comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Misit enĩ filiũ suũ. non in carne peccati. sed insimili¬
tudine carnis peccati: Et misit filius eius. eos quos
natos in carne peccati. scĩ ficauit a labe peccati: Sed
factus ẽ caput ecđȩ . illi membra sunt eius: Ideo ait qđ seqͥt᷑
Et ꝓ eis egoscĩfico meipsũ: Quid ẽ enim. & ꝓeis ego scĩfico
me ipsũ. Nisi eos in me ipso scĩfico cũ & ipsi sint ego Qũo
de quib: hoc ait. Ut dixi membra sunt eius : & unus ẽ xp̃c

Expanded text:
Misit ergo Deus Filium suum, non in carne peccati, sed in similitudine carnis peccati ; et misit Filius ejus eos quos natos in carne peccati sanctificavit a labe peccati. Sed factus est caput Ecclesiae, illi membra sunt ejus; ideo ait quod sequitur: Et pro eis ego sanctifico meipsum. Quid est enim: Et pro eis ego sanctifico meipsum, nisi: Eos in meipso sanctifico? cum et ipsi sint ego, quoniam de quibus hoc ait, ut dixi, membra sunt ejus, et unus est Christus
Abbreviated transcription (Latin):
Sed quid ultra differimus. ora eorũ euidentissimo.
atq grauissimo alio documento opilare. Ubi non
angelus singularit nec uiri pluralit̃. sed omnno angeli
dicunt᷑ ꝑ quos ñ sermo quilib& factus ẽ: sed lex ipsa data
manfestissime ostendit᷑: Qua certe nullus fideliũ dubi¬
tat dñm dedisse morsi: ad subiugandũ populũ isrł.
Sed tamen ꝑangelos datã . ita stephanus loquit᷑ : Dura
ceruice inquit . & non circuciso corde . & aurib uos sẽꝑ¬
ꝑsecuti s̃ patres ur̃i Et occider̃ eos qui p̃nuntiaban
deaduenti iusti: cuius nunc vos ꝓditores & int̃fectores
fuistis Quiaccepistis legẽ inedictis angelorũ : nec custo¬
ditis: Quid hoc euidentius : ꝗd tanta auctoritate
robustius Inedictis quidẽ angelorũ. lex illi populo
aduentus : Et ipse taqũa verbũ dĩ. miro & in effabili
modo erat inangelis. inquorui edictis lex dabatur:¬

Expanded text:
Sed quid ultra differimus ora eorum evidentissimo atque gravissimo alio documento oppilare, ubi non angelus singulariter, nec viri pluraliter, sed omnino Angeli dicuntur, per quos sermo non quilibet factus, sed lex ipsa data manifestissime ostenditur, quam certe nullus fidelium dubitat Deum dedisse Moysi ad subjugandum populum Israel, sed tamen per Angelos datam? Ita Stephanus loquitur: Dura cervice, inquit, et non circumcisi corde et auribus, vos seecuti sunt patres vestri? Et occiderunt eos qui praenuntiabant de adventu Justi, cujus nunc vos proditores et interfectores fuistis, qui accepistis legem in edictis Angelorum, nec custodistis . Quid hoc evidentius? quid tanta auctoritate robustius? In edictis quidem Angelorum lex illi populo raenuntiabatur adventus; et ipse tanquam Verbum Dei miro et ineffabili modo erat in Angelis, in quorum edictis lex ipsa dabatur
Abbreviated transcription (Latin):
Nequis autẽ arbitr&ur: tunc dm̃ gloriȩ ꝑ id qđ in
se ipso ẽ. cuius quã oculis apparuisse mortaliũ. In con¬
sequentib dicit : qđ moysi angelus apparuerit:
Tugit inquit morses in uerbo isto. & factus ẽ in qui¬
linus. interra madian. ubi genuit filios duos. Et com¬
pl&is illicannis quadraginta. apparuit illi indeser¬
to montis syna angelus dñi . infłãma ignis in rubo:
Morses aut uidens mirabat᷑ uisũ: Quicũ acceder& con¬
siderare : facta ẽ uox dñi dicens: Ego sũ ds̃ patr̃u
tuorũ : ds abraha & ds isaac & ds ia cob: Tremefactus
aũt moyses. ñ audebat c̃siderare: Dixitq illi dñs:
Solue calciamentũ pedũ tuorũ. & c&era Flic certe.
& angelũ & dñm dicit: Cundemq  dm abrabã

Expanded text:
gloriae, per id quod in se ipso est, cujusquam oculis apparuisse mortalium, in consequentibus dicit, quod Moysi angelus apparuerit. Fugit, inquit, Moyses in verbo isto, et factus est inquilinus in terra Madian, ubi genuit filios duos. Et completis illic quadraginta annis, apparuit illi in deserto montis Sina angelus Domini in flamma ignis in rubo. Moyses autem videns, mirabatur visum. Qui cum accederet considerare, facta est vox Domini dicens: Ego sum Deus patrum tuorum, Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob. Tremefactus autem Moyses, non audebat considerare. Dixitque illi Dominus, Solve calceamentum pedum tuorum , etc. Hic certe et angelum et Dominum dicit, eumdem
Abbreviated transcription (Latin):
angelorũ dixit ds̃ aliquando. sede addexterã meã
quo adusq ponã in micos tuos. scabellũ pedũ tuorũi
Nonne om̃s sunt ministri sp̃s. in ad ministrationẽ mis¬
si. ꝓp̃t eos qui futuri s. hereditatẽ possidere salu¬
tis : Hic ostendit. illa om̃a non solũ ꝑangelos facta.

Expanded text:
Angelorum dixit aliquando: Sede ad dexteram meam, Angelorum dixit aliquando: Sede ad dexteram meam, quo usque ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum? Nonne omnes sunt ministri spiritus, ad ministrationem missi, propter eos qui futuri sunt haereditate possidere salutem ? Hinc ostendit illa omnia non solum per Angelos facta,
Abbreviated transcription (Latin):
ubstantia uelsi melius dici potest essentia dĩ. ubi
ꝓmodulo nr̃o ex quantulacũq particula. intelligi
modo mutabilis ẽ . nullo modo potest ipsa ꝑse m&ip¬
sã eẽ uisibilis : Proinde illa om̃a quȩ patrib uisa suns
cũ ds̃ illis scđm suã dispensationẽ. tẽporib congruã
p̃sentar&ur : ꝑcreaturã facta eẽ manfestũ ẽ Etsi
nos lat&. quomodo ea mnistris angedis fecerit p
angelos tamen eẽ facta. ñ ex nr̃o sensu diximus. necui¬
sapimus ad tẽperantiã : sicut nobis d̃s partitus ẽ mensu¬
quii : ꝑsuspitionũ suarũi abrupta p̃cipit&ur. Ubi nec
sensus corporis regit : nec ꝑspicua ratione ueritatis
eluc&: Aꝑtissime quippe scriptũ ẽ. in epła adhebreos
cũ dispensatio noui testimenti . a dispensatione v&e¬
ris testam̃ti . scđm congruentiã scłorũ. ac tẽporũ
distingueret᷑ . nontantũ illa uisibilia. sed ipsũ &iã
sermonẽ ꝑ angelos factũ: Sic enĩ dicit: Adquẽ aũt

Expanded text:
ubstantia, vel, si melius dicitur, essentia Dei, ubi pro modulo nostro ex quantulacumque particulaintelligimusmodo mutabilis est, nullo modo potest ipsa per semetipsam esse visibilis. 22. Proinde illa omnia quae Patribus visa sunt, cum Deus illis secundum suam dispensationem temporibus congruam praesentaretur, per creaturam facta esse manifestum est. Et si nos latet quomodo ea ministris Angelis fecerit, per Angelos tamen esse facta, non ex nostro sensu dicimus, ne cuisapimus ad temperantiam, sicut Deus nobis partitus est mensuquii per suspicionum suarum abrupta praecipitari, ubi nec sensus corporis regit, nec perspicua ratio veritatis elucet. Apertissime quippe scriptum est in Epistola ad Hebraeos, cum dispensatio Novi Testamenti a dispensatione Veteris Testamenti secundum congruentiam saeculorum ac temporum distingueretur, non tantum illa visibilia, sed ipsum etiam sermonem per Angelos factum. Sic enim dicit: Ad quem autem
Abbreviated transcription (Latin):
non nsi corporalib imaginib cogitent: Et ipsũ dm̃
ñ nsi aliqđ corpꝰ eẽ existiment: Et malũ nsi substan¬
tiã putare ñ possint : Cũ sit potius ab immutabili sub¬
stantia mutabiliũ substantiarũ qͥđã defectꝰ : quas fecit
ex nhlo ipsa immutabilis & sũ ma substantia qđ ẽ ds̃:
interiorib anim sensib: intelligit : ꝑcipit . nouit : ñ ẽ¬
&ĩã m&uendũ ne seducat᷑ ab eis : ꝗͥ malũ putando eẽ
substantĩa quã ñ fecit ds : mutabilẽ substantiã faciun
ipsũ dm̃: Sicut manchei uelsiquȩ aliȩ potestates ita
desipiunt : Sed mte adhuc paruulis. quos dicit apłus
carnales. lacte nutriendos. om̃is dehacre sermo qͥ
aigit᷑. ut ñ solũ credat᷑ uerũ &iã intelligat᷑ sciat᷑q d̃s̃¬
r

Expanded text:
nonnisi corporalibus imaginibus cogitent, et ipsum Deum nonnisi corporalibus imaginibus cogitent, et ipsum Deum nonnisi aliquod esse corpus existiment, et malum nisi substantiam putare non possint; cum sit potius ab immutabili substantia mutabilium substantiarum quidam defectus, quas fecit ex nihilo ipsa immutabilis et summa substantia, qui est Deinterioribus animi sensibus intelligit, percipit, novit; non est jam metuendum ne seducatur ab eis qui miam quam non fecit Deus, mutabilem substantiam faciunt ipsum Deum, sicut Manichaei, vel si quae aliae pestes ita desipiunt. 5. Sed mente adhuc parvulis, quos dicit Apostolus carnales lacte nutriendos, omnis de hac re sermo, quo agitur ut non solum credatur, verum etiam intelligatur sciatur
Abbreviated transcription (Latin):
ũiam deber&is tẽpore ipso eẽ doctores. Iterũ doctrina
indig&is quȩ sins elem̃ta sermonũ dĩ. Et facti estis opis
habenes lacte. Ñsolido cibo : Omns enĩ qͥlactat. in exꝑtos
ẽ uerbũ iustitiȩ : Infais enĩ ẽ ꝑfectorũ ẽ aũ solidus cibus.
Eorũ qui ꝑ habitũ exercitatos habens sensus ad sepa randũ
bonũ amalo: Hic enĩ uidebim̃ tam quã definitũ eẽ quẽ
ꝑfectorũ dicat solidũ cibũ Et hoc ẽẽ illud qđ ad corin¬
thios scriptũ ẽ. sapientiã loqͥmur int̃ ꝑfectos: Quos
aut ꝑ fectos uoluerit hoc loco intelligi : sub iecit atq ait
Qui ꝑ habitũ exercitatos habent sensus : Ad separandũ
bonũ amalo : Hoc ergo qͥ inualida & in exercitata men¬
te ñ possunt: ꝑ fecto nsi fidei quodã lacte teneantur.
Vt & inuisibilia quȩ ñ uident. & intellegibilia quȩ ndũ
intelligunt credant: facile ad uanas & ad sacrilegas
fabulas : ꝓnssione scientiȩ seducunt᷑. Ut & bonũ & mabu

Expanded text:
am deberetis tempore ipso esse doctores, iterum doctrina indigetis, quae sint elementa sermonum Dei; et facti estis opus habentes lacte, non solido cibo. Omnis enim qui lactatur, inexpertus est verbum justitiae; infans est enim. Perfectorum est autem solidus cibus, eorum qui per habitum exercitatos habent sensus, ad separandum bonum a malo » . Hic enim videmus tanquam definitum esse quem perfectorum dicit solidum cibum; et hoc esse illud quod ad Corinthios scriptum est, Sapientiam loquimur inter perfectos . Quos autem perfectos voluerit hoc loco intelligi, subjecit atque ait, Qui per habitum exercitatos habent sensus, ad separandum bonum a malo. Hoc ergo qui invalida et inexercitata mente non possunt, profecto nisi fidei quodam lacte teneantur, ut et invisibilia quae non vident, et intelligibilia, quae nondum intelligunt, credant, facile ad vanas et sacrilegas fabulas promissione scientiae ducuntur: ut et bonum et malum
Abbreviated transcription (Latin):
A quo refecti & gr̃a maiore ꝑfecti . uacabimus in&ernũ.
uidenes quia ipse ẽ ds̃ Quo pleni erimꝰ. quando ipse erit
om̃a in omnib: Nã & ipsa opera bona nr̃a : quando ip¬
sius potius intelligunt᷑ ẽẽ non nr̃a : tunc nobis ad hoc
sabbatũ adi piscendũ imputant᷑ Quia siea nob tri¬
bueriꝰ seruilia erunt: Cũ desabbato dicat᷑. omne ops
seruile ñ faci&is: Propt̃ qđ & ꝑ ezechielẽ ꝓph&ã dicit᷑
Et sabbata mea dedieis insignũ interme. & int̾ eos. ut
sciren quia ego dñs. qui sc̃ifico eos: Hoc ꝑfecte tunc sci¬
emus quando ꝑfecte uacabimus & uidebims. quia ipse
ẽ ds̃ : Hec septima. erit sabbatũ nr̃m. cuis finis ñerit
uespera sed donncus dies. Uelut octauus aernus
qui xp̃i resurrectione sacratus ẽ A &ernã ñsolũ sp̃s.
uerũ &iã corporis reqͥem p̃figurans : Ibi vacabime & uide¬
bimu. Vi debimus & amabimus Amabimꝰ & laudabims:

Expanded text:
A quo refecti et gratia maiore perfecti uacabimus in aeternum, A quo refecti et gratia maiore perfecti uacabimus in aeternum, uidentes quia ipse est Deus, quo pleni erimus quando ipse erit omnia in omnibus. Nam et ipsa opera bona nostra, quando ipsius potius intelleguntur esse quam nostra, tunc nobis ad hoc sabbatum adipiscendum inputantur; quia si nobis ea tribuerimus, seruilia erunt, cum de sabbato dicatur: Omne opus seruile non facietis; propter quod et per Ezecbielem prophetam dicitur: Et sabbata mea dedi eis in signum inter me et inter eos, ut scirent quia ego Dominus qui sanctifico eos. Hoc perfecte tunc sciemus, quando perfecte uacabimus, et peec tamen septima erit sabbatum nostrum, cuius finis non erit uespera, sed dominicus dies uelut octauus aeternus, qui Christi resurrectione sacratus est, aeternam non solum spiritus, uerum etiam corporis requiem praefigurans. Ibi uacabimus et uidebimus, uidebimus et amabimus, amabimus et laudabimus.
Abbreviated transcription (Latin):
ed& ergo adextris dĩ xp̃s. ad extris patris filius. q̃uia
ponã inimicos tuos. scabellũ pedũ tuorũ Hoc ẽ subpe¬
aut uictus : Quere ergo. que locũ habeas subpedib dñi
tui: Nã necesse ẽ uthabeas. aut gr̃ȩ. aut pene Sed&
ergo addextera dĩ. donec ponant᷑ inimci enᷤ. subpe¬
dib eius: hoc sit. hoc agit᷑ Et si paulatim agit᷑ indesineN agũ¬

