comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ita genitꝰ ad genitorẽ. & ñ genitus
ad̃ genitorẽ referatur. necẽe. ẽ. łcce
euidñt̃ ostñd. qͦd ingenitꝰ relatiue
đr & de solo patre accipit᷑. Aliaq
notio ẽ qͣ dr̃ ingenitus. alia qua p̃r

Expanded text:
n genitus ad non genitorem referatur necesse est. Ecce evidenter ostendit quod ingenitus relative dicitur, et de solo Patre accipitur. Alia notio est qua dicitur ingenitus, alia qua Pater.
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd ẽ. nͥ ñgenitus: ł on eͥ receđr a re¬
latiuo p̃dicam̃to. cũ ingenitꝰ dicit᷑.
Sic̃ enĩ genitus ñ ad se dr̃. s qͥd ex geni¬
tore sit. ita cũ dr ingenitus. ñ ad se
dicitur.s qͦd ex genitore ñ sit osten¬

Expanded text:
on ergo receditur a relativo praedicamento, cum ingenitus dicitur. Sicut enim genitus non ad se dicitur, sed quod ex genitore sit, ita cum dicitur ingenitus, non ad se dicitur, sed quod ex genitore non sit osten
Abbreviated transcription (Latin):
ginis. Sig̾cata qͥ inscͥpturis ꝑsona¬
rum intelligentia.⁊ distincto in¬
nascibilitatis natiuitatisq sensu.
solitariꝰ ds̃ ñ ẽ opinandꝰ. Disc̾tio eͦ ł
distinctio ꝑsonarũ in scͥpturis põita
Qiꝰ ẽ. in nullo autem nat᷑e distinctio.

Expanded text:
gnificata ergo in Scripturis personarum intelligentia, et distincto innascibilitatis nativitatisque sensu, solitarius Deus non est opinandus. Discretio ergo vel distinctio personarum in Scripturis posita est, in nullo aute
Abbreviated transcription (Latin):
licet obscure in eođ libͦ ita dicit. Hoc
sosũ de eis dici ñ p̃. illud de illo. qͥd si¬
mul ambo ñ sunt .i. illo solo nõie ñ pos¬
sumꝰ uti ad ostñdndu unũ de uno. ꝙ
simul ambobꝰ ñ conueñ. sic̃ u̾bũ de uer¬
bo dici ñ potest. qr ñ simul ambo u̾bũ
nec unago deimagine. nec filius de fi¬
lio. qr ñ simł ambo filiꝰ ł imago. Et sic̃
dum totiꝰ t̾nitatis simł. Iñ aug̃ in eod̃
libͣ ait In patris nõie ipse pat ꝑse ꝓnun¬

Expanded text:
licet obscure, in eodem lib. ita dicit: Hoc solum de eis dici non potest illud de illo, quod simul ambo non sunt, id est, illo solo nomine non possumus uti ad ostendendum unum de uno, quod simul ambobus non convenit; sicut Verbum de Verbo dici non potest, quia non simul ambo Verbum; nec imago de imagine, nec Filius de Filio, quia non simul ambo Filius vel imago. Et sicutrdum totius Trinitatis simul. Unde Aug., in eodem libro, ait: In Patris nomine, ipse Pater per se pronun
Abbreviated transcription (Latin):
A e terea considari
oportet. qͦd ñ tm tres p̃dicte
ꝓp̾etates. siue notiones in ꝑsonis st̃.
uerũ ⁊̃ alie. que aliis notantur nomi¬
nibꝰ. Nam etiam ħ nom̃ ingenitus
relatiue dđr de patre t̃m. ⁊aliam de¬
signat notionẽ quã pat̃ ł gentror.
Non ẽ enim ide eẽ patrẽ & ẽe inge¬
nitũ .i. ñ ea notione pat̃ đr qua inge

Expanded text:
considerare oportet quod non tantum tres praedictae proprietates sive notiones in personis sunt, verum etiam aliae quae aliis notantur nominibus. Nam etiam hoc nomen ingenitus, relative dicitur de Patre tantum, et aliam designat notionem quam pater vel genitor. Non est enim idem esse Patrem et esse ingenitum, id est, non ea notione Pat
Abbreviated transcription (Latin):
lib docet. Tanqͣm scd̾m cõmunẽ eandq
materiã. tres ꝑsone dicant᷑ ẽe una
ẽẽntia. sic̃ exeode auro si fierent tres
statue. dic̾emꝰ tres statuas unũ aurũ.
ñ autem sic tͥnitatẽ .i. tres ꝑsonas dm̃s
mat̾ia. tͥa queda subsistant. Instatuis

Expanded text:
 docet, tanquam secundum communem eamdemque materiam tres personae dicantur esse una essentia; sicut ex eodem auro si fierent tres statuae, diceremus tres statuas unum aurum. Non autem sic Trinitatem in tres personas dicimus materia tria quaedam subsista
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ & instatius ẽẽ diximꝰ. At ĩdeo nõ
ita ẽ. Non enĩ maior ẽentia ẽ pater.
& filius simul. ꝗͣ solus pat̃. ł solus filiꝰ.
s tres simul ille ꝑsone. eq̃les sunt sin¬
gulis. Exp̃missis patet. qͦd tres ꝑͦ
nec scãm complexionis similitudinẽ.
ut tres hoĩes uniꝰ nat᷑e. nec ut genus
p̃dicatur de sp̃ebꝰ. ł ut sp̃es de indiui¬
duis .i. continens de cõten ptis. maiꝰ
de minoribꝰ. Que uidentur aduer

Expanded text:
Deo non est ita. Non enim major essentia est Pater et Filius simul quam solus Pater vel solus Filius, sed tres simul illae personae aequales sunt singulis. Ex praemissis patet quod tres pernec secundum complexionis similitudinem, ut tres homines unius naturae; nec ut genus praedicatur de speciebus, vel ut species de individuis, id est, continens de contentis, majus de minoribus. 13. Quae videntur adver
Abbreviated transcription (Latin):
angłi angłis. demonẽs demonibꝰ. hõĩes
bominibꝰ p̃sunt. S om̃ibꝰ collectis. iam
om̃is p̃latio cessabit hinc qͥdã putant.
p̃uidiciũ demones ñ ħre potestatẽ eru¬
ciandi homines. sic̃ m. S ũ demones
uͥtute di eruciari. sine c̾at̾ȩ ministio
asser̃t. sic repbos hõies ibi ñ ꝑ oꝑationẽ
demonũ. s uirtute diuina tnȩtͥnis¬

Expanded text:
angeli angelis, daemones daemonibus, homines hominibus praesunt. Sed omnibus collectis, jam omnis praelatio cessabit. Hinc quidam putant post judicium daemones non habere potestatem cruciandi homines, sicut modo. Sed ut daemones virtute Dei cruciari sine creaturae ministerio asserunt, sic reprobos homines ibi non per operationem daemonum, sed virtute divina tan
Abbreviated transcription (Latin):
aliꝰ filiꝰ in ꝑͣ. altꝰ sp̃c sc̃s̃ in ꝑͥ. siue alius
tod m̃ accipi. congruentiꝰ tñ ex rõne
ut sit sensus tałis. Alius ẽ in ꝑ ł ꝑsõa
patris. ab ypostasi filii. & ypostasis
filii filiali ꝓctate discernitur a patͤ.

