comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tertiȩ decimae. uigilias sc̃ȩ̃ noctis
caelebrare incipiunt. Clar& quod
illũ in ex ordio sui paschȩ diemsta¬
tuunt : cuius nullã omnino men¬
tionem In de cr&o legis inueniunt:
& cum uicesima prima diemensis.
pascha dominicũ caelebrare refu¬
giunt : Pat& profecto quod illã
peromnia diem a sua sollemnitate
secernunt : quã lex maiore p̃c&e¬
ris. festiuitate memorabilem saepe¬
numero commendat: sicque diem
paschȩ ordine peruerso. & aliquan¬
do insecundo ebdomata totã com¬
pleant. & num quã in ebcloma dae
tertiae die septima ponant.
Rursũq quia sexta decima diemensis
sȩpe dictiusque aduicesimam se¬
cundum pascha caelebran dum
magis autumant: Non minore
utiq: errore .tam & si altero latere
a recto ueritatis tramite diuertunt.
& ueluti nau fragia scillȩ fugientes:
in carib disuoraginem sub mergendi
primi mensis oriente. id est auespera
diei quartȩ decimȩ pascha incipien

Expanded text:
tertiae decimae vigilias sanctae noctis tertiae decimae vigilias sanctae noctis celebrare incipiunt, claret quod illum in exordio sui paschae diem statuunt, cujus nullam omnino mentionem in decreto legis inveniunt. Et cum vicesima prima die mensis pascha dominicum celebrare refugiunt, patet profecto quod illam per omnia diem a sua solemnitate secernunt, quam lex majore prae caeteris festivitate memorabilem saepenumero commendat. Sicque diem paschae ordine perverso, et aliquando in secunda hebdomada totam compleant, et nunquam in hebdomadae tertiae die septimo ponant. Rursumque qui a sexta decima die mensis saepedicti usque ad vicesimam secundam pascha celebrandum magis autumant, non minore utique errore tametsi altero latere a recto veritatis tramite divertunt, et veluti naufragia Scyllae fugientes, in Charybdis voraginem submergendi a sexta primi mensis oriente, id est, a vespera diei quintae decimae pascha incipien
Abbreviated transcription (Latin):
rum septem dierũ quibus a trma
caelebrari iub&ur. Itaq fit
ut nũ quã pascha nr̃m a septima¬
na mensis primi tertia inutram¬
uis partem declin&. sed uel
totam eam. idest omnes quattuor
legalium azymorũ dies uel certe
aliquos de illis teneat. Nam &
saltim unũ ex eis hoc est ipsum sep¬
timum acłprehenderit quẽ tam
excellent̃ scriptura cõmendat.
Dies aũ inquiens septimus erit cele¬
brior & sanctior nullũq seruile
opus fi& in eo. Nullus arguere
nos poterit quod non recte domi¬
nicum paschȩ diem quẽ de euan¬
gelio suscipimus. in ipsaq łex in¬
st tuit tertia primi mensis ebdo¬
mada caelebremus : cuius obser¬
uantiae catholica ratione pate¬
facta pat& E contrario error in¬
ratio nabilis eorũ qui prae fixos
in lege terminos. nulla cogente
necessitate. uel anticipare uel
transcendere p̃sumunt: Nam¬
que sine ratione necessitatis alirui
anticipant illi tempus inlege prȩ¬
uandam: Cum enim a uespera diei

Expanded text:
rum septem dierum quibus azyma rum septem dierum quibus azyma celebrari jubetur. Itaque fit ut nunquam pascha nostrum a septimana mensis primi tertia in utramvis partem declinet, sed vel totam eam, id est, omnes septem legalium azymorum dies, vel certe aliquos de illis teneat. Nam etsi saltem unum ex eis, hoc est ipsum septimum apprehenderit, quem tam excellenter Scriptura commendat: Dies autem, inquiens, septimus erit celebrior et sanctior, nullumque servile opus fiet in eo , nullus arguere nos poterit quod non recte dominicum paschae diem, quem de Evangelio suscepimus, in ipsa quam lex statuit tertia primi mensis hebdomada celebremus. Cujus observantiae catholica ratione patefacta, patet e contrario error irrationabilis eorum qui praefixos in lege terminos, nulla cogente necessitate, vel anticipare vel transcendere praesumunt. Namque sine ratione necessitatis alicujus anticipant illi tempus in lege praevandum. Cum enim a vespera diei
Abbreviated transcription (Latin):
distinctȩ in leuitico scriptũ est.
a zrmorum dñi ẽ: septem diebus
aryma comedetis: dies primus erit
celeberrimus sc̃sq siergo fieripos¬
s& ut semꝑ indiem quintũ decimũ
primi mensis id est in lunã quin¬
tam decimã dominica dies incur¬
rer& uno semꝑ eodemq tẽpore
cũ antiquo dĩ populo. quam quã
sacramentorũ genere discr&o.
sicut una eadẽ que fide pascha
caelebrare possemus. Quia uero
dies septimanȩ non aequali cum
luna tramite ꝓcurrit. Decreuit
a postolica traditio quȩ per
beatum p&rũ romae prȩlicata
ꝑ marcũ euangelistã & interpre¬
tẽ ipsius alexandriȩ confirmata
est. Vt adueniente primo men¬
se adueniente in eo uespera diei
quartȩ decimȩ expectetur &iã
dies dominica. aquinta lecima
usque aduicesimã primã diem
eiusdẽ mensis. In quacũq enĩ
harum inuenta fuerit. merito in eo
pascha caelebrabitur. Quia ni¬
mirũ hȩc adnumerũ ꝑtin& illa¬

Expanded text:
distincte in Levitico scriptum est: distincte in Levitico scriptum est: azymorum Domini est. Septem diebus azyma comedetis. Dies pceleberrimus sanctusque. Si ergo fieri posset ut semper in diem quintum decimum primi mensis, id est, in lunam quintam decimam, dominica dies incurreret, uno semper eodemque tempore cum antiquo Dei populo, tanquam sacramentorum genere discreto, sicut una eademque fide, pascha celebrare possemus. Quia vero dies septimanae non aequali cum luna tramite procurrit, decrevit apostolica traditio, quae per beatum Petrum Romae praedicata, per Marcum evangelistam et interpretem ipsius Alexandriae confirmata est, ut, adveniente primo mense, adveniente in eo vespera diei quartae decimae, exspectetur etiam dies dominica a quinta decima usque ad vicesimam primam diem ejusdem mensis. In quacunque enim harum inventa fuerit, merito in ea pascha celebrabitur, quia nimirum haec ad numerum pertinet illa
Abbreviated transcription (Latin):
ruit. ut nilomni mođ de tempore
paschȩ legalis prȩoccupandum
nil minuendum eẽ decerner&.
Quin potius statuit. ut ex pectar&᷑
iuxta prȩceptũ legis idem primus
dies illius expectar&us uespera
eiusdem: Et cũ hec insabbatum
forte incider& toller& unus quisq
agnum ꝑfamilias & domas suas.
& immolar& eũ aduesperam. id est
prȩparar& om̃s ecclesiȩ ꝑ orbem
quȩ unã catholicã faciunt panẽ
& uinũ in ministeriũ carnis & san
guinis agni in maculati. qui abstu¬
lit peccata mundi & p̃cedente
congrua leccionũ. orationũ. caeri
offerrent hec dño: inspem futurȩ
suȩ redemptionis Ipsa est enĩ eadẽ
nox. inqua deȩgypto ꝑsangui nem
mane aũ inlucescente die domi¬
nica primã paschalisfesti diem cãe¬
lebrarent. Ipsa ẽ enĩ dies in qua
resurrections suȩ gloriã dñs mul¬
tifario piae reuelationis gaudio
discipulis pate fecit. Ipsa prima
dies a zymorum dequa multum

