comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ius tyrannicũ in illo excercens sicut eũ pͥus fraudulent̃
seduxat: ita postmotũ uiolent᷑ possidebat. Sed dĩ ꝓuidentia q̃
ex ipsa ei pęna remediũ p̃pararet. Itaq iã tunc ab ipso mundi exor¬
dio sacram̃ta salutisire hõi ꝓposuit. qͥbus eũ sub expectatione fut᷑e
sc̃ĩficationis consignaret: quatinꝰ ea qͥsquis fide recta. & spe fir
mans & hominẽ erudiens: ut qͥcũq eũ saluatorẽ atq lib̾atorẽ
exspectare elige̾t. eiusde suȩ ȩlectionis uotũ in ꝑceptione sacra¬
m̃toꝵ ciꝰ approbare debuisset. Proposuit ⁊ diabolus sacram̃ta sua
qͥbus suos sibialligaret: quatinꝰ ab illis qͥ eiꝰ imꝑiũ detrectabant.
quanto eos manifestiꝰ discern̾et. tanto securiꝰ possidet. Cepit gͦ
genꝰ humanũ mox inpartes ꝯtͣrias diuidi: aliis diabłi sacram̃ti
suscitpientib alis uͦ suscipientibꝰ sacram̃ta xp̃i: oo factȩ sunt aduie fam¬

Expanded text:
jus tyrannicum in illo exercens, sicut prius fraudulenter jus tyrannicum in illo exercens, sicut prius fraudulenter seduxerat, ita postmodum violenter possidebat. Sed Dei providentia quae ex ipsa ei poena remedium praepararet. Itaque jam tunc ex ipso mundi exordio sacramenta salutis suae homini proposuit quibus eum sub exspectatione futurae sanctificationis consignaret: quatenus ea quisquis fide recta et spe firmmans et hominem erudiens, ut quicunque eum salvatorem atque liberatorem exspectare eligeret, ejusdem suae electionis votum in perceptione sacramentorum ejus approbare debuisset: « Proposuit et diabolus sacramenta sua quibus suos sibi alligaret, quatenus ab illis qui ejus imperium detrectabant quanto eos manifestius discerneret tanto securius detineret. Coepit ergo genus humanum mox in partes contrarias dividi aliis diaboli sacramenta suscipientibus, aliis vero suscipientibus sacramenta Christi: et factae sunt duae fam
Abbreviated transcription (Latin):
naturalis legis ad aꝑte malos ꝑtinet. quia illi tunc &nitmꝰo plureᷤᷤ
& statu excellentiores fuerunt. Tempꝰ scptȩ legis ad ficte bonos: qͥa
tunc homines in timore seritientes opus mundabant ñ aniiuo.
Tempus gr̃ẽ ad uere bonos ꝑtinet: qui mͦ & simim̃o płures ñsint.
tam̃ statu sunt excellentiores: & di gr̃a publice añfert᷑ &̃ abhisqͥ
di usq ad finẽ nullũ fuisse uł cẽ uere bonũ. nisi iustificatũ ꝑgr̃ãs
p̃cedentes. siue subsequentes uno sanctificationis remectio salua¬
tos agnoscas. Aspice gͦ castra nr̃i regis & acies excercitꝰ eiꝰ marmis¬
cat̃ua stipatꝰ incedat. DUelłe ut hunc tantĩregis excercitũ mͥ
singillatim deseriberes: qui & quales milites eiꝰ abincio fuerint.
quȩ arma qͦ hostes habuerint. ubi & qñ & qualia bella gesserit
pam a paradiso exulans in hunc mundũ uenit: diabolꝰ

Expanded text:
naturalis legis ad aperte malos pertinet, quia illi tunc et numero plures naturalis legis ad aperte malos pertinet, quia illi tunc et numero plures et statu excellentiores fuerunt. Tempus scriptae legis, ad ficte bonos, quia tunc homines in timore servientes opus mundabant non animum. Tempus gratiae ad vere bonos pertinet, qui modo etsi numero plures non sint, tamen statu sunt excellentiores, et Dei gratia publice ante feruntur, etiamdi usque ad finem, nullum fuisse vel esse vere bonum, nisi justificatum per praecedentes sive subsequentes uno sanctificationis remedio salvatos agnoscas. Aspice ergo castra regis nostri et acies exercitus eju stipatus incedat. D. Vellem ut nunc tanti regis exercitum mihi sigillatim describeres; qui et quales milites ejus ab initio fuerint; quae arma, quos hostes habuerint, ubi et quando, et qualia bella gesserintpam a paradiso exsulans in hunc mundum venit, diabolus
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sentis secłi spaciũ decurrit. Primũ ÷ tempꝰ naturał leg̃is. &¬
scłm tempꝰ seriptȩ legis: t̃eiũ ÷ tempus gr̃e. Primũ÷ ab adam
lis legis. homines seriptȩ legis. homines gr̃ȩ. homines nat᷑ał
tiam ui qͣ nati sunt ambulant. homines scͥptȩ legis : hii qͥ ext̾i¬
orib p̃ceptis adbene uruendũ informant᷑. homines gr̃ȩ ft̃.
hii ꝑ aspirationẽ sp̃c scĩ afflati. & illuminant᷑ ut bonũ quod
faciendũ ÷ cognoscant: & infłamant᷑ ut diligant. & corro¬
borant᷑ ut ꝑfictant: & ut ide manifestiori distinctiõe sig¬
nemꝰ. homines naturalis legis sunt aꝑte mali. homines sc̃p¬
tȩ legis fictȩ boni. homines gr̃ȩ uere boni. In pͥmo genere
ꝯtinent᷑ pagani. in scdo genere uidei: in t̾cio xp̃iani. Ista tͥa
gen̾a hominũ ab inicio num qͣm ullo tempore defuerunt. Tam̃tẽp

Expanded text:
praesentis saeculi spatium decurrit. Primum est tempus naturalis legis; spraesentis saeculi spatium decurrit. Primum est tempus naturalis legis; secundum tempus scriptae legis; tertium est tempus gratiae. Primum est ab Adam lis legis, homines scriptae legis, homines gratiae. Homines naturalis tiam in qua nati sunt ambulant. Homines scriptae legis sunt ii qui exterioribus praeceptis ad bene vivendum informantur. Homines gratiae sunt ii faciendum est agnoscant, et inflammantur ut diligant, et corroborantur ut perficiant. Et ut idem manifestiori distinctione significemus, homines naturalis legis sunt aperte mali; homines scriptae legis, ficte boni: homines gratiae, vere boni. In primo genere continentur pagani; in secundo Judaei; in tertio Christiani. Ista tria genera hominum ab in
Abbreviated transcription (Latin):
pot̾is confirmare: QQuia uerbũ incarnatũ aixim: nͥ regẽ qui
hunc mundũ intrauit ꝑ assũꝑtã humanitatẽ cũ diabolo bella¬
turꝰ. s eũ exiñ quasi tyrannũ & uolent̃ in alieno adñantẽ ex¬
pulsurꝰ e quid om̃s pͥores scõs qͥ añ incarnationẽ abinicio fu¬
turũ in acie p̃cedentes. qͥ tunc sc̃ificabant᷑ sacram̃tis quasi qui¬
bcła armis mirniti atq p̃cincti Quid itẽ eos qͥ post incarnatio¬
pugnaturi. Siue gͥ p̃cedentes. siue subsequentes. uniꝰ regis
sacram̃ta portantes. uni regi militantes. & unũ tẏramiũ su¬
pantes. illi uentirrũ p̃cedentes. & isti p̃cedentẽ sequentes. Ui¬
des gͥ qͦmͦ om̃s qͥ abintio usq ad finẽ bomsunt ap̃i sunt: neq ul¬
li diabolũ uincunt nͥ hiisoliqͥ sunt xp̃i : O Ergo ab mnitio xp̃iani
fuerunt: ONichil ueriꝰ. D Sed multi alit̃ existimant. M Uis
idem tibi euidentiꝰ ostendi: Ouolo. Mria sunt tẽpora. ꝑ quȩ

