comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
defendam᷑ nec̾ĩtate ulla cogim᷑. ⁊ lã cet̾i pͥmũ
añ tenẽt᷑ astritti quã ꝗ eẽt opti ͫ. iudicare po¬
tuerũt. Deñ ĩ fmissõ tp̃e etatis aut obsecuti
ne capti. de reb ĩ cogͥtio uidicãt ⁊ adquãcũq
st̃ disci ͣ  qiͣ sũt tẽpestate d̾lati ad cã tanqͣ ad sa¬
xũ adberescut. ¶ ⁊ lã qd̾ dic̃t oĩo se cred̾e ei
quẽ iudicẽt fuisse sapiẽtẽ ꝓbarẽ si ad ip̃m ru¬
des ⁊ indocti iudicare potinsset. statuere cã qd
sit sapiẽs uł max ͤ uidet᷑ eẽ sapientio. si ut po¬

Expanded text:
Nam ceteri primum ante tenentur adstricti quam quid esset optimum iudicare potuerunt; deinde infirmissimo tempore aetatis aut obsecuti ne capti de rebus incognitis iudicant et ad quanicumque sunt disciplinam quasi tempestate delati ad eam tamquam ad saxum adhaerescunt. nam quod dicunt omnia se credere ei quem iudicent fuisse sapientem, probarem, si id ipsum rudes et indocti iudicare potuissent statuere enim qui sit sapiens vel maxime videtur esse sapientis. sled ut po
Abbreviated transcription (Latin):
hoc auctore ⁊ crgͥtore hiuiꝰce sẽtẽtie michi
ppłares ummpetꝰ ꝑtimescẽdi. Sin illĩ alt̾am¬
secutiertis. nescio an ampliꝰ mͥ negotii ꝯtͣ¬
hat᷑. ¶ Set tam̃ meoꝵ ꝑiculoꝵ ratones.
utilitas rei pu᷑ iundicit. Habemꝰ eĩ a Bno ce¬
site sic̃ ip̃s digͥtas ⁊ maioꝵ ei amplitudo
postulabat. sentẽti ĩ tĩquĩ obsidẽ ppetue ĩ rem
publicĩ nolũtitis. Incelletũ ẽ qd int̾est ĩterle¬
uitatẽ ꝯtionatoꝵ. ⁊ aĩum uere ppłitẽ saluti po¬

Expanded text:
ctore et cognitore huiusce sententiae mihi populares impetus pertimescendi; sin illam alteram, nescio an amplius mihi negoti contrahatur. sed tamen meorum periculorum rationes utilitas rei publicae vincat. habemus enim a Caesare, sicut ipsius dignitas et maiorum eius amplitudo postulabat, sententiam tamquam obsidem perpetuae in rem publicam voluntatis. intellectum est quid interesset inter levitate
Abbreviated transcription (Latin):
sũ aꝓpĩquare dixert̃. nͥ dũ ĩmortales omĩ
ratcͬe placati suo numine ꝓpe facta ip̃a fle¬
xissẽt. ¶ Itaq illoꝵ responsis tũ ⁊ ludi per
decẽ duiea facti sũt. Neq res ulla qͣ ad pla¬
candos deos ꝑtineret. p̃termissi ẽ. ¶Idẽq
uisser̃t simulacrũ iouio face̾ maiꝰ. ⁊ ĩ excelsũ
collocare. ⁊ ꝯtra atq ante fuea̾t adorientẽ
ꝯu̾tere. ac se spare dixerũt. ¶ Si illd̾ signũ
qd̾ uidetis solis ortũ. ⁊ foꝵ curiĩq ꝯspice̾t
fore ut ea ꝯsilia q̃ iã eẽnt mita ꝯtͣ salutem
urbis atq imꝑu illustrarẽt᷑. ut asenatu p
spici possẽt. atq illud signũ ita collocãdũ
ꝯsules illi uoluert̃. S tãta fuit oꝑis turdi¬
tas ut neq asuꝑiorib ꝯsulib neqi anob̾
ante hodiernũ diẽ collocarẽt᷑.
Ic qui põt eẽ tam adu̾sus auero tam
taluĩ nutu ac potestate ãministrari. Et enĩ
cũ eẽt ita responsũ cedes ĩcendia int̾itũq

Expanded text:
sum appropinquare dixerunt, nisi di immortales omni ratione placati suo numine prope fata ipsa flexissent. itaque illorum responsis tum et ludi per decem dies facti sunt neque res ulla quae ad placandos deos pertineret praetermissa est. idemque iusserunt simulacrum Iovis facere maius et in excelso conlocare et contra atque antea fuerat ad orientem convertere; ac se sperare dixerunt, si illud signum quod videtis solis ortum et forum curiamque conspiceret, fore ut ea consilia quae clam essent inita contra salutem urbis atque imperi inlustrarentur ut a senatu pspici possent. atque illud signum conlocandum consules illi locaverunt; sed tanta fuit operis tarditas ut neque superioribus consulibus neque nobis ante hodiernum diem conlocaretur. hic quis potest esse tam aversus a vero, tam orum immortalium nutu ac potestate administrari? etenim cum esset ita responsum, caedis, incendia, interitum
Abbreviated transcription (Latin):
fuiss. leq ũquã dũ ille ĩ urbe hostis fuiss.
tãtis picuł rẽ publicã. tãta pace. tãto otio.⁊
tãto scilentio lib̾assemꝰ. ¶Quãqua hec omĩa
ꝗrites ita sũt ame ãministrata. ut deoꝵ ĩ mo¬
taliũ nutu atq ꝯsilio et gesta ⁊ prouisa

Expanded text:
umquam, cum ille in urbe hostis esset, tantis periculis rem publicam tanta pace, tanto otio, tanto silentio liberassemus. quamquam haec omnia, Quirites, ita sunt a me administrata ut deorum immortalium nutu atque consilio et gesta et provisa
Abbreviated transcription (Latin):
Dnc qm̃ ꝯrites sceleratissimi pi¬
culo sissimisqr belli nefarios duces
cpptos ĩ ⁊ ꝯp̾hensos tenetis. Exi¬
stunire debetis om̃s citiline copias. õs¬
i spes atq opes his depulsis urbis ꝑicuł
ꝯcidisse. quẽ qdẽ ego cũ ex irbe pellebã.
boc ꝓuidebã aĩo qrites. remoto catilina
nõ m eẽ publu lentuli sõnũ. lucu cas¬
sii adipes. Nec Gay cethegi furiosã te¬
meritatẽ. ꝑtimescendã. Ille erat soluo
tandus ex his omĩb. S tãdiu. dum
Dĩm iditus tenebat. Appellare. tẽpta¬
re. sollicitare. pot̾at audebat. Erat ei
asiliũ ad facinꝰ aptũ. Consilio aũt neq
lingua. neq in anꝰ de erat. Iam ad c̾tas
res ꝯfitendas certos bões delectos ac
descͥptos hẽbat.⁊ leq noͣ cũ aliqd mãda¬
uerat ꝯfectũ putabat. nichilerat ꝙ nõ
ip̃e obiret. oc cuͣre̾t. ingilaret. laborae̾t.
frigꝰ. sitĩ. famẽ ferre poterat. Hũc ego
callidũ. tĩ iscelere nigilĩtẽ. tã in pditis¬

Expanded text:
 Quirites, consceleratissimi periculosissimique belli nefarios duces captos iam et comprehensos tenetis, existimare debetis omnis Catilinae copias, omnis spes atque opes his depulsis urbis periculis concidisse. quem quidem ego cum ex urbe pellebam, hoc providebam animo, Quirites, remoto Catilina non mihi esse P. Publii Lentuli somnum nec L. Lucii Cassi adipes nec C. Gaii Cethegi furiosam temeritatem pertimescendam. ille erat unus timendus ex istis omnibus, sed tam diu dum omnium aditus tenebat; appellare, temptare, sollicitare poterat, audebat. erat ei consilium ad facinus aptum, consilio autem neque lingua neque manus deerat. iam ad certas res conficiendas certos homines delectos ac descriptos habebat. neque vero, cum aliquid mandarat, confectum putabat: nihil erat quod non ipse obiret, occurreret, vigilaret, laboraret; frigus, sitim, famem ferre poterat. hunc ego callidum, tam in scelere vigilantem, tam in p
Abbreviated transcription (Latin):
mestecis hostib tanta reo tã clem̃ter cre¬
dita ⁊ ignotis ⁊ barbario. Cõmisseq littere.
tãte andatie ꝯsiliũ eẽt ereptũ ¶Qͥd uoͣ ut
hoĩes galli excuntate male pacta q̃ geno
nõ nolle iudeat᷑. spem impn ac reꝵ ĩplissĩ re
ultro sͥ apatͥcus hoĩb oblatã neglegerẽt

