comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ee̾t. quoniã eẽt. in quantumcũq ẽẽt. ex uno
dõ eẽ. p̃dicarent. Recitarem ad u̾sum me uo.¬
ces illas euangłicas. ꝓpt̾ea uos non auditis.
in quo omĩa. Ipsi gloria. hortarerq homines
sitam̃ homines inuenirem. ⁊ nichil nos ĩa
quasi comperisse p̃sumeremus. s quereremꝰ
potius magistros nr̃os qui sententiarum
istarum que nobis it̃ se pugnare uiderent᷑
pacem concordiamq monstrarent. Nam inuna
atq eadem. auctoritato scripturarũ. cum
alibi sonaret omia ex dõ. ⁊ alibi uos ñ ests
exdõ qm̃ libros temere condenpnare. nefas
ẽẽt. qui non uider& ꝑitum doctorem cui
questionis liuiꝰ solutio nota eẽt. inueniendũ
fuisse. qui ꝓfecto si ẽẽt bonus intellector ⁊ ut
diumitus dicitur. homo sp̃ualis qm̃ neces¬
sario fauera ueris ratiombus quas deĩtelli.¬
gibil
sensibiliq natura. quantum potui tracta
atq disserui. inmo ea suipse multo melius

Expanded text:
esset, quoniam esset, in quantumcumque esset, ex uno esset, quoniam esset, in quantumcumque esset, ex uno deo esse praedicarent. Recitarent aduersum me uoces illas euangelicas: uos propterea non auditis, in quo omnia, insi gloria, hortarerque homines — si tamen homines inuenirem —, nihil nos iam quasi conperisse praesumeremus, sed quaereremus potius magistros, qui sententiarum istarum, quae nobis inter se pugnare uiderentur, pacem concordiamque monstrarent. non in una atque eadem auctoritate scripturarum cum alibi sonaret: omnia ex deo, et alibi: uos non estis ex deo, quoniam libros temere condemnare nefas esset, quis non uideret peritum doctorem, cui quaestionis huius solutio nota esset, inueniendum fuisse? qui profecto si esset bonus intellector et. ut diuinitus dicitur, homo spiritalis. quoniam necessario faueret ueris rationibus, quas de intellegibili sensibilique natura, quantum potui, tractaui atque disserui. immo eas ipse multo melius
Abbreviated transcription (Latin):
siaut intellectum aut ea que intellectu non
ꝑ defectum ꝑciperentur. sensui conaretur pre¬
ferre aut saltim conparare corporeo. uł his
rebus / ad̾ eundem sensum noscende similit̃
ꝑtinerent: uo constituto quando illi michi
uł quisquam negare auderet ammas quantũ
uelit malas tam̃ qm̃ animȩ cͥe̾nt ĩ telligibi.¬
rerum nd mero contineri. neq illas ꝑdefectũ
intelligi ꝰ si quidem animȩ non alio essent:
nisi quo uiuerent. Licet enĩ ꝑ defectum intelli¬
gerentur uiciose. quia uirtutis egestate.
uiciose. non tam̃ ꝑ defectum animȩ quia ui
uendo animae. Hec fieri potest ut uite p̃senta
sit causa deficiendi. cum tanto quicq deficiat
quanto deseritur uita. Om̃imodo gͥ cum pa¬
teret non posse ullas ammas abeo actore se.¬
parari: aquo lux ista non separat. iam quic qͥd
afferrent non acciperem. moneremq pociꝰ
ut eos mecum siq̃ui mallent. qui omne qͥca

Expanded text:
si aut intellectum aut ea, quae intellectu, non si aut intellectum aut ea, quae intellectu, non per defectum perciperentur, sensui conaretur praeferre aut saltem conparare corporeo uel his rebus, quae ad eundem sensum cognoscendum similiter pertinerent. quo constituto quando ille mihi uel quisquam negare auderet animas, quantum uellet malas, tamen, quoniam animae essent, intellegibilrerum numero contineri neque illas per defectum intellegi ? siquidem animae non alio essent, nisi quo uiuerent licet enim per defectum intellegerentur uitiosae, quia uirtutis egestate uitiosae, non tamen per defectum animae, quia ui. uendo animae. nec fieri potest, ut uitae praesentia sit causa deficiendi, cum tanto quidque deficiat, quanto deseritur uita. Omni modo igitur cum pateret non posse ullas animas ab eo auctore separari, a quo lux ista non separaretur, iam quicquid adferrent, non acciperem admoneremque potius, ut eos mecum sequi mallent, qui omne, quicquid
Abbreviated transcription (Latin):
serabiliorem ẽẽ quamꝰ sensibilis lucis. quod sci¬
licet multoe̾. carior intellecta uita quã lux
ista conspecta. Que cum ita sint debet¬
ne quisquam ut solem aclunam ⁊ quic¬
quid insideribus quic quid deniq in hoc
igni nr̃o atq t̾reno luce uisibili effulget
dõ tribuat. animaᷤ aut̃ quas libet. que pro¬
fecto nisi iuuendo anime non sunt cũ tantũ
hoc lum̃ uita p̾cedat exdõ eẽ nolle conce¬
dere:  Et tum ille uerum dicat quam diu¬
uiuit in quantum intet ex dõe̾. Egone tã¬
dem dĩ magne mentiar. sidicam in quantũ
uiuit exdõ e̾. Nonusq ad eo queso cecitas m̃.¬
tis suppliciaq augeantur animorum ut
hec homines non intelligant. S quo quomͦ
illoꝵ error aut ꝑtinatia sese haberet. hisego
fretus armatusq rationibus erͤdo cumadeoᷤ
rem ita consideratam ꝑspectanq detulissẽ
icum his placide contulissem uerererne mͥ
quis quam eoꝵ alicuiꝰ momenti ẽẽ uideret᷑

Expanded text:
serabiliorem esse quam huius sensibilis lucis, quod sciserabiliorem esse quam huius sensibilis lucis, quod scilicet multo est carior intellecta uita quam lux ista conspecta. Quae cum ita sint, audebitne quisquam, cum solem ac lunam et quicquid in sideribus, quicquid denique in hoc igni nostro atque terreno luce uisibili effulget, deo tribuat, animas quaslibet, quae profecto nisi uiuendo animae non sunt, cum tanto hoc lumen uita praecedat. ex deo esse nolle concedere? et cum ille uerum dicat. qui dicit: in quantum nitet. ex deo est, egone tandem. deus magne. mentiar, si dicam: in quantum uiuit. ex deo est? non usque adeo. quaeso, caecitas mentis subpliciaque augeantur animorum. ut haec homines non intellegant. sed quoquo modo illorum error aut pertinacia sese haberet, his ego fretus armatusque rationibus credo, cum ad eos rem ita consideratam perspectamque detulissem et cum his placide contulissem. uererer. ne mihi quisquam eorum alicuius momenti esse uideretur,
Abbreviated transcription (Latin):
oim̃i mͦ eos cogi. ⁊ sublimiores partes animis
generis. non posse alteros alteris antepon.
Priuant enĩ tantum. ⁊ non ẽẽ. indicant
quodusq quaq eaidem uim habent sicud
ipse negationes. Nam cum dicimus non ÷
aurum i non ẽi uirtus. quam uis int̃ aurũ
⁊uirtutes plurimum nichil tamen int̃
negationes quas eis ad iunximus. distat.Ue.¬
rum eñiu peius ÷ non ẽẽ uirtutem quã
nonẽe aurum. Nemo sanus. hinc anibigit
Quod non ꝓpt̾ ipsas negationes. s ꝓpt̃ resqͥb
adiunguntur. accid̾e quis non intelligat:
Auro enĩ uirtus quanto p̾stit. canto: urtute.
quam auro carere miserius. Quam obrem
cum res intelligibiles senbilibus rebus an.¬
tecellunt᷑: Pefectum in intelli gibilibꝰ quam
insensibilibus merito egrius toleramus.
non eos defectus. s ea que defciunt carius.
uł uilius estimantes. Ex quo iam illud appars
defectum uite que intelligiblis ÷ multo mi¬

Expanded text:
omni modo eos cogi sublimiores partes animis omni modo eos cogi sublimiores partes animis generis non posse alteros alteris anteponi; priuant enim tantum et non esse indicant, quod usquequaque eandem uim habent, sicut ipsae negationes. nam cum dicimus: non est aurum, et: non est uirtus, quamuis inter aurum et uirtutes plurimum, nihil tamen inter negationes, quas eis adiunximus, distat. uerum enimuero peius est non esse uirtutem quam non esse aurum, nemo sanus hinc ambigit, quod non propter ipsas negationes, sed propter res, quibus adiunguntur, accidere quis non intellegat? auro enim uirtus quanto praestat, tanto est uirtute quam auro carere miserius. quamobrem cum res intellegibiles sensibilibus rebus antecellunt, defectum in intellegibilibus quam in sensibilibus merito aegrius toleramus, non eos defectus, sed ea, quae deficiunt, carius uel uilius aestimantes. ex quo iam illud adparet defectum uitae, quae intellegibilis est, multo mi
Abbreviated transcription (Latin):
glorieris. Quod si iam placeret omĩa sensib¬
ua nominare non modo ea que sentire¬
mus: s &iam ea que non senciendo tamen
ꝑ corpus udicaremus. sic̃ ꝑocłos tenebras.
.iꝑ aures silencium ullas eñĩ non uidendo
& hioc non audiendo cognoscimus rursusq
intelli gibilia non ca tantum que illustra.¬
ta m̃te conspiennus sicuti÷ ipsa sapientia s
& iam illa que ipsius illustrationis pͥuatio.¬
ne au̾samur. ut ẽ. insipientia. quas tenebras
animi. congrue dixerimus. nulla de u̾bo
facere controu̾siam. s totam questionem
facili diuisione dĩ soluerem. statimq apꝓba.¬
rem bene attendentib substatias intelligi¬
biles sensibilibus substãtiis diuina uncorrup¬
ta ueritatis lege. p̃pom non earum substan¬
ciarum defectus quamuis hos intelligibi¬
les illos sensibiles appellare uellemus. ua¬
ꝓpt̃ qui ⁊ hec lumina usibilia uillas intel.¬
ugibiles aninas substantias ẽe faterentur

Expanded text:
glorieris. 7. Quod si jam placeret omnia sensibiglorieris. 7. Quod si jam placeret omnia sensibilia nominare, non modo ea quae sentiremus, sed etiam ea quae non sentiendo tamen per corpus judicaremus, sicut per oculos tenebras, et per aures silentium; et illas enim non videndo, et hoc non audiendo cognoscimus: rursusque intelligibilia, non ea tantum quae illustrata mente conspicimus, sicuti est ipsa sapientia; sed etiam illa quae ipsius illustrationis privatione aversamur, ut est insipientia, quam tenebras animi congrue dixerim: nullam de verbo facerem controversiam, sed totam quaestionem facili divisione dissolverem, statimque aprem bene adtendentibus substantias intellegibiles sensibilibus substantiis diuina et incorrupta ueritatis lege praeponi, non earum - substantiarum defectus, quamuis hos intellegibiles, illes sensibiles appellare uellemus. quapropter qui et haec lumina uisibilia et illas intellegibiles animas substantias esse faterentur,
Abbreviated transcription (Latin):
su sentiretur : non posset int̾ sensibilia mi¬
merari. Nichil enĩ sensibile ÷ quod sentiri
non potest. Referamus nunc considacionẽ
ad untutem. cuiꝰ intelligibili luce. splendẽ
mimũ conuenientissime dicimus. Porro
ab hac luce uirtutis defectus quidam non
ꝑimens animã scd obseurans. uiciũ uocat᷑.
Potest igitur recte uicium quoq animi ne.¬
quaquam int̾ intelli. gibilia numerari ut
iucis ille defectus recte desensibilium nu¬
mero estimatur. Illud tam̃ quod remanet
anime. id÷ hoc ipsum quod uiuit adq aĩa
est tam eͥ intelligibile quam sensibile illud
quod in hoc uisibili lumine post desectũ
quamtũcunq fulget. Et ido animã inꝗ.¬
tum anima ẽẽt᷑: ⁊ uite participar&. sine
qua nullo pacto ẽẽ anima potest. rectis.¬
sime om̃ibus sensibilib anteferri. Qũa¬
obrem maxum erroris ẽẽ ullam animã
dicere non ẽe ex dõ ex quo ẽẽ lunã solemq

Expanded text:
su sentiretur, non posset inter sensibilia nusu sentiretur, non posset inter sensibilia numerari. nihil enim sensibile est. quod sentiri non potest. referamus nunc considerationem ad uirtutem, cuius intellegibili luce splendere animum conuenientissime dicimus. porro ab hac luce uirtutis defectus quidam non perimens animam. sed obscurans uitium uocatur. potest igitur recte uitium quoque animi nequaquam inter intellegibililucis ille defectus recte de sensibilium numero eximitur: illud tamen quod remanet animae, id est, hoc ipsum quod vivit atque anima est, tam est intelligibile, quam sensibile illud quod in hoc visibili lumine post defectum quantumcumque fulgeret: et ideo animam in quantum anima esset, et vitae participaret, sine qua nullo pacto anima esse potest, rectissime omnibus sensibilibus anteferri. Quamobrem maximi erroris esse, ullam animam dicere non esse ex Deo, ex quo esse solem lunamque
Abbreviated transcription (Latin):
dines. antͣualla. ifiguras. quamuis & ocłis
non tam̃ ꝓpͥe.s tactu etiam posse sentiri:
Unde colligerem tanto ceteris corporeis ⁊ sen¬
sibilibꝰ p̃stare lucem quanto aliis sensib
aspectus e̾e̾t illustrior. Electa igitur ex om̃ib:
que corpore sentiuntur ista luce. qua niterer
unqua gradum inquisitionis illum mee ne.¬
cessario collocarem ꝑgerẽ attendere quid age¬
retur hoc modo. mecunq ita sermocinarer
Si sol iste tanta claritate conspicuus. ⁊ diciluci
sufficiens usq ad lune. similitudinẽ in conspec¬
tu nr̃o paulatim deficeret non aliud qͥcquã
oculis sentiremus. quam lucem ut cumq
fulgentem lucem tam̃ querentes quodfu.¬
erat non uidendo u haurientes udendo. quod
aderat: Non gͦ illum defectum iudemꝰ
s lucem que defectui remaneret. Cum aũ
non uideremus: non sentiremus Quic qͥd
eñi sentimus aspectu . non potest ñuideri.
Quare si defectus ille neq uisu. neq alio sen¬

Expanded text:
dines et interualla et figuras. quamuis et oculis. dines et interualla et figuras. quamuis et oculis. non tamen proprie. sed tactu etiam posse sentiri. unde colligerem tanto ceteris corporeis et sensibilibus praestare lucem, quanto aliis sensibus aspectus esset inlustrior. eiecta igitur ex omnibus, quae corpore sentiuntur, ista luce. qua niterer et in qua gradum illum inquisitionis meae necessario conlocarem, pergerem adtendere, quid ageretur hoc modo. mecumque ista sermocinarer: si sol iste tanta claritate conspicuus et diei luce sufficiens usque ad lunae similitudinem in conspectu nostro paulatim deficeret, num aliud quicquam oculis sentiremus quam lucem utcumque fulgentem, lucem tamen quaerentes. quod fuerat, non uidendo et haurientes uidendo quod aderat? non ergo illum defectum uideremus, sed lucem. quae defectui remaneret. cum autem non uideremus, non sentiremus: quicquid enim sentimus aspectu. non potest non uideri. quare si defectus ille neque uisu neque alio sen
Abbreviated transcription (Latin):
inmedio spatio quocertis rationibus ꝓmo¬
uissem. herere pateretur. ne ancipiti ques¬
tione cogerer aut intelligibilia senbilibus
sũ mittere ac subdere. aut ipsum uiciorum
dicere actorem comeẽt utrumq liorum
falsitatis inpictatisq plenissimum. Nilło
modo possem eristimare quod me sic affec¬
tum ille desereret. Ammoneret gͦ suis illis
ineffabilibus modis. ut considerarem &niã
atq &iam utrum animi uicia de quibus
estuarem. int intelligibilia numeranda eẽnt
Quod ut repperirẽ ꝓpt̾ in becillitatem in¬
t̃ioris ocłĩ mei que michi peccatis meis uire.
accidiss&. aliquem michi ad inuisibilia con.¬
tuenda in ipsis iusibilib machinarer gradũ.
quoꝵ ẽẽt nobis nullomͦ cortior cognitio. s
consuetudo fidentior. Itaq statim quererem
nirem colores quoꝵ pͥncipatũ lux ista ob¬
tineret. hec enĩ sunt que nullus alius sensꝰ
adtingit. Nam motus corporum. ⁊ magnitu¬

Expanded text:
in medio spatio, quo certis rationibus promoin medio spatio, quo certis rationibus promouissem, haerere pateretur; ne ancipiti quaestione cogerer aut intellegibilia sensibilibus submittere ac subdere. aut ipsum uitiorum dicere auctorem: cum esset utrumuis horum falsitatis inpietatisque plenissimum. nullo modo possem existimare. quod me sic adfectum ille desereret. admoneret ergo suis illis ineffabilibus modis, ut considerarem etiam atque etiam. utrum animi uitia. de quibus aestuarem, inter intellegibilia numeranda essent. quod ut reperirem propter inbecillitatem interioris oculi mei, quae mihi peccatis meis iure accidisset, aliquem mihi ad inuisibilia contuenda in ipsis uisibilibus machinarer gradum: quorum esset nobis nullo modo certior cognitio, sed consuetudo fidentior. itaque statim quaererem, nirem colores, quorum principatum lux ista obtineret. haec enim sunt. quae nullus alius sensus adtingit: nam motus corporum et magnitu
Abbreviated transcription (Latin):
uiciosas &iam non inquantum uiciose sed
inquantũ anme sunt. dm̃ sibi ẽe creatorẽ
fateri oportere. hoc loco siquisquam illorũ
cautus. iuigilans iam &iam studiosior quã
ꝑtinatior. me ãmoneret. non deuiciosis aĩab
s de ipsis uiciis ee querendũ. que qm sensu
corporis non cognoscerentur. ⁊ tam̃ cognos.¬
cerentur nonnisi intelligibilia posse accipi
que si sensib om̃ibꝰ antecellitiłr. cur luceni
dõ actori ẽẽ tribuendam int̃ nos conuenir&
uicioꝵ uͦ actorem dm̃ nemo nisi sacrilegꝰ
diceret: responderem homini siaut statĩ.
nrepente ut bonis dĩ cultoribus solet. diui¬
nitus infulsiss& huiꝰ solutio questionis aut
fuisset antea p̃parata. Quod si neutrũ meru¬
issem atq potuissem. cepta differrem quodq
ẽẽt ꝓpositum difficile ẽẽ ad dinoscendũ atq
arduum ꝓfiter er recurrerem inme ꝓster¬
nerer dõ alte ingemiscerem. querens ne me

Expanded text:
uitiosas etiam, non in quantum uitiosae. sed uitiosas etiam, non in quantum uitiosae. sed in quantum animae sunt, deum sibi esse creatorem fateri oportere. Hoc loco si quisquam illorum cautus et uigilans iam etiam studiosior quam pertinacior me admoneret non de uitiosis animis. sed de ipsis uitiis esse quaerendum — quae quoniam sensu corporis non cognoscerentur. et tamen cognoscerentur, non nisi intellegibilia posse accipi; quae si sensibilibus omnibus antecellunt, cur lucem deo auctori esse tribuendam inter nos conueniret, uitiorum uero auctorem deum nemo nisi sacrilegus diceret — responderem homini, si aut statim et repente. ut bonis dei cultoribus solet. diuinitus infulsisset huius solutio quaestionis, aut fuisset antea praeparata: quorum si neutrum meruissem atque potuissem, coepta differrem; quodque esset propositum, difficile esse ad dinoscendum atque arduum confiterer. recurrerem in me, prosternerer deo, alte ingemerem quaerens, ne me
Abbreviated transcription (Latin):
om̃i quod uituꝑamus e̾c̾ ante ponendũ
Heq enim quia laudo purgitissimũ plun¬
bum ob hoc illud uituꝑando auro pluris estimo
In fuo enim genere quidq considerandum ÷:
Imꝓbo uris consultum multas leges ignorã.¬
tem s eum tam̃ ꝓbatusimo sutori sic p̾fero.
ut ne conparandum quidem putem. at istũ
laudo quod sue artis peritissimus sit. illum
aũ quod suam ꝓfessionẽ. minus inpleat iure
rep̃hendo. Ex quo repperire deberem. lucẽ
istam quod ingenere ꝓprio perfecta e̾e̾t
ture laudari. tam̃ quia senfibiliũ rerum
numero includitur quod genus intelligi¬
bilium generi cede necesse ÷ infra iniustas
& intemꝑantes animas. qm̃ sunt intelli.¬
gibiles cͥẽ. deputandam. quaniuis istas non¬
cum iniuria dampnatione. dignissimas
iudicemus Queritur namq in his concili.¬
etur dõ. non quod isti fulgori p̃feratur. iͦua¬
non repugnarem. s magis animas dicerẽ

Expanded text:
omni. quod uituperamus. esse anteponendum. omni. quod uituperamus. esse anteponendum. neque enim quia laudo purgatissimum plumbum. ob hoc illud uituperando auro pluris aestimo. in suo enim genere quidque considerandum est. inprobo iurisconsultum multas leges ignorantem, sed eum tamen probatissimo sutori sic praefero, ut ne comparandum quidem putem. at istum laudo, quod suae artis peritissimus sit; illum autem. quod suam professionem minus inpleat, iure reprehendo. ex quo reperire deberem lucem istam, quod in genere proprio perfecta esset. iure laudari; tamen quia sensibilium rerum numero includitur, quod genus intellegibilium generi cedat necesse est, infra iniustas et intemperantes animas, quoniam sunt intellegibiles, esse deputandam, quamuis istas non iniuria damnatione dignissimas iudicemus. quaerimus namque in his quod concilietur deo, non quod isti fulgori praeferatur. quaet, non repugnarem, sed magis animas dicerem,
Abbreviated transcription (Latin):
paruo tam magnũ emineat. ut cui uis ful¬
gori ꝑstringenti oculos p̃feratur. certe qd̵
nemo dubitat quie quiad id ÷ intelligibile
eEt quod om̃i sensibili& ob hoc &iam huic
luci diuinis legibus antecellit. Quidenim
cogitatione ꝑcipiinus queso.si hoc ñ ꝑcipimꝰ:
Aliud scilicet e̾c̾ m̃te. intelligere: aliud senti
re ꝑcorpus.: prius illud ab hoc posteriore
in conparabili sublimitate distare. i clãinon
posse intelligibilia senbilib non p̃ferr i.
cum ipse intellectus tantum sensib p̃ftrat᷑.
h ine illud &iam fortasse cognoscerem. quod
consequens ẽẽ. manifestũ ÷ cum iniusticia
uintẽperantia ceteraq animi uicia non sen¬
ciantur. s intelligantur quomͦ fiat ut &iã
ista que detestamur. ⁊ dannanda censemus.
tam̃ qm̃ intelligibilia sunt᷑ re hanc lucẽ
queant. cum in suo genere ista laudamda
utt. guggereretur enĩ anmo bene se dõ
subicienti pͥmo non om̃e quod laudamꝰ

Expanded text:
paruo tam magnum eminet, ut cuiuis fulparuo tam magnum eminet, ut cuiuis fulgori praestringenti oculos praeferatur. Certe quod nemo dubitat, quicquid id est, intellegibile est, quod omni sensibili et ob hoc huic etiam luci diuinis legibus antecellit. quid enim cogitatione percipimus, quaeso, si hoc non percipimus aliud esse mente intellegere, aliud sentire per corpus et prius illud ab hoc posteriore incomparabili sublimitate distare ideoque non posse intellegibilia sensibilibus non praeferri, cum ipse intellectus tantum sensibus praeferatur? Hinc illud etiam fortasse cognoscerem, quod consequens esse manifestum est, cum iniustitia et intemperantia ceteraque animi uitia non sentiantur, sed intellegantur: quomodo fiat, ut etiam ista, quae detestamur et damnanda censemus, tamen quoniam intellegibilia sunt, anteire hanc lucem queant, cum in suo genere ista laudanda sit. suggeritur enim animo bene se deo subicienti primo non omne, quod laudamus.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽe. quod animi excellentia. quam quod
uili sensu corporis cognoscitur. Falsum
putarent. an illas animas quas alienige¬
nas crederent. tantũ intelligendo id est
ipsa animi excellentia posse sciri. nollẽt
fateri. ansolem ac lunam non nisi istis ocłis
nota fieri uellent abnuere : Quod si nibil
Q nisi absurdissime atq inpudentissime
negare posse animad u̾terent. suaderem
non eos oportere dubitare. istam lucem
quam colendam p̃dicarent ẽẽ animailla
uiliorem. quam fugiendam monerent:
Atq hic si forte turbati ame quererent m̃
imusce inimã huic luci p̃stare censerẽ
responderem. etiam. Nec me t̾reret musci
quod paruae̾. s quod uiuam firmarẽ. Que¬
ritur eñi quid illa m̃bratam exigua ue.¬
getet. ⁊quid huc atq illuc ꝓnaturali appe¬
titu. tantillum corpusculũ ducat quid
currentes pedes innumerum moueat qͥdue
uolantes pennulas moderetur ac uibret.
quod qualecũq ÷ bene considerantib intã

Expanded text:
esse, quod animi excellentia quam quod esse, quod animi excellentia quam quod debili sensu corporis cognoscitur, falsum putarent; an illas animas, quas alienigenas crederent. tantum intellegendo. id est ipsa animi excellentia sciri posse nollent fateri: an solem ac lunam non nisi istis oculis notos fieri uellent abnuere. quod si nihil horum nisi absurdissime atque inpudentissime negari posse animum aduerterent, suaderem non eos oportere dubitare istam lucem, quam colendam praedicarent , esse anima illa uiliorem, quam fugiendam monerent. Atque hic si forte turbati a me quaererent, num etiam muscae animam huic luci praestare censerem, responderem: etiam. nec me terreret musca quod parua est, sed quod uiua firmaret. quaeritur enim, quid illa membra tam exigua uegetet, quid huc atque illuc pro naturali adpetitu tantillum corpusculum ducat, quid currentis pedes in numerum moueat, aut quid uolantis pennulas moderetur ac uibret. quod qualecumque est, bene considerantibus in tam
Abbreviated transcription (Latin):
necessario meliꝰ iudicandũ. Quis hoi non daret : Sꝑge¬
rẽ q̃rert aniã illã. quã malã dicerẽt. acdisne sentiret
bis anmente intelligerent. mente faterent᷑:. QIuib oib
inter nos conuenentib atq firmatis qdͥ ꝯsiceret᷑. ot ñdere.
animã illã scł quã erecrarentur. luce ita quã uene.¬
rarentur esse meliorem quando quidẽ illa intellectu
mentis hõc sensu corperis in notefit. Hic uero hererent
fortars e. ducẽq rationẽ saqui recusarent. Ianta est
uis ueternosarũ opinionũ & diu defrnsȩ. atq credi¬
te falsitaris. S ego instatẽ riagis hecentib. non
asꝑe non puerilit̃ non ꝑuicacit᷑ ac repeterẽ
que concessa sunt ⁊ quam e̾ent conceden.¬
da monstrarem. hortarerq ut in coninu.¬
ne consulerent. uiderent certe quid nob̾
negandũ c̾et. utrum in tellectũ istis car.¬
carncis ocłis p̃ferendum. an excellentius

Expanded text:
necessario melius iudicandum. quis hoc non daret? ergo pergenecessario melius iudicandum. quis hoc non daret? ergo pergerem quaerere animam illam, quam malam dicerent, oculisne sentiretur istis. an mente intellegeretur. mente faterentur. quibus omnibus inter nos conuenientibus atque firmatis. quid conficeretur ostenderem, animam illam scilicet. quam execrarentur. luce ista, quam uenerarentur, esse meliorem, quandoquidem illa intellectu mentis. haec sensu corporis innotescit. hic uero haererent fortasse ducemque rationem sequi recusarent: tanta est uis ueternosarum opinionum et diu defensae atque creditae falsitatis. sed ego instarem magis haerentibus. non aspere. non pueriliter, non peruicaciter; repeterem quae concessa sunt, et quam essent concedenda, monstrarem. hortarer ut in commune consulerent; uiderent certe. quid nobis negandum esset: utrum intellectum istis carneis luminibus praeferendum, an excellentius
Abbreviated transcription (Latin):
de quouis &iam corpore. quinabeo e̾e̾t ne
atq illius etatis nichulonĩmo ambigerem.
si forma quid e̾et quid uͦ in formatũ. quia
spes. ⁊ quid indutũ spemꝰ demde quid oꝵ
cui causa cẽt. pie cautos cogitarem. sed de
corpore int̾im taceo. Da anima conqueror
despontaneo ⁊ unudo motu. deactu. de uita.
deinmortalitate deniq conquerar. quod ali¬
quam rem ista om̃ia sine dĩ bonitate habe.¬
reꝰ posse miserrimis credidi qd̾ quanta essent
negligent̃ ostendi. hoc mͥ gemendũ. ae defiendũ
puto. Quoluerẽ mecum. hȩc. loquerer mar.
deferrẽ ad illos. quȩ uisect̃ intelligend. quam
nichil cẽt in homine. quod huic ercellentiȩ. pos e¬
mus conferre. ꝓponerẽ. Ubi mͥ hoc homines si mͦ
cent̃ homines concessissent. quererẽ utrũ his oidis
uidere. id est intelligetẽ. Ubi nł gassent. colligerem
ponendã. denide subiungerẽ. id qd re mndliors. ꝑopemꝰ.

Expanded text:
de quouis etiam corpore, quin ab ipso essetde quouis etiam corpore, quin ab ipso essetatque illius aetatis ambigerem, si forma quid esset quidue formatum, quid species et quid indutum specie, deinde quid horum cui causa esset, pie cauteque cogitarem. Sed de corpore interim taceo; de anima conqueror, de spontaneo et uiuido motu, de actu, de uita, de inmortalitate, denique conqueror, quod aliquam rem ista omnia sine dei bonitate habere posse miserrimus credidi, quod quanta essent, neglegenter adtendi: hoc mihi gemendum ac deflendum puto. uoluerem mecum haec, loquerer mecum, deferrem ad illos; quae uis esset intellegendi, quam nihil esset in homine. quod huic excellentiae possemus conferre, proponerem. ubi mihi hoc homines, si modo essent homines, concessissent, quaererem, utrum his oculis uidere id est intellegere; ubi negauissent, colligerem ponendam; deinde subiungerem, id quod re meliore perciperemus,
Abbreviated transcription (Latin):
corporis sensu qu̾aq animo incorporeũ. sime
ipsum inuocato dõ int̾rogarem. respondere
non possem. aut non illi quoq fateantur. nõ
solum illas uiuere quas detestantur animas
s & iam inmortalit̃ uiuere. quodq arp̃o dic¬
tum ÷ dimitte mortuos sepelire mortuo suos
non de om̃ino ñ uiuentib s de peccantibꝰ dictũ.
Quen in mortali anime sola mors ÷ scriben.¬
te paulo. Mortua ÷ uidua : que in delicus
uiuit. Simul eñi ⁊⁊ mortuam dix̃. nuiuere.
Quare ego ñ quod decoloracius uuat peccatx
anima. sed illud ipsum tantũ quod nuuit
adtenderem. Quod siꝑciꝑe. non in telligendo
non possem credo ueniret inm̃tem. tanto
c̃e. quamlib& anunã luci quam ꝑhos senti.¬
mus oculos p̃ferendam. quanto intelligen¬
ciam. ipsis ocłis p̾ferremus. Lucem aũt illã
illi quoq apatre xp̃i eẽ confirmant. Ergo¬
ne tandem quod abeo c̾et quecũq anima
dubitarem. Ego uero non mͦ de anima sed

Expanded text:
corporis sensu quamque omnino incorporeum, si me corporis sensu quamque omnino incorporeum, si me ipsum inuocato deo interrogarem, respondere non possim? aut non illi quoque fateantur non solum uiuere illas, quas detestantur animas, sed etiam inmortaliter uiuere? quodque a Christo dictum est: dimitte mortuos sepelire mortuos suos, non de omnino non uiuentibus, sed de peccantibus dictum, quae inmortalis animae sola mors est scribente Paulo: mortua est uidua, quae in deliciis uiuit; simul enim et mortuam esse dixit et uiuere. quare non ego quanto decoloratius uiuat peccatrix anima, sed illud ipsum tantum, quod uiuit adtenderem. quod si percipere nisi intellegendo non possem, credo, ueniret in mentem tanto esse quamlibet animam luci, quam per hos sentimus oculos, praeferendam, quanto intellegentiam ipsis oculis praeferremus. Lucem autem illam illi quoque a patre Christi esse confirmant: egone tandem, quod ab eo esset quaecumque anima, dubitarem? ego uero non modo de anima, sed
Abbreviated transcription (Latin):
tum. Quib om̃ibus intelligentiam lon¬
ge alteq p̃stare. ⁊ excellere quis michi ñ
uł ingratus inpiusq conceder& luo cons¬
tituto atq firmato. illud consequi ut cũcta
que tactu nuisu. uł quolibet aliomͦ cor¬
poralit̾ sentirentur. tanto e̾e̾nt inferiora
his que intelligentia assequerentur quãto
ipsos sensus intelligentie cedere uideremꝰ
Quam obrem cum om̃is uita ⁊ oblioc om̃is
anima nullo corporis sensu. s solo intelletu
ꝑcipi queat. sol aũt atq luna om̃isq lux
que corporalib hiso̾sif cernitur ab ipsis
quoq manicheis uͦ ⁊ bono dõ tribuenda ẽẽ
dicatur. sũmã e̾ẽ dem̃ciam id p̃dicare per.¬
tinsre ad dm̃ quod ꝑcorpus intuemur. qd uͦ
non solum animo s: ipsa sablimitate animi
m̃te scilic&. atq intelligentia capemus id
e uitam qualiscũq illa diceretur tam̃ uitã
Non eñi quidsit uiuere quamq sccretũ ab om̃i

Expanded text:
tum: quibus omnibus intellegentiam lontum: quibus omnibus intellegentiam longe alteque praestare et excellere, quis mihi non uel ingratus inpiusque concederet ? quo constituto atque firmato illud consequi, ut cuncta, quae tactu et uisu uel quolibet alio modo corporaliter sentirentur. tanto essent inferiora his, quae intellegendo adsequeremur. quanto ipsos sensus intellegentiae cedere uideremus. quamobrem cum omnis uita et ob hoc omnis anima nullo corporis sensu, sed solo intellectu percipi queat, sol autem iste atque luna omnisque lux. quae mortalibus his oculis cernitur, ab ipsis quoque Manichaeis uero et bono deo tribuenda esse dicatur: summam esse dementiam id praedicare pertinere ad deum, quod per corpus intuemur, quod uero non solum animo. sed ipsa sublimitate animi, mente scilicet atque intellegentia caperemus, id est uitam, qualiscumque illa diceretur. tamen uitanum enim quid sit uiuere quamque secretum ab omni
Abbreviated transcription (Latin):
non ec̾. neq quicꝗͣ uelle seu nolle appe.¬
tere uł fugere. aut si uiuerent ut ⁊i aĩe
ẽe possent. & aliquid tale agere quale illi
opinarentur. nullomͦ eas isi uita uiuere.
At si xp̃m dixisse constaret ut constat ego
sum uita. niclulẽ cause. cur non om̃s aĩas
cũ amime. nisi iuuendo eẽ. non possunt per
xp̃m id ẽ. ꝑuitam creatas. i conditas fate.¬
remur. Tuodstẽpore illo questionẽ de ipsa
uita. ⁊ de participatione uite. mea cogita¬
tio ferre ac sustiere. non posset. que ꝓfec¬
to magna e ⁊ multum serene disputatio¬
nis int̃ doctissimos indigens illud despice¬
re fortasse ualuissem. quod omni homini
sese sine studio partium bene consideranti
manifestissime. apparet. omne quod scire
inosse dicimuł. aut sensu corporis aut in.¬
telligentia nos habere. conp̃hensum. gensꝰ
aut̃ corporis & iam uulgo .u. numerariau.¬
sum. auditum. gustum. odoratũ. atq tacꝰ¬

Expanded text:
non esse neque quicquam uelle seu nolle. adpenon esse neque quicquam uelle seu nolle. adpetere uel fugere, aut si uiuerent, ut et animae esse possent et aliquid tale agere, quale illi opinarentur nullo modo eas nisi uita uiuere; ac si Christum dixisse constaret, ut constat: ego sum uita. nihil esse causae, cur non omnes animas, cum animae nisi uiuendo esse non possint. perper uitam creatas et conditas fateremur. Quod si tempore illo quaestionem de ipsa uita et de participatione uitae mea cogitatio ferre ac sustinere non posset — quae profecto magna est et multum serenae disputationis inter doctissimos indigens — illud dispicere fortasse ualuissem, quod omni homini sese sine studio partium bene consideranti manifestissime adparet omne, quod scire et nosse dicimur aut sensu corporis aut intellegentia nos habere conprehensum. sensus autem corporis etiam uulgo quinque numerari: uisum, auditum, odoratum. gustatum atque tac
Abbreviated transcription (Latin):
LATE
dĩ miscdia disruptis & derelictis maniche¬
oꝵ laqueis. tandẽ me catholice restitutũ
libet consida̾re nunc saltim. ac deplorare illã
miseriam meam. Multa enĩ erant que
facere debui. netam facile ac diebus paucis
religionis uerissime semina. michi apue.¬
ricia salubrit̾ insita errore uł fraude fal¬
sorum fallacium ue hominũ. esfusa exaĩo
pellerentur. Nam primo animarũ illa duo
genera. quib isti singulas naturas ꝓpͥasq
tribuerunt. ut alt̾um de ipsa dĩ substan.¬
cia. alt̾um uero dm̃ nec conditorem quidẽ
uelint accipi. simecum sobrie diligent̃q
considerassem. m̃te in dm̃ suppliciet pia
fortasse michi satagenti apparuisset. nul.¬
lam e̾ẽ qualẽ lib& uitam. que non eo ipso
quo uita ẽ. ⁊ in quantum om̃ino uita e̾.
ad summũ uite fontem pricipiumq ꝑ.¬
tineat. quod mehilaliud quam summũ
& solum uerum dm̃ possumus confiteri.
Qua ꝓpt̾ illas animas que amanicheis uo.¬
cantur male. aut car ere uita. aut animas

Expanded text:
lante dei misericordia disruptis et derelictis Manichaeorum laqueis tandem catholicae gremio restitutum libet considerare nunc saltem ac deplorare illam miseriam meam. multa enim erant, quae facere debui, ne tam facile ac diebus paucis religionis uerissimae semina mihi a pueritia salubriter insita errore uel fraude falsorum fallaciumue hominum effossa ex animo pellerentur. nam primo animarum illa duo genera, quibus ita singulas naturas propriasque tribuerunt, ut alterum de ipsa dei esse substantia, alterius uero deum ne conditorem quidem uelint accipi. si mecum sobrie diligenterque considerassem mente in deum subplici et pia, fortasse mihi satagenti adparuisset nullam esse qualemlibet uitam, quae non eo ipso, quo uita est et in quantum omnino uita est, ad summum uitae fontem principiumque pertineat: quod nihil aliud quam summum et solum et uerum deum possumus confiteri. quapropter illas animas, quae a Manichaeis uocantur malae, aut carere uita et animas
Abbreviated transcription (Latin):
traatus iãq ex italia regressus inaffricã scnp¬
si Inchoauerã qͥppe tatũmͦ istã apud medio¬
lanũ disciplinã. De aliis uͦ ser disciplinis.
illic similit̾ inchaicis. id .ẽ. de dialectica. de
re thorica. de geometica. de arithinetica.
de philosophia. sola pͥncipia remanserunt.
Quȩ tam̃ eciã ipsa ꝑdidimꝰ. s hab̃i ab aliqui¬
b existimo. Iã de moribus ȩcdẽ cacholioȩ¬
Baytriatus aut̃ cũ romȩ ce̾m nec tacitꝰ ferre
possẽ: manicheor iactantia de falsa & falla¬
ci continentia. uł abstinentia: qua se adimꝑ¬
itos decipiendos ueris xꝑianis qͥb cõꝑandi
non sunt insuꝑ p̃sert̃. scͥpsi duos libros: unũ
de morib ecd̃ȩ catholicȩ ͥ ualt̾um de mo¬
eccdȩ catholiq ubi posui testimenũ in qͦ
legit᷑ ꝓpt̃ te afficim᷑ toca die: estimati su¬
mꝰ cuis ut oues occisionis: mendosicas
nrĩ codicis me fefellit: minꝰ memorẽ
scͥpturarui  in qͥb: ñ dũ assuetꝰ erã. Nãcidẽ

Expanded text:
in Africam scripsi; inchoaveram quippe tantummodo istam apud Mediolanum disciplinam. De aliis vero quinque disciplinis illic similiter inchoatis; de Dialectica, de Rhetorica, de Geometria, de Arithmetica, de Philosophia, sola principia remanserunt, quae tamen etiam ipsa perdidimus: sed haberi ab aliquibus existimo. CAPUT VII. De Moribus Ecclesiae Catholibaptizatus autem cum Romae essem nec tacitus ferre possem Manicheorum iactantiam de falsa et fallaci continentia uel abstinentia, qua se ad inperitos decipiendos ueris Christianis, quibus conparandi non sunt, insuper praeferunt, scripsi duos libros, unum de moribus ecclesiae catholicae et alterum de moEcclesiae Catholicae, ubi posui testimonium, in quo legitur, Propter te afficimur tota die; aestimati sumus ut oves occisionis ; mendositas nostri codicis me fefellit minus memorem Scripturarum, in quibus nondum assuetus eram. Nam ejusdem
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ. ẽ. ñ qd̵ etiã pęna peccati. Hã qͣndo tale
ẽ ut idẽ Sit ⁊ pęna peccati. qͣntũ. qͦd ualet uo¬
luntas sub. dnãnte cupiditate. nͥ forte si pia . ẽ.
ut oret auxiliũ. intantũ enĩ libera . ẽ. quia in
tantũ lib̾ata. ẽ. untantũ appellat᷑ uoluntas
naturȩ. ad ditamentũ sed nr̃ȩ uitiũ. A qͦ ñ sanat nisi
grã saluatoris. Qđ si qͥsquã dic̃ etiã ipsã cupiditatẽ
nichil c̾ẽ ꝗͣ uoluntatẽ. s uitiosã peccatoq seruientẽ: ñ
resistendũ . ẽ. nec de uerbis cũ res constet controu̾sia
facienda Etiã sic ostendic᷑. sinc uoluntate nullũ e̾e pec¬
catũ. siue inoꝑe siue morigine. Pursus meo qd̃ dixi.
iã querere ceperã utrũ illud genꝰ malũ animarũ an¬

Expanded text:
peccatum est, non quod etiam poena peccati. nam quando tale est, ut idem sit et poena peccati, quantum est, quod ualet uoluntas sub dominante cupiditate, nisi forte, si pia est, ut oret auxilium? in tantum enim libera est, in quantum liberata est, et in tantum appellatur uoluntas. naturae additamentum, sed nostrae uitium, a quo non sanatur nisi gratia saluatoris. quod si quisquam diciud quam uoluntatem, sed uitiosam peccatoque seruientem, non resistendum est nec de uerbis, cum res constet, controuersia facienda. etiam sic enim ostenditur sine uoluntate nullum esse peccatum siue in opere siue in origine. Rursus in eo, quod dixi: iam quaerere coeperam, utrum illud
Abbreviated transcription (Latin):
suo pocestas nulla concedit᷑. peccatũ earũ tenere non
possumꝰ ꝓpt̾ea non ꝑturbut dispariuilus questio
qͥa ex illiꝰ origine rei tenent᷑. qͥ uoluntate
non carebat  eiq ab oꝑe malo abstmnendi.
sũma pocestas erat. Qd manichei. de tenebra¬
rũ gente ñ dicunt:: quã fabulolisime induot̃.
eiq nat᷑am scm malã nũqͣ bonã fuisse c̃tendunt.

Expanded text:
a conceditur, peccatum earum tenere non possumus, propterea non perturbat de paruulis quaestio, quia ex illius origine rei tenentur, qui uoluntatnon carebat eique ab opere malo abstinendi summa potestas erat. quod Manichei de tenebrarum gente non dicunt, quam fabulosissime inducunt, eamque naturam semper malam, numquam bonam fuisse conten
Abbreviated transcription (Latin):
tingunt. Naec illas idõ malas. hab¶ opor¬
tet qͥa nos cũ illas sequim᷑. & corpora dili¬
rũ. ñ illiciat turpia ñ uide conficiunt aut
ilas nat᷑a malas eẽ aut istas suũ bonũ.
De his enĩ disputationẽ usq ad hunc lociĩ
ꝑduri ubi dixi etiã si sunt animȩ qd̃ in¬
cet᷑a. Queri gͦ potest cur dixerĩ qd int̾im
incertũ ẽ. cũ ꝓrsus dubitare ñ debuerun
ñ eẽ tales animas. S hoc idõ dixi qͥa exꝑ.¬
tus sũ qͥ dicerent diabolũ. & angłos eius
bonos et̾ in genere suo: & mea natura in
qua eos creaũ ds̃. ordine ꝓpͥo cales quales
sunt .s: nobis malũ ee̾. si illiciam᷑ & seduca¬
mͦ ab eis. Si aũ caucamꝰ eos acq uincamꝰ.
decorũ atq gloriosũ. Et hoc qui dicunt
uident᷑ Sͥut id ꝓbet᷑ de scͥpturis adhibere.
testimonia idonca ut illud qd scͥtũ c̃ ilibio iob.¬

Expanded text:
haberi oportere, quia nos, cum eas sequimur et corporea dilrum nos inlici ad turpia, non inde conficiunt aut illas naturas malas esse aut istas summum bonum — de his enim disputationem usque ad hunc loculum perduxi, ubi dixi: etiamsi sunt animae, quod inetc. Quaeri ergo potest, cur, dixerim quod interim incertum est, cum prorsus dubitare non debuerim, non esse tales animas. Sed hoc ideo dixi, quia expertus sum qui dicerent diabolum et angelos ejus bonos esse in genere suo, et in ea natura in qua eos creavit Deus ordine proprio tales quales sunt: sed nobis malum esse, si illiciamur et seducamur ab eis; si autem caveamus eos atque vincamus, decorum atque gloriosum. Et hoc qui dicunt, videntur sibi ut id probent, de Scripturis adhibere idonea testimonia; vel illud quod scriptum est in libro Job
Abbreviated transcription (Latin):
adent᷑: si exeo querer& ille discipulꝰ
utrũ si qͥsꝗͣ exister&. uir magnꝰ atq
diuinꝰ qͥ talia popłis ꝑsuad&: cred
possent ꝑciꝑe ñ pͣuis opinionibꝰ multi¬
tudinis implicati. uulgarib obrue¬
rent᷑ errorib. eũ diuinis honorib dig¬
nũ iudicar&: respond& credo ille ñ
posse hoc abhomine fieri. nͥ qͤ forte
ipsa di uirtꝰ atq sapientia ab ipsa rerũ
natura exceptũ. nec hominũ magis¬
terio. sed intima illuminatione ab in¬
cunabulis illustratũ: tanta honestar&
gra: tanta firmitate roborara&: tã deniq
maiestate subueher&: ut om̃ia contẽp¬
nendo q pͣuui homines cupiunt. & om̃a
ꝓpetienddo q horrescunt: & oĩa faciendo

Expanded text:
ex eo quaereret ille discipulus, utrum, si quisquam exsisteret uir magnus atque diuinus, qui talia populis persuaderet credepossent percipere, non prauis opinionibus multitudinis implicati uulgaribus obruerentur erroribus, eum diuinis honoribus dignum iudicaret: responderet, credo, ille non posse hoc ab homine fieri nisi quem forte ipsa dei uirtus atque sapientia ab ipsa rerum natura exceptum nec hominum magisterio, sed intima inluminatione ab incunabulis inlustratum tanta honestaret gratia, tanta firmitate roboraret, tanta denique maiestate subueheret, ut omnia contemnendo quae praui homines cupiunt et omnia perpetiendo quae horrescunt ei omnia faciendo
Abbreviated transcription (Latin):
qͥs aut̃ sciens peccat. si potest cogenti ad
peccatũ sine peccato resistere: Nec tam̃ ficit.
utiq uolens peccat. qm̃ qͥ potest resis¬
tere ñ cagitur. cedere. Qui uͦ cogenti¬
cupiditati. bona uoluntate resistere ñ
pocost. ⁊ idõ fac contͣ p̃cepta iusticiȩ nã hoc
ita peccatũ. ẽ. ut sit etiã pęna peccati. Qua¬
ꝓpt̾ peccatũ. sinc uoluntate esse ñ pote:
uerissimũ.c̃. Itẽq definitio peccati qua diu¬
mꝰ ⁊ peccatũ .ẽ. uoluntas retinendi: uł consequen¬
di qd̃ iusticia uecat. & unde lib̾ũ . ẽ. abstinere.

Expanded text:
 autem sciens peccat, si potest cogenti ad  autem sciens peccat, si potest cogenti ad peccatum sine peccato resistere nec tamen facit, utique uolens peccat, quoniam qui potest resistere, non cogitur cedere. qui ucupiditati bona voluntate resistere non potest, et ideo facit contra praecepta justitiae, jam hoc ita peccatum est, ut sit etiam poena peccati. Quapropter peccatum sine voluntate esse non posse verissimum est. 4. Itemque definitio peccati qua diximus, Peccatum est voluntas retinendi vel consequendi quod justitia vetat, et unde liberum est a
Abbreviated transcription (Latin):
adaliqͥd ñ ammitendũ uł adipiscendũ
Qđ ꝓptea dictũ . ẽ. ut hac diffinitione uo¬
lens ã nolente discerneret᷑. Et sicut ađ.
illos reffełret᷑ intentio qͥ pͥmi in paradiso
fuerunt. humano generi. origo mali. nullo
cogente peccando. hoc ẽ. libera uolumn¬
tate peccando. quiad scientes contra pre¬
ceptũ fecerunt ⁊ ille  suasit. qđ ut fieres ñ¬
peccasse dici potest. quan uis & ipse
quos neciens uolens tamen fect ica
nec ipsius c̾ẽ potuit sine uoluntate peccatũ.
Quȩ uoluntas utiq sic̃ definca ẽ. animi motꝰ
fuit. cogente nullo ad aliqͥd uł ñ amitten.¬
dũ uł adipiscendũ. Qđ enĩ si noliussa. fecis¬
set ñ coactus . ẽ. facere. Quia uoluit gͦ fecit
ctiã si ñ qͥa uoluit peccauit: nesciens pecca¬
cũ e̾ẽ qđ fecit. Ita nec tale peccatũ. sine uo¬
luntate eẽ pocuit ⁊ s uoluntate facti. ñ uo¬
luntate peccati. Qđ tam̃ factũ peccatũ fuit
Hoc enĩ ꝑactũ .ẽ qđ ficri non debuit. Quis¬

Expanded text:
aliquid uel non amittendum uel adipiscendum. quod propterea dictum est, ut hac definitione uolens a nolente discerneretur et sic ad illos referretur intentio, qui primi in paradiso fuerunt humano generi origo mali nullo cogente peccando, hoc est libera uoluntate peccando, quia et scientes contra praeceptum fecerunt, et ille tpeccasse dici potest, quamuis et ipse, quod nesciens fecit, uolens tamen fecit; ita nec ipsius esse potuit sine uoluntate peccatum. quae uoluntas utique, sicut definita est, animae motus fuit cogente nullo ad aliquid uel non amittendum uel adipiscendum. quod enim, si noluisset, non fecisset, non coactus est facere. quia uoluit, ergo fecit, etsi non, quia uoluit, peccauit nesciens peccatum esse, quod fecit. ita nec tale peccatum sine uoluntate esse potuit, sed uoluntate facti, non uoluntate peccati, quod tamen factum peccatum fuit; hoc enim factum est, quod fieri non debuit. qui
Abbreviated transcription (Latin):
mediolant fui
baptismũ ꝑcep curꝰ a ẽtiã disci¬
plinarũ libros conatꝰ sum scribere. int̾¬
rogans eos qͥ mecũ erant. atq ab huiꝰ modi
studũs ñ abhorrebant. ꝑ corꝑalla cupiens eos
adincorporalia qͥbdã quasi passib cunctis
uł ꝑuenire. uł ꝑducẽ s eou solũ de grãmatica
librũ absolũe potui.: qͦm ptea de armario nrõ

Expanded text:
Mediolani fui, Baptismum percepturus, etiam Disciplinarum libros conatus sum scribere, interrogans eos qui mecum erant, atque ab hujusmodi studiis non abhorrebant; per corporalia cupiens ad incorporalia quibusdam quasi passibus certis vel pervenire vel ducere. Sed earum solum de Grammatica librum absolvere potui, quem postea de armario nostro
Abbreviated transcription (Latin):
aque anuerbo: qͦ mundat᷑ ȩccła. S. cũ coca di¬
cat qͣndiu bic ẽ. dimicte nob̃ debica nrã.
ñ utiq hioc̃. smne macula. aut ruga aut
aliq uõ eiꝰ modi Ex eo tam̃ qđ hic acci.¬
pit: adillã głam quȩ hic non. ẽ: ⁊ per¬
In aluis libris¬

Expanded text:
o, quo mundatur ecclesia. sed cum tota dicat, quamdiu hic est: dimitte nobis debita nostra. non utique hic est sine macula aut ruga aut aliquid huius modi, ex eo tamen, quod hic accipit, ad illam gloriam, quae hic non est, perIn alio libr
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntate cõmissũ ẽ qͣndo diuini pcepti. est
facta tͣnsgressio. Potest ẽtiã putari fabee̾ istasen¬
tentia. qua diximꝰ. nusqͣm nͥ in uoliuitate eͥoͥ pec¬
catũ:. qͥa dix̃ apl̃s. Si aut̃ qđ nolo hoc facio iam
ñ ego oꝑoi illud. s qđ in me habitat peccatum.
Hoc enĩ peccatũ usq ad eo ñ ẽ iuoluntate ut dicat
qđ nolo hoc facio. Quo mͦ gͦ nusqͣm est insi muo¬

Expanded text:
uoluntate commissum est, quando diuini praecepti est facta transgressio. potest etiam putari falsa esse ista sententia, qua diximus nusquam nisi in uoluntate esse peccatum, quia dixit apostolus: si autem, quod nolo, hoc facio, iam non ego operor illud, sed quod in me habitat peccatum. hoc enim peccatum usque adeo non est in uoluntate, ut dicat: quod nolo, hoc facio. quomodo ergo nusquam est nisi in uo
Abbreviated transcription (Latin):
tat in mẽ: hoc ẽ. in carne mea bonũ. Uelle aũ
adiace mͥ ꝑficere aut̃ bonũ non inuenio¬
ꝑfectio qͥppe boni. ẽ ut nec ipsa cõcupiscentia
peccati sit in homine: cui qͥdẽ qͣndo bene ui¬
uit᷑ ñ consentit uoluntas. Ueruntam̃ non
ꝑfic̃ bonũ q in est adhuc concupiscentia
cui repugnat uoluntas. Cuiꝰ concupis¬
centiȩ reatus in babtismate soluit᷑. s infix¬
mitas manet. cui donec sanct᷑ omĩs fidelis.
qui bene ꝓficit studiosissime reluc tat᷑.
eccatũ aut̃ qđ nusquã. ẽ. nisi in uolun.¬
tate illud p̃cipue intelligendũ .ẽ. quod
iusta dãpnatio consecuta ẽ. Hoc enĩ per
unũ ꝑun homiẽ int̾uit inmundũ.
qͣnqͣm & hoc peccatũ quo consentitur

Expanded text:
c est in carne mea, bonum; uelle enim adiacet mihi, perficere autem bonum non. perfectio quippe boni est, ut nec ipsa concupiscentia peccati sit in homine, cui quidem, quando bene uiuitur, non consentit uoluntas; uerum tamen non perficit bonum, quia inest adhuc in concupiscentia, cui repugnat uoluntas; cuius concupiscentiae reatus in baptismate soluitur, sed infirmitas manet, cui, donec sanetur, omnis fidelis, qui bene proficit, studiosissime reluctatur. peccatum autem, quod nusquam est nisi in uoluntate, illud. . praecipue intellegendum est, quod iusta damnatio consecuta est - hoc enim per unum hominem intrauit in mundum - quamquam et hoc peccatum, quo con
Abbreviated transcription (Latin):
brũ multo qͣm uellẽ facẽ longiorẽ cũ ui¬
derẽ ẽtiã si hoc conced̾et᷑. tam̃ debe maniche
os iã posse uici. introducentes insanissimo
t̃ me & illos qͦs ita saꝑe inuencrã. ñdũ ee̾t
ista questio dissoluta. Qdđ tam̃ longe posteno¬

Expanded text:
quam vellem facerem longiorem: cum viderem etiam si hoc concederetur, tamen debere Manichaeos ac jam posse convinci, introducentes insanissimo ter me et illos, quos ita sapere inveneram, nondum esset ista quaestio dissoluta; quam tamen in
Abbreviated transcription (Latin):
rata ꝓcedis. Scd non respicis illam definiti¬
onẽ. & uiuentũ eẽ phulosophi. E inuestibu¬
lo phulosopliȩ foxam atq fundatã. Quã
si succidere tẽptabis. rediet bipennis incru¬
ra. Illa eni labe factata. non solũ potest ali¬
quid ꝑcipi. sed eciã id potest qđ simillimũ
falso. est: si cã non audebis euertere. Est
eñ latibulũ tuũ unde inincautos tran¬
sire cupientes ueliemens erũpis atq exi¬
lis. aliquis te hercules in tua spelunca
tanquã semi hominẽ suffocabit: & eiusdẽ

Expanded text:
rata procedis, sed non respicis illam definitirata procedis, sed non respicis illam definitionem et inuentum esse philosophi et in uestibulo philosophiae fixam atque fundatam. quam si succidere temtabis, rediet bipennis in crura; illa enim labefacta non solum potest aliquid percipi sed etiam id potest, quod simillimum falso est, si eam non audebis euertere. est enim latibulum tuum, unde in incautos transire cupientes uehemens erumpis atque exilis; aliquis te Hercules in tua spelunca tamquam semihominem suffocabit et eiusde