comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uolens ostend̾e pr̃em ñ esse poten
tiorem filio hus u̾bis. Absit. ut idõ
potentior sit pr filio: sicut putas.
quia creatorem genuit pr̃. filius
aũ ñ genuit creatorem. n enim
ñ potuit: s non oportuit. uide et
diligent̾ attende hec u̾ba. non enĩ
ñ potuit: s non oportuit. uidet᷑ enĩ
dicere ꝙ filius potuit gign̾e. s nõ
oportiit. ⁊ ita potuit ꝙ ñ oportuit.
quare aũ ñ oportuit: subdit dices.
Immoderata enim ẽẽt diuina ge¬
neratio. si genitus filius nepotem
gigneret patri. quia ⁊ ip̃e nepos
nisi auo suo pronepotem gigne̾t.
scdm ur̃am mirabilem sapĩam ĩ¬
potens diceretur. Similit̾ ⁊̃ ille si
nepotem ñ gigneret auo suo. ⁊ ꝓ¬
nepotem ꝓ auo suo. ñ a uobis ap¬
pellareturͤ omp̃c. noc impleretur
gn̾ationis series. si semper alter
ex altero: nasceretur. nec eam ꝑfi¬
ceret ullus: si ñ sufficeret unus oĩ¬
potens. Itaq ommpotentem genu¬
it filium. patris natura non fecit.¬

Expanded text:
volens ostendere Patrem esse non potiorem Filio, his verbis: Absit ut ideo potentior sit Pater Filio, sicut putas, quia Creatorem genuit Pater, Filius autem non genuit Creatorem; neque enim non potuit, sed non oportuit. Vide et diligenter attende haec verba: Non enim non potuit; sed non oportuit. Videtur enim dicere quod Filius potuit gignere, sed non oportuit: et ita potuit quod non oportuit. Quare autem non oportuit, subdit dicens: Immoderata enim esset divina generatio, si genitus Filius nepotem gigneret Patri, quia et ipse nepos nisi avo suo pronepotem gigneret, secundum vestram mirabilem sapientiam, impotens diceretur. Similiter etiam ille si nepotem non gigneret avo suo, et pronepotem proavo suo, non a vobis appellaretur omnipotens, nec impleretur generationis series, si semper alter ex altero nasceretur: nec eam perficeret ullus, si non sufficeret unus omnipotens. Itaque omnipotentem genuit Filium Patris natura, non fecit.
Abbreviated transcription (Latin):
inuestigandum
est utrumi omnes: uli celes¬
tes spiritus ad exteriora nũ¬
tranda mittantur. Quidam
pittant aliquos in illa mul¬
titudine esse. qui foras pro
officio exeunt: alios qui sem¬
per uitus assistunt. sicut scͥp¬
tum est in damele. milia mi¬
lium. ministrabant ei. et de¬
ties centena milia assistebãt
ei. Item dyonisius in ierar

Expanded text:
investigandum est utrum omnes illi coelestes spiritus ad exteriora nuntianda mittantur. Quidam putant aliquos in illa multitudine esse qui foras pro officio exeunt, alios qui intus semper assistunt; sicut scriptum est in Dan., c. 7: Millia millium ministrabant ei, et decies centena millia assistebant e
Abbreviated transcription (Latin):
ed forte
auqͥs dicet.
Omnem carnis ꝯcupĩam ⁊ de¬
lectationem q̃ ẽ incoitu: malã:
ta.⁊ nos dicimus illam ꝯcupĩam¬

Expanded text:
ed forte aliquis dicet omnem carnis concupiscentiam et delectationem, quae est in coitu, malam ta. Et nos dicimus illam concupi
Abbreviated transcription (Latin):
dicit c̃e. nec filium. Cum gͦ q̃rit᷑
quid tria uł quid tres: conferimꝰ
nos ad inueniendum aliquod no¬
men: quo complectam᷑ hec tͥa. Ne¬
q occurit animo. qr suꝑ eminenti¬
a diuinitatis usitati eloquii fa¬
cultatem excedit. Uerius enim¬
cogitatur deus quam dr̃. ⁊ uerius
ẽ quam cogitatur. pat̾ gͦ ⁊ filius
⁊ sp̃c .s. q̃m tres sunt. quid tres
sunt: queranius quid cõmune
hẽant. Non enim possunt dici
tres patres. quia tm̃ pr: ibi pat̾ ẽ.
nec tres filii. cum nec p̃r ibi sit fi
donum᷑ dei d̾r. nec pr̃ est. nec filiꝰ.
Quid gͦ tres: Si tres ꝑsone esse
dũr. commune est eis id ꝙ ꝑ soã
est. Certe enim quia p̃r est ꝑsoã
sona. Ideo dicunt᷑ tres ꝑsone. ꝓp¬
terea ergo dicimus tres ꝑsonas.
quia commune est eis iõꝙ ꝑ sõa
est. Ex predt̃is aꝑte intsłigi pot̃
qua necessitate dcm̃ sit a latinis.
tres ꝑsone. cum ꝑsona scd̃m sb̃̾

Expanded text:
dicit esse nec Filium. Cum ergo quaeritur dicit esse nec Filium. Cum ergo quaeritur quid tria vel quid tres, conferimus nos ad inveniendum aliquod nomen, quo complectamur haec tria. Neque occurrit animo, quia supereminentia divinitatis, usitati eloquii facultatem excedit. cogitatur Deus, quam dicitur, et verius est quam cogitatur. » Pater ergo et Filius sanctus, quoniam tres sunt, quid tres sint quaeramus, quid commune habeant. Non enim possunt dici tres patres, quia tantum Pater ibi Pater est; nec tres filii, cum nec Pater ibi sit Fildonum Dei dicitur, nec Pater est, nec Filius. Quid ergo tres? Si tres personae esse dicuntur, commune est eis id quoest. Certe enim quia Pater est perssona; ideo dicuntur tres personae. Propterea ergo dicimus tres personas, quia commune est eis id quod persona est. Ex praedictis aperte intelligi potest, quia necessitate dictum est a Latinis tres personae, cum persona secundum s
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ uocabłm suare huic sig̾ca¬
tioni qua intlłr trinitas. ne omĩo
tacemus int̾roganti quid tres: c̃
laborat eloquium. dcm̃ ẽ tñ tres
ꝑsone. ñ ut illud diceret᷑ s ne ta¬
ceretur omnino. Non enĩ rei in¬
effabił eminentia hor uorabulo
explicari italet. Ecce ostendit qͣ
necessitate dicatur plr ꝑsone.
hac re laborans nominum ł sbe¬
pemuria coartatur. uñ. as. Qͥd
a grecis uel a latinis neccessita¬
te de meffabili trinitate dcm sit.
aꝑiens in .uii. li. de tͥ. ait. loquen¬
di cã de meffabilib ut fari auiqͦ
modo possemus. dcm̃ est a grecis.
una essentia: tres sub̃̾e .i. una u
accipiunt subãm quam latini.
A iatinis autem dcm̃ est: una es¬
sentia. uel sub̾a. tres persone. Qͥ¬
ẽẽntia quam sub̾a: solet intlligi
⁊ ut intlłigatur saltem in enig¬
mate ꝓlacuit ita dici. ut cum q̃¬
reret᷑ quid tͥa sint: aliquid dicet᷑.¬
que ta esse: fices uera ꝓnuntiat.
cum ⁊ patrem nõ dicit esse filium.

