comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hac igitur et aliis de causis ea radice
intẽtibus ꝙ turpitudo sua ͤtq nalura
miseros faciat apparet illatã ciulibet
ĩuriã nõ accipiẽtis. sed inferentis
eẽ miferiã at quidẽ nũc ait contra
fuciũt oratores pro hiis enĩ qui graue
quid acerbũ q perpessi sũt miseracio¬
nẽ iudicũ excitare conãtur cũ ma¬
gis ad miltẽtib mala iustior mise¬
ratio debeatur/ quos nõ ab irãtis sed
a ꝓpicns pocius mmiserãtib q accu¬
satorib ad iudiciũ deluti egros ad
medicũ duci opportebat. Ut culxe mor¬
bos supplicio r esecatẽt duo pãcto deffen¬
sop õpera uel tota frigeret uesi ꝓdesse
homib mallẽt in accusationis habitũ
uerteretur Ip̃ĩ quoͣq impbi si eis ali¬
qua ⁊ inula uirtutẽ relictã fas esset
aspicere uicioꝵqz fordes penaꝵ cru¬
ciatib se depõĩturos uiderẽt cõpensatioẽm
adipiscẽde ꝓbitatis nec hos cruciatus

Expanded text:
Hinc igitur aliis de causis ea radice Hinc igitur aliis de causis ea radice nitentibus, quod turpitudo suapte natura miseros faciat, apparet inlatam cuilibet iniuriam non accipientis sed inferentis esse miseriam. Atqui nunc, ait, contra faciunt oratores. Pro his enim qui graue quid acerbumque perpessi sunt miserationem iudicum excitare conantur, cum magis admittentibus iustior miseratio debeatur; quos non ab iratis sed a propitiis potius miserantibusque accusatoribus ad iudicium ueluti aegros ad medicum duci oportebat, ut culpae morbos supplicio resecarent. Quo pacto defensorum opera uel tota frigeret, uel si prodesse hominibus mallet, in accusationis habitum uerteretur. Ipsi quoque improbi, si eis aliqua rimula uirtutem relictam fas esset aspicere uitiorumque sordes poenarum cruciatibus se deposituros uiderent compensatione adipiscendae probitatis, nec hos cruciatus
Abbreviated transcription (Latin):
to. uulgus ista nõ respicit oiũdigitur his¬
ne accedamꝰ quos belius similes ẽẽ mõstra¬
uimꝰ duid s⁊ quis amisso penitꝰ bisu ip̃m
etiã se hũisse obliuisceretur ĩtuitũ nichil¬
qz sibi ad hũãnam perfectõnem deesse
arbitraretur / nũ uidẽtes ea dem ce̾cos
xuttiremꝰ eẽ nomieit illud quide acqͥes¬
tent / q̃d eque ualidis ⁊ationũ mtitur
firmamẽtis infeliciores eos eẽ qui faciũt
ꝙͣ qui paciũtur ĩuiriã. uellem inquã
has ipãs audire ⁊ationes onñe in quit
imꝑbũ nũi supplicio dignũ negas. amim̾e
digni sũt miseros eẽ eos nõdubitas
cõuenit inꝙͣ Si igitur cognitor ait
rcideres cui suppliciũ inferẽdũ eẽ¬
putares, ei ne qui fecisset an qui pertu¬
lisset ĩurriã nec ambigo inꝙͣ quin
perpesso satiffacerẽ dolore facientis
miserior igitur tibi ĩuirie illator ꝙͣ
acceptor ẽẽ uideretur cõsequitur inꝙͣ

Expanded text:
t uulgus ista non respicit. Quid igitur, hist uulgus ista non respicit. Quid igitur, hisne accedamus quos beluis similes esse monstrauimus? Quid, si quis amisso penitus uisu ipsum etiam se habuisse obliuisceretur intuitum nihilque sibi ad humanam perfectionem deesse arbitraretur, num uidentes eadem caeco putaremus? Nam ne illud quidem adquiescent quod aeque ualidis rationum nititur firmamentis, infeliciores eos esse qui faciant quam qui patiantur iniuriam. – Vellem, inquam, has ipsas audire rationes. – Omnem, inquit, imdigni sunt miseros esse non dubitas? Conuenit, inquam. Si igitur cognitor, ait, resideres, cui supplicium inferendum putares, eine qui fecisset an qui pertulisset iniuriam? Nec ambigo, inquam, quin perpesso satisfacerem dolore facientis. Miserior igitur tibi iniuriae in lator quam acceptor esse uideretur. Consequitur, inquam.
Abbreviated transcription (Latin):
modꝰ. Et illa bonos inquit ẽẽ felices
malos beto miseros nuĩne cõcessimus.
Ita est inꝙͣ Si igitur inquit miserie
ciuꝰpiã bonũ aliquod addatur mĩne
felicior est eo cuiꝰ pura ac solitaria
sme cuilyͣ bom amixtione miferia et
dic inꝙͣ uidetur. Suid si eidẽ misero
qui cũctis careat bonis preter ea
quibz miser est malũ aliud fuerit
ãnexũ Nõne multo ĩfelicior eo
suoe ĩtuẽtut affectꝰ dellicencia uel
ĩpunitatẽ scelep putãt ẽẽ felictatẽ
uide aute quid eterna lex sanxiat
Meliorib aĩmũ cõformaueris.
nchil opu̾s est iuidice preniũ dese¬
zente. tu te ipẽ excellẽtiorib addi¬
disti. Si studiũ ad peiora deflexẽris
extra te ne quesieris ultorẽ tu te iỹe
in deteriora traxisti. ueluti si uicib
sordidã humũ celũqz respicias. cũctis
extra cessãtibus ip̃a cernẽdi rõne
nũc cẽno nũc syderib mñtercẽ bideatis at¬

Expanded text:
modus? – Et illa: Bonos, inquit, esse felices, modus? – Et illa: Bonos, inquit, esse felices, malos uero miseros nonne concessimus? – Ita est, inquam. – Si igitur, inquit, miseriae cuiuspiam bonum aliquid addatur, nonne felicior est eo cuius pura ac solitaria sine cuiusquam boni ammixtione miseria est? – Sic, inquam, uidetur. – Quid si eidem misero, qui cunctis careat bonis, prquibus miser est, malum aliud fuerit adnexum, nonne multo infelicior eo suos intuentur affectus, uel licentiam uel impunitatem scelerum putant esse felicem. Vide autem quid aeterna lex sanciat. Melioribus animum conformaueris: nihil opus est iudice praemium deferente, tu te ipse excellentioribus addidisti; studium ad peiora deflexeris: extra ne quaesieris ultorem, tu te ipse in deteriora trusisti– ueluti, si uicibus sordidam humum caelumque respicias, cunctis extra cessantibus ipsa cernendi ratione nunc caeno nunc sideribus interesse uidearis. A
Abbreviated transcription (Latin):
Sed his ea que prius concessa sũt
mimũ cõuenire cognosco Recte inquit
estimas Sed qui cõclusiomi accedere
dup putat equũ est uel falsũ aliquid
precessisse demõstret uel collationẽ
ꝓpoĩtionũ nõ eẽ efficatẽ neccessarie
cõclusionis ostendat aliogiĩ cõcessis
precedẽtib nichil prorsus est quod de
illacione causetur nam hoc quoqz
q̃d dicam nõ minꝰ mirũ uideatur sed
ex hus que sũpta eque est neccessariũ
Quidnã in quã feliciores inquit esse
improbos supplicia luẽtes ꝙͣ s eos
nulla iusticie pena coherceat Neq¬
id nũt molior q̃d ais ueniat in
mẽtem corrigi ulcione prauos mores
et ad rectũ supplicii terrore deduci
ceteris quoq exemplũ ẽẽ culxanda
fugiendi/ Sed alio quodã modo infe¬
liciores eẽ improbos arbitror impu¬
nitos. tamet si nulla ratio corzectoĩs
nullꝰ respectus habeatur exempli
Et quis erit iꝙͣ preter hos alius

