comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hoc non fecerunt. quod totum
mundum fecisse conspicimus:
Nam quic quid dicis desabbato &
circũ cisione carnis. & dedif¬
ferentia ciborum: Aliam fuis¬
se traditionem moysi. Aiud per
xp̃m didicisse xp̃ianos. lam
supra ostendimus. quia sicut
dicit apostolus. hȩc omnia fi¬
gure nostrȩ fuerunt : Nonergo
diuersa doctrina est. sed diuersũ
tempus . : Aiud enim erat quod
hȩc o porcebat persigurata sꝓph&ias
p̃nuntiari : Et aliud es quod hȩc
iamopor t& perma nifestam
ueritatem redditamq adim¬
pleri: Sed quidmirum suud ȩi
carnaliter intellegentes sabba¬
insinuabat repugna uerunt. Tu
apostoloresponde si potes. qui
uocationem ipsius diei umbra
futuri esse teftatur .: Sed illire¬
fciterunt xp̃o non intellegen¬
tes uerum sabbatum. Uos ei no¬
lite resistere & intellegite ue¬
ram innocentiam: Nam eoip¬
soloco ubi p̃opue destruetor
sabbati putatur ihs: cum dis¬
cipuli eius perseg& em transeun¬
tes &esurientes. uellerent spicas

Expanded text:
hoc non fecerunt, quod totum hoc non fecerunt, quod totum mundum fecisse conspicimus. Nam quicquid dicis de sabbato et de circumcisione . carnis et de differentia ciborum aliam fuisse traditionem Moysi, aliud per Christum didicisse christianos. iam supra ostendimus, quia. sicut dicit apostolus, haec omnia figurae nostrae fuerunt. non ergo diuersa doctrina est, sed diuersum tempus. aliud enim erat, quo haec oportebat per figuratas prophetias praenuntiari, et aliud est, quo haec iam oportet per manifestam ueritatem redditamque adipleri. sed quid mirum, si Iudaei carnaliter intellegentes sabbainsinuabat, repugnaverunt? Tu Apostolo responde, si potes, qui vacationem ipsius diei umbram futuri esse testatur. sed si illi restiterunt Christo non intellegentes uerum sabbatum, uos ei nolite resistere et intellegite ueram innocentiam. nam eo ipso loco. ubi praecipue destructor sabbati putatur Iesus, cum discipuli eius per segetem transeuntes et esurientes uellerent spicas
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse traditionem xp̃i atq
moyseos. & ideo non fuis se ueri¬
simile. ut sicrederent moysi
crederent & xp̃o: Immoillud
potius esse consequens. ut sialte¬
riuidȩi crederent. Alterineces¬
sario repugnarent: Non utiq
diceres: si considerationis oculũ
paululu attolleres : Orbemq
terrarum. sine contentionis
cȩcitate conspiceres. In homini¬
bus doctis. atq indoctis. grecis
& barbaris sapientibus & insi¬
pientibus. quibus se debitore
xp̃o simul credentem: Siergo¬
nonerat ueri simile. ut iudȩi
moysi &xp̃o pariter crederent
multo minus uerisimile est ut
orbis terra rum moysi &xpopa¬
riter credat: Cum uero uid eamus
omnes gentes utriq credere. &
illius proph&iam. Cum euan¬
gelio huius conuenientem. fidẽ
robustissimam & celeberrimd
r& inere . Non adaliquid in pos¬
sibile gens una uocabatur. Cum
ei dicer&ur. sic reder&is moysi
creder&is & mihi : Potiusq est
miranda & uehementius argu¬
enda duritia iudȩoram. qui

Expanded text:
fuisse traditionem Christi atque fuisse traditionem Christi atque Moyseos; et ideo non fuisse verisimile, ut si crederent Moysi, crederent et Christo; imo illud potius esse consequens, ut si alteri Judaei crederent, alteri necessario repugnarent; non utique diceres, si considerationis oculum paululum attolleres, orbemque terrarum sine contentionis caecitate conspiceres in hominibus doctis atque indoctis, Graecis et Barbaris, sapientibus et insipientibus, quibus se debitoremi et Christo simul credentem. Si ergonon erat uerisimile, ut Iudaei Moysi et Christo pariter crederent. multo minus uerisimile est, ut orbis terrarum Moysi et Christo pariter credat. cum uero uideamus omnes gentes utrique credere et illius prophetiam cum euangelio huius conuenientem fide robustissima et celeberrima retinere, non ad aliquid inpossibile gens una uocabatur, cum ei diceretur: si crederetis Moysi, crederetis et mihi, potiusque est miranda et uehementius arguenda duritia Iudaeorum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
falsum esse non constat. Redi
ergo adpropositonem tuam qua
dixisti. Aut alia dabitis. Aut nul¬
lacrunt & uide nonte osten¬
disse nulla nos aliadaturos.
Vide&iam nos quammulta alia
iam supra dixerimus : & quid
hinc conficeatur aduerte. sci¬
lic& non esse falsum quod in
eu angeliox pm dixisse legimus.
Sicreder& is mosi creder&is & mihi
Deme enim ille scripsit : Et eu¬
angelii quidem. tam eminens ẽ
auctoritas. & tam fundata ue¬
ritas. ut &iam sinos propter
tarditatem intellegentiȩ nrȩ
nulla inueniremus amoyse
scripta dexp̃o non solum esse aliqua
sed adxpm omnia pertinere quȩ
scripsit. quia non ait & deme
scripsit. sed deme ille scripsit.
credere deberemus: Nunc aut̃ẽ
& sideisto enangelii capitulo
quod absit. dubitandum es s&
conpertis tam multis inscriptu¬
ra mosi dexp̃o tefumoniis.
omnis illa dubitatio toll&ur
Et quia decapitulo euangelii du¬
bitandum non est. &iam sulla
comperta non essent. esseta¬

Expanded text:
falsum esse non constat. redi falsum esse non constat. redi ergo ad propositionem tuam, qua dixisti: aut alia dabitis, aut nulla erunt, et uide non te ostendisse nulla nos alia daturos. uide etiam nos quam multa alia iam supra dixerimus, et quid hinc conficiatur aduerte: scilicet non esse falsum, quod in euangelio Christum dixisse legimus: si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scripsit. et euangelii quidem tam eminens est auctoritas et tam fundata ueritas, ut, etiamsi nos propter tarditatem intellegentiae nostrae nulla inuscripta de Christo, non solum esse aliqua, sed ad Christum omnia pertinere quae scripsit, quia non ait, Et de me scripsit; sed, De me ille scripsit; credere deberemus. Nunc autem etsi de isto Evangelii capitulo, quod absit, dubitandum esset, compertis tam multis in scriptura Moysi de Christo testimoniis, omnis illa dubitatio tolleretur: et quia de capitulo Evangelii dubitandum non est, etiamsi illa comperta non essent, esse ta
Abbreviated transcription (Latin):
et alia multa dedimus. Argumen¬
tatio tua potius nulla erit : Et
hȩc quidem quȩ com me morasti.
quam uis non obunueris. saltm co¬
nacus es oftendere nonesse scrip¬
ta dexp̃o: Quod autem subdi difti
Aut alia dabitis. Aut nulla erunt.
prius demonstrare debui ftialia
nos dare non posse. ut securus in¬
ferres nulla esse: Nunc uero. tam¬
quam libellus tuus. tam surdos
auditores. uel cecos lectores esso
habiturus. ut nullus aduerter&
Cucurristi
dicere: Sinulla fuerint. necxp̃s
potuit adseuerare quodnus quae :¬
Ita sixp̃s hoc minime ad seuerauit
capitulum hoc falsum esse con¬
faterit : Ohominem. Secogi¬
tante dictorem. & alium non co¬
gitare contra dictorem. Ubi
acumen tuum. An in ma la causa
non posses aliter. Sed mala causa
teuana lo qui coegit. malam
uero habere causam nemote cogit
Quisienim alia dabimus. certe
utiq nonerunt nulla. quia erunt
aliqua & sierunt aliqua. potuit
xp̃s adseuerare quod eft : Ita
sixp̃s hoc adseuerare potuit :
Capitulum illum euangelicum

