comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mi honoris auidi. filiũ fic pre¬
sũp̃tuosũ occidit. nõ obstãte
ꝙ dictꝰ filius uictoriã obtam¬
erit ab hoste negͦ pͥnceps se
p̾cipitet ⁊ ne nimis p̾sinnat
nõ expedit ei suã felicitatem
decens ei ne fit ĩiustus ⁊ ĩequa¬
lis decet .n. pͥncipẽ sua bona
distribuere sꝰ dignitatẽ per¬
sb̾aꝵ ut pła bona det dignis
⁊ sapientib quã ĩ dignis et
hỹstbuib s si pͥnceps suã fe¬
licitatẽ in honoribus ponat qr
fiuis fĩiuo ardore diligit᷑ uon
beneficia d̾idet quo plus hono¬

Expanded text:
i honoris avidi, filium sic praesumptuosum occidit, non obstante quod dictus filius victoriam obtinuerat ab hoste. Ne ergo princeps se praecipitet, et ne nimis praesumat, non expedit ei suam felicitatem dicens ei, ne sit iniustus et inaequalis: decet enim principem sua bona distribuere secundum dignitatem personarum, ut plura bona decet dignis, et sapientibus, quam indignis, et Histrionibus. Sed si princeps suam felicitatem in honoribus ponat, quia finem summo ardore diligit, non beneficia dividet, quo plus hono
Abbreviated transcription (Latin):
politica credũt felici¬
tatẽ ponẽdã ẽẽ u ho¬
norib eo ꝙ ut płimũ ciues iua¬
gime honorari desid̾ant. Sũt a
ĩ honorib tͥa attẽdenda ꝑ q̃ tͥpli¬
ci iua uenari possumꝰ felicitatẽ
in eis nõ ẽẽ pouẽdã. pͦ .n. ho¬

Expanded text:
politica credunt felicitatem ponendam esse in honoribus, eo quod ut plurimum Cives maxime honorari desiderant. Sunt autem in honoribus tria attendenda, per quae triplici via venari possumus, felicitatem in eis pone
Abbreviated transcription (Latin):
titudo. sic ⁊̃ tollitur pulc̾tudo
qr aurissa sauitate fuit mẽbra
maçillenta. nõ tenianet ĩ eis
color debitꝰ auirttũt ꝯfornuta¬
tẽ illam in qua reseruatur de¬
cor ⁊ pulcritudo ¶Non de¬
cet gͥ regẽ nec ⁊̃ aliquẽ hoĩem
ĩ talibus suam felicitatẽ pou̾e
qr sunt coxporalia funt quo

Expanded text:
Sic etiam tollitur pulchritudo, quia amissa sanitate, membra fiunt macilenta, non remanet in eis color debitus: amittunt conformitatem illam, in qua reservatur decor, et pulchritudo. non decet ergo regem, nec aliquem hominem in talibus suam felicitatem ponere, quae sunt corporalia, et qu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ maiufestũ. Int̾rinseca .ii. non
sũt nobis nota ⁊ mauifesta. s
extrĩseta. nõ .n. cognoscimꝰ que
qnis ĩ corde cogitat s q̃ eg̾ius
rep̾sentat. reu̾encia gͦ q̃ ẽ ho¬
nor si debet manifestare uͥtu¬
tẽ eĩ cui exhibetur nõ sufficit
ꝙ sit cogitata ĩ corte. s requi¬
ht̃ rõm extriaseci bom cũ sit
reu̾encia exhibita ꝑ q̃dã excio¬
ra signa qr̃ si felicitas nõ est
ponẽda ĩ bonis extrĩsecis q̃ sũt
bona nũora. s intrĩsecis q̃ sũt
iuaiora ĩ houorib felicitas po¬
ni nõ debet. t̾cio hoc idẽ p ex
eo ꝙ honor magis ÷ ĩ honorãte
felicitas ꝯͣ illa detestãda ꝑu̾sitas
ꝙ felicitas magis sit ĩ alio ꝙͣ in

Expanded text:
intrinseca autem non sunt nobis nota, et manifesta, sed extrinseca: non enim cognoscimus quae quis in corde cogitat, sed quae exterius repraesentat. Reverentia ergo, quae est honor, si debet manifestare virtutem eius cui exhibetur, non sufficit, quod si cogitata in corde, sed requi boni extrinseci, cum sit reverentia exhibita per quaedam exteriora signa. Quare si felicitas non est ponenda in bonis extrinsecis, quae sunt bona minora; sed in intrinsecis, quae sunt bona maiora, in honoribus felicitas poni non debet. Tertio hoc idem patet eo quod honor magis est in honorante, felicitas, continget illa detestanda perversitas, quod felicitas magis sit in alio, quam in
Abbreviated transcription (Latin):
filio ciuꝰdã rom̃ani pͥncipis no¬
nue torquati qui nmorinu
honoris anidus nͣ imꝑtũ patͥs
ut hõ rẽ ꝯseq̃ret᷑ se exposint
ꝑicutis bellicis uñ torquatuf
romanus pͥnceps ne a ln ex h

Expanded text:
filio cuiusdam Romani principis nomine Torquati, qui nimii honoris avidus, contra Imperium Patris, ut honorem sequeretur, se exposuit periculis bellicis: unde Torquatus Romanus princeps, ne alii ex h
Abbreviated transcription (Latin):
retͥbutõne acceptat᷑ affectõ dã¬
p̾ncipes nõ acceptarẽt hanc af¬
feccõm dãciũ s requirerẽt agẽ¬
te sibi ꝯmuissa alia exiorabona
uicias alias tyrãui eeñt nau
ex hoc effic̾ent ͦ ppłi p̾datores.¬
G̃ .x̃. q uon decet regiam iuaesta¬
tem suã feliatatẽ pou̾e in cuuli
poteucia.¬

Expanded text:
retributione acceptatur affectio daprincipes non acceptarent hanc affectionem dantium, sed requirerent a gente sibi commissa alia exteriora bona,l divitias alias, Tyranni essent: nam ex hoc efficerentur populi praedatores. Quod non decet regiam maiestatem suam felicitatem ponere in civili pote
Abbreviated transcription (Latin):
ra cũ laude notitia si tñ ueli¬
uiꝰ aliquo mͦ distingu̾e ĩt̾ glo¬
tur ex gła erit gͦ hic ordo ꝙ glo¬
ria oritur ex honore ⁊ ĩ magno
głosus. fauia & orit᷑ ex honore
re et gła habetur ĩ fama et ĩ¬
p̾cio accipiendo sic głam ⁊ fa¬
niã large et ꝑ codem poss for¬
te alicui uideri felicitatẽ po¬

Expanded text:
ra cum laude notitia. Si tamen vellemus aliquo modo distinguere inter glotur ex gloria: erit ergo hic ordo, quia gloria oritur ex honore: nam ex hocgloriosus: fama autem oritur ex honorere, et gloria, habetur in fama et pretio. Accipiendo sic gloriam, et famam large, et pro eodem, posset forte alicui videri felicitatem po
Abbreviated transcription (Latin):
maior teta t̾ra arta ⁊ eaigua
est fama cuiꝰl hõis rursus huiꝰ
fama est brenis nõ duiturna
cũ totũ tẽpus inite p̾sentis sit
talis in eo debet felicitatẽ po¬
re possit. ꝙ u̾o dicebat᷑ m̾cedẽ
honorẽ ⁊ głami nõ ẽ intelligẽ¬
ant gloriã ⁊ famuã hoñuq mo

Expanded text:
maior tota terra, arta et exigua est fama cuiuslibet hominis. Rursus homini fama est brevis non duturna, cum totum tempus vitae praesentis sit talis, in eo debet felicitatem pore possit. Quod vero dicebatur mercedem honorem et gloriam. Non est intelligenant gloriam, et famam Hominum, quia
Abbreviated transcription (Latin):
gis ÷ ĩ honorãte quã ĩ hono¬
rato s i cũ felicitas sit maxĩe
in ipõ felicitato uł in ip̃õ dñ¬
ficato In honorib nõ est ponẽ¬
da felicitas udecens ẽ gͦ cuil
hoĩ pon̾e suã felicitatẽ ni hono¬
ribus ut credat se ẽẽ felicem
si ab oĩbus honorat᷑ maxĩe tũ
ħ ẽ indecens regie maiestati