Expanded text:
et ergo a dextris Dei Christus, a dextris Patris Filius in occuponam inimicos tuos scabeilum pedum tuorum,» hoc est, sub peaut victus. Quaere ergo quem locum habeas sub pedibus Domini Dei tui; nam necesse est ut habeas, aut gratiae, aut poenae. Sedet ergo ad dexteram Dei, donec ponantur inimici ejus sub pedibus ejus. Hoc fit, hoc agitur: etsi paulatim peragitur, indesinen
Abbreviated transcription (Latin):
ptũ magis inuenitur : Ego enĩ sum dñs & ñ mutor
quõ non solus pater. sed ds unus hoc dixit. qđ ẽ
ipsa trinitas psalmũ attende ubi legitur . Tu in prin¬
cipio dñẽ terrã fundasti. & opera manuũ tuarum
sunt cęli ipsi peribunt. tuaut̃ ꝑ manebis. & om̃s sicut
uestimentũ u&erescent: Et uelut tegumentũ muta¬
bis eos. & mutabuntur : Tu aut̃ idẽ ipse es & annitui
non deficient: Hoc aut̃ ad filiũ dĩ dictũ eẽ. In epistola
quȩ ẽ ad hebreos. scã scriptura testatur : Quis uero
non intelligat. ubi dicitur. cęli mutabuntur: tuaut
idẽ ipse es. nihil dici aliud. nisi tu non mutaris:¬
Ut insua substantia creder&ur eẽ mutabilis¬
filius : Iam quã ista susceperit hominẽ . ut in
homnẽ uerter&ur : Hanc tantã blasphemiã nonemen¬
dabis. nisi credideris in assũptione honns. accessisse filio
qđ nonerat : non aũt decessisse . uel defecisse qđ erat

Expanded text:
ptum magis invenitur, Ego enim Dominus, et non mutor ptum magis invenitur, Ego enim Dominus, et non mutor ; quoniam non solus Pater, sed Deus unus hoc dixit, quod est ipsa Trinitas; Psalmum attende ubi legitur: Tu in principio, Domine, terram fundasti, et opera manuum tuarum sunt coeli: ipsi peribunt; tu autem permanebis: et omnes sicut vestimentum veterascent, et velut tegumentum mutabis eos, et mutabuntur; tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient . Hoc autem ad Filium Dei dictum esse in Epistola quae est ad Hebraeos sancta Scriptura testatur . Quis vero non intelligat, ubi dicitur, Coeli mutabuntur; tu autem idem ipse es; nihil dici aliud, nisiut Filius in substantia tua crederetur esse mutabilis, tanquam ita susceperit hominem ut in hominem verteretur. Hanc tantam blasphemiam non emendabis, nisi crequod non erat, non autem recessisse vel defecisse quod erat
Abbreviated transcription (Latin):
se transibunt: deficiuns : Qui sunt anni qui ñ deficiuns.
nisi qͥstant: Siergo ibi anni stant & ipsi anni quistant
unus annus ẽ. Itipse unus annus qͥstat unus dies ẽ
Quia ipse unus dies. nec ortũ hab& nec occastĩ Nec
inchoat᷑ abhesterno. nec excludit᷑ a crastino. Sed stat
sẽꝑ ille dies : Et qđ uis uocas illũ diẽ: Siuis anni sunt
ꝑsubstantiã suã : & ꝗd sit uideri dm̃ ꝑ subiectã crea¬
turã : intanta blasphemiã decidisti: ut ungentũ dĩ
filiũ ꝑ hoc ipsũ qđ ds̃ ẽ : mutabilẽ diceres: Quando qͥdẽ
soli patri putasti eẽ tribuendũ. qđ scriptũ ẽẽ dixisti.
ego sũ qui sum & non sũ mutatus : Quasi filius uel sp̃s
sc̃s. sit mutatus : quando uisibiliter apparuit. Uel
ille qđ constat natus exfemina : uel iste inspecie
columbȩ : aut in igneis linguis. se humanis aspectib:
rit ds. ego sũ quisum: & ñ sum mutatus. uel qđ scri¬

Expanded text:
sae transibunt et deficient. Qui sunt anni qui non deficiunt, sae transibunt et deficient. Qui sunt anni qui non deficiunt, nisi qui stant? Si ergo ibi anni stant, et ipsi anni qui stant unus annus est, et ipse unus annus qui stat unus dies est; quia ipse unus dies nec ortum habet nec occasum, nec inchoatur ab hesterno, nec excluditur a crastino, sed stat semper ille dies: et quod vis vocas illum diem; si vis, anni sunt; per substantiam suam, et quid sit videri Deum per subjectam creaturam, in tantam blasphemiam decidisti, ut unigenitum Dei Filium per hoc ipsum quod Deus est mutabilem diceres: quandoquidem soli Patri putasti esse tribuendum quod scriptum esse dixisti, Ego sum qui sum, et non sum mutatus; quasi Filius vel Spiritus sanctus sit mutatus quando visibiliter apparuit, vel ille quod constat natus ex femina, vel iste in specie columbae aut igneis linguis se humanis aspectibus rit Deus, Ego sum qui sum, et non sum mutatus, vel quod scri
Abbreviated transcription (Latin):
idem es & anni tui ñdeficien Uestẽ audis. cooꝑto¬
riũ audis & aliud qũa corpus intelligis. Speremꝰ
ergo &iã mutationẽ corporũ nr̃orũ: Sedtam̃ ab illo
quierat &ante nos & man& post nos A quo sumꝰ qđ sumas
Adqũe uenemus cũ fuerimus mutantẽ non mutatũ Faci¬
entẽ non factũ: Mouentẽ sed manentẽ : Ergo spere
mus uenturos nos adhos annos stantes : Inquib ñcircu¬
itu solis ꝑagunt᷑ dies sed man& qđ est sicuti ẽ quia
idẽ ipse es & anni tui ñ deficient: Ecce id ipsũ. cu¬
ius anni ñ deficient Fr̃s. nonne anni nr̃i coctidie
deficiunt pec stant omnino : Nam & qui uener̃ iam
ñ sunt: It qͥfuturi s̃. nondũ sunt : Iam illi defecer̃ & illi
defecturi uenturi suns : In hoc ergo ipso vno die fr̃s
ecce modo loquim᷑ immomento ẽ : Pr&erite hore
transier̃ futurȩ nondũ uener̃ : Etcũ uenerint & ip¬

Expanded text:
ipse es, et anni tui non deficient.» Vestem audis, coopertoipse es, et anni tui non deficient.» Vestem audis, coopertorium audis, et aliud quam corpus intelligis? Speremus ergo etiam immutationem corporum nostrorum, sed tamen ab illo qui erat et ante nos, et manet post nos; a quo sumus quod sumus, ad quem veniemus cum fuerimus mutati; mutantem, non mutatum; facientem, non factum; et moventem, sed manentem; mus venturos nos ad hos annos stantes, in quibus non circuitu solis peraguntur dies, sed manet quod est sicuti est, quia idem ipse es, et anni tui non deficient» . Ecce «idipsum,» cujus «anni non deficient.» Fratres, nonne anni nostri quotidie deficiunt, nec stant omnino? Nam et qui venerunt, jam non sunt; et qui futuri sunt, nondum sunt: jam illi defecerunt, et illi defecturi venturi sunt. In hoc ergo ipso uno die, fratres, ecce modo quod loquimur in momento est. Praeteritae horae transierunt, futurae nondum venerunt; et cum venerint, et ip
Abbreviated transcription (Latin):
pus plus qũa uestimentũ Quo modo ergo peribit.
uestimentũ : Et siexterior homo nr corrũpit᷑ sed
interior renouat᷑ dedie indiẽ: Ergo ipsi peribunt
ribua . ubi ergo resurrectio carnis: ubi exemplũ
mẽbrorũi qđ p̃cessit incapitẽ Vbi : uis audire : mu¬
tabit᷑ : Nontale erit quale fuit: Audi apłm dicentẽ
Et mortui resurgent incorrupti : & nos immutabim᷑:
Quomodo immutabim : Sennat᷑ corpus anmale sur¬
g& corpꝰsp̃itale : Ergo semintur mortale . surg& im¬
mortale : Siminat᷑ corruptibile resurg& incorrup¬
tibile : Mutationẽ itaq expectamus : Ita peribunt
celi & immutabunt᷑ cȩli : Sed fortasse scorũ corpora.
ñ recte dicunt᷑ cȩli : Si non portan dm̃ nons celi. Et
unde inquit nh ꝓbas quia portans dm Vsq adeo¬
neexcidit tibi . Glorificate ergo & portate dm̃ incor¬
Peribunt ut mutent᷑ : An non hoc dixit psalmus
Lege & sequentia : Et om̃a sicut uestimentu ueterescen
& sicut opertoriũ mutabis eos & mutabunt᷑ Iuau¬

Expanded text:
do ergo perit vestimentum? «Etsi exterior homo noster corrumpitur, sed interior renovatur de die in diem» . Ergo ipsi peribunt,ribunt, ubi ergo resurrectio carnis? ubi exemplum membrorum quod praecessit in capite? ubi? Vis audire? Mutabitur; non tale erit quale fuit. Audi Apostolum dicentem: «Et mortui resurgent incorrupti, et nos immutabimur.» Quomodo immutabimur? «Seminatur corpus animale, surget corpus spirituale» . Ergo seminatur mortale, resurget immortale; seminatur corruptibile, resurget incorruptibile. Mutationem itaque exspectamus: ita peribunt coeli, et immutabuntur coeli. Sed fortasse sanctorum corpora non recte dicuntur coeli? Si non portant Deum, non sint coeli. Et unde, inquit, mihi probas quia portant Deum? Usque adeone excidit tibi, «Glorificate et portate Deum in corperibunt ut mutentur. An non hoc dicit Psalmus? Lege sequentia: «Et omnes sicut vestimentum veterascent, et sicut opertorium mutabis eos, et mutabuntu
Abbreviated transcription (Latin):
Ceneratio inquit que ñ direxit cor suũ: Nondictũ
Iẽ opera. sed cor:: Directo enĩ corde. recta sunt opera
Cũ aut̃ cor directũ ñ ẽ. opera recta ñ st̃. &iã sirecta
uideant ł. Et unde cor ñ direxit praua generatio.
satis aperuit cũ ait : Et non ẽ creditus cũ dõ sp̃s eius:
Rectus ẽ enĩ ds̃ & ideo recto adhę̧rens. tãquã In cõmu¬
tabili regulȩ: potest fieri rectũ: qđ inse fuit prauũ
cor hominis : Vt aut̃ corcũ illo sit & ꝑ hoc rectũ eẽ pos¬
sit. acceditur N pede sed fide: Ideo dr̃. &iã in epistola
adhbrs de illa ipsa generatione praua & amaricante :
Non ꝓfuit sermo auditus illis. non contẽperatis fideieorũ
quiob audierunt : Uoluntas igitur quȩ ẽ incorde.
paratur adnõ : Fide p̃cedente qua accedit᷑ addm̃ rectũ.
utcor fiat rectũ: Que fides. p̃uerente & uocante miseri¬
cordia di: ꝑ oboedientiã suscitat᷑ . & applicare incipit
addm̃cor. ut dirigat᷑. Vt quanto magis magisq dirigitor

Expanded text:
eneratio, inquit, quae cor non direxit suum. Non dictum est, opera: sed, cor. Directo enim corde, recta sunt opera: cum autem cor directum non est, opera recta non sunt, etiamsi recta videantur. Et unde cor non direxit prava generatio, satis aperuit, cum ait: Et non est creditus cum Deo spiritus ejus. Rectus est enim Deus: et ideo recto adhaerens, tanquam incommutabili regulae, potest fieri rectum quod in se fuit pravum cor hominis. Ut autem cor cum illo sit, et per hoc rectum esse possit, acceditur ad eum, non pede, sed fide. Ideo dicitur etiam in Epistola ad Hebraeos de illa ipsa generatione prava et amaricante: Non profuit sermo auditus illis non contemperatis fidei eorum qui obaudierunt . Voluntas igitur quae est in corde recto, paratur a Domino, fide praecedente, qua acceditur ad Deum rectum, ut cor fiat rectum. Quae fides, praeveniente et vocante misericordia Dei, per obedientiam suscitatur; et applicare incipit ad Deum cor, ut dirigatur; et quanto magis
Abbreviated transcription (Latin):
uenio hic coȩuũ : agnosco ibi co&ernũ: Hic ȩquali¬
tatẽ inuenio naturȩ. Ibi intelligo ȩqualitatẽ sub¬
stantiȩ : Iotũ ergo ibisimul: & ñ hoc solũ qđ incre
aturis : Iotũ inuenimus ibi sed tamquã increatore:
Quanto amplius qđ hȩc uisibilia illa in uisibilia
hȩc temporalia illa &erna hȩc cõmutabilia illa
in commutabilia hȩc corruptibilia illa incorru¬
ptibilia Postremo in ipso homine. ȩque inuenimis:
homo & homo. duo homones sunt: Ibi pater & fili¬
us. Unus d̃s:¬

Expanded text:
venio hic coaevum, cognosco ibi coaeteruum. Hic aequalivenio hic coaevum, cognosco ibi coaeteruum. Hic aequalitatem invenio naturae, ibi intelligo aequalitatem substantiae. Totum ergo ibaturis: totum invenio ibi, sed tanquam in Creatore, tanto amplius, quod haec visibilia, illa invisibilia; haec temporalia, illa aeterna; haec commutabilia, illa incommutabilia; haec corruptibilia, illa incorruptibilia. Postremo in ipso homine ea quae invenimus homo et homo, duo homines sunt: ibi Pater et Filius unus D
Abbreviated transcription (Latin):
a qđ inuenis increatura. acreatore artific
ꝓcessit: Quid ergo incoxuis: Nonne hoc dandũ
qđ ibi laudas. Qđ aũt deest : non tribuendũ ma¬
iestati. inqua nullus defectus ẽ: Ecce offero tibi.
gentis coaeua gignentia: Laudas ibi coaeuitatẽ
Sed: disparilitate rep̃hendis: Quod rep̃hendis. noli
tribuere dõ Qđ laudas tribue: Et tribuis illi ex
isto genere simlitudinũ: ꝓcoaeuitate conerni¬
tatẽ : ut coadernus sit natus: cũ eo a quo natussit¬
De alio autẽ similitudinũ genere : quia & ipsa creatura
di ẽ & deb& laudare creatorẽ: quid ibi laudas ȩqua¬
litatẽ nature : Iam propter illã distinctionẽ. dederas
co&ernitatẽ : da propt̃ iftã ȩqualitatẽ . & per fecta
est natiuitas eiusdẽ substantiȩ : Quid enim demen¬
atore : Laudo in homine aequalitatẽ naturȩ : & ñ
credo in eo qui fecit hominẽ Qđ de homine natũ ẽ
homo ẽ : & qđ de dõ natũ ẽ. ñ id erit qđ ille de quo

Expanded text:
quia quod invenis in creatura, a Creatore artifice quia quod invenis in creatura, a Creatore artifice processit. Quid ergo in coaevis? nonne hoc Deo dandum quod ibi laudas? Quod autem deest non tribuendum majestati, in qua nullus defectus est. Ecce offero tibi genitis coaeva gignentia: laudas ibi coaevitatem, sed disparilitatem reprehendis. Quod reprehendis, noli tribuere Deo; quod laudas, tribue: et tribuis illi ex isto genere similitudinum pro coaevitate coaeternitatem, ut coaeternus sit natus cum eo a quo natusDe alio autem similitudinum genere, quae et ipsa creatura Dei est, et debet laudare Creatorem, quid ibi laudas? Aequalitatem naturae. Jam propter illam distinctionem dederas coaeternitatem; da propter istam, aequalitatem; et perfecta est nativitas ejusdem substantiae. Quid enim demenatore? Laudo in homine aequalitatem naturae, et non credo in eo qui fecit hominem? Quod de homine natum est, homo est; et quod de Deo natum est, non id erit quod ille de quo
Abbreviated transcription (Latin):
tri. & nequaquã minorẽ: Sed non illud possum
inuenre. inuno genere similitudinũ : lungamus
ambo genera Unũ unde ipsi dant similitudi¬
nes & alterti. unde nos dedimus: Dederunt enĩ
illi similitudines. ex his quȩ nascunt᷑ intepore : &
p̃ceduntur tempore ab eis a quib nascunt᷑. sicut
homo dehomine: Maior ille tepore prior na¬
tus sedtamen homo & homo idẽ eiusdẽ substantię
Homo enĩ homnẽ generat. & equus equũ. & pecus pe¬
cudẽ : Eandem substantiã generant ista. sed non
adid tempus : Diuersa sun tempora: sed non sunt
diuersa natura: Quid ergo hic laudamus in ista na¬
tiuitate: Certe aequalitatẽ naturȩ : Quid aute
de est : Aequalitas tẽporis : Teneamus hic unũ qđ
laudatur: idest a equalitatẽ nature In illo aũt
genere similitudinũ. qđ nos dedimus desplendo¬
iunge quȩ laudas : Increaturis enĩ deest aliquid
qđ laudas : increatore de ẽẽ nihil nihil potest:

Expanded text:
tri et nequaquam minorem. Sed non illud possumus tri et nequaquam minorem. Sed non illud possumus invenire in uno genere similitudinum: jungamus ambo genera. Quomodo ambo genera? Unum unde ipsi dant similitudines, et alterum unde nos dedimus. Dederunt enim illi similitudines ex his quae nascuntur in tempore, et praeceduntur tempore ab eis a quibus nascuntur, sicut homo de homine. Major ille tempore prior natus: sed tamen homo et homo, id est ejusdem substantiae. Homo enim hominem generat, et equus equum, et pecus pecudem. Ad eamdem substantiam generant ista; sed non ad idem tempus. Diversa sunt tempore; sed non sunt diversa natura. Quid ergo hic laudamus in ista nativitate? Certe aequalitatem naturae. Quid autem deest? Aequalitas temporis. Teneamus hic unum quod laudatur, id est, aequalitatem naturae. In illo autem genere similitudinum, quod nos dedimus de splendojunge quae laudas. In creaturis enim deest aliquid quod laudas, in Creatore deesse nihil potest:
Abbreviated transcription (Latin):
qđ de illo natũ ẽ: Ergo filius di. scđm hoc dicit᷑.
qđ ei pater ẽ qđ hab& de quosit N on scđm hoc
qđ prior e& pater & post ea filius: Semꝑpat̃.
semꝑ filius. depatre: Et quia quicquid dealiquo
ẽ natum ẽ semper igit᷑ filius natv. Semꝑ pater semꝑ
ta a&erns genitorib: & inuenisti coreua nata tẽ¬
poralib gignentib: intelligo coa&ernũ filiũ. natũ
aderno gignenti: Quod enĩ ẽ temporali coxuum.
hoc ẽ xerno co&ernũ: Sedsplendor qui fundit᷑
deigne : minus luc& qua ipse ignis : Hlabent ista ał ista
similitudinẽ: sed ñhabent omnimodã ȩqualitatẽ:
Sidicat aliquis Talis ẽ ergo filius ad patr̃e: qualis¬
ad ignẽ splendor: Non : sed equalitas omnimoda
enĩ Non rapina arbitratu ẽ eẽ ȩqualis dõ: Re¬
qualitas omnimodo coniungit᷑: Et ꝗd dixit: Non
rapina : Quare :  Quia illud ẽ rapina qđ alienũ
duob: similitudinẽ fortassis inuenmus increatv¬
ra : quomodo intelligamus filiũ : & coa&ernũ pa¬

Expanded text:
erna nativitas. Ergo filius Dei secundum hoc dicitur, quod et Pater est, quod habet de quo sit: non secundum hoc, quod prior esset Pater, et postea Filius. Semper Pater, semper Filius de Patre. Et quia quidquid de aliquo est, natum est; semper igitur Filius natus. Semper Pater, semper ita aeternis genitoribus, et invenisti coaeva nata temporalibus gignentibus. Intelligo coaeternum Filium natum aeterno gignenti. Quod enim est temporali coaevum, hoc est aeterno coaeternum. CAPde igne minus lucet quam ipse ignis. Habent ergo ista similitudinem, sed non omnimodam aequalitatem. Ideo dicit aliquis: Talis edicimus? Non: sed aequalitas omnimoda enim: Non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo . Aequalitas omni modo conjungitur. Et quid dixit? Non rapinam. Quare? Quia illud est rapina, quod alienum duobus, similitudinem fortassis invenimus in creatura, quomodo intelligamus Filium et coaeternum Pa
Abbreviated transcription (Latin):
eius. fratres eius. membra eius: Predictum ẽ igitur
quod futurũ erat. Ut unguer& d̃s xp̃i. hominẽ xp̃m:
Qui tamen sic factus ẽ homo Vt maner& ds: VUnguer& aut̃
non uisibili & corporali oleo. sed sp̃u scõ: Que scriptura
nomine olei exultationis. figurata ut sol& locutione
significat: Dixit autẽ unxit . ñ dixit uncturus ẽ : quia
in p̃ distinatione lam factũ erat : Qđ beatus p&rus
in apostolorũ actib: dixit Hunc iũm anarar&h quẽ

Expanded text:
 fratres ejus, membra ejus. Praedictum est ergo quod futurum erat, ut ungeret Deus Christi hominem Christum: qui tamen sic factus est homo, ut maneret Deus. Ungeret autem, non visibili et corporali oleo, sed Spiritu sancto, quem Scriptura nomine olei exsultationis, figurata, ut solet, locutione significat. Dixit autem, Unxit; in praedestinatione jam factum erat quod beatus Petrus in apostolorum Actibus dixit: Hunc Jesum a Nazareth quem
Abbreviated transcription (Latin):
cõmunes s̃ Vnctus ds ado: Unctũ audis. xłm intel¬
lige : Et enim xp̃c achrismate : Hloc nom̃ qđ appel¬
latur xp̃c : unctionis ẽ : Nec in aliquo alibi ungue¬
bantur reges & sacerdotes : nisi in illo regno: un
ctus ergo ds ado: qͦ oleo nisi spiritali : Oleũ enim
uisibile. insigno ẽ : Oleũ inuisibile : insacramento ẽ
Oleũ spiritale : intus ẽ : Unctus ẽ nobis ds̃ & nssus ẽ
nobis : Et ipse d̃s ut unguer&ur: homo erat : Sed
ita homo erat. ut ds e&. Ita ds erat. ut homo ẽẽ
tius dici nomen xp̃i : quã ut dicer&ur unctus ds̃
Quomodo speciosus forma p̃filiis hominũ.: siunctus oleo
exultations p̃participib fiuis: Quienĩ participes eius:

Expanded text:
ctus est Deus a Deo: unctum audis, Christum intellige. Etenim Christus a chrismate: hoc nomen quod appellatur Christus, unctionis est. Nec in aliquo alibi ungebantur reges et sacerdotes, nisi in ictus est ergo Deus a Deo: quo oleo, nisi spirituali? Oleum enim visibile in signo est, oleum invisibile in sacramento est, oleum spirituale intus est. Unctus est nobis Deus, et missus est nobis: et ipse Deus, ut ungeretur, homo erat: sed ita homo erat, ut Deus esset; ita Deus erat, ut homo esse tius dici nomen Christi, quam ut diceretur unctus Deus. Quomodo speciosus forma prae filiis hominum; sic unctus, oleo exsultationis prae participibus suis. Qui enim participes ejus?
Abbreviated transcription (Latin):
tiauit: angelus erat: Exeo qđ futurum p̃dixit.
ꝓph&a erat: Exeo qđ uerbum dĩ. caro factũ
est: & angelorũ & ꝓph&arum. dñs erat
empus constituit ds ꝓmissis suis. & tempus
eis quȩ promisit implendis: Promissionũ tem¬
pus erat. tempore ꝓph&arũ . usq adiohannẽ
baptistã : Ab illo aũt & de inceps usq infinem.
tẽpus est implendi. quȩ ꝓmissa sunt: Vnicus¬
itaq filius dĩ uenturus adhomines. assumptu¬
rus hominẽ. & perid qđ sumpsit futurus ho
mo. moriturus. resurrecturus. ascensurus iN
cȩlum : sessurus addexterã patris & impl&u¬
rus ingentib quȩ promisit . & post impl&io¬
nẽ promissorũ suoru ingentib &iam hoc
impl&urus. ut ueniat. & qđ erogauit exigat :
Discernat uasa irȩ. auasis misericordie Reddat
ergo totu ꝓph&andum fuit. prȩnuntiandũ¬
fuit. uenturum commendandũ fuit. ut non su¬
bito ueniens. horrer&ur: sed creditũ expectaret᷑¬

Expanded text:
tiavit, angelus erat. Ex eo quod futurum praedixit, tiavit, angelus erat. Ex eo quod futurum praedixit, propheta erat. Ex eo quod Verbum Dei caro factum est, et angelorum et prophetarum Dominus eratm constituit Deus promissis suis, et tempus eis quae promisit implendis. Promissionum tempus erat tempore Prophetarum usque ad Joannem Baptistam: ab illo autem et deinceps usque ad finem, teDei Filius venturus erat ad homines, assumpturus hominem, et per id mo, moriturus, resurrecturus, ascensurus in coelum, sessurus ad dexteram Patris, et impleturus in gentibus quae promisit, et post impletionem promissorum suorum in gentibus etiam hoc impleturus ut veniat, et qudiscernat vasa irae a vasis misericordiae , reddaergo totum pfuit, venturum commendandum fuit; ut non subito veniens horreretur, sed creditum exspectaret
Abbreviated transcription (Latin):
dum maiestatẽ: Et de ipso xp̃o. illam dñi pro¬
missionẽ habere intellectũ: aperte in actib
a postolorũ. exponitur & legitur: Etipse dñs
dese ait: Non est ꝓph&a sine honore. nisi in
patria sua: Proph&a dñs. & uerbum dĩ dñs:
Etnullus ꝓph&a. sine uerbo dĩ ꝓph&at: Cum
ꝓph&is uerbum dĩ & ꝓph&a uerbum dĩ Me¬
ruerunt priora tempora ꝓph&as afflatos &
impl&os uerbo dĩ Meruimus nos ꝓph&am.
tarũ. sicut angelus xẽc. dñs angelorũi: Nam
& ipse dictus ẽ. magni consilii angelus: Uerũ¬
tamen alibi quiddicit ꝓph&a. Quia non legatus.
neq: angelus. sed ipse ueni&. & saluos faci& nos
Idest adsaluos eos faciendos. non mitt& legatum
non mitt& angelum. sedueni& ipse: Quis ueni¬
&  & ipse angelus. certe non perangelum: Nisi
quia iste sic angelus. ut &iã dñs angelorum:
tatus ẽ nos adfidem: & ad capessendam uitã
a& ernam : Aliquid prȩsens adnuntiauit: ali¬
quid futurũ prȩdixit: Exeo qđ presens adnun¬

Expanded text:
dum majestatem. Et de ipso Christo illam Domini promissionem habere intellectum, aperte in Actibus apostolorum exponitur et legitur . Et ipse Dominus de se ait: Non est propheta sine honore nisi in patria sua . Propheta Dominus, et verbum Dei Dominus, et nullus propheta sine verbo Dei prophetat. Cum prophetis Verbum Dei, et propheta Verbum Dei. Meruerunt priora tempora prophetas afflatos et impletos Verbo Dei. Meruimus nos prophetam tarum, sicut angelus Christus Dominus angelorum. Nam et ipse dictus est magni consilii angelus . Verumtamen alibi quid dicit propheta? Quia non legatus neque angelus, sed ipse veniens salvos faciet eos, id est, ad salvos faciendos eos non mittet legatum, non mittet angelum, sed veniet ipse. Quis veniet? Ipse angelus. Certe non per angelum, nisi quia iste sic angelus, ut etiam Dominus sit angelorum. tatus est nos ad fidem, et ad capessendam vitam aeternam. Aliquid praesens annuntiavit, aliquid futurum praedixit. Ex eo quod praesens annun
Abbreviated transcription (Latin):
Qũo scriptũ ẽ. Vnxit te ds ds̃ tuus. longe ante. qu̾ã
xp̃s ueniss& in carne : Itane ñ intelligis. in ꝓph&ia ẽẽ
p̃dictũ. ta qu̾a fuerit factũ qđ erat futurũ An non
des meos. & c&era : Quib passionẽ suã tanto ante p̃nun¬
trauit: & qđ futurũ fuerat. tãquã iam factũ eẽt. ex¬
pressit : Dictũ ẽ ergo in ꝓph&ia rerũ futurarũ tã quã
locutione rerũ p̃teritarũ: unxit te ds ds̃ tuus. oleo
exultations. p̃participib tuis : Participes eius sign

Expanded text:
 scriptum est, Unxit te, Deus, Deus tuus; longe antequam Christus venisset in carne: itane non intelligis in prophetia esse praedictum, tanquam fuerit factum quod erat futurum? Annon a quibus passionem suam tanto ante praenuntiavit, et quod futurum fuerat, tanquam jam factum esset expressit? Dictum est ergo in prophetia rerum futurarum, tanquam locutione rerum praeteritarum, Unxit te, Deus, Deus tuus oleo exsultationis prae participibus tuis: participes ejus sign
Abbreviated transcription (Latin):
xgrotis: s sopũ dicunt. purgandis pulmonib aptã
ẽẽ inpulmone sol& notari suꝑbia : Illic enĩ infla¬
tio illic anhelitus : Dicebat᷑ aũt desaulo ꝑsecutore
tam qua saule suꝑbo : qđ ibat aduinciendos xp̃ianos.
pulmone : Audi& hic humliatu. quia ysopo purga¬
tũ : Asperges me ysopo & mundabor: Lauabis me. idest
mundabis & suꝑ niuẽ dealbabor : Etsi fuerint in
uestis eius inmonte tã qua nix dealbata effulsit: Signi¬
ficabat᷑ eccłam ommi macula peccati mundata

