comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
len cũq similitudinẽ dĩ uerbi. quãuis ꝑmulto dissimilem
ꝑuenire : non intueatur uerbũ nrm quod sonat in au¬
rib: hnec quando uoce ꝓfertur. nec quando silentio cogi¬
tatur. Om̃iũ nãq sonantiũ uerba linguarũ: etiam in
silentio cogitantur. Et carmina ꝑ curruntur animo:¬
tacente ore corporis. Nec soli nunteri syllabarũ. uerũ etiam
modi cantilemarũ cũ siit corporales. & ad eũ qui uocatur au¬
ditus sensũ corporis ꝑtinentes: ꝑ incorporeas quasdam ima¬
gines suas. prȩsto sunt cogitantib. & tacite cuncta ista uoluen¬
tib : sed transeunda sunt hȩc. ut ad illud ꝑueniatur homi¬
nis uerbũ. ꝑ cuius qualen cũq similitudinẽ : sic ut in enig¬
mate uideatur utcũq dĩuerbũ: non illud qđ factũ est ad
illũ uł illũ ꝓphetam. Et de quo dictũ .ẽ. Uerbũ aut̃ dĩ cres¬
cebat: & multiplicabatur. łt de quo iterũ dictũ. ẽ. Igitur

Expanded text:
lemcumque similitudinem Verbi Dei, quamvis per multa dissimilem, lemcumque similitudinem Verbi Dei, quamvis per multa dissimilem, pervenire, non intueatur verbum nostrum quod sonat in auribus, nec quando voce profertur, nec quando silentio cogitatur. Omnium namque sonantium verba linguarum etiam in silentio cogitantur, et carmina percurruntur animo,tacente ore corporis: nec solum numeri syllabarum, verum etiam modi cantilenarum, cum sint corporales, et ad eum, qui vocatur auditus, sensum corporis pertinentes, per incorporeas quasdam imagines suas praesto sunt cogitantibus, et tacite cuncta ista volventibus. Sed transeunda sunt haec, ut ad illud perveniatur hominis verbum, per cujus qualemcumque similitudinem sicut in aenigmate videatur utcumque Dei Verbum: non illud quod factum est ad illum vel illum prophetam, et de quo dictum est, Verbum autem Dei crescebat et multiplicabatur ; et de quo iterum dictum est, Igitur
Abbreviated transcription (Latin):
aurib siur oculis. prȩsentib quib: loquimur. exibrmus
Inuentȩ sunt autẽ etĩ litterȩ ꝑ quas possemus & cũ ab¬
sentib colloqui. Sed ista signa sunt uocũ: cũ ipse uoces
insermone nr̃o earũ quas cogitamus signa suit rerũ¬
romde uerbũ quod foris sonat signũ est uerbi
qđ intus lucet: cui magis uerbi competit nomen
uam illud quod profertur carnis ore: uox uerbi est.
Uerbũq & ipsũ dicitur ꝓpt̾ illud a quo ut foris appa¬
reret assũptũ .ẽ. Ita enĩ uerbũ nr̃m uox quodã modo
corporis fit assumendo eam. in qua manifestetur sen¬
sib hominũ : sicut uerbũ dĩ caro factũ . ẽ. assumendo eam.
inqua & ipsũ manifestaretur sensib: hominũ. Et sicut uer¬
bũ nrm̃. fit uox nec mutatur inuocẽ: ita uerbũ dĩ caro
quidẽ factũ . ẽ. sed absit ut mutaretur in carnẽ. Assumen¬
do quippe illam non meam se consumendo : & hoc nr̃m

Expanded text:
auribus sive oculis praesentibus quibus loquimur exhibemus: auribus sive oculis praesentibus quibus loquimur exhibemus: inventae sunt autem litterae, per quas possemus et cum absentibus colloqui: sed ista signa sunt vocum, cum ipsae voces in sermone nostro earum quas cogitamus signa sint reruroinde verbum quod foris sonat, signum est verbi quod intus lucet, cui magis verbi competit nomen. Nam illud quod profertur carnis ore, vox verbi est: verbumque et ipsum dicitur, propter illud a quo ut foris appareret assumptum est. Ita enim verbum nostrum vox quodam modo corporis fit, assumendo eam in qua manifestetur sensibus hominum; sicut Verbum Dei caro factum est, assumendo eam in qua et ipsum manifestaretur sensibus hominum. Et sicut verbum nostrum fit vox, nec mutatur in vocem; ita Verbum Dei caro quidem factum est, sed absit ut mutaretur in carnem. Assumendo quippe illam, non in eam se consumendo, et hoc nostrum
Abbreviated transcription (Latin):
citur. formata quippe cogitatio ab illa rȩ quã scimus. uer¬
bũ est qđ in corde dicimus : qđ nec grecũ . ẽ. nec latinum:
nec linguȩ alterius alicuuis. Sed cũ id opus. ẽ. oi eoꝵ quib:
loquimur. ꝑferre noticiam : aliquid signũ quo significe tur
assumitur. Et plerũq sonus. aliquando etiam mnutus. ille au¬
rib illȩ oculis exibetur: ut ꝑ signa corporalia. etiam corporis
sensib uerbũ qđ mente gerimus. innotescat. Nam & innur¬
rȩ quid .ẽ. nisi quodam modo uisibilit̃ dicere : Est inscripturis
sic legitur. Amen aniendico uob: qđ unus ex uob tradetme
Aspiciebant ergͦ ad mincẽ discipłi: hesitantes de quo dice¬
ret. Erat ergo unus ex discipulis eius insinu cħi: quẽ dili
gebat iħs. Innuit ergo simon petrus. & dicit ei. Quis est de
quo dicit : Ecce innuendo dixit : qđ sonando dicerȩ non
audebat. Sed hȩc atq huius modi signa corporalia: siue

Expanded text:
citur. Formata quippe cogitatio ab ea re quam scimus, vercitur. Formata quippe cogitatio ab ea re quam scimus, verbum est quod in corde dicimus: quod nec graecum est, nec latinum, nec linguae alicujus alterius; sed cum id opus est in eorum quibus loquimur perferre notitiam, aliquod signum quo significetur assumitur. Et plerumque sonus, aliquando etiam nutus, ille auribus, ille oculis exhibetur, ut per signa corporalia etiam corporis sensibus verbum quod mente gerimus innotescat. Nam et innuere quid est, nisi quodam modo visibiliter dicere? Est in Scripturis Joannem ita legitur: Amen, amen dico vobis, quia unus ex vobis tradet me. Aspiciebant ergo ad invicem discipuli, haesitantes de quo diceret. Erat ergo unus ex discipulis ejus recumbens in sinu Jesu, quem diligebat Jesus: innuit ergo huic Simon Petrus, et dicit ei, Quis est de quo dicit ? Ecce innuendo dixit, quod sonando dicere non audebat. Sed haec atque hujusmodi signa corporalia sive
Abbreviated transcription (Latin):
Dicerunt inquit oitra se. hic blasphemat. Deinde subunat.
Et cũ uidisfet iħs cogitationes eoꝵ. Uidit ergo qđ docerunt.
uidit enĩ cogitatione sua cogitationes eoꝵ: quas illi soli seputa¬
bant uidere. Quisquis igitur potest intelligere uerbũ: non
solũ antequã sonet. uerũ etiam antequã sonoꝵ eius imagines
cogitatione uoluantur : hoc ẽ. enĩ quod adnullam ꝑtmet
linguam : earũ scilicet quȩ linguȩ̨ appellatur gentium.
quarũ nr̃a litina estꝰ. Quisquis in quam hoc intelligere potest :
iam potest uidere ꝑ hoc speculũ atq in hoc enigmate. aliꝗ
uerbi illius similitudinẽ. de quo dictũ. ẽ. In principio erat
uerbũ. & uerbũ erat apud dm̃: & ds̃ erat uerbũ. Axcesse .ẽ. e¬
nim cũ uerũ loquimur. idem qđ scimus loquamur. Et exipsa
scientia quã memoria tenemus. nascatur uerbũ. quod
eiusmodi sit om̃ino : cuiusmodi est illa scientia de qua nas¬

Expanded text:
Dixerunt, inquit, intra se, Hic blasphemat; deinde subjunxit, Dixerunt, inquit, intra se, Hic blasphemat; deinde subjunxit, Et cum vidisset Jesus cogitationes eorum. Vidit ergo quae dixerunt. Vidit enim cogitatione sua cogitationes eorum, quas illi soli se putabant videre. 19. Quisquis igitur potest intelligere verbum, non solum antequam sonet, verum etiam antequam sonorum ejus imagines cogitatione volvantur: hoc enim est quod ad nullam pertinet linguam, earum scilicet quae linguae appellantur gentium, quarum nostra latina est: quisquis, inquam, hoc intelligere potest, jam potest videre per hoc speculum atque in hoc aenigmate aliquam Verbi illius similitudinem, de quo dictum est, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum . Necesse est enim cum verum loquimur, id est, quod scimus loquimur, ex ipsa scientia quam memoria tenemus, nascatur verbum quod ejusmodi sit omnino, cujusmodi est illa scientia de qua nas
Abbreviated transcription (Latin):
rat. Nam paulopost de hac re discipulis sius. adhuc & uos in qͥt
sine indellectu eftis: non intelligitis. quia om̃e quod in os in¬
trat muentrẽ uadit . & insecessũ emittitur: Hic certe aꝑtissi¬
me demonstrauit õs corporis. At in eo qđ seqruitur os cordis
ent : & hȩc comquinant hominẽ. De corde enĩ exeunt
cogitationes malȩ: & cetera. Quid hac expositione lucidius:
Nec tamen. cum dicimus loquutiones cordis. eẽ. cogitationes:
ideo non sunt etiam uisiones exortȩ de notitiȩ uisionib
quando uere sunt. foris enĩ cũ ꝑ corpus hȩc fuint: aliud
est loquutio. aliud uisio. Intus aut̃ cũ cogitamus. utrũq
unũ est. Sicut auditio & uisio. duo quȩdam sunt inter se
distantia insensib corporis. In anima aut̃: non est aliud atq
aliud. uidere & audire. Ac ꝑ hoc cũ loquutio foris non uide¬
atur. sel potius audiatur .: ͥloquutiones tamen interiores hoc

Expanded text:
rat. Nam paulo post de hac re discipulis suis: Adhuc et vos, inquit, rat. Nam paulo post de hac re discipulis suis: Adhuc et vos, inquit, sine intellectu estis? Non intelligitis quia omne quod in os intrat, in ventrem vadit, et in secessum emittitur? Hic certe apertissime demonstravit os corporis. At in eo quod sequitur os cordis eunt, et ea coinquinant hominem. De corde enim exeunt cogitationes malae , etc. Quid hac expositione lucidius? Nec tamen quia dicimus locutiones cordis esse cogitationes, ideo non sunt etiam visiones exortae de notitiae visionibus, quando verae sunt. Foris enim cum per corpus haec fiunt, aliud est locutio, aliud visio: intus autem cum cogitamus, utrumque unum est. Sicut auditio et visio duo quaedam sunt inter se distantia in sensibus corporis, in animo autem non est aliud atque aliud videre et audire: ac per hoc cum locutio foris non videatur, sed potius audiatur, locutiones tamen interiores, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ : ut cognouit aut̃ iħs cogitationes eoꝵ: respondens. doxit
ad illos. Quid cogitatis mala incordib ur̃is: Quale. ẽ. in libro
sapientiȩ. dixerunt cogitantes. tale hic .ẽ. cogitauerunt dicen¬
tes. Et illic enĩ & hic ostenditur. oitra se atq incorde suo di¬
cere : id est cogitando dicere. Dixerunt quippe intrase. & dic¬
tũ est eis quid cogitatis. Et de illo diuite cuius uberes fructꝰ
ager attulit: ait ipse dñs. Et cogitabat intra se: dicens quȩ¬
dam ergo cogitationes. loquutiones sunt cordis. Ubi & os
esse dñs ostendit: cũ ait. Nũ quod intrat inos comquinat ho¬
minẽ : sed qđ ꝓcedit exore hoc coinquinat hominẽ. Una
sententia. duo quȩdam hominis ora conplexus. ẽ. Unũ corporis.
alterũ cordis. Nam utiq unde illi hominẽ putauerunt in¬
quinari : in os intrat corporis. Unde aut̃ dñs dix̃ inquinari
hominẽ. de cordis ore ꝓcedit. Ita quippe exposuit ipse qđ dixe¬

Expanded text:
 respondens dixit ad illos: Quid cogitatis in cordibus vestris ? Quale est in libro Sapientiae, Dixerunt cogitantes; tale hic est, Cogitaverunt dicentes. Et illic enim et hic ostenditur, intra se atque in corde suo dicere, id est, cogitando dicere. Dixerunt quippe intra se, et dictum est eis, Quid cogitatis? Et de illo divite cujus uberes fructus ager attulit, ait ipse Dominus, Et cogitabat intra se, dicens . 18. Quaedam ergo cogitationes locutiones sunt cordis, ubi et os esse Dominus ostendit, cum ait: Non quod intrat in os coinquinat hominem; sed quod procedit ex ore, hoc coinquinat hominem. Una sententia duo quaedam hominis ora complexus est, unum corporis, alterum cordis. Nam utique unde illi hominem putaverant inquinari, in os intrat corporis: unde autem Dominus dixit inquinari hominem, de cordis ore procedit. Ita quippe exposuit ipse quod dixe
Abbreviated transcription (Latin):
tria. non homo sunt. sed hominis sunt. uł in homiine sunt. Pe¬
tracto etiam corpore.si sola anima cogitetur : aliquid eius mens
ẽ. tamꝗ caput eius. uł oculus. uł facies. Sed non hec ut corpora
cogitancda sunt. Non igitur anima: sed quod excellit manima.
mens uocatur. Nuquid aut̃ possumus clicere trinitatẽ sic
tẽ. indõ: ut aliquid dĩ sit. nec ipsa sit ds̃ : Qua propt. singu

Expanded text:
tria non homo sunt, sed hominis sunt, vel in homine sunt. Detria non homo sunt, sed hominis sunt, vel in homine sunt. Detracto etiam corpore, si sola anima cogitetur aliquid, ejus mens est tanquam caput ejus, vel oculus, vel facies, sed non haec ut corpora cogitanda sunt. Non igitur anima, sed quod excellit in anima, mens vocatur: nunquid autem possumus dicere Trinitatem sic esse in Deo, ut aliquid Dei sit, nec ipsa sit Deus? Iste vero postqu
Abbreviated transcription (Latin):
uolens de hac re aꝑtius aliquid eloqui: in hoc inquit cognoscimus
quia in ipso manemus & ipse innob̃. quia de sp̃u suo dedit nobis.
Sp̃s itaq sc̃s dequo dedit nob̃. facit nos indõ manere: & ipsũ in
nob̾. Hoc aut̃ facit dilectio. Ipse. ẽ. igitur ds̃ dilectio: Demiq pac¬
lopost. cũ id ipsum repetisset atq dixisset. ds̃ dilectio. ẽ: continu
o subiecit : & qui manet indilectione. indõ manet. & ds̃ in roma¬
net. Unde supra dixerat: in hoc cognoscimus qͥa in ipso manemꝰ
& ipse in nob̾: quonũ de spũ suo dedit nob̃. Ipse ergͦ significatur.
ubi legitur. ds̃ dilectio.ẽ. Ds̃ igitur sp̃s sc̃s qui procedit exdõ:
cũ dat̾ fuerit homini. accendit eũ indilectionẽ dĩ & ꝓxconi
& ipse dilectio. t̃ Non enĩ habet homo unde diligat¬
diñ: nisi exx dõ. Propt̃ quod paulo post dicit. Nos diligimus: quia ip¬

Expanded text:
volens de hac re apertius avolens de hac re apertius aquia in ipso manemus, et ipse in nobis, quoniam de Spiritu suo dedit nobis.Spiritus itaque sanctus de quo dedit nobis, facit nos in Deo manere, et ipsum in nobis: hoc autem facit dilectio. Ipse est igitur Deus dilectio. Denique paulo post cum hoc io subjecit, Et qui manet in dilectione, in Deo manet, et Deus in eo manet. Unde supra dixerat: In hoc cognoscimus quia in ipso manemus, et ipse in nobis, quia de Spiritu suo dedit nobis. Ipse ergo significatur ubi legitur, Deus dilectio est. Deus igitur Spiritus sanctus qui procedit ex Deo, cum datus fuerit homini, accendit eum in dilectionem Dei et proximi, et ipse dilectio est. Non enim habet homo unde Dt, nisi ex Deo. Propter quod paulo post dicit: Nos diligamus eum, quia ip
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m dei uirtutẽ. & dĩ sapientiam. Sp̃s aut̃ sc̃s ubi sit dictus cari¬
tas. muenimus: si diligent̾ ioħis apłi scrutemur eloquium: qui
cũ docisset. dilectissimi diligamus inuicẽ: quia dilectio exdõ. ẽ.
secutus adumxit. Gt om̃is quidiligit: ex dõ natus . ẽ. Qui non
diligit. non cognouit dm̃: quia ds̃ dilectio .ẽ. Hic manifestauit
eam se dixxisse dilectionẽ dñi: quã dixit ex dõ. Ds̃ ergͦ exclõ:
dilectionẽ dm̃: merito quȩritor. Pater enĩ solus. ita ds̃. ẽ. ut ñ
sit ex dõ. Ac ꝑ hoc. dilectio quȩ ita ds̃ . ẽ. ut exdõsit. aut filius . ũ.
aut sp̃s sc̃s. Sed in consequentib cũ dĩ dilectionẽ conmemorasset.
non qua nos eũ sed qua ipse dilexit nos. & misit filiũ suũ litatorem
ꝓpeccatis nr̃is: & hinc exortatus eẽt ut & nos oiuicem diligamꝰ
qata ds̃ mnobis maneat. quia utiq dilectionẽ dm̃ dixerat: statim

Expanded text:
Christum dei uirtutem et dei sapientiam. spiritus autem sanctus ubi sit dictus cariChristum dei uirtutem et dei sapientiam. spiritus autem sanctus ubi sit dictus caritas in-is uenimus, si diligenter Iohannis apostoli scrutemur eloquium. qui cum dixisset: dilectissimi, diligamus inuicem, quia dilectio ex deo est, secutus adiunxit: et omnis qudiligit, non cognovit Deum, quia Deus dilectio est. Hic manifestavit eam se dixisse dilectionem Deum, quam dixit ex Deo. Deus ergo ex Deo dilectionem Deum, merito quaeritur. Pater enim solus ita Deus est, ut non sit ex Deo: ac per hoc dilectio quae ita Deus est, ut ex Deo sit, aut Filius est, aut Spiritus sanctus. Sed in consequentibus cum Dei dilectionem commemorasset, non qua nos eum, sed qua Ipse dilexit nos, et misit Filium suum litatorem pro peccatis nostris; et hinc exhortatus esset ut et nos invicem dili in nobis maneat, quia utique dilectionem Deum dixerat, statim
Abbreviated transcription (Latin):
lex pendet & prophetȩ. hic utiq proprie lex appellata t̃. de
monte sina. Propłarũ aut̃ nomine. etiã psilim significati sint
bi tamen alio loco ipse siluator: oportebat uiqit impleri om̃i
quȩ scripta sunt in lege & prophetis & psalmis: de me. Hic rursis
ꝓphetarũ nomine. exceptis psalmis. in lege intelle uoluit. dici¬
tur ere lex unuersalit̃ cũ ꝓphetis & psalmis. Dicitur & ꝓpriȩ
quȩ pmoisen dati .ẽ. Item dicuntur conmunit̃ prophete simul
cũ plilmis : dicuntur & propriȩ p̃ter psalmos. Et multis aliis iat̃¬
plis doceri potest. multarũ rerũ uocabula. & unurersalit̃ poni
& proprie quib dam reb ad hberi: nisi inreaꝑta. uitanda
sit longitudo sermonis. Hoc ideo dixi. nequisquam propt̾ea
cũ sit & pat̃ & filius uniuersilit̾ caritas. Sed dĩ uerbũ. id .ẽ. unige¬
nitus dĩ filius: aꝑte dictus est dĩ sapientia ore apłico: ubi ait.

Expanded text:
Lex pendet et Prophetae . Hic utique proprie Lex appellata est, de Lex pendet et Prophetae . Hic utique proprie Lex appellata est, de monte Sina. Prophetarum autem nomine etiam Psalmi significati sunt: et tamen alio loco ipse Salvator, Oportebat, inquit, impleri omnia quae scripta sunt in Lege, et Prophetis, et Psalmis de me . Hic rursus Prophetarum nomen, exceptis Psalmis, intelligi voluit. Dicitur ergo Lex universaliter cum Prophetis et Psalmis, dicitur et proprie quae per Mosen data est. item dicuntur communiter prophetae simul cum psalmis, dicuntur et proprie praeter psalmos. et multis aliis exemplis doceri potest multa rerum uocabula et uniuersaliter poni et proprie quibusdam rebus adhiberi, nisi in re aperta uitanda sit longitudo sermonis. hoc ideo dixi, ne quisquam propterea cum sit et pater et filius uniuersaliter caritas. sed dei uerbum, id est unigenitus dei filius, aperte dictus est dei sapientia ore apostolico, ubi ait:
Abbreviated transcription (Latin):
accipienda transeunter: sed diligenter intuendi inseparabilis tri¬
nitatis ista distinctio. Hinc enĩ factũ . ẽ. ut ꝓpriȩ dĩ uerbũ. etiam
dĩ sipientia diceret᷑ : cũ sit sapientu & pat & sp̃s sc̃. Si ergͦ ꝓpriȩ
aliqđ horũ triũ caritas numncupanda.ẽ: quid aptius quã ut hoc
sit sp̃s sc̃s. ut scilicet in illa simplici sũmaq natura nonsit alud
substantia & aliud caritas: sed substantia ipsa sit caritas. &x cari¬
tas ipsa substantia: siur in patre. siue infilio. siur in spũ scõ: Et
liquando simul om̃a ueteris instrumenti scus scripturarũ sig¬
nificantur eloquia. Nam expropheta isua testimoniũ ponens
apłs ubiait in aliis linguis em aliis labiis loquar populo huic: p̃misit
tamen in lege scriptũ .ẽ. Et ipse dñs. In lege inquit roꝵ scrptũ
t̃. quia oderunt me gratis. cũ hoc legatur in psalmo: Aliquan¬

Expanded text:
um. Non est igitur accipienda transeunter, sed diligenter intuenda inseparabilis ista Trium. Non est igitur accipienda transeunter, sed diligenter intuenda inseparabilis ista Trinitatis distinctio. Hinc enim factum est, ut proprie Dei Verbum etiam Dei sapientia diceretur, cum sit sapientia et Pater et Saliquid horum trium caritas nuncupanda est, quid aptius, quam ut hoc sit spiritus sanctus? ut in illa simplici summaque natura non sit aliud substantia et aliud caritas, sed substantia ipsa sit caritas et caritas ipsa substantia, ita siue in patre siue in filio siue in spiritu sancto; et  Legis nomine aliquando simul omnia veteris Instrumenti sanctarum scripturarum significantur eloquia. Nam ex propheta Isaia testimonium ponens Apostolus, ubi ait, In aliis linguis et in aliis labiis loquar populo huic; praemisit tamen, In Lege scriptum est . Et ipse Dominus, In Lege, inquit, eorum scriptum est, quia oderunt me gratis ; cum hoc legatur in Psalmo . Aliquan
Abbreviated transcription (Latin):
filius. ipse aut̃ & sibi & illis. non nisi diligat. Sedsic potius. ut
om̃a tria. & om̃s & singuli habeant insua quisq natura. nec
distent in eis ista sicut innob aliud. ẽ. memoria. aliud intelli¬
gentia. aliud dilectio siue caritas: sed unũ aliquid sint qđ
om̃a ualeat: sicut ipsa sapientia. Et sic habeatur inunius cuiusq
natura. ut qui habet hoc sit quod habet. sicut inmutabilis
simplexq substantia. Si ergͦ hȩc intellecta sunt. & quantũ nob̾
in reb tantis uidere uł coniectare concessũ. ẽ: uera. ẽẽ. cla¬
ruerunt. Nescio cur non sicut sapientia & pat̾ dicitur & fi
tate. non dicitur uerbũ dĩ. nisi filius: nec donũ dei. nisi
quia & de filio sp̃s sc̃s procedere repperitur. Sed hoc quoq
illi pat̃ decdit: hon tam existenti & nondũ habenti. fed quicquid uni¬
genito uerbo dedit. gignendo declit. Sic ergͥ genuit. ut etaam de

Expanded text:
Filius, ipse autem et sibi et illis non nisi diligat: sed sic potius, ut Filius, ipse autem et sibi et illis non nisi diligat: sed sic potius, ut omnia tria et omnes et singuli habeant in sua quisque natura. Nec distent in eis ista, sicut in nobis aliud est memoria, aliud est intelligentia, aliud dilectio sive charitas: sed unum aliquid sit quod omnia valeat, sicut ipsa sapienatura, ut qui habet hoc sit quod habet, sicut immutabilis simplexque substantia. si ergo haec intellecta sunt et, quantum nobis in rebus tantis uidere uel coniectare concessum est, uera esse claruerunt, tate non dicitur Verbum Dei, nisi Filius, nec donum Dei nisi quia et de Filio Spiritus sanctus procedere reperitur: sed hoc quoque illi Pater dedit, non jam existenti et nondum habenti, sed quidquid unigenito Verbo dedit, gignendo dedit. Sic ergo eum genuit, ut etiam de
Abbreviated transcription (Latin):
a dño : non expositionẽ quęrat anob̃. Non enĩ apertius quic¬
quã possumus dicere. Ds̃ ergͦ caritas . ẽ. Utrũ aut̃ pat̾. an filiuꝰ.
an sp̃s sc̃s. an ipsa trinitas. quia & ipsa nontres dii. sed unus ds̃
ẽ : hoc quȩritur. Sed iam in hoc libro superius disputaui : non
sic accipiendim. ex̃. trinitatem quȩ deus . ẽ. ex illis trib quȩ
intrinitate nr̃ȩ mentis ostendimus: ut tamꝗ memoria sit
om̃iũ triũ paterꝰ & intelligentia om̃iũ triũ. filius: & cari¬
tas om̃iũ triũ sp̃s sc̃s. Quasi pat̾ non intelligat sibi nec dili¬
gat. sed ei filius intelligat. & sp̃s sc̃s̃ ei diligat. Ipse aut̃ & sibi
& illis tantũ meminerit: & filius nec meminerit. nec dili¬
gat sibi . fed meminerit eipat̃. & diligat ei sp̃s sc̃s : Ipse aut̃
sibi & illis. tantũmodo intelligat. Itemq sp̃s sc̃s. nec memine¬
rit nec intelligat sibi. sedmeminerit ei pat̾. & intelligat ei

Expanded text:
omino, non expositionem quaerat a nobis; non enim apertius quicomino, non expositionem quaerat a nobis; non enim apertius quicquam possumus dicere. Deus ergo caritas est. utrum autem pater an filius an spiritus sanctus an ipsa trinitas, quia et ipsa non tres di, sed deus est unus, hoc quaeritur. sed iam in hsic accipiendam esse Trinitatem, quae Deus est, ex istis tribus, quae in trinitate nostrae mentis ostendimus; ut tanquam memoria sit omnium Pater, et intelligentia omnium Filius, et charitas omnium trium Spiritus sanctus, quasi Pater nec intelligat sibi nec diligat, sed ei Filius intelligat, et Spiritus sanctus ei diligat, ipse autem sibi et illis tantum meminerit; et Filius nec meminerit nec diligat sibi, sed meminerit ei Pater, et diligat ei Spiritus sanctus, ipse autem et sibi et illis tantummodo intelligat; itemque Spiritus sanctus nec meminerit nec intelligat sibi, sed meminerit ei Pater, et intelligat ei
Abbreviated transcription (Latin):
unc de spũ scõ. quantũ dõ donante uidere concedi
nec patris .ẽ. solius nec filii soluis sed amboꝵ Et idro cõ¬
munẽ qua miucem se diligunt pat̾ & filius. nobis insinu¬
at caritatẽ. Uerũ cũ nos exerceret sermo diuinus: ñ
res mprõptusitas sed in abscondito scrutandas & ex ab¬
ditis eruendas: Inaiori studio fecit inquiri. Non itaq
uã partẽ quȩstionis istius abstulis set. Sed dixit ds̃ haritas
ẽ ut incertũ sit & idõ requirendũ utrũ ds̃pat̃ sit caritas
ulla substantia quȩ dĩ digna sit nomine ⁊ sed quod donũ
ꝓpterea dictũ ẽ. quia dĩ substantia .ẽ. nr̃a patientu: sed qđ̃
ab ipso nob̾ est. Sicut alibi dicit : qm̃ ab ipso est pacienti¬
amea: hunc quippe sensũ. facile refellit scripturarum
ipsa locutio. Tile est enĩ tues patientia nea : quale .t̃. dñẽ¬
spes mea. & ds̃ m̃s misericordiamea. & multa similia.
Hon est aut̃ dictũ. dnẽ caritas mea. aut ties caritas

