comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tecta ampla. S & locus designatꝰ
adorientẽ. a contemplatione tem¬
plũ dicebat᷑. Cuiꝰ partes quatuor
erant.antica adortũ. postica ad
occasum. sinistra ad septentrionẽ.
dextra admerdiem expectantes.
Unde & qñ templũ construebant.
orientẽ expectabant equinoctia¬
lem. ita ut linee ab ortu ad occiden¬
tem misse fierent partes cęli. dex¬
tra. sinistra. equales. ut qui consu¬
leret ac deprecaret᷑. rectum aspi-¬
ceret orientẽ. Fana dicta a faunis
quib templa error gentiliũ constru¬
ebat. unde consulentes demonũ
responsa audirent Delubra
ueteres dicebant templa fontes
habentia quib ante ingressum
diluebant᷑. & appellari delu¬
bra a diluendo. Ipsȩ sunt nẽ edes
cum sacris fontib in quib fideles
regenerati purificant᷑. Et bene qͦ¬
dã presagio delubra sunt appella¬
ta. Sunt enĩ in ablutionẽ peccõꝵ
fons autẽ in delubris locus rege¬
neratoꝵ ẽ. in quo septem gradus

Expanded text:
tecta ampla. Sed et locus designatus tecta ampla. Sed et locus designatus ad orientem a contemplatione templum dicebatur. Cuius partes quattuor erant: antica ad ortum, postica ad occasum, sinistra ad septentrionem, dextra ad meridiem spectans. Unde et quando templum construebant, orientem spectabant aequinoctialem, ita ut lineae ab ortu ad occidentem missae fierent partes caeli dextra sinistra aequales; ut qui consuleret atque precaretur rectum aspiceret orientem. Fana dicta a Faunis, quibuso templa error gentilium construebat unde consulentes daemonum responsa audirent. Delubra veteres dicebant templa fontes habentia, quibus ante ingressum diluebantur; et appellari delubra a diluendo. Ipsa sunt nunc aedes cum sacris fontibus, in quibus fideles regenerati purificantur: et bene quodam praesagio delubra sunt appellata; sunt enim in ablutionem peccatorum. Fons autem in delubris locus regeneratorum est, in quo septem gradus
Abbreviated transcription (Latin):
patũ. Nichil enĩ scm̃ apud uet̾ẽs
dicebatur: nͥ hostie sanguine eẽt
consecratũ aut consparsũ. Item
scm̃ quod constat eẽ san citum.
San cire ẽ autẽ confirmare: & in¬
rogatione pene ab in uiria defen¬
dñt. propitiatoriũ. quasi ꝓpitiatio¬
nis oratoriũ. Propitiatio enĩ. pla¬
catio ẽ. O racła dicta eo qd̾ inde
& penetralia dicta sunt abeo quod
ẽ penetus. hoc ẽ pene intus. Orato¬
riũ. orationi ẽ tantũ consecratum.
in quo nemo aliud agere debet.
nisi ad quod factũ ẽ. Linde & nom̃
accepit. Monasteriũ unius mona¬
chi habitatio ẽ. Mono enĩ apud gre¬
cos solus. sterio. statio .i. solitarui
habitatio. Cenobiũ ex greco & lati¬
no uidetur ẽẽ compositũ. Est enĩ
habitaculũ plurimoꝵ incõmune
iuuentiũ. Ceno enĩ grece. cõmune
dr. Templi nom̃ generale. ꝓlocis
enĩ quib cũq magnis antiꝰqui tẽ¬
pla dicebant. Et templa dicta qͣsi

Expanded text:
patum; nihil enim sanctum apud veteres patum; nihil enim sanctum apud veteres dicebatur nisi quod hostiae sanguine esset consecratum aut consparsum. Item sanctum, quod extat esse sancitum. Sancire est autem confirmare et inrogatione poenae ab iniuria defen. Propitiatorium, quasi propitiationis oratorium; propitiatio enim placatio est. Oracula dicta, eo quod inde culorum, et penetralia dicta, ab eo quod est penitus, hoc est, pene intus. Oratorium orationi tantum est consecratum, in quo nemo aliquid agere debet, nisi ad quod est factum, unde nomen accepit. 5. Monasterium, unius monachi habitatio. Monos namque apud Graecos solus, sterium, statio, id est solitarii habitatio. 6. Coenobium ex Graeco, et Latino videtur esse compositum. Est enim habitaculum plurimorum in commune viventium; κοινὸν enim Graece commune dicitur. Templi nomen generale; pro locis enim quibuscumque magnis antiqui templa dicebant: et templa dicta quasi
Abbreviated transcription (Latin):
Cum iherosolimã antiochus ob¬
sideret. hircanus pͥnceps uideoꝵ
reserato dauid sepulchro tria milia
auri talenta inde abstraxit. ex quibꝰ
xxx. antiocho dedit ut obsidionẽ
relinqueret. atq ut facti inuidiã
demeret. fert᷑ ex reliqua pecunia
instituisse primꝰ xenodochia quibꝰ
ꝑ egrinoꝵ suscepdio nuncupat᷑. Ubi
autẽ egrotantes deplateis colligunt᷑.
supta languorib atq mediis mise¬
roꝵ menbra fouent᷑. De edificiis sa
uinis cultib instituta:
ut pote ea in quib altaria
litantib de more pontificib con¬
secrantur. Scã iuxta ueteres ex¬
teriora templi sunt. Scã autẽ scoꝵ.
locus templi secretior adquem
nulli erat accessus nisi tantũ sacer¬
dotib. Dicta autẽ scã scõꝵ quia
exteriori oratulo sanctiora sunt.
ł quia sc̃õꝵ comparatione sanc¬
tiora sunt: sicut cantica canticoꝵ
quia cantica uniu̾sa p̾cellunt. Scm̃
autẽ a sanguine hostie nuncu¬

Expanded text:
Cum Hierosolymam Antiochus obCum Hierosolymam Antiochus obsideret, Hyrcanus princeps Iudaeorum reserato David sepulcro, tria milia auri talenta inde abstraxit, ex quibus trecenta Antiocho dedit, ut obsidionem relinqueret; atque ut facti invidiam demeret, fertur ex reliqua pecunia instituisse primus xenodochia, quibuperegrinorum susceptio nuncupatur. Ubi autem aegrotantes de plateis colliguntur,quo consumpta languoribus atque inediis miserorum membra foventur. De aedificiis sacris vinis cultibus instituta, utpote ea in quibus altaria litantibus de more pontificibus consecrantur. Sancta iuxta veteres exteriora templi sunt. Sancta autem sanctorum locus templi secretior, ad quem nulli erat accessus nisi tantum sacerdotis. Dicta autem Sancta sanctorum quia exteriori oraculo sanctiora sunt, vel quia sanctorum conparatione sanctiora sunt; sicut Cantica canticorum, quia cantica universa praecellunt. Sanctum autem a sanguine hostiae nuncu
Abbreviated transcription (Latin):
di locus. Secessus quod sit locus
secretus .i. sine accessu. Diuersoriũ
dictũ. eo quod ex diuersis uiis ibi
conueniatur. Hospiciũ sermo gre¬
cus ẽ. ubi quis ad tempus hospita¬
li ure inhabitat. & iterum inde
transiens migrat. Inde& meta¬
tũ. quia mutatur. Unde legitur.
& castra metati sunt. ꝓ mutauert̃.
Non enĩ illic ꝑmanet exercitꝰ. s
ꝑtransit. Menianꝰ collega crassi
inforo ꝓiecit mat̾ias. ut eeñt lo¬
ca in quib expectantes insisterent:
quȩ ex nomine eiꝰ meniana appel¬
lata sunt. hȩc & solaria quia patẽt
soli. Post hȩc alii lapide. alii ma¬
teria edificauere. porticib menia¬
na. & forib & domib adiecerunt.
Tabulata olim ligneȩ domus fie¬
bant. inde nomen ꝑmanet ta¬
bulatoꝵ. Apogeum ẽ constructũ
subterris edificiũ. quod nos antrũ
uel speluncã dicimus. Solarium
quod soli & auris pateat. qualis
fuit locus inquo dauid bersabee
lauantẽ aspexit. & ad amauit.

