comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pio apud dm̃. Ecce quotiens erat. & nus¬
quam dixit quodnonerat. Cui ergo
credimus: iohanni inxp̃ipectore recũ¬
benti. anarrio inter effusa se sua uisce¬
ra uolutanti: Vt agnosceremus similem iudȩ
proditoris. arrii quoq fuisse ꝑfidiam. quẽ
similis poena damnauit. Effusa sunt enim
& arruiuiscera. Pud& dicere ubi. Atꝙita
crepuit medius. prostratus infaciem. ea qͥb
xp̃mnegauerat foedera pollutus. Crepuit
enim sicut &iam deiuda p&rus apłsdixit.
quia possedit aurum demercede iniustitię̧
& infaciem prostratus crepuit medius. &
effusa sunt omnia uiscera eius. Nonẽ for¬
tuita mors. ubi insacrilegio pari. poenȩ
parilis ꝓcessit exemplum. Utidem sub¬
irent supplicium. qui eundem dñm negauer̃:
& qui eundem dñm prodider̃. Uenia mus
adalia. Arrius dicit. ante quam nascer&
non erat. Sed scriptura dicit. omnia eẽ ꝑ
filium. Quomodo ergo aliisdedit eẽ qui

Expanded text:
pio apud Deum . Ecce quoties erat et nuspio apud Deum . Ecce quoties erat et nusquam dixit quod non erat. Cui ergo credimus? Joanni in Christi pectore recumbenti, an Ario inter effusa se sua viscera volutanti; ut agnosceremus similem Judae proditoris Arii quoque fuisse perfidiam, quem similis poena damnavit? 124. Effusa sunt enim et Arii viscera, pudet dicere ubi, atque ita crepuit medius, prostratus in faciem; ea quibus Christum negaverat, foeda ora pollutus. Crepuit enim, sicut etiam de Juda Petrus apostolus dixit , quia possedit agrum de mercede injustitiae, et in faciem prostratus crepuit medius, et effusa sunt omnia viscera ejus. Non est fortuita mors, ubi in sacrilegio pari poenae parilis processit exemplum; ut idem subirent supplicium qui eumdem Dominum negaverunt; et qui eumdem Dominum prodiderunt. 125. Veniamus ad alia. Arius dicit: Antequam nasceretur, non erat: sed Scriptura dicit omnia esse per Filium. Quomodo ergo aliis dedit esse, qui
Abbreviated transcription (Latin):
explicare quod sentiunt. Censorie itaque
impi&as arriana. non expositione rese¬
ratur. sed damnatione d&egitur. Ut qui
curiose gestit audire. prius damnatum
cognoscer& ne faller&ur. quam expositũ
erat quando nonerat. & ante quam nas¬
cer&ur non erat. & qui exnihilo factum.
aut exalia substantia: uelusia dicunt eẽ
asserunt. iure damnatos. non humana¬
industria. non composito aliquo: Trecenti
decem & octo ut supra pressius dixiepis copi.
ad concilium conuener̃. Sed ut innumero
eorum. ꝑsignum suȩ passionis & nominis. dñs
iñc suo ꝓbar& se adeẽ concilio. crux intre¬
centis. inu nomen indecem &octo ẽ sacer¬
cunda correctio confessionem. epistola
adimperatorem constantium missa testa¬
tur. correctionem secuta concilia confiten¬
erat. Sed scriptura dicit erat. non dicit
non erat. Deniq iohannes scripsit. In prin¬
cipio erat uerbum . & uerbum erat apud
dm̃ & ds̃erat uerbum. Hoc erat inprinci¬

Expanded text:
explicare quod sentiunt. Censorie itaque explicare quod sentiunt. Censorie itaque impietas Ariana non expositione reseratur, sed damnatione detegitur; ut qui curiose gestit audire, prius damnatam cognosceret, ne laberetur, quam expositam Erat quando non erat, et antequam nasceretur non erat: et qui ex nihilo factum, aut ex alia substantia vel οὐσίᾳ dicunt esse, asserunt, jure damnatos. Non humanaindustria, non composito aliquo trecenti decem et octo, ut supra pressius dixi , episcopi ad concilium convenerunt: sed ut in numero eorum 468 per signum suae passionis et nominis Dominus Jesus suo probaret se adesse concilio; Crux in trecentis, Jesu nomen in decem et octo est sacercunda correctio. Confessionem epistola ad imperatorem Constantium missa testatur, correctionem secuta concilia confitenerat; sed Scriptura dicit, Erat, non dicit, non erat. Denique Joannes scripsit: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hoc erat in princi
Abbreviated transcription (Latin):
men sacrilegiis p̃feruntur . Illos nomina¬
uimus ut erubesceres . Diuina quoq responsa
benedic&ur suꝑ terram. & benedicent dm̃
uerum. Et quiiurant suꝑ terram. iurabunt
ꝑdm̃ uerum. Haec inquit dixit esaias quando
uidit maiestatem eius: hoc in euangelio de¬
signatur . quod maiestatem uiderit xp̃i. &
locutussit deeo. Accipe tamen quid& iam
scriperit euange listaiohannes in epistola
dicens. Scimus quia filius dĩ apparuit. & dedit
& uerum dm̃ dicit. Ergo siuerus ds̃ utiq
noncreatus : Nihil fallax habens atq fuca¬
tum. nihil confusum atꝙ dissimile. Dsigi¬
tur exdõ lumen delumine. uerus os dedõ
uero. ex patrenatus non factus. unius sub¬
stantiȩ cumpatre . Sic nempe nr̃i secundum
scripturas dixer̃ patres. qui &iam sacrilega
dogmata ideosuis inserenda putauere
decr&is. ut arrii ꝑfidia ipsa se ꝓder& Ne
quasi fucis quib dam & colorib inlita uela¬
r&ur Fucum enim faciunt. quinon audent

Expanded text:
men sacrilegiis praeferuntur. Illos nominamen sacrilegiis praeferuntur. Illos nominavimus, ut erubesceres divina quoque responsa benedicetur super terram, et benedicent Deum verum: et qui jurant super terram, jurabunt per Deum verum . Haec, inquam, dixit Esaias, quando vidit majestatem ejus. Hoc in Evangelio designatur, quod majestatem viderit Christi, et locutus sit de eo. 117. Accipe tamen quid etiam scripserit Evangelista Joannes in epistola sua dicens: Scimus quia Filius Dei apparuit, et deditet verum Deum dicit: ergo si verus Deus, utique non creatus, nihil fallax habens atque fucatum, nihil confusum atque dissimile. tur ex Deo, lumen de lumine, Deus verus de Deo vero, ex Patre natus, non factus, unius substantiae cum Patre. 119. Sic nempe nostri secundum Scripturas dixerunt Patres, qui etiam sacrilega dogmata ideo suis inserenda putavere decretis, ut Arii perfidia ipsa se proderet; ne quasi fucis quibusdam et coloribus illita velaretur. Fucum enim faciunt, qui non audent
Abbreviated transcription (Latin):
ere famulantia: uerum dĩfilium credider
dicentes. Uere filius dĩest. Hoc idem cen¬
turio cum aliis qui secum erant. treme¬
factis mundi cardinibus. inpassione dñi
confit&ur. & tu her&ice negas. Centurio
dicit. Uere filius dĩ erat iste. Erat inquit
centurio . & arrianus dicit nonerat. Ille
ergo generationis & ueritatem & a&erni¬
tatem asseruit. manu eruentus. sed mente
deuotus . Tu her&ice ueritatem generatio¬
nis negas. tempus asscribis. Utinam mañ
potius quam animam cruentasses. Sed
nunc manu innocens. & mente feralis.
quantũ inte ẽ. mortem infers. qui infir¬
mum opinaris. Immo quod grauius ẽ. &¬
si diuinitas uulnus sentire non poss&: quod
inte tamen ẽ. maiestatem suam in xp̃o. ñ
solum corpus interficere conaris. Uerum
igitur dm̃ dubitare non possumus. quem
uerum dĩ filium & carnifices crediderunt.¬
& daemones fatebantur. Quorum nunc
non testimonia requiruntur. sed tuis ta¬

