comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in ipsa notitia gaudeamus : Vndealio
loco dicit. Si aut̃ resurrexistis cum xp̃o
quae sursum st̃ quaerite ubixp̃s est in
dextera dĩ sedens. quae sursum st̃ sapi¬
te. non quae su ꝑterram: Non dumutiq
resurreximus sicut xp̃s. sed tamen scđm
spem quae nobis in illo est. lam noscum
illo resurrexisse testatus ẽ: Vnde &iam
ꝑlauachrum regeneratioꝵs: Quis aut̃
non intellegat in lauacro regeneratio¬
nis. spemnobis datam salutis futurȩ:
N oniam salutem ipsam quae ꝓmittitur :¬
& tamen quia cesta spes est : tam quã
iam dataect̃ eadem salus. nos inquit
fecit: Alio quippe loco dulcidissime
dicit nos in nobipsis ingemescimus
adoptionẽ. ex pectantes redemptio¬
nẽ corporis nr̃i. spe enĩ salui factisumꝰ.¬
spes aũt quae uid &ur non est spes.
quod enim uid & quis. quid sperat: Siaũ
enim uidemus speramus. ꝑpatientiã
expectamus : Sicut ergo hic non dixit
salui futurisumus. sed amodoiam falui

Expanded text:
in ipsa notitia gaudeamus. unde alio in ipsa notitia gaudeamus. unde alio loco dicit: si autem resurrexistis cum Christo, quae sursum sunt quaerite, ubi Christus est ad dexteram dei sedens; quae sursum sunt sapite, non quae super terram. nondum utique resurreximus sicut Christus, sed tamen secundum spem, quae nobis in illo est, iam nos cum illo resurrexisse testatus est. unde etiam lauacrum regenerationis. quis autem non intellegat in lauacro regenerationis spem nobis datam salutis futurae, non iam salutem ipsam, quae promittitur? et tamen quia certa spes est, tamquam iam data esset eadem salus, saluos nos, inquit, fecit. alio quippe loco dilucidissime dicit: nos in nobis ipsis ingemescimus adoptionem exspectantes, redemtionem corporis nostri. spe enim salui facti sumidetur. non est spes; quod enim uidet quis, quid sperat? si autem quod non uidemus, speramus, per patientiam expectamus. sicut ergo hic non dixit: salui futuri sumus, sed: amodo iam salui
Abbreviated transcription (Latin):
tatem quae tunciam nonerit. quia mu¬
tatacaro non corrum p&ur : Noue
resurg&. sed nunc iam non nouimus
Quia si cutidem apł̃s dicit. Ap̃c resur¬
gens amostius imnonmoritur &
mors ei ultra non dominatur
N amsite aduerborum ꝓpri& atem
rum tam̃ ut uerbo non premam. nequis
affirm& ꝑ abusionem locutum apłm.
lludmiror non adtendere homines
caecos. uel potius non miror non uidere
caecos. quia sixp̃s ideo non habuit car¬
nem. quia dix apłs : Nunciam non se
nosse xpm scđm carnem nec illi habuer̃
carnem: de quibus in eodem loco dicit:
taq nos amodonẽminem nouimus scđm
carnem : Neq enim desolo xp̃o iduo¬
lens intellegi. poss& dicere. neminẽ
nouimus scđmcamẽ sed quia illorum secũ
uitam futuram. tam quã p̃sentem me¬
ditabatur. qui resurgentes commuta¬
buntur : Amodo inquit nemin ẽ no¬
uimꝰ scđm carnem: Id est tam cestam
spemtenemus. futurae nraẽ incorrup¬
tions & in mortalitatis. ut amodoiam

Expanded text:
tatem: quae tunc iam non erit, quia mutatem: quae tunc iam non erit, quia mutata caro non corrumpetur. nouerresurgeret; sed nunc iam non nouimus, quia, sicut idem dicit aposgens a mortuis iam non moritur et mors ei ultra non dominabitur. Nam si te ad uerborum proprietatem rumtamen ut uerbo non premam, ne quis adfirmet per abusionem locutum apostoillud miror non adtendere homines caecos, uel potius non miror non uidere caecos, quia, si Christus ideo non habuit carnem, quia dixit apostolus nunc iam non se nosse Christum secundum carnem, nec illi habuerunt carnem, de quibus in eodem loco dicit: itaque nos amodo neminem nouimus secundum carnem. neque enim de solo Christo id uolens intellegi posset dicere: neminem nouimus secundum carnem, sed quia illorum secum uitam futuram tamquam praesentem meditabatur, qui resurgentes commutabuntur: amodo, inquit, neminem nouimus secundum carnem, id est: tam certam spem tenemus futurae nostrae incorruptionis et inmortalitatis, ut amodo iam
Abbreviated transcription (Latin):
resurgemus. nontamen om̃s immu¬
tabimur. In athomo idest in mom̃to
in ictu oculi. innouissimatuba. Ca¬
n& enim tuba & mostui resurgent
incorrupti. & nos immutabimur
Opost& enim corruptibile hoc induere
incorruptionem . & mortalehoc in¬
duere in mostalitatem: Lam scđm
id quod carnem non ipsam corporis
substantiam. sed ipsam corruptionem
mostalitatis appellat : Nonerit utiq
caro qui a corruptionem mostalitatis
mutata non habebit: Scđm aut̃ ipsius
substantiae corporisq originem. Eadẽ
caro erit : quia ipsa resurg& et ipsamu¬
tabitur : quia & illuduerum ẽ. qđ ait dnsꝰ
postea quam resurrexit. Palpate
& uidete quia sp̃s &ossa & carnem
non hab& sicut meuidetis habere:
Et hocuerumẽ quod ait apłs. caro &
sanguis regnum dĩ possidere non pos¬
st̃ : Illud enim dictum ẽ scđm ipsam
substantiam. quae &iam tunc erit quia
ipsa mutabitur. Hocaut̃ dictum ẽ
scđm carnalem corruptionis quali¬

Expanded text:
resurgimus, non tamen omnes immuresurgimus, non tamen omnes immutabimur, in atomo — id est in momento — in ictu oculi, in nouissima tuba; canet enim tuba, et mortui resurgunt incorrupti, et nos immutabimoportet enim corruptibile hoc induere incorruptionem et mortale hoc induere inmortalitatem: iam secundum id, quod carnem non ipsam corporis substantiam, sed ipsam corruptionem mortalitatis appellat, non erit utique caro, quia corruptionem mortalitatis mutata non habebit. secundum autem ipsius substantiae corporisque originem eadem caro erit, quia ipsa resurget et ipsa mutabitur, quia et illud uerum est, quod ait dominus, posteaquam resurrexit: palpate et uidete, quia spiritus ossa et carnem non habet, sicut me uidetis habere, et hoc uerum est, quod ait apostolus: caro et sanguis regnum dei possidere non possunt. illud enim dictum est secundum ipsam substantiam: quae etiam tunc erit, quia ipsa mutabitur; hoc autem dictum est secundum carnalem corruptionis quali
Abbreviated transcription (Latin):
quid loquatur apłs: suo quippe more
uitam nr̃am futuram quae iam in ipso
homine mediatore xpõ inũ. capite nr̃o
resurgente completaẽ. Ita spe cesta
meditatur . tam quamiam adsit pre¬
sensꝙ teneatur. quae utiq uita
nonerit scđm carnem. sicut xp̃i uita
non ẽ scđm carnem: ⁊Carnemnamq
hoc loco non ipsam corporis nr̃i sub¬
stantiam. quam dñs &iam postre¬
surrectionem suam carnem appellat
dic̃s. Palpate & uidete qui a sp̃sossa
& carnem non hab& sicut me uidetis
habere : sed corruptionẽ mostalitatẽq
carnis uult intellegi. quae tunc non
erit in nobis. sicutiam inxp̃o non est.
Hancenim ꝓpriae carnem nominabat.¬
&iam cum de ipsa resurrectione
satis euidenter loquer&ur: & dicer&
qđiam supra commemoraui. caro
& sanguis regnum dĩ possidere non
possunt. neq corruptio incorrupti¬
onẽ possidebit : Cumergo factum
fuerit qđ ibi consequenterdicit. Ecce
mysterium dico uobis : om̃s quidẽ

Expanded text:
quid loquatur apostolus; suo quippe more quid loquatur apostolus; suo quippe more uitam nostram futuram, quae iam in ipso homine mediatore Christo Iesu capite nostro resurgente conpleta est, ita spe certa meditatur, tamquam iam adsit praesensque teneatur. quae utique uita non erit secundum carnem, sicut iam Christi uita non est secundum carnem. carnem namque hoc loco non ipsam corporis nostri substantiam — quam dominus etiam post resurrectionem suam carnem appellat dicens: palpate et uidete, quia spiritus ossa et carnem non habet, sicut me uidetis habere — sed corruptionem mortalitatemque carnis uult intellegi: quae tunc non erit in nohanc enim proprie carnem nominabat, etiam cum de ipsa resurrectione satis euidenter loqueretur et diceret quod iam supra commemoraui: caro et sanguis regnum dei possidere non possunt, neque corruptio incorruptionem possidebit. cum ergo factum fuerit quod ibi consequenter dicit: ecce mysterium dico uobis: omnes quidem
Abbreviated transcription (Latin):
unum eorum paulus dixiss&. alte¬
rum petrus aut esaias. aut alius
quis quam a płorum siue propheta¬
rum quae ita sibiomã incanica auc¬
toritate concordant: ut tamquã
unoore dicta. iustissima & pruden¬
tissima pi&ate credantur : & sere¬
nissimo intellectu inueniantur.
& solertissima diligentia de mon¬
strentur non licer& de alter utro
dubitare : Promde. quia ex apłi pauli
canonicis idestuere pauli epłis utrõq
mendosum ẽẽ codicem: Omnes enim
latini emendati sic habent : aut in¬
terpr&em errasse : Omnes enim greci
emendati sic habent : restat ut tu non
intellegas : Ame aut̃ ratio flagitetur:
quomodo neutrum altero disson&.
sed in eadem sane fidei regulam utrumq
concord& : Si enimtu quoq pie quae¬
reresposses inuenire quomodo ista
prescrutata dilucescant: Nam quod
filius dĩ ex semine dauid homofactus est.
Necidem apłs unolocodicit & alia e
stantia scripturae locieius satis ostendit

Expanded text:
unum eorum Paulus dixisset, alteunum eorum Paulus dixisset, alterum Petrus aut Esaias aut alius quisquam apostolorum siue prophetarum, quia ita sibi omnia in canonica auctoritate concordant, ut tamquam uno ore dicta iustissima et prudentissima pietate credantur et serenissimo intellectu inueniantur et sollertissima diligentia demonstrentur: non liceret de alterutro dubitare. proinde quia ex apostoli Pauli canonicis, id est uere Pauli epistulis utrumendosum esse codicem — omnes enim latini emendati sic habent — aut interpretem errasse — omnes enim graeci emendati sic habent — restat, ut tu non intellegas, a me autem ratio flagitetur, quomodo neutrum ab altero dissonet, sed in eadem sanae fidei regula utrumque concordet. si enim tu quoque pie quaereres, posses inuenire, quomodo ista perscrutata dilucescant. Nam quod filius dei ex semine Dauid homo factus est, nec idem apostolus uno loco dicit et aliae stantia scripturae loci eius satis ostendit,
Abbreviated transcription (Latin):
est impar auctoritas : Itaq in eis siqua¬
forte ꝓpterea dissonare putantur
Auero. quia non ut dicta sunt intelle¬
guntur. tamen liberum ibi hab& lec¬
tor auditor ueudicium. quo uel
approb& quod placuerit uel im¬
ꝓb& qđ offenderit: Etideo cuncta
eius modi nisi ciel cestaratione.
uel ex illa canonica auctoritate
defendantur : ut demonstr&ur
siue omnino itaeẽ. siue fieri potu¬
isse. quoduel disputatum ibiest
uel narratum. sicui displicuerit aut
crederenoluerit. non rep̃henditur. ⁊¬
In illauero canonica eminentia sa¬
crarũ literarũ &iam siunus ꝓpheta.
seu apłs. Aut eu angelista. aliquid
in suis literis posuisse ipsa canons
confirmatione declaratur : Non
lic& dubitare qđ uerum sit Alio¬
quin nulla erit pagina. qua humanȩ
imperitiae regatur in firntas. si libro¬
rum saluberrima auctoritas. Aut
contempta paenitus abol&ur. aut in¬
terminata confunditur : qua propter.
quis quis es quẽ uelut repugnantia

Expanded text:
est impar auctoritas. Itaqest impar auctoritas. Itaqforte propterea dissonare putantur a uero, quia non, ut dicta sunt, intelleguntur, tamen liberum ibi habet lector auditorue iudicium, quo uel adprobet, quod placuerit, uel inprobet, quod offenderit. et ideo cuncta eiusmodi, nisi uel certa ratione uel ex illa canonica auctoritate defendantur, ut demonstretur siue omnino ita esse, siue fieri potuisse, quod uel disputatum ibi est uel narratum, si cui displicuerit aut credere noluerit, non reprehenditur. in illa . uero canonica eminentia sacrarum litterarum, etiamsi unus propheta seu apostolus aut euangelista aliquid in suis litteris posuisse ipsa canonis confirmatione declaratur, non licet dubitare, quod uerum sit; alioquin nulla erit pagina, qua humanae inperitiae regatur infirmitas, si librorum saluberrima auctoritas aut contempta penitus aboletur aut interminata confunditur. Quapropter quisquis es, quem uelut repugnantia
Abbreviated transcription (Latin):
non cum credendi necessi tate. sed
cumiudicandilibestate legendumẽ :
Cuitamenne inter cluderet᷑ locus &
adimer&ur posteris adquestiones
difficiles tractandas atq uersandas lin¬
guae acstili saluberrimus labor.:
distincta est a posteriorum librisex¬
cellentia canonicae auctoritatis. uete¬
ris & noui testamenti. quae aposto¬
lorum confirmata tem poribus. per
successiones episcoporum & propa¬
gationes ecclesiarum . tam quam in
sede quadam sublimiter constitu¬
taẽ : Cui seruiatom̃s fidelis. et pius in¬
tellectus: ibi siquid uelut absurdũ
mouerit. non lic& dicere. auctor
huius libri nontenuit ueritatẽ. sed
aut codex mendosus ẽ. Aut interpres
errauit. auttu non in tellegis : In o¬
pusculis aut̃ posteriorum. quae libris
innumerabilib continentur. sed nul¬
lomodo illi sacratissimȩ canoni¬
carum scripturarum excellentiae co
ȩquantur: &iam in quibuscumq eorũ
inuenitur eadem ueritas. longe tam̃

Expanded text:
non cum credendi necessitate, sed non cum credendi necessitate, sed cum iudicandi libertate legendum est. cui tamen ne intercluderetur locus et adimeretur posteris ad quaestiones difficiles tractandas atque.uersandas linguae ac stili saluberrimus labor, distincta est a posteriorum libris excellentia canonicae auctoritatis ueteris et noui testamenti. quae apostolorum confirmata temporibus per successiones episcoporum et propagationes ecclesiarum tamquam in sede quadam sublimiter constituta est, cui seruiat omnis fidelis et pius intellectus. ibi si quid uelut absurdum mouerit, non licet dicere: auctor huius libri non tenuit ueritatem, sed: aut codex mendosus est aut interpres errauit aut tu non intellegis. in opusculis autem posteriorum, quae libris innumerabilibus continentur, sed nullo modo illi sacratissimae canonicarum scripaequantur, etiam in quibuscumque eorum invenitur eadem veritas, longe tamen
Abbreviated transcription (Latin):
& sienim in quibus dam latinis ex¬
emplaribus non legitur. factus sed
natus exseminedauid. cum greca
factus habeant. Vnde non ad uerbũ
sed adsententiam trans ferre uoluit.
dicendo natum latinus interpres.
carnem : omnium librorum atq
linguarum concordat auctoritas.:
in hoc aut̃ paulum aliquando errasse.
& ꝓficiendo mutasse sententiam: Ab¬
sit ut dicamus qđ &iam ipse faustus
sensit quam improbe atq impie
dicer&ur : maluitq dicere pauli epis¬
tolam. aliorum falsitate corruptam
quam ipsius errore uitiosam.: de
his enim libris dici potest. aliquid
eos habere non consonum fostasse
occultiori & addinos cendum dif¬
ficiliori ueritate. quod aut sic reman¬
serit. aut inposterioribus correctũ
sit qui non precipiendi auctorita¬
te. sed ꝓficiendi exercitatione scri¬
buntur a nobis : Inter hos enim
sumus quibus idem dicit Apłs
& siquid aliter sapitis. idquoq uob̾
ds̃ reuelauit :: quod genus literarũ:

Expanded text:
etsi enim in quibusdam latinis exetsi enim in quibusdam latinis exemplaribus non legitur: factus, sed natus ex semine Dauid, cum graeca factus habeant, unde non ad uerbum, sed ad sententiam transferre uoluit dicendo "n at u m" latinus interpres, se secundum carnem, omnium librorum atque linguarum concordat auctoritas. in hoc autem Paulum aliquando errasse et proficiendo mutasse sententiam, absit ut dicamus. quod etiam ipse Faustus sensit quam inprobe atque inpie diceretur, maluitque dicere Pauli epistulam aliorum falsitate corruptam quam ipsius errore uitiosam. De his enim libris dici potest aliquid eos habere non consonum fortasse occultiori et ad dinoscendum difficiliori ueritati, quod aut sic remanserit aut in posterioribus correctum sit, qui non praecipiendi auctoritate, sed proficiendi exercitatione scribuntur a nobis. inter hos enim sumus, quibus idem dicit apostolus: et si quid aliter sapitis, id quoque uobis deus reuelabit. quod genus litterarum
Abbreviated transcription (Latin):
gentem corrum per&ur . & ut c&ere
consuleretur. exparte corruptam.
decestandam & abominanda eorum
fabula somniat : quid est quod &iam
in hoc conatur fallere imperitos. et in
diuinis scripturis minus eruditas:
ut interrogatus utrum accipiata płm
paulum. respondeat maxime & in
ratio ẽ qua ostendam paulum apłm.
aut ꝑficiendo mutasse sententiam
& scribentemad corinthios emendas¬
se qđ scripserat ad roma nos : autom¬
ostendit :: quiu non potest inquit utrũq
uerum eẽ & quod in epła est ad roma¬
nos. defilio suo. qui factus ẽ ei ex semne
dđ scđm carnem. & quod ait adcorin¬
thios : Itaq. nos amodo neminẽ nouimꝰ
scđm carnem et sinoueramꝰ scđm carnẽ¬
xpm̃. sed nunciam non nouimus : Restat
ergo utnos demonstremus. quam
possit utrumq uerum eẽ : & quam
sibi haecduo non sint contraria : Unum
qui ppe eorum non eẽ pauli . nullo
modo possumus dicere. quia nulla
in eo uariat codicum auctoritas.:

Expanded text:
gente corrumperetur et ut ceterae gente corrumperetur et ut ceterae consuleretur, ex parte cdetestanda et abominanda eorum fabula somniat; quid est quod etiam in hoc conatur fallere imperitos, et in divinis Scripturis minus eruditos, ut interrogatus utrum accipiat apostolum Paulum, respondeat, Maxime; et ratio est, qua ostendam Paulum apostolum aut proficiendo mutasse sententiam, et scribentem ad Corinthios, emendasse quod scripserat ad Romanos; aut omostendit? Quia non potest, inquit, utrumque verum esse, et quod in Epistola est ad Romanos, De Filio suo, qui factus est ex semine David secundum carnem ; et quod ait ad Corinthios, Itaque nos amodo neminem novimus secundum carnem: et si noveramus secundum carnem, sed nunc iam non nouimus. restat ergo, ut nos demonstremus, quam possit utrumque uerum esse et quam sibi haec duo non sint contraria. unum quippe eorum non esse Pauli nullo modo possumus dicere, quia nulla in eo uariat codicum auctoritas.
Abbreviated transcription (Latin):
tur & contexit dics̃: Ecce mysteriũ
uobis dico. omnes quidem fesurgemus
non tam̃ om̃s inmutabimur: etnead¬
huc eẽt incestum. quist̃ quimutabun¬
tur. Inathomo inquit. Inictuoculi
innouissimatuba. Canet enĩ tubaet
mostui resurgunt in corrupti & nos
commutabimur: Adhuc fostedicant
Non scđm hoc mortale & corruptibile
corpus. nos in resurrectione cõmu
corporeabipsius questions initio lo¬
cutus fuerit. sicut ipsa eius indicat
propositio: sed dic& aliquis inquit.
quomodoresurgunt mortui: quo
aut̃ corpore ueniunt: Hlictamen
consequenter. tam quã digito often¬
dit. unde loquer&ur & subiecit dic̃s
Oposte tenim corruptibile hoc in¬
duere incorruptelam & mostale
hoc induere in mortalitatem: Haec
ergo cumiste neg&. cumq ipsum dm̃
dequo paulus dicit. Inmortali incor¬
ruptibili solidõ honor & gloria. am̃
Iste corruptibilem p̃dic&. quando¬
quidem substantiam eius atq naturã
& totamtimuisse. ne a tenebrarum

Expanded text:
tur et contexit dicens: ecce mysterium tur et contexit dicens: ecce mysterium uobis dico: omnes quidem resurgemus, non tamen omnes inmutabimur. et ne adhuc esset incertum, qui sint, qui inmutabuntur: in atomo, inquit, in ictu oculi, in nouissima tuba; canet enim tuba et mortui resurgent incorrupti et nos conmutabimur. adhuc forte dicant non secundum hoc mortale et corruptibile corpus nos in resurrectione conmutcorpore ab ipsius quaestionis initio locutus fuerit, sicut ipsa eius indicat propositio: sed dicet' aliquis, inquit, quomodo resurgunt mortui? quo autem corpore ueniunt? hic tamen consequenter tamquam digito ostendit, unde loqueretur, et subiecit dicens: oportet enim corruptibile hoc induere incorruptelam et mortale hoc induere inmortalitatem. haec ergo cum iste neget cumque ipsum deum, de quo Paulus dicit: inmortali, incorruptibili, soli deo honor et gloria amen, iste corruptibilem praedicet, quandoquidem substantiam eius atque naturam et totam timuisse, ne a tenebrarum
Abbreviated transcription (Latin):
apłs dicit. Seminatur corpus anma¬
le. surgitcorpus spiritale. nde
discernens intercorpus anmale
et spiritale. contex it quodiam cõ¬
memoraui deprimo adam & nouis¬
simo adam : deinde intulit. Hoc aut̃
dico fr̃s. quõ caro & sanguis regnũ
dĩ possidere non possunt : & nequisquã
ipsam speciem carns & ipsam substan¬
tiam non posseresurgere credidiss&.¬
& exprimere uolens quid nuncap¬
pellauerit carnem & sanguinem.
quia ipsam corruptionem intellegi
uoluit. quaetuno in resurrectione
iustorum nonerit. Continuo contex¬
uit. neq corruptio incorruptelam
possidebit .: & neadhuc quis quã pu¬
tar&. non illud qđ sepultum fuerit
resurrecturum. sed tam quã aliatu¬
nicaponatur . & alia melior accipi¬
atur : Uolens apertissime declarare :
quia hoc ipsum in melius cõmutabit᷑.
sicut uestim̃ta xp̃i inmonte non st̃po¬
sita & alia sumpta. sed ipsa quae fu¬
erant inmelius clarificata st̃ : Sequi¬

Expanded text:
apostolus dicit: seminatur corpus animaapostolus dicit: seminatur corpus animale, surgit corpus spiritale. unde discernens inter corpus animale et spiritale contexit, quod iam commemoraui de primo Adam et nouissimo Adam, deinde intulit: hoc autem dico, fratres. quoniam caro et sanguis regnum dei possidere non possunt. et ne quisquam ipsam speciem carnis et ipsam substantiam non posse resurgere credidisset, exprimere uolens, quid nunc appellauerit carnem et sanguinem, quia ipsam corruptionem intellegi uoluit, quae tunc in resurrectione iustorum non erit, continuo contexuit: neque corruptio incorruptelam possidebit. et ne adhuc quisquam putaret non illud, quod sepultum fuerit, resurrecturum, sed tamquam alia tunica ponatur et alia melior accipiatur, uolens apertissime declarare, quia hoc ipsum in melius commutabitur — sicut uestimenta Christi in monte non sunt posita et alia sumpta, sed ipsa, quae fuerant, in melius clarificata sunt — sequi
Abbreviated transcription (Latin):
scripturas. & quia sepultus ẽ & quia
resurrex it tertia die scđm scriptu¬
ras : & paulo post infest. quarehoc
surrexita mostus. quomodo dicunt
quidam in uobis quia resurrectiomor¬
tuorum non est :Iste aut qui in terro¬
gatus utrum accipiat apb̃n paulum.
respondit maxime : Haec oma negat.
neo um̃ ex semine dauid uult accipe¬
re. nec factum ex muliere: quamnon
qđ fuerit uel concumbendo uel pari¬
endo corrupta mulierem paulus
appellat. sedmore scripturarum loquit᷑.
quae ipsum sexum sicappellare con¬
suerunt. sicut ingenesi de eua scrip¬
tum ẽ. formauit eam inmulierem
cum commixta uiro non fuis s& ⁊
necipsam mostem xp̃i et sepulturã
& resurrectionẽ accepit quando qui¬
demxp̃m dicit nec mostale corpus
habuisse ubiillaueramors eẽt. nec
illa scicatrices ueras fuisse. quas post
resurrectionem discipulis ostendit:
cum eis quod& paulus commemorat
uiuus apparuit. nec ipsam carnem
nram̃ resurrecturam incorpus spiri¬
tale mutatam. sicut apestissime idẽ

Expanded text:
scripturas; et quiasepultus est et quia resurrexit tertia die secundum scripturas. et paulo post infert, quare hoc surrexit a mortuis, quomodo dicunt quidam in uobis, quia resurrectio mortuorum non est? iste autem. qui interrogatus, utrum accipiat apostolum Paulum, respondet: et maxime, haec omnia negat. nec Iesum ex semine Dauid uult accipere nec factum ex muliere, quam, non quod fuerit uel concumbendo uel pariendo corrupta, mulierem Paulus appellat sed more scripturarum loquitur, quae ipsum sexum sic appellare consueuerunt; sicut in genesi de Eua scriptum est: formauit eam in mulierem, cum commixta uiro non fuisset. nec ipsam mortem Christi et sepulturam et resurrectionem accipit, quandoquidem Christum dicit nec mortale corpus habuisse, ubi illa uera mors esset, nec illas cicatrices ueras fuisse, quas post resurrectionem discipulis ostendit, cum eis, quod et Paulus commemorat, uiuus adparuit; nec ipsam carnem nostram resurrecturam in corpus spiritale mutatam, sicut apertissime idem
Abbreviated transcription (Latin):
Ia Cob Acperhoc & infirmis ocu¬
lis fuisse commemoratur Cogi¬
tationes enim mortalium timi¬
dae & inceste prouidentiae nrãe.
spes uero a&ernae contemplati¬
onis dĩ habens cestam & delecta¬
bilem intellegentiam ueritatis.
Ipsa est rachel. Unde etiam
dicitur bona facie & pulchra
species: hanc enim Amat omns
pie studiosus. & propter hanc
seruit gratiae dĩ. qua peccata
nra. & si fuerint sicut finicium
tamquam nix de albantur
laban quippe interptatur de¬
albatio. cui seruiuit iacob. prop̃t
rachel: Neque enim sequisq
conuertit sub gratia remissi¬
onis peccatorum seruire iufti¬
tiae. nisi ut qui &e uiuat inuer¬
bo ex quo uid&ur principium

Expanded text:
Iacob; ac per hoc et infirmis ocuIacob; ac per hoc et infirmis oculis fuisse commemoratur; cogitationes enim mortalium timidae, et incertae prouidentiae nostrae. spes uero aeternae contemplationis dei habens certam et delectabilem intellegentiam ueritatis, ipsa est Rachel.\' unde etiam dicitur bona facie et pulchra specie. Hanc enim amat omnis pie studiosus et propter hanc seruit gratiae dei, qua peccata nostra, etsi fuerint sicut phoenicium, tamquam nix dealbantur. Laban quippe interpretatur „dealbatio"; cui seruiuit Iacob propter Rachel. neque enim se quisque conuertit sub gratia remissionis peccatorum seruire iustitiae, nisi ut quiete uiuat in uerbo, ex quo uidetur principium
Abbreviated transcription (Latin):
lius appas& quod dicitur: hic aũ
duae sunt &duae: Deinde ibi
ancillae filius exheredatur. hic
uero ancillarum filii. simulcum
filus liberarum. terram prons¬
sionis accipiunt. Unde hic ꝓcul
dubio. aliquid aliud significatur :
Quã quam enim duas liberas uxo¬
res iacoh: ad nouum testamentũ
quo inliber tatẽ uocati sumus . ex¬
iftimem ꝑtinere : nontam̃ frustra
duae sunt. nisi forte quia id quod
inscripturis aduesti & inueniri
potest. duae uitȩ nobis inxpi
corpore p̃dicantur. Un atempo¬
ralis. inqua laboramus. alia
aerna in qua del ectationem
dĩ contemplabimur. Istam
dñs passione. illã resurrectione
declarauit Ad monent nos ad
hoc intellegendum. illarum &ia
nomina feminarum Dicunt
enim quod lia interp̃tatur labo¬
Actio ergo humane mortalisq
uitae. in qua uiui mus exfide.
multa laboriosa opera facientes.
incesti. quo exitu ꝓuenant Aduti¬
litatem eorum quibus consulere
uolumus: ipsa est lia prior uxor

Expanded text:
lius adparet, quod dicitur; hic autem lius adparet, quod dicitur; hic autem duae sunt et duae. deinde ibi ancillae filius exheredatur, hic uero ancillarum filii simul cum filiis liberarum terram promissionis accipiunt: unde hic procul dubio aliquid aliud significatur. Quamquam enim duas liberas uxores Iacob ad nouum testamentum, quo in libertatem uocati sumus, existimem pertinere, non tamen frustra duae sunt; nisi forte quia — id quod in scripturis aduerti et inueniri potest — duae uitae nobis in Christi corpore praedicantur: una temporalis, in qua laboramus, alia adei contemplabimur. istam dominus passione, illam resurrectione declarauit. admonent nos ad hoc intellegendum illarum etiam nomina feminarum. dicunt enim quod Lia interpretatur "laboactio ergo humanae mortalisque uitae, in qua uiuimus ex fide multa laboriosa opera facientes, incerti quo exitu proueniant ad utilitatem eorum quibus consulere uolumus, ipsa est Lia, prior uxor
Abbreviated transcription (Latin):
dam: quando siue inde. siue inde
nascenti. nonerit alius pater
Hanc profecto modestiam. hanc
concupiscentiae cohertitionem.
& in commixtione corporum
coniugalium. solum app&itum
posteritatis humanae. ut erat acu¬
tus faustus. in illis litteris & in¬
telleger & & laudar &. nisi eius in¬
genium detes tabili sectu depra¬
uatum. & quid reprel ender &
qua er&. &ut unam nuptialis
conuentionis honestatem. ut ma¬
res & feminae liberorum pro¬
creandorum causa copulantus.
hoc crimen maximum deputa¬
r&: N unc iam defensis patri¬
archae moribus. refutatoque
crimine qđ nefarius error obie¬
ct: delibero ut possumus myste¬
riorum secr&arimemur. pulsemꝰ¬
que fider pi&ate. ut noba periat᷑
adnõ quidrerum figurauerint
quattuor istȩ uxores iacob. qua¬
rum duae libere duae ancillae
fuerunt : Uidemus enim aposto¬
lum inlibera & ancilla. quas habu¬
it abraham. duo testamenta intel¬
legere. Sed ibi inuna & una faci¬

Expanded text:
dam. quando siue inde siue inde dam. quando siue inde siue inde nascenti non erit alius pater? hanc profecto modestiam, hanc concupiscentiae cohercitionem et in conmixtione corporum coniugalium solum adpetitum posteritatis humanae, ut erat acutus Faustus, in illis litteris et intellegeret et laudaret, nisi eius ingenium detestabili secta deprauatum et quid reprehenderet quaereret et unam nuptialis conuentionis honestatem, qua mares et feminae liberorum procreandorum causa copulantur. hoc crimen maximum deputaret. Nunc iam defensis patriarchae moribus refutatoque crimine. quod nefarius error obiecit, de libero, ut possumus, mysteriorum secreta rimemur pulsemusque fidei pietate, ut nobis aperiatur a domino, quid rerum figurauerint quattuor istae uxores Iacob, quarum duae liberae, duae ancillae fuerunt. uidemus enim apostolum in libera et ancilla, quas habuit Abraham, duo testamenta intellegere. sed ibi in una et una faci
Abbreviated transcription (Latin):
plane uir. quia tam uiriliter
feminis utebatur. ut delectati¬
one carnali non subicer&tr.
sed domina r&ur. magis quid
deber&. quam quid ei deb&ur
adtendit nec adpropriam
uoluptatem sua potes tate abim
uoluit. sed illius debiti redditor.
quam exactor eẽ maluit: Vnde
consequens erat. ut ei redder&
quam prose idaccipere illa cui
debebatur elegit Quo earum
placito pactoq comperto: cum
repente atq: inopinate apulcher¬
rima coniuge seuocas&ur
& adminus decoram uocar&ur
non ira ex canduit. non triftitia
nubilatus est non eneruiter
blandus ut sibi potius rachel noc¬
tem redder&. inter ambas sate¬
git. sed maritus iustus & prouidus
pater: cum illas proliscuram
gerere uider&. & ipsenihil aliud
de concubitu quaerer& earum
uoluntate obtemperandum iudi¬
cauit quae sibi singillatim filios
optabant suae nihil minini. cui
ambae pariebant : Tam quam
dicer&. uobis interuos ut uultis
cedite atq concedite. quae nam
urm fiat mater. ego quid conten¬

Expanded text:
plane uir, quia tam uiriliter plane uir, quia tam uiriliter feminis utebatur, ut delectationi carnali non subiceretur, sed dominaretur, magis quid deberet quam quid ei deberetur, adtendit; nec ad propriam uoluptatem sua potestate abuti uoluit, sed illius debiti redditor quam exactor esse maluit. unde consequens erat, ut ei redderet. quam pro se id accipere illa cui debebatur elegit: quo earum placito pactoque conperto cum repente atque inopinate a pulcherrima coniuge reuocaretur et ad minus decoram uocaretur. non ira excanduit, non tristitia nubilatus est, non eneruiter blandus, ut sibi potius Rachel noctem redderet, inter ambas sategit; sed maritus iustus et prouidus pater, cum illas prolis curam gerere uideret, et ipse nihil aliud de concubitu quaereret, earum uoluntati obtemperandum iudicauit, quae sibi singillatim filios optabant, suae nihil minui, cui ambae pariebant. tamquam diceret: uobis inter uos, ut uultis, cedite atque concedite, quaenam uestrum fiat mater; ego quid conten
Abbreviated transcription (Latin):
o culis criminatur. si concupiscen¬
tiae non iustitiae seruus ess&. non¬
ne per totum diem in uoluptatem
illius noctis aestuar&: qua erat
cum pulchriore cubiturus. quam
certe amplius diligebat. & proqua
bis septenorum annorum labo¬
rem gratuitum penderat
Cum ergo iam die ꝑacto in eius ir&
Amplexus. quando inde Auerte¬
r&ur sitalis ess& qualem mani¬
chei nihil intellegentes opinan¬
tur Nonne placito contempto
mulierum. Intrar& potius ad
speciosam suam. quae illi noctẽ
ipsam. non solum coniugis more.
uerum &iam ordinis iura edebebit
uter& urq potius ipse potes tate
maritali. quia &uxor non hab&
potestatem corporis sui seduir.
& pro eo tunc seruitutis illarum
uicissitudo faciebat. Coniugali
ergo potestate multo uincibilius
uter&ur. si formae desideriouin¬
cer&ur: sed eo meliores femine
inuenirentur . siillȩ profiliis con¬
cupiscendis . ipse autem pro con¬
cubitu suo uoluptate certa r&:
Itaq uirꝰ temperantis simus. ut

Expanded text:
oculis criminatur, si concupiscenoculis criminatur, si concupiscentiae, non iustitiae seruus esset, nonne per totum diem in uoluptatem illius noctis aestuaret, qua erat cum pulchriore cubiturus? quam certe amplius diligebat et pro qua bis septenarium annorum laborem gratuitum penderat. cum ergo iam die peracto in eius iret amplexus, quando inde auerteretur, si talis esset, qualem Manichaei nihil intellegentes opinantur? nonne placito contempto mulierum intraret potius ad speciosam suam, quae illi noctem ipsam non solum coniugis more, uerum etiam ordinis iure debebat? utereturque potius ipse potestate maritali, quia et uxor non habet potestatem corporis sui, sed uir, et pro eo tunc seruitutis illarum uicissitudo faciebat. coniugali ergo potestate multo uincibilius uteretur, si formae desiderio uinceretur. sed eo meliores feminae inuenirentur, si illae pro filiis concipiendis, ipse autem pro concubitus sui uoluptate certaret. itaque uir temperantissimus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
aduersus maledicta manicheorũ.
ipsa ueritas clamat Quid enim
opus erat ut eum altera conducer&.
nisi quia ordo alterius erat. ut ad
eam maritus intrar& : N equeerm
ad aliam num quam accessis s&
nisi eum conduxiss&. sed utique
iuftis ad eam uicibus accedebat de
qua tot filios pro creauerat. &cui
oboedierat. ut &iam deancilla
procrear&. &dequa postea non
conducente procreauit Sed iunc
rachel noctem habebat inordine
ut maner& cum uiro ÷ tunc penes
eam potestas illa erit. dequa per
Apostolum uoxcerte noui testamenti
non tacuit dicens. similiter &ur non
hab& potestatem sui corporis sed mu¬
lier Ideoum cum sorore pacta erat.
cui facta debitrix eam tralegar&
addebitorem suum Nam hoc
nomine idappellat Apostolus ux¬
ori inquit uir debitum reddit
Cui ergo uir debitor erat iam Ac
ceperat Asorore quoddigerat
uoluntate. ut ei dar& quod ha¬
bebat in potestate Hic uero
ille quem faustus tam quã inpu
dicum clausis. uel potius extinctis

Expanded text:
adversus maledicta Manichaeorum adversus maledicta Manichaeorum ipsa veritas clamat. Quid eniopus erat, ut eum altera conduceret, nisi quia ordo alterius erat, ut ad eam maritus intraret? neque enim ad aliam umquam accessisset, nisi eum conduxisset: sed utique iustis ad eam uicibus accedebat, de qua tot filios procreauerat et cui oboedierat, ut etiam de ancilla procrearet. et de qua postea non conducente procreauit. sed tunc Rachel noctem habebat in ordine, ut maneret cum uiro; tunc penes eam potestas illa erat, de qua per apostolum uox certe noui testamenti non tacuit dicens: similiter et uir non habet potestatem sui corporis, sed mulier. ideo iam cum sorore pacta erat, cui facta debitrix eam tralegaret ad debitorem suum. nam hoc nomine id appellat apostolus: uxori, inquit. uir debitum reddat. cui ergo uir debitor erat, iam acceperat a sorore quod elegerat voluntate, ut ei daret quod habebat in potestate. Hic vero ille quem Faustus tamquam dicum clausis uel potius extinctis
Abbreviated transcription (Latin):
corde suo tamquam in libro ne¬
fariarum fallaciarum. ubiuere
ipse scortabatur. sed cum ser¬
pente illo. dequo apostolus time¬
bat ecclesiae. quam uirginem
castam cupiebat uniuiro exhibe
se xp̃o. nesicut euam deceperat
a stutia sua. sic & illorum men¬
tes axp̃i caftitate auertendocor¬
rum per& : Ita enim huic serpen¬
ti amici sunt isti. ut eum p̃stitis¬
se potius quam nocuis se contendan
pse plane fausto persua sit peccato¬
ri adulterato. falsitatis semina
in fundens. ut has male conceptas
calumnias. ore inmundissimo
parer&. & stilo audacissimo &iam
memoriae commendar& : Nulla
enim ancillarum. uirum iacob
ab altera rapuit nulla de illius con
cubitu cum altera litigauit Ideo
magis ordo erat quia libido non
erat : & tanto firmius seruabant᷑
con iugalis potes tatis iura: quan¬
to castius uitabatur carnalis cupidi¬
tatis in iuria : Quodenim &abux¬
ore conducitur: ibi uero nos tra
manifestatur. assertio. ibi prose

Expanded text:
corde suo tamquam in libro necorde suo tamquam in libro nefariarum fallaciarum, ubi uere ipse scortabatur, sed cum serpente illo, de quo apostolus timebat ecclesiae, quam uirginem castam cupiebat uni uiro exhibere Christo, ne, sicut Euam deceperat astutia sua, sic et illorum mentes a Christi castitate auertendo corrumperet. ita enim huic serpenti amici sunt isti, ut eum praestitisse potius quam nocuisse contendant. ipse plane Fausto persuasit pectori adulterato falsitatis semina infundens, ut has male conceptas calumnias ore inmundissimo pareret et stilo audacissimo etiam memoriae commendaret. nulla enim ancillarum uirum Iacob ab altera rapuit, nulla de illius cocubitu cum altera litigavit. Ideo magis ordo erat, quia libido non erat; et tanto firmius servabantur conjugalis potestatis jura, quanto castius vitabatur carnalis cupiditatis injuria. Quod enim et ab uxore conducitur, ibi vera nostra manifestatur assertio, ibi pro se
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ opus defecunditate seminũ.
non de turpitudine uitiorum.
Si cut ergo scĩ apostoli auditori¬
bus ad mirantibus doctrinam suã.
condelectabantur. non auiditate
consequendae laudis. sed caritate
seminandae ueritatis: ita scĩ
patri archȩ coniugibus excipienti¬
bus semen suum miscebantur..
non concupiscentia percipiende
uoluptatis. sed prouidentia
propagandae successionis : Ac per
hoc nec illos ambitiosos multitudo
populorum. nec illos libidi nosos
multitudo faciebat uxorum :
sed quid deuiris loquar quibus
excellentissimum testimonium
diuina uoce perhib&ur. cum ip¬
sas feminas satis eluceat. nihil aliud
in concubitu app&isse quamfilios
Quippe ubi se minime parere
uiderunt. famulas suas deder
uiro suo. ut illas matres facerent
carne. ipsȩ fierent uoluntate:
Nam & illud quod mendacissima
criminatione faustus obiecit.
habuisse interse uelut quattuor.
scorta cestamen. quae nameu
ad concubitum raper&. ubi hoc
legerit nescio. Nesi forte in

Expanded text:
dei opus de fecunditate seminum, dei opus de fecunditate seminum, non de turpitudine uitiorum. sicut ergo sancti apostoli auditoribus admirantibus doctrinam suam condelectabantur non auiditate consequendae laudis, sed caritate seminandae ueritatis: ita sancti patriarchae coniugibus excipientibus semen suum miscebantur non concupiscentia percipiendae uoluptatis, sed prouidentia propagandae successionis; ac per hoc nec illos ambitiosos multitudo populorum nec illos libidinosos multitudo faciebat uxorum. sed quid de uiris loquar, quibus excellentissimum testimonium diuina uoce perhibetur, cum ipsas feminas satis eluceat nihil aliud in concubitu adpetisse quam filios? quippe ubi se minime parere uiderunt, famulas suas dederunt uiro suo, ut illas matres facerent carne, ipsae fierent uoluntate., Nam et illud, quod mendacissima criminatione Faustus obiecit, habuisse inter se uelut quattuor scorta certamen. quaenam eum ad concubitum raperet, ubi hoc legerit nescio. nisi forte in
Abbreviated transcription (Latin):
foueas habent & uolucres caeli
diuersoria. filius autem homins
non hab& ubi caput suum recdin&
Uidebat enim eum dolosa simu¬
latione tenebrosum. &uentosa
elatione iactatum non habe re
fidei locum. ubi se inclinantem
doctorem humilitatis exciper&.
quia in discipulatu xp̃i non
illius gratiam sed suam gloriam
requirebat. Hocamore gloriae
corrupti erant. quos paulus apos¬
tolus notat. quod per inuidiam
& contentionem. non caste xp̃m
annuntiarent : quibus tam̃ p̃dican¬
tibus gaud& apostolus. sciens fieri
posse utdum illi sectantur huma¬
nae gloriae cupiditatem. tamen his
auditis fideles nascerentur. non
ex eorum inuida cupiditate. qua
seuolebant uel aequari. uel ante¬
poni a postolice gloriae. sed per
euangelium: quod &iam si non
caste tamen annuntiabant.
ut demalo illorum ds̃operar&
bonum sicut fieri potest. ut ho¬
mo ad concubitum non ingredi¬
atur uoluntate generandi. sed
luxuriandi libidine rapiatur.
ettamen nascatur homo bonus.

Expanded text:
foueas habent et uolucres caeli foueas habent et uolucres caeli diuersoria; filius autem hominis non habet, ubi caput suum reclinet. uidebat enim eum dolosa simulatione tenebrosum et uentosa elatione iactatum non habere fidei locum. ubi se inclinantem doctorem humilitatis exciperet, quia in discipulatu Christi non illius gratiam, sed suam gloriam requirebat. hoc amore gloriae corrupti erant, quos Paulus apostolus notat, quod per inuidiam et contentionem non caste Christum adnuntiarent; quibus tamen praedicantibus gaudet apostolus sciens fieri posse, ut, dum illi sectantur humanae gloriae cupiditatem, tamen his auditis fideles nascerentur, non ex eorum inuida cupiditate, qua se uolebant uel aequari uel anteponi apostolicae gloriae, sed per euangelium, quod etiamsi non caste, tamen adnuntiabant, ut de malo illorum deus operaretur bonum; sicut fieri potest, ut homo ad concubitum non ingrediatur uoluntate generandi, sed luxuriandi libidine rapiatur et tamen nascatur homo. bonum
Abbreviated transcription (Latin):
rator carnis animus. tanta tem¬
perantiae potestate praepolleat
ut genitalis delectationis motũ.
insitum naturae mortalium
ex prouidentia generandi.
leges impositas non permitat
excaedere : Alioquin. possunt
isti maledici potius calumniato¬
res. quam uere dici iudices. &iam
scos apoftolus accusare. quod
non caritate generandi filios
uitae & ernae. sed cupiditate
laudis humane. populis. tam
multis euangelium praedi caue¬
rint : Neque enim deerat illis
euangelicis. patribus. peromnes
xp̃i ecclesias fama praeclara
tot linguis laudantibus compara¬
ta: immo uero tanta aderat. ut
maior hominibus ab hominib
honor &gloria deferri non debe¬
at: Hanc in ecclesia gloriam
peruersa uoluntate. si monper¬
ditus eoncupiuit. quando ab eis
pecunia uoluit caecus emere.
quod illi diuina gratia eademq
gratuita meruerunt: huius aui¬
dus gloriae fuisse intellegitur.
quem se uolentem sequi. dñs in
cuangelio reuocat dicens. uulpes

Expanded text:
rator carnis animus tanta temrator carnis animus tanta temperantiae potestate praepolleat, ut genitalis delectationis motum insitum naturae mortalium ex prouidentia generandi leges inpositas non permittat excedere. alioquin possunt isti maledici potius calumniatores quam ueredici iudices etiam sanctos apostolos accusare, quod non caritate generandi filios uitae aeternae, sed cupiditate laudis humanae populis tam multis euangelium praedicauerint. neque enim deerat illis euangelicis patribus per omnes Christi ecclesias fama praeclara tot linguis laudantibus conparata; immo uero tanta aderat, ut maior hominibus ab hominibus honor et gloria deferri non debeat. hanc in ecclesia gloriam peruersa uoluntate Simon perditus concupiuit, quando ab eis pecunia uoluit caecus emere, quod illi diuina gratia eademque gratuita meruerunt. huius auidus gloriae fuisse intellegitur, quem se uolentem sequi dominus in euangelio reuocat dicens: uulpes
Abbreviated transcription (Latin):
Et quia ipsi &iam siunamhabu¬
erint. ad eandem non solum ge¬
nerandi officio ducti uiriliter
accedunt. sed sepesͦ eundi stimu¬
lo uicti eneruiter pertrahunt᷑
quasiueraciter sibi uidentur
conicere. quam maiore huitscemo¬
di morbo permultas aliicaptiuent᷑
quando seuident inunam tempe¬
rantiam non posse seruaro:
Uerum nos eis quihanc uirtutẽ
non habent: ita descõrum uirorũ
moribus iudicium committere
non debemus: Sed sicut deciborũ
suauitate ac salubritate. iudica¬
re febrientes non sinimus . poti¬
usq illis sanorum sensu & p̃cep¬
to medicamine. quam exeorũ
egritudinis affectione alim̃ta
prae paramus ⁊ Pro inde istisi
uolunt non falsae atq adumbra¬
tȩ seduerȩ ac solidae pudicitiae
capere sanitatem. diuinȩ scrip¬
turae tamquam libris medicina¬
libus credant. non frustratam
magnum honorem scĩtatis tri¬
butum quibus dam uiris. &iã
plures uxores habentibus.
nisi quia fieri potest. ut impe¬

Expanded text:
et quia ipsi etiamsi unam habuet quia ipsi etiamsi unam habuerint, ad eandem non solum generandi officio ducti uiriliter accedunt, sed saepe coeundi stimulo uicti eneruiter pertrahuntur, quasi ueraciter sibi uidentur conicere, quam maiore huiuscemodi morbo per multas alii captiuentur, quando se uident in unam temperantiam non posse seruare. Uerum nos eis, qui hanc uirtutem non habent, ita de sanctorum uirorum moribus iudicium committere non debemus, sicut de ciborum suauitate ac salubritate iudicare febrientes non sinimus, potiusque illis sanorum sensu et praecepto medicamine quam ex eorum aegritudinis adfectione alimenta praeparamus. proinde isti si uolunt non falsae atque adumbratae, sed uerae ac solidae pudicitiae capere sanitatem, diuinae scripturae tamquam libris medicinalibus credant non frustra tam magnum honorem sanctitatis tributum quibusdam uiris etiam plures uxores habentibus, nisi quia fieri potest. ut impe
Abbreviated transcription (Latin):
est quid de pluribus simub ha¬
bitis uxoribus obicitur scõ uiro
ia cob Sinaturam consulas.
non lasciuiendi sed gignendi
causa illis mulieribus utebatur
Simorem. illo tempore atq in illis
terris hoc factitabatur. Si p̃cep¬
tum. nulla lege prohibebatur:
Nune uero curcrimen est. siquis
hoc faciat : nisi quia & moribus &
legibus hoc non lic& Quae duoquis¬
quis contempserit. &iam sitantam¬
modo causa generandi uti possit
feminis pluribus. peccat tamen:
& ipsam uiolit humanam soc&atẽ.
cui nes esaria est progatio filiorũ:
Sed quia homines aliter sehaben¬
tibus iam moribus & legibus. non
possunt delectari uxorum mul¬
titudinem. nisi libidinis magni¬
tudine. ideo errant. & putant habe¬
ri omnino non potuisse uxores
multas. nisi flagrantia concupis¬
centiae carnalis & sordide uolup¬
tatis Comparentes enim non
alios. quorum animi uirtutem
pror sus nosse non possunt sed
sicut ait apostolus. sem & ipsos
sibi m& ipsis. non in tellegunt

Expanded text:
est, quod de pluribus simul haest, quod de pluribus simul habitis uxoribus obicitur sancto uiro Iacob ? si naturam consulas, non lasciuiendi, sed gignendi causa illis mulieribus utebatur; si morem, illo tempore atque in illis terris hoc factitabatur: si praeceptum, nulla lege prohibebatur. nunc uero cur crimen est, si quis hoc faciat, nisi quia et moribus et legibus hoc non licet ? quae duo quisquis contempserit, etiamsi tantummodo causa generandi uti possit feminis pluribus. peccat tamen et ipsam uiolat humanam societatem, cui necessaria est propagatio filiorum. sed quia homines aliter se habentibus iam moribus et legibus non possunt delectari uxorum multitudine nisi libidinis magnitudine, ideo errant et putant haberi omnino non potuisse uxores multas nisi flagrantia concupiscentiae carnalis et sordidae uoluptatis. conparantes enim non alios, quorum animi uirtutem prorsus nosse non possunt, sed, sicut ait apostolus, semet ipsos sibimet ipsis non intellegunt.
Abbreviated transcription (Latin):
patri archa cum coniuge luserit
coniugium que illud indesit
cognitum : uid& profecto quis¬
quis nealiquid errando in eccle¬
siam pecc&. secr&um uiri eius
in scripturis scĩs diligenter in¬
tu&ur & inuenit eum magesta¬
tem suam qua in forma dĩ aequa¬
lis est patri. paulisper abscon¬
disse in forma serui. ut eiuscapax
esse humana infirmitas poss&
eo que modo seconiugi congru¬
enter aptar& : Quid enimah¬
surdum. immo quid non conue¬
nienter futurorum praenun¬
tiationi accommodatum: si
proph&a dĩ carnale aliquid lusit.
ut eum capaer& affectus uxoris.
cum ipsum uerbum dĩ carofac¬
tum sit ut habitar& in nobis.
Iam uero filio eius iacob quod
pro ingenti crimine quattuor
obicuntur uxores. generali
praelocutione purgatur
Quando enim moserat. crimen
non erat Et nunc propter¬
ea crimen est. quia mos nonẽ.⁊
Alia sunt enim peccata con¬
tra naturam. alia contra mores.
alia contra p̃cepta. ⁊ Quaecum
itasint. quid tandem criminis

Expanded text:
patriarcha cum coniuge luserit patriarcha cum coniuge luserit coniugiumque illud inde . sit cognitum, uidet profecto, quisquis, ne aliquid errando in ecclesiam peccet, secretum uiri eius in scripturis sanctis diligenter intuetur, et inuenit eum maiestatem suam, qua in forma dei aequalis est patri, paulisper abscondisse in forma serui, ut eius capax esse humana infirmitas posset eoque modo se coniugi congruenter aptaret. quid enim absurdum. immo quid non conuenienter futurorum praenuntiationi adcommodatum, si propheta dei carnale aliquid lusit, ut eum caperet adfectus uxoris, cum ipsum uerbum dei caro factum sit, ut habitaret in nobis? Iam uero filio eius Iacob quod pro ingenti crimine quatuor objiciuntur uxores, generali prolocutione purgatur: quando enim mos erat, crimen non erat; et nunc propterea crimen est, quia mos non est. Alia sunt enim peccata contra naturam, alia coalia contra praecepta. quae cum ita sint, quid tandem criminis