Expanded text:
lius,accipi, congruentius tamen ex ratione ut sit sensus talis: Alius est in persona vPatris ab hypostasi Filii; et hypostasis Filii filiali proprietate discernitur a Patre:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ id sołu in aĩa. ꝙ ẽ nob cõmune cum
peccore.s &̃ inferior portio rõis. que
temꝑaliũ dispõni intnđ intelligitur.
Qͦd diligns lector in locis scͥpture. uͥ de
ad lib̾i arbitrii ꝯsiderationear¬

Expanded text:
mune cum pecore, sed etiam inferior portio rationis quae temporalium dispositioni intendit, intelligitur. Quod diligens lector in locis Scripturae, ubi AD LIBERI ARBITRII CONSIDERATIONE
Abbreviated transcription (Latin):
nend̾. finisq letitie ponendꝰ. Quare
uirtutibꝰ ñ ẽ fruendũ ¶s dicet aliqͥs.
Frui ẽ amore inherere alicui rei. ꝑꝑ se
ipsam ut p̃dictũ ẽ. Si qͥ uirtutes ꝑꝑ
se amande sunt & eis fruenđ est.
Ad ꝙ dicimꝰ. in illa descͥptione uͭ đr.¬

Expanded text:
tiae ponendus: quare virtutibus non est fruendum. Sed, dicet aliquis: Frui est amore inhaerere alicui rei propter se ipsam, ut praedictum est. Si ergo virtutes propter se amandae sunt, et eis fruendum est. Ad quod dicimus, in illa descriptione, u
Abbreviated transcription (Latin):
minat aug̃. Si dixisset tm̃ te fruaꝵ
& ñ addidisset in ano. uid̾etur finẽ
dilectiõis ac spẽ ostituisse in eo. s qr
illud addidit in dño se finẽ posuisse.
ut. homine in do frueris. deo potiꝰ
quã hoĩe frueris. Hic querit̾ utrũ¬
dilectionẽ erga nos młtũ dm̃dat.

Expanded text:
c. 33: Si dixisset tantum te fruar, et non addidisset in Domino, videretur finem dilectionis ac spem constituisse in eo; sed quia illud addidit in Domino se finem posuisse, m homine in Deo frueris, Deo potius quam homine frueris. 7. Hic quaeritur an Dedilectionem erga nos multum commendat,
Abbreviated transcription (Latin):
s ibi ꝓpͥe ꝑfecte & plene. ubi ꝑ sp̃em
uidebimꝰ quo fruemur. Nic autẽ du
in spe ambulamꝰ. fruimur quide. sed
ñ a deo plene. Uñ in libro. s de tͥni
tate. fruimur cognitis. in quibꝰ uolũ¬
tas ẽ. Item in libro de doctrina secũ¬
xana ait. Angłi illo fruentes iã beati
sunt. quo & nos frui desid̾amꝰ. & qͣntũ
nem & tolerabiliꝰ sustinem. & arden¬

Expanded text:
 et perfecte, et plene, ubi per speciem videbimus quo fruemur; hic autem, dum in spe ambulamus, fruimur quidem, sed non adeo plene, unde in libro 10 de Trin., cap. 10: Fruimur cognitis in quibus voluntas est. Idem in lib. de Doct. ap. 30: Angeli illo fruentes jam beati sunt, quo et nos frui desideramus; et quannem, et tolerabilius sustinemus, et arden
Abbreviated transcription (Latin):
est utrũ uirtutibꝰ sit ut̾nđu an fruẽ¬
dum. Qbꝰda uidetur ꝙ eis sit ut̃nđu.
⁊ ñ fruenđu. & ħ confirmãt auctori¬
tate aug̃. qui ut p̃taxatũ est. dic̃ ñ eẽ
fruendũ nͥ tͥnitate .i. sũmo & ĩ cõmu¬
tabili bono. Itẽ dicunt ideo ñ ẽẽ fruẽ¬

Expanded text:
tibus sit utendum, an fruendum. Quibusdam videtur quod eis sit utendum, et non fruendum: et hoc confirmant auctoritate Aug. qui, ut praetaxatum est , dicit non esse fruendum nisi Trinitate, id est, summo et incommutabili bono. Item dicunt ideo non esse frue
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ tñ soła ꝑꝑ beatitudinẽ. ꝑꝑ se qͥdem
amande st̃. qr delectant sui possesso¬
res sincera & sc̃a delectatione. & in
cis pariunt. gaudiũ spũale. Uerũt᷑n ñ
est hic consistñđu. s ultͣ gͣdiendua
Non hic hereat dilectiõis gressus. neq
hic sit dilectionis t̾minꝰ. s referatur
ħ ad illud sũmũ bonũ. cui soli oĩo
inherendũ ẽ. qr illud ꝑꝑse tm̃ am̃ad¬

Expanded text:
ter solam beatitudinem: propter se quidem amandae sunt, quia delectant sui possessores sincera et sancta delectatione, et in eis pariunt gaudium spirituale. Verumtamen non est hic consistendum, sed ultra gradiendum, non hic haereat dilectionis gressus, neque hic sit dilectionis terminus; sed referatur hoc ad illud summum bonum, cui soli omnino inhaerendum est, quia illud propt
Abbreviated transcription (Latin):
sũmo ⁊ incõmutabili bono. Utruaa
hominibꝰ sit ut̃ndum uel fru
M aut̃ homines endu d¬
qui fruunt᷑ & utunt᷑ aliis rebus res
aliq̃ sint. querit᷑ utrũ frui se debeãt
se homo diligendꝰ ẽ fruimur eo: si

Expanded text:
incommutabili bono. 6. Utrum hominibus sit utendum, vel fruendum. Cum autem homines qui fruuntur et utuntur aliis rebus, res aliquae sint, quaeritur utrum se frui debeant, 2: Si propter se homo diligendus est, fruimur eo; si
Abbreviated transcription (Latin):
urtutibꝰ & ꝑ eas fruenđu est sũmo
bono. ita & de uoluntate bona dms.
tas ẽ ꝑ qͣm fruimurita & ꝑ uͥtutes
fruimua ñ eis nͥ forte aliqua uͥtus

Expanded text:
rtutibus, et per eas fruendum summo bono; ita et de voluntate bona dicimus, tas est per quam fruimur; ita et per virtutes fruimur, non eis, nisi forte aliqua virtus
Abbreviated transcription (Latin):
est. Non qͦs fruit᷑ nob̃.s utitur
Si u nec fruit᷑ nͨ utit᷑. ñ inuenio
qͥmꝰ diligat nosẜieq tñ sic utit᷑ nobis.
ut nos aliis rebꝰ. Nos n res qͥbꝰ utim᷑
ad id referimꝰ. ut dei bonitate ꝑfruam.
D s̃ u̾ ad suã bonitatẽ usũ nr̃m refert.

Expanded text:
 fruitur nobis, sed utitur. Si enim nec fruitur, nec utitur, non invenio quomodo diligat nos. Neque tamen sic utitur nobis, ut nos aliis rebus. Nos enim res quibus utimur ad id referimus ut Dei bonitate perfruamur: Deus vero ad suam bonitatem usum nostrum refert.
Abbreviated transcription (Latin):
xͦ. de tͥnitate alit qͣm supͣ accipiẽs
uti ⁊ frui. sic dicit. ti ẽ assum̾e
ali qͥd in facultatẽ uoluntatis. frui
autẽ ẽ. uti cũ gaudio. ñ adhuc sꝑ¬
ei sed iam rei. Ideoq om̃is qui fru¬
itur. utit᷑. assumit enĩ aliqͥd in
facultatem uoluntatis c̃ fine delecta¬
tionis. Non aut̃ om̃is qͥ utitur &
fruit᷑. si id̾ ꝙ in facultatẽ uoluntatis
assumit. non ꝓpter ipsum .s ꝑꝑ aliud
appetiuit. Et attende qr uidetur
aug̃ dicere illos frui tm̃ qui in re
gaudent. non iã in spe. & ita in hac
uita ñ uidmͣ frui. s tm̃ uti. uͥ gau¬
demꝰ in spe. cum supͣ dictuͣm sit. frui
ẽe amore in herere alicui rei ꝑꝑ se
qͣlit̃ etiã hic multi adhererent do.

Expanded text:
. c. 11, aliter quam supra accipiens uti et frui, sic dicit: Uti est assumere aliquid in facultatem voluntatis. Frui autem est, uti cum gaudio, non adhuc spei, sed jam rei; ideoque omitur, utitur; assumit enim aliquid in facultatem voluntatis, cum fine delectationis: non autem omnis qui utitur, fruitur; si id quod in facultatem voluntatis assumit, non propter ipsum sed propter aliud appetit. Et attende quia videtur Aug. dicere illos frui tantum qui in re gaudent, non jam in spe: et ita in hac vita non videmur frui, sed tantum uti, ubi gaudemus in spe; cum supra dictum sit, frui esse amore inhaerere alicui rei propter se: qualiter etiam hic multi adhaerent Deo.
Abbreviated transcription (Latin):
habitat om̃is plenitudo diuinitatis.
qr ille ẽ caput in qͦ sũt om̃s sensꝰ. In sc̃is
uero. qͣsi solus tactus ẽ. qͥbꝰ datꝰ ẽ sp̃c ad
m̃suram. cum de illiꝰ plenitudine acce¬
illam eandẽ ẽentialit᷑. s similem acce¬
ꝑunt gͣtiam. Puer gͦ ille plenus sap̃ia.
& gr̃a fuit ab ipsa conceptione uñ ier̾e.

Expanded text:
habitat omnis plenitudo divinitatis, quia ille est caput, in quo sunt omnes sensus; in sanctis vero quasi solus tactus est, quibus datus est spiritus ad mensuram, cum de illius plenitudine acceillam eamdem essentialiter, sed similem acceperunt gratiam. Puer ergo ille plenus sapientia et gratia fuit ab ipsa conceptione. Unde recte
Abbreviated transcription (Latin):
ipse sapientior ex tempore qͥ a pͥma c̃cep¬
tionis hora sp̃u sap̃ie plenus ꝑmanebat.
s eand qua plenus erat sapĩam. cet̾is
ex temꝑe paulatim demonstrabat. Iux¬
ta hominis nͣm ꝓficiebat etate de infan¬
tia adiuuentutẽ. Iuxta hominis n᷑m
ꝓficiebat gr̃a. non ipse. ꝙ ñ habebat ꝑ
accessum temꝑis accipiendo.s panden
tefaciebat hominibꝰ dona gr̃e que sibi
inerant. & sapĩe. tm̃ eos ad laudẽ dei
excitabat. & sic do patͥ ad laudẽ & ho
minibꝰ ad salutem ꝑficiebat. In aliis
Eͦ non in se ꝓficiebat᷑ sapĩa. & gr̃a. Uñ

Expanded text:
set sapientior ex tempore, qui a prima conceptionis hora Spiritu sapientiae plenus permanebat; sed eamdem, qua plenus erat sapientiam, caeteris ex tempore paulatim demonstrabat. Juxta hominis naturam proficiebat aetate, de infantia ad juventutem; juxta hominis naturam proficiebat gratia, non ipse quod non habebat per accessum temporis accipiendo sed pandendtefaciebat hominibus dona gratiae quae sibi inerant et sapientiae, tantum eos ad laudem Dei excitabat, et sic Deo Patri ad laudem Dei, et hominibus ad salutem proficiebat. In aliis ergo, non in s
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ. hñs nom̃. qͦd neq ex alio ꝑfectũ in¬
telligatur. & ex qͦ is qͥ genitus ẽ. subs¬
titisse doceatur. Nouit eccła unũ ĩ¬
nascibiłe dm. nou̾ unigenitũ di filiũ
confitet᷑ pr̃em ab origine lib̾um. con¬
fitet᷑ & filii originẽ ab initioꝰ ñ ip̃m
s ab eo qͥ a nemine ẽ natũ. ab et̾̃no.
natiuitatẽ .s. ex pat̾na et̃nitate su¬
mentem. Edita ẽ hic fidei pfessio s
ꝓfessiõis ratio. ñ du expositã est.

Expanded text:
 habens, quod neque ex alio profectum intelligatur, et ex quo is qui genitus est substitisse doceatur. Novit Ecclesia unum innascibilem Deum; novit unigenitum Dei Filium. Confitetur Patrem ab origine liberum; confitetur et Filii originem ab initio, sed sed ab eo qui a nemine est, natum ab aeterno, nativitatem scilicet ex paterna aeternitate sumentem. Edita est hic fidei professio, sed professionis ratio nondum exposita est;
Abbreviated transcription (Latin):
dici incip̃ds. qd antea ñ dicebatus
manifestũ ẽ relatiue dici. ñ t̃n scdm
acciłns dĩ qͦd ei aliqͥd accid̾it.s pla
ne .ẜ. acciđns eiꝰ. ad ꝙ dici aliqͥd. ds
incipit relatiue. E xhis aꝑte ostñ
dđitatis. s ñ sñ mutatiõe c̾at᷑e. &
ita accid̾ns ẽ in c̾atura. ñ inc̾atore.
Et appellatio qͣ c̾atura relatiue dr

Expanded text:
dici incipit deus quod antea non dicebatur, manifestum est relatiue dici, non tamen secundum accidens dei, quod ei aliquid acciderit, sed plane secundum accidens eius, ad quod dici aliquidatiue dici, non tamen secundum incipit relative. Ex his aperte ostedeitatis, sed non sine mutatione creaturae; et ita accidens est in creatura, non in Creatore; et appellatio qua creatura
Abbreviated transcription (Latin):
gium nr̃m fit. cũ ad eũ refugimus
Nũqͥd tẽ fit aliqͥd in eiꝰ natura. qđ
anqͣm refug̾emꝰ ad eũ ñ erat: In
nob ꝙͣ fit aliqua mutatio. qͥ ad eũ
refugiendo efficim meliores. In illo
aut̃ nulla. Sic ⁊ pat̃ nr̃ ẽẽ incipit
cũ ꝑ eiꝰ gr̃am᷑ regeneram᷑. qͦ dedit
nob potestatẽ filios dĩ fieri. Sub̃a qͥ¬

Expanded text:
refugimus. Numquid tunc fit aliquid in ejus natura quod antequam refugeremus ad eum non erat? In nobis ergo fit aliqua mutatio, qui ad eum refugiendo efficimur meliores; in illo autem nulla. Sic et pater noster esse incipit, cum per ejus gratiam regeneramur, qui dedit nobis potestatem filios Dei fieri. Sub
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ eͥ obtinebimꝰ. nicħ .ẜ. accid̾ns dici
mutetur: ut ea sint accidntia rela¬
tiua. que cũ aliqua mutatiõe rerũ
de qͥbꝰ dñr. accidunt. sic̃ amicꝰ relati¬
amare ceꝑit. Fit gͥ aliqͣ mutatio

Expanded text:
 obtinebimus nihil secundum accidens dici mutetur, ut ea sint accidentia relativa, quae cum aliqua mutatione rerum de quibus dicuntur, accidunt. Sicut amicus relatiamare coeperit: fit ergo aliqua mutatio
Abbreviated transcription (Latin):
dñr s acciđns. ñ qđ accidit deo. sea qͥ
accidit c̾at̾is. ut c̾ator. ns. refugiũ.
datũ ł donatũ. & hꝰmi. Dehis aug̃
in .u. li. de tͥni ita ait. Creator rela¬
latiue đr ad c̾aturã. sic̃ dns ad seruũ.

Expanded text:
dum accidens, non quod accidit Deo, sed quod accidit creaturis; ut Creator, Dominus, refugium, datum, vel donatum et hujusmodi. De his Aug., in l. 5 de Trin., c. 13, ait: Creator relative dicitur ad creaturam, sicut Dominus ad servum.
Abbreviated transcription (Latin):
non ip̃m ẽẽ abinitio. s abinitiabili.
Noc utiq subd̾ns det̾minaũ. qͣm acce¬
ꝑit initiũ inqͥens. originẽ filii ẽe
abinitio. Ac si diceret. ñ ita intelli¬
gas originẽ filii ẽẽ ab initio. qͣi ip̃e
filius habeat initiũ. s qr ipse ẽ ab
initiabili .i. a patre a qͦ st̃ omĩa.
Nam licet filiꝰ sit pͥncipiũ de pͥnci¬
at pͥncipiũ. eũq filiꝰ sit pͥncipiũ

Expanded text:
io, sed ab initiabili. Hoc utique subdens determinavit quomodo acceperit initium, inquiens originem Filii esse ab initio, ac si diceret: Non ita intelligas originem Filii esse ab initio, quasi ipse Filius habeat initium; sed quia ipse est ab initiabili, id est, a Patre a quo sunt omnia. Nam licet Filius sit principium de princiat principium. Cumque Filius sit princ
Abbreviated transcription (Latin):
lo.s gr̃am in bono. ut possit peccare ꝑꝑ
lib̾tatem. & infirmitatẽ. & possit non
peccare ad mortẽ. ꝑꝑ lib̾tatẽ & gr̃am ad¬
uiuantẽ ñ dũ tñ ht posse oĩo ñ peccare
uel ñ posse. peccare ꝑꝑ infirmitatẽ. ñ dũ

Expanded text:
lo, sed gratiam in bono, ut possit peccare propter libertatem et infirmitatem, et possit non peccare ad mortem propter libertatem et gratiam adjuvantem: nondum tamen habet posse omnino non peccare, vel non posse peccar
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ. ꝑfic̾e aut̃ ñ inuenio. Ac si dic̾et. Hlabeo
lib̾tatẽ nat᷑e. s non habeo litatem gr̃e.
Ideo ñ ẽ apud me ꝑfectio boni. Namuo¬
luntas hõis quã nat᷑ałr habet. non ualet
erigi adbonũ efficaciter uolendũ. itł
uetur. Lib̾etur qͥdẽ ut uelit & adiuuet᷑

Expanded text:
m bonum non invenio, ac si diceret: Habeo libertatem naturae, sed non habeo libertatem gratiae; ideo non est apud me perfectio boni. Nam voluntas hominis quam naturaliter habet, non valet erigi ad bonum efficaciter volendum vel vetur: liberetur quidem, ut velit
Abbreviated transcription (Latin):
seruus esł. Cõ de lib̾tate ad malum
an sit ipsa lib̾tas lib̾i arbitrii an alia.
I e Queri pot̃ utrum ħ lib̾tas ꝗͣ
qͥs lib̃ ẽ ad mału. sit lib̾tas arbiti.
S i a lib̾tas arbiti ẽ bonũ qͥde ẽ. qr lib̾tas¬

Expanded text:
uaestio de libertate ad malum, an sit ipsa libertas liberi arbitrii, an alia. Hic quaeri potest utrum haec libertas qua quis liber est ad malum, sit libertas arbitrii. Si enim libertas arbit
Abbreviated transcription (Latin):
que ẽ a pecc̃o illi soli nũc hñt. quos filus
ꝑ gr̃am lib̾at. & reꝑat. non ita ꝙ penituᷤ
sint sine pecẽo. in hac mortali carne. sed
uit in eis pecc̃m ñ d̾net᷑. neq regnet: Et ħẽ
uera. & bona lib̾tas. que bonã parit ser

Expanded text:
est a peccato, illi soli nunc habent quos Filius per gratiam liberat et reparat; non ita quod penitus sint sine peccato in hac mortali carne, sed ut in eis peccatum non dominetur neque regnet. Et haec est vera et bona libertas, quae bonam parit ser
Abbreviated transcription (Latin):
x patdictis iam apparet dat alia.¬
in qͦ ꝑ pecc̃m sit imminutũ uel cor¬
ruptum lib̾m arbitͥm qr anͣ pecc̾m nul¬
la erat homini difficultas. nulłũq ĩpe¬
dim̃tũ de lege m̃broꝵ ad bonũ. nullaq
impulsio uel instigatio ad mału. Nũc
autẽ ꝑlegẽ carnis adbonũ impedit᷑.
& ad malũ instigat᷑. ut ñ possit uelle &

Expanded text:
x praedictis jam apparet in quo per peccatum sit imminutum vel corruptum liberum arbitrium, quia ante peccatum nulla erat homini difficultas nullumque impedimentum de lege membrorum ad bonum, nulla impulsio vel instigatio ad malum. Nunc autem per legem carnis ad bonum impeditur, et ad malum instigatur, ut non possit velle et
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾abit᷑ a seruitute corruptiõis in lib̾ta¬
tem głe filioꝵ dĩ. Flanc lib̾tatẽ hũit ħo
ante pecc̃m. qr om̃i carebat miseria. &
nulla tangebatur molestia. & plenius
habeb̾ infutura beatitudine.: uͥ miser ẽẽ

Expanded text:
a servitute corruptionis, in libertatem gloriae filiorum Dei . Hanc libertatem habuit homo ante peccatum, quia omni carebat miseria, et nulla tangebatur molestia; et plenius habebit in beatitudine futura, ubi miser esse
Abbreviated transcription (Latin):
du ẽ liber ad oꝑandu bene: łcce aꝑte
ostñdit. lib̃m arbitͥum ꝑ gr̃am lib̾ari:
lib̾tatem ueram que ẽ ad bene faciẽđ.
arbitrii. gr̃a dĩ lib̾atam. & adiutam.
Alii uͦ putant ñ ẽẽ ip̃am arbitrii lib̾¬
tatem. s aliam quanda qͦ ẽ ex gr̃a &¬

Expanded text:
ndum est liber ad operandum bene? Ecce aperte ostendit liberum arbitrium per gratiam liberari, libertatem veram, quae est ad bene faciendum, arbitrii gratia Dei liberatam et adjutam. Alii vero putant non esse ipsam arbitrii libertatem, sed aliam quamdam,
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃a lib̾tas arbitͥi sit. &illa qua
qͥs liber ẽ ad faciend̃ malum. & illa
qua qͥs liber ẽ ad bonũ faciendum.
Ex causis a uariis. sortit᷑ diuers a uo¬
cabula. Dicit᷑ n lib̾tas ad mału faciẽđ

Expanded text:
a libertas arbitrii sit, et illa qua quis liber est ad malum, et alia qua quis liber est ad bonum faciendum. Ex causis enim variis sortitur diversa vocabula. Dicitur enim libertas ad malum faciendum,
Abbreviated transcription (Latin):
liberi arbitͥi. añ pecc̃m u ad bonum
nil impediebat. ad mału nicħ impellebat.
Non h̃uit infirmitatẽ ad mału: & hũit ad¬
uitoriũ adbonũ. Tc̃ sine errore ratio uidi¬
care. & uoluntassine difficultate bonũ
appet̾e pot̾at. Post pecc̃m uͦ. añ reꝑatio¬
nem gr̃e. p̃mit᷑ a concupiscentia. & uĩcit᷑.
& bt̃ infirmitatẽ in malo. s ñ ht̃ gr̃am

Expanded text:
liberi arbitrii. Ante peccatum enim ad bonum nil impediebat, ad malum nil impellebat. Non habuit infirmitatem ad malum, et habuit adjutorium ad bonum. Tunc sine errore ratio judicare, et voluntas sine difficultate bonum appetere poterat. Post peccatum vero ante reparationem gratiae, premitur a concupiscentia et vincitur, et habet infirmitatem in malo, sed n
Abbreviated transcription (Latin):
lo post. Oꝑa nr̃a quȩ sũt indictis & fcĩs:
p̾sunt hoĩes uide.s qͥ animo fiant. & qͥ
uenire cupiant solus ds uidet. qͥ cũ uid&
cor ẽẽ in celo. & ñ delectari nos incarne
& earum fines. dirigit iustum Ideor

Expanded text:
lo post: Opera nostra quae sunt in dictis et factis, possunt homines videre; sed quo animo fiant, et quo venire cupiant, solus Deus videt, qui cum videt cor esse in coelo, et non delectari nos in carnegitationes et earum fines, dirigit justum. Idem
Abbreviated transcription (Latin):
ducando constitiumꝰ. s ista facientes
ñ qͥd peccamus: Absit. Nam & ipse sic
facere suadet si diligent̾ eius u̾ba inspi¬
ciantur. Cum gͦ ait. ne duos fines nob̃
constituamꝰ. fines in diu̾sa t̃ndntes intel¬

Expanded text:
ducando constituimus. Sed ita facientes numquid peccamus? Absit. Nam et ipse sic facere suadet, si diligenter ejus verba inspiciamus. Cum ergo ait, ne duos fines nobis constituamus, fines in diversa tendentes intel
Abbreviated transcription (Latin):
lud ꝙ uolumꝰ. ut uerbi gr̃a. si uelim esu¬
rientem reficere ut habram uitã et̾nã.
uoluntas ẽ. qua uolo reficere esurientẽ.
cuiꝰ finis ẽ refectio esurientis. Int̾ntio
uero qua sic ad uitam ꝑuenire uolo.
finis aut̃ sup̃m ẽ ipsa uita. ad ꝗͣ & aliꝰ
sinis refertur. An illa intentio

