comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
illo ista autedicta non essent.
Firmitas enim fidei in eo non¬
est. quia omĩa q̃ euenierũt in xͦ
predicta sunt. Discipli gͦ non
eũ agnouerunt. nͥ in fractione
panis. ⁊ uere qui ñ sibi iudiciũ
manducat ⁊ bibit. in fractione
panis xp̃m cognoscit. Postea ⁊ il¬
li undecim putabant se sp̃m ui
dere. Prebuit se palpandũ. qui
se prebuit crucifigendum. Cru¬
cifigendũ inimicis. palpãdum
amicis. Medicꝰ tamẽ omĩum.
⁊ illoꝵ ĩpietatis. ⁊ istoꝵ incredu¬
litatis. Nãq audistis cũ actus
apłoꝵ legerent᷑ quot nulia cre¬
diderĩt ex int̾fectorib .xͥ. Si cre¬
diderunt postea qui occiderant.
ñ erant credituri qui paululũ
dubitabant: Ex ip̃os tamẽ qd̾
maxiie debetis animaduertere
⁊ memorie ur̃e mandare quia cõ¬
ira insidiosos errores ds uoluit
pon̾e firmamenta in scͥpturis
contͣ quas nullus audet loqui
num cum se palpandũ prebu¬
islet: non illi suffecit nͥ de scͥpt᷑is

Expanded text:
illo ista ante dicta non essent. illo ista ante dicta non essent. Firmitas enim fidei in eo est, quia omnia quae evenerunt in Christo, praedicta sunt. Discipuli ergo eum non agnoverunt, nisi in fractione panis. Et vere qui non sibi judicium manducat et bibit , in fractione panis Christum agnoscit. Postea et illi undecim putabant se spiritum videre. Praebuit se palpandum, qui se praebuit crucifigendum; crucifigendum inimicis, palpandum amicis: medicus tamen omnium, et illorum impietatis, et istorum incredulitatis. Namque audistis cum Actus Apostolorum legerentur, quot millia crediderunt ex interfectoribus Christi . Si crediderunt postea qui occiderant, non erant credituri qui paululum dubitabant? Et ipsis tamen quod maxime debetis animadvertere, et memoriae vestrae mandare, quia contra insidiosos errorores Deus voluit ponere firmamentum in Scripturis, contra quas nullus audet loqui, num cum se palpandum praebuisset, non illi suffecit, nisi de Scripturis
Abbreviated transcription (Latin):
tur de scrip¬
turis sanctis
ad instructio¬
nẽ ⁊ salutem
nrãm: uitente oportet audire.
maxine tñ memorie cõmẽdãda
sunt que adu̾sus hereticos ualtt.
plurimũ. quoꝵ insidie infirmi¬
ores quosq ⁊ negligentiores cit¬
cũ uenire non cessant. Memen
ꝓpt̾ delicta nostra. resurrexisse
ꝓpter iꝰtificationẽ nrãm: sicut
modo audistis quia duoꝵ disci
puloꝵ quos inuenit in uia te¬
uebant᷑ oculi ne eum agnosce¬
rent: ⁊ inuenit eos desperantes
de redemptione que erat in .xͦ.
⁊ existimantes iam illũ passũ
⁊ mortuũ fuisse sicut hominẽ.
nec tãqͣm filiũ dei putasse sẽꝑ
uiuere ⁊ in carne ita mortuum
ut ñ reuiuisceret. s tã qͣm unũ
ex ꝓphetis. sicut u̾ba eoꝵ paulo
ante qui intenti eratis audistis.
Tunc aperuit ilł scͥpturas inti¬
piens a moyse ꝑ omĩs ꝓphetas.
ostendẽs eiꝰ omĩa que passus e¬
rat p̾dicta fuisse. ne illi magis
mouerent᷑ si resurrexisset dñs.
⁊ magis ei non crederent si de

Expanded text:
tur de Scripturis sanctis, ad instructionem et salutem nostram, intente oportet audire. Maxime tamen memoriae commendanda sunt, quae adversus haereticos valent plurimum; quorum insidiae infirmiores quosque et negligentiores circumvenire non cessant. Mementpropter delicta nostra, resurrexisse propter justificationem nostram . Sicut modo audistis quia discipulorum duorum quos invenit in via, tenebantur oculi ne eum agnoscerent: et invenit eos desperantes de redemptione quae erat in Christo, et existimantes jam illum passum et mortuum fuisse, sicut hominem, nec tanquam Filium Dei putantes semper vivere; et in carne ita mortuum ut non revivisceret, sed tanquam unum ex Prophetis: sicut verba eorum paulo ante qui intenti eratis, audistis. Tunc aperuit illis Scripturas, incipiens a Moyse per omnes Prophetas, ostendens eis omnia quae passus erat praedicta fuisse; ne illi magis moverentur, si resurrexisset Dominus, et magis ei non crederent, si de
Abbreviated transcription (Latin):
tres. tenete. Nemo dubitat de ec¬
clesia. quia ꝑ om̃s gentes ẽ. Ne¬
mo dubitat quia ab ierłm cepit.
⁊ om̃s gentes impleuit. Agnosci¬
mus agrum. ubi uitis planta¬
ta est. Cum aũ creuerit: non ag¬
noscimus quia totũ occupabit.
Unde cepit: Ab ierłm. Quo ꝑue¬
nit: Ad omnes gentes. Pauce re¬
manserũt. om̃s tenebit. Interea
cum omnes tenet. aliqua sarmẽ¬
ta mutilia uisa sunt agricolis p̾¬
cidenda ⁊ fecerũt hereses ⁊ scisma¬
ta. Non uos inducant pretisa ait
p̃cidamini. Hortamini magis
q̃ p̾cisa sunt. ut rursus inserãt᷑.
Manifestũ ẽ xp̃m passum. resur
Incipiens ab ierłm. Audit stultꝰ.
uanus. ⁊ quid amplius dicturuˢ
sum quam cecus. qui tã magnũ
montẽ ñ uident. qui contͣ lucer¬
nã in candelabro positam oculos
claudunt. Cum eis dicimꝰ. si xͥa¬
ni catholici estis cõmunicate ill̃
ecclesiis unde euͣngłium toto or¬
be diffundit᷑. illi ierłm cõmuni¬
cate qnͣdo illis dicimꝰ: respondẽt.

Expanded text:
t de Ecclesia, quia per omnes gentes est; nemo dubitet, quia ab Jerusalem coepit, et omnes gentes implevit. Agnoscimus agrum ubi vitis plantata est: cum autem creverit, non agnoscimus, quia totum occupavit. Unde coepit? Ab Jerusalem. Quo pervenit? Ad omnes gentes. Paucae remanserunt, omnes tenebit. Interea dum omnes tenet, aliqua sarmenta inutilia visa sunt agricolae praecidenda; et fecerunt haereses et schismata. Non vos inducant praecisa, ut praecidamini; hortamini magis quae praecisa sunt, ut iterum inserantur. Manifestum est Christum passum, resurrIncipiens ab Jerusalem. Audit stultus, vanus, et quid amplius dicturus sum quam caecus, qui tam magnum montem non videt; qui contra lucernam in candelabro positam oculos claudit? 3. Cum eis dicimus, Si christiani catholici estis, communicate illi Ecclesiae unde Evangelium toto orbe diffunditur; illi Jerusalem communicate, quando eis dicimus, respondent
Abbreviated transcription (Latin):
rũ tuaix: in qͦ pͥnceps mũdi
hũ ñ inuenit qͥcquã morte
dignum. ⁊ octidit eũ. ⁊ euacuatis
est cyrographum qd̃ erat cont᷑¬
rium nobis: Hoc ille litt̾e ñ hu
nis: sacrificium tuũ. sp̃m con¬
tͥbulatũ. cor contritũ ⁊ huiliatĩ
ppłi salutẽ. sponsã ciuitatẽ ⁊ ar

