comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tim. cum illi multoꝵ cultores. de hoc
uno dño cunctorũ. & rectore. consenti¬
ant: Et certe ab uno incipit numerꝰ
Priꝰ gͦ isti sequendi sunt. qui unũ dĩ sumy.
solũ uerũ dm̃. & solũ colendũ eẽ dicut.
Si apud hos ueritas non eluxerit: tũ de-¬
mum migrandum ẽ. Sicut enim in
ipsa rerũ natura. maior ẽ. auctoritas
uniꝰ. ad unũ. omĩa redigentis. nec inge¬
nere humano. multitudinis ⁊lla po¬
tentia ẽ. nisi consentientis. id ẽ unum
sentientis. ita in religione qui ad uny
uocant. eorum maior. & fide dignior
eẽ debet auctoritas. Altera consid̾atio
ẽ. dissensionis eius. quȩ de unius dĩ
cultu. Int̾ homines orta ẽ. S accepi¬
inus maiores nr̃os. eo gradu. quo. a tẽ¬
poralib ad at̾̃na conscenditurꝰ uisibilia
miracula. Non enim aliter poterat
sequutos eẽ ꝑ quos id actũ ẽ. ut necos¬
saria non eẽnt posteris. Cum enĩ ecda
catholica per totum orbem diffusa. atq

Expanded text:
tim cum illi multorum cultores, de hoc tim cum illi multorum cultores, de hoc uno Domino cunctorum et rectore consentiant? et certe ab uno incipit numerus. Prius ergo isti sequendi sunt, qui unum Deum summum solum verum Deum, et solum colendum esse dicunt. Si apud hos veritas non eluxerit, tum demum migrandum est. Sicut enim in ipsa rerum natura major est auctoritas unius ad unum omnia redigentis, nec in genere humano multitudinis ulla potentia est nisi consentientis, id est unum sentientis: ita in religione qui ad unum vocant, eorum major et fide dignior esse debet auctoritas. 47. Altera consideratio est dissensionis ejus quae de unius Dei cultu inter homines orta est. Sed accepimus, majores nostros eo gradu fidei, quo a temporalibus ad aeterna conscenditur, visibilia miracula non enim aliter poterant secutos esse: per quos id actum est, ut necessaria non essent posteris. Cum enim Ecclesia catholica per totum orbem diffusa atque
Abbreviated transcription (Latin):
nem sentiri quęqnt. idẽ. per occulos. ꝑ
aures. ceterosq corporis sensus. His gͦ
carnalib łcorporalib formis. in herere
amore. pueros necesse ẽ : adolescentes uͦ
prope necesse ẽ. Hinc iã procedente ȩta¬
te non est necesse. Quonia igitur diui¬
na prouidentia. non solũ singulis homi¬
nib quasi priuatĩ. s uniuerso generi hu¬
mano tanquã publice consulit. quid cũ
singulis agatur. ds qui agit. atq ipsi cũ
quib agitur sciunt. Quid autẽ agat᷑
cum genere humano. ꝑ hostoriam com¬
mendare uoluit: & ꝑprophetiã. Lem¬
poralium autẽ rerum. fides. siue prete¬
ritarũ. siue futurarũ. magis credendo.
quam intelligendo ualet. S nrm̃ ẽ
considerare. quib. ł hominb ł libris.
credendum sit. ad colendũ recte dm̃. quȩ
una salus ẽ. Huius rei. pͥma disceptatio
est. utrum his credamus. qui ad multos
deos. anhis. qui ad unũ din colendum
nos uocant. Quis dubit& eos potissimu

Expanded text:
nem sentiri queunt, id est per oculos, per nem sentiri queunt, id est per oculos, per aures, caeterosque corporis sensus. His ergo carnalibus vel corporalibus formis inhaerere amore pueros necesse est; adolescentes vero prope necesse est; hinc jam procedente aetate non est necesse. CAPUT XXV.-- Quna providentia, non solum singulis hominibus quasi privatim, sed universo generi humano tanquam publice consulit; quid cum singulis agatur, Deus qui agit atque ipsi cum quibus agitur sciunt. Quid autem agatur cum genere humano, per historiam commendari voluit, et per prophetiam. Temporalium autem rerum fides, sive praeteritarum, sive futurarum, magis credendo quam intelligendo valet. Sed nostrum est considerare, quibus vel hominibus vel libris credendum sit ad colendum recte Deum, quae una salus est. Hujus rei prima disceptatio est, utrum iis potius credamus, qui ad multo deos, an iis qui ad unum Deum colendum nos vocant. Quis dubitet eos potissimum
Abbreviated transcription (Latin):
ob rem. ipsa quoq ammȩ medicina.
quȩ diuina ꝓuidentia. & ineffabili
beneficientia. geritur. gradatim dis¬
tincteq pulcherrima ẽ. Tribuitur
enim in auctoritate. atq rõne: Auc¬
toritas fidẽ flagitat: & rõni prepa.¬
rat hominẽ. Ratio ad intellectum
cognitionẽq ꝑdacit. quamquam
neq auctoritatẽ rõ penitus deserit. cum
consideratur cui credendũ sit. Et certe sũ¬
ma ẽ ipsius. iam cognitȩ. atq ꝑspicuȩ ue¬
ritatis auctoritas. Sed quia intempo¬
ralia deuenimus. et eoꝵ amore. ab aet̃¬
nis impedimur. quedã temporalis medi¬
cina. quȩ non scientes. sed credentes ad sa¬
lutẽ uocat: non naturȩ excellentia. sed
ipsius temporis ordine. prior ẽ. Ham in
quem locum. quisq cecidit. ibi debet
incumbere ut surgat Ergo. ipsis carnali¬
b formis quib detinemur. ntendum ẽ
ad eas cognoscendas. quas caro non nun¬
tiat. Eas enim carnales uoco. quȩ ꝑ car¬

Expanded text:
obrem ipsa quoque animae medicina, obrem ipsa quoque animae medicina, quae divina providentia et ineffabili beneficentia geritur, gradatim distincteque pulcherrima est. Distribuitur enim in auctoritatem atque rationem. Auctoritas fidem flagitat, et rationi praeparat hominem. Ratio ad intellectum cognitionemque perducit. Quanquam neque auctoritatem ratio penitus deserit, cum consideratur cui sit credendum; et certe summa est ipsius jam cognitae atque perspicuae veritatis auctoritas. Sed quia in temporalia devenimus, et eorum amore ab aeternis impedimur, quaedam temporalis medicina, quae non scientes, sed credentes ad salutem vocat, non naturae et excellentiae, sed ipsius temporis ordine prior est. Nam in quem locum quisque ceciderit, ibi debet incumbere ut surgat. Ergo ipsis carnalibus formis, quibus detinemur, nitendum est, ad eas cognoscendas quas caro non nuntiat. Eas enim carnales voco, quae per car
Abbreviated transcription (Latin):
qe ista infima pulchritudo tẽ¬
poraliũ iucissitudinũ. quȩ cũ
ipsa ꝑagelutur subipsa ꝑagetur. Et erit
ut scriptũ est celum nouũ. et terra no¬
ua. non in parte laborantibz: animis.
sed muniuersitate regnantib Omĩa enĩ
dei. Et caput mulicris uir. caput uiri
ram eius ẽ. nichilq aliud ẽ. quam pecca¬
tum et pęna peccati. inde intelligitur
nullam natura. ił si meliꝰ ita dr̃. muillã
substantiã. siue eẽntiam malum eẽ. Neq
de peccato. pęnisq animȩ efficitur. ut
uniuersitas ulla deformitate turpetur.
quia rõnalis substantia. quȩ ab omni
peccato munda ẽ. dõ subiecta subiectis
sibi cet̾is dnãtur. Ea uero quȩ peccauit
ibi ordinata ẽ. ubi cẽ tales decet. ut dõ
conclitore. atq rectore. uniuersitatis.
decora sint om̃ia. Et ẽ pulchritudo
umuersȩ creaturȩ ꝑhȩc tria inculpabi¬
lis dampnatione peccatorũ. exercita¬
cione iustoꝵ. perfectione beatorũ. Qũa

