comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tas libera: sed non semꝑ bona: Aut
enim aiustitia liberaest: quando
seruit peccato : tuncmala est Aut
apeccato libera est quando seruit
fit ut sit homo uoluntatis bonȩ qͥ
prius fuit uoluntatis malȩ: ꝑhanc
&iã fit: ut ipsibona uoluntas. quȩ
iam ẽẽ coepit augeatur: & tã mag¬
nafiat: ut possit implere diuina.
mandata quȩ uoluerit: cũ ualde
ꝑ fecteq uoluerit: Ad hoc enĩ ua¬
l& qđ scriptũ ẽ : Siuo lueris conser.¬
uabis mandata: ut homo quiuolu¬
erit᷑ ñ potuerit: ñ dũplene seuelle
cognoscat : Etor& ut habeat tantã
uoluntatẽ: quantũ sufficit adim¬
plenda mandata: sicquippead iu¬
uatur. ut faciat qđ iub&ur: tunc enĩ
utileẽ uelle: cũ posstm̃: & tc̃ utileẽ
possecũ uolumꝰ: Nam quid prodẽ :
si qđ ñ possumus uolumꝰ aut quod
possumꝰ nolumꝰ: Magnũ aliquid
se scire pelagiani putant: quan
posse ab homine fieri: quis hoc ne¬
sciat᷑: Sed ideo iub& aliqua quȩ
ñ possum ut nouerimꝰ quidab illo

Expanded text:
tas libera, sed non semper est bona. aut enim a iustitia libera est, quando seruit peccato, et tunc est mala; aut a peccato libera est, quando seruit fit, ut sit homo uoluntatis bonae, qui prius fuit uoluntatis malae. per hanc etiam fit, ut ipsa bona uoluntas, quae iam esse coepit, augeatur et tam magna fiat, ut possit implere diuina mandata, cum uoluerit, cum ualde perfecteque uoluerit. ad hoc enim ualet quod scriptum est: si uolueris, conseruabis mandata, ut homo, qui uoluerit et non potuerit, nondum se plene uelle cognoscat et oret, ut habeat tantam uoluntatem, quanta sufficit ad implenda mandata. sic quippe adiuuatur, ut faciat quod iubetur. tunc enim utile est uelle, cum possumus, et tunc utile est posse, cum uolumus. nam quid prodest, si quod non possumus uolumus aut quod possumus nolumus? Magnum aliquid se scire Pelagiani pposse ab homine fieri. » Quis hoc nesciat? Sed ideo jubet aliqua quae non possumus, ut noverimus quid ab illo
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃crecctor omnium : ad sumunt eã
in ymnotuo : non cdsumuntur cbec
in somno suo: Sic esse cupio resisto reduc¬
tionib: oculorũ nemplicentur pedes mei
quibus ingre dior uicmtuã. & engo ad
te in uisibiles oculos : ut tu e uellcr deleo¬
queo pedes meos. Tu sub increbro hereo¬
enubiq: spacrsis insidus. quõ non dor mi¬
es neque dormitabis quicusto dis isrł:
quac̃ innumerabilic uaris artib: &
opificus inuestibus calcimentis ucesis. &
huiuscemodo fcbn cationib: picturis &iã
diuersisq figmentis. ctq his usum ne¬
cessanum catq modercctũ. & picm
significationẽ. longe tracns gre dien¬
tibus Ad diderunt homines cdinlece¬
bracs oculorũ foras sequentes qđ faciunt.
in tus relinquentes aquo factisunt. & ex¬
terminantes quod factisunt. At ego dr̃m̃s
& decus meũ : etiam hinc tibi dico smnum.
& scĩfico laudem scĩficatori meo. quõ
pulchratraiecta prꝯanimas: in ma¬
nus astificiosas. ab illa pulcritudi¬
ne ueniunt. quȩ superanimas est :

Expanded text:
creator omnium, assumunt eam in hymno tuo, non assumuntur ab ea in somno suo: sic esse cupio. resisto seductionibus oculorum, ne inplicentur pedes mei, quibus ingredior uiam tuam, et erigo ad te inuisibiles oculos, ut tu euellas de laqueo pedes meos. tu subinde euein ubique sparsis insidiis, quoniam non dormies neque dormitabis, qui custodis Israel. Quam innumerabilia uariis artibus et opificiis in uestibus, calciamentis, uasis et cuiuscemodi fabricationibus, picturis etiam diuersisque figmentis atque his usum necessarium atque moderatum et piam significationem longe transgredientibus addiderunt homines ad inlecebras oculorum, foras sequentes quod faciunt, intus relinquentes a quo facti sunt et exterminantes quod facti sunt. at ego, deus meus et decus meum, etiam hinc tibi dico hymnum et sacrifico laudem sacrificatori meo, quoniam pulchra traiecta per animas in manus artificiosas ab illa pulchritudine ueniunt, quae supra animas est,
Abbreviated transcription (Latin):
exlibro contra mendatiũ ad
CONSentium¬
ua ꝓpt̃: quando nob̵ descripturis
scĩs. m̃tiendi ponantͥ exempla aut
m̃datia ñ sunt sed putant᷑ ẽẽ dũ ñ in¬
tellegunt᷑ : aut sim̃datia s imitanda
ñ sunt : quia iusta eẽ ñ possunt: sed qđ
scriptũ  bene dm̃ fecisse cũ hebreis
obstetricib & cũraab hiero chontina
meretrice : Ñ ideo factũ ẽ. quia m̃titȩ
sunt : sed quia in homines dĩ misericor¬
des fuer̃: Nẽ itaq: in eis remunera¬
ta fallacia sed beniuolentia benigni¬
tas m̃tis: ñ iniquitas m̃tientis: Sicut
enĩ mirũ absurdũq ñeet̃. si alio prius
tempore. cõmissa ab eis opera mala
cere ita mirandũ ñẽ qđ un otem¬
pore. in una causa ds̃ utrũq conspi¬
ciens idẽ factũ miseri cordit̃ factũ¬
q fallacit̃ & bonũ remunerauit &
ꝓpt̃ hoc bonũ illud malũ ignouit:

Expanded text:
ex libro contra Mendacium ad Consentium. Quando nobis de Scripturis sanctis mentiendi ponuntur exempla, aut mendacia non sunt, sed putantur esse, dum non intelleguntur, aut, si mendacia sunt, imitanda non sunt, quia iusta esse non possunt. Sed quod scriptum est bene deum fecisse cum hebraeis obstetricibus et cum Raab Hiericuntina meretrice, non ideo factum est, quia mentitae sunt, sed quia in homines dei misericordes fuerunt. non est itaque in eis remunerata fallacia, sed beniuolentia, benignitas mentis, non iniquitas mentientis. sicut enim mirum absurdumque non esset, si alio prius tempore commissa ab eis aliqua opera mala cere, ita mirandum non est, quod uno tempore in una causa deus utrumque conspiciens, id est factum misericorditer factumque fallaciter, et bonum remunerauit et propter hoc bonum malum illud ignou
Abbreviated transcription (Latin):
in uerborum ordine alter ab altero dis¬
crepar&: sed tam quã unureẽt int̃pres :
ita quod om̃s interpr&ati sunt unum
& ideo tãmirabile dĩmi nus acceperant.
ut illarum scripturarũ ñtãquã huma¬
narum. sed sicut erant. tam quã diui¬
narũ &iam isto modo cõm̃dar&ur aucto¬
ritas credituris quandoq gentib ꝓfu¬
tura qđ iam uidemus effectum:
PRETṼ

Expanded text:
in uerborum ordine alter ab altero discreparet; sed tamquam unus esset interpres, ita quod omnes interpretati sunt unum Et ideo tam mirabile Dei munus acceperant, ut illarum scripturarum non tamquam humanarum, sed, sicut erant, tamquam diuinarum etiam isto modo commendaretur auctoritas, credituris quandoque gentibus profutura, quod iam uidemus effectum. pret
Abbreviated transcription (Latin):
quandã ꝑũsissimã securitatẽ p̃positis
tribuentes: ut ad eos ñ ꝑtineat nisi
dicere qui cauendũ ꝗdue faciendũ¬
sit : qđ libet aũ quisq faciat ñcurare :
Nos uero ad sanã doctrinã ꝑtinere
arbitramur. exutrisq: testimoniis ui¬
tã sententiãq moderare : ut & canes

Expanded text:
quandam peruersissimam securitatem praepositis tribuentes, ut ad eos non pertineat nisi dicere quid cauendum quidue sit faciendum, quodlibet autem quisque faciat non curare. Nos uero ad sanam doctrinam pertinere arbitramur ex utrisque testimoniis uitam sententiamque moderari, ut et canes
Abbreviated transcription (Latin):
test melius & certius inuenire Facile
ẽ quippe illud qđ ait proph&a ezechi¬
el: Domus isrł habitauit in t̾ra & pollu¬
erunt illam in uiasua. &inidolis suis.
& peccatir suis. scđm inmunditiã men¬
struatę factaẽ uia eorũ ante faciem
meã & effudi irãmeã suꝑ eor & disꝑsul
los internationes &uenti laui eos in re¬
giones: secundum uiaseorũ & secundũ
peccata eorũ iudicauieos Facile ẽ hoc¬
quippe intellegere de illa domo isrł.
dequedicit a postolus Uid&e israhel
scđm carnem quia hȩc om̃a carnalis
populus isra hel & fecit & parsusẽ Alia
&iam quȩ sequntureidem populo in¬
telleguntꝰ conuenire sȩcũ coepit dice

Expanded text:
test melius et certius inuenire. facile est quippe illud quod ait propheta Ezechihel: domus Israhel habitauit in terra, et polluerunt illam in uia sua et in idolis suis et peccatis suis; secundum immunditiam menstruatae facta est uia eorum ante faciem mealos inter nationes, et ventilavi eos in regiones; secundum vias eorum et secundum peccata eorum judicavi eos : facile est, inquam, hoc intelligere de illa domo Israel, de qua dicit Apostolus, Videte Israel secundum carnem ; quia haec omnia carnalis populus Israel et fecit, et passus est. Alia etiam quae sequuntur, eidem intell
Abbreviated transcription (Latin):
eẽdebeat fideliũ ista curiositas: quodubi¬
cũq: corporaeorũ sepeliant᷑ uel in sepulta
&ũ ꝑinimicorũrabiẽ relinquant᷑ aut peor&
libidine dilacerata absumant᷑: non ideouł
minus integram. uelminus gloriosa eorũ
resurrectionem futuram:

Expanded text:
e debeat fidelium ista securitas. quod ubicumque corpora eorum w sepeliantur uel insepulta etiam per inimicorum rabiem relinquantur aut pro eorum libidine dilacerata absumantur, non ideo uel minus integram uel minus gloriosam eorum resurrectionem futuram.
Abbreviated transcription (Latin):
dus ẽ: uerũ &iam tacnto sceleratius.
quanto magis errori heresis & diuisio¬
ne unitatis fallaciã simulationis adiun¬
git: Quã obrem cuiusq hominis prauitas
quanto periculosior ẽ &tortuosior tan¬
to instantius &operosius corrigendaẽ :
nec ideo tam̃ siꝗd habet integrũ p̃sestim
ñsuũ sed dĩ ꝓpt̃ eiꝰ prauitatẽ nullum
putandũ ẽ ł eodem modo uituperan¬
dũ. ł eiꝰ prauitate tribuendũ: ac ñ illius
largitati qui &iã fornicanti a sȩ animȩ
& eunti p amatores suos. dedit panem
suũ & uinũ suũ &oleũ suũ : & alia ł alim̃¬
ta ł ornam̃ta. Quȩ nec aseipsa: nec ab
eiꝰ amatorib eis : sed ab illo qui eam¬
catholico criminoso. exeodẽ lipno

Expanded text:
dus est, verum etiam tanto sceleratius, quanto magis errori haeresis et divisioni unitatis fallaciam simulationis adjungit. Quamobrem cujusque hominis pravitas quanto periculosior est et tortuosior, tanto instantius et operosius corrigenda est. Nec ideo tamen, si quid habet integrum, praesertim non suum, sed Dei, propter ejus pravitatem vel nullum putandum est, vel eodem modo vituperandum, vel ejus pravitati tribuendum, ac non illius largitati, qui etiam fornicanti a se animae, et eunti post amatores suos, dedit panem suum, et vinum suum, et oleum suum, et alia vel alimenta, vel ornamenta, quae nec a se ipsa, nec ab ejus amatoribus ei sunt, sed ab illo qui eamcatholico criminoso; ex eodem libro
Abbreviated transcription (Latin):
mechabens. dixit & non occides quod¬
si non occidis. mechans autem factus
es trans gressor legis: propter
illud quod dixerat. redarguti a lege
quas̃ gressores: Quȩ cum ita sint con¬
sequens uid&ur. nisi in alio modo in tel¬
legendum ostendatur. ut qui dixit
diuiti sedehic & pauperi sta illic:
huic honorem ampliorem quam
illi deferens: Etido latris & blar¬

Expanded text:
moechaberis\', dixit et: \'non occides\'. quodmoechaberis\', dixit et: \'non occides\'. quodsi non occides, moechaberis autem, factus es transgressor legis propter illud, quod dixerat: redarguti a lege quasi transgressores. quae cum ita sint, consequens uidetur — nisi alio modo intellegendum ostendatur —, ut, qui dixerit diuiti: \'sede hic\' et pauperi: \'sta illic\' huic honorem ampliorem quam illi deferens, et idolatres et bla
Abbreviated transcription (Latin):
rer in hocmundo: diuiter infide & he¬
redes regni. quod prdmisit dr̃ diligen¬
tibus se uos autem ex honorastir
pauperem: Prapter illum scilic&
cui dictum est. tusta illic cum ha¬
benti analum aureum dictum esr&
tu sede hic bene acdeinde sequitur
eandem ipsam sententiam. latius
uersanr & explicans: Nonne inqui
diuites perpotentiam opprimunt
uor & ipsitrahunt uor adiudicia :
nonne ipsi blasphemant bonum
nomen. quod inuocatum est super
uos: Si quidem legem perficitis
regalem. secundum scripturas.
Diliges prdxi mumtuum sicut te ip¬
sum: bene facitis: si autem persons
accipitir: peccatum operamini. redar¬
guti alege quantrans gressores:¬
Vid& e quem admodum trans gres¬
sores legis appell& qui dicunt di¬
uiti. sede hic & pauperi sta illic:
undene putarent contemptibile
esse peccatum. in hac unare legem
trans gredi: secutus adiunxit:
Quicum que aũ totam legem serua¬
uerit: offendat aũ in uno factus est
omnium reur: quienm dixit non

Expanded text:
res in hoc mundo diuites in fide et heres in hoc mundo diuites in fide et heredes regni. quod promisit deus diligentibus se? uos autem exhonorastis pauperem. propter illum scilicet. cui dictum est: Tu sta illic. cum habenti anulum aureum dictum esset: Tu sede hic bene. ac deinde sequitur eandem ipsam sententiam latius uersans et explicans: Nonne, inquidiuites per potentiam opprimunt nos, et ipsi trahunt uos ad iudicia? nonne. ipsi blasphemant bonum nomen, quod inuocatum est super uos? si tamen legem perficitis regalem secundum scripturas: diliges proximum tuum sicut te ipsum, bene facitis. si autem personas accipitis, peccatum operamini, redarguti a lege quasi transgressoresuidete, quem ad modum transgressores legis appellet, qui dicunt diuiti: \'sede hic\' et pauperi: \'sta illic\'. unde, ne putarent contemptibile esse peccatum in hac una re legem transgredi, secutus adiunxit: quicumque autem totam legem seruauerit, offendat autem in uno, factus est omnium reus. qui enim dixit: \'non
Abbreviated transcription (Latin):
cerit: immouerd qui dixerit diui¬
ti. hic sede pauperi aũ. tusta illic
& homicidii & adulterii & sacri¬
legii reus est : Quod si non est quo¬
modo quiinuno offendit. factus
est omnium reus: Anillud quod dia
dediuite & paupere adista non per¬
tin&: quor& siquis inuno offende¬
rit fi& omnium reus: Sed recolen¬
dum est. unde uenerit ista senten¬
tia: & quȩ illam superiora pepe¬
rerint : quibusq conexa depen¬
deat. Fñ mei. nolite in quit in ꝑ¬
sonarum acceptione habere
fidem dñi nostri ihũ xp̃i gloriȩ:
Et enim suntroierit in conuentuurs
uir aureum anulum habens in ueste
candida: intrdieritaũ & pauper
in sordido habitu. & intendatis in
eum qui indutus est ueste prȩclara
& dicatis. tusede hic bene : pauperi au
dicatis: tussta illic: aut sede subscabello
pedum meorx: Nonne iudicatis apud
uor m& ipsor & facti estis iudicer cogi¬
tationum iniquarum: Audite sir̃ms
dil&tissimi: non ne dr̃ elegit paupe¬

Expanded text:
cerit, immo uero, qui dixerit diuiti: \'hic sede\', pauperi autem: \'tu sta illic\', et homicidii et adulterii et sacrilegii reus est ? quod si non est, quomodo, qui in uno offendit, factus est omnium reus? an illud, quod dixi de diuite et paupere, ad ista non pertinet, quorum si quis in uno offenderit, fiet omnium reus? sed recolendum est, unde uenerit ista sententia et quae illam superiora pepererint quibusque conexa dependeat. fratres mei, nolite, inquit, in psonarum acceptione habere fidem domini nostri Iesu Christi gloriae. etenim si introierit in conuentu uestro uir aureum anulum habens in ueste candida, introierit autem et pauper in sordido habitu et intendatis in eum, qui indutus est uste praeclara, et dicatis: \'Tu sede hic bene\', pauperi autem dicatis: Tu sta illic\' aut: 8 e de sub scabello pedum meorum, nonne iudicastis apud uosmet ipsos et facti estis iudices cogitationum iniquarum? audite, fratres mei dilectissimi: nonne deus elegit paupe
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s cȩlos utadimpler& om̃a : & ipse
dedit quosdam quidem a postolos:
quosdam quidem proph&as. quosdã
autẽ euangelistas. quosdã aũ pastores
& doctores : Eecequaeprȩdicta sunt dona
quia sicut a libidicit: Nũ quid om̃s a¬
inopurministerii: inaedificationism
corporis xp̃i: haec est domus: quȩ sicut
psalmuscanit. aedificatur p̾captiuitatẽ:
qm̃ qui sunt adiabulo eruti. aquo capti¬
ui tenebantur. dehis aedificatur corpus
xp̃i quȩ domus appellatur ȩclesia: hanc
aute captiuitatem. ipse captiuauit: qui
diabolum uicit: & neilla quȩ futura
erant scĩ capitis membra: in &nũ suppli¬
cium secum tra her& cũ iustitiae᷑ prius
deinde potentiȩ uinculis alligauit:
ipse itaq di abalus est appellata capti¬
uitas quã captiuauit. quia scendit in al¬
tũ & dedit dona hominib: uł accepit
in hominib: : Peruraut̃ a postolus. sic̃
in eolibro canonico legitur. ubiscripti
sunt actus apostolorũ. loquens dexp̃o
cõmotis corde iudȩis &dicentib Quid

Expanded text:
dimpleret omnia. et ipse dedit quosdam quidem apostolos, quosdam quidem prophetas, quosdam autem euangelistas, quosdam autem pastores et doctores. ecce quare dicta sunt dona; quia, sicut alibi dicit: numquid omnes ain opus ministerii, in aedificationem corporis Christi. haec est domus, quae, sicut psalmus canit, aedificatur post captiuitatem, quoniam qui sunt a diabolo eruti, a quo captiui tenebantur, de his aedificatur corpus Christi, quae domus appellatur ecclesia. hanc autem captiuitatem ipse captiuauit, quia diabolum uicit. et ne illa quae futura erant sancti capitis membra in aeternum supr plicium secum traheret, eum iustitiae prius, deinde potentiae uinculis alligauit. ipse itaque diabolus est appellata captiuitas, quam captiuauit qui ascendit in altum et dedit dona hominibus uel accepit in hominibus. Petrus autem apostolus, sicut isunt Actus Apostolorum, loquens de Christo, commotis corde Judaeis et dicentibus: Quid
Abbreviated transcription (Latin):
nimis longũ ẽ cuncta colligere Edeis
Etqͥd eis satisẽ: quib: hȩc quȩ diximus satis non
sntsane ammonendisunt : Quando¬
quidem donumdĩ iamuident dictũ sp̃m¬
genus locutionis agnoscant. quod dictũ
Apud se autẽ dr̃ ẽ: &si nemine d&ur: qui¬
ad s̃ erat patri & filio co&ernus antequã

Expanded text:
nimis longum est cuncta colligere. Et nimis longum est cuncta colligere. Et quid eis satis est, quibus haec quae diximus satis non sunt? 36. Sane admonendi sunt, quandquidem Donumgenus locutionis agnoscant, quod dictum Apud se autem Deus est, etsi nemini detur, quia Deus erat Patri et Filio coaeternus, antequa
Abbreviated transcription (Latin):
p&rus idem pecunia inquit tua tecum
sit in ꝑditionẽ quia donũdĩ ȩstimasti
tepecunia possidere Et alio eiusdem
librbloco cum p&rus cornelio & cisqui
cum illo fuerant loquer&ur: annunti¬
ans & p̃dicans xpm̃ ait scriptura: ad huc
mulcũ paro uenerant : quia & innationes
donũ spr̃scĩ effusũ ẽ : Audiebant enĩ illos
loquentes linguis & magnificantes dm̃:
de quo facco suo quod incircũcisas bap¬
ti zauerat. Qui a priusquã baptigarentꝰ.
ut nodũ questiones huius aufer& in eor
r&rationẽ fratrib: qui erant hicro soli¬
mis: & hacre audita mouebantur ait
post c&era: Cũ coepissem autẽ lo qui
ad illos cecidit sp̃s scs in illos. sicut & in nos¬
in initio: memoratusq: sũ uerbo dnĩ sicut
Sugitur aequaledonum dedit illis sicut
& nobis quicredidimus in dnm ihm̃ xpm̃:
testimonia scripturarũ : quȩ concordit̃
at testantur donũ dĩ esse spm̃ scm̃ : inquan¬
tũdatureis qui ꝑ eum diligunt dm̃: sed

Expanded text:
rus idem, Pecunia, inquit, tua tecum sit in perditione, quia donum Dei aestimasti te pecunia possidere. Et alio ejusdem libri loco, cum Petrus Cornelio et illis qui cum illo fuerant, loqueretur, annuntians et praedicans Christum, ait Scriptura: Adhuc lmul cum Petro venerant, quia et in nationes donum Spiritus sancti effusum est. Audiebant enim illos loquentes linguis et magnificantes deum. de quo facto suo, quod incircumcisos baptizauerat, quia, priusquam baptizarentur, ut nodum quaestionis huius auferret, in eret rationem fratribus, qui erant Hierosolymis et hac re audita monebantur, ait post cetera: cum coepissem autem loqui ad illos, cecidit spiritus sanctus in illos, sicut et in nos initio. memoratusque sum uerbi domini, sicut cto. si igitur aequale donum dedit illis . sicut et nobis, qui credidimus dominum Iesum testimonia Scripturarum, quae concorditer attestantur Donum Dei esse Spiritum sanctum, in quantum datur eis qui per eum diligunt Deum. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
accepit in hominib idem ipseutiq in
membris suis: propt̾ quȩ membrasua.
clamauit decaelo: Saule saule quid
me ꝑsequȩris : & dequib mẽ brissuis ait:
Quando uni exminimis meis fecistis : mih
fecistis: ipse ergo xp̃s & dedit decęlo &
accepit in terra: Porro aut̃ dona. ob
nib: mem brisxpĩ : multadona quae
sint quib:q: propria diuiduntꝰ Non
enim singuli quoq: habent omnia sed¬
illa alir alia quã uisipsumdonũ a quo
cuiq: propria diuiduntur. om̃s habe
tadona cõmemorass&. omnia inquit
haec operatur unusatq: idem spr̃. diui¬
dens propria unicuiq: ꝓut uuit :
Quod uerbum: & in epistola quȩ ad he

Expanded text:
accepit in hominibus idem ipse, utique in membris suis, propter quae membra sua clamauit de caelo: Saule, Saule, quid me persequeris? et de quibus membris suis ait: quando uni ex minimis meis fecistis, mihi fecistis. ipse ergo Christus et dedit de caelo et accepit in terra. porro autem dona ob nibus membris Christi multa dona quae sunt quibusque propria dividuntur; non enim singuli quique habent omnia, seilla et alii alia, quamvis ipsum donum, a quo cuique propria dividuntur, omnes habeata dona commemorasset: Omnia, inquit, haec operatur unus atque idem Spiritus dividens propria unicuique prout 37 vult; quod verbum et in Epistola quae ad
Abbreviated transcription (Latin):
qui temere uidicat. ipsa temeritas ne¬
cesse ẽ ut noceat: Ista regula &iam
illud dictum arbitror: Omnisqui ꝑ¬
cusserit gladio. gladiomori&ur :
Quã multienim gladio ꝑcutiunt. nec¬
tamenꝰ gladio moriuntur : Sic ut nec
ipse p&rus Sedncistum uenia pecca¬
torũ talem poenã euasisse quisput& :
quã quã nihilabsur dius quã ut maio¬
rem putent gladio poenã ẽẽ potuisse.
quȩ p&ro ñ accidit quã crucis quȩ ac¬
cidit : quid tam̃ de latronib: dicturus
est quicũ dño crucifixi suntꝰ: qui a &il¬
le quimeruit ueniam: postea quam
crucifixusẽ meruit. & alteromnino
non meruit: Anforte om̃s quos occi¬
derant crucifixerant: & propt̃ ea hoc
&iam ipsi pati meruerunt: ridiculum
est hoc putare Ouidergo aliud dictũ
est omnis enim quigladio ꝑcusserit
gladiomori&ur. Nisiquia ipso peccato
hocloco dñrmonuit. uultenim ut sim¬
plicicorde & inunumdm̃ inter faciam᷑
quȩcũq facimus. quia & multa incerta

Expanded text:
qui temere judicat, ipsa temeritas nequi temere judicat, ipsa temeritas necesse est ut noceat. Ista regula etiam illud dictum arbitror: Omnis qui percusserit gladio, gladio morietur . Quam multi enim gladio tamen in gladio moriuntur, sicut nec ipse Petrus? Sed ne istum venia peccatorum talem poenam evasisse quis putet, quanquam nihil absurdius quam ut majorem putet gladio poenam esse potuisse, quae Petro non accidit, quam crucis quae accidit: quid tamen de latronibus dicturus est, qui cum Domino crucifixi sunt, quia et ille qui meruit veniam, posteaquam crucifixus est meruit, et alter omnino non meruit? an forte omnes quos occiderant crucifixi erant, et propterea hoc etiam ipsi pati meruerunt? ridiculum est hoc putare. Quid ergo aliud dictum est, Omnis enim qui gladio percusserit, gladio morietur, nisi quia ipso peccato hoc loco Dominus monet, vult enim ut simplici corde, et in unum Deum intento, faciamus quaecunque facimus, et multa incertum
Abbreviated transcription (Latin):
dicio iudicaueritis. iudicabitur deuo¬
bis: & in quamen sura mensi fueritis.¬
in earemeti &uruobis: Num qui denĩ.
sinos in iudicio temerario iudicaue¬
rimus. temere &iam denobis dr̃ iudi¬
cabit. Autnum quid si in mensura
inͥ quam ensura est unde nobis remi¬
tiatur .: Nam & mensurȩ nomine. ip¬
sum indicium significatũ arbitror
Nullo modo ds̃ uł temere iudicat: uł
inquamen sura cui quã rependit: sed
hocdictũ ẽ : qm̃ temeritas quapunis
alium: eadem ipsa tepuniat necesse
est : nisi forte arbi trandum ẽ. quod ini¬
cedit. immo uero sepenihil no c&ei.
qui patitur iniuriam Eiaũt qui facit
necesseẽ utnoceat quid enĩ nocuit
martrrib iniquitas ꝑ sequentium :
ipsisaũt ꝑ secutorib plurimũ: quia
&sialiqui eorũ correcti sunt: eo tam̃
tempore. quo ꝑ sequȩ bantur excȩca¬
bat illos malitia eorum: sic&teme
rartum udicium : plerũq nihil no¬
c& ei dequo temere iudicatur: ei aũt

Expanded text:
dicio iudicaueritis, iudicabitur de nodicio iudicaueritis, iudicabitur de nobis, et in qua mensura mensi fueritis, remetietur nobis. numquid enim, si nos in iudicio temerario iudicauerimus, temere etiam de nobis deus iudicabit ? aut numquid, si in mensura m iniqua mensura est, unde nobis remetiatur? nam et mensurae nomine ipsum iudicium significatum arbitror. nullo modo deus uel temere iudicat uel iniqua mensura cuiquam rependit, sed hoc dictum est, quoniam temeritas, qua punis alium, eadem ipsa te puniat necesse est. nisi forte arbitrandum est, quod inicedit. immo uero saepe nihil nocet ei qui patitur iniuriam, ei autem qui facit necesse est ut noceat. quid enim nocuit martyribus iniquitas persequentium? ipsis persecutoribus plurimum, quia, etsi aliqui eorum correcti sunt, eo tamen tempore, l quo persequebantur, excaecabat illos malrarium judicium pierumque nihil nocet ei de quo temere judicatur; ei autem
Abbreviated transcription (Latin):
tis uero dĩ iudicio relinquamus: qui
a& ipsa abscondi non possunt. siuema¬
la siuebona. cum temp: aduenerit.
quomani festentur: Duo sunt autẽ.
inquib: temerarium iudicium caue¬
redebemus: Cum in certũ est quo ani¬
mo quidq factũ sit uelcũ in certũ est
quo animo quidq faetũsit uel cũ in¬
certum ẽ qualis futurursit. quinunc
uel malus uel bonus appar&: Siergo
quispiam. uerbi gratia. conquȩstus de
stomacho ieiunare noluit. & tu id
ñ crede̾s edacitatis hocuitio tribue¬
ris. temere iudicabis: Item sim ani¬
festam edacitatem ebriositatem que
cognoueris. sed itareprehenderir
quasi nũquã ille possit corrigiatq
mutari nihil hominus temere iudi¬
cabis: Nonergo rep̃hendamus eaquȩ
nescimus quo animofiant : Neq: ita
reprehendamus quȩ manifesta sunt
ut desperemus sanitatẽ: & uitabi mꝰ¬
iudicium de quonunc dicitur. Nolite
iudicare neiudic&ur deuobis: Potest
aũt mouere quod ait. In quo enim iu¬

Expanded text:
tis vero Deo judicium relinquamus: quia tis vero Deo judicium relinquamus: quia et ipsa abscondi non possunt, sive mala sive bona, cum tempus advenerit quo manifestentur. 61. Duo sunt autem in quibus temerarium judicium cavere debemus; cum incertum est quo animo quidque factum sit, vel cum incertum est quo animo quidque factum sit, uel cum incertum est, qualis futurus sit qui nunc uel malus uel bonus apparet. si ergo quispiam uerbi gratia conquestus de stomacho ieiunare noluit et tu id non credis edacitatis id uitio tribuens, temere iudicabis. item si manifestam edacitatem ebriositatemque cognoueris et ita reprehenderis, quasi numquam ille possit corrigi atque mutari, nihilo minus temere iudicabis. non ergo reprehendamus ea quae nescimus quo animo fiant, neque ita reprehendamus quae manifesta sunt, ut desperemus sanitatem, et uitabimiudicium, de quo nunc dicitur: nolite iudicare, ne iudicetur de uobis. Potest autem mouere quod ait: in quo enim iu
Abbreviated transcription (Latin):
niat dñs &inlumin& abscondita te¬
nebrarũ & manifestabit cogitatio¬
nes cordis & tunc lauserit unicuiq
adõ: Suntergo quedam facta media
quȩ ignoramꝰ quo animofiant. qui
a& bono & malo fieri possunt
Dequib temerarium est iudicare max¬
ime ut condem nemus: horũ aũt ue¬
ni& tempus ut iudicentur cũ dñs in¬
lum in abit abscondita tenebrarum.
& mani festabit cogitationes cordis
item alio loco dicit idema postolus:
quorum dam hominũ peccata mani¬
festa sunt pręcedentia adiudiciũ:
quȩ dam aũt & subsecuntur. mani¬
festa eadicit dequib clarum est quo
animo fiant: haec prȩcedunt adiu¬
dicium. idẽ quiasi suerit ista sub¬
secutum iudicium ñ est temerariũ:
sub secuturaũt illaquȩ occulta sunt.
quianec ipsa latebunt temporesuo
sic & debonis factis intellegendum ẽ:
Namita subiungit similiter & facta
bona manifesta sunt. & quȩcũq: si
militerhabent: latere non possunt.
Demani festirergo iudicemus. Deoccul¬

Expanded text:
 inluminet abscondita tenebrarum et manifestet cogitationes cordis; et tunc laus erit unicuique a deo. sunt ergo quaedam facta media, quae ignoramus quo animo fiant, quia et bono et malo fieri possunt; de quibus temerarium est iudicare, maxime ut condemnemus. horum autem ueniet tempus ut iudicentur, cum deus inluminabit abscondita tenebrarum et manifestabit cogitationes cordis. item alio loco idem dicit apostolus: quorundam hominum peccata manifesta sunt, praecedentia ad iudicium; quaedam autem et subsecuntur. manifesta ea dicit, de quibus clarum est quo animo fiant. haec praecedunt ad iudicium, id est quia, si fuerit ista subsecutum iudicium, non est temerarium. subseountur autem illa quae occulta sunt, quia nec ipsa latebunt tempore suo. sic et de bonis factis intellegendum est. nam ita subiungit: similiter et facta bona manifesta sunt, et quaecumque se aliter habent, latere non poDe manifestis ergo judicemus; de occul
Abbreviated transcription (Latin):
ducantẽ ñ iudic&: ibi&iamait Tu
quis es quiuidicas alienũ seruum 2
suo dominostat autcadit: De talib
enim reb: quȩ possunt bona & simpli¬
ci& magno animo fieriquã uis pos¬
sint &iam ñbono uolebant illicũ
homines essent in occulto copdis ꝗdisidicat

Expanded text:
ducantem non indicet. ibi etiam ait: tu ducantem non indicet. ibi etiam ait: tu quis es, ut iudices alienum seruum? suo domino aut stat aut cadit. de talibus enim rebus, quae possunt bono et simplici et magno animo fieri, quamuis possint etiam non bono, nolebant illi, cum homines essent, in occulto cordis ferre sent
Abbreviated transcription (Latin):
Iolite iudicare neiudic&ur deuobis.
in quo enim iudicio iudicaueritis iu¬
dicabitur de uobis. & in quamensura
mensi fueritis remeti&ur uobis
hoc loco nihilaliud nobis precipi&x is¬
timo. Nisiut ea facta quȩ dubium est
quo animo fiant. in meliorem par¬
tem interp̃temur: Quod enim scrip¬
tũ ẽ ex fructib: eorum cognosc&ire
os demani festis dictũ ẽ. quȩ ñ posrꝰ
bono animo fieri. sicuti sunt stupra.
uł blas phemiae. uel furta. uel ebri¬
ositas & siqua sunt alia dequib: no¬
bir iudicare ꝑmit titur. Dicente
a postolo. Quidenim mihicos quiforis
sunt iudicare : Nonnede eis qui in tus
sunt uosiudicatis: Degenere autem
ciborum qui a possunt bono animo. &
simplicicorde si neuitio concupiscen¬
tiae quicũq: humani cibi indiffe¬
renter sumi prohib& idema postolus
iudi carieos. qui carnes uescebantur
& uinũ bibebant. ab eis quise huius¬
modialim̃tis temperabant: qui
manducat inquit ñ manducantẽ
ñ spernat . & qui ñ manducat man¬

Expanded text:
s. in quo enim iudicio iudicaueritis, iudicabitur de nobis, et in qua mensura mensi fueritis, remetietur uobis. hoc loco nihil aliud nobis praecipi existimo, nisi ut ea facta, quae dubium est quo animo fiant, in meliorem partem interpretemur. quod enim scriptum est: ex fructibus eorum cognoscetis eos, de manifestis dictum est, quae non possunt bono animo fieri, sicuti sunt stupra uel blasphemiae uel furta uel ebriositas et si qua sunt alia, de ..quibus nobis iudicare permittitur dicente apostolo: quid enim mihi eos qui foris sunt iudicare? nonne de eis qui intus sunt uos iudicatis? de geciborum, quia possunt bono animo, et simplici corde, sine vitio concupiscentiae, quicunque humani cibi indifferenter sumi, prohibet Apostolus judicare eos qui carnibus vescebantur, et vinum bibebant, ab eis qui se ab hujusmodi alimentis temperabant. Qui manducat, inquit, non manducantem non spernat, et qui non manducat, man
Abbreviated transcription (Latin):
numero generationũ: denae quippe
habere¬
ibi repperiunt᷑ : Hinc iã sic̃ mathe¬
us euangelista de t̾minat tres ętates.
usq ad xp̃i subsequunt᷑ aduentũ: quȩ
singuledenis & quat̃nis generationib
explicant᷑: ut abrahã usq ad dauid una:¬
tu altera inde usq ad transmigrationẽ
erhinbabilloniã tertia inde usq ad xp̃i
carnalẽ natiuitatẽ Fiunt itaq om̃
quinq: sexta nc̃ agit᷑ nullo generatio¬
nẽ numerã metienda : ꝓpt᷑ id qđ dic¬
tũ ẽ. ñ ẽ urm̃ scire tempora quȩ pat̃
posuit insua potestate Post hanc
tãquã indie septimo requiescet ds̃ cũ
eundẽ diẽ septimũ qđ nos erimꝰ inde
quia nos ipsodõ faciet requiescere
deistis porro &atib singulis nc̃ dili¬
gent̃ longũ ẽ disputare: Hȩc tam̃
septima erit sabbatũ nrm cuius finis
ñerit uespera: sed dominicus dies:
łuđ octauus ȩt̃nus quixp̃i resurrec¬
tione sacratus ẽ: et̾̃nã ñ solũ sp̃sue

Expanded text:
numero generationum; denas quippe. habere reperiuntur. Hinc iam, sicut Matthaeus euangelista determinat, tres aetates usque ad Christi subsequuntur aduentum, quae singulae denis et quaternis generationibus explicantur: ab Abraham usque ad Dauid una, altera inde usque ad transmigrationem in Babyloniam, tertia inde usque ad Christi carnalem natiuitatem. Fiunt itaque omnes quinque. Sexta nunc agitur nullo generationum numero metienda propter id quod dictum est: Non est uestrum scire tempora, quae Pater posuit in sua ptamquam in die septimo requiescet deus, cum eundem diem septimum, quod nos erimus, in se ipso deo faciet requiescere. de istis porro aetatibus singulis nunc diligenter longum est disputare; haec. autem septima erit sabbatum nostrum, cuius finis non erit uespera, sed dominicus dies uelut octauus aeternus, qui Christi resurrectione sacratus est, aeternam non solum spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
t propt̃hoc ipsum conseruatuse sutosten¬
daminte uir tutẽmeã: &ut aduntietur
nom̃meũ in uniũ saterra Hȩc scripture
uerba & apostolus posuit: cumineodẽ loco
ꝑdifficilȩ uersare t᷑. Ubiaũ & hocait: Siaũ
uolens ds̃ ostende łram & demonstrare po¬
tentia suã attulit inmulta pacientia.
uasairȩ: parcendo utiq: his. quos malos fu¬
turoseẽ prȩscierat quȩuasadicit ꝑfecta
nouit ergo dr̃ beneutimalir: in quib tam̃
humanãnaturam non ad malitiã creat:
sed ferteos pacienter. quousq: sciteos eis¬
oportere non in anit̃ sed utens eis ad am¬
monitionẽ uł exercitationem bonorum:
Ecceenim ut ad nuntiaret᷑ nõmh̃ in uni¬
ũsatra uasis misericordiȩ utiq: prodest:
adeorum utiq utilitatẽ pharao seruatur
ẽ. Sicut & scriptura testatur : & exitus

Expanded text:
ut ostendam in te uirtutem meam et ut annuntietur nomen meum in uniuersa terra. haec scripturae uerba et apostolus posuit, cum in eodem loco perdifficili uersaretur. ubi autem et hoc ait: si autem uolens deus ostendere iram et demonstrare potentiam suam attulit in multa patientia uasa irae — parcendo utique his quos malos futuros esse praesciebat: quae nasa dicit perfecta nouit ergo deus bene uti malis, in quibus tamen humanam naturam non ad malitiam creat, perfert eos patienter, quousque scit oportere; non inaniter, sed utens eis ad admonitionem uel exercitationem bonorum. ecce enim ut annuntiaretur nomen dei in uniuersa terra, uasis misericordiae utique prodest. ad eorum utique utilitatem Pharao seruatus est, sicut et scriptura testatur et exitus
Abbreviated transcription (Latin):
struebat infirmitatem. nedm̃temptare
audeat. quando hab& quod faciat. ut qđ
cauere oport& euadat: Neq enĩ & apos¬
tolus paulus desperauerat adiutorium
protectionemq diuinam. fidemq: per¬
diderat. quando ꝑmurũ insporta sum¬
missusẽ ut inimicorũ man effuger&:
Nergo indm̃ non credendo sic fugit:
sed dm̃ temptando si fugere noluis s&
cum sic fugste potuiss&¬

Expanded text:
struebat infirmitatem, ne deum temptare struebat infirmitatem, ne deum temptare audeat. quando habet, quod faciat, ut quod cauere oportet euadat. neque enim et apostolus Paulus desperauerat adiutorium protectionemque diuinam fidemque perdiderat, quando per murum in sporta submissus est, ut inimicorum manus effugeret. non ergo in deum non credendo sic fugit, sed deum temptando sic fugere noluisset, cum sic fugere potuiss
Abbreviated transcription (Latin):
stituendas commit ter& dõ. & suamuitam.
& coniugis pudicitiã: Pertin&aũ ad sa¬
nam doctrinã: quando hab& quod faciat
homo: nontemptarednm dm̃suũ: Neq
enim & ipse saluator. non poterat tuerȩ
discipulos suos. quib tam̃ ait: Siuos ꝑse¬
cuti fuerint inuna nciuitatẽ. fugite in
aliam: Cuius rei prior exemplum prȩ¬
buit: Nccm nec eã cum potestatẽ haber&
ponendi animã suã : Neceã poner& nisi
cum uell& inegyptum Tam̃ infans por¬
tantib parentib fugit: & addiem festũ
non euident̃. sed latent̃ ascendit Cũ alias
palam loqueret̾ iudeis irascentib & de
inimicissimo animo audientib: nec tam̃
ualentib: in eũ mittere manuis quia non¬
dũ uenerat horae̾i. Ñ cuius horeneces¬
sitate cogeretꝰ mori. sed cuius horȩ opor¬
tunitate dignaretur occidi: Quiergo
palamdocendo &arguendo. & tam̃ imi¬
micorum rabiem ualere insealiqđ non
sinendo dĩ demons trabat potestatem.
ide t᷑am̃ fugiendo & latendo hominis in¬

