comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nequaꝙͣ eg̃di demonasterio. nͥ cer¬
tis ex causis: Quarũ utiq nulla
mͦ se obtulit. ut licite possem ur̃e
in hoc ĩmo ⁊ nr̃e satis face̾ uolun¬
tati. Uetũ uos qͥd facitis de eo qd̾ ia
deuide scripta st᷑ q̃ ⁊ añ uob̾ fieryus sm¬
cimꝰ. ideoq nichil ꝑauimꝰ. Ego enĩ
nescio me qͥppiam quandoq sccip¬
titasse de moralib. qd̾ ur̃e excel¬
lentie studio dignũ putẽ. Aliqͥ
frẽs ñ nulla ex his q̃ me coram
audiere loq̃ntẽ: stilo suo exceꝑe.
Quoꝵ unus uob̾ p̃sto ẽ p̃centor
uidel̃ trecensis. ⁊ archidiaconꝰ.
sebuinꝰ: ⁊ facile potestis habere
se qua placent q̃ ab illo excepta
sũt. Cam̃ si cure uob̾ aut curis
essidoq uris uacuũ fuerit ⁊ ita
dignũ iudicatis. dignitatis iu
quid in manib inuentũ. aut
nr̃o posse adhuc elaborari studio
uisum fuerit qd̾ forte delectet:
ur̃e om̃ino ꝓ uirib ñ deero uo¬
luntati. Diligimꝰ enĩ bonam fa

Expanded text:
nequaquam egredi de monasterio, nisi certis ex causis, quarum utique nulla modo se obtulit, ut licite possem vestrae in hoc, imo et nostrae satisfacere voluntati. Verum vos quid facitis de eo quod jadeinde scripta sint, quae et ante vobis cimus; ideoque nihil paravimus. Ego enim nescio me quidpiam quandoque scriptitasse de moralibus, quod vestrae Excellentiae studio dignum putem. Aliqui fratres nonnulla ex his quae me coram audiere loquentem, stilo suo excepere. Quorum unus vobis praesto est, praecentor videlicet Trecensis et archidiaconus Gebuinus; et facile potestis ent, quae ab illo accepta sunt. Tamen si curae vobis, aut curis quandoque vestris vacuum fuerit, et ita dignum judicatis, dignitatis vidquid in manibus inventum, aut nostro posse adhuc elaborari studio visum fuerit quod forte delectet, vestrae omnino pro viribus non deero voluntati. Diligimus enim bonam fa
Abbreviated transcription (Latin):
insipiens cor eoꝵ: quia cũ iu̾ta¬
tẽ cognoscerẽt ⁊ contẽpnerent:
uire receꝑunt in peña. ut hecn
cognoscerẽt. Heu sic adhendo ue¬
ritati ꝑcognitionẽ s ab illa de¬
fluendo ꝑ amorẽ. amando ꝓ illa
scił uanitatẽ: ħo uanitati sum¬
lis fẽs ẽ. Eł qͥd uaniꝰ: qͣm dilige̾¬

Expanded text:
or eorum: quia cum veritatem cognoscerent et contemnerent, jure receperunt in poenam ut nec cognoscerent. Heu! sic adhaerendo veritati per cognitionem, sed ab illa defluendo per amorem, amando pro illa scilicet vanitatem, homo vanitati similis factus est. Et quid vanius quam dilige
Abbreviated transcription (Latin):
go causam ñ habeo. causam tñ di¬
ionensiũ monachoꝵ quia uiri
religiosi sũt meam facio. Manu
tenete eam. ut mẽa. Sic tñ meã:
ut ⁊ iusticie sit. Qd̃ utiq ⁊ nos
confidimꝰ: ⁊ tota fere pat̾a cõtestat᷑.¬

Expanded text:
go causam non habeo; causam tamen Divionensium monachorum, quia viri religiosi sunt, meam facio. Manu tenete eam ut meam; sic tamen meam, ut et justitiae sit. Quod utique et nos confidimus, et tota fere patria testatu
Abbreviated transcription (Latin):
cusso teuore fert᷑ diuionensis
ecclia possedisse ea de qͥb aduer¬
sus eam causant᷑ luxouienses. ita
⁊ hi qui uident᷑ antiq̃ores de uici¬
apłice sedis cancellario .s.
de clara ualle q̃ retro sunt
me familiari affectu diligitis: ⁊
tante mn felicitatis fructũ inuidẽt
si solus had̾e uoluero. Monachi
si placet qd̃ ñ sit amor ociosus. si
ue ũrad nos. siue ñr ad illos: sal¬
ua tñ in om̃ib iusticia. cõtͣ quã
ne amicũ qͥdẽ respicere fas est.

Expanded text:
cusso tenore fertur Divionensis cusso tenore fertur Divionensis Ecclesia possedisse ea, de quibus adversus eam causantur Luxovienses: ita ut hi qui videntur antiquiores de viciapostolicae Sedis cancellario, BERNARDUS de Clara-Valle, quae retro sunt me familiari affectu diligitis, et tantae mihi felicitatis fructum invident, si solus habere voluero. Monachi si placet, quod non sit amor otiosus, sive vester ad nos, sive noster ad illos, salva tamen in omnibus justitia, contra quam ne amicum quidem respicere fas est.
Abbreviated transcription (Latin):
gallicane ecclie. Urẽ iam discreti¬
onis ẽ uidicare. an merito flagi¬
tet᷑ a uob̾ facienda dispensatio.
unde tał potest sꝑari recõpensatõ.
ũmo pontifici
honorio: fr̃ bernardus uocatꝰ
abbas clare uallis: salutẽ. ⁊
si quid potest peccatoris oracio.
Quanto ad uos timore scͥbam: no¬
uit ip̃e quẽ timemꝰ in nob. S ut
audeam dña caritas facit: quip¬
uensi rogatꝰ suscepi face̾ p̃cem:
s quid potissimũ p̃cari debeam.
pene dubito. Nam sicut tẽp̃tare
aliquid uł p̃ce uł p̃cio aduersus
iusticiã iniqnũ est: sic ꝓ iusticia
mltum laborare apud iusticie a¬
inatorẽ suꝑfluũ. Uerũ.⁊ sinos qͥd
oremꝰ sic̃ oportet nescimꝰ: cõfidi
tĩ in causa religiosoꝵ oci osa ẽẽ
ñ poterit. Q quidẽ scĩtatis ũre
prudentia. sollicitaq cliscussio.
quid inuent᷑a sit ego nescio: s
hoc dico qd̾ audiui ⁊ freq̃nt̾ au¬
dio. quia uidelicet longo ⁊ incõ¬

Expanded text:
Gallicanae Ecclesiae. Vestrae jam discretiGallicanae Ecclesiae. Vestrae jam discretionis est judicare, an merito flagitetur a vobis facienda dispensatio, unde talis potest sperari recompensatio.ontifici HONORIO, frater BERNARDUS vocatus abbas Clarae-Vallis, salutem, et si quid potest peccatoris oratio. Quanto ad vos timore scribam, novit ipse quem timemus in vobis. Sed ut audeam, domina charitas facit: quipnensi rogatus, suscepi facere precem; sed quid potissimum precari debeam, pene dubito. Nam sicut tentare aliquid vel prece vel pretio adversus justitiam iniquum est: sic pro justitia multum laborare apud justitiae amatorem superfluum. Verum etsi nos quid oremus, sicut oportet, nescimus, confiditim in causa religiosorum, otiosa esse non poterit. Et quidem sanctitatis vestrae prudentia sollicitaque discussio quid inventura sit, ego nescio; sed hoc dico quod audivi et frequenter audio, quia videlicet longo et incon
Abbreviated transcription (Latin):
tillus ẽ. Aiunt apud uos plus ua¬
lẽ pauꝑis p̃cem: qͣm potentis uul¬
tũ. De qua ur̃a singłari dignatio¬
ne tã scã opinio. facit me dignita¬
tis celsitudinẽ ñ uereri: qͦ minus
audeam loqͥ ad uos. id p̃sertu
qd̾ caritas suggerit. De eccłia di¬
co dñe cathalaunensi: cuiꝰ qnͣtũ
in me ẽ. nͨ ualeo nͨ debeo dissimri¬
lare ꝑicłm. uidemꝰ nimirũ iã iã¬
q ĩmin̾e sentimꝰ nos qui uicini
sumꝰ. pacẽ uidelicet memorate
eccłie gͣuit̾ mox ẽẽ tͣbandã: si e¬
lectioni illustris illiꝰ uiri.id̾ẽ ma¬
gist᷑ alberici. inꝙͣ utiq totꝰ tam
clerus ꝙͣ. ppłs. pari uoto ⁊ uoce
conuenerãt ⁊ cõueniũt᷑ ur̃e pi¬
etatis assensũ inpette neqͥuerĩt.
De qͣre ⁊ si ñ nr̃a q̃rit᷑. aut cura¬
t᷑ sencencia: noimꝰ hoiẽm sane
fidei ⁊ doc̃trine hactenus extitisse:
indiuinis parit̾ ⁊ humanis pru¬
ip̃e elegit eum. fore uas in honorẽ:
⁊ utilem fut᷑m ñ solũ illi. s ⁊ om̃i