Expanded text:
sed his eam quae prius concessa sunt sed his eam quae prius concessa sunt nimium conuenire cognosco. – Recte, inquit, aestimas, sed qui conclusioni accedere durum putat aequum est uel falsum aliquid praecessisse demonstret uel collocationem propositionum non esse efficacem necessariae conclusionis ostendat; alioquin concessis praecedentibus nihil prorsus est quod de inlatione causetur. Nam hoc quoque quod dicam non minus mirum uideatur, sed ex his quae sumpta sunt aeque est necessarium. – Quidnam? inquam. – Feliciores, inquit, esse improbos supplicia luentes quam si eos nulla iustitiae poena coherceat. Neqid nunc molior quod cuiuis ueniat in mentem, corrigi ultione prauos mores et ad rectum supplicii terrore deduci, ceteris quoque exemplum esse culpanda fugiendi; sed alio quodam modo infeliciores esse improbos arbitror impunitos, tametsi nulla ratio correctionis, nullus respectus habeatur exempli. – Et quis erit, inquam, praeter hos alius
Abbreviated transcription (Latin):
Itaqz cũ sua singulis miseria sit
triplici infortumo neccesse est ur¬
geantur. quos uideas scelus uelle
posse persicere Accedo inꝙͣ sed uti
hoc infortumo cito careãt pntrãdi
sceleris possibilitate deserti uehemẽter
exopto carebũt inquit ocius ꝙͣ ueltu
forsitã uelis uel illi sese existimãt ẽẽ
carituros. Neqz enĩ est aliquid in tam
breuibz uite metis ita serũ q̃d expect¬
are longũ ĩmortalis prefertim am¬
mus putet Quoꝵ magna spes et
excelsa facmop machina repẽtino
atqz insperato seye fine destruitur
Qd quidẽ illis miserie modũ statuit
Nam si nequicia miseros facit
miferior sic neccesse est duiturmor
nequã Quos infelicissimos ẽẽ iudi¬
carem si nõ eop maliciã saltim
mors extrema siniret. Et emĩsi de
prauitatis infortumo uera cõclusi¬
mus insinitam liquet eẽ miseriam
quã ẽẽ constat eternã Tũ ego mira
quidẽ in quã et cõcessu difficilis illatio

Expanded text:
Itaque cum sua singulis miseria sit, Itaque cum sua singulis miseria sit, triplici infortunio necesse est urgueantur quos uideas scelus uelle, posse, perficere. – Accedo, inquam, sed uti hoc infortunio cito careant patrandi sceleris possibilitate deserti uehementer exopto. – Carebunt, inquit, ocius quam uel tu forsitan uelis uel illi sese aestiment esse carituros; neque enim est aliquid in tam breuibus uitae metis ita serum quod exspectare longum immortalis praesertim animus putet. Quorum magna spes et excelsa facinorum machina repentino atque insperato saepe fine destruitur. Quod quidem illis miseriae modum statuit; nam si nequitia miseros facit, miserior sit necesse est diuturnior nequam. Quos infelicissimos esse iudicarem si non eorum malitiam saltem mors extrema finiret; etenim si de prauitatis infortunio uera conclusimus, infinitam liquet esse miseriam quam esse constat aeternam. – Tum ego: Mira quidem, inquam, et concessu difficilis inlatio,
Abbreviated transcription (Latin):
Sola mẽs stabilis super
N onstra que patituz gennt
Oleuẽ miũ maniĩ
Nec potẽcia gramina
menbra que ualeãt licet
Corda uertire nõ ualent
Intus est hominũ uigor
A zce conditus abdita
hec uenena potencius
d etrahũt hommiẽ sibi
dira que penitus meant
Nec nocẽcia corpori
m entis uulnere seuĩt
uni ego fateor inꝙħͣ nec iniuria
dici uideo uiciosos tamet si humaini
corporis speciẽ seruẽt in beluas tamẽ
ammoꝵ qualitate mutari Sed quoꝵ
atrox scelerataqz mẽs bonop pernicie
seuit id ipm eis licere noluissem Nec
licet inquit uti cõuemiẽti mõstrabi¬
tur loco ded tamẽ si id ip̃m quod eis
licere creditur auferatur magna
ex parte sceleratoꝵ hominũ pena
releuetur/ Et eñ q̃d incredibile
ciuꝙͣ forte uideatur infeliciores esse
neccesse est malos cũ cupita perfece¬
rint ꝙͣsiea que cupĩt implere non
possint . Nam si miserũ est̾ uoluisse
praua potuisse miserius est sine
quo uolũtatis misere languẽt effectꝰ

Expanded text:
Sola mens stabilis super monstra que patitur gemit. O leuem nimium manum! Non potentia gramina, membra que ualeant licet, corda uertere ualent. Intus est hominum uigor arce conditus abdita; nec uenena potentia detrahunt hominem sibi dira quae penitus meant nec nocentia corpori mentis uulnere saeuiunt. Tum ego: Fateor, inquam, nec iniuria dici uideo uitiosos, tametsi humani corporis speciem seruent, in beluas tamen animorum qualitate mutari; sed quorum atrox scelerataque mens bonorum pernicie saeuit, id ipsum eis licere noluissem. – Nec licet, inquit, uti conuenienti monstrabitur loco, sed tamen, si id ipsum quod eis licere creditur auferatur, magna ex parte sceleratorum hominum poena releuetur. Etenim, quod incredibile cuiquam forte uideatur, infeliciores esse necesse est malos cum cupita perfecerint quam si ea quae cupiunt implere non possint. Nam si miserum est uoluisse praua, potuisse miserius est, sine quo uoluntatis miserae langueret effectus.
Abbreviated transcription (Latin):
causis/ nõ ex gerẽtis intencione ꝓuemit
neq em̃ bel qui auꝵ obriũt uel qui acfrũ
excercuit utea pecuma reperiretur
ĩtendit. Sed uti dixi quo ille obruit
hũc fodisse cõuenit atq cõcurrit
licet igitur diffinire casũ ẽẽ mopĩa¬
tũ ex cõfluẽtib causis in hiis que ob
aliquid aliud gerũtuꝵ euentum
concurrere uero atqz cõfluere cau¬
sas facit ordo ille ĩ euitabili cõnexi¬
one procedens. qui de prouidencie
fonte descendẽs cũcta suis locis tem¬
poribus qz dispoint/
ulpis achimie me scopulis uei bersa sequẽtũ
pectorib figit spicula pugna̧i fugax
Tygris et enfraches uno se fonte r ẽfoliũt
Et mox ab iĩctis disfociantur aquis
Si coeant cursum q iteꝵ reuocẽtu ĩ bnũ
Confluat alteriã q̃d trahit undadadi¬
e õuemãt pupes et uulsi flum̃ẽ toũti
M ixtti q fortiutos ĩ plicet unda modos
Quos tamẽ ip̃a uagos terre decliuia casus

Expanded text:
causis, non ex gerentis intentione prouenit. causis, non ex gerentis intentione prouenit. Neque enim uel qui aurum obruit uel qui agrum exercuit ut ea pecunia repperiretur intendit, sed, uti dixi, quo ille obruit hunc fodisse conuenit atque concurrit. Licet igitur definire casum esse inopinatum ex confluentibus causis in his quae ob aliquid geruntur euentum. Concurrere uero atque confluere causas facit ordo ille ineuitabili conexione procedens qui de prouidentiae fonte descendens cuncta suis locis temporibusque disponit. Rupis Achaemeniae scopulis, ubi uersa sequentum pectoribus figit spicula pugna fugax, Tigris et Euphrates uno se fonte resoluunt et mox abiunctis dissociantur aquis. Si coeant cursumque iterum reuocentur in unum, confluat alterni quod trahit unda uadi, conuenient puppes et uulsi flumine trunci mixtaque fortuitos implicet unda modos; quos tamen ipsa uagos terrae decliuia casus
Abbreviated transcription (Latin):
id de meilo ortũ ce biocbitur G̃o s hoc
fieri nequit. nec casũ quidẽ hui modi
eẽ possibile est qualẽ paulo ante dissim¬
iuimꝰ Quid igitur inꝙͣ nichil ne est ꝙ
uel casus uel fortuitũ iure appellari
queat. an est aliquid tam et si uulgus
laceat cui uocabula ista cõuemiãt Ari¬
stotiles meus id inquit ĩ phisicis et ueri¬
quonã inꝙͣ modo Quociẽs autẽ aliquid
cuiꝰpiã rei gracia geritur aliudq qͥb dã
decausis qmͣ ꝙ ĩtendebatuꝵ obtingit
casus uocatur ut si quis colendi agri causa
fodiẽs humũ defossi ꝰ auri pondus ĩuemat
hoc igitur fortuitu quidẽ creditur accidisse
uerũ nõ d̾e inchilo est. nã ꝓprias caufas
habet. quaꝵ imꝑuisus ĩopmatusq cõcur¬
sus casũ uidetur oꝑari Nam insicultor
agri humũ foderet insi in eo loci pecumã
suã depositor obriusset aurũ noneyet
muentã hee sũt igitur fortuiti cause
cõpendii. ꝙex obuns sibi et affluentib

Expanded text:
id de nihilo ortum esse videbitur; quodsi hoc id de nihilo ortum esse videbitur; quodsi hoc fieri nequit, ne casum quidem huius modi esse possibile est, qualem paulo ante definivimus. — Quid igitur, inquam, nihilne est, uel casus uel fortuitum iure appellari queat? An est aliquid, tametsi uulgus lateat, cui uocabula ista conueniant? Aristoteles meus id, inquit, in Physicis et brQuonam, inquam, modo? – Quotiens, ait, aliquid cuiuspiam rei gratia geritur aliudque quibusdam de causis quam quod intendebatur obtingit casus uocatur, ut si quis colendi agri causa fodiens humum defossi auri pondus inueniat. Hoc igitur fortuitu quidem creditur accidisse, uerum non de nihilo est; nam proprias causas habet, quarum inprouisus inopinatusque concursus casum uidetur operatus. Nam nisi cultor agri humum foderet, nisi eo loci pecuniam suam depositor obruisset, aurum non esset inuentum. Hae sunt igitur fortuiti causae compendii, quod ex obuiis sibi et confluentibus
Abbreviated transcription (Latin):
uerendũqz est ne de uiis fatigatus ad
emeciendũ rectũ iter sufficere non
possis. Ne id inꝙͣ prorsus uereare
nam quietis michi loco fuerit ea
quibz maxie delector agnoscere
simul cũ ome disputacionis tue latus
indubitata fide cõsticerit. nichil de
seꝙͣtibus ãbigatur. tũ illa moram
inquit geram tibi simulqz sic exorsa
est Si quidẽ inquit aliquis euẽtum
temerario motu. nulla qz causaꝵ
cõnexione ꝓductũ casũ eẽ defimat Nichil
omĩno casũ eẽ cõfirmo. et preter subiecte
rei significacionẽ manẽ prorsus docem
eẽ decerno sius enĩ cohercente ĩ ordinẽ
cũcta deo lotus ẽẽ ullus temeritati reli¬
quus potest Nam nichil ex nichilo exi¬
stere uera sentencia est. cui nemo umꝙͣ
deteꝵ resragatus est qmͣꝙͣ illi non de
operante principio. sed de materiali
subiecto hoc enĩ est om̃ium de natur a
zacionũ quasi quodã iecerint fũdamẽ¬
tũ. at si nullis ex causis aliqͥd oriatur

Expanded text:
uerendumque est ne deuiis fatigatus ad uerendumque est ne deuiis fatigatus ad emetiendum rectum iter sufficere non possis. – Ne id, inquam, prorsus uereare; nam quietis mihi loco fuerit ea quibus maxime delector agnSimul, cum omne disputatioms tuae latus indubitata fide constiterit, nihil de sequentibus ambigatur. Tum illa: Morem, inquit, geram tibi, simulque sic orsa est: Si quidem, inquit, aliquis eventum temerario motu nullaque causarum conexione productum casum esse definiat, nihil omnino casum esse confirmo et praeter subiectae rei significationem inanem prorsus vocem esse decerno; quis enim cohercente in ordinem cuncta deo locus esse ullus temeritati reliquus potest? Nam nihil ex nihilo exsistere vera sententia est, cui nemo umquam veterum refragatus est, quamquam id illi non de operante principio, sed de materiali subiecto hoc omnium de natura rationum quasi quoddam iecerint fundamentum. At si nullis ex causis aliquid oriatur,
Abbreviated transcription (Latin):
U ictor inunitem posuisse fertũr
P abulũ seiuis dominũ quadrigis
Y dra cõbusto pernit ueneno
Iuonte turpatus achelous añins
Ora demersit pudibũda ⁊ ipis
Strauit antheũ libicis arems
Cachus euandri saciauit iras¬
Quosqz pressurus foret altus orbis
Sẽtiger spumis humeros notauit
ultimꝰ celũ labor in reflero
Sustulit collo preciũ qz ursus
Ultumi celũ meruit laboris
Ite nũc fortes ubi celsa magni
Ducit exempli uia cur inhertes
Terga nudatis superata tellus
sydera donat
iuerał orome q cursũ ad alia
quedã tractãda atq expedienda
dignissima. sed ꝙ tu dudũ de ꝓuidẽcia
questionẽ plurib aliis ĩplicatã esse
dixisti. ⁊e experior euero enĩ an esse
aliquid om̃mo Et quid nã eẽ casũ arbi¬
trere Tum illa festino inquit debitũ
ꝓmissionis ab soluere uiamqz tibi qua
prĩam ⁊ eueharis aꝑire hec autẽ et si
ꝓutilia sũt cognitu tamẽ a ꝓpositi
nrĩ tramite paulisper aduersa sũt

Expanded text:
uictor immitem posuisse fertur uictor immitem posuisse fertur pabulum saeuis dominum quadrigis, Hydra combusto periit ueneno, fronte turpatus Achelous amnis ora demersit pudibunda ripis, strauit Antaeum Libycis harenis, Cacus Euandri satiauit irasquosque pressurus foret altus orbis saetiger spumis umeros notauit; ultimus caelum labor inreflexo sustulit collo pretiumque rursus ultimi caelum meruit laboris. Ite nunc, fortes, ubi celsa magni ducit exempli uia. Cur inertes terga nudatis? Superata tellus sidera donat. ixerat orationisque cursum ad alia quaedam tractanda atque expedienda dignissima, sed quod tu dudum de prouidentia quaestionem pluribus aliis implicitam esse dixisti re experior. Quaero enim an esse aliquid omnino et quidnam esse casum arbitrere. – Tum illa: Festino, inquit, debitum promissionis absoluere uiamque tibi qua patriam reueharis aperire. Haec autem etsi perutilia cognitu tamen a propositi nostri tramite paulisper auersa sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
acre cõseritis ne uos aũt tͥstis opprimat
aut iocũda corrũpat / firmis mediũ
occuxate Quicquid aut infra subsi¬
stit aut ultra progreditur. habet
contẽptũ felicitatis nõ habet pre¬
miũ laboris in urã enĩ si tum est¬
manu qualem uobis fortunam
formare malitis omins enĩ que
aut corrigit puint
ella bie quims operatus ãme
ultor abrides frigie rumis
ratris amissos thalamos piauit
Ille dum gragie dare uela classi
Oytat et uentos ⁊edmint miim
Exuit patrem miserũ qz tristis
Federat nate iugulũ sacerdos
Fleuit amissos ythacus sodalet
Quos ferus uasto recubãs in antro
Mersit in manu poliphenuit aluo
Sed tamẽ ceco furibundus ore
Gaudiũ mestis la comus rependit
herculem duri celebrant labores
Ille centauros dõmuit superbos
A bstulit seuo spoliũ leom
f ixit et certis uolucres sagittis
Poma cernẽti ⁊apuit drachomi
Aureo leuã grãuior mẽtallo
Cerberum traxit triplici cathena

Expanded text:
acre conseritis ne uos aut tristis opprimat acre conseritis ne uos aut tristis opprimat aut iucunda corrumpat. Firmis medium uiribus occupate; quicquid aut infra subsistit aut ultra progreditur habet contemptum felicitatis, non habet praemium laboris. In uestra enim situm manu qualem uobis fortunam formare malitis; omnis enim quae aut corrigit, punit. Bella bis quinis operatus annis ultor Atrides Phrygiae ruinis fratris amissos thalamos piauit; ille dum Graiae dare uela classi optat et uentos redimit cruore, exuit patrem miserumque tristis foederat natae iugulum sacerdos. Fleuit amissos Ithacus sodales, quos ferus uasto recubans in antro mersit immani Polyphemus aluo; sed tamen caeco furibundus ore gaudium maestis lacrimis rependit. Herculem duri celebrant labores: ille Centauros domuit superbos, abstulit saeuo spolium leoni, fixit et certis uolucres sagittis, poma cernenti rapuit draconi aureo laeuam grauior metallo, Cerberum traxit triplici catena,
Abbreviated transcription (Latin):
est. itaqz eẽ optimã censet. quid reliqua
que cũ sit aspera. iusto supplicio malos
cohercet. nũ bonã populus putat ymo
populi seꝙͣtes qm̃ ualde Inopinabile ẽẽ
uel in possessione uel in ꝓuectu. uel in
adextione uirtutis omẽm fortunã queqq
sit bonã in ĩꝓbitate uero manẽtib oẽm
pessimũ esse fortunã hoc inꝙͣ uerũ est
tamet si nemo audeat cõfiteri/ Quare
inquit. ita uiz sapiens moleste ferre
nõ debet quociẽs ĩfortium certamen
adducitur uti uirũ fortem non decet
ĩ dignari quociẽs ĩ crepuit bellicꝰ tumul¬
tus utoiq enĩ huic quidẽ glorie ꝓ̃pagã¬
de illi uero cõformãde sapiẽcie difficul¬
tas ipa materia est Ex quo etiã uir¬
tus bona uocatur. ꝙ sius uiribz intẽs
nõ superetur aduersis neq̃z emi uos
hiiprouectu positi uirtutis diffluere
deliciis et ema rcescere uoluptate ueni¬
stis. prelium cũ omni fortuna niis

Expanded text:
est ita quoque esse optimam censet. – Quid reliqua, est ita quoque esse optimam censet. – Quid reliqua, quae cum sit aspera iusto supplicio malos cohercet, num bonam populus putat? – Ipopuli sequentes quidam ualde inopinabile confeuel in possessione uel in prouectu uel in adeptione uirtutis omnem quaecumque sit bonam, in improbitate uero manentibus omnem pessimam esse fortunam. – Hoc, inquam, uerum est, tametsi nemo audeat confiteri. – Quare, inquit, ita uir sapiens moleste ferre non debet quotiens in fortunae certamen adducitur, ut uirum fortem non decet indignari quotiens increpuit bellicus tumultus. Vtrique enim huic quidem gloriae propagandae illi uero conformandae sapientiae difficultas ipsa materia est. Ex quo etiam uirtus uocatur, quod suis uiribus nitens non superetur aduersis; neque enim uos in prouectu positi uirtutis diffluere deliciis et emarcescere uoluptate uenistis. Proelium cum omni fortuna animis
Abbreviated transcription (Latin):
defferatur / om̃is bona est quã uel iustã
constat ẽẽ. uel utilem minis quidẽ inꝙͣ
uer a zacio est. est si quã paulo ante do¬
custi ꝓuidẽciã fatũ ue cõsideraui firms
uiribz nexa sentẽcia est Sed eam si pla¬
cet inter eas quas iõpmabiles paulo
ante posiusti mumeremꝰ Euid inquit
qr id in ꝙͣ hominũ sermo cõmunis bsur¬
pat. et quidẽ crebro quopdã malã eẽ
fortunã uis neigitur inquit paulisper
uulgi sermonibz accedamꝰ ne mimũ
uelud ab huãnitatis usu recessisse
uideamur. ut placet iꝙͣ nõne igitur
bonũ eẽ censes omẽ q̃d prodest. Ita est
imꝙͣ. que uero aut excercet aut corrigit
prodest fateor inꝙͣ bona igitur est erͥd mnͣ
sed hec eoꝵ est qui uel in uirtute positi
cõtra aspera bellũ gerũt uel a uiciis de¬
clinãtes uirtutes tũc arripiũt. negare
inꝙͣ nequeo siuid uero iocũda que i
prenũ tribuitur bonis ñ uulgus

Expanded text:
deferatur, omnis bona quam uel iustam deferatur, omnis bona quam uel iustam constat esse uel utilem. – Nimis quidem, inquam, uera ratio et, si quam paulo ante docuisti prouidentiam fatumue considerem, firmis uiribus nixa sententia. Sed eam, si placet, inter eas quas inopinabiles paulo ante posuisti numeremus. – Qui? inquit. – Quia id hominum sermo communis usurpat, et quidem crebro, quorundam malam esse fortunam. – Visne igitur, inquit, paulisper uulgi sermonibus accedamus ne nimium uelut ab humanitatis usu recessisse uideamur? – Vt placet, inquam. – Nonne igitur bonum censes esse quod prodest? – Ita est, inquam. – Quae uero aut exercet aut corrigit, prodest? – Fateor, inquam. – Bona igitur? –Quidni? – Sed haec eorum est qui uel in uirtute positi contra aspera bellum gerunt uel a uitiis declinantes uirtutis iter arripiunt. – Negare, inquam, nequeo. – Quid uero iucunda, quae in praemium tribuitur bonis, num uulgus
Abbreviated transcription (Latin):
Iũgantqz fidem frigora flãmis
P endulus ignis surgat in altũ
s pirat florifer amiꝰ odores
Estas cererem feruida siccat
remeat pomis graius
hec temperies alit. ac profert
Quicquid uitam spirat in orbe
E adem rapiens condit et aufert
Obitu mergens orta supremo
Rex et dommꝰ fons et origho
Lex et sapiens arbiter equi
Et que motu concitat ire
Distit retrahens ac uaga firmat
Nam insi rectos reuocans actus
Flexos iterũ cogat in orbes
Que nũc stabilis continet ordo
Discepta suo fonte fatiscant
h ic est cũctis cõmunis ordo
Repetunt qz bom fine teneri
Quia non aliter durare queant
Nisi conuerso ⁊ursus amore
Refluant cause que de dit esse
ai ne igitur uides q̃d hec omiãque
diximꝰ cõsequatur Quidnã inꝙͣ. omẽm
inquitbonã prorsus fortunã eẽ et
quid inꝙͣ fieri potest. actende inquit
cũ omis fortuna uel iocũda uel aspera
tu ⁊emunetãdi excercendi uebonos
tu pumẽdi corrigendi ue imꝑbos cauã

Expanded text:
iungantque fidem frigora flammis, iungantque fidem frigora flammis, pendulus ignis surgat in altum spirat florifer annus odores, aestas cererem feruida siccat, remeat pomis grauis Haec temperies alit ac profert quicquid uitam spirat in orbe; eadem rapiens condit et aufert obitu mergens orta supremo.rex et dominus, fons et origo, lex et sapiens arbiter aequi, et quae motu concitat ire sistit retrahens ac uaga firmat; nam nisi rectos reuocans itus flexos iterum cogat in orbes, quae nunc stabilis continet ordo dissaepta suo fonte fatiscant. Hic est cunctis communis amor repetuntque boni fine teneri, quia non aliter durare queant nisi conuerso rursus amore refluant causae quae dedit esse. Iamne igitur uides quid haec omnia quae diximus consequatur? – Quidnam? inquam. – Omnem, inquit, bonam prorsus esse fortunam. – Et qui id, inquam, fieri potest? – Attende, inquit. Cum omnis fortuna uel iucunda uel aspera tum remunerandi exercendiue bonos tum puniendi corrigendiue improbos causa
Abbreviated transcription (Latin):
fit ut que in terris habũdare credũ¬
tur si disponentẽ ꝓuidẽciã spectes
nichil usꝙͣ mali eẽ perpendas sed
uideo te iam dudũ et pondere que¬
stionis honeratũ et orõnis ꝓlixi¬
tate fatigatũ aliquã cariimis
expectare dulcedinẽ accipe igitur
haustum quo refectus firmior in
ulteriora cõtendas¬
i uis celsi ura tonãtie¬
S
pura sollers cernere mẽte
A spice sũmi culmia celi
Illic iusto federe ⁊erum
U eterem seruãt sydera pacem
Non sol rutilo concitus igne
Gelidum phebes impedit axem
Nec que sũmo uertice celi
Flectit rapidos ursa meatus
Nũꝙͣ occiduo loca profundo
Cetera cernens sydera mergi
Cupit occeano tingere flãmas
Semper uicibus tẽ poris equis
U esper seras nũciat umbras
Reuehitqz diem lucifer almũ
Sic eternos refficit cursus
A lternus amor sic astringeris
Bellum discors exulat horis
h ec cõcordia temperat equis
Elemẽta modis ut pugnãcia
uicib cedant humida sictis

Expanded text:
fit ut quae in terris abundare credunfit ut quae in terris abundare creduntur, si disponentem prouidentiam spectes, nihil usquam mali esse perpendas. Sed uideo te iam dudum et pondere quaestionis oneratum et rationis prolixitate fatigatum aliquam carminis exspectare dulcedinem; accipe igitur haustum quo refectus firmior in ulteriora contendas. Si uis celsi iura Tonantis pura sollers cernere mente, aspice summi culmina caeli; illic iusto foedere rerum ueterem seruant sidera pacem. Non sol rutilo concitus igne gelidum Phoebes impedit axem nec quae summo uertice mundi flectit rapidos Vrsa meatus numquam occiduo lota profundo cetera cernens sidera mergi cupit Oceano tinguere flammas; semper uicibus temporis aequis Vesper seras nuntiat umbras reuehitque diem Lucifer almum. Sic aeternos reficit cursus alternus amor, sic astrigeris bellum discors exsulat oris. Haec concordia temperat aequis elementa modis, ut pugnantia uicibus cedant humida siccis
Abbreviated transcription (Latin):
qz sepe ea que cũ gesserint nõ fuisse
gerẽda decernãt Ex quo seye suma
illa ꝓudẽcia protulit insigne mira¬
culũ ut malos mali bonos facerent
Nã dũ iiqua sibi a pessimis quidã
perpeti uidẽtur noxioꝵ odio flagrãtes
ad uirtutis fougem rediere dũ se
est enĩ diuina uis cui mala quoqz bo
na sunt cũ eis cõpetenter utẽdo alicuiꝰ
bom elicit effectũ ordo enĩ quidãcũ¬
cta cõplectitur ut quicqͥd assignata
ordimie ⁊acione decesserit hoc licet in
aliũ ordinẽ relabatur ne quid in
regno ꝓuidencie liceat temeritati¬
Neq enĩ fas est homini cũctas diuine
opere machinas uel ingemo cõpre¬
hendere uel explicare sermone hoc
tantũ ꝑspexisse sufficiat ꝙ natura¬
rũ om̃ium proditor deus. idem ad
bonũ dirigens cũcta disponat dũ
ea queqz protulit in sui simlitudi¬
nẽ retͥmere festinat omẽ malũ de
rei publice sue coiinis per fatalis
seriem neccesstatis elimimat. Quo

Expanded text:
 saepe, quae, cum gesserint, non fuisse  saepe, quae, cum gesserint, non fuisse gerenda, decernant? Ex quo saepe summa illa. providentia, protulit insigne miraculum, ut malos mali bonos facerent. Nam dum iniqua sibi a pessimis quidam perpeti videntur, noxiorum odio flagrantes ad virtutis frugem rediere, dum seest enim na sint, cum eis competenter utendo alicuius boni elicit effectum. Ordo enim quidam cuncta complectitur, ut quod adsignata ordinis ratione decesserit hoc licet in alium, tamen ordinem relabatur, ne quid in regno prouidentiae liceat temeritatiNeque enim fas est homini cunctas diuinae operae machinas uel ingenio comprehendere uel explicare sermone. Hoc tantum perspexisse sufficiat quod naturarum omnium proditor deus idem ad bonum dirigens cuncta disponat, dumque ea quae protulit in sui similitudinem retinere festinat, malum omne de rei publicae suae terminis per fatalis seriem necessitatis eliminet. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
gumẽtũ loqũtur quid de hui cemodi
felicitate debeant iudicare quã famili
ari sepe impbis cernãt In qua te illud¬
m etiã dispẽsari credo Qiod est forfitam ali¬
cuiꝰ tã preceps atq ĩportuna natura
ut eũ inscelera pociꝰ exacerbare possit
rei familiarie ĩoyia huiꝰ morbo ꝓui¬
dẽcia collate peccume remedio medetur
hic fedatã ꝓbris cõsciẽciam spectãs et
se cũ fortuna sua cõparane forsitam
pertimescit ne cuiꝰ rei ei iocundꝰ bsus
est sit tristis amͣissio. Mutabit igitur
mores ac dũ fortunã metuit amittere
nequitiã derelĩquit alios in cladẽ mẽ¬
ritã precipitauit ĩ digne acta felicitas
quibz dã permissũ est pumẽdi ius ut excer¬
cicy bonis et malis causa eẽt supplicii Nam
ut ꝓbis atq improbis nullũ fedũs est
Ita ixi inter se improbi nequeũt cõuenire
Suid in cũ a semet ipis discexpentibue
cõsciẽciã uiciis quiq dissentiãt faciãt¬

Expanded text:
gumentum loquuntur, quid de huius modi gumentum loquuntur, quid de huius modi felicitate debeant iudicare, quam famulari- lari saepe improbis cernant. In qua re illud etiam dispensari credo, quod est forsitan alicuius tam praeceps atque importuna natura, ut eum in scelera potius exacerbare possit rei familiaris inopia; huius morbo providentia collatae pecuniae remedio medetur. Hic foedatam probris conscientiam spectans et se cum fortuna sua comparans forsitan pertimescit, ne, cuius ei iucundus usus est., sit tristis amissio; mutabit igitur mores ac, dum fortunam metuit amittere, nequitiam derelinquit. Alios in cladem meritam praecipitavit indigne acta felicitas, quibusdam permissum puniendi ius, ut exercitii bonis et malis esset causa supplicii. Nam ut probis atque improbis nullum foedus est, ita ipsi inter se improbi nequeunt convenire. Quidni, cum a semet ipsis discerpentibus scientiam vitiis quisque dissentiat faciant
Abbreviated transcription (Latin):
bomis sũma rerũ gerenda deferat᷑
ut exuberas retũdatur imꝑbitas
Aliis mixta quedã pro aiõrum
qualitate distribuit quosdã rõmordet
ne longa felicita te luxuriẽt. Alios duris
sunt agitari ut uirtutes amini paciẽ
usu atq excercitacione cõfirmẽt. alii
plus equo metuũt q̃d ferre nõ possũt
Alii plus equo despiciũt q̃d ferre non
possũt hos in euxermiẽtũ sui tristib
ducit Nomulli uenerãdũ seculi no¬
mẽ gliõse precio mortis emerunt
Quidã suppliciis mexpugnabiles
exẽplum ceteris pretulerũt ĩuictã
malis esse uirtutẽ Que ꝙͣ ⁊ecte ac
dispoĩte et ex eoꝵ bono quib actedere ui¬
dẽtut fiãt milla dubitatio est Nam illud
quoq qd imꝑpbis m̃ĩc tristia mĩt optata
ꝓuenũt ex eisdẽ ducitur causis ac de
toistib qͣuidẽ nemo miratur ꝙ eos
malo meritos omẽs existimant Quoꝵ
quidẽ supplicia tũ ceteros a scelerib
deterrent tũ ipõs quib mũchũtur
emẽdant. leta uero magnũ bomisar¬

Expanded text:
bonis summa rerum regenda deferatur, ut exuberans retundatur improbitas. Aliis mixta quaedam pro animorum qualitate distribuit; quosdam remordet ne longa felicitate luxurient, alios duris 1 agitari ut uirtutes animi patientiae usu atque exercitatione confirment. Alii plus aequo metuunt quod ferre possunt, alii plus aequo despiciunt quod ferre non possunt; hos in experimentum sui tristibus ducit. Nonnulli uenerandum saeculis nomen gloriosae pretio mortis emerunt, quidem suppliciis inexpugnabiles exemplum ceteris praetulerunt inuictam malis esse uirtutem; quae quam recte atque disposite et ex eorum bono quibus accedere uidentur fiant nulla dubitatio est. Nam illud quoque, quod improbis nunc tristia nunc optata proueniunt, ex eisdem ducitur causis. Ac de tristibus quidem nemo miratur, quod eos malo meritos omnes existimant — quorum quidem supplicia. tum ceteros ab sceleribus deterrent, tum ipsos, quibus invehuntur, emendant — laeta vero magnum bonis ar
Abbreviated transcription (Latin):
se ẽẽ contingere que p̾uidẽtur. sed
necesse est que uentura sut p̾uideri
ouãsi uero que cuiꝰqz ⁊ei causa sit
presciẽcia/ ne futuroꝵ necessitatis su¬
an futuroꝵ necessitas ꝓuidentie la¬
bbretur/ ac si nõ illud demõstpare inta¬

Expanded text:
se esse contingere quae prouidentur, sed se esse contingere quae prouidentur, sed necesse esse quae futura sunt prouideri – quasi uero quae cuius rei causa sit, praescientiane futurorum necessitatis an futurorum necessitas prouidentboretur ac non illud demonst
Abbreviated transcription (Latin):
triũ. Nam si cũcta prospicit deus neq
falli ullomodo potest. euenire necesse
est q̃d prouidencia futu ꝑ esse preui¬
derit Quare si ab eterno nõ facta
hominũ modo sed etiam uoluntates
consiliaq prenoscit. nulla erit arbi¬
tri libertas/ neqz enĩ bel factũ aliud
ullũ uel quelibet existere poterit uo¬
lũtas msi quã nescia falli diuina¬
prouidẽcia presenserit. nã si aliorsũ
ꝙͣ prouise sũt detorqueri ualent nõ
iam erit futuri firma presciencia
sed opimo pocius incerta. q̃d de deo
credere ne phas iudico. neqz enim
illã probo rõnem qua se quidãcre¬
dũt hunc questiomis nodum posse
dissoluere aiũt enĩ. non ideo esse quid
uentu ꝑ quoniã id prouidẽcia futu¬
rũ esse prosyexerit. sed ecõtrario po¬
cuis quoniã quid futu ꝵ est. id diui¬
nã prouidenciã latere nõ posse eo¬
qz modo necessariũ est. hoc in cõtra¬
riam ⁊ elabi partem. neqz enĩ neces¬

Expanded text:
trium. Nam si cuncta prospicit deus neque trium. Nam si cuncta prospicit deus neque falli ullo modo potest, euenire necesse est quod prouidentia futurum esse praeuiderit. Quare si ab aeterno non facta hominum modo sed etiam consilia uoluntatesque praenoscit, nulla erit arbitrii libertas; neque enim uel factum aliud ullum uel quaelibet exsistere poterit uoluntas nisi quam nescia falli prouidentia diuina praesenserit. Nam si aliorsum quam prouisa sunt detorqueri ualent, non iam erit futuri firma praescientia, sed opinio potius incerta; quod de deo credere nefas iudico. Neque enim illam probo rationem qua se quidam credunt hunc quaestionis nodum posse dissoluere. Aiunt enim non ideo quid esse euenturum quoniam id prouidentia futurum esse prospexerit, sed e contrario potius quoniam quid futurum est id diuinam prouidentiam latere non posse eoque modo necessarium hoc in contrariam relabi partem. Neque enim neces
Abbreviated transcription (Latin):
nebrosa deiecerint. mox hiscicie
nube caligant᷑ et perinciosis tur¬
bantur affectibus quibz accedẽdo
consentiendoqz quã innexere sibi
adiuuãt seruitutem et sũt quodã
modo propria libertate captiue Que
tamen ille ab eterno cuncta prospi¬
ciens prouidencie ceriit intuitus
et suis queqz meritis predestinata
dispoint
melliflui caiit oris homerus
Cuitamẽ intimia uiscera terre
Non ualet aut pelagi ⁊ adioꝵ
Infirma prũpere luce
haut sic mãgni conditor orbis
hmcͣ ex alto cũcta tuenti
Aulla terre mole resistunt
Non nox atris nubibus obstat
Que sũt que fuerint ueniãt qz
U no mentis cerint in ictu
Euẽ quia respicit omiã solus
derũ pogis dicere solem
Uniego eñ inquã difficiliore tur¬
sus ãbiguitate cõfundor Que nã
niquit ista est. iam enĩ quib pertur¬
bore cõiecto. Nmũ in quã enĩ aduer¬
sari ac repugnare uidetur prenoscere
unuersa dm̃ et eẽ ullũ libertatis arbi¬

