comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
corruptionis exꝑtus. ad
omp̃is dĩ seruitiũ festina¬
uit. Iste delongin quo ñ
uenit. quia ꝑ incorruptio¬
nẽ & innocentiã ꝓximus
fuit. Alius nulla inpudi¬
ticia. nullis flagitiis in¬
quinatus. solo autẽ coniu¬
gio exꝑtus administeriũ
spiritale conuersus est.
Ueq iste uenit elonginquo
quia usus coniunctione
concessa. ꝑ inlicita non es¬
rauit. : Alii uero post
carnis flagitia: Alii post
falsa testimonia. Ali post
facta furta. alii post in¬
latas uiolentias. Alii post
ꝑp&rata homicidia ad
tuntur .: Hiuidelic& ad
dñm de longinquo ueniunt.
Quanto & enĩ quisq plus in
prauo opere errauit . tanto
sit. ⁊ Dentur igitur alim¬
ta eis &iam qui delongin¬
quo ueniunt: qui a conuer¬
sis peccatoribus doctrine
sc̃ȩ cibi p̃bendi sunt: ut in
dm̃ uires raperent. quas in fla
gitiis amiserunt .⁊ Item iu¬
dei. quicumq: in xp̃o credi¬
derunt : deprope ad illum
uenerunt : quia legis & ꝓphe¬
tarũ erant lit teris edocti

Expanded text:
corruptionis expertus; ad corruptionis expertus; ad omnipotentis Dei servitium festinavit. Iste de longinquo non venit, quia per incorruptionem et innocentiam proximus fuit. Alius nulla impudicitia, nullis flagitiis inquinatus, solum autem conjugium expertus, ad ministerium spirituale conversus est. Neque iste venit de longinquo, quia usus conjunctione concessa, per illicita non erravit. Alii vero post carnis flagitia, alii post falsa testimonia, alii post facta furta, alii post illatas violentias, alii post perpetrata homicidia ad tuntur: hi videlicet ad Deum de longinquo veniunt. Quanto etenim quisque plus in pravo opere erravit, tanto asit. Dentur igitur alimenta eis etiam, qui de longinquo veniunt, quia conversis peccatoribus doctrinae sanctae cibi praebendi sunt, ut in Deum vires rapergitiis amiserunt. Item Judaei quicunque in Christo crediderunt, de prope ad illum venerunt, quia legis et prophetarum erant litteris edocti
Abbreviated transcription (Latin):
tes secũ mutos. claudos
cecos. debiles. & alios mul¬
tos. & ꝓiecerunt eos ad
pedes eius. &curauit eos.
Turba ergo triduo dñm
ꝓpter sanati onẽ in¬
firmorũ suorũ sustin&.
cũ electi quiq fide sc̃ę
trinitatis lucidi. dño pro
suis suorũq peccatis ani¬
mȩ uidelic& languorib
ꝑseueranti instantia sub¬
plicant.⁊ Item turba
triduo dñm sustin&. quan¬
do multi tudo fideliũ pec¬
cata quȩ ꝑp&rauit ꝑpe
nitentiã declinans ad dñn¬
se in opere. in locutione. aq
incogitatione conuertit
quosdimit tere ie iunos in
domũ suã dñs non uult. ne
defitiant inuia. Quia
ui delic& conuersi pecca¬
tores inp̾sentis uite uia
deficiunt: si in sua consci¬
entia sinȩ doctrine sc̃e
pabulo dimit tantur
Ne ergo lassentur huius
peregrinationis itinere
pascendi sunt sacra am¬
pensanda est pia sententia
quȩ ꝓcessit exore ueritatis
quadicitur. : Quidam
nerunt: Est aut̃ quinihl
fraudis & nihil carnalis¬

Expanded text:
tes secum mutos, caecos, tes secum mutos, caecos, claudos, debiles, et alios multos, et projecerunt eos ad pedes ejus, et curavit eos . Turba ergo triduo Dominum propter sanationem infirmorum suorum sustinet, cum electi quique fide sanctae Trinitatis lucidi Domino pro suis suorumque peccatis, animae videlicet languoribus, perseveranti instantia supplicant. Item turba triduo Dominum sustinet, quando multitudo fidelium, peccata quae perpetravit per poenitentiam declinans, ad Dse in opere, in locutione atque in cogitatione convertit. Quos dimittere jejunos in domum suam Dominus non vult, ne deficiant in via. Quia videlicet conversi peccatoresdeficiunt, si in sua conscientia sine doctrinae sancto pabulo dimittantur. Ne ergo lassentur hujus peregrinationis itinere, pascendi sunt sacra adpensanda est pia sententia quae processit ex ore Veritatis, qua dicitur: Quidam nerunt. Est aliquis qui nil fraudis et nil carnalis
Abbreviated transcription (Latin):
quis unum ex huius moda
pueris receperit in nomi¬
ne meo. merecipit: Uiclens
cogitationes discipulorum
dñs. curat de siderium glo¬
riȩ humitatis cͣtentione
sanare : Primatũq non
eẽ querendum. & prius
simplici humilitatis cõ¬
mon& imperio. & mox
puerilis in nocentiȩ do¬
c& exemplo. Quod en
ait. Quisquis unũ exhi¬
ius modi pueris receperit
in nomine meo. me recipit
Uel sim pliciter pau peres
xp̃i. ab his qui uelint eẽ
maiores. ꝓ eius ostendit
honore recipiendos. Ut
certe malitra par uulos
ipsos eẽ suad& .: Ut adin¬
star a&catis paruulȩ sim¬
plicitatẽ sine argantiȩ
caritatẽ sine inuidia. de¬
uotionẽ sine iracundia
conseruent. Quod aũ
conplectitur. puerum. sig¬
nificat hum les suo dignos
ẽẽ conplexu. ac dilecti¬
one. talesq cum impleue¬
rint quȩ p̃cepit. discite
quia mitis sum & humi liscor¬
de lure posse gloriari ac
dicere : Leua eius sub capiti
meo. & dextera illius am¬
plex abitur me. hene
aũ cum dixiss&. quis quis

Expanded text:
unum ex hujusmodi pueris receperit in nomine meo, me recipit. Videns cogitationes discipulorum Dominus curat desiderium gloriae, humilitatis contentione sanare, primatumque non esse quaerendum: et prius simplici humilitatis commonet imperio, et mox puerilis innocentiae docet exemplo. Quod enim ait: Quisquis unum ex hujusmodi pueris receperit in nomine meo, me recipit; vel simpliciter pauperes Christi, ab his qui velint esse majores, pro ejus ostendit honore recipiendos, vel certe malitia parvulos ipsos esse suadet, ut instar aetatis parvulae simplicitatem sine arrogantia, charitatem sine invidia, devotionem sine iracundia conservent. Quod autem complectitur puerum, significat humiles suo dignos esse complexu ac dilectione, talesque cum impleverint quod praecepit: Discite a me, quia mitis sum et humilis corde , jure posse gloriari ac dicere: Laeva ejus sub capite meo, et dextera ejus amplexabitur me . Bene autem cum dixisset, Quisquis
Abbreviated transcription (Latin):
sed & acuncin lecebris absti¬
nere carnalib:. Immo ab
omnib: uitiorum conti¬
nere passionb:. Sic & ora¬
tio generalis. non inuer¬
bis solum ẽ quib diuinam
clementiam in uocamus.
uerũ &iam in omnib quȩ
in obsequium nr̃i conditoris
fidei deuotione gerimus.
Teste apostolo quiait. Semꝑ
gaid&e. sine intermissione
orate: Quomodo enim
quis omnib: horis atq: mo¬
mentis. sine int̃mssione dm̃
potest inuocare sermonib:
ed tunc sine int̾misione
oramus. cum ea solum opera
gerimus. quȩ nos pi&ati nr̃i
comm̃dent auctos. Quon¬
mirum ieiuno. & qua orati¬
one. iu uante dñõ cuntas
antiqui hostis debellabimꝰ
ac. pro pulsabimus insidias.
gredi ebantur. Galileam :
nec uolebat quẽ quam scire.
Do cebat aũ discipulos suos
& dicebat illis quõ filius ho¬
minis trad&ur inmanus
hominũ & occident eum.

Expanded text:
sed a cunctis illecebris abstised a cunctis illecebris abstinere carnalibus, imo ab omnibus vitiorum continere passionibus. Sic et oratio generalis non in verbis solum est, quibus divinam clementiam invocamus, verum etiam in omnibus quae in obsequium nostri conditoris fidei devotione gerimus, teste Apostolo qui ait: Semper gaudete, sine intermissione orate . Quomodo enim quis omnibus horis atque momentis sine intermissione Deum potest invocare sermonibus? Sed tunc sine intermissione oramus cum ea solum opera gerimus, quae nos pietati nostri commendent auctoris. Quo nimirum jejunio, et qua oratione, juvante Domino, cunctas antiqui hostis debellabimus ac propulsabimus insidias. tergrediebantur Galilaeam, nec volebat quemquam scire. Docebat autem discipulos suos, et dicebat illis: Quoniam Filius hominis tradetur in manus hominum et occident
Abbreviated transcription (Latin):
tis impius iam. U fu gere
conpulsus strauit : ac mortuo
similem reddidit. hunc
pius saluator mitis. suae
dexterȩ tactu leuauit.
Quia sicut uerũ se eẽ dñpo¬
tentia saluandi do cuit. ita
&iam uerũ se habuisse car¬
nis naturã. more tactus
humani de daruit. Ne¬
gat namq manes insanus
ueraciter eum. carne in¬
dutum fuisse. sed ipse cũ
tot languentes suo tactu
erexit. mundauit. in lum¬
nauit : heresim illius. & an¬
tequam nata e&̃ dam nauit
tcum in troiss& indo¬
mum. discipuli eiꝰ secr&o
interrogabant eum: Qua¬
re. non potuimꝰ eicere eum.¬
Dum doc&. aposto lus qua.¬
modo dȩmon nequissim
debeat ex pelli. om̃s inftr¬
tuit ad uitam. Ut scilic&
nouerimus grauora quȩq ł
inmundoꝵ spirituum ł
omnium temptamenta
ie iuniis & orationibus
eẽ superanda: I ram quoq
dñ cum in ultionẽ nr̃orũ
scelerum fuerit accensa
hoc remedio singulari posse
placariꝰ. Ie iunũ aũ gene¬
rile ẽ non solũ ab escis

Expanded text:
tis impius jam fugere tis impius jam fugere compulsus stravit, ac mortuo similem reddidit, hunc pius Salvator miti suae dexterae tactu elevavit. Qui sicut verum se esse Deum potentia salvandi docuit, ita etiam veram se habuisse carnis naturam more tactus humani declaravit. Negat namque Manichaeus insanus veraciter eum carne indutum fuisse: sed ipse cum tot languentes suo tactu erexit, mundavit, illuminavit, haeresim illius, et antequam nata esset, damnavit. « Et cum introisset in domum, discipuli ejus secreto interrogabant illum: Quare non potuimNam dum docet apostolos quomodo daemon nequissimus debeat expelli, omnes instituit ad vitam, ut scilicet noverimus graviora quaeque vel immundorum spirituum, vel hominum tentamenta, jejuniis et orationibus esse superanda. Iram quoque Domini cum in ultionem nostrorum scelerum fuerit accensa hoc remedio singulari posse placari. Jejunium autem generale est non solum ab escis,
Abbreviated transcription (Latin):
demq tempore is qui nec
rentem turbam cõminat᷑
ẽ spiritui inmundo dic̃s
illi : Surde & mute sp̃s. ego
tibi precipio. exi abeo
& amplius non intro eas
in eum. Comminatio
perii non aũ puerum
qui uim patiebatur sed de¬
moni qui inferebat com¬
minitus ẽ. Qui pec catũ
emendare desiderat: uiti¬
um utiq: increpando &
execrando deb& ext̃¬
minare. sed hominẽ aman¬
do refouere: Bene aut̃
pellit ab homine. si mul
ne am plius in eum ingre¬
diatur imperat. Quia
ille ueraciter a demonca
dominatione liberatur
qui ad pec cata aquibus
semel penitendo munda
tus ẽ. uitat male uiuendo
rus ab homine sp̃s inmun¬
dus discerpsit eum. Ac
furenti clamore terru¬
it intuentes. Quia ple¬
rumq: diabolus dum de
cordẽ expellitur acrio¬
res in eo temptationes
generat . quam prius ex¬
citauerat. quando hoc
qui &us possi debat. Et
factus ẽ sicut mortuus.
ita ut multi dicerent quia.
mortuus ẽ.: Ihs aũ tenens
& surrexat. Quem hos¬

Expanded text:
demque tempore is qui necddemque tempore is qui necdrentem turbam, comminatus est spiritui immundo, dicens illi: Surde et mute spiritus, ego tibi praecipio, exi ab eo, et amplius ne introeas in eum. Comminatio perii. Non autem puero qui vim patiebatur, sed daemoni qui inferebat comminatus est. Quia qui peccantem emendare desiderat, vitium utique increpando et exsecrando debet exterminare, sed hominem amando refovere. Bene autem pellit ab homine, simul ne amplius in eum ingrediatur imperat. Quia ille veraciter a daemoniaca dominatione liberatur, qui ad peccata a quibus semel poenitendo mundatus est, vitat male vivendo rus ab homine spiritus immundus discerpit eum, ac furenti clamore terruit intuentes. Quia plerumque diabolus dum de corde expellitur, acriores in eo tentationes generat quam prius excitaverat, quando hoc quietus possidebat. Et factus est sicut mortuus; ita ut multi dicerent, quia mortuus est. Jesus autem tenens et surrexit. » Quem hos
Abbreviated transcription (Latin):
omnia possibilia ere¬
denti.: Aptum dñsre¬
sponsum reddit p&en¬
ti. ⁊ Ipse enĩ ait: Si quid
ficta: omnia quȩ salu¬
briter p&it. imp&ra¬
re mer&ur. ⁊ Cui con¬
tra leprosus qui fidelites
clamabat. dnẽ siuispo¬
tes me mundare. con¬
gruum suȩ fidei acci¬
pit responsum. uolo
mundare ⁊
t continuo excla¬
mans pater ꝓueri
cum lacrimis aiebat : Cre¬
do dñe. adiuua incre¬
dulitatẽ meã.⁊ Nemo
repente sit summus. sed in
bona conuersatione. am¬
nimis quisq inchoat. ut
ad magna ꝑuenat. Alia
namq sunt uir tutis ex¬
ordia. aliud prouectus
ipsa fides ad ꝑftitionem
suam ñ quib: dam gradib
ducer&ur. iste int̃rogat᷑
an creder& non respon¬
der&: credo dñe. adiu¬
ur in credulitatẽ meam.
Si enim credebat cur
in credulitatẽ meam dice¬
bat᷑: Si enim in creduli¬
tatom se nouerat. quomo¬
do credebat . Sed quia
ꝑ oc cultam insp̃irationẽ
gratiat : meritoꝵ suox gra¬
dib fides crescit. Uno eo¬

Expanded text:
omnia possibilia creomnia possibilia credenti. Aptum Dominus responsum reddit petenti. Ipse enim ait: Si quid ficta omnia quae salubriter petit impetrare meretur. Cui contra leprosus, qui fideliter clamabat: Domine, si vis, potes me mundare, congruum suae fidei accepit responsum: Volo, mundare . Et continuo exclamans pater pueri, cum lacrymis aiebat: Credo, Domine, adjuva incredulitatem meam. Nemo repente summus, sed in bona conversatione a minimis quisque inchoat, ut ad magna perveniat. Alia namque sunt virtutis exordia, aliud profectus, ipsa fides ad perfectionem suam non quibusdam gradibus duceretur, iste interrogatus an crederet non responderet: Credo, Domine, adjuva incredulitatem meam. Si enim credebat, cur incredulitatem dicebat? Si vero incredulitatem habere se noverat, quomodo credebat? Sed quia per occultam inspirationem gratiae meritorum suorum gradibus fides crescit, uno eo
Abbreviated transcription (Latin):
tenebatur. quẽ constat
nullum adhuc ꝓpriũ po¬
tuisse habere peccatum:
Confiteatur catholicus.
quia nemo inmunis a noxa
prime preuericacionis nas¬
citur. & in uoc& gratiam
dĩ. qualiber&ur decorpo¬
nr̃m ⁊ Intellegat scriba doc¬
tus in regno cȩlorũ in hoc
dȩmoniaco ad nocurato
saluationẽ omniũ fideliũ
eẽ designatã. quiorigina¬
lis culpȩ reatu asstricti
ueniunt inmundũ. nec ni¬
si unius redemptoris iħu
xp̃i fide sunt & gratia
saluandi.: Quod autem
dictum ẽ. & frequenter
eum. & inignẽ. & in aquas
misit. maxime humanȩ
uecordiȩ facinora desig¬
nat. ⁊ Ignis namq: ardor
ad feruorem iracundiȩ re¬
ferendus ẽ. aqua aduo¬
luptates carnis quȩ dissol¬
uere mentẽ ꝑdelitias so¬
lent.⁊ Uel ceste inig
nẽ fertur dȩmoniacus
quo adulterantiũ corda
succensa sunt. & in aquas
quȩ solent extingue re
caritatem .⁊ Sed siquid
potes adiuua nos miser¬
tus nr̃i. ⁊ Iħs autem ait
illi . ⁊ Si potes credere

Expanded text:
tenebatur, quem constat tenebatur, quem constat nullum adhuc proprium potuisse habere peccatum? Confiteatur Catholicus, quia nemo immunis a noxa primae praevaricationis nascitur, et invocet gratiam Dei, qua liberetur de corpotrum. Intelligat scriba doctus in regno coelorum, in hoc daemoniaco a Domino curato salvationem omnium fidelium esse designatam, qui originalis culpae reatu astricti veniunt in mundum, nec nisi unius Redemptoris Jesu Christi fide sunt et gratia salvandi. Quod autem dictum est: Et frequenter eum et in ignem et in aquas misit, maxima humanae vecordiae facinora designat. Ignis namque ardor ad fervorem iracundiae referendus est. Aqua ad voluptates carnis, quae dissolvere mentem per delicias solenem fertur daemoniacus quo adulterantium corda succensa sunt, et in aquas quae solent exstinguere charitatem. Sed si quid potes, adjuva nos, misertus nostri. Jesus autem ait illi: Si potes credere,
Abbreviated transcription (Latin):
Et adtulerunt inquid
eũm. ⁊ Et cumuidiss&
eum statim sp̃s contur¬
bauit eum. & elisus int̃¬
ra uolu tabatur spu¬
mans : Allatũ dño
puerum sp̃s conturbat
&elidit. quia sepe dum
conuerti ad dñm post
ƿeccata conamur. ma¬
ioribus nouisq: antiqui
hostis pulsamur insidus.
Quod ob id utiq: callidus
facit aduersarius. ut
uel hodium uistutis
incutiat. uel expulsio¬
nis suȩ uindic& iniuriã.
inc ẽ enim ut despeciȩ
bat certamina ꝑsecutio¬
nũ. quot suo regno dole¬
bat. subito animarũ in¬
lata fuisse dispendia.
t interrogauit patrẽ
Ueius. quantum temporis
ẽ. ex quo hoc ei accidit.
At ille ait ab infantia. &
frequenter eum . & in ignẽ
& in aquas misit ut eũ ꝑde¬
r& ⁊ Frubescat iulianus.
quidicere aud&. omnes
homines absq ullo pecca¬
ti contagio nasci incarne.
tam innocentes ꝑ omnia
quã fuit adam quando
creatus est. : Quid enĩ ha¬
buit iste puer. ut ab in fan¬
tia demonio uexar&us
a cerbissimo sinon ullo ori¬
ginalis peccati. uinculo

Expanded text:
tulerunt, inquit, eum. Et cum vidisset illum, statim spiritus conturbavit eum, et elisus in terram volutabatur spumans. Allatum Domino puerum spiritus conturbat et elidit, quia saepe dum converti ad Dominum post peccata conamur, majoribus novisque antiqui hostis pulsamur insidiis. Quod ob id utique callidus facit adversarius, ut vel odium virtutis incutiat, vel expulsionis suae vindicet injuriam. Hinc est enim ut de specie bat certamina persecutionum, quot suo regno dolebat subito animarum illata fuisse dispendia. Et interrogavit patrem ejus: Quantum temporis est, ex quo hoc ei acciditille ait: Ab infantia. Et frequenter eum et in ignem, et in aquas misit, ut eum perderet. Erubescat Julianus, qui dicere audet omnes homines absque ulla peccati contagione nasci in carne, tamque innocentes per omnia quam fuit Adam quando creatus est. Quid enim habuit iste puer, ut ab infantia daemonio vexaretur acerbissimo, si non ullo originalis peccati vinculo
Abbreviated transcription (Latin):
potum dederit uobis calicẽ
aquȩ in nomine meo. qua
xp̃i estis. Am̃ dico uobis
non ꝑ d& mercedem suam:
egimus in proph&a dđ
Ad ex cusan das excusationes
inpeccatis. quia multi pec¬
catoꝵ suoꝵ quasi iustas p̃ten¬
dant oc casiones. ut quod
uoluntate delinquunt
ui deantur. ne cessitate
peccare: Pñs scrutator
cordis & renum. futuras
cogitationes insingulis c̃¬
tu&ur ⁊ Dixerat. quis¬
quis unum par uulum re¬
ceperit in nomine meo me
recipit.: Poterat ali quis
causari & dicere. Pauꝑta¬
te prohibeor. tenuitas me
r&in&. ut hospitalis eẽ ñ
pos sum: Et hanc excusa¬
tionẽ leuissimo p̃cepto
diluit. ut calicẽ aquȩ
& hoc frigidȩ iuxta mat¬
heum. toto anmo porri¬
gamus. : Frigidȩ inquit
aquȩ non calidȩ ne & in
calida pauꝑtatis & penuriȩ
lignoꝵ occasio quȩ rer&ur.
thas p̃cepit . Commun¬
c& aũ is qui cate zi zatur
ei. qui se cate zizat in om¬
nib bonis. Et discipłos
ad magistroꝵ refrigeria

Expanded text:
dederit vobis calicem aquae in nomine meo, quia Christi estis: amen, dico vobis, non perdet mercedem suam. Legimus in propheta David ad excusandas excusationes in peccatis, quia multi peccatorum suorum quasi justas praetendebant occasiones, ut quod voluntate delinquunt, videantur necessitate peccare. Dominus scrutator cordis et renum, qui futuras cogitationes in singulis contuetur, dixerat: Quisquis unum parvulum receperit in nomine meo, me recipit. Poterat aliquis causari et dicere: Paupertate prohibeor, tenuitas me retinet, ut hospitalis esse non possim. Et hanc excusationem levissimo praecepto diluit, ut calicem aquae, et hunc frigidae, juxta Matthaeum, toto animo porrigamus. Frigidae, inquit, aquae, non calidae, ne et in calida paupertatis et penuriae lignorum occasio quaereretur. tas praecepit: Communicet autem is qui catechizatur verbo ei qui se catechizat in omnibus bonis , et discipulos ad magistrorum refrigeria
Abbreviated transcription (Latin):
quod eẽ creditum. Sed
& p&ro superius iuxta
quod matheus narrat .¬
laues regni cęlorum pro¬
missas. ecclesiamq: dñi¬
sur sum p&ram fidei aqua
ipse nomen acceperat ȩdi¬
ficandam: Rebantur
ergo uel ipsos tres c&eris
uocauit xii. & ait illis: S
quis uult primus eẽ. erit¬

Expanded text:
quod esse creditum. Sed quod esse creditum. Sed et Petro superius juxta quod Matthaeus narrat, claves regni coelorum promissas, Ecclesiamque Domini super petram fidei a qua ipse nomen acceperat, aedificandam esse. Querebantur ergo vel ipsos tres caeteris, vocavit duodecim, et ait illis: Si quis vult primus esse i
Abbreviated transcription (Latin):
g&. Semꝑ ꝓsperis ms¬
c& tristitiam ut cum re¬
pente uenerint nonter¬
reant apostolos. sed p̃medi¬
tatis ferantur. animis. ⁊¬
Si enim contristat eos quia
occidendus ẽ. deb& l&ifi¬
care. quia die tertio resur¬
recturus : At illi igno¬
rabant uerbũm istud. &
timebant eum interrogare
Haec ignoratio discipuloꝵ.
non tam de tarditate inge¬
nu sui. quã de amore nasci¬
tur saluatoris. quam carna¬
les ad huc & mysteri cru¬
cis ignari. quẽ dm̃ uerum
cognouerant : moriturũ
credere nequibant. Et qͥa
ꝑfiguras eum sȩpe loquen¬
tẽ audire solebant. horren¬
tes euentum mortis eius.
&iam in eis quȩ desua tra¬
ditione & passione aꝑte
lo quebatur figurate aliud
significare uolebant. ⁊¬
Et uenerunt capharnaũ
qui cum domi eent int̃¬
rogabant eos quid in uia
tractabatis : At illi tacebant.
putauerant. quis e&̃̃ illoꝵ
maior Inde orta uid&ur
disputatio discipuloꝵ de
primatu. quia uiderant.
nẽ seorsũ ductos in mon¬
tẽ. secr&umq eis ibi ali¬

Expanded text:
. Semper prosperis miscet tristia, ut cum repente venerint, non terreant apostolos, sed a praemeditatis ferantur animis. Si enim contristat vos quod occidendus est, debet laetificare quod die tertia resurrecturus est. At ignorabant verbum istud, et timebant interrogare eum. Haec ignoratio discipulorum, non tam de tarditate ingenii eorum quam de amore nascitur Salvatoris, qui carnales adhuc et mysterii crucis ignari, quem Deum verum cognoverant, moriturum credere nequibant. Et quia per figuras eum saepe loquentem audire solebant, horrentes eventum mortis ejus, etiam in eis quae de sua traditione et passione aperte loquebatur, figurate aliud significari volebant. Et venerunt Capharnaum. Qui cum domi essent, interrogabat eos. Quid in via tractabatis? At illi tacebant. putaverant quis esset illorum major. Inde orta videtur disputatio discipulorum de primatu, quia viderant nem seorsum ductos in montem, secretumque eis ibi ali
Abbreviated transcription (Latin):
quamueniat dies dñi mag¬
nus & orribilis & conuestit᷑
cor patrum adfilios. &cor
filiorum ad patres eorum.
Restitu& & hoc quodmor¬
ti deb&. ac diu uiuendo
distulit. qđ &iam hic dñs
t quomodo scriptum ẽ
infiliũ hominis. ut mul¬
t̃a patiatur & condemp¬
natur. ⁊ Idest quomodo
dexp̃i passione multifaria
ꝓph&e multa scripserun.
sic & helias cum uenerit
multa passurus ẽ & contẽp̃¬
nendus ab impus Resti¬
tu& ergo omnia: primo
uidelic& corda hominũ
illius aeui. instituendo ad
credendum xp̃o. ac resisten¬
dum ꝑfidiȩ anti xp̃i de in¬
de ipse suã animã ꝓptes
mastyrium fidei xp̃i po¬
nendo.⁊ Nequo in apoca¬
lipsi plenius mystico ser
saluatoris aduentu. iux¬
ta corporis fidem. nunc
ꝑ iohannẽ uenit inuir¬
tute in sp̃ũ. feceruntq
spreuerunt & de collaue

Expanded text:
quam veniat dies Domini magquam veniat dies Domini magnus et horribilis, cor patrum ad filios, et cor filiorum ad patres eorum . Restituet et hoc quod morti debet ac diu vivendo distulit. Quod etiam Marco Et quomodo scriptum est in filium hominis ut multa patiatur, et condemnetur; id est, quomodo de Christi passione multifaria prophetae multa scripserunt, sic et Elias cum venerit, multa passurus est, et contemnendus ab impiis. Restituet ergo omnia, primo videlicet corda hominum illius aevi instituendo ad credendum Christo, ac resistendum perfidiae Antichristi; deinde ipse suam animam propter martyrium fidei Christi ponendo. De quo in Apocalypsi plenius mystico sermSalvatoris adventu, juxta corporis fidem nunc per Joannem venit in virtute et spiritu, feceruntque spreverunt et deco
Abbreviated transcription (Latin):
quod tedio superatus sit
imansũ &us ac̃ mitis. qui ñ
aperuit sicut agnus corĩ
tondente ossuum. nec in
uerba furoris erupit .s
quo ac cedam ad domum
tuã. quousq: artis ꝑdĩ
industriã: me aliud iu¬
bente. & te aliud ꝑp&¬
rante . : Intantũ autem
non est iratus homini
seduitio: & ꝑ unũ hominẽ
iudeos argui infidelita¬
tis ut statim intulerit.¬

Expanded text:
quod taedio superatus sit quod taedio superatus sit mansuetus ac mitis, qui non aperuit, sicut agnus coram tondente, os suum , nec in verba furoris erupit; sequo accedam ad domum tuam? quousque artis perdam industriam, me aliud jubente, et te aliud perpetrante? In tantum autem non est iratus homini, sed vitio, et per unum hominem Judaeos arguit infidelitatis, ut statim intulerit
Abbreviated transcription (Latin):
ad p̃henderit allidit eũ
& spumat. & strid& den¬
tib &arescit . Et dixi
discipulis tuis ut eicerent
illum & non potuerunt:
Notandum aũ quod sem¬
ꝑ loca rebus congruunt.
nmonte dñs orat. trans¬
formatur. dispłis archa¬
na suae maiestatis aperit
in inferiora descendens
turbȩ oc cursũ excipit᷑.
miserarum fl&u pulsatur .
ursũ dispłis mysteria reg¬
nreserat. deorsum turbis
peccata infidelitatis exꝓ¬
brat. Sursum patris ubcẽ
his quise poterant pan¬
dit. deorsum sp̃s malos
abhis qui uexabantur
expellit.⁊ Qui&i am nunc
proqualitate meritorũ
aliis ascendere : Aliis ue¬
ro non desiftit descende¬
re. ⁊ Nam carnales adhuc
& incipientes. quasi ima
p&ens confortat. doc&
castigat. ⁊ Perfectos aũt
quorũ conuersatio in cȩ¬
lis ẽ: sublimius extollen¬
do glorificat. liberius de
&ernis instruit. & sepe
quȩaturbis neaudiri
quidem ualeant doc&.
Demoniacũ aut hunc
quẽ descendens demonte
dñs sanauit. marcus qui¬
dem surdum mutũq: ma¬

Expanded text:
allidit eum, et spumat, et stridet dentibus, et arescit. Et dixi discipulis tuis ut ejicerent illum, et non potuerunt. Notandum autem quod semper loca rebus congruunt. In monte Dominus orat, transformatur, discipulis arcana suae majestatis aperit. In inferiora descendens turbae occursu excipitur, miserorum fletu pulsatur. Sursum discipulis mysteria regni reserat, deorsum turbis peccata infidelitatis exprobrat. Sursum Patris vocem iis qui sequi se poterant pandit; deorsum spiritus malos ab his qui vexabantur expellit. Qui etiam nunc pro qualitate meritorum aliis ascendere, aliis vero non desistit descendere. Nam carnales adhuc et incipientes, quasi ima petens confortat, docet, castigat. Perfectos autem quorum conversatio in coelis est, sublimius extollendo glorificat, liberius de aeternis instruit, et saepe quae a turbis ne audiri quidem valeant docet. Daemoniacum autem hunc, quem descendens de monte Dominus sanavit, Marcus quidem surdum mutumque, Ma
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ in ꝓtectione alarũ
tuarũ sperabunt Et in a¬
pocalipsi sua iohannes. &
templũ inquid non uidi in
derube diceñs̃. hic ẽ filius
meus carissimus. audite illũ..
Quia in prudenter interro¬
gauerunt. ꝓpt̃ ea responsi¬
onẽ dñi non merentur. sed
pater respond& ꝓfilio. ut
uerbum dñi cõpler&ur.
go testimoniũ nondico ꝑme
sed pater quime misit. ipse
ꝓme dicit testimoniũ. ⁊¬
ox quoq: decelo patris lo¬
quentis auditur. qui testimo¬
niũ ꝑhibebat filio. & p&rũ
ẽ tabernaculum. huic obtẽ¬
perandũ. hic ẽ filius. illi ser¬
ui sunt. ⁊ Mloyses & helias.
debent & ipsi uobiscũ inpe¬
netrabilib: cordis sui. dño
tabernaculũ p̃parare. ⁊¬
Soncordat sane hic euan¬
gelii locus cũ uerbis ipsius
moysi quib: in carnationi
dominice. testimoniũ fe¬
rens aiebat.: Proph& am
uobis suscitabit dñs ds̃ ur̃¬

Expanded text:
hominum in protectione alarum hominum in protectione alarum tuarum sperabunt . Et in Apocalypsi sua Joannes: Et templum, inquit, non vidi in  Filius meus charissimus, audite illum. Quia imprudenter interrogaverant, propterea responsionem Domini non merentur; sed Pater respondet pro Filio, ut verbum Domini compleretur. Ego testimonium non dico pro me, sed Pater qui me misit, ipse pro me dicit testimonium . Vox quoque de coelo Patris loquentis auditur, quae testimonium perhibeat de Filio, et Petrum, est tabernaculum, huic obtemperandum. Hic est Filius, illi servi sunt, Moyses et Elias. Debent et ipsi vobiscum in penetralibus cordis sui Domino tabernaculum praeparare. Concordat sane hic Evangelii locus cum verbis ipsius Moysi, quibus incarnationi dominicae testimonium ferens aiebat: Prophetam vobis suscitabit Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
dĩtatis inter angelorũ
choros ad esse ꝑp&uo.
sitantũ transfigurata
xp̃i humanitas. duorũq:
soci&as scõrum ad punc¬
tum delect&. ut eos ne
discedant. &iam obsequio
p&rus sistere uelit ⁊ Qui
& si ꝓstupore humanȩ fra¬
gilitatis. nesciat quiddi¬
cat. insiti tamen sibi dat
non alicubi terrarum sed in
celis eẽ ꝓmissum . nec recor¬
datus ẽ se suosq coapłos
mortali ad huc carne cir.¬
cum septos. in mortalis uitȩ
statum. subire non posse .
Cui menti excesserat. quia
indomo patris quȩ incelis
ẽ domus manu facta ne¬
cessaria non sit. sed eius¬
quȩnunc imperitiȩ notat᷑.
facere cupit. cum hȩe ab
inuicẽ nulla tenus ualeant
separari. unũ habentia ta¬
bernaculũ. hoc ẽ eccłam dĩ.
tfacta ẽ nubes obumbrans
eos. quim a teriale taberna¬
culũ quȩsiuit. nubes acce¬
pit umbraculũ: ut discat
in resurrectione non tegni¬
ne domorum. sed sp̃s sc̃s glo¬
ria. scõs eẽ ꝓtegendos.
Dequa psalmista. filii autẽ

Expanded text:
deitatis inter angelorum deitatis inter angelorum choros adesse perpetuo, si tantum transfigurata Christi humanitas, duorumque societas sanctorum ad punctum visa delectet, ut eos ne discedant etiam obsequio Petrus sistere velit, qui et si pro stupore humanae fragilitatis nesciat quid dicat, insiti tamen sibi dat non alicubi terrarum, sed in coelis esse promissum. Nec recordatus est se suosque coapostolos mortali adhuc carne circumseptos, immortalis vitae statum subire non posse, cui mente excesserat, quod in domo patris quae in coelis est, domus manu facta necessario non sit. Sed et usque nunc imperitiae notatur,facere cupit, cum haec ab invicem nullatenus valeant separari, unum habentia tabernaculum, hoc est Ecclesiam Dei. Et facta est nubes obumbrans eos. Qui materiale tabernaculum quaesivit, nubis accepit obumbraculum, ut discat in resurrectione non tegmine domorum, sed Spiritus sancti gloria sanctos esse protegendos. De qua Psalmista: Filii autem
Abbreviated transcription (Latin):
eximius apparent. & loqu¬
untur cũ dño: incarne ue¬
niente. ut ostendant ipsũ
eẽ: quẽ cuncta legis & ꝓphe¬
tarũ oracula ꝓmiserunt.
pparent aũt non in infi¬
mis sed inmonte cũ illo.:
Quia nimirum soli illi quim̃¬
te terrena desideria trans¬
cendunt. maiestatẽ sçę̃ scrip¬
ture quȩ in dño ẽ adimple¬
ta ꝑspiciunt. ⁊ Deniq: &
filii isrł. uidere moysen sed
ad dñm in montana subeun¬
tẽ sequi non merentur
Ad se quoq reuersũ non sine
uelamine cernunt. heliã
nouere. sed solus trium¬
phum ascendentis cũ filiis
ꝓph&arũ contemplatur
heliseus. ⁊ Quia multa pas¬
sim scripture uerba legi¬
mus. sed quã celsa in xp̃i mys¬
teriis splendeat. ꝑpauci
ꝑfectiores intellegunt.
t respondens p&rus ait¬
iħu. Rabbi. bonum ẽ hic
nos eẽ. & faciamus tria
tabernacula. tibi unũ
& morsi unũ. & heliȩ
unum ⁊ Non enĩ sciebat
quid dicer&. erant enĩ
timore exterriti.
O quanta felicitas uisione

Expanded text:
eximius, apparent et loqueximius, apparent et loquuntur cum Domino in carne veniente, ut ostendant ipsum esse quem cuncta legis et prophetarum oracula promiserunt. Apparent autem non in infimis, sed in monte cum illo, quia nimirum soli illi qui mente terrena desideria transcendunt majestatem sanctae Scripturae, quae in Domino est adimpleta, perspiciunt. Denique et filii Israel videre Moysen, sed ad Deum in montana subeuntem sequi non merentur, ad se quoque reversum non sine velamine cernunt. Eliam novere, sed solus triumphum ascendentis cum filiis prophetarum contemplatur Eliseus. Quia multi passim Scripturae verba legimus; sed quam celsa in Christi mysteriis splendeat, perpauci perfectiores intelligunt. Et respondens Petrus ait: Rabbi, bonum est nos hic esse. Faciamus tria tabernacula, tibi unum, et Moysi unum, et Eliae unum. Non enim sciebat quid diceret. Erant enim timore exterriti. O quanta felicitas visioni
Abbreviated transcription (Latin):
hisdẽ uestimentis subditur.
ualia fullo suꝑ t̃rã non po¬
test candida facere: Naq
ille hoc loco intellegendus
est fullo quem penitens psal¬
mista p̃catur Amplius la¬
ua me ab iniustitia mea. &
adelicto meo munda me:
Non potest suis fidelibus intra
dare claritatẽ. quȩ eos con¬
seruataiman& incelis
It apparuit illis helias
cũ moyse &erant loquen¬
tes cum iħu⁊ Mo yses & he¬
lias quorũ unũ mor tuum
alterum incȩlis raptũ legimꝰ
uisi in maiestate cum dño.
ut lucas scribit. futurã in il¬
lo omniũ scõrum gloriam
significauit.: Qui uidelic&
tempore iudicuii. uel uiui
in carne repperiendi. uel
abolim gustata morte
resuscitandi & pariter s
regnaturi cum illo : At¬
testante & enĩ apostolo.
Mortui qui in xp̃o sunt. re¬
surgent primi. De inde
nos quiuiuimus quirelin¬
quimur simul rapiemur
cum illis obuiã dño inaera
& sic semꝑ cũ dño erimus.
Alit̃ moyses & helias hoc ẽ
legis lator & ꝓph&arum

Expanded text:
eisdem vestimentis subditur: eisdem vestimentis subditur: Qualia fullo super terram non potest candida facere; nam quia ille hoc loco intelligendus est fullo, quem poenitens Psalmista precatur: Amplius lava me ab injustitia mea, et a delicto meo munda me , non potest suis fidelibus in terra dare claritatem, quae eos conservata manet in coelis. Et apparuit illis Elias cum Moyse, et erant loquentes cum Jesu. Moyses et Elias, quorum unum mortuum , alterum in coelis raptum legimus , visi in majestate cum Das scribit futuram in illo omnium sanctorum gloriam significant. Qui videlicet tempore judicii, vel vivi in carne reperiendi, vel et, olim gustata morte, resuscitandi et pariter sunt regnaturi cum illo. Attestante etenim Apostolo: Mortui qui in Christo sunt, resurgent primi; deinde nos qui vivimus, qui relinquimur, simul rapiemur cum illis obviam Domino in aera, et sic semper cum Domino erimus . Aliter. Moyses et Elias, hoc est legislator et prophetarum
Abbreviated transcription (Latin):
eius merentur uisione l&ari.
t trans siguratus ẽ inquid
coram ipsis. & uestimenta
eius facta sunt splendentia
candida nimis uelut nix.
Trans figuratus saluator non
substantiã ueram carnis ami¬
sit: sed gloriã futurȩ suȩ
apparuit. talis post iudi¬
ciũ cunctis apparebit elec¬
tis. Nam in ipso tempore
iudicandi. & bonis simul &
malis. in forma serui uide¬
bitur.. Ut uideli c& im¬
ƿi quem spreuere: iudei
quem negauere. milites
qui crucifixere. pilatus.
herodesq quẽ iudicauere:
queant agnoscere iudicẽ
Uestimenta aut dñi. recte
scĩ eius accipiuntur. Teste
apło qui ait
ergo in xp̃obaptitati
estis xp̃m indiustis .⁊ Quȩ
uidelic& uestimenta dño
interris consistente despec¬
ta. aliorumq similia uide¬
bantur. sed ipso montẽ p&en¬
te. nouo candore refulgen.
Quia nunc quidem filii dĩ
sumus sed nondũ apparuit
quiderimus : Scimus quia
cũ apparuerit. similes ei
erimus. uidebimus enĩ eum
sicut est.. Unde bene de

Expanded text:
i. i. Et transfiguratus est, inquit, coram ipsis, et vestimenta ejus facta sunt splendentia, candida nimis velut nix. Transfiguratus Salvator, non substantiam verae carnis amisit, sed gloriam futurae, vel apparuit, talis post judicium cunctis apparebit electis. Nam in ipso tempore judicandi et bonis simul et malis in forma servi videbitur, ut videlicet impii quem sprevere, Judaei quem negavere, milites quem crucifixere, Pilatus Herodesque quem judicavere, queant agnoscere judicem. Vestimenta autem Domini, recte sancti ejus accipiuntur, teste olo, qui aitergo in Christo baptizati estis, Christum induistis . Quae videlicet vestimenta Domino in terris consistente despecta aliorumque similia videbantur, sed ipso montem petente novo candore refulgent: quia nunc quidem filii Dei sumus, sed nondum apparuit quid erimus; scimus, quia cum apparuerit, similes ei erimus: videbimus enim eum sicuti est . Unde bene de
Abbreviated transcription (Latin):
& inratione mystica illi
ƿost sex mundi & ates scĩs
ab omni labore qui escen¬
dum. hic uero tempore
oc tauo designat ee resur¬
gendum.: Unde pul chre
& sex tus psalmus ꝓoctaua
scribitur. Cuius inicium ẽ.
dñe nein ira tua arguas
me.: Quia nimirũ ꝑsex
&ates quibus operari lic&
precibus ẽ insistendum ne
in octauo r&ributionis tem¬
pore auidice corripiamur
irato.⁊ Quod & ipse dñs hoc¬
loco. uoluit nos ostenso suȩ
orationis exemplo docere:
De quo secđm lucã dicitur.
quia ascendit inmontẽ ut
orar&. ⁊ Inmontẽ namq:
oraturus & sic trans figu¬
randus ascendit. ut osten¬
dat eos quifruc tũ resur¬
sectionis expectant. qui
regẽ indecore suo uidere
desiderant. mente in excel¬
sis habitare & continuis
prȩcibus incumbere debe¬
re. ⁊ Tres solum modo secũ
discipulos ducit. uel quia
multi sunt uocati pauci
uero electi. uel quia hi
qui nunc fidem qua inbuti
trinitatis
icorrup ta mente
serua uerint. tunc &na

Expanded text:
Et in ratione mystica illic Et in ratione mystica illic post sex mundi aetates sanctis ab omni labore quiescendum, hic vero tempore octavo designat esse resurgendum. Unde pulchre et sextus psalmus pro octava scribitur, cui initium est: Domine, ne in furore tuo arguas me, quia nimirum per sex aetates quibus operari licet precibus est insistendum, ne in octavo retributionis tempore a judice corripiamur irato. Quod et ipse Dominus voluit hoc loco nos ostenso suae orationis exemplo docere, de quo secundum Lucam diciQuia ascendit in montem ut oraret. In montem namque oraturus, et sic transfiguraturus ascendit, ut ostendat eos qui fructum resurrectionis exspectant, qui regem in decore suo videre desiderant, mente in excelsis habitare, et continuis precibus incumbere debere. Tres solummodo secum discipulos ducit, vel quia multi sunt vocati, pauci vero electi, vel quia hi, qui nunc fidem qua imbuti Trinitatis incorrupta mente servaverunt, tunc a
Abbreviated transcription (Latin):
futurȩ beatitudinis. glo¬
riã discipulis manifestat.
Ut & ostensa cȩlestis uite
dulcedine : cunctorum
qui hec audire possint
corda refoueat. &oc to¬
nario dierum numero. ue
rum tempore resurrectio¬
nis gaudiũ: doceat eẽ uen¬
turũ. ⁊ Nam & ipse octa¬
ua die: idẽ post sextã sab¬
bati qua crucẽ ascendit
Ac septimã sabbati qua
insepulchro quieuit amos¬
tuis resurrexit . & nos post
sex huius scłi &ates. inqui¬
bus ꝓdño pati & laborare
gaudemus. ac septimã sab¬
batis imi animarũ quȩ
inter im in alia uita ge¬
ritur. ⁊ Oc taua ꝓfecto &a¬
te resurgemus. ⁊ Nam quod
matheus dñm. marcusq post
sex dies transfiguratum di¬
cunt. nec temporis ordine
nec ratione mysterii dis¬
crepant aluca. qui octo
dies dicit.⁊ Quia illi me¬
dios tantũ ponunt dies.
Unde & absolute post sex
dies factũ cõmemorant.
ic primũ quo hȩc dñs pro¬
misit . & ultimũ quo sua
ꝓmissa conpleuit. ad iun¬
git.⁊ Ideoq temperati¬
us fere dies octo ponit.

Expanded text:
futurae beatitudinis gloriam discipulis ideo manifestavit, ut ostensa caelestis vitae dulcedine cunctorum qui hanc audire possent, corda refoveret, et octonario dierum numero verum gaudium tempore resurrectionis gaudium doceat esse venturum. Nam et ipse octava die, id est, post sextam Sabbati qua crucem ascendit, ac septimam Sabbati qua in sepulcro quievit, a mortuis resurrexit: et nos post sex hujus saeculi aetates, in quibus pro Domino pati et laborare gaudemus, ac septimam Sabbati animarum, quae interim in alia vita geritur, octava profecto aetate resurgemus. Nam quod Matthaeus Dominum Marcusque post sex transfiguratum dicunt dies , nec temporis ordine, nec ratione mysterii discrepant a Luca, qui octo dies dicit, quia illi medios tantum ponunt dies, unde et absolute post sex dies factum commemorant. Hic primum quo haec Dominus promisit, et ultimum quo sua promissa complevit, adjungit; ideoque temperantius fere dies octo ponit.
Abbreviated transcription (Latin):
tanta dñs sub eunde mor¬
us p̃cepta eder&. quid ne¬
cessariũ fuit. ut adhanc
subito ꝓmissionẽ uenir&.
quod si subtiliter adtenda¬
mus quanta dispensatione
pi&atis agatur agnosci¬
mus. ⁊Discipulis enim rudi¬
bus &iam deprȩsenti uita
aliquid ꝓmit tendũ fuit
ut possent robustius infu¬
tura solidari. : Sic issahe¬
litico populo exegypti tes¬
ra liberando. reꝓmissionis
terra ꝓmit titur: & dum
uocandus e& addona çe¬
lestia terrenis ꝓmissionib
suad&ur.⁊ Unde recte

Expanded text:
tanta Dominus subeundae mortanta Dominus subeundae mortis praecepta ederet, quid necessarium fuit ut ad hanc subito promissionem veniret? Quod si subtiliter attendamus, quanta dispensatione pietatis agatur agnoscemus. Discipulis enim rudibus etiam de praesenti vita aliquid promittendum fuit, ut possent robustius in futura solidari. Sic Israelitico populo ex Aegypti terra liberando repromissionis terra promittitur, ut dum vocandus esset ad dona coelestia, terrenis promissionibus suaderetur. Un
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓb&. si noniam nomen eius
erubescit. siplenȩ uirtute
mentis humanum pudore
sub didit.: Certe enim pes¬
secutionis tempore. erubes¬
cere poterant fideles sub¬
stantiis nudari. dedignita¬
tibus eici. uerberibus affli¬
gi. ⁊ Pacis autẽ tempose
quia hȩc anr̃is ꝑsecutioni¬
bus desunt.Est aliud ubi
ostendamur nobis.. Uere¬
mur sȩpe a proximis despi¬
ci. dedignamur iniurias
uerbi tolerare. :Si contin¬
gat iurgium fostasse cum
proximo. erubescimus prio¬
res satis facere . ⁊ Cor quip¬
pe carnale dum huius uitȩ
gloriam querit. humilitatẽ
stantibus. qui nongustabunt
Iegnum dĩ hoc loco presens
Leccła uocatur.: Et quia
non nulli exdiscipulis usq
adeo incorpore uicturi
erant. ut eccłam dĩ con¬
structã conspicerent: &
contra mundi huius gloriã
erectã consolatoria ꝓmis¬
sione nunc dicitur. Sunt
quidã dehic stantibus qui
nongustabunt mostẽ do¬
nec uideant regnum dĩ ue¬
niens inuirtute. ⁊ Sed cũ

Expanded text:
probet, si non jam nomen ejus probet, si non jam nomen ejus erubescit, si plenae virtute mentis humanum pudorem subdidit. Certe enim persecutionis tempore erubescere poterant fideles, substantiis nudari, de dignitatibus dejici, verberibus affligi: pacis autem tempore, quia haec a nostris persecutoribus desunt, est aliud ubi ostendamur nobis: veremur saepe a proximis despici, dedignamur injurias verbi tolerare; si contingat jurgium fortasse cum proximo, erubescimus priores satisfacere: cor quippe carnale, dum hujus vitae gloriam quaerit, humilitatem stantibus, qui non gustabunt Regnum Dei hoc loco praesens Ecclesia vocatur. Et quia nonnulli ex discipulis usque adeo in corpore victuri erant, ut Ecclesiam Dei constructam conspicerent, et contra mundi hujus gloriam erectam, consolatoria promissione nunc dicitur: Sunt quidam de hic stantibus, qui non gustabunt mortem, donec videant regnum Dei veniens in virtute. Sed cum
Abbreviated transcription (Latin):
obstat. quoduias rectitudi¬
nis. minori tenemus custodia
ꝑfectionis.: Nam sepȩ laben¬
tia cuncta despicimus. sed
tamen adhuc humanȩ uere¬
cundiȩ usu p̃pedimur. ut
rectitudinẽ quã seruamus
inmente. nondum exprime¬
re ualeamus inuoce. ⁊ Et
tanto dĩ faciem adiustitiȩ
defensionẽ neglegimus.
quanto humanas facies ẽ¬
tra iustitiã ueremur.
Sedhuic quoq uulneri con¬
gruum subiungitur medi¬
camentũ. cũ dñs dicat.
ui enĩ me confessus fue¬
rit & mea uerba inge¬
neratione ista adultera
ecce nunc apud se homi¬
nes dicunt.: Nos iam
dñm & sermones eius non
erubescimus. qui aꝑta eũ
uoce confitemur.: Quib
ego respondeo quod inhac
plebe xp̃iana. sunt non nul¬
li qui xp̃m ideo confitentur.
quia cunc tos xp̃ianos eẽ
conspiciunt: Non ergo ad
probationẽ fidei uox suf¬
ficit. quã defendit auere¬
cundia professio genera¬
litatis.⁊ Est tamen ubi se
quisq: interrog& ut in con¬
fessione xp̃i se ueraciter

Expanded text:
obstat quod vias rectitudiobstat quod vias rectitudinis minori tenemus custodia, perfectioni. Nam saepe habentia cuncta despicimus, sed tamen adhuc humanae verecundiae usu praepedimur, ut rectitudinem quam servamus in mente, nondum exprimere valeamus in voce. Et tantum Dei faciem ad justitiae defensionem negligimus, quantum humanas facies contra justitiam veremur. Sed huic quoque vulneri congruum subjungitur medicamentum, cum Dominus dicat: Qui enim me confessus fuerit, et mea verba, in generatione ista adultera ecce nunc apud homines dicunt: Nos jam Dominum et sermones ejus non erubescimus, quia aperta eum voce confitemur. Quibus ego respondeo quod in hac plebe Christiana sunt nonnulli qui Christum ideo confitentur quia cunctos Christianos esse conspiciunt: non ergo ad probationem fidei vox sufficit, quem defendit a verecundia professio generalitatis. Est tamen ubi se quisque interroget, ut in confessione Christi se veraciter
Abbreviated transcription (Latin):
qui autẽ ꝑdiderit animã
suã ꝓpter me & euangeli¬
um. saluã eã faci&. Ae si
agricolȩ dicatur . ⁊ Fru¬
mentũ siseruas ꝑdis. sisemi¬
nas renouas. : Quis enĩ nesci¬
at quod frumentũ cũ inse¬
mine mit tatur. perit ab
oculis. interra deficit. Sed
unde putrescit inpuluere.
inde uiridescit in renouatio¬
ne. : Quia uero scã ecła ali¬
ud tempus hab& ꝑsecutions
atq: aliud pacis. Redemp¬
tor nr̃ ipsa eius tempora.
designauit inp̃ceptis.: Nã
ꝑsecutionis tempore ponen¬
da ẽ anima. pacis autẽ tẽ¬
pore. ea quȩ amplius domi¬
nari possunt. frangenda
suite desideria terrena. Un¬
de &nunc dicitur. Quid
enĩ proderit homini. si lucre¬
tur mundum totũ. & detri¬
mentum faciat anime suȩ :
aut quã dabit homo com¬
mutationẽ pro anima sua
cum ꝑ secutio ab aduersa¬
riis de est: ualde uigilan¬
tius cor custodiendũ ẽ
N am pacis tempore. quia li¬
c& uiuere. lib& &iam am¬
bire ⁊ Plerumq autẽ & a¬
uaritiã uincimus. sed ad huc

Expanded text:
Qui autem perdiderit animam suam propter me et Evangelium, salvam faciet. Ac si agricolae dicatur: Frumentum si servas, perdis: si seminas, renovas. Quis enim nesciat quod frumentum cum in semine mittitur perit ab oculis, in terra deficit? Sed unde putrescit in pulvere, inde virescit in renovatione. Quia vero sancta Ecclesia aliud tempus habet persecutionis, atque aliud pacis, Redemptor noster ipsa ejus tempora designavit in praeceptis. Nam persecutionis tempore, ponenda est anima. Pacis autem tempore, ea quae amplius dominari possunt frangenda sunt desideria terrena. Unde et nunc dicitur: Quid enim proderit homini, si lucretur mundum totum, et detrimentum faciat animae suae? Aut quid dabit homo commutationis pro anima sua? Cum persecutio ab adversariis deest, valde vigilantius cor custodiendum est. Nam pacis tempore quia licet vivere, licet etiam ambire. Plerumque autem et avaritiam vincimus, sed adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
cxviii. ad discipulos sũos. uidit
turbã magnã cirtaeos &
scribas conquirentes cũ
illis. & confeftim omnis
populus uidens eum stu¬
pe factus ẽ ex pauerunt
&ad currentes salutabant
eum : N otanda in omnib
locis diftantia mentis.
scribarum & turbȩ. era
enim cum dispłis turbã
erant & scribȩ. Sedas¬
ueniente dño. mox on¬
nis turba stupe facta ex¬
pauit . eumq salutans
adcurrit. scribȩ nihil
deuotionis fidei. humi¬
litatis & reuerentiȩ ei
ex hibuisse narrantur :
Quid aũ cum dispłis di
turbȩ siue scribȩ conqui¬
rerent euan gelista non
dicit.: Potest uero nifal¬
lor apte intellegi. de hoc
questionẽ fuisse motam
quare ipsi cum eent dis¬
cipul: saluatoris. saluare
dȩmonia cum qui in me¬
dio erat positus non pos¬
sent. Quod ex sequentib
euangelii uerbis. potest
conici cum dicitur.
T interro gauit eos.
quid inter uos con¬
quiritis. & respondens
unus de turba . dixit.¬

Expanded text:
iens ad discipulos suos, vidit turbam magnam circa eos, et scribas conquirentes cum illis. Et confestim omnis populus videns eum stupefactus est, et expaverunt. Et accurrentes salutabant eum. Notanda in omnibus locis distantia mentis scribarum et turbae. Erat enim cum discipulis turba, erant et scribae; sed, adveniente Domino, mox omnis turba stupefacta expavit, eumque salutans accurrit. Scribae nihil devotionis, fidei, humilitatis et reverentiae, ei exhibuisse narrantur. Quid autem cum discipulis Domini turbae sive scribae conquirerent, evangelista non dicit. Potest vero ni fallor apte intelligi de hoc quaestionem fuisse motam, quare ipsi cum essent discipuli Salvatoris, salvare daemoniacum, qui in medio erat positus, non possent. Quod ex sequentibus Evangelii verbis potest conjici, dum dicitur: Et interrogavit eos: Quid inter vos conquiritis? Et respondens unus de turba