comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
seo piectum. reuersum ẽ : Itacum impi¬
os iuda eos ꝑcorpus operata p̃sentia xp̃i.¬
tam quã in fructuosas arbores ceder& quia
passione corpus ipsum deseruit. in infer
niꝓfunda descendens. quod in sepultura.
desuꝑposito tam quã ad manubriũ suũ
spũ redeunte resurrexit : Quã multa
praeteream breuitatis nec essitate constric¬
tus : Norunt quilegunt: Iamipsainba¬
brloniam transmigratio. quo&iam sp̃sh̃
grinantur : Quid iillorum pace &iam
pax ect̃ istorum & aedificarent domos
& nouellarent uineas & plantarent hor¬
tos : Quis non agnoscat quid p̃figurauerit :¬
Etqui ad tenderit ueros isra helitas. inquib
dolus nonẽ. Pera postolicã dispensati¬
onẽ cũ euangelicosa cramento adregnũ
gentium trans migrasse . Vnde nob
apł̃s tam quã hieremiã replicans dicit.
Uolo ergo primũ omniũ fieri dep̃cati¬
ones aorationes. interpellationes. gra¬
tiarum actiones. pro omizb hominib:

Expanded text:
seo proiectum reuersum est: ita cum inpiseo proiectum reuersum est: ita cum inpios Iudaeos tanquam infructuosas arbores, caederet, quia passioprofunda descendens, quo in sepultura desuper posito tamquam ad manubrium suum spiritu redeunte surrexit. quam multa praeteream breuitatis necessitate constrictus. norunt qui legunt. Iam ipsa in Babyloniam transmigratio, quo etiam spirigrinantur, quod in illorum pace etiam pax esset istorum, et aedificarent domos et nouellarent uineas et plantarent hortos, quis non agnoscat, quid praefigurauerit, qui adtenderit ueros Israhelitas, in quibus dolus non est, per apostolicam dispensationem cum euangelico sacramento ad regnum gentium transmigrasse ? unde nobis apostolus tamquam Hieremiam replicans dicit: uolo ergo primum omnium fieri deprecationes, adorationes; interpellationes, gratiarum actiones pro omnibus hominibus,
Abbreviated transcription (Latin):
duam quȩ uolebat duoligna colligere.
prius quam moreretur . Non hic solo lign
nomine sed &iamnu mero lignorũ sig¬
num crucis exprimitur: Benedicitur
farina eius & oleum fructus ethilari¬
tas caritatis quae cum impeclitur
non deficit. H ilaremenim datorem
diligitds. Heliseo pueros exultantes
& clamantes. calue calue bestiae
comederunt: puerili stultitia deriden¬
tes xp̃m. In loco caluariae crucifixũ.
Inuasi a demonibus pereunt : Mittit
heliseus perseruũ baculũ supermor¬
tuum & non reuiuescit : Uenit ipse.
coniungit & coaptat semortieius & re¬
uiuescit: Misit sermo dĩ legem per
seruum eius nec ꝓfuit in peccatis mostuo
generihumano : quae tam̃ non sine causa
missaẽ . Ille emimmisit qui scir& eam pri¬
us eẽ mittendã. Ventipse conformauit
senob̵ factus pasticeps mostis nrãe & ui¬
uificatisumꝰ : Cum securib lignacederent᷑
deligno ferrũ exiliens. in ꝓfundũ flumns
mersumẽ. Atq in lignum desuꝑ abheli¬

Expanded text:
duam. quae uolebat duo ligna colligere. duam. quae uolebat duo ligna colligere. priusquam moreretur: non hic solo ligni nomine sed etiam numero lignorum signum crucis exprimitur. benedicitur farina eius et oleum: fructus et hilaritas caritatis, quae cum inpenditur. non deficit; hilarem enim datorem diligit deus. Heliseo pueros insultantes et clamantes: calue, calue! bestiae comedunt: puerili stultitia deridentes Christum in loco Caluariae crucifixum inuasi a daemonibus pereunt. mittit Heliseus per seruum baculum super mortuum et non reuiuescit: uenit ipse, coniungit et coaptat se morti eius et reuiuescit: misit sermo dei legem per seruum suum nec profuit in peccatis mortuo generi humano. quae tamen non sine causa missa est ; ille enim misit, qui sciret eam prius esse mittendam. uenit ipse, conformauit se nobis factus particeps mortis nostrae, et uiuificati sumus. cum securibus ligna caederentur, de ligno ferrum exiliens in profundum fluminis mersum est atque in lignum desuper ab Heli
Abbreviated transcription (Latin):
pauca cõmemorẽ. Nonne ab ipso exordio
cõmutatum sacerdotium insamuhelem
repbato heli & cõmmutatũ regnũ indđ
rȩꝓbatos aule. clamat p̃nuntiarinouũ
sacerdotium nouumq regnũ. reꝓbato
uetere . qđ um bra erat futuri. indñout ũ
nes ꝓpositiones manducauit. quosnon li¬
cebat manducare nisisolis sacerdotibus.
Inuna ꝑfona utrumq futurũ idest in uno
uiũ xp̃o regnum & sacerdotiũ figurauit:
Nonne cum decemtribus atemplosepara
test̃ & duae derelictȩ: satis indicat qđ de
tota ipsagente apłs ait. Reliquia e ꝑelec¬
tionẽ gratiae salue facte st̃ : Pascitur helias
tempore fams. coruis mane adferentib
panẽ & aduesperam carnes. et manichei
non intellegunt. in illis libris xp̃m:
Cui quodammodo salutem nr̃am esurienti
confitentur peccatores fidem primitias
xps minc habentem. In fineaut̃ uelut ad
uesperã scłi & iã carns resurrectionẽ mit¬
titur helias pascendus ad alienigenã ui¬

Expanded text:
pauca commemorem ? nonne ab ipso exordio pauca commemorem ? nonne ab ipso exordio commutatum sacerdotium in Samuhelem reprobato Heli et commutatum regnum in Dauid reprobato Saule clamat praenuntiari nouum sacerdotium nouumque regnum reprobato uetere, quod umbra erat futuri. in domino nones propositionis manducauit, quos non licebat manducare nisi solis sacerdotibus, in una persona utrumque futurum, id est in uno Iesu Christo regnum et sacerdotium figurauit? nonne cum decem tribus a templo separatae sunt et duae derelictae. satis indicat, quod de tota ipsa gente apostolus ait: reliquiae per electionem gratiae saluae factae sunt?_ Pascitur Helias tempore famis coruis mane adferentibus panem et ad uesperam carnes: et Manichaei non intellegunt in illis libris Christum, cui quodam modo salutem nostram esurienti confitentur peccatores fidem primitias spiritus nunc habentem, in fine autem uelut ad uesperam saeculi etiam carnis resurrectionem. mittitur Helias pascendus ad alienigenam ui
Abbreviated transcription (Latin):
sicuterat primo iudiciũ. Dem de p̾ea¬
regnum inquae ipsis temporib iudic ũ
erat insamson. obuium leonem necans.
cumpetende uxoris causa adalienige¬
nas tender& : nisi qui ecdesiamuocatu¬
rõs exgentib dix̃: Gaudete quia ego
uici scłm: quid sibiuult in ore ipsius le¬
onis occisi fabus exstructus. nisi quia ec¬
ce conspicimus leges ipsas regniterreni.
quae aduersus xp̃m ante fremuerant :
Nunciam perempta feritate. dulcedini
euangelicȩ p̃dicande & iam munm̃ta
p̃bere : Quidẽ illa mulier plena fidu¬
ciae hostistempora ligno transfigens.
nisi fides ecclesiae. cruce xp̃i regna di¬
aboliperimens: Quiduellus cõplutũ
area sicca : Et p̾ea compluta are a sicco
uellere : nisi primo unagens hebreorũ.
habens occulte in scĩs mysteriũ dĩ quod
est xp̃s. Quomysterio totus orbis
uacuus erat : Nunc aut in mani festa¬
tione totus orbis id hab& illa uacuataẽ:
quidiam regũ temporib: ut et inde