Expanded text:
rum tuarum, in quo princeps huius rum tuarum, in quo princeps huius mundi non inuenit quicquam morte dignum, et occidit eum; et euacuatum est chirografum, quod erat contrarium nobis? hoc illae litterae nonnis, sacrificium tuum, spiritum contribulatum, cor contritum et humiliatum, populi salutem, sponsam ciuit
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ uidet ñ sic głiet᷑ quasi ñ ac¬
ceperit. ñ solum id quod uidet s
etiam ut uideat. quid enĩ h̃t
qd̃ ñ accepit: ⁊ ut te qui es sẽꝑ
idẽ ñ solum ãmoneatur ut u¬
deat s etiam sanetur ut tene¬
at: ⁊ qui de longinquo uideri
ñ potest uiam tamẽ ãbulet qͣ
ueniat. ⁊ uideat ⁊ teneat. Qͥa
⁊ si cõdelectetur homo legi diũ
scd̾m int̾iorẽ hominẽ: quid fa¬
ciat de alia lege in membris
suis repugnante legi mentis
sue ⁊ se captiuũ ducente in le¬
ge peccati que est in memb̾s
eius: Qm̃ iustus es dñe.
nos aut̃ peccauimꝰ inique fe¬
cimus. impie gessimus. ⁊ gra¬
uata ẽ suꝑ nos manus tua.
⁊ iuste traditi sumus antiqͦ
pẽcori p̾posito mortis: qͥa ꝑsua¬
sit uoluntati nr̃e similitudi¬
nẽ uoluntatis sue. qͥa in u̾ita¬
te tua non stetit. Quid faci¬
at miser homo: Quis eum
liberabit de corpore mortis huiꝰ.
strum. quem genuisti coeter¬
num ⁊ creasti in pͥncipio uia¬

Expanded text:
qui uidet non sic glorietur, quasi non acqui uidet non sic glorietur, quasi non acceperit, non solum quod uidet, sed etiam ut uideat — quid enim habet quod non accepit? — et ut te, qui es semper idem, non solum admoneatur ut uideat, sed etiam sanetur ut teneat, et qui de longinquo uidere non potest, uiam tamen ambulet, qua ueniat et uideat et teneat, quia, etsi condelectetur homo legi dei secundum interiorem hominem, quid faciet de alia lege in membris suis repugnante legi mentis suae et se captiuum ducente in lege peccati, quae est in membris eius? quoniam iustus es, domine; nos autem peccauimus, inique fecimus, inpie gessimus, et granata est super nos manus tua, et iuste traditi sumus antiquo peccatori, praeposito mortis, quia persuasit uoluntati nostrae similitudinem uoluntatis suae, qua in ueritate tua non stetit. quid faciet miser homo? quis eum liberabit de corpore mortis huius um dominum nostrum, quem genuisti coaeternum et creasti in principio uia
Abbreviated transcription (Latin):
libs tius mansuefactꝰ essem ⁊
curãtib digitis tius contreta¬
rent᷑ uuln̾a mea. disc̾nerem
atq distinguerem quid it̾¬
esset int̾ presũptõnẽ ⁊ confessi¬
onẽ. int̾ uidentes qͦ eundum
sit. nec uidentes qͥa ⁊ uam
ducentẽ ad beatificã patͥam ñ
tantũ cernendã s in habitã¬
dam: Nam si pͥmo scis tius
litt̾is informatꝰ essem ⁊ in eax
familiaritate obdulciuisses m.
⁊ pꝰea in illa uolumina inci¬
dissem. fortasse aut arripuissẽt
me a solidamẽto pietatis: aut
si in affectu quem salubrem
imbiberam ꝑstitissem. putarẽ
etiã ex illis libris eũ posse con¬
cipi si eos solos qͥsqͣm didicis¬
set. Itaq auidissime arripui
uenerabilem stilũ sp̃c tui. ⁊ p̃
ꝓpharum textus sermonis eiꝰ.
Et apparuit mͥ una facies elo¬
quioꝵ castoꝵ. ⁊ exultare cũ tre¬
more didici. ⁊ cepi ⁊ inueni qͥc¬
qͥd in illa uerũ legerã. hac cõ
mendatione grẽ tue dici:. ut

Expanded text:
libris. tuis mansuefactus essem et libris. tuis mansuefactus essem et curantibus digitis tuis contrectarentur uulnera mea, discernerem atque distinguerem, quid interesset inter praesumptionem et confessionem, inter uidentes, quo eundum sit, nec uidentes qua, et uiam ducentem ad beatificam patriam non tantum cernendam sed et habitandam. nam si primo sanctis tuis litteris informatus essem et in earum familiaritate obdulcuisses mihi et post in illa uolumina incidissem, fortasse aut abripuissent me a solidamento pietatis, aut si in affectu quem salubrem inbiberam perstitissem, putarem etiam ex illis libris eum posse concipi, si eos solos quisque didicisset. Itaque auidissime arripui uenerabilem stilum spiritus tui etprophetarum textus sermonis eius, et apparuit mihi una facies eloquiorum castorum, et exultare cum tremore didici. et coepi et inueni quidquid illae uerum legeram, hac cum conmendatione gratiae tuae dici, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ua tua ꝑ ea que facta sunt in¬
tellecta conspexi: ⁊ repulsus sẽ¬
li. quid ꝑ tenebras anime mee
contẽplari non sinerer. certꝰ esse
te ⁊ infinitum esse. nec ꝑ locos
fiuitos infinitos ue diffundi ⁊
uere te esse. qui semꝑ idem ip̃e
elses. ex nulla ꝑte nulloq mo¬
tu alit̾ aut alit̾: cetera uero ex
te esse omĩa hoc solo firmissi¬
mo documento quia sunt. Cer¬
tus quidem in istis eram. ni¬
ms tamẽ infirmus ad fruẽ¬
dum te garriebã plane qͣsi ꝑi¬
tus: ⁊ nͥ in xp̃o saluatore nr̃o
uiã tuã quererẽ. ñ peritꝰ s peri¬
turꝰ essẽ. Iã enĩ ceperã uelle ui¬
deri sapiens. pleuꝰ pena mea: ⁊
ñ flebã insuꝑ ⁊ inflabar scien¬
tia. Ubi enĩ erat illa edificãs
caritas: fũdamẽtum huilita
me docerẽt eã. in quos me ꝓpte¬
rea priꝰqͣm scͥpturas tuas cõsi¬
uerarẽ. credo uoluisti incͣrere.
ut ĩprim̾et᷑ memorie mee qͦmͦ
ex eis affectus essẽ. ⁊ cũ pꝰea in

Expanded text:
lia tua per ea quae facta sunt inlia tua per ea quae facta sunt intellecta conspexi et repulsus sensi, quid per tenebras animae meae contemplari non sinerer, certus esse te et infinitum esse nec tamen per locos finitos infinitosue diffundi et uere te esse, qui semper idem ipse esses, ex nulla parte nulloque motu alter aut aliter, cetera uero ex te esse omnia, hoc solo firmissimo documento, quia sunt, certus quidem in istis eram, nimis tamen infirmus ad fruendum te. garriebam plane quasi  saluatore nostro, uiam tuam quaererem, non peritus, sed periturus essem. iam enim coeperam uelle uideri sapiens plenus poena mea et non flebam, insuper autem inflabar scientia. ubi enim erat illa aedificans caritas a fundamento humilitame docerent eam? in quos me propterea, priusquam scripturas tuas considerarem, credo uoluisti incurrere, ut inprimeretur memoriae meae, quomodo ex eis affectus essem et, cum postea in
Abbreviated transcription (Latin):
tis. s magna quadam natur
humane excellentia. ⁊ ꝑfectio¬
re ꝑticipatione sapientie p̾fer¬
ri ceteris arbitrabar. Alipius
autem dm̃ carne indutumi¬
ta putabat credi a catholicis.
ut preter dm̃ ⁊ carnem ñ esit
in xp̃o anima: mẽtemq hõis
ñ existimabat in eo predicari.
Et qm̃ bene ꝑsuasum tenebat
ea. que de illo memorie mã¬
data sunt. sine uitali ⁊ ratio¬
nali creat᷑a non fieri: ad ipsã
xp̃ianam fidem pigrius mo¬
uebat᷑. Sed postea hereticorũ
apollinaristarum hunc errorẽ
esse cognoscẽs: catholice fidei
colletatus ⁊ contẽperatꝰ est. Egͥit
aut̃ aliquanto posterius di¬
dicisse me fateor. in eo quod
u̾bum caro fc̃m ẽ: quomͦ ca¬
tholica u̾itas a fotini falsita¬
te dirimat᷑. Impbatio quippe
hereticoꝵ facit emine quid
eccłia tua sentiat: ⁊ quid ha¬
beat sana doctrina. O portuit
fierent int̾ infirmos. S tũt
lectis platonicoꝵ illis libris.
intorporcã ueritatem inuisibi¬

