comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tes quales nos. condidit. tales
sumus. Tunc iam de nr̃a erep¬
tione securi. in uocem exultatio¬
nis erumpemus dicentes. Nẽ
sciouere quia misit dñs ange¬
lum suum & eripuit me de
manu herodis: & de omni expe¬
ct̾atione plebis uideoꝵ. De ma¬
nu enim herodis id est de pote¬
state diaboli. tunc in ueritate
eripimur: quando de loco tem¬
ptationis assumpti. eius insioi
asultius non timemus. De om̃i
quoq expectatione plebis uide¬
orum eripimur: quia siue ma
qui bonoꝵ afflict̾ionem inhi¬
anter expect̾ant: nr̃is casibus
iam deinceps non insultant.
Nec sane negligent̾ p̃t̾eundũ
uidetur. quod non ait de expe¬
ctatione. s de omni expectatio¬
ne. Adu̾sariis enim nr̃is toci¬
ens ad spectaculum irridendi
ꝓducimur. quotiens eis risũ
de nob̃ ꝑpetrato quolibet cri-¬
mine exhibemꝰ: quia aliud ẽ
spectacłm tracundie. aliud a-¬
uaricie. aliud gule. aliud lux¬
uriȩ. aliud inanis głe alud
suꝑbie. Hostes autem qͥ nr̃am

Expanded text:
tes, quales nos condidit, tales tes, quales nos condidit, tales sumus. Tunc jam de nostra ereptione securi, in vocem exsultationis erumpemus, dicentes: XXII. Nunc scio vere quia misit Deus angelum suum, et eripuit me de manu Herodis, et de omni exspectatione plebis Judaeorum. De manu Herodis, id est, de potestate diaboli tunc in veritate eripimur, quando, de loco tentationis assumpti, ejus insidias non ulterius timemus. De omni quoque exspectatione plebis Judaeorum eripimur; quia sive malqui bonorum afflictionem inhianter exspectant, nostris casibus jam deinceps non insultant. Nec sane negligenter praetereundum videtur quod non ait de exspectatione, sed de omni exspectatione. Adversariis enim nostris toties ad spectaculum irridendi producimur, quoties eis risum de nobis, perpetrato quolibet crimine, exhibemus; quia aliud est spectaculum iracundiae, aliud avaritiae, aliud gulae, aliud luxuriae, aliud vanae gloriae, aliud superbiae. Hostes autem qui nostram
Abbreviated transcription (Latin):
plebis iudeoꝵs. Iuxta litt̾am patet
sensus. quia petrꝰ ab illo mentis
ex cessu in quem p̃ gaudio super
se raptꝰ fuerat. ad hoc reduit qͦd
intellec̾tu communi &e prius
fuit. S siquemadmodum cȩ¬
pimus hȩc quoq u̾ba ad inter¬
nam intelligentiam referimꝰ:
magnam in eis future nr̃e erep¬
tionis imaginem p̃uidemus.
magnam etiam in p̃senti fut᷑e
nr̃ȩ exultationis dy lcedinem
p̃gustamus. Nos &  enm qͣm¬
diu in huius exilii re ligatione
detinemur. nobiscum eẽ ꝑfecte
non possumꝰ: qui aimaginem il¬
lam ce similitudinem quam a
conditore accepimꝰ. immunem
a peccatos eruare. sic̃ condita
est non ualemtis. Nam qͦtiens
peccamꝰ. ce nos sumus. & nobeũ¬
non sumꝰ: quia ꝑ peccatum subt̃
nos lapsi ab illius similitudine
qui suꝑ nos est degeneramus.
S cum ulis supius dictis ꝑicłis
omnibus euitatis ad eum qͥ noᷤᷤ
fecit uenerimus: tunc etiam
ad nosipsos ꝑfecte reuertimtr:
quia peccatum nullum haben¬

Expanded text:
plebis Judaeorum. Juxta litteram patet plebis Judaeorum. Juxta litteram patet sensus quia Petrus ab illo mentis excessu in quem prae gaudio super se raptus fuerat, ad hoc redit quod intellectu communi et prius fuit. Sed si, quemadmodum coepimus, haec quoque verba ad internam intelligentiam referimus, magnam in eis futurae nostrae ereptionis imaginem praevidemus, magnam et in praesenti futurae nostrae exsultationis dulcedinem praegustamus. Nos etenim, quandiu in hujus exsilii religatione detinemur, nobiscum esse perfecte non possumus; quia imaginem illam et similitudinem quam a conditore accepimus, immunem a peccato servare, sicut condita est, non valemus. Nam quoties peccamus, et nos sumus, et nobiscum sumus; quia per peccatum subter nos lapsi, ab illius similitudine qui super nos est degeneramus. Sed cum, illis superius dictis periculis omnibus evitatis, ad eum qui nos fecit venerimus, tunc etiam ad nos ipsos perfecte revertimur, quia, peccatum nullum haben
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuicum unum. nͥ mors carnis
accipit᷑. Que uidelicet mors car¬
nis bene non uicꝰ quidam. s uicꝰ
unus dr: quia ꝑ ipsam unam
uniu̾sitas carnis transire com¬
pellitur. Unde & in scͥpturis
mors eade uia uinũse earnis
uocatur. Angłs itaq qui pe¬
trum de carcere educit. quous¬
q uicum unum ꝓcedat. eum
non deserit: quia sermo diuinꝰ
qui nob̃ ꝑ ora p̃dicantium uiã
eg̾diendi de peccato ostendit :
tanichu nob indiuiduo comita¬
tu adheret: quousq morte car¬
nis ꝑtransita. eum nob quem
ꝓmiserat rep̃sentet. Nam eous¬
q necesse est ut nob̾cum ꝑgat:
quia etiam egͥssi de carcere cieiꝰ¬
erraremus: nisi ꝑ illum nobis iter
quo deberemꝰ ingredi monstrare¬
tur. Cum autem uicum unum
ꝓcedimus. continuo angłs a nob̃
ductore ultius non egemꝰ. Dequit᷑.
Et petrus ad se reuersus ait. Ne
sciouere quia misit dñs angłm
suum: & eripuit me de manuhe¬
rodis. & de omni expectatione

Expanded text:
per vicum unum, nisi mors carnis per vicum unum, nisi mors carnis accipitur? Quae videlicet mors carnis, bene non vicus quidem, sed vicus unus dicitur, quia per ipsam viam universitas carnis transire compellitur. Unde et in Scripturis mors eadem, via universae carnis vocatur. Angelus itaque qui Petrum de carcere educit, quousque vicum unum procedat, eum non deserit; quia sermo divinus, qui nobis per ora praedicantium viam egrediendi de peccato ostendit, tandiu nobis individuo comitatu adhaeret, quousque, morte carnis pertrans ita, eum nobis quem promiserat repraesentet. Nam eousque necesse est ut nobiscum pergat; quia etiam egressi de carcere citiuerraremus, nisi per illum nobis iter quo deberemus ingredi monstraretur. Cum autem vicum unum procedimus, continuo angelus a nobductore ulterius non egemus. XXI. Sequitur: Et Petrus ad se reversus dixit: Nunc scio vere quia misit Dominus angelum suum, et eripuit me de manu Herodis, et de omni exspectatione
Abbreviated transcription (Latin):
uium recepti sunt. tendere ꝑ¬
suadet. Cum uͦ illos exemplo
scłaris athlete ab omnib que
agonem ỹpediunt p̃cipit ab¬
stinere: quid cum illis agit nͥ
quom ꝑ ferream portam debe¬
ant intrare ostenditꝰ. Uideamꝰ
nunc si ce ipse hoc agat: ad qͦd
agendum suos sequaces infor¬
mat. Ait. Ego sic curro non
quasi in incertum. Dic pugno
non quasi aerem uerberans:
s castigo corpꝰ meum. & in seruitu¬
tem redigo. ne forte p̃dicans. ipse
reprobus efficiar. Cum itaq &
seipsum currere. & pugnare in¬
sinuat: quid nͥ se quoq ad por¬
tam ferream ꝓpare demonstrat:
Bene gͦ de hac porta dr que ultͦ
aꝑta est eis: quia saneti p̾dicato¬
res nr̃i qui nos de carcere pecca¬
torum educunt. nobiscum por¬
tam ferream intrant: cum ipsi
quoq ut nob̾ exemplum peni¬
tentiȩ p̾beant. carnem suam cũ
uitus. & dura afflictione casti¬
gant. Sequit᷑. Et exeuntes ꝓ¬
cesserunt uicum unum: & conti¬
nuo discessit ab eo angłs. Quid

Expanded text:
vium recepturi sunt tendere pvium recepturi sunt tendere persuadet? Cum vero illos, exemplo saecularis athletae, ab omnibus quae agonen impediunt praecipit abstinere, quid cum illis agit, nisi quomodo per portam ferream debeant intrare ostendit? Videamus nunc si et ipse haec agat, ad quae agendum suos sequaces informat. Ait: Ego sic curro, non quasi in incertum; sic pugno, non quasi aerem verberans: sed castigo corpus meum, et in servitutereprobus efficiar. Cum itaque et seipsum currere et pugnare insinuat, quid nisi se quoque ad portam ferream properare demonstrat? Bene ergo de hac porta dicitur, quae ultro aperta est eis; quia sancti praedicatores nostri, qui nos de carcere peccatorum educunt, nobiscum portam ferream intrant, cum ipsi quoque, ut nobis exemplum poenitentiae praebeant, carnem suam cum vitiis et dura afflictione castigant. XX. Sequitur: Et exeuntes processerunt vicum unum, et continuo discessit angelus ab eo. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
quid aliud agebat. nisi petrũ
suum id ẽ conuersos peccato¬
res ad portam ferream ꝓpare
monebat. Nideamꝰ nunc si &
ipse ꝑ eandem portam trans:¬
erie. Q quis melius illo. ĩmo
quis ad eo siẽ ille: qui in inoi¬
cium penitentiȩ a afflictioĩs.
yilis camelorum corpꝰsuum li¬
mabat: qui in signum morti¬
ficande uoluptatis.zonam
pelliciam cirea lumbos habe
to. locustas & mel siluestre ede¬
bat: qui exemplum remote con¬
uersationis in heremo consiste¬
bat: Nideamus alium angłm
cum petrosuo ad portam ferreã
ꝓpantem. Qͥs etenim uerior
angłs illo qui dixit. an exꝑim̃¬
tum eiꝰ queritis qui in me loqͥ¬
tur xp̃s: Ipse itaq petro suo gen¬
tibus seilicet quas de carcere
infidelitatis eduxerat. qͥd ait
Sic currite ut comp̾hendatiꝰ.
Omnis enim qui in agone cõ¬
tendit: ab omnib se abstinet.
Cum gͦ eos sic currere ut com¬
prehendant aminonet: qͥd etĩ
illis agit. nͥ ad portam illam
que duc̃ ad ciuitatem ubi bra¬

Expanded text:
quid aliud agebat nisi Petrum quid aliud agebat nisi Petrum suum, id est conversos peccatores, ad portam ferream properare monebat? Videamus nunc si et ipse per eamdem portam transierit. Et quis melius illo, imo quis adeo sicut ille qui, in indicium poenitentiae et afflictionis, pilis camelorum corpus suum limabat; qui in signum mortificandae voluptatis zonam pelliceam circa lumbos habebto, locustas et mel silvestre edebat; qui, in exemplum remotae conversationis, in eremo consistebat? Videamus alium angelum cum Petro suo ad portam ferream properantem. Quis enim verior angelus illo qui dixit: An experimentum ejus quaeritis, qui in me loquitur Christus? Ipse itaque Petro suo, gentibus scilicet, quas de carcere infidelitatis eduxerat, quid ait? Sic currite ut comprehendatis; omnis enim qui in agone contendit, ab omnibus se abstinet. Cum ergo eos sic currere ut comprehendant admonet, quid cum illis agit, nisi ad portam illam quae ducit ad civitatem ubi bra
Abbreviated transcription (Latin):
bamus enim eur de porta plura¬
liter dictum sit aꝑta est eis. ⁊ ñ
potius singłarit̃ aꝑta est ei: cum
utiq non angło qui sps erat. s
tantum petro qui solido corpore
uestiebat᷑. necessaria ipsa aꝑtio
uideat᷑. S ista littere difficulta¬
te ad int̾nam intelligentiam
mittimur: quam si paulo dili¬
gentius intuem. uidebimus
statim quam congruent ambo¬
bus aꝑta ẽẽ porta eadem memo¬
retur. Sic̃ enim supͣ iam dixi¬
mus. uir fortis ꝓlapsꝰ in pecca¬
tum ꝑ petrum designatur. ꝑ
angelum quilibet predieator
demonstratur tieritatis. Iam
nunc gͦ inuestigemus qͦmodo
p̃dicator cum conũso peccato¬
re ad portam ferream ueniat:
& quomodo portam ipsam
cum eodem ꝑtranseat. Uideamͦ
angłm cum petrosuo ad ferre¬
am portam ꝓꝑantem. Ꝙ quis
uerius dicendꝰ est angłs: quã
ille de quo scriptum est. ecce
mitto angłm meum ante te.
& p̃parabit uiam tuam: Qui
nimirum cum diceret. facite
fruetus dignos penitentie:

Expanded text:
bamus enim cur de porta plurabamus enim cur de porta pluraliter dictum sit, aperta est eis, et non potius singulariter, aperta est ei; cum utique non angelo, qui spiritus erat, sed tantum Petro, qui solido corpore vestiebatur, necessaria ista apertio videbatur. Sed ista litterae difficultate ad internam intelligentiam mittimur, quam si paulo diligentius intuemur, videbimus statim quam congruenter ambobus aperta esse porta eadem memoretur. Sicut enim supra jam diximus, vir fortis prolapsus in peccatum per Petrum designatur, per angelum quilibet praedicator demonstratur veritatis. Jam nunc ergo investigemus quomodo praedicator cum converso peccatore ad portam ferream veniat, et quomodo portam istam cum eodem pertranseat. Videamus angelum cum Petro suo ad portaverius dicendus est angelus, quam ille de quo scriptum est: Ecce ego mitto angelum meum ante te, et praeparabit viam tuam? qui nimirum cum diceret, Facite fructus dignos poenitentiae,
Abbreviated transcription (Latin):
firmet᷑ Canonicam autem scͥp¬
turam nunc appello eam quȩ in
canone librorum uetis ac noui
testamenti continetur. In q̃ plane
nusquam me legisse recordor qͦd
homo quispiam mortali corpore
uestitꝰ ꝑ aditum aliquem non
aꝑtum etim suo solido corpore
cransire potuerit: excepto dño
exiuit: & cum resurgeret cũ eode
suo immortali. s tam̃ uero cor¬
pore clausis ianuis ad disciplos
intrauit. Nam siqͥs illud oppo¬
nit quod de quodam apło legi¬
tur. quod scilicet ad regem qͦn¬
dam clausis ianuis intrauerit:
exemplum hoc ñ me denet. non
me terret: quia ipsa qͦq seͥptura
in qua hoc legit᷑. patrum auctori¬
tate int̾ apocripha numeratur.
Potiꝰ itaq hoc credendum quod
angłs qui ad petrum in carcerẽ
non aꝑto aditu ꝑ subtilitatem
anglice naturȩ intrauit: idem ip¬
se ut eum educeret ꝑuirtutem
domini ostium carceris patefecit.
S quolibet mͦ eum eduxerit. ui¬
derte ille qui fecit: nos ad ꝓposi¬

Expanded text:
firmetur; canonicam autem Scripfirmetur; canonicam autem Scripturam nunc appello eam quae in canone librorum Veteris et Novi Testamenti continetur. In qua plane nusquam me legisse recordor quod homo quispiam, mortali corpore vestitus, per aliquem aditum non apertum cum suo solido corpore transire potuerit, excepto Dominexivit, et cum resurgeret, cum eodem suo immortali sed tamen vero corpore, clausis januis, ad discipulos intravit. Nam si quis illud opponit, quod de quodam apostolo legitur, quod scilicet ad regem quemdam clausis januis intravit, exemplum hoc non me tenet, non me terret; quia ipsa quoque Scriptura in qua hoc legitur, Patrum auctoritate inter apocrypha numeratur. Potius itaque hoc credendum, quod angelus qui ad Petrum in carcere non aperto aditu per subtilitatem angelicae naturae intravit, idem ipse, ut eum educeret, per virtutem Domini ostium carceris patefecit. Sed quolibet modo eum eduxerit, viderit ille qui fecit; nos ad proposi
Abbreviated transcription (Latin):
cum alacritate. ꝓsequit᷑: cuncta
illi funt facilia que priꝰ diffici¬
lia uidebant᷑. Q qui antea pecca¬
torum grossituoine dilatatus.
non nisi ꝑ ampla uoluptatum
incecdere potuit. nunc extenuatꝰ
lima penitentie quaslibet angu¬
stias sine difficultate ꝑtransit.
S querendum uideo cur sit dic¬
tum aꝑta ẽ eis: ce non potius aꝑ¬
ta est ei. Certe angłs qui petrũ
ducebat sp̃s erat: ce ꝓinde etiã ñ
aꝑta porta eadem ꝑ subtilitatẽ
sp̃italis nature transire pot̾at.
Nam carcer quoq de qͦ petrũ
extraxit clausꝰ erat: in quem tam̃
cum intrasset non legit᷑ aliqua ia¬
nua patefacta. S hic forte oppo¬
nitur quia sic̃ non legit᷑ aliquiꝰ
aditꝰ patefact̾us. cum ad eum in¬
trauit. ita nec tunc quidem dũ
cum eodem exiuit: ac proinde
uideri deb̾e. quod illum ñ rese¬
rato aditu eduxerit. S hec opinio
non mͥ recipienda uidet᷑: nͥ aliqͦ ca¬
nonice seripture testimonio con¬

Expanded text:
cum alacritate prosequitur, cuncta cum alacritate prosequitur, cuncta illi fiunt facilia quae prius difficilia videbantur. Et qui antea, peccatorum grossitudine dilatatus, nonnisi per ampla voluptatum incedere potuit, nunc, extenuatus lima poenitentiae, quaslibet augustias sine difficultate pertransit. Sed quaerendum video cur sit dictum, aperta est eis, et non potius, aperta est ei. Certe angelus qui Petrum ducebat, spiritus erat, et proinde, etiam non aperta porta eadem, per subtilitatem spiritualis naturae transire poterat. Nam carcer quoque de quo Petrum extraxit, clausus erat; in quem tamen cum intrasset, non legitur aliqua janua patefacta. Sed hic forte opponitur quia scilicet non legitur aliquis aditus patefactus cum ad eum intravit, ita nec tunc quidem dum cum eodem exivit; ac proinde videri debere quod illum non reserato aditu eduxerit. Sed haec opinio non mihi recipienda videtur, nisi aliquo canonicae Scripturae testimonio con
Abbreviated transcription (Latin):
bis ostendit fugere a uentura
ira: facite gͦ fruẽtus dignos
penitentie. Dignos enim fruc.¬
tus penitentiȩ facere. hoc ẽ ad
portam ferream ꝓperare:. Hoc ẽ
ita plenariam deo satisfactio¬
nem offerre. ut a licitis etiam
debeat abstinere. qui se memi¬
nit illicita ꝑpetrasse. Ad hanc
itaq portam ferream petrum
eductum de carcere angelus
ducit: quia sermo diuinus pꝰꝙͣ
nos de earcere peccati ꝑ officiũ
confessionis extrahit: quam di¬
stricta satisfact̾ione dm nobis
placare debeamꝰ ostendit. Quȩ
nimirum porta ferrea duc̃ ad
ciuitatem: quia satisfactionis an¬
gustia adlatitudinem nos suꝑnȩ
ciuitatis intromitat. Ed cuius
nimirum ciuitatis gaudia cum
conu̾sus peccator feruenti amore
festinat: gressus desiderii eiꝰ queli¬
bet porte ferree districtio non re¬
tardat. Unde de bene porta ferrea
petrus angło peunte ad portam
uenit. ante ipsum porta cadem
se ultro aꝑit. qͥa cum comu̾sus
peccator uestigia sc̃e p̃dicationis

Expanded text:
 ostendit vobis fugere a ventura  ostendit vobis fugere a ventura ira? Facite ergo fructus dignos poenitentiae. Dignos enim fructus poenitentiae facere, hoc est ad portam ferream properare, hoc est ita plenariam Deo satisfactionem offerre ut a licitis etiam debeat abstinere qui se meminit illicita perpetrasse. Ad hanc itaque portam ferream Petrum eductum de carcere angelus ducit, quia sermo divinus, postquam nos de carcere peccati per officium confessionis extrahit, quam districta satisfactione Deum nobis placare debeamus ostendit. Quae nimirum porta ferrea ducit ad civitatem, quia satisfactionis angustia ad latitudinem nos supernae civitatis intromittit. Ad cujus nimirum civitatis gaudia cum conversus peccator ferventi amore festinat, gressus desiderii ejus quaelibet portae ferreae districtio non retardat. Unde bene porta ferrea Petrus angelo praeeunte ad portam venit, ante ipsum porta eadem se ultro aperit; quia cum conversus peccator vestigia sanctae praedicationis
Abbreviated transcription (Latin):
deamus datud de carcere exe¬
untem: & ad portam ferream
ꝓperantem. Ait. Iniquitatem
meam annunciabo: & cogitabo
ꝓpeccato meo. Peccator ocenim
cum miquitatem suam confi¬
tendo antunciat. de carcere
exit: cum uero cogitat qualit̾
deo ꝓuno quoq peccato satisfa¬
ciat. ad portam ferream ten¬
dit. Ipsa itaq satisfacio qua d̾o
ꝓ peccatis nr̃is satisfacimus. por¬
ta ferrea non inconuenient ac¬
cipitur: quia homini mollibus
desiderus olim dedito. ualde
durum est. dum conu̾sus adpe¬
nitentiam cogit᷑ eadem desidia
relinquere: carnem macerare:
ingemiscere. flere. ieiunare.
are. remotam uitam expetere.
a deinceps ad att̾ius arbitriũ
uiuere. Peccati gͦ satisfactio rec̃¬
te porta ferrea nominat᷑: ꝑ quã
homo ut dm sibi placatum red¬
dat. quicquidin se carnaliter
uixit. ferro dure penitentie ne¬
eat. Unde ce ioħs baptista pecca¬
tores ad se confluentes ad por¬
tam ferream inuitabat dicens.
Gemmina uiꝑarum: quisuo¬

Expanded text:
deamus David de carcere exedeamus David de carcere exeuntem, et ad portam ferream properantem, qui ait: Iniquitatem meam annuntiabo, et cogitabo pro peccato meo. Peccator etenim, cum iniquitatem suam confitendo annuntiat, de carcere exit; cum vero cogitat qualiter Deo pro unoquoque peccato satisfaciat, ad portam ferream tendit. Ipsa itaque satisfactio, qua Deo pro peccatis nostris satisfacimus, porta ferrea non inconvenienter accipitur; quia homini mollibus desideriis olim dedito valde durum est, dum conversus ad poenitentiam cogitur, eadem desideria relinquere, carnem macerare, ingemiscere, flere, jejunare, are, remotam vitam expetere, et deinceps ad alterius arbitrium vivere. Peccati ergo satisfactio recte porta ferrea nominatur, per quam homo, ut Deum sibi placatum reddat, quidquid in se carnaliter vixit, ferro durae poenitentiae necat. Unde et Joannes Baptista peccatores ad se confluentes ad portam ferream invitabat, dicens: Genimina viperarum, quis
Abbreviated transcription (Latin):
illum quem offendit. placare
cicius concupiscit: seductorie
dilationis inducias non adinit¬
dit. ransito torpore negligentie.
metꝰ quoq ꝑseuerantie pa¬
riter ꝑtransitur. quia dum
feruenti sp̃u ipse bonum facẽ
incipit: ex diumo adiutor ioħ
posse consummare se p̃sumit.
hoc itaq mͦ isti duo quatnioneᷤ
cum suis satellitib in secłam
custodiam rediguntur. hoc c̃
modo apeccatore conuerso duce
angło transeunt᷑. S quia iam
de carcere exut. quia pͥmam ⁊
sccłam eustodiam tranout:
ductorem suum sequendo uide¬
amus quouenerit. Uenerunt
inquit ad portam ferream: que
ducit ad ciuitatem. Postquam
de carcere tenebros e conscien¬
tiȩ peccator exit. postquam pͥ¬
mam & scdam custodiam tnsit.
id ẽ obstacła uitioꝵ quie se in
peccato detinebant euadit. ad
portam ferream uenit: quia so¬
la peccatorum confessio ad sa¬
lutem non sufficit: si non etrã
prohis que cõmisit ꝑ satisfact¬
onis duriciam se affligit. Ui¬

Expanded text:
illum quem offendit placare illum quem offendit placare citius concupiscit, seductoriae dilationis inducias non admittit. Transito torpore negligentiae, metus quoque perseverantiae pariter pertransitur; quia, dum ferventi spiritu ipse bonum facere incipit, ex divino adjutorio hoc posse consummare se praesumit. Hoc itaque modo isti duo quaterniones cum suis satellitibus in secundam custodiam rediguntur; hoc etiam modo a peccatore converso, duce angelo, transeuntur. Sed quia jam de carcere exiit, quia primam et secundam custodiam transiit ductorem suum sequendo, videamus quo venerit. XVIII. Venerunt, inquit, ad portam ferream, quae ducit ad civitatem. Postquam de carcere tenebrosae conscientiae peccator exiit, postquam primam et secundam custodiam transiit, id est, obstacula vitiorum quae se in peccato detinebant evadit, ad portam ferream venit; quia sola peccatorum confessio ad salutem non sufficit, si non etiam, pro his quae commisit, per satisfactionis duritiam se affligit. Vi
Abbreviated transcription (Latin):
quod appetit ꝑdat. Ideo rigorem
penitentiȩ subire refugit: quia
longa sibi uite spacia reꝓmitat.
Ideo eum torpor negligentiȩ ast̾n¬
git quia metus eum ad frigꝰ ꝑse¬
uerantiȩ suspectum reddit: &e ido
ne contingat ab iniquitate redire.
eligit potius semꝑ in peccato tor¬
pere. quambonum aliquod in
quo ꝑseuerare nequeat inchoare:
cum deb̾et & de sua bona uolun¬
tate inciꝑe. & de deo ꝑfectionem
ꝑseuerantiȩ sꝑare. S iam quia
istos parit̾ contulimus: uideam
nẽ quomͦ niehilominus trans¬
eantur. Transito itaq pudore
confessionis amor qͦq pͥuatus
parit̾ ꝑtransitur: qͥa nimirum
sui ipsiꝰ adu̾sarius efficit᷑: dum
culpas suas detegens salubrio¬
dio insectat᷑. Transita leuigatio¬
ne culpe. appetitꝰ qͦq famȩ pa-¬
riter ꝑtransitur: quia dum rea-¬
tum suum ipse sͥ aggrauat: deo
soli placere gestiens: de fama
ex t̾iori non curat. Transito rigo¬
re pęnitentiȩ. longeuitatis qͦq
ꝓmissio parit̾ ꝑtransit᷑: quia dõ

Expanded text:
quod appetit, perdat; ideo rigorem poenitentiae subire refugit, quia longa sibi vitae spatia repromittit; ideo eum torpor negligentiae astringit, quia metus eum ad frigus perseverantiae suspectum reddit. Et ideo ne contingat ab iniquitate redire, eligit potius semper in peccato torpere quam benum aliquid, in quo perseverare nequeat, inchoare: cum deberet et de sua bona voluntate incipere, et de Deo perfectionem perseverantiae sperare. Sed jam quia istos pariter contulimus, videamus nunc quomodo nihilominus transeantur. Transito itaque pudore confessionis, amor quoque privatus pariter pertransitur; quia nimirum sui ipsius adversarius efficitur, dum culpas suas detegens, salubri odio insectatur. Transita levigatione culpae, appetitus quoque famae pariter pertransitur; quia, dum reatum suum ipse sibi aggravat, Deo soli placere gestiens, de fama exteriori non curat. Transito rigore poenitentiae, longaevitatis quoque promissio pariter pertransitur; quia, dum
Abbreviated transcription (Latin):
tenebrose conscientiȩ. in carce¬
autem captionem istam ad eum
qui post susceptum religionis
habitum in crimen lȩtale cor¬
ruit ꝓpͥe referamus: hoc qͦd ait
ꝓducere eum popło. non ociose
additum aduertemus. Certe
enim ad illud extremum uidi¬
cium non solum homines: sed
& boni & mali angłi deducent᷑.
Cumgͦ illi extremo iudicio &
homines ce angłos bonos ⁊ ma¬
los affuturos nouerimus: eur
religiosus in ꝑpetrato erimine
usq ad finem ꝑdurans. soli po¬
pulo ꝓduci ad spectacłm ꝑhibe¬
tur: Uidet᷑ itaq ad ignominiã
nr̃am qui scło renunciauimus:
additum ẽẽ quod dr producẽ
eum popło. Nam quia a popu¬
lando popłs dr. populari autẽ
uastare dicimus: nob̃ qui reli¬
giosi uidemur. magna ꝓfectoig¬
nominia erit. si post transitum
uite huius illis etiam ad specta¬
culum derisionis ꝓducimur.
qui ꝑ lata uoluptatum itinera
discurrentes uitam suam cotidie
populant᷑. Sequit᷑. Et petrus
quidem seruabatur in carcẽ:

Expanded text:
tenebrosae conscientiae in carceautem captionem istam ad eum qui, post susceptum religionis habitum, in crimen lethale corruit, proprie referamus, hoc quod ait: Producere eum populo, non otiose additum advertemus. Certe enim ad illud extremum judicium non solum homines, sed et boni et mali angeli deducentur. Cum ergo illi extremo judicio et homines et angelos bonos et malos adfuturos noverimus, cur religiosus in perpetrato crimine usque ad finem perdurans, soli populo produci ad spectaculum perhibetur? Videtur itaque ad ignominiam nostram, qui saeculo renuntiavimus, additum esse quod dicitur Producere eum populo. Nam quia a populando populus dicitur, populari autem vastare dicimus, nobis, qui religiosi videmur, magna profecto ignominia erit, si, post transitum vitae hujus, illis etiam ad spectaculum derisionis producimur, qui, per lata voluptatum itinera discurrentes, vitam suam quotidie populantur. IX. Sequitur: Et Petrus quidem servabatur in carcere,
Abbreviated transcription (Latin):
humilitas plane sme iniuria ci¬
nici baptismi rebaptizat: quia
mortem xp̃i non iterat. s mortifi¬
cationem & sepulturam erimi¬
num instaurat: & quod in illo
baptismo gestum est specie. hie
rursus implet᷑ ueritate. Hec si¬
quidem humilitas celos aꝑit:
sp̃m adoptionis restituit: pater
agnos cit filium: quippe in inno¬
centia & puritate pueri regenera¬
ti reformatum. Unde bene de naa¬
man scͥptura meminit. quia resti¬
tuta est caro eiꝰ siẽ caro pueri par¬
uuli: significans ut arbitror qͥa
eorum quisic se abluunt. non so¬
lum corta recuꝑant innocentiã
paruulorum: s etiam corpora
scđm quendam modum pueri¬
lem sibi uendicant puritatem
mortificatione membrorum.
Sic enim de quodam scorum.
legitur: quia in m̃bris defuncti.
septennis quodãm pueri gratia
baptismatis. tantis uolutati sor¬
dibus amisimꝰ: eece uerum ior¬
danem descenstim seilicet hu¬
milium: ubi p̃ie rebaptizari l¬
cet. inuenimꝰ. Hoc tantum ẽ ut
non parcamus nob̃. de die indiẽ

Expanded text:
humilitas plane sine injuria unici Baptismi rebaptizat: quia mortem Christi non iterat, sed mortificationem et sepulturam criminum instaurat; et quod in illo Baptismo gestum est specie, hic rursus impletur veritate. Haec siquidem humilitas coelos aperit, spiritum adoptionis restituit: Pater agnoscit filium, quippe in innocentia et puritate pueri regenerati reformatum. Unde bene de Naaman Scriptura meminit quia restituta est caro ejus, sicut caro pueri parvuli : significans, ut arbitror, quia eorum, qui sic se abluunt, non solum corda recuperant innocentiam parvulorum; sed etiam corpora secundum quemdam modum puerilem sibi vindicant puritatem mortificatione membrorum. Sic enim de quodam sanctorum legitur, quia in membris defuncti, septennis quodammodo pueri gratia Baptismatis tantis voluptatum sordibus amisimus, ecce verum Jordanem, descensum scilicet humilium, ubi die rebaptizari licet, invenimus. Hoc tantum est, ut non parcamus nobis de die in diem
Abbreviated transcription (Latin):
tam mollit̾ palꝑat. utquid eã
tot uel aminib oꝑit: nisi qͥa
amore pͥuito se diligens. eqͥta¬
tis regłam ut se dirigat non as
tus ꝑ quem homo ab intuitu
rec̾aitudinis auertit᷑. hoc in lo¬
couice quat̾monis t̾cii cõputat᷑.
In cuiꝰ comitatu pͥmus miles est
appetitꝰ famȩ. scd̃s rubor abiecꝰ¬
donis. tereius rigor pęniten¬
tie. In istiꝰ itaq quat̾nionis
acie. pͥmus militat appetitus
famȩ: qui nimirum sic suo pͥ¬
micerio. ad adutorium copu¬
latur: ut de illo etiam generet᷑.
Nam quisquis pͥuato amore se

Expanded text:
tam molliter palpat? Ut quid eam tam molliter palpat? Ut quid eam tot velaminibus operit? nisi quia, amore privato se diligens, aequitatis regulam ut se diligat non assus, per quem homo ab intuitu rectitudinis avertitur, hoc in loco vice quaternionis tertii computatur. In hujus comitatu primus miles est appetitus famae, II rubor abjectionis, III rigor poenitentiae. In istius itaque quaternionis acie primus militat appetitus famae, qui nimirum sic suo primicerio ad adjutorium copulatur, ut de illo etiam generetur. Nam quisquis privato amore se
Abbreviated transcription (Latin):
tatur: quia nimirum dũ meis.
longa sibi uitespacia pol¬
licetur: serius ꝙͣ Coportet. de
peccati sui carcere. ꝑ ostium con¬
fessionis egredi t̃. Quam etiam
ad confessionis dilationem. ea
nonnunquam cogitatio nutrit.
quia quandocunq conuertã.
ueniam sibi condonari presumit:
sic̃ scͥptum est. In quacunq die
peccator conu̾sus fu̾it. & ingemu¬
erit: saluus erit. Qͥa gͦ ꝑ hoc. qͦd
sibi de diuina miscđia plus iusto
blandiens. ueniam se mereri qͣn¬
docunq redeat repromittit: ñ
immerito ipsa p̃sumptio uenie.
ꝑ quam confessio differt̾. loco tͥ¬
cii militis numerat᷑. Quartus
qͦq miles est torpor negligentiȩ
quia dumpeccator pudorisuo
carnalit̾ ꝓspiciens. confit̃i dissi¬
mulat. dum sibi noxiȩ blandi¬
ens pondus sibi sui peccati leui¬
gat: dum de diuina longanimi¬
tate p̃sumens conu̾ti detrectat:
repente in torpore negligentiȩ
resolutum. dies extrema supplã¬
tat. S utquid se homo in eulpa

Expanded text:
tatur, quia nimirum, dum mens tatur, quia nimirum, dum mens longa sibi vitae spatia pollicetur, serius quam oportet de peccati sui carcere per ostium confessionis egreditur. Quam etiam ad confessionis dilationem ea nonnunquam cogitatio nutrit, quod, quandocunque convertatur, veniam sibi donari praesumit, sicut scriptum est: In quacunque die peccator conversus fuerit, et ingemuerit, salvus erit. Quia ergo per hoc quod, sibi de divina misericordia plus justo blandiens, veniam se mereri, quandocunque redeat, repromittit, non immerito ipsa praesumptio veniae, per quam confessio differtur, loco tertii militis numeratur. Quartus quoque miles est torpor negligentiae; quia, dum peccator, pudori suo carnaliter prospiciens, confiteri dissimulat; dum, sibi noxie blandiens, pondus sibi sui peccati levigat; dum, de divina longanimitate praesumens, converti detrectat: repente in torpore negligentiae resolutum dies extrema supplantat. Sed ut quid se homo in culpa
Abbreviated transcription (Latin):
iꝑsihuic oꝑi apta in humano
corpore non locasset. Quid gͥhoc
quarto satellite ꝑuersiꝰ per quem
peccator sic in tenebͥs int̾ioribus
coartatur: ut totius iusticiȩ aue¬
torem sue iniusticiȩ suspicetur
Hunc pͥmum quaternionem se¬
quitur aliꝰ. qui pudor confessio¬
nis uocat᷑ ordine. non crudelita¬
te scłs. Utquid enim in latebris
conscientie. se peccator abscondit
nͥ quia pudet eum confiteri qͦd
fecit: Sub hoc scdo quatermo¬
ne. pͥmo loco leuigatio militat
culpe: scdo longiturnitas uite¬
por negligentiȩ. Primas enim
exeubias in hoc agmine leiuiga¬
tio culpe obseruat: quȩ dũ aut
nicħ aut parum ẽẽ quod ꝑpet¬
tum est ꝑsuadet. mentem quȩ
iam salubrit̾ contͥstari cȩperat.
manu noxiȩ consolationis de¬
mulcet: sicq dum apird eius
estimationem ꝓondus peccati
leuigat: agit ut eam pondus
iudicii. quandoq intolerabi¬
liter p̃mat. Loco autem scđimi¬
litis longiturnitas uite compu¬

Expanded text:
ipsi huic operi apta in humano ipsi huic operi apta in humano corpore non locasset. Quid igitur hoc quarto satellite perversius, per quem peccator sic in tenebris interioribus coarctatur, ut totius justitiae auctorem suae injustitiae suspicetur? Hunc primum quaternionem sequitur alius, qui pudor confessionis vocatur, ordine, non crudelitate secundus. Ut quid enim in latebris conscientiae se peccator abscondit, nisi quia pudet eum confiteri quod fecit? Sub hoc secundo quaternione, I loco levigatio militat culpae, II longiturnitas vitaepor negligentiae. Primas enim excubias in hoc agmine levigatio culpae observat; quae, dum aut nihil aut parum esse quod perpetratum est persuadet, mentem, quae jam salubriter contristari coeperat, manu noxiae consolationis demulcet: sicque, dum apud ejus existimationem pondus peccati levigat, agit ut eam pondus judicii quandoque intolerabiliter premat. Loco autem secundi militis, longiturnitas vitae compu
Abbreviated transcription (Latin):
ualere cognoscit᷑: dignum fuit.
ut pͥm̾ in hoc agmine poneret᷑.
Sub quo nimirum. loco sedi mi¬
litis. militat exeusatio fragilita¬
tis: quia nonnunquam. dum
ꝑpetrato scelere. peccator ipse qͦ¬
suo iudicio addicit᷑. hec repente
interuemiens. quasi blando eum
alloquio consolat᷑. Suggerit e¬
nim illi non ẽẽ mirum si pecc̃o
consentit: quippe quem ipsa car¬
nis fragilitas ad peccatum im¬
pellit. Tercius miles. imitatio
prauitatis uocat᷑: quia ꝑuersa
mens.que culꝑam suam degere.
uelam̃to fragilitatis ꝓpͥe. nititur:
hanc etiam aliquotiens. exemplo
aliene iniquitatis. tueri conat᷑:¬
& damnanda agens.inde se qͣsi
minus damnabilem credit. qͥa
plures socios. in iniquitate inue¬
uenit. Quarto gradu miles qrͣ¬
tus ingredit᷑. qui ratiocinatio
conbitionis uocat᷑. ꝑ quam ui¬
delicet ratiocinationem. mens
reproba.in eam plerunq ꝑuer.¬
sitatem prosilit. ut reatum suũ
ratiocinando defendat: affir¬
mans scilicet. quia si ds misceri

Expanded text:
alere cognoscitur, dignum fuit ut primus in hoc agmine poneretur. Sub quo nimirum, loco secundi militis, militat excusatio fragilitatis: quia nonnunquam, dum perpetrato scelere peccator ipse quoque suo addicitur, haec, repente interveniens, quasi blando eum alloquio consolatur. Suggerit enim illi non esse mirum si peccato consentit, quippe quem ipsa carnis fragilitas ad peccatum impellit. Tertius miles imitatio pravitatis vocatur: quia perversa mens, quae culpam suam tegere velamento fragilitatis propriae nititur, hanc etiam aliquoties exemplo alienae iniquitatis tueri conatur; et, damnanda agens, inde se quasi minus damnabilem credit, quia plures socios in iniquitate invenit. Quarto gradu miles IV ingreditur, qui ratiocinatio conditionis vocatur; per quam videlicet ratiocinationem mens reproba in eam plerumque perversitatem prosilit ut reatum suum ratiocinando defendat; affirmans scilicet quia, si Deus misceri
Abbreviated transcription (Latin):
exercitu. ad decipiendum ahab.
sp̃s mendax sedenti in solio seduc̃¬
tionis suȩ obtulerit famulatum.
Nec desunt. qui allegoricis le¬
Igibus ꝑserpentem delectatio¬
nem. ꝑ mulierem sensum. ꝑ ui¬
rum mentem accipiant: ut cum
delectatio sensum commnouerit.
mens uero carnali sensui ac qͥes¬
cens. delectationis gustum acce-¬
perit: de gloria parady¬
Si. id est ab omni bone cons cien¬
tiȩ quiete ce pace.homo foras pel¬
latur: nec iam ad lignum uitȩ.
cherubin qͥ est plenitudo scĩȩ.
infatuatum peccatorem reducat
ad sapientiam. inflaminans cor
eius ad penitentiã. per quam
solet u̾sari ae mu tari ultioĩs
sententia: ce pos sint morti
destinati. ad lig num uitȩ rei̾tq.
Iam de sententia expulsionis
&e maledietionis aliqua essent
dicendals de fonte & fluuiis
qui ex eoꝓcedunt. prius pauca tan¬
genda sunt. ne rem tanti sacram̃ti
subt̃ fugisse uideamur: non qͦ sin¬
gula quȩ usq at abel & caim cir¬
ca adam acta sunt. susceꝑimus ex¬

Expanded text:
exercitu ad decipiendum Achab spiritus mendax sedenti in solio seductionis suae obtulerit famulatum . Nec desunt qui allegoricis legibus per serpentem delectationem, per mulierem sensum, per virum mentem accipiat, ut cum delectatio sensum commoverit, mens vero carnali sensui acquiescens delectationis gustum acceperit, de gloria paradisi, id est ab omni bonae conscientiae quiete et pace homo foras pellatur; nec jam ad lignum vitae echerubim, qui est plenitudo scientiae, infatuatum peccatorem reducat ad sapientiam, inflammans cor ejus ad poenitentiam per quam solet versari et mutari ultionis sententia, et possunt morti destinati ad lignum vitae reverti. Jam de sententia expulsionis et maledictionis aliqua essent dicenda, sed de fonte et fluviis qui ex eo procedunt prius pauca tangenda sunt, ne rem tanti sacramenti subterfugisse videamur, non quod singula quae usque ad Abel et Cain circa Adam acta sunt susceperimus ex
Abbreviated transcription (Latin):
uenit in mundum. dilexert
magis tenebras qͣm lucem:
dum mͦ tu illumineris irłm
ciuitas cȩlestis: quȩ in oĩ terra
& popło deoparitura es filios
lucis: quos de potestate tene¬
brarum transferet in regnũ
claritatis suȩ lumen uerum.
Qras tͥ pater lumintm: qͥ de
tenebris nos uo casti in admira¬
bile lumen tuum. Grãs tͥ qui
dixisti de tenebris lumen sꝑlen¬
descere: & illuxisti in cordibus
nr̃is ad illuminationem scien¬
tiȩ in faciem xp̃i iħu. Hec siqͥdem

Expanded text:
venit in mundum, dilexerunt venit in mundum, dilexerunt magis tenebras quam lucem ; dummodo tu illumineris, Jerusalem, civitas coelestis, quae in omni terra et populo, Deo paritura es filios lucis, quos de potestate tenebrarum transferet in regnum claritatis suae lumen verum. Gratias tibi, Pater luminum, qui de tenebris nos vocasti in admirabile lumen tuum . Gratias tibi, qui dixisti de tenebris lumen splendescere, et illuxisti in cordibus nostris ad illuminationem scientiae in facie Christi Jesu . Haec siquidem
Abbreviated transcription (Latin):
facio: testimonium ꝑhibent de
me. Rane incorruptꝰ. ce ir reuin¬
cibilis testis: cum creatura in¬
sensibilis. sensum quendam
accipit in confessionem creato¬
ris sui: uoluntatem eius exau¬
diens. ac nutui incunctanter
obediens. Quidenim diuinius
poterat exhiberi sensibus morta¬
lum. quam hodiernȩ nouitatis
signum: qͦdetiam ante signors
suioꝵs p̾misit iħis initium : Uagit
puer nouus in t̾ris: & sydꝰ nouũ
creat in suꝑnis: ut lumen testet᷑
de lumine. stella de sole: ce re¬
ges in splendore ortꝰ sui ad exor¬
tum qͦq et̾num splendorem.
ab oriente aduerum orientem
id est uirum cui nomen oriens.
stella ꝑducat. ñ quasi stella. s
quasi rationale animal: inuia
p̃cedens. in fine uie consistens:
ac uelut digito ipsum qͥ quere¬
batur ostendens. S esto: calum¬
nietur infidelis hanc stellam
tur opꝰ ẽẽ patris in testimoniũ
filii. Attamen obruet eum infi¬
nita multitado ae magnitudo
mirabilium plane diuinorũ:

Expanded text:
facio, testimonium perhibent de facio, testimonium perhibent de me . Plane incorruptus et irrevincibilis testis, cum creatura insensibilis sensum quemdam accipit in confessionem Creatoris, voluntatem ejus exaudiens, ac nutui incunctanter obediens. Quid enim divinius poterat exhiberi sensibus mortalium, quam hodiernae novitatis signum, quod etiam ante signorum suorum praemisit Jesus initium? Vagit puer novus in terris, et sidus novum creat in supernis, ut lumen testetur de lumine, stella de sole, et reges in splendore ortus sui, ad exortum quoque aeternum splendorem, ab oriente ad verum Orientem, id est, virum cui nomen Oriens , stella perducat; non quasi stella, sed quasi rationale animal in via praecedens, in fine viae consistens, ac velut digito ipsum qui quaerebatur ostendens. Sed esto, calumnietur infidelis hanc stellam tur opus esse Patris in testimonium Filii. Attamen obruet eum multitudo infinita ac magnitudo mirabilium plane divinorum,
Abbreviated transcription (Latin):
cisionis oe p̃putii: surge illumi
exortum est in denebris: s ñ com¬
prehendit᷑ a tenebris. Accedite
ad eum & illuminamini: & in
lumine eius uidebimus lumen:
dicet᷑q uobis. fuistis aliquando
tenebre: ne autem lux in dño. In¬
tendide lumini etno quod se urĩs
aspectib temꝑauit: ut quilucẽ
habitat in accessibilem: infirmis
qͦq & lippientib ocłis posset ac¬
cedi. Aduertite lumen in lucer¬
na teste: solem in nube: deumin
homine: in luteo uasculo carmꝰ
nr̃e. splendorem głe candorẽq
lucis et̾nȩ. Latet quidem maie¬
stas in humanitate : uirtus in
humilitate: s signa uirtutum
erumpentia. unde hȩc proui¬
deant non sinunt ambigere.
hannis: qui uenit ut testimon¬
um ꝑhib̾et lucerna de lumit̾e.
At enim multo maiꝰ illuid desti¬
uoce. sp̃s inspecie: cumin ore
duorum testium stet omne uer¬
bum. S ce hoc ipsum si minus
accipit᷑: oꝑa inquit innumera¬
bilia e irrefragabilia que ego

Expanded text:
cisionis et praeputii; Surge, illumicisionis et praeputii; Surge, illumiexortum est in tenebris, sed non comprehenditur a tenebris. Accedite ad eum, et illuminamini , et in lumine ejus videbitis lumen, diceturque vobis, Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . Intendite lumini aeterno quod se vestris aspectibus temperavit, ut, qui lucem habitat inaccessibilem, infirmis quoque et lippientibus oculis posset accedi. Advertite lumen in lucerna testae, solem in nube, Deum in homine, in luteo vasculo carnis nostrae splendorem gloriae, candoremque lucis aeternae. 2. Latet quidem majestas in humanitate, virtus in humilitate; sed signa virtutum erumpentia, unde haec prodeant, non sinunt ambigere. annis, qui venit ut testimonium perhiberet, lucerna de lumine; at enim multo majus illud testivoce, Spiritus, in specie, cum in ore duorum testium stet omne verbum. Sed et hoc ipsum si minus accipitur: Opera, inquit, innumerabilia et irrefragabilia, quae ego
Abbreviated transcription (Latin):
Urge illuminare irłm:quia
uenit lumentuum. Hodier¬
num diem luminum. illumi¬
nauit nob̃ ce consecrauit lum̃
de lumine: quod hodie cum
lateret incognitum. ad illumina¬
tionem omnium gentium sese
dignatum est mundoreuelare.
Hodie nanq se reuelauit caldeis
noui syderis indicio: cum in eors
pͥmitiss omnium fidem gentrum
dedieauit. Hodie se reuelauit iu¬
deis: non solum ioħis s ce patrisce
sp̃s seĩ testimonio: ubi in iordane
baptizatꝰ. baptisma omnium con¬
seerauit. Hodie manifestauit
głam suam coram discipulis suiͦs
quando mutatione aquȩ in ui¬
num illud ineffabile p̃ostendit
misterium: in qͦ uerboipsiꝰ. sub¬
stantie mutant᷑ rerum. His oĩbꝰ
dei apparitionib p̃uidens sp̃s il¬
luminandam eccłie fidem: allo¬
quitur eam sub typo & nomine
lumen: in mundo erat. ce mun¬
dus ꝑ ipsum factꝰ erat: s mundꝰ
ipsum non cognoscebat. Erat na¬
tus: s nonerat not᷑: donec decla¬
rare eum cȩꝑit luminosa dies
utroq edificanda pariete eircũ¬

Expanded text:
urge, illuminare, Jerusalem, quia venit lumen tuum . Hodiernum diem luminum illuminavit nobis et consecravit lumen de lumine, quod hodie cum lateret incognitum, ad illuminationem omnium gentium sese dignatum est mundo revelare. Hodie namque se revelavit Chaldaeis novi sideris indicio, cum eorum primitiis omnium fidem gentium dedicavit. Hodie se revelavit Judaeis, non solum Joannis, sed et Patris et Spiritus sancti testimonio, ubi in Jordane baptizatus, baptisma omnium consecravit. Hodie manifestavit gloriam suam coram discipulis suis, quando mutatione aquae in vinum, illud ineffabile praeostendit mysterium, in quo, verbo ipsius, substantiae mutantur rerum. His omnibus Dei apparitionibus praevidens Spiritus illuminandam Ecclesiae fidem, alloquitur eam sub typo et nomine lumen; in mundo erat, et mundus per ipsum factus erat; sed mundus ipsum non cognoscebat. Erat natus, sed non erat notus, donec declarare eum coepit luminosa dies utroque aedificanda pariete circum
Abbreviated transcription (Latin):
sum forma p̃ filiis hominũ.
hodierna dies alia & alla specie
rep̃sentat filiis hominum: in utͣq
quidem specie spectabilem: in u¬
traq desidabilem & amabilem:
qͥa in utraq saluatorem hoĩum:
licet in una sublimem. in altera
humilem: inista głosum. in illa¬
erumnosum: in ista uenerabilẽ.
in illa miserabilem: si tamen di¬
ei debet mis erabilis. qͥ miseriam
suscepit dignatione miserationiꝰ.
ret miseris. non ut qͥ sibi beatit¬
do est: miscdiam a miseris flagi¬
taret. Ubi gͦ miserandꝰ uideriuo¬
luit: ibi amplius uenerandus
fuit. S sustinui inquit qͥ simul
contristaret᷑ & non fuit: qui con¬
solaretur & non inueni. Ita qͥ mi¬
seratione omnium miser ultro
fieri uoluit: apud nuilum fere
miserationem inuenit. D ubi
inquies spectat᷑ hodie sublimis
& głosus: ubihumilis aut erum¬
nosus: uide ꝓcessionem: audi

Expanded text:
sum forma prae filiis hominum, hodierna dies alia et alia specie repraesentat filiis hominum: utraque quidem specie spectabilem, in utraque desiderabilem et amabilem, quia in utraque salvatorem hominum; licet in una sublimem, in altera humilem; in ista gloriosum, in illa aerumnosum; in ista venerabilem, in illa miserabilem: si tamen dici decet miserabilis, qui miseriam suscepit dignatione miserationis, ret miseris; non ut qui sibi beatitudo est, misericordiam a miseris flagitaret. Ubi ergo miserandus videri voluit, ibi et amplius venerandus fuit. Sed sustinui, inquit, qui simul contristaretur, et non fuit; qui consolaretur, et non inveni . Ita qui miseratione omnium miser ultro fieri voluit, apud nullum fere miserationem invenit. Sed ubi, inquies, spectatur hodie sublimis et gloriosus, ubi humilis et aerumnosus? Vide processionem; audi
Abbreviated transcription (Latin):
quaquam illius capax nouita¬
tis ẽẽ posset: nis sedulo uetusta¬
tem his dieb expurgasset. fñs
expurgate uetꝰ fermentum.
dum tempꝰ habetis ad expur

Expanded text:
quaquam illius capax novitatis esse posset, nisi sedulo vetustatem his diebus expurgasset. Fratres, expurgate vetus fermentum, dum tempus habetis ad expur
Abbreviated transcription (Latin):
fidelium: qua meliorem iudi¬
cat credulitatem demonum:
nec contremiscunt.Demo¬
nes quem credunt uerent᷑:
homines dum quem eredẽ.
nec timent nec uerent᷑: gͣuiꝰ
de contemptu iudicantur.
Non fallam̃ ergo fratres de
generali nomine fides quasz
quecunq fides ad iusticiam de¬
beat reputari: s meminerimꝰ
doctor gentium in fide &e ueri

Expanded text:
fidelium, qua meliorem judifidelium, qua meliorem judicat credulitatem daemonum?nec contremiscunt. Daemones quem credunt verentur; homines dum quem credunt, nec timent nec verentur, gravius de contemptu judicantur. Non fallamur ergo, fratres, generali nomine fidei, quasi quaecunque fides ad justitiam debeat reputari; sed meminerimus Doctor gentium in fide et veri
Abbreviated transcription (Latin):
euius declinat aspeetum : con¬
temnit imꝑium. uellet ñ eẽ
iudicium: Ignorans qͥdem
ignorabitur: odiens autem &
odiet᷑. Iue repbabit᷑ ueritate
iudicii: in istum uindicabitur
seueritate odii. Adeo fratres ꝑi¬
culosior est fides ficta. fides do¬
losa. que seipsam dissimulat:
quam fides nulla. fides nulla
ꝑinsipientiam dicit in corde
suonon est ds̃: fides ficta ꝑ ne¬
quitiam dolose agit in con¬
spectu eiꝰ: &e se scire dm uel sei¬
ri a deo dissimulat: dum sei¬
ens & prudens. immo impru¬
dens & impudens sub ocłis eiꝰ
peccat. Nescio tamen quom
possit dici fides: que fictos ce
dolosos potiꝰ fac̃ quam fideles.
Scio quidem quia confessioẽ
fidei plena est terra: s tamen
audio ꝓpħam plangentem. qͥa
ꝑut fides de terra. Putas enim
filius hominis si nẽ ueniret.
inueniret fidem suꝑ t̾ram:
Nunquid fidem reputaret
hanc fict̾am fidem negligen¬
dum &e contemnentium qua
leuius damnat cȩcitatem in¬

Expanded text:
cujus declinat aspectum, concujus declinat aspectum, contemnit imperium, vellet non esse judicium? Ignorans quidem ignorabitur, odiens autem et odietur. Ille reprobabitur veritate judicii, in istum vindicabitur severitate odii. 5. Adeo, fratres, periculosior est fides ficta, fides dolosa, quae se ipsam dissimulat, quam fides nulla. Fides nulla, per insipientiam dicit in corde suo: Non est Deus; fides ficta per nequitiam dolose agit in conspectu ejus, et se scire Deum vel sciri a Deo dissimulat; dum sciens et prudens, imo imprudens et impudens sub oculis ejus peccat. Nescio tamen quomodo possit dici fides, quae fictos et dolosos potius facit quam fideles. Scio quidem quia confessione fidei plena est terra, sed tamen audio prophetam plangentem, quia periit fides de terra . Putas enim, Filius hominis si nunc veniret, inveniret fidem super terram ? Nunquid fidem reputaret hanc fidem fictam negligentium et contemnentium, qua levius damnat caecitatem in