comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ illud pactum leuiter preuaritari: nisi
grandi ex causa. quippe quem ⁊ in etate
minori fidelem satis ueracemq compere¬
ram. Nec me fefellit opinio. Reuera enĩ
grandis grauis q causa est q̃ te detinet.
Ca siquidem ip̃a uicit fortissumum daiid.
decepit sapientissimum salomonem. Qͥd
tamen : Nunquid qui cadit ñ adiciet ut re¬
surgat : O qͣm multa ⁊ qͣm tibi necessaria
habeo tibii dicere: s ea scrib̾e̾ longum est.
Hoc ergo breuiter intimo. Si qua nostri
antiqui amoris adhuc in te scintilla uiuit.
si tibi quandoq euadendi amiserrima illa
captiuitate tua spes ulla remansit: si de¬
iuq cassam falsamue ñ uis esse fiduciã
quam te in tali quoq conuersatione tua
multam habere auint in oratiomibus et
amicicia nostre congregationis: reuisere
claram uallem ne differas. si tñtam liber
compos tui es ut te acruenta illa bestia
que tua cotidie omnia simul cũ sanguine
anime tue effundere satagit uel ad tempꝰ

Expanded text:
et illud pactum, leviter praevaricari, nisi et illud pactum, leviter praevaricari, nisi grandi ex causa: quippe quem et in aetate minori fidelem satis veracemque compereram. Nec me fefellit opinio. Revera 366 enim grandis gravisque causa est quae te detinet. Ea siquidem ipsa vicit fortissimum David, decepit sapientissimum Salomonem. Quid dicam? Numquid qui cadit, non adjiciet ut resurgat? O quam multa et quam necessaria habeo tibi dicere! sed ea scribere longum est. Hoc ergo breviter intimo. Si qua nostri antiqui amoris adhuc in te scintilla vivit; si tibi quandoque evadendi a miserrima illa captivitate tua spes ulla remansit; si denique cassam falsamve non vis esse fiduciam, quam te in tali quoque conversatione tua multam habere aiunt in orationibus et amicitia nostrae congregationis; revisere Claram-Vallem ne differas: si tamen tam liber et compos tui es, ut te a cruenta illa bestia, quae tua quotidie omnia simul cum sanguine animae tuae effundere satagit, vel ad tempus
Abbreviated transcription (Latin):
est qui iuxta prophetam compatiatur
super contritione ioseph: Sed hec alias.
Nunc autem ego minimus in regno ur̃o
s dignitate ñ fidelitate.dico uobis non
expedit uobis uelle impedire tantum ⁊
tam necessarium bonum. Nec desunt eui¬
dentes cause quib id manifestum facere
possem. quas ⁊ nunc proferre in medium
ad manum michi est. nisi quod sat arbitͦr
dictum sapienti. Tamen si quidex apłice
auctoritatis rigore processerit unde se
merito esse turbatam celsitudinis uestre
serenitas arbitratur. qualiter hoc ip̃m reuo¬
cetur aut temperetur prout oportet ad ho¬
norem uestrum fideles uestri qui aderunt
si quid possumus ñ dissimulabimus
t si tu oblitus es tui: s ñ ego. Si quidẽ
diligo te.⁊ quantum diligo tantũ doleo.
Porro dilectiofacit ut doleam:. dolor autem
ne obliuiscar. S heu miseram tristemq
memoriam. Mirabar quid te impediret:
ut quemadmodum promiseras ñ uenires.
Nec enim credere poteram te tuũ pactum

Expanded text:
est qui, juxta prophetam, compatiatur est qui, juxta prophetam, compatiatur super 257 contritione Joseph? Sed haec alias. Nunc autem ego minimus in regno vestro, sed dignitate, non fidelitate, dico vobis: Non expedit velle impedire tantum et tam necessarium bonum. Nec desunt evidentes causae, quibus id manifestum facere possem, quas et nunc proferre in medium ad manum mihi est, nisi quod sat arbitror dictum sapienti. Tamen si quid ex apostolicae auctoritatis rigore processit, unde se merito esse turbatam celsitudinis vestrae serenitas arbitretur; qualiter hoc ipsum revocetur, aut temperetur, prout oportet ad honorem vestrum, fideles vestri qui aderunt si quid possumus, non dissimulabimustsi tu oblitus tui, sed non ego: siquidem diligo te, et quantum diligo, tantum doleo. Porro dilectio facit ut doleam: dolor autem, ut non obliviscar. Sed heu! miseram tristemque memoriam! Mirabar quid te impediret, ut, quemadmodum promiseras, non venires. Nec enim credere poteram, te tuum pactum,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ plane in extraneos: s in semet ip̃m ⁊ suos.
Non micum si urxta scripturam ira uiri
iusticiam dei ñ operatur. que propͥe quoq
utilitatis. s dignitatis. s salutis. facit se¬
pe ut nec manifestum omnib aduersitas
periculum. sentias dampnum. Colligitur
concilium. quid in hoc detrahit᷑ regie głe.
regni utilitatibus: Ibi uniuerse ecclesie
commnendabitur ac rememorabitur excel¬
lentie uestre prompta ⁊ specialis deuotio.
quod regnum primus aut certe int̾ pͥmos
rabiei persequentium eamdem matrem
astis. Ibi gloriose ab ingenti multitudine
debite gratie referentur uobis. ibi a mi¬
libus sanctoꝵ orabitur pro uobis ⁊ uestris.
Alias autem qͣm sit hoc tempore necessariꝰ
conuentus ep̃oꝵ nullus ignorat: nisi qui
durus corde matris ecclesie angustias ñ
attendit. At calor inquiunt nimusest.
quasi nos glacialia corpora habeamus. An
corda nobis magis congelata sunt ⁊ nemo

Expanded text:
n plane in extraneos, sed in semetipsam et suos. n plane in extraneos, sed in semetipsam et suos. Non mirum si, juxta Scripturam, Ira viri justitiam Dei non operatur ; quae propriae quoque utilitatis, sed dignitatis, sed salutis facit saepe ut nec manifestum omnibus advertas periculum, sentias damnum. Colligitur concilium. Quid in hoc detrahitur regiae gloriae, regni utilitatibus? Ibi universae Ecclesiae commendabitur ac rememorabitur excellentiae vestrae prompta et specialis devotio, quod regum primus, aut certe inter primos, rabiei persequentium eamdem matrem astis. Ibi, gloriose, ab ingenti illa multitudine debitae gratiae referentur vobis: ibi a millibus sanctorum orabitur pro vobis et vestris. 2. Alias autem quam sit hoc tempore necessarius conventus episcoporum, nullus ignorat, nisi qui durus corde matris Ecclesiae angustias non attendit. At calor, inquiunt, nimius est. Quasi nos glacialia corpora habeamus. An corda nobis magis congelata sunt, et nemo
Abbreviated transcription (Latin):
Si uera sunt que audistis de abbate
sancti theodori. ñ potestis ea dissimu¬
De sine periculo uestro. ⁊ propt̾ officiũ
⁊ propter conscientiam. Conscientiã dico
uerisimilia. credo quod ⁊ uera. uerax est
erum qui testimonium perhibet de hiis p̾¬
sentium lator. Unde hoc quoq sciam que¬
ritis ⁊ fascem teneo litterarum missarũ
a uiris sanctis. quos ego noui quia sancti ⁊
ueridici sunt. ⁊ omnes ille pariter conti¬
nent tam laudes ⁊ preconia huius ꝙͣ illuis
horrendas blasphemias quem accusat.
dei gratia excellentissimo regi francoꝵ
salutem a rege regum ⁊ dũo dominantium.
ipsi ⁊ dilecte eius ⁊ filiis eius. Regnat̾re
⁊ iura regnoꝵ tunc sane sana suis dominis
atq illesa persistunt: si diuinis ordinatio¬
nibus ac ditionibus ñ resistunt. Cur dñe
irascitur furor tuus contra electum dei quẽ
tua quoq sublimitas suscepit. ⁊ preelegit
tibi quidem in patrem. filio autem tuo etiã
in samuelem s Armatur regia indignatio¬

Expanded text:
Si vera sunt quae audistis de abbate Sancti Theofredi, non potestis ea dissimulare sine periculo vestro, et propter officium, et propter conscientiam. Conscientiam dico verisimilia, credo quod et vera. Verax est enim, qui testimonium perhibet de his, praesentium lator. Unde hoc quoque sciam quaeritis? Fascem teneo litterarum missarum a viris sanctis, quos ego novi quia sancti et veridici sunt · et omnes illae pariter continent tam laudes et praeconia hujus, quam illius horrendas blasphemias, quem accusat.Dei gratia excellentissimo regi Francorusalutem a Rege regum, et Domino dominantium, ipsi, et dilectae ejus, et filiis ejus. 1. Regna terrae et jura regnorum tunc sane sana suis dominis atque illaesa persistunt, si divinis ordinationibus ac dispositionibus non resistunt. Cur, domine, irascitur furor tuus contra Dei electum quem tua quoque sublimitas suscepit, et praeelegit, tibi quidem in patrem, filio autem tuo etiam in Samuelem? Armatur regia indignatio, no
Abbreviated transcription (Latin):
Bonas fac de cetero uias tuas.⁊ studia tu¬
a ⁊ ministerium sanctum. si uite scĩtas
non precessit: sequatur saltem. Tunc uere
fatebimur te preuentum in benedictõib
dulcedinis: tibi de bonis meliora sperantes
Exultabimus ⁊ letabunur quod fidelis
seruus ⁊ prudens constitutus sit super
familiam domini. futurus ex hoc filius
felix ⁊ potens. super omnia bona patris
constituendus. Alioquin si altiorem qͣm
meliorem esse delectat. non premium s
p̃cipitium expectamꝰ. Optamus ⁊ oramus
ne hoc contingat. paratisi opus est obuias
manus apponere. ⁊ pro nostro exiguo posse
iuuare ad id potius quod decet ⁊ expedit.

Expanded text:
Bonas fac de caetero vias tuas, et studia tuBonas fac de caetero vias tuas, et studia tua, et ministerium sanctum: si vitae sanctitas non praecessit, sequatur saltem. Tunc vere fatebimur te praeventum in benedictionibus dulcedinis, tibi de bonis meliora sperantes. Exsultabimus et laetabimur, quod fidelis servus et prudens constitutus sit super familiam Domini: futurus ex hoc filius felix et potens, super omnia bona Patris constituendus. Alioquin si altiorem quam meliorem esse delectat, non praemium, sed praecipitium exspectamus. Optamus et oramus ne hoc contingat: parati, si opus est, obvias manus apponere, et pro nostro exiguo posse, juvare ad id potius quod decet et expedit.
Abbreviated transcription (Latin):
uigor iusticie semper feruidus: s nunꝙͣ
preceps. Sicut non omne quod libet licet:
sic non omne quodlicet. statim etiam expe¬
dit. Hec melius meipso nosti: ideoq super¬
sedeo. Orari pro meinstanter postulo. quia
incessanter pecco. Ad Guidonem lausen
misistis ad fortia: opus est fortitudi¬
ne. Speculator domui israel factus estis.
opus est prudentia. Sapientibus ⁊ insi¬
pientibus debitor estis: opus est iusticia.
Dostremo temperantia maxime opus est.
ne qui aluis predicat: ipse quod absit re¬
tuam adesse a deo. quam tanti cleri
populiq consensu fuisse celebratam acce¬
pimus. Gratulamur gratie eius. ne dicã
meritis tius. quoniam ne uobis plusqͣm
oportet blandiamur. non ex oꝑib iustici¬
e que fecisti. s secundum misericordrã suã¬
hoc fecit tibi. Si secus uos qd̃ absit sapitis:
erit exultatio in runam. Si au cognoscis
gratiam: uidene in uacuum acceperis.

Expanded text:
Vigor justitiae semper fervidus, sed nunquam Vigor justitiae semper fervidus, sed nunquam praeceps. Sicut non omne quod libet, licet; sic non omne quod licet, statim etiam expedit. Haec melius me ipse nosti, ideoque supersedeo. Orari pro me instanter postulo, quia incessanter pecco. EPISTOLA XXVI. AD GUIDONEM LAUSANNPUM. Manum vestram misistis ad fortia, opus est fortitudine. Speculator domui Israel factus estis; opus est prudentia. Sapientibus et insipientibus debitor estis, opus est justitia. Postremo maxime temperantia opus est: ne qui aliis praedicat, ipse quod absit ream esse a Deo, quam tanto cleri populique consensu fuisse celebratam accepimus. Gratulamur gratiae ejus, ne dicam meritis tuis, quoniam ne tibi plusquam oportet, blandiamur: non ex operibus justitiae, quae fecisti, sed secundum suam misericordiam hoc fecit tibi. Si secus tu quod absit sapis, erit exaltatio in ruinam. Si 43 autem cognoscis gratiam, vide ne in vacuum acceperis.
Abbreviated transcription (Latin):
cedar corporalis habitatio. Unde ⁊ argu¬
it quosdam non ueros israelitas quod cõ¬
nuxti inter gentes didicerint opera eoꝵ:
⁊ factum sit illis in scandalum. Dico ergo.
Sufficiebat tibi apud clumatenses custo¬
dire innocentiam. situt scriptũ est. cum
uiro innocente innocens eris. Porro apd̃
docet apostolus. seruum dei inquiens ñ
oportet litigare. s magis patientem esse
ad omnes. Nec solum patientem qui nolit
uinci a malo. s ⁊ pacificum qui uincat in
bono malum. alterum ut malos portes:
alterum ut et quos sustines sanes. In pa¬
cientia tua possides animam tuam. s sis
etiam pacificus ut ⁊ cominissas tibi possi¬
deas. Q uetanta gloua qͣm dice̾ posse. cum
huis qui oderunt pacem eram pacificus:
Esto ergo patiens quia es cũ malis: esto
pacificus quia prees malis. Habeat tari¬
tas zelum. s adhibeat pro tempore mod̾
seueritas. Censura quidem nunꝙͣ remissa.
intermissa tamen plerumq plus proficit.

Expanded text:
Cedar corporalis cohabitatio. Unde et arguCedar corporalis cohabitatio. Unde et arguit quosdam non veros Israelitas, quod commisti inter gentes didicerint opera eorum, et factum sit illis in scandalum . 2. Dico ergo: sufficiebat tibi apud Cluniacenses custodire innocentiam, sicut scriptum est, Cum viro innocente innocens eris . Porro apuddocet Apostolus: Servum Dei, inquiens, non oportet litigare, sed magis patientem esse ad omnes ; nec solum patientem, qui nolit vinci a malo, sed et pacificum, qui vincat in bono malum: alterum, ut malos portes; alterum, ut et quos sustines, sanes. In patientia tua possides animam tuam : sed sis etiam pacificus, ut et commissas tibi possideas. Quae tanta gloria quam dicere posse: Cum his qui oderunt pacem, eram pacificus? Esto ergo patiens, quia es cum malis: esto pacificus, quia praees malis. Habeat charitas zelum, sed adhibeat pro tempore modum severitas. Censura quidem nunquam remissa, intermissa tamen plerumque plus proficit.
Abbreviated transcription (Latin):
malicia inualescit: ñ preualeat. Si
turbat: non perturbet. Mirabiles elatio¬
nes maris: s mirabilior in altis dominus.
Benigne si non dissimulas egit tecum
usq adhuc superna miseratio pat̃ illustͥs.
prouida namq dispensatione non prius
prefectus es malis: qͣm sociatus bonis.
Quorum consorcio ⁊ exemplo bonus fieres.
⁊ sic postinodum etiam inter malos bonus
uiuere posses. Et quidem inter bonos boñ
esse salutem habet: inter malos uero et
laudem. Illud tante facilitatis est: qͣnte
⁊ securitatis. Hoc tante uirtutis: qͣnte ⁊
difficultatis. Quale nempe est istud tang̾e
picem ⁊ non inquinari ex ea. in igne sine
lesione uersari. ⁊ in tenebris absq caligi¬
ne ÷ Palpabant quondam tenebͣs egỹptii.
cum tamen de populo dei scriptura dicat.
Ubicumq israel erat lix erat. Erat da¬
uid uerus israelita. ⁊ ideo caute sedicebat
habitare non in cedar. s cum habitantibꝰ
cedar. tanqͣm qui semper habitaret in lu¬
mine. Licet ipsi fuerit cum habitantib

Expanded text:
malitia invalescit, non praevaleat; si turbat, non perturbet. Mirabiles elationes maris, sed mirabilior in altis Dominus. Benigne, si non dissimulas, egit tecum usque adhuc superna miseratio, pater illustris. Provida namque dispensatione, non prius praefectus es malis, quam sociatus bonis, quorum 42 consortio et exemplo bonus fieres, et sic postmodum etiam inter malos vivere bonus posses. Et quidem inter bonos bonum esse, salutem habet; inter malos vero, et laudem. Illud tantae facilitatis est, quantae et securitatis: hoc tantae virtutis, quantae et difficultatis. Quale nempe est istud, tangere picem, et non inqui ari ex ea; in igne sine laesione versari, et in tenebris absque caligine? Palpabant quondam tenebras Aegyptii, cum tamen de populo Dei Scriptura dicat: Ubicunque Israel erat, lux erat . Erat David verus Israelita, et ideo caute dicebat se habitare non in Cedar, sed cum habitantibus Cedar , tanquam qui semper habitaret in lumine, licet ipsi fuerit cum habitantibus
Abbreviated transcription (Latin):
pue uestris nos maioribus atq instantio¬
ribus occupationibus sub huius rei occa¬
sione uportunius ingerere ⁊ molestos
cum netesse non est uobis exhibere: ⁊ hoc
gratum non esse deo. ⁊ nostris scimus mo¬
ribus non congruere. Ad hugonem comi

Expanded text:
pue vestris nos majoribus atque instantiopue vestris nos majoribus atque instantioribus occupationibus sub hujus rei occasione importunius ingerere, et molestos, cum necesse non est, vobis exhibere; et hoc gratum non esse Deo, et nostris scimus moribus non congruere. 45 EPISTOLA XXXI. AD HUGONEM COMI
Abbreviated transcription (Latin):
nos ⁊ inquirere ⁊ custodire. iccirco ad com¬
probandum certius quid ipse potius de hac
reuelit: rem sicut inter episcopum mona¬
chos q conuenerat. uestra utiq indristria
mediante ⁊ honorabiliter ordinante qͣlit̃
fieri deberet.⁊ hortante ut celeriter. et
uiuante ut fieret: non quidem omittendã
s usq post messionem tum pro ur̃a tum
pro temporis oportunitate expetenda. ne¬
cessario intermittendam esse ꝑutauimus.
Iam uero tunc si et episcopi uoluntas in
eodem perstiterit. ⁊ nobis nithilominus
aͥd ipsum eque ut modo placuerit: tali con¬
iectura dei quoq esse consilium securius
confidentes. speramus nos uestre utͥusq
deuotioni iuxta quod definitum erat sa¬
tis esse facturos. Arbitramur enim accep¬
tum esse deo. si quantum in nobis est ne¬
mini oneri esse studuerimus: ne non tã
fructum qͣm datum in hoc eius negocio
requirere quod absit uideamur. Et preci¬

Expanded text:
nos et inquirere, et custodire; idcirco ad comnos et inquirere, et custodire; idcirco ad comprobandum certius quid ipse de hac re potius velit, rem sicut inter episcopum monachosque convenerat, vestra utique industria mediante et ordinante qualiter fieri deberet, et hortante ut celeriter, et juvante ut honorabiliter fieret; non quidem omittendam, sed usque post messionem, tum pro vestra, tum pro temporis opportunitate exspectanda, necessario intermittendam esse putavimus. Jam vero tunc, si et episcopi voluntas in eodem perstiterit, et vobis nihilominus idipsum aeque ut modo placuerit: tali conjectura Dei quoque esse consilium securius confidentes, speramus nos vestrae utriusque devotioni juxta quod diffinitum erat, satis esse facturos. Arbitramur enim acceptum esse Deo, si quantum in nobis est, nemini oneri esse studuerimus: ne non tam fructum, quam datum in hoc ejus negotio requirere quod absit videamur; et praeci
Abbreviated transcription (Latin):
uel uiribus quippiam horum ascribitis.
alioquin uerendum ne conu̾tatur pax ũr̃a
in perturbationem.⁊ prosperitas in adũ¬
sitatem. si inmirum illo iuste uidicante.
qui ut humilibus gratiam dare ita super¬
bis resistere consueuit: qui ⁊ non solum
cum sancto sanctus. s ⁊ cum peru̾so per¬
uersus in psalmo legitur. nec tm̃ faciens
dei gratia metensis ecclesie ꝓrimi¬
cerio: fratres qui in clara ualle qͣlicumq
obsequio seruiunt deo salutem ⁊ orõnes.
fidelem curam uestram in hiis q̃ dei sunt
⁊ si ramolim ⁊ audieramus ⁊ uideramus.
sednunc in nobis ip̃is exꝑiendo ꝑsensimꝰ.
Ceterum cum inhiis que nuper a nobis
missi fratres. uestro quidem consiliosugges¬
serunt episcopo.⁊ uestram beniuolentiam
⁊ ipsius episcopi promptum teneamꝰ assen¬
sum. quia tamen dei quoq beneplacitum
in omnibus hiis maxime que ad eum perti¬
uent: aute omnia ⁊ super omĩa necesse est

Expanded text:
vel viribus quidpiam horum adscribitis. vel viribus quidpiam horum adscribitis. Alioquin verendum, ne convertatur pax vestra in perturbationem, et prosperitas in adversitatem; sic nimirum illo juste judicante, qui ut humilibus gratiam dare, ita et superbis resistere consuevit: qui et non solum cum sancto sanctus, sed et cum perverso perversus, in Psalmo legitur ; nec tantum faciens Dei gratia Metensis Ecclesiae primicerio, fratres qui in Clara-Valle qualicunque obsequio serviunt Deo, salutem et orationem. Fidelem curam vestram in his quae Dei sunt, etsi jam olim et audieramus et videramus; sed nunc in nobis ipsi experiendo persensimus. Caeterum cum in his quae nuper a nobis missi fratres, vestro quidem consilio, suggesserunt episcopo, et vestram benevolentiam, et ipsius episcopi promptum teneamus assensum: quia tamen Dei quoque beneplacitum in omnibus, et his maxime quae ad eum pertinent, ante omnia et super omnia necesse est
Abbreviated transcription (Latin):
humiles fratres de claraualle. salutem et
orationes. Ex quo dudum si recolitis nr̃e
uos fraternitati dignanter sociastis. nr̃is
uos orationibus humiliter commendastis:
semper solliciti fuimus ut debuimus aliqͥd
scire de esse uestro ⁊ euentus uestros crebro
sciscitari studiumus aquibus potuimus.
desiderantes iugiter ⁊ orantes uos prospe¬
rari in dei opere ad quod assumptus fue¬
ratis ⁊ gressus uestros dirigi in semita
mandatorum eius. Benedictuss itaq ds̃
qui non amouit orationem uestram ⁊ mi¬
sericordiam suam anobis. letificans itaq
nos per hunc uenerabilem fratrem W.
credimus oculis de uestra sospitate ⁊ pros¬
peritate ⁊ pace per uos ecclesie reddita.
Congratulamur uobis s damus głam
deo. scientes quodestis ⁊ quod potestis:
ipsius non uestrum esse. Q uod ⁊ uos sẽꝑ
sentire in uobis amicabiliter ammonemꝰ.
ne nichil ⁊ esse ⁊ posse incipiatis. Si quid
aliter sapitis. ⁊ uestris quodabsit m̾itis

Expanded text:
humiles fratres de Clara-Valle, salutem et humiles fratres de Clara-Valle, salutem et orationem. Ex quo dudum, si recolitis, nostrae vos fraternitati dignanter sociastis, nostris vos orationibus 44 humiliter commendastis; semper solliciti fuimus, ut debuimus, aliquid scire de esse vestro; et eventus vestros crebro sciscitari studuimus a quibus potuimus, desiderantes jugiter et orantes vos prosperari in Dei opere ad quod assumptus fueratis et gressus vestros dirigi in semitam mandatorum ipsius. Benedictus itaque Deus, qui non amovit orationem nostram, et misericordiam suam a vobis; laetificans utique nos per hunc venerabilem fratrem Guicredimus oculis de vestra sospitate et prosperitate ac pace per vos Ecclesiae reddita. Congratulamur vobis; sed damus gloriam Deo: scientes quod estis et quod potestis, ipsius, non vestrum esse. Quod et vos semper sentire in vobis amicabiliter admonemus: ne nihil et esse, et posse incipiatis, si quid aliter sapitis, et vestris quod absit meritis
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt delicta uidetur superhabundare
modi animatus exemplis. precinge sic̃
uir lumbos tuos. bonas facito deinceps
uias tuas ⁊ studia tua: quatinus nouissi¬
ma tua antiqua sopiant ⁊ delicta iuuẽ¬
tutis tue deleat uespertina correctio.
Paulum imitari curato. honorificato
ministerium tnum. honorificabis autẽ
grauitate morum . maturitate ꝯsilioꝵ
actuum honestate. Hec sunt que officiũ
episcopale maxime nobilitant ⁊ ornant.
omnia fac cum consilio. nec tam̃ omniũ
aut quorumcumq: s tm̃ bonoꝵ. Bonos
in consilio. bonos u obsequio. bonos habe¬
as contuberniales: qui uite ⁊ honestatis
tue ⁊ tustodes sint ⁊ testes. In hoc enim
te bonum probabis: si testimoniũ a bonis
habueris. Sint pietati uestre cõmendati
pauperes fratres nostri qui circa uos st̃
alpenses. illi debono monte: ⁊ illi de alta¬
cumba. In hiis experiemur: qͣnta uobis
dei gratia strenuo ministro: eiꝰ in xp̃o

Expanded text:
bundaverunt delicta, videtur superabundare bundaverunt delicta, videtur superabundare modi animatus exemplis, praecinge sicut vir lumbos tuos, bonas facito deinceps vias tuas, et studia tua: quatenus novissima tua antiqua sopiant, et delicta juventutis tuae deleat vespertina correctio. Paulum imitari curato in honorificando ministerium tuum. Honorificabis autem gravitate morum, maturitate consiliorum, actuum honestate. Haec sunt quae officium episcopale maxime nobilitant et ornant. Omnia fac cum consilio, nec tamen omnium aut quorumcunque, sed tantum bonorum. Bonos in consilio, bonos in obsequio, bonos habeas contubernales, qui vitae et honestatis tuae et custodes sint, et testes. In hoc enim te bonum probabis, si testimonium a bonis habueris. Sint pietati vestrae commendati pauperes fratres nostri, qui circa vos sunt; Alpenses, illi de Bono-Monte, et illi de Altacumba. In his experiemur quanta vobis Dei gratia strenuo ministro; ejus in Christo
Abbreviated transcription (Latin):
audaciam taritas ut fiducialius loqͣr
tibi. Cathedra kĩne quam nuper sortitꝰ es
hominem multorum expetit meritorum.
que inte aut nulla aut non quantũ satis
est precessisse dolemus. Siquidem ⁊ facta
tua ⁊ studia tua preterita in nullo prorsus
iuisa sunt episcopali conuenire officio. Qͥd
tamen : Num potest deus de lapide hoc susci¬
tare filium abrahe : Num potest deus fac̾e
ut que preire debuerant bona. uel subse¬
quantur e Quod utiq ⁊ libentius accipimꝰ
si contingat. Nescio enim quomodo plus
placebit subita hec mutatio dext̾e excessi:
qͣm si uite prioris merita suffragarent᷑.
Dicemus nempe quia a domino factũ est
istud ⁊ est mirabile in otulis nostris. Sic
paulus ex persecutore doctor gentium
factus est. Sic matheus de theloneo uo¬
tatus. sic ambrosius de palatio assumptꝰ
est. iste ad episcopatum: ille ad apostola¬
tum. Sic alios qͣmplures nouimꝰ de uita
⁊ habitu seculari utiliter extitisse ꝓmo¬
tos. Deniq nonne multotiens ubi suꝑa¬

Expanded text:
audaciam charitas, ut fiducialius loquar tibi. Cathedra, charissime, quam nuper sortitus es, hominem multorum expetit meritorum: quae in te aut nulla, aut non quantum satis est, praecessisse dolemus. Siquidem et facta tua, et studia tua praeterita in nullo prorsus visa sunt episcopali convenire officio. Quid tamen? Non potest Deus de lapide hoc suscitare filium Abrahae? non potest facere Deus, ut quem praeire debuerant bona, vel subsequantur? quod utique et libentius accipimus, si contingat. Nescio enim quo pacto plus placebit subita haec mutatio dexterae Excelsi, quam si vitae prioris merita suffragarentur. Dicemus nempe, quia a Domino factum est istud, et est mirabile in oculis nostris . Sic Paulus ex persecutore Doctor gentium factus est; sic Matthaeus de telonio vocatus, sic Ambrosius de palatio assumptus est: iste ad episcopatum, ille ad apostolatum. Sic alios quam plures novimus de vita et habitu saeculari utiliter exstitisse promotos. Denique nonne multoties ubi supera
Abbreviated transcription (Latin):
Mox ubi dei saterdos ut pauper moreret᷑¬
sua omnia pauperibus erogauit: ceper̃t
subito de uitunis desperati iam sudoris
inopinati fontes erumpere. sicq anime
pariter ⁊ corporis suo ordine salus utͣq
procedens: liquido monstrauit in uobis
adimpletum quod in scriptura sua polli¬
cetur deus. Percussit caruem ut anima
sanaretur. Occidit auariciam: ut iusti¬
cie uiueretis. Sic uiuificato ⁊ sanato
quid sperandum est nisi ut iam non sit
qui uos demanu dei possit eruere. si tñ
eurangelicum illud consilium obseruare
non negligitis. ecce sanus factus es. iam
noli petcare ne deterius aliquid tibi con¬
tingat: Quod uidelicet iccirco p̾monet
pius pater: quia non uult ut contingat.
quippe qui non uult mortem peccatoris
s magis ut conuertatur ⁊ uiuat. Et
merito. Oue tnim utilitas in sanguine
pectatoris : Non enim infernus confite¬
bitur deo. neq mors laudabit eum. sed
uos qui uiuitis benedicitis domino. ⁊ dici¬

Expanded text:
mox ubi sacerdos Dei, ut pauper moreretmox ubi sacerdos Dei, ut pauper moreretsua omnia pauperibus erogavit, coeperunt subito de intimis desperati jam sudoris inopinati fontes erumpere; sicque animae pariter et corporis suo ordine salus utraque procedens, liquido monstravit in vobis adimpletum quod in Scriptura sua pollicetur Deus: Esanaretur: occidit avaritiam, ut justitiae viveretis. Sic vivificato et sanato, quid sperandum est, nisi ut jam non sit qui vos de manu Dei possit eruere? si tamen evangelicum illud consilium observare non negligitis; Ecce sanus factus es, jam noli peccare, ne deterius aliquid tibi contingat . Quod videlicet idcirco praemonet pius Pater, quia non vult ut contingat: quippe qui non vult mortem peccatoris, sed magis ut convertatur et vivat. Et merito. Quae enim utilitas in sanguine peccatoris? non enim infernus confitebitur Deo, neque mors laudabit eum: sed vos qui vivitis, benedictis Domino, et dici
Abbreviated transcription (Latin):
est enim incomparabiliter iusticia qͣm pecu¬
nia. quod illa ditet ⁊ repleat archam: hec
animam. Deniq sacerdotes dei iuduunt᷑
iusticia: multo utiq decentius ⁊ ditius qͣm
auro uel serico. Sed gratras deo qui iam ha¬
rum rerum in uobis glorie transitoue glo¬
riosum est operatus contemptum: dum
de anime peritulo saluberrimũ incussit
metum. Omira circa uos diuina cdementia
Mortem intemptauit ne inferret. formi¬
dare uos uoluit: quam uos noluit exꝑiri.
Cum hoc fecit quid effetit uisi ne uestra
uobis essent cariora qͣm uos: Int̾ medul
dante sudore cruciatus uelxmens in dies
ingrauescebat. Cumq iam foris membris
frigescentibus calor molestissimus intror¬
sum se colligens. exhausta longa inedia uis¬
cera depasceret : pallide interim mortis an¬
te oculos tristis uersabatur ymago. Et
ecce tanquam de supernis uox emissa di¬
uinitus insonuerit. ego sum. ego sum
qui deleo. nonte. s iniquitates tuas.

Expanded text:
est enim incomparabiliter justitia, quam pecuest enim incomparabiliter justitia, quam pecunia quod illa ditet et repleat arcam, haec animam. Denique sacerdotes Dei induuntur justitia, et multo utique decentius et ditius, quam auro vel serico. 4. Sed gratias Deo, qui jam harum rerum in vobis gloriae transitoriae gloriosum est operatus contemptum, dum de animae periculo saluberrimum incussit metum. O mira circa vos divina clementia! Mortem intentavit, ne inferret: formidare vos voluit, quam vos noluit experiri. Cum hoc fecit, quid effecit, nisi ne vestra vobis essent chariora quam vos? Inter medulldante sudore, cruciatus vehemens in dies ingravescebat. Cumque jam foris membris frigescentibus calor molestissimus introrsum se colligens, exhausta longa inedia viscera depasceret, pallidae interim mortis ante oculos tristis versabatur imago. Et ecce tanquam de supernis vox emissa divinitus insonuerit: Ego sum, ego sum qui deleo, non te, sed iniquitates tuas ;
Abbreviated transcription (Latin):
laudatur s in xp̃i uita. ac per hoc ñ lauda¬
tur. contra sententiam que prohibet homi¬
nem laudari in uita sua. Cur deniq dig¬
nus meis laudibus non erit quem sui qͦq
nominis deus laude dignatur dicente da¬
uid. pauper ⁊ mops laudabunt nomen
tuum: Laudatur iob quod sua patienter
amisit.⁊ non laudabitur episcopus qui
⁊ libenter dimisit ⁊ liberalit̃ distribuit :
Non expectauit mortem quanto iam nec
dare nec retinere in sua haberet potestate
quod utiq multi faciunt. quoꝵ uidelicet
testamentum non nisi in mortius confir¬
matur. s adhuc inter spem uite metumq
positus mortis. uiuens libensq dispersit
⁊ dedit pauperibus. ⁊ iusticia eius manet
in seculum seculi. Nunquid ⁊ pecunia man¬
sura erat similiter in seculum scli: Sona
ergo recompensatio iusticie pro pecunia:
quando ꝓeo qd teñ ñ pot̾at. id restitutũ est:
quod feliciter maneat in eternum. Melior

Expanded text:
laudatur sed in Christi vita, ac per hoc non laudalaudatur sed in Christi vita, ac per hoc non laudatur contra sententiam, quae prohibet hominem laudari in vita sua. 3. Cur denique dignus meis laudibus non erit, quem sui quoque nominis Deus laude dignatur, dicente David: Pauper et inops laudabunt nomen tuum? Laudatur Job, quod sua patienter amisit: et non laudabitur episcopus qui et libenter dimisit, et liberaliter distribuit? Non exspectavit mortem; quando jam nec dare, nec retinere in sua haberet potestate: quod utique multi faciunt, quorum videlicet testamentum nonnisi in mortuis confirmatur: sed adhuc inter spem vitae metumque positus mortis, vivens libensque dispersit et dedit pauperibus, ut justitia ejus maneret in saeculum saeculi . Numquid et pecunia mensura similiter erat in saeculum saeculi? Bona ergo recompensatio justitiae pro pecunia, quando pro eo quod teneri non poterat, id restitutum est quod feliciter maneat in aeternum. Melior
Abbreviated transcription (Latin):
tatis quam ipse deus ore cõmendans ꝓphe¬
tico. ego sum ait uir uidens paupertatem.
Super omnes regios thesauros hic uos titu
Scio me ex scriptura cominemorasse superiꝰ
non esse laudandum hominem in uita sua.
uerum quomodo me possim cohibere a lau¬
de illius qui post aurum abire iam desiit.¬
⁊ sperare contempsit in pecunie thesauris:
De qualinimirum uiro scriptura sic loqͥt᷑.
Quis est hic ⁊ laudabimus eum ÷ fecit enĩ
mirabilia in uita sua. an fortasse non est
quidem laudandus homo inuita sua. que
temptatio est super terram. nec ideo tamen
laudandus non est. cum mortuus peccato
uiuit deoes uana quidem laus ⁊ seductoria
qua laudatur peccator in desideriis anime
sue. In quo qui me beatificat. in errorem in¬
ducit. s non ittirco predicanda ⁊ multum
cominendanda non erit illius uita qui
dicere potest. uiuo ego iam non ego. uiuit
uero in me xp̃s: Cum ergo laudatur homo

Expanded text:
tatis, quam ipse Deus ore commendans prophetatis, quam ipse Deus ore commendans prophetico: Ego sum, ait, vir videns paupertatem meam . Super omnes regios thesauros hic vos titulScio me ex Scriptura commemorasse superius, non esse laudandum hominem in vita sua. Verum quomodo me possum cohibere a laude illius, qui post aurum abire jam desiit, et sperare contempsit in pecuniae thesauris? De quali nimirum viro Scriptura sic loquitur: Quis est hic, et laudabimus eum? fecit 40 enim mirabilia in vita sua . An fortasse non est quidem laudandus homo in vita sua, quae tentatio est super terram, nec ideo tamen laudandus non est, cum mortuus peccato vivit Deo? Vana quidem laus et seductoria, qua laudatur peccator, in desideriis animae suae, in quo qui me beatificat, in errorem inducit: sed non idcirco praedicanda, et multum commendanda non erit illius vita, qui dicere potest: Vivo autem jam non ego, vivit vero in me Christus . Cum ergo laudatur homo
Abbreviated transcription (Latin):
glorificamus. qui tamen ad hoc in uobis uo¬
luit glorificari: ut et uos redderet gloriosũ.
Qui nuirum cum sit mirabilis in maiesta¬
te sua. etiam in sanctis suis gloriosus appare
dignatur: ne solus habeat gloriam. Ipse
nempe licet sibi sufficiens ad omnem mag¬
nificentiam. querit tamen gloriam et in
sanctis. non ut augeat sibi: s ut suis com¬
municet. Nouit autem qui sunt euis: sed
nobis uon facile innotescunt. nisi cum ip̃e
reuelare dignabitur. Scimus namq sane
de qualibus scriptum est. In labore homiñ
non sunt ⁊ cum hominibus ñ flagellabun¬
tur. Et quia uobis hec ipsa sententia non
congrirat. nichilominus modo cognoscunꝰ.
Scriptum quoq est. Quem diligit dominꝰ
corripit. flagellat autem omnem filium
quem recipit. flagellatum uideo ⁊ emenda¬
tum. ⁊ aluid suspicer qͣm unũ esse ex filiis:
Porro correctionis uestre cdarum satis in¬
signe tenemus: ipsam nunt paupertatem
uestram. Nobilis reueratitulus pauper¬

Expanded text:
glorificamus, qui tantum ad hoc in vobis voglorificamus, qui tantum ad hoc in vobis voluit glorificari, ut et vos redderet gloriosum. Qui nimirum cum sit mirabilis in majestate sua, etiam in sanctis suis gloriosus apparere dignatur, ne solus habeat gloriam. Ipse nempe licet sit sibi sufficiens ad omnem magnificentiam, quaerit tamen gloriam et in sanctis, non ut augeat sibi, sed ut suis communicet. Novit autem qui sunt ejus: sed nobis non facile innotescunt, nisi cum ipse revelare dignabitur. Scimus sane de qualibus scriptum est: In labore hominum non sunt, et cum hominibus non flagellabuntur . Et quia vobis haec ipsa sententia non congruat, nihilominus modo cognoscimus. Scriptum quoque est: Quem diligit Dominus corripit, flagellat autem omnem filium quem recipit . Flagellatum video et emendatum, et aliud suspicer quam unum esse ex filiis? Porro correctionis vestrae clarum satis insigne tenemus, ipsam nunc paupertatem vestram. Nobilis revera titulus pauper
Abbreviated transcription (Latin):
gato. frater. S. clareualt. abbas si qͥd potest
pectatoris oratio. Dominus ep̃s meldensis
cum accepit luteras uestras. forte tunt ad
nos uisitandi gratia ueniebat. Cumq iam
e domonostra rescribere pararet. suis nr̃as
tanquam uestri familiaris litteras iung̾e
curauit. suo sperans negocio profuturas.
Cui cum non possem negare quod uellet. id
solum uestre reuerentie familiariter bre¬
uiterq intimandum putaui. quia si adu̾sꝰ
episcopum querentem que sunt ihesu xp̃i.
homines seipsos amantes ⁊ que sua st̃ que¬
rentes audieritis: hoc nec uestre congruit
dignitati nec officio. Ad hatonem trecensẽ
auperi episcopo pauper ep̃m . xxiii.¬
abbas paupertatis consequi p̃mium.
quod est regnum celorum. Laudarem uos
⁊ iure laudarem si non me reuocaret illa
sententia: neminem laudaueris in uita
sua. Siquidem rem laude dignam egistis.
sed ei laus ascribenda est: a quo accepistis
⁊ uelle ⁊ perficere. quod merito laudaret᷑.
deumergo per uos ⁊ in uobis operantem

Expanded text:
ater BERNARDUS Clarae-Vallis abbas, si quid potest peccatoris oratio. Dominus episcopus Meldensis cum accepit litteras vestras, forte tunc ad nos visitandi gratia veniebat. Cumque jam e domo nostra rescribere pararet, suis nostras tanquam vestri familiaris litteras jungere curavit, suo sperans negotio profuturas. Cui cum non possem negare quod vellet, id solum vestrae Reverentiae familiariter breviterque intimandum putavi quia si adversus episcopum quaerentem quae sunt Jesu Christi, homines se ipsos amantes, et quae sua sunt quaerentes audieritis, hoc nec vestrae congruit dignitati, nec officio. EPISTOLA XXIII. auperi episcopo pauper abbas, paupertatis consequi praemium, quod est regnum coelorum. 1. Laudarem vos, et jure laudarem, si non me revocaret illa sententia, Neminem laudaveris in vita sua ; siquidem rem laude dignam egistis: sed ei laus adscribenda est, a quo accepistis et velle, et perficere quod merito laudaretur. Deum ergo per vos, et in vobis operantem
Abbreviated transcription (Latin):
qui uero ⁊ abient plus nichil merebitur
nisi quod uigił ratio mirandum mimine
ducit si sapiens sapienter agit. et ille sa¬
piens qui in cunctis huius mundi sapien¬
tium litteris ⁊ studiis ludens. omne quoq
studuit ⁊ potuit diuinam quodam modo
reuocare ⁊ renouare scripturam. Qͥd enĩ:
Dispersisti. dedisti pauperibus s pecuni¬
am. Quid uero pecunia est ad illam quã
pro ea commutasti iusticiam ÷ Iusticia
inquit eius manet in seculum setuli. Nũ
ita ⁊ pecunia : Questuosum sane honestũ¬
q commertium. illam que preterit pro
ulla dare que permanet. Sic semper tͥ
negotiari detur bone ⁊ omni laude prose¬
quende magister. Superest ut laudabile
principium consequatur finem condignũ.¬
⁊ cauda hostie capiti coniungatur. Benedic¬
tionem tuam ubenter accepimus. p̃sertim
quod tanti tue huius perfectionis fuerit cu¬
mulata iocunditate. Latorem epistole ⁊ si
pro se ipso satis commendabilem. tñ etiam

Expanded text:
qui vero et abjecit, plus nihil merebitur? qui vero et abjecit, plus nihil merebitur? Nisi quod vigil ratio mirandum minime ducit, si sapiens sapienter agit, et ille sapiens qui in cunctis hujus mundi sapientium litteris et studiis ludens, omnem quoque studuit et potuit divinam quodammodo revocare et renovare Scripturam. Quid enim? Dispersisti, dedisti pauperibus, sed pecuniam. Quid vero pecunia est ad illam quam pro ea commutasti justitiam? Justitia, inquit, ejus manet in saeculum saeculi . Num ita et pecunia? Quaestuosum sane honestumque commercium, illam quae praeterit, pro illa dare quae permanet. Sic semper tibi negotiari detur, bone et omni laude prosequende magister. Superest ut laudabile principium condignum consequatur finem, et cauda hostiae capiti conjungatur. Benedictionem tuam libenter accepimus, praesertim quod tanta tuae hujus perfectionis fuerit cumulata jucunditate. Latorem epistolae, etsi pro seipso satis commendabilem, tamen etiam
Abbreviated transcription (Latin):
quem fecisti ⁊ magnum dedit suaui¬
tatis odorem: ad quoscumq potuit perue¬
nire. Extincta est auaricia. Cui non suaue
redoleat : Caritas regnat. cui dulce non
sapiat : Quando hoc cognoscunt om̃s quia
uere sapiens sis. qui sapientie hostẽ maxi¬
mum contruusti. hoc certe tuo ⁊ sac̃dotio
dignum ⁊ nomine. Tali profecto decebat
specialem tuam philosophiam clarescere
testimonio. hoc preclara illa tua studia fi¬
ne compleri. uera illa ⁊ indubitata sapi¬
entia est: que turpia lucra contempnit.
⁊ indignum sibi udicat eodem cum ydo¬
iorum seruitute contuberno frui. Non
magnum fuit magistrum gislebertum
episcopum fieri. s episcopum lundonien¬
sem pauperem iuuere: id plane magnificũ.
Nec enim tanto nomini quicqͣm augere
glorie potuit sublimitas dignitatis. au¬
xit autem plurimum humilitas pauper¬
tatis. Pauperiem equo ammo ferre. uirtꝰ
pacientie est: sponte appetere sapientie
laus est. Laudatur deniq ⁊ admirabi¬
lis predicatur: qui post aurum ñ abiit.

Expanded text:
quem fecisti, et magnum dedit suavitatis odorem, ad quoscunque potuit pervenire. Exstincta est avaritia; cui non suave redoleat? charitas regnat; cui dulce non sapiat? quando hoc cognoscunt omnes quia vere sapiens sis, qui sapientiae hostem maximum contrivisti: hoc certe et tuo sacerdotio dignum et nomine. Tali profecto decebat specialem  al. spiritualem tuam philosophiam clarescere testimonio, hoc praeclara illa tua studia fine compleri. Vera illa et indubitata sapientia est, quae turpia lucra contemnit, et indignum sibi judicat eodem cum idolorum servitute contubernio frui. Non magnum fuit magistrum Gillebertum episcopum fieri: sed episcopum Londoniensem pauperem vivere, id plane magnificum. Nec enim tanto nomini quidquam augere gloriae potuit sublimitas dignitatis: auxit autem plurimum humilitas paupertatis. Pauperiem aequo animo ferre, virtus sapientiae est; sponte appetere, sapientiae laus est. Laudatur denique et admirabilis praedicatur, qui post aurum non abiit;
Abbreviated transcription (Latin):
recipit hoc sacrificium de manib uest̾s.
Quod autem ⁊ paci terre intenditis: faci¬
tis quod filii pacis. Et ego fratres parti¬
ceps ⁊ socius gaudii uestri fieri cupiens
iuxta petitionem uestram ad uos cum
dilectis fratribus nostris nunciis ur̃is
ueniebam: de quib mͥ scripsistis pleniꝰ
sctłm rationem in beneplacito dei satisfac¬
turus. S quia tempus breue est quo ad
concilium festinamus: ñ grauet uos usq
ad reditum nr̃m sustinere. Ad uniuersõs¬

Expanded text:
recipit hoc sacrificium de manibus vestris! recipit hoc sacrificium de manibus vestris! Quod autem et paci terrae intenditis, facitis quod filii pacis. Et ego, fratres, particeps et socius gaudii vestri fieri cupiens, juxta petitionem vestram ad vos cum dilectis fratribus nostris, nuntiis vestris, veniebam, de quibus mihi scripsistis, plenius secundum rationem in beneplacito Dei satisfacturus. Sed quia tempus breve est quo ad concilium festinamus; non gravet vos usque ad reditum nostrum sustinere. EPIS
Abbreviated transcription (Latin):
experta sis plenitudinem apłice potestatiᷤ.
auctoritatis integritatem. ñne huiꝰ modi
aut seductus est. aut seducere uult:Sed
fac quod dico. Nam ego teñ seduco. Conuer¬
tere magis ad humilitatem. ad mansue¬
tudinem. Siquidem ⁊ humilibus dat ds
gratiam.⁊ mansueti hereditabunt t̾ram
Esto cauta domine ⁊ matris tue recupe¬
ratam seruare gratiam. Et sic eistudeas
platere de reliquo: quatinus placeat ei
non solum seruare tibi que reddidit. s
et iam adicere que nondum dedit. Ad¬
Quos a domino quoꝵ studio ⁊ indu¬
stria ciuitas uestra liberata est ab errore.
⁊ relicto scismate: ad catholicã rediit uni¬
tatem. Exiit sermo iste inter catholicos
audiuit ⁊ letata est syon. ⁊ est uobis głã
coram deo ⁊ omni populo. Qͣm letis ample¬
xibus mater ecclesia colligit tot ⁊ tanto¬
rum multitudinem filioꝵ quos se amisis¬
se dolebat. Qͣm leto ⁊ sereno uultu d̾s̃ pac̾

Expanded text:
experta sis plenitudinem apostolicae potestatis, experta sis plenitudinem apostolicae potestatis, auctoritatis integritatem, nonne hujusmodi aut seductus est, aut seducere vult? Sed fac quod dico: nam ego te non seduco. Convertere magis ad humilitatem, ad mansuetudinem: siquidem et humilibus dat Deus gratiam , et mansueti haereditabunt terram . Esto cauta dominae et matris tuae recuperatam servare gratiam: et sic ei placere studeas de reliquo, quatenus placeat ei non solum servare tibi quae reddidit, sed etiam adjicere quae nondum dedit. 14vos a Domino, quorum studio et industria civitas vestra liberata est ab errore, et relicto schismate ad catholicam rediit unitatem. Exiit sermo iste inter Catholicos: audivit et laetata est Sion, et est vobis gloria coram Deo et omni populo. Quam laetis amplexibus mater Ecclesia colligit tot et tantorum multitudinem filiorum, quos se amisisse dolebat! quam laeto et sereno vultu Deus pater
Abbreviated transcription (Latin):
pedire uidebit. Porro in promptu est ei
omnem ultisci inobedientiam: si quis
forte reluctari conatus fuerit. Deniq
probasti ⁊ tu. Quidenim contulit tibi
uetus tua rebellio ⁊ recalcitratio male
suasa a pseudo prophetis tius: Quem
fructum habuisti in quib nc̃ erubescis:
agnosce potius in qua potestate gloria ⁊
honore suffraganeoꝵ tuoꝵ tamdui pri¬
uata extitisti. Quis pro te ualuit obui¬
are apostolice auctoritatis iustissime
seueritati. cum prouocata tuis excessib
detreuit te tus illis antiquis ac p̾cdaris
ornamentis nudare. mutilare mẽbris:
Et hodie confusa ⁊ truncata iaceres: si ñ
benignius qͣm potentius tecum actum
fuisset. Quis eam prohibere ualebit
etiam agrauioribus si rursum quod absit
adieteris prouocare: uide ne patiaris re¬
cidiuum. quia pro certo nisi fallor ñ tam
facile denuo poterit inueniri remedium.
Si quis itaq dixerit tibi partim oportet
obedire. partim non oportet. cum tu in te

Expanded text:
pedire videbit. Porro in promptu est ei pedire videbit. Porro in promptu est ei omnem ulcisci inobedientiam, si quis forte reluctari conatus fuerit. Denique probasti et tu. Quid enim contulit tibi vetus tua rebellio et recalcitratio male suasa a pseudoprophetis tuis? quem fructum habuisti, in quibus nunc erubescis? Agnosce potius in qua potestate, gloria et honore suffraganeorum tuorum tam diu privata exstitisti. Quis pro te valuit obviare apostolicae auctoritatis justissimae severitati, cum, provocata tuis excessibus, decrevit te tuis illis antiquis ac praeclaris ornamentis nudare, mutilare membris! Et hodie confusa et truncata jaceres, si non benignius quam potentius tecum actum fuisset. Quis eam prohibere valebit etiam a gravioribus, si rursum quod absit adjeceris provocare? Vide ne patiaris recidivum: quia pro certo, nisi fallor, non tam facile denuo poterit inveniri remedium. Si quis itaque dixerit tibi: Partim oportet obedire, partim non oportet; cum tu in te
Abbreviated transcription (Latin):
mentior: dilectorem tui. ⁊ elatorem salu¬
tis tue. Romana ecclesia ualde clemens
est. s nichilominus potens. fidele consi¬
lium ⁊ omni acceptione dignum. noli
abuti clementia: ne potentia oppͥmaris
S dicit aliquis. Debitam ei reuerentiã
exhibebo: ⁊ nichil amplius. Esto. fat qd
dicis. quia si exhibeas debitam: ⁊ om̃i¬
modam. Plenitudo siquidem potestatis
super umuersas orbis ecclesias singula¬
ri prerogatua apostolice sedidonata est.
Qui igitur huic potestati resistit: dei or¬
diuatiomi resistit. Potest si utile uidica¬
uerit nouos ordinare episcopatus: ubi
hactenus non fuerunt. Potest eos qͥsunt
alios deprimere. alios sublimare. prout
ratio sibi dictauerit. ita ut de episcopis
creare archiepiscopos liceat.⁊ econuerso
si necesse uisum fuerit. Potest afinib
terre sublimes quascumq personas eccle¬
siasticas euocare.⁊ cogere ad suam pre¬
sentiam. ñ semel aut bis: s quotiens ex¬

Expanded text:
mentior dilectorem tui, zelatorem salumentior dilectorem tui, zelatorem salutis tuae. Romana Ecclesia valde clemens est, sed nihilominus potens. Fidele consilium, et omni acceptione dignum: Noli abuti clementia, ne potentia opprimaris. 2. Sed dicit aliquis: Debitam ei reverentiam exhibebo, et nihil amplius. Esto, fac quod dicis; quia si exhibeas debitam, et omnimodam. Plenitudo siquidem potestatis super universas orbis Ecclesias, singulari praerogativa apostolicae Sedi donata est. Qui igitur huic potestati resistit, Dei ordinationi resistit. Potest, si utile judicaverit, novos ordinare episcopatus, ubi hactenus non fuerunt. Potest eos qui sunt, alios deprimere, alios sublimare, prout ratio sibi dictaverit, ita ut de episeopis creare archiepiscopos liceat, et e converso, si necesse visum fuerit. Potest a finibus terrae sublimes quascunque personas ecclesiasticas evocare, et cogere ad suam praesentiam, non semel aut bis, sed quoties ex