia Conditori, quia ille fecit, haec facta sunt; profecto qui talibus non eguit ad augendam beatitudinem suam, multo minus inferioribus atque omnino infimis eguisse credendus est. Quae tamen