comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
litteras ñ pocestis. Mdico alias.
qͥb ex pressus ista describit. forta¬
Sis enĩ qͥa pauciorib note st̃ minꝰ
periculi habere uideant᷑. sed istas
ipsas de qͥb nc̃ agit᷑ epistolȩ funda¬
m̃ti. quȩ fere om̃ib qͥ apud uos
illuminati uocant᷑. sol&. ẽẽ. notissi¬
ma. Sqͥppe ita scribit᷑. Iuxta uͦ
partẽ ac latꝰ illiꝰ illustris ac sc̃ẽ t̾rȩ
erat tenebraꝵ t̾ra ꝓfunda. & inm̃¬
sa magnicudine. QUI expectamꝰ
ampliꝰ : Tenemꝰ enĩ qđ iuxta latꝰ
erat. Quomodo lib&r iam fingite fi¬
guras & qualia lib& liniam̃ta des¬
cribite .d ES certe illa tenebraꝵ
mm̃se t̾rȩ. aut recto latere adun¬
gebat᷑ t̾rȩ lucis. aut curuo aut cor¬
cuoso. Sed si cortuoso. & illa scã t̃¬
ra cortuosũ hab& latus. Iam si ipsa
rectũ hab& latus. & cortuoso huius
latere cangit᷑. int̾patent cauernȩ
quȩdã ꝓfunde ꝑ infinitũ in anes.
nec supra t̾rã tantũ cenebraꝵ in¬

Expanded text:
litteras non potestis: non dico alias, litteras non potestis: non dico alias, quibus expressius ista descripsit — fortassis enim quia paucioribus notae sunt. minus periculi habere uideantur istas ipsas, de quibus nunc agitur, epistulae fundamenti, quae fere omnibus, qui apud uos inluminati uocantur, solet esse notissima. hic quippe ita scribitur: iuxta unam uero partem ac latus illius inlustris ac sanctae terrae erat tenebrarum terra profunda et inmensa magnitudine. Quid expectamus amplius? tenemus enim, quod iuxta latus erat. quomodo libet iam fingite figuras et qualialibet liniamenta describite, moles certe illa inmensa terrae tenebrarum aut recto latere adiungebatur terrae lucis aut curuo aut tortuoso. sed si tortuoso, et illa sancta terra tortuosum habet latus; nam si ipsa rectum habet latus et tortuoso huius latere tangitur, interpatent cauernae quaedam profundae per infinitum inanes nec iam supra terram tantum tenebrarum in
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad infimũ bonũ naturaꝵ factaꝵ
or dinrẽ ducere. donec imiũsitas eaꝵ
ñ numero indefinito incertã difflur¬
r&. sed certo t̾minata consister&.
& si nec de nihilo istã luminis t̾rã
dm̃ fecisse uultis fateri. ñ erit exitꝰ.
qͦ tantas turpitudines & cã sacrilegas
opiniones euadatis. Nut indete
possitis aliã quãcũq formã hiuc
c̃iunctioni duarũ t̾rarũ inuenire.
ne tam de cestabilis & auersanda
rerũ facies animo occurrat: t̾rã
scilic& dĩ. siue fit eiusdẽ naturȩ
cuiꝰ ds̃.e. sure diuerse. in qui tam̃ dĩ
regna fundata sint. ita ingenti
mole ꝑ onm̃sũ iacere. ut ꝑ infinitũ
porrectis & aꝑtis m̃bris iaceat. qͥb
fȩdissime atq turpissime ab inferiore
parte recipiat. &iã ipsũ inm̃sȩ mag¬
nitudinis in artatũ illũ cuntũ t̃¬
rȩ tenebraꝵ. Sed qͥcqͥd aliud mue¬
neritis figurȩ. qͦ duȩ iste c̾rȩ sibi c̃¬
iungant᷑. delere ꝓfecto manichei

Expanded text:
usque ad infimum bonum naturarum factarum usque ad infimum bonum naturarum factarum ordinem ducere, donec uniuersitas earum non numero indefinito incerta difflueret. sed certo terminata consisteret. aut si nec de nihilo istam luminis terram deum fecisse uultis fateri, non erit exitus. quo tantas turpitudines et tam sacrilegas opiniones euadatis. Aut uidete possitis aliam quamcumque formam huic coniunctioni duarum terrarum inuenire. ne tam detestabilis et auersanda rerum facies animo occurrat, terram scilicet dei, siue Sit eiusdem naturae, qua deus est, siue diuersae, in qua tamen dei regna fundata sint, ita ingenti mole per inmensum iacere, ut per infinitum porrectis et apertis membris iaceat. quibus foedissime atque turpissime ab inferiore parte recipiat etiam ipsum inmensae magnitudinis inartatum illum cuneum terrae tenebrarum. sed quicquid aliud inueneritis figurae. quo duae istae terrae sibi coniungantur, delere profecto Manichaei
Abbreviated transcription (Latin):
tũ aũ deficer&. se ñ de dõ genitũ. fẽd ab
tpso de nichilo fictũ ostender&s. Quid
enĩ uos ceneat si c̃sideretis ñ inuenitis.
cũ t̾rã luminis quã describitis neq hoc
ẽẽ. qđ ds̃. ẽ. possitis dicere. ne ipsã dĩ
naturã fȩditas quadrȩ illiꝰ in art&s :
neq de illo genitã. ne nhilominꝰ hoc
qđ ds̃ .ẽ. cogat᷑ intelligi. & ad eandẽ de¬
formitatẽ redeat. nec alienã ab illo.
ne in alieno regnũ eũ posuisse. & ñdu¬
as sed tres naturas dicere urgeamini :
neq ab eodẽ de aliena factã substanti¬
a. ne aut bonũ aliud fuerit p̃ter dm̃:
aut malũ p̃c gentẽ tenebraꝵ Re¬
man& igit᷑ uob̃ ut de nihilo t̾rã
luminis dm̃ fecisse fateamini.
Sut si ñ uultis credere. qđ si ali¬
qđ magnũ bonũ. quod tam̃ illo ipso
eẽt̾ inferiꝰ. ds̃ ex nichilo facere po¬
tuit. potuit &iã qͥa bonꝰ .ẽ. & nulli
bono inuid& facere alterũ bonũ.
qđ illo priore e̾e̾t inferiꝰ : potuic

Expanded text:
de deo genitum, sed ab ipso de nihilo factum ostenderet. quid enim uos teneat, si consideretis, non inuenitis, cum terram luminis, quam describitis, neque hoc esse, quod deus est, possitis dicere, ne in ipsam dei naturam foeditas quadrae illius inartetur; neque de illo genitam, ne nihilominus hoc, quod deus est, cogatur intellegi et ad eandem deformitatem redeat; nec alienam ab illo, ne in alieno regna eum posuisse et non duas, sed tres naturas dicere urgeamini; neque ab eodem de aliena factam substantia, ne aut bonum aliud fuerit . praeter deum, aut malum praeter gentem tenebrarum. remanet igitur uobis, ut de nihilo terram luminis deum fecisse fateamini, et non uultis credere. quodsi magnum aliquod bonum, quod tamen illo ipso esset inferius, deus ex nihilo facere potuit. potuit etiam, quia bonus est et nulli bono inuidet, facere alterum bonum, quod illo priore esset inferius; potuit
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃. qđ nullo modo dicere audebitis. Si
aũ mala. ñ gͦ gens illa cenebraꝵ sola
nacura mala erat. An forte iã inde assũ¬
serat partẽ aliquã ds̃ quã in t̾rã lucis
De tota gͦ id feciss&. ut ũ olim mala na¬
tura milla. ẽẽt. ¶Msi ñ de aliena sub¬
stancia fecit crã lucis. restat ut eã de ni¬
chilo fecerit. Qua Ra si uob̃ĩ ꝑ suide¬
⁊ posse aliqͥd boni omũpocentẽ dm̃ de
nichilo facere. uenite in catholicã. & dis¬
cite om̃s naturas qͣs fecit & c̃didit ds̃
excellentiȩ gradib ordinatas a sũmis
usq ad infimas om̃s bonas. sed alia aliis
ẽẽ. potiores. easq factas. e̾ẽ. de nichilo: cũ
ds̃ artifexx ꝑsapientiã suã potentialit᷑
ut ita dicã operaret᷑. ut poss&. ẽẽ. qđ ñ¬

Expanded text:
deum: quod nullo modo dicere audebitis. si deum: quod nullo modo dicere audebitis. si autem mala, non ergo gens illa tenebrarum sola natura mala erat. an forte iam inde adsumpserat partem aliquam deus, quam in terram lucis de tota ergo id fecisset, ut iam olim mala natura nulla esset. quodsi non de aliena substantia fecit terram lucis. restat, ut eam de nihilo fecerit. Quare si uobis iam persuadetur posse aliquid boni omnipotentem deum de nihilo facere, uenite in catholicam et discite omnes naturas, quas fecit et condidit deus, excellentiae gradibus ordinatas a summis usque ad infimas, omnes bonas, sed alias aliis esse potiores, easque factas esse de nihilo, cum deus artifex per sapientiam suam potentialiter, ut ita dicam, operaret
Abbreviated transcription (Latin):
dius dicere maluit. qͥa t̾ra cenebraꝵ ñ
tineat. Si enĩ & naturã hab& diuersã.
& ñ eã genuit. neq fecit: ñ ad eũ ꝑtin&
& in alieno regna eiꝰ locata sunt. Aut
si ꝓpt̾ea ꝑtin&. qͥa uicina. ẽ. ꝑtineat &
t̾ra tenebraꝵ. quȩ t̾rã lucis ñ modo uici¬
nitate c̃tingit. sed etiã penitratione
dissulcat. Si aũ genuit eã : ñ eã credi
oport& diuersã habere naturã. Nuo
enĩ genuit ds̃. hoc oport& credi. ẽẽ.
qđ ds̃.ẽ. sic̃ de unigenito filio in catho¬
lica credit᷑. L& ad illã fugiendã & de¬
testandã turpitudinẽ uos necessitas re¬
uocat : ut ñ t̾rã quasi aliã & diuersã. sed
ipsã dĩ naturã niger cuneus ille diffin¬
dat. OU si ñ genuit. fed fecit eã: quȩro
unde fecerit. Ai de se ip̃so. quid aliud
.ẽ. genuisse: Si de alrena aliqͣ natura.
quero utrũ bona an mala. E bona: erat
gͦ aliqͣ natura bona: que ñ ꝑtinebat ad

Expanded text:
duas dicere maluit, quia terra tenebrarum duas dicere maluit, quia terra tenebrarum tineat. si enim et naturam habet diuersam et non eam genuit neque fecit, non ad eum pertinet et in alieno regna eius locata sunt. aut si propterea pertinet, quia uicina est, pertineat et terra tenebrarum, quae terram lucis non modo uicinitate contingit, sed etiam penetratione dissulcat. si autem genuit eam, non eam credi oportet diuersam habere naturam. quod enim genuit deus, hoc oportet credi esse, quod deus est, sicut de unigenito filio in catholica creditur. itaque ad illam fugiendam et detestandam turpitudinem uos necessitas reuocat, ut non terram quasi aliam et diuersam, sed ipsam dei naturam niger cuneus ille diffindat. quodsi non genuit, sed fecit eam deus, quaero, unde fecerit. si de se ipso, quid aliud est genuisse? si de aliena aliqua natura, quaero, utrum bona an mala. si bona, erat ergo aliqua natura bona, quae non pertinebat ad
Abbreviated transcription (Latin):
rȩ sint. & pat̃ & regna eiꝰ & tra.
Qđ si ita .ẽ: ñ iã quasi aliã naturã.¬
qđ qͣsi corpꝰ sit dĩ cuneus ille genti
tenebraꝵ diffindit & penitrat.
qđ qͥdẽ ipsũ eẽt̾ in effabili defor¬
mitate curpissimũ: fed ipsã om̃i¬
ꝑ diffindit & penitrat. caxit̃.¬
ogo cogitate ista. Nomine
estis . R. ogo cogitate ista.
& fugite: taliũq phantasmatũ
sacrilegu dilaniaris si fieri po¬
test pectorib de fide ur̃a era¬
dicate atq ꝓ pellite. An dic¬
turi estis ñ uniꝰ eiꝰdẽq naturȩ
illa tria. ẽẽ. fed alteriꝰ pacrẽ alte¬
riꝰ regna. alceriꝰ t̃rã. ut suas na¬
curas atq substantias habeant
singula diuersas exccellentiȩ gradib
ordinatas: Q si uerũ. ẽ. ñ duas sed
quattuor naturas manicheus p̃dica¬
re debuerat. Saũ unã naturã hab&
pat̃ & regna. tra uͦ sola diuersã. cres na¬
turȩ fuerant p̃dicande. Aut si ꝓpt̾ea

Expanded text:
rae sint et pater et regna eius et terra. rae sint et pater et regna eius et terra. quod si ita equae quasi corpus sit Dei, cuneus ille gentis tenebrarum diffindit et penetrat; quod quidem ipsum esset ineffabili deformitate turpissimum: sed ipsam omnirum diffindit et penetrat. rogo, cogitate ista, homines estis, rogo, cogitate ista et fugite taliumque phantasmatum sacrilegia dilaniatis, si fieri potest, pectoribus de fide uestra eradicate atque propellite. an dicturi estis non unius eiusdemque naturae illa tria esse, sed alterius patrem, alterius regna. alterius terram, ut suas naturas atque substantias habeant singula diuersas et excellentiae gradibus ordinatas ? quod si uerum est, non duas, sed quattuor naturas Manichaeus praedicare debuerat. si autem unam naturam habet pater et regna, terra uero sola diuersam, tres naturae fuerant praedicandae. aut si propterea
Abbreviated transcription (Latin):
tati inscissuras aut abruptas p̃cisi¬
ones. & uncturas aut fulturas
turpissimas incidant : quas ñ dicã
de incõmutabili natura dĩ. sed de
om̃i natura in corporea quãuis mu¬
tabili. sicuti .ẽ. anima. miserrimũ. ẽ.
credere. Ecam̃ si ñ possem me in¬
tendere ad superiora. neq cogita¬
tiones meas a falsis imaginib quas
ꝑ sensus dorporeos memoria fixa gero.
in libtatẽ ac sinceritatẽ naturȩ spĩ¬
talis euoluere. quanto meliꝰ huma¬
ni corporis forma dm̃ cogitarẽ.
quã illũ nigrũ cueũ scissurȩ in¬
feriori eiꝰ afflgerẽ. superiorẽq
uastissimã laxitatr̃ cũ ñ inuenirẽ
unde oppilarẽ. sic imm̃sa inanita¬
te patentẽ & hiantẽ relinquerẽ:
Quid ista opinione fęduis.: Suid
tenebrosiꝰ hoc errore dici aut
emde uolo mͥ dicat᷑. qm̃ le¬
go. dm̃ patrẽ. & supra lucidã be¬
Atãq: t̾rã fundata regna eiꝰ. utrũ
uniꝰ eiusdẽq substantiȩ atq natu¬

Expanded text:
tati in scissuras aut abruptas praecisitati in scissuras aut abruptas praecisiones et iuncturas. aut fulturas turpissimas incidant: quas non dicam de incommutabili natura dei, sed de omni natura incorporea quamuis mutabili, sicut est anima. miserrimum est credere. et tamen, si non possem me intendere ad superiora neque cogitationes meas a falsis imaginationibus. quas per sensus corporeos memoria fixas gero, in libertatem ac sinceritatem naturae spiritalis euoluere. quanto melius humani corporis forma deum cogitarem, quam illum nigrum cuneum scissurae inferiori eius adfigerem superioremque uastissimam laxitatem non inueniens. unde oppilarem, sic inmensa inanitate patentem et hiantem relinquerem ? quid ista opinione foedius ? quid tenebrosius hoc errore dici aut nde uolo mihi dicatur, quoniam lego deum patrem et supra lucidam beatamque terram fundata regna eius, utrum unius et eiusdem substantiae atque natu
Abbreviated transcription (Latin):
liũ innumerabiliũ rerũ nomine enũ¬
tiari. Qua intelligentia quantomagi
ꝓficiunt. tanto magis catholici. ẽẽ. fir¬
mant᷑. ¶nichei uͦ quando figurȩ
illiꝰ imaginationẽ reliqͤrint. manichei
ẽẽ. ñ poterunt. Penĩ quasi ꝓpriũ at¬
q p̃celsũ actoris sui laudib tribuumͭ
qđ dicunt. illaq ab antiqͥs figurate
in libris duuna misteria posita sc̃.
huic qui ultimꝰ uenturus erat sol¬
uenda & demonstranda. ẽẽ. seruata:
& ppt̃ea post istũ um neminẽ doc¬
torẽ diumitꝰ. ẽẽ. uenturũ. qͥa ni¬
hil iste ꝑfiguras & allegorias di¬
cerit cũ & antiqͦꝵ que calia fur¬
rant aperir&. & sua enodate na¬
nifestȩq monstrar&. M habent
gͦ isti ad qͣs int̃p̃tationes reuer¬
tant᷑ cũ illis de auctore suo legit᷑.
uixta unã uꝰ partẽ ac latus illustrs
illius ac scẽ t̾rȩ erat tenebrarũ t̾ra.
Selcũq se uerterint. necesse. ẽ.
ut phantasmatũ suoꝵ miseria coar¬

Expanded text:
lium innumerabilium rerum nomine enunlium innumerabilium rerum nomine enuntiari. qua intellegentia quanto magis proficiunt, tanto magis catholici esse firmantur; Manichaei uero quando figurae illius imaginationem reliquerint, Manichaei esse non poterunt. hoc enim quasi proprium atque praecelsum auctoris sui laudibus tribuunt, quod dicunt illa. quae ab antiquis figurate in libris diuina mysteria posita sunt. huic, qui ultimus uenturus erat, soluenda et demonstranda esse seruata, et propterea post istum iam neminem doctorem diuinitus esse uenturum, quia nihil iste per figuras et allegorias dixerit, cum et antiquorum, quae talia fuerant, aperiret et sua enodate manifesteque monstraret. non habent ergo isti, ad quas interpretationes reuertantur, cum illis de auctore suo legitur: iuxta unam uero partem ac latus inlustris illius ac sanctae terrae erat tenebrarum terra. quocumque se uerterint, necesse est, ut phantasmatum suorum miseria coar
Abbreviated transcription (Latin):
uł si ita meliuis. ẽ. dicere. aꝑtũ superiꝰ
natura ꝓpria. intratũ inferiꝰ aliena.
Ecce egͦ cecũ derideo carnales homines
na forma dm̃ existimantes. Meride &
tu mecũ si potes eos qui cã deformẽ tur¬
pẽq fissurã uel scissurã dĩ tã in anit̃
supra huilcã. cam in honeste infra obtu¬
ratã multũ miserabili cogitatione ima¬
ginant᷑ .: cũ hoc &iã int̃sit. qđ isti car-¬
nales qͥ humana forma dm̃ cogitant. si
eccłẽ catholicȩ grenio contenti cũ lac¬
te nutriendi sunt. ñ se intemerarias o¬
piniones p̃cipitent. fedibi studiũ piũ
querendi nutriant. ibi petant ut ac¬
cipiant. ibi pulsent ut eis aperiat᷑. inci¬
piunt spĩtalit allegorias parabolasq
scripturaꝵ intelligere . & paulatim
sapere diumas potentias c̃ gruent̃ alibi
auriũ. alibi oculoꝵ. Alibi manuũ uł
pedũ. uł etiã alarũ atq pennaꝵ. scu¬
ti qͦq & gladii. & galeȩ cȩcerarũq ta¬

Expanded text:
vel, si ita melius est dicere, apertum superius vel, si ita melius est dicere, apertum superius natura propria, intratum inferius aliena. Ecce ego tecum derideo carnales homines,na forma Deum existimantes: deride et tu mecum, si potes eos qui tam deformem turpemque fissuram vel scissuram Dei, tam inaniter supra hiulcam, tam inhoneste infra obturatam, multum miserabili cogitatione imaginantur. Cum hoc etiam intersit, quod isti carnales qui humana Deum forma cogitant, si Ecclesiae catholicae gremio contenti, cum lacte nutriendi sunt, non se in temerarias opiniones praecipitent, sed ibi studium pium quaerendi nutriant, ibi petant ut accipiant, ibi pulsent ut eis aperiatur; incipiunt spiritualiter allegorias parabolasque Scripturarum intelligere, et paulatim sapere divinas potentias, congruenter alibi aurium, alibi oculorum, alibi manuum vel pedum, vel etiam alarum atque pennarum, scuti quoque et gladii et galeae ceterarumque ta
Abbreviated transcription (Latin):
onfer nunc. ñ spĩtales catholicȩ fi¬
dei iuros. in qͥb quantũ in hac uita animꝰ
potest. cernit substantiã naturãq diui¬
nã. nullis locoꝵ spaci is tendi. nullis linia¬
iñtoꝵ dem̃sionib figurari: sed confer
carnales & paruulos nr̃os. qͥsolent auditis
in allegoria mẽbris qͥb dã corporis nr̃i
uelut cũ dicunt᷑ oculi dĩ & aures dĩ. so¬
lent dm̃ sibi lib̃tate phantasmatis. corpo¬
ris humani speciȩ figurare. q confer iã
illis manicheis: qui solent istasꝰ nugas in¬
tentis & curiosis hominib quasi magna
secreta describere: & considera. qui cole¬
rabiliꝰ & honestiꝰ de dõ fentiant: utrũ hii
qͥ eũ forma humana sua dignitate in suo
genere p̃dita cogitant. an hii qͥ eũ infini¬
ta mole diffusũ. ñ tam̃ undiq sed trib
quadris infinitũ atq condensũ ex ima
uͦ fissũ. patentẽ. hiantẽ. laxũ superiꝰ. ma¬
nitate. cuneatũ inferiꝰ t̾ra tenebraꝵ.

Expanded text:
onfer nunc non spiritales catholicae fionfer nunc non spiritales catholicae fidei uiros. in quibus quantum in hac uita animus potest, cernit substantiam naturamque diuinam nullis locorum spatiis tendi, nullis liniamentorum dimensionibus figurari, sed confer carnales et paruulos nostros, qui solent auditis in allegoria membris quibusdam corporis nostri — uelut cum dicuntur oculi dei et aures dei, solent deum sibi libris humani specie figurare: hos confer jam illis Manichaeis, qui solent istas nugas intentis et curiosis hominibus quasi magna secreta describere: et considera qui tolerabilius et honestius de Deo sentiant; utrum ii qui eum forma humana, summa dignitate in suo genere praedita, cogitant, an ii qui eum infinita mole diffusum, non tamen undique, sed tribus quadris infinitum atque condensum, ex una vero fissum, patentem, hiantem, laxum superius inanitate, cuneatum inferius terra tenebrarum;
Abbreviated transcription (Latin):
E adhac nimis attentis. & studi¬
ose inqͥrentib. quasi secreta demon¬
rã tenebraꝵ at̾ra lucis duob late¬
rib tangi. Qutiq si duob tangit᷑.
duob etiã tangit. ¶ Riuxta unũ
latꝰ erat t̾ra tenebraꝵ. Attende
quã fȩda figura lucis appar&: tãꝗͣ
fissa ungula nigro qͦdã cunro subt̃
arcato illac tantũ finita qͣ findit᷑
hians &iã & patens desuꝑ int̾posito
melior ipsuis t̾rȩ tenebraꝵ figura
ostendit᷑ Si qͥdẽ illa findit. hxc fin¬
dit᷑. Slli inserit᷑: hec int̾pat&r Illa
inse nulli inanitati dat locũ: hac
ab inferiore tantũ parte lapsa. ñ
ẽ. qua hostili cuneo sub implit᷑. N docti gͦ
homines & auari. cũ maiorẽ honorẽ tribu¬
unt multitudini partiũ quã unitati. ut
sex partes darent t̾rȩ lucis. cres deorsũ
uersus. cres sursũ uersus: maluer̃ peni¬
trari t̾rã lucis. quã penitrare. Al enĩ
figura. & si cõmixtã negant: penitratã
tam̃ negare ñ possunt. calIIUIŨ¬

Expanded text:
sed haec nimis adtentis et studiose inquirentibus quasi secreta demonrram tenebrarum a terra lucis duobus lateribus tangi; et utique si duobus tangitur, duobus etiam tangit. certe iuxta unum latus erat terra tenebquam foeda figura terrae lucis apparet, tanquam fissa ungula nigro quodam cuneo subter arctato, illac tantum finita qua finditur, hians etiam et patens desuper interposito melior ipsius terrae tenebrarum figura ostenditur: siquidem illa findit, haec finditur; illa inseritur, haec interpatet; illa in se nulli inanitati dat locum, haec ab inferiore tantum parte laxa non est, qua hostili cuneo subimpletur. Indocti ergo homines et avari cum majorem honorem tribuunt multitudini partium quam unitati, ut sex partes darent terrae lucis, tres deorsum versus, tres sursum versus, maluerunt penetrari terram lucis quam penetrare. Tali enim figura etsi conmixtam negant. penetratam tamen negare non possunt. C
Abbreviated transcription (Latin):
prii diuitias affluentes. RU qͦ¬
q aũ m̃broꝵ eiꝰ. sunt recondica mͥ¬
lia mnumerabiliũ & inm̃soꝵ ches¬
uiroꝵ. Ipse uͦ pat̾ insua laude p̃¬
cipuus magnitudure in cõp̃hensi¬
bilis. copulata sibi hab&s beata &
gloriosa scłã. neq numero neq
nullo in regnis eiꝰ insignib aut in¬
digente. aut infimͦ constituto. lea
auĩ fundata sunt eiusdẽ splendis¬
dissima regna supra lucidã & bea¬
tã t̾rã : ut a nullo umqͣ aut moueri
aut concuti possint. Ehmͥ unde ꝓba¬
turus. ẽ. aut haec ipse unde cognouitꝰ
A me t̾rere paracliti nomine. Et¬
mͦ. qͥa ñ credere in cognita sed
certa cognoscere accessi. a uob̃ ip¬
sis factꝰ timidior. US enĩ nostis:
trmere credentib quã uehem̃t̃
in sultare soleatis. Esertim cũ
ipse qͥiam cȩpit incerta narrare
plenã ac firmã scientiã paulo an¬
de ꝓmiserit : de inde qm̃ si mͥ fi¬
des imperanda. ẽ. magis me t̾rer&

Expanded text:
roprii diuitias adfluentes. in roprii diuitias adfluentes. in  membrorum eius sunt recondita milia innumerabilium et inmensorum thesaurorum. ipse uero pater in sua laude praecipuus, magnitudine inconprehensibilis copulata sibi habet beata et gloriosa saecula neque numero neque nullo in regnis eius insignibus aut indigente aut in\'fimo constituto. ita autem fundata sunt- eiusdem splendidissima regna supra lucidam et beatam terram. ut a nullo umquam aut moueri aut concuti possint. Haec mihi unde probaturus est, aut haec ipse unde cognouit? noli me terrere paracleti nomine. primo quia non credere incognita, sed certa cognoscere accessi a uobis ipsis factus timidior. uos enim nostis, temere credentibus quam uehementer insultare soleatis, praesertim cum ipse, qui iam coepit incerta narrare, plenam ac firmam scientiam paulo ante promiserit Deinde quoniam, si mihi fides imperanda est, magis me terret
Abbreviated transcription (Latin):
Nã qͥ dicit ꝑsas & scitas ante multos
annos secũ bellasse. rẽ dicit credibilẽ:
eã cam̃ quã uł auditã uł lectã possumꝰ
credere. ñ exꝑtã cõp̃hensãq cognos¬
cere. E ergͦ istũ repudiarẽ. si cale
aliqͥd dicer&. ñ enĩ ea ꝓmisit quȩ
coger& credere. sed quȩ possem sine
ulla ambiguitate cognoscere. qͦmͦ eũ
ñ repudiabo. qͣndo ñmͦdo incerta
dicit. sed etrã incredibilia: Sed qͥd
si aliqͥb rationib ea ꝑspicua & cog¬
nita facios. Audiamꝰ gͦ si possumꝰ
cũ tota pacientia & lenitate qͦd
seqͥt᷑. H qͥppe inqͥt in exordio fuer̃
dux substantiȩ asese diuise. Et lu¬
minis qͥdẽ imperiũ tenebat ds̃ pat̾.
in sua scã stirpe ꝑpetuus. in uirtute
magnificus. natura ipsa uerus. xt̾ni¬
tatẽ ꝓpria semꝑ exultans. continens
apud se sapientiã & fensus uitales: ꝑ
qͦs etĩ duodecĩ m̃bra luminis siu
cõprehendit: regni uidelic& ꝓ¬

Expanded text:
Nam qui dicit Persas et Scythas ante multos Nam qui dicit Persas et Scythas ante multos annos secum bellasse, rem dicit credibilem; eam tamen quam vel auditam vel lectam possumus credere, non expertam comprehensamque cognoscere. cum ergo istum repudiarem, si tale aliquid diceret — non enim ea promisit, quae cogerer credere, sed quae possem sine ulla ambiguitate cognoscere —, quomodo eum non repudiabo, quando non modo incerta dicit, sed etiam incredibilia ? sed quid? si aliquibus rationibus ea perspicua et cognita faciet? audiamus ergo, si possumus, cum tota patientia ec quippe, inquit, in exordio fuerunt duae \'Śubstantiae a se diuisae. et luminis quidem impe rium tenebat deus pater in sua sancta stirpe perpetuus, in uirtute magnificus, natura ipsa uerus, aeternitate propria semper exultans, continens apud se sapientiam et sensus uitales. per quos etiam duodecim membra luminis sui conprehendit; regni uidelicet p
Abbreviated transcription (Latin):
morti subiciam᷑. Et si adhuc parũ. ẽ. ui¬
de qͥd seqͣt᷑. Acessario gͦ inqͥt plura sunt
ante cõmemoranda : ut ad istud myste¬
riũ sine ulla possit ambiguitate ꝑueniri.
Pẽ. qđ dicebã. sic mͥ demonstrari debere
ueritatẽ : ut adeã sine ulla ambiguitat᷑
ꝑueniã. Qd̃ si ipse ñ polliceret᷑. me cam̃
hoc exigere & flagitare oportebat: ut
tanta mercede cognitionis eiudentissime
atq certissime ex catholico xp̃iano. qͥ¬
b lib& c̃tradicentib manicheũ me fieri
ñ pu der&. Lĩ igit᷑ audiamꝰ qͥd afferat.
Usi tͥ uidet᷑ inqͥt. ausculta priꝰ quȩ
fuerint ante constitutionẽ mundi.
& qͦ pacto p̾liũ sit agitatũ. ut posss
luminis se iungere nacurã Ac tene¬
braꝵ. Nã incredibilia om̃mno falsa ꝓ¬
posuit. Qꝑ enĩ credit ante constitu¬
tione̾ mundi ullũ p̃liũ fuisse cõ
missũ: Et tam̃ si. ẽ credibile: mͦdo
nos ñ credite sed cognoscere uenimꝰ

Expanded text:
morti subiciamur. et si adhuc parum est, uimorti subiciamur. et si adhuc parum est, uide, quid sequatur. necessario ergo, inquit, plura sunt ante commemoranda ut ad istud mysterium sine ulla possit ambiguitate perueniri. hoc est, quod dicebam, sic mihi demonstrari debere ueritatem, ut ad eandem sine ulla ambiguitate perueniam. quod si ipse non polliceretur, me tamen hoc exigere et flagitare oportebat, ut tanta mercede cognitionis euidentissimae atque certissimae ex catholico christiano quibuslibet contradicentibus Manichaeum me fieri non puderet. iam igitur audiamus, quid adferat. Unde si tibi uidetur, inquit, ausculta prius, quae fuerint ante constitutionem mundi et quo pacto proelium sit agitatum, ut possis luminis seiungere naturam ac tenebrarum. iam incredibilia et omnino falsa proposuit. quis enim credat ante constitutionem mumissum? Et tamen si est credibile, modo nos non credere, sed cognoscere venimus.
Abbreviated transcription (Latin):
& eripiat uos ab om̃i incursitione maligna.
principio scriptũ. ẽ. donec ueniat᷑ ad causa
nolo rep̃hendere: ne in reb iinorib multũ
operis consumamꝰ. Iam gͦ euidentissimã polli¬
citationẽ hominis uideamꝰ. Deo igit᷑ in qͥt
fr̃ dilectissime audisti me qđ mͥ significasti
dicens. nosse te cupere cuiusmodi sit nati¬
uitas ade & eue. utrũ uerbo sint idem ꝓ¬
lati. an ꝓgeniti exx corpore. respondebit᷑
tibi ut c̃gruit. Mq de his aplerisq inua¬
riis Scripturis reuelationibq dissimili
mͦdo insertũ atq cõmemoratũ. ẽ. Mea ꝓp¬
t̃ ueritas istiꝰ rei ut sese hab&. ab uniuersis
fere gentib ignorat᷑: & ab om̃ib qͥ etiã de
hoc diu multũq disputar̃. enĩ illis su¬
ꝑ adȩ & eux generatione ꝓuenisser mani¬
festo cognoscere. nũquã corruptioni & mor¬
ti subiacerent. ¶nifestã gͦ cognitionẽ
huiꝰ rei nob pollicit᷑. ne corruptioni ac

Expanded text:
 eripiat uos ab omni incursione maligna  eripiat uos ab omni incursione maligna us epistulae principio scriptum est, donec ueniatur ad causam, nolo reprehendere, ne in rebus minoribus multum operis consumatur. iam ergo euidentissimam pollicitationem hominis uideamus. De eo igitur, inquit, frater dilectissime Pattici, quod mihi significasti dicens nosse te cupere, cuiusmodi sit natiuitas Adae et Euae, utrum uerbo sint idem prolati, an progeniti ei corpore, respondebitur tibi, ut congruit. namque de his a plerisque in uariis scripturis reuela tionibus que dissimili modo insertum atque commemoratum est. quapropter ueritas istius rei ut sese habet. ab uniuersis fere gentibus ignoratur et ab omnibus. qui etiam de hoc diu multumque disputarunt. si enim illis super Adae et Euae generatione prouenisset manifesto cognoscere. numquam corruptioni et morti subiacerent. manifestam ergo cognitionem huius rei nobis pollicetur, ne corruptioni ac
Abbreviated transcription (Latin):
ant custodierit. nũquã erit uitȩ restituen¬
dus. uerũ pȩnali & erũnosa morte afficiet᷑.
nã ꝓfecto miser .ẽ. iudicandus. ꝗͥ hac infer¬
na implicatꝰ imperitia fuerit. ꝑ quã de¬
mersꝰ insempit̾nis cruciatib ꝑmanebit :
si hoc gͦ dicer&. uerũ dicer&. Sed libro
huic ñ solũ nullũ conciliar& lectorẽ: sed
om̃s qͦꝵ in manꝰ incidiss&. in maxima odia
c̃citaros.  obrẽ ad c̃sequẽtia transeamꝰ.
N nos ista decipiant: quȩ possunt. ẽẽ. boniꝰ
& malis. doctis & in doctis uerba cõmunia.
datis cȩlestib credunt. parit̾ atq deserui¬
unt. Ita sit ut dicit. A &rista benigna & AC¬
ceptissima optatio . ẽ. Qͥ itũ meminerimꝰ.
hac & abonis doctorib & adeceptorib posse
dici. Itaq si nulla nisi calia dicer&: om̃ib
legendũ & amplectendũ. eẽ. c̃ cederẽ.
Eilla quȩ adhuc sequunt᷑ imꝓbauerim:¬
adiungit enĩ. Sed & dextera luminis curit᷑¬

Expanded text:
ant, custodierit, numquam erit uitae restituenant, custodierit, numquam erit uitae restituendus, uerum poenali et aerumnosa morte adficietur — nam profecto miser est iudicandus, qui hac inferna inplicatus inperitia fuerit. per quam demersus in sempiternis cruciatibus permanebit —: si ergo hoc diceret, uerum diceret, sed libro huic nom solum nullum conciliaret lectorem, sed omnes, quorum in manus incidisset, in maxima odia concitaret. quamobrem ad consequentia transeamus nec nos ista decipiant, quae possunt esse bonis et malis, doctis et indoctis uerba communia.datis coelestibus credunt pariter atque deserviunt. Ita sit, ut dicit. Nam et ista benigna et acceptissima optatio est. Tantum meminerimus haec et a bonis doctoribus et a deceptoribus dici posse. Itaque si nulla nisi talia diceret, omnibus legendum et amplectendum esse concederem. Nec illa quae adhuc sequuntur, imadiungit enim: sed et dextera luminis tueatur et
Abbreviated transcription (Latin):
auferte de medio. & disputando pan¬
dite ueritatẽ de qua dubitare ñ pos¬
sim. aut cales ꝓferte libros. qͥb ñ mͥ
cũ. arrogantia imponat᷑ qđ credã.
fed̃ edchibeat᷑ sine fraude qđ discam.
Etasse inqͥs & hac ȩpistola talis . ẽ.
Q gͦ in eiꝰ lumari. ulteriꝰ immorari.
uitio. Qꝑ qͥ audierit & isdẽ primũ
crediderit. deinde quȩ insinuant cus¬
codierit: nũqͣ erit morti obnoius.
uerũ &t̃na & głosa uita fruet᷑ F
ꝓfecto beatꝰ . ẽ. uidicandus. qͥ hac diui¬
na instructꝰ cognitione fuerit: ꝑ qͣ
liberatꝰ in sẽpit̾na uita ꝑmanebit.
Fhec ut uidetis. pollicitatio .x̃. ñdũ
ex hibitio ueritatis. Quos qͦq anim¬
aduertere facillime potestis. isto ue
lamine qͦslib& errores fugari posse.
ut impericioꝵ animis ꝑ ornatã ianuã latent᷑
irrepant. Senĩ dicer&. hȩc sunt pestifera
uerba ex uenenoso fonte. quȩ qͥ audierit q
hisdẽ primũ crediderit. de inde quȩ insinu¬

Expanded text:
auferte de medio, et disputando panauferte de medio, et disputando pandite veritatem, de qua dubitare non possim: aut tales proferte libros, quibus non mihi cum arrogantia imponatur quod credam, sed exhibeatur sine fraude quod discam. Fortasse, inquis, et haec epistola talis est. Nolo ergo in ejus limine ulterius immorari: uae qui audierit et isdem primum crediderit, deinde, quae insinuant. custodierit, numquam erit morti obnoxius, uerum aeterna et gloriosa uita fruetur. nam profecto beatus est iudicandus, qui hac diuina instructus cognitione fuerit, per quam liberatus in sempiterna uita permanebit. et haec, ut uidetis, pollicitatio est, nondum exhibitio ueritatis: et uos quoque animaduertere facillime lamine quoslibet errores fucari posse, ut imperitorum animis per ornatam januam latenter irrepant. Si enim diceret: Haec sunt pestifera verba, ex venenoso fonte; quae qui audierit, et isdem primum crediderit, deinde. quae insinu
Abbreviated transcription (Latin):
aũ ñdũ erat datus. qa iħc ñdũ erat
clarificatus. Migͦ ꝓpt̃ea ñdũ erat
datus. qͥa iħc ñ dũ erat clarificatꝰ.
clarificato iħ̃u. necessario statĩ
datus . ẽ. Rit ꝓpt̾ ipsã geminã cla¬
rificatione scđm hominẽ & scđm
mel postquã resurrex̃ a mortuis.
cũ insufflauit infaciẽ discipłõꝵ
dicens : accipite spm̃ Scm̃ & iterũ
transactis. Qi numerus ꝑfectionr̾
significat: cũ septenario numero
qͦ cõndita uniuersa consistunt. ad¬
ditur trinitas c̃dicoris. Pqͥb reb
int̾ sp̃itales uiros pre cauteq multa
tractant᷑. Sed egͦ a ꝓposito ñ recedã.
Suscepi enĩ prius uob̾cũ sic agere. ut
ñ egͦ uos doceã qđ suꝑbũ fortasse ar¬
bitramini : sed cãquã ipse auob̃ disce¬
re studeã. qđ nouẽ annis ñ pocui.
Qua ꝓpt̾ habeo qͥb litteris credã. de
si ꝓhibetis ne cemere credã qđ nesciͦ
Sic enĩ soletis monere: multominꝰ uri
litteris credã. PRaut om̃s libros

Expanded text:
t clarificatus. si ergo propterea nondum erat datus, quia Iesus nondum erat clarificatus, clarificato Iesu necessario statim datus est. et propter ipsam geminam clarificationem, secundum hominem et secundum mel, postquam resurrexit a mortuis, cum insufflauit in faciem discipulorum dicens: accipite spiritum transactis: qui numerus perfectionem significat, cum septenario numero. quo condita uniuersa consistunt, additur trinitas conditoris. de quibus rebus inter spiritales uiros pie cauteque multa tractantur. sed ego a proposito non recedam; suscepi enim prius uobiscum sic agere, ut non uos ego doceam, quod superbum fortasse arbitramini. sed tamquam ipse a uobis discere studeam, quod nouem annis non potui. quapropter habeo, quibus litteris credasi prohibetis, ne temere credam quod nescio; sic enim soletis monere; multo minus vestris litteris credam. Quare, aut omnes libros
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritate firmata st̃. Hoc ille me¬
cuentꝰ ne sibi diceret᷑. offundit nebulas
imperitis. primũ pollicens rerũ certaꝵ
cognitionẽ. & postra incertaꝵ imperan
fidẽ. Qui tam̃ si hoc dicat᷑. ut saltẽ
ut sibi haec doceat. ẽẽ. monstrata. si
milit̾ deficit: & hoc qͦq ut credamꝰ
iub&. Quis ferat cantã fallaciã. tan¬
tãq suꝑbiã: Quid si ñ solũ incerta
sed eciã falsa. ẽẽ. quȩ dicit. dõ & dño
nr̃o mihi opiculante monstrauero:
uid infeliciꝰ ista suꝑ Rã.¬
sticione inueniri pocest. quȩ
ñ modo ñ exhib& scientiã quã ꝓmit¬
tit atq ueritatẽ. sed & ea dicit quȩ
uehem̃t̃ sunt scientiȩ ueritatiq c̃¬
traria: Q insequentib manifestiꝰ
apparebit. Ita enĩ dicit. Iuxta unã
uͦ partẽ ac latus illustris illius ac sc̃ȩ
t̾rȩ. erat tenebraꝵ t̾ra ꝓfunda &
inm̃sa magnitudine. Aqua habi

Expanded text:
auctoritate firmata sunt? hoc ille meauctoritate firmata sunt? hoc ille metuens ne sibi diceretur, offundit nebulas inperitis, primum pollicens rerum certarum cognitionem, postea et incertarum imperans fidem. cui tamen si hoc dicatur, ut saltem uel sibi haicit et hoc quoque ut credamus iubet. quis ferat tantam fallaciam tantamque superbiam? Quid? si non solum incerta, sed etiam falsa esse. quae dicit. deo et domino nostro mihi opitulante monstrauero. quid infelicius ista superstitione inueniri potest., quae non modo non exhibet scientiam, quam promittit, atque ueritatem, sed ea dicit, quae uehementer sunt scientiae ueritatique contraria? quod in sequentibus manifestius adparebit. ita enim dicit: iuxta unam uero partem ac latus inlustris illius ae sanctae terrae erat tenebrarum terra profunda et inmensa magnitud
Abbreviated transcription (Latin):
latũ. siuãq m̃tẽ diuinitꝰ illustratã. ut ea
quȩ dicit certa & manifesta cognoscer&.
ipfe significat. qͥd int̾ sit int̾ cognoscere
& credere. Opse enĩ cognoscit. cui aꝑtis¬
sime ista  monstrant᷑. Elis aũ qͥb hoec
narrat: ñ cognicionẽ insinuat. fed credu¬
litatẽ suad&. Qui qͥsqͥs cẽmere consenserit
manicheus efficit᷑: ñ certa cognoscendo.
sed in certa credendo: qͣles nos imperi¬
cos adolescentulos aliquando decepit.
Duuit gͦ ñ nob̃ polliceri scientiã. neq
manifestã cognit̾ionẽ. neq ad id qđ
quȩrit᷑. sine ulla ambiguitate ꝑenti¬
oneͣ : sed dicere potiꝰ sibi. ẽẽ. ista moris¬
trata illos aũ qͥb narrant᷑ credere sibi
debere quȩ nesciunt. Aed si hoc dice¬
r&. qͥs ñ ei responder&. si ergͦ in cogni¬
ta crediturus sũ. cur ñ ea potiꝰ credã.
quȩ ũ consensione doctoꝵ in doctoꝵq
cȩlebrant᷑. & ꝑ om̃s popłos grauissima

Expanded text:
latum suamque mentem diuinitus inlustratam, ut ea, latum suamque mentem diuinitus inlustratam, ut ea, quae dicit, certa et manifesta cognosceret, ipse significat, quid intersit inter cognoscere et credere. ipse enim cognoscit, cui apertissime ista monstrantur; eis autem, quibus haec narrat, non cognitionem insinuat, sed credulitatem suadet. cui quisquis temere consenserit, Manichaeus efficitur, non certa cognoscendo, sed incerta credendo, quales nos inperitos adulescentulos aliquando decepit. debuit ergo non nobis polliceri scientiam neque manifestam cognitionem neque ad id. quod quaeritur, sine ulla ambiguitate peruentionem, sed dicere potius sibi esse ista monstrata, illos autem, quibus narrantur, credere sibi debere, quae nesciunt. sed si hoc diceret, quis non ei responderet: si ergo incognita crediturus sum, cur non ea potius credam, quae iam consensione doctorum indoctorumque celebrantur et per omnes populos grauissima
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sumo. Eu uͦ qͥ fidẽ meã labe factare co¬
naris. certã scientiã trade si potes: ut id
qđ credidi. temere me credidisse con¬
¶ͣq abste sine ulla dubitatione cogno¬
cere debui. Sed ñ sũ auarus. ¶Uł hoꝵ
aut beniuolentiꝰ tecũ agi potest. Sed
tu nec hoc nec illud uales ostendere.
Nilil aliud elegisti: nisi laudare qđ cre¬
dis & irridere qđ credo. Cũ igit᷑ etiã
egͦ uicissim laudauero qđ credo. & qđ cre¬
dis irrisero. qͥd putas nob̃. ẽc̃. iudicandũ
qͥdur faciendũ. nisi ut eos relinqͣmꝰ qui
nos inuitant certa cognoscere. & postea
imperant ut incerta credamꝰ. ut eos se¬
qͣmͣ qͥ nos muitant priꝰ credere. qđ ñdũ
ualemꝰ intueri. ut ipsa fide ualentiores
facti. qđ credidimꝰ intelligere meream᷑. ñ
iã hominib sed ipso dõ intrinsecꝰ m̃tẽ nr̃
illummante atq firmante. Et qm̃ quȩ¬
siui unde mͥ ꝓb&. nunc quęro unde ipse
cognouerit. Sdicit sibi. ẽẽ. spũ Sc̃o reue¬

Expanded text:
sumo: tu vero, qui fidem meam labefactare conaris, certam scientiam trade, si potes; ut id quod credidi, temere me credidisse con. utrumque abs te sine ulla dubitatione cognoscere debui; sed non sum auarus, unum horum aut beniuolentius tecum agi potest? sed tu nec hoc nec illud uales ostendere. nihil aliud elegisti nisi laudare, quod credis, et inridere, quod credo. cum igitur etiam ego uicissim laudauero, quod credo et quod credis, inrisero, quid putas nobis esse iudicandum quidue faciendum, nisi ut eos relinquamus, qui nos inuitant certa cognoscere et postea imperant, ut incerta credamus et eos sequamur, qui nos inuitant prius credere, quod nondum ualemus intueri, ut ipsa fide ualentiores facti, quod credimus, intellegere mereamur, non iam hominibus, sed ipso deo intrinsecus mentem nostram inluminante atque firmante ? Et quoniam quaesiui, unde mihi probet, nunc quaero, unde ipse cognouerit. si dicit sibi esse spiritu sancto reue
Abbreviated transcription (Latin):
& paraclitꝰ. sed qͥa eiusdẽ sunt ambo
substantiȩ. id.ẽ. ñ qͥa unꝰ. ẽ. sed qͥa
unũ sunt. poterat & paulus dicere.
paulus apls dĩ patris. qͥa dix̃ dñs.
egͦ & pat̃ unũ sumꝰ. ¶E Q hoc
dicit. Ned nec qͥsqͣ apłoꝵ. pacris se
apłm scribit. OUto sibi ergͦ uult
ista nouitas : Nonne uob̃ uidecur
nescio quã redolere fallaciãꝰ Cer¬
ce si nichil int̾.eẽ. arbitratꝰ. ẽ. cur
ñ uarie in aliis epistolis apłm xp̃i
se nominat. in aliis paraclitiꝰ Sed
xp̃i sẽꝑ audiui quociens cũq audi¬
ui. paracliti aũ nec semel. Quid
hoc. ẽx̾. causȩ arbitram᷑. nisi qͥa illa
suꝑbia mat̾ om̃iũ hereticoꝵ impulit
homine̾. ut ñ missũ se a paraclito uel¬
l& uideri. sed ita susceptũ. ut ipse
paraclitꝰ diceret᷑. Sic̃ iħe xp̃c hõ¬

Expanded text:
 Paracletus, sed quia ejusdem sunt ambo substantiae; id est, non quia unus est, sed quia unum sunt: poterat et Paulus dicere, Paulus apostolus Dei Patris; quia dixit Dominus, Ego et Pater unum sumus . Nusquam hoc dicit: sed nec quisquam Am scribit. quid sibi ergo uult ista nouitas ? nonne uobis uidetur nescio quam redolere fallaciam ? certe si nihil interesse arbitratus est, cur non uarie in aliis epistulis apostolum Christi se nominat, in aliis paracleti? sed Christi semper audiui, quotienscumque audiui, paracleti autem nec semel. quid hoc esse causae arbitramur, nisi quia illa superbia, mater omnium haereticorum, inpulit hominem, ut non missum se ab paracleto uellet uideri, sed ita susceptum, ut ipse paracletus diceretur? sicut Iesus Ch
Abbreviated transcription (Latin):
diderã. ¶Ta nihil apud me ualebͥt.
qͥcqͥd inde ꝓtuleris. Sua ꝓpt̃ si nichil
minifestũ de manichei apostolatu
in ȩuangelio reperit᷑: catholicis po¬
tius credã quã cibi. Si aliqͥd inde
manifestũ ꝓ manicheo legeris: nec
illis. nec tͥ Allis : qͥ de te mͥ m̃titi st̃.
Dibi aũ: qͥa eã scripturã mͥ ꝓfers.
cui ꝑ illos crediderã. qͥ mͥ m̃titi sunt.
Srad absit ut ȩuangłio egͦ ñ credã.
lli enĩ ñ credens: ñ inuenio qͦmͦ do
possim & iã cibi credere. Aploꝵ enĩ
nomina quȩ ibi legunt᷑: ñ int̾ se cõ¬
tinent nom̃ manichei. Alocũ aũ
actib legimꝰ. Nui libro necess e . t̃.
me credere. si credo ȩuang elio:
qm̃ utrĩq scripturã similit᷑ mihi
catholica cõm̃dat auctoritas. Neo¬
dẽ libro criã deuocatione atq apos¬
colatii pauli. uulgatissimã tenemꝰ
hnstoriã. Ess mͥ iã si poces meuangłio.
ubi manicheus apłs dictꝰ. ẽ: uel in

Expanded text:
dideram. ita nihil apud me ualebit, dideram. ita nihil apud me ualebit, quicquid inde protuleris. quapropter si nihil manifestum de Manichaei apostolatu in euangelio reperitur, catholicis potius credam quam tibi. si autem aliquid inde manifestum pro Manichaeo legeris, nec illis nec tibi: illis, quia de te mihi mentiti sunt; tibi autem. quia eam scripturam mihi profers, cui per illos credideram, qui mihi mentiti sunt. sed absit. ut euangelio ego non credam. illi enim credens non inuenio, quomodo possim etiam tibi credere; apostolorum enim nomina, quae ibi leguntur. non inter se continent nomen Manichaei. in locum autem actibus legimus: cui libro necesse est me credere, si credo euangelio. quoniam utramque scripturam similiter mihi catholica commendat auctoritas. in eodem etiam libro de uocatione atque apostolatu Pauli uulgatissimam tenemus historiam. lege mihi iam, si potes, in euangelio, ubi Manichaeus apostolus dictus est, uel in
Abbreviated transcription (Latin):
re. Si dixeris. noli catholicis credere. ñ
recte facies ꝑ ȩuangłm me cogere admͥ¬
nichri fidẽ: qͥa ipsi ȩuangłio catholicis p̃¬
dicantib credidi. Saũ dixxeris. recte
credidisti catholicis laudantib ȩuangłm.
sed ñ recte illis credidisti uicuperantib
manicheũ : usq adeo me stultũ putas.
ut nulla reddita ratione. qđ uis credã.
qd̃ ñ uis ñ credã Sũ stulto enĩ iustius
atii cautiꝰ facio: si catholicis qm̃ semel
credidi ad te ñ transeo. nisi me ñ credere
usseris. fed aꝑtissime ac manifestissine
scire aliqͥd feceris. Od circa si mͥ rationẽ
p̃ciprentib euangłio credidi. & his iuben
tib  ͥmino ñ credĩ. ¶M si forte in euan¬
głio aliqͥd aꝑcissimũ de manichei apos¬
tolatu inuenire potueris: infirmabis mͥ
cacholicoꝵ auccoritatẽ. qͥ iubent ut cibi
ñ credã. Qua infirmata ũ nec ȩuan¬
gelio credere potero. qͥa ꝑ eos illi cre¬

Expanded text:
re. Si dixeris, Noli Catholicis credere; non re. Si dixeris, Noli Catholicis credere; non recte facies per Evangelium me cogere ad Manichaei fidem, quia ipsi Evangelio Catholicis praedicantibus credidi. Si autem dixeris, Recte credidisti Catholicis laudantibus Evangelium; sed non recte illis credidisti vituperantibus Manichaeum: usque adeo me stultum putas, ut nulla reddita ratione quod vis credam, quod non vis non credam? Multo enim justius atque cautius facio, si Catholicis quoniam semel credidi, ad te iusseris, sed apertissime ac manifestissime scire aliquid feceris. quocirca si mihi rationem praecipientibus euangelio credidi, et his iubentibus tibi omnino non credam. quodsi forte in euangelio aliquid apertissimum de Manichaei apostolatu inuenire potueris, infirmabis mihi catholicorum auctoritatem, qui iubent, ut tibi non credam: qua infirmata iam nec euangelio credere potero. quia per eos illi cre
Abbreviated transcription (Latin):
ideamꝰ igit᷑ qͥd me doceat car̃g¬
manicheuꝰ: & potissimũ illũ c̃sideremꝰ li¬
brũ. quã fundam̃ti epłam dicitis. ubi to¬
tũ pene qđ creditis c̃tinet᷑ Ipsã enĩ nob̾
dicere incipiatis. E Benĩ me statuisse.
nichil auob ꝓlatũ cemere credere.
łila gͦ qͥs sit iste manicheus. R pon
cas aut facias. ñ habebis. B̾ꝰ mictebas enĩ
scientiã ueritatis : & nc̃ quid nescio cogis
ut credã. Quangłm mͥ fortasse lectur
es: & inde manichei ꝑsonã cẽptabis asse¬
rere. Sergͦ inuenires aliquẽ. qui
euangłio ñdũ credit. qͥd faceres dicenti
ł ñ credo Eigͦ uͦ euanglĩo ñ crederẽ:
nisi me catholicȩ ȩccłȩ cõmouer&. aucto¬
ricas. Qs gͦ obtẽperaui dicentib crede
ȩuangłio cur eis ñ obtẽperẽ dicentib mͥ.
noli credere manicheis: E.lige qͥd uelis
Sdixeris crede catholicis: ipsi me mo¬
uent. ut nullã fidẽ accõmodẽ uob̃. Uia¬
ꝓpt̃ ñ possũ illis credens. nisi cibi ñ crede¬

Expanded text:
deamus igitur quid me doceat Manichaeus, et potissimum illum consideremus librum, quem Fundamenti Epistolam dicitis, ubi totum pene quod creditis continetur. Ipsa enim nobis dicere incipiatis. Nostis enim me statuisse, nihil a vobis prolatum temere credere. Quaero ergo quis sit iste Manichaeus? Respondcas aut facias, non habebis; promittebas enim scientiam veritatis, et nunc quod nescio cogis ut credam. Evangelium mihi fortasse lecturus es, et inde Manichaei personam tentabis asserere. Si ergo invenires aliquem, qui Evangelio nondum credit, quid faceres dicenti tibi, Non credo? Ego vero Evangelio non crederem, nisi me catholicae Ecclesiae commoveret auctoritas. Quibus ergo obtemperavi dicentibus, Crede Evangelio; cur eis non obtemperem dicentibus mihi, Noli credere Manichaeis? Elige quid velis. Si dixeris, Crede Catholicis; ipsi me monent ut nullam fidem accommodem vobis: quapropter non possum illis credens, nisi tibi non crede
Abbreviated transcription (Latin):
om̃i natione quȩ . ẽ. subcelo. Et cũ facta
eet uoc : collecta .ẽ. turba & confusa. ẽ.
qm̃ audiebat unꝰqͥsq suo sermone & suis
linguis loquentes eos. Supebant aũ&
admirabant᷑ ad inuicẽ dicentes Ane
om̃s qͥ loquunt᷑ natione sunt galilei:
Et qͦmͦ agnoscimꝰ in illis sermͦne᷑. in qͦna¬
ti sumꝰ. Parchi. medi. elamite . & qui
habitant mesopotamiã. armeniã. & ca¬
padociã. pontũ. & asiã. phrigiã. & pani
philiã. xgiptũ & regionẽ africȩ. quȩ
.ẽ. ad cirenen. & qͥ aduenerant. romanͥ
& iudȩi. & in colȩ & cretenses & arabes
audiebant loquentes illos suis linguis
magnalia dĩ. Supebant aũ & hȩsita¬
bant ob id qđ factũ. ẽ. dicentes. Q¬
nã hoc uult. ẽẽ : Alii aũ irridebant
dicentes: hi musto om̃s onerati sunt.
his potiꝰ credã quȩ robustissima auctori¬
tate firmatȩ st̃ quȩ cũ ipso ȩuangelio
innotescere poplis & cõm̃dari pos
tate c̃iunctos cũ lego. inuenio ñ solũ

Expanded text:
acta esset vox, collecta est turba, et confusa est; quoniam audiebat unusquisque suo sermone et suis linguis loquentes eos. Stupebant autem et mirabantur, ad invicem dicentes: Nonne omnes qui loquuntur, natione sunt Galilaei? Et quomodo agnoscimus in illis sermonem in quo nati sumus? Parthi, Medi, Elamitae, et qui inhabitant Mesopotamiam, Armeniam et Cappadociaphyliam, Aegyptum et regiones Africae, quae est ad Cyrenen; et qui aduenerant Romani et Iudaei incolae et Cretenses et Arabes audiebant loquentes illos suis linguis magnalia dei. stupebant autem et haesitabant ob id. quod factum est, dicentes: quidnam hoc uult esse? alii autem inridebant dicentes: hi musto omnes onerati sunt. his potius credam, quae robustissima auctoritate firmatae sunt, quae cum ipso euangelinnotescere populis et commendari posttate coniunctos cum lego, inuenio non solum
Abbreviated transcription (Latin):
Eequutio igitur igitur dei. bratita¬
tis apetitꝰ est. Adsequtio autrin.
ipsa bratitas. S& cum sequimur diligen¬
do. consequimur uero ñ cum hoc omino
efficimur qđ est ipse. soc ri ꝑxiii
eũq mirifico & indelligibili modo
contingentes. eiꝰq ueritate ce sanc¬
titate prnitꝰ illustrati atq conp¬
hensi. Alle nãq ipsũ lum̃ est. nobi ᷤᷤ
autem ab eodem illuminarilicoe.
Maximum ergo qđ adbratam
est: diliges dnm̃ dm tuũ ex toto
corde tuoꝰ. & anima & m̃te. Di

Expanded text:
ecutio igitur Dei, beatitatis appetitus est: consecutio autem, ipsa beatitas. At eum sequimur diligendo, consequimur vero, non cum hoc omnino efficimur quod est ipse, sed ei proximi, eumque mirifico et intelligibili modo contingentes, ejusque veritate et sanctitate penitus illustrati atque comprehensi. Ille namque ipsum lumen est; nobis autem ab eodem illuminari licet. Maximum ergo quod ad beatam est, Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo et anima