comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
terum iste redđctȩ sunt. Titulus
S quare illa sola de supła dictis
eugłistis exposita fuerint quȩ hiᷤ
libris meis continentur. & que
ista sint : ꝓlogus meus ad uinciᷤ
atq: annumeratis eisdem questi¬
onibus : ita ut quisq legere qͥd
uoluerit numerus secutus sa
tis indicet. Inprimo gͦ libro.
duobus discipulis suam retulisse
passionem: mendositas codicis nõ
fefellit. N amduodecim scrip¬
tum ẽ: ñ duob anscđo uolens
exponere quomodo duos patreᷤᷤ
potuerit habere ioseph: cuiꝰ con¬
uĩx dicta ẽ uirgo maria. Iutd
quod ꝑ hibet᷑ frẽm duxisse defu¬
ncti frͣis urorem. ui eisemen
scđm legem suscitaret: idõ dixi
eẽ infirmum. qm̃ qui nasceret᷑
nom̃ defuncti lȩxe ũ iubebat
acciꝑe: ñ ẽ uerum. Nom̃ enĩ
defuncti quod dictũ ẽ. ad hoc
lex ualere precepit : ut eiꝰfiliꝰ
diceretur : ñ ut hoc quod ille uo¬
caretur. Hoc opus sie incipit:
Hoc opus ñ ita : scriptum ẽ.¬

Expanded text:
terum istae redactae sunt. titulus sed quare illa sola de supra dictis euangelistis exposita fuerint, quae his libris meis continentur, et quae ista sint, prologus meus adiunctis atque adnumeratis eisdem quaestionibus ita, ut quisque legere quod uoluerit numeros secutus inueniat, satis indicat. In primo ergo libro duobus discipulis suam rettulisse passionem, mendositas codicis nos fefellit; nam duodecim scriptum est, non duobus. in secundo nolens exponere, quomodo duos patres potuerit habere Ioseph, cuius coniux dicta est uirgo Maria, illud, quod perhibetur fratrem duxisse defuncti fratris uxorem, ut ei semen secundum legem suscitaret, ideo dixi esse infirmum, quoniam qui nasceretur nomen defuncti lex eum iubebat accipere. non est uerum; nomen enim defuncti, quod dictum est, ad hoc lex ualere praecepit, ut eius filius diceretur, non ut hoc quod ille uocaretur. Hoc opus sic incipit: Hoc opus non ita scriptum e
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit minatus auferre. Sicut
aut̃ deturri non ꝑfecta ꝑ obpbriũ
deterruit dicentiũ. quia hicnõ
cepit ȩdificare. & ñ potuit con¬
sũmare : sic in rege cũ quo dimi¬
candum ẽ ipsam pacem accusauit
cũ dit. Adhue illo longe agente.
legationem mitens. rogat ea que
pacissunt. Significans etiã minaᷤ
immminentiũ adiabolo temptatioñ.
ñ sustinere homines. qui renunti¬
ant omĩb que possident : & pacẽ
cũ eo facere.consentiendo illi adcõ¬
mittenda peccata. Tutrĩ quippe
edificare. & contra regem illũ dimi¬
care. eẽdiscipulum xpĩ ẽ: habere
aut̃ sũptus ad ꝑficiend̃am turrim.
& habere fortia decẽ milia contra
uiginti milia regis. reñtiare ẽ

Expanded text:
fuerit minatus auferre. sicut fuerit minatus auferre. sicut autem de turri non perfecta per obprobrium deterruit dicentium: quia hic homo coepit aedificare et non potuit consummare: sic in rege,. . cum quo dimicandum est, ipsam pacem accusauit, cum ait: adhuc illo longe agente legationem mittens rogat ea quae pacis sunt, significans etiam minas imminentium a diabolo temtationum non sustinere homines, qui non renuntiant omnibus, quae possident, et pacem cum eo facere consentiendo illi ad committenda peccata. turrem quippe aedificare, contra regem illum dimicare, esse discipulum Christi est; habere autem sumtus ad perficiendam turrem et habere fortia decem milia contra uiginti milia regis renuntiare e
Abbreviated transcription (Latin):
pinionib debilitate atq
oppressȩ. ita ut diuuina cogi¬
tare nonualeat. xxuiiii¬
uo̾ decuutate
adducit in uita¬
tos adcȩnã. de
ipsa gente iuideor qui credider̃
significat : debiles peccatis. non
habentes suꝑbiã. quasi iusticię.
quȩ mendax. primates eoꝵ a
grã ꝓhibebat. Quos aut̃ dese¬
pibus & uus. alios adduci. iuissit
cũ adhuc locus eẽt̃: gentes sig̾ni¬
candam : ures ad discipu¬
latũ xpĩ optinendum. Et de¬
cem milia p̃liaturi cũ rege qͥ
habet uiginti milia: simplicita¬
temx pĩani dimicaturi cũ dup¬
plicitate diaboli. hocẽ cũ dolis
& fallacus eus in affectu consti¬
tuti. renuntiantis omĩb quȩ sunt
eius. Itaenĩ concludit. Sic gͦ om̃is
ex uobis qui renuntiat omib que
sunt eius: ñ potest meus eẽ discipii¬
ius. Interq omĩa. etiã ipssi tempo¬
ralis uita intelligatur necesse est:
quã oportet sic possidere ad tempis.
ut ñ te impediat ade terna. quiea

Expanded text:
pinionibus debilitatae atque pinionibus debilitatae atque oppressae, ita ut diuina cogitare non ualeat. uod de civitate adducit invitatos ad coenam, de ipsa gente Judaeorum qui crediderunt significat, debiles peccatis, non habentes superbiam quasi justitiae, quae mendax primates eorum a gratia prohibebat. Quod autem de sepibus et viis alios adduci jussit, cum adhuc locus esset, Gentes signicandam, vires ad discipulatum Christi obtinendum: et decem millia praeliaturi cum rege qui habebat viginti millia, simplicitatem christiani dimicaturi cum duplicitate diaboli, hoc est cum dolis et fallaciis eius — in affectu constituit renuntiantis omnibus, quae sunt eius. ita enim concludit: sic ergo omnis ex uobis, qui non renuntiat omnibus, quae sunt eius, non potest meus esse discipulus. inter quae omnia etiam ipsa temporalis uita intellegatur necesse est, quam oportet sic possidere ad tempus, ut non te impediat ab aeterna qui eam
Abbreviated transcription (Latin):
uod dñs dix̃. si enĩ quod
minimũ ẽ ñ potestis.
debere haberi sollicitudiũ
decibis : ait. Eit nolite insublime
extolli. Primo enĩ hȩc : ad neces¬
sitatẽ implendam homo quęrit.
Cũ aut̃ nec nabundauerint:
inScipit & suꝑbire detalibus .
Tale ẽ hoc. acsise uulneratus qͥs¬
iactet. qui habet multa empla¬
stra indomocũ hoc illi bonũ
eẽt ut uulnera ñ haberet. et
ne uno quidem indigeret em¬
plastro. Congruent̃ &dropicũ
animali quod cecidit inputeũ
cõparauit. U more enĩ labora¬
bat. Sicut ulã mulierem quã¬
decem & octo annis alligatam
dixerat . & abeadem alligatione sol¬
uebat: Comꝑauit uimento qusd
soluitur ut aclaquam ducatur.
Edropem aut̃: recte comparamꝰ
diuiti auaro sicut enĩ illequento
magis abundat humore inordi¬
nato: amplius sitit: sic isteqͣnto
ẽ cupiosior diuitiis quibus non
bene utitur. tanto ardentius ta¬
lia concupiscit. Iilam uero ita
morbo incuruã ut se erigere
ñ posset: animȩ terrenis oꝑ¬

Expanded text:
uod Dominus dicit, Si enim quod minimum est, non potestis, debere haberi sollicitudinem de cibis, ait, Et nolite in sublime extolli. Primo enim haec ad necessitatem implendam homo quaerit: cum autem haec abundaverint, incipit et superbire de talibus. Tale eiactet, qui habet multa emplastra in domo, cum hoc illi bonum esset, ut uulnera non haberet et ne uno quidem indigeret emplastro. congruenter hydropicum animali, quod cecidit in puteum, comparauit; humore enim laborabat. sicut illam mulierem, quam XVIII annis alligatam dixerat et ab eadem alligatione soluebat, comparauit iumento, quod soluitur, ut ad aquam ducatur. hydropem autem recte comparamus diuiti auaro; sicut enim ille, quanto magis abundat humore inordinato, tanto amplius sitit, sic iste, quanto est copiosior diuitiis, quibus non bene utitur, tanto ardentius talia concupiscit; illam uero ita morbo incuruam, ut se erigere non posset, animae terrenis o
Abbreviated transcription (Latin):
fecistis: Tenet gͦ xpm̃ ne longiꝰ
abulo eat: quisquis cathezi za¬
tus uerbo an omĩbus bonis. ei
quise cathecizat cõmunicat.
qui ceithecit atur uerbum: ei
qui se cathecizat in omĩbus bo¬
nis Et inalio loco cũ dixisset
necessitatibus scõꝵ cõmunica¬
ntes: statim subiecit. Hospi¬
talitatem sectantes. Et isti
enĩ cathecizati erant uerbo:
cum eis exponeret scripturas.
Etquia hospitalitatem sec ta¬
ti sunt: eum quem intpsa
Expositione scripturarum
non cognouerunt. in panis fracto¬
ne cognoscunt. Non enĩ audt¬
dñm inpassione ęxuerunt uestẽ
propriam. & induerunt fucat
eum negant nonuerum corpus
habuisse sed fictum. Explicit¬

Expanded text:
fecistis. Tenet ergo Christum, ne longius fecistis. Tenet ergo Christum, ne longius ab illo eat, quisquis catechizatus verbo in omnibus bonis ei qui se catechizat communicat, qui catechizatur verbo ei qui se catechizat in omnibus bonis. Et alio loco, cum dixisset: Necessitatibus sanctorum communicantes, statim subjecit: Hospitalitatem sectantes. Et isti enim catechizati erant verbo, cum eis exponeret Scripturas, et quia hospitalitatem sectati sunt, eum quem in ipsa expositione Scripturarum non cognoverunt, in panis fractione cognoscunt. Non enim auditssione exuerunt veste propria, et induerunt fucataeum aiunt non verum corpus habuisse, sed fictum.
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ dicta: ita etiam facta fin¬
guntur sine mendacio. ad ali¬
quam rem significandam.
Onde ẽ etiam illud eiusdem
dm̃i. quod insici arbore fructũ
quȩsiuit : eo tempore quo illa
poma nondum ẽẽnt. Non
enĩ dubium ẽ. illam inquisitio¬
nem non suisse ueram. Qui¬
uis enĩ hominum sçciret:
si non diuinitate. uel tempo¬
re. poma illam arborem ñ
habere. Fictio gͥ que ad aliquã¬
ueritatem refertur: figura esł.
Quȩ non refertur : mendacium
est. Quid ergo significat quod
se ire dñs longuis fuixit. cũ co¬
mitaretur discipulis : exponenᷤᷤ
eis scãs scripturas. utrum ipse
eẽt ignorantibus. u quid puta¬
mus. nisi quiꝰ hospitalitatis offi¬
cio. ad suam cognitionem ꝑ-¬
uenire posse homines uitima¬
uitꝰ ut cum longuis ipse ab
bent seruis eus. ut cũ dicere
ceꝑint. dñẽ quando te iudimꝰ
hospitem & abduximus. tanꝗͣ
eum scilicet qui longe absesse¬
rat. respondeat ille. Cum uni
exminimis meis fecistis. michi

Expanded text:
autem dicta, ita etiam facta finautem dicta, ita etiam facta finguntur sine mendacio ad aliquam rem significandam. unde est etiam illud eiusdem domini, quod in fici arbore fructum quaesiuit eo tempore, quo illa poma nondum essent. non enim dubium est illam inquisitionem non fuisse ueram. quiuis enim hominum sciret, si non diuinitate, uel tempore poma illam arborem non habere. fictio igitur, quae ad aliquaueritatem refertur, figura est; quae non refertur, mendacium est. quid ergo significat quod se ire longius dominus finxit, cum comitaretur discipulis, exponens eis sanctas scripturas, utrum ipse esset ignorantibus ? quid putamus, nisi quia hospitalitatis officio ad suam cognitionem peruenire posse homines intimauit? ut, cum longius ipse ab bent servis ejus, ut cum dicere coeperint: Domine, quando te vidimus hospitem et adduximus? tanquam eum scilicet qui longe abscesserat; respondeat ille: Cum uni ex minimis meis fecistis, mihi
Abbreviated transcription (Latin):
dño fiuexit se longus ire:
non ademendactum ꝑtinet.
Non enĩ ome quod fingimus
mendacium ẽ: sed quando id
singimus quod nichil signifi¬
cat. tunc ẽ mendactũ. Cum
aut̾ finctio nr̃a refertur ad ali¬
quam significationem : non ẽ
mendacium. sed aliqua figura ue¬
ritatis. Alioquin. omĩa quȩ
risapientibus uel scĩs uiris. uł
etiã ab ipso dño figuratȩ dicta
sunt. mendacia deputabunt᷑ :
quia scđm usitatũ intellectũ.
non sub fistit ueritas talibus
dictis. Non enĩ homo qui
habuit duos filios. quoꝵ minor
accepta parte patrimoni sui
ꝓfectus ẽ. in regionem longin¬
quam. et cetera quȩ in illa nar¬
ratione contexuntur. tta dicunt᷑:
tamquam uere suerit quisꝗͣ
homo qui hoc infilus suꝑs duo¬
bus. aut passussit aut fecerit.
Ficta sunt gͦ ista adrem quan¬
dam significandam. tam lon¬
ge alteq maiorem. & tam in¬
comparabiliter differendam:
ut ꝑ illum fictũ hominem.
ds̃ uerus intelle̾gatur. Sic̃

Expanded text:
Domino, Finxit se longius ire, Domino, Finxit se longius ire, non ad mendacium pertinet. Non enim omne quod fingimus mendacium est: sed quando id fingimus quod nihil significat, tunc est mendacium. Cum autem fictio nostra refertur ad aliquam significationem, non est mendacium, sed aliqua figura veritatis. Alioquin omnia quae a sapientibus et sanctis viris, vel etiam ab ipso Domino figurate dicta sunt, mendacia deputabuntur, quia secundum usitatum intellectum non subsistit veritas talibus dictis. Non enim homo qui habuit duos filios, quorum junior, accepta parte patrimonii sui, profectus est in regionem longinquam, et caetera quae in illa narratione contexuntur , ita dicuntur tanquam vere fuerit quisquam homo qui hoc in filiis suis duobus aut passus sit, aut fecerit. Ficta sunt ergo ista adrem quamdam significandam tam longe alteque maiorem et tam incomparabiliter differentem, ut per illum fictum hominem deus uerus intellegatur. sicut
Abbreviated transcription (Latin):
non enĩ ultͣ incipiunt mori
Quĩa conubia ꝓpt̾ filios: fili
ꝓpt̃ successionem: successio ꝓpt
mortem. Qbi gͥ mors non est.
neꝗ conubia. Sicut enĩ nẽ ser¬
mo nr̃ decedentibus & succe¬
aentib salabit ꝑagitur atꝙ ꝑficit᷑:
ita et ipsi hominez quoꝵ sermo ẽ.
decedendo ac succedendo ꝑ agunt.
atq ꝑficiunt ordinẽ huus scłi:
qui temporali rerum pulchritu¬
dine contextair. In illa aut̃ uita
qm̃ uerbum dĩ quo fruemur.
nulla decessione aut successione
syllabarum completui:: sed oĩa
bet: ita participes eius. quibus
ipsum solum erit uita Ineꝙ mo¬
riendo sibi decedent. neq nas
te ne intretis intemptacio¬
sem. & ipse auulsus ẽ ab eis
quantum iactus lapidis. tan¬
quam hoc eos ammonuerit::
ut meum dirigerent lapidem.
id ẽ usq ad ipsum perducerent.
intentionem legis. quȩ scripta
erat in lapide. Osꝙ adillum
enĩ potest peruenire ille lapis.
omĩ credenti.L. Icc xxxuiiii.¬
eeo quod scriptum est de

Expanded text:
Non enim ultra incipiunt mori; quia connubia propter filios, filii propter successionem, successio propter mortem: ubi ergo mors non est, neque connubia. Sicut enim nunc sermo noster decedentibus et succedentibus syllabis peragitur atque perficitur: ita et ipsi homines quorum sermo est, decedendo ac succedendo peragunt atque perficiunt ordinem hujus saeculi, qui temporalium rerum pulchritudine contexitur. In illa autem vita quoniam Verbum Dei quo fruemur, nulla decessione et successione syllabarum completur, sed omnia bet; ita participes ejus, quibus ipsum solum erit vita, neque moriendo sibi decedent, neque naste ne intretis in tentationem: et ipse avulsus est ab eis quantum jactus est lapidis: tanquam hoc eos admonuerit, ut in eum dirigerent lapidem, id est, usque ad eum perducerent intentionem Legis, quae scripta erat in lapide . Usque ad illum enim potest pervenire ille lapis: omni credenti . LI. Ib. XXIV, 28. Quod scriptum est de
Abbreviated transcription (Latin):
uel cũ tẽptum mortis. Sęxagesimũ
uirginum : ꝓpt̾ otium interiꝰ.
quia ñ pugnant contra consue¬
tudinẽ carnis. Solet enĩ otiũ
concedi sȩragenariis post mili¬
tiam : uel post actiones publi¬
cas. Cricesimũ comugꝰ toꝵ.
quia hȩc ẽ etas p̃liantium. cxl¬
Ipsi enĩ habent acriorem con¬
flictum: nelibidinibus supe
gete:zzania dicuntur.
Quod primo separata zizani¬
a dicuntur: quia tribulatiõe
precedente separabuntur im¬
pii apiis. Quod ꝑ bonos an¬
głos intelligitur fieri: quia
officia iundictę : possunt im¬
plere boni bono animo. quomͦ
lex. quomodo uidex. Officia uͦ
miscdiȩ̃ : inali impleri non posst̃.

Expanded text:
vel contemptum mortis: sexagesimum virginum, propter otium interius, quia non pugnant contra consuetudinem carnis; solet enim otium concedi sexagenariis post militiam, vel post actiones publicas: trigesimum conjugatorum, quia haec est aetas praeliantium; ipsi enim habent acriorem conflictum, ne libidinibus supergete, zizania dicuntur. Quod primo separata zizania dicuntur, quia tribulatione praecedente separabuntur impii a piis: quod per bonos Angelos intelligitur fieri; quia officia vindictae possunt implere boni bono animo, quomodo rex, quomodo judex; officia vero misericordiae mali implere non poss
Abbreviated transcription (Latin):
nũ ꝓpt̾e̾a mͥ succensere deb̾ent ⁊ Illi uͦ
qͥ etiã illis p̾ceptis cognitis atq ꝑceptis.
ea q̃ in diuinis libris obscura sc̃ intueri
neqͥueruit: arbitrent᷑ se digitũ qͥdẽ meũ
uide̾ posse: sidera uͦ qͥb demonstndis in¬
tendit᷑ uide ñ posse. Ꝙ illi gͦ ⁊ isti me rep̾¬
hend̾e desinant. &. lum̃ ocłoꝵ diuinitꝰ sibi

Expanded text:
erent. Illi vero erent. Illi vero qui etiam istis praeceptis cognitis atque perceptis, ea quae in divinis Scripturis obscura sunt intueri nequiverint, arbitrentur se digitum quidem meum videre posse, sidera vero quibus demonstrandis intenditur, videre non posse. Et illi ergo, et isti me reprehendere desinant, et lumen o
Abbreviated transcription (Latin):
conatiq fuerint. scͥpturas diuinas scd̾m
hec p̾cepta c̾cꝰtare. neq ualuerint aꝑire
atq explicare qđ cupunt. inanit̾ mela¬
borasse arbit᷑bunt᷑. Ꝙ qͥa ipsi ñ adiuua.¬
bunt᷑ hoc oꝑe: nullũ aduiuari posse cense¬
bunt. Terciũ genꝰ ẽ. rep̾hensoꝵ: qͥ diuina̾
scͥpturas uł reuera bene tractant. uł be¬
ne c̾ctare sibi uident᷑. Qui qm nullis
huiꝰ modi obseruationib lecꝰtis. qͣles nc̃ tͣ¬
de institui. facultatẽ exponendoꝵ scõꝵ
cotũ qd÷ uirũ litt̾aruĩ obseuritatib lau¬
ab riter apitu: diueno minie̾ fieri posse
clamitabt̃. Quib om̃ib breuiter
respondens: illis qͥ hec q̃ scͥbimꝰ ñ Incel¬
ligunt hoc dico. ita me ñ eẽ repͥhenden¬
dũ qͥa hȩc ñ intelligunt. tanꝗͣ silunã uł¬
uete̾m uł nouã. sidꝰ ue aliq̃ minime da¬
rũ uellent uid̾e qđ ego intento digito de¬
monst᷑rẽ:. illis aut̃ nec ad ipsũ digitũ me¬
ũ uidendũ sufficiens acies ee̾t oculoꝵ:¬

Expanded text:
turas divinas secundum haec praecepta tractare, neque valuerint aperire atque explicare quod cupiunt, inaniter me laborasse arbitrabuntur; et quia ipsi non adjuvabuntur hoc opere, nullum adjuvari posse censebunt. Tertium genus est reprehensorum, qui divinas Scripturas vel revera bene tractant, vel bene tractare sibi videntur: qui quoniam nullis hujusmodi observationibus lectis, quales nunc tradere institui, facultatem exponendorum sanctotum quod de illarum Litterarum obscuritatibus laudabiliter aperitur, divino munere fieri posse clamitabunt. 3. Quibus omnibus breviter respondens, illis qui haec quae scribimus non intelligunt, hoc dico: me ita non esse reprehendendum, quia haec non intelligunt; tanquam si lunam veterem vel novam, sidusve aliquod minime clarum vellent videre, quod ego intento digito demonstrarem; illis autem nec ad ipsum digitum meum videndum sufficiens esset acies oculo
Abbreviated transcription (Latin):
dũ sit : similis ẽ. tradenti lutas. ħ ẽ p̾cipi
nouit alio lectore ñ indiget cũ codicẽ inue¬
nit a qͦ audiat quid ibi scͥptũ sic: sioiste
qͥ pͥcepta q̃ conamͣ tͣde acceꝑit. cũ in libris
aliqͥd obscuritatis inuenit. qͣsdã regłas ue¬
lut litta̾s tenens. intellectorẽ aliũ ñ requi¬
rat. ꝑ quẽ sibi qđ oꝑtũ ẽ. retegat᷑. s qͥb dã
uestigiis indagatis ad occultũ sensũ sine
ullo errore ipse ꝑueniat: aut certe inab
officioso labori nr̃o ñ recte aliqͣm contͣdicẽ.

