comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mortuus est: Conquas sauit capita in imicorum suorũ: Non solũ corũ qui
crucifixo inludentes et mouentes capita dicebant. Si filius dĩ est descendat
decruce : sed etiam omnium extollentium seaduersus doctrinam eius. et
tamquam mortem hominis inridentium.: Idem quippe ipse dequo dictum est
alios saluos fecit. semetipsum non potest. Ds̃ est sanitatum nostrarum. et
ds̃ c̃ saluos faciendi: Sed ꝓter humilitatis et pacientiae docdmentũ & sanguine
suo delendũ nostrorũ cyrografum petatorũ. etiam suum esse uoluit exitũ
mortis. Nemortẽ timeremus istam. Sed illam potius unde nor
suorũ. De quibus ait resuscitame etreddã illis: Siuebona ꝓmalis dumsibi
subdit capita credentium. Siue iusta pro iniustis. dumpunit capita super¬
bientium  Vtroque enim modo conquassantur etcon fringuntur capita
inimicorum cuma superbia deiciuntur. Siue humilitate correcti siuc in

Expanded text:
mortuus est, conquassabit capita inimicorum suorum; non solum eorum qui mortuus est, conquassabit capita inimicorum suorum; non solum eorum qui crucifixo illudentes et moventes capita dicebant, Si Filius Dei est, descendat de cruce; sed etiam omnium extollentium se adversus doctrinam ejus, et tanquam mortem hominis irridentium. Idem quippe ipse de quo dictum est, Alios salvos fecit, semetipsum non potest salvum facere , Deus est sanitatum nostrarum, et Deus est salvos faciendi: sed propter humilitatis et patientiae documentum, et sanguine suo delendum nostrorum chirographum peccatorum, etiam suum esse voluit exitum mortis, ne mortem timeremus istam, sed illam potius unde nos suorum, de quibus ait, Resuscita me, et reddam illis : sive bona pro malis, dum sibi subdit capita credentium; sive justa pro injustis, dum punit capita superbientium. Utroque enim modo conquassantur et confringuntur capita inimicorum, cum a superbia dejiciuntur, sive humilitate correcti, sive in
Abbreviated transcription (Latin):
reret cogitationi curergo morimus siper eius gratiam saluifacti
ret. quid in dignaris humana conditio tehabere exitum mortis: et dnĩ
tui exitus non alius quam mortis fuit.⁊ Potius ergo consolare quamindig¬
nare: Nam & dñi exitus mortis. Speenim salui factisumus Siaut̃ quod
nonuidemus speramus. perpatientiã expectamus , Patienter ergo etiã
ipsam mortem feramus exemplo illius. Quilicet peccato nullo eẽt de¬
bitor mortis. et dñs
eẽt aquonemo animam tolleret. sed e am ipse
a semetipso poneret
etiam ipsius fuit exitus mortis: Uerumtamen.S
tium indelictis suis : in quibus saltim humiles esse deberent dicentes. dnẽ pro¬
pitius esto mibi peccatori. Sed conquassauit corum capita. qm̃ qui se ex¬
altat humiliabitur: Acperhoc quamuis et dñi sit exitus mortis. Tamen
idem dñs quoniam ds̃ est. et uoluntate non necessitate secundum carnẽ

Expanded text:
reret cogitationi: cur ergo morimur, si per ejus gratiam salvi facti reret cogitationi: cur ergo morimur, si per ejus gratiam salvi facti ret, Quid indignaris humana conditio habere te exitum mortis? Et Domini tui exitus non alius quam mortis fuit. Potius ergo consolare quam indignare; nam et Domini exitus mortis. Spe enim salvi facti sumus: si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus . Pipsam mortem feramus, illius exemplo, qui licet peccato nullo esset debitor mortis, et Dominus esset, a quo nemo animam tolleret, sed eam ipse a semetipso poneret, etiam ipsius fuit exitus mortis. Sed quamvis tium in delictis suis; in quibus saltem humiles esse deberent, dicentes, Domine, propitius esto mihi peccatori. Sed conquassabit eorum capita; quoniam qui se exaltat, humiliabitur . Ac per hoc quamvis et Domini sit exitus mortis; tamen idem Dominus, quoniam Deus est, et voluntate, non necessitate, secundum carnem
Abbreviated transcription (Latin):
in hominibus. captiuauit istam captiuitatẽ. Etenim non credentes erant ut in ha¬
bitarent.: Nam fides eos inde liberauit. Vtiam credentes in habitent indomo
dĩ. faciet ipsi domus dĩ. et currus dĩ milium laetantium, Vnde qui haec canebat.
in spũ ea praeuidens. Impletus etiam ipse laetitia. eructuauit ymnum dicens
ñs ds̃ benedictus: Benedictus dñs ds̃ dedie indiem. Quod non nulli codices
habent die cottidiae. quia sic habent gracti. emeran. cãthemeran, quod
uerius exprimeretur dic cottidie: quam puto locutionem. hoc significare
quod dictũ est dedie indiem.: Cotidie quippe hoc agit usque infinem.
Et quoniam currum
illũ ducit usque infinem. Sequitur etdicit. Prosperum iter faciet nobis
ds̃ sanitatum nostrarũ.: Ds noster. ds̃ saluos faciendi. Multum gratiae
commendatur.: Quis enim saluus eẽt. nisi ipse sanaret. Sed ne occur¬

Expanded text:
in hominibus captivavit istam captivitatem. Etenim non credentes erant ut inhain hominibus captivavit istam captivitatem. Etenim non credentes erant ut inhabitarent. Nam fides eos inde liberavit, ut jam credentes inhabitent in domo Dei, facti et ipsi domus Dei, et currus Dei millium laetantium. 28. vers. 20, 21. Unde qui haec canebat, in Spiritu ea praevidens, impletus etiam ipse laetitia, eructavit hymnum, dicens: Dominus Deus benedictus, benedictus Dominus Deus de die in diem. Quod nonnulli codices habent, die quotidie. Quia sic habent Graeci, ἡμέραν καθημέραν; quod verius exprimeretur, die quotidie. Quam puto locutionem hoc significare quod dictum est, de die in diem. Quotidie quippe hoc agit usque in finem;Et quoniam currum illum ducit in finem, sequitur et dicit: Prosperum iter faciet nobis Deus sanitatum nostrarum, Deus noster, Deus salvos faciendi. Multum gratia commendatur. Quis enim salvus esset, nisi ipse sanaret? Sed ut occur
Abbreviated transcription (Latin):
donis letitiae spiritalis apostolus loquens id quod supra commemoraui.: Vni¬
concordius quid manifestius :: Sed quod deinde adiungit. Etenim qui non
credunt in habitare : Vel quod non nulli codices habent et enim non credemis
in habitare.: Nam qui sunt aliud non credentes. Nisi quinoncredunt: dequibus dic¬
tũ sit non est facilis intellectus: Tamquã enimratio redderetur superiorũ uer¬
borum cumdictum esset. captiuasti captiuitatem. accepisti dona in hominibus. Ituc
subiunctũ est. Etenim qui non credunt in habitare. Id est non credentes ut in habi¬
tarent.: Quid est hocͦ De quibus hocdicit Anilla captiuitas ante quã transiret
inbonam captiuitatẽ. Vnde fuerit mala captiuitas ostendit.: Non credendo enim
possidebantur abinimico qui operatur infiliis diffidentiae. Inquibus etuos in¬
quit fuistis aliquando. cumuiuerets in illis: Donis ergo gratiȩsuae qui accipit dona

Expanded text:
donis laetitiae spiritualis Apostolus loquens id quod supra commemoravi: Unidonis laetitiae spiritualis Apostolus loquens id quod supra commemoravi: Uniconcordius? quid manifestius? 27. Sed quid deinde adjungit? Etenim qui non credunt inhabitare; vel quod nonnulli codices habent, Etenim non credentes inhabitare. Nam quid sunt aliud non credentes, nisi qui non credunt? De quibus dictum sit non est facilis intellectus. Tanquam enim ratio redderetur superiorum verborum, cum dictum esset, Captivasti captivitatem, accepisti dona in hominibus; ita subjunctum est, Etenim qui non credunt inhabitare, id est, non credentes ut inhabitarent. Quid est hoc? de quibus hoc dicit? An illa captivitas antequam transiret in bonam captivitatem, unde fuerit mala captivitas ostendit? Non credendo enim possidebantur ab inimico, qui operatur in filiis diffidentiae; in quibus et vos, inquit, fuistis aliquando, cum viveretis in illis . Donis ergo gratiae suae, qui accepit dona
Abbreviated transcription (Latin):
post captiuitatẽ. Idest ecclesia post gentilitatẽ : Ipsos itaq homines qui captite
nebantur appellans captiuitatẽ: sicut militia cũ dicitur. Et intelleguntur qui
militant : eandem captiuitatem. axp̃o captiuatã dicii: Cur enim nonsit cap¬
tiuitas fedix. sit adbonum homines possunt capi: Vnde petro dictũ est. ex hoc
iam homines eriscapiens: Captiuatiergo quiacapti. et capti quia subiugati
sub lene illud iugũ missi. liberati a peccato cuius seruierant : etiustitiac serui fsat
cuius liberierant. Vnde et ipse in illis e. quidedit donahominib: etactipit dona
in hominib ⁊ Ideoq inistacaptiuitate in isti seruitute in istocurru subistougo
ñ sunt milia plorantiũ. Sed milia lactantiũ. : Dñs quippe millis insina in sco
Cui sensui congruit etalia int̃pretatio. qua interp̃tat᷑ sina mensura: Nam dehis

Expanded text:
post captivitatem : id est, Ecclesia post gentilitatem. Ipsos itaque homines qui captivi post captivitatem : id est, Ecclesia post gentilitatem. Ipsos itaque homines qui captivi tenebantur appellans captivitatem, sicut militia cum dicitur et intelliguntur qui militant, eamdem captivitatem a Christo captivatam dicit. Cur enim non sit captivitas felix, si et ad bonum homines possunt capi? Unde Petro dictum est: Ex hoc jam homines eris capiens . Captivati ergo, quia capti, et capti quia subjugati; sub lene illud jugum missi , liberati a peccato cujus servi erant, et justitiae servi facti cujus liberi erant . Unde et ipse in illis est, qui dedit dona hominibus, et accepit dona in hominibus. Ideoque in ista captivitate, in ista servitute, in isto curru, sub isto jugo non sunt millia plorantium, sed millia laetantium. Dominus quippe in illis, in Sina, in sancto. Cui sensui congruit et alia interpretatio, qua interpretatur Sina Mensura. Nam de his
Abbreviated transcription (Latin):
lius.: Sedl dicit hoc quippe dedit dona hominib:: mittens eis spm scm̃ qui sp̃s
intellegitur. quod ẽ ecelesia : Propter quod et membra eius sunt sci etfideles cius:
U ndecis dicitur. uosaut̃ estis corpus xp̃i etmembra. ꝓculdubio ctipse acrepit do¬
na in hominib: Xp̃s quippe ascendit in altũ & sedet addexteram patris: Sednisi
ethic eẽt interra non inde clamasset. saule saule quid me ꝑ sequeris: Cum igitur
idem ipse dicat quando uni exminimis meis fecistis mihi fecistis: Quid dubitamus
eũ accipere in membris suis quȩ dona membra eius accipiunt: Sed quid est capti¬
uasti captiuitatẽ : Vtrũ quiauicit mortẽ quae captiuos tenebat inquib regni¬
bat. aninipsos homines appellauit captiuitatẽ. qui captiui subdi abolo tenebantur
Cuius reimysteriũ continet etiam titulus illius psalmi quando domus aedificabatur

Expanded text:
lius. Secundum hoc quippe dedit dona hominibus, mittens eis Spiritum sanctum, lius. Secundum hoc quippe dedit dona hominibus, mittens eis Spiritum sanctum, intelligitur, quod est Ecclesia, propter quod et membra ejus sunt sancti et fideles ejus; unde eis dicitur, Vos autem estis corpus Christi et membra : procul dubio et ipse accepit dona in hominibus. Christus quippe ascendit in altum. et sedet ad dexteram Patris ; sed nisi et hic esset in terris, non inde clamasset: Saule, Saule, quid me persequeris ? Cum igitur idem ipse dicat, Quando uni ex minimis meis fecistis, mihi fecistis ; quid dubitamus eum accipere in membris suis, quae dona membra ejus accipiunt? 26. Sed quid est, Captivasti captivitatem? Utrum quia vicit mortem, quae captivos tenebat in quibus regnabat? an ipsos homines appellavit captivitatem, qui captivi sub diabolo tenebantur? Cujus rei mysterium continet etiam titulus illius psalmi, Quando domus aedificabatur
Abbreviated transcription (Latin):
tur haec milia: Tantum enim faciunt iustitiam legis: quantũ adiuuan
one conuersa. Ascendisti inquit in altũ captiuasti captiuitatẽ. actepisti do¬
na in hominib:: Hoc apostolus sic commemorat. Sic exponit dedñõ xpo loquens:
Vnicuiq aũt nrm̃ inquit datur datur gratia secundũ mensurã donationis xp̃i
Propt̃ quod dicit ascendit in altũ. captiuauit captiuitatẽ. dedit dona hominib::
Quod aũt ascendit quidest. Nisi quia et descendit in inferiores partes terrae:
Quidescendit ipse est et quiascendit suꝑ omnes caelos ut adimpleret omnia:
Xp̃o ergo sine dubi tatione dictũ est. ascendisti in altũ captiuasti captiuitatẽ.
accepisti dona in hominib:. : Nec moueat quod a postolus ldem testimoniũ
commemorans. Non enim ait accepisti dona in hominib:. Sed dedit dona hominib::
lle quippe aurtoritate a postolica setundũ hoc locutus est. quod ds̃ cũpatre si¬

Expanded text:
tur haec millia. Tantum enim faciunt justitiam Legis, quantum adjuvanttur haec millia. Tantum enim faciunt justitiam Legis, quantum adjuvantone conversa: Ascendisti, inquit, in altum, captivasti captivitatem, accepisti dona in hominibus. Hoc Apostolus sic commemorat, sic exponit de Domino Christo loquens: Unicuique autem nostrum, inquit, datur gratia secundum mensuram donationis Christi: propter quod dicit, Ascendit in altum, captivavit captivitatem, dedit dona hominibus. Quod autem ascendit, quid est, nisi quia et descendit in inferiores partes terrae? Qui descendit, ipse est et qui ascendit super omnes coelos, ut adimpleret omnia . Christo ergo sine dubitatione dictum est: Ascendisti in altum, captivasti captivitatem, accepisti dona in hominibus. Nec moveat quod Apostolus idem testimonium commemorans non ait, Accepisti dona in hominibus; sed, Dedit dona hominibus. Ille quippe auctoritate apostolica secundum hoc locutus est, quod Deus cum Patre Fi
Abbreviated transcription (Latin):
Nec iam ipsofine quo nondum uenerunt. sed spesunt gaudentes. Et intribu¬
latione patientes : Qm̃ dñs in illis. Insina in scõ: In nominum aebreorũ
inter praetationibus: Inuenimus sina interpractari mandatũ : Et alice
quaedam interpraetatur. Sed hoc puto praesenti loco aptius conuenire :
Neddens enim causam. quare laetarentur illa milia quibus constat currus
dĩ Dñs inquit in illis insina in scõ. Id est dñs in illis inmandato. quod manda¬
tũ scm̃ est. Sicut dicit apostolus :: Itaq lex quidem scã. et mandatum
scm̃ et iustũ. etbonũ : Sed quid prodesset mandatum. Nisi dñs ibi eet̃
dequo dicitur. Ds̃ enĩ est quioperatur in uobis. et uelle. etoperan probo
uoluntate.: Nam mandatum sine dñi adiutorio. littera est occidens
ex enim sub intrauit. ut abundaret delictum. Sed qm̃ plenitudo legis car¬

Expanded text:
nec jam in ipso fine quo nondum venerunt, sed spe sunt gaudentes, et in tribunec jam in ipso fine quo nondum venerunt, sed spe sunt gaudentes, et in tribulatione patientes , quoniam Dominus in illis, in Sina, in sancto. In nominum hebraeorum interpretationibus invenimus Sina interpretari Mandatum: et alia quaedam interpretatur; sed hoc puto praesenti loco aptius convenire. Reddens enim causam quare laetarentur illa millia, quibus constat currus Dei, Dominus, inquit, in illis, in Sina, in sancto: id est, Dominus in illis, in mandato; quod mandatum sanctum est, sicut dicit Apostolus: Itaque Lex quidem sancta, et mandatum sanctum, et justum, et bonum . Sed quid prodesset mandatum, nisi Dominus ibi esset, de quo dicitur: Deus enim est qui operatur in vobis et velle, et operari, pro bona voluntate ? Nam mandatum sine Domini adjutorio littera est occidens . Lex enim subintravit, ut abundaret delictum . Sed quoniam plenitudo Legis chari
Abbreviated transcription (Latin):
mille apud grȩcos chiliã dicuntur. Miriades autem plura denamilic : Mirias
quippe una : decim milia sunt. Ingentem itaq multitudinem scõrum atque
fidelium. qui portando dm̃ fiunt quodam modo currusdĩ. significauit hoc no¬
mine. hanc in manendo etregendo ꝑducit infinem: tam quã currum suum
uelut in locũ alique destinatum. Intium enim xp̃s. dcinde quisunt xp̃i in¬
praesentia eius. deinde finis. haec est scã ecclesia. quaesunt quod sequitur
ilia laetantium: Spe enim sunt gaudentes. donec perducantur infinem :¬
quem nunc expectant per patientiam. Mirifice autem cumdixisset milice
laetantium : continuo subiecit. : Dñs in illis.: Nemeremur quod lactetur
dñs in illis Nam permultas tribulationes oportet introire in regnum
dĩ : Sed dñs in illis. Ideo &sisunt quasi tristes: Semper tamen gaudentes:

Expanded text:
mille apud Graecos χίλια dicuntur, μυριάδες autem plura dena millia; μυριὰς mille apud Graecos χίλια dicuntur, μυριάδες autem plura dena millia; μυριὰς quippe una, decem millia sunt. Ingentem itaque multitudinem sanctorum atque fidelium, qui portando Deum fiunt quodammodo currus Dei, significavit hoc nomine. Hanc immanendo et regendo perducit in finem tanquam currum suum velut in locum aliquem destinatum. Initium enim Christus; deinde qui sunt Chrispraesentia ejus; deinde finis . Haec est sancta Ecclesia, quae sunt quod sequitur, illia laetantium. Spe enim sunt gaudentes, donec perducantur in finem quem nunc exspectant per patientiam . Mirifice autem, cum dixisset, Millia laetantium, continuo subjecit, Dominus in illis. Ne miremur quod laetentur; Dominus in illis. Nam per multas tribulationes oportet nos introire in regnum Dei : sed, Dominus in illis. Ideo etsi sunt quasi tristes, semper tamen gaudentes ;
Abbreviated transcription (Latin):
st ipsum sicut dĩ est contem plandum. finis enim legis xp̃s adiustitiam omni
credenti: Do ltaq placuit habitare in isto monte. qui paratus est incacu¬
mine montiũ cuidicit : Tues filius meus dilectus in quo bene conplacui: Ipse
autem mons dñi est. quialios montes in habitauit in finem. in quorum ca¬
cumine paratus est: Vnus enim ds̃. et unus mediator dĩ ethominum
homo xp̃s ihs̃ : Mons montium sicut sc̃s scõrum. Vnde dicit ego incis et
tumime : Vt quid ergo suspicamini montes in caseatos. Montem inquo placu¬
it dõ habitare inco. Etenim montes illos incaseatos dñs istemons incuseatus
Uel denum milium multiplex. Veldeties milies multiplex: Vnum enim uer¬
bum graecum sicut quisque potuit latinorum interpretum transtulit. quod
ibi dictum est. mirio plasion: latine autem satis exprimi non potuit. qnm

Expanded text:
seipsum sicut Deus est contemplandum. Finis enim Legis Christus, ad justitiam omni seipsum sicut Deus est contemplandum. Finis enim Legis Christus, ad justitiam omni credenti . Deo itaque placuit habitare in isto monte, qui paratus est in cacumine montium; cui dicit: Tu es Filius meus dilectus, in quo bene complacui . Ipse autem mons Dominus est, qui alios montes inhabitabit in finem, in quorum cacumine paratus est. Unus enim Deus, et unus mediator Dei et hominum homo Christus Jesus , mons montium, sicut sanctus sanctorum. Unde dicit: Ego in eis, et tu in me . Utquid ergo suspicamini montes incaseatos, montem in quo placuit Deo inhabitare in eo? Etenim montes illos incaseatos Dominus iste, mons incaseatus, vel, denum millium multiplex; vel, decies millies multiplex. Unum verbum enim graecum sicut quisque potuit latinorum interpretum transtulit, quod ibi dictum est, μυριοπλάσιον. Latine autem satis exprimi non potuit: quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
amus quoniam ipse ait. pater autem inmemanens facit opera sua. Ego in
patre et pater inme .⁊ Siue ita intellegatur. ds̃ erat in xp̃o. Verbum erat in
homine. Sic erat utiq uerbum incarne. Vt uerbum etiam caro factum solus
propriae diceretur. Idest homo uerbo. in unam xp̃i personam copularetur
Vtquid ergo suspicamini montes in caseatos. eum montem inquo placuitdõ
habitare ineo: longe utique aliter quam in illis montibus quorum aliquem
etiam hunc suspicamini. Nonenim quia &illi peradoptionis gratiam filuidĩ
sunt. Ideo quisquam illorum est unigenitus cui diceret sede ad texteram meam
donec ponam inimicos tuos subpedibustuis Etenim dñs in habitauit usq
infinem. Id est illos montes ñ conparandos huuc monti. ipse dñs in habitauit:
qui est mons paratus incacumine montium. Vtperducat eos infinem. Idest in

Expanded text:
amus, quoniam ipse ait, Pater autem in me manens, ipse facit opera sua; ego in amus, quoniam ipse ait, Pater autem in me manens, ipse facit opera sua; ego in Patre, et Pater in me ; sive ita intelligatur, Deus erat in Christo, Verbum erat in homine: sic erat utique Verbum in carne, ut Verbum etiam caro factum solus proprie diceretur, id est, homo Verbo in unam Christi personam copularetur. Utquid ergo suspicamini montes incaseatos, eum montem in quo placuit Deo inhabitare in eo? Longe utique aliter quam in illis montibus, quorum aliquem etiam hunc suspicamini. Non enim quia et illi per adoptionis gratiam filii Dei sunt, ideo quisquam illorum est Unigenitus cui diceret: Sede ad dexteram meam, donec ponam inimicos tuos sub pedibus tuis . Etenim Dominus inhabitabit usque in finem: id est, illos montes non comparandos huic monti ipse Dominus inhabitabit, qui est mons paratus in cacumine montium; ut perducat eos in finem, id est in
Abbreviated transcription (Latin):
Alii iohannem baptistam. Alii heliam. Alii hieremiam. aut unum expro¬
phetis. Conuertit seadillos etait. Vtquid suspicamini montes in caseatos
M ontem inquit inquo placuit dõ habitare ineo: Ut quid suspicamini. Sicut
enim lumen illi quia & ipsis dictum est uos estis lumen mundi Sel aliud dic¬
tum est lumenuerum quod in luminat omnem hominem. Sie montes illi.
sedlonge aliis mons paratus in cacumine montium. Montes itaque
isti illum montem portando gloriosisunt. quorum ille unusdicit. mibi autẽ
ergo suspicamini montes in caseatos. eum montem in quo placuit dõ in habitare
ineo. Non quia in aliis non in habitat. sed quia in ipsis peripsum. in ipso quip¬
pe habitat omnis plenitudo diuinitatis. Nonumbratiliter tamquam intemplo
arege salomone facto. sed corporaliter. Id est solide atque ueraciter: Quoniam
ds̃ erat in xp̃o. mundum reconcilians sibi. quod siue depatre ditum accipi¬

Expanded text:
alii Joannem Baptistam, alii Eliam, alii Jeremiam, aut unum ex Proalii Joannem Baptistam, alii Eliam, alii Jeremiam, aut unum ex Prophetis ; convertit se ad illos, et ait: Utquid suspicamini montes incaseatos, montem, inquit, in quo placuit Deo inhabitare in eo? Utquid suspicamini? Sicut enim lumen illi, quia et ipsis dictum est, Vos estis lumen mundi ; sed aliud illud dictum est, Lumen verum, quod illuminat omnem hominem : sic, montes illi; sed longe alius mons paratus in cacumine montium. Montes itaque isti illum montem portando gloriosi sunt: quorum ille unus dicit, Mihi autem ergo suspicamini montes incaseatos, eum montem in quo placuit Deo habitare in eo? Non quia in aliis non inhabitat, sed quia in ipsis per ipsum. In ipso quippe inhabitat omnis plenitudo divinitatis ; non umbraliter, tanquam in templo a rege Salomone facto, sed corporaliter, id est solide atque veraciter. Quoniam Deus erat in Christo, mundum reconcilians sibi . Quod sive de Patre dictum accipi
Abbreviated transcription (Latin):
incaseatum montem uberem. Nequis auderet ex hoc dnm̃ ihm̃ xp̃m com
tua sicut montes dĩ. Vnde apostolus ait. ut nos simus iustitia dĩ in ipso.
Dequibus montibus et alio loco dicitur. Inluminans tu mirabiliter a mon¬
tibus aeternis quia uita eis aeterna donata est. Etper eos sc̃arum scriptu¬
rarum eminentissima auctoritas constituta est: Sed in luminante ab eis
illo cuidicitur inluminans tu.: Leuaui enim oculos meos in montes un¬
de ueniet auxilium mihi.⁊ Mectamen auxilium meum abipsis proprie
montibus : sed auxilium meum ad ñõ quifecit caelum &terram: Unusquisq
ipsorum montium multum excellens cum dixisset quod plus omnibus illis
laborauerit. Non autem ego inquit. sed gratia dĩ mecum.. Nequis auderet
ergo etiam montem speciosum forma praefili is hominum. montibus fi¬
liis hominum comparare. Quoniam non defuerunt quieum dicerent

Expanded text:
incaseatum, montem uberem, ne quis auderet ex hoc Dominum Jesum Chrisincaseatum, montem uberem, ne quis auderet ex hoc Dominum Jesum Christua sicut montes Dei ; unde Apostolus ait, Ut nos simus justitia Dei in ipso . De quibus montibus et alio loco dicitur, Illuminans tu admirabiliter a montibus aeternis ; quia vita eis aeterna donata est, et per eos sanctarum Scripturarum eminentissima auctoritas constituta est, sed illuminante ab eis illo cui dicitur, Illuminans tu. Levavi enim oculos meos in montes, unde veniet auxilium mihi: nec tamen auxilium meum ab ipsis proprie montibus; sed auxilium meum a Domino qui fecit coelum et terram . Unus quippe ipsorum montium multum excellens cum dixisset, quod plus illis omnibus laboraverit: Non autem ego, inquit, sed gratia Dei mecum . Ne quis ergo auderet etiam montem speciosum forma prae filiis hominum montibus filiis hominum comparare; quoniam non defuerunt qui eum dicerent,
Abbreviated transcription (Latin):
et mons isto nomine nunctupatus id est selmon.: Sed quem montem intellegere
debemus. montẽ dĩ. montẽ uberem. montem in caseatum. montẽ uberem.
nisi eundem dnm̃ xpm̃. de quo etalius propheta dicit. erit in nouissimis tempo¬
rib manifestus mons dñi paratus incacumine montiũ. Ipse est mons in cascatus
propter paruulos gratia tam quã lacte nutri.endos: Mons uber. ad roborandos
atque ditandos donorũ excellentia. Nam & ipsũ lac unde fit caseũ mirum mo¬
do significat gratiam. manat quippe ex abundantia uscerum maternorũ.
etmisericordia delectabili paruulis gratis infunditur: ambiguus aut̃ casus
mons neutri generis est. non masculini. Ideo non nulli latini non interp̃¬
tatisunt montem dĩ. sed mons dĩ: Puto aut̃ melius eẽ. inselmon montẽ dĩ.
hoc est in montem di quiuocatur selmon. Secundum intellectum quem
supra potuimus exposuimus.: Deinde quod dixit montem di montem¬

Expanded text:
et mons isto nomine nuncupatus, id est Selmon. Sed quem montem intelligere et mons isto nomine nuncupatus, id est Selmon. Sed quem montem intelligere debemus montem Dei, montem uberem, montem incaseatum, nisi eumdem Dominum Christum, de quo et alius propheta dicit: Erit in novissimis temporibus manifestus mons Domini, paratus in cacumine montium ? Ipse est mons incaseatus, propter parvulos gratia tanquam lacte nutriendos; mons uber, ad roborandos atque ditandos donorum excellentia: nam et ipsum lac, unde fit caseus, miro modo significat gratiam; manat quippe ex abundantia viscerum maternorum, et misericordia delectabili parvulis gratis infunditur. Ambiguus est autem imons neutri generis est, non masculini: ideo nonnulli Latini non interpretati sunt, montem Dei, sed mons Dei. Puto autem melius esse, in Selmon montem Dei, hoc est, in montem Dei qui vocatur Selmon: secundum intellectum quem supra, ut potuimus, exposuimus. 23.
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ umbra lumine etcorpore. proinde illud quod in principio erat uerbum.
lumen illud uerum. etumbraculum meridianum fieret nobis. Verbum caro
factum est. et habitauit in nobis Dõ scilicet homo tamquam lumini corpus accessit:
et in eũ credentes umbra protectionis operuit .: Nonenim dequali umbra dicitur.
Transierunt omnia illa tam quã umbra. Nec dequali umbra dicit apostolus. Ne mo
uos iudicet incibo. aut potu. aut in parte diei festi. aut neomeniȩ. aut sabbatorũ
quod est umbra futurorũ. sed de quali scriptũ est. sub umbra alarum tuarum
protege me :: Dum ergo discernit ille supra caelestis reges super columbam de¬
argentatam. Non sua merita extollant. Non de propria uirtute confidant. Niue
quippe dealbabuntur in selmon. gratia candificabuntur in protectione corpo
uel montẽ pinguem: Quid hic aut̃ aliud pingue. quam uberem diceret.: Estenĩ

Expanded text:
autem umbra lumine et corpore: proinde illud quod in principio erat Verbum, autem umbra lumine et corpore: proinde illud quod in principio erat Verbum, lumen illud verum, ut umbraculum meridianum fieret nobis, Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Deo scilicet homo, tanquam lumini corpus, accessit, et in eum credentes umbra protectionis operuit. Non enim de quali umbra dicitur, Transierunt omnia illa tanquam umbra ; nec de quali umbra dicit Apostolus, Nemo vos judicet in cibo, auquod est umbra futurorum. protege me . Dum ergo discernit ille supercoelestis reges super columbam deargentatam, non sua merita extollant, non de propria virtute confidant: nive quippe dealbabuntur in Selmon; gratia candificabuntur in protectione corportem incaseatum, vel montem pinguem. Quid hic autem aliud pinguem, quam uberem diceret? Est enim
Abbreviated transcription (Latin):
trem gratia plenã missus angelus loqueretur. quȩrenti. quomqdo fieret. quod
unde & istireges dum gratia sp̃s dni xp̃i. discernuntur suꝑcolumbam deargentatam
iue de albabuntur in selmon: Selmon quippe interp̃tatur umbra. non enim meritis
aut uirtute propria discernuntur: quis enim inquit te discernit. quid aut̃ habes
quod non accepisti. Vt ergo discernantur ab impiis accipiunt remissionẽ peccatorũ
ab illo quiait. Si fuerint peccata uestra sicut faenicũ. tam quã niuem dealbabo
dona discretasunt. dequo dictum est quod supra comme
superueniet inte etuirtus altissimi obumbrabit tibi. hoc est umbrã faciet tibi
ropter ea quod nascetur exte sim̃uocabitur filiusdĩ: Vmbra porro ista defen¬
saculum intellegitur ab aestu concupiscentiarum carnalium. Vnde illa uirgo
xpm̃ non carnaliter concupiscendo. sed spiritaliter credendo concepit Constat

Expanded text:
trem gratia plenam missus Angelus loqueretur, quaerenti quomodo fieret quod trem gratia plenam missus Angelus loqueretur, quaerenti quomodo fieret quod Unde et isti reges, dum gratia Spiritus Domini Christi discernuntur super columbam deargentatam, nive dealbabuntur in Selmon. Selmon quippe interpretatur Umbra. Non enim meritis aut virtute propria discernuntur. Quis enim te, inquit, discernit? Quid autem habes quod non accepisti ? Ut ergo discernantur ab impiis, accipiunt remissionem peccatorum ab illo qui ait: Si fuerint peccata vestra sicut phoenicium, tanquam nivem dealbabo tiam propria dona discreta sunt: de quo dictum est quod supra commesuperveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi, hoc est, umbram faciet tibi: propterea quod nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei . Umbra porro ista defensaculum intelligitur ab aestu concupiscentiarum carnalium: unde illa virgo Christum non carnaliter concupiscendo, sed spiritualiter credendo concepit. Constat
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa est corpus xp̃i.: Dicuntur aut̃ illi reges utiq aregendo. et quid magis quam
carnis concupiscentias. Neregnet peccatũ in eorũ mortali corpore adoboediendum
desideris eius. Ne exhibeant membra sua arma iniquitatis peccatõ. Sed exhibeant
sedõ. tãquam exmortuis uiuentes. et membra sua arma iustitiȩ dõ.⁊ Sicenim erant
reges primitus discreti abulienigenis quia non sunt iugũ ducentes cũ infidelibus:
Deinde discreti interse concorditer munerib: propriis .: Non enim omnes a postoli.
aut omnes prophetȩ. aut omnes doctores. aut omnes dona habent curationum.
aut omnes linguis locuntur. aut omnes interpritantur.: Omnia aut haec ope¬
ratur unus atq: idem sp̃s diuidens propria unicuiq proutuult: quemdando ille
suꝑcȩlestis discernit reges suꝑ columbã deargentatã. De quo spũ scõ cum ad cius ma¬

Expanded text:
ipsa est corpus Christi? Dicuntur autem illi reges, utique a regendo: et quid magis quam ipsa est corpus Christi? Dicuntur autem illi reges, utique a regendo: et quid magis quam carnis concupiscentias, ne regnet peccatum in eorum mortali corpore ad obediendum desideriis ejus, ne exhibeant membra sua arma iniquitatis peccato, sed exhibeant se Deo, tanquam ex mortuis viventes, et membra sua arma justitiae Deo ? Sic enim erunt reges primitus discreti ab alienigenis, quia non sunt jugum ducentes cum infidelibus; deinde discreti concorditer inter se muneribus propriis. Non enim omnes apostoli, aut omnes prophetae, aut omnes doctores, aut omnes dona habent curationum, aut omnes linguis loquuntur, aut omnes interpretantur. Omnia autem haec operatur unus atque idem Spiritus, dividens propria unicuique prout vult : quem dando ille supercoelestis, discernit reges super columbam deargentatam. De quo Spiritu sancto cum ad ejus ma
Abbreviated transcription (Latin):
a postoli &beati martyres ceteriq iusti tãquã arictes &arietũ filii. usq ad hoc tẽpus dor¬
mierunt intermedios deros. regni terreni felicitatẽ iam contemnentes. et regni cae¬
lorum aeternitatẽ sperantes & nondũ tenentes: et quia tam bene dormierunt eis
uelut pennis nunc uolitat. et laudibus exaltatur ecclesiu. Columba scilicet deargen¬
tata. ut hac eorũ fama. adimitandum posteris inuitatis : Dũ sic etiam ceteri dormi
ddantur pennae quib usq infinẽ sȩculi sublimiter praedice
ille quiascendit suꝑ omnes caelos utad impleret omnia . Dum descernit reges suꝑ¬
eam idest super eadem columbam de argentatam.: Sequitur enim a postolus ac
dicit. et ipse dedit quosdam quidem apostolos. quosdam aut̃ prophetas. quosdam
uero euangelistas. quosdam aũt pastores & doctores. : Nam quid est aliud regesdis¬
cernere suꝑ eam in opus ministerii. Inaedificationẽ corporis xp̃i. quando quidem

Expanded text:
martyres caeterique justi, tanquam arietes et arietum filii usque ad hoc tempus domierunt inter medios cleros; regni terreni felicitatem jam contemnentes, et regni coelorum aeternitatem sperantes, et nondum tenentes. Et quia tam bene dormierunt, eis velut pennis nunc volitat, et laudibus exaltatur Ecclesia, columba scilicet deargentata; ut hac eorum fama ad imitandum posteris invitatis, dum sic etiam caeteri dormiunt, addantur pennae quibus usque in finem saeculi sublimiter praedicetille qui ascendit super omnes coelos, ut adimpleret omnia, dum discernit reges seam, id est super eamdem columbam deargentatam. Sequitur enim Apostolus, ac dicit: Et ipse dedit quosdam quidem apostolos, quosdam autem prophetas, quosdam vero evangelistas, quosdam autem pastores et doctores. Nam quid est aliud reges discernere super eam, nisi in opus ministerii, in aedificationem corporis Christi ; quandoquidem
Abbreviated transcription (Latin):
ne quẽ deceperat omnes ꝑmortem traher& ad condem nationẽ : Sed humi¬
liatus ẽ : Quoniam siobunius delictũ mors regnauit ꝑunum. multo magis
qui abundantiam gratiae & iustitiae accipiunt inuitam regnabunt.
cũsole : sic enim melius interprecandum quidam nrĩ putauerunt. quod ingreco est.
Simpharam enim. qđ silatine un o uerbo diciposs&. cũ ꝑmanebit dicendũ ess&
Ideo quia uerbum latine non potest dici : ut saltim sententia exprimetur : dic¬
tũ est ꝑmanebit cumsole. ⁊ Nihilest aliut emm. conꝑmanebit soli: quam ꝑ ma¬
nere cũ sole : Quid aut̃ magnum ẽ ꝑmanere cũ sole ei ꝑquam facta sunt omnia
& sinequo factum ẽ nihil : Nisi quia haec prophetia propter eos premissaẽ.
quiputant religionẽ nominis xp̃iani usq ad certum temp in hoc sȩculo uictu¬
ram : Et p̾eañ futurã: Permanebit ergocũsole. Quã diu tẽpora ista uuoliuin

Expanded text:
ne quem deceperat, omnes per mortem traheret ad condemnationem. Sed humine quem deceperat, omnes per mortem traheret ad condemnationem. Sed humiliatus est: quoniam si ob unius delictum mors regnavit per unum, multo magis qui abundantiam gratiae et justitiae accipiunt, in vita regnabunt nebit soli, vel permanebit cum sole. Sic enim melius interpretandum quidam nostri putaverunt, quod in graeco est συμπαραμενεῖ. Quod si latine uno verbo dici posset, compermanebit dicendum esset: ideo quia latine verbum non potest dici; ut saltem sententia exprimeretur, dictum est, permanebit cum sole. Nihil est enim aliud compermanebit soli, quam permanebit cum sole. Quid autem magnum est permanere cum sole ei per quem facta sunt omnia, et sine quo factum est nihil ; nisi quia haec prophetia propter eos praemissa est, qui putant religionem nominis christiani usque ad certum tempus in hoc saeculo victuram, et postea non futuram? Permanebit ergo cum sole, quamdiu sol oritu
Abbreviated transcription (Latin):
totũ sicut mixtũ ẽ nomine nuncupauit populi: Et qͥaiuditiũ etiã hic inbono
ponit : Idestad saluos faciendos : Ideo ait iudicabit pauperes populi. Idest eo
ad salutẽ discern&: qui sunt inpopulo ꝑ auperes: Iamquis int pauperer supͣ
exposuimꝰ : Hos & egenos intellegimꝰ : Et humiliabt calumniatorẽ : Nallus
melius quã diabolus. hic calum mator agnoscit᷑ : Calumnia eiꝰ ẽ nũquid gra¬
tis colitiob dm̃. : Humiliauit aut̃ illum dñs ihs gratiasua. suos adiuuans ut
gratis dm̃ colant. Id est delectent᷑ dño : Humiliauit &iam sic. Quia cum ineo
diabolus id est princeps huius mundi nihil inueniss& . Occidit ꝑ calummas
iudeorũ quibus ẽ usus calumniator: tamquam uasis suis operans infiliis
diffidentiae ⁊ Humiliatus ẽ enim. qui a ille que mocciderant . resurrexit:
& regnũ abstulit mortis: cuius ille potestatem itagerebat. ut ex uno homi¬

Expanded text:
totum sicut commixtus est, nomine populi nuncupavit. Et quia judicium etiam hic in bono totum sicut commixtus est, nomine populi nuncupavit. Et quia judicium etiam hic in bono ponit, id est, ad salvos faciendos; ideo ait, Judicabit pauperes populi: id est, eos ad salutem discernet, qui sunt in populo pauperes. Jam qui sint pauperes supra exposuimus: hos et egenos intelligamus. Et humiliabit calumniatorem. Nullus melius quam diabolus hic calumniator agnoscitur. Calumnia ejus est: Numquid gratis colit Job Deum ? Humiliat autem illum Dominus Jesus, gratia sua suos adjuvans, ut gratis Deum colant, id est, delectentur in Domino . Humiliavit etiam sic: quia cum in eo diabolus, id est, princeps hujus mundi nihil invenisset , occidit per calumnias Judaeorum; quibus est usus calumniator tanquam vasis suis, operans in filiis diffidentiae . Humiliatus est enim, quia ille quem occiderant resurrexit, et regnum abstulit mortis; cujus ille potestatem ita gerebat, ut ex uno homi
Abbreviated transcription (Latin):
eorũ idest qui sub eorum auctoritate proficiunt. filios pauperum ⁊ Quodue¬
rosu pradictũ ẽ iudicabit: & pͥea saluos faciet. Quaedam uelut expositio ẽ. Quomodo
iudi cabit: Ad hoc enim iudicabit ut saluos faciat. id est aꝑdendis damnandis¬
quediscernat . Quibus donat salutem paratam reuelari intempore nouissimo:
Atalib: quippe illidicit᷑ : Neꝑ dascũ impiis animã meam : Etiudicameds̃ & discerne
caus ammeã degente non scã : Considerandũ &iam quod non iudi cabit pauperẽ
populum. sed pauperes populi : Supra enĩ ubi dixit iudicare populũ tuũ inius¬
titia. Et pauperestuos iniudicio. Eundem dixit populũ dĩ. quos pauperes ei
idest tantũ modo bonos & ad partem dexteram ꝑtinentes : Quia uero in hoc sae¬
culo simuldextri sinistriq pascunt᷑ quiue lut agni & edi in finẽ separan dis.

Expanded text:
eorum, id est, qui sub eorum auctoritate proficiunt, filios pauperum. Quod veeorum, id est, qui sub eorum auctoritate proficiunt, filios pauperum. Quod vero supra dictum est, Judicabit, et postea, salvos faciet, quaedam velut expositio est quomodo judicabit. Ad hoc enim judicabit, ut salvos faciat, id est, a perdendis damnandisque discernat, quibus donat salutem paratam revelari in tempore novissimo . A talibus quippe illi dieitur, Ne comperdas cum impiis animam meam ; et, Judica me, Deus, et discerne causam meam de gente non sancta . Considerandum etiam quod non ait, Judicabit pauperem populum; sed, pauperes populi. Supra enim ubi dixit, Judicare populum tuum in justitia, et pauperes tuos in judicio, eumdem dixit populum Dei quos pauperes ejus; id est, tantummodo bonos et ad dexteram partem pertinentes. Quia vero in hoc saeculo simul dextri sinistrique pascuntur, qui velut agni et haedi in fine separandi sunt ;
Abbreviated transcription (Latin):
Quia sicut ꝑ inoboedientiã unius hominis peccato res constitutis multi. It a& per
oboedientiam cmus hominis iusti c̃stituunt᷑ multi: Suscipiant ergomontes pacem
populo & colles iustitiã : Vt hocmodo utrisq concordantib: fiat quod scriptum est
iustitia & pax osculatae sunt se: Sed quod uero alii codices habent. suscipiant
montes pacẽpopulo &colles : utrosq praedicatores euangelicae pacis intel¬
legendos puto : siue precedentes: siue s ubsequentes : In his aut̃ codicibus illud se¬
quit᷑: In iustitia iudicauit pauperes populi : sed illi magis codicer ad probant᷑.
qui habent quod supra exposuimꝰ. suscipiant montes pacẽ populo: & collesius¬
tiam: Aliqui aut̃ habent populotuo. aliqui non habent tuo. sed tantũ modo po
res & filii pauperũ. idem ipsi mihi uidentur: sicut eadem ciuitas est sion.
et filiasion. Siaut̃ distinctus intellegendumẽ : Pauperes accipimus montes.
filios pauperũ colles : uelut proph& as atq apostolos pauperes : filios autem

Expanded text:
unius hominis, peccatores constituti sunt multi; ita et per obedientiam unius hominis, justi constituentur multi . Suscipiant ergo montes pacem populo, et colles justitiam; ut hoc modo utrisque concordantibus, fiat quod scriptum est, Justitia et pax osculatae sunt se . Quod vero alii codices habent, Suscipiant montes pacem populo, et colles: utrosque praedicatores evangelicae pacis intelligendos puto; sive praecedentes, sive subsequentes. In his autem codicibus illud sequitur: In justitia judicabit pauperes populi. Sed illi magis codices approbantur, qui habent quod supra exposuimus, Suscipiant montes pacem populo, et colles justitiam. Aliqui autem habent, populo tuo; aliqui non habent tuo, sed tantummodo popures et filii pauperum iidem ipsi mihi videntur; sicut eadem civitas est Sion et filia Sion. Si autem distinctius intelligendum est; pauperes accipimus, montes; filios autem pauperum, colles: velut Prophetas atque Apostolos, pauperes; filios autem
Abbreviated transcription (Latin):
reconcilians sibi. Non reputans illis delicta eorũ . et ponens in nobis uerbum recon¬
ciliationis : In quib nisiinmontib: qui suscipiunt pacẽ populo eiꝰ : Quo circa legati
pacis subsequent̃ adiungunt & dicunt : prox po ergo legatione fungimur : tam¬
quã dõ exhortante ꝑ nos: obsecramꝰ proxp̃o recontiliari dõ: Hanc pacem suscipi¬
unt suscipi montes populo eiꝰ id est p̃dicationẽ. legationẽque pacis eiꝰ : Colles
aut̃ iustitiam hocẽ oboedientiã : Quod est in hominib: & in omni rationali creatura:
Omnisiustitiae origo atq ꝑfectio : it aut duorũ hominũ. id est adam qui fuit caput
mortis nostrae. Et xp̃ĩ quiest caput salutis nrẽ. Haeccõ m̃d&  magna distincais¬

Expanded text:
reconcilians sibi; non reputans illis delicta eorum, et ponens in nobis verbum reconreconcilians sibi; non reputans illis delicta eorum, et ponens in nobis verbum reconciliationis. In quibus, nisi in montibus qui suscipiunt pacem populo ejus? Quocirca legati pacis subsequenter adjungunt, et dicunt: Pro Christo ergo legatione fungimur, tanquam Deo exhortante per nos; obsecramus pro Christo reconciliari Deo . Hanc pacem suscipiunt montes populo ejus, id est, praedicationem legationemque pacis ejus: colles autem justitiam; hoc est obedientiam, quod est in hominibus et in omni rationali creatura omnis justitiae origo atque perfectio; ita ut duorum hominum, id est, Adam qui fuit caput mortis nostrae, et Christi qui est caput salutis nostrae, haec commendetur magna distinctio
Abbreviated transcription (Latin):
zatiestis : Ita suscipiant pacẽ populo dĩ id est pauperib: dĩ : Non illis. sed cũ illis
regnare cupientes .: Illiquoq ñdicant ego sum pauli. Ego aut̃ apollo. Ego uere
cephae. sed om̃s dicant egosũ xp̃i: haec est iustitia : Non ante ponere seruos dñõ
Nece quare ⁊ Italeuare oculos inmonter : unde auxilium ueniat sibi : Vt tam̃ auxi¬
um suum nonsperent amontibus. sed ad nõ qui fecit celũ & terrã: Potest & sic con¬
uenientissime in tellegi. suscipiant montes pacem populo : ut pacẽ intellegamꝰ
in reconciliatione quadõ reconciliamur: montes eam quippe suscipiant apopulo
eiꝰ: hoc a postolusita testat᷑: Vetera transierunt : Eccefacta sunt noua: Omnia
aut̃ exdõ qui re conciliauit nossibi ꝑxpm : Et dedit nobis ministerium reconciliatio¬
nis : Eccequomodo suscipiunt montes pacẽ populo eiꝰ : Dr̃ eñ erat in xp̃o mundum

Expanded text:
zati estis ? Ita suscipiant pacem populo Dei, id est, pauperibus Dei; non illis, sed cum illis zati estis ? Ita suscipiant pacem populo Dei, id est, pauperibus Dei; non illis, sed cum illis regnare cupientes. Illi quoque non dicant, Ego sum Pauli, ego sum Apollo, ego vero Cephae; sed omnes dicant: Ego sum Christi . Haec est justitia: non anteponere servos Domino, nec aequare; ita levare oculos in montes unde veniat auxilium sibi, ut tamen auxilium suum non sperent a montibus, sed a Domino qui fecit coelum et terram . 6. Potest et sic convenientissime intelligi, Suscipiant montes pacem populo, ut pacem intelligamus in reconciliatione qua Deo reconciliamur: montes quippe eam suscipiunt populo ejus. Hoc Apostolus ita testatur: Vetera transierunt; ecce facta sunt nova: omnia autem ex Deo, qui reconciliavit nos sibi per acem populo ejus. Deus enim erat in Christo, mundum
Abbreviated transcription (Latin):
& colles pacẽ : Vtrisq eñ iustitia & utrisq pax neccessaria est : & fieri potest ut a¬
lio nomine pax appellata sit ipsa iustitia : Haecest enimuera pax : non qualem in iustiinterse
faciunt : An potius cum distinctione non contemnenda intellegendum ẽ quod ait. montes
pacem & colles iustitiam : Excellentes quippe in ecclesia pacidebent iugilantiuntentio¬
ne consulere : Ne propt̃ suos honores suꝑbe agendo sescismata faciant. unitatis conpa¬
ge disrupta : Colles autẽ it a eos imitando & oboediendo subsequantur : ut eis xpm ante¬
ponant : Nemalorum montium : Quoniam uident᷑ excellere. uana auctoritate seduc¬
ti. seaxp̃i unitate disrumpant : Ideo dictũẽ suscipiant montes pacem populo:
Dicant quidem imitatores mei estote. sicut & ego xp̃i  Sed rursus dicant. lic& sinos aut
angelus decȩlo uobis ad nuntiauerit preterquam quod accepistis. anathemasit:
Dicant &iam : Num quid paulus prouobis crucifixusest. autin nomine pauli bapti¬

Expanded text:
 colles pacem? Utrisque enim justitia, et utrisque pax necessaria est: et fieri potest ut alio nomine pax ap pellata sit ipsa justitia; haec est enim vera pax, non qualem injusti inter se faciunt. An potius cum distinctione non contemnenda intelligendum est quod ait, Montes pacem, et colles justitiam? Excellentes quippe in Ecclesia, paci debent vigilanti intentione consulere; ne propter suos honores superbe agendo schismata faciant, unitatis compage disrupta. Colles autem ita eos imitando et obediendo subsequantur, ut eis Christum anteponant; ne malorum montium, quoniam videntur excellere, vana auctoritate seducti, se a Christi unitate disrumpant. Ideo dictum est: Suscipiant montes pacem populo. Dicant quidem: Imitatores mei estote, sicut et ego Christi . Sed rursus dicant: Licet si nos, aut angelus de coelo vobis annuntiaverit praeterquam quod accepistis. anathema sit . Dicant etiam: Numquid Paulus pro vobis crucifixus est, aut in nomine Pauli bapti
Abbreviated transcription (Latin):
pulum dĩ : quia non sunt pauperes dĩ: Pauperes quippe dĩ dicunt. nos aut
ñ spm huius mundi accepimꝰ. sed sp̃m qui ex dõ est. Vt sciamꝰ quaȩ adõ donata
sunt nobis : Nãcũ & inisto psalmo propt̃ suscepti hominis sacramentõ. quo
uerbum caro factũ ẽ Dicaturdõ patriregi iustitiã tuã dafilio regis : Nolunt
isti sibidari iustitiam sed a sem & ipsis eam sehabere confidunt: Ignorantes¬

Expanded text:
pulum Dei, quia non sunt pauperes Dei. Pauperes quippe Dei dicunt: Nos autem non spiritum hujus mundi accepimus, sed Spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis . Nam cum et in isto psalmo, propter suscepti hominis sacramentum quo Verbum caro factum est , dicatur Deo Patri regi, Justitiam tuam da filio regis; nolunt isti sibi dari justitiam, sed a semetipsis eam habere confidunt. Ignorante
Abbreviated transcription (Latin):
te eminentes in ecclesia. montes sunt quiidonei sunt & alios docere sicloquendo :¬
ut fideliter instruant᷑ sicuiuendo ut salubrit̃ imitentur: Colles aut̃ sillorũ exceller¬
tiam sua oboedientia subsequentes : Quare ergo montes pacẽ & colles iustitiam:
anforte mhilinteress& &iam suta dicer&ur : suscipiant montes iustitiam populo:¬

Expanded text:
te eminentes in Ecclesia, montes sunt; qui idonei sunt et alios docere , sic loquendo te eminentes in Ecclesia, montes sunt; qui idonei sunt et alios docere , sic loquendo ut fideliter instruantur, sic vivendo ut salubriter imitentur: colles autem sunt illorum excellentiam sua obedientia subsequentes. Quare ergo montes pacem, et colles justitiam? An forte nihil interesset, etiamsi ita diceretur: Suscipiant montes justitiam populo