Expanded text:
gis est in honorante, quam in honorato. Sed cum felicitas sit maxime in ipso felicitato, vel in ipso beatificato, in honoribus non est ponenda felicitas. Indecens est ergo cuilibet homini ponere suam felicitatem in honoribus, ut credat se esse felicem, si ab hominibus honoratur. Maxime tamen hoc est indecens regiae maiestati.
Abbreviated transcription (Latin):
honor i̾o s̾ ph̾m nullus curat ho¬
norari ã pueris qr teu̾entia ta¬
liũ nõ ẽ debitũ testimoniũ sa¬
piencie ⁊ u̾tutis qr̃ si honor est
bonũ ordinatũ ad uͥtutẽ ĩ hono¬
re nõ erit ponẽda felicitas. s po¬
cnuis ĩ ipĩs uirtutib uł ĩ accib

Expanded text:
hilosophum nullus curat honorari a Pueris, quia reverentia talium non est debitum testimonium Sapientiae, et virtutis quare si honor est bonum ordinatum ad virtutem, in honore non est ponenda felicitas, sed potius in ipsis virtutibu
Abbreviated transcription (Latin):
sum pon̾e felicitatẽ ĩ honorib
ne sit fictus ⁊ suꝑficiał. ¶ sõ ĩ
decẽs est regi pouere suã felici¬
tatẽ in honorib qr ex hoc effici¬
etur ꝑiclitator ppłi ⁊ p̾sũp̃tuo¬
sus. nã cũ finis maxĩẽ diligat᷑
si pͥnceps suã felicitatẽ ĩ hono¬
rib ponat ut possit honodẽ ꝯ

Expanded text:
sum ponere felicitatem in honoribus, ne sit fictus, et superficialis. Secundo indecens est Regi, ponere suam felicitatem in honoribus, quia ex hoc efficietur periclitator Populi, et praesumptuosus: nam cum finis maxime diligatur, si princeps suam felicitatem in honoribus ponat
Abbreviated transcription (Latin):
regat. ex quĩq uenari possu¬
tribuitur. ad accũ ex quo ꝯfur¬
git ad nͥtutẽ ꝑ quã efficitur
et ad mat̾iam c̾ca quã u̾satur
deus .ii. est renum̾ator onm̃ bono¬
rũ ⁊ qr nõ renum̾at nͥ ex amio¬
re cũ sꝑ amor sit ad similes
sid̾at quãto gͥ quis magis ge¬
rit ymaginẽ euis ⁊ plus se
ꝯformat ei manis u̾itum ab
ip̃o suscipiet pͥncipis autẽ
status requirit ut ip̃e sit deo
ꝯforiior quã ens sb̾diti ĩiuo
eo ip̃o ꝙ rex studet per legẽ
⁊ ꝓuidenciã suũ regnũ reg̾e
qnõ deus totũ uinu̾̃simi regit
gis si regnũ suũ recte regat
qr ex hoc ip̃i deo maxnne ꝯfor¬
g̾diãt᷑ laudabiliores fiũt mł¬
ti .ii. nõ exñtes in statu quo pos¬
fint mala fac̾e p̾seruõt se a
nialo ꝙ si tñ ad statũ dignita¬
tis assum̾ent᷑ multas trãsg̾ssio
pͥucipatu existẽs ĩ quo pt̃ bñ
⁊ male facere cogitatur qͣlit̾
se hãt. si gͥ m̾ces regia ꝯꝑetur
ad ip̃m̃ regẽ au redoenda est

Expanded text:
 ex quinque venari possutribuitur: ad actum, ex quo consurgit: ad virtutem, per quam efficitur: et ad materiam, circa quam versatur. Deus enim est remunerator omnium bonorum: et quia non remunerat nisi ex amore, cum semper amor sit ad similes,siderat: quanto ergo quis magis gerit imaginem eius, et plus se conformat ei, maius meritum ab ipso suscipiet: principis autem status requirit, ut sit Deo conformior, quam eius subditi. Immo eo ipso quod rex studet per legem, et providentiam suum regnum regere, quomodo Deus totum universum regit gis, si regnum suum recte regat, quia ex hoc ipsi Deo maxime conforgrediantur, laudabiliores fiunt: multi enim non existentes in statu quo possint mala facere, praeservant se a malo: quod si tamen ad statum dignitatis assumerentur, multas transgressionprincipatu existens, in quo potest bene et male facere, cogitat qualiter se habeat. Si ergo merces regia comparetur ad ipsum regem, cui reddenda est,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ordinẽ rõnis tãto magis bo
ꝑiclitat᷑o capite ꝑiclitatur ⁊
lit̾ ꝓcapite. netotũ corpꝰ ꝑeat
reges gͥ si bñ regãt gentem
sibi ꝯmissam ex coꝑib eoꝵ ꝯ
sequãtur uercedem mag̾uã
qr ꝓ bono gẽtis. ⁊ ꝑ bono tota¬
li t̾otalit̾ se exponũt. ¶ Quar¬
to magna ẽ u̾ces regũ rõne
uͥtutis ꝑ quã quis m̾etur huiꝰ
u̾ritũ. nã miuor uͥtus requiri¬
tur ad regẽd̾ se ipm quã ad¬
regis ad quẽ spectat reg̾e nõ
solũ se ⁊ suã fanuliã s ⁊̃ totũ
regnũ. cũ gͥ magne uͥtuti debe¬
atur magna m̾ces magnum
erit u̾ntũ regũ bñ regentiũ
regnũ suũ. ¶Quinto mag¬
nũ erit p̾miũ ipoꝵ regũ sĩ
tur. laudatur .n. si quis diri¬
gat ꝑsonã ab quã singularẽ¬

Expanded text:
t ordinem rationis, tanto est magis bonpericlitato capite, periclitatur et liter pro capite, ne totum corpus pereat. reges ergo si bene regant gentem sibi commissam, ex operibus eorum consequenter mercedem magnam: quia pro bono gentis. et pro bono totali, totaliter se exponunt. Quarto magna est merces Regum ratione virtutis, per qua quis meretur huiusmodi meritum: nam minor virtus requiritur ad regeregis, ad quem spectat regere non solum se, et suam familiam, sed etiam totum regnum. Cum ergo magnae virtuti debeatur magna merces, magnum erit meritum bene regentium regnum suum. Quinto, magnum erit praemium ipsorum Regum, si tur: laudatur enim aliquis, si dirigat
Abbreviated transcription (Latin):
ci qrdiuata ad ꝯẽ bonũ. u̾idẽtur
.n. se hr̃e milites in oꝑe bellico
sic̃ magistri ⁊ doctores ĩ scũs a¬
lus. qͥr sic̃ uullus efficiẽdus est
lus assiẽdus ÷ ad digiutatem
militarẽ uisi ꝯstet ipm̃ dilig̾e

Expanded text:
ci, ordinata ad commune bonum. videntur enim se habere milites in opere bellico, sicut magistri et doctores in scientiis aliis. Quare sicut nullus efficiendus est lus assumendus est ad dignitatem militarem, nisi constet ipsum diligere
Abbreviated transcription (Latin):
dregmine cuuitatis et regnit
det̾inatũ est qualit̾ regẽ¬
da sit cuutas atq regnũ tẽpore
pacis reliquũ est tractare de
oꝑe bellico ut sciant reges ⁊
pͥncpes qualit̾ ꝯuuittẽda suit
bella nõ ut płiũ belloꝵ ĩdu¬
de remilitari plus ꝯft̾ adop¬
tiuẽdã uiccoriam quã faciat.
młtitudo uł ⁊̃ fortitudo bellã¬
ciũ. opus ã bellicũ ut patebit
ĩ ꝑse ꝙ̃do ꝯtinetur sb̾ uulitari
quare si de ope bellico tracta¬
re uolumꝰ. uidend̾ ⁊ quid sit mi¬
licia ⁊ ad quid sit iustuta¬

Expanded text:
regimine civitatis regni, et determinandum est qualiter sit civitas atque regnum tempore pacis. Reliquum est tractare de tempore bellico, ut sciant reges et principes qualiter committenda sint bella. Nam ut plurimum bellorum induDe re militari, plus confert ad obtinendam victoriam, quam faciat multitudo vel fortitudo bellantium. Opus autem bellicum ut patebit in sequendo continetur sub militari: quare si de opere bellico tractare volumus, videndum est quid sit militia, et ad quid sit instituta
Abbreviated transcription (Latin):
tica siue cuulis. nã sic̃ i pͥncipã¬
te requirit᷑ excelleus pͥdenaa qͣ
saat alios dirig̾e. sic ĩ quol cue
requirit᷑ pͣdeuora aliqualis qua
hoscat adiuplere leges ⁊ mãda¬
ta pͥucipãtis. nõ .n. sic obsequi¬
tur cuus pͥncipi aut regi sicut
martellus fabro qr ĩ martello
uulla ẽ coguitõ s solũ agitatur
a fabro. s ĩ ciue requirit᷑ pͣdencia
aliqua ꝑ quã hãt bouã opiõuem
ħ prudencia a ꝓrudencia ꝑticulari
quã collocanmͦ i pͦ spẽ. nã aliud est
ꝙ hõ sciat se reg̾e ut est aliquid iu
se ⁊̃ a̾ ut est sb̾iect᷑ pͥncipãti. nã et
si quis solitariã uitã duc̾et adhuc
oport̾et ipim hdẽ aliqualem pͣdẽciã
qͣr sciret se reg̾e ⁊ gub̾uare nõ tũ
õẽt ĩ ip̃o pͣdencia auilis nec y̾cono¬
nnca nec regnatiua qr nec eẽt ci¬
uitas nec ꝑs auitatis ¶Q unta

Expanded text:
in principante requiritur excellens prudentia qua sciat alios regere, sic in quolibet cive requiritur prudentia aliqualis qua noscat adimplere leges et mandata principantis. Non enim sic obsequitur civis principanti aut regi, sicut martellus fabro: quia in martello nulla est cognitio, sed solum agitatur a fabro, sed in cive requiritur prudentia aliqua per quam habeat bonam opinionem haec prudentia a prudentia particulari, quam collocavimus in prima specie. Nam aliud est quod sciat se regere ut est aliquid in se, et aliud ut subiectus principanti. Nam et si quis solitariam vitam duceret, adhuc oporteret ipsum habere aliqualem prudentiam qua sciret se regere et gubernare: non tamen esset in ipso prudentia civilis, nec oeconomica, nec regnativa, quia non esset civitas nec pars civitatis. Quinta
Abbreviated transcription (Latin):
agg̾diatur ⁊ suꝑet nupediẽcia et
ꝑhibitiua . iuilitaris gͦ ẽ q̃dã spẽs.
pͥdencie ꝑ quã seꝑãtur. hostes ⁊ pro¬
nã sic̃ leges ut supͣ ostendebat᷑ pͥu¬
cipalit̾ respiciũt ꝯẽ bonũ sic ⁊ in

Expanded text:
et impedientia et prohibentia. Militaris ergo est quaedam species prudentiae, per quam superantur hostes et proNam sicut leges ut supra ostendebatur principaliter respiciunt commune bonum, sic et
Abbreviated transcription (Latin):
cc᷑ q̃ h eẽ fortitudo restat gͦ
ceclarand̾ quõ possuuꝰ fac̾e
uos ip̃os fortes ¶Nõ gͦ ꝙ
b malicis. quaꝵ una fuper¬
habũdat ⁊ alt̾a deficit ut
largitas opponitur ꝑdiga¬
litati q̃ suꝑhabũdat in ex¬
pẽdendo ⁊ auaricie q̃ deficit
⁊ fortitudo oppponit᷑ auda¬
cie q̃ suꝑhabũdat ĩ agg̾di

Expanded text:
 esse Fortitudo: restat ergo declarandum, quomodo possumus facere nos ipsos fortes. Notandum bus malitiis, quarum una superabundat, et altera deficit: ut largitas opponitur prodigalitati, quae superabundat in expendendo: et avaritiae, quae deficit. et Fortitudo quae opponitur audaciae, quae superabundat i
Abbreviated transcription (Latin):
sequitur delectabilia. cũ
ficile ẽ repͥm̾e timores ꝑ
quos tristia fugriiꝰ. nõ &̾
sic difficile ẽ mod̾are au¬
dacias ꝑ quas tͥstia agg̾di¬
mͦ qr̃ si iͥtus pͥnapalius÷

Expanded text:
sequitur delectabilia. Cum fficile est reprimere timores, per quos tristia fugimus. Non autem sic difficile est moderare audacias, per quas tristia aggredimur. Quare si virtus principalius
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ ccͣ timores ⁊ auidacias ꝯ¬
tingat aliquẽ se hrẽ recte
re uͥtutẽ aliquã cͣc timores
⁊ audacias. accidit .n. aliqͦs
trmere truẽda ⁊ nõ timẽda.
sinit .n. aliqui a deo pauidi
ꝙ cursitãtes mures timent
atu u̾o adeo fatue audẽt ut
⁊̃ deũ nõ timeant ꝙ nõ est
fortitudinis s infanue. pp̃¬

Expanded text:
dacias contingat aliquem se habere recte, re virtutem aliquam circa timores, et audacias. Accidit enim aliquos timere timenda, et non timenda. Sunt enim aliqui adeo pavidi, quod circunstantes muros timent. Aliqui vero adeo fatue audent, ut etiam Deum non timeant, quod non est Fortitudinis, sed insaniae. P
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ dã ã ex alus causis. ex poniui
la .rursus ĩ ꝑiculis belloꝵ
hoiẽs diu̾simode se hũt. nã
quidã timent. quidam audãt
audẽtes a̾ du̾sificãtur. nã
quidã de lem agg̾diũt᷑ bel¬
loꝵ ꝑicula. s cũ agg̾ssi fũt
ea si ĩ uruer̾nt resistẽciã

Expanded text:
quaedam autem ex aliis causis. Exponimur la. Rursus in periculis bellorum homines diversimode se habent. Nam quidam timent: quidam audent. Audentes etiam diversificantur. Nam quidam de levi aggrediuntur bellorum pericula: sed, cum aggressi sunt e
Abbreviated transcription (Latin):
quã alia. tçiõ ꝑicula ta¬
ha difficiluis sustinẽtur qr
ꝑ ea maxĩe app̾hẽdiuꝰ mor¬
dem molentetm cũ mors
ibi illata sit ꝑ nrũtilatõ¬
nẽ mẽbroꝵ. ⁊ ẜ ĩ cissuram
corpoxis ꝓ quã maxĩe app̾hẽ¬
dit uolentã mortẽ. mori
quẽ aliũ modũ nõ fic inͦ
repugnare nature corpo¬
ris. sicut mors bellica per
quã corpꝰ iutilatur ⁊ inci¬
ditur. eit gͥ uͥtus Fortitu¬
bellica ex ꝯñti aut ẽ ccͣ

Expanded text:
alia. Tertio pericula talia difficilius sustinentur: quia per ea maxime apprehendimus mortem violentam, cum mors ibi illata sit per mutilationem membrorum, et per incissuram corporis, per quam maxime apprehendimus violentam mortem. Mori quem alium modum, non sic videtur repugnare naturae corporis, sicut mors bellica, per quam corpus mutilatur, et inceditur. Est igitur virtus Fortitubellica: ex consequenti autem est
Abbreviated transcription (Latin):
Epertat gͥ ad fortem triu̾e
timenda ⁊ audere andẽda
erit gͦ fortitudo uͥtus q̃ dam
repͥnãs tnuores. ⁊ mod̾ans
audacias. repͥmit .n. for¬
titudo timores ne ꝑ eos re¬
trahatur quis ab eo ꝙ rõ.
dictat. mot̾at a̾ auda̾cias ne
quis audendo agg̾diatur ꝙ
rõ uetat. Uiso quidẽ foͣr¬
titndo restat iidere ccͣ q̃¬

Expanded text:
d fortem timere timenda, et audere audenda. Erit igitur Fortitudo virtus quaedam reprimens timores, et moderans audacias. Reprimit enim Fortitudo timores, ne per eos quis retrahatur ab eo, quod ratio dictat. Moderat autem audacias, ne quis audendo aggrediatur, quod ratio vetat. Viso quid est Fortitudo, restat videre circa q
Abbreviated transcription (Latin):
nẽdo pugnãtes quã ĩ agg̾¬
diendo eos. ¶E ã ꝑicilla
bellita fuit diffitaiora ad su¬
stinẽd̾ quã ꝑicula alia tͥpli¬
ci uia ostendi pt̃ p᷑ qr huiꝰ
⁊ magis senciũt᷑ quã alia
tẽ cũ egrotaunir qr egritudi¬
nes intruisecus latent nec
sic sentinis picula maris
sic̃ ꝑicula bellica nec ex ta¬
ctu aque sic sentimꝰ ⁊ yma¬
ginantur le siouẽ sic̃ ex tat¬
tu gladii ꝑicula gͦ bellica
cũ qr manifesta sũt̃ tñ qr ⁊̃¬
maxiẽ senciũtur ⁊ ẏmagi¬
nainur ea maxie dolorẽ ĩf̾¬
re difficiliora sũt ad sustunẽ¬
d̾ quã alia so talia difficibiꝰ
sustinemꝰ quã alia . nõ solũ
qr sũt magis manifesta ⁊
doloris illatiua. s qr ymagi¬
naiu᷑ ꝙ ꝑ fugã ea de facili.
uitare̾ possum᷑. nõ .R. sic ꝑ¬

Expanded text:
nendo pugnantes, quam in aggrediendo eos. Quod autem pericula bellica sint difficiliora ad sustinendum, quam pericula alia: triplici via ostendi potest. Primo, gis sentiuntur quam alia. tem, cum agrotamur: quia aegritudines intrinsecus latent; nec sic sentimus pericula maris, sicut pericula bellica. nec ex tactu aquae sic sentimus et imaginamur laesionem, sicut ex tactu gladii, pericula ergo bellica tum quia manifesta sunt, tum e sentiuntur, et imaginamur ea maxime dolorem inferre, difficiliora sunt ad sustinendum, quam alia. Secundo, talia difficilius sustinemus, quam alia, non solum, quia sunt magis manifesta, et doloris illativa. sed quia imaginamur quod per fugam ea de facili vitare non possumus. Non enim sic
Abbreviated transcription (Latin):
nocirmẽtũ.eet a̾ ulte¬
rius declarãd̃ qnõ reges
⁊ pͥncipes possuit iustici¬
am adquirere ⁊ quõ de¬
beant iusticiã obserna¬
re. s ħ ĩ .iͦ. libͦ ubi aget᷑
quõ regnũ iuste regi de¬
beat plemus ostendet᷑¬
e. xiii. quid eit fortitudo ⁊ ec¬

Expanded text:
nocumentum. Esset autem ulterius declarandum, quomodo reges, et principes possunt Iustitiam acquirere: et quomodo debeant Iustitiam observare. Sed in tertio libro, ubi agetur quomodo Regnum iuste regi debeat, plenius ostendetur. Quid est Fortitudo, e
Abbreviated transcription (Latin):
hñt reg̾e se ipõs se hñt ad
pͥncipem cuiꝰ bouitas ⁊ reg¬
uũ ad alios se extendit. sic̃
gͦm pͥncipe magis mamfe¬
statur ꝑfectõ bonitatis quã
ĩ aliis. sic ex uisticia magis
manifestatur ꝑfectõ boni¬
tatis quã ex aliis nͥtutib mo¬
ralibus E decet gͦ regese
pͥncipes eẽ iustos. tñ qr de

Expanded text:
nt regere seipsos, se habent ad principem, cui bonitas, et regimen ad alios se extendit. Sicut ergo in principe magis manifestatur perfectio bonitatis, quam in aliis: sic ex Iustitia magis manifestatur perfectio bonitatis, quam ex aliis virtutibus moralibus. Decet ergo reges et principes esse iusto
Abbreviated transcription (Latin):
¶Ecio ꝓbari pt̃ es ip̃ã per¬
fectõne bouitatis q̃ ex uiso¬
cia ĩ uotescit. Iiusticia .i. nõ
sobũ ẽ ꝑfcã uͥtus ĩ se s si sit
in regib ⁊ pͥucipib ostẽdit
eos eẽl ꝑfecte bonos. sic̃ .n.

Expanded text:
perfectione bonitatis, quae ex Iustitia innotescit. Iustitia enim non solum est perfecta virtus in se, sed si sit in regibus et principibus ostendit eos esse perfecte bonos. Sic enim
Abbreviated transcription (Latin):
ceps. nã lex ẽ qͥdã maiãtus pͥn¬
tũ suꝑat tm̃ res siue pͥnceps
debet᷑ suꝑare legẽ. debet .n.¬
uł rex eẽ tãte iusticie ⁊ tã¬
te equalitatis. ut possit ppãs
leges dirig̾e cũ in aliquo
casu leges obsuari nõ debe¬
ant ut ĩfra patebit. du¬
bitare gͦ utrũ rex debeat eẽ
equatis ⁊ iustus est dubita¬
re utrũ ip̃ã regula debeat
ẽẽ regulata. si .n. regula ab
equalitate deficiat inchil
regulatũ erit cũoiã ꝑ̃ re¬
gulam regulentur. sic si
reges fuit ñusti disponũt
rognũ ut ĩ eo nõ obseruet᷑
iusticia gͦ maxĩe stud̾e̾ debẽt
ne fuit ĩ iusti ⁊ ĩequales qr¬

Expanded text:
tus printum superat, tantum rex sive princeps debet superare legem. Debet etiam rex esse tantae Iustitiae, et tantae aequitatis, ut possit ipsas leges dirigere: cum aliquo casu leges observari non debeant, ut infra patebit. Dubitare ergo, utrum rex debeat esse aequalis et iustus, est dubitare, utrum ipsa regula debeat esse regulata. Si enim regula ab aequalitate deficiat, nihil regulatum erit: cum omnia per regulam regulentur. Sic si reges sint iniusti, disponunt regnum, ut in eo non observetur Iustitia. Maxime ergo studere debent, ne sint iniusti, et inaequales: q
Abbreviated transcription (Latin):
lla ⁊ q̃ alũ dicitur lucifer. a¬
liqñ uesperus nõ sit ita pul¬
cra nec ĩta p̾clara sic̃ ẽ iusti¬
cia pulcritudo stellaꝵ nõ est
ita adiuirabił sic̃ pulcͥtudo
euis stelle .n. pollent pulcͥ¬
tudine corporani. ⁊ illuumiãt
nos luĩe corporali. s iusticia
pollet pulcritudine hone¬
sta ⁊ spũali ⁊ ornat uos uͥ¬
critudo spũał excellit pul¬
critudinem cor̃poralẽ tanto
pulctudo iusticie ⁊ claritas
eiꝰ adiurrabilior ẽ claritao
stellaꝵ si gͦ decest reges ⁊

Expanded text:
liquando dicitur Lucifer, aliquando Hesperus, non sit ita pulchra, nec ita praeclara, sicut est Iustitia. Pulchritudo stellarum non est ita admirabilis, sicut pulchritudo eius. Stellae enim pollent pulchritudine corporali, et illumunant nos lummine corporali: sed Iustitia pollet pulchritudine honesta et spirituali, et ornat nos vichitudo spiritualis excellit pulchritudinem corporalem, tanto pulchritudo Iustitiae, et claritas eius admirabilior est claritate stellarum.
Abbreviated transcription (Latin):
ducere ⁊ cũ accõ sua se ad
se extendit ĩde ẽ gͦ ꝙ nõ cog¬
noscitur ꝑfcã bonitas hoũm.
nͥ ꝯstituatur ĩ aliquo pͥnopa¬
ti. nã quãdiu aliquis nõ h
reg̾e nͥ se ipĩn nõ plene appet
quał sit uec ꝑfcẽ cognoscit᷑
tas sua ad alios se egtendat
cũc nielius appet qualis sit
eo ꝙ oꝑa sua ad e̾nora se ex
nota sunt nobis quãta aliquis
ni maiori pͥncipatu ꝯstituit᷑
qr oꝑa sua ad plura se egten¬
dũt. uiag̃ apꝑet qualis sit . ĩo
dicitur .u. etħ. ꝙ pͥncipatus

Expanded text:
ducere, et cum actio sua ad se extendit. Inde est ergo, quod non cognoscitur perfecta bonitas hominum, nisi constituantur in aliquo principatu. Nam quandiu aliquis non habet regere nisi seipsum, non plene apparet qualis sit, nec perfecte cognoscitur tas sua ad alios se extendat, tunc melius apparet qualis sit, eo quod opera sua ad exteriora se extnota sunt, quanto aliquis in maiori principatu constituitur; quia opera sua ad plura se extendunt, magis apparet qualis sit. Ideo dicitur 5. Ethicorum principatus
Abbreviated transcription (Latin):
cũ sine ea crntates ⁊ regna.
durare nõ possinit cũ qr est
animꝰ hoĩs gen̾osus ⁊ sꝑ ẽ aui¬
dus nouas rõnes audire ad¬
ducemꝰ nouos modos quibus
ostendi pot̾it ꝙ maxĩe decet
reges ⁊ pͥncipes ẽẽ iustos.
possumꝰ ã hauc i̾ntatẽ qua¬
drupli uia uenari s̾ .iiiiͬ. q̃¬

Expanded text:
ea civitates, et regna durare non possint, Tamen quia est animus hominis generosus, et semper avidus novas rationes audire: adducemus novos modos, quibus ostendi poterit, quod maxime decet reges, et principes esse iustos. Possumus autem hanc veritatem quadruplici via venari, secundum q
Abbreviated transcription (Latin):
ad ħ dari quartũ sb̾sidiũ uide¬
lic remedia corporalia ut sõp̃¬
nus balueũ ⁊ talia q̃ tͥsticiam¬
fug̾e uł fugare solẽt cũ gͦ ta¬
lei tͥsticie ĩpediãt oꝑatõues
uͥtuosas. tãto magis decet re¬
ges ⁊ pͥucipes tales tͥ sticias
nod̾are quãto decẽçius ÷ eos

Expanded text:
ad hoc dari quartum subsidium, videlicet, remedia corporalia, ut somnus, balneum, et talia quae tristitiam fugare solent. Cum ergo tales tristitiae impediant operationes virtuosas, tanto magis decet reges, et principes tales tristitias moderare, quanto decentius es
Abbreviated transcription (Latin):
plus. s ira q̃ ÷̃ appetitus pene
nõ simplicit᷑ s ut ordmatur
ad iũdcãm ÷ quid saciabile qr
tus appetit ꝯtristare. s odiens
appetit not̾e. nult .n. iratꝰ in¬
ferre dolorẽ ⁊ tͥsticiã. s odi¬
ens nult ĩferre dãpnũ ⁊ no¬
ti a̾ nichil difft̾ nõ .ni. sufficit
irato ꝙ at alt̾ paciat᷑ in̾si sen¬
ciatur ⁊ insi in auifeste aꝑꝑeit
ꝙ ip̃e ei ĩ fat illud malũ qr ali¬
t̾ nõ eẽt iũdicta s odienti qͥ¬
dẽ uchil diffc̾. nã cũ odiũ sit
ti qr alt̾ paciatur malũ qua¬
lit̾q ei accidat iualũ illud.

Expanded text:
s poenae, non simpliciter, sed ut ordinatur ad vindictam, est quid satiabile: quia tus appetit contristare: sed odiens appeti nocere. Vult enim iratus inferre dolorem, et tristitiam: sed odiens vult inferre damnum, et noti autem nihil differt. Non enim sufficit irato, quod alter patiatur, nisi sentiatur, et ut manifeste appareat quod ipse ei inferat illud malum: quia aliter, non esset vindicta. Sed odienti quidem nihil differt: nam cum odium sit ti, quod alter patiatur malum, qualitercunque ei accidat malum illud.
Abbreviated transcription (Latin):
delectatõnes. nid̾e restat qũo
se hr̃e debent ad tͥsticias. tristi¬
dabilis isi suppoĩto aliquo tur¬
pi. si qͥs .n. iudet se ĩ aliquotur¬
pia egisse debet dolere ⁊ tͥstari

Expanded text:
tat, quomodo se habere debent ad tristitias. Tristidabilis. nisi supposito aliquo turpi. Si quis enim videt se in aliquo turpia egisse, debet dolere et tristari.
Abbreviated transcription (Latin):
aliqua ẽ toõ uiu aliqua ⁊̃ uõa
alt̾i ¶sic̃ .n. uidemͣ in gustu
sic ⁊̃ ĩ appetitu uidicare pos¬
sumꝰ. aliqui .n. hñt gustũ nu¬
fectũ ut ĩfir iii. aliqui hñt

Expanded text:
aliqua est bona uni, aliqua est bona alteri. Sicut enim videmus in gustu, sic et in appetitu iudicare possumus. Aliqui enim habent gustum infectum, ut infirmi. aliqui habent
Abbreviated transcription (Latin):
ne qũid agẽd̾ debemꝰ eẽ mar¬
sueti s postꝙͣ plene ussũ est
quid facturi sumꝰ ꝓossimꝰ as¬
suihe irã tãquã suã ⁊ aucil¬
lau rõius ut ꝑ eã exsequam᷑

Expanded text:
ne quid agendum, debemus esse mansueti. Sed postquam plene visum est, quid facturi sumus, possumus assumere iram tanquam servam, et ancillam rationis, ut per eam exequamur
Abbreviated transcription (Latin):
iuuãt uos ad poxtãd̾ illud unꝰ
gͣuam᷑. sic cũ uidemꝰ multitudi¬
uẽ anucoꝵ ꝯdolere uobis alle¬
coꝵ sit dolend̾ cũ nos dolemꝰ.
nõ debet dolor minui s augͥr.
auicos dolere de dolore nr̃o ñ
q illi dolent inmuitur dolor nr̃

Expanded text:
ant nos ad portandum illud, minus gravamur: sic cum videmus multitudinem amicorum condolore nobis, allecorum sit dolendum, cum nos dolemus, non debet dolor minui, sed augeri. mus eos dolere de dolore nostro, non quia ipsi dolent de dol
Abbreviated transcription (Latin):
Itebat᷑ .n. sup᷑ delectatõ¬
nes ⁊ tristicias teu̾e ul¬
timũ gradũ in ordine
passionũ qr ad eas tãquã ad pas¬
siones ultimas oẽs alie t̾minã¬
tur nulla . si . passio ẽ q̃ uõ t̾mĩe¬
t᷑ uł ad tͥsticiã uł ad delectatõm
¶Dicto gͦ de onũb alus passio

Expanded text:
icebatur enim supra, delectatines, et tristias tenere ultimum gradum in ordine passionum: quia ad eas, tanquam ad passiones ultimas, omnes aliae terminantur: nulla enim passio est, quae non terminetur, vel ad tristitiam, vel ad delectationem. Di
Abbreviated transcription (Latin):
l nõ fit iurtꝰ corporalis uti¬
tur tñ ĩ suo actu corporalib¬
organis pp̃ qd̾ corpore existẽ¬
te ĩ dispoĩto nõ pt̃ lib̾e icti
actu suo qr̃ si ĩ quol hoĩe ca

Expanded text:
licet non sit virtus corporalis, utitur tamen in suo actu corporalibuorganis. propter quod corpore existente indisposito, non potest libere uti actu suo. quare si in quolibet homine ca
Abbreviated transcription (Latin):
ne ꝑcipiãt p̾ceptũ eiꝰ cur¬
rũt ut eꝵequãtur mãdatũ
tũ uenientis latrãt nõ distĩ¬
guẽs an ueniens sit auucus
uł ĩn iuitͦ. sic ⁊̃ ira facit statĩ
endã statim nult cͦterent
undcãm exsequat᷑ nõ exspe¬
ctãs suꝑ hec iuditiũ rõnis.

Expanded text:
ne percipiant praeceptum eius, currunt, ut exequantur mandatum itum venientis, latrant, non distinguentes, an veniens sit amicus, vel inimicus. Sic et ira facit: statim endam, statim vult currere, ut vindictam exequatur, non expectans
Abbreviated transcription (Latin):
reges ⁊̃ pricipes se hrẽ debe¬
ant cͥca ira ⁊ mãsuetudnnẽ
uidẽd̾ ẽ quõ ara diffat ab o¬
dio ⁊ ꝙ ÷ detestabilius au o¬
diũ anͦ ira ĩordinata. est aũt
dire aliꝙ̃ ẽ uelle malũ ei sĩ¬

Expanded text:
 principes se habere debeant circa iram, et mansuetudinem. Videndum est quomodo ira differat ab odio: et quod est detestabilius an odium, an ira inordinata. Est autem dire aliquem est velle malum ei sim
Abbreviated transcription (Latin):
rantur ⁊ ut rex sit ĩ ꝯfiliatiꝰ
timore. t̾cio ĩ mod̾atꝰ timor
reddoit hoĩem tremulentũ.
nã ꝓpp̃ timorẽ. calore ꝓg̾dien¬
te ad ĩt̾iora ext̾iqra mẽbra
frigida manẽt. nerui gͦ fi¬
ũt frigefc̃i nõ ualentes susti¬
u̾e mẽbra qr̃ accidit eis tre¬
mor. gͦ si ĩꝯuemẽs ẽ regẽ eẽ
tremulentũ qui debet eẽ i¬
dau̾e ĩmod̾ato timore. ¶quar¬
to ĩmuod̾atꝰ tinior reddit ho¬
inorẽ ⁊̃mod̾atũ tremiẽs ⁊ ob¬
stupefcũs ĩmobilitat᷑ ⁊ nes

Expanded text:
ut rex sit inconsiliativus; timore. Tertio immoderatus timor reddit hominem tremulentum. Nam propter timorem calore pregrediente ad interiora, exteriora membra frigida manent. nerui ergo fiunt frigefacti, et non valentes sustinere membra quare accidit et tremor. Ergo si inconveniens est regem esse tremulentum, qui debet esse vitimere immoderato timore. Quarto immoderatus timor reddit hotimorem immoderatum tremens et obst
Abbreviated transcription (Latin):
cẽm furem ⁊ decractorẽ sed
irasci nõ pt̃ iusi alicii ĩ spãli
nã cũ hõ ĩ ꝯĩ nõ ĩiurietur
differẽcia ẽ ꝙr odiũ ẽ quidĩ¬
saciabile. s ira saciatur nã si
odiũ ẽ appetitus mali simpli

Expanded text:
omnem furem, et detractorem: sed irasci non potest nisi alicui speciali. Nam cum homo in communi non iniurietur differentia est, quia odium est quid insatiabile: sed ira satiatur nam si odium est appetitu
Abbreviated transcription (Latin):
ceat tniudos ⁊ audaces. tiuor
a̾ si mop̾atꝰ sit expediẽs ẽ re¬
gib ⁊ pͥncipib mod̾ato .n.
timore tẽs pͥncipãtes trih̾e de¬
bent ne aliquis ĩsurgat in
regno ꝙ eiꝰ bonũ statũ depͣua¬
sens duplici uia ĩuestigare
ꝙ mod̾atus timor ticcͣius sit

Expanded text:
Timor autem si moderatus sit, expediens est regibus et principibus. Moderato enim timore omnes principantes timere debent, ne aliquid insurgat in regno, quod eius bonum statum depravatum ad praesens duplici via investigare, quod moderatus timor necessarius sit
Abbreviated transcription (Latin):
iouerũt. qr̃ si aliqua ułia ĩ
morali negotõ eis tradãtur
suffragãte exꝑiẽcia quã hũt
de moralib gestis. sufficiẽter
ĩstrui poterũt ĩ cognitõ mo¬
ralĩ ¶ Hus gͦ p̾bbatis di

Expanded text:
unt. Quare si aliqua universalia in morali negocio eis tradantur, suffragante experientia quam habent de moralibus gestis, sufficienter instrui poterunt in cognitione moralium. His ergo praelibatis di
Abbreviated transcription (Latin):
Iunuo ĩ hiꝰ ꝓugna o hoĩes meluis
possiit armoꝵ põd̾a qͥr eoꝵ ariua¬
cura grauior ẽẽ di. possumꝰ tũ quã¬
puguatores hostes impugnare
ũ uocãt. expedit .n. eis hͣrẽ uiłta ua¬
sa pleua pice. sulphure. resina o¬
ħ̾ .n. uasa sic repleta sunt succẽden¬
da ⁊ piciẽda ad nauẽ hostiũ ex qua
ꝑiectõe uas frãgrtur ⁊ illud ĩcen¬
dariũ ꝯburctur ⁊ succẽdit uauẽ

Expanded text:
iusmodi pugna oportet homines melius possunt armorum pondera: quare eorum armatura gravior esse debet. Possumus tamen, quanpugnatores hostes impugnare um vocant. Expedit enim eis habere multa vasa plena pice, sulphure, rasina, oHaec enim vasa sic repleta sunt succedenda, et proiicienda ad navem hostium. Ex qua proiectione vas frangitur, et illud incendiarium comburitur et succend
Abbreviated transcription (Latin):
ad arborẽ uauis suspendend̾ est
lignũ qd̾dam lõgũ ex utͣq ꝑte fer¬
ratũ ꝙ ad ꝑcuciẽdũ tã nauẽ quã
tũ renneus ipm̃ possit depͥmi ⁊
eleuari qr hoc fcõ maior h̾ebit᷑
ꝯmoditas ut ꝯipõ ꝑcuti possit

Expanded text:
em navis suspendendum est lignum quoddam longum ex utraque parte ferratum, quod ad percutiendum tam navem, quam tum retinens ipsum possit deprimi, et elevari: qua hoc facto maior habetur commoditati, ut cum ipso percuti possit
Abbreviated transcription (Latin):
soꝵ ⁊ ꝑ hoies de uocte latt̃et̾ eunssos
⁊ ꝓ sagittas def̾entes iguẽ foxtem
⁊ ꝑ machinas abas eniitiẽtes lapi¬
des uł ꝑ fundas ex ferro textas iaci¬
edificia maxiẽ uałe si ꝑ alias iachi¬
nas uł aliquo aliomodo f̾ra ignita
rietẽ ꝯstiturtur lupus. dicebatur
.ii. trabem f̾catã ꝑcucientẽ uuros
numicõis obsesse pp̃ duriciẽ capitis
dã ferrũ curuũ deutatũ dentibus
fortissimis ⁊ acutis ⁊ ligatũ funb
cũ quo capit᷑ caput arietis uł ca¬
put illius trabis fetrate. quo cap¬
to uł or̃o aries ad suꝑiora trahi¬
tur uł ita suspenditur ut uni¬
ris not̾e nõ possit. uñ ⁊ della¬
tores autiqui huiꝰ f̾rũ uocaue¬
tũt lupũ eo ꝙ acutis dentib
uiłtũ ualent ferra ignita ad¬
hibetur tñ spãle ren edium

Expanded text:
te latenter emissos, et per sagittam deferentem ignem fortem, et per machinas alias emittentes lapides, vel perfundas ex ferro textas iaciaedificia maxime valere, si per alias machinas, vel aliquo alio modo, ferra ignita Arietem constituatur Lupus. Dicebatur enim, trabem ferratam percutientem muros munitionis obsessae propter duritiem capitis um curvum dentatum dentibus fortissimis, et acutis, et ligatum funibus, cum quo capitur caput arietis, vel caput illius trabis ferratae: quo capto, vel omnino Aries ad superiora trahitur, vel ita suspenditur, ut muris nocere non possit. Unde et bellatores antiqui huiusmodi ferrum vocaverunt Lupum, eo quod acutis dentibus multum valent ferra ignita: adhibetur tamen speciale remedium
Abbreviated transcription (Latin):
hoiẽs ⁊ sic̃ ꝙͣdu hũores sũt
equati ĩ corpore ⁊ nõ est ibi
hũoꝵ excessus nõ indigemꝰ¬
nec potõe ue fleobotomia. sic
ꝙͣ diu hoĩes debite sehñt ⁊ unꝰ
nõ inuuriatur alt̾i nõ sũt ꝯmitteu¬
da bella qͥr sic̃ ꝑ flebeotonnã ⁊ potõ¬
uẽ suꝑfliutas hũoꝵ ẽ eicienda ꝑ¬

Expanded text:
iu humores sunt aequati in corpore, et non est ibi humorum excessus, non indigemus potione nec phlebotomia; sic quamdiu homines debite se habent, et unus non iniuriatur alteri; non sunt committenda bella. Quare sicut per phlebotomiam, et potionem superfluitas humorum est eiicienda
Abbreviated transcription (Latin):
dens ꝙ applicatũ ad sunes retinẽ¬
tes uela statĩ iucidit ipã. uelis a̾
sic iucisis ⁊ cadentib ab arbore
sbtrahit᷑ ab hostib ne sic pugna¬
repossunt qr ꝑtalẽ icisionem
ueloꝵ redditur nauis pigͥqi et
ferreos fortes ut cũ iudes se eẽ
płes hostib cũ ilł uncis capiũt
eoꝵ naues ut nõ ꝑmittãt eos dis¬
caute la attendenda ut de calceal¬
ba płuzata habeãt iułta uasa ple¬
na qͥue ex alto sunt picienda in¬
uaues hofcrũ quib ex npe¬
tu ꝓiectis ⁊ fractis elenatur
puluis ut suppͣ diximꝰ ĩ bello
t̾restͥ ⁊ sb̃ĩtrat hostiũ oculos
⁊ a deo affenditeos ut .q. ce¬
ci id̾e nõ possunt ꝙ ĩ bello
nauali ÷ ualde ꝑiculosũ qr
ex oĩ ꝑte bellantes ĩ talibel¬
lo uident sibi ĩiu̾e mortẽ
qr si oculi tellauaũ ĩ tali ꝓus¬
na ex pułu̾e calcs sic offen¬
dũtur ut uid̾e nõ possuit. de
facili uł ꝓnuũt᷑ ab hostibus
na cantela z hr̃e uultauasa

Expanded text:
tinentes vela; statim incidit ipsa. Velis autem sic incisis, et cadentibus ab arbore, subtrahitur ab hostibus, ne sic pugnare possint: ovia per talem incisionem velorum redditur navis pigrior,et ferreos fortes, ut cum vident se esse plures hostibus, cum illis uncis capiunt eorum naves, ut non permittant eos discautela attendenda: ut de calce alba pulverizata habeant multa vasa plena, quae ex alto sunt proiicienda innaves hostium, quibus ex impetu proiectis, et fractis elevatur pulvis ut supra diximus in bello terrestri et subintrat hostium oculos, et adeo offendit eos ut quasi caeci videre non possint: quod in bello navali est valde periculosum, quia ex omni parte bellantes in tali bello vident sibi imminere mortem. quare si oculi bellantium in tali pugna ex pulvere calcis sic offenduntur, ut videre non possint; de facili vel perimuntur ab hostibus, na caut
Abbreviated transcription (Latin):
niariuũ bellũ unltũ ualent ĩbidie
uã sic̃ ĩ t̾ra ponũtur insidie mil¬
dum qui ex ĩpnsso ĩnadentes hostes
eos t̾rẽt ⁊ dẽ facili uintũt sic iu
niari post aliquas insulas fiurit
iusi die ut marmi pugnatores &
inꝓuiso irruentes in hostes eos fa¬
benũ attẽdẽd̾ ut s pugnãres uanẽ

Expanded text:
marinum bellum multum valent insidiae. Nam sicut in terra ponuntur insidiae militum, qui ex improviso invadentes hostes, eos terrent, et defacili vincunt: sic in mari post aliquas insulas siunt insidiae, ut marini pugnatores ex improviso irruentes in hostes, eos fabellum attendendum, ut semper pugnantes navem
Abbreviated transcription (Latin):
ues hostiũ ⁊ hoc suꝑ loca il¬
la ui quib ꝯtingat hostes
exist̾e ad defendend̾ naues
uã uasis illis ꝯfractis ĩ huiꝰ
locis loca illa ꝑ saponẽ liqui¬
d̾ redd̾t᷑ a deo lubͥta ꝙ hostes
ibi ponẽtes pedes st̃aã labũ¬
tur in aquis. est p̃ ⁊ decuia
qui dui sb̾ aquis durare post̃
naute gͥ debent se serio or¬
diuare ꝯͣ nauẽ hostiũ. et.
clam pest t̾gũ debent aliquẽ
euutt̃e du ualentẽ durare
sub aquis qui accepto pene¬
trali sb̾ aquis d acced̾e ad ho
dare aqua qua habũdare et
hostes ⁊ nauẽ ꝑit̾ ꝑiclita¬
bit ¶sunt aut̃ i bello naua¬
li alia obsu̾anda ut sit ibi co¬
pia lapidũ ⁊ ⁊̃ fertoꝵ acutqꝵ¬
q̃ .q. la pides iaciũt᷑ quib ho¬
stes unu̾uũ offendũtur s ce¬
t̾a talia qr uiuis ꝑticularia
sunt st̃ uarratõne nõ cadũt
sufficiant gͦ cantele quas tra¬
didumnus erga nauale bellũ
¶Ostenso qualit̾ madenda
sunt ligna ex quib ꝯstruẽ¬
nauali tello reliqũ ẽ ut de¬

Expanded text:
 loca illa, in quibus contingit hostes existere ad difendendum naves. Nam vasis illis non fractis in huiusmodi locis, loca illa per saponem lividum reduntur adeo lubrica, quod hostes ibi ponentes pedes statim labuntur in aquis. Est etiam et decqui diu sub aquis durare possunt: nautae igitur debent se serio ordinare contra navem hostium, et clam post tergum debent aliquem emittere diu valentem durare sub aquis; qui accepto penetrali sub aquis debet accedere ad hosdare aqua, qua abundante, et hostes, et navem periclitabit. Sunt autem in bello navali alia observanda, ut sit ibi copia lapidum,et etiam ferrorum acutquasi lapides iaciuntur, cumquibus hostes nimium ostenduntur. Sed caetera talia quia nimis particularia sunt, sub narratione non cadunt. Sufficiant ergo cautelae, quas tradidimus erga navale bellum. Ostenso qualiter incidenda sunt ligna ex quibus construennavali bello. Reliquum est, ut de
Abbreviated transcription (Latin):
uatõe hostiũ. de facili perit.
tẽpore maron ⁊ apͥł ĩ quo huõr
nncipit ĩ arborib habundare
nõ est bonũ intid̾e arbores ex
quib fabͥcanda est nauis. s
tẽpore uilu ⁊ augusti uł ⁊̃ aliqͦ
alio tẽpore in quo hũor arboꝵ
desiccetur ad huiꝰ fabͤta incidẽda
sunt ligua. tursus nõ statim
masis lignas ẽ es eił fabͥcada
nauis s pͦ arbores sunt dundẽ
de ꝑtabulas ⁊ ꝑͥ aliqd̾ tẽpus di¬
nuttẽdr ut defuccari possuit. nã
si ex lignis uiridib ꝯstruatur

Expanded text:
natione hostium de facili perit. tempore Martii et Aprilis, in quo humor incipit in arboribus abundare non est bonum incidere arbores, ex quibus fabricanda est navis. Sed tempore Iulii et Augusti vel aliquo alio tempore, in quo humor arborum desiccatur, ad huiusmodi fabricam incidenda sunt ligna. Rursus, non statim incisis lignis est ex eis fabricanda navis: sed primo arbores sunt dividendae per tabulas; et per aliquod tempus dimittendae. ut desiccari possint. Nam si ex lignis viridibus construatur
Abbreviated transcription (Latin):
tes fingũt se fug̾e ⁊ sic per
ĩsidias ⁊ u̾sucias ĩuadũt umu¬
tõm obsessam ĩouõ statĩ post
tecessum hostiũ sunt minutõ¬
nes diuitẽ de ⁊ ÷ custodra ne¬
gligenda Iunuo ĩuestigãde sut
ꝯdictões hostiũ ut qd̾ palã hĩe
nõ potuerũt ꝑ insidias ⁊ hastu¬
cias optin̾e uõ possint.¬

Expanded text:
tes fingunt se fugere, et sic per insidias, et versutias invadunt munitionem obsessam. Ideo non statim post recessum hostium sunt munitiones dimittendae, et est custodia negligenda. Immo investigandae sunt conditiones hostium: ut quod palam habere non potuerunt, per insidias et astutias o
Abbreviated transcription (Latin):
chiuã ĩcendunt quoꝑacto tra¬
hũtur suꝑiꝰ ꝑfunes ad uunitõ¬
nẽ ipam.  est ⁊̃ ⁊̃ t̾muis modus
destruẽdi machinas faciẽdo sagi¬
ttas quas appellãt colos. est a sa¬
gitta illa ĩ muedio .q. hñs ꝙͣdam
caueã ĩ qua po᷑ ignis fortis fcũs ex
oleo. sulphure.pice ⁊ resma.ꝙͣ¬

Expanded text:
chinam incedunt: quo peracto trahuntur superius perfunes ad munitionem illam. Est etiam et tertius modus destruendi machinas faciendo sagittas quas appellant telos. Est autem sagitta illa in medio quasi quaedam cavea, in qua ponitur ignis fortis factus ex oleo, sulphure, et pice, et res
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ bellãt ꝯͣ obsidẽtes debẽt
se fing̾e fug̾e ⁊ exire foue¬
aui illã quo fc̃o torã aquam
dẽ debent supͣ obsidẽtes exi
stẽdes ĩ tiiculis. tẽporib
.n. nostris nuilti obsidenciũ sic ꝑi¬
clitati sunt q̃r si ħ alĩ fcm̃ fint.¬

Expanded text:
debent se fingere fugere, et exire foveam illam quo facto totam aquam dere debent supra obsidentes ex stentes in cuniculis. Temporibus enim nostris multi obsidentium sic periclitati sunt: quare si hoc aliquando fact
Abbreviated transcription (Latin):
nã q huiꝰ trabs habeus caput
qua sũt hoĩes ĩpĩgõtes tratẽ
nõ ꝑtĩgat us ad uiuros. est
a̾ huiꝰ textira st̃ qua sunt ho¬
uines impĩgẽtes arietẽ siue
trabem optiuie luumẽta ne
uira illi sagittis uł lapidib
uł aliquo alio inͦ ex aliqua ꝑce
posfuit offendi. aliud ã edifici¬
fortes optime colligãt᷑ ⁊ du¬
ꝓlicãtur siue fit duplex tabu¬
latũ nelapides enussi possunt.
todo edificũ frãg̾e. cooꝑit᷑
sit offeudi. ꝯsueluit a tale edi¬
ficiũ siꝰ ui latitu dine octo pedu
⁊ ĩ lõgitudiue .xui. ĩ abatudine
quãtiitis uł ⁊̃ uaioris ÷̃ optime
undiq uuniẽd̾ t̃ ĩpellẽd̃ us ad
nuiros uumuitõis obsesse sb̃ quo
hoĩes existentes fodiũt murosil¬
los est a̾ ħ edificiũ utile cũ talis
ẽ uumitõ obsessa ꝙ us ad uiiros
eius pt̃ tale edisiciũm ĩpesti ¶ t̾ci

Expanded text:
huiusmodi trabs habens caput qua sunt homines impingentes trabem non pertingat usque ad muros. Est autem huiusmodi textura sub qua sunt homines impingentes arietem sive trabem optime munienda, ne viri illi sagittis, vel lapidibus, vel aliquo modo ex aliqua parte possint offendi. Aliud autem aedificifortes optime confligantur, et duplicantur, sive sit duplex tabulatum, ne lapides emissi possint tale aedificium frangere. Cooperitur sint offendi. Consuevit autem tale aedficium fieri in latitudine octo pedum, et in longitudine sexdecim: in altitudine quantitatis, vel etiam maioris, est optime undique muniendum, et impellendum usque ad muros munitionis obsessae; sub quo homines existentes fodiunt muros illos. Est autem hoc aedificium utile, cum talis est munitio obsessa, quod usque ad muros eius potest tale aedificium impelli
Abbreviated transcription (Latin):
suit sossis. nuutõ gͥ defen¬
deudã uł ÷ supͣ petrã firmã
est facile ꝑ cuiuculos debellare
eam uł est supͣ pecrã de faalido
labilẽ aut supra t̾ra q̃ defa¬

Expanded text:
sis. Munitio ergo defendenda vel est supra petram firmam: est facile per cuniculos debellare eam. vel est supra petram de facili labilem, aut supra terram, quae de fa
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ut magna copia iuctualiũ.
deferatur ad uncuitõm obses¬
sam s ⁊̃ ut uactualia delata ꝑ
tẽporatos elongatores ꝑ fa¬
uulias dis pensetur. uñ si fi̾
poss si cuutas obsessa oẽt mag¬
ua ⁊ nõ poss alũte recuꝑare
uictũ ĩ qualibet ꝯtracta cructa¬
tis iuituaka reduci deberẽt
sare ꝙ si nunctõ obsessa mo¬
dici eẽt auibitis hec effic̾e ñ
eẽt difficile .q .ii. uichil ꝓrest

Expanded text:
est, ut magna copia victualium est, ut magna copia victualium deferatur ad munitionem obsessam, sed etiam ut victualia delata per temperatos erogatores per familias dispensetur. Unde si fieri posset si civitas obsessa esset magna, et non posset aliunde recuperare victum, in qualibet contrata civitatis victualia reduci debent adsare. quod si munitio obsessa modici esset ambitus, hoc efficere non est difficile quasi enim nihil prodest
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ abaria singula ⁊ uniu̾sa pa¬
bula q̃ possuut deserure ad
netũ de poxtada sunt ad mu¬
nicõm obsessam pͥusꝙͣͣ obside¬
atur ab exͣueis ⁊ si timetur de
obsessione añ recollectõm fru¬
gũ ex alus locis ꝓpĩquis sunt
talia adquirẽda ue uiunitõ ob¬
sessa obcarẽaiã uictꝰ possit pa¬
ẽẽ utile castro uł aiuitati obses¬
se totũ ẽ igm ꝯburẽd̾ ue obsi¬
deutes suꝑuementes uide capi¬
aut emolimmẽtũ ⁊ ex bonis ꝓpͥis¬
nIII ii tõuis obsesse ĩpugnẽt ip
sam. si ã cỹ meatur de ductur¬
nitate tõ poris ut ꝙ ꝑ iułta tẽ¬
pora debeat obsessio ꝑdurare
maxiẽ mumẽda ⁊̃ ciuitas ułca¬
strũ obsessum milio. liã uuliũ
ĩt̾ cet̾a unꝰ putrefit ⁊ plꝰ dur. a
re ꝓhibetur copia .ii. carcuuĩ
salitaꝵ uõ est pͥt̾unttẽ da salis
⁊̃ młtitudo młtũ est expediẽs
ta sit utilis so ĩ maumiendo ca¬
strũ uł cuntatẽ aliꝙͣ obsidẽdã
qͫ ad uictũ uõ solum attẽdẽd̾

Expanded text:
ingula, et universa pabula, quae possunt deservire ad victum, deportanda sint ad munitionem obsessam, prius quam obsideatur ad extraneis: et si timetur de obsessione ante recollationem frugum, ex aliis locis propinquis sunt talia acquirenda, ne munitio obsessa ob carentiam victus possit paesset utile castro vel civitati obsessae totum est ignis comburendum; ne obsidentes supervenientes inde capiant emolumentum, et ex bonis propriisam. Si autem timeatur de diuturnitate temporis, ut quod per multa tempora debeat obsessio perdurare, maxime munienda est civitas vel castrum obsessum milio: nam milium inter cetera minus putrefit, et plus durare perhibetur. Copiaetiam carnium salitarum non est etiam multitudo multum est expediens lta sit utilis. Secundo in muniendo castrum vel civitatem aliquam obsidendam, quantum ad victum non solum attendendum
Abbreviated transcription (Latin):
restat uid̾e q̃ siuit remedia adhi¬
benda ueꝑpugnã obsessa muutõ¬
ad castrũ obsessum depoxtari ĩ mag¬
na copia sulphur. pix.oleũ ad Ꝯ¬
burẽd̾ machinas hostiũ ferra ⁊̃
⁊ ligna sunt ad iuiuctõm obses¬
sam ĩ debita habũdãçia deportãda
ut ꝑ ligua haste sagataꝵ ⁊ teloꝵ

Expanded text:
 sunt remedia adhibenda, ne per pugnam obsessa muad castrum obsessum deportari in magna copia sulphur, pix, oleum ad comburendum machinas hostium. Ferra autem et ligna sunt ad munitionem obsessam in debita abundantia deportanda, ut per ligna hastae s