Expanded text:
ere famulantia, verum Dei Filium crediderunt, ere famulantia, verum Dei Filium crediderunt, dicentes: Vere Dei Filius es . 114. Hoc idem Centurio cum aliis qui secum erant, tremefactis mundi cardinibus in passione Domini confitetur: et tu, haeretice, negas! Centurio dicit: Vere Filius Dei erat iste . Erat, inquit Centurio, et Arianus dicit, non erat. Ille ergo generationis et veritatem et aeternitatem asserit manu cruentus, sed mente devotus: tu, haeretice, veritatem generationis negas, tempus ascribis. Utinam manus potius quam animam cruentasses! Sed nec manu innocens, et mente feralis, quantum in te est, mortem infers, qui infirmum opinaris; immo, quod gravius est, etsi divinitas vulnus sentire non possit, quod in te tamen est, majestatem suam in Christo, non corpus interficere conaris. 115. Verum igitur Deum dubitare non possumus, quem verum Dei Filium et carnifices crediderunt, et daemones fatebantur: quorum nunc non testimonia requiruntur, sed tuis ta
Abbreviated transcription (Latin):
optiuus & uerus. Nec filius dicer& unũ
sumus. si secum uero qui uerus nonerat
ipse conferr&. Faciamus ergo dicit
pater. Quidixit. uerus ẽ Potest ergo
uerus non eẽ ille qui fecit: Et quod di¬
centi defertur. facienti negatur
Quomodo autem nisiuerum filium scir&
committer & ei uoluntatis suae unitatem
& operis ueritatem: Cum enim eadem faciat
filius opera quae pater facit. & quos uiui¬
ficat filius. sicut scriptumẽ. Nec indiffereis
potestate. & liber est uoluntate. ita uni¬
tas seruatur. quia & uirtus dĩ in diuinita.¬
tis propri&ate ẽ. & libertas non in aliqua.
differentia. sed inunitate ẽ uoluntatis
Turbati infr&o apłorum lic&. sed adhuc ñ
credentium chori. ubi primum subpedib
dñi ludere aquas . & inqui&o maris aestu
deambulantis dñĩ suꝑaquas intrepida
uidere uestigia. subiq naui quȩ fluctib
turbar&ur: ubi eam tamen xp̃c ascendit.
placidata aequora. & elementa conspex¬

Expanded text:
optivus et verus; nec Filius diceret: Unum optivus et verus; nec Filius diceret: Unum sumus ; si se cum vero, qui verus non esset ipse, conferret. Faciamus ergo dicit Pater. Qui dixit, verus est: potestne ergo verus non esse ille, qui fecit; et quod dicenti defertur, facienti negatur? 112. Quomodo autem nisi verum Filium sciret, committeret ei voluntatis suae unitatem, et operis veritatFilius opera quae Pater facit, et quos vult vivificet Filius sicut scriptum est, nec indifferens potestate, et liber est voluntate: ita unitas servatur; quia et virtus Dei in divinitatis proprietate est; et libertas non in aliqua differentia, sed in unitate est voluntatis. 113. Turbati in freto apostoli, licet adhuc non credentes corde, ubi primum sub pedibus Domini ludere aquas, et inquieto maris aestu deambulantis Domini super aquas intrepida videre vestigia; subitoque navi quae fluctibus turbaretur, ubi eam tamen Christus ascendit; placidata aequora, et elementa conspex
Abbreviated transcription (Latin):
ricordia pi&atis. oblatio securitatis Sed
ne calumnientur quia scriptumẽ. tradi¬
dit eum pater. Ipse apłs alibi dixit. Pax
ꝓpeccatis nr̃is. Et alibi Sicut xp̃e dilex̃
nos. & tradidit sem& ipsum pronobis: Siergo
traditus ẽ apatre. & ipse se tradidit. appa¬
r& unam eẽ operationem. unam eẽ patris
& filii uoluntatem: Sinaturalem ergo
maiestatem quęrimus. genitus ẽ. quige¬
nitum infitiatur. proprium negat
qui ꝓprium abnuit. cõmunem c&eris
arbitratur S in uero generationis ipsius
propri&atem requirimus. ex dõ exiuit
quod ex ire ꝑhib&ur. angustis lic& sermo¬
nibus. propri& atem diuinȩ generationis
aduertimus. ut non ex loco aliquo uidea¬
tur exisse. sed ut ds̃ ex dõ. filius expatre
tus ẽ. Exore altissimi prodiui. Sed sina¬
turam non agnoscunt. sinoncredunt si non¬
credunt scripturis. uel operib credant
Cui dicit pater faciamus : nisi ei quem uerĩ
ginem recognoscer&: Nonẽ unum ad¬

Expanded text:
ricordia pietatis, oblatio securitatis. 109. Sed ricordia pietatis, oblatio securitatis. 109. Sed ne calumniarentur, quia scriptum est: Tradidit eum Pater; ipse Apostolus alibi dixit: Pax pro peccatis nostris ; et alibi: Sicut Christus dilexit nos, et tradidit semetipsum pro nobis . Si ergo et traditus est a Patre, et ipse se tradidit, apparet unam esse operationem, unam esse Patris et Filii voluntatem. 110. Si naturalem ergo majestatem quaerimus, genitus est. Qui genitum inficiatur, proprium negat: qui proprium abnuit, communem caeteris arbitratur. Sin vero generationis ipsius proprietatem requirimus, ex Deo exivit.quod exire perhibetur: angustis licet sermonibus proprietatem divinae generationis advertimus; ut non ex loco aliquo videatur exisse, sed ut Deus ex Deo, Filius ex Patre;tus est: Ex ore Altissimi prodii . 111. Sed si naturam non agnoscunt, si non credunt Scripturis, vel operibus credant. Cui dginem recognosceret? Non est unum ad
Abbreviated transcription (Latin):
Ubiq totus. eodemq tempore uel incęlo. uel
interris. uel in nouissimo maris. Ui su in com¬
prehensibilis. in interp̃tabilis sensu. inȩsti¬
mabilis fide. sequendus religione. ita uene¬
randus. ut quicquid religiosius sentiri po¬
test. quic quid praestantius addecorem.
quicquid sublimius ad potestatem. hoc dõ
intellegas conuenire. Ergo quia infilio
complac& pater. crede quia dignus patre
filius. crede quia adõ ex iuit filius. ut ipse
testatur dicens. Ex dõ processi & ueni.
Et alibi Adõ exiui Quiex dõꝓcessit
& adõ exiuit. nihil aliud potest habere.
nisi quod dĩ est. Vnde non solum ds̃. sed &iã
uerus ds̃. Ds̃ uerus euero . & ad eo uerus.
ut ipse sit ueritas. Itaq sinomen quȩri¬
mus. ueritas ẽ. Si maiestatem quȩrimus
prius. Scriptum ẽ enim. qui filio ꝓprio ñ
peꝑcit: sed ꝓnob omnib tradidit eum
Tradidit utiq secundum carnem. Proprie
tas diuinitatis. ẽ ueritas ꝓpri&atis. mise¬

Expanded text:
ubique totus, eodemque tempore vel in coelo, vel ubique totus, eodemque tempore vel in coelo, vel in terris, vel in novissimo maris praesens: visu incomprehensibilis, fatu ininterpretabilis, sensu inaestimabilis, fide sequendus, religione venerandus; ut quidquid religiosus sentiri potest, quidquid praestantius ad decorem, quidquid sublimius ad potestatem, hoc Deo intelligas convenire. 107. Ergo quia in Filio complacet Pater , crede quia dignus Patre Filius, testatur dicens: Ex Deo processi et veni . Et alibi: A Deo exivi . Qui ex Deo processit, et a Deo exivit, nihil aliud potest habere nisi quod Dei est. Unde non solum Deus, sed etiam verus Deus, verus a vero, et adeo verus, ut ipse sit veritas. Ita si nomen quaerimus, veritas est, si majestatem quaerimus prius. Scriptum est enim: Qui Filio proprio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum . Tradidit utique secundum ctas divinitatis est, veritas proprietatis, mise
Abbreviated transcription (Latin):
tar&. Aut igitur desinant colere quẽ
creaturam appellant. aut desinant co
lere sisimulant dicere creaturam. ne
sub appellatione cultorum. sacrilegia
grauiora cõmittant. De testabilior enĩ
domesticus hostis quam extraneus. & gra¬
uius scelus. ut aduersus xp̃m ab utantur
xp̃i nomine. Quem igitur meliorem in¬
terp̃tem quȩrimus scripturarum: quam
illum doctorem gentium. uas electionis
electum depersecutionibus. qui iũm quẽ¬
ꝑsecutus fuerat. fater&ur. Legerat utiq
salomonem plus quam arrius. & erat peri¬
tus inlege. & ideo quia legerat. noncreatũ
dicit esse sedgenitum. Legerat enim. ip¬
se dixit & facta sunt. ipse mandauit &
creata sunt. Num quid dicto factus ẽ xp̃c:
Num quid mandato creatus ẽ xp̃c: Quo
compositȩ. Cum nihil accidat. sed solum
quod diuinumẽ innatura habeat sua.
Complensomnia. nusquam ipse confusus
Pene trans omnia. nusquam ipse pen&randus.

Expanded text:
taret? Aut igitur desinant colere quem taret? Aut igitur desinant colere quem creaturam appellant, aut desinant quem colere se simulant, dicere creaturam; ne sub appellatione cultorum sacrilegia graviora committant. Detestabilior enim domesticus hostis quam extraneus: et gravius scelus ut adversus Christum abutantur Christi nomine. 105. Quem igitur meliorem interpretem quaerimus Scripturarum, quam illum doctorem gentium, vas electionis, electum de persecutoribus? Qui Jesum persecutus fuerat, fatetur. Legerat 465 utique Salomonem plus quam Arius, et erat peritus in Lege; et ideo quia legerat, non creatum Christum dicit esse, sed genitum. Legerat enim: Ipse dixit, et facta sunt: ipse mandavit, et creata sunt . Numquid dicto factus est Christus? numquid mandato creatus est Christus?compositae: cui nihil accedat, sed solum quod divinum est in natura habeat sua: complens omnia, nusquam ipse confusus: penetrans omnia, nusquam ipse penetrandus:
Abbreviated transcription (Latin):
pientiae eorum. quoduerum nonẽ indulgea.
sinihil ut putant distat in uerbo. curnon
eum quem colunt meliore appellant no¬
mine. cur uerbo nonutuntur patris: Cur
abiciunt quod honorificentiae ẽ. assumuñ
quod iniuriae. Siaũ distat inter creatum
& genitum ut ego arbitror. cum legerimꝰ
genitum. non utiq idem & genitum intel¬
legimus & creatum. Dicant igitur gene¬
ratum expatre . ex uirgine procreatum
Aut dicant quomodo dĩfilius. & genitus &
creatus. Una natura & maxime dĩ. diuer¬
sitatem non recipit: Certe facessat nr̃a
sententia: Paulum interrogemus. qui spu
contragentes. specialiter contraarrianos
locutus. ait ita diuino iudicio. eos esse dam¬
natos. quiseruirent creaturae potius qũã
creatori Deniq sic habes. Tradidit illos
ds̃ in desideria cordis eorum. ut contume¬
liis afficiant corpora sua inter sem& ipsos.
uus qui dñm recognoscit. ipse creaturȩ
seruire nos prohib&. Quem ad modumergo

Expanded text:
pientiae eorum quod verum non est, indulgeam; pientiae eorum quod verum non est, indulgeam; si nihil, ut putant, distat in verbo: cur non eum quem colunt, meliore appellant nomine? cur verbo non utuntur Patris? cur abjiciunt quod honorificentiae est, assumunt quod injuriae? 102. Si autem distat inter creatum et genitum, ut ego arbitror, cum legerimus genitum, non utique idem et genitum intelligimus et creatum. Dicant igitur generatum ex Patre, ex Virgine procreatum: aut dicant quomodo Dei Filius et genitus et creatus. Una natura, et maxime Deus diversitatem non recipit. 103. Certe facessat nostra sententia: Paulum interrogemus, qui Spircontra gentes, specialiter contra Arianos locutus, ait divino judicio eos esse damnatos, qui servirent creaturae potius quam Creatori. Denique sic habes: Tradidit illos Deus in desideria cordis ipsorum, ut contumeliis afficiant corpora sua inter semetipsos: vus qui Dominum recognoscit, ipse creaturae servire nos prohibet: quemadmodum ergo
Abbreviated transcription (Latin):
natione id uideatur expressum. decla¬
rant sequentia. Sapientia inquit aedi¬
ficauit sibi domum. & succidit columnas
septem. & inter suas hostias miscuit incratera
uinum suum. & parauit suam mensam. &
misit suos seruos. conuocans cum altissima
p̃dicatione dicens Qui est insipiens. decli¬
n& adme. Nonne in euangelio post in¬
carnationem. haec omnia uidemus cõpl&a
Quod sacriconuiuii celebrauit mysteria.
quentia respondent prioribus. & totius cur¬
sum incarnationis. uidemus proph&ae ex¬
positione digestum. Multa alia docu¬
menta. prȩsto eẽ possent. huius modi
de incarnatione dictum uideri. Sed ñ
me inuoluo libris. ne tractatus uidea¬
tur eẽ diffusior. Nunc ipsos arrianos
interrogo. utrum idem putent eẽ ge¬
nitum quod creatum: Si enim idem di¬
cunt. nihil utiq distat intergenera¬
re &creare. Ergo qũo & nos creatisumus. inter
distantia ẽ. Sed quamuis amentessint. ta¬
men non audebunt dicere. Postremo ut insi¬