Expanded text:
quia ista infima pulchritudo temquia ista infima pulchritudo temporalium vicissitudinum, quae cum ipsa peragebatur, sub ipsa peragetur; et erit, et scriptum est, Coelum novum et terra nova , non in parte laborantibus animis, sed in universitate regnantibus. Omnia enim hristus autem Dei : et, Caput mulieris vir, caput viri ram ejus est, nihilque aliud est quam peccatum et poena peccati; inde intelligitur nullam naturam, vel, si melius ita dicitur, nullam substantiam sive essentiam malum esse. Neque de peccatis poenisque ejus animae efficitur, ut universitas ulla deformitate turpetur. Quia rationalis substantia, quae ab omni peccato munda est, Deo subjecta, subjectis sibi caeteris dominatur. Ea vero quae peccavit, ibi ordinata est, ubi esse tales decet, ut Deo conditore atque rectore universitatis decora sint omnia. Et est pulchritudo universae creaturae per haec tria inculpabilis; damnationem peccatorum, exercitationem justorum, perfectionem beatorum. CA
Abbreviated transcription (Latin):
sis reb qͣrũ illȩ umbrę s̃ ab er¬
remus. Ita ttnuersitatis coͣndicio
atq ad ministratio: solis impus
animis damnatisq non placet.
Sed &iam cũ miseria eoꝵ multis
uel in t̾ra uictricib. uel in celo
sine ꝑiculo spectantib placet.
Nichil enĩ uistũ displic& ussto
Q uo circa cũ omĩs anima ratio¬
nalis aut peccatis siis misera
sit : aut recte factis beata
Om̃is aũ irrationalis. aut cȩdat
potentiori: aut pareat meli¬
ou aut cõparetur ȩqͣli aut
certantẽ exerceat.÷ aut dam¬
nato noceat. Et om̃e corpus suȩ
animȩ seruiat. Quantũ ꝓ ei
meritis & ꝓ rerũ ordine sini¬
e: nullũ malũ ẽ nat᷑e inuer¬
sȩ. sed sua cuiq culpa sit ma¬
lum. Poiro cũ anima ꝑ dĩ grãm
regenerata & in integrũ restitu¬
ta. et illi subdita itni a qͦ cre¬
ata ẽ. instaurato & iam corpore
in pͥstrna firmitatem. non cũ
mundo possidi. sed mundũ pos¬
side cȩꝑit: nullũ ei malũ erit.

Expanded text:
sis rebus quarum illae umbrae sunt, abersis rebus quarum illae umbrae sunt, aberremus. Ita universitatis hujus conditio atque administratio, solis impiis animis damnatisque non placet; sed etiam cum miseria earum, multis vel in terra victricibus, vel in coelo sine periculo spectantibus placet: nihil enim justum displicet justoQuocirca, cum omnis anima rationalis aut peccatis suis misera sit, aut recte factis beata; omnis autem irrationalis aut cedat potentiori, aut pareat meliori, aut comparetur aequali, aut certantem exerceat, aut damnato noceat; et omne corpus suae animae serviat, quantum pro ejus meritis, et pro rerum ordine sinitur: nullum malum est naturae universae, sed sua cuique culpa fit malum. Porro cum anima per Dei gratiam regenerata, et in integrum restituta, et illi subdita uni a quo est creata, instaurato etiam corpore in pristinam firmitatem, non cum mundo possideri, sed mundum possidere coeperit, nullum ei malum erit:
Abbreviated transcription (Latin):
bilit̃ ars tpsa custodit. Itaq ut ñ¬
milli ꝑuersi magis amant uersũ
quam ipsam artẽ qua conficitur
uersus. qͥa plus se aurib quam
intelligentiȩ deder̃. ita multi
tẽporalia diligunt. conditricẽ
uͦ ac modatricem tẽpoꝵ diuinã
ꝓuidentiam non requir  atq
in ipsa dilextione teporalutm.
uolunt tͣnsire qđ amant. Et
tã s̃ abfurdi: quã si qͥsquã in
recitatione p̃clari cariuus. unã
aliqͣm syllabam solã ꝑpetuouel¬
bet audire. Sed tales audito¬
res carminũ non inueniuntur
sũ. sed &iam totũ carm̃ possit
audire : totũ aũ ordinem scłoꝵ
sentire nullus hominũ potest
Huc accecdit : qđ carminis non su¬
mus partes.÷ scłoꝵ uͦ partes
damnatione facti sumus. Illud
ergo canit᷑ sub rudicio nr̃o: ista
ꝑagunt᷑ de labore nr̃o. Nulli
autem uicto. ludi. agonistici
placent : sed t̾m cũ eiꝰ dede¬
ud a talib ꝓhibem᷑ spectaculis.
nͥ ne umbris rerũ decepti ab ip¬

Expanded text:
biliter ars ipsa custodit. 43. Itaque, ut nobiliter ars ipsa custodit. 43. Itaque, ut nonnulli perversi magis amant versum, quam artem ipsam qua conficitur versus, quia plus se auribus quam intelligentiae dediderunt: ita multi temporalia diligunt, conditricem vero ac moderatricem temporum divinam providentiam non requirunt; atque in ipsa dilectione temporalium nolunt transire quod amant, et tam sunt absurdi, quam si quisquam in recitatione praeclari carminis unam aliquam syllabam solam perpetuo vellet audire. Sed tales auditores carminum non inveniuntur;sum, sed etiam totum carmen possit audire; totum autem ordinem saeculorum sentire nullus hominum potest. Huc accedit quod carminis non sumus partes, saeculorum vero partes damnatione facti sumus. Illud ergo canitur sub judicio nostro, ista peraguntur de labore nostro. Nulli autem victo ludi agonistici placent, sed tamen cum ejus dedeud a talibus prohibemur spectaculis, nisi ne umbris rerum decepti, ab ip
Abbreviated transcription (Latin):
ordine successionis extrema cor¬
porum pulchritudo. Nam ideo
extrema ẽ qͥa simul non potest
habere omĩa. Sed dũ alia cedt̃.
atq succedunt: temporaliũ for¬
marum numerũ in unã pulchri¬
tudinem cõplent. Et hoc totum¬
non ꝓpt̃ea malum. qr tͣnsit. Sic
enĩ & uersus in suo genere pul¬
cher ẽ: quã ius due sillabae simul
dici nullo mͦ possint. Hic enĩ scda
enonciat᷑. nͥ pͥma tͣnsierit. Ntq
ita ꝑ ordinem ꝑuenit᷑ ad finem.
ut cũ sola ultima sonat. nonsecũ
sonantib suꝑiorib formã
tamen & decus metricũ p̃t̃itis
ars ipsa qͣ uersus fabricat᷑. sic
tempori. obnoria ẽ ut̃ pulcbri¬
tudo eiꝰ ꝑ mensuras morarũ
digerat᷑.: sed simul hab& om̃i¬
a. qͥb efficit uersum : non si¬
mul habentẽ omĩa. sed posteri¬
orib pͥora tollentem. Apt̃ea ta¬
men pulchrum: qͥa extrema ue¬
tigia eiꝰ pulchritudinis ostentat
quam constant̃ atq in cõmuta¬

Expanded text:
ordinem successionis extrema corordinem successionis extrema corporum pulchritudo. Nam ideo extrema est, quia simul non potest habere omnia; sed dum alia cedunt atque succedunt, temporalium formarum numerum in unam pulchritudinem complent. non propterea malum, quia transit. Sic enim et versus in suo genere pulcher est, quamvis duae syllabae simul dici nullo modo possint. Nec enim secunda enuntiatur, nisi prima transierit; atque ita per ordinem pervenitur ad finem, ut cum sola ultima sonat, non secum sonantibus superioribus,formam tamen et decus metricum cum praetars ipsa qua versus fabricatur, sic tempori obnoxia est, ut pulchritudo ejus per mensuras morarum digeratur: sed simul habet omnia, quibus efficit versum non simul habentem omnia, sed posterioribus priora tollentem; propterea tamen pulchrum, quia extrema vestigia illius pulchritudinis ostentat, quam constanter atque incommuta
Abbreviated transcription (Latin):
scriptã uid& in mensa spatia. co¬
gitatione format in aniter. &
hanc speciem sibi fut᷑ȩ habitati¬
onis pollicetur. nesciens oculoꝵ
coneipiseentiam se trabere: &
cũ hoc mundo. ire uelle extra
mundum. Quẽ ꝓpt̾ea ipsum
esse non putat : qe eiꝰ clariorẽ
partẽ ꝑ infinitũ falsa cogitati¬
one distendit. Qđ non de hac
luce: sed &iam deaqua. postre¬
mo de uino. de melle. de auro.
de argento. de ipsis demq pul¬
pis. uel sanguine. uel ossib qͦit¬
lib& animalium. & cȩt̾is hu¬
ius modi reb facillime potest fieri:
Hichil enĩ ẽ corporis qđ non uel
unũ uisũ possit in numerabi¬
lit̃ cogitari uel in paruo spa-¬
cio uisũ possit eadẽ imagina¬
neli facultate ꝑ infinita diffu¬
ndi. Sed facillimũ ẽ execͣri
carnẽ: difficillimũ. autem ñ
carnalit̃ sapere. Hac uͦ ꝑuer¬
pit᷑ aggͣuat animam: & depri-
mit t̾rena in habitatio sensum
multa cogitantẽ: qͥa rapit᷑ in

Expanded text:
scriptam videt, immensa spatia coscriptam videt, immensa spatia cogitatione format inaniter: et hanc speciem sibi futurae habitationis pollicetur; nesciens oculorum concupiscentiam se trahere, et cum hoc mundo ire velle extra mundum; quem propterea ipsum esse non putat, quia ejus clariorem partem per infinitum falsa cogitatione distendit. Quod non solum de hac luce, sed etiam de aqua, postremo de vino, de melle, de auro, de argento, de ipsis denique pulpis, vel sanguine, vel ossibus quorumlibet animalium, et caeteris hujusmodi rebus facillime fieri potest. Nihil enim est corporis, quod non vel unum visum possit innumerabiliter cogitari, vel in parvo spatio visum possit eadem imaginandi facultate per infinita diffundi. Sed facillimum est exsecrari carnem, difficillimum autem non carnaliter sapere. CAPUT natura corporea illud quod per mit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem , quia rapitur in
Abbreviated transcription (Latin):
forma & specie continetur. Siaũ
diligatur ab anima quȩ negligit
dm̃: ne sic qͥdem malũ fit ips a.
Seci qm̃ peccatũ malũ ẽ. qͦ ita lili¬
gitur: fit pęnalis dilectori suo
et eũ implicat erumnis. & pasc̃
fallacib uoluptatib qͥa neq ꝑ¬
manent. neq satiant. & tor q̃nt
dolorib qͥa cũ ordinẽ suum
ꝑ agit pulchra mutabilitas tem¬
poꝵ : deserit amantẽ species con-¬
cupita:ͥ & ꝑ cruciatũ sentien¬
tis discedit a sensib & errorib
agitat. ut hanc esse pͥmã speciem
putae. quȩ om̃ium infima ẽ. na¬
turȩ scilic& corporeȩ quã ꝑ lu¬
bricos sensus. caro maledicta ñ¬
ciauerit. ut cũ aliqͥd cogitarie¬
rit. intelligere se eredat ũbris
illusũ fantas matũ. Si quando
autem non tenens integͣm diui¬
nȩ ꝓuidentiȩ disciplinam sed te¬
nere se arbitrans carni resistẽ
conatur: usq ad uisibiliũ re¬
rũ imagines ꝑuenit. & lucis
huius quã certis t̃minis circũ¬

Expanded text:
forma et specie continetur: si autem forma et specie continetur: si autem diligatur ab anima quae negligit Deum, ne sic quidem malum fit ipsa; sed quoniam peccatum malum est, quo ita diligitur, fit poenalis dilectori suo, et eum implicat aerumnis, et pascit fallacibus voluptatibus: quia neque permanent, neque satiant, sed torquent doloribus. Quia cum ordinem suum peragit pulchra mutabilitas temporum, deserit amantem species concupita, et per cruciatum sentientis discedit a sensibus, et erroribus agitat; ut hanc esse primam speciem putet, quae omnium infima est, naturae scilicet corporeae, quam per lubricos sensus caro male delectata nuntiaverit, ut cum aliquid cogitat, intelligere se credat, umbris illusus phantasmatum. Si quando autem non tenens integram divinae providentiae disciplinam, sed tenere se arbitrans, carni resistere conatur; usque ad visibilium rerum imagines pervenit, et lucis hujus quam certis terminis circum
Abbreviated transcription (Latin):
scribit᷑: nullomͦ stilũ malũ fecerit.
cum ipsũ factũ iure uituꝑet᷑. Quod
si corrigat: ubi erit malum: Siquis
repente meridianũ solem intueatur
reꝑcussi ocłi turbabunt᷑. Non ideo
aut sol malũ malũ erit. aut oculi:
Nullomͦ. Sunt enim substantiȩ. Sed
malũ ÷ in ordinatꝰ aspectꝰ: & ipsa quȩ
consequit᷑ ꝑturbatio. Qđ malũ non
erit. cũ ocłi fuerint recreati: & lucẽ
suã congruent̾ aspexerint. Neq cum
eadẽ lux q ad octos ꝑtin& proluce
sapientiȩ quȩ ad mentẽ ꝑtinet
colitur. ipsa fit malum: sed suꝑ¬
stitio malũ ẽ. qua creaturȩ̨ potiꝰ
quam creatori seruitur. Quod ma¬
lũ omino nullũ erit : cũ anima
recognito creatore ipsi uni se sub¬
iecerit .ͥ & cȩtera ꝑ eũ subierta si¬
bi esse ꝑsenserit. Ita omis corporea
creat᷑a si tantũ mͦ possideatur ab a.¬
nima quȩ diligit dm̃ bonũ ẽ uifi¬
mũ. & in genere suo pulchrũ. qm̃

