comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qui ut dicit apłs ignorantes dĩ iustitiam
idest quam dat homini ds̃ qui solus est
iustus atq iustificans. & suam uolentes con¬
stituere. idest a se sibi partam non ab illo
imꝑtitam. iustitiȩ dĩ non sunt subiecti:
utiq quia suꝑbi. de suo putantes non de
di posse placere se dõ: qui est d̾s scientia¬
rum. atq ido & arbiter conscientiarũ:
ibi uidens cogitationes hominũ qm̃ uane
sunt. si hominum sunt & ab illo non sunt.
Et preparans inquit adinuentiones suas.
Quas adinuentiones putamus: nisi ut
superbi cadant. & humiles surgant: Has
quippe ad inuentiones exequitur dicens.
Arcus potentium infirmatus est: & infir¬
mi precincti sunt uirtute. Infirmatus
est arcus: idest intentio eoꝵ qui tam po¬
tentes sibi uidentur ut sine dĩ dono atq
adiutorio humana sufficientia. diuina
possint implere mandata. Et prȩcingun¬
tur untute: quorũ interna uox est. Mi¬

Expanded text:
qui, ut dicit Apostolus , « ignorantes Dei justitiam, qui, ut dicit Apostolus , « ignorantes Dei justitiam, » id est, quam dat homini Deus, qui solus est justus atque justificans, « et suam volentes constituere, » id est, velut a se sibi paratam, non ab illo titam iustitiae Dei non sunt subiecti, utique quia superbi, de suo putantes, non de Dei, posse placere se Deo, qui est Deus scientiarum adque ideo et arbiter conscientiarum, ibi uidens cogitationes hominum, quoniam uanae sunt, si hominum sunt et ab illo non sunt. Et praeparans, inquit, adinuentiones suas. Quas adinuentiones putamus, nisi ut superbi cadant et humiles surgant? Has quippe adinuentiones exsequitur dicens: Arcus potentium infirmatus est, et infirmi praecincti sunt uirtute. Infirmatus est arcus, id est intentio eorum, qui tam potentes sibi uidentur, ut sine Dei dono adque adiutorio humana sufficientia diuina possint inplere mandata, et praecinguntur uirtute, quorum interna uox est: Mi
Abbreviated transcription (Latin):
altatum: quia non inse sed in dño dõ suo.
Dilatatum est suꝑ inimicos meos os meũ:
quia inangustiis pressurarũ sermo dei
non est alligatus. nec in prȩconib alligatis.
Letata sum inquit insalutari tuo Xp̃c est
iste itłc: quẽ symeoni sicut & in eugłio legi¬
tur senea amplectens paruum. agnoscers
magnum. nunc dimittis inquit dñe ser¬
uum tuum in pace: qm̃ uiderunt oculi
mei salutare tuum. Dicat itaq ecclesia.
Letata sum insalutari tuo. qm̃ non est
sc̃s sicut dñs. & non est iustus sicut d̃s
stificans. Non est sc̃s prȩter te: quia ne¬
mo fit nisi abste. Deniq sequitur. Nolite
gloriari & nolite loqui excelza. neq exreat
sum seducit. Hec dicuntur aduersariis
ciuitatis dĩ adbabyloniam ꝑtinentibus.
de sua uirtute p̃sumentib. inse non in
dño głantib. ex quib sunt etĩã carnaleᷤ
israhelite terrenȩ ierłm. ciues terrigenȩ.

Expanded text:
altatum, quia non in se, sed in Domino Deo suo. altatum, quia non in se, sed in Domino Deo suo. Dilatatum est super inimicos meos os meum; quia et in angustiis pressurarum sermo Dei non est adligatus nec in praeconibus adligatis. Laetata sum, inquit, in salutari tuo. Christus est iste Iesus, quem Simeon, sicut in euangelio legitur, senex amplectens paruum, agnoscens magnum: Nunc dimittis, inquit. Domine, seruum tuum in pace, quoniam uiderunt oculi mei salutare tuum. Dicat itaque ecclesia: Laetata sum in salutari tuo; quoniam non est sanctus, sicut Dominus, et non est iustus, sicut Deus ustificans. Non est sanctus praeter te, quia nemo fit nisi abs te. Denique sequitur: Nolite gloriari et nolite loqui excelsa, neque exeat sum seducit. Haec dicuntur adversariis civitatis Dei ad Babyloniam pertinentibus, de sua virtute praesumentibus, in se, non in Domino gloriantibus, ex quibus sunt etiam carnales Israelitae terrenae Jerusalem, cives terrigenae,
Abbreviated transcription (Latin):
quem prȩcata impetrauit exultanti pre-¬
dicatione laudasse: Quid ergo sibi uult¬
quod ait: arcum potentium fecit infirmũ:
& infirmi prȩcincti sunt uirtute. pleni pa¬
nib minorati sunt. & esurientes transiert̃
terram. quia sterilis peperit septem. et
multa infiliis infirmata est: Nunquid
septem ipsa pepererat: Quamuis sterilis
fuerit: unicum habebat quando ista dice¬
bat. Sed nec postea septem peperit. siue
sex quib septimus ẽẽt ipse samuhel: sed
tres mares & duas feminas. Deinde. in illo
popło cum adhuc nemo regnaret: quod
in extremo posuit. dat uirtutem regib
nr̃is & exaltabit corñu xp̃i sui. unde di
cebat. si non ꝓphetabat. Dicat ergo ec¬
clesia xp̃i. ciuitas regis magni. gr̃a plena.
prole fecunda: dicat quod tanto ante de se
ꝓphetatum ꝑ os huius piȩ matris agnos¬
cit. Confirmatum est cor meũ in dño.
exaltatum est cornu meũ in dõ meo. Ue¬
re confirmatum est cor. & cornu uere ex¬

Expanded text:
quem precata inpetrauit, exultanti praequem precata inpetrauit, exultanti praedicatione laudasse. Quid ergo sibi uultquod ait: Arcum potentium fecit infirmum, et infirmi praecincti sunt uirtute; pleni panibus minterram, quia sterilis peperit septem, et fetosa in filiis infirmata est? Numquid ipsa septem pepererat, quamvis sterilis fuerit? Unicum habebat, quando ista dicebat. Sed nec postea septem peperit, sive sex, quibus septimus esset ipse Samuel, sed tres mares, et duas feminas. 7. Deinde in illo populo, cum adhuc nemo regnaret, quod in extremo posuit, dat virtutem regibus nostris, et exaltavit cornu Christi sui, unde dicebat, si non prophetabat? Dicat ergo ecclesia Christi, ciuitas regis magni, gratia plena, prole fecunda, dicat quod tanto ante de se prophetatum per os huius piae matris agnoscit: Confirmatum est cor meum in Domino, exaltatum est cornu meum in Deo meo. Vere confirmatum cor et cornu uere ex
Abbreviated transcription (Latin):
dicium & iustitiam inmedio terre. Dñs
ascendit in cęlos & tonuit: & ipse iudica-¬
bit extrema terrȩ quia iustus est: & dat
uirtutem regibus nris. & eiraltabit cor¬
nu xp̃i sui. Itane uero uerba hȩc unius
putabuntur ẽẽ mulierculȩ. de nato sibi
filio gratulantis. Iantumne mens ho¬
minum aluce ueritatis auersa est: ut
non sentiat supergredi modum femine
hinus dicta quȩ fudit: Porro. qui rebus
ipsis que iam cȩperunt etiam in hac derre¬
na peregrinatione compleri conuenient
mouetur: nonne intendit & aspicit & ag¬
noscit ꝑ hanc mulierem cuius etĩa nom̃ id ẽ
aNNa grã eius interpretatur. ipsam religi¬
onem xp̃ianam. ipsam ciuitatem d̃ĩ cuius
Rexr est & conditor xp̃c: ipsam postremo
di grãm prophetico sp̃u sic locutã. a qua
suꝑbi alienantur ut cadant. qua humiles
implentur ut surgant. quod maxime
hymnus iste ꝑsonuit: nisi quisquã forte¬
dicturus est nichil istam ꝓphetasse mu¬
lierem. sed dm̃ tantũmodo propter filiũ

Expanded text:
dicium et iustitiam super terram. Dominus ascendit in celos et tonat: et ipse iudicabit extrema terre. Potens est et dat virtutem regibus nostris: et exaltabit cortuo, etc. Itane vero verba haec unius putabuntur esse mulierculae, de nato sibi filio gratulantis? Tantum mens hominum a luce veritatis aversa est, ut non sentiat supergredi modum feminae hujus dicta quae fudit? Porro qui rebus ipsis, quae jam coeperant etiam in hac terrena peregrinatione compleri, convenienter movetur, nonne intendit et aspicit et cognoscit per hanc mulierem, cujus etiam nomen, id est, Anna, gratia ejus interpretatur, ipsam religionem Christianam, ipsam civitatem Dei cujus rex est et conditor Christus, ipsam postremo Dei gratiam prophetico spiritu sic locutam; a qua superbi alienantur ut cadant, qua humiles implentur ut surgant, quod maxime hymnus iste dicturus est nihil istam prophetasse mulierem, sed Deum tantummodo propter filium,
Abbreviated transcription (Latin):
illo significatũ est: sed non huic stabit:
quia non mȩternũ ipse fuerat regnaturꝰ
nec progenies enis: ut saltem ꝑ posteros
alterũ alteri succedentes. uideretur im¬
pleri quod dictum est inȩternũ. Et quȩ¬
ret inquit dñs sibi hominem: siue dauid
siue ipsum mediatorem significans testa¬
menti noui qui figurabatur inchrisina¬
te etiam quo unctus est ipse dauid & ꝓ¬
genies enus. Non autẽ quasi nesciat ubi
sit. ita sibi hominem ds querit: sed ꝑ ho¬
minem more hominũ loquitur. quia &
sic loquendo nos querit. Nonsolum enĩ
do patri. uerũ ipsi quoq unigenito eiꝰ
qui uenit quęrere quod perierat. usq
adeo iam eramus noti: ut in ipso essemꝰ
electi ante constitutionem mundi. Iue¬
ret sibi ergo diccit: suũ habebit. Unde
in latina lingua hoc uerbũ accipit p̃po¬
sitionem & ad quirit dicitur. quod satis
apertum est quid significet: quamquam
& sine additamentõ prepositionis quȩ¬

Expanded text:
illo significatum est; sed non huic stabit, illo significatum est; sed non huic stabit, quia non in aeternum ipse fuerat regnaturus, nec progenies eius, ut saltem per posteros alterum alteri succedentes uideretur inpleri quod dictum est: In aeternum. Et quaeret, inquit, Dominus sibi hominem; siue Dauid siue ipsum Mediatorem significans testamenti noui, qui figurabatur in chrismate etiam, quo unctus est ipse Dauid et progenies eius. Non autem quasi nesciat ubi sit, ita sibi hominem Deus quaerit; sed per hominem more hominum loquitur, quia et sic loquendo nos quaerit. Non solum enim Deo Patri. uerum ipsi quoque Unigenito eius, qui uenit quaerere quod perierat, usque adeo iam eramus noti, ut in ipso essemus electi ante constitutionem mundi. Quaeret sibi ergo dixit \'suum habebit\'. Unde in Latina lingua hoc uerbum accipit praepositionem et Cadquirit dicitur; quod satis apertum est quid significet. Quamquam et sine additamento praepositionis quae
Abbreviated transcription (Latin):
bant: non michi inquit contingat a dño.
si fecero hoc uerbum dño meo xpisto dñi
dñi est hic. Huic ergo umbre futuri: ñ
propter ipsam sed propter illud quod p̃¬
figurabatur tanta ueneratio exhibebatur.
Unde & illud quod ait sauli samuhel. qm̃
non seruasti mandatũ meũ quod manda¬
uit tibi dñs. quẽadmodũ nunc paraue¬
rat dñs regnũ tuũ usq inȩternum su-¬
ꝑ isrł. & nunc regnũ tuũ non stabit tͥ.:
& quęret dñs sibi hominẽ scđm cor suũ.
& mandauit ei dñs esse in principem su¬
ꝑ popłm suũ. quia non custodisti quȩ
mandauit tibi dñs: non sic accipiendũ
est. ac si ipsum saulem d̾s̃ meternũ pre¬
parauerit regnaturũ. & hoc postea no¬
luerit seruare peccanti. Neq enĩ eũ pec-¬
caturũ esse nesciebat: sed prȩparauerat reg¬
nũ enus in quo figura regni esset eterni.
Idõ addidit. Et nunc regnũ tuum non
stabit tibi. Stetit ergo & stabit quod in

Expanded text:
bant: Non mihi, inquit, contingat a Domino, bant: Non mihi, inquit, contingat a Domino, si fecero hoc uerbum domino meo christo Domini, istus Domini est hic. Huic ergo umbrae futuri non propter ipsam, sed propter illud, quod praefigurabat, tanta ueneratio exhibebatur. Unde et illud, quod ait Sauli Samuel: Quoniam non seruasti mandatum meum, quod mandauit tibi Dominus, quem ad modum nunc parauerat Dominus regnum tuum usque in aeternum super Israel: et nunc regnum tuum non stabit tibi, et quaeret Dominus siesse in principem super populum suum; quia non custodisti quae mandauit tibi Dominus, non sic accipiendum est, ac si ipsum Saulem Deus in aeternum praeparauerit regnaturum, et hoc postea noluerit seruare peccanti neque enim eum peccaturum esse nesciebat; sed praeparauerat regnum eius, in quo figura regni esset aeterni. Ideo addidit: Et nunc regnum tuum non stabit tibi. Stetit ergo et stabit, quod in
Abbreviated transcription (Latin):
atq reiectus est: futuri regni erat um¬
bra ineternitate mansuri. Oleum quip¬
pe illud quo unctus est & ab eo chrisma¬
te xpistus est dictus. mistice accipien¬
dum & magnum sacramentũ intelli¬
gendum est: quod in eo tantum uene¬
ratus est ipse dauid ut ꝑcusso corde
paintauerit: quando intenebroso oc¬
cultatus antro quo etiã saul urgente
intrauerat necessitate nature. exriguan
particulam uestis eius retrorsum latent᷑
abscidit. ut haberet unde monstraret
quomodo ei pepercerit cum posset occi¬
dere: atq ita suspitionem de animo eiꝰ
qua sc̃m dauid putans inimicum suũ
uehementer ꝑsequebatur auferret. Ne
itaq reus ẽẽt tanti sacramenti insaule
uiolati: quia uel indumentum eiꝰ sic at¬
trectauit. extimuit. Ita enimscriptum
est. Et ꝑcussit cor dauid suꝑ eum: quia
abstulit pinnolam clamidis eius. Uiris
autẽ qui cum illo erant. & ut saulem in
manus suas traditum interimeret suade¬

Expanded text:
adque reiectus est, futuri regni erat umadque reiectus est, futuri regni erat umbra in aeternitate mansuri. Oleum quippe illud, quo unctus est et ab eo chrismate christus est dictus, mystice accipiendum et magnum sacramentum intellegendum est; quod in eo tantum ueneratus est ipse Dauid, ut percusso corde pauitauerit, quando in tenebroso occultatus antro, quo etiam Saul urgente intrauerat necessitate naturae, exiguam particulam uestis eius retrorsum latenter abscidit, ut haberet unde monstraret, quo modo ei pepercerit, cum posset occidere, adque ita suspicionem de animo eius, qua sanctum Dauid putans inimicum suum uehementer persequebatur, auferret. Ne itaque reus esset tanti sacramenti in Saule uiolati, quia uel indumentum eius sic adtrectauit, extimuit. Ita enim scriptum est: Et percussit cor Dauid super eum, quia abstulit pinnulam chlamydis eius. Viris autem, qui cum illo erant et, ut Saulem in manus suas traditum interimeret, suade
Abbreviated transcription (Latin):
hic dixit. manducare panem. quod. ẽ. in
nouo testamento sacrificium.xp̃ianorũ.
U Uigitur hec tanta tunc altituU.¬
dine prȩnuntiata sint quanta nunc ma¬
infestatione clarescunt: nonfrustra tamen
moueri quisquã potest ac dicere. Quomͦ
confidimus uenire omnia quȩ in libris il¬
lis uentura prȩdicta sunt. si hoc ipsum
quod ibi diuinitus dictum est. domus
tua & domus patris tui transibunt corã
me inȩternum. effectũ habere non potu-¬
it: qm̃ uidemus illud sacerdotiũ fuisse
mutatum. & quod illi domui ꝓmissum
est nec sperari aliquando complendũ:
quia illud quod ei reprobato mutatoq
succedit hoc potius predicatur eternũ:¬
est: non ipsi umbre ac figure. sed ei qͦd
ꝑ ipsam adumbrabatur figurabaturq
ꝓmissum est. Sed ne putaretur ipsa um¬
bra esse mansura: idõ etĩa mutatio enis
debuit ꝓpħari. Regnum quoq isto mo¬
do etiã s aulis ip̃sius qui certe reprobatꝰ

Expanded text:
hic dixit: Manducare panem, quod est in hic dixit: Manducare panem, quod est in nouo testamento sacrificium Christianorum. igitur haec tanta tunc altitudine praenuntiata sint, tanta nunc manifestatione clarescant, non frustra tamen moueri quispiam potest ac dicere: Quo modo confidimus uenire omnia, quae in libris illis uentura praedicta sunt, si hoc ipsum, quod ibi diuinitus dictum est: Domus tua et domus patris tui transibunt coram meinaeternum, effectum habere non potuit? quoniam uidemus illud sacerdotium fuisse mutatum, et quod illi domui promissum est. nec sperari aliquando conplendum, quia illud, quod ei reprobato mutatoque succedit, hoc potius praedicatur aeternuest, non ipsi umbrae ac figurae, sed ei, quod per ipsam adumbrabatur figurabaturque, promissum est. Sed ne putaretur ipsa umbra esse mansura, ideo etiam mutatio eius debuit prophetari. Regnum quoque isto modo etiam Saulis ipsius, qui certe reprobatus
Abbreviated transcription (Latin):
dicit apłs petrus. plebs sca. regale sacerdo¬
tium: quamuis non nulli sacrificii tui sint
interpretati. non sacerdotiĩ tui: quod nichi¬
lominus eundem significat populum xpĩa¬
num. Unde dicit apłs paulus. Unus panis.
unum corpus multi sumus in xp̃o. Quod
ergo addidit manducare panem: etia ipsũ
sacrificii genus eleganter eixpressit. de quo
dicit sacerdos ipse. Panis quem ego dedero
caro mea est: ꝓ seculi uita. Ipsum est sacri¬
ficium: non secundũ ordinem a aron. sed
scđm ordinem melchisedech. Qui legit in¬
telligat. Breuis itaq ista confessio & salu¬
briter humilis: qua dicit᷑. Iacta me in par¬
dem sacerdotii tui: manducare panem.
Ipse est obolus argenti. quia & breuis est:
& eloquium dñi est habitantis incorde cre¬
dentis. Quia enim dixcerat suꝑius. dedis¬
se secibos domui aaron de uictimis uete¬
ris testamenti ubi ait. dedi domui patris
hȩc quippe fuerant sacrificia iudeoꝵ: idõ

Expanded text:
dicit apostolus Petrus: Plebs sancta, regale sacerdodicit apostolus Petrus: Plebs sancta, regale sacerdotium. Quamuis nonnulli \'sacrificii tui\' sint interpretati, non sacerdotii tui\'; quod nihilo minus eundem significat populum Christianum. Unde dicit apostolus Paulus: Unus panis, unum corpus multi sumus. Quod ergo addidit: Manducare panem, etiam ipsum sacrificii genus eleganter expressit, de quo dicit sacerdos ipse: Panis, quem eg4 dedero, caro mea est pro saeculi uita. Ipsum est sacrificium; non secundum ordinem Aaron, sed secundum ordinem Melchisedech, qui legit, intellegat. Breuis itaque ista confessio et salubriter humilis, qua dicitur: Iacta me in partem sacerdotii tui manducare panem; ipse est obolus argenti, quia et breue est et eloquium Domini est habitantis in corde credentis. Quia enim dixerat superius, dedisse se cibos domui Aaron de uictimis ueteris testamenti, ubi ait: Dedi domui patris  escam haec quippe fuerant sacrificia Iudaeorum: ideo
Abbreviated transcription (Latin):
cerdoti qui & ds est: Neq enĩ millo sa¬
cerdotio scđm ordinem aaron. adhoc ue¬
niebant homines ad templum uł altare
di: ut sacerdotem adorarent. Quid est
autẽ quod ait obolo argenti. nisi breuita¬
de uerbi fidei: de quo commemorat apłs
dictum. uerbũ consummans & breuians
faciet dñs suꝑ terram: Argentũ autẽ ꝓ e¬
loquio poni psalmus testis est: ubi canit᷑.
E loquia dñi eloquia casta: argentũ igne
etraminatum. Quid ergo dicit iste qui
uenit adorare sacerdoti dĩ: & sacerdoti
do: Iacta me in partẽ sacerdotii tui. man¬
ducare panem. Nolo inpatrũ meoꝵ col¬
locari honorem quia nullus est: iacta me
inpartem sacerdotii tui. Elegi enim ab¬
iectus esse indomo dĩ: qualecũq & quantu¬
luncũq membrũ ẽẽ cupio sacerdotii tui.
Sacerdotium quippe hic ipsam plebem
dicit. cuius plebis ille sacerdos est media¬
dor dĩ & hominũ homo xp̃c iłle. cui plebi

Expanded text:
cerdoti, qui et Deus est? Neque enim in illo sacerdoti, qui et Deus est? Neque enim in illo sacerdotio secundum ordinem Aaron ad hoc ueniebant homines ad templum uel altare Dei, ut sacerdotem adorarent. Quid est autem quod ait: Obolo argenti, nisi breuitate uerbi fidei, de quo commemorat apostolus dictum: Verbum consummans et breuians faciet Dominus super terram? Argentum autem pro eloquio poni psalmus testis est, ubi canitur: Eloquia Domini eloquia casta, argentum igne examinatum. Quid ergo dicit iste, qui uenit adorare sacerdoti Dei et sacerdoti Deo? Iacta me in partem sacerdotii tui, manducare panem. Nolo in patrum meorum conlocari honore, qui nullus est; iacta me in partem sacerdotii tui. Elegi enim abiectus esse in domo Dei; qualecumque et quantulumcumque membrum esse cupio sacerdotii tui. Sacerdotium quippe hic ipsam plebem dicit, cuius plebis ille sacerdos est mediator Dei et hominum, homo Christus Iesus. Cui plebi
Abbreviated transcription (Latin):
illa domo huiꝰ heli ĩa supradictũ erat: & omĩs
qͥ suꝑauerit domꝰ tuȩ decidet ingladio uiroꝵ.
Quomͦ gͦ hic uere dici potuit. & erit qͥ suꝑaue¬
rit indomo tua ueniet adorare ei. si illud uerũ
.ẽ. qͦd abultore gladio nemo inde suꝑerit. nisi
qͥa illos intelligi uoluit qui pertinent ad¬
ad stirpem. sed illius totiꝰ sacerdotii scdm̃
ordinem aaron: Ergo. si de illis est prȩde¬
stinatis reliquiis de quib alius ꝓpheta
dixrit. reliquie saluȩ fient. unde & apłs.
sic ergo inquit & in hoc temꝑe reliquie
ꝑ electionem gr̃e saluȩ facte sunt: quia
de talibus reliquiis bene intelligitur ẽẽ
de quo dictum est. qui superauerit in
domo tua. ꝓfecto credet in xp̃m: sicut
temporib apłoꝵ ex ipsa gente plurimi
crediderunt. neq nunc desunt qui licet
rarissime tamen credant: & impletur
ineis quod hic homo iste dĩ continuo se¬
cutus adiunxit. Ueniet adorare ei obolo
argenti. Cui adorare. nisi summo illi sa¬

Expanded text:
omo huius Heli iam supra dictum erat: Et omnis qui superauerit domus tuae, decident in gladio uirorum. Quo modo ergo hic uere dici potuit: Et erit, qui superauerit in domo tua, ueniet adorare ei, si illud est uerum, quod ultore gladio nemo inde superarit? nisi quia illos intellegi uoluit, qui pertinent ad stirpem, sed illius totius sacerdotii secundum ordinem Aaron. Ergo si de illis est praedestinatis reliquiis, de quibus alius propheta dixit: Reliquiae saluae fient unde et apostolus: Sic ergo, inquit, et in hoc tempore reliquiae per electionem gratiae factae sunt, quia de talibus reliquiis bene intellegitur esse, de quo dictum est: Qui superauerit in domo tua: profecto credit in Christum; sicut temporibus apostolorum ex ipsa gente plurimi crediderunt, neque nunc desunt, qui, licet rarissime, tamen credant; et inpletur in eo quod hic iste homo Dei continuo secutus adiunxit: Veniet adorare ei obolo argenti. Cui adorare, nisi summo illi sa
Abbreviated transcription (Latin):
cerdotem eundemq regem nouũ ac sem¬
piternum qui est xp̃c it̃e. Nam & heli sa¬
cerdote reprobato. substitutus in di mini¬
sterium samuhel simul officio functus
sacerdotis & iudicis: & saule abiecto. rex
dauid fundatus in regno. hoc quod dico
figurauerunt. Mater quoq ipsa samue¬
lis aNNa quȩ prius fuit sterilis. & poste¬
riore fecunditate lȩtata est: ꝓphetare ali¬
ud non uidetur cum gratulationem suã
dño fundit exultans. quando eundem
puerum natum & ablactatũ dõ reddidit
eadem pietate qua uouerat. Dicit enim.
Confirmatum est cor meum in dño: & ex¬
altatum est cornu meũ in do meo. Dilata¬

Expanded text:
cerdotem eundemque regem nouum ac semcerdotem eundemque regem nouum ac sempiternum. qui est Christus Iesus. Nam et Heli sacerdote reprobato substitutus in Dei ministerium Samuel simul officio functus sacerdotis et iudicis, et Saule abiecto rex Dauid fundatus in regno hoc quod dico figurauerunt. Mater quoque ipsa Samuelis Anna, quae prius fuit sterilis et posteriore fecunditate laetata est, prophetare aliud non uidetur, cum gratulationem suam Domino fundit exultans, quando eundem puerum natum et ablactatum Deo reddidit eadem. pietate, qua uouerat. Dicit enim: Confirmatum est cor meum in Domino, exal. tatum est cornu meum in Deo meo. Dilata
Abbreviated transcription (Latin):
non biꝑtita ẽẽ dixi. hoc enĩ existimo: non
tamen culpans eos qui potuerunt illic de
quacũq Re gesta sensum intelligentiȩ spi¬
ritualis exculpere. seruata dum taxat
primitus historiȩ ueritate. Cȩterũ quȩ
ita dicuntur ut reb humanitus seu diui¬
nitus gestis siue gerendis conuenire non
possint: quis fidelis dubitet non ẽẽ inani-¬
ter dicta: Quis ea non ad intelligentĩã
spũalem reuocet si possit: aut ab eo qui
potest reuocanda esse fateatur.II
Rocursus igitur ciuitatis dĩ ubi ꝑ¬
uenit ad regum temꝑa. quando da¬
UID saule reprobato. ita regnũ primꝰ
obtinuit.: ut eius deinde posteri inderre¬
na ierłm diuturna successione regnarent.
dedit figuram. re gesta significans atq p̃¬
nuntians quod non est prȩtereundum si¬
lentio de rerũ mutatione futurarũ. qͦd
attinet ad duo testamenta uetus & nouũ:
ubi sacerdotium regnũq mutatũ est ꝑ sa¬

Expanded text:
non bipertita esse dixi. Hoc enim existimo, non non bipertita esse dixi. Hoc enim existimo, non tamen culpans eos, qui potuerint illic de quacumque re gesta sensum intellegentiae spiritalis exsculpere, seruata dumtaxat primitus historiae ueritate. Ceterum quae ita dicuntur, ut rebus humanitus seu diuinitus gestis siue gerendis conuenire non possint, quis fidelis dubitet non esse inaniter dicta? Quis ea non ad intellegentiam spiritalem reuocet, si possit, aut ab eo qui potest reuocanda esse fateatur? rocursus igitur ciuitatis Dei ubi peruenit ad regum tempora, quando Dauid Saule reprobato ita regnum primus obtinuit, ut eius deinde posteri in terrena Hierusalem diuturna successione regnarent, dedit figuram, re gesta significans adque praenuntians, quod non est praetereundum silentio, de rerum mutatione futurarum, quod adtinet ad duo testamenta. uetus et nouum, ubi sacerdotium regnumque mutatum est per sa
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid: ad suꝑn̾ã ciuitatẽ di. eiusq
filios in hac uita peregrinos figurata
significatione referendũ. Sed si hoc i¬
tã est: iam biꝑtita non triꝑtita erunt
eloquia ꝓphetarũ. uel potius illarum
scripturarũ omniũ que ueteris instru¬
menti appellatione censentur. Nichil e¬
nim erit illic quod ad terrenam ierłm
tantũ ꝑtineat. si quicquid ibi de illa uel
propter illam dicitur atq completur.
significat aliquid quod etiã adierłm cę¬
lestem allegorica prefiguratione refera¬
tur: sed erunt sola duo genera. unũ qͦd
ad ierłm liberam. alterum quod ad utrã¬
q ꝑtineat. Michi autẽ sicut multũ ui¬
dentur errare qui nullas res gestas in eo
genere litterarum aliquid aliud preter
id quod eo modo geste sunt. significare
arbitrantur: ita multũ audere. qͥ pror¬
sus ibi omnia significationib allegoricis
in uoluta esse contendunt. Ido ibi triꝑtita

Expanded text:
aliquid ad supernam ciuitatem Dei eiusque aliquid ad supernam ciuitatem Dei eiusque filios in hac uita peregrinos figurata significatione referendum. Sed si hoc ita est, iam bipertita, non tripertita erunt eloquia prophetarum, uel potius illarum scripturarum omnium, quae ueteris instrumenti appellatione censentur. Nihil enim erit illic, quod ad Hierusalem terrenam tantum pertineat, si, quidquid ibi de illa uel propter illam dicitur adque conpletur, significat aliquid, quod etiam ad Hierusalem caelestem allegorica praefiguratione referatur; sed erunt sola duo genera, unum quod ad Hierusalem liberam, alterum quod ad utramque pertineat. Mihi autem sicut multum uidentur errare, qui nullas res gestas in eo genere litterarum aliquid aliud praeter id, quod eo modo gestae sunt, significare arbitrantur, ita multum audere, qui prorsus ibi omnia significationibus allegoricis inuoluta esse contendunt. Ideo tripertita,
Abbreviated transcription (Latin):
domui isrł post dies illos dicit dñs. dan¬
do leges meas inmentẽ eoꝵ. & suꝑ corda
eorũ scribam eas. & uidebo eos & ero illis
in dm̃ & ipsi erunt michi in plebem: ierłm
sine dubio suꝑna ꝓphetatur. cuius ds ip¬
se premiũ est: eumq habere atq ipsius
esse. summum ibi est atq totũ bonum.
impleri. cum salomoN rex ȩdificauit
illud nobilissimũ templũ. Hȩc enĩ & in
terrena ierusalem scd̾m historiam conti¬
gerunt: & cęlestis ierłm figurȩ fueruñ.
Quod genus ꝓphetie exx utroq ueluti
compactum atq commuxtum in libris
ueteribus canonicis quib rerũ gesta¬
rum narrationes continentur ualet
plurimum: multũq exrercuit & exer¬
cet ingenia scrutantiũ litteras sacras :
ut quod historice predictum atq com¬
plecũ legitur in semine abrahȩ scd̾m fidẽ
ratur: in tantũ ut quibusd̾a uisum sit
nichil esse in eisdem libris uel prenun¬
tiatũ & effectũ uel effectum quamius
non prenuntiatũ. quod non insinuet

Expanded text:
i Israel post dies illos, dicit Dominus, dando leges meas in mentem eorum et super corda eorum scribam eas, et uidebo eos, et ero illis in Deum, et ipsi erunt mihi in plebem: Hierusalem sine dubio superna prophetatur, cuius Deus ipse praemium est, eumque habere adque ipsius esse summum ibi est adque totum bonum. impleri, cum Salomon rex aedificat illud nobilissimum templum. Haec enim et in terrena Jerusalem secundum historiam contigerunt, et coelestis Jerusalem figurae fuerunt. Quod genus prophetiae ex utroque veluti compactum atque commixtum in Libris veteribus canonicis, quibus rerum gestarum narrationes continentur, valet plurimum, multumque exercuit et exercet ingenia scrutantium Litteras sacras, ut quod historice praedictum completumque legitur in semine Abrahae secundum carratur; in tantum ut quibusdam uisum sit nihil esse in eisdem libris uel praenuntiatum et effectum, uel effectum quamuis non praenuntiatum, quod non insinuet
Abbreviated transcription (Latin):
arbitremur habere animam dm̃. cum sit
conditor animȩ: sedita hoc de dõ tropice
non propͥe dicitur. sicut manus & pes & alia
corporis membra. Et ne scđd̾m hoc creda¬
tur homo incarnis effigie huiꝰ factus ad
imaginem dĩ: adduntur & alȩ quas utiq
non habet homo. & dicitur dõ. subumbra
alarũ tuarũ protege me: ut intelligant
homines de illa meffabili natura non pro¬
priis sed trans latis rerũ uocabulis ista di¬
ci. Quoduero adiungitur. & erit qui su¬
perauerit indomo tua ueniet adorare ei:
ñ ꝓpͥe de domo dr huiꝰ heli: s illiꝰ aaron de qͣ
usq ad aduentũ iłłu . xp̃i homine ᷤᷤ remansert̃.

Expanded text:
arbitremur habere animam Deum, cum sit arbitremur habere animam Deum, cum sit conditor animae; sed ita hoc de Deo tropice, non proprie dicitur, sicut manus et pes et alia corporis membra. Et ne secundum hoc credatur homo in carnis huius effigie factus ad imaginem Dei, adduntur et alae, quas utique non habet homo, et dicitur Deo: Sub umbra alarum tuarum proteges me; ut intellegant homines de illa ineffabili natura, non propriis, sed translatis rerum uocabulis ista dici. Quod uero adiungitur: Et erit, qui superauerit in domo tua, ueniet adorare ei, non proprie de domo dicitur huius Heli. sed illius Aaron, de qua usque ad aduentum Iesu Christi homines remanser
Abbreviated transcription (Latin):
cutius figuram gessit huic succedendo sa¬
muhel. Proinde que sequuntur: de xp̃o¬
itt̃u de noui testamenti uero sacerdode di¬
cuntur. Et suscitabo michi sacerdotem fi¬
delem. qui omĩa quȩ incorde meo & quȩ
manima mea faciat: & ȩdificabo illi do
mum fidelem. Ipsa est ȩterna & suꝑna ie
rusalem. Et transibit inquit corã axp̃o
meo omnib dieb. Transibit inquit con¬
uersabitur: sicut suꝑius diacerat de domo
aaroni. Dixi. Domus tua & domus pa¬
tris tui transibunt coram me inȩternũ.
Quod autẽ ait. coram xp̃o meo transibit.
de ipsa domo utiq intelligendũ est: ñ
de illo sacerdote qui est xp̃c ipse media¬
tor atq saluator. Domus ergo ens corã
illo transibit. Potest transibit intelligi de
morte ad uitam: omnib dieb quib ꝑa¬
gitur usq infinem scłi huius ista mortali¬
tas. Quod autẽ ait ds. qui omnia quȩ in
corde meo & quȩ in anima mea faciat: non

Expanded text:
cujus figuram gessit huic succedendo Sacujus figuram gessit huic succedendo Samuel. Proinde quae sequuntur, de Christo Jesu, novi Testamenti vero sacerdote, dicuntur: Et suscitabo mihi sacerdotem fidelem, qui omnia quae in corde meo et quae in anima mea, faciat; et aedificabmum fidelem. » Ipsa aeterna et superna est Jerusalem. « Et transibit, inquit, coram « Christo meo omnibus diebus. » « Transibit, » dixit, conversabitur, sicut superius dixerat de domo Aaron: « Dixi, domus tua et domus patris tui transibunt coram me in aeternum. Quod autem ait: Coram Christo meo transibit, de ipsa domo utique intellegendum est, non de illo sacerdote, qui est Christus ipse mediator adque saluator. Domus ergo eius coram illo transibit. Potest et transibit intellegi de morte ad uitam, omnibus diebus, quibus peragitur usque in finem saeculi huius ista mortalitas. Quod autem ait Deus: Qui omnia quae in corde meo et quae in anima mea faciat: non
Abbreviated transcription (Latin):
& non erit tibi sentor indomo mea om¬
nib dieb: & uirũ exterminabo tibi
ab altari meo. ut deficiant oculi eius
& defluat anima eiꝰ. Ecce dies qui prȩ¬
nuntiati sunt iam uenerunt: nullus
sacerdos est scđd̾m ordinem aaron. Et quicũ¬
q ex genere eius est homo. cum uidet sacͥ¬
ficium xp̃ianoꝵ toto orbe pollere. sibi autẽ¬
illum honorem magnum esse subtractum:
deficiunt oculi eius. & defluit anima eius.
tabe meroris. Proprie autẽ ad huius domũ
heli cui hȩc dicebantur: quod sequitur ꝑti¬
net. Et omnis qui superauerit domus tue.
decidet ingladio uirorũ. Et hoc tibi signũ.
quod ueniet suꝑ duos filios tuos hos. ofni.
& fĩtees. Die uno ambo morientur. Hoc
ergo signum factum est mutandi sacer¬
dotii de domo huius: quo signo significatũ
est mutandum sacerdotium domus aa¬
ron. Mors quippe filiorũ huius: signi¬
ficauit mortem non hominũ. sed ipsius
sacerdotii de filiis aaron. Quod autem
sequitur ad illum iam ꝑtinet sacerdotem:

Expanded text:
omnibus diebus, et uirum exterminabo tibi ab altari meo, ut deficiant oculi eius et defluat anima eius. Ecce dies. qui praenuntiati sunt, iam uenerunt. Nullus sacerdos est secundum ordinem Aaron; et quicumque ex eius genere est homo. cum uidet sacrificium Christianorum toto orbe pollere, sibi autem honorem illum magnum esse subtractum, deficiunt oculi eius et defluit anima eius tabe mHeli, cui haec dicebantur, quod sequitur pertinet: « Et omnis qui supererit domui tuae decidet in gladio virorum. Et hoc tibi signum, quod veniet super duos filios tuos hos, Ophni et Phinees; die uno morientur ambo. Hoc ergo signum factum est mutandi sacerdotii de domo hujus, quo signo significatum est mutandum sacerdotium domus Aaron. Mors quippe filiorum hujus significavit mortem, non hominum, sed ipsius sacerdotii de filiis Aaron. Quod autem sequitur, ad illum jam pertinet sacerdotem,
Abbreviated transcription (Latin):
institutus de cuis ꝓgenie cȩderisequeren
tur suꝑiora demonstrant: ubi ait. Reue¬
latus sum ad domũ patris tui cum ẽent
interra egẏpti serui indomo pharaonis:
& elegi domum patris tui ex omnib scep¬
tris isrł michi sacerdotio fungi. Quis pa¬
trum fuit huius in illa egyptia seruitute.
unde cum liberati ẽẽnt electus est ad sa¬
cerdotium. nisi aaron: De huius ergo
stirpe isto loco dixrit futurum fuisse ut
non ẽent ulterius sacerdotes: qͦd iam ui¬
demus impletum. Uigilet fides. prȩsto
sunt res: cernuntur. tenentur: & uide¬
re nolentium oculis ingeruntur. Ecce
inquit dies ueniunt. & ex terminabo¬

Expanded text:
instinsttur, superiora demonstrant, ubi ait: « Revelatus sum ad domum patris tui, cum essent in terra Aegypti servi in domo Pharaonis: et elegi domum patris tui ex omnibus sceptris Israel mihi sacerdotio fungi. » Quis patrum fuit hujus in illa Aegypti servitute, unde cum liberati essent electus est ad sacerdotium, nisi Aaron? De hujus ergo stirpe, isto loco dixit futurum fuisse, ut non essent ulterius sacerdotes: quod jam videmus impletum. Vigilet fides, presto sunt res: cernuntur, tenentur, et videre nolentium oculis ingeruntur. Ecce, inquit, dies veniunt, et pra
Abbreviated transcription (Latin):
facto significans. quod uerbo adheli
sacerdotem dictum est ꝑ propħam.
Nam fuerunt postea sacerdotes ex gene¬
re aaroN. sicut sadoch & abiathar reg¬
nante dauid. & alii deinceps: antequã
tempus ueniret quo ista quȩ de sacerdo¬
tio mutando tanto ante prędicta sunt
effici ꝑ xxp̃m oportebat. Quis autẽ nunc
fideli oculo hȩc intuens non uideat ẽẽ cõ¬
pleta: quando quidẽ nullum taber nacu-¬
lum. nullum templum. nullũ altare.
nullum sacrificium. & idõ nec ullus sa¬
cerdos remansit iudeis. quib ut de semi¬
ne aaroN ordinaretur in di fuerat lege
mandatum: Quod & hic cominemoratũ
est: illo dicente ꝓpha. Hec dicit dñs ds
isrł. Dixi. Domus tua & domus patris
tui transibunt coram me usq inȩternũ.¬
Et nunc dicit dñs. Nequaquam. Sed glo¬
rificantes me glorificabo: & qui me spernit:
spernetur. Q uod enĩ nominat domiun
patris eius. non eum de ꝓximo patre dice¬
re sed de illo aarons qui primus sacerdos est

Expanded text:
facto significans, quod uerbo ad Heli facto significans, quod uerbo ad Heli sacerdotem dictum est per prophetam. Nam fuerunt postea sacerdotes ex genere Aaron, sicut Sadoc et Abiathar, regnante Dauid, et alii deinceps, antequam tempus ueniret, quo ista, quae de sacerdotio mutando tanto ante praedicta sunt, effici per Christum oportebat. Quis autem nunc fideli oculo haec intuens non uideat esse conpleta? Quando quidem nullum tabernaculum, nullum templum, nullum altare, nullum sacrificium et ideo nec ullus sacerdos remansit ludaeis, quibus, ut de semine Aaron ordinaretur, in Dei fuerat lege mandatum. Quod et hic commemoratum est illo dicente propheta: Haec dicit Dominus Deus Israel: Dixi: Domus tua et domus patris tui transibunt coram me usque inEt nunc dicit Dominus: Nequaquam, sed glorificantes me glorificabo; et qui me spernit, spernetur. Quod enim nominat domum patris ejus, non eum de proximo patre dicere, sed de illo Aaron, qui primus sacerdos est
Abbreviated transcription (Latin):
domo mea omnib dieb. Et iurũ exter¬
minabo tibi ab altari meo: ut deficiant o¬
culi eius & defluat anima eius. Et omnis
met suꝑ duos filios tuos hos. of̾ni. & fme¬
es. Una die morientur ambo. Et suscita
bo michi sacerdotem fidelem: qui omĩa
quȩ incorde meo & que manima mea fa¬
ciat. Et ȩdificabo ei domum fidelem: &
transibit coram. xp̃o meo om̃ib diebus.
Et erit qui superauerit in domo dua: ue¬
niet adorare ei obolo argenti dicens. Iacta
me inunam partem sacerdotii tui. mandu¬
care panem. Non. ẽ. credendũ ut dicat ista ꝓ¬
phetia ubi sacerdotii ueteris tanta manife¬
statione prenuntiata mutatio est. in samu¬
hele fuisse completa. Quã quã em̃ non ẽẽt
de alia tribus amuhel quã quȩ constitu¬
ta fuerat a dño ut seruiret altari: tam̃
non erat de filiis aaroN cuius progemes
fuerat deputata unde fierent sacerdotes.
Ac ꝑhoc in ea quoq regesta eadem mu
umbrata est: & aduetus testamentũ ꝓ¬
priȩ. figurate uero ꝑtinebat ad nouũ

Expanded text:
mo mea omnibus diebus, et uirum disperdam tibi a sacrario meo, ut deficiant oculi eius, et defluet anima eius. et omnis niet super duos filios tuos hos Ofni et Finees, in uno die morientur ambo glafidelem, qui omnia, quae in corde meo et quae in anima mea, faciat; et aedificabo ei domum fidelem, et transibit coram Christo meo omnibus diebus. Et erit, qui superauerit in domo tua, ueniet adorare ei obolo argenti dicens: lacta me in unam partem sacerdotii tui manducare panem. Non est ut dicatur ista prophetia, ubi sacerdotii ueteris tanta manifestatione praenuntiata mutatio est, in Samuele fuisse conpleta. Quamquam enim non esset de alia tribu Samuel, quam quae constituta. fuerat a Domino, ut seruiret altari, tamen non erat de filiis Aaron, cuius progenies fuerat deputata, unde fierent sacerdotes; ac per hoc in ea quoque re gesta eadem mutumbrata est, et ad uetus testamentum proprie, figurate uero pertinebat ad nouum
Abbreviated transcription (Latin):
ephod: & dedi domui patris tui omĩa
que sunt ignis filioꝵ isrł in ȩscam. Et
ut quid respex isti mnincensum meũ &
insacrificium meũ impudenti oculo:
& glorificasti filios tuos suꝑ me. benedi¬
cere primitias nominis sacrificii inisrł
in conspectu meo: Propter hoc. hȩc dicit
dñs ds isrł. Dixri. Domus tua & domus
patris tui transibunt coram me. usq in

Expanded text:
Ephod; et dedi domui patris tui omnia Ephod; et dedi domui patris tui omnia quae sunt ignis filiorum Israel in escam. Et utquid respexisti in incensum meum, et in sacrificium meum impudenti oculo, et glorificasti filios tuos super me, benedicere primitias omnis sacrificii in Israel in conspectu meo? Propter hoc haec dicit Dominus Deus Israel: Dixi, Domus tua et domus patris tui transibunt coram me usque in
Abbreviated transcription (Latin):
cut ista ipsa in principio huius hymni a¬
it. eraltatum est cornu meũ in dõ meo:
Omnes quippe unctos eius c̾risiate recte
xp̃os possumus dicere: quod tamen totũ
cum suo capite corpus. unus est xp̃c.
Hec anna ꝓphetauit: samuhelis mater
sc̃i uiri multumq laudati. In quo quidẽ
tunc figurata est mutatio ueteris sacer¬
dotii: & nunc impleta quando infirma¬
ta est quȩ multa erat infiliis. ut nouum
haberet in xp̃o sacerdotium sterilis quȩ
peperit septeor
Ed hoc euidentius adipsum heli sa¬
cerdotem missus loquitur homo di: cu¬
ius quidem nomen tacetur. sed intelligit᷑
officio ministerioq suo sine dubitatione
ꝓpħa. Sic enim scriptum est. Et uenit
homo dĩ ad heli: & diait. Hȩc dicit dñs.
ẽent interra egypti seru in domo pha¬
raonis: & elegi domum patris tui ex om¬
nibus sceptris isrł michi sacerdotio
fungi. ut ascenderent ad altare meũ.
& incenderent incensum. & portarent

Expanded text:
cut ista ipsa in principio huius hymni acut ista ipsa in principio huius hymni ait: Exaltatum est cornu meum in Deo meo? Omnes quippe unctos eius chrismate recte christos possumus dicere; quod tamen totum cum suo capite corpus unus est Christus. Haec Anna prophetauit, Samuelis mater, sancti uiri multumque laudati; in quo quidem tunc figurata est mutatio ueteris sacerdotii et nunc inpleta, quando infirmata est quae multa erat in filiis, ut nouum haberet in Christo sacerdotium sterilis, quae peperit septem. ed hoc euidentius ad ipsum Heli sacerdotem missus loquitur homo Dei, cuius quidem nomen tacetur, sed intellegitur officio ministerioque suo sine dubitatione propheta. Sic enim scriptum est: Et uenit homo Dei ad Heli et dixit: Haec dicit Dominus: erra Aegypti servi in domo Pharaonis; et elegi domum patris tui ex omnibus sceptris Israel mihi sacerdotio fungi, ut ascenderent ad altare meum, et incenderent incensum, et portarent
Abbreviated transcription (Latin):
tes non uidicabit: qui om̃s homines ꝓcul
dubio iudicabit: Sed melius intelligun¬
tur extrema terrȩ extrema hominis.
qm̃ non uidicabuntur quȩ in melius uł
indeterius medio temꝑe cominutantur.
sed inquib extremis inuentus fuerit qͥ
iudicabitur. Propter quod dictũ est: qui
ꝑseuerauerit usq infinem hic saluus erit.
Qui ergo ꝑseueranter facit iudiciũ & iu-¬
stitiam in medio terre: non damnabitur
cum iudicabuntur extrema derrȩ. Et
dat inquit uirtutem regib nr̃is: ut ñ
eos iudicando condẽpnet. Dat eis uirtu¬
tem qua carnem sicut reges regant: et
in illo mundum qui propter eos fudit san¬
guinem uincant. Et exaltabit cornu
xp̃i sui. Quomodo xp̃c exaltabit cornu
xp̃i sui : De quo enim supra dictum est
dñs ascendit incęlos. & intellectus est dñs
xp̃c: ipse sicut hic dicitur ex altabit cornu
xp̃i sui. Quis ergo est xp̃c xp̃i sui : Ancor¬
nu exaltabit uniuscunisq fidelis sui: si¬

Expanded text:
tes non iudicabit, qui omnes homines procul tes non iudicabit, qui omnes homines procul dubio iudicabit. Sed melius intelleguntur extrema terrae extrema hominis: quoniam non iudicabuntur, quae in melius uel in deterius medio tempore commutantur, sed in quibus extremis inuentus fuerit, qui iudicabitur. Propter quod dictum est: Qui perseuerauerit usque in finem, hic saluus erit. Qui ergo perseueranter facit iudicium et iustitiam in medio terrae, non damnabitur, cum iudicabuntur extrema terrae. Et dat, inquit, uirtutem regibus nostris; ut non eos iudicando condemnet. Dat eis uirtutem, qua carnem sicut reges regant et in illo mundum, qui propter eos fudit sanguinem, uincant. Et exaltabit cornu christi sui. Quo modo Christus exaltabit cornu christi sui? De quo enim supra dictum est: Dominus ascendit in caelos, et intellectus est Dominus Christus: ipse, sicut hic dicitur, exaltabit cornu christi sui. Quis ergo est christus Christi? An cornu exaltabit uniuscuiusque fidelis sui, si
Abbreviated transcription (Latin):
cula quia ꝑ ipsum facta sunt scła. Opera¬
tus est salutem nram in medio terre: cũ
uerbum caro factũ est & terreno habita¬
uit incorꝑe. Deinde postea quã ꝓpheta¬
tum est in his uerbis aqNe quomodo glo¬
riari debeat qui głatur: non inse utiq
sed in dño: propter retributionem quȩ
in die iudicii futura est: dñs ascendit in¬
quit incelos & tonuit. ipse uidicabit eoc¬
trema terre quia iustus est. Prorsus ordi¬
nem tenuit confessionis fidelium. Ascen
dos. Nam quis ascendit sicut dicit apls:
nisi & qui descendit in inferiores partes ter¬
rȩ: Qui descendit ipse est & qui ascendit
suꝑ om̃s cȩlos: ut adimpleret omnia. Per
iubes ergo suas tonuit. quas sc̃o sp̃ũ cum
ascendisset impleuit: de quib ancille ieru¬
salem hoc est ingrate uineȩ comminatus
est apud isaiam propħam. ne pluant suꝑ
eam imbrem. Sic autẽ dictũ est ipse iu¬
dicabit eixtrema terrȩ: ac si diceretur
etiam eaxtrema terrȩ. Non enĩ alias par¬

Expanded text:
 quia per ipsum facta sunt saecula, operatus est salutem in medio terrae, cum Verbum caro factum est, et terreno habitavit in corpore. Deinde posteaquam prophetatum est in his verbis Annae, quomodo gloriari debeat qui gloriatur, non in se utique, sed in Domino: propter retributionem, quae in die judicii futura est . Dominus ascendit inquit in coelos, et tonuit: ipse judicabit extrema terrae, quia justus est. Prorsus ordinem tenuit confessionis fidelium; ascenddos. Nam quis ascendit sicut dicit Apostolus nisi qui et descendit in inferiores partes terrae? Qui descendit, ipse est et qui ascendit super omnes caelos, ut adinpleret omnia. Per nubes ergo suas tonuit, quas sancto Spiritu cum ascendisset inpleuit. De quibus ancillae Hierusalem, hoc est ingratae uineae, comminatus est aput Esaiam prophetam, ne pluant super eam imbrem. Sic autem dictum est: Ipse iudicabit extrema terrae, ac si diceretur: \'Etiam extrema terrae.\' Non enim alias par
Abbreviated transcription (Latin):
peregrinantur interris. Sed sunt in eis
quȩda quȩ adutrũq ꝑtinere intelligui¬
tur: ad ancillam ꝓprie. adliberam figura¬
de. Tripertita itaq reperiuntur eloquia
ꝓphetarũ. Siquidem aliqua sunt ad ter¬
renam ierłm eixpectantia. aliqua ad cȩ¬
lestem: nonnulla adutramq Exem¬
plis uidõ ꝓbandũ ẽẽ quod dico. Nissus
est Nathani propħa qui regẽ
dauid argueret de peccato
graui: & ei que consecuta sunt mala fu¬
tura predicerẽt. Hȩc atq huius modi si¬
ue publice idest ꝓsalute uel utilitate po¬
puli siue priuatim cum suis quisq reb
diuina ꝓmereretur eloquia. quib pro
usu temporalis uitȩ futuri aliquid nos¬
ceretur: ad tderrenam cintatẽ ꝑtinuis¬
se quis ambigat: Ubi autẽ legitur. ecce
dies ueniunt dicit dñs. & consummabo
domui isrł & domui iuida testamentum
nouũ. non scdm̃ testamentũ quod dispo¬
sui patrib eoꝵ in die qua apprehendi

Expanded text:
peregrinantur in terris; sed sunt in eis peregrinantur in terris; sed sunt in eis quaedam, quae ad utramque pertinere intelleguntur, ad ancillam proprie, ad liberam figurate. Tripertita itaque reperiuntur eloquia prophetarum, si quidem aliqua sunt ad terrenam Hierusalem spectantia, aliqua ad caelestem, nonnulla ad utramque. Exemplis uideo probandum esse quod dico. Missus est Nathan propheta, qui regem Dauid argueret de peccato graui et ei, quae consecuta sunt mala, futura praediceret. Haec adque huius modi siue publice, id est pro salute uel utilitate populi, siue priuatim, cum pro suis quisque rebus diuina promereretur eloquia, quibus pro usu temporalis uitae futuri aliquid nosceretur, ad terrenam ciuitatem pertinuisse quis ambigat? Ubi autem legitur: Ecce dies ueniunt, dicit Dominus, et consummabo domui Israel et domui Iuda testamentum nouum, non secundum testamentum, quod disposui patribus eorum in die, qua
Abbreviated transcription (Latin):
nouerat hoc eam non ẽẽ facturam: usus. ẽ.
enus etiã temꝑalib penis ad exercendos
in ea paucos fideles suos & monendos qui
postea futuri erant in om̃ib gentib: quod
eos ammoneri oportebat in quib alteram
ꝓmissionem reuelato nouo testamento ꝑ
in carnationem xp̃i fuerat impleturus.¬
diuina ad abraham. isaac. & iacob. & que¬
cumq alia signa uel dicta ꝓphetica in
sacris litteris precedentib facta sunt.
ita etiam cȩterȩ ab isto regũ tẽpore ꝓphe¬
tiȩ partim ꝑtinent ad gentẽ carnis abra¬
he: partim uero ad illud semen eius in qͦ
benedicuntur om̃s gentes coheredes xp̃i
ꝑ testamentũ nouum ad possidendam ui¬
tam ȩternam regnumq cȩlorũ. Partim
ergo ad ancillam quȩ inseruitutem gene¬
rat. idest terrenã ierłm quȩ seruit cũ
filiis suis: partim uͦ ad liberam ciuitatẽ
dĩ idest ueram hierłm ȩternam in cęlis.
cuius filii homines scdm dm̃ uiuentes

Expanded text:
nouerat hoc eam non esse facturam, usus est nouerat hoc eam non esse facturam, usus est eius etiam temporalibus poenis ad exercendos in ea paucos fideles suos et admonendos qui postea futuri erant in omnibus gentibus, quod eos admoneri oportebat, in quibus alteram promissionem reuelato nouo testamento per incarnationem Christi fuerat inpleturus.diuina ad Abraham Isaac et Iacob et quaecumque alia signa uel dicta prophetica in sacris litteris praecedentibus facta sunt, ita etiam ceterae ab isto regum tempore prophetiae partim pertinent ad gentem carnis Abrahae, partim uero ad illud semen eius, in quo benedicuntur omnes gentes coheredes Christi per testamentum nouum ad possidendam uitam aeternam regnumque caelorum; partim ergo ad ancillam, quae in seruitutem generat, id est terrenam Hierusalem, quae seruit cum filiis suis, partim uero ad libe- . ram ciuitatem Dei, id est ueram Hierusalem aeternam in caelis, cuius filii homines secundum Deum uiuentes