Expanded text:
di locus est. Secessus, quod sit locus di locus est. Secessus, quod sit locus secretus, id est sine accessu. Diversorium dictum eo quod ex diversis viis ibi conveniatur. Hospitium sermo Graecus est, ubi quis ad tempus hospitali iure inhabitat, et iterum inde transiens migrat. Inde et metatum, quia mutatur. Unde et legitur: 'castra metati sunt,' pro mutaverunt; non enim illic permanet exercitus, sed pertransit. Moenius collega Crassi in foro proiecit materias, ut essent loca in quibus spectantes insisterent, quae ex nomine eius Moeniana appellata sunt. Haec et solaria, quia patent soli. Post haec alii lapide, alii materia aedificavere porticibus moeniana, et foribus et domibus adiecerunt. Tabulata olim ligneae domus fiebant. Inde nomen permanet tabulatorum. Hypogeum est constructum sub terris aedificium, quod nos antrum vel speluncam dicimus. Solarium, quod soli et auris pateat, qualis fuit locus in quo David Bethsabee lavantem aspexit et adamavit.
Abbreviated transcription (Latin):
ex quib cũ una ante alias specie
nobilis cũ magna omniũ ammi¬
ratione raꝑetur: thalamoni duci
eam oraculo responsũ ẽ dari.
Et qm̃ heȩ nuptiȩ felicit̾ cesserãt:
institutũ ẽ ut inom̃ib nuptiis
thalami nomen iteretur. Egiptii
quoq lingua sua loca inquibus
nubentes sucedunt & incubant:
thalamũ nominant. Cenaculũ:
a cõmunione uescendi. Unde &
cenobium. congregatio. Antiqui
enĩ publice & in cõmune uesce¬
bantur nec ullius comuiuum
singulare erat: ne inocculto de¬
litiȩ luxuriam gignerent. Cri¬
cliniũ ẽ cenaculũ atrib lectulis
discumbentiũ dictũ. Apud uet̾es
enĩ in loco ubi coniuuii apparatꝰ
exponebant᷑ tres lectuli strati erãt.
inquib uescentes epulabantur.
Cunon enĩgrece lectus uł ac̾ubitꝰ
dicitur. ex quo confectũ ẽ ut tricli¬
nium diceretur. Cella dicta. quod
nos celat & occultat. Cubiculum
uͦ quod eocubamꝰ ibiq dormientes
requiescimꝰ. Cubile autẽ. cuban

Expanded text:
ex quibus cum una ante alias specie ex quibus cum una ante alias specie nobilis cum magna omnium admiratione raperetur, Thalamoni duci eam oraculo responsum est dari; et quoniam hae nuptiae feliciter cesserant, institutum est ut in omnibus nuptiis thalami nomen iteretur. Aegyptii quoque lingua sua loca, in quibus nubentes succedunt et cubant, 'thalamum' nominant. Coenaculum dictum a communione vescendi; unde et coenobium congregatio. Antiqui enim publice et in commune vescebant, nec ullius convivium singulare erat, ne in occulto deliciae luxuriam gignerent. Triclinium est coenaculum, a tribus lectulis discumbentium dictum. Apud veteres enim in loco, ubi convivii apparatus exponebatur, tres lectuli strati erant, in quibus discumbentes epulabantur. Κλίνη enim Graece lectus vel adcubitus dicitur, ex quo confectum est ut triclinium diceretur. nos occultat et celat. Cubiculum vero, quod eo cubamus, ibique dormientes requiescimus.
Abbreviated transcription (Latin):
abitatio ab habendo uoca¬
ta. ut habitare casas. Do¬
mus exgreca appellatione uoca¬
ta. Nam domata greci tecta dñt.
Est autẽ domus unuis familiȩ
habitatio. sicut urbs unuis ppłi.
sicut orbis domiciliũ totius gn̾is
humani. Om̃e edificiũ antiqui
edem appellauerunt. Alii edem
ab edendo quide sũpsisse nomen
existimant. dantes exemplũ de
ad prandiũ. Hinc & edificiũ eo qd
suerit prius adedendũ factũ. Aula
domus ẽ regia. siue spatiosũ ha¬
bitaculũ. porticib quatuor con¬
clusum. Atrium magna edes ẽ
siue amplior & spaciosa domꝰ. Et
dictum ẽ atriũ. eo quod addantur
ei tres porticus extrinsecus. Alii atri¬
um quasi abigne & ligno atrum
dixerunt. Atrum enĩ fit exfumo.
P alatiũ apalante pͥncipe arcadũ
dictũ in cuiꝰ honore arcades palan¬
teum oppidũ construxerunt: &¬
regiam inipsius nomine conditã
palatiũ uocauerunt. Chalamũ
hac excausa uocatũ fert̃. Cũ enĩ
rapte fuissent aromanis sabinȩ

Expanded text:
abitatio ab habendo vel habitando vocata, ut habitare casas. Domus ex Graeca appellatione vocata. Nam domata Graeci tecta dicunt. Est autem domus unius familiae habitatio, sicut urbis unius populi, sicut orbis domicilium totius generis humani. Omne aedificium antiqui aedem appellaverunt. Alii aedem ab edendo quiddam sumpsisse nomen existimant, dantes exemplum de ad prandium. Hinc et aedificium, eo quod fuerit prius ad edendum factum. Aula domus est regia, sive spatiosum habitaculum porticibus quattuor conclusum. Atrium magna aedes est, sive amplior et spatiosa domus; et dictum atrium eo quod addantur ei tres porticus extrinsecus. Alii atrium quasi ab igne et lychno atrum dixerunt; atrum enim fit ex fumo. Palatium a Pallante principe Arcadum dictum, in cuius honore Arcades Pallanteum oppidum construxerunt, et regiam in ipsius nomine conditam Palatium vocaverunt. Thalamum hac ex causa vocatum ferunt. Cum enim raptae fuissent a Romanis Sabinae,
Abbreviated transcription (Latin):
tempore. ñ est ausus: hunc inui¬
ria alieno tempore cũ ꝑiculo ca¬
pitis ñ dubitauit occidere. Pret̾ea
scd̾m uictorinũ enthimematis est
altera definitio ex sola ꝓpositio¬
ne sĩc iam dictum ẽ: quȩ tta con¬
stat. Si tempestas uitanda ẽ : ñ ẽ¬
nauigatio reqͥrenda. Ex sola as¬
sumptione: ut est illud. Sunt autẽ
qͥ mundũ dicunt sine diuina am¬
ministratione discurrere. Ex sola
ꝯclusiõe: ut ẽ illd̃. Uera ẽ gͥ diuina
sentñtia. Ex ꝓpositione & assũtione:
ut ẽ illdͦ Si inimicꝰ ẽ: occidit. Inimicꝰ

