comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uõ dĩ ab illo accepit qđ peccare ñ possit:
Seruandi aũ gradus erant diuini mu u¬
neris ut primũ daret᷑ liberũ arbitũ
ut ñ peccare homo possitinouissimũ quo
peccare ñ possit: atq illud ad cõparan¬
dũ meritũ. hoc ad recipiendũ p̃miũ
ꝑtineret: Sed quia peccauit ista na¬
tura cũ peccare potuit. largiore gra¬
tia liberat᷑. ut adeã ꝑducat᷑ lib̵tatẽ
inqua peccare ñ possit: Sic̃ eñi prima
in mortalitas fuit. quã peccando adã

Expanded text:
o Dei ab illo accipit, ut peccare non possit. Seruandi autem gradus erant diuini muneris, ut primum daretur liberum arbitrium, quo non peccare. homo posset, nouissimum, quo peccare non potest, adque illud ad conparandum meritum, hoc ad recipiendum praemium pertineret. Sed quia peccauit ista natura cum peccare potuit, largiore gratia liberatur, ut ad eam perducatur libertatem, in qua peccare non possit. Sicut enim prima inmortalitas fuit, quam peccando Ada
Abbreviated transcription (Latin):
apud grecos aliud apud latinos ua¬
l& ñ natura sed placito & consensio¬
ne signi ficandi: &ideo quiutramq
linguam nouit si homine greco uelit
aliquid signi ficare scribendo. nomine

Expanded text:
apud Graecos, aliud apud Latinos ualet, non natura, sed placito et consensione significandi, et ideo qui utramque linguam nouit, si homini Graeco uelit aliquid significare scribendo, non
Abbreviated transcription (Latin):
micaturũ cum duplicitate diaboli:
hocẽ cũ dolis & fallatus eius. in affec¬
tu constituit renuntiant qͥsomnib
lis uita intelległtur: Necerse est: quã
o port& sicpos sidere ad tempus ut ñ
te inpediat ab ȩerna. qui eam fue¬
ritminatus auferre. Sicut aũt de
turre ñ ꝑfecta ꝑ obprobrium d&er¬
ruit dicentium quia hichomo coe¬
pit aedificare & non potuit consũ¬
mare sic in rege cum quo dimi can¬
dum est: ipsãpace accusauit cũ ait
Adhuc illo longe agente.legation ẽ
mit tens rogat ea quȩ pacis sunt:
significans &iam minas eminentiũ
adiabulo temptationum ñ sustine¬
re homines. qui ñ renuntiant om¬
nib: quȩ possident : & pacem cum eo
facere consentiendo illi ad cõmit¬
tenda pęccata: Turrem quippe aedi¬
ficare contraregem illũ dimicare :
eẽ discipulũ xp̃i est habereaũt sũꝑ¬
tus ad ꝑficiendam turrem : & habere
fortia de cẽmilia. contrauigintimi¬
lia regisrenuntiare est omnib: quȩ¬

Expanded text:
micaturi cum duplicitate diaboli, hoc est cum dolis et fallaciis eius — in affectu constituit renuntiantis omnibus, lis vita intelligatur necesse est, quam oportet sic possidere ad tempus, ut non te impediat ab aeterna, qui eam fuerit minatus auferre. Sicut autem de turre non perfecta per opprobrium deterruit dicentium, Quia hic homo coepit aedificare, et non potuit consummare; sic in rege cum quo dimicandum est, ipsam pacem accusavit cum ait: Adhuc illo longe agente, legationem mittens rogat ea quae pacis sunt; significans etiam minas imminentium a diabolo tentationum, non sustinere homines, qui non renuntiant omnibus quae possident; et pacem cum eo facere, consentiendo illi ad committenda peccata. Turrem quippe aedificare, contra regem illum dimicare, esse discipulum Christi est; habere autem sumptus ad perficiendam turrem, et habere fortia decem millia contra viginti millia regis, renuntiare est omnibus qu
Abbreviated transcription (Latin):
hora fuit ñ diei s parasceues pstimu¬
lationis dñi qđ uerũ pascha ẽ: ut ple¬
na sexta eiusdem parasceueh: quȩ
plena diei t̃tia occurrebat. dñs suspen¬
deret᷑ in ligno: Siue ergo hoc potius
intellegendũ eligat᷑ . siue marcus t̃niã
horã: reuoluerit: ea quȩ maxime ad con¬
demnationẽ iudeorũ in dñi crucifixio¬
ne cõmemorare uoluerit: quã intelle¬
guntͥ clamare potuisse ut crucifige¬
ret᷑ utipsos potius crucifixisse accepe¬
remus¬
rimꝰ quã eos quorũ manib suspensus
culdubio questio soluta ẽ dehora do¬
minicȩ passionis. quȩ maxime solet&
c̃tentiosorũ c̃citare inpudentiã: & in¬
firmorũ inperitiã ꝑturbare choxi

Expanded text:
hora fuit, non diei, sed parasceues, id est immhora fuit, non diei, sed parasceues, id est immolationis domini, quod uerum pascha est, ut plena sexta eiusdem parasceues, quae plena diei tertia occurrebat, dominus suspenderetur in ligno. siue ergo hoc potius intellegendum eligatur, siue Marcus tertiam horam recoluerit eamque maxime ad condemnationem Iudaeorum in domini crucifixione commemorare uoluerit, qua intelleguntur clamare potuisse, ut crucifigeretur, ut ipsos potius crucifixisse acciperemus quam eos quorum manibus suspensus cul dubio quaestio soluta est de hora dominicae passionis, quae maxime solet et contentiosorum concitare inpudentiam et infirmorum inperitiam perturbare. XI
Abbreviated transcription (Latin):
aliquis articulis conici. abhora non a
noctis. unde coepisse parasceuen pas¬
c̃ gruent̃ intellegamus Sic enĩ dicam̃
eã coepisse. quando aiudȩis ad p̃hen¬
sus ẽ dñs adhuc noctis prime partes
erant: Sȩqquando addomũ ꝑductus ẽ
soceri caifȩ ubi & auditus ẽ a prin¬
cipib sacerdotũ. Ad huc gallus ñ can¬
tauerat: qđ ex p&ri negatione colli¬
gimꝰ: qli e cũ iã audiretͥ. facta ẽ: Sin
aũ quando pilato traditus ẽ iã ma¬
ne fuisse aꝑtissime scriptũ ẽ. Restat
ergo ut intellegamus tc̃ coepisse is
tã parasceuen paschȩ . idẽ p̃paratio¬
nẽ mortis dñi quando responderunt
om̃ principes sacerdotũ. apud quos
primo audiebat. & dixer̃ reus ẽ mortis
qđ apud matheũ & marcũ inuenitur:
ut recapitulando intellegant᷑ depe¬
tri negatione postea dixisse qđ an¬
tea factũ erat: N eñĩ absurde conicit᷑¬
eo tẽpore quando ut dixi reũ mostis
tuisse: ex qua hora usq ad horã qua
sedit pilatus ꝓtribunali quasi sexta

Expanded text:
aliquis articulus conici ab hora nona noctis, unde coepisse parasceuen pascongruenter intellegamus? si enim dicamus eam coepisse, quando a Iudaeis adprehensus est dominus, adhuc noctis primae partes erant; si. quando ad domum perductus est soceri Caifae, ubi et auditus est a principibus sacerdotum, adhuc gallus non cantauerat, quod ex Petri negatione colligimus, quae, cum iam audiretur, facta est; si autem, quando Pilato traditus est, iam mane fuisse apertissime scriptum est. restat ergo, ut intellegamus ttam parasceven Paschae, id est praeparationem mortis Domini, quando responderunt omnes principes sacerdotum apud quos primo audiebatur, et dixerunt, Reus est mortis; quod apud Matthaeum et Marcum invenitur : ut recapitulando intelligantur de Petri negatione postea dixisse quod antea factum erat. Non enim absurde conjicitur, tempore eo, quando, ut dixi, reum mortis tuisse: ex qua hora usque ad horam qua sedit Pilatus pro tribunali, quasi sexta
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ cre antem. atq fasmantem: ab
operibus creature quȩ mouentur
extrinsecus: Et de agricultura si
militudinem adsumens ait: ego
plantaui apollorigauit. sed ds̃ in¬
crementum dedit. Si cut ergo in ip¬
sauitanrã mentẽ iustificando for¬
mare non potest nisi dr̃: predicare
aũ extrinsecus euangelium & homi¬
nes pos sunt : Nonsolum boni per
ueritatẽ sed &iã mali ꝑ occansionẽ
itacreationem rerx uisibilium. dr̃
interius operatur exteriores aũ
operationes: siuebonorx. siuema¬
lorx uł angelore. uł hominum.
siue &iam quorum cumq anima¬
lium. scdm̃ imperium suum. &a
se impestitas distribuitiones
potestatum &ad p&itiones cõ¬
moditatũ: Ita serx nature ad hi¬
b& in quacreat omnia quem ad¬
modumterrȩ agriculturam:
qua propter. ita nonpossum dicere
angelos malos. magicis astib
euocator. creatores fuis se ranar
atq sespentium: sicut non possũ
dicere homines malor segłtirẽe
ceatores. quã pereorũ operaui¬

Expanded text:
deum creantem atque formantem ab deum creantem atque formantem ab operibus creaturae, quae admouentur extrimilitudinem assumens ait: Ego plantavi, Apollo rigavit, sed Deus incrementum dedit. Sicut ergo in ipsa vita nostra mentem justificando formare non potest, nisi Deus, praedicare autem extrinsecus Evangelium, et homines possunt, non solum boni per veritatem, sed etiam mali per occasionem, ita creationem rerum visibilium Deus interius operatur, exteriores autem operationes sive bonorum, sive malorum, vel angelorum, vel hominum, sive etiam quorumcunque animalium, secundum imperium suum, et a se impertitas distributiones potestatum, et appetitiones commoditatum, ita rerum naturae adhibet in qua creat omnia, quemadmodum terrae agriculturam. Quapropter ita non possum dicere angelos malos magicis artibus evocaos, creatores fuisse ranarum atque serpentium, sicut non possum dicere homines malos segetis esse creatores, quam per eorum operam vi
Abbreviated transcription (Latin):
prd grediendi primordia: Etin¬
cremento debitȩ magnitudinir.
distinctionemque forinar&. abon¬
ginalibur tam quã reguli r sumuþe:
Sicut ergo n& parentes dicimur crea¬
tores hominum. n& agncci larcsea¬
torer frugum: quã uis eorum &x¬
trinsecur ad libitir motibus. ista
creanda dĩ uirtur uiterius oper& :
lta non solũmalos. rednebonor
angelos fas ẽ putare creatores. si
pid̃ subtilitate sui sensus & corpons.
semina rere istare nob̵ occultiora no¬
uerunt. Et ea percongruar. tempe¬
rationer elem̃tor latenter spar¬
gunt atque ita gignendarx rerx.
& ad celerandor intrem̃tor& prebent
occansioner.: Sedn& bona ha& nisi
quantum dr̃ iub&: n& mali: n& inius¬
te faciunt. nisi quantum iustr ipseꝑ
mittit Nam iniquȩ malitia uolun¬
tatem suam habent iniustã: Potes¬
tatem aũ non slisi iuste accipiunt:
siue ad suam poenã. siue adillorum :¬
uł poenã malor. uł laudembonor:
Itaq apostolus. discernens. interius

Expanded text:
progrediendi primordia et inprogrediendi primordia et incrementa debitae magnitudinis distinctionemque formarum ab originalibus tamquam regulis sumunt. sicut ergo nec parentes dicimus creatores hominum nec agricolas creatores frugum, quamuis eorum extrinsecus adhibitis motibus ista creanda dei uirtus interius operetur: ita non solum malos sed nec bonos angelos fas est putare creatores, si pro subtilitate sui sensus et corporis semina rerum istarum nobis occultiora nouerunt et ea per congruas temperationes elementorum latenter spargunt atque ita et gignendarum rerum et accelerandorum incrementorum praebent occasiones. sed nec boni haec nisi quantum deus iubet, nec mali haec iniuste faciunt nisi quantum iuste ipse permittit. nam iniqui malitia uoluntatem suam habent iniustam, potestatem autem non nisi iuste accipiunt siue ad suam poenam siue ad aliorum uel poenam malorum uel laudem bonorum. itaque apostolus discernens interius
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ prs ducta sunt. uis illa consũpta
sit: Sed plerum que de sunt congrie
temperamentorum occasioner: qui¬
bus erumpant. & sp&cies suas per agnt
Ecce enim preuissimur susculus. sem̃ est⁊
Nam conuenienter mandatus terrȩ
arborem facit: Huiusaũ surculi sub¬
tilius sem̃ aliqđ eiusdem generir era¬
num est : & hucusque nobis uisibile:
quã uis oculis uidere nequeamur.
rationetamen conicere possumur ⁊
Quia nisitalis aliquauis ess& inistis.
elementis: non pler&q nascerentur¬
& ex terraquabi seminata nonessent:
Nec animaliatam multa. nulla ma¬
nũ feminarque conmiftione prȩ¬
cedente. siue in terra siue in aqua
quȩ tam̃ crescunt. & coeundo alia
pariunt: cumilla nullir coeuntibur
parentibur osta sint: Et certea pes
semina filior noncoeundo conci¬
piunt: sedtamquam spassa perter¬
ras. ore decolligunt: In uisibilium
enim seminum creator. ipsecreator
est omnium rer&. quõ quȩcum que
nascendo ad oculor nostror exeunt:
& sx occultis seminibur accipiunt

Expanded text:
quae producta sunt uis illa consumta sit; sed plerumque desunt congruae temperamentorum occasiones, quibus erumpant et species suas peragant. ecce enim breuissimus surculus semen est; nam conuarborem facit. Hujus autem surculi subtilius semen aliquod ejusdem generis granum est, et huc usque nobis visibile. quamvis oculis videre nequeamus, ratione tamen conjicere possumus: quia nisi talis aliqua vis esset in istis elementis, non plerumque nascerentur ex terra quae ibi seminata non essent; nec animalia tam multa, nulla marium feminarumque commixtione praecedente, sive in terra, sive in aqua, quae tamen crescunt et coeundo alia pariunt, cum illa nullis coeuntibus parentibus orta sint. Et certe apes semina filiorpiunt, sed tamquam sparsa per terras ore decolligunt. inuisibilium enim seminum creator ipse creator est omnium rerum, quoniam quaecumque nascendo ad oculos nostros exeunt et ex occultis seminibus accipiunt
Abbreviated transcription (Latin):
iis quos preterartam. idest preter¬
ȩcłam baptismus occidit reduci & tenen:
Quod columba emissa noninuenta re¬
quiȩ reuersaẽ : Ostendit pernouũ tes¬
tam̃tũ. requiem scĩs. in hoc mundo non eẽ
promissam: Post xlenim dies emissa ẽ:
quinumerur uitam quȩ in hoc mundo
agitur significat: deniq postseptẽdier
dimissa: propterillam septenariã ope¬
rationem spiritalem : oliuȩ fructuo sum
surculum protulit: quo significar& non¬
nullor &iam extraȩcłam baptigator.
sieis pinguedo non defuerit caritatis.:
Posteriore tempore. quasi uespere. inore
columbȩ tam quã in oscula pacis adunita¬
tis soci&atem posse ꝑduci qđ
postalior septem dies dimissa reuersa ñ est
significat finem scłi. quando erit scorum
requies. non adhuc insacram̃tospei quo
in hoctempore consociatur eła. quã diu
bibitur quod dexp̃ilatere manauit sed
iamin ipsa profectione salutis ȩterne.
cum traditur regnum dõ & patri: ut in
illa perspicua contemplatione incõmu¬

Expanded text:
is, quos praeter arcam. id est praeteriam baptismus occidit. seduci et teneri. quod columba emissa non inuenta requie reuersa est, ostendit per nouum testamentum requiem sanctis in hoc mundo non esse promissam. post quadraginta enim dies emissa est; qui numerus uitam, quae in hoc mundo agitur, significat. denique post septem dies dimissa, propter illam septenariam operationem spiritalem, oliuae fructuosum surculum rettulit, quo significaret nonnullos etiam extra ecclesiam baptizatos, si eis pinguedo non defuerit caritatis, posteriore tempore quasi uespere in ore columbae tamquam in osculo pacis ad unitatis societatem posse perduci. quod post alios septem dies dimissa reuersa non est, significat finem saeculi, quando erit sanctorum requies, non adhuc in sacramento spei, quo in hoc tempore consociatur ecclesia, quamdiu bibitur, quod de Christi latere manauit, sed iam in ipsa perfectione salutis aeternae, cum tradetur regnum deo et patri. ut in illa perspicua contemplatione incommu
Abbreviated transcription (Latin):
Sic̃ ergo & intus qđ diaboli ẽ argu¬
endũ ẽ sic & foris qđ xp̃i ẽ agnoscen¬
abolus : hoc fortasse de hominib: dici
potest ut sic oxtra ecłȩ cõmunionẽ¬
ñ habeat ds̃ aliquẽ suorũ sic̃ int̃ anłos
scõs ñ hab& diabolus aliquẽ suorũ Ec
portat: quã diu peregrinatͥ ad nõ. licu¬
erit diabalo miscere Rania. hoc ẽ
malos homines : & ꝑmissus sit ꝓpt̃ ipsius
ełȩ peregrinationẽ : ut requies illius
patriȩ qua scĩ angeli ꝑfruunt᷑ desidera¬
ret᷑ ardentius: De sacram̃tis aũ hoc dici
ñ potest: Sic̃ enĩ ea possunt habere atq
tractare ñ ad salutẽ sed ad ꝑnitiẽ suã
inqua igni distinatis interiora Zitana.
sic exteriorũ titania. quȩ ab interion¬
b: recedentib: acceper̃ : quia receden¬
tia ñ amiser̃ Qđ sine dubio manifes¬
tatͥ cũ red euntib: ñ restituit᷑ : quando
forte aliquis exeis ipsis qui recesserant
reuertunt᷑ : Nec quisquã dixerit ꝗd
enĩ frum̃ti habet zitania Si enĩ hoc

Expanded text:
Sicut ergo et intus quod diaboli est arguendum est, sic et foris quod Christi est agnoscenclesiae habet sua diabolus? Hoc fortasse de hominibus dici potest, ut sic extra communionen habeat Deus aliquem suorum, sicut inter Angelos sanctos non habet diabolus aliquem suorum. Ecportat, quamdiu peregrinatur a Domino, licuerit diabolo miscere zizania, hoc est malos homines; et permissus sit propter ipsius Ecclesiae peregrinationem, patriae qua sancti angeli perfruuntur, desideraretur ardentius. De Sacramentis autem hoc dici non potest. Sicut enim ea possunt habere atque tractare non ad salutem, sed ad perniciem suam, in qua igni destinata sunt interiora zizania, sic exteriora zizania, quae ab interioribus recedentibus acceperunt, quia recedentia non amiserunt. quod sine dubio manifestatur cum redeuntibus non restituitur, quando forte aliqui ex eis ipsis qui recesserant reuertuntur. nec quisquam dixerit: quid enim frumenti habent zizania? si enim hoc
Abbreviated transcription (Latin):
onib quas qui potest inire potest&iã
& pulchritudinẽ sentireuir tutis quã
exemplis uel regentib siquaoccurrunt.
na pro uidentia ꝓcurante siue inue¬
teri siue innouo testam̃to e celsissi¬
mã auctoritatẽ religionis accepit :
simulaut̃ agendum est & depoenis
peccatorũ : & de premiis recte factorũ:
lam uero cũ aliqua ñ peccandi consu&u¬
do qđ onero sum putabatur facile
eẽ ꝑ sua ser&: incipiat gustare dulce¬
dopieatis: & cõm̃dari pulchritu do

Expanded text:
onibus — quas qui potest inuenire, potest etiam onibus — quas qui potest inuenire, potest etiam et pulchritudinem sentire uirtutis — quam exemplis uel recentibus, si qua occurrunt,na prouidentia procurante siue in uetere siue in nouo testamento excellentissimam auctoritatem religionis accepit. simul autem agendum est et de poenis peccatorum et de praemiis recte factorum. Iam uero cum aliqua non peccandi consuetudo quod onerosum putabatur facile esse persuaserit, incipiat gustari dulcedo pietatis et commendari pulchritudo
Abbreviated transcription (Latin):
potest: in id ad sapientiã tenditꝰ. & nihil
uerius eo qđ dictũ ẽ. in itiũ sapientiae
timordñi: Nemo ẽ quippe qui ñ magis
dolorem fugiat. quã app&at uoluptatẽ:
Quando quidem uidemꝰ &iã inmanissimas
bestias amaximisuoluptatib abster¬
rere dolorũ m&u: quod cum in earum
consu&udinem uerter& domitȩ & man¬
su&ȩ uocantur Quaꝓpt̃ qm̃ in est homi¬
niratio: quȩ cum seruit cupiditati per¬
uersione miserabili ut homines ñtimean¬
tur suggerit: latere posse cõmissa & ad
tegenda occulta peccata astutissimas
fallatias cõparat: quofit ut homines
quosmundũ delectat pulchritudouir¬
tuter : Nisi poenis a peccando d&erreintꝰ:
quȩ uerissime ꝑ scõs & diuinos uiros
prȩdicantur : & quod celant homini¬
b: dõ celare non posse consentiant :
Difficilius domentur quã ferȩ: Vt aut̃
timeatur ds̃ diuina prouidentia regi
un iuersa ꝑ suadendum est: Nontã rati¬

Expanded text:
potest. in id ad sapientiam enim tenditur et nihil potest. in id ad sapientiam enim tenditur et nihil uerius eo quod dictum est: initium sapientiae timor domini. nemo est quippe, qui non magis dolorem fugiat quam appetat uoluptatem, quando quidem uidemus etiam immanissimas bestias a maximis uoluptatibus absterreri dolorum metu; quod cum in earum consuetudinem uerterit, domitae et mansuetae uocantur. quapropter quoniam inest homini ratio, quae cum seruit cupiditati peruersione miserabili, ut homines non timeantur, suggerit latere posse commissa et ad tegenda occulta peccata astutissimas fallacias comparat. eo fit, ut homines, quos nondum delectat pulchritudo uirtutis, nisi poenis a peccando deterreantur, quae uerissime per sanctos et diuinos uiros praedicantur, et quod celant hominibus, deo celari non posse consentiant, difficilius domentur quam ferae. ut autem timeatur deus, diuina prouidentia regi uniuersa persuadendum est, non tam rati
Abbreviated transcription (Latin):
eaquę sunt prȩipsũ amante contem
ipsum & nũ potest: Dr̃igitur & animꝰ
quo amat̾ caritas propriedicitꝰ purga¬
tissima & consũmata: sinihil aliud a¬
matur: hanc & dilectionem dicipla¬
c&: sed cũ ds̃ magir diligiturquã ani¬
mus utma. lit homo eius ẽe quã suus:
Tunc uere animo sũmeq: consolitur
consequentur & corpori nobis id quod¬
ñ curantib aliquo app&itu ad augen¬
te: sed tantum prompta &oblata sum̃¬
tib: Caritatisaũt uenenũ est: spesad¬
ipiscendorum autr&inendorũ tem¬
poralium: Nutrim̃tũ eiusẽ inminu¬
tio cupiditatis ꝑfectio nulla cupidi¬
tas: signũ ꝓuectus ẽ eiꝰminutiotimoris.
signũ ꝑfectionis eiꝰ nullustimor: quia
utradixẽ omniũ malorũ cupiditar: &c̃
sũmata dilectio forasmit tittimorem:
Quisquis igitꝰ eam nutrire uult inst&
minuendis cupiditatib: Estaũ cupidi¬
ta samoradipiscendi aut obtinendi tẽpo¬
ralia: Huiusminuendȩ in itiumẽ: dm̃
timere : qui solus timeri sineamore ñ

Expanded text:
ea quae non sunt prae ipso amante contemnipsum aeternum potest. Deus igitur et animus quo amatur, charitas proprie dicitur purgatissima et consummata, si nihil aliud amatur: hanc et dilectionem dici placet. Sed cum Deus magis diligitur quam animus, ut malit homo ejus esse quam suus, tunc vere animo summeque consulitur, consequenter et corpori, nobis id non curantibus aliquo appetitu satagente, sed tantum prompta et oblata sumentibus. Charitatis autem venenum est, spes adipiscendorum aut retinendorum temporalium. Nutrimentum ejus est, imminutio cupiditatis; perfectio, nulla cupiditas. Signum profectus ejus, imminutio timoris; signum perfectionis ejus, nullus timor: quia et radix est omnium malorum cupiditas ; et, consummata dilectio foras mittit timorem . Quisquis igitur eam nutrire vult, instet minuendis cupiditatibus. Est autem cupiditas, amor adipiscendi aut obtinendi teralia. huius minuendae initium est deum timere, qui solus timeri sine amore non
Abbreviated transcription (Latin):
hiero solimis exut cũ discłis suis in iude¬
ã & illic morabat᷑ cũ eis. baptizabat ñ ꝑ
seipsũ seđd discipulos suos quos intelle¬
gimꝰ iam fuisse baptizatos: siue baptis
ma iohannis. sic̃ ñ nulli arbitrant᷑ siue
qđ magis credibile ẽ. baptismo xp̃i:
neq enim: ministeriũ baptigandi de¬
fu eret ut haberet baptizatos ser¬
uos ꝑ quos ceteros baptizar& : qui ñ de¬
fugit memorabile illius humilitatis
ministeriũ : quando eis lauit pedes: &
p&enti p&ro ut ñ tantũ pedes : uerũ
&iã manus & caput ei lauaret: Re¬
spondit: quilotus ẽ ñ indiget nisi
ut pedes lauet. sed ẽ totus mundus:
Vbi intellegit᷑ qđ iam p&rus fuerat
baptizatus:

Expanded text:
Hierosolymis exiit cum discipulis suis in Judaeam, et illic morabatur cum eis, baptizabat non per se ipsum, sed per discipulos suos. Quos intelligimus jam fuisse baptizatos snulli arbitrantur, sive, quod magis credibile est, baptismo Christi; neque enim ministerium baptizandi defugeret, ut haberet baptizatos servos per quos caeteros baptizaret, qui non defugit memorabilis illius humilitatis ministerium, quando eis lavit pedes, et petenti Petro ut non tantum pedes, verum etiam manus et caput ei lavaret, respondit: Qui lotus est, non indiget nisi ut pedes lavet, sed est mundus totus; ubi intelligitur quod jam Petrus fuerat baptizatus.
Abbreviated transcription (Latin):
aliter eademꝑ hunc. acꝑ illum dixit
utuoluit: quicquid porro apud utros¬
q: inuenitur ꝑ utrosq dicere uoluit u¬
nus atq idem sp̃s: sedita utilla prȩce¬
derent proph&ando. ista sequeren¬
tur proph&icae illos inter prean¬
do: quia sicut in illis uera & concor¬

Expanded text:
aliter eadem per hunc ac per illum dixit. ut uoluit. Quidquid porro aput utrosque inuenitur, per utrosque dicere uoluit unus adque idem Spiritus; sed ita ut illi praecederent prophetando, isti sequerentur prophetice illos interpretando; quia sicut in illis uera et concor
Abbreviated transcription (Latin):
ogitemus ꝗd nob p̃rogatu  ab illo
qui demonstraũ nob exẽplũ ut sequa¬
m uestigia eius: quantũ uis eñi diffe¬
rat articulata uox. ab. intelle¬
gentiȩ nr̃ȩ uiuacitate: longe diffe¬
rentior ẽ mortalitas carnis. ab ȩ quie¬
li tate dĩ : & tam̃ cũ in eadẽ forma eẽt
semetipsũ exinaniũ formã serui ac¬
cipiens & cȩtera usq ad mortẽ. Quã
ob causã: nisi quia factus ẽ infirmis
infirmus: ut in firmos lucrifacer& :
Audi eiꝰ imitatorẽ alibi etiã dicentẽ:
Siue enĩ m̃te excessimus. dõ: siue obtem¬
perantes sumus uob̵: Caritas eñi xp̃i.
conpellit nos: iudicantes hoc quia
hinc ergo factus paruulus in medio

Expanded text:
ogitemus quid nobis praerogatum sit ab illo qui demon-strauit nobis exemplum, ut sequamur uestigia eius. quantumuis enim differat articulata uox nostra ab intellegentiae nostrae uiuacitate, longe differentior est mortalitas carnis ab aequalitate dei; et tamen, cum in eadem forma esset, semet ipsum exinaniuit formam serui accipienrmis infirmus, ut infirmos lucrificaret ? Audi ejus imitatorem alibi etiam dicentem: Sive enim mente excessimus, Deo; sive temperantes sumus, vobis. Charitas enim Christi compellit nos, judicantes hoc, quiaHinc ergo factus est parvulus in medio
Abbreviated transcription (Latin):
appellatur lucus qđ minime luce¬
at. Aut consueuit aliquiditadici:
quã uis dicatur &iã ñe contrario.
uelut cũq. rimus accipere. &iã qđ ibi
ñ ẽ : & respond&urnobir: habundat
Aut acdiunctis uerbis facimur: aut a
contrario intellegatur qđ loquimur
uelut sidicamus caueillũ quia bonꝰ
homo est: & quis talia ñ dicit indoctus.
necomnino sciens qui sint uel quiduo
centur hitropi: quorũ cognitio ꝓpt̃¬
ea scripturarum ambiguitatib: dis¬
soluendis ẽ necessaria . eusensus ad ꝓ¬
pri&atem uerborũ sicaccipiatur absur¬
dusẽ : quȩrendum ẽ utiq: neforte illo
uel illotropo dictũ ẽ: qđ ñ intellegimꝰ:
TEIEGEUDAS SCRIPTURAS STVDIOSOSDIC

Expanded text:
appellatur lucus, quod minime luceappellatur lucus, quod minime luceat, aut consueuit aliquid ita dici, quamuis dicatur etiam non e contrario, uelut cum quaerimus accipere etiam quod ibi non est et respondetur nobis: "abundat"; aut adiunctis uerbis facimus, ut a contrario intellegatur quod loquimur, uelut si dicamus: "caue illum, quia bonus homo est". et quis talia non dicit indoctus nec omnino sciens, qui sint uel qui ucentur hi tropi? quorum cognitio propterea Scripturarum ambiguitatibus dissolvendis est necessaria, quia cum sensus ad proprietatem verborum si accipiatur absurdus est, quaerendum est utique, ne forte illo vel illo tropo dictum sit, quod non intelligimus, telligendas Scripturas studiosos dicit
Abbreviated transcription (Latin):
plasicutomnium: Sed quorũ &iam
nomina indiuinis libris leguntur:
Sicut alligoria . enigma parabala
quã uis peneomnes hitropiquilibe¬
rali dicuntur arte cognosci &i ã in eo¬
rum repperiant̃ loquellis : quinul¬
los grãmaticos audierunt : & eo quo¬
uulgus utitur sermone contentis.
quisenim nondicit .: Sic floreas: qui
tropus metaphora uocatur Quis ñ
dicit piscinã: &iam quȩñ hab& pis¬
ces: nec facta ẽ ꝓpt̾pisces : & tam en
apiscib nomen accepit: Quitropus.
catacresis uocatur: Longũ ẽ isto
modo ceeros ꝑsequi Namusq ad il¬
losꝑuenit uulgi locutio qui ꝓpt̃¬
ea mirabiliores sunt: Qui a contra
quã dicitur significant: sicuti est
quȩ appellatur hironia. uel antifra¬
sis: Sedironia ꝓnuntiatione indi¬
cat quiduelit intellegi: uitũ dici¬
mus homini facientimalarerbo¬
nas facis: Antiph rasisuero ut ton¬
traria signific&ñ uoce ꝓnunti an¬
tis efficitur Sed aut uerba sua ha
b& : quorũ origo econtrario est: Sic̃

Expanded text:
pla, sicut omnium, sed quorumdam etiam nomina in divinis Libris leguntur, sicut allegoria, aenigma, parabola. Quamvis pene omnes ii tropi, qui liberali dicuntur arte cognosci, etiam in eorum reperiantur loquelis, qui nullos grauulgus utitur sermone contenti sunt. quis enim non dicit: "sic floreas"? qui tropus metaphora uocatur. quis non dicit piscinam etiam quae non habet pisces nec facta est propter pisces? et tamen a piscibus nomen accepit. qui tropus catacresis dicitur. longum est isto modo ceteros persequi; nam usque ad illos peruenit uulgi locutio. qui propterea mirabiliores sunt, quia contra quam dicitur significant; sicuti est quae appellatur ironia uel antiphrasis. sed ironia pronuntiatione indicat quid uelit intellegi, ut cum dicimus homini mala facienti: "res bonas facis"; antiphrasis uero ut contraria significet, non uoce pronuntiantis efficitur, sed aut uerba habet sua, quorum origo e contrario est, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
us uxoris uir. significat & omnib gen¬
tib unitatem uniuiro subditã xp̃o:
quȩ tunc ꝑfici&ur. cũ reuelauerit oc¬
culta tenebrarum &c&era: Nuncaũt
manifestȩsunt. latentes dissensiones.
&iam salua caritate. intereos qui unũ
&inunum futurisunt quȩ tunc utiq
nullaeerunt: Itaq sicut duob: domi¬
nis plurib: ueseruire. sic auiuo uiro
inalterius transire conubium: Nec
tunc licuit. nec nunc lic& nec um quã
licebit apostatare. quippe ab uno dõ:
&ire in alterius alterinam suꝑ stdtio¬
nem semꝑ est malum: N ec causa ergo
numeri osiorius prolis fecerunt scĩ
nr̃i qđ cato dicitur fecisse romanoͬs. ut
trader& uiugs uxorem : &iam alterius

Expanded text:
us uxoris uir significat ex omnibus gentibus unitatem uni uiro subditam Christo; quae tunc perficietur, cum reuelauerit occulta tenebrarum et cetera. nunc autem sunt manifestae, sunt latentes dissensiones, etiam salua caritate inter eos qui in unum et unum futuri sunt; quae tunc utique nullae erunt. itaque sicut duobus dominis pluribusue seruire, sic a uiuo uiro in alterius transire conubium nec tunc licuit nec nunc licet nec umquam licebit. apostatare quippe ab uno deo et ire in alterius adulterinam superstitionem semper est malum. nec causa ergo numerosioris prolis fecerunt sancti nostri quod Cato dicitur fecisse Romanus, ut traderet uiuus uxorem etiam alterius
Abbreviated transcription (Latin):
bras figurarum futura prȩ¬
di cabantur Proinde simani¬
chei resurr&ctione dnĩ iustifi¬
carentur Cuius resurrectio¬
nis dies. ex die qui dem passio¬
nis tertiur. post diem tamen
sabbati hoc est post septimum
octauus fuit: Pro fecto explo¬
liarentur carnali uela mento
mortalium desideriorum: &
cordis circum cisione gauden¬
ter non eam in carne adumbra¬
tam figuratam que deñderent.
tempore u&eris testamenti:
quam uis iam tem pore noui
testamenti fieri obseruariq:
non cogerent In quo enim
membro congruentis expo¬
liatiocarnalis & mortalis
concupiscentiae figuratur.
quamunde carnalis & mor¬
talis festus exoriturꝰ Sed sicut

Expanded text:
bras figurarum futura praebras figurarum futura praedicebantur.' Proinde si Manichaei resurrectione domini iustificarentur, cuius resurrectionis dies ex die quidem passionis tertius, post diem tamen sabbati. hoc est post septimum octauus fuit, profecto spoliarentur carnali uelamento mortalium desideriorum et cordis circumcisione gaudentes non eam in carne adumbratam figuratamque deriderent tempore ueteris testamenti, quamuis iam tempore noui testamenti fieri obseruarique non cogerent. in quo enim membro congruentius expoliatio carnalis et mortalis concupiscentiae figuratur, quam unde carnalis et mortalis fetus exoritur? sed, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
saeculorum obuenst : ecce ipstape¬
ruit . curille litterae accipiunt᷑
anobis & quur illa rerum signaiã
necessesit ut obseruentur a nob.
Cum enim dicit. scripta sunt
propternor: procul dubio de¬
monstrat: quanta nobis curale¬
genda & intelle genda: & inquan¬
ta auctoritate habenda sint:
qui a propter nos utique scrip¬
ta sunt: cum uero dicit. figurae
nostrȩ fuerunt & infigura con¬
tingebant illir: Ostenditiam
non opus esse : utcum res ipsas mani¬
festas agimur figuram praenunti¬
antium celebratione seruiamus
unde dicit alio loco. nemo ergo uos
iudic& in cibo aut in potu autin par¬
te diei festi. Aut neomemae. aut
sabbatorum : quod est umbra
futurorum: hic &iam cum dicit.
nemouos in eir iudic& : declarat.
quam non sit necesse utiam ha&
obseruentur: Cum aũ dicit quod
est umbra futurorum: osten¬
dit quam oportuerit. ut illo
tempore obseruarentur :
quo ista quaenobis iam mani¬
festa eluxerunt: pertalesum¬

Expanded text:
saeculorum obuenit? ecce ipssaeculorum obuenit? ecce ipsruit cur illae litterae accipiantur a nobis, et cur illa rerum signa jam necesse non sit ut observentur a nobis. Cum enim dicit, Scripta sunt propter nos, proculdubio demonstrat quanta nobis cura legenda et intelligenda, et in quanta auctoritate habenda sint, quia propter nos utique scripta sunt. Cum vero dicit, Figurae nostrae fuerunt, et in figura contingebant illis, ostendit jam non opus esse ut, cum res ipsas manifestas agimus, figurarum praenuntiantium celebrationi serviamus. Unde dicit alio loco, Neiudicet in cibo aut in potu aut in parte diei festi aut neomeniae aut sabbatorum, quod est umbra fnemo uos in eis iudicet, declarat, quam non sit necesse, ut iam haec obseruentur; cum autem dicit: quod est umbra futurorum, ostendit, quam oportuerit, ut illo tempore obseruarentur, quo ista, quae nobis iam manifestata eluxerunt, per tales um
Abbreviated transcription (Latin):
uem ad modum & quare accipiatur
testamentũ uetus abhere dibus¬
noui testamentiiamsupra diximꝰ.
Sed quia paulo ante depromissis eius
faustus egit : Nunc aũ de prȩcep¬
tis agere uoluit: respondeo is¬
tos omnino nescire: quid in ter¬
sit. inter prȩcepta uitae agendȩ
& prȩcepta uitae significandȩ
exempli gratia. Non concupis¬
ces. p̃ceptum est agendae uitae: Cir¬
cum cides omnẽmasculum octa¬
uam diem: praeceptum est signifi¬
candae uitae: ex hac quippe imperi¬
tia: manichei: & omnes quibus dir¬
plicent littere ueteris testamenti:
quicquid dr̃ manda auit prion
populo: ad celebrandam umbrã
futurorum non intelle genter:
& eccmodo non obseruari anim¬
aduertenter: ex more presen¬
tis temporis. illa rep̃hendunt :¬
quae utiquȩ illitempore congru¬
ebant: Quos ista quae nunc ma¬
ni festa sunt. uentura significaren¬
tur: sed quid dicturi sunt ad uer¬
sus apostulum: quiait. hoc omnia
infigura contigebant illis : Scrip¬
ta sunt᷑: propternos. in quor fines

Expanded text:
uemadmodum et quare accipiatur testamentum uetus ab heredibus testamenti noui iam supra diximus. sed quia paulo ante de promissis eius Faustus egit, nunc autem de praeceptis agere uoluit, respondebo istos omnino nescire quid intersit inter praecepta uitae agendae et praecepta uitae significandae. exempli gratia: non concupisces praeceptum est agendae uitae; circumcides omnem masculum octauo die praeceptum est significandae uitae. ex hac quippe imperitia Manichaei et omnes, quibus displicent litterae ueteris testamenti, quid quid deus mandauit priori populo ad celebrandam umbram futurorum non intellegentes et ea modo non obseruari animaduertentes ex more praesentis temporis illa reprehendunt quae utique illi tempori congruebant, quo ista quae nunc manifesta sunt . uentura significarentur. sed quid dicturi sunt aduersus apostolum, qui ait: haec omnia in figura contingebant illis, scripta sunt autem propter nos, in quos finis
Abbreviated transcription (Latin):
tũ. uitnihil ibi residui fieret: nitens ad¬
uersus ueritatem euangelii: quanto
melius &religiosius c̃tendit alius. ñ ẽẽ
ita factũ. ut totũ effundens nitens pro¬
ueritate euangelii: Illeaũ calũniatas
si tam¬
sit anꝑtinacit̃ cȩcus ẽ. ut euangelista¬
rũ concordiã dea labastro fracto
frangere conet᷑: prius accipiat ꝑfusas
pedes ante illud fractũ eẽt ut in in te
gro remaneret: unde &iã caput ꝑfun¬
deret᷑ ubi fractura illa totũ effunde¬
r& A capite quippe nob̵ ordinate con¬
suli agnoscimus: sed ordinate &iã nos ape¬
dib ad caput ascendimus: Cetera facti
discipulis deungenti effusione p̃tiosi
Iohannes aũ iudã cõmemorat. & ideo

Expanded text:
tum, ut nihil ibi residui fieret, nitens adversus veritatem Evangelii; quanto melius et religiosius contendit alius non esse ita fractum, ut totum effunderet, nitens proveritate Evangelii? Ille autem calumniator si tam pertinaciter caecus est, ut Evangelistarum concordiam de alabastro fracto frangere conetur, prius accipiat perfusos pedes antequam illud fractum egro remaneret, unde etiam caput perfunderetur, ubi fractura illa totum effunderet. a capite quippe nobis ordinate consuli agnoscimus, sed ordinate etiam nos a pedibus ad caput ascendimus. Cetera facti  de ungenti effusione pretiosi, Iohannes autem ludam commemorat, et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
columna. quia rectus & firmus. fulg
ens infirmitatẽ nrãm: pernoctẽ lucens.
perdiem non lucens. ut quinon uident
xp̃i. insanguine consecratus: hostes se¬
quentes Atergo moriunt᷑. peccata

Expanded text:
istus et columna, quia rectus, et firmus, et ens infirmitatem nostram, per noctem lucens, per diem non lucens, ut qui non vident Christi sanguine consecratus, hostes sequentes a tergo moriuntur, peccata
Abbreviated transcription (Latin):
intue atur. Ad hancergo regulam
hoctotum preceptũ redigitur. ut eti¬
am inistorum ꝓuisione. regnũ dĩ cogi¬
temus. in militia uero regnidĩ istañ
cogitemus: Ita enim &iam si aliquan¬
do de fuerint. quod plerumq: prop¬
ter & ercitationem nr̃am dr̃ sinit
non solum ñ debilitant ꝓpositum
nr̃m sed &iã &x aminatum probatũ¬
q: confirmant: gloriamur enĩ in¬
quit intribulationibus
CCCXXIIII. QUOMONOACCIPIENDṼSIT UOLITE II¬
DICARE. ETDEFRTUCA TRABE ETCTTERIS

Expanded text:
intueatur. ad hanc ergo regulam intueatur. ad hanc ergo regulam hoc totum praeceptum dirigitur, ut etiam in istorum prouisione regnum dei cogitemus, w in militia uero regni dei ista non cogitemus. ita enim, etiam si aliquando defuerint, quod plerumque propter exercitationem nostram deus sinit, non solum non debilitant propositum, nostrum, sed etiam examinatum probatumque confirmant: gloriamur enim, inquit, in tribulationibus. CCCXII. QVOMODO ACOIPIENDVM SIT: NOLITE IVDICARE, ET DE FESTVCA, TRABE ET
Abbreviated transcription (Latin):
biuel eis quorũ sibicura cõmissa est. iu¬
dicemus eum contrapreceptũ dñi face¬
re: & de crastino ẽẽ sollicitum: Nam
&ipse dnr̃ cim inistrabant angeli.
tamen propt̃ xemplum nequir pꝰ¬
ea scandalum pater&ur. cum aliquẽ¬
seruorũ eiꝰ animaduertiss& istane¬
cersaria procurare. loculos habere
dignatus est cum pecunia: undeunb
necessarias quicquidopur suuss& pre¬
ber&ur: quorũ loculorũ custos & fur
sicut scriptũ est. iudas fuit quieũ tra¬
didit Sicut &apostolus paulus potest
uidere de crastino cogitasse cũ dixit
Decollectis aũt inscõs sicutordinaui ec¬
cdesi isgalatiae : Ita &uos facite secundũ
unã sabbati unusquisq ur̃m apud
seponat. therauri⁊ ant: hir& huius mo¬
discripturarum locis. satis appar& dñm
nr̃m non hoc inprobare siquir huma¬
nomore ista procur&. seds quis prop¬
ter ista dõmilit&: ut in operib suis ñ
regnũ dĩ sedistorum ad quisitionem

Expanded text:
bi, vel eis quorum sibi cura commissa est, jubi, vel eis quorum sibi cura commissa est, judicemus eum contra praeceptum Domini facere, et de crastino esse sollicitum. Nam et ipse Dominus, cui ministrabant Angeli , tamen propter exemplum, ne quis postea scandalum paterseruorum eius animaduertisset ista necessaria procurare, loculos habere dignatus est cum pecunia, unde usibus necessariis quidquid opus fuisset praeberetur; quorum loculorum custos et fur, sicut scriptum est, ludas fuit, qui eum tradidit. sicut et apostolus Paulus potest uideri de crastino cogitasse,\' cum dixit: de collectis autem in sanctis sicut ordinaui ecclesiis Galatiae, ita et uos facite. secundum unam sabbati unusquisque uestrum apud se ponat thesaurizans. his et huius modi scripturarum locis apparet dominum nostrum non hoc improbare, si quis humano more ista procuret, sed si quis propter ista deo militat, ut in operibus suis non regnum dei, sed istorum adquisitionem
Abbreviated transcription (Latin):
ñ enim dicitur crastinꝰ dies nisuntẽ¬
.pore ubi pr&erito succedit: Iterũ
ergo cumaliquid boni operamur non
tem poralia sed &erna cogitemus:
Tuncerit illud bonum & ꝑ fectum opus
crastinus enim inquit dies. sollicitus
erit sibupsi. idest ut cum opor tuerit.
sum ascibum uel potum. uel in dum̃¬
tum cum ipsasti lic& necessita surgue¬
re coeperit aderunt haec: quianouit
paternoster quod horumomnium¬
indigemus: sufficit enim diei mali¬
ciasua: idẽ fufficit. quod ista sumere
urguebat ipsanecessitas: quã propt̃¬
ea malitiã nominatã arbitror. quia
poenalis est nobis ꝑtin& enim ad hanc
fragilitatem & mortalitatẽ quã pec¬
cando meruimus huicergo poenȩ
temposales necessitatos. nolit̃e ad de¬
re aliquid grauius. ut ñ solũ patiaris
harũ rerũ indigentiã sed &iã propt̃
hanc explendam militesdõ Hoc au
loco uehementer cauendũ est. ne for¬
te cũ uiderimus aliquẽ seruum dĩ pro¬
uidere. Neista necessaria de sint. uelsi¬

Expanded text:
n enim dicitur crastinus dies nisi in tempore, ubi praeterito succedit futurum. ergo cum aliquid boni operamur, non temporalia, sed aeterna cogitemus; tunc erit illud bonum et perfectum opus. crastinus enim, inquit, dies sollicitus erit sibi ipse, id est ut cum oportuerit sumas cibum uel potum uel indumentum. cum ipsa scilicet necessitas urguere coeperit, aderunt haec, quia nouit paterindigeamus. Sufficit enim, inquit, diei malitia sua: id est, sufficit quod ista sumere urgebit ipsa necessitas. Quam propterea malitiam nominatam arbitror, quia poenalis est nobis: pertinet enim ad hanc fragilitatem et mortalitatem, quam peccando meruimus. Huic ergo poenae temporalis necessitatis noli addere aliquid gravius, ut non solum patiaris harum rerum indigentiam, sed etiam propter hanc explendam milites Deo. 57. Hoc autem loco vehementer cavendum est, ne forte cum viderimus aliquem servum Dei providere ne ista necessaria desint, vel si
Abbreviated transcription (Latin):
estamento autem uReri ubi
quidccm cibi carnium ꝓ hibentur.
quurnonsit contraria ista senten¬
tia quadicitapostolus omnia
mundamundis & omniscreatura dĩ¬
bona est si possunt intellegant
hoc apostolum dixisse
deipsis natuns: illasaũ litterar.
propter quasdã p̃figurationes tem¬
pore congruenter. animalia quȩ¬
dam.ñ natura sed significatione
in munda dixisse: Itaque uerbi gra¬
tia side porco &agno requiratur.
utrũque natura mundũ est: qui a om̃s
creatura dĩbona est : quadã uero
significatione: agnus mundus. porcur
inmundus. Tam quã sistultũ & sapi¬
entem dicerer : utrũ que hoc uerbũ.
natura uocis & literarũ & syllabar&
quibus constat. utiꝙ mundum et

Expanded text:
estamento autem ueteri, ubi quidam cibi carnium prohibentur, cur non sit contraria ista sententia, qua dicit apostolus: omnia munda mundis et omnis creatura bona est dei, si possunt, intellegant hoc apostolum de ipsis dixisse naturis, illas autem litteras propter quasdam praefigurationes tempori congruentes animalia quaedam non natura, sed significatione immunda dixisse. itaque, uerbi gratia, si de porco et agno requiratur, utrumque natura mundum est, quia omnis creatura dei bona est; quadam uero significatione agnus mundus, porcus immundus est. tamquam si stultum et sapientem diceres, utrumque hoc uerbum natura uocis, litterarum et syllabarum, quibus constat, utique mundum e
Abbreviated transcription (Latin):
lib& tale peccatum diciuid&ur: quod
si adherens mundo mundanus homo.
longese faciat adõ. fornicando ab ipso
dõ incorpus proprium petcat: quia cũ¬
corporali concupiscentia: quȩq tem¬
poralia & carnalia carnali sensu & pru¬
dentia humanus animus trahitur
atq distrahitur. creaturȩ serui ens po¬
tius quã creatori qui est benedictus in
sȩcła: Siergo quantum mihi uid&ur sal¬
ua fide intellegiposse utriusq forn¬
nicationis malum. tam specialis quã
uniuersalis. inhoc uno capitulo. tanti
& tã magni doctoris ubiatt omnepec¬
catum quod cũq fecerit homo. & tra
corpus est. quiaũ fornicatur in corp:
proprium peccat: ut aut ex ageratio

Expanded text:
odlibet tale peccatum dici videtur. Quod odlibet tale peccatum dici videtur. Quod si adhaerens mundo mundanus homo, longe se facit a Deo, fornicando ab ipso Deo, in corpus proprium peccat, quia corporali concupiscentia, in quaeque temporalia et carnalia, carnali sensu et prudentia humanus animus trahitur atque distrahitur, creaturae serviens potius quam Creatori, qui est benedictus in saecula. Sic ergo, quantum mihi videtur, salva fide, intelligi potest, utriusque fornicationis malum, tam specialis quam universalis, in hoc uno capitulo tanti et tam magni Doctoris, ubi ait: Omne peccatum quodcunque fecerit homo, extra corpus est; qui autem fornicatur, in corpus proprium pe
Abbreviated transcription (Latin):
bebit. & alterũ dilig&. autunũ pati&ur:
& alterũ contẽn&: & conlud&. Ṽpotes¬
tisdõ seruire &mãmonȩ: istaẽ ergo
generalis utdictũ ẽ animȩ fornicatio
omnia omnino ñ se continens qua ñ adhe¬
r&urdõ dum adher&ur mundo: ut & iã
sic intellegere ualeamus. secundũ istã
generalem fornicationem. qđ ait a pos¬
tolus : omne peccatum quod cũq fece¬
rithomo extracorpus est : qui aut̃ forni¬
catur. incorpus proprium peccat: Qui¬
asi non fornic&ur anima humana. ad¬
herendo dõ. necadherendo mundo.
quȩ cũq alia peccata concupircentia
carnali prorsus aliena. potuerit ꝓ ip¬
sa fragilitate mortalitat. ueligno¬
rando. uel negligendo. uelobli uiscen¬
do. uel ñ intelle gendo homo incur¬
rere. hoc sit quod dictum est. omne
peccatum qͥ uodcũq fecerit homo. ex¬
tracorpus est. quia nullum hic cor¬
poralis uel temporalis concupiscenti¬
ae peccatum pacerit poterit reppe¬
riri: Vndemerito extracorpus eẽ qđ

Expanded text:
 aut unum patietur, et alterum contemnet. Et concludit: Non potestis Deo servire et mammonae . Ista est ergo generalis, ut dictum est, animae fornicatio, omnia omnino in se continens, qua non adhaeretur Deo, dum adhaeretur mundo: ut sic etiam intelligere valeamus, secundum istam generalem fornicationem, quod ait Apostolus, Omne peccatum quodcumque fecerit homo, extra corpus est; qui autem fornicatur, in corpus proprium peccat. Quia si non fornicetur anima humana, adhaerendo Deo, nec adhaerendo mundo, quaecumque alia peccata, a concupiscentia carnali prorsus aliena potuerit pro ipsa fragilitate mortalitatis, vel ignorando, vel negligendo, vel obliviscendo, vel non intelligendo homo incurrere, hoc sit quod dictum est, Omne peccatum quodcumque fecerit homo, extra corpus est: quia nullum hic corporalis vel temporalis concupiscentiae peccatum poterit reperiri; un
Abbreviated transcription (Latin):
nemurdõ adiuuante. & hincaliter dice¬
re probabiliter: Ceneralisigitur forni¬
catio aꝑte manifestatur in psalmo ubi
dicitur. qm ẽc qui longe se faciunt ate
peribt̃. ꝑ didistiomnẽ quifornicatur
abste: ubi subsequit qualiter ista genera¬
lis fornicatio euadi & effugi possit: ad¬
iunxit᷑ dic̃s. Mihiaũt adherere dõbonũ
est: ut ex inde facile aduertamus illã ẽẽ
generalem fornicationem animȩ hu¬
manȩ. quañ adherens quisq dõ adhe¬
r& mundo: Vndebeatus a postolus io han¬
nesdicit: siquis dilexerit mundũ: dilec¬
tio patris ñ ẽ in illo: & aposto lusiacob
dic̃: Adulteri : uescitis quia amicitia
huius mundi inimicaẽ dõ: Breuiter
ergo desinitũ ẽ. ñ posse habere dilecti¬
onem dĩ qui habuerit dilectionẽ mun¬
di & inimicũ dĩ eẽ quiamicusẽẽ uo¬
luerit mundi: Ad hoc &iam ꝑtin& qđ¬

Expanded text:
nemur deo adiuuante et hinc aliquid probabiliter dicere. generalis igitur fornicatio aperte manifestatur in psalmo, ubi dicitur: quoniam ecce qui longe se faciunt a te, peribunt; perdidisti omnem, qui fornicatur abs te. ubi subsequitur qualiter ista generalis fornicatio euadi et effugi possit; adiunxit dicens: mihi autem adhaerere deo bonum est, ut exinde facile aduertamus illam esse generalem fornicationem animae humanae, qua non adhaerens quisque deo adhaeret mundo. unde beatus apostolus Iohannes dicit: si quis dilexerit mundum, dilectio patris non est in illo. et apostolus Iacobus dicit: adulteri, nescitis, quia amicitia huius mundi inimica est deo? breuiter ergo definitum est non posse habere dilectionem dei qui habuerit dilectionem mundi et inimicum esse dei qui amicus esse uoluerit mundi. ad hoc etiam pertinet q
Abbreviated transcription (Latin):
mortibur nrȩsaluti fuit: & una&
resur rectio duas nobis resurr&¬
rioris: medicinali quadã conueni
dia bolo. et mediatonead

Expanded text:
mortibus nostris saluti fuit, et una ejus resurrectio duas nobis resurrerioris medicinali quadam conveniediabolo, et mediatore ad
Abbreviated transcription (Latin):
nalem liberailla uxor ia coblaborans
filior heredes regni suscipiat: Ideo dñs
dicit. Quȩdicunt facite. quȩ aũ faciunt
facerenolite: Vnde in labore uinculo¬
rum uita a postolica siue inquit occa¬
sione siueueritate xp̃s adnuntietur:
& in hoc gaudeo sed & gaudebo: tamquã
& ancilla pariente: deprole numero¬

Expanded text:
nalem illa libera uxor Iacob laborans nalem illa libera uxor Iacob laborans filios heredes regni suscipiat, ideo dominus dicit: quae dicunt facite, quae autem faciunt facere nolite. unde in labore uinculorum uita apostolica: siue, inquit, occasione siue ueritate Christus annuntietur, et in hoc gaudeo, sed et gaudebo, tamquam et ancilla pariente de prole numero