comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nori: s omnes secum uult ad gehennam trahere
et socios facere ꝓprie ꝑditionis. Ad ipsos quoq
fideles astus sui nequitiam porrigit: nec eos se¬
curos atq quietos ẽẽ ꝑmittit. quod nom̃ iordanis
atq hierusalem figuraliter ostendit. Neq sibi sa¬
tisẽ ethnicos ꝑerrorẽ captiuare: inmo etiam stu¬
det si possibile ẽ ipsos electos subuertere. De quo
in iob scriptum ẽ. Absorbet fluuium. et non mi¬
rabitur: habet etiam fidutiam quod influat. ior¬
danis in os euis. Et item. Esce inquit euis electi
sunt. S quia licet multos suꝑet tamen a mul¬
tis contempnitur: atq ut iustum ẽ cum prauis
suggestionibus suis. indigne reppellitur atq abi¬
citur: sicut sequentia demonstrant ubi dicitur:
mnes uno animo contradixerunt. et remise¬
runt eos uacuos: ac sine honore abiecerunt.
Sed quia malignus hostis licet aliquando apus
hominibus suꝑetur: tamen a cepta malicia

Expanded text:
nori, sed omnes secum vult ad gehennam trahere nori, sed omnes secum vult ad gehennam trahere et socios facere propriae perditionis. 27 Ad ipsos quoque fideles astus sui nequitiam porrigit nec eos securos atque quietos esse permittit, quod nomen Iordanis atque Hierusalem figuraliter ostendit. Neque sibi satis est ethnicos per errorem captivare, immo etiam studet, si possibile est, ipsos electos subvertere, de quo in Iob scriptum est: 28 «Absorbet fluvium et non mirabitur, habet etiam fiduciam quod influat Iordanis in os eius». Et item: «Escae, inquit, eius electi sunt»; sed quia licet multos superet tamen a multis contemnitur, atque, ut iustum est, cum pravis suggestionibus suis indigne repellitur atque abicitur, sicut sequentia demonstrant, ubi dicitur: 29 «<...> Omnes uno animo contradixerunt et remiserunt eos vacuos ac sine honore abiecerunt». Sed quia malignus hostis, licet aliquando a piis hominibus superetur, tamen a coepta malitia
Abbreviated transcription (Latin):
ra testatur re& suꝑ uniuersos filios suꝑbie. Unde
bene sequitur. Tunc exaltatum regnum nabucho¬
donosor. et cor eius eleuatum est: quia quando pꝑ¬
ditoꝵ multitudinem. decipiendo ac p̾ualendo
antiquus hostis. sue subicit uoluntati᷑ tunce
leuatum ẽ cor eus. ꝓprie illud adscribens for¬
titudini non ꝑmissu idiuni uidicii: et eomagis
exardescit ad plurimoꝵ interfectionẽ. quo se ui¬
det quibusoam p̾ualere ꝑ prauam suggestionẽ
ut multos interitus sui habeat participes. De
quo subclitur. Et misit ad omnes qui habita
in carmelo et cedar: et in habitantes galileam
in campo magno hesorelon: et ad om̃s quierat
in samaria et transflumen iordanem usq hie¬
rusalem. et omne terram iesse quousq ꝑueni
suos mittit. cum turbam malignoꝵ spirituũ
ad seducendas gentes ꝑ totum orbem disꝑgit: nec par¬
cet quantum ꝑmittitur alicuius dignitati seu ho¬

Expanded text:
ra testatur, «rex super universos filios superbiae». Unde ra testatur, «rex super universos filios superbiae». Unde bene sequitur: 24 «Tunc exaltatum est regnum Nabuchodonosor et cor eius elatum est», quia quando perditorum multitudinem decipiendo ac praevalendo antiquus hostis suae subicit voluntati, tunc «elatum est cor eius», propriae illud adscribens fortitudini, non permissu divini iudicii, et eo magis exardescit ad plurimorum interfectionem quo se videt quibusdam praevalere per pravam suggestionem, ut multos interitus sui habeat participes. De quo subditur: 25 «Et misit ad omnes qui habitabs quae sunt in Carmelo et Cedar, et inhabitantes Galileam in campo magno Hesdrelon, et ad omnes qui erant in Samaria et trans flumen Iordanem usque Hierusalem et omnem terram Iesse, quousque pervsuos mittit cum turbam malignorum spirituum ad seducendas gentes per totum orbem dispergit, nec parcit quantum permittitur alicuius dignitati seu ho
Abbreviated transcription (Latin):
autem sui flumina p̾cipua idaspem et arbimin.
in his sunt gentes.xxixii. s generaliter parthia di¬
citur: quam uis scripturȩ sc̃e uniuersam sepe me¬
diam uocent. Aflumine tigri. usq ad flumen
eufraten mesopotamia ẽ. incipiens aseptemtri¬
one inter montem taurum & caucasum: cui ad
meridiem succedit babilonia: deinde caldea. no¬
uissime arabia. eudemon: quȩ inter sinum ꝑsi¬
cum. et sinum arabicum angusto terre tractu
orientem uersus extenditur. In his sunt gen
regna inter se confligentes plurimarum gen¬
tium in confinib suis conparauerint exercitus
ubi demum uictoria ad chaldeos siue assyrios conces¬
sit. Mystice autem ꝑ arfaxat arrogantium typus
atq suꝑboꝵ potest expͥmi: quoꝵ totus nisus ac la¬
bor qui ꝑfastum tumoris atq ꝑelationem mentis
agitur. facile in potestatem spiritalis nabuchodo¬
nosor hoc ẽ diaboli cadit: ipse enim ẽ ut scriptu¬

Expanded text:
autem sui flumina praecipua Idaspem et Arbimin. autem sui flumina praecipua Idaspem et Arbimin. In his sunt gentes triginta duae. Sed generaliter Parthia dicitur, quamvis Scripturae sanctae universam saepe Mediam vocent. 21A flumine Tigri usque ad flumen Eufraten Mesopotamia est, incipiens a septentrione inter montem Taurum et Caucasum, cui ad meridiem succedit Babilonia, deinde Chaldaea, novissime Arabia Eudemon, quae inter sinum Persicum et sinum Arabicum, angusto terrae tractu, orientem versus extenditur. 22 In his suntregna inter se confligentes plurimarum gentium in confinibus suis conparaverint exercitus; ubi demum victoria ad Chaldaeos, sive Assyrios, concessit. 23 Mystice autem per Arfaxath arrogantium typus atque superborum potest exprimi, quorum totus nisus ac labor, qui per fastum tumoris atque per elationem mentis agitur, facile in potestatem spiritalis Nabuchodonosor, hoc est diaboli, cadit. «Ipse enim est», ut Scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
tustatem ꝑueniant. et sua fortitudine longeuitate
careant: ac ꝓprii decoris amissione marcescant.
Hactenus enim sepeliuntur ibi medoꝵ reges atq
psarum parit᷑ et pastoꝵ: et cui hec cura commit¬
titur sacerdos ẽ uideorũ : et hoc fit usq ad p̾sens
tempus. Sequitur. Et glabatur quasi potens
in potentia exercitus sui: et ingła quadrigarum
suarum. Anno gͥ duodecimo regni sui. nabuchodono¬
sor rex assyrioꝵ qui regnabat inninue ciuitate mag¬
na. pugnauit contra arphaxat: & obtinuit eum in
campo magno qui appellatur ragau. circa eufrat¬
en. et tigr̃in. et hiadas. in campo erihoc regis eli
quia ut cosmographi ꝓdunt. afluminẽ indo qͦd ẽ
aboriente usq ad flumen tigrim qͦd ẽ ab ocasu. re¬
giones sunt iste: aracusia. parthia. assyria. ꝑsida
et media: situ terrarum montuoso et asꝑo. E ec
aseptemtrione habent montem caucasum: ame¬
ridie mare rubrum. et sinum ꝑsicum: in medio

Expanded text:
tustatem perveniant, et sua fortitudine longaevitate tustatem perveniant, et sua fortitudine longaevitate careant ac proprii decoris amissione marcescant. Hactenus enim sepeliuntur ibi Medorum reges atque Persarum, pariter et Parthorum. Et cui haec cura committitur sacerdos est Iudaeorum, et hoc fit usque ad praesens tempus. 18 Sequitur: «Et gloriabatur quasi potens in potentia exercitus sui et in gloria quadrigarum suarum. Anno igitur duodecimo regni sui Nabuchodonosor rex Assyriorum, qui regnabat in Nineve civitate magna, pugnavit contra Arfaxath et obtinuit eum in campo magno qui appellatur Ragau, circa Eufraten et Tigrin et Hiadas, in campo Erioch regis Elicquia, ut cosmographi produnt, a flumine Indo, quod est ab oriente, usque ad flumen Tigrim, quod est ab occasu, regiones sunt istae: Aracusia, Parthia, Assyria, Persida et Media, situ terrarum montuoso et aspero. 20 Hae a septentrione habent montem Caucasum, a meridie mare Rubrum et sinum Persicum, in medio
Abbreviated transcription (Latin):
appellauit ecbathanis: ex lapidibus quadratis
et sectis fecit muroseius in altitudinem cubitoꝵ
septuaginta & latitudinem cubitoꝵ triginta: tur
quam suꝑius dicimus adeioco rege medoꝵ conditã:
s quia modo presens historia eam edificatam ẽẽ
ab arphaxat ciuitatem potentissimam. murorũ
nimia celsitudine atq amplitudine. turrium al¬
titudine narrat. possumus eam intelligere ade¬
ioco pͥmitus conditam. s ab arfagat amplificatã:
sicut et iosephus narrat. danihelem ꝓphetam sub
dario rege in eadem ciuitate medie mausoleũ ual¬
de p̾clarum et mirabiliter nimis instruxisse: qͦd
equidem ut ipse dicit. manet hactenus. et uiden¬
tibus creditur nuꝑ edificatum: ita ut ea die qua
conspicitur. putetur eẽ constructumꝰ sic eius pul¬
chritudo noua uidetur et solida. nullaq senectute
tam magni temporis longeuitate confecta: cum
edificia eadem quȩ homines paciantur et adue¬

Expanded text:
appellavit Ecbathanis, ex lapidibus quadratis appellavit Ecbathanis, ex lapidibus quadratis et sectis: fecit muros eius in altitudinem cubitorum septuaginta et latitudinem cubitorum triginta, turrquam superius diximus a Deioco rege Medorum conditam, sed quia modo praesens historia eam aedificatam esse ab Arfaxath civitatem potentissimam murorum nimia celsitudine atque amplitudine, turrium altitudine narrat, possumus eam intellegere a Deioco primitus conditam sed ab Arfaxath amplificatam. 16 Sicut et Iosephus narrat Danielem prophetam sub Dario rege in eadem civitate Mediae mausoleum valde praeclarum et mirabiliter nimis instruxisse, quod equidem, ut ipse dicit, manet hactenus et videntibus creditur nuper aedificatum, ita ut ea die qua conspicitur putetur esse constructum, sic eius pulchritudo nova videtur et solida nullaque senectute tam magni temporis longaevitate confecta, 17 cum aedificia eadem, quae homines patiantur et ad ve
Abbreviated transcription (Latin):
octo annis in ꝑside regnauit: ab hebreis secun¬
dum nabuchodonosor uocari: sub quo iudith
historia conscripta sit. Sed quia ipsa historia. ar¬
phaxat dicit eẽ regem medoꝵ. et nabuchooonosor
regem assyrioꝵ qui regnaret inniniue ipsumq na¬
buchodonosor suꝑasse regem medoꝵ et obtinuisse
eum: non inuenio quomodo regnum assyrioꝵ
a medis atq ꝑsis destructum atq uastatum rursus
p̃ualuerit ipsis medis. si chambises nabuchodono¬
sor ẽẽ intelligatur ⁊ nisi forte dicamus quod ipse
chambisses. quia gentes finitimas inpugnare et
egyptum suꝑasse describitur cum regnum assyri
atq ꝑsarum eo tempore unitum erat. aliquem
regem nomine arphaxat in media repugnantẽ
uicerit: ac suo imꝑio sub iugauerit. Sed ad hãc
opinionem sequendam: neminem inuitũ trah¬
mus. E ligat quisq quod sibi utile udeatur:
tantum ut sensus eius ueritati ñ discordet.
Et ipse edificauit ciuitatem potentissimã quam

Expanded text:
octo annis in Perside regnavit, ab Hebreis secunocto annis in Perside regnavit, ab Hebreis secundum Nabuchodonosor vocari, sub quo Iudith historia conscripta sit. 12 Sed quia ipsa historia Arfaxath dicit esse regem Medorum et Nabuchodonosor regem Assyriorum, qui regnaret in Nineve, ipsumque Nabuchodonosor superasse regem Medorum et obtinuisse eum, non invenio quomodo regnum Assyriorum a Medis atque Persis destructum atque vastatum rursus praevaluerit ipsis Medis, si Chambises Nabuchodonosor esse intellegatur, 13 nisi forte dicamus quod ipse Chambises, quia gentes finitimas inpugnare et Aegyptum superasse describitur, cum regnum Assyriorum atque Persarum eo tempore unitum erat, aliquem regem, nomine Arfaxath, in Media repugnantem vicerit ac suo imperio subiugaverit. Sed ad hanc opinionem sequendam neminem invitum trahimus; eligat quisque quod sibi utile videatur tantum ut sensus eius veritati non discordet. 14 «Et ipse aedificavit civitatem potentissimam quam
Abbreviated transcription (Latin):
annis quinquaginta quatuor. Post deiocum
autẽ fraortes añnis uiginti in memorata gente
regnauit. Post hunc ciaaares siue diocles an¬
nis triginta duo  qui moriens. imꝑium asti¬
agi dedit. Quem cirus re& ꝑsarum nepos
ipsius astiagis ex filia regno priuauit: ac reg¬
num medoꝵ inꝑsas transtulit. Qui babiloniã
uastauit: ac regnum illius penitus destruait:
interficiens baltasar ab nepotem nabuchodono¬
sor regis babilonis: uiuante sibi dario ut io¬
sephuc testatur. ꝓpinquo suo filio utiq astiagis.
annos etatis habente sexaginta duoᷤ. H eo
autem ideo posuimus: ut lector diligens. aliqua
noticiam regum assyrioꝵ atq medoꝵ inp̃dicto
oꝑe breuitẽr a nobis succintam inueniens :
paratius agnitis regum successionibus. historie
indagare possit ueritatem: cui maxime p̃dictoꝵ
regum. ordo narrationis conueniat. Ceterum
eusebius in crocinis suis asserit cambisen filiũ
ciri qui post patrem triginta annis regnantem

Expanded text:
annis quinquaginta quatuor; post Deiocum annis quinquaginta quatuor; post Deiocum autem Fraortes annis viginti in memorata gente regnavit. Post hunc Ciaxares sive Diocles annis triginta duobus, qui moriens inperium Astiagi dedit, quem Cyrus rex Persarum, nepos ipsius Astiagis ex filia, regno privavit ac regnum Medorum in Persas transtulit; 9 qui Babiloniam vastavit ac regnum illius poenitus destruxit, interficiens Baltasar abnepotem Nabuchodonosor regis Babilonis, iuvante sibi Dario, ut Iosephus testatur, propinquo suo, filio utique Astiagis, annos aetatis habente sexaginta duo. 10 Haec autem ideo posuimus ut lector diligens, aliquam notitiam regum Assyriorum atque Medorum in praedicto opere breviter a nobis succinctam inveniens, paratius agnitis regum successionibus historiae indagare possit veritatem, cui maxime praedictorum regum ordo narrationis conveniat. 11 Ceterum Eusebius in Cronicis suis asserit Chambisem filium Cyri, qui post patrem triginta annis regnantem
Abbreviated transcription (Latin):
samaria regnauerat: regnum assyrioꝵ ꝑarba¬
tum destructum atq in medos translatum ẽ
Et interim sine pͥncipibus res agebatur. usq ad
deiocum regem medoꝵ: qui et bathanam con¬
didit ciuitatẽ. In medio autẽ tempore chaldei
ꝓprie preualebant: quoꝵ separate quȩdamre¬
gum successiones ut supradictum ẽ feruntur.
Deniq tegladphalasar et salmanasar et senna¬
cherib reges assyfioꝵ. terram israhelitarum his¬
dem temporibus uastasse atq eos incaptiui¬
tatem duxisse describuntur: antequam de¬
iocus in media regnauerat. Postea autem nabuchodo¬
nosor iherosolimam uastauit. Tamen aliquoꝵ
regum medoꝵ inter arbatum et deiocum incro¬
nicis introducta repꝑimus nomina. Ubire¬
fertur quod post arbatum uiginti octo annis
regnantem. secundus sosarmus annis triginta
in medis regnauerit. Post quem medidus ter¬
cius annis quadraginta. Post hunc. quartus
carduceas annis tredecim. Deinde deiocus

Expanded text:
Samaria regnaverat, regnum Assyriorum per ArbaSamaria regnaverat, regnum Assyriorum per Arbatum destructum atque in Medos translatum est. 6 Et interim sine principibus res agebatur usque ad Deiocum regem Medorum, qui Ecbathanam condidit civitatem. In medio autem tempore, Chaldaei proprie praevalebant; quorum separatae quaedam regum successiones, ut supra dictum est, feruntur. Denique Thegladphalasar et Salmanasar et Senacherib reges Assyriorum terram Israhelitarum hisdem temporibus vastasse atque eos in captivitatem duxisse describuntur, antequam Deiocus in Media regnaverit. 7 Postea autem Nabuchodonosor Hierosolimam vastavit. Tamen aliquorum regum Medorum inter Arbatum, et Deiocum in Cronicis introducta repperimus nomina, ubi refertur quod post Arbatum, viginti octo annis regnantem, secundus Sosarmusannis triginta in Medis regnaverit; 8 post quem Medidus tertius annis quadraginta; post hunc quartus Carduceas annis tredecim; deinde Deiocus
Abbreviated transcription (Latin):
p̾fectus medoꝵ idemq natione medus. sardana¬
pallum regem suum apuo babiloniam inter¬
fecisset: regni nomen et summam in med os
transtulit. Ita nini et babilonis regnum. eo
anno inmedos diriuatum ẽ. Quo anno apud
latinos ꝓchasamullii et numitoris pater auus
autem rhȩe siluiȩ quȩ mater romuli fuit. regnare
cepit. Discedente autẽ arbato in medos. partem
regni penes se retinuere chaldei: quia babilonã
it. Chaldei autem ꝓpt̾ antiquam regiȩ urbis
dignitatem: non illam suam s se illius uocare
maluerunt. Unde factum eͣ ut nabuchodono¬
sor ceteriꝙ post eum usq cyrum reges. quam¬
uis chaldeoꝵ uirib potentes et babiloniȩ nomi¬
ne clari legantur: in numero et ordine regum
non habeantur ilustrium. Si quidem eo tem¬
pore quo azarias qui et orias nominatus ẽ. suꝑ
duas tribus inherusalem regnauit: et hierobo¬
am filius ioas regis israel: suꝑ decem tribus in

Expanded text:
praefectus Medorum idemque natione Medus, Sardanapraefectus Medorum idemque natione Medus, Sardanapallum regem suum apud Babilonam interfecisset, regni nomen et summam in Medos transtulit. Ita Nini et Babilonis regnum eo anno in Medos dirivatum est, quo anno apud Latinos Prochas, Amulii et Numitoris pater, avus autem Reae Silviae quae mater Romuli fuit, regnare coepit. 4 Discedente autem Arbato in Medos, partem regni penes se retinuere Chaldaei, quia Babilonam it; Chaldaei autem propter antiquam regiae urbis dignitatem non illam suam, sed se illius vocare maluerunt. 5 Unde factum est ut Nabuchodonosor ceterique post eum usque Cyrum reges, quamvis Chaldaeorum viribus potentes et Babiloniae nomine clari legantur, in numero et ordine regum non habeantur inlustrium. Siquidem eo tempore quo Azarias, qui et Ozias nominatus est, super duas tribus in Hierusalem regnavit, et Hieroboam filius Ioas regis Israhel super decem tribus in
Abbreviated transcription (Latin):
appellauit ecbathanis. Quidam querendum pu¬
tant. historia iudith quo tempore quibus ue sub
regibus edita fuerit: ob hoc maxime quia ipsi re¬
ges qui in historia notati sunt hoc ẽ arfaxath et
nabuchodonosor. apud eos qui assyriorum uel
medoꝵ historias conscripsere in ordine regum
utriusq regni inserti non repperiuntur. Nam rex
primus apud assyrios qui eminere ceteris potuit.
ninus fuit: qui in regione assyrioꝵ ciuitatem no¬
minis sui hoc ẽ ninum quam hebrei uocant n¬
niuen. dicitur condidisse. H ic gͦ cum gentes plu¬
rimas bello petiuisset ac suꝑasset: post tremum
bellum illi fuit cum xoroastre. bactrianoꝵ rege
qui pͥmus fertur artes magicas inuenisse. Hocq
occiso: et ipse decessit. Post quem sãmirames uxor
eius. totius asiȩ regina. babiloniam urbem in¬
staurauit:: caputq regni assyrii ut ẽe̾t instituit¬
sicq regnum assyrioꝵ dui in concussa potentia
stetit. S cum arbatus quem alii arbacen uocãt

Expanded text:
appellavit Ecbathanis». Quidam quaerendum putant historia Iudith quo tempore quibusve sub regibus edita fuerit; ob hoc maxime quia ipsi reges qui in historia notati sunt, hoc est Arfaxath et Nabuchodonosor, apud eos qui Assyriorum vel Medorum historias conscripsere in ordine regum utriusque regni inserti non reperiuntur. 2 Nam rex primus apud Assyrios, qui eminere ceteris potuit, Ninus fuit, qui in regione Assyriorum civitatem nominis sui, hoc est Ninum, quam Hebrei vocant Nineven, dicitur condidisse. Hic ergo cum gentes plurimas bello petivisset ac superasset, postremum bellum illi fuit cum Zoroastre Bactrianorum rege, qui primus fertur artes magicas invenisse, hocque occiso et ipse decessit. 3 Post quem Samerames uxor eius, totius Asiae regina, Babilonam urbem instauravit caputque regni Assirii ut esset instituit,sicque regnum Assyriorum diu inconcussa potentia stetit; sed cum Arbatus, quem alii Arbacen vocant,
Abbreviated transcription (Latin):
unt. atq scãm ȩccłam uenerari nimio terrore com¬
pelluntur: sicq cum sequatibus suis errorem suũ
relinquere. atq fidelium numero se ꝑcatholicã
confessionem et baptismatis ꝑceptionem. ad socia¬
re festinant:. Unde ꝑisaiam dicitur: uenient ad
te curui filii eoꝵ qui te humiliauerunt: & adorabt̃
uestigia pedum tuoꝵ om̃s qui detrahebant tibi:

Expanded text:
unt atque sanctam ecclesiam venerari nimio terrore conunt atque sanctam ecclesiam venerari nimio terrore conpelluntur, sicque cum sequacibus suis errorem suum relinquere atque fidelium numero se per catholicam confessionem et baptismatis perceptionem adsociare festinant. 38 Unde per Esaiam dicitur: «Venient ad te curvi filii eorum qui te humiliaverunt, et adorabunt vesti
Abbreviated transcription (Latin):
non ueretur magnitudinem presentium tribu¬
lationumꝰ s fioe plena & spe firma adtendit
ademinentiam celestium premioꝵ: ubi infutua
uita consors erit gaudii et beatitudinis sc̃oꝵ an
se de mimicis suis. ipse caput omnium increo ule
incidit in hac nocte in manu mea Ut probes quia
ita ẽ: ecce caput olofernis. qui incontẽptu suꝑbię
sue. dm̃i isrł contẽpsit: et tibi interitum minabat᷑
dicens: Cum captus fuerit popłs ifrahel: gladio ꝑ¬
forare p̾cipiam latera tua Uidens autẽ achior capt̃
olofernis: angustiatus p̃pauore cecioit in faciem suꝑ
terram: & estuauit anima euis Postea uͦ quam re¬
sũpio spũi recreatis ẽ. ꝓcioit ao pedes eius. et adora¬
uit eam: et cetera: Pachior ducem ammanitarum
ut supra dicrimus pagani siue heretici designant᷑.
hostium ac ꝑsecutoꝵ suoꝵ ferocitatem suꝑare: nimio
pauore concussi. acontumatia elationis sue corru¬

Expanded text:
non miretur magnitudinem praesentium tribunon miretur magnitudinem praesentium tribulationum, sed fide plena et spe firma contendit ad eminentiam coelestium praemiorum, ubi in futura vita consors erit gaudii et beatitudinis sanctorumse de inimicis suis, ipse caput omnium incredulorum incidit in hac nocte in manu mea. Et ut probes, quod ita est, ecce caput Holofernis, qui in contemptu superbiae suae Deum Israel contempsit, et tibi interitum minabatur dicens: Cum captus fuerit populus Israel, gladio perforare praecipiam latera tua. Videns autem Achior caput Holofernis, angustiatus prae pavore cecidit in faciem super terram, et aestuasumpto spiritu recreatus est, procidit ad pedes eius et adoravit eam»et cetera. 37 Per Achior ducem Ammonitarum, ut supra diximus, pagani sive heretici designantur,hostium ac persecutorum suorum ferocitatem superare, nimio pavore concussi a contumacia elationis suae corru
Abbreviated transcription (Latin):
uersus principes & potestates. aouersus munoi
rectores tenebrarum harum contra spiritalia nequi¬
tiȩ in cȩlestibus: Uniuersi autem ad orantes dñm
dixerunt ad eam: Benediacit te dñs in uirtute sua.
quia per te ad nichilum redegit inimicos nr̃os
Porro orias princeps popłi israel: dirit ad eam: Be¬
nedicta es tu filia adño dõ excelso. pre omnibus
mulieribus suꝑ terram: Benedictus dñf qui cre¬
auit cęlum et terram. qui te direxit inuulnera
capitis pͥncipis inimicoꝵ nr̃oꝵ: quia hodie nom̃
tuum ita magnificauit. ut non recedat laus tua
de ore hominum. Benedicta ẽ eccłã in uirtute
dñi quia ꝑ ipsam dñs contriuit potestatẽ diabo¬
li: Et benedicta ẽ illa pre omnibus mulierib
super terram: quia fidei eius confessio. et diuini
cultus uera religio. in toto orbe retinet palmã:
Quius laus non receoet de ore hominum qui me¬
mores sunt eius stuoii et bonoꝵ actuum. eo quoo
ꝑdilectionem dĩ & ꝓacimi. qua macrime feruet.

Expanded text:
rincipes et potestates, adversus mundi rectores tenebrarum harum, contra spiritualia nequitiae in coelestibus . » « Universi autem adorantes Dominum dixerunt ad eam: Benedixit te Dominus in virtute sua, quia per te ad nihilum redegit inimicos nostros. Porro Ozias princeps populi dixit ad eam: Benedicta es tu, filia, a Domino Deo excelso prae omnibus mulieribus super terram. Benedictus Dominus, qui creavit coelum et terram, qui te direxit in vulnera capitis principis inimicorum nostrorum; quia hodie nomen tuum ita magnificavit, ut non recedat laus tua de ore hominum. » Benedicta est Ecclesia in virtute Domini, quia per ipsum Dominus contrivit potestatem diaboli, et benedicta est illa prae omnibus mulieribus super terram; quia fidei ejus confessio, et divini cultus vera religio in toto orbe retinet principatum. Cujus laus non recedet de ore hominum, qui memores sunt ejus studii, et bonorum actuum, eo quod per dilectionem Dei et proximi, qua maxime fervet,
Abbreviated transcription (Latin):
cumbebat in ebrietate sua: cum scã ęcła mentẽ
suꝑbam antiqui hostis fidelibus sermone lucido
exponit et dolum illius in quo malitia plenus
confioebat illis aꝑte reuelat: ut sciant quante
ꝑuersitatis inimicus eoꝵ sit: et quanta pietate
omnipotentis dĩ sub dñb fidelium animarum
suꝑatus atq reoactus ẽ: quas illesas ab oni frau¬
de hostis et contaminatione erroris. ꝓtectio diui¬
na custodit: ut his omnibus ꝑfecte agnitis. con¬
ditori suo atq redẽptori pro hoc condignas grãs
agant. atq deuotas laudes incessanter referant:
inc ẽ quod pastor ecclȩ auditores suos ammonuit
dicens Sobrii estote et uigilate: quia aduersa¬
rius ur̃ diabolus tamquam leo rugiens circuit
querens quem deuoret: cui resistitẽ fortes in fioe
Hinc & paulus ait: Timeo ne sicut serpens seduꝙ
Confortamini inquit in dño et inpotentia uir¬
tutis eius: et induite uos arma dĩ ut possitis stare

Expanded text:
cumbebat in ebrietate sua», cum sancta ecclesia mentem cumbebat in ebrietate sua», cum sancta ecclesia mentem superbam antiqui hostis fidelibus sermone lucido exponit et dolum illius, in quo malitia plenus confidebat, illis aperte revelat, ut sciant quantae perversitatis inimicus eorum sit et quanta pietate omnipotentis Dei sub dominio fidelium animarum superatus atque redactus est; 28 quas inlaesas ab omni fraude hostis et contaminatione erroris protectio divina custodit, ut his omnibus perfecte agnitis conditori suo atque redemptori pro hoc condignas gratias agant atque devotas laudes incessanter referant. 29 Hinc est quod pastor ecclesiae auditores suos ammonuit dicens: «Sobrii estote et vigilate, quia adversarius vester diabolus, tamquam leo rugiens, circuit quaerens quem devoret, cui resistite fortes fide». Hinc et Paulus ait: «Timeo ne sicut serpens seduxit «Confortamini, inquit, in Domino et in potentia virtutis eius, et induite vos arma Dei ut possitis stare
Abbreviated transcription (Latin):
nentiorem locum ascendere: nisi scãm ȩccłam ad
superna & cęlestia doginata sermonem conuer¬
tere. ut illuc nr̃os animos sustollat. et adłudandũ
dm̃ ꝓ uniuersis beneficiis suis quȩ miscoiter uero
inpendit israheli torpentes prouocet: cuius uir¬
tus. hostem antiquum interfecit in manu illius
fẽmine. de qua ad callidum serpentem inpͥmor¬
dio dñs ait ipsa conteret caput eius: et cui ipsa
ueritas ineuangłio ait ecce dabo uobis potesta¬
caput olofernis ostenoit illis dicens: E cce ca¬
put oloferni principis mi liciȩ assyrioꝵ: et ece
conopeum illius in quo recumbebat in ebrieta¬
te sua᷑ ubi et per manum femine ꝑcussit illũ
et inde huc reu̾tentem: & ñ ꝑmisit me ancillã
suam dñs coinquinariꝰ sine pollutione peccan
reuocauit me uobis gauoentẽ in uictoria sua
in euasione mea & inliberatione ur̃a Confi¬
fernis. et ostendit illis conopeum eius in quo re¬

Expanded text:
nentiorem locum ascendere» nisi sanctam ecclesiam ad nentiorem locum ascendere» nisi sanctam ecclesiam ad superna et caelestia dogmata sermonem convertere, ut illuc nostros animos sustollat et ad laudandum Deum pro universis beneficiis suis, quae misericorditer vero impendit Israheli, torpentes provocet? Cuius virtus hostem antiquum interfecit in manu illius feminae, 24 de qua ad callidum serpentem in primordio Dominus ait: «Ipsa conteret caput eius». Et cui ipsa Veritas in evangelio ait: «Ecce dabo vobis potestacaput Holofernis ostendit illis dicens ecce caput Holofernis principis militiae Assyriorum et ecce conopeum illius in quo recumbebat in ebrietate sua ubi et per manum feminae percussit illet inde huc revertentem et non permisit me ancillam suam Dominus coinquinari sed sine pollutione peccati revocavit me vobis gaudentem in victoria sua in efernis» et «ostendit illis conopeum eius in quo re
Abbreviated transcription (Latin):
suam loquitur in aurem auoientis.
Et factum ẽ cum auoissent uiri uocem eius. uio¬
cauerunt prbos ciuitatis: et cucurrerunt ao eã
eam iam non ẽẽ uenturam: Et accenoentes lumi¬
naria: congirauerunt circa eam uniuersi do
uocem iudith presbri ciuitatis. cum omĩ plebe
conueniunt: quia ad doctrinam sc̃ȩ eccłȩ non
solum minores. ẜ etiam maiores uniuersi con¬
currunt. ut euis salubria dicta auoiant. et pu¬
en intentione ad implenoa suscipiant Hoc est
enum luminaria accendere: ad discendam ue¬
ritatem cordis piam deuotionem p̾bere. et uni¬
uersas tenebras erroꝵ a se expellere Iua autẽ
ascendens inementiori loco: uissit fieri silentiũ
Cumq. om̃s tacuissent. dixit udith Lauoate
dñm nr̃m qui non deseruit spantes in se ẽt inme
ancilla sua adimpleuit miscdĩam suam quam pro¬
misit domui israel: et interfecit in manui mea hos¬
tem popłi sui in hac nocte Quid ẽ iudith inemi¬

Expanded text:
suam loquitur in aurem audientis». 20 suam loquitur in aurem audientis». 20 «Et factum est cum audissent viri vocem eius, vocaverunt presbiteros civitatis. Et cucurrerunt ad eam eam iam non esse venturam; et accendentes luminaria congyraverunt circa eam universi». 21 Ad «vocem Iudith presbiteri civitatis» cum omni plebe conveniunt, quia ad doctrinam sanctae ecclesiae non solum minores sed etiam maiores «universi concurrunt», ut eius salubria dicta audiant et pura intentione adimplenda suscipiant. Hoc est enim «luminaria accendere» ad discendam veritatem, cordis piam devotionem praebere et universas tenebras errorum a se expellere. 22 «Illa autem, ascendens in eminentiori loco, iussit fieri silentium. Cumque omnes tacuissent dixit Iudith: “Laudate Dominum nostrum, qui non deseruit sperantes in se, et in me ancilla sua adimplevit misericordiam suam quam promisit domui Israhel, et interfecit in manu mea hostem populi sui in hac nocte”». 23 Quid est Iudith «in emi
Abbreviated transcription (Latin):
hoc deposcat. aodit dicens Quia nobiscũ ẽ. qui
fecit uirtutẽ in isrł Ualde enim iustum ẽ. ut qͥ
se unitum cum capite suo agnoscit de quo scrip¬
tum ẽ dñs uirtutem popło suo dabit et bene¬
dicet popłm suum in pace᷑ cum eo ad cȩlestis
regni apicem ascendat: quia sine eo nullomodo
illuc ꝑuenire potest Unde ipsa ueritas in e¬
uangłio ait: Nemo ascendit in cęlum: nisi qui
descendit de cȩ̨lo: filius hominis qui ẽ in cęlo
Potest et hoc quod dicit iudith custodibus muroꝵ
aꝑite portas: deuotio cordis auditoꝵ suoꝵ abea
postulata intelligi hoc ẽ. ut preparent intentio¬
nem cordis ad accipienda ea quȩ sibi dicuntur: sicut
saluator in euanglio ꝑ parabolas docens turbas.
repetit dicens Qui habet aures auoiendi: audiat
quio sp̃c dicat ȩcclesiis Merito gͦ illa quȩ uirtu¬
tes dñi quas fecit exponere uult. auditores deuo¬
tos querit: quia scriptum ẽ. Beatus qui catsam

Expanded text:
hoc deposcat addit dicens: « quia nobiscum est, qui hoc deposcat addit dicens: « quia nobiscum est, qui fecit virtutem in Israel. » Valde enim justum est ut qui se unitum cum capite suo agnoscit, de quo scriptum est, « Dominus virtutem populo suo dabit, et benedicet populum suum in pace, » cum eo ad coelestis regni apicem ascendat, quia sine eo nullo modo illuc pervenire potest. Unde ipsa Veritas in Evangelio ait: « Nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo filius hominis, qui est in coelo. » Potest et hoc qu«aperite portas», devotio cordis auditorum suorum ab ea postulata intellegi, hoc est ut praeparent intentionem cordis ad accipienda ea quae sibi dicuntur; sicut Salvator in evangelio per parabolas docens turbas drepetit dicens: «Qui habet aures audiendi audiat quid spiritus dicat ecclesiis». Merito ergo illa quae virtutes Domini, quas fecit, exponere vult, auditores devotos quaerit, quia scriptum est: «Beatus qui causam
Abbreviated transcription (Latin):
dixrit iudith alonge custodibus muroꝵ: Aꝑite
portas: qm̃ nobiscum ẽ ds̃ qui fecit uirtutem
in isrł: Custodes muroꝵ hoc ẽ tutores castroꝵ
ȩccłȩ sunt doctores scĩ.: qui uerbo et exemplo
atꝙ. etiam oratione assioua muniunt uitam
credentium: et ad ęternam beatituoinem illis
preparant introitum: De quib ꝑpropħam di¬
citur Suꝑ muros tuos hierusalem constituu
custodes: tota die et tota nocte non tacebunt lauda¬
re nomen dñi: Possunt ⁊ angłicȩ uirtutes. custodes
muroꝵ spiritalium intelligi: quȩ nobis deputate
sunt. ut nos suis solatus contra malignos sp̃c def¬
endant: Clamat gͦ uidith a longe cũstodibus: pos¬
tulans sibi aꝑire portas eo quod secum sit dñs:
ans postulat. ut per suffragia sc̃oꝵ sibi suꝑnȩ pa¬
triȩ pandantur introitus: ut ibi nominis sui ex¬
pleat officium: dicens cum ꝓpħa Aꝑite michi
portas iusticie. et ingressus in eas confitebor dño
hec porta dñi iusti intrabunt ꝑ eam Et unde

Expanded text:
stodibus murorum: “Aperite portas, quoniam nobiscum est Deus qui fecit virtutem in Israhel”». Custodes murorum, hoc est tutores castrorum ecclesiae, sunt doctores sancti, qui verbo et exemplo atque etiam oratione assidua muniunt vitam credentium et ad aeternam beatitudinem illis praeparant introitum; de quibus per prophetam dicitur: «Super muros tuos, Hierusalem, constitui custodes, tota die et tota nocte non tacebunt» laudare nomen Domini. 15 Possunt et angelicae virtutes custodes murorum spiritalium intellegi, quae nobis deputatae sunt ut nos suis solatiis contra malignos spiritus defendant. Clamat ergo «Iudith a longe custodibus», postulans sibi «aperire portas eo quod secum sit Dominuans postulat ut per suffragia sanctorum sibi supernae patriae pandatur introitus, ut ibi nominis sui expleat officium, dicens cum propheta: «Aperite mihi portas iustitiae et ingressus in eas confitebor Domino; haec porta
Abbreviated transcription (Latin):
re dnm̃n postulare: s magis ad arbitrium eius
cuncta referre: sicut legitur quidam patrum
in oratione tantum dixisse. fili dei sicut uis &
sicut scis miserere mei: Unde in libro damelis
tres pueri nabuchodonosor impiisimo regi qͥ
illis pęnas inferre minabatur. et dei potentiã
blasfẽmauit. ita leguntur responoisse. Hon
orpotet nos de hac respondere tibi Eoce enim ds̃ nr̃
quem colimus potest eripere nos de camino ignis:
et de manibus tuis orex liberare:. Quod si noluerit.
notum sit tibi rex quia deos tuos non colimus: et
statuam auream quam erexisti non adoramus
Hullomodo gͦ oportet xpĩanum cui cę̧lestis regni
patria ꝓmissa ẽ de presentis uitȩ cõmodis nimiũ
certare ac dñm inordinate postulare: quia qui de¬
dit maiora. ipse ꝓcurat etiam & minora. De quo
ipsa ueritas in euangłio ait. Holite gͦ solliciti eẽ
dicentes. quid manducabimus aut quid bibemꝰ

Expanded text:
re Dominum postulare, sed magis ad arbitrium eius re Dominum postulare, sed magis ad arbitrium eius cuncta referre, sicut legitur quidam Patrum in oratione tantum dixisse: «Fili Dei, sicut vis et sicut scis, miserere mei». 27 Unde in libro Danielis tres pueri Nabuchodonosor inpiissimo regi, qui illis poenas inferre minabatur et Dei potentiam blasphemavit, ita leguntur respondisse: «Non oportet nos de hac re respondere tibi; ecce enim Deus noster, quem colimus, potest eripere nos de camino ignis et de manibus tuis, o rex, liberare. Quod si noluerit, notum sit tibi rex quia deos tuos non colimus, et statuam auream quam erexisti non adoramus». 28 Nullo modo ergo oportet Christianum, cui caelestis regni patria promissa est, de praesentis vitae commodis nimium certare ac Dominum inordinate postulare, quia qui dedit maiora ipse procurat etiam et minora, de quo ipsa Veritas in evangelio ait: «Nolite ergo solliciti esse dicentes:“Quid manducabimus aut quid bibem
Abbreviated transcription (Latin):
nium uirtutum. familiamq copiosissimam:
cum omnium gentium ad eam congregauit
multitudinem infinitam. Possessiones quoq in ar¬
mentis boum. et gregibus ouium: quia subdidit
ei non solum eos qui utiles potuerunt fieri inagro
dñico: s etiam illos qui  hocentiam mentis atq.
obedientiam actu inpẽoerent deuoto. Hec in
omnibus : famosissima: qm̃ ualde timet dnm.¬
Cuius laudes salomon iuata finem ꝓuerbioꝵ suoꝵ
plenissime explicat: ubi inter cetera ita dicit.
Mulier timens dñm ipsa lauoabitur: date ei de
frutu manuum suarum. et lauoent eam in
portis oꝑa eius. Hinc et isaias ait. Timor dñi
ipse ẽ thesaurus eius. Itaq cum auoisset iudith
qm orias ꝓmisisset quoo transacto quinto die
traderet ciuitatem: reprobauit sententiam:
iniustum uidicans. dño miserationis suȩ temp
constituendum: cum ille solus pre omnibus
nouit et tempus et modum miserationis suȩ:
ac ꝓpterea non licet ciuq petulanter ꝓ aliqua

Expanded text:
nium virtutum. «Familiamque copiosissimam», nium virtutum. «Familiamque copiosissimam», cum omnium gentium ad eam congregavit multitudinem infinitam. «Possessiones quoque in armentis boum et gregibus ovium», quia subdidit ei non soDominico, sed etiam illos qui innocentiam mentis atque obedientiam actu impenderent devoto. Haec in omnibus famosissima, quoniam valde timet Dius laudes Salomon iuxta finem Proverbiorum suorum plenissime explicat, ubi inter cetera ita dicit: «Mulier timens Dominum ipsa laudabitur, date ei de fructu manuum suarum et laudent eam in portis opera eius». Hinc et Esaias ait: «Timor Domini ipse est thesaurus eius». 26 Itaque «cum audisset Iudith quoniam Ozias promisisset quod transacto quinto die traderet civitatem», reprobavit sententiam iniustum iudicans Domino miserationis suae tempus constituendum, cum ille solus prae omnibus novit et tempus et modum miserationis suae; ac propterea non licet cuique petulanter pro aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
helitarum. uenit estus suꝑ caput eius: quando
exxcitabant illi ꝑsecutionem causa diuinitatis eiꝰ
aput uero xp̃i ẽ ds̃. Nam maxime scandalum¬
inde sumebant uidei. quod diceret patrem suũ
ẽẽ dm̃: dicentes ad illum. De bono oꝑe non lapi¬
damus te. s de blasphemia: et quia tu homo cũ
sis. facis te ipsum dm̃. Et adpilatum nos inquuit
legem habemus. et sccłm legem debet mori: qr
sua. et sepultus in orto bierosolimitano. tercia¬
ꝙ die resurrexit amortius: ascenoens in cęlos
sedet aodexteram dĩ patris: inde uenturus ui¬
dexr uiuoꝵ ac mortuoꝵ. H uius gͦ sponsa post¬
quam ablatis ẽ ab ea sponsus. ieuinio et absti¬
nentiȩ oꝑam deoit: omnibꝰ diebus uite suȩ
utiq usq ad consummationẽ scłi. seruans cãsti¬
tatem fidi. nec ullomodo consentit erroribus
hereticoꝵ pollui. Cui uir suus reliquerat diui¬
tias multas. spiritalis. ꝓfecto sapientie. et om¬

Expanded text:
elitarum, venit aestus super caput ejus, quando elitarum, venit aestus super caput ejus, quando excitabant illi persecutionem, causa divinitatis ejus. Caput vero Christi est Deus; nam maxime scandalum sumebant inde Judaei, quod diceret patrem suum esse Deum, dicentes ad illum: « De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia; et quia tu homo cum sis, facis te ipsum Deum. » Et ad Pilatum: « Nos, » inquiunt, « legem habemus, et secundum legem debet mori, quia sua, et sepultus in horto Jerosolymitano, tertiaque die resurrexit a mortuis, ascendens in coelos sedet ad dextram Dei Patris, inde venturus judex vivorum ac mortuorum. Hujusmodi ergo sponsa, postquam ablatus est ab ea sponsus, jejunio et abstinentiae operam dedit omnibus diebus vitae suae, utique usque ad consummationem saeculi servans castitatem fidei, nec ullo modo consentit erroribus hereticorum pollui. 24 «Cui vir suus reliquerat divitias multas», spiritalis profecto sapientiae et om
Abbreviated transcription (Latin):
piosam. ac possessiones armentis boum. et gre¬
gibus ouium plenas: quia siue ex ueteris legis
instructione. siue etiam exphilosophie doctri¬
ne institutione. cum moralibus disciplinis
multiplices opes sibi eccła ad xpm ueniens. re¬
seruabat scientie. Hinc et doctor gentium se
gloriabatur nutritũ ẽẽ secus pedes gamalielis.
qui erat doctor legis honorabilis: et moyses
eruoitus ẽẽ legitur. omni sapientia et doctrina
egyptioꝵ. Sicui uero hic sensus displicuerit.
quo diximus manassen uirum uidith legis
decala̾gum siue ritum gentilitatis significare:
potest eum altiore mysterio ad xp̃m qui est
uerus sponsus eccłe transferre. Qui bñ manas¬
ses dici potest: quia obliuisci nos faciet calamitatis
pristinȩ ꝑconsolationem futurę uite. Nic gͦ in diebꝰ¬
messis hordiariȩ hoc est in collectione plebis iuoa¬
ice. cum mitteret p̾dicare apłos suos eugłium. et
congregare manipłos. credentium de terra isra¬

Expanded text:
piosam, ac possessiones armentis boum et grepiosam, ac possessiones armentis boum et gregibus ovium plenas»: quia sive ex veteris legis instructione, sive etiam ex philosophicae doctrinae institutione cum moralibus disciplinis multiplices opes sibi ecclesia ad Christum veniens reservabat scientiae. 20 Hinc et doctor gentium se gloriabatur nutritum esse secus pedes Gamalielis, qui erat doctor legis honorabilis. Et Moyses eruditus esse legitur omni sapientia et doctrina Aegyptiorum. Si cui vero hic sensus displicuerit quo diximus Manassen virum Iudith legis decalogum sive ritum gentilitatis significare, potest eum altiore mysterio ad Christum, qui est verus sponsus ecclesiae, transferre, qui bene Manasses dici potest quia oblivisci nos faciet calamitatis pristinae per consolationem futurae vitae. 21 Hic emessis hordeaceae, hoc est, in conversione plebis Judaicae, cum mitteret praedicare apostolos suos Evangelium, et congregare manipulos credentes de terra Isra
Abbreviated transcription (Latin):
duos conderet insemet ipsum. in unum no¬
uum hominẽ faciens pacem. Et reconciliauit
ens inimiticias insemet ipso: et ueniens euan¬
gelizauit pacem uobis qui longe fuistis. et
pacem his qui prope. Quod autẽ dicit. uidith
post uiri sui mortem iam annis tribus et
mensibus se& relictam ẽẽ uiduam: significat
eccłam amundi illecebris destitutam. sc̃ȩ tri¬
suȩ firmam posuit custodiam. ut non ꝑ diu̾sa
uanis deflueret desideriis: s cum cogitationib
mundis in cõtaminatam se in conspetu sui seruaret
conditoris. Hec habebat suꝑ lumbos suos cilicium.
et ieiunabat omnibus diebus: quia ꝑcontinentiã
uite et mortificationem uoluptatum. terrena in
se crucifiit desideria: ⁊ concupiscentias carnis
restringebat. future uitȩ sollempnitatibus: et
sabato animarum in cęlesti regno omnimodo
se p̾parans. ubi ꝓ presente tribulatione cum scĩs
angłis plenum ꝑceptura ẽ gaudium. Qui uir
suus reliquerat diuitias multas et familiam co¬

Expanded text:
duos conderet in semetipsum, in unum novum hominem, faciens pacem, et reconciliaret ens inimicitias in semetipso. Et veniens, evangelizavit pacem vobis qui longe fuistis, et pacem his qui prope». 16 Quod autem dicit Iudith post viri sui mortem «iam annis tribus et mensibus sex relictam esse viduam», significat ecclesiam, a mundi inlecebris destitutam, sanctae Trisuae firmam posuit custodiam, ut non per diversa vanis deflueret desideriis, sed cum cogitationibus mundis incontaminatam se in conspectu sui servaret conditoris. 18 Haec «habebat super lumbos suos cilicium et ieiunabat omnibus diebus», quia per continentiam vitae et mortificationem voluptatum terrena in se crucifixit desideria et concupiscentias carnis restringebat, futurae vitae sollemnitatibus et sabbato animarum in caelesti regno omnimodo se praeparans, ubi pro praesente tribulatione cum sanctis angelis plenum perceptura est gaudium. 19 «Cui vir suus reliquerat divitias multas et familiam co
Abbreviated transcription (Latin):
late in orationibus. quia aduersarius ur̃ diabolu
tamquam leo rugiens circuit querens quẽ de¬
uoret.: cui resistite fortes in fide. A diuuant aut̃
ad hoc certamen agendum. scõꝵ uiroꝵ fortia exem¬
pla: qui eminentia recte fioei hostibus prestabãt
uniuersis: & robore uirtutum eos constanter re¬
uincebant. Unde eliachim iste. moysi exemplũ
quo contra amalec magis oratione quã armis
bellicis confligebat: introduxit. Hinc & paulus
ad hebreos fidei uirtutem laudans. patrum co¬
piosa exempla. in testimonium asciuit: qui ꝑfi
dem uicerunt regna. oꝑati sunt iusticiam. ad¬
epti sunt ꝓmissionem. De quo & iacobus ait.

Expanded text:
quia adversarius vester diabolus, tamquam leo rugiens, circuit quaerens quem devoret, cui resistite fortes in fide». Adiuvant autem ad hoc certamen agendum sanctorum virorum fortia exempla, qui eminentia rectae fidei hostibus praestabant universis, et robore virtutum eos constanter revincebant. 19 Unde Heliachim, iste Moysi exemplum, quo contra Amalech magis oratione quam armis bellicis confligebat, introduxit. Hinc et Paulus ad Hebreos, fidei virtutem laudans, patrum copiosa exempla in testimonium asscivit: «Qui per fidem vicerunt regna operati sunt iustitiam, adepti sunt promissionem». De quo
Abbreviated transcription (Latin):
re usq in p̾sentem
diem: quia om̃s qui
in uia istus uite
positi transire cu¬
piunt ad regnum
cȩleste. et confiten
suꝑ filios hominum.
nullom᷑ obliuisci po¬
terunt sollempnitatis
terunt sollempnitatis istius: s in numero di¬
erum sc̃oꝵ accipiunt illa. quando hanc solam in
gauoio uniuersarum sollẽpnitatum suarum ce¬
lebrant: ex eo scilicet tempore quo pͥmum ꝑbap¬
tisinum de inimici euaserunt potestate. usq
in p̾sentem diem. io est donec p̾sens scłm fini¬
atur Cum autẽ futura uenerit uita. tunc
iam festiuitas stabił erit atq ꝑ fecta. quando
iudebitur dd̃ dõꝵ in syon: et sc̃i eius regnabũt

Expanded text:
re usque in praesentem re usque in praesentem diem»; 99 quia omnes qui in via istius vitae positi transire cupiunt ad regnum caeleste, et confitentsuper filios hominum, nullo modo oblivisci poterunt sollemnitatisterunt sollemnitatis istius, sed «in numero drum accipiunt» illam, quando hanc solam in gaudio universarum sollemnitatum suarum celebrant. 100 «Ex eo» scilicet «tempore» quo primum per baptismum de inimici evaserunt potestate, «usque in praesentem diem», id est donec praesens saeculum finiatur; cum autem futura venerit vita, tunc iam festivitas stabilis erit atque perfecta, quando videbitur Deus deorum in Sion et sancti eius regnabunt
Abbreviated transcription (Latin):
in iuditium non
autem p̾destinauit
hos et uocauit: et qͦs
uocauit. hos et iusti¬
ficauit: Quos autẽ iusti¬
ficauit: illos et głificauit: Si ds̃. ꝓ nobis quis
contra nos: Cunctis gͦ diebus quibus ȩccła in in¬
colatu istius mundi peregrinatur: electi filii eiꝰ
sub umbra alarum dĩ usq ad finem uite ꝓteg¬
untur illesi Et si in hoc tempore doloribus
et angustus plenissimo. sine dampno salutis
suȩ conseruantur: quantomagis post finem
istius uitȩ sine omĩ angustia gemiitu et ꝑicło
custodiuntur. ubi dolor uel gemitus amplius
iam non erit ullus: Et hoc est quod dicitur
post mortem eiusannis multis: quia post
obitum p̾sentis uite. in scłm scłi anni eius sunt:
in numero dierum scõꝵ accipitur: et colitur auide¬
is. e& illo tempore usq in p̾sentem diem Merito
ꝗͥ festiuitas huius uictorie. ab hebreis hoc ẽ tran¬
sitoribus in numero dierum sc̃oꝵ accipitur & co¬
litur a uiocis. hoc ẽ confessoribus ex illo tempo¬

Expanded text:
in iuditium non autem praedestinavit hos et vocavit, et quos vocavit hos et iustificavit; quos autem iustificavit illos et glorificavit. Si Deus pro nobis, quis contra nos?». Cunctis ergo diebus quibus ecclesia in incolatu istius mundi peregrinatur, electi filii eius sub umbra alarum Dei usque ad finem vitae proteguntur inlaesi. 97 Et si in hoc tempore doloribus et angustiis plenissimo sine damno salutis suae conservantur, quanto magis post finem istius vitae sine omni angustia, gemitu et periculo custodiuntur, ubi dolor vel gemitus amplius iam non erit ullus? Et hoc est quod dicitur «post mortem eius annis multis»; quia post obitum praesentis vitae in saeculum saeculi anni eius sunt qin numero dierum sanctorum accipitur, et colitur a Iudaeis ex illo tempore usque in praesentem diem». Merito igitur «festivitas huius victoriae ab Hebreis», hoc est transitoribus, «in numero dierum sanctorum accipitur et colitur a Iudaeis», hoc est confessoribus, «ex illo tempo
Abbreviated transcription (Latin):
iudith.
iBeR IoSrER auem it eBRei inter agiographa an¬
numerant: multipliciter xp̃i et ecclȩ sacram̃ta in
mynisterio continet: Quia ipsa hester in ȩccłȩ typo
popłm de ꝑicło lberat: et interfecto aman qui in¬
ter p̾tatur iniquitas. partes conuiuii et diem ce¬
iebrem mittit in posteros Hunc quidem librũ
asserit sacre historiȩ interpres. de archiuis hebreoꝵ
releuatum. uerbum auerbo expressius se trans¬
tulisse: attamen ea que in editione uulgata rep¬
perit. non penitus p̾ter misit: s hebraica ueri¬
tate plena fide exp̾ssa. cetera quȩ ex trinsecus
inuenit. uixta fioem libri addendo sub iunait:
Nos autem ea que e&hebreoꝵ fonte. plata sunt.
allegorico sensu exposuimus: cetera uͦ que ex
grecoꝵ lingua et literis insuꝑ adoita sunt. et
p̃ter misimus S hoꝵ sensuum studiosus lector
cum anteriora bene rimauerit:. satis agnoscere
poterit: Tu autem o nobilissima regina. cum
sacramenta diuina in expositis bene agnoue¬

Expanded text:
UDITH her, quem Hebraei inter hagiographa annumerant, multipliciter Christi et Ecclesiae sacramenta in mysterio continet: quia ipsa Esther in Ecclesiae typo populum de periculo liberat, et interfecto Aman, qui interpretatur iniquitas, partem convivii et diem celebrem mittit in posteros. Hunc quidem librum asserit sacrae historiae interpres de archivis Hebraeorum relevatum verbum a verbo expressius se transtulisse. Attamen ea quae in editione vulgata reperit non penitus praetermisit, sed Hebraica veritate plena fide expressa, caetera quae extrinsecus invenit juxta finem libri addendo subjunxit. Nos autem ea quae ex Hebraeorum fonte prolata sunt, allegorico sensu exposuimus. Caetera vero, quae ex Graecorum lingua et litteris insuper addita sunt, et praetermisimus, sed horum sensus studiosus lector, cum anteriora bene rimaverit, satis agnoscere poterit. Tu autem, o nobilissima regina, cum sacramenta divina in expositis bene agnove