Expanded text:
 vocabulum servare huic significationi qua intelligitur Trinitas, ne omnino taceamus interrogati quid tres esselaborat eloquium: dictum est tamen tres personae, non ut illud diceretur, sed ne taceretur omnino. Non enim rei ineffabilis eminentia hoc vocabulo explicari valet. Ecce ostendit qua necessitate dicatur pluraliter hac re laborans nominum penuria coarctatur. Unde Aug. quid a Graecis vel Latinis necessitate de ineffabili Trinitate dictum sit aperiens, in lib. 7 de Trin. ait, c. 4: Loquendi causa de ineffabilibus, ut fari aliquo modo possemus, dictum est a Graecis, una essentia, tres substantiae, id eaccipiunt substantiam quam Latini. A Latinis autem dictum est, una essentia vel substantia, tres personae, quessentia quam substantia solet intelligi. Et ut intelligatur saltem in aenigmate, placuit ita dici, ut cum quaereretur quid tria sunt, aliquid dicea esse fides vera pronuntiat, cum et Patrem non dicit esse Filium,
Abbreviated transcription (Latin):
libertas qua quisq liber lib̾ta¬
est ad malum: sit libertas arbi¬
trii. Si cnim libertas arbitrii est:
bonum quidem est. quia lib̾tas
arbitrii bonum naturale est. Qͥ¬
busdam uidetur. ꝙ sit ip̃a lib̾tas

Expanded text:
libertas qua quis liber est ad malum, sit libertas arbitrii. Si enim libertas arbitrii est, bonum quidem est, quia libertas arbitrii bonum naturale est. Quibusdam videtur quod sit ipsa libertas
Abbreviated transcription (Latin):
diligentia innu uidet᷑ solum u̾¬
bum carnem fcm. ⁊ naͣm solum
suscepisse humanã. ⁊ dĩnã nam
nitas nos sibi reconciliauit per
hoc ꝙ solum ũbum carnem ip̃a
trinitas fecit. In quo sit u̾itas in¬
dimitabilis manet dĩne hũane¬
q nature. ut sicut uera semꝑ ẽ
eiꝰ dĩnitas: quã de prẽ ht̃. ita u̾e̾
semꝑ atq incõmutabilis eiꝰ sit
humanitas quã sibi unitã sum¬
ma dĩnitas gerit. Ecre ⁊ solum
u̾bum dixit carnem fc̃m. ⁊ huãi¬
tatem diuinitati unitam. Idẽ qͦ
suꝑiꝰ dix̃ seruilem forͣm a solo fi¬
lio susceptam: qͣm tota tͥnitas
fecit. Iam facile est agnoscere ꝙͣ.
diũsa et multiplicia suꝑ qc̃e ꝓpo

Expanded text:
diligentia innui videtur solum Vediligentia innui videtur solum Verbum carnem factum, et naturam solum suscepisse humanam; et divinam naturam, nitas nos sibi reconciliavit per hoc quod solum Verbum carnem ipsa Trinitas fecit. In quo sic veritas incommutabilis manet divinae humanaeque naturae, ut sicut vera semper est ejus divinitas, quam de Patre habet, ita vera semper et incommutabilis ejus sit humanitas, quam sibi unitam summa Divinitas gerit. Ecce et solum Verbum dixit carnem factum, et humanitatem divinitati unitam. Idem quoque superius dixit servilem formam a solo Filio susceptam, quam tota Trinitas fecit. Jam facile est agnoscere quam diversa et multiplicia super quaestio
Abbreviated transcription (Latin):
nisi forte nam᷑ ꝓ ꝓsona hic accipi¬
atur. auoqͥn si dixerimus naturã
nobis ex adu̾so que in tractatu de
trinitate disseruimus. ubi dixi
cum una eadẽq sit natura tͥnita¬
tis: eadem res seipãm genusset.
naturam assumpsisse monstrat᷑.
Ait enĩ ãs̃. in. li .i. detͥ. Etiam se
formã serui:. ut amitteret form
dei in qua erat equalis pri. ut in
forma serui. ⁊ in forma tet. idem
ip̃e sit unigenitus filius pris.
o natura natam accepit. forme eĩ no
de xp̃o audis quia in forma dei erat
oportet te agnoscere firmissime¬
q tenere in illo forme nomine
naturalem plenitudinem debe̾
ĩtlłigi. In forma gͥ dei erat: qr ã
natura dei prĩs scemꝑ erat de qͦ
qͣm in dei manere natura. Didici.¬
sti noĩe forme intlłniam fi̾ nate᷑.¬
cepit. uñ ꝯseq̃ns est ꝙ natura di¬
uina. naͣm hũam susceꝑit. ꝙ cci¬
am. Iere. in explanatõe fidei: euidẽ¬
nam subãm assũpsisse hũam. Ex
u̾bis aũ ãbi. suꝑiꝰ positis adh̃ita

Expanded text:
nisi forte natura pro persona hic accipiatur; aloquin si dixerimus naturam nobis ex adverso quae supra in tractatu de Trinitate disseruimus, ubi diximaturam, cum una eademque sit natura Trinitatis, eadem res seipsam genuisset.naturam assumpsisse monstratur. Ait enim August., in primo lib. dformam servi, ut amitteret formam Dei, in qua erat aequalis Patri, et ut in forma servi, et ut in forma Dei idem ipse sit unigenitus Filius Patris.o natura naturam accepit. Formae enim nde Christo audis quia in forma Dei erat, oportet te agnoscere firmissimeque tenere in illo formae nomine naturalem plenitudinem debere intelligi. In forma Dei ergo erat, quia in natura Dei Patris semper erat, de qua ntia est, quam in Dei manere natura. Didicisti nomine formae intelligentiam fieri natns est quod natura divina naturam humanam suscepit. Quod etiam Hieron. in Explanatione fidei evidenlam quautem August. superius positis, adhibita
Abbreviated transcription (Latin):
nrãm in unitatem sue ꝑsone as¬
sumpsit. Incarnationem qͦ hꝰ
filii dei tota tͥnitas oꝑata ẽẽ e̾dẽda
ẽ. Solus tam̃ filiꝰ formã ẜiu acce¬
pit: in singłaritatem ꝑsone hiis
insinuari uidetur. ꝙ ꝑsona tm̃¬
naturam. ñ natura naturã assũp¬
serit. Si enim ꝙ cc̃e est tͥnitati ñ
accepit hoĩem: gͦ ñ nat᷑a diuina
q̃ ꝯmunis est tͥb ꝑsonis. Cui ui
de ad petrum. Nec diuinitas in¬
quit xp̃i aliena est a natura pa¬
u̾bum. nec hũanitas cuis aliena
fcm̃ ẽ. Illa enim natura que sẽꝑ
genita manet ex pr̃e naturã no¬
stram sine pcc̃o accepit. ut nasc̾e¬
tur ex uirgine. hac auct̾e nĩ tradi¬

Expanded text:
nostram in unitatem personae suae asnostram in unitatem personae suae assumpsit. Incarnationem quoque hujus Filii Dei tota Trinitas operata esse credenda est. Solus tamen Filius formam servi accepit in singularitatem personae. His insinuari videtur quod persona tantum, non natura naturam assumpserit. Si enim quod commune est Trinitati, non accepit hominem, ergo non natura divina, quae communis est tribus personis. Cui vide ad Petrum: Nec humanitas Christi aliena est a natura maVerbum; nec humanitas ejus aliena factum est. Illa enim natura quae semper genita manet ex Patre, naturam nostram sine peccato suscepit, ut nasceretur ex Virgine. Hac auctorita
Abbreviated transcription (Latin):
moniis. ⁊ astruitur documentis.
ueritatem carnis accepit ex uirgi¬
ne. ⁊ cum nasc̾etur integritatem
u̾ginitatis suauit in mr̃e. Et pau¬
lo pꝰ. hic deus humanã naturam
ui in suam accepit ille d̾s ꝑsonã.
sonam hoĩs. s naturam. Itm̃ dei fi¬
liꝰ unigenitus. ut carnẽ hoĩs ani¬
mãq mũdaret: susceptione car¬
nis animẽ ꝙ rationalis incar
quarto uero q̃onis artitulo. utr̃
.s. natura naturam assumpserit
scrupulosa ⁊̃ int̾ doctos q̃o ẽ qr ⁊¬
in ħ płimũ dissentire uidetur.
qui autt̾e preclari aliĩ doctõres in
sactͣ pagina extiterunt. nec tm̃ a
lii ab alus uerum ⁊̃ idem a seip̃is
dissonare uidentur sit̃ subiͨta sa¬
pła docent. Legitur enim in to¬
formationem suscepti hominis
qm̃ inseꝑabilia sunt oꝑa tͥnitatiᷤᷤ
in singłaritatem ꝑsone ñ in uni
tatem diume nature. idest id ꝙ est
ꝓprium filii: ñ ꝙ omũe ẽ tͥnitati.
Itm̃ in concilio .xi. toletano. uniꝰ
nu̾t. s tm̃ filiũ qͥ solus naturã

Expanded text:
astruitur documentis. veritatem carnis accepit ex Virgine; et cum nasceretur, integritatem virginitatis servavit in matre; et paulo post: Sic Deus humanam naturam turam servi, in suam accepit ille Deus personam. ersonam hominis, sed naturam. Item: Dei Filius unigenitus, ut carnem hominis animamque mundaret, susceptione carnis animaeque rationalis incarnquarto vero quaestionis articulo, utrum scilicet natura naturam assumpserit, scrupulosa etiam inter doctos quaestio  plurimum dissentire videntur, qui auctoritate praeclari aliisque doctiores in sacra Pagina extiterunt; nec tantum alii ab aliis, verum etiam iidem a seipsis dissonare videntur, sicut subjecta capitula docent. Legitur enim iformationem suscepti hominis, quoniam inseparabilia sunt opera Trinitatis, in singtatem divinae naturae, id est, quod est proprium Filii, non quod commune est Trinitati. Item in concilio II Toletano: Unius nuerit, sed tantum Filium, qui solus naturam
Abbreviated transcription (Latin):
oportet. cum ex
premissis constet uerbũ
dei carnem et animam simł
assumpsisse in unitatem ꝑso sit¬
ne: quid horũ potiꝰ concedend̾ sit
nam assumpserit. ⁊ an ita conueĩ¬
at dici duunam naͣm ẽẽ incarna¬
tam: sicut deus incarnatus et u̾bũ
incarnatum. Sane dr. ħ inquisitõ
siũ q̃rendi rõ iuxta sacrarum auc¬
toritatum testimonia implicita ꝑ¬

Expanded text:
oportet, cum ex praemissis constet Verbum Dei carnem et animam simul assumpsisse in unitatem personae, quid horum potius concedendum sitnam assumpserit. Et an ita conveniat dici divinam naturam esse incarnatam, sicut Deus incarnatus, et Verbum incarnatum sane dicitur. Haec inquisitio sive quaerendi ratio, juxta sacrarum auctoritatum testimonia, partim implicita a
Abbreviated transcription (Latin):
caritas de corde puro ⁊ ꝯscĩa boã
⁊ side non ficta. Omnis itaq pre¬
cepti finis caritas est .i. ad cari¬
tatem refertur omne preceptum.
intentõe carnali ut non refera
dum fieri oportet. quamuis fĩ¬
uideatur. Tunc enim recte fũit
q̃ mandat d̾s et que consilio mo¬
net: cum referuntur ad ducõm
dei ⁊ pximi. hiis uerbis aꝑte in¬
sinu̾atur quis sit rectus finis uo¬
um sibi ponit finem tm̃ sp̃c. sed

Expanded text:
charitas de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta . Omnis itaque praecepti finis est charitas; id est, ad charitatem refertur omne praeceptum. intentione carnali, ut non referatdum fieri oportet, quamvis fivideatur. Tunc enim recte fiunt quae mandat Deus, et quae consilio monet, cum referuntur ad dilectionem Dei et proximi. His verbis aperte insinuatur quis sit rectus finis voum sibi ponit finem; unde et
Abbreviated transcription (Latin):
nusq fine disserend̾ ẽ. dican
Stiendum gͥ est.ꝙ ex fine tu¬
suo utait as̃. uoliunitas cognos¬
titur. utrum recta an praua sit.
finis aut̾ bone uoluntatis: bea¬
titudo est. uita et̾na d̃s ip̃e. Ma¬
le uero fimis est aliuid .s. mala
delectatio aute auquid aliud:. ĩ

Expanded text:
usque fine disserendum est. Sciendum ergo est quod ex fine suo, ut ait Aug., voluntas cognoscitur utrum recta an prava sit. Finis autem bonae voluntatis beatitudo est, vita aeterna, ipse Deus. Malae vero finis est aliud, scilicet mala delectatio, vel aliquid aliud
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectio ex xp̃o est. ultra quem
ñ est quo spes se extendat. finis
fidelium xp̃c est. ad quem cum
peruenĩt currentis intentio: nõ
s ht̃ id quo debeat ꝑ manere. fĩ¬
nis gͦ rectus atq suppremus d̾s

Expanded text:
et in ipso est; et ultra quem non est quo spes se extendat. Finis fidelium Christus est, ad quem cum pervenerit currentis intentio, non sed habet id in quo debeat permanere. Finis ergo rectus atque supremus Deus
Abbreviated transcription (Latin):
bus sunt commnunia. Omnes
enm ardent caritate. et scientia
pleni sunt. et sic de aliis. sed su¬
periores aliis excellentius, ut
iam dictum est: ipsa acceperũt
a quibus et nommantur. uñ
gregorius. In illa summa ciuita¬
te quisq ordo eius rei censetuꝵ
nomine: quam plenius accep̃
in munere.

Expanded text:
bus sunt communia. Omnes enim ardent charitate, et scientia pleni sunt: sic et de aliis. Sed superiores aliis excellentius, ut jam dictum est, ipsa acceperunt, a quibus et nominantur; unde Gregorius: In illa summa civitate quisque ordo ejus rei censetur nomine, quam plenius accepit in munere.
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ideritis. non intlłigetis. hiis ũ¬
bis aꝑte ostendit indifferentem
magnitudinem tͥum ꝑsonarũ.
Idem in eodem. Tu nempe dixisti
Ille inquis uirtus ẽ ingenita:
simplex. ⁊ tñ in hac simplici uir¬
tute młta uid̾is ꝯmemorare. c̃
dicis. deus: dm̃ genuit. bonuis:
bonum genuit. sapiens: sapiẽ¬
tem. clemens: clementẽ. potẽs:
potentem. Nunquid gͦ bonitas
⁊ sapĩa. ⁊ clementia. ⁊ potentia
partes sunt. uniꝰ uirtutis qͣm
simplicm ese dixisti. Si dixe¬
ris partes sunt: simplex gͦ uirtꝰ
ex partib constat. ⁊ simplex ista
uirtus te diffiniente unus ẽ d̾s.
gͦ d̾m ex ꝑtib compositum ẽẽ di¬
cis. Non dico inquis: ñ sunt gͦ¬
ꝑtes. Si ergo in una ꝑsona prĩs
⁊ illa in uenis que pura uident᷑.
⁊ ꝑtes ñ inuenis. quia una uirtꝰ¬
patris simplex est: qͣnͣto magis

Expanded text:
dideritis, non intelligetis. His verbis aperte ostendit indifferentem magnitudinem trium personarum. Item in eodem: Tu nempe dixisti Ille, inquis, virtus est ingenita, simplex; et tamen in hac simplici virtute multa videris commemorare, cum dicis: Deus Deum genuit, bonus bonum genuit, sapiens sapientem, clemens clementem, potens potentem. Numquid ergo bonitas, et sapientia, et clementia, et potentia tres partes sunt unius virtutis, quam simplicem esse dixisti? Si dixeris, partes sunt, simplex ergo virtus ex partibus constat. Et simplex ista virtus, te definiente, unus est Deus; ergo Deum ex partibus compositum esse dicis. Non dico, inquis, non sunt partes. Si ergo in una persona Patris, et illa invenis quae plura videntur, et partes non inveneris, quia una virtus simplex e
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝓp̃ uniꝰcuiꝰq ꝓprietatem tres ꝑ
nem partes unuis dei non sunt:
uirtus est pr̃. uirtus ẽ filius. uir
⁊ uirtutem de uirtute ꝓcedentem
ñ uis eandem hr̃e naturam: hoc
falsum dicis. hoc contra fidem rec¬
tam ⁊ catholicam dicis. Hiis u̾b̃
partes dei uł diuine essentie. Nul¬
laq earum trinitatis pars dicẽ¬
da est: nec una ẽ nec una maior

Expanded text:
 uniuscujusque proprietatem tres pe perfectionem partes unius Dei non sunt? Virtus est Pater, virtus est Filius, virtet virtutem de virtute procedentem non vis eamdem habere naturam, hoc falsum dicis, hoc contra fidem rectam et catholicam dicis. His verbispartes Dei vel divinae essentiae. Nullaque illarum Trinitatis pars dicenda est, nec una alias ulla major
Abbreviated transcription (Latin):
unus ꝑ illa tͥa. meminit. ĩ¬
¶telligit. diligit. qui nec memoria
ẽ. nec intlłigentia. nec dilectio. s
ñ ip̃e ẽ ħ tͥa. In illius uero summe
simplicitate ne᷑ q̃ d̃s ẽ. qmͣius unꝰ¬
Aluid ẽ itaq tͥnitas res ip̃a. aliud
ẏmago tͥnitatis in re alia. ꝓp̃ qͣm
ymaginem ⁊̃ ilid̃ in quo sunt hec

Expanded text:
unus per ista tria meminit, intelligit, diligit; qui nec memoria est, nec intelligentia, nec dilectio, sed non ipse est haec tria; in illius vero summae simplicitaAliud est itaque Trinitas res ipsa, aliud imago Trinitatis in re alia: propter quam imaginem etiam illud in quo sunt haec
Abbreviated transcription (Latin):
rat. ñ est retempta. humana ts¬
uero tota ꝑierat. ⁊ ideo ne penitꝰ᷑¬
repente perderetur. ex parte est re¬
dempta. ut iñ ruina suppieretur
erat: in ꝑpetua perditione rem̾a¬
neret. Que autem cum deo illa de¬
serente ꝑstiterat. de sua c̾cissime
cognita semꝑ felititate gaudẽt.
At u̾o c̾atura rõnalis q̃ in hõib
erat. qm̃ pccĩs atq supplitiis tota

Expanded text:
rat, non est redempta; humana vero tota perierat, et ideo ne penitus perderetur, ex parte est redempta, ut inde ruina suppleretur erat in perpetua perditione remaneret, quae autem cum Deo, illa deserente, perstiterat, de sua certissime cognita semper felicitate gauderet. At vero creatura rationalis, quae in hominibus erat, quoniam peccatis atque suppliciis tota
Abbreviated transcription (Latin):
notand̾ est.ꝙ ñ soli uiro fuit dat̃.¬
preceptum uidetur esse datum. cũ
ip̃a mulier testit᷑ sibi etiam man¬
datum ẽẽ: dicens. precepit nobis
dcus ⁊ c̃. Supra tñ legitur añ frãm
mulierem: deum dixisse uiro. de
ligno scĩe boui ⁊ mali ne comedaᷤ
ñ dixit. necomedatis. Torte qr
fcũrus erat mulierem. sic p̃cepit
ret. mandatum. qr mulier que
subiecta uiro fuit: ñ nͥ mediante
iuiro: diuinũ debuit acciꝑe p̃cep¬
tum. uñ apłs. Siquid aiscere no¬
terrogent. Si qr quõ loqui po¬
tuerunt. ł loquentem intellige̾
qui ñ didicerant int̾ lequentes
crescendo: ł magistĩo: dicimus qr
deus eos tales fecerat: qui possẽt
sequi ⁊ discere abaliis si essent.

Expanded text:
notandum est, quod non soli viro praeceptum videtur esse datum, cum ipsa mulier testatur sibi etiam esse mandatum, dicens: Praecepit nobis Deus, etc. Supra tamen legitur, ante factam mulierem, Deum dixisse viro: De ligno scientiae boni et mali ne comedas; non dixit ne comedatis. Forte quia facturus erat mulierem de viro, sic ret mandatum; quia mulier quae subjecta viro fuit, non nisi mediante viro divinum debuit accipere praeceptum. Unterrogent. Si quaeritur quomodo loqui potuerunt vel loquentem intelligere, qui non didicerant inter loquentes crescendo vel magisterio, dicimus quia Deus eos tales fecerat qui possent loqui, et discere ab aliis si essent.
Abbreviated transcription (Latin):
occasionẽ hũerit. id circo per dei¬
grãm uiuari potuit ad ueniam.
ut qui ꝑ alium cecid̾at. ꝑ alium
erigeretur. Qui gͦ incitatorem
hũit ad malum. ñ iniuste reꝑato¬
rem hũit ad bonum. Diabolus uͦ
qui sine aucuiꝰ temptatione pec

Expanded text:
occasionem habuit, idcirco per graoccasionem habuit, idcirco per gratiam juvari potuit ad veniam, ut quod per alium ceciderat, per alium erigeretur. Qui ergo incitatorem habuit ad malum, non injuste reparatorem habuit ad bonum. Diabolus vero quia sin
Abbreviated transcription (Latin):
orro sciendum est de dupli¬
rationis. interiorem .s. tar
et exteriorem. Extĩor tẽps¬
tatio est. qñ nobis extͥnsecꝰ
malum uisibilit̾ suggitur ubo
uł signo aliquo. ut ille cui fit ad
consensum pcc̃i declinet. ⁊ tał tẽp¬
tatio tm̃ fit ab adu̾sario. Itĩor u
temptatio est. qñ inuisibilit̾ ma¬
lum nobis intrinsetus suggeri¬
tur. Et hec temptatio aliquan¬
do fit ab hoste. aliq̃n a carne. Nã
et diabolus inuisibilit̾ mala su¬
ggit. ⁊ ex carnis corruptione sb̾¬
oritur motus illicitus ⁊ titilla¬
tio praua. Ideoq tempratio q̃ ẽ.
ex carne. non fit sine pc̃co. Q̾ ã
est ab hoste: nͥ ei consentiat᷑ ñ h̃t
pccm̃. s ẽ materia ex̾cende uͥtu¬
tis. Temptatio autem carnis ĩ¬
terior difficilius uincitur: qui¬
a interius obpugnans de nr̃o
contra nos roboratur. homo gͥ
qui sola exteriori temptationẽ
pulsatus cecidit tanto grauius
plectendus erat: qnͣto leuiori im¬
pulsu fu̾at ꝓstratus. Et tam̃ q
aliquam ucet modicam cadendi

Expanded text:
orro sciendum est dutationis, interiorem, scilicet, et exteriorem. Exterior tentatio est quando nobis extrinsecus malum visibiliter suggeritur verbo vel signo aliquo, ut ille cui fit ad consensum peccati declinet, et talis tentatio tantum fit ab adversario. Interior vero tentatio est quando invisibiliter malum nobis intrinsecus suggeritur, et haec tentatio aliquando fit ab hoste, aliquando a carne. Nam et diabolus invisibiliter mala suggerit, et ex carnis corruptione suboritur motus illicitus et titillatio parva. Ideoque tentatio quae ex carne est non fit sine peccato; quae autem est ab hoste, nisi ei consentiatur, non habet peccatum, sed est materia exercendae virtutis. Tentatio enim carnis interior difficilius vincitur, quia interius oppugnans de nostro contra nos roboratur. Homo ergo qui sola exteriore tentatione pulsatus cecidit, tanto gravius plectendus erat, quanto leviori impulsu fuerat prostratus. Et tamen quia aliquam, licet modicam, cadendi
Abbreviated transcription (Latin):
rent nisi huncͦ defectum cibo pre¬
ueniret. habebat enim naturalẽ
appetitum ⁊ moderatum. cui ita
satiffaciendũ erat. ne defectum fa¬
mis sentiret. Sicut gͥ ñ ex uitõ
s ex nature conditione erat qd̃
ante pcc̃m homo cibis non indi¬
gebat. ita ñ ex uitio esset: s de nͣ.
Si hominis conditio in principi¬
o suo .i. in primo ꝑente a ꝑfc̃o ĩ¬
choata. in subseq̃nti ꝓpagatione
a modico ad maiorã ꝑficeret. ut

Expanded text:
ret nisi hunc defectum cibo praeret nisi hunc defectum cibo praeveniret. Habebat enim naturalem appetitum et moderatum, cui ita satisfaciendum erat, ne defectum famis sentiret. Sicut ergo non ex vitio, sed ex naturae conditione erat quod ante peccatum homo cibis indigebat, ita non ex vitio esset, sed de natura, si hominis conditio in principio suo, id est, in primo parente a perfecto inchoata, in subsequenti propagatione a modico ad majora proficeret; ut
Abbreviated transcription (Latin):
sertione de hiis ꝑis inst.¬
rentum filios nascituros ꝑutãd̾.¬
ꝑuos. ac deinde ꝑ int̾uaua tẽ¬
porum eadem lege qua ⁊ nunc
natiuitatem humanam ordi¬
natam c̾nimus stature intrem̃¬
tum. ⁊ m̃brorum usum receptu¬
ros. ut millis expectaretur etas
ad ambuland̾ ⁊ icq̃ndũ. sit̃ mͦ ĩ
nobis. Qr utiq ñ esset uitio de¬
putandum. s conditioni nate᷑
uitio: s ex natura conditionis.¬
rent nisi comederent. Poterant
gͥ siue alimonia uiuere. Ecterũ
sicut supra diximus: ñ solum pec¬
carent. si de ligno uetito ederent. s
etiam si concessis ñ uterentur. qr
peccati. si ñ peccarent: famẽ ñ sẽ¬
tirent. s sine fame suꝑfluum u¬
detur comedere. uñ putant qui¬
dam cibis eos ñ indiguisse. añ
pccm̃. quia ñ poterant esurire:
si ñ peccassent. Ad qd̃ dici p̃t qd̾ fa¬
mes uere defectus est. ⁊ pena porĩ.
Est enim immoderatus appetitus
edendi: cui ñ subiacuisset homo:
siñ peccasset. s ꝓculdubio pecca¬

Expanded text:
sertione de his nirentum filios nascituros parvos, ac deinde per intervalla temporum eadem lege qua et nunc nativitatem humanam ordinatam cernimus, staturae incrementum et membrorum usum recepturos, ut in illis expectaretur aetas ad ambulandum et loquendum sicut modo in nobis; quod utique non esset vitio imputandum, sed conditioni naturavitio, sed ex natura conditionis.rent si non comederent; poterant igitur sine alimonia vivere. Caeterum, sicut supra diximus, non solum peccarent si de ligno vetito ederent, sed etiam si concessis non uterentur; quia peccati, si non peccarent famem non sentirent; sed sine fame superfluum videretur comedere: unde putant quidam eos cibis non indiguisse ante peccatum, quia non poterant esurire si non peccassent. Ad quod dici potest quod fames vere defectus est et poena peccati. Est enim immoderatus appetitus edendi, cui non subjacuisset homo si non peccasset; sed procul dubio pecca
Abbreviated transcription (Latin):
um putes esse gn̾atum. mͥ e est¬
nim impossibile est generatõnis
scire secretum. mens deficit. uor
silet. ñ m̃a tm̃. s ⁊ angłorum. su¬
pra potestatem ⁊ supra angelos. ⁊
ta gn̾atio. Tu g̾ ori manum ad¬
moue. scrutari ñ licet suꝑna mi¬
st̾ia. licet scire ꝙ natus sit. ñ lic
distutere quomꝰ natus sit. Illud
negare michi non licet. hoc quere¬
re metus est. Ineffabilis enim ẽ
illa generatio. unde ysaias. Gña¬
tionem eiiis quis enarrabit: Qui
gn̾atoẽm posse intlłigi ⁊ alia riem¬
hiꝰ inh̾entes illi auctoritati ieꝵꝵi.
sr̃ ecͣcͣsten. In sacris scripturis qͥs
sepissime non ꝓ impossibili. s ꝓ
difficili ponit᷑. ut ibi. Gen̾atõnem
enis quis enarrabit.: S hoc non
dixit ieꝵꝵ. ideo quia gn̾atio filii.
et̾na piene intlłigi. uel explicari
possit: a quoquam mortalium.
S quia de ea aliquid intelligi uł
dici pot̾. quidam tam̃ hoc accipiũt
dictum: de temꝑali xp̃i gn̾atõne.

Expanded text:
um putes esse generatum? Mihi enim impossibile est generationis scire secretum; mens deficit, vox silet, non mea tantum, sed et angelorum; supra potestates, et supra angelos, et ta generatio? Tu ergo ori manum admove; scrutari non licet superna mysteria. Licet scire quod natus sit, non licet discutere quomodo natus sit. Illud mihi negare non licet, hoc quaerere metus est. Ineffabilis enim est illa generatio, unde Isaias: Generationem ejus quis enarrabit? 9. rationem posse intelligi, et alia hujusmodi; inhaerentes illi auctoritati Hieron. super Ecclesiastem: In sacris Scripturis, quid saepissime non pro impossibili, sed pro difficili ponitur, ut ibi: Generationem ejus quis enarrabit? Sed hoc non dicit Hieron., ideo quo generatio Filii aeterna plene intelligi vel explicari possit a quoquam mortalium, sed quia de ea aliquid intelligi vel dici potest; quidam tamen hoc accipiunt dictum de temporali Christi generatione.
Abbreviated transcription (Latin):
rõnalis fuit homo. hñs
discretõnem tom et mali
Scĩam qͦ rerum treatarum. ca¬
et cogitõm uĩtatis. que pritũ
me ꝑfcõni congruebat: mox cõ¬
ditus ñ incongrue accepisse pu¬
tatur. ⁊ ad illam nõ studio uel
disciplina aliqua per int̾uallũ
temporis ꝓfecisse: s ab exordio
sue conclitionis diuinitus illã

Expanded text:
s discretionem boni et mali. Scientiam quoque rerum creatarum, et cognitionem veritatis, quae primae perfectioni congruebat, mox conditus non incongrue accepisse putatur, et ad illam non studio vel disciplina aliqua per intervalla temporis profecisse, sed ab exordio suae conditionis divinitus illa
Abbreviated transcription (Latin):
te̾ montis oliueti descensurꝰ sit doꝰ ad
in spac̃o huiꝰ aeris sedebit. cͣtͣ lotũ mõ¬
tis oliueti ex quo ascendit. ⁊ sic̃ iołx.

Expanded text:
tere montis Oliveti descensurus sit Dominus ad in spatio hujus aeris sedebit contra locum montis Oliveti, ex quo ascendit. Et sicut Jo
Abbreviated transcription (Latin):
liud .s. id ꝙ est ꝓprium filii. ñ qd̾
ꝯmune ẽ tͥnitati hominẽ accepit
diuina natura .i. hũam naturã
sibi uniuit. qui sensus ex ũbis
tam diuinam naturam in una
ypostaseon incarnatam ẽẽ euidẽ¬
ter assĩt dicens. In humanatõne
turam deitatis in una eiꝰ ypostase¬
on incarnatam ẽẽ .i. unitam hu¬
mane nature. ⁊ non ꝑtem ꝑti. õi
enim hũane nature annus uni¬
tam ẽẽ õem dectatis naturam uł
sub̾am. It̾ cad̾ ẽ natura in singła
carni. ⁊ unam naturam dei ũbi¬
et incarnatam confitem᷑. u̾bũ aũ¬

Expanded text:
id quod est proprium Filii, non quod commune est Trinitati, hominem accepit,divina natura humanam naturam sibi univit. Qui sensus ex verbistam divinam naturam in una hypostaseon incarnatam esse evidenter asserit, dicens: In humanatione turam deitatis in una hypostaseon incarnatam esse, id est, unitam humanae naturae, et non partem parti. Omni enim humanae naturae aimus esse unitam omnem deitatis naturam vel substantiam. Item eadem est natura in singulacarni, et unam naturam Dei Verbi incarnatam confitemur. Verbum au
Abbreviated transcription (Latin):
nõn assumunt. et qui iniquita¬
ti tam ꝑtinaci mente inh̾ent uͭ
de mĩa dei nimis presumentes.
quib placet malicia p̃p se. si¬
cut pis bonitas. Isti nummia
ꝑtinatia ⁊ presumptc̃e peccãt
Autumantes deum non esse iꝰ¬
tum. illi desꝑatione. deum non
bonum estimant. tollentes ĩ

Expanded text:
non assumunt; et qui iniquitati tam pertinaci mente inhaerent, ut de misericordia Dei nimis praesumentes; quibus placet malitia propter se, sicut piis bonitas. Isti nimia pertinacia et praesumptione peccant, aestimantes Deum non esse justum. Illi desperatione, Deum non bonum existimant, tollentes i
Abbreviated transcription (Latin):
głaritatis. s ꝙ unitatis ẽ: predi¬
catur. Ecce ex hiis predc̃is ostendit᷑.
ꝙ nec singłaris nec diu̾sus. nec u¬
nicus. uel solitarius confitendꝰ ẽ
deus. quia singłaritas uł solitu¬
do ꝑsonarum płalitatem exclu¬
dit. ⁊ diu̾sitas unitatem cẽntie toi¬
lit. Diu̾sitas indicit seꝑationem
diuinitatis. Singularitas adim̾
distinctionem tͥnitatis. Ideo ambi.
singłaris equalitas. nec uixta sa¬
bellianos patrem filiumq cõfun¬
dẽs. nec iuxta arrianos pr̃em fili¬
umq secernens. pater enim et
filius distinctionem hñt. seꝑatio¬
nem uero non hñt. Itm̃ mectem.
pat̾ ⁊ filius diuinitate unum sũt.

Expanded text:
aritatis, sed quod unitatis est praedicatur. Ecce ex praedictis ostenditur quia nec singularis, nec diversus nec unicus vel solitarius confitendus est Deus, quia singularitas vel solitudo personarum pluralitatem excludit, et diversitas unitatem essentiae tollit. Diversitas inducit separationem divinitatis, singularitas adimit distinctionem Trinitatis. Ideo Ambrossingularis aequalitas, nec, juxta Sabellianos, Patrem Filiumque confundens; nec, juxta Arianos, Patrem Filiumque secernens. Pater enim et Filius distinctionem habent, separationem vero non habent. Item in eodem: Pater et Filius divinitate sunt
Abbreviated transcription (Latin):
sic enim illi dicunt tres sb̾ qu¬
stantias unam essentiam .i. ts nos.
ẏpostases. unam usyam. quẽ ad
aũ maluerunt dicere. quia fortas¬
se scd̾m lingue sue consuetudinẽ:
aptius dicitur. Ꝙ in trinitate
non est diuersitas. nec singłari
cessitate dicamus tres per dẽꝑti¬
sonas. ⁊quare ñ similiter tres tas¬
deos uel essentias. quia .s. in altõ
obuiat scͥptura. In altero di̾sita¬
tis intlłigentia. qr ibi nulla peni¬
tus est diuersitas. sicut nec singła¬
ritas. ł solitudo. s unitas ⁊ trini¬
mana mopia querens quid dicẽt.
t̾a dixit tres personas. uł subn̾s.
quib nominib ñ du̾sitatem in¬
tlłigi uoluit. s singłaritatem no¬
luit᷑. ut ñ solum ibi unitas intlłi

Expanded text:
c enim illi dicunt tres substantias unam essentiam, id est, tres hypostases unam usiam, quemadmautem maluerunt dicere, quia fortasse secundum linguae consuetudinem aptius dicitur. 9. Quod in Trinitate non est diversitas, nec siessitate dicamus tres personas, et quare non similiter tres deos vel essentias; quia scilicet in altero obviat Scriptura, in altero diversitatis intelligentia, quia ibi nulla penitus est diversitas, sicut nec singularitas ibi est, sed unitas et Trinimana inopia quaerens, quid diceret tria? dixit tres personas vel substantias. Quibus nominibus non diversitatem intelligi voluit, sed singularitatem noluit, ut non solum ibi unitas intellig
Abbreviated transcription (Latin):
litarium sermo significat. ⁊ in dif¬
ferentem tamen naturam ꝓfessio¬
consortii docet. uisus est enim in
filio pr̃ ꝑ nature unitam simili¬
tudinem. unum sunt enim natꝰ
⁊gn̾ans. unũ sunt neꝙ unus.
Non itaq solitarius filius ẽ. nec
singularis. nec dispar. Itm̃ in eod̾.
Sicut in pr̃e ⁊ filio credere duos
deos impium est. ita prẽm ⁊ fi¬
lium singłarem d̾m predicare:
sacrilegium est. Nichil in hiis no¬
uum. nicħ diu̾sum. nich alienũ.
nich inseꝑabile est. de hoc ⁊̃ ãs. in

Expanded text:
litarium sermo significat, et indifferentem tamen naturam professio docet. Visus est enim in Filio Pater per naturae unitam similitudinem. Unum sunt enim natus et generans; unum sunt, neque unus. Non itaque solitarius Filius est, nec singularis, nec dispar. Item in eodem: Sicut in Patre et Filio credere duos deos impium est, ita Patrem et Filium singularem Deum praedicare, sacrilegum est. Nihil in his novum, nihil diversum, nihil alienum, nihil separabile est. De hoc etiam Aug., in
Abbreviated transcription (Latin):
quedam uera de temporalib re-¬
b noscere ꝑmituntur. partim sb̾¬
tilitate sensus. partim exꝑientia
temporum callidiores: pp̃ tã mag
nam longitudinem uite. partĩ
sc̃is angelis ꝙ ip̃i ab ommpotẽti
deo discunt. uissu eius sibi reue

Expanded text:
quaedam vera de temporalibus rebus noscere permittuntur; partim subtilitate sensus, partim experientia temporum, callidiores propter nam longitudinem uitae, partim sanctis angelis, quod ipsi ab omnipotente deo discunt, etiam iussu eius sibi reuel
Abbreviated transcription (Latin):
libero. ar. s ex gr̃a dei. Quod ergo
Ierx. ait. Cetera cum sint liberi. ar
possunt flecti in utramꝙ ꝑtem: ac¬
cipi oportet scd̃m statum in quo
creata sunt. Tauis enim ⁊ homo
⁊ angelus creatus est. qui ad utr̃q
fiecti poterat. s postea bomi angłi ꝑ
grãm ita sunt confirmati: ut pec¬
care non possuit. ⁊ mali ita uitio
obdurati: ut bñ uiũe nequeant.
Angeli mutabiles sunt natura
ĩmutabiles sunt gr̃a. qr ex nat᷑a
inprimordio sue conditõnis: mu-¬
tari potuerunt ad bonum sui ad
malum. s pꝰ per grãm ita bono ad¬
dicti sunt: ut inde mutari neque¬
ant. Ad hoc enim repugnat gr̃a:
liciam sint obdurati. uiuaci tñ
sensu non penitus sunt priuati
Nam ut tradit ysidorꝰ. triplici a

Expanded text:
io, sed ex gratia Dei. Quod ergo Hieronymus ait: Caetera cum sint liberi arbitrii possunt flecti in utramque partem, accipi oportet secundum statum in quo creata sunt. Talis enim et homo et angelus creatus est, qui ad utrumque flecti poterat; sed postea boni angeli ita per gratiam sunt confirmati, ut peccare non possint; et mali ita in vitio obdurati, ut bene vivere nequeant. Angeli mutabiles sunt natura, immutabiles sunt gratia; quia ex natura in primordio suae conditionis mutari potuerunt ad bonum sive ad malum, sed post per gratiam ita bono addicti sunt, ut inde mutari nequeant. Ad hoc enim repugnat gratialitiam sint obdurati, vivaci tamen sensu non sunt penitus privati. Nam, ut tradit Isidorus, lib. 1
Abbreviated transcription (Latin):
quasi simpliciter nesciunt. nõ
renuentes. x ꝓponentes scire. q̃
neminem piene excusat. s sic
fortasse ut munis puniatur.
uñ. ab. ad ualentinum. Eis au¬
fertur excusatio qui mandata
dei nouerunt quam solent hr̃e
homines de ignorantia. ⁊ licet gͣ¬
uiꝰ sit peccare scienter. quam ne¬
scient᷑. Non ideo tamen confu¬
giendum est ad ignorantie te¬
nebras. ut in eis quisquam extu¬
sationem requirat. aliud est enĩ
nescisse. aliud scire noluisse.qr in
eis qui intelligere noluerunt:
ipã ignorantia pcc̃m est. In eis uͦ¬
qui non potuerunt: pena pecca-¬
ti. Ignorantia uero que ñ est eoꝵ
qui scire nolunt: s corum quĩ
tam quam simpliciter nesciũt.
nullum sic extusat. ut et̾no igne
ñ ardeat: s fortasse ut minus
ardeat. Non igitur mulier ex¬
cusationem habuit de ignoran
tia: cum et mandatum nouerit
⁊ pccm̃ ẽe secus agere ñ ignora¬
u̾it. uñ pcesserit consensus illiꝰ

Expanded text:
quasi simpliciter nesciunt, non renuentes vel proponentes scire, quae neminem plene excusat, sed fortasse ut minus puniatur. Unde Aug. ad Valentinum: Eis aufertur excusatio qui mandata Dei noverunt; quam solent habere homines de ignorantia. Et licet gravius sit peccare scienter quam nescienter, non ideo tamen confugiendum est ad ignorantiae tenebras, ut in eis quisquam excusationem requirat. Aliud est enim nescisse, aliud scire noluisse, quia in eis qui intelligere noluerunt ipsa ignorantia pecqui non potuerunt, poena peccati. Ignorantia vero, quae non est eorum, qui scire nolunt, sed scilicet qui tanquam simpliciter nesciunt, nullum sic excusat, ut aeterno igne non ardeat, sed fortasse ut minus ardeat. Non igitur mulier excusationem habuit de igntia, cum et mandatum noverit, et peccatum esse secus agere non ignoraverit. 11. Unde processerit consensus illius
Abbreviated transcription (Latin):
desuis caris. ut de diuite legitur. qͥ
dũ torm̃ta ap̃ inferos pat̾etur: leuauit
ccłos ad abrabam. ⁊ int̾ alia dixit. hẽ
oenĩ qͥn fr̃s. ut testet᷑ illis ne ⁊ ip̃i ne

Expanded text:
de suis cdum tormenta apud inferos pateretur, levavit oculos ad Abraham, et inter alia dixit: Habeo enim quinque fratres, ut testetur illis, ne et ipsi ve
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ymaginis qui ñ est sine ꝑfrui¬
tione. sine caritate. sine gaudio.
Illa gͦ dilectio. delectatio. felici¬
tas uel beatitudo. si tamen aliqͣ
humana uoce digne dr̃: usus
geniti largitate atq ub̾tate per¬
fluidens omnes creaturas pro
se inuicem det̾minari uidentur.
⁊ in se infinita sunt. qui uidet
nigniate gaudeat. cognoscens
deum.⁊ gr̃as agat. qui uero nõ
uidet. tendat ꝑ pietatem ad iu
dendum. ñ per cecitatem: ad ca¬
lumpniandum. qm̃ unus est
d̾s: s tam̃ trinitas. Etce habes
quauter ũba hyłr. p̃missa accipi¬
enda sunt. licet tante sint ꝓfun¬
ditatis. ut ⁊̃ ad hibita expõnere
uix aliquatenus ea intelligere
ualeat humanus sensus. cum
⁊ ip̃a eorum explanatio qͣm h
ãs. edidit. płimũ in se h̾at diffi¬
tultatis. ⁊ ambiguitatis.Q
guntur hic tres ille ꝓpͥ ppetates
s ip̃e ypostases distuncte ab ĩ¬
inuicem monstrantur. Eter¬
nitatis tamen nomine eadem
indetur designata ꝓprietas qͣm¬

Expanded text:
et imaginis, non est sine perfruiet imaginis, non est sine perfruitione, sine charitate, sine gaudio. Illa ergo dilectio, delectatio, felicitas vel beatitudo, si tamen aliqua humana voce digne dicitur, usus geniti largitate atque ubertate perfundens omnes creaturas pro nvicem determinari videntur, et in se infinita sunt. Qui videt nigmate, gaudeat cognoscens Deum, et gratias agat. Qui vero non videt, tendat per pietatem fidei ad videndum, non per caecitatem ad calumniandum; quoniam unus est Deus, sed tamen Trinitas. Ecce habes qualiter verba Hilarii praemissa accipienda sunt, licet tantae sint profunditatis, ut etiam adhibita expositione vix aliquatenus ea intelligere valeat humanus sensus; cum et ipsa eorum explanatio, quam hic Aug. edidit, plurimum in se habeat difficultatis et ambiguitatis. uuntur hic tres illae proprietates sed ipsae hypostases distinctae ab invicem monstrantur; aeternitatis tamen nomine eadem videtur designata proprietas, q
Abbreviated transcription (Latin):
uellet breuissime singłarum in
trinitate personarum insinuare
ꝓpria. Et̾nitas est inquit in prẽ.
spẽs in ymagine. usus in mu̾e.
scͥpturarum ⁊ assertione fidei uir
telligentiam quantum ualeo: ñ
eum secut̃ me arbitror inet̾nitatis
quo sit. filius autem de pr̃e ẽ: ut
sit. atq ut illi coet̾nus sit. Imago
enim si ꝑfecte implet illud cuius
ymago est. ipã crequatur ei. non
illud ymagimi sue. in qua yma¬
gine speciem nominauit: Cre¬
do p̃p̃ pulchritudinem ubi ẽ tan¬
ta rongruentia. ⁊ prima equali¬
tas ⁊ prima similitudo. nulla ĩ
re clissicens. ⁊ nullomͦ inequalis.
⁊ nulla ex parte dissimilis. s ad
identidem rendens ei cuiꝰ ymago
est. ubi est prima ⁊ summa uita
lectus cui ñ ẽ aliud uiuere: ⁊ alid̾
intlłigere. s id̾ hoc est unum. tan¬
incõmutabilium ⁊ om̃s unum
in ea. situt ip̃a unum de uno. cũ
quo unum. ibi nouit omĩa d̾s.
que fecit per ipãm. Est aũ mef¬
fabilis quidam compiexus prĩs

Expanded text:
ssime singularum in Trinitate personarum insinuare propria: Aeternitas est, inquit, in Patre, species in imagine, usus in munere. Scripturarum et assertione fidei vir telligentiam quantum valeo, non eum secutum arbitror in aeternitatis quo sit, Filius autem de Patre est ut sit, atque ut illi coaeternus sit. Imago enim si perfecte implet illud cujus imago est, ipsa coaequatur ei, non illud imagini suae. In qua imagine speciem nominavit, credo, propter pulchritudinem, ubi jam est tanta congruentia, et prima aequalitas, et prima similiture dissidens, et nullo modo inaequalis, et nulla parte dissimilis, sed identidem respondens ei cujus imago est. Ubi est prima et summa vitalectus, cui non est aliud vivere, aliud intelligere, sed id quod est intincommutabilium: et omnes unum in ea, sicut ipsa unum de uno, cum quo unum. Ibi novit omnia Deus, quae fecit per ipsam: et idefabilis quidam complexus Patris
Abbreviated transcription (Latin):
cũq uxori debitũ reddit. uacare ñ pot̾
orõi. nͨ carnes agni etͤe. It̾. Si panes ꝓ¬
positiouis ab huis qͥ upores suas teti¬
gant. cõedi ñ pot̾ant. Qnͣtomag̃ pa¬
nis qui de celo descẽdit. ñ pt̃ ab hiisqͥ
pugalib paulo añhesere ꝯplexib mo

Expanded text:
cumque uxori debitum reddit, vacare non potest orationi, nec carnes Agni edere. Item, si panes propositionis ab his qui uxores suas tetigerant, comedi non poterant; quanto magis panis qui de coelo descendit, non potest ab his qui conjugalibus paulo a
Abbreviated transcription (Latin):
rationalis. poterant enum uolũ¬
tate eligere quodlibet. ⁊ ratione
uidicare .i. discͥnere in quibus
constat lib̃m ar. nec creati sunt
uolentes aũti uel com̃iti. s ha¬
biles ad uolendum hoc uł illud.
⁊ post creationem spontanea uo¬
iuntate alii elegerunt malum:
alii bonum. ⁊ ita discnit uicẽ d̃s
a tenebris. sicut dicit scriptura.
.i. bonos angelos a malis. ⁊ lucẽ
appellauit diem. tenebras uero

Expanded text:
rationalis. Poterant enim volurationalis. Poterant enim volutate eligere quodlibet, et ratione judicare, id est discernere; in quibus constat liberum arbitrium, nec creati sunt volentes averti vel converti, sed habiles ad volendum hoc vel illud; et post creationem spontanea voluntate alii elegerunt malum, alii bonum; et ita discernit Deus lucem a tenebris, sicut dicit Scriptura, id est, bonos angelos a malis; et lucem appellavit diem, noctem vero
Abbreviated transcription (Latin):
considera tione stantium.
dum adiuid̾ent᷑ aũsione ⁊ caden
comũsione. Post creationẽ tiũ.¬
namq mox quidam ꝯu̾si sũt.
ad creatorem suum: quidam a¬
u̾si. Conũti ad deuni fuit ei cati¬
tate adherere. aũti odio hr̃e. uel
inuidere. In uidre namq mater
est suꝑbiã. qua uoluerunt se pi¬
ficare deo. In com̾isis quasi in spe¬
culo reluc̾e cepit dei sapĩa: qua il¬
luminati sunt. aũsi uero exceca¬
ti sunt. ⁊ illi quidem com̾isi sũt
⁊ illuminate a deo gr̃a apposita:
Isti sunt excecati ñ ini missione
malicte: s desertione gr̃e aqua
deserti sunt: ñ ita ꝙ prius dedita
subtraheretur. s quia nũquam
ẽ apposita ut conu̾̃terentur. ħ ẽ gͦ
conuersio ⁊ au̾sio qua diuisi sũt
quia natura boni erant. ut sint
alii supra illud bonum: ꝑ ustici¬
am boni. alii illo corrupto: per
culpam mali. Conu̾̃sio iustos fe¬
cit. ⁊ aũsio inustos. utraq fuit
uoluntatis. ⁊ uoluntas utrimq
testas ⁊ habilitas uoluntatis

Expanded text:
CONFIRMATIONE STANTIUM, dum dividerentur aversione et conversione. Post creationem namque mox quidam conversi sunt ad creatorem suum, quidam aversi. Converti ad Deum, fuit ei charitate adhaerere; averti, odio habere vel invidere. Invidiae namque mater est superbia, qua voluerunt se parificare Deo. In conversis quasi in speculo relucere coepit Dei sapientia qua illuminati sunt; aversi vero excaecati sunt. Et illi quidem conversi sunt et illuminati a Deo gratia apposita. Isti vero sunt excaecati non immissione malitiae, sed desertione gratiae a qua deserti sunt; non ita quod prius dedita subtraheretur, sed quia nunquam est apposita ut converterentur. Haec est ergo conversio et aversio, qua divisi sunt qui natura boni erant, ut sint alii supra illud bonum per justitiam boni, alii illo corrupto per culpam mali. Conversio justos fecit, et aversio injustos. Utraque fuit voluntatis, et voluntas utriusque testas et habilitas voluntatis
Abbreviated transcription (Latin):
tiam sermonis ẽ. extra sensus
intentionem. ñ enuntiat᷑. ñ at¬
tingit᷑. ñ tenetur. u̾borum signi¬
ficantiam rei ip̃ius natura con

Expanded text:
t sermonis, extra sensus intentionem; non enuntiatur, non attingitur, non tenetur; verborum significantiam rei ipsius natura con
Abbreviated transcription (Latin):
teria sustitĩt. ⁊ quantum in a¬
altitudine porrigebatur. Ad qd̃
nicħ temere asserentes dicimus
ꝙ illa prima rerum oũn moles
qñ c̾ata est ibidem adesse uidet᷑
ꝑdiisse: uͥ nc̃ formata consistit.
Eratq terrenũ hoc elementum
uno: eodemq ioco medio subsis¬
tens tͥb ceteris in una confufi¬
one ꝑmixtis. eisdemq cutum¬
quaq in modo cuusdam nebłe
oppansis ita ĩuolutũ erat: ut ap¬
parere ñ posset ꝙ fuit. Illa uero tͥa
in una ꝑmixtione ꝯfusa. circum¬
quaq suspensa eo usq in altum
porrigebantur: quousq nũc sũ¬
mitas corꝑee nature ꝑtingit. et
sicut quibdam uidetur. ultra lo¬
cum firmamĩti extendebat᷑ illa
moles que in inferiori ꝑte spis-¬
sior erat atq grossior. In suꝑiori
uero: rarior ⁊ ieutor. atq subtili¬
or existelat. de qua rariori sub̾a
putant quidam fuisse aqͣs que
supͣ firmam̃tum ẽẽ dñr. talis fu¬
it mũdi facies in pͥncipio priꝰꝙͣ
reciꝑent forͣm uł dispõnem. Ostẽ¬

Expanded text:
teria substiterit, et quantum in altitudine porrigebatur. Ad quod nihil temere asserentes, dicimus quod illa prima rerum omnium moles quando creata est, ibidem ad esse videtur prodiisse, ubi nunc formata subsistit. Eratque terreum hoc elementum in uno loco, eodemque medio, subsistens caeteris tribus in una confusione permixtis; eisdemque circumquaque in modo cujusdam nebulae oppansis, ita obvolutum erat, ut apparere non posset quod fuit. Illa vero tria in una permixtione confusa circumquaque suspensa, eousque in altum porrigebantur, quousque nunc summitas corporeae naturae pertingit. Et sicut quibusdam videtur, ultra locum firmamenti extendebatur illa moles, quae in inferiori parte spissior atque grossior erat, in superiori vero, rarior ac lenior atque subtilior existebat; de qua rariori substantia putant quidam fuisse aquas, quae super firmamentum esse dicuntur. Talis fuit mundi facies in principio, priusquam reciperet formam vel dispositionem. 7. Oste