Expanded text:
s tuendas committeret deo, et suam uitam et coniugis pudicitiam. pertinet autem ad sanam doctrinam: quando habet quod faciat homo, non temtare dominum deum suum. neque enim et ipse saluator non poterat tueri discipulos suos; quibus tamen ait: si uos persecuti fuerint in unam ciuitatem, fugite in aliam. cuius rei prior exemplum praebuit. nam cum potestatem haberet ponendi animam suam nec eam poneret, nisi cum uellet, in Aegyptum tamen infans portantibus parentibus fugit. et ad diem festum non euidenter, sed latenter ascendit, cum alias palam loqueretur Iudaeis irascentibus et de inimicissimo animo audientibus nec tamen ualentibus in eum mittere manus, quia nondum uenerat hora eius: non cuius horae necessitate cogeretur mori, sed cuius horae oportunitate dignaretur occidi. qui ergo palam docendo et arguendo et tamen inimicorum rabiem ualere in se aliquid non sinendo dei demonstrabat potestatem, idem tamen fugiendo et latendo hominis in
Abbreviated transcription (Latin):
Imnia signi uerbis comparatam
paucissima sunt: uerba enim pror¬
susinter homines optinuerunt
principatum significandi quȩ cũq
animo concipiuntur si eaquisq ꝓ¬
dereuelit: Nam &odorem unguenti
dñs quo ꝑ fusi sunt pedescius signũ
aliquod dedit& sacramento corporis
& sanguinir sui pͥgus tatum signifi¬
cauit quod uoluit: & cũmuliertan¬
gendo fimbriam uestimentieiur
salua facta est ñ nihil significat:
sed innumerabilis multitudo signo¬
rum. quib: suas cogitationes homi¬
nes exerunt in uerbir constituta est
Nam signa illa omnia quorũ gene¬
ra breuiter at tigipotui uerbis enun¬
tiare uerbauero illis signis nullo mo¬
do possem: Sed quia uerberato aere
statim transeunt nec diutius ma¬
nent quã sonant: instituta sunt ꝑ
lit terassigna uerborũ . itauoces oculis
ostenduntur ñ ꝑseipsas sed ꝑ signa

Expanded text:
mnia signa uerbis comparata paucissima sunt. uerba enim prorsus inter homines obtinuerunt principatum significandi quaecumque animo concipiuntur, si ea quisque prodere uelit. nam et odore ungenti dominus, quo perfusi sunt pedes eius, signum aliquod dedit et sacramento corporis et sanguinis sui per gustatum significauit quod uoluit, et cum mulier tangendo fimbriam uestimenti eius salua facta est, nonnihil significat. sed innumerabilis multitudo signorum, quibus suas cogitationes homines exerunt, in uerbis constituta est. nam illa signa omnia, quorum genera breuiter attigi, potui uerbis enuntiare, uerba uero illis signis nullo modo possem. Sed quia uerberato aere statim transeunt nec diutius manent quam sonant, instituta sunt per litteras signa uerborum. ita uoces oculis ostenduntur, non per se ipsas, sed per signa
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ itaq trinitasresipsa aliudimagotri¬
nitatis in realia: propt̃ quã imaginemsi¬
mul & illud in quo sunt hȩctria imago
dicitur: sicut imago dicitur simul&ta
bula & qđ in ea pictũ ẽ: sed propt̃ pictu¬
rãquȩ in ea ẽsimul & tabula nomine
imaginis appellatur:

Expanded text:
est itaque Trinitas res ipsa, aliud imago Trinitatis in re alia; propter quam imaginem, simul et illud in quo sunt haec tria imago dicitur; sicut imago dicitur simul et tabula et quod in ea pictum est; sed propter picturam quae in ea est, simul et tabula nomine imaginis appellatur.
Abbreviated transcription (Latin):
resanguinẽ fratristui demanutua : non
dixit. quõ operaberis eã. sed ait: quõ ope¬
raberisterram : & non adicietũr uirtutẽ
suã da retibi Unde non ẽ necesse eandẽ
terram intellegere operaricam : quȩ
aperuit os. accipere sanguinem fractris.
demanueius: Sedideo maledictus in¬
tellegitur ab hacterra : quõ operaturs ter¬
ram. quȩ non adici& uirtutem suã dare
adhuc operatur terrenam circum cisionẽ.
terrenum sabbatum. terrenum az imum
terrenum pascha: Quȩ omnis terrena ope¬
ratio. hab& occultam uirtutẽ. intellegen¬
dȩ gratiȩ xp̃i : quȩ non datur iudȩis inim¬
pi&ate & infidelitate perseuerantibus.
quia nouo testamento reuelataẽ & non
trans euntib ad dñm. non eis aufertur
uelamen. quod inlectione ue teris testoc¬
mentiman& : quia in soloxp̃o euacuatur.
non ipsalectio ueteris testam̃ti. quȩ hab&

Expanded text:
re sanguinem fratris tui de manu tua, non re sanguinem fratris tui de manu tua, non dixit: "quoniam operaberis eam" sed ait: quoniam operaberis terram et non adiciet uirtutem suam dare tibi. unde non est necesse eandem terram intellegere operari Cain, quae aperuit os accipere sanguinem fratris de manu eius; sed ideo maledictus intellegitur ab hac terra, quoniam operatur terram, quae non adiciet uirtutem suam dare adhuc operatur terrenam circumcisionem, terrenum sabbatum, terrenum azymum, terrenum pascha. quae omnis terrena operatio habet occultam uirtutem intellegendae gratiae Christi, quae non datur Iudaeis in inpietate et infidelitate perseuerantibus, quia nouo testamento reuelata est; et non transeuntibus ad dominum non eis auferetur uelamen, quod in lectione ueteris testamenti manet, quia in solo Christo euacuatur, non ipsa lectio ueteris testamenti, quae hab
Abbreviated transcription (Latin):
derunt amen: Hec ẽclarauox sangui¬
nis : quam sanguis ipse exprimit exore
fidelium: Eodem sanguine redemp¬
torũ: dicitds̃ ad camm: Et nunc maledic¬
tus eristu a terra : quȩ a peruit ossuum.
accipere sanguinem fratristui. demanu
tua: quõ operaberis terrã. & non adici&
uirtutem suã daretibi Gemens & tremenr
eris int̾ra Nondixit maledicta terra:
sed maledictus tuaterra. quȩa peruit os
suum. excipere sanguinẽ fratristui. de
manutua Maledicturẽenim populus
iudaicus. infidelis. a terra: idestabȩccła.
quȩ a peruit ossuũ. inconfessionẽ peccato¬
rum: accipere sanguinem xp̃i: qui fusus ẽ
in remissionem peccatorum: demanuper¬
secutorir. nolentes esse subgratia. sed sub
lege : utess& abecdesia maledictus: id est
ut eum intelleger&. & ostender& ecclesia
maledictum: Dicente apostolo. Quicũq
enim exoperib legis sunt: submaledicto
sunt legis: Deinde cum dixiss& maledic¬
tus tuaterra. quȩ aperuit ossuum. accipe¬

Expanded text:
detur: amen. haec est clara uox sanguinis, quam sanguis ipse exprimit ex ore fidelium eodem sanguine redemptorum. Dicit deus ad Cain: et nunc maledictus tu a terra, quae aperuit os suum accipere sanguinem fratris tui de manu tua; quoniam operaberis terram, et non adiciet uirtutem suam dare tibi; gemens et tremens eris in terra. non dixit: "maledicta terra", sed maledictus tu a terra, quae aperuit os suum excipere sanguinem fratris tui de manu tua. maledictus est enim populus Iudaicus infidelis a terra, id est ab ecclesia, quae apuerit os suum in confessione peccatorum accipere sanguinem Christi, qui fusus est in remissionem peccatorum de manu persecutoris nolentis esse sub gratia, sed sub lege, ut esset ab ecclesia maledictus, id est ut eum intellegeret et ostenderet ecclesia maledictum dicente apostolo: quicumque enim ex operibus legis sunt, sub maledicto sunt legis. deinde cum dixisset: maledictus tu a terra, quae aperuit. os suum accipe
Abbreviated transcription (Latin):
nees seest ut prudens. fortis &ius¬
ta sit Sicut iustitia non est siñsit
prlidens. fortis . & temperons: ita
&ubi uera est aliqua earum : &aliȩ
similiter sunt Ubi aũ aliȩ desunt
uera illa non est: &iamsi aliquomo¬
dosimilis esse uideatur: Sunt enĩ
ut scis quȩdamuitia uirtitib a per¬
ta discretione contrana ut inpri¬
dentia prudentiȩ: Sunt aũ quȩdã
tantum quia uitia sunt: ideo contia¬
na quadam tamen speciȩ fallaci
similia: ut eidem prudentiȩ non
in prudentia. sed astutia Nunc enĩ
eam dico astutiam: quȩ usitatiur
inmalitiosis intellegi & uocam so¬
l&. non sicut loqui nr̃a scriptura
con sueuit. quȩ sepe astutiã in bono
ponit: Unde est astuti ut serpenter:
& illud: ut d& innocentibur astutiã
quam quam & aputillor rð manȩ
lingue dissertissimur dixerit.

Expanded text:
necesse est ut prudens, fortis et iusnecesse est ut prudens, fortis et iusta sit; sic iustitia non est, si non sit prudens, fortis et temperans. ita, ubi uera est aliqua earum, et aliae similiter sunt. ubi autem aliae desunt, uera illa non est, etiamsi aliquo modo similis esse uideatur. Sunt enim, ut scis, quaedam uitia uirtutibus aperta discretione contraria, ut inprudentia prudentiae. sunt autem quaedam tantum, quia uitia sunt, ideo contraria, quadam tamen specie fallaci similia, u ut eidem prudentiae non inprudentia sed astutia. nunc enim eam dico astutiam, quae usitatius in malitiosis intellegi et uocari solet, non sicut loqui nostra scriptura consueuit, quae saepe astutiam in bono ponit, unde est: astuti ut serpentes et illud: ut det innocentibus astutiam. quamquam et apud illos Romanae linguae disertissim
Abbreviated transcription (Latin):
fensi tandis uoluptatibus epicureus..
descripturis scĩs diluci dissime
conuicisti In quatua suauissimaN
& preclccrissima disputatione.
satis euidenter apparuit: non pla¬
cuisse auctoribus nostris. ułip¬
si potius quȩ per eos locuta est
ueritati: omnia paria esse peccata:
Quomodo autem fieri porsit ut¬
&iam si hoc deuirtutibus uerũ ẽ
nontamen ideo cogamur faten
ȩqualitatem omnium peccatorx.
quantum possum adiuuante
dño aperire conabor: quod ñ
effecerd̾. ad probabis. ubi causȩ de¬
fuero tu sub plebir: Certe hinc per¬
suadent: quiunam uirtutem ha¬
buerit habere omnes Romner
deesse cui una de fuerit.: quod
prudentia: nec ignaua. neciniusta
n&c intem peranr potest esse:
Nam si aliquid horx defuerit pru¬
dentia nonerit Pord si prudenti¬
a tunc erit sĩ & fortis & iusta & tẽpe¬
rans sit. pið fecto ubi fuerit: secum
hab& c&eras: Sic & fortitudo in¬
prudens esse non potest uł intem¬
peranr. uł in iusta: sic temperantia

Expanded text:
fensitandis uoluptatibus epicureus, de scripturis sanctis dilucidissime conuicisti. in qua tua suauissima et praeclarissima disputatione satis euidenter apparuit non placuisse auctoribus nostris, uel ipsi potius quae per eos locuta est ueriquomodo autem fieri possit, ut, etiam si hoc de uirtutibus uerum est, non tamen ideo cogamur fateri aequalitatem omnium peccatorum, quantum possum, adiuuante domino aperire conabor. quod si effecero, adprobabis, ubi causae defuero, tu supplebis. Certe hinc persuadent, qui unam uirtutem habuerit, habere omnes et omnes deesse, cui una defuerit, quod prudentia nec ignaua nec iniusta nec intemperans potest esse; nam si aliquid horum fuerit, prudentia non erit. porro, si prudentia tunc erit, si et fortis et iusta et tempeians sit, profecto, ubi fuerit, secum habet ceteras. sic et fortitudo inprudens esse non potest uel intemperans uel iniusta; sic temperantia
Abbreviated transcription (Latin):
misit: p̃dictũ ẽ ñ solũ aꝓphetis. sed
sia eiꝰ ꝑ uniũsũ orbẽ t̾rarũ eet futura.
ꝑscõꝵ martyria. passionesq dissemi¬
nata : & tc̃ p̃dictũ quando ad huc no¬
m̃ ei & latebat gentes: & ubi notu

Expanded text:
sed sia ejus per universum orbem terrarum esset futura, per sanctorum martyria passionesque disseminata; et tunc praedictum, quando adhuc nomen ejus et latebat gentes, et ubi notu
Abbreviated transcription (Latin):
da: aereum pessimus dȩmon. homo
aũ & nunc lic& malus. longeminons
mitiorisq malitiȩ: & certe ante pec¬
catum tamen luteũ corpus accepit:
Quidaũ stultius dicipotest: quã istũ
solem: ut inuno mundo unus ess& :
non de corpore pulchritudinis. ł
&iam saluti rerũ corporalium con¬
suluisse artificem dm̃ssed hoc potiur
euenisse : quia una anima sic pecca¬
uerat: uttali corpore merer&ur
indudi: Ac per hoc.si contigiss&
ut nonuna sed duȩ: lmmo non duae.
sed decem uel centũ. Similiter equa¬
literq peccassent: centum solerha¬
ber& hic mundus: quod ut non
fier& ñopificis prouisione mira¬
bili. adrerũ corporalium salutem
decoremq consultum est: Sed con¬
tingit potiur. tanta unius animȩ
pro gressione peccantir: ut sola cor¬
pus tale merer&ur: non plane
animarum de quib nesciunt quid
loquantur : sed eorũ ipsorũ quitalia
sapiunt. Multum longe aueritate
& merito: est cohercenda ꝓgressio:

Expanded text:
da, aerium pessimus daemon, homo autem, et nunc licet malus longe minoris mitiorisque malitiae, et certe ante peccatum, tamen luteum corpus accepit. Quid autem stultius dici potest, quam isto sole, ut in uno mundo unus esset, non decori pulchritudinis uel etiam saluti rerum corporalium consuluisse artificem Deum, sed hoc potius euenisse, quia una anima sic peccauerat, ut tali corpore mereretur includi? ac per hoc si contigisset, ut non una, sed duae; immo non duae, sed decem uel centum similiter aequaliterque peccassent, centum soles haberet hic mundus? Quod ut non fieret, non opificis prouisione mirabili ad rerum corporalium salutem decoremque consultum est, sed contigit potius tanta unius animae progressione peccantis, ut sola corpus tale mereretur. Non plane animarum, de quibus nesciunt quid loquantur, sed eorum ipsorum, qui talia sapiunt multum longe a ueritate, et merito est cohercenda progressio.