comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sed tamen pane illo. refici uolumꝰ.
Cumq diligenter ac sepe ab illo
essent admoniti. nequa quam itc¬
fieri posse ut absq purgatione sacro¬
ti aiebant
Si nonuis adsentire
nobis intam facili causa quã p&imus.
non poteris iam in nr̃a ꝓuintia demo¬
rari. Etexpulerunt eum. ac desuo
regno cum suis abire iusserunt
Qui expul sus inde uenit cantiam.
tractaturus cum laurentio & iusto
co episcopis. quid in his ess& agendũ.
Decretumq est communi consilio
quia satius ess&. ut om̃s patriam rede¬
untes. libera ibi mente dño deseruirent.
quam interrebelles fidei barbaras
sine fructu residerent
Discessere
itaq primi. mellitus & iustus. atque
ad partes galliae secessere. ibirerũ
finem expectare disponentes
Sed non multo tempore reges qui prȩ¬
conem a seueritatis expulerant. dae¬
monici scultib inpune seruiebant
Nam egressus contra geuis sorum In
prȩlium. om̃s pariter cum suamilitia

Expanded text:
sed tamen pane illo refici volumus. sed tamen pane illo refici volumus. » Cumque diligenter ac saepe ab illo essent admoniti, nequaquam fieri posse ut absque purgatione sacroti, aiebant: « Si non vis adsentire  Al., adsentiri nobis in tam facili causa quam petimus, non poteris jam in nostra provincia demorari. » Et expulerunt eum, ac de suo regno cum suis abire jusserunt. DCXVII. Qui expulsus inde, venit Cantiam, tractaturus cum Laurentio et Justo coepiscopis, quid in his esset agendum. Decretumque est communi consilio, quia satius esset ut omnes patriam redeuntes, libera ibi mente Domino deservirent, quam inter rebelles fidei barbaros sine fructu residerent. Discessere itaque primo  Al., primi Mellitus ac Justus, atque ad partes Galliae successere, ibi rerum finem exspectare dispoSed non post multo tempore reges, qui praeconem a se veritatis expulerunt, daemoniacis cultibus impune non serviebant. Nam egressi contra gentem Gevissorum in praelium omnes pariter cum sua militia
Abbreviated transcription (Latin):
nȩ fagella districtionis. ꝑfido
fuere. Nam crebra mentis
uesania. & sp̃s inmundi inuasione
saberecti regis orientalium saxonũ:
Qui ubi regna ꝑennia petens. tres
suos filios qui pagani ꝑdurauerun
regnitem polis heredes reliquit:
coeperunt illi mox idolatriae.
quam uiuente eo aliquantulum
intermisisse uidebantur palam
seruire. subiectsq populisidola
colendi liberam dare licentiam
Cumq uiderent pontificem: cȩle¬
bratis in ecclesia missarum sollem¬
nis. eucharistiam populo dare.
dicebant ut uulgo fertur ad eum.
barbara inflati stultitia. Quare
non & nobis porrigis panem nitidũ
& populo adhuc in ecclesia dare¬
non desistis: Quib ille responde
Siuultis ablui fonteillo
salutari quo pater ur̃ ablutus est.
potestis &iam panis scĩ cu ille
participabat. esse participes
Sin aut̃ lauacrum uitȩ contem¬
nitis. nullatenus ual&is panem
uitȩ ꝑcipere. Atilli: nolumus
inquiunt fontem illum intrare
qui nec opus illo nos habere nouimꝰ.

Expanded text:
e flagella districtionis perfido fuere: nam crebra mentis vesania et spiritus immundi invasione Sabercti regis Orientalium Saxonum, qui ubi regna perennia petens, tres suos filios, qui pagani perduraverant, regni temporalis heredes reliquit, coeperunt illi mox idolatriae, quam vivente eo aliquantulum intermisisse videbantur, palam servire, subjectisque populis idola colendi liberam dare licentiam. Cumque viderent pontificem celebratis in ecclesia missarum sollemniis, Eucharistiam populo dare, dicebant, ut vulgo fertur, ad eum barbara inflati stultitia: « Quare non et nobis porrigis panem nitidum,et populo adhuc dare in ecclesia non desistis? » Quibus ille respondebat: « Si vultis ablui fonte illo salutari quo pater vester ablutus est, potestis etiam panis sancti, cui ille participabat, esse participes: sin autem lavacrum vitae contemnitis, nullatenus valetis panem vitae percipere. » At illi: « Nolumus, inquiunt, fontem illum intrare, quia nec opus illo nos habere novimus,
Abbreviated transcription (Latin):
madire ausus fuerat. Ibiq
cissimos dies plurimam insulae
pastem in deditionem recepit.
Orcadas &iam insulus ultrabritan¬
niam in oceano positas. romano ad¬
iecit imperio. Acsexto quo pro¬
fectus erat mense romam redut.
filioq suo britannici nomen in po¬
suit. Hoc autembellum quasto
imperiisui anno compleuit. qui est
annus ab incarnationedñi quadra¬
gesimus sextus. Quo&iam anno
fames grauissima ꝑsyriam facta ẽ
quae in actib apostolorum ꝑ pro¬
ph&am agabum dicta ẽẽ memora¬
tur. Ab eodem claudio uespasia¬
nus qui postneronem imperauit
inbritanniammissus. &iam uectã
insulam britanniae proximam a me¬
ridie romanorum ditioni subiuga¬
uit: quaehab& aboriente in occa¬
sum triginta circiter milia passuũ.
ab austro inboream xii. Inorienta¬
lib suis pastib mari sexmilium.
in occidentalib trium. a meridi¬
ano britanniae littore distans.
Succedens autem claudio in impe¬
rium nero. Nil omnino in remili

Expanded text:
adire ausus fuerat. Exerccissimos dies plurimam insulae partem in deditionem recepit. Orcadas autem insulas ultra Brittaniam in oceano positas Romano adiecit imperio. Ac sexto quo profecfilioque suo Brittanici nomen imposuit. Hoc autem bellum quarto imperii sui anno complevit, qui est annus ab Incarnatione Domini quadragesimus sextus, quo etiam anno fames gravissima per Syriam facta est, quae in Actibus apostolorum per prophetam Agabum praedicta esse memoratur. Ab eodem Claudio Vespasianus, qui post Neronem imperavit, in Brittaniam missus, etiam Vectam insulam Brittaniae proximam a Meridie, Romanorum ditioni subjugavit; quae habet ab Oriente in Occasum triginta circiter milia passuum, ab Austro in Boream duodecim, in Orientalibus suis partibus mari sex milium, in Occidentalibus trium a meridiano Brittaniae litore distans. Succedens autem Claudio in imperium Nero, nihil omnino in re mili
Abbreviated transcription (Latin):
torum uestigia usq in prȩsens osten¬
dit. Nam extrinsecus usq ad culminis
sum mitatem. totum marmore tec¬
tum est. Summum uero culmin
auro ornatũ auream mignum ges¬
tat crucem: In huius ergo monum̃¬
ti aquilonali parte sepulcrũ dñi
in eadem p&ra excisum longitu¬
dinis uii. pedum: trium mensura
palmarum pauimento altius emi¬
n&: Introitum habens a lateri me¬
ridiano. ubidie noctuq xii.
lam pades ardent : iiii intra
sepulchrũ VIii supra inmargine dextro. ⁊¬
Lapis qui adhostium monumenti posi¬
tus erat nunc fisuse Euius parsminor qua¬
dratum altare ante hoftium nihil omi¬
nus ciusdem monumenti ftat : Maior
uero in orientali eius dem eccłȩ loco. qua¬
drangulum aliud altare sublinteami¬
nibus extat. Color aũt eiusdem monu¬
menti & sepulchro albo &rubi cundo
permixtus uid&ur

Expanded text:
torum uestigia usque in praesens ostentorum uestigia usque in praesens ostendit. Nam extrinsecus usque ad culminis summitatem totum marmore tectum est; summum uero culmen auro ornatum auream magnam gestat crucem. In huius ergo monumenti aquilonali parte sepulchrum Domini in eadem petra excisum longitudinis VII pedum, trium mensura palmorum pauimento altius eminet, introitum habens a latere meridiano, ubi die noctuque XII lampades ardent, quattuor intra sepulchrum, octo supra in margine dextro. Lapis, qui ad hostium monumenti positus erat, nunc fissus est, cuius pars minor quadratum altare ante hostium nihilominus eiusdem monumenti , stat, maior uero in orientali eiusdem ecclesiae loco quadrangulum aliud altare sub linteaminibus extat. Color autem eiusdem monumenti et sepulchri albo et rubicundo permixtus uidetur
Abbreviated transcription (Latin):
modo pergrandem suftinens crucem
pendente magna desuper aerea rota
cum lam padibus infra ipsum uero
locum dominicae crucis excisa in pe¬
tra cripta est in qua super altare
pro defunctis honoratis sacrificium
sol& offerri. positis interim inplatea
corporibus : Huius quoq: ad occa sum
ecclesiae. anastasis hoc est resurrecti¬
onis dominicae. rotanda ecclesia. tribus
cincta parietibus . xii columnis sustentat᷑
nter pari &es singulos latũ habens
spatium uiȩ. quia tria altaria intri¬
bus locis pari&is medii contin&. hoc
est australi aquilonali & occidentali
haec bis quatternas portas id est in¬
troitus per iii. eregione pari&es
hab& equibus iiii. ad uulturtiũ & quat¬
tuor ad eurum spectant. huius in me¬
dio monum entum dñi rotundum
para excisum est: Cuius culmen in¬
trins ecus stans homo manu contin¬
gere potest. aboriente habens in¬
troitum. cui lapis ille magnus appo¬
situs ẽ. quod intrinsecus ferramen¬

Expanded text:
modo pergrandem sustinens crucem, modo pergrandem sustinens crucem, pendente magna desuper aerea rota cum lampadibus. Infra ipsum uero locum dominicae crucis excisa in petra crypta est, in qua super altare pro defunctis honoratis sacrificium solet offerri, positis interim in platea corporibus. Huius quoque ad occasum ecclesiae Anastasis, hoc est resurrectionis dominicae, rotunda ecclesia tribus cincta parietibus duodecim columnis sustentatur, inter parietes singulos latum habens spatium uiae, quae tria altaria in tribus locis parietis medii continet, hoc est australi, aquilonali et occidentali. Haec bis quaternas portas, id est introitus, per tres e regione parietes habet, e quibus quattuor ad uulturnum et quattuor ad eurum spectant. Huius in medio monumentum Domini rotundum petra excisum est, cuius culmen intrinsecus stans homo manu contingere potest, ab oriente habens introitum, cui lapis ille magnus adpositus est, quod intrinsecus ferramen
Abbreviated transcription (Latin):
cripsit ergo deloco domini cae
natiuitatis in hunc modum
Bethlem ciuitas dauid indorso si¬
ta est angusto. ex omni parte ual
in orientem mille passibus lon
per ex trema plani uerticis in¬
structo: In cuius orientali angu¬
lo quasi quoddam naturale se¬
mi antrũ est . cuius exterior pars
natiuitatis dominicae fuisse dr̃:
locus interior praesepe dñi nomi¬
natur: Haec spelunca tota inte¬
rius precioso marmore tecta. su pͣ
locũ ubi dñs natus specialius tradit᷑.
scȩ memoriae grandem gestat eccle¬
siam : Scripsit item hoc modo de
loco passionis ac resurrectionis
parte urbem hiero solimam . primũ
delocisscĩs proconditione platearũ.
diuertendum est ad ecclesiam con¬
stantinianam quae mar trrium
appellatur: hanc constantinus im¬
perator eo quod ibi crux dni abhe¬
lena matre reperta sit. magnifico
& regio cultu conftruxit: Dehinc
aboccasu golgothana uid&ur ecde¬
sia inqua &iã rupes appar& illa quȩ
quondam ipsam affixo dñi corpo¬
re crucem pertulit . argenteam

Expanded text:
cripsit ergo de loco Dominicae nativitatis in hunc modum: « Bethleem, civitas David, in dorso sita est angusto ex omni parte vallin orientem mille passibus longper extrema plani verticis instructo; in cujus orientali angulo quasi quoddam naturale semiantrum est, cujus exterior pars nativitatis Dominicae fuisse dicitur locus; interior Praesepe Domini nominatur. Haec spelunca tota interius pretioso marmore tecta, supra locum ubi Dominus natus specialius traditur, sanctae Mariae grandem gestat ecclesiam. » Scripsit item hoc modo de loco passionis ac resurrectionis parte urbem Hierosolymam, primum de locis sanctis pro conditione platearum diuertendum est ad ecclesiam Constantinianam, quae Martyrium appellatur. Hanc Constantinus imperator, eo quod ibi crux Domini ab Helena matre reperta sit, magnifico et regio cultu construxit. Dehinc ab occasu Golgothana uidetur ecclesia, in qua etiam rupis apparet illa, quae quondam ipsam adfixo Domini corpore crucem pertulit, argenteam
Abbreviated transcription (Latin):
secũ anglorum ec clesiis mandanda
cum epistolis quas idem pontifex
do dilecto archi ep̃o laurentio
& clero uniuerso similiter & edil¬
beretto rege atq genti anglorũ
direxit. Hic est bonifacius
cipe. donari ecłȩ xp̃i templum
romȩ: quod pan theon uocabatur
ab antiquis. quasi simulacrum ess&
omniũdeorum
In quo ipse elimi¬
nata omni spurtiua fecit ecclesiã
scaẽ dĩ geneͥtricis. atq omnium mar¬
tẏrum xp̃i. ut exclusa multitudine
demonum. multitudo ibi scõrum
memoriam haber&¬

Expanded text:
secum Anglorum Ecclesiis mandanda secum Anglorum Ecclesiis mandanda cum epistolis quas idem pontifex Deo dilecto archiepiscopo Laurentio, et clero universo, similiter et Aedilbercto regi atque genti Anglorum direxit. Hic est Bonifacius,cipe, donari Ecclesiae Christi templum Romae quod Pantheon vocabatur ab antiquis, quasi simulacrum esset omnium deorum: in quo ipse, eliminata omni spurcitia, fecit ecclesiam sanctae Dei genetricis, atque omnium martyrum Christi; ut exclusa multitudine daemonum, multitudo ibi sanctorum memoriam haber
Abbreviated transcription (Latin):
rius memorauimus insulam. & colu¬
banum abbatem ingallias uenientẽ.
nihil discrepare abrittonibus in
eorum conuersatione didicimus
Nam dagam nus ep̃s ad nos ueniens.
non solum cibum nobiscum. sed nec
in eodem hospitio quouesceba¬
mur sumere uoluit
Misit
idem laurentius cum episcopͥs suis
& iam brittonum sacerdotibus. litte¬
ras. suo gradui condignas. quib eas
inunitate catholica confirmare
Sed quantum haec
agendo ꝓfecerit. ad huc prȩsentia
tempora declarant. Histem
Histem¬
porib uenit mellitus londoniae
ep̃s romam : denecessariis et cłȩ
anglorum cuma postolico papu
bonifacio tractaturus. Et cũ¬
idem papa reuerentissimus coge¬
r& sẏnodum ep̃orum italia. de
uitamiͦnachorum & qui&e ordina¬
turus. & ipse mellitus intereos ad¬
sedit. anno octauo imperii focati
principis. indictione xiiiꝰ tertio
erant regulariter decreta: suaquoq:
auctoritate. sub scribens confir¬
mar&. ac brittaniam rediens.

Expanded text:
rius memo ravimus, insulam, et Columrius memo ravimus, insulam, et Columbanum abbatem in Gallis venientem, nihil discrepare a Brittonibus in eorum conversatione didicimus. Nam Daganus episcopus ad nos veniens, non solum cibum nobiscum, sed nec in eodem hospitio quo vescebamur, sumere voluit. » Misit idem Laurentius cum coepiscopis suis, etiam Brittonum sacerdotibus literas suo gradui condignas, quibus eos in unitate catholica confirmare Sed quantum haec agendo profecerit, adhuc praesentia tempora declarant. His His temporibus venit Mellitus Londoniae episcopus Romam, de necessariis Ecclesiae Anglorum causis cum apostolico papa Bonifacio tractaturus. Et cuidem papa reverendissimus cogeret synodum episcoporum Italiae, de vita monachorum et quiete ordinaturus, et ipse Mellitus inter eos assedit anno octavo imperii Phocatis principis; indictione decima tertiaerant regulauctoritate subscribens confirmaret, ac Brittaniam rediens,
Abbreviated transcription (Latin):
sollemnitate non suo tempore
caelebrarent : sed ut supra do¬
cuimus a quarta decima luna
usq aduicesimam domini cȩ
resurrectionis diem: obseruandũ
esse putarent. Scripsit cum
ep̃is suis. exhortariam ad eos epis¬
tolam. obsecrans eos & contes¬
tans. unitatem pacis & catholicae
obseruationis. cum ea quȩ toto orbe
simis fratribus. ep̃is uel abbatibus
peruniuersam scotuam. laurenti¬
us. mellitus. & iustus ep̃i. serui seruo¬
rum di
Dum nos sedes aposto¬
lica moresuo sicut in uniuerso
orbe terrarum in his occiduis parti¬
bus. ad prȩdicandum gentib: paganis
diriger& : atq in hanc insulam
quȩ brittania nuncupatur conti¬
git introisse ante quam cognosce¬
remus credentes. quod iuxta morẽ
uniuersalis eccłȩ ingrederentur. in
magna reuerentia scĩtatis. tam britio¬
nes quam scottos uenerati sumus.
Sed cognoscentes brittones. scottos
meliores putauimus: scoitos uero
ꝑdagãmum ep̃m. in hanc quam supe¬

Expanded text:
sollemnitatem non suo tempore sollemnitatem non suo tempore celebrarent, sed, ut supra docuimus, a decima quarta luna usque ad vicesimam dominicae resurrectionis diem observandum esse putarent; scripsit cum coepiscopis suis, exhortatoriam ad eos epistolam: obsecrans eos et contestans unitatem pacis et catholicae observationis cum ea quae toto orbe simis fratribus episcopis, vel abbatibus per universam Scottiam, Laurentius, Mellitus et Justus, episcopi, servi servorum Dei. « Dum nos sedes apostolica, more suo sicut in universo orbe terrarum, in his Occiduis partibus ad praedicandum gentibus paganis dirigeret, atque in hanc insulam, quae Brittania nuncupatur, contigit introisse antequam cognosceremus: credentes quod juxta morem universalis Ecclesiae ingrederentur, in magna reverentia sanctitatis tam Brittones quam Scottos venerati sumus; sed cognoscentes Brittones, Scottos meliores putavimus. Scottos vero per Daganum episcopum in hanc, quam supe
Abbreviated transcription (Latin):
uc cessit agustino inepiscopatum
laurentius. quemipse id circo ad¬
huc uiuens ordinauerat. Nese
defuncto. ftatus eccłȩ tam rudis.
uel adhoram pastore destitutus.
uacillare inciper&: Inquo
& exempłũ sequebat᷑ primi pas¬
toris eccłȩ. hoc est beatissimi
a postolorum principis p&ri.
qui fundata romee eccłea xp̃i.
clementem sibi adiutorem euan¬
geli zan di. simul & successorem
strenuis sime fundamenta eccłȩ
quȩ nobiliter iacta uidit. aug
biti culminis. & crebra uoce sc̃ę
ex hortationis. & continuis piȩ
operationis exemplis. ꝓue here
curauit. Deniq nonsolum
nouȩ. quȩ de angliserat collecta
ecclesiae curam gerebat
sed & u& erum brictanie incolarũ
nec non & scottorum qui hiber¬
niam insulam brittaniae ꝓxi¬
mam incolunt populis. pasto¬
ralem inpendere sollicitudinẽ
curabat. Siquidem ubiscot¬
torum in prȩfata ipsorum patria.
quomodo & br&tonum in ipsa
brittania. uitam ac ꝑfessionem
minus ecclesiasticam inmultis
esse cognouit: maxime ꝓpaschȩ

Expanded text:
utem Augustino in episcopatum Laurentius DCV, quem ipse idcirco adhuc vivens ordinaverat, ne se defuncto status Ecclesiae tam rudis, vel ad horam pastore destitutus, vacillare inciperet. In quo et exemplum sequebatur primi pastoris Ecclesiae, hoc est, beatissimi apostolorum principis Petri, qui fundata Romae Ecclesia Christi Clementem sibi adjutorem evangelizandi, simul et successorem strenuissime fundamenta Ecclesiae, quae nobiliter jacta vidit, augmbiti culminis, et crebra voce sanctae exhortationis, et continuis piae operationis exemplis provehere curavit. Denique non solum novae quae de Anglis erat collecta, Ecclesed et veterum Britanniae incolarum, necnon et Scotorum, qui Hiberniam insulam Britanniae mam incolunt, populis pastoralem impendere sollicitudinem curabat. Siquidem ubi Scottorum in praefata ipsorum patria, quomodo et Brittonum in ipsa Brittania vitam ac professionem minus ecclesiasticam in multis esse cognovit, maxime quod Paschae
Abbreviated transcription (Latin):
mulata. prȩter duorum tan¬
tum modo id est theodori & be¬
ticus plura capere nequiuit.
Hab& haec in medio penesui al¬
tare in honore beati papȩ
gregorii dedicatum. in quo ꝑ om¬
ne sabbatum apresbłtero loci
phium huius modi. Hic
requi escit domnus augustinus
doro uernensi archi ep̃s primus.
qui olim huc abeato gregorio roma¬
nȩ urbis pontifice directus. & adõ
operatione miraculorum suffultus.
aedilberec htum regem ac gentem
illius. abidolorũ cultu. adxp̃ifidẽ¬

Expanded text:
mulata, praeter duorum tanmulata, praeter duorum tantummodo, id est, Theodori et Beticus plura capere nequivit. Habet haec in medio pene sui, altare in honore beati papae Gregorii dedicatum, in quo per omne sabbatum, a presbytero loci phium hujusmodi: HIC REQUIESCIT DOMNUS AUGUSTINUS DORUVERNENSIS ARCHIEPISCOPUS PRIMUS, Qui olim huc a beato Gregorio Romanae urbis pontifice directus, et a Deo operatione miraculorum suffultus, Aedilberctum regem, ac gentem illius ab idolorum cultu ad Chri
Abbreviated transcription (Latin):
minis. anglorum gentib impe¬
rabat. Ubi uero & haec pro¬
uincia uerbum ueritatis prȩdi¬
cante mellito accepit. fecit
rex edilberecth inciuitate
lundonia ecclesiam scĩ pauli
apostoli. inqualocũ sedis episco¬
pał & ipse & suc cessores eius ha¬
berent. Iustum uero in ipsa
cantia Agustinus ep̃m ordinau
anglorum aprimario quondam
illius qui dicebatur hrof. hrofes¬
cestre cognominat. Distat
aut̃ adoro uerni millib passuũ
in qua rex edilberect hecclesi¬
am beati andreae apłi fecit.
qui &iam ep̃is utrisq huius ec¬
clesiae dona multa: sicut & doro
qui erant cum ep̃is adiecit
Defunctus est aũt dõ dilectus
pater agustinus. & positũ cor¬
pus eius foras iuxta ecclesiam
beatorum apostolorum p&ri
& pauli. cuius supra memini¬
mus. quia nec dum fuerat per¬
fecta nec dedicata. Mox uero
& inportico illius aquilo nali
decenter sepultum est. In
qua &iam sequentiũ archiepo¬
rum omnium sunt corpora tu¬

Expanded text:
minis, Anglorum gentibus impeminis, Anglorum gentibus imperabat. Ubi vero et haec provincia verbum veritatis praedicante Mellito accepit, fecit rex Aedilberct in civitate Lundonia ecclesiam sancti Pauli apostoli, in qua locum sedis episcopalis et ipse et successores ejus haberent. Justum vero in ipsa Cantia Augustinus episcopum ordinavit Anglorum a primario quondam illius qui dicebatur Hrof, Hrofaescaestrae cognominat. Distat autem a Doruverni millibus passum in qua rex Aedilberct ecclesiam beati Andreae apostoli fecit, qui etiam episcopis utriusque hujus ecclesiae dona multa, sicut et Doruqui erant cum episcopis, adjecit. Defunctus est autem Deo dilectus Pater Augustinus DCV, et positum corpus ejus foras, juxta ecclesiam beatorum apostolorum Petri et Pauli, cujus supra meminimus, quia ea necdum fuerat perfecta, nec dedicata. Mox vero in porticu illius aquilonali decenter sepultum est: in qua etiam sequentium archiepiscoporum omnium sunt corpora tu
Abbreviated transcription (Latin):
circtter mille ducentos.
& solum quinqua ginta
fuga esse lapsos
Broc mail adprimum hostium
aduentum. cum suis terga
uertens. cos quos defende¬
re debuerat. iner mes
ac nudos ferientibus gla¬
diis reliquiđ
Sicq completum est prę¬
sagium sc̃i ponti ficis
augu stini
quam uis ipso iam multo ante
tempore. ad caelestia regna
sublato. Ut &iam temporalis
interitus. ultionem sentirent
ꝑfidi. quod oblato sibi ꝑp&u¬
ae salutis consilia spreuerunt NII¬
nno dominicae incarnati¬
onis sexcentesimo quarto
agustinus brittaniorũ
archi ep̃s. ordinauit du os
ep̃os. mellitum uidelic& &
iuftum. Mellitum quidem
ad prȩdicandum ꝓuintiae
orientalium saxonum. qui
tamen se fluuio dirimuntur
contigui. quorum m&ropolis
londonia ciuitas est. suꝑrip̃a
prȩfati fluminis posita. & ipsa
rum terra mariq uenientum.
Inqua uidelic & gente. tunt
tem poris saberecht nepusedil¬
berecti. ex sorore ricula regna¬
bat. quamuis sub poteftate
positus eiusdem edilberechti.

Expanded text:
circiter mille ducentos, circiter mille ducentos, et solum quinquaginta fuga esse lapsos. Brocmail ad primum hostium adventum cum suis terga vertens, eos, quos defendere debuerat, inermes ac nudos ferientibus gladiis reliquit. Sicque completum est praesagium sancti pontificis Augustini, quamvis ipso jam multo ante tempore ad coelestia regna sublato, ut etiam temporalis interitus ultionem sentirent perfidi, quod oblata sibi perpetuae salutis consilia spreveruntnno dominicae incarnationis sexcentesimo quarto Augustinus, Brittaniarum archiepiscopus, ordinavit duos episcopos, Mellitum videlicet et justum: Mellitum quidem ad praedicandum provinciae Orientalium Saxonum, qui Tamense fluvio dirimuntur contigui, quorum metropolis Lundonia civitas est, super ripam praefati fluminis posita, et ipsa rum terra marique venientium: in qua videlicet gente tunc temporis Saberet nepos Aedilbercti ex sorore Ricula regnabat, quamvis sub potestate positus ejusdem Aedilbercti,
Abbreviated transcription (Latin):
turi illo conuenissent. Erant pluri¬
mi eorum demonasterio bancor.
inquotantus fertur fuisse . nu¬
merus monachorum. ut cum insep¬
ton portiones ẽet cum prepositis
sibi rectorib monasterium diuisũ.
nulla horum postio. minus quam
trecentos homines haber&.
qui omnes delabore manuum
suarum uiuere solebant
Horum ergo plurimi ad memora¬
tam aciem peracto ieiunio tridu¬
ano. cumaliis orandi causa con¬
uenerant. habentes defensorẽ
nomine brocmailum. qui eos
intentos preciba barbarorum gla¬
dus protegeret. Quorum causã
aduentus cum intellexiss& rex
acdilfridus. ait. Ergo si ad¬
uer sum nos addm̃ suum cla¬
mant. profecto &ipsi quam uis
arma non ferant. contra nos
pugnant. qui aduersus nos
imprecationibus per sequun¬
tur
rltaq in hos primum
arma uesti iubet. & sic cę̧te¬
ras nefandȩ militiae
copias. non sine magno ex¬
ecitus sui damno. deleuit
Extinctos in ea pugna
ferunt de his qui ad ado¬
randum uenerunt. uiros

Expanded text:
turi illuc convenissent. Erant autem plurituri illuc convenissent. Erant autem plurimi eorum de monasterio Bangor  al. Brancor, in quo tantus fertur fuisse numerus monachorum, ut, cum in septem portiones esset cum praepositis sibi rectoribus monasterium divisum, nulla harum portio minus quam trecentos homines haberet: qui omnes de labore manuum suarum vivere solebant. Horum ergo plurimi ad memoratam aciem peracto triduano jejunio cum aliis orandi causa convenerunt, habentes defensorem nomine Brocmailum, qui eos intentos precibus a barbarorum gladiis protegeret. Quorum causam adventus cum intellexisset rex Edelfridus, ait: « Ergo si adversum nos ad dominum suum clamant, profecto et ipsi quamvis arma non ferant, contra nos pugnant qui adversis nos imprecationibus persequuntur. Itaque in hos primum arma verti jubet, et sic caeteras nefandae militiae copias non sine magno exercitus sui damno delevit. Exstinctos in ea pugna fertur de iis qui ad orandum venerant, viros
Abbreviated transcription (Latin):
ta tolerabimus: Atilli nilhorum se
facturos neq illum pro archi ep̃oha¬
bituros esse respondebant
Conferentes adinuicem. quod simo¬
do nobis adsurgere noluit
Quanto magis siei subdi caeperi¬
mus: iamnos paronihilo contem¬
net: Quib uir dñi augusti¬
nus fertur minitans prȩdixisse.
quia sipacem cum fratrib accipe¬
re nollent. bellum ab hostibus
forent accepturi. Et sinationi an¬
glorum noluis sent uiam uitae
praedicare. perhorum manus ultio¬
nem essent mostis passuri. Quod
ita perom̃a ut prȩdixerat. diuino
agente iudicio. patratum est
Si quidem post haec ipse de quodixi¬
mus rex anglorum fostissimus
edilfrid. collecto grandi exercitu.
adciuitatem legionũ qua ea gente
anglorũ laga estir abrtttonib aut̃
rectius carlegion appellatur. maxi¬
mam gentis ꝑfidȩ stragem dedit
dotes eorũ quiadorandum dm̃ pro
milite bellum agente conuenerant :
scor sum in tutiore loco consistere
sciscitabatur qui eent hi quidue ac¬

Expanded text:
ta tolerabimus. At illi nil horum se ta tolerabimus. At illi nil horum se facturos, neque illum pro archiepiscopo habituros esse respondebant: conferentes ad invicem, Quia si modo nobis adsurgere noluit, quanto magis si ei subdi coeperimus, jam nos pro nihilo contemnet. Quibus vir Domini Augustinus fertur minitans praedixisse, quia si pacem cum fratribus accipere nollent, bellum ab hostibus forent accepturi; et si nationi Anglorum noluissent viam vitae praedicare, per horum manus ultionem essent mortis passuri. Quod ita per omnia, ut praedixerat, divino agente judicio patratum est. Siquidem post haec ipse de quo diximus, rex Anglorum fortissimus Aedilfrid, collecto grandi exercitu, ad civitatem Legionum, quae a gente Anglorum Legacaestir, a Brittonibus autem rectius Carlegion appellatur, maximam gentis perfidae stragem dedit dotes eorum, qui ad exorandum Deum pro milite bellum agente convenerant, seorsum in tutiore loco conssciscitabatur qui essent hi, quidve ac
Abbreviated transcription (Latin):
noscere ualemus. Procurate inquit.
utipse prior cumsuis ad locum syno¬
di adueniat. &si uobis ad propin¬
quantib adsurrexerit. scientes
quia famulus xp̃i est : obtemperant̃
illum audite Sin aũ uosspreuerit.
nec coram uobis adsurgere uoluerit.
cumsitis numero plures. &ipse sper¬
natur a uobis. fecerunt ut dixerat
Factumq: ẽ utuenientib illis. sed er&
augustinus in sella: Quemilli uiden¬
tes mox iniram conuersis. eumq no¬
tantes suꝑbiȩ: cunctis quȩ dicebat
contra dicere laborabant. Dicebat
aũ cis quia in multis quidem nr̃ȩ con¬
su&udini. immouniuersalis ecđȩ con¬
trariȩ geritis. Et tame sunhis trib
mihi obtemperare uultis . ut pascha
suo temp̃r celebr&is. ut ministerium
baptizandi quodõ rena scim uixta
morẽ sc̃ȩ romanȩ & a postolicȩ ecđȩ
compleatis. Ut genti anglorũ una
nobiscum uerbum dĩ praedic&is
C&xera quȩ agitis quamuis morib
nr̃is contraria. a equanimiter cunc¬

Expanded text:
noscere valemus? Procurate, inquit, noscere valemus? Procurate, inquit, ut ipse prior cum suis ad locum synodi adveniat, et si vobis adpropinquantibus adsurrexerit, scientes quia famulus Christi est, obtemperanter illum audite: sin autem vos spreverit, nec coram vobis adsurgere voluerit, cum sitis numero plures, et ipse spernatur a vobis. » Fecerunt ut dixerat. Factumque est ut venientibus illis sederet Augustinus in sella. Quod illi videntes, mox in iram conversi sunt, eumque notantes superbiae, cunctis quae dicebat contradicere laborabant. Dicebat autem eis: Quia in multis quidem nostrae consuetudini, immo universalis Ecclesiae contraria geritis: et tamen si in tribus his mihi obtemperare vultis, ut Pascha suo tempore celebretis; ut ministerium baptizandi, quo Deo renascimur, juxta morem sanctae Romanae et apostolicae Ecclesiae compleatis; ut genti Anglorum una nobiscum verbum Domini praedicetis: caetera quae agitis, quamvis moribus nostris contraria, aequanimiter cunc
Abbreviated transcription (Latin):
lucis accender&. Nec mora in lumi¬
natur cecus. acuerus summȩ lucis
p̃co ab omnib p̃dicatur augustinꝰ
Ium brittones confientur quidem
intellexisse se uerã esse uĩa iustitię
quamp̃dicar& augustinus. sed non
posse absq suorũ consensu aclicen¬
tia. priscis abdicare moribus. Vnde
postulabant ut secundo sỹnodus
plurib aduenientib ficr&. Quod
cumẽet statutum. uenerunt ut ꝓ¬
& plures uiri doc¬
tissimi
maxime denobi¬
lis simo
eorum monasterio. quoduocatur
lingua anglorũ bancornaburg
cui tempore illo dinoot abbas p̃
conciliũ. uenerunt primo adquendã
dentẽ. qui apud eos anachoroacam
ducere uitam solebat. Consalentes
an adp̃dicationẽ augustini suas de¬
sercre traditiones deberent. Quire¬
atille. Dñs inquit ait . Tollite iugum
meũ suꝑuos & discite ame qumitis sũ
& humilis corde. Siergo augustinus
illemitis & humilis corde. credibile
suꝑbus ẽ. constat quia non est dedõ
rursus aiebant : &unde uel hoc di¬

Expanded text:
lucem accenderet. Nec mora, illuminatur caecus, ac verus summae lucis praeco ab omnibus praedicatur Augustinus. Tum Brittones confitentur quidem intellexisse se veram esse viam justitiae quam praedicaret Augustinus: sed non se posse absque suorum consensu ac licentia priscis abdicare moribus. Unde postulabant ut secundo  Al., secunda synodus pluribus advenientibus fieret. Quod cum esset statutum, venerunt, ut pet plures viri doctissimi, maxime de nobilissimo eorum monasterio, quod vocatur lingua Anglorum Bancornaburg, cui tempore illo Dinoot  Al., Diconcilium, venerunt primo ad quemdam dentem, qui apud eos anachoreticam ducere vitam solebat, consulentes, an ad praedicationem Augustini suas deserere traditiones deberent. Qui re» At ille: « Dominus, inquit, ait: Tollite jugum meum super vos, et discite a me quia mitis sum et humilis corde . Si ergo Augustinus ille mitis est et humilis corde, credibile superbus est, constat quia non est de Deo, rursus aiebant; « Et unde vel hoc di
Abbreviated transcription (Latin):
Quicum longa disputatione habita.
neq p̃cib neq hostamentis. neq in cre¬
pationib augustino &sociis eius ad¬
sensũ p̃bere uoluissent. sed suas poti
inxpo concordantib eccłis p̃ferrent
Sc̃s pater augustinus hunc laboriosi
aclongi cestamnis finem fecit ut di¬
ipse nobis insinuare cȩlestib signis
dign&ur. quae sequenda traditio.
quib sit uiis ad ingressum regni illius
ꝓperandum Adducatur aliquis
aeger: & ꝑcuius p̃ces fuerit curatꝰ.
huius fides & operatio dõ deuota.
atq: omnib: sequenda credatur
Quod cum aduersarii inuiti lic& con¬
cederent: Allatus ẽ quidã degene¬
re anglorum oculorũ luce priuat᷑
Qui cumoblatus brittonũ sacerdo¬
tib: nilcurationis uel sanationis
horũministerio ꝑciper&: tandem
augustinus iusta neces sitate c̃pul¬
sus. flectit genua sua ad patrem

Expanded text:
Qui cum longa disputatione habita, neque precibus, neque hortamentis, neque increpationibus Augustini ac sociorum ejus assensum praebere voluissent, sed suas potiuin Christo concordant, Ecclesiis praeferrent, sanctus Pater Augustinus hunc laboriosi atque longi certaminis finem fecit, ut diipse nobis insinuare caelestibus signis dignetur, quae sequenda traditio, quibus sit viis ad ingressum regni illius properandum. Adducatur aliquis aeger, et per cujus preces fuerit curatus, hujus fides et operatio Deo devota atque omnibus sequenda credatur. » Quod cum adversarii inviti licet concederent, allatus est quidam de genere Anglorum, oculorum luce privatus: qui cum oblatus Brittonum sacerdotibus, nil curationis vel sanationis horum ministerio perciperet; tandem Augustinus justa necessitate compulsus, flectit genua sua ad Patrem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓximȩ bi ꝑttonũ ꝓuincie. in locoubi
usq hodie lingua angloru. agusti¬
nesca idestrobor augustini inc̃finio
uicciorũ & occidentaliũ saonum
appellatur: Caepit  eis frat̃na
admonitione suadere. ut pace ca¬
tholica secũ habita. cõmunẽ euan¬
gelizandigentib ꝓdño laborẽ sus¬
ciperent Non enĩ paschȩ diẽdonincũ

Expanded text:
ximae Britonum provinciae, in loco, ubi usque hodie lingua Anglorum Augustines ac, id est robur Augustini, in confinio Vect., et Occidentalium Saxonum, appellatur: coepitque eis fraterna admonitione suadere, ut pace catholica secum habita, communem evangelizandi gentibus pro Domino laborem susciperent. Non enim Paschae Dominicum diem
Abbreviated transcription (Latin):
circa solem: multum intuentibus ter¬
rorem incutientes. Una quippe so¬
lem p̃cedebat mane orientem. altera
quasi orientisimul xoccidenti di¬
rȩcladis p̃sagȩ uel certe una diei
altera noctis p̃currebat exortũ ut
utroq: tempmala mortalibus inmi¬
nere signarent. Portabant aut᷑
faciem ignis contra aquilonem qua¬
si ad accendendum adclinem appa¬
rebantq mense ianuario & duobus
ferme septimanis ꝑmanebant. Quo
lues gallias misera cede istabat.¬
& ipsi non multo post in eadem pro¬
uintia dignas suae perfidiȩ paenias
luebant. Quo anno scs uir dñi eog¬
beret ut supra commemorauimus
ipso die paschȩ migrauit ad dnm̃.
Et mox peracto pascha. hoc est septima
iduum maiarum die. osricrex nor¬
dan himbrorum uita discessit. Cũ
ergo regni quod undecim annis gu¬
bernabat successorem fore ceoluul
ante se regnauerat co in rediregis:
Cuius regni & principia & processus
tot actantis redundauere rerum
aduersantium motibus. ut quid dehis

Expanded text:
  Al., duo circa solem, multum intuentibus terrorem incutientes. Una  Al., unus quippe solem praecedebat, mane orientem; altera quasi orienti simul et occidenti dirae cladis praesagae; vel certe una diei, altera noctis praecurrebat exortum, ut utroque tempore mala mortalibus imminere signarent. Portabant autem faciem ignis contra aquilonem quasi ad accendendum acelivem: apparebantque mense Januario, et duabus fermo septimanis permanebant. Quo lues Gallias misera clade vastabat, et ipsi non multo post in eadem provincia dignas suae perfidiae poenas luebant. Quo anno sanctus vir Domini Ecgberct, ut supra commemoravimus, ipso die Paschae migravit ad Dominum: et mox peracto Pascha, hoc est, septima Iduum Maiarum die, Osric rex Nordanhymbrorum, vita decessit, cum ipse regni quod undecim annis gubernabat, successorem fore Ceoluulfante se regnaverat, Coenredi regis, cujus regni et principia et processus tot ac tantis redundavere rerum adversantium motibus, ut quid de his
Abbreviated transcription (Latin):
ex omnibus quae in euangeli¬
cis. siue aposto licis siue ꝓph&i¬
cis litteris facienda cognouerat
pr&ermittere. sed cuncta pro
suis uiribus operibus explere
curabat: Haec in prȩfato antis¬
tite multum conplector & a¬
mo. quianimirum haec dõ placu¬
isse non ambigo: Quod aut̃
pascha non suo temp̃ obserua¬
bat. uel canoni cum eius tempus
ignorans. uel suae gentis aucto¬
ritate ne agnitum sequer&ur
deuictus. non ad probo nec lau¬
do. In quo tamen hoc adprobo
quia incelebratione sui paschae
non aliud corde tenebat. uene¬
rabatur & prȩdicabat quam qđ
nos id est redemptionem gene¬
ris humani perpassionem resur¬
recti onem. ascensionem in cae¬
los medi atoris dĩ & hominũ . ho¬
non ut quidam falsa opinant᷑ .xiiii.
luna inqualib& feria cum iudȩ¬
is sed die domica semꝑ agebat:
spem nostrae resurrectionis quã
eadem una sabbati quae nunc
domini ca dies dicitur uera citer
futuram cum scã ecclesia cre¬
debat

Expanded text:
ex omnibus quae in evangeliex omnibus quae in evangelicis, vel apostolicis sive propheticis literis facienda cognoverat, praetermittere, sed cuncta pro suis viribus operibus explere curabat. Haec in praefato antistite multum complector et amo, quia nimirum haec Deo placuisse non ambigo. Quod autem Pascha non suo tempore observabat, vel canonicum ejus tempus ignorans, vel suae gentis auctoritate ne agnitum sequeretur devictus, non adprobo, nec laudo. In quo tamen hoc adprobo, quia in celebratione sui Paschae non aliud corde tenebat, venerabatur, et praedicabat, quam quod nos, id est, redemptionem generis humani per passionem, resurrectionem, ascensionem in coelos mediatoris Dei et hominum Honon, ut quidam falso opinantur, luna in qualibet feria cum Judaeis, sed die Dominica semper agebat, e  Al. om. que spem nostrae resurrectionis quam eadem una Sabbati quae nunc Dominica dies dicitur veraciter futuram cum sancta Ecclesia credebat
Abbreviated transcription (Latin):
plures sibi suisque languorũ
remedia conquisiere. Scrip
bus uiri prȩfati nequaquã in
eo laudans aut eligens hoc de
obseruatione paschae minus
perfecte sapiebat : Immo hoc
multum detestans sicut in libro
quem detem poribus composui
mani festissime probaui. Sed
quasi uerax hĩstoricus simplicit̃
e a quae deillo siue super illũ
sunt gesta describens. &
quae laude sunt dignec
in eius actibus laudans at¬
que ad utilitatem legentiũ
memoriae commendans:
Studium uidelic& pacis & ca¬
ritatis continentiae & hu¬
militatis animum. lrȩ & a¬
ua ritiae uictorem super¬
biae simul & uanae gloriae
contempto rem Industriam
faciendi simul & docendi man¬
data cael estia sollertiã lectio¬
nis & uigiliarum. auctoritatem¬
sacerdoti dignam redarguen¬
di. Superbos acpoten. pari¬
ter & in firmos consalandi.
acpauperes recreandi uel de¬
fendi dementiam: Qui ut
bre uiter multa compre hen¬
dam. quantum ab eis qui il¬
lum nouere didicimus. Nil

Expanded text:
plures sibi suisque languorum plures sibi suisque languorum remedia conquisiere. Scripsbus viri praefati; nequaquam in eo laudans vel eligens hoc, quod de observatione Paschae minus perfecte sapiebat: immo hoc multum detestans, sicut in libro quem de Temporibus composui, manifestissime probavi, sed quasi verax historicus, simpliciter ea quae de illo sive per illum sunt gesta, describens, et quae laude sunt digna in ejus actibus laudans, atque ad utilitatem legentium memoriae commendans: studium, videlicet, pacis et caritatis, continentiae et humilitatis; animum irae et avaritiae victorem, superbiae simul et vanae gloriae contemptorem; industriam faciendi simul et docendi mandata caelestia, sollertiam lectionis et vigiliarum, auctoritatemsacerdote dignam, redarguendi superbos ac potentes, pariter et infirmos consolandi, ac pauperes recreandi vel defendendi clementiam. Qui, ut breviter multa comprehendam, quantum ab eis qui illum novere didicimus, nil
Abbreviated transcription (Latin):
que ille in quo antistes obiit una
cum ecđa memorata flammis ab¬
sumeretur : Sed mirum inmodũ
it ab ignibus circum cuncta
uorantibus ab sumi non potuit.
Quo larescente miraculo mox
ibi dem eccła restaurata. & haec
eadẽdestina in munimentum est
parietis ut ante fuerat fo¬
rinsecus acłposita : Rursumq
peracto tempore aliquanto. ue¬
nit pertulpam incuriae uicũ
eundem & ipsã pariter ecđeam
ignib consumi: Sedne tunc qui¬
dẽ eandem tangere flamma des¬
tinam ualebat: Et tum magno
utique mira culo ipsa eius fo¬
ramina ingrediens. quibus
aedificio erat affixa ꝑceder&
si nebatur. Unde tertio adifica¬
ta ibi eccła destinam illam non
ut ante deforis infulcimentũ do¬
mus adposuerunt. Sed intro ip¬
sam ecđm in memoriam miraculi
posuer̃ :: Vbi intrantes genu
flectere ac miseri cordiȩ caelesti
supplicare deberent: Constat¬
que multos exeo temp̃r. gratiã
sanitatis in eodem loco conse
destina excisis & in aquã missis

Expanded text:
que ille in quo antistes obiit, una que ille in quo antistes obiit, una cum ecclesia memorata flammis absumeretur. Sed mirum in modumit, ab ignibus circum cuncta vorantibus, absumi non potuit. Quo clarescente miraculo, mox ibidem ecclesia restaurata, et haec eadem destina in munimentum est parietis, ut ante fuerat, forinsecus adposita. Rursumque peracto tempore aliquanto, evenit per culpam incuriae, vicum eundem, et ipsam pariter ecclesiam ignibus consumi. Sed ne tunc quidem eandem tangere flamma destinam valebat: et cum magno utique miraculo ipsa ejus foramina ingrediens, quibus aedificio erat adfixa, peredersinebatur. Unde tertio aedificata ibi ecclesia, destinam illam non ut antea deforis in fulcimentum domus adposuerunt; sed intro ipsam ecclesiam in memoriam miraculi posuerunt, ubi intrantes genu flectere, ac misericordiae caelesti supplicare deberent. Constatque multos ex eo tempore gratiam sanitatis in eodem loco consecdestina excisis et in aquam missis,
Abbreviated transcription (Latin):
sum & in aliis uillis regiis fa¬
cere solebat. Ut pute nil ꝓ¬
priae possessionis. excepta ec¬
cła sua & ad iecentibus ugellis
habens: Teten derunt ergo ei
aegrotanti tentoriũ ad occiden¬
talem eccłae partem: itu ut
ipsũ tentoriũ pari&i hȩrer& eđȩ :¬
Promunimine erat adposita spm̃
tum ad insulam lindis farnensi¬
um atq: incrmiterio fratrũ sepul¬
tumẽ: At int̃iecto tẽpore aliquan¬
to cum fabricata esset ibibasili ca
maior atq: in honorẽ beatissimi
a postoͬłꝑprincipis dedicata il¬
lo ossa eius trans lata atq ad dex¬
teram altaris iixta uenerati onẽ
tanto ponti fici dignam condi¬
ta sunt : Quccessit uero ei ine¬
ab hii. scottorũ insula ac monaste¬
rio distinatus actẽpore ñ pauco
in episcopatu permansit : Con¬
tigit aut̃ post aliquot annos ut
penda mertiorum rex cum hos¬
tibus exercitu haec in loca ꝑ ueni¬
ens cum cuncta quȩ poterat fer¬
ro flãmaq: perder&. Uicus quo¬

Expanded text:
sum et in aliis villis regis fasum et in aliis villis regis facere solebat, utpote nil propriae possessionis, excepta ecclesia sua et adjacentibus agellis habens. Tetenderunt ergo ei aegrotanti tentorium ad Occidentalem ecclesiae partem, ita ut ipsum tentorium parieti haererepro munimine erat adposita, spirtum ad insulam Lindisfarnensium, atque in coemeterio fratrum sepultum est. At interjecto tempore aliquanto, cum fabricata esset ibi basilica major, atque in honorem beatissimi apostolorum principis dedicata, illo ossa ejus translata, atque ad dexteram altaris juxta venerationem tanto pontifice dignam condita sunt. Successit vero ei in epse illo ab Hii Scottorum insula ac monasterio destinatus, ac tempore non pauco in episcopatu permansit. Contigit autem post aliquot annos, ut Penda Merciorum rex cum hostili exercitu haec in loca perveniens, cum cuncta quae poterat ferro flammaque perderet, vicus quo
Abbreviated transcription (Latin):
uo cabulo cognominatur:
obsidione capere poterat
flam mis ab sumere conatus ẽ
plurimam congeriem trabiũ tig
magna altitu dine circum de¬
Etdum uentum oportunum cer¬
ner& in lato igne comburere
urbem nisus est: Quotem pore
reuerentissimus antistes aidan in
insula farne. quaed uob: ferme mi¬
libus passum ab urbe procul ab¬
est morabatur: Ille enim se
Deniq usque hodiae locum seđ
illius solitariae in eadem insu¬
la solent ostendere : Qui cũ
ac fumum supra muros urbis
cum lacrimis dixisse: Vide
dnẽ quanta mala facit penda. ⁊
Quo dicto. statim mutati ab ur¬
be uenti in eos qui accenderant
flam marum incendia r& or¬
serunt. Ita ut aliquot laesi.
om̃s territi. inpugnare ultra
urbem cessarent. quã diuini¬
unc cum dies mortis egredi
ab urbe dequã prȩfati sumus.
Inhac enim habens ecclesiã & cu¬
bi culum. sepius ibidem diuer¬
ti ac manere atque inde ad
prȩdi candum circum quaq:
exire consueuerat. Quod ip¬

Expanded text:
vocabulo cognominatur, vocabulo cognominatur, obsidione capere poterat, flammis absumere conatus est: plurimam congeriem trabium, tignmagna altitudine circumdeet dum ventum opportunum cerneret, inlato igne comburere urbem nisus est. Quo tempore reverentissimus antistes Aidan in insula Farne, quae duobus ferme llibus passuum ab urbe procul abest, morabatur. Illo enim saepDenique usque hodie locum sedis illius solitariae in eadem insula solent ostendere. Qui cum ac fumum supra muros urbis cum lacrymis dixisse: « Vide, Domine, quanta mala facit Penda. » Quo dicto, statim mutati ab urbe venti, in eos qui accenderant, flammarum incendia retorserunt, ita ut aliquot laesi, omnes territi, impugnare ultra urbem cessarent quam diviniunc cum dies mortis egredi ab urbe de qua praefati sumus. In hac enim habens ecclesiam et cubiculum, saepius ibidem diverti ac manere, atque inde ad praedicandum circumquaque exire consueverat: quod ip
Abbreviated transcription (Latin):
uos la&a prosequitur accupi¬
do itinere domum remittit:
Quaecuncta ut prȩdixerat aretis¬
tes exordine conpleta sunt.
& quidem in primis furentibus
unde pelagi temptabat nautȩ
anchoris in mare missis nauẽ
r&inere: Neque hoc agen¬
tes aliquid proficiebant: Cũ
plere incipientib nauem fluc¬
tib: mortem sibi om̃s inmine¬
re &iam iamque ad eẽ uiderent:
Tamen prb̃ reminis cens uerba
antistis adsumpta ampulla.
misit deoleo inpontum & statĩ
ut prȩdictum erat suo qui e uit
a feruore: Sicque factum est
tu ram. Et per uirtutem eius¬
dem sp̃s hanc exortam quã uis
corporaliter absens sopiuerit :
Cuius ordinem miraculi ñ qui¬
lib & dubius relator. sed fide
Qui sehoc ab ipso ut ta prbo
tum est audisse perhibebat:¬
liud eiusdem patris memo .XUI¬
rabile miraculũ fuer̃ multi
citus. Penda duce nordan him¬
brorum regiones impia lade lon¬
ge lateque deuastans peruenit
adurbem usque regiam: quae
ex bebbȩ quondam reginae

Expanded text:
vos laeta prosequetur, ac cupivos laeta prosequetur, ac cupito itinere domum remittet. » Quae cuncta ut praedixerat antistes, ex ordine completa sunt: et quidem inprimis furentibus undis pelagi, tentabant nautae anchoris in mare missis navem retinere, neque hoc agentes, aliquid proficiebant: cumqplere incipientibus navem fluctibus, mortem sibi omnes imminere, jamjamque adesse viderent, tandem presbyter reminiscens verba antistitis, adsumpta ampulla, misit de oleo in pontum, et statim, ut praedictum erat, suo quievit a fervore. Sicque factum est,turam, et per virtutem ejusdem spiritus, hanc exortam, quamvis corporaliter absens, sopiverit. Cujus ordinem miraculi non quilibet dubius relator, sed fidelqui se hoc ab ipso Utta  Al.,tum est, audisse perhibebatliud ejusdem Patris memorabile miraculum ferunt multi citus, Penda duce, Nordanhymbrorum regiones impia clade longe lateque devastans, pervenit ad urbem usque regiam, quae ex Bebbae quondam reginae
Abbreviated transcription (Latin):
gens talem habere rectorem:
Nec multo post dira antistis p̃sagia.
tristiregis funere dequo supra
diximus impl&a sunt: Sed &ipse
antistes aidan non plus quã xii. pꝰ
ter occisionem regis quem amabat
a dño prȩmia recipit
miraculorũ signis internus
memoriae causa ponere satis
multae grauitatis ac uerita¬
rabilis. Cum mitte retur can¬
tiam ob adducendã inde coniagẽ
regi os uio filiam uidelic&
eduini regis ean fledã. quã occi¬
so patre illuc fuerat adducta.
qui terrestri quidem iti neore
illo uenire. Sed nauigio cũ uir¬
gine redire disponebat. Acces¬
sit ad epm̃ aidanũ. obsetrans
eum prose suisq: qui tantum
iter erant adgressuri dnõ sup¬
plicare: Quibenedicens illos
acdño commendans. dedit &iã
oleum scĩficatum: Scio in qui¬
ens qui a ubi nauem ascenderitis
tempestas uob &uentus contra¬
rius suꝑueni&. Sed tu memen¬
tote ut hoc oleum quod tibi do
mitas inmare. & statim qui es¬
centibus uentis se renitas maris

Expanded text:
gens talem habere rectorem. » gens talem habere rectorem. » Nec multo post, dira antistitis praesagia tristi regis funere, de quo supra diximus, impleta sunt. Sed et ipse antistes Aedan non plus quam duodecimo post occisionem regis quem amabat a Domino praemia recepit miraculorum signis internus memoriae causa ponere satis multae gravitatis ac veritarabilis, cum mitteretur Cantiam ob adducendam inde conjugem regi Osuio, filiam videlicet Aeduini regis Eanfledam , quae occiso patre illuc fuerat adducta: qui terrestri quidem itinere illo venire, sed navigio cum virgine redire disponebat, accessit ad episcopum Aidanum, obsecrans eum, pro se suisque qui tantum iter erant adgressuri, Domino supplicare. Qui benedicens illos, ac Domino commendans, dedit etiam oleum sanctificatum: « Scio, inquiens, quia ubi navem ascenderitis, tempestas vobis et ventus contrarius superveniet: sed tu memento ut hoc oleum quod tibi do, mittas in mare; et statim quiescentibus ventis, serenitas maris