Expanded text:
scribitur, nullo modo stilum malum fecerit, scribitur, nullo modo stilum malum fecerit, eum ipsum factum jure vituperetur. Quod si corrigat, ubi erit malum? Si quis repente meridianum solem intueatur, repercussi oculi turbabuntur. Num ideo aut sol malum erit, aut oculi? Nullo modo, sunt enim substantiae. Sed malum est inordinatus aspectus, et ipsa quae consequitur perturbatio; quod malum non erit, cum oculi fuerint recreati, et lucem suam congruenter aspexerint. Neque cum eadem lux quae ad oculos pertinet, pro luce sapientiae quae ad mentem pertinet, colitur, ipsa fit malum: sed superstitio malum est, qua creaturae potius quam Creatori servitur; quod malum omnino nullum erit, cum anima recognito Creatore, ipsi uni se subjecerit, et caetera per eum subjecta sibi esse persenserit. 40. Ita omnis corporea creatura, si tantummodo possideatur ab anima quae diligit Deum, bonum est infimum, et in genere suo pulchrum; quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
sequentẽ hab& iustam dãpnationẽ:
Contigit ex illa arbore qͤ contͣ uetitũ
tacta :. dinoscentia boni & mali: quia
cũ suo peccato anima fuerit ĩplicata:
luendo pęnas discit quid intersit
int̾ p̃ceptũ qͦd custodire noluit: &
peccatũ qͦd fecit. Atq hoc mͦ malum
qđ cauendo ñ didicit: discit sentiendo
Et bonũ qͦd ob tẽꝑando minꝰ dilige¬
bat: ardentiꝰ diligit cõꝑando. Uitiũ
gͦ anime ÷ qͦd fecit: & difficultas ex
lũ. Facere autẽ & pati: non: substan¬
tia. Qua ꝓpt̃. substantia non: malũ.
Sic enim nec aqua malũ ÷: nec animal
qͦd uiuit in aere. Nam iste substantie
sunt. Sed malũ : uoluntaria p̾cipita¬
tio inaquã: & suffocatio ꝗͣ mersꝰ patit᷑.
Stilꝰ ferreus alia parte qua scribamꝰ.:
alia ꝗͣ deleamꝰ ã fabro factꝰ:: & in suo
genere pulcher: & adusũ nr̃m accõ¬
modatꝰ. Ac si quispiã ea parte scribe
qua delet᷑: & ea uelit delere qua

Expanded text:
consequentem habet justam damnationem, consequentem habet justam damnationem, contingit ex illa arbore, quae contra vetitum tacta est, dignoscentia boni et mali: quia cum suo peccato anima fuerit implicata, luendo poenas, discit quid intersit inter praeceptum quod custodire noluit, et peccatum quod fecit; atque hoc modo malum, quod cavendo non didicit, discit sentiendo; et bonum quod non obtemperando minus diligebat, ardentius diligit comparando. 39. Vitium ergo animae est quod fecit, et difficultas ex lum. Facere autem et pati non substantia est. Quapropter substantia non est malum. Sic enim nec aqua malum est, nec animal, quod vivit in aere; nam istae substantiae sunt: sed malum est voluntaria praecipitatio in aquam, et suffocatio, quam mersus patitur. Stilus ferreus alia parte, qua scribamus, alia, qua deleamus, a fabro factus est, et in suo genere pulcher, et ad usum nostrum accommodatus: at si quispiam ea parte scribere, qua deletur, et ea velit delere, qua
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ aduersat᷑ uitiũ: ipsa uitiantur.
Bona sunt gͦ qͣuitiant᷑. Sed idõ uitiant᷑:
qr non suma bona sunt. Quia gͦ bona
idõ ꝑseipsa possunt uitiari: qr ꝑsaipsa
nichil sunt. Pipsũ autẽ partim non
uitiant᷑ partim uitiata sanant᷑. Est
luntas ea faciendi qͦ uetat sũma & in¬
tima ueritas. Ita homo de paradyso
teporalia : a copiosis ad egena: a firmi¬
tate ad infirma. Non gͦ ã bono subst¬
antiali ad malũ substantiale: ꝙr nulla
substantia malũ ÷. sed a bono ȩt̃no. ad
bonũ tẽporale. a bono sp̃uali: ad bonum
carnale. a bono intelligibili: ad bonum
sensibile: a bono sumo.ad bonũ infunũ.
Est igit᷑ qđdã bonũ: quodsi diligat ani¬
ma rationalis peccat: qr infra illam or¬
dinatu. ẽ. Qua re ipsũ peccatũ malũ :
non ea substantia que peccando dili¬
git᷑. Hon gͦ arbor illa malum ÷ quae
in medio paradẏso plantata scribit᷑:
sed diuini p̃cepti tͣnsgressio Que con

Expanded text:
autem adversatur vitium, ipsa vitiantur: autem adversatur vitium, ipsa vitiantur: bona sunt ergo quae vitiantur; sed ideo vitiantur, quia non summa bona sunt. Quia igitur bona per seipsa possunt vitiari, quia per seipsa nihil sunt: per ipsum autem partim non vitiantur, partim vitiata sanantur. CAPluntas ea faciendi quae vetat summa et intima veritas. Ita homo de paradiso ternis ad temporalia, a copiosis ad egena, a firmitate ad infirma: non ergo a bono substantiali ad malum substantiale, quia nulla substantia malum est; sed a bono aeterno ad bonum temporale, a bono spirituali ad bonum carnale, a bono intelligibili ad bonum sensibile, a bono summo ad bonum infimum. Est igitur quoddam bonum, quod si diligit anima rationalis, peccat; quia infra illam ordinatum est: quare ipsum peccatum malum est, non ea substantia quae peccando diligitur. Non ergo arbor illa malum est, quae in medio paradiso plantata scribitur, sed divini praecepti transgressio. Quae cum
Abbreviated transcription (Latin):
Qua ꝓpt̾ etia si de aliqua in formi
materia faccꝰ ÷ mundꝰ. hec ipsa fac¬
ta ÷ om̃ino de nichilo. Nam & qđ ÷
non dũ factũ ÷. tamen aliquom᷑ ut̃
formaripossit inchoatũ ẽ: di bene¬
ficio formabile ÷ Bonũ : enĩ eẽ. for¬
matũ. Non nullũ gͦ bonũ ÷ & capa¬
citas forme : & ideo bonor om̃iũ auc¬
tor. qͥ p̃stitit formã: ipse fecit etiam
posse formari. Ita om̃e qđ÷ in qͣntũ ::¬
& om̃e qđ non dũ formatũ : inqͣntũ
formari potest : ex deohab&. Hulla
aut̃ res optin& integritatẽ nature
sue: nͥ in suo genere. salua sit. Abeo ÷
Hinc iam cui ocłi mtis patent: nec ꝑ¬
nitioso studio uane uictorie caligant
atq turbant᷑ : facile intelligit om̃ia
ipsũ uitiũ & ipsa mors malũsit. Nisi
enim salute aliqua pͥuarent᷑: non eis
nocer& uitiũ uł mors. Sed si ñ noce¬
Si gͦ saluti aduersat᷑ uitiũ & nullo
dubitante salꝰ bonũ :: bona sunt
om̃a quib aduersat᷑ uitiũ. Quib

Expanded text:
Quapropter etiam si de aliqua informi materia factus est mundus, haec ipsa facta est omnino de nihilo. Nam et quod nondum formatum est, tamen aliquo modo ut formari possit inchoatum est, Dei beneficio formabile est: bonum est enim esse formatum. Nonnullum ergo bonum est et capacitas formae: et ideo bonorum omnium auctor, qui praestitit formam, ipse fecit etiam posse formari. Ita omne quet omne quod nondum formatum est, in quantum formari potest, ex Deo habet. Nulla autem res obtinet integritatem naturae suae, nisi in suo genere salva sit. Ab eo aHinc jam cui oculi mentis patent, nec pernicioso studio vanae victoriae caligant atque turbantur, facile intelligit, omnia ipsum vitium, et ipsa mors, malum sit. Nisi enim salute aliqua privarentur, non eis noceret vitium vel mors: sed si non noceSi ergo saluti adversatur vitium, et nullo dubitante salus bonum est; bona omnia sunt, quibus adversatur vitium; quibus
Abbreviated transcription (Latin):
cesse ẽ torqueatur. et subiciatur. qui ñ
uult in reb temporalib uinci. Melius
est ergo ut homo nos uincat. quam imui¬
dentia ł quodlib& aliud uitium. Sed nec
ab homine unci potest. qui uitia sua.
uicerit. Non enim uincitur. nisi cui
eripitur ab aduersario quod amat. Qui gͦ
id amat solum. quod amanti eripi non po¬
test. ille indubitanter inuictus est. nec ulla

Expanded text:
e est torqueatur et subiciatur qui non uult in rebus temporalibus uinci. melius est ergo ut homo nos uincat quam inuidentia uel quodlibet aliud uitium. Sed nec ab homine uinci potest qui uitia sua uicerit. non enim uincitur nisi cui eripitur ab aduersario quod amat. qui ergo id amat solum quod amanti eripi non potest, il
Abbreviated transcription (Latin):
quo resurrectio carnis futura ẽ induetur incor¬
ruptione. Non mrũ autẽ si hoc dabitur his
qui in cognitione solam ueritatẽ amant. &
in actione sola pacẽ. & in corpore solam sa¬
nitatẽ. Hoc in eis enim ꝑficietur post hãc
uitã. quod in hac uiita. plus diliguut. Qi
ergo male utuntus. tanto mentis bono. ut
extia ei iusibilia magis appetant quib ad
conspicienda. s diligenda. intelligibilia:
cotimorari debuerunt: dabuntur eis
aatineres tenebre. Harum quippe irgi¬
um c̃ caiis prudentia. & sensuum corpore¬
oꝵ imbecillitas. Et qui certaminib delectant᷑
alienabuntur a pace. & summis cdifficultati¬
b implicabuntur. Initium enim summȩ
difficultatis ẽ. bellum atq contentio. Et hoc
significare arbitror quod ligantur cis manus
& pedes. idẽ facultas omnis aufertus oꝑandi
Et qui sitire. & esurite uelunt. & inlibidi¬
nem ardescere. & defatigari. ut libenter
elantt &bibant. & concumbant. & dorni¬

Expanded text:
quo resurrectio carnis futura est, induetur incorquo resurrectio carnis futura est, induetur incorruptione . Non mirum autem si hoc dabitur his qui in cognitione solam veritatem amant, et in actione solam pacem, et in corpore solam sanitatem: hoc in eis enim perficietur post hanc vitam, quod in hac vita plus diligunt. Qui ergo male utuntur tanto mentis bono ut extra eam visibilia magis appetant, quibus ad concupiscenda et diligenda intelligibilia commemorari debuerunt, dabuntur eis exteriores tenebrae; harum quippe initium est carnis prudentia, et sensuum corporeorum imbecillitas, et qui certaminibus delectantur, alienabuntur a pace, et summis difficultatibus implicabuntur: initium enim summae difficultatis est bellum atque contentio. Et hoc significare arbitror quod ligantur eis manus et pedes , id est facilitas omnis aufertur operandi; et qui sitire et esurire volunt, et in libidinem ardescere, et defatigari, ut libenter edant, et bibant, et concumbant, et dormi
Abbreviated transcription (Latin):
Peinde accipiunt actiois facilitatem. ꝑincatia
posita scientes maiorom eẽ facilioremq nictorũ.
non resistere aramositati cuiusquam. Et hoc
quantum. in hac uita queunt. sentiunt pꝰ¬
tremo etiam quietam corporis
abstinendo abhis rebus. sine quib agi hec
uita porest. Ita gustant quam fuaruis ese dñs.
ec erit dubium. quid post hanc uitam
futurum sit. et ꝑfectionis suȩ. fide spe. ha¬
ritate. nutriuntur. Post hant antẽ utam.
& cognitio ꝑficietur. quia exparte nunc sci¬
mus. cum autem uenerit quod ꝑfectum
ẽ. non erit ex parte. & pax omnis aderit.
Nunc enum alia lex in menbris meis re¬
pugnat legi mentis meȩ. s lib̾abit nos
de corpore mortis huius. gratia dei.
per iħm xp̃m dominum nos trum:
Iuia er magra parte concordamus cum ad uersanio
dum cum illo simius in uia. & cora sanitas &
milla indigentia & nulla fitigatio aderit cor¬
pori. quia corruptibile hoc tempore ordine suo

Expanded text:
deinde accipiunt actionis facilitatem, pervicacia deinde accipiunt actionis facilitatem, pervicacia posita, scientes majorem esse facilioremque victoriam non resistere animositati cujusquam, et hoc quantum in hac vita queunt: sentiunt postremo etiam quietem corporis abstinendo ab his rebus sine quibus agi haec vita potest. Ita gustant quam suavis est Dominus , nec erit eis dubium quid post hanc vitam futurum sit, et perfectionis suae fide, spe, et charitate nutriuntur; post hanc autem vitam et cognitio perficietur, quia ex parte nunc scimus: cum autem venerit quod perfectum est, non erit ex parte , et pax omnis aderit. Nunc enim al. autem alia lex in membris meis repugnat legi mentis meae; sed liberabit nos de corpore mortis hujus gratia Dei per Jesum Christum Dominum nostrum , quia ex magna parte concordamus cum adversario, dum cum illo sumus in via: et tota sanitas, et nulla indigentia, et nulla fatigatio aderit corpori: quia corruptibile hoc tempore atque ordine suo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfundit lumen uerum. quod illummat
ominem hominem uenientẽ in hrincmu¬
dum. Quare festinenus. & amibulemus
cum dies presto est. ne nos tenebrȩ ꝯpre¬
bendant. Festinemus a sida morte liła¬
N ubi nemo ẽ qui memor sit dĩ . & ab
inferno ubi nemo ꝯftebitur deo. Sed
iiseri hoẽs. quib cognaita rulescunt
& nouitatib gaudent. libentius discunt. quam
norunt. cum cognitiosit finis discendi. Et quib
uilis ẽ. facilitas actionis. libentius certant quã
iuincunt. cum uictoria sit finis certandi. Et qͥb
iuił est corporis salus: malunt uesci quam saci¬
ari. & malunt frui genitalib inenbris: quam
nullam talem ꝯmotionem pati. Inueniuntur
etiam: qui malunt dormire quam dormita¬
esurire. acsitire. & non desicdare concubitum.
& non esse corpore fatigato. Quare quismes
ipsos desidant. prius curiositate carent. cognos¬
ientes eam eẽ certã cognitionem. quȩ intus ẽ.
& ea ꝑfruentes. quantum in hac uita queunt.

Expanded text:
perfundit lumen verum  quod illuminat perfundit lumen verum  quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum  , quare festinemus et ambulemus cum dies praesto est, ne nos tenebrae comprehendant , festinemus a secunda morte liberari, ubi nemo est qui memor sit Dei: et ab inferno, ubi nemo confitebitur Deo . Sed miseri homines, quibus cognita vilescunt, et novitatibus libentius discunt quam norunt, cum cognitio sit finis discendi, et quibus vilis est facilitas actionis, libentius certant quam vincunt, cum victoria sit finis certandi, et quibus vilis est corporis salus, malunt vesci quam satiari, et malunt frui genitalibus membris, quam nullam talem commotionem pati: inveniuntur etiam qui malunt dormire quam non dormitaesurire, ac sitire, et non desiderare concubitum, et non esse corpore fatigato. Quare qui fines ipsos desiderant, prius curiositate carent, cognoscentes eam esse certam cognitionem quae intus est, et ea perfruentes quantum in hac vita queunt:
Abbreviated transcription (Latin):
enimdĩ. a creatina mudi. ꝑ ea. q̃ facta st̃
intellecta ꝯspicruntur & sempiterna crus
iuitus. & diuinitas hȩc ẽ a temporalib ad
acterna regressio. & ex uita ueteris hoĩs. in
morum hominem tefornatio. Quid ẽautẽ
unde hõ ꝯmemorari non possit ad uirtutes a¬
pesendas quando de ipsis intus potest: Quid
enim apperit cunositas. nisi cognitionẽ quȩ e¬
ta ec̃ non potest. nisi reꝵ actnaꝵ. & codem
modo sc semꝑ intium: Quid appcat suꝑ¬
bia isi potentiam. quȩ rofertur ad agenddi
sełisitatẽ. quam non inuenit aia ꝑfectam. nͥ
dõ subdita. & ad euis regnum summa han¬
tate ꝯuetsa: Quid appetit uoluptas corpo
iisi quietem quȩ non õ. nsi ubi nulla
est indigentia. & nulla corruptio.: Iauen¬
di sunt ergo inferiores inferi: id ẽ pꝰ hane
uitam poenac grauiores. ubi nulla potest
eẽ cominemoratio ueritatis quia nulla roti¬
natio. Ideo nulla rõcinatio. quia non eã

Expanded text:
enim Dei, a creatura mundi, per ea quae facta sunt, enim Dei, a creatura mundi, per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur, et sempiterna ejus virtus et divinitaeris hominis in novum hominem reformatio. Quid est autem unde homo commemorari non possit ad virtutes capessendas, quando de ipsis vitiis potest? Quid enim appetit curiositas nisi cognitionem, quae certa esse non potest, nisi rerum aeternarum et eodem modo se semper habentium? Quid appetit superbia nisi potentiam, quae refertur ad agendi facilitatem, quam non invenit anima perfecta nisi Deo subdita, et ad ejus regnum summa charitate conversa? Quid appetit voluptas corporis nisi quietem, quae non est nisi ubi nulla est indigentia et nulla corruptio? Cavendi sunt ergo inferiovitam poenae graviores, ubi nulla potest esse commemoratio veritatis, quia nulla ratiocinatio; ideo nulla ratiocinatio, quia non eam
Abbreviated transcription (Latin):
mus. uanȩ curiositatis famȩ. & siti fessũ:
& estuantẽ. & in anib fantas matibꝰ tanqͥ
pictis epuł. frustra refici. saciariq cupientẽ:
hoc uero lib̾ali. & ingenuo ludo salubriter
erudiamur. si nos miracula spectaculor
& prilchritudo delectat. Illam desidemus
ide sapientiam. q̃ ꝑtendit usq adfinem¬
fortit᷑ & disponit omnia suauiter. Quid i
mirabilius ui incorporea. mundum corpo¬
reum fabricante. & amminis trante : Ant
quid puschrius. ordinante. & ornante :
Siautem ois fatentur ꝑ corpus ista sentiru
& aĩmum meliorem eẽ quã corpus. nichil
ne ꝑse aimus ipse ꝯspiciet. aut quod ꝯspi¬
ciet potest &ẽ. nisi multo excellentius. longi¬
q prestantius. Immo uero commemorati
ab his. quȩ udicamus intueri. quid sit
sidm quod uidicamuf. & abi oꝑib artium
ꝯuersi adlegẽ artium eam spetiem mente con¬
tuebimur. cuius comparatioc̃ fęda sunt. q̃
ppsuis benignitate. sunt pulchra. Inuisibilia

Expanded text:
mus vanae curiositatis fame ac siti fessum mus vanae curiositatis fame ac siti fessum et aestuantem, et inanibus phantasmatibus, tanquam pictis epulis, frustra refici satiarique cupientem: hoc vere liberali, et ingenuo ludo salubriter erudiamur. Si nos miracula spectaculorum, et pulchritudo delectant, illam desideremus videre Sapientiam, quae pertendit a finefortiter, et disponit omnia suaviter . Quid enim mirabilius vi incorporea mundum corporeum fabricante et administrante, aut quid pulchrius ordinante et ornante? » Si autem omnes fatentur per corpus ista sentiri, et animum meliorem esse quam corpus, nihilne per se animus ipse conspiciet, aut quod conspiciet potest esse, nisi multo excellentius longeque praestantius? Imo vero commemorati ab iis quae judicamus, intueri quid sit secundum quod judicamus, et ab operibus artium conversi ad legem artium, eam speciem mente contuebimur, cujus comparatione foeda sunt quae ipsius benignitate sunt pulchra. Invisibilia
Abbreviated transcription (Latin):
quendi humilitas. ut non solum ira
di .& tristicia. & a somno ex ꝑgefactio.
& memoria. & obliuio. & alia nonnul¬
la que in bonos homines cadere posst̃:
S & penitentię ⁊ eli capulę nomina
& alia huius modi. in saciis libris in¬
ueniantur. & utrum ocłi dei. & manꝰ
& pedes. & alia huius generis menbra
quȩ inscripturis nominantur. ad uifibi¬
lem formam humani corporis referenda sint.
anadsigrificationes intelligibiliũ. & spĩalium
potenniarui. sicut alȩ &scutũ. & gladius &
cingulum. & ceta talia. Et quod maxime
querendum est. quid ꝓsit generi humano
quod sic nob̃ cum ꝑ ronalem. & geuitalem
& corporale creaturam sibi seruientẽ diuina
prouidentia locuta ẽ. Quo uno cognito. ois
ab animis proteruitas puerilis excluditur
& introducitur sacro sancta religio. Onis¬
igitur & repudiatis migis. theatricis. et
pocticis. diuinaꝵ scripturaꝵ. considatioe
& tractatioe. pascamus aimũ. atq pote¬

Expanded text:
quendi humilitas, ut non solum ira quendi humilitas, ut non solum ira Dei, et tristitia, et a somno expergefactio, et memoria, et oblivio, et alia nonnulla quae in bonos homines cadere possunt, sed etiam poenitentiae, zeli, crapulae nomina, et alia hujusmodi in sacris Libris inveniantur. Et utrum oculi Dei, et manus, et pedes, et alia hujus generis membra, quae in Scripturis nominantur, ad visibilem formam humani corporis referenda sint; an ad significationes intelligibilium et spiritualium potentiarum, sicut galea, et scutum, et gladius, et cingulum, et caetera talia. Et quod maxime quaerendum est, quid prosit generi humano, quod sic nobiscum per rationalem, et genitalem, et corporalem creaturam sibi servientem divina providentia locuta est. Quo uno cognito, omnis ab animis protervitas puerilis excluditur, et introducitur sacrosancta religio. igitur et repudiatis nugis theatricis et poeticis, divinarum Scripturarum consideratione et tractatione pascamus animum atque pote
Abbreviated transcription (Latin):
uerum. quod non uenit & transit. sed sẽꝑ
eodẽ modo manet. quis sit modus inter pretan¬
de allegoriȩ quȩ ꝑsapientiam dicta creditur
inspũ scõ. utrum a uisibiliorib antiquiorib
i uisibila recentiora eam ꝑducere sufficiat an
usq ad animae affestiões. atq naturam᷑. anꝰq
ad incommnutabilẽ aec̾nitatẽ: an aliȩ signaficet
gesta uisibilia. aliȩ mocus aĩoꝵ. aliȩ legem
aeternitatis. an aliquȩ inuemantur inquib
hec omna uestiganda sint. & quȩ sit stabił
fides siue historica & temporalis. siue spi¬
rituał & aeterna. ad quamomnis interp̃¬
finis ẽ omnium bonaꝵ actionum. fides
roꝵ temporalium. & quid int̾sit. inter
allegoriam historiȩ. & allegoriã facti. &
allegoriam sermonis. & allegoriam sacram̃
enda sit. Habet enim omnis lingua.
sua quedã propria genera locutionum
Quȩ cum in aliam linguam tranferunt᷑
uidentur absurda. quid prosit tanta lo¬

Expanded text:
verum, quod non venit et transit, sed semper verum, quod non venit et transit, sed semper eodem modo manet. Qui sit modus interpretandae allegoriae, quae per sapientiam dicta creditur in Spiritu sancto: utrum a visibilibus antiquioribus ad visibilia recentiora eam perducere sufficiat; an usque ad animae affectiones atque naturam, an usque ad incommutabilem aeternitatem: an aliae significent gesta visibilia, aliae motus animorum, aliae legem aeternitatis; an aliquae inveniantur, in quibus haec omnia vestiganda sint. Et quae sit stabilis fides, sive historica et temporalis, sive spiritualis et aeterna, ad quam omnis interprefinis est omnium bonarum actionum, fides rerum temporalium. Et quid intersit inter allegoriam historiae, et allegoriam facti, et allegoriam sermonis, et allegoriam sacramenenda sit. Habet enim omnis lingua sua quaedam propria genera locutionum, quae cum in aliam linguam transferuntur, videntur absurda. Quid prosit tanta lo
Abbreviated transcription (Latin):
nec erit: quasi ad huc non sit. Quare sola ip̃¬
sa uerissime dicere potuit humane menti.
Egosum qui sum. Et de illa uerissime dici
possimus in herere. ob uirgemus saltem
nostra fantasmata. et tam nugatorios & de¬
ceptorios ludiͦs de spectaculo mentis eicia¬
mus. Utamur gradib: quos nob diuina
prouidñtia fabricare dignata ẽ. bum enĩ
figmentis ludicris. nimium delectati. eua¬
nesceremus in cogitationib nris. & totam
uitam inquedam uana somnia uertere¬
mus rõnabili creatura seruiente legibus sui
ꝑ sonos ac luteras. Ignẽ. fumum. nubem
columbam quas quędam uerba uisibilia
cum infantia nrã parabolis. & similitu¬
dinib quodam modo lude. & interiores
ocłos nr̃os luto huiuscemodi curare. non
asꝑnata ẽ in effabił miseri cordia dĩ.
Distinguamus gͦ quam fidem. debeamꝰ
historiȩ. qnam fidem debeamus intelli¬
gentiȩ. quid mandemꝰ memoriȩ. uerũ
eẽ nescientes. s credentes. tamen et ubi sit

Expanded text:
nec erit, quasi adhuc non sit. Quare sola ipnec erit, quasi adhuc non sit. Quare sola ipsa verissime dicere potuit humanae menti, Ego sum qui sum; et de illa verissime dici possumus inhaerere, objurgemus saltem nostra phantasmata, et tam nugatorios et deceptorios ludos de spectaculo mentis ejiciamus. Utamur gradibus quos nobis divina providentia fabricare dignata est. Cum enim figmentis ludicris nimium delectati evanesceremus in cogitationibus nostris, et totam vitam in quaedam vana somnia verteremus; rationali creatura serviente legibus suis, per sonos ac litteras, ignem, fumum, nubem, columnam, quasi quaedam verba visibilia, cum infantia nostra parabolis ac similitudinibus quodammodo ludere, et interiores oculos nostros luto hujuscemodi curare non aspernata est ineffabilis misericordia Dei. 99. Distinguamus ergo quam fidem debeamus historiae, quam fidem debeamus intelligentiae, quid mandemus memoriae, verum esse nescientes. sed credentes tamen. Et ubi sit
Abbreviated transcription (Latin):
manifesta sunt. ꝑ hanc enim intelligo ue¬
ra eẽ quȩ dicta sunt. & hȩc me intelligere
ꝑhanc rursus intelligo. Et hȩc rursꝰ x rͥs
cum quisque se aliquid intelligere intellig
& idipsum rursus intelligit in infinitum ꝑ¬
gere intelligo. & nulla hic eẽ spatia cuiusq
tumoris aut uolubilitatis intelligo. It itelli¬
go & non me posse intelligere nisi uiuam.
& me uiuatiorẽ intelligendo fieri certus in.¬
celligo. &aterna enim uita. uitam tempo¬
ralem uiuacitate ipsa suꝑat. ne quid sit et̃¬
nitas nisi intelligñdo ꝯspicio. Centis aspec¬
tu omnem muntabilitatem. ab etnitate se¬
iungo: e in ipsa acternitate nulla spatia
temporis cerno. quia spatia temporis prett¬
ritis. et futuris rerum motib constant. Ni¬
chil autẽ preterit mȩtno. et nichil futurũ
est. quia & quod preterit eẽ desinit & qđ
futurum ẽ: nondum eẽ cepit. Aeternitas aũ
tantum modo ẽ nec fuit. quasi iam non sit

Expanded text:
manifesta sunt. Per hanc enim intelligo vemanifesta sunt. Per hanc enim intelligo vera esse quae dicta sunt, et haec me intelligere per hanc rursus intelligo. Et hoc rursus et rursus cum quisque se aliquid intelligere intelligit, et idipsum rursus intelligit, in infinitum pergere intelligo, et nulla hic esse spatia cujusquam tumoris aut volubilitatis intelligo: intelligo etiam non me posse intelligere, nisi vivam, et me vivaciorem intelligendo fieri, certius intelligo. Aeterna enim vita vitam temporalem vivacitate ipsa superat: nec quid sit aeternitas, nisi intelligendo conspicio. Mentis quippe aspectu omnem mutabilitatem ab aeternitate sejungo, et in ipsa aeternitate nulla spatia temporis cerno; quia spatia temporis praeteritis et futuris rerum motibus constant. Nihil autem praeterit in aeterno, et nihil futurum est; quia et quod praeterit, esse desinit, et quod futurum est, nondum esse coepit: aeternitas autem, tantummodo est; nec fuit, quasi jam non sit;
Abbreviated transcription (Latin):
is latrocinantia. non intelligentib ꝗͣ
late patea ⁊ quod dictum est. Gauete
a simulatris. Itaq alii per innume¬
rabiles mundos uaga cagitatioẽ uolutati sunt alii
deam ec̃ non posse nisi corpus igneum putauerõ
alu candorẽ lucis immensȩ. per infinita spatia
usquequaq porrestii. ex una parte tamen. qͣsi
nigro quodam cuneo fissum. duo diuersa reg¬
na opinantes. et talia rebus ꝯstituentes prinai¬
pia cum sius fantasinatib fabulati sunt. Quos
si iurare cegam. utrum hȩc uera ec̃ sciant :
fortasse non audeant. s uicissim dicant᷑. Qruib
querant. qua eis apparet. Et certum ẽ aliud
eẽ credẽ aliud intelligere. iurarent & ipsi
nec ocłis uidi non posse istam lucẽ. neccu
aliqua locorum uastitate cogitari. & nus¬
quam non presto eẽ querentib. & nichil
ea certius atq serenius inueniri. Quȩ rurs
omnia. quȩ de hac luce mentis. nunc a me
dicta sunt. nulla aliã quam eadem luce

Expanded text:
is latrocinantia, non intelligentibus quam is latrocinantia, non intelligentibus quam late pateat quod dictum est: Cavete a simulacris . 96. Itaque alii per innumerabiles mundos vaga cogitatione volutati sunt. Alii Deum esse non posse, nisi corpus igneum putaverunt. Alii candorem lucis immensae per infinita spatia usquequaque porrectum, ex una tamen parte quasi nigro quodam cuneo fissum, duo adversa regna opinantes, et talia rebus constituentes principia, cum suis phantasmatibus fabulati sunt. Quos si jurare cogam utrum haec vera esse sciant, fortasse non audeant, sed vicissim dicant: Tu igituquaerant, qua eis apparet et certum est aliud esse credere, aliud intelligere; jurarent et ipsi, nec oculis videri posse istam lucem, nec cum aliqua locorum vastitate cogitari, et nusquam non praesto esse quaerentibus, et nihil ea certius atque serenius inveniri. 97. Quae rursus omnia, quae de hac luce mentis nunc a me dicta sunt, nulla alia quam eadem luce
Abbreviated transcription (Latin):
palia cognitioni datur. et artificio. & compre¬
hensioni ueritatis. ad quam nullo modo per¬
ueniunt. qui foris eam querunt. Itaq in
tantas nugas. & turpitudines mersi sumus
ut cum interrogati. quid sit melius. ue¬
rum an falsum. ore uno respondemus
uerum et̃ melius iocis & ludis. tamen ubi
nos utiq non uera s falsa delaꝰ¬
tant multo propensius. quam preceptis ip¬
sius ueritatis hereamiis. ita nostro iuditio
& ore punimur. aliud roẽ approbantes.
aliud uanitate sectantes. Tam dru autẽ
ẽ ludicrum. & ioculare aliquid. quã¬
diu noiumus. in cuius ueri comparatioe
rideatur. Sliligendo talia excidimus a
uero. & non iam inuenimus quarum reꝵ
imitamenta sint. quib tanquam primis
pulcris in hiamus. & ab eis recedentis a.¬
plexamur nostra fantasmata. Nam rede¬
untib nobis adinuestigandã ueritatem
ipsa in itinere occurrunt & nos tranbire
non sinunt. nullis uirib s magnis insidi¬

Expanded text:
palma cognitioni datur, et artificio, et comprepalma cognitioni datur, et artificio, et comprehensioni veritatis: ad quam nullo modo perveniunt qui foris eam quaerunt. 95. Itaque in tantas nugas et turpitudines mersi sumus, ut cum interrogati quid sit melius, verum an falsum, ore uno respondeamus, verum esse melius; jocis et ludis tamen, ubi nos utique non vera, sed ficta delectant, multo propensius quam praeceptis ipsius veritatis haereamus. Ita nostro judicio et ore punimur, aliud ratione approbantes, aliud vanitate sectantes. Tamdiu autem est ludicrum et joculare aliquid, quamdiu novimus in cujus veri comparatione rideatur. Sed diligendo talia excidimus a vero, et non jam invenimus quarum rerum imitamenta sint, quibus tanquam primis pulchris inhiamus, et ab eis recedentes amplexamur nostra phantasmata. Nam redeuntibus nobis ad investigandam veritatem, ipsa in itinere occurrunt, et nos transire non sinunt, nullis viribus, sed magnis insidi
Abbreviated transcription (Latin):
Am uero cuncta spec tacula. & omnis
illa quȩ appellatur curiositas. quid ali¬
ud querit. quam de reꝵ cognitione letia¬
am: Quid gͦ ammirabilius. quid speciosiꝰ
ipsa ueritate. ad quã spectator omnis ꝑ¬
uenire se cuꝑe confitetur. cum uchemĩt
ne fallatur inuigilat. & inde se iactat. si¬
aliquid acutius ceteris. & uiuatius. inspa¬
tando cognoscat. & iudicet : Ipsum deni¬
q prͦstigiatorem. nichil aliud. quam fal¬
latiam prositentẽ diligenter intuentur
& caxtissime obseruant. Et si eluduntur
quia sua non possunt. illuis delectant᷑
scientia qui ȩos eludit. Nam et si et ille
nesciret quibꝰ causis. fallantur intuen¬
tes. uel nescire credetur. parit̾ erranti.
naillus plauderet. Siquis autem depopło unꝰ
eum dephenderit maiorẽ illo laudem se
mereri putat. non ob aliud. nisi quia decipi
falliq non potuit. Si autem multis aꝑtus
sit. non ille laudatur . s irridentur cetcri.
qui talia dep̃ hende. nequeurit. Ita omnis

Expanded text:
iam uiam uilla quae appellatur curiositas, quid aliud quaerit quam de rerum cognitione laetitiam? Quid ergo admirabilius, quid speciosius ipsa veritate, ad quam omnis spectator pervenire se cupere confitetur, cum vehementer ne fallatur invigilat, et inde se jactat si quid acutius caeteris, et vivacius in spectando cognoscat et judicet? Ipsum denique praestigiatorem, nihil aliud quam fallaciam profitentem, diligenter intuentur, et cautissime observant; et si eluduntur, quia sua non possunt, illius delectantur scientia qui eos eludit. Nam si et ille nesciret quibus causis fallantur intuentes, vel nescire crederetur, pariter erranti nullus plauderet. Si quis autem de populo unus eum deprehenderit, majorem illo laudem se mereri putat, non ob aliud, nisi quia decipi fallique non potuit. Si autem multis apertus sit, non ille laudatur; sed irridentur caeteri qui talia deprehendere nequeunt. Ita omnis