comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
s. simplexergo uirtus expartib
constat : Et simplex Ista uirtꝰ.
te definiente : unus ẽ ds̃ : Ergo
dm̃ expartib cõpositũ eẽ dicis
Non dico inquis. Non sunt ergo¬
Non sunt ergo
partes : Et tamen quattuor. sunt
&una uirtus ẽ: eademq simplexẽ
Siergo inuna patris ꝑsona : & plu¬
ra inuenies & partes non inuens.
quanto magis pat̃ & filius. & sp̃s¬
tẽ : tres ꝑsonȩ sunt. Et ꝓpt̃ singu¬
lorũ ꝑfectionẽ : partes unius dĩ
genitã : & uirtutẽ deuirtute ꝓce¬
dentẽ: ñ uis eandẽ habere naturã :
hoc falsũ dicis: hoc contra fidẽ rectã
& catholicam dicis:

Expanded text:
sunt; simplex ergo virtus ex partibus sunt; simplex ergo virtus ex partibus constat, et simplex ista virtus te definiente unus est Deus. Unum ergo Deum ex partibus compositum esse dicis? Non dico, inquis. Non sunt ergo partes: et tamen quatuor sunt, et una virtus est, eademque simplex est. Si ergo in una Patris persona, et plura invenis, et partes non invenis; quanto magis Pater et Filius et Sptem tres personae sunt, et propter singulorum perfectionem partes unius Dei genitam, et virtutem de virtute procedentem non vis eamdem habere naturam, hoc falsum dicis, hoc contra fidem rectam et catholicam dicis.
Abbreviated transcription (Latin):
surdissime dicitur : quia parsrei
ullius eẽ ñ potest ds̃. quanto magis
pars trinitatis eẽ ñ potest: quicũꝙ
unus intrib : Deinde ubi ait apłs
Si eñ hoc dicimꝰ q̃uid aliud dicere
dep̃hendimur : nisi quod augeatꝰ
adhȩrente homine: & recedente
minuatur : Intrinitate igitur
unus ds : Nec huius trinitatis:
tertia parsẽ unus: Nec maior
pars duo quam unus ẽ ibi: Nec
maius aliquid sunt om̃s quã sin¬
guli : quia spãlis ñcorporalis est
magnitudo: Qui potest capere
capiat : Qui aũ ñpotest. c̃redat.
dor&. quod credit intellegat Ue¬
rũ ẽ enĩ quod dicitur ꝑꝓph&ã.
nisi credideritis . Ñ intelleg&is :
Tu nempe dixifti: unũ dm̃ ñ ex par¬
tib eẽ compositũ: Et quia depa¬
tre hoc uis Intellegi: ille inquis
quodest : urtus ẽ ingenita: sim¬
plex : Et tam̃ in hac simpliciuir¬
& dementia. & potentia: partes
sunt unius uirtutis: quã simpli¬
cẽ ẽẽ dixisti : Si dixeris. partes

Expanded text:
surdissime dicitur, quia pars rei surdissime dicitur, quia pars rei ullius esse non potest Deus; quanto magis pars Trinitatis esse non potest, quicumque unus in tribus? Deinde ubi ait ApostSi enim hoc dicimus, quid aliud dicere deprehendimur, nisi quod augeatur adhaerente homine, et recedente minuatur? In Trinitate igitur unus Deus: nec hujus Trinitatis tertia pars est unus, nec major pars duo quam unus est ibi; nec majus aliquid sunt omnes quam singuli: quia spiritualis, non corporalis est magnitudo. Qui potest capere, capiat : qui autem non potest, credat, et oret ut quod credit intelligat. Verum est enim quod dicitur per prophetam, Nisi credideritis, non intelligetis . Tu nempe dixisti, unum Deum non ex partibus esse compositum. Et quia de Patre hoc vis intelligi, Ille, inquis, quod est, virtus est ingenita, simplex. Et tamen in hac simplici viret clementia et potentia partes sunt unius virtutis, quam simplicem esse dixisti? Si dixeris, Partes
Abbreviated transcription (Latin):
uies. rursus respond&is: de dõpa¬
tre. Iunc uob dicitur Sidñs ds̃
noster ds¬
nrt dñs unus ẽ & hic pat̃ ẽ qua¬
re uos facitis duos domnos deos. di
endũ ẽ : quomodo obtemperatis
huic p̃cepto. qui tamquã dño dõ
seruitis & xp̃o Neq enim illi soli
uire nos confidimus: Ergo inquis
ds̃ pat̃. pars ẽ dĩ absit: Tres enĩ
hi tres quia unius substantiae s̃.
unũ sunt & summe unũ sunt. Ubi
nulla naturarũ . nulla ẽ diuersitas
uoluntatũ Si aũ natura unũ nes¬
sent: & consensione ñ essent ñ
sũme unũ sunt : Si uero natusa
dispares essent : unũ ñ essent
Hiergo tres q̃uia unũ sunt : propt̃
ineffabilẽ conlunctionẽ deita¬
tis : qua ineffabilit̃ copulantur.
sona ẽ gemnȩ substantiae : quia
& ds̃ & homoẽ: Nec tamen ds̃.
pars huius ꝑsonȩ dici potest: Ali¬
oquin: filius dĩ ds̃. Ante quã susci¬
per& formã serui nonerat totꝰ.
& creuit: cũ homo diuinitati eiꝰ
accessit: Quod si inuna ꝑsona ab¬

Expanded text:
pondetis, De Deo Patre. Tunc vobis dicitur: Si Dominus Deus noster Dominus unus est, et hic Pater est; quare vos facitis duos dominos deos, dicendum est; quomodo obtemperatis huic praecepto, qui tanquam Domino Deo servitis et Christo? Neque enim illi soli servire confidimus. 2. Ergo, inquis, Deus Pater pars est Dei. Absit. Tres enim hi tres quia unius substantiae sunt, unum sunt, et summe unum sunt, ubi nulla naturarum, nulla est diversitas voluntatum. Si autem natura unum essent, et consensione non essent, non summe undispares essent unum non essent. Hi ergo tres quia unum sunt, propter ineffabilem conjunctionem Deitatis qua ineffabiliter copulantur, sona est geminae substantiae, quia et Deus et homo est. Nec tamen Deus pars hujus personae dici potest: alioquin Filius Dei Deus antequam susciperet formam servi, non erat totus, et crevit cum homo divinitati ejus accessit. Quod si in una persona ab
Abbreviated transcription (Latin):
mulacra.: nisi ꝑsimulacra intel¬
legantur daemonia. quae ter
Hoc enim retulit ad materiam
terrenam: sensu carentẽ : Item
nequis quam putar&: non eẽ ali¬
quã iuiuentem sentientemque na¬
turam. quae gentium sacrificiis
delectetur adiunxit: Sed quae
quã indiuinis eloquiis repentur
scõs angelos dpellatos deos : cami¬
hi causa potissimum occurrit.
neisto nomine homines adhoe
a edificarentur : ut ministeri¬
um uel seruitium religionis.
quae grece lithurgia uel latria
dicitur : scĩs angelis exhiberent
Quod nec exhiberi abhominibus
uolunt : nisi illi dõ. qui & ipso¬
rũ & hominũ ds̃ ẽ: Inde mul¬
to utilius angeli uocantur : qui
latine nuntii nuncupantur
Vt pernomen non substantiae
sed officii : satis intellegamus.
illum dr̃ anobis eos coli uelle.
que nuntiant: Io tam igitur
iftam quaeftionem. breuiter
apłs soluit. ubi ait: Nam &¬
sisunt qui dicuntur dii: siue

Expanded text:
mulacra,» nisi per simulacra intelmulacra,» nisi per simulacra intelligantur daemonia, quae terrhoc enim retulit ad materiam terrenam sensu carentem. Item ne quisquam putaret non esse aliquam viventem sentientemque naturam, quae Gentium sacrificiis delectetur, adjunxit: «Sed quaequam in eloquiis divinis reperitur sanctos Angelos appellatos deos, ea mihi causa potissimum occurrit, ne isto nomine homines ad hoc aedificarentur, ut ministerium vel servitium religionis, quae graece liturgia, vel latria dicitur, sanctis Angelis exhiberent; quod nec ipsi exhiberi ab hominibus volunt, nisi illi Deo qui et ipsorum et hominum Deus est. Unde multo utilius Angeli vocantur, qui latine nuntii nuncupantur; ut per nomen non substantiae, sed officii, satis intelligamus illum Deum a nobis eos coli velle, quem nuntiant. Totam ergo istam quaestionem breviter Apostolus solvit, ubi ait: «Nam etsi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
deos. cur hoc dixerit: continuo
uelit exponendo sub lunxit Qm̃
dui gentium daemonia: Super
tales deos : dixit dnm̃ terribilem
inscĩs suis: quos caelos fecit. Aqui¬
ergo dui sine additamento. sed
du gentium. daemona : Superi¬
us tamen : terribilis inquit suꝑ
om̃s deos: Nonait super deos
gentium: Quam uis hoc intel¬
ligi uoluerit. Addendo quod
sequitur : qm̃ di gentium dae¬
du gentiũ daemonia. Vt in¬
tellegeremꝰ : sic &iam in hebreo
positũ : du gentiũ simulacra:
ut daemonia potius. quȩs̃ insi¬
mulacris significarent᷑ : Nam
qđ Attin& ad ipsa si mulacra : quȩ
grȩce appellant᷑ idola: quo nom ne
lam utimur prolatino: oculos
habent & non uident . & c&era
quae dehis ideo dicuntur : quia
omni sensu carent: Quo circa.
nec terreri possunt: Quia nisi
ea quae sentiunt: terreri utiq
non possunt: Quomodo ergo
dictũ est dedño: ternbilis super
om̃s deos : quo di gentium si¬

Expanded text:
deos,» cur hoc dixerit, continuo deos,» cur hoc dixerit, continuo velut exponendo conjunxit, «Quoniam dii Gentium daemonia» . Super tales deos dixit Dominum terribilem in sanctis suis, quos coelos fecit, a quiergo, Dii sine additamento; sed, Dii Gentium daemonia: superius tamen, «Terribilis,» inquit, «super omnes deos;» non ait, super omnes deos Gentium, quamvis intelligi hoc voluerit, addendo quod sequitur, «Quoniam dii Gentium dae«Dii Gentium daemonia:» ut intelligeremus sic etiam in hebraeo positum, «Dii Gentium simulacra;» ut daemonia potius quae sunt in simulacris, significarentur. Nam quod attinet ad ipsa simulacra, quae graece appellantur idola, quo nomine jam utimur pro latino, oculos habent et non vident; et caetera quae de his ideo dicuntur, quia omni sensu carent: quocirca nec terreri possunt, quia nisi ea quae sentiunt, terreri utique non possunt. Quomodo ergo dictum est de Domino, «Terribilis est super omnes deos, quoniam dii Gentium si
Abbreviated transcription (Latin):
& dominorũ sit ds̃ & dñs: quiest
uerus ds: merito quęri sol&¬
Et scriptum eẽ inuenimus in
alio psalmo : deos &iam homines
appellatos : Sicut est ds̃ st&it
insinagoga deorum. In medio
Aũ deos discernit: Et paulo
post: Ego dixi du estis. & filu
excelsi om̃s: Uos aũ sicut ho¬
mines moriemini. & sicut unus
deprincipib: cad&is: Non er¬
si propt̃ea. quia boni essent
om̃s : xonsic eos diiudicar&:
Cũ enim dixiss& ds̃ ftetit in
sy nagoga deorum : nonait : in
medio deos & homines discer¬
nit : Tam quam oftendens.
quid inter sit inter deos & homi¬
nes: Sed in medio inquit. deos.
discernit: Deinde sequitur
Vsque quo ludicatis iniquitatẽ
&cdera : Quae utiq non om¬
nib dicit. sed quibusdam. quia
ẽ dĩ factus : dii uocantur : utrũ
angeli uocandi sint dii : cum
lorum: Et inscripturis quidem:
nescio utrum uel possit. uel faci¬
le possit repperiri: aperte dic¬
tos angelos. deos : Sed cum dedñõ
dõ dictũ eã : terribilis suꝑ om̃s

Expanded text:
nus, qui est verus Deus; merito quaeri solriptum invenimus in alio psalmo, deos etiam homines appellatos, sicuti est, «Deus stelit in synagoga deorum; in medio autem deos discernit:» et paulo post, «Ego dixi, Dii estis et filii Excelsi omnes; vos autem ut homines moriemini, et sicut unus ex principibus cadsi propterea quia boni essent omnes, non sic eos dijudicaret. Cum enim dixisset, «Deus stetit in synagoga deorum;» non ait, In medio deos et homines discernit, tanquam ostendens quid intersit inter deos et homines: sed, «In medio» inquit, «deos discernit.» Deinde sequitur, «Usquequo judicatis iniquitatem» ? et caetera: quae utique non omnibus sed quibusdam dicit, quia ei factus est, dii vocantur, utrum et Angeli vocandi sunt dii; cum hlorum. Et in Scripturis quidem nescio utrum vel possit, vel facile possit reperiri, aperte dictos Angelos deos; sed cum de Domino Deo dictum esset, «Terribilis super omnes
Abbreviated transcription (Latin):
increaturis: Et quod nullus sit¬
ds̃ nisi unus. Nulla fit partiũ.
indĩtatis unitate diuisio. Unus¬
Etqui dixit : Audi isrł. dñs ds̃ tu¬
us dñs unus ẽ: Cui uni & soli dõ
seruire nos sine ullo scrupulo
agnoscimus . quando audimus & le¬
gimus : dnm dm̃ tuũ adorabis. &
illi soli seruiens Neforte ꝓpt̃hȩc
uerba : xp̃o cuius mẽbra sumus. ł
spũ scõ cuius templũ sumus. ser¬
uire nollemus: Si quod dictũ ẽ dño
dõ tuo soli seruies. sic acciperemꝰ.
tã quã desolo patre: & ñ de ipsa tri¬
ntate sit dictum : Vos aũ cũquȩ¬
ritur a uob: quẽ credatis ẽẽ dequo
scriptũ ẽ : dñs ds̃tuus. dñs unus ẽ
respond&is. ds̃ pat̃ ẽ: Itemq cum

Expanded text:
in creaturis. Et quod nullus Deus nisi unus. Nulla fit partium in deitatis unitate divisio, et qui dixit, Audi, Israel; Dominus Deus tuus, Dominus unus est. Cui uni et soli Deo servire nos sine ullo scrupulo agnoscimus, quando audimus et legimus: Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies . Ne forte propter haec verbasancto cujus templum sumus , servire nolimus, si quod dictum est, Domino Deo tuo soli servies, sic acceperimus, tanquam de solo Patre, et non de ipsa Trinitate sit dictum. Vos autem, cum quaeritur a vobis, quem credatis esse de quo scriptum est, Dominus Deus tuus, Dominus unus est; respond
Abbreviated transcription (Latin):
lenda : sed tamen uera: Solent mul
ti male intellegentes: sine ipso
factũ ẽ nihil: putare aliquid es¬
senihl: Peccatũ quidẽ non per
ipsũ factũ ẽ Et manifestũ ẽ quia
peccatũ nihlẽ : a nihil fiunt ho¬
mnes cum peccant: Et idolũ. Ñꝑ
uerbũ factũ ẽ. hab& quidẽ for¬
mã quandã humanã: sed ipse ho

Expanded text:
lenda, sed tamen uera. unde lenda, sed tamen uera. unde ti male intelligentes, sine ipso factum est nihil, putare aliquid esse nihil. Peccatum quidem non per ipsum factum est: et manifestum est, quia peccatum nihil est, et nihil fiunt homines cum peccant. Et idolum non per Verbum factum est: habet quidem formam quamdam humanam, sed ipse h
Abbreviated transcription (Latin):
Quae cum pagani. tam quam de¬
os colunt. uel tamquam partes
unius magni dĩ . Nam uniuer¬
sũ mundũ quidam eorũ pu¬
tant maximũ dm̃: ea colunt quȩ
sunt : Cũ quib: quando agimus.
ut ea Non colant: non eis dicimꝰ
quod nulla sint: sed quod colen¬
da nonsint. Eisq colendũ ho¬
rũ omniũ conditorem. dm̃ in¬
ui sibilem suademꝰ: cuius soluis
participacione: beatus homo fie¬
ri potest: quod om̃s uelle nemo
ambigit : Sed quia non nulli eorũ
inuisibilẽ & incorpoream creatu¬
rã colunt: quodest & anima
mensq: humana : tamen quia nec
eiusmodi creaturȩ participatione
fit homo beatus: Ille nonsolum
inuisibilis : uerum &iã in cõmu¬
tabilis ds̃. Idest ds̃ uerus. colen
mens misera ẽ qualib& re alia
ꝑfruatus : Vos aũ cũ ea colatis
quȩ omnno ñsunt : sed ur̃arum
fallacium fabularũ uantate.
finguntur: ꝓpinquiores ess&is
uerȩ pi&ati ac religion: sisaltim
pagan ess&is. Uel in eorũ gene¬
re qui corpora colunt: & si ñ co¬

Expanded text:
quae cum pagani tamquam deos colunt uel tamquam partes unius magni dei — nam uniuersum mundum quidam eorum putant maximum deum — ea colunt, quae sunt. cum quibus quando agimus, ut ea non colant, non eis dicimus, quod nulla sint, sed quod colenda non sint, eisque colendum horum omnium conditorem deum inuisibilem suademus, cuius solius participatione beatus homo fieri potest: quod omnes uelle nemo ambigit. sed quia nonnulli eorum inuisibilem et incorpoream creaturam colunt — quod est et anima mensque humana — tamen, quia nec eiusmodi creaturae participatione fit homo beatus, ille non solum inuisibilis uerum etiam incommutabilis deus, id est deus uerus colendumens misera est, qualibet re alia perfruatur. uos autem cum ea colatis, quae omnino non sunt, sed uestrarum fallacium fabularum uanitate finguntur, propinquiores essetis uerae pietati ac religioni, si saltem pagani essetis uel in eorum genere, qui corpora colunt, etsi non co
Abbreviated transcription (Latin):
det᷑ Et erigitur fides qua credi¬
mus qđ non uidemus. ut merea mur
uidere qđ credimus : Quicũq: ir¬
rid& hanc fidẽ : ut ideo put& nox
sibi eẽ credendũ quia ñ uid& quax¬
do uenerit qđ non credebat: cru

Expanded text:
detur: et erigitur fides qua credimus quod non videmus, ut mereamur videre quod credimus. Quicumque irridet hanc fidem, ut ideo putet non sibi esse credendum, quia non videt; quando venerit quod non
Abbreviated transcription (Latin):
pes nr̃a : non deisto tẽpore.neq
dehoc mundo ẽ Neq in ea feli¬
citate. qua excȩcant᷑ homines.
qui obliuiscuntur dm̃: Hoc nosse
primitus. &xp̃iano corde tene¬
re debemus non a dp̃sentis tẽpo¬
ris bona nos factos ẽẽ xp̃ianos. sed
adnescio quid aliud: qđ ds̃ iam ꝓ¬
mittit. & homo nondũ capit: De
hoc enĩ bono dictũ ẽ Qđ oculus
non uidit. nec auris audiuit. pec
incor hominis ascendit : quȩ p̃pa

Expanded text:
es, non de isto tempore, neque de hoc mundo est, neque in ea felicitate qua excaecantur homines qui obliviscuntur Deum. Hoc nosse primitus et christiano corde tenere debemus, non ad praesentis temporis bona nos factos esse christianos; sed ad nescio quid aliud, quod Deus jam promittit, et homo nondum capit. De hoc enim bono dictum est, Quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quae pra
Abbreviated transcription (Latin):
dicit eẽ omnes thesauros sapientiȩ
& scientiȩ absconditos : Eum tam̃:
quãuis iam gratia eiꝰ renatis. sed
adhuc carnalib & animalib: t̃aqũa
paruulis inxp̃o : non ex diui navir¬
tute. inqua ȩqualis ẽ patri : sedex
humana infirmitate ex qua cru¬
cifixus ẽ. cõmendauit : Ait pãq
Neq enĩ iudicaui me aliꝗd scire in¬

Expanded text:
idem dicit esse omnes thesauros sapientiae idem dicit esse omnes thesauros sapientiae et scientiae absconditos : eum tamen quamvis jam gratia ejus renatis, sed adhuc carnalibus et animalibus, tanquam parvulis in Christo, non ex divina virtute in qua aequalis est Patri, sed ex humana infirmitate ex qua crucifixus est, commendavit. Ait namque: Neque enim judicavi me scire
Abbreviated transcription (Latin):
cis habere possun doctrinã sapi¬
entiȩ insinuare ñ possunt: Deniq
in eccła loquunt᷑ hęrentes ueri¬
tati . ueritatẽ ꝑ qũã facta somnza:
Ueritatẽ : uerbũ carnẽ factũ & ha¬
bitare in nobis : Ueritatẽ: xp̃m
natum dedõ unũ deuno. Unige¬
nitũ & co&ernũ : Ueritatẽ: accepta
forma serui. natũ ex maria uirgi¬
ne. passũ. crucifixũ. resurgentẽ:
ascendentẽ:. Ubiq ueritatẽ : & quã
paruulus capere potest : Ueritatẽ
& in pane & in lacte : In pane magno¬
rũ. in lacte paruulorũ : Idem quip¬
pe panis: utlac fiat ꝑ carnẽ traici¬
tur : Quiaũ huic ueritati ẽ tradicuĩ.
& insua uanitate decepti decipiuN.
ranȩ suns tediũ afferentes auribs.
xoncibum mentibus:¬
ecessaria purgatio mentis nr̃e
qua illud in effabile. in effabilit̃
uideri possit: Qua nondũ p̃diti.
fide nutrimur: & ꝑ quȩdã tole¬
rabiliora . utad illud capiendũ apti
& habiles efficiamur : itinera du

Expanded text:
cis habere possunt, doctrinam sapicis habere possunt, doctrinam sapientiae insinuare non possunt. denique in ecclesia locuntur haerentes ueritati ueritatem, per quam facta sunt ueritatem uerbum carnem factum et habitare in nobis; ueritatem Christum natum de deo, unum de uno, unigenitum et coaeternum; ueritatem accepta forma serui natum ex uirgine Maria, passum, crucifixum, resurgentem, ascendentem; ubique ueritatem, et quam paruet in pane et in lacte. In pane magnorum, in lacte parvulorum. Idem quippe panis ut lac fiat, per carnem trajicitur. Qui autem huic veritati contradicunt, et sua vanitate decepti decipiunt, ranae sunt taedium inferentes auribus, non cibum mentibusecessaria purgatio mentis nostrae, qua illud ineffabile ineffabiliter videri possit; qua nondum praediti, fide nutrimur, et per quaedam tolerabiliora, ut ad illud capiendum apti et habiles efficiamur, itinera duc
Abbreviated transcription (Latin):
ide amatores ueritatis : Nonac¬
cipientes inuanũ nom̃ dñi dĩ sui.
loqui sapientiã interꝑfectos. Etĩã
imꝑfectis. non quidẽ loqui qđ sa¬
pere ñ possuN non tam̃ recedere
aueritate : & ꝑgere inuanitatẽ:
Quãuis enĩ imꝑfecti ñ capiant. si
quid paulo excelsius fuerit dispu¬
tatũ deuerbo di. dõ apud dm̃ ꝓqđ
facta s̃ omna. possintq capere. qđ
int̃eos loquit᷑ paulus tã qũã int̃
crucifixũ : nontam̃ illa ẽ ueritas.
sed finxisse diceremus : Siuulne¬
ra illa infantas mate fuisse: Sisan¬
guinẽ. nonuerũ sed simulatũ. de
uulnerib: emanasse Si falsas eũ
cicatrices tã quã post falsa uul¬
nera de monstrasse: Cũ uero ista
omnia ueradicimu. facta dicims.
certa : expressa : impl&a. credimꝰ
& p̃dicamus: quã uis desublimi il¬
lius & de in cõmutabili ueritate
ñ loquamur: non tam̃ imus in ua¬
nitatẽ : Quiaũ illa om̃a in xp̃o
falsa & si mulata dicuNT. ranȩ sunt
clamantes in paludȩ : Strepitũ vo¬

Expanded text:
ide amatores ueritatis, non accipientes in uanum nomen domini dei sui, loqui sapientiam inter perfectos, etiam in perfectos; non quidem loqui quod sapere non possunt, non tamen recedere a ueritate et pergere in uanitatem. quamuis enim imperfecti non capiant si quid paulo excelsius fuerit disputatum de uerbo dei, deo apud deum, per quod facta sunt omnia, possintque capere quod inter eos loquitur Paulcrucifixum , non tamen illa est veritas, sed finxisse diceremus; si vulnera illa in phantasmate fuisse, si sanguinem non verum, sed simulatum de vulneribus emanasse; si falsas eum cicatrices tanquam post falsa vulnera demoomnia uera dicimus, . facta dicimus, certa, expressa, impleta credimus et praedicamus, quamuis de sublimi illius et de incommutabili ueritate non loquamur, non tamen imus in uanitatem. qui autem illa omnia in Christo falsa et simulata dicunt, ranae sunt clamantes in palude; strepitum uo
Abbreviated transcription (Latin):
ed loquimur dĩ sapientiã. in my¬
sterio quȩ abscondita ẽ : quã prȩ¬
distinauit dsante sȩcula. inglo¬
riã nram : Qũa nemo principũ hurs
sȩculi cognouit: Sienĩ cognouissent.
nuqu̾a dñm gloriȩ crucifixissent

Expanded text:
ed loquimur Dei sapientiam in ministerio: que abscondita est: quam praedestinavit Deus ante secula; in gloriam nostram; quam nemo principum hujus seculi cognovit. Si enim cognovissent: nunquam Dominum glorie crucifixissent
Abbreviated transcription (Latin):
baptizauerit . Nisi crispũ &gaiũ. &
stephane domũ : nihil eos amplius
docuit quã xp̃m crucifixũ: ꝗd sidi¬
cat aliquis. xec resurrexisse xp̃m
eos audisse: quando ꝑ euangeliũ
geniti sunt. Unde ẽ igit᷑ qđ eis dicit:
Tradidi enĩ vobis inprimis. quia xp̃c
mortuus ẽ. scđm scripturas. & quia
sepultus ẽ & quia resurrexit ter¬
tio die. scđm scripturas. si nihil pisi
crucifixũ docuerat: iaũ non
ita intelligunt: sed hoc quoq
ad xp̃m crucifixũ ꝑtinere c̃ceduñ.
sciant in xp̃o crucifixo. multa
homnes discere : Et maxime qđ
v&us homo nr̃. simul crucifixus ẽ.
ut euacu&ur corpus peccati. & ul¬
tra ñ seruiamus peccato: Vnde &iã

Expanded text:
baptizaverit nisi Crispum et Gaium, et baptizaverit nisi Crispum et Gaium, et Stephanae domum , nihil eos amplius docuit quam Christum crucifixum; quid si dicat aliquis, nec resurrexisse Christum eos audisse, quando per Evangelium geniti sunt? Unde est igitur quod eis dicit, Tradidi enim vobis in primis, quia Christus mortuus est secundum Scripturas, et quia sepultus est, et quia resurrexit tertia die secundum Scripturas , si nihil nisi crucifixum docuerat? Si autem non ita intelligunt, sed hoc quoque ad Christum crucifixum pertinere contendunt ; sciant in Christo crucifixo multa homines discere, et maxime quod vetus homo noster simul crucifixus est, ut evacuetur corpus peccati, et ultra non serviamus pecc
Abbreviated transcription (Latin):
& quare : quȩ sit uirtus resurrecti¬
ons eis : qđ donũ sp̃s ꝓmiserit de¬
deritq: fidelib: sed&iã qualia
mẽbra quib sit caput querat : in¬
stituat. diligat. liber& atq ad &er¬
nã uita honorẽq ꝑducat. Haec
cũdicunt᷑. Aliquando breuius atq
c̃strictius. aliquando latius & u¬
berius . xẽc euangelitat᷑ Et tam̃
non solũ qđ ad fidẽ. uerũ &iã qđ
admores fideliũ ꝑtin&. non p̃ter¬
mittit᷑: Hoc intelligi potest. &iã
in eo qđ cõmemorant dixisse apłm
paulũ Nihil me dixi scire in uob̃.
aliud eis insinuatũ ess&. ut prim¬
tus crederent : ac deinde baptira¬
ti quicꝗd aduita moresq ꝑtin& di¬
scerent : Hoc inquiui. apło satis su¬
perq sufficit: Quieis dixit: qđ &
si multos pedagogos haberent Ix
xp̃o. sed ñ multos patres: quia eos
inxp̃o ihũ ꝑ euangeliũ ipse geniuis¬
s&. Siergo ille ꝑ euangeliũ genuit.
qũauis gr̃ãs agat. qđ ne minẽ ipsoꝵ¬

Expanded text:
et quare, quae sit uirtus resurrectiet quare, quae sit uirtus resurrectionis eius, quod donum spiritus promiserit dederitque fidelibus, sed etiam qualia membra, quibus sit caput, quaerat, instituat, diligat, liberet atque ad aeternam uitam honoremque perducat. haec cum dicuntur, aliquando breuius atque constrictius, aliquando ■ latius et uberius Christus euangelizatur; et tamen non solum quod ad fidem, uerum etiam quod ad mores fidelium pertinet, non praetermittitur. Hoc intellegi potest etiam in eo, quod commemorant dixisse apostolum Paulum: nihil me dixi scire in uobis,aliud eis insinuatum esset, ut primitus crederent ac deinde baptizati quidquid ad uitam moresque pertinet discerent. hoc, inquiunt, apostolo satis superque suffecit, qui eis dixit, quod et si multos paedagogos haberent in Christo, sed non multos patres, quia eos in Christo Iesu per euangelium ipse genuisset. si ergo ille, qui per euangelium genuit, quamuis gratias agat, q
Abbreviated transcription (Latin):
eq enĩ iudicaui me inquit scire
quicapere altiora dexp̃i deitate
ñ poterant: Quib &iã paulo post
dicit Non potui loqui uobis quasi
sp̃alib: sed quasi carnalib: Hoc er¬
go int̃illos nesciebat: qđ ꝑ illũ scire
ñ poterant : Ethoc solũ se scire di¬
cebat : qđ eos ꝑ illũ scire oporte¬
bat: Deniq sciebat interꝑfectos:
qđ int̃paruulos nesciebat : Ibi quip¬
pe ait Sapientiã loquimur int̃
ꝑfectos: Eonamq genere locuti¬
onis. nescire quisq dicit᷑ qđ occul¬
tat: quodicit᷑ fossa cęca. quȩ occul¬
ta ẽ: Neq enĩ aliquo genere lo¬
quunt᷑ scripturȩ : qđ in c̃su&udine
humana non inueniat᷑. quia utiq: ho¬
minibus loquuntur.
Hoc ẽ enĩ cuangelitare xp̃m: Non
tantũ dicere. que sint credenda
dexp̃o sed &iã quȩ obseruanda: ei
qui accedit ad cõpagẽ corporis xẽi:
Immo uero cuncta dicere quȩ suns
reddenda dexp̃o: Non solũ cuius sit
filius. unde scđm diuinitatẽ : unde
scđm carnẽ genitus. quȩ ꝑpessus

Expanded text:
e enim iudicaui me, inquit, scirequebatur qui capere altiora de Christi deitate non poterant. quibus etiam paulo post dicit: non potui uobis loqui quasi spiritalibus, sed quasi carnalibus. hoc ergo inter illos nesciebat quod per illum scire non poterant, et hoc solum se scire dicebat quod eos per illum scire oportebat. denique sciebat inter perfectos quod inter paruulos nesciebat; ibi quippe ait: sapientiam loquimur inter perfectos. eo namque genere locutionis nescire quisque dicitur quod occultat, quo dicitur fossa caeca quae occulta est. neque enim aliquo genere locuntur scripturae, quod in consuetudine humana non inueniatur, quia utique hominibus locuntur.hoc est enim euangelizare Christum, non tantum dicere, quae sunt credenda de Christo, sed etiam quae obseruanda ei, qui accedit ad conpagem corporis Christi, immo uero cuncta dicere, quae sunt credenda de Christo, non solum cuius sit filius, unde secundum diuinitatem, unde secundum carnem genitus, quae perpessus
Abbreviated transcription (Latin):
hab&: Cũ dixiss& laudann : qđ
utiq bene operantes merito pos¬
suNt Addidit : In nomine sco eius:
Vt quigloriat᷑ in dño glori&ur :
Quiergo ñsibi. sed ei uolunt psalle¬
re: cauefacere iustitiã suã corã
hominib: ut uideant᷑ ab eis Alio¬
quin. mercedẽ ñ habebunt apud
patrẽ. quiẽ incȩlis : Sed luceant o¬
pera eorũ corã honnib poneofi¬
ne vtipsi uideant᷑ ab eis. sed uideans
bona opera eoꝵ: & glorificent pa¬
trẽ eorũ qui incelis ẽ : Hoc ẽ lau¬
dari in nomine sc̃o ens Unde &
in alio psalmo legit᷑ In dño lau¬
dabit᷑ anima mea¬

Expanded text:
 cum dixisset, «Laudamini,» quod utique bene operantes merito possunt; addidit, «in nomine sancto ejus:» ut qui gloriatur, in Domino glorietur . Qui ergo non sibi, sed ei volunt psallere, caveant facere justitiam suam coram hominibus, ut videantur ab eis; alioquin mercedem non habebunt apud Patrem, qui in coelis est : sed luceant opera eorum coram hominibus, non eo fine ut ipsi videantur ab eis, sed ut videant bona opera eorum, et glorificent Patrem eorum, qui in coelis est . Hoc est laudari in nomine sancto ejus. Unde et in alio psalmo legitur: «In Domino laudabitur anima mea
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ds̃ ẽ glorificat suos Secundũ
& ds̃ crucifixus ẽ. ñ exuirtute di
qđ &iã : Nemo inquit ascendit ince¬
lũ: nisi quidecelo descendit. filis
hominis quiẽ incelo: Siergo attex¬
das distinctionẽ substantiarũ. fi¬
lius dĩ decęlo descendit: filius ho¬
minis crucifixus ẽ Siunitatẽ ꝑso¬

Expanded text:
quod deus est glorificat suos, secundum crucifixusquod etiam: Nemo, inquit, ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, Filius hominis, qui est in coelo . Si ergo attendas distinctionem substantiarum, Filius Dei de coelo descendit, Filius hominis crucifixus es
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑquẽ mihi mundus crucifixus ẽ &e¬
go mundo: Pro inde attendant &
uideant : que ad modũ doceat᷑ atq
discatur xẽc crucifixus . Etaders
crucẽ nouerint ꝑtinere : qđ &iã
nos in eius corpore crucifigimur
mundo: Ubi intelligit᷑. omns coer¬
citio malarũ concupiscentiarũ:
Ac ꝑ hoc fieri ñ potest : uteis quicru¬
ce xp̃i informant᷑. ꝓfessa adulte¬
desa cram̃to ipsius crucis. hoc ẽ pas¬
sions xp̃i admon&. ut quiea c̃se¬
crant᷑ peccare desistant: Ita lo¬
quens. Ap̃o ergo passo ꝑcarnẽ . &
uos eadẽ cogitatione armamini:
Quia qui mortiuus ẽ carne : desinit
peccare: Vt iam ñ hominũ deside¬
riis. seduoluntati dñi dĩ reliquũ
incarne viuat. Etc&era: quib c̃se¬
quent̃ ostendit. eũ ꝑtinere ad

Expanded text:
quem mihi mundus crucifixus est et ego mundo. proinde adtendant et uideant, quemadmodum doceatur atque discatur Christus crucifixus, et ad eius crucem nouerint pertinere, quod etiam nos in eius corpore crucifigimur mundo: ubi intellegitur omnis cohercitio malarum concupiscentiarum. ac per hoc fieri non potest, ut eis, qui cruce Christi formantur, professa adultede sacramento ipsius crucis, hoc est passionis Christi, admonet, ut qui ea consecrantur peccare desinant, ita loquens: Christo ergo passo in carne et uos eadem cogitatione armamini, quia qui mortuus est carne desinit peccare, ut iam non hominum desideriis, sed uoluntate domini dei reliquum in carne uiuat et cetera, quibus consequenter ostendit eum pertinere ad
Abbreviated transcription (Latin):
decelo: & filius dĩ ẽ crucifixus Ip¬
se ẽ enĩ dñs glorie. de quo ait apłs:
Sienĩ cognouissent. Nũquã dñm
głȩ crucifixissent : Propt̃ hanc er¬
go unitatẽ ꝑsonȩ: nonsolũ filiũ
hominis dixit descendisse decelo:
sed ẽẽ dixit incelo: culoquer& ixt̾ra¬

Expanded text:
crucifixus. Ipse est enim Dominus gloriae, de quo ait Apostolus: Si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent . Propter hanc ergo unitatem personae, non solum Filium hominis dixit descendisse de coelo, sed esse dixit in coelo, cum loqueretur
Abbreviated transcription (Latin):
n& & man&ur. si habitat.
& inhabitatur. Siher& ut
non deseratur: Noc ergo
nos docuit. & ad monuit
mysticis uerbis utsimus
in eius corpore. sub ipso capi¬
te: in membris eius : Edentes
carnem eius . Non relinquen¬
tes unitatem eius : Hoc ergo
tantum insacramento: quod¬
& multi mali: sedusq ad sp̃s
pasticipationem. manduce¬
mus & bibamus. O tindm̃i
corpore. tam quam mem¬
bra maneamus . uteius spũ
sit in illo sc̃s laurentius. cuiꝰ
hodie festa celebramus: Man¬
sit usq ad temptationem.
mansit usq ad tyrannicam
interrogationem: mansit
cruciationem mansit: Non

Expanded text:
 manetur; si habitat, et inhabitatur; sic erit ut non deseratur. Hoc ergo nos docuit, et admonuit mysticis verbis, ut simus in ejus corpore, sub ipso capite in membris ejus, edentes carnem ejus, non relinquentes unitatem ejus. Sed tantum in sacramento, quod multi faciunt mali, sed usque ad spiritus participationem manducemus et bibamus, ut in Domini corpore tanquam membra maneamus, ut ejus spiritu sit in illo sanctus Laurentius, cujus hodie festa celebramus? Mansit usque ad tentationem, mansit usque ad tyrannicam interrogationem, mansit cruciationem mansit. Non
Abbreviated transcription (Latin):
non facer&: Quisquis quodemit.
nouit quia transi&. Et de his
omnib: & si abundantib & si cir¬
cum fluentib: non p̃sumit. Pa¬
citq ex eo quod hab& misericor¬
diam cum eo qui non hab& ut &
hab& Quis quis talis ẽ. securus
expectat diem nouissimum

Expanded text:
non faceret; quisquis quod emit, novit quia transiet; et de his omnibus etsi abundantibus, etsi circumfluentibus non praesumit, facitque ex eo quod habet, misericordiam cum eo qui non habet, ut et habet: quisquis talis est, securus exspectat diem novissimum
Abbreviated transcription (Latin):
non poterant intendere filii israhel
usq infinem uultus morsi : &ideo
ẽ is ꝑ uelum loquebantur. hoc sig¬
nificat: quialitera legis iust ficat
peminem: Sed uelamen positũ
ẽ in lectione u&erif testamen¬
ti: donec adxp̃m transeatur.
& auferatur uelam̃. Id est tran¬
seatur ad gratiã. & intellegatur.
ab ipso nobis eẽ iustificationem.
qua faciamus quod iub&. quipro

Expanded text:
non poterant intendere filii Israhel usque in finem uultus Moysi et ideo eis per uelum loquebatur, hoc significat, quia littera legis iustificat neminem, sed uelamen positum est in lectione ueteris testamenti, donec ad Christum transeatur et auferatur uelamen, id est transeatur ad gratiam et intellegatur ab ipso nobis esse iustificationem, qua faciamus quod iubet. qui pro
Abbreviated transcription (Latin):
res quȩ significantur ad uenerit :
Quemad modum enĩ scientia quȩ
nunc ẽ euacuabitur : sicut idem
dicit apostolus. Cum uenerit
illa quam dicit facie ad faciem :
sic & ista quȩ inumbris tradita
eram̃t iudeis in u&erȩ testa m̃¬
to: Necesse fuit euacuari: reuela¬
tione testamenti noui: Necsane
omnes in illo populo : non intel¬
legebant xp̃m. ꝑ illas umbras
testamenti u&eris figuratum:
N eq enim haec ipse morses &
c&eri proph&ȩ non intellege¬
bant : qui eum posteris praenun¬
Non intellegens posuit. tanquã
aduessa & inimica u& eri testa¬
mento: quur dicitr. haben¬
tes autem eundem spm fidei: se¬
cundum quod seriptum ẽ: credi¬
di propter quod & locutus sum.
& nos credimus propt̃ quod & lo¬
quimur: Ubi enim scriptum ẽ
credidi propt̃ quod & locutus sum
utiq inpsalmis: Ad illa dĩ elo¬
quia ꝑtinentib : quae credita sunt
habentes: Quid ẽ eundem¬

Expanded text:
res quae significatur advenerit. res quae significatur advenerit. Quemadmodum enim scientia quae nunc est, evacuabitur, sicut idem dicit apostolus, cum venerit illa quam dicit, facie ad faciem : sic et ista quae in umbris tradita erant Judaeis in Vetere Testamento, necesse fuit evacuari revelatione Testamenti Novi. 27. Nec sane omnes in illo populo non intelligebant Christum per illas umbras Testamenti Veteris figuratum: neque enim haec ipse Moyses et caeteri Prophetae non intelligebant, qui eum posteris praenunnon intelligens posuit tanquam adversa et inimica Veteri Testamento, cur dicit, Habentes autem eumdem spiritum fidei, secundum quod scriptum est, Credidi, propter quod et locutus sum: et nos credimus, propter quod et loquimur ? Ubi enim scriptum est, Credidi, propter quod et locutus sum ? Utique in Psalmis, ad illa Dei eloquia pertinentibus, quae credita sunt habentes: quid e
Abbreviated transcription (Latin):
atur: Quomodo poterat
intendere filii istahel infaci¬
em eius. ꝓpt̃ gloriam uultus
eius: signum erat : quia in le¬
ge xpm intellecturi noneran:
Et io eo uelamen interfaciem
morsi & ipsos positum : Ut
non intenderent. sicut scrip¬
tum ẽ filii israhel usq infinem
sinis enim legis. quis ẽ : Nonego
sed a postolus ipse respond eat: fins
enim legis inquid xp̃c: adiustitiam
omni credenti finis ꝑficiens. Non
interficiens : Finis quippe dicitur.
propt̃quem fiunt omnia. quȩcũ¬
ꝙ aliquo fiunt officio: Nam in¬
ter intofficium & finem. hoc dis¬
tat : quodo fficium ẽ in eis quȩ fa¬
cere debemus. finis propterquem
facimus.: Quia itaq illa omnia
propter xpm̃ fiebant : quem filii
israhel in eis quȩ fiebant ponin¬
tellegebant : hoc significabat ue¬
lamen: quod eos usq infinem ñ
sinebat intendere. Idest usq ad
faciem moysi. quȩ significabat xp̃m:
Sedideo dictum ẽ quod euacu etur
haec gloria : quia omnes umbre rẽ
significantes. euacuantur : cum

Expanded text:
 quod non poterant intendere filii Israel in faciem ejus, propter gloriam vultus ejus, signum erat quia in Lege Christum intellecturi non erant. Et ideo velamen inter faciem Moysi et ipsos positum erat, ut non intenderent, sicut scriptum est, filii Israel usque in finem . Finis autem Legis quis est? Ad hoc non ego, sed Apostolus ipse respondeat: Finis enim Legis, inquit, Christus, ad justitiam omni credenti . Finis perficiens, non interficiens. Finis quippe dicitur propter quem fiunt omnia quaecumque aliquo fiunt officio. Nam inter officium et finem hoc distat, quod officium est in eis quae facere debemus, finis propter quem facimus. Quia itaque illa omnia propter Christum fiebant, quem filii Israel in eis quae fiebant non intelligebant; hoc significabat velamen, quod eos usque in finem non sinebat intendere, id est, usque ad faciem Moysi, quae significabat Christum. Sed ideo dictum est quod evacuetur haec gloria, quia omnes umbrae significantes evacuantur, cum
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s ẽ & uita: Spiritaliter in¬
tellegite. quod locutus sum
N on hoc corpus quod uid&is
manducaturi estis: & bibi turi
illum sanguinẽ. quem fusuri
sunt quime crucifigent Sa¬
cramentũ aliquod uobis cõm¬
mendaui : Spiritaliter intel¬
lectum: uiuificabit uos Et¬
sinecesse ẽ illud uisibiliter
celebrari. o post& tamen in¬
uisibiliter intellegi Ego sũ¬

Expanded text:
st et vita» . Spiritualiter intelligite quod locutus sum: non hoc corpus quod videtis, manducaturi estis; et bibituri illum sanguinem, quem fusuri sunt qui me crucifigent. Sacramentum aliquod vobis commendavi; spiritualiter intellectum vivificabit vos. Etsi necesse est illud visibiliter celebrari, oportet tamen invisibiliter intelligi.
Abbreviated transcription (Latin):
nem. hab& uitam: Ad utrũq
autem respond&. quod dixit.¬
& ernam: Nonita est inhac
esca. quam sustentande huius
tem poralis uitae causan su¬
mimus: Nam quieam non
sumpserit. Non uiu&: Nec
tamen quia sumpserit iuu&
Fieri enim potest : utsenio.
uel morbo uel aliquo casu.
plurimi & qui eam sumpseriNT.
moriantur: In hoc uerocibo
& potu: idest corpore & san¬
guine dñi ponita est : Nam
& qui non sumit. non hab&
uitam: & quia sumit hab&
uitam: & hanc utiq & ernã:
pter patrem : Et quiman¬
ducat me & ipse uiuit pro¬
pter me : Pasticipatio filii.
perunitatem corporis eius
& sanguinis : quod illa man¬
ducatio potatioq significat.
nos efficit meliores: Uiui¬
mus ergo nos propter ipsum.
mandu cantes eum: Id est per¬
ipsum accipientes & ernã
uitam : quam non habebamꝰ
uiuat propter me: pastici¬
patio facit qua manducat
me: Ego itaq: humiliatus.
uiuo propter patrem Ille
erectus. uiuit propter me:
Ex posuit itaq modum ad¬

Expanded text:
nem, habet vitam. Ad utrumque nem, habet vitam. Ad utrumque autem respondet quod dixit, aeternam. Non ita est in hac esca, quam sustentandae hujus temporalis vitae causa sumimus. Nam qui eam non sumpserit, non vivet: nec tamen qui eam sumpserit, vivet. Fieri enim potest ut senio, vel morbo, vel aliquo casu, plorimi et qui eam sumpserint moriantur. In hoc vero cibo et potu, id est corpore et sanguine Domini, non ita est. Nam et qui eam non sumit, non habet vitam: et qui eam sumit, habet vitam, et hanc utique aeternam. per Joan. 26 : « Qui manducat me, et ipse vivet propter me. Participatio Filii per unitatem corporis ejus et sanguinis, quod illa manducatio potatioque significat, nos efficit meliores. Vivimus ergo nos propter ipsum, manducantes eum, id est ipsum accipientes vitam aeternam, quam non habebamus vivat propter me, participatio facit, qua manducat me. Ego itaque humiliatus vivo propter Patrem, ille erectus vivit propter me. Exposuit autem modum at
Abbreviated transcription (Latin):
di. Dixit se panem qui decȩlo
descendit. hostans utcreda¬
mus in eũ: Credere enimin
eum. hoc ẽ manducare panẽ
uiuum: Qui credit mandu¬
cat: In uisibilit̃ saginatur.
quia inuisibi liter renascit᷑:
Infans intus ẽ : nouus in tus
qui decȩlo descendi: Ideo ui¬
uus . qui decȩlo descendi. De
cȩlo descendit & manna Sed
manna umbra erat. iste ue¬
modo quidem d&ur. & quis¬
nam modus sit mandu candi
istum panẽ : ignoratis : Verũ¬
ta men nisi manducaueritis
carnem filii hominis. & bi¬
beritis eius sanguinem: non
habebitis uitã in uobis: Haec
nonunq: cadauerib. sed ui¬
uentib: loquebatur : Vn de
neistam uitã intellegentes.¬
& dehac re litigarent. sec utus
ergo non hab& : qui istum
panem non manducat. nec
istum sanguinem bibit: Nã
temporalem uitã. sine illo
habere homines possunt.
A& ernam uero. omnino non
possunt: Qui ergo non man¬
ducat eius carnem bibit eius
sanguinem: non hab& uitã
inse: Et qui manducat eius
carnem & bibit eius sangui¬

Expanded text:
 dixit se panem qui de coelo descendit, hortans ut credamus in eum. Credere enim in eum, hoc est manducare panem vivum. Qui credit, manducat; invisibiliter saginatur, quia invisibiliter renascitur. Infans intus est, novus intus qui de coelo descendi. » Ideo vivus, quia de coelo descendi. De coelo descendit et manna; sed manna umbra erat, iste vmodo quidem detur, et quisnam modus sit manducandi istum panem, ignoratis. Verumtamen « nisi manducaveritis carnem filii hominis, et biberitis ejus sanguinem, non habebitis vitam in vobis. » Haec non utique cadaveribus, sed viventibus loquebatur. Unde ne istam vitam intelligentes de hac relitigarent, secutus ergo non habet, qui istum panem non maistum sanguinem bibit: nam temporalem vitam sine illo habere homines possunt, aeternam vero omnino non possunt. Qui ergo non manducat ejus carnem, nec bibit ejus sanguinem, non habet in se vitam: et qui manducat ejus carnem, et bibit ejus sangui
Abbreviated transcription (Latin):
filio tuo unico nonpepercifu
sed pronobis impiis tradidi¬
sti eum: Quomodo nos ama¬
uisti: proquib ille ponra¬
pinam arbitratus eẽ ȩqualis
tibi. factus est subditus usq
ad mostem crucis: Vnde ille
inmostuis liber: potestatẽ
habens ponendi animam.
potestatem habens iterum
sumendi eã: pronobis tibi
uictor & uictima: Etideo
uictor : quia uictima. Pro
nobis tibi. sacerdos & sacri¬
ficium: & ideo sacerdos. quia
sacrificium: Faciens tibi nos
deseruis filios. d&e nascendo.
nobis seruiendo: Quando
hoc dñs commendauit. decar¬
ne sua locutus erat & dixerat
Nisi quismandu cauerit car¬
nem meam: ponhabebit in
se uitam &ernam: Etait.¬

Expanded text:
filio tuo unico non pepercisti, sed pro nobis impiis tradidisti eum. quomodo nos amasti pro quibus ille non rapinam arbitratus esse aequalis tibi factus est subditus usque ad mortem crucis, unus ille in mortuis liber, potestatem habens ponendi animam suam et potestatem habens iterum sumendi eam; pro nobis autem tibi uictor et uictima, et ideo uictor, quia uictima; pro nobis tibi sacerdos et sacrificium, et ideo sacerdos, quia sacrificium, faciens nos tibi de seruis filios de te nascendo, nobis seruiendo. meritohoc dominus commendauit, de carne sua locutus erat et dixerat: Nisi quis manducauerit carnem meam non habebit in se uitam eternam. Sca
Abbreviated transcription (Latin):
necesse ẽ indiabolum putare sig¬
nificatũ : ac non potius dm̃ uerũ.
lustũ & bonũ : qui excecauit m̃tes
Insid eliũ sȩculi huius : ut non
hic distinguatur. In quib dssȩ¬
culi huiꝰ. ac deinde inferatur.
excecauit mentes in fid elium.
Sedita ponius. In quibus ds̃ ac
de inde sub inferatur : sȩculi
huius excecauit mentes infide
non plac&. ut ds̃ bonus mentes ex¬
tendunt saluatoris uerba dicen
cundũ apostolicam sententiã. cuius
uult miser&ur : & quẽ uult obdu¬
rat: proculdubio quemuult in¬
luminat. & quem uult ob cęcat
ed non est iniquitas apud dm̃.
cui dicit ecdesia : Miseri cordiã
& iudicium cantibo tibi dñe
Inluminat ergo miseri cordia. ex¬
cecat iudicio: Utiq ȩquissimo.
& si occultissimo Inscrutabilia
men dicitur : sed isti super thro¬
num quiiudicas aequitatem.
ipse testatur  Horum quippe
iudei sepulchra confiruebant. &
monum̃ta ornabant: quibus dic̃.
aedificantes sepulchra ꝓph&a

Expanded text:
necesse est hic diabolum putare significatum, ac non potius Deum verum, justum et bonum, qui excaecaverit mentes infidelium saeculi hujus: ut non hic distinguatur, in quibus Deus saeculi hujus, ac deinde subinferatur, excaecavit mentes infidelium; sed ita potius, in quibus Deus, ac deinde subinferatur, saeculi hujus excaecavit mentes infidelnon placet ut Deus bonus mentes extendunt Salvatoris verba dicentcundum apostolicam sententiam, cujus vult miseretur, et quem vult obdurat, procul dubio quem vult illuminat, et quem vult excaecat. Sed non est iniquitas apud Deum , cui dicit Ecclesia: Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine . Illuminat ergo misericordia, excaecat judicio, utique aequissimo, etsi occultissimo. Inscrutabilia men dicitur: Sedisti super thronum, qui judicas aequitatem .ipse testatur. Horum quippe Judaei sepulcra construebant, et monumenta ornabant, quibus dicit: Aedificatis sepulcra P
Abbreviated transcription (Latin):
riã dñi speculantes. In eandẽ
imaginẽ trans formamur.
agloria ingloriã tamquam
adñi sp̃ũ: Speculantes dixit.
ꝑ speculũ uidentes. non de
specula prospicientes: Qđ
ingreca lingua. non ẽ ambiguũ:
unde inlatinã linguã trans¬
latȩ sunt apostolicȩ literae
Ibi quippe speculũ ubiappa¬
rent imagines rerũ. Abspecu¬
la decuius altitudine longi¬
us aliquid intuemur: &iam
sono uerbi distat omnino:
Satisq appar& apłm abspe¬
culo non abspecula dixisse :
gloriã dñi speculantes : Quia

Expanded text:
riam Domini speculantes, in eamdem imaginem transformamur de gloria in gloriam, tanquam a Domini Spiritu . Speculantes dixit, per speculum videntes, non de specula prospicientes. Quod in graeca lingua non est ambiguum, unde in latinam translatae sunt apostolicae Litterae. Ibi quippe speculum ubi apparent imagines rerum, a specula de cujus altitudine longius aliquid intuemur, etiam sono verbi distat omnino; satisque apparet Apostolum a speculo, non a specula dixisse, gloriam Domini speculantes. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
pellat & alios : quia fiunt ꝑ gr̃ãm
membra eiꝰ ut cũ illissit unus xp̃c
uelit caput & corpus : Hoc in eadẽ
epła euidentius ita ponit: ꝑhomi¬
nẽ mors. & ꝑ hominẽ resurrectio
mortuorũ : Sic̃ enĩ in adã om̃s mo¬
riunt ᷑ sic in xp̃o om̃s uiuificabunt᷑¬
Iã utiq incorpore spitali : qđ erit
in spm̃ uiuificantẽ: Non quia om̃s
qui in adã moriunt᷑ membra erunt
xp̃i: Ex illis enĩ multo plures secđa
Oxernũ morte plententur: Sed
Ideo dictũ ẽ om̃s atq om̃s: quia sic̃
nemo corpore animali nisi in adã
morit᷑: itanemo corpore sp̃itali:
nisi lnx p̃o uiuifica tur
Pristina stabilitas corporis. quã
peccando amisimꝰ. habeb tantã
felicitatẽ: ut inde fetũ ñ uerge¬
r& senectutis: Huic ergo pristinȩ
stabilitati : restitu&ur hoc corpꝰ
Inresurrectione mortuorũ:
Sed habebitꝰ amplius: ut nec alim̃¬
tis corporalib sustent& s ad suffi¬
cientiã uiuific&ur solo sp̃s. cũ

Expanded text:
pellat et alios, quia fiunt per gratiam pellat et alios, quia fiunt per gratiam membra eius, ut cum illis sit unus Christus, uelut caput et corpus. Hoc in, eadem epistula euidentius ita ponit: Per hominem mors, et per hominem resurrectio mortuorum. Sicut enim in Adam omnes moriuntur, sic et iam utique in corpore spiritali quod erit in spiritum uiuificantem; non quia omnes, qui in Adam moriuntur, membra erunt Christi ex illis enim multo plures secunda in aeternum morte plectentur; sed ideo dictum est omnes adque omnes, quia, sicut nemo corpore animali nisi in Adam moritur, ita nemo corpore spiritali nisi in Christo uiuificaturpristina stabilitas corporis, quam peccando amisimus, habebat tantam felicitatem, ut in defectum non uergeret senectutis. huic ergo pristinae stabilitati restituetur hoc corpus in resurrectione mortuorum, sed habebit amplius, ut nec alimentis temporalibus sustentetur, sed ad sufficientiam uiuificetur solo spiritu, cum
Abbreviated transcription (Latin):
primitus habere dignatus ẽ:
Non quidẽ necessitate
sed potestate: Postea uero
sp̃itale : quale lã p̃cessit
Secuturũ ẽ aũ in membris
eiꝰ ultima resurrectione mor
duoꝵ istoꝵ hominũ euidentissimã
differentiã dicens
Primus homo d&erra terre¬
nus secundus homo decȩlo ce¬
lestis: Qualis terrenus tales &
terreni: Quales cȩlestis. tales & cȩ¬
lestes : Et quo modo induimus lma¬
ginẽ terreni. Induamus & imagi¬
in nob̵ secđm sacram̃tũ regenera¬
tionis fiat : Sic̃ alibi dic̃: Quot qđ
inxpo baptis ati estis. xp̃m indu¬
istis : Rẽ aut̃ ipsa tunc ꝑfici&ur.
cũ & innob̵ qđ ẽ animale nascen¬
do: sp̃itale factũ fuerit resurgen¬
do: Vt ergo eĩ itidẽ uerbis utar:
spe salui factisumus : Induimus
aut̃ lmaginẽ terreni hominis.
ꝓpagatione p̃uacationis & mor¬
tis : quã nob̵ intulit generatio :
uenit : ut terrenȩ mortalitatis
corpore uestiret᷑. quod cȩlestun morta¬
ltate uestir&: Cȩlestes uero ideo ap¬

Expanded text:
primitus habere dignatus est, non quidem necessitate, sed potestate; postea uero spiritale, quale iam praecessit secuturum est autem in membris eius ultima rduorum istorum hominum evidentissimam differentiam, dicens: Primus homo de terra, terrenus; secundus homo de caelo caelestis. qualis terrenus, tales et terreni; et qualis caelestis, tales et caelestes. et quomodo induimus imaginem terreni, induamus et imagiin nobis secundum sacramentum regenerationis fiat, sicut alibi dicit: Quotquot in Christo baptizati estis, Christum induistis; re autem ipsa tunc perficietur, cum et in nobis, quod est animale nascendo, spiritale factum fuerit resurgendo. Ut enim eius itidem uerbis utar: Spe salui facti sumus. Induimus autem imaginem terreni hominis propagatione prae. uaricationis et mortis, quam nobis intulit generatio; suenit, ut terrenae mortalitatis corpore uestiretur, quod caelesti inmortalitate uestiret. Caelestes uero ideo ap