Expanded text:
ruit, ut nihil omnino tempore ruit, ut nihil omnino tempore paschae legalis praeoccupandum, nihil minuendum esse decerneret, quin potius statuit ut exspectaretur juxta praeceptum legis idem primus  decima dies illius, exspectaretur vespera ejusdem. Et cum haec dies in Sabbatum forte incideret, tolleret unusquisque agnum per familias et domos suas, et immolarent eum ad vesperam , id est, praepararent omnes Ecclesiae per orbem, quae unam catholicam faciunt, panem et vinum in mysterium carniguinis Agni immaculati, qui abstulit peccata mundi: et praecedente congrua lectionum, orationum,  Al. offerrent haec Domino in spem futurae suae redemptionis. Ipsa est enim eadem nox in qua de Aegypto per sanguinem Mane autem inlucescente die Dominica, primam paschalis festi diem celebrarent. Ipsa est enim dies in qua resurrectionis suae gloriam Dominus multifario piae revelationis gaudio discipulis patefecit. Ipsa prima dies azymorum, de qua multum
Abbreviated transcription (Latin):
mensis comed&is a zyma & usq ad
diem uicesimã primã eiusdẽ mensis
aduesperã. septem diebus fermen¬
tatũ ñ inueni&ur in clomib ur̃is :¬
uicesimã primã. non septẽ solum¬
modo sed octo potius esse dies. si &
ritas doc&. A uespera diei quartȩ
decimȩ usq aduesperã uicesimȩ
primȩ conputauerimus. uidebi¬
mus ꝓphecto. quod ita dies xiiii
progat ut non amplius tota sacra
sollemnitas quã septem tantum¬
modo noctes cũ tot idem diebus
conp̃hendat: Vnde uera eẽ ꝓba¬
tur nr̃a difinicio. qua tempus post¬
paschale primo mense anni & ter¬
tia eius ebdomada celebrandum
eẽ diximꝰ. Ueraciter enĩ tertia
agitur ebdomada qđ auespera
uespera uicesimȩ primȩ conpl&
Postquã uero pascha nr̃um immo¬
latus ẽ xp̃s. diemq nobis domini¬
cã quȩ apud antiquos una ł prima
sabbati siue sabbatorũ uocatur.
gaudio suae resurrectionis fecit
eẽ sollemnẽ. Ita hanc apostoli¬
cã traditio festis paschalib in se¬

Expanded text:
mensis comedetis azyma, usque ad diem vigesimum primum ejusdem mensis ad vesperam; septem diebus fermentatum non invenietur in domibus vicesimam primam, non septem solummodo, sed octo potius esse dies, si etritas docet, a vespera diei quartae decimae usque ad vesperam vigesimam primae computaverimus, videbimus profecto quod ita dies quartas initium porrigat, ut non amplius tota sacra solemnitas quam septem tantummodo noctes cum totidem diebus comprehendat. Unde vera esse probatur nostra definitio, qua tempus paschale primo mense anni et tertia ejus hebdomada celebrandum esse diximus. Veraciter enim tertia agitur hebdomada, quod a vespera vespera vigesimae primae completur. Postquam vero pascha nostrum immolatus est Christus, diemque nobis dominicam, quae apud antiquos una vel prima Sabbati sive Sabbatorum vocatur, gaudio suae resurrectionis fecit esse solemnem, ita hanc nunc apostolica traditio festis paschalibus inse
Abbreviated transcription (Latin):
mihi eucharistiam. Qua accepta
inmanu. Interrogauit siomnes
placidum ergase animum. & sine
querela contro uersiae acranco¬
ris haberent. Respondebant om̃
placidissimam se mentem adillũ.
& ab omnuira remotum habere
eumque uicissim rogabant. placi
dam erga ipsos mentem habere
ergomentem filioli . erga omnes
dĩ famulos gero. Sicque se cae¬
lestimuniens uiatico. uitae alteri¬
us ingressui parauit. & in terro¬
gauit quam prope ess& hora. qua
frsaddicendas dño laudes noctur¬
nas excitari deberent:. Responde¬
bant. Non longe est. At ille be¬
ne ergo exspectemus illam horam
Et signansse signoscaẽ crucis. re¬
clinauit caput adceruical. modi¬
cum que obdormiens. ita cum si¬
lentio uitam finiuit. Sicq factũ
est. ut quomodo simplici acpura
mente. tranquillaque deuotione
dõ seruierat. Ita &iam tranquil
ad eius uisionem uenir&: Illa que
lingua quae tot salutaria uerba
in laudem conditoris composuerat.

Expanded text:
mihi Eucharistiam. » Qua accepta mihi Eucharistiam. » Qua accepta in manu, interrogavit, si omnes placidum erga se animum, et sine querela controversiae ac rancoris haberent. Respondebant omnes placidissimam se mentem ad illum, et ab omni ira remotam habere: eumque vicissim rogabant dam erga ipsos mentem habere ego mentem, filioli, erga omnes Dei famulos gero. » Sicque se caelesti muniens viatico, vitae alterius ingressui paravit; et interrogavit, quam prope esset hora qua fratres ad dicendas Domino laudes nocturnas excitari deberent. Respondebant, « Non longe est. » At ille: « Bene ergo, exspectemus horam illam. » Et signans se signo sanctae crucis, reclinavit caput ad cervical, modicumque obdormiens, ita cum silentio vitam finivit. Sicque factum est ut quomodo simplici ac pura mente tranquillaque devotione Domino servierat, ita etiam tranquillad ejus visionem veniret, illaque lingua quae tot salutaria verba in laudem Conditoris composuerat,
Abbreviated transcription (Latin):
bonae actionis excitarecurabat
Grat enim uir multum religiosus.
& regularibus disciplinis humi¬
liter subditus. Aduersum uero
illos qui aliter facere uolebant.
Selo magni feruoris accensus
Unde & pulchro uitam suam. fe¬
ne condusit. Nam propinquan¬
te hora sui decessus. XIIII dieb
tate pressus est. Ad eo tamen
moderate. ut & loqui toto eo tem¬
res. & qui prope morituri esse uide¬
bantur inducisolebant. Rogauit
ergoministrum suum uespere. noc te¬
incumbente qua desȩculo erat exitu¬
rus. ut in ea sibi locum qui escendi
praeparar&. Quimiratus cur hoc
rogar&. qui nequa quam adhucmo¬
riturus esse uidebatur. fecit ta¬
men quod dixerat : Cumq ibidem
positi. uicissim aliqua gaudente a¬
nimo una cum eis qui ibidem an¬
tea inerant loquerentur acioca¬
rentur. & iam mediae noctis tem¬
rent. Respondebant. quidopus
est eucharistia: Neque enim mo¬
riadhuc habes qui tam hilariter
nobiscum uelut sospes loqueris
Rursus ille & tamen ait offerte