Expanded text:
sicut ersicut erregnum; inque ipsis temporibus iudicum erat in Samson obuium leonem necans, cum petendae uxoris causa ad alienigenas tenderet. nisi qui ecclesiam uocaturus ex gentibus dixit: gaudete, quia ego uici saeculum? quid sibi uult in ore ipsius leonis occisi fauus exstructus, nisi quia ecce conspicimus leges ipsas regni terreni, quae aduersus Christum ante fremuerant, nunc iam perempta feritate dulcedini euangelicae praedicandae etiam munimenta praebere? quid est illa mulier plena fiduciae hostis tempora ligno transfigens nisi fides ecclesiae cruce Christi regna diaboli perimens ? quid uellus conplutum area sicca et postea conpluta area sicco uellere nisi primo una gens Hebraeorum habens occulte in sanctis mysterium dei, quod est Christus, quo mysterio totus orbis uacuus erat? nunc autem in manifestatione totus orbis id habet, illa uacuata est. Quid iam regum temporibus, ut et inde
Abbreviated transcription (Latin):
uiassuas : Uideat & haec in illis li¬
bris & c& era uel om̃a uelqua edã
qualia credat in omyb Uideat
Inm̃ introcentẽ populos in terrã
ꝓmissions. neq: enĩ hoctemere
ab in itiouocabatur. sed exipsadis¬
pensatione nomine mutatoiũs
appellatus ẽ . Uideat botrũ deter¬
ra ꝓmissions in ligno pendentem
Videat in ierichotam quã in hocmostali
caelorum : Perfenestram domꝰ suae
tam quã ꝑ os corporissui coccũ mitten¬
tem qđ ẽ utiq sanguis signũ ꝓpter
remissionẽ peccatorum confiteri
ad salutem. Nideat muros ipsiusci¬
uitatis. tam quã muntiones mosta¬
lis scłi septies circũ acta testamenti
archacecidisse. sic̃ nunc ꝑtempora
quae septẽ dierũ uicissitudine
dilabuntur. testamentũ dĩ circuit
toto orbe terrarũ : Vt in fine
temporum. mors nouissima in imica destru¬
atur : Et ex impiorum ꝑditione. unica domꝰ
tam quã unica ecclesia liber&ur : munda¬
deat tempora primo iudiciũ. post ea regum

Expanded text:
uias suas : uideat et haec in illis liuias suas : uideat et haec in illis libris et cetera uel omnia uel quaedam, qualia credat in omnibus. Uideat Iesum introducentem populum in terram promissionis. neque enim hoc temere ab initio uocabatur. sed ex ipsa dispensatione nomine mutato Iesus appellatus est. uideat botrum de terra promissionis in ligno pendentem. uideat in Hiericho tamquam in hoc mortali caelorum — per fenestram domus suae tamquam per os corporis. sui coccum mittentem — quod est utique sanguinis signum — propter remissionem peccatorum confiteri ad salutem. uitatis tamquam munitiones mortalis saeculi septies circumacta testamenti arca cecidisse, sicut nunc per tempora, quae septem dierum uicissitudine dilabuntur, testamentum dei circuit toto orbe terrarum, ut in fine temporum mors, nouissima inimica, destruatur et ex impiorum perditione unica domus tamquam unica ecclesia liberetur, mundaonis. DE IVDICIBVS. Videat tempora primo iudicum, postea regum,
Abbreviated transcription (Latin):
fit pascha in occisione ouis: occiditur
xp̃s : De quo in euangelio dicitur. ecce
agnus dĩ ecce quitollit peccatũ mundi
rohibentur qui pascha faciunt ossa
frangere. non franguntur incruceossa
dñi: At testatur euangelista hinc eẽ
dictum. Os eius non cõminuetis: san¬
guine in liniuntur postes. ut pernici¬
es depellatur. signantur signodo¬
minice passions infrontib populi ad
tutelã salutis: datur ibilex quinqua¬
gesimodie pactum pascha uenit a¬
sp̃s sc̃s quinquagesimodie pͥdñi passi¬
demonia: et clamat faustus oculis
clausis. nihlse in illis literis inuensse
qđ ad p̃nuntiationẽ xp̃i pestineat :
Qub daũt mirũ si oculos hab& ad
gendũ qui positus ante ostiũ clausũ
diui nis ecr&i non fide pi&atis pul¬
sat. sedelatione impi&atis insultat.
Plane ita sit. lta fiat. lustumẽ enim
daudatur suꝑ bis ianua salutis.
Veniat mansu&us quem doc& dñs

Expanded text:
? DE AGNO PASCHAE OCCISO. Fit pascha in occisione ouis: occiditur ? DE AGNO PASCHAE OCCISO. Fit pascha in occisione ouis: occiditur Christus, de quo in euangelio dicitur: ecce agnus dei, ecce qui tollit peccatum mundi prohibentur qui pascha faciunt ossa frangere: non frandomini; adtestatur euangelista hinc esse dictum: os eius non comminuetis. sanguine inliniuntur postes, ut pernicies depellatur: signantur signo dominicae passionis in frontibus populi ad tutelam salutis. datur ibi lex quinquagesimo die post actum pascha: uenit spiritus sanctus quinquagesimo die post domini passito dei eicio daemonia. et clamat Faustus oculis clausis nihil se in illis litteris inuenisse, quod ad praenuntiationem Christi pertineat! quid autem mirum, si oculos habet adm non habet, qui positus ante ostium clausum diuini secreti non fide pietatis pulsat, sed elatione inpietatis insultat? plane ita sit, ita fiat; iustum est enim. claudatur superbis ianua salutis, ueniat mansuetus, quem docet dominus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfruentes ꝓmissa patria. sed qđ non ui¬
dent sperando. & ꝑpatientiam ex pectan¬
do tam quã in deserto st̃ : & illic laboriose
et periculose temptationes ner euestant᷑
corde inaegyptõ necibitam̃ xp̃s deserit:
Nam et illa columna non recedit eta mare
a quae ligno dulcescunt. quia in i¬
mici populi signo crucis xp̃i honorifi¬
me arbores irrigantes a postolicam
gratiam p̃figurant populos in septina¬
rionumero de cuplato rigantẽ ut ꝑsepti¬
forme sp̃s donũ legis decalogus impleatur:
sis morsimanib signocrucis dominicȩ su¬
peratur : Et morsus mostiferi serpen¬
tium ex altato etrespecto aeneo serpente
sanantur : qđ uerbis ipsius dñi deda¬
ratur. Sicut ex altauit inquit morses
serpentem inheremo. sico post& exalta¬
rifilium honns. ut om̃s quicredit in
eum non pereat. sedhabeatu itamaeter¬
nam: Ita ne &iam ista non clamant:
tantane est surditas incordib duris:

Expanded text:
perfruentes promissa patria, sed quod non uiperfruentes promissa patria, sed quod non uident sperando et per patientiam exspectando tamquam in deserto sunt; et illic laboriosae et periculosae temtationes, ne reuertantur corde in Aegyptum. nec ibi tamen Christus deserit; nam et illa columna non recedit. et amarae aquae ligno dulcescunt, quia inimici populi signo crucis Christi honorifituaginta palmae arbores irrigantes apostolicam gratiam praefigurant populos in septenario numero decuplato rigantem, ut per septiforme spiritus donum legis decalogus impleatur. tis Mosi manibus signo crucis dominicae superatur. et morsus mortiferi serpentum exaltato et respecto aeneo serpente sanantur. quod uerbis ipsius domini declaratur: sicut exaltauit, inquit, Moses serpentem in heremo, sic oportet exaltari filium hominis, ut omnis qui credit in eum non pereat, sed habeat nitam aeternam. itane etiam ista non clamant? tantane est surditas in cordibus duris
Abbreviated transcription (Latin):
spiritalẽ manduca uer̃ et om̃s cundẽ
potum spiritalem biber̃. Bibebantaũ
despiritali consequenti petra. Petre
aut̃ eratxp̃s. Exponendo unũ inc& era intro¬
dux̃ intellectum. Si enĩ petraxp̃s ꝓpterfir¬
itatẽ cur non & manna xp̃s tam quã pans
uiuus quid ecelo descendit. quouere qui
uescuntur spiritalit̃ uiuunt : Nam illi
ueterem figuram carnaliter accipientes:
mortu st̃. Sedcumdĩc apłs. Eundem cibũ
spiritalem manduca uer̃ : Ostendit et
illud spiritaliter intellegi in xp̃o sicut &¬
potum Curspirita led ixissetaperuit. cum
subiunx̃. petra aut̃ eratxp̃s : quo a pesto
cuncta fulser̃ : Cur ergo non & nubes xp̃s
& columna : quirectus & firmus fulciens
infirmtatem nrãm ꝑ noctem lucens per
diemnon lucens. Vt qui non uident iu¬
deant & quiuident cȩcifiant : Rub& et
marerubrum. baptismus utiq xp̃i sangui
ne consecratus. Hostes sequentes a tergo
moriuntur. peccata p̃terita: Ducitur po¬
pulus ꝑdesestum: baptizatiom̃s. non dum

Expanded text:
s eundem potum spiritalem biberunt; bibebant enim de spiritali consequenti petra, petra autem erat Christus. exponendo unum in cetera introduxit intellectum. si enim petra Christus propter firmitatem, cur non et manna Christus tamquam panis uiuus, qui de caelo descendit? quo uere qui uescuntur, spiritaliter uiuunt; nam illi ueterem figuram carnaliter accipientes mortui sunt. sed cum dicit apostolus: eundem cibum spiritalem manducauerunt, ostendit et illud spiritaliter intellegi in Christo: sicut et potum cur spiritalem dixisset, aperuit. cum subiunxit: petra autem erat Christus; quo aperto cuncta fulserunt. cur ergo non et nubes Christus et columna, quia rectus et firmus et fulciens infirmitatem nostram, per noctem lucens, per diem non lucens, ut qui non uident. uideant, et qui uident, caeci fiant? rubet et mare rubrum: bane consecratus. hostes sequentes a tergo moriuntur: peccata praeterita. ducitur populus per desertum: baptizati omnes nondum
Abbreviated transcription (Latin):
siue inquit temperantes sumus uobis:
Dicat & ꝑquem ascenderit & descende¬
rit. Caritas enĩ inquit xp̃i compellit
nos iudicantes hoc. quõ unus pomnib
mostuus est : Ergo om̃s mostui sunt
& pomnib mostuus ẽ ut quiuiuunt iam
non sibiuiuant sed eiqui ꝓ ipsis mortu¬
us est & resurrex̃ : Ha ec inscripturis
scis scã spectacula. quẽ non delectant ::
sanam doctrinam non sustinens. ad fa¬
bulas conuestitur : Et ille quidem
fabulaeanimas inqua lib& corporis
aetate pueriles uaria quedam delec¬
tatione sollicitant : sed nos iamcorpus
xp̃i agnos camus in psalmo uocem nram̃
& dicamusei narra uer̃n h miustide¬
lectationes. sed non sicut lex tua dne.
illarum scripturarum pera granti&
anelanti. In sudore illo damnationis
humanȩ siue exapesto siue ex occul

Expanded text:
siue, inquit, temperantes sumus, uobis. siue, inquit, temperantes sumus, uobis. dicat et per quem ascenderit et descenderit: caritas enim, inquit. Christi conpellit nos iudicantes hoc, quoniam unus pro omnibus mortuus est; ergo omnes mort omnibus mortuus est, ut qui uiuunt. iam non sibi uiuant, sed ei. qui pro ipsis mortuus est et resurrexit. - Haec in scripturis sanctis sancta spectacula quem non delectant. sanam doctrinam non sustinens ad fabulas conuertitur. et illae quidem fabulae animas in qualibet corporis aetate pueriles uaria quadam delectatione sollicitant. sed nos, iam corpus Christi, agnoscamus in psalmo uocem nostram et dicamus ei: narrauerunt mihi iniusti delectationes, sed non sicut lex tua, domiillarum scripturarum peragranti et anhelanti in sudore illo damnationis humanae siue ex aperto siue ex occul
Abbreviated transcription (Latin):
nillo enĩ scalȩ a terra usq ad cȩlũ a car¬
ne usq ad spm̃ quia in illo carnales
ꝓficiendo uelud ascendendo spiritales
fiunt: adquos lacte nutriendos: &iam
ipsis spiritales descendunt quod ammodo.
cum eis non possunt loqui quasi spiritalib
sed quasi carnalib: sic & ascenditur & des¬
cenditur. suꝑfilium homns : Filius enĩ ho¬
minssursum incapite nro. qđ est ipse sal¬
uator. & filius homnsdeorsum incorpore
suo qđ est ecclesia. Ipsum & scalas intel¬
legimus quia ipse dix̃. egosumuia. Ad
ipsimergo ascenditur ut in excelsis in¬
tellegatur. Et ad ipsum descenditur ut
in membris suis paruuli nutriantur
et ꝑillum ascenditur & descendit᷑: exem¬
plũ quippe eiꝰ sequentes p̃dicato res eius.
non solum se erigunt ut eum sublimiter
expectent. sed & iamhumliant ut eum
temperanter adnuntient. Videte apłm
ascendentẽ : siue in quit mente ex ces¬
simus do. Videte & descendentem.

Expanded text:
In illo enim scalae a terra usque ad coelum, a carIn illo enim scalae a terra usque ad coelum, a carne usque ad spiritum; quia in illo carnales proficiendo, velut ascendendo spirituales fiunt: ad quos lacte nutriendos, etiam ipsi spirituales descendunt quodam modo, cum eis non possunt loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus: sic et ascenditur et descenditur super filium hominis. filius enim hominis sursum in capite nostro, quod est ipse saluator; et filius hominis deorsum in corpore suo, quod est ecclesia. ipsum et scalas intellegimus, quia ipse dixit: ego sum uia. ad ipsum ergo ascenditur, ut in ecclesiis intellegatur; et ad ipsum descenditur, ut in membris suis paruuli nutriantur; et per illum ascenditur et descenditur. exemplum quippe eius sequentes praedicatores eius non solum se erigunt, ut eum sublimiter expectent, sed etiam humiliant, ut eum temperanter adnuntient. uidete apostolum ascendentem: siue, inquit, mente excessimus. deo; uidete et descendentem:
Abbreviated transcription (Latin):
nathanahelem dixiss& uere isra helita
in quodolus none ẽt : Etcũ ille tam quã
lapidemillum habens ad caput. Confes¬
sus eumeẽt filium dĩ & regemisrahel.
Ista confessione quodammodo unguens
lapidem id est ipsum eẽ confitens xp̃m .
lbio portune dñs &iam illud cõmemorauit
quod tunc uidit iacob qui perbenedicti¬
onẽ appellatus ẽ isrł. Amendico uob
inquit uidebitis caelum apestum & an¬
gelos dĩ ascendentes & descendentes suꝑ
filiũ honns Hoc enimisrł uiderat cum
illum lapidem ad caput habebat a terra
incelum scalas. ꝑ quas ascendebant & des¬
cendebant angelidĩ. inquibus significa¬
tist̃ euangelistȩ p̃dicatores xp̃i . Ascen¬
dentes utiq: cum ad intellegendameius
suꝑeminentissimã diuinitatem excedunt
uniuersam creaturã. ut eum inuenant
in principio dm̃ apud dm̃ ꝑquẽ facta st̃
omã. Descendentes aut̃ ut eum inuen
ant factum exmuliere factum sublege
ut eos qui sublege erant redimer& .:

Expanded text:
Nathanahelem dixisset uere Israhelitam, Nathanahelem dixisset uere Israhelitam, in quo dolus non esset, et cum ille tamquam lapidem illum habens ad caput confessus eum esset filium dei et regem Israhel - ista confessione quodam modo unguens lapidem, id est ipsum esse confitens Christum — ibi oportune dominus etiam illud commemorauit, quod tunc uidit Iacob, qui per benedictionem appellatus est Israhel. amen dico uobis, inquit, uidebitis caelum apertum et angelos dei ascendentes et descendentes super filium hominis. hoc enim Israhel uiderat, cum illum lapidem ad caput habebat, a terra in caelum scalas, per quas ascendebant et descendebant angeli dei; in quibus significati sunt euangelistae, praedicatores Christi. ascendentes utique, cum ad intesupereminentissimam diuinitatem excedunt uniuersam creaturam, at eum inueniant in principio deum apud deum, per quem facta sunt omnia; descendentes autem, utiant factum ex muliere, factum sub Lege, ut eos qui sub Lege erant redimeret .
Abbreviated transcription (Latin):
cognatione iudaeorum. Vnde scđm carnẽ
natus ẽ apud gentes ita p̃poll& et p̃ual&
utuidemus : Quis alius inisa ac lignũ por¬
tabat aduictimam nisi quicrucẽ sibi ad
passionem ipse postauit : Quis alius ares
immo landus inuepre cornib adherebat
nisi qui crucis patibulo ꝓ nobis offerendus
effigebatur : Quis alius in angelo cumia cob
luctatus eum sibi p̃ualentem quasi fostio¬
rem infirmior. uictorq uictorem : pastim
benedicit. pastim latitudinẽ femoris eius
claudã reddit nisi qui p̃ualere aduersusse
passus populum isrł. quosdam quicredi¬
der̃ benedixit in eis : Latitudo aut̃ femo¬
ris ia cob inmultitudine carnalis populi
claudicauit .: quis alius lapis positus ad
caput ia cob. ut nominatim quodammodo
exprimer&ur . &iam unctus ẽ nisi caput
uiri xp̃s : Quis enim xp̃mnescit ab uncti¬
one appellari : quo & iam hoc ipsum in euan¬
gelio commemorans. et desefiguratum
apertissime signficans. cum quendam

Expanded text:
cognatione Iudaeorum, unde secundum carnem cognatione Iudaeorum, unde secundum carnem natus est, apud gentes ita praepollet et praeualet, ut uidemus? quis alius in Isaac lignum sibi portabat ad uictimam, nisi qui crucem sibi ad passionem ipse portauit? quis alius aries inmolandus in uepre cornibus adhaerebat, nisi qui crucis patibulo pro nobis offerendus adfigebatur?. Quis alius in angelo cum Iacob luctatus, cum sibi praeualentem quasi fortiorem infirmior uictusque uictorem partim benedicit, partim latitudinem femoris eius claudam reddit, nisi qui praeualere aduersus se passus populum Israhel quosdam. qui crediderunt, benedixit in eis? latitudo autem femoris Iacob in multitudine carnalis populi claudicauit. quis alius lapis positus ad caput Iacob, ut nominatim quodam modo exprimeretur. etiam unctus est nisi caput uiri Christus? quis enim Christum nescit ab unctione appellari? qui etiam hoc ipsum in euangelio commemorans et de se figuratum apertissime testificans, cum quendam
Abbreviated transcription (Latin):
sire non potuit: Dormiss& in passio¬
ne suatam quã in ebri&ate stultitiae.
quaȩ sapientior ẽ hominbr. atq. ita nu¬
dar&ur mostalis carrs infirmitas.
ꝑ occultum dĩ consiliũ fostior honyb
quã nisi dĩ uerbũ suscepiss&: nomen omnino
xp̃ianũ quo & uos gloriamini. non ess&
interris.
Verum hocagite ut
dixi. Irridenter ꝓdite. qđ nos reue¬
renter honoremus. Vtatur uobis
ecclesia.tam quã subditis sibi ut ꝓbati
manfestifiantinea usq ad eonhl
qđ uel habitura ł passuraerat ꝓphetȩ
illitacuer̃ ut & uos ibi locis urĩs inuen¬
amus inuantate perniciosa. adrep¬
bos capiendos utiliaut̃ ad ꝓbatos mani¬
festandos xpm̃ dicitis abisrahelitis
ꝓphetis non eẽ predictum. Cui p̃di¬
cendo om̃s illae paginae uigilant.
sieas ꝑscrutari pi&ate . quam ex agi¬
tare leuitate malletis. : Quis alius
in abraham ex it deterra suio etde
cognationesua . ut apud exteros ditetur
& locupl&etur : nisi qui relicta terra et

Expanded text:
sire non potuit, dormisset in passiosire non potuit, dormisset in passione sua tamquam in ebrietate stultitiae. quae sapientior est hominibus; atque ita nudaretur mortalis carnis infirmitas per occultum dei consilium fortior hominibus; quam nisi dei uerbum suscepisset, nomen omnino christianum, quo et uos gloriamini, non esset in terris. uerum hoc agite, ut dixi; inridenter prodite, quod nos reuerenter honoremus: utatur uobis ecclesia tamquam subditis sibi, ut probati manifesti fiant in ea. usque adeo nihil, quod uel habitura uel passura erat, prophetae illi tacuerunt, ut et uos ibi locis uestris inueniamus in uanitate perniciosa ad reprobos capiendos, utili autem ad probatos manifestandos. Christum dicitis ab Israhelitis prophetis non esse praedictum, cui praedicendo omnes illae paginae uigilant, si eas perscrutari pietate quam exagitare leuitate malletis. quis alius in Abraham exit de terra sua et de cognatione sua. ut apud exteros ditetur et locupletetur, nisi qui relicta terra et
Abbreviated transcription (Latin):
concurrentes: sed & om̃s quiquos¬
lib& nr̃i canons libros accipiunt¬
& legunt ubixp̃s mortaliternatus
& passus ostenditur. nectam̃ ean¬
dem mortalitatem in passione nu¬
datam. consociato untatis sac ra¬
m̃to honorifice uelant. sed sine
scientia pi&atis & caritatis. Nun¬
tiant illud unde omnes nati sumus.
quãuis interse dissentiant & ui¬
daei abher&icis. & ipsi heretici
alii ab aliis. una tam̃ conditione
seruitutis. ł adaliquã ad testati¬
onẽ ł ad aliquã ꝓbationẽ utiles st̃
ecclesiae: Nam & deher& icis dictũ ẽ
O post& ethereses cẽ ut ꝓbatimanfesti
fiant interuos: Itenunc & obiectate
calumnias ueteribus literis sacris : Hoc
agite serui cham . Ite quib uiluit nuda¬
ta caro ex quanati estis: Neq enĩ eẽt
unde uos quo quomodo xp̃ianos appel¬
lare possetis nisi xp̃s sicut aꝓphetis
p̃nuntiatus est uenis s& inmundum.
bibis set deuinea sua calicem illũ quitran¬

Expanded text:
concurrentes. sed et omnes, qui quosconcurrentes. sed et omnes, qui quoslibet nostri canonis libros accipiunt et legunt. ubi Christus mortaliter natus et passus ostenditur, nec tamen eandem mortalitatem in passione nudatam consociato unitatis sacramento honorifice uelant, sed sine scientia pietatis et caritatis nuntiant illud, unde omnes nati sumus, quamuis inter se dissentiant, et Iudaei ab haereticis et ipsi haeretici alii ab aliis, - una tamen condicione seruitutis uel ad aliquam adtestationem uel ad aliquam probationem utiles sunt ecclesiae. nam et de haereticis dictum est: oportet et haereses esse, ut probati manifesti fiant inter uos. ite nunc et obiectate calumnias ueteribus litteris sacris; hoc agite, serui Cham; ite, quibus uiluit nudata caro. ex qua nati estis; neque enim esset, unde uos quoquo modo christianos appellare possetis, nisi Christus, sicut a prophetis praenuntiatus est. uenisset in mundum, bibisset de uinea sua calicem illum, qui tran
Abbreviated transcription (Latin):
lus. iam fidelib gentib. quieratis inquit
rum & ꝓmissions sp̃e non habentes.
& sinedõ in hoc mundo ⁊ Perhaec uer¬
baostenditur qđ nondũ habitabat
ia feth indomb sem: sed paulo post
quẽ admodum condudat aduestite
gituriam inquit non estis peregrin
& inquiliiz. sedestisciues scorum &
domesticidĩ. suꝑ aedificati suꝑ fun¬
dam̃tum apłorum & ꝓphetarũ ip¬
sosummo angularila pide ex isten¬
te xpouiũ: Eccequomodo dilatat᷑
ia feth & habit& indomib sem
Ettam̃ epistolas apłorum quibus
hec om̃a contestantur: tenetis. le¬
gitis p̃dicatis: ubi & uos ipsos de¬
putauerim nisi in illa meledicta
medi&ate. Cui non ẽ lapisangula¬
ris xp̃s quia nec in illo pari&e uos
agnoscimus qui excircumcisione
credidit in xp̃m. unde erant & apł̃i.
nec in isto quiẽ exp̃putio. Undest̃
om̃s exc&eris gentib: in eandẽ u¬
ntatẽ fidei : tam quã inpace anguli

Expanded text:
lus iam fidelibus gentibus: qui eratis, inquit,lus iam fidelibus gentibus: qui eratis, inquit,rum et promissionis spem non habentes et sine deo in hoc mundo. per haec uerba ostenditur,. quod nondum habitabat Iapheth in domibus Sem. sed paulo post quemadmodum concludat, aduertite. igitur iam, inquit, non estis peregrini et inquilini, sed estis ciues sanctorum et domestici dei superaedificati supra fundamentum apostolorum et prophetarum ipso summo angulari lapide existente Christo Iesu. ecce quomodo dilatatur Iapheth et habitat in domibus Sem. et tamen epistulas apostolorum, quibus haec omnia contestantur, tenetis, legitis, praedicatis. ubi et uos ipsos deputauerim, nisi in illa maledicta medietate, cui non est lapis angularis Christus? quia nec in illo pariete uos agnoscimus, qui ex circumcisione credidit in Christum, unde erant et apostoli, nec in isto, qui est ex praeputio, unde sunt omnes ex ceteris gentibus in eandem unitatem fidei tamquam in pacem anguli
Abbreviated transcription (Latin):
siae : ut nos honoremus ꝑsa cramentum
qđ nuntat illa ꝑliteram: quem non aut̃
excit&. quem non uel in firm& uel
confirm& infide: quodita benedi¬
cuntur illiduo. quinuditatem patris
honorauer : quãuis auersi uelud quib
factum sceleratae uineae displicue¬
rit. Benedictus inquit dñs sem. Quã¬
quã enim sit ds̃ omniũ gentium. quodã
modo tam̃ ꝓprio uocabulo & in ipsisiam
gentib dicitur ds̃ isrł: Etunde hoc fac¬
tumest nisi ex benedictione iafeth.
inpopulo enim gentium totũ orbẽ
terrarum occupauit ecclesia: hoc
prorsus. hoc p̃nuntiabatur cũ dice¬
r&ur. Latific& ds̃ ia feth & habit&
indomib sem. Uidete manichei uide¬
te . ecce in conspectuuro est orbister¬
rarum. hocstu petis. hoc dol&is in po¬
pulis nr̃is. quia latificat ds̃ iafech. Vi¬
dete si non habit& indomb sem. id est
inecclesiis quas filii ꝓphetarũ apłi
construxer̃. Audite quid dicat pau¬

Expanded text:
siae, ut nos honoremus per sacramentum siae, ut nos honoremus per sacramentum quod nuntiat illa per litteram? Quem non autem excitet, quem non uel informet uel confirmet in fide, quod ita benedicuntur duo illi qui nuditatem patris honorauerunt quamuis auersi, uelut quibus factum sceleratae uineae displicuerit ? benedictus, inquit, dominus deus Sem. quamquam enim sit deus omnium gentium, quo- . dam modo tamen proprio uocabulo et in ipsis iam gentibus dicitur deus Israhel. et unde hoc factum est nisi ex benedictione Iapheth? in populo enim gentium totum orbem terrarum occupauit ecclesia. hoc, prorsus hoc praenuntiabatur, cum diceretur: latificet deus Iapheth et habitet in domibus Sem. uidete, Manichaei, uidete; ecce in conspectu uestro est orbis terrarum: hoc stupetis, hoc doletis in populis nostris, quia latificat deus Iapheth. uidete, si non habitat in domibus Sem, id est in ecclesiis, quas filii prophetarum apostoli construxerunt. audite, quid dicat Pau
Abbreviated transcription (Latin):
sua : Tunc enimnudataẽ mortalitas
carnis eius. uda eis scandalũ gentib
tius ẽ quã homines . & quod in firmumẽ
di. fortius ẽ quã homines. Proinde
in duob filus maximo & minimo duo
populi figurati. unam uestem At ergo
portantes sacramentũ scilicet. Iam p̃te¬
ritae & trans actaedomince passionis.
N uditatẽ patris. neq intuentur. quia
inxpĩnecem non consentiunt. & tam̃
honorant uelamento. tamquam scien¬
tes unde sintnati: medius aut̃ filius.
id est populus iudaeorum. Ideo me¬
dius quia nec primatũ Apłorum te¬
nuit. nec ultimus ingentib credidit :
Vidit nuditatẽ patris. quia consensit
innecem xp̃i. & nuntiauit foras fra¬
tribus. ꝑ eum quippe mani festatumẽ
& quodam modo publicatũ. quode¬
rat in ꝓphecia secr&ũ. Id eoq fit
seruus fr̃m suorũ : Quid ẽ enim aliud
hodie quae gens ipsa : nisi quaedam scri¬
niaria xp̃ianorum baio lans legem &
ꝓphetas. ad testimoniũ ad sestions eccle¬

Expanded text:
sua? tunc enim nudata est mortalitas sua? tunc enim nudata est mortalitas carnis eius, Iudaeis scandalum, gentibus tius est quam homines, et quod infirmum est dei, fortius est quam homines. proinde in duobus filiis, maximo et minimo, duo populi figurati unam uestem a tergo portantes — sacramentum scilicet iam praeteritae atque transactae dominicae passionis — nuditatem patris neque intuentur, quia in Christi necem non consentiunt; et tamen honorant uelamento tamquam scientes unde sint nati. medius autem filius, id est populus Iudaeorum — ideo medius, quia nec primatum apostolorum tenuit nec ultimus in gentibus credidit — uidit nuditatem patris, quia consensit in necem Christi et nuntiauit foras fratribus. per eum quippe manifestatum est et quodam modo publicatum quod erat in prophetia secretum; ideoque fit seruus fratrum suorum. quid est enim aliud hodieque gens ipsa nisi quaedam scriniaria christianorum baiulans, legem et prophetas, ad testimonium assertionis eccle
Abbreviated transcription (Latin):
multis modis eadem sigficariopor
tebat. figuram ecdesiae cõmendan¬
te qđ ꝓgenies eius benedicitur
adimplendã terram qđ dantur eis
in escacuncta amalia sicut in illo disco
petro dicitur. macta & manduca
ducare : neuita pristina quasi suffo¬
cata in conscientia teneatur. sed
habeat tam quam effusionẽ : qđ tes
mines atq omnẽ anmã uiua. neper¬
dateam diliuuo. Arcum quia ppa¬
r& innubibus quinum quã niside
sole resplend&. Illienim non pere¬
unt diluuio. separatia becdesi.
quiin ꝓphetis & omib diuins scrip¬
turis tam quã in dĩ nubib agnos¬
cunt xp̃i gloriam. nonquerunt suã :
uerumne adoratores huius solis
amplius tumes cant. sciant ita sig¬
nificari xpm̃ aliquando ꝑsolem.
sicut ꝑ leonẽ. ꝑ agnũ ꝑ lapidem.
cuiua sdam sim litudin scausa non
ꝓpri&atis substantia: lamuero
illud qđ deuinea quam plantauit
in ebriatus noe nudatus indomosua
cuinon appareat xp̃s passus ingente

Expanded text:
multis modis eadem significari opor- multis modis eadem significari opor- . tebat — figuram ecclesiae commendante, quod progenies eius benedicitur ad inplendam terram, quod dantur eis in escam cuncta animalia, sicut in illo disco Petro diducare: ne uita pristina quasi suffocata in conscientia teneatur, sed habeat tamquam effusionem per confeminem atque omnem animam uiuam, ne perdat eam diluuio, arcum, qui apparet in nubibus, qui numquam nisi de sole resplendet: illi enim non pereunt diluuio separati ab ecclesia, qui in prophetis et omnibus diuinis scripturis tamquam in dei nubibus agnoscunt Christi gloriam, non quaerunt suam. uerum ne adoratores huius solis amplius tumescant, sciant ita significari Christum aliquando per solem, sicut per leonem, per agnum, per lapidem cuiusdam similitudinis causa, non proprietatis substantia. Iam uero illud quod de uinea, quam plantauit inebriatus Noe, nudatus est in domo sua, cui non appareat Christus passus in gente
Abbreviated transcription (Latin):
siccasse terram. tam quã finta eẽt iam
baptizandin ecessitas. innumero dierũ
iunctione sp̃s & corporis. septies
octonos hab&. uno addito ꝓpter
untatis uinculum. : Curde archa con¬
iuncti ex eant. qui disiuncti intraue¬
rant : Sicenim dictumerat qđm
trauerit in archam noe & filii eius.
& uxor eius & uxores filiorumeiꝰ.:
seor sum uiri. seorsũ femne cõmo¬
rataest̃ In hoc enim tem pore huius
sacramenti. Caro concupiscitaduer¬
Aut̃ noe & uxor eius et filii eius et uxo¬
resfiliorum eius: Nunc coniunetae cõ¬
memoratima sculi et femne. quia infine
scłi atq in resurrectione iustorum.
omnimoda & ꝑfecta pace spui corpus¬
adherebit .: Nulla mortulitatis
indigentia. uel concupiscentiu re¬
sistente. Curanmaliũ quãuis et mundua
et inmunda in archafuerint . Tam̃
post egressum de archa non offerunt᷑
dõ insacrificio nisimunda : Quid de¬
inde sibi uelit dõ loquente ad noe. et
tam quam rursus ab ex ordio. quia

