comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lumine t̾ras: titani croceũ linquenᷤ
aurora cubile. Uult enĩ dicere. iam
Hoc enĩ circuitu euitat obscenitatẽ:
&e decent̃ ostendit concubitum.
ꝑbaton transcensio. cũ uerbũ. aut
sententia ordine commutat᷑. Huiꝰ species
quinque. a nastrofe. steronꝓtheron. pa¬
renthesis. temesis. sithesis. Anastrofe.
ẽ uerborum ordo p̃posterus: ut littora
circũ. ꝓ circum littora. S te ronꝓte¬
quam altos tetigit fluctꝰ: & ad equora
uenit. Antea enĩ ad equora uenit: &¬
sic tetigit fluctꝰ. Parenthesis. ubi int̃¬
ponimꝰ sententiam nrãm. qua ex me¬
dio remota integer sermo ꝑdurat:
re mentẽ passus amor: rapidũ ad
naues p̾mittit achatẽ. Est enim ordo.
eneas rapidum p̃mittit achatẽ. Nã
illud in medio parenthesis ẽ.Teme
circũ dea fudit amictũ. ꝓ circũ fudit.
Ouithesis ẽ: ubi ex om̃i parte confu¬
tissima frustra. Pectora si uobis au¬
dendi extrema cupido ẽ. Certa sequi:

Expanded text:
lumine terras / Tithoni croceum linquens lumine terras / Tithoni croceum linquens AHoc enim circuitu evitat obscenitatem et decenter ostendit concubitum. Hyperbaton transcensio, cum verbum aut sententia ordine commutatur. Huius species quinque: anastrophe, hysteron proteron, parenthesis, tmesis, synthesis. Anastrophe est verborum ordo praeposterus, ut: 'litora circum', pro 'circum litora'. Hysteron protequam altos tetigit fluctus, et ad aequora venit. Antea enim ad aequora venit, et sic tetigit fluctus. Parenthesis, ubi interponimus sententiam nostram, qua ex medio remota integer sermo perduratre mentem passus amor rapidum ad naves praemittit Achaten. Est enim ordo: Aeneas rapidum praemittit Achaten. Nam illud in medio parenthesis est. Tmecircum dea fudit amictum, pro 'circumfudit'. Synthesis est, ubi ex omni parte confutissima frustra pectora, si vobis audendi extrema cupido est certa sequi,
Abbreviated transcription (Latin):
pars intelligitur. Co enĩ & ꝑ speciem ge¬
nus: e ꝑ genus species demonstratur.
ed species pars ẽ: genus autẽ totum. A
toto eium pars intelligit᷑: ut quã mul¬
te glomerant᷑ aues ubi frigidꝰ annus
transpontũ fugat. Non enim totꝰ annꝰ
frigidus ẽ. sed pars anni: id: hiemps.
At contra a parte totũ. ut flammas
cũ regia puppis extulerat: ubi non
solum puppis sed nauis. & ñ nauis
s qui in ea. & ñ om̃s s unꝰ flammas
extulit. Onomatopeia ẽ. nomen
fictũ ad imitandũ sonum uocis
confusȩ: ut stridor ualuarũ: hinitꝰ
equoꝵ: mugitꝰ boum: balatꝰ ouiũ.
Perifrasis ẽ circumlocutio. dum res
una plurimis uerbis significatur:
ut auras uitales carpit. Significa¬
uit enĩ ꝑ copulationem uerboꝵ unã
rem: hoc ẽ iuiuit. Hic autẽ tropus
geminus ẽ. Nam aut ueritatẽ splen¬
dide ꝓducit: aut feditatẽ circuitu
euitat. Ueritatẽ splendide ꝓducit.
sicut ẽ: & iam pͥma nouo spargebat

Expanded text:
pars intellegitur. Eo enim et per speciem gepars intellegitur. Eo enim et per speciem genus, et per genus species demonstratur sed species pars est, genus autem toto enim pars intelligitur, ut: Quam multae glomerantur aves, ubi frigidus annus Trans pontum fugat. Non enim totus annus est frigidus, sed pars anni, id est, hiems. At contra a parte totum: ut, flammas cum regia puppis extulerat. Ubi non solum puppis, sed navis; et non navis, sed qui in ea; et non omnes, sed unus flammas extulit. 14. Onomatopoeia, nomen fictum ad imitandum sonum vocis confusae, ut stridor valvarum, hinnitus equorum, mugitus boum, balatus ovium. 15. Periphrasis est Circumloquium, dum res una plurimis verbis significatur, ut, auras vitales carpit. Significavit enim per copulationem verborum unam rem, hoc est, vivit. Hic autem tropus geminus edide producit, aut foeditatem circuitu euitat. ueritatem splendide producit, sicut: et iam prima nouo spargebat
Abbreviated transcription (Latin):
inuentorem id quod iunuentum est:
ut sine cerere & libero friget uenus:
astra fauillam. Uult enĩ ꝑ cererem
frum̃ti inuentricẽ. intelligere pa¬
camur ꝓ libero: qͥuinũ apud grecos
inuenit. Item ꝑ efficientẽ id quod ef¬
ficitur: sicut pigrũ frigus qͦd pigros
homines faciat: & timor pallidus:
tiaq addit frena feris. Spumantia
frena dixit: cũ utiq ñ ipsa facrant
spumas: s equus qui ea gerit. spu¬
mis consꝑgat infusis. Antonoma¬
sia ẽ. ꝓ nomine id÷ ꝓ uice nominiᷤ
posita: ut maia genitꝰ ꝑ mercurio.
Qͥ tropus: fit modis tribꝰ Ab animo.
sus achilli. E pytheton ẽ: supra
nom̃ positum. Prepontt᷑ enim pro¬
cres. Int̾ antonomasiã autem &e
epycheton hoc differt: qd̵ antono¬
masia ꝓ uice nominis ponitur:
epythecon autẽ numquã est sine nomine.
Quibꝰ duobꝰ tropis: uł uituꝑamꝰ aliquẽ.
uł ostendimꝰ. uł laudamꝰ. Sinedoche
ẽ. conceptio: cũ a parte totũ. uł a toto

Expanded text:
inventorem id quod inventum est, inventorem id quod inventum est, ut, sine Cerere et Libero friget Venus, astra favillam. Vult enim per Cererem frumenti inventricem intelligere paecamur, pro Libero, qui vinum apud Graecos invenit. Item per efficientem, id quod efficitur, sicut 'pigrum frigus' quod pigros homines faciat, et 'timor pallidus' tiaque addit frena feris. 'Spumantia frena' dixit, cum utique non ipsa faciant spumas, sed equus, qui ea gerit, spumis conspargat infusis. Antonomasia est pro nomine, id est vice nominis posita, ut 'Maia genitus' pro Mercurio. Qui tropus fit modis tribus: ab animosus Achilli. Epitheton, supra nomen. Praeponitur enim procres. Inter antonomasiam autem et epitheton hoc differt, quod antonomasia pro vice nominis ponitur, epitheton autem numquam est sine nomine. Quibus duobus tropis vel vituperamus aliquem, vel ostendimus, vel laudamus. Synecdoche est conceptio, cum a parte totum, vel a toto
Abbreviated transcription (Latin):
cresis ẽ. alienȩ rei nom̃ appositum: ce¬
hec eo a metafora differt. quod illa uo¬
cabulũ habenti largit᷑: hȩc quia non
habet ꝓpͥum. alieno utitur. ut faciẽq
simillimã lauro: & centaurꝰ nunc
una ambȩ iunctisq ferunt᷑ frontibꝰ.
& longa sulcant uada salsa carina:
dũ facies & frons tantũ animaliũ ce
hominũ sit. Quod nom̃ si poeta naui¬
ñ apposuisset: qͥd ꝓprium eide par¬
ti diceret ñ haberet. Methalempsis
arundo. Nam ꝑ manũ uerba: ꝑ arun¬
dinem littere significatȩ sunt.
echonomia ẽ transnominatio.
ab alia significatione ad aliam
proximitate translata. ftt autẽ mul¬
tis modis. Aut enĩ ꝑ id qͦd continet
id quod continet᷑ ostendit: ut thea¬
tra plaudunt: prata mugiunt:
dũ illic homines plaudunt: hic
boues mugiunt. Aut contra ꝑ id
quod continet᷑ id quod continet: ut
iam proximꝰ ardet u calegon: dum
ñ ille. sed domus eiꝰ arderet. Item ꝑ

Expanded text:
chresis, est alienae rei nomen appositum: hchresis, est alienae rei nomen appositum: haec eo a metaphora differt, quod illa vocabulum habenti largitur; haec quia non habet proprium, alieno utitur, ut, Faciemque simillima lauro; et, . . . . Nunc una ambae junctisque feruntur Frontibus, et longa sulcant vada salsa carina. Dum facies, et frons tantum animalium et hominum sint. Quod nomen si poeta non apposuisset navi, quid proprium eidem parti diceret non haberet. 60 7. Metalepsis arundo. Nam per manum verba, per arundinem litterae significatae sunt. 8. Metonymia est Transnominatio ab alia significatione ad aliam proximitatem translata. Fit autem multis modis; aut enim per id quod continet id quod continetur ostendit, ut theatra plaudunt, prata mugiunt, dum illic homines plaudant, hic boves mugiant; aut contra per id quod continetur id quod continet, ut jam proximus ardet Ucalegon, dum non ille, sed domus ejus arderet. 9. Item per
Abbreviated transcription (Latin):
Metaforice loquens: miscuit quadru
tiuerit: miscuit uolatili cursũ qua¬
drupedis. Ab in animali ad inani¬
male: ut pontũ pinꝰ arat: sulcum
p̃mit alta carina: miscuit usũ t̾re
aquis: dũ arare ce sulcum p̾mere
ad t̾ram ꝑtineat. ñ ad mare. Ab in¬
animali ad animale: ut florida ui¬
uentꝰ. miscuit flores inanimales
iuuentuti quȩ animam habet.
Ab animali ad inanimale: ut tu
neptune pat̃. cui timpora cana
erispanti. Cuncta salo resonant: magnꝰ
cui ꝑpete mento. Profluit oceanꝰ: & flu¬
mina crinibꝰ errant. Mentum enim.
timpora. & crines. ñ ad occeauum ꝑ¬
tinent: sed ad homines. Sic & alia re¬
rum nomina. de alio genere in aliud
genꝰ decentissime decoris gr̃a transfe¬
runt᷑: ut oratio ꝑornetur. Metafora
autẽ aut partis uniꝰ est. ut fluctua
re segetes: nam ñ potes dicere segeta¬
re fluctꝰ: aut antistrofa ẽ id÷ recipea:
ut remigiũ alarũ. Nam & ale nauiũ
& alarum remigia dicunt᷑. Rata¬

Expanded text:
Metaphorice loquens miscuit quadrupMetaphorice loquens miscuit quadruptiverit; miscuit volatili cursum quadrupedis. Ab inanimali ad inanimale, ut Pontum pinus arat, sulcum premit alta carina. Miscuit usum terrae aquis, dum arare et sulcum premere ad terram pertineat, non ad mare. Ab inanimali ad animale, ut 'florida iuventus': miscuit flores inanimales iuventuti, quae animam habet. Ab animali ad inanimale, ut: Tu, Neptune pater, cui tempora cana crepanti cincta salo resonant, magnus cui perpete mento profluit Oceanus, et flumina crinibus errant. Mentum enim, tempora et crines non ad Oceanum pertinent, sed ad homines. Sic et alia rerum nomina de alio genere in aliud genus decentissime decoris gratia transferuntur, ut oratio perornetur. Metaphora autem aut partis unius est, ut 'fluctuare segetes: non potes dicere segetare fluctus; aut antistropha est, id est, reciproca, ut remigium alarum. Nam et alae navium, et alarum remigia dicuntur. 6. Cata
Abbreviated transcription (Latin):
Antitheton. ubi contraria contrariis
opponunt᷑. & sentenciȩ pulchritudi¬
pugnabant calidis: humentia sic¬
cis. Mollia cũ duris: sine pondere
habentia pondus. I palage. quo
nomine grãmatici uocant: qui
latine modi locutionũ interp̃tantur.
fuint autẽ a ꝓpͥa significatione: ñ ad¬
ꝓpriam similitudinẽ. Quoꝵ om̃ium
nomuna. difficillimũ est annotare.
Sed ex om̃ibꝰ: donatꝰ tredecim usui tra¬
denda conscripsit. Methafora est.
uerbi alicuiꝰ usurpata translatio:
sicut cũ dicimus fluctuare segetes:
gemmnare uites: dũ in his reb fluctꝰ
&e gemmnas ñ inuenimꝰ. In quibꝰ: hȩc
uerba aliunde transferunt᷑. Sed hȩ
atq aliȩ tropice locutiones. ad ea qͦ
intelligenda sunt ꝓpterea figuratis
amictibꝰ obteguntur. ut sensum le¬
gentis exerceant: & ne nuda atq in
ꝓmptu uilescant. Fiunt auttẽ meta¬
forȩ modis quatuor. ab animali ad
animale: ut aligeros conscendit eqͦs.

Expanded text:
Antitheton, ubi contraria contrariis Antitheton, ubi contraria contrariis opponuntur et sententiae pulchritudipugnabant calidis, humentia siccis: mollia cum duris: sine pondere habentia pondus. Hypallage, quoo nomine Grammatici vocant, qui Latine modi locutionum interpretantur. Fiunt autem a propria significatione ad non propriam similitudinem. Quorum omnium nomina difficillimum est adnotare, sed ex omnibus Donatus tredecim usui tradenda conscripsit. Metaphora est verbi alicuius usurpata translatio, sicut cum dicimus 'fluctuare segetes', 'gemmare vites', dum in his rebus fluctus et gemmas non invenimus, in quibus haec verba aliunde transferuntur. Sed hae atque aliae tropicae locutiones ad ea, quae intellegenda sunt, propterea figuratis amictibus obteguntur, ut sensus legentis exerceant, et ne nuda atque in promptu vilescant. Fiunt autem metaphorae modis quattuor: ab animali ad animate, ut: Aligeros conscendit equos.
Abbreviated transcription (Latin):
plurima nomina ꝑ unũ casum denun¬
tiantur: ut ẽ illud. S neq currentẽ:
sed nec cognoscit euntẽ. Tollentemq
manꝰ: saxumq immane mouentem
Homo eutheleuton ẽ. cũ uno mͦ uerba
plurima finiunt᷑: ut abiit. abscessit.
euasit. erupit. Polyptoton est. cum
diuersis casib sententia uariat᷑: ut
ex nichilo nichilũ ad nichilũ nil pos¬
se reuerti: & marcida ab papa mar¬
Ita est ad signa marce tabellas. Ir
mos ẽ. sententia continuate orationis
tenorem suũ usq ad ultimũ seruans:
ut ẽ in secessu longo locus insula por¬
tum. & reliqua. Hic enĩ in longũ ua¬
dit sensus. usq ad illud. Horrendisq
atrũ nemus imminet umbris. Po¬
lysindeton ẽ. dictio multis concathe¬
nata conuinctionibꝰ: ut dectumq.
laremq. armaq. amicleũq canem.¬
deton ẽ figura quȩ ex contrario sine
coniunctionibꝰ solute ac simplicit̃
effertur: ut uenimꝰ. uidimꝰ. placuit.

Expanded text:
plurima nomina per unum casum denunplurima nomina per unum casum denuntiantur, ut est illud: Sed neque currentem se, nec cognoscit euntem, Tollentemque manus, saxumque immane moventem. 16. Homoteleuton est, cum uno modo verba plurima finiuntur: ut abiit, abscessit, evasit, erupit. 17. Polyptoton est, cum diversis casibus sententia variatur, ut: Ex nihilo nihilum, ad nihilum nil posse reverti. Marcus Dama, papae, MarIta est, assigna, Marce, tabellas. 18. Hirmos est sententia continuatae orationis tenorem suum, usque ad ultimum servans, ut: Est in secessu longo locus, insula portum, et reliqua. Hinc enim in longum vadit sensus usque ad illud: Horrentique atrum nemus imminet umbra. 19. Polysyntheton est dictio multis concatenata conjunctionibus, ut, tectumque, laremque, armaque, amycleumque canem.theton est figura, quae e contrario sine coniunctionibus solute ac simpliciter effertur, ut: 'Venimus, vidimus, placuit'.
Abbreviated transcription (Latin):
dardania incensa. tuaq arma secu¬
ti. Nos tumidũ sub te ꝑmensi classibꝰ
equor. E panafora ẽ in uno uersu
ꝑ pͥncipia sensuũ eiusdem uerbi repe
focinus uuda: de liquidi fleuere lacꝰ.
Epyreusis ẽ in uno sensu congemi
nis in pͥncipio uersus positi. eiusdẽ
in fine replicatio: ut ẽ illud. Crescit
crescit. Paranomasia ẽ. in signifi
ẽ illud: abire an obire te conuenit:
id÷ exulem fieri an mori. S cesiso¬
nomaton. multitudo nominũ con¬
iunctoꝵ. quodã ambitu copulata.
ut nubila . nix. grando. ꝓcelle. ful¬
mina. uenti. Paramoeon ẽ. mul¬
titudo uerboꝵ ex una littera incho¬
antiũ: quale ẽ apud ennir̃. Otite.
tute. tate. tͥ tanta tyranne tulisti.
ñ toto uersu utitur hac figura
ut enniꝰ: S nunc in pͥncipio uersꝰ
tantũ. ut ẽ illud. Seua sedens suꝑ arma.
Nunc in medio: ut queq lacus late li¬
quido: queq asꝑa dumis Nunc autem
in fine: ut sola mͥ tales casus cassan¬
dra canebat. Homo eoptoton est. cũ

Expanded text:
Dardania incensa tuaque arma secuti, nos tumidum sub te permensi classibus aequor. Epanaphora est in uno versu per principia sensuum eiusdem verbi repetFocinus unda, te liquidi flevere lacus. Epizeuxis in uno sensu congeminnis in principio versus positi eiusdem in fine replicatio, ut est illudJuven. 14crescit.  illud: Abire an obire te convenit, id est, exsulem fieri, an mori? 13. Schesis onomaton, multitudo nominum conjunctorum quodam ambitu copulata, ut nubila, nix, grando, procellae, fulmina, venti. 14. Paromoeon est multitudo verborum ex una littera inchoantium, quale est apud Ennium: O Tite tute Tati tibi tanta tyranne tulisti. non toto versu utitur hac figura ut Ennius, sed nunc in principio versus tantum, ut est illud: Saeva sedens super arma; nunc in medio, ut: Quaeque lacus late liquidos, quaeque aspera dumis; Nunc autem in fine, ut: Sola mihi tales casus Cassandra canebat. 58 15. Homoeoptoton est, cum
Abbreviated transcription (Latin):
singulis sensib ꝓpria unicuiq cla¬
sula ẽ: ut regem adiit. & regi me¬
morat nomenq genusq. Syllẽp¬
sis ẽ. in dissimilib clausulis. aut
pluralis dictio singłari uerbo fini¬
ta. ut sociis & rege recepto: aut sin¬
gularis dictio plurali uerbo exple¬
ta: ut sunt nobis mitia poma. ca¬
staneȩ molles. & p̾ssi copia lactis.
Supra enĩ sunt dixit. Hic debuit di¬
cere est & p̃ssi copia lactis. fit autẽ
syllempsis ñ solum ꝑ partes oratio¬
nis: sed & ꝑ accidentia partibꝰ. Nam
ubi ꝓ multis unꝰ. & ꝓ uno multi po¬
nuntur: syllempsis ẽ. Fro multis
unꝰ: ut ẽ illud. Uterumq armato mi¬
lite complent: cũ ñ uno s multis
militibꝰ. Item ꝓ uno multi: ut in eugłio
latrones qui cũ eo crucifixi erant im¬

Expanded text:
singulis sensibus propria unicuique clasingulis sensibus propria unicuique clausula est, ut, Regem ADIT, et regi MEMORAT nomenque, genusque. 5. Syllepsis est in dissimilibus clausulis, aut pluralis dictio singulari verbo finita, ut, sociis et rege recepto, aut singularis dictio plurali verbo expleta, ut: Sunt nobis mitia poma, Castaneae molles, et pressi copia lactis. 57 Supra enim sunt dixit, hic debuit dicere: Est pressi copia lactis. 6. Fit autem syllepsis non solum per partes orationis, sed, et per accidentia partibus. Nam ubi et pro multis unus, et pro uno multi ponuntur, syllepsis est: pro multis unus, ut est illud: uterumque armato milite complent, cum non uno, sed multis militibus. Item pro uno multi, ut in Evangelio: Latrones qui crucifixi erant
Abbreviated transcription (Latin):
figurȩ interp̃tantur: quȩ fi¬
unt in uerbis uł sententiis ꝑ uari¬
as distinctionũ formas. ꝓpter elo¬
quii ornamentũ. Hȩc dum multa
sint: apd̃ graminaticos istȩ inueni¬
unt᷑. Prolempsis ẽ presumptio.
ubi ea quȩ sequi debent ante po
mole latinꝰ. Debuit enĩ sic dicere:
Interea reges ingenti mole. ce statim adice¬
re quod sequit᷑. ꝓcedunt a castris: dem¬
de dicere latinꝰ. & cetera. Sed facta est ꝓ
ornamento p̃sumptio rei: & qui sequi
debuerunt reges int̾positi sunt in sep¬
tem uersibꝰ: & postea additum ẽ ꝓceadt¬
a castris. Iude & p̃sumptio: quia ante¬
posita sunt quȩ sequi debuerunt. Te¬
uma ẽ clausula: cũ plures sensus uno
uerbo claudunt᷑. Quȩ fit trib modis.
Nam aut in pͥmo. aut in postremo. aut
in medio unũ uerbum ponit᷑: quod
sententias uingit. In pͥmo: ut uer¬
titur enofori fundus. sententia nob̃.
hoc tempore obsequiũ amicos. ue¬
ritas odium parit. Iporeusis
ẽ figura suꝑiori contraria: ubi in

Expanded text:
figurae interpretantur, quae fiunt in verbis vel sententiis per varias dictionum formas propter eloquii ornamentum. Haec dum multae sint apud Grammaticos, istae inveniuntur. Prolempsis est praesumptio, ubi ea, quae sequi debent, anteponmole Latinus. Debuit enim sic dicere: 'Interea reges ingenti mole', et statim adicere, quod sequitur: 'procedunt castris', deinde dicere: 'Latinus', etc.; sed facta est pro ornamento praesumptio rei, et qui sequi debuerunt reges interpositi sunt in septem versibus, et postea additum est: 'Procedunt castris'. Inde et praesumptio, quia anteposita sunt quae sequi debuerunt. Zeugma est clausula, quum plures sensus uno verbo clauduntur, quae fit tribus modis. Nam aut in primo, aut in postremo, aut in extremo id uerbum ponitur quod sententias iungit; in primo, ut: uertitur oenophoris fundus, sententia nobis hoc tempore obsequium ami cos, veritas odium PARIT. 4. Hypozeuxis est figura superiori contraria, ubi in
Abbreviated transcription (Latin):
Deinde cesar ceꝑit id facere: s ante
ut̃fectus est. P aulatim autẽ antiqͤ
leges. uetustate atq incuria exole¬
uerunt: quarũ &e si nullus iam
usus ẽ: noticia tam̃ necessaria. ui¬
liquis succedentibꝰ: erant ꝙ ꝑmixtȩ et
inordinate. Postea theodosius minor
augustus ad similitudinẽ gregorianz
& hermogeniant codicẽ factum con¬
stitutionũ. a constantini temporib
sub ꝓprio cuiꝰque imꝑatoris titulo
disposuit: quẽ a suo nomine theodo¬
sianum uocauit.¬

Expanded text:
Deinde Cesar cepit id facere, sed ante Deinde Cesar cepit id facere, sed ante interfectus est. Paulatim autem antique leges vetustate atque incuria exoleverunt, quarum etsi nullus iam usus est, notitia tamen necessaria viliquis succedentibus erantque permixte et inordinate. Postea Theodosius minor augustus, ad similitudinem Gregoriani et Hermogeniani, codicem factum constitutionum, a Constantini temporibus, sub proprio cuiusque imperatoris titulo disposuit, quem a suo nomine Theodosianum vocavit
Abbreviated transcription (Latin):
Caꝑitulũ ꝑrimũ. de auctoribꝰ legub.
oyses gen¬
tis hebreȩ :
primꝰ om¬
niũ diui¬
nas leges
sacris lit¬
deris ex¬
plicauit.
ꝯforoneus
rex: grecis.
prinꝰ leges iudiciaq constituit.
Nercuriꝰ trimegistus: primꝰ leges
egyptiis tradidit Solon: primꝰ legeᷤ
atheniensib dedit. Ligurgius. pͥmꝰ
lacedemoniis iura ex apollinis au¬
ctoritate confinxit. Numa pompi¬
lius qͥ Romulo successit in regno.
prinꝰ leges Romanis edidit. Dem¬
de cũ popłs sediciosos magistratus
ferre ñ posset: decẽ uiros legib scri¬
bendis decreuit. qͥ leges ex libris so¬
lonis ui latinũ sermonem transla¬
tis duodecim tabulis exposuerunt.
fuerunt autẽ his. Appius. claudiꝰ.
genngtiꝰ. ueterius. ⁊ulius. maniliꝰ.
sulpicius. sectiꝰ. curatius. Romelius.¬
postumiꝰ. Hi decẽ uiri: legum con¬
scribendarũ electi sunt. Leges au¬
tem redigere in libris primus con¬
sul pompeius instituere uoluit:
s ñ ꝑseuerauit obtrectatoꝵ metu.

Expanded text:
atur. De auctoribus legum . Moyses gentis Hebraeaeo primus omnium divinas leges sacris litteris explicavit. Phoroneus rex Graecis primus leges iudiciaque constituit. Mercurius Trimegistus primus leges Aegyptiis tradidit. Solon primus leges Atheniensibus dedit. Lycurgus primus Lacedaemoniis iura ex Apollinis auctoritate confinxit. Numa Pompilius, qui Romulo successit in regno, primus leges Romanis edidit; deinde cum populus seditiosos magistratus ferre non posset, Decemviros legibus scribendis creavit, qui leges ex libris Solonis in Latinum sermonem translatas duodecim tabulis exposuerunt. Fuerunt autem hi: Appius Claudius, Genucius, Veterius, Iulius, Manlius, Sulpicius, SextiPostumius. Hi decem viri legum conscribendarum electi sunt. Leges autem redigere in libris, primus consul Pompeius instituere voluit, sed non perseveravit obtrectatorum metu.
Abbreviated transcription (Latin):
Ia sole illuminari dicuntur.:
sicitt & luna
tellȩ immobiles sunt: & cũ cȩlo
fixȩ ꝑpetuo motu ferunt᷑. neꝙ
cadunt ꝑ diem. s solis splendore obscu¬
rantur .ꝓl. De cursu stellarum.

Expanded text:
a sole inluminari dicuntur, sicut et luna. Stellae inmobiles sunt et cum caelo fixae perpetuo motu feruntur, neque cadunt per diem, sed solis splendore obscurantur. De stellarum
Abbreviated transcription (Latin):
qui inpelago ẽ ꝑdiriuationem
abalto .i. mari uocatꝰ. Nam alter
ẽ flatus. inripis quem diximus
auram. Nam aura t̾rȩ ẽ. Turbo
ẽ uolubilitas uentoꝵ. Et curbo
dictus aterra. quodiens uentus
consurgit. & t̾ram incircuitu mit¬
tit. Tempestas aut ꝓ tempore d̾r
sicut ubiq historio graphi solent
dum dicunt. ea tempestate: aut
abstatu cęli. quia magnitudine
sui multis dieb oritur. Uerno
autẽ & autunnali tempore qmͣ
maxime fiunt tempestates: qñ
nec plena estas. nec plena hiempᷤᷤ.
Unde medium & confine utriusq
temporis ex coniunctione aerũ
contrarioꝵ efficiunt tempestates.
fragor a fractarũ rerum nomina-¬
tus ẽ sonitu: quia sicca queq et
arida facile frangit. Pro cella ab
eo quod ꝑcellat: idẽ ꝑcutiat et
euellat. Est enim uis uenti cũ
pluuia. Procellȩ enim aut de
fluminib aut de uentis fiunt.
Nichil autem uelocitius uentis.
Unde & ꝓpter celeritatem. tam
uentos quam flumina alata fin-

Expanded text:
qui in pelago est, per derivationem qui in pelago est, per derivationem ab alto, id est mari, vocatus. Nam alter est flatus in ripis quem diximus auram; nam aura terrae est. Turbo est volubilitas ventorum; et turbo dictus a terra, quotiens ventus consurgit et terram in circuitum mittit. Tempestas aut pro tempore dicitur, sicut ubique historiographi solent, dum dicunt, "ea tempestate"; aut ab statu caeli, quia magnitudine sui multis diebus oritur. Verno autem et autumnali tempore quam maximae fiunt tempestates, quando nec plena est aestas, nec plena hiems; unde et medium et confine utriusque temporis ex coniunctione aerum contrariorum efficiuntur tempestates. Fragor a fractarum rerum nominatus est sonitu, quia sicca quaeque et arida facile frangit. Procella ab eo quod percellat, id est percutiat et evellat; est enim vis venti cum pluvia. Procellae enim aut de fulminibus, aut de ventis fiunt. Nihil autem velocius ventis; unde et propter celeritatem tam ventos quam fulmina alata fingu
Abbreviated transcription (Latin):
nato capite ferri uident᷑. Circeus
dictus. eo quod choro sit iunctus.
Hunc hispani gallicũ uocant.
ꝓpt̾ quod eis aparte gallie flat.
a quilo dictus. eo quodaquas strin¬
gat. & nubes dissipet. Est enim
gelidus & siccus. Idem & boreas
qui abhisꝑboreis montib flat.
Inde enim origo eiꝰdem uenti est.
unde & frigidus ẽ. Natura enĩ
omniũ septentrionaliũ uentoꝵ
frigida sicca ẽ: australiũ humi¬
da & calida. Ex om̃ib autẽ uen¬
tis duo cardinales sunt. septem¬
trio & auster. Ethesiȩ autẽ flabra
aquilonis sunt: quib nomen
inditum ẽ. quod certo anni spatio¬
unt. Eniautos enĩ grece. annus
latine dr. hȩe autẽ cursũ rectũ
ab orea in egiptum ferunt: quib
auster contrarius ẽ. Duosunt
autẽ ex trahos ubiq sp̃c magis
qmͣ uenti: aura & altanus. Aura
ab aere dicta. quasi aerea. quod
lenis sit motus aeris. Agitatus
enĩ aer: auram facit. Unde & lu
credius aerias auras. Altanus

Expanded text:
nato capite ferri videntur. Circius nato capite ferri videntur. Circius dictus eo quod Coro sit iunctus. Hunc Hispani Gallicum vocant, propter quod eis a parte Galliciae flat. Aquilo dictus eo quod aquas stringat et nubes dissipet; est enim gelidus ventus et siccus. Idem et Boreas, quia ab Hyperboreis montibus flat; inde enim origo eiusdem venti est; unde et frigidus est. Natura enim omnium septentrionalium ventorum frigida et sicca est, australium humida et calida. Ex omnibus autem ventis duo cardinales sunt: Septentrio et Auster. Etesiae autem flabra Aquilonis sunt, quibus nomen inditum est quod certo anni tempount, ἐνιαυτὸς enim Graece, annus Latine dicitur. Hae autem cursum rectum a Borea in Aegyptum ferunt, quibus Auster contrarius est. 16. Duo sunt autem extra hos ubique spiritus magis quam venti, Aura et Altanus. 17. Aura ab aere dicta, quasi aerea, quod lenis sit motus aeris. Agitatus enim cretius 5, 503: Aerias auras. Altanus,
Abbreviated transcription (Latin):
appellatur. ꝓpt̾ quod interdum
corrumpit aerem. Nam pestilen¬
tia quȩ ex torrupto aere nascit᷑.
auster flans mnreliquas regioneᷤ
transmittit. S sicut auster
pestilentiã gignit. sic aquilo
repellit. Buro auster dictus
quod ex una parte habeat eu¬
rum. ex altera austrum. Austro¬
affricus. quod iunctus sit hinc¬
& inde austro & affrico. Ipse &li¬
bonotus quod sit ei libs hin et iñ
notus. Tephirus greco nomine
appellatus: eo quod flores & ger
de mina eiꝰ flatu uuificentur. Hic
quȩ nascuntur. Austro autẽ flores
soluuntur. a tephiro fuint. Affri¬
cꝰ a ꝓpͥa regione uocatꝰ. In affrica
enim initiũ sufflandi sumit.
Chorus ẽ qui ab occidente estiuo
flat. & uocatus chorus. quod ipse
uentoꝵ circulum elaudat. & qͣłi
choꝵ faciat. Hic ante caurus di¬
ctus. quem pleriq argestẽ dñt:
non ut imprudens uulgꝰ agrestẽ.
Septentrio dictus. eo quod circu¬
lo septem stellarũ consurgit.
quȩ uertentes emundo resupi¬

Expanded text:
appellatur, propter quod interdum appellatur, propter quod interdum corrumpat aerem. Nam pestilentiam quae ex corrupto aere nascitur, Auster flans in reliquas regiones transmittit; sed sicut Auster pestilentiam gignit, sic Aquilo repellit. Euroauster dictus, quod ex una parte habeat Eurum ex altera Austrum. 7. Austroafricus, quod junctus sit hinc inde Austro et Africo. Ipse, et Libonotus, quod sit ei Libs hinc, et inde Notus. 8. Zephyrus, Graeco nomine appellatus, eo quod flores, et germina ejus flatu vivificentur. Hic od foveat quae nascuntur. Austro autem flores solvuntur, Zephyro fiunt. 9. Africus, a propria regione vocatus. In Africa enim initium flandi sumit. Corus est qui ab occidente aestivo flat. Et vocatus Corus quod ipse ventorum circulum claudat, et quasi chorum faciat. Hic antea Caurus dictus, quem plerique Argesten dicunt, non ut inprudens vulgus Agrestem. Septentrio dictus eo quod circulo septem stellarum consurgit, quae vertente se mundo resupi
Abbreviated transcription (Latin):
entus ẽ aer commotus. &
agitatus: & ꝓ diuersis par¬
tib celi nomina diuersa sortitur.
dictus autẽ uentus: quod sit ue¬
hemens & iuolentus. Uis enĩ eiꝰ
tanta ẽ. ut non solum saxa.¬
& arbores euellat. s etiam celũ
sunt. Quorum pͥmus ab oriente
sub solanus. a meridie auster.
ab occidente faboniꝰ. a septen¬
trione eiꝰdem nominis uentus
aspirat.: habentes geminos hinc
alatere dextro uulturnũ habet.
aleuo eurũ. Auster a dextris. eu¬
ro austrũ. a sinistris. austroaffri¬
cum. fabonius a parte dextra.
affricũ. aleua choꝵ. Porro sep¬
tentrio adextris circeum. asini-¬
stris aquilonẽ. Hii duodecim
uenti mundi globum flatib cir¬
cum agunt: quoꝵ nomina ꝓpͥis
ex causis signata sunt. Nam sub¬
solanus uocatus. eo quod sub
ctus subsolano. Uulturnus qd
alte tonat. De quo lucretius.
Altitonans uulturnus & aust̾
fulmine pollens. Auster ab
hauriendo aquas uocatus. Uñ
& crassum aerem facit. & nu
bula nutrit. Hic grece notus

Expanded text:
entus est aer commotus et agitatus; et pro diversis partibus coeli nomina diversa sortitur; dictus autem ventus, quod sit vehemens et violentus. Vis enim ejus tanta est, ut non solum saxa,t arbores evellat, sed etiam coelum, sunt. Quorum primus ab Oriente Subsolanus, a Meridie Auster, ab Occidente Favonius, a Septentrione ejusdem nominis ventus aspirat, habentes geminos hinc a latere dextro Vulturnum habet, a laevo Eurum; Auster a dextris Euroaustrum, a sinistris Austroafricum; Favonius a parte dextra Africum, a laeva Corum. Porro Septentrio a dextris Circium, a sinistris Aquilonem. Hi duodecim venti mundi globum flatibus circumagunt. 4. Quorum nomina propriis ex causis signata sunt. Nam Subsolanus vocatus, eo quod sub ctus Subsolano. 5. Vulturnus, quod alte tonat; de quo Lucretius: Altitonans Vulturnus, et Auster fulmine pollens. 6. Auster, ab hauriendo aquas vocatus, unde et crassum aerem facit, 118 et nubila nutrit. Hic Graece νότος
Abbreviated transcription (Latin):
certare: non crimine s furore. ħ
inspectadio uanitatũ. ñ solum ho¬
minũ uiciis. s & demonũ iussis
instituta sunt.
roinde nichil ẽẽ deli¬

Expanded text:
certare, non crimine, sed furore. inspectio vanitatum non solum hominum vitiis, sed et daemonum iussis instituta sunt. Proinde nihil esse de
Abbreviated transcription (Latin):
men quod reseruauit antiquita¬
tem: quia ueteres pinnas non
quod habeat duo labra. Nam secu¬
ris simplex ẽ. Dextralis dextere
habilis. Ascia ab hastulis dicta
quas aligno eximit: cuiꝰ diminu¬
tiuum ẽ asciola. Est autẽ manu¬
brio breui: aduersa parte referens
ł simplicẽ malleũ. aut cauatum.
łbicorne rastrum. Scalprus dic¬
tus. quod sculturis & foramiib
sit aptus: quasi scalphorus. Cuius
diminutuium scapellus. Terebra
uocata auerme ligni qui nuncu¬
patur derebra: quem greci teredo¬
quod ut uermis terendo forat qͣsi
terefora ł quasi tranfforans. Cara¬
trum quasi teratrũ. Scophina
dicta quod herendo scofam facit.
Canterium guuia.

Expanded text:
men quod reservavit antiquitamen quod reservavit antiquitatem, quia veteres dicebant 445 quod habeat duo labra: nam securis simplex est. Dextralis, dexterae habilis. 12. Ascia ab hastulis dicta, quas a ligno eximit, cujus diminutivum nomen est asciola. Est autem manubrio brevi ex aversa parte referens, vel simplicem malleum, aut cavatum, vel bicorne rastrum. 13. Scalprus dictum, quod scalpturis et foraminibus sit aptus, quasi scalforus. Cujus diminutivum scalpellus. 14. Terebra vocata a verme ligni qui nuncupatur terebra, quem Graeci τερηδquod ut vermis terendo forat, quasi terefora, vel quasi transforans. 15. Taratrum, quasi teratrum; scofina dicta, quod haerendo scophen faciat. Cantherium .
Abbreviated transcription (Latin):
quereret. spinã piscis imitatus.
mordacitate armauit. qmͣ serrã
artifices noncupant: ꝓcuiꝰ artis
inuentione dedalus magister
eiꝰ inuidie liuore ꝑmotꝰ. precipitẽ
puerũ exarce deiec̃. De hinc exulatꝰ
cretam abiit. ibiq aliqmͣdui fuit
ut fabulȩ ferunt: & excreta pen¬
nis uolauit. & insiciliam uenit.
Circinus dictus. quod uergendo¬
efficiat circulum. Huius modus
duplicata linea fit. quȩ simplex
ꝑlatitudinẽ extensa fuerat. Pun¬
ctus autẽ inmedio circini. centry
agrecis dr: incuiꝰ mediũ cuncta
conuergunt. Securis uocat᷑ eo qd̵
ea arbores succidant᷑. quasi sucu¬
ris. Item securis quasi semicuris.
Exuna enĩ parte acuta ẽ: ex alt̾ã
fossoria. Hec apud ueteres penna
uocabat᷑ utramq autẽ habens
aciem bipennis. Nam bipennis
đr quod exutraq parte habeat
acutam aciem: quasi duas pen¬
nas. Pinnũ autẽ antiqui. acu¬
tum dicebant. Unde & auium
pennȩ: quia acutȩ. Et ecce no¬

Expanded text:
quaereret, spinam piscis imitatus equaereret, spinam piscis imitatus emordacitate armavit, quam serram artifices nuncupant. Pro cuius artis inventione Daedalus magister eius invidiae livore permotus praecipitem puerum ex arce deiecit, dehinc exulatum Cretam abiit ibique aliquamdiu fuit, ut fabulae ferunt. Ex Creta pinnis volavit et in Ciliciam venit. Circinus dictus quod efficiat circulum. Hujus modus duplicata linea fit, quae simplex per latitudinem extensa fuerat. Punctus autem in medio circini, centrum a Graecis dicitur, in cujus medium cuncta convergunt. 11. Securis vocatur, eo quod ea arbores succidantur, quasi succuris. Item securis, quasi semicuris. Ex una enim parte acuta est, ex altera fossoria. Haec et apud veteres penna vocabatur, utramque autem habens aciem, bipennis. Nam bipennis dicitur, quod ex utraque parte habeat acutam aciem, quasi duas pennas. Pennum autem antiqui acutum dicebant. Unde et avium pennae, quia acutae. Et ecce no
Abbreviated transcription (Latin):
tȩ. Tolus quippe ẽ ueluti scutũ
breue quod inmedio tecti ẽ. in
quo trabes coeunt. Cuplȩ uoca¬
te quod copulant inse luctantes
Luctantes quod erecti se inuicẽ
teneant. more luctantiũ. A gran¬
des asseres ab asse dicti: quod soli
ponuntur neq coniuncti. Scin¬
dulȩ eo quod scindant᷑ : i. diuidan¬
tur. Epigri & claui sunt quibus
lignũ ligno adheret. Claui aut̃
dicti quasi calibi quia excalibe
fiunt.i. exferro: calips enim fer¬
rum ẽ. Tabulȩ enim auet̾ibus¬
quasi tagule uocabant᷑. ategen¬
do scilicet: unde & tegulȩ. Com¬
missura ar tabularũ coniunctio.
Sectio autẽ dicta asequendo ea que
ceꝑit. Nam se care sectari. & sequi
ẽ. Serrȩ autẽ nomen de sono factũ
ẽ.i. ab stridore serre. Circini usum
ꝑ dices quidã adolescens inuenit.
quẽ puerũ dedalus fr̃ matris
suȩ studiis ꝑdocendũ acceꝑat.
Cuius pueri tantũ ingeniũ fert̾.
ut dũ matĩe diuidendȩ cõpendiũ

Expanded text:
tae. Tholus proprie est veluti scutum tae. Tholus proprie est veluti scutum breve, quod in medio tecto est, in quo trabes coeunt. Coplae vocatae quod copulent in se luctantes. Luctantes, quod erecti invicem se teneant more luctantium. Agrantes. Asseres ab asse dicti, quia soli ponuntur neque coniuncti. Scindulae, eo quod scindantur, id est dividantur. Epigri et clavi sunt, quibus lignum ligno adhaeret. Clavi autem dicti, quasi calibi, quia e calibe fiunt, id est ferro; chalyps enim ferrum est. Tabulae a veteribus tagulae vocabantur, a tegendo scilicet; unde et tegulae. Commissura dicitur tabularum coniunctio. Sectio autem dicta a sequendo ea quae coeperit; nam secare sectare et sequi est. Serrae autem nomen de sono factum est, id est ab stridore. Serrae circinique usum Perdice quidam adolescens invenit, quem puerum Daedalus frater matris suae studiis perdocCuius pueri tantum ingenium fertur ut, dum materiae dividendae conpendium
Abbreviated transcription (Latin):
dñr. aut une sint aut plures.
quia numeri tantũ pluralis est
nomen: ut litterȩ. quȩ epłam
significant. De lignaruis.
ignarius gen̾alit̾ ligni opi¬
fex appellatur. Carpentarius
speciale nomen ẽ. carpentũ enĩ
solũ facit: sicut nauicularius
quia tantũ nauiũ ẽ fabricator et
artifex. Sarcitector dictus quod
ex multis hinc & inde coniunctis
tabulis: unũ tecti sarciat corpus.
Idem & tignarius: quia dectoria
lignis inducit. Tignũ uocatum
greca ethimologia: quia incensũ
Matĩa inde dr om̃e lignum quod
ex ea aliquid efficiat᷑. ł si adianuã
referas ł adstatuam. matia erit.
Ad aliquid enĩ sẽꝑ mat̾ia accipi¬
enda ẽsicut elementa mat̾iam
rerũ ẽẽ dicimus: quia inde ea
quȩ sunt facta uidemus. Et ma¬
teria quasi mat̾ dicta. Trabes
uocate. quod intransũso posite
utrosq parietes contineant. Ali-¬
ud autẽ sunt tigna: aliud trabes.
Tigna enĩ uincła trabem facĩt.
trabes autẽ sunt cum sunt dola¬

Expanded text:
dicuntur, aut unae sint aut plures, dicuntur, aut unae sint aut plures, quia numeri tantum pluralis est nomen, ut littrae quae epistolam significant. De lignariis . Lignarius generaliter ligni opifex appellatur. Carpentarius speciale nomen est; carpentum enim solum facit, sicut navicularius quia tantum navium est fabricator et artifex. Sarcitector dictus quod ex multis hinc et inde coniunctis tabulis unum tecti sarciat corpus. Idem et tignarius, quia tectoria lignis inducit. Lignum vocatum Graeca etymologia, quia incensum Materia inde dicitur omne lignum quod ex ea aliquid efficiatur; vel si ad ianuam referas vel ad statuam, materia erit. Ad aliquid enim materia semper accipienda est, sicut elementa materiam rerum esse dicimus quia inde ea, quae sunt, facta videmus; et materia quasi mater dicta. Trabes vocatae quod in transverso positae utrosque parietes contineant. Aliud autem sunt tigna, aliud trabes. Tigna enim iuncta trabem faciunt. Trabes autem sunt quum sunt dola
Abbreviated transcription (Latin):
N structurã autẽ parietũ. adnor¬
ma fieri & adꝑpendiculũ respon¬
dere oportet. Nor ma dicta agreco
uocabulo: extra qmͣ nichil rectũ
fieri pot̾. Componit᷑ autẽ ex trib
regulis. ita ut duȩ sint binoꝵ pedũ.
tercia habeat pedes duos. untias
decem. quas equali crassitudine
politas extremis acuminib sibi
ĩugit. ut scemã trigoni faciant.
id erit norma. Regula dicta quod
sit recta quasi rectula: & impedi¬
mentũ non habeat. Perpendicłm.
ẽ qd̾ semꝑ appendit᷑ Deniq infa-¬
brica. nisi omĩa adꝑpendiculum
& certam regulã fiant: necesse ẽ¬
ut cuncta mendosa instruantur.
ut aliqua praua sint. aliqua cubã¬
dia. ꝓna non nulla. alia supina: &.
ꝓpt̾ hoc uniuersa sunt constructa.
Linea genere suo appellata. quod
ex lino fit. Trullȩ nomen factũ
eo quod trudit & detrudit:i.
in cludit calce. ł luto lapides.
Martellus machina. Scale abscã¬
dendo .i. ascendendo uocate. he¬
rent enĩ parietib. Scale autẽ.

Expanded text:
nstructura autem parietum ad normam fieri et ad perpendiculum respondere oportet. Norma dicta Graeco vocabulo, extra quam nihil rectum fieri potest. Conponitur autem ex tribus regulis, ita ut duae sint binum pedum, tertia habet pedes duos, uncias decem, quas aequali crassitudine politas extremis cacuminibus sibi iungit ut schemam trigoni faciant. Id erit norma. Regula dicta quod sit recta, quasi rectula, et inpedimentum non habeat. Perpendiculum est quod semper adpenditur. Denique in fabrica nisi omnia ad perpendiculum et certam regulam fiant, necesse est cuncta mendosa instruantur; ut aliqua prava sint, aliqua cubantia, prona nonnulla, alia supina; et propter hoc universa sunt constructa. Linea genere suo appellata, quia ex lino fit. Trullae nomen factum eo quod trudit et detrudit, id est includit calce vel luto lapides. Martellus. Machina. Scalae ab scandendo, id est ascendendo, vocatae; haerent enim parietibus. Scalae autem
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur. & ipsũ ut symphonia ad uir¬
gulam ꝑcutitur. C ymbala. actta¬
bula queda sunt quȩ ꝑcussa inuicẽ
se tangunt. & faciunt sonũ. Dicta
autẽ cymbala: quia cũ ballematia
simul ꝑcutiunt᷑. Cum ẽnim greci di¬
cunt cymbala ballematia. S ystrũ
ab inuentrice uocatũ. Isis enim regi
riat mea lumina sẏstro. Inde & hoc ꝑ¬
amarones. systro ad bellũ. femina
rum exercitꝰ uocabatur. Tintin¬
nabulum de sono uocis nomen ha¬
form bet: sicut & plausus manu

Expanded text:
dicitur; et ipsud, ut symphonia, ad virdicitur; et ipsud, ut symphonia, ad virgulam percutitur. Cymbala acitabula quaedam sunt, quae percussa invicem se tangunt et faciunt sonum. Dicta autem cymbala, quia cum ballematia simul percutiuntur; cum enim Graeci dicunt σύν, βαλά ballematia. Sistrum ab inventrice vocatum. Isis enim reginriat mea lumina sistro. Inde et hoc Amrum exercitus vocabatur. Tintinnabulum de sono vocis nomen habet: sicut et plausus manu
Abbreviated transcription (Latin):
don usi sunt: ꝓpt̾ numerum deca¬
logum legis. Lyra dicta a potuly¬
rin. id est a uarietate uocũ: quod di¬
uersos sonos efficiat. Lyram pͥmũ
a mercurio inuentã fuisse dicunt
hoc mͦ. Cum regrediens nylus us
suos meatꝰ. uaria in campis reliqͥss
animalia: relicta etiã testudo est.
Quȩ cũ putrefacta ẽẽt &e nerui eus
remansissem: extenti intra corium. ꝑcus¬
sa a mercuri sonũ dedit: ad cuiꝰ speciẽ
mercuriꝰ lyran fecit. & orpheo tradidit.
qui eiꝰ rei mayme erat studiosus: un¬
de estimatur eade arte ñ feras tantũ
s & sara atꝙsiluas cantꝰ modulationȩ
applicuisse. Hanc musici ꝓpt̾ studii a¬
morem. & carminis laudẽ: etiam int̃
sydera suarũ fabularum cõmentis col¬
locatam ẽẽ finxerunt. Tympanum
ẽ pellis uł corium: ligno ex una par¬
te extentũ. Est eium pars media sym¬
phoniȩ in similitudinẽ cribri. Tympa¬
num autẽ dictum qͦd medium est:
unde & margaretũ medium tympanũ

Expanded text:
don usi sunt propter numerum Decadon usi sunt propter numerum Decalogi legis. Lyra dicta ἀπὸ τοῦ ληρεῖν, id est a varietate vocum, quod diversos sonos efficiat. Lyram primum a Mercurio inventam fuisse dicunt, hoc modo. Cum regrediens Nilus in suos meatus varia in campis reliquisset animalia, relicta etiam testudo est. Quae cum putrefacta esset, et nervi eius remansissent extenti intra corium, percussa a Mercurio sonitum dedit; ad cuius speciem Mercurius lyram fecit et Orpheo tradidit, qui eius rei maxime erat studiosus. Unde existimatur eadem arte non feras tantum, sed et saxa atque silvas cantus modulatione adplicuisse. Hanc musici propter studii amorem et carminis laudem etiam inter sidera suarum fabularum conmentis conlocatam esse finxerunt. Tympanum est pellis vel corium ligno ex una parte extentum. Est enim pars media symphoniae in similitudinem cribri. Tympanum autem dictum quod medium est, unde et margaritum medium tympanum
Abbreviated transcription (Latin):
conueniat int̃ quos fides sit. Antiqua
autẽ cythara septem cordis erat: unde¬
&e uirgilius. septẽ discrimina uocũ.
Discrimina autẽ ideo. qͦd nulla corda
uicine cordȩ similem sonum reddat.
S ideo septẽ cordȩ uel quia totã uocẽ
implent. uł quia septẽ motib sonat
celũ. Cordas autẽ dictas a corde. quia
sicut pulsus ẽ cordis in pectore: tta
pulsus cordȩ in cythara. Has primus
mercuriꝰ ex cogitauit: idemq prior¬
in neruos sonũ strinxit. Psalteriũ
quod uulgo canticũ dicitur. a psal¬
lendo nominatur: qͦd ad eius uocẽ
chorꝰ consonando respondeat. Est au¬
tem sumilitudo cytharȩ barbaricȩ:
in modũ delte litterȩ. S psalterii &e
cytharȩ hȩc differentia ẽ: quod psal¬
terium lignũ concauũ unde sonꝰ
redditur suꝑuis habet:: & deorsum
feriunt᷑ corde & desuꝑ sonant. Cycha¬
ra uͦ: concauitatẽ ligni inferius ha¬
bet. ꝑ salteriũ autem hebrei dechacor¬

Expanded text:
conveniunt inter quos fides sit. Antiqua conveniunt inter quos fides sit. Antiqua autem cithara septem chordis erat; unde Virgilius: Septem discrimina vocum. 5. Discrimina autem ideo, quod nulla chorda vicinae chordae similem sonum reddat, sed ideo septem chordae, vel quia totam vocem implent, vel quod septem motibus sonat coelum. 140 6. Chordas autem dictas a corde, quia sicut pulsus est cordis in pectore, ita pulsus chordae in cithara. Has primus Mercurius excogitavit; idemque prior nervos in sonum strinxit. 7. Psalterium, quod vulgo canticum dicitur, a psallendo nominatum, quod ad ejus vocem chorus consonando respondeat. Est aute similitudo cithare barbarice in modum delte litere. Sed psalterii et cithare hec differentia eterium lignum illud concavum, unde sonus redditur, superius habet, et deorsum feriuntur chordae, et desuper sonant. Cithara vero concavitatem ligni inferius habet. Psalterium autem Hebraei decachor
Abbreviated transcription (Latin):
ercia ẽ diuisio rithinica ꝑtiners
ad neruos & pulsus: cui dant᷑
species cythararũ diuersarũ.
acttabula enea & argentea. uł alia
quȩ metallico rigore reꝑcussa. red¬
dunt cũ suauitate tinnitum. & ce¬
tera huiꝰmodi. Cytharȩ ac psalte¬
rii reꝑtor tubal ut p̃dictum est ꝑ¬
corum. cytharȩ usus reꝑtus fuisse
ab apolline creditur. forma cytha¬
re in iucio similis fuisse traditur
pectori humano: qͦd uti uox e pec¬
tore. ita ex ipsa cantꝰ ederetur: ap¬
pellatamq eadem de causa. ⁊ Iam
pectus dorica lingua cytharam uo¬
cari. Paulatim autẽ plures eiꝰ species
extiterunt. ut psalteria. lẏrȩ. bar¬
bitȩ. fenices. & pectides. & que di¬
cuntur indicȩ. & feriunt᷑ a duob
simul Item aliȩ atq aliȩ &ẽ quadrata
forma uel trigonali. Cordarũ etiam nu¬
merus multiplicatus ẽ et commutatũ
genꝰ. Ueteres autẽ cytharam. fidiculam
uel fidicem nominauerunt: quia tã
concuiunt it se cordȩ eiꝰ quam bene

Expanded text:
ertia divisio est rythmica, pertinens ad numeros et pulsus, cui dantur species cithararum diversarum, acitabula enea et argentea, vel alia que metallico rigore percussa, reddunt cum suavitate tinnitum et cetera huiusmodi. Cithare ac psalterii repertor Tubal, ut predictum est, pcorum citharae usus repertus fuisse ab Apolline creditur. Forma citharae initio similis fuisse traditur pectori humano, quod uti vox de pectore, ita ex ipsa cantus ederetur, appellataque eadem de causa. Nam pectus Dorica lingua κιθάρα vocatur. 3. Paulatim autem plures ejus species exstiterunt, ut psalteria, lyrae, barbiti, phoenices, et pectides, et quae dicuntur indicae, et feriuntur a duobus simul. Item aliae, atque aliae, et quadrata forma, et trigonali. 4. Chordarum etiam numerus multiplicatus est, et commutatum genus. Veteres autem citharam fidiculam vel fidem nominaverunt, quia tam concinunt inter se chordae ejus, quam bene
Abbreviated transcription (Latin):
illis & figuras imposuerunt. Figu¬
ras autem partim ex placito partĩ
ex sono litterarũ formauerunt: ut
puta .i. et .o. quarũ unius sic̃ exilis
sonus. ita tenuis uirgula: alterius
pingus sonus: sic̃ & plena figura.
Potestatẽ autẽ natura dedit: uolun¬
tas ordinem &e apicem. Int̾ figuras¬
autẽ litterarũ & apices. ueteres dixerunt
apicem dictũ ꝓpt̾ quod longe sit a
pedibꝰ: & in cacumine littere adpo¬
nitur. Est enĩ linea iacens suꝑ litte¬
ram: equaliter ducta:

Expanded text:
illis et figuras imposuerunt: figuillis et figuras imposuerunt: figuras autem partim ex placito, partim ex sono litterarum formaverunt, ut 12 puta i, et o, quarum uni sicut exilis sonus, ita tenuis virgula; alterius pinguis sonus, sicut et plena figura. Potestatem autem natura, voluntas ordinem dedit. 18. Inter figuras litterarum et apicem veteres distinxerunt: apicem dictum pro eo quod longe sit a pedibus, et in cacumine litterarum apponitur. Est enim linea jacens super litteram aequaliter ducta.
Abbreviated transcription (Latin):
tera usq ad augusti tempus ñdũ¬
apud latinos erat: s pro ea .C. & .s. scribe¬
bant. Unide &e duplex uocatur: quia ꝓ
.c. & .s. ponitur. Unde & ex eisdem litteris
compositũ nomen habet. A grecis autẽ¬
duas litteras mutuauit latinitas.y.
et.⁊: ꝓpt nomina scilicet greca. Et hȩ
apud romanos usq ad augusti tempꝰ
ñ scribebantur: S ꝓ.z. duas .s .s. pone¬
bant. ut ylarissat. Pro.y. uͦ: i. scribe¬
bant. Unicuiq autẽ littere tria acci¬
dunt: nomen. quomͦ uocetur:⁊ fig᷑a.
quo caractere signetur: potestas. qͦ
uocalis. quȩ consonans habeatur.
A quibusda & ordo adicitur. id ẽ quȩ¬
p̃cedit. quȩ sequitur: ut .a. prior sit.
sequens .b. A. autẽ in om̃ib gentib
ideo pͥor est litterarũ: ꝓ eo quod ip¬
sa prior nascentibꝰ uocem aꝑiat. Nlo
mina autẽ litterarum gentes a so¬
no ꝓpͥȩ lingue dederunt: notatis
horis. sonis atq discretis. Nam pꝰtꝗͣ
eas animaduerterunt: & nomina

Expanded text:
tera usque ad Augusti tempus ntera usque ad Augusti tempus napud Latinos erat; sed pro ea c et s scribebant; unde et duplex vocatur, quia pro c et s ponitur; unde et ex eisdem litteris compositum nomen habet. 15. A Graecis duas litteras mutuavit Latinitas, y et z, propter nomina, scilicet, Graeca. Et hae apud Romanos usque ad Augusti tempus non scribebantur; sed pro z duo ss ponebant, ut hilarissat; pro y vero u scribebant. 16. Unicuique autem litterae tria accidunt: nomen, quomodo vocetur; figura, quo charactere signetur; potestas, quae vocalis, quae consonans habeatur. A quibusdam et ordo adjicitur, quae praecedat, quae sequatur, ut a prior sit, sequens b. A autem in omnibus gentibus ideo prima est litterarum, pro eo quod ipsa prior nascentibus vocem aperiat. 17. Nomina autem litterarum gentes ex sono propriae linguae dederunt, notatis oris sonis atque discretis. Nam postquam eas animadverterunt, et nomina