comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nat᷑ȩ conseruare bonum nat᷑ale quod habuit:
sed ꝑ illud non potuit ecernum illud bo¬
num. qd uec lum habuit adipisci. Neq e¬
nim aduttam suꝑiorem obtinendam meri¬
tum illi foret. si aut uitaret uite noxia. aut
que salubͥa sunt appeteret siue adutͣm libet
mediis uteretur: qm̃ inhis õibus non tam p̃¬
cipientis affectus: tum quam commoduni
obedieutis actenderet. ¶taq ut homo suꝑ
hanc uitam aliquid meret᷑. necesfarium
litilitatem. quaui precipientis dilectionẽ
plesti amplius quod adexꝑiendam obedi¬
eutiam hominis. illi precipiatur cum totũ
qã aduitam pertinet humanã. in precepto
natẽ contineat᷑: Quec̃q enim pꝑter hõmẽ
facta sunt. aut necessaria uite sunt huuia
& ꝑtinent adphibitionẽ: aut media. &
ꝑtinent ad concessionẽ. Wandatum aut̃
disciplinȩ. neq de preceptioẽ. neq cde phibi¬
tione. nat᷑ali suini poterat: nesiuł eadem
p̃cipet ds̃. aut phiberet. quȩ pͥus p̃ciperat.

Expanded text:
ae conservare bonum naturale quod habuit, sed per illud non potuit aeternum bonum illud quod necdum habuit adipisci. Neque enim ad vitam superiorem obtinendam meritum illi foret, si aut vitaret huic vitae noxia, aut quae salubria sunt appeteret, sive ad utrumlibet mediis uteretur, quoniam in his omnibus non tam praecipientis affectum quam commodum obedientis attenderet. Itaque ut homo super hanc vitam aliquid mereretur, neceutilitatem quam praecipientis dilectionem t amplius quod ad experiendam obedientiam hominis illi praecipiatur, cum totum quod ad vitam pertinet humanam, in praecepto naturae contineatur? Quaecunque enim propter hominem facta sunt: aut necessaria sunt vitae humanet pertinent ad prohibitionem; aut media, et pertinent ad concessionem. Mandatum autem disciplinae neque de praeceptione neque de prohibitione naturali sumi poterat; ne si vel eadem praeciperet Deus aut prohiberet quae prius praeceperat
Abbreviated transcription (Latin):
humq scĩe boni ⁊ mali: & fliuiuis egredie¬
batur de loco uoluptatis ad irrigandum
paradisum: qui in de diuiditur in .iiiͬi. capi¬
ta. patet gͦ qͣnte amenitatis locus ille suit:
inquo natura hominis ad huc a corupciõe
aliena foueri ac nutriri debuit : qui fonti¬
b ⁊ fluminib irruguus: arborib oĩ genis
srondosus ⁊ nemorosus fructu tam pulcro

Expanded text:
 fluvius egrediebatur de loco voluptatis ad irrigandum paradisum, qui inde dividitur in quatuor capita . Patet ergo quantae amoenitatis locus ille fuit in quo natura hominis adhuc a corruptione aliena foveri ac nutriri debuit, qui fontibus et fluminibus irriguis, arboribus omnis generis frondosus et nemorosus, fructu tam pulchro
Abbreviated transcription (Latin):
ł factis exp̃ssa. q̃ oĩa hio enumerari
nonpossũt. Multa enĩ ft̃. ⁊ iõ p̃sentis s̃mo¬
nis b̃uitas ea q̃ ñ capit. In sufflatio in exor
te fugatur ⁊ subruit᷑ sp̃s malignꝰ. Sicut
scͥptum ⁊ fiduit sp̃s tuus ⁊ oꝑuit eos ma¬
fugatur. Pͥmũ ad arma. scd̾ ad cela. pͥmũ a d̾defenso¬
nem. scd̃ ad inpugnationẽ. Tunsio pectoris ꝯpuncti¬
onẽ corde sig̾̃cat. pectus tund̾s. ud cogitõnis uane ⁊
desid̾ia pͣua de corde pellantur. Inclinatio capitis ge¬
nuũ incuruatio. siue p̃stratio humilitatem ⁊ reue¬
rentiam siue ⁊ uenie pꝰtulationẽ sig̃cant. Expansio
manuũ caritatem ⁊ affectus boni amplitudinem

Expanded text:
is expressa, quae omnia hic enumerari non possunt; multa enim sunt, et ideo praesentis sermonis brevitas ea non capit. Insufflatio in exorcte fugatur et subruitur spiritus malignus. Sicut scriptum est: Flavit spiritus tuus et operuit eos mafugatur. Primum ad arma, secundum ad tela. Primum ad defensionem; secundum ad impugnationem. Tunsio pectoris compunctionem cordis designat. Pectus tunditur, ut cogitationes vanae et desideria prava de corde pellantur. Inclinatio capitis, genuum curvatio, sive prostratio, humilitatem et reverentiam, sive etiam veniae postulationem significant. Expansio manuum charitatem et affectus boni amplitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
capacitate. ⁊ intelligentia remota sunt res¬
ponsionem nr̃am mod̾ari oportet.: ab his qͦ
dubia ñ st̃ ea que ꝓbabiliter dũr. tm̃ distin¬
guere. Ita ꝑicłm diligentis in quisitionis
nullũ erit. si p̃sũptio t̃merarie assertionis

Expanded text:
a sunt, responsionem nostram moderari oportet, et ab iis quae dubia non sunt, ea quae probabiliter dicuntur tantum distinguere. Ita periculum diligentis inquisitionis nullum erit, si praesumptio temerariae assertionis
Abbreviated transcription (Latin):
pͥus qm peccaret. ⁊ qͣlis fucurus fuiss si uon
peccass ⁊ incorꝑe ⁊ inaĩa mortał an uimortał.
passibilis an inpassibł: det̾mino inferioris
uite & de transitu adsuꝑiorem. de qualitał ⁊
mnͦ nisuendi. de ꝓpagatione filioꝵ de uita. de
m̃itis. nascentium ab ip̃o ⁊ seq̃ntu m pͦ ip̃m.
⁊ multa alia qͦ licet aliq̃n curiositate que¬
rant᷑: utilit̾ tñ sciunt᷑ sic̃ disc̾tione discuti¬

Expanded text:
futurus fuisset si non peccasset et in corpore et in anima, mortalis an immortalis; passibilis an impassibilis. De termino inferioris vitae, et de transitu ad superiorem; de qualitate et modo vivendi, et de propagatione filiorum, de vita et de meritis nascentium ab ipso, et sequentium post ipsum, et multa alia quae, licet aliquando cum curiositate quaeruntur, utiliter tamen sciunt
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥd inuisibił. Quanto loco c̃atura. corporea
intoto uisibił. ⁊ intoto tp̃rał. Post pͥmas gͦ
causas increatas ⁊ inuisibiles ꝑabit. ꝯsid̾atio.¬
⁊ ꝓcedit ad angłicam naturam tdualem&. i
inuisibilem. Deinde ad humanam insibilems
⁊ rõnalem dequa ꝓpositum pͥmũ fuitilit ꝙ¬

Expanded text:
aliquid visibilis. Quarto loco creatura corporea in toto visibilis et in toto temporalis. Post primas ergo causas increatas et invisibiles exibit consideratio,det ad angelicam naturam rationalem et invisibilem. Deinde ad humanam visibilem et rationalem, de qua propositum primum fuit ut c
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ que ex ea sunt. Que ini ea sunt et̾na st̃.
nec gͣdum hñt. nec successionẽ. ꝗm̃ in
unitate ꝯ sistunt. ⁊ in et̾nitette ñ tͣnseunt.
Que exea sunt. creata sunt ꝑ eam. qͥ cãm
sumpsert̃ exipsa ñ subiam in ip̃a quia
diuina natura subialit̾ ex se ñ genuit.¬

Expanded text:
e ex ea sunt. Quae in ea sunt aeterna sunt, nec gradum habent nec successionem, quoniam in unitate consistunt et in aeternitate non transeunt. Quae ex ea sunt creata sunt per eam, quae causam sumpserunt ex ipsa non substantiam in ipsa; quia divina natura substantialiter ex se n
Abbreviated transcription (Latin):
dnuĩ iħu diuina uirtute obiesta adiurantes ełi
ut egrediatur ab ill. Recte gͦ pꝰ catetitationẽ
exoicismus seqr ut abeo quilam fide instructꝰ
est adu̾saria uirtus pellatar. T̃ na quippe
st̃ usq ad susceptionem nouicatis ꝑficienda.
quib baptiraudus quasi ꝯcipitur ⁊ nutritur
usq ad integritate noue inte ꝓraoueatur.
H autem sunt catecisim exoicisii. nõnos.
pͥmũ itaq caterizatur baptizandus. ut ad
fidem pͥo moueatur uoluntatis arbittio.
Deuide cxorcitatur ut abeo diaboli potes¬
illusio. forma gͥ gorcisini ñ hc̃ modum ꝑfi¬
citur. Signatur pͥmo baptitandus crucis
oĩa nr̃a sacramenta ꝯplentur. ⁊ orã diabo¬
li fĩgmenta frustãtur. pꝰ ea datur sal b eue¬
dictum in os eiꝰ ut sapientia contlitus fe¬
tore careat iniquitatis. ⁊ ultra ñ putces¬
cat aũiib uicioꝵ. De inde exsufflatur
tanguntur ei aures ⁊nares cum saluia

Expanded text:
ni Jesu divina virtute objecta; adjurantes eum ut egrediatur ab illis. Recte ergo post catechizationem exorcismus sequitur, ut ab eo qui jam fide instructus est, adversaria virtus pellatur. Tria quippe sunt usque ad susceptionem novitatis perficienda, quibus baptizandus quasi concipitur et nutritur, et usque ad integritatem novae vitae promovetur. Haec autem sunt catechismi, exorcismi, orationes. Primum itaque catechizatur baptizandus, ut ad fidem proprio moveatur voluntatis arbitrio. Deinde exorcizatur ut ab eo diaboli potesillusio. Forma igitur exorcismi in hunc modum perficitur. Signatur primo baptizandus crucis omnia nostra sacramenta complentur, et omnia diaboli figmenta frustrantur. Postea datur sal benedictum in os ejus, ut sapientia conditus fetore careat iniquitatis, et ultra non putrescat a vermibus vitiorum. Deinde exsufflatur tanguntur ei aures et nares saliva,
Abbreviated transcription (Latin):
lemus. Trina ⁊̃ inm̃sio tͥtia ⁊ cogitatioĩs.
locucionis. ⁊ oꝑationis emundatio. Comple¬
tis autem baptisini sacͤmentis pꝰ quam. lap¬
tiratus a fonte ascendit sacro cͥsmate in
merito de raceps banus apeletur cho¬
eres cegni⁊ głe sacma utitione estectꝰ.
Exinde traditur xͥauo uestis can dida ut qui pͥme
natiuitatis decorem uectatis pannis obfuscau̾ait
babitu geñationis głe p̃serat indum̃tum. Tegit᷑¬
⁊̃ pꝰtac᷑m. unctionen eiꝰ capud sacͦ uelimine ut
intelligiat sediademate regni ⁊ sacdotali dignita.¬
te potiri. Adultimum datur cereuꝰ acceasus ĩ
manii eꝰ qiatiniis inplere docratur iltꝰ̾ eũ głicũ

Expanded text:
lemus . Trina enim immersio, trina est cogitationis, locutionis et operationis emundatio. Completis autem baptismi sacramentis, postquam baptizatus a fonte ascendit, sacro chrismate in merito deinceps Christianus appelletur, cohaeres regni et gloriae sacra unctione effectus. Exinde traditur Christiano vestis candida, ut qui primae nativitatis decorem vetustatis pannis obfuscaverat, habitu regenerationis, gloriae praeferat indumentum. Tegit sacram unctionem ejus caput sacro velamine, ut intelligat se diademate regni et sacerdotali dignitate potiri. Ad ultimum datur cereus accensus in manum ejus, quatenus implere doceatur illud evangelicum
Abbreviated transcription (Latin):
Uis o ꝯplecis uenit sa cerdos ad fontem
scificat ꝯstare sciatur. Sicut scͥptũ ⁊̃. hic ÷ qui
baptitat. Sic eñi nec abono meluis datur. nͨ
a malo peiꝰ accipt. ꝙ sc̃itas sacram̃ti di ñ in me¬
rito menistrantiũ s scĩficantis uirtute ꝑsicit᷑.¬
Traditur ⁊̃ noue uite auditorib simb olũ fid̾i
in quo apłice docttine forma ꝯsistit. pꝰtremo
oblatus adbaptismum paruulus ⁊ in t̾roga
pondet. ut qui aliena iniquitate obligatus
est aliena fide ⁊ ꝯfessione soluatur. pꝰ abrenũ¬
ciationem siãm ungitur oleo sacro inpeceore
tanꝗͣ mumatur adũsus hostem ne ei de in¬
ceps in munda ⁊ noxia ꝑsuad̾ possit. Ungit᷑
int̾ scapłas uiuigoi portandi hoñis : ut for¬
titudinem accipiat adportandum honus
dñi. Orinde int̾rogatur si c̾clat ind̾m pr̃em.¬

Expanded text:
His ergo completis, venit sacerdos ad fontem: sanctificat constare sciatur, sicut scriptum est: Hic est qui baptizat . Sic enim nec a bono melius datur, nec a malo pejus accipitur, quia sanctitas sacramenti non in merito ministrantium, sed inTraditur etiam novae vitae auditoribus symbolum fidei, in quo apostolicae doctrinae forma consistit. Postremo oblatus ad baptismum parvulus, et interrogatpondet, ut qui aliena iniquitate obligatus est, aliena fide et confessione salvatur. Post abrenuntiationem factam, ungitur oleo sacro in pectore tanquam muniatur adversus hostem, ne ei deinceps immunda et noxia persuadere possit. Ungitur et inter scapulas, ubi vigor portandi oneris est, ut fortitudinem accipiat ad portandum onus Domini. Deinde interrogatur an credat in Deum Patrem
Abbreviated transcription (Latin):
tur a nob̾: sic̃ ⁊̃ gaudium tristicia. timor.
⁊ amiorque subsistunt in nob̾. ⁊ sentiunt᷑
a nob̾: nullo hoꝵ modor. in uisibilia di cõ¬
p̃henduntur: a ñob̾: que credi solũ possito:
nec in corpoub subsistunt: neq in simili¬
tudine aliqua. imaginabilit̃ ab animo
comp̃hendi possunt: q longe omnem si¬
militudinem ⁊ corpor ⁊ corporaliũ sue dr¬
uinitatis ⁊ puritatis excellentia transcen¬
dunt: neq quẽadmodum illa que in no¬
bis: sunt ⁊ sentiuntur a nob: qm̃ nec¬

Expanded text:
timor et amor, quae subsistunt in nobis et sentiuntur a nobis: nullo horum modorum invisibilia Dei comprehenduntur a nobis quae credi solum possunt, nec in corporalibus subsistunt. Neque in similitudine aliqua imaginabiliter ab animo comprehendi possent, quia longe omnem similitudinem et corporum et corporalium suae divinitatis et puritatis excellentia transcendunt. Neque quemadmodum illa quae in nobis sunt et sentiuntur a nobis;
Abbreviated transcription (Latin):
eccła qmuus cũ ꝑfectis oculta sactam̃toꝵ
d̾i tumari ñ ualeant: qr tñ se ab illoꝵ. so¬
cietate ñ diuidunt: quasi uixta eos posta
ineadem fide ⁊ sƿet bñ oꝑando se pascunt.
Si gͦ fides aliquando cum cognitione. ẽ:
qnͣ scitur quod creditur. Aliquando sine
cognitiour qñi sienti tiñ ⁊ cred enti ddit᷑.
Necẽẽ ⁊ tñ semꝑ aliquã ẽẽ cognitionem cũ fide.
que ip̃am fidem ꝑ intentionem dirigat: quia
si nicħ ex hiis que credenda st̃ cognosceretur:
ñ brẽt fides quo se ꝑincentionẽ inbono oꝑe
dirigeret: neq ad quid bñ oꝑando spem suã
excitaret. S aliud ÷ inquibdam cognitio¬
nem fide transcendere: allud illa q̃ nunquã
ignoranda st̃ credendo nescire. Illic m̾itum
fides hc̃. uͥ ⁊̃ cognitionem ñ discernit: hic

Expanded text:
amvis cum perfectis occulta sacramentorum Dei rimari non valeant; quia tamen se ab illorum societate non dividunt quasi juxta eos positi in eadem fide et spe bene operando se pascunt. Sic ergo fides aliquando cum cognitione est, quando scitur quod creditur; aliquando sine cognitione, quando scienti tantum et credenti creditur. Necesse est tamen semper aliquam cognitionem esse cum fide quae ipsam fidem per intentionem dirigat; quia si nihil ex his quae credenda sunt cognosceretur, non haberet fides quo se per intentionem in bono opere dirigeret, neque ad quid bene operando spem suam excitaret. Sed aliud est in quibusdam cognitionem fide transcendere; aliud illa quae nunquam ignoranda sunt credenda nescire. Illic meritum fides habet ubi etiam cognitione non discernit; hic
Abbreviated transcription (Latin):
credit. Qui autẽ nich in celligit. nicħ credit.
qͣuis aliqu cred̾e possit. qͦd ñ intelligit. Nam
⁊ fides ÷ ⁊̃ de fide qua creditur qͦd nescitur:
qi scienti ⁊ credenti creditur Ille enim qui
credenti credit ñ conuenient̃ cred̾e dicitur.
quod ille credit cui credit: ⁊ si nescrat illud
quid sit quod credit ⁊ scit cui credit. Tales st̃
simplices inscã eccł̃ia. qͥ ꝑfectorib credentib
⁊ cognoscentil credunt: qͥ nimirũ in sua sim

Expanded text:
autem nihil intelligit nihil credit, quamvis aliquando credere possit quod non intelligit. Nam et fides etiam est de fide qua creditur quod nescitur, quia scienti et credenti creditur. Ille enim qui credenti credit, non inconvenienter credere dicitur quod ille credit cui credit; et si nesciat illud quid scit quod credit, et scit cui credit. Tales sunt simplices in sancta Ecclesia qui perfectioribus credentibus et cognoscentibus credunt, qui nimirum in sua
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ. ł non ẽẽ. creditur. ad hanc cognuti onem
si fides accedat ut credatur quod audiebat᷑
⁊ incelligebatur: ⁊ credulitas in cognitiõe
⁊inuemt᷑ in credulitate fid̾i sub̾a. incogn¬
tione mat̾ia. pͣ autẽ cognitio hꝰmͦi sine

Expanded text:
esse vel non esse creditur. Ad hanc cognitionem si fides accedat ut credatur quod audiebatur et intelligebatur, est credulitas in cognitione, et invenitur in credulitate fidei substantia, in cognitione materia. Potest autem cognitio hujus sine
Abbreviated transcription (Latin):
bens exera se mundũ intra se deum: ⁊ acce¬
ꝑat ocłm quo extia se mundum uideret:
⁊ ea que in mundo erant: ⁊ hic erad ocłs
carnis. Aliũ ocłm acceꝑat. qͦ se ipãm ind̾et:
⁊ ea que inip̃ã erant. hic ⁊̃ ocułꝰ rõnis. Alũ
rur sum occłm acceꝑat quo intra se dm̃ uide¬
ret & ea queindeo ecant: ⁊ hic ÷̃ oculus con¬
templationis. hos gͥ oculos quã diu aĩa aꝑ¬
tos ⁊ teuelacos habebat: clare udebat. ⁊
reste disdernebat. pꝰ quam autẽ tenebro pec¬
rõnis lippus effectus: ut dubie uideret. So¬
bus ille oculus quiextrinsetꝰ fuit. in sua cla¬
ritate ꝑmansit: qui quãdu lum̃ clarum¬

Expanded text:
bens extra se mundum, intra se Deum, et accebens extra se mundum, intra se Deum, et acceperat oculum quo extra se mundum videret et ea quae in mundo erant: et hic erat oculus carnis. Alium oculum acceperat quo seipsam videret et ea quae in ipsa erant, hic est oculus rationis. Alium rursum oc ea quae in Deo erant, et hic est oculus contemplationis. Hos igitur oculos quandiu anima apertos et revelatos habebat, clare videbat et recte discernebat; postquam autem tenebrae pecet; oculus autem rationis lippus effectus ut dubie videret. Solus ille oculus qui exstinctus non fuit in sua claritate permansit, qui quandiu lumen habet clarum
Abbreviated transcription (Latin):
Gͣ d̾s credi pot̃: comp̃hendi oino non pot᷑.
Dicis mͥ. Quid dicam: quid ⁊ d̾s ⁊ oͦ tibi
Saltem inquis. Quid oogitabo qñ cogitare
uolo quid ⁊ d̾s c Amplius dico: qi incogita¬
scd̃m aliquid dici ł cogitari ñ pot̾: dici õĩno
⁊cogitari ñ pot̃. quid gͦ dices ⁊ cogitabis:
cũ uł quod ds ⁊ clr̃e ł cogitare uolueris
Sit̾tam cogitas: si celum cogitas: si oĩa q̃
uelles. ⁊ corpꝰ ostendetes: quał similitudo ħ
cem distat: ꝗͣ ille qͥ fecit abeo quod fecit:
Non pot̃ cogitari d̃s quid ÷ ⁊̃ si credi pot̃ q
postolꝰ. Nec oculus uidit. nec auris audiuit.
nec incor hoĩs ascendit. hoo ÷ illud qͦd dr̃e¬
uoluimꝰ. si tñdre possumꝰ: quod cogitare non
possumꝰ: quod nec ocłs uidit. nec auris au¬
diuit. qi sensu ñ ꝑcipitur: nec incor hõĩs
ascendit: qr cogitatione ñ comprehenditur.
Btant eni tͥa quedam corpus ⁊ sp̃s. ⁊ deus:¬
⁊ corpus quidem mundus erat: aĩa sp̃s:⁊
ipsa aĩa quasi in medio quodam eiat. ha¬

Expanded text:
s credi potest, comprehendi omnino non potest. Dicis mihi: Quid dicam? Quid est Deus? Ego tibi Saltem, inquis, quid cogitabo quando cogitare volo quid est Deus? Amplius dico quia incogitasecundum aliquid dici vel cogitari non potest, dici omnino et cogitari non potest. Quid ergo dices vel cogitabis, cum id quod Deus est dicere vel cogitare volueris: Si terram cogitas, si coelum cogitas, si omnia quvelles et corpus ostenderes, qualis similitudo haec cem distat, quam ille qui fecit ab eo quod fecit. Non potest cogitari Deus quid est, etiam si credi potest postolus, nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit ; hoc est illud quod dicere possumus quod cogitare non possumus. Quod nec oculus vidit, nec auris audivit, quia sensu non percipitur. Nec in cor hominis ascendit; quia cogitatione non comprehenditur. Erant enim tria quaedam: corpus et spiritus et Deus: corpus quidem mundus erat, anima spiritus. Et ipsa anima, quasi in medio quodam erat ha
Abbreviated transcription (Latin):
ma pars. Dc fide septẽ ẽẽ inqͥrendaar
uolentib septem inqͥ¬
renda ꝓponimꝰ: quid
sit fides: inquo con¬
stat sides: de increm̃¬
to fidei: de his que
ꝑtinent ad fidem: Si abinitie ẜ tẽpoꝵ

Expanded text:
MUM. De fide septem esse inquirenda. volentibus, septem inquirenda proponimus. Quid sit fides. In quo constat fides. De incremento fidei. De his quae pertinent ad fidem. An ab initio secundum
Abbreviated transcription (Latin):
lutis effectus ñ impeditur : ⁊ si sac̾mentũ
quod inuera uoluncate. ⁊ desiderio ÷ articło
necessitatis excluditur. Ubi autem trra si¬
mul hr̃i possunt. siue ꝑicło salutis nulla¬
tenus ab ẽe. posst̃: ꝙ nec fides m̃um ht̃.
si dum pot̃ oꝑari negligit nec opꝰ bomun ÷
aliqͥd si sine fide sit. ⁊ tursum fides oꝑans
hõiem scĩficare ñ sufficit: si cam q̃ in sac̃¬
mentis di ꝯstat sãficationẽ susciꝑe con¬
tempnit. Tria gͦ simulsc̾: fides sac̾mentũ.
⁊ opꝰ. Infide xͥana: fortitudo tribuitur.
In sacramentis arma. In oꝑib uͦ bons:
tela contra drabolum pugnatur o:
De fide septẽ. ẽt inquirenda: partis.

Expanded text:
effectus non impeditur etiam si sacramentum quod in vera voluntate et desiderio est, articulo necessitatis excluditur. Ubi autem tria simul haberi possunt, sine periculo salutis nullatenus abesse possunt, quia nec fides meritum habet si dum potest operari negligit, nec opus bonum est aliquid si sine fide fit. Et rursum fides operans hominem sanctificare non sufficit, si eam quae in sacramentis Dei constat sanctificationem suscipere contemnit. Tria ergo simul sunt, fides, sacramentum, et opus. In fide, Christiano fortitudo tribuitur, in sacramentis, arma; in operibus bonis, tela contra diabolum pugnaturo. De fide septem esse inquirenda.
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃i pot̃: ꝓficiunt tñ ad sc̃ificationẽ. qr hiis
uirtus exerceri. & gĩa amplior ac quiri potest.
ut aqͣ asꝑsionis. ⁊ susceptio cineris. ⁊ similia.
Sunt rursum alia sacͤmenta que ad ħ solũ ĩ¬
stituta. eẽ. uidentur: ut ꝑ ip̃a ea que cet̾is sa¬
cramentis sc̃ificandis ⁊ instituendis necc̃ia
sonas insacris ordinib ꝑfaciendis: ł inbis
que adhabitum facroꝵ ordinũ ꝑtinent mi¬
ciandis: ⁊ cet̾is hꝰ modi. Pͥma gͦ ad salutem.
Scd̾a adexercitationem. ⁊̃ eicia ad p̃patatio¬
uem ꝯstituta st̃. his gͥ ꝓ ut rõ postulare
uidebat᷑ ꝑtractatis: ad ea que restant ex¬
Ria sane sunt que ab initio. siue

Expanded text:
eri potest proficiunt tamen ad sanctificationem, quia his virtus exerceri et gratia amplior acquiri potest, ut aqua aspersionis, et susceptio cineris, et similia. Sunt rursum alia sacramenta quae ad hoc solum instituta esse videntur, ut per ipsa ea quae caeteris sacramentis sanctificandis et instituendis necessaria sonas in sacris ordinibus perficiendis, vel in iis quae ad habitum sacrorum ordinum pertinent initiandis et caeteris hujusmodi. Prima ergo ad salutem, secunda ad exercitationem, tertia ad praeparationem constituta sunt. His igitur prout ratio postulare videbatur pertractis, ad ea quae restant exutem. Tria sane sunt quae ab initio sive
Abbreviated transcription (Latin):
cata intellimꝰ. sic̃ ꝑuisionẽ ñ nũquam
ñ eam qͣ uidemꝰ s quod uedemꝰ accipimꝰ:
sꝑantib ⁊ expectantib illa uentum cre-¬
dunt᷑. Scdm ꝗͣ acceptionẽ ñ irrõnabilit̾
⁊̃ argumentũ ñ apparentiũ d̾r: qi que¬
rõne humana ñ cõp̃hendimͦ: sola fide
nob credibilia cẽ. ⁊ uera ꝑsuademꝰ. Qd̃ si
hanc diffõnem alio mͦ exponimꝰ: possu¬
mus dr̃ẽ. quia fidẽs ñ inea quod sit. s
pectatione nr̃a: qm̃ inipsis ꝯstat bonum
nr̃m. E st gͦ fides suba rerũ sꝑandarum.
q bona intusibilia. que ꝑactum non dũ
ꝑsentia st̃. iam ꝑ sidem rncordib nr̃is sub¬
sistunt: & ipsa fides eon in nob̾ ⁊ subsisten¬
tia eor. Cũ em̃ res quelib ap̃ nos subsistãt
ilł ꝑactum. qñ uidelicet p̃sentes sensu cõ¬
p̃henduntur. ł ꝑ intellectum qñ absen¬
tes ł. ⁊̃ ñ exisfeates insimilitudine sua ⁊ in
imaginatione ꝑ intellectũ capnntur: uł¬

Expanded text:
cata intelligimus sicut per visionem nonnunquam non eam qua videmus, sed quod videmus accipimus sperantibus et exspectantibus illa ventura creduntur. Secundum quam acceptionem non irrationabiliter etiam argumentuone humana non comprehendimus, sola fide nobis credibilia esse et vera persuademus. Quod si hanc diffinitionem alio modo exponimus possumus dicere quod fides non in eo quod sit, sed spectatione nostra, quoniam in ipsis constat bonum nostrum. Est ergo fides substantia rerum sperandarum; quia bona invisibilia quae per actum nondum praesentia, sunt jam per fidem in cordibus nostris subsistunt; et ipsa fides eorum in nobis subsistentia eorum est. Cum enim res quaelibet apud nos subsistant; vel per actum, quando videlicet praesentes sensu comprehenduntur, vel per intellectum, quando absentes; vel etiam non existentes in similitudine sua et in imagin
Abbreviated transcription (Latin):
quin qͣntũ ad cumulum selicitatis ⁊ ꝑfec¬
tionem u̾itttis. plus ÷ p̃sentẽ uidere qͣm ab¬
⁊ ipsa que exp̃senti ꝯtemplatione nascit᷑.
certitudo. abusiue fides appelletur. De illa
autẽ qͥ pͥe appellatur fides: dictũ ÷. Nam
illud ÷. In alt̃o ꝯstat: ꝑ ip̃a mu illo ⁊.Inaf¬
fectu enim sub̃a fidi inuerit᷑. Incogniti¬
one macia. Aliud ÷ eñ fides qua creditur
Aliud quod fide creditur. In affectu inuenit᷑

Expanded text:
ulum felicitatis et perfectionem veritatis plus est praesentem videre quam ab ipsa quae ex praesenti contemplatione nascitur certitudo, abusive fides appelletur. De illa autem quae proprie appellatur fides, dictum est: « illud est; in altero constat quia ipsa in illo est. In affectu enim substantia fidei invenitur; in cognitione, materia. Aliud enim est fides qua creditur; et aliud quod fide creditur. In
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ ꝑearil que occulta st̃ ꝓbantur a nobis.
S quia in hac descͥptione ñ quid sit fides. s
quid faciͣt fides ostenditur: nec ea q̃ de pre¬
tentis ł de p̃sentib habetur fides difsinit᷑:
si quis plenã ac generalem diffinitionem fidi
signare uoluerit: dr̃e pot̃. fidem ẽt̃. cecitu¬
dinem qͣndam ãi de reb absentib suꝑpͣ o pi¬
nione ⁊ infra scientiã ꝯstitittã. St̃ .N. qͥdã
audiunt alt̾am qͣnicũq partẽ eligunt
ad estimacionẽ: s ñ appbant ad assitmra¬
tionem. Quãuis eim unum e duob magis pro¬
babile intelligunt: utrum tñ adluic id ipsũ
uerum sit asset̾e non p̃sumunt. hi st̃ estrman¬
tes. Alii sic alt̾am partem apꝓbaait: ut eiꝰ app¬
bationẽ ⁊ in assertionem assumant. hii sunt
credeutes. pꝰ ista gña cognitionis illud ꝑfectiꝰ
sequitur: cum res ñ erauditi solo. s ꝑsuam p¬
seritiam notificat᷑: ꝑfectus enim agnoscũt:
qͥ ipãm rem ut ÷ in sua p̃sentia cop̾hendũt

Expanded text:
ea quae occulta sunt approbantur a nobis. Sed quia in hac descriptione non quid sit fides, sed quid faciat fides ostenditur; nec ea quae de praeteritis vel de praesentibus habetur fides diffinitur, si quis plenam ac generalem diffinitionem fidei signare voluerit dicere potest: « Fidem esse certitudinem quamdam animi de rebus absentibus, supra opinionem et infra scientiam constitutam. » Sunt enim quidam audiunt alteram quamcunque partem eligunt ad existimationem, sed non approbant ad affirmationem. Quamvis enim unum ex duobus magis probabile intelligunt, utrum tamen adhuc idipsum verum sit asserere non praesumunt: hi sunt opinantes. Alii sic alteram partem approbant, ut ejus approbationem etiam in assertionem assumant: hi sunt credentes. Post ista genera cognitionis illud perfectius sequitur cum res non ex auditu solo, sed per suam praesentiam notificatur. Perfectius enim agnoscunt qui ipsam rem ut est in sua praesentia comprehendunt,
Abbreviated transcription (Latin):
dunitur fide: q̃ rõne ñ cõphendunt᷑. Quod
eium aliud augumentũ ad illa ẽ. p̃. quib
simile ⁊ cõparabile nicħ eẽ. pot᷑: Gũ utiq at¬
gumeutum uulla denus ẽẽpossettñ aliqͣm
cũ illo ad quod argum̃tũ Ẽt. ⁊̃ similitudi

Expanded text:
untur fide, ratione non comprehenduntur. Quod enim aliud argumentum ad illa esse potest, quibus simile et comparabile nihil esse potest? Cum utique argumentum nullatenus esse posset, nisi aliquam cum illo ad quod argumentum esset similitudi
Abbreviated transcription (Latin):
si fit ł ñ fic q̃ iusticia fiat ł ñ siat alt̾ius deͤda¬
tꝰ oꝑam expestat eo p̃cipue qͦd q̃dam dini¬
nat̃ scͥpturar̃ testimonia de hac re ibigue
tatis nasci uideatur. quo certe ñ leui au
trausitoria cũd̾atione discuciendasunt

Expanded text:
ustitia fiat vel non fiat alterius tractatus operam exspectat, eo praecipue quod quaedam divinarum Scripturarum testimonia de hac re ambigue tatis nasci videatur quae certe non levi aut transitoria consideratione discutienda sunt
Abbreviated transcription (Latin):
idem tͥ semꝑ dicatur. Noli gͦ ꝓpt̃ dictã dĩ confidere
si male eg̃is qi c̃tu mutaris adisllũ mutatur ad te diet̃
cia sua fec̃it iniquitatẽ. om̃s uisticie ei obluuioni tra¬
bona obluuoni tradentur. s̃i autẽ penitentia obliui¬
omtraditur. culpa unde excusatur: oͦ si penitentia
delet᷑. culpa q̃ ꝓp̃t penicentiãdimissa suerat necẽe:
tit c̃ illo gr̃a ip̃a ñ ꝑmansit. s maitata ÷ ab ip̃o qm̃ ip̃e
ad illam id̾ ẽẽ. uoluit. Uide qͥd tͥ eungłm dic̃ d̃ seruo
ueꝗͣ & integrato cui roganti adño suo debitũ om̃e
ħre noluit. & rursum ab eo ꝑdistrictionẽ iuslicie ext¬
gitur. quitqͥd ꝑlenitatem grẽ dimissũ fuit. Recte
gͦ dictum ÷ qi cũ pectantib innos debita sua dimit.¬
tere nolumꝰ uire it̃m exigitur id etiam qͦd nob̾ di
cilpa dimittebatur gra fuit ñ debitũ. Qui si sponte
gr̃am collatam abicit iustum ꝓfecto ÷ ut illi grãm
accrpisse ñ ꝓsit. S dicis mͥ. Si pꝰpenitentiã scãm pec

Expanded text:
idem tibi semper dicatur. Noli ergo propter dictum Dei confideri si male egeris, quia cum tu mutaris ad illum, mutatur ad te dictum tia sua fecerit iniquitatem, om oblivioni tradentur; si autem poenitentia oblivioni traditur, culpa unde excusatur? Ergo si poenitentia deletur, culpa quae propter poenitentiam dimissa fuerat iterum tit, cum illo gratia ipsa non permansit; sed mutata est ab eo quoniam ipse ad illam idem esse noluit. Vide quid tibi Evangelium dicat de servo nequam et ingrato, cui roganti a Domino suo debitum omne icordiam habere noluit, rursum ab eo per districtionem justitiae exigitur, quidquid per lenitatem gratiae dimissum fuit. Recte igitur dictum est, quia cum peccantibus in nos debita sua dimittere nolumus, jure iterum exigitur id etiam quod nobis deccatori dimittebatur, gratia fuit non debitum. Qui si sponte gratiam collatam abjicit justum profecto est ut illi gratiam accepisse non prosit. Sed dicis mihi: Si post poeniten
Abbreviated transcription (Latin):
gis ⁊ dm̃ ñ diligise ipẽ aũt recde diligit u̾itatẽ suam.
ꝙ iuste ꝯdẽpnat pͣuitatẽ tuã quia tñ dedicto dei ar¬
gumentum sum̃e putas. & eł sponsionẽ p̃tendis ad
defendendã iniqͥtatẽ tuã. ip̃e tͥ respondeat quaut̃
ꝯfid̾e debeas c̃ male agis ineo qͦd pͥus penitenti nem¬
am ꝓmisit. & siłr si bñ agis utrũ uło desꝑare debe¬
ad filios popłi tui. Insticia nisti ñ lib̾abit cũ: inqͣcq
die peccau̾it. ⁊ impietas impũ ñ nocebit ei: Iqͣc

Expanded text:
gis, et Deum non diligis? ipse autem recte diligit veritatem suam; et juste condemnat pravitatem tuam. Quia tamen de dicto Dei argumentum sumere putas, et ejus sponsionem praetendis ad defendendam iniquitatem tuam; ipse tibi respondeat quantum confidere debeas, cum male agis in eo quod prius poenitenti veniam promisit: et similiter si bene agis utrum ideo desperare debead filios populi tui: Justitia justi non liberabit eum in quaecunque die peccaverit et impi
Abbreviated transcription (Latin):
rentia secretoꝵ. Ecce gͦ tu quic̃q certus ẽẽ. uis: utrũ
pecc̃a tna ampliꝰ redeant q̃ semaldimissa fueriit:
Uideansꝰ gͦ ⁊ discutiamꝰ qͥd te sollicitet. pect̃ in qͥs mea
putari pecc̃a que seme dimissa sc̃ : Aliognin ran¬
tabił iudeatur cc. qͥ ñ teneat sententiam suã ⁊ tã
facile mitet nidiciũ suũ. Quomͦ mittet : In hoc ĩ¬

Expanded text:
rtus esse vis utrum peccata illa amplius redeant, quae semel dimissa fuerint; videamus ergo et discutiamus quod te sollicitet. Peccata, inquis, mea putari peccata quae dimissa sunt. Alioquin mutabilis videtur Deus qui non teneat sententiam suam, et tam facile mutet judicium suum. Quomodo mutet? In hoc, in
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd unctionis sacͣm̃tũ suꝑin firmũ it̾ari possit ad
reparandam sepiꝰ sanittitẽ. ad impetrandam sepiꝰ
peccor remissionẽ c̃ negari ñ pꝰsit ꝓead corporis sa
nitate. ⁊ siłr ꝓpeccõꝵ temissione seps itetandã eẽ
oĩonẽ. ꝑtutin sacm̃tis id̾ de monstremꝰ. qͥs dicat
hoĩẽ aqͣ asꝑsiõis semel lustratũ. ampliꝰ asꝑgi ñ pꝰse.
ampliꝰ ild̃ susciꝑe ñ deb̾e. S si forte ad hoc respon¬
dendũ existimes: qi corpꝰ semel ꝯsecratũ denuo in

Expanded text:
quod unctionis sacramentum super infirmum iterari possit; ad reparandam saepius sanitatem et ad impetrandam saepius peccatorum remissionem, cum negari non possit pro eadem corporisemissione, saepius iterandam esse orationem? Et ut in sacramentis idem demonstremus, quis dicat hominem aqua aspersionis semel lustratum amplius aspergi non posse; amplius illud suscipere non debere? Sed si forte ad haec respondendum existimes, quia corpus semel consecratam denu
Abbreviated transcription (Latin):
& ñ ht̃ bonũ istud remuñationẽ aliꝗͣ qr imputan
nitentiã git dimissũ ÷ ei pecc̃m suũ. Quã diu
penituit peccatũ suũ ñ imputabat᷑ illi. Iuã¬
diu m̃itum fuit. p̃miũ ꝑmansit. uolebas tu hãc
lib̾tatem dari hõib ut eũ m̃itũ dedissent: de pre¬
miũ accepissent. Rursũ qnplac̾et eis m̃itum
tollerent. ⁊ p̃miũ retinerent. Noneẽt eqͣ cõmu¬
tatio ista iniq ageres adu̾sus đm. si sic tuum
dares ⁊ suũ acciꝑes ut it̾m tuũ colleres ⁊ suum

Expanded text:
et non habet bonum illud remunerationem aliquam, quia imputantnitentiam egit, dimissum est ei peccatum suum. Quandiu poenituit, peccatum suum non imputabatur illi. Quandiu meritum fuit praemium permansit. Volebas tu hanc libertatem dare hominibus ut cum meritum dedissent et praemium accepissent, rursum quando placeret eis meritum tollerent, et praemium retinerent? Non esset aequa commutatio ista. Inique ageres adversus Deum si sic tuum dares et suum acciperes, ut iterum tolleres tuum et suum
Abbreviated transcription (Latin):
leiuationẽ. Unde ꝯstaro qͥ hanc qͦd qͥ unctionem
fidelĩt & de uote ꝑcipit. ꝑ eam sũ dubio ⁊ incorꝑe.
& mnanima alleuationẽ ꝙ ꝯsolationẽ actiꝑe me¬
ret᷑ si tñ expedit ut in utq alleuiet᷑. Quod si forte
corꝑis sanitatẽ & ualitudinẽ hr̃e illi ñ expedit.
illã ꝓculdubio q̃ ⁊ aĩe sanitatẽ ⁊ alleuationẽ

Expanded text:
onem. Unde constat quod qui hanc unctionem fideliter et devote percipit, per eam sine dubio et in corpore et in anima allevationem et consolationem accipere meretur; si tamen expedit ut in utroque allevetur, quod si forte corporis sanitatem et valetudinem habere illi non expedit; illam procul dubio
Abbreviated transcription (Latin):
nitenti uenia ꝓmitebatur: neq ĩo desꝑanndum
si bñ eg̃is. qr pecc̃ĩ mors ꝙ dãpnatio intendedat᷑.
b̃s tͥ de tuo respondet ñ de suo. Moritũ tuum ÷ ĩ
dicat osiliũ sirũ reuelat. Male agenti dic̃ mouetis
bñ agñti dic̃ iuues. Quid ÷ dice morieris nͥ dãpna

Expanded text:
nitenti venia promittebatur; neque ideo desperandum si bene egeris, quia peccanti mors et damnatio intentabatur. Deus tibi de tuo respondet, non de suo. Meritum tuum tibi indicat, consilium suum non revelat. Male agenti dicit, morieris. Bene agenti
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓposuero. pat̃ ꝙ ꝯtumacẽ filiũ qͣi c̃ magno furo¬
re grpulit ut ita affuct᷑ humliati diseret. set
illo in ꝯtumacia sua ꝑsistente qͣdam secreta
dispensatione ꝯsilii apr̃e mr̃ mictit᷑ ut non
qͣi a prẽ missa. s qͣi mat̾ua pietate ꝑse duc¬
mulces ꝯtumacẽ adhumilitatẽ flectat. ue¬
hem̃t prẽm iratũ nũciet se tũ int̃ uenturam
spondeat ueniam ꝓmittat. ꝯsiliũ salutis
sugg̾at int̾cessores querere suadeat. ñ nͥ mar¬
nis p̃cib prem placari pꝰse dicat. Cansã tñ rei
cui tũ inꝓposito bons uoluntatis sue fortassis
nũꝗͣ iractus fuit. s qr infirmitas humana ꝑse
delapsu surg̃e nonual: ad cor peccatoris mat̾
gr̃a mutit᷑. sac̃dos inc̃cessor q̃rit᷑ ut dĩ qͥ irat᷑
ñ frãt ꝯplacet᷑. Iuid dicam : Quis sapiens ⁊ in¬

Expanded text:
proposuero. Pater quidam contumacem filium quasi cum magno furore expulit, ut ita afflictus humiliari disceret. Sed illo in contumacia sua persistente quadam secreta dispensatione consilii, a patre mater mittitur, ut non quasi a patre missa, sed quasi materna per se piemulceat, contumacem ad humilitatem flectat, vehementer patrem iratum nuntiet, se tamen interventuram spondeat, veniam promittat, consilium salutis suggerat, intercessores quaerere suadeat, non nisi magnis precibus patrem placari posse dicat, causam tamen rei cui tamen in proposito bonae voluntatis suae fortnunquam iratus fuit. Sed quia infirmitas humana per se de lapsu surgere non valet, ad cor peccatoris mater gratia mittitur, sacerdos intercessor quaeritur, ut Deus qui iratus non fuerat, complacetur. Quid dicam? Quis sapiens
Abbreviated transcription (Latin):
non inputant᷑. Uis ut peniteritia tm̃a ua¬
leat. tt q̃ imputabant᷑ ꝯdonent᷑ ⁊ ñ uisut
culpa tm̃ ualeat ut q̃ ꝯdonabant᷑ impa¬
tentur ⁊ penitentra seqͤns potuit p̃cebem¬
tem culpam excusare ut ñ noteat alurũ
inputatam ⁊ seq̃ns culpa ñ pot̾it p̃cideriĩ
penitentiã euacuare ud ñ ꝓsit aligñ fuisse¬
landatam: Si sententia tuo iudicio ꝯstare
pot̾it mag̾ cõmodũ q̃res ꝗͣ iustũ. Malidic¬
tus ho qͥs paatẽ suã det̾iorẽ fac̃. Ĩo partem
tuara bonam facis ⁊ iudicas bñ ꝓparoe
tua. fortassis bñ ẽco tͥ si sententia u̾icci¬
tis tuuĩ iundiciã seq̃petur: Ñ q̃ de uidice dõp¬
nareris. S timeo ne forte dũ tu aliud uis quã¬

Expanded text:
non imputantur? Vis ut poenitentia tantum valeat ut quae imputabantur condonentur; et non vis ut culpa tantum valeat ut quae condonabantur imputentur? Poenitentia sequens potuit praecedentem culpam excusare, ut non noceat aliquando imputatam, et sequens culpa non potest praecedentem poenitentiam evacuare ut non prosit aliconstare poterit, magis commodum quaeres quam justum. Maledictus homo qui partem suam deteriorem facit. Ideo partem tuam bonam facis. Et judicas bene pro parte tua. Fortassis bene tibi esset si sententia veritatis tuum judicium sequeretur. Nunquam te judice damnareris. S
Abbreviated transcription (Latin):
statim ip̃a sua obduratione mens intͥnsecus obligat᷑.
Ista obduratio siue excecatio m̃tis int̾iores tenebre
sunt inquib hõ ꝑpeces̃ suo in psenti obligatꝰ tenet᷑.
suam ꝗͣ peccantib nob̃ iuste subtrat̾at: qͣn ad penitẽ.¬
tiam uiuificandi sum̃ sola miscdia nullis nr̃is m̃itis
p̃cedentib reddat qͣtinus ipsa gr̃a adueniens cornos¬
trũ a corpore infidelitatis ⁊ apettati morte ex susci¬
tet . ĩ. scilic dũ pͥmũ ip̃a sola oꝑante ad penitentiã
cõpuncti a uincłis carnis ab soluim᷑. ip̃a deinde eo

Expanded text:
statim ipsa sua obduratione mens intrinsecus obligatur. Ista obduratio sive excaecatio mentis interiores tenebrae sunt, in quibus homo pro peccato suo in praesenti obligatus tenetur, suam quam peccantibus nobis juste subtraxerat, quando ad poenitentiam vivificandi sumus, sola misericordia nullis nostris meritis praecedentibus reddat quatenus ipsa gratia adveniens cor nostrum a torpore infidelitatis et a peccati morte exsuscitet, ut scilicet qui primum ipsa sola operante ad poenitentiam compuncti, a vinculis torporis abso
Abbreviated transcription (Latin):
reponitur. Quid łͥ uidet᷑: Responde si potes. Si
autẽ respond̾e ñ potes. Noli ꝯtend̾e. s de p̃care.
Non tͥ expedit ut intres ĩ iudiciũ cũ d̾o. Quere
cũ om̃e oleum ad unctionẽ faciendã scĩfice¬
tur. Non ⁊ ot̃ oleũ pͥncipał csmades nocatũ nͥ¬
solũ ilud qͥ pͥncipalis unctio ꝑficit᷑. qͦd ⁊̃ singlartõ¬

Expanded text:
reponitur. Quid tibi videtur? responde si potes. Si autem respondere non potes, noli contendere, sed deprecare. Non tibi expedit ut intres in judicium cum Deo. Quaerecum omne oleum ad unctionem faciendam sanctificetur; non omne oleum principalis chrismatis vocatur, nillud solum quo principalis unctio perficitur, quod etiam sing
Abbreviated transcription (Latin):
pͥ orib ꝑpeciaui. Non añ ħ inq̃stiont erect. s uirũ
uidelicit p᷑pͥoris delisti indulgentiã si ip̃m delic¬
tum reꝑitur. illa q̃ dimissa sĩat culpa ad subseqͣͥr¬
tem reu̾tente retitis dupplicet᷑. Ubi gr̃a. Quidam
ꝓhomitidio ꝑpetrato extoto corde penitentiam
egit. ui dulgentiã ꝯsecutus ÷. Conting̃ pꝰea ut
homicidiũ ꝑpectaret. Scce h̃o iste homitidid¬

Expanded text:
rpetravi. Non autem hoc in quaestione erat, sed utrum videlicet post prioris delicti indulgentiam si ipsum delictum repetitur; illa quae dimissa fuerat culpa ad subsequentem revertente reatus duplicetur. Verbi gratia: Quidam pro homicidio perpetrato ex toto corde poenitentiam egit, et indulgentiam consecutus est. Contigit postea, ut homicidium perpetraret. Ecce iste homo d
Abbreviated transcription (Latin):
garis: Nonne attendis qi qͣnto sepiꝰ or̃a da¬
tur tanto nequior ingrotitudo iudicat᷑ ÷
ecce duo sunt. unus sepus offendit.
sepus oranti. & de p̃canti ueniam indulgetur.
sidentis. dñi humilit̾ obediens ñ ht̃ ꝓquo de p̃¬
cecur. Contingit aũ p̾ea qͦd ꝯting̃e pot̾. ut ut̃q
simii culpa offendati. Dic gͦ quis hoꝵ ampliꝰ reus
iudicat᷑ ñ ille qui p̾ tantam grãm ingratus cõpbat᷑:
lages sode cͥnuna graułꝰ plectuntur & iterata nulna
difacilłꝰ ad sanitatẽ reducint᷑: Et tu clicis q nicõ

Expanded text:
garis? Nonne attendis quod quando saepius gratia datur, tanto nequior ingratitudo judicatur? Ecce duo sunt, unus saepius offendit, et saepius oranti et deprecanti, venia indulgetur; aesidentis Domini humiliter obediens, non habet pro quo deprecetur; contingit autem postea quod contingere potest, ut uterque in simili culpa offendat. Dic ergo uter horum amplius reus judicetur, nisi ille qui post tantam gratiam ingratus comprobatur; leges secunda crimina gravius plectunt, et iterata vulnera difficilius ad sanitatem reducuntur, et tu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ħuolunt̃. Qỹ gͦ ħ scire uolunt qͦd cau̾e uolt̾.
ñt nͥ e curiositus eos tͣhit. c̃bonitas ñ delectete
adnũtiũ torꝑis sui si forte qͥs ueniat. qͥ dicat
eis qͦd audire uolunt. Quert̃ qͣi u̾itertẽ ñ qͦd
ament ł ip̃am u̾itatẽ ꝙ ñ dilig̃t ũitatem.

Expanded text:
hoc scire volunt quod cavere nolunt, nisi quia curiositas eos trahit cum bonitas non delectet? ad nuntium torporis sui; si forte quis veniat qui dicat eis quod audire volunt. Quaerunt quasi veritatem, non quod ament vel ipsam veritatem
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑatores quer̃e quasi ꝑ se qͦd uolũit ñ ualeat ad im¬
plere. ss c̃tissime scire debemꝰ qͦd in absoluendis pec¬
catis nequa ꝗͣ d̾o humana coogatio suffraget᷑. Id̾o
tñ hoĩem cooꝑatorem fieri q salꝰ peccatoris eomͦ
nandis uulñb carius nͥ congritum adbibeatur re¬
mediũ dolorr. neqͣꝗͣ seq̃r esfectꝰ curationis. Quasigͦ
ꝑsuꝑbiam õe peccatũ geritur. necẽe ÷ ut ꝑ huini¬
litatem oĩs penitentia condiat᷑. qͣtinꝰ iobecłiam
obedientia frangat. ⁊ elationis tumorẽ humilita¬
tis dde uotio p̃mat. Conuenient s ÷ ualde ut nas qͥ
peccando d̾o ocumares sunꝰ penitendo hõĩb ⁊̃ seruis
d supplicessimꝰ. ⁊ h̃o quiad di grãm ꝯseruandã media¬
tore. non eguit.iam eam recuꝑare ñ iͥ ꝑ homin ẽ me¬
dicitorẽ possit. Nam c ħ salnb̾nimĩ ÷ petcatori utdis¬
cat ꝗͣ longe peccando a clo recessent cum tã difficult̃
pemtendo ad dm̃ redit. ꝙ & ciitior d̾liqͦ si efficitur.¬

Expanded text:
cooperatores quaerere, quasi per se quod voluerit non valeat adimplere. Sed certissime scire debemus quod in absolvendis peccatis nequaquam Deo humana cooperatio suffragetur. Ideo tamen hominem cooperatorem fieri, quia salus peccatoris eo monandis vulneribus carnis, nisi congruum adhibeatur remedium dolori, nequaquam sequitur effectus curationis. Quia ergo per superbiam omnem peccatum geritur, necesse est ut per humilitatem omnis poenitentia condiatur, quatenus inobedientiam obedientia frangat, et elationis tumorem humilitatis devotio premat. Conveniens ergo valde est, ut nos qui peccando Deo contumaces fuimus poenitendo etiam servis Dei supplices simus, et homo qui ad Dei gratiam conservandam mediatore non eguit, jam eam recuperare non nisi per hominem mediatorem possit. Nam et hoc saluberrimum est peccatori, ut discat quam longe peccando a Deo recesserit. Cum autem difficulter poenitendo ad Deum redit, quia et cautior de
Abbreviated transcription (Latin):
gentrã ꝯfitenti tͥbuat. pꝰciemo id qͦd de psal¬
mista opponũt. Dyxi ꝯfitebor.a.m.d.⁊.t .i. p.¬
m. Sc̃s. Grec᷑. de culpa cogitatiõis tm̃ mͦ dict̃
ẽẽ. asserit in ł u̾ba. Sepe misericors ãs eo ciciꝰ
pecc̾a cordis absoluit quo ħ exire ad oꝑa ñ ꝑ

Expanded text:
gentiam confitenti tribuat. Postremo id quod de Psalgentiam confitenti tribuat. Postremo id quod de Psalmista opponunt. Dixi: Confitebor, etc. Sanctus Gregorius de culpa cogitationis tantummodo dictum esse asserit in haec verba. Saepe misericors Deus eo citius peccata cordis abluit quo
Abbreviated transcription (Latin):
statĩ exqͦ gem̃e ceꝑit donec totũ ꝯsecutꝰ fueritre¬
mediũ q cds adoptinendã ueniã ĩstituit. hoc ÷
aũt remediũ ut corde peniteat. ꝙ̵ ore ꝯfiteatur
delictũ q̃ c̃ fec̃it iã ampli debitor dãpnatio uis
articło neccitatis ad ꝯfessionẽ uenire ñ possit.
c̃fident̃ ꝓnũcio qr in eo sũmꝰ sac̃dos cõplet. qͦd¬
mortalis ñ potuit. ⁊ ap̃ dm̃ iam sc̃m constat
qͦd hõ quid̃ uere uoluit. s ñ ualuit ad implere
qi ꝯfessionem ñ ꝯtemptꝰ exclusit. s impediuit
uecorssitas. ꝓinde si id qued dictum ÷. quac̃q
senti saluite accipitur. sic ĩ delligendũ ÷. Ac si
dr̃ẽtur. Tunc petcatoris saluis incip̃. qñ ne¬
raciter ꝓdelicti suis ingemisc̃. Que tñ salus¬
t̾c plene ꝑficitur qñ id unde ingemuit ⁊̃ ore
ꝯficet᷑. Itẽ ilłõ qͦd d̾r. qrad huc te loq̃nte. dicã.
ecce aĩsũ sic ꝯuenient̃ pot̾ accipi. quia d̾s pͥus
ad ÷ ꝑ grãti ut cor ad penitentiam ꝯpungat.

Expanded text:
uerit remedium, quod Deus ad obtinendam veniam instituit. Hoc est autem remedium, ut corde poeniteat, et ore confiteatur delictum: quod cum fecerit, jam amplius debitor damnationis articulo necessitatis ad confessionem venire non possit, confidenter pronuntio quod in eo summus sacerdos complet, qmortalis non potuit, et apud Deum jam factum constat quod homo quidem vere voluit, sed non valuit adimplere, quia confessionem non contemptus exclusit, sed impedivit necessitas. Proinde si id quod dictum est: Quacunque senti salute accipitur; sic intelligendum est ac si diceretur tunc peccatoris salus incipit, quando veraciter pro delictitunc perficitur, quando id unde ingemuit oree dicam: Ecce adsum; sic convenienter potest accipi, quod prius Deus adest per gratiam ut cor ad poenitentiam compungat,
Abbreviated transcription (Latin):
ciũ seruaret᷑. ñ acl correctionẽ s ad dãpuationem
oe iudiciũ exerceref᷑. ꝓpt̃ea positi sc̃ hoĩes indices
uite di ut culpas sub̃toꝵ examinando castigent.
ut in finẽ cũ uen̾it iudex as correctos saluare
possio: quos corrigendos humano iudicio subie¬
cit. dato sũt gͦ ndicia ⁊ c̃tra culpas diũsas expi¬
andas correstiomim & satisfactionłm modus ac
i̾sura rõnabili diffintaione p̃sigat. Est enuim
scͥptus lib̾ penittentiał inqͦ quasi sꝑitał medicine

Expanded text:
ad correctionem, sed ad damnationem omne judicium exerceretur. Propterea positi sunt homines judices vice Dei, ut culpas subjectorum examinando castigent, ut in fine eum venerit judex Deus, correctos salvare possit, quos corrigendos humano judicio subjecit. Data sunt ergo judicia, et contra culpas diversas expiandas, correctionum et satisfactionum modus ac mensura rationabili definitione praefigitur; et est scriptus liber poen
Abbreviated transcription (Latin):
antã uob̾ potestatẽ inligandis ⁊ in soluendũ pec¬
catis tͥbuo. ut qͥs qͥs a uob ligari meruerit. ap̾me
sobutus ẽẽ. ñ possit. Et qͥsauis a uob̾ absolui me¬
ruerit: iam ap̃ ie legatꝰ ñ sit. audiant hoĩes ⁊ ł
celligãt pecc̃õres qͦd p̃sidiũ eis a deo ꝯceditar. qͥd
rursũ uidicũ p̃ꝑotur. fortassis dm̃ nec dũ intꝰ

Expanded text:
antam vobis potestatem in ligandis et solvendis peccatis tribuo, ut quisquis a vobis ligari meruerit, apud me solutus esse non possit, et quisquis a vobis solvi meruerit, jam apud me ligatus non sit. Audiant homines, et intelligant peccatores quod praesidium eis a Deo conceditur, quod rursum judicium praeparatur. Forta
Abbreviated transcription (Latin):
est. quiss p in haouita ã tenebͥs int̾ioribꝰ solui ñ m̃et᷑
s male inqͥunt de sac̃dote dm̃ sicitis qui ei potestiat᷑
armittendi pect̃a qd d̾o soli cõpetit tͥbiustis N ego sa¬
cerdotes deos faicio. Sermo diuinꝰ qui m̃tiri ñ pot̾ sac̃¬
dotes deos dic. Diis inqͥt non detͣhes & pͥncipi populi

Expanded text:
est, quisquis prius in hac vita a tenebris interioribus solvi non meretur. Sed male, inquiunt, de sacerdote Domini facitis qui ei potestatem dimittendi peccata, quae Deo soli competit , tribuitis. Non ego sacerdotes deos facio. Sermo divinus, qui mentiri non potest, sacerdotes deos dicit: « Diis, inquit, non detrahes, et principi populi
Abbreviated transcription (Latin):
huc ꝓmitit petẽ ħ qd̾ se pet̾ẽ ꝓmittebat
usq ad cructatũ ñ ꝑueniret penitentia. s
cogitata afflctio m̃tem t̾geret. ꝗͣ nimirũ
tm̃ mͦ cogitata iniquitas. inquinass quod
siqͥs hoc de quolib delicto uelit acciꝑe. sci¬
at tũ aliud pecc̃m ẽẽ. aliud ĩpietatẽ peccati.
In pietas nãq pectati ip̃a recdissime obdutatio cordis

Expanded text:
huc permittit petere, hoc quod se petere permittebat usque ad cruciatum non perveniret poenitentia, sed cogitata afflictio mentem tergeret, quam nimirum tantummodo cogitata iniquitas inquinasse. Quod si quis hoc de quolibet delicto velit accipere, sciat tamen aliud peccatum esse, aliud impietatem peccati. Impietas namque pe
Abbreviated transcription (Latin):
pͥus egi ñ tñ hoc ip̃m d ͥus egi ⁊ si id̾ dgo idem
sumilatudine ñ id̾ ĩitate. Idẽq siraile illi ñ idẽ
q ñ slłd̃. Una sim ilitudo dgñdi ñ tñ accio uraai
Si gͦ dicoi ꝓp̃t̾itis delistis itcͥto puniri deb̾t. ꝙ
pꝰ illa dimissa adsimilia ꝑpetranda redeo. ego
nno ag̃e ditor quia alia quedã ego similia illis pa¬

Expanded text:
prius egi. Et si idem ago, idem similitudine, non idem veritate. Idem quia simile illi, non idem quia illud. Una similitudo agendi, non tamen actio una. Si ergo dicor pro praeteritis delictis idcirco puniri debere, quia post illa dimissa ad similia perpetranda redeo; ego gere denuo dicor, quia alia quaedam ago similia illis, pa