Expanded text:
et alia multa dedimus, argumentatio tua potius nulla erit. et haec quidem, quae conmemorasti, quamuis non obtinueris, saltem conatus es ostendere non esse scripta de Christo. quod autem subdidisti: aut alia dabitis, aut nulla erunt, prius demonstrare debuisti alia nos dare non posse, ut securus inferres nulla esse. nunc uero tamquam libellus tuus tam surdos auditores uel caecos lectores esset habiturus, ut nullus aduerteret, ncurristi dicere: si nulla fuerint, nec Christus potuit adseuerare, quod nusquam istus hoc minime adseuerarit, capitulum hoc falsum esse constiterit. o hominem se cogitantem dictorem et alium non cogitantem contradictorem! ubi est acumen tuum? an in mala causa non posses aliter? sed mala causa te uana loqui coegit; malam uero habere causam nemo te cogit. quid enim ? si alia dabimus ? certe utique non erunt nulla, quia erunt aliqua. et si erunt aliqua, potuit Christus adseuerare, quod est. ita si Christus hoc adseuerare potuit, capitulum illud euangelicum
Abbreviated transcription (Latin):
CCIPISTESTAMENTŨUE¬
tus : siest mihi in eohereditas ac¬
cipio. sinonẽ non accipio: Im probi¬
tas enim haec quidemnimia ẽ : usur¬
pare tabulas. testem ex heredatum:
An ignoras testamentum u&us. chana¬
neorum terram repromittere. sed
Eatamen iuda eis idest circumcisis &
sacrificantibus. & abstinentibus apor¬
cina & reliquis carnibus. quas inmun¬
das moyses appellat: sabbata obser¬
uantibus & azimorum solemnitatẽ
ac reliqua huius modi. quae cius
ipse testator eis obseruanda man¬
dauit.: quaequia xp̃i anorum pla¬
cuere nemini : neq enim quisquam
nr̃orum ea custodit: dignumestut
cum effusa hereditate : reddamus
& tabulas : Haecergo prima causaẽ
cur ego testamentum uetus abici¬
endum puto: nisitume prudenti¬
us aliquid doceas  Secunda uero
causa est : quod tam &iam misera
eius &corporalis. Ac longe abanmȩ
commodis hereditas ẽ: ut postbea¬
tam illam nouitestamenti pollicita¬
tionem quae caelorũ mi hi regnum
& uitam perp&uam repromittit :¬

Expanded text:
ccipis Testamentum Vetus? Si est mihi in eo haereditas, accipio; si non est, non accipio. Improbitas enim haec quidem nimia est, usurpare tabulas quae testentur exhaeredatum. An ignoras Testamentum Vetus Chananaeorum terram repromittere ; sed eam tamen Judaeis, id est, circumcisis, et sacrificantibus, et abstinentibus a porcina, ac reliquis carnibus, quas immundas Moyses appellat, sabbata observantibus, et azymorum solemnitatem, ac reliqua hujusmodi, quae ejus ipse testator eis observanda mandavit ? Quae quia Christianorum placuere nemini; neque enim quisquam nostrorum ea custodit; dignum est ut cum refusa haereditate reddamus et tabulas. Haec ergo prima causa est cur ego Testamento Vetus abjiciendum puto: nisi tu me prudentius aliquid doceas. Secunda vero causa est, quod tam etiam misera ejus, et corporalis, ac longe ab animae commodis haereditas est, ut post beatam illam Novi Testamenti pollicitationem, quae coelorum mihi regnum, et vitam perpetuam repromittit, et
Abbreviated transcription (Latin):
spe spiritalium. id est regnicelorum.
ubi & ipsum corpus perillam mutati¬
onem in suo quodam genere spiri¬
tale erit. quomodo animale ẽ : Sem¬
natur enim corpus ammale. sicut ad
corinthios idem dicit. resurg& cor¬
pus spiritale : Si ergoneminem eorum
iamnouerat scđm carnem a płs. qui
propterea dicebantur non ee in car¬
ne quianonerat in spe rerum carna¬
lium: quam uis adhuc corruptibilẽ
carnem mostalemq postarent
qđ eum iam non nouerat scđm carnẽ.
inciuius corpore &iam re ipsa iam
ꝑfectum erat. quod illi in spe ꝓmissũ
tenebant : quanto ergo melius quanto
religiosius diuinae scripturae ita per¬
tractantur . ut discussis omnibus con¬
cordare in u enantur. quam deficien¬
te homine inquestione quam solue¬
re non potest: tam quam uere in par¬
te accipientur & tamquam falsȩ in
paste damnentur :: quia & cum eẽt
paruulus apł̃s et ea quae paruuli
erant saper& quam quã hoc adsim¬
litudinem dixerit. non dum erat

Expanded text:
spe spiritalium, id est regni caelorum, spe spiritalium, id est regni caelorum, ubi et ipsum corpus per illam mutationem in suo quodam genere spiritale erit, quod modo animale est. seminatur enim corpus animale, sicut ad Corinthios idem dicit, resurget corpus spiritale. si ergo neminem eorum iam nouerat secundum carnem apostolus, qui propterea dicebantur non esse in carne, quia non erant in spe rerum carnalium, quamuis adhuc corruptibilem carnem mortalemque portarent., ret, quod eum iam non nouerat secundum carnem, in cuius corpore etiam re ipsa iam perfectum erat, quod illi in spe promissum tenebant! quanto ergo melius, quanto religiosius diuinae scripturae ita pertractantur, ut discussis omnibus concordare inueniantur, quam deficiente homine in quaestione, quam soluere non potest, tamquam uerae in parte acceptentur et tamquam falsae in parte damnentur! quia et cum esset paruulus apostolus et ea, quae paruuli erant, saperet, quamquam hoc ad similitudinem dixerit, nondum erat
Abbreviated transcription (Latin):
tam quam perfectum sit: At que ut
intellegas adhuc futurum. sequitur
& dicit. ut ostender& in suꝑuenentib
saeculis. super abundantes diuitias
gratiae suae in benigiitate suꝑ nos.
enim essemus in carne. passiones pec¬
catorum quae ꝑlegem st̃ opera bant᷑
in membris nr̃is ut fructum ferrent
morti : Ita enim dixit. Cum essemus in
carne. quasi iam non eent incarne qdita
intellegitur: cumessemus in spe rerũ
carnalium quando lex qua e impleri
non potest. nisi ꝑ caritatem spirita¬
lem. Ad hoc super eos erat. ut ꝑpre¬
uaricationem abunda r& delictum:
ut post ea reuelato nouotestamento
per indulgentiam suꝑ abundar& gra¬
tia : Hinc similiter alibi dicit : quiaũ
in carne st̃ dõ placere non possunt.
& neputar& quis quam eos dictos
qui non dummortui st̃. statim subiec̃:
Uos aut̃ non estis in carne sed in sp̃ũ. Idẽ
qui in spe carnalium bonorum sunt
dõ placere non possunt. Uos aut̃
non estis in Sspe carnalium: sed in

Expanded text:
tamquam perfectum sit, atque ut tamquam perfectum sit, atque ut intellegas adhuc futurum, sequitur et dicit: ut ostenderet in superuenientibus saeculis superabundantes diuitias gratiae suae in benignitate super nosenim essemus in carne, passiones peccatorum, quae per legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructum ferrent morti. ita enim dixit: cum essemus in carne, quasi iam non essent in carne. quod ita intellegitur: cum essemus in spe rerum carnalium, quando lex, quae inpleri non potest nisi per caritatem spiritalem, ad hoc super eos erat, ut per praeuaricationem abundaret delictum, ut postea reuelato nouo testamento per indulgentiam superabundaret gratia. hinc similiter alibi dicit: qui autem in carne sunt, deo placere non possunt. et ne putaret quisquam eos dictos, qui nondum mortui sunt, statim subiecit: uos autem non estis in carne, sed in spiritu; id est: qui in spe carnalium bonorum sunt, deo placere non possunt; uos autem non estis in spe carnalium, sed in
Abbreviated transcription (Latin):
Ds aut̃ inquit quidiues est inmisericor¬
dix ꝓptermultam dilectionẽ quadilex
nos. Et cumes semus mostui peccatis.
conuiuificauit nos xp̃o cuius gratia sumus
salui facti: Quod enim hic dixit. con¬
uiui ficauit nos xp̃o. hocdixit ad co¬
rinthios. ut qui uiunt iam non sibi ui¬
uant. sed ei qui ꝓipsis mostuus est etre¬
surrexit : et quod hicdicit : Cuius gratia
sumus salui facti. lam uelut perfectum
sit loquitur. quod in speten&: Nam qđ
paulo ante commemoraui. apertissime
Alibidicit. Spe enim salui factisumus :
Ideoq: & hic sequitur. Et tam quam
ꝑfectum enumerat qđ futurum est.
et simul inquit excitauit. et simul
sedere fecit in caelestibus. in xp̃o uiũ:
Ceste enim incelestibus xp̃s iam sedet.
Nondum aut̃ nos: sed quia spe cesta
qđ futurum ẽ tenemus . Simulsedere
nos dixit inceles tibus : non dum in nob̵:
sediamin illo: namq ne putares iam nunc
eẽ perfectum. quod inspe dicitur. ita¬

Expanded text:
deus autem, inquit. qui diues est in misericordeus autem, inquit. qui diues est in misericordia, propter multam dilectionem, qua dilexit nos, et cum essemus mortui peccatis, conuiuificauit nos Christo, cuius gratia sumus salui facti. quod enim hic dixit: conuiuificauit nos Christo, hoc dixit ad Corinthios: ut qui uiuunt, iam non sibi uiuant, sed ei, qui pro ipsis mortuus est et resurrexit. et quod hic dicit: cuius gratia sumus salui facti, iam uelut perfectum sit loquitur, quod in spe tenet; nam quod paulo ante commemoraui, apertissime alibi dicit: spe enim salui facti sumus. ideoque et hic sequitur et tamquam perfectum enumerat, quod futurum est: et simul, inquit, excitauit et simul sedere fecit in caelestibus in Christo Iesu. certe enim in caelestibus Christus iam sedet, nondum autem nos; sed quia spe certa, quod futurum est, iam tenemus, simul sedere nos dixit in caelestibus, nondum in nobis, sed iam in illo. namque ne putares iam nunc esse perfectum, quod in spe ita dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
atura id est populus in nouatus perfi¬
dem ut habeat interim in spe quod in
re postea ꝑficiatur inxp̃o. Hab& iam
quod insesperat: Itaque nunc uetera
transer̃ scđm spem. quia modo iam nonẽ
tempus ueteris testamenti. quotem po¬
rale atq car&ale regnum ex pect&ur
ado & facta st̃ om̃a noua scđm eandem
spem ut regnum caelorum ubi nulla
erit mors atq corruptio. promis sum
teneamus : In resur rectione aut̃ mor¬
tuorum noniam scđm spem. sed scđm rem.
& uetera transibt cum inimica nou is sima
destruetur mors. & fient om̃a noua:
Cumcorruptibile hoc induerit incor¬
ruptionem & mostale hoc induerit
inmosta litatem : qđiam factumẽ in xp̃o
quem scđm remiam non nouerat paulus
scđm carnem eorum uero ꝓquib mostu¬
us est & resurrexit. non dum scđm rem
sed scđm spem : Neminem nouerat scđm
carnem : quia illius gratia sicut idem ad
ephesios dicit sumus sali facti. Nametipse
locus huic sententiue sic attestatur.

Expanded text:
atura — id est populus innouatus per fidem, ut habeat interim in, spe, quod in re postea perficiatur — in Christo habet iam quod in se sperat. itaque nunc uetera transierunt secundum spem, quia modo iam non est tempus ueteris testamenti quo temporale atque carnale regnum expectetur a deo; et facta sunt omnia noua secundum eandem spem, ut regnum caelorum, ubi nulla erit mors atque corruptio, promissum teneamus. in resurrectione autem mortuorum non iam secundum spem, sed secundum rem et uetera transibunt, cum inimica nouissima destruetur mors; et fient omnia noua, cum corruptibile hoc induerit incorruptionem et mortale hoc induerit inmortalitatem, quod iam factum est in Christo, quem secundum rem iam non nouerat Paulus secundum carnem. eorum uero, pro quibus mortuus est et resurrexit, nondum secundum rem, sed secundum spem neminem nouerat secundum carnem, quia illius gratia, sicut idem ad Ephesios dicit, sumus salui facti. nam et ipse . locus huic sententiae sic adtestatur:
Abbreviated transcription (Latin):
est primus homo adam inanimã ui¬
uentẽ. ille aut̃ adnuntiat nescio
quem primũ hominem nec de terra
terrenum. nec factum inanimam
uiuentẽ. sed de substantia dĩ. Id ipsũ
existentem quod ds̃ est membrasia
uel uestimenta sua. uel arma sua idẽ
quinq elem̃ta: Cum & ipsanhl
aliud eent quã substantiadi: inte¬
nebrarum gente mersisse. ut inqui¬
nata caperentur: non scđm hominẽ
quem paulus dicit decaelo. quem
dicit &iam nouissimũ adam in spm̃
uiui ficantem. quẽ dicit factũ ex sengne
dđ scđm carnem. factum ex muliere
factum sublege. ut eos qui sub lege
erant redimer& : De quo ad timo¬
theum dicit. memor esto xpm
ium̃ resurrexisse amortus. exsemne

Expanded text:
est primus homo Adam in animam uiest primus homo Adam in animam uiuentem, ille autem adnuntiat nescio quem primum hominem nec de terra terrenum nec factum in animam uiuentem, sed de substantia dei id ipsum existentem quod deus est, membra sua uel uestimenta sua uel arma sua, id est quinque elementa cum et ipsa nihil aliud essent quam substantia dei, in tenebrarum gente mersisse, ut inquinata caperentur. non secundum hominem, quem Paulus dicit de caelo, quem dicit etiam nouissimum Adam in spiritum uiuificantem, quem dicit factum ex semine Dauid secundum carnem, factum ex muliere. factum sub lege, ut eos, qui sub lege erant, redimeret; de quo ad Timotheum dicit: memor esto Christum legum resurrexisse a mortuis ex semine
Abbreviated transcription (Latin):
uariarent. plures paucioribus aut
uetustiores recentiorib preferentur :
et si adhuc eẽt incesta uarietas. p̃ce¬
dens lingua. Unde illud interp̃tatũ
est consuler& ur: hocmodo quaerunt.
qui quod eos mou& inscripturis scĩs.
tanta auctoritate firmatis. inuenire
uolunt. ut habeant unde instruan¬
tur. non unde rixentur . :Hoca ut̃ q̃ đ
aduersus impi&atem uram ex apłi
pauli epła profertur filium dĩ ex se¬
mine dauid eẽ scđm carnem: Omnes
codices & noui et ueteres habent.
om̃s ecclesiae legunt: om̃s linguae
consentiunt: Exuimini ergo pallio
fallaciae. quo faustus indutus cum sibi
proposuiss& tam quam inter rogantẽ
& dicentem. Accipis apłm paulum.
respondit & maxime: Cur enim
non potius respondit & minime:
nisi qui a fallax aliud quamid quod
falsumerat respondere non potuit.
quid enim accipit apłi pauli: non
primũ hominem quẽ illedicit deter¬
raterrenum. dequo item dic̃. factus

Expanded text:
uariarent. plures paucioribus aut uariarent. plures paucioribus aut uetustiores recentioribus praeferrentur: et si adhuc esset incerta uarietas, praecedens lingua, unde illud interpretatum est, consuleretur. hoc modo quaerunt, qui, quod eos mouet in scripturis sanctis tanta auctoritate firmatis, inuenire uolunt. ut habeant, unde instruantur, non unde rixentur. Hoc autem, quod aduersus inpietatem uestram ex apostoli Pauli epistula profertur, filium dei ex semine Dauid esse secundum carnem, omnes codices et noui et ueteres habent, omnes ecclesiae legunt, omnes linguae consentiunt. exuimini ergo pallio fallaciae. quo Faustus indutus. cum sibi proposuisset tamquam interrogautem et dicentem: accipis apostolum Paulum? respondit: et maxime. cur enim non potius respondit: et minime, nisi quia fallax aliud quam id. quod falsum erat, respondere non potuit? quid enim accepit apostoli Pauli? non primum hominem, quem ille dicit de terra terrenum. de quo item dicit: factus
Abbreviated transcription (Latin):
fal sum est: Hocaũt quod contrate
est uerum est. Quid acturus esnisi
forte alium librum prolaturus:
Ubiquic quid legeris. secundum
tuam sententiam possit intellegi
Hoc si feceris. non de aliqua cius par¬
ticula sed de toto audies ẽtra di¬
centem & clamantem. falsus est.
Quidages quote conuertes. quã
libri ate prolatioriginem qͣuã
u& ustatem : quamseriem suc ces¬
sionis testem citabis: nam si hoc fa¬
cere conaueris. & nihil ualebis &
uides inhacre quid ecclesiae ca¬
tholicȩ ualeat auctoritas. quae ab
ipsis fundatissimis sedibus aposto¬
lorum usque adhodiernum diem
succedentium sibim & episcoporum
serie. & tot populorum consensione
firmatur. Itaq sidefide exempla¬
rium quȩ ftio uester&ur. sicut in
non nullis. quae & paucȩ sunt. & sa¬
crarum literarum studiosis notissime
sententiarum uari&ates. uel ex alia¬
rum regionum codicibus. Unde ipsa
doctrina commeauit . nr̃a dubitatio
diuidicar&ur: uel sibi quoq codices

Expanded text:
falsum est, hoc autem, quod contra te falsum est, hoc autem, quod contra te est, uerum est, quid acturus es? nisi forte alium librum prolaturus. ubi quicquid legeris. secundum tuam sententiam possit intellegi. hoc si feceris, non de aliqua eius particula, sed de toto audies contradicentem et clamantem: falsus est. quid ages ? quo te conuertes? quam libri a te prolati originem, quam uetustatem, quam seriem successionis testem citabis? nam si hoc facere conaberis, et nihil ualebis et uidebis in hac re quid ecclesiae catholicae ualeat auctoritas. quae ab ipsis fundatissimis sedibus apostolorum usque ad hodiernum diem succedentium sibimet episcoporum serie et tot populorum consensione firmatur. itaque si de fide exemplarium quaestio uerteretur. sicut in nonnullis, quae et paucae sunt et sacrarum litterarum studiosis notissimae sententiarum uarietates, uel ex aliarum regionum codicibus, unde ipsa doctrina commeauit, nostra dubitatio diiudicaretur, uel si ibi quoque codices
Abbreviated transcription (Latin):
qđ deniq: nos ipsi deceteris. & aliorũ
her&icorũ siquos suos & ꝓprios habent.
uel de his qui appellantur apocrifi.
non qđ habendisint inaliqua aucto¬
ritate secr&a sed quia nulla testifica¬
tionis luce declarati denescio quose¬
cr&onescio quorum p̃sumptione
prolatisunt: Aliud est ergo aucto¬
ritate aliquorum uel librorum uel
hominum nonteneri. Et aliud dicere
Istem quidem uir sc̃s om̃a uera scripsit.
et ista epistola ipsus est. sed in ea
ipsa hoc eius est. hoc nonẽ eius Nbi
cumex aduersa audieris proba. non
confugias adexemplaria ueriora uel
plurium codicum ł antiquorum uel
linguae p̃cedentis : Unde hoc in aliam
linguam interp̃tatum ẽ. sed dicas
inde probo hoc illius eẽ illud noneẽ quia
hoc ꝓme sonat illud contrame. Iuisergo
regula ueritatis. quic quid contrate
fuerit. non est uerum: Quid si alius
simili insania. sed tamen quia tua
duritia confringatur ex istat & di¬
cat. Immo illud quod prote sonat

Expanded text:
 denique nos ipsi de uestris et aliorum haereticorum, si quos suos et proprios habent, uel de his. qui appellantur apocryphi — non quod habendi sint in aliqua auctoritate secreta, sed quia nulla testificationis luce declarati de nescio quo secreto nescio quorum praesumptione prolati sunt —: aliud est ergo auctoritate aliquorum uel librorum uel hominum non teneri et aliud est dicere: iste quidem uir sanctus omnia uera scripsit et ista epistula ipsius est, sed in ea ipsa hoc eius est, hoc non est eius. ubi cum ex aduerso audieris .. proba." non confugias ad exemplaria ueriora uel plurium codicum uel antiquorum uel linguae praecedentis, unde hoc in aliam linguam interpretatum est. sed dicas: inde probo hoc illius esse, illud non esse. quia hoc pro me sonat, illud contra me. tu es ergo regula ueritatis? quicquid contra te fuerit, non est uerum? quid? si alius simili insania. sed tamen qua tua duritia confringatur, existat et dicat: immo illud, quod pro te sonat,
Abbreviated transcription (Latin):
surrectionẽ xp̃i hoc dixisse apł̃m : quan¬
do quidem ista uerba illud precessit. ut
quiuiunt iam non sibiuiuant. sed eiqui
pipsis mortuus ẽ & resurrexit: Quid ẽ
enim aliud non sibi sedilli uiuant nisi
ut non scđm carnem uiuant in spe terre¬
norum & corruptibilium honorum: sed
scđm sp̃m insperes urrections. quae iam
non sibi sed illiuiuunt. neminẽ scđm car¬
nem apłs nouerat : Propterspem future¬
iam immostalitatis. incuius ex pectatio
neuiuebant quae in xp̃o iamspes sed
res erat: quem & sinouerat scđm carnem
cum adhuc moriturus eet : Iam tamen
non nouerat. quia eum resurrexis se
nouerat. et ultra ei mostem non domna¬
turuim : & qui uom̃s in illo. et si nondum
re iam tamen spe hocsumus : Sequitur
& dicit : Si qua igitur in xpõ nouacreatura
uetera transi erunt. ecce facta st̃no¬

Expanded text:
surrectionem Christi hoc dixisse apostolum, quando quidem ista uerba illud praecessit: ut qui uiuunt iam non sibi uiuant, sed ei qui pro ipsis mortuus est et resurrexit. quid est enim aliud: non sibi, sed illi uiuant, nisi ut non secundum carnem uiuant in spe terrenorum et corruptibilium bonorum, sed secundum spiritum in spe resurrectionis, quae iam non sibi, sed illi uiuunt, neminem secundum carnem apostolus nouerat propter spem futurae immortalitatis, in cuius expectatione bene uiuebant; quae in Christo non iam spes, sed res erat. quem etsi nouerat secundum carnem, cum adhuc moriturus esset, iam tamen non nouerat, quia eum resurrexisse nouerat et ultra ei mortem non dominaturam. et quia omnes in illo, etsi nondum re, iam tamen spe hoc sumus, sequitur et dicit: si qua igitur in Christo, nona creatura; netera transierunt, ecce facta sun
Abbreviated transcription (Latin):
dictumest : Amodo neminem nouimus
scđm carnem. non dum in re. sed inspe in¬
tellegitur. quia spes nobis inxpõ est
quia in illo iam completum ẽ. qđ nobis ꝓ¬
missum speramus : Ille quippe iamre¬
surrexit . & mors ei ultra non dominabit᷑:
Quod & sinoueramus scđm carnem cumad¬
huc moriturus eẽt : inerat quippe in
eius corpore illa mortalitas quã pro¬
prie carnẽ appellat apłs. sed iamnunc
non nouimus: Illudenim eius mostale
iam induit immostalitatem : Vnde scđm
priftinam morta litatem. iam caro appel¬
lari non possit : Itaq: ipsius loci contex¬
tione ubi sententia est. dequa isti calum¬
niantur. consideremus ut hoc quod dico
magis eluceat . : Caritas inquit xp̃i com¬
pell& nos. iudicantes hoc. quõ unus pro
omnib mortuus est : Ergo om̃s mostuis

Expanded text:
dictum est: amodo neminem nouimus dictum est: amodo neminem nouimus secundum carnem, nondum in re, sed in spe intellegetur, quia spes nobis in Christo est, quia in illo iam completum est, quod nobis promissum speramus. ille quippe iam resurrexit et mors ei ultra non dominabitur. quem etsi noueramus secundum carnem, cum adhuc moriturus esset — eius corpore illa mortalitas, quam proprie carnem appellat apostolus — sed iam nunc non nouimus; illud enim eius mortale iam induit immortalitatem, unde secundum pristinam mortalitatem iam caro appellari non possit. Itaque ipsius loci contextionem, ubi haec sententia est, de qua isti calumniantur, consideremus, ut hoc quod dico magis eluceat. caritas, inquit, Christi compellit nos indicantes hoc, quoniam unus pro omnibus mortuus est; ergo omnes mort
Abbreviated transcription (Latin):
in ipsa notitia gaudeamus : Vndealio
loco dicit. Si aut̃ resurrexistis cum xp̃o
quae sursum st̃ quaerite ubixp̃s est in
dextera dĩ sedens. quae sursum st̃ sapi
te. non quae su ꝑterram: Non dumutiq
resurreximus sicut xp̃s. sed tamen scđm
spem quae nobis in illo est. lam noscum
illo resurrexisse testatus ẽ: Vnde &iam
nis. spemnobis datam salutis futurȩ:
N oniam salutem ipsam quae ꝓmittitur :¬
& tamen quia cesta spes est : tam quã
iam dataect̃ eadem salus. nos inquit
fecit: Alio quippe loco dulcidissime
dicit nos in nobipsis ingemescimus
adoptionẽ. ex pectantes redemptio¬
nẽ corporis nr̃i. spe enĩ salui factisumꝰ.¬
spes aũt quae uid &ur non est spes.
quod enim uid & quis. quid sperat: Siaũ
enim uidemus speramus. ꝑpatientiã
expectamus : Sicut ergo hic non dixit
salui futurisumus. sed amodoiam falui
factisumus nondum tam̃ in re sed inspe:
Spe eniminquit salui factisumus. Sic &ibi

Expanded text:
in ipsa notitia gaudeamus. unde alio in ipsa notitia gaudeamus. unde alio loco dicit: si autem resurrexistis cum Christo, quae sursum sunt quaerite, ubi Christus est ad dexteram dei sedens; quae sursute, non quae super terram. nondum utique resurreximus sicut Christus, sed tamen secundum spem, quae nobis in illo est, iam nos cum illo resurrexisse testatus est. unde etianis spem nobis datam salutis futurae, non iam salutem ipsam, quae promittitur? et tamen quia certa spes est, tamquam iam data esset eadem salus, saluos nos, inquit, fecit. alio quippe loco dilucidissime dicit: nos in nobis ipsis ingemescimus adoptionem exspectantes, redemtionem corporis nostri. spe enim salui facti sumidetur. non est spes; quod enim uidet quis, quid sperat? si autem quod non uidemus, speramus, per patientiam expectamus. sicut ergo hic non dixit: salui futuri sumus, sed: amodo iam salui facti sumus, nondum tamen in re, sed in spe — spe enim, inquit, salui facti sumus — sic et ibi
Abbreviated transcription (Latin):
hodie genuite. Postula ame &dabotibi
gentes hereditatem tuã. et posfessionẽ
tuam termnos terrae : đ genti iuidae¬
orum in qua regnauitđđ non ẽẽ concessũ¬
Xp̃i aut̃ nomine longelateq: om̃s gentes
occupante. nemodubitat eẽ completum :
credomodo uer&ur: Cumhinc & alia
multa exprophetis audir&. quaenunc
ꝑsequi longumẽ : uider& ettam ipsos re¬
gesterrae . Xp̃iimperio iam salubriter
subiugatos omnesq gentes eidem serui¬
entes & leger&ur ei depsalmotanto
ante p̃dictum. Ad orab̵t eum om̃s reges
terrȩ. omnes gentes seruient ei : totũq
psalmũ ipsum qui figurate tam quã in
salomonẽ dicitꝰ: Silegere uell& inue¬
nir& xp̃muere regẽ pacificũ. Hocenĩ

Expanded text:
te; postula a me e.t dabo tibi gentes hereditatem tuam et possessionem tuam terminos terrae: quod genti Iudaeorum, in qua regnauit Dauid, non esse concessumisti autem nomine longe lateque omnes gentes occupante nemo dubitat esse conpletum — credo, moueretur, cum hinc et alia multa ex prophetis audiret, quae nunc persequi longum est. uideret etiam ipsos reges terrae Christi imperio iam salubriter subiugatos omnesque gentes eidem seruientes et legeretur ei de psalmo tanto ante praedictum: adorabunt eum omnes reges, terrae, omnes gentes seruient ei totumque psalmum ipsum, qui figurate tamquam in Salomonem dicitur, si legere uellet, inueniret Christum uere regem pacificum — hoc eni
Abbreviated transcription (Latin):
& responderitunde credo : ꝓlataq auc¬
toritate ꝓphetarũ eis se non crederedix¬
erit quod illi hebreis int ipse paganus:
Ostendimus fidem ꝓphetarum ex his quãe
uentura ceciner̃ & uenis secernuntur ⁊
Credo enĩ qđ eum non later&. quantas
aregib huius scłi ꝑsecutiones. prius per¬
tulerit xpianare ligio aut si later&:
ꝑ ipsam hystoriam gentiũ & imperiales
leges literis memoriȩq mandatas & fa¬
cile ꝓbar&ur ⁊ quod cum tante ante
p̃dictum ex ꝓpheta cognoscer& dicente :
Vt quid fremuer̃ gentes. & populime¬
ditatist̃ in ana. Ad stiter̃ reges terrae
& principes conuener̃ in unũ aduersus
deipso dđ fuis se dictum. In eodẽ ipso
psalmo facile appar& : Ibi enim dicitur
&iam illud qđ homnes quã lib& ꝑtina¬
cissimos ipsa rerũ manfestatione confun

Expanded text:
 responderit: unde credo? prolataque auctoritate prophetarum eis se non credere dixerit, quod illi Hebraei sint, ipse paganus: ostendimus fidem prophetarum ex his, quae uentura cecinerunt et uenisse cernuntur. credo enim, quod eum non lateret, quantas a regibus huius saeculi persecutiones prius pertulerit christiana religio; aut si lateret, per ipsam historiam gentium et imperiales leges litteris . memoriaeque mandatas ei facile probaretur. quod cum tanto ante praedictum ex propheta cognosceret dicente: utquid fremuerunt gentes et populi meditati sunt inania? astiterunt reges terrae et principes conuenerunt in unum aduersde ipso David fuisse dictum, in eodem ipso psalmo facile apparet. Ibi enim dicitur etiam illud, quod homines quamlibet pertinacissimos ipsa rerum manifestatione conf
Abbreviated transcription (Latin):
& quieam simulate utitur fallit.
et qui eam ueram ex istimant fallitur.
nec ex ea potest existere bonauita
quia ex amoresuo quisque uiu it
uel bene uelmale. Uos aut̃ si spiri¬
talis atque intellegibilis bonicarita¬
te. ac noncorporalium fantas matũ
cupiditate arder&is. ut cito dicam
quod deuobis notissimum est solem
istum corpore eum non pro diuina
substantia. & prosa pientiae luce
coler&is

Expanded text:
et qui ea simulate utitur, fallit et qui ea simulate utitur, fallit et qui eam ueram existimat, fallitur; nec ex ea potest existere bona uita, quia ex amore suo quisque uiuit uel bene uel male. uos autem si spiritalis atque intellegibilis boni caritate, ac non corporalium phantasmatum cupiditate arderetis, ut cito dicam, quod de uobis notissimum est, solem istum corporeum non pro diuina substantia et pro sapientiae luce coleretis
Abbreviated transcription (Latin):
dedit. sed quia uelmanducauit
quos anhelar& uel mandueatus ẽ
Aquibus a nelar&ur incaelum
nec illidicerent. Dñe quando teui¬
dimus esurientem et dedimus tibi
manducare. sed dicerent quando
te uidimus esurientem & mandu¬
castinos quibus ille non responde¬
r&. cum uni exminimis meis dedistis
mihi dediftis. sed cum unus exmi¬
nimis meis uos manducauit ego uos
manducaui . Haec portenta senti¬
entes . & docentes. et scđm haec ui¬
uentes. Audetis uos dicere euange¬
lica p̃cepta seruare & catholicae
ecclesiae derogare : in qua sunt tam
multi pusilli cummagnis quos utrosq
dñs benedicit. Prosuis gradibus
euangelicaman data seruantes. &
euangilica promissa sperantes. sed
ur̃m oculum malcuolus error in so¬
lam paleam nrae segetis ducit. Nam
& triticum ibi cito uideritis. si & eẽ
uelletis in uobis aut̃ & qui manichei
fictisunt mali sunt. et qui fictinon st̃
uanist̃. Ubienim fides ipsa ficta ẽ

Expanded text:
dedit, sed quia uel manducauit, dedit, sed quia uel manducauit, quos anhelaret. uel manducatus est, a quibus anhelaretur in caelum. nec illi dicerent: domine, quando te uidimus esurientem, et dedimus tibi manducare? sed dicerent: quando te uidimus esurientem, et manducasti nos? quibus ille non responderet: cum uni ex minimis meis dedistis, mihi dedistis, sed: cum unus ex minimis meis uos manducauit, ego uos manducaui. Haec portenta sentientes et docentes et secundum haec uiuentes audetis uos et dicere euangelica praecepta seruare et catholicae ecclesiae derogare, in qua sunt tam multi pusilli cum magnis, quos utrosque dominus benedicit pro suis gradibus euangelica mandata seruantes et euangelica promissa sperantes. sed uestrum oculum maleuolus error in solam paleam nostrae segetis ducit; nam et triticum ibi cito uideretis, si et esse uelletis. in uobis autem et qui Manichaei ficti sunt, mali sunt; et qui ficti non sunt, uani sunt. ubi enim fides ipsa ficta est,
Abbreviated transcription (Latin):
Quidaũt fallitis auditores urõs
qui cum suis uxoribus & filus & fa
Siquis ista om̃a non dimiserit non
accipi& euangelium. sed quia eis
non resurrectionem sed reuolutionẽ
adistam mortalitatẽ promittitis
utrursus nascantur. & uita elec¬
torum ur̃orum uiuant. tam uana
& inepta & sacrilega quam uos ui¬
uitis. quando ualde laudamini. Aut
simelioris meritisunt in melones
& cucumeres uel in aliquos alio sci¬
bos ueniant. quos uos manducatu¬
ri estis. & ur̃is ructatibus citopur¬
gentur. merito eos amandatis
euangelicis alienatis. sed etuos
ipsos talia sentientes atq suaden¬
tes maxime in de separare debe¬
tis. Sicnim haec uanitas ad fidem
euangelicam pestiner&. non debu¬
it dicere dñs. Esuriui & dediftis
mihi manducare sed esuriftis. &
manduca stis me. Aut esuriui &man¬
ducaui uos Neq enim ex illo iam
mini strationis merito. scđm ura
de liramenta quisquam rccipi &ur
in regnum dĩ quia manduca rescĩs

Expanded text:
Quid autem fallitis auditores uestros, Quid autem fallitis auditores uestros, qui cum suis uxoribus et filiis et uiunt, si quisquis ista omnia non dimiserit, non accipiet euangelium? sed quia eis non resurrectionem, sed reuolutionem ad istam mortalitatem promittitis, ut rursus nascantur et uita electorum uestrorum uiuant, tam uana et inepta et sacrilega, quam uos uiuitis, quando ualde laudamini; aut si melioris meriti sunt, in melones et cucumeres uel in aliquos alios cibos ueniant, quos uos manducaturi estis, ut uestris ructatibus cito purgentur: merito eos a mandatis euangelicis alienatis; sed et uos ipsos talia sentientes atque suadentes maxime inde separare debetis. si enim haec uanitas ad fidem euangelicam pertineret, non debuit dicere dominus: esuriui et dedistis mihi manducare, sed: esuristis et manducastis me, aut: esuriui et manducaui uos. neque enim ex illo iam ministrationis merito secundum uestra deliramenta quisquam recipietur in regnum dei, quia manducare sanctis
Abbreviated transcription (Latin):
tam diligenti & sollicitacura com¬
ponit apłs monens mulieres subdi¬
tas eẽ uiris suis. uiros diligere uxo¬
ressuas. filios obtem perare paren¬
tibus. parentes filios nutrire in
disciplina & correptione dñi. Ser¬
uos oboedire cumm &u dominis
carnalibus. Dominos qđ iuistumẽ
& aequum seruis prestare. Sed
absit ut istos amandatis euange¬
licis alienos & auita ae terna sepa
quis non tulerit crucem suam et se¬
cutus me fuerit. non potest eẽ disci¬
pulus m̃s. ex hostans firmiores ad
per fectionem ibi statim etistos
consolatus ẽ dic̃s. qui receperit
uiftum in nomine iusti. mercedẽ
iusti accipi&. & qui receperit pro¬
phetam in nomine ꝓphetae . mer¬
cedem ꝓphetae accipi&. Unde
nontantum qui modicum uiniti¬
motheo dedit propter stomachũ
et frequentes infirmitates eius.
sed &iam qui saniori atq fostiori
calicem aquae frigide porrexerit
tantũ in nomine discipuli. sicut ibi
sequitur non perdet mercedẽ suam

Expanded text:
tam diligenti et sollicita cura contam diligenti et sollicita cura conponit apostolus monens mulieres subditas esse uiris suis, uiros diligere uxores suas; filios obtemperare parentibus, parentes filios nutrire in disciplina et correptione domini; seruos oboedire cum metu dominis caet aequum servis praestare . Sed absit ut istos a mandatis evangelicis alienos, et a vita aeterna separquis non tulerit crucem suam, et secutus me fuerit, non potest esse discipulus meus, exhortans firmiores ad perfecconsolatus est dicens: qui receperit iustum in nomine iusti, mercedem iusti accipiet; et qui receperit prophetam in nomine prophetae, mercedem prophetae accipiet. unde non tantum qui modicum uini Timotheo dederit propter stomachum et frequentes infirmitates eius. sed etiam qui saniori atque fortiori calicem aquae J'rigidae porrexerit tantum in nomine discipuli, sicut ibi sequitur non perdet mercedem suam.
Abbreviated transcription (Latin):
tes . & utuntur hocmundo tam quã
non utentes . His subiunguntur
scđm abundantes diuitias miseri¬
cordia edĩ. &iam illi quibus dicitur
Nolite fraudare inuicem nisi ex con¬
sensu ad tempus utua cetis orati¬
oni. Etiterum adidipsum estote
neuos tem pt& satanas propter in¬
temperantiam urãm. Hocaũt̃ dicoscđm
ueniam . non scđm imperium. Qua¬
libus &iam idem apłs dicit . Iam qui¬
demomnino delictumest quia ui¬
dicia habeatis uobiscum. et eorum
portans infirmitatem. paulo post
dicit. Saccularia igitur iudicia si ha¬
bueritis eos qui contemptibi lessunt
in ecclesia hos collocate. neq enĩ illi
soli qui ut sint perfecti uendunt
uel dimittunt om̃a sua & sequunt᷑
dnm suum ꝑtinent ad regnum cae¬
lorum sed huic militia explane
ꝓpter quoddam quasi cõmestium
caritatis. ubi iungitur &im que¬
dam stipendiaria multitudo cui
dic&ur infine. Esuriui & dedistis
mihimanducare &cet᷑. Alioquin
damnandierunt illi quorum domus

Expanded text:
tes et utuntur hoc mundo tamquam tes et utuntur hoc mundo tamquam non utentes. his subiunguntur secundum abundantes diuitias misericordiae dei etiam illi, quibus dicitur: nolite fraudare inuicem nisi ex consensu ad tempus, ut uacetis orationi, et iterum ad id ipsum estote, ne uos temptet satanas propter intemperantiam uestram; hoc autem dico secundum ueniam, non secundum imperium. qualibus etiam idem apostolus dicit: iam quidem omnino delictum est, quia iudicia habetis uobiscum. et eorum portans infirmitatem paulo post dicit: saecularia igitur iudicia si habueritis. eos qui contemptibiles sunt in ecclesia hos conlocate. neque enim illi soli, qui ut sint perfecti, uendunt uel dimittunt omnia sua et sequuntur dominum, pertinent ad regnum caelorum, sed huic militiae christianae propter quoddam quasi commercium caritatis subiungitur etiam quaedam stipendiaria multitudo, cui dicetur in fine: esuriui et dedistis mihi manducare et cetera. alioquin damnandi erunt illi, quorum domus
Abbreviated transcription (Latin):
res & relictores. quã multi ieiunis
uel crebris uel cottidianis. uel &iam
incredibiliter continuatis corpus
seruituti subicientes quammultae
fraternae congregationes. nihil ha¬
bentes proprium. sed om̃a communia
Et haec nonnisi aduictum & tegu¬
mentum necessaria. unam animam
& corunum in dm̃ caritatis igne con¬
flantes. Atque in his omnibus pro¬
fessionibus quam multi fallaces & per¬
diti dep̃henduntur : quam multi
&iam latent. quammulti primo
recte ambulantes peruersa uolun¬
tate cito deficiunt. quammulti
temptationibus inueniuntur
qđ alio animo talem uitam adum¬
brata specie susceperunt. Et quam
multi humiliter & fideliter scm̃
custodientes propositum usque
Ad finem per seuerant & salui fiunt
inquorum soci&ate quasi dispares
apparent sed tamen eadem caritate
copulantur qui propteraliquam
necessitudinem scđm apłi ex hostati¬
onem habent ux ores tam quã non ha¬
bentes. etemunt tam quã non tenen¬

Expanded text:
res et relictores, quam multi jejuniis res et relictores, quam multi jejuniis vel crebris, vel quotidianis, vel etiam incredibiliter coseruituti subicientes! quam multae fraternae congregationes nihil habentes proprium, sed omnia communia, et haec nonnisi ad uictum et tegumentum necessaria unam animam et cor unum in deum caritatis igne conflantes ! atque in his omnibus professionibus quam multi fallaces et perditi deprehenduntur, quam multi etiam latent, quam multi primo recte ambulantes peruersa uoluntate cito deficiunt! quam multi in temptationibus inueniuntur, quod alio animo talem uitam adumbrata specie susceperunt, et quam multi humiliter et fideliter sanctum custodientes propositum usque ad finem perseuerant et salui fiunt! in quorum societate quasi dispares adparent; sed tamen eadem caritate copulantur, qui propter aliquam necessitudinem secundum apostoli exhortationem habent uxores tamquam non habentes et emunt tamquam non tenen
Abbreviated transcription (Latin):
poena. sitamen illa poena dicendaẽ
in insulam ligatus ẽ. Quod sua ex¬
se a turbulento strepitu populo¬
rum remouere cupientes & un¬
de publica terreno rum principũ
uota perindulgentiam solent
relaxare damnatos Deniq non
multo post. inde om̃s eadem sollẽni
soste dimissist̃. Lateminier¬
go eos fidem tenuis se ueriorem
iustioremq: uitam qui pro eamul.¬
to quamuos atrociora sustinere
meruerunt. Aut desinite uos
inde iactare qđ multis detestabi¬
lessitis. sed discernite quid sit per¬
secutionem pati problas phemia
& per secutionẽ pati proiustitia
Et pro qua istarum patiam ini. Inuris
libris &iam atq &iam diligenter
aduestite. quamm ultia ũt in nr̃a
communione ueraciter faciunt. ista
sublimiora p̃cepta euangelica: de
quorum speciȩ fallitis imperitos. quã
multi homines utrius que sexus abom¬
ni concubitu puri atque integri. quã
multi ex perti& postea continentes
quammulti rerum suarũ distributo¬

Expanded text:
poena, si tamen illa poena dicenda est, poena, si tamen illa poena dicenda est, in insulam relegatus est: quod sua se a turbulento strepitu populorum remouere cupientes, et unde publica terrenorum principum uota per indulgentiam solent relaxare damnatos. denique non multo post inde omnes eadem sollemni sorte dimissi sunt. fatemini ergo illos fidem tenuisse ueriorem iustioremque uitam, qui pro ea multo quam uos atrociora sustinere meruerunt, aut desinite uos inde iactare, quod multis detestabiles sitis. sed discernite, quid sit persecutionem pati pro blasphemia et persecutionem pati pro iustitia; et pro qua istarum patiamini. in uestris libris etiam atque etiam diligenter aduertite. Quam multi autem in nostra communione ueraciter faciunt ista sublimiora praecepta euangelica, de quorum specie fallitis inperitos! quam multi homines utriusni concubitu puri atque integri, quam multi experti, et postea continentes, quam multi rerum suarum distributo
Abbreviated transcription (Latin):
quoduidere facillimumẽ. quã mul¬
ta grauiora uobis patiantur. aliis
atque aliis. quibus que facinoribus
flagitusque polluti. Illud dico. si
ꝓnomine. xp̃i quo quomodo usur¬
pato atq suscepto quisquis patitur
ꝑsecutionem. lam &iam ueram fidẽ
iustitiamq: tenere dicendus est.
Concedite utille sit fidei uerioris
maiorisq iuftitiae: quẽ multo uob̃
grauiora ꝑ pessum potuerimus osten¬
dere. et milia tanta uobis nr̃drum
mastyrum occurrant atq. ipse
precipue cyprianus. cuius &iam
literis edocetur: quod inxp̃m cre¬
diderit natum exuirgine maria
Prohacille fide quam uos detesta¬
mini usque ad gladium mortẽq
peruenit cum gregibus xp̃ianorũ
tunc ita credentibus. atq ita graui¬
us que morientibus Faustusaũ¬
conuictus uel confessus. quod mani¬
cheus eẽt. cum aliis non nullis secũ
adiudicium proconsulare perduc¬
tis. eis ipsis xp̃ianis quibus perduc¬
tisunt intercedentibus. leuissima

Expanded text:
quod uidere facillimum est, quam mulquod uidere facillimum est, quam multo grauiora uobis patiantur aliis atque aliis qflagitiisque polluti. Illud dico, si pro nomine Christi quoquo modo usurpato atque suscepto, quisquis patitur persecutionem, jam etiam veram fidem justitiamque tenere dicendus est; concedite ut ille sit fidei verioris, majorisque justitiae, quem multo vobis graviora perpessum potuerimus ostendere: et millia jam vobis nostrorum martyrum occurrant, atque ipse praecipue Cyprianus, cujus etiam litteris edocetur quod in Christum crediderit natum ex virgine Maria. Pro hac ille fide, quam vos detestamini, usque ad gladium mortemque pervenit, cum gregibus christianorum tunc ita credentibus, atque ita graviusque morientibus. Faustus auconuictus uel confessus, quod Manichaeus esset, cum aliis nonnullis secum ad iudicium proconsulare productis, eis ipsis christianis, quibus perducti sunt, intercedentibus leuissima