Expanded text:
unt apud vos plus valere pauperis precem, quam potentis vultum. De qua vestra singulari dignatione tam sancta opinio facit me dignitatis celsitudinem non vereri, quo minus audeam loqui ad vos, id praesertim quod charitas suggerit. De Ecclesia dico, domine, Catalaunensi, cujus, quantum in me est, nec valeo, nec debeo dissimulare periculum. Videmus nimirum, jamjamque imminere sentimus, nos qui vicini sumus, pacem videlicet memoratae Ecclesiae graviter mox esse turbandam, si electioni illustris illius viri, id est, magistri Alberici, in quam 34 utique totus tam clerus, quam populus pari voto et voce convenerant et conveniunt, vestrae pietatis assenDe qua re si et nostra quaeritur aut curatur sententia, novimus hominem sanae fidei et doctrinae hactenus exstitisse; in divinis pariter et humanis pruipse elegit eum fore vas in honorem, et utilem futurum non solum illi, sed et omni
Abbreviated transcription (Latin):
eũ ꝓ ut ẽ. Nam expectatio creat᷑e:
reuelationẽ filioꝵ di expectat. Ua¬
nitati eni creatura subiecta ẽ. ñ
uolens.De qua unuisali uanita¬
te in ẽ. ⁊ nob̾ ⁊ uelle laudari. cũ simꝰ
uituꝑabiles et nolle laudare qͦs
scimꝰ ẽẽ laudabiles. S ⁊ hoc uanũ
est. qd̾ nr̃a plerũꝙ ignorancia ⁊ ta¬

Expanded text:
 Nam exspectatio creaturae revelationem filiorum Dei exspectat. Vanitati enim creatura subjecta est non volens . De qua universali vanitate inest nobis et velle laudari, cum simus vituperabiles; et nolle laudare quos scimus esse laudabiles. Sed et hoc vanum est, quod nostra plerumque ignorantia et ta
Abbreviated transcription (Latin):
Uerum si multum eam diligis.
male meruit de tẽ quete peꝑit.
sippt̾ te perit. Quomodo enim
pimit. Q hec dixerim: ut tuo
aliquo modo carnali condescẽ¬
dam ꝯsulamq affectui. Cetm
fidelis sermo de omni acceꝑtõ¬
ne dignus: ut & si mꝑium
ẽ ꝯtempnere matrẽ. ꝯtemꝑne
qui dixit honora patrem et
matrem: ipẽ õs dixit. qui a¬
mat patr̃e aut matrem plus
qmͣ me.non ẽ me dignus.¬

Expanded text:
Verum si multum eam diligis, Verum si multum eam diligis, male meruit de te quae te peperit, si propter te perit. Quomodo enim perimit? Et haec dixerim, ut tuo aliquo modo carnali condescendam consulamque affectui. Caeterum fidelis sermo, et omni acceptione dignus: etsi impium est contemnere qui dixit, Honora patrem et matrem ; ipse etiam dixit: Qui amat patrem aut matrem plus quam me, non est me dignus
Abbreviated transcription (Latin):
ne inuitam etnã: Scͥptum
tem domini: nisi qui ñ accep̃
inuano animã suam S̃. ne
is quideni ñ ẽ fuĩt innocens
manib ꝙmundo corde. Uideris
tu an de tuis hoc oꝑib simul ⁊
cogitationib p̃sumere audsas.
Sin aũt. aus attende quid me¬
reatur iniquitas: si sola suffi¬
cit inutilitas ad dampnatio¬
nem. Q reuera secura ñ erit spi¬
na ul tribulus. nͥ securis in¬
fructuose arboꝵ poni uidebi¬
tur: nec parcet pungenti. qͥ
cias: mat̾no uͦ deuinctus amo¬
re necdum possis abicere quod
iam contemꝑnere norts. Q qͥd
ego ad hec resꝑondebo tͥͤ ut
matrem deseras: S inhuma¬
num uidetͣ. ut cum ip̃a mane¬
as. S nec ip̃i exxpedit: ut sit fi¬
lio causa ꝑditionis. Forte ut
et mundo simul milites et xp̃oͤ
S nemopotest duob dnis ser¬
iuire. Gsater tuauult ꝯtͣria
tue ac ꝑ hoc ⁊ sue ip̃ĩus saluti
Eligrgͣ mueduobus quodius.
aut uniꝰ uidł satis facẽ uo¬
luntati: aut utusq saluti.

Expanded text:
net in vitam aeternam . Scriptum net in vitam aeternam . Scriptum nisi qui non accepit in vano animam suam. Sed ne is quidem, nisi etiam fuerit innocens manibus, et mundo corde . Videris tu an de tuis hoc 109 operibus simul et cogitationibus praesumere audeas; sin autem, attende quid mereatur iniquitas, si sola sufficit inutilitas ad damnationem. Et revera secura non erit spina vel tribulus, ubi securis infructuosae arbori poni videbitur; nec parcet pungenti, quicias; materno vero devinctus amore, necdum possis abjicere quod jam contemnere noris. Et quid ego ad haec respondebo tibi? Ut matrem deseras? sed inhnmanum videtur. Ut cum ipsa maneas? sed nec ipsi expedit ut sit filio causa perditionis. Forte ut et mundo simul milites, et Christo? sed nemo potest duobus dominis servire. Mater tua vult contraria tuae, ac per hoc et suae ipsius saluti. Elige ergo tuae duobus quod vis, aut unius videlicet satisfacere voluntati, aut utriusque saluti.
Abbreviated transcription (Latin):
Ooptum quippe est Pormierũt
somnum suum: ꝙ nich̾ inuene¬
runt omnes iuri diuitiar inma¬
nibus sius. Quod sihicẽ finis
omnniũ labioꝵ tuoꝵ. ut pade tu¬
a dixerun: q̃d habes amplius iu¬
m̃to: Si quidem et de tuo pale¬
frido cum mortuus fuĩt. ꝑhibe¬
bitur qr bonus fuit. Simul ui¬
deqͥd tibi ante tribunal illud
t̾rificum respondendum sit de eo
quod acceꝑis inuano animam
tuam. ⁊ animã talem. s tñ ñ
inueniaris nil egisse amplius
de immortali qr rationabili spo
desinat & unĩe. Quid queso
dignum te iudicabis. qui fc̃s̃
adimaginc factoris. tante inte
maiestatis ñ defendis dignita¬
tem. & tu homo cum in hono¬
re eẽs. honorẽ tuum ñ intelli¬
gens. comꝑatus ium̃tis insi¬
pientib. & similis fc̃s eͣsͣ illis.
num elaboraius. s instar bel¬
corꝑe dissoluit᷑ solis fueris cõ¬
tentus corꝑalibꝰ ac temꝑalibꝰ
bonis ⁊ wangelici illius surdꝰ
audicor ꝯsilii. oꝑamini ñ ci¬
bum qui ꝑit. s qui ꝑma¬