Expanded text:
nebrosa deiecerint, mox inscitiae nebrosa deiecerint, mox inscitiae nube caligant, perniciosis turbantur affectibus, quibus accedendo consentiendoque quam inuexere sibi adiuuant seruitutem et sunt quodam modo propria libertate captiuae. Quae tamen ille ab aeterno cuncta prospiciens prouidentiae cernit intuitus et suis quaeque meritis praedestinata disponit.melliflui canit oris Homerus; qui tamen intima uiscera terrae non ualet aut pelagi radiorum infirma perrumpere luce. Haud sic magni conditor orbis: huic ex alto cuncta tuenti nulla terrae mole resistunt, non nox atris nubibus obstat; quae sint, quae fuerint ueniantque uno mentis cernit in ictu; quem quia respicit omnia solus uerum possis dicere solem. – Tum ego: En, inquam, difficiliore rursus ambiguitate confundor. – Quaenam, inquit, ista est? Iam enim quibus perturbere, coniecto. – Nimium, inquam, aduersari ac repugnare uidetur praenoscere uniuersa deum et esse ullum libertatis arbi
Abbreviated transcription (Latin):
tas. an ip̃os quoq humanoꝵ motus aĩo¬
rum fatalis cathena cõstoingit. est mnquit
neqz enĩ fuerit ulla racionalis creatura
quin eidẽ libertas adsit arbiton / Nam q̃d
racione uti naturaliter potest idhabet
iudiciũ quo quodqz discernat per se¬
igitur fugienda optandaqz dignoscit
Quod uero quis oxtandũ esse iudicat
petit refugit uero q̃d estimat ẽẽ fu¬
giendũ Quare quibz ipĩs mest rãl¬
tio. mest etiã uolendi nolendiq liber¬
creaturis equã esse cõstituo Nam
supernis diuinisqz substanciis et
perspicax iudiciũ ⁊ ĩ cortupta uolũ¬
tas et esficax optatoꝵ presto est po¬
testas. huãnas dero aiãs liberiores
quidẽ esse neccesse est Cũ se i mẽtis
diuine speculacione cõseruãt aimꝰ¬
uero cũ dilabũtur ad corpora. minꝰ¬
qz etiã cũ terrenis artubz colligãtur
extrema uero est seruitus / cũ ꝯuiciis
dedite a rõnis proprie possessione
ceciderũt Nam ubi oculos a sũme
luce ueritatis ad inferiora et te¬

Expanded text:
tas an ipsos quoque humanorum motus animorum fatalis catena constringit? Est, inquit, neque enim fuerit ulla rationalis natura quin eidem libertas adsit arbitrii. Nam quod ratione uti naturaliter potest id habet iudicium quo quidque discernat; per seigitur fugienda optandaue dinoscit. Quod uero quis optandum esse iudicat petit; refugit uero quod aestimat esse fugiendum. Quare quibus in ipsis inest ratio, inest etiam uolendi nolendique liberus aequam esse constituo. Nam supernis diuinisque substantiis et perspicax iudicium et incorrupta uoluntas et efficax optatorum praesto est potestas. Humanas uero animas liberiores quidem esse necesse est cum se in mentis diuinae speculatione conseruant, muero cum dilabuntur ad corpora, minusque etiam cum terrenis artubus colligantur; extrema uero est seruitus cum uitiis deditae rationis propriae possessione ceciderunt. Nam ubi oculos a summae luce ueritatis ad inferiora et te
Abbreviated transcription (Latin):
Ut quondam celeri stilo
Mos est equore pagine
Que nullas habeat notas
P ressas figere literas
Sed mens si propris uigens¬
Nichil motibz explicat
Sed tantũ paciens iacet
Notis subdita corporũ
Cassasqz inspeculi uicem
Rerum ⁊ eddit ymagines.
Unde hec sic aãmns uiget
Cernens omia nocio
Que uis singula prospicit
Aut que coginita diuidit
Que diuisa recolligit.
Alternũqz legens iter/
Nũc sũmis caput inserit
Nũc descendit in nnfima
Cum se se referens sibi
Ueris falsa ⁊edarguit
h ec est efficiens magis
Longeqz causa potencior
Quãq materie mõdo
Impressas patitur notas
P recedit tamẽ excitans
At uires amini mouens
b uio in corpore passio
Tum uel lux oculos ferit
U el uox auribus instrepit¬
Tum mentis uigor excitus¬
Quas nitus speciẽs tenet
A d motus similes uõcans
A otis explicat exͣteris
Introrsumq reconditis
Fornne miscet ymagmee
uod si in corporibus senciendis

Expanded text:
ut quondam celeri stilo ut quondam celeri stilo mos est aequore paginae quae nullas habeat notas pressas figere litteras. Sed mens si propriis uigenihil motibus explicat, sed tantum patiens iacet notis subdita corporum cassasque in speculi uicem rerum redit imagines, unde haec sic animis uiget cernens omnia notio? Quae uis singula perspicit aut quae cognita diuidit? Quae diuisa recolligit alternumque legens iter nunc summis caput inserit, nunc decedit in infima, tum sese referens sibi ueris falsa redarguit? Haec est efficiens magis longe causa potentior quam quae materiae modo impressas patitur notas. Praecedit tamen excitans ac uires animi mouens uiuo in corpore passio cum uel lux oculos ferit uel uox auribus instrepTum mentis uigor excquas intus species tenet ad motus similes uocans notis applicat exteris introrsumque reconditis formis miscet imagines. uodsi in corporibus sentiendis
Abbreviated transcription (Latin):
uniuersale ⁊espicit. nec ymagina¬
cione nec sensibus utens yma¬
giabilia uel sensibilia conpre¬
hendit. hec est enĩ que conceptio¬
ms sue uiiuersale ita difut.¬
homo est animal bixes raciona¬
le. que cum uniuersalis nocio sit
tamen imaginabilem fensibi¬
lemqz esse rem nullus ignorat
ꝙ illa nõ gͥmaginacione uel sen¬
su. sed ⁊acionali conceptione
considerat. Imagmacio quoq
ta̾met si ex sensibus uisendi
formandiqz figuras sumpsit
exordium. sensu tamen absen¬
te sensibilia queqz illustrat. nõ
sensibili. sed q̃magmaria raciõe
uidicandi. uides ne igitur ut in cogno¬
scendo cũcta sua pocius facultate
ꝙͣ eoꝵ que cognoscũtur utantur
neqz id iniuria. nã cum omne u¬
diciũ iudicantis actus existat. ne¬
cesse est ut suam quisqz operam nõ
ex aliena. sed ex propria potestate
perficiat¬
uondam porticus actulit
Obscuros mimũ senes
Qui sensus et Imagies
E corporibus extimis
redant mẽtibz imprimi