Expanded text:
lud quod volumus; ut, verbi gratia, si velim esurientem reficere ut habeam vitam aeternam, voluntas est qua volo reficere esurientem, cujus finis est refectio esurientis; intentio vero est, qua sic ad vitam pervenire volo. Finis vero supremus est ipsa vita, ad quam et alius finis
Abbreviated transcription (Latin):
quibꝰ nõibꝰ ñ diuersitatẽ intelligi¬
uoluit. s singłaritatem noluit. ut
ñ solum ibi unitas intelligatur. ex eo
qͦd dicit᷑ una eẽntia.s tͥnitas ex eo
telligentia. Nam nec solitariũ ser¬
mo sigg̾cat. & indifferentẽ tñ nat᷑am
ꝓfessio docet. Uisus ẽ enĩ infilio pat̾
ꝑ nature unitam similitudinẽ.
Unũ st̃ enĩ natus & generans. unũ st̃
neq unus. Non itaq solitariꝰ filiꝰ ẽ.
nec singłaris. nec difpar. Itẽ in eođ.
Sic̃ in patre & filio credere duos deos
impiũ est: ita patrẽ & filiũ singła¬
rem dm p̃dicare saclegiũ est. Nicħ
in his nouũ. nicħ diuersum. icł ali¬
enum. nicħ seꝑabile ẽ. De hoc ÷ aug̃

Expanded text:
Quibus nominibus non diversitatem voluit intelligi, sed singularitatem noluit; ut non solum ibi unitas intelligatur ex eo quod dicitur una essentia, sed Trinitas, ex eo telligentia. Nam nec solitarium sermo significat, et indifferentem tamen naturam professio docet. Visus est enim in Filio Pater per naturae unitam similitudinem. Unum sunt enim natus et generans; unum sunt, neque unus. Non itaque solitarius Filius est, nec singularis, nec dispar. Item in eodem: Sicut in Patre et Filio credere duos deos impium est, ita Patrem et Filium singularem Deum praedicare, sacrilegum est. Nihil in his novum, nihil diversum, nihil alienum,
Abbreviated transcription (Latin):
tis tͥnitatẽ excludit. & ideo ñ qͦd sin¬
głaritatis. s qđ unitatis ẽ p̃dicatur.
ece exp̃dictis ostenditur. qͥ nec singła¬
ris. nec diuersus. nec unic ł solitarius
confitendꝰ est ds̃. qr singłaritas. ł soli¬
tudo ꝑsonarũ płalitatẽ e᷑ cludit. &
diu̾sitas unitatẽ ẽentie tollit. diu̾sita
inducit seꝑationẽ diuinitatis. Singła¬
ritas adimit distinctionẽ tͥnitatis.
N ec iuxta sabellianos patrẽ filiũq con¬
fundens. nec iuxta arrianos. patrẽ
filiumq secernens. Pat̃ enĩ & filius

Expanded text:
d singularitatis, sed quod unitatis est praedicatur. Ecce ex praedictis ostenditur quia nec singularis, nec diversus nec unicus vel solitarius confitendus est Deus, quia singularitas vel solitudo personarum pluralitatem excludit, et diversitas unitatem essentiae tollit. Diversitas inducit separationem divinitatis, singularitas adimit distinctionem Trinitatis.nec, juxta Sabellianos, Patrem Filiumque confundens; nec, juxta Arianos, Patrem Filiumque secernens. Pater enim et Filius
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰmi. Om̃is aut̃ sensus aĩt est. ñ enim
caro sentit. s aĩa ut̃ns corꝑe uelut instru
corpus sentit. s aĩa ꝑcorpꝰ. quo uelut nun¬
tio utiturad confirmandũ in seipsa. ꝙ
extͥnsecus nuntiatur .¶Sic̃ g anima ꝙ foriᷤᷤ¬
ẽ ꝑ corpꝰ tanꝗͣ instrum̃tum uid& ł audit.
ita & ꝑ corpus queda sentit mala. qͦ sine
corꝑe ñ sentiret ut famem. ⁊ sitim. & hꝰ¬
mͦi. Uñ ñ inm̾ito defectus corꝑis dnr.

Expanded text:
hujusmodi. Omnis autem sensus, animae est. Non enim caro sentit, sed anima, utens corpore velut instrumcorpus sentit, sed anima per corpus, quo velut nuntio utitur ad confirmandum in seipsa quod extrinsecus nuntiatur. Sicut ergo anima quod forier corpus tanquam per instrumentum videt vel audit, ita etiam per corpus quaedam sentit mala quae sine corpore non sentiret, ut famem, et sitim et hujusmodi. Unde non immerito defectus corporis dicuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ter pecc̃m qͦs ei conueniebat suscipere.
& nob̃ expediebat. sunt u plura eqͥtudiñ
gn̾a. & corꝑis uitia. a qͥbꝰ oĩo inmunis
extitit. Q uos a defectus ħuit. ł ad ostn¬
sionem uere hũanitatis. ut timorẽ & tͥs¬
titiam. ł adimpletionẽ oꝑis ad ꝙ uene¬
rat. ut passibilitatẽ & mortalitatẽ. uel
ab inmortalitaris desꝑatione spem ñrã
erigenda. ut mortem suscep̃. Hos aut̃ de¬
fectus ñ conditionis suȩ necessitate. s
mise̾ationis uoluntate suscep. Neros ꝗ

Expanded text:
ter peccatum, quos ei conveniebat suscipere, et nobis expediebat. Sunt enim plura aegritudinum genera et corporis vitia, a quibus omnino immunis extitit. Quos enim defectus habuit, vel ad ostensionem verae humanitatis, ut timorem et tristitiam; vel ad impletionem operis ad quod venerat, ut passibilitatem et mortalitatem; vel ab immortalitatis desperatione spem nostram erigendam, ut mortem, suscepit. Hos autem defectus non conditionis suae necessitate, sed miserationis voluntate suscepit. Veros
Abbreviated transcription (Latin):
fragilitatis assumptionem turbat᷑. Nã
qͥ suscep̃ aĩam. suscepit &̃. aĩȩ passionear
Non enĩ eoꝙ d̾s erat. aut turbari. aut
p̃dico. Ut hõ ħuit tͥstitiam. qͣm m eo sus¬
cepit affectu. mͥ compatt᷑. m tͥstis est.
mͥ dolet.G̃ ꝓ me. & in me doluit qui ꝓ
se nicħ habuit. ꝙ doleret. Doles ꝙ dne¬
me doles leroñ qͦ in explanatione fidei
ait. Nos ita dns. hominẽ passibilem a
dei filio susceptum. ut ditas impassi¬
bilis ꝑmaneret. Passus est enim filiꝰ dei ñ
ꝗͣ impassibilem necẽe ẽ confiteri¶ His a¬
passibiłẽ accepisse hõiem. atq in eo defec¬
tus. &. affectus nr̃e infmitatis suscepis

Expanded text:
tatis assumptionem. Nam qui suscepit animam, suscepit etiam animae passionem. Non enim eo quod Deus erat, aut turbari aut praedico. Ut homo habuit tristitiam, quam meo suscepit affectu, mihi compatitur, mihi tristis est, mihi dolet. Ergo pro me et in me doluit, qui pro se nihil habuit quod doleret. Doles ad Damasc., tom. 4, in Explanatione fidei, ait: Nos ita dicimus hominem passibilem a Dei Filio susceptum, ut deitas impassibilis permaneret, Passus est enim Filius Dei non quam impassibilem necesse est confiteri. His apassibilem assumpsisse hominem, atque in eo defectus et a
Abbreviated transcription (Latin):
hominis. uere ꝯt̾status est. S ñ passio
eiꝰ dnat᷑ aĩo. uerum ꝓpassio ẽ. Uñ ait. cep̃
ꝯt̾stari. Aliud ẽ enim contͥstari. aliud
inciꝑe ꝯtͥstari. Qđ est alit̾ contͥstatur
qͥs ꝑ ppassionẽ alit̃ ꝑ passionem. Idoq
uerũ timorem ħuit. & iͥstitiam. s ñ ẜ¬

Expanded text:
hominis, vere contristatus est, sed non passio ejus dominatur animo, verum propassio est. Unde ait: Coepit contristari. Aliud est enim contristari, aliud incipere contristari; quod est: Aliter contristatur quis per propassionem, aliter per passionem. Ideoquverum timorem habuit et tristitiam, sed
Abbreviated transcription (Latin):
Infirmos in se p̃signans ansꝰ ait. Lat̾¬
timebat dñs pati. t̾tia die resurrect᷑
cum arderet paulus dissolui. & ẽe ẽ¬
xͦIste gaudet coronandꝰ. ⁊ tͥstis ẽ dns
coronaturus: Ecce hic uiđr tͥstitiam.
& timorem. a xͦ remouere. Ptinuo
aut̃ subiunx̃. s t̾stitiam sic assump¬
sit. qͥmꝰ carnem fuit enĩ tstis ut eugłm¬

Expanded text:
Infirmos in se praesignans Dominus ait: Trantimebat Dominus pati, tertia die resurrecturus, et cum arderet Paulus dissolvi et eIste gaudet coronandus, et tristis est Dominus coronaturus? Ecce hic videtur tristitiam et timorem a Christo removere. Continuo autem subjunxit: Sed tristitiam sic assumpsit q
Abbreviated transcription (Latin):
riendi ħt in se xp̃c autem ñ ex pec̾e̾o hꝰ¬
mi ħuit defectus.q sine pecc̃o ẽ concep¬
tus. & natus. & int̾ris conu̾satus. s ex
sola miserationis uoluntate de nr̃o
in se tͣnstulit ueram infirmitatẽ. sicut
accepit ueram carnem. qͣm sine omni
infirmitate assum̾e potuit. sic̃ absq cul¬
pa eande suscepit. Auctoritatibꝰ ꝓbat
xͣ ẜ hominẽ uere dolores sensisse.⁊
ñ nulli de sensu inpassione huma¬
nitatis xꝑi male sesisse inuenũt᷑ asse¬
rentes fimilitudinem atq imaginẽ pas¬
sionis & doloris xꝑm hominẽ pretulisse.
s nulłu oĩo dolorem. ł passionẽ sensisse:
auctoritatũ testimoniis. eos ꝯuincẽtes in¬

Expanded text:
m non ex peccato hujusmodi habet defectus, quia sine peccato est conceptus et natus, et in terris conversatus. Sed ex sola miserationis voluntate de nostro in se transtulit veram infirmitatem, sicut accepit veram carnem, quam sine omni infirmitate assumere potuit, sicut absque culpa eamdemque suscepit. 4. Auctoritatibus probat hominem vere dolores sensisse etntes. Sed quia nonnulli de sensu in passione humanitatis Christi male sensisse inveniuntur, asserentes similitudinem atque imaginem passionis et doloris Christum hominem pertulisse, sed nullum omnino dolorem vel passionem sensisse; auctoritatum testimoniis eos convincentes, in
Abbreviated transcription (Latin):
die resurrectus cum ardet paulus diͦs¬
les. qͣm imꝑator. Miles g̃ coronandus
gaudet mori: & dns coronat᷑us timet
mortem: S infirmitatẽ nr̃am rẽpsen¬
tans ꝓsuis infirmis qui timẽt mori
se mortem. & passionis pauore dixis¬
se. tͣnseat a me calix iste. O et̾minatio¬

Expanded text:
 cum arderet Paulus dissmiles quam imperator. Miles enim coronandus gaudet mori, et Dominus coronaturus timet mortem? Sed infirmitatem nostram repraesentans, pro suis infirmis qui timent mori,se mortem, et passionis pavore dixisse: Transeat a me calix iste. 6. Determinatio
Abbreviated transcription (Latin):
inculpabiłr̾ ante pecc̃m. in exordio oditi¬
onis homini potuisse indẽ ut ẽent ei
nat᷑alia. Ita in libro retctationum¬
ita inquiens ignorantia & difficultaᷤᷤ
&̃ si ẽent hominis pͥmordia nͣlia. nec
si ħ homo in pͥmordio nat᷑alit᷑ huisset
nunqͥd eẽnt in eo defectus & pene. Si de¬
fectus ł pena . ei indita fuiss& anͣ peecm.
inustẽ cum eo agi uid̾etur. Si añ culpã.
sentiret penã. Obl sane ms illa ñ fuis¬
se defectus. ł penas. si nat᷑alit̾ hõi infuis¬
sent. sic̃ ñ fuit hõi añ peccm. ñ ddu gram
adepto. defectus siue pena. ñ posse ꝓfi¬
cere. s pꝰꝗͣ gr̃am recepit. ꝑ quam ꝓficere
potuit. & ad cempꝰ &̾ ꝓfecit. cam̃q culpa
sua pꝰamisit. simulq ꝓficiendi faculta¬
tem ꝑdidit defectus fuit ei. & pena. ñ

Expanded text:
inculpabiliter ante peccatum in exordio conditionis homini potuisse indere, ut essent ei naturalia; ita in lib. Retract. inquiens: Ignorantia et difficultas iamsi essent hominis primordia naturalia, nec haec homo in primordio naturaliter habuisset, numquid essent in eo defectus et poenae? Si defectus, vel poena ei indita fuisset ante peccatum, injuste cum eo agi videretur, si ante culpam sentiret poenam. Ob hoc sane dicimus illa non fuisse defectus vel poenas, si naturaliter homini infuissent; sicut non fuit homini ante peccatum nondum gratiam adepto defectus sive poena, non posse proficere. Sed postquam gratiam recepit, per quam proficere potuit et ad tempus profecit, eamque culpa sua post amisit, simulque proficiendi facultatem perdidit, defectus fuit ei et poena non
Abbreviated transcription (Latin):
tm que eum sum̃e ꝓ nob̃ oportuit. nec de¬
decuit. falsum ẽẽ ꝓbab̃r. IN on enĩ assũp
re. sũt i quedã quoꝵ scĩa ñ aiffert. ł ig¬
norantia ñ impedit salutẽ: & forte taliũ
rerũ ignorantia. defectꝰ ñ ẽ. Constat aut̃
in nob ẽt̃ ignorantiam. atq difficultatẽ
uołndi ł faciendi bonũ. q̃ ad miseriam¬
arbitrio. Approbare inqͥt falsa ꝓueris
ut erret inuitꝰ. & resistente atq torqͣnte
dolore carnał uinculi. ñ posse a libidi¬
nosis oꝑibꝰ temꝑare. ñ ẽ nat᷑a instituti

Expanded text:
tantum quae eum sumere pro nobis oportuit, nec dedecuit, falsum esse probatur. Non enim assumpsre. Sunt enim quaedam quorum scientia non affert, vel ignorantia non impedit salutem; et forte talium rerum ignorantia defectus non est. Constat autem in nobis esse ignorantiam atque difficultatem volendi vel faciendi bonum, qualoco: adprobare, inquam, falsa pro ueris, ut erret inuitus, et resistente atque torquente dolore carnalis uinculi non posse a libidinosis operibus temperare non est natura instituti
Abbreviated transcription (Latin):
hominis. ita & ueros defectus hominis.
s non õs. Assumpsit enim defectus pene
s non culpe. nec tñ om̃s defectus penȩ.s
eos om̃s qͦs hominẽ eũ assum̾e expediebat.
& sue dignitati ñ derogabat. Sic̃ enim
defectus suscep̃. Suscep̃ a de nr̃o. ut de
infund̾et nouitatẽ. Simplam accepit¬

Expanded text:
hominis, ita et veros defectus hominis, sed non omnes. Assumpsit enim defectus poenae, sed non culpae, nec tamen omnes defectus poenae, sed eos omnes quos homini eum assumere expediebat, et suae dignitati non derogabat. Sicut enim defectus suscepit. Suscepit autem de nostro, ut de infunderet novitatem. Simplam ille accepit
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ lucam. uͭ angłs de nascituro filio uͥgi¬
nis ait. llicͣ erit magnꝰ. & filiꝰ altissimi
uocabitur. Non ĩo inqͥt erit magnus
ꝙ añ partum uͥginis magnus ñ fu̾it. s
erat ex temꝑe accepturus. ut una sit ꝑͣ
homo & ds̃ ¶Ecce aꝑte dic̃ ꝙ homo erat

Expanded text:
ginis ait: Hic erit magnus, et Filius altissimi vocabitur? Non ideo, inquit, erit magnus, quod ante partum Virginis magnus non fuerit, sed erat ex tempore accepturus, ut una sit persona homo et Deus. Ecce aperte dicit quod homo erat
Abbreviated transcription (Latin):
an ille passiõis ordo. infirmitatẽ in d̾no
doloris ꝑmittat intelligi. Dilatis enim
c̃ais. ex quibꝰ metum in dno ħesis ascͥbit.
res ip̃as ut gestȩ sũt conferamꝰ nͨ enim
fieri pot̃ ut timor eiꝰ sig̾cetur in u̾bis cꝰ
fiducia ꝯtineatur in factis. Timuisse
gͥ he̾tice passionẽ uidr S obignoran¬
tie hꝰ errorem. petrũs. & sathanas. & sc¬
andalum ẽ. Anne tumuit. qͥ armatis
obuiꝰ ꝓdiit: & in corꝑe eiꝰ infirmitas fu¬
it. ad cuiꝰ occursum consternata ꝑseqͣn¬
tium agmina supinatis corꝑibꝰ concid¬
runt:Qm gͥ infirmitatẽ anatã hꝰ cor¬
focte uulnerũ dolorem timuit. Iuem
rogo o tu dnicȩ insirmitatis assertor
penetͣntis carnem claui Huit t̾rorẽ:
qͥ excisam aurem. solo restituit attac¬
tu:. ꝓ ducens ħ aurem manꝰ clauum

Expanded text:
an ille passionis ordo infirmitatem in Domino an ille passionis ordo infirmitatem in Domino doloris permittat intelligi; dilatis enim causis ex quibus metum Domino haeresis ascribit, res ipsas ut gestae sunt conferamus. Nec enim fieri potest ut timor ejus significetur in verbis, cujus fiducia continuatur in factis. Timuisse ergo haeretico passionem videtur. Sed ob ignorantiae hujus errorem, Petrus, et Satanas et scandalum est. An ne timuit mori, qui armatis obvius prodiit, et in corpore ejus infirmitas fuit, ad cujus occursum consternata persequentium agmina supinatis corporibus conciderunt? Quam ergo infirmitatem dominatam hujus corforte dolorem vulnerum timuit. Quem, rogo, o tu dominicae infirmitatis assertor, penetrantis carnem clavi habuit terrorem, qui excisam aurem solo restituit attactu? Producens haec autem manus, clavum
Abbreviated transcription (Latin):
u̾m ẜ similitudinẽ nr̃i bominis ñ de¬
ficiens a se deo sumpsit. In qͦ qͣmius aut
ictus incidet. aut uulnꝰ descend̾ẽt. aut
nodi concurrerent. aut suspensio ele¬
uaret. afferrent quid̃ ħ impetũ passi¬
onis. non tam̃ dolorẽ passionis infer
nem compungens. ł aera uulnerans.
om̃s qͥdẽ bas passiones nat̃e suȩ infert.
ut foret. ut ꝯpungat. ut uulneret. s nͣm
suam in ħ passio illata ñ retinet. dũ ĩ nͣ
uulnerari. quamuis nat᷑e teli sit. & uul¬
nerare. & ꝯpung̾e. & forare. Passus qͥdẽ
non tñ nͣm passionis exercuit dũ & pe¬
nali misterio. pena deseuit. & uirtꝰ cor¬
ꝑis sine sensu pene um pene inse dese¬
uientis excep̃. habuit sane illud dni corp
ut cͥalcet undas. & fuictus desuꝑ eat.
nec clause domiis obstacuł arceatur
At uͦ. si d̾ni corꝑis sołu ista natura sit.
ut feratur in humidis. & sistat in liqͥ
Caro illa decelis ẽ. & homo ille de deoẽ.

Expanded text:
um similitudinem nostri hominis, non deum similitudinem nostri hominis, non deficiens a se Deo, sumpsit: in quo, quamvis aut ictus incideret, aut vulnus descenderet, aut nodi concurrerent, aut suspensio elevaret, afferrent quidem haec impetum passionis, non tamen dolorem passionis inferrnem compungens, aut aera vulnerans, omnes quidem has passiones naturae suae infert, ut foret, ut compungat, ut vulneret; sed naturam suam in haec passio illata vulnerari, quamvis natura teli sit et vulnerare, et compungere, et forare. Passus quidemnon tamen naturam passionis exercuit, dum et poenali ministerio poena desaeviit, et virtus corporis sine sensu poenae vim poenae in se desaevientis excepit. Habuit sane illud dominicum corpus ut calcet undas et fluctus desuper eat, nec clausae domus obstaculis arceatur. Atvero si dominici corporis solum ista natura sit, ut feratur in humidis, et sistat in liquijudicamus? Caro illa de coelis est, et homo ille de Deo est,
Abbreviated transcription (Latin):
eͦg de illo scͥptũ ẽ. uerũ ẽ . factũ ẽ gͦ & tͥstis
fuit. s uoluntate tͥstitiã suscep̃ uerã. qͦm
uoluntate carnem u̾am. Aꝑte noscis
eunde sͥ in his uerbis contͣdicere. nͥ ua¬
rias dictoꝵ disc̾neret causas ex qͥbꝰ intel¬
ligentia uerboꝵ assum̃da est.Si u disc̾¬
natur. intelłntie c̃a p̃dictoꝵ uerboꝵ. ni¬
chil occurrit ꝯtradictionis. De quibꝰ¬
dam hylarii capitłis ualde obscuris.
que uidentur sententie obiuare.
ac difficiliorem afferũt qͤstionẽ
passionis dolorem non incut̾ent. sicut
telum tcͣtum ꝑ aquã. ł ignẽ ł aera. ea
facit. que & cũ thitur ꝑcorꝑa aĩata. qr
ꝑforat & conpungit. ñ tam̃ dolorem in¬
gerit. qr ñ sũt ille res doloris capaces.
Ita & corpus xp̃i sinc sensu pene uim
pene excepisse dic̃. qr sic̃ corpus nrm ñ
ħt talem naturam ut ualeat calcare un¬
doloris. qr non ħuit nat᷑am nr̃i dolori¬
in .xͦ.li. de tͥni. U̾nigenitꝰ ds hominem¬

Expanded text:
et factum est. Ergo tristis fuit; sed voluntate tristitiam suscepit veram, quomodo voluntate carnem veram. Aperte noscis eumdem sibi in his verbis contradicere, nisi varias dictorum discerneret causas; ex quibus intelligentia verborum assumenda est. Si enim discernatur intelligentiae causa praedictorum verborum, nihil occurrit contradictionis. 7. De quibusdam Hilarii capitulis valde obscuris, quae videntur communi sententiae obviare. ac difficiliorem afferunt quaestionem passionis dolorem non incuterent: sicut telum tractum per aquam, vel ignem, vel aera, ea facit quae et cum trahitur per corpora animata, quia perforat et compungit; non tamen dolorem ingerit, quia non sunt illae res doloris capaces. Ita et corpus Christi sine sensu poenae, vim poenae excepisse dicit, quia sicut corpus nostrum non habet talem naturam, ut valeat calcare undoloris, quia non habuit naturam ad dolin lib. 10 de Trin.: Unigenit
Abbreviated transcription (Latin):
hoc futura erat hoĩs ꝑͣ acceptura erat
que distinctio. in płibꝰ questionũ arti¬
culis ẽ necessaria adu̾sus quorundam.
ꝑ plexam u̾bositatem. S cum de rebꝰ con¬
stat. in u̾bis frustra habetur controuer¬

Expanded text:
od futura erat hominis persona, acceptura erat Quae distinctio in pluribus quaestionum articulis est necessaria adversus quorumdam perplexam verbositatem. Sed cum de rebus constat, in rebus frustra habetur controver
Abbreviated transcription (Latin):
eũ uentura erant .i. si ruinã suã pͣsciu̾it.
&c simiłr si p̃sciu̾it bona qͤ habiturus
suiss&: si mobedientia ꝑstitisset. respon¬
deri pot̃. ꝙ ei magis facienda : indicta
sũt. quam futura reuelata. Accep̃ i scĩam
ñ hũit p̃scĩam eoꝵ quȩ fut᷑a erant. Non
fuit gͦg homo p̃sciꝰ sui casus. sic̃ & de an

Expanded text:
t, si ruinam suam praesciverit, et similiter praescierit bona quae habiturus fuisset, si in obedientia perstitisset, responderi potest quod ei magis facienda indicta sunt, quam futura revelata. Accepit enim scinon habuit praescientiam eorum quae futura erant. Non fuit ergo homo praescius sui casus, sicut et de an
Abbreviated transcription (Latin):
ta uidemꝰ. De Sui cognitione.
URRO
sognitionẽ sui idẽ hõ talem acce¬
pisse uidet᷑. u & qͦ deb̾et suꝑiori. & qͥd
equali. & inferiori. ñ ignorarẽt. Condi¬

Expanded text:
ta videmus. 5. De cognitione sui. Porro sui cognitionem idem homo talem accepisse videtur, ut et quid deberet superiori, et quid aequali, et inferiori non ignoraret. Condi
Abbreviated transcription (Latin):
matis. infundi.& infundndo c̃ari ͭ Uñ
nͨ simul c̾atas. sic̃ or fingit dm̃s. neq cũ
corꝑibꝰ ꝑ coitũ seminari. sic̃ luciferiani.
& cirillus. & quidã latinoꝵ p̃sumptores
copulam seminari. cͤationẽ u̾ aĩe solum
catorem nosse. eiusđq iudicio corpꝰ coa¬
gulari inuulua. & opingi atq formari
ac formatoiam corꝑe aĩam cari & infũ¬
di. ut uiuat. in ut̾o. h̃o exaĩa ostans &c
corꝑe. & egrediat᷑ uiuus ex ut̾o. plenꝰ
culo illos condempnat. qͥ aĩas ex tͣduce
dnt. inducens auctoritatem ꝓpħe. qui¬

Expanded text:
matis infundi, et infundendo creari. Unde Aug. matis infundi, et infundendo creari. Unde Aug. nec simul creatas, sicut Origenes fingit, neque in corporibus per coitum seminari, sicut Luciferani et Cyrillus, et quidam Latinorum praesumptores copulam seminari, creationem vero animae solum Creatorem nosse, ejusque judicio corpus coagulari in vulva, et compingi atque formari; ac formato jam corpore animam creari atque infundi, ut vivat in utero homo ex anima constans et corpore, et egrediatur vivus culo illos condemnat, qui animas ex traduce dicunt, inducens auctoritatem P
Abbreviated transcription (Latin):
uel ad ea sig̾canda. ñ nͣlit̾ s mirabilit̾
fiũt. Int̾ que mulieris fact᷑am de costa ui¬
tumꝰ gignat. & iniuuenͭ ͤ sterił femĩa.
in senectute pariat. ut asina soqͣtur. &
hꝰmͦi. Dedit aut̃ naturiᷤ ut exhis & hec
g in se absconditas quoꝵda futuroꝵ ca¬
Quoꝵ unũ erat. ꝙ mulier fc̃a ẽ de lat̾e
uiri dormientis. Non hu̾it pͥma rerũ
conditio. uͥ femina sic fieret. s ut fieri
posset. ne otra causas qͣs ds uoluntarie
instituit. mutabili uoluntate aliquid
facere putaretur. De anima mulie¬
ris ꝙ ñ ẽ ex anima uiri ut qͥdam
putauerut dicentes animas ẽe¬
uemad extraduce.
modum mulieris corpꝰ de uiri
corꝑe tͣauctũ fuit. ita putauer̃t aliqͥ
ipsiꝰ aĩam de uiri aĩa ꝓpagatã. & om̃s
aĩas p̾t̃ pͥmam de traduce ẽe sic̃ corꝑa.
Alii aut̃ putauer̃t simul om̃s aĩas
ab inicio ẽẽ cͤatas. Catholica aũt eccła
nͨ simul. nͨ extͣduce fcãs ẽe aĩas docet.
s in corꝑibꝰ ꝑcoitum seminatis. atq for¬

Expanded text:
vel ad ea significanda non naturaliter sed mirabiliter fiunt. Inter quae mulieris facturam de costa vitum gignat, et in juventute sterilis femina, in senectute pariat, ut asina loquatur, et hujusmodi. Dedit autem naturis, ut ex his etiam haec  in se absconditas quorumdam futurorum caquorum unum erat, quod mulier facta est de latere viri dormientis. Non habuit prima rerum conditio ut femina sic fieret, sed ut fieri posset; ne contra causas quas Deus voluntarie instituit, mutabili voluntate aliquid facere putaretur 8. De anima mulieris, quod non est ex anima viri, ut quidam putaverunt, dicentes animas esse ex traduce. Quemadmodum mulieris corpus de viri corpore traductum fuit, ita putaverunt aliqui ipsius animam de viri anima propagatam, et omnes animas praeter primam, de traduce esse, sicut corpora. Alii autem putaverunt simul omnes animas ab initio creatas. Catholica autem Ecclesia nec simul ex traduce factas esse animas docet, sed in corporibus per coitum seminatis atque for
Abbreviated transcription (Latin):
d̾et ꝙ erat uissum. Si ñ foret p̾ceptũ
ut de illo lignõ ederet & aliis. ñ illo
utet᷑ anposset non mori.
ut deligno uite ed̾et. & aliis & ñ illo
uesce̾et᷑. nunqͥd posset ñ mori: Si semꝑ
uiu̾et ñ utẽs ligno illo. ñ erat ei ex illo
ligno posse ñ mori. Si uͦ ñ posset semꝑ
uiuere. iderat ei exligno illo Aliqͥ dnͣt.

Expanded text:
deret quod erat jussum. 3. Si non foret praeceptum ut de illo ligno comederet, et aliis et non illo uteretur, an posset non mori. ut de ligno vitae ederet, et aliis, et non illo vesceretur, numquid posset non mori. Si semper viveret non utens illo ligno, non erat ei ex illo ligno posse non mori. Si vero non posset semper vivere, id erat ei ex illo ligno.
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt gn̾is hũani pͥncipiũ. qͣtinꝰ in hoc &
suꝑbia diabłi confundẽtur. & hõis humi¬
litas dĩ similitudĩe sublimaret᷑.¶Diabłs
quippe aliud a dõ pͥncipiũ ẽẽ concupierat.
homine apparuit. qr sic̃ d̾s omnibꝰ rebꝰ
eristit pͥncipiũ c̾ationis: ita homo oĩbꝰ
hõibꝰ pͥncipiũ gen̾atiõi¶deo &̃ ex uno
homine om̃s ẽẽ uoluit d̾s. ut du cognos¬
cerent se ab uno ẽẽ. om̃s se qͣi unũ amarẽt

Expanded text:
tenus in hoc et superbia diaboli confunderetur, et hominis humilitas Dei similitudine sublimaretur. Diabolus quippe aliud a Deo principium esse concupierat. homine apparuit; quia sicut Deus omnibus rebus existit principium creationis, ita homo omnibus hominibus principium generationis. Ideo etiam ex uno homine omnes esse voluit Deus, ut dum cognoscerent
Abbreviated transcription (Latin):
sentire suꝑ genẽs dicẽs: hoc qͦ addo tałẽ
cibũ illã arborẽ p̃stitisse. qͦ corpꝰ hominiᷤᷤ
stabili sanitate firmaret᷑. ñ sic̃ ex alio
cibo. s inspiratiõe salubritatis occulta.
Hic innu̾e uidr. ꝙ cũ aliis cibis posset corpꝰ
sustentari. hoc cibo indeficienti sanitate
firmaretur. Ex qͦ oseqͥ uidet᷑. ꝙ sic̃ in nͣ¬

Expanded text:
 addo, talem cibum illam arborem praestitisse, quo corpus hominis stabili sanitate firmaretur; non sicut ex alio cibo, sed inspiratione salubritatis occulta. Hic innuere videtur quod cum aliis cibis posset corpus sustentari, hoc cibo indeficiente sanitate firmaretur. Ex quo consequi videtur quod sicut in n