Expanded text:
ptum quippe est: Dormierunt somnum suum, et nihil invenerunt omnes viri divitiarum in manibus suis . Quod si hic est finis omnium laborum tuorum, ut pace tua dixerim, quid habes amplius jumento? Siquidem et de tuo palefrido, cum mortuus fuerit, perhibebitur quia bonus fuit. Simul vide quid tibi ante tribunal illud terrificum respondendum sit de eo quod acceperis in vano animam tuam, et animam talem: si tamen inveniaris nihil egisse amplius de immortali et rationali spiritdesinat et vivere. Quid, quaeso, dignum te judicabis, qui, factus ad imaginem factoris, tantae in te majestatis non defendis dignitatem; et tu, homo cum esses, honorem tuum non intelligens, comparatus jumentis insipientibus, et similis factus sis illis! num elaboraveris, sed instar belcorpore dissolvitur, solis fueris contentus corporalibus ac temporalibus bonis, evangelici illius surdus auditor consilii: Operamini non cibum qui perit, sed qui perma
Abbreviated transcription (Latin):
sis. s ꝑiculosis fauorib no bili¬
tare iidetur. Genus clarum.
corpus aptum. forma elegans.
in genium uelox. erulitionis
iitilitas. ꝙ honestas morum gło¬
saquidem sunt: ẜ ei aquo sñt
Si t̾ usurpas: est qui querat
et iidicet. Esto tam̃. Liceat tͥ hec
inti̾m ascribere nomini tuo. ꝙ
głari inlande tua. & nocari ab
hommnibꝰ rabi. &̃ fac̾e tibi nom̃
gͣnde diuntaxat suꝑt̾ram. Qd tͥ

Expanded text:
sis, sed periculosis favoribus nobilisis, sed periculosis favoribus nobilitare videtur. Genus clarum, corpus aptum, forma elegans, ingenium velox, eruditionis utilitas, et honestas morum, gloriosa quidem sunt, sed ei a quo sunt. Si tibi usurpas, est qui quaerat et judicet. 2. Esto tamen: liceat tibi haec interim ascribere nomini tuo, et gloriari in laude tua, et vocari ab hominibus rabbi, et facere tibi nomen grande duntaxat super
Abbreviated transcription (Latin):
Epe me tun animum dul¬
cissima tui subeunte me¬
tue iuuentutis decus ꝙ inge¬
nii acumar. scientie ⁊ eruditio¬
nis ornatumͥ qdq his om̃ib
excellentius ẽ in xp̃iano. tuos
illos mores ingenuos. qm ma¬
nib studiis atteras. dum de
tantis munerib. ñ auctori xͦ.
s reb deseruias tnͣsitoriis. E si
quod auertat d̾s mors mopina¬
ta subripiens ista ꝯcusserit. heu
subito cuncta uelud ad impul¬
sum urentis & furentis uenti.
tanqm fenum uelocit̾ arescent.
⁊q̃ admodum olera herbarum
cito decident. Qiuid gͦ tecum tol¬
les deomini labore tuo: quẽ
oꝑatus fueris suꝑ t̾ram: Ed
retribues domino. pom̃ib que
retribuit t̾ͥ: Quid inqm lucri.
ꝓ tot t̾ crẽdicis talentis. referes
creditori: O si uacuam manũ
inuenerit ille. ille donor ꝓmp¬
tus quidem auctor: s impor¬
tunus exactor. ueniet .n. uenie
et ñ tradabit: ad requirendũ
ntiq qd̾ suum est cũ usura.
Suum nempe asserit. om ne
quod te in tua pat̾a pompo¬

Expanded text:
epe meum animum dulcissima tui subeunte metuae juventutis decus, et ingenii acumen, scientiae et eruditionis ornatum, quodque his omnibus excellentius est in christiano, tuos illos mores ingenuos quam inanibus studiis atteras, dum de tantis muneribus, non auctori Christo, sed rebus deservias transitoriis. O si quod avertat Deus! mors inopinata subripiens ista concusserit, heu! subito cuncta. velut ad impulsum urentis et furentis venti, tanquam fenum velociter arescent, et quemadmodum olera herbarum cito decident. Quid ergo tecum tolles de omni labore tuo, quem operatus fueris super terram? quid retribues Domino pro omnibus quae tribuit tibi? quid, inquam, lucri pro tot tibi creditis talentis referes creditori? O si vacuam manum invenerit ille, ille donorum promptus quidem auctor, sed importunus exactor! Veniet enim, veniet, et non tardabit, ad requirendum utique quod suum est cum usura. Suum nempe asserit omne, quod te in tua patria pompo
Abbreviated transcription (Latin):
lit assensum p̃bueris: ñ medio¬
cre dampnum incurres tue cõ¬
u̾sationis. En tota illius elegã¬
tissimi et eloqͤntissimi doctoris
sapientia: a quo doceri de tam
longinqͦ postulasti. En illud
expectatum ac desideratũ eulo¬
gium: quod audire tantopere
studuisti. Hec summa nr̃e ero¬
ditionis. An aclhuc aliquid mag¬
num expectasͤ. Totum audistĩ.
Quid amplius requitis. Gx¬
haustus est fons. & tu queris
aquã insicco. Exemꝑlo illius
ewanglice uidue. de ꝑauꝑtate
mea totum quod habui misi.
Quid u̾ecundaris. Quid uul¬
tum demittis. Tu me coegisti.
Sermonem quesisti: sermonẽ
habes. Sermonẽ inꝙͣ habes.
iam sanis longum. s mutum.
ub plenum sensib uacuum.
ñ quo ut petieras incorde tuo
caritas ordinetur:s quo mea
insentia publicet᷑. Fłam uñ
iam pot̾i̾t excusari: Possem
forsitan dice. quod febre t̃tia¬
na laborãs quodͭ officio meo
curis occuꝑatus hec dic̃taue¬
rim: curisqͥptũ sit. Sapienti¬

Expanded text:
sit assensum praebueris, non mediosit assensum praebueris, non mediocre damnum incurres tuae conversationis. 10. En tota illius elegantissimi et eloquentissimi 93 doctoris sapientia, a quo doceri de tam longinquo postulasti: en illud exspectatum ac desideratum eulogium, quod audire tantopere studuisti: haec summa nostrae eruditionis. An adhuc aliquid magnum exspectas? totum audisti. Quid amplius requiris? exhaustus est fons, et tu quaeris aquam in sicco? Exemplo illius evangelicae viduae, de paupertate mea totum quod habui, misi . Quid verecundaris? quid vultum dimittis? Tu me coegisti. Sermonem quaesisti; sermonem habes. Sermonem, inquam, habes jam satis longum, sed mutum; verbis plenum, sensibus vacuum: non quo, ut petieras, in corde tua charitas ordinetur, sed quo mea inscitia publicetur. Nam unde jam poterit excusari? Possem forsitan dicere, quod febre tertiana laborans, quod pro officio meo curis occupatus haec dictaverim, cum scriptum sit: Sapienti
Abbreviated transcription (Latin):
differas. Post hec conu̾sare sĩ¬
plicit̾ inter frẽs: deo deuous.
magistro subditus senoribus
milis corde. mansuetus ad oẽs
Caue autem ne quia olim in
honore positus fuisti. eriam
nũc reputes p̃ceteris hono¬
randum: s magis humileniex¬
hibeas. tanꝙͣ deceñs unum Nec
.ni. clignum ẽ. ut in de exigas ho¬
norẽ: unde refugis laborẽ. Po
ira mutabiles sumus. ut ple¬
rumq qd̾ heri uolebamirs.
hodie recusemus.⁊ quod hodieno¬
lumus. cras desideremus:sic:qn¬
doqr cliabolo sugg̾ente. poti̾tꝰ
tingere. ut ex memoria relicti
honoris. tuum animum pul¬
set cupiditas: ita ut omnia qͦ
iuiriliter ꝯtemꝑsisti. puerilirer
desiderare incipias. Pulcescẽt
animo. qͣ pͥus amara fuerũt.
sublimitas loci. domus cura.
rerũ dispensatio. obsequia fa¬
muloꝵ. lib̾tas tui. potestas in
alios. intm̃ ut ꝓpe reliquisse te
peniteat.quod pͥus tenere gra¬
nabat. Qui pessime temꝑta¬
tõni. s uł ad horam quod ab¬

Expanded text:
differas. Post haec conversare simdifferas. Post haec conversare simpliciter inter fratres, devotus Deo, magistro subditus, senioribumilis corde, mansuetus ad omnes. Cave autem, ne, quia olim in honore positus fuisti, etiam nunc te putes prae caeteris honorandum: sed magis humilem omnibus exhibeas, tanquam de caeteris unum. Nec enim dignum est ut inde exigas honorem, unde refugis laborem. 9. ita mutabiles sumus, ut plerumque quod heri volebamus, hodie recusemus; et quod hodie nolumus, cras desideremus: sic quandoque diabolo suggerente poterit contingere, ut ex memoria relicti honoris tuum animum pulset cupiditas; ita ut omnia quae viriliter contempsisti, pueriliter desiderare incipias. Dulcescent animo quae prius amara fuerunt, sublimitas loci, domus cura, rerum dispensatio, obsequia famulorum, libertas tui, potestas in alios; in tantum ut prope reliquisse te poeniteat, quod prius tenere gravabat: cui pessimae tentationi si vel ad horam quod ab
Abbreviated transcription (Latin):
tate tui ñ utens. sicut aliis do¬
minari renueras. sictͥ quoq
p̃ẽẽ timuisti. Quiq ut ma¬
gist̾ esses alioꝵ minus te in¬
dicabas idoneum. nͨ te qui¬
dem tͥ credẽs tuus fieri disci¬
pls otempsisti. Et merito.
Quia qui se sͥ magistrũ ꝯsti¬
tuit: stulto se discipłm sub¬
dit. Eẜ quidem quid alii de se
sum p̃eẽ aliis multis. qmͣ so¬
li michi. Prudẽs ergo humi¬
litas. humilis q prudenti a
fuit. quod neqͣqm crede̾s ad
salutem te posse sufficere tͥ: a¬
lieno potius arbitrio. dein¬
ceps uiu̾e ꝓposiusti. Laudo en¬
am quod ñ nouumulma¬
gistcum uł locum requisisti:
ł ad claustrum de quo exieras
o ad patrem sb quo ꝑ feceras
familiarit̾ redisti Rectus qͥppe
fuit ut domus que te nutͥerat
s ꝓfrat̾na caritate limisera
exoccupatum recipet: qmͣ de
eius desolatione aliena ga¬
deret. Eluod tñm hoc ep̃i licẽ¬
tiam ñ babueris. nolo ut
negligenter ducas: s aut ꝑ
te aiit ꝑ mediam ꝑsonam.
qͣntum inte elt satisfacereñ

Expanded text:
tate tui non utens, sicut aliis dominari renueras, sic tibi quoque praeesse timuisti: quique ut magister esses aliorum, minus te judicabas idoneum; nec te quidem tibi credens, tuus fieri discipulus contempsisti. Et merito: quia qui se sibi magistrum constituit, stulto se discipulum subdit. Et quidem quid alii de se sum praeesse aliis multis, quam soli mihi. Prudens ergo humilitas humilisque prudentia fuit, quod nequaquam credens ad salutem te posse sufficere tibi, alieno potius arbitrio deinceps vivere proposuisti. 8. Laudo etiam, quod non novum vel magistrum, vel locum requisisti, sed ad claustrum de quo exieras, et ad patrem sub quo profeceras, familiariter rediisti. Rectius quippe fuit ut domus quae te nutrierat, sed pro fraterna charitate dimiserat, exoccupatum reciperet, quam de ejus desolatione aliena gauderet. Quod tamen in hoc episcopi licentiam non habueris, nolo ut negligenter ducas: sed aut per te, aut per mediam personam, quantum in te est, satisfacere non
Abbreviated transcription (Latin):
mel ⁊ doc̃trina uenenũ:
cui caput colũbe. cauda scor¬
pionis ẽ: quẽ brixia euomuit
roma exhorruit. frãcia repulit.
g̾mania abominat᷑ italia ñ uult
reciꝑe. fertur ẽẽ uobiscũ. Uidece
q̃so. ne ur̃a auctoritate plus no¬
ceat. Nam cũ ⁊ artẽ habeat ⁊
uoluntatẽ nocendi ͥ si accesse¬
rit fauor ur. erit funicłs tͥplex
qui difficile rũꝑit: supͣ modũ
ut uereor nocit᷑s. Q unũ existi¬
mo deͤ duob si tñ uerũ est qsd̾
uob̾cũ hominẽ habeatis aut
minꝰ scł nocũ uobis ẽẽ illum.
aut uos qd̃ est credibilius de
eius correctione ꝯfedere. Q uti¬
nã id ñ frustra. Quis det de
laꝑĩde hoc suscitare̾ filiũ abra¬
he. Nm gͣtũ munꝰ susciꝑet ma¬
t̾ eccłia. de manib ur̃is: uas

Expanded text:
et doctrina venenum: cui caput columbae, cauda scorpionis est; quem Brixia evomuit, Roma exhorruit, Francia repulit, Germania abominatur, Italia non vult recipere, fertur esse vobiscum. Videte, quaeso, ne vestra auctoritate plus noceat. Nam cum et artem habeat, et voluntatem nocendi, si accesserit favor vester, erit funiculus triplex, qui difficile rumpitur, supra modum, ut vereor, nociturus. Et unum existimo de duobus, si tamen verum est quod vobiscum hominem habeatis: aut minus scilicet notum vobis esse illum; aut vos, quod est credibilius, de ejus correctione confidere. Et utinam id non frustra. Quis det de lapide hoc suscitare filium Abrahae? Quam gratum munus susciperet mater Ecclesia de manibus vestris vas
Abbreviated transcription (Latin):
tentiam: & illam sentẽriam
cuiꝰ rectitudinẽ. eius. ip̃iꝰ in
quem data ẽ. oe si lingͣ dissi¬
mulat nita clamat: Itaq fa¬
uere huic. dño pape ꝯ̃tradicẽ
enĩ iusta sententia iuste det᷑.
ab illo certũ est ꝓcessissemu
loquitur in ꝓph̾a. Ego qui
loquor iusticiam. Confido aũ
de ur̃a prudentia ⁊ honestate
qr uisis his lutis. de u̾itate
certꝰ. ñ abducemi amͦ qͥppiã
assentire in hacxe. ñ qd̃ uos