Expanded text:
universale respicit, nec imaginauniversale respicit, nec imaginatione nec sensibus utens imaginabilia. vel sensibilia comprehendit. Haec est enim, quae conceptionis suae uhomo est animal bipes rationale. Quae cum uniuersalis notio sit, tum imaginabilem sensibilemque esse rem nullus ignorat, quod illa non imaginatione uel sensu sed in rationali conceptione considerat. Imaginatio quoque tametsi ex sensibus uisendi formandique figuras sumpsit exordium, sensu tamen absente sensibilia quaeque conlustrat non sensibili sed imaginaria ratione iudicandi. Videsne igitur ut in cognoscendo cuncta sua potius facultate quam eorum quae cognoscuntur utantur? Neque id iniuria; nam cum omne iudicium iudicantis actus exsistat, necesse est ut suam quisque operam non ex aliena sed ex propria potestate perficiuondam Porticus attulit obscuros nimium senes, qui sensus et imagines e corporibus extimis credant mentibus imprimi,
Abbreviated transcription (Latin):
cendit spemqz ipãm que singularib
mest uniuersali cõsideracione ꝓpendit
intelligẽcie uero celsior oculus existit
suꝑgressa nãq uniuersitatis abitũ
ipsam simplicẽ formã pura melitis
acie ꝯtuetur in quo illud maxne
cõsiderandũ est. nã superior cõpre¬
hendẽdo uis amxlectitur inferiorẽ
inferior uero ad superiorẽ nullo moͦ
cõfurgit. Neqz enĩ sensus aliquid
extra materiã ualet. uel unuersales
species ymaginacio ꝯtuetur. uel ra¬
cio capit simplicem formam. Sed
intelligẽcia quasi de supez spectans
concepta forma que subsũt etiam
cuncta diiuidicat. Sed eo modo quo¬
formã ipãm que nulli alii nota
esse poterat cõprehendit. Nain et
rationis uniuersũ et ymaginacoĩs
figuram et materiale sensibile cog¬
noscit. nec ⁊atiõe utẽs nec ymag̾̃iatiõe
nec sensibus. sed illo uno ictu men¬
tis formaliter ut ita dican cũcta
prospiciens. racio quoq cũ quid

Expanded text:
cendit speciemque ipsam quae singularibus cendit speciemque ipsam quae singularibus inest uniuersali consideratione perpendit. Intellegentiae uero celsior oculus exsistit; supergressa namque uniuersitatis ambitum ipsam illam simplicem formam pura mentis acie contuetur. In quo illud maxime considerandum est: nam superior comprehendendi uis amplectitur inferiorem, inferior uero ad superiorem nullo modo consurgit. Neque enim sensus aliquid extra materiam ualet uel uniuersales species imaginatio contuetur uel ratio capit simplicem formam, sed intellegentia quasi desuper spectans concepta forma quae subsunt etiam cuncta diiuformam ipsam, quae nulli alii nota esse poterat, comprehendit. Nam et rationis universum et imaginationis figuram et materiale sensibile cognoscit nec ratione utens nec imaginatione nec sensibus, sed illo uno ictu mentis formaliter, ut ita dicam, cuncta prospiciens. Ratio quoque, cum quid
Abbreviated transcription (Latin):
exitus ea quasi certa p̾uidentur opi¬
monis id esse caliginẽ nõ sciẽcie ueri¬
tatem. Aliter em̃ ꝙͣ sese res habeat
arbitrari ambiguitate sciẽcie credis
ẽẽ diuersũ cuiꝰ erroris causa est
ꝙ omĩa que quisqz nouit ex ip̃oꝵ
tantũ ui atq natura cognosci esti¬
mat que scũtur q̃d totũ contraest
omẽ et enĩ qͣd cognoscitur non scdm̃
sui uiiii. sed sedm̃ cognoscẽciũ pocius
cõprehenditur facultatẽ Nam ut
hoc breui liqueat exẽplo eãdem
corporis ⁊ otũditatem alter uisus
alter tactus agnoscit ille emmius
tur hĩc uero coherene orbi atq ꝯũ¬
ctus circa ip̃m motus ambitũ rotũ¬
ditatẽ partib cõprehendit. Ip̃m quoq
homiẽm aliter sensus alitez ymagi¬
nacio aliter racio aliter intelligẽtia
ꝯtuetur. Sensus enĩ figurã in sub¬
iecta materia cõstitutã. ymag̃ma¬
cio uero solam sine materia iudicat
figuram. racio uerohanc quoq trãs¬

Expanded text:
exitus, ea quasi certa. providentur, opiexitus, ea quasi certa. providentur, opinionis id esse caliginem, non scientiae veritatem; aliter enim, ac sese res habeat, arbitrari ab integritate scientiae credis esse mersum. Cuius errorts causa est, quod omnia, quae quisque novit, ex itantum vi atque natura cognosci existifrustra enim esset artis effectus si omnia Omne enim 15 quod cognoscitur, non secundum sui vim, sed secundum cognoscentium potius comprehenditur facultatem. Nam ut hoc brevi liqueat exemplo, eamdem corporis rotunditatem aliter visus, aliter tactus agnoscit. Ille eminus tur: hic vero cohaerens orbi atque conjunctus, circa ipsum motus ambitum, 20 rotunditatem partibus comprehendit. Ipsum quoque hominem aliter sensus, aliter imaginatio, aliter ratio, aliter intelligentia contuetur. Sensus enim figuram in subjecta materia constitutam. Imaginatio vero solam sine materia judicat figuram. Ratio vero hanc quoque trans
Abbreviated transcription (Latin):
ris rebus euẽiendi ncc̃itas non est
hoc igĩtur modo etiam si precogni
cio nõ suisset necessarios futuroꝵ
exitus esse cõstaret omẽ et enĩ signũ
tantũ quid sit ostendit nõ uero efficit
q̃d designat. quare demõstrandum
prius est nichil nõ ex necessitate con¬
tingere ut prenocio signũ esse huiꝰ
ncc̃itatis appareat. alioquin si hec
nulla est nec illa quidẽ eius reisi¬
gnũ poterit eẽ que nõ est lam uero
probationẽ firma rõne submxam
cõstat/ nõ ex signis neq pẽtitis extn
nchil hiis que fuĩt ita presciencia
futuroꝵ nichil hus que futura sũt¬
necessitatie importat Sed hoc inquis
ip̃m dubitatur an earũ reꝵ que neces¬
sarios exitus nõ habent ulla poyit
erse prenocio, dissonare et enĩ bidentꝰ
putasqz si preuĩdeantur consequi
ncc̃ĩtatem. si necessitas desit mimime
prescira. nichil q̃ presciẽcia comprchendi
porse insi certum ꝙ si que incerti sunt

Expanded text:
ris eueniendi necessitaris eueniendi necessitaHoc igitur modo, etiam si praecognitio 15 non fuisset, necessarios futurorum exitus esse constaret. Omne etenim signum, tantum quid sit, ostendit, non vero efficit od designat. Quare demonstrandum prius est, nihil non ex necessitate contingere, ut praenotionem signum esse hujus necessitatis appareat. Alioquin si haec nulla est, nec illa quidem ejus rei signum poterit esse, quae 20 non est. Jam vero probationem firma ratione subnixam constat, non ex signis neque petitis extnihil his, quae fiunt, ita praescientia futuro- rum nihil his, quae ventura sunecessitatis importat. Sed hoc, inquis, ipsum dubitatur, an earum rerum, quae necessarios exitus non habent, ulla possit esse praenotio. Dissonare etenim videntur putasque, si praevidea.ntur, consequi necessitatem, si necessitas desit, minime praesciri nihilque scientia comprehendi posse nisi certum. Quodsi, quae incerti sunt