comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qđ fallimũ ÷ ad cendamꝰ. duas t̾ras sibi laterib non posse conungi.
nisi utrũq sit corpꝰ. Aut si ad ista etia grossi & tardist̾. quero utrũ
& ipsa tenebrarũ. unũ latus habuerit. & cęta infinita sic t̾ra lucis
Non ita credunt. Timent eũ. ne dõ uideatur ȩqualis. Dicunt gͦ illã
nꝑ fundũ in mensam & longũ sursu uersus aut̃ supͣ illam spatia in¬
finite manitatis affirmant. Et ne ipsa uł simplũ. t̾ra auc̾ lumi¬
nis duplũ tenere uidęatur angustant ea aduob etiam laterib
tã quã siun panis sic enĩ qđ dr̃ faciliꝰ uideri potest in quadras quatuo
decusatiꝰ formetur. In quib tres suit candia̾e. una nigra. Modo dde
trib candidis tolle distinctione. & facillas & sursum uersus & deorsi
uersus. & undiq retro infinitas. Sic ab eis eẽ credit᷑ t̾rã lucis. Illã

Expanded text:
quod facillimum est. adtendamus duas terras sibi lateribus non posse coniungi. quod facillimum est. adtendamus duas terras sibi lateribus non posse coniungi. nisi utrumque sit corpus. Aut si ad ista etiam crassi et tardi sumus. quaero. utrum et ipsa terra tenebrarum unum latus habuerit et cetera infinita sicut terra lucis. non ita credunt; timent enim. ne deo uideatur aequalis. dicunt ergo illam per profundum inmensam . et per longum. sursum uersus autem supra illam spatia infinitae inanitatis adfirmant. et ne ipsa uel simplum, terra autem luminis duplum tenere uTanquam si unus panis sic enim quod dicitur facilius videri potest in quadras quatuor decussatim formetur, in quibus tres sint candidae, una nigra: modo de tribus candidis tolle distinctionem, et fac illas et sursum versus et deorsum versus, et undique retro infinitas: sic ab eis esse creditur terra lucis. Illam
Abbreviated transcription (Latin):
Si aut̃ dicamꝰ iusta unum nasũ. aut uxta unũ umbilictũ. cuĩ
alius non sit. adoctis & ab indoctis ridebim᷑. S ñ te u̾bis p̃mo. fõr¬
tassis enĩ unũ. quasi unicũ appellare uoluisti. Quid erat gͦ iusta
aliud latus t̾re. quã illustrẽ ac scam uocas: Terra in qͥd tenebrarũ.
Quid de ista t̾ra. saltem concedis qđ corpcrea erat : Necesse ÷ te hoc
dicere. quandoqͥdem omĩa corpora inde asseris originẽ ducere.
Quid gͦ queso quam uis tardi. quã uis carnales homines. nec hoc
quideni aliquando anim aduertits. qđ laterib sibi iungi utraq
ista t̾ra non possit. nisi cet utt corporea: cur gͦ nob dicebatur.
nescio qua cecitate ꝑuersis. tenebrarũ tantũ t̾ra fuisse uł cẽ corporea.
illa uͦ que t̾ra luminis diceretur. in corpoream & spitalem credi
oportere : Ex ꝑgiscam aliquando homines boni. & salte̾ adinonit

Expanded text:
si autem dicamus iuxta unum nasum aut iuxta unum umbilicum, cum si autem dicamus iuxta unum nasum aut iuxta unum umbilicum, cum alius non sit, et a doctis et ab indoctis ridebimur. sed non te uerbis premo; fortassis enim unum quasi unicum appellare uoluisti. Quid erat ergo iuxta illud latus terrae. quam inlustrem ac sanctam uocas? terra, inquit. tenebrarum. quid? de ista terra saltem concedis, quod corporea erat. necesse est te hoc dicere, quandoquidem omnia corpora inde adseris originem ducere. quid ergo ? quaeso. quamuis tardi, quamuis carnales homines, ne hoc quidem aliquando animadueritis. quod lateribus sibi iungi utraque ista terra non posset. nisi esset utraque corporea? cur ergo nobis dicebatur nescio qua caecitate peruersis tenebrarum tantum terram fuisse uel esse copoream, illam uero, quae terra luminis diceretur, incorpoream et spiritalem credi oportere? expergiscamur aliquando homines boni et saltem admoniti.
Abbreviated transcription (Latin):
inimm̃ sũpatet. ex his tam̃ que latera dicunt᷑. necesse ẽ finiat᷑.
Dicant xͦ ex alio latere uł exalus laterib quid ad iin gebatur
terre lucis. si exuno latere erat gens teneb rarũ. Hondicunt
S. cũ pmuntur ut dicant. infinita eẽ dicunt alia latera tre
illiꝰ qua lucis uocant. id :÷ ꝑ infinita spacia distendi &ine: Lo
fine cohibert. Pec intelligunt iam non eẽ latera. qd quib tus
tirdis ingeniis aꝑtissimũ : Tunc enĩ essent latera. si finib suis
terminarentur. Quid adme in quid. si non sunt latera: S cũ
diceres iuxta unã partẽ ac latus. aliam quoq parte̾ siue par¬
ces uł aliud latus siue latera mgebas intelligi. Nam si unum
tintũ latus erat tantũ iusta latus dici debuit. non iusta un
latis. sicut in nr̃o corpore dicimꝰ eẽ aliquid uixta unu ocłm
quia est alter ocłs. aut uxta unam mãmillam qr ⁊ altera.

Expanded text:
in inmensum patet, ex iis tamen. quae latera dicuntur, necesse est finiatur. in inmensum patet, ex iis tamen. quae latera dicuntur, necesse est finiatur. dicant ergo, ex alio latere uel ex aliis lateribus quid adiungebatur terrae lucis, si ex uno latere erat gens tenebrarum V non dicunt; sed cum premuntur, ut dicant, infinita esse dicunt alia latera terrae illius, quam lucis uocant. id est per infinita spatia distendi et nullo fine cohiberi. nec intellegunt iam non esse latera, quod quibusuis tardis ingeniis apertissimum est; tunc enim essent latera. si finibus suis terminarentur. quid ad me, inquit, si non sunt latera? sed cum diceres "iuxta unam partem ac latus," aliam quoque partem siue partes et aliud latus siue latera cogebas intellegi. nam si unum tantum latus erat, tantum iuxta latus dici debuit, non "iuxta unum latus." sicut in nostro corpore recte dicimus esse aliquid iuxta unum oculum, quia est alter oculus, aut iuxta unam mamillam, quia est altera.
Abbreviated transcription (Latin):
ualent. deformiter de illa & turpiter credit᷑. Uerũ tamen
cũ carnalib animis fortasse nonsic agendũ ÷: sed descendendũ ÷
potiꝰ adeoꝵ cogitationes. qͥnaturam incorporea & spĩtalem
cogitaudo potiꝰ sequi uł non audent. uł nondu ualent. itaut
nec ipsã cogitationem suã eadem cogitatione considerent. &
inueniant eam locoꝵ spaciaᷤ de ipsis locoꝵ spacus iudicantem.
Descendamꝰ gͦ ad eoꝵ sensus. & queramꝰ ab eis iuxta quã partẽ.
& iuxta qđ latus sicͥ manicheus dic̃. illustris illiꝰ ac sc̃e̾ t̾reerat
tenebrarũ t̾ra. Dic eniꝰ iuista unã partẽ aclatus. nec dic̃ quã
partẽ. uł qđ latꝰ. dextrũ aut sinistrũ. S qđlibet eligant.
illud certe manifestũ ÷ non diciunũ latus. nisi ubi est̾ alterũ
latus. Ubi aut uł tria uł plura sunt latera. aut figure am¬
bitus intelligitur. undiq terminatus. aut si exaliqua parte

Expanded text:
ualent, deformiter de illa et turpiter creditur. Uerumtamen ualent, deformiter de illa et turpiter creditur. Uerumtamen cum carnalibus animis fortasse non sic agendum est, sed descendendum est potius ad eorum cogitationes, qui naturam incorpoream et spiritalem cogitando persequi uel non audent uel nondum ualent, ita ut nec ipsam cogitationem suam eadem cogitatione considerent et inueniant eam nullo locorum spatio de ipsis locorum spatiis iudicantem. descendamus ergo ad eorum sensus et quaeramus ab eis, iuxta quam partem aut iuxta quod latus. sicut Manichaeus dicit. inlustris illius ac sanctae terrae erat tenebrarum terra. dicit enim: iuxta unam partem ac latus, nec dicit, quam partem uel quod latus. dextrum an sinistrum. sed quodlibet eligant, illud certe manifestum est non dici unum latus. nisi ubi est alterum latus. ubi autem uel tria uel plura sunt latera, aut figurae ambitus intellegitur undique terminatus aut, si ex aliqua parte
Abbreviated transcription (Latin):
na & imperitia. si gͦ animã ut dixi ins atq huiꝰ modi moti¬
onib tociens mutabilem. sentis non diffundi extendiꝙ ꝑ
locos. s omia talia spatia potentie uiuacitate suꝑare. quid
de ipso dõ cogitandui aut existimandũ ÷ qui supra om̃s rati¬
onales mentes incon cussus. atq in cõmutabilis malens. tri¬
buit qđ cuiq tribuendũ ÷ quẽ faciliꝰ eloqui audet anima
qua tiidere. & que tanto minꝰ eloquit᷑. quanto sincerius
uidere potuerit. Qui tam̃ si ut manicheoꝵ phantasmata
ꝑstrepunt. locoꝵ exuna parte determinato ex aliis in¬
menso spacio tenderetur. quante libet in eo particule. & in¬
numerabilia frustra. alia maiora. alia minora ꝓ cogitantis ar¬
bitrio mentirent᷑. ut bipedalis in eo u̾bi grã par̾s octo partib
minor eet quã dece pedalis. id enĩ necesse ẽ contingat om̃ib
in ipsa anima non inueniret: ah eis qui hec considare non

Expanded text:
na et inperitia: si ergo animam, ut dixi, his atque huiusmodi motina et inperitia: si ergo animam, ut dixi, his atque huiusmodi motionibus totiens mutabilem sentis non diffundi extendique per locos, sed omnia talia spatia potentiae uiuacitate superare, quid de ipso deo cogitandum aut existimandum est. qui supra omnes rationales mentes inconcussus atque incommutabilis manens tribuit, quod cuique tribuendum est? quem facilius eloqui audet anima quam uidere, et quem tanto minus eloquitur, quanto sincerius uidere potuerit. qui tamen, si, ut Manichaeorum phantasmata perstrepunt, locorum ex una parte determinato, ex aliis inmenso spatio tenderetur, quantaelibet in eo particulae et innumerabilia frusta alia maiora, alia minora pro cogitantis arbitrio metirentur, ut bipedalis in eo uerbi gratia pars octo partibus minor esset quam decempedalis. id enim necesse est contingat omnibunon possunt, quod in ipsa anima non inuenitur et ab eis, qui haec considerare non
Abbreviated transcription (Latin):
tis tenebrarũ cũ habitatorib suis in quib manichei phantas¬
nata. ueritatis sibi nomen ausa sunt usurpare: Quid ÷ gͦ
hȩc potentia. que ista discernit: Que ꝓfecto quanta cũq
sit. & his nob̾ om̃ib maior ÷: & sine ulla tali rerũ imagina¬
tione cogitatur. Huic inueni spatia. si potes. Hanc diffunde
ꝑ locos. hanc in finite molis tumore distende. P rofecto si
bene cogitas. non potes. Quic quid eniꝰ tibi tale occurrerit.
uidicas ipsa cogitatione seccari posse ꝑ partes. facisq ibi alia
partem minorem. aliam maiorem. quantũ placet. Illud
aut ipsũ quo ista iudicas. cernis eẽ supͣ ista. non loci altitu¬
dine. s potentie dignitate. K Quare si animam tociens mu¬
tabilem siue uariarũ uoluntatũ turba. siue affectib ꝓ reru
copia uł in opia sese flectentib siue ipsis in numerabilib
ludis phantasmatũ. siue subliuione & memoria. siue doctri¬

Expanded text:
tis tenebrarum cum habitatoribus suis. in quibus Manichaei phantastis tenebrarum cum habitatoribus suis. in quibus Manichaei phantasmata ueritatis sibi nomen ausa sunt usurpare. quid est ergo haec potentia. quae ista discernit? profecto quantacumque sit, et his omnibus maior est et sine ulla tali rerum imaginatione cogitatur. huic inueni spatia, si potes. hanc diffunde per locos, hanc infinitae molis tumore distende. profecto si bene cogitas, non potes. quicquid enim tale tibi occurrerit, iudicas ipsa cogitatione secari posse per partes facisque ibi aliam partem minorem, aliam maiorem. quantum placet; illud autem ipsum, quo ista iudicas, cernis esse supra ista, non loci altitudine, sed potentiae dignitate. Quare si animam totiens mutabilem siue uariarum uoluntatum turba siue adfectibus pro rerum copia uel inopia sese flectentibus siue ipsis innumerabilibus ludis phantasmatum . siue obliuione et memoria siue doctri
Abbreviated transcription (Latin):
imaginib non quasi capitur. s potiꝰ eascapit. non sinu aliqͦ sed
ui potentiaq in effabili. qualicet eis & addere qđ libet & de trahe¬
re. & i angustũ eas contrahere. & ꝑ inmensa expandere &. or¬
dinare ut uelit. & ꝑ turbare. & multiplicare. & ad paucitatẽ
singularitatẽ uere diligere. quid iam de illa loquar potentia
qua in tellegitur ueritas. qua istis ipsis que de corporis sensu
hauste figurantur imaginib sese ꝓueritate obponentib¬
magna uiuacitate resistitur. qua uidet᷑ aliam uerbi gr̃a uera
ẽẽ cartaginem. aliam quã cogitans fingit. & ꝓ suo arbitrio tota
facilitate cõmutat. ex eadem uenire facilitate in numerabiles
mundos in quib epicuri cogitatio in numerabiliter peregri¬
nata est. & nec multa con secter exeadem uenire facilitate
istã terra lucis. ꝑ spacia infinita diffiisam. & quinq antra geu¬

Expanded text:
imaginibus non quasi capitur. sed potius eas capit, non sinu aliquo, sed imaginibus non quasi capitur. sed potius eas capit, non sinu aliquo, sed ni potentiaque ineffabili, qua licet eis et addere quodlibet et detrahere et in angustum eas contrahere et per inmensa expandere et ordinare. ut uelit, et perturbare et multiplicare et ad paucitatem singularitatemue redigere. Quid iam de illa loquar potentia. qua intellegitur ueritas, qua istis ipsis, quae de corporis sensu haustae figurantur. imaginibus sese pro ueritate obponentibmagna uiuacitate resistitur? qua uidetur aliam uerbi gratia ueram esse Karthaginem, aliam, quam cogitans fingit et pro suo arbitrio tota facilitate conmutat, ex eadem uenire facilitate innumerabiles mundos, in quibus Epicuri cogitatio innumerabiliter peregrinata est, et, ne multa consecter, ex eadem uenire facilitate istam terram lucis per spatia infinita diffusam et quinque antra gen
Abbreviated transcription (Latin):
cogitemus. non rerũ intellegibiliũ. s harũ corporearũ quã & bes¬
tie habere sentiuntur : Nam & ꝑ loca nota sine errore nimenta
ꝑgunt. & cubili asia bestie reppetunt. Et canes dñoꝵ suoꝵ corꝑa
aliquando erumpunt. Qđ nullo mͦ possent. nͥ ineoꝵ memoria
uisarii rerũ uł ꝑ corpus ut cũq sensarũ uersarent᷑ imagines.
Quis digne cogitet. ubi cipiantur iste imagines. ubi gestent᷑.
uł ubi formentur : Sieni non possent eẽ maiores. quã nr̃i cor¬
poris quantitas tenet. diceret aliquis. intra ipsa sui corporis.
spatia. quib & illa conludit. has imagines animam figurare
atq seruare. Nc̃ uͦ cũ ꝑ exiguam terre partem occupa et corpꝰ.
in mensarũ regionu. & cełi ac terre ymagines animꝰ uoliit.
quib cateruatĩ discedentib ac succedentib non fit angustus.
atqr hinc se ostendit. non diffusũ ẽẽ ꝑ locos. quia maximoꝵ loco

Expanded text:
cogitemus, non rerum intelligibilium, sed harum corporearum quam et bescogitemus, non rerum intelligibilium, sed harum corporearum quam et bestiae habere sentiuntur nam et per loca nota sine errore jumenta pergunt, et cubilia sua bestiae repetunt, et canes dominorum suorum aliquando erumpunt, quod nullo modo possent nisi in eorum memoria visarum rerum vel per corpus utcumque sensarum versarentur imagines; quis digne cogitet, ubi capiantur istae imagines, ubi gestentur, vel ubi formentur? Si enim non possent esse majores quam nostri corporis quantitas tenet, diceret aliquis, intra ipsa sui corporis spatia quibus et illa concluditur, has imagines animam figurare atque servare. Nunc vero cum perexiguam terrae partem occupet corpus, immensarum regionum et coeli ac terrae imagines animus volvit, quibus cateruatim discedentibus et succedentibus non fit angustus, atque hinc se ostendit non diffusum esse per locos, quia maximorum locorum
Abbreviated transcription (Latin):
sui corporis particulis. tota p̾sto est. cũ tota sentit insin¬
gulis. ec minor parseiꝰ indigito est. & maior in brachio
sic ipse digitus brachio minor est. s ubiq tanta. q ubiq
tota est. Eũ eni tangitus digitus. non ꝑ corpus sentit.
& tam tota sentit. Tota eni tactus ille non latet. Qđ non
fieret. uisi toca presto esset. Nec sic tota presto est. cũ tangit᷑ digitꝰ
& sentit in digito. ut ceterũ deserat corpꝰ. & sese ad imũ illũ locũ
in quo sentit agglomeret. s cũ tota sentit indigito mnanꝰ si aliꝰ locꝰ
tangatur in pede. nec ibi desinit tota sentire. Atq ita in singilis
distantib locis. tota simul ad est. Non unũ deserens ut in alcero tota
sit. neq ita utrũq tenens. ut aliam partẽ hic habeat. & alibi aliam. s
sufficiens exhibere se singilis locis. simul totã. qm̃ tota sentit in sin¬

Expanded text:
sui corporis particulis tota praesto est, cum tota sentit in sinsui corporis particulis tota praesto est, cum tota sentit in singulis; nec minor pars sicut ipse digitus brachio minor est; sed ubique tanta est, quia ubique tota est. Cum enim tangitur digitus, non per totum corpus sentit, et tamen tota sentit. Totam enim tactus ille non latet; quod non fieret, nisi tota praesto esset. Nec sic tota praesto est, cum tangitur digitus et sentit in digito, ut caeterum deserat corpus, et sese ad unum illum locum in quo sentit agglomeret. Sed cum tota sentit in digito manus, si alius locus tangatur in pede, nec ibi desinit tota sentire: atque ita in singulis distantibus locis tota simul adest, non unum deserens ut in altero tota sit, neque ita utrumque tenens ut aliam partem hic habeat, et alibi aliam; sed sufficiens exhibere se singulis locis simul totam, quoniam tota sentit in sin
Abbreviated transcription (Latin):
alia circa horas poculi. Similiter aeris partes. suos quoq in¬
plent locos. Nec fieri potest. ut aer quo implet᷑ hec domus
simul secũ in eadem domo habere possit. etiam illũ aerem
quẽ uicini habent. Lucisq ipsiꝰ alia pars infundit᷑ ꝑ hanc
fenestram. alia ꝑ illa. Et maior ꝑ maiorem. ꝑ minorẽ aut̾
miuor. Nec om̃ino potest eẽ. aliqd corpus. siue celeste. siue
terrestre. siue aerui. siue humidũ. qđ non minꝰ sit in parte.
quã in toto. Neqr ullo modo potest in loco huiꝰ partis. simul
habere aliam partẽ. s aliud hic̃ aliud alibi. habenis ꝑ que¬
libet spacia locoꝵ. distanti & diuidua. uł potiꝰ ut ita dicam
sectili mole distendit᷑. K. Anime uͦ natura. etiã siñ illa
ei potentia consideretur. qua intellegit ueritate. s illã
in ferior qua continet corpꝰ. & sentit incorpore. nullomͦ
inuenitur locoꝵ spacus. aliqua mole distendi. Nã singli

Expanded text:
alia circa oras poculi. similiter aeris partes suos quaeque inalia circa oras poculi. similiter aeris partes suos quaeque inplent locos. nec fieri potest, ut aer, quo inpletur haec domus, simul secum in eadem domo habere possit etiam illum aerem, quem uicini habent. lucisque ipsius alia pars infunditur per hanc fenestram, alia per illam, et maior per maiorem, per minorem autem minor. nec omnino potest esse aliquod corpus siue caeleste siue terrestre siue aerium siue umidum, quod non minus sit in parte quam in toto: neque ullo modo possit in loco huius partis simul habere aliam partem, sed aliud hic et aliud alibi habens per quaelibet spatia locorum distanti et diuidua, uel potius, ut ita dicam, sectili mole distenditur. animae uero natura, etiamsi non illa eius potentia consideretur, qua intellegit ueritatem, sed illa inferior, qua continet corpus et sentit in corpore, nullo modo inuenitur locorum spatiis aliqua mole distendi. nam singulis
Abbreviated transcription (Latin):
eu etheriũ corpus. diceret eẽ natutam dei ꝙ festou
rideretur ab om̃ib qui sapientie ueritatisq natiuã
ꝑ nulla spacia locoꝵ distentã atq diffusã sine meole
magnam &e magnificam. nec in parte nunote. tec
m param uorem s ꝑ om̃ia equale sumo pategraie
intueri ualent. S quid dicam deueritate atq sapientia. qͦ om̃s
potentias anime suꝑat. cũ ipsiꝰ anime natura que mutabilis
inuenitur. nullo modo locoꝵ spacia quadã mole sua occup&:
Quic quid enĩ qualibet crassitudine est. non potest nͥ minui
ꝑ partẽ. habendo aliud hic. & aliud alibi. Minor est eniꝰ digitꝰ
quã tota manꝰ & minor est unꝰ digitꝰ. quã duo. Et alibie iste
digitus. alibi ille. alibi cȩtera manꝰ. Qđ non solũ in mobilib
corpoꝵ articulis uidenꝰ. sed etiam terre pars ista. non ibiẽ ubi
illa. qr suũ locũ queq obtinet. Et pars humoris. miuor mi¬
nore. & maior maiore loco est. Et alia pars est circa funduꝰ.

Expanded text:
etherium corpus diceret esse naturam Dei, profecto irrideretur ab omnibus, qui sapientiae veritatisque naturam per nulla spatia locorum distentam atque diffusam sine ulla mole magnam et magnificam nec in parte minorem et in parte maiorem, sed per omnia aequalem summo patri. nec intueri ualent. Sed quid dicam de ueritate atque sapientia, quae omnes potentias animae superat. cum ipsius animae natura, quae mutabilis inuenitur, nullo modo locorum spatia quadam mole sua occupet.? quicquid enim qualibet crassitudine est, non potest nisi minui per partes habendo aliud hic et aliud alibi. minor est enim digitus quam tota manus et minor est digitus unus quam duo et alibi est iste digitus. alibi ille, alibi cetera manus. quod non solum in molibus corporum articulatis uidemus, sed etiam terrae pars ista non est ibi, ubi illa, quia suum locum quaeque obtinet; et pars umoris minor minore et maior maiore loco est; et alia pars est circa fundum,
Abbreviated transcription (Latin):
humanȩ conũsatioĩs actibus. atq contractib. ad discernendũ aliqͥd.
ad diuidicandũ. hac qua uidem᷑ ali qͥd ꝓbare iusticiã. exilla inef

Expanded text:
humanae conversationis actibus atque contractibus ad discernendum aliquid, humanae conversationis actibus atque contractibus ad discernendum aliquid, ac dijudicandum, hanc qua videmur aliquid probare justitiam ex
Abbreviated transcription (Latin):
admitti. S reditur ad paruulos. redit᷑ ad geminos. Parum ẽ qd̾
dixi. reditur ad necdũ natos. qͥ ⁊ eodẽ concubitu seminati. ⁊ eo¬
de mom̃to inlucẽ fuerant ꝓferendi. Eis discrepans. diũsũꝙ u
diciũ diuinȩ uoluntatis apparens: sensus hoĩs de uoluntate
dei suꝑbe nimiũ disputantes. magnitudo questionis obtͣbat.
apłs. Nichil quidẽ ambo meruerunt. S ht̃ potestatẽ figulꝰ luti
ex eadẽ massa facere aliud qͥdẽ uas in honorẽ. aliud uͦ in con¬
tumeliã. Dicturꝰ es quare: Quȩ ẽ iudicii huiꝰ. tã confusa diũsi¬
tas: Rursus hanc p̃sũptionẽ ille confutet. ⁊dicat. o hõ qͥs tues
qui respondeas dõ: Maximȩ qr ad illã humanoꝵ actuũ cõpa¬
rationẽ. rursus intentio conu̾sa respondet. inusticiȩ ñ posse argui
creditorem. qͥ de duob debitoribus tale uoluerit hr̃e uidiciũ. ut
uni donet ab alio exigat. Qđ ab utrisq debetur. Et certe in omĩbus

Expanded text:
AP. XVI. Sed reditur ad parvulos, reditur ad geminos: parum est quod dixi, reditur ad necdum natos, qui et eodem concubitu seminati, et eodem momento in lucem fuerant proferendi. Eis discrepans diversumque judicium divinae voluntatis apparens, sensus hominum de voluntate Dei superbe nimium disputantes, magnitudo quaestionis obturbat.apostolus, Nihil quidem ambo meruerunt; sed habet potestatem figulus luti ex eadem massa facere aliud quidem vas in honorem, aliud vero in contumeliam . Dicturus es, Quare? Quae est judicii hujus tam confusa diversitas? Rursus hanc praesumptionem ille confutet, et dicat, O homo, tu quis es, qui respondeas Deo ? Maxime quia ad illam humanorum actuum comparationem rursus intentio conversa respondet, injustitiae non posse argui creditorem, qui de duobus debitoribus tale voluerit habere judicium, ut uni donet, ab alio exigat, quod ab utrisque debetur. Et certe in omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
sciuerat ds̃ eẽ ꝑituros: ⁊ saluatis quos in illa secreta sua elec̾tione
p̃scierat eẽ saluandos: toto orbe diffusa multiplicaretur ȩccłia. Gra
Geme qͥcũꝙ induratꝰ es: ⁊ iusticiã confitere. Dic qͥcũq ab originali cõ¬
tagio. lauacro grẽ te gratularis ablutũ. Misericors ⁊miserator dñs.

Expanded text:
scierat Deus esse perituros, et salvatis quos in illa secreta electione scierat Deus esse perituros, et salvatis quos in illa secreta electione praescierat esse salvandos, toto orbe diffusa multiplicaretur Ecclesia. CAPGeme quicunque induratus es, et justitiam confitere. Dic quicunque ab originali contagio, lavacro gratiae te gratularis ablutum, Misericors et miserator Dominus,
Abbreviated transcription (Latin):
auxiliũ: Et qm̃ non tã auferre potuit quã monstrare peccatũ. anse
nascentes. passim sibi hoiẽs uendicabat. ⁊ conscupiscentiȩ consẽ¬
formã serui accipiens: icũ peccator ipse non eẽt. factꝰ assũpta car¬
ne peccatũ. ut peccato carnis hoĩe sanato. peccatũ dãnar&. in car¬
ne:uenit q̃rere ꝗ ꝑierat. sanare qđ egrotabat. erigere qđ iacebat:
delictisq om̃ib ueteris culpȩ maculis. quã fecerat reparat naturã.
De his quib pęnã seueritas uistȩͥ decreuerat. scdm in effabilẽ dispo¬
sitionis occultȩ miãm. elegit uasa quȩ faceret in honorẽ. ⁊ alios a
uentura ira dono gͣtuite uocationis absoluit: alios derelinquẽs
ad ęqualitatis iudiciũ reseruauit: nulli tñ agnoscendȩ ueritatis
abstulit facultatẽ: ⁊ita plenitudo diuinȩ p̃se̾ntiȩ in alios manẽ¬
te iusticia. in alios grã ꝓfluente completa ẽ: ut ꝑeuntib quos pre-¬

Expanded text:
auxilium. Et quoniam lex non tam auferre potuit, quam monstrare peccatum, quod peccatum in se auxilium. Et quoniam lex non tam auferre potuit, quam monstrare peccatum, quod peccatum in se nascentes passim sibi homines vindicabat, et concupiscentiae consenformam servi accipiens : et cum peccatum ipse non esset, factus assumpta carne peccatum, ut a peccato carnis homine sanato, peccatum damnaret in carne , venit quaerere quod perierat , sanare quae aegrotabat, erigere quae jacebat; deletisque omnibus veteris culpae maculis, quam fecerat reparare naturam. De his quibus poenam severitas justa decreverat, secundum ineffabilem dispositionis ocventura ira dono gratuitae vocationis absolvit, alios derelinquens ad aequalitatis judicium reservavit, nulli tamen agnoscendae veritatis abstulit facultatem: et ita plenitudo divinae praescientiae in alios manante justitia, in alios gratia profluente completa est; ut pereuntibus quos prae
Abbreviated transcription (Latin):
equalitate concor das. quia ⁊ inscripturis tuis apłoꝵ bella cognoscimꝰ.
hoĩe qͥ exanima constat ⁊ corpore. rerũ uoluntatũq diuersitas. nͥqr¬
rẽ. infimꝰ sũmũ. intͤsemet ipsũ in obȩ dientiȩ pęnas.⁊ contumatiã in¬
ferioris inuenit: Qua enĩ iusticia. ꝗͣuis meliori deterior. ereat᷑ȩ
tñ creatura seruiret: siipsi qualiscũq creat᷑a seruire noluit crea¬
tori S ne ħ quidẽ suffic̃ ad pęnã. ut pars det̾ior. meliorib re¬
pugnaret cordis affectib : nͥ ess&̃ plerunq suꝑaret. incaptiuitatẽ
ducer&. possidet non solũ natos in adã hoĩes lex illa peccati. admo.¬
tus sui ministeriũ uindicar&: nͥ &̃ renatos in xp̃o. manente sug¬
gestione pulsaret. quia reuera ꝑ illud regenerationis munꝰ rea¬
tus di missus est. ñ soluta creditio. Munꝰ gr̃ȩ est. uet̾um delens ey¬
rogͣpha debitoꝵ: Non apassione carnali iã separans ad huc hoĩem

Expanded text:
aequalitate concordas: quia et in scriptis tuis apostolorum bella cognoscimus, homine, qui ex anima et corpore constat, rerum voluntatumque diversitas, nrem, infimus summum, intra semetipsum inobedientiae poenas ex contumacia inferioris invenit? Qua enim justitia, quamvis meliori deterior, creaturae tamen creatura serviret, si ipsi qualiscumque creatura servire noluit Creatori? Sed ne hoc quidem sufficit ad poenam, ut pars illa deterior melioribus repugnaret cordis affectibus, nisi etiam plerumque superaret, in captivitatem duceret, possideret, non solum natos in Adam homines lex illa peccati ad motus sui ministerium vindicaret, nisi etiam renatos in Christo, manente suggestione, pulsaret: quia revera per illud regenerationis munus reatus dimissus est, non soluta conditio gratiae est, veterum delens chirographa debitorum, non a passione carnali jam separans adhuc hominem
Abbreviated transcription (Latin):
ordinare noũ: ut si ipsi ꝑiniqͥtatẽ uoluntatis sue. malȩ usi fue¬
rint bonis illiꝰ: ille ꝑ uisticiã pietatis suȩ. bñ utat᷑ malis ipsoꝵ rechȩ
ordinans in pęnis: ꝙ se ꝑuersȩ ordinauerint in peccatis. Nã nec
ipse ignis ȩt̃nus qui cruciaturꝰ est impios. mala nat᷑a est. hñs mo¬
dum ispẽm. ⁊ ordinẽ suũ nulla iniquitate de p̾uatũ. S cruciatꝰ ẽ
dampnatis malũ. quoꝵ peccatis ẽ debitꝰ. Neq ti ilux ista quia lip¬
as ht̃ quȩ mutari omĩno ñ potest. Aliud ẽ ⁊i ñ mutari cũ possit

Expanded text:
ordinare nouit, ut si ipsi per iniquitatem uoluntatis suae male usi fueordinare nouit, ut si ipsi per iniquitatem uoluntatis suae male usi fuerint bonis illius, ille per iustitiam potestatis suae bene utatur malis ipsorum recte ordinans in poenis, qui se peruerse ordinauerint in peccatis. Nam nec ipse ignis aeternus, qui cruciaturus est impios, mala natura est habens modum et speciem et ordinem suum nulla iniquitate deprauatum: sed cruciatus est damnatis malum, quorum peccatis est debitus. neque enim et lux ista, quia lipdeus habet, qui mutari omnino non potest. aliud est enim non mutari. cum possit
Abbreviated transcription (Latin):
experiret᷑ pęnã ꝑeccati: ⁊ co mͦ di noscer&. qͥd int̾esset int̾ obȩdientiȩ
bonũ ⁊ inobȩ diȩ malũ. Nam quis ita desipiat. ut dĩ creaturã maximȩ
inparadiso plantatã uituꝑandã putet: Quandoqͥdẽ nec ipsȩ spinȩ
ac tribuli. quos percatori in labore conterendos. scđm̃ dei iudicia¬
da reꝑiet. S ei nat̾ȩ ista mala sunt. qͦm peccati merito coherceri
oportebat. Nõ ẽ gͦ ut dixi peccatũ nat̾ȩ malȩ appetitio. s melioris
desertio: ⁊ idõ factũ ipsũ malũ est. ñ illa nat̾a qua male utit᷑ peccãs.
Alabũ ẽ enĩ.: malȩ utibono. Uñ apłs dãpnatos qͦsdã diuino uditio
rep̃hendit. qͥ coluerunt ⁊ seruier̃ creat᷑e potiꝰ qͣm creatori. Neq ti
creat᷑am rep̃hendit. s qͥ fecerit creatori fac̃ in iuriã. s eos qͥ malȩ
usi sunt bono. meliore deserto: ꝓinde si custodiant om̃s nat᷑ȩ mo-¬
dũ. ⁊ spẽm ⁊ ordinẽ suũ. nullũ erit malũ. Sin aũ his bonis qͥsq

Expanded text:
retur poenam peccati et eo modo dinosceret, quid interesset inter oboedientiae bonum et inoboedientiae malum. Nam quis ita desipiat, ut dei creaturam maxime in paradiso plantatam uituperandam putet, quandoquidem nec ipsae spinae ac tribuli, quos peccatori in labore conterendos secundum dei iudiciada reperiet; sed ei naturae ista mala sunt, quam peccati merito sic coherceri oportebat. non est ergo. ut dixi, peccatum malae naturae adpetitio, sed melioris desertio et ideo factum ipsum malum est, non illa natura. qua male utitur peccans. malum est enim male uti bono. unde apostolus damnatos quosdam diuino iudicio reprehendit, qui coluerunt et seruierunt creaturae potius quam creatori. neque enim creaturam reprehendit — quod qui fecerit, creatori facit iniuriam — sed eos, qui male usi sunt bono meliore deserto. Proinde si custodiant omnes naturae modum et speciem et ordinem proprium, nullum erit malum; si autem his bonis quisque
Abbreviated transcription (Latin):
tus penituit. & regnũ qd ꝑdiderat rursus accep̃: Pharao aut̃ ippsisis
fectũ. alii ad interitũ: alii ualuerit adsalutẽ. nͥ qr ap̃i bonꝰ odor
nat᷑am ambo hoĩes erant. Quãtũ ad dignitatẽ: ambo reges. Etũ ad
causam: ambo captiuum dei popłm possidentes. Etũ ad pȩnã:
ambo flagellis clement̃ ammoniti Qd gͦ fines eoꝵ fec̃ eẽ diu̾isos.
nͥ qd unꝰ manũ dei sentiens. in recordatione ꝓpͥȩ iniꝗtatis inge¬
muit. alt̃ lib̾o contͣ dĩ misericordissimã ueritatẽ pugnaũ arbi¬
trio: Hic qͥcunq respondet. illi ut mutaret᷑ diuinũ affuisse. hu¬
ꝓpt̃ qd rex  ipsarum fines indei uoluntare constituens. dix̃ apłs
nichil potestis fa cere: intelligat ista omĩa. uł ad iuuante dño ꝑ¬

Expanded text:
tus poenituit, et regnum quod perdiderat, rursus accepit? Pharao autem ipsis tus poenituit, et regnum quod perdiderat, rursus accepit? Pharao autem ipsis fectum, alii ad interitum, alii valuerit ad salutem: nisi quia Christi naturam, ambo homines erant; quantum ad dignitatem, ambo reges; quantum ad causam, ambo captivum populum Dei possidentes; quantum ad poenam, ambo flagellis clementer admoniti. Quid ergo fines eorum fecit esse diversos, nisi quod unus manum Dei sentiens in recordatione propriae iniquitatis ingemuit, alter libero contra Dei misericordissimam veritatem pugnavit arbitrio? Hic quicunque respondet, illi ut mutaretur adfuisse divinum, hupropter quod rerum ipsarum fines in Dei voluntate constituens, dixit Aposnihil potestis facere , intelligat illa omnia, vel adjuvante Do
Abbreviated transcription (Latin):
durati atq dãpnati sunt. excusationẽ culpȩ ex hoc hab̾e posse se
miãm ñ accep̃: ⁊ idõ ei ad ꝑ eundũ lib̾ũ suffec̃ arbitriũ. Quẽ qͥdẽ
nullꝰ ita ignarꝰ diuinarũ scripturarũ erit. qͥ audeat dicere. illa
omia iniustȩ eẽ ꝑpessũ an forte si pie de dño sic̃ expedit sentiamꝰ.
ei debuit ad salutẽ. ꝗͣ differens iustũ. meritũ suppliciũ. miraculoꝵ
uerba crebra densabat. Nũ qͥd non potuit. sic̃ flagellis cȩdens expu¬
lit popłm: ita miracuł credens. tantȩ dnĩ uirtutis agnoscere: Si dr̃
iã pharaonẽ ñ potuisse mutari. ꝗa eũ p̾̃scierat ds̃ nõ eẽ mutandũ:
Respondet᷑. dei p̾scientiã ñ cogere hoĩem. ut tał sit qualẽ p̃sciũ ds
dicat minus idoneã ad salutem uiã. sinulla in trinsecus uoca¬
tione pulsatus. tantũ quispiã flagellet᷑. Uñ nabuchodo nosor peni¬
tentiam meruit fructuosam. Nonne pꝰ innumeras pictates flagella¬

Expanded text:
durati atque damnati sunt, excusationem culpae ex hoc habere posse se eundum liberum suffecit arbitrium: quem quidem nullus ita ignarus divinarum Scripturarum erit, qui audeat dicere illa omnia injuste esse perpessum. An forte si pie de Deo sicut expedit sentiamus, ei debuit ad salutem, qua differens justum meritumque supplicium, miraculorum verbera crebra densabat. Numquid non potuit, sicut flagellis cedens expulit populum, ita miraculis credens Deum tantae virtutis agnoscere? Si dicitur jam Pharaonem non potuisse mutari, quia eum praesciverat Deus non esse mutandum: respondetur, Dei praescientiam non cogere hominem ut talis dicat, minus idoneam ad salutem viam, si nulla intrinsecus vocatione pulsatus, tantum quispiam flagelletur. Unde Nabuchodonosor poenitentiam meruit fructuosam ? Nonne post innumeras impietates flagella
Abbreviated transcription (Latin):
ditꝰ intelligentiȩ munere. qͣm diuinitꝰ postularas. clamas idicis.
auerte ocłos meos ne uideant uanitatẽ: Intellectu certe discernen¬
dȩ uanitatis aueritate. sic̃ poscebas accepto.cur oculos tuos a ua¬
nitate quȩ displicet non auertis: Si auariciam rep̃hendis. cur non ab
ea ꝓpͥo separatus arbitrio cortuũ ad mandata salutis inclinaᷤᷤ cor¬
meũ ds̃ intestimonia tua. iñ in auariciã. nͥ quia suggerit auariciã¬
lex in menbriᷤᷤ nata peccati: & ab hac uult oculos suos nec ꝑse po¬
test uir sc̃s auertere. Ac siͤcaro concupiscit aduersus sp̃m ⁊ sp̃s ad¬

Expanded text:
gentiae munere, quam divinitus postulaveras, clamas et dicis, Averte oculos meos, ne videant vanitatem . Nam intellectu certe discernendae vanitatis a veritate, sicut poscebas, accepto, cur oculos tuos a vanitate, quae displicet, non avertis? Si avaritiam reprehendis, cur non ab ea proprio separatus arbitrio, cor tuum ad mandata salutis inclinas, meum in testimonia tua, et non in avaritiam: nisi quia suggerit avaritiam in membris nata lex peccati, et adhuc vult oculos suos, nec per se potest vir sanctus avertere; ac sic caro concupiscit adversus spiritum,
Abbreviated transcription (Latin):
Cur gͦ rursus idẽ clamat ad dñm. damͥ intellectũ. ⁊ scrutabor legẽ
tuã: ⁊ custodiã illã in toto corde meo: Parũ erat ꝙ ad scrutandũ le¬
gẽ poposcerat intellectũ. nͣ  ad custodiendã necessariũ signifĩ¬
caret dicens: ⁊ custodiã in toto corde meo. Quasi dicer&. Tunc custo¬
uoluntatis defensor. ad ista respondeat. ꝙ ꝓpħa ad intelligenda
tantũ mandata diuina. quȩ tñ ꝓpͥa uirtute fuerat impleturꝰ. fuerat
opem diuini postularqt auxilii. Quȩ si ita sũt: ate paululũ lib&
beate dd̃ sensuũtuoꝵ occulta ꝑ quirere. Unde rogo tͥ pugna car

Expanded text:
rgo rursus idem clamavit ad Dominum, Da mihi intellectum, et scrutabor legem tuam, et custodiam illam in toto corde meo ? Parum erat quod ad scrutandam legem poposcerat intellectum, nisi etiam ad custodiendam necessarium signifi dicens, Et custodiam illam in toto corde meo : quasi diceret, Tunc custoperbus ille propriae voluntatis defensor ad ista respondeat, quod Propheta ad intelligenda tantum mandata divina, quae tamen propria virtute impleturus fuerat, opem divini postulaverit auxilii. Quae si ita sunt, a te paululum libet, beate David, sensuum tuorum occulta perquirere. Unde, rogo, tibi pugna car
Abbreviated transcription (Latin):
met p̃ferendũ. Cuiꝰ ut de illa pͥma remuneratione. quã nullus nõ
fateat᷑ ut debitã. delati scilic& regni interĩ taceam: orationũ ⁊ con
fessionũ eiꝰ intentiones affectusq pensemꝰ. Ipse si quidẽ definit in
psalmo. b eatꝰ hõ qͦm tuerudieris dnẽ ⁊ delege tua docueris eũ. S ui¬
deamꝰ utrũ ipsi iã erudito.⁊ omĩs legis scientia scdm̃ institutionẽ¬

Expanded text:
met praeferendum. Cujus, ut de illa prima remuneratione, quam nullus non met praeferendum. Cujus, ut de illa prima remuneratione, quam nullus non ffessionum ejus intentiones affectusque pensemus. Ipse siquidem definit in psalmo, Beatus homo quem tu erudieris, Domine, et de lege tua docueris eum . Sed videamus utrum ipsi jam erudito,
Abbreviated transcription (Latin):
tio iniqͦ oꝑi copulabat᷑: qr suffic̃ sib sic dictũ: ad neqͥtiã nat᷑a lib̾tats
humanȩ. Cũ uͦ de p̃sentis uitȩ beatitudine loqueret᷑: gr̃a dĩ inqͥt
in rectis conatib adiuuando. sic̃ serie psalini narratũ atq digestũ
ẽ. Beatꝰ aut apłs paulus continua narratione serua uit. Si enĩ in
ordine q̃ passim excerpta memorauit testimonia relegaut᷑. ita se¬
tatis oꝑa consequunt᷑. S ut apłi pauli uocationẽ bona oꝑa seq̃ren¬
t᷑: quid ait . Et grã eiꝰ inme uacua ñ fuit. Qͥd enĩ fecisti : plus in¬
quit omĩb laboraui. Ne multũ suꝑbias olibi defensor arbitrii.
audiens paulũ de suis laborib głantẽ: Aittende ꝙ sequit᷑. Non ego
aut̃: s dei mecũ. Puto sane ꝙ nullꝰ dehis qͥ contͣ dĩ grãm. exaltato
ante ruinã sic̃ scriptũ ẽ. corde blasphemat. tantũ arrogantiȩ impudẽ¬
tis assumat: ut beati ꝓpħe dd meritis. aut ȩquandũ se. aut &̃ esti¬

Expanded text:
: quia sufficit sibi, sicut dictum est, ad nequitiam natura libertatis humanae. Cum vero de praesentis vitae beatitudine loqueretur, Gratia, inquitin coeptis conatibus adjuvando, sicut serie psalmi narratum atque d apostolus Paulus continua narratione servavit. Si enim in ordine, quae passim excerpta memoravi, testimonia relegantur, ita setatis opera consequuntur. Sed ut apostoli Pauli vocationem bona opera sequerentur, quid ait, Et gratia ejus in me vacua non fuit. Quid enim fecisti? Plus, inquit, omnibus laboravi. Ne multum superbias, o liberi defensor arbitrii, audiens Paulum de suis laboribus gloriantem; attende quod sequitur, Non egoatia Dei mecum . Puto sane, quod nullus de his qui contra Dei gratiam exaltato ante ruinam, sicut scriptum est, corde blasphemant, tantum arrogantiae impudentis assumat, ut beati prophetae David meritis aut aequandum se, aut etiam existi
Abbreviated transcription (Latin):
cuerat. q̃rula de isdẽ uoce sub uĩgit: Et ñ audiũ inqͥt popłs m̃s uo¬
cẽ meã: ⁊ isrł ñ intendit mͥ. Exeat nc̃ lib̾i contͣ dĩ grãm defensor ar¬
bitrii. audiat dicentẽ apłm. Cũ de bonis suis laborib loqueret᷑. Non ego
aut̃ s grã dei met̃. Audiat dĩ uocẽ in psalmo. de his quos deseruerat
dicentẽ. Et dimisieos scđm desideria cordis eoꝵ ibunt inuolun¬

Expanded text:
cuerat, querula de eisdem voce subjungit, Et non audivit, inquit, populus meus vocuerat, querula de eisdem voce subjungit, Et non audivit, inquit, populus meus vocem meam, et Israel non intendit mcentem Apostolum, cum de bonis suis laboribus loqueretur, Non ego autem, sed gratia Dei mecum . Audiat Dei vocem in psalmo, de his quos deseruerat dicentem: Et dimisi eos secundum desideria cordis eorum, ibunt in volun
Abbreviated transcription (Latin):
Nolite cogitare qͥd loqͣmini. Hon ti uos estis ꝗ. loꝙ mini s sp̃i patris
uestri qͥ loqͥt᷑ in uob̾. ħ solũ ad illos retulit ut om̃ã tribulationis neces¬
sitatẽ libent̃ ꝓueritate susciꝑeni. penes se aut̃ ꝓmisit effectũ. li¬
bero gͦ qͥ locꝰ reseruat᷑ arburio. uͥ sine dĩ ad uitorio. ad explendũ qͥ¬
uoluit uł uoluerit: ration abili dignitate susfulta sibi ipsa suffici
at humana natura. continuo psalmꝰ ostendit. & ñ audiũ popłs m̃s
uocẽ meã: uisrł ñ intendit mͥ. Qͥd dixerat. qͦn uocaret : Audi popłs ims
ĩ ab ipsis fieri usserat. qͦs de t̾ra egypti. iignorantiȩ tenebris lib̾atos:
in luce mandatoꝵ suoꝵ splendore uocationis eduxerat: Dilata in qͥt
os tusi. Statimq qͣsi dicer&. s dilatare te deserente me nichil ꝓde¬
rit. ita addidit. Et iͦmplebo illud. Qd gͦ ille qͥ uocauerat. ⁊ uocatos do¬

Expanded text:
o aut quid loquamini; non enim vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris o aut quid loquamini; non enim vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri qui loquitur in vobis . Hoc solum ad illos retulit, ut omnem tribulationis necessitatem libenter pro veritate susciperent: penes se autem promisit effectum. Libero ergo qui locus reservatur arbitrio, ubi sine Dei adjutorio ad complendum quod voluerit rationali dignitate suffulta sibi sufficiat ipsa humana natura, continuo Psalmus ostendit, Et non audivit populus meus vocem meam, et Israel non intendit mihi. Quid dixerat, cusum. Quid etiam ab ipsis fieri jusserat, quos de terra Aegypti et ignorantiae tenebris liberatos, in luce mandatorum suorum, splendore vocationis eduxerat? Dilata, inquit, os tuum. Statimque, quasi diceret, Si dilatare te deserente me volueris, nihil proderit, ita addidit, et implebo illud. Quid ergo qui vocaverat, et vocatos do
Abbreviated transcription (Latin):
discpłos suos patͥ dñs cõm̃dabat: ostendit dicens ħ enĩ uita ẽ. ȩt̾na: ut
sine fine se non posse c̃pleri. Hoc est enĩ qđ̃ dic apłs. ꝗ ab ipso habemꝰ
uelle ⁊ ꝑficere ꝓbona uoluntate: ab ipso habemꝰ uelle: quia uocat ⁊illumi¬
nat: ab ipso ꝑficere : qm̃ ad nos ꝑtinet conari bona quȩ ⁊ uelle donaũ:
Nec in cautȩ ab apło cũ dixiss& qui a ab ipso habemꝰ ⁊ uelle ⁊ꝑficere:
a dei iusticia liberũ de qͦ głant᷑ arbitriũ: S illũ ordinẽ qͦmĩas diũ¬
continua psalmi huiꝰ oratione uideamꝰ. Qͥd enĩ ait. pꝰqm uocatoᷤ
docuerat dicens. Ego enĩ sũ dñs ds̃ tuꝰ ꝙ eduxite det̾ra egypti: Dila¬
ta os tuũ inqͥt. ⁊iͣmplebo illud. hic aliqͥd rursus appar& hõi fuisse
seruatũ: ꝗ liberũ facere deb̾& arbitriũ. Dilatare N iubet᷑ os suũ.
s ds̃ se implere ꝓmittit. Sic̃ & discipłis suis in euangłio dñs dixerat:

Expanded text:
ut sine se non posse compleri: hoc est enim quod dicit Apostolus, Quoniam velle et perficere, pro bona voluntate . Ab ipso habemus velle, quia vocat et illuminat: ab ipso perficere, quoniam ad nos pertinet conari bona, quae et velle donavit. Nec incaute ab Apostolo, cum dixisset, Quia ab ipso habemus et velle et perficere; a Dei justitia liberum, de quo gloriantur, arbitrium. Sed illum ordinem, quo misericontinua Psalmi hujus oratione videamus. Quid enim ait, postquam vocatos docuerat dicens, Ego enim sum Dominus Deus tuus, qui eduxi te dt, os tuum, et ego adimplebo illud . Hic aliquid rursus apparet homini fuisse servatum, quod per liberum facere debeat arbitrium. Dilatare enim jubetur os suum, sed Deus se implere promittit. Sic
Abbreviated transcription (Latin):
de uet̾ib literis apłs monstrat exemplo. Post quã illã de duobꝰ gemi¬
nis electionẽ. om̃i repulsa laude meritoꝵ. ad dei grãm udiciũq
retulerat. uidẽs qͥd impia poss& blasphemare garrulitas. Nũqͥd in.
docer& exemplo Sic enĩ intelligi uoluit. ꝙ moyses dixerat. misereor
cui miserebor. ⁊ misdiam p̃stabo cui misericors fuero: ut pͥmã a dõ¬
mĩam uocatione credamꝰ hõib p̃rogari: quȩ sola ad recte iuiuen¬
dũ ñ susficit. sideerat qͥ uocauit. Idõq additũ est. ⁊ mĩam p̃stabo cus

Expanded text:
de veteribus litteris Apostolus monstrat exemplo, postquam illam de duobus gemide veteribus litteris Apostolus monstrat exemplo, postquam illam de duobus geminis electionem, omni repulsa laude meritorum, ad Dei gratiam judiciumque contulerat, videns quid impia posset blasphemare garrulitas, dixit: Nunqdoceret exemplo. Sic enim intelligi voluit quod Moyses dixerat: Misereor cujus miserebor, et misericordiam praestabo cui misericors fuero : ut primam misericordiam vocatione credamus hominibus praerogari, quae sola ad recte vivendum non sufficit, si deserat qui vocavit. Ideoque addit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͣ si dñs ad sit enodare conamꝰ. ut eiꝰ sensib ꝑdiũsa uolumina. uaria ꝗͥ
locutione. s una eadẽq intentione digestis. siqͥd in hoc loco latet.
altiꝰ sententię collatione reseret᷑. uocatũ adõ apłm paulũ. ł in eo li¬
bro legimꝰ ubi eoꝵ gesta canonica ueritate narrant᷑. ł ipse in epła sua
confitet᷑ dicens. Paulꝰ seriuis iħuxͥ uocatꝰ apłi. Scd̾o aũ loco uocatio
nec hoc quidẽ ipsũ sibi tribuens: sollicita pietate subiũ x̃. Honego
to qͥd̃ suꝑat aliud. nͥ ut lib̾atꝰ de corpore mortis huiꝰ. ad illiꝰ alteriꝰ ui-¬
tȩ quȩ scĩs omĩb ueritatis ore ꝓ missa ẽ. beatitudinẽ ꝑueniret:
Qd̾ nullis humanis meritis reddi: s dĩ gonantis gr̃a largiente
donari. sibi ipse respond&: pꝰ genitꝰ quibꝰ dixerat. Miser ego hõ
nr̃m Flanc itaq distributionẽ. qͣ diximꝰ adõ hor̃es. nulł existentibꝰ miti
uocari. ⁊ uocatos. ut boni aliqͥd oꝑentur. dei amminilis ad iuuari. sũpto

Expanded text:
 si Dominus adsit, enodare conamur, ut ejus sensibus per diversa volumina, varia quidem locutione, sed una atque eadem intentione digestis, si quid in hoc loco latet, alterius sententiae collatione reseretur. Vocatum a Deo apostolum Paulum, vel in eo libro legimus ubi ejus gesta cum omni veritate narrantur, vel ipse in Epistola sua confitetur, dicens: Paulus servus ne hoc ipsum quidem sibi tribuens, sollicita pietate subjunxit: Non ego hujus, ad illius alterius vitae, quae sanctis omnibus Veritatis ore promissa est, beatitudinem perveniret? Quod nullis humanis meritis reddi, sed Dei donantis gratia largiente donari, sibi ipse respondet, post gemitus quibus dixerat: Miser ego homo, rum . Hanc itaque distributionem, qua diximus a Deo homines nullis existentibus meritis vocari, et vocatos, ut boni aliquid operentur, Dei adminiculis indigere, sumpto
Abbreviated transcription (Latin):
uͭ mouet qm̃ nõ om̃s. &̃ dehis qͥ iã uocati sunt. ad sedm̃ grãm. id est
ad recte uiuendi donũ ꝑuenire mereant. sic̃ dñs in euangłio dic̃. mul¬
ti uocati. pauci uͦ electi: hinc intelligat quale sit.q cont᷑ dĩ grãm de¬
fensare molitꝰ. qͥ delib̾o sibiblandit᷑ arbitrio. Q cũq enĩ diuinȩ uo¬
cationis munere derelicto. ad impiã rursus defluxere ꝑfidiã: ipsis
dĩ grã de serente. ad implendũ ꝙ uoluerint suffic̃ arbitriũ. Uide enim
qͣm ad modũ psalmus misericordiarũ dĩ ordinẽ. quẽ ex moysi sensu in
⁊testificabor tibi & dõs uolebat audire. qͥbꝰ cũ contestatione loq̃bat᷑:
Qͥd utiq nͥ mandata uitȩ. sicut alius ꝓpha dic̃. Audi isrł mandata

Expanded text:
id est, ad recte vivendi donum pervenire mereantur, sicut Dominus in Evangelio dicit, Multi sunt vocati, pauci vero electi : hinc intelligat, quale sit quod contra Dei gratiam defensare molitur, qui de libero sibi blanditur arbitrio. Quicumque enim divinae vocationis munere derelicto, ad impiam rursus defluxere perfidiam, ipsis, Dei gratia deserente, ad implendum quod voluerant suffecit arbitrium. Vide enim quemadmodum Psalmista, misericordiarum Dei ordinem, et testificabor tibi . Quid eos volebat audire, quod cum testificatione loquebatur? Quid uti
Abbreviated transcription (Latin):
uaricationẽ natꝰ supplicii homo patit᷑: iuste reodi meritoq fatea¬
t᷑. Indurare enĩ dr̃ dĩ eũ: quẽ mollire noluerit Sic &̃ excerare di¬
cendus est: eũ qͣm illuminare noluerit Sic ⁊̃ repellere eũ: qͣm uocare
noluerit. Qs ti p̃destinaũ. illos ⁊ uocauit. i qͦs uocaũ: illos ⁊i iustificaũ¬
lp̃se N dedit ut simꝰ. ipse ut boni esse possimꝰ. Presciuit nos eiꝰ diui
nitas. sapientia condidit. iusticia dãpnauit. grã lib̃̾aũ. Aũdꝰ N qͣuis
ꝓ tp̃r ex qͦ factus est ceꝑit: in illa diuinȩ p̾scientiȩ luce faciendus. sul¬
lum potuit harẽ pͥncipiũ. Et quanticũq uł ͤadã usq modiernũ
nꝰ di uini obtutꝰ lumine ꝑ manentes. Ds̃ N ꝗ nec loco claudit᷑. nec

Expanded text:
aevaricationem natus supplicii homo patitur, juste reddi meritoque fateaaevaricationem natus supplicii homo patitur, juste reddi meritoque fateatur. Indurare enim Deus dicitur eum quem mollire noluerit: sic etiam excaecare dicendus est eum quem illuminare noluerit: sic etiam repellere eum quem vocare noluerit. Quos enim praedestinavit, illos et vocavit: et quos vocavit, illos et justificaIpse deditnitas, sapientia condidit, justitia damnavit, gratia liberavit. Munduspore ex quo factus est coeperit, in illa divinae praescientiae luce faciendus nullum potuit habere principium: et quanticunque vel ex Adam usque nus divini obtutus lumine permanentes. Deus enim qui nec loco cl