comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sit ita & in nr̃o corpore summa ẽ & media & minima distantia. Sum ma
secundum longitudinem media secundum latitudinem. Minima secundũ
altitudinem Totum tamencorpus ad cextum . & singulis mem bris quad ratũ
uid&ur nam & in usu ita ẽ : ut eos quadratos dicamus. quos nec enormes
proceritate . & ualidos robusti qualitate corporis aestimamus. quid &iam sibi
uelit quod ait nidos facies in arca: nequaquamsilendum uid&ur. naturalit̃
enim dictum arbitror. eo quod omne corpus nr̃m ad textum ẽ sicut nidus. ut
sp̃s uitalis omnis partes uiscerum penetr&. atq deprincipali nr̃o fundat se
ꝑ artus singulos. Nidi quidam sunt oculinr̃i. quib seuisus inseruit. nidisunt
nr̃arum sinus aurium: ꝑ quosse auditus infundit & uelut infoueam altam
deicit. nidos ẽ narium qui ad se odorem atrahit. Nidus ẽ quartus maior
c&eris hiatus oris: in quo nutritur donec adolescat sapor. et undeuox euo¬

Expanded text:
sit, ita et in nostro corpore summa est et media et minima distantia, summa sit, ita et in nostro corpore summa est et media et minima distantia, summa secundum longitudinem, media secundum latitudinem, minima secundum altitudinem, totum tamen corpus adtextum ex singulis membris quadratum uidetur. nam et usu ita est, ut eos quadratos dicamus, quos nec enormes proceritate et ualidos robusti qualitate corporis aestimamus. quid etiam sibi uelit quod ait: nidos facies in arca nequaquam silendum uidetur. naturaliter enim dictum arbitror eo quod omne corpus nostrum adtextum est sicut nidus, ut spiritus uitalis omnis partes uiscerum penetret atque de principali nostro fundat se per artus singulos. nidi quidam sunt oculi nostri, quibus se uisus inserit. nidi sunt nostrarum sinus aurium, per quos se auditus infundit et uelut in foueam altam deicit. nidus est narium, qui ad se odorem adtrah\'it. nidus est quartus maior ceteris hiatus oris, in quo nutritur donec adolescat sapor et unde uox euo
Abbreviated transcription (Latin):
inueni& intios edificatione discriptã humanifiguram corporis: Quid ẽ em̃ quod
iiudi faatibiartum dequa drauis lignis s̃ quadratumcerte. hoc appellamur : quod
omnib: bene consistat partib & conueniat sibi: itaq &ds̃ auctor nr̃i corporis na¬
cure qo faoricator ad struitur & opus ipsum ꝑfeccum eẽ : his ser morub: significatu
qua drata aũt membra hominis eẽ : euidens ratioẽ: siconsideres pectus hominis
considere uentrem parimensura. longitudinis & laticudinis nisicum uo luptati¬
bet epulis uentre distento mensura naturalis exceditur. Iamped eso& manus
brachia femora & crura quadriꝑtita quis non in ipso uisu aduertat sunt aũt
pleriq eorum &si non eiusdem lonȩitudins aut latitudinis. tamen quae analogiã
quandamita seruent. ut in his quoq: congrua mensura ratioq: concurrat. lon¬
gitudo prolixior quam latitudo sit: latitudo quã altitudo: et sicut ligniar¬

Expanded text:
inueniet in eius exaedificatione discriptam humani figuram corporis. quid est enim quod inueniet in eius exaedificatione discriptam humani figuram corporis. quid est enim quod ait deus: fac tibi arcam de quadratis lignis? quadratum certe hoc appellamus, quod omnibus bene consistat partibus et conueniat sibi. itaque et deus auctor nostri corporis naturaeque fabricator adstruitur et opus ipsum perfectum esse his sermonibus significatur. quadrata autem membra hominis esse euidens ratio. si consideres pectus hominis, consideres uentrem pari mensura longitudinis et latitudinis, nisi cum uoluptatibus et epulis uentre distento mensura naturalis exceditur. iam pedes et manus brachia femora et crura quadripertita quis non ipso uisu aduertat? sunt autem pleraque eorum etsi non eiusdem longitudinis aut latitudinis, tamen quae analogiam quandam ita seruent, ut in his quoque congrua mensura ratioque concurrat, longitudo prolixior quam latitudo ait, latitudo quam altitudo. et sicut ligni ar
Abbreviated transcription (Latin):
inen hic pro homine posuit terreno in quo carnis in lecebra uiamei corruperu
quis intellexisse quodmunus accepiss& adño: non utiq passus e& ut caro obstare
aniine uirtutib Itaq caro causa fuit corrumpendȩ &iamanimȩ quae uelut
regioquȩdam & locus ẽ uoluptatis. Ex quauelud a fonte p̃rumpunt concupis¬
centiarum malarumq passionum flumina lateq exundant : quib dimergitur
Animȩ quo ddam excusso gubernatore remigium cum ipsa mens uelat quib: dam
tempestatib & procellis uicta locosuo cedit. Puldire aũt ait: quia homouiam na¬
turae suae corrupit: nam uiasua in paradrsoerat : in illo beatiuidinũ tramite in
illouirtutum flore in illacorruptibili gratia. quã uiam : terrenis inquinauit ues¬
agus alihabentuiam ipsius hoc est di haec sol& uerbo dñi declarari
Selum dcipsa noc arca dicendum arbitror : quam siqui uelit inpensius considerar

Expanded text:
nem hic pro homine posuit terreno, in quo carnis inlecebra uiam eius corruperit. nem hic pro homine posuit terreno, in quo carnis inlecebra uiam eius corruperit. qui si intellexisset quod munus accepisset a deo, non utique passus esset ut caro obstaret animae uirtutibus. itaque caro causa fuit corrumpendae etiam animae, quae uelut regio quaedam et locus est uoluptatis, ex qua uelut a fonte prorumpunt concupiscentiarum malarumque passionum flumina lateque exundant. quibus demergitur animae quoddam excusso gubernatore remigium, cum ipsa mens uelut quibusdam tempestatibus et procellis uicta loco suo cedit. pulchre autem ait quia homo uiam naturae suae corrupit. nam uia sua in paradiso erat in illo beatitudinum tramite, in illo uirtutum flore, in illa incorruptibili gratia, quam uiam terrenis inquinauit uestigiis. alii habent: uiam ipsius, hoc est dei. hoc solet uerbo \'domini\' declarare. Sed iam de ipsa Noe arca dicendum arbitror, quam si qui uelit inpensius considerare,
Abbreviated transcription (Latin):
quia impl&a t̃terra iniquitatib suis. tempus quidem omnium hominum in cons¬
pectudĩ : & in eius uoluntate ẽ Non eñĩ ut uulgo aiuunt fataledecr&um alligatur
sed tamen specialit̃ hic dictum puto. quia in euangelio suo dñs ridempturus haminum
genus passione sui corporis: & emundaturus sanguinesuo sacram̃toq: baptis matis
ait pat̃: uenithora clarifica silium tuum ut & filius clarific&te Ergo quia
in diluuio ꝑ archam noe seruata sunt reliquiae generis humani: ad seminariũ
reparationis & renouationis futurae id eo p̃misit huc: tempus omnis hominis uenit
quia repl&a ẽ terra iniquitatib suis. hoc infigura: inueritateaũt. ait. Reliquie
ꝑdelectionem gratiae saluȩ saccesunt: i deoq exclamat apłs dicens. Suꝑ habun¬
dauit peccatũ ut suꝑ habundar& gratia. Corrupit inquit om̃is carouiam suã Car¬

Expanded text:
quia impleta est terra iniquitatibus suis. tempus quidem omnium hominum in consquia impleta est terra iniquitatibus suis. tempus quidem omnium hominum in conspectu dei et in eius uoluntate est. non enim, ut uulgo aiunt, fatale decretum allegatur, sed tamen specialiter hic dictum puto, quia in euangelio suo dominus redempturus hominum genus passione sui corporis et emundaturus sanguine suo sacramentoque baptismatis ait: pater, uenit hora, clarifica filium tuum, ut et filius clarificet te. ergo quia in diluuio per arcam Noe seruatae sunt reliquiae generis humani ad seminarium reparationis et renouationis futurae, ideo praemisit hic: tempus omnis hominis uenit, quia re.pleta est terra iniquitatibus suis. hoc in figura; in ueritate autem ait: reliquiae per dilectionem gratiae saluae factae sunt. ideoque exclamat apostolus dicens: superabundauit peccatum, ut superabundaret gratia. corrupit inquit omnis caro uiam suam. car
Abbreviated transcription (Latin):
paliergo extincto &iam sensus omnis parit̃ extinguitur eo quo d nihil reliqui ad
salutem suꝑ sit : cumsalutis fundam̃tum uirtus defecerit. Ad condempnationẽ aũt
c&erorum & ad ex pressionem pietatis diuinae : dr̃ noe apud dm̃ inuenisse gratiam
simulq: ostenditur quod hominem iustum non obumbr& aliorum offensio: quan¬
do ipse ad totius reseruatur. generis semi narium qui non generationis nobilitate
sed iustitiae et ꝑfectionis merito laudatur. probatiem̃ uiri genus uirtutũ pro¬
sapientia ẽ. quia sicut hominum genus homines : ita animarum genus uirtutes
sunt Et enim familiae hominum splendore generis nobilitant᷑. Animarum
aut̃ clarificatur gratia: splendore uirtutis. Corrupta ẽ aut̃ uerra coram dõ & impl&
ẽ inquit iniustitia. causa terrenae corruptelȩ manisestata ẽ eoquod in iustitia ho¬
minum terrã corruperit. unde & dñs ds̃ ait. Tempus omnis hominis uenit anteme

Expanded text:
pali igitur extincto etiam sensus omnis pariter extinguitur, eo quod nihil reliqui ad pali igitur extincto etiam sensus omnis pariter extinguitur, eo quod nihil reliqui ad salutem supersit, cum salutis fundamentum uirtus defecerit. ad condemnationem autem ceterorum et ad expressionem pietatis diuinae dicitur Noe apud deum inuenisse gratiam. simul ostenditur quod hominem iustum non obumbret aliorum offensio, quando ipse ad totius reseruatur generis seminarium, qui non generationis nobilitate, sed iustitiae et perfectionis merito laudatur. probati enim uiri genus uirtutum prosapia est, quia sicut hominum genus homines ita animarum genus uirtutes sunt. etenim familiae hominum splendore generis nobilitantur, animarum autem clarificatur gratia splendore uirtutis. Corrupta est autem terra coram deo et impleta est inquit iniustitia. causa terrenae corruptelae manifesta est, eo quod iniustitia hominum terram corruperit. unde et dominus deus ait: tempus omnis hominis uenit ante me,
Abbreviated transcription (Latin):
runt: ex quo reuocare senollent. Neq enĩds̃ cogitat sicut homines: ut aliqua ei noua
succedat sententia. neq irascitur quasi mutabilis. sed ideo haec leguntur: ut exprima¬
tur peccatorum ñrorum a cerbitas quae diuinitatis meruerit offensam : tam quã
eo usq culpa increpauerit : ut &iam ds̃ quinaturalit̃ non mou&ur. aut ira. aut odi
aut passione ulla prouocatus adiracundiam uider&ur. Minitatus ẽ p̃terea o¬
quod deler& hominem ab homine inquid ad pecus. & areptilib: usq ad uolatilia de¬
lebo quid laeserant in rationabilia : sed quia ꝓpt̃ hominem illa facta erant : eo utiq
deleto ꝓp̃t quem facta sunt. Consequens erat ut &iam illa delerentur. quia non eratꝰ
qui his uter&ur sensuaut altiore illud manifestatur : quia homo mens est quae ẽ.
rationis capax. homo eñi definitur animal uiuum mortale. rationabile. Princi¬

Expanded text:
runt, ex quo reuocare se nollent. neque enim deus cogitat sicut homines. ut aliqua ei noua runt, ex quo reuocare se nollent. neque enim deus cogitat sicut homines. ut aliqua ei noua succedat sententia, neque irascitur quasi mutabilis, sed ideo haec leguntur, ut exprimatur peccatorum nostrorum acerbitas, quae diuinitatis meruerit offensam, tamquam eo usque culpa increuerit, ut etiam deus, qui naturaliter non mouetur aut ira aut odio aut passione ulla, prouocatus ad iracundiam uideretur. Minitatus est praeterea quod deleret hominem. ab homine inquit ad pecus et a reptilibus usque ad uolatilia delebo. quid laeserant inrationabilia? sed quia propter hominem illa facta erant, eo utique deleto propter quem facta sunt consequens erat ut etiam illa delerentur, quia non erat qui his uteretur. sensu autem altiore illud manifestatur quia homo mens est, quae est rationis capax; homo enim definitur animal uiuum mortale rationabile. princi
Abbreviated transcription (Latin):
ne generantur animae itaq: uiros fideles: fibos suos dicere ds̃ non asꝑnatus . ẽ. sicut er¬
go uiri probabilis uitae filii uocantur dĩ : itaquorum carnalia sunt opera hosfilios car¬
nis dicimus scripturarum auctoritate. Dicit enĩ io hannes euangelistu. quia quod quod
ihm̃ dnm receperunt dedit potestatem filios dĩ fieri: quicredunt in nomine eiꝰ. qui no
ex sanguinib: neq: exuoluntate carnis neq: ex uoluntate uiri: sed ex dõ natisunt. ideo
postea habes. quia iratus ẽ dñs qm̃ quam uis cogitar& hoc est scir & quia homo interrae
positus regione carnem portans sine peccato eẽ non poss&. Terra eñi uelut quidã tem¬
ptationum locus ẽ caroq corruptele in lecebra : tamencum haberent mentem rationis
capacem uirtutemq: animae infusam corpori. sine consideratione aliqua in lapsũ rue¬

Expanded text:
ne generantur animae. itaque uiros fideles filios suos dicere deus non aspernatus est. sicut erne generantur animae. itaque uiros fideles filios suos dicere deus non aspernatus est. sicut ergo uiri probabilis uitae filii uocantur dei, ita quorum carnalia sunt opera hos filios carnis dicimus scripturarum auctoritate. dicit enim Iohannes euangelista quia quotquot Iesum dominum receperunt, dedit iis potestatem filios dei fieri qui credunt in nomen eius, qui non ex sanguinibus neque ex uoluntate carnis neque ex uoluntate uiri, sed ex deo nati sunt. ideo postea habes quia iratus est dominus, quoniam quamuis cogitaret, hoc est sciret quia homo in terrae positus regione carnem portans sine peccato esse non posset — terra enim uelut quidam temptationum locus est caroque corruptelae inlecebra —, tamen cum haberent mentem rationis capacem uirtutemque animae infusam corpori, sine consideratione aliqua in lapsum rue
Abbreviated transcription (Latin):
gelis  & mulierib generatos asserit. quos hoc appellat uocabulo. uolens eor
ex primere magnitudinem corporis. Et consi deremus : neforte gigantum simi¬
les sint homines cultui studentes carnissuae. animȩ autem nullam curã haben¬
tes sicut illi qui de terra secđm poicam ortifabulam molȩ corporissui fr&i
seruntur habuisse contemptum superiorum. Andispares aestim andi sunt quicum
ex anima constant a corpore mentis uigore quanihil hab& anima p̃tiosius auersentur.
& secarnis huius imitatores uelut maternae exhibent stodilitatis heredes : itaq inuanũ
laborant caelum uotis usurpantes suꝑͥbis & terrenis operib: incubantes. qui electione infe¬
ris & contemptu superioris consortii tam quã uoluntariis obnoxii peccatis grauiore con¬
dempnantur seueritate. plerumq angłos filios dĩ scriptura uocat: quia exnullo homi¬

Expanded text:
gelis et mulieribus generatos adserit quos hoc appellat uocabulo uolens eorum gelis et mulieribus generatos adserit quos hoc appellat uocabulo uolens eorum exprimere magnitudinem corporis. et consideremus ne forte gigantum similes sint homines cultu studentes carnis suae, animae autem nullam curam habentes, sicut illi qui de terra secundum poeticam orti fabulam mole corporis sui freti feruntur habuisse contemptum superorum. an dispares aestimandi sunt qui, cum ex anima constent ac corpore, mentis uigorem, qua nihil habet anima pretiosius, auersantur et se carnis huius imitatores uelut maternae exhibent stoliditatis heredes? itaque in uanum laborant caelum uotis usurpantes superbis et terrenis operibus incubantes, qui electione inferioris et contemptu superioris consortii tamquam uoluntariis obnoxii peccatis grauiore condemnantur seueritate. plerumque angelos filios dei scriptura uocat, quia ex nullo homi
Abbreviated transcription (Latin):
carnes sunt. sp̃s sc̃s sp̃s sapientiae est sp̃s cognitionis: habaergosapientiam : ha¬
b& &disciplinam. sicut & debeseleel. quisarum tabernaculum diuino oraculo
iussus ẽ facere. Ait scriptura. Quia replaus ẽ sp̃s prudentiae & disciplinae.
hic ergo sp̃s datur hominib: sed non permana: Quaratione aut̃ non ꝑmaneat
causa proditur quia carosunt. Carnis em̃ natura disciplinȩ repugnat : quia
uoluptati olitemperat. Deniq desolo dño. ihũ scriptum ẽ. suꝑ quem uideris sp̃m̃
descendentem decaelo &manentem suꝑeum: hic est quibaptizat spũscõ. In eo enĩ
manebat : quem nulla cor ruptelȩ carnali sin pedimenta reuocabant. quominus
in corruptae & in ꝑmixte or dinem disciplinę tener&. Cuius caro non uidit
gigantes illos terrae filios uult uidere diuinae scripturae conditor: sed exan¬

Expanded text:
carnes sunt. spiritus sanctus spiritus sapientiae est, spiritus cognitionis. habet ergo sapientiam:, hacarnes sunt. spiritus sanctus spiritus sapientiae est, spiritus cognitionis. habet ergo sapientiam:, habet et disciplinam, sicut et de Beseleel, qui sacrum tabernaculum diuino oraculo iussus est facere, ait scriptura quia repletus est spiritu prudentiae et disciplinae. hic ergo spiritus datur hominibus, sed non permanet. qua ratione autem non permaneat causa proditur quia caro sunt; carnis enim natura disciplinae repugnat, quia uoluptati optemperat. denique de solo domino Iesu scriptum est: super quem uideris spiritum descendentem de caelo et manentem super eum, hic est qui baptizat spiritu sancto. in eo enim manebat quem nulla corruptelae carnalis inpedimenta reuocabant, quominus incorruptae et inpermixtae ordinem disciplinae teneret cuius caro non uidit gigantas illos terrae filios uult uideri diuinae scripturae conditor, sed ex an
Abbreviated transcription (Latin):
& diffundunt gratiam. Unde iafeth dictus ẽ. quod latitudo significatur latine
Nec solum sc̃s noe habundauit filiorum generatione. sed &iam un iuersase effu¬
dit eo quã maxime tempore generatio quod non otiosum uid&ur. secuturo eñi
diluuio non debuit aestimari defuisse gratia fecunditatis illi generation: quã
diluuia absorbuerunt. Ut quod fuit humani generis habundantia : diuinae
deput&ur gratiae. quod diluuium secutum ẽ: nr̃is ad scribatur iniquitatib:
turam aegypti sterilitatem: p̃cessit totidem annorum faecunditas. p rincipa¬
le ẽ enim uirtutis inchoare abeneficiis: & p̃seminare gratiam. Vnde et dauid ait
Misericordiam &iudicium cantabo tibi dñe p̃cedit beneficii gratia sequitur cen¬
sura sobria disciplinae. Diuinum est igitur quod p̃mittuntur bona nr̃m quod
mutantur. Ipse hoc declarat ds̃ dicens non ꝑmanebit sp̃sm̃s in hominib quia

Expanded text:
 diffundunt gratiam. unde Iapheth dictus est, quod \'latitudo\' significatur latine.  diffundunt gratiam. unde Iapheth dictus est, quod \'latitudo\' significatur latine. Nec. solum sanctus Noe abundauit filiorum generatione, sed etiam uniuersa se effudit eo quam maxime tempore generatio. quod non otiosum uidetur. secuturo enim diluuio non debuit aestimari defuisse gratiam fecunditatis illi generationi, quam diluuia absorbuerunt, ut quod fuit humani generis abundantia diuinae deputetur gratiae, quod diluuium secutum est nostris adscribatur iniquitatibusturam Aegypti sterilitatem praecessit totidem annorum fecunditas. principale est enim uirtutis inchoare a beneficiis et praeseminare gratiam. unde et Dauid ait: misericordiam et iudicium cantabo tibi, domine. praecedit beneficii gratia, sequitur censura sobriae disciplinae. diuinum est igitur quod praemittuntur bona, nostrum quod mutantur. ipse hoc declarat deus dicens: non permanebit spiritus meus in hominibus, quia
Abbreviated transcription (Latin):
aurige modo cohib& : uelut refrenat malitiam temptantem prorum pere. Cũ
uero eferbuerit atq inulcus eruperit. nepossit latius serpere & finitima conta¬
minare : tunc iusta succedit prouidentia. neillud in differens quod uulgo secđm
bonum dicunt. uł ut loco cedat cum iam feruenti malo non possit resis tere.
Itaq nelatius fundat uirus noxium & plurimas inficiat generando corruptio¬
nes : illud primũ bonum quod natura bonum ẽ dum locum mutat ordinẽ mutat
ut quasi laboranti cornui opemferat & eam partem acie suscipiat. quae plus laborat
Virtus enim bellatoris difficilioribus locis ẽ necessaria. sicut &iam boni custodis
p̃sentia. ibi frequentior ubi muri fragiliores. ac nequapars sine defensore sit dũ
Illud bonum inclinatiora sustentat: tunc illud in differens superiorem locũ
suscipit uelut deputante sibi eam partem perfectiorebono: nihileni uirtute
ꝑfectius. Indifferentia aũt non habent robur ualide uirtutis: sed eius augent¬

Expanded text:
aurigae modo cohibet uel refrenat malitiam temptantem prorumpere, cum uero efferbuerit atque in ulcus eruperit, ne possit latius serpere et finitima contaminare, tunc iusta succedit prouidentia, ne illud indifferens, quod uulgo secundum bonum dicunt, uelut loco cedat, cum iam feruenti malo non possit resistere. itaque ne latius fundat uirus noxium et plurimas inficiat generando corruptiones, illud primum bonum, quod natura bonum est, dum locum mutat, ordinem mutat, ut quasi laboranti cornui opem ferat et eam partem acie suscipiat, quae plus laborat; uirtus enim bellatoris difficilioribus locis est necessaria, sicut etiam boni custodis praesentia ibi frequentior, ubi muri fragiliores. ac ne qua pars sine defensore sit, dum illud bonum inclinatiora sustentat, tunc illud indifferens superiorem locum suscipit uelut deputante sibi eam partem perfectiore bono; nihil enim uirtute perfectius. indifferentia autem non habent robur ualidae uirtutis, sed eius augent et
Abbreviated transcription (Latin):
nd es uolut relaxarm ensrcimas peccati immomor uiriuitis remuntra or
sicu nutiuse in prophiecia Egosum. egosum qui deleo iniquitatesi & mnemor non
ero tuauttem memor esto: &iudicemur. Dic ini quitatestuas et uoneris aseibu¬
enim aduerteme ueram animȩ refusam ẽe uirtutem tantum & honoris adtaibu¬
etiut nonsolum ueniam superiurum indulgrat pecca toriupodius a boperatione¬
& ius tifiationes inꝑuat expertauit ergo et srrenode a piodus aboper ateone

Expanded text:
44 eos, voluit relaxare. Est enim Deus peccati immemor, virtutis remunerator, 44 eos, voluit relaxare. Est enim Deus peccati immemor, virtutis remunerator, sicut ipse ait in propheta: Ego sum, ego sum qui deleo iniquitates, et memor non ero: tu autenim aduerterit ueram animae refusam esse uirtutem, tantum ei honoris adtribuit, ut non solum ueniam superiorum indulgeat peccatorum, uerum etiam gratiam et iustificationes inpertiat. expectauit ergo et septimo die, ipso quo ab operatione
Abbreviated transcription (Latin):
des set cot q̃t inconstitutione mundi fuerunt sex enimi dieb factuse mun dofosept¬
modie requieuit dẽ ab operib suis: quo det larauit in dicio ipsum seẽe auctorem
mundi atq diluiui. undum ꝓpt̃ bonita tem suam condidit diliunum feet
ñorum merito delitorum a dmonitisunt igiur homines uł exnumero dierũ
quibimundas ẽ conditus: quod conditorem suum non lacrimis solum & pcatione
sed corrttione morum reconcibare debuerant ergospacium dedit ad penitentã
dñs magis uolens ignostere quampunire ut imminentis diluun terrore sus pen¬
sos aduoniam coger& posiulandam. Quodum periculum futura gehiont sboq: dñ¬
cunt ÷ impirat atis miustitiae renuntiarent secundum e ut hinc quoq dũ
supra modum mistricordis dementiam collgam quia multorum dub sipenof¬
sipsdmora  cons titutione mundi in sinem usq comtneea ui paueis diebn si pentta

Expanded text:
dies, sed tot quot in constitutione mundi fuerunt. sex enim diebus factus est mundus, septdies, sed tot quot in constitutione mundi fuerunt. sex enim diebus factus est mundus, septimo die requieuit deus ab operibus suis. quo declarauit indicio ipsum se esse auctorem mundi atque diluuii. mundum propter bonitatem suam condidit, diluuium fecit nostrorum merito delictorum. admoniti sunt igitur homines uel ex numero dierum, quibus mundus est conditus, quod conditorem suum non lacrimis solum et precatione, sed correctione morum reconciliare debuerant. ergo spatium dedit ad paenitentiam dominus magis uolens ignoscere quam punire, ut imminentis diluuii terrore suspensos ad ueniam cogeret postulandam, quo dum periculum futurae mortis horrescunt, inpietati atque iniustitiae renuntiarent. secundum est, ut hinc quoque domini supra modum misericordis clementiam colligamus, quia multorum annorum offensionem a constitutione mundi in finem usque contractam paucis die
Abbreviated transcription (Latin):
non esse gustandum eo quod mens nr̃a in qua ẽ cognitio & disciplina boni & mali
recipit notionem Itaq naturae opifex sicut ad ꝓpagandum uł &iam reparan¬
dum genus animantia reseruauit ut uniuersae terrae Animantium semine
replerentur : ita &iam corporis nr̃i terrenam substantiam uacuam non puta¬
uit passionum huius modi tamquã in mundorum animalium relinquendã.
Quaecum deliciis etluxuriae tam quã uice diluuii in gurgitatur memoratis
fluctuat passio nib: Ubiaut̃ sobri&ate & continentia. unusquisq inundan¬
tium euacuauerit diluuium passionum & quandam anime recexerit
siccitatem. uiuificare incipit suum corpus & anime puritatem. cui regimen
sapientia ẽ. Illud quoq: studio ẽ querere : quae causaẽ curpostea quam
ingressus ẽ noe arcam & induxit animantia post septem dies diluuium fac¬
tumsit. Nonem̃ otiosum uid&ur. quod non uut plures aut pautiores int̃ postisont

Expanded text:
non esse gustandum, eo quod mens nostra, in qua est cognitio et disciplina, boni et mali non esse gustandum, eo quod mens nostra, in qua est cognitio et disciplina, boni et mali recipit notionem. itaque naturae opifex sicut ad propagandum uel etiam reparandum genus animantia reseruauit, ut uniuersae terrae animantium semine replerentur, ita etiam corporis nostri terrenam substantiam uacuam non putauit passionum huiusmodi tamquam inmundorum animalium relinquendam, quae cum deliciis et luxurie tamquam uice diluuii ingurgitatur, memoratis fluctuat passionibus. ubi autem sobrietate et continentia unusquisque inundantium euacuauerit diluuium passionum et quandam animae retexerit siccitatem, uiuificare incipit suum corpus et animae puritatem, cui regimen sapientia est. Illud quoque studio est quaerere, quae causa est cur, posteaquam ingressus est Noe arcam et induxit animantia, post septem dies diluuium factum sit. non enim otiosum uidetur quod non aut plures aut pauciores interpositi sint
Abbreviated transcription (Latin):
eligit : sed quod sibi commodũ uel se scindit auero uel secernit aiusto. Iustitia
enim : singulare ẽ bonum ꝑseipsa suo tanti spectatur pr&io: Iniquitas uero :¬
uelut diuidua parit. nuncodio infexa nunc quaestu : & ea quaesunt: diuiden¬
da confundit: stultus enim ut luna mutatur &uersi color umorũ uari&ate
deformis animã suam in leprosi corporis speciem turpi contagione cõmaculat
sa lubres cogitationes noxus saepe ꝑmiscens sed fortasse quiamunda & in mun¬
da induci in arcam p̃cipicernis animantia: iure mouere tepossit: quiadi¬
xionestis disceptationib: in decoras non eẽ miscendas. Nec ego abnuo inratio¬
trariorum ẽ capax: & ut malitiae in eamsit & uirtutis ingressus meritoq
in principio libri hui qui ẽ genesis. ꝑ arboris speciem in para drsi medio
legisti bomi & mali scientiam. De quoligno scientiae boni & mali p̃ceptum est

Expanded text:
eligit, sed quod sibi commodum uel ut< <ile> > scindit a uero, secernit a iusto. iustitia eligit, sed quod sibi commodum uel ut< <ile> > scindit a uero, secernit a iusto. iustitia enim singulare est bonum, per se ipsa suo tantum spectatur pretio, iniquitas uero uelut diuidua parit nunc odio inflexa, nunc quaestu et ea quae sunt diuidenda confundit. stultus enim ut luna mutatur et uersicolora umorum uarietate deformis animam suam in leprosi corporis speciem turpi contagione commaculat salubres cogitationes noxiis saepe permiscens. Sed fortasse quia munda et inmunda induci in arcam praecipi cernis animantia iure mouere te possit, quia dixi honestis disceptationibus indecoras non esse miscendas. nec ego abnuo inratiotrariorum est capax, ut et malitiae in eam sit et uirtuti ingressus, meritoque in principio libri huius, qui est Genesis, per arboris speciem in paradisi medio legisti boni et mali scientiam. de quo ligno scientiae boni et mali praeceptum est
Abbreviated transcription (Latin):
qua puuiss. qascdl auteri hon est plemimn: uacur habed .u. septimus aũt
nuim canis l mise q ua cohdomas : ut decas. et simlis. llius primi. qe alfa
adsimilitudinem ẽ illius quiẽ semper a quo fluunt & mouentur quae sunt bine
omnigenere uirtutes haec naturalia. Demoralib aut ut dicamus non est du¬
bium quod in rationabile animae nr̃ae inquinq: sensus diuidatur & uocem
generatorium quae natura uidentur ẽẽ feminea quia sensus nr̃i inmaterialia
et secularia cito repunt. Vnde clar& eos mollioris naturae habere substantiã
Sed erudito & industrio uiro munda om̃ia quia sapientia exercitati uiri et
uirtus firmamentum his uirile trans fundit: iuditio ergo prudentis & ꝓposi¬
to gubernantis ex inferioris sexus qualitate infortiorem substantiam trans¬
feruntur. Valida enim sapientis & fixa sententia ẽ non mutabilis ut insipien¬
tis et stulti qui consilio nutat incerto. ut in probi quinon quiduerum &iustum sit

Expanded text:
quia diuisus. quod autem non est plenum uacuum habetur. septimus autem numerus plenus, quia ebdomas ut decas, et similis illius primi, quia alpha ad similitudinem est illius qui est semper, a quo profluunt et mouentur quae sunt in omni genere uirtutes. haec naturalia. de moralibus autem ut dicamus, non est dubium quod inrationabile animae nostrae in quinque sensus diuidatur et uocem et generatorium, quae natura uidentur esse feminea, quia sensus nostri in materialia et saecularia cito repunt. unde claret eos mollioris naturae habere substantiam. sed erudito et industrio uiro munda omnia, quia sapientia exercitati uiri et uirtus firmamentum his uirile transfundit. iudicio ergo prudentis et proposito gubernantis ex inferioris sexus qualitate in fortiorem substantiam transferuntur. uslida enim sapientis et fixa sententia est, non mutabilis, ut insipientis et stulti, qui consilio nutat incerto, ut inprobi, qui non quod uerum et iustum sit
Abbreviated transcription (Latin):
modo eum conuenis ut dimittatur tib e &nepaciaris inducinos intemptationẽ
Sed liberanos amalo. Videquid dicat & nepaciaris inducinos in temptationent
quam ferre non possumus Nondicit non inducas intemptationem : sed quasi ads¬
la&a talem uult temptationem quamferre possit humana conditio. & unus quisq:
amalo hoc est ab inimico apeccato liber&ur. Potens ẽ aut̃ dñs qui abstulit pecca¬
tum urm & delictaur̃a don auit : tueri & custodire uos aduersum diaboli aduer¬
santes insidias. ut non uobis obrepat inimicus. quiculpam generare consueuit.
sed quidõ secõmittit : diabolum nontim& : si eñ ds̃ pronobis quis contranos ipsierg

Expanded text:
modo eum convenis, ut dimittatur tibi. 29. Et ne patiaris induci nos in tentationem, modo eum convenis, ut dimittatur tibi. 29. Et ne patiaris induci nos in tentationem, sed libera nos a malo. Vide quid dicat: Et ne patiaris induci nos in tentationem, quam ferre non possumus. Non dicit: Non inducas in tentationem, sed quasi athleta talem vult tentationem, quam ferre possit humana conditio; et unusquisque a malo, hoc est, ab inimico, a peccato liberetur. 30. Potens est autem Dominus qui abstulit peccatum vestrum, et delicta vestra donavit, tueri et custodire vos adversum diaboli adversantis insidias; ut non vobis obrepat inimicus, qui culpam generare consuevit. Sed qui Deo se committit, diabolum non timet; Si enim Deus pro nobis, qui contra nos ? Ipsi ergo
Abbreviated transcription (Latin):
sicut & nos dimittimus debitorib: nr̃is. Debitum quidẽ nisi peccatum ergosinon
acceperis alieni fenoris pecuniam non egeris. & ide peccatum tibi imputatur habu¬
istipecuniam : cum quadiues nasceris. diueseras adimaginem & similitudinem di
factu ꝑ didisti quod habebas. hoc ẽ humilitatem dum arrogantiã desideras uin di¬
care ꝑdidisti pecuniam sicut adam nudus es factus. Accepisti ad iabolo debitum:
quod non erat necessarium et ideo quieras li inxp̃o: debitor factus es diaboli Cautio¬
nem tuam tenebat inimicus: sed eam dns crucifixit & suo cruore deleuit. Abstulit de¬
bitum tuum: reddidit libertatem. beneergo ait & dimit te nobis debita nr̃a sicut
& nos dimittimus debitorib nr̃is. Uide quid dicas quomodo egodimitto : sic &tudi¬
mit temihi: si dimiseris: bene conuenis ut dimittaturtibi si non dimittis : quo¬

Expanded text:
sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Debitum quid est, nisi peccatum? Ergo si non sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Debitum quid est, nisi peccatum? Ergo si non acciperes alieni fenoris pecuniam, non egeres; et ideo peccatum tibi imputatur. Habuisti pecuniam, cum qua dives nascereris. Dives eras, ad imaginem et similitudinem Dei factus : perdidisti quod habebas, hoc est, humilitatem, dum arrogantiam desideras vindicare: perdidisti pecuniam, sicut Adam nudus est factus : accepisti a diabolo debitum, quod non erat necessarium. Et ideo qui eras liber in Christo, debitor factus es diaboli. 380 Cautionem tuam tenebat inimicus, sed eam Dominus crucifixit, et suo cruore delevit : abstulit debitum tuum, reddidit libertatem. 28. Bene ergo ait: Et dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Vide quid dicas: Quomodo ego dimitto, sic et tu dimitte mihi? Si dimiseris, bene convenis, ut dimittatur tibi. Si non dimittis, quo
Abbreviated transcription (Latin):
dum greci in oriente facere consuerunt: accipe cotidiȩ : qđ cotidiae tibi prosit. Sicuuie
ut cotidiae merearis accipere . qui non mer&ur cotidiae accipere : non mer&ur post
cumq offertur sacrificium mors dñi resurrectio dñi. edeuatio dñi signific&ur & re¬
missio peccatorum. & panemistum uitae cotidianum non assumis: quiuuln bab&
medicinam requirit. Vulnus : quia suppeccato sumus meditinaẽ caeleste &uene¬
rabile sacramentum: Panem nr̃m cotidianum da nobis hodiae. cotidiae si accipis:
cotidiae tibi hodiae ẽ. sitibi hodiae ẽ xp̃s : tibi cotidiae resurgit. Quomodo filius
meus estu. ego hodiae genuitae. hodiae ergo ẽ : quando xp̃s resurgit. heri & hodie
ipse ẽ apłs paulus ait. Sed alibi ait. nox p̃cessit dies autem ad propinquauit. nox
sterna p̃cessit dies hodiernus ad propinquauit. Sequitur dimit te nobis debita nr̃a:

Expanded text:
dum Graeci in Oriente facere consueverunt? Accipe quotidie, quod quotidie tibi prosit: sic vive, dum Graeci in Oriente facere consueverunt? Accipe quotidie, quod quotidie tibi prosit: sic vive, ut quotidie merearis accipere. Qui non meretur quotidie accipere, non meretur post cunque offertur sacrificium, mors Domini, resurrectio Domini significetur, et remissio peccatorum; et panem istum vitae quotidianum non assumis? Qui vulnus habet, medicinam requirit. Vulnus est, quia surabile Sacramentum. Panem nostrum quotidianum da nobis hodie. Quotidie si accipis, quotidie tibi hodie est. Si tibi hodie est Christus, tibi quotidie resurgit. Quomodo? Filius meus es tu, ego hodie genui te . Hodie ergo est, quando Christus resurgit. Heri et hodie ipse est, apostolus Paulus ait . Sed et alibi ait: Nox praecessit, dies autem appropinquavit : nox hesterna praecessit, dies hodiernus appropinquavit. 27. Sequitur: Dimitte nobis debita nostra,
Abbreviated transcription (Latin):
ubi & homo quem illedecepit. fiat oluntastua hocẽ sit paxinterra quem ã modo¬
dum incaelo Panem nr̃m cotidianum da nobis hodie Memini sermonis mer
dum ilicaetamentis tractarem. Dixiuobis quod ante uerbaxp̃i quod offertur
panis dicatur. ubixp̃i uerba depronta fuerint: iamnon panis dr̃. sed corpus appel
latur ÷ quareergo moratione dominica quae postea sequit᷑ ait. panem nr̃m: pa
nem quid ẽ dixit hoc est substantialem: Non iste panis ẽ qui uadit in corpus : sed
Ale panis uitat a&ernae: quianimae nr̃ae substantiam fulcr̃ Ideo grece
epusion dr̃ latinus aũt hunc panem cotidianum dixit : quia grecidicunt TEN¬
eΓΟVCΑΝΝΑ ΕΡΑN autuenientem diem. ergoquod latinus dixit & qđ
grecus : utrumq utileuid&ur. Grecus utrumq uno sermone significauit.
latinus cotidianum dixit Si cotidianus ẽ paniscur postannum illum sumis quẽ am no¬

Expanded text:
Ubi et homo, quem ille decepit. Fiat voluntas tua, hoc est, sit pax in terra, quemadmoUbi et homo, quem ille decepit. Fiat voluntas tua, hoc est, sit pax in terra, quemadmodum in coelo. 24. Panem nostrum quotidianum da nobis hodie. Memini sermonis mei cum de sacramentis tractarem . Dixi vobis quod ante verba Christi quod offertur, panis dicatur: ubi Christi verba deprompta fuerint, jam non panis dlatur. Quare ergo in Oratione dominica, quae postea sequitur, ait, Panem nostrum? Panem quidem dixit, sed ἐπιούσιον dixit, hoc est, supersubstantialem. Non iste panis qui vadit in corpus, sed ille panis vitae aeternae, qui animae nostrae substantiam fulcit. Ideo ergo graece ἐπιούσιον dicitur: latinus autem hunc panem quotidianum dixit: quia Graeci dicunt advenientem diem. Ergo quod latinus dixit et graecus, utrumque utile videtur: graecus utrumque uno sermone significavit; latinus quotidianum dixit. Si quotidianus est panis, cur post annum illum sumis, quemadmo
Abbreviated transcription (Latin):
et ubiq habes quod suꝑ cados caclorum dñssit. Qua si nonin caelis & angli: qua¬
si non incadis &dominationes : Sed in illis caclis dequib: dictum ẽ: Caelienarrant
gleriam dt̃: Caclum ẽ ibi ubiculpacessauit. caelum ẽ ibi: ubi flagitia feriantur
tuum quid ẽ sc̃ificaur: quasioptemus ut sc̃ific&ur illequiait estotesc̃r quia ego
sensum quasi aliquidei ex nr̃a p̃dicatione sc̃ĩficationis accedat. Non: sedscific&
ihs dicit. Ego in hoc natussum. & tu dicis patriueniat regnumtuum. Quasi non
uenerit s: sed tuncuenit regnumdĩ: quando eius gratiam consecuti. ipse em̃ ait
regnum dĩ intrauos.ẽ. Veniat regnumtuum : fiatuo luntastua sicut in caelo & in
terra Panem nr̃m cotidianum da nobis hodie sanguinexp̃i pacificata sunt. om̃ia
uel in caclo uł interra: sc̃ĩficatum ẽ caelum: deiectus ẽ diabolus. ubiuersatur.

Expanded text:
ominus . Et ubique habes quod super coelos coelorum Dominus sit, quasi non in coelis et angeli, quaominus . Et ubique habes quod super coelos coelorum Dominus sit, quasi non in coelis et angeli, quasi non in coelis et Dominationes. Sed in illis coelis, de quibus dictum est: Coeli enarrant gloriam Dei . Coelum est ibi, ubi cessavit culpa; coelum est ibi, ubi flagitia feriantur: tuum. Quid est, sanctificetur? Quasi optemus ut sanctificetur ille qui ait: Estote sancti, quia ego sanctus sum , quasi aliquid ei ex nostra precatione sanctificationis accedat. Non, sed sanctificetur Jesus dicit: Ego in hoc natus sum ; et tu dicis Patri: Veniat regnum tuum ; quasi non venerit. Sed tunc venit regnum Dei, quando ejus estis gratiam consecuti . Ipse enim ait: Regnum Dei intra vos est. 23. Veniat regnum tuum: fiat voluntas tua sicut in coelo et in terra: panem nostrum quotidianvel in coelo, vel in terra: sanctificatum est coelum, dejectus est diabolus. Ubi versatur?
Abbreviated transcription (Latin):
aud ebus acaelum atollere oculostuos interra dirigebus : & subito accepisti gratiam xp̃i
Om̃ia tibipecati dimissa sunt: exmalo seruo factus ẽ bonus filius ideo presume
Nanergohic arrogantiac̃. sed fides pdicare quod acceperis Non est suaperbia sed die¬
uocio Ergo ad colleoculos ad patrem: quiteper lauacrum genuit quite perfiliũ rede¬
intt & dic pater nr̃t. bonapsũptio sedmoderata. Patremdicis qua sifiliunso seduole
tibi spetialit aliquid uindicare Solius xp̃i specialis ẽpat̃: nobis omnibus in cõmane ẽ
pater quia illum genuit noscreauit Dicergo & tuper gratiam pat̾nr̃t: ut filius
ce merearis ecdesiae contuitu & consideratione teipse conmendat. Pat̾ nr̃t quies
incaclis quid est incadis : audiscripturam dicentem. Excelsus suꝑ om̃s gentesdñs

Expanded text:
audebas ad coelum attollere, oculos tuos in terram dirigebas, et subito accepisti gratiam Christi, audebas ad coelum attollere, oculos tuos in terram dirigebas, et subito accepisti gratiam Christi, omnia tibi peccata dimissa sunt. Ex malo servo factus es bonus filius; ideo praesume, ait. Non ergo hic arrogantia est, sed fides: praedicare quod acceperis non est superbia, sed devotio. Ergo attolle oculos ad Patrem, qui te per lavacrum genuit: ad Patrem qui te per Filium redemit, et dic: Pater noster. Bona praesumptio, sed moderata. Patrem dicis quasi filius: sed noli tibi specialiter aliquid vindicare. Solius Christi specialis est Pater, nobis omnibus in commune est Pater; quia illum solum genuit, nos creavit. Dic ergo et tu per gratiam: Pater noster; ut filius esse merearis. Ecclesiae contuitu et consideratione te ipse commenda. 20. Pater noster, qui es in coelis. Quid est in coelis? Audi Scripturam dicentem: Excelsus super omnes coelos D
Abbreviated transcription (Latin):
quem accepistis. Manducaui panem meum cũmellemeo. uides : quod in hocpane nulla
sit amaritudo sed om̃is suauitas sit. bibi uinum cum lactemeo uides huius modi ẽẽ la&iam
qua enullius peccati sordib: polluantur. quotiens cumq: enibibis remissione maccipis pec¬
clara ebriaas quae sobri&atem mentis operat᷑ haec sunt. quaedesa cramentis breuit̃ ꝑcur¬
dum or&is. Apłi scĩ dicebant addnm ihm. Dnẽ docenos orare : quemam modum io hannes do¬
cuit discipulos suos. tunc ait dñs orationem. Pat nr̃t quies incaclis scific&ur nomentuum
adueniat regnumtuum. fiat uoluntas tua sicut in caelo &in terra: panem nr̃m cotidianum
da nob hodie & dimitte nob debita nr̃a: sicut & nos dimittimus debitorib nris & nenos
paciaris induci intemptationem. S ed liberanos amalo. Vides : quam breuis oratios &
omniumplena uirtutum primus sermo quante sit gratiae: ho omo faciem tuã non

Expanded text:
quem accepistis. 17. Manducavi panem meum cum melle meo. Vides quod in hoc pane nulla quem accepistis. 17. Manducavi panem meum cum melle meo. Vides quod in hoc pane nulla sit amaritudo, sed omnis suavitas sit? Bibi vinum meum cum lacte meo. Vides hujusmodi esse laetitiam, quae nullius peccati sordibus polluatur? Quotiescumque enim bibis, remissionem accipis pecEt ideo praeclara ebrietas, quae sobrietatem mentis operatur. Haec sunt quae de sacramentis breviter percurdum oretis. Apostoli sancti dicebant ad Dominum Jesum: Domine, doce nos orare, quemadmodum Joannes docuit discipulos suos. 377 Tunc ait Dominus orationem: Pater noster qui es in coelis: sanctifiidianum da nobis hodie: et dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris: et ne nos patiaris induci in tentationem, sed libera nos a malo . Vides quam brevis oratio, et omnium plena virtutum: primus sermo quantae sit gratiae! 19. O homo! faciem tuam non
Abbreviated transcription (Latin):
Venistiergo ad altare. accepistigratiam xp̃i. sacramenta es caelestia consecutus. Gaud &
eiđa redemptionem multorum & adstaresibi familiã candidatam. spiritali exultatione
ladatur. hab& hoc incanticis canticorum. la&a inuocatxp̃m paratum habens conuiuiũ
quod dignum caelesti epulatione uidebatur. ideoq ait. descendat frat̃m̃s in hortũ suũ
& capiat fructum pomiferarum suarum. Quaes ist& pomifere : lignum aridum factus
eras inadam. sed nunc ꝑgratiam xp̃i. pomifere arbori compararis. libent̃ accipit dñsilis
& dignatione caelesti respondit eđae suae. Des tendi inquit inhortũmeum. uindemiaui
myrram cum unguentis meis manducaui panem meũ cũ mellemeo & bibi uinũ meum
cum lactemeo edite inquid fr̃s mei & in ebriamini uindemiaui mirram cumunguentis
meis. Quae ẽ istauindemia: cognoscite uineã & agnoscite uindemiam. uineam inquit
uindemia fructum dedistis uindemiaui myrram cum unguentis meis. hoc ẽ in odorẽ

Expanded text:
e, accepistis gratiam Christi, sacramenta estis coelestia consecuti. Gaudet Ecclesia redemptione multorum, et astare sibi familiam candidatam spiritali exsultatione laetatur. Habes hoc in Canticis canticorum. Laetata invocat Christum, paratum habens convivium, quod dignum coelesti epulatione videatur. Ideoque ait: Descendat frater meus in hortum suum, et capiat fructum pomiferarum suarum . Quae sunt istae pomiferae? Lignum aridum factus eras in Adam: sed nunc per gratiam Christi pomiferae arbores pullulatis. 15. Libenter accipit Dominus Jesus, et dignatione coelesti respondit Ecclesiae suae: Descendi, inquit, in hortum, vindemiavi myrrham cum unguentis meis: manducavi panem meum cum melle meo, et bibi vinum meum cum lacte meo. Edite, inquit, fratres mei, et inebriamini . 16. Vindemiavi myrrham cum unguentis meis. Quae est ista vindemia? Cognoscite vineam, et agnoscetis vindemiam. Vineam, inquit, vindemia fructum dedistis. Vindemiavi myrrham cum unguentis meis, hoc est, in odorem
Abbreviated transcription (Latin):
quam diu uelut intus clause sunt. nec tamquam in erbis germinant. quodã sinu
bonae mentis fouentur: ne prodeant. nam quãdiu inuoluntate ẽ. malum
non in ea telechia hoc est in opere atq effectu bonitasmentis gubernatoris uelut

Expanded text:
quamdiu uelut intus clausae sunt nec tamquam in herbis germinant, quodam sinu quamdiu uelut intus clausae sunt nec tamquam in herbis germinant, quodam sinu bonae mentis fouentur, ne prodeant. nam quamdiu in uoluntate est malum, non in entelechia, hoc est in opere atque effectu, bonitas mentis gubernatoris uelut
Abbreviated transcription (Latin):
aueconca sac ten hoc estmalos aũt inmedium inseruit. Ita ergo & natura quasi
bonus dux imperantedõ quaenos ad huius modi proelia generari nouerit quarbona
habes: Primo ordine constituit. quae officiant: Secđo quae adiuuent: tertio
ut tam quã in medio inclusus hostis geminatis quocumq se contulerit opprimatur
uirib nesingula eorum uelut aequatis fatigar& p̃liis: & euadendi deangustus natu¬
ralibus ac serpendi latius facultatem haber& sed qui aubi generantur incordo ẽ
Vbiaũt generant iafa primo loco scribitur. tertiocham: i deo nequis. contraria
nos posteriorib dixisse arbitr&ur &iam illius loci explananda ratio est: bonũ
quidem quoduelud inquadam naturae nobilitate ẽ p̃cedit: malum autem seqit᷑:
Sunt em̃ mentis cogitationes contrariae. quae utiq oriuntur. postea hae

Expanded text:
 εἰς μέσσον ἔλασσεν, hoc est: malos autem in medium inseruit. ita ergo et natura quasi  εἰς μέσσον ἔλασσεν, hoc est: malos autem in medium inseruit. ita ergo et natura quasi bonus dux imperante deo, quae nos ad huius mundi proelia generari nouerit, quae bona habet primo ordine constituit, quae officiant secundo, quae adiuuent tertio, ut tamquam in medio inclusus hostis geminatis quocumque se contulerit opprimatur uiribus, ne singula eorum uelut aequatis fatigaret proeliis et euadendi de angustiis naturalibus ac serendi latius facultatem haberet. Sed quia ubi generantur, hic ordo est, ubi autem generant, Iapheth primo loco scribitur, tertio Cham, ideo ne quis contraria nos posterioribus dixisse arbitretur, etiam illius loci explananda ratio est. bonum quidem quod uelut in quadam naturae nobilitate est praecedit, malum autem sequitur. sunt enim mentis cogitationes contrariae, quae utique oriuntur postea. haec
Abbreviated transcription (Latin):
Fequen tib uexat doloribus uitamq adierit. Huic uero tres filiunati: sem chia aafed
Qua nomina : significant bonum & malum & in differens. ut̾ naturas grdicabon¬
catim habuis se: & malorum ei temptamenta nequaquam defuisse & indifferenti¬
hus hoc est uelut suppellectili uirtutum habundasse uideatur. Quarationeaũs
malum in medio posuerit: ratio euidensẽ: quia naturae bonum omnib inest
Nec quasi naufragos in lucem proicit. sed & suffulcit uirib ut non opprimantur
temptamentis malitiae nectamquam inualidi sub cumbuant. sedmanit &uestit
uelut quib damꝰ tegumentis in differentib quae suntsalus ualitudo bona pul¬
critudo in pigritia diuitiae gła generis claritudo. ut ea dote muniti tueantur:
Bonitatem naturae & malum illud includant. nepossit nocere & quasi clausum
strangulent Non ne cernimus uelut aciem quandam uirtutum ordinagaes
inplium ut in feriores in mediosint. dextra leuaq uelut in cornib ualidiodes

Expanded text:
equentibus uexat doloribus uitamque adterit. Huic uero tres filii nati, Sem Cham Iapheth. quae nomina significant \'bonum\' et malum et indifferens, ut et naturae gratia bonitatem habuisse et malorum ei temptamenta nequaquam defuisse et indifferentibus, hoc est... uelut supellectili uirtutum abundasse uideatur. qua ratione autem malum in medio posuerit, ratio euidens est, quia naturae bonum omnibus inest nec quasi naufragos in lucem proicit, sed et suffulcit uiribus, ut non opprimantur temptamentis malitiae nec tamquam inualidi subcumbant, et munit et uestit uelut quibusdam integumentis indifferentibus, quae sunt salus, ualitudo bona, pulchritudo, inpigritia, diuitiae, gloria, generis claritudo, ut ea dote muniti tueantur bonitatem naturae et malum illud includant, ne possit nocere, et quasi clausum strangulent. nonne cernimus uelut aciem quandam uirtutum ordinatam in proelium, ut inferiores in medio sint, dextra laeuaque uelut in cornibus ualidiores,
Abbreviated transcription (Latin):
informata : labor& tenere quod accepit adõ & oblatio sic ut hostia pura & in uobis
semper suum signaculum recog noscat. Vt & ipsi ad gratiom & ad p̃mia uirtutum

Expanded text:
informata, laboret tenere quod accepit a Deo: y et oblatio sicut hostia pura, in vobis informata, laboret tenere quod accepit a Deo: y et oblatio sicut hostia pura, in vobis semper suum signaculum recognoscat, ut et ipsi ad gratiam et ad praemia virtut