Expanded text:
aegrotis. Hyssopum dicunt purgandis pulmonibus aptum aegrotis. Hyssopum dicunt purgandis pulmonibus aptum esse. In pulmone solet notari superbia: illic enim inflatio, illic anhelitus. Dicebatur de Saulo persecutore, tanquam de Saulo superbo, quod ibat ad vinciendos Christianos spulmone. Audi et hic humiliatum, quia hyssopo purgatum: Asperges me hyssopo, et mundabor; lavabis me, id est, mundabis me: et super nivem dealbabor. Etsi fuerint, investis ejus in monte, quae tanquam nix dealbata effulsit , significavit Ecclesiam omni macula peccati mundata
Abbreviated transcription (Latin):
bi ergo firmati sumus: Merito quia ibi firmati.
ñ inclinabimur in scłi scłi Nihil enĩ firmius. isto
fundam̃to: Infirmus tueras. sed firmũ fundamen¬
tũ te portat: Inte firmus eẽ non poteras. firmus
eris semꝑ. si ab illo firmo fundamento ñ rece das
& firmamentũ ueritatis : Etideo tali fundam̃to¬
Idest firma euit eccłam. suꝑ fundamentũ xp̃m Nu¬
tabit eccła  sinutauerit fundamentũ: Et unde
nutabit xp̃s : Quiante qua uenr& adnos & carnẽ susci¬
per&. om̃a ꝑ ipsũ facta s̃. & sine ipso factũ ẽ nihil: Qui
om̃a contin&. maiestate & bonitate: Nonnutante
xp̃o . non inclinabitur inseculũ sȩculi
rsopo & mundabor : I sopũ herbã nouimus humiłe
sed medicinalẽ: Saxo hȩrere radicitus dicit᷑: Inde in
tuo. ut sis excelsus inglorificato dõ tuo: Aspergeris
ssopo humlitas xp̃i te mundabit : Noli herbã con¬
temnere. uim medicamenti attende: Aliquid &iã
dicã : qđ a medicis solemus audire . uel experiri in

Expanded text:
istus Jesus» . Ibi ergo firmati sumus. Merito quia ibi firmati, non inclinabimur in saeculum saeculi; nihil enim firmius isto fundamento. Infirmus tu eras, sed firmum fundamentum te portat. In te firmus esse non poteras; firmus eris semper, si ab illo firmo fundamento non recedas.et firmamentum veritatis . id est, firmavit Ecclesiam super fundamentum Christum. Nutabit Ecclesia si nutaverit fundamentum: sed unde nutabit Christus, qui antequam veniret ad nos, et carnem susciperet, «omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil» ; qui omnia continet majestate, et nos bonitate? Non nutante Christo, «non inclinabitur in saeculum saeculihyssopo, et mundabor. Hyssopum herbam novimus humilem, sed medicinalem: saxo haerere radicibus dicitur. Inde in tuo, ut sis excelsus in glorificato Deo tuo: Aspergeris hyssopo, humilitas Christi te mundabit. Noli herbam contemnere, vim medicamenti attende. Aliquid etiam dicam quod a medicis solemus audire, vel experiri in
Abbreviated transcription (Latin):
grantẽ. facit ministros suos : Legimus apparuis se ignẽ
inrubo : Legimꝰ &iã ignẽ missũ desuꝑ : & implesse
qđ p̃ceptũ ẽ: Ministrauit ergo cũ impler& : Cũ
riũ impleuit : Sic scđm litterã increatura. Quid
est aut ineclesia figurate. Quomodo accipimus:
Qui facit angesos suos sp̃s. & ministros suos ignẽ fla¬
grantẽ : Sp̃s spiritales dicit : Bene : Facit spintales¬

Expanded text:
grantem facit ministros suos. Legimus apparuisse ignem grantem facit ministros suos. Legimus apparuisse ignem in rubo , legimus etiam missum ignem desuper, et implesse quod praeceptum est. Ministravit ergo, cum impleret: cum rium implevit. Sic secundum litteram in creatura. 16. Quid est autem in Ecclesia figurate? Quomodo accipimus, «Qui facit angelos suos spiritus, et ministros suos ignem flagrantem?» Spiritus spirituales dicit. Bene facit
Abbreviated transcription (Latin):
lius meus estu ego hodie genui te Qũa qu̾a possit
&iã ille dies in ꝓph&ia dictus uideri. quo iũc xẽc scđm
hominẽ natus ẽ : tamen hodie quia p̾sentiã signficat.
at in &erntate . nec p̃teritũ quiddam ẽ. quasi ẽẽ de¬
sierit : nec futuru quasi nondũ sit : sed p̃sens tantũ. quia
quicquid Mernũ ẽ semꝑ ẽ : diuinius accipit᷑ scđm id
dictũ ẽẽ. ego hodie genui te : quo sempiternã gene¬
rationẽ uirtutis & sapientiȩ dĩ quiẽ unigentus filixꝰ.
fides sincerissima & eatholica praedicat:¬
t hoc quauis non uideamus apparitionẽ angelorũ: abs¬
condita ẽ enĩ aboculis nr̃is. &ẽ in quacdã re publica iygna
imperatoris dĩ : Tamen eẽ angelos nouimus exfide.
& multis apparuisse. scriptũ legimꝰ & tenemu Nec
in homine : Nomen nature homo : Officii miles : Nom̃
erant iam sp̃s conditi acreatore dõ. facit eos angelos.
mittendo eos nuntiare qđ iusserit : Et ignẽ fla-¬

Expanded text:
. Quanquam possit etiam ille dies in prophetia dictus videri quo Dominus secundum hominem natus est, tamen hodie quia praesentiam significat, atque in aeternitate nihil praeteritum est, quasi esse desierit, nec futurum quasi nondum sit, sed praesens tantum aquidquid aeternum est, semper est; divinitus accipitur secundum id dictum, Ego hodie genui te, quo sempiternam generationem virtutis et sapientiae Dei, qui est unigenitus Filius, fides sincerissima et catholica praedicatEt hoc, quamvis non videamus apparitionem Angelorum; abscondita est enim ab oculis nostris, et est in quadam republica magna imperatoris Dei, tamen esse Angelos novimus ex fide, et multis apparuisse scriptum legimus, et tenemus, nec in homine. Nomen naturae homo, officii miles: nomen erant jam spiritus conditi a creatore Deo, facit eos angelos, mittendo eos nuntiare quod jusserit; et ignem fla
Abbreviated transcription (Latin):
Si enĩ feru& spũ: ignis ardens ẽ. om̃is minister dĩ:
Nonne ardebat stephanus: Quo igne ardebat : & quis
ignis ille erat . quando lapidabatur & ꝓeis a quib: la¬
pidabatur rogabat : Cũ audis ignis ẽ minister dĩ : Incen¬
surũ illũ putas : Incendat lic& sed foenũ tuũ. Idẽ car¬
nalia om̃a desideria tua. Curat minister dĩ p̃dicans
uerbũ dĩ. Audi illũ. Sic nos existim& homo vt mini¬
stros xp̃i. & dispensatores misteriorũ dĩ : Quo modo

Expanded text:
ignis ardens est omnis minister Dei. Nonne ardebat Stephanus? Quo igne ardebat? et quis ille ignis erat, quando lapidabatur, et pro eis a quibus lapidabatur rogabat ? Cum audis, Ignis est minister Dei; incensurum illum putas? Incendat licet, sed fenum tuum; id est, carnalia omnia desideria tua urat minister Dei, praedicans verbum Dei. Audi illum: «Sic nos existimet homo, quasi ministros Christi, et dispensatores m
Abbreviated transcription (Latin):
ed ait aliquis. Cur ergo scriptũ ẽ. dixit dñs ad mor¬
sen : & ñ potius. dixit angelus ad morsen Quia cũuer¬
ba iudicis p̃co ꝓnuntiat. ñscribit᷑ ingestis. ille p̃co
dixit. sed ille iudex: Sic &iã loquente ꝓph&a sc̃o.
Et sidicamus ꝓph&a dixit. nihil aliud quã dñm di¬
xisse intelligi uolumus: Et sidicamus dñs dixit
ꝓph&ã non subtrahimus. sed quis ꝑ eũ dixerit. ad¬
monemus : Etilla scriptura quidẽ sepe asserit.
angelũ eẽ dñi: quolo quente identidẽ dicit᷑. dñs
lũ nonnãt. ipsũ ꝑse ipsũ filiũ dĩ uoluas intelligi.
quia ꝓpt̃ adnuntiationẽ paternȩ ac suȩ uoluntatis.
aꝓph&a dictus ẽ angelus ꝓpt̃ea uolui exhac epła
manfestius testimoniũ dare Ubi nondictũ ẽ ꝑange¬
lũ sed ꝑangelos : Nam & stephanus. inactib apłorii : eo
more narrat hȩc : quo &iã inu&erib litteris conscri¬
pta sunt: Uiri fr̃s & patres inquit. audite : Ds̃ gloriȩ :¬

Expanded text:
ed, ait aliquis, cur ergo scriptum est, Dixit Dominus ad Moysen; et non potius, Dixit Angelus ad Moysen? Quia cum verba judicis praeco pronuntiat, non scribitur in gestis, Ille praeco dixit; sed, Ille judex: sic etiam loquente propheta sancto, etsi dicamus, Propheta dixit, nihil aliud quam Dominum dixisse intelligi volumus. Et si dicamus, Dominus dixit, prophetam non subtrahimus, sed quis per eum dixerit admonemus. Et illa quidem Scriptura saepe aperit angelum esse Dominum, quo loquente identidem dicitur, Domilum nominat, ipsum per se ipsum Filium Dei volunt intelligi, quia propter annuntiationem paternae ac suae voluntatis a propheta dictus est angelus: propterea volui ex hac epistola manifestius testimonium dare, ubi non dictum est, per Angelum; sed per Angelos. 24. Nam et Stephanus in Actibus Apostolorum eo more narrat haec, quo etiam in Libris veteribus conscripta sunt: Viri fratres et patres, audite, i
Abbreviated transcription (Latin):
lem : aut ꝑ tempora & loca mobilẽ sed in opere
diuinȩ ꝓuidentiȩ. ista cognoscere. Non in illo opere
quo naturas creat : sed in illo quo intrinsecus creatas
&iã extrinsecus admnstrat: Cũ sit ipse nullo locorũ
uel inter uallo uel spatio: in cõmutabili excellen¬
om̃a. Itẽ nullo tẽporũ. uel interuallo uel spatio.
in commutabili aerntate : & antiquior ẽ omnib

Expanded text:
lem, aut per tempora et loca mobilem: sed in opere lem, aut per tempora et loca mobilem: sed in opere divinae providentiae ista cognoscere, non in illo opere quo naturas creat, sed in illo quo intrinsecus creatas etiam extrinsecus administrat: cum sit ipse nullo locorum vel intervallo, vel spatio, incommutabili excellenomnia. Item nullo tempore, intervallo vel spatio, incommutabili aeternitate, et antiqu
Abbreviated transcription (Latin):
reatoris omnitenentis omnipotentia. caus aẽ sub¬
sistendi omni creature : Quȩ uirtus. si ab eis quae
condidit regendis aliquando cessar& simul omniũ
quandã operis eius. qui simul om̃a contin& atq
administrat. ostendit : In quo ꝓpere &iã sapientia
ipsius ꝑ seuerat. dequa dicit᷑. Per tingit afine usq
ad finẽ fostit̃ & disponit om̃a suauiter : Idq &iam
apłs sentit : cũ atheniensib: dm p̃dicans. ait In quo ui¬
uimus & mouemur & sumus: Quia siopus suũ reb
creatis sub traher&. nec uiuere . nec moueri. nec ẽe pos¬
semus: Et ideo sic ds intelligendus ẽ requi euisse ab
non ut conditas continere aut gubernare cessar &¬
som̃ps & omnitenens : in commutabili &ernitate.
creaturã spiritalẽ : Mou& &iã ꝑ tempus & locum
creaturã corporalẽ. Ut eo motu. naturas quas in¬
trinsecus substituit : &ĩã extrinsecus administr&¬
Cũ ergo tale aliquid agit : non debemus opinari
eius substantiã qua d̃s ẽ: temporib locisq mutabi¬

Expanded text:
reatoris autem omnipotentia causa est subsistendi omni creaturae: quae virtus si ab eis quae condidit regendis aliquando cessaret, simul omnium quamdam operis ejus qui simul omnia continet atque administrat, ostendit. In quo opere etiam sapientia ejus perseverat, de qua dicitur, Pertingit a fine usque in finem fortiter, et disponit omnia suaviter . Idem etiam Apostolus sentit, cum Atheniensibus praedicans ait, In quo vivimus, movemur, et sumus . Qui si opus suum rebus creatis subtraheret, nec vivere, nec moveri, nec esse possemus. Et ideo sic Deus intelligendus est requievisse ab non ut conditas continere et gubernare cessarotens et omnitenens, incommutabili aeternitate, creaturam spiritalem, movet etiam per tempus et locum creaturam corporalem, ut eo motu naturas quas intrinsecus substituit etiam extrinsecus administrCum ergo tale aliquid Deus agit, non debemus opinari ejus substantiam, qua Deus est, temporibus locisque commutabi
Abbreviated transcription (Latin):
Excreuit eñi aqua : & totã istã capacitatẽ. ubi auesuolitaÑ
occupauit: Ac sic utiq celi perier̃ : Propinqui terris
celi scđm quos dicunt᷑ aues celi: Sunt au & cęli celoꝵ
superiores infirmam̃to: Sedutr̃u & ipsi perituri suns
igni : an hi soli cęli qui&iã diluuio perierunt: discepta¬
tio ẽ aliquanto scrupulosior interdoctos. Nec facile
maxime in angustia tẽporis explicari potest: Dimit¬
tamus ergo eã uel differamus : Nouerimus tamen
perire ista : dñm manere : Etsimanent quȩcła cũ dõ
quȩ facta sunt adõ. nonmanent inse sed indo ñ re¬
igne flagrante : Eterit incendiũ mundi . x̃ incendeas
scõs dĩ: Quod fuit camnus regis trib pueris. hoc erit
ardens mundus iustis intrintate signatis : Forte
hic &iã celos non importune intelligimus ipsos
iustos scõs dĩ . Inquib manes ds intonuit p̃ceptis
coruscauit mraculis. ymbrificauit terrã sapientia

Expanded text:
Excrevit enim aqua, et totam istam capacitatem ubi aves volitant, Excrevit enim aqua, et totam istam capacitatem ubi aves volitant, occupavit; ac sic utique coeli perierunt propinqui terris: coeli, secundum quos dicuntur aves coeli. Sunt autem et coeli coelorum superiores in firmamento: sed utrum et ipsi perituri sint igne, an hi soli coeli qui etiam diluvio perierunt, disceptatio est aliquanto scrupulosior inter doctos, nec facile, maxime in angustia temporis, explicari potest. Dimittamus ergo eam vel differamus; noverimus tamen perire ista, Deum manere. Et si manent quaedam cum Deo, quae facta sunt a Deo, non manent in se, sed in Deo, non reigne flagrante; et erit incendium mundi, non incendens sanctos Dei: quod fuit caminus regis tribus pueris , hoc erit ardens mundus justis in Trinitate signatis. 14. Forte hic coelos etiam non importune intelligimus ipsos justos, sanctos Dei, in quibus manens Deus intonuit praeceptis, coruscavit miraculis, imbrificavit terram sapientia