Expanded text:
siccasse terra: tamquam finita esset iam siccasse terra: tamquam finita esset iam baptizandi necessitas in numero dierum iunctione spiritus et corporis septies octonos habet uno addito propter unitatis uinculum. cur de arca coniuncti exeant, qui disiuncti intrauerant. sic enim dictum erat. quod intrauerit in arcam Noe et filii eius et uxor eius et uxores filiorum eius: seorsum uiri, seorsum feminae commemoratae sunt. in hoc enim tempore huius sacramenti caro concupiscit aduerautem Noe et uxor ejus, filii ejus et uxores filiorum ejus: nunc conjuncti commemorati masculi et feminae, quia in fine saeculi, atque in resurrectione justorum, omnimoda et perfecta pace spadhaerebit nulla mortalitatis indigentia uel concupiscentia resistente. cur animalia, quamuis et munda et inmunda in arca fuerint, tamen post egressum de arca non offeruntur deo in sacrificio nisi munda? Quid deinde sibi uelit deo loquente ad Noe et tamquam rursus ab exordio - quia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter illam septenariam operationẽ
spiritalem: oliuae fructuosum surcu¬
lum retulit quosign ficar&. non nullos
&iam ex traecłam baptizatos. si eispin¬
gue donon defuerit caritatis: Poste¬
riore tempore. quasiuespere. in ore
columbae. tam quam in osculo pacis. ad
unitatis soci&atem posse perduci Qđ
post alios septem dies dimissa reuersa
non est : significat finem fcłi. quando
erit scõrum requies : Non adhuc in
sacramento spei. quo in hoc tempore
consociatur ecdesia. quam diu uiuitur
qđ dexp̃i latere manauit : Sed iamin
ipsa perfectione salutis aeternae. cũtra¬
ditur regnũ dõ & patri. ut in illa ꝑspicua
contemplatione in cõmutabilis ueritatis.
nullus mysteriis corporalib egeamus
N imis longumẽ ut uel tam breuiter quã
haeccucurri. cuncta contingam. Cur
sexcentesimo &uno anno uitae noe.
idest ꝑ actis sexcentis annis. a peritꝰ
arcae tectum. & tam quam reuelatur:
qđ erat absconditum sacramentum

Expanded text:
propter illam septenariam operationem propter illam septenariam operationem spiritalem, oliuae fructuosum surculum rettulit, quo significaret nonnullos etiam extra ecclesiam baptizatos, si eis pinguedo non defuerit caritatis, posteriore tempore quasi uespere in ore columbae tamquam in osculo pacis ad unitatis societatem posse perduci. quod post alios septem dies dimissa reuersa non est, significat finem saeculi, quando erit sanctorum requies, non adhuc in sacramento spei, quo in hoc tempore consociatur ecclesia, quamdiu bibitur, quod de Christi latere manauit, sed iam in ipsa perfectione salutis aeternae, cum tradetur regnum deo et patri. ut in illa perspicua contemplatione incommutabilis ueritatis nullis mysteriis corporalibus egeamus. Nimis longum est, ut uel tam breuiter quam haec cucurri, cuncta contingam: cur sescentesimo et uno anno uitae Noe, id est peractis sescentis annis aperitur arcae tectum et tamquam reuelatur, quod erat absconditum sacramentum?
Abbreviated transcription (Latin):
teriumẽ : Quindecim cubitis suꝑcre¬
uit aqua excedens altitudinẽ monti¬
um. id est hoc sacram̃tũ transcendit
omnẽ sapientiam su perborũ : Septẽ
quippe & octo coniuneti. quindecĩ
fuint & quia septuaginta a septem
et octoginta abocto denominantur
nobis atq confirmans altitudinẽ
baptismi. inconsecrando nouõ homne.
ad tenendã qui &is & resurrections
fidem : quod post dies .XL. emissus ẽ¬
coruu somnon est reuersus. autaquis utq
interceptus. ait aliquo superna tante
cadauere in lectus : sign ficat homines
in munditia cupiditatis teterrimos.
et obhoc adea quae foris st̃ in hoc mun¬
donimis intentos. aut rebaptizari :¬
aut abhis quos pr&erarcham. idest
praeter ecłam baptis mus occidit. se¬
duci & teneri : qđ columba emissa. non
inuenta requie reuersaẽ. ostendit ꝑ
nouũ testamentum requiem scĩs in
XL. enim dies emissa ẽ: quinumerus.
uitam quae in hocmundo agitur signfi¬
catdeniq: post septem dies dimissa

Expanded text:
terium est: quindecim cubitis supercreterium est: quindecim cubitis supercreuit aqua excedens altitudinem montium, id est hoc sacramentum transcendit omnem sapientiam superborum. septem quippe et octo coniuncti quindecim fiunt. et quia septuaginta a septem et octoginta ab octo denominantur, nobis atque confirmans altitudinem baptismi in consecrando nouo homine ad tenendam quietis et resurrectionis fidem. Quod post dies quadraginta emissus coruus non est reuersus, aut aquis utique interceptus aut aliquo supernatante cadauere inlectus. significat homines inmunditia cupiditatis teterrimos et ob hoc ad ea, quae foris sunt in hoc mundo, nimis intentos aut rebaptizari aut ab his, quos praeter arcam. id est praeter ecclesiam baptismus occidit. seduci et teneri. quod columba emissa non inuenta requie reuersa est, ostendit per nouum testamentum requiem sanctis iquadraginta enim dies emissa est; qui numerus uitam, quae in hoc mundo agitur, significat. denique post septem dies dimissa,
Abbreviated transcription (Latin):
ginti septẽ. qui est numeri terna¬
ri quadratus.: quod septimomen¬
se archasedit. hocest requieuitad
illam septimam requiem sign fica¬
tio recurrit: & quia perfecti requi¬
escunt. Ibi quoq illius quad ratu¬
rae numerus iteratur : Nam uice¬
sima & septima die secundimensis.
cõmendatumẽ hoc sacram̃tũ. et
rursus uicesima & septimadie sep¬
timimensis eadẽ cõmendatio confir¬
mataẽ cum archa requicuit. Quod
enim ꝓmititur in spe. hoc ex hibet᷑
inre. ⁊ Porro quia ipsa septima re¬
quies. cum octaua resurrectione con¬
iungitur : Neq enim reddito cor¬
pore finitur requies quae post hanc
uitam excipit scõs. sed potius totum
hominẽ non adhuc spe sediam rem
ipsa . omni expaste & spũs& corpo¬
ris ꝑfecta immostali salute renoua¬
tum in aeternae uitae munus assumt
Qui aergo septima requies cũ octauare¬
surrectione coniungitur & hoc in
sacramento regeneratioꝵ snrẽ id est
in baptismo altũ profundumq. mrs¬

