comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nominat. ab initio euangelice p̃¬
dicationis qđ ꝑ iohannẽ factumẽ
caepit. & ad illudusq tẽpus narran
doꝑuenit. quo apłi idẽ euangelii
ũbũ : totũ p̃dicando disseminauere
ꝑorbẽ : Restat sane questio ñ mini¬
ma: quo modo scripserit idem
euangelista clixisse angelũ muli¬
erib:: Ite dicite dispłis ei & p&ro:
quia p̃ced& uos ingalileã. Ibi eũ ui¬
debitis sic̃ dixi uõb̃ Nec tam̃ ibi
uisũ adispłis dñm. in ullo post hec
euangeli sui loco retulerit: Et qui¬
dẽ matheus abisse dispłos clicit
ingalileã in montẽ. ibiq dnm uidisse
& ad orasse: & p̃ ceptũ abeo accepisse.
eundi. docendi. baptizandi. omnes
sepius antea iuisũ dispłis. maxi¬
me ipso diȩ resurrectionis ẽi in
hiero solimis. & in castello emnaũ:
Quare ergo. specialit̃ se ingalileã
prȩcessurũ & ibi adispłis uiden¬
dũ prȩdix̃: Cũ neq ibi solũ. neq
ergo cuius mysterii gratia. secđm̃

Expanded text:
nominat, ab initio evangelicae prnominat, ab initio evangelicae praedicationis, quod per Joannem factum est, coepit: et ad illud usque tempus narrando pervenit: quo apostoli idem Evangelii verbum totum praedicando disseminavere per orbem. Restat sane quaestio non minima, quomodo scripserit idem evangelista, dixisse angelum mulieribus: Ite, dicite discipulis ejus et Petro, quia praecedit vos indebitis, sicut dixit vobis , nec tamen ibi visum a discipulis Dominum, in ullo post haec Evangelii sui loco retulerit. Et quidem Matthaeus abisse discipulos dicit in Galilaeam , ibique Dominum vidisse et adorasse, et praeceptum ab eo accepisse eundi, docendi, baptizandi omnes gm saepius antea visum discipulis, maxime ipso die resurrectionis ejus in Hierosolymis, et in castello Emmaus. Quare ergo specialiter se in Galilaeam praecessurum, et ibi a discipulis videndum praedixit, cum neque ibi solum, neque , cuius mysterii gratia secundum
Abbreviated transcription (Latin):
incȩlũ. &nunc om̃a iudicat. &
ad extremũ iudex omniũ ueni&.
hunc post ad sũptionẽ marcus se¬
lere de scribit: Quia postascen¬
sionis suȩ gloriã iudex in fine
uidebit᷑. stephanus uõ in laboris
certamine positus stantẽ uidit
quẽ ad iutorẽ habuit. quia ut̃ iste
int̾ra ꝑ secutorũ infidelitatem
uincer&. ꝓ illo decelo illius gr̃a
pugnauit Illi aũ ꝓfecti p̃dicauer̃
ubiq: dño cooperante & sermone
c̃firmante. sequentib signis : ꝗd
in his considerandũ ẽ : quid me¬
moriae cõm̃dandũ. nisi qđ p̃cep¬
tũ oboedientia. oboedientiã
uõ signa secutas̃: Inter quȩ no¬
tandũ. qđ euangeliũ suũ mar¬
cus. quanto tardius c&eris incho¬
auit. tanto in longiora scribendo
tẽpora porrex̃ : Nã neq denatiui¬
tate ipsius dñi aut p̃cursoris ẽi.
neq de infantia ł pueritia
utrius lib& eorũ aliqua cõ me¬
morans. neq decliuinitate saluato¬
ris altius scribens. excepto qđ eũ
in capite euangelii sui. filium dĩ

Expanded text:
nunc omnia judicat, et ad extremum judex omnium veniet, hunc post assumptionem Marcus sedere describit, quia post ascensionis suae gloriam judex in fine videbitur; Stephanus vero, in laboris certamine positus, stantem vidit, quem adjutorem habuit, quia ut iste in terra persecutorum infidelitatem vinceret, pro illo de coelo illius gratia pugnavit. Illi autubique Domino cooperante, et sermonem confirmante, sequentibus signis. Quid in his considerandum est, quid memoriae commendandum, nisi quod praeceptum obedientia, obedientiam vero signa secuta sunt? Inter quae notandum, quod Evangelium suum Marcus quanto tardius caeteris inchoavit, tanto in longiora scribendo tempora porrexit. Nam neque de nativitate ipsius Domini aut praecursoris ejus, neque de infantia vel pueritia utriuslibet eorum aliqua commemorans, neque de nativitate Salvatoris altius scribens, excepto quod eum in capite Evangelii sui filium Dei
Abbreviated transcription (Latin):
inponent & bene habebunt:
Num quid quia ista signa mi
Sed haec necessaria in exor¬
dio eccłe fuerunt. ut enim
fides crescer& miraculis fue¬
rat nutrienda. quia & nos
cum arbusta platamus. tã¬
diu eis aquam fundimus.
quo usq ea in terra conualu¬
isse uideamus. At si semel
radicem fixerint. inrigatio
cessabit. hinc ẽ enim quod
paulus dicit: Linguȩ in signo
sunt. non fidelibus sed infide¬
libus: An habemus de his sig¬
nis atq uirtutib quȩ adhuc
sub tilius considerare debe¬

Expanded text:
imponent, et bene habebunt. imponent, et bene habebunt. Nunquid quia ista signa non Sed haec necessaria in exordio Ecclesiae fuerunt. Ut enim ad fidem cresceret, miraculis fuerat nutrienda. Quia et nos cum arbusta plantamus, tandiu eis aquam fundimus, quousque ea in terra convaluisse videamus. At si semel radicem fixerint, irrigatio cessabit. Hinc est enim quod Pausunt, non fidelibus, sed infidelibus . An habemus de his signis atque virtutibus, quae adhuc subtilius considerare debe
Abbreviated transcription (Latin):
Zatus fuerit saluus erit. qui
uõ ñ crechderit. c̃dẽnabitus:
Fortasse unus quisq apuel seme¬
tipsũ dicat: Ego iam credidi.
saluus era Uerũ dic̃. si ficlem
operibus tenet: uera & enim
ficles ẽ: quȩ in hoc qui ũbis.
dicit. moribus ñ cõntra lic̃:
inc ẽ enim qđ de quib clam
falsis fidelib paulus dicit
Qui confitent̾ senosse dm̃ fac¬
tis aũ negant: hinc iohannes
ait: quidicit senosse dm̃
& mandata e̾i non custodit.
mendaxest: Cũ aũ dicat.
qui uõ ñ crediderit con¬
dem nabitur: Quidhic di¬
cemus depar uulis . qui per
&atem adhuc credere non
ualent. nam de maioribus
nulla questio est: In ecła ergo
saluatoris ꝑ alios paruuli
credunt. sic̃ ex aliis eaquȩ illis
inbaptismo remituntur. pec¬
cata traxer̃: Signa aũ eosqui
crediderint haec sequentur.
In no mine meo demonia eici¬
ent. linguis loquentur no¬
uis serpentes tollent. & simor¬
tiferum quid biberint non
eis nocebit: Suꝑ egros manus

Expanded text:
izatus fuerit, salvus erit; qui izatus fuerit, salvus erit; qui vero non crediderit, condemnabitur. Fortasse unusquisque apud semetipsum dicat: Ego jam credidi, salvus ero. Verum dicit, si fidem operibus tenet. Vera etenim fides est, quae in hoc quod verbis dicit, moribus non contradicit. Hinc est enim quod de quibusdam falsis fidelibus Paulus dicit: Qui confitentur se nosse Deum, factis autem negant . Hinc Joannes ait: Qui dicit se nosse Deum, et mandata ejus non custodit, mendax est . Cum autem dicatur: Qui vero non crediderit, condemnabitur, quid hic dicimus de parvulis, qui per aetatem adhuc credere non valent; nam de majoribus nulla quaestio est. In Ecclesia ergo Salvatori per alios parvuli credunt, sicut ex aliis ea quae illis in baptismo remittuntur peccata traxerunt. Signa autem eos qui crediderint haec sequentur: In nomine meo daemonia ejicient, linguis loquentur novis, serpentes tollent, et si mortiferum quid biberint, non eis nocebit. Super aegros manus
Abbreviated transcription (Latin):
euangeliũ omni creaturȩ :
Qui crediderit & baptizatus
fuerit saluus erit . quiuero
non crediderit condem nabit᷑:
Hoc ergo p̃licaturi: quõ qui
non crecdiderit condemna¬
bitur. cum id utiq credide¬
rit quod ñ uidit : nonne ipsi
primitus fuerant obiurgandi.
quod ante quã clnm uidissent
non creliderint eis. quib: dñs
apparuiss&: qđ uõ dixit eis.
euntes inmundũ uniuersum
p̃clicate euangeliũ omni cre¬
aturȩ: Num quid scm̃ euan¬
gelium in sensats rebus. uel
brutis animalibus fuerat
p̃dicandum. ut cleeo clispłis
dicatur. p̃dicate omni crea¬
turae : Sed om̃nis creaturȩ
nomine potest omnis natio
gentium designari: Ante &¬
enim dictũ fuerat inuiam
gentium nehabieritis. nunc
aũ clicitur: predicate omni
creaturȩ: Ut scilic& prius
aaudea apostolorũ repulsa
p̃dicatio. tunc nob̵ in adiutoriũ
fier&. cũ hanc illa cedelã natio¬
nis suȩ testimoniũ suꝑba repu¬
liss&: Qui crediderit & bapu¬

Expanded text:
euangelium omni creaturae. euangelium omni creaturae. qui crediderit et baptizatufuerit, salvus erit: qui vero non crediderit, condemnabitur. Hoc ergo praedicaturi, quomodo qui non crediderit condemnabitur, cum id utique non crediderit quod non vidit; nonne ipsi primitus fuerant objurgandi quod antequam Dominum vidissent, non crediderint eis quibus Dominus apparuisset? Quod vero dixit eis: Euntes in mundum universum, praedicate Evangelium omni creaturae. Nunquid sanctum Evangelium vel insensatis rebus, vel brutis animalibus fuerat praedicandum, ut de eo discipulis dicatur: Praedicate omni creaturae. Sed omnis creaturae nomine potest omnis natio gentium designari. Ante enim dictum fuerat: In viam gentium ne abieritis; nunc autem dicitur: Praedicate omni creaturae, ut, scilicet, prius a Judaea apostolorum repulsa praedicatio, tunc nobis in adjutorium fieret, cum hanc illa ad damnationis suae testimonium superba repulisset. Qui crediderit et bapt
Abbreviated transcription (Latin):
litatẽ illorũ & duritiã cordis.
quia his qui uiderant eũ re¬
sur rexisse . ñ credider̃: quo¬
modo nouissime quasi iam
ultra eum ñ uider̃: Nouissi¬
qua dragi semo die post ei re¬
surrectionẽ : Num quid nam
tunc exꝓbraturus erat. qđ non¬
credidis sent eis qui eũ uiderant
resurrexisse. quando iam &
ipsi post re surrectionẽ. toties
eũ uiderant᷑ Illud ergo accipi¬
amus. post multas demonstrati¬
ones eius. quibus ꝑdies .xl. dis
cipulis p̃sentatus ẽ : eũ &iam
nouissime recum bentibus
illis xi apparuisse. Idẽ ipso
quad ragisimo die: & quõ
iam erat ab eis ascensurus
incaelum. hoc eis illo die maxi¬
me exꝓbrare uoluisse. quia
his qui uiderant eũ resurrex¬
isse non crediderant. ante¬
quam ipsi eũ uiderent. cum
utiq: post ascensionem suam
p̃dicamibus illis euangelium :
gentes quȩ ñ uiler̃ fuerunt
crediture: Post illam quippe
& ꝓbrationem. secutus ait idẽ
marcus: ET DIXIT EIS EUNTES
in munclum uniuersũ. p̃dicate

Expanded text:
 illorum et duritiam cordis, quia his qu-l uiderant eum resurrexisse non crediderant. quomodo ergo n\'ouissime, quasi iam ultra eum non uiderint nouissiquadragensimo die post eius resurrectionem. num quidnam tunc credidissent eis qui eum viderant resurrexisse, quando jam et ipsi post resurrectionem toties eum viderant? Illud ergo accipiamus, post multas demonstrationes ejus, quibus per dies cipulis praesentatus est, eum etiam nouissime recumbentibus illis undecim apparuisse, id est ipso quadragensimo die, et quoniam iam erat ab eis ascensurus in caelum. hoc eis illo die maxime exprobrare uoluisse, quia his qui uiderant eum resurrexisse non crediderant, antequam ipsi eum uiderent, cum utique post ascensionem suam praedicantibus illis euangelium etiam gentes quod non uiderunt fuerant crediturae. post illam quippe exprobrationem secutus ait idem Marcus: et dixit eis: euntes in mundum uniuersum praedicate
Abbreviated transcription (Latin):
incastellum quoibant. & ponen¬
tes ei mensam quasi peregri¬
no: tandem cognouerunt eum
infractione pan̾is Quia sicut
idem lucas consequent adiungit.
surgentes eadem hora regres¬
si sunt in hierusalem. & inue¬
nerunt congregatos undecim:
& eos qui cum ipsis erant dicen

Expanded text:
castellum quo ibant, et ponencastellum quo ibant, et ponentes ei mensam quasi peregrino, tandem cognoverunt eum in fractione panis . Qui, sicut idem Lucas consequenter adjungit, surgentes eadem hora regressi sunt in Jerusalem. Et invenerunt congregatos undecim, et eos qui cum ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
nis euangeligar&: Et illi audi¬
entes quia uiuer&. & uisus e& ab ea
non credider̃ : Quia resurrectionẽ
domincã discipłi tarde credider̃.
non tam illoꝵ infirmitas: quam
nostra ut ita clicam futura firmi¬
tas fuit : Ipsanamq resurrec¬
tio illis dubitantibus. ꝑmulta
argumenta monstrata est:
Quȩ dum nos legentes agnosci¬
mus. quiclaliuel quam de illoꝵ
dubitatione solidamur: Minus
enim mihi maria maglalenȩ
prestitit quȩ citius credidit.
quam to mas quidiu lubitauit:
Ille & enim dubitando uulnerȩ
ci catrices tengit. & de nr̃o pec
tore dubi&atis uulnerum
amputauit. Post haec aũ duo¬
bus ex eis ambulantibus os¬
tensus ẽ in alia effigię eun¬
tibus inuillam. & illi euntes
renuntiauerunt ceteris nec
illis credider̃. Quomodo hoc
factum sit. lucas &x ponit latius
Quoth aũ dicit marcus. osten¬
susẽ in alia effigiȩ. hoc aꝑtius
dicit lucas. qui oculi eorum
tenebantur ne eum agnosce¬
rent. donec uenientes cumillo

Expanded text:
nis evangelizaret. Et illi audinis evangelizaret. Et illi audientes quod viveret, et visus esset ab ea, non credebant illis. Quod resurrectionem dominicam discipuli tarde crediderunt, non tam illorum infirmitas quam nostra ut ita dicam futura firmitas fuit. Ipsa namque resurrectio illis dubitantibus per multa argumenta monstrata est: quae dum nos legentes agnoscimus, quid aliud quam de illorum dubitatione solidamur? Minus enim mihi Maria Magdalene praestitit, quae citius credidit quam Thomas qui diu dubitavit. Ille etenim dubitando vulnerum cicatrices tetigit, et de notore dubitationis vulnus amputavit. Post haec autem duobus ex eis ambulantibus ostensus est in alia effigie euntibus in villam. Et illi euntes renuntiaverunt caeteris, nec illis crediderunt. Quomodo hoc factum sit, Lucas exponit latius. Quod autem dicit Marcus, ostensus est in alia effigie, hoc apertius dicit Lucas, quia oculi eorum tenebantur, ne eum agnoscerent, donec cum illo venientes in
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut in principio mulier
auctor culpę uiro fuit. uir
& ecutor erroris. itanunc
apud uiros ob ꝓbrium sustine¬
r&. quȩ culpam uiro trans¬
fuderat. trans fudit & grãm:¬
Unde recte mulier haec. quȩ
uiris lugentibus ac̃ flentib
l&itiam dominice resurrecti¬
onis prima nuntiauit. a sep¬
tem demonibus curata eẽ
memoratur. Ut uniuersis ui¬
tus plena fuisse. sed abhisom¬
nibus diuino munere munda¬
ta eẽ sign&ur: Et ubi habun¬
clauit peccatum. suꝑ habun¬
dasse gratia monstr&ur:
Septinarius namq numurus.
pro uniuersitate sol& mistice
poni: Que ergo aseptem de¬
monibus curata. hocẽ ab um¬
uersis erat liberata sceleri¬
bus prima resur gentem
amortuis dñm uidit: Nequis¬
quam digne penitens dead¬
missorum ueniam disperar&.
uidens eam quę tot ac tantis
quonlam erat sub dita uitiis:
Intantum culminis subito me¬
rito fidei ac dilectionis eẽ ꝓ¬
mittam . ut ipsis euangelistis
atq apostolis xp̃i. prima illa
miraculum patrate resurrectio¬

Expanded text:
im in principio mulier auctor culpae uiro fuit, uir exsecutor erroris, ita nunc aput uiros obprobrium sustineret, quae culpam uiro transfuderat, transfudit et graUnde recte et mulier haec quae viris lugentibus ac flentibus laetitiam dominicae resurrectionis prima nuntiavit, a septem daemonibus curata esse memoratur, ut universis vitiis plena fuisse, sed ab his omnibus divino munere mundata esse signetur, et ubi abundavit peccatum, superabundasse gratia monstretur. Septenarius namque numerus pro universitate solet mystice poni. Quae ergo a septem daemonibus curata, hoc est ab universis erat liberata sceleribus, prima resurgentem a mortuis Dominum vidit, ne quisquam digne poenitens de admissorum venia desperaret, videns eam quae tot ac tantis quondam erat subdita vitiis in tantum culminis subito merito fidei ac dilectionis esse promotam, ut ipsis evangelistis atque apostolis Christi prima illa miraculum patratae resurrectio
Abbreviated transcription (Latin):
delic& lucem suȩ simplȩ mor¬
tis. tenebris duple nr̃ae mortis
ad iunxit: Ad nos quippe ue¬
nit. qui inmorte sp̃s carnisq
tenebamus: Unam ad nos suã.
idẽ carnis mortem detulit.
& duas nr̃as quas inuenit sol¬
uit: Si enim ipse utramq sus¬
ciper&. nos anulla liberar&:
Sed unam mi seri corditer ac¬
cepit: & iuste utramq dãnauit:
Sim plam suã duple nr̃ae c̃tulit.
& duplam nr̃am moriens sub egit:
Apparuit inquid primo mariae¬
A magdalenȩ. dequa eiecera
septem demoma: Illa uadens
nuntiauit his qui cum eo fue

Expanded text:
delicet lucem suae simplae mordelicet lucem suae simplae mortis, tenebris duplae nostrae mortis adjunxit. Ad nos quippe venit, qui in morte spiritus carnisque tenebamur. Unam ad nos suam, id est, carnis mortem detulit, et duas nostras quas reperit solvit. Si enim ipse utramque susciperet, nos a neutra liberaret. Sed unam misericorditer accepit, et juste utramque damnavit. Simplam suam duplae nostrae contulit, et duplam nostram moriens subegit. Apparuit, inquit, primo Mariae Magdalenae, de qua ejecerat septem daemonia. Illa vadens nuntiavit his qui cum
Abbreviated transcription (Latin):
sorum angelorum nemini
ausas fuisse aliquid dicere:
I clest respondere abea quę
ab illis audierant. aut certe
custo dibus. quos iacentes uider̃:
Nam illud gaudium quod ma¬
theus commemorat non repug¬
nat timori : De quo marcus
dicit: Debuimus enim utrumq¬
in illarum animo factum intel¬
legere &iam supse matheus
detimore non dicer&: Surgens
ihs̃ mane prima sabbati appa¬
ruit primo mariae magdalenȩ:
Haec apparitio quomodo & ubi sit
facta: io hannes plenissime doc&:
Surrexit aũ dñs mane demo¬
numento: inquo sero iam facta
erat depositus ut ad impleret᷑
illud psal mistȩ: Aduesperam
demorabitur fletus: & ad ma¬
tutinum l&itia: Sepultus ergo
sexta sabbati. quedicitur paras¬
ceuȩ. circat. horam uesꝑtinam.
Sequenti nocte ac die sabbati
cum nocte sub sequenti in mo¬
numento positus. sic die tercia
idest mane prima surrexit
sabbati Non aũ in merito
uno diȩ insepulchro. & dua¬
bus noctibus iacuit᷑ Quia ui¬

Expanded text:
sorum angelorum nemini sorum angelorum nemini ausas fuisse aliquid dicere, id est respondere ad ea quae ab illis audierant aut certe custodibus, quos iacentes uiderunt. nam illud gaudium, quod Mattheus commemorat, non repugnat timori, de quo Marcus dicit. debuimus enim utrumqin illarum animo factum intelligere, etiamsi ipse Matthaeus de timore non diceret. Surgens autem Jesus mane prima Sabbati, apparuit primo Mariae Magdalenae. Haec apparitio Domini quomodo et ubi sit facta, Joannes plenissime docet. Surrexit autem Dominus mane de monumento, in quo sero jam facto erat depositus, ut adimpleretur illud Psalmistae: Ad vesperum demorabitur fletus, et ad matutinum laetitia . Sepultus ergo sexta Sabbati, quae dicitur Parasceve, circa horam vespertinam, sequenti nocte ac die Sabbati cum nocte subsequenti in monumento positus, sic die tertia, id est mane surrexit prima Sabbati. Non autem merito uno die in sepulcro et duabus noctibus jacuit, quia vi
Abbreviated transcription (Latin):
uidebitis sicut dixit uobis Gali¬
lea namq trans migratio facta
interp̃tatur : Iam quippe redemp¬
tor nr̃ apassione adresurrectio¬
nem. amorte ad uitam. a poena
ad gloriam a corruptione ad
in corruptionem trans migra¬
uerat: Et prius post resurrec¬
tionem ingalilea aliscipulis
uid&ur : quia resurrectionis eiꝰ
gloriam post l&i uidebimus.
simodo auitus. ad uirtuium
cel situdinem tranf migramus :
Quiergo in sepulchro nuntiat.
intrans migratione mentis os¬
tenditur. quia is quim morti¬
ficatione carnis agnoscitur:
intrans migratione m̃tis uidet᷑:
At ille exeuntes fugierunt demo
numento: inuaserat enim eas
tremor & pauor. & nemini
quicquam digerunt timebant
enim: Merito inou& quomo¬
do marcus scribit. & nemini
quic quam dixerunt. cum di¬
cat lucas : & regresse amonu¬
mento. nuntiauerunt haec
omnia illis .xi. & c&eris om¬
nibus: Similiter matheus. &
exierunt cito demonumento.
cumtimore & gaudio magno
currentes nuntiare liscipu¬
lis eius Nisi intellegimus ip¬

Expanded text:
alilaea namque transmigratio facta interpretatur. Jam quippe Redemptor noster a passione ad resurrectionem, a morte ad vitam, a poena ad gloriam, a corruptione ad incorruptionem 1528 transmigraverat. Et prius post resurrectionem in Galilaea a discipulis videtur, quia resurrectionis ejus gloriam post laeti videbimus, si modo a vitiis ad virtutum celsitudinem transmigramus. Qui ergo in sepulcro nuntiatur, in transmigratione ostenditur, quia is qui in mortificatione carnis agnoscitin transmigratione mentis videtur. At illae exeuntes de monumento fugerunt invaserat enim eas tremor et pavor et nemini quidquam dixerunt. Timebant enim. Merito movet quomodo Marcus scribat: Et nemini quidquam dixerunt. Cum dicat Lucas: Et regressae a monumento, annuntiaverunt haec omnia illis undecim, et caeteris omnibus. Similiter exierunt cito de monumento cum timore et gaudio magno currentes nuntiare discipulit» eius, nisi intellegamus ip
Abbreviated transcription (Latin):
lutaris. idẽ saluator int̃pretat᷑:
At uõ multi hoc nomine tunc¬
dici poterant. non tamen sub¬
stantialiter. sed nuncupatiue:
Ideo & locus sub iungitur. ut de
quo ihũ dictum sit manifeste
tur : Nazarenum: & causam pro¬
tinus subdit. cruci fixum. atq
ad didit resurrexit. nonẽ hic:
Non ẽ hic dicitur. ꝑp̃sentiam car¬
nis. qui tamen nus quam deerat
ꝑ presentiam maiestatis Sedi¬
te dicite discipulis eius. & pe¬
tro. quia precedit uos inga¬
lileam: Querendum nõbẽ
cur nominatis discipulis. pe¬
trus designatur & nomine:
Sed si hunc angelus nominatim
non ex primer&. qui magistrũ
negauerat uenire inter disci¬
pulos non auder&: Quam re¬
omp̃s ds̃ eum quem cuncte cđae
preferre disposuerat. ancille
uocem ꝑti mescere: & seipsum
negare ꝑmisit: Quod nimirũ
magne actum pi&atis dispen¬
satione cognoscimus. ut is qui
futurus erat pastor ecđae : in sua
culpa discer&: qualiter aluis mi¬

Expanded text:
lutaris, id est salvator interpretatur. lutaris, id est salvator interpretatur. At vero multi hoc nomine dici poterant tunc, non tamen substantialiter, sed nuncupative. Ideoque locus subjungitur, ut de quo Jesu dictum sit manitur: Nazarenum; et causam protinus subdit, Crucifixum, atque addidit: Resurrexit, non est hic. Non est hic, dicitur, per praesentiam carnis, qui tamen nusquam deerat per praesentiam majestatis. Sed ite, dicite discipulis ejus et Petro, quia praecedet vos in Galilaeam. Quaerendum est nobis cur, nominatis discipulis, Petrus designatur ex nomine. Sed si hunc angelus nominatim non exprimeret, qui magistrum negaverat, venire inter discipulos non auderet. Voomnipotens Deus eum quem cunctae Ecclesiae praeferri disposuerat ancillae vocem pertimescere et seipsum negare permisit. Quod nimirum magnae actum pietatis disponsatione cognoscimus, ut is qui futurus erat pastor Ecclesiae in sua culpa disceret qualiter aliis mi
Abbreviated transcription (Latin):
mini cam ad suꝑna reducimur.
caelestis patriae damna reparant᷑:
Sediam quiel uenientes feminas
affatur. audiamus: Nolite ex¬
pauescere. ih̃m queritis. naza¬
renum. crucifixum. surrexit.
non ẽ hic: Ecce locus ubi posue¬
runt eum Nolite inquid expa¬
uescere Ac si aꝑte dicat Paue¬
ant illi quinon amant aduentũ
suꝑnorum ciuium. pertimescant
qui carnalibus desiderii pressi.
ad eorum se soti &atem ꝑtingere
posse desperant: Uos aũ cur ꝑ¬
ti mescitis: quiur̃os conciues ui
cl&is unde & matheus angelũ
apparuisse describens ait. Gat
aũ aspectus eius sic̃ fulgur. &
uestimenta eius sic̃ nix: Infulgu¬
re & enim terror timoris est.
inniue aũ blandimentum can
dus ẽ iustis. Recte testis resur¬
rectionis eius angelus. & in fulgure
uultus. & in candore habitus de¬
monstratur: ut de ipsa sua spe¬
ciȩ & terrer& reprobos. & mul¬
cer& pios: Itm queritis naza¬
renum: Ihs̃ latino elo quio sa¬

Expanded text:
minicam ad superna reducimur, minicam ad superna reducimur, coelestis patriae damna reparantur. Sed jam qui venientes feminas affatur audiamus. Nolite expavescere, Jesum quaeritis Nazarenum crucifixum; surrexit, non est hic. Ecce locus ubi posuerunt eum. Nolite, inquit, expavescere. Ac si aperte dicat: Paveant illi qui non amant adventum supernorum civium. Pertimescant qui carnalibus desideriis pressi, ad eorum se societatem pertingere posse desperant. Vos autem cur pertimescitis, qui vestros concives viaeus angelum apparuisse describens ait: Erat autem aspectus ejus sicut fulgur, et vestimenta ejus sicut nix . In fulgure etenim terror timoris est, in nive autem blandimentum cand blandus justis, recte testis resurrectionis ejus angelus et in fulgure vultus, et in candore habitus demonstratur, ut de ipsa sua specie et terreret reprobos, et mulceret pios. Jesum quaeritis Nazarenum. Jesus Latino eloquio sa
Abbreviated transcription (Latin):
Teua eius sub capite meo. &
dextera illius amplexabit᷑ me
Sinistrã nãq dĩ eccła ꝓsperita¬
tem uidelic& uitȩ presentis
quasi sub capite posuit. quia
intentionesummi amoris
premit: Dextera uõ dĩ eam
amplectitur. quia subaẽt̃na ei
beatitudine tota deuotione
contin&ur: Quia igitur redemp¬
tor nr̃ iam presentis uitȩ cor¬
ruptionem transierat. recte
angelus qui nuntiare ꝑennam
eius uitam uenerat indextera se¬
debat: Quistola candida coo¬
pertus apparuit. quia festiuita¬
tis nr̃e gaudia nuntiauit:
Candor & enim uestis. splendorẽ
nr̃ȩ denuntiat sollemnitatis:
Nostrȩ dicamus. an sue. Sed ut
fateamur uerius. & suȩ dicamus.
& nr̃ȩ : Illa quippe redemptoris
nr̃i resurrectio. & nr̃a festiuitas
fuit: quia nos rad in mortali¬
tatem reduxit: & angelorum
festiuitas fuit. qudͥ a nos reuo¬
cando ad caelestia. eorum nu¬
merum impleuit: In sua ergo
ac nr̃a festiuitate angelus
albis uestitus apparuit. quia
dum nos ꝑresurrectionem clo¬

Expanded text:
meo, et dextra illius amplexabitur me. Sinistram namque Dei Ecclesia, prosperitatem videlicet vitae praesentis, quasi sub capite posuit, quam intensione summi amoris premit. Dextera vero Dei eam amplectitur, quia sub aeterna ejus beatitudine tota devotione continetur. Quia igitur redemptor noster jam praesentis vitae corruptionem transierat, recte angelus qui nuntiare perennem ejus gloriam venerat, in dextra sedebat. Qui stola candida coopertus apparuit, quia festivitatis nostrae gaudia nuntiavit. Candor etenim vestis, splendorem nostrae denuntiat solemnitatis: Nostrae dicamus an suae? sed ut fateamur verius, et suae dicamus et nostrae, illa quippe redemptoris nostri resurrectio, et nostra festivitas fuit, quia nos ad immortalitatem reduxit, et angelorum festivitas exstitit, quia nos revocando ad coelestia, eorum numerum implevit. In sua ergo ac nostra festivitate angelus in albis vestibus apparuit, quia dum nos per resurrectionem do
Abbreviated transcription (Latin):
Dormite iam & requi escite.
iss& dormite iam & requi¬
escite. & adiunger& suffic̃
ac de inde inferr&. uenit
hora. ecce trad&ur filius ho¬
minis. Utiq intellegitur
post illud quod eis dictum est
dormite & requi escite. silu¬
isse dnm̃ aliquantũ ut hoc
fier& quod miserat. & tunc
intu lisse. eccead propinqua¬
bit hora. siue uenit hora: Ideo
post illa uerba positum ẽ suf¬
ficit. id÷ quia requi euisti
iam sufficit. Sed quia com¬
memorata ipsa nonẽ inter¬
positio silentii dñi. propt᷑¬
ea coartat intellectum. ut
in illis uerbis alia pronunti¬
atio requiratur. Surgite
eamus ecce qui me trad&
prope ẽ. Post quã tertio
orauerat. & a posto lorum
timorẽ sequente peniten¬
tia imp&rauerat corrigen
dum. securus depassione sua
ꝑgit ad ꝑsecuto res. & ultro
se interficientdum prȩb&.
Dic̃q dispłis. Surgite eamus.
ecce qui me trad& prope ẽ.
non uos inueniant quasi ti¬
m̃tes & r&ractantes. ultro
ꝑgamus admortẽ. ut confi¬

Expanded text:
Dormite jam, et requiescite; Dormite jam, et requiescite; isset: dormite iam et requiescite, adiungeret sufficit et deinde inferret uenit hora, ecce tradetur filius hominis, utique intellegitur post illDormite et requiescite, siluisse Dominum aliquantum ut hoc fieret quod praemiserat, et tunc intulisse: Ecce appropinquat hora, sive venit hora. Ideo post illa verba positum est sufficit, id est, quod requievistis jam sufficit. Sed quia commemorata ipsa non est interpositio silentii Domini, propterea coarctat intellectum, ut in illis verbis alia pronuntiatio requiratur. Surgite, eamus. Ecce qui me tradet, prope est. Postquam tertio oraverat, et apostolorum timorem, sequente poenitentia, imperaverat cordum securus, de passione sua pergit ad persecutores, et ultro se interficiendum praebet, dicitque discipulis: Surgite, eamus; ecce qui me tradet prope est; non nos inveniant quasi timentes et retractantes; ultro pergamus ad mortem, ut confi
Abbreviated transcription (Latin):
de carnis fragilitate timeamꝰ.
sed tam̃ iuxta a postolum. spũ
carnis opera mortificantur:
facit hic locus. & aduersum
eutscianos. qui dicunt unã
in mediatore dĩ & hominũ
dño & saluatore nr̃o ope¬
rationẽ. unam fuisse uo¬
luntatẽ: Cum enim dicit.
sp̃s quidẽ proptus est. caro
uero infirma duas uolun¬
tates ostendit. humanã uide¬
lic& quae est carnis. & diui¬
nam quȩ est dĩtatis: Ubi hu¬
mana quidem propt̃ infir¬
mitatẽ carnis. recusat pas¬
sionem. Diuina aũ eius ẽ.
promptissima. quõ form¬
dare quidem in passione
humanȩ fragilitates ẽ : susci¬
pere aũ dispensationẽ passi¬
onis. Di uinȩ uoluntatis atq
uir tutis ẽ. Et iterum abi¬
ens. orauit eundem sermo¬
nẽ dicens. Reuersus denuo.
inuenit eos dormientes.
Solus orat pro omnib sicut¬
& solus patitur pro uniuer¬
sis. Languescebant aũ & ob
primebantur a postolorũ
oculi. negatione uicina.
Et uenit t̃tio. & ait illis.

Expanded text:
de carnis fragilitate timeamus; de carnis fragilitate timeamus; sed tamen, juxta Apostolum: Spiritu carnis opera mortificemus . Facit hic locus et adversus Eutychianos, qui dicunt unam in mediatore Dei et hominum Domino ac Salvatore nostro operationem, unam fuisse voluntatem. Cum enim dicit: Spiritus quidem promptus est, caro vero infirma, duas voluntates ostendit: humanam, videlicet, quae est carnis, et divinam, quae est deitatis. Ubi humana quidem propter infirmitatem carnis recusat passionem. Divina autem ejus est promptissima. Quoniam formidare quidem in passione, humanae fragilitatis est; suscipere autem dispensationem passionis, divinae voluntatis atque virtutis est. Et iterum abiens, oravit eumdem sermonem dicens; et reversus denuo, invenit eos dormientes. Solus orat pro omnibus, sicut et solus patitur pro universis. Languescebant autem et opprimebantur apostolorum oculi, negatione vicina. Et venit tertio, et ait illis:
Abbreviated transcription (Latin):
dormis: non potusti una ho¬
ra uigilare: Ille qui supra
dixerat. &iamsi om̃s scanda¬
li zatifuerint. ego nũquã
scandali tabor. nunc tristi¬
ciȩ magnitudine somnũ
uincere ñ potest. Uigilate
& orate. ut non intr&is in
temptationẽ. In possibile
ẽ humanã animã non tẽp¬
tari. unde & inoratione
dominica dicimus. ne nos
inducas intemptationem
quam ferre non possumus.
di intẽptationib dep̃cantes.¬
Ergo & in p̃sentiarũ . non ait¬
temini. sed ne intr&is intẽp¬
tationẽ. Noc ẽ ne tempta¬
tio uos super& ultima & in¬
tra suas cases teneat. Uerbi
grã. martyr quipro con¬
fessione dñĩ sanguinẽ fudit
temptatus quidẽ ẽ. sed tẽpta¬
tionis r&ib: non ligatus. qui
aũ negat in plagas tẽptati¬
onis incurrit. Sp̃s quidẽ
prõptus. caro uero infirma:
Hoc aduersum temerarios dic¬
tum ẽ. qui quicquid credi¬
derint. putant se posse conse¬
qui. Itaq quantũ de ardo re
m̃tis confidimus. tantum

Expanded text:
dormis? Non potuisti una hodormis? Non potuisti una hora vigilare? Ille qui supra dixerat: Etiamsi omnes scandalizati fuerint, ego nunquam scandalizabor, nunc tristitiae magnitudine somnum vincere non potest. Vigilate et orate, ut non intretis in tentationem. Impossibile est humanam animam non tentari. Unde et in Oratione Dominica dicimus: Ne nos inducas in tentationem, quam ferre non possumus di in tentationibus depErgo et in praesentiarum, non aittemini, sed Ne intretis in tentationem, hoc est, ne tentatio vos superet ultima, intra suos casses teneat; verbi gratia, martyr qui pro confessione Domini sanguinem fundit, tentatus quidem est, sed tentationis retibus non ligatus; qui autem negat, in plagas tentationis promptus est, caro vero infirma. Hoc adversum temerarios dictum est, qui quidquid crediderint, putant se posse consequi. Itaque quantum de ardore mentis confidimus, tantum
Abbreviated transcription (Latin):
& gentilis dm̃ eẽ ac saluato¬
rem ostendit. Idẽ namq
abba quod & pater signifi¬
cat . sed abba hebreum. pat̃
grecum ẽ. & latinũ. Ut
ergo utrumq populũ meũ
crediturũ. ab utroq eum in¬
uocandũ eẽ doceret. utraq
lingua eum primus ipse in¬
uocat. Ipse est enim bonus
pastor . qui animã dando
pro ouib suis. Unũ deduob
gregib ouile ꝑfecit. Ideoq
utriusq uoce gregis. auxili¬
um patris flagitat. ut nos
utriq: exemplo illius infor¬
mati. ubi aduersa inminere
senserimus nos patrẽ dm̃.
ebrei abba inuocantes. una
fidei & caritatis deuotione
presidiũ caelestequramus
Vnde recte doctor egregius
formã docendi ad nõ sumens
ita suos alloquitur. audito¬
res. Accepistis spm̃ ad op¬
tionis filiorũ in quo clama¬
mus abba pat̃. Abba nimi¬
rum illi qui de israhelitico
populo. nos pater qui de
gentib ad fidẽ xp̃i uenimus.
Et uenit. & inuenit eos dor¬
mientes. & ait p&ro. Si mon

Expanded text:
et gentilis, Deum esse ac Salvatoet gentilis, Deum esse ac Salvatorem ostendit. Item namque abba quod et pater significat. Sed abba Hebraeum, pater Graecum est et Latinum. Ut ergo utrumque populum in eum crediturum, ab utroque eum invocandum esse doceret, utraque lingua eum primus ipse invocat. Ipse est enim bonus pastor, qui, animam dando pro ovibus suis, unum de duobus gregibus ovile perficit. Ideoque utriusque voce gregis auxilium Patris flagitat, ut nos utrique exemplo illius informati, ubi adversa imminere senserimus, nos, Patrem Deum, Hebraei, Abba, invocantes, una fidei et charitatis devotione praesidium coeleste quaeramus. Unde doctor egregius formam docendi a Domino sumens, ita suos alloquitur auditores: Accepistis Spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus: Abba pater . Abba nimirum illi, qui de Israelitico populo, nos Pater, qui de gentibus ad fidem Christi venimus. Et veniens invenit eos dormientes, et ait Petro: Simon,
Abbreviated transcription (Latin):
infirmi contristantur
futura morte. sed habeant
rectum cor. uitent mor¬
tẽ quantum possunt. sed
si ñ possunt. dicant quod ip¬
se dñs. non propt̃ se sed yp¬
t̃ nos dixit. Quid enim dix̃
pater si fieri potest trans¬
eat a me calix iste. Ecceha¬
bes uoluntatẽ humanam
ex pressam. uide iam rectũ
cor. Sed ñ quod ego uolo.
sed quodtu. Nonueni in ꝗd
facere uoluntatẽ meã. sed
uo luntatẽ eius qui misit me
Suam uoluntatẽ dix̃ quam
tẽporalit̃ sumpsit ex uir¬
gine. uoluntatẽ uero eius.
qui eũ misit. eam uidelic&
signans. quã intẽporaliter
a& ernus habuit cũpa¬
tre cõmunẽ. Orat calicem
transire. ut ostendat uere
quia & homo erat. Reminis¬
cens aũ. & propt̃ quod mis
Simoritur. mors me non
moriente seđm carnem. ui¬
delic& transeat. ait calix :
Uerum quia non aliter. hoc fi¬
&. ait. Non quod ego uolo.
sed quodtu. Quod aũ patrẽ
inuocans duplici nomine
dicit abba pater. Utriusq
populi illum. & iudei scilic&

Expanded text:
infirmi contristantur infirmi contristantur futura morte, sed habeant rectum cor, vitent mortem quantum possunt, sed si non possunt, dicant quod ipse Dominus, non propter se, sed propter nos dixit. Quid enim dixit, « Pater, si fieri potest, transeat a me calix iste. Ecce habes voluntatem humanam expressam. Vide jam rectum cor. Sed non quod ego volo, sed quod tu. Non veni inquit facere voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui misit me . Suam voluntatem dixit, quam temporaliter sumpsit ex virgine; voluntatem vero ejus qui eum misit, eam, videlicet, signans, quam intemporaliter aeternus habuit cum Patre communem. Orat transire calicem, ut ostendat vere, quod et homo erat. Reminiscens autem et propter quod missSi moritur mors, me non moriente, secundum carnem videlicet, transeat, ait, calix iste. Verum quia non aliter hoc fiet, ait: Non quod ego volo, sed quod tu. Quod autem Patrem invocans duplici nomine dicit Abba Pater, utriusque populi illum, et Judaei, scilicet,
Abbreviated transcription (Latin):
hil habuit quod doler&. sed
sequestrata delectione diui¬
nitatis a&ernȩ tedio meȩ
infirmitatis afficitur ⁊ Tris¬
tis inquid ẽ anima mea usq
admortẽ. Non ꝓpt̃ mor tẽ
tristis est dñs. quia eum con¬
ditio corporalis affectus :
non formido mortis offen¬
dit. Nam quia corpus sus¬
cepit. om̃a debuit subire¬
quȩ corporissunt. ut esuri¬
r&. sitir& anger&ur. con¬
tristar&ur. Niuinitas aũ
commutari ꝑhos nescit af¬
fectus. Sustin&e hic & ui¬
gilate. Cum processisset
paulolum procidit suꝑ t̾rã
Quia precepit susti n&e hic
& uigilate. non a somno
prohib& cuius tempus non
erat. inminente discrimini
sed a somno infidelitatis.
rent uigilarentq secum.
paulolum procedens ruit
infaciemsuam. & humilita¬
tẽ m̃tis habitu carnis osten¬
dit. Et orabat ut si fieri
poss& transir& ab eo hora
& dix̃ abbapater. om̃a tibi
possibilia sunt transferca¬
licemhunc ame. Quid erat
illa uox. nisi sonus infir¬
mitatis nr̃ẽ:: Multiadhuc

Expanded text:
ihil habuit quod doleret. Et ihil habuit quod doleret. Et sequestrata delectatione divinitatis aeternae taedio meae infirmitatis afficitur. Tristis, inquit, est anima mea usque ad mortem. Non propter mortem tristis est Dditio corporalis affectus, non formido mortis offendit. Nam quia corpus suscepit, omnia debuit quae corporis sunt, ut esuriret, sitiret, angeretur, contristaretur, Divinitas autem commutari per hos nescit affectus. « Sustinete hic, et vigilate. Et cum processisset paululum, procidit super terram. » Quia praecepit: « Sustinete hic et vigilate, » non a somno prohibet, cujus tempus non erat imminente discrimine, sed a somno infidelitatis erent vigilarentque secum, paululum procidens ruit in faciem suam, et humilitatem mentis habitu carnis ostendit. « Et orabat ut, si fieri posset, transiret ab eo hora, et dixit: Abba Pater, omnia tibi possibilia sunt, transfer calicem hunc a me. » Quid erat illa vox, nisi sonus infirmitatis nostrae? Multi adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ secum. & coepit pauere &
cedere & ait illis. Tristis est
Utrũq uerũ ẽ. & plenum utrũq
ratione. quod & ille qui est
inferior. nontim&. & ille qͥ
ẽ superior gerit tim̃tis af¬
fectum: Ille enim quasi homo
uim mortis ignorat. iste aũ
quasi ds̃ incorpore constitu¬
tus fragilitatẽ carnis expont
ut Seorum quisacram̃tũ
in carnationis abiurant . ex¬
cluder&ur impi&as. Denq
& hoc dix̃. & manicheus non
credidit. Ualentinus nega¬
uit. marcion fantasma iudi¬
cauit. Eo usq aũ hominẽ
quẽ ueritate corporis demon¬
strabat aequabat affectu ut di¬
cer&. sed tam̃ non sicut ego
uolo. sed sicut tuuis. Suscepit
ergo uoluntatẽ meam. susce¬
pit tristiciã meã. Confiden¬
ter tristitiam nomino. quia
crucem p̃dico. Mea ẽ uolun¬
tas quam suã dix̃. quia ut ho¬
mo suscepit tristiciam meã.
ut homo locutus ẽ. & ideo
non sicut ego uolo sedsicut
tuuis. Mea ẽ tristicia quam
meo suscepi affectu. Ergo
prome doluit. qui prose n¬

Expanded text:
nem secum, et coepit pavere et taedere. Et ait illis: Tristis est Utrumque verum est, et plenum utrumque ratione. Quia et ille qui est inferior non timet; et ille qui est superior gerit timentis affectum. Ille enim quasi homo, vim mortis ignorat, iste autem quasi Deus in corpore constitutus, fragilitatem carnis exponit, ut eorum qui sacramentum Incarnationis abjurant excluderetur impietas. Denique et hoc dixit, et Manichaeus non credidit, Valentinus negavit, Marcion phantasma judicavit. Eo autem usque hominem, quem veritate corporis demonstrabat, aequabat affectu, ut diceret: Sed tamen non sicut ego volo, sed sicut tu vis. Suscepit ergo voluntatem meam, suscepit tristiter tristitiam nomino, quia crucem praedico. Mea est voluntas quam suam dixit, quia ut homo suscepit tristitiam meam, ut homo locutus est. Et ideo ait: Non sicut ego volo, sed sicut tu vis. Mea est tristitia quam meo suscepit affectu. Ergo pro me doluit qui pro se n
Abbreviated transcription (Latin):
desiderans humani generis.
uidit iudeam habentem elo¬
quia legis & proph&arum.
uenitq probare. docendo.
Corripiendo. Mira cula facien¬
do. siquẽ forte in eoꝵ corde.
fructum fidei & uitȩ poss&
inuenire. Sed quia folia
sine fructib habere reꝑta ẽ
ficulnea damnatur : Quia
iudea quȩ uerba scripturȩ
sine operib. sonabat. dig¬
naẽ ultione punita : Hoc
aũ dixerim. non quia tota
synagoga fuerit ab iecta.
ex qua utiq constat. quod
primitiua fuerit ecclesia
constructa: sed illa nimirũ
portio synagogȩdamnari
meruit. quȩ esurientem
xp̃m pascere bene operando
recusauit Quod folus uer¬
boꝵ spiritalium. magis ob¬
um brari quam fructib sp̃s
uoluit onustari. quib. ipse
dicit alibi. Ego uado & quȩ¬
ritis mȩ . & in peccato uro
moriemini : Congruit fane
hic locus illius parabolȩ ubi
ait: Arborem fici. habebat
quidam plantatã inuinea
sua. &uenit quȩrens fructũ
in illa. & non inuenit. Dix̃

Expanded text:
desiderans humani generis, desiderans humani generis, vidit Judaeam habentem eloquia legis et prophetarum, venitque probare docendo, corripiendo, miracula faciendo, si quem forte in eorum corde fructum fidei et vitae posset invenire. Sed quia folia sine fructibus habere reperta est ficulnea, damnatur, quia Judaea quae verba Scripturae sine operibus sonabat digna est ultione punita. Hoc autem dixerim, non quod tota Synagoga fuerit abjecta, ex qua utique constat quod primitiva fuerit Ecclesia constructa. Sed illa nimirum portio Synagogae damnari meruit, quae esurientem Christum pascere bene operando recusavit, quae foliis verborum spiritalium magis obumbrari, quam fructibus Spiritus voluit honestari. Quibus ipse dicit alibi: Ego vado, et quaeritis me, et in peccato vestro moriemini . Congruit sane hic locus illi ejus parabolae, ubi ait: Arborem fici habebat quidam plantatam in vinea sua, et venit quaerens fructum in illa, et non invenit. Dixit
Abbreviated transcription (Latin):
& cum uenis s& ad eam nhł
inuenit pr&er folia.:
Non enim erat tempus ficoꝵ
& respondens iũc. dixit ei.
Iam non amplius in a&ernũ
quisquam exte fructum
manduc&. Quo modo
dñs multa in parabolis
dicere. ita &iam non nul¬
la inparabolis facere sole¬
bat. Quid enim causȩ erat
ut esuriens fructus inficul¬
nea quȩrer&. quoꝵ tẽpus
non dum eẽ qui lib& homo
nouerat: Arborẽq quȩ fruc¬
tum ꝑ id tẽporis non habe¬
r&. a&ernȩ sterelitatis
maledictione dam nar&
nisi quia plebem uerbo
docebat. Nanc &iam facto
terrebat. nequis haben do
folia & fructum non haben¬
do. hoc ẽ uerba iusticiȩ.
absq operib. p̃tendendo:
excidi. & in ignẽ merer&
proici: Una quȩq enim
arbor. non deflorib non
defolus. sed defructu suo
cognoscitur Idest unus¬
quisq homo. non de estima¬
tione. fama uel sermonum
pompa. sed desuarum testi¬
monio probatur. actionũ.
suriens ergo dñs. uidit
ficum habentẽ folia. & uent
quȩrere fructum in illa.
nec inuenit. quia salutem

Expanded text:
 ad eam, nihil invenit praeter folia. Non enim erat tempus ficorum. Et respondens Jesus dixit ei, Jam non amplius in aeternum quisquam ex te fructum manducet. Quomodo Dominus multa in parabolis dicere, ita etiam nonnulla in parabolis facere solebat. Quid enim causae erat ut esuriens fructus in ficulnea quaereret, quorum tempus nondum esse quilibet homo noverat, arboremque quod fructum per id tempus non haberet, aeternae sterilitatis maledictione damnaret, nisi quia plebem, quam verbo docebat, hoc etiam facto terrebat, ne quis habendo folia, et fructum non habendo, hoc est verba justitiae absque operibus praetendendo, excidi et in ignem mereretur projici? Unaquaeque enim arbor non de floribus, non de foliis, sed de fructu suo cognoscitur, id est, unusquisque homo non de aestimatione famae vel sermonum pompa, sed de suarum testimonio probatur actionum. Esuriens ergo Dominus vidit ficum habentem folia, et venit quaerere fructum in illa, nec invenit. Quia salutem
Abbreviated transcription (Latin):
re uolueris. & hoc more sibi
solito faciunt. ut dnm in¬
becillitate infament. quod
heliȩ auxilium deprȩc&ur.
Currens aũ unus & implens
spongiam ac&o. circum¬
ponensq: calamo potum da¬
bat ei dicens. Sine. uidea¬
mus. siueniat helias adde
ponendum eum. ⁊ Quam
ob causam dñi ac&um sit
potui datum. Iohannes os¬
tendit plenius dic̃s. Post¬
ea sciens inc̃ quia iam om̃a¬

Expanded text:
re volueris, et hoc more sibi re volueris, et hoc more sibi solito faciunt, ut Dominum imbecillitate infament, qui Eliae auxilium deprecetur. Currens autem unus, et implens spongiam aceto, circumponensque calamo potum, dabat ei, dicens: Sine, videamus sponendum eum. » Quam ob causam Domino acetum sit potui datum, Joannes ostendit plenius, dicens: « Postea sciens Jesus, quia jam
Abbreviated transcription (Latin):
reliquisti . Nec mireris uer¬
borum humilitate quere¬
monias derelicti. cumfor¬
mam serui sciens. scandalũ
crucis uideas. Sicut enim
esurire & sitire & fatigari
non erant propria diuita¬
tis. sed corporalis: passionis:
Ita & quod dicitur: Ut quid
me dereliquisti. Corporalis
uocis erat proprium. quia
sol& seđm naturam corpus.
nulla tenus uelle sibi coniunc¬
ta uita fraudari. Lic& enim
& ipse saluator dicebat hoc
sed propriȩ ostendebat cor¬
poris fragilitatẽ. manens uir¬
tus & sapientia dĩ. Ut homo
ergo loquitur. meos circum¬
ferens motus. quod inpericu¬
lis positi adõ deserinos puta¬
mus ut homo turbatur. ut
homo fl&. cum homo cruci¬
figatur. Et quidam de
cir cum stantib audientes
dicebant. ecce heliam uo¬
cat. Non om̃s sedquidam.
quos arbitror milites fuisse
romanos. non intellegentes
sermonis hebraici propri&a¬
tem. sed exeo quidixit. Heli
Neli. putantaes heliam ab eo
in uocatum. Sin aũ iudeos
qui hoc dixerint intellege¬

Expanded text:
reliquisti? Nec mireris verreliquisti? Nec mireris verborum humilitatem, querimonias derelicti, cum, formam servi sciens, scandalum crucis videas. Sicut enim esurire, et sitire, et fatigari, non erant propria divinitatis, sed corporales passiones, ita et quod dicitur, Ut quid me dereliquisti? corporalis vocis erat proprium, quia solet secundum naturam corpus nullatenus velle a sibi conjuncta vita fraudari. Licet enim et ipse Salvator hoc dicebat, sed proprie ostendebat corporis fragilitatem, manens virtus et sapientia Dei. Ut homo ergo loquitur, meos circumferens motus, quod in periculis positi, a Deo nos deseri putamus; ut homo turbatur, ut homo flet, ut homo crucifigitur. Et quidam de circumstantibus audientes dicebant: Ecce Eliam vocat. Non omnes, sed quidam. Quos arbitror milites fuisse Romanos, non intelligentes sermonis Hebraici proprietatem, sed ex eo quod dixit Heloi, Heloi, putantes Eliam ab eo invocatum. Siu autem Judaeos, qui hoc dixerint, intellige
Abbreviated transcription (Latin):
tionis suȩ mysteria celebra¬
rit. S. tatu enim temporis sig¬
nauit quod effectu operis
exhibuit. quia mortuus ẽ
propt̃ peccata nr̃a. & resur¬
rexit propt̃ iustificationẽ
nram. Nam & adam peccan¬
te scriptum ẽ. qui audierit
uocem dñi dĩ de ambulantis
in paradyso. ad auram post
meridiem. Post meridiem
namꝗ inclinata luce fidei
ad auram uero. refrigescen¬
te feruore caritatis . De am¬
bulans aũ audiebat. quia
ab homine peccante recesse¬
rat. Rationis igitur immo
diuinȩ pi&atis ordo posce¬
bat. ut eodem temporis arti¬
culo quo tunc adȩ preuari¬
canti obcluserat. nunc latro¬
ni dñs penitenti. ianuam
paradisi reserar& . Et qua
hora primus adam peccan¬
do mortẽ huic mundo in¬
uexit. eadem hora secundus
adam. mortem morien do
destruer& . Et hora no¬
na. ex clamauit inc uoce
magna di c̃s. Heloi heloi la¬
ma sabathani. quod inter p̃¬
principio uicesimi primi
psalmi ab usus ẽ. illud qui
in medio uersi culi legitur

Expanded text:
tionis suae mysteria celebrationis suae mysteria celebrarit. Statu enim temporis signavit, quod effectu operis exhibuit. Quia mortuus est propter peccata nostra, et resurrexit propter justificationem nostram. Nam et de Adam peccante scriptum est quod audierit vocem Domini Dei deambulantis in paradiso ad auram post meridiem . Post meridiem, nempe inclinata luce fidei; ad auram vero, refrigescente fervore charitatis. Deambulans autem audiebatur, quia ab homine peccante recesserat. Rationis ergo, imo divinae pietatis ordo poscebat ut eodem temporis articulo quo tunc Adae praevaricanti occluserat, nunc latroni Dominus poenitenti januam paradisi reseraret, et qua hora primus Adam peccando mortem huic mundo invexerat, eadem hora secundus Adam mortem moriendo destrueret. Et hora nona exclamavit Jesus voce magna, dicens: Heloi, Heloi lama sabacthani, quod est interprePrincipio vigesimi primi psalmi usus est. Illud quod in medio versiculi legitur: