comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sum. Et alio loco. Et rea inquit unus
erit omnib imperans: & non erunt ultra
duȩ gentes nec diuidentur amplius in
duo regna. neq polluentur ultra m ido¬
lis siuis & ab ominationib & ieuncti mi¬
quitatib suis: & saluos eos faciam de uni¬
uersis sedib suis in quib peccauerunt &¬
mundabo eos. & erunt michi popłs. & e
go ero eis ds̃. & seruus ms̃ dauid rex suꝑ
eos: & pastor unus erit om̃iũ eoꝵ. Re¬
Adhuc unũ modicum est. & ego comino¬
uebo cęlum. & terrã. mare. & aridam. &
mouebo om̃s gentes: & ueniet desideratꝰ
cunctis gentib. Hȩc prophetia partim
completa iam cernitur: partim speratur
infinem complenda. Mouit enim cȩlum
angeloꝵ & siderum testimonio quando
incarnatus est xxp̃c : mouit terram ingenti
miraculo de ipso uirginis partu: mouit
mare & aridam. cum & minsulis & in
orbe toto xp̃c annuntiatur. Ida moueri
om̃s gentes indemus adfidem. Ian ue¬
ro quod sequitur. & uemet desideratus

Expanded text:
sum. Et alio loco: Et rex, inquit. unus sum. Et alio loco: Et rex, inquit. unus erit omnibus imperans; et non erunt ultra duae gentes, nec diuidentur amplius ia duo regna; neque polluentur ultra in idolis suis et abominationibus et in cunctis iniquitatibus suis. Et saluos eos faciam de uniuersis sedibus suis, in quibus peccauerunt, et mundabo eos; et erunt mihi populus, et ego ero eis Deus; et seruus meus Dauid rex super eos, et pastor unus erit omnium eo Restant tres minores Prophetae, qui prophetavecaelum et terram et mare et aridam, et mouebo omnes gentes, et ueniet desideratus cunctis gentibus. Haec prophetia partim conpleta iam cernitur, partim speratur in fine conplenda. Mouit enim caelum angelorum et siderum testimonio, quando incarnatus est Christus; mouit terram ingenti miraculo de ipso uirginis partu; mouit mare et aridam, cum et in insulis et in orbe toto Christus adnuntiatur: ita moueri omnes gentes uidemus ad fidem. Iam uero quod sequitur: Et ueniet desideratus
Abbreviated transcription (Latin):
putando monstrare: & ab aliis factitatũ
est ante nos. De potestate uͦ eiꝰ & ecclesiȩ:
sic locutus est. Yidebam inquit in uisu
noctis. & ecce cum nubibus celi ut filius
hominis ueniens erat: & usq aduetu¬
stum dierũ ꝑuenit. & inconspectu eius
prȩlatus est: & ipsi datus est principatus
& honor & regnum: & om̃s popłi trib¬
& linguȩ ipsi seruient. Potestas eius pote¬
stas ꝑpetua quȩ non transibit: & regnũ
eius non corrumpetur. Iez echiel quo¬
q more ꝓphetico ꝑ dauid xp̃m significais.
quia carnem de dauid semine assumpsit.
propter quam formam serui qua factus
est homo etiam seruus dĩ dicit᷑ idem dĩ
filius: sic eum ꝓphetando prenuntiat
ex ꝑsona dĩ patris. Et suscitabo inquit
suꝑ pecora mea pastorem unum qui pa¬
scat ea seruum meum dauid: & ipse pa-¬
scet ea. & ipse erit his inpastorem: ego
autẽ dñs ero eis in dm̃. & seruus ms dauid
princeps inmedio eoꝵ. Ego dñs locutꝰ

Expanded text:
putando monstrare, et ab aliis factitatum putando monstrare, et ab aliis factitatum est ante nos. De potestate uero eius et ecclesia sic locutus est: Videbam, inquit, in uisu noctis, et ecce cum nubibus caeli ut filius hominis ueniens erat; et usque ad uetustum dierum peruenit, et in conspectu eius praelatus est; et ipsi datus est principatus et honor et regnum, et omnes populi, tribus, linguae ipsi seruient. Potestas eius potestas perpetua. quae non transibit, et regnum eius non corrump e t u r. Hiezechiel quoque more prophetico per Dauid Christum significans, quia carnem de Dauid semine adsumsit propter quam formam serui, qua factus est homo, etiam seruus Dei dicitur idem Dei filius, sic eum prophetando praenuntiat ei persona Dei Patris: Et suscitabo, inquit, superpecora mea pastorem unum qui pascat ea, seruum meum Dauid; et ipse pascet ea et ipse erit his in pastorem. Ego autem Dominus ero eis in Deum, et seruus meus Dauid princeps in medio eorum; ego Dominus locutus
Abbreviated transcription (Latin):
na felicitate quȩ plerũq datur & ma¬
lis: ingrauatis inquit suꝑme u̾ba ur̃a dicit
dñs. Et dixistis. In quo detrax imus
dete: Dixistis. Uanus est omnis qui
seruit dõ. Et quid plis. quia obser¬
lauimus supplicantes ante faciem dñi
omnipotentis: Et nunc nos beatifica¬
mus alienos: & reedificantur om̃s qͥ¬
faciunt iniqua: & aduersati sunt do
& salui facti sunt. Hȩc oblocuti sunt qͥ
timebant dñm unusquisq ad ꝓximũ
suũ: & animaduertit. dñs & audiuit.
& scripsit librũ misericordie inconspe¬
ctu suo. eis qui timent dñm & reueren¬
tur nomen eius. In isto libro signaficatũ
audiamus. Et erunt mͥ dicit dñs om¬
sitionem: & eligam eos sicut elegit ho¬
N ipsa porro babylonia captiuitate pri¬
us prophetauerunt. daniel. & ierechi¬
el. alii scilicet duo ex ꝓphetis maiorib:
quorũ daniel etiam tempus quo uen¬
turus fuerat &p̃c atq passurus numero
definiuit annorũ. quod longum est com¬

Expanded text:
na felicitate, quae plerumque datur et mana felicitate, quae plerumque datur et malis: Ingrauastis, inquit, super me uerba uestra, dicit Dominus, et dixistis: In quo detraximus de te? Dixistis: Vanus est omnis, qui seruit Deo, et quid plus, quiacustolauimus supplicantes ante faciem Domini omnipotentis? Et nunc nos beatificamus alienos, etreaedificanturomnes, quifaciunt iniqua; et aduersati sunt Deo, et salui facti sunt. Haec oblocuti sunt, qui timebant Dominum, unusquisque ad proximum suum; et animaduertit Dominus et audiuit; et scripsit librum memoriae in conspectu suo eis, qui timent Dominum et reuerentur nomen eius. Isto libro significatum audiamus: Et erunt mihi, dicit Dominus omsitionem, et eligam eos sicut eligit hon ipsa POITO Babyloniae captiuitate prius prophetauerunt Daniel et Hiezechiel, alii scilicet duo ex prophetis maioribus. Quorum Daniel etiam tempus, quo uenturus fuerat Christus adque passurus, numero definiuit annorum; quod longum est con
Abbreviated transcription (Latin):
ecce uenit dicit dñs ommpotens. &
quis sustinebit diem introitus eius: aut
quis resistet in aspectu eiꝰ. Quod autẽ
dixit. dñs quẽ uos queritis & angelus
testamenti quẽ uos uultis: significauit
utiq etiã iudeos scdm scripturas quas
legunt xp̃m quȩrere & uelle. Sed mul¬
ti eoꝵ quem quȩsierunt & uoluerunt¬
uenisse uenisse non agnouerunt: ex cȩ¬
cati incordib suis. prȩcedentib meri¬
tis suis. Quod sane hic nominat testa¬
mentum uel supra ubi ait testamentũ
meũ erat cum eo. uel hic ubi eũ dixit
angelũ testamenti. nouũ ꝓculdubio
testamentum debemus acciꝑe. uͥ sem¬
piterna. non uetus ubi temꝑalia sunt
ꝓmissa: quȩ ꝓmagno habentes pluri¬
mi infirmi. & do uero talium rerum
mercede deseruientes. quando uident
eis impios abundare turbantur. Prop¬
ter quod. idem ꝓpħa ut noui testam̃ti
eternam beatitudinẽ quȩ non dabitur
nisi bonis. distingueret aueteris terre¬

Expanded text:
Ecce uenit, dicit Dominus omnipotens, et Ecce uenit, dicit Dominus omnipotens, et quis sustinebit diem introitus eius? aut quis resistet in adspectu eius? Quod autem dixit: Dominus, quem uos quaeritis, et angelus testamenti, quem uos uultis, significauit utique etiam Iudaeos secundum scripturas, quas legunt, Christum quaerere et uelle. Sed multi eorum, quem quaesierunt et uoluerunt, uenisse non agnouerunt, excaecati in cordibus suis praecedentibus meritis suis. Quod sane hic nominat testamentum, uel supra, ubi ait: Testamentum meum erat cum eo, uel hic, ubi eum dixit angelum testamenti, nouum procul dubio testamentum debemus accipere, ubi sempiterna, non uetus, ubi temporalia sunt promissa; quae pro magno habentes plurimi infirmi et Deo uero talium rerum mercede seruientes, quando uident eis inpios abundare, turbantur. Propter quod idem propheta, ut noui testamenti aeternam beatitudinem, quae non dabitur nisi bonis, distingueret a ueteris terre
Abbreviated transcription (Latin):
dirigens ambulabit mecũ. & multos
conuertet ab inquitate: qm̃ labia sacer¬
dotis custodiunt scientiam. & legem in
tentis est. Nec mirandum est: quia dñi
ommipotentis angls dictus est il̃le xp̃c
Sicut enim seruus propter formam ser¬
ui inqua uenit ad homines: sic & angłs
propter ȩuangłium qͦd nuntiauit homi¬
nib. Nam si greca ista interp̃temur: &
ȩuangłium bona annuntiatio est: & an¬
gelus nuntius. De ipso quippe iterũ di-¬
cit. Ecce mittam angłm meũ & prospi¬
ciet uiam ante faciem meã: & subito ue¬
met intemplum suũ dñs quẽ uos quęri
tis. & angłs testam̃ti quẽ uõ uultis. Ecce
uenit: dicit dñs omĩpotens. Et quis su¬
stinebit diem introitus enus: aut quis re¬
& scdm̃ xp̃i prenuntiauit aduentũ: pri¬
mũ scilicet de quo ait. & subito ueniet
intẽplum suũ id. ẽ. in carnẽ sua de qua
dixit in eĩgłio. soluite tẽplũ hoc. & in
triduo resuscitabo illud: scdm uͦ ubi ait

Expanded text:
dirigens ambulauit mecum et multos dirigens ambulauit mecum et multos conuertit ab iniquitate; quoniam labia sacerdotis custodient scientiam et legem inqomnipotentis est. Nec mirandum est, quia Domini omnipotentis angelus dictus est Christus Iesus. Sicut enim seruus propter formam serui, in qua uenit ad homines, sic angelus propter euangelium, quod nuntiauit hominibus. Nam si Graeca ista interpretemur, et euangelium bona nuntiatio est et angelus nuntius. De ipso quippe iterum dicit: Ecce mittam angelum meum, et prospiciet uiam ante faciem meam; et subito ueniet itis, et Angelus testamenti, quem vos vultis. Ecce veniet, dicit Dominus. Et quis sustinebit introitum ejus? aut quis resti praenuntiauit aduentum; primum scilicet, de quo ait: Et subito ueniet in templum suum, id est in carnem suam, de qua dixit in euangelio: Soluite templum hoc, et in triduo resuscitabo illud; secundum uero, ubi ait:
Abbreviated transcription (Latin):
illo scilicet cantico de quo similia que¬
dam dicuntur in psalmo. Statuit supͣ¬
& munus non suscipiam de manuurã.
Ab ortu enim solis usq ad occasum
magnum nomen meum ingentib. &
in omni loco sacrificabitur & offeretur
nomini meo oblatio munda: quia mag¬
num nomen meũ ingentib dicit dñs.
Hoc sacrificium ꝑ sacerdotiũ xp̃i scdm
ordinem melchisedech. cũ in om̃i loco a
solis ortu usq ad occasum dõ iam uide¬
amus offerri. sacrificium autẽ iudeoꝵ
quib dictum est non est michi uolunta s
inuobis. nec accipiam munus de manib
ur̃is. cessasse negare non possunt: quid
ad huc exrpectant alium xp̃m. eũ hoc
quod ꝓphetatum legunt & impletũ ui¬
dent impleri non potuerit nisi ꝑ ipsũ:
Dicit enim paulopost de ipso e& ꝑsona
di. Testamentũ meũ erat cũ eo uite &
pacis: & dedi ei ut timore timeret me:
& a facie nominis mei reuereretur.
Lex ueritatis erat in ore ipsius: in pace

Expanded text:
illo scilicet cantico, de quo similia quaeillo scilicet cantico, de quo similia quaedam dicuntur in psalmo: Statuit sup munus non suscipiam de manu uestra. Ab ortu enim solis usque ad occasum magnum nomen meum in gentibus, et in omni loco sacrificabitur et offeretur nomini meo oblatio munda; quia magnum nomen meum in gentibus, dicit Dominus. Hoc sacrificium per sacerdotium Christi secundum ordinem Melchisedech cum in omni loco a solis ortu usque ad occasum Deo iam uideamus offerri, sacrificium autem Iudaeorum, quibus dictum est: Non est mihi uoluntas in uobis, nec accipiam munus de manibus uestris, cessasse negare non possunt: quid adhuc exspectant alium Christum, cum hoc, quod prophetatum legunt et inpletum uident, inpleri non potuerit nisi per ipsum? Dicit enim paulo post de ipso ex persona Dei: Testamentum meum erat cum eo uitae et pacis. et.dedi ei, ut timore timeret me, et a facie nominis mei reuereretur. Lex ueritatis erat in ore ipsius. in pace
Abbreviated transcription (Latin):
requiescam indie tribulationis: tanquam
ad eos ꝑtinens qui sunt spe gaudentes. in
tribulatione patientes. Ut ascendam in¬
quit ad populum peregrinationis meȩ:
recedens utiq a popło maligno carnalis
cognationis suȩ. non peregrinante in hac
terra neq suꝑnam patriam requirente.
Qm̃ ficus inquit non afferet fructus.
& non erunt natiuitates inuineis: men¬
tietur opus oliuȩ: & campi non facient
escam. Defecerunt ab ȩsca oues: & non
suꝑ sunt in presepib boues. Uidit eam
gentẽ. quȩ xp̃m fuerat occisura uber¬
tatem copiarũ spiritualiũ ꝑdituram:
quas ꝑ terrenam fecunditatem more pro¬
phetico figurauit. Et quia iram dĩ tale̾
propterea passa est illa gens. quia igno¬
rans dĩ iustitiam. suam uoluit constitue¬
re: iste continuo ego autẽ in quit in dño
exultabo. gaudebo in dño salutari meo.
Dñs ds̃ m̃s uirtus mea. statuit pedes
meos inconsummationem. suꝑ exrcelsa
imponet me ut uincam incantico eius:

Expanded text:
Requiescam in die tribulationis. tamquam Requiescam in die tribulationis. tamquam ad eos pertinens, qui sunt spe gaudentes, in tribulatione patientes. Ut adscendam, inquit, ad populum peregrinationis meae, recedens utique a populo maligno carnalis cognationis suae, non peregrinante in hac terra nec supernam patriam requirente. Quoniam ficus, inquit, non adferet fructus, et non erunt natiuitates in uineis; mentietur opus oliuae, et campi non facient escam. Defecerunt ab esca oues, et non supersunt in praesepibus boues. Vidit eam gentem, quae Christum fuerat occisura, ubertatem copiarum spiritalium perdituram, quas per terrenam fecunditatem more prophetico figurauit Et quia iram Dei talem propterea passa est illa gens, quia ignorans Dei iustitiam suam uoluit constituere, iste continuo: Ego autem, inquit, in Domino exultabo, gaudebo in Deo salutari meo. Dominus Deus meus uirtus mea, statuit pedes meos in consummationem; super excelsa inponet me, ut uincam in cantico eius,
Abbreviated transcription (Latin):
re mentis id. ẽ. mirabiliter. Capita po¬
tentium mouebuntur in ea: in ea seili¬
cet aminiratione. Ad aperient morsus
suos: sicut edens pauꝑ in absconso. Po¬
tentes enim quidã uidȩoꝵ ueniebant
ad dñm facta eius & uerba mirati: &
esurientes panem doctrinȩ manduca¬
bant absconse propter metũ iudȩoꝵ:
sicut eos prodit euangłiũ. Et imnusi¬
sti in mare equos tuos turbantes aquas
multas: quȩ nichil sunt aliud quã po¬
puli multi. Non enim alii timore con¬
uerterentur. alii furore ꝑsequerent᷑:
nisi omnes turbarentur. Obseruaui &
expauit uender m̃s auoce orationis labi¬
orum meorũ. & introiĩt tremor in ossa
mea: & subtus me turbata est habitudo
mea. Intendit in ea quȩ dicebat: & ipsa
sua est oratione ꝑterritus quã ꝓphetice
fundebat. & inqua futura cernebat.
Turbatis enĩ popłis multis uidit immi¬
nentes ȩcclesiȩ tribulationes: continuo¬
q se membrum eius agnouit atq ait.

Expanded text:
re mentis, id est mirabiliter. Capita pore mentis, id est mirabiliter. Capita potentium mouebuntur in ea, in ea scilicet admiratione. Adaperient morsus suos, sicut edens pauper absconse. Potentes enim quidam Iudaeorum ueniebant ad Dominum facta eius et uerba mirati, et esurientes panem doctrinae manducabant absconse propter metum Iudaeorum, sicut eos prodidit euangęlium. Et inmisisti in mare equos tuos turbantes aquas multas, quae nihil sunt aliud quam populi multi; non enim alii timore conuerterentur, alii furore persequerentur, nisi omnes turbarentur. Obseruaui, et expauit uenter meus a uoce orationis labiorum meorum; et introiit tremor in ossa mea, et subtus me turbata est habitudo mea. Intendit in ea, quae dicebat, et ipsa sua est oratione perterritus, quam prophetice fundebat et in qua futura cernebat; turbatis enim populis multis uidit inminentes ecclesiae tribulationes; continuoque se membrum eius agnouit adque ait:
Abbreviated transcription (Latin):
o: hoc est ascendit xp̃c incęlum. & or¬
dinata est eccłia sub rege suo. Inlucem
iacula tua ibunt: hoc est non moccultũ
sed inmanifestum tua uerba mittentur.
Insplendorem choruscationis armorũ
tuoꝵ : sub audiendum. ẽ. iacula tua i¬
bunt. Direrat enim suis. Quȩ dico uo¬
bis in tenebris: dicite in lumine. In com¬
minatione minorabis terrã: id ẽ. cõmi¬
nando humiliabis homines. Et infuro¬
re deicies gentes. quia eos qui se ecraltãt
uindicando collidis. Ex isti insalutem
popłi tui ut saluos facias xp̃os tuos: mi¬
sisti incapita iniquorũ mortẽ. Nichil ho¬
rũ est exponendum. Excitasti uincula
usq ad collum. Et bona hic possunt in¬
telligi uincula sapientiȩ. ut initiantuꝵ
pedes incompedes eius. & collum intor-¬
quem eius. Precidisti instupore mentis :
subauditur uincula. Excitauit enim
bona. precidit mala. de quib ei dicit᷑.
dirupisti uincula mea: & hoc instupo¬

Expanded text:
o, hoc est \'adscendit Christus in caelum, et oro, hoc est \'adscendit Christus in caelum, et ordinata est ecclesia sub rege suo. In lucem iacula tua ibunt, hoc est \'non in occultum, sed in manifestum tua uerba mittentur.\' In splendorem coruscationis armorum tuorum, subaudiendum est iacula tua ibunt\\ Dixerat enim suis: Quae dico uobis in tenebris, dicite in lumine. In comminatione minor a b i s terram, id est \'comminando humiliabis homines. Et in furore deicies gentes, quia eos, qui se exaltant, uindicando conlides. Existi in salutem populi tui, ut saluos facias christos tuos; misisti in capita iniquorum mortem, nihil horum est exponendum. Excitasti uincula usque ad collum, et bona hic possunt intellegi uincula sapientiae, ut iniciantur pedes in conpedes eius et collum in torquem eius. Praecidisti in stupore mentis, subaudimus uincula; excitauit enim bona, praecidit mala, de quibus ei dicitur: Disrupisti uincula mea, et hoc in stupo
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃i qui reliqui fuerint de isrł. Hae
sunt reliquiȩ: de quib alibi ꝓphetat᷑
qͦd apłs etiã cominemorat. Si fuerit
numerus filioꝵ isrł sicut harena ma-¬
ris: reliquiȩ saluȩ. fient. Hȩ qͥppe in
quib est dictum. Scindite corda ur̃a:
& non uestimenta ur̃a. Quid est udebt̃
te & dolebunt popłi: msi ut lugendo sint
beati: Quid est disꝑgens aquas in inces¬
su: An ambulando in eis qui te usq
quaq annuntiant. hac atq hac disꝑ¬
ges fluenta doctrinȩ: Quid est de¬
dit abyssus uocem sũam: An ꝓfundi¬
tas cordis humani quid ei inderetur
expressit: Altitudo phantasiȩ suę.
Tanquam uersus suꝑioris est exxpositio:
altitudo enim est abyssus. Quod autẽ
ait phantasiȩ suȩ : subaudiendum est
uocem dedit: hoc est quod dixrimus.
quid ei iuderetur expressit. Phantasia
quippe uisio est: quam non tenuit. non
operuit. sed confitendo eructauit. Ele¬
uatus est sol. & luna stetit in ordine su¬

Expanded text:
Domini, qui reliqui fuerint Israel. Hae Domini, qui reliqui fuerint Israel. Hae sunt reliquiae, de quibus alibi prophetatur, quod apostolus etiam commemorat: Si fuerit numerus filiorum Israel sicut harena maris, reliquiae saluae fient. Hae quippe inquibus est dictum: Scindite corda uestra et non uestimenta.\' Quid est: Videbunt te et dolebunt populi, nisi ut lugendo sint beati? Quid est: Dispergens aquas incessu, an \'ambulando in eis, qui te usque quaque adnuntiant, hac adque hac dispergis fluenta doctrinae\'? Quid est: Dedit abyssus uocem suam, an \'profunditas cordis humani quid ei uideretur expressit\'? Altitudo phantasiae suae tamquam uersus superioris est expositio; altitudo enim est abyssus. Quod autem ait: Phantasiae suae, subaudiendum est uocem dedit; hoc est, quod diximus, quid ei uideretur expressit. Phantasia quippe uisio est, quam non tenuit, non operuit, sed confitendo eructauit. Eleuatus est sol, et luna stetit in ordine su
Abbreviated transcription (Latin):
dñs. & consummabo domũ iacob suꝑ¬
testamentum nouũ: & cȩtera quȩ ibi
leguntur. Sophoniȩ autẽ ꝓpħȩ qui
cum ieremia ꝓphetabat: hȩc predicta
de xp̃o interim ponam. Ex pecta mȩ
dicit dñs indie resurrectionis meȩ infu¬
turũ: quia iudicium meũ ut congregẽ
gentes & colligam regna. Et iterum.
Horribilis inquit dñs suꝑ eos. & ex ter¬
minabit omnes deos terre: & adorabit
eum uir de locosuo: om̃s insulȩ gentiũ.
Et paulopost. Tunc inquit transuer¬
tam in popłos linguam & in progeni¬
es eius: ut inuocent omnes nomen dñi
& seruiant ei sub iugo uno: afinib flu¬
minum et hiopie afferent hostias michi.
In illo die non confunderis ea omnibus
adinuentionib tuis quas impie egisti
in me: quia tunc auferam abste praui¬
tates iniuriȩ tuȩ. & iam non adicies ut
magnificeris suꝑ montem scm̃ meu̾: &
sub relinquam inte popłm mansuetũ &
humilem. & uerebuntur a nomine

Expanded text:
Dominus, et consummabo super domumlacob Dominus, et consummabo super domumlacob testamentum nouum, et cetera quae ibi leguntur. Sophoniae autem prophetae, qui cum Hieremia prophetabat, haec praedicta de Christo interim ponam: Exspecta me, dicit Dominus, in die resurrectionis meae in futurum: quia iudicium meum, ut congregem gentes et colligam regna. Et iterum: Horribilis, inquit, Dominus super eos, et exterminabit omnes deos terrae, et adorabit eum uir de loco suo, omnes insulae gentium. Et paulo post: Tunc, inquit, transuertam in populos linguam et progenies eius, ut inuocent omnes nomen Domini et seruiant ei sub iugo uno; a finibus fluminum Aethiopiae adferent hostias mihi. In illo die non confunderis ex omnibus adinuentionibus tuis, quas inpie egisti in me; quia tunc auferam abs te prauitates iniuriae tuae; et iam non adicies, ut magnificeris super montem sanctum meum, et subrelinquam in te populum mansuetum et humilem; et uerebuntur a nomine
Abbreviated transcription (Latin):
uocabatur baruch: sed ierenniȩ celebra¬
tius habetur. Rursus idẽ ꝓpheta de ipso:
ecce inquit dies ueniunt ait dñs. & susci¬
tabo cdauid germen iustũ. & regnabit
Re& & sapiens erit: & faciet iudicium
& iustitiam interra. Indieb illis saluabi
tur uida. & isrł habitabit confidenteꝵ:
& hoc est nomen quod uocabunt eum.
dñs iustus nr̃. De uocatione etiã gen-¬
tium quȩ fuerit futura. & eam nunc im¬
pletam cernimus: sic locutus est. D ñe
cłs m̃s & refugium meũ in die malorũ:
ad te gentes uenient ab extremo terrȩ
& dicent. Uere mendacia coluerunt pa¬
tres nr̃i simulachra: & non est millis u¬
tilitas. Quia uero non erant eũ agnitu¬
ri iudȩi a quib eum & occidi oportebat:
sic idem ꝓpħa significat. Graue cor ꝑ
omnia: homo est & quis agnoscit eũ:
Huius est etiam illud quod in libro sep¬
timodecimo posui de testamento nouo:
cuius est mediator xp̃c. Ipse quippe ie¬
remias ait. Ecce dies ueniunt dicit

Expanded text:
uocabatur Baruch; sed Hieremiae celebrauocabatur Baruch; sed Hieremiae celebratius habetur. Rursus idem propheta de ipso: Ecce. inquit, dies ueniunt, ait Dominus, et suscitabo Dauid germen iustum, et regnabit rex et sapiens erit et faciet iudicium et iustititur Iuda, et Israel habitabit confidenter; et hoc est nomen, quod uocabunt eum: Dominus iustus noster. De uocatione etiam gentium, quae fuerat futura et eam nunc inpletam cernimus, sic locutus est: Domine Deus meus et refugium meum in die malorum, ad te gentes uenient ab extremo terrae et dicent: Vere mendacia coluerunt patres nostri simulacra, et non est in illis utilitas. Quia uero non erant eum agnituri Iudaei, a quibus eum et occidi oportebat, sic idem propheta significat: Graue cor per omnia, et homo est, et quis agnoscit eum? Huius est etiam illud quod in libro septimo decimo posui de testamento nouo, cuius est mediator Christus. Ipse quippe Hieremias ait: Ecce dies ueniunt, dicit
Abbreviated transcription (Latin):
EREMTTAS ꝓpheta de maiorib est si¬
cut isaias: non de minorib sicut & cẽti
de quorũ scriptis nonnulla iam posui.
Prophetauit autẽ regnante ios ia in ieru¬
salem: & apud Romanos anchomarco.
iam ꝓpinquante captiuitate iudȩorũ.
cetendit autẽ ꝓphetiam usq ad quintũ
mensem captiuitatis. sicut in eius litte¬
ris inuenimus. Sophonias autẽ unꝰ
de minorib adiungitur ei. nam & ipse
indieb iosie ꝓphetasse se dicit: sed quo¬
usq non dicit. Pr ophetauit ergo iere¬
mias nonsolum anci marci uerũ etiam
tarquinii prisci temꝑib: quẽ romani
habuerunt quintũ regem. Ipse enĩ quã¬
do illa captiuitas facta est regnare iam
ceꝑat. Prophetans ergo de.xp̃o ieremias:
estimabitur alter ad eum: qui inuenit
omnẽ uiam prudentiȩ. & dedit eam ia-¬
cob puero suo. & isrł dilecto suo. Post hȩc
interra uisus est: & cũ hominib conuer¬
satus est. Hoc testimonium. quid̃a non
ieremiȩ sed scribȩ eius attribuunt qui

Expanded text:
eremias propheta de maioribus est, sicut Esaias, non de minoribus, sicut ceteri, de quorum scriptis nonnulla iam posui. Prophetauit autem regnante Iosia in Hierusalem et aput Romanos Anco Marcio, iam propinquante captiuitate Iudaeorum Tetendit autem prophetiam usque ad quintum mensem captiuitatis, sicut in eius litteris inuenimus. Sophonias autem unus de minoribus adiungitur ei. Nam et ipse in diebus Iosiae prophetasse se dicit; sed quousque, non dicit. Prophetauit ergo Hieremias non solum Anci Marcii, uerum etiam Tarquinii Prisci temporibus, quem Romani habuerunt quintum regem. Ipse enim, quando illa captiuitas facta est, regnare iam coeperat. Prophetans ergo de Christo Hieremias: nquit, et non aestimabitur alter ad eum; qui inuenit omnem uiam prudentiae et dedit eam Iacob puero suo et Israel dilecto suo; post haec in terra uisus est et cum hominibus conuersatus est. Hoc testimonium quidam non Hieremiae, sed scribae eius adtribuunt, qui
Abbreviated transcription (Latin):
tre suo dauid regnare salomon cȩpit.
quod nulli regum illorũ contigit: nisi
ut hinc quoq satis eluceat non ẽẽ ipsũ
quem ꝓphetia ista prȩsignat. quȩ ad eiꝰ
patrem loquitur dicens. Et erit cum re¬
pleti fuerint fuerint dies tui. & dormies
cum patrib tuis: & suscitabo semen tuu̾
post te qui erit de uentre tuo. & prepara¬
bo regnum illius. Quomodo ergo prop¬
der id quod sequitur hic ȩdificabit michi
domum. iste salomon putabitur ꝓphe¬
tatus: & non potius propter id quod prę¬
cedit cum repleti fuerint diestui & dor¬
mies cum patrib tuis. suscitabo semen
tuum post te: alius pacificus intelligitur
esse ꝓmissus. qui non ante sicut iste. sed
post mortem dauid prȩnuntiatus est su¬
scitandus: Quamlibet enĩ longo int̾po¬
sito tempore ifilc. xp̃c uenerit. ꝓculdubio
post mortem regis dauid cui sic est ꝓmis¬
sus eum uenire oportebat: qui ȩdificaret
domum dõ. non de lignis & lapidib. sed

Expanded text:
tre suo Dauid regnare coepit Salomon, tre suo Dauid regnare coepit Salomon, quod nulli regum illorum contigit, nisi ut hinc quoque satis eluceat non esse ipsum, quem prophetia ista praesigDat, quae ad eius patrem loquitur dicens: Et erit, cum repleti fuerint dies tui, et dormies cum patribus tuis, et suscitabo semen tuum post te, qui erit de uentre tuo, et praeparabo regnum illius. Quo modo ergo propter id quod sequitur: Hic aedificabit mihi domum, iste Salomon putabitur prophetatus, et non potius propter id quod praecedit: Cum repleti fuerint dies tui et dormies cum patribus tuis, suscitabo semen tuum post te, alius pacificus intellegitur esse promissus, qui non ante, sicut iste, sed post mortem Dauid praenuntiatus est suscitandus? Quamlibet enim longo interposito tempore Iesus Christus ueniret, procul dubio post mortem regis Dauid, cui sic est promissus, eum uenire oportebat, qui aedificaret domum Deo, non de lignis et lapidibus, sed
Abbreviated transcription (Latin):
prȩdicta sint: dum seriptura sc̃a etiam re¬
bus gestis ꝓphetans. quodammodo in eo
figuram dilaniat futurorũ. Nam prȩter
libros diuinȩ historiȩ ubi regnasse narra¬
tur. psalmus etiam septuagesimus primꝰ
titulo nominis eius inscriptuis est.: in quo
tam multa dicuntur quȩ omnino ei con¬
uenire non possunt. dño aut̾ẽ xp̃o aptis¬
sima ꝓspicuitate conueniunt: ut
euidenter appareat quod iillo figura
qualis cumq adumbrata sit: in isto au¬
tem ueritas ipsa presentata. Notum est
enim: quib terminis regnum conclusũ
fuerat salomonis. Et tamen ieo psal¬
mo legitur ut alia taceam. dominabit᷑
a mari usq ad mare. & a flumine usq
ad terminos orbis terrȩ: quod in xp̃o ui¬
demus impleri. A flumine quippe do¬
minandi sumpsit exordium: ubi bap¬
tizatus a iohanne eo demonstrante cępit
agnosci a discipulis. qui eum non solum
magistrum ueru̾etiam dñm appellaue¬
runt. Nec ob aliud uuente adhuc pa¬

Expanded text:
praedicta sint, dum scriptura sancta etiam repraedicta sint, dum scriptura sancta etiam rebus gestis prophetans quodam modo in eo figuram definiat futurorum. Nam praeter libros diuinae historiae, ubi regnasse narratur, psalmus etiam septuagensimus primus titulo nominis eius inscriptus est; in quo tam multa dicuntur, quae omnino ei conuenire non possunt, Domino autem Christo aptissima perspicuitate conueniunt, ut euidenter appareat, quod in illo figura qualiscumque adumbrata sit, in isto autem ipsa ueritas praesentata. Notum est enim, quibus. terminis regnum conclusum fuerat Salomonis; et tamen in eo psalmo legitur, ut alia taceam: Dominabitur a mari usque ad mare et a flumine usque ad terminos orbis terrae, quod in Christo uidemus inpleri. A flumine quippe dominandi sumsit exordium, ubi baptizatus a Iohanne eodem,. monstrante coepit agnosci a discipulis, qui eum non solum magistrum, uerum etiam Dominum appellauerunt. Nec ob aliud uiuente adhuc pa
Abbreviated transcription (Latin):
lentibus deos falsos. & ipsum ab eis regẽ
aliquando sapientem in eandem idola¬
triam seductum atq deiectum: & non
audeat eristimare dm̃ uel hoc ꝓmisisse
mendaciter. uel talem salomonem do¬
mũq eius futuram non potuisse presci¬
re. Non hinc autẽ debemus ambigere.
mus ista compleri: ne uane atq inamit̃
hic alium aliquem requiramus. sicut
carnales iudei. Nam & ip̃si usq adeo fi¬
lium quem loco isto regi daiid ꝓmissũ
legunt intelligunt non fuisse salomonẽ:
ut eo qui ꝓmissus est tanta iam manife¬
statione declarato. adhuc mirabili cecita¬
te alium sperare se dicant. Facta est qui¬
dem non nulla imago rei future etiam
insalomone. in eo quod templum edifi¬
cauit. & pacem habuit scdm nomen su¬
um. Salomon quippe pacificus est lati¬
ne. & in exordio regni su mirabiliter
laudabilis fuit: sed eadem sua ꝑsona ꝑ
umbram futuri prȩmintiabat ipsũ xp̃m
de illo ita scripta sunt quasi de ipso ista

Expanded text:
lentibus deos falsos et ipsum ab eis regem lentibus deos falsos et ipsum ab eis regem aliquando sapientem in eandem idolatriam seductum adque deiectum; et non audeat existimare Deum uel hoc promisisse mendaciter uel talem Salomonem domumque eius futuram non potuisse praescire. Non hinc autem deberemus ambigere, mus ista conpleri, ne uane adque inaniter hic alium aliquem requiramus, sicut carnales Iudaei. Nam et ipsi usque adeo filium, quem loco isto regi Dauid promissum legunt, intellegunt non fuisse Salomonem, ut eo, qui promissus est tanta iam manifestatione, declarato adhuc mirabili caecitate alium sperare se dicant. Facta est quidem nonnulla imago rei futurae etiam in Salomone, in eo quod templum aedificauit et pacem habuit secundum nomen suum Salomon quippe pacificus est Latine et in exordio regni sui mirabiliter laudabilis fuit; sed eadem sua persona per umbram futuri praenuntiabat etiam ipse de illo ita scripta sunt, quasi de ipso ista
Abbreviated transcription (Latin):
isrł. Et requiem tibi dabo ab omĩb ini¬
micis tuis: & nuntiabit tibi dñs qm̃ do¬
mum edificabis ipsi. Et erit cum reple¬
tifuerint dies tui & dormies cum pa¬
trib tuis: & suscitabo semen tuũ post
te qui erit de uentre tuo. & preparabo
regnum eius. Hic edificabit michi domũ
nomini meo: & dirigam thronum eius us¬
q ineternum. Ego ero illi in patrem:¬
minum. Misericordiam autẽ meam ñ
amoueam ab eo: sicut amoui a quib a¬
moui faciem meam. Et fidelis erit domꝰ
eius & regnum eius usq in ȩternũ corã
me: & thronus eius erit erectꝰ usq in ȩt̃¬
num. Hanc tam grandem ꝓmissionem
qui putat insalomone fuisse completam :
multum errat. Atcendit enm quod dic¬
tum est hic ȩdificabit michi domũ. qm̃
salomon templum illud nobile extruxit:
& non attendit. fidelis erit domus eius &
regnum eius usq inȩternum coram me.
Attendat ergo & aspiciat salomonis do¬
mum plenam mulierib alienigenis co¬

Expanded text:
Israel. Et requiem tibi dabo ab omnibus iniIsrael. Et requiem tibi dabo ab omnibus inimicis tuis: et nuntiabit tibi Dominus, quoniam domum aedificabis ipsi. Et erit cum repleti fuerint dies tui, et dormies cum patribus tuis, et suscitabo semen tuum post te, qui erit de uentre tuo, et praeparabo regnum eius. Hic aedificabit mihi domum nomini meo, et dirigam thronum illius usque in aeternum. Ego ero illi in patrem,minum; misericordiam autem meam non amoueam ab eo, sicut amoui, a quibus amoui faciem meam; et fidelis erit domus eius et regnum eius usque in aeternum coram me, et thronus eius erit erectus usque in aeternum. Hanc tam grandem promissionem qui putat in Salomone fuisse conpletam, multum errat. Adtendit enim quod dictum est: Hic aedificabit mihi domum, quoniam Salomon templum illud nobile struxit, et non adtendit: Fidelis erit domus eius et regnum eius usque in aeternum coram me. Adtendat ergo et adspiciat Salomonis domum plenam mulieribus alienigenis co
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmiserit: quod ad rem de qua agimus ꝑti¬
net. Cum regi dauid multa ꝓspera ꝓuenis¬
sent. cogitauit facere dõ domum: demplũ
illud scilicet excellentissime diffamatũ.
quod a rege salomone filio eius postea
fabricatum est. Hoc eo cogitante: factũ
ꝑferret ad regem. Ubi cum dixisset ds
quod non ab ipso dauid sibi edificaret᷑
domus. neq ꝑtantum tempis se man¬
dasse cuiquam in popło suo ut sibi fieret
domus cedrina: & nunc inquit hec dic
seruo meo dauid. Hec dicit dñs omni¬
potens. Accepi te de ouili ouium ut es¬
tecum in omnib quib ingrediebaris. & ex¬
terminaui omnes immicos tuos a facie tua:
& feci de nommatum scdm nomen magno¬
rum qui sunt suꝑ terram. Et ponam lo
cum popłõ meo ifrahel: & plantabo illum
& in habitabit seorsum. & non sollicitus
erit ultra: & non apponet filius inquita¬
tis humiliare eum sicut abmitio a dieb
quib constitui iudices suꝑ populũ meu̾

Expanded text:
promiserit, quod ad rem de qua agimus pertipromiserit, quod ad rem de qua agimus pertinet. Cum regi Dauid multa prospera prouenissent, cogitauit facere Deo domum, templum illud scilicet excellentissime diffamatum, quod a rege Salomone filio eius postea fabricatum est. Hoc eo cogitante factum equod perferret ad regem. Ubi cum dixisset Deus, quod non ab ipso Dauid sibi aedificaretur domus. neque per tantum tempus se mandasse cuiquam in populo suo, ut sibi fieret domus cedrina: Et nunc, inquit, haec dices seruo meo Dauid: Haec dicit Dominus omnipotens: Accepi te de ouili ouium, ut estecum in omnibus quibus ingrediebaris, et exterminaui omnes inimicos tuos a facie tua, et feci te nominatum secundum nomen magnorum, qui sunt super terram; et pocum populo meo Israel, et plantabo illum, et inhabitabit seorsum, et non sollicitus erit ultra, et non apponet filius iniquitatis humiliare eum, sicut ab initio a diebus, quibus constitui judices super populum meum
Abbreviated transcription (Latin):
& cum offerret holo caustum accedenti¬
bus alienigenis adpugnam contra po¬
pulum di tonuit dñs suꝑ eos & confu¬
si sunt. & offenderunt coram isrł atq
superati sunt: assumpsit lapidem unũ
& statuit illum inter massephat noua
& ueterem. & uocauit nomen eius aben¬
nezer: quod est latine lapis adiutorii.
Et dixrit. Usq huc aduuit nos dñs.
Massephat interpretatur intentio. La¬
pis ille adiutorii medietas est saluatoris:
ꝑ quem trauseundum est a masse phat
uetere ad nouam. idest ab intentione
qua exrpectabatur incarnali regno be¬
atitudo falsa carnalis. ad intentionem
qua ꝑ nouũ testamentum expectatur
in regno cȩloꝵ beatitudo uerissima
spiritualis: qua qm̃ nichil est melius.
huc usq adiuuat ds. . UIII.
U NC UIDeo esse monstrandũ. quid
ipsi dayro qui sauli successit in reg¬
num. cuius mutatione finalis illa muta¬
tio figurata est propter quam diunitus
cuncta dicta cuncta conscripta sunt. ds̃

Expanded text:
et, cum offerret holocaustosim, accedentiet, cum offerret holocaustosim, accedentibus alienigenis ad pugnam contra populum Dei tonuit Dominus super eos, et confusi sunt et offenderunt coram Israel adque superati sunt: adsumsit lapidem unum et statuit illum inter Massephat nouam et ueterem, et uocauit nomen eius Abennezer, quod est Latine lapis adiutoris, et dixit: Usque hoc adiuuit nos Dominus. Massephat interpretatur intentio. Lapis ille adiutoris medietas est Saluatoris. per quem transeundum est a Massephat uetere ad nonam, id est ab intentione, qua exspectabatur in carnali regno beatitudo falsa carnalis, ad intentionem, qua per nouum testamentum exspectatur in regno caelorum beatitudo uerissima spiritalis; qua quoniam nihil est melius, huc usque adiuuat Deus. CAPUT unc uideo esse monstrandum, quid ipsi Dauid. qui Sauli successit in regnum, cuius mutatione finalis illa mutatio figurata est, propter quam diuinitus cuncta dicta, cuncta conscripta sunt, Deus
Abbreviated transcription (Latin):
mno ꝑpetuam. Quicumq enim ad
xp̃m transierunt uel transeunt uel transi¬
bunt inde. non erant inde scđm di presci¬
entiam: non scdm generis humani unam
eandemq naturam. Prorsus quicumq
exx ifrahelitis adherentes xp̃o ꝑseuerant
millo: nunquã erunt cum eis israhelitis
qui eius inimici usq infinem uitȩ huius
esse ꝑsistunt: sed indiusione que hic prȩ¬
nuntiata est ꝑpetuo ꝑmanebunt. Nichil
enim prodest testamentum uetus de
monte syna useruitutem generans: ni¬
si quia destimonium ꝑhibet testamento
nouo Aloquin: quamdii legitur moy¬
ses uelamen suꝑ corda eoꝵ positũ
est. Cum autẽm inde quisq
transierit ad xp̃m: auferetur uelamen
Transeuntium quippe intentio ipsa mu¬
tatur de uetere ad nouum. ut iam non
quisq intendat accipere carnalem sed
spiritualem felicitatem. Propter quod.
ipse magnus propħa samuhel antequã
umrisset regem saul. quando e&x clama¬
uit ad dñmi pro isrł & exaudiuit eum.

Expanded text:
nino perpetuam. Quicumque enim ad nino perpetuam. Quicumque enim ad Christum transierunt uel transeunt uel transibunt inde, non erant inde secundum Dei praescientiam, non secundum generis humani unam eandemque naturam. Prorsus quicumque ex Israelitis adhaerentes Christo perseuerant in illo, numquam erunt cum eis Israelitis, qui eius inimici usque in finem uitae huius esse persistunt; sed in diuisione, quae hic praenuntiata est, perpetuo permanebunt. Nihil enim prodest testamentum uetus de monte Sina in seruitutem generans, nisi quia testimonium perhibet testamento nouo. Alioquin, quamdiu legitur Moyses, uelamen super corda eorum positura est; cum autem inde quisque transierit ad Christum, auferetur uelamen. Transeuntium quippe intentio ipsa mutatur de uetere ad nouum, ut iam non quisque intendat accipere carnalem, sed spiritalem felicitatem. Propter quod ipse magnus propheta Samuel, antequam unxisset regem Saul, quando exclamauit ad Dominum pro Israel, et exaudiuit eum,
Abbreviated transcription (Latin):
ulem: cum si tale aliquid comminan¬
dum esset. ipsi dauid fuerit potius com¬
minandum cuius erat filius salonon:
Postremo. nunc inter se gens hebrea
diuisa non est: sed indifferenter in eiꝰ¬
dem erroris sõcietate disꝑsa ꝑ terras. Di¬
uisio uero illa quã ds sub ꝑsona saulis
illius regni & popłi figuram gerentis
eidem regno populoq minatus est. et̃¬
na atq immutabilis significata est:
ꝑ hoc quod adiunctum est. Et non con¬
uertetur neq penitebit eum: qm̃ non
est sicut homo ut pęniteat eum. Ipse
minatur & non ꝑmanet. idest homo
minatur & non ꝑmanet: non autẽ ds̾
quem non penitẽt sicut hominem. Ubi
enim legitur quod peniteat eũ. muta¬
tio rerum significatur: immutabili p̃¬
scientia manente diuina. Ubi ergo ñ
penitere dicitur: non mutari intelligi¬
tur. Prorsus insolubilem uidemus ꝑ hȩc
uerba prolatam diuuinitus fuisse senten¬
tiam de ista diuissione popłi ifrł: & om¬

Expanded text:
ulem, cum, si tale aliquid comminanulem, cum, si tale aliquid comminandum esset, ipsi Dauid fuerit potius comminandum, cuius erat filius Salomon? Postremo nunc inter se gens Hebraea diuisa non est, sed indifferenter in eiusdem erroris societate dispersa per terras. Diuisio uero illa, quam Deus sub persona Saulis, illius regni et populi figuram gerentis, eidem regno populoque minatus est, aeterna adque inmutabilis significata est per hoc, quod adiunctum est: Et non conuertetur neque paenitebit eum; quoniam non est sicut homo, ut paeniteat eum; ipse minatur, et non permanet; id est, homo minatur, et non permanet: non autem Deus, quem non paenitet, sicut hominem. Ubi enim legitur, quod paeniteat eum, mutatio rerum significatur, inmutabili praescientia manente diuina. Ubi ergo non paenitere dicitur, non mutare intellegitur. Prorsus insolubilem uidemus per haec uerba prolatam diuinitus fuisse sententiam de ista diuisione populi Israel et om
Abbreviated transcription (Latin):
est & isrł: cui suo ꝑsecutori regnũ abstu¬
lit xp̃c. quamius fuerit illie & ifrł in quo
dolus non erat quodłã quasi frum̃tũ il¬
larũ palearũ. am utiq inde erant
apłi: inde tot martyres quorũ prior
s dephanus: inde tot eccł̃iȩ quas apłs
paulus commemorat in conuersione eiꝰ
magnificantes dm̃. De qua Re non du¬
bito intelligendum esse quod sequitur.
& diuidetur isrł in duo: in isrł seilicet
inisrahel ad ancillam. & isrł adliberã
ꝑtinentem. Nam ista duo genera pri¬
mum simul erant. uelut abraham ad¬
huc adhereret ancille. donec sterilis
ꝑ xp̃i grãm fecundata clamaret. Eiice
ancillam & filium eius. Propter pecca¬
tum quidem salomonis. reg¬
nante filio enis roboam scimus
ifrahel in duo fuisse diuisum atq ita
ꝑseuerasse. habentib singulis partib
reges suos: donec illa gens tota achal¬
deis esset ingenti uastatione subuersa
atq translata. Sed hoc quid est ad sa¬

Expanded text:
est et Israel, cui suo persecutori regnum abstuest et Israel, cui suo persecutori regnum abstulit Christus; quamuis fuerit illic et Israel. in quo dolus non erat, quoddam quasi frumentum illarum palearum; nam utique inde erant apostoli, inde tot martyres, quorum prior Stephanus: inde tot ecclesiae, quas apostolus Paulus commemorat, in conuersione eius magnificantes Deum. De qua re non dubito intellegendum esse quod sequitur: Et diuidetur Israel in duo, in Israel scilicet in Israel ad ancillam et Israel ad liberam pertinentem. Nam ista duo genera primum simul erant, uelut Abraham adhuc adhaereret ancillae. donec sterilis per Christi gratiam fecundata clamaret: Eice ancillam et filium eius. Propter peccatum quidem Salomonis regnante filio eius Roboam scimus Israel in duo fuisse diuisum adque ita perseuerasse, habentibus singulis partibus reges suos, donec illa gens tota a Chaldaeis esset ingenti uastatione subuersa adque translata. Sed hoc quid ad Sa
Abbreviated transcription (Latin):
primo temꝑe regni sui. ut intelligamꝰ
idõ dictum quia nullus de stirpe eius fu¬
erat regnaturus. & respiciamus adstir¬
pem dauid unde exortus est scd̾m car¬
nem mediator dĩ & hominũ homo xp̃c
itic. Non autẽ habet scriptura quod in
plerisq latinis codicib legitur. disru¬
pit dñs regnum isrł de manu tua: sed si¬
cut a nobis positum est. est inuentum in
grecis. disrupit dñs regnum ab istahel de
manu tua: ut hoc intelligatur de manu
tua quod est ab ifrahel. Populi ergo isrł
ꝑsonam figurate gerebat homo iste: qui
popłs regnum fuerat amissurus. xp̃o
quo cum dicitur. & dabit illud proxi¬
mo tuo: ad carnis cognationem id refer
unde & saul. Quod uero additiun est
bono suꝑ te potest quidem intelligi meli¬
ori te: nam & quidam sic sunt interpretati.
sed melius sic accipitur bonosuꝑ te. ut qͥa
bonus ille est idõ sit suꝑ te: mxta illud a¬
liud propħicum. donec ponam omnes
imieos tuos sub pedibus tuis in quibus

Expanded text:
primo tempore regni sui; ut intellegamus primo tempore regni sui; ut intellegamus ideo dictum, quia nullus de stirpe eius fuerat regnaturus, et respiciamus ad stirpem Dauid, unde exortus est secundum carnem mediator Dei et hominum, homo Christus Iesus. Non autem habet scriptura, quod in plerisque Latinis codicibus legitur: Disrupit Dominus regnum Israel de manu tua; sed sicut a nobis positum est inuentum in Graecis: Disrupit Dominus regnum ab Israel de manu tua; ut hoc intellegatur de manu tua, quod est ab Israel. Populi ergo Israel personam figurate gerebat homo iste, qui populus regnum fuerat amissurus, Chrisquo cum dicitur: Et dabit illud proximo tuo, ad carnis cognationem id refertm, unde et Saul. Quod uero additum est: bono super te, potest quidem intellegi meliori te\'; nam et quidam sic sunt interpretati; sed melius sic accipitur bono super te, ut, quia ille bonus est, ideo sit super te, iuxta illud aliud propheticum: Donec ponam omnes inimicos tuos sub pedibus tuis; in quibus
Abbreviated transcription (Latin):
URSU UI peccauit saul ꝑmobedien¬
tiam: & rursus samuhel inuerbo dñi
ait̾ illi. Quia spreiusti uerbum dñi. spre¬
uit te dñs ut nonsis rex suꝑ isrł. Et rur¬
sus ꝓ eodem peccato cum id confiteretur
saul & ueniam prȩcaretur. rogaretq sa¬
muhelem ut reuerteretur cum illo ad
placandum dm̃: non reuertar inquit
tecum quia spreuisti uerbũ dñi. & sper¬
nit te dñs ne sis rex suꝑ isrt. Et conuer¬
tit samuhel faciem suam ut abiret. &¬
tenuit saul pinnolam diploidis enis: &
difrupit eam Et dixit ad eum samu¬
hel. Disrupit dñs regnum ab israhel
de manu tua hodie: & dabit ꝓ. rimo tuo
bono suꝑ te. Et diuidetur ifrł in duo:
& non conuerdetur neq penidebit eum.
qm̃ non est sicut homo ut peniteat eũ:
ipse minatur: & non ꝑmanet. Ipse cui
dicitur spernit te dñs ne sis rex suꝑ isrł.
& disrupit dñs regnum ab ifrł de manu
tua hodie. quadraginta regnauit annoᷤ
suꝑ isrł. tanto scilicet spatio temporis
quanto & ipse dauid: & audiuit hoc

Expanded text:
ursus peccauit Saul per inoboedientiam, et rursus Samuel in uerbo Domini ait illi: Quia spreuisti uerbum Domini. spreuit te Dominus, ut non sis rex super Israel. Et rursus pro eodem peccato, cum id confiteretur Saul et ueniam precaretur rogaretque Samuelem, ut reuerteretur cum illo ad placandum Deum: Non reuertar, inquit, tecum; quia spreuisti uerbum Domini, et spernet te Dominus, ne sis rex super Israel. Et conuertit Samuel faciem suam, ut abiret; et tenuit Saul pinnulam diploidis eius et disrupit eam. Et dixit ad eum Samuel: Disrupit Dominus regnum ab Israel de manu tua hodie et dabit proximo tuo bono super te, et diuidetur Israel in duo; et non conuertetur neque paenitebit eum; quoniam non est sicut homo, ut paeniteat eum; ipse minatur, et non permanet. Iste, cui dicitur: Spernet te Dominus, ne sis rex super Israel, et: Disrupit Dominus regnum ab Israel de manu tua hodie, quadraginta regnauit annos super Israel, tanto scilicet spatio temporis, quanto et ipse Dauid, et audiuit hoc
Abbreviated transcription (Latin):
Quod autẽ dictum est maior seruiet
minori: nemo fere nr̃oꝵ aliter intelle¬
xit. quam maiorem popłm iudeorum
minori xp̃iano popło seruiturum. Et
re uera. quamuis ingente idumeorũ quȩ
nata est de maiore cui duo nomina erañ.
nam & esax uocabatur & edom unde i¬
dumei: hoc uideri possit impletũ. quia
postea suꝑanda fuerat a popło qui est¬
ortus ex minore id. ẽ. ifrahelitico. eiq
fuerat futura subiecta: tamen in aliquid
manis intentam fuisse istam ꝓpħiam qͣ
dictum est. popłs popłm suꝑabit & ma¬
ior seruiet minori. conuenientius cre¬
ditur. Et quid est hoc: nisi quod in nidȩ
is & xp̃ianis euidenter impletur

Expanded text:
Quod autem dictum est: Maior seruiet Quod autem dictum est: Maior seruiet minori, nemo fere nostrorum aliter intellexit. quam maiorem populum Iudaeorum minori Christiano populo seruiturum. Et re uera quamuis in gente Idumaeorum, quae nata est de maiore, cui duo nomina erant nam et Esau uocabatur et Edom, unde Idumaei, hoc uideri possit inpletum, quia postea superanda fuerat a populo, qui ortus est ex minore, id est Israelitico, eique fuerat futura subiecta: tamen in aliquid maidictum est, Populus populum superabit, et major serviet minori, convenientius creditur. Et quid est hoc, nisi quod in Judaeis et Christianis evidenter impletur?