Expanded text:
tentiam, et illam sententiam, tentiam, et illam sententiam, cujus rectitudinem ejus ipsius, in quem data est, etsi lingua dissimulat, vita clamat? Itaque favere huic, domino Papae contradicere enim justa sententia juste detur, ab illo certum est processisse, qui loquitur in propheta: Ego qui loquor justitiam . Confido autem de vestra prudentia et honestate, quia visis his litteris de veritate certus, non abducemini amodo quidpiam ass
Abbreviated transcription (Latin):
uita. sciens qr subu̾sꝰ est qui
eiusmͦi est. ⁊ delinquit ꝓpͥo iu¬
ducro ꝯdẽpnatꝰ. Alioqͥn samili¬
arẽ habere.⁊ freq̃nt̾ admittere
ad colloq̃ndũ ne dicã ad ꝯui¬
uandũ. suspicto fauorts est:
⁊ ũmici hominis fortis arma¬
tura. Secilre annunciabit ⁊
facile ꝑ suadebit q̃ uolet᷑. do¬
mesticus ⁊ ꝯtubernalis lega¬
ti aplice seclis. Quis enĩ a la¬
tere dñi pape mali quippiam
suspiceturs Se ⁊ si in manifesto
ꝑu̾sa loqͥtur: quis se facile op¬
pon̾e audeat ur̃o collaterali
De inde uidetis qualia pꝰt se
uͥcunq habitauit reliqͥt ue¬
stigia: Non sñ causa. iugor apłi¬
cꝰ. hoiẽm italia ortũ. tͣnsalpina¬
re coegit: repat̾are ñ patit. Qis
u̾o extraneoꝵ ad quos eiectus
est. ñ eum oimodis cuꝑet sui
reddidisse: E certe sic se habe
ad om̃s. ut om̃ĩb odio habe¬
atur aꝓpbatio uidiciiẽ qd̾ por¬
tat: nequis dicat subreptũ
fuisse dño pape. Quale ẽ gͦ sũ¬
mi pontificis suggulare sẽ¬

Expanded text:
est qui ejusmodi est, et delinquit proprio judicio condemnatus . Alioquin familiarem habere, et frequenter admittere ad colloquendum, ne dicam ad convivandum, suspicio favoris est, et inimici hominis fortis armatura. Secure annuntiabit et facile persuadebit quae volet domesticus et contubernalis legati apostolicae Sedis. Quis enim a latere domini Papae mali quidpiam suspicetur? Sed et si in manifesto 189 perversa loquitur, quis se facile opponere audeat vestro collaterali? 2. Deinde videtis qualia post se, ubicunque habitavit, reliquit vestigia. Non sine causa vigor apostolicus hominem Italia ortum transalpinare coegit, repatriare non patitur. Quis vero extraneorum, ad quos ejectus est, non eum omnimodis cuperet suis reddidisse? Et certe sic se habere ad omnes, ut omnibus odio habeatur, approbatio judicii est quod portat, ne quis dicat subreptum fuisse domino Papae. Quale est ergo summi Pontificis suggillare sen
Abbreviated transcription (Latin):
nere:Est prosus sanguinis ꝓ
xp̃o effusio. magne cũiusdã
fidei inlubitata ꝓbatio: ñ deo¬
tr̃. s hominib. S quid si d̾s
qui ꝓfecto ad ꝓbandum quod
uult᷑ nullis mͣdiget exꝑim̃ts.
eque magnam incorde cuius¬
ꝑiã in pace morientis inspicit
fidem martyrio quidem ñ int̾ro¬
garam. martyrio tam̃ idoneamͤ
Si recordatus fuerit ħ̾o nͥclũ
se salutis ꝑcepisse mist̾im. ꝙ do¬
lens penitẽsq toto desiderio ex¬
petierit. s assequi mortis celeri¬
tate poccuꝑatus nequiuerit.
damꝑnabit fidelem suum d̾s.
dampnabit inꝙͣ hominem ꝑ
se etiam ꝑatũ mori: Paulus di
qui inarculo mortis. ñ solumĩ¬
uocat dominũ iħm s ip̃ius qͦ
toto desiderio expetit sacͣmentũ.
dicemus aut ñ loqui in sp̃u sc̃õ.

Expanded text:
nere? Et prorsus sanguinis pro nere? Et prorsus sanguinis pro Christo effusio magnae cujusdam fidei indubitata probatio etamen, sed hominibus. Sed qui si Deus profecto ad probandum quod vult, nullis indiget experimentis, aeque magnam in corde cujuspiam in pace morientis inspicit fidem, martyrio quidem non interrogatam, martyrio tamen idoneam? Si recordatus fuerit homo, necdum se salutis percepisse mysterium, et dolens poenitensque toto desiderio expetierit, sed assequi mortis celeritate praeoccupatus nequiverit; damnabit fidelem suum Deus? damnabit, inquam, hominem pro se etiam paratum mori? Paulus dicqui in articulo mortis non solum invocat Dominum Jesum, sed ipsius quoque toto desiderio expetit Sacramentum; dicemus aut non loqui in Spiritu sancto,
Abbreviated transcription (Latin):
cdnm̃ ñ si neqͥuerit s si ꝯtempserit
baptizari: fructu pͥuaribaptis¬
mans. Ab his gͦ duab colum¬
nis. augustinũ loqͦr ⁊ ambrosiũ
crede michi difficile auellor. Lum
his inqm me aut errare aut sꝑt sapi
fateor. credens ip̃e sola fide hontinẽ
posse saluari. cum desiderio ꝑcipi¬
encli sacͣmentum: si tam̃ pio adim¬
plendo desiderio mors anticipans.
seu alia quecumq uis inuincibi¬
lis obuiarit. uide etiam ne forte
ob hoc saluator cum dicẽt. qui eͤ¬
diderit & baptizatus fuerit saluus
erit. caute ⁊ ugilant᷑ ñ repetierit
int̾dum fidem sufficẽ ad salutẽ: ⁊
sine ip̃a suffice nichil Qua ꝓpt̾¬
⁊ si martyrium uicẽ baptismi pos¬
se implere cõceclit᷑: ñ płane hoc
facit pena. s ip̃a. Nam abso
ip̃a quidẽ mariytirium nͥ pena ͤ
Que ergo martyrio p̃stat. ut
absq ulla dubietate ꝓbaptisma¬
te reputet᷑ ip̃a itaq in lirmacĩ
becillis ꝑ seerit ut quod dare
alteri ualet sola ñ ualeat opti¬

Expanded text:
Dominum, non si nequiverit, sed si contempserit baptizari, fructu privari Baptismatis. 8. Ab his ergo duabus columnis, Augustinum loquor et Ambrosium, crede mihi, difficile avellor. Cum his, inquam, me aut errare, aut sapere fateor: credens et ipse, sola fide hominem posse salvari, cum desiderio percipiendi sacramentum: si tamen pio adimplendi desiderio mors anticipans, seu alia quaecunque vis invincibilis obviarit. Vide etiam ne forte ob hoc Salvator cum diceret: Qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit; caute et vigilanter non repetierit,interdum fidem sufficere ad salutem, et sine ipsa sufficere nihil. Quapropter etsi martyrium vicem Baptismi posse implere conceditur, non plane hoc facit poena, sed ipsa fides. Nam absque ipsa quid est martyrium, nisi poena? Quae ergo martyrio praestat, ut absque ulla dubietate pro Baptismate reputetur; ipsa ita infirma et imbecillis per se erit, ut quod dare alteri valet, sola non valeat obti
Abbreviated transcription (Latin):
rit in matrems. excepto dũ¬
taxat archangło. cui ⁊ ser¬
uanda ab inino traclita
fuisse credenda ẽ. Poero
aũt si liabolus eam nec
polt conceptionem agnouit
ioseꝑ hutiq clesponsatione de¬
ceꝑtus: credi potest ⁊ scĩs angłis
uł ante minime posse innotiuis¬
se quod ip̃a uidel eẽt deimater
futura. Sane ⁊ enum reꝓbi spc̃
⁊ si destiruri sunt ꝑticipationẽ
inclastrie naturalis. uides ne
inqͣnͣtis salua fide ⁊ ueritate scͥp

