comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
subietent a deo: alterã qͦ temꝑate quidẽ ⁊ sub disiũgio¬
ne subiũxi. quo ⁊ mͥ non incumberet defendendi necessi¬
quid suggillor quippe qui neutrã affirmans: lectoris
utramq magis iudicio d̾elinquo: Qmͣqͣm ⁊ si ex senten¬
consiliũ. nõ quidẽ qr ꝑ incarnandi uerbi iysteriũ dei
ꝓpositũ erat qũq oꝑari salutẽ in medio terre. hoc eĩ

Expanded text:
subjecerit, a Deo ; alteram quoque temperate quidem et sub disjunctiosubjecerit, a Deo ; alteram quoque temperate quidem et sub disjunctione subjunxi, quo et mihi non incumberet defendendi necessiquid suggillor, quippe qui neutram affirmans, lectoris utramque magis judicio derelinquo? Quanquam etsi ex sentenconsilium, non quidem quia per incarnandi Verbi mysterium Dei propositum erat quandoque operari salutem in medio ter
Abbreviated transcription (Latin):
quippe uescientibus ip̃o teste quid facerent. ⁊ ita nequa¬
qͣm peccantibus. Neq enĩ fas est ullatenus suspicari menti
et si forte de apło dubitet quis. ꝙ carnẽ suã enuilans. sicut
homo mentiri potuerit. ubi ait. Si enĩ cognouissent:
nũqͣm dñm glorie crucifixissent. Nũquidnõ ex his satis
apparet in quantis iaceat ignorantie tenebris: qui igno¬
rat pectari posse interdũ ꝑ ignorantiã: S de his hacte¬
quos suꝑ quadã mea sententia qua dixi ꝯ euãgeliũ ex¬
ponerẽ. consiliũ dei. nulli etiã bt̃oꝵ angeloꝵ auteꝙͣ uir¬
gini reuelatũ. Pͥomo quidem inde ut arbitror qr nõ sa¬
tis iuste mouent᷑. adu̾tere possunt ꝙ eaudẽ sententiã
nõ constanter affirmo. s cũ temꝑamento suspendens.
Siquidem p̃missa una causa q̃ mͥ uidebatur cur euan¬
gelista ꝯ diceret missꝰ est angelus gabriel. nomunatun

Expanded text:
quippe nescientibus, ipso teste, quid facerent , et ita nequaquippe nescientibus, ipso teste, quid facerent , et ita nequaquam peccantibus. Neque enim fas est ullatenus suspicari mentitetsi forte de Apostolo dubitet quis, quod carnem suam aemulans, sicut homo mentiri potuerit, ubi ait: Si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent . Numquid non ex his satis apparet, in quantis jaceat ignorantiae tenebris, qui ignorat peccari posse interdum per ignorantiam? Sed de his hactequos super quadam mea sententia, qua dixi cum Evangelium exponerem, consilium Dei nulli, etiam beatorum Angelorum, antequam Virgini revelatum. Primo quidem inde, ut arbitror, quia non satis juste moventur, advertere possunt quod eamdem sententiam non constanter affirmo, sed cum temperamento, suspendens s» Siquidem praemissa una causa quae mihi videbatur, cur Evangelista, cum diceret: Missus est angelus Gabriel, nominatim
Abbreviated transcription (Latin):
Si ignorantia nũꝙͣ pctm̃ est. cur dictũ est ĩ epła ad he¬
breos qr in scdo tabernaculo semel in anno solꝰ põtifex
nõ sine sangͥne quẽ offerret ꝓ sui ⁊ ppłi ignorancia: Bi
pctm̃ ignorautie nullũ est: non gͦ pectauit saułꝰ ꝙ ꝑsecu¬
tus est eccłiam deiͥ qm̃qͥdem ignoraus hoc fecit. manens
in incredulitate. Hene itaq faciebat ꝙ erat blasphemus
⁊ ꝑsecutor ⁊ contumeliosus. ꝙ erat spirans ninarũ et
cedis in discipulos dm̃: in hoc quippe habundant̾ emula
toi existens pͥaternaꝵ suaꝵ traditionũ. Non gͦ debuit
dic̾e̾ nuscd̾iã consecutus sũ. s mercedẽ recepi: quippe quẽ
ignorantia a pitõ reddebat immunẽ: insuꝑ et emulatio
remunerabilem indicabat. Si inqͣm ignorantia nũqͣm
pectatur quid gͦ causamur aduersus occisores apłoꝵ
quoq id faciendo arbitrati st̃ obseqͥũ se p̃stare deo: S
et frust᷑ in cruce saluator ꝓ suis orabat crucifixoribꝰ

Expanded text:
Si ignorantia nunquam peccatum est, cur dictum est in Epistola ad Hebraeos, quia in secundo tabernaculo semel in anno solus pontifexSi peccatum ignorantiae nullum est, non ergo peccavit Saulus, quod persecutus est Ecclesiam Dei, quoniam quidem ignorans hoc fecit, manens in incredulitate. Bene itaque faciebat, quod erat blasphemus, et persecutor, et contumeliosus; quod erat spirans minarum et caedis in discipulos Jesu; et in hoc ipso quippe ator existens paternarum suarum traditionum . Non ergo debuit dicere: Misericordiam consecutus sum ; sed, Mercedem recepi; quippe quem ignorantia a peccato reddebat immunem, insuper et aemulatio remunerabilem judicabat. Si, inquam, ignorantia nunquam peccatur; quid ergo causamur adversus occisores Apostoquoque id faciendo arbitrati sunt obsequium se praestare Deo? Sed et frustra in cruce Salvator pro suis orabat crucifixoribus,
Abbreviated transcription (Latin):
mãq restituit innocentie. Nerũ si p̾ualet morti caritas.
ita ut illã in congressu ꝑunere possit. tur dicit᷑ fortis
ut mors. et nõ potius morte fortior: Au forte qr et
ip̃a est mors. ⁊ seipã fortior esse nõ potest: Hona mors
nõ uite s mortis. Hona mors et nequaqͣm abhorrenda.
q̃ uitã et si adimit nõ ꝑunit. Adiit quidẽ s ad tempꝰ.
restituendã in temꝑe. duraturã sine tempore. Deniq mor¬
tui estis inquit et uita ur̃a abscondita est cũ xp̃o ĩ deo:
ꝯ autẽ xp̃t apparuerit uita ur̃a. tunc ⁊ uos apparebitis
tũ ip̃o in gloria. Libenter gͥ carebo ad tempus: ut in eter¬
nũ possideam. Et ista sufficiant de eo quod scriptũ est. ca¬
ritas de corde puro Sane in tanta obliuione sui necesse
est cor bene esse consciũ sͥ: quo se in lucra securius foris
ertendat: ꝯ securã iitͣ se reliquerit conscientiã. Muid

Expanded text:
mamque restituit innocentiae. 11. Verum, si praevalet morti charitas, mamque restituit innocentiae. 11. Verum, si praevalet morti charitas, ita ut illam in congressu perimere possit, cur dicitur fortis ut mors, et non potius, morte fortior? An forte quia et ipsa est mors, et se ipsa fortior esse non potest? Bona mors, non vitae, sed mortis. Bona mors, et nequaquam abhorrenda, quae vitam etsi adimit, non perimit. Adimit quidem, sed ad tempus, restituendam in tempore, duraturam sine tempore. Denique mortui estis, inquit, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo. Cum autem Christus apparuerit vita vestra, tunc et vos apparebitis cum ipso in gloria . Libenter igitur carebo ad tempus, ut in aeternum possideam. Et ista sufficiant pro eo quod scriptum est: Charitas de corde puro . Sane in tanta oblivione sui necesse est cor bene esse conscium sibi, quo se in lucra securius foris extendat, cum securam intra se reliquerit conscientiam. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
dit aĩam suã in hoc mũdo: ut in uitã eternã custodĩat
eõi a cce tauto puritatis intime bono głari nõ potest
ueradite  uꝯui extrinsetas glonolas ꝑfecte respuerit.
dec enũ ꝓuur ualet dei uł ꝓrimi quere lucra: qui ꝓpͥa nõ
contempserit. Is tm̃ puritatis interioris gła nõ fiuda¬
tues quai dicere potest cũ dño. Si ego quero gloriam
nieã: gloria mea nichil est. Et cũ apło. mͥ uiuere ip̃t¬
en: tmori luciũ. Et cũ ꝓpha. Oblinioni datꝰ sũ tanq̃
iuortis a corde. id est a ꝓpͥa uoluntate Hona obliuo
si teip̃m uescias ut ꝓrimo prosis. Hene autẽ mortuus
a corde. si iam tibi nuere nõ studeas. s ei qui ꝓ te mortuꝰ
est. Bene mortuns est a corde: qui dicit. Uiuo ego iã non
loquitur sponsa in canticis. Uuluerata caritate ego sum.
fortis quippe est ut mors dilectio: et mortẽ in nobis nõ
uitã occidit. Onde et audacter minat᷑. O mors ero mors
tua. Pctm extinguit quod anime uitã expulerãt: ani¬

Expanded text:
odiat eam. Hoc tanto puritatis intimae bono gloriari non potest veraciter, nisi qui extrinsecas 466 gloriolas perfecte respuerit. Nec enim pure valet Dei vel proximi quaerere lucra, qui propria non contempserit. Is tantum puritatis interioris gloria non fraudatur, qui dicere potest cum Domino: Si ego quaero gloriam meam, gloria mea nihil est ; et cum Apostolo: Mihi vivere et mori lucrum ; et cum propheta: Oblivioni datus sum, tanquam mortuus a corde , id est a propria voluntate. Bona oblivio, si te ipsum nescias, ut proximo prosis. Bene autem mortuus a corde, si jam non tibi vivere studeas, sed ei qui pro te mortuus est. Bene mortuus est a corde, qui dicit: Vivo autem jam non loquitur sponsa in Canticis: Vulnerata charitate ego sum . Fortis quippe est ut mors dilectio , et mortem in nobis, non vitam occidit. Unde et audacter minatur: O mors, ero mors tua . Peccatum exstinguit, quod animae vitam expulerat; ani
Abbreviated transcription (Latin):
cognatos et notos a parentibus q̃ritur: nec tñ iniuenit
suge fr̃es tuos ⁊ tu: si tuã uis inuenire salutẽ. Suge
inqͣm de medio babylonis: fuge a facie gladii aquiłonis.
Parati sumꝰ cũ panibus occurre̾ fugienti. Abbatẽ tuũ
me nominas: nõ renuo uit̾im ꝓpt̾ obsequium. Obseqͥũ
dico nõ quod exigã: s quod exibeam ͥ sicut filiꝰ hoĩs non
uenit nunistrari. s muustrare: et aĩam suã dare redẽp¬
tionẽ ꝓ multis. Werũptamen si dignũ iudicas. accipe cõ¬
discipulũ: quẽ magistrũ eligis. Unus sit ambobus

Expanded text:
cognatos et notos a parentibus quaeritur, nec tamen invenitur cognatos et notos a parentibus quaeritur, nec tamen invenitur . Fuge fratres tuos et tu, si tuam vis invenire salutem. Fuge, inquam, de medio Babylonis, fuge a facie gladii aquilonis. Parati sumus cum panibus occurrere fugienti. Abbatem tuum me nominas; non renuo interim propter obsequium. Obsequium dico, non quod exigam, sed quod exhibeam: sicut Filius hominis non venit ministrari, sed ministrare, et animam suam dare in redemptionem pro multis. Verumtamen si dignum judicas, accipe condiscipulum, quem magistrum eligis. Unus sit ambobus
Abbreviated transcription (Latin):
tis pacẽ in plebem suã. ⁊ suꝑ scõs eu suos: et in eos qͥ
monẽ quẽ locutus sum uobis. Ergo qui huncͦ sermo¬
nẽ non audiunt: unmũdi sunt. G eterũ tu o kiñe
huic uoci dei tui dulciori suꝑ mel ⁊ fauũ si p̃p̃aras
aurem int̾iorem. fuge curam ext̾iorem: ut expedito
et uacante int̾no sensu dicas et tu cũ samuhele.
Loquere dñe qr audit seruus tuus. Nox hec nõ sonat
in foro: s nec auditur in publico. Secretũ consilium:
secretũ querit et auditum. Nuditui gaudiũ ꝓ certo da¬
bit ⁊ leticiã: si sobria aure ꝑceꝑis. Abrahe p̃cipit᷑ exire
de terra et de cognatione sua: ut uidere et possid̾e mere¬
retur terrã uiuentiũ. Iacob relicto fratre ⁊ patria. ior¬
danen transit i baculo: et excipit᷑ rachelis amplexib
Ioseph dñatur egypto: mercatione furtiua patri sublatꝰ
et patrie. Etlesie iubetur ut de cõcupiscat rex decorẽ eiꝰ:¬
⁊ obluusti ppłi suũ. ⁊ domũ patris sui. Puer ih̾t inter

Expanded text:
uos, et in eos qui sermonem quem locutus sum vobis . Ergo qui hunc sermonem non audiunt, immundi sunt. 13. Caeterum tu, o charissime, huic voci Dei tui, dulciori super mel et favum, si praeparas aurem interiorem, fuge curam exteriorem, ut expedito et vacante interno sensu, dicas et tu cum Samuele: Loquere, Domine, quia audit servus tuus . Vox haec non sonat in foro, sed nec auditur in publico. Secretum consilium, secretum quaerit et auditum. Auditui tuo gaudium pro certo dabit et laetitiam, si sobria auro perceperis. Abrahae praecipitur exire de terra et de cognatione sua, ut videre et possidere mereretur terram viventium . Jacob relicto fratre et patria Jordanem transit in baculo , et excipitur Rachelis amplexibus . Joseph dominatur Aegypto , mercatione furtiva patri sublatus et patriae . Ecclesia jubetur, ut concupiscat Rex decorem ejus, oblivisci populum suum, et domum patris sui . Puer Jesus inter
Abbreviated transcription (Latin):
niores donũ sͥ intelligentie audacter p̃sumit ita dicens
Suꝑ om̃s docentes me intellexi: qr testimonia tua me¬
ditatio mea est. Et rursũ. Suꝑ senes intellexi. S et
ꝓph̾a daniel. ꝑtransibũt ait p̃lurim. ⁊ multiplex erit
scĩa: ampliorẽ scilicet rerũ noticiã ꝓmittens ⁊ ip̃e poste¬
ris. Si gͦ ut ait eciã sanctꝰ papa gregorius scd̃m incre
menta temporũ creuit ⁊ scientia spũalĩ patrũ. ⁊ qͣn¬
to uiciniores aduentui saluatoris extiterunt:ͥ tanto
inpsteriũ salutis plemꝰ ꝑceꝑunt: nõ est dubiũ quin
his qui ⁊ p̃sentes fuerunt multo amplius cõtulerit rerum
ip̃aꝵ exibitio atq p̃sentia exibentis. Demq ⁊ audiũt. Hea¬
ti oculi qui uident q̃ uos uidetis. Itẽ. Nos autẽ dixi amicos:

Expanded text:
niores donum intelligentiae sibi audacter praesumit ita dicens: niores donum intelligentiae sibi audacter praesumit ita dicens: Super omnes docentes me intellexi, quia testimonia tua meditatio mea est . Et rursum: Supra senes intellexi . Sed et propheta Daniel: Pertransibunt, ait, plurimi, et multiplex erit scientia ; ampliorem, scilicet notitiam promittens, et ipse posteris. Sed, ut amenta temporum crevit et scientia spiritualium patrum; et quanto viciniores adventui Salvatoris exstiterunt, tanto mysterium salutis plenius perceperunt : non est dubium, quin his qui et praesentes fuerunt, multo amplius contulerit rerum ipsarum exhibitio, atque praesentia exhibentis. Denique et audiunt, Beati oculi qui vident quae vos videtis ; ite
Abbreviated transcription (Latin):
uere falsũ fateri cogimur ueritatis hoc testimoniũ: si tã¬
tũ tribuamꝰ ueteribus. qͣntũ n ͨ ioh̾i uendicare ualemus
Non utiq fit imuria ioh̃i. si quid ignorasse credit᷑ aut di¬
citur ⁊ nimirũ qͦd ⁊ ip̃e nõ diffitetur. S si quod p̃coni ueri¬
tatis negamꝰ. cõtra p̃coniũ u ueritatis alteri damus.
hoc nõ tm̃ iniuria. s blasphemia est. et plaue contradi¬
cere nõ ioh̃i. s ueritati. Quid gͦ: Amitꝰ sponsi dubitat ⁊
querit. tu es qui uenturꝰ es. an aliũ expectamus: ⁊ nos
milibus hominũ certitudinẽ de oĩbus ño mendatio con¬
firmamus: Nec ip̃os de se ita ueteres sensisse paucis
adu̾tere possumus. Moyses scribit deũ ad se loquentem
dixisse sic. Ego sũ deus abraham. ⁊ deus ysaac. ⁊ deus
iacob. ⁊ nomen meũ adonay: nõ indicaui eis subaudis si¬
cut tibi. Ostenoit gͦ se de dei noticia plus aliquid prĩbꝰ¬
p̃cedentibus accepisse. Dauid qͦ suꝑ doctores suos ⁊ se¬

Expanded text:
vere falsum fateri cogimur Veritatis hoc testimonium, si tantum tribuamus veteribus, quantum nec Joanni vindicare valemus. Non utique fit injuria Joanni, si quid ignorasse creditur aut dicitur, nimirum quod et ipse non diffitetur: sed si quod praeconi Veritatis negamus, contra praeconium Veritatis alteri damus; hoc non tantum injuria, sed et blasphemia est, et plane contradicere non Joanni, sed Veritati. Quid ergo? Amicus sponsi dubitat, et quaerit, Tu es qui venturus es, an alium exspectamus , et nos millibus hominum certitudinem de omnibus nostro mendacio confirmamus. Nec ipsos de se ita veteres sensisse, paucis advertere possumus. Moyses scribit Deum ad se loquentem dixisse sic: Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob, et nomen meum Adonai non indicavi eis , subaudi sicut tibi. Ostendit ergo se de Dei notitia plus aliquid praecedentibus patribus accepisse. David quoque supra doctores suos et se
Abbreviated transcription (Latin):
derans. inuenio inquit nõ tm̃ passionẽ ꝓ noĩe xp̃i. id
quod ex baptismo deerat posse supplere: s eciã fidem
cõuersionẽq cordis: si forte ad celebrandũ mysterium
baptismi in angustiis temporũ sucturri nõ potest. Et
baptismi quod ait apłs. corde credit᷑ ad iusticiã. ore autẽ
confessio fit ad salutẽ: in illo latrone declaratũ est. Sed
tũt inqͥt inuisibilit̾ impletur: ꝯ mysteriũ baptismi. nõ
ꝯ tempus religionis. s articulꝰ necessitatis excludit suno
quidẽ nõ ignoro retractare ipm̃ id quod posuerati ⁊t estimo¬
nu de latrone. minusq ydoneũ ad compbandã illã sentẽ¬
tia confiteri: eo ꝙ sane intertũ sit utrũnam nõ baptizatus.¬
Qeterũ sententiã ⁊ audacter ꝓsequit᷑. ⁊ multiplicit confumat.
net uspiam nͥ fallor retactasse reppenes. Itẽ in alio loco
angustinꝰ ꝯ aliquos p̃misisset quos scͥptura cõmemorat

Expanded text:
derans, invenio, » inquit, « non tantum passionem pro nomine Christi id derans, invenio, » inquit, « non tantum passionem pro nomine Christi id quod ex Baptismate deerat posse supplere; sed etiam fidem conversionemque cordis, si forte ad celebrandum mysterium Baptismi in angustiis temporum succurri non potest. Et  sacramento Baptismi quod ait Apostolus: Corde creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem , in illo latrone declaratum e mysterium Baptismi non contemptus religionis, sed articulus necessitatis excludit . » Et quidem non ignoro retractare ipsum id quod posuerat testimonium de latrone, minusque idoneum ad comprobandam illam sententiam confiteri, eo quod sane incertum sit utrumne fuerit baptizatuseterum sententiam et audacter prosequitur, et multipliciter confirmat; nec uspiam, nisi fallor, retractasse reperies. Item in alio loco Augustinus, cum aliquos praemisisset, quos Scriptura commemorat
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ hoc rationẽ potuerit q̃ scõs patres latuerit: ambrosiũ
et augustinũ. siue auctoritatẽ eorũdem. auctoritate po¬
tiorẽ. Nam si nescit. uterq idẽ ꝓfecto sensit: quod fate¬
mur sentire ⁊ nos. Tibrũ certe ambrosii de morte ualẽ¬
tinam legat si nõ legit: et recolat si legit nõ dissi¬
mulet si recolit: et adũtet sine dubio sc̃m̃ homini nõ
baptizato ⁊ mortuo fident̾ de sola fide p̃sumere salutẽ:
et tribuere indubitanter bone uolũtati quod defuit fa¬
cultati. Legat et augustim de unico baptismo librum
quartũ: ⁊ se uł agnoscat imprudent̾ deceptũ:ͥ uł ꝓbet
impudenter obstinatũ. Baptismi inqͥt uicẽ aliqñ im¬
plere passionẽ. de latrone illo. cui nõ baptizato dictũ est.
hodie metũ eris in paradyso: beatꝰ cyprianꝰ nõ leue do¬
cumentũ assiuuit. Et addit. Quod eciã atq eciã consi¬

Expanded text:
in hoc rationem potuerit, quae sanctos Patres latuerit Ambrosium in hoc rationem potuerit, quae sanctos Patres latuerit Ambrosium et Augustinum, sive auctoritatem eorumdem auctoritate potiorem. Nam si nescit, uterque idem profecto sensit, quod fatemur sentire et nos. Librum certe Ambrosii de morte Valentiniani legat si non legit; recolat si jam legit; non dissimulet si recolit: et advertet sine dubio, Sanctum homini non baptizato et mortuo fidenter de sola fide salutem praesumere, et tribuere indubitanter bonae voluntati, quod defuit facultati . Legat et Augustini de unico Baptismo librum quartum: et se vel agnoscat imprudenter deceptum, vel probet impudenter obstinatum. « Baptismi, » inquit, « vicem aliquando implere passionem, de latrone illo, cui non baptizato dictum est, Hodie mecum eris in paradiso , beatus Cyprianus, non leve documentum assumit. » Et addit: « Quod etiam atque etiam consi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpͥo t̾meti suꝑbie. dupplicẽ secũ portans iustissime damp¬
uationis tãusam. si sic de corꝑe exire contigerit. Ta¬
men si auit exitũ resipuerit᷑. ⁊ uoluerit et petierit
baptizariͥ s mortis p̾occupatus articulo. forte opti¬
uere nequiuerit. dũ nõ desit fides recta. spes pia. cari¬
tas sincera. ꝓpitius sit mͥ deus. qr huic ego ob solam
aquã si defuerit. nequa qͣm omnino possũ desꝑare salu¬
tem. nec uatuã crede̾ fidem. nec confund̾e spem. nec
cxcide caritatem: tñ si aquã nõ contemptus. s sola
ut dixi ꝓhibeat impossibilitas. Si quis aliter sapit. uiderit
ur̃a sͥ quod asserit ꝑsuaserit: nã me nõ facile fateor assen¬
tire. si nõ firmior induxerit uł ratio ad intelligendũ. uel
ad credendũ auctoritas. S miror admodũ si nouꝰ iste no¬
uaꝵ inuentor assertionũ. ⁊ assertor inuentionũ inuenure

Expanded text:
proprio crimen superbiae, duplicem secum portans justissimae damproprio crimen superbiae, duplicem secum portans justissimae damnationis causam, si sic de corpore exire contigerit. Tamen si ante exitum resipuerit, et voluerit, et petierit baptizari, sed mortis praeoccupatus articulo forte obtinere nequiverit; dum non desit fides recta, spes pia, charitas sincera: propitius sit mihi Deus, quia huic ego ob solam aquam, si defuerit, nequaquam omnino possum desperare salutem, nec vacuam credere fidem, nec confundere spem, nec excidere charitatem: tantum si aquam non contemptus, sed sola, ut dixi, prohibeat impossibilitas. Si quis aliter sapit, viderit unde sibi quod asserit persuaserit: nam me non facile fateor assentire, si non firmior induxerit vel ratio ad intelligendum, vel ad credendum auctoritas. 7. Sed miror admodum, si novus iste novarum inventor assertionum, et assertor inventionum, invenire
Abbreviated transcription (Latin):
qñ nichodemo clam dictũ est. nͥ quis renatus fuerit ex
aqua ⁊ spũ scõ nõ intrabit in regnũ celoꝵ.ͥ s nec quãdo¬
apłis palam iniunctũ est. ite docete om̃s gentes bapti¬
rantes eos in noĩe patris ⁊ filii et sp̃t scĩ: s ex eo temꝑe
tm̃ cuiq cepit antiqua obseruatio nõ ualere. ͥ et nõ bap¬
tizatꝰ quisq noui p̃cepti reus exist̾e̾ : ex quo p̃ceptũ ip̃m
inexcusabiliter ad eius potuit ꝑuenire l notitiam. Sa¬
ne puulis ⁊ necdũ ratione utentibus. qr sola creditur
nocere ptt̃i contagio. nõ eciã mandati p̃uaricatio. tam¬
diu credendũ est antiqua ualuisse sacramenta: qͣmdiu
palam interducta nõ fuisse constiterit. An uͦ ultra pe¬
nes deum est: nõ meũ diffinire. Porro ĩ maiori etate
quisqͥs post uulgatũ ubiq baptismi remediũ renuit
iam baptizari: gn̾ali originaliq macule addit. ⁊ ex

Expanded text:
quando Nicodemo clam dictum est: Nisi quis renatus fuerit ex quando Nicodemo clam dictum est: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spdocete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti : sed ex eo tempore tantum cuique coepit antiqua observatio non valere, et non baptizatus quisque novi praecepti reus existere, ex quo praeceptum ipsum inexcusabiliter ad ejus potuit pervenire notitiam. Sane parvulis et necdum ratione utentibus, quia sola nocere creditur peccati contagio, non etiam mandati praevaricatio; tandiu credendum est antiqua valuisse sacramenta, quandiu palam interdicta non fuisse constiterit. An vero ultra? Penes Deum est, non meum definire. Porro in majori aetate quisquis post vulgatum ubique Baptismi remedium renuit jam baptizari, generali originalique maculae addit et ex
Abbreviated transcription (Latin):
stitent huiuscemodi a regno iuolentã interclusionẽ qua¬
lis quidẽ nec̃ ante fucrit. nec post futura sit: Sanctico
quippe noui myaterii decreto. s adhuc secreto: quisnã
queso morientibus interim. ad regnũ patet accessus. dũ
et uetus iam deficit. quł a nouo excluditur. et nouũ tñ
nõ subuenit: qm̃ dũ uestit᷑. nõ ꝑcipitur: O infelicissima
illa tempora q̃ sola a sclis om̃i penitus salutis remedio
uacua transierut: dñ et cirtũtisio q̃ illo usq uguerat.
ꝓdesse iam. subripiente baptismate nõ auderet. et baptis¬
ma qm̃ adhuc. lateret. nõ succurreret. Forsan dormebat
es tempons deus: n ͨ fuit intim qui redimeret. neq
qui saluũ fac̾e̾t. Satis ꝓfecto ex his qͣntũ reor apparet¬
ꝙ dampnatio nõ baptizataꝵ. ⁊ frustratio cutũtisoꝵ. ⁊
euatuatio sacrificioꝵ. q̃ forte cont᷑ originale pitm̃ ritꝰ
obseruabat antiquus: gen̾aliter iam tũt minime ceꝑit

Expanded text:
stiterit hujuscemodi a regno violentam interclusionem, quastiterit hujuscemodi a regno violentam interclusionem, qualis quidem nec ante fuerit, nec post futura sit? Sancito quippe novi mysterii decreto, sed adhuc secreto; quisnam, quaeso, morientibus interim ad regnum patet accessus, dum et vetus jam deficit, quoniam a novo excluditur: et novum tamen non subvenit, quoniam, dum nescitur, non percipitur? O infelicissima illa tempora! quae sola a saeculis omni penitas salutis remedio vacua transierunt, dum et circumcisio quae illo usque viguerat, prodesse jan subripiente Baptismate non auderet: et Baptisma, quoniam adhuc lateret, non succurreret Forsan dormiebat eo tempore Deus, nec fuit interim qui redimeret, neque qui salvum faceret. CAPUT quod damnatio non baptizatorum, et frustratio circumcisorum, et evacuatio sacrificiorum, quae forte contra originale peccatum ritus observabat antiquus, generaliter jam tunc minime coeperit,
Abbreviated transcription (Latin):
quo uiqͥt pͥmũ dictũ est. nisi quis renatus. ⁊ cetera. Tene
gͦ firmiter dictũ hoc ad nichodemũ utiq amicũ ih̾n. occul¬
tñ tamen ꝓpter metũ iudeoꝵ: occultũq illud de nocte re¬
quisisse colloquiũ. Qnͣta autẽ putas obisse interim ut de
gentibus taceam milia cutũcisoꝵ: ꝯ nec dũ ĩ lucẽ ꝓdie¬
rit quod de bapusmo tũt in tenebris dicebatur: Quid
gͥ Dampnatos illos om̃s dicimus: qr baptizati nõ sunt
it gͦ iniuria antiquo illo dei eque mandato.ͥ si uouo ad¬
huc furtiue quodãmͦ suꝑueniente nõ tñ subuemente. ilid̾
ita subito euanuisse putetur. ut ꝓdesse deinceps nõ ualerer.
Et quidẽ qͣm longe post putas publice p̃dicatũ ⁊ clama¬
tũ suꝑ tecta fuisse: si cutũcidamini. xp̃c uobis nõ ꝓderit:
Quomͦ deinde stabit illud. qr a diebus iohis baptiste regnũ
celoꝵ uim patitur: si p̃cipue tunt temꝑis contigisse cõ¬

Expanded text:
quo, inquit, primum dictum est: Nisi quis renatus fuerit, etc. Tene quo, inquit, primum dictum est: Nisi quis renatus fuerit, etc. Tene ergo firmiter dictum hoc ad Nicodemum, utique amicum Jesu, occultum tamen propter metum Judaeorum; occultumque illud de nocte requisisse colloquium. Quanta autem putas obisse interim ut de gentibus taceam millia circumcisorum, cum necdum in lucem prodierit quod de Baptismo tunc in tenebris dicebatur? Quid ergo? damnatos illos omnes dicimus, quia baptizati non sunt? Fit ergo injuria antiquo illi Dei aeque mandato, si novo adhuc furtive quodammodo superveniente, non tamen subveniente, illud ita subito evanuisse putetur, ut prodesse deinceps non valeret. Et quidem quam longe post puta; publice praedicatum et clamatum super tecta fuisse: Si circumcidamini, Christus vobis non proderit? Quomodo deinde stabit illud, quia a diebus Joannis Baptistae regnum coelorum vim patitur , si praecipue tunc temporis contigisse con
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥt me audit: et qui uos sꝑuit me sꝑuit. At si dic̾et.
Iudiciũ meũ int̾ obedientes et cõtempnentes nõ de mea
secreta traditione: s de ura publica p̃dicatione pendebit
S forte aliquis dicat. Eos quidẽ qui nõ audierũt. et¬
si nõ de cõtemptu iudicari. dampnari tñ ꝓpt̾ originale
pctm̃: a quo utiq nͥ ꝑ lauachrũ mũdariꝰ minime po¬
tuerũt. At uͦ quis nẽsciat ⁊ alia p̃ter baptisiũ con¬
tra originale ptc̃m remedia. antiquis nõ defuisse ten¬
poribus: Abrahe quidẽ ⁊ semini eiu̾s: circũcisionis
sacͣmentũ in hoc ip̃m diuinitꝰ traditũ est. In natio¬
nibus uͦ quotqͦt inuenti fideles st̾. adultos quidẽ fide ⁊
sacrificus credimꝰ expiatos: paruulio autẽ etiã solam
ꝓfuisse uramo ⁊ suffecisse parentũ fidem. poiro hoc: ata
usq ad baptismi temꝑa ꝑdurasse: quo uno substituto uacasse
cetera. Querimꝰ itaq baptisii tempus ex quo ceꝑit. Ee

Expanded text:
audit; et qui vos spernit, me spernit: ac si diceret, Judicium meum inter obedientes et contemnentes, non de mea secreta traditione, sed de vestra publica praedicatione pendebit. 4. Sed forte aliquis dicat, eos quidem qui non audierunt, etsi non de contemptu judicari, damnari tamen propter originale peccatum, a quo utique nisi per lavacrum emundari minime potuerunt. At vero quis nesciat et alia praeter Baptismum contra originale peccatum remedia antiquis non defuisse temporibus? Abrahae quidem et semini ejus, circumcisionis sacramentum in hoc ipsum divinitus traditum est . In nationibus vero, quotquot inventi sunt fideles, adultos quidem fide et sacrificiis credimus expiatos, parvulis autem solam profuisse, imo et suffecisse parentum fidem. Porro hoc ita quidem usque ad Baptismi tempora perdurasse: quo uno substituto, vacasse caetera. 5. Quaerimus itaque Baptismi tempus ex quo coeperit. Ex
Abbreviated transcription (Latin):
fuit itaq antiquis temꝑibus aut ꝑrara salus. aut
nimiũ numerosa ꝑfectio: quoꝵ qu̾idẽ quodlib saꝑe.
discretionis terminos exced̾e est. Quod si uidetur tõle¬
rabilius. immo et deo dignius iudicat᷑ replesse potius
⁊ ditasse scła illa multitudine ꝑfectoꝵ. ꝙͣ saluandorũ
tanta fuisse paucitate contentũ: quatinꝰ et salui non
pauci tũc fierent. et om̃s nichilominꝰ repleti spũ
ꝓphetico. necdũ reuelata mysteria iam tũt penetrarent.
si inqͣm hoc recipit᷑ bñdicimꝰ quidẽ deũ in donis suis. sed
ꝓrsus incredibili felicitate cerne̾t᷑ impletũ quod moyses
optabat ꝯ dic̾e̾t. Quis dabit ut om̃s ꝓphetent: Queso
quid siuule actulit eunͣgeliũ: Frustra głatur paulꝰ de
pͥmiciis sp̃t̃. quas se putat cũ suis coapłis accepisse: ꝯ¬
nichil tale in diebus suis potuerit exꝑiri. Deniq aiebat
Nũquid om̃s ꝓphete: Frustra inqͣm głoriat᷑ de euãgelio suo

Expanded text:
Fuit itaque antiquis temporibus aut perrara salus, aut Fuit itaque antiquis temporibus aut perrara salus, aut nimium numerosa perfectio: quorum quidem quodlibet sapere, discretionis terminos excedere est. 12. Quod si videtur tolerabilius, imo et Deo dignius  al. justius judicatur, replesse potius et ditasse saecula illa multitudine perfectorum, quam salvandorum tanta fuisse paucitate contentum, quatenus et salvi non pauci tunc fierent, et omnes nihilominus repleti spiritu prophetico, necdum revelata mysteria jam tunc penetrarent: si, inquam, hoc recipitur, benedicimus quidem Deum in donis suis; sed prorsus incredibili felicitate cerneretur impletum, quod Moyses optabat, cum diceret: Quis dabit ut omnes prophetent? Quaeso, quid simile attulit Evangelium? Frustra gloriatur Paulus de primitiis spiritus, quas se putat cum suis coapostolis accepisse; cum nil tale in diebus suis potuerit experiri. Denique aiebat: Numquid omnes prophetae? Frustra, inquam, gloriatur de Evangelio suo,
Abbreviated transcription (Latin):
nos. illustresq illis temporibus extitisse. at singulari mu¬
nere sp̃c . singula uti uentura erant p̃uid̾e certissime
potuisse cõmemorat: ⁊ sic nimis adbreuiat mariũ dei: dũ
p̃ter paucos illos ꝑfectissimos neminẽ eo tempore putat
potuisse saluari: aut certe si ⁊ illa tempora multitudinẽ
saluandoꝵ eciã p̃ter istos habuisse nõ diffitetur. magnã
s mauditã diuini muneris largitatẽ ueteri tollatam¬
ppło asserit. siquidẽ omnẽ illã multitudinẽ oĩa q̃ de my¬
erio nr̃e redemptionis suꝑiꝰ enumerata st̃. liquido p̃¬
cognouisse constiterit. Cũ ẽnũ ex his quippiã tũt nec
scriptũ manifeste. nec publice p̃dicatũ fuisse manife¬
stũ sit. restat ut fateamur omĩa oĩbus ꝑ sp̃m reuela¬
ta fuisse et sic om̃s spũales. om̃s ꝑfectos. om̃s extitisse
ꝓphas. quotqͣt ab aduentu diũ retr̃o. iusti ⁊ salui fuer̃t

Expanded text:
nes illustresque illis temporibus exstitisse, ac singulari munes illustresque illis temporibus exstitisse, ac singulari munere Spiritus singula, uti ventura erant, praevidere certissime potuisse Scriptura commemorat; et sic nimis abbreviat manum Dei, dum praeter paucos illos perfectissimos, neminem eo tempore putat potuisse salvari: aut certe, si et illa tempora multitudinem salvandorum 631 etiam praeter istos habuisse non diffitetur; magnam, sed inauditam divini muneris largitatem veteri populo collatam asserit: siquidem omnem illam multitudinem omnia, quae de mysterio nostrae redemptionis superius enumerata sunt, liquido praecognovisse constiterit. Cum enim ex his quidpiam tunc nec scriptum manifeste, nec publice praedicatum fuisse manifestum sit: restat ut fateamur omnia omnibus per Spiritum revelata fuisse; et sic omnes spirituales, omnes perfectos, omnes exstitisse prophetas, quotquot ab adventu Domini retro justi et salvi fuerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
illoꝵ tempoꝵ iustis aꝑte oiã ⁊ distincte singula fuisse
p̃cognita: quẽadmodũ suo st̾ temꝑe post exhibita ⁊ mͦ
coguita nobis adeo ut nec iusti fueru̾it. nec salui sut
quibus ita clara oĩa ⁊ ꝑspicua nõ fueruit. Et id qui
quid addi possit nõ inueniam. De hoĩe tamen qͥ ista
loquit᷑: pace ip̃ius dico paucis sso sentio. Tideti mͥ
plus nouitatis curiosus. ꝙͣ studiosus neritatis: gra¬
uariq de omi re sentire cũ aliis: ⁊ dit̾e quod aut
solus nõ dixerit. aut pͥm. Uude fit ut in his q̃ sen¬
tit. uł loquitur: modũ oĩno tenere a ignoret a dissi¬
mulet . Ette eñ ⁊ in hac assertione sua dũ pares in
sciencia facit om̃s qui futura sꝑabant. his qͥ p̃t̾ita le¬
gunt: deũ ꝓfecto aut nimis partũ p̃dicat. a̾ nimis lar¬
gum: oculũ discretionis ex nulla ꝑte aꝑiens. Qut enĩ
numerũ electoꝵ illiꝰ temꝑis sub pancitate redigit ra¬
rissimoꝵ spũaliũ: quos ꝓ sue scĩtatis sp̃ali excellentia insig¬

Expanded text:
is, et aperte omnia, et distincte singula fuisse praecognita, quemadmodum suo sunt tempore post exhibita, et modo cognita nobis: adeo ut nec justi fuerint, nec salvi sint, quibus ita clara omnia et perspicua non fuerunt. Et id quidquid addi possit, non inveniam. De homine tamen qui ista loquitur pace ipsius dico paucis quod sentio, videtur mihi plus novitatis curiosus, quam studiosus veritatis; gravarique de omni re sentire cum aliis, et dicere quod aut solus non dixerit, aut primus. Unde fit ut in his quae sentit vel loquitur, modum omnino tenere aut ignoret, aut dissimulet. Ecce enim et in hac assertione sua, dum pares in scientia facit omnes qui ventura sperabant, iis qui praeterita legunt; Deum profecto aut nimis parcum praedicat, aut nimis largum, oculum discretionis ex nulla parte aperiens. Aut enim numerum electorum illius temporis sub paucitate redigit rarissimorum spiritualium, quos pro suae sanctitatis speciali excellentia insig
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ fuerit eciam ppłis reuelatũ. S nec apłs petrus ꝓ¬
fecto debuit ꝓpheticũ illud ad sua temꝑa retorquere ⁊
effundã de spũ meo suꝑ filios ⁊ filias uẽstras. ⁊ ꝓpħabunt
sclis effusio sp̃t. Aut certe ꝓpha uł potius in ꝓpħ̾a deus. si
uere illa tempora apłica ꝯ hoc diceret in tuebat᷑. nõ pla¬
ne effundã s subtraham magis de spũ meo dixisse debue¬
rat. Quid eñĩ: Si filiis euangelii om̃s ueteres iustos
pares facimꝰ in scientia  nũqͥdnõ ⁊ suꝑiores in gr̃a con¬
sequenter fateri necesse est. utpote ꝙ nõ lectio sicut nos
ã p̃dicatio. s ip̃a unctio docuerit om̃s de oĩbus: Esto tũ
toleienius nos nr̃am iniuriã. ⁊ apłi quoq suã. ut et ip̃is
ninimi eciã antiquoꝵ iustoꝵ comparent᷑ ui scientia. p̃fe

Expanded text:
 fuerit etiam populis revelatum. Sed nec apostolus Petrus profecto debuit propheticum illud ad sua tempora retorquere, Effundam de Spiritu meo super filios et filias vestras, et prophetabunt saeculis effusio Spiritus. Aut certe Propheta, vel potius in Propheta Deus si vere illa tempora apostolica, cum hoc diceret, intuebatur, non plane, Effundam, sed, Subtraham magis de Spiritu meo dixisse debuerat. Quid enim? si filiis Evangelii omnes veteres justos pares facimus in scientia, numquid non et superiores in gratia consequenter fateri necesse est! utpote quos non lectio, sicut nos, aut praedicatio, sed ipsa unctio docuerit omnes de omnibus. 13. Esto tamen: toleremus nos nostram injuriam, et Apostoli quoque suam, ut et ipsis minimi etiam a
Abbreviated transcription (Latin):
Int̾im iustꝰ desiderat ad deũ sicut ceruus ad fontes
aqͣꝵ ͥ nã beatus haurit iã in gaudio de fõtibꝰ saluato¬
ris: hoc est delectat᷑ in plenitudine caritatis His gͦ
fortaissis quasi duobus anime brachiis. intellectu iude¬
licet ⁊ auore. id ẽ cognitione ⁊⁊ dilectione ueritans. ample¬

Expanded text:
Interim justus desiderat ad Deum sicut cervus ad fontes Interim justus desiderat ad Deum sicut cervus ad fontes aquarum: nam beatus haurit jam in gaudio de fontibus Salvatoris, hoc est, delectatur in plenitudine charitatis. 3. His igitur fortassis quasi duobus animae brachiis, intellectu videlicet et amore, id est cognitione et dilectione 37 veritatis, ample
Abbreviated transcription (Latin):
abscondita ẽ cũ xp̃o in deo qr necdũ possumꝰ cõtemplari
nõ esse scdo reducti fieri incipiamꝰ iciũ aliquod crea¬
ture eius: transituri qñq i uirũ ꝑfectũ ĩ mensurã eta¬
tis plenitudinus xp̃i. Quod ꝓculdubio erit. ꝯ iustitia cõ¬
uertet᷑ in iudiciũ. hoc est fides ĩ intellectũ:ͥ iusticia uide
licet q̃ ex fide est. ĩ iudiciũ plene cognitionis: ⁊ itẽ desi¬
deriũ ꝑegͥnationis. in plenitudinẽ cõmutabit᷑ dilectionis
Si enĩ adhuc absentes miciat fides ⁊ desideriũ: p̃sentes
ꝓfecto cõsummat intellectꝰ ⁊ amor. Sicut autẽ fides du¬
cit ad pleuã cognitionẽ: sic desideriũ ad ꝑfectã dilectio¬
nẽ. Et sicut dicit᷑ nisi credideritis nõ intelligetis: sic
dici eque nõ absurde potest. si nõ desideraueritis nõ ꝑfecte
amabitis. Intellectꝰ gͥ est fructus fidei: ꝑfecta caritas
desiderii. Int̾im iustꝰ ex fide uiit: nã beatꝰ ex ĩtellectu

Expanded text:
abscondita est cum Christo in Deo , quia necdum possumus contemplari non esse secundo reducti, fieri incipiamus initium aliquod creaturae ejus, transituri quandoque in virum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi. Quod procul dubio erit, cum justitia converlicet quae ex fide est, in judicium plenae cognitionis, et item desiderium peregrinationis in plenitudinem commutabitur dilectionis. Si enim adhuc absentes initiat fides, et desiderium, praesentes profecto consummat intellectus et amor. Sicut autem fides ducit ad plenam cognitionem, sic desiderium ad perfectam dilectionem. Et sicut dicitur: Nisi credideritis, non intelligetis : sic dici aeque non absurde potest, Si non desideraveritis, non perfecte amabitis. Intellectus igitur est fructus fidei, perfecta charitas desiderii. Interim justus ex fide vivit ; nam beatus ex intellectu.
Abbreviated transcription (Latin):
lo ꝙͣ ĩ bono efficatior inueniri uoluntas apud deũ qui caritas
est: et ꝓmptior esse ad ultiscendũ ꝙͣ ad remunerandũ mi¬
sericors ⁊ miserator dñs. Quomͦ is qui alieno se teneri de

Expanded text:
lo, quam in bono efficacior inveniri voluntas apud Deum qui charitas lo, quam in bono efficacior inveniri voluntas apud Deum qui charitas est; et promptior esse ad ulciscendum, quam ad remunerandum misericors et miserator Dominus. Quomodo is qui alieno debito se
Abbreviated transcription (Latin):
derio expetit sacͣmentũ dicemꝰ aut nõ loqui ĩ spũ scõ. ⁊
torẽ habet habitantẽ ꝑ fidem ꝑ ĩ corde. ⁊ in ore ꝑ confessio¬
nẽ. et cũ saluatore dampnabitur: ꝑ certo ꝯ nõ aliũde
mrͣiũ nͥ ex fidei merito illã optinuerit p̃rogatiuã. ut sin¬
gulariter uite baptisim secure suscipiatur:  nõ uideo cur
nõ ipa eq̃ ⁊ siune mrͣio apud deũ tantũdem possit: cui et si¬
ne mrͣii ꝓbamento ꝓculdubio innotescit. Possit sane tã¬
tũdem dixerim. qͣntũ ad salutis sꝑectat optentũ: nõ autẽ
ad meriti cumulũ. quo indubitant᷑ mrͣiĩ antecellit. legi¬
uiꝰ. Omĩs qui odit frẽm suũ: homicida est. Et item
Qui inderit mulierẽ ad cõcupistendũ eã: iam mecha¬
tus est eã in corde suo. Quid planius ꝙ uolũtas ꝓ facto repu¬
tetur:ͥ ubi factũ excludit necessitas: Nisi forte putet᷑ ĩ ma¬

Expanded text:
derio expetit Sacramentum; dicemus aut non loqui in Spiritu sancto, et derio expetit Sacramentum; dicemus aut non loqui in Spiritu sancto, et  Salvatorem habet habitantem per fidem in corde, et in ore per confessionem; et cum Salvatore damnabitur! Pro certo, cum non aliunde martyrium, nisi ex fidei merito illam obtinuerit praerogativam, ut singulariter vice Baptismi secure suscipiatur: non video cur non ipsa aeque et sine martyrio apud Deum tantumdem possit, cui et sine martyrii probamento procul dubio innotescit. Pessit sane tantumdem, dixerim, quantum ad salutis spectat obtentum, non autem ad meriti cumulum, quo indubitanter martyrium antecellit. Legimus, Omnis qui odit fratrem suum, homicida est ; et item: Qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam maechatus est in corde suo . Quid planius, quod voluntas pro facto reputetur, ubi factum excludit necessitas? Nisi forte putetur in ma
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ pena: Que gͦ mrͣio p̃stat ut absq ulla dubietate pro
baptismate reputet᷑. ip̃a ita infirma ⁊ imbecillis erit. ⁊ ut
quod dare alteri ualet. sola nõ ualeat obtinere: Est ꝓrsus
sanguĩs ꝓ xp̃o effusio magne cuiusdã fidei indubitata ꝓ¬
batio: non deo tñ s hoĩbus. S quid si deꝰ qui ꝓfecto ad pro¬
bandũ quod uult. nullis indiget exꝑimentis. eque magnã
ui corde cuiuspiã in pace morientis inspicit fidẽ. mr̃io qͥdẽ
nõ interrogatã. mr̃io tñ ydoneã: Si recordatus fuerit ho¬
no necdũ se salutis ꝑcepisse mysteriũ. et dolens penitẽsq
toto desiderio expetierit. s assequi mortis celeritate p̃otu¬
patus neqͥuerit: dampnabit fidelẽ suũ deus. dampnabit
inqͣm hoĩẽm. ꝓ se eciã paratũ mori: Paulus dicit. Nemo
lo mortis nõ solũ inuocat dñm ihm. s ip̃iꝰ quoq toto desi¬

Expanded text:
nisi poena? Quae ergo martyrio praestat, ut absque ulla dubietate pro nisi poena? Quae ergo martyrio praestat, ut absque ulla dubietate pro Baptismate reputetur; ipsa ita infirma et imbecillis per se erit, ut quod dare alteri valet, sola non valeat obtinere? Et prorsus sanguinis pro Christo effusio magnae cujusdam fidei indubitata probatio est, non Deo tamen, sed hominibus. Sed qui si Deus profecto ad probandum quod vult, nullis indiget experimentis, aeque magnam in corde cujuspiam in pace morientis inspicit fidem, martyrio quidem non interrogatam, martyrio tamen idoneam? Si recordatus fuerit homo, necdum se salutis percepisse mysterium, et dolens poenitensque toto desiderio expetierit, sed assequi mortis celeritate praeoccupatus nequiverit; damnabit fidelem suum Deus? damnabit, inquam, hominem pro se etiam paratum mori? Paulus dicit: Nemo lo mortis non solum invocat Dominum Jesum, sed ipsius quoque toto desi
Abbreviated transcription (Latin):
paulo post. Net tñ inquit iusibile sacͣmentũ omniuo con¬
tempuendũ. nã contemptor eius inuisibiliter scĩficari nõ
potest. Tbi satis euidenter ostendit. fidelẽ ⁊ conu̾sũ ad
dñm nõ si neqͥuerit s si contempserit baptizari: fructu pͥ¬
uari baptismatis. Ab his gͦ duabus columpius augusti
me aut errare aut saꝑe fateor. credens ⁊ ip̃e sola fide
hoĩem posse saluari: cũ desiderio ꝑcipiendi sacramentum.
si tũ pio adimplendo desiderio mors anticipans. seu alia q̃¬
cũq uis inuincibilis obuiau̾it. Uide eciam ne forte ob
hoc saluator ꝯ diceret. qui crediderit ⁊ baptizatꝰ fuerit
saluus erit. caute ⁊ uigilanter nõ repetierit. qui uͦ nõ
dempnabitur: nimrũ innuens solam interdũ fidem suffi¬
t̾e ad salutẽ. et sine ip̃a suffic̾e nichil. Quaꝓpter ⁊ si
irͣiũ uicẽ baptisini posse impłe concedit᷑: nõ plane hoc
facit pena. s fides ip̃a. Nam absq ip̃a: quid est mr̃um

Expanded text:
o contemnendum: nam contemptor ejus invisibiliter sanctificari 629 non potest . » Ubi satis evidenter ostendit, fidelem et conversum ad Dominum, non si nequiverit, sed si contempserit baptizari, fructu privari Baptismatis. 8. Ab his ergo duabus columnis, Augustin inquam, me aut errare, aut sapere fateor: credens et ipse, sola fide hominem posse salvari, cum desiderio percipiendi sacramentum: si tamen pio adimplendi desiderio mors anticipans, seu alia quaecunque vis invincibilis obviarit. Vide etiam ne forte ob hoc Salvator cum diceret: Qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit; caute et vigilanter non repetierit, Qui vero baiderit, condemnabitur : nimirum innuens solam interdum fidem sufficere ad salutem, et sine ipsa sufficere nihil. Quapropter etsi martyrium vicem Baptismi posse implere conceditur, non plane hoc facit poena, sed ipsa fides. Nam absque ipsa quid est martyrium,
Abbreviated transcription (Latin):
cutus nõ fuissẽ. s interserens eis. et locutꝰ eis inqͥt nõ fuissẽ.
ostendens sine dubio nõ ante tenseri mexcusabiles de con¬
temptu: ꝙͣ ad ip̃oꝵ usq noticiã missio ꝑueniret. Nam si
locutꝰ quidẽ fuisset s nõ eis: mobedientie culpã ignoran¬
tia nichilomnꝰ excusaret. Nũc autẽ qm̃ locutꝰ sum. ⁊ locu¬
Ego palam locutus sum mũdo: ⁊ in occulto locutꝰ sum ni¬
chil. Non ꝙ suos domesticos multa ĩ occulto pͥnatunq nõ
docuerit. s ꝙ tanꝙͣ nichilũ interim reputaret. et nec pe¬
nã nec pmiũ ea age̾ q̃ in secreto tradebat iudicaret: do¬
nec de medio fierent ⁊ ꝓdirent ĩ lumine. Deniq ⁊ dice¬
bat Quod dico uobis in tenebris. dicite in lumine: ut
mento iudelic iã audientib obedientie meritũ ascrib̾e̾t.

Expanded text:
cutus non fuissem; sed interserens eis, et locutus eis, inquit, non fuissem: cutus non fuissem; sed interserens eis, et locutus eis, inquit, non fuissem: ostendens sine dubio non ante censeri inexcusabiles de contemptu, quam ad ipsorum usque notitiam jussio perveniret. Nam si locutus quidem fuisset, sed non eis; inobedientiae culpam ignorantia nihilominus excusaret. Nunc autem, inquit, quoniam locuEgo palam locutus sum mundo, et in occulto locutus sum nihil . Non 627 quod suos domesticos multa in occulto privatimque non docuerit: sed quod tanquam nihilum interim reputaret; et nec poenam, nec praemium ea agere quae in secreto tradebat, judicaret, donec de medio fierent, et prodirent in lumine. Denique et dicebat: Quod dico vobis in tenebris, dicite in lumine ; ut merito videlicet jam audientibus obedi
Abbreviated transcription (Latin):
est altissimi suscipiendũ nõ discutiendũ: uen̾andũ nõ diui¬
dicandũ. fide sortitũ nõ innatũ: traditione sanccitũ. nõ ad¬
inuentũ ratione. Porro fidẽ necesse est ut auditꝰ p̃cesserit
dicente aplo. Ergo fides ex auditu. Que gͦ omnino scui
anteqͣm audiretur. Tide antẽ quomͦ huc refugit apłs.
et de solo anditu cõuincit incredulos. S dico inqͥt. Nũqͥd
nõ audierũt: Ac si dicat. Excusari poterãt: si nõ audiset
Uibi enĩ nõ est lex: nec p̃uaricatio. Nũt uͦ ꝯ in omnem
sabilis ẽ et contemptus. Multa ꝓfecto nesciũp ᷑ scienda
nesciũtur aut sciendi incuria: aut discendi desidia: aut urͥ¬
ciuendia inquirendi. Et qͥdem huiusmodi ignorantia: nõ ha¬
bet excusationẽ. S nũquid forte tale est hoc quod inqui¬
Audi demiq ip̃m. Si nõ uenissem ait. ⁊ locutꝰ eis nõ
fussem: ꝓct̃m nõ haberent. Non dicit simplicit et lo

Expanded text:
 Altissimi est suscipiendum, non discutiendum; venerandum, non diju Altissimi est suscipiendum, non discutiendum; venerandum, non dijudicandum; fide sortitum, non innatum; traditione sancitum, non adinventum ratione. Porro fidem necesse est ut auditus praecesserit, dicente Apostolo: Ergo fides ex auditu. Quod ergo omnino fiantequam audiretur? Vide autem quomodo huc refugit Apostolus, et de solo auditu convincit incredulos. Sed dico, inquit, Nunquid non audierunt? ac si dicat: Excusari poterant, si non audissent. Ubi enim non est lex, nec praevaricatio. Nunc vero cum in omnem sabilis est et contemptus. 3. Multa profecto scienda nesciuntur, aut sciendi incuria, aut discendi desidia, aut verecundia inquirendi. Et quidem hujusmodi ignorantia non habet excusationem. Sed numquid forte tale est hoc, quod inquiAudi denique ipsum. Si non venissem, ait, et locutus eis non fuissem, peccatum non haberent. Non dicit simpliciter. Et
Abbreviated transcription (Latin):
ent siue p̃dicante: Quouiͦ autẽ p̃dicabũt uͥ mutaut᷑
Necdũ inuincta. necdũ uulgata. uecdũ audita p̃dicatõ
est: et iuxta pigri ac neqͣni serui sententiã tam duꝰ
ẽ dñs ut necdũ iam sata metere uelit: ⁊ nõ sparsa
collige̾: Absit. S audi magis huiꝰ rei ueritatẽ. Qui
unꝰ magister in celo et in terra. ei qui magist̾ tm̃ in
isrł erat. familiari pͥuatoq colloquio tradebat quod tͣ
deret. quod doceret: nõ quod exigeret ab absentibus.
nõ uude p̾scribe̾t ⁊i his qui nõ audierant. Tasde qͥppe
inuiste exigit᷑ obeditio. ubi nõ p̃cessit auditio. Neq enĩ ta¬
le est hoc quod ⁊ absq ꝓuulganione. naturalis lex ignora¬
re nõ siueret: quale uerbi gr̃a illud est. Quod tͥ nõ uis fie¬
ri: alii ne feceris. facticiũ magis est quodãmͦ. ⁊ nõ natura¬
le mandatũ. Quenã em̃ natura seu ratio docet. internã

Expanded text:
ent sine praedicante? quomodo auent sine praedicante? quomodo auNecdum injuncta, necdum vulgata, necdum audita praedicatio est: et juxta pigri ac nequam servi sententiam tam durus est Dominus, ut necdum sata jam metere velit, et non sparsa colligere? Absit. Sed audi magis hujus rei veritatem. Qui unus est Magister in coelo et in terra, ei qui magister tantum in Israel erat, familiari privatoque colloquio tradebat quod traderet; docebat quod doceret, non quod exigeret et ab absentibus, non unde praescriberet et his qui non audierant. Valde quippe injuste exigitur obeditio, ubi non praecessit auditio. Neque enim tale est hoc, quod et absque promulgatione naturalis lex ignorare non sineret, quale, verbi gratia, illud est: Quod tibi non vis fieri, alii ne feceris . Factitium magis quodammodo est, et non naturale mandatum. Quaenam enim natura seu ratio docet, internam