Expanded text:
dum sit, similis est tradenti litteras, hoc dum sit, similis est tradenti litteras, hoc novit, alio lectore non indiget, cum codicem invenerit, a quo audiat quid ibi scriptum sit; sic iste qui praecepta quae conamur tradere acceperit, cum in libris aliquid obscuritatis invenerit, quasdam regulas veluti litteras tenens intellectorem alium non requirat, per quem sibi quod opertum est retegatur; sed quibusdam vestigiis indagatis ad occultum sensum sine ullo errore ipse perveniat, aut certe in abofficioso labori nostro non recte aliquem contradicere;
Abbreviated transcription (Latin):
q̃cũq in scͥpturis obscura st̃ intelligere
suã facultatẽ quasi a se ipso existentem:
exponente intelligit: cur ipse aliis affectat
exponere. ac ñ potiꝰ eos remittit deo. ut ipsi
dares pecuniã meã nũmulariis: Sicut gͦ
hii ea q̃ intelligunt ꝓdunt cetis uł loqͦndo
uł scͥbendo: ita ego qͦq si ñ solum ea q̃ intel¬
ligoͣ s etiã in intelligendo ea qͦ obseruent
ꝓdudo. culpari ab eis ꝓfecto ñ debeo: ꝗͥꝗͣ ne¬
mo deb aliqͥd sic hab̾e qͦsi suũ ꝓpͥũ. nͥ forte
mendatiũ. Nã om̃e uerũ ab illo ẽ qͥ ait:
ego sũ uitas Qͥo enĩ habemꝰ. qđ ñ accepimꝰ:
Qͥ legit audientib litta̾s utiq ꝗͦs agnoscit
enuntiat Iui aut̃ ipsas litta̾s tͣait: hagit̃.
ut alii qͦq legere nouu̾it. Uterq tam̃ id
insinuat qd̵ accepit. Sic etiã qui ea q̃ in
scͥpturis intelligit expouit audientib:
anꝗͣ lict̾as quasugnosoit ꝓnuntiat lecto¬
ris officio. Q autͥ ꝓpcipit quomͦ intelligen¬

Expanded text:
n Scripturis obscura sunt intelligere suam facultatem quasi a seipso existentem, exponente intelligit, cur ipse aliis affectat exponere, ac non potius eos remittit Deo, ut ipsi dares pecuniam meam nummulariis . Sicut ergo hi ea quae intelligunt, produnt caeteris vel loquendo vel scribendo; ita ego quoque si non solum ea quae intelligant, sed etiam intelligendo ea quae observent, prodidero, culpari ab eis profecto non debeo: quanquam nemo debet aliquid sic habere quasi suum proprium, nisi forte mendacium. Nam omne verum ab illo est, qui ait: Ego sum veritas . Quid enim habemus quod non accepimus? Qui legit audientibus litteras, utique quas agnoscit enuntiat; qui autem ipsas litteras tradit, hoc agit ut alii quoque legere noverint: uterque tamen id insinuat quod accepit. Sic etiam qui ea quae in Scripturis intelligit, exponit audientibus, tanquam litteras quas agnoscit pronuntiat lectoris officio; qui autem praecipit quomodo intelligen
Abbreviated transcription (Latin):
minẽ p̾ceptorem accepisse. Iã gͦ si pla¬
cet moneamꝰ om̃s fr̾s. ne paruulos suos
ista doceant. qͥa mom̃to uno tẽporis ad¬
ueniente sp̃u scõ. repleti apłi om̃im
gentiũ luiguis locuti st̃: aut cui talia
aut sp̃m scm accepisse se dubitet. Im
mo uͦ & qđ ꝑ hominẽ discendũ ẽ. sine
suꝑbia discat: ⁊ ꝑ qͦm docet᷑ alius. sine
suꝑbia ⁊ sine inuidia tͣdat qđ accepit.
Neq tẽptemꝰ eũ cui credidimꝰ: ne talib
inunici u̾sutus ⁊ ꝑu̾sitate decepti. ad
ipsũ qͦ audiendũ eugłm atq discen¬
dũ. nolimꝰ ire in eccłam. aut codicẽ le¬
gere. aut legentẽ p̾dicantẽ q hominẽ
audire: & expecꝰtemꝰ rapiusq in t̾ciũ
cȩlũ. siue incorpore siue extͣ corpꝰ sicut¬

Expanded text:
hominem praeceptorem accepisse. Jam ergo si plahominem praeceptorem accepisse. Jam ergo si placet, moneamus omnes fratres, ne parvulos suos ista doceant, quia momento uno temporis adveniente Spiritu sancto, repleti Apostoli omnium gentium linguis locuti sunt; aut cui talia aut Spiritum sanctum accepisse se dubitet. Imo vero et quod per hominem discendum est, sine superbia discat; et per quem docetur alius, sine superbia et sine invidia tradat quod accepit: neque tentemus eum cui credidimus, ne talibus inimici versutiis et perversitate decepti, ad ipsum quoque audiendum Evangelium atque discendum nolimus ire in ecclesias, aut codicem legere, aut legentem praedicantemque hominem audire; et exspectemus rapi usque in tertium coelum, sive in corpore, sive ext
Abbreviated transcription (Latin):
se scͥb̾e existimant. sic ẽ lenienda cõmocio:
ut qͣnus magno dĩ dono iure letent᷑. re¬
cordent᷑ tam̃ ꝑ hominẽ didicisse uł lictãs:
nec ꝓpce̾a sibi ab anconio sco ⁊ ꝑfecto uiro
egyptio monacho insultari deb̾e: qͥ sine
ulla scientia litt̾arũ. scͥpturas diuinas. ce
memorit̾ audiendo tenuisse .ꝙ. prudent̾
cogitando intellexisse p̾dicat᷑: aut ab illo
seruo barbaro xp̾i̾ano. de qͦ a gͣtuissimis
fideq dignissimis uiris nuꝑ accepeͥmꝰ. qͥ a
littas qͦq ipsas nulio docente hoĩe. in ple¬
nã notitiã mando ut sibi reuelarenton
accepit tͥ duanis p̾cib impet̾ns ut eiã
codicẽ oblatũ stupentib qͥ aderant legñ¬
do ꝑcurreret: Nut si hec quisq falsa
& si ita ẽ. uero ⁊ ñ medioc̾ gaudenc bo¬
uo: concedant necesse ẽ: unũqͣmq nos¬
trũ & ab ineunte pueritia consuetudi¬
ne audiendi luiguã suã didicisse: & ali¬
cet̾arũ. aut similit̾ audiendo. aut ꝑho

Expanded text:
otio, ut quamvis magno Dei dono jure laetentur, recordentur se tamen per homines didicisse vel litteras; nec propterea sibi ab Antonio sancto et perfecto viro Aegyptio monacho insultari debere, qui sine ulla scientia litterarum Scripturas divinas et memoriter audiendo tenuisse, et prudenter cogitando intellexisse praedicatur; aut ab illo servo Barbaro christiano, de quo a gravissimis fideque dignissimis viris nuper accepimus, qui litteras quoque ipsas nullo docente homine, in plenam notitiam orando ut sibi revelarentur, accepit triduanis precibus impetrans ut etiam codicem oblatum, stupentibus qui aderant, legendo percurreret. 5. Aut si haec quisque falsa t si ita est, vero et non mediocri gaudent bono; concedant necesse est unumquemque nostrum et ab ineunte pueritia consuetudine audiendi linguam suam didicisse, et alicaeterarum, aut similiter audiendo, aut per
Abbreviated transcription (Latin):
plo responsa ũ reddet: ⁊ cotũ qͥ discendũ
hõib tͣdi uellet. de oelo atq ꝑ angłos ꝑso¬
naret : Deinde ipsa caritas. q̃ sibi hoĩes
inuicẽ nodo tinitatis astringit. ñ hab̾et
aditũ refunden doꝵ ⁊ qͣsi miscendoꝵ
sibimet animoꝵ: si homines ꝑ homines
ñ intelligebat expositũ. atit diuinitꝰ in
m̃de sine hominis minist̾io reuelatũ ẽ:
s potiꝰ suggestione diuina missus ẽ ad eũ.
seditq cum eo philippꝰ qui nouerat ysaiã
ꝓpħam: eiq bumanis uerbis ⁊ lingua. qđ
inscͥptura illa tectũ erat aꝑuit Nonne
cũ moyse ds loqbat᷑ o. e tam̃ consiliũ re¬
gendi atq administ̾ndi tã magni p̾płi. a
socero suo alienigena scił hoĩe. & max ime
ꝓuidꝰ ⁊ minime suꝑbꝰ accepit Nouerat e¬
nĩ ille uii. ex qͥcũq anima uerũ consilium

Expanded text:
plo responsa non redderet, et totum quod discendum hominibus tradi vellet, de coelo atque per Angelos personaret? Deinde ipsa charitas, quae sibi invicem homines nodo unitatis astringit, non haberet aditum refundendorum et quasi miscendorum sibimet animorum, si homines per homines non intelligebat expositum, aut divinitus in mente sine hominis ministerio revelatum est; sed potius suggestione divina missus est ad eum, seditque cum eo Philippus, qui noverat Isaiam prophetam, eique humanis verbis et lingua quod in Scriptura illa tectum erat, aperuit . Nonne cum Moyse Deus loquebatur, et tamen consilium regendi atque administrandi tam magni populi a socero suo, alienigena scilicet homine, et maxime providus et minime superbus accepit ? Noverat enim ille vir, ex quacumque anima verum con
Abbreviated transcription (Latin):
ũ ad aliqͥd demonstrandũ mouere. pos¬
sũ etiã ocłos accendẽ: quib uł ipsa demõ¬
stratio inea. uł etiam illud qđ uolo demon¬
stͣre cernat᷑. Iam uͦ eorꝰ qͥ diuino mune¬
re exultant. et sine talib p̾ceptis qͣlia nc̃
trad̾e̾ institui. se scõs libros utelligere atq¬

Expanded text:
strandum movere, possum etiam oculos accendere, quibus vel ipsa demonstratio mea, vel etiam illud quod volo demonstrare, cernatur. 4. Jamvero eorum qui divino munere exsultant, et sine talibus praeceptis, qualia nunc tradere institui, se sanctos Libros intelligere atq
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ̃ nr̃ ea q̃ de hac recogitanti solet sugg̾ere.
tiã scͥbenti mͥ ñ deneget Qd̾ anteꝗ̃ exor¬
diar. uidr̾ mͥ respondendũ ee̾ his qͥ hec re¬
p̾hensuri sunt: aut rep̾hensuri e̾e̾nt. siesᷤ
ñ ante placaremꝰ. ¶Sͥ si ñnulli ⁊̃ pꝰ ista
rep̾hend̾int: saltẽ alios ñ mouebt̾. nec ab
utili studio ad ĩꝑitiȩ pigͥtiã renocabt̃. qͦs
moue̾ possent. nͥ p̾monitos p̾paratosq in¬
uenirent. Qdã enĩ rep̾hensuri st̃ ħ opꝰ

Expanded text:
ere, etiam scribenti mihi non deneget. Quod antequam exordiar, videtur mihi respondendum esse his qui haec reprehensuri sunt, aut reprehensuri essent, si eos non ante placaremus. Quod si nonnulli etiam post ista reprehenderint, saltem alios non movebunt, nec ab utili studio ad imperitiae pigritiam revocabunt, quos movere possent, nisi praemunitos praeparatosque invenirent. 2. Quidam enim r
Abbreviated transcription (Latin):
celesti uoce ꝓstratũ & instructũ. ad
horiiniẽ tam̃ missũ ẽẽ: uc sacͣmca ꝑci¬
ꝑet. atq copularet᷑ eccłȩ: & centurionem
corneliũ. ꝗͣuis exauditas orõnes eiꝰ. elemo¬
sinasq respecꝰtas ei angłs ñciauerit. pe¬
tro tam̃ tͣditũ imbuendũ: ꝑ ꝙͣ ñ solũ sac¬
dũ. qͥd diligendũ e̾ĩt. audiret Et pota̾

Expanded text:
tratum et instructum, ad hominem tamen missum esse, ut sacramenta perciperet, atque copularetur Ecclesiae : et centurionem Cornelium quamvis exauditas orationes ejus, eleemosynasque respectas ei angelus nuntiaverit, Petro tamen traditum imbuendum; per quem non solum sacdum, quid di
Abbreviated transcription (Latin):
u pęnȩ .xii. de magistro:
Ribrum cuius ẽ titulus de
magistro. inquo disputatur
et queritur & inuenitur magistrũ
non eẽ quidocet nominem scien¬
tiam. nisi dm̃. scđm illud etiã
quod in eugło scriptum est.
Unus est magis ter uesten xꝰ.
Hic uber sic incipit. Quid tibi
uidemur efficere uelle cũ loqui

Expanded text:
 CAPUT XII. De Magistro, librum cujus est titulus, de Magistro: in quo disputatur et quaeritur, et invenitur, magistrum non esse, qui docet hominem scientiam, nisi Deum, secundum illud etiam quod in Evangelio scriptum est: Unus est Magister vester Christus . Hic liber sic incipit: Quid tibi videmur efficere velle cum loqui
Abbreviated transcription (Latin):
tunato. Gesta sunt ȩccłiastica.
sed intermeos libros compu¬
tantur. Duo ergo libri sunt. in
quors scdõ disputatum est deli¬
bero arbitrio uoluntatis. siue
admalum operandum. suie ad
bonum. Si degrã qua uere ubi
fitint dequibus scriptum est.
siuos filius liberauerit. tunc
uere liberi eritis. diligentius
disputare qm̃ talis erat cum
quo agebamus. nulla sumus
necessitate compulsi. Hoc opꝰ
sic incipit. Honorio aug̃. conĩs.¬

Expanded text:
tunato. gesta sunt ecclesiastica, tunato. gesta sunt ecclesiastica, sed inter meos libros conputantur. duo ergo libri sunt, in quorum secundo disputatum est de libero arbitrio uoluntatis siue ad male operandum siue ad bonum. sed de gratia, qua uere liberi fiunt, de quibus scriptum est: si uos filius liberauerit, tunc uere liberi eritis, diligentius disputare, quoniam talis erat, cum quo agebamus, nulla sumus necessitate conpulsi. Hoc opus sic incipit: HONORIO AVGVSTO S
Abbreviated transcription (Latin):
quã sentiant. & idõ tollerent
uanos adoratores suos quã¬
ius uerba ibi accipi possint
ab animali ad in animale tͣns.¬
lata modo locutionis qui uo-¬
catur grece metaforas. sicut
de mari scriptum sit quod fre-¬
mat inutero matris suȩ uolenᷤ.
progredi. cum utiq non habeat
uoluntatem. Inundecimo.
Absit inquam. ut sit inmen¬
bris scõꝵ etiam genitalibus
aliqua turpitudo. Dicunt᷑
quidem in homine ista. quia
ñ hñt etiam speciem decoris
quã menbra quȩ in promp¬
tu locata sunt. Sr probabilior
inalus postea scripts nrĩs
propt̾ legem scilie inmen¬
bris repugnantem legi m̃tis
quȩ depeccato accedit. nol
deprima nr̃ȩ institucione
naturȩ. Hoc opus sic incip̃.
Faustus quidam fuit .Uiii.
dam nomine felicem.
presente popło mȩccłia biduo
disputaui. Ppponem quippe
uenerat. eundem seminatur
errorem. Unus enim erat
exdoctoribus eoꝵ. quam ius
inheruditus liberalibus lit.¬
teris. sed tamen uersucior for¬

Expanded text:
quam sentiant, et ideo tolerent quam sentiant, et ideo tolerent vanos adoratores suos : quamvis verba ibi accipi possint ab animali ad inanimale translata, modo locutionis qui vocatur graece metaphora; sicut de mari scriptum est quod fremat in utero matris suae, volens progredi , cum utique non habeat voluntatem. In undetrigesimo, Absit, inquam, ut sit in membris sanctorum etiam genitalibualiqua turpitudo. Dicuntur quidem inhonesta, quia non habent eam speciem decoris quam membra, que in promptu locata sunt. Sed probabilior in aliis postea scriptis nostrpropter legem, scilicet in membris repungnantem legi mentis, que de peccato accidit, non de prima nostrae institutione naturae. Hoc opus sic incipit: Faustus quidam fuit. CAPVT dam nomine Felicem praesente populo in ecclesia biduo disputaui. Hipponem quippe uenerat eundem seminaturus errorem; unus enim erat ex doctoribus eorum, quamuis ineruditus liberalibus litteris, sed tamen uersutior For
Abbreviated transcription (Latin):
uocabatur heli. duceret alter uxo¬
rem. idest iacob aquo maths nar-¬
rat genitum. ẽẽ ioseph. S⁊ uterr¬
no fr̃i suo eum genuit. cuius fi-¬
lium lucas dicit suisse ioseph.
nonutiq genitum. s ex lege ad¬
optiuum. Hoc eoꝵ litteris in¬
uentum est. qui recenti memo¬
ria post ascensionem dnĩ dehac
re scripserunt. Nam etiam
nomen eiuzdem mulieris quȩ
peperit iacob patrem ioseph.
depriore marito nathanqui
fuit pat̃̾ iacob auus ioseph.
scđm matħm. & demarito po-¬
steriore melchi peperit helicinꝰ
erat adoptuus ioseph. non ta-¬
cuit africanus. Quod quidẽ
cum fracto responderẽ ñdũ
legeram s⁊ tamen ꝑ adoptionẽ
potuisse contingere ut unus
bitare non poteram. Induo.¬
decimo & intercio decimo. de
filio noe scdo qui est appellatꝰ
cham. ita disputatũ ẽ. tanꝗͣ
non infilio suo chanaam sicut
scͥptura demonstrat s inseip¬
so fuerit apatre maledictus.
Ineodem tercio decimo desole
& ltina talia dicta sunt. tan¬

Expanded text:
uocabatur Heli, duceret alter uxouocabatur Heli, duceret alter uxorem, id est Iacob, a quo Matheus narrat genitum esse Ioseph; sed uterino fratri suo eum genuit, cuius filium Lucas dicit fuisse Ioseph, non utique genitum, sed ex lege adoptiuum. hoc in eorum litteris inuentum est, qui recenti memoria post ascensionem domini de hac re scripserunt. nam etiam nomen eiusdem mulieris, quae peperit Iacob, patrem Ioseph, de priore marito Mathan, qui fuit pater Iacob, auus Ioseph, secundum Matheum, et de marito posteriore Melchi peperit Heli, cuius erat adoptiuus Ioseph, non tacuit Africanus. quod quidem, cum Fausto responderem, nondum legeram, sed tamen per adoptionem potuisse contingere, ut unus bitare non poteram. 3. In duodecimo et tertio decimo, de filio Noe secundo qui est appellatus Cham, ita disputatum est, tanquam non in filio suo Chanaan, sicut Scriptura demonstrat, sed in seipso fuerit a patre maledictus . In quarto decimo de sole et luna talia dicta sunt, tan
Abbreviated transcription (Latin):
tum est. Reg aut̃. in abdi¬
to est ualde. Hoc opus sic
si grande opus uerbis eius ꝑ¬
positis reddens responsiones
meas. Triginta & tres disputa¬
cionissunt. quos etiam libros
cur non dixerim. nam & si sunt
ineis aliqui. breues tamen libri
funt. Unus uero eors ubi
a nobis aduersus eius crimi¬
nationes patriarchas uita
defenditur. tante prolixitatis
ẽ. quante nullus fere libroꝵ
meore. In libro gͦ cum soluerẽ
questionem quomodo potue¬
rit duos patres habere ioseph.
diri quidem quod exauo na.¬
tus abalio fuerit ad optatus.
sed genus quoq adoptionis.
dicere debui. Sic enĩ sonat
quoddixi. tamꝗͣ eum uiuus
ad optauerit alius pater.
Lex aut̃ filios eciam mortui
adoptabat. uibens ut fris si¬
ne filus mortui duceret fr̃
urorem & frĩ defuncto sem̃
ȩxeadem suscitaret. Quȩ pro¬
fecto. deduobus unius homi¬
nis patribus expeditior ibi
redditur ratio. Et rum aut̃
fr̃s fuerunt. Inquibus hoc
conigit. ut unius defuncti qui-

Expanded text:
tum est; res autem in abditum est; res autem in abdito est ualde. Hoc opus sic si grande opus uerbis eius propositis reddens responsiones meas. triginta et tres disputationes sunt, quos etiam libros cur non dixerim? nam etsi sunt in eis aliqui breues, tamen libri sunt. unus uero eorum, ubi a nobis aduersus eius criminationes patriarcharum uita defenditur, tantae prolixitatis est, quantae nullus fere librorum meorum. In libro ergo tertio cum soluerem quaestionem, quomodo potuerit duos patres habere Ioseph, dixi quidem, quod ex alio natus, ab alio fuerit adoptatus, sed genus quoque adoptionis dicere debui; sic enim sonat, quod dixi, tamquam eum uiuus adoptauerit alius pater. lex autem filios etiam mortuis adoptabat iubens, ut fratris sine filiis mortui duceret frater uxorem et fratri defuncto semen ex eadem suscitaret. quae profecto de duobus unius hominis patribus expeditior ibi redditur ratio. uterini autem fratres fuerunt, in quibus hoc contigit, ut unius defuncti, qui
Abbreviated transcription (Latin):
onfessionum mearum
tumet bonum. atꝙ in eum ex¬
citant humanum in tellectum
& affectum. Interim quod ame
adtinet. hoc inme egerunt
conseriberentur. & agunt cũ
leguntur. Quid de illis alii
sentiant. ipsi uiderint. Alul-¬
tis tamen frĩbus. eos multũ
placiusse. & placere scio. Apri¬
mousq ad decimum deme scͥp.¬
ti sunt. intribus cȩ̨teris de
scripturis scĩs abeo quod scͥp.¬
tum est in principio fecit ds̃
cęlum & terram. usꝙ ad sab¬
bati requiem. Inquarco libro
cum de amici morte animi
mei miseriam confiterer. di-¬
cens quod amma una quo¬
dam modo facta fuerat exdu-¬
abus & idõ inquã forte mori
metuebam ne totus ile mo.¬
reretur quem multum ama¬
ueram. quȩ michi quaside¬
clamatio leius quam confessio
iuderur. quamuis ut cunq
temperata sit hȩc ineptia in.
eo quod additum ẽ forte.¬
& illud in libro tercio decimo
quoddixi sirmamentum
factum inter spãles auras
suꝑiores. & corꝑales inferio¬
res. non satis considate die¬

Expanded text:
onfessionum mearum tum et bonum atque in eum excitant humanum intellectum et affectum; interim, quod ad me adtinet, hoc in me egerunt, cum scriberentur, et agunt, cum leguntur. quid de illis alii sentiant, ipsi uiderint; multis tamen fratribus eos multum placuisse et placere scio. a primo usque ad decimum. de me scripti sunt, in tribus ceteris de scripturis sanctis ab eo, quod scriptum est: in principio fecit deus caelum et terram, usque ad sabbati requiem.. In quarto libro, cum de amici morte animi mei miseriam confiterer dicens, quod anima nostra una quodam modo facta fuerat ex duabus: et ideo, inquam, forte mori metuebam, ne totus ille moreretur, quem multum amaueram; quae mihi quasi declamatio lenis quam grauis confessio uidetur, quamuis utcumque temperata sit haec ineptia in eo, quod additum est: forte. et in libro tertio decimo quod dixi: firmamentum factum inter spiritales aquas superiores et corporales inferiores, non satis considerate dic
Abbreviated transcription (Latin):
sedmi matħm & aliȩ similiter
scđm lucam inunum librum
illȩ. in alterum istȩ redactȩ st̃.
Titulus oꝑis huius est. quęsti¬
ones euglior. Sr quare illa¬
illa sola desupra dictis eugłistiᷤᷤ
exposita fuerint. quȩ his librĩ
meis continentur & quę ista
suit. prologus meus aduine¬
tis atq numeratis eisdem
questionibus ita ut quisq lege¬
rat quod uoluerit numeros
secutus inueniat satis indicat.
Inprimo ergo libro meo quod
positum est dñm seorsum dis
cipulis duobus suam retulisse
passionem. mendositas codici
nos fefellit. Nam duodecim
scriptum est. non duobus.
Inscdõ tiolens ex ponere quo¬
modo duos patras potuerit
habere ioseph ciuus comux
dicta est uirgo maria. illud
quod ꝑhibetur. frẽm duxisse
defuncti frĩs uxorem. ut ei se¬
men scđm legem suscitaret.
idõ dixi eẽ. infirmum qm̃ qͥ
nasceretur nom̃ defuncti lex
eum iubebat accipere. non ẽ
uerum. Nomen enim defunc¬
ti quod dictum est. adhoc lex
ualere precepit ut eius filus

Expanded text:
ndum Matheum et aliae similiter secundum Lucam; in unum librum illae, in alterum istae redactae sunt. titulus operis huius est: quaestiones euangeliorum. sed quare illa sola de supra dictis euangelistis exposita fuerint, quae his libris meis continentur, et quae ista sint, prologus meus adiunctis atque adnumeratis eisdem quaestionibus ita, ut quisque legere quod uoluerit numeros secutus inueniat, satis indicat. In primo ergo libro in eo, quod positum est, dominum seorsum duobus discipulis suam rettulisse passionem, mendositas codicis nos fefellit; nam duodecim scriptum est, non duobus. in secundo nolens exponere, quomodo duos patres potuerit habere Ioseph, cuius coniux dicta est uirgo Maria, illud, quod perhibetur fratrem duxisse defuncti fratris uxorem, ut ei semen secundum legem suscitaret, ideo dixi esse infirmum, quoniam qui nasceretur nomen defuncti lex eum iubebat accipere. non est uerum; nomen enim defuncti, quod dictum est, ad hoc lex ualere praecepit, ut eius filius
Abbreviated transcription (Latin):
omĩno probabiluis comperi
non ẽẽ hunc eius libri auctorẽ.
libris testamenti ueteris ter.¬
minatur auctoritas. exconsue.¬
tudine quaiam loquitur ȩccłia.
uerus testamentum appellaui.
Apłs autem non uidetuer ap¬
pellare testamentum uetus.
nisi quod datum est in monte
syna. E ineo quoddixi detem¬
pore hystoria scm̃ ambrosiũ
soluisse quęstionem tamquã
cortanei fuerint ꝑ lato &e
hieremias. me fefellit memo¬
ria. Nam quid ille dehac
re ep̃s dixerit. in libro eus.
legitur. quem de sacͣmentis
siue dephilosophia scripsit.
Hoc opus sic incipit. Sunt
titulus est. contra
partem donati. quoꝵ
Uaatbro primo dixi non mihi
placere ullius scłaris potestatis
impetu scismaticos ad cõmu¬
nionem uehementer artari.
&uere michi tunc non pla-¬
cebat. qm̃ nondum exꝑtus
eram uel quantum mali eoꝵ
auderet inpunitas. uel quan¬
tum eis melus mutandis
conferre posst diligentia dis.¬
cipline. Hoc opus sic incipit.
Qm̃ donatiste nobis. Ui¬

Expanded text:
omnino probabilius conperi omnino probabilius conperi non esse hunc eius auctorem. libris testamenti ueteris terminatur auctoritas, ex consuetudine, qua iam loquitur ecclesia, uetus testamentum appellaui; apostolus autem non uidetur appellare testamentum uetus, nisi quod datum est in monte Sina. et in eo, quod dixi: de temporum historia sanctum Ambrosium soluisse quaestionem, tamquam coaetanei fuerint Plato et Hieremias, me fefellit memoria. nam quid ille de hac re episcopus dixerit, in libro eius legitur, quem de sacramentis siue de philosophia scripsit. Hoc opus sic incipit: Sunt titulus est: contra partem Donati. Quorum in libro primo dixi non mihi placere ullius. saecularis potestatis inpetu scismaticos ad communionem uehementer artari. et uere mihi tunc non placebat, quoniam nondum expertus eram, uel quantum mali eorum auderet inpunitas uel quantum eis in melius mutandis conferre posset diligentia disciplinae. Hoc opus sic incipit: Quoniam Donatistae nobis.
Abbreviated transcription (Latin):
ubi caro incorruptibilis erit.
Quamius & aliter intellegi¬
possit. ut carnem & sanguinẽ
opera carns & sanguinis di¬
risse accipiamus apłm. &
eos dĩ regnum non possessuroᷤᷤ
qui per seuerantur ista dilȩxert̃.
Hic lber sic incipit. Corona uie¬
doctrina xp̃iana.
ibros dedoctrina axpiana cũ
imꝑrofectus comperissem per-¬
ficere malui. quam eis sic relic¬
tis adalia retractanda transi-¬
rem. Compleui ergo tercium
qui scriptus fuerat usq adeũ
locum ubi cõmemoratum est.
exeuglio testimonuun demu¬
intribus mensuris farine do¬
nec totum fermentaretur. ad¬
didi etiam nouissimum librũ.
& quatuor libris opus illud im¬
pleui. Quore primi tres ad-¬
iuuant. ut scripture incelle¬
gantur. quartus autem quo¬
modo quȩ intellegimus pro-¬
ferenda sint. In scđo sane li¬
bio deauctore libri quem plu¬
res uocant sapientiam salo-¬
monis quod etiam ipsum sic̃
eccłiasticum iħc sirach scrip.¬
serit. non ita constare ut ame
dictum est postea didici. &

Expanded text:
s erit, quamuis et aliter possit intellegi, ut carnem et sanguinem opera carnis et sanguinis dixisse accipiamus apostolum, et eos dei regnum non possessuros, qui perseueranter ista dilexerint. Hic liber sic incipit: Corona uicDOCTRINA CHRISTIANA ibros de doctrina Christiana cum inperfectos conperissem, perficere malui quam eis sic relictis ad alia retractanda transire. conpleui ergo tertium, qui scriptus fuerat usque ad eum. locum, ubi commemoratum est ex euangelio testimonium de muin tribus mensuris farinae, donec totum fermentaretur. addidi etiam nouissimum librum et quattuor libris opus illud inpleui, quorum primi tres adiuuant, ut scripturae intellegantur, quartus autem, quomodo quae intellegimus proferenda sint. In secundo sane libro de auctore libri, quem plures uocant Sapientiam Salomonis, quod etiam ipsum sicut Ecclesiasticum Iesus Sirach scripserit, non ita constare, ut a me dictum est, postea didici et
Abbreviated transcription (Latin):
secundinum manicheum q̃o
mea sententia omĩbusq adũ¬
fus illam pestem sctibere po.¬
tiu facile ꝓpono. Hiclibea sic
incipit. Beni uolentia in me
tribun cuius laicus catholi¬
cus. nescio unde aduersus di
ministros. ut fieri assolet inri¬
tatus. morem qui tunc eẽ. ap̃d
cartaginem. ceperat ut hym¬
ni ad altare dicerentur depsal.
libro. siue ante oblationem siue
cum distribueretur populo
quod suiss oblatum. maledica
reprehensione ubicunq pot̾at
lacerabat. asserens fieri non
oportere. Huic respondi uiben¬
bus fr̃ĩbus. & uocatur liber
contra mylarum. Hic liber sic
incipit. Qui dicitnt mentio

Expanded text:
Secundinum Manicheum. quod Secundinum Manicheum. quod mea sententia omnibus, quae aduersus illam pestem scribere potui, praepono. Hic liber sic incipit: Beniuolentia in me,tribunicius, laicus catbolicus, nescio unde aduersus dei ministros, ut fieri assolet, irritatus morem, qui tunc esse apud Carthaginem coeperat, ut hymni ad altare dicerentur de Psalmorum libro siue ante oblationem, siue cum distribueretur populo, quod fuisset oblatum, maledica reprehensione, ubicumque poterat, lacerabat asserens fieri non oportere. huic respondi iubentibus fratribus, et uocatur liber: contra Hilarum. Hic liber sic incipit: Qui dicunt me
Abbreviated transcription (Latin):
ber de natitra boni aduer¬
sus manicheos. ubi ostendit᷑
natura in cominutabilem dm̃
eẽ. ac sũmum bonum atꝙ ab
illo ẽẽ cȩteras naturas siue
spiritales. siue corꝑorales. atꝙ
om̃s inquantum naturȩ st̃
bonas eẽ. & quid uel unde sit
malum. & quanta mala ma-¬
nichei ponant innatitrabo¬
ni. & quanta bona in natura
mau quas naturas fixit er¬
ror ipsoꝵs. Hic lib̾sic incipit.
Summum bonim quosu¬
perius non est. deus est.A.
reis quos manichei
electos sed ereis quos
ailidltores uocant. quemne
facis quidem noueram. scrip.¬
sit adme uelut amicus honori¬
sice obuirgans. quod obpugna¬
rem baterãs illamm heresem. &
admonens ne facerem. adꝙ
adeam sectandã potius exortanꝰ.
ciun eius defensione & sidei re¬
prehensione catholicȩ htue res¬
pondi. Squia in euiedẽ opiis.¬
culi capite non postu quis cui
scriberet. non inepłis meis
se in libris habetur. I llic ab
exordio conscripta est. etiam
eius epłã. Huius aut̃ mei
uolaminis titulus est. contͣ

Expanded text:
ber de natura boni aduersus Manicheos est. ubi ostenditur naturam incommutabilem deum esse ac summum bonum, atque ab illo esse ceteras naturas siue spiritales siue corporales atque omnes, in quantum naturae sunt, bonas esse, et quid uel unde sit malum et quanta mala Manichei ponant in natura boni et quanta bona in natura mali, quas naturas finxit error ipsorum. Hic liber sic incipit: Summum bonum, quo superius non est, deus est. CAex eis, quos Manichei electos, sed ex eis, quos auditores uocant, quem ne facie quidem noueram, scripsit ad me uelut amicus honorifice obiurgans, quod oppugnarem litteris illam heresem, et admonens, ne facerem, atque ad eam sectandam potius exhortans cum eius defensione et fidei reprehensione catholicae. huic respondi; sed quia in eiusdem opusculi capite non posui, quis cui scriberet, non in epistulis meis, sed in libris habeatur. illic ab exordio conscripta est etiam eius epistula. huius autem mei uoluminis titulus est: contra
Abbreviated transcription (Latin):
lterius libri quem supra
cõmemoraui. titulum
quemdonatistam. ubi similiter
desolatione ordinatoris ceciliam.
uerus ordo temporis non est. Iilud
etiam quod dixi ad multitudinẽ
ZItanioꝵ ubi intelliguntur om̃s
hereses. minus ht̃ unã necessari¬
am c̃unctionem. Dicendum enĩ
quasi preter eccłiam tantum mͦ
sint titania non etiam in ȩccłia.
cum ipsa sit regnum xp̃i. de quo
collecturi sunt angłi eius messis
tempore omĩa scandala. Unde
& cyprianus martẏr. Etsi uiden¬
tur in quid in eccłia ẽẽ zitaniȩ.
non tamen inpediri debet aut
fides aut caritas nr̃a. ut qm̃
ipsi deȩccłia discedamus. Quẽ
sensum. etiam nos alias & maxi.¬
donatistas in conlatione desendimꝰ.
Hic liber sic incipit. Probationes

Expanded text:
lterius libri, quem superius commemoraui, titulum quem Donatistam. ubi similiter de absolutione ordinatoris Caeciliani uerus ordo temporis non est. illud etiam, quod dixi: ad multitudinem zizaniorum, ubi intelleguntur omnes hereses, minus habet unam necessariam coniunctionem; dicendum enim quasi praeter ecclesiam tantummodo sint zizania, non etiam in ecclesia, cum ipsa sit regnum Christi, de quo conlecturi sunt angeli eius messis tempore omnia scandala. unde et Cyprianus martyr: etsi uidentur, inquit, in ecclesia esse zizania, non tamen inpediri debet aut fides aut caritas nostra, ut, qipsi de ecclesia recedamus. quem sensum etiam nos alias et maxiDonatistas in conlatione defendimus. Hic liber sic incipit: Probationes