Expanded text:
natione id videatur expressum, declanatione id videatur expressum, declarant sequentia: Sapientia, inquit, aedificavit sibi domum, et subdidit columnas septem, et interfecit suas hostias: miscuit in cratera vinum suum, et paravit suam mensam; et misit suos servos, convocans cum altissima praedicatione, dicens: Qui est insipiens declinet ad me . Nonne in Evangelio post incarnationem haec omnia videmus esse completa, quod sacri convivii celebravit mysteria, quentia respondent prioribus, et totius cursum incarnationis videmus prophetiae expositione digestum. 99. Multa alia documenta praesto esse possent hujusmodi de incarnatione dicta videri: sed non me involvo libris, ne tractatus videatur esse diffusior. interrogo, utrum idem putent esse genitum, quod creatum? Si enim idem dicunt, nihil utique distat inter generare et creare. Ergo quoniam et nos creati sumus, inter distantia est. Sed quamvis amentes sint, id tamen non audebunt dicere. 101. Postremo ut insi
Abbreviated transcription (Latin):
creauit me. Nondixit. pater creauit me.
sed dñs creauit me. Caro dñm cognoscit.
gloria patrem signat. Creatura nr̃a h̃m
confitetur: caritas patrem nouit Itaq
quis ignor&. quia obcausam incorporations
hoc dicitur : In eo igitur se creatum dic̾it.
in quo & hominem testificatur dicens
Quid me quęritis occidere hominem: In quo¬
& crucifixus & mor tuus ẽ & sepultusẽ. Nec
dubitandum quod p̃scriptum posuit. quod
erat futurum. Haec enim consu&udo ẽ pro¬
ph&iae. ut quȩ futura sint. uel quasi p̃sen¬
tia. uel quasi facta dicantur. Deniq in
psalmo uicesimo primo legisti. Tauripin¬
gues obseder̃me. Legisti &iam. diuiser
sibi uestimenta mea : Quod euangelista
de tempore passionis proph&atum esse
significat. Dõ enim quȩ sunt futura: p̃sentia
sunt. Et ei cui p̃cognita sunt omnia: uen¬
tura profactisunt. Sicut scriptum ẽ. qui fec̃
quae uentura sunt. Nec mirum siante scła
tempora saecularia: quam uero de incar¬

Expanded text:
creavit me. . Non dixit: Pater creavit, creavit me. . Non dixit: Pater creavit, sed Dominus creavit me. Caro Dominum agnoscit, gloria Patrem significat: creatura nostra Dominum confitetur, charitas Patrem novit. Itaque quis ignoret quia ob causam incorporationis hoc dicitur? In eo igitur se creatum dicit, in quo et hominem testificatur dicens: Quid me quaeritis occidere hominem, quet crucifixus et mortuus, et sepultus est. 97. Nec dubitandum quod praeteritum posuit, quod erat futurum: haec enim consuetudo est prophetiae, ut quae futura sunt, vel quasi praesentia, vel quasi facta dicantur. Denique in psalmo XXI legisti: Tauri pingues obsederunt me ; legisti etiam: Diviserunt sibi vestimenta mea : quod evangelista de tempore passionis prophetatum esse significat; Deo enim quae sunt futura, praesentia sunt: et ei cui praecognita sunt omnia, ventura pro factis sunt, sicut scriptum est: Qui fecit quae ventura sunt . 98. Nec mirum si ante saectempora saecularia. Quam vere de incar
Abbreviated transcription (Latin):
uertant. Non enĩ ds̃ factus. sed ds̃ dĩ filius
natusẽ. Postea aũ secundum carnem. homo
factus exmaria ẽ. Simihi non credunt.
credent a postolo dicenti. Postquam uero
uenit plenitudo temporis. misit ds̃ filiũ
suum factum exmuliere. factum sublege
Filium inquit suum. non unum demultis.
non cõmunem sed suum cum dicit. genera¬
tionis a &ernae propri&atatem designa¬
uit. Hunc postea factum exmuliere. asse¬
rũit. ut factura non diuinitati sed assũp¬
tioni corporis ascriber&ur. Factum exmu¬
liere ꝑcarnissusceptionem. factum sublege:
perobseruantiam legis. Generatio aũ illa cȩ¬
lestis ante legem. ista post legem. Vnde &
& dm̃ eum &xpͣmfecit ds̃: Imperiti legant
totum & intellegant: Sic enim scriptumẽ
sed caro. Hoc utiq fieri potuit. quod potuit
crucifigi Non ergo factura dĩ filius Faces¬
sat igitur & illud. dequo calumniarisolent
& discant quem ad modum dictum sit. Dñs

Expanded text:
vertant; non enim Deus factus, sed Deus Dei Filius vertant; non enim Deus factus, sed Deus Dei Filius natus est: postea autem secundum carnem homo factus ex Maria est. 94. Si mihi non credunt, credant Apostovenit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum factum ex muliere, factum sub lege . Filium, inquit, suum, non unum ex multis, non communem, sed suum. Suum cum dicit, generationis aeternae proprietatem significavit. Hunc postea factum ex muliere astruxit, ut factura non Divinitatis, sed assumptionis corporis ascriberetur. Factum ex muliere per carnis susceptionem, factum sub lege per observantiam legis. Generatio autem illa coelestis ante legem, ista post legem. Ejusdem. um fecit Deus. Imperiti legant totum, et intelligant; sic enim scriptum essed caro est. Hoc utique fieri potuit, quod potuit crucifigi. Non ergo factura Dei Filius. 96. Facessat igitur et illud, de quo calumniari solent, et discant quemadmodum dictum sit: Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
ter sit propri&ate naturali. nobis ds̃ pa¬
ter coeperit esse ꝑfilium. nonnaturae
iure. sed gratiae : Iamen utramq naturam
hoc significare uid&ur inxp̃o. & diuinita¬
tis & carnis. Diuinitatis expatre. carnis
ex matre Illam quae omnia. istam quae
ex uirgine. Deniq ante patrem ut filius
nominauit. dm̃ postea ut homo nuncupa¬
uit: Ubiꝙ autem dm̃ suum. quod ex persona
dicat hominis. testimonia docent. Ds̃ ds̃m̃s
respice me. quare me dereliquisti᷑ Et alibi
deuentre matris meae. ds̃ m̃sestu. Et supra
quasi homo patitur. & infrahomo est.
qui ex matris uentre iactatur. Itaq
cum dicit. deuentre matris meȩ ds̃m̃s
estu. significat eum qui pater semperat.
ex illo dm̃sibi esse. ex quo dematris uentre
inproph&is. generationem xp̃i legimus.
unde audent dicere creatum eẽ uel factum.
dĩ filium adõ esse genitum. dedõnatum
factum aũ in quo legerint. diligenter ad¬

Expanded text:
ter sit proprietate naturae, nobis Deus Pater sit proprietate naturae, nobis Deus Pater coeperit esse per Filium, non naturae jure, sed gratiae; tamen utramque naturam hic significare videtur in Christo et divinitatis et carnis, divinitatis ex Patre, carnis ex matre, illamque ante omnia, istamque ex Virgine. Denique ante Patrem ut Filius nominavit, Deum postea ut homo nuncupavit. 92. Ubique autem Deum suum quod ex persona dicat hominis, testimonia docent: Deus, Deus meus, respice me; quare me dereliquisti ? Et alibi: De ventre matris meae Deus meus es tu . Et supra quasi homo patitur: et infra homo est, qui ex matris ventre jactatur. Itaque cum dicit: De ventre matris meae Deus meus es tu; significat cum qui Pater semper erat, ex eo Deum sibi esse, ex quo de ventre matrisin prophetis generationem Christi legerimus, unde audent dicere creatum esse vel factum?Dei Filium de Deo esse genitum, de Deo natum: factum autem in quo legerint, diligenter ad
Abbreviated transcription (Latin):
gemitus liberauit: Creatura in quit libe
rabitur a seruitute corruptionis. Uidem
induxit errorem. ut eundem quicreauit
omnia qui fecit omnia. dicer& creaturam:
Num ipse dñs secreauit. Si enim lectumẽ quod
per ipsum omnia facta sunt. & sine ipso factum ẽ
nihil. numquid ipse se fecit Silectum ẽ quod
negari non potest. quia ds̃ insapientia fecit
omnia numquid uerisimile uideri potest.
quia in se ipsa ẽ facta sapientia. Legimus
genitum. quia pater dixit. exutero ante
luciferum genuite: Legimus primogenitũ
filium. legimus unigenitum. Primogenitũ.
quia nemo ante ipsum. unigenitum. quia
nemo post ipsum. Legimus &iam. quia
rationem inquit. non creationem. Quid
his tantis ac talibus conferripotest: Osten¬
dit &iam dĩfilius. distantiam generatio¬
nis & gratiae. dicens: Ascendo ad patrem
sed ascendo ad patrem meũ. & ad patrem
ur̃m: Separatio ista. diuersitatem os¬
tendit. quod illius generator. noster crea

Expanded text:
gemitus liberavit? Creatura, inquit, liberabitur a servitute corruptionis . Videminduxit errorem, ut eum qui creaviomnia, qui fecit omnia, diceret creaturam? Numquid ipse Dominus se creavit? Si enim lectum est quod per ipsum omnia facta sunt, et sine ipso factum est nihil : numquid ipse se fecit? 462 Si lectum est, quod negari non potest, quia Deus in sapientia fecit omnia: numquid verisimile videri potest quia in se ipsa est facta sapientia ? 89. Legimus genitum; quia Pater dixit: Ego ex utero ante Luciferum genui te . Legimus primogenitum : Filium, legimus unigenitum ? primogenitum, quia nemo ante ipsum: unigenitum, quia nemo post ipsum: legimus etiam: GeneI, 8? Generationem, inquit, non creationem. Quid his tantis ac talibus conferri potest. 90. Ostendit etiam Dei Filius distantiam generationis et gratiae, dicens: Ascendo ad Patrem sed: Ascendo ad Patremmeum, et Patrem vestrum. Separatio ista diversitatem ostendit, quod illius generator, noster creat
Abbreviated transcription (Latin):
nec fluali haustu. nec susurro preer me¬
antis riuuli. sed sermonib aduicemaquarum
operantibus. supra nitorem aquarum ꝑspi¬
cuis & omni purioribus. niueis utiq sermonibus.
quib dixisti. Si fuerint peccata ur̃a sicut foe¬
nicium. ut niuem dealbabo. Est &iam po¬
culum. quo secr&a mentis mundare consuesti.
poculum nonnaturae u&eris. nec exuit e
one peregrino. qui sicut una deuite. ita
ille incarne crucis pependit eligno. Ex hoc
ergo botruone. estuinum quod la &ificat
corhominis: sobri&ate in ebriat. crapulam
fidei. & uerȩ religionis exhalat. crapulam
dñe aures augustȩ mentis emunda. ut sicut
uino naturali homines in ebriati. qui &em
diligunt. timorem mortis expellunt. in iu¬
rias non sentiunt. aliena nonquȩrunt. suo¬
rum obliuiscuntur. ita &iam uino tuo
crapulatus. pacem diligat. & fidei exultatio¬
ne securus. mortem infidelitatis ignor&.
patientiam caritatis exhibeat. sacrilegia

Expanded text:
nec fluviali haustu, nec susurro praetermenec fluviali haustu, nec susurro praetermeantis rivuli: sed sermonibus ad vicem aquarum operantibus, supra nitorem aquarum perspicuis, et omni purioribus nive; illis utique sermonibus, quibus dixisti: Si fuerint peccata vestra sicut phoenicium, ut nivem dealbabo . 135. Est etiam poculum quo secreta mentis mundare consuevisti, poculum non naturae veteris, nec ex vite one peregrino, qui sicut uva de vite, ita ille in carne crucis pependit e ligno. Ex hoc ergo botryone est vinum quod laetificat cor hominis, sobrietatem inebriat, crapulam fidei et verae religionis exhalat, crapulam mine meus, domini aures Augusti mentis emunda, ut sicut vino naturali homines inebriati, quietem diligunt, timorem mortis expellunt, injurias non sentiunt, aliena non quaerunt, suorum obliviscuntur: ita etiam vino tuo crapulatus, pacem diligat, et fidei exsultatione securus, mortem infidelitatis ignoret, patientiam charitatis exhibeat, sacrilegia
Abbreviated transcription (Latin):
omiser ego & conpuncto corde. qui cum
immunda labia habeam. in medio quoque
populi inhabitem immunda labia haben
quicum immunda labia habeam. cogor
dedĩ generatione tractare. Quo igitur
dehis quȩ m&uo locuturus erum po: cum
dauid dehisquȩ sciat. orisuo custodiam pe¬
tat. Osimihi unum quoq deseraphim
candentem illum carbonem quẽ dealtari
diuino sumpsit. utriusq forcipe deferens testa¬
menti. immunda adurat labia. Ut quia
autem dñe reuelato mysterio. ad nos incarne
uenisti . non ꝑlegatum. neq ꝑnuntium. sed
ipse ꝑte. ab occultis meis conscientiam meam
mundes. ut ego quoq dudum immundus.
sed iam ꝑtuam miseri cordiam fide mundus
illud dauiticum canam dicens. psallam tibi in
dñe calumniatores tuos. & hostes relinqu ens.
conferte adnos. & scĩfica aures principis
gratiani : omniumq: prȩter ea. quorum
inmanib: liber hic uenerit . uacuas mihi prȩs¬
ta : nec ubi auditȩ ꝑfidiae sordes resideant
Emunda ergo emunda non fontanis poculis.

Expanded text:
O miser ego, et compuncto corde, qui cum immunda labia habeam, in medio quoque populi inhabitem immunda labia habentqui cum immunda labia habeam, cogor de Dei generatione tractare? Quo igitur de iis quae metuo, locuturus erumpo; cum David de iis quae sciat ori suo custodiam petat ? O si mihi quoque unus de Seraphim candentem illum carbonem, quem de altari divino sumpsit, utriusque forcipe deferens Testamenti, immunda adurat labia! 133. At autem, Domine, revelato mysterio ad nos in carne venisti, non per legatum, neque per nuntium, sed ipse per te, ab occultis meis conscientiam meam mundes; ut ego quoque dudum immundus, sed jam per tuam misericordiam fide mundus, illud Davidicum canam, dicens: Psallam tibi in ne, calumniatores tuos et hostes relinquens, confer te ad nos; et sanctifica aures principis Gratiani, omniumque praeterea quorum in manus hic libellus venerit, vacuas mihi praesta aures; necubi auditae perfidiae sordes resideant. Emunda ergo, emunda aurem non fontanis poculis,
Abbreviated transcription (Latin):
imperator. neq dissimilem patris. neq ex
Cestat ut illud quoq sacrilegium redar¬
guatur. & prob&ur creaturam non eẽ
dĩ filium qui nobis p̃sentis oraculum lectio¬
nis aspirat. Audiuimus legi dicente dño
Ite in orbem uniuersum & p̃dicate euange¬
lium. uniuersȩ creaturae. Qui uniuersa
creaturam dicit . nullam excipit. Et ideo ubi st̃
qui creaturam xp̃m apellant: Namsicrea¬
tura e&. numquid ipse sibi mandar& euan¬
gelium p̃dicari: Nonigitur creatura est.
sed creator: quidocendȩ creaturȩ. discipulis
suis mandat officium. Noncreatura xp̃c
Uanitatienim creatura subiecta ẽ. sicut apłs
dixit: Num quid ergo xp̃c sub iectusẽ uani¬

Expanded text:
Imperator, neque dissimilem Patri, neque ex Imperator, neque dissimilem Patri, neque ex Restat ut illud quoque sacrilegium redarguatur, et probemus creaturam non esse Dei Filium: in quo nobis praesentis oraculum lectionis aspirat; audivimus enim legi, dicente Domino: Ite in orbem universum, et praedicate Evangelium universae creaturae . Qui universam creaturam dicit, nullam excipit. Et ideo ubi sunt, qui creaturam Christum appellant? Nam si creatura esset, numquid ipse sibi mandaret Evangelium praedicari? Non igitur creatura est, sed creator, qui docendae creaturae discipulis suis mandat officium. 87. Non creatura Christus: Vanitati enim creatura subjecta est, sicut Apostolus dixit . Numquid ergo Christus
Abbreviated transcription (Latin):
nasus suis. iam dialectica tacet. Non quȩro
quidloquantur philosophi. requiro quid
faciant Soli in suis grmnasiis remanserunt.
Vides quam fides argumentis praeponder&
Illi cottidie a suis consortibus deseruntur.
qui copiosa disputant. & cottidie crescuñ.
qui simpliciter credunt. Noncreditur
pholosophis. creditur piscatoribus. Non
creditur dialecticis. creditur publicanis Illi
uoluptatib & deliciis orbem ligarunt. isti
ieiunus & doloribus exuerunt. Pluresitaq
Quo distant agentilibus arriani Illi deos
apellant disparessexu. dissimiles potestate.
isti trinitatem asserunt differentis diuinita¬
tis. & dissimilis potestatis: Illi deorum suorũ
principium asserunt temporale. & istixp̃m
coepisse ex tempore mentiuntur. Nonne
exphilosophia. omnem impi&atissuae trax¬
erunt colorem: Illi tamen quod uenerant᷑.
amplificant. Isti dĩfilium. creaturam asser̃
esse qui ds̃ est. Patuit ut arbitror sancte

Expanded text:
nasiis suis jam dialectica taceat. Non quaero nasiis suis jam dialectica taceat. Non quaero quid loquantur philosophi, requiro quid faciant. Soli in suis gymnasiis remanserunt. Vide 461 quam fides argumentis praeponderet. Illi quotidie a suis consortibus deseruntur, qui copiose disputant: isti quotidie crescunt, qui simpliciter credunt. Non creditur philosophis, creditur piscatoribus: non creditur dialecticis, creditur publicanis. Illi voluptatibus et deliciis orbem ligarunt, isti jejuniis et doloribus exuerunt. Plures itaququo distant a gentilibus Ariani. Illi deos appellant dispares sexu, dissimiles potestate: isti Trinitatem asserunt differentis divinitatis, et dissimilis potestatis. Illi deorum suorum principium asseverant temporale; et isti Christum coepisse ex tempore mentiuntur. Nonne ex philosophia omnem impietatis suae traxerunt colorem? Illi tamen quod venerantur, amplificant: isti Dei Filium creaturam asserunt esse, qui Deus est.
Abbreviated transcription (Latin):
congruentes. sempiternum dĩ filium quẽ
adnuntiauerant reuelarent. Ergo & nos
cum audimus exutero filium. excorde uer¬
bum. credamus quia non plasmaturmanib
sed expatrenatus . non artificis opus. sed pro¬
genies est parentis. Etideo dicit. hic estfili¬
us meus: non dixt. hic ẽ temporalis. Non dix̃
haec ẽ creatura mea. hic seruus meus. sed
hic filius ine̾us quem uid &is ingloria: hic ẽ
ds̃ abra ham dr̃isaac . ds̃ ia cob: qui apparuit
in rubo moysi : de quo moyses ait. Qui ẽ mi¬
sit me. Non pater inrubo. nonpater
inheremo sed filius morsi locutus ẽ. De¬
nique de ipso stephanus dicit. hic est qui fuit
dedit. ipse qui locutus ẽ moysi dicens. ego
sum ds̃ abraham ds̃ isa ac & ds̃ia cob. Hic est ds̃
patri archarum. hic est ds̃ proph& arum
Filium ergo legimus. Mens tua percipit lec¬
tionem. & lingua confessionem aufert. Hinc
argumenta. ubi fidesquȩritur. In ipsis gim¬

Expanded text:
congruentes, sempiternum Dei Filium, quem congruentes, sempiternum Dei Filium, quem annuntiaverant, revelarent? Ergo et nos cum audimus ex utero Filium, ex corde Verbum, credamus quia non plasmatus manibus, sed ex Patre natus: non artificis opus, sed progenies est parentis. 83. Et ideo qui dicit: Hic est Filius meus, non dixit: Hic est temporalis; non dixit: Haec est creatura mea, haec factura mea, hic servus meus; sed hic Filius meus, quem videtis in gloria. Hic est Deus Abraham, Deus Isaac, Deus Jacob, qui apparuit in rubo Moysi, de quo Moyses ait: Qui est, misit me . Non Pater in rubo, non Pater in eremo: sed Filius Moysi locutus est. Denique de ipso Stephanus dixit: Hic est qui fuit dedit, ipse qui locutus est Moysi, dicens: Ego sum Deus Abraham, Deus Isaac, Deus Jacob . Hic est ergo Deus patriarcharum, hic Deus est prophetarum. 84. Filium ergo legimus: mens tua percipit lectionem, edat lingua confessionem. Aufer hinc argumenta, ubi fides quaeritur: in ipsis gym
Abbreviated transcription (Latin):
uidit. nec errauit innatura. nec errauit in
gloria : Denique quid facere deber&: non
illos. sed xp̃m interrogauit . Nam & sitribus
praeparabat obsequium. unius tamen ex¬
pectabat imperium. Sed quo uel taberna¬
culorum numerum deferendum trib simpli¬
citer aestimauit. emendatur dĩpatris auc¬
toritate dicentis. hic est filius meus dilectis¬
simus ipsum audite: id est quid conseruos
tuos. cum dño socias tuo: Hic ẽ filius meus.
non morses filius. non helias filius. sed hic fi¬
lius : Sensit emendationem apłs. procidit
infaciem. consternatur patris uoce. & filui
claritate. Sed leuatur a filio. qui iacen¬
tes erigere consueuit. Unum uid&. solum
uid& dĩfilium. Recesserunt enim seruuli. ut
solus dñs. quisolus designabatur filius uidere¬
tur: Quidigitur sibi uoluit illa uisio. non
a equalitatem xp̃i seruorumq significans.
sed mysterium signans. nisi ut apparer&
nobis. quodlex & proph&ȩ cum euangelio

Expanded text:
vidit, nec erravit in natura, nec erravit in vidit, nec erravit in natura, nec erravit in gloria. Denique quid facere deberet, non illos, sed Christum interrogavit; nam etsi tribus parabat obsequium, unius tamen exspectabat imperium. Sed quoniam vel tabernaculorum numerum deferendum tribus simpliciter aestimavit, emendatur Dei Patris auctoritate dicentis: Hic est Filius meus dilectissimus, ipsum audite , id est: Quid conservos tuos cum Domino socias tuo? Hic est Filius meus. Non Moyses filius, non Elias filius: sed hic Filius. Sensit emendationem apostolus, procidit in faciem, consternatus Patris voce, et Filii claritate: sed sublevatur a Filio, qui jacentes erigere consuevit. Unum vidit, solum vidit Dei Filium. Recesserunt enim servuli, ut solus Dominus, qui solus designabatur Filius, videretur. 82. Quid igitur sibi voluit illa visio, non aequalitatem Christi servorumque significans, sed mysterium signans, nisi ut appareret nobis quod Lex et Prophetae cum Evangelio
Abbreviated transcription (Latin):
quem admodum carnis infirmitatem exigis
Nemo meliorem discutit. Credere tibi iussũẽ.
non discutere ꝑmissum ẽ. Scriptum ẽ enim.
credidit abraham dõ. Non solum ingenera¬
tione filii sermo deficit. sed &iam in operib dĩ
Scriptum ẽ enim. omnia opera eius infide.
Opera ergo infide. generatio sine fide: Et
discutimus quae non uidemus. cum iubemur
credere magis quam discutere quȩ uidemus
Quasi sempiternus. quasi uerbum. quasi splen¬
dor lucis a &ernae. quia simulsplendor ope¬
ratur ut nascitur. Apostoli istud exemplũ
est : non meum. Nolt ergo credere quod
lux. Noli arriane. ex nr̃is aestimare diui¬
na. sed diuina crede. ubi humana non inue¬
nis Rex gentilis. in igne cum pueris he¬
breis quarti quasi angeli uidit figuram
& quia praestare putabat angelis. dĩfilium
quem non legit sed credidit. iudicauit. Abra¬
ham quoq tresuidit. & unum adorauit
P&rus inmonte. moysen & heliam cum filio dĩ

Expanded text:
quemadmodum carnis infirmitatem exigis? quemadmodum carnis infirmitatem exigis? Nemo meliorem discutit: credere tibi jussum est, non discutere permissum est. Scriptum est enim: Credidit Abraham Deo, tione Filii sermo deficit, sed etiam in operibus Dei. Scriptum est enim: Omnia opera ejus in fide . Opera ergo in fide, generatio sine fide? Et discutimus quae non videmus, qui jubemur credere magis quam discutere, quae videmus. Quasi sempiternus, quasi Verbum, 460 quasi splendor lucis aeternae, quia simul splendor operatur, ut nascitur. Apostoli istud exemplum est, non est meum. Noli ergo credere quod lux . Noli, Ariane, ex nostris aestimare divina: sed divina crede, ubi humana non invenis. 80. Rex gentilis in igne cum tribus pueris Hebraeis quarti quasi angeli vidit figuram: t quia praestare putabat angelis, Dei Filium, quem non legit, sed credidit, judicavit . Abraham quoque tres vidit, et unum adoravit . 81. Petrus in monte Moysen et Eliam cum Filio Dei
Abbreviated transcription (Latin):
rationem ẽẽ eius infilio: Cuius praecipuam
generationem in operib agnoscimus. Dig¬
num certe est. ut specialiter & praecipue
uideatur generasse filium. & habeat gene¬
rationis inusitatȩ gloriam. qui hab& po¬
tes tatis inusitatae gratiam. Nonsola admi¬
rabilis expatre generatio xp̃i. Ad mirabi¬
lis &iam ipsa generatio eius ex uirgine
Tu illam dicis nr̃ȩ similem conceptionis. & ego
probo istam nr̃ae eẽ dissimilem. immo te ipsũ
cogam fateri. Dic quemad modum sitnatus
exmaria. quo usu uterus eum habuerit uirgi¬
nalis. quomodo sine semine uiri par tus. unde
uirgo pregnans. quem admodum puella ma¬
ter: ante f&us quam copulam uxoris exper¬
ta. Causa deerat. & generabatur filius
Vnde legis nouatae partus. Siigitur in uir¬
gine usus defuit generationis humanȩ. quẽ¬
ad modum indõ patre. propriae generatio¬
nis usum requiris. Certe usus exsexuest
quia sexus incarne. Ubiergo caro non est

Expanded text:
rationem esse ejus in Filio, cujus praecipuam rationem esse ejus in Filio, cujus praecipuam creationem in operibus agnoscimus? Dignum certe est ut specialiter et praecipue videatur generasse Filium. Habeat generationis inusitatae gloriam, qui habet potestatis inusitatae gratiam. 77. Non sola admirabilis ex Patre generatio Christi, admirabilis etiam ipsa generatio ejus ex Virgine. Tu illam dicis nostrae similem conceptionis, et ego probo et istam nostrae esse dissimilem, immo te ipsum cogam fateri. Dic quemadmodum sit natus ex Maria, quo usu uterus eum habuerit virginalis, quomodo sine semine viri partus, unde virgo praegnans, quemadmodum puella mater ante fetus, quam copulam ut uxor experta? Causa deerat, et generabatur filius. Unde ergo legis novatae partus? 78. Si igitur in Virgine usus defuit generationis humanae, quemadmodum in Deo Patre propriae generationis usum requiris? Certe usus in sexu est, quia sexus in carne est: ubi ergo caro non est,
Abbreviated transcription (Latin):
sui aliquando. uel profectum. quo nos ege¬
mus. quorum infirmitas ex huius modi re¬
bus profectum accipit. Qui autem omni¬
potens ẽ. utiq noncreatus. & sine loco. &
supra tempora ẽ Nihil enim ante dm̃. im¬
mo hoc ipsum uerbum. ante dm̃ dicere esse
aliquid. graue. Ergo siita est. quia nihil
horum ẽ in dõpatre quȩ profectum significceñ
quia ds̃ est. nihil horum aptaripotest &iam
dĩ filio. ut uel initium accipiat uel profectũ.
quia uerus ds̃ ex dõ uero est. Ergo quiausita¬
tum non repperimus ordinem. adqui esce ar¬
riane praecipuam filii generationem fuisse
Ad quiesce inquam. Et si mihi non credis.
erubesce uel dĩuocem dicentis. Cui me simi¬
lem a estimatis et iterum. quia non sicut
homo ita & ds: & enim operatio dĩ praecipua
est. quia non manib operatur aliquid. non
labore conficit. non dieb. absoluit: ipse eñ
dixit & facta sunt. ipse mandauit &crea¬
ta sunt : curnoncredamus p̃cipuam gene¬

Expanded text:
sui aliquam, vel profectum quo nos egesui aliquam, vel profectum quo nos egemus, quorum infirmitas ex hujusmodi rebus profectum accipit. Qui autem omnipotens est, 459 utique non creatus, et sine loco, et supra tempora est. Nihil enim ante Deum, immo hoc ipsum Verbum, ante Deum dicere esse aliquid, grave. Ergo si ita est, quia nihil horum est in Deo Patre, quae profectum significent; quia Deus est: nihil horum aptari etiam potest Dei Filio, ut vel initium accipiat, vel profectum; quia Deus verus ex Deo vero est. 76. Ergo quia usitatum non reperimus ordinem, acquiesce, Ariane, praecipuam Filii generationem fuisse. Acquiesce, inquam; et si mihi non credis, erubesce vel Dei vocem dicentis: Cui me similem aestimastis ? Et iterum: Quia non sicut homo, ita et Deus . Etenim si operatio Dei praecipua est, quia non manibus operatur aliquid, non labore conficit, non diebus absolvit; Ipse enim dixit, et facta sunt, ipse mandavit, et creata sunt : cur non credamus praecipuam gene
Abbreviated transcription (Latin):
Nempe finis exprincipio. non principium
Quod ipsorum oresit dictum: Ego autem:
filium natum eẽ profiteor. Quod reliquũẽ
impi&atis. horresco. Dm̃ confiteris homo.
& tali circum scribis calumnia. Ds hanc
auertat amentiam. Rursus obiciunt
Ergo non est filius. si non hab& quȩ habent
filii Ignoscat mihi pater. ignoscat filius.
re cupienti Est certe pater . & man& semꝑ
Sunt &iam creaturae prodispositione diuina
Est ergo aliquideorum. quod non sub iectumsit.
aut locis. aut temporibus. aut creationi.
aut causȩ alicui. uel auctori profecto nihl.
Quid ergo dicitis: Est horum aliquid. quo ege¬
at pater impium ẽ dicere Ergo desinite :
quȩ creaturarum sunt aptare diuinitati
Aut si comparere contenditis. considerate
quo ur̃a procedat impi& as. quod absit ut
uel insensus nr̃os aliquando ueniat. Nos
enim. qui piam responsionem tenemus
Namq: omnipotens dr̃ est. & ideo nullo eorum
pater in dig&. qui non hab& mutationẽ

Expanded text:
Nempe finis ex principio, non principium Nempe finis ex principio, non principium Quod ipsorum ore sit dictum. Ego autem Filium natum esse profiteor: quod reliquum est impietatis, horresco. Deum confiteris, homo, et tali circumscribis calumnia? Deus hanc averruncet amentiam. CAPUT XIErgo non est Filius, si non habet quae habent filii. Ignoscat mihi Pater, ignoscat Filius, re cupienti. Est certe Pater, et manet semper: sunt etiam creaturae pro dispositione divina. Est ergo aliquid earum quod non subjectum sit aut locis, aut temporibus, aut creationi, aut causae alicui vel auctori? Profecto nihil. Quid ergo dicitis? Est horum aliquid quo egeat Pater? Impium est dicere. Ergo aut desinite, quae creaturarum sunt, aptare divinitati: aut si comparare contenditis, considerate quo vestra procedat impietas; quod absit ut vel in sensus nostros aliquando veniat. 75. Nos enim piam responsionem tenemus. Namque omnipotens Deus est, et ideo nullo eorum Pater indiget, qui non habet mutationem
Abbreviated transcription (Latin):
expatre. paruulus fuit. uidistiincunis infan¬
tulum uagientem. processus aliquos accepit
a&atis sienim infirmitatem generatio¬
nis habuit. necesse est ut non solum nascen¬
di sed &iam uiuendi inciderit infirmita¬
tem. Sed for tasse eo prolaberis amentiae
qui defilio ista non abnuas. qui hecex infir¬
mitate m &iris humana. Quidsidm̃ nega¬
re non potes nomine : infirmitate tamen
hominem uis probare . Quidsi dum filium
discutis. patrem arguis: Et dum xp̃o prae¬
iudicas. patrem adiudicas. Nam sidiuina
generatio subiecta tempori fuit. &idex
usu generationis usurpatur humanae . ergo
& pater corporali utero por tauit filium.
decem mensium curriculis onusuexit Sed
quomodo sine sexu altero. generationis
usus : Vi dessollemnem generationis seriem
non coepisse . & tu partus cuiusdam corporei
necessitates putas fuisse sollemnes :. Iu usum
quaeris ego sexum Tu tempus exigis. ego or¬
dinem. Tufinem discutis. ego quȩro principiũ

Expanded text:
ex Patre, parvulus fuit. Vidisti in cunis infanex Patre, parvulus fuit. Vidisti in cunis infantulum vagientem, processus aliquos accepit aetatis; si enim infirmitatem generationis habuit, necesse est 458 ut non solum nascendi, sed etiam vivendi inciderit infirmitatem. 71. Sed fortasse eo prolabaris amentiae, ut de Dei Filio ista non abnuas, qui eum ex infirmitate metiris humana; quid si Deum negare non potes nomine, infirmitate tamen hominem vis probare? Quid si dum Filium discutis, Patrem arguis: et dum Christo praejudicas, Patrem adjudicas? 72. Nam si divina generatio subjecta tempori fuit, et id ex usu generationis usurpatur humanae; ergo et Pater corporali utero portavit Filium, decem mensium curriculis onus vexit. Sed quomodo sine sexu altero generationis usus? Vides solemnem generationis seriem non coepisse, et tu partus cujusdam corporeae necessitatis putas fuisse solemnes. Tu usum quaeris, ego sexum: tu tempus exigis, ego ordinem: tu finem discutis, ego quaero principium,