Expanded text:
mesticis hostibus, tanta res tam dementer cremesticis hostibus, tanta res tam dementer credita et ignotis, et barbaris, commissaequelliterae tantae audaciae consilium esset ereptum. quid vero? ut homines Galli ex civitate male pacata, quae gnon nolle videatur, spem imperi ac rerum maximarum ultro sibi a patriciis hominibus oblatam neglegerent
Abbreviated transcription (Latin):
ita p̾sens ẽ. ut nutu iouis optun ⁊ maxi¬
mi factũ eẽ uideat᷑. Ut cũ hodierno die ma
ne ꝑfoꝵ meo iussu cõuirati. ⁊ eoꝵ idices
ĩ edẽ ꝯcordie duce̾nt᷑. ⁊ ip̃o tp̃r signũ statu¬
eret᷑. qͦ collocato atq ad uos senatũqr ꝯu̾so.¬
⁊ oĩa senatꝰ. ⁊ uos q̃ erãt ꝯtra salutẽ hoĩum
cogitata illustrata ⁊ patefncta indistio. Do
⁊̃ maiore sũt isti odio supplicioq digͥ. qui
nõ solũ urĩs domiciluis atq rectio. s etiã
dõꝵ tẽplis atq delubris sũt fimestos ac ne¬
farios ignes ĩferre conati. ¶Quib ego
si me restitisse dicã. nimiũ m sumã. ⁊ nõ
sũ ferendꝰ. Ille ille iupit̾ restitit ille capi¬
coliũ ille hec tẽpla ille hãc urbe̾. ille uoo
om̃s saluos ẽẽ uoluit. Dus ego ĩmorta¬
lib ducib hãc m̃tẽ uolũtatẽq suscepi.
atq ad ħ tãta iuditia pueni. ¶Iam uo illa¬
allobrogũ sollicitatio iã alẽtulo cet̾isq do¬

Expanded text:
ita praesens est, ut nutu Iouis optimi maximi factum esse uideatur, ut, cum hodierno die mane per forum meo iussu et coniurati et eorum indices in aedem Concordiae ducerentur, eo ipso tempore signum statueretenatus et vos quae erant contra salutem omnium cogitata inlustrata et patefacta vidistis. quo etiam maiore sunt isti odio supplicioque digni qui non solum vestris domiciliis atque tectis sed etiam deorum templis atque delubris sunt funestos ac nefarios ignis inferre conati. quibus ego si me restitisse dicam, nimium mihi sumam et non sim ferendus: ille, ille Iuppiter restitit; ille Capitolium, ille haec templa, ille cunctam urbem, ille vos omnis salvos esse voluit. dis ego immortalibus duatque ad haec tanta iudicia perveni. Iam vero illaAllobrogum sollicitatio, fic a Lentulo, ceterisque do
Abbreviated transcription (Latin):
idet᷑ huãnis ꝯsilus tantã molẽ reꝵ
gnb̾natõ ꝯsequi potuisse. Tũ noͣ ita p̃¬
sentes hio tprib opẽ ⁊ auxiliũ nob̾ tulerũt.
ut eos pene oculis ude̾ possemꝰ. ¶⁊lam ut
illa omittã iusas. iam noct᷑no tpr ab occidẽ¬
te faces ardorẽq celi. ut fulminũ iactus.

Expanded text:
 mole rerum gubernatio consequi potuisse, tum vero ita presentes his temporibus opem et auxilium nobis tulerunt ut eos pene oculis videre possemus. 68 Nam ut illa omittam, visas nocturno tempore ab occidente faces ardoremque celi, ut fulminum iactus,
Abbreviated transcription (Latin):
mortaliũ depulsa sũt. ⁊ statue ueteꝵ hõnim
deiecte. ⁊ regũ era liq̃facta sũt. Tictꝰ ⁊̃ ille
ꝗ hãc uibẽ ꝯdidit romulus. quẽ auratũ ĩ ca¬
pitolio ꝑnũ atq lactãtẽ ub̃ib lupinis in¬
hiantẽ fuisse menimistis. ¶Qd̾ ꝗdẽ tp̃r. cũ
aruspices ex tota etruria ꝯueĩssent. cedes it¬
qr ĩcendia. ⁊ legũ interitũ. ⁊ bellũ ciuile ac
domesticũ. ac totus urbie atq imꝑu octa¬

Expanded text:
epulsa sunt et statuae veterum hominum deiectae et legum aera liquefacta et tactus etiam ille qui hanc urbem condidit Romulus, quem inauratum in Capitolio, parvum atque lactantem, uberibus lupinis inhiantem fuisse meministis. quo quidem tempore cum haruspices ex tota Etruria convenissent, caedis atque incendia et legum interitum et bellum civile ac domesticum et totius urbi
Abbreviated transcription (Latin):
c̃tissima fũt uisa argum̃ta atq iuditia
sceleris. tabelle. signa. manꝰ. demq uniꝰ
oculi. nultꝰ. tacit̾ntas. Sic eĩ obstupuerãt.
Sic t̾rã intuehãt᷑. Sic furtũ nõ nuĩꝙͣ ĩter
se se aspiciebat. ut nõ ũ ab illis iudicari.
s ip̃i indicare se uiderent᷑.
Adicno expoĩtis atq editis. qrites.¬

Expanded text:
certissima visa sunt argumenta atque indicia sceleris, tabellae, signa, manus, denique unius oculi, voltus, taciturnitas. sic enim obstupuerant, sic terram intuebantur, sic furtim non numquam inter sese aspiciebant ut non iam ab aliis indicari sed indicare se ipsi viderentur. indiciis expositis atque editis, Q
Abbreviated transcription (Latin):
fieri. atqr urbẽ ĩcendi place̾t. oethego nmi¬
u id ĩ longũ uideret᷑. ¶Ac ne longu̾ sit qri¬
tes tabellas ꝑferri iussimꝰ q̃ aquoq dicebã¬
t᷑ date. Primũ ostẽdimꝰ cethego. signũ co¬
gnouit. ⁊ los lignũ ĩcidimꝰ. legimꝰ litteras.
Erat scͥptũ ip̃iꝰ mani. allobrogũ senatu ⁊
ppło. se se q̃ eoꝵ legatis ꝯfirmass factuꝵ ẽe.
orare ut idẽ illi facerẽt q̃ sibi legati eoꝵ i
p̃cepissẽt. Tñ cethegꝰ qui paulo ante aliqd
de gladus ac de sicis q̃ ap̃ se erãt d̾phensa
tus atq abiectꝰ ꝯscĩi repẽte cõticuit ¶Intro¬
Recitate sũt tabule. In eidẽ fere sentẽtiĩ ꝯ¬
fessus ẽ. ¶Eñ ostẽdi tabellas lentulo. et
uiri q amauit unice patͥmi ⁊ cines suos.
q̃ qdem te atãto scelere q̃ mutata reuocare
debuit. Legũt᷑ eadẽ rõne ad senatũ allobro¬
gũ ppłmq litt̾e. Si qd de hisreb dicere
uellet. feci potestatẽ. Atq ille pͥmo qdẽ

Expanded text:
fieri atque urbem incendi placeret, Cethego nimium id longum videretur. ac ne longum sit, Quirites, tabellas proferri iussimus quae a quoque dicebantur datae. primo ostendimus Cethego: signum cognovit. nos linum incidimus; legimus. erat scriptum ipsius manu Allobrogum senatui firmasset facturum esse; orare ut item illi facerent quae sibi eorum legati recepissent. tum Cethegus, qui paulo ante aliquid tamen de gladiis ac sicis quae apud ipsum erant deprehensa tus atque abiectus conscientia repente conticuit. introrecitatae sunt tabellae in eandem fere sententiam; confessus est. tum ostendi tabellas Lentulo et qviri, qui amavit unice patriam et civis suos; quae quidem te a tanto scelere etiam muta revocare debuit.’ leguntur eadem ratione ad senatum Allobrogum populumque litterae. si quid de his rebus dicere vellet, feci potestatem. atque ille primo quidem
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ p̃torẽ fortẽ uirũ misi. ꝗ ex edib cethe¬
gi siꝗd teloꝵ eẽt effẽret. Ex quib ille ma¬
ximũ sicaꝵ nuͣm ⁊ gladioꝵ extulit. ¶ In¬
troduci nult᷑̾tiũ sine gallio. Fid̾e̾ ei publica
uissu seuatꝰ dedi. Hortatꝰ sñ ut ea q̃ sciret si¬
ne timore ĩ dicaret. ¶Tũ ille dixit. cñ uix se
ex magno timore recreass aPublio lẽtulo
se hrͣe ad catilinã mãdata ⁊ litt̾ras. ut ẜuoꝵ
p̃fidio uteret᷑. ut adurbẽ quã pͥmũ cũ ex̾citu¬

Expanded text:
rum, misi qui ex aedibus Cethegi si quid telorum esset efferret; ex quibus ille maximum sicarum numerum et gladiorum extulit. introduxi Volturcium sine Gallis; fidem publicam iussu senatus dedi; hortatus sum ut ea quae sciret sine timore indicaret. tum ille dixit, cum vix se ex magno timore recreasset, a P. Publio Lentulo se habere ad Catilinam mandata et litteras ut servorum praesidio uteretur, ut ad urbem qua
Abbreviated transcription (Latin):
timiłtus ĩiectus cruitati indẽt᷑. ⁊Legain
me ẽẽ factuꝵ. ut depiculo publico ñ ad ꝯsi¬
lnuĩ publicũ rẽ ĩtegrã deferrẽ. ¶ Et eĩ qriteᷤ
si ei q̃ erãt ad medelata reꝑta nõ eẽnt. tñ
ego arbitrabar. ĩtãtis rei publice piculis
ẽẽ nͥ nimiã diligẽtiã ꝑtimescẽdã. Senatu

Expanded text:
tumultus iniectus civitati videretur, negavi tumultus iniectus civitati videretur, negavi me esse facturum ut de periculo publico non ad consilium publicum rem integram deferrem. etenim, Quirites, si ea quae erant ad me delata reperta non essent, tamen ego non arbitrabar in tantis rei publicae periculis esse mihi nimiam diligentiam pertimesce
Abbreviated transcription (Latin):
plures delectos adolesçẽtes quoꝵ utor assi¬
dne ĩre ꝑublica p̾sidio cũ glidus miserã.
Interim t̾cia fere ingilia ex acta. cũ iã pon¬
tem muluĩ magno comitatu legati al¬
lobõgũ ĩg̾di inciꝑent. unaq nult̾ti᷑. fit in
cos impetꝰ. educũt᷑ ⁊ ab illio glidii ⁊ anrĩs.
Res erat p̃torib nota solio. ignorabat᷑ a ce
teris. ¶ Tñ ĩteruẽtu pomptim atq flacti.
pugna q̃ erat cõmissa sedat᷑. Littere qͥcũ q
erãt ĩ eo comitatu. integris signis p̃torib
tradut᷑. Ip̃i ꝯphẽsi ad me cũ iã luceo sceret
tus ẽ. Publi̾ statili. ⁊ post eũ cethegus.i
Tardissime aũt lentulus ueĩt. Credo ꝙ in
litt̾is hic dandis p̃ter ꝯsuetudine̾ ꝓxina
nocte iugilan̾at. ¶ Cũ noͣ sũmis ac claris¬
simis huiꝰ cinitatis uiris. qui audita tei
freqñtes ad me mane ꝯuen̾ãt. litteras a
me pͥus apiri quã ad senatũ deferri place¬
ret. ne si nichil ẽẽ ĩuẽtũ teme̾ ame tãtus

Expanded text:
ctos adulescentis quorum opera utor adsidue in rei publicae praesidio cum gladiis miseram. interim tertia fere vigilia exacta, cum iam pontem Mulvium magno comitatu legati Allobroges ingredi inciperent unaque Volturcius, fit in eos impetus; ducuntur et ab illis gladii et a nostris. resteris. tum interventu Pomptini atque Flacci pugna quae erat commissa sedatur. Litterae quaecumque erant in eo comitatu integris signis praetoribus traduntur; ipsi comprehensi ad me, cum iam dilucesceret,tus est L. Lucius Statilius et post eum Cethegus; tardissime autem Lentulus venit, credo quod in litteris dandis praeter consuetudinem proxima nocte vigilarat. cum summis et clarissimis huius civitatis viris qui audita re frequentes ad me mane convenerant litteras a me prius aperiri quam ad senatum deferri placeret, ne, si nihil esset inventum, temere a me tantus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯ om̃s p̃sẽtes erĩt. ĩ custodiã tͣderent᷑ ¶At¬
qr idẽ hoc decretũ ẽ ĩ luciũ cassiũ ꝗsibi ꝓ¬
curatõe ĩcendẽde urbis depoposcerat.
¶In marcũ cepariũ cui ad sollicitãdos pasto¬
res apuliã actͥbutã eẽ erat idẽ dictũ ĩ.p.
furui publiũ qui est ex his colonus
quas fessulas. l. silla deduxit. ¶Inq
erat in hac allobrogũ sollicitatõe u̾satus.
In publiũ imbrenũ lib̾tinũ hoĩe aquo
pͥmũ gallos ad gabiniũ ꝑductos ẽẽ ꝯsta¬
bat. ¶Atqi ea lenitate senatꝰ ẽ usus ꝗri¬
tes. ut ex tãta ꝯuiratr̃e tãtaq ui ac̃ ⁊¬
młtitudĩe domesticoꝵ hostiũ nouẽ hõi¬
nm ꝑditissimoꝵ pena. re publica ꝯẜua¬
ta. reliquoꝵ m̃tes sanari posse arbitret᷑.
¶Acq etiã supplicatõ due ĩ mortalib. ꝓ sin¬
gulai coꝵ nũto meo noĩe decreta ẽ qrites.

Expanded text:
t in custodiam traderentur; atque idem hoc decretum est in L. Lucium Cassium qui sibi procurationem incendendae urbis depoposcerat, in M. Marcum Ceparium cui ad sollicitandos pastores Apuliam attributam esse erat indicatum, in P. Publium Furium qui est ex eis colonis quos Faesulas L. Lucius Sulla deduxit, in Q. erat in hac Allobrogum sollicitatione versatus, in P. Publium Umbrenum, libertinum hominem, a quo primum Gallos ad Gabinium perductos esse constabat. atque ea lenitate senatus est usus, Quirites, ut ex tanta coniuratione tantaque hac multitudine domesticorum hostium novem hominum perditissimorum poena re publica conservata reliquorum mentis sanari posse arbitraretur. atque etiam supplicatio dis immortalibus pro singulari eorum merito meo nomine decreta est
Abbreviated transcription (Latin):
ĩcẽdissẽt. cedẽq ĩfinitã ciũ fecissẽt. p̾sto
eẽt ille qui fugiẽtes excipet. ⁊ se cũ his. ui¬
banis ducib ꝯuĩge̾t. ¶ Introducti aũt gal
go. statilio. ad suaĩ gẽtẽ datas eẽ dixerunt.
Atq itas abhis ⁊ a lucio cassio ẽẽ p̾scͥptũ.
ut eꝯtatũ ĩ italiã ꝙͣ pͥmũ mitterẽt. pedesteᷤᷤ
sibiq copias nõ defut᷑.o. lentulũ aũt sibi

Expanded text:
dissent caedemque infinitam civium fecissent, praesto esset ille qui et fugientis exciperet et se cum his urbanis ducibus coniungeret. introducti autem Galgo, Statilio ad suam gentem datas esse dixerunt, atque ita sibi ab his et a L. Lucio Cassio esse praescriptum ut equitatum in Italiam quam primum mitterent; pedestris sibi copias non defuturas. Len
Abbreviated transcription (Latin):
nig̃ fit cuñda qd̾ uinus exierit. s tũ cũ illu
ext̾minari uolebã aut reliꝗ̃ ꝯniratoꝵ ma¬
nũ sims exiturã. aut eos ꝗ remãsissẽt ĩ fir¬
mos sine illo ac debiles putabã. ¶Atqr
ego ut uidi quos maxĩo furore ⁊ scelere
eẽ ĩflamnatos sciebã. eos nob̾cũ ẽẽ ⁊ rome
remãsisse. ĩ eo om̃s dies noctesq ꝯsũpsi.
ut ꝗd agͥent. qd molirent᷑. sentire̾ ac uderẽ.¬

Expanded text:
tum cum illum exterminari volebam, aut reliquam coniuratorum manum simul exituram aut eos qui restitissent infirmos sine illo ac debilis fore putabam. atque ego, ut vidi, quos maximo furore et scelere esse inflammatos sciebam, eos nobiscum esse et Romae remansisse, in eo omnis dies noctesque consumpsi ut quid agerent, quid molirent
Abbreviated transcription (Latin):
scire possitis.
Eincipio ut catilina pancis¬
añ dieb erupit ex urbe cũ sce¬
leris sui socioo ⁊ hui̾sce nefarii
belt acerrimos duces rome reliꝗsset.
dũ ĩtãtis ⁊tã absconditis ĩsidus salui eẽ

Expanded text:
scire possitis. principio, ut Catilina paucisante diebus erupit ex urbe, cum sceleris sui socios huiusce nefarii belli acerrimos duces Romae reliquisset, dum in tantis et tam absconditis insidiis salvi e
Abbreviated transcription (Latin):
qr ext̾no die Luciũ flaccũ. ⁊ Gaui pomptinẽ
p̃tores fortissimos atq amatissimoo rei pu ͤ
iuros ad me uocaui. rem cem exposui. qd fiͣ
placet ostẽdi. ¶INi aũt qui oĩa de re pu ꝰ p̃
clara atq eg̃gia sentirẽt. sine recusatõne
ac sine ulla mora negotiũ susceper̃t. Et cũ
ad nesꝑ. isceret. occulte ad pontẽ muluiũ p¬
uerũt.Atq ibi ĩ pximis uillis ibi biptiti
fuer̃t. ut tiberiꝰ int̾eos ⁊ põs ĩtereẽt. Eodem

Expanded text:
um Flaccum et C. Gaium Pomptinum praetores, fortissimos atque amantissimos rei publicae viros, ad me vocavi, rem exposui, quid fieri placeret ostendi. illi autem, qui omnia de re publica praeclara atque egregia sentirent, sine recusatione ac sine ulla mora negotium susceperunt et, cum advesperasceret, occulte ad pontem Mulvium pervenerunt atque ibi in proximis villis ita bipertito fuerunt ut Tiberis inter eos et pons inte
Abbreviated transcription (Latin):
depulissẽ. ⁊ lõ ille nobis sat̾nalia ꝯstitinss.
neq tãti ante exitu ac fati diẽ rei publice
denũtiauiss. neq ꝯmisiss ut signũ. ut la:¬
tere sue testes deniq maĩfesti scelei̾s dep̾hẽ¬
derẽt᷑. Qͤ nũc illo ab sente sic gesta sũt. ut
nillũ ĩpͥuata domo furtũ umꝙͣͣ sit tã pala
ĩuentũ. quã tãta hec ĩ re publica ꝯuiratio

Expanded text:
depulissem. non ille nobis Saturnalia constituisset, neque tanto ante exiti ac fati diem rei publicae denuntiavisset neque commisisset ut signum, ut litterae suae testes manifesti sceleris deprehenderentur. quae nunc illo absente sic gesta sunt ut nullum in privata domo furtum umquam sit tam palam inventum quam haec in tota re publica coniuratio
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Atq illd̾ qd̾ faciend̾ pͥmũ fuit. factũ. itq
tͣnsactũ ẽ.⁊ lã publius lentulus quãꝙͣ
patefactis in dicus ⁊ ꝯfessionib sus. ui¬
ditio senatꝰ. nõ mͦ p̃toris ius ueꝵ etia
cuus amiserat. tm̃ amagrãtu se abdi¬
cauit. Ut q̃ religio gaio mario clarissĩo
uiro nõ fuerat qͦ minꝰ Gneũ glaucum
dequo nich noĩtĩ erat dec̾tũ p̾torẽ occiꝰ¬
dẽt. Ea nos religione ĩ pͥnato plubio lẽ

Expanded text:
 atque illud quod faciendum primum fuit factum atque transactum est. nam P. Publius Lentulus, quamquam patefactis indiciis, confessionibus suis, iudicio senatus non modo praetoris ius verum etiam civis amiserat, tamen magistratu se abdicavit, ut quae religio C. Gaio Mario, clarissimo viro, non fuerat quo minus C. Gaium Glauciam de quo nihil nominatim erat decretum praetorem occideret, ea no
Abbreviated transcription (Latin):
aut gͣue exeat. ¶ Et oĩq gn̾e freqñtissime
ños ⁊ referũt ac mouẽt huc ⁊ illuc. Qui
motꝰ cogͥtionis celeris ꝯgitat᷑. ꝓ se ip̃e dełe¬
tat. Et reliqͣ ex collatõe uerboꝵ qͥ sum ĩtur.
qi lumĩa magnũ affert̃ ornanitũ orõm. sit
eĩ similia uł q̃ ĩ amplo ornatu icer e aũfori

Expanded text:
e frequentissimae animos et referunt ac movent huc et illuc, qui motus cogitationis celeriter agitatus per se ipse delectat. Et reliqua ex conlocatione verborum quae sumuntur quasi lumina magnum adferunt ornatum orationi; sunt enim similia
Abbreviated transcription (Latin):
ate iracũdia sꝑe iuuria. ĩuidia. crudelitate
reuocandos. ¶Eit aũt ut quia maxima
młtitudo uim quãdã talẽ ut quẽ ad mo¬
dũ tibicen sine trib cane̾. sic orator sine
młtitudine audiẽte eloqñs ẽẽ nõ possit.
Et tũ sin ppłares młtiq alii uarũq lapfu
uitanda est ad clamatio adu̾sa ppłi. que
aut oronis peccato aliquo excitant᷑. si as¬
pere. si arroganter. si tupit̾.si sordide. si
cũ aĩ intio dictũ ẽẽ aliqd̾ uidet᷑. aut hoĩ¬
um offensione. uł inuidia. Que aut in¬
sta. aut extriminatõe atq fama. aut si¬
res si displicet. aut si est ĩ aliquo motu
sue cupiditatis aut metus multitudo.
His quatuor cansis totidẽ medicine ꝯp¬
ponũt᷑. Cum obinrgatio si est auctoi̾tus.
cũ ad monitio quasi lemor obiirgatõ. tũ
ꝓmissio si audierit ꝓbaturos. tũ dep̃catõ.
qd̾ ẽ ĩfirmũ. s nõ nũꝙͣ utile. ¶ ⁊ lullo aũt
icco facetie psunt ⁊ celitas. ad breue aliꝙ

Expanded text:
ate, iracundia, spe, iniuria, invidia, crudelitate revocandos. Fit autem ut, quia maxima multitudo vim quandam talem, ut, quem ad modum tibicen sine tibiis canere, sic orator sine multitudine audiente eloquens esse non possit. Et cum sint populares multi variique lapsus, vitanda est acclamatio adversa populi, quae aut orationis peccato aliquo excitatur, si aspere, si arroganter, si turpiter, si sordide, si quo animi vitio dictum esse aliquid videtur, aut hominum offensione vel invidia, quae aut iusta est aut ex criminatione atque fama, aut res si displicet, aut si est in aliquo motu suae cupiditatis aut metus multitudo. His quattuor causis totidem medicinae opponuntur: tum obiurgatio, si est auctoritas; tum admonitio quasi lenior obiurgatio; tum promissio, si audierint, probaturos; tum deprecatio, quod est infirmum, sed non numquam utile. Nullo autem loco plus facetiae prosunt
Abbreviated transcription (Latin):
aut nõ sit. inutraq re maxime ẽ q̃rendiĩ.
Incidit᷑ eiũ omĩs delib̾atõ si intelligit᷑ nõ pos¬
se fiei̾ aut si necessitas affert᷑ ⁊ quid docu
A
dicendũ nõ ꝓbabilit̾ nosse mores
ciuitatis ꝗa crebro mutãt᷑. genꝰ orõnis est¬

Expanded text:
 sit, in utraque re maxime est quaerendum; inciditur enim omnis iam deliberatio, si intellegitur non posse fieri aut si necessitas adfertur; et qui id docuiad dicendum vero probabiliter nosse mores civitatis, qui quia crebro mutantur, genus qu
Abbreviated transcription (Latin):
ra ciuitate qui putet expectandã maxĩe
dignitatẽ. G uincit utilitas pleꝵq cum
sub ẽ ille timor. ea neglecta ne dignitatẽ
quidẽ posse retineri.
ꝗd cõneniat certatur. Utrũ hone¬
stati potiꝰ an utilitati ꝯsulendũ sit. Que
quia pugnare int̾ se sepe udent᷑. qui equi¬
tatẽ defendit/ enumẽibit cõmoda pacis.
opũ potentie. nectigaliũ p̃sidii militum.
te metimus. Itemq ĩ cõmoda ꝯt̾rioꝵ qui
ad digͥtatẽ impellit maioꝵ exempla q̃ erũt
uł cũ ꝑiculo głosa colliget. post̾itatis ĩmor¬
tallẽ memoi̾am augebit. utilitatẽ ex lande
nasci defendet. semꝑq eã cũ dignitate eẽ cõ

Expanded text:
ra civitate, quin putet expetendam maxime dignitatem, sed vincit utilitas plerumque, cum subest ille timor ea neglecta ne dignitatem quidem posse retineri. id convenit, certatur, utrum honestati potius an utilitati consulendum sit; quae quia pugnare inter se saepe videntur, qui utilitatem defendet, enumerabit commoda pacis, opum, potentiae, vectigalium, praesidi militum, te metimur, itemque incommoda contrariorum; qui ad dignitatem impellit, