comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non ipse amittit: sed ut̃ꝙ se unũ
ad fruendũ contẽplantib p̃b&:
dũ ualentibus a equalitatẽ pa¬
tris & filii. ꝑspicua mentis lu¬
qđ ꝓprie ipse suscepit : Idẽ in¬
carnationis humilitatẽ. donec
ponat. Inimicos subpedibus su¬
is Idest donec om̃ĩs suꝑbia
sȩcularis . incarnationis eiꝰ hu¬
militati subdatur: Sane qđ
dictũ ẽ : tunc & ipse filius sub¬
iectus erit ei qui illi sublecit
om̃a: quãuis secđm susceptio¬
nẽ hominis dicatur : quia in¬
de quȩstio nataẽ. cũ ager&
deresurs ectione mor tuorum.
tamen recte queritur: utrũ secđm

Expanded text:
non ipse amittit, sed uterque se unum non ipse amittit, sed uterque se unum ad fruendum contemplantibus praebet. ndum valentibus aequalitatem Patris et Filii perspicua mentis luquod proprie ipse suscepit, id est incarnationis humilitatem, donec ponat inimicos omnes sub pedibus suis, id est, donec omnis superbia saecularis incarnationis ejus humilitati subdatur. Sane quod dictum est: Tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui illi subjecit omnia, quamvis secundum susceptionem hominis dicatur, quia inde quaestio nata est, cum ageret de resurrectione mortuorum, tamen recte quaeritur utrum sec
Abbreviated transcription (Latin):
trad& regnũ dõ patri . cũ
euacuauarit. omnẽ principa¬
tũ & potestatem. & uir tutẽ :
Vnde euacuabitur : nisi humili¬
tate & patientia. & infirmita¬
te: Quis enĩ principatus none¬
uacuatur. cũ filius dĩ ꝓpterea
regnat. Incredentibus: quia
eum principes sȩcłi iudicaruN
Quȩ potestas non euacuatur.
cũ ille ꝑquẽ facta sunt om̃a
ꝓpterea regnat Incredentib.
quia ita sub lectus ẽ potesta¬
tibus. ut dicer& homini
Non haberes in me poteftatem:
nisi data e&̃ tibi desuper:
Quȩ uirtus non ȩuacuat: cũ ip
se ꝑquẽ cęli soli data sunt. ldeo
regnat. Incredentib: quia usq
ad crucem mortemq infirma¬
tus ẽ: Hoc aũ modo: filius ꝓpri¬
e regnat infide credentium
Non enĩ pat̃. dici aut credi po¬
test uel incarnatuᷤ uel ludica¬
tuᷤ. uel crucifixus: Per speciẽ
aut̃ qua ȩ qualis ẽ patri: cũ pa¬
tre regnat In contemplanti
tionis suȩ adspeciem dĩtatis.
ꝑ ducens eos. quisibi nunc creduÑ.

Expanded text:
tradet regnum Deo et Patri, cum tradet regnum Deo et Patri, cum evacuaverit omnem principatum, et potestatem, et virtutem. Unde evacuabit, nisi humilitate, et patientia, et infirmitate? Quis enim principatus non evacuetur, cum Filius Dei propterea regnat in credentibus, quia eum principes saeculi judicarunt? Quae potestas non evacuatur, cum ipse, per quem facta sunt omnia, propterea regnat in credentibus, quia ita subjectus fuit potestatibus, ut diceret homini: Non haberes in me potestatem, nisi data tibi esset desuper? Quae virtus non evacuetur, cum ipse per quem coeli solidati sunt, ideo regnat in credentibus, quia usque ad crucem mortemque infirmatus est? Hoc autem modo Filius proprie regnat in fide credentium. Non enim Pater dici aut credi potest vel incarnatus, vel judicatus, vel crucifixus. Per speciem autem, qua aequalis est Patri, cum Patre regnat in contemplantibtionis suae ad speciem deitatis perducens eos qui sibi nunc credunt,
Abbreviated transcription (Latin):
uelatũ paruilis. Quõ pla¬
cuit dõ. ꝑstultitiã prȩdica¬
tionis. saluos facere creden¬
tes: Neq quicquã se int̃par¬
uulos scire dicit apłs: nisi
opus ẽ. donec ponantur om̃s in¬
imici subpedibus eius: Idẽ hu
militati eiꝰ. quã pedum nomine
significari arbitror cedat atq
sub datus omnis suꝑbia scecula¬
ris: Sicut ex maxima par te
lam factũ ẽ. & cottidie fieri ui¬
demus: Sed quo fine ista fiunt.
ut tradat regnũ dõ & patri
Idẽ ut nutritos fide in carna¬
tionis suȩ. ꝑducat adspeciem
qua ȩqualis ẽ patri : Iam enĩ
eis qui crediderunt loquebat
cũ dicer&: si manseritis inuer¬
bo meo. uere discipuli mei e̾ri
tis It cognosc&is ueritatẽ.
& ueritas liberabit. uos: Reg¬
nũ enĩ trad& patri: cũ ꝑ id
regnabit. In contemplantib
ueritatẽ. quo ȩqualis ẽ patri.
Et ꝑse unigenitũ. ꝑ speciẽ faci&
uideri patrẽ: Nunc enĩ ꝑ
hoc regnat Incredentib qđ
sem& ipsũ exinaniuit. formã
serui accipiens: Tunc aut̃

Expanded text:
quoniam placuit Deo per stultitiam praedicationis salvos facere credentes . Neque quidquam se inter parvulos scire dicit Apostolus, opus est, donec ponantur omnes inimici sub pedibus ejus: id est, ipsi humilitati ejus, quam pedum nomine significari arbitror, cedat atque subdatur omnis superbia saecularis; sicut ex maxima parte jam factum est, et quotidie fieri videmus. Sed quo fine ista fiunt? Ut tradat regnum Deo et Patri, id est ut nutritos fide incarnationis suae, perducat ad speciem qua aequalis est Patri. Jam enim eis qui crediderant, loquebatur, cum diceret: Si manseritis in verbotis, et cognoscetis veritatem, et veritas liberabit vos. Regnum enim tradit Patri, cum per id regnabit in contemplantibus veritatem, qua aequalis est Patri: et per se unigenitum per speciem faciet videri Patrem. Nunc enim per hoc regnat in credentibus, quod semetipsum exinanivit, formam servi accipiens. Tunc autem
Abbreviated transcription (Latin):
dictum ẽ. Oculorũ nostrorum
intentio ad dnm̃ non porrigit᷑
nisi usq adimparationẽ misecđȩ
ipsius : Non ut postea Inde auer¬
tatur. sed ut nihil inde ampli¬
us requirat: Donec ergo peo
positũ ẽ: ut ñ amplius intel¬
legat᷑. Quo enĩ amplius: Idẽ¬
usꝙ admaiorẽ manifestatio
quo usq om̃s inimici eũ regna¬
re fateantur: Aliud ẽ ergo
ñ amplius manifestar aliud ñ am¬
plius
ꝑmanere : Non amplius ma¬
nifestari ẽ . non fieri manifes¬
tius: Non amplius ꝑ manere
Quando aũ manifestus erit reg¬
nũ xp̃i. quã cũ omnib clarue¬
rit inimicis : Nouissima aut̃¬
inimica destru&ur mors:
Non enĩ erit aliquid qđ destru¬
atur. postea quã mortale hoc
induerit. immortalitatẽ :
Omnia enĩ subiecit sub pedib eiꝰ :
hoc ẽ ut &iã mortẽ destruat:¬

Expanded text:
dictum est: Oculorum nostrorum dictum est: Oculorum nostrorum intentio ad Dominum non porrigitur, nisi usque ad impetrationem misericordiae ipsius: non ut postea inde avertatur, sed ut nihil inde amplius requirat. Donec ergo pro eo positum est, ut non amplius intelligat. Quo enim amplius, idstationem manifestabitur quousque omnes inimici eum regnare fateantur? Aliud est ergo non amplius manifestari, aliud non amplius permanere. Non amplius manifestari, est non fieri manifestius: non amplius permanere, Quando autem manifestius erit regnum Christi, quam cum omnibus claruerit inimicis? 6. Novissima inimica destruetur mors. Non enim erit aliud quod destruatur, posteaquam mortale hoc induerit immortalitatem. Omnia enim subjecit sub pedibus ejus: hoc est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
t& regnũ ei intantũ manifes¬
tare: donec om̃s inimici eiꝰ ipsũ
regnare fateantur: Hoc enĩ
intellegit᷑. subpedib eiꝰ futu¬
ros inimicos: Quod si de lustis
acceperimus. Ideo dictũ ẽ ini¬
micos. quia ex iniustis iustificantur
& ei credendo subduntur:
De in iustis aũ qui ad iustorũ bea¬
titudinẽ futurã non ꝑtinent.
sic accipiendũ ẽ. Quõ & ipsi eũ
regnare. ipsa regni eiꝰ manifes¬
tatione confusi. fatebuntur:
Ergo oport& eũ regnare i do¬
nec ponat om̃s inimicos
sub pedibus suis ñ ita dictum
ẽ quasi cũ posuerit. In imicos sub
pedib suis . ñ sit postea regna¬
turus: Sed o port& eum regna¬
re. donec ponat om̃s inimicos
suos sub pedib suis: oport& eũ
inquit ad tantã euidentiã suũ
regnũ ꝑ ducere. donec inimici
eiꝰ nullomodo audeant negare
qđ regn&: Namscriptũ ẽ
rit : oculos abeo debemus auer¬
tere: Intantũ enĩ ẽ beatitu¬
do nr̃a. in quantũ eiꝰ contẽplati¬
one ꝑfruimur : Sic ergo & hoc

Expanded text:
t regnum ejus in tantum manifestari, donec omnes inimici ejus ipsum regnare fateantur. Hoc enim intelligitur, sub pedibus ejus futuros inimicos. Quod si de justis acceperimus, ideo dictum est, inimicos, quia ex injustis justificantur, et ei credendo subduntur. De injustis autem qui ad justorum beatitudinem futuram non pertinent, sic accipiendum est, quoniam et ipsi eum regnare ipsa regni ejus manifestatione confusi fatebuntur. Ergo, Oportet eum regnare, donec ponat omnes inimicos sub pedibus suis, non ita dictum est, quasi cum posuerit inimicos suos sub pedibus suis, non sit postea regnaturus: sed, Oportet eum regnare, donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus suis; oportet eum, inquit, ad tantam evidentiam regnum suum perducere, donec inimici ejus nullo modo audeant negare quod regnet. Nam scriptum est, rit, oculos ab eo debemus avertere. Intantum est enim beatitudo nostra, inquantum ejus contemplatione perfruimur. Sic ergo et hoc
Abbreviated transcription (Latin):
niũ : Non enĩ poss& eis error
oboriri palliatus nomine xp̃i¬
ano: nisi descripturis non in¬
tellectis : Dicunt enĩ: Siȩ¬
qualis ẽ. quomodo subiectus
erit᷑ Quod utiq simile ẽ illi
euangelicȩ quȩstioni Siequa¬
lis ẽ quomodo maior ẽ pater:
Ipse enĩ dñs ait : quõ pater
maior me ẽ: Regula aũ ca¬
tholicȩ fidei. sic se hab&: ut cũ
aliqua inscripturis dicuntur
defilio qđ sit minor patre
secđm susceptionẽ hominis in¬
tellegantur: Cũ uero ea dicunt᷑
quib demonstratur ȩqualis.
Appar& ergo quẽ admodũ
dictũ sit & pat̃ maior meẽ.
& ego & pat̃ unũ sumus: It ds̃
erat uerbũ & uerbũ caro fac

Expanded text:
nibus. Non enim posset eis error oboriri palliatus nomine christiano, nisi de Scripturis non intellectis. Dicunt enim, Si aequalis est, quomodo subjectus erit ei? Quod utique simile est illi evangelicae quaestionilis est, quomodo major est Pater? Ipse enim Dominus ait, Quoniam Pater major me est . Regula autem catholicae fidei sic se habet, ut cum aliqua in Scripturis dicuntur de Filio, quod sit minor Patre, secundum susceptionem hominis intelligantur: cum vero ea dicuntur quibus demonstratur aequalis, sApparet ergo quemadmodum dictum sit, Pater major me est; et, Ego et Pater unum sumus : et, Deus erat Verbum;
Abbreviated transcription (Latin):
tam sine fine. quã sine initio.
& sine Intermissione ẽ reg¬
nũ eius. Secđm id aut̃ qđ
uerbũ caro factũ ẽ. coepit
regnare incredentib ꝑfi
dem incarnationis suȩ: Vn¬
de ẽ &iã illud Dñs regna¬
uit aligno: Hinc aut̃ eua¬
cuabit. omnẽ principatum.
& omnẽ poteftatẽ & uir tu¬
tem : Dũ non ꝑclaritatẽ eiꝰ
Sed phumilitatẽ. salui fiunt¬

Expanded text:
e, quam sine initio, quam sine intermissione est regnum ejus. Secundum id autem quod Verbum caro factum est, coepit regnare in credentibus per fidem incarnationis suae. Unde est etiam illud, Dominus regnavit a ligno. Hinc autem evacuavit omnem principatum, et omnem potestatem, et virtutem, dum non per claritatem ejus, sed p
Abbreviated transcription (Latin):
Sol & circũ stantia scriptura e
inluminare sententiã. Cũ ea
quȩ circũ scripta sunt. prȩ¬
sentẽ quȩ stionẽ contingen¬
tia. diligenti discussione
tractantur : Inuenimus itaq
uentũ eẽ adhunc locũ. ut supra

Expanded text:
nt circumstantia Scripturae illuminare sententiam, cum ea quae circa Scripturam sunt praesentem quaestionem contingentia diligenti discussione tractantur. Invenimus itaque ita ventum esse ad hunc locum, ut supra
Abbreviated transcription (Latin):
Sine dubio p̃ter eũ qui sublecit
ei om̃a Patrem uult intel¬
legi omnia filio sub lecisse:
Sicut multis locis. Idẽ dñs ine¬
uangelio cõmendat & prȩdi¬
cat: Non solũ ꝓpt̃ formã ser¬
ui. sed &iã ꝓpt̃ principiũ de
quo ẽ. & dequo ȩqualis ẽ eide
quo ẽ: Amat enĩ adunũ prin

Expanded text:
 quia praeter eum qui subjecit illi omnia, Patrem vult intelligi omnia Filio subjecisse: sicut multis locis idem Dominus in Evangelio commendat et praedicat, non solum propter formam servi, sed etiam propter principium, de quo est, et de quo aequalis est ei de quo est. A
Abbreviated transcription (Latin):
dam modo lat&: Dicit apłs:
quid intellegamꝰ in ista aqua::
Usq ad odiernum in quiddiẽ
quam diu legitur morses. id¬
ipsum uela men suꝑcor eorũ
positum ẽ: Quod non reuela¬
tur . quia in xp̃o euacuatur:
Et cum transieris in quro ad
dnm. auferetur uelamen:
uelamen dicit. ad opertionẽ

Expanded text:
dammodo latet. Dicit Apostolus dammodo latet. Dicit Apostolus quid intelligamus in ista aqua: « Usque ad hodiernum, inquit, diem, quamdiu legitur Moyses, idipsum velamen super cor eorum positum est; quod non revelatur, quia in Christo evacuatur. Et cum transieris, inquit, ad Dominum, auferetur velamen » . Velamen dicit adopertione
Abbreviated transcription (Latin):
Cum autem conuersus fuerit ad
meN moyses euacuatur :
Uelamen nonlex : Adtendite
quo modo dñs uenerit : & e¬
uacuatur velamen: quan¬
do pependit in ligno: uelũ
scissum est: Omagnum mis¬
terium: oineffabile sacra¬
mentum : Nam gressores¬
erunt : & legis secr&a patue¬
runt : Nonne cruxillit. cla¬
uis fuit dñi. Tenuit & clausa
dissoluit: sed udei &iam dis¬
cisso uelo: cooꝑtam habent
faciem: Nos aut̃ ait apłs. reue¬
lata facie gloriam dnĩ specu¬
lantes. In eanoem imaginem
trans formamur. degloria in
Euacuatur namq: in xp̃o. Non
u&us testamentum. sed uela
quodsine xp̃o obscurum atq
adoꝑtum est: Itatim quip¬
pe. Idem a pł subicit: Cum
autem transieris ad xpm̃: au
Nonigitur ꝑ dñi gratiam: tam¬
quam in utilia ibi tegerentur
ablata sunt : sed tegͥmen potius.
quo utilia tegebantur. Erat
& a proph&iae dispensatione :¬
Nulla tempora cessauerunt :
sed illa ꝓph&ia. quando in ea
xp̃c̃ non intellegebatur: a qua
erat : In aqua enim uinum quo¬

Expanded text:
Cum autem conversus fuerit ad non Moyses evacuatur: velamen, non lex. Attendite quomodo Dominus venerit, et evacuatur velamen: quando pependit in ligno, velum scissum est. O magnum mysterium! o ineffabile sacramentum! Transgressorerunt, et legis secreta patuerunt. Nonne crux illa clavis fuit Domini? Tenuit, et clausa dissolvit. Sed Judaei etiam discisso velo coopertam habent faciem. Nos autem, ait Apostolus, revelata facie gloriam Dei speculantes, in eamdem imaginem transformamur de gloria in euacuatur namque in Christo non uetus testamentum, sed uelamquod sine Christo obscurum atque adopertum est. statim quippe idem apostolus subicit: cum autem transieris ad Christum,non igitur per domini gratiam, tamquam inutilia ibi tegerentur, ablata sunt, sed tegmen potius, quo utilia tegebantur. hoc et a prophetiae dispensatione nulla tempora cessaverunt: sed illa prophetia, quando in illa Christus non intelligebatur, aqua erat. In aqua enim vinum quo
Abbreviated transcription (Latin):
dib fuit ingła. Ita ut Non pos¬
sent intendere filu isrł. in faciem
moysi ꝓpt̃ głam uultus eiꝰ quȩ eua¬
cuatur : quare non magis mi
multo magis habundabit ministe¬
dicat litteram quȩ occidit.: Cuiue¬
is: & ministratio damnationis
Quia lex sub intrauit: ut habun¬
dar& delictum: Porro aũ p̃cepta
ipsa. tam sunt utilia facienti atq
salubria : utnisi quis ea fecerit
uitam habere non possit: Atten

Expanded text:
 fuit in gloria, ita ut non possent intendere filii Israel in faciem Moysi, propter gloriam vultus ejus quae evacuatur; quare non magis minmulto magis abundabit ministedicat litteram quae occidit, cui veis, et ministratio damnationis; quia lex subintravit, ut abundaret delictum. Porro autem praecepta ipsa tam sunt utilia facienti atque salubria, ut nisi quis ea fecerit, vitam habere non possit. An
Abbreviated transcription (Latin):
auginio ficit omabona merita: x̃quia ido¬
nei simus inquit cogitare aliquid
quasi ex nob̵ m& ipsis. s sufficientia
nr̃a exdõ ẽ. Attendant hic & ũba
istaꝑpendant : qui putant ex nob
eẽ fidei coeptũ : & ex dõ eẽ fidei sup¬
plem̃tũ: Quis enĩ non uideat.
prius eẽ cogitare quam credere :
Nullus quippe credit aliquid. ni¬
si prius cogituuerit eẽ credendũ:
Quamuis enĩ raptim: quamuis ce¬
lerrime : credendi uoluntatem.
quȩdã cogitationes. Ante uolent:¬
moxq illa ita sequatur. ut:
quasi coniunctissima comit&ur:
Necesse ẽ tam̃ ut om̃a quȩ credun¬
tur : p̃ueniente cogitatione cre¬
dantur : Quam quã &ipsũ crede¬
re. nihil ẽ aliud. quam cũ assen¬
sione cogitare: Non enim omns
qui cogitat credit: cũ ideo cogi¬
tent pleriq: necredant: Sed co¬
gitat omnis quicredit . Etcre¬
dendo cogitat. & cogitando cre¬
dit: Quqͥd ergo ꝑtin& ad religio¬
nẽ atq pi&atẽ. dequa loqueba¬
tur apłs: si non sumus idonei

Expanded text:
ficit omnia bona merita: Non quia idonei sumus, inquit, cogitare aliquid quasi ex nobismetipsis, sed sufficientia tra ex Deo est . Attendant hic, et verba ista perpendant, qui putant ex nobis esse fidei coeptum, et ex Deo esse fidei supplementum. Quis enim non videat, prius esse cogitare quam credere? Nullus quippe credit aliquid, nisi prius cogitaverit esse credendum. Quamvis enim raptim, quamvis celerrime credendi voluntatem quaedam cogitationes antevolent,illa ita sequatur, ut quasi conjunctissima comitetur; necesse est tamen ut omnia quae creduntur, praeveniente cogitatione credantur. Quanquam et ipsum credere, nihil aliud est, quam cum assensione cogitare. Non enim omnis qui cogitat, credit; cum ideo cogitent plerique, ne credant: sed cogitat omnis qui credit, et credendo cogitat, et cogitando credit. Quod ergo pertinet ad religionem atque pietatem de qua loquebatur Apostolus, si non sumus idonei
Abbreviated transcription (Latin):
nescientes quo referentur : Idta¬
men insitũ habebant: qđ tal ser¬
uitute : uni omniũ qđ ñ uidebant :
placerent dõ : Quam custodiã.
tãquam sub pedagogo paruulo¬
rũ fuisse : scripsit apłs : Etideo
quitalib signis ꝑtinacit̃ inhese¬
runt : contẽnentẽ ista dnm̃ cũ
iã tempus rouelationis eorum
ueniss&. ferre ñ potuerunt
Atq inde calũnias qđ sabbato cura¬
r& moliti sunt principes eorũ & po¬
pulus : quia signis illis tanquam
rebus asstricti : non credebant dm̃
Eẽ uel aduenisse: qui ea sicut
aiudeis obseruabantur noll&ꝰ at¬
tendere : Sed qui credider̃ : exquib
factaẽ prima aecđa hierosolimi¬
tana. satis ostenderunt quanta
utilitas fuerit: eo modo sub pe¬
dagogo custodiri. Ut signa quȩ
tẽporalit̃ imposita erant seri¬
entib: Ad unius dĩ cultum qui fec̃
cȩlũ & t̃ram: opinionẽ obseruatio¬
nẽq religarent
bi ait apłs. littera occidit. sp̃s iuloria¬

Expanded text:
nescientes quo referrentur, id tanescientes quo referrentur, id tamen insitum habebant, quod tali servitute uni omnium, quem non videbant, placerent Dtamquam sub paedagogo paruulorum fuisse scribit apostolus. et ideo qui talibus signis pertinaciter inhaeserunt, contemnentem ista deum, cum iam tempus reuelationis eorum uenisset, ferre non potuerunt atque inde calumnias, quod sabbato curaret, moliti sunt principes eorum, populusrebus adstrictus, non credebat Deum esse, vel a Deo venisse, qui ea sicut a Judaeis observabantur, nollet attendere. Sed qui crediderunt, ex quibus facta est prima Ecclesia Jerosolymitana, satis ostenderunt quanta utilitas fuerit eo modo sub paedagogo custodiri, ut signa quae temporaliter imposita erant servientibus, ad unius Dei cultum, qui fecit coelum et terram, opinionem observanti religarent. Ubi ait Apostolus: Littera occidit, spiri
Abbreviated transcription (Latin):
ra occidit sp̃s aũ uiuificat: Cũ
enĩ figurate t sic accipitur
tam quã ꝓprie dictũ sit : carnalit̃
sapitur : Neq ulla mors animȩ
congruentius appellatur : quã
cũ id&iam qđ in ea bestiis ante¬
cellit: hoc ẽ intelligentia: subicitur.
sequendo litteram: Qui enĩ seqͥtꝰ
litterã : translata uerba sicut ꝓ¬
pria ten& : Neq illud qđ ꝓprio
uerbo significatur : refert adaliã
significationẽ : Sed cũ sabbatũ au¬
dierit uerbi grã. Non intelligit
nisi unũ deseptẽ . qui continuo
uolumine rep&untur: Etcum
audierit sacrificiũ: non excedit
cogitatione. illud qđ fieri deuicti¬
mis pecorũ ł t̃renis fructib sol&:
pra creaturam corpoream : ocu
lũ m̃tis. adhauriendũ aet̃num
lum̃ leuare ñ posse : Quȩ tamen
seriitus. in iudeo populo: longe
ao&erarũ gentiũ more diftabat:
Quando quidem reb: temporalib:
ita sub iugati erant : utunus in
eis omnib: comm̃dar&ur ds : Et
quanquã signa rerum spirita¬
liũ. pipsis rebus obseruarent.

Expanded text:
ra occidit, spiritus autem uiuificat. cum enim figurate dictum sic accipitur. tamquam proprie dictum sit, carnaliter sapitur, neque ulla mors animae congruentius appellatur, quam cum id etiam quod in ea bestiis antecellit, hoc est intellegentia, carni subicitur sequendo litteram. qui enim sequitur litteram, translata uerba. sicut propria tenet neque illud quod proprio uerbo signisignificationem; sed cum sabbatum audierit, verbi gratia, non intelligit nisi unum diem de septem, qui continuo volumine repetuntur; et cum audierit sacrificium non excedit cogitatione illud, quod fieri de victimis pecorum vel terrenis fructibus solepra creaturam clum mentis ad hauriendum aeternum lumen levare non posse, quae tamen servitus in Judaeorum populo longe a caeterarum gentium more distabat, quando quidem rebus temporalibus ita subjugati erant, ut unus eis in omnibus commendaretur Deus, et quanquam signa rerum spiritalium pro ipsis rebus observarent
Abbreviated transcription (Latin):
Cogitantes credimus co¬
gitantes loquimur : cogitan¬
tes agimus quicquid agimus:
Quod aũ attin& ad pi&ates uiã
&uerũ dĩ cultũ: nonsumꝰ idonei
cogitare aliquid tãquã ex nob̾¬

Expanded text:
Cogitantes credimus, cogitantes loquimur, cogitantes agimus quidquid agimus: quod autem attinet ad pietatis viam et verum Dei cultum, non sumus idonei cogitare aliquid tanquam ex nob
Abbreviated transcription (Latin):
illi: Idest. Ideo populum iu¬
deorum maledictum agnos¬
cit & ostendit ecdesia : quõ
occiso xp̃o. Ad huc operatur
terrenam circum cisionem.
terrenum sabbatum. terrenum
aZimũm terrenum pascumꝰ.
qua eomnis terra& operatio. hab&
occultam iuftutẽ Intellegendȩ
gratiae xp̃i: Quae nondatur
iudeis in Impi&ate & infidelita¬
te ꝑseuerantib: quia nouo tes¬
tamento reuelata ẽ. Et non
trans euntibus ad dum: Noneis
aufer&ur uelamen. quod in lec¬
tione u&eris testamenti man&.
quia insolo xp̃o euacuatur
Non ipsa lectio u&eris testamen

Expanded text:
illi; id est, ideo populum Iuilli; id est, ideo populum Iudaeorum maledictum agnoscit et ostendit ecclesia, quoniam occiso Christo adhuc operatur terrenam circumcisionem, terrenum sabbatum, terrenum azymum, terrenum pascha. quae omnis terrena operatio habet occultam uirtutem intellegendae gratiae Christi, quae non datur Iudaeis in inpietate et infidelitate perseuerantibus, quia nouo testamento reuelata est; et non transeuntibus ad dominum non eis auferetur uelamen, quod in lectione ueteris testamenti manet, quia in solo Christo euacuatur, non ipsa lectio ueteris testamen
Abbreviated transcription (Latin):
dicta terra: sed maledictus tira
terra quȩ operuit ossuum. exci¬
peresanguine fratris tui dema¬
mitua:: Maledictus ẽ enimpo¬
pulus iudaicus infi delis aterra
id est ab ecclesia : quaeapperuit
ossuum in confessione peccato¬
rum : accipere sanguinem xpi.
qui fusus ẽ in remissionẽ peccator
Demanu ꝑsecutoris. Nolentis ẽẽ
sub gratia sed sublege: ut ess&
ab ecclesia maledictus : Id est
ut eum intelleger&. & ostende¬
r& ecclesia maledictũ: Dicen¬
te apostolo. Quicumq exope¬
ribus legis sunt : sub maledicto
sunt legis: Deinde cum dixiss&.
maledictus tua terra. qua eape¬
ruit ossuum accipere sangui¬
nem fratris tui demanii tua
Nondixit : quõ operaberis eam.
Sedait. quõ operaberis terrã
& non adici& uiftutẽ suam da¬
re tibi . Unde non est necesse.
eandem terram Intellegere
operire cain. quȩ a peruit os
accipere sanguinem fratris de
manu eius: Sed ideo maledic¬
tus intellegitur abhac terra:
quo operatur terra quaenon
adici& uiftutem suam dare

Expanded text:
dicta terra", sed maledictus tu a terra, quae aperuit os suum excipere sanguinem fratris tui de manu tua. maledictus est enim populus Iudaicus infidelis a terra, id est ab ecclesia, quae apuerit os suum in confessione peccatorum accipere sanguinem Christi, qui fusus est in remissionem peccatorum de manu persecutoris nolentis esse sub gratia, sed sub lege, ut esset ab ecclesia maledictus, id est ut eum intellegeret et ostenderet ecclesia maledictum dicente apostolo: quicumque enim ex operibus legis sunt, sub maledicto sunt legis. deinde cum dixisset: maledictus tu a terra, quae aperuit. os suum accipere sanguinem fratris tui de manu tua, non dixit: "quoniam operaberis eam" sed ait: quoniam operaberis terram et non adiciet uirtutem suam dare tibi. unde non est necesse eandem terram intellegere operari Cain, quae aperuit os accipere sanguinem fratris de manu eius; sed ideo maledictus intellegitur ab hac terra, quoniam operatur terram, quae non adiciet uirtutem suam dare
Abbreviated transcription (Latin):
totũ Depignore multa nouimus.
Pignus enĩ accepims & huius pigneris
plentudo postea dabit᷑: Interim in
hac peregrinatione : pignus nos c̃so¬
let᷑: Quia quinos dignatus ẽ oppigne¬
rare : multũ paratus dare Sitalis ẽ
arra. quidẽ cuius est arra:

Expanded text:
totum. De pignore multa novimus: pignus enim accepimus, et hujus pignoris plenitudo postea dabitur. Interim in hac peregrinatione pignus nos consoletur, quia qui nos dignatus est oppignerare, multum paratus est dare. Si talis est arrha, quid est cujus est arr
Abbreviated transcription (Latin):
bilia mundi & contemptibilia
elegit ds. & ea quȩ non sunt. tã¬
quã sint : utque sunt euacu&.
ut nonglori&ur cora dõ. om¬
ns caro: Hic certe contra huma¬
nã suꝑbiã satis clara ẽ apłi in¬
tentio : Ne in homne quisq glo¬
ri&ur : Ac ꝑhoc nec inse ipso:
r& in quo debeat homo glori

Expanded text:
ilia elegit Deus, et ea quae non sunt tanquam sint, ut quae sunt evacuet; ut non glorietur coram Deo omnis caro. Hic certe contra humanam superbiam satis clara est Apostoli intentio, ne in homine quisquam glorietur, ac per hoc nec in se ipso. stenderet in quo debeat homo glori
Abbreviated transcription (Latin):
Sunt enĩ & montes boni: Leuaui
oculos meos in montẽs. unde ue¬
m& auxiliũ mihi. Etuide quia
re montib sc̃ĩs quando dixeris.
auxiliũ meũ nona montib sed
adño qui fecit cęlũ & terrã
Ipsi montes hoc tibi clamant:
Mons erat quiclamabat: Audio
in uobis scismata fieri: Etunus¬
quisq ur̃m dicit Ego sũ pauli.
ego apollo ego cephȩ ego aũt
xp̃i: Leua oculos in istũ montẽ .
audi quiddicat: Etne in ipso
monte rema neas. Audi enĩ quid
Vnde ueni& auxiliũ tibi: idest
in auctorib scripturarũ diuina¬
rũ : attende omnib: medullis suis
omnib ossib clamantẽ: dñe
quissimilis tibi: Ut securus. sine
ulla in iuria montiũ dicas
Auxiliũ meũ a dño. qui fecit cȩ¬
lũ & terrã. Non solũ tunc tibip̃
succensebunt montes. sed tunc
amabunt : Tunc magis pauebus
si in ipsis spemtuã posueris. & con¬
tristabuntur:¬

Expanded text:
Sunt enim et montes boni: Levavi oculos meos in montes, unde veniet auxilium mihi. Et vide quia re montibus sanctis, quando dixeris, Auxilium meum non a montibus, sed a Domino, qui fecit coelum et terram. Ipsi montes hoc tibi clamant. Mons erat qui clamabat: Audio in vobis schismata fieri, et unusquisque vestrum dicit, Ego sum Pauli, ego Apollo, ego Cephae, ego autem Christi. Leva oculos in istum montem, audi quid dicat; et nec in ipso monte remaneas. Audi enim quid unde veniet auxilium tibi, id est, in auctores Scripturarum divinarum, attende omnibus medullis suis, omnibus ossibus clamantem, Domine, quis similis tibi ? ut securus sine ulla injuria montium dicas, Auxilium meum a Domino, qui fecit coelum et terram. Non solum tunc tibi non succensebunt montes; sed tunc amabunt, tunc magis favebunt: si in ipsis spem tuam posueris, contristabuntur
Abbreviated transcription (Latin):
Agebat apł̃s nequisquã gloria¬
r&ur in homine : qũo dissensi¬
ones exortȩ fuerant inter co¬
rinthios xp̃ianos: ita vt unus¬
quisq: dicer& Ego quidẽ sũ pav.¬
li : Alius aũt ego apollo. Alius
uero ego cephȩ : Etinde uentũ
ẽ utdicer&. stulta mundi ele¬
git ds̃ vt confundat sapientes.
Et infirma mundi elegit d̃s.

Expanded text:
Agebat enim, ne quisquam gloriaretur in homine; quoniam dissensiones exortae fuerant inter Corinthios christianos, ita ut unusquisque diceret, Ego quidem sum Pauli; alius autem, Ego Apollo; alius vero, Ego Cephae: et inde ventum est, ut diceret, Stulta mundi elegit Deus, ut confundat sapientes; et infirma mundi
Abbreviated transcription (Latin):
debons ouib fiuN bon pastores:
Sed om̃s boni pastores. In uno sunt.
unũ sunt: Illi pascant . xp̃c pascit.
Non enĩ uocẽ suã dicunt amici
sponsi sedgaudio gauden ꝓpter
uocẽ sponsi Ipse ergo pascit:. uns
pastores sed quigloriat᷑ indño
scere pr&er xp̃m sibi non pascere:

Expanded text:
de bonis ovibus fiunt boni pastores. Sed omnes boni pastores in uno sunt, unum sunt. Illi pascunt, Christus pascit. Non enim vocem suam dicunt amici sponsi, sed gaudio gaudent propter vocem sponsi. Ipastores: sed qui gloriatur, in Domino scere, praeter Christum sibi non pascere.
Abbreviated transcription (Latin):
& sponsȩ : Tardante aut̃ sponso
dormer̃. Non enĩ tunt ueni& cũ
sperat᷑ ẜmedia nocte cũ ualde obscurũ
Idẽ occultũ erit anueniat: Vnde dic̃:
Media nocte clamor factus ẽ. ec ce
sponsus uenit. exite obuiã ei : Nimrũ
clamor iste : ipsa ẽ tuba illa quã cõ¬
memorat apłs ubi dic̃: Can& enĩ
tuba. & mortiu resurgent incorrupti:
Tubȩ nomine. aliꝗͦd euidentissimũ
& p̃ clarissimũ signũ uult intellegi.
quã uocẽ archangeli & tubã dĩ
alio loco dicit: Quȩ &iã uox ipsius
dñi ihũ xp̃i in euangelio dicit᷑ quã
audiant hi qui inmonum̃tis st̃.
& ꝓcedent: Surgunt ergo om̃s
illȩ uirgines & sapientes & stultȩ
& aptant lãpades suas : Idẽ ratio¬
nẽ p̃parant reddere deoperib suis:
Sedtunc illius clamoris euidentia
& resurrectione mortuoꝵ: quia nulla
erit dubitatio lam instantis p̃sentisq
iudicii: subtrahet᷑ om̃ẜsolatiũ lau¬
dis humanȩ: Neq enĩ uoͬcabit
disceptare : uel. de alio ludicare. atꝙ

Expanded text:
ntur. Tardante autem sponso dormierunt omnes. non enim tunc ueniet, cum speratur, sed media nocte, cum ualde obscurum, id est occultum erit, an ueniat. unde dicit media nocte clamorem factum: Ecce sponsus uenit, exite obuiam ei. nimirum clamor iste ipsa est tuba illa, quam commemorat apostolus, ubi dicit: Canet enim tuba et mortui resurgent incorrupti. tubae nomine aliquod euidentissimum et praeclarissimum signum uult intellegi, quam uocem archangeli et tubam dei alio loco dicit. quae etiam uox ipsius domini Iesu Christi in euangelio dicitur, quam audient hi, qui in monumentis sunt, et procedent. surgunt ergo omnes illae uirgines et sapientes et stultae et aptant lampades suas, id est rationem praeparant reddere de operibus suis. Sed tunc illius clamoris euidentia et resurrectione mortuorum quia nulla erit dubitatio iam instantis praesentisque iudicii, subtrahetur omne solatium laudis humanae. neque enim uacabit de alio disceptare uel de alio iudicare aut
Abbreviated transcription (Latin):
declarauit : se animale corpus
insinuasse. in eo qđ scriptũ ẽ factũ
ẽẽ primũ hominẽ in animã uiuen¬
tẽ: Spĩtale aũ in eo qđait nouis¬
simus adã in spm̃ uiuificantẽ Prius
ẽ enĩ animale corpus quale habuit
primus adã : quã uis ñ moriturũ
nisi peccass& : quale nunc habemus¬
& nos Hlactenus eiꝰ mutata atq

Expanded text:
declarauit se animale corpus declarauit se animale corpus insinuasse in eo quod scriptum est factum esse primum hominem in animam uiuentem, spiritale autem in eo quod ait: Nouissimenim est animale corpus, quale habuit primus Adam, quamvis non moriturum, si non peccasset; quale nunc habemus nos hactenus ejus mutata
Abbreviated transcription (Latin):
natur in infirmitate. surg& in uir¬
tute : Seminatur corpus animale.
surg& corpus spĩtale: De inde ut
hoc ꝓbar&. Siẽ inquit corpus a¬
nimale ẽ & corpus spĩtale : Et
ut qđ e& corpꝰ animale ostender&.
sic̃ inquit & scriptũ ẽ: Pactus ẽ pri¬
mus homo. in animã uiuentẽ : Isto
lgitur modo uoluit ostendere.
quid sit corpus animale: Quã uis
scriptura ñ dixerit deprimo ho¬
mine quiẽ appellatus adã: quan¬
do illianimã flatudĩ creata ẽ &
factus ẽ homo incorpore animali.
sed factus ẽ homo in animã uiuen¬
tus ẽ homo in animã uiuentẽ uo¬
luit a płs intellegi. corpus hom¬
nis animale: Sp̃itale aũ quẽ
admodũ intellegendũ ẽ &osten¬
dit addendo Nouissimꝰ adã in
spm uiuificantẽ: ꝓcul dubio
xp̃m significans : qui lã exmor¬
tius ita resurrexit. ut moride¬
inceps omnino non possit:
Deniq sequitur & dicit: Sed non
primũ qđ spĩtale ẽ sed qđ animale:
postea sp̃ĩtale : Ubi multo aꝑtius

Expanded text:
inatur in infirmitate, surget in virtute; seminatur corpus animale, surget corpus spirituale. Deinde ut hoc probaret, Si est, inquit, corpus animale, est et spirituale. Et ut quid esset corpus animale ostenderet, Sic, inquit, scriptum est: Factus est primus homo in animam viventem. Isto igitur modo voluit ostendere quid sit corpus animale, quamvis Scriptura non dixerit de primo homine, qui est appellatus Adam, quando illi anima flatu Dei creata est, Et factus est homo in corpore animali; sed, Factus est homo in animam viventus est primus homo in animam uiuentem, uoluit apostolus intellegi corpus hominis animale. Spiritale autem quem ad modum intellegendum esset, ostendit addendo: Nouissimus Adam in spiritum uiuificantem, procul dubio Christum significans, qui iam ex mortuis ita resurrexit, ut mori deinceps omnino non possit. Denique sequitur et dicit: Sed non primum quod spiritale est, sed quod animale, postea spiritale. Ubi multo apertius
Abbreviated transcription (Latin):
Prim̃ homo d&erra terrenus. in
animã uiuentẽ factus ẽ. ñ in spm̃
uiuificantẽ : qđ eiꝰ post oboedientiȩ
meritũ seruabat᷑: Ideo corp̃ eiꝰ. qđ cibo
acpotu agebat: nefame afficer&ur
acsiti : & ñ immortalitate illa ab¬
soluta atq in dissolubili : sed ligno
uitȩ amortis necessitate ꝓhibebat
atq in iuuentutis flore tenebatur.
ñ sp̃ĩtale sed animale fuisse ñ dubiũ.
Nequa quã tam̃ moriturũ : nisi indĩ
p̃dicentis minantisq sententiã. de¬
linquendo corruiss& : & alim̃tis quidẽ
&iã extra para dysũ ñ negatis. aligno
tam̃ uitȩ ꝓhibitus: traditus eđ tẽpo¬
riudustatiq finiendus : In ea dũ taxat
uita quã incorpore lic& animali:
donec sp̃itale oboedientiȩ merito
fier& : poss& in para dyso nisi peccass&

Expanded text:
m homo de terra terrenus in animam uiuentem factus est, non in spiritum uiuificantem, quod ei post oboedientiae meritum seruabatur. Ideo corpus eius, quod cibo ac potu egebat, : ne fame adficeretur ac siti, et non inmortalitate illa absoluta adque indissolubili, sed ligno uitae a mortis necessitate prohibebatur adque in iuuentutis flore tenebatur, non spiritale, sed animale fuisse non dubium est, nequaquam tamen moriturum, nisi in Dei praedicentis minantisque sententiam delinquendo conruisset et alimentis quidem etiam extra paradisum non negatis, a ligno tamen uitae prohibitus traditus esset tempori uetustatique finiendus, in ea dumtaxat uita, quam in corpore licet animali, donec spiritale oboedientiae merito fieret, posset in paradiso nisi peccasset
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlestis : incȩlestib uero nulla caro:
scorpora simplicia & lucida: quȩ
appellat apłs sp̃ĩtalia: ñ nulli
aut̃ uocant aetheria: Et ideo.¬
ñ carnis resurrectionis contra¬
dic̃ illud qđ ait caro & san¬
guis regnũ dĩ non posside

Expanded text:
est; in caelestibus uero nulla caro, sed corpora simplicia et lucida, quae appellat apostolus spiritalia, nonnulli autem uocant aetherea. et ideo non carnis resurrectioni contradicit illud, quod ait: caro et sanguis regnum dei non posside
Abbreviated transcription (Latin):
Gentiles plerũq philosophoꝵ
argum̃tis nob̵ cũ agerent student
uerunt: Nesciunt huomodo dictũ
sit : seminatur corpus animale surg&
corpus spĩtale : Non enĩ ita dictũ ẽ
quasi corpus uertat : in spm & sp̃s
armale dicitur : ñ in animã uersũ
ẽ . & anima factũ Sed sp̃ĩtale corpꝰ
intellegitur : qđ ita spũi subditũ ẽ
ut cȩlesti habitationi conueniat:
omni fragilitate ac labe terrena
incȩlestẽ puritatẽ ac stabilitatẽ
mutata atq conuersa : Dequa
dic̃ apłs : om̃s resurgemus sed ñ om̃s
inmutabimur : Quã immutationẽ
ñ inde terius sed in melius fieri doc&
cũ dicit : Et nos immutabimur
fidẽ : quȩ fallire ñ potest: Quod cui
uid&ur incredibile: qualis sit
nunc caro attendit: qualis aũ
futura sit ñ considerat: Quia
illo tẽpore immutationis ange¬
licȩ : ñ iã caro erit & sanguinis.
sed solũ modo corpus: Cũ enĩ de
carne apłs loquer&ur : alia in¬

Expanded text:
gentiles plerumque philosophorum argumentis nobiscum agere student,uerunt nec sciunt quomodo dictum sit: seminatur corpus animale, surgit corpus spiritale. non enim ita dictum est, quasi corpus uertatur in spiritum etanimale dicitur, non in animam uersum est et anima factum; sed spiritale corpus intellegitur, quod ita spiritui subditum est, ut caelesti habitationi conueniat, omni fragilitate ac labe terrena in caelestem puritatem et stabilitatem mutata atque conuersa. hadicit Apostolus: Omnes resurgemus, sed non omnes immutabimur. Quam immutationem non in deterius, sed in melius fieri docet idem, cum dicit, Et nos immutabimur fidem, quae fallere non potest. Quod cui videtur incredibile, qualis nunc sit caro attendit, qualis autem futura sit non considerat: quia illo tempore immutationis angelicae non jam caro erit et sanguis, sed tantum corpus. Cum enim de carne Apostolu
Abbreviated transcription (Latin):
non hab&. sic̃ me uid&is habere
am illa caro sp̃ale erat corpus:
Nec tam̃ sp̃serat. sed corpus: Nec
ulterius. morte. ab anima resoluen

Expanded text:
non habet, sicut me uidetis habere? iam igitur illa caro spiritale erat corpus; nec tamen spiritus erat, sed corpus,> nulla ulterius morte ab anima resoluen
Abbreviated transcription (Latin):
uderata moriantur : neq ullis
aliis corporalib alim̃tis: quib
esuriendi acsitiendi. qualis cũꝙ
molestia deuit&ur: Quõ certo
& omnimodo & Inuiolabili mu¬
nere inmortalitatis induentur
ut ñ nisi uelint: possibilitate ñ
necessitate uescant᷑: Certe fides
xp̃i ana. de ipso saluatore ñ du¬
bitat : qđ &iã post resurrectio¬
nẽ lã quidẽ inspitali carne.
sed tam̃ uera: cibũ ac potũ cũ
discipulis sũpsit : Non enĩ potestas
segestas edendi acbibendi : ta¬
lib corporib auseret᷑ : Vnde & spĩtalia
erunt: Non quia corpora eẽ desis¬
tent . s. quia spũ uiuificante sub¬
sistent: Nã sic̃ ista quȩ habent ani¬
mã uiuentẽ : ñ dũ spm uiuifican¬
tẽ animalia dicunt᷑ corpora
nec tam̃ animȩ sunt. sed corpora
Ita illa sp̃italia uocant᷑ corpora:
Absit tam̃ ut sp̃s ea credamus futu

Expanded text:
ueterata moriantur, neque ullis ueterata moriantur, neque ullis aliis corporalibus alimentis, quibus esuriendi ac sitiendi qualiscumque molestia deuitetur; quoniam certo et omni modo inuiolabili munere inmortalitatis induentur, ut non nisi uelint, possibilitate, non necessitate uescanChristiana de ipso Saluatore non dubitat, quod etiam post resurrectionem, iam quidem in spiritali carne, sed tamen uera, cibum ac potum cum discipulis sumsit. Non enim potestas, sed egestas edendi ac bibendi talibus corporibus auferetur. Unde et spiritalia erunt, -non quia corpora etent, sed quia spiritu vivificante subsistent. Nam sicut ista quae habent animam viventem, nondum spiritum vivificantem, animalia dicuntur corpora, nec tamen animae sunt, sed corpora, ita illa spiritalia vocantur corpora. Absit tamen ut spiritus ea credamus futu
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃italia. sed adhuc anmalia corpo¬
ra terrena gestantes : Quȩ lic&
senio ñ u& erescerent: ut necessita¬
te ꝑducerent᷑ ad mortẽ : quistatus
eis delignouitȩ qđ inmedio para¬
dyso cũ arbore u&ita simulerat
mrabili dĩ gr̃a praestabatur : tam̃
& alios sumebant cibos. p̃ter unã
arborẽ quȩ fuerat int̃ dicta.¬
A gebat᷑ ergo aliis quȩ sumebant.
ne animalia corpora: molestiȩ ali¬
quĩdesuriendo ac sitiendo senti¬
rent: Deligno aũ uitȩ ꝓpt̃ea
gustabat᷑. mẽmores eis. unde cũꝙ
surriper&. Vel senec tute c̃fecta:
decursis tẽporũ spacus interirent :
Taquã c&era essent alim̃to alia
sacram̃to: Vt sic fuisse accipiatur
lignũ uitȩ in para dyso corporali.
sic̃ in sp̃itali: hoc ẽ intellegibili
paradyso sapientia dĩ: Dequa scrip¬
tentib eã: Corpora ergo lustoꝵ.
quȩ in resurrectione futura sunt.
neq ullo ligno indigebt̃ : quofiat
ut nullo morbo uel senectute In¬

Expanded text:
spiritalia, sed adhuc animalia corpospiritalia, sed adhuc animalia corpora terrena gestantes. Quae licet senio non ueterescerent, ut necessitate perducerentur ad mortem qui status eis de ligno uitae, quod in medio paradiso cum arbore uetita simul erat, mirabili Dei gratia praestabatur, tamen et alios sumebant cibos praeter unam arborem, quae fuerat interdictaAlebantur ergo aliis quae sumebant, ne animalia corpora molestiae aliquid esuriendo ac sitiendo sentirent: de ligno autem vitae gustabatur, ne mors eis undecumque subreperet, vel senectute confecta decursis temporum spatiis interirent: tanquam caetera essent alimento, illud sacramento; ut sic fuisse accipiatur lignum vitae in paradiso corporali, sicut in spirituali, hoc est intelligibili paradiso, Sapientia Dei, de qua scriptatur. Corpora ergo iustorum, quae in resurrectione futura sunt, neque ullo ligno indigebunt, quo fiat ut nullo morbo uel senectute in
Abbreviated transcription (Latin):
incorruptionẽ: Quantũ attin&
ad substantiã : &iã tunc caroerit ħ
nis & sp̃s : uiuificante spũ sine susten¬
taculi alicuius indigentia sub¬
ditã carnẽ : ut nihil nob̵ repugna
ex nob̵: Sed sic̃ foris neminẽ. Ita
nec intus nos ipsos patiamur
inimicos
Sic̃ enĩ sp̃s carni seruiens ñ in¬
c̃grue carnalis . Ita caro spũi
seruiens recte appellabit᷑ spalis:
Nonquia in spm conuert&ur¬
sic̃ ñ nulli putant : exeo qđ scriptũ
e : seminatur corpꝰ animale surg&
corpus spĩale. Sed quia spũ sũ ma
& mirabili obtẽperandi facilitate
subd&ur : usq adimplendã im¬
mortalitatis in disso lubilis. secu¬
rissimã uoluntatẽ: Omni molestiȩ
sensu. omni corruptibilitate &
tarditate d&racta: Nonsolũ
enĩ ñ erit tale quale nunc ẽ Inꝙͣ¬
uis optima ualitudine: sed n&ale
quidẽ quale fuit in primis hominb
ante peccatũ: Qui lic& morituri
nonessent. nisi peccassent: alim̃tis
tam̃ ut homines utebant᷑ N dum

Expanded text:
incorruptionem. Quantum autem attinet ad substantiam, etiam tunc caro erit. nis et spiritus, vivificante spiritu sine sustentaculi alicujus indigentia subditam carnem, ut nihil nobis repugnet ex nobis; sed sicut foris neminem, ita nec intus nos ipsos patiamur inimicosSicut enim spiritus carni seruiens non incongrue carnalis, ita caro spiritui seruiens recte appellabitur spiritalis, non quia in spiritum conuertut nonnulli putant ex eo quod scriptum est: Seminatur corpus animale, surget corpus spiritale, sed quia spiritui summa et mirabili obtemperandi facilitate subdetur usque ad inplendam inmortalitatis indissolubilis securissimam uoluntatem, omni molestiae sensu, omni corruptibilitate et tarditate detracta. Non solum enim non erit tale, quale nunc est in quauis optima ualetudine, sed nec tale quidem, quale fuit in primis hominibus ante peccatum, qui licet morituri non essent, nisi peccassent, alimentis tamen ut homines utebantur, nondum
Abbreviated transcription (Latin):
utreferut unus quisq secundũ
ea quȩ ꝑcorpus gessit: p̃secun¬
dũ ea quȩ sidiutius uiuer&ꝰ ge¬
sturus fuit siue bonũ siuemlũ:
Scimus &iã paruulos secundũ
eu quȩ percorpus gesserunt
recepturos. uel bonũ uelmlũ
Gesserunt aut̃ ñ ꝑseipsos. sed
ꝑ eos quib ꝓillis respondentib
& renuntiare diabolo dicunt᷑.
& credere in dm̃: Vide & innu¬
mero fideliũ computantur: ꝑti¬
nentes adsentenciã dñidicentis
Qui crediderit & baptizatus
fuerit. salius erit : Propt̃ qđ
& illis qui hoc sacramentum
Ñ accipiunt. contingit quod
sequitur. Qui aut̃ ñ credide¬
rit condemnabitur: Vnde &
ipsi sicut dixit : Simnilla parua lxta¬
&ate moriuntur : utiq secun¬
dum ea quȩ ꝑcorpus gesserunt :
idest tempore quo incorpore
fuerunt: quando ꝑcorda &oru
gestantiũ crediderunt. uel
Ñcrediderunt quando bapti¬
iati uel non baptizati sunt: Quan¬
do carnem xp̃i manducauer
uel p̃manducauer᷑: quandoeiꝰ
sanguinem biberunt. uel non

Expanded text:
ut ferat unusquisque secundum ea, quae per corpus gessit, non secundum ea, quae, si diutius uiueret, gesturus fuit, siue bonum siue malum. Scimus etiam paruulos secundum ea, quae per corpus gesserunt, recepturos uel bonum uel malum. gesserunt autem non per se ipsos sed per eos, quibus pro illis respondentibus ot renuntiare diabolo dicuntur et credere in deum. unde et in numero fidelium computantur pertinentes ad sententiam domini dicentis: Qui crediderit et baptizatus fuerit, saluus erit. propter quod et illis, qui hoc sacramentum non accipiunt, contingit, quod sequitur: Qui autem non crediderit, condemnabitur. unde et ipsi, sicut dixi, si in ilia parua aetate moriuntur, utique secundum ea, quae per corpus gesserunt, id est tempore, quo in corpore fnerunt, quando per corda et ora gestantium crediderunt uel non crediderunt, quando baptizati uel non baptizati sunt, quando carnem Christi manducarunt uel non manducarunt, quando sanguinem biberunt uel non
Abbreviated transcription (Latin):
& descendit manifestũ ẽ quia
& p̃dicatores ipsius ascendunt
im tatione: descendunt p̃dicati¬
Latine quantũ datur intelligi
uerbo uno exponi potest. sidi¬
cat᷑ excessus: Excessus aut̃
proprie. sol& ex tasis dicens
In excessu uero mentis. duo in¬
telleguntur. Aut pauor. aut
intentio ad suꝑna: ita ut quodã
modo dememoria labantur
inferna: In hac extasi. fuerun
om̃s scĩ : quib archana dĩmundũ
iftũ excedentia reuelata sunt
Dehoc mentis excessu. idẽ extasi
paulus cũ loquer&ur.: insinuans
ait. Siue enimmente excessi¬
mꝰ dõ. siue temperantes sumꝰ.
uobis: Caritas enim xp̃i com¬
pellit nos: Hoc ẽ. siea tantũ age¬
re uellemꝰ. & ea tantũ contẽplari.
quȩm̃tis excessu intuemꝰ. uobiscũ
ñ eẽmus: Sed essemꝰ insuꝑns. tãquã
contemptis uobis : Et quando
uos ad illa superiora & interiora
infirmo passu sequeren. nsirur¬
sus cõpellente nos caritate xp̃i.¬

Expanded text:
et descendit, manifestum est quod et praedicatores ipsius ascendunt in illuminatione, descendunt in praedicatiLatine quantum datur intelligiverbo uno exponi potest, si dicatur excessus: excessus autem mentis proprie solet ecstasis dici. In excessu vero mentis duo intelliguntur; aut pavor, aut intentio ad superna, ita ut quodam modo de memoria labantur inferna: in hac ecstasi fuerunt omnes sancti, quibus arcana Dei mundum istum excedentia revelata sunt. De hoc mentis excessu, id est ecstasi, Paulus cum loqueretur, seipsum insinuans, ait: Sive enim mente excessimus Deo, sive temperantes sumus vobis, charitas enim Christi compellit nos . Hoc est, si ea tantum agere vellemus, et ea tantum contemplari quae mentis excessu intuemur, vobiscum non essemus, sed essemus in supernis, tanquam contemptis vobis: et quando nos ad illa superiora et interiora infirmo passu sequeremini, nisi rursus compellente nos charitate Chri
Abbreviated transcription (Latin):
Quorũ ds̃uent̃ ẽ. Nec ideoͬ
ds̃ uent ẽ: Ita si potest di ds̃ hu¬
ius seculi diabolus: ponio eo dia¬
bolus dsẽ : Quia nec dęmonia
sunt dii : quãuis di gentiũ sint
demonia: Potest quippesecu¬
lum inmalo intellegi: Unde
dicit apostolus p&rus: Fripi¬
te uos dep̃senti sȩculo maligno
Sedcum alit̃ pateat intellectus q̃d

Expanded text:
quorum deus venter est ; nec ideo deus venter est. Ita si potest dici deus hujus saeculi diabolus, non ideo diabolus deus est; quia nec daemonia sunt dii, quamvis dii gentium sint daemonia . Potest quippe saeculum in malo intelligi: unde dicit apostolus Petrus, Eripite vos de praesenti saeculo maligno . Sed cum alter pateat intellectus, q
Abbreviated transcription (Latin):
lii gloria qui ẽ imago dĩ: Vbi
nuseriste : dm̃ sȩculi huius uult
intellegi malum: tam quam
illi seruierit morses inu&erẽ
testamento: Quasi hoc aposto¬
lus dixerit: Ubi si necesse c& intel¬
hocẽ diabolũ: quõ om̃s dii genti¬
um demonia : &utiq multo maxi

Expanded text:
isti, qui est imago Dei . Ubi miser iste Deum saeculi hujus vult intelligi malum: tanquam illi servierit Moyses in Vetere Testamento, quasi hoc Apostolus dixerit. Ubi si necesse esset intelhoc est, diabolum; quoniam omnes dii gentium daemoni
Abbreviated transcription (Latin):
Quid faci& animꝰ nutans. cum
seoptemperare non posse exesti¬
mat. & non optemperare formidat.
Si enimbona opera sua in luce po¬
suerit hominibus intuenda: ut
faciat quod p̃ceptũ ẽ: sic luceat no¬
men urũm coram hominibus.
ut uideant bona opera urã¬
& glorificent patrem ues¬
trum qui incelis est . reum
seteneri arbitrabitur : quia con¬
tra praeceptum fecit ubi dicit̃ur.
attendite neiustitiam uram̃ fa¬
ciatis coram hominibus. ut uide¬
amini ab eis: Rursusq si hocti¬
mens & cauens : eaquȩ bene facit
absconderit: nonse putauit ser¬
uire imperanti & dicenti : luceat
lumen urm coram hominibus.
ut uideant : bona opera ur̃a:¬

Expanded text:
 faciet animus nutans, cum se obtemperare non posse existimat, et non obtemperare formidat? Si enim bona opera sua in luce posuerit hominibus intuenda, ut faciat quod praeceptum est, Sic luceat lumen vestrum coram hominibus, ut videant bona opera veset glorificent Patrem vestrum, qui in coelis est; reum se teneri arbitrabitur, quia contra praeceptum fecit, ubi dicitur, Attendite ne justitiam vestram faciatis coram hominibus, ut videamini ab eis. Rursusque si hoc timens et cavens, ea quae bene facit absconderit, non se putabit servire imperanti et dicenti, Luceat lumen vestrum coram hominibus, ut videant bona opera