comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ter uł sposẽs incarnaret᷑. duo fili in tintate compitart.
Uius silius uirgims qui eet incarnatus alt̃. difilius patris
Et alia causa erat. filius ẽ similitudo ad̃i. Angłs ⁊ homo s¬
sumpserart sibi sumlitudinẽ di. Bebunit gͥ ille incasmra
cuui s petialit muiria facta eẽt. ut istũ miscłiter saluaret
alui uiste dlampnaret. aliud etiã Quia omĩa ꝑfilili. ider:
atir uoluit nasci de nirgine:m. Quatuor modis
facit ao homines. Uno mͦ absq patre ⁊ matre. s de t̾ra ut adam
dcdeo mn de solo uiro. ut euã tercio m̃ de iuio ⁊ femina. ut co¬
tidie nascunt homines. quarto mͦ de sola femina qd pͥuile
urt umundũ. ta uita ꝑfeminã iurginẽ intraret que mor¬
Qare ñ uenit mox illo tẽpore ante disuuiũ mrus:¬
uł post diliimũ: m. Si ante diluuiũ uenisset dicerent ho¬
mines illiꝰ tempis ñ fuisse necẽ illũ uenire cũ ipsi aparent
do ⁊ ab anglis ciꝰ omĩa edocti eẽnt. Si aut̃ post diluunũ ue¬

Expanded text:
tus sanctus incarnaretur, duo filii in Trinitate computarentur: unus filius Virginis qui esset incarnatus, alter Filius Dei. Et alia causa erat. Filius est Dei similitudo, angelus autem et homo assumpserant sibi similitudinem Dei. Debuit ergo ille incarnari cillum juste damnaret. Aliud etiam quia omnia per Filium, ideo r voluit nasci de virgine?--M. Quatuor modis facit Deus homines. Uno modo absque patre et matre; sed de terra, ut Adam; secundo modo, de solo viro, ut Evam; tertio modo, de viro et femina, ut quotidie nascuntur omnes; quarto modo de sola femina, quod privavit in mundum, ita per feminam virginem vita intraret, quae monon venit mox illo tempore ante diluvium vel post diluvium?--M. Si ante diluvium venisset, dicerent homines illius temporis non fuisse necesse eum venisse, cum ipsi a parentDeo et ab angelis ejus omnia edocti essent. Si autem mox post diluvium ve
Abbreviated transcription (Latin):
sicut ti ꝑmittis ut qui potest meliꝰ dicat. sic mulli p̾stã¬
tinis. ut cui dictamen tuũ ñ placet. pulchriꝰ ñ scribat.
uerũ ut om̃s extusationes tuas ex cludã. quod postulo ñ
facies doctis s m ⁊ hoc ipsũ mecũ petentib. Quom accipi¬
intatẽ tuã ⁊ illoꝵ qui hoc tecũ ex caritate. ⁊ religioso au¬
dio petunt. temptabo ꝓmea possibilitate deo adunante
⁊ ur̃is oratiouib quas hoc postulantes. sepe mͥ petenti.
ad hoc ipsũ ꝓmisistis qͦd queritis ñ tam ostendẽ. quã
tecũ querere. s eo pacto qͦ omĩa que dico uolo accipi.
Uidelicet ut siquid dixero qͦd maior ñ confirmet anctori¬
tas. qͣmuis uludratione ꝓbare uidear: ñ alia certittidine

Expanded text:
sicut tu permittis ut qui potest melius dicat, sic nulli praessicut tu permittis ut qui potest melius dicat, sic nulli praestituis ut, cui dictamen tuum non placet, pulchrius non scribat: verum, ut omnes excusationes tuas excludam, quod postulo non facies doctis, sed mihi, et hoc ipsum mecum petentibus. ANS. Quoniet illorum, qui hoc tecum ex charitate et religioso studio petunt, tentabo pro mea possibilitate Deo adjuvante et vestris orationibus, quas hoc postulantes saepe mihi petenti ad hoc ipsum promisistis, quod quaeritis non tam ostendere, quam tecum quaerere; sed eo pacto quo omnia, quae dico, accipi volo: videlicet, ut si quid dixero quod major non confirmet auctoritas, quamvis illud ratione probare videar; non alia certitudin
Abbreviated transcription (Latin):
noluntatis ⁊ quarundã aliarũ rerũ que fic se habent. ut
en uulla possit plene fine aliis considerari. & ideo racta¬
m ear opus suũ postulat. ñ multũ ut pnto facile nec
ominno uutile lam eaꝵ ignorantia queda facit cisfici¬
łia. que ꝑearũ uoticiã fiunt facilia ẜ̵. Sic breuiter de
his fuis locis dicere pot̾is. ut ⁊ qͥd susficiat ad psens optes
rabeamꝰ. ⁊ quod plus dicendũ ẽ in alud tempꝰ differani.
IIoc quoq multũ me retrabit apetitione tua.qͥa mat̾ia
ñ solum p̃ciosa. s ficut ẽ despecioso forma p̃filis homi¬
mi sicetiã ẽ speciosaratione suꝑ intellectus hominim.
uñ tnneo ne quẽ addinodũ ego soleo indignari prauis pie
torib. cũ ipsũ dnm informi figura pingiiudeo itami con¬
tiugat si tã decorã mat̾iam in compto ⁊ contẽptibilidic¬
tamine exarare p̾sumo .b. Nec hoc debet te retrahe. qura

Expanded text:
et voluntatis, et aliarum quarumdam rerum, quae sic se habent ut et voluntatis, et aliarum quarumdam rerum, quae sic se habent ut earum nulla possit plene sine aliis considerari; et ideo tractatus earum suum opus postulat, non multum, ut puto, facile, nec omnino inutile: nam earum ignorantia quaedam facit difficilia, quae per earum notitiam fiunt facilia. BOS. Sic breviter de his suis locis dicere poteris: ut et quod sufficiat ad praesens opus habeamus, et quod plus dicendum est, in aliud tempus differamus. ANS. Hoc quoque multum me retrahit a petitione tua, quia materia non solum pretiosa, sed sicut est de specioso forma prae filiis hominum , sic etiam est de speciosa ratione super intellectus hominum: unde timeo ne, quemadmodum ego soleo indignari pravis pictoribus, cum ipsum Dominum nostrum informi figura pingi video, ita mihi contingat, si tam decoram materiam incompto et contemptibili dictamine exarare praesumo. BOS. Nec hoc te debet retrahere; quia
Abbreviated transcription (Latin):
do ratione comp̾hende. uichil tam̃ sit qͦd abeiꝰ firinitast¬
ine ualeat eueslere. ate peto mͥ aꝑiriqͦd ut scis plures mec
petunt.: qua necessitate scł& ⁊ ratione ds cũ sit omp̃s hus¬
seratẽ ⁊ in frmitatẽ humane uat᷑e ꝓeiꝰ restiuratione asis¬
serit: Anselimis. Quod queris ame suprame ẽ ⁊ iccico at¬
ora me tractare timeo. ue forte cũ putauerit aut etiã us¬
rit aliqͥs me ũsibi satisfatere. plus estimet rei ueritatẽ i
deficere quã intellectũ meñ ad eã capiendã nonsufficere
SiHonhoc tantũ timere debes. quantũ ⁊ reminisci q lep
contingit uicolloquendo de aliqua questione. ut qs apia
qd puslatebat. ⁊ spare de gr̃ã łi. quia siea que gratis acte¬
pssi libent᷑ imꝑtiris. altiora ad que ñdum attigisti mi¬
rebeuis a ccrꝑe.aus. Est ⁊ aliud ꝓpt᷑ quod indeo aut uix
aut mnllatenꝰ posse ad plemĩ nit nos dehacre mic tractan
qn ad hoc ẽ necessaria noticia potestatis ⁊ necessitatis

Expanded text:
do possim comprehendere, nihil tamen sit quod me ab ejus firmitate valeat evellere: a te peto mihi aperiri quod, ut scis, plures mecum petunt: qua necessitate scilicet et ratione Deus, cum sit omnipotens, humilitatem et infirmitatem humanae naturae pro ejus restauratione assumpserit. ANS. Quod quaeris a me, supra me est, et idcirco altiora me tractare timeo ne forte, cum putaverit, aut etiam viderit aliquis me non sibi satisfacere, plus existimet rei veritatem mihi deficere quam intellectum meum ad eam capiendam non sufficere. BOS. Non hoc tantum timere debes quantum et reminisci, quia saepe contingit in colloquendo de aliqua quaestione ut Deus aperiat quod prius latebat; et sperare de gratia Dei quia, si ea quae gratis accepisti libenter impartiris, altiora, ad quae nondum attigisti, mereberis accipere. ANS. Est et aliud propter quod video aut vix aut nullatenus posse ad plenum inter nos de hac re nunc tractari; quoniam ad hoc est necessaria notitia potestatis et necessitatis,
Abbreviated transcription (Latin):
hoonisse ꝑiusticiã contra diabolũ agere ut liberaret
hoorimẽ quã ꝑfortitudiẽ. ut cũ diabolus eũ inq̃ mla
mortisert causa ⁊ qui dẽ erat ociderat niste potillit
siolent atteo uerat.s idem homo ad ili se sponte aontre¬
serat⁊ endeo quã uum habeat ͥ auiꝙ sidiaborios aut hom
uasert. sit aldius quã dei aut mnala quã inisi pot siate
mane ret f orstau hoc recte diceret᷑. sũ autẽ diabosisait
causam d ebuit agere ads̃ cũ suo de fuo insuo. nisi ut seni
fuũ primet homo. qui suo con E seruo cõmune dn

Expanded text:
prius per justitiam contra diabolum agere, ut liberaret hominem, quam per fortitudinem; ut, cum diabolus eum, in quo nulla mortis erat causa, et qui Deus erat, occideret, juste potestatem, violenter attraxerat, sed idem homo se sponte aquam vim habebat. Nam, si diabolus aut homo suus esset aut alterius quam Dei, aut in alia quam in Dei potestate maneret, forsitan hoc recte diceretur: cum autem diabolus aut istat, quam causam debuit Deus agere cum suo, de suo, in suo, nisi ut servum suum puniret, qui suo conservo communem
Abbreviated transcription (Latin):
catores saluare ñ potuit quã iustũ dampnando. ubi est
eiꝰ omipotentia: Si uͦ potuit s ñ uoluit. quomͦ defende¬
mus sapientiã eiꝰ atꝙ nisticiã: A.Ds̃ pater ñ quẽ admo¬
dũ uideris intellige̾ hominẽ illũ tractauit. aut iinocẽ¬
tẽ ꝓuocente morti tradidit. ħon enĩ eũ muitũ admortem
ille coegit. aut occidi ꝑmisit. s idẽ ipse sponte sua mortem
sustinuit. ut homines saluaret .s. Etiã siñ mutũ qm uolun

Expanded text:
t salvare quam justum damnando, ubi est ejus omnipotentia? Si vero potuit, sed noluit, quomodo defendemus sapientiam ejus atque justitiam? ANS. Deus Pater non quemadmodum videris intelligere, hominem illum tractavit, aut innocentem pro nocente morti tradidit. Non enim eum invitum ad mortem ille coegit, aut occidi permisit; sed idem ipse sponte sua mortem sustinuit, ut homines salvaret. BOS. Etiamsi non invitum, quon
Abbreviated transcription (Latin):
aut rationabili pot̾it ꝓbari. quia d̾s hominẽ illũ quẽ pat
filiũ suũ dilectũ in quo sibi bene complacinit uocanit. et
quẽ silius se ipsũ fecit. sic tractauit aut tractari ꝑmisit
Que aut̃ iusticia ẽ. hominẽ omnũ iustissimũ mortitrade
ꝓ peceatore: Quis homio si innocentẽ dampnaret. ut notẽ

Expanded text:
aut rationabile probari poterit quia Deus hominem illum, quem Pater Filium suum dilectum, in quo sibi bene complacuit , vocavit, et quem Filius seipsum fecit, sic tractavit aut tractari permisit? Quae autem justitia est hominem omnium justissimum morti tradere pro peccatore? Quis homo, si i
Abbreviated transcription (Latin):
inclinari. omnipotentẽ aliquid cũ tanto labore facere.a.
Qui hoc dicunt: ũ intelligunt qđ credimꝰ. Diunã enĩ na¬
turã absq dubio asserimus impassibilẽ. nec ullateuꝰ posse

Expanded text:
inclinari, omnipotentem aliquid facere cum tanto labore. ANS. inclinari, omnipotentem aliquid facere cum tanto labore. ANS. Qui hoc dicunt non intelligunt quod credimus. Divinam enim naturam absque dubio asserimus impassibilem, nec ullatenus posse
Abbreviated transcription (Latin):
cat. Quamobrẽ ꝑ hoc cyrographũ millã inueniri posse
diaboli iusticiã in hominis uexatione crecłe debemꝰ Dem¬
ꝙ sicut in bono angło nulla omnino.ẽ. iniusticia: ita ĩ
malo mulla penitus ẽ. iusticia. Nichil gͥ erat indiabolo.
curds contra alũ ad liberandũ hominẽ sua uti fortitu
ame non deberet. Quomodo licet humilia que dicimus
udeatur infidelibus ea de illo dici scdm homimem ⁊
ude alis iudeatur idem homo ñ sponte mortauos esles
ufficere nobis deboe adrationẽ uoluntas li cualiqͥs
facit. licet ñ uideamus cur uelit. Uoluntas namo des
nũnqua t̃. itrationabilis. Boso. Uerũ est si constat dm̃ douelle
mase agit. equaquã enim acquiescunt mmulti dm aliqͥd
uelle si racio repugnare uidetur:. A. Quidtͥ uidec reprig¬
ulare racioni. cũ qm̃ ea uoluisse fatem. que de eiꝰ icarnati¬
one credimꝰ: B Ut breuit̾ dicam: altissimũ ad tã humilia

Expanded text:
cat. Quamobrem per hoc chirographum nullam inveniri posse cat. Quamobrem per hoc chirographum nullam inveniri posse diaboli justitiam in hominis vexatione credere debemus. Denique sicut in bono angelo nulla omnino est injustitia; ita in malo nulla est penitus justitia. Nihil igitur erat in diabolo, cur Deus contra illum ad liberandum hominem sua uti fortitudine non deberet. CAPUT VIII. Quomodo licet humilia, quae dicimus videatur infidelibus ea de illo dici secundum hominem: et unde illis videatur idem homo non sponte mortuus esse. ANS. Sufficere nobis debet ad rationem voluntas Dei, cum aliquid facit, licet non videamus cur ita velit: voluntas namque Dei nunquam est irrationabilis. BOS. Verum est, si constat Deum id velle unde agitur: nequaquam enim acquiescunt multi Deum aliquid velle, si rationi repugnare videtur. ANS. Quid tibi videtur repugnare rationi, cum Deum ea voluisse fatemur quae de ejus incarnatione credimus. BOS. Ut breviter dicam: Altissimum ad tam humilia
Abbreviated transcription (Latin):
sta quia ñ debnit se uindicare. exparte uͦ ꝑ cussiiusta.
quia umuste ꝑcutiens iuste ꝑcuti merait. Diuerso gͥ
nituitu iusta & miusta ẽ. eadẽ actio quã conting̾e̾ potest
abalio iudicari. instã tantũ ab alio imustã. hoc itaq mͦ a̾¬
quia diabolus quasi sub cuiꝰdam pacti cyrographo ab hoĩe
iuste ante xͥ passionẽ peccatũ uelut usurã p̃mi peccati qͥd
ꝑsuasit homini ⁊ penã pecc̃i exig̾et. ut ꝑhoc iusticiã suꝑ¬
hominẽ ꝓbare uideat᷑. nequaquã ita intelligendũ puto.
decreti. decretũ em̃ illud ñ erat diaboli s di. Iusto namq¬
A iudicio decretũ erat.⁊ quasi cyrographo confirmatũ
ut homo qͥ sponte peccau̾at. nec peccatũ nec penã peccati
uitare ꝑse posset. Est enĩ sp̃c uadens ⁊ ñrediens. ⁊ qui facit
peccm. serinis ẽ. pect̃i. nec qui peccat impimitas debet ai¬
mitti. insi miscd̾ia peccatori parcat.⁊ eũ liberet ac recli¬

Expanded text:
est, quia non debuit se vindicare; ex parte vero percussi justa, est, quia non debuit se vindicare; ex parte vero percussi justa, quia injuste percutiens juste percuti meruit. Diverso igitur intuitu justa et injusta est eadem actio, quia contingere potest ab alio judicari justam tantum, ab alio injustam. Hoc itaque modo diquia diabolus, quasi sub cujusdam pacti chirographo ab homine juste ante passionem Christi peccatum, velut usuram primi peccati quod persuasit homini, et poenam peccati exigeret, ut per hoc justitiam suhominem videatur probare, nequaquam ita intelligendum puto. citur decreti; decretum autem illud non erat diaboli, sed Dei. Justo namque judicio Dei decretum erat, et quasi chirographo confirmatum, ut homo qui sponte peccaverat, nec peccatum nec poenam peccati per se vitare posset: est enim spiritus vadens, et non rediens ; et qui facit peccatum servus est peccati ; nec qui peccat, impunitus debet dimitti, nisi misericordia peccatori parcat, et eum liberet ac redu
Abbreviated transcription (Latin):
Qua bois torqueretur: ⁊pse tam̃ illũ manste torqiebiat. home
nlawos meruerat ut punaret᷑ nec ab uilio comienieiuꝰ quã
abio in conseiserat ut pectaret. Piaboli uͦ mertũ milu
arat sit pumiret. ũno tanto hoc faciebat iniusttuas guonto¬
ñ adhoc amore uisticie trahebat᷑. s instinctumalitie me¬
pallebatur. llamũ hoc faciebat deo mbente. h an comybere¬
sibili sapientia sua qua etiã mala bene ordmat ꝑmittentẽ.
Et puto illos quidiabolũ aliquã opinant᷑ habere in possi¬
dendo hominẽ insticiã. adhoc nnde adduci. qͥauident
ꝑmitt̾e ⁊ iacirco putant diabolũ illã uiste inferre. don¬
tingit em̃ toem aliquid dniersis consicłationib ẽe iustã
ant inustũ iudicari. E uenit enĩ ut aliqͥs innocentẽ ne¬
niste ꝑcutiat unde ipse iuste ꝑcuti mereat᷑. Si tam̃ per¬
cussus se uindicare ñ debet. ⁊ ꝑcutit ꝑcutientẽ se: iniu¬
ste hoc facit. Hec gͥ ꝑcussio ex parte ꝑcutientis ẽ miu

Expanded text:
diabolo torqueretur; ipse tamen illum injuste torquebat. Homo namque meruerat ut puniretur, nec ab ullo convenientius quam ab illo cui consenserat ut peccaret. Diaboli vero meritum nullum erat, ut puniret: imo hoc tanto faciebat injustius, quanto non ad hoc amore justitiae trahebatur; sed instinctu malitiae impellebatur. Nam hoc non faciebat, Deo jubente, sed incomprehensibili sapientia sua, qua mala etiam bene ordinat, permittente. Et puto illos, qui diabolum aliquam opinantur habere in possidendo homine justitiam, ad hoc inde adduci, quia videnjuste permittere: et idcirco putant diabolum illam juste inferre. Contingit enim idem aliquid diversis considerationibus esse justum aut injustum judicari. Evenit enim ut aliquis innocentem percutiat injuste, unde ipse juste percuti mereatur; si tamen percussus vindicare se non debet et percutit percutientem se, injuste hoc facit. Haec igitur percussio ex parte repercutientis injusta
Abbreviated transcription (Latin):
nt mntedis dicã. indece eiꝰ quomꝰ sapientie repuignatisc the
lihomo qͥd facile poss cũ graui labore sine ratione fastreto
nntiqo sapiens a ulio udicaret᷑. Quippe qͦdclicit s am̃. be¬
liter ostendisse quantũ uos diligeret. nulla ratione ue¬
tendit᷑ si mallatemꝰ  aliter hominẽ potuisse laluare
ĩ monstrat᷑ ⁊ ã fi aliter ñ potitisset. tũc forsitan necẽe

Expanded text:
ut mitius dicam, videte quomodo ejus sapientiae repugnatis. Nam si homo, quod facile posset, id cum gravi labore sine ratione faceret, non utique sapiens ab ullo judicaretur. Quippe quod dicitis Deum taliter ostendisse quantum vos diligeret, nulla ratione defenditur, si nullatenus hominem aliter potuisse salvare non monstratur. Nam si aliter non pot
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpo filio ñ peꝑcit pat᷑. s ꝓ nob̾ omnib tradidit alũ. ⁊ idẽ
filius dicit. Non ueni uoluntatẽ meã facere s uoluntatĩ
eiꝰ qui misit me. iturus ad passionẽ dicit. Sic̃ mandatũ
dedit m̃ pat᷑. sic facio. Itẽ. s alicẽ quẽ dedit mpat̃ ñ bibã
illũ: & alibi. Pat᷑ si possibile ẽ transeat ame calix iste ur
calit tra fi e insi bibã istũ fiat uoluutastua. Inhit ore¬
uib plus uidef᷑. xp̃c obedientia cogente. quã spontanea
nolunt ⁊ qͥ d sit fact᷑ est obediens usꝙ admortẽ. ⁊ ppt qͣdid̃s

Expanded text:
radidit illum . Et idem Filius dicit: Non veni voluntatem meam facere, sed voluntatem ejus qui misit me . Et iturus ad passionem dicit: Sicut mandatum dedit mihi Pater, sic facio . Item: Calicem quem dedit mihi Pater, non bibam illum? Et alibi: Pater, si possibile est, transeat a me calix istcalix transire, nisi bibam illum, fiat voluntas tua . In his omnibus plus videtur Christus obedientia cogente, quam spontanea it; et quid sit, factus est obediens usque ad mortem; et, propter
Abbreviated transcription (Latin):
puigat. ut maneat qͦd pingit. Nemo ent̃ pingit maqua
ułł aere. qͥa milla ibi manent picture uestigia Quapoter
cũ has conuenentias quas dicis infidelibꝰ quasi quasdam
pituras reigeste obtendimꝰ. qm̃ ñ rem gestã s figmentũs
arbitrantur eẽ quod credimꝰ. quasi suꝑ nubẽ pingere nos
rationabilis necessitas. que ꝓbet dm̃ ad ea que pdica mus
debitisse aut potuisse humiliari. demde ut ipsũ quasi
corpꝰ ueritatis plus niteat: iste conuenientie quasi pic¬
ture corporis ft̃ exponende. A. Nonne satis necessaria
racio indetur cur: ds ea que dicimꝰ facere debuerit. qͥa
eeaois hum auũ tã scilicoe p̾ciosũ opus ciꝰ ominno ꝑierat. qt

Expanded text:
pingat ut maneat quod pingit. Nemo enim pingit in aqua vel in aere; quia ibi nulla manent picturae vestigia. Quapropter cum has convenientias, quas dicis, infidelibus quasi quasdam picturas rei gestae obtendimus, quoniam non rem gestam, sed figmentum arbitrantur esse quod credimus, quasi super nubem pingere t necessitas quae probet Deum ad ea, quae praedicamus, debuisse aut potuisse humiliari. Deinde, ut ipsum quasi corpus veritatis plus niteat, istae convenientiae quasi picturae corporis 76 sunt exponendae. ANS. Nonne satis necessaria ratio videtur cur Deus ea, quae dicimus, facere debuerit; quia genus humanum, tam scilicet pretio
Abbreviated transcription (Latin):
miaoste. Anñ intelligis quia quecũq alia ꝑsona homine
amortie etua redimeret. eiꝰ serutis idẽ homo reste iilui¬
mus Q nod sieẽt. nullatenꝰ restauratus eẽt inalã dignitati
quã habituras erat si ñ peccasset. cũ ipse qͥ di ser uus ⁊eque¬
fideles quod dicimus dm̃ morte sua nos redemisse. ⁊ sc d¬
letionẽ suã erga nos ostendisse ⁊ꝓnobis expugnare da
liberationẽ hauc redemptionẽ uocamꝰ. In qua nãq auin
nop captione aut ni quo carcere. aut incuiꝰ potestate tne¬
bamim unde uos ds̃ ñ potuit liberare. nisi uos tot labo¬
nib ⁊ adultmũ sanguine suo redimeret: Quib cũ dic

Expanded text:
ANS. An non intelligis quia quaecunque alia persona hominem a morte aeterna redimeret, ejus servus idem homo recte judicaretur? Quod si esset, nullatenus restauratus esset in illam dignitatem quam habiturus erat, si non peccasset: cum ipse, qui nonnisi Deer reprehendant infideles quod dicimus Deum morte sua nos redemisse, et sic dilectionem suam erga nos ostendisse, et pro nobis expugnare dialiberationem hanc redemptionem vocamus. In qua namque, aiunt nobis, captione, aut in quo carcere, aut in cujus potestate tenebamini, unde vos Deus non potuit liberare nisi vos tot laboribus et ad ultimum suo sanguin
Abbreviated transcription (Latin):
afidẽ candẽ sine ratione uolunt accedẽ iuãuis eñ illi toco
dentes simplicitatẽ nr̃am nfideles. quia cło facion inur¬
am i contumeliã cũ eũ asserimꝰ inuterũ mitieris de sert¬
seenatũ eẽ de femina. lacte ⁊ alimentis huinanis mititũ
ereuisse. ⁊ ut multa alia taceã que deo ñ uident᷑ conuem¬
ie. lassittidinẽ. famẽ. sitĩ. uerbera. ⁊ int̾ latrones crucẽ
mortẽq sustimusse. a. Nos ñ facimus do inuriã. aut ul
lã contumeliã. s toto corde grãs agentes laudamꝰ ⁊p̃dicanꝰ
mneffabilẽ altitudinẽ misciłie illiꝰ. quia qͣnto nos mirabilius
ipter opimonẽ de tantis ⁊ tã debitis malis in quib eramꝰ
ul tanta itã iudebita bona que ꝑdideramꝰ ressicut: tanto
Maiorẽ dilectionẽ enga nos ⁊ pietatẽ monstrauit. Sienm

Expanded text:
fidem eamdem sine ratione volunt accedere. Quamvis enim illi ideo fideles; quia Deo facimus injuriam et contumeliam, cum eum asserimus in uterum mulieris descendisse, natum esse de femina, lacte et alimentis humanis nutritum crevisse, et, ut multa alia taceam, quae Deo non videntur convenire, lassitudinem, famem, sitim, verbera et inter latrones crucem mortemque subiisse. ANS. Nos non facimus Deo injuriam ullam aut contumeliam; sed toto corde gratias agentes, laudamus et praedicamus ineffabilem altitudinem misericordiae illius; quia quanto nos mirabilius, et praeter opinionem de tantis et tam debitis malis in quibus eramus ad tanta et tam indebita bona quae perdideramus, restituit, tanto majorem dilectionem erga nos
Abbreviated transcription (Latin):
de illa curabo qd̃ as mͥ dignabit᷑ aꝑire. petentib ostende.
Et qm̃i ea que ꝑ int̾rogationẽ ⁊ responsionẽ inuestigant᷑.
mltis ⁊ maxime tardiorib ingentis magis ꝑatent. et
ideo plis placent: unũ existis qui hoc flagitant. qͥ iiter
alios instantius adhoc me sollicitat. actipiã mecũ dis¬
ꝓutantẽ. ut boso querat. ⁊ anselmꝰ respondeat.
rectus ordo exigit. ut ꝓfunda xp̃iane fidei pͥuscreda¬
mus. quã ea p̃sumamus ratione discut̾e: ita negligen¬
tiocuni uetͤ si postquã confirmatistimꝰ infide. ñ studenꝰ ꝯ
cpadimꝰ intelligẽ. Quapt̃ qm̃ giã di pͥueniente fidlem m¬

Expanded text:
bitur aperire, petentibus ostendere. Et quoniam ea, quae per interrogationem et responsionem investigantur, multis et maxime tardioribus ingeniis magis patent, et ideo plus placent: unum ex illis qui hoc flagitant, qui inter alios instantius ad hoc me sollicitat, accipiam mecum disputantem: ut Boso quaerat, et Anselmus respondeat rectus ordo exigit ut profunda Christianae fidei credamus, priusquam ea praesumamus ratione discutere, ita negligentia mihi videtur, si, postquam confirmati sumus in fide, non studemus quod credimus intelligere. Quapropter
Abbreviated transcription (Latin):
nrã questionis rationes quas soleo respon¬
dere querentib memorie scribendo cõ¬
mendẽ. Sicunt enĩ eas sibiplacere. ⁊ arbi¬
trantur satisfacere A nod petunt ñ ut¬
prationẽ ad fidẽ accedant s ut eoꝵ que credunt uodel¬
rectir⁊ tonteplatione delectent᷑ ⁊ ut sint quantũ osĩ
parati semꝑ ail satisfactionẽ ommi poscentise ratoue
aeea que muobis ẽ. spe. Quã questionẽ solenteiisi deles
nob simplicntatẽ. xp̃ianã quasi fatuã deridentes obice¬
po isficdeles milti incorde uersare. qua scłoe ratione
uł necesfitate ds̃ homo factus sit. ⁊ morte fua sicut cre¬
dimꝰ ⁊ confitem᷑ mundo uitã reddid̃it. cũ hoc aut ꝑ

Expanded text:
nostra rationes, quas soleo respondere quaerentibus, memoriae scribendo commendarem: dicunt enim sibi placere eas, et arbitrantur satisfacere. Quod petunt, non utrationem ad fidem accedant, sed ut eorum, quae credunt, intellectu et contemplatione delectentur, et ut sint quantum possunt, parati semper ad satisfactionem omni poscenti se rationem de ea, quae in nobis est, spe. Quam quaestionem solent et infideles nobis, simplicitatem Christianam quasi fatuam deridentes, objicere, et fideles multi in corde versare: qua scilicet ratione vel necessitate Deus homo factus sit, et morte sua, sicut nos credimus et confitemur, mundo vita
Abbreviated transcription (Latin):
studuit ⁊ legit didicit. ñ nisi cũ cogit᷑ docet.M. Nene
gͥ diximus iusticiã ẽẽ rectitudinẽ uoluntatis. seruatã
ꝓpter se. id ẽ que seruatur ꝓpter se Et hinc ẽ qͦd iusti di¬
cuntur aliquando recti corde. id ẽ recti uoluntate ali¬
quando recti sine adiectione cordis qm̃ nullus alius
intelligitur rectus insi ille qͥ rectã habet uoluntatẽ.¬

Expanded text:
studuit et legit, didicit, nonnisi cum cogitur docet. MAG. Bene studuit et legit, didicit, nonnisi cum cogitur docet. MAG. Bene ergo diximus justitiam esse rectitudinem voluntatis servatam propter se, id est quae servatur propter se. Et hinc est, quod justi dicuntur aliquando recti corde, id est recti voluntate; aliquando recti, sine adjectione cordis; quoniam nullus alius intelligitur rectus
Abbreviated transcription (Latin):
rectitudinẽ. seu rectã uoluntatẽ. Si uͦ illã rectitudinẽ dici¬
mus ꝓpter se seruari. de nulla alia rectitudine sic conue¬
nienter dici posse uidetur. Sicut enĩ non aliud illã s ipsa
se seruat. nec ꝑ aluid s ꝑ se. ita ñ ꝓpter aliud quã ꝓpter se.
M. Indubitanter gͥ possumus dicere qͥa iusticia ẽ recti¬
tudo uoluntatis. que rectitudo ꝓpter se seruatur. Et
qm̃ uerbi qͦd hic dico seruatur ñ habemus participiũ
passiuũ p̾sentis temporis. ꝓ p̃senti possumꝰ uti passiuo
p̃terito participio eiusdẽ uerbi .D. Hunc usũ habemus
uotissimũ. ut p̃teritis participiis passiuis utamur ꝓ pre¬
sentib. que latinitas non habet. sicut ñ habet p̃terita
participia auerbis actiuis ⁊ neutris. ⁊ ꝓ p̃teritis que ñ
habet utit᷑ p̃sentib. ut sidicã de aliquo. hic qͦdstudenᷤᷤ
⁊ legens didicit. Non nisi coactus docet. id est qͦd dum

Expanded text:
rectitudinem, seu rectam voluntatem. Si vero illam rectitudinem dicirectitudinem, seu rectam voluntatem. Si vero illam rectitudinem dicimus propter se servari, de nulla alia rectitudine tam convenienter dici posse videtur. Sicut enim non aliud illam, sed ipsa se servat, nec per aliud sed per se, ita non propter aliud quam propter se. MAG. Indubitanter itaque possumus dicere quia justitia est rectitudo voluntatis: quae rectitudo propter se servatur. Et quoniam verbi, quod hic dico servatur non habemus participium passivum praesentis temporis, pro praesenti, possumus uti passivo praeterito participio ejusdem verbi. DISC. Hunc usum habemus notissimum, ut praeteritis 115 participiis passivis utamur pro praesentibus, quae latinitas non habet; sicut non habet praeterita participia a verbis activis et neutris; et pro praeteritis, quae non habet, utitur praesentibus: ut si dicatur de aliquo: Hic quod studens et legens didicit, nonnisi coactus docet, id est quod dum
Abbreviated transcription (Latin):
generatur inconuenientia. Quippe sicut ensdẽ recti¬
s acceptio facit uelle illã ⁊ hab̾e. ⁊ tam̃ simul st̃ tẽpore
acceptio ⁊ hab̾e ⁊ uelle. simuleñ incipimus illã ⁊ acci
ꝑe ⁊ hab̾e ⁊ uelle. & mox ut ẽ accepta ẽ habita. ⁊ nolumꝰ
eam ita hab̾e seuuelle illã quãius natura pͥus sit quã
seruare. simul tam̃ sunt tẽpore. Quare a quo simul
accipinnus ⁊ hab̾e ⁊ uelle ⁊ seruare uoluntatis rectitu¬
dinẽ. ab illo accipimꝰ iusticiã. ⁊ mox ut habemꝰ ⁊ uolumꝰ
eandẽ rectitudinẽ uoluntatis. iusticia dicenda ẽ. Quod
uͦ addidnis ꝓpter se. ita necessariũ ẽ ut in ullo mͦ eadẽ
possit aptari sũme iusticie scđm quod de re loqui pos
ficut dicimus potestatẽ diuinitatis. aut diuinã pote¬
statẽ. siue potentẽ dininitatẽ. cũ in diimitate ñ sit
aliud potestas quã diuinitas. ita ñ inconuenienter
dicimus ibi rectitudinẽ uoluntatis. aut uoluntariã

Expanded text:
generatur inconvenientia. Quippe sicut ejusdem rectigeneratur inconvenientia. Quippe sicut ejusdem rectised acceptio facit velle illam et habere: et tamen simul sunt tempore acceptio, et habere et velle: simul enim incipimus illam et acciet habere, et velle: et mox ut est accepta, est habita et volumus eam; ita habere, seu velle illam, quamvis natura prius sint, quam servare illam; simul tamen sunt tempore. Quare a quo simul accipimus et habere, et velle, et servare voluntatis rectitudinem, ab illo accipimus justitiam: et mox ut habemus et volumus eamdem rectitudinem voluntatis, justitia dicenda est. Quod vero addidimus, propter se, ita necessarium est ut nullo modo eadem possit aptari summae justitiae, secundum quod de re loqui posssicut dicimus potestatem divinitatis, aut divinam potestatem, sive potentem divinitatem cum in divinitate non sit aliud potestas quam divinitas; ita non inconvenienter dicimus ibi rectitudinem voluntatis, aut voluntariam
Abbreviated transcription (Latin):
mus iusticiã cũ illã accipimꝰ. s nos seruando facimus
pͥmitus habemus qua seruannus. s ideo incipimꝰ illam
seruare. qͥa accepimꝰ ⁊ habemꝰ.S adhec nos respondere
possumus. qͥa simul accipimꝰ illã ⁊ uelle ⁊ hab̾e. Hon enĩ
illã habennis insi uolendo. ⁊ si eã uolumus. hoc ipso illã
habemus. Sicut autẽ simul illã habennis ⁊ uolumnis.
ita illã simul uolumꝰ ⁊ seruamus. Qm̃ ficut eã ñ ser¬
uamus. nificũ illã uolumus. sic ñ est quando eã ueli¬
mus ⁊ ñ seruemꝰ. s quã dui eã uolumꝰ seruamꝰ. ⁊ donec
seruamꝰ uolumus. Qm̃ gͦ eodẽ tempore contingit
nob̾ illã ⁊ uelle ⁊ hab̾e nec diuerso tempore in nobis
sunt ⁊ uelle ⁊ seruare illã. ex necessitate simul accipimꝰ
⁊ hab̾e illã ⁊ seruare. ⁊ sicut quã diu seruamꝰ habemus
illã. ita quã du habemus seruamus illã. nec ulla ex his

Expanded text:
mus justitiam, cum illam accipimus; sed nos, servando, facimusmus justitiam, cum illam accipimus; sed nos, servando, facimusprimitus habemus, quia servamus; sed illam incipimus ideo servare, quia accipimus et habemus. Sed ad hoc respondere nos possumus quia simul accipimus illam et velle et habere: non enim illam habemus, nisi volendo; et, si eam volumus, hoc ipso eam habemus. Sicut autem illam simul habemus, et volumus; ita illa simul volumus et servamus: quoniam sicut eam non servamus, nisi cum illam volumus; sic non est quando eam velimus, et non servemus: sed quandiu eam volumus, servamus; et donec servamus, volumus. Quoniam ergo eodem tempore contingit nobis illam et velle et habere: nec diverso tempore in nobis t velle, et servare eam; ex necessitate simul accipimus et habere illam, et servare: et sicut quandiu servamus, habemus illam; ita quandiu habemus, servamus: nec ulla ex his
Abbreviated transcription (Latin):
seruat rectitudinẽ uoluntatis. ñ ꝓpter aliud in quan¬
tũ iustus dicendus ẽ. quã ꝓpter ipsã rectitudinẽ. Qui
autẽ non nisi coactus. aut extranea mercede conduc¬
tus uult qͦd debet. si seruare dicendus ẽ rectitudinem.
recditudmẽ. s. Aut ista aut mala uolintas nista est
hec diffinitio iusticie quã querebã.m. Uide tam̃ ne forte
aliquid in ea debeat corrigi. D Ego nichil mea corrigendũ¬
ẽẽ uideo. m. Hec ego. Hulla nãq ẽ iusticia que ñ est rectitu¬
do. nec alia quã rectitudo uoluntatis. iusticia dicit᷑ ꝑ se.
Dicitur enĩ rectitudo actionis iusticia. s ñ nisi cũ iusta uo¬
luntate fit actio. Rectitudo autẽ uoluntatis etiã si im¬
possibile sit fieri qͦd recte uolumus. tam̃ nequaquã uo¬
men amitrit iusticie Quod autẽ seruata dicit᷑. forte di¬
cet aliquis. Si rectitudo uoluntatis ñ nisi cũ seruatur
dicenda ẽ iusticia. ñ mox ut habet᷑ ẽ iusticia. nec accipi¬

Expanded text:
s rectitudinem non propter aliud, inquantum justus est, quam propter ipsam rectitudinem. Qui autem nonnisi coactus, aut extranea mercede conductus, vult quod debet si servare dicendus est rectitudinem rectitudinem. DISC. Aut ista, aut nulla voluntas justa est. e diffinitio, quam quaerebam. MAG. Vide tamen ne forte aliquid in ea debeat corrigi. DISC. Ego nihil in ea corrigendum. MAG. Nec ego. Nulla namque justitia est, quae non est rectitudo; nec alia, quam rectitudo voluntatis, justitia dicitur per se. Dicitur enim rectitudo actionis, justitia; sed nonnisi cum justa voluntate fit actio. Rectitudo autem voluntatis, etiamsi impossibile sit fieri quod recte volumus, tamen nequaquam amittit nomen justitiae. Quia autem servata dicitur: Forte dicet aliquis, si rectitudo voluntatis nonnisi cum servatur, dicenda est justitia; non mox ut habetur, est justitia: nec accipi
Abbreviated transcription (Latin):
in uoluntate. illa in sig̾catione ẽ. habet suũ ẽẽ recti¬
tudo ꝓpter sig̃cationẽ. ⁊ scdm eã mutat᷑ .D. Ita ẽ. Cũ
enim sig̾catur ẽẽ qͦd ẽ. aut ñ eẽ quod ñ est. recta est¬
sig̃catio. ⁊ constat ẽẽ rectitudinẽ sine qua sig̃catio rec¬
ta nequit eẽ. Si uͦ sig̃cetur eẽ qͦd ñ est uł non eẽ qͦd ẽ.
aut si nichil ommino sig̾cetur. nulla erit rectitudo
sig̾cationis que ñ isi insig̾catione ẽ. Quappter ꝑ fig¬
nificationẽ habet ẽẽ. ⁊ ꝑ eã mutat᷑ euis rectituddo.¬
colorẽ eius manere impossibile ẽ.m. Non similiter se
habent color ⁊ͣ corpus ⁊ rectitudo ad sigcationem . D.
qͦd sigcari debet:b. Non idcirco minus erit rectũ
aut minus hoc exiget rectitudo. M. Ergo ũ existen¬
te sig̃catione ñ ꝑiit rectitudo. quia rectũ ẽ. ⁊ qua exi¬
gitur ut qͦd significandũ est sig̾cetur .O. Si interisset

Expanded text:
in voluntate, illa in significatione est, habet suum esse rectiin voluntate, illa in significatione est, habet suum esse rectitudo propter significationem, et secundum eam mutatur. DISC. Ita est. Cum enim significatur esse quod est, aut non esse quod non est, recta significatio est, et constat esse rectitudinem, sine qua significatio recta nequit esse. Si vero significetur esse quod non est, aut non esse quod est, aut si nihil omnino significetur, nulla erit rectitudo significationis, quae nonnisi in significatione est. Quapropter per significationem habet esse, e corpore, colorem ejus manere impossibile est. MAG. Non similiter se habent color ad corpus et rectitudo ad significationem. DISC. quod significari debet? DISC. Non idcirco minus erit rectum, aut minus hoc exiget rectitudo. MAG. Ergo non existente significatione, non perit rectitudo, qua rectum est, et qua exigitur, ut quod significandum est, significetur. DISC. Si interiisset,
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ de rectitudine mente sola ꝑceptibili loquim. una res
sig̃catur que genus ẽ iusticie. ⁊ queramus ansit una
sola ueritas in omnib illis in quib ueritatẽ dicimꝰ ẽẽ.
an ita sint ueritates plures sicut plura st̃ inquib cõ¬
stat ẽẽ ueritatẽ .D. Hoc multũ nosse desidero. m Con¬
stat quia in quacũq resit ueritas. ñ est aluid quã rec¬
titudo .O. Honhine dubito.M. Si scłm plures ft̃ ueri¬
tates. scd̃m plures res. plures qͦ st̃ rectitudines .6. Hoc
quoq ñ minus certũ est.m. Si sccłm adiuersitates rerũ
ueteẽ ẽ eẽ diuersas rectitudines utiq scdm resipsas ha¬
bent ẽẽ suũ eedem rectitudines. ⁊ sicut res ipse in quibꝰ
st̃ uariant᷑. sic quoq rectitudines uarias eẽ necesse est.
D.An una re in qua rectitudinẽ eẽ dicimus. ostende
quid in cet̾is intelligã.M. Dico quia si rectitudo sig̃ca¬
tionis ideo ẽ alia quã uoluntatis rectitudo. quia ista

Expanded text:
m de rectitudine mente sola perceptibili loquimur una res significatur, quae genus est justitiae: et quaeramus an sit una sola veritas in omnibus istis, in quibus veritatem dicimus esse: an ita sint veritates plures, sicut plura sunt, in quibus constat esse veritatem. DISC. Hoc multum nosse desidero. MAG. Constat quia in quacunque re sit veritas, non est aliud quam rectitudo. DISC. Non hinc dubito. MAG. Si ergo plures sunt veritates, secundum plures res, plures quoque sunt rectitudines. DISC. Hoc quoque non minus certum est. MAG. Si secundum diversitates rerum, necesse est esse diversas rectitudines, utique, secundum res ipsas, habent esse suum eaedem rectitudines: et sicut res ipsae, in quibus sunt, variantur, sic quoque rectitudines varias esse necesse est. DISC. In una re in qua rectitudinem esse dicimus, ostende quod in caeteris intelligam. MAG. Dico quia si rectitudo significationis ideo est alia, quam voluntatis rectitudo, quia ista
Abbreviated transcription (Latin):
ueritas uoluntatis actionis. quẽ admodũ dr tempus
huiꝰ uel illiꝰ rei. cũ unũ ⁊ idem sit tempꝰ. ominũ. que in
eodẽ tempore simul st̃. & si noneẽt hec uel illa res ñ minꝰ
quia tempus ẽ in ipsis reb. s quia ipse st̃ intempore. Et
sicut tempꝰ ꝑ se consideratũ non dr tempꝰ alicuiꝰ. s cũ res
que in illo st̃ consideramꝰ. diciius tempus huiꝰ uel illiꝰ

Expanded text:
is, voluntatis ; quemadmodum dicitur tempus hujus, vel illius rei, cum unum et idem sit tempus omnium, quae sunt in eodem tempore simul. Et si non esset haec vel illa res, non minus quia tempus est in ipsis rebus; sed quia ipsae sunt in tempore. Et sicut tempus per se consideratum non dicitur tempus alicujus, sed cum res, quae in illo sunt, consideramus, dicimus tempus
Abbreviated transcription (Latin):
Quod potestas seruandi rectitudinẽ uoluntatis ꝓpt̃ ipsã
rectitudinẽ sit ꝑfecta diffinitio lib̾tatis arbitrii.xiiii.
uoniam liberũ arbitriũ uidetur re¬
pugnare gr̃e & predestinationi et
prescientie dĩ ipsa libertas arbitris
quia sit. nosse desidero ⁊ utrũ illã

Expanded text:
Quod potestas servandi rectitudinem voluntatis propter ipsam rectitudinem, sit perfecta diffinitio libertatis arbitrii. MAG. Quoniam liberum arbitrium videtur repugnare gratiae, et praedestinationi, et praescientiae Dei, ipsa libertas arbitrii quid sit nosse desidero, et utrum illa
Abbreviated transcription (Latin):
pecuniã. palam ẽ. quia ñ uult se deb̾e. qm̃ ideo cogit᷑
uelle reddẽ. quia debet. S hic nullatens laudandus
namq laudatur quia uult facere quod debet. Qͥd
itaq de isto iudicas: u. Non ẽ huius rectitudo laudã¬
da.⁊ ideo ñ sufficit ad iusticiã quã querimꝰ. S osten¬
de iam que sufficiat.M. Omnis uoluntas sic̃ uult
aliqͥd. ita uult ꝓpter aliquid. Nã quẽ admodũ consi¬
derandũ est quid uelit. sic uidendũ ẽ cur uelit. Qͥp¬
pe ũ magis recta debet ẽẽ uolendo qͦd debet. quã uo¬
lendo ꝓpter qͦd debet. Quaꝓpter omnis uoliuitas ha¬
bet quid ⁊ cur. Omnino nãq nichil uolumꝰ. nisi sit
cur uelimus .U. Om̃s hoc in nobis cognoscimꝰ. m. Cur
autẽ tibi uidetur uolendũ unicuiq qͦd uult. ut lau¬
dabilẽ habeat uoluntatẽ: Quid enĩ uolendũ sit palã
est. qm̃ qui ñ uult qͦd debet. ũ est iustus .b. Nec minꝰ¬

Expanded text:
pecuniam, palam est quia non vult se debere; quoniam ideo cogitur pecuniam, palam est quia non vult se debere; quoniam ideo cogitur velle reddere, quia debet: sed hic nullatenus laudandus namque laudatur, quia vult facere quod debet: quid itaque de isto judicas? DISC. Non est hujus rectitudo laudanda; et ideo non sufficit ad justitiam quam quaerimus. Sed ostende jam quae sufficiat. MAG. Omnis voluntas sicut vult aliquid, ita vult propter aliquid. Nam quemadmodum consierandum est quid velit, ita videndum est cur velit. Quippe non magis recta debet esse volendo quod debet, quam volendo propter quod debet. Quapropter omnis voluntas habet quid, et cur: omnino namque nihil volumus nisi sit cur velimus. DISC. Omnes hoc in nobis cognoscimus. MAG. Cur autem tibi videtur unicuique volendum quod vult, ut laudabilem habeat voluntatem? Quid enim volendum sit, palam est; quia qui non vult quod debet, justus
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ.m. Ubi gͥ tibi uidetur ista iusticia in homine qui¬
racionalis ẽ: o. Non ẽ nisi aut in uoluntate. aut in sci¬
entia. aut in oꝑe.m. Quid siquis recte intelligit. aut
recte oꝑatur. non autẽ recte uelit laudabit eũ quisquã
de iusticia: o. Hon. M. Ergo ñ est ista iusticia rectitu
do scientie aut rectitudo actionis. s rectitudo uolunta
tis . D. ut hoc erit aut nichil. M. Uidetur tͥ suffici¬
entẽr ẽẽ diffinita iusticia. quã querimus:6. Tn uide.
M. Quicũq uult quod debet. putas eũ recte uelle ⁊ ha¬
bere rectitudinẽ uoluntatis:  Siquis nesciens uult qͦd
debet. ut cũ uult claudere ostiũ contra illũ qͥ ipso nesci¬
ente uult in domo aliũ occidere. siue habeat iste siue
ũ habeat aliquã uoluntatis rectitudinẽ. ñ habet illã
quã queriinus. M. Quid dicis de illo qͥ scit se deb̾e uelle
qͦd uult: u. Potest conting̾ẽ ut intelligens uelit qͦd de¬
bet. ⁊ nolit se debere. Nam cũ latro cogitur ablatã reddẽ

Expanded text:
. Ubi igitur tibi videtur ista justitia in homine, qrationalis est? DISC. Non est nisi aut in voluntate, aut in scientia, aut in opere. MAG. Quid, si quis recte intelligit, aut recte operatur, non autem recte velit; laudabit eum quisquam de justitia? DISC. Non. MAG. Ergo non est ista justitia scientiae rectitudo, aut rectitudo acti. MAG. Videtur tibi sufficienter esse diffinita justitia quam quaerimus? DISC. Tu vide. MAG. Quicunque vult quod debet, putas eum recte velle et habere rectitudinem voluntatis? DISC. Si quis nesciens vult quod debet: ut cum vult ostium claudere contra illum qui, ipso nesciente, vult in domo alium occidere; sive iste habeat, sive non habeat aliquam voluntatis rectitudinem, non habet illam quam quaerimus. MAG. Quid dicis de illo qui scit se debere velle quod vult? DISC. Potest contingere ut intelligens velit quod debet, et nolit se debere. Nam cum latro cogitur ablatam reddere
Abbreviated transcription (Latin):
tas ⁊ rectitudo ⁊ iusticia. Ut qͥ unã earũ nouerit. ⁊ aliaᷤ
nescierit: ꝑ notã ad ignotaꝵ scientiã ꝑting̾e possit.
immo qͥ nouerit unã. alias nescire ñ possit .O. Quid
gͦ. Andicemus lapidẽ iustũ cũ a suꝑiorib inferiora
petit. quia hoc facit quod debet. quẽ admodũ dicimus
iusmodi insticia iustũ dicere .D. Cur gͦ magis homo¬
instus. quã lapis iustus ẽ.siuterq iuste facit: m. Tu ipse
an ñ putas facere hominis a facere lapidis aliquo mͦ
differre: D. Scio quia homo sponte. lapis naturaliter
⁊ ñ sponte facit.M. Iccirco lapis ñ dicitur iuistus: quia
ñ est iustus. qͥ facit quod debet si ñ uult qͦd facit .D. Dice¬
mus gͦ uistum eẽ equũ cũ uult pascere. qͥa uolens facit
qͦd debet:m. Non dixi iustũ eẽ illũ qui facit uolens qͦd
debet. s dixi ñ ẽẽ iustũ qui ñ facit uolens qͦd debet .B.

Expanded text:
rum noverit, et alias nescierit, per notam ad ignotarum scientiam pertingere possit; imo qui noverit unam, alias nescire non possit. DISC. Quid ergo? An dicemus lapidem justum, cum a superioribus inferiora petit; quia hoc facit, quod debet, quemadmodum dicimus hjusmodi justitia justum dicere. DISC. Cur ergo magis homo quam lapis justus est, si uterque juste facit? MAG. Tu ipse an non putas facere hominis, a facere lapidis aliquo modo differre? DISC. Scio quia homo sponte, lapis naturaliter et non sponte facit. MAG. Idcirco lapis non dicitur justus, quia non est justus qui facit quod debet, si non vult quod facit. DISC. Dicemus ergo justum esse equum, cum vult pascere, quia volens facit quod debet? MAG. Non 114 dixi justum esse eum, qui facit volens quod debet; sed dixi non esse justum, qui non fa
Abbreviated transcription (Latin):
quẽq hominẽ diligentẽ se diligere. Nã si quicqͥd debet
eẽ. recte ⁊ iuste ẽ. nec aluid recte ⁊ iuste ẽ. insi qͦd debet ẽẽ
sicut puto. ñ potest aliud eẽ iusticia quã rectitudo. In sum¬
ma namq ⁊ simplici natura quãuis ñ ideo sit iusta ⁊ recta
quia debeat aliquid. dubiũ tamen ñ est idẽ ẽẽ rectitudi¬
nẽ ⁊ iusticiã. M. Habes gͥ diffinitionẽ iusticie. si iusticia

Expanded text:
diligere. Nam si quidquid debet esse, recte et juste est; nec aliud recte et juste est, nisi quod debet esse: sicut puto, non potest aliud esse justitia quam rectitudo. In summa namque et simplici natura, quamvis non ideo sit recta et justa, quia debeat aliquid, dubium tamen non est, idem esse rectitudinem et justitiam. MAG. Habes igitur diffinitionem justitiae, si justiti
Abbreviated transcription (Latin):
dixi ac si absq pͥncipio ista oratio fuisset que assereret
intelligi. quando si oratio ista ẽẽt ueritas illi deesset. Ut
ꝑ hoc quia ñ intelligitur quando ista ueritas ẽẽ non
potuerit si eẽt oratio in qua eẽ posset. intelligat᷑ illa
ueritas sine pͥncipio fuisse que pͥma causa ẽ huius
u̾itatis. Quippe ueritas orationis ñ semꝑ posset esse
si eius causa ñ semꝑ ẽẽt. Ꝙenim ñ ẽ uera oratio que
dicit futurũ eẽ aliquid. nsi re ipsa sit aliquid futtir̃.
neq aliquid ẽ futurũ. si ñ est in summa ueritate.
quia p̃teritũ est aliquid. Nam si nullo intellectu ueritas
orationi huic si facta fuerit deeẽ poterit. neceẽ est ut
eiꝰ ueritas que sũma causa ẽ istius uullus finis intelligi
possit. Iccuto namq uere dicitur p̃teritũ eẽ aliquid qͥa
ita ẽ inre. ⁊ ideo ẽ aliquid preteritũ. quia sic ẽ insũma

Expanded text:
dixi ac si absque principio ista oratio fuisset, quae assereret dixi ac si absque principio ista oratio fuisset, quae assereret n potest intelligi quando, si oratio ista esset, veritas illi deesset, ut per hoc quia non intelligitur quando ista veritas esse non potuerit, si esset oratio in qua esse posset, intelligatur illa veritas sine principio fuisse, quae prima causa est hujus veritatis. Quippe veritas orationis non semper posset esse, si ejus causa non semper esset. Etenim non est vera oratio, quae dicit futurum esse aliquid, nisi reipsa sit aliquid futurum; neque aliquid est futurum, si non sit in summa veritate.  quia praeteritum est aliquid. Nam si nullo intellectu veritas orationi huic, si facta fuerit, deesse poterit, necesse est ut ejus veritatis, quae summa causa est istius, nullus finis intelligi possit. Idcirco namque vere dicitur praeteritum esse aliquid, quia ita est in re: et ideo est aliquid p
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa illa in quib sunt. aut st̃. aut faciunt qͦd debent
summa ueritas ñ ideo ẽ rectitudo quia debet aliquid.
Oinnia enĩ illi debent. ipsa uͦ nulli quicquam debet.
nec ulla racione ẽ quod ẽ nisi quia ẽ.D. Intelligo. m.
ides etiã quomͦ ista rectitudo causa sit omniũ aliar̃
ueritatũ & rectitudinũ. ⁊ nichil sit causa illiꝰ. O. Uideo
⁊ animaduerto. inaliis quasdã ẽẽ tantũ effecta. quas¬
dam uͦ ẽẽ causas ⁊ effecta. Ut cũ ueritas quȩ ẽ in rerũ
existentia sit effectũ summe ueritatis. ipsa quoq ẽ
causa uitatis. que cogitationis ẽ. ⁊ enis que ẽ in ꝓpofi¬
tione.⁊ iste due ueritates nullius st̃ causa ueritatis.
M. Bene consideras. Unde iam intelligere potes. qͦ¬
modo sunimã ueritatẽ in meo monologio ꝓbaui ñ
hab̾e pͥncipiũ uł finẽ ꝑ ueritatẽ orationis. Cum enĩ
dixi quando ñ fuit uerũ quia futurũ erat aliqͥd. ñ ita

Expanded text:
quia illa in quibus sunt, aut sunt aut faciunt quod debent; quia illa in quibus sunt, aut sunt aut faciunt quod debent; summa veritas non ideo est rectitudo, quia debet aliquid. Omnia enim illi debent: ipsa vero nulli quidquam debet, nec ulla ratione est quod est, nisi quia est. DISC. Intelligo. MAG. Vides etiam quomodo ista rectitudo causa sit omnium aliarum veritatum et rectitudinum, et nihil sit causa illius? DISC. Video et animadverto in aliis quasdam esse tantum effecta; quasdam vero esse causas, et effecta: ut, cum veritas, quae est in rerum existentia, sit effectum summae veritatis, ipsa quoque causa est veritatis quae cogitationis est, et ejus quae est in propositione: et istae duae veritates nullius sunt causa veritatis. MAG. Bene consideras: unde jam intelligere potes quomodo summam veritatem in meo Monologio probavi non habere principium vel finem, per veritatem orationis. Cum enim dixi, quando non fuit verum quia futurum erat aliquid, non ita
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ tibi diceret que salubres ẽent oꝑe quã uerbo .D. Ita
est.M. Dic itaq si nescires ñ esse mentiendũ. ⁊ menti¬
retur aliquis corã te. etiã si tͥ diceret ipse ñ se deb̾e
mentiri. plus ipse tͥ diceret oꝑe se mentiri debere
quã uerbo ñ debere Similiter cũ cogitat aliquis aut
uult aliquid. si nescires andeb̾et id uelle. siue cogitare.
si uoluntatẽ eius ⁊ cogitationẽ uideres. sig̃caret tͥ ip¬
so oꝑe quia hoc deb̾et cogitare ⁊ uelle. Quod siita de¬
beret uerũ diceret. Sin autẽ mentiret᷑. In rerũ qͦq
existentia ẽ similiter uera uł falsa sig̾catio. quã eo
ipso quia ẽ dicit se debere ẽẽ.I. Uideo nũc aꝑte qͦd
que restant. ¶. Precede ⁊ sequar.M. S ummam .x.
ueritatẽ non negabis rectitudinẽ eẽ .D. Immo n¬
chil aliud illã possum fateri.M. Considera quia cũ
om̃s supradicte rectitudines ideo sint rectitudines

Expanded text:
ergo tibi diceret quae salubres essent opere quam verbo. DISC. Ita ergo tibi diceret quae salubres essent opere quam verbo. DISC. Ita est. MAG. Sic itaque, si nescires non esse mentiendum, et mentiretur aliquis coram te, etiamsi diceret tibi ipse se non debere mentiri, plus ipse tibi diceret opere se mentiri debere, quam verbo non debere. Similiter dum cogitat aliquis, aut vult aliquid, si nescires an deberet id velle, sive cogitare, si voluntatem ejus et cogitationem videres, significaret tibi ipso opere quia hoc deberet cogitare et velle. Quod si ita deberet, verum diceret; sin autem, mentiretur. In rerum quoque existentia est similiter vera vel falsa significatio; quoniam eo ipso quia est, dicit se debere esse. DISC. Video nunc aperte quod quae restant. DISC. Praecede, et sequar. MAG. Summam autem veritatem non negabis esse rectitudinem? DISC. Imo nihil aliud illam possum fateri. MAG. Considera quia cum omnes supradictae rectitudines ideo sint rectitudines,