Expanded text:
 excepto duntaxat archangelo, cui et servanda ab initio tradita fuisse credenda est! Porro autem si diabolus eam nec post conceptionem agnovit, Joseph utique desponsatione deceptus; credi potest et sanctis Angelis vel ante minime innotuisse, quod ipsa videlicet esset Dei mater futura. Sane etenim reprobi spiritus, etsi destituti sunt participatione industriae naturalis. 22. Videsne, in quantis, salva fide et veritate Sc
Abbreviated transcription (Latin):
ligent ad uertimus. Respn¬
et inte. nonne aꝑte mittit ad
magist̾i̾um sp̃c sc̃ĩ. cuius unc¬
tione doceatur de omnib. quor
ip̃e sͥ ñ p̃sumit scientiam. & dis¬
cat exꝑiendo.quod aucliendo
ñ poterat: Deniq subiungit
⁊ uirtus altissimi obumbrabit
tͥ. ex p̃ssius ꝓfecto significans
modum secretissimũ archani
in comp̃hensibilis ⁊ ĩeffabilis
saomenti. quo quasi inumbra
cum sola & insola uirgine sola
tͥnitas conceptum fuerat oꝑa¬
tura cliuinum. Ad hoc inuesti¬
gandum mist̾ium. min̾ꝰ se ido¬
cum se indignum ꝑhibet sol¬
uere corrigiam calciam̃ti. S
⁊ip̃am uirginẽ rogo unde
ꝓbabit᷑ ex nominẽ uł exfaci¬
e ante cognitam angłis. qd̾

Expanded text:
ligenter advertimus. Responligenter advertimus. Respon superveniet in te; nonne aperte mittit ad magisterium Spiritus sancti, cujus unctione doceatur de omnibus, quorum ipse sibi non praesumit scientiam, et discat experiendo quod audiendo non poterat? Denique subjungit: Et virtus Altissimi obumbrabit tibi ; expressius profecto significans modum secretissimum arcani incomprehensibilis et ineffabilis sacramenti, quo quasi in umbra cum sola, et in sola Virgine, sola Trinitas conceptum fuerat operatura divinum. Ad hoc quoque investigandum mysterium minus se idocum se indignum perhibet solvere corrigiam calceamenti. Sed et ipsam Virginem, rogo, unde probabitur ex nomine, vel ex facie
Abbreviated transcription (Latin):
tñ uisum ẽ occurrere quippiã uł
nichodemo. ꝑ quod siue galileã.
siue nazarech ad xp̃i aduentũ
undecumq ꝑtinere doceret. Sic
ꝙͦ nathanael doctus ⁊ ip̃e in le¬
ge. phylippo nuntianti iħ̃m fi¬
lium iosepha nazarech. mox
sub int̾ rogatione ãmirando
respondit. A nararech inquit
potest aliquid boni eẽ: Aimi¬
tum ãmirans quod a nararech
xp̃c nunciaretur: quod ex nul¬
la penitus scriptura recoleret.
Nut siñ int̾rogando quidem
s. magis affirmando illud re¬
spondisse contenclit᷑. memor
utiq p̾fati testimonii. qm̃ na
zareus uocabitur. ñ tam̃ ꝑĩde
qd in nazarech ꝯceptus fuit
iħ̾c eum agnouisse ꝯstabit: cũ
multe alie cause occurrere po¬
ut ꝓphas. sic ⁊ angłos diui¬
dum deinde illum tam in¬
comphen sibilẽ. quẽ ⁊ urgo
lollicita requisuut. unde q̃so
doceri queam angłis fuisse
p̃cognitum. ¶ichi uͦ uidet᷑
ne ip̃i quidem ut pace eius
dixerim. qui nunciabat. Qd̃
⁊ip̃e fatetur: sieius u̾ba di¬

Expanded text:
 occurrere quidpiam vel Nicodemo, per quod sive Galilaeam, sive Nazareth ad Christi adventum undecunque pertinere doceret 20. Sic quoque Nathanael, doctus et ipse in lege, Philippo nuntianti Jesum filium Joseph a Nazareth, mox sub interrogatione admirando respondit: A Nazareth, inquit, potest aliquid boni esse? Nimirum admirans quod a Nazareth Christus nuntiaretur, quod ex nulla penitus Scriptura recoleret. Aut si non interrogando quidem, sed magis affirmando illud respondisse contenditur, memor utique praefati testimonii, quoniam Nazaraeus vocabitur: non tamen perinde, quod in Nazareth conceptus fuerit Jesus, cum agnovisse constabit; cum multae aliae causae occurrere pout Prophetas, sic et Angelos dividum deinde illum tam incomprehensibilem, quem et Virgo sollicita requisivit, unde, quaeso, doceri queam Angelis fuisse praecognitum? Mihi vero videtur, ne ipsi quidem ut pace ejus dixerim qui nuntiabat: quod et ipse fatetur, si ejus verba di
Abbreviated transcription (Latin):
tioni.ñ tñ similit̾ ut arbitror p̃¬
uisum fuisse ⁊ a ꝓph̾is: eudẽs
aliquod inuenitus descriptͣis
testimonium. Nam quod legi¬
ewangłista qui hoc de ꝓpħa su¬
mit non tam ad ꝯceptionẽ ꝙ
ad elucationẽ referri satis eĩu¬
Denter ostendit: quod illo uide¬
lic exegyto reportatus fuerit.
illico nuttus. Deniq iudei
ad nichodemum. scrutare auint
git. Et quibem scienti legem lo¬
qbantur. ⁊ qui magist̾ erat ĩ
iscł. nichilq facile ignoraret ex
omnib. E tam̃ tõta ficlucia
instabant monstͣnͣtes sc̃pturas
ñ loqui xpm̃ uenire agalilea.
ciuins narareth ciuitas cẽ cog¬
nosatur. Plus siine ad manũ
tuit eis testimonium de ppħa ex
quo regi locum sascitanti nati¬
uitatis: incunctant̾ bethleem
responderunt. Itaq natus in

Expanded text:
n tamen similiter, ut arbitror, praevisum fuisse et a Prophetis, evidens aliquod invenitur de Scripturis testimonium. Nam quod legievangelista, qui hoc de propheta sumit, non tam ad conceptionem, quam ad educationem referri satis evidenter ostendit, quod illo videlicet ex Aegypto reportatus fuerit, illicque nutritus. Denique Judaei ad Nicodemum, Scrutare, aiuntgit . Et quidem scienti legem loquebantur, et qui magister erat in Israel, nihilque facile ignoraret ex omnibus: et tamen tota fiducia instabant, monstrantes Scripturas non loqui Christum venire a Galilaea, cujus Nazareth civitas esse cognoscitur. Plus sane ad manum fuit eis testimonium de propheta, ex quo Regi locum sciscitanti nativitatis, incunctanter Bethlehem responderunt. Itaque natus in
Abbreviated transcription (Latin):
sensu securus abundat: ubi
aut certe rationi. aut ꝯt̾empnẽ¬
de auctoritati. quod sentitur obn
uiat. Que nã enim me ratio
siuie auctoritas sentire cogat. eti¬
am tempus illud ab antiquo
angłis innotuisse. de quo aplẽ.
temꝑis. misit deus filium suũ
factum ex muliere factum sub
la. Ereclibilius magis fortas¬
se uidetur ut sicut futuri ad¬
uentus domini ip̃o teste diem
prsus ignorant: ita quoq pͥoris
tempus neꝙͣ̃qmͣ p̃scierint. Quis
scit enim si in illo sꝑitali dei sa¬
pientia de p̾mo aduentu suo
⁊ angłis illud locuta sit. qd̃

