comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit. iusticiȩ nom̃ amittit. Q¬
ꝓpt̾ qđ licet ꝑspiciendum ẽ di¬
ligenter quomͦ licet. & consideran¬
di sunt modi. quib iusticiȩ for¬
ma det̾minat᷑. Scd̃m ꝑsonam
aliquid licet. & aliquid ñ licet.
quem admodum scłari uidici in
ꝑsonã laicam sipeocau̾it manũ
mittere licet. inclericum mit̾te¬
ñ licet. Scdm causã iusticia det̾mi¬
natur. ut uidelicet negocia scłaria
stica asp̃ali potestate examinent᷑¬
Scd̾m modum siue m̃suram iusticia
det̾minatur. cum uidelicet quã¬
libet culpa congrua & sibi cõueni¬
enti pena multat᷑. ut nec pͥuatus
amor inuindicta equitatis aliquid̃
subtͣhat. neq odium pͥuatum ad¬
iciat debitȩ seu̾itati. Scdm locum¬

Expanded text:
fuerit, justitiae nomen amittit. Quapropter quod licet perspiciendum est diligenter quomodo licet, et considerandi sunt modi quibus justitiae forma determinatur. Secundum personam aliquid licet; et aliquid non licet, quemadmodum saeculari judici in personam laicam si peccaverit manum mittere licet, in clericum non licet. Secundum causam justitia determinatur, ut videlicet negotia saecularia stica a spirituali potestate examinentSecundum modum sive mensuram justitia determinatur, cum videlicet quaelibet culpa congrua et sibi convenienti poena multatur, ut nec privatus amor in vindicta aequitatis aliquid subtrahat, neque odium privatum adjiciat debitae severitati. Secundum locum
Abbreviated transcription (Latin):
sanguinis xp̃i communionẽ. uel
non adexercendam pͣlationẽ inpe¬
pło dĩ. s adcelebrandam intrinse¬
cus cõmunionem sacram̃ti di. Ed
tam̃ abinicio ñ ita fuisse dicunt
Monachi quippe ⁊ heremum habi¬
tantes olim p̃soit̾os habuisse le

Expanded text:
sanguinis Christi communionem vel sanguinis Christi communionem vel non ad exercendam praelationem in populo Dei, sed ad celebrandam intrinsecus communionem sacramenti Dei, quod tamen principio non ita fuisse dicunt. Monachi quippe et eremum habitantes olim presbyteros habuisse le
Abbreviated transcription (Latin):
tus eẽ putatur. qͥ pͥuscrine ser¬
uato deniq ob uitȩ continentiã
capiit radebant. & capillos inigne
sacrificii ponebant. hinc usꝰ¬
erantur. quasi nazarei. id ẽ scĩ¬
crine posito inueniant᷑. sic̃ ad
ezechiel dicitur. Tũ fili hominiᷤ
sume tͥ gladium acucum & duc
suꝑ caput tuum ⁊ barbam. Hoc
etiam in nouo testam̃to nazareos
illos pͥscillam ⁊ aquilam. in ac
Paulum quoq apłm. ⁊ quosdã
discipłoꝵ xp̃i. qui in huius mo¬
di cultu imitandi extiter̃t. sclli¬
cet ut ħ signo uicia incorde &
oꝑe pullulantia p̾cidenda doce.
penitentiȩ quẽ ad modum inor¬
dine monachoꝵ. quib ⁊cet̾i or¬
nec sp̃uał dignitatis mȩccłia curã
susciꝑe. donec ad clerum assumã¬
tur. Propt̾ea qđ in illis ẽ satri sg¬
naculi ad indulgentiã c̃. non ꝓ po¬
testate p̾lationis in popło dĩ. s ne
inipso quoq habitu penitentiȩ
quo se sponte ꝓpt̾ dm̃ sequestra¬
uerunt sacro scãm corporis &

Expanded text:
tus esse putatur, qui ptus esse putatur, qui pvato, deinde ob vitae continentiam caput radebant, et capillos in igne sacrificii ponebant. Hinc uantur, quasi Nazarei, id escrine posito inveniantur, sicut ad Ezechielem dicitur: Tu, fili hominis, sume tibi gladium acutum, et duc super caput tuum et barbam . Hoc etiam in Novo Testamento Nazaraos illos Priscillam et Aquilam in ActiPaulum quoque apostolum et quosdam discipulorum Christi qui in hujusmodi cultu imitandi exstiterunt, scilicet ut hoc signo vitia in corde et opere pullulantia praecidenda doceanpoenitentiae, quemadmodum in ordine monachorum, quibus et caeteri ornec spiritualis dignitatis in Ecclesia curam suscipere, donec ad clerum assumantur. Propterea quod in illis est sacri signaculi, ad indulgentiam est, non pro potestate praelationis in populo Dei, sed ne in ipso quoque habitu poenitentiae quo se sponte propter Deum sequestraverunt, sacrosanctam corporis et
Abbreviated transcription (Latin):
PiRItalis potestas inclero or¬
dinatur. hñs gͣdus & ordines
lignitatum differentes. Pri¬
mum signacłm clerici ẽ coro¬
na. qua signatur ad partẽ sortis
minist̾ii diuini cui seruire regna¬
re ẽ. Corona quippe regale decus
capitis summitas desuꝑnudat᷑
& reue latur. ut ꝑhoc detur intel
capitis. summũ ẽ m̃tis. Denuda¬
di ñ ignarus ẽẽ debet. quia nun¬
tius eius ẽ ad popłm. Tondẽtur
etiã capilli capitis usq ad aꝑtio¬
nẽ ⁊ reuelationẽ sensuũ. id ẽ ocłoꝵ
& auriũ. ut eum ab audiendo &
intelligendo u̾bo di t̾renoꝵ ocu¬
patio quȩ ꝑcapillos significa¬
tur ñ impediat. Post quam aũ
clericus factus ẽ. debet de inceps
de stipendiis ȩccłiȩ sustentari. &
sub tutela & custodia sp̃ualium
magistroꝵ scientia diuina & ȩc¬
cłiastica disciplina erudiri qua¬
tinus ad sacros ordines minist̾ii
diuini cum ratio poposcerit. dig¬
assum̃dus ẽ nͥ subtitulo certo. Q
enim caput ñ habent accẽpha¬

Expanded text:
piritualis potestas in clero ordinatur habens gradus et ordines dignitatum differentes. Primum signaculum clerici est corona, qua signatur ad partem sortis ministerii divini; cui servire regnare est. Corona quippe regale decus capitis summitas desuper nudatur et revelatur, ut per hoc detur intell Summum capitis summum est mentis. DenudaDei non ignarus esse debet, quia nuntius ejus est ad populum. Tondentur etiam capilli capitis usque ad apertionem et revelationem sensuum, id est oculorum et aurium ut eum ab audiendo et intelligendo verba Dei, terrenorum occupatio, quae per capillos significantur, non impediat. Postquam autem clericus factus est debet deinceps de stipendiis Ecclesiae sustentari, et sub tutela et custodia spiritualium magistrorum, scientia divina et ecclesiastica disciplina erudiri, quatenus ad sacros ordines ministerii divini cum ratio poposcerit digassumendus est, nisi sub titulo certo. Qui enim caput non habent acepha
Abbreviated transcription (Latin):
uniu̾sis. Propt̾ qđ etiam opus ora¬
tione cõsummat. orans ut exau¬
diantur in ibi iusta petentes. qm̃
opus hominis sine diuino ad iu¬
torio eẽ potest. fructuosum ẽẽ ñ
potest. Nouissime completa expi-¬
atione pontifex ad altare conu̾ti¬
tur. qđ reliquum ẽ de aqua pu¬
rificationis ad basim eius effundenᷤ.
quasi cõmittens dõ qđ suꝑẽ. ui
res suas extendens inꝑfectione sa¬
nus. Linteum caro eius tunsioni¬
b passionũ ad candorem incorrup¬
tionis ꝑducta. Incensum orationes
scõꝵ significat. oleum autẽ gr̃am
incapite p̃cessit. dehinc participa¬
tio adm̃bra defluxit. Propt̾ hoc
asacramento altari .xii. cruces. in
parietib crismantur. quia spuał
crucis mist̾ium ꝑ quatuor mundi
partes. cum fide trinitatis p̾dica¬
dicarent.Candidum uelamen quo
post consecrationem altare cooꝑitur.
glam incorruptionis designat qua
post passionem consũpta mortali¬
tate iħu humanitas induta ẽ. Si¬

Expanded text:
universis: propter quod etiam opus orauniversis: propter quod etiam opus oratione consummat, orans ut exaudiantur ibi justa petentes, quoniam opus hominis sine divino auxilio esse potest: fructuosum esse non potest. Novissime completa expiatione pontifex ad altare convertitur, quod reliquum est de aqua purificationis ad basim ejus effundens, quasi committens Deo quod super est vires suas excedens in perfectione ferimus; linteum caro ejus, quae tunsionibus passionum ad candorem incorruptionis perducta. Incensum orationes sanctorum significat; oleum autem gratiain capite praecessit. Dehinc participatio ad membra defluxit. Propter hoc a sacrato altari duodecim cruces in parietibus chrismantur, quia spiritcrucis mysterium per quatuor mundi partes cum fide Trinitatis praedicarent. Candidum velamen, quo post consecrationem altare operitur, gloriam incorruptionis designat, qua post passionem consumpta mortalitate Jesu humanitas induta est, si
Abbreviated transcription (Latin):
eos qui ꝑcepta fidi cognitione se ad
bona oꝑa. & adluctam contra inui¬
sibiles hostes accingunt. & quia de
suis uirib minus p̃sumunt. diui¬
num auxilium sibi ad ẽẽ deposc̃t.
Inquo quia certantium labor expͥ¬
mitur. quasi int̾ suspiria & gemi¬
tus nondũ alleluia nominatur.
Post hȩc aqua benedicitur cũ sale
& cinere addito uino aquȩ mixto.
Aqua popłs ẽ. sal doctrina. cinis pas¬
sionis xp̃i memoria. uinum aquę
diuinitas. aqua mortalitas. Sic
enim popłs scĩficatur doctrina
fidi & memoria passionis xp̃i.
unitꝰ capiti suo dõ & homini. Post
hec eccłia int̾ius aqua scĩficata as¬
ꝑgitur. ut & intus. & ext̾ius. ani¬
ma scĩficanda ostendatur. Asꝑsori¬
um ysopi. humilitatẽ xp̃i signifi¬
cat. qua asꝑsa scã mundatur eccłia.
Circuit pontifex altare. & eccłiam
totam asꝑgendo. quasi om̃s lustrã¬
do. & curam impendendo om̃ibuᷤ
u̾bo & eremplo cõmunem se p̃benᷤ

Expanded text:
eos qui percepta fidei cognitione, se ad eos qui percepta fidei cognitione, se ad bona opera et ad luctam contra invisibiles hostes accingunt; et quia de suis viribus minime praesumunt, divinum auxilium sibi adesse deposcunt. In quo quia certantium labor exprimitur, quasi inter suspiria et gemitus nondum Alleluia nominatur. Post haec aqua benedicitur cum sale t cinere, addito vino aquae misto. Aqua populus est, sal doctrina; cinis passionis Christi memoria; vinum aqua divinitas, aqua mortalitas. Sic enim populus sanctificatur doctrina fidei et memoria passionis Christi: unitus capiti suo Deo et homini. Post haec Ecclesia intus aqua sanctificata aspergitur, ut et intus et exterius anima sanctificanda ostendatur. Aspersorium hyssopi humilitatem Christi significat, qua aspersa sancta mundatur Ecclesia. Circuit pontifex altare, et ecclesiam totam asdo, et curam impendendo omnibus verbo et exemplo communem se praebens
Abbreviated transcription (Latin):
beti. simplex doctrina fidi. Paui¬
m̃tum cor humanũ. In paruim̃to
alphabetum describitur. quando
carnalis & rudis popłs pͥma ac
simplici doctrina fid̃i miciatur.
Ductus a sinistro angulo orientis.
głicȩ p̾dicationis impͥmitur. Ee qr
pͥmum fides iniudeis fuit. & post¬
ea adgentes transiuit. & rursum
infine cumplenitudo gentium
intrauerit. tunc om̃is israł saluus
erit. Utriusq gͦ ppłi collectionẽ hi
duo u̾sus significant incrucis effigiȩ.
cõpacti. Hoc ẽ qđ iacob filios ioseph
benedicens cancellatis manib for¬
mam crucis expͥmens dextram ma¬
num suꝑ caput effraim. & sinistrã
suꝑ capit manasse posuit. quia
pͥoripopło abiecto. iuinior ad dexte¬
ram collocatus ẽ. Cambuca siue uir¬
a pastoralis qua scriptura figura¬
tur. minist̾ium significat doctoꝵ
quoꝵ studio & p̾dicatione. & con¬
u̾sio gentium facta ẽ. & ꝑficienda
ẽ uideoꝵ. Qd̃ stans ante altare dm̃
in adiutorium uocat. significat

Expanded text:
beti, simplex doctrina fidei. Pavibeti, simplex doctrina fidei. Pavimentum, cor humanum. In pavimento alphabetum describitur, quando carnalis et rudis populus prima ac simplici doctrina fidei initiatur. Ductus a sinistro angulo orientis igelicae praedicationis imprimitur; et quia primum fides in Judaeis fuit, et postea ad gentes transivit, et rursum in fine plenitudo gentium intraverit; tunc omnis Israel salvus erit . Utriusque ergo populi collectionem hi duo versus significant in crucis effigie compacti; hoc est quod Jacob filios Joseph benedicens, cancellatis manibus formam crucis exprimens; dextram manum super caput Ephraim, et sinistram super caput Manasse posuit; quia priori populo abjecto, junior ad dexteram collocatus est . Cambuca sive virga pastoralis qua Scriptura figuratur, ministerium significat doctorum, quorum studio et praedicatione et conversio gentium facta est, et perficienda est Judaeorum. Quod stans ante altare, Deum in adjutorium vocat, significat
Abbreviated transcription (Latin):
ULta in hisom̃ib
latent ꝓfunda mist̾ia exqͥ¬
bus pauca ad memoriam
excitandam attingimus. Domus
aqua penitentia sordens abluens
peccatoꝵ. Sal sermo diuinus in¬
crepatione mordens.⁊ condiens cor¬
da insipida. Trina asꝑsio. trina¬
in mersio ẽ purificandi ꝑ aquam.
Duodecim luminaria apłi sunt. e¬
illuminantes. & crucis mist̾ium
ꝑ totum mundũ efferentes. Pon¬
tifex. xp̃c ẽ. Uirga potestas. Trina
suꝑ liminaris ꝑcussio. cęli. t̾rȩ. in¬
ferni. dñatio. Int̾rogatio. Inclusi
ignorantia popłi. Aꝑtio ostii. fub¬
latio peccati. Pontifex eccłiam in¬
grediens. pacem domui imp̃catur.
quia xp̃c mundum ingrediens.
pacem int̾ dm̃ ⁊ hominẽ fecit. Pro¬
stratus ꝓscĩficatione domus orat.
dituris omĩb patrem orabat di¬
cens. Pater scĩfica eos in nomine tue
Surgens autẽ ab oratione popłm non
salutat. qm qui nec dum scificati
sunt. applaudendũ ñ est ipsis. ẜ
orandum ꝓ ipsis. Descriptio alpli¬

Expanded text:
ulta in his omnibus latent profunda mysteria, ex quibus pauca ad memoriam excitandam attingamus. Domus aqua enim est poenitentia, sordes abluens peccatorum. Sal, sermo divinus increpatione mordens et condiens corda insipida. Trina aspersio trina mersio est purificandi per aquam. Duodecim luminaria sunt illuminantes, et crucis mysterium per totum mundum efferentes. Pontifex Christus est, virga potestas. Trina superliminaris percussio, coeli, terrae et inferni damnatio. Interrogatio inclusi, ignorantia populi; apertio ostii, sublatio peccati. Pontifex ecclesiam ingrediens pacem domni imprecatur; quia Christus mundum ingrediens pacem inter Deum et hominem fecit. Prostratus pro sanctificatione domus orat, dituris omnibus Patrem orabat, dicens: Pater, sanctifica eos in nomine tuo . Surgens autem ab oratione populum non salutat, quoniam qui nondum sanctificati sunt, applaudendum non est ipsis, sed orandum pro ipsis. Descriptio alpha
Abbreviated transcription (Latin):
ontradicimus quoq ut in quar¬
ta. uel quinta. sextaq generatio¬
ne. nullus amplius coniugio copule¬
tur. Ubi autem post interdictum
factum fuerit inuentum separetur.
solomoni constanciensi
alteram. in quo fr̃nitas tua memi¬
nisse debet scriptum ẽẽ erunt duo
incarne una. Itaq cum constet quia
quia uir & uxor una caro ꝑconubiũ
efficiuntur. restat nimirum uirũ
compatrem constitui illi mulieri.
cuius matrimonio assumpta uxor
liquet uirum illi feminȩ non posse
ungi in copula. quȩ cominater erat

Expanded text:
ontradicimus quoque ut in quarta, vel quinta, sextaque generatione, nullus amplius conjugio copuletur. Ubi autem post intfactum fuerit inventum separetur. Salomoni Constansiensi alteram, in quo fraternitas tua meminisse debet scriptum esse: Erunt duo in carne una . Itaque cum constet quia vir et uxor una caro per connubium efficiuntur, restat nimirum virum compatrem constitui illi mulieri cujus matrimonio assumpta uxor idcirco virum illi feminae non posse jungi in copula, quae commater erat
Abbreviated transcription (Latin):
nos consoͬcium. Sergius papa consti¬
tuit ut agnus di inflactione domi¬
nici corporis cantaretur. Innocenciuᷤ
papa. ad decentium. P acem asseris an¬
te confecta misteria quibdam po¬
pulis imꝑtut. uel sibi inter se sacer
dotes tradere.cum preter omnia quȩ
aperire non debeo.pax sit necessa¬
rio indicenda. ꝑ quam constet uest¬
popłin ad omnia quȩ inmisteriis
aguntur atq inȩccłia celebrantur
p̃buisse consensum ac finita ẽc̃ pacis
condudentes signaculo demonsten

Expanded text:
nos consortium. Sergius papa constinos consortium. Sergius papa constituit, ut Agnus Dei in fractione Dominici corporis cantaretur. Innocentius papa ad Decentium: « Pacem asseris ante confecta mysteria quibusdam populus impertiri, vel sibi inter se sacedotes tradere, quum post omnia quae aperire non debeo pax sit necessario indicenda, per quam constet populum ad omnia, quae in mysteriis aguntur atque in ecclesia celebrantur, praebuisse consensum, ac finita esse pacis concludentis signaculo demonstren
Abbreviated transcription (Latin):
Papa Pelagius docet abunuisi orbis
communione seꝑaratos ẽẽ. quiqua¬
libet dissenfione inter sacra missaꝵ
misteria apłici pontificis memori¬
am scd̃m consuetudinem non frequen-¬
tant: Te gͥ in pͥmis. Hanc obsecrationẽ
& consecrationem. Sc̃s Gelasius pa-¬
pa ex maiori parte conposiuit. Beatꝰ
Gregorius addidit diesq nr̃os intua
pace disponas & orationem dñicam
censuit suꝑ corpus xp̃i recitari sic̃
inuita illius legitur. Qui pͥdie quã
pateretur usq in memoriam mei¬
facietis apłi mnusu habuerunt & in
his u̾bis corporis xp̃i sacramentum
celebrauerunt. Alii alexandrum pa-¬
pam hȩc addidisse ferunt. Leo papa
constituit int̾ actionem dicere sc̃m
sacrificium in maculatam hostiam.
Felix papa constituit supͣ memorias
martirum missas celebrari. Gregoriꝰ
papa constituit incanone dicens.
Q uoꝵ sollempnitates bodie inconspe¬
ctu tuȩ maiestatis celebrantur dñe
ds nr̃ toto orbe t̾rarum intra quor

Expanded text:
Papa Pelagius docet ab universi orbis Papa Pelagius docet ab universi orbis communione separatos esse, qui qualibet dissensione inter sacra missarum mysteria apostolici pontificis memoriam secundum consuetudinem frequentant. Te igitur in primis, hanc obsecrationem et consecrationem sanctus Gelasius papa ex majori parte composuit. Beatus Gregorius addidit, diesque nostros in tua pace disponas, et orationem Dominicam censuit super corpus Christi recitari, sicut in vita illius legitur. Qui pridie quam pateretur, usque in mei memoriam facietis, Apostoli in usu habuerunt, et in his verbis corporis Christi sacramentum celebraverunt. Alii Alexandrum papam haec addidisse ferunt. Leo papa constituit intra actionem dicere, sanctum sacrificium immaculatam hostiam. Felix papa constituit supra memorias martyrum missas celebrari. Gregorius papa constituit in canone dici: Quorum solemnitates hodie in conspectu tuae majestatis celebrn toto orbe terrarum, intra quorum
Abbreviated transcription (Latin):
consummatus. Simacus autem pa¬
pa inordine quinquagesimus terciꝰ
insticuit. ut hic hẏmnus diebus
dñicis & innataliciis martirum inȩcłia
ad officium misse decantetur. Respon¬
sorium itali tradiderunt qđ oꝑationẽ¬
significat. alleliua lȩticiam signat. ꝑ
iubilum inquo finitur ineffabile gau¬
dium infine uenturum expͥmitur.
Tractus aliquociens tribulationem sig¬
nificat. ut De ꝓfundis. Commousti.
aliquando leticiam. ut iubilate. Lau¬
date. Credo inunum centum quin¬
quaginta patres inconstantinopoli¬
tano concilio contra heresim macedo
creaturam asseruit composuerunt.
Sixtus papa instituit. ut ante conse¬
sc̃s. cantaretur. quȩ trina repeti-¬
cio trinitatis ẽ confessio: Secreta uo-¬
catur quia secreto dicitur ne ules¬
cat. Olim alta uoce dicebatur. s legi¬
tur quod pastores dum illam usu
cotidiano audiendi cognitam inagro
decantarent. diuinitus ꝑcussi sunt.
Unde & consuetudo mutata putatur.

Expanded text:
consummatus. Symmachus autem paconsummatus. Symmachus autem papa in ordine quinquagesimus tertius, instituit, ut hic hymnus diebus Dominicis et in natalitiis martyrum in ecclesia ad officium missae decantetur. Responsorium Itali tradiderunt, quod operationesignificant. Alleluia, laetitiam signat. Per jubilum in quo finitur, ineffabile gaudium in fine venturum exprimitur; Tractus aliquoties tribulationem significat, ut De profundis, Commovisti. Aliquando laetitiam, ut Jubilate, Laudate. Credo in unum Deum, centum quinquaginta Patres in Constantinopolitano concilio contra haeresim Macedonum sanctum creaturam asseruit, composuerunt. Sixtus papa instituit ut ante consetus, sanctus cantaretur, quae trina repetitio Trinitatis est confessio. Secreta vocatur quia secreto dicitur, ne vilescat. Olim alta voce dicebatur; sed legitur quod pastores dum illam usu quotidiano audiendi cognitam in agro decantarent, divinitus percussi sunt, unde et consuetudo mutata putatur.
Abbreviated transcription (Latin):
significant. Ex pansio manuum. ca¬
ritatem & affectus boni amplitudi¬
nem demonstrat. De his sacram̃¬
tis quȩ inuerbis constant.
lia item sunt sacram̃ta in sola
u̾boꝵ ꝓlatione expressa. quȩ &
ipsa uariam significationem
ostendunt. Eelestinus papa instituit.
ut ex psalmis dauid ante sacrificiũ
antiphonȩ canerentur. quod introi¬
tum dicimus. Collectas diu̾si compo¬
suerunt p̃cipuȩ gelasius & Gregoriuᷤ.
ñs uob̾cum abantiquo usu assump¬
tum ẽ. Boor messores suos salutans
hac salutatione usus ẽ. E ꝓpħa in-
paralipomenon asa regem & quicum
eerant salutat dicens. Dominus uo¬
biscum. Primis temporib ab epła pau¬
li missa incipiebatur. post quam eu¬
uangłium sequebatur. sicut nunc.
Hymnus angłicus qui ad officium
missȩ insollempnib diebus recitatur
ab angłis pͥmum decantatꝰ legitur.
cui ea quȩ ad iecta sunt abeato hyla¬
rio pictauiensi ad dita creduntur
a quo auctus ẽ. & sicut nunc canit᷑

Expanded text:
significant. Expansio manuum chasignificant. Expansio manuum charitatem et affectus boni amplitudinem demonstrat. CAP. IX. De his sacramentis quae verbis constant. Alia item sunt sacramenta in sola verborum prolatione expressa, quae et ipsa variam significationem ostendunt. Coelestinus papa instituit, ut ex psalmis David ante sacrificium antiphonae canerentur, quem introitum dicimus. Collectas diversi composuerunt, praecipue Gelasius et Gregorius. Dominus vobiscum , ab antiquo usu assumptum est; Booz messores suos salutans, hac salutatione usus est; et propheta in Paralipomenon Asa regem, et qui cum eo erant salutat, dicens: Dominus vobiscum . Primis temporibus ab epistola Pauli missa incipiebatur, post quam evangelium sequebatur, sicut nunc hymnus angelicus qui ad officium missae in solemnibus diebus recitatur, ab angelis primum decantatus legitur ; cui ea quae adjecta sunt, a beato Hilario Pictaviensi addita creduntur, a quo auctus est, et sicut nunc canitur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ solam fidem agnoscitrus facie adfa¬
rebus uł factis exp̃ssa. quȩ om̃ia
hic enumerari non possunt. Mul¬
ta enim sunt. & ideo p̃sentis sermonis¬
exp̃ssa breuitas ea. ñ capit. Insufflacio ĩce¬
orcitatione uirtutẽ sp̃c scĩ significat.
qua ueniente fugatur & subriitur
sp̃c̃ malignus Sicut scriptum ẽ. fla¬
uit sp̃c tuus & oꝑuit eos mare. sub¬
mersi sunt quasi plubum in aquis ue¬
hementib. Signaculum crueis. uirti¬
tem passionis xp̃i ostendit. hoc gͦ quã¬
ao fionti impͥmitur xp̃ianus muni¬
cuir. Quando contra imminens ꝑicu¬
um opponitur. ad u̾saria uirtus fu¬
gatur. Primum ad arma. scdm ad te¬
la. pͥmum ad defensionem. scđm ad
impugnationem. Tunsio pectoris con¬
punctionem cordis significat. Iectus
tunditur. ut cogitationes uanȩ &
desideria pͣua decorde pellantur. In¬
clinatio capitis. genuum incuruatio.
siue ꝓstratio. humilitatem & reueren¬
tiam siue etiam ueniȩ postulationẽ

Expanded text:
per solam fidem agnoscimus, facie ad faper solam fidem agnoscimus, facie ad farebus vel factis expressa, quae omnia hic enumerari non possunt; multa enim sunt, et ideo praesentis sermonis brevitas ea non capit. Insufflatio in exorcizatione, virtutem Spiritus sancti significat, qua veniente fugatur et subruitur spiritus malignus. Sicut scriptum est: Flavit spiritus tuus et operuit eos mare; submersi sunt quasi plumbum in aquis vehementibtem passionis Christi ostendit. Hoc ergo quando fronte imprimitur, Christianus munitur. Quando contra imminens periculum opponitur, adversaria virtus fugatur. Primum ad arma, secundum ad tela. Primum ad defensionem; secundum ad impugnationem. Tunsio pectoris compunctionem cordis designat. Pectus tunditur, ut cogitationes vanae et desideria prava de corde pellantur. Inclinatio capitis, genuum curvatio, sive prostratio, humilitatem et reverentiam, sive etiam veniae postulationem
Abbreviated transcription (Latin):
uox ueteris testamenti ad tempus iu¬
deis tantum insonuit sonus aũ euan¬
głicȩ p̃dicationis inom̃s gentes adfi
litterȩ significat. ꝑ quod his qui sub
lege erant ueritas ad huc ȩuuangłii
tegebatur. Cortina illa quȩ inter scã
lis naturȩ. ꝑ quod a nob̃ etiam subg̃a
positis ad huc secreta celestia abscondum¬
tur. Primum uelamen ẽ quod inmor¬
te xp̃i scissum legitur. scdm uelamen
usq ad tempus resurrectionis non au¬
feretur. Propt̾ hoc intempore quadra¬
gesimȩ quȩ uitam p̃sentem significat.
unum tantum uelamen int̾ nos & scã
scõꝵ obpanditur. quod usq ad diem
resurrectionis non auferetur. quia
nunc litt̾a quidem reuelata ẽ s morta¬
litas nondum ablata. Quȩ tamen om̃is
infuturo emedio tollenda erit. cum
mortale hoc inmortalitem & corrup¬
tibile incorruptionem induerit Tunc
quippe reuelata facie ingrediemur.
uł pocius egrediemur ad głam dñi
contemplandam. ut eum quem nunc

Expanded text:
vox Veteris Testamenti ad tempus Juvox Veteris Testamenti ad tempus Judaeis tantum insonuit. Sonus autem evangelicae praedicationis in omnes gentes ad filitterae significat, per quod iis qui sub lege erant veritas adhuc Evangelii tegebatur. Cortina illa quae inter sanctlis naturae; per quod a nobis etiam sub gratia positis adhuc secreta coelestia absconduntur. Primum velamen est quod in morte Christi scissum legitur . Secundum velamen usque ad tempus resurrectionis non auferetur. Propter hoc in tempore Quadragesimae quae vitam praesentem significat, unum tantum velamen inter nos et Sancta sanctorum oppanditur, quod usque ad diem resurrectionis non auferetur; quia nunc littera quidem revelata est, sed mortalitas nondum ablata, quae tamen omnis in futuro e medio tollenda erit, cum mortale hoc immortalitatem et corruptibile incorruptionem induerit. Tunc quippe revelata facie ingrediemur vel potius egrediemur ad gloriam Domini contemplandam, ut cum quem nunc
Abbreviated transcription (Latin):
a ueteri testamento assumptus
est. uͥ tubȩ argenteȩ adño duc¬
tiles fieri p̃cipiuntur quib multi¬
tudo popłi conuocari debuisset. Ad
similitudinem harum tubarum sig¬
na ex metallo exis mȩccłia facta sũt.
ad corda fidelium excitanda. & ut ꝑ
ea signum detur.quando debeant
inunum conuenire. Uasa ista metal¬
lina ora p̃dicantium significant. Ple¬
ctra ferrea quo int̾ius tunduntur ut
sonum emittant. linguȩ sunt eoꝵdẽ.
Funis atitem mensura uitȩ ẽ. & conu̾sa¬
tionis modus qui inscriptura ꝓponit᷑.
Funis manu tenetur quando scriptura
oꝑe ad impletur. Funem sursum sequi¬
tur qui ductu scripturȩ saciȩ adbona
eleuatur. Funem deorsum trahit. qui
eadem docente quantum in malis p̃ssuᷤ
iaceat. agnoscit. Iste aptus ẽ popu¬
lum di inunum conuocare. qui & ele¬
uatus oꝑe exempla bonitatis ostendit.
& inclinatus humilitate infirmita¬
tem suam uerasciter agnoscit. Signa
uͦ euuangłica durabiliora sunt & lon¬
gius audiuntur quam tubȩ legis qͥa

Expanded text:
a Veteri Testamento assumptus est, ubi tubae argenteae a Domino ductiles fieri praecipiuntur quibus multitudo populi convocari debuisset. Ad similitudinem harum tubarum signa ex metallo aeris in Ecclesia facta sunt ad corda fidelium excitanda, ut per ea signum detur quando debeant in unum convenire . Vasa ista metallina ora praedicantium significant. Plectra ferrea quo interius tunduntur, ut sonum emittant, linguae sunt eorumdem. Funis autem mensura vitae est, et conversationis modus qui in Scriptura proponitur. Funis manu tenetur, quando Scriptura opere adimpletur. Funem sursum sequitur, qui ductu Scripturae sacrae ad bona elevatur. Funem deorsum trahit qui eadem docente quantum in malis pressus jaceat agnoscit. Iste aptus est populum Dei in unum convocare, qui et elevatus opere exempla bonitatis ostendit, et inclinatus humilitate infirmitatem suam veraciter agnoscit. Signa ergo evangelica durabiliora sunt, et longius audiuntur quam tubae legis, quia
Abbreviated transcription (Latin):
& institutione & possessione ad sacra ꝑ¬
tinent. cetere autem possessiones eccłia¬
stioe ad sacra ꝑtinent sola possessione.
Aliȩ eigo possessiones ȩccłiȩ ad alienos pos¬
sessores sine commutatione rationabi¬
li transferri non possunt. decimȩ autẽ
abalienis omnino possideri non pos¬
sunt. Ille ergo non possunt auferri. istȩ
transferri. In illis sacrilegium ẽ si aufe¬
rantur. mnistis si transferantur. Deci¬
marum autem o ceterarum possessio¬
num ȩccłiasticarum ep̃i dispensatores
ẽẽ debent. ut eas his qui eccłiȩ deser¬
uiunt racionabiliter distribuant.
Ex quib siquid forte aliquando ad su¬
stentationem eoꝵ qui in ȩccłiasticis
officiis non seruiunt. s tantũ. inse-¬
creto diuino seruicio mancipati sunt.
accomodatur. indulgentia est non
debitum. ita tamen ut hoc ipsum
deporcione sit pauperum. non de
sustentatione clericoꝵ. In eo enim qđ
ministtoꝵ debetur dignus ẽ oparius

Expanded text:
et institutione et possessione ad sacra pet institutione et possessione ad sacra pertinent; caeterae autem possessiones ecclesiasticae ad sacra pertinent sola possessione. Aliae ergo possessiones Ecclesiae ad alienos possessores sine commutatione rationabili transferri non possunt. Decimae autem ab alienis omnino possideri non possunt. Illae ergo non possunt auferri; istae non possunt transferri. In illis sacrilegium est si auferantur, in istis si transferantur. Decimarum autem et caeterarum possessionum ecclesiasticarum episcopi dispensatores esse debent, ut eas iis qui Ecclesiae deserviunt rationabiliter distribuant, ex quibus si quid forte aliquando ad sustentationem eorum, qui in ecclesiasticis officiis non deserviunt, sed tamen in secreta divino servitio mancipati sunt, accommodatur, indulgentia est non debitum, ita tamen ut hoc ipsum de portione sit pauperum, non de sustentatione clericorum. In eo enim quod ministro debetur, dignus est operarius
Abbreviated transcription (Latin):
uatȩ. Ita ut ineis &e deuocio offerentiũ
mereretur. & accipientium necessitas
consolaretur. He gͥ nullo modo abusu
eccłiȩ licite ab alienari possunt. neq in
possessionem laicam siue commutatio¬
ne siue donatione transire. Cetera cor¬
poralia quȩ siue interris. siue inpe¬
cunia. eccłia possidet. quamdui qui¬
dem abilla licite possidentur auferri
sine culpa non possunt. sed sicausa &e
ratio postulauerit. ꝑ commuta¬
tonem aut donationem ad alienam
possessionem transire possunt. Sicut
gͦ rapina est & iuolentia eiusmodi bo¬
na homini iuste possidenti tollere. sic
sacrilegium ẽ & plusquam rapina is¬
ta ȩccliȩ iuste possidenti auferre. Deci¬
mas autem quo quomodo usur pare
aut retinere. sine sacrilegii culpa non
possunt. nͥ hi soli ad quoꝵ sustentatio¬
nem diuina institutione ordinatȩ sunt.
Hȩc gͥ differentia ẽ inter decimas & cete¬
ras ȩccłiȩ possessiones. quod decimȩ

Expanded text:
vatae, ita ut in eis et devotio offerentium vatae, ita ut in eis et devotio offerentium mereretur, et accipientium necessitas consolaretur. Hae igitur nullo modo ab usu Ecclesiae abalienari possunt, neque in possessionem laicam sive commutatione sive donatione transire. Caetera corporalia quae sive in terris sive in pecunia Ecclesia possidet, quandiu quidem ab illa licite possidentur, auferri sine culpa non possunt; sed si causa et ratio postulaverit, per commutationem aut donationem, ad alienam possessionem transire possunt. Sicut ergo rapina est et violentia ejusmodi bona homini juste possidenti tollere, sic sacrilegium est et plusquam rapina ista Ecclesiae juste possidenti auferre. Decimas autem quoquo modo usurpare aut retinere sine sacrilegii culpa non possunt, nisi soli ad quorum sustentationem divina institutione ordinatae sunt. Haec igitur differentia est inter decimas et caeteras Ecclesiae possessiones, quod decimae
Abbreviated transcription (Latin):
ad scã ꝑtinent & illis coherent quȩ
& scĩtatem habent. & conferunt scĩi¬
cationem. Eiusmodi sunt omnia qul
soornatum ȩccłiarum ꝑtinent. suic
que in possessionib earum continent᷑.
que in hoc quidẽ sct̾m aliquid scã
sunt. quod inministerium scõꝵ tra¬
aita sunt. & assignata. Ista gͦ quasi
simpliciter scã sunt. ilia uͦi quibus
ista consecrantur scã scõrs. Qui gͦ
scm̃ de scõ aufert sacrilegium facit. qͥ
nͦ ipsa scã temerate audet abhomina¬
cionem committit. Eiusmodi gͦ sunt.
quȩ scã dicuntur. uel scĩs scĩficata quȩ¬
cumq eccłia possidet. insubstantia ter¬
rna. siue inpecunia. siue int̾ra. ma¬
time indecimis. quȩ abinicio ita insti¬
tutȩ sunt. ut numquam aministerio
diuino siue illoꝵ qui dõ seruiunt. &
ministerio diuino deputati sunt. usu
sine peccato ab alienari potussent.
hȩ quidem inpͥncipio obformam sacra¬
menti magis institutȩ uidentur. Post¬

Expanded text:
ad sancta pertinent, et illis cohaerent quae ad sancta pertinent, et illis cohaerent quae et sanctitatem habent, et conferunt sanctificationem. Ejusmodi sunt omnia quae ad ornatum Ecclesiarum pertinent sive quae in possessionibus earum continentur, quae in hoc quidem secundum aliquid sancta sunt, quod in ministerium sanctorum tradita sunt et assignata. Ista ergo quasi simpliciter sancta sunt; illa vero quibus ista consecrantur, Sancta sanctorum. Qui ergo sanctum de sancto aufert, sacrilegium facit. Qui vero ipsa sancta temerare audet, abominationem committit. Ejusmodi ergo sunt quae sancta dicuntur, vel sanctis sanctificata, quaecunque Ecclesia possidet in substantia terrena, sive in pecunia sive in terra, maxime in decimis, quae ab initio ita institutae sunt, ut nunquam a ministerio divino sive illorum qui Deo serviunt et ministerio divino deputati sunt usu sine peccato abalienari potuissent. Hae quidem in principio ob formam sacramenti magis institutae videntur. Post
Abbreviated transcription (Latin):
decem & octo ep̃i innicena sinodo an¬
posuerunt contra heresim arrii qui
norem asserebat. hunc hymnum pas¬
ea ieronimus damaso papȩ degiro
in latinum transtulit. & addicdits
cut erat inpͥncipio & nune & semꝑ.
Pater ñr. ipse xp̃c tradidit discipłis
suis. Unde specia liter oratio dñca
uocatur. in qua septem discretȩ pe¬
titiones septiformis gr̃ȩ sacramentũ
sunt. Simbolum fidi. idẽ. Credo in
dm̃. apłi duodecim dictauerunt c¬
tidem sentenciis comprehensum. qn
numerus aplicȩ fidei sacramendi
constat. Quicumq uult. Beatus ati¬
nasius composuit. & multi alii sci patto
alia atq alia incelebratione diuini
officii ad decorem ȩccłiȩ & erudicionẽ
fidelium acdeuotionẽ ad diderunt.
De sacris ⁊ ñ sacram̃tis.
Unt alia quędam inȩccłia sacca
non sacram̃ta quȩ & ipsa quoq
quanus spualis gr̃ȩ effectum
noͣn habeant. neq conferant scifici¬
tionem. in hoc tamen sacra sunt qd̃

Expanded text:
decem et octo episcopi in Nicaena synodo composuerunt, contra haeresim Arii, qui norem asserebat. Hunc hymnum postea Hieronymus Damaso papae de Graeco in Latinum transtulit, et addidit: Sicut erat in principio et nunc et semper. Pater noster ipse Christus tradidit discipulis suis. Unde specialiter oratio Dominica vocatur in qua septem discretae petitiones septiformis gratiae sacramentum sunt. Symbolum fidei, id est Credo in Deum apostoli duodecim dictaverunt, totidem sententiis comprehensum, qui numerus apostolicae fidei sacramentum constat. Quicunque vult beatus Athanasius composuit. Et multi alii sancti Patres alia atque alia in celebratione divini officii, ad Ecclesiae decorem et eruditionem fidelium ac devotionem addiderunt. CAP. X. De sacris et non sacramentis. Sunt alia quaedam in Ecclesia sacra, non tamen sacramenta, quae et ipsa quoque quamvis spiritualis gratiae effectum non habeant, neque conferant sanctificationem, in hoc tamen sacra sunt, quod
Abbreviated transcription (Latin):
mento nouum sacerdocium assc̃p¬
sit. tunica linea. zona. suꝑhume¬
rale. tunica int̾ior. rationale. & mi¬
tra. s tunica int̾iori. & rationali.
soli utuntur pontifices. Lammi¬
nam aureã nouum sacerdocium.
non habet. ꝓqua nunc frontibus
fidelium signum crucis impͥmit᷑.

Expanded text:
m assumpsit. Tunica linea, zona, superhumerale, tunica interior, rationale, et mitra; sed tunica interiori, rationali soli utuntur pontifices. Laminam auream novum sacerdotium non habet, pro qua nunc frontibus fidelium signum crucis imprimit
Abbreviated transcription (Latin):
caput ieuinii dicitur quarta feria quan¬
do ieiunium uotiuum suscipitur. qi¬
nis consecratus capitib fidelium impo¬
natur. Scilicet obrecordationem mor¬
talitatis nr̃ȩ. ut mortalis homo qui
tunc exhabitu pęnitentiȩ & recorda¬
tione peccators suoꝵ ad deuocionem

Expanded text:
caput jejunii dicitur, quarta feria quancaput jejunii dicitur, quarta feria quando jejunium votivum suscipitur, cinis consecratus capitibus fidelium imponatur scilicet ob recordationem mortalitatis nostrae, ut mortalis tunc homo qui ex habitu poenitentiae et recordatione et peccato
Abbreviated transcription (Latin):
to petro constituit ut sal & aqͥ
benedicerentur ad asꝑgendum
popłm & habitacula eoꝵs. Illo
utiq exemplo. quo heliseus ꝓpħa sal
inaqua nusisse legitur. ut hoc con¬
dimento fontes amari indulcedinem
u̾terentur. Hac gͥ aqua sc̃ificata fide¬
les asꝑguntur. & habitacula fidelium
lustrãtur. ab illusione & infestatione
malignoꝵ spirituum. Hec ẽ auten
significatio huius sacram̃ti. quod
qua penitentiam significat de p̃te¬
ritis. sal discretionem & cautelam de
futuris. quȩ duo si simul misceantur
amara conscientia indulcedinem uer¬
titur. atq illusiones & infestationes
demonum amplius ei non dñantur:
Nositaq supradictam institutionem se¬
cuti. ꝑsingulos dies dñicos sal & aquã
simul miscendo benedicimus. ut hac
aspsione fideles & habitacula fideliũ
contra spiritales nequicias muniamꝰ.
ccłiastica De susceptione cineris. n
institutio habet ut ꝑsingulos
annos inintio quadragesime qđ

Expanded text:
to Petro constituit ut sal et aqua to Petro constituit ut sal et aqua benedicerentur ad aspergendum populum et habitacula eorum. Illo utique exemplo quo Elisaeus propheta sal in aquam misisse legitur, ut hoc condimento fontes amari in dulcedinem verterentur. Hac igitur aqua sanctificata fideles asperguntur, et habitacula fidelium lustrantur ab illusione et infestatione malignorum spirituum. Haec est autem significatio hujus sacramenti, quod aqua poenitentiam significat de praeteritis sal discretionem et cautelam de futuris, quae duo si simul misceantur, amara conscientia in dulcedinem vertitur, atque illaesiones et infestationes daemonum amplius ei non dominantur. Nos itaque supradictam institutionem secuti, per singulos dies dominicos sal et aquam simul miscendo benedicimus, ut hac aspersione fideles et habitacula fidelium contra spirituales nequitias muniamus. CAP. III. De susceptioinstitutio habet, ut per singulos annos in initio quadragesimae, quod
Abbreviated transcription (Latin):
nam uirtutem scĩficationis effectum
accipiant. u enim uera fides ẽ. u̾bũ
cdi decẽ non potest. quia ipsum uer¬
bum fide concipitur. & ꝑfidem oꝑa¬
citis in nomine dñi facite. Non autẽ
conueniens ẽ ut intelligamus apłm
m nomine dñi omnia quȩ facit opa¬
tur. qui ꝑ rectam fidem agnoscit se
nec sine illo aliquid boni posse face¬
re. & siquid feccrit laudabile. ex tra illum
głari non debere. Qui fideliter inom̃
oꝑe suo. & ante factum ab illo auxi¬
lium querit. & post factum totum
quod oꝑatus ẽ bonum ad laudem &
głam eius conu̾tit. Sicut gͦ omuiaque
facimꝰ sola fide etiam sine ꝓlatione
u̾borum in nomine dñi recte fieri di
tur. Nam ipsa u̾ba aliquando sacram̃¬
ta sunt quȩ tamen exaliis u̾bis sc̃ifica¬
tionem non accipiunt. Nullum tamen
sacram̃tum sine illo u̾bo scĩficatur. qd̃
siue sola fide. siue ce fide & ꝓlatione
operatur.De aqua asꝑsionis que
Scum sale benedicitur.
Lexander papa quintus abea¬

Expanded text:
em sanctificationis effectum accipiant. Ubi enim vera fides est, verbum Dei deesse non potest; quia ipsum verbum fide concipitur, et per fidem operacitis, in nomine Domini facite . Non autem consequens est ut intelligamus Apostolum in nomine Domini omnia quae facit operatur, qui per rectam fidem agnoscit se, nec sine illo aliquid boni posse facere, et si quid fecerit laudabile extra illum gloriari non debere. Qui fideliter in omni opere suo et ante factum ab illo auxilium quaerit, et post factum totum quod operatus est bonum, ad laudem et gloriam ejus convertit. Sicut ergo omnia quae facimus sola fide etiam sine prolatione verborum, in nomine Domini recte fieri dictur. Nam ipsa verba aliquando sacramenta sunt, quae tamen ex aliis verbis sanctificationem non accipiunt. Nullum tamen sacramentum sine illo verbo sanctificatur, quod sive sola fide, sive ex fide, et prolationeDe aqua aspersionis quae cum sale benedicitur. Alexander papa quintus a bea
Abbreviated transcription (Latin):
unt quedam sacramenta inęccłia
in quibus & si pͥncipaliter salus ñ
constet. tamen salus exeis augetur.
Inquantum deuocio exercetur. Hȩc licet
inp̃senti omnia enumerari non pos¬
sunt. quȩdam tamen int̾mitt̾e non
oportet ꝓ exemplo uniu̾soꝵ. Ex his
gͥ sacramentis alia constant inreb qua¬
lia sunt aqua asꝑsionis. susceptio cine¬
ris. benedictio ramoꝵ. & cereoꝵ. & ce¬
tera talia. Alia autem constant infac¬
tis. qualia sunt signaculum crucis. ex¬
ufflatio exorcirationis. expansio ma¬
nuum. incuruatio genuum. & alia
eiusmodi. Alia indictis constant. sic̃¬
ẽ tͥnitatiᷤ inuocatio. & quecũq in hunc
modum. Hec autem omnia ꝑu̾bum
di scĩficantur. siue ꝑplationem u̾boꝵ

Expanded text:
unt quaedam sacramenta in Ecclesia in quibus etsi principaliter salus non constet. tamen salus ex eis augetur, in quantum devotio exercetur. Haec licet in praesenti omnia enumerari non possint, quaedam tamen intermittere non oportet pro exemplo universorum. Ex his igitur sacramentis alia constant in rebus, qualia sunt aqua aspersionis, susceptio cineris, benedictio ramorum et cereorum, et caetera talia. Alia autem constant in factis qualia sunt signaculum crucis, exsufflatio exorcizationis, expansio manuum, incurvatio genuum, et alia hujusmodi. Alia in dictis constant, sicut Trinitatis invocatio, et quaecunque in hunc modum. Haec autem omnia per verbum Dei sanctificantu
Abbreviated transcription (Latin):
pediat. & laici qui non comcubinã
non pelicem norunt. nec digami
extiterunt. & incet̾is sine crimine
iuxerunt. Lib̃ti quoq qui a dñis
suis ita manu missi sunt. ut in
eis nullum obsequii ius aut potes¬
tatem reseruarint. & sine crimi¬
ne iuxerunt. hos inclerum assu-¬
mi posse sine cunctatione sancre¬
runt. Publice uͦ penitentes cͥmino¬
sos. Illitt̾atos. digamos. repudiata¬
rum maritos. ex adult̾io natos. ab
hereticis baptizatos. qui & se ipso ᷤ
absciderunt. a sacris ordinib arcen¬
dos. & energuminos inclerum ñ
recipiendos. S & filios p̃soit̾oꝵ ad
sacros ordines non admittendos.
nͥ quos uł habitus religionis. uł
sp̃alis uitȩ honestas cõmendat.
Penitentes si necessitas exigerit int̾
non legant. Si autẽ ordinati st̃
int̾ subdiacones haberi concedunt.
ita tam̃ ut manũ non imponãt

Expanded text:
pediat, et laici qui non concubinam pediat, et laici qui non concubinam nec pellicem norunt, nec bigami exstiterunt, et in caeteris sine crimine vixerunt; liberi quoque qui a dominis suis ita manumissi sunt, ut in eis nullum obsequii jus aut potestatem observaverint, et sine crimine vixerint, hos in clerum assumi posse sine contradictione sanxerunt. Publice vero poenitentes, criminosos, illiteratos, bigamos, repudiatarum maritos, ex adulterio natos, ab haereticis baptizatos, et qui seipsos absciderunt, a sacris ordinibus arcendos, et energumenos in clerum non recipiendos. Sed et filios presbyterorum ad sacros ordines non admittendos, nisi quos vel habitus religionis, vel spiritualis vitae honestas commendat. Poenitentes vero si necessitas exegerit inter non legant. Si autem ordinati sunt inter subdiaconos haberi concedunt, ita ut manum non imponant
Abbreviated transcription (Latin):
canones sanxerunt. Qua etate.X x
discretionem reliquit. ut sub¬
diaconus quidem non ordinetur
ante .xiiii. annos. nec diaconus
ante uingintiquinq. nec p̃soit̾
ante .xxx. quatinus deinceps si
dignus inuentus fu̾it. in ep̃m eli
gi possit. Qd sine certo titulo ordi¬
nandi ñ sunt sacerdotes .xxi.¬
uob autem sine certo titulo
p̃soit aut diaconus ordinari
non debeat. dicere quid refert
cum etiã si ꝑfectionẽ ȩccłiasticȩ diᷤ¬
ciplinȩ sequeremt᷑ alit̾ inclerum
eligendi ad sacros ordines uł non.
e uita autẽ
& conditione eoꝵ qui ad sacroᷤᷤ¬
ordines diguntur multa nob̃ pa¬
tres docum̃ta reliquerunt. Nam
quid a sacris ordinibus non impe¬
diat eos qui ꝓbatȩ fu̾int conu̾satiõis
placuit diffinire. Qui amedicoꝵ
incisione forte claudi efficiuntur.
uł ꝓ egritudine. siue ꝑiuolentiã
absciduntur. & qui non sponte
putauerunt. si tam̃ tale fu̾it ut
aboꝑe administrationis non im¬

Expanded text:
canones sanxerunt. CAP. XXI. Quo canones sanxerunt. CAP. XXI. Quo discretionem reliquit. Ut subdiaconus quidem non ordinetur ante quatuordecim annos, nec diaconus ante viginti quinque, nec presbyter ante triginta, quatenus deinceps si dignus inventus fuerit in epi XXII. Quod sine certo titulo ordinandi non sunt sacerdotes. Quod autem sine certo titulo presbyter aut diaconus ordinari non debeat, dicere quid refert, cum etiam si perfectionem ecclesiasticae disciplinae sequeremur aliter in clerum ad sacros ordines et quales non. De vita autem t conditione eorum qui ad sacroordines eliguntur multa nobis patres documenta reliquerunt. Nam quid a sacris ordinibus non impediat eos qui probatae fuerint conversationis placuit definire. Qui a medicorum incisione forte claudi efficiuntur, vel pro aegritudine sive per violentiam absciduntur; et qui non sponte, putaverunt; si tamen tale fuerit ut ab opere administrationis non im
Abbreviated transcription (Latin):
d tesaurarium ꝑtinet ostiarii
basilicarum ordinatio. incensi
pͣparatio. cura crimatis confi¬
ciendi. cura baptist̾ii ordinandi.
p̃paratio luminarioꝵ in sacrificio
Roinationes autem sacras sci¬
licet p̾sbiteroꝵ & diaconoꝵ
non nͥ certis temporib fieri debere
scĩ patres decreuerunt. idẽ ieiunio
quarti m̃sis & septimi. & decimi.
& inicii quadragesimalis ac medi¬
anȩ quadragesime. die sabb̃i cir¬
ca uesꝑam ieiunio celebrato. Quan¬
do uͦ ep̃c ordinationes facere dis¬
ponit. om̃s qui ad sacrum mi¬
nist̾ium accede uolunt. Fr̃a . iii.
ante ipsam ordinationem euo¬
bet sacerdotes & alios prudentes ui¬
ros gnaros legis diuinȩ. & exerci¬
tatos mȩccłiasticis sancionib qui
piditate scđm u̾itatẽ diligent̾ in¬
uestigent. ut sic ꝑ tres dies conti¬
nuos diligenter examinati. sabbo
tamdẽ qui ꝓbati fu̾int inuenti.¬
ep̃o consecrandi p̃sententur. Bene¬
dictiones uͦ pontificum dieb tã¬
tum dnĩcis celebrandas ẽẽ. sacri

Expanded text:
d thesaurarium pertinent ostiarii, basilicarum ordinatio, incensi praeparatio, cura chrismatis conficiendi, cura baptisterii ordinandi, praeparatio luminarium in sacrificio rdinationes autem sacras, scilicet presbyterorum et diaconorum non nisi certis temporibus fieri debere sancti Patres decreverunt, id est jejunio quarti mensis et septimi, et decimi, et initii quadragesimalis ac medianae quadragesimae die Sabbati circa vesperam jejunio celebrato. Quando ordinationes facere disponit, omnes qui ad sacrum ministerium accedere volunt, feria quarta ante ipsam ordinationem evobet sacerdotes, et alios prudentes viros gnaros legis divinae, et exercitatos in ecclesiasticis sanctionibus, qui piditate, secundum veritatem diligenter investigent, ut sic per tres continuos dies diligenter examinati, Sabbato tandem qui probati fuerint episcopo consecrandi praesententur; benedictiones vero pontificum diebus tantum Dominicis celebrandas esse sacri
Abbreviated transcription (Latin):
uratio funis. condicio sepul¬
turȩ pompa erequiarum ma¬
gis sunt uiuoꝵ solacia: quam mor¬
tuoꝵ subsidia. Si aliquid ꝓdest im¬
pio sepultura p̾ciosa: oberit pio¬
uilis aut nulla. Preclaras exequias
inconpectu hominũ purpurato illi
multo clariores inconspectu dñi ul¬
ceroso illi pauꝑi ministium p̃buit
angłoꝵ. qui eum ex tulerunt non
in marmoreum tumulum s in
sunt: multor solet animas etiã
post mortem sacra oblatio hostiȩ
salutaris ad iuuare. Quibus ꝓsit.

Expanded text:
uratio funeris, conditio sepulturae; pompa exsequiarum, magis sunt vivorum solatia quam mortuorum subsidia. Si aliquid prodest impio sepultura pretiosa, oberit vilis aut nulla pio. Praeclaras exsequias in conspectu hominum, purpurato illi multo clariores in conspectu Domini ulceroso illi pauperi ministerium praebuit angelorum, qui eum extulerunt non in marmoreum tumulum, sed isunt, multorum solet animas etiam post mortem sacra oblatio hostiae salutaris adjuvare. CAP. X.