Expanded text:
tis, sed magna quadam naturae tis, sed magna quadam naturae humanae excellentia et perfectiore participatione sapientiae praeferri ceteris arbitrabar. Alypius autem deum carne indutum ita putabat credi ą catholicis, ut praeter deum et carnem non esset in Christo anima, mentemque hominis non existimabat in eo praedicari. et quoniam bene persuasum tenebat ea, quae de illo memoriae mandata sunt, sine uitali et rationali creatura non fieri, ad ipsam Christianam fidem pigrius mouebatur. sed postea haereticorum Apollinaristarum hunc errorem esse cognoscens catholicae fidei conlaetatus et contemperatus est. ego autem aliquanto posterius didicisse me fateor, in eo quod uerbum caro factum est quomodo catholica ueritas a Fotini falsitate dirimatur. inprobatio quippe haereticorum facit eminere, quid ecclesia tua sentiat et quid habeat sana doctrina. oportuit efierent inter infirmos. Sed tunc lectis Platonicorum illis libris incorpoream ueritatem inuisibi
Abbreviated transcription (Latin):
tum cognouerã ex his que de il¬
lo scripta traderent᷑. quia man¬
ducauit ⁊ bibit. dormiuit. am¬
bulauit exhilaratus est con¬
tristatus est. sermocinatꝰ est. ñ
hesisse carnem illam u̾bo tuo:
nͥ cũ anima ⁊ mente huma¬
na. Nouit hoc omĩs qui no¬
uit in cõmutabilitatem u̾bi
tui qͣm ego iam noueram. qͣn¬
tum poteram: nec omĩo qͥcꝙͣ
inde dubitabam. Ctenim nc̃
mouere m̃bra corporis ꝑ uo¬
luntatem. nc̃ ñ mou̾e. nunc
aliquo affici affectu. nunc ñ
affici. ñc ꝓferre ꝑ signa sapiẽ¬
tes sententias. nunc esse in
silentio: ꝓpria sunt mutabi¬
litatis anime ⁊ mentis. Q̾
si falsa de illo scͥpta essent.e¬
tiam omĩa periclitarentur
mendacio: neq in illis litt̾is
ulla fidei salus generi hu¬
mano remaneret. Quia ita¬
q uera scͥpta sunt totũ hõi¬
nem in xp̃o agnoscebam. ñ
corpus tantum hoĩs. aut c̃
corpore sine mente animũ.
s ip̃m hoĩnem ñ ꝑsona u̾ita¬

Expanded text:
tum cognoueram ex his, quae de iltum cognoueram ex his, quae de illo scripta traderentur, quia manducauit et bibit, dormiuit, ambulauit, exhilaratus est, contristatus est, sermocinatus est, non haesisse carnem illam uerbo tuo nisi cum anima et mente humana. nouit hoc omnis,; qui nouit incommutabilitatem uerbi tui, quam ego iam noue- j ram, quantum poteram, nec omnino quicquam inde dubitabam. etenim nunc monere membra corporis per uoluntatem, nunc non mouere, nunc aliquo affectu affici, nunc non affici, nunc proferre per signa sapientes sententias, nunc esse in silentio propria sunt mutabilitatis animae et mentis. quae si falsa de illo scripta essent, etiam omnia periclitarentur mendacio neque in illis litteris ulla fidei salus generi humano remaneret. quia itaque uera scripta sunt, totum hominem in Christo agnoscebam, non corpus tantum hominis aut cum corpore sine mente animum, sed ipsum hominem, non persona uerita
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑiorib creature tue ꝑtib suꝑ¬
eminẽs. subditos erigit ad se
ip̃am. in inferiorib aũ edifi¬
cauit sͥ huĩlẽ domũ de limo
nr̃o. ꝑ qͣm subdendos depͥme¬
ret a seip̃is ⁊ ad se traiceret. sa¬
nãs tumorẽ. ⁊ nutriens amo¬
rem. ne fiducia sui ꝓgrederẽ¬
tur longius. sed potius infir¬
marentur. uidentes ante pe¬
des suos infirmã diuinitatẽ
ex ꝑticipatione tunice pellicie
nr̃e ⁊ lassi ꝓst̾nerent᷑ in eam:
illa aut̃ surgens leuaret eos.
Ego uero aliud̃ putabã. tãtũ¬
q sentiebam de dño xp̃o meo.
qͣntũ de excellentis sapientie
uiro cui nullꝰ possit equari.
p̾sertim qͥa mirabilit̾ natꝰ ex
uirgine. ad exemplũ cõtemp¬
nendoꝵ tẽporalium. ꝓ adipi¬
scenda ĩmortalitate diuina
ꝓ nobis cura tãtam auctori¬
tatem magisterii merusse ui¬
debatur. Quid aut̃ sacͣmẽti
haberet u̾bum caro ft̃m est:
ne suspicari quidem poteram. Tã¬

Expanded text:
perioribus creaturae tuae partibus supperioribus creaturae tuae partibus supereminens subditos erigit ad se ipsam, in inferioribus autem aedificauit sibi humilem domum de limo nostro, per quam subdendos deprimeret a se ipsis et ad se traiceret, sanans tumorem et nutriens amorem, ne fiducia sui progrederentur longius, sed potius infirmarentur uidentes ante pedes suos infirmam diuinitatem ex participatione tunicae pelliciae nostrae et lassi prosternerentur in eam, illa autem surgens leuaret eos. Ego uero aliud putabam tantumque sentiebam de domino Christo meo, quantum de excellentis sapientiae uiro, cui nullus posset aequari, praesertim quia mirabiliter natus ex uirgine ad exemplum contemnendorum temporalium prae adipiscenda immortalitate diuina pro nobis cura tantam auctoritatem magisterii meruisse uidebatur. quid autem sacramenti haberet uerbum caro factum, ne suspicari quidem poteram. tan
Abbreviated transcription (Latin):
bile preferendum esse muta¬
bili: unde noss et ip̃m in cõ¬
mutabile: Quo nͥ aliquo mͦ
nosset nullo modo illud mu¬
tabile certo preponeret: ⁊ per¬
ueniret ad id quod ẽ in ictu tre¬
pidantis aspectus. Tum u̾o in¬
uisibilia ꝑ ea que facta sunt
intellecta conspexi s aciẽ fig̾e
ñ ualui: ⁊ reꝑcussa infirmi¬
tate redlitus solitis ñ mecũ
ferebã nͥ amantẽ memoriã. ⁊
quasi olefacta desiderantem
q̃ comedere ñdum possem: ⁊ q̃¬
rebam uiam cõparandi robo¬
ris. qd̃ esset idoneum ad fru¬
endum te net inueniebam do¬
nec ãplecterer mediatorẽ dei
nedictꝰ in scl̃a. uocantem ⁊ di¬
centem ego sum uia. u̾itas.
⁊ uita: ⁊ cybum cui capiendo
inualidꝰ eram. miscẽtem car¬
ni. qm̃ u̾bum caro fc̃m est.
ut infãtie nr̃e lactesceret sa¬
piẽtia tua. ꝑ qͣm creasti omĩa.
Non enim tenebam dñm
nec cuiꝰ rei magistra esset eius
infirmitas nouerã. Uerbum
enim tuum et̾na ueritas su¬

Expanded text:
bile praeferendum esse mutabile praeferendum esse mutabili; unde nosset ipsum incommutabile, quod nisi aliquo modo nosset, nullo modo illud mutabili certo praeponeret. Et pervenit ad id quod est, in ictu trepidantis aspectus. Tunc vero inuisibilia tua per ea quae facta sunt intellecta conspexi, sed aciem figere non eualui et repercussa infirmitate redditus solitis non mecum ferebam nisi amantem memoriam et quasi olefacta desiderantem, quae comedere nondum possem. Et quaerebam uiam conparandi roboris, quod esset idoneum ad fruendum te, nec inueniebam, donec amplecterer mediatorem dei nedictus in saecula, uocantem et dicentem: ego sum uia ueritatis et uita, et cibum, cui capiendo inualidus eram, miscentem carni, quoniam uerbum caro factum est, ut infantiae nostrae lactesceret sapientia tua, per quam creasti omnia. non enim tenebam deum nec cuius rei magistra esset eius infirmitas noueram. uerbum enim tuum, aeterna ueritas, su
Abbreviated transcription (Latin):
stitucione mũdi ꝑea que fr̃a
sunit. intellecta conspiciunt᷑.
sẽpit̾na quoq uirtus ⁊ diuin¬
tas tua. Querens enim unde
approbarem pulchritudinem
corporum siue celestium. siue
terrestrium.⁊ quid mͥ presto el¬
set untegre de mutabilibus in¬
dicanti ⁊ dicenti hoc ita esse
debet. illud non ita. Hoc ergo
querens unde iudicarẽ inue
u̾itatis et̾nitatẽ supͣ mentẽ
meã cõmutabilemr. atq ita
gradatim. a corporib ad sẽtiẽ¬
tem ꝑ corpꝰ animã atq inde
ad eius int̾iorem uim. cui sen¬
sus corporis exterior anñtia¬
ret. ⁊ quouso possunt bestie
atq inde rursus ad ratiocinã¬
tem potenciam ad qͣm refert᷑
iudicandum. qd̃ sumit᷑ a sen¬
sib corporis. que se quoq in
me comperiens nuitabilẽ ere¬
xit se ad intelligentiã suam.
⁊ abduxit cogitacionẽ a consu¬
etudine subtrahens se contra¬
Dicentib turbis phantasmatũ
ut inueniret quo lumine al¬
pergeret᷑. Cum sine ulla du¬
bitatione clamaret incõmuta¬

Expanded text:
utione mundi per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur, sempiterna quoque uirtus et diuinitas tua. quaerens enim, unde adprobarem pulchritudinem corporum siue caelestium siue terrestrium et quid mihi praesto esset integre de mutabilibus iudicanti et dicenti: "hoc ita esse debet, illud non ita", hoc ergo quaerens, unde iudicarem, cum veritatis aeternitatem, supra mentem meam commutabilem. Atque ita gradatim a corporibus ad sentientem per corpus animam; atque inde ad ejus interiorem vim, cui sensus corporis exteriora annuntiaret; et quousque possunt bestiae: atque inde rursus ad ratiocinantem potentiam ad quam refertur judicandum quod sumitur a sensibus corporis. Quae se quoque in me comperiens mutabilem, erexit se ad intelligentiam suam; et abduxit cogitationem a consuetudine, subtrahens se contradicentibus turbis phantasmatum, ut inveniret quo lumine aspergeretur, cum sine ulla dubitatione clamaret incommuta
Abbreviated transcription (Latin):
c̾tus eram id qđ corrũpi po¬
test deterius esse. qͣm id qđ ñ
potest. Et qd uiolari ñ potest
incunctant̾ preponebam ui¬
olabili. ⁊ qd̃ nullam patitur
ꝑmutationem melius esse ꝙͣ
id qd̃ mutari potest. Clama¬
bat uiolent̃ cor meũ adu̾sus
omĩa phantasmata mea: ⁊
hoc uno ictu conabar abigere
circũuolantẽ turbam ĩmun¬
dicie ab acie mentis mee: ⁊ uix
dimota in ictu oculi ecce con¬
globata rursus aderat ⁊ irru¬
ebat in aspectum meũ. ⁊ obnu¬
bilabat eum. ut qͣmuis non
forma humani corporis. corpo¬
reũ tamẽ aliquid cogitare co¬
gerer ꝑ spacia locoꝵ. siue infusũ
mundo. siue etiã extͣ mundũ.
ꝑ intinita diffusum etiã ip̃m
incorruptibile. ⁊ inuiolabile.
⁊ in cõmutabile. qd̃ corruptibi¬
li. ⁊ iolabili ⁊ cõmuitabili pre¬
ponebam: qm̃ qͥcquid priua¬
bam spaciis talib. nichil mͥ
esse uidebat᷑. Sed prorsus ni¬
chil: ne mane quidẽ. Tãqͣm

Expanded text:
certus eram id, quod corrumpi pocertus eram id, quod corrumpi potest, deterius esse quam id quod non potest, et quod uiolari non potest, incunctanter praeponebam uiolabili, et quod nullam patitur mutationem, melius esse quam id quod mutari potest. clamabat uiolenter cor meam aduersus omnia phantasmata mea et hoc uno ictu conabar abigere circumuolantem turbam inmunditiae ab acie mentis meae: et nix dimota in ictu oculi ecce conglobata rursus aderat et inruebat in aspectum meam et obnubilabat eum, ut quamuis non forma humani corporis, corpoream tamen aliquid cogitare cogerer per spatia locorum siue infusum mundo siue etiam extra mundum per infinita diffusum, etiam ipsum incorruptibile et inuiolabile et inconmutabile, quod corruptibili et uiolabili et conmutabili praeponebam, quoniam quidquid priuabam spatiis talibus, nihil mihi esse uidebatur, sed prorsus nihil, ne inane quidem, tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
in latera ⁊ in uentrem: ⁊ dura
sũt omĩa. Et tu solus reqͥes.
⁊ ecce ades. ⁊ liberas a miserabi¬
libus erroribus: ⁊ constitius
nos in uia tua ⁊ consolaris ⁊
dicis. Currite ego feram ⁊ ego
ꝑducã. ⁊ ibi ego feram. Lib̾ . uii.
Am mortua erat adolescẽtia
mea mala. ⁊ nefanda. ⁊ ibam
in iuuentutem quanto etatt
maior. tanto uanitate turpi¬
or: qui cogitare aliquid sub¬
stantie nͥ tale ñ poterã qͣle per
hos ocłos uideri solet. Nonti¬
cogitabam ds in figura corporiˢ
humani ex quo audire aliqͥt
de sapientia cepi. semper hoc fu¬
gi ⁊ gaudebam me hoc reperis¬
se ui fide sp̃ualis matris nr̃e
catholice tue: sed quid te aliud
cogitarem non occurrebat. et
conabar cogitare te homo ⁊ ta¬
lis homo sũmum ⁊ solũ ⁊ ue¬
rũ dm̃ ⁊ te in corruptibilẽ. ⁊
inuiolabilẽ. ⁊ incontamina¬
bilem totis medullis credebã.
qͥa nesciens unde ⁊ quo mo¬
oo plane tamen uidebam:⁊

Expanded text:
in latera et in uentrem, et dura in latera et in uentrem, et dura sunt omnia, et tu solus requies. et ecce ades et liberas a miserabilibus erroribus et constitues nos in uia tua et consolaris et dicis: "currite, ego feram et ego perducam et ibi ego feram." LIBER SEPTIMVS. Iam mortua erat adulescentia mea mala et nefanda, et ibam in iuuentutem, quanto aetate maior, tanto uanitate turpior, qui cogitare aliquid substantiae nisi tale non poteram, quale per hos oculos uideri solet. non te\'cogitabam, deus, in figura corporis humani, ex quo audire aliquid de sapientia coepi; semper hoc fugi et gaudebam me hoc reperire in fide spiritalis matris nostrae, catholicae tuae; sed quid te aliud cogitarem non occurrebat. et conabar cogitare te homo, et talis homo, summum et solum et uerum deum, et te incorruptibilem et inuiolabilem et inconmutabilem totis medullis credebam, quia nesciens, unde et quomodo, plane tamen uidebam et
Abbreviated transcription (Latin):
tare anime uitam. ⁊ tractus
meritoꝵ quod epicurus cred̾e
noluit. Et querebã si essemꝰ
ĩmortales.⁊ in ꝑpetua corporiͤ
uoluptate sine ullo ãmissio¬
nus terrore uiueremꝰ. cur esse¬
mus beati. aut quid aliud
q̃ reremus: nesciens id ip̃m
ad magnã miseriã ꝑtinere.
qd̃ ita demersꝰ ⁊ cecus cogita¬
re non possem lumen hones¬
tatis. ⁊ gratis ãplectende pul¬
chritudinis: qͣm ñ uidit ocus
carnis. ⁊ uidet᷑ ex intimo. Nec
considerabam miser ex qua ue¬
na mͥ manaret qd̃ ista ip̃a fedͥa
manaret. tñ cũ amicis uulcit̾
conferebã. nec esse sine amicis
poterã. beatꝰ etiã scdm sẽsum q̃
tunc habebã. in qͣntalibet af¬
fluentia carnalium uolupta¬
tũ. qͦs utiq amicos gratis di¬
ligebam incissimq ab eis gra¬
tis me diligi sentiebam. O tor¬
tuosas uias.Ue anime auda¬
cr. que sperauit si a te reces¬
sisset. se aliquid melius habi¬
turã. Uersa ⁊ reu̾sa in tergũ ⁊

Expanded text:
tare animae uitam et tractus tare animae uitam et tractus meritorum, quod Epicurus credere noluit. et quaerebam, si essemus inmortales et in perpetua corporis uoluptate sine ullo amissionis terrore uiueremus, cur non essemus beati aut quid aliud quaereremus, nesciens id ipsum ad magnam miseriam pertinere, quod ita demersus et caecus\' cogitare non possem lumen honestatis et gratis amplectendae pulchritudinis, quam non uidet oculus carnis et uidetur ex intimo. nec considerabam miser, ex qua uena mihi manaret, quod ista ipsa foeda tamen cum amicis dulciter conferebam nec esse sine amicis poteram beatus etiam secundum sensum, quem tunc habebam quantalibet affluentia carnalium uoluptatum. quos utique amicos gratis diligebam uicissimque ab eis me diligi gratis sentiebam. o tortuosas uias! uae animae meae audaci, quae sperauit, si a te recessisset, se aliquid melius habituram! uersa et reuersa in tergum et
Abbreviated transcription (Latin):
quia non amator coniugii
s libidini seruus eram: ꝓcu¬
raui aliam ñ utiq coniugẽ
quo tãqͣm sustentaretur ⁊ ꝑ¬
duceretur uel integer ł aucti¬
or morbus anime mee. satel¬
litio ꝑdurãtis consuetudiniᷤ
in regnum uxoriũ. Nec sana¬
bat᷑ uulnꝰ illud meũ qd̃ pri¬
oris precisione fc̃m erat: sed
post feruorẽ dolorẽꝙ act̾rimũ
putrescat. ⁊ quasi frigidius. s
desperatius dolebat. Tibi laus.
tibi głia. fons misccłiare. Ego
fiebam miserior:⁊ tu ꝓpinqui¬
or. Aderat iã iamq dextera tu¬
a ereptura me de ceno ⁊ abla¬
tura: ⁊ ignorabam. Nec me re¬
uocabat a ꝓfundiore uolupta¬
tum carnalium gurgite. nisi
metus mortis ⁊ futuri iudi
cii:qui ꝑ uarias quidem opi¬
niones nũqͣm tñ recessit de
pectore meo. Et disputabam
cum amicis meis alipio ⁊ ne¬
bridio de finib maloꝵ ⁊ bono¬
rum epicurũ accepturũ fui¬
se palmam in animo meo: nͥ
ego credidissem pꝰ mortem res¬

Expanded text:
quia non amator coniugii quia non amator coniugii sed libidinis seruus eram, procuraui aliam, non utique coniugem, quo tamquam sustentaretur et perduceretur uel integer uel auctior morbus animae meae satellitio perdurantis consuetudinis in regnum uxorium. nec sanabatur uulnus illud meum, quod prioris praecisione factum erat, sed post feruorem doloremque acerrimum putrescebat et quasi frigidius, sed desperatius dolebat. XYI. Tibi laus, tibi gloria, fons misericordiarum. ego fiebam miserior et tu propinquior. aderat iam iamque dextera tua raptura me de caeno et ablutura, et ignorabam. nec me reuocabat a profundiore uoluptatum carnalium gurgite nisi metus mortis et futuri indicii tui, qui per uarias quidem opiniones, numquam tamen recessit de pectore meo. et disputabam cum amicis meis Alypio et Nebridio de finibus bonorum et malorum Epicurum accepturum fuisse palmam in animo meo, nisi ego credidissem post mortem res
Abbreviated transcription (Latin):
habebant ⁊ nos habere uoleba¬
mus: totũ illud placitũ qd̾ be¬
ne firmabamus dissiluit in
manib atq confractũ ⁊ abiect̃
c̃. Inde ad suspiria ⁊ gemitus.
⁊ gressus ad sequẽdas latas ⁊
tritas uias scłi. qm̃ multe co¬
gitationes erant in corde nr̃o.
cõsilium aut̃ tuũ manet in
etnum. Ex quo consilio deride¬
bas nostra ⁊ tua p̾parabas: no¬
bis daturus escã in oportuni¬
tate: ⁊ aꝑturus manũ tuam.
atq impleturus animas no¬
stras benedictione. Interea me¬
a peccata multiplicabant᷑. ⁊ a¬
uulsa erant a latere meo tã¬
qͣm impedimenta cõiugis. cũ
qua cubare solitus erã. Cor u¬
bi adherebat. cõcisum ⁊ uulne¬
ratũ mͥ erat. ⁊ trahebat san¬
guinem. Et illa in affricam
redierat. uouens tibi alium
se uirum nesciturã: relicto a¬
pud me naturali ex illa filio
meo. At ego infelix nec femi¬
ne imitator dilationis ĩpati¬
ens tanquam post biẽniũ ac¬
cepturus eam quam petebã.

Expanded text:
habebant et nos habere uolebahabebant et nos habere uolebamus, totum illud placitum, quod bene formabamus, dissiluit in manibus atque confractum et abiectum est. inde ad suspiria et gemitus et gressus ad sequendas latas et tritas uias saeculi, quoniam multae cogitationes erant in corde nostro, consilium autem tuum manet in aeternum. ex quo consilio deridebus nostra et tua praeparabus nobis daturus escam in opportunitate et aperturus manum atque impleturus animas nostras benedictione. Interea mea peccata multiplicabantur, et auulsa a latere meo tamquam inpedimento coniugii cum qua cubare solitus eram, cor, ubi adhaerebat, concisum et uulneratum mihi erat et trahebat sanguinem. et illa in Africam redierat uouens tibi alium se uirum nescituram relicto apud me naturali ex illa filio meo. at ego infelix nec feminae imitator, dilationis inpatiens, tamquam post biennium accepturus eam quam petebam,
Abbreviated transcription (Latin):
quentes ac detestantes turbu¬
lentas humane uite molesti¬
as.pene iam firmaueramus
remoti a turbis otiose uiu̾e.
id otium sic moliti. ut si quid
habere possemus. conferret᷑ in
medium. unãq rem famili¬
arem conflaremus ex omnilꝰ.
ut per amicitie sinceritatemñ
ẽẽt aliuo huiꝰ. ⁊ alud illius si
quod ex cunctis fieret unũ. ⁊ u¬
niu̾sum singulorum esset ⁊ oĩa
omniũ: cum uideremus nob̾
ẽe posse decem ferme homines
ui eadẽ societate. essentq inter
nos p̃diuites romanianus. ma¬
xime cõmuniceps nr̃: quẽ tũc
graues estus negotioꝵ suoꝵ ad
comitatũ attraxerant ab ineũ¬
te etate mͥ familiarissimus. Q
maxime instabat huic rer: et
magnã insuadendo habebat
auctoritatẽ. qd̃ ampla res eius
multum ceteros ante ibat: ⁊
placuerat nobis ut bini ãnui
tã qͣm magistratus omnia ne¬
cessaria curarent: ceteris qui¬
etis. Sed postea qͣm cepit cogi¬
tare utrum hoc muliercule
sinerent. quas ⁊ alii nr̃m iã

Expanded text:
quentes ac detestantes turbuquentes ac detestantes turbulentas humanae uitae molestias paene iam firmaueramus remoti a turbis otiose uiuere, id otium sic moliti, ut, si quid habere possemus, conferremus in medium unamque rem familiarem conflaremus ex omnibus, ut per amicitiae sinceritatem non esset aliud huius et aliud illius, sed quod ex cunctis fieret unum, et uniuersum singulorum esset et omnia omnium, cum uideremur nobis esse posse decem ferme homines in eadem societate essentque inter nos praediuites, Romanianus maxime communiceps noster, quem tunc graues aestus negotiorum suorum ad comitatum adtraxerant, ab ineunte aetate mihi familiarissimus. qui maxime instabat huic rei et magnam in suadendo habebat auctoritatem, quod ampla res eius multam ceteris anteibat. et placuerat nobis, ut bini annui tamquam magistratus omnia necessaria curarent ceteris quietis. sed posteaquam coepit cogitari, utrum hoc mulierculae sinerent, quas et alii nostrum iam
Abbreviated transcription (Latin):
impigre ut ducerem uxorẽ.
Iam petebã. iam ꝓmittebat᷑.
maxime matre dante operã.
quo me iam coniugatum.
baptismꝰ salutaris ablueret:
quo me in dies uidebat ap¬
tari ⁊ uota sua ac ꝓmissa tu¬
a in mea fide compleri ani¬
madu̾tebat. Cũ sane ⁊ roga¬
tu meo.⁊ desiderio suo forti
clamore cordis abste dep̾ca¬
retur cotidie: ut ei ꝑ iusum
ostenderes. aliquid de futuro
matrimonio meo: nũquam
uoluisti. Et uidebat quedam
uana ⁊ fantastica quo coge¬
bat impetꝰ de hac re satagen¬
tis humani sp̃c: ⁊ narrabat
mͥ non cum fiducia qua so¬
lebat cum tu demonstrares
sed contẽpnens ea. Dicebat e¬
nim discernere se nescio quo si¬
pore. quem u̾bis explicare ñ po¬
terat: quid int̾ esset int̾ reue¬
lantẽ te. ⁊ animã suam somp¬
niantem. Instabat᷑ tamen et
puella petebat᷑: cuius etas fer¬
me biennio. minus qͣm nubi¬
lis erat. Et quia ea placebat.
expectabatur. Et multi ami¬
ci agitaueramꝰ animo. ⁊ collo¬

Expanded text:
inpigre, ut ducerem uxorem. inpigre, ut ducerem uxorem. iam petebam, iam promittebatur maxime matre dante operam, quo me iam coniugatum baptismus salutaris ablueret, quo me in dies gaudebat aptari et uota sua ac promissa tua in mea fide conpleri animaduertebat. cum sane et rogatu meo et desiderio suo forti clamore cordis abs te deprecaretur cotidie, ut ei per msum ostenderes aliquid de futuro matrimonio meo, numquam noluisti. et uidebat quaedam uana et phantastica, quo cogebat inpetus de hac re satagentis humani spiritus, et narrabat mihi non cum fiducia, qua solebat, cum tu demonstrabas ei, sed contemnens ea. dicebat enim discernere se nescio quo sapore, quem uerbis explicare non poterat, quid interesset inter reuelantem te et animam suam somniantem. instabatur tamen, et puella petebatur, cuius aetas ferme biennio minus quam nubilis erat, et quia ea placebat, exspectabatur. Et multi amici agitaueramus animo et conlo
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑnere: ceꝑat ⁊ ip̃e desiderare
coniugium nequaqͣm uictꝰ
libidine tał uoluptatis sed
curiositatis. Dicebat enim
se scire cupere qͥdnã esset illd̾.
sine quo uita mea que illi
deretur. Stupebat enĩ liber
ab illo uinculo animꝰ serui¬
tutem meã. ⁊ stupendo ibat
in experiendi cupidinẽ uen¬
turꝰ in ip̃am experientiam
atq inde fortasse lapsurus
in eã. qͣm stupebat seruitutẽ.
qm̃ sponsionẽ uolebat facere
cum morte. Et qui amat ꝑi¬
culum: incidet in illud. Neu¬
trũ enim nr̃m sicut est con¬
iugale. decus in officio regen¬
di matrimonii. ⁊ suscipiendo¬
rum liberoꝵ ducebat. nisi te¬
nuiter: magna aut̃ ex ꝑte at¬
q uebement̾. consuetudo sa¬
tiande insatiabilis concupi¬
scentie mee captum excruci¬
abat. illum aut̃ ãmiratio ta¬
piendũ trabebat. Sic eramꝰ
donec tu altissime ñ deserẽs
humũ nrãm. miseratus mi¬
seros. subuenires miris ⁊ oc¬
cultis modis: ⁊ instabatur

Expanded text:
spernere, coeperat et ipse desiderare spernere, coeperat et ipse desiderare coniugium nequaquam uictus libidine talis uoluptatis, sed curiositatis. dicebat enim scire se cupere, quidnam esset illud, sine quo uita mea, quae illi deretur. stupebat enim liber ab illo uinculo animus seruitutem meam et stupendo ibat in experiendi cupidinem uenturus in ipsam experientiam atque inde fortasse lapsurus in eam quam stupebat seruitutem, quoniam sponsionem uolebat facere cum morte, et qui amat periculum, incidet in illud. neutrum enim nostrum, si quod est coniugale decus in officio regendi matrimonii et suscipiendorum liberorum, ducebat nisi tenuiter. magna autem ex parte atque uehementer consuetudo satiandae insatiabilis concupiscentiae me captum excruciabat, illum autem admiratio capiendum trahebat. sic eramus, donec tu, altissime, non deserens humum nostrum miseratus miseros subuenires miris et occultis modis. Et instabatur
Abbreviated transcription (Latin):
hebam cathenam: solui timẽs
⁊ quasi concusso uulnere re¬
pellens u̾ba bene suadentis.
tãqͣm manũ soluẽtis. Insuꝑ e
tiam ꝑ me ip̃i quoq alipio lo¬
quebatur serpens ⁊ innecte¬
bat atq spargebat ꝑ linguã
meã dulces laqueos in uia e¬
ius: quib illi honesti ⁊ expe¬
diti pedes implicarẽt᷑. Cũ enĩ
me ille miraret᷑ quẽ ñ ꝑui pẽ¬
deret. ita herere uisco illius uo¬
luptatis. ut me affirmarem
quotiẽs cũq inde int̾ nos q̃re¬
remus celibẽ uitã. nullo mo¬
do posse degere atq ita me de-¬
fenderem. cũ illũ mirãtem ui¬
derẽ. ⁊ dicerem multũ int̾esse
int̾ illud qd̃ ip̃e raptim ⁊ fur¬
tim exꝑtus esset. qd̃ pene iã
nec meminisset quidẽ. atq
ideo nulla molestia facile cõ¬
tẽpneret. ⁊ delectationes cõsu¬
etudinis mee. ad quas si ac¬
cessisset. honestũ nomẽ matri¬
monii. ñ eũ mirari oportere.
cur ego illam uitã nequirẽ

Expanded text:
hebam catenam meam solui timens hebam catenam meam solui timens et quasi concusso uulnere repellens uerba bene suadentis tamquam manum soluentis. insuper etiam per me ipsi quoque Alypio loquebatur serpens et innectebat atque spargebat per linguam meam dulces laqueos in uia eius, quibus illi honesti et expediti pedes inplicarentur. Cum enim me ille miraretur, quem non parui penderet, ita haerere uisco illius uoluptatis, ut me adfirmarem, quotienscumque inde inter nos quaereremus, caelibem uitam nullo modo posse degere atque ita me defenderem, cum illum mirantem uiderem, ut dicerem multum interesse inter illud, quod ipse raptim et furtim expertus esset, quod paene iam ne meminisset quidem atque ideo nulla molestia facile contemneret, et delectationes consuetudinis meae, ad quas si accessisset honestum nomen matrimonii, non eum mirari oportere, cur ego illam uitam nequirem
Abbreviated transcription (Latin):
rum uirium credebã ẽẽ conti¬
nentiam quaix mͥ ñ erã con¬
sciꝰ. cũ tam stultꝰ ẽẽm. ut nesci¬
rẽ sicut scriptum est neminẽ
posse ẽẽ continentẽ. nͥ tu dede¬
ris. Utiq dares si gemitu mt̃¬
no pulsarẽ aures tuas:⁊ fill
solida in te iactarem turã meã.
Probibebat me sane alipius ab
uxore ducenda: cãtans nullo mͦ
nos posse securo otio simul in
amore sapientie uiuere. sicut
iam dui desideraueramus si io
fecissem. Erat enĩ in ea re ipse
etiam tũc castissimꝰ. ita ut mi¬
rũ ẽẽt quia uel exꝑientiam
concubitus ceperat in ingres¬
su adolescentie sue. sed non he¬
serat. magisq doluerat ⁊ spre¬
uerat: ⁊ deinde iam continen¬
tissime uiuebat. Ego aut̃ re¬
sistebam illi. exẽplis eoꝵ qui cõ¬
iugati coluissẽt sapientiam ⁊
ꝓmeruissent d̃m: ⁊ habuissẽt
fidelit̾. ac dilexissent amicos.
longe aberã. ⁊ delicatꝰ morbo car¬
nis mortifera suauitate tra¬

Expanded text:
rum uirium credebam esse contirum uirium credebam esse continentiam, quarum mihi non eram conscius, cum tam stultus essem, ut nescirem, sicut scriptum est, neminem posse esse continentem, nisi tu dederis. utique dares, si gemitu interno pulsarem aures tuas et fide solida in te iactarem curam meam. Prohibebat me sane Alypius ab uxore ducenda cantans nullo modo nos posse securo otio simul in amore sapientiae uiuere, sicut iam diu desideraremus, si id fecissem. erat enim ipse in ea re etiam tunc castissimus, ita ut mirum esset, quia uel experientiam concubitus ceperat in ingressu adulescentiae suae, sed non haeserat magisque doluerat et spreuerat et deinde iam continentissime uiuebat. ego autem resistebam illi exemplis eorum, qui coniugati coluissent sapientiam et promeruissent deum et habuissent fideliter ac dilexissent amicos. longe aberam et deligatus morbo carnis mortifera suauitate tra
Abbreviated transcription (Latin):
Non facile ab eis p̾cidenda ẽ
intẽtio: qͥa turpe est ad ea sur¬
sum redire. Ecce iam qͣntũ ẽ
ut impetretur aliquis honor.
Et quid ãplius in bis desibe¬
randũ. Suppetit amicoꝵ ma¬
lorũ copia: ut nichil aliud ⁊
multũ festinemꝰ. Uel pͣsidat᷑
dari potest ⁊ ducenda uxor tũ
aliqua pecunia. ne sumptum
nẽm grauet: ⁊ ille erit mod
cupiditatis. Multi magni i¬
ri. ⁊ imitatione dignissimi: sa¬
pienti studio. cũ coniugibus
dediti fuerunt. Cũ hec diceb̃
⁊ alternabant hii uenti. ⁊ ĩpe¬
lebant huc atq illuc cor meu̾.
tͣnsibant tẽpora ⁊ tardabam p̃¬
u̾ti ad dm̃. ⁊ differebã de die
in diẽ uiuere in te: ⁊ ñ differi¬
bam cotidie in memet ipso mi¬
ri.Amãs beatã uitã timebã
illã in sede sua: ⁊ ab ea fugiẽs
querebam eã. Putabã enim
me miserx fore nimis. si femi¬
ne pͥuarer amplexib: ⁊ medi¬
cinã miscd̃ie tue ad eãdemĩ¬
firmitatem sanandam ñ cogi¬

Expanded text:
non facile ab eis praecidenda est non facile ab eis praecidenda est intentio, quia turpe est ad ea rursum redire. Ecce jam quantum est, ut impetretur aliquis honor? et quid amplius in his desiderandum? Suppetit amicorum majorum copia: ut nihil aliud, et multum festinemus, vel praesidatus dari potest; et ducenda uxor cum aliqua pecunia, ne sumptum nostrum gravet; et ille erit modus cupiditatis. Multi magni viri et imitatione dignissimi, sapientiae studio cum conjugibus dediti fuerunt. 20. Cum haec dicebam, et alternabant hi venti et impellebant huc atque illuc cor meum, nsibant tempora, et tardabam conuerti ad dominum et differebam de die in diem uiuere in te et non differebam cotidie in memet ipso mori: amans beatam uitam timebam illam in sede sua et ab ea fugiens quaerebam eam. putabam enim me miserum fore nimis, si feminae priuarer amplexibus, et medicinam misericordiae tuae ad eandem infirmitatem sanandam non cogi
Abbreviated transcription (Latin):
amicos maiores: quoꝵ suffra¬
giis opus habemus: Quãdo
preparamus. qd̃ emãt scolasti¬
ci. Quando reparamus nos
ip̃os: relaxando animũ ab in¬
tentione curarũ: Pereant om¬
nia ⁊ dimittamꝰ uana hec ⁊ in¬
ania: conferamus nos ad solã
inquisitionẽ ueritatis. Uita ħec¬
misera ẽ: mors incerta Si su
bito obrepat: quom hinc exibi¬
mus: Et ubi nobis discenda
sũt: que hic negleximꝰ: Ac ñ po¬
tius huiꝰ negligentie supplicia
luẽda sũt: Quid si mors ip̃a
omnẽ curam cũ sensu ampu¬
tabit ⁊ finiet᷑: E rgo ⁊ hoc que¬
reroũ. Sed absit ut ita sit. Nõ
uacat. ñ ẽ inane: qd̃ tã eminẽs
culmen auctoritatis fidei xp̃i
ane toto orbe diffundit᷑. Nũ ꝙͣ
tanta ⁊ talia ꝓ nob̾ diuinitꝰ a¬
gerentur: si morte corporis eti¬
am uita anime consumeret᷑.
Quid cunctamur igit᷑ relicta
spe scłi conferre nos totos ad
expecta. Iocũda sũt etiã ista.
habent ñ ꝑuã dulcedinẽ suã.

Expanded text:
amicos maiores, quorum suffraamicos maiores, quorum suffragiis opus habemus? quando praeparamus quod emant scholastici? quando reparamus nos ipsos relaxando animo ab intentione curarum? pereant omnia et dimittamus haec uana et inania: conferamus nos ad solam inquisitionem ueritatis. uita misera est, mobito obrepat, quomodo hinc exibimus? et ubi nobis discenda sunt quae hic negleximus? An non potius hujus negligentiae supplicia luenda sunt? Quid, si mors ipsa omnem curam cum sensu amputabit et finiet? Ergo et hoc quaerendum. Sed absit ut ita sit. Non vacat, non est inane quod tam eminens culmen auctoritatis christianae fidei toto orbe diffunditur. Nunquam tanta et talia pro nobis divinitus agerentur, si morte corporis etiam vita animae consumeretur. Quid cunctamur igitur relicta spe saeculi, conferre nos totos ad exspecta: jucunda sunt etiam ista; habent non parvam dulcedinem suam:
Abbreviated transcription (Latin):
tenebo: ⁊ ecce faustꝰ ueniet ⁊ ex¬
ponet omĩa. O magni uiri a¬
chademitr:. nichil ad agendam
uitã certi cõprebendi potest Im¬
mo queramus diligentius:⁊
ñ desperemꝰ. Ecce iã ñ sunt ab¬
surda in libris eccłiasticis q̃
absurda uidebant᷑: ⁊ possunt
alit̾ atq honeste intelligi. fi¬
gam pedes in eo gradu in quo
puer a parentibus positus erã.
donec inueniatur ꝑspicua ue¬
ritas. Sed ubi queretur. qͣndo
queretur: Non uacat ambro¬
sio: ñ uacat legere. Ubi ip̃os co
dices q̃rimꝰ: unde aut quãdo
cõparamꝰ a quib sumimus:
Deputent᷑ tẽpora: distribuãt᷑
hore ꝓ salute anime. Magna
spes. oborta ẽ. Non docet ca¬
tholica fides. quod putabamus:
⁊ uani accusabamus. Nefas ha-¬
bent docti eius credere dm. fi¬
gura humani corporis t̾mina¬
tum: ⁊ dubitamꝰ pulsare quo
aperiant᷑ cetera: Ante meridi¬
anas horas discipli occupant.
ceteris. qͥd facimus. cur non
id agimus: Sed qñ salutamꝰ

Expanded text:
tenebo; ecce Faustus ueniet et extenebo; ecce Faustus ueniet et exponet omnia. o magni uiri Academici! nihil ad agendam uitam certi conprehendi potest. inmo quaeramus diligentius et non desperemus. ecce iam non sunt absurda in libris ecclesiasticis, quae absurda uidebantur, et possunt aliter atque honeste intellegi. figam pedes in eo gradu, in quo puer a parentibus positus eram, donec inueniatur perspicua ueritas. sed ubi quaeretur? quando quaeretur? non uacat Ambrosidices quaerimus? unde aut quando conparamus? a quibus sumimus? deputentur tempora, distribuantur horae pro salute animae. magna spes oborta est: non docet catholica fides, quod putabamus et uani accusabamus. nefas habent docti eius credere deum figura humani corporis terminatum. et dubitamus pulsare, quo aperiantur cetera? antemeridianis horis discipuli occupant; ceteris quid facimus? cur non id agimus? sed quando salutamus
Abbreviated transcription (Latin):
ora triũ egẽtiũ ⁊ inopiã suam
sibimet inuicem anhelantiũ:
⁊ a te expectantiũ. ut dares eis
escã in tempore oportuno. Et in
omni amarituoine que nros
scłares actus de miscłia tua
sequebat᷑. intuentib nobis fi¬
nem cur ea paterem᷑. occurre¬
bãt tenebre: ⁊ au̾sabamͣ gemẽ¬
tes ⁊ dicebamꝰ. Qͣmdiu hec : ⁊
hoc crebro dicebamus. ⁊ dicẽtes
ñ relinq̃bamus ea: quia ñ elu¬
cebat certũ aliquid qd̃ illis re¬
listis app̾henderemus. Et ego.
maxime mirabar: satagens ⁊
recolens. qͣm longũ tempus es¬
set. abunde uicesimo ãno etatiᷤˢ
mee quo feruere ceperam stu¬
dio sapientie. disponẽs ea inuẽ¬
ta. relinquere om̃s uanarũ cu¬
piditatũ. spes in anes. ⁊ insani¬
as mendaces: ⁊ ecce iam tricena¬
riã etatem gerebam in eodem
luto hesitans. auiditate fruẽ¬
di p̾sentib fugiẽtib. ⁊ dissipã¬
tib me. dum dico cras inueni¬
am ecce manifestũ apparebit ⁊¬

Expanded text:
ora trium egentium et inopiam suam ora trium egentium et inopiam suam sibimet inuicem anhelantium et ad te expectantium, ut dares eis escam in tempore opportuno. et in omni amaritudine, quae nostros saeculares actus de misericordia tua sequebatur, intuentibus nobis finem, cur ea pateremur, occurrebant tenebrae, et auersabamur gementes et dicebamus: "quamdiu haec?" et hoc crebro dicebamus et dicentes non relinquebamus ea, quia non elucebat certum aliquid, quod illis relictis adprehenderemus. Et ego maxime mirabar satagens et recolens, quam\' longum tempus esset ab undeuicensimo anno aetatis meae, quo feruere coeperam studio sapientiae, disponens ea inuenta relinquere omnes uanarum cupiditatum spes inanes et insanias mendaces. et ecce iam tricenariam aetatem gerebam in eodem luto haesitans auiditate fruendi praesentibus fugientibus et dissipantibus me, dum dico: "cras inueniam; ecce manifestum apparebit, et
Abbreviated transcription (Latin):
lo pene iã illectus erat studi¬
o utterario: ut p̾tiis p̾toria¬
nis codices gͥ conficiendos cu¬
raret. Sed consulta iusticia de¬
liberationẽ in melius uertit:
utiliorẽ iudicãs equitatẽ qua
ꝓhibebat᷑. qͣm potestatem qua
sinebatur. Parũ ẽ hoc. Sed qͥi
ꝑuo fidelis est: ⁊ in magno fide¬
lis est. Nec ullo mͦ erit inane.
qd̃ tue ueritatis ore ꝓcessit. Si
in iniusto mãmona fideles ñ
uobis: Et si in alieno fideles
ñ fuistis. qd̃ ur̃m ẽ quis dabit
nam esset tenendus. uite mo¬
dus. Nebridius enĩ qui relicta
patria uicina cartagini. atq
ip̃a cartagine ubi frequentus¬
simꝰ erat relicto pat̾no rure op¬
timo. relicta domo ⁊ ñ secuta
matre. nullam ob aliã causã
mediolaniũ uenerat: nͥ ut me¬
cum uiueret in flagrãtissimo
studio u̾itatis atq sapientie.
Parit̾ suspirabat. parit̾q flu¬
ctuabat beate uite inquisitor
ardẽs: ⁊ questionũ difficillima¬
rũ scrutator acc̾rimꝰ. Et erant

Expanded text:
tem paene iam inlectus erat studitem paene iam inlectus erat studio litterario, ut pretiis praetorianis codices sibi conficiendos curaret, sed consulta iustitia deliberationem in melius uertit utiliorem iudicans aequitatem, qua prohibebatur, quam potestatem, qua sinebatur. paruum est hoc; sed qui in paruo fidelis est, et in magno fidelis est, nec ullo modo erit inane, quod tuae ueritatis ore processit: si in iniusto mamona fideles non uobis? et si in alieno fideles non fuistis, uestrum quis dabit nam esset tenendus uitae modus. Nebridius etiam, qui relicta patria uicina Carthagini atque ipsa Carthagine, ubi frequentissimus erat, relicto paterno rure optimo, relicta domo et non secutura matre nullam ob aliam causam Mediolanium uenerat, nisi ut mecum uiueret in flagrantissimo studio ueritatis atque sapientiae, pariter suspirabat pariterque fluctuabat beatae uitae inquisitor ardens et quaestionum difficillimarum scrutator acerrimus. et erant