comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯgnitio. & affectus .i. ꝯstantia uel firmitas credendi.
Secundũ ognitionẽ. fides crescit qͥndo erudit᷑ adscientiam.
Secundũ affectum crescit. qͣndo ad deuotionẽ excitatur &
roboratur ad ꝯstantiam. Quorũdam fides ꝯgnitione mag.¬
na est affectu parua. Quorũdam uero affectu magna.
ꝯgnitione parua. Alii fidem & ognitione & affectu mag.¬
nam habent Alii & ꝯgnitione & affectu paruã. Uerũp¬
tam̃ affectum magnam infide mag̾̃ laudabilem. ẽẽ. qͣm
ꝯgnitionẽ magnã. dñs manifeste ostendit. ubi fidem gra-¬
no synapis ꝯparauit. qͦo qͣntitate quidem paruũ sinõ fer¬
uore. Hinc mulieri cananee parum ad huc quidẽ scienti.
sed muitum ꝯfitenti dictum. ẽ. Mulier magna. ẽ. fides
tua. Illa namo apud dm̃ fides magna reputat᷑. que & si
minus iugeat scientia ꝑ ꝯstantiam tam̃ fortis ostenditur.
Cum gͦ fides ꝯgnitione crescit adiuuatur. Oum uͦ affec-¬
tu crescit ꝓmeret᷑. Item. Scd̃m increm̃ta fidei tria gene-¬

Expanded text:
gnitio et affectus, id est constantia vel firmitas credendi. Secundum cognitionem fides crescit, quando eruditur ad scientiam. Secundum affectum crescit, quando ad devotionem excitatur et roboratur ad constantiam. Quorumdam fides cognitione magna est; affectu parva. Quorumdam vero affectu magna, cognitione parva. Alii fidem et cognitione et affectu magnam habent. Alii et cognitione et affectu parvam. Verumtamen affectum magnum in fide magis laudabilem esse quam cognitionem magnam Dominus manifeste ostendit ubi fidem grano sinapis comparavit, quod quantitate quidem parvum est sed non fervore. Hinc mulieri Chananeae parum quidem adhuc scienti sed multum confidenti, dictum est: Mulier magna est fides tua . Illa namque apud Deum fides magna reputatur, quae etsi minus vigeat scientia, per constantiam tamen foris ostenditur. Cum ergo fides cognitione crescit, adjuvatur, cum vero affectu crescit promeretur. Item secundum incrementum fidei, tria gene
Abbreviated transcription (Latin):
ia uero illi ꝓuiolentiam nocere non potuit aofraud ẽ
se quertit. ut dolo hominẽ suꝑplantaret quẽ uirtute supare ñ posset.

Expanded text:
i per violentiam nocere non poterat, ad fraudem se convertit, ut dolo hominem supplantaret, quem virtute superare nequiret.
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ uite inferioris inquausq adtempꝰ diffinitũ hom o
manere debuerat: donec celesti ac uere inmortali uita suꝑ in¬
duceret᷑. & post ꝑactam obedientiã ad p̃miũ obedientie sue
mortis int̾positiõe transferet᷑. hoc magis rationi ꝯsentaneũ
& fide aignum uidetur. qͦdsicut inac uita mortali aliis ꝑmortem
discedentib. alũ ꝑnatiurtuatẽ uicturi succedunt. itaquoq tunc p¬
cedentib post t̾minũ buiꝰ uite temporalis. ad uitam et̃nam tns¬
latiꝰ hũ hũ qui exeis fuissent nati decedentib succeclerent ꝙ ipsi
queq tempora sua impleturi. & obedientiam seruaturi. donec
tandem numerus. aduitam predestinatorũ impleret᷑. & tempꝰ
huic inferiori uite ingenere humano deputauit consumares:¬

Expanded text:
us vitae inferioris in qua usque ad tempus definitum homo manere debuerat, donec coelesti ac vere immortali vita super indueretur, et post peractam obedientiam ad praemium obedientiae sine mortis interpositione transferretur, hoc magis rationi consentaneum et fide dignum videtur, quod sicut in hac vita mortali aliis per mortem decedentibus alii per nativitatem victuri succedunt, ita quoque tunc praecedentibus post terminum hujus vitae temporalis ad vitam aeternam translatis, hi qui ex eis nati fuissent, decedentibus succederent; et ipsi quoque tempora sua impleturi et obedientiam servaturi donec tandem numerus ad vitam praedestinatorum impleretur, et tempus huic inferiori vitae genere humano deputatum consummare
Abbreviated transcription (Latin):
actus. ẽ. homo adimaginẽ & similitudinẽ dei. quia ĩ
anuma potior parserat hominis. uel potius ipse ħ̃o
erat fuit unago & similitudo dei. Imago secundũ rõnẽ.

Expanded text:
actus est homo ad imaginem et similitudinem Dei, quia in anima quae potior pars est hominis, vel potius ipse homo erat fuit imago et similitudo Dei. Imago secundum rationem,
Abbreviated transcription (Latin):
& affectus .i. ꝯstantia uel firmitas credendi. In altero
ꝯ̃stat quia ipsa illud. ẽ. In alt̾o ꝯstat quia ipso in illo .e. In
affectu enim substantia ficiei inuenitur. In ꝯgnitione matia.
alud. ẽ. enim fides qua creditur. In affectu inuenitur fides. In

Expanded text:
 affectus, id est constantia vel firmitas credendi. In altero constat quia ipsa illud est; in altero constat quia ipsa in illo est. In affectu enim substantia fidei invenitur; in cognitione, materia. Aliud enim est fides qua creditur; et aliu
Abbreviated transcription (Latin):
pulcrum uisu. & aduescendũ suaue. & tulit de frustu enis. & ꝯ¬
medit. Pmũ ꝑsuꝑbiam & auaritiam uidere consensit post in
insu sp̃ẽm ꝯgnouit. Deinde insp̃e suauitatẽ dep̃hendit. ꝑsua¬
uitatem autem in ꝯcupiscentiam gule exarsit. Nouissime autẽ
seruiendum peccato seuendidit. postea n̾on ꝓpͥa delectatione euic-¬

Expanded text:
pulchrum visu et ad vescendum suave, et tulit de fructu ejus et cpulchrum visu et ad vescendum suave, et tulit de fructu ejus et comedit . Primum per superbiam et avaritiam videre consensit, postea in visu speciem agnovit, deinde in specie suavitatem apprehendit. Per suavitatem autem in concupiscentiam gulae exarsit, novissime per ro pretio ad serviendum peccato se vendidit, postea propria delectatione evic
Abbreviated transcription (Latin):
Ocͥo autem suꝑbiam & auaritiam in originali peccato pͥusqm
gule uitium mentẽ hominis deceptam obtinuisse dicimus. qͥa
nisi pͥus mulier id qͦd ꝓmittebatur appet̾et nequaꝙͣ postmo¬
dum in eo qͦd suadebatur assensum p̃buisset. S quia pͥus per¬
uerse delectata. ẽ. inꝑmissione: post modũ stuite assensũ p̃buit.
in ꝑsuasione. Pͥmũ eñ ꝓmissam excellentiam ꝑsuꝑbiã appetiit
deince ꝑmissam habundantiam. ꝙ quaus talem excellentiã
deb̾ebat ꝑauaritiam ꝯcupiuit. Postremo ut hec duo ꝓuoto
obtinere mereret᷑. cibum uetitum gule uitio corrupta gusta¬
re ꝯsensit. Pmũ quidem ꝯsensit ꝓpt̾ alia quedilexit postea
respiciens & ꝯcupiscibile uidens. tantum inꝯcupiscentiã exarsit.
tate allesta seuendidit. Ingula autem postea delectata. libent̾
iam gratis seruire cepit. Nam cum amore ꝓmissionis pͥns mens
stuita siecteret᷑. Uidit inquit scͥptura milier lignum qͦd eẽt

Expanded text:
co autem superbiam et avaritiam in originali peccato priusquam gulae vitium mentem hominis deceptam obtinuisse dicimus; quia nisi prius mulier id quod promittebatur appetivisset nequaquam postmodum in eo quod suadebatur assensum praebuisset. Sed, quia prius perverse delectata est in promissione, postmodum stultum assensum praebuit in persuasione. Primum enim promissam excellentiam per superbiam appetiit; deinde promissam abundantiam et qualis talem excellentiam decebat per avaritiam concupivit. Postremo ut haec duo pro voto obtinere mereretur cibum vetitum gulae vitio corrupta gustare consensit. Primum quidem consensit propter alia quae dilexit; postmodum respiciens et concupiscibile videns tantum in concupiscentiam exarsit, tate allecta se vendidit; in gula autem postea delectata libenter jam gratis servire coepit. Nam cum amore promissionis prius mens stulta flecteretur: Vidit, inquit Scriptura, mulier lignum quod esset
Abbreviated transcription (Latin):
& adduntur precepta. & ꝓhibitionis. & sunt ipsa quoq signa &
demonstrationes uoluntatis sũme. & complaciti et̾ni ꝑapproba¬
tionem. & dilectionẽ. non similia quidem signa pͥorib s demons¬
trationẽs tm̃ & significationes approbationis & ꝯplaciti in eo qubd
bonum sit. & non ineo quidẽ. ẽẽ. bonũ sit siue bonũ ipsum. siue
malũ sit. & ideo significant ipsa. non hoc quidẽ quid insũma sit
uoluntate ᷤ fiat. seͥo qͥd inꝯplacite & approbatione sit. si fiat. &
tam̃ utrũq uoluntatis. ẽẽ. & hoc bonũ. eẽ. etiam si nonfiat uid̾
autẽ sic bonũ. ẽẽ. ut fiat.¬

Expanded text:
quoque signa et demonstrationes voluntatis summae et complaciti aeterni per approbationem et dilectionem; et non similia quidem signa prioribus, sed demonstrationes tantum et significationes approbationis et complaciti in eo quod bonum sit; et non in eo quid esse bonum sit, sive bonum ipsum sive malum sit. Et ideo significant ipsa non hoc quidem quod in summa sit voluntate, ut fiat, sed quid in complacito et approbatione sit si fiat; et tamen utrumque voluntatis esse et hoc bonum esse etiam si non fiat: illud autem sic bonum e
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽt. de om̃i inquit ligno paradisi comede. De ligno uero scientie
boni & mali ne ꝯmedas. Ut scilicet pus infirmitatẽ sensus hu¬
mani ꝑꝯcessionẽ ꝯsolaret᷑ ne forte postea adpħbitionẽ t̾reretur.
Sigͦ homo inhac obedientia ꝑstitisset post tempꝰ diffinitũ adeo ad
illud bonũ. qͦd ei incelis p̃paratũ fuerat. sine mortis dolore trans¬
ferre debuisset. cum omĩ ꝓle sua post ipsum subseq̃ntẽ inꝯsor¬
tio heatorũ angłoꝵ uita celestis sine fine incturus.

Expanded text:
 ipsa esset pura. De omni, inquit, ligno paradisi comede; de ligno vero scientiae  ipsa esset pura. De omni, inquit, ligno paradisi comede; de ligno vero scientiae boni et mali ne comedas , ut scilicet prius infirmitatem sensus humani per concessionem consolaretur, ne forte postea ad prohibitionem terreretur. Si ergo homo in hac obedientia perstitisset, post tempus definitum a Deo ad illud bonum quod ei in coelis praeparatum fuerat sine mortis dolore transferri debuisset cum omni prole sua post ipsum subsequente in consortio beatorum angelorum vita coelesti sine fine victurus.
Abbreviated transcription (Latin):
non scd̃m p̃ceptionẽ. nediabolus posset obedientiã hominis
calumpmari & in uno tm̃ non inplurib. ne mobedientia ip̃a
ualeret ab homine excusari. Si enim dixisset d̃s homini. ut delig¬
no scientie boni & mali manderet. haberet diabolus aduersus ho-¬
minem aliquio qͦd dicere posset quia uidelicet in exertatione
manclati mag̃ ꝯmodum suũ quam p̃ceptũ creatoris sui respexiss
& adꝑficiendum id qͦd p̃ceptum fuerat. non amore ddei. s dilectione
cibi ductus fuisset. Rursum simuͥta de his qui naturalit̾ ꝯcessa
fuerant. ds̃ homini ꝓhibuisset & pauca ꝯcessisset p̃uaricatiõis
sue homo aduersus dm̃ excausationẽ habere uideret᷑. ꝓeo qͦd neces¬
sitate magis qmͣ uoluntate ad p̾uaricationẽ inpulsus: ddemonstra¬
ret᷑. ꝓptẽa ds hominẽ ad exꝑiendam obedientiã mandato informãs
multa ꝯcessit & pauca ꝓhibuit. ut ipsa obedientia eẽt libera: & q̃

Expanded text:
non secundum praeceptionem ne diabolus posset obedientiam hominis non secundum praeceptionem ne diabolus posset obedientiam hominis calumniari, et in uno tantum non in pluribus; ne inobedientia ipsa valeret ab homine excusari. Si enim dixisset Deus homini ut de ligno scientiae boni et mali manducaret, haberet diabolus adversus hominem aliquid quod dicere posset, quod videlicet in exsecutione mandati commodum suum magis quam praeceptum creatoris sui respexisset, et ad perficiendum id quod praeceptum fuerat non amore Dei, sed delectatione cibi adductus fuisset. Rursum si multa de his quae naturaliter concessa fuerant Deus homini prohibuisset, et pauca concessisset, praevaricationis suae homo adversus Deum excusationem habere videretur, pro eo quod necessitate magis quam voluntate ad praevaricationem impulsus demonstraretur. Propterea Deus hominem ad experiendam obedientiam mandato informans multa concessit et pauca prohibuit ut ipsa obedientia esset libera, et q
Abbreviated transcription (Latin):
repugnantia mandatorũ suoꝵ quecũq: pars adeffectũ duc̃ẽt᷑
hominẽ in necessitatẽ p̃uaricationis p̃citaret. cum deduobus
ꝯtrarũs alt̾um sine alt̾ius transgressione impleri nonposset.
Oportuit gͦ ut deꝯcessione naturali p̃ceptum discipline sum̃et᷑
qͥa solũmodo meritũ. eẽ. potuit. ubi liberum arbitͥum fuit. &¬
ubi homo adutrũlibet se ꝓuoto inclinare poturt. Sic tam̃ opor.¬
tebat ut de ip̃sa ꝯcessione p̃ceptum discipline sumeret᷑. qͣtinus
ꝑ p̃ceptum ꝯcessio. ipsa non mutaret᷑ .i. ut p̃ceptum naturã rei
dequa debuerat. noncorrumꝑet. neq contra pͥmũ institutum
uite humane noxiam faceret. quatinus sola inobedientia p̃-¬
uaricatori non ipsuis inqua p̃uaricabat᷑ nat᷑a rei nosceret. Cũ
autẽ deconcessione naturali p̃ceptum discipline formandum
fuisset ꝯgruũ magis fuit mag̃ ut secũdũ ꝓhibitionẽ hoc fieret

Expanded text:
repugnantia mandatorum ejus quaecunque pars ad effectum duceretur repugnantia mandatorum ejus quaecunque pars ad effectum duceretur hominem in necessitatem praevaricationis praecipitaret, cum e duobus contrariis alterum sine alterius transgressione implere non posset. Oportuit ergo ut de concessione naturali praeceptum disciplinae sumeretur, quia solummodo meritum esse potuit ubi liberum arbitrium fuit, et ubi homo ad utrumlibet se pro voto inclinare potuit. Sed tamen oportebat ut de ipsa concessione praeceptum disciplinae sumeretur, quatenus per praeceptum concessio ipsa non mutaretur, id est ut praeceptum naturam rei de qua fieri debebat non corrumperet, neque contra primum institutum vitae humanae noxiam faceret, quatenus sola inobedientia praevaricatori non ipsius in qua praevaricabatur rei natura noceret. Cum autem de concessione naturali praeceptum disciplinae formandum fuisset congruum fuit magis ut secundum prohibitionem hoc fieret
Abbreviated transcription (Latin):
uitam suꝑiorẽ obtinendam. meritũ illiforet. si aut: uitaret huic
uite noxia. aut que salubria sunt appet̾ẽt. siue adutrumlibet¬
medus ut̾etir. qm̃ iihis om̃ib non tam p̃cipientis affectum. qmͣꝯ
modum obedientis attenderet. Itaq ut bomo secuniciũ hanc uitã
aliquid meteret᷑ uecessarium fuit ut p̃cepto nature. p̃ceptũ dis¬
cipline ad deret᷑. & ut inipsius p̃cepti ȩxectione. homo non tam p̃¬
cepti utilitatem. qm̃ p̃cipientis dilectionẽ amplecti ꝓbaretur. S
quid erit ampluis. qͦo ad ex̾iendam obedientiam hominis illus
p̃cipiatur. cum totum qͦd aduitam ꝑtinet humanã inp̃cepto na¬
ture. ꝯtineat᷑. Quetunq enĩ ꝓpt̾ hominem facta sunt. aut neces¬
saria uite humane sunt. & ꝑtinent adp̃ceptionẽ. aut noxia &
ꝑtinerent ad ꝓhibitionẽ. aut media. & ꝑtinent adꝯcessionem.
Siuero ĩnutr olibet mutaret mandatũ ut uel necessaria ꝓhibe.¬
ret nel. noria p̃ciꝑet. nat᷑am a se factam in iuste lederet. & in

Expanded text:
vitam superiorem obtinendam meritum illi foret, si aut vitaret huic vitae noxia, aut quae salubria sunt appeteret, simediis uteretur; quoniam in his omnibus non tam praecipientis affectum quam commodum obedientis attenderet. Itaque ut homo super hanc vitam aliquid mereretur, necessarium fuit ut praecepto naturae praeceptum disciplinae adderetur; et ut in ipsius praecepti exsecutione homo non tam praecepit utilitatem quam praecipientis dilectionem amplecti probaretur. Sed quid erit amplius quod ad experiendam obedientiam hominis illi praecipiatur, cum totum quod ad vitam pertinet humanam, in praecepto naturae contineatur? Quaecunque enim propter hominem facta sunt: aut necessaria sunt vitae humanae, et pertinent ad praeceptionem; aut noxia, et pertinent ad prohibitionem; aut media, et pertinent ad concessionem. edienti non esset. Si vero in utrolibet mutaret mandatum, ut vel necessaria prohiberet vel noxia praeciperet naturam a se factam injuste laederet. Et in
Abbreviated transcription (Latin):
donec ueniret quod ꝑfectũ ẽ. Et sunt qͥ querant qͥd de illa luce
ftm̃ sit. ꝓpt̾ea quod iam nulla eiꝰ uestigia reꝑiri possunt ex quo sol
claritas illuxit. Alii dicunt disꝑsam ꝑ anipla aeris spatia iũ lucen¬
di & illuminandi amississe. suꝑ ẽẽ tñ adhuc qͣs dam tenues reliqͥas
que in ambitu firmam̃ti in tͥnsecus huc illuc sparsũ diligñtius in¬
tuentib nocte de monstrent᷑. die uͦ maiorieas neuideri ualeãt solis
claritate abscondi. Sic quiq suas oppoĩtiones ꝓut possibile ẽ con-¬
fingit. s qͥs scit si ip̃a ead lux pꝰ ea insolis sub̃am tͣnslata sit ⁊ ampli¬
ata claritate formam meliorẽ acceꝑit: quẽ ad modũ in nuptũs iħc
de aqua uinũ fecit. ut reformationis statim in melius & restauratio¬
nis sacmentũ demonstraret᷑. Nam quod erat lux ante quã sol fẽs ẽ.
ħerat aqua pͥusqm inuinũ mutata ẽ. ut ñ aliud fieret qͦd exibi
possit certũ aliqͥd diffinire:¬

Expanded text:
donec veniret quod perfectum est. Et sunt qui quaerant quid de illa luce factum sit, propterea quod jam nulla ejus vestigia reperiri possunt ex quo solis claritas illuxit. Alii dicunt dispersam per ampla aeris spatia vim lucendi et illuminandi amisisse; superesse tamen adhuc quasdam tenues reliquias quae in ambitu firmamenti intrinsecus huc illucque sparsim diligentius intuentibus nocte demonstrentur; die vero eas majori ne videri valeant solis claritate abscondi. Sic quique suas opiniones prout possibile est confingunt. Sed quis scit utrum ipsa eadem lux postea in solis substantiam translata sit, et ampliata claritate formam meliorem acceperit, quemadmodum in nuptiis Jesus de aquis vinum fecit, ut reformationis statum in melius et restaurationis sacramentum demonstraret? Nam erat lux antequam sol factus est; hoc erat aqua priusquam in vinum mutata est, ut non aliud fieret quod potiupossit certum aliquid definire
Abbreviated transcription (Latin):
ic tibi attende qͣnta sit cautela bono oꝑi adhibenda.
In pͥncipio omium tuoꝵ oꝑm uide utlucẽ habeas inte.
ut omĩa oꝑa tua lucis sint. & non tenebrarũ: Pͦ ea con-¬
sidã diligenter utͣum lux tua pura sit: & non fuscata. & cũ
& nullũ omĩo opus siue iudicio ꝑ tͣnseas donec agnoscas cuncta

Expanded text:
ic tibi attende quanta sit cautela bono operi adhibenda. In principio omnium operum tuorum vide ut lucem habeas in te, ut omnia opera tua lucis sint et non tenebrarum. Postea considera diligenter utrumne lux tua pura sit et non fuscata; et cum et nullum omnino opus sine judicio pertranseat, do
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑe. p̃sentia dei p̃miũ sit.ẽ. in retͥbutione. S inhis uirtutib que
bone uoluntati mouenti & oꝑãti cooꝑatur. Pmũ bonam uolun¬
tatem aspirat. ut sint de inde bone uoluntati. & inspirat ut
moueatur & oꝑetur. ũ uacua non sit. ꝑmũ oꝑatur eam. deiide

Expanded text:
ere, praesentia Dei praemium sit in retributione. Sed in his virtutibus quae ere, praesentia Dei praemium sit in retributione. Sed in his virtutibus quae bonae voluntati moventi se et operanti cooperatur. Primum bonam voluntatem aspirat ut sit, deinde bonae voluntati inspirat ut moveatur, et operetur ut vacua non sit. Primum operatur eam, deinde
Abbreviated transcription (Latin):
le habet exnatura. Qui autẽ aliquid uult & ꝓpt̾ea aliqͥd uult
qͦd uult. quia ds̃ hoc uult uelle habet exgrã. & in hoc meritũ
bominis. ẽ. quia ꝓpt̾ dm̃ uult: qͦd uult & ꝓpt̾ dm̃ facit qͦd facit.
hoc namq ds̃ reddere habet qͦd ꝓpt̾ ipsum fit. siue uoluntate so-¬
la inuolendo. siue inuolunte & oꝑe faciendo. bona gͥ nature &
affectus ordinati sc̃m naturam uirtutes naturales sunt. que¬
& silaudabiles sint: quia bone sunt. & a natura sunt. nõ sũt
tamen digne merito illo qͦd.ẽ. suꝑ naturam. qͥa nichil inse ht̃
p̃t naturam. Nichil tamen mereri etiam huiꝰ modi uircutes
ĩsi mͥ ꝯuenient̾ dici posse uidet᷑. qm̃uis extra bona hec que
ꝓpter naturam condita sunt nichil mereantur. que exsola natura st̃.
Uirtutes enim quas quas grã repatͥx nature. suꝑ addita format. qͥa
inmerito aliquid supra naturam accipiunt. inp̃mio. etiam suꝑ
naturam remunerari digne sunt. ut quib amor deicausa ẽ. in o.¬

Expanded text:
le habet ex natura; qui autem aliquid vult, et propterea vult quod vult, quia Deus hoc vult, id velle habet ex gratia, et hoc meritum hominis est quod propter Deum vult quod vult, et propter Deum facit quod facit. Hoc namque Deus reddere habet quod propter ipsum fit, sive voluntate sola in volendo, sive voluntate et opere in faciendo. Bona igitur naturae et affectus ordinati secundum naturam virtutes sunt naturales, quae et si laudabiles sunt quia bonae sunt et a natura sunt, non sunt tamen dignae merito illo quod est supra naturam, quia nihil in se habent praeter naturam. Nihil tamen mereri etiam hujusmodi virtutes non mihi convenienter dici posse videtur, quamvis extra bona haec quae propter naturam condita sunt nihil mereantur, quae ex sola sunt natura. Virtutes autem quas gratia reparatrix naturae superaddita format quia in merito aliquid supra naturam accipiunt, in praemio et supra naturam remunerari dignae sunt, ut quibus amor Dei causa est in op
Abbreviated transcription (Latin):
ali questione coartamur. & ducim᷑ in ambiguum
ut non facile audeamus hoc uel boc aliquid affirmare. qͥa
as fieri p̃cepit quod uoluit. uel quod noluit fieri pmisit.
E taũ exduobꝰ unus facilius approbamꝰ. quia uoluit q̃d p̾ce.¬
pit bonum qm̃ malum qͦd ꝑmisit. cum tam̃ qͥd p̃cepit. factum ñ
sit bonũ s malũ qͦd ꝑmisit. Leue enim ẽ. & sine oscientie scrupu¬
io dicitur. ds uult bonũ. & cum bonũ dicitur as̃ bonũ sonat. Si

Expanded text:
ali quaestione coarctamur et ducimur in ambignum, ut non facile audeamus hoc vel hoc aliquid affirmare, vel quod Deus fieri praecepit quod noluit, vel quod quae noluit, fieri permisit. Et tamen e duobus unum facilius approbamus, quod voluit quod praecepit bonum, quam malum quod permisit, cum tamen quod praecipit factum non sit bonum, sed malum quod permisit. Leve enim est et sine conscientiae scrupulo dicitur: Deus vult bonu
Abbreviated transcription (Latin):
uando gͥ caro mortalis ꝑcoitum ad generandam ꝓlem semi-¬
minatur. in ꝯcupiscentiam ad nascituram ꝓlem incarne.
ꝑocupiscentiam transit penam & tulpã. Qnͣdo uero ꝑsacram̃tũ
non pena seo culpa. Qulpa ꝯuippe iccͥco tollit᷑ ut iustificent᷑¬
pena uero ietco remanet ut exerccantur. de originali peccõ¬

Expanded text:
uando igitur caro mortalis per coitum ad generandam prolem seminatur in concupiscentia, ad nascituram prolem in carne per concupiscentiam transit poena et culpa. Quando vero per sacramentum non poena, sed culpa. Culpa quippe idcirco tollitur ut justificentpoena vera idcirco remanet ut exerceantur. CAP. XXV. D
Abbreviated transcription (Latin):
ħ carne gͣ mortau exsensualitate corrupta. nascitur uitium
ꝯcupiscentie. excorrupto sensu uitium ignorantie. Ibi quia
appetitus. querende necessitatis: ultra mensuram se extenduit.
hic autem quia instrum̃ta ꝯcipiende ueritatis. ab integritatis
ingore defecit. ħ autem difficultatẽ questionis maximã ad¬
aucit. qͦd originale peccatum non nisi insolo carnalis corrup¬
tionis uitio assignare uidemur. Quod tam̃ usq adparticipa¬
tionẽ amme rationalis extendr: necesse. ẽ. ꝯfiteamur.

Expanded text:
 carne igitur mortali ex sensualitate corrupta nascitur vitium concupiscentiae, ex sensu corrupto vitium ignorantiae. Ibi quia appetitus quaerendae necessitatis ultra mensuram se extendit; hic autem quia instrumentum concipiendae veritatis ab integritatis vigore deficit. Hoc autem difficultatem quaestionis maximam adducit, quod originale peccatum, non nisi in solo carnalis corruptionis vitio assignari videmur, quod tamen usque ad participationem animae rationalis extendi necesse est confiteamur.
Abbreviated transcription (Latin):
bitum uero in eo qͦd est appetitus: & ipsa potestas. & habilitas
uoluntatis ubertas. ẽ. quia mouetur adutrumq & liberum ar.¬
bitum ddicitur uoluntatis uoluntarie autem moueri & ferri
spontaneo appecitu hoc. ẽ ꝓotestate eligere. & liberate nidica¬
re. inquo constat uberum arbiͥtum. Et ꝓpt̾ hoc facti sunt
bene disponente. ẽ. Potest gͦ uoluntas mala in se corrumpi &
resolui ꝑ ꝓpͥum uitium qͦd ei aliunde nõdat᷑. s non potest. ꝑuel.¬
le extra se precipitari. nisi uia ei aꝑit᷑. Et qui p̾cipit qua uult
adruinam uitam aꝑit. quodãmͦ ipsam inclinat. non tam̃ inpel-¬
iendo sed ꝑmittendo & non tenendo. nec auctor illi est. ruendi.
sed incedendi ordinator. Dñs inquit daud. p̃cepit eiut ma.¬
ledicat. & ego ut uocaui scdm num̃ũ nabugod̾onosor. ut dis¬
ꝑdat t̾ram & indie illa saluabit. dñs muscͥe que ẽ. in extre¬
mo flumiũ egypti. & apr. que. ẽ. int̾ra asur & uenient &¬

Expanded text:
ium vero in eo quod appetitus. Sed et ipsa potestas et habilitas voluntatis est libertas qua movetur ad utrumque, et liberum arbitrium dicitur voluntatis. Voluntarie autem moveri et ferri spontaneo appetitu, hoc est potestate eligere et libertate judicare, in quo constat liberum arbitrium. Et propter hoc facti sunt bene disponente est. Potest ergo voluntas mala in se corrumpi, et resolvi per proprium vitium, quod ei aliunde non datur; sed non potest per velle extra se praecipitari nisi qua ei via aperitur. Et qui praecipiti qua vult ad ruinam viam aperit, quodammodo ipsam inclinat; non impellendo sed permittendo et non tenendo, nec auctor illi est ruendi, sed incedendi ordinator. Dominus, inquit David, praecepit illi ut maledicat , et ego, ait, vocavi servum meum Nabuchodonosor ut disperdat terram ; et in die illa sibilabit Dominus muscae quae est in extremo flumine Aegypti; et api quae e
Abbreviated transcription (Latin):
bilit̾ p̾sidentis tam occulta. ẽ. ut etiam ipsa uoluntates ma-¬
las inquib sit lateat. que putant se suo arbito dirigi. qͥa se
senciunt pret̾ coactionẽ ꝓpͥo appetitu moueri. Quia nõ enim
impelluntur. neq̃ qmͣ intelligunt qͦd dirigunt᷑. & nesciũt
se habere coram p̃cedentẽ ut indinent᷑. quia non senciunt
retrorsũ inpellentẽ. ut p̃cipient᷑: Dealuis moddis diine gub̃-¬
nationis non multa hic disputare uolumus. quia ꝑse mag
patent. nec tantam questionẽ adducunt.

Expanded text:
rna invisibiliter praesidentis, tam occulta est ut etiam ipsas voluntates malas in quibus sit lateat, quae putant suo se solum arbitrio dirigi; quia se sentiunt praeter coactionem proprio appetitu moveri. Quia enim non impelluntur, nequaquam intelligunt quod diriguntur, et nesciunt se habere coram praecedentem ut ordinentur, quia non sentiunt retrorsum impellentem ut praecipitentur. De aliis modis divinae gubernationis non multa hic disputare volumus, quia per se magis patent, nec tantam quaestionem adducunt.
Abbreviated transcription (Latin):
maius bonũ. qͦd exillis. ẽ. qͦd magis uult. sed non ꝑtinet adnos.¬
ciamus. & approbemus. & diligamꝰ innobis. sicut & ds diligit. &¬
approbat bonũ nrm̃. t̾m̃ innobis. ut eisimiles simꝰ. diligendo. ꝙ
faciendo bona. sicut & ipse bona tõtum dilig̃ & facit. Et cum
p̃cipitur nobis qͦd bonũ nr̃m. ẽ. significat᷑ nobis quia ds̃ b uult.
& ꝑtinet ad nos ita sentire. & ita credere qm̃ ds hoc uult qͦd p̃ci¬
pit nobis ut ita faciamus. Et non fit tam̃ nisi qͦd ipse uult fieri.

Expanded text:
majus bonum quod ex illismajus bonum quod ex illisciamus et approbemus et diligamus in nobis, sicut et Deus diligit et approbat bonum nostrum in nobis; ut ei similes simus diligendo et faciendo bona, sicut et ipse bona tantum diligit et facit. Et cum praecipitur nobis quod bonum nostrum est, significatur nobis quod Deus hoc vult; et pertinet ad nos ita sentire et ita credere quod Deus hoc vult quod praecipit nobis ut faciamus. Et non fit tamen nisi tantum quod ipse vult fieri,
Abbreviated transcription (Latin):
cum illud alicui bonũ non. ẽ. qm̃ intoto bonũ. ẽ. Nondebet
autẽ inꝯpensationẽ minoris boni impediri qͦdmaiꝰ.ẽ. bonũ.
ab eo qui optimus. ẽ. Et dixidꝰ qm̃ maius bonũ. ẽ. ex nialo.¬
ut eñt. qm̃ ut. ẽent. iꝯbonũ erat. sxquib bonũ futum erat. ꝑrecepit
itaq ds̃ qͦd bonũ erat singulis. & ꝑmisit qͦd bonũ erat uniuersis.
qm̃ & maius erat bonũ uniuersitatis qͦd impedire non debuit. &
non bonĩ erat qͥo malum erat alicui. cuius auctor non eẽ. potuit.
Et ideo p̃cepit unicuq qͦd bonũ erat. & qͦd illi bonũ erat. & p̃cipiẽ¬
do illud significauit se uelle illud. & sunt signa uoluntatis eius.
p̃cepta eiꝰ & uocantur uoluntas eiꝰ. quia signa sunt. uoluntatis eiꝰ.
qm̃ uult & approbat. & diligit. & amica sͥ iudicat bona. que p̃cip̃.
& mala que ꝓhibet odit. & detestatur. & non inuenit concordiam
& amicitiam inillis. & uult tam̃ ipsa. eẽ. mala. que non uult. ꝓpt̾

Expanded text:
cum illud alicui bonum non est; quoniam in toto bonum est. Non debet autem in compensatione minoris boni impediri quod majus est bonum ab illo qui optimus est. Et diximus quod majus bonum est essurum erat. Praecepit itaque Deus quod bonum erat singulis et permisit quod bonum erat universis. Quoniam et majus erat bonum universitatis quod impedire non debuit, et non bonum erat quod malum erat alicui, cujus auctor esse non potuit. Et ideo praecepit unicuique quod bonum erat, et quod illi bonum erat; et praecipiendo illud significavit se velle illud; et sunt signa voluntatis ejus praecepta ejus, et vocantur voluntas ejus, quia signa sunt voluntatis ejus. Quoniam vult et approbat et diligit et amica sibi judicat bona quae praecipit, et mala quae prohibet odit et detestatur; et non invenit concordiam et amicitiam in illis, et vult tamen ipsa esse mala quae non vult, propter
Abbreviated transcription (Latin):
possent. sihec humana in uestigatio relinquenda potꝰ¬
quam discucienda non uidẽt. Nam utrum ex puro igne factũ sit.
siue ex aere. Aut etiam ex aqua ł postremo ex duob aut extͥbus
hor cõmixtis. & si sub̾am solidã nat᷑aq palpabilem hãt: quãta ue cre¬
denda spissitudo eiꝰ. & utrũ ipsũ calidum uel frigidũ. aut cuiꝰ alt̾us
qualitatis existat mĩto quẽrent᷑ suͥe aliqͥd c̾tum sciri potuisset. Nũe

Expanded text:
possent, si haec humana investigatio relinquenda potquam discutienda non videret. Nam utrum ex puro igne factum sit, sive ex aere; aut etiam ex aqua; vel postremo ex duobus aut tribus horum commistis, et an substantiam solidam naturaque palpabilem habeat, quantave credenda spissitudo ejus, et utrum ipsum calidum an frigidum; aut cujus alterius qualitatis existat merito quaerere
Abbreviated transcription (Latin):
ost fidem de sacramentis fidei tractare debemus. sacram̃ta
abinitio ad restaurationẽ & curationẽ hominis instituta
sunt. Aua sub naturali lege. Aua sub scͥpta lege. Aua sub grã.
Et inbis semꝑ que temꝑe post̾ĩora fucrunt. qͣffectu spũaus grẽ
digniora inueniunt᷑. Omnia enĩ illa suꝑioris temꝑis sacram̃ta.
siue sub naturali lege. siue sub scͥpta signa quedam fuerunt. & fi¬
gure eorum que nunc sub grã exibita sunt sacram̃toꝵ & ideo ef¬
fectum spũalem. qm̃ suo temꝑe oꝑabant᷑ posita ꝓistis. illa uirtu.¬
te & scĩficatione oꝑabantur. qͣm subserunt abistis. Siquis gͥ sa-¬
cramenta pͥora effectum scĩficationis habuisse negauerit non
michi recte sentire indetur

Expanded text:
ost fidem de sacramentis fidei tractare debemus. Sacramenta ab initio ad restaurationem et curationem hominis instituta sunt; alia sub naturali lege, alia sub scripta lege, alia sub gratia. Et in his semper quae tempore posteriora fuerunt, effectu grdigniora inveniuntur. Omnia enim illa superioris temporis sacramenta, sive sub naturali lege, sive sub scripta; signa quaedam fuerunt et figurae eorum quae nunc sub gratia exhibita sunt sacramentorum. Et ideo effectum spiritualem quem suo tempore operabantur, posita pro istis; illa virtute et sanctificatione operabantur, quam sumpserunt ab istis. Si quis igitur sacramenta priora effectum sanctificationis habuisse negaverit, non mihi recte sentire vider
Abbreviated transcription (Latin):
Apłuis autẽ excellentiam fuũ ꝯm̃dans. p̃ angelis om̃s achimnistr̃.¬
au os sp̃s. eẽ. in ministĩũ missos ꝓpt̾ eos qui hereditatẽ capiunt salu¬
tis ꝯfirmat. Hinc questio nastitur qͦmdo om̃s mittunt᷑. siqͥdam
dicunt᷑. Si eñ om̃s nuncũ sunt. om̃s angeli sunt. Et si om̃s an
in ilia celesti curia om̃s quidẽ mitti. sed alios exoffitio. qui ꝓpͥe
angeli siue archangeli nominant᷑. Alios extempe. & causa. exc̃
ꝯmimẽ dispensationẽ oborta. qui & ipsi quoq cũministiũ an¬

Expanded text:
omnes administratorios spiritus esse in ministerium missos, propter eos qui haereditatem capiunt salutis confirmat. Hinc quaestio nascitur quomodo omnes mittuntur si quidam dicuntur. Si omnes nuntii sunt, omnes angeli sunt; et si omnes anin illa coelesti curia, omnes quidem mitti, sed alios ex officio qui proprie angeli sive archangeli nominantur; alios ex tempore et causa extra communem dispensationem oborta. Qui et ipsi quoque cum an
Abbreviated transcription (Latin):
tres ordines sup̃mos .⁊. scraphim. & cherubin. & trouos. ad so.¬
la ciuana & int̾na ꝯuersione habere semꝑq creatori assistere.
Inferiores autẽ tres ad ext̾iora agena. & nuntianda mitti.
tees autẽ medios non solũ dignitate uel loco. sed offitio ett¬
am int̾ utrosq ꝯsiste. qui p̃ceptũ dniũ asupiorib accipuĩt
ar deferunt ad inferiores: ac phoc cum sup̃mi medis medue
unis. ato hĩi uobis p̃ceptum diuinũ nuntiant. om̃s me¬
rito angeli nominantuR

Expanded text:
ines supremos, id est seraphim et cherubim, et thronos ad sola divina et interiora conversionem habere, semperque Creatori assistere. Inferiores autem tres ad exteriora agenda et nuntianda mitti. Tres autem medios non solum dignitate vel loco, sed officio etiam inter utrosque consistere; qui praeceptum Domini a superioribus accipiunt et deferunt ad inferiores. Ac per hoc cum supremi mediis, medii imis atque hi nobis praeceptum divinum nuntient - omnes merito angeli nominantur
Abbreviated transcription (Latin):
one eñi corpus ut loco mutat᷑. aut forma aut temꝑe. Et
que forma mutant᷑. aut augm̃tũ suscipiunt aut di¬
minutionẽ. aut alt̾ationẽ. Et que alt̾ationẽ quidẽ suscipiũt.
ñ illis acced̾e qiͦͣ i q ãuider̃. qͦd non erat aut qͦd erat recedere

Expanded text:
ne enim corpus aut loco mutatur, aut forma, aut tempore. Et quae forma mutantur: aut augmentum suscipiunt, aut diminutionem, aut alterationem. Et quae alterationem quidem suscipiunt non illis accedere quidquam videtur quod non erat, aut quod erat recedere
Abbreviated transcription (Latin):
toris sui subicitur. Ex hac ipsa sua humiliatione creatori
suo reꝯciliari mereatur. homo namq ita factus erat. ut
bonũ eius. sed solus ille. eẽt. aquo erat. Cet̾a omĩa sub ip¬
so facta sunt. non ut meis. eẽt. bonum eius. seo ut exeis ẽẽt
ulius obsequiũ. Omne enim bonum mauis. ẽ. illo cuiꝰ. ẽ. bo¬

Expanded text:
s sui subjicitur, ex hac ipsa sua humiliatione Creatori suo reconciliari mereatur. Homo namque ita factus erat ut bonum ejus solus ille esset a quo erat; caetera omnia sub ipso facta sunt, non ut in eis esset ejus bonum, sed ut ex eis esset illius obsequium. Omne enim bonum majus e
Abbreviated transcription (Latin):
mus quia mirtamur. quid tam̃ nũqm mutari cessamꝰ ne de¬
ficiamus. Quia gͦ uita hoĩs hic sine mutabilitate. ẽẽ. ñ potest
ꝯtra illam. que defectum generat mutabilitatẽ. alia ei mu-¬
tabilitas que ꝑfectum parit. oppon ut quia stare non
potest ut semꝑ idem sit moueatur. & ꝓmoueat᷑ semꝑ ut
melior sit. pͥmum eñibonũ erat insũmo stare. Secundum
bonũ bonũ. ẽ. ad suꝑiora ascendere. & iccͥco uita. mutabilis ne
sua mutabilitate dissoluta ad det̾iora semꝑ deficeret. talib
studiis nutenda fuerat. in quib & rerum uarietate foris ex.¬
citata. & emulatione uirtutum intus accensa. ꝓficiendi oc-¬
casionẽ inueniret: Diiersa sunt tempora & distincta loca.
ꝓposite spẽs corꝑales. inuicta studia. & oꝑa exercenda. ut me-¬
dicinã infioris hoĩs ext̾ior homo ꝓpararet. & ei sub. eẽ. & ꝓdẽe

Expanded text:
mus quia mutamur, qui tamen nunquam mutari cessamus ne demus quia mutamur, qui tamen nunquam mutari cessamus ne deficiamus. Quia ergo vita hominis hic sine mutabilitate esse non potest, contra illam quae defectum generat mutabilitatem alia ei mutabilitas quae profectum parit opponitur; ut, quia stare non potest ut semper idem sit, moveatur et promoveatur semper ut melior sit. Primum enim bonum erat in summo stare. Secundum est bonum ad superiora ascendere. Et idcirco vita mutabilis ne sua mobilitate dissoluta ad deteriora semper deficeret; talibus studiis nutrienda fuerat in quibus et rerum varietate foris excitata, et aemulatione virtutum intus accensa, proficiendi occasionem inveniret. Divisa sunt tempora et distincta loca, propositae species corporales, injuncta studia et opera exercenda, ut medicinam interioris hominis exterior homo praepararet, et ei subesse e
Abbreviated transcription (Latin):
sitoria diuidi ꝑinisit: stabilis. ẽẽ. non potuit Quiasicut
multa diligens inbis ꝑ affectum dunditur. sic mutabi¬
lia sequens nariatur. Quicquid enĩ inbis omĩb adre¬
quiem & ad ꝯsolationẽ appetit. ipsa ei mutabilitatis ꝯ¬
ditio ad laborẽ & dolorẽ ꝯuertit. Unde fit ut sicut ad
hec nedeficiat ire ꝯpellitur. sic ab his postinodũ ut re¬
quiescat exire cogatur. t appareat alt̾ caym uagꝰ
& ꝓfugus suꝑ t̾ram. Uagus inuanis querens consolationẽ pro.¬
fugus inuentam ubiq declinans afflictionẽ Ambulat. homo
si semꝑ ambulauerit desecit. sedet uero uel stat nedeficiat &
tam̃ sisemꝑ sederit deficit. esurimus & deficimus. manduca¬
mus. nedeficiamus. & tamen si semꝑ manducaremus deficeremꝰ.
qͣuertitur ad dolorem. qͦd quesitum. ẽ. ad ꝯsolationẽ. Sic om¬
nis mutabilitas hoĩs defectum habet. non ꝑfectum. & defici¬

Expanded text:
sitoria dividi permisit; stabilis esse non potuit, quia sicut sitoria dividi permisit; stabilis esse non potuit, quia sicut multa diligens in his per affectum dividitur, sic mutabilia sequens variatur. Quidquid enim in his omnibus ad requiem et consolationem appetit, ipsa ei mutabilitatis conditio ad laborem et dolorem convertit. Unde fit ut sicut ad haec ne deficiat ire compellitur, sic ab his postmodum ut requiescat exire cogatur, ut appareat alter Cain vagus et profugus super terram . Vagus in variis quaerens consolationem. Profugus, inventam ubique declinans afflictionem. Ambulat homo, si semper ambulaverit deficit. Sedet ergo vel stat ne deficiat, et tamen si semper sederit, deficit. Esurimus et deficimus, manducamus ne deficiamus, et tamen si semper manducaremus deficeremus, et vertitur ad dolorem quod quaesitum est ad consolationem. Sic omnis mutabilitas hominis defectum habet non profectum; et defici
Abbreviated transcription (Latin):
uidet. Dona eũi gr̃e spũalia quasi quedam antidota
inuisibilia sunt. que dum insacram̃tis uisibilib quasi
quibus dam uasculis homini porrigunt᷑. quid aliquid
qmͣ expatenti sp̃e uirtus occulta ostenditur. Eger enim
medicam̃tũ uidere non post. sed uas in quo medicam̃tũ
datur uidere potest. Et ꝓpt̾ hoc in psa uasis sp̃e uirtꝰ¬
ei expͥmitur medicine. ut agnoscat qͦd accepit. & ꝑipsã
agnitionem ꝓficiat ad dilectionẽ. Sic itaq intelligẽ¬
dum .ẽ. quia diximus ꝓpt̾ cruditionẽ sacram̃ta institu.
Ropter exercitationẽ¬
similit instituta sunt sacram̃ta. ut dum mens
huma ꝑuarias oꝑum spẽs foris exercitata colit᷑. ad mul¬
tipucem uirtutis fructum int̾ius fecundetur. bonũ qui¬
dem hominis unũ erat. & qmͣ diu homo illi ꝑdilectionẽ
ad hesit. hac multiplicitate non eguit. Postqmͣ autem
mentẽ suam ꝑ ꝯcupiscentiam admultiplicia hec & tran-¬

Expanded text:
videt. Dona enim gratiae spiritualia quasi quaedam invisibilia videt. Dona enim gratiae spiritualia quasi quaedam invisibilia antidota sunt, quae dum in sacramentis visibilibus quasi quibusdam vasculis homini porriguntur, quid aliud quam ex patenti specie virtus occulta ostenditur? Aeger enim medicamentum videre non potest, sed vas in quo medicamentum datur videre potest. Et propter hoc in ipsa vasis specie virtus exprimitur medicinae, ut agnoscat quid accipit, et per ipsam agnitionem proficiat ad dilectionem. Sic itaque intelligendum est quod diximus propter eruditionem sacramenta instituta. Propter exercitationesimiliter instituta sunt sacramenta, ut dum mens humana per varias operum species foris exercitata colitur, ad multiplicem virtutis fructum interius fecundetur. Bonum quidem hominis unum erat; et quandiu homo illi per dilectionem adhaesit non eguit hac multiplicitate. Postquam autem mentem suam per concupiscentiam ad multiplicia haec et tran
Abbreviated transcription (Latin):
eñ sciunt qͦd fideles existis elem̃tis salutẽ nõ querunt ⁊
si inistis querunt . s. exillo & ab illo querunt mistis aquo
iubentur querere. & credunt se ꝑciꝑe inistis. Non eñĩ ista
salutem querere iubet. Hoc modo intelligendũ. ẽ. qͦd uisi¬
bilia sacram̃ta ꝓpt̾ bumiliationẽ homĩs diximꝰ instituta
Ropt̃ eruditionẽ quoq
institutu sunt sacramenta ut ꝑ id qͦd foris insacra¬
iento insp̃e uisibili cernitur. ad ininsibilẽ uirtutem
que iutus iure sacram̃ti ꝯstat ꝯgnoscendam mens humã
erudiatur. homo eñ qui uisibilia nouerat. inuisibilia ũ
nouerat. diuina agnoscere muillatenus posset nisibunsa¬
nis excitatus & iccͥco dum ei bonum inuisibile qͦd amise¬
tat redditur. foris ei euisdem significatio ꝑ sp̃es insibiles
Adhibetur ut foris excitetur. & intus repetur. Ut in eo
qͦd trastat. & uidet̾ & agnoscat. quaie sit qͥd ꝑcipit & ñ

Expanded text:
enim sciunt quod fideles salutem ex istis elementis non quaerunt, etiam enim sciunt quod fideles salutem ex istis elementis non quaerunt, etiam si in istis quaerunt; sed ex illo et ab illo quaerunt in istis a quo jubentur quaerere et credunt se percipere in istis. Non enim ista salutem quaerere jubet. Hoc modo igitur intelligendum est quod invisibilia sacramenta propter humiliationem hominis diximus instituta. Propter eruditionem quoque instituta sunt sacramenta, ut per id quod foris in sacramento in specie visibili cernitur, ad invisibilem virtutem quae intus in re sacramenti constat agnoscendam mens humana erudiatur. Homo enim qui visibilia noverat, invisibilia non noverat; divina agnoscere nullatenus posset nisi humanis excitatus. Et idcirco dum ei bonum invisibile quod amiserat redditur, foris ei ejusdem significatio per species visibiles adhibetur, ut foris excitetur; et intus reparetur, ut in eo quod tractat et videt, agnoscat quale sit quod percipit et non
Abbreviated transcription (Latin):
si laudabiles & fructuosu deuotio ẽ. ꝓpt̾ supiorẽ etiam in fe¬
riorib inclinari. & quẽ admodum dampnabilis fuit. supbia
p̃sentem despioẽ. sic laudabilis humilitas.ẽ. absentẽ ꝯuerere
& ꝑseueraxe amore usq ad inuentionẽ ab inquisitione iñces¬
sare. t sit & deuotio inhumilitate. & humilitas indeuotiõs
Nemo siquidem. ẽ. quinesciat hominẽ rationalẽ mutis &. u¬
sensibilib elem̃tis ꝯditione suꝑiorẽ existere. & tum̃ cueisdẽ
homo ihis salutẽ querere iubet᷑: ad exꝑiendã obedientie
ipsius uirtutẽ. quid aliud qͣm suo inferiori suꝑior subicit᷑.
hoc ẽ. qͣd infidelũ oculi qui uisibilia solũ uident. sacra¬
m̃ta salutis nenerari despiciunt. quia ineis tantũ qͦdfo.¬
ris. ẽ. ꝯtemptibile in sp̃e uisibili cernentes inuisibilẽ uir¬
tutem intus & fructum obedientie non agnoscunt. Non

Expanded text:
sic laudabilis et fructuosa devotio est propter superiorem etiam infesic laudabilis et fructuosa devotio est propter superiorem etiam inferioribus inclinari. Et quemadmodum damnabilis fuit superbia praesentem despicere, sic laudabilis humilitas est absentem quaerere, et perseveranti amore usque ad inventionem ab inquisitione non cessare, ut sit devotio in humilitate, et humilitas in devotione. Nemo siquidem est qui nesciat hominem rationalem mutis et insensibilibus elementis conditione superiorem existere; et tamen cum idem homo in his salutem quaerere jubetur ad experiendam obedientiae ipsius virtutem; quid aliud quam suo inferiori superior subjicitur? Hoc propter quod infidelium oculi qui visibilia solum vident sacramenta salutis venerari despiciunt, quia in eis tantum quod foris est contemptibile in specie visibili cernentes, invisibilem virtutem intus et fructum obedientiae non agnoscunt. Non
Abbreviated transcription (Latin):
dine ꝯditionis sue ꝑstitit inmedietate iungebat᷑. & eo li¬
bere fuebatur. quia & uoluntate adillud ibat. & libertate ĩ
eo stabat. Postqmͣ autem ꝑ ꝯcupiscentiam abstractus. ẽ. ã
suꝑiori auertebat᷑. ad inferiora quersus p̃cipitabatur. &
illi se subiciebat. qͦd bonũ suũ faciebat. Iusta gͥ repꝯpensa
tione qui suꝑiori suo ꝑobedientiam sub̃tus ẽẽ. uoluit ꝑꝯ
cupiscentiã suo se inferiori subiecit. Ut iam ipsum int̾ se
& dm̃ mediũ inueniat diuisionis. nõ mediatorẽ reꝯciuationis
hei eñi medio diuidente humana mens ex obnubuetur ne
ereatonem suum agnoscere ualeat. & refrigescit ne ipsum p
Auectionẽ uequirat. Iustum gͦ ẽ. ut homo qui pͥus dĩ suꝑbi¬
endo deserens t̾renis se ꝑ ꝯcupiscentiam subciderit. nunen
humilitatẽ dm̃ requirens. ut plenius affectum sue deuotio.¬
nis insinuet eissaem se ꝓpt̾ p̃ceptum dei. ꝑobedientiam in¬
aiet. Sicut em̃ ꝑnitiosa fuit elatio suꝑiori uolle subici

Expanded text:
dine conditionis suae perstitit immediate jungebatur et ex eo libere fruebatur, quia et voluntate ad illud ibat, et libertate in illo stabat. Postquam autem per concupiscentiam abstractus a superiori avertebatur; ad inferiora conversus praecipitabatur, et illi se subjiciebat quod btione qui suo superiori per obedientiam subjectus esse noluit; per concupiscentiam suo se inferiori subjecit, ut jam ipsum inter se Deum medium inveniat divisionis, non mediatorem reconciliationis. Hoc enim medio dividente humana mens et obnubilatur ne Creatorem suum agnoscere valeat: et refrigescit ne ipsum per dilectionem requirat. Justum ergo est ut homo qui prius Deum superbiendo deserens, se terrenis per concupiscentiam subdidit; nunc per humilitatem Deum requirens ut plenius affectum suae devotionis insinuet eisdem se propter praeceptum Dei per obedientiam inclinet. Sicut enim perniciosa fuit elatio superiori nolle subjici,
Abbreviated transcription (Latin):
ne redemptoris. Semꝑ tam̃ inecclesia dei abmitio fidẽm
& ꝯgnitionem fuisse c̾redimꝰ in carnationis & passionis .xͥ.
quia abinitio numqm defuerunt qui hoc ognouerunt. Alũ
saluabantur: qui borũ ꝑfectioni fide simꝑlici iungebant.

Expanded text:
ae redemptoris. Semper tamen in Ecclesia Dei ab initio fidem ae redemptoris. Semper tamen in Ecclesia Dei ab initio fidem et cognitionem fuisse credimus incarnationis et passionis Christi; quia ab initio nunquam defuerunt, qui hoc cognoverunt. Alii salvabantur, quia horum perfectioni fide simplici jungebantur;
Abbreviated transcription (Latin):
subseq̃ntiũ in quib tam̃ eadem ꝯgnitio non fuit. sic indu¬
bitant̾ ꝯfitemur. q̃madmodũ inbis quos in nr̃is temꝑib
fideles cerniius eandem fidem & tam̃ non eandem fidei
ognitionẽ inuemimus. Oreuit itaq ꝑ temꝑa fides omnib
ut maior. eẽt. sed mutata non ẽ. ut alia. eẽt. Ante legem
ds̃ creator credebatur. & ab eo salus & redemptio expectaba:¬
tur. ꝑquem uero & quomͦ eadẽ salus inplencia ac ꝑficien¬
da foret. exceptis paucis quib hoc scire singularit̾ iniu-¬
nere datum erat a cet̾is etiam fidelib non ꝯgnoscebat᷑.
Sub lege autẽ ꝑsona redemptoris mittenda p̾dicebatur. &
uentura expectabatur. Que autem ipsa ꝑsona foret. hoc ẽ.
homo uel angelus. uel ds nondum manifestabatur. Soli
fuerunt. Sub grã autẽ manifeste ab omnib iam & p̃dica¬
batur & cum credit᷑. & modꝰ redemptioĩs & qualitates ꝑso.¬

Expanded text:
subsequentium: in quibus tamen eadem cognitio non fuit, sic indusubsequentium: in quibus tamen eadem cognitio non fuit, sic indubitanter confitemur, quemadmodum in his quos in nostris temporibus fideles cernimus eamdem fidem, et tamen non eamdem fidei cognitionem invenimus. Crevit itaque per tempora fides in omnibus, ut major esset, sed mutata non est, ut alia esset. Ante legem, Deus creator credebatur; et ab eo salus et redemptio exspectabatur, per quem vero et quomodo eadem salus implenda ac perficienda foret, exceptis paucis quibnere datum erat, a caeteris etiam fidelibus non cognoscebatur. Sub lege autem persona Redemptoris mittenda praedicebatur, et ventura exspectabatur: quae autem ipsa persona foret, hoc est, an homo, an angelus, an Deus, nondum manifestabatur. Soli uminati fuerunt. Sub gratia autem manifeste ab omnibus jam et praedicaatur et creditur, et modus redemptionis et qualitas person
Abbreviated transcription (Latin):
uideat qm in effabilit̾ pͥora illa tempora post̾ĩorib seculis ꝓ¬
ferenda sint. cum fideles quehic solo foris auditu uerborũ
ab omĩb plena & manifesta ueritatis luce legeretur: Qͥd
fiaeies ura ꝯpatione fidei illorũ nisiut ita dicam nonfiaes
seo opinio quedam dicenda . ẽ. quos intantũ cerciores ognos¬
tu solo ꝯcipimus ꝑuerbũ. Quod si uerum ẽ. quis non uide.¬
at ꝯm̃ aduentus .xͥ. fidelib non solum illuminationẽ non
attulit. sed certiorem & meliorẽ agnitionẽ abstuuit. Quo¬
cͥca fidem rectam ꝯsulentes omodiora saluti & ꝓpinqͥora
ueritati ꝯfiteamur. & ognitionẽ eorũ que adfidem ꝑtinẽt.
sicut inuno eodem  temꝑe scd̃m capacitatẽ diuersorũ diffe¬
rentem agnoscimus. ita quoq ꝑsuccessionẽ temꝑũ abim¬
tio in crementis quib dam actam in ipsis fidelib non du¬
bitemus. Unam tam̃ & eandem fidem fuisse p̃cedentium &

Expanded text:
videat quam ineffabiliter priora illa tempora posterioribus saeculis pvideat quam ineffabiliter priora illa tempora posterioribus saeculis praeferenda sint, cum fides quae hic foris solo auditu verborum ab omnibus plena et manifesta veritatis luce legeretur? Quid fides nostra comparatione fidei illorum, nisi, ut ita dicam, non fides, sed opinio quaedam dicenda est? quos in tantum certiores agnostu solo percipimus per verbum. Quod si verum est, quis non videat quod adventus Christi non solum illuminationem fidelibus non attulit, sed certiorem et meliorem agnitionem abstulit? Quocirca rectam fidem consulentes, commodiora saluti et propinquiora veritati confiteamur: et cognitionem eorum quae ad fidem pertinent, sicut in uno eodemque tempore secundum capacitatem diversorum differentem agnoscimus, ita quoque per successionem temporum ab initio incrementis quibusdam auctam in ipsis fidelibus non dubitemus. Unam tamen et eamdem fuisse fidem praecedentium et