comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑamini iniquitatẽ: uident᷑ in eccłia
esse. sed non sunt. immo & contra eccle¬
siam faciunt. Quomͦ ergo baptizare
baptismo ȩcłiȩ possunt. quod nec ip¬
sis ꝓdest. nec accipientibꝰ. nisi in trinse¬
cus uera conuersione mutent᷑. ut ipsũ
sacramentũ quod eis accipientibus ñ
ꝓderat quando scło uerbis non factis
renuntiabant. ꝓdesse incipiat cum &.
factis ceperint renuntiare: ita & illi
quorum ẽ aꝑta separatio. quia in mẽ¬
bris illius columbȩ nec hi nec illi sunt
hodie. sed aliqui eoꝵ fortasse futuri fc̃.
Non itaq baptisma hereticoꝵ acce¬
ptamꝰ quando post eos non baptiza¬
mus: sed quod xp̃i esse cognoscimus:
etiã in malis hominibus. siue aperte
foris. siue int̾ occulte separatis. ilis in
ea re inqua deuiabant correctis q¬
bita ueneratione suscipimus. Sicit
antẽ urgeri uideor cum mͥ dicit̃
urgeo cum dico. ergo qui cȩlestia
mandata non seruat auarus. raptius

Expanded text:
operamini iniquitatem, uidentur in ecclesia operamini iniquitatem, uidentur in ecclesia esse, sed non sunt, immo et contra ecclesiam faciunt. quomodo ergo baptizare baptismo ecclesiae possunt, quod nec ipsis prodest nec accipientibus, nisi intrinsecus uera conuersione mutentur, ut ipsum sacramentum, quod eis accipientibus non proderat, quando saeculo uerbis, non factis renuntiabant, prodesse incipiat, cum et factis coeperint renuntiare, ita et illi quorum est aperta separatio, quia in membris illius columbae nec hi nec illi sunt hodie, sed aliqui eorum fortasse futuri sunt. Non itaque baptisma haereticorum acceptamus, quando post eos non baptizamus, sed quod Christi esse cognoscimus etiam in malis hominibus siue aperte foris siue intus occulte separatis, illis in ea re in qua deuiabant correctis debita ueneratione suscipimus. sicut autem urgeri uideor cum mihi diciturgeo cum dico: \'ergo qui caelestia mandata non seruat, auarus raptor
Abbreviated transcription (Latin):
enim sint hodie uidemus. quid cras
futuri sint ignoramus. Et dõ quidem
apud quẽ sunt p̾sentia quȩ uentura
sunt. etiam quod futuri sunt iam st̃.
nos autẽ scdm id quod in pręsenti ẽ
quisq hominum queximus. utrum
in illis ȩccłiȩ membris quȩ unica co¬
lumba ẽ dicta. & sponsa xp̃i sine ma¬
cula ꝙ ruga. hodie deputandi sint de
quibus dicit ciprianus in epła quam
commemoraui. quod uiam dñi non de¬
nerent. nec data sibi ad salutẽ cęlestia
mandata seruarent: quod non facẽnt
dñi uoluntatẽ patrimonio & lucro
studentes. suꝑbiam sectantes. emula¬
tioni & dissensioni uacantes: simplici¬
tatis & fidei negligentes. scło uerbis
solis & non factis renuntiantes. unus¬
quisq sibi placentes. & om̃ibꝰ displi¬
centes. Quod si eos in suis membris nec
illa columba cognoscit. & talibꝰ si in
eadẽ ꝑuersitate ꝑmanserint dicturꝰ
ẽ dñs. non noui uos. recedite a me qui

Expanded text:
enim sint hodie uidemus, quid cras enim sint hodie uidemus, quid cras futuri sint ignoramus. et deo quidem, aput quem sunt praesentia quae uentura sunt, etiam quod futuri sunt iam sunt, nos autem secundum id quod in praesenti est quisque hominum quaerimus, utrum in illius ecclesiae membris, quae unica columba dicta est et sponsa Christi sine macula et ruga, hodie deputandi sint de quibus dicit Cyprianus in epistula quam commemoraui, quod uiam domini non tenerent nec data sibi ad salutem caelestia mandata seruarent, quod non facerent domini uoluntatem patrimonio et lucro studentes, superbiam sectantes, aemulationi et dissensioni uacantes, simplicitatis et fidei neglegentes, saeculo uerbis solis et non factis renuntiantes, unusquisque sibi placentes et omnibus displicentes. quodsi eos in suis membris nec illa columba cognoscit et talibus, si in eadem peruersitate permanserint, dicturus est dominus: non noui uos; recedite a me qui
Abbreviated transcription (Latin):
quod non mutatis ualebat ad ꝑnitiem.
mutatis ualere inciperet ad salutẽ: qr
nec isti eccłiȩ deuoti sunt. qui uident᷑
esse intꝰ. ꝙ contra xp̃m uiuunt. id est
contra mandata xp̃i faciunt. nec om̃i¬
no ad illam ȩccłam ꝑtinere uidicandi
sunt. quam sic ipse mundat lauachro
aquȩ in uerbo. ut exhibeat sibi gło¬
sam ȩccłam non habentẽ maculam
aut rugam. aut aliquid huiꝰmodi. Qd̃¬
si in ista eccłia non sunt ad cuiꝰ mẽbra
non ꝑtinent. non sunt in ȩccłia de
qua dicit᷑. una ẽ colũba mea. una ẽ
matri suȩ. Ipsa ẽ enĩ sine macula ꝙ
ruga. Aut asserat qͥ potest. huiꝰ colũbe
membra esse. qui scło uerbis non fa-¬
ctis renuntiant. Interim aliquid ui-¬
debimus. uude dictum arbitror. Qui
tiam qͥ nouit quos p̃destinauerit ante
mundi constitutionẽ conformes ima¬
ginis filii sui: multi etiã qui aꝑte fo¬
ris sunt & heretici appellant᷑. multis
& bonis catholicis meliores sunt. Qͥ d

Expanded text:
quod. non mutatis ualebat ad perniciem, quod. non mutatis ualebat ad perniciem, mutatis ualere inciperet ad salutem, quia nec isti ecclesiae deuoti sunt, qui uidentur esse intus et contra Christum uiuunt, id est contra mandata Christi faciunt, nec omnino ad illam ecclesiam pertinere iudicandi sunt, quam sic ipse mundat lauacro aquae in uerbo, ut exhibeat sibi gloriosam ecclesiam non habentem maculam aut rugam aut aliquid huiusmodi. quodsi in ista ecclesia non sunt, ad cuius membra non pertinent, non sunt in ecclesia de qua dicitur: una est columba mea, una est matri suae; ipsa est enim sine macula et ruga. aut asserat, qui potest, huius columbae membra esse qui saeculo uerbis, non factis renuntiant. interim, ad quod uidemus. unde dictum arbitror: qui scientiam, qui nouit quos praedestinauerit ante mundi constitutionem conformes imaginis filii sui, multi etiam, qui aperte foris sunt et haeretici appellantur, multis et bonis catholicis meliores sunt; quid
Abbreviated transcription (Latin):
do. transfigurans in se sicut sc̃s daniel
peccata popłi sui. Nã int̾ multa mala
quȩ cõmmemorat. etiam hoc ait. Sclõ
uerbis solis & non factis renuntiantes
sicut de quibusda dicit apłs. Confi¬
tent᷑ enĩ se nosse dm̃. factis autẽ negant.
Hos ergo beatus ciprianꝰ in ipsa intus
eccłia uersari arguit qui corde in me¬
lius non mutato baptirant᷑. quando
utiq scło uerbis non factis renunti¬
ant: cum dicat apłs petrus. sic ꝙ̃ uos
simili forma baptisma saluos facit. ñ
carnis depositio sordiũ. sed conscien
habebant de quibꝰ dicit᷑. scło uerbis
solis & non factis renuntiantes. Et
tamen id agit increpans ꝙ̃ arguens
eos. ut aliquando ambulent in uia
xp̃i. & eius amici malint esse qũa scłi.
Cui si obtemperassent. &. recte iam ui¬
uere non ut pseudo xp̃iani. sed ut ue-
ri xp̃iani cepissent: nũquid eos iuberet
denuo baptizari: Non utiq sed hoc eis
pr̃aret uera conuersio. ut sacram̃tum

Expanded text:
deo, transfigurans in se sicut sanctus Danihel deo, transfigurans in se sicut sanctus Danihel peccata populi sui. nam inter multa mala quae commemorat etiam hoc ait: saeculo uerbis solis et non factis renuntiantes, sicut de quibusdam dicit apostolus: confitentur enim deum se nosse, factis autem negant. hos ergo beatus Cyprianus in ipsa intus ecclesia uersari arguit, qui corde in melius non mutato baptizantur, quando utique saeculo uerbis, non factis renuntiant, cum dicat apostolus Petrus: sic et uos simili forma baptisma saluos facit, non carnis depositio sordium, sed cohabebant de quibus dicitur: saeculo uerbis solis et non factis renuntiantes. et tamen id agit increpans et arguens eos, ut aliquando ambulent in uia Christi et eius amici malint esse quam saeculi. Cui si obtemperassent et recte iam uiuere non ut pseudochristiani, sed ut ueri christiani coepissent, numquid eos iuberet denuo baptizari? non utique, sed hoc eis praestaret uera conuersio, ut sacramentum,
Abbreviated transcription (Latin):
biant. extra remanebunt. Magis ergo
qr ꝓ eccłiȩ honore atq unitatẽ pu¬
gnamus. non tribuanius hereticis
qcquid apud eos eus agnoscimꝰ sed
eos arguentes doceamꝰ quod ex unita-¬
te habent non ualere ad salutẽ ni¬
si ad eandẽ uenerint unitatẽ. Aqͣ
enim ȩccłiȩ fidelis ꝙ salutaris ꝙ scã
ẽ bene utentibꝰ: ea uero bene uti extra
eccłiam nemo potest: male utentibus
autẽ ꝙ foris & intꝰ ad supplicium ge¬
rit᷑ non ad premiũ suffragatur. Et
ideo baptismus corrũpi & ad ultera-¬
ri non potest. & si a corruptis & adul¬
teris habeatur: sicut & ipsa ȩccłia in¬
corrupta & casta & pudica ẽ. Et ideo
non ad eam ꝑtinent auari. raptores.
feneratores: quos non tantũ foris. sed
etiam uitꝰ esse multis litterarum sua¬
rũ locis ciprianꝰ ipse testat᷑. Et tamen
non mutato corde baptizant᷑ & ba¬
ptirant. Nam ꝙ̾. hoc in quadã epła
sua dicit ad clericos de deprecando

Expanded text:
biant, extra remanebunt. Magis ergo, biant, extra remanebunt. Magis ergo, quia pro ecclesiae honore adque unitate pugnamus, non tribuamus haereticis quidquid aput eos eius agnoscimus, sed eos arguentes doceamus quod ex unitate habent non ualere ad salutem, nisi ad eandem uenerint unitatem. aqua enim ecclesiae fidelis et salutaris et sancta est bene utentibus, ea uero bene uti extra ecclesiam nemo potest. male utentibus autem et foris et intus ad supplicium geritur, non ad praemium suffragatur. et ideo baptismus corrumpi et adulterari non potest, etsi a corruptis et adulteris habeatur, sicut et ipsa ecclesia incorrupta et casta et pudica est, et ideo non ad eam pertinent auari raptores faeneratores, quos non tantum foris sed etiam intus esse multis litterarum suarum locis Cyprianus ipse testatur, et tamen non mutato corde baptizantur et baptizant. Nam et hoc in quadam epistula sua dicit ad clericos de deprecando
Abbreviated transcription (Latin):
so comparataii¬
dicat nobis pest
quidẽ baptism¬
eius homines
sed salutẽ beall¬
tudinis extra
eam neminẽ u
si sicut scriptura testat᷑: etiã foras
largiter manauerunt. Nominatĩ
quippe cõmemorant᷑. ꝙ ꝑ quas terraᷤᷤ
fiuant. & quia extra paradẏsum
constituta sunt: om̃ibus notum est.
nec tamen in mesopotamia uel in
egypto quo illa flumina puenert̃.
est felicitas uitȩ quȩ in paradiso
cõmemorat᷑. Ita fit: ut cũ paratlysi
aqua sit extra paradisum: beatitudo
tamen non sit nisi intra paradisum.
Sic ergo baptismus ȩccłiȩ potest esse
extra ęccłiã. munꝰ autẽ beatȩ uitȩ ñ
nisi intra ȩccłiam reperit᷑ quȩ supra pe-¬
tram etiam fundata est. quȩ ligandi
& soluendi claues accepit. Hec ẽ una
quȩ tenet ꝙ possidet omnẽ sponsi fui
ꝙ dñi potestatẽ: ꝑ quam coniuigalẽ
potestatẽ etiam de ancillis filios pare¬
re potest. Qui si non suꝑbrant. in sor¬
tẽ hereditatis uocantur. si autẽ suꝑ¬

Expanded text:
so comparata indicat nobis, posse quidem ejus baptismum homines sed salutem beatitudinis extra eam neminem veisi, sicut scriptura testatur, etiam foras largiter manaverunt. Nominatim quippe commemorantur et per quas terras fluant. Et quia extra paradisum constituta sunt, omnibus notum est nec tamen in Mesopotamia uel in Aegypto, quo illa flumina peruenerunt, est felicitas uitae quae in paradiso commemoratur. ita fit, ut, cum paradisi aqua sit extra paradisum, beatitudo tamen non sit nisi intra paradisum. sic ergo baptismus ecclesiae potest esse extra ecclesiam, munus autem beatae uitae non nisi intra ecclesiam repperitur, quae super petram etiam fundata est, quae ligandi et soluendi claues accepit. haec est una quae tenet et possidet omnem sponsi sui et domini potestatem, per quam coniugalem potestatem etiam de ancillis filios parere potest, qui si non superbiant, in sortem hereditatis uocantur, si autem super
Abbreviated transcription (Latin):
głicis datur. qualibet ea ꝑuersitate
intelligat ille ꝑ quẽ datur. uel ille
cui datur. ipsum ꝑ se sc̃m ẽ. ꝓpt̃ illum
cuius ẽ. Et si quisq ꝑ hominẽ ꝑur¬
sum id accipiens. non accipiat dm̃
ministri ꝑuersitatẽ. sed solam min¬
sterii scĩtatẽ in bona fide. & spe. ꝙ can¬
tate. unitati compaginatus ȩccłig n
missionem accipit peccatorum. non
ꝑ uerba sicut cancer serpentia: sed
ȩuangłica sacramenta de celesti fon¬
te manantia. Si autẽ ipse qui accipi
ipse ꝑuersus est: nec ꝑuerso ad salutẽ
ꝓdest quod dat᷑. & scm̃ tamen in eo
ꝑmanet quod accipitur: nec ei si cort¬
ctus fuerit iteratur. Nulla itaq parti¬
cipatio est iustitiȩ & iniquitati: ñ solũ
quȩ foris. sed etiam quȩ intus ẽ. No¬
uit enim dñs qui sunt eiꝰ: ꝙ recedit¬
ab iniquitate om̃is qui nominat n¬
men dñi. Nulla etiã cõmunio ẽ luci
ꝙ̃ tenebris: non solum quȩ foris. sed

Expanded text:
elicis datur, qualibet ea peruersitate elicis datur, qualibet ea peruersitate intellegat ille per quem datur uel ille cui datur, ipsum per se sanctum est propter illum cuius est. et si quisque per hominem peruersum id accipiens non accipiat tamen ministri peruersitatem, sed solam mysterii sanctitatem, in bona fide et spe et caritate unitati conpaginatus ecclesiae remissionem accipit peccatorum non per uerba sicut cancer serpentia, sed per euangelica sacramenta de caelesti fonte manantia. si autem ipse qui accipit peruersus est, nec peruerso ad salutem prodest quod datur, et sanctum tamen in eo permanet quod accipitur nec ei si correctus fuerit iteratur. Nulla itaque participatio est iustitiae et iniquitati, non solum quae foris, sed etiam quae intus est. nouit enim dominus qui sunt eiab iniquitate omnis qui invocat nomen Domini. Nulla etiam communio est luci et tenebris ; non solum quae foris, sed
Abbreviated transcription (Latin):
spũ scõ iam accepto baptizari nolus¬
set: contempti tanti sacramenti reus
fieret. Cum autẽ baptiratus ẽ. non utiq
melius sacramentũ quam symon acce-¬
pit: sed diuersa hominum merita. sub
eiusde sacramenti pari scitate distincta
sunt. Ita non auget aut minuit bapti¬
smatis scĩtatẽ: uel bonum uel malum
hominis meritum. Sicut autẽ bono
cathecumino baptismus deest ad ca¬
pessendum regnum cȩlorum. sic ma¬
lo baptirato uera consiersio. Qui
enim dixit nisi quis renatus fuerit
ex aqua & sp̃u non intrabit in re-¬
gnum cȩlorum: ipse etiam dixit. nͥ
abundauerit iustitia ur̃a plusquam
scribarum ꝙ phariseoꝵ. non intrabi¬
tis in regnum cęloꝵ. Namq ne secura

Expanded text:
spiritu sancto iam accepto baptizari noluisspiritu sancto iam accepto baptizari noluisset, contempti tanti sacramenti reus fieret. cum autem baptizatus est, non utique melius sacramentum quam Simon accepit, sed diuersa hominum merita sub eiusdem sacramenti pari sanctitate distincta sunt. ita non auget aut minuit baptismatis sanctitatem uel bonum uel malum hominis meritum. sicut autem bono catechumeno baptismus deest ad capessendum regnum caelorum, sic malo baptizato uera conuersio. qui enim dixit: nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non intrabit in regnum caelorum, ipse etiam dixit: nisi abundauerit iustitia uestra plus quam scribarum et Pharisaeorum, non intrabitis in regnum
Abbreviated transcription (Latin):
coronarent᷑: quid ad rem ꝑtineat non
satis intelligo. nisi forte quia dicebañ
multomagis hereticos cum baptismo
xp̃i posse ad regnum eius admicti. quo
cathecumini admitterent᷑: cũ ipse di¬
xerit nisi quis renatus fuerit ex aqua
& spũ. non in trabit in regnum cȩlo¬
rum. Qua in re nec ego dubito ca-¬
thecuminum catholicum diuina ca¬
ritate flagrantẽ. heretico baptirato
anteponere: sed etiam in ipsa intus
catholica bonum cathecuminũ ma¬
lo baptizato anteponimꝰ. nec ideo ta-¬
men sacram̃to baptismatis quo iste
nondum. ille iam imbutꝰ ẽ facimꝰ
inuiriam: aut cathecumini sacram̃¬
tum sacramento baptismi p̃ferendũ
putamus: cum aliqu̾e cathecuminũ
aliquo baptirato fideliorem melio¬
remq cognoscimus. Melior enĩ cen¬
turio cornelius nondum baptizatus:
symone baptirato. Iste enim & ante
baptismum scõ sp̃u impletꝰ ẽ: ille et
post baptismũ immundo spũ infla¬
tus ẽ. Uerũtameni cornelius si etiam

Expanded text:
coronarentur, quid ad rem pertineat non coronarentur, quid ad rem pertineat non satis intellego, nisi forte quia dicebant multo magis haereticos cum baptismo Christi posse ad regnum eius admitti quo catechumeni admitterentur, cum ipse dixerit: nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non intrabit in regnum caelorum. qua in re nec ego dubito catechumenum catholicum diuina caritate flagrantem haeretico baptizato anteponere. sed etiam in ipsa intus catholica bonum catechumenum malo baptizato anteponimus, nec ideo tamen sacramento baptismatis, quo iste nondum, ille iam inbutus est, facimus iniuriam aut catechumeni sacramentum sacramento baptismi praeferendum putamus, cum aliquem catechumenum aliquo baptizato fideliorem melioremque cognoscimus. melior enim centurio Cornelius nondum baptizatus Simone baptizato. iste enim et ante baptismum sancto spiritu impletus est, ille et post baptismum inmundo spiritu inflatus est. uerumtamen Cornelius si etiam
Abbreviated transcription (Latin):
tiat. & obhoc uterq ab illius unicȩ co¬
lumbȩ corpore alienus sit: cur in uno
eoꝵ sacramentum xp̃i cognoscimꝰ. in
alio nolumus. quasi aut huius. aut
huius sit. cum in utroq idem sit. &
non nisi d̃i sit: & qũauis in pessimis
bonum sit: Et si hominum qui hoc
habent alius ẽ alio deterior. non ideo
illud quod habent deterrus ẽ in illo
qũa in isto: quia nec duobus catho¬
licis malis si unus sit alio deterior.
deteriorem baptimũ gerit: nec si unꝰ
eoꝵ sit bonus alius malus. in malo
malus ẽ baptismꝰ. & in bono bonus.
sed in utroq bonꝰ: sicut lumen solis
uł etiam lucernȩ. non utiq deterius
ẽ in oculis deterioribꝰ quam in melio¬
ribus. sed idem in utrisq: qũauis eos
diuerse ꝑ illorum diuersitate uel le¬
tificet uel excruciet. Illud sane quod
de cathecuminis obiciebat᷑ cy priano.
quod in martyrio dep̾hensi. & ꝓ xp̃i
nomine occisi. etiam sine baptismo

Expanded text:
tiat et ob hoc uterque ab illius unicae cotiat et ob hoc uterque ab illius unicae columbae corpore alienus sit, cur in uno eorum sacramentum Christi cognoscimus, in alio nolumus, quasi aut huius aut huius sit, cum in utroque idem sit et non nisi dei sit et quamuis in pessimis bonum sit? et si hominum qui hoc habent alius est alio deterior, non ideo illud quod habent deterius est in illo quam in isto, quia nec in duobus catholicis malis, si unus sit alio deterior, deteriorem baptismum gerit, nec si unus eorum sit bonus alius malus, in malo malus est baptismus et in bono bonus, sed in utroque bonus, sicut lumen solis uel etiam lucernae non utique deterius est in oculis deterioribus quam in melioribus, sed idem in utrisque, quamuis eos diuerse pro illorum diuersitate uel laetificet uel excruciet. Illud sane quod de catechumenis obiciebatur Cypriano, quod in martyrio deprehensi et pro Christi nomine occisi etiam sine baptismo
Abbreviated transcription (Latin):
animalis ẽ: uelut ebriositas qũa nol
solũ sine horrore nominare. sed ecia
cũ hilaritate p̃dicare iam popłi con¬
suerunt: nũquid in quo fuerit sola
esse poterit: Quis enĩ ebriosus. non
& contentiosus & animosus. & mul¬
dus: & a p̃ceptorum sanitate disseru¬
ens. & arguentibꝰ se grauit̾ inimicis
Iam uͦ ut & fornicator & adulter ñ
sit difficile ẽ: potest tam̃ non esse he-¬
reticus. sicut hereticus potest nor
esse ebriosus. nec adulter. aut forni¬
cator. nec luxuriosus. aut amator
pecuniȩ. aut ueneficus: ꝙͣ simul
hec om̃ia potest non esse. Neq enĩ
unĩ aliqd̾ uicium. om̃ia cȩtera conse¬
quuntur. Ppositis itaq duobus uno
catholico cum his om̃ibus uitiis.
alio heretico sine his quȩ possunt ñ
esse in heretico. qũaus contra fidẽ
non uterq disputet. ꝙ tamen contra
fide uderq uiuat. & spe uana uterq
fallat᷑ & a caritate spũali uterq dissen¬

Expanded text:
et animalis est. uelut ebriositas, quam non et animalis est. uelut ebriositas, quam non solum sine horrore nominare sed etiam cum hilaritate praedicare iam populi consuerunt, numquid in quo fuerit sola esse poterit? quis enim ebriosus non et contentiosus et animosus et inuidus et a praeceptorum sanitate dissentiens et arguentibus se grauiter inimicus? iam uero ut et fornicator et adulter non sit, difficile est. potest tamen non esse haereticus, sicut haereticus potest non esse ebriosus nec adulter aut fornicator nec luxuriosus aut amator pecuniae aut ueneficus et simul haec omnia potest non esse. neque enim unum aliquod uitium omnia cetera consequuntur. propositis itaque duobus, uno catholico cum his omnibus uitiis, alio haeretico sine his quae possunt non esse in haeretico, quamuis contra fidem non uterque disputet et tamen contra fidem uterque uiuat et spe uana uterque fallatur et a caritate spiritali uterque dissen
Abbreviated transcription (Latin):
dexteram constituet ille iuidex. nec
eis qui ad dexteram constitui non me¬
rebuntur aliquid aliud qũa ad sin¬
stram eẽ remanebit: nulla uox reliqͥe
quam sicut hedi audiant ex ore pa¬
storis. nisi ite in ignẽ ȩternum qui
paratꝰ ẽ diabolo ꝙͣ angłis eiꝰ licet n
illo igne sicut dixi diuersa possint dͥi¬
stingui ꝓcriminum diuersitate sup¬
plicia. Utrum autẽ catholicum pesi¬
mis moribus alicui heretico in cunis
uita preter id quod hereticus ẽ non
inueniunt homines quod reprhen¬
dant. p̃ponere debeamus: non aucͥt
prȩcipitare sententiam. Si autt̃ qus
dicat qͥa hereticus. ẽ. non potest hoc solũ
esse quin & alia consequant᷑. carnalis
est enim & animalis. ac ꝑ hoc ꝙ̃ ent¬
lus sit necesse ẽ & animosus. ꝙ inuid
ꝙ inimicus ipsi ueritati. ab eaq dissea¬
tiens: intelligat ꝙ de illis malis quod
unũ mitiꝰ elegerit. solũ in quoqu̾ã stũ
posse. ea scilicet causa. qm̃ carnals

Expanded text:
dextram constituet ille iudex, nec dextram constituet ille iudex, nec eis qui ad dextram constitui non merebuntur aliquid aliud quam ad sinistram esse remanebit. nulla uox reliqua est quam sicut haedi audiant ex ore pastoris nisi: ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis eius, licet ex illo igne, sicut dixi, diuersa possint distribui pro criminum diuersitate supplicia. Utrum autem catholicum pessimis moribus alicui haeretico, in cuius uita praeter id quod haereticus est non inueniunt homines quod reprehendant, praeponere debeamus, non audeo praecipitare sententiam. si autem quis dicat: \'quia haereticus est, non potest hoc solum esse, quin et alia consequantur; carnalis est enim et animalis ac per hoc et aemulus sit necesse est et animosus et inuidus et inimicus ipsi ueritati ab eaque dissentiens>, intellegat et de illis malis quod unum mitius elegerit solum in quoquam esse non posse, ea scilicet causa, quoniam carnalis
Abbreviated transcription (Latin):
cubitores. neq fures. neq auari. neq
ebriosi. neq maledici. neq rapaces. re¬
gnum di non possidebunt. Non ait
qui hȩc om̃ia uitia simul habuerint
regnum di non possidebunt: sed neq
illi. neq illi. ut in singulis hoc subau¬
diatis. quod nulli eorum regnum dĩ
possidebunt. Sicut gͦ heretici regnũ dĩ
ñ possidebunt: sic auari regnum di ñ
possidebunt. Nec dubitandum est
quidem penas ipsas quibus crucia¬
buntur qui regnum d̃ĩ ñ possideb̃t.
ꝓ diuersitate criminum esse diuesas
& alias aliis acriores: ut in ipso ion
ȩterno ꝓ disparilibus ponderib ꝓ¬
catorum. sint disparia tormenta pe¬
narum. Neq enim frustra ipse dĩs
ait tolerabilius erit sodomis quin
uobis in die uidicii. Sed tam̃ adn
possidendum regnum di tantũdem
ualet ex uitiis illis quod elegerism¬
tius: quantum uel plura uel unum.
quod ꝑspexeris grauius. Et quia illi
possessuri sunt regnum di quos ad

Expanded text:
cubitores neque fures neque auari neque cubitores neque fures neque auari neque ebriosi neque maledici neque rapaces regnum dei possidebunt. non ait: \'qui haec omnia uitia simul habuerint regnum dei non possidebunt\', sed: \'neque illi neque illi\', ut in singulis hoc subaudias quod nulli eorum regnum dei possidebunt. sicut ergo haeretici regnum dei non possidebunt, sic auari regnum dei non possidebunt. nec dubitandum est quidem poenas ipsas, quibus cruciabuntur qui regnum dei non possidebunt, pro diuersitate criminum esse diuersas et alias aliis acriores, ut in ipso igne aeterno pro disparibus ponderibus peccatorum sint disparia tormenta poenarum. neque enim frustra ipse dominus ait: tolerabilius erit Sodomis quam uobisin die iudicii. sed tamen ad non possidendum regnum dei tantundem ualet ex uitiis illis quod elegeris mitius, quantum uel plura uel unum quod perspexeris grauius. et quia illi possessuri sunt regnum dei quos ad
Abbreviated transcription (Latin):
parcit. nec ulla adulatione nos deci-¬
pit. Ido quippe & alibi dicit. Hoc enĩ sci¬
tote cognoscentes: quod om̃is fornica¬
tor aut ĩmundus aut auarus quod
ẽ idoloꝵ seruitus. non habet hereditatẽ
in regno xp̃i & dĩ. Nemo uos seducat
in amibus uerbis. Non est gͦ. quod de
sermone dĩ conqueramur. Dicit om̃ino.
& aꝑte ac libere dicit: eos qui male ui¬
uunt ad regnum di non ꝑtinere. His
igitur om̃ibus uitiis circũseptum ca¬
tholicum non adulemur. nec ei quia
xp̃ianus catholicus est impunitatẽ ꝙͣ
scriptura diuina non ꝓmittit ꝓmitte¬
re audeamus: nec si aliquid unum ha-¬
beat ex his quȩ dicta sunt. debemus ei
societatẽ suꝑnę illius patriȩ polliceri.
Ad corinthios enim singula enume¬
rat. in quibus singulis subauditur
quod regnum di non possidebunt.
Nolite inquit errare. Neq fornicato¬
res. neq idolis seruientes. neq adulte¬
ri. neq molles. neq masculorum con-¬

Expanded text:
parcit nec ulla adulatione nos deciparcit nec ulla adulatione nos decipit. ideo quippe et alibi dicit: hoc enim scitote cognoscentes, quoniam omnis fornicator aut inmundus aut auarus, quod est idolorum seruitus, non habet hereditatem in regno Christi et dei. nemo uos seducat inanibus uerbis. non est ergo quod de sermone dei conqueramur. dicit omnino et aperte ac libere dicit eos qui male uiuunt ad regnum dei non pertinere. His igitur omnibus uitiis circumsaeptum catholicum non adulemus nec ei, quia christianus catholicus est, inpunitatem quam scriptura diuina non promittit promittere audeamus. nec si aliquid unum habeat ex his quae dicta sunt, debemus ei societatem supernae illius patriae polliceri. ad Corinthios enim singula enumerat, in quibus singulis subauditur quod regnum dei non possidebunt. nolite, inquit,\' errare. neque fornicatores neque idolis seruientes neque adulteri neque molles neque masculorum con
Abbreviated transcription (Latin):
tiones. ꝙ his similia: quȩ p̃dico uo¬
bis sicut prȩdixi. qm̃ qui talia agunt
regnum di non possidebunt. Consti¬
tuamꝰ gͦ aliquem castum. continentẽ.
non auarum. non idolis seruientẽ. ho¬
spitalem. indigentibꝰ ministrantẽ ñ
cuiusqũa inimicum. non contentio¬
sum. patientẽ. quietum. nullũ emu¬
lantẽ. nulli inuidentẽ. sobrium. fru¬
galem. hereticum: nulli utiq dubi¬
um ẽ ꝓter hoc solum quod hereticus
est. regnum di non possessurũ. Consti¬
tuamus alium fornicatorẽ. immun¬
dum. luxuriosum. auarum. uł etiã
aptius idolis deditum. ueneficum.
discordiosum. contentiosum: emulũ.
animosum. seditiosum. inuidum.
ebriosum. cõmessatorem. catholicũ:
nũquid ꝓpter hoc solum quod catholicꝰ
ẽ regnum dĩ possidebit. agens talia de
quibus sic cõmemorat apłs: quȩ p̾dico
uobis sicut prȩdixi. qm̃ qui talia agunt.
regnum di non possidebunt: Si hoc dici¬
mus. nosipsos seducimꝰ. Nam sermo
cdi non nos seducit: qui nec tacet nec

Expanded text:
tiones, et his similia; quae praedico vobis, sicut praedixi, quoniam qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt . Constituamus ergo aliquem castum, continentem, non avarum, non idolis servientem, hospitalem, indigentibus ministrantem, non cujusquam inimicum, non contentiosum, patientem, quietum, nullum aemulantem, nulli invidentem, sobrium, frugalem, sed haereticum: nulli utique dubium est propter hoc solum quod haereticus est, regnum Dei non possessurum. Constituamus alium fornicatorem, immundum, luxuriosum, avarum, vel etiam apertius idolis deditum, veneficum, discordiosum, contentiosum, aemulum, animosum, seditiosum, invidum, ebriosum, comessatorem, sed catholicum: numquid propter hoc solum quod catholicus est regnum Dei possidebit, agens talia de quibus sic concludit Apostolus, Quae praedico uobis, sicut praedixi, quoniam qui talia agunt regnum dei non possidebunt? si hoc dicimus, nos ipsos seducimus; nam sermo dei non nos seducit, qui nec tacet nec
Abbreviated transcription (Latin):
stamur. abhominamur. ꝑuersitatẽ
cordis hereticorum: sacramentũ tam̃
euangłicum non ideo non habent.
quia ꝑ quod utile est non habent.
Quappter cum ad fidẽ & ueritatem
ueniunt. & agentes pęnitentiã iam re¬
mitti sibi peccata deposcunt: non eos de¬
cipimus neq fallimus. cum correctos
a nobis aut reformatos in eo quod de¬
prauati atq ꝑuersi sunt. ad regnũ cȩ-¬
lorum sic disciplinis cęlestibus erudimꝰ.
ut quod in eis integrum ẽ nullomo¬
do uiolemus: nec ꝓpter hominis uiti¬
um siqͥd in homine cdi est. uł nullum
uel uitiosum esse dicamꝰ. Iam pauca
restant ex epła ad iubaianũ: sed quia
in eis ꝙ deprȩterita ęccłiȩ consuetudi¬
ne dicitur. & de baptismo ioħis. quod
solet non paruam mouere questionẽ
hominibus rem manifestam parũ at¬
tendentibus. quia uissi sunt ab apło
in xp̃o baptizari. qui baptismũ ioħis
acceperant: non negligenter tractan¬
da sunt.s. in uolumen aliud differen¬

Expanded text:
stamur abominamur peruersitatem stamur abominamur peruersitatem cordis haereticorum, sacramentum tamen euangelicum non ideo non habent, quia per quod utile est non habent. quapropter, cum ad fidem et ueritatem ueniunt et agentes paenitentiam remitti sibi peccata deposcunt, non eos decipimus neque fallimus, cum correctos a nobis ac reformatos in eo quo deprauati adque peruersi sunt ad regnum caelorum sic disciplinis caelestibus erudimus, ut, quod in eis integrum est, nullo modo uiolemus nec propter hominis uitium, si quid in homine dei est, uel nullum uel uitiosum esse dicamus. Iam pauca restant ex epistula ad Iubaianum. sed quia in eis et de praeterita ecclesiae consuetudine dicitur et de baptismo Iohannis, quod solet non paruam mouere quaestionem hominibus rem manifestam parum adtendentibus, quia iussi sunt ab apostolo in Christo baptizari qui baptismum Iohannis acceperant, non neglegenter tractanda sunt et in uolumen aliud differen
Abbreviated transcription (Latin):
At si peo qui respondere potest alius
respondeat: non itide ualet. Ex qua
regula illud in ęuangłio dictum ẽ.
quod om̃s cum legitur naturaliter
mouet. Etatẽ habet. ipse ꝓ se loquat᷑.
Quibus om̃ibꝰ rebꝰ ostendit᷑. aliud ẽẽ
sacramentum baptismi. aliud conu̾¬
sionẽ cordis: sed salutẽ hominis ex
utroq compleri. Nec si unum hoꝵ
defuerit. ideo putare debemꝰ conse¬
quens ẽẽ ut & alterum desit: quia &
illud sine isto potest esse in infante.
& hoc sine illo potuit esse in latro¬
ne: complente dõ. siue in illo siue in
isto. quod non ex uoluntate defuis-¬
set: cũ uero ex uoluntate alterum
horum defuerit. reatu hominẽ inuol¬
ui. Et baptismus quidẽ potest in esse
ubi conuersio cordis defuerit: conuer¬
sio autẽ cordis potest quidem inesse
non ꝑcepto baptismo. sed concempto
est conuersio cordis ad dm̃. cum dĩ sa¬
cramentum condemnitur. Iuste igitur
rep̃hendimus. anathematiramꝰ. dete¬

Expanded text:
at si pro eo qui respondere potest alius at si pro eo qui respondere potest alius respondeat, non itidem ualet. ex qua regula illud in euangelio dictum est, quod omnes cum legitur naturaliter mouet: aetatem habet, ipse pro se loquatur. Quibus omnibus rebus ostenditur aliud esse sacramentum baptismi, aliud conuersionem cordis, sed salutem hominis ex utroque conpleri. nec, si unum horum defuerit, ideo putare debemus consequens esse ut et alterum desit, quia et illud sine isto potest esse in infante et hoc sine illo potuit esse in latrone, conplente deo siue in illo siue in isto quod non ex uoluntate defuisset, cum uero ex uoluntate alterum horum defuerit, reatu hominem inuolui. et baptismus quidem potest inesse ubi conuersio cordis defuerit, conuersio autem cordis potest quidem inesse non percepto baptismo, sed contempto est conuersio cordis ad deum, cum dei sacramentum contemnitur. iuste igitur reprehendimus anathemamus dete
Abbreviated transcription (Latin):
in ysaac qui octauo suȩ natiuitatis
die circũcisus ẽ p̃cessit signaculum
iustitiȩ fidei. &̃ qm̃ patris fidẽ imita¬
tus est. secuta ẽ in crescente ipsa iustitia
cuius signaculum in infante p̃cesserat:
ita in baptizatis infantibꝰ p̃cedit re¬
generationis sacramentũ. & si xp̃ianã
tenuerint pietatẽ. sequet᷑ etiam in cor-¬
de conuersio. cuiꝰ mysterium p̃cessit
in corpore. Et sicut in illo latrone qd̃
ex baptismi sacramento defuerat cõ¬
pleuit om̃ipotentis benignitas. qͥa
non suꝑbia uel contemptu sed neces¬
sitate defuerat. sic in infantibꝰ qui
baptizati moriuntur. eadẽ gr̃a om̃i¬
potentis impleri credenda est. qui
non ex unpia uoluntate. sed ex ȩtatis
indigentia: nec corde credere ad iusti¬
tiam possunt: nec ore confiteri ad sa-¬
lutẽ. Ideo cum ꝓ eis alii respondent
ut impleat᷑ erga eos celebratio sacra¬
menti: ualet utiq ad eorum consecra¬
tionẽ quia ipsi respondere non possuñ.

Expanded text:
in Isaac, qui octauo suae natiuitatis in Isaac, qui octauo suae natiuitatis die circumcisus est, praecessit signaculum iustitiae fidei et, quoniam patris fidem imitatus est, secuta est in crescente ipsa iustitia cuius signaculum in infante praecesserat, ita in baptizatis infantibus praecedit regenerationis sacramentum et, si christianam tenuerint pietatem, sequetur etiam in corde conuersio cuius mysterium praecessit in corpore. et sicut in illo latrone quod ex baptismi sacramento defuerat conpleuit omnipotentis benignitas, quia non superbia uel contemptu, sed necessitate defuerat, sic in infantibus qui baptizati moriuntur eadem gratia omnipotentis implere credenda est, quod non ex impia uoluntate, sed ex aetatis indigentia nec corde credere ad iustitiam possunt nec ore confiteri ad salutem. ideo cum pro eis alii respondent, ut impleatur erga eos celebratio sacramenti, ualet utique ad eorum consecrationem, quia ipsi respondere non possunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ham. sicut cornelius etiã dono sp̃s scĩ
priusqũa baptizaret᷑ ditatus ẽ. Dicit
tamen apłs de ipso abraham. signũ
accepit circumcisionis signaculum ui-¬
stitiȩ fidei. qui iam corde crediderat.
ꝙ̃ deputatum illi erat ad iustitiã. Cur
ergo ei prȩceptum est. ut omnẽ deincepꝰ
infantẽ masculum octauo die circũ¬
cideret qͥ nondum poterat corde cre¬
dere ut ei deputaret᷑ ad iustitiam: nsi
quia &̃ ipsum ꝑseipsum sacram̃tum
multum ualebat: Quod in filio moy¬
si ꝑ angłm manifestatũ ẽ: qui cũ ad huc
incircumcisus a matre ferret᷑. prȩsenti
& euidenti periculo ut circũcideret᷑
exactum ẽ: & cum factum esset depulsa
ꝑnities. Sicut ergo in abraham prȩces¬
sit iustitia fidei. ꝙ accessit circũcisio
signaculum iustitiȩ fidei. ita in corne¬
lio prȩcessit scificatio sp̃ualis in dono
sp̃s scĩ. & accessit sacramentũ regene¬
rationis in lauachro baptismi. Ꝙ sic̃

Expanded text:
ham, sicut Cornelius etiam dono spiritus sancti ham, sicut Cornelius etiam dono spiritus sancti priusquam baptizaretur ditatus est. dicit tamen apostolus de ipso Abraham: signum accepit circumcisionis, signaculum iustitiae fidei, qui iam corde crediderat, et deputatum illi erat ad iustitiam. cur ergo ei praeceptum est, ut omnem deinceps infantem masculum octauo die circumcideret, qui nondum poterat corde credere, ut ei deputaretur ad iustitiam, nisi quia et ipsum per se ipsum sacramentum multum ualebat? quod in filio Moysi per angelum manifestatum est, qui cum adhuc incircumcisus a matre ferretur, praesenti et euidenti periculo ut circumcideretur exactum est et, cum factum esset, depulsa pernicies. sicut ergo in Abraham praecessit iustitia fidei et accessit circumcisio signaculum iustitiae fidei, ita in Cornelio praecessit sanctificatio spiritalis in dono spiritus sancti et accessit sacramentum regenerationis in lauacro baptismi. et sicut
Abbreviated transcription (Latin):
necessitatẽ corporaliter defuit. ꝑfecta
salus ẽ. quia ꝑ pietatẽ sp̃ualiter af¬
fuit: sic & cum ipsa p̃sto ẽ. si ꝑ necessita¬
tem desit quod latroni affuit ꝑficit᷑
salus. Quod traditum tenet uniuer¬
sitas eccłiȩ cum paruuli infantes ba¬
ptirantur: qui certe nondum possini
corde credere ad iustitiam. & ore con¬
fiteri ad salutẽ. quod latro potuit:
quinetiã flendo &̃ uagiendo cũ in eis
misterium celebratur. ipsis misticis
uocibus obstrepunt. Et tamen nullus
xp̃ianoꝵ dixerit. eos inaniter bapti¬
zari. Et si quisꝗͣ quęrat in hac re au¬
ctoritatẽ diuinam. quaquam quod
uniuersa tenet ȩccłia nec conciliis in¬
stitutũ sed semꝑ retentum est: non nisi
auctoritate apłica traditum rectissime
creditur. Camen ueraciter conicere pos¬
sumus. quid ualeat in paruulis bap¬
tismi sacramentum ex circumcisione
carnis quam prior popłs accepit: qũa
prius quã acciperet iustificatus ẽ abra¬

Expanded text:
necessitatem corporaliter defuit, perfecta necessitatem corporaliter defuit, perfecta salus est, quia per pietatem spiritaliter adfuit, sic et cum ipsa praesto est, si per necessitatem desit quod latroni adfuit, perficitur salus. quod traditum tenet uniuersitas ecclesiae, cum paruuli infantes baptizantur, qui certe nondum possunt corde credere ad iustitiam et ore confiteri ad salutem quod latro potuit, quin etiam flendo et uagiendo, cum in eis mysterium celebratur, ipsis mysticis uocibus obstrepunt; et tamen nullus christianorum dixerit eos inaniter baptizari. Et si quisquam quaerat in hac re auctoritatem diuinam, quamquam, quod uniuersa tenet ecclesia nec conciliis institutum, sed semper retentum est, non nisi auctoritate apostolica traditum. rectissime creditur, tamen ueraciter conicere possumus, quid ualeat in paruulis baptismi sacramentum, ex circumcisione carnis quam prior populus accepit, quam priusquam acciperet iustificatus est Abra
Abbreviated transcription (Latin):
ȩternȩ. quorũdã non defuturũ cu-¬
morẽ: qui cum intellectu uertatis
ꝙ̃ ꝓbabilibus moribus ita ꝓfcusc̃
ut multis baptizatis uita atq doctri¬
na se p̃ponere minime dubitarent.
suꝑuacaneum sibi esse crederent ba¬
ptizari. quando ad illum mentis ha¬
bitũ se ꝑuenisse sentirent. ad quenl
multi baptizati ad huc ascendere co¬
narent᷑. Quid autẽ ualeat & quid
agat in homine corpaliter adhibi¬
ta scĩficatio sacramenti. sine qua ta¬
men latro ille non fuit. quia ñ cu
accipiendȩ uoluntas defuit. sed nol
accipiendȩ necessitas affuit: difficil
est dicere. Nisi tamen plurimũ ua¬
leret non serui baptismũ dñs acceps¬
set. Uerum quia ꝑse ipsa confidera¬
da ẽ: excepta salute hominis ciui ps¬
ciendȩ adhibet᷑: satis indicat quod
ꝙ̃ in malis ꝙ in eis qui scł̃o uerbis
factis renuntiant ipsa integra ẽ. cum
illi nͥ corrigantur salutẽ habere non
possint. Sicut autẽ in latrone quia ꝑ

Expanded text:
aeternae quorundam non defuturum tuaeternae quorundam non defuturum tumorem, qui, cum intellectu ueritatis et probabilibus moribus ita profecissent, ut multis baptizatis uita adque doctrina se praeponere minime dubitarent, superuacaneum sibi esse crederent baptizari, quando ad illum mentis habitum se peruenisse sentirent, ad quem multi baptizati adhuc ascendere conarentur. Quid autem ualeat et quid agat in homine corporaliter adhibita sanctificatio sacramenti — sine qua tamen latro ille non fuit, quia non eius accipiendae uoluntas defuit, sed non accipiendae necessitas adfuit —, difficile est dicere. nisi tamen plurimum ualeret, non serui baptismum dominus accepisset. uerum quia per se ipsa consideranda est excepta salute hominis cui perficiendae adhibetur, satis indicat quod et in malis et in eis, qui saeculo uerbis, non factis renuntiant, ipsa integra est, cum illi nisi corrigantur salutem habere non possint. sicut autem in latrone, quia per
Abbreviated transcription (Latin):
quã in illo latrone posset uideri suꝑ-¬
fluum. ut aqua etiã tinguerent᷑: in qͥ¬
baptiratos alios accepisse scã setiptira
testatur: certo quoq indicio quod ile
temporibus congruebat cum lingus
loquerentur eminuerat. Baptrati
sunt tamen. Ꝙ in hoc facto. apłita
extat auctoritas. Usq ad eo nemo
debet in quolibet ꝓuectu interioris
hominis. si forte ante baptismũ usq
ad sp̃ualem intellectum pio corde
ꝓfecerit. contemnere sacramentum:
quod ministroꝵ corporalit̾ oꝑe adhi¬
betur. sed ꝑ hoc dĩ nominis consecra¬
tionem sp̃ualit̃ oꝑatur. Nec ob alius
existimo baptizandi munus ioħi fuist
atcributum. ita ut ioħis baptismus
diceretur: nisi ut dñs ipse qui dederat
cum serui baptismum non spreuisset
accipere. dedicaret humilitatis uum
& quantipendendum esset suũ lugti¬
sina quo ipse baptizaturus erat. tali
facto aꝑtissime declararet. Udebat e¬
nĩ tanꝗͣ. potentissimꝰ medicus salutis

Expanded text:
quam in illo latrone posset uideri superquam in illo latrone posset uideri superfluum ut aqua etiam tinguerentur, in qu nisi baptizatos alios accepisse sancta scriptura testatur, certo quoque indicio, quod illis temporibus congruebat, cum linguis loquerentur, eminuerat. baptizati sunt tamen et in hoc facto apostolica extat auctoritas. usque adeo nemo debet in quolibet prouectu interioris hominis, si forte ante baptismum usque ad spiritalem intellectum pio corde profecerit, contemnere sacramentum, quod ministrorum opere corporaliter adhibetur, sed per hoc deus hominis consecrationem spiritaliter operatur. nec ob aliud existimo baptizandi munus Iohanni fuisse adtributum, ita ut Iohannis baptismus diceretur, nisi ut dominus ipse qui dederat, cum serui baptismum non spreuisset accipere, dedicaret humilitatis uiam et quanti pendendum esset suum baptisma, quo ipse baptizaturus erat, tali facto apertissime declararet. uidebat enim tamquam potentissimus medicus salutis
Abbreviated transcription (Latin):
implere passionem. de latrone illo cui
non baptizato dictum est. hodie mecũ
eris in paradyso: non leue docum̃tũ
idem beatus ciprianus assumit. Qͦd
etiam atq etiam considerans. inue¬
nio non tantum passionẽ ꝓnomine
xp̃i id quod ex baptismo deerat pos¬
se supplere. sed etiã fidem conuersionẽq
cordis. si forte ad cȩlebrandũ mysterrũ
baptismi in angustus tẽporum succur¬
ri non potest. Neq latro ille ꝓ nomi¬
ne xp̃i crucifixus ẽ. sed ꝓmeritis faci¬
norum suorum. nec quia credidit pas-¬
sus ẽ. sed dum patitur credidit. Quan-¬
tum itaq ualeat etiam sine uisibili
baptismi sacramento quod ait apłs.
corde creditur ad iustitiã. ore autẽ¬
confessio fit ad salutẽ: in illo latrone
declaratũ ẽ. Sed tunc impletur inui¬
sibiliter: cum ministerium baptismi
non contemptus religionis. sed arti¬
culus necessitatis ex eludit. Nam mul¬
tomagis in cornelio & in amicis eius.

Expanded text:
implere passionem de latrone illo, cui implere passionem de latrone illo, cui non baptizato dictum est: hodie mecum eris in paradiso, non leue documentum idem beatus Cyprianus adsumit. quod etiam adque etiam considerans inuenio non tantum passionem pro nomine Christi id quod ex baptismo deerat posse supplere, sed etiam fidem conuersionemque cordis, si forte ad celebrandum mysterium baptismi in angustiis temporum succurri non potest. neque enim latro ille pro nomine Christi crucifixus est, sed pro meritis facinorum suorum, nec quia credidit passus est, sed dum patitur credidit. quantum itaque ualeat etiam sine uisibili baptismi sacramento quod ait apostolus: corde creditur ad iustitiam, ore confessio fit ad salutem, in illo latrone declaratum est. sed tunc impletur inuisibiliter, cum ministerium baptismi non contemptus religionis, sed articulus necessitatis excludit. nam multo magis in Cornelio et in amicis eius
Abbreviated transcription (Latin):
dictum ẽ. nisi abundauerit iustitia
ur̃a plusꝗͣ scribarum ꝙ phariseoꝵ.
non intrabitis in regnum cȩlorum.
Aiterum fine altero parũ est. utrõq
ꝑficit illius possessionis heredẽ. Sicut
ergo non debemus impbare iustitiã
hominis quȩ prius ẽẽ cępit quã con¬
iungeret᷑ ȩccłiȩ. sicut esse cȩꝑat corne-¬
lii iustitia priusquã esset ipse in ple¬
be xp̃iana. quȩ neq si imꝓbaretur di¬
xisset ei angłs. acceptȩ sunt elemosinȩ
tuȩ. & exauditȩ sunt orationes tuȩ. neq
si sufficeret ad capessendum regnũ cę̧¬
lorum ut ad petrum mitteret mone¬
retur: sic non est impbandum euangłi¬
cum baptismi sacramentum. etiam sĩ
extra ȩccłiam fuerit acceptũ. Quod ta¬
men quia non ꝑficit ad salutẽ. nͥ ille
qui habet integritatẽ baptismi sua qͦq
prauitate correcta incorporet᷑ ȩccłiȩ.
sic hereticorum errorem corrigamus.
ut quod in eis non eoꝵ sed xp̃i ẽ agno¬
scamꝰ. Baptismi sane uicem aliquando

Expanded text:
bundauerit iustitia uestra plus quam scribarum et Pharisaeorum, non intrabitis in regnum caelorum. alterum sine altero parum est; utrumque perficit illius possessionis heredem. sicut ergo non debemus inprobare iustitiam hominis quae prius esse coepit quam coniungeretur ecclesiae, sicut esse coeperat Cornelii iustitia prius quam esset ipse in plebe christiana — quae neque si inprobaretur dixisset ei angelus: acceptatae sunt elemosynae tuae et exauditae sunt orationes tuae, neque si sufficeret ad capessendum regnum caelorum ut ad Petrum mitteret moneretur —, sic non est inprobandum euangelicum baptismi sacramentum, etiamsi extra ecclesiam fuerit acceptum. quod tamen quia non proficit ad salutem, nisi ille qui habet integritatem baptismi sua quoque prauitate correcta incorporetur ecclesiae, sic haereticorum errorem corrigamus, ut quod in eis non eorum sed Christi est agnoscamus. Baptismi sane uicem aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
credimus. sed inquem credidit petrus.
petri de xp̃o ȩdificati sermonib. non
carminibus uenenati: nec decepti male¬
ficiis. sed beneficiis eius adiuti. Ille pe¬
tri magister xp̃c indoctrina quȩ ad ui¬
tam ducit ȩternam: ipse est magister
nr̃. Sed aliquando iam concludamus
hunc librum: huc usq disserentes. et
quantũ satis uisum est demonstrantes
quisnam sit duarũ ciuitatum cęlestis at¬
q terrenȩ ab initio usq infinem ꝑ mixto¬
rum mortalis excursus. Quarũ illa que
terrena est fecit sibi quos uoluit uel un¬
decumq uel etiam exr hominib falsos
deos quib sacrificando seruiret: illa au¬
tem quȩ cȩlestis peregrinatur interra.
falsos deos non facit. sed a uero dõ ipsa
fit: cuius uerum sacrificium ipsa sit
Ambȩ tamen temporalibus uel bonis pa¬
riter utuntur. uel malis pariter affligia¬
tur. diuersa fide. diuersa spe. diuerso
amore: donec ultimo iudicio separentur.

Expanded text:
credimus, sed in quem credidit Petrus; credimus, sed in quem credidit Petrus; Petri de Christo aedificati sermonibus, non carminibus uenenati; nec decepti maleficiis, sed beneficiis eius adiuti. Ille Petri magister Christus in doctrina, quae ad uitam ducit aeternam, ipse est magister et noster. Sed aliquando iam concludamus hunc librum, huc usque disserentes et quantum satis uisum est demonstrquisnam sit duarum civitatum, coelestis atque terrenae, ab initio usque in finem permixtarum mortalis excursus. Quarum illa quae terrena est, fecit sibi quos voluit, vel undecumque, vel etiam ex hominibus falsos deos, quibus sacrificando serviret: illa autem quae coelestis peregrinatur in terra, falsos deos non facit, sed a vero Deo ipsa fit, cujus verum sacrificium ipsa sit. Ambae tamen temporalibus vel bonis pariter utuntur, vel malis pariter affliguntur, diversa fide, diversa spe, diverso amore, donec ultimo judicio separentur,
Abbreviated transcription (Latin):
maias. Numeratis ꝓinde consulibus.
trecenti sexaginta quinq anni reperi¬
untur impleti ꝑ easdem idus: consulatu
honorii & euthiciant. Porro sequenti
anno consule mranilio theodoro. quan¬
do iam sedm̃ illud oraculum demonũ
aut figmentum hominum nulla esse
debuit religio xp̃iana: quid ꝑ alias ter¬
rarum partes forsitan factum sit non
fuit necesse ꝑquirere: interim qͦd scimꝰ
inciuitate notissima & eminentissima
cartagine africe. Gaudentius & ioui¬
us comites imperatoris honorii. quar¬
to decimo kł aprilis falsorũ deoꝵ tem¬
pla euerterunt. & simulachra confre¬
gerunt: ea quo usq ad hoc tempus ꝑ
triginta ferme annos quis non uideat
quantũ creuerit cultus nominis xxp̃i: pre¬
sertim postea quam multi eorũ xp̃ian
facti sunt qui tanquã uera illa diuinati¬
one reuocabantur a fide. eamq cõpleto
eodem numero annoꝵ in anem ri¬
dendamq uiderunt: Nos ergo qui su¬
mus uocamurq xp̃iani: non inpetrum

Expanded text:
Maias. Numeratis proinde consulibus Maias. Numeratis proinde consulibus trecenti sexaginta quinque anni reperiuntur inpleti per easdem Idus consulatu Honorii et Eutychiani. Porro sequenti anno, consule Mallio Theodoro, quando iam secundum illud oraculum daemonum aut figmentum hominum nulla esse debuit religio Christiana, quid per alias terrarum partes forsitan factum sit, non fuit necesse perquirere; interim, quod scimus, in ciuitate notissima et eminentissima Carthagine Africae Gaudentius et Iouius comites imperatoris Honorii quarto decimo Kalendas Aprilis falsorum deorum templa euerterunt et simulacra fregerunt. Ex quo usque ad hoc tempus per triginta ferme annos quis non uideat quantum creuerit cultus nominis Christi. praesertim postea quam multi eorum Christiani facti sunt, qui tamquam uera illa diuinatione reuocabantur a fide eamque conpleto eodem numero annorum inanem ridendamque uiderunt? Nos ergo, qui sumus uocamurque Christiani, non in Petrum