Expanded text:
oli. Quid enim verbum incarnatum dixerim, nisi regem qui hunc mundum intravit per assumptam humanitatem cum diabolo bellaturus, et eum exinde quasi tyrannum et violenter in alieno dominantem expulsurus? Et quid omnes priores sanctos qui ante incarnationem verbi tes ipsis quibus tunc sanctificabantur sacramentis quasi quibusdam armis muniti atque praecincti? Quid item eos qui post incarnatiopugnaturi? Sive igitur praecedentes sive subsequentes, unius regis sacramenta portantes, uni regi militantes, et unum tyrannum superantes; illi venturum praecedentes, isti praecedentem subsequentes. Undes ergo quomodo omnes ab initio usque ad finem boni sunt Christi? Neque ulli diabolum vincunt, nisi hi soli qui sunt Christi. D. Ergo ab initio Christiani fuerunt? M. Nihil verius. D. Sed multi aliter existimant. M. Vis idem tibi evidentius ostendi? D. Volo. M. Tria sunt tempora per quae
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiã dedit. Neq enĩ erectio hominis ꝑfecte rationabił eẽt.
nͥ exutraq parte iusta fieret: hoc sicut deus iusticiã ħuit ho¬
minẽ reqͥrendi. ita & ħo iusticiã hab̾et euadendi. Sedhanc iu¬
adito do redicitr. Dedit gͥ homumi hominẽ qũẽ ħ oꝑliontine doredaet.
qui ut dicgna recompensatio fieret. priori ñ solũ equal. sedor inaior
mine: & dedat  se homo homini. ut se acciꝑet de homine. Incarna

Expanded text:
ustitiam dedit. Neque enim ereptio hominis perfecte rationabilis esset, nisi ex utraque parte justa fieret; hoc est sicut Deus justitiam habuit hominem requirendi, ita et homo justitiam haberet evadendi. Sed hanc judebito Deo redderet. Dedit homini hominem, quem homo pro homine redderet; qui ut digna recompensatio fieret, priori non solum aequalis, sed et major mo pro homine; et dedit se homo homini, ut se acciperet ab homine. Incarna
Abbreviated transcription (Latin):
perbiȩ labor nascitur. & indignatio: quia dũ subiacere uiciis dedig¬
nat᷑. atq ea a se ꝓpellere nititur. ne ꝑficere ualeat quod uult. pra¬
ius suis desidiis suꝑat᷑. Inde gͦ iã ipsam &̃ cognitionẽ ueritatis ab¬
hominari incipit: ut quia id ipsũ quod insemet ipsa odit. ꝓpt̃ in¬
firmitatẽ ñ potest tollere. possit tam̃ ꝑ ignorantiã ñ uide. ꝓpt̾ea
multa sit indignatio. & qui addit seientiã addit & laborẽ: ꝓtinꝰ
qualit̃ ꝑ eande afflictionẽ sp̃o & laborẽ & indignationẽ aitritꝰ

Expanded text:
perbiae labor nascitur et indignatio; quia, dum subjacere vitiis dedigperbiae labor nascitur et indignatio; quia, dum subjacere vitiis dedignatur, atque ea a se propellere nititur, ne perficere valeat quod vult, pravis suis desideriis superatur. Inde ergo jam ipsam etiam cognitionem veritatis abominari incipit, ut quia id quod in semetipsa odit, propter infirmitatem, non potest tollere, possit saltem per ignorantiam non videre. Propterea multa sit indignatio, et qui addit scientiam, addit et laborem, protinus qualiter
Abbreviated transcription (Latin):
hunc parit̃ & curiositas ad inqquisitionẽ impellebat. & suꝑbia adostm¬
tationẽ. dignũ erat ut & labor tumidũ premeret. & curiosũ ocy¬
patio dissiparet: quatinꝰ in pęna saltem uiciũ suũ agnoscerit. eũq &¬
si ñ amor uirtutis. uel dolor affuctionis ad mensurã cohiberet. ꝓptta
suꝑiꝰ curiosus occupationẽ inuenit. hie uͦ elatꝰ laborẽ & afftictionẽ qm̃
dũ mala &e bona ñ a dedificationẽ. sed adelationẽ scire querit. ipsaei
cognitio testimoniũ sit prauitatis suȩ. ut ppsa iniquũ arguat. qͣm
tur. uñ in ocłis om̃iũ uł aliorũ magnus fieri conat᷑: quia dũ ampliꝰ
scire querit qͦd de ueritate aliis insiniet. magis iisemet ipso uiaet
de prauitate quod dãpnet᷑. hinc gͦ sibi animꝰ indignat᷑ & rixã quanda
ac luctã sumit contra se. quia turpitudinẽ uicioꝵ quã suꝑbia despi¬
cit. prauitas defendit. In hac gͦ huiꝰ modi conflictaone grandis su¬

Expanded text:
ionem impellebat, et superbia ad ostentationem; dignum erat ut et tumidum labor premeret, et curiosum occupatio dissiparet, quatenus in poena saltem vitium suum agnosceret, eumque etsi non amor virtutis, vel dolor afflictionis ad mensuram cohiberet. Propterea superius curiosus occupationem invenit; hic vero elatus laborem et afflictionem; quoniam dum mala et bona non ad aedificationem, sed ad elationem scire quaerit: ipsa ei cognitio testimonium fit pravitatis suae, ut ipsa iniquum per conscientur, unde in oculis aliorum magnus fieri conatur; quia dum amplius scire quaerit quod de veritate aliis insinuet, magis in semetipso videt de pravitate quod damnet. Hinc ergo sibi ipsi animus indignatur et rixam quamdam ac luctam sumit contra se, quia turpitudinem vitiorum quam superbia despicit, pravitas defendit. In hac ergo hujusmodi conflictatione grandis su
Abbreviated transcription (Latin):
sitantũ uolimtas querendi ñ deẽẽt. Ad qͥd aũt cor suum dedit ex¬
pouit dicens. Ut seire prudentiã atq doctriña: erroresq & st ultician
Suꝑiꝰ multa se sapient̃ contemplatũ fuisse. & didicisse testatꝰ t
nunc aũ post hȩc omĩa inuestigare disporit. ut sciat prudentian
atq doctrinã eryoresq & stulticiã: uñ patet quia suꝑiora ad rerũ
naturã referenda sunt: hȩc uͦ quȩ subiungit ad mores hominũ p̃po
hibendũ ut pͥmũ int̾iores cordis ocłi mundarent᷑ a uiciss. o poste
aꝑirent᷑ in contẽ platione ueritatis. Sed elatio quȩ foris magna ar¬
parere uoluit. pͥmũ ext̾iora quesiuit. ut pͥus ꝑext̾iorẽ scientiã ui
iac tanctiȩ apiret. de inde ã ex intiorasua scrutando ad ostentatio¬
nẽ suã foras ꝓiceret. Uñ recte cũ dixisset prudentiã se quesise. pi¬
rit̾ adiunxit&̃ doctrinã: quia mens głȩ & ostentationis cupida. ni¬
quaqͣm prudentiã circũspectionis ad bene uiuendi sed ad docendu

Expanded text:
t cor suum, exponit dicens: Ut scirem prudentiam atque doctrinam, erroresque et stultitiam. Superius multa se sapienter contemplatum fuisse et didicisse testatus est; nunc autem post haec omnia investigare disponit, ut sciat prudentiam, atque doctrinam, erroresque et stultitiam. Unde patet quod superiora ad rerum naturam referenda sunt; haec vero quae subjungit ad mores hominum, praeposdhibendum, ut primum interiores cordis oculi mundarentur a vitiis, et postea aperirentur in contemplatione veritatis. Sed elatio quae foris magna apparere voluit, primum exteriora quaesivit, ut prius per exteriorem scientiam viam jactantiae aperiret, deinde etiam interiora sua scrutando ad ostentationem foras projiceret. Unde recte cum dixisset prudentiam se quaesisse, pariter adjunxit etiam doctrinam; quia mens gloriae et ostentationis cupida, nequaquam prudentiam circumspectionis ad bene vivendum, sed ad docendum
Abbreviated transcription (Latin):
postinotũ sine pudicicia effundit: nec se ꝯtinere potest quin exeres¬
centẽ lȩticiã eitiat. euiꝰ integritatis claustra rupta sunt. qñ eã ꝯcu¬
piebat. Primũ gͦ decipit᷑ qñ blandientis mundi illecebras intꝰ ad
gaudiũ suscipit: postea errat qñ ꝯceptũ m̃tis gaudiũ aalascriuam
castigat: quatinꝰ & id qͦd ꝓrsus malũ est caueat᷑. & id qͦd bonũ ẽt̃ po¬
frustra decipit᷑. quia ipsȩ mundi delectationes a ꝯsidatione futoꝵ
maloꝵ cor auertere possunt: sed a p̃ssura suꝑuenientiũ lib̾are ñ pos¬
sunt. frustra &ẽ decipit᷑: quia fallacis boni gaudua inqͥb exultat tan¬
tis amaritudinib ãmixta sunt. ut uire displicere debeant. ꝙ̃ si de¬
beant semꝑ ꝑmane̾. frustra gͦ utͦbiq decipit᷑. udelicet & cũ malũ
ñ uidet qͦd patitur. & cũ ñ p̃uidet malũ quoa patict᷑: qm̃ &s incio

Expanded text:
postmodum sine pudicitia, effundit; nec se continere potest, quin excrespostmodum sine pudicitia, effundit; nec se continere potest, quin excrescentem intus laetitiam ejiciat, cujus integritatis claustra rupta sunt, quando eam concipiebat. Primum ergo decipitur, quando blandientis mundi illecebras intro ad gaudium suscipit; postea errat, quando conceptum introrsum gaudiumcastigat, quatenus et id quod prorsus malum est caveatur, et id quod bonum esse poFrustra decipitur, quia ipse mundi delectationes a consideratione futurorum malorum cor avertere possunt; sed a pressura supervenientium liberare non possunt. Frustra etiam decipitur, quia fallacis boni gaudia in quibus exsultat, tantis amaritudinibus admista sunt ut jure displicere debeant, etiamsi debeant permanere. Frustra ergo utrobique decipitur; videlicet et cum malum non videt quod pa
Abbreviated transcription (Latin):
liquet. qͦd ꝑ risũ qͦda mͦ foras trahit᷑ ꝯcepta lȩticia. & qͦd de gau
dio intꝰ latuit. ruptis uelud molestiȩ claustris. quada leuitate &
inꝯtinentia lubricȩ m̃tis ꝓpalat᷑: & iccirco recte risus error &r. qr
mens gaudiũ suũ ꝑ ineptã leticiam foras fundit. qͣsi ad sinstram¬
pergens rectũ it̃ qͦ in d̾m gaudendo perge debuerat derelinqͥt. Sea
sciendũ est qͦd spũale gaudiũ nequaquã animũ aarisũ dissoluit a
ea tantũ lȩticia quȩ a carns blaudũto coneipit᷑. &̃ ꝑ carnis motĩ
facile aꝑitur. Na quia pͥmũ ad animũ ing̾diendo mordinatũ gar¬
diũ claustra ꝯtinentię rupit: eade post modũ uia qua illapsũ est cũ
introrsũ excrescere ceꝑit sine modestia facile erũpit. Lubrica tuio
mens sem̃ ꝑu̾sũ qͦd pͥmũ sine modestia concipit. quasi parturiens pa¬

Expanded text:
liquet quod per risum quodaliquet quod per risum quodadio intus latuit, ruptis velut modestiae claustris, quadam levitate et incontinentia lubricae mentis propalatur. Et idcirco recte risus error dicitur; quia cum mens gaudium suum per ineptam laetitiam foras fundit, quasi ad sinistrampergens rectum iter, quo in Deum gaudendo pergere debuerat, derelinquit. Sed sciendum est quod spiritale gaudium nequaquam animum ad risum dissolvit; sed ea tantum laetitifacile aperitur. Nam quia primum ad animum ingrediendo inordinatum gaudium claustra continentiae rupit: eadem postmodum via qua illapsum est, cum introrsum excrescere coeperit, sine modestia facile erumpit. Lubrica enim mens semen perversum, quod primum sine modestia concipit, quasi parturiens
Abbreviated transcription (Latin):
ixi gͦ incorde meo. Uacła & affluam
deliciis & fruar bonis. Eoce qualit̃ desꝑata mens totã se in
uoluptatẽ ꝓicit. & carnis blandũta iã solũ bona uocat: quia
in eis laborem & afflictionẽ ñ inuenit. quasi mała reputans in¬
qsitionẽ u̾itatis. inqua priꝰ plus iusto ꝑ curiositatẽ distendens se¬
laborauit. Sed hec rursũ estimatio quia manifestã stulticiã pre¬
fert. citiꝰ dep̃hendit᷑. quia earnis uoluptas quȩ appetenti dulcis
uisa est. statĩ ab exꝑto reꝓbat᷑. Uñ ꝯtinuo infert dicens.
t uidi qͦd hoc seẽt uanitas. Risũ deputaui errorẽ: & gau¬
dio dixi. qͥd frustra deciꝑis: Quanta aũ uanitas in deliciis
carnis sit: supͣ dixisse me menimi. Uñ reliqua quȩ sequunt᷑ ꝯside¬
randa nobis sunt: quia & ipsa licet plana ꝑse uideant᷑. ħnt tñ
fortasse aliqͥa qͦd diligens inuestigatio adicere possit. Ait gͦ.Ri¬
sũ deputaui errorẽ: & gaudio dixi. qͥd frustra deciꝑis: Cimctis

Expanded text:
ixi ego in corde meo: Vadam et affluam eliciis et fruar bonis. Ecce qualiter desperata mens totam se in voluptatem projicit, et carnis blandimenta jam solum bona vocat, quia in eis laborem et afflictionem non invenit, quasi malam reputans inquisitionem veritatis; in qua prius plus justo per curiositatem se distendens laboravit. Sed haec rursum existimatio, quia manifestam stultitiam praefert, citius deprehenditur; quia carnis voluptas quae appetenti dulcis visa est, statim ab experto reprobatur. Unde continuo infert, dicens: Et vidi quod hoc quoque esset vanitas. Risum reputavi errorem et gaudio dixi: Quid frustra deciperis? Quanta autem vanitas in deliciis carnis sit, me supra dixisse memini. Unde reliqua quae sequuntur consideranda nobis sunt, quia et ipsa licet plana per se videantur, habent tamen fortasse aliquid quod diligens investigatio adjicere possit. Ait ergo: Risum reputavi errorem et gaudio dixi: Frustra deciperis? Cunctis
Abbreviated transcription (Latin):
fiusti. & sodm aliqͥd incorrectꝰ cũ dixisti men snea atenip setr
multa sapient̃. & didici quia lict iulta fuerinrt at pas
gis speetabat. ut qui ĩa defectũ tuũ exꝑtꝰ fueras. erga om̃ia in¬
tã dra płina ũ ad pauea alioꝵ płima. sed pauca poti  u ocania mi
ꝑ defectũ & afflctioñẽ suã inuestigatione om̃iu. sed taptorea¬
tionis ereu̾at in contemplatione płimoꝵ: ido adhuc tumus

Expanded text:
isti, et secundum aliquid incorrectus, cum dixisti: Mens mea contemplata est multa sapienter et didici; quia licet multa fuerint ad pauca, tatem magis spectabat, ut qui jam defectum tuum expertus fueras erga omnia; inventa tua plurima non ad pauca aliorum plurima; sed pauca potius vocares ad per defectum et afflictionem sui in investigatione omnium; sed tumor elationis cre
Abbreviated transcription (Latin):
tas & afflictio sp̃c: eo qͦd in multa sapientia multa sit indignatio. &
qͥ addit scientiã. addit & dolorẽ. Siquis aũ distinguere uelit
sententiã & hoc qͦd postremo intulimꝰ seorsũ a supͣdictis partiri pot̃.¬
& sic a p̃cedentib inferre: ut quasi ea quȩ supͣdicta sunt omĩa locutꝰ
in cor de suo scił qͦd magnꝰ effectꝰ est. & qͦd p̃cessit sapĩa om̃is qͥ fuert̃
ante eũ in ihrłm qͦd mens eiꝰ ꝯtemplata est multa sapient̃ & didicit
& cũ hȩo omĩa dixisset incorde suo deinde altiora adhuc inuestigan¬
da testet᷑. Acsi diceret. hȩc omĩa quȩ supra sunt exposita locutꝰ sũ
in corde nieo. & cũ hȩc uniu̾sa locitꝰ eẽm in corde meo. tẽ demũ ex¬

Expanded text:
ulta sapientia multa sit indignatio; et ulta sapientia multa sit indignatio; et qui addit scientiam, addit et laborem. Si quis autem distinguere velit sententiam, et hoc quod postremo intulimus seorsum a supradictis partiri, potest sic a praecedentibus inferre, ut quasi ea quae supra dicta sunt, omnia locutus sit in corde suo, scilicet quod magnus effectus est, quod praecessit sapientia omnes qui fuerunt ante eum in Hierusalem, quod mens sua contemplata est multa sapienter et didicit; et cum haec omnia dixisset in corde suo, deinde altiora adhuc investiganda testatur; ac si diceret: Haec omnia quae supra dicta sunt locutus sum in corde meo, et cum haec uni
Abbreviated transcription (Latin):
stulticiam. Quȩ u̾ba sub eocdẽ sensu duob modis suꝑiorib ui¬
gĩ possunt. Quia enĩ pͥmũ hanc elationẽ ostensurꝰ sic ceꝑat. locutꝰ
sũ in corde meo. ac dem̃ qͥd locutꝰ sit subiunxit. ecce magnꝰ effectꝰ sũ.
ꝙ p̃cessi sapientia om̃s qͥ fuerunt ante me in thrłm. & mens mea ꝯtẽ¬
plata ÷ multa sapient̃ & didici: & postea id qͦd mͦ ꝓposuimꝰ intulit.
dedi q cor meũ ut scirẽ prudentiam atq doctrinã erroresq & stul¬
ticiam. potest hȩc tota series sub una continuatione comp̃hendi. ut
totũ hoc in corde suo dixisse intelligat᷑: scilicet qͦd magnꝰ effectꝰ sit. &
sciret prudentiã atq doctͥnã errorẽq & stulticiã: & qͦa post hȩc
omĩa cũ ita locutꝰ eẽt in corde suo. & se extulisset de inuestigatione
& considatione tantarũ rerũ tandẽ resipiscens cognouit hanc quoq
głationẽ uanã. & ꝓpt̃ hoc subiungat. Ꝙ agnoui qͦd unhis qͦ eẽt uani

Expanded text:
stultitiam. Quae verba sub eodem sensu duobus modis superioribus conjungi possunt; quia enim primum hanc elationem ostensurus, sic coeperat. Locutus sum in corde meo; ac deinde quid locutus sit subjungit. Ecce magnus effectus sum, et praecessi sapientia omnes, qui fuerunt ante me in Hierusalem; et mens mea contemplata est multa sapienter et didici; et postea id quod modo proposuimus intulit. Dedique cor meum ut scirem prudentiam atque doctrinam, errores et stultitiam. Potest haec tota series sub una continuatione comprehendi, ut totum hoc in corde suo dixisse intelligatur scilicet quod magnus effectus sit;sciret prudentiam atque doctrinam, erroresque et stultitiam; et quod post haec omnia cum ita locutus esset in corde suo, et se extulisset de investigatione et consideratione tantarum rerum; tandem resipiscens agnoverit hanc quoque gloriationem vanam, et propter hoc subjungat: Et agnovi quod
Abbreviated transcription (Latin):
Fece magnꝰ effectꝰ sũ: & p̃cessi sapĩa om̃s qͥ fuerunt añme in ihrłm.
Et mens mea ꝯtẽplata sim multa sapient̃ & dictici. Ergo aliqͣn¬
tulũ iã correctꝰ eras. quia ñ dixisti mens mea ꝯtemplata ÷ om̃ia sa-¬
pient̃. sicut suꝑiꝰ ꝓposueras quere re & inuestigare sapient̃ de om̃ib
quȩ frunt sub sole. sed mocdatiꝰ aliqͥd intulisti. dicens mens mea ꝯtem¬
plata est multa sapient̃. ut ostendes te occupatũ occupatione pessi¬
ina. & uidisse uanitatẽ & afflictionẽ spc̃. ne ampluis de uniu̾sis p̃sumes.

Expanded text:
 praecessi sapientia omnes qui fuerunt ante me in Hierusalem. Et mens mea contemplata est multa sapienter et didici. Ergo aliquantulum jam correctus eras, quia non dixisti, mens mea contemplata est omnia sapienter, sicut superius proposueras quaerere et investigare sapienter de omnibus quae fiunt sub sole; sed moderatius aliquid intulisti, dicens: Mens mea contemplata est multa sapienter, ut ostenderes te eruditum occupatione pessima, et vidisse vanitate
Abbreviated transcription (Latin):
ni illi fuerunt añ me qͥbꝰ factꝰ sũ in cõparatõne p̃cipiuis. uidi tamen
multos post me uentre posse sapientes in ihrłm. qͥbꝰ fierẽ exemplo
sapientiȩ pͥmꝰ. Quod gͦ me sapientia p̃tuli in cõparatione p̃ceden¬
tiũ. adhoc quoq spectabat qͦd głabar exemplo p̃cipuo in auctorita¬
tẽ constitui futuroꝵ: ut precedentib quid̾e summꝰ. subsequentib¬

Expanded text:
ni illi fuerunt ante me, quibus factus sum comparatione praecipuus: vidi tamen multos post me venire posse sapientes in Hierusalem quibus fierem exemplo sapientiae primus. Quod ergo me sapientia praetuli in comparatione praecedentium: ad hoc quoque spectabat quod gloriabar exemplo praecipuo in auctoritatem constitui futurorum, ut praecedentibus quidem summus, subsequentib
Abbreviated transcription (Latin):
sed &iam ꝑu̾si. au̾sia do insemet ipsis. ꝑu̾si & au̾si ñ facile conuer¬
tuntur: quia ꝑu̾si difficile corriguntur. Nam siinsemet ipsis cor¬
uidiciũ ueritatis reciꝑent. suo postino dũ iudicio uanitatẽ fu¬
giendam. & ueritatẽ sequend̾a esse uident. Nunc autẽ nec au̾si
lum̃ ueritatis uident. & ideo difficile corrigunt᷑: quia rectitudi

Expanded text:
perversi. Aversi a Deo; in semetipsis perversi. Et aversi non facile convertuntur, quia perversi difficile corriguntur. Nam si in semetipsis coratis in semetipsis reciperent, suo postmodum judicio vanitatem fugiendam et veritatem sequendam esse viderent. Nunc autem nec aversi lum
Abbreviated transcription (Latin):
tione sua. & putant bene sibi esse dum male est. In tantũ enĩ ꝑu̾si
sunt. ut uidiciũ ueritatis ñsit in eis. putantes bonũ eẽ qͦd malũ ẽ.
& qͦd malũ est bonũ. ponentes tenebras lucẽ & lucẽ tenebras: existi¬
mantes amarũ dulce. & dulce amarũ. De licias enĩ computant eẽ¬
sub sentib. & iccirco amant dolores suos. & se uoluntarios ing̾unt.
ad occupationẽ pessimã ut distendant᷑ in ea : quia dũ ceta m̃te
qͦa falso delectari uidetur appetunt. qͦd uere cruciat & affligit
ñ adtendunt. Apterea gͦ ñ uident uanitatẽ suã & afflictionem

Expanded text:
t putant bene sibi esse, dum male est. In tantum enim perversi sunt, ut judicium veritatis non sit in eis; putantes bonum esse quod malum est, et quod bonum est malum ponentes tenebras lucem, et lucem tenebras; existimantesque amarum dulce; et dulce amarum . Delicias enim esse computant sub sensibus; et idcirco amant dolores suos, et se voluntarios ingerunt ad occupationem pessimam et distenduntur in ea; quia dum caeca mente quod falso delectare videtur, appetunt, quod vere cruciat et affligit, non attendunt. Propterea ergo non vident vanitatem suam et afflictionem
Abbreviated transcription (Latin):
tiora quererẽ. & ꝓfundiora in uestigarẽ: ut scił scir̃e prudentiã
atq doctrinã. eryoresq & stulticiã. Qd aũ inqͥt dedisse se cor suũ
sic intelligendũ ÷. quia lib̃m ilłu fecit. q expeditũ ut ñ ꝑ illa aut
illa diuicdet᷑: sed totũ ꝓpositȩ ꝯsicłationi intendet. In qͦu̾bo ꝙ̃ typũ
suꝑbiȩ. & tumorẽ elationis expͥmit. qͦd corsuũ contẽplationi sapĩe

Expanded text:
undiora investigarem; ut scilicet scirem prudentiam atque doctrinam, erroresque et stultitiam. Quod autem dicit dedisse se cor suum sic intelligendum est, quod liberum illud fecit et expeditum ut non per illa aut illa divideretur, sed totum propositae considerationi intenderet. In quo verbo etiam typum superbiae et tumorem elationis
Abbreviated transcription (Latin):
eñ uias erroris sui tam diligent᷑ nob̾ exponeret: nͥ ineode suo
errore eruditionẽ nr̃ãm cogitaret. Apt̾ea ingemitiat adhuc a
ꝯm̃dat mała ilła diligentiã suã: atq eam ae qua tuutut san

Expanded text:
enim vias erroris sui tam diligenter nobis exponeret nisi in eodem suo enim vias erroris sui tam diligenter nobis exponeret nisi in eodem suo errore nostri eruditionem cogitaret. Propterea ingeminat adhuc et commendat malam illam dilige
Abbreviated transcription (Latin):
quod ipse ñ nou̾is. Anꝓpt̾ea etiã sapientior om̃ib fuisti. qͥa aboi
didicisti. & om̃iũ sapĩa in te uno collecta est: ut inde p̃cecder asan¬
entia de un u̾isis singłos. qͦd dicens a singłis doctores habuisti uifus
An forte ñ ab hominib didicisti. sed exꝑuñta rerũ te doc utrĩt
que mens tua ꝯtemplata ÷ sapient̃: ut inde ꝯtemplatio sapĩe n
tione certior fieret. qͦd hanc ipse rerũ effectꝰ ex ꝑuũto manife¬
sto contemp aret: Neq eni congruere uidetur tipo tuo ut
ab hominib disceres: qui in tantũ supra homines estimatione
oleuatꝰ fueras. ut ñ solũ multa sapient̃. secl & omĩa quę subso¬
le fiunt querere & inuestigare putares. Ergo contemplatꝰ es aen
dicesti. quia cogitasti & ꝓbasti quatinꝰ eo maiorẽ iũ atq potentũ
intelligentiȩ tuȩ demonstrares: quo euncta argum̃ta ratons
tarie in sapientia sua stultꝰ factꝰ ÷: ut stultos sapĩam doceat. ds

Expanded text:
quod ipse non noveris? An propterea etiam sapientior omnibus fuisti; quia ab omnibus didicisti et omnium sapientia in te uno collecta est, ut inde praecederes sapientia de universis singulos, quod dicens a singulis doctores habuisti universos? An forte non ab hominibus didicisti; sed experimenta rerum te docuerunt quae mens tua contemplata est sapienter, ut inde contemplatio sapientiae rationi certior fieret quod hanc ipse rerum effectus experienti manifeste comprobaret? Neque enim congruere videtur typo tuo ut ab hominibus disceres, qui in tantum supra homines aestimatione elevatus fueras, ut non solum multa sapienter, sed et universa quae sub sole fiunt quaerere et investigare putares: ergo contemplatus es et didicisti; quia cogitasti et probasti, quatenus eo majorem vim atque potentiam intelligentiae tuae demonstrares quo cuncta argumenta rationtarie in sapientia sua stultus factus est, ut stultos sapientiam doceat. Non
Abbreviated transcription (Latin):
iã fuerat una erroris palea: & restabat adhuc alia magis tenax. atq
inherens palea elationis. Tam difficile enĩ ꝑu̾si corrigunt᷑. ut cor¬
rectionẽ & purgationẽ aut ñ admittant om̃ino. uł ad ꝑfectum
ñ recipiant. ꝓpt̾ea ego iã corrigi ceꝑam. sed nondu adhuc ꝑfec¬
te correctꝰ erã: & ido cognoui laborẽ p̃sũptionis meȩ. sed iuen¬
tionis meȩ usũ ñ cognoui. Cognoui uanũ ẽẽ afflictionẽ ñ ꝓfu

Expanded text:
jam fuerat una erroris palea et restabat adhuc alia magis tenax atque jam fuerat una erroris palea et restabat adhuc alia magis tenax atque inhaerens palea elationis. Tam difficile enim perversi corriguntur, ut correctionem et purgationem aut non admittant omnino, aut ad perfectum non recipiant. Propterea ego jam corrigi coeperam; sed nondum adhuc perfecte correctus eram; et ideo cognovi laborem praesumptionis meae, sed inventionis meae usum non cognovi. Cognovi van
Abbreviated transcription (Latin):
minũ ut distendant᷑ in ȩa : & disꝑsi aniũ meũ in omĩa & cogitatuo
ne cepi ꝑ cuncta discurr̾e: ut quererẽ qͦmͦ inuestigarẽ de cunctis qn
fiunt sub sole. & ñ ualui. Ex cepi laborare & tedio uehe m̃ter affligi
& iudi qͦd mens mea quodcũq se uertebat dolore & amaritudinei
sollicitudine replebat᷑. & erat labor querendi inm̃sus .& inuentiõs
fructꝰ exiguus. fiebat gͦ ut tande aliq̃n pęna ipsa & afflictiomas¬
na prudentẽ me faceret. & uidi cuncta quȩ fiunt sub sole: & ecce ii¬
u̾sa uanitas & afflictio sp̃c. Cognouigͦ ueritatẽ. & rẽꝓbaui uanitat̃
quia sensi afflictionẽ Oẜ uidebar iã in totũ correctꝰ de ꝑu̾sitate mu
sed erat adhuc aliud in uolum̃tũ. & nesciui quia ꝑu̾si difficile corri¬
gunt᷑. Eram iã tunc correctꝰ ut de uanitate ueritatẽ cognosam
& ñ erã correctꝰ adhuc ne. deu̾itatis cognitione suꝑbirẽ. Excusa

Expanded text:
hominum, ut distendantur in ea, et dispersi ahominum, ut distendantur in ea, et dispersi aepi per cuncta discurrere, ut quaererem et investigarem de cunctis quae fiunt sub sole: at non valui. Et coepi laborare et taedio vehementer affligi; et vidi quod mens mea quocunque se vertebat, dolore et amaritudine et sollicitudine replebatur, et erat labor quaerendi immensus, et inventionis fructus exiguus. Fiebat ergo ut tandem aliquando poena ipsa et afflictio magna, prudentem me facerent. Et vidi cuncta quae sub sversa vanitas et afflictio spiritus. Cognovi ergo veritatem, et reprobavi vanitatem, quia sensi afflictionem. Et videbar jam in totum correctus de perversitate mea; sed erat adhuc aliud involumentum; et nescivi quod perversi difficile corriguntur. Eram jam tunc correctus, ut de vanitate veritatem cognoscerem, et non eram correctus adhuc ne de veritatis cognitione superbirem. Excussa
Abbreviated transcription (Latin):
nem &s ueritatẽ nec absentẽ querere scunt. nec p̃sentẽ approbareꝰ
ꝑuersi difficile corrigunt᷑. & stultoꝵ infuntꝰ: numerus Tam mũ
enĩ ñ eẽnt si facile corrigi potuissent & in hõc manifeste oste nau
quã disficilis sit ꝑu̾soꝵ correctio. quod infinita stultoꝵ multetan
Nunc gͦ ꝑu̾si & stulti tam sunt ad correctionẽ peru̾sitate aifficls
multitudine contra ueritatẽ audaces: & ido ꝑusi difficile corrigni
& stultoꝵ infinitꝰ ÷ numerꝰ. Uis inquit scire quã difficile ꝑt̾ si corni¬
gunt᷑. Cape me. Ego hodie tͥ omiũ exemplũ fiam. Nã &s ego aliq̃
te agere. qñ ꝓposui in animo meo querere & inuestigare sapienti
de cunctis quȩ fuint subsole. Nec erat tunc aliqua ꝯsidatio u̾tas
inme quȩ me corrigeret. & cohiberet ne extende temptarẽ m̃siui
meã: neq appetere p̃sume̾m quȩ ñ sunt data hominib scire & in ues¬
gare. Descendi gͦ in occupationẽ mea pessimã quã dedit deus filish

Expanded text:
nec absentem quaerere sciunt, nec praesentem approbare. Ideo perversi difficile corriguntur, et stultorum infinitus est numerus. Tam multi enim non essent si facile corrigi potuissent. Et in hoc manifeste ostenditur quam difficilis sit perversorum correctio quod infinita est stultorum multitudo Nunc ergo perversi et stultitam sunt ad correctionem perversitate difficiles, quam multitudine contra veritatem audaces; et ideo perversi difficile corriguntur, et stultorum infinitus est numerus. Vis, inquit, scire quam difficile perversi corrigantur? Cape me. Ego hodie tibi omnium exemplum fiam. Nam et ego aliquando te agere quando proposui in animo meo quaerere et investigare sapienter de cunctis quae fiunt sub sole; nec erat tunc aliqua consideratio veritatis in me, quae me corrigeret et cohiberet; ne excedere tentarem mensuram meam, neque appetere praesumerem quae non sunt data hominibus scire et investigare. Descendi ergo in occupationem pessimam quam dedit Deus filiis
Abbreviated transcription (Latin):
de inuentis superbire.
ropt̾ea locutꝰ sũ in corde meo. Ecce magnꝰ effectꝰ sũ. Neseiu
enĩ qm̃ inflatione tumuerã. & ido magnꝰ mͥ uidebar. & chi¬
xĩ incorde meo. ł cee magnꝰ effectꝰ sum. In corde dixi. De corde eni
ae meo: ecct magnꝰ effectꝰ sũ. Quã magnꝰ Precessi ait sapien¬
tia om̃s qui fuerunt añ me in ihrłm. Paulatĩ ꝑgitur in corruptio¬
nẽ: & mens praua exerescente tumore in deteriꝰ semꝑ p̃cipitatur.
Prmũ de se plusquã debuit sensit: deind̾ȩ usq ad alioꝵ ꝯtemptã ue¬
nit. Precessi sapientia om̃s qͥ fuerunt ante me in ihrłm. Ept̾ea gͦ ty
om̃s qui fuerunt añ te in ihrłm: Ne mireris inqͥd. sepe sapĩa sin¬
glaritate magis gaudet quã ꝯparatõne. Neq eñi semꝑ attende
curat elatio quales sint quos incõparatõne p̃cedit: q hoc solũ ñ¬

Expanded text:
inventis superbire. Propterea locutus sum in corde meo dicens: Ecce magnus effectus sum. Nescivi enim, quoniam inflatione tumueram, et ideo magnus mihi videbar, et dixi in corde meo: Ecce magnus effectus sum. In corde dixi: De corde enim de meo: Ecce magnus effectus sum. Quam magnus! Praecessi, ait, sapientia omnes qui fuerunt ante me in Hierusalem. Paulatim pergitur in corruptionem, et mens prava excrescente tumore in deterius semper praecipitatur. Primum de se plusquam debuit, sensit; deinde usque ad aliorum contemptum venit. Praecessi sapientia omnes qui fuerant ante me in Hierusalem. omnes qui fuerunt ante te in Hierusalem? Ne mireris, inquit. Saepe superbia singularitate magis gaudet quam comparatione. Neque enim semper attendere curat elatio quales illi sint, quos in comparatione praecedit; quia hoc solum no
Abbreviated transcription (Latin):
eo qͥ hoc dixit & talis fuit: siue in his ꝓpt̃ qͦs dixit. qͦd de sedixit. qͦs tales ẽẽ sig¬
nificare uoluit. Nidete ꝓrsus qͥd sit ħo. Quis ita uorabit: & deliciis affluet
ut ego Quid głiaris in malicia: qͥ potens es ininiqͥtate: Si nemo pot̃
qͥa tu potes: mag̾nũ sibonũ potes. Si uͦ ampliꝰ inmalo potes: qͥd głaris:
Oalũ enĩ posse potestas ñ: sea infirmitas. Quis ita uorabit: & deliciis af¬
fluet ut ego. Quis ÷ tñ ait qͥ ꝯtradicat. cũ ds hoc iubeat: Ds̃ enĩ lȩtiei¬
am creauit: & uoluit ut qͥ ei placeattꝰ in ipsa ioꝯdentu.¬

Expanded text:
it: quos tales esse significare voluit. Videte prorsus quid sit homo. Quis ita vorabit, et deliciis affluet ut ego? Quid gloriaris in malitia, qui potens es in iniquitate? Si nemo potest quod tu potes, magnum est si bonum potest. Si vero amplius in malo potes, quid gloriaris? Malum enim posse potestas non est, sed infirmitas. Quis ita vorabit, et deliciis affluet ut ego? Quis enim est, ait, qui contradicat, cum Deus hoc jubeat? Deus enim laetitiam creavit, et voluit ut qui ei placent in ipsa jucundentu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑpetuũ semꝑq ꝑmanens inuieuiat᷑: s om̃e qͦa ÷ aut aliqͥd subseqͣt᷑ ut ñ¬
solũ abinitio ueniat: aut p̃currat aliud ut usq ad frũe se non ex tendat.
quȩ tͣnseunt qͣsi ꝑmanentib fidutiã suã ñ ꝯstituat. ꝙ in hisquȩ bene
arcinata sunt contͣ dispositõnẽ creatoris mimurare ñ p̃sumat: in om̃i
aũ euentii ueris & ꝑmanentib bonis se ꝯformans. ita perũ mutabiliũ
tam̃ in eiꝰ tͣnsitu animũ a statu suo declinare ꝓmittat. Ille enĩ prudu-¬
tissimꝰ ÷ qͥ sic scit tͣnsstoria unusũ u̾tere: ut tam̃ ñ norit in eoꝵ defe-¬
ctu nĩtẽ a sua stabilitate inclinare. Omĩa enĩ suo tpr̃e bene utenti bo
na sunt: & tam̃ uniu̾sa quȩ mutabilitati subiacent. licet in iiser ia
sũ temporis p̃paret᷑. ut tñ ad mutabilitatẽ tpr̃is ñ mutet᷑. Omĩa tẽpꝰ¬

Expanded text:
ue permanens inveniatur: sed omne quod est aut aliud subsequatur ut non ab initio veniat, aut praecurrat aliud ut usque ad finem se non extendat. quae transeunt quasi permanentibus fiduciam suam non constituat, et in iis quae bene ordinataautem eventu veris, et permanentibus bonis se conformans, ita rerum mutabilium est, nunquam tamen in ejus transitu animum a statu suo declinare permittat. Ille enim prudentissimus est, qui sic scit transeuntia in usum vertere, ut tamen non norit in eorum defectu mentem a sua stabilitate inclinare. Omnia enim suo tempore bene utena sunt et tamen omnia, quae mutabilitati subjacent, licet in miseria sum temporis praeparetur, ut tamen ad mutabilitatem temporis non mutet
Abbreviated transcription (Latin):
qr incipiunt hoc ẽẽ & nondũ sunt. Ista sunt ista in uͦ statu errantia & par¬
ticipare uident᷑ ex ipso tͣnsitu in qͦ currunt eẽ ꝗͦd ñ capiunt. nec ꝯp̃hen¬
dunt. licet attinge̾ uideant᷑ ne omĩno niohilsint. Apparent eni
ibi & cũ querunt᷑ ñ sunt: qr abierunt in nichiłu uñ uen̾a̾nt & ñe¬
rant ex eo uͥ erant. Ipsũ enĩ uiqͦ erant solũ u̾e erat. & totũ qͦd erat ipsuerat.

Expanded text:
t. Ita sunt ista in vero esse errantia, et participare videntur in ipso transitu in quo currunt, esse quod non capiunt nec comprehendunt, licet attingere videantur, ne omnino nihil sint. Apparent enim ibi, et cum quaeruntur non sunt, quia abierunt in nihilum unde venerant, et non erant ex eo ubi erant. Ipsum enim in quo erant solum vere erat; et totum quod erat ipsum erat
Abbreviated transcription (Latin):
noscit: & quia nichil ex om̃ib ꝗͦ tnseunt ppetuostare possit fatet᷑ di cens
mhuiꝰ mundi uł mala metuas ł bona ꝯcupiscas. cũ tnͣseunt
itntusa sub sole: cũ potiꝰ hoc u̾itati ꝯcordet ut in om̃ib his nec al iqͥs
siue in bono siue mmalo ꝓ sũmo habeas qͥa tͣnseunt omia. tiec aliqͥd si¬
o tpr̃e abiciendu ex istimes. qͥa iꝰte ordinata sunt uniu̾sa: Onĩa tẽp

Expanded text:
noscit, et quod nihil ex omnibus, quae transeunt, perpetuo stare possit, fatetur dicens: us mundi, vel mala metuas, vel bona concupiscas, cum transeant universa sub coelo? Cum potius hoc veritati concordet, ut in omnibus iis nec aliquid, sive in bono, sive in malo pro summo habeas; quia transeunt omnia. Nec aliquid suo t
Abbreviated transcription (Latin):
totiens a sua stabilitate ꝯoutit᷑ : qͦtiens abhis qͥb ꝑ amorẽ inheserat
ad alia ꝯcupiscenda mouet᷑. Quia enĩ uirtrũ tͣnseuntiũ usu fructũ
⁊t̾nitatis exqͥrit. & inhis quȩ solũ ad tpr̃is ꝯsolatõnẽ factasunt. feli¬
citatis gaudiũ optine̾ se putat: ido semꝑ cũ in reb habitis exꝑientia
docente. aut ioꝯditatẽ falsã aut uera miseriã inuenit. ꝯtinuo ada¬
lia se qͣsi potiora qͥb uł dolorẽ suũ alleuet uel expleat ioꝯditatẽ appe¬
tenda ꝯuertit. hinc gͦ semꝑ fut᷑a appetit. p̃sentia fastidit. ꝙ fit miro¬

Expanded text:
toties a sua stabilitate concutitur, quoties ab iis quibus per amorem inhaeserat, toties a sua stabilitate concutitur, quoties ab iis quibus per amorem inhaeserat, ad alia concupiscenda movetur. Quia enim in rerum transeuntium usu fructum aeternitatis exquirit, et in iis, quae solum ad temporis consolationem facta sunt, felicitatis gaudium invenire se putat: ideo semper cum in rebus habitis, experientia docente, aut jucunditatem falsam aut veram miseriam invenerit, continuo ad alia se quasi potiora quibus, vel dolorem suum allevet, vel expleat jucunditatem, appetenda convertit. Hinc ergo semper futura appetit
Abbreviated transcription (Latin):
alta ꝑtingimꝰ & potiõra ꝓbamꝰ ꝯside̾mꝰ qualis ħo exnat᷑a ꝯditꝰ sit. in
eo qͦd tã mnisera & tã abiecta appetimꝰ intelligamꝰ qͣlis ħo ex culpasuasit
effectꝰ ut uel in hoc ui̾tatis participes esse incipiamus quod nostrã
ueraciter uanitatem agnoscinu.
ꝑ tã multas assertiones diriuaret. Nc̃ aũ quiã animꝰ rector ab amore
ueritatis ꝑuaria de sid̾ia in ꝯcupiscentiã uanitatis scindit᷑: iocirco
in approbatõne eiꝰdẽ uanitatis uario ei in ꝯstantiq iudicio lingua ꝑ
uerbũ foris famulat᷑. Propt̾ea gͦ salomon de uanitate disputans toti¬
ens in sermone sententiã mutat: ut uidelicet sensũ in oogitatõne
ꝑ amorẽ uanitatis mutatũ ostendat. Cornãq humanũ qͦd in desicłio
et̾nitatis fixũ ñ÷ nũqͣm stabile ẽẽ ualet qm̃ estu desidioꝵ carnaliũ

Expanded text:
alta pertingimus, et potiora probamus, consideremus qualis homo ex natura factus sit: in alta pertingimus, et potiora probamus, consideremus qualis homo ex natura factus sit: in eo vero quod tam misera et abjecta appetimus, intelligamus qualis homo ex culpa sua sit effectus, ut vel in hoc veritatis participes esse incipiamus, quod nostram veraciter vanitatem agnoscimus. per tam multas se assertiones derivaret. Nunc autem quia animus rector ab amore virtutis per varia desideria in concupiscentiam vanitatis scinditur: idcirco in approbatione ejusdem vanitatis vario ei inconstantique judicio lingua foris per verbum famulatur. Propterea ergo Salomon de vanitate disputans, toties in sermone sententiam mutat, ut videlicet sensum in cogitatione per amorem vanitatis mutatum ostendat. Cor namque humanum quod in desiderio aeternitatis fixum non est, nunquam stabile esse valet; quoniam aestu desideriorum carnalium
Abbreviated transcription (Latin):
pecrator addat & ꝯgreget. & ñ possideat. uanitas: & cassa sollicitr¬
dõ: sed c̃ hoc uanitas & cassa sollicitudo. ut ustꝰ diuitias pecratoriᷤᷤ
reqͥrat & ꝯcupiscat. aut si acceꝑit cor apponat. Totũ gͦuanitas &
diũ & lȩticiã qͥcqͣm sub sole ꝑmanere pot̃. Transeunt᷑ enĩ omĩa & fluunt
& ñ subsistit qͥeqͣm subsole: ut impleat᷑ sententia. Uanitas uanitatũ. ua¬
nitas uanitatũ: & omĩa uanitas. Complet᷑ & enĩ in eo qͦ uanitas. & qͦdip
sũ cor hoĩs in eode statu ñ ꝑmanet. sed semꝑ sealt̾m & sibi adu̾sũ atq
uanũ & instabile. nc̃ sũma appetens. nc̃ se inima dem̾ gens. illic appro¬
bans u̾i̾tatẽ: hic añponens uanitatẽ. Q̾ uidimꝰ nc̃ fluctuatõnẽ istao
maximã nĩtis humane in uno homine uniu̾sũ genꝰ ꝯtẽplantes: &¬
platõnẽ u̾itatis ire patiat᷑ in aliena t᷑pitudinis. Ex qͦ qͥd a nob̾ aliud da¬
tur intelligi. nͥ ut cognoscamꝰ miserabiłe uanitatẽ nr̃am & in eo qͦd

Expanded text:
ssa sollicitudo; sed hoc etiam vanitas, et cassa sollicitudo est, ut justus divitias peccatoris requirat, et concupiscat, aut, si acceperit, cor apponat. Totum ergo vanitas dium, et laetitiam, quidquam sub sole permanere potest. Transeunt enim omnia et fluunt, et non subsistit quidquam sub sole, ut impleatur sententia: Vanitas vanitatum, vanitas vanitatum, et omnia vanitas . Completur etenim in eo quoque vanitas quod, et ipsum cor hominis in eodem statu non permanet, sed semper a se alterum et sibi adversum atque d vana, ubique vanum et instabile, nunc summa appetens, nunc se in infima demergens. Illic approbans veritatem; hic anteponens vanitatem. Et videmus nunc fluctuationem istam maximam mentis humanae in uno homine universum genus plationem veritatis, ire patiatur in aliena turpitudinis. Ex quo quidem non aliud datur intelligi, nisi ut cognoscamus miserabilem vanitatem nostram et in eo quod ad
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tita iniqͥtas de se: Qñ se bonitatẽ dixit t̃e de se m̃tita inqͥtas
qr unqͥtas honitas ñ÷. Ex uͥ iniqͥtas bonitatẽ cixit: Qñ dixit. qͥsita
uorabit. ttleliciis affluet ut ego: tẽbonitatẽ se dixit. hocem̃ in iqͥ¬
tas dirit. quia dictũ miqͥtatis & ipuritatis est hoc ꝯtͣ bonitatẽ c& honesta¬
tẽ. S ii qͥtat hoc dixit. & in hoc bonitatẽ se aixit. qi hocbinta cais uniueso¬

Expanded text:
as as bonitas non est. Et ubi iniquitas bonitatem se dixit? Quando dixit: Quis ita vorabit, et deliciis affluet ut ego? Tunc bonitatem se dixit: hoc enim iniqtas dixit, quia dictum iniquitatis et impuritatis est hoc contra bonitatem et honestatem. Ergo iniquitas hoc dixit, et in hoc bonitatem se dixit: quia hoc bonitatis tantu
Abbreviated transcription (Latin):
peccatori aũ dedit afflictõnẽ & curã suꝑfluã ut laboret & disten¬
datur & cong̃get. & ñ possideat sed tradat ei qͥ placet do̾. Ergo bona bo¬
nił: & mala malis. Considate qͣnta sit uanitas ista. Mentita ÷ iniqͥtas
de bonis. uasa figuli ꝓbat fornax. & homines iustos caminꝰ tͥbulatio
stiati. afflicti. qͥb dignꝰ ñ erat mundus. In fame & siti: infrigore q uy¬
ditate. Itaq m̃tita ÷ in iqͥtas sibi de o: cũ dixit qr boius tm̃ dat bona.
os malis tm̃ mala cdat d̾s. Nam es bonis bona dat & malis maladat:
ꝓ bonis mala. & malis bona. Bonis enĩ &s bonadat ut foueant᷑. & ma¬
ladat ut exerceant᷑: & malis niala dat ut castigent᷑. os bona dat ut
ꝓuocent᷑. Itaq m̃tita ÷ iniqͥtas de d̾o cũ dixit. bona & bonis. & mala
malis dat ds. Uerũ aũ dixisset sideueris bonis. & ae ueris malis
dixisset: qr uerabona & uera mala ñ nͥ bonis bona. & malis mala.
ropt̾ea gͦ de do m̃tita ÷ iniqͥtas. Sed & de se m̃tita inqͥtas. Qñ

Expanded text:
Peccatori autem dedit afflictionem, et curam surperfluam, ut laboret, ut distendatur, et congreget, et non possideat, sed tradat ei qui placet Deo. Ergo bona bonis, et mala malis. Considerate quanta est perversitas ista. Mentita est iniquitde bonis: Vasa figuli probat fornax, et homines justos caminus tribulatistiati, afflicti, quibus dignus non erat mundus . In fame et siti, in frigore et nuditate? Itaque mentita est iniquitas de Deo, cum dixit: Quod bonis tantum bona, et malis tantum mala dat Deus. Nam et bonis bona dat, et malis mala dat; et bonis mala, et malis bona. Bonis enim et bona dat ut foveantur, et mala dat ut exerceantur; et malis mala dat ut castigentur, et bona dat ut provocentur. Itaque mentita est iniquitas de Deo, cum dixit: bona bonis et mala malis dat Deus. Verum autem dixisset, si de veris bonis et de veris malis dixisset, quod vera bona et vera mala non nisi bonis bona, et malis mala. Propterea ergo de Deo mentita est iniquitas. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
suȩ bona de laboribus sius: Una ÷ om̃iũ sententia÷: qͥ ꝓcliues st̃
inuiciũ. Semꝑ adu̾sa rtp̃hendtunt: ut sua ꝯm̃dent. Pereant
auari dicit uorax. & ꝓdigꝰ. & deuorat & inebriat᷑: ꝙ distendit se
acere plet usꝙ ad susfocatioñẽ. C ꝓuerbiũ illis semꝑ pereant auari. & c̃o¬
ñ uult. Quali uͦ mediũ alioͦͥd ñsit uͥfieri utrũꝙ possit es ne talis sit qlesit
Alios accusat ꝙ tam̃ talis ñsit. qͣlem impudenti głatone seecaltat. ẽ.¬

Expanded text:
boribus suis? Una omnium sententia est, qui proclives sunt in vitium. Semper adversa reprehendunt, ut sua commendent. Pereant avari, dicit vorax et prodigus, et devorat, et inebriatur, et distendit se ac replet usque ad suffocationem. Et proverbium illi est semper: Pereant avari. Et comnon vult, quasi vero medium aliquod non sit, ubi fieri utrumque possit; et ne talis sit, quales esse alios accusat, et tamen talis non sit, qualem impudenti gloriatione se e
Abbreviated transcription (Latin):
ES Nedit nobis. quia hoc de manu dei est: quia & ħ id̃o nob̾datasunt ut b̾n
nobfaciamꝰ. Quare eñĩ ħ om̃ia facta sunt: nͥ in usus hominũ ut eis utan¬
t hoĩes . & bnsit ipsis in his quȩ aedit as ipsis: Q̾ ħ dicendo excaitnit
& rapiunt᷑ sine m̃sura & pudicicia in uoluptates suas. & applaudunt si¬
ius ita uorabit: & deliciis affluet ut ego: Mala głatõ ista: q sunt
tatũ. Tales in aliõ loco ꝓpħa increpat dicets. Ue qͥ potentes estis aabibendũ
tnũ. es uiri fortes ad miscenda ebrietatẽ. Quis ita uorabit: & delicis at¬
fluet ut ego: Qualis amator sapientiȩ. Quantũ conu̾sus ab eo retrorsue
mmoqͣntũ au̾sus ee ꝑu̾sus ab illo qͥ paulo añ lucẽ sapiȩ uidit: camq a sul¬
ticiȩ tenebris tã subtili ꝯsidatõne dunsit dicens. Uidiq tantũ p̃cedet¬

Expanded text:
s dedit nobis, quia hoc de manu Dei est; quia, et haec ideo nobis data sunt, ut bene nobis faciamus. Quare enim haec omnia facta sunt, nisi in usus hominum, ut eis utantur homines, et bene sit ipsis in iis quae dedit Deus ipsis? Et haec dicendo excaecantur, et rapiuntur sine mensura, et pudicitia in voluptates suas, ut applaudant siQuis ita vorabit, et deliciis affluet ut ego? Mala gloriatio ista. Et sunt tes estis ad bibendum vinum, et viri fortes ad miscendam ebrietatem . Quis ita vorabit, et deliciis affluet ut ego? Qualis amator sapientiae? Quantum retrorsum conversus, imo quantum aversus et perversus ab illo, qui paulo ante lucem sapientiae vidit, eamque a stultitiae tenebris tam subtili consideratione divisit, dicens