Expanded text:
unc de spiritu sancto, quantum deo donante uidere concedimnec patris est solius nec filii solius, sed amborum, et 95 ideo communem, quia inuicem se diligunt pater et filius, nobis insinuat caritatem. ut autem nos exerceret sermo diuinus, non res in promtu sitas, sed in abdito scrutandas, ex abdito eruendas maiore studio fecit inquiri. non ita diuam partem quaestionis istius abstulisset; sed dixit: deus caritas est, ut incertum sit et ideo requirendum, utrum deus pater sit caritas ulla substantia, quae Dei digna sit nomine; sed quod donum a dictum est, quia Dei substantia est nostra patientia; sed quod ab ipso nobis est, sicut alibi legitur, Quoniam ab ipso est patientia mea . Hunc quippe sensum facile refellit Scripturarum ipsa locutio. Tale est enim, Tu es patientia mea; quale est, Tu espes mea et: deus meus misericordia mea et multa similia. non est autem dictum: "domine, caritas mea" aut: "tu es caritas
Abbreviated transcription (Latin):
uerba non sonent: qui in corde suo dicit utiq cogitat.
Vnde illud .ẽ. in libro sapientiȩ. Dixer̃ impii apud se cogitan¬
tes non recte. Exposuit enĩ quid sit. dixerunt apud se.cũ
addidit cogitantes. huic simile. ẽ. in euuangło quod quidã
scribe cũ audissent dictũ adnõ. paralitico. confide fili. remit¬
tuntur tibi peccata tua. Dixerunt intrase. hic blasphemat
Quid. ẽ enĩ dixerunt intra se. nisi cogitando: Teniq fequit᷑.
Et cũ uidisfet iħs cogitationes eoꝵ: dixit. Ut quid cogitatis
mala incordib ur̃is: Sic matheus Iucas aut̃: hoc idem ita nar

Expanded text:
verba non sonent, in corde suo dicit utique qui cogitat. verba non sonent, in corde suo dicit utique qui cogitat. Unde illud est in libro Sapientiae: Dixerunt apud se cogitantes non recte . Exposuit enim quid sit, Dixerunt apud se, cum addidit, cogitantes. Huic simile est in Evangelio, quod quidam Scribae cum audissent a Domino dictum paralytico, Confide, fili, remittuntur tibi peccata tua; dixerunt intra se, Hic blasphemat. Quid est enim, dixerunt intra se, nisi cogitando? Denique sequitur, Et cum vidisset Jesus cogitationes eorum, dixit: Utquid cogitatis mala in cord
Abbreviated transcription (Latin):
mus innoticia etiam si non cogitemus: siue ad contempla¬
tuam scientiam ꝑtineant. quã propriȩ sapientiam : siue
ad actiuiam quã propriȩ scientiam nimcupandam eẽ
disferui. Simul enĩ utrũq mentis . ẽ unius. & imago dĩ
una. Cũ uero demferiore diftinctuis & seorsuł agitur.
tunc non ẽ. uocanda imago dĩ: quãus & tunc. non nulla¬
in ea repperiatur similitudo illius trinitatis : qđ mtcio
decimo uolumine ostendimus. Hunc ergͦ simul de uniuer¬
sa scientia hominis loquimur. inqua nob̃ sunt nota que¬
cũq sunt nota. quȩ utiq uera sunt: alioquin: nota non
eeñt. Nemo enĩ falsa nouit: nisi cũ falsa esse nouit. Qđ
si nouit : uerũ nouit. Uerũ est enĩ : quod illa falsa sunt.
De his ergͦ nunc disserimus. quȩ nota cogitamus. & nota
sunt nobis: etiam si non cogitentur anob. Sed certe si
ea dicere uelimus : nisi cogitata non possumus. Nam & si

Expanded text:
mus in notitia etiam si non cogitemus, sive ad contemplamus in notitia etiam si non cogitemus, sive ad contemplativam scientiam pertineant, quam proprie sapientiam, sive ad activam, quam proprie scientiam nuncupandam esse disserui. Simul enim utrumque mentis est unius, et imago Dei una. Cum vero de inferiore distinctius et seorsum agitur, tunc non est vocanda imago Dei, quamvis et tunc in ea nonnulla reperiatur similitudo illius Trinitatis; quod in tertio decimo volumine ostendimus . Nunc ergo simul de universa scientia hominis loquimur, in qua nobis nota sunt quaecumque sunt nota: quae utique vera sunt, alioquin nota non essent. Nemo enim falsa novit, nisi cum falsa esse novit: quod si novit, verum novit; verum est enim quod illa falsa sint. De his ergo nunc disserimus quae nota cogitamus, et nota sunt nobis etiam si non cogitentur a nobis. Sed certe si ea dicere velimus, nisi cogitata non possumus. Nam etsi
Abbreviated transcription (Latin):
grandius enigma ut non uideamus qđ non uidere non
possumus. Quis enĩ nonuideat cogitationẽ sua & quis
uideat cogitationẽ suam : Hon oculis carnalib dico. sed ipso
interiore conspectu. quis non eam uidet. & quis eam uidet:
quando quidẽ cogitatio. uisio . ẽ. animi quȩdam. Siue ad¬
sint ea quȩ oculis corporalib uideantur uł cȩteris senti¬
antur sensib: sure non adsint. & eoꝵ similitudines co¬
gitatione cernantur : siue nichil eoꝵ. sed ea cogitaentur.
quȩ nec corporalia sunt. nec corporaliũ similitudines. sic̃
uirtudes & uitia. sicut ipsa deniq cogitatio cogitatur.
siue illa quȩ ꝑ disciplinas traduntur. liberalesq doctrinas.
siue om̃iũ istoꝵ causȩ superiores atq rationes. innatura
immutabili cogitentur: suie etiã mala & bona uera ac
falsa cogitemiis. uł non confentiente sensu. uel errante
consensu :.
Sed nunc de his loquamur quȩ nota cogitamus. & habe¬

Expanded text:
grandius aenigma, ut non videamus quod non videre non grandius aenigma, ut non videamus quod non videre non possumus. Quis enim non videt cogitationem suam? et quis videt cogitationem suam, non oculis carnalibus dico, sed ipso interiore conspectu? Quis non eam videt, et quis eam videt? Quandoquidem cogitatio visio est animi quaedam, sive adsint ea quae oculis quoque corporalibus videantur, vel caeteris sentiantur sensibus, sive non adsint, et eorum similitudines cogitatione cernantur; sive nihil eorum, sed ea cogitentur quae nec corporalia sunt, nec corporalium similitudines, sicut virtutes et vitia, sicut ipsa denique cogitatio cogitatur; sive illa quae per disciplinas traduntur liberalesque doctrinas; sive istorum omnium causae superiores atque rationes in natura immutabili cogitentur; sive etiam mala et vana, ac falsa cogitemus, vel non consentiente sensu, vel errante consensu.Sed nunc de iis loquamur quae nota cogitamus, et habe
Abbreviated transcription (Latin):
discuntur tropi querunt quid dixerit apłs. nunc in enig¬
maite nos uidere: uerũ &iam qui sciunt: tam̃ quod sit illud
nunc ꝑ speculũ: & ex isto quod addidit. in enignate. Una
est enĩ cũ tota sic dicitur : urlemus nunc ꝑspeculũ in enigma¬
te. Prouide quantũ michi uidetur sicut nomine sprculi imi¬
ginem uoluit intelligi: ita nomine enigmatis. quãuis simi¬
litudinẽ. tamen obscuram & ad ꝑspiciendũ diffialem. Cũ
igitur speculi & enigmatis nomine. quetũq similitudines
ab apło significatȩ intelligi possint quȩ accommodatȩ sunt
ad nitelligendũ dm̃ eo modo quo potest: nichil tamen ĩ
accomodatius : quã id qđ imago eius non frustra dicitur
Pemo itaq: nuretur. etiam in isto uidendi modo qui con¬
cessiis eihiue uide : ꝑ speculũ scilicet in enigmate labora¬
renosut quomodocũq uideamus. Nomen qruippr hc
non sonaret enigmatis si eẽt̃ facilitas uisionis St hoc ẽ

Expanded text:
discuntur tropi, quaerunt quid dixerit Apostolus, nunc in aenigdiscuntur tropi, quaerunt quid dixerit Apostolus, nunc in aenigmate nos videre; verum etiam qui sciunt, tamen quod sit illud nunc per speculum; et ex isto quod addit, in aenigmate. Una est enim cum tota sic dicitur, Videmus nunc per speculum in aenigmate. Proinde, quantum mihi videtur, sicut nomine speculi imaginem voluit intelligi; ita nomine aenigmatis quamvis similitudinem, tamen obscuram, et ad perspiciendum difficilem. Cum igitur speculi et aenigmatis nomine quaecumque similitudines ab Apostolo significatae intelligi possint, quae accommodatae sunt ad intelligendum Deum, eo modo quo potest; nihil tamen est accommodatius quam id quod imago ejus non frustra dicitur. Nemo itaque miretur etiam in isto modo videndi qui concessus est huic vitae, per speculum scilicet in aenigmate, laborare nos ut quomodocumque videamus. Nomen quippe hic non sonaret aenigmatis, si esset facilitas visionis. Et hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
ergͦ allegoria : hisi tropiis. ubi ex alio aliud intelligiurir
quale illud ẽ ad thessalo nicenses. Itaq non clormiarins sicut
a cȩceru sed iuglemus & sobrii simus Homqui dormunt. uocte dormuinait
Et qui in hebriantur. nocte hebrii sunt. Nos aut̃ quidiei sumus:
sobriisi mus sed hȩc allegoria. non est enigma. Nam nisi mul¬
tũ tardis iste sensus in promptu. ẽ. Enigma .ẽ. aut̃. ut brruius
explicem: obscura allegoria. Sicuti .ẽ. sanguisugȩ tres erapꝰ
filiꝑ̧: & quecũq similia. Sed ubi allegorim nominauit apłs
non inuerbis eam repperit sed infacto : cũ exduob filiis a¬
brahe. uno de ancilla. al tero de libera. quod non tantũ dic¬
tis sed etiam factũ fuit : duo testamenta intelligenda mons¬
trauit: qđ antequã exxponeret obscurũ fuit. Promide in alle¬
goru tali qđd ẽ. generale nom̃: posset specialit enigma no¬
minari. Sed quia non soli qui eas litteras nesciunt quibus

Expanded text:
est allegoria, nisi tropus ubi ex alio aliud intelligitur, est allegoria, nisi tropus ubi ex alio aliud intelligitur, quale illud est ad Thessalonicenses: Itaque non dormiamus sicut et caeteri: sed vigilemus, et sobrii simus. Nam qui dormiunt, nocte dormiunt; et qui inebriantur, nocte ebrii sunt: nos autem qui diei sumus, sobrii simus ? Sed haec allegoria non est aenigma. Nam nisi multum tardis iste sensus in promptu est. Aenigma est autem, ut breviter explicem, obscura allegoria, sicuti est, Sanguisugae erant tres filiae ; et quaecumque similia. Sed ubi allegoriam nominavit Apostolus, non in verbis eam reperit, sed in facto, cum e duobus filiis Abrahae, uno de ancilla, altero de libera, quod non dictum, sed etiam factum fuit, duo Testamenta intelligenda monstravit; quod antequam exponeret, obscurum fuit: proinde allegoria talis, quod est generale nomen, posset specialiter aenigma nominari. 16. Sed quia non soli qui eas litteras nesciunt, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
xc dicta sint: ꝓpt̃ quod ait apłs: nunc ꝑspeculũ nos uidere.
Qiuia uero adclidit. in enigmate. multis hoc incognitũ
est : qui eas litteras nesciunt. in quib est doctrinaquȩdã delocu¬
tionũ modis. quos greci tropos uocant: eoq greco uocabulo
etiam nos utimur ꝓlatino. Sicut enĩ schemata usitatius dicimus
quã figuras.: ita usitatius tropos quã modos. Singuloꝵ autem
modoꝵ siur tropoꝵ nomina. ut singulis singula referantur:
difficillimũ est & insolentissimũ latine emintiare. Unde qui
tes grecũ uocabulũ ponere. circũloquendo int̾pretiti sunt:
dicentes: quȩ sunt aliud ex alio significantia. Ioiuus autem
tropi id .ẽ. allegoriȩ plures sunt species: in quib est etiam
quod dicitur enigina. definitio aut̃ ipsius nominis genera¬
lis: om̃s etiam species conplectatur necesse .ẽ. Ac ꝓ hocñcut
om̃is ꝑ̧quus animal. ẽ. non om̃e animal equus .ẽ. ita om̃e enig¬
ma alsegoria est non om̃is allegoria enigma est. Suidẽ

Expanded text:
c dicta sunt propter quod ait Apostolus, nunc per speculum nos videre. Quia vero addidit, in aenigmate; multis hoc incognitum est qui eas litteras nesciunt, in quibus est doctrina quaedam de locutionum modis, quos Graeci tropos vocant, eoque graeco vocabulo etiam nos utimur pro latino. Sicut enim schemata usitatius dicimus quam figuras, ita usitatius dicimus tropos quam modos. Singulorum autem modorum sive troporum nomina, ut singula singulis referantur, difficillimum est et insolentissimum latine enuntiare. Unde quidtes graecum vocabulum ponere, circumloquendo interpretati sunt dicentes, Quae sunt aliud ex alio significantia. Hujus autem tropi, id est allegoriae, plures sunt species, in quibus est etiam quod dicitur aenigma. Definitio autem ipsius nominis generalis, omnes etiam species complectatur necesse est. Ac per hoc sicut omnis equus animal est, non omne animal equus est: ita omne aenigma allegoria est, non omnis allegoria aenigma est. Quid ergo
Abbreviated transcription (Latin):
tis ueritatis attingitur. quando ad monitus confitetur. & V&¬
Qui uero conmemorati conuertunt᷑ ad dñm: abea deformi¬
tate qua ꝑcupiditates sȩculares conformabantur huic sȩculo re¬
formantur abillo : audientes apłm dicentẽ: Nolite confor¬
mari huic scło. sed reformamini innouitate mentis ur̃ȩ. Ut in
cipiat illa imago ab illo reformari. a quo formata. t̃. Non enĩ re¬
formare se ipsam potest. sic̃ potuit deformare. dic̃ enĩ alibi

Expanded text:
tis veritatis attingitur, quando admonitus confitetur. tis veritatis attingitur, quando admonitus confitetur. Qui vero commemorati convertuntur ad Dominum ab ea deformitate, qua per cupiditates saeculares conformabantur huic saeculo, reformantur ex illo, audientes Apostolum dicentem, Nolite conformari huic saeculo, sed reformamini in novitate mencipiat illa imago ab illo reformari, a quo formata est. Non enim reformare se ipsam potest, sicut potuit deformare: vel reformamini
Abbreviated transcription (Latin):
roꝵq mentes constet.ẽr̃. mutabiles : has uero regulas immu¬
tabiles uideat quisquis meis & hoc uidere potuerit: nec in
habitu suꝑ mentis: cũ ille regulȩ sint iustitiȩ: mentes uero
eoꝵ esse constet inustas. Ubinam sunt istȩ regulȩ scriptȩ
ubi Aliquid sic iustũ & inuistus agnoscit. ubi cernit haben¬
dũ eẽ. qđ ipse non habet: ubi ergo scriptȩ sunt. nisi in libro
lucis illius quȩ ueritas dicitur: Unde om̃is lex iusta descri¬
bitur & in cor hominis qui operatur iuftitiã. non migran¬
do sed tanꝗ inprimendo tranfertur: sicut imago ex anulo
& incera transit. & anulũ non relinquit: Qui uero non o¬
peratur . & tamen uidet quid operandũ sit. ipse . ẽ. qui abilla luce
auertitur. aqua tam̃ tangit᷑. Qui aut̃ nec uidet quẽ ad modũ sit
uidendũ : excusabilius quidẽ peccat : quia non .ẽ. transgressor
legis cognitȩ : sed etiam ipse splendore aliquotiens ubiq p̾sen¬

Expanded text:
eorumque mentes constet esse mutabiles, has vero regulas immueorumque mentes constet esse mutabiles, has vero regulas immutabiles videat, quisquis in eis et hoc videre potuerit; nec in habitu suae mentis, cum illae regulae sint justitiae, mentes vero eorum constet esse injustas. Ubinam sunt istae regulae scriptae, ubi quid sit justum et injustus agnoscit, ubi cernit habendum esse quod ipse non habet? Ubi ergo scriptae sunt, nisi in libro lucis illius quae veritas dicitur? unde omnis lex justa describitur, et in cor hominis qui operatur justitiam, non migrando, sed tanquam imprimendo transfertur; sicut imago ex annulo et in ceram transit, et annulum non relinquit. Qui vero non operatur, et tamen videt quid operandum sit, ipse est qui ab illa luce avertitur, a qua tamen tangitur. Qui autem nec videt quemadmodum sit vivendum, excusabilius quidem peccat, quia non est transgressor cognitae legis: sed etiam ipse splendore aliquoties ubique praesen
Abbreviated transcription (Latin):
sui reminiscitur: Ille quippr semꝑ .ẽ. Pec fuit & non .ẽ. nec x̃. &x
non fuit. Sed sicut nũqua non erit. ita nũquã non erat. Et ubiq
totis .ẽ. Propt̃ qđ ista. in illo & uiuit & mouetur . & . ẽ. Et ideo¬
rius reminisci potest : non quia hoc recordatur qđ eũ noue¬
rat in adam. aut alibi alicubi ante huius corporis uitam: aut
cũ primũ facta est ut insereretur hiuc corpori. Nichil om̃ino
conmemoratur ut conuertatur ad dnm: tanꝗ ad eam lucẽ.
qua etiã cũ ab illo auerteretur quod ã modo tangebatur. Nam
hnc ẽ qđ etum imipii cogitant xt̾nitatẽ: & multa recte repre¬
hendunt rectrq laudant in hominũ morib: quib ea tandẽ
regulis iudicant: nisi in quib uident quẽ ad modũ quisq uiur¬
re debrat. etiam si nec ipsi rodẽ modo uiuunt. ubi eas uident:
Neq enĩ insua natura: cũ proculdubio mente ista uideantur.

Expanded text:
sui reminiscitur. Ille quippe semper est, nec fuit et non est, nec est et sui reminiscitur. Ille quippe semper est, nec fuit et non est, nec est et non fuit: sed sicut nunquam non erit, ita nunquam non erat. Et ubique totus est: propter quod ista in illo et vivit, et movetur, et est : et ideo reminisci ejus potest. Non quia hoc recordatur, quod eum noverat in Adam, aut alibi alicubi ante hujus corporis vitam, aut cum primum facta est ut insereretur huic corpori: nihil enim horcommemoratur, ut convertatur ad Dominum, tanquam ad eam lucem qua etiam cum ab illo averteretur quodam modo tangebatur. Nam hinc est quod etiam impii cogitant aeternitatem, et multa recte reprehendunt recteque laudant in hominum moribus. Quibus ea tandem regulis judicant, nisi in quibus vident quemadmodum quisque vivere debeat, etiamsi nec ipsi eodem modo vivant? Ubi eas vident? Neque enim in sua natura, cum procul dubio mente ista videantur,
Abbreviated transcription (Latin):
cũ homo conderetur accepit. & peccando utiq ꝑdidit. Accopit
ergo ustitiam: ꝓpt̃ quã beatitudinẽ accipere merratur. un¬
de ueracit᷑ ei dicitur ab apostolo. quasi de suo bono suꝑbire in¬
cipienti. Quid enĩ habes qđ non accxpisti: Si aut̃ & accrpisti.
quid gloriaris quasi non acceperis : Quando aut̃ bene re¬
cordatur dni sui. sp̃u eius accepto sentit om̃ino qui hoc dis¬
cit ortimo magisterio non nisi euis gratuito effectu posst̃
surgore: nonnisi suo uoluntario defectu cadere potuisse. Nonsine
rrembuscitur beatitudinis suȩ. fuit quippr illa & non ẽ. riusq
ista penitus oblita ẽ ĩdeoq nec conmemorari potest. Credit
autaẽ de illa. fide dignis litteris dĩ sui. ꝑ eius ꝓphetas conscrip¬
tis uarruitib de frlicitate paradysi: atq illud primũ & bonũ
hominis & malũ historica narratione indicantib. dñi aut̃ dĩ

Expanded text:
cum homo conderetur, accepit; et peccando utique perdidit. Accipit cum homo conderetur, accepit; et peccando utique perdidit. Accipit ergo justitiam, propter quam beatitudinem accipere mereatur. Unde veraciter ei dicitur ab Apostolo, quasi de suo bono superbire incipienti: Quid enim habes quod non accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Quando autem bene recordatur Domini sui, Spiritu ejus accepto, sentit omnino, quia hoc discit intimo magisterio, nonnisi ejus gratuito affectu posse se surgere, nonnisi suo voluntario defectu cadere potuisse. Non sane reminiscitur beatitudinis suae: fuit quippe illa et non est, ejusque ista penitus oblita est; ideoque nec commemorari potest. Credit autem de illa fide dignis Litteris Dei sui, per ejus prophetam conscriptis, narrantibus de felicitate paradisi, atque illud primum et bonum hominis et malum historica traditione indicantibus. Domini autem Dei
Abbreviated transcription (Latin):
illo mnatura. urritate & beatitudine sua. In illa itaq naturi
Tunc sicut ei diuna scriptura promitat. sitiabitur mbonis
desideriũ eius: bonis immutabisib ipsa trinitate dõsuo. cuus
ĩmago .x̃. Et nr uspiam deinceps uioletur : erit mabscondito
uultus eius tanta ubertate eius impleta: ut ram miquam prc¬
Se ipsam uero nunc quando uidet. non aliquidimmutabile
desiderat: nec obaliud fieri sperat hoc possẽ. nisi quia t̃ muta¬
bilis. Nam si mutabilis non eẽt. sicut exbrata misera sic exmisera
beata. ex̃. non poͥfet. Et quid eam fecisfet miserã sub omĩ poten¬
te & bono dño. nisi peccatũ suũ & uisticia dnĩ sui: bt quid eam
faciet beatam: nisi meritum suũ. & premiũ dñi sui: Sed & meri¬
tũ eius gr̃ã . ẽ. illius : cuuus premiũ erit bratitudo eius. Iustitiã
quippe sibi dare non potest. cum ꝑditam non habet hanc enĩ

Expanded text:
illo in natura, veritate et beatitudine sua. In illa itaque natura, illo in natura, veritate et beatitudine sua. In illa itaque natura, Tunc, sicut ei divina Scriptura promittit, satiabitur in bonis desiderium ejus , bonis immutabilibus, ipsa Trinitate Deo suo cujus imago est: et ne uspiam deinceps violetur, erit in abscondito vultus ejus , tanta ubertate ejus impleta, ut eam nunquam pecSe ipsam vero nunc quando videt, non aliquid immutabile desiderat: nec ob aliud fieri sperat hoc posse, nisi quia est mutabilis. Nam si mutabilis non esset, sicut ex beata misera, sic ex misera beata esse non posset. Et quid eam fecisset miseram sub omnipotente et bono Domino, nisi peccatum suum et justitia Domini sui? Et quid eam faciet beatam, nisi meritum suum et praemium Domini sui? Sed et meritum ejus gratia est illius, cujus praemium erit beatitudo ejus. Justitiam quippe dare sibi non potest quam perditam non habet. Hanc enim,
Abbreviated transcription (Latin):
oculis canis humana. ẽ. Oculi aut̃ carnis sine mente : beliu¬
ni sunt. Quis porro non hominẽ se malit . eẽ. etram carne
cȩcũ. quã beluĩnã uidentẽ: hȩc dixi. ut etiã tardiores
quãuis breiter conmemorentur ame. in quoꝵ oculos
uel aures hȩ littere uenerint. quantũ mens liligat
se ipsam etiam infirma & errans: male diligendo atq
sectando quȩ sunt infra ipsam. diligere porrose ipsam
non posfet. si se om̃mo nesciret. id ẽ. si sui non meminisset nec se
in telligeret : qua infe imagie dĩ tã potens. ẽ. ut ei cuiꝰ mago
ẽ. ualeat inherere. Sic enĩ ordinata ẽ. naturarũ ordine non
locoꝵ : ut supra illam ñ sit nisi ille. Deniq cũ illi penitus adhi¬
serit umus erit sp̃s. Qui rei attestatur apłs dicens. Qui aut̃ ad¬
heret ch̃o unus sp̃s ẽ. Accedente quidẽ sta ad participationi
naturȩ ueritatis bratitudinis illius : non tamen crescente

Expanded text:
oculis carnis humana est, oculi autem carnis sine mente belluoculis carnis humana est, oculi autem carnis sine mente belluini sunt. Quis porro non hominem se malit esse etiam carne caecum, quam belluam videntem? 20. Haec dixi, ut etiam tardiores, quamvis breviter, commonerentur a me, in quorum oculos vel aures hae litterae venerint, quantum mens diligat se ipsam etiam infirma et errans, male diligendo atque sectando quae sunt infra ipsam. Diligere porro se ipsam non posset, si se omnino nesciret, id est, si sui non meminisset; nec se intelligeret: qua in se imagine Dei tam potens est, ut ei cujus imago est valeat inhaerere. Sic enim ordinata est naturarum ordine, non locorum, ut supra illam non sit nisi ille. Denique cum illi penitus adhaeserit, unus erit spiritus: cui rei attestatur Apostolus, dicens, Qui autem adhaeret Domino, unus spiritus est : accedente quidem ista ad participationem naturae, veritatis, et beatitudinis illius, non tamen crescente
Abbreviated transcription (Latin):
titur: sine ullis thesauris facilius & expeditius potest uiuerȩ.
Quis uero ullos thesauros. nisi ꝑmentẽ poterit possidere
Si enĩ puer infans quãuis ditissimus natus. cũ sit dñs om̃iũ.
quȩ iurȩ sunt eius. nichil possidet mente sopita ͥ quonã tanidẽ
modo quisquã. quicquã mente possidebit amissa: Sed de thes¬
auris quid loquar quod eos qui libet hominũ si talis optio ꝓ¬
ponatur . mauult ꝑchere quã mentẽ: cũ eos nemo p̃ponat.
nemo cõparet luminib corporis. quib: non auarus quisq homo sed om̃is
homo possicdet cȩlũ: Per lumen enĩ corporis quisq possidet :¬
quicquid libent̃ uidet. Quis ergo si tenere utrũq non pos¬
sit. & alterũ cogatur amittere: non thesauros quã ocu¬
los malit: Et tamen si abeo simili conditione queratur:
utrũ oculos malit amittere an mentẽ : quis mente non
ideat eũ oculos uelle quã mentẽ: Mens quippe sine

Expanded text:
titur sine ullis thesauris facilius et expeditius potest vivere. titur sine ullis thesauris facilius et expeditius potest vivere. Quis vero ullos thesauros, nisi per mentem poterit possidere? Si enim puer infans, quamvis ditissimus natus, cum sit dominus omnium quae jure sunt ejus, nihil possidet mente sopita; quonam tandem modo quisquam quidquam mente possidebit amissa? Sed de thesauris quid loquor, quod eis quilibet hominum, si talis optio proponatur, mavult carere quam mente; cum eos nemo praeponat, nemo comparet luminibus corporis, quibus non ut aurum rarus quisque homo, sed omnis homo possidet coelum: per lumina enim corporis quisque possidet quidquid libenter videt? Quis ergo si tenere utrumque non possit, et alterutrum cogatur amittere, non thesauros quam oculos malit? Et tamen si ab eo simili conditione quaeratur, utrum oculos malit amittere, an mentem; quis mente non videat, eum oculos malle quam mentem? Mens quippe sine
Abbreviated transcription (Latin):
ris malis amittere potuit naturalẽ memoriã intellectũ:
& amorẽ sui. Propt̃ qđ merito dici potuit qđ supra cõme¬
moraui : quamꝗ mimagine ꝑ ambulet homo. tamen ua¬
ne conturbatur. Thesauritat & nescit cui congreget ea.¬
Cur enĩ thesaurttat : nisi quia fortitudo eius deferuit
eũ ꝑ quã dm̃ habens. rei nullius indigeret: Et cur nescit
cui congreget ea: nisi quia lumen oculoꝵ eius non.
ist cũ eo: Et ideo non uidet qđ ueritas ait. Stulte. hac nocte
Uerũtam̃ qͥa etiã talis inimagirȩ ambulat homo. & habet
memoriã & intellectũ & amorẽ sui hominis mens: si ei mani¬
festaretur qđ utrũq habere non posset. & unũ eduob
ꝑmitteret᷑ eligere. alterũ ꝑditurus. aut thesauros quos
congregauit. aut mentẽ: quis usq ad eo non habet mentẽ.
ut thesauros mallet habrre quã mentẽ: Thesauri enĩ possunt
mentẽ plerũq subuertere: & mens quȩ thesauris non subuer¬

Expanded text:
ris malis amittere potuit naturalem memoriam, intellectum, ris malis amittere potuit naturalem memoriam, intellectum, et amorem sui: propter quod merito dici potuit quod supra commemoravi , Quanquam in imagine ambulat homo, tamen vane conturbatur. Thesaurizat, Cur enim thesaurizat, nisi quia fortitudo ejus deseruit eum, per quam Deum habens, rei nullius indigeret? Et cur nescit cui congregabit ea, nisi quia lumen oculorum ejus non est cum eo? Et ideo non videt quod Veritas ait: Stulte, hac nocte Verumtamen, quia etiam talis in imagine ambulat homo, et habet memoriam, et intellectum, et amorem sui, hominis mens: si ei manifestaretur quod utrumque habere non posset, et unum e duobus permitteretur eligere, alterum perditurus, aut thesauros quos congregavit, aut mentem; quis usque adeo non habet mentem, ut thesauros mallet habere quam mentem? Thesauri enim mentem possunt plerumque subvertere: at mens quae non thesauris subver