Expanded text:
ginti septem, qui est numeri ternaginti septem, qui est numeri ternarii quadratus. quod septimo mense arca sedit, hoc est requieuit, ad illam septimanam requiem significatio recurrit: et quia perfecti requiescunt, ibi quoque illius quadraturae numerus iteratur. nam uicesima septima die secundi mensis commendatum est hoc sacramentum. et rursus uicesima et septima die septimi mensis eadem commendatio confirmata est, cum arca requieuit. quod enim promittitur in spe. hoc exhibetur in re. porro quia ipsa septima requies cum octaua resurrectione coniungitur — neque enim reddito corpore finitur requies, quae post hanc uitam excipit sanctos, sed potius totum hominem non adhuc spe, sed iam re ipsa omni ex parte et spiritus et corporis perfecta inmortali salute renouatum in aeternae uitae munus adsumit — quia ergo septima requies cum octaua resurrectione coniungitur. et hoc in sacramento regenerationis nostrae, id est in baptismo, altum profundumque mys
Abbreviated transcription (Latin):
ficare nisiaetates singulas scłi . Un¬
de ista sexta aetas. qua e cõpletis
quingentis usq ad sexcentos sign¬
ficatur in manfestatione euan¬
gelica ecdesiam construit: Et ideo
qui sibi aduitam consulit. sit uelut
quadratum lignũ paratus ad omne
opus bonũ et intr& in fabricã scam
Qui a & secundus mensis anni sexcen¬
tesimi. quo intratnoe in archam.
eandẽ senariã aetatẽ significat
Quo enimmenses sexagi numero
concduduntur. Asenario aut̃ nu¬
mero & sexaginta cognomnant᷑
asticulum numerus in infinta in¬
crementa consurgit: & qđ uicesimus
& septimꝰ dies mensis cõmemoratur.
ad euisdem quadraturȩ sig ficati¬
onẽ pestin& . quaeiam in quadratis
ligns exposita ẽ: sed hic euidentius.
quianos ad omne opus bonũ paratos.
id est quodammodo quad ratostri¬
nitas ꝑficit inmemoria quadm̃re¬
colimus in intellegentia qua cognos¬
cimus in uoluntate quadiligimus.
Tria enimter & hocter. fiunt ui¬

Expanded text:
ificare nisi aetates singulas saeculi? unificare nisi aetates singulas saeculi? unde ista sexta aetas. quae conpletis quingentis usque ad sescentos significatur, in manifestatione euangelica ecclesiam construit; et ideo qui sibi ad uitam consulit, sit uelut quadratum lignum, paratus ad omne opus bonum et intret in fabricam sanctam: quia et secundus mensis anni sescentesimi. quo intrat Noe in arcam. eandem senariam aetatem significat. duo enim menses sexagenario numero concluduntur; a senario autem numero et sexaginta cognominantuarticulum numerus in infinita incrementa consurgit. Et quod uicesimus et septimus dies mensis commemoratur, ad eiusdem quadraturae significationem pertinet, quae iam in quadratis lignis exposita est. sed hic euidentius, quia nos ad omne opus bonum paratos, id est quodam modo conquadratos trinitas perficit in memoria, qua deum recolimus, in intellegentia, qua cognoscimus, in uoluntate, qua diligimus: tria enim ter et hoc ter fiunt ui
Abbreviated transcription (Latin):
ex quo ingressus ẽ noe in archã factumẽ
diluuium. quia spe futurae qui &is
quae septimodie signficata ẽ bapti¬
zamur: quod p̃ter archam om̃s caro
quã terra sustentabat. diluuo con¬
summata est. quia p̃ter aecclesiae
societatem a qua baptismi quã ius ea¬
dẽsit non solum nonual& ad salutem
sed ual& potius ad pernitiem quoxl
tus peccatorum. qui in decem p̃ceptis
legis ammittitur ꝑ uniuersum orbẽ
terrarum quiquatuor partib con¬
tinetur : decem quippe quater ducta.
Xl. fiunt : siue illereatus. qđ ad di¬
es pertin& exrerum ꝓsperitate : Si¬
ue qđ ad noctes exrerum aduersita¬
te contractus sit. sac ram̃to baptis mi
caelestis abluitur . : Qđ noe quingen¬
torũ annorum erat cum ei locutusẽ
dñs ut archam sibi facer&. et sex¬
centos agebat annos cum in eameẽt
ingressus : Unde intellegitur
ꝑ .c. annos archa fabricata: Quid
Aliud hic uidentur centũ annisign¬

Expanded text:
v ex quo ingressus est Noe in arcam, factum est v ex quo ingressus est Noe in arcam, factum est diluuium: quia spe futurae quietis, quae septimo die significata est, baptizamur. quod praeter arcam omnis caro, quam terra sustentabat, diluuio consumpta est: quia praeter ecclesiae societatem aqua baptismi quamuis eadem sit, non solum non ualet ad salutem, sed ualet potius ad perniciem. quod tus peccatorum, qui in decem praeceptis legis admittitur, per uniuersum orbem terrarum, qui quattuor partibus continetur — decem quippe quater ducta quadraginta fiunt — siue ille reatus, quod ad dies pertinet, ex rerum prosperitate siue, quod ad noctes ex rerum aduersitate contractus sit, sacramento baptismi caelestis abluitur. Quod Noe quingentorum erat annorum, cum ei locutus est dominus, ut arcam sibi faceret, et sescentos agebat annos, cum in eam esset ingressus — unde intellegitur per centum annos arca fabricata — quid aliud hic uidentur centum anni sign
Abbreviated transcription (Latin):
qui ꝑ omne tempus uoluuntur. octa¬
uus & primus ẽ ⁊ quod arca collecta
adunũ cubitum. desuper consummat᷑
sicut ecclesia corpus xp̃i inunitatẽ col¬
lecta sublimat & ꝑficit. Undedicit in
euangelio. qui mecũ non colligit spargit :
qđ ad itus ei fit alatere: nemo quippe
intrat in ecclesiam. nisi persacram̃ tum
remissionis peccatorum. Hocaut̃ de
xp̃o latere apestoma nauit : quod in¬
feriora arche bicamerata & tricame¬
rata construuntur.: sicut ex omnib
gentib uel bi pertitam multitudinẽ
congregat ecclesia ꝓptercircum cisi¬
onem & p̃putium. uel tripestitam ꝓpt᷑
tres filios noe quorum ꝓgenie reple¬
tus est orbis : Etide arce inferiora
ista dicta st᷑. qui in hac terrena uita est
diuersitas gentiũ: in sũmo aut̃ om̃s
inunũ consummamur . & non ẽistauari¬
etas. quia om̃a & in omib xp̃s est : tam¬
quã nos uno cubito. desu percȩlestiuni¬
tate consummans: qđ post septem dies

Expanded text:
qui per omne tempus uoluuntur, octaqui per omne tempus uoluuntur, octauus et primus est. Quod arca conlecta ad unum cubitum desuper consummatur: sicut ecclesia corpus Christi in.unitatem conlecta sublimat et perficit. unde dicit in euangelio: qui mecum non conligit, spargit. quod aditus ei fit a latere: nemo quippe intrat in ecclesiam nisi per sacramentum remissionis peccatorum; hoc autem de Christi latere aperto manauit. quod inferiora arcae bicamerata et tricamerata construuntur: sicut ex omnibus gentibus uel bipertitam multitudinem congregat ecclesia propter circumcisionem et praeputium, uel tripertitam propter tres filios Noe, quorum progenie repletus est orbis. et ideo arcae inferiora ista dicta sunt, quia in hac terrena uita est diuersitas gentium, in summo autem omnes in unum consummamur. et non est ista uarietas: quia omnia et in omnibus Christus est tamquam nos uno cubito desuper caelesti unitate consummans. Quod post septem dies,