Expanded text:
tempore non est ausus: hunc iniutempore non est ausus: hunc iniuria, alieno tempore, cum periculo capitis non dubitavit occidere'. Praeterea secundum Victorinum enthymematis est altera definitio ex sola propositione, sicut iam dictum est, quae ita constat: Si tempestas vitanda est, non enauigatio requirenda.' Ex sola assumptione, ut est illud: 'Sunt autem qui mundum dicant sine diuina amministratione discurrere.' Ex sola conclusione, ut est illud: 'Vera est igitur diuina sententia.' Ex propositione et assumptione, ut est illud: 'Si
Abbreviated transcription (Latin):
tior. sillogismꝰ. Enthimematis mẽ¬
bra sunt quinque: primũ conun¬
cibile. scd̾m ostentabile. terciũ sen¬
denciale. quartũ exemplabile. qͥn¬
tum collectiuũ. Conuincibile ẽ. qͦd
euidenti racione conuincitur: sic̃
fecit cicero ꝓ milone. Eiuis gͥ mortis
sedetis ultores: cuiꝰ uitã si putetis
ꝑ uos restitui posse nolitis. Ostentabile
est. quod certa rei demonstratione con¬
stringitur: sicut cicero in cathelina.
hic tam̃ uiuit. unmo uiuit etiam in
senatũ uenit. Sententiale ẽ. quod sen¬
tencia generalis addicit: ut apud te¬
rentium. obsequiũ amicos. ueritaᷤ
odium parit. Ex emplabile ẽ. quod
alicuiꝰ exempli comꝑatione euentũ
simile comminat᷑. sicut cicero in fi¬
lipicis. de miror antoni quoꝵ exem¬
pla umitaris eoꝵ exitꝰ ñ ꝑtimescere.
Collectiuũ est. cũ in unũ quȩ argu¬
mentata sunt colligunt᷑: sicut ait
noluit. hunc uoluit cũ aliquorũ
querela. Quẽ iure. quẽ loco. quem

Expanded text:
tior syllogismus. 9. Enthymematis memtior syllogismus. 9. Enthymematis membra sunt quinque: primum convincibile, secundum ostentabile, tertium sententiale, quartum exemplabile, quintum collectivum. 10. Convincibile est quod evidenti ratione convincit, sicut fecit Cicero pro Milone: Ejus igitur mortis sedetis ultores, cujus vitam, si putaretis per vos restitui posse, nolletis. 11. Ostentabile est quod certa rei demonstratione constringit, sicut Cicero in Catilinam: 'Hic tamen uiuit. Viuit? Immo etiam in senatum uenit.' Sententiale est quod sententia generalis adicit, ut apud Terentium: 'Obsequium amicos, ueritas odium parit.' Exemplabile est quod alicuius exempli comparatione euentum simile comminatur, sicut Cicero in Phie miror, Antoni, quorum exempla imitaris, eorum exitus non pertimescere'. Collectivum est, cum in unum quae argumentata sunt colliguntur, sicut aitnoluit, hunc voluit cum aliquorum querella. Quem iure, quem loco, quem
Abbreviated transcription (Latin):
unt̃ rethores. siue int̾ sermocinantes. Pro¬
positio inductionis ẽ: quȩ similitudi¬
nes concedende rei necessario uniꝰ in¬
ducit. aut pluriũ. Illatio inductioniᷤ
ẽ. quȩ &e assumptio dicit᷑: quȩ rem de
qua contendit᷑. & cuiꝰ cause similitu¬
dines habitȩ sunt introducit. Conclu¬
sio inductionis ẽ: quȩ aut concessio
nem illationis confirmat: aut qͥd
ex ea conficiat᷑ declarat. Raciocinatio
fectum sillogismũ solent artigrafi
nuncupare. nam in duabus partibꝰ
eiꝰ argumenti forma consistit. qnͣdo
id quod ad fidem ꝑtinet faciendam
utitur sillogismoꝵ lege p̃terita: ut
ẽ illud. Si tempestas uitanda est: ñ
est gͥ nauigandũ. Ex sola enĩ propo¬
fectum. Unde magis rechoribꝰ quam
dialecticis conuenire udicatum ẽ.
Raciocinationis modi sunt duo: pͥmꝰ
enthunema qui ẽ imꝑfectus sillo¬
gismus atq rechoricus. Scds epy¬
cherema: qui ẽ irrechoricus. & la¬

Expanded text:
inter rhetores, sive inter sermocinantes. Prointer rhetores, sive inter sermocinantes. Propositio inductionis est, quae similitudines concedendae rei necessario unius inducit aut plurium. Inlatio inductionis est, quae et adsumptio dicitur, quae rem, de qua contenditur, et cuius causa similitudines habitae sunt, introducit. Conclusio inductionis est, quae aut concessinem illationis confirmat, aut quid ex ea conficiatur ostendit. Ratiocinatio rfectum syllogismum solent artigraphi nuncupare. Nam in duabus partibus haec argumenti forma consistit, quando id quod ad fidem pertinet fautitur, syllogismorum lege praeterita, ut est illud: Si tempestas vitanda est, non est igitur navigandum. Ex sola enim propofectum; unde magis rhetoribus quam dialecticis convenire judicatum est. 8. Ratiocinationis duo sunt modi. Primus enthymema, qui est imperfectus syllogismus, atque rhetoricus. Secundus epicherema, qui est in rhetoricis la
Abbreviated transcription (Latin):
yllogismꝰ grece: latine argum̃¬
tatio appellat᷑. Argum̃tatio
autẽ dicta ẽ: quasi argute mentis
oratio: qua inuentũ ꝓbabile ex eqͥm᷑
Syllogismus gͥ est ꝓpositionis. & as¬
sumptionis. confirmationisq extͤ¬
ma conclusio: aut ex ambigentis in¬
certo. aut ex fiducia comꝓbantis.¬
Constat enĩ trib partibꝰ. ꝓpositione.
assumptione. conclusione. Propositi¬
one: ut puta qͦd bonum ẽ. turpem
usũ habere ñ potest. consentit audi¬
ens. assumpsit ille. Pecunia turpem
usũ habet. concludit᷑. gͦ pecunia bo¬
firmet. atq concludat. Quȩ ut dixi¬
mus ꝓpͥe artis dialecticȩ & rechoricȩ
sunt. Syllogismoꝵ apd̾ rethores pͥn¬
cipalia genera duo sunt: inductio
&e raciocinatio. Inductionis mẽbra
sunt: tria. Prima ꝓpositio: scd̾a il¬
latio quȩ & assumptio dicitur: t̾cia
conclusio. Inductio ẽ: oratio quȩ rebꝰ¬
S
ñ dubiis captat assensionẽ eiꝰ cum quo
instituta ẽ. siue int̃ philosophos. siue

Expanded text:
yllogimus grece, latine, argumentatio appellatur. Argumentatio autem dicta est, quasi argute mentis oratio, qua inventum probabile exequitur. Syllogismus igitur est propositionis et assumptionis confirmationisque extrema conclusio, aut ex ambigentis incerto, aut ex fiducia comConstat enim tribus partibus: propositione, adsumptione, conclusione. Propositione, ut puta, quod bonum est, turpem usum habere non potest'. Consensit audiens; adsumpsit ille 'pecunia turpem usum habet'. Concluditur, 'ergo pecunia bofirmet atque concludat: quae, ut diximus, propriae artis Dialecticae et Rhetoricae sunt. Syllogismorum apud rhetores principalia genera duo sunt: inductio et ratiocinatio. Inductionis membra sunt tria: prima propositio, secunda inlatio, quae et adsumptio dicitur, tertia conclusio. Inductio est, quae rebus non dubiis captat adsensionem eius, cum instituta est, sive inter philosophos, sive
Abbreviated transcription (Latin):
Criꝑtitus epitherematicus sillogismꝰ est.
qui constat membris tribꝰ: id est ꝓpo¬
sitione. assumptione. conlusione. Qua¬
driꝑtitus ẽ. qui constat ex membris
sumptione. & una ꝓpositionis siue
assumptionis coniuncta: t̾cia ꝓba¬
tione. & conclusione. Quinqueꝑtitus
itaq ẽ. qui constat ex memb̾s qͥnque:
id est pͥma ꝓpositione. scđa eius ꝓ¬
batione. t̾cia assumptione. quarta
eiꝰ ꝓbatione. qͥnta conclusione. Hẽ
cicero ita facit in arte rethorica: si
causarũ : ñ possunt recte partes ali¬
cuiꝰ generis cause putari. Eade enĩ
res. alii genus. alii pars ẽẽ potest.
idem genus & pars ẽẽ ñ pot̾. uł cet̾a
quousq sillogismi huiꝰ membra clau¬
dantur.¬
x DE DEGE.

Expanded text:
rtitus epichirematicus syllogismus est qui constat membris tribus, id est, propositione, assumptione, conclusione. Quadripertitus est qui constat ex membris sumptione et una propositionis siue assumptionis coniuncta probatione et conclusione. Quinquepartitus itaque est, qui constat ex membris quinque, id est prima propositione, secunda eius probatione, tertia adsumptione, quarta eius probatione, quinta conclusione. Hunc Cicero ita facit in arte Rhetorica de causarum, non possunt recte partes alicuius generis causae putari. Eadem enim res alii genus, alii pars esse potest; eidem genus et pars non potest, vel cetera, quousque syllogismi huius membra claudantur. De lege
Abbreviated transcription (Latin):
nunt᷑ a thesseris nominata .i. qͣ
dratis lapillis ꝑ diminutionem
a fundamento consurg̾t.⁊ suppositȩ
fabricȩ sustinent pondus. Bases
autẽ nomen petre ẽ fortissime
siro sermone. Columne ꝓlongi¬
tudine & rotunditate uocate.
in quib totius fabricȩ pondus
erigit᷑. Antiqua ratio erat colum
narũ altitudinis t̃cia pars latitu¬
dinũ. G enera rotundarũ. qua¬
tuor sunt. dorice. ionice. tuscani¬
ce. chorinteȩ. mensura crassitu¬
dinis & altitudinis int̾ se di¬
stantes. Quintũ genus ẽ earũ
quȩ uocant᷑ attice quat̾nis angu¬
lis aut amplis partib laterum
interuallis. Capitella dicta qd̾
sint columnarũ capita. sicut suꝑ
collũ caput. Epistilia st̃ q̃ suꝑ
capitella columnarũ ponuntur.
& ẽ grecum. Tegulȩ quod tegant
edes. & imb rices quod accipiant
imbres. Lateres & lat̾ culi quod
lati formant᷑. circumactis undiq
quatuor tabulis. Canalis ab eo qd̾
caua sit inmodũ canne. Sane ca¬

Expanded text:
nuntur, a tesseris nominata, id est nuntur, a tesseris nominata, id est quadratis lapilla fundamento consurgunt, et superpositae fabricae sustinent pondus. Bases autem nomen petrae est fortissimae Syro sermone. Columnae pro longitudine et rotunditate vocatae, in quibus totius fabricae pondus erigitur. Antiqua ratio columnarum erat altitudinis, tertia pars latitudinis. Genera rotundarum quatuor sunt: Doricae, Ionicae, Tuscanicae, Corinthiae, mensura crassitudinis et altitudinis inter se distantes. Quintum genus est earum, quae vocantur Atticae, quaternis angulis aut amplius, paribus laterum intervallis. Capitella dicta, quod sint columnarum capita, sicut super collum caput. Epistylia sunt, quae super capitella columnarum ponuntur, ermissa. Tegulae, quod tegant aedes; et imbrices, quod accipiant imbres. Lateres et laterculi, quod lati formentur circumactis undique quattuor tabulis. Canalis ab eo quod cava sit in modum cannae. Sane ca
Abbreviated transcription (Latin):
lumine accepto. ꝑ arcũ resplen¬
deat. S utrum absidam an absi-¬
dem dicere debeamus. hoc uerbi
genus ambiguũ quidam doctoꝵ
existimant. Testudo ẽ camera tẽ¬
pli obliqua. Nam inmodũ testu¬
dinis ueteres temploꝵ tecta faci¬
ebant. Quȩ ideo sic fiebat ut cęli
imaginẽ redderet. quod constat
eẽ conuexũ. Alii testudinẽ uolt̾
eẽ locum inparte a trii ad u̾sũ
uenientib Arcus dicti quod sint
arta conclusione curuati. ipsi &
fornices. Paiumenta originem
apud grecos hñt elaborata arte
picture. Litostrata: paruulis cru¬
stis ac tessellis tinctis inuarios
colores. Uocata autẽ pauimenta¬
eo quod paueant᷑ .i. cedant᷑. Unde
& pauor. quia cedit cor. Ostracus
ẽ pauimentũ testaceũ. eo qd̃ frac¬
tis testis calce ammixto feriatur.
Testa enĩ grece ostra dr. Complu¬
uium dictũ quia aquȩ partibus
que circa sunt eo conueniunt. Theᷤ¬
selle sunt equib domicilia ster¬

Expanded text:
lumine accepto per arcum resplenlumine accepto per arcum resplendeat. Sed utrum absidam an absidem dicere debeamus, hoc verbi genus ambiguum quidam doctorum existimant. Testudo est camera templi obliqua. Nam in modum testudinis veteres templorum tecta faciebant; quae ideo sic fiebant ut caeli imaginem redderet, quod constat esse convexum. Alii testudinem volunt esse locum in parte atrii adversum venientibus. Arcus dicti quod sint arta conclusione curvati; ipsi et fornices. Pavimenta originem apud Graecos habent elaborata arte picturae; lithostrota parvulis crustis ac tessellis tinctis in varios colores. Vocata autem paeo quod paveantur, id est, caedantur. Unde et pavor, quia caedit cor. Ostracus est pavimentum testaceum, eo quod fractis testis calce admixto feritesta enim Graeci ὄστρα dicunt. Conpluvium dictum quia aquae partibus, quae circa sunt, eo conveniunt. Tessella sunt e quibus domicilia ster
Abbreviated transcription (Latin):
sit domus. Idem & cem̃tũ
acedendo dictũ. quod crasso la¬
pide surgat. Paries nuncupatꝰ.
quia semꝑ duo sunt pares. uł
tetragonũ. siue exagonũ sit qui
se aspiciunt ex pari erunt. Aliter
enĩ structura facta deformis est.
Parietinas dicimus quasi parie¬
tum riunas. Sunt enĩ parietes
stantes sine tecto. & sine habitan¬
tib. Angulus quod duo parietes
inimũ conungat. Culmina dic¬
ta sunt. quia apud antiquos tecta
culmo tegebant᷑. ut nunc rustica:
hinc tecti sũmitas culmen dicit᷑
Camere sunt uolumina intror¬
sũ respicientia. appellatę acuruo
Camur enĩ grece curuũ ẽ. La¬
quearia sunt quȩ camerã subte¬
gunt & ornant. que & lacunaria
dnr̃. principalit̾ autẽ lacus dr.
ut lucilius. Resultant edesq
lacusq. Cuius diminutio la¬
cunar facit. ut oratius. Neq an¬
reum mearenitet indomo la¬
cunar. Inde fit alia diminutio
lacunariũ & ꝑantisticon laque¬
ariũ facit. Absida greco sermone.
latine interpretat᷑ lucida. eo qd̃

Expanded text:
sit domui. Idem et caementum a caedendo dictum, quod crasso lapide surgat. 2. Paries nuncupatus, quia semper duo sunt pares, vel tetragonum, sive hexagonum sit, qui se conspiciunt, ex pari erunt. Aliter enim structura facta deformis est. 3. Parietinas dicimus, quasi parietum ruinas. Sunt enim parietes stantes sine tecto, sine habitantibus. 4. Angulus, quod duos parietes in unum conjungat. Culmina dicta culmo tegebantur, ut nunc rustica, hinc tecti summitas culmen dicitur. Camere sunt volumina introrsum respicientia, appellate a curvoCampulon enim graece curvum est. Laquearia sunt, quae cameram subtegunt et ornant, quae et lacunaria dicuntur: principaliter autem lacus dicitur, ut Lucilius: resultant aedesque lacusque: cujus diminutio lacunar facit, ut Horatius: Neque aureum mea renitet in domo lacunar. Inde fit alia diminutio, lacunarium, et per antistichon laquearium Latine interpretatur lucida, eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa donator ex ea usũ fructuum
adhuc retinet. seruato cui donatum est
uire. Donatio directa id̾o nuncupat᷑:
quia & iure & usu statũ transit in
alterũ: nec ultra aliquid inde ad ius
donatoris retorquet᷑. Condiciones ꝓ¬
prie testiũ sunt: & dictȩ condiciones
a condicendo. quasi condictiones: qͥa
ñ ibi testis unꝰ uirat. s uł duo uł plu¬
res. Non enĩ in uniꝰ ore: s in duoꝵ
aut tͥum testiũ stat om̃e uerbum.
Item condiciones qͦd int̃ se conueniat
sermo testiũ: quasi condictiones.
Stipulatio ẽ ꝓmissio uł sponsio: un¬
de & ꝓmissores stipulatores uocant᷑
Dicta autẽ stipulatio ab stipula. Ue¬
teres enĩ quando sibi aliqͥd ꝓmitte¬
bant. stipulã tenentes frangebant:
quã iterum iungentes. sponsiones
sacramentũ: quia uiolare qͦd qͥsq
ꝓmittit. ꝑfidia ẽ
.xxu. De rebus.

Expanded text:
quod donator ex ea usum fructum quod donator ex ea usum fructum adhuc retinet, servato cui donatum est iure. Donatio directa ideo nuncupatur, quia et iure et usu statim transit in alterum, nec ultra aliquid inde ad ius donatoris retorquetur. Condiciones proprie testium sunt, et dictae condiciones a condicendo, quasi condiciones, quia non ibi testis unus iurat, sed duo vel plures. Non enim in unius ore, sed in duorum aut trium testium stat omne verbum. Item condiciones, quod inter se conveniat sermo testium, quasi condictiones. Stipulatio est promissio vel sponsio; unde et promissores stipulatores vocantur. Dicta autem stipulatio ab stipula. Veteres enim, quando sibi aliquid promittebant, stipulam tenentes frangebant, quam iterum iungentes sponsiones sacramentum, quia violare quod quisque promittit perfidiae est. De rebus
Abbreviated transcription (Latin):
ab eo quod placeat. Alii dicunt pac¬
tum ẽẽ quod uolens qͥsq facit: pla¬
citum uͦ etiam nolens compellitur.
ueluti quando qͥsq ꝑatus sit in iu¬
dicio ad respondendũ: quod nemo
potest dicere pactũ. s placitum.
Mandatũ dictũ: qͦd olim in cõmis¬
so negocio alt̃ alteri manũ dabat.
Natum uͦ quasi racionabile & re¬
ctum: unde & qͥ pollicetur dicit
rerũ commutatio. atq contractꝰ
ex conuenientia ueniens. Emptio
autẽ dicta: qͦd a me tͥ sit. Uendicio.
quasi uenundatitio: id ẽ a nun¬
dinis. Donatio ẽ: cuiꝰlibet rei tnͣs¬
actio. Dictã autẽ dicunt donatio¬
nem: quasi doni actionẽ: & dotẽ:
quasi do item. Precedente enim in
nuptiis donatione: dos sequitur.
Nam antiquus nuptiarũ erat ritꝰ.
qͦd se maritꝰ & uxor. inuicẽ emebat̃
ne uideret᷑ uxor. ancilla: sicut ha¬
bemꝰ in iure. Inde ẽ quod p̃cedente
donatione uiri: sequit᷑ dos uxoris.
Donatio usu fructuario ido dicit᷑

Expanded text:
ab eo quod placet. Alii dicunt Pacab eo quod placet. Alii dicunt Pactum esse quod volens quisque facit; ad Placitum vero etiam nolens compellitur, veluti quando quisque paratus sit in judicio ad respondendum; quod nemo potest dicere pactum, sed placitum. 20. Mandatum dictum, quod olim in commisso negotio alter alteri manum dabat. 21. Ratum vero quasi rationabile et rectum; unde, et qui pollicetur dicit: rerum commutatio, atque contractus ex convenientia veniens. 24. Emptio autem dicta, quod a me tibi sit; venditio quasi venundatio, id est a nundinis. Donatio est cuiuslibet rei transactio. Dictam autem dicunt donationem quasi doni actionem, et dotem quasi do item. Praecedente enim in nuptiis donatione, dos sequitur. Nam antiquus nuptiarum erat ritus quo se maritus et uxor invicem emebant, ne videretur uxor ancilla, sicut habemus in iure. Inde est quod praecedente donatione viri sequitur dos uxoris. Donatio usufructuaria ideo dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
titulũ eiusdem scͥpturȩ: codicellum
uocet. Sicut autẽ codicellus fit uice
testam̃ti: ita epła uice codicellorũ.
Crecio ẽ certus dierũ numerus. in qͦ
institutꝰ heres aut accipit heredita¬
tem. aut finito tempore crecionis ex¬
cluditur: nec lib̾um illi ẽ ultra ca¬
piende hereditatis. Crecio autem ap¬
pellata: quasi decretio. Idem decer¬
nere uł constituere: ut puta ille he¬
res mͥ esto. additurq cernitoq infra
dies tot. Adeundarũ autẽ heredita¬
tum. centesimꝰ statutꝰ erat dies: qͥb
ñ ẽẽt crecio addita. Eidei cõmissũ
dictũ: ut fiat qͦd a defuncto cõmitut᷑
Nam fides dicta: eo quod fiat: qͦd tamen
ñ in directis uerbis s p̃catiuis exposcit᷑.
Pactum dictt᷑. uit̾ partes ex pace con¬
ueniens scͥptura legib ac morib com¬
ꝓbata: & dictũ pactum quasi ex pa¬
ce factũ. ab eo qͦd est pango: unde
&e pepigte. Placitũ quoq similit̃:

Expanded text:
titulum eiusdem scripturae codicillum titulum eiusdem scripturae codicillum vocet. Sicut autem codicillus fit vice testamenti, ita epistola vice codicillorum. Cretio est certus dierum numerus, in quo institutus heres aut adit hereditatem, aut finito tempore cretionis excluditur, nec liberum illi est ultra capiendae hereditatis. Cretio autem appellata quasi decretio, id est decernere vel constituere, ut puta: 'ille heres mihi esto': additurque, 'cernitoque infra dies tot.' Adeundarum autem hereditatum centesimus statutus erat dies, quibus non esset cretio addita. Fideicommissum dictum, ut fiat quod a defunct203 Nam fides dicta, eo quod fiat: quod tamen non directis verbis, sed precativis exposcitur. 18. Pactum dicitur inter partes ex pace conveniens scriptura, legibus ac moribus comprobata; et dictum pactum, quasi ex pace factum, ab eo quod est pango, unde et pepigit. 19. Placitum quoque similiter
Abbreviated transcription (Latin):
si ñ latet. tam̃ si a p̃dictis ꝑsonis ñ ꝓferat᷑:
supprimi tam̃ uidetur. Nuncupatio ẽ:
quã in tabulis cerisq testator recitat di¬
cens. Hec ut in his tabulis cerisq scͥpta
sunt: ita dico. ita lego. itaq uos ciues
romanz testimoniũ mͥ ꝑhibete. Et hoc
dicit᷑ nuncupatio. Nuncupare ẽ enum:
palam nominare & confirmare. Lus
liberoꝵ est. conuigiũ sine liberis. in¬
uicem ꝓ loco pignorũ ħeditatis alt̾na
conscriptio. Codicellũ ut ueteres
aiunt. sine dubio ab auctore dictum:
qui hoc scͥpture genꝰ instituit. Est au¬
tem scͥptura nulla indigens sollemp¬
nitate uerboꝵ: s sola testatoris uo¬
luntate qualicũq scͥpture significa¬
tione exp̃ssa. Cuiꝰ beneficio uolunta¬
tib defunctoꝵ constat ẽẽ subuentũ.
ꝓpt̾ legalium uerboꝵ difficultatem.
aut certe ꝓpt̃ necessitatẽ adhiben¬
dorum sollempniũ. ita ut qͥ scribit

Expanded text:
si non latet, tamen si praedictis personis non proferatur, si non latet, tamen si praedictis personis non proferatur, supprimi tamen videtur. Nuncupatio est, quam in tabulis cerisque testator recitat, dicens: 'Haec ut in his tabulis cerisque scripta sunt, ita dico, ita lego: itaque vos, cives Romani, testimonium mihi perhibete,' et hoc dicitur nupalam nominare, et confirmare. 13. Jus liberorum est conjugum sine liberis invicem loco pignorum haereditatis alterna conscriptio. 14. Codicillum, ut veteres aiunt, sine dubio ab auctore dictum, 202 qui hoc scripturae genus instituit. Est autem scriptura nulla indigens solemnitate verborum, sed sola testatoris voluntate qualicunque scripturae significatione expressa; cujus beneficio voluntatibus defunctorum constat esse subventum propter legalium verborum difficultatem, aut certe propter necessitatem adhibendorum sollemnium, ita ut qui scribit
Abbreviated transcription (Latin):
alloquia scribebantur. Unde & portito¬
tum iuris ciuilis est: quinque testiũ
subscͥptione firmatũ. T estamentũ
iuris p̃torii est. septem testiũ signis si¬
gnatum : s illud apud ciuies fit inde
ciuile: istud apud p̃tores. inde zuris
p̃torii. Testam̃tum autẽ signare nota¬
re est id est ut notũ sit quod scͥptum ẽ
Holographum testam̃tum est manu
auctoris totũ conscͥptum: atq subscͥp¬
tum: unde & nom̃ accepit. Greci enim
rritũ testamentũ est. si is qui testatꝰ ẽ
capite diminutꝰ est: aut si ñ rite fac¬
tum sit. Inofficiosũ testamentũ ẽ:
quod frustra liberis exheredatis si¬
ne officio naturalis pietatis. in extra¬
neas ꝑsonas redactum ẽ. Ruptum
testamentũ inde uocatũ: eo quod
nascente postumo. neq exheredato
nominatim neq herede instititto di¬
rumpitur. Suppressũ testamentũ
ẽ: quod in fraude heredũ uł lega-¬
torioꝵ seu lib̾torum ñ est palam ꝓlatũ. Aͦd

Expanded text:
alloquia missitabant. Unde et portitoalloquia missitabant. Unde et portitotum iuris civilis est quinque testium subscriptione firmatum. Testamentum iuris praetorii est septem testium signis signatum: sed illud apud cives fit, inde civile; istud apud praetores, inde iuris praetorii. Testamentum autem signare notare est, id est ut notum sit quod scriptum est. Holographum testamentum est manu auctoris totum conscriptum atque subscriptum; unde et nomen accepit. Graeci enim Inritum testamentum est, si is qui testavit capite diminutus est, aut si non rite factum est. Inofficiosum testamentum est, quod frustra liberis exheredatis sine officio naturalis pietatis in extraneas personas redactum est. Ruptum testamentum inde vocatur, eo quod nascente postumo, neque exheredato nominatim, neque herede instituto, disrumpitur. Suppressum testamentum est, quod in fraude heredum vel legatariorum seu libertorum non est palam prolatum: quod
Abbreviated transcription (Latin):
dicium sibi placitos allegat:
ne cui sit postea liberũ aut dissimu¬
lare aut subtrahere se: unde &e alle¬
gati appellant᷑. Item testes dicti: qͦd
destamento adhiberi solent. sicut si¬
gnatores qͦd testamentũ signant.
xxiiii. De instrumentis legalibꝰ.
oluntas: generale nom̃ om̃ium
legaliũ instrumentoꝵ. Quȩ qͥa
ñ u s uoluntate ꝓcedit: id̾o tale
nom̃ accepit. Cestamentũ uocatũ:
quia nisi testator mortuus fuerit:
nec confirmari potest. nec sciri qͥd
in eo scriptũ sit: quia clausũ & ob¬
signatum ẽ. Q inde dictũ testam̃tũ:
quia ñ ualet nisi post destatori⁊
sane in scͥpturis scĩs ñ hoc solum dictt᷑ qͦd
ñ ualet nisi testatorib mortuis: s omne
pactum & placitũ testamentũ uocabãt.
Nam laban & iacob testamentĩ fecerunt.
quod utiq etiam int̾ uiuos ualeret: & in¬
disposuerunt. hoc est pactũ: & innume¬
rabilia talia. Cabulȩ testamenti ideo
appellate sunt: quia ante carte & mem

Expanded text:
dicium sibi placitis alligat, ne cui sit postea liberum aut dissimulare aut subtrahere se; unde et alligati appellantur. Item testes dicti quod testamento adhiberi solent; sicut signatores, quod testamentum signant. § 24 De instrumentis legalibus. Voluntas generale nomen omnium legalium instrumentorum; quae quia non vi, sed voluntate procedit, ideo tale nomen accepit. Testamentum vocatur quia, nisi testator mortuus fuerit, nec confirmari potest nec sciri quid in eo scriptum sit, quia clausum et obsignatum est; et inde dictum testamentum, quia non valet nisi post testatoris sane in Scripturis sanctis non hoc solum dicitur, quod non valet nisi testatoribus mortuis, sed omne pactum et placitum testamentum vocabant. Nam Laban et Iacob testamentum fecerunt, quod utique etiam inter vidisposuerunt,' hoc est, pactum; et innumerabilia talia. Tabulae testamenti ideo appellatae sunt, quia ante chartae et m
Abbreviated transcription (Latin):
tri temꝑamentũ. ut flexibile eẽt¬
& ductile qui dũ admissus fuisset
ad cesarem. porrexit fialam cesari.
qmͣ ille indignatus in pauim̃tũ
proiecit. Artifex autẽ sustulit
fialã de pauimento quȩ complicu¬
correxit. Hoc facto cesar dixit ar¬
tifici. Nunquid alius seit hãc condi¬
turã uitroꝵ: Postqmͣ ille iurans
negauit alterũ hoc scire. iussit
illum cesar decollari. ne dum hoc
cognitũ staret. aurũ pluto hab̾et᷑.
& omniũ metalloꝵ precia abstra¬
herent᷑. Et reuera quia si uasa
uitrea non frangerent᷑. meliora
eẽnt qmͣ aurũ & argentum.
De me

Expanded text:
tri temperamentum, ut flexibile esset ettri temperamentum, ut flexibile esset et ductile. Qui dum admissus fuisset ad Caesarem, porrexit phialam Caesari, quam ille indprojecit. Artifex autem sustulit phialam de pavimento, quae complicavphialam correxit. Hoc facto, Caesar dixit artifici: Nunquid alius scit hanc condituram vitrorum? Postquam ille jurans negavit alterum hoc scire, jussit illum Caesar decollari, ne dum hoc cognitum fieret, aurum pro luto haberetur, et omnium metallorum pretia abstraherentur; et revera, quia si vasa vitrea non frangerentur, melius essent quam aurum et argentum. De me
Abbreviated transcription (Latin):
ficinis. & aliud flatu figuratur.
aliuidtorno terit᷑. aliud argenti mͦ
celatur. Tinguitur etiam multis
modis ita ut iacinctos saphirosq
& iurides imitetur. & onices uł
aliarũ gemiarũ colores. neq ẽ
alia speculis aptior mat̾ia. uel
picturȩ accõmodatior. Maximꝰ
pulit. Uitrum. olim fiebat &
initalia & ꝑgallias & hispaniã.
arena alba mollissima pila mo¬
laq terebatur. de hinc miscebat᷑
trib partib nitri pondere & men¬
sura. ac liquatũ in alias forn aces
tranffundebat᷑. quȩ massa uocabat᷑
admonitrũ. atq hȩc recocta fiebat
uitrũ purũ & candidũ. Ingenere
uitri & obsiarius lapis annume¬
ratur. Est autẽ uirens interdũ
& niger. aliqñ & translucidus.
crassiorem uisu & inspeculis pari¬
etum ꝓ imagine umbras reddente
geminas ex eo multi faciunt. ħc
lapide & iindia & italia & ad
occeanũ & inhispania nasci tra-¬
dunt. fertur autẽ subtib̾io cesare
quenda artificem excogitasse ui-¬

Expanded text:
ficinis, et aliud flatu figuratur, ficinis, et aliud flatu figuratur, aliud torno teritur, aliud argenti modo caelatur. Tinguitur etiam multis modis, ita ut iacinthos sapphirosque et virides imitetur et onyches vel aliarum gemmarum colores; neque est alia speculis aptior materia vel picturae adcommodatior. Maximus pulit vitrum. Olim fiebat et in Italia, et per Gallias et Hispaniam arena alba mollissima pila molaque terebatur. Dehinc miscebatur tribus partibus, nitri pondere vel mensura, ac liquata in alias fornaces transfundebatur, quae massa vocabatur ammonitrum; atque haec recocta fiebat vitrum purum et candidum. 5. In genere vitri et obsidianus lapis annumeratur. Est autem urens interdum, et niger aliquando, et translucidus crassiore visu, et speculis parietum pro imagine umbras reddente: gemmas ex eo multi faciunt. Hunc lapidem et India et in Italia, et ad Oceanum in Hispania nasci tradunt. 6. Ferunt autem sub Tiberio Cquendam artificem excogitasse vi
Abbreviated transcription (Latin):
dictum quod ui sui ꝑspicui¬
tate transluceat. In aliis enĩ metalł
quicquid intrinsecus continetur
absconditur. inuitro uͦ quilibet
liquor ł species qualis ẽ interius
talis ext̾ius declarat᷑ ⁊ qͦdãmͦ clausus
patet. Cuius origo hȩc fuit. In par¬
de syrie quȩ fenicis uocatur. finiti¬
ma iudee circa radicem montis
carmeli palus ẽ ex qua nascitur
belus amnis quinq miliũ passu¬
um spacio inmare fluens: iuxta
ptolomaidã. Cuiꝰ arene decurren¬
te fluctu. a sordib eluunt᷑. Hinc
fama ẽ pulsa naue meccatoꝵ nitͥ.
cum sparsim ꝑlitus epulas ꝑarent.
nec eent ꝓ attollendis uasis lapides.
glebas nitri naui subdiderunt.
Q uib accensis ꝑmixta arena littoris
translucentis noui liquoris fluxis¬
se riuos. & hanc fuisse originẽ
intri. Mox autẽ ingeniosa soller¬
dia non fuit contenta solo nitro.
s & alus mixturis hanc artem
nitro. continiusq form acib ut es
liquatur. masseq fiunt. P ostea
ex massis rursus funditur in of¬

Expanded text:
dictum quod visui perspicuitate transluceat. In aliis enim metallis quidquid intrinsecus continetur absconditur; in vitro vero quilibet liquor vel species qualis est interius talis exterius declaratur, et quodammodo clausus patet. Cuius origo haec fuit. In parte Syriae, quae Phoenice vocatur, finitima Iudaeae circa radices montis Carmeli palus est, ex qua nascitur Belus amnis, quinque milium passuum spatio in mare fluens iuxta Ptolomaidem, cuius arenae de torrente fluctu sordibus eluuntur. Hic fama est pulsa nave mercatorum nitri, cum sparsim per litus epulas pararent, nec essent pro adtollendis vasis lapides, glebas nitri e nave subdiderunt; quibus accensis permixta arena litoris, translucentes novi liquoris fluxisse rivos: et hanc fuisse originem vitri. Mox, ut est ingeniosa sollertia, non fuit contenta solo nitro, sed et aliis mixturis hanc artem nitro continuisque fornacibus ut aes liquatur, massaeque fiunt. Postea ex massis rursus funditur in of
Abbreviated transcription (Latin):
sit pater & sp̃s sc̃s sapientia. & uirtꝰ &
lum̃. & lux: ꝓpͥe tam̃ his nominibus
filiꝰ nuncupatur. Splendor autẽ ap¬
pellatur: ꝓpt̾ qͦd manifestat. Lum̃.
qͥa illuminat. Lux: qͥa ad ueritatẽ
contemplandã cordis ocłos reserat. Sol:
qͥa illuminato Oriens: qͥa luminis
fons. & illustrator rerũ est. & qͦd oriri
sitientes. Ipse qͦ alpha & .co. Alpha
enĩ litterarũ: sicut & filiꝰ dĩ. Ipse enĩ
se pͥncipium uideis int̾rogantib ẽẽ
respondit. Unde etiam ioħs in apoca¬
lypsin ꝓpͥe ipsam litterã ponens: ait.
Primꝰ: quia ante eũ nichil est. Nouis¬
simꝰ: quia iudiciũ nouissimũ ipse¬

Expanded text:
sit Pater et Spiritus sanctus sapientia et virtus et sit Pater et Spiritus sanctus sapientia et virtus et lumen et lux, proprie tamen his nominibus Filius nuncupatur. Splendor autem appellatur propter quod manifestat. Lumen, quia inluminat. Lux, quia ad veritatem contemplandam cordis oculos reserat. Sol, quia illuminator. 27. Oriens, quia luminis fons, et illustrator est rerum, et quod oriri sitientes. Ipse quoque Α, et Ω; alpha enim litterarum, sicut et Filius Dei; ipse enim se principium Judaeis interrogantibus esse respondit. Unde et Joannes, in Apocalypsi, proprie ipsam litteram ponens ait: Primus, quia ante eum nihil est: novissimus, quia judicium no
Abbreviated transcription (Latin):
habebimꝰ. Os d̃i est: quia uerbũ eiꝰ ẽ.
Nã sicut ꝓ u̾bis que ꝑ linguã fuint
sepe dicimꝰ illa & illa lingua: ita &¬
ꝓ c̃i uerbo os ponit᷑: quia mos ẽ ut
ore u̾ba forment᷑. Uerbũ autẽ ido
dicitur: quia ꝑ eũ pater omĩa condi¬
dit. siue iuissit. Ueritas. qͥa ñ fallit:¬
s tͥbuit qͦd ꝓmisit. Uita: quia cre¬
auit. Imago dr: ꝓpt̃ parem simili¬
tudinem patris. Eigura est: qͥa suscipienᷤ
formam serui.  oꝑum uirtutumq
similitudine. patris in se imaginẽ atq
iminsam magnitudinẽ designauit.
Uanus di est: qͥa omĩa ꝑ ipsũ facta sunt.
Hinc & dextera: ꝓpt effectũ oꝑis totius
creature quȩ ꝑ ipsũ formata est. Bra¬
chium: quia ab ipso om̃ia continent᷑.
Uirtus. ꝓ eo qͦd omnẽ potestatẽ pabͥs in
semet ipso habeat: & omnẽ celi derreq
creaturã gub̃net. contineat. atq regat.
Sapientia: ꝓ eo qͦd reuelet mysteria sci¬
enciȩ & archana sapientie. S tam̃ cũ

Expanded text:
abemus. Os Dei est, quia verbum est ejus. Nam sicut pro verbis, quae per linguam fiunt saepe dicimus illa vel illa lingua, ita pro verbo Dei ponitur os, quia mos est ut ore verba formentur. Verbum autem ideo dicitur, quia per eum omnia Pater condidit sive jussit. Veritas, quia non fallitsed tribuit quod promisit. Vita, quia creavit. Imago dicitur propter parem similitudinem Patris. Figura est, quia suscipiens formam servi operum virtutumque similitudine Patris in se imaginem atque inmensam magnitudinem designavit. Manus Dei est, quod omnia per ipsum facta sunt. Hinc et dextera propter effectum operis totius creaturae, quae per ipsum formata est. Brachium, quia ab ipso omnia continentur. Virtus, pro eo quod omnem potestatem Patris in semetipso habeat, et omnem caeli terraeque creaturam gubernet, contineat atque regat. Sapientia, pro eo quod ipse revelet mysteria scientiae et arcana sapientiae. Sed tamen cum
Abbreviated transcription (Latin):
ueniens humilis offendunt in eũ in¬
creduli hoĩes: & factꝰ est petra scanda
uł qͥa suꝑ eũ catholica eccłia constru¬
cta est. Nam & xp̃e. agnus ꝓ inno¬
centia. & ouis ꝓpt ꝑacientiã. se arieᷤ

Expanded text:
veniens humilis offenderunt in eum inveniens humilis offenderunt in eum increduli homines, et factus est petra scandalvel quia super eum catholica Ecclesia constructa est. Nam et Christus Agnus pro innocentia; et Ovis propter patientiam; et Aries
Abbreviated transcription (Latin):
pendit. O ponsus. qͥa descendens e¬
menti eẽnt duo in carne una. An
magni consilii angłs legitur: dum¬
caro factũ. Unde & idem dicit. Ego
a patre exiui: & ueni in h̃c mundũ.
Homo autẽ dicitur: qͥa natꝰ est. Pro¬
pheta: qͥa futura reuelauit. Sacer
dos: quia ꝓ nobis se obtulit. Pastor:
quia custos. Magist̃: qͥa ostensor.
ararenus uͦ: a loco. Nazareus a
merito. id est sc̃s. siue mundus: quia
peccatum ñ fecit. Siqͥdem & de aliis
inferiorib reb nominũ species ad se
traxit xp̃c: ut faciliꝰ intelligatur.
icit᷑ enim panis: qͥa caro. U itis:
qͥa sanguine ipsiꝰ redempti sumus.
Flos: quia electꝰ. Uia: quia ꝑ ipsũ
ad dm̃ imꝰ. Ostiũ: quia ꝑ ipsũ ad
d̾m ingreduur.¶Nons: qͥa fortis.
Petra: quia firmitas ẽ credentium.
Lapis angularis: uł qͥa duos pari¬
etes e diu̾so id est de circũcisione
& p̃pucio uenientes in unã fabricã eccl̃ie
iungit. uł quod pacẽ in se angłis &
hominib facit. Lapis offensionis: qr

Expanded text:
gerit. Sponsus, quia de coelo descesent duo in carne una. Angmagni consilii angcaro factum, unde et idem dicit: Ego a Patre exivi, et veni in hunc mundum . 36. Homo autem dicitur, quia natus est. Propheta, quia futura revelaviostiam se obtulit. Pastor, quia custos. Magister, quia ostensor. Nazarenus vero a loco. Nazareus a merito, id est sanctus sive mundus, quia peccatum non fecit. Siquidem et de aliis inferioribus rebus nominum species ad se trahit Christus, ut facilius intellegatur. Dicitur enim Panis, quia caro. Vitis, quia sanguine ipsius redempti sumus. Flos, quia electus. Via, quia per ipsum ad Deum imus. Ostium, quia per ipsum ad Deum ingredimur. Mons, quia fortis. Petra, quia firmitas est credentium. Lapis angularis, vel quia duos parietes e diverso, id est de circumcisione et praeputio, venientes in unam fabricam Ecclesiae iungit, vel quod pacem in se angelis et hominibus facit. Lapis offensionis, quia
Abbreviated transcription (Latin):
atq credendus ñ dubitat᷑. Omousyon
similis substantiȩ: qͥa qualis ds. dalis
est & ymago eiꝰ. Inusibilis d̾s: & yma¬
go unuifibilis. Principiũ: eo quod ab
ipso sunt om̃ia: & qͥa ante eũ nichil.
inis. uł quia dignatꝰ est in fine tẽpoꝵ
humilĩt in carne nasci & mori. & iu¬
diciũ nouissimũ ipse susciꝑe: uł qͥa
qͥcqͥd agimꝰ ad illũ referimꝰ: & cũ ad

Expanded text:
atque credendus non dubitatur. Homoeusion, atque credendus non dubitatur. Homoeusion, similis substantiae, quia qualis Deus, talis est et imago eius. Invisibilis Deus et imago invisibilis. Principium, eo quod ab ipso sint omnia, et quia ante eum nihil. Finis, vel quia dignatus est in fine temporum humiliter in carne nasci et mori, et iudicium novissimum ipse suscipere, vel quia quidquid agimus ad