Expanded text:
bonae actionis excitare curabat. bonae actionis excitare curabat. Erat enim vir multum religiosus, et regularibus disciplinis humiliter subditus; adversum vero illos qui aliter facere volebant, zelo magni fervoris accensus: unde et pulchro vitam suam fine conclusit. Nam propinquante hora sui decessus  Al., discestate, pressus est DCLXXX; adeo tamen moderate, ut et loqui toto eo temres et qui prope morituri esse videbantur, induci solebant. Rogavit ergo ministrum suum vespere incumbente, nocte qua de saeculo erat exiturus, ut in ea sibi locum quiescendi praepararet: qui miratus cur hoc rogaret, qui nequaquam adhuc moriturus esse videbatur, fecit tamen quod dixerat. Cumque ibidem positi vicissim aliqua gaudente animo, una cum eis qui ibidem ante inerant, loquerentur ac jocarentur, et jam mediae noctis temrent. Respondebant. « Quid opus est Eucharistia? neque enim mori adhuc habes qui tam hilariter nobiscum velut sospes loqueris. » Rursus ille: « Et tamen, ait, afferte
Abbreviated transcription (Latin):
tes eum si poss& hunc admodu lati¬
onem carminis trans ferre: At ille
suscepto negotio abiit. & manered¬
iens. optimo carmine quod iubeba¬
tur compositum reddidit. Un¬
de mox abbatissa amplexata gra¬
tiam dĩ in uiro. saecularem illum
in monasterium cum omnibus suis.
fratrum cohorti associauit. Iussit¬
que illum seriem sacrae hystoriae
doceri At ipse cuncta quae audi¬
endo discere poterat. rememoran¬
do secum. & quasi mundum animal
ruminando in carmen dulcissimũ
conuertebat. suauius que resonan
ciebat Canebat aũt̃ decreati¬
one mundi &origine humani ge¬
neris. & tota genesis hystoria
gressu interram repromissionis
Dealus plurimis sacrae scripturae
hystoriis De in carnatione do
deterrore futuri iuidicii & horro¬
re poenae gehennał. ac dulcedine
regni cȩlestis multa carmna facie¬
bat. Sed & alia perplura de beneficus
& iudicus diuinis. in quibus cunctiho¬
mines ab amore sceleris abstrahere
ad dilectionem uero & sollertiam

Expanded text:
tes ei, si posset, hunc in modulatites ei, si posset, hunc in modulationem carminis transferre. At ille suscepto negotio abiit, et mane rediens, optimo carmine quod jubebatur, compositum reddidit. Unde mox abbatissa amplexata gratiam Dei in viro, saecularem illum in monasterium cum omnibus suis fratrum cohorti adsociavit, jussitque illum seriem sacrae historiae doceri. At ipse cuncta quae audiendo discere poterat, rememorando secum et quasi mundum animal, ruminando, in carmen dulcissimum convertebat; suaviusque resonandciebat. Canebat autem de creatione mundi, et origine humani generis, et tota Genesis historia, pto et ingressu in terram repromissionis, de aliis plurimis sacrae Scripturae historiis, de incarnatione domde terrore futuri judicii, et horrore poenae gehennalis, ac dulcedine regni caelestis multa carmina faciebat; sed et alia perplura de beneficiis et judiciis divinis, in quibus cunctis homines ab amore scelerum abstrahere, ad dilectionem vero et sollertiam
Abbreviated transcription (Latin):
rũ auctor ex̃tit. Qui primo filiis homi¬
nũ cȩlũ pro culmine tecti. dehinc t̃¬
ram custos humani generis omnipo¬
tens creauit: hic ẽ sensus. non autem
ordo uerborum. quae dormiens ille
canebat. Neque enim possunt car¬
mina quam uis optime composita.
ex alia in aliam linguam aduerbum
sine detrimento sui decoris acdigni¬
tatis transferri. Exsurgens aut̃
a somno. cuncta quae dormiens can¬
tauerat memoriter retinuit. &
is moxplura in eundem modum uer¬
ba dõ digni carminis adiunxit
Ueniensque mane aduilicum quisi¬
bi p̃erat. quid doni percepiss& in¬
dicauit. Atque ad abbatissam per¬
ductus. iussus est multis doctoribus
uiris praesentibus indicare somni¬
um & dicere carnen ut uniuersorũ
iudicio quid uel unde ess& quod re¬
ferebat probar&ur. Ui sum que ẽ
omnibus. caelestem ei ad nõ concessã
eẽ gratiam. Exponebantque illi
quendam sacrae hostoriae siue
doctrinae sermonem. praecipien¬

Expanded text:
rum auctor exstitit, qui primo filiis homirum auctor exstitit, qui primo filiis hominum caelum pro culmine tecti, dehinc terram custos humani generis omnipotens creavit. » Hic est sensus, non autem ordo ipse verborum quae dormiens ille canebat; neque enim possunt carmina, quamvis optime composita, ex alia in aliam linguam ad verbum sine detrimento sui decoris ac dignitatis transferri. Exsurgens autem a somno, cuncta quae dormiens cantaverat, memoriter retinuit, et eis mox plura in eundem modum verba Deo digni carminis adjunxit. Veniensque mane ad villicum qui sibi praeerat, quid doni percepisset indicavit, atque ad abbatissam perductus, jussus est, multis doctioribus viris praesentibus, indicare somnium et dicere carmen, ut universorum judicio quid vel unde esset quod referebat, probaretur. Visumque est omnibus, caelestem ei a Domino concessam esse gratiam. Exponebantque illi quendam sacrae historiae sive doctrinae sermonem, praecipien
Abbreviated transcription (Latin):
appropinquare sibi cytharam cer¬
nebat . surgebat amedia cȩna. & e¬
gressus ad suam domum residebat
Quoddum tempore quodam facer&.
& relicta domo conuiuii. egressus eẽt
ad stabula iumentorum. quorum ei
custodia nocte illa erat delegata.
dediss& sopori. asstrtit ei quidam
persomnium eumque salutans. ac
suo appellans nomine. Caead moni
inquit . canta mihi aliquid. At ille
respondens. nescio in quit cantare
Nam &ideo de conuiuio egressus huc
secessi. qui a cantare non poteram
Rursum ille quicum eo loquebatur.
at tamen ait. mihi cantare habes
Quid inquit debeo cantare: & ille
Canta in quit principium creatura¬
rum. Quo accepto responso. statim
ipse cͦepit cantare in laudem dĩ condi¬
toris uersus quos num quam audie¬
rat. quorum iste sensus est. Nunc
laudare debemus auctorem regni cae¬
lestis. potentiam creatoris . & consiliũ
illius. facta patris gloriae. Quõ ille
cum sit aeternus ds̃. omnium mira culo¬

Expanded text:
adpropinquare sibi citharam ceradpropinquare sibi citharam cernebat, surgebat a media coena et egressus ad suam domum repedabat. Quod dum tempore quodam faceret, et relicta domo convivii egressus esset ad stabula jumentorum quorum ei custodia nocte illa erat delegata, dedisset sopori, adstitit ei quidam per somnium, eumque salutans, ac suo appellans nomine: « Caedmon, inquit, canta mihi aliquid. » At ille respondens, « Nescio, inquit, cantare; nam et ideo de convivio egressus huc secessi, quia cantare non poteram. » Rursum ille qui cum eo loquebatur, « Attamen, ait, mihi cantare habes. » « Quid, inquit, debeo cantare? » At ille, « Canta, inquit, principium creaturarum. » Quo accepto responso, statim ipse coepit cantare in laudem Dei conditoris versus, quos nunquam audierat, quorum iste est sensus: « Nunc laudare debemus auctorem regni caelestis, potentiam creatoris, et consilium illius facta Patris gloriae. Quomodo ille cum sit aeternus Deus, omnium miraculo
Abbreviated transcription (Latin):
NNUIUS MONASTERIO ABBATISSE
fuit frater quidam diuina gratia
religione & pietate optima facere
solebat. Ita ut quic quid exdiuinis
litteris per inter preces discer&
hoc ipse post pusillum uerbispo¬
eticis. maxima suauitate & com¬
punctione compositis. insua idest
anglorum lingua pro ferr&
Cuius carminibus multorum sae¬
pe animi ad contemptum sȩculi &
Et quidem & alii post illum in gen¬
te anglorum religiosa poemata
facere temptabant. sed nullus
q: ipse non ab hominibus. neque
perhominem institutus canendi
artem didicit. sed diuinitus adiu¬
tus. gratias canendi donum accepit
Vnde nilumquam friboli & super¬
uacui poematis facere potuit. sed
ea tantum modo quae ad religio¬
nem pertinent. religiosam eius
linguam decebant: Si quidem in
habitu saeculari usq ad tempora pro¬
uectioris aetatis constitutus. nilcar¬
minum aliquando didicerat. Vnde
non irum quam in conuiuio cum ess&
laetitiae causa decretum ut om̃s per
ordinem cantare deberent. ille ubi

Expanded text:
ujus monasterio abbatissae fuit frater quidam divina gratia religioni et pietati apta facere solebat; ita ut quicquid ex divinis literis per interpretes disceret, hoc ipse post pusillum verbis poeticis maxima suavitate et compunctione compositis, in sua, id est, Anglorum lingua proferret. Cujus carminibus multorum saepe animi ad contemptum saeculi, eEt quidem et alii post illum in gente Anglorum religiosa poemata facere tentabant; sed nullus que ipse non ab hominibus, neque per hominem institutus canendi artem didicit; sed divinitus adjutus gratis canendi donum accepit. Unde nihil unquam frivoli et supervacui poematis facere potuit; sed ea tantummodo quae ad religionem pertinent, religiosam ejus linguam decebant. Siquidem in habitu saeculari usque ad tempora provectioris aetatis constitutus nil carminum aliquando didicerat. Unde nonnunquam in convivio, cum esset laetitiae causa ut omnes per ordinem cantare deberent, ille ubi
Abbreviated transcription (Latin):
gratia disponente. ut uir unis ac pacis
studiosissimus ante ad uitã rapere¬
tur a&ernam:. Quam redeunte tem̃p
paschali. grauiorem cum eis qui eũ
adueritatẽ sequi nolebant. cogere¬
tur habere discordiam: Scripsit idem
uir delocis scĩs librum legentibus mul¬
tis utillimum: Cuius auctor erat docen¬
do ac dictando galliar̃ ep̃s arcͥuul fus.
qui locorum gratia scõrum uenerat
hiero solimam & lustrata omni terra
repromissionis. Damascum quoq: con¬
insulas adierat. patriamq: nauigio
reuertens. uiꝰ tempestatis in occidenta¬
lia britanie littorẽ dilatus est:
Ac post multa admemoratũ xp̃i famu¬
lum adam natum perueniens. ubi doc¬
tus inscripturis. scorũq locorum gna¬
rus cẽ conpertus est: libentissime ẽ
digna uidisse testabatur. Cuncta
mox iste litteris mandare cura¬
ab eis locis inquibus patriarchȩ
uel apostoli crant secr&ica tantũ
dchis quae lection didicerint no¬
runt: Porrexit aut librum hunc
ad amnan aldfrido regi ac per

Expanded text:
gratia disponente, ut vir unitatis ac pacis studiosissimus ante ad vitam raperetur aeternam, quam, redeunte tempore Paschali, graviorem cum eis qui eum ad veritatem sequi nolebant, cogeretur habere discordiam. Scripsit idem vir de Locis Sanctis librum legentibus multis utillimum; cujus auctor erat docendo ac dictando Galliarum episcopus Arcuulfus, qui locorum gratia sanctorum venerat Hierosolymam, et lustrata omni terra repromissionis, Damascum quoque, Coninsulas adierat; patriamque navigio revertens, vi tempestatis in occidentalia Brittaniae littora delatus est: ac post multa, ad memoratum Christi famulum Adamnanum perveniens, ubi doctus in Scripturis sanctorumque locorum gnarus esse compertus est, libentissime estdigna vidisse testabatur, cuncta mox iste litteris mandare curaab eis locis in quibus patriarchae et apostoli erant, secreti, ea tantum de his quae lectione didicerint, norunt. Porrexit autem librum hunc Adamnan Aldfrido regi, ac per
Abbreviated transcription (Latin):
nibus pene eiusdem lindisse pro¬
uintiae locis conspicua stabat.
Vnde mane facto fr̃s monasteri il¬
lius qui pridiãe abnuerunt. dili¬
genter ipsȩ p&ere caeperunt. ut
apud se eadẽ scẽ acdõ dilectȩ reliqui¬
ae conderentur ⁊ Lota igitur os¬
sa intuler̃ inthecũ quã in hoc p̃para¬
uerant atque in eccła iuxta hono¬
rem congruam posuer̃ : ut& regia
uiri scĩ ꝑsona memoriã haber&
a& ernam uex illũ eius suꝑtum bã
auro & purpura compositum adꝰ
uerant ossa inangulo sacrarii fude¬
runt : Ex quo tempore factũ ẽ
ut ipsa terra quȩ lauacrum uene¬
rabile suscipit. adabiendos ex ob¬
sessis corporibus dȩmones gratiae
salutaris haber& effectum: De¬
niq temp̃ sequente cum prȩfata
regina in eodem monasterio mora¬
r&ur uenit ad salutandum eam
abbatissa quaedam uenerabilis quȩ
us que hodie super est uocabulo
aedil hild. soror uirorum scõrũ

Expanded text:
nibus pene ejusdem Lindissae pronibus pene ejusdem Lindissae provinciae locis conspicua stabat. Unde mane facto fratres monasterii illius, qui pridie abnuerant, diligenter ipsi petere coeperunt, ut apud se eaedem sanctae ac Deo dilectae reliquiae conderentur. Lota igitur ossa intulerunt in thecam, quam in hoc praeparaverant, atque in ecclesia juxta honorem congruum posuerunt: et ut regia viri sancti persona memoriam haberet aeternam, vexillum ejus super tumbam auro et purpura compositum adpoaverunt  Al., laverant ossa, in angulo sacrarii fuderunt. Ex quo tempore factum est, ut ipsa terra quae lavacrum venerabile suscepit, ad abigendos ex obsessis corporibus daemones, gratiae salutaris haberet effectum. Denique tempore sequente, cum praefata regina in eodem monasterio moraretur, venit ad salutandam eam abbatissa quaedam venerabilis, quae usque hodie superest, vocabulo Aedilhild, soror virorum sanctoru
Abbreviated transcription (Latin):
nterquȩ nequaquam silentio p̃¬
ter eundum reos quid uirtuti fac̃
miraculi caelestis fuerit osten¬
sum cum ossa cius inuenta atq
hoc per industriam reginȩ mer¬
ciorum ostride quaeerat filia fra
regni apicem tenebat. ut insequenti¬
bus dicemus Est monasterium
nobile inprouintia linsi nomi¬
si nomi¬
ne beardaneu quod eadem regina
cum uiro suo aedilredo multũ di¬
ligebat. uenerabatur. ex colebat.
In quo desiderabat honoranda pa¬
trui sui ossa recondere : Cumq
ueniss& carrum in quo eadem ossa
ducebantur. incumbente uespere :
in monasterium prȩfatum noluerunt
ea quierant in monasterio libenter
excipere : Quia & scm̃ eum noue¬
rant. tm̃ quia dealia prouintia or¬
tus fuerat. & suꝑ eos regnum acce¬
iperatꝰ ueteranis eanodiis &iam
mortuum insequabantur: Unde
factum est. ut ipsa nocte reliquiae
adlatȩ foris permanerent : Ten
in quo erant extenso: sed mira cu¬
li caelestis ostensio. quam reue¬
ro illo ad caelum usq porrecta om¬

Expanded text:
nter quae nequaquam silentio praetereundum reor, quid virtutis ac miraculi caelestis fuerit ostensum, cum ossa ejus inventa, atque m est autem hoc per industriam reginae Merciorum Osthrydae, quae erat filia fratregni apicem tenebat, ut in sequentibus dicemus. Est monasterium nobile in provincia Lindissi, nomine Beardaneu, quod eadem regina cum viro suo Aedilredo multum diligebat, venerabatur excolebat, in quo desiderabat honoranda patrui sui ossa recondere: cumque venisset carrum in quo eadem ossa ducebantur, incumbente vespera, in monasterium praefatum, noluerunt ea qui erant in monasterio libenter excipere: quia etsi sanctum eum noverant, tamen quia de alia provincia ortus fuerat, et super eos regnum acceperat, veteranis eum odiis etiam mortuum insequebantur. Unde factum est ut ipsa nocte reliquiae adlatae foris permanerent, tentin quo inerant, extenso. Sed miraculi caelestis ostensio, quam revero illo ad caelum usque porrecta, om
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ dix̃m h Scisquȩ sunt ista om̃a
quȩ uidistiͫ respondiego. Non. & at.
U allis illa quȩ aspexisti flãmis feruentib
& frigorib: orrendarigid is ipsec̃
locus in quo examinandae. & casti¬
gandaes animȩ illoꝵ. qui diffentes
nitentiã confugiunt. & sic decorpo¬
re exeunt. Quitam̃ quia c̃fessionẽ
& paenitaentiã uel in moste habuer
Multos aut̃ p̾ces uiuentiũ. &elẏmo¬
sinae. &ieiunia . & maxime cele¬
bratio missarũ. ut &iã antediem
iudicu liberent᷑ adiuuant. Porro
puteusille flammiuomꝰ acputidus
quẽ uidisti. ipsũ est os gehennȩ
in quocũq semel inciderit. nuquã

Expanded text:
t mihi: Scis quae sint ista omnia quae vidisti? Respondi ego. Non. Et ait: Vallis illa quam aspexisti flammis ferventibus et frigoribus horrenda rigidis, ipse est locus in quo examinandae et castigandae sunt animae illorum, qui differentes nitentiam confugiunt, et sic de corpore exeunt: qui tamen quia confessionem et poenitentiam vel in morte habuerMultos autem preces viventium et eleemosynae et jejunia et maxime celebratio missarum, ut etiam ante diem judicii liberentur, adjuvant. Porro puteus ille flammivomus ac putidus quem vidisti, ipsum est os gehennae, in quo quicumque semel inciderit nunqua
Abbreviated transcription (Latin):
astus baculo sustentans. intrauit ecłm.
ac prosternens se adcorpus uiri dĩ: pia
intentioneper ei auxilium. dñm sibi
propitium fieri precabatur. Atq
inter preces uelut in soporem solutus.
sensit Ut nse poste referre erat
solitus. quasi magnam latamq ma¬
num caput sibi in paste quadolebat
tetigisse. Eodemq tactu totam illam
quaclanguore pressa fuerat corpo¬
ris sui pastem: paulatim fugiente do¬
lore. ac sanitate subsequente. ad pedes
gilans. sanissimus surrexit ac prosua
sanitate dno gratias denuo referens:
Quiderga se actum cẽt fratribus indi¬
cauit: Cunctisq congaudentib: ad mi¬
nisterium quod sollicitus ex hibere
solebat: quasi flagello probante. casti¬
gatior redut: Sed & indumenta qui¬
bus dodicatum corpus cudbereheti.
uel uiuũ antea uel postea de functũ
uesti erant. &iam ipsa gratia curan¬
di nonuacarunt. sicut inuolumine
uitae & iustutũ euis quisq legerit
inueni &¬

Expanded text:
artus baculo sustentans intravit ecclesiam; artus baculo sustentans intravit ecclesiam; ac prosternens se ad corpus viri Dei pia intentione, per ejus auxilium Dominum sibi propitium fieri precabatur: atque inter preces velut in soporem solutus sensit, ut ipse postea referre erat solitus quasi magnam latamque manum caput sibi in parte qua dolebat, tetigisse, eodemque tactu totam illam quae languore pressa fuerat corporis sui partem, paulatim fugiente dolore, ac sanitate subsequente, ad pedes gilans sanissimus surrexit, ac pro sua sanitate Domino gratias denuo referens, quid erga se actum esset fratribus indicavit: cunctisque congaudentibus ad ministerium quod solicitus exhibere solebat, quasi flagello probante castigatior rediit. Sed et indumenta, quibus Deo dicatum corpus Cudbercti, vel vivum antea, vel postea defunctum vestierant, etiam ipsa a gratia curandi non vacarunt, sicut in volumine Vitae et virtutum ejus quisque legerit, inveni
Abbreviated transcription (Latin):
tis acreligionis: In iunctoq sibi
officio. supernȩ tantum merceđ
gratia subditus: Hic cum qua¬
dam die lenas. siue saga quibus
in hospitali utebatur in mari la¬
uass&. rediens domum. repentina
medio itinere molestia tactus est.
resurger&: Resurgens au. sensit di¬
midiã corporis sui mhostem. a capite
usq ad pedes. para lp̃is langͥore de¬
pressam. Et maximo cum labore
baculo innitens: domũ peruenit.
Crescebat morb paulatim. & nocte
superueniente : grauior effectus est.
Ita ut die redeunte. uix ipse perse
ex surgere aut incedere ualer&. ⁊
Quo affectus in cõmodo. concepit utilis
ad tumbam reuerentissimi patris cud¬
berecti. Ibi quegenib flexis. supplex
supernam pi&atem rogar&. ut uel ab
huiuscemodi languore. sihoc sibi utile
eẽt liberar&ur. Uel sisȩtali molestia di¬
utius castigari diuina prouidente gra¬
tia oposter&. patient̃ dolore ac placi¬
damente sustiner& inlatum: fecit igi¬
tur ut animo disposuerat. & in becilles

Expanded text:
tis ac religionis, injunctoque sibi officio supernae tantum mercedis gratia subditus. Hic cum quadam die lenas sive saga quibus in hospitale utebatur, in mari lavasset, rediens domum repentina medio itinere molestia  Al. add. cresurgeret; resurgens autem sensit dimidiam corporis sui partem a capite usque ad pedes paralysis languore depressam: et maximo cum labore baculo innitens domum pervenit. Crescebat morbus paulatim, et nocte superveniente gravior effectus est, ita ut, die redeunte, vix ipse per se exsurgere aut incedere valeret. Quo affectus incommodo, concepit utillimad tumbam reverentissimi Patris Cudberct, ibique genibus flexis supplex supernam pietatem rogaret, ut vel ab hujuscemodi languore, si hoc sibi utile esset, liberaretur; vel si se tali molestia diutius castigari divina providente gratia oporteret, patienter dolorem ac placida mente sustineret inlatum. Fecit igitur ut animo disposuerat, et imbecilles
Abbreviated transcription (Latin):
VIIVtclericum suũ cadendo contritum..
te reuoca uerit.
VII Vt ceadualla rex occidentalium saxo¬
nũ. baptizandus romã uenerit. sed&xii
a postolorũ limina. deuotus adieritxI¬
VVI Vt theodoro defuncto. archiepis¬
copatus gradum berecht uald susce¬
perit. & inter plurimos quos ordina¬
uit . &iam tobiam uirũ doctissimum . xui¬
hro fensi ecctȩ fecerit antistitem:¬
VVIIIVItecgberecht uirscs. ad p̃dicandũ
ingermaniã uenire uolueriti nec
ualuerit. Porro uiucberecht adue
profeciss&. rursus in hibniã undeue¬
nerat redierat.

Expanded text:
VI. Ut clericum suum cadendo contritum, ate revocaverit.VII. Ut Caedualla, rex Occidentalium Saxonum, baptizandus Romam venerit: sed et sapostolorum limina devotus adierit. Ut, Theodoro defuncto, archiepiscopatus gradum Berctuald susceperit: et inter plurimos quos ordinavit, etiam Tobiam virum doctissimum Hrofensi Ecclesiae fecerit antistitemIX. Ut Ecgberct vir sanctus ad praedicandum in Germaniam venire voluerit, nec valuerit: porro Uictberct advenerprofecisset, rursum in Hiberniam unde venerat, redierit.
Abbreviated transcription (Latin):
ti amico p̃star&. Contigit & ipsum
adolescentem cui oculus languebat.
in eadem tunc ecclesia ad esse. Cumq
prbt portionẽ quantam uoluit amico
dediss& residuum dedit adolescenti.
ut suo in loco reponer&: At ille salubri
in stinctu admonitus cum accepiss &
capillos scicapitis: apposuit . palpebrȩ
languenti. & aliquandiu tumorem illũ
infestũ. horũ ad positione conprimere
ac moͥlire curabat: Quo facto reliquias
ut iussus erat sua intheca recondidit:
credens suũ oculũ. capillis uiridĩ qui¬
bus adtactus erat ocius eẽ sanandum
referre est solitus. tunchora circiter
illa exigebat. cogitaret & facer&
Inminente hora ipsius diei sexta re¬
pente contigens oculum : Ita sanum
cum palpebra inuenit. ac sinil um quã
in co deformitatis actumoris appa¬
t odiluald successor cud berechti

Expanded text:
ti amico praestaret, contigit et ipsum ti amico praestaret, contigit et ipsum adolescentem cui oculus languebat, in eadem ecclesia tunc adesse. Cumque presbyter portionem quantam voluit, amico dedisset, residuum dedit adolescenti, ut suo in loco reponeret. At ille salubri instinctu admonitus, cum accepisset capillos sancti capitis, adposuit palpebrae languenti, et aliquandiu tumorem illum infestum horum adpositione comprimere ac mollire curabat. Quo facto, reliquias, ut jussus erat, sua in theca recondidit, credens suum oculum capillis viri Dei quibus adtactus  Al., adlatus erat, ocius esse sanandum.referre erat solitus, tunc hora circiter illa exigebat, cogitaret et faceret, imminente hora ipsius diei sexta, repente contingens oculum, ita sanum cum palpebra invenit, ac si nil unquam in eo deformitatis ac tumoris appa, Oidilvaldus successor Cudberc
Abbreviated transcription (Latin):
factu. nuꝑ mihi ꝑ ipsum in quo
factum est fratre innotuit E st aut̃
factum in monasterio qd urxta
ammem daco reconstructum: ab eo
cognomen accepit: Curtunc ius
relꝑgiosus suid berecht. abbatis iure p̃¬
fuit . Erat in eo quidam adolescens.
cuitumor deformis palpebram oculi
fȩd xuerat: Quicum ꝑ dies crescens
oculo interitum minar&ur. curabant
medici hunc. acł positis pigmentorũ
fomentis emullire : necualebant
hoc fieri : m&umaioris periculi u&abant::
Cũq temp̃ non pauco fr̃ prȩfa tus ta¬
li in cõmodo laborar&. neq inminens
oculo exitum humana manus curare
Contigit eum subito diuinȩ pi&atis gra¬
tia. perscissimi patris cud berechti¬
reliquias sanari: Nam quando frs
sui corpus ipsius postmultos sepul¬
turȩ annos incorreptum repperer:
reliquiarũ regantib: amicis. dare
uel ostendere insignũ miraculi pos¬
sent. Harũ pasticulam reliquiarũ
eo tempore habebat penes se quidã
siam : apperuiss& thecam reliqui¬
arum. ut portionem earum rogan

Expanded text:
uper mihi per ipsum in quo factum est, fratrem innotuit. Est autem factum in monasterio quod juxta amnem Dacore constructum ab eo cognomen accepit, cui tunc vir religiosus Suidberct abbatis jure praefuit. Erat in eo quidam adolescens cui tumor deformis palpebram oculi foedaverat, qui cum per dies crescens oculo interitum minaretur, curabant medici hunc adpositis pigmentorum fomentis emollire, nec valebant.hoc fieri metu majoris periculi vetabant. Cumque tempore non pauco frater praefatus tali incommodo laboraret, neque imminens oculo exitium humana manus curare contigit eum subito divinae pietatis gratia per sanctissimi Patris Cudberctireliquias sanari. Nam quando fratres sui corpus ipsius post multos sepulturae annos incorruptum reperierunreliquiarum rogantibus amicis dare, vel ostendere in signum miraculi possent. Harum particulam reliquiarum eo tempore habebat penes se quidam siam, aperuisset thecam reliquiarum, ut portionem earum rogan
Abbreviated transcription (Latin):
Utuiri uenerabiles suid berecht in
britanis. uilbrod romae. sint infre¬
siam ordinati epĩ.¬
XIIUt quidã in prouintia nordanhym¬
broru amostus resurgens. multa
& tremida & desiranda quȩ uiderat.
narra uerit.

Expanded text:
Ut viri venerabiles Suidberct in Brittania, Uilbrord Romae sint in Fresiam ordinati epiXII. Ut quidam in provincia Nordanhymbrorum a mortuis resurgens, multa et tremenda et desideranda quae viderat narraverit.
Abbreviated transcription (Latin):
OBORATUS ERGOCONFIRMA¬
tione beati patris gregoru
augustinus. cum famulis xp̃i
cantia potentis simus. qui ad
derat: Est autem adorientalẽ
cantiae plagam tanatos insula
non modica. idest magnitudi¬
nis iuxta consuetudinem aesti¬
mationis anglorum familiarũ
sexcentarum quam a continen¬
ti terra secernit fluuius uant¬
sumu quiẽ latitudinis circiter
trium stadiorum. & duob tantũ
in locis ẽ transmeabilis. utrumq
enim caput protendit inmare
Inhacergo adplicuit seruus dn
augustinus & socu eius. uiriut se
p̃cipiente beata papa gregorio
degente francorum interp̃tes.
& mittens ad edilberethũ manda¬
uit seuenisse deroma nuntium
ferre optimum. qui sibi obtempe̾¬
rantib acterna incęlo gaudia.
& regnum sine fine cum dõ uiuo
&uero. futurum. sine ulla dubi
diens manere illos in ea quamadi

Expanded text:
oboratus ergo confirmatione beati Patris Gregorii Augustinus cum famulis Christi Cantia potentissimus, qui ad derat. Est autem ad Orientalem Cantiae plagam Tanatos insula non modica, id est, magnitudinis juxta consuetudinem aestimationis Anglorum, familiarum sexcentarum, quam a continenti terra secernit fluvius Vantsumu, qui est latitudinis circiter trium stadiorum, et duobus tantum in locis est transmeabilis: utrumque enim caput protendit in mare. In hac ergo adplicuit servus Domini Augustinus, et socii ejus viri ut fernt autem, praecipiente beato papa Gregorio, de gente Francorum interpretes, et mittens ad Aedilberctum, mandavit se venisse de Roma, ac nuncium ferre optimum, qui sibi obtemperantibus, aeterna in caelis gaudia, et regnum sine fine cum Deo vivo et vero futurum, sine ulla dubiediens, manere illos in ea quam adi
Abbreviated transcription (Latin):
usq hodie lingua angloru. agusti¬
nesca idestrobor augustini inc̃finio
uicciorũ & occidentaliũ saonum
tholica secũ habita. cõmunẽ euan¬
gelizandigentib ꝓdño laborẽ sus¬
ciperent Non enĩ paschȩ diẽdonincũ

Expanded text:
usque hodie lingua Anglorum Augustineac, id est Robur Augustini, in confinio Wicciorum et occidentalium Saxonum tholica secum habita, communem evangelizandi gentibus pro Domino laborem susciperent. Non enim Paschae Dominicum diem
Abbreviated transcription (Latin):
IIVteandem secundus romanorum
claudius adiens. orcadas &iam in¬
sulus romano adiecerit imperio.
sed & uespasi anus ab eomissus. uectã
quoq: insulam romanis sub diderit.

Expanded text:
Ut eamdem secundus Romanorum Claudius adiens, Orcadas etiam insulas Romano adjecerit imperio. Sed et Vespasianus ab eo missus, Vectam quoque insulam Romanis subdiderit.
Abbreviated transcription (Latin):
lues perus & suꝑ hanc peramadi¬
ficabo ecłm meã & postȩ inferi ñ
p̃ualebunt aduersus ea & tibida¬
bo claues regnicaeloꝵ: Haec ꝑoran¬
te uil frido dixitrexꝰ uerenecol
inquit uos ꝓferre aliquid tantȩ
potestatis ur̃o colũbȩ datum atil
inquit in hoc sineulla controuer¬
sia consensiuNt. Quod haec princi¬

Expanded text:
Tu es Petrus, et super hanc petram aediTu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, et portae inferi non praevalebunt adversus eam, et tibi dabo claves regni caelorum? » Haec perorante Uilfrido, dixit rex: « Verene, Col. inquit, vos proferre aliquid tantae potestatis vestro Columbae datum? » At inquit, in hoc sine ulla controversia consentiunt, quod haec princi
Abbreviated transcription (Latin):
ties paschamanifestissime ante
Depatre aũ ur̃o columba & sequatib:
eiꝰ quorũ sc̃ĩtatem uos imitari &re¬
gulã ap̃cepta caelestib regnis con
ꝓphecauerinT & demonia eiceriNt
& uirtutes multas feceriNT: Res¬
ponsurus sit dñs ꝗ num quã eos
de incognitis bonũ credere quã
malũ : Vnde & illos dĩ famulos ac
dõ dilectos eẽ ñego quisimplicita¬
te rustica sed intentione piadm̃
dilexeruNt Neq illis multũ obeẽ
reor talem paschae obseruantiam
quã diunullus aduenerat qui eis
instituti ꝑfectioris decr&a quae
sequerent᷑ ostender& Quos utiq
credo siquitunc ad cos catholicus
calculator aduenir& : Sic eiꝰmoni¬
ta fuisse secuturos. quomodo ea
quae noueraNt acddiceran dĩman¬
data: ꝓbantur fuisse secuti Iuaũ
sequi contemnitis: absq ulla du
unodeangulo extremȩ insulȩ prȩ¬
ferenda : It si sc̃serat ac potens uir¬
tutib Ille columba ũrimmo &nr̃
tissimo apostoloꝵ principi cui dñsait

Expanded text:
tiens Pascha manifestissime ante De Patre autem vestro Columba et sequacibus ejus, quorum sanctitatem vos imitari, et regulam ac praecepta caelestibus signis confprophetaverint, et daemonia ejecerint, et virtutes multas fecerint, responsurus sit Dominus quia nunquam eos de incognitis bonum credere, quam malum. Unde et illos Dei famulos, ac Deo dilectos esse non nego, qui simplicitate rustica, sed intentione pia Deum dilexerunt. Neque illis multum obesse reor talem Paschae observantiam, quandiu nullus advenerat, qui eis instituti perfectioris decreta quae sequerentur, ostenderet: quos utique credo, si qui tunc ad eos catholicus calculator adveniret, sic ejus monita fuisse secuturos, quomodo ea quae noverant ac didicerant, Dei mandata probantur fuisse secuti. Tu autem sequi contemnitis, absque ulla duno de angulo extremae insulae praeferenda? Et si sanctus erat ac potens virtutibus ille Columba vester, immo tissimo apostolorum principi, cui Dominus ait:
Abbreviated transcription (Latin):
seruar&ur: Neque haec euange¬
lica &apostolica traditio legem
soluit sed potius adimpl&. inqua
obseruandũ pascha axiiiĩ luna.¬
primim̃sis aduesperã : usq aduice¬
simã primã lunã: eisdemmensis
aduesperã p̃ceptũ est In quam
obseruantiã imitandam: om̃s beati
lohannis successoris in asia pobitũ
Ethoc eẽ uerũ pascha hoc solum
fidelib celebrandũ niceno con¬
cilio ñ statutũ nouiter confisma¬
tũẽ ut inecclesiastica doc& his¬
toria : Inde constat uos colma¬
ne neque iohannes ut autumatis
exempla sectarii neque petri
cuius gaditioni scientes contra¬
dicit̾is neque legineq euangelio
in obseruatione ur̃i paschȩ con¬
gruere: lohanniss enĩ alegis mo¬
saicȩ decreta tempus paschale
cus todiens. nildeprima sablati
curabat : qđ uos non facitis qui
non nisi prima sabbati pascha ce¬
lebratis: Petrus axis. luna usq¬

Expanded text:
servaretur. Neque haec evangelica et apostolica traditio legem solvit, sed potius adimplet, in qua observandum Pascha a quaprimi mensis ad vesperam, usque ad vicesimam primam lunam ejusdem mensis ad vesperam praeceptum est: in quam observantiam imitandam, omnes beati Johannis successores in Asia post obitum Et hoc esse verum Pascha, hoc solum fidelibus celebrandum, Nicaeno concilio non statutum noviter, sed confirmatum est, ut ecclesiastica docet Historia. Unde constat vos, Colmane, neque Johannis, ut autumatis, exempla sectari, neque Petri, cujus traditioni scientes contradicitis, neque legi, neque Evangelio in observatione vestri Paschae congruere. Johannes enim ad legis Mosaicae decreta tempus paschale custodiens, nil de prima Sabbati curabat; quod vos non facitis, qui nonnisi prima Sabbati Pascha celebratis. Petrus a quinta
Abbreviated transcription (Latin):
&iã utriq: atille ita conclusit
& ego uobis dico quia hicẽ hostiarius
ille cuiego contradicerenolo sed
inquantũ noui ł ualeo hui scupio
momnib oboedire stati: De fr¬
teme adueniente ad forei: Er ie

Expanded text:
ique. » At ille ita conclusit: « Et ego vobis dico, quia hic est ostiarius ille cui ego contradicere nolo; sed in quantum novi vel valeo, hujus cupio in omnibus obedire statutis; ne forte me adveniente ad fores re
Abbreviated transcription (Latin):
Sinaũ dominica non ꝓximo mane
postluna iiII tam decimã sed
sexta decima &septdma decima
auđ alia qualib& luna usq adui¬
cesimam primã ess& uentur a. ex¬
pectabat eam & praecedente sab¬
bato. uespere sacro sc õ paschȩ¬

Expanded text:
Sin autem Dominica non proximo mane Sin autem Dominica non proximo mane post lunam quartam decimam, sed sexta decima, aut septima decima, aut alia qualibet luna, usque ad vicesimam primam esset ventura, exspectabat eum, et praecedente Sabbato, vespere, sacrosancta Pasch
Abbreviated transcription (Latin):
Videlic& nescandalum facereNT
eis qui intergentes erant iudȩis.
hic estenm quod paulus tihimo¬
theum circumcidit quod hostias
intemplo immolauit: Quod cũ
aquila & priscilla caput corinthi
totondit. admihil uidelic& utile
nisi ad scandalum uitandum
iudaeaꝵ: Hinc quod eidem pau¬
lo ia cobus ait. Vides sr̃ quođmlia
sunt iniudȩis quicredideruNT &
omnes h simulatores sunt legis:
Nec ñ hodie clarescente ꝑmundũ
lebrationem festipascalis nilcurans¬
utrum haec sabbat& analia qua¬
p&rus cumrome prȩdicar& me¬
morquia dñs prima sabbati resur¬
rexit amortuis acmundo spem
resurrectisiis contulit : Ita pascha
faciendum intellexit : ut secundũ
consuctudinem ac praecepta
sis aeq sicut iohannis orientem
ad uesperam semꝑ expectar&:
Ethac exhorta sidominica dies
que tam prima sabbati uocaba¬
tur erat mane uentura. in ipsa.
uespera pascha dominicum c e¬
lebrare incipiebat quomodo &
nos omnes hodie facere solemus:

Expanded text:
videlicet ne scandalum facerent videlicet ne scandalum facerent eis qui inter gentes erant Judaeis. Hinc est enim quod Paulus Timotheum circumcidit, quod hostias in templo immolavit, quod cum Aquila et Priscilla caput Corinthi totondit: ad nihil videlicet utile, nisi ad scandalum vitandum Judaeorum. Hinc quod eidem Paulo Jacobus ait: Vides, frater, quot millia sunt in Judaeis qui crediderunt? et omnes hi aemulatores sunt legis. Nec tamen hodie clarescente per mundum lebrationem festi Paschalis, nil curans haec Sabbato, an alia quaPetrus cum Romae praedicaret, memor quia Dominus prima Sabbati resurrexit a mortuis, ac mundo spem resurrectionis contulit, ita Pascha faciendum intellexit, ut secundum consuetudinem ac praecepta sis, aeque sicut Johannes Orientem ad vesperam semper exspectaret: et hac exorta, si Dominica dies, quae tunc prima Sabbati vocabatur, erat mane ventura, in ipsa vespera Pascha Dominicum celebrare incipiebat, quomodo et nos  Al., nos omnes hodie facere solemus.
Abbreviated transcription (Latin):
rege ut dicer& itaexorsus est:
Pascha quod facimꝰ inquit uidi¬
mus romae ubibeati apłi perus
& paulus uixere: docuere : passis
& sepulti ab omnib celebrari::
hoc initalia hoc ingallia quas dis¬
cendi uel orandi studio ꝑtransiui¬
mus ab omnib agi conspeximus:
hoc africam asiam aegyptũ greciã
tis contratotum orbem stulto
labore pugnant : Cui haec di¬
centi. Res pondit colmanus.
mirum quare stultũ appellare
uerlitis loborem nostrũ in quo
tanti apłi qui suꝑ pectus dñi re¬
cumbere dignus fuit exempla
sectamur: Cum ipsum suscipi¬
entissime uixisse omnis mundus
nouerit: At uilfridus. absit
inquid ut iohannem stultitie
reprehendamꝰ cum scita legis
mosaice iuxtaliterã seruar&
ludaiTante adhuc inmultis ecđa
nec subito ualentibus apłis omnẽ
legis obseruantiã quaȩ adõ in¬
stituta ẽ abdicare: quomodo
simulacra quae ad emonibus
inuenta sunt repudi are omnes
qui ad fidem ueniuNT Necesse est

Expanded text:
rege ut diceret, ita exorsus est: rege ut diceret, ita exorsus est: « Pascha quod facimus, inquit, vidimus Romae ubi beati apostoli Petrus et Paulus vixere, docuere, passi sunt et sepulti, ab omnibus celebrari: hoc in Italia, hoc in Gallia, quas discendi vel orandi studio pertransivimus, ab omnibus agi conspeximus: hoc Africam, Asiam, Aegyptum, Graeciam, tis, contra totum orbem stulto labore pugnant. » Cui haec dicenti respondit Colmanus: « Mirum quare stultum appellare velitis laborem nostrum, in quo tanti apostoli qui super pectus Domini recumbere dignus fuit, exempla sectamur; cum ipsum sapientissime vixisse omnis mundus noverit. » At Uilfridus: « Absit, inquit, ut Johannem stultitiae reprehendamus, cum scita legis Mosaicae juxta literam servaret, judaizante adhuc in multis Ecclesia, nec subito valentibus apostolis omnem legis observantiam quae a Deo instituta est, abdicare. Quomodo simulacra quae a daemonibus inventa sunt, repudiare omnes qui ad fidem veniunt, necesse est: