comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut comeclat panem corã dño
⁊ ꝑ tuam uestibuli porte ing¬
dietur: & ꝑ ipsam eg̾dietur:
pe illa: de qua saluator loqͥ¬
scribe & pharisei hipocrite:
& uobis doctorib legis: Ue qͥ
tollitis clauem scientie: ipsi ñ
ingredimini. ⁊ intrantes pro¬
hibetis: De hac sub nomine li¬
bri: scripsit ⁊ isaias: Erunt
uerba libri istius sic̃ uerba
signata. quẽ cum dedis hõi
nescienti luteras.⁊ dixeris ei
lege. respondebit tibi: nescio
litteras: & dabunt illũ hõi
scienti litteras: dicentes lege:
et dicet: Non possum: quia
signatus ẽ: Iste aũ liber est
cuius nemo potest soluere
aꝑire signacula. neq in celo.
neq interra. neq sub terra:
nͥ ille de quo in apocalipsi
ioh̃is dicitur: E coe uicit leo
de tribu uida radix ⁊genus
dd: ut aꝑiat librum. ⁊soluat
signacula eius: Prius enim
ꝗ̃ saluator humanũ corpus
assumeret. & humiliaret se
formam serui accipiens. clau¬
sa erat. lex ⁊ propħe.⁊ om̃is

Expanded text:
ut comedat panem coram Domino: ut comedat panem coram Domino: et per viam vestibuli portae ingredietur, et per ipsam egredietpe illa de qua Salvator loquscribae et Pharisaei hypocritae, et vae vobis doctoribus legis, qui tollitis clavem scientiae, ipsi non ingredimini, et intrantes prohibetis . » De hac sub nomine libri scribit et Isaias: « Erunt verba libri istius sicut verba signata. Quem cum dederis homini nescienti litteras, et dixeris ei, Lege, respondebit tibi, Nescio litteras. Et dabunt illum homini scienti litteras dicentes, Lege. Et dicet: Non possum legere quia signatus est . » Iste autem liber est cujus nemo potest solvere et aperire signacula, neque in coelo, neque in terra, neque sub terra: nisi ille de quo in Apocalypsi Joannis dicitur: « Ecce vicit leo de tribu Juda, radix et genus David, ut aperiat librum et solvat signacula ejus . » Prius enim quam Salvator humanum corpus assumeret et humiliaret se formam servi accipiens , clausa erat lex et prophetae et omnis
Abbreviated transcription (Latin):
dietur ꝑ eam: eritq clausa
pͥncipi: Princeps ipse sede¬
bit in ea. ut comedat panẽ
coram dño. ꝑ uiam uestibu¬
li. id est. elam̃. porte ingre¬
dietur : & ꝑ uiam eius egre¬
dietur: Pro eo qd̃ in hebrai¬
co scriptum ẽ. erit clauisa
principi: lxx. transtulerunt
erit clausa: qr dux ipse sede¬
bit in ea Multe fc̃ porte quas
in descriptione templi ere¬
chielis scriptura cõmemorat:
tam intus quã foris: Altaris
quoq figuram. & consecratio¬
nem: & sacrificia: sermo p̃te¬
ritus ꝑcucurrit: Qͦ finito.
uenit ad portam sc̃uarii exte¬
riorem que respiciebat ad ori¬
entem.⁊ erat clausa: statiq
uir ille qui erat ductor ꝓpħe
& ei omĩa demonstrabat. lo¬
quutus ẽ ad eum: Porta ħ
ꝗͣ respicis clausam. semper
clausa erit. ⁊ ñ aꝑietur. nul¬
lusq uiroꝵ tranfibit ꝑ eam:
& reddit causam cur clausa
eritq clausa. uxta hebraicũ
pͥncipi: quem ducem .lxx.
transtulert: Qͥ princeps ⁊
dux. id est. nasi. sedebit in ea

Expanded text:
r eam; eritque clausa principi. Princeps ipse sedebit in ea, ut comedat panem coram Domino. Per viam vestibuli id est, Aelam, porta egredietur, et per viam ejus egredietur. Pro eo quod in Hebraico scriptum est: erit clausa principi, LXX transtulerunt, erit clausa: quia dux ipse sedebit in ea. Multae sunt portae quas in descriptione templi Ezechielis Scriptura commemorat, tam intus quam foris. Altaris quoque figuram, et consecrationem et sacrificia sermo praeteritus percurrit. Quo finito, venit ad portam sanctuarii exteriorem, quae respiciebat ad Orientemvir ille qui erat ductor prophetae, et ei omnia demonstrabat, locutus est ad eum: « Porta haec quam respicis clausam, semper clausa erit et non aperietur. nullusque virorum transibit per eam. Et reddit causam cur clausa eritque clausa juxta Hebraicum, principi, quem ducem LXX transtulerunt. Qui princeps et dux, id est, NASI , sedebit in ea,
Abbreviated transcription (Latin):
abumuersis idolis sitis. atq erro
feram cor lapideũ cor iudelicet in¬
credulum. ⁊dabo cor carneum
molle & tenerum. qͦd dĩ p̾cepta sus¬
suscipiat. ita ut anbulent inp̾cep¬
tis meis. ⁊ faciant iuditia queꝰ pri¬
us neglexerant. & habitent int̾ra
qmͣ dederã patribus eorum magis¬
tris uidelicet atq doctoribus. et
saluabũtur abunu̾sis in qͥnam̃tis
suis: ⁊ multiplicabitur eiꝰ frum̾tũ.
de qͦ efficit᷑ celestis panis: Et ñ pa¬
cient᷑ ultͣ fa men sermonis ħi et
multiplicabit᷑ in eis lignũ sapienti
eigenimina in eoꝵ pectore cõple¬
bunt᷑. nec erunt ultͣ obꝓbͥum in
gentib s pꝰqm misertꝰ eoꝵ fuerit
pessimarũ. iscient uͥ fuerinit ⁊

Expanded text:
et ab universis idolis atque erroet ab universis idolis atque erroauferam cor lapideum, cor videlicet incredulum. Et dabo cor carneum molle et tenerum, quod Dei praecepta suscipiat, ita ut ambulent in praeceptis meis, et faciant judicia, quae prius neglexerant. Et habitent in terra quam dederam patribus eorum, magistris videlicet atque doctoribus. Et salvabuntur ab universis inquinamentis suis, et multiplicabitur eis frumentum, de quo efficitur coelestis panis; et non patientur ultra famem sermonis Dei; et multiplicabitur in eis lignum sapientiae, et genimina in eorum pectore complebuntur. Nec erunt ultra opprobrium in gentibus; sed postquam misertus fuerit pessimarum, et scie
Abbreviated transcription (Latin):
ligie eadem breuitate aꝑiendus
traditum ẽ. Sin autem polluerit
utramq t̾ram inuiis fuis pessimis
⁊ immundite mulieris menstru¬
ate fuerit comparatus effundet
đs in dignationẽ suam suꝑ eum
ꝓsanguine uł suo uł eorum quos
scandalitauerit ⁊ effuderit suꝑ
t̾ram. ⁊ ꝑuersis cogitationibus
quib polluit eam Tunc disper¬
gitur in gentes ut in credulis na¬
intra instar palearum ut afrum̃¬
to eccłie separetur ꝙ iudicetur se¬
cundum uas suas Qd̃ si nec sic sẽ¬
serit peccatũ suũ. s polluerte nom̃
scm̃ eiꝰ. dicent õs inter quos ha¬
bitauerit: Ecce ppłs dĩ ecce qͥ egͣͣsus¬
egerunt penitentiã: iscificatus
fuero in medio eorum. tunc om̃is
gentium turba cognoscet. qͦd ego cos
tollam det̾ris in quas disꝑsierant¬
⁊ reducam in t̾ram eccłie. ⁊ effum-¬
dam suꝑ illos nequaqm aquas
baptismi salutaris. s aquas doctr¬
ne ⁊ sermonis di & mundabo illos
abom̃ibus in quinamentis fuis

Expanded text:
logiae eadem brevitate aperiendus logiae eadem brevitate aperiendus traditum est. Sin autem polluerit utramque terram in viis suis pessimis, et immunditiae mulieris menstruatae fuerit comparatus: effundit Deus indignationem suam super eum, pro sanguine, vel suo, vel eorum, quos scandalizaverit, et effuderit super terram, et perversis cogitationibus quibus polluit eam. Tunc dispergetur in gentes, ut incredulis in terra instar palearum, ut a frumento Ecclesiae separetur, et judicetur secundum vias suas. Quod si nec sic senserit peccatum suum, sed polluerit nomen sanctum ejus, dicent omnes inter quos habitarit: Ecce pegerint poenitentiam et sanctificatus fuero in medio eorum, tunc omnis gentium turba cognoscet quod ego eos tollam de terris in quas dispersi erant, et reducam in terram Ecclesiae. Et effundam super illos nequaquam aquas baptismi salutaris, sed aquas doctrinae et sermonis Dei. Et mundabo illos ab omnibus inquinamentis suis,
Abbreviated transcription (Latin):
rum quȩ t̾ram ambiunt isrł.
qͦd dñs dissipatas ȩdificauerit
hoc erit liberalitatis sue in ppłm
quem saluauerit contentus mu¬
nere.s multo maiora prestabit:
Inuemetur eni adomo ifrł. qui
multo tempr quesitus fuerat
rit eũ multiplicabit eos sicut o¬
ues. non brutorum animaltum.
s oues hominum qui rationis con¬
fessionisq sunt pleni sicut ouessanc
tas ⁊ gregem ierłm. in qua ꝓprie
di cultus & uisio pacis ẽ in sollẽp¬
intatibus enis qnͣdo comedimus
arima sinceritatis ⁊ueritatis. et
tes qͦndam deserte plene fiant
gregibus hominũ. ⁊bac ratione
cognoseãt qͦd ipse sit cdr̃is qͥ cuncta
prestiterit: Hec iuxta hystoriẽ ue¬
ritatem unmo iuxta ꝓpħie fidem.
quomͦ ppłs ifrł restituatur minte¬
grum statum. ⁊ reliquie ppłi iude¬
orum apło paulo dicente saluate
sint in apłis u om̃ibus qui exui
deis in principio crediderunt:⁊
usq hodie redeunt ad eccłiam bre¬
uiter dixisse sufficiat. nunc tropo¬

Expanded text:
rum, quae terram ambiunt Israel, rum, quae terram ambiunt Israel, quod Dominus dissipatas aedificaverit hoc erit liberalitatis suae in populum, quem salvaverit contentus munere, sed multo majora praestabit. Invenietur enim a domo Israel, qui multo tempore quaesitus fuerat rit eum, multiplicabit eos sicut oves: non brutorum animantiam, sed oves hominum, qui rationis confessionisque sunt pleni, sicut oves sanctas et greges Jerusalem, in qua proprie Dei cultus, et visio pacis est, in solemnitatibus ejus 429 quando comedimus azyma sinceritatis et veritatis , ettes quondam desertae plenae fiant gregibus hominum, et hac ratione cognoscant, quod ipse sit Dominus, qui cuncta praestiterit. Haec juxta historiae veritatem, immo juxta prophetiae fidem: quomodo populus Israel restituatur in integrum statum, et reliquiae populi Judaeorum, Apostolo Paulo docente , salvae saeis in principio crediderunt, et usque hodie redeunt ad Ecclesiam, breviter dixisse sufficiat. Nunc tropo
Abbreviated transcription (Latin):
quibus offederant dm̃. ⁊ displiceb̾t
eis unquitates sue ⁊ scelera sua qͥbꝰ
prius errauerant: Hec autem om̃ia
tributurus ẽ dñs. nõ ꝓpter eos qui
proprio errore perierunt. s ppter
nom̃ scm tuum. unde ꝓuocat domũ
ifrł. ut confundantur ⁊erubescat
suꝑ prioribus uitiis & suum intell¬
gat creatorem: Post qm autem
mundauerit credentium exiude¬
is ppłm abimquitatibus suis ⁊ ha¬
bitare fecerit urbes eccł̃ie & instau¬
rauerit ruinosa quȩ insinago¬
gis conciderant. ⁊ terra confessio¬
nis fuerit exculta cerimoniis di
quȩ quondam uisa ẽ desolata
omnibus scĩs qui terre conuer¬
sationis operã pretereunt Tunc
omnes dicent quomodo terra
uidea que quondam fuerat in¬
culta. nc habet similitudinem pa¬
disi dĩ: ⁊ ciuitates uide. quȩ deserte
fuerant & destitutȩ ⁊ sua incredu¬
litate suffosse. nunc erecte ⁊ mu¬
nite sunt. inconfessione ⁊ nomanȩ
saluatoris dm̃ ita ut omis cret᷑a
cognoscat & multitudines angło

Expanded text:
offenderant Deum: et displicebunt eis iniquitates suae, et scelera sua quibus prius erraverant. Haec autem omnia tributurus est Dominus, non propter eos qui proprio errore perierunt; sed propter nomen sanctum suum. Unde provocat domum Israel, ut confundatur et erubescat super prioribus vitiis, et suum intelligat Creatorem. Postquam autem mundaverit credentium ex Judaeis populum ab iniquitatibus suis, et habitari fecerit urbes Ecclesiae, et instauraverit ruinosa quae in synagogis conciderant, et terra confessionis fuerit exculta caeremoniis Dei, quae quondam visa est desolata omnibus sanctis, qui terrenae conversationis opera praetereunt: tunc omnes dicent: Quomodo terra Judaea quae quondam fuerat inculta, nunc habet similitudinem paradisi Dei; et civitates Judaeae, quae desertae fuerant et destitutae, et sua incredulitate suffossae, nunc erectae et munitae sunt in confessione, et nomine Domini Salvatoris? ita ut omnis creatura cognoscat, et multitudi
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit. ipsum solum manet: Et
nequaqm patientur famen. no̾
famen pams.⁊ sitim aque.ẜ fa¬
men audiendi sermonis dĩ. qmͣ
passus ẽ ille qui apatre ꝓfectus
omnem quam acceperat sustan¬
tiam disfipauit. quado famis
necesfitate cogente. porcorum
pastus ẽ. filiquis Tc̾ multiplicab¬
tur fructus ligni. hoc sapien¬
nȩ de quo scriptum ẽ lig¬
num uitȩ ẽ omnibus qͥrequirunt
eam: Et genimina agri insimilitu¬
dinem iacob: cuius odor. erat quasi
oclor agri pleni. cui benedixit dominꝰ:
Hec ultra portabunt obꝓbrium fa¬
mis ingentibus qͦd hodieq iudeoꝵ
patiturꝰ in credulitas s post quam
beatitudinem fuerint consequti.
umittabuntur apłm qui dicit: Nõ
sum dignus uocari apłs quia per-¬
secutus sum eccłiam di Et recor.¬
dabuntur uiarum suarum pess

Expanded text:
fuerit, ipsum solum manet . Et fuerit, ipsum solum manet . Et nequaquam patientur famem, non famem panis, et sitim aquae, sed famem audiendi sermones Dei , quam passus est ille qui a patre profectus, omnem quam acceperat substantiam dissipavit, quando, famis necessitate cogente, porcorum pastus est siliquis . Tunc multiplicabitur fructus ligni, hoc est sapientiae, de quo scriptum est: Lignum vitae est omnibus qui requirunt eam, et genimina agri in similitudinem Jacob, cujus odor erat, quasi odor agri pleni, cui benedixit Dominus . » Nec ultra portabunt opprobrium famis in gentibus quod hodieque Judaeorum patitur incredulitas, sed postquam beatitudinem fuerint consecuti, imitabuntur Apostolum, qui dicit: « Non sum dignus vocari apostolus, quia persecutus sum Ecclesiam Dei . » Et recordabuntur viaru
Abbreviated transcription (Latin):
baptismmi salutaris. ⁊ mundarem
eos ab abominationibus suis: ⁊ ab
umuerfis erroribus quibus fu-¬
erant occupat: ⁊ darem eis cor
nouum. ut crederent in filium
cħ. ⁊ spm nouum de quibus dauiq
loquitur: Cor mundum crea
dum qd cor nouum ⁊ sp̃s nouus
detur post effusionem ⁊ asꝑsionẽ
aque: Quando autem cor nouu
datum fuerit ⁊ sp̃s nouus tunc
auferetur de corde iudaico om̃is
duritia que lapidi comparatur
⁊ ꝓlapideo corde fit cor. carneũ
molle:⁊ tenerum. qͦd sꝑm di inse
possit recipere. ⁊n scribi litteris
salutaribus Tunc ambulabunt¬
⁊ inpreceptis dñi & custodiantiu¬
dita eius. & habitabunt interra
ꝯfessionis qm dederat patribus
eorum. abraham. ysaac. nacob.
& cunctis scĩs ac ꝓphetis ierunt
in ppłm di. ⁊ dñs erit eis indm.¬
qͦd presenti tempore comꝓbatur:
Cumq salutari fuerint uocabit
dñs frumentum ⁊ multiplica¬
bit illud Nifi en̾i granum fru¬
menti cadens in tra mortuũ

Expanded text:
Baptismi salutaris, et mundarem Baptismi salutaris, et mundarem eos ab abominationibus suis, et ab universis erroribus, quibus fuerant occupati, et darem eis cor novum, ut crederent in Filium Dei, et spiritum novum, de quibus David loquitur: Cor mundum crea dum, quod cor novum, et spiritus novus detur per effusionem et aspersionem aquae. Quando autem cor novum datum fuerit et spiritus novus, tunc auferetur de corde Judaico omnis duritia, quae lapidi comparatur, ut pro lapideo corde sit cor carneum, molle et tenerum, quod spiritum Dei in se possit recipere, et inscribi litteris salutaribus. Tunc ambulabunt in praeceptis Domini, et custodient judicia ejus, et habitabunt in terra confessionis, quam dederat patribus eorum Abraham, Isaac, et Jacob, et cunctis sanctis ac prophetis, et erunt in populum Dei, et Dominus erit eis inquod praesenti tempore comprobatur. Cumque salvati fuerint, vocabit Dominus frumentum et multiplicabit illud: « Nisi enim granum tritici cadens in terram mortuum
Abbreviated transcription (Latin):
qui ad te missi sunt: Et it̾m am̾
amen dico uobis requiretur
sangius qui effusus. ẽ. ageneratio¬
ne hac: ã sanguine abel iust usq
ad sanguinem ⁊ acharie filii ba¬
rachiȩ. quem effuderunt inter
altare ⁊ templum: Non solum
autem effuderunt sanguinẽ.
s: ⁊ polluerunt terram sceleribus
suis. Quam obrem disꝑfit eos uł
fubbabyloma captiuitate. uł ro¬
ma: Quando uͦ effuderunt san¬
guinem xp̃i ⁊uentilati sunt in
terras quomodo palee uentilant᷑.
⁊ iuxta uias suas. ⁊inuentiones pes¬
simas iudicati. ita ut in gentibus
quoq ad quas captiui ducti fuerat.
polluerunt nomen scm̃ ch̃. eo qͦd ꝑ
irrisionem dicerent uniuerse na¬
qones: Ecce ppłs dĩ iste ẽ. qui se
iactabat ꝓprie nosse cultum dei:
Qd̃ cũ udissem. ait Non ꝓpter eos
s ꝓpter nom̃ meum scm Treator.
emͣ om̃ium sum. pepci eis ⁊ sc̃ifica¬
ui illos. ⁊głe pristine restitui. ita
ut suꝑ credentes ⁊ aberrore ꝯuer¬
sos effunderem aquam mundã

Expanded text:
i ad te missi sunt . Et iterum : Amen, amen dico vobis: requiretur s qui 427 effusus est a generatione hac a sanguine Abel justi, usque ad sanguinem Zachariae filii Barachiae, quem effuderunt inter altare et templum. Non solum autem effuderunt sanguinem, sed et polluerunt terram sceleribus suis . Quamobrem dispersit eos, vel sub Babylonia captivitate, vel sub Romana: quando vere effuderunt sanguinem Christi, et ventilati sunt in terras, quomodo paleae ventilantur, et juxta vias suas, et inventiones pessimas judicati, ita ut in gentibus quoque ad quas captivi ducti fuerant, polluerent nomen sanctum Dei: eo quod per irrisionem dicerent universae nationes: Ecce populus Dei iste est, qui se jactabat proprie nosse cultum Dei. Quod cum vidissem, ait, non propter eos, sed propter nomen meum sanctum Creator enim omnium sum peperci eis, et sanctificavi illos, et gloriae pristinae restitui, ita ut super credentes, et ab errore conversos, effunderem aquam mundam
Abbreviated transcription (Latin):
te.siue. qm̃ in sanguine peccãti⁊
sangius te ꝑsequet᷑. & cũ sanguinẽ
oderis sanguis ꝑsequetur te:
ꝙͦ dabo montem seir. desolatum
⁊ desertũ. & auferam deeo euntẽ
& redeuntem. fiue homines ⁊ ni¬
menta. ⁊implebo montes eiꝰ occi¬
sorũ suorum siue uulneratorum.
in collibus tuis ⁊in uallibꝰ tuis atq
torrentibꝰ interfecti gladio cadent
insolitudines sempiternas tra¬
dent te. & ciuitates tue non habi¬
tes & due t̾re fiue regiones meȩ
erunt.& hereditate possidebo
eas cũ dñs ess& ibi: Propterea

Expanded text:
iam in sanguine peccasti et sanguis te persequetur: et cum sanguinem oderis, sanguis persequetur te. Et dabo montem Seir desolatum et desertum, et auferam de eo euntem et redeuntem sive homines et jumenta. Et implebo montes ejus occisorum suorum sive vulneratorum: in collibus tuis, et in vallibus tuis, atque torrentibus interfecti gladio cadent. In solitudines sempiternas tradam te, et civitates tuae non habites et duae terrae sive regiones meae erunt, et haereditate possidebo eas, cum Dominus esset ibi. Prop
Abbreviated transcription (Latin):
hereditas ⁊ nequaquam ultra
absq lib̃is sit. quos in ꝑsecutione
ꝑdiderat Unde iubetur ꝓphetȩ
ut loquatur ad t̾ram mansueto¬
rum t̾ramq uiuentium. siue ad
montes ifrł. ⁊dicat ꝑ secutorum
ultra ñ patiaris obꝓbrium. nec
in fultabunt iugulatum ppłm tu¬
um ficut oues occisionis: Pace en̾i
reddita obꝓbria uiuersa cessa¬
bunt nec sustinebis ꝯfusionẽ ⁊ igno¬
miniam inter diu̾sas incircuitu
natioe̾s. s gẽtem habebis  ppłm
quia ueritas ꝓmissionis domino
loquente firmata est:
t factum ẽ uerbum dĩ ad
me dicens Fili hominis domus isrł
habitauerunt fiue habitauit int̾ra¬

Expanded text:
haereditas, et nequaquam ultra haereditas, et nequaquam ultra absque liberis sit, quos in persecutione perdiderat. Unde jubetur prophetae, ut loquatur ad terram mansuetorum, terramque viventium, sive ad montes Israel, et dicat: Persecutorum ultra non patieris opprobrium, nec insultabunt jugulatum populum tuum, sicut oves occisionis. Pace enim reddita, opprobria universa cessabunt, nec sustinebis confusionem, et ignominiam inter diversas in circuitu nationes, sed gentem tuam habebis et populum, quia veritas promissionis, Domino loquente, firmata est. Et factum est verbum Domini ad me, dicens: Fili hominis, domus Israel habitaverunt sive habitavit in
Abbreviated transcription (Latin):
om̃is fructus montiũ deqͥbus
conficit᷑ panis de celo descendens.
comedatur appło dĩ ifrł. Et ne for¬
sitan desꝑemus in ꝑsecutionibus
ad ditur ꝑpe ẽ cempus ut ueniat.
Ueniens eñi ueniet et non tarclabit.
Unde suum ad montes ⁊ ad eos qͥ
intribulationibus ꝑdurarunt
pollicetur ad uentum. atq ꝓmit¬
tit. qͦd post ꝑsecutionis ardorem
exerceatur t̾ra prius decepta
xꝑi uomere ⁊ omẽm uirtutum
sementem recipiat: Deqͣ nascant᷑
⁊ multiplicentur homines ⁊ omis
domus isrł. Cũq ciuitates hoc ẽ ec¬
clesiȩ credentium fuerint in habi¬
tatȩ redeũtibus turbis tunc neqͣ¬
quam solum homines qui polleb̾t
bitabunt eccłie ficut aprincipio.
hocẽ priusquam c̾et ꝑsecutio. bo¬
nisq florebunt maioribus quam
habuerunt abinitio. martyrum
uictoriis coronate:. Et cunc scient
qͦd ipse sit dñs qui restituit ple¬
bem fuã pristino statin quȩ pos¬
sideat eccłias. ⁊ ipsa sit eccłiarum

Expanded text:
omnis fructus montium, de quibus omnis fructus montium, de quibus conficitur panis de coelo descendens, comedatur a populo Dei Israel. Et ne forsitan desperemus in persecutionibus, additur: Prope est tempus ut veniat. Veniens enim veniet, et non tardabit . Unde suum ad montes, et ad eos qui in tribulationibus perduraverunt, pollicetur adventum, atque promittit quod post persecutionis ardorem exerceatur terra prius decerpta Christi vomere, et omnem virtutum sementem recipiat, de qua nascantur et multiplicentur homines, et omnis domus Israel. Cumque civitates, hoc est, Ecclesiae credentium fuerint inhabitatae redeuntibus turbis, tunc nequaquam solum homines qui pollebantbitabuntur Ecclesiae sicut a principio, hoc est, priusquam esset persecutio: bonisque florebunt majoribus, quam habuerunt ab initio, martyrum victoriis coronatae. Et tunc scient quod ipse sit Dominus, qui restituit plebem suam pristino statui, quae possideat Ecclesias, et ipsa sit Ecclesiarum
Abbreviated transcription (Latin):
unaginem terre Ill em̃ dede¬
runt t̾ram dĩ sibi in hereditatẽ.
iextoto corde atq ex animo ec¬
clesiam dñi ꝑ secuti sunt: ieiece¬
runt eam de sedibus suis ⁊ uasta¬
uerunt S qͥd ꝓfuit nationibus
quid uiuit hereticorum gentes in¬
sultasse t̾re dñi. cũ dñs loquatur
ad eam. ⁊ montibus illius collibusq
ac uigis. siue nemorosis locis quȩ
amenitate uirebant paradysi. et
collibus de quib supͣdiximus in relo
im furore suo locutus sit ⁊ ꝓobpro¬
brio gentium leuet manum suã
contra ad uersarios qui eccłiam ꝑ-¬
secuti sunt ut portent ꝯfufionem
⁊ignominiam suam: Tunc ꝑsecu¬
toribus inderfectis. ⁊ pace eccłie red¬
dita. montes ifrl̃. apostoli uidelic&
⁊ apostolici uiri germinabunt arbo¬
res suas & extendent ramos uuasq
afferent calcandas in p̾lo dñi. deqͥbꝰ
musta funcduntur. que ihebri¬
ent credentium ppłos. ⁊ expͥmit᷑
unũ qd̾ letificat cor. hominis. ut

Expanded text:
imaginem terreni. Illi enim dedeimaginem terreni. Illi enim dederunt terram Dei sibi in haereditatem, et ex toto corde atque ex animo ecclesiam Domini persecuti sunt, et ejecerunt eam de sedibus suis et vastaverunt. Sed quid profuit nationibus, quid juvit haereticorum gentes insultasse terrae Domini, cum loquatur ad eam et montibus illius collibusque ac jugis, sive nemorosis locis, quae amoenitate virebant paradisi, et collibus, de quibus supra diximus in zelo et in furore suo locutus sit, et opprobrio gentium levet manum suam contra adversarios, qui ecclesiam persecuti sint, ut portent confusionem et ignominiam suam? Tunc persecutoribus interfectis, et pace Ecclesiae reddita, montes Israel, Apostoli videlicet et apostolici viri germinabunt arbores suas, et extendent ramos uvasque adferent calcandas in praelo Domini, de quibus musta funduntur, quae inebrient credentium populos, et exprimitur vinum quod laetificat cor hominis: ut
Abbreviated transcription (Latin):
qͥbus scriptum ẽ: Moutes in cireui¬
dati funt inpossessionem. qnͣdo ꝑ¬
secutionis angustiis desolati funt.
i conculcati ꝑcircuitum. ⁊ fach in
hereditatẽ reliquis gentibus et
abom̃ib blasphemati ꝓpterea loquit᷑
dñs. conculcatis montibus ⁊ desola¬
tis et ñ solum montibus. s unferi¬
orib ac ꝑsingulos gradus interra
uidea hoc ẽ in monte eccłie consti¬
tutus de qua scriptum ẽ: Non po¬
test ciuitas absconcd suꝑ montem
posita. ⁊collib atq torrentibus¬
quorũ hieme ꝑsecutionum ⁊ tenpesta¬
te pressure augetur fides uallibus
quoq his qui humilitate dep̾hensi
sunt. & desertis eccłiis ⁊⁊ parietuns
atq in toto orbe eccłiarum con¬
ciliabulis derelictis. qualis sub
diocletiano ⁊ maximianio uicõto
uerunt eccłtam omnes gentiliũ
ihereticorũ gentes ꝑ circuitum.
qͦd inigne reh ⁊ furoris sui locutꝰ
sit. ⁊ ꝓpͥe aduersum idumeam que
terrenis oꝑib uolebat om̃s de¬
posita imagine celestis. portare

Expanded text:
ontes in circuidati sunt in possessionem, quando persecutionis angustiis desolati sunt, et conculcati per circuitum, et facti in haereditatem reliquis gentibus, et ab omnibus blasphemati. Propterea loquitur Dominus conculcatis montibus et desolatis, et non solum montibus, sed et inferioribus ac per singulos gradus in terra Judaea, hoc est, in monte Ecclesiae constitutis, de qua scriptum est: Non potest civitas abscondi super montem posita ; et collibus atqquorum hieme persecutionum, et tempestate pressurae augetur fides. Vallibus quoque his, qui humilitate depressi sunt, et desertis Ecclesiis et parietinis atque in toto orbe ecclesiarum conciliabulis derelictis, qualis sub Diocletiano et Maximiano in toto verunt ecclesiam gentilium et haereticorum gentes per circuitum, quod in igne zeli et furoris sui locutus sit, et proprie adversum Idumeam, quae terrenis operibus volebat omnes, deposita imagine coelestis, portare
Abbreviated transcription (Latin):
deȩ qnͣdo educta ẽ de egypto.
s polluerunt eam inuiis unstu¬
diis siue idolis suis: untantum
extitere polluti. ut immunditie
mulieris menstruate compara-¬
t sĩt ꝓpter qͦd d̃s effundit indig¬
nationem suam suꝑ eos ꝓsangi

Expanded text:
daeae, quando educta est de Aegypto; daeae, quando educta est de Aegypto; sed polluerunt eam in viis, et in studiis sive idolis suis. Et in tantum exstitere polluti, ut immunditiae mulieris menstruatae comparati sint, propter quod Deus effudit indignationem suam super eos pro sang
Abbreviated transcription (Latin):
sensus montium isrł. qui prius de¬
sert fuerant ⁊ postea restituti: Nẽ
manifestius ponit᷑. redditq cau¬
sas ds̃ quare ppłm isrł captiuita¬
ꝗ tradidit. ippter suam clemen¬
tiam pollicetur reducturum se
eos int̾ram uidam.:⁊ multo ampli¬
ora tributurum. quam abstule¬
rat: qͦd quidam iudeorum referunt
ad̾ orobabel tp̃ra quando ciro rege
ꝑsarum lausante captiuitatem
eoꝵ de tribu iuda ⁊ beniamin plu¬
rimi reducti sunt in iudeam: Alii
uͦ ad mille annorum regnu refert̾
qnͣdo sub xp̃o quem putant ẽẽ
uenturum: ⁊ ciuitas extruatur
iherłm. ⁊ edificetur templum de
quo inultima parte huius ppħ̃ie
dicturi sumus E interim ut ui¬
daicas fabulas relinquamus.&.
interminabiles genealogias iuxta
consuetudinem nr̃am breuiter
ramus: ⁊ qͥd nobis uideatur iux¬
ta eccłiasticam intelligentiam
disseramus: Domus ifrł hoc ẽ
ppłs iudeorum habitauit quon¬
dam int̾ra sua. hoc ẽ int̾ra ui¬

Expanded text:
sensus montium Israel, qui prius desensus montium Israel, qui prius deserti fuerant, et postea restituti, nunc manifestius ponitur. Redditque causas Deus quare populum Israel captivitati tradiderit, et propter suam clementiam poleos in terram Judaeam, et multo ampliora tributurum, quam abstulerat. Quod quidam Judaeorum referunt ad Zorobabel tempora, quando rege Persarum laxante captivitatem eorum de tribu Juda et Benjamin plurimi reducti sunt in Judaeam. Alii vero ad mille annorum regnum referunt, quando sub Christo, quem putant esse venturum, ut civitas exstruatur Hierusalem, et aedificetur templum, de quo in ultima parte hujus prophetiae dicturi sumus. Et interim, ut Judaicas fabulas relinquamus, et interminabiles genealogias, juxta consuetudinem nostram breviter ramus, et quid nobis videatur juxta ecclesiasticam intelligentiam disseramus. Domus Israel, hoc est populus Judaeorum, habitavit quondam in terra sua, hoc est, in terra Ju
Abbreviated transcription (Latin):
Notum sit uobis. confundum¬
ii. ierubescite suꝑ uriis uestris
domus ifrł hec dicit dñs ds̃. Incdie
qua mundauero uos exom̃ibus iniqͥ¬
tatibus ur̃is ⁊ habitar fecero urbes
unstaurauero riunosa. ⁊ t̾ra deser¬
ca fuerit exculta. quȩ quondam erat
desolata in oculis om̃is uiatoris. di¬
cent t̾ra illa inculta siue deserta fac¬
ta ẽ. ut ortus uoluptatis: icunta¬
tes desertȩ ⁊ destitutȩ. atq suffos¬
sȩ. muntte sederunt: Et scient gẽ¬
tes que derelicte fuerint in circu¬
itu tuo. quia ego dñs edificaui dis¬
sipata. ⁊ plantaui inculta. ego dñs
locutus sum ut facerem: Hec dicit
dñs ds: Ad huc in hoc inueniet me¬
me domus ifrł. suie querar domui
eos sicut gregem hominũ siue it
oues homines ut gregem scm. siue
ut oues sc̃as. ut gregem siue ut¬
oues iherłm in sollempnitatibus
euis. sic erunt ciuitates deserte
plene gregibus siuie ouibus bomi¬
num ⁊ scient quia ego dñs Per-¬
spicua sunt quȩ dicuntur ⁊ om̃is

Expanded text:
notum sit vobis. Confundimini et erubescite super viis vestris, domus Israel. Haec dicit Dominus Deus: In die qua mundavero vos ex omnibus iniquitatibus vestris, et habitari fecero urbes, et instauravero ruinosa, et terra deserta fuerit exculta, quae quondam erat desolata in oculis omnis viatoris, dicent: Terra illa inculta sive deserta facta est ut hortus voluptatis, et civitates desertae, 426 et destitutae atquscient gentes quae derelictae fuerunt in circuitu vestro, quia ego Dominus aedificavi dissipata, et plantavi inculta: ego Dominus locutus sim, et fecerim. Haec dicit Dominus Deus: Adhuc in hoc inveniet me domus Israel sive quaerar domui eos sicut gregem hominum sive ut oves homines ut gregem sanctum sive ut oves sanctas ut gregem sive oves Jerusalem in solemnitatibus ejus: sic erunt civitates desertae, plenae gregibus sive ovibus hominum, et scient quia ego Dominus. Perspicua sunt quae dicuntur, et omnis
Abbreviated transcription (Latin):
bus ifrr Dequib loquit᷑ i dđ
Leuaui ocłos meos in montes.
unde ueniet auxiliũ michi:
Et non solum in montibus s in
ruus et incunctis sedib terre.
in pascis uberruis. ⁊ m mo¬
te excelso: De quo ysayas et
micheas plemus uaticinã¬
tur. siue in montibus excelfis
isrł: Ibi requiescent in herb̃¬

Expanded text:
bus Israel, de quibus loquitur David: bus Israel, de quibus loquitur David: Levavi oculos meos in montes, unde veniet auxilium mihi . Et non solum in montibus, sed in rivis, et in cunctis sedibus terrae, in pascuis uberrimis, et in monte excelso, de quo Isaias, et Michaeas plenius vaticinantur : sive in montibus excelsis Israel. Ibi requiescent in herb
Abbreviated transcription (Latin):
ñ celestia requirentes Et non
erat qui requireret nec qui re¬
duceret. quia deliciis occupati
Unde ad pastores malos sermo
fit dm̃. quia ista & ista fecistis
quȩ supra exposui. & quȩ sccło
enumerat ecce ego ipse adpas¬
tores uemam. & requiram gre¬
gem meum demanu eoꝵ. qͥb
expedit ut mola asmaria al¬
ligatur ad collum quam ut
nimmium scandalirent. deppło
meo: Et hec eorũ erit pena max
nnia.ut ultra non pascant
gregem meum. ne sub occasio
ne ouium seipsos pascant &
congregent. & liberabo popłm
meũ deore eorũ Requiram in¬
quit demanu et liberabo deore.
quod aindis faucibus deuora¬
tur Cum requifierit oues. ui¬
sitat eas quasi egrotantes atq
macilentas. & pastorũ negligen¬
tia dissipatas. & liberabit de o̾ĩb
locis in die nubis & caliginis:
Dequa loquitur et iohel Ad
terris ut ecducantur interrã
suam quȩ ẽ. interra unuen¬
tiũ. ⁊ipse eas ꝑ aschał in mouti¬

Expanded text:
non coelestia requirentes. Et non non coelestia requirentes. Et non erat qui requireret, nec qui reduceret: quia deliciis occupati, Unde ad malos pastores sermo fit Domini, quia ista, et ista fecistis, quae supra exposui, et quae secundo enumerat: Ecce ego ipse ad pastores veniam, et requiram gregem meum de manu eorum, quibus expedit, ut mola asinaria alligetur ad collum , quam ut minimum scandalizent de populo meo. Et haec erit eorum poena vel maxima, ut ultra non pascant grene ovium seipsos pascant et opes congregent. « Et liberabo populum meum de ore eorum. » Requiram, inquit, de manu, et liberabo de ore, quod avidis faucibus devoratur. Cum autem requisierit oves, visitat eas, quasi aegrotantes, atque macilentas, et pastorum negligentia dissipatas. Et liberabit de omnibus locis, « in die nubis et caliginis, » de qua loquitur et Joel: « Adeterris, ut adducantur in terram suam, quae est terra viventium. Et ipse eas pascat in monti
Abbreviated transcription (Latin):
& cũpotentia. qd̾ ꝓprie ad suꝑ¬
cilium ep̃orũ ꝑtinet. eorũ inde
licet qui oꝑib dedecorant nomi¬
nis dignitatem. ⁊ ꝓ humilitate
assumunt fuꝑbiam. ut hono¬
rem se putent consecutos non
derint p̾potentes. & di habere
sermonem. opprimere nitunt᷑.
uunde nixta lxx. seriptum ẽ.
Et quod forte erat affligeba
qui poneret anmã fuam
pouibus: s omnes mercennarii
qui lucra tantum degregibus con¬
sicderant. & cũ lupum iuderunt fu¬
guint: quorũ negligentia grex
dm̃ deuoratur abestiis agri De
quib seriptum est Posui tene¬
bras ⁊ facta ẽ nox impsa ꝑtr̃a¬
fibunt omnes bestie agri Catu¬
li leonum rugientes ut rapiant.
& querant ado escam sibi Et
disꝑguntur ierant incunctis
montib qui eleuantur contra
scientiam dei. ⁊ muniuerso col¬
le excelso. qͥ phereticam suꝑbiã.
ecclesiasticam despiciunt sim¬
plicitatem: ⁊ suꝑ omnem faci¬
em terre disꝑgunt᷑. terrena

Expanded text:
et cum potentia, quod proprie ad supet cum potentia, quod proprie ad supercilium elicet qui operibus dedecorant nominis dignitatem, et pro humilitate adsumunt superbiam, ut honorem se putent consecutos, non derint praeponentes, et Dei habere sermonem, opprimere nituntur. Unde juxta LXX scriptum est: « Et quod forte erat adfligebatqui poneret animam suam pro ovibus , sed omnes mercenarii, qui lucra tantum de gregibus considerant. Et cum lupum viderint, fugiunt: quorum negligentia grex Domini devoratur a bestiis agri. De quibus scriptum est: « Posuisti tenebras, et facta est nox, in ipsa pertransibunt omnes bestiae agri: catuli leonum rugientes ut capiant, et quaerant a Deo escam sibi . Et disperguntur, et errant in cunctis montibus, qui elevantur contra scientiam Dei, et universo colle excelso, qui per haereticam superbiam, Ecclesiasticam despiciunt simplicitatem. Et super omnem faciem terrae disperguntur; terrena,
Abbreviated transcription (Latin):
Dequib ꝙ iacob loquitur: Quod
cum ingressi fuerint ad eos p̃¬
ciosis circundati uestibus et
anulo aureo. honorantur abeis.
& scĩs ꝑauperib dicitur: Lu
uero sede̾ inscabello siue in
terra. aut sta: Ist qͦd infirmũ
ẽ. non confortant siue consoh¬
dant: Unde .i paulus loquitur:
Suscipite in firmos. ⁊ infirmũ
infide assumite: Et multi interꝰ
uos infirmi & egrotantes: Ad qͦs
mittitur sermo diuinus. de quo
seriptum ẽ in psalmis Misie uer¬
bum suum & sanauit eos. ⁊erppu¬
it eos decorruptionib eoꝵ Ꝙqͥd
fractum ẽ. ait non alligant ne qua¬
quam mortalia in ppłis confide¬
rantes uulnera. qͣlis est ad ulter
honncida. sacrilegus. & quod ab¬
iectum ẽ. siue qͦd errare uiderit
non reducunt: ꝑmittentes eos
ab hereticis decipi. & quod ꝑie¬
rit non requirunt. non tan ꝑ¬
ditos saluare cupientes. quam
eos qui sunt in eccłiis deuorare:
S cum austeritate imꝑantes ers.

Expanded text:
De quibus et Jacobus loquitur , quod De quibus et Jacobus loquitur , quod cum ingressi fuerint ad eos pretiosis circumdati vestibus, et annulo aureo, honorantur ab eis, et sanctis pauperibus dicitur: Tu vero sede in scabello, sive in terra, aut sta. Isti quod infirmum est, non confortant, sive consolidant. Unde et Paulus loquitur: Suscipite infirmos . Et: infirmum 410 in fide assumite. Et: Multi inter vos infirmi, et aegrotantas. Ad quos mittitur sermo divinus, de quo scriptum est in Psalmis: Misit verbum suum, et sanavit eos, et eripuit eos de corruptionibus eorum . Et quod fractum est, ait, non alligant: nequaquam mortalia in populis considerantes vulnera, qualis est adulter, homicida, sacrilegus. Et quod abjectum est, sive quod errare viderint, non reducunt, permittentes eos ab haereticis decipi. Et quod perierit, non requirunt, non tam perditos salvare cupientes, quam eos, qui sunt in Ecclesiis devorare: sed cum austeritate imperantes eis,
Abbreviated transcription (Latin):
hannes ina pocalipsi fua & quoꝵ
angłi cotidie uident faciem di.
qui cum gregem dm̃ pascere de¬
beant. & saluti illius ꝓuidere.
ꝓsua festinant luxuria Unde
magnoꝑe cauendum ẽ & obser¬
uanda illa p̾cepta. ne queras
tudex fieri. ne forte non possis
auferre iniquitates. Et itm:
Quanto maior es: tanto magis te hu¬
milia. & in conspectu dñi in uenies
grãm & rursum: Ducemte const¬
tuerẽ ne eleueris. esto inter eos
inter discipłos esse se dicit Qdq
sequiturꝰ lac comedebatis. & lanis
torum ad principes loquitur:
Dequib ꝯmalio loco seriptum est:
Qui deuorant plebem meam ficut
escam panis: In lacte om̾is pes
in cellige. ilanis multiplicem
uestium uarietatem. Qd̃ autem
diciturꝰ & qd̾ crassum erat oc¬
cidebatis. de diuitib ppħ loqui¬
turꝰ quos mali principes in eccħs
igulare narrantur: dum eo p̾
non audent Dequib & ꝓpha
dicit. Popłs m̃s qui beatos uos
dicunt. seducunt uos. isemitam
pectum uestrorum supplantant.

Expanded text:
annes in Apocalypsi sua , et quorum angeli quotidie vident faciem Dei. qui cum gregem Domini pascere debeant, et saluti illius providere, pro sua festinant luxuria. Unde magnopere cavendum est, et observanda illa praecepta, « ne quaeras judex fieri, ne forte non possis auferre iniquitates ; » et iterum: « Quanto major es, tanto magis te humilia, et in conspectu Domini invenies gratiam ; » et rursum: « Ducem te constituerunt, ne eleveris, esto inter eos inter discipulos esse se dicit. Quodque sequitur: « Lac comedebatis et lanis torum ad prinde quibus et in alio loco scriptum est: Qui devorant plebem meam sicut escam panis . In lacte omnes escas intellige: in lanis, multiplicem vestium varietatem. Quod autem dicitur: Et quod crassum erat, occidebatis, de divitibus populi loquitur, quos mali principes in Ecclesiis jugulare narrantur, dum eos  non audent. De quibus et propheta dicit: Populus meus, qui beatos vos dicunt, seducunt vos, et semitam pedum vestrorum supplantant .
Abbreviated transcription (Latin):
habitas int̾ra quã dedi patribus
exuniuersis inquinamentis fiue¬
tum ⁊ multiplicabo illũ iñ impo¬
nam siue dabo uobis famem. et
multiplicabo fructũ ligni iger¬
mina agri. ut ñ porteris ultra
obꝓbrium samis ingentibus. et
recordabimmi uiarũ ura̾rum

Expanded text:
ra, quam dedi patribus ex universis inquinamentis veentum, et multiplicabo illud, et non imponam vobis famem. Et multiplicabo fructum ligni, et genimina agri, ut non portetis ultra opprobrium famis in gentibus. Et recordab
Abbreviated transcription (Latin):
cemus ⁊ bibainus. dequibus ⁊ a¬
postolus loquit᷑. esca uentri. et
uenter escis. D̾s autẽ ⁊ hunc et
hanc destruet. in breui explana¬
tione dicere. nunc ad spiritalem
in telligentiã transeamus. iuxta
qm ⁊ ysaie extremas partes inter
p̃tati sumus Neq eni uixta iuda¬
icas fabulas quas illi. aeytepuceic̃.
appellant geninatã ⁊ auream de
celo expectamus ierłm. nec rur¬
sum passuri circumcisionis in¬
iuriam. nec ablati taurorum et
arietum uictimas. nec sabbati
otio domiemus. qͦd ⁊ mult nr̃orũ
⁊ p̾cipue ĩtulliam liber qui inscri¬
biturꝰ despe fidelum. ⁊ lactantũ
institutionum uolumen.uħ pol¬
licet᷑. iuictorini pitabionensis ep̃i
crebre expositones. ⁊ miper seue¬
rus nrͣ in dialogo cui gallo nom̃
imposuit. ⁊ ut grecos nomine: ⁊pͥ
mum extremunq contungamq
hierecieꝰ ⁊ apollinaris. Nosgͦ mo¬

Expanded text:
bibamus, de quibus et Apostolus loquitur: Esca ventri et venter escis: Deus autem et hunc et illam destruet , in brevi explanatione dicere: nunc ad spiritualem intelligentiam transeamus, juxta quam et Isaiae extremas papretati sumus. Neque enim juxta Judaicas fabulas, quas illi δευτερώσεις appellant, gemmatam et auream de coelo exspectamus Hierusalem, nec rursum passuri circumcisionis injuriam, nec oblaturi taurorum et arietum victimas, nec sabbati otio dormiemus: quod et multi nostrorum et praecipue Tertulliani liber, qui inscribitur de Spe fidelium, et Lactantii institutionum volumen et Victorini Petabionensis Episcopi crebrae expositiones, et nuper Severus noster in dialogo, cui Gallo nomen imposuit: et ut Graecos nominem, et primum extremumque conjungam, Irenaeus et Apollinaris. Nos ergo mo
Abbreviated transcription (Latin):
eorum ⁊ ad inuentiones siue pecca¬
ta eorum uidicaui eos Et ingres¬
sist̃ ad gentes ad quas introieue¬
runt. ⁊ polluerunt nomen sc̃m me¬
um. cũ diceretur de eis ppłs dñi is¬
te ẽ. ⁊ de t̾ra eius egressi sunt ⁊ pe¬
ꝓpter nomen meum sc̃m. qͦd pollu¬
erat domus isrł ingentibus adqͣs
ingressi sunt: Iecirco dices domu
iifrł: hec dicit dominꝰ ds: Hon
ꝓpter uos ego faciam domus ifrł.
liustis in gentibus ad quas intras¬
tis. ⁊ scificabo nomen meũ magnũ

Expanded text:
eorum et adinventiones iudicavi eos et ingressi sunt ad gentes ad quas introierunt et polluerunt nomen sanctum meum cum diceretur de eis populus Domini iste est et de terra eius egressi sunt et pepropter nomen meum sanctum quod polluerat domus Israel in gentibus, ad quas ingressi sunt. Idcirco dices domui Israel, haec dicit Dominus Deus: Non propter vos ego faciam, domus Israel: luistis in gentibus ad quas intrastis. Et sanctificabo nomen meu
Abbreviated transcription (Latin):
neenna pauci deppło funt reduc
q upsi obedientes medis ac ꝑsis.
⁊deinceps macedonibus ⁊egip¬
tiis. atq romanis usq adtitum.
⁊ uespasianum. diuersarum gẽ¬
tium. regi serierunt. iusq hoche
seruiunt ut stare omnino ñ pos¬
sit. hoc qd̃ in extrema dicitur
ꝓphia. ⁊ obpbrium ppłorum ne¬
quaquani portabis gentem tuã
no amittes amplius. ⁊ quia longũ

Expanded text:
Nehemia pauci de populo sunt reducti, Nehemia pauci de populo sunt reducti, et ipsi obedientes Medis ac Persis, et deinceps Macedonibus et Aegyptiis atque Romanis, usque ad Titum et Vespasianum diversarum gentium regibus servierunt, et usque hodie serviunt: ut stare omnino non possit hoc quod in extrema dicitur prophetia: Et opprobrium populorum nequaquam portabis, et gentem tuam non amittes amplius. Et quia lo
Abbreviated transcription (Latin):
ris inquit ot̾ra ifrł. ppło meo qͥ
te hereditate tenturus ẽ: ⁊eris
eis possessio. ⁊ ñ addes ultͣ ut abs¬
q filiis fis: Tũ autem multi¬
pheatus fuerit ur habitator.
o montes ifrł. tunc nequaquam
dicent inimici ur̾i contͣ uos qđ
homines deuoretis. ⁊ absq liberis
sit ur̃a possessio. s econtrario mul¬
tiplicefis homines: ⁊ largissima
ꝓlem ur̃a posteritas germinet:
Nec audies inquit amplius nec
sustinebis confusionem gentium.
s nec amittes gentem tuam ut a¬
liqnͣdo sustineas captiuitatem.
c̃CIKac̃. morte iudaico dixerimꝰ
que illi expectant inmille anno¬
rum regno. qnͣdo ciuitatem ie¬
rusalem asserunt extruendam
& templum qͦd infine huius uo-¬
lumnis describitur: ⁊rerum om¬
nium felicitatem quorum ñ nul¬
l arbitrant᷑ subrorobabel hec fu¬
isse completa: S quomͦ stare po¬
tuerit hoc qd̾ dicitur ⁊ habitare
uos faciam ficut aprincipio. bonisq
donabo maioribus quã habuistis

Expanded text:
ris, inquit, o terra Israel, populo meo, qui ris, inquit, o terra Israel, populo meo, qui te haereditate tenturus est. Et eris eis possessio, et non addes ultra, ut absque filiis sis. Cum autem multiplicatus fuerit vester habitator, o montes Israel, tunc nequaquam dicent inimici vestri contra vos, quod homines devoretis, et absque liberis sit vestra possessio, sed e contrario multiplicetis homines, et largissimam prolem vestra posteritas germinet. Nec audies, inquit, amplius, nec sustinebis confusionem gentium, sed nec amittes gentem tuam, ut aliquando sustineas captivitatem, φραστικὼς more Judaico dixerimus, quae illi exspectant in mille annorum regno, quando civitatem Hierusalem asserunt exstruendam, et templum quod in fine hujus voluminis describitur, et rerum omnium felicitatem. Quorum nonnulli arbitrantur sub Zorobabel haec fuisse completa. Sed quomodo stare potuerit hoc quod dicitur: Et habitari vos faciam sicut a principio, bonisque donabo majoribus, quam habuistis
Abbreviated transcription (Latin):
libus: hec dicit dñs ds In delo
⁊ infurore meo obꝓbrtĩ uestri
ultor. eristam. ⁊ leuabo manũ
meam. ut gentes que in circu¬
itu ur̾o st̾ ignominiam ⁊ꝯfusionem
suam portent. uos autẽ omontes ifrł
scđm pristinum statum germine¬
tis uirgulta. ramosq mittatis. siuȩ
iuxta Lx x. afferatis uuas. quibus
ppłs m̃s saturetur ifrł qͥd non pute¬
tis pꝰ longum tempus futurum pro¬
pe ẽ instar ⁊ueniet tempus ac ne
uobis uideatur hoc ẽẽ difficile. ipse
ego ueniam ad uos. ⁊ qͥ aliobis re-¬
cesseram conuertar aduos. ut pͥs¬
tinam culturam recipiatis.: ⁊ sem̾¬
te om̾ia compleantur: ita ut multi
in uobis sint homines. ⁊ habitentur
se duce transiordanem duȩ ⁊ semis
tribus acceperunt possessionem
bonisq uos donabo multo maio¬
ribus qmͣ fuistis abinitio prius
qua captiuitates uarias sentretis:
Et cũ hoc uobis fecero. tunc cognos¬
cetis qͦd ego sim dñs. E implebe¬

Expanded text:
libus. Haec dicit Dominus Deus: in zelo, libus. Haec dicit Dominus Deus: in zelo, et in furore meo, opprobrii vestri ultor existam, et levabo manum meam, ut gentes quae in circuitu vestro sunt, ignominiam et confusionem suam portent: vos autem, o montes Israel, secundum pristinum statum germinetis virgulta, ramosque mittatis, sive, juxta LXX, afferatis uvas, quibus populus meus saturetur Israel. Quod non putetis post longum tempus futurum, prope est, instat, et veniet tempus. Ac ne vobis videatur hoc esse difficile, ipse ego veniam ad vos, et qui a vobis recesseram, convertar ad vos, ut pristinam culturam recipiatis, et semente omnia compleantur, ita ut multi in vobis sint homines, et habitentur se duce, trans Jordanem duae et semis tribus acceperunt possessionem,bonisque vos donabo multo majoribus, qquam captivitates varias sentiretis. Et cum hoc vobis fecero, tunc cognoscetis quod ego sim Dominus. Et implebe
Abbreviated transcription (Latin):
logiam totius admontes ifrł pro¬
phetiȩ breuiter hic sensus est.
Quia insultauit uobis tmmicũs.
hoc ẽ. mons seir: ⁊putauit quod
imꝑpetuum ipse uos possideret.
⁊ altitudines quondam dm̃ nunc
desertas cessisse fibi in heredita¬
tem. ⁊ non solum dixit. s & aliqnͣ¬
to tempore uos possedit in tantũ
ut supbe loqueretur contra uos.
obꝓbriũ ẽẽtis cunctis gentibꝰ
Propterea hec dic̾ dñs ds non
solum montiseir: s: ⁊ montibus
eiꝰ ⁊ collibus torrentib uallibus.¬
⁊ desertis atq uastastis ⁊ urbi¬
bus derelictis. qm in igne teli
sui ⁊ ad uerfum o̾s quidem ge̾¬
tes s p̾cipue contͣ idumeam
locutus sit quȩ cũ ceteris in¬
qͥt gentib tenuit t̾ram meam in
possessionem ⁊ possedit gladio:⁊
coto corde possedit ut eiceret ha¬
tatores deea tramq uastaret ꝓp¬
cerea loquere ait ꝓpheta suꝑ ter¬
ram isrł. & dices montibus et
morosa intelligimus loca ⁊ ual¬

Expanded text:
logiam, totius ad montes Israel prologiam, totius ad montes Israel prophetiae breviter hic sensus est: Quia insultavit vobis inimicus, hoc est, mons Seir, et putavit quod in perpetuum ipse vos possideret, et altitudines quondam Domini nunc desertas cessisse sibi in haereditatem, et non solum dixit, sed et aliquanto tempore vos possedit: intantum ut superbe loqueretur contra vos, quod opprobrium essetis cunctis gentibus: propterea haec dicit Dominus Deus, non solum monti Seir, sed et montibus ejus et collibus, torrentibus, vallibus urbibus derelictis: quoniam igne zeli sui, et adversum omnes quidem gentes, sed praecipue contra Idumaeam locutus sit, quae cum caeteris, inquit, gentibus tenuit terram meam in possessionem, et possedit gladio, et toto corde possedit, ut ejiceret habitatores de ea, terramque vastaret. Propterea loquere, ait, propheta, super terram Israel, et dices montibus, et morosa intelligimus loca  et val
Abbreviated transcription (Latin):
cipio bonisq donabo maioribus
quã habiustis abuntio. ⁊ scietis
quia ego sum dñs. & ad ducam
siue generabo suꝑ uos homines
ppłm meum ifrł: ⁊ hereditate
possidebunt te.siuȩ uos. ieris
siue eritis eis inpossesfionem. ⁊ nͣ¬
ad des ultͣ ut absq eissis. siue ⁊
ñ addetis ultͣ ut absq liberis uos
faciant: Hec dicit dñs ds: Pro
eo qͦd dixerint de uobis. siue tibi
deuoratrix hominũ es. & suffocans
gentem tuam. ꝓpterea homines
nõ comecdes amplus. ⁊ gentem tu¬
Sam non necabis. ultͣ ait dñs ds.
nec auditam faciã inte. siue in
uobis amplius confusionem uel
Signomimam gentium ⁊ obꝓbria
ppłorum neqͣqm̾ portabis siue por¬
tabitis. ⁊ gentem tuam ñ amittes
Samplus. siue gens tua absq lib̃is
ultͣ non erit dicit dominus deus:
Supͣ ponitur ꝓpħete facies siue con¬
uertitur aduersum montem se¬
ir. hic filiꝰ hominis loquitur ad
montes siue suꝑ montes isrł. qͥ
iubentur di audire ser monem:
Et ut parumꝑ differam tropo¬

Expanded text:
cipio, bonisque donabo majoribus quam habuistis ab initio: et scietis quia ego sum Dominus. Et adducam  sive generabo super vos homines, populum meum Israel, et haereditate possidebunt te  sive vos, et eris  sive eritis in possessionem  addes ultra, ut absque eis sis  sive et non addetis ultra, ut absque liberis vos faciant. Haec dicit Dominus Deus: Pro eo quod dixerunt de vobis  sive tibi, devoratrix hominum es, et suffocans gentem tuam: propterea homines non comedes amplius, et gentem tuam non necabis ultra, ait Dominus Deus: nec auditam faciam in te  sive in vobis amplius confusionem  vel ignominiam gentium, et opprobria populorum nequaquam portabis  sive portabitis, et gentem tuam non amittes amplius  sive gens tua absque liberis ultra non erit, dicit Dominus Deus. » Supra ponitur prophetae facies, sive convertitur adversum montem Seir: hic filius hominis loquitur ad montes, sive super montes Israel, qui jubentur Dei audire sermonem. Et ut parumper differam tropo
Abbreviated transcription (Latin):
siue eos de populis. siue gentib
et congregabo eas. suie eos de
terris. siue regionib. & indu¬
cam eas. siue eos in terrã suam:
& pascam eas. siue eos in mon¬
tib isrł: In ruus. ꝙ in cunctis
sedib terre. in pascuis uber

Expanded text:
sive eos de populis sive de gentibus, sive eos de populis sive de gentibus, et congregabo eas sive eos de terris sive regionibus, et inducam eas sive eos in terram suam, et pascam eas sive eos in montibus Israel, in rivis et in cunctis sedibus te