Expanded text:
sensu securus abundat, ubi sensu securus abundat, ubi aut certae rationi, aut non contemnendae auctoritati quod sentitur non obviat. 19. Quaenam enim me ratio sive auctoritas sentire cogat, etiam tempus illud ab antiquo Angelis innotuisse, de quo Apostoltemporis, misit Deus Filium suum factum ex muliere, factum sub lege? Credibilius magis fortasse videtur, ut sicut futuri adventus Domini, ipso teste, diem prorsus ignorant ; ita quoque prioris tempus nequaquam praescierint. Quis scit enim, si modo illo spirituali Dei Sapientia de primo adventu suo et Angelis illud locuta sit, quod
Abbreviated transcription (Latin):
qmͣ cltm est adeo. Si quidẽ
p̃missa una causa que mͥui
debatur. cur ewangelista cũ
dicẽt. missus ẽ angłs gabel
nominatim subĩecerit. a deo
alteram qͦ temꝑate quidem
et sub disunctiõne subiunxi
quo⁊ mͥ ñ incumb̾et defendẽ¬
cli necessitas: q lectori daret᷑
quelib illarũ stare potest᷑ de
altera quid suggillor. quippe
qui neutram affirmans.
lectoris utrãꝙ magis iudicio
delinquo: Qmͣꝙͣ. ⁊ si ex sentẽ.¬
tia dixerim. ignotum usqadhuc
ñquidem quia ꝑ incarnandi
u̾bi mysterium: dĩ ꝓpositum e¬
rat qͣndoq oꝑari sasutem inme¬
dio t̾re. hoc enu ⁊ multis mor¬
talium & p̃scire donatum est
Q p̃dicere. s qd̾ potissimum tẽpꝰ.
quẽ uelocum. uł modum. p̃ci¬
pueq ꝙͣ uirginem. ad implẽ¬
dum ꝓpositum suum elegułet
ds. ssinqm hoc dei consilium.
ꝑsona. etiam scõs ignorasse ãge¬
los. senserim ⁊ sepserim: ꝓfecto
ñ uideo cur incredibile uideatur.
Sane ibiunus quisq in suo

Expanded text:
ctum est, a Deo. » Siquidem praemissa una causa quae mihi videbatur, cur Evangelista, cum diceret: Missus est angelus Gabriel, nominatim subjecerit, a Deo ; alteram quoque temperate quidem et sub disjunctione subjunxi, quo et mihi non incumberet defendendi necessitas, et lectori dareturquaelibet illarum stare potest, de altera quid suggillor, quippe qui neutram affirmans, lectoris utramque magis judicio derelinquo? Quanquam etsi ex sententia dixerim, ignotum usque tunnon quidem quia per incarnandi Verbi mysterium Dei propositum erat quandoque operari salutem in medio terrae hoc enim et multis mortalium et praescire donatum est, et praedicere, sed quod potissimum tempus, quemve locum, vel modum, praecipueque quam virginem, ad implendum propositum suum elegisset Deus; si, inquam, hoc Dei consilium npersona, etiam sanctos ignorasse Angelos senserim et scripserim; profecto non video cur incredibile videatur. Sane ibi unusquisque in suo
Abbreviated transcription (Latin):
ta quẽ pat̾ posuit insua potesta¬
tecͤ Que me rursum credere com¬
pellat necessitas. angłos iam
ante adũtisse ciuitatem nara¬
reth. qmͣ illocernent missum
archangłm. uirginem salutare.
et partũm nunciare diuinũ:
Si quidem quod p̾electa fuerit
bethleem natiuitati ierłm pas¬
sionũ etiam sic aꝑte ꝓ̃scitumꝙ

Expanded text:
nta, quae Pater posuit in sua potestate? Quae me rursum credere compellat necessitas, Angelos jam ante advertisse civitatem Nazareth, quam illo cernerent missum archangelum Virginem salutare, et partum nuntiare divinum? Siquidem quod praeelecta fuerit Bethlehem nativitati, Jerusalem passioni; etiam sic
Abbreviated transcription (Latin):
per̃ dampnabit conficetues
Bisi forte cam ꝑtetiuis lit aitde¬
um homines sine culpa dampna¬
ie existimet. Uerendum tam̃. ne si uł
breuit̾ ñ resꝑondetur stulto uixta
stultitiam suam. putãs forte sapien¬
tiam securius spargat seminari¬
um uecordie in aurib insipienti¬
um:ͥo ita iam insipientie eius ñ
sit numerus. Ueritatis ꝓinde testi¬
moniis ꝑ aucis et manifestis:
manifestum mendacium confu¬
tetur. Is forsitan qui asserit ñ
posse peccari ꝑ ignorantiã. nunꝙͣ
ꝓsius ignorantiis demp̃cat᷑ s
potius ppħam irrideat dẽpeantẽ
⁊ dicentem. Delicta iuuentutis
mes: & ignorantias meas.neme¬
mineris.Forsitan & rep̃hendet de¬
umͥ exigentẽ ꝓ pcc̃o ignorantie
satisfactõnem. Loquitur enĩ in le¬
uitico ad moysen. dicens. Anima
si peccauerit. ꝑ ignorantiã feceritq
unũ ex his quẽ domini lege ꝓhi¬
bent᷑ co peccati rea intellexerit ũ¬
quitatem suãi offeret arietem i¬

Expanded text:
peccatum damnabile confitetur? peccatum damnabile confitetur? Nisi forte tam protervus sit, ut Deum homines sine culpa damnare existimet. Verendum tamen, ne si vel breviter non respondetur stulto juxta stultitiam suam; putans forte sapientiam, securius spargat seminarium vecordiae in auribus insipientium, et ita jam insipientiae ejus non sit numerus. Veritatis proinde testimoniis, paucis et manifestis, manifestum mendacium confutetur. Is forsitan qui asserit non posse peccari per ignorantiam, nunquam pro suis ignorantiis deprecatur, sed potius prophetam irrideat deprecantem et dicentem: Delicta juventutis meae, et ignorantias meas ne memineris . Forsitan et reprehendet Deum exigentem pro peccato ignorantiae satisfactionem. Loquitur enim in Levitico ad Moysen dicens: Anima si peccaverit per ignorantiam, feceritque unum ex his quae lege Domini prohibentur, et peccati rea intellexerit iniquitatem suam, offeret arietem i
Abbreviated transcription (Latin):
ses quam apli nouerant ꝙ p̃di¬
cabant: s ꝓphe hoc aliquotiẽs
tefacta luce ewangłii semꝑ aꝑte
p̃dicabant: ita ut nunc om̃is ppłs
xp̃ianus scire & ꝯfiteri debeat fi¬
dem qmͣ eo temꝑe pauci ad mo¬
dum ⁊ ꝑfectiores quiq nouerũt
qͣmuis omnis ppłs dei etiam
tunc eiusdem mystia fidei. inle¬
galib cerimoniis typice porta¬
ret ¶ulta sũt qͦ ad hec ꝯfumã¬
Da ꝯcurrunt: s modus epłaris
cuncta ñ patitur. nͥ opus ẽ. Ar¬
bitror enim ut ante iam clixerã
laborandum: tũ quod mani¬
festam nimis p̾ferat falsitatem
tum quod ip̃e eius inuentor in
sua suꝑiori sententia ipãm ꝑse
satis impugnet: sibimet ip̃i ꝯtͣ¬
rius. Cum .N. denocturno illo
pͥuatoq susurrio domini cum
nichodemo laqueum nectat pob¬
lice damꝑnationis ꝑtotum or¬
bem ignorantib arbitͣns uidl̃
neminem ex illa hora poruisse
saluari. qui ñ fuerit baꝑtiratꝰ
ñ ne aꝑte pccm ignorantie ⁊

Expanded text:
ses, quam Apostoli noverant et praedises, quam Apostoli noverant et praedicabant: sed Prophetae hoc aliquoties ftefacta luce Evangelii semper aperte praedicabant: ita ut nunc omnis populus christianus scire et confiteri debeat fidem, quam eo tempore pauci admodum, et perfectiores quique noverunt; quamvis omnis populus Dei etiam tunc ejusdem mysteria fidei in legalibus caeremoniis typice portaret. » Multa sunt quae ad haec confirmanda concurrunt: sed modus epistolaris cuncta non patitur, nec opus est. Arbitror enim, ut ante jam dixeram, laborandum, tum quod manifestam nimis praeferat falsitatem; tum quod ipse ejus inventor, in sua superiori sententia ipsam per se satis impugnet, sibimetipsi contrarius. Cum enim de nocturno illo privatoque susurrio Domini cum Nicodemo, laqueum nectat publicae damnationis per totum orbem ignorantibus, arbitrans videlicet neminem ex 633 illa hora potuisse salvari, qui non fuerit baptizatus; nonne aperte peccatum ignorantiae, et
Abbreviated transcription (Latin):
alii minus. ꝓut eis sp̃e dabat
diuidẽs singͣłis ꝓut uolebał.
ioq absq p̾udĩcio sue scĩtatis.
atq ꝑfectionis qͣtomagis sim¬
pliciore quiq iusti. sine detͥmen¬
to salutis. saluationis tempꝰ.
modũ. & ordinem nescire potu¬
erunt. que tñ certa spe & fide
uti ꝓ missa fuerant firmissime
creclunt. ⁊ sꝑant. ⁊ardent deside¬
rant. formam tam̃ ac statum
ne cogitare quidem uł tenuit.
norunt. Ita gͦ multi ante sabua¬
toris aduentum dm̃ omnipo¬
tentem tenentes. ⁊diligentes
sue salutis qͣtissimum ꝓmissorẽ.
credentes inꝓmissionẽ fidelẽ.
sꝑantes certͣissimum redẽptorẽ.
in hac fide ⁊ expectatione sal¬
uati sunt. licet qͣndo ⁊ qͣliter.
& quo orcline salus reꝓmissa fie¬
ret ignorarent Neniq beda
aꝑte docet aꝑta omnia oñub
neqͣꝙͣ fuisse qͣ de xp̃o futura e¬
rant: quod tu quoq testimo¬
nium in tua epła posiusti.
Unum inquit idẽq dñice cru¬
cis tropheum. pͥus ꝓph̾e ⁊ moy¬

Expanded text:
itus dabat, dividens singulis prout volebat, idque absque praejudicio suae sanctitatis atque perfectionis: quanto magis simpliciores quique justi sine detrimento salutis, salvationis tempus, modum et ordinem nescire potuerunt, quae tamen certa spe et fide, uti promissa fuerant, firmissime credunt et sperant, et ardenter desiderant, formam tamen ac statum ne cogitare quidem vel tenuiter norunt? Ita ergo multi ante Salvatoris adventum, Deum omnipotentem tenentes et diligentes suae salutis gratuitum promissorem, credentes in promissione fidelem, sperantes certissimum Redemptorem, in hac fide et exspectatione salvati sunt: licet quando, et qualiter, et quo ordine salus repromissa fieret, ignorarent. Denique Beda aperte docet aperta omnia omnibus nequaquam fuisse quae de Christo futura erant, quod tu quoque testimonium in tua epistola posuisti. « Unum, » inquit, « idemque dominicae crucis tropaeum prius Prophetae et Moy
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃o teste quid face̾nt. &ita neꝙͣ¬
qmͣ peccantib. Neq enim fas
est ullatenus suspisari. menti¬
tum fuisse dominũ iħm. aꝑte
ꝑhibentem eos ignorare quid
facerent: ⁊ si fortẽ deapło dubi¬
tet quis. quod carnem suam
emulãs. sicut homo mentiri
potuerit uͥ ait. Si enim cogno¬
uissent nunqm̃ dominũ qgͥlẽ
crucifixissent Nunquid ñ ex
his satis apparet in qͣntis iace¬
at ignorantie tenebris: qui ig¬
norat peccari posse int̾dum ꝑ ig¬
norantiam. S dehis hactenus.
In fine michi insinuas ami¬
cabilit̾ quidem moneri aliqͦs
suꝑ quadã mea sententia.
qua clixi cum ewãgłium ex¬
ponẽm. consilium dei nulli
etiam beatorũ angłoꝵ añꝙͣ
deminde ut arbitior quia nĩ
satis iuste mouent᷑. aduͣtere
possunt. quod eandẽ senten¬
tiam ñ ꝯstant̾ affirmo. s cũ¬

Expanded text:
ipso teste, quid facerent , et ita nequipso teste, quid facerent , et ita nequaquam peccantibus. Neque enim fas est ullatenus suspicari mentitum fuisse Dominum Jesum, aperte perhibentem eos ignorare quid facerent; etsi forte de Apostolo dubitet quis, quod carnem suam aemulans, sicut homo mentiri potuerit, ubi ait: Si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent . Numquid non ex his satis apparet, in quantis jaceat ignorantiae tenebris, qui ignorat peccari posse interdum per ignorantiam? Sed de his hactenus.In fine mihi insinuas, amicabiliter quidem, moveri aliquos super quadam mea sententia, qua dixi cum Evangelium exponerem, consilium Dei nulli, etiam beatorum Angelorum, andem inde, ut arbitror, quia non satis juste moventur, advertere possunt quod eamdem sententiam non constanter affirmo, s
Abbreviated transcription (Latin):
est ĩ epła ad hebreos. quia ĩ scdo
tabernacło semel ĩ ano solus
pontifex intraret ñ sine sangͥ¬
ne. quẽ offerret. ꝓ sui ⁊ ppłi ig̃¬
norantia.Si pcẽm ignorantie
nullum ẽ. ñ ergo peccauit saulus
qd̃ ꝑsecutus ẽ eccłiam dei. qm̃ qui¬
dem̃ ignorans hoc fecit. manens
in in credulitate. Hene itaq faci¬
ebat.quod erat blas phemus
⁊ ꝑsecutor. ⁊ ꝯtumeliosus. quod
erat spirans minaꝵ. ⁊ ceclis in
inliscipłos ih̃u: in hoc ip̃o qͥppe
abundant᷑ emulator existens
pat̃narum suaꝵ tͣclitionum.
Non ergo debuit dicere misccłiã
ꝯsecutus sum. s mercedẽ recepi:
quippe quẽ ignorantia apcc̃o red¬
debar immunẽ. uisuꝑ ꝙ emu¬
latio remunerabilẽ nilicabat.
Si inqm̃ ignorantia nunqmnͣ
peccatur. quid etgo causamur
rũt int̾ficere illos. s insuꝑ qͦ ĩd
faciendo arbitͣti sumt obsequi¬
um se p̾staredeo: S et frustra
in citice saluator ꝓsuis orabat
crucifixoribus. quippe nescientib

Expanded text:
est in Epistola ad Hebraeos, quia in secundo tabernaculo semel in anno solus pontifex intraret, non sine sanguine, quem offerret pro sui et populi ignorantia? Si peccatum ignorantiae nullum est, non ergo peccavit Saulus, quod persecutus est Ecclesiam Dei, quoniam quidem ignorans hoc fecit, manens in incredulitate. Bene itaque faciebat, quod erat blasphemus, et persecutor, et contumeliosus; quod erat spirans minarum et caedis in discipulos Jesu; et in hoc ipso quippe abundanter aemulator existens paternarum suarum traditionum . Non ergo debuit dicere: Misericordiam consecutus sum ; sed, Mercedem recepi; quippe quem ignorantia a peccato reddebat immunem, insuper et aemulatio remunerabilem judicabat. Si, inquam, ignorantia nunquam peccatur; quid ergo causamur runt interficere illos, sed insuper quoque id faciendo arbitrati sunt obsequium se praestare Deo? Sed et frustra in cruce Salvator pro suis orabat crucifixoribus, quippe nescientibus,
Abbreviated transcription (Latin):
iudere que uos iudetis et ñ ui¬
derunt:⁊ auclire que auclitis.
⁊ ñ auclierunt. QuareUt ui¬
dełclarius largrasq ꝑciperẽt.
.quod uix tenuĩt obscurẽq p̃¬
senserãt. Alioquin quid opus
erat foris uidere carnem. ⁊car¬
nis aulire sermones: suam ĩ¬
tus aspũ fuerant ꝑfecte in¬
structi de omnib. p̾sertim cũ
dominus dicat caro ñ ꝑdest

Expanded text:
videre quae vos videtis, et non vividere quae vos videtis, et non viderunt; et audire quae auditis, et non audierunt . Quare? ut videlicet clarius largiusque perciperent, quod vix tenuiter obscureque praesenserant. Alioquin quid opus erat foris videre carnem, et carnis audire sermones, si jam intus a Spiritu fuerant perfecte instructi de omnibus? praesertim cum Dominus dicat, Caro non prodest