comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
orare &erat pernoctans in orationedĩ. Etcum dies factus
ess& uocauit discipulos suos. &el egit duodecim exipsis. quos &
apostolos nominauit. Simonem quem cogminauit petrum
&andream fratrem eius: Iocabũ &iohannem. plulippumi
&barholomeum. Matheum & thomam. Iacobum alfei.
qui fuit proditor : : Et descendens cumillis. st&it in lococã¬
pestri & turba discipulorum eius. & multitudo copiosa ple¬
bis ab omni iudea & hierusalem &maritima tin & sidonis
qui uenerunt ut audirent eum & sanarentur alaguoribus
suis et qui uerabantur abspiritibus inmundis curabantur :¬
Etomnis turba querebat eumtangere quiꝰ uirtus deillo enebat
& sanabatomnes. Etipse eleuatis oculos indiscipulis. dicebat
Beati pauperes. quiauestrum estregnũdi. &c&era. Hic potest intelle
gi. cum in monte duo decim discipulos elegit expluribus. quos a pos¬
tolos nominauit. quod matheus pretermisit. tuncillum ha¬

Expanded text:
orare et erat pernoctans in oratione dei. et cum dies factus orare et erat pernoctans in oratione dei. et cum dies factus esset, uocauit discipulos suos et elegit duodecim ex ipsis, quos et apostolos nominauit, Simonem, quem cognominauit Petrum, et Andream fratrem eius, Iacobum et Iohannem, Philippum et Bartholomeum, Mattheum Mattheumqui fuit proditor. XLV, 1. Et descendens cum illis, stetit in loco campestri, et turba discipulorum ejus, et multitudo copiosa plebis ab omni Iudaea et Hierusalem et maritimae Tyri et Sidonis qui venerunt ut audirent eum et sanarentur a languoribus suis et qui vexabantur ab spiritibus inmundis curabantur et omnis turba quaerebant eum tangere quia virtus de illo exiebat et sanabat omnes et ipse elevatis oculis in discipulos suos dicebat beati pauperes quia vestrum est regnum Dei gi, cum in monte duodecim discipulos elegit ex pluribus, quos apostolos nominauit, quod Mattheus praetermisit, tunc illum ha
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ antea iam fecerat : Non sane istos duos sermones. quo¬
rũ unum matheus. alterum lucas inseruit. longatem pons
distantia separan: hinc probabiliter creditur. quod & ante
& postea quȩdam similia uel eadem ambo narraruntut
non ab surde sentiantur eorum narrationes hec interpo¬
nentium. in eisdem locis & diebus esse uersatas Nam mat¬
theus hocitadicit. Et sȩcute sunt eum turbe multȩ degali¬
lea & decapoli & hierosolimis. & iudea & transiordanen ai¬
dens aũturbas ascendit in montem. et cum sediss& ascende
runt adeum discipuli eius. et apenens ossuum. docebat eos
dicens. Beati pauperes sp̃ũ. quõ ipsorũ ẽ regnũ caelorum.
& c&era. hic potest uiden turbas multas uitare uoluisse
& ob hoc ascen disse in montem. tam quã secedendo a turbis.
ut solis suis discipulis loquer&ur. Cuirei uid&ur adiestari &iã
lucas ita narrans. Factum est aũ in diebus illis exut in montẽ

Expanded text:
quae ante iam fecerat? non sane istos duos sermones, quoquae ante iam fecerat? non sane istos duos sermones, quorum unum Mattheus, alterum Lucas inseruit, longa temporis distantia separari hinc probabiliter creditur, quod et ante et postea quaedam similia uel eadem ambo narrarunt, ut non absurde sentiatur eorum narrationes haec interponentium in eisdem locis et diebus esse uersatas. nam Mattheus hoc ita dicit: et secutae sunt cum turbae multae a Galilaea et Decapoli et Hierosolymis et Iudaea et de trans Iordanen. uidens auaperiens os suum docebat eos dicens: beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum caelorum, et cetera. hic potest uideri multas turbas uitare uoluisse et ob hoc ascendisse in montem tamquam secedendo a turbis, ut solis suis discipulis loqueretur. cui rei uidetur adtestari etiam Lucas ita narrans: factum est autem in illis diebus, exiit in montem
Abbreviated transcription (Latin):
caelorum. Et ille. Beati pauperes qui auestrum est
regnum di. Deinde multa quae se quuntur. &iam in lucae
narratione similia sunt: & ad extremum. sermonis ipsa con¬
dusio prossus eadem reꝓperitur. dehomine prudente.
qui ȩdificat superp&rã & destulto qui ȩdificat super arenã:
Nisi quodibi flumenitantum dicitin̾lisum domui. non & pluuiã
& uentos sicut matheus: poss& ergo facillime credi. eundem &iã
ipse dñi interposuisse sermonem. aliquas aũ intermi sisse sentea¬
tias. quas matheus posuit. Itemalias posuisse. quasiste nondrat:
Quasdam &iam nonisdem uerbis. custodiata tamen ueritatis
integritate. similiter explicasse: Poss& hoc sicutdiai facillime
credi. nisi mouer& quod matheus in montedicit hunc abitũ
esse sermonem adnõ sedente. lucas aũ in loco campestri ad nõ
stante. Ha& itaque diuersitas. facit uiden alium fuisse illum
alium istum. Quidenim prohib&& xpm̃. alibi quȩdam
rep&ere quȩ antea iam diterat. autiterum quȩdam facere

Expanded text:
caelorum, et ille beati pauperes, quia uestrum est regnum dei. deinde multa quae sequuntur etiam in Lucae narratione similia sunt. et ad extremum sermonis ipsa conclusio prorsus eadem repperitur, de homine prudente, qui aedificat super petram, et de stulto, qui aedificat super harenam, nisi quod ibi flumen tantum dicit inlisum domui, non etiam pluuiam et uentos, sicut Mattheus. posset ergo facillime credi eundem etiam ipse domini interposuisse sermonem, aliquas autem praetermisisse sententias, quas Mattheus posuit, item alias posuisse, quas iste non dixit, quasdam etiam non isdem uerbis, custodita tamen ueritatis integritate similiter explicasse. Posset hoc, ut dixi, facillime credi, nisi moueret, quod Mattheus in monte dicit hunc habitum esse sermonem a domino sedente, Lucas autem in loco campestri a domino stante. haec itaque diuersitas facit uideri alium fuisse illum, alium istum. quid enim prohiberet Christum alibi quaedam repetere quae antea iam dixerat aut iterum quaedam facere
Abbreviated transcription (Latin):
excucurrit inde. ut commemorar& exitum iudȩ traditoris
quem solus narrauit itadicens. Tunc uidens iudas quievtra¬
didit quia damnatus ess&. penitentia ductus retulit triginta
argenteos principibus sacerdotum & semoribus dicens. peccaui¬

Expanded text:
excucurrit inde, ut commemoraret exitum Iudae traditoris, excucurrit inde, ut commemoraret exitum Iudae traditoris, quem solus narrauit, ita dicens: tunc uidens Iudas, qui eum tradidit, quia damnatus est, paenitentia ductus rettulit triginta argenteos principibus sacerdotum et senioribus dicens
Abbreviated transcription (Latin):
acta sunt usq ad mane. Sed postea redierunt ad narrandum petꝰ¬
negationem. qua terminata redierunt ad mane . Vt dec&era con¬
texerent quousq perducerent quȩ cum dnõ actaerant. sed non¬
dum commemorauerant quod mane factum eẽt. Io hannes quoq
cumea quȩ cum dño gesta sunt. ex quanta parte uisumẽ & p&ri
negationẽ totã commemorass&. Adducuntergo inquit ihmad
caiphan in pretorium. erat autem mane. Utintellegimus aut
aliquam fuisse causam que coegerit caiphan esse
inp̃torio
Necesse presentem. cum alii principes sacerdotum
haberent
dednõ questionem. Aut indomo eius fuisse pretorium. Ta men
ad ipsum ab initio ducebatur. adquem in extremo ꝑductus est.
Sed quia iam tam quam conuictum reum adducebant. Caiphȩ
autem iam antea uisum fuerat. ut ih̃s morir&ur . Nulla mora
interpositaẽ. quin occidendus pilato trader&ur: Que igitur
ꝑpilatum cum dnõ gesta sunt. Itamatheus narrat. ac primum

Expanded text:
acta sunt usqacta sunt usqnegationem; qua terminata redierunt ad mane, ut inde caetera contexerent, quousque perducerent quae cum Domino acta erant, sed nondum commemoraverant quod mane factum esset . Joannes quoque, cum ea quae cum Domino gesta sunt ex quanta parte visum est, et Petri negationem totam commemorasset, Adducunt ergo, inquit, Jesum ad Caipham in praetorium. Erat autem mane : ubi intelligimus aut aliquam fuisse causam quae coegerit Caipham esse in praetorio, nec esse praesentem cum alii principes sacerdotum haberent de Domino quaestionem; aut in domo ejus fuisse praetorium: tamen ad ipsum ab initio ducebatur, ad quem in extremo perductus est. Sed quia jam tanquam convictum reum adducebant, Caiphautem iam antea uisum fuerat, ut Iesus moreretur, nulla mora interposita est, quin occidendus Pilato traderetur. quae igitur per Pilatum cum domino gesta sunt, ita Mattheus narrat. Ac primum
Abbreviated transcription (Latin):
dimitt&is. Ex hoc autemerit filius hominis sedens ad extris
uirtutis dĩ. Dixerunt aũ om̃s Tuergo es filius dĩ: Qui ait
Vos dicitis quia egosum. Atillidixerunt. Quid adhuc deside¬
ramus testimonium ipsienim audiuimus deore eius Et sur¬
gens omnis multitudo eorũ. Dux erunt illũ ad pilatum. Hȩc
omnia narrauit lucas : Ubi intellegitur quod &iam matħ
& marcus narrauerunt. quod in terrogatus sit dñs. utrum ipse
e& filius dĩ & quod dixerunt. Dico uobis. a modo uidebitis
filium hominis sedentem ad extris ustutis. & uenientem in nubib:
celi. Iam lucescente die gestum quando lucas dicit. Etut factus est
dies atq ita narrat similia. Etsi quid &iam ipse commemorat quod
illi tacuerunt. Nocte autem intellegimus perfalsos testes actueẽ
cum dño quod breuiter commemorauerunt matheus & marcus.
Lucas tacuit qui e narrauit quȩ circamane sunt gesta. Nam & illi
idẽ matheus & marcus contexuerunt narrationem in his quȩ cũdño

Expanded text:
ex hoc autem erit Filius hominis sedens a dextris virtutis Dei. Dixerunt autem omnes: Tu ergo es Filius Dei? Qui ait: Vos dicitis, quia ego sum. At illi dixerunt: Quid adhuc desideramus testimonium? Ipsi enim audivimus de ore ejus. Et surgens omnis multitudo eorum duxerunt eum ad Pilatum . Haec omnia narravit Lucas; ubi intelligitur quod etiam Matthaeus et Marcus narraverunt, quod interrogatus sit Dominus utrum ipse esset Filius Dei, et quod dixerit, Dico vobis, amodo videbitis filium hominis sedentem a dextris uirtutis et uenientem in nubibus caeli, iam lucescente die gestum, quando Lucas dicit: et ut factus est dies; adque ita narrat similia, etsi quid etiam ipse commemorat quod illi tacuerunt. nocte autem intellegimus per falsos testes actum esse cum domino quod breuiter commemorauerunt Mattheus et Marcus, Lucas tacuit, qui enarrauit quae circa mane sunt gesta. nam et illi, id est Mattheus et Marcus, contexuerunt narrationem in his quae cum domino
Abbreviated transcription (Latin):
& confestim mane inquit consilium facientes summis acerdo¬
tes cum senioribus &scribis & uniuerso concilio uincientes
ihm̃ duxerunt & tradiderunt pilato. Lucas autem postea¬
quam cõpleuit narrando pari negationem. Recapitula uit
quȩ cum dnõ gestasunt. iam ut appar& circamane atq itoc
contexuit narrationem. Et uiri qui tenebant illum in lude¬
bantillũ cedentes. & uelauerunteum. & percatiebant faciẽ
eius & in terrogabanteum dicentes. Prophetiza quis est

Expanded text:
es summi sacerdotes cum senioribus et scribis et uniuerso concilio uincientes. legum duxerunt et tradiderunt Pilato. Lucas autem, posteaquam conpleuit narrando Petri negationem, recapitulauit quae cum domino gesta sunt iam, ut apparet, circa mane adque ita contexuit narrationem: et uiri, qui tenebant illum, inludebant ei caedentes, et uelauerunt eum et percutiebant faciem eius et inter
Abbreviated transcription (Latin):
nantur. ertad ea quoq: perueniant. atq: ita securidehoc sȩculo
abscedant qui profecto & priusquam xp̃ianorum numero socien¬
tur. utiliores sunt quam hi quicum iam xp̃iani appellentur. &
xp̃ianis sacramentis inbutis int. talia suadent ut eos quibus ecc
persua serint secum in &ernã pȩnam pertrahant. quos mem¬
brorum corparalium nomine . tamquam manũ ueloculũ scan¬
daliz antem iub& erui acorpore. hocẽ ab ipsaunitatis soci&ate
ut sinebis potius ueniatur aduitam. quam cum eis eatur ad gehen¬
nam. Hoc ipso aũ separantur ilaquib: separantur. quod eis mala
suadentib: hocẽ scandaliȩ antib: non consentitur. & siquidem
omnib: bonis cum quib: eis notitia ẽ . &iam de hac peruersita¬
te in notescun ab omnium penitus soci&ate atq: ab ipsa diui¬
norum sacramentorum participatione separantur. Si autẽ¬

Expanded text:
nantur, ut ad ea quoque perueniant adque ita securi de hoc saeculo nantur, ut ad ea quoque perueniant adque ita securi de hoc saeculo abscedant. qui profecto, et priusquam Christianorum numero socientur, utiliores sunt quam hi qui, cum iam Christiani appellentur et christianis sacramentis inbuti sint, talia suadent, ut quibus ea persuaserint secum in aeternam poenam pertrahant. quos membrorum corporalium nomine tamquam manum uel oculum scandalizantem iubet erui a corpore, hoc est ab ipsa unitatis societate. ut sine his potius ueniatur ad uitam, quam cum eis eatur in gehennam. hoc ipso autem separantur, a quibus separantur, quod eis mala suadentibus, hoc est scandalizantibus, non consentitur. et si quidem omnibus bonis, cum quibus eis notitia est, etiam de hac peruersitate innotescunt, ab omnium penitus societate adque ab ipsa diuinorum sacramentorum participatione separantur; si aute
Abbreviated transcription (Latin):
&iam hocloco dm̃s scđm marcifidem ideo dixisse. quȩ aliis &iã
locis dixit. quia satis ꝑtinebant adhancipsã sententiã quaue¬
tuit prohiberi uirtutes in nomine suofieri. &iam ab illo quicũ
discipulis eum non sequebatur. Sicenim contexit. Quienim.¬
nonẽ aduersumuos prouobisẽ
Quis quis enim potum dederit
uobis calicem aquȩ in nomine meo quia xpiestis. Amendico uobis
non perd& mercedẽ suã. Vnde ostendit &iam illud dequo iohannes
sug gesserat. &undeiste cius sermo exortus ẽ quod nonita separat᷑
a soci&ate discipulorum. ut eam tamquã hereticus in probar&.
sed sicut solent homines nondum audere xp̃i suscipere sacram̃ta.
& tamen nomina fauere xp̃iano. ita ut xp̃ianos &iam suscipiant.
Et non ob aliud eis nisi quia xp̃iani sunt obsequantur. De qualibus
dicit quod nonꝑdunt mercedem sũa . Non quia iamtuti atq: securi
tatieius incorporentur. Sed quia itaiam dĩ miseri cordia guber¬

Expanded text:
etiam hoc loco Dominus secundum Marci fidem ideo dixisse quae aliis etiam etiam hoc loco Dominus secundum Marci fidem ideo dixisse quae aliis etiam locis dixit, quia satis pertinebant ad hanc ipsam ejus sententiam, qua vetuit prohiberi virtutes in nomine suo fieri, etiam ab illo qui cum discipulis, eum non sequebatur. Sic enim contexit: Qui enimnon est adversum vos, pro vobis est: quisquis enim potum dederit vobis calicem aquae in nomine meo, qnon perdet mercedem suam. unde ostendit etiam illum, de quo Iohannes suggesserat et unde iste eius sermo exortus est, quod non ita separabatur a societate discipulorum, ut eam tamquam hereticus inprobaret, sed sicut solent homines nondum audere Christi suscipere sacramenta et tamen nomini fauere christiano, ita ut Christianos etiam suscipiant et non ob aliud eis, nisi quia Christiani sunt, obsequantur, de qualibus dicit, quod non perdunt mercedem suam, non quia iam tuti adque securi tati eius incorporentur, sed quia ita iam dei misericordia guber
Abbreviated transcription (Latin):
Amendico uobis nomperd& mercedem suam. & quisquis scan¬
dali: auerit unum ex his pusillis credendib: in me. bonum ẽ ei
magis sicircum dar&ur mola asinaria collo eius. & in mare
mitteretur. It siscandalie a ueritte manus tua. abscide illam.
Bonum ẽtibi debilem introire inuitã quam duas manus ha¬
bentem ire ingehennã ignem in extinguibilem. ubi uermis
eorum non moritur &ignis non extinguitur. &c&era aesq
usq ad illud ubiait. Habete in uobissalem & pacẽ hab&eint̃
uos. Hec marcus dñm locutum. postea quamillum qui in no¬
mine eius eiciebat demonia. Et cum discipulis non eũ sequeba¬
tur. uetuit prohiberi contextim commemorat aliqua ponens
quȩ nullus alius euangelistocrum posuit. aliquauero quȩ ma¬
theus quoq posuit. Et aliqua itidem quȩ & matheus &lucas
Sedilli exaliis occasionib: & maliorerum ordine non hoc loco
ubi deillo suggestumẽ. qui cum discipulis xp̃i non eum seque¬
batur. & demonia in eus nomine eiciebat. Vndem ihi uid&ur

Expanded text:
mercedem suam et quisquis scandalizaverit unum ex his pusillis credentibus in me bonum est ei magis si circumdaretur mola asinaria collo eius et in mare mitteretur et si scandalizaverit te manus tua abscide illam bonum est tibi debilem introire in vitam quam duas manus habentem ire in gehennam in ignem inextinguibieorum non moritur et ignis non extinguitur, et cetera usque ad illud ubi ait: habete in uobis salem et pacem habete inter uos. haec Marcus dominum locutum, posteaquam illum qui in nomine eius eiciebat demonia et cum discipulis non eum sequebatur uetuit prohiberi, contextim commemorat aliqua ponens, quae nullus alius euangelistarum posuit, aliqua uero, quae Mattheus quoque psed illi ex aliis occasionibus, et alio rerum ordine, non hoc loco ubi de illo suggestum est, qui cum discipulis Christi non eum sequebatur, et daemonia in ejus nomine ejiciebat. Unde mihi videtur
Abbreviated transcription (Latin):
quibusdam ita notisint pluribus autẽ istaeorum ẽ ignotaeper¬
uersitas itatolerandi sunt. Sicut ante uentilationem palea tole¬
ractur in area ut neq illis adimquitatis communionem consen¬
tiatur. nec propter illos bonorum soci&as deseratur. hoc faci¬
unt qui habent inseipsis salem & pacẽhabent interse. Seq̃ marcus.
EtiNde surgens uenit in fines iudes ailtua iordañt
EIconueniuN rTERũ TURBI adeũ et sic̃ consueuesamteꝵ

Expanded text:
quibusdam ita noti sunt, pluribus autem ista eorum est ignota peruersitas, ita tolerandi sunt, sicut ante uentilationem palea toleratur in area, ut neque illis ad iniquitatis communionem consentiatur nec propter illos bonorum societas deseratur. hoc faciunt qui habent in se ipsis salem et pacem habent inter se. Sequitur Marcus: xet inde exsurgens uenit in fines Iudae ultra Iordanen et conueniunt iterum turbae ad eum et, si
Abbreviated transcription (Latin):
hinctransiit italoquitur: Factum est autem inquit inunadierũ.
& ipse ascendit innauiculã & discipuli eius: echicutique cumdicit.
factum est inunadierum satisindicat necesse esse. ut haec dies in¬
tellegatur in qua hoc gestum est uelilla quȩ continuo sequitur:
Nihilitaque hab& repugnantiae cumc&ens duobus quodmattheus.
dematre & fratribus dnĩ narrat: neque in uerbis dnĩ neque in ipso
ordine rerum gestarum: Sequitur mattheus¬
ALI Inillo
die exieris ihs oedomio sedegat secus Mare

Expanded text:
hinc transit, ita loquitur: factum est autem, inquit, in una dierum hinc transit, ita loquitur: factum est autem, inquit, in una dierum et ipse ascendit in nauiculam et discipuli eius. et hic utique cum dicit: factum est in una dierum, satis indicat non necesse esse, ut haec dies intellegatur, in qua hoc gestum est, uel illa, quae continuo sequitur. nihil itaque habet repugnantiae cum ceteris duobus quod Mattheus de matre et fratribus domini narrat, neque in uerbis domini, neque in ipso ordine rerum gestarum. XLI. Sequitur Mattheus: in illo die exiens Iesus de domo sedebat secus mare
Abbreviated transcription (Latin):
adillud ubiait quicumque enim fecerit uoluntatesn patys
mei qui incelis est. ipsemr frater &soror & materest: hoc sine dubio
consequenter gestum intellȩgere debemus premisit enim cum
adhoc narrandum transir&. adhuc eo loquente ad turbas Quid
est adhuc nisi illud quodlo quebatur: Non enim ditt & eoloquen¬
te calturbas. eccemater eius & fratres. sed adhuc eoloquente cum
dicit: cogitintellȩgi hȩcloquente quȩ superius indicabat. Nam
r&ulit : etueniunt inquid matereius & fratres: pr&ermissisqͥ¬
busdam : quȩ in eodemtexu sermonis dñi. & mattheus prolitius mar¬
co & lucas prolixius matheo posuerunt: Tucas aũ non huius rei
gestȩ ordinemtenuit . sed pre occupauit hoc &recordatum antenar
rauit. Penique hocsic interposuit : utsolus appareat anetu & supen¬
orum: post commemoratas enim quasdã parabolas dnĩ. ita hoc de
matre & fratribus eius recordatum interposuit : Ueneruntautẽ
pr&urba : Non ex pressit quando ad eum uenerint : Rursus cũ &

Expanded text:
ad illud ubi ait: quicumque enim fecerit uoluntatem patris mei qui in caelis est, ipse meus et frater et soror et mater est. hoc sine dubio consequenter gestum intellegere debemus. praemisit enim, cum ad hoc narrandum transiret, adhuc eo loquente ad turbas. quid est autem adhuc nisi illud quod loquebatur? non enim dixit \'et eo loquente ad turbas ecce mater eius et fratres. sed adhuc eo loquente cum dicit, cogit intellegi \'haec loquente quae superius indicabat. nam nus dixerit rettulit: et ueniunt, inquit, mater eius et fratres praetermissis quibusdam, quae in eodem textu sermonis domini et Mattheus prolixius Marco et Lucas prolixius Mattheo posuerunt. Lucas autem non huius rei gestae ordiravit. Denique hoc sic interposuit, ut solutum appareat a nexu et superorum. post commemoratas enim quasdam parabolas domini ita hoc de matre et fratribus eius recordatum interposuit: uenerunt autem ire ad eum prae turba — non expressit, quando ad eum uenerint —, rursus cum et
Abbreviated transcription (Latin):
sit inde & secuti sunt eũ multi &curateo som̃s: Et precopiteis nemani¬
festum eum facerent : Vtadimpler&ur quod dictum est p̃eresaiam ꝓphe¬
Ordinem sane reigeste uid&ur marcus aliquantulum tenuisse quidic̃
ilim̃ cognita malignã adier sum: se: dis positione iudeorum secessisse
ad mare cum discipulis quis. Rad edum turbas confluxisse & sanas se eũ
plurimos: Vndeaũ ceperit in aliudire : non quodordinẽ sequer&ur
uixappar& utrumibi dicit conuenisse ad eum turbas: potuit enim
hociam & aliotem pore: anubidicit ascenditinmontem qđ &lucas
uidetur. commomos assedicens. Factum est autem in illir diebur exit
in montem orare: Dicendo enim in illis diebus satis ostendit non con
etcur auit eumm. itautloqueretur &uidere: Hoc non

Expanded text:
sit inde, & secuti sunt eum multi, & curauit eos omnes. Et præcepit eis ne manifestum eum facerent, vt adimpleretur quod dictum est per Esaiam Propheordinem sane rei gestae uidetur Marcus aliquantulum tenuisse, qui dicit Iesum cognita maligna aduersum se dispositione Iudaeorum secessisse ad mare cum discipulis suis et ad eum turbas confluxisse, sanasse eum plurimos. unde autem coeperit in aliud ire, non quod ordine sequeretur, uix apparet, utrum ubi dicit conuenisse ad eum turbas -potuit enim hoc iam et alio tempore — an ubi dicit: ascendit in montem. quod et Lucas uidetur commemorare dicens: factum est autem in illis -diebus, exiit in montem orare; dicendo enim in illis diebus satis ostendit non contet curauit eum ita ut loqueretur et uideret. hoc non
Abbreviated transcription (Latin):
istum commemorasse: uel fortas selucam exprimere uoluisse
sententiam centurionis. quomodo dixeritihm̃ filium dĩ: Forte
enim. non eum unigenitum aequalem patri centurio intellexerat.
sed in eo filium dĩ dixerat. quia iustum crediderat. sicut multi
iusti. dicti sunt filiidĩ: Quod autem &iam ipselucas dixit. Midens
autem centurio quod factum erat : in eo genere inlusit omnco.
quȩ in illahora mirabiliter factaerant : tamquam unum mira¬
bile factum commemorans: cuius quasimembra & partes erant
omnia illamiracula : iam uero quod matheus addidit. Eos qui
cum centurione erant: alii autem hoc tacuerunt: Cuinon ap¬
pareat ex notissima regula non ẽẽ contrarium: Cum alius dicit
quod alius tac&: & quod matheus dixit . timuerunt uodde.
Lucas autem non dixit timuit. sed glorificauit dm̃: Quis nonẽu
intellegat timendo glorificasse: Sequitur matheus:
FRANT IBIMULIERES MULTE ALONCE. queSICVTO ERANT

Expanded text:
istum commemorasse, uel fortasse Lucam exprimere uoluisse istum commemorasse, uel fortasse Lucam exprimere uoluisse sententiam centurionis, quomodo dixerit legum filium dei. forte enim non eum unigenitum aequalem patri centurio intellexerat, sed ideo filium dei dixerat, quia iustum crediderat, sicut multi iusti dicti sunt filii dei. quod autem etiam ipse Lucas dixit: uidens autem centurio quod factum erat, in eo genere inclusit omnia quae in illa hora mirabiliter facta erant, tamquam unum mirabile factum commemorans, cuius quasi membra et partes erant omnia illa miracula. iam uero, quod Mattheus addidit eos qui cum centurione erant, alii autem hoc tacuerunt, cui non appareat ex notissima regula non esse contrarium, cum alius dicit quod alius tacet? et quod Mattheus dixit: timuerunt ualde, Lucas autem non dixit \'timuit\', sed: glorificauit deum, quis eum non intellegat timendo glorificasse? XXI. Sequitur Mattheus: autem ibi mulieres multae a longe, quae secutae erant
Abbreviated transcription (Latin):
lucȩ : ut dicer& centurionem ipsam dñi mortem fuisse miratũ.
theus illud non ad didiss&. intellegendum erat. cum multa
miranda facta fuerint. & omniacenturio & quicum eoerant mi¬
rari potuerint: Liberum fuisse narrantib quid quisq: illũ miroc¬
tum commemorare uoluiss& : Nec eos ibi repugnare. cum alius
illud. alius illud dicer& fuisse miratum: quando omnia fuerat
illemiratus: quod autem alius ait centurionem dixisse. Uere
dĩ filius eratiste : Alius autem. Vere homo hic. filius dĩ erat. Non
mouebit eum : cuinon exciderunt tam multa superius similiter
dicta & exposita: adunam quippesententiã utraq: uerba concur¬
runt: Nec quod alius tacuit. homo. alius dixit: ullomodo contra¬
riumẽ magis quod lucas nonait. centurionem dixisse filius dĩ
erat. sed iustuserat. Potest putari diuersum: sed uel utrumq
dictum acenturione intellegere debemus. & aliud illos. aliud

Expanded text:
Lucae, ut diceret centurionem ipsam domini mortem fuisse miratum, Lucae, ut diceret centurionem ipsam domini mortem fuisse miratum, theus illud non addidisset, intellegendum erat, cum multa miranda facta fuerint et omnia centurio et qui cum eo erant mirari potuerint, liberum fuisse narrantibus, quid quisque illum miratum commemorare uoluisset, nec eos sibi repugnare, cum alius illud, alius illud diceret fuisse miratum, quando omnia fuerat ille miratus. quod autem alius ait centurionem dixisse: uere dei filius erat iste, alius autem: uere homo hic filius dei erat, non mouebit eum cui non exciderunt tam multa superius similiter dicta et exposita. ad unam quippe sententiam utraque uerba concurrunt. nec quod alius tacuit homo, alius dixit, ullo modo contrarium est. magis quod Lucas non ait centurionem dixisse filius dei erat\\ sed: iustus erat, potest putari diuersum; sed uel utrumque dictum a centurione intellegere debemus et aliud illos, aliud
Abbreviated transcription (Latin):
Et ex euntes demonum̃tis postresurrectionẽ eius. uenerunt in
scãm ciuitatem & apparuerunt multis: Hȩc quȩ solus dix. non ẽ
metuendum. necuiquam cerorum repugnare uideantur: Sẽq̃
idem ipse: Centurio autem & quicum eoerant cus todientes ihm̃.
uiso terremotu & his quȩ fiebant. timuerunt ualde dicentes
Uere. dĩfilius eratiste Marcussic. Uidens autemcenturio qui
exaduerso stabat quia sic clamans expirass&. ait: Uere homo
hic filius dĩ erat Lucassic. Uidens autem centurio quod factũ
fuerat. glorificauit dmm̃dicens: Vere hic homo iustus erat:
Non est contrarium quod matheus uiso terrȩ motu dicit ad mira¬
ctum centurionem. & eos quicum illoerant: Cum lucas dicat hoc
eum admiratum. quod emissa illauoco expirass& : Ostendens
quam inpotestate habuerit quando moreretur: In eo quippe
quod idem matheus. nansolum dixit uiso terrȩ motu: sed &iam
addidit. & his quȩ factaerant. integrum locũ fuisse demonstrau

Expanded text:
et exeuntes de monumentis post resurrectionem eius uenerunt in sanctam ciuitatem et apparuerunt multis. haec quae solus dixit non est metuendum ne cuiquam ceterorum repugnare uideantur. sequitur idem ipse: centurio autem et qui cum eo erant custodientes Iesum uiso terrae motu et his quae fiebant timuerunt ualde dic: uidens autem centurio, qui ex aduerso stabat, quia sic clamans expirasset, ait: uere homo hic filius dei erat. Lucas sic: uidens autem centurio quod factum fuerat glorificauit deum dicens: uere hic homo iustus erat. non est contrarium, quod Mattheus dicit uiso terrae motu admiratum centurionem et eos qui cum illo erant, cum Lucas dicat hoc eum admiratum, quod emissa illa uoce expirasset, ostendens, quam in potestate habuerit, quando moreretur. in eo quippe, quod idem Mattheus non solum dixit: uiso terrae motu, sed etiam addidit: et his quae facta erant, integrum locum fuisse demonstrauit
Abbreviated transcription (Latin):
arcum similiter uideamus : ut exceptis his quȩ cum matheo
dixit de quib iam quod disserendũ uidebat᷑. ab soluimꝰ: Ceera
eius inspecta atq: coñlata. nullieorum repugnare monstrentur.
usq: ad caenam dñi : Naminde iamomnia omnium quatͥ tuor
quemadmodum sibi conueniant. usque in finem considertota
tractauimus .: Sic ergo incipit marcus.¬
INITIŨ TUANOELII INUXP̃I. FILIDI. SICSCRIPTUE INESA

Expanded text:
arcum similiter uideamus, ut exceptis his quae cum Mattheo dixit, de quibus iam quod disserendum uidebatur absoluimus, cetera eius inspecta adque conlata nulli eorum repugnare monstrentur usque ad cenam domini. nam inde iam omnia omnium quattuor, quemadmodum sibi conueniant, usque in finem considerata tractauimus. Sic ergo incipit Marcusinitium euangelii Iesu Christi filii dei. sicut scriptum es
Abbreviated transcription (Latin):
galli cantum inciper& falsum dixisse uiderentur tres quorum
matheus dixit. Amendi cotibi quia hac nocte antequã gallus
cant& ter me negabis. Lucas autem. Dicotibi petre noncan¬
tabit hodie gallus donec terneges nosseme. Iohannes autem.
Amen amen dicotibi. non cantabit gallus. donecme ter neges.
Diuersis enim uerbis. & uerborum ordine eandem explicauer᷑
sententiam. dixissednm quod antequam gallus cantar&. eum

Expanded text:
galli cantum inciperet, falsum dixisse uiderentur tres, quorum galli cantum inciperet, falsum dixisse uiderentur tres, quorum Mattheus dixit: amen dico tibi, quia hac nocte, antequam gallus cantet, ter me negabis, Lucas autem: dico tibi, Petre, non cantabit hodie gallus, donec ter neges nosse me. Iohannes autem: amen amen dico tibi, non cantabit gallus, donec me ter neges diuersis enim uerbis et uerborum ordine eandem explicauerunt sententiam dixisse dominum, quod, antequam gallus cantaret, eum
Abbreviated transcription (Latin):
t&. terme negabis. Ait illip&rus. &iam sio portuerit me mon
tecum. nonte negabo. Similiter & om̃s discipuli dixerunt.
Haec pene ipsis uerbis &iam marcus commemorat. Nisi quod non
generaliter. sed distinctius que mad modum futurum eẽt ex¬
pressit dictum adnõ: Amendi cotibi. quiatu hodie in nocte hac
prius quambis gollus uocem dederit . terme es negaturus : Cum
itaq: om̃s dicant. predixissed nm̃. quod eum p&rus eẽtnegaturus
antequam gallus cantar&. Non aũom̃s dican quotiens gallus
cantar& Marcus hoc solus narrauit expressius : Vnde non nul¬
lis uidetur non congruere c&eris quia parum adtendunt. & max¬
ime eoram obnubilatur intentio. cum aduersus euangeliũ animo
inducantur hostili. Tota enim p&ri negatio trina negatio est.
In eadem namq: permansit trepidatione animi. propositoq: menda¬
cii. donec admonitus quidei predictum sit. amaro fletu & cordis
dolore sanaretur. Hȩcaũ tota idẽ trina negatio. Si posa primũ

Expanded text:
lli Petrus: etiamsi oportuerit me mori tecum, non te negabo. similiter et omnes discipuli dixerunt. Haec paene ipsis uerbis etiam Marcus commemorat, nisi quod non generaliter, sed distinctius, quemadmodum futurum esset, expressit dictum a domino: amen dico tibi, quia tu hodie in nocte hac, priusquam bis gallus uocem dederit, ter me es negaturus. cum itaque omnes dicant praedixisse dominum, quod eum Petrus esset negaturus, antequam gallus cantaret, non autem omnes dicant, quotiens gallus cantaret, Marcus hoc solus narrauit expressius. unde nonnullis uidetur non congruere ceteris, quia parum adtendunt et maxime eorum obnubilatur intentio, cum aduersus euangelium animo induuntur hostili. tota enim Petri negatio trina negatio est. in eadem namque permansit trepidatione animi propositoque mendacii, donec admonitus, quid ei praedictum sit, amaro fletu et cordis dolore sanaretur. haec autem tota, id est trina negatio, si post primum
Abbreviated transcription (Latin):
dño uel prodnõ moriendi. ut magis cogant intellegi. ter
eum expressisse p̃sumptionem suã. diuersis locis sermones
xp̃i. Et ter̃ illi adõ rosponsum. quod eum ess& antegalli
ctum interuallis temporis petrum commotum ẽe ad presu¬
mendũ sicut adnegandum. Ueleidnm̃ aliquid ter similit᷑
respondisse. Quando quidem &iam contextim nullis alus
interpositis rebus. aut uerbis posaresurrectionem cter illũ
interrogat. utrum eum am&. & ei ter hocidem respondenti.
&iam ipse mandatum depascendis ouibus suis. unum idemq
ter̃ precipit Hoc aũ esse credibilius quodter ostenderit
presumptionem suam p&rus. &de trinasca negatione.ger
adnõ audierit: Ex ipsis euangelistarum uerbis quȩ adnõ dic¬
ta diuerso. acdiuersa commemorant. sic probatur: Ecce
meminerimus quod nunc interposui exeuangelio iohanns.
hoccerte dixerat. Filioli adhuc modicum uobiscum sum

Expanded text:
domino uel pro domino moriendi, ut magis cogant intellegi ter domino uel pro domino moriendi, ut magis cogant intellegi ter eum expressisse praesumtionem suam diuersis locis sermonis Christi et ter illi a domino responsum, quod eum esset ante galli antum disiunctis interuallis temporis Petrum commotum esse ad praesumendum sicut ad negandum uel ei dominum aliquid ter similiter respondisse, quando quidem etiam contextim nullis aliis interpositis rebus aut uerbis post resurrectionem ter illum interrogat, utrum eum amet, et ei ter hoc idem respondenti etiam ipse mandatum de pascendis ouibus suis unum idemque ter praecipit. hoc autem esse credibilius, quod ter ostenderit praesumtionem suam Petrus et de trina sua negatione ter a domino audierit, ex ipsis euangelistarum uerbis, quae a domino dicta diuerse ac diuersa commemorant, sic probatur. ecce meminerimus quod nunc interposui ex euangelio Iohannis. hoc certe dixerat: filioli, adhuc modicum uobiscum sum.
Abbreviated transcription (Latin):
Respondit ih̃s. Quo ego uado non potesme modo sequi. seque¬
ris autem postea: Dicitei petrus. Quare non possum sequite
modo animãmeam proteponam: Responditih̃. Animã tuã
promeponis : Am̃ am̃ dicotibi. non cantabit gallus. donec me
ter neges. Hoc de predicta negationesua petro. Nonsolus
iohannes. excuius euangelio modo ista interposui. sed& cete¬
ritres commemorant. Non saneom̃s exuna eademq oc¬
casione sermonis. ad eam com memorandam ueniunt Nã
matheus & marcus. pariprorsus ordine . & eodem narratio¬
nis sueloco. ea subnectunt ambo. postea quam dñs egressus
ẽ exilladomo. ubimanducauerat pascha Lucas uero &
iohannes. antequam inde eẽtegressus: Sed facile possum
intellegero. aut illos duos eam recapitulando posuisse. Aut
istos prȩoccupando. Nisi magis mouer& quod tam diũsco
non tantum uerba. sed &iam sententias dñi prȩmittunt:
Quibus permotus petrus. illam presumptionẽ ꝓferr&. uel cũ

Expanded text:
espondit Iesus: quo ego uado, non potes me modo sequi; sequeris autem postea. dicit ei Petrus: quare non possum sequi te modo? animam meam pro te ponam. respondit Iesus: animam tuam pro me ponis? amen, amen dico tibi, non cantabit gallus, donec me ter neges. hoc de praedicta negatione sua Petro non solus Iohannes, ex cuius euangelio modo ista interposui, sed et ceteri tres commemorant. non sane omnes ex una eademque occasione sermonis ad eam commemorandam ueniunt. nam Mattheus et Marcus pari prorsus ordine et eodem narrationis suae loco eam subnectunt ambo, posteaquam dominus egressus est ex illa domo, ubi manducauerant pascha, Lucas uero et Iohannes, antequam inde esset egressus. sed facile possemus intellegere aut illos duos eam recapitulando posuisse aut istos praeoccupando, nisi magis moueret, quod tam diuersa non tantum uerba sed etiam sententias domini praemittunt, quibus permotus Petrus illam praesumtionem proferret uel cum
Abbreviated transcription (Latin):
paratus sum & incarcerem & in mortemire: Etilledixit
Dico tibi petre. Non cantabit hodie gallus donecter neges nosse
me: Quam hoc aliudsit. aliud illud unde p&rus ad presumendũ
permotus sit. quis non uideat. At uero matheus. Et hymnodicto
inquit. Exierunt in montem oliueti. Tunc dicit illis ih̃s. Om̃s uos
scandalum paciemini in me inista nocte. Scriptum enĩ. Percatiã
pastorem & disꝑgentur oues gregis. Postquamaũ resurrexe¬
ro. precedam uos ingodileam: Sic prorsus & marcus qui hab&
&iam hȩc uerba uelsententiã similem illis. Uel quibus scđm
iohannem. uel quib: scđm̃ lucam P&rus retulit p̃sumptionẽ
suam & hicergo ita sequitur. Respondens autem p&rus aitilli.

Expanded text:
sum et in carcerem et in mortem ire. et ille dixit: dico tibi, Petre, non cantabit hodie gallus, donec ter neges nosse me. quam hoc aliud sit, aliud illud unde Petrus ad praesumendum permotus sit, quis non uideat? at uero Mattheus: et ymno dicto, inquit, exierunt in montem oliueti. tunc dicit illis Iesus: omnes uos scandalum patiemini in me in ista noctpastorem et dispargentur oues gregis. postquam autem resurrexero, praecedam uos in Galilaeam. sic prorsus et Marcus. quid habent etiam haec uerba uel sententiae simile illis, uel quibus secundum Iohannem uel quibus secundum Lucam Petrus rettulit praesumtionem suam? et hic ergo ita sequitur: respondens autem Petrus ait
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscent om̃s quia mei discipuliestis sidilectionem habu¬
eritis ad inuicem: Dicitei simon petrus. Dnẽ quouadis
Nempe hic manifestumẽ ex illis uerbis motũ eẽ petrum
ut dicer&. dnẽ quouadis:. Quia dicentem audierat. quo ego uado
non potestis uenire. Respondit eidem ihs petro. Quoego uado
non potes modo sequi. sequerisaũ postea: Tuncille. Quare
non possum inquit sequite modo animã meã prote ponam:
Huic prȩsumptioni. respondit dñs futuram eius negationem :

Expanded text:
gnoscent omnes, quia mei discipuli estis, si dilectionem habueritis ad inuicem. dicit ei Simon Petrus: domine, quo uadis? nempe hic manifestum est ex illis uerbis motum esse Petrum, ut diceret: domine, quo uadis? quia dicentem audierat: quo ego uado, non potestis uenire. respondit Iesus eidem Petro: quo ego uado, non potes me modo sequi; sequeris autem postea. tunc ille: quare non possum, inquit, sequi te modo? animam meam pro te ponam. huic praesumtioni respondit dominus futuram eius negationem.
Abbreviated transcription (Latin):
Postquȩ interposita. occurruntei adhiericho: quod autem
dixerunt matħ & marcus. De principibus gentiũ quido
minantur subiectis. nonita futurum interillos sed eũ qui ent
maior. &iam seruũ aliorum futurum dicit: tale aliquid
& lucas. sed noneo loco &ordo ipseindicat. iterum esse eandẽ
sententiam ad nõ dictã Seq̃matłi.¬

Expanded text:
post quae interposita occurrunt ei ad Jericho . Quod autem post quae interposita occurrunt ei ad Jericho . Quod autem dixerunt Matthaeus et Marcus de priminantur subiectis, non ita futurum inter illos, sed eum qui erit maior etiam seruum aliorum futurum, dicit tale aliquid et Lucas, sed non eo loco, et ordo ipse indicat iterum esse eandem sententiam a domino dictam. Sequi
Abbreviated transcription (Latin):
secreto etaitilla s. Ecceascendimus hiero solymã & filius
hominis trad& principib: sacerdotũ & scribis. & condem nabunt
eum morte : & tradent eũ gentibus ad deludendũ & flagellan¬
dũ &crucifigendũ & tertia die resurg& tunc accessitadeũ mat̾
filiorum zebedȩi cum filiis suis. ad orans & p&ens aliquid abeo
& c&era usque adillud ubi ait . Filius hominis nonuenitm inistrari. sedmini¬
frae & dccre animam suam redemptonem promultis: hunccũ
illo ordinem &iã marcus ten& filios ⁊ebedȩi perhibens dias.¬
se quod ab eis nonper eos ipsos. sed permatrem dictum esse
matħ expressit cumilla eorum uoluntatẽ adtuliss& ad dnm̃,
Vnde magis ipsos quã illã dixisse quod dictũ est marcus breuite
intimauit: Denique & dñr & secundũ matħ & secundũ marcũ
ipsis potius quã matri respondit: lucasaũ postea quã ex eodem
ordine commemorauit. quȩ depassione & resurrectionesua
duodecim dĩs p̃dixerit. prȩtermittit eaquȩ isti cõmemorant:

Expanded text:
illis: Ecce ascendimus Jerosolymam, et filius hominis tradetur principibus sacerdotum et Scribis; et condemnabunt eum morte, et tradent eum Gentibus ad deludendum et flagellandum et crucifigendum; et tertia die resurget. Tunc accessit ad eum mater filiorum Zebedaeiad illud ubi ait, Sicut Filius hominis non venit ministrari, sed ministrare, et dare animam suam redemptionem pro multis . Hunc cum illo ordinem etiam Marcus tenet, filios Zebedaei perhibens dixisse quod ab eis, non per eos ipsos, sed per matrem dictum esse Matthaeus expressit, cum illa eorum voluntatem attulisset ad Dominum. Unde magis ipsos quam illam dixisse quod dictum est, Marcus breviter intimavit. Denique et Dominus, et secundum Matthaeum et secundum Marcum, ipsis potius quam matri respondit. Lucas autem posteaquam ex eodem ordine commemoravit, quae de passione et de resurrectione sua duodecim discipulis praedixerit, praetermittit ea quae isti commemorant,
Abbreviated transcription (Latin):
multo amplius precipere dedulcedine ueritactis. Et quia il¬
lud preceptum uerissimum acsaluberrimum est. Quanto
magnus es. tanto humilia te in omnibus & qui euangelistec qͥ¬
xpni aio longe c&eris altius commendat: apud eum disci¬
pulis pedes lauat. AMEN.¬

Expanded text:
multo amplius praecipere de dulcedine caritatis. et quia illud praeceptum uerissimum ac saluberrimum est: quanto magnus es, tanto humilia te in omnibus, qui euangelista Christum longe ceteris altius commendat, apud eum discipulis pedes lauat.
Abbreviated transcription (Latin):
uirorũ exceptis mulierib: & paruulis: hoc miraculum
qđ omnes quattuor euangelistȩ com memorant: & putantꝰ
intersealiquid discrepare. considerandũ atq tractandũ ẽ
ut ex hoc &iam ad c&era similia regulȩ locutionũ discantur:
quibus tamn diuersis. eademtam̃ sententia r& in&ur. &eadem
rerũ ueritas custoditur Et inchoanda quidem est considera¬
tio non a matheo secundum ordinem euangelistarum sed
a iohanne potius: a quoita expressa est ista narratio. ut &iam
nomina discipulorum dicer& : cũ quibus dehacre locutus est
dñr: itaenim dicit Cum sub leuass& ergo ihis oculor. &uidiss&
quic multitudo maxima uenit adeum. dicit adphilippũ: unde
ememus panes ut manducent hi: Hocaũ dicebat temptans eum

Expanded text:
 paruulis. hoc ergo miraculum, quod omnes quattuor euangelistae commemorant et putantur inter se aliquid discrepare, considerandum adque tractandum est, ut ex hoc etiam ad cetera similia regulae locutionum discantur, quibus tam diuersis eadem tamen sententia retinetur et eadem rerum ueritas custoditur. et inchoanda quidem est consideratio non a Mattheo secundum ordinem euangelistarum, sed a Iohanne potius, a quo ita expressa est ista narratio, ut etiam nomina discipulorum diceret, cum quibus de hac re locutus est dominus. ita enim dicit: cum subleuasset ergo Iesus oculos et uidisset quia multitudo maxima uenit ad eum, dicit ad Philippum: unde ememu
Abbreviated transcription (Latin):
Nisi loquentium uoluntatem cui demonstrandȩ inuigilare
debent omnes ueridici narratores. cum de homine uelde
angelo uel dedõ aliquid narrant. horum enim uoluntasuer¬
bis promi potest nede ipsa aliquid inter se discrepent: Sane
pr&ermittere non o port& hoc loco intentum Et ad e&era
quȩ talia forte occurrerint faccerelectorem qui alucasdĩx.
quinquagenos iussos esse discumbere marcus uero & quinquec¬
genos & centenos: quod hic ideo non mou& quia unus partẽ
dicit altertotũ: quienim &iã decentenis r&ulithoc r&ulit
quodille p̃termisit: Nihil itaque contrarium est. ueruitam̃
si alius dequinquagenis tantum commemorar&. alius tantũ
decentenis ualde uider&ur esse contrarium. N& facile
dinoscer&ur utrum que dictum esse unum autem ab altero.
alterũ ab altero eẽ commemoratum &. tamen adtentius
consideratum inueniri debuisse. quis non fateatur hocideo

Expanded text:
nisi loquentium uoluntatem, cui demonstrandae inuigilare nisi loquentium uoluntatem, cui demonstrandae inuigilare debent omnes ueridici narratores, cum de homine uel de angelo uel de deo aliquid narrant; horum enim uoluntas uerbis promi potest, ne de ipsa inter se aliquid discrepent. Sane praetermittere non oportet hoc loco intentum et ad cetera quae talia forte occurrerint facere lectorem, quia Lucas dixit quinquagenos iussos esse discumbere, Marcus uero et quinquagenos et centenos. quod hic ideo non mouet, quia unus partem dixit, alter totum. qui enim etiam de centenis rettulit, hoc rettulit quod ille praetermisit; nihil itaque contrarium est. uerum tamen si alius de quinquagenis tantum commemoraret, alius tantum de centenis, ualde uideretur esse contrarium; nec facile dinosceretur utrumque dictum esse, unum autem ab altero, alterum ab altero esse commemoratum: et tamen adtentius consideratum inueniri debuisse quis non fateatur? hoc ideo
Abbreviated transcription (Latin):
dequinque panib: & duobus piscibus sugges sit: hoc c&eri
pluralem numerum pro singulan ponentes. ex discipulorũ
persona r&ulerunt : Et lucas quidem responsionem phi¬
lippi. & responsionem andreae inunam sententiã constrent
Quod enim ait non sunt nobis plusquã quinq: panes & duo
pisces. Andreae r&ulit responsionem: quod uero adiunait.
nisi forte nos eamus &emamus in omnem hancturbam escas
uider&ur ad responsionem philippi pertinere. Nisi quod de
ducentis denarus tacuit. quãquã & in ipsius andreae sententia
potest hoc intellegi: cumenim dixiss&. est puerunus hicqui ha¬
b& quinque panes ordeacior &duos pisces adiunait Riã ipse
sed h&̧ quid sunt intertantos: hoc est dicere nisi forte noseamꝰ
&emamus in omnem hant᷑ turbã escas: exqua uniuersa ua¬
ri&ate uerborum. Rerum aũ sententiarumq: concordia.
satis appar& salubriter nos docerinihil quȩrendũ in uerbis

Expanded text:
de quinque panibus et duobus piscibus suggessit. hoc ceteri de quinque panibus et duobus piscibus suggessit. hoc ceteri pluralem numerum pro singulari ponentes ex discipulorum persona rettulerunt. et Lucas quidem responsionem Philippi et responsionem Andreae in unam sententiam constrinxit. quod enim ait: non sunt nobis plus quam quinque panes et duo pisces, Andreae rettulit responsionem; quod uero adiunxit: nisi forte nos eamus et emamus in omnem hanc turbam escas, uidetur ad responsionem Philippi pertinere, nisi quod de ducentis denariis tacuit. quamquam et in ipsius Andreae sententia potest hoc intellegi; cum enim dixisset: est puer unus hic, qui habet quinque hordiacios et duos pisces. adiunxit etiam ipse: sed haec quid sunt inter tantos? hoc est dicere: nisi forte nos eamus et emamus in omnem hanc turbam escas. Ex qua uniuersa uarietate uerborum, rerum autem sententiarumque concordia satis apparet salubriter nos doceri nihil quaerendum in uerbis
Abbreviated transcription (Latin):
secin discipulos ut dimitter&. turbas. quo possent sibi alim̃¬
taemere deproximis locis quib illerespondit. secundum
matħ non habent necesse ire date eis uos manducare. cauisiã
martus lucasq consentiunt. tantum hoc p̃termittentes¬
quodait. Non habent necesse ire. intellegitur ergo posthȩc uer¬
becdim̃ inspexisse multitudinem & dixisse phi lippo qđiohaner
commemorat. Istiaũ p̃termiserunt. Deinde quod philippus a¬
pudio hannem respond& hoc marcus adiscipulis responsũ eẽ
commemorat uolens intellegi hoc &ore c&erorum philippũ
respondisse Quam quã & plurabem numerũ prosingu lan
usitatissime ponere potuerunt: qui dergo ait philippus. du¬
centorum denariorum panes non sufficiunt eis utunusquisq
modicum quid accipiat. hoc estdicere quodait martur. Eun¬
tes ememus ducentis denanis panes & dabimus eisinanducare
quod autem commemorat idem marcus dixis sednm̃ qu q̃a

Expanded text:
no discipulos, ut dimitteret turbas, quo possent sibi alimenno discipulos, ut dimitteret turbas, quo possent sibi alimenta emere de proximis locis, quibus ille respondit secundum Mattheum: non habent necesse ire, date eis uos manducare. cui etiam Marcus Lucasque consentiunt tantum hoc praetequod ait: non habent necesse ire. intellegitur ergo post haec uerba dominum inspexisse multitudinem et dixisse Philippo quod Iohannes commemorat, isti autem praetermiserunt. deinde quod Philippus aput Iohannem respondit, hoc Marcus a discipulis responsum esse commemorat uolens intellegi hoc ex ore ceterorum Philippum respondisse, quamquam et pluralem numerum pro singulari usitatissime ponere potuerunt. quid ergo ait Philippus? ducentorum denariorum panes non sufficiunt eis, ut unusquisque modicum quid accipiat, hoc est dicere quod ait Marcus: euntes ememus ducentis denariis panes et dabimus eis manducare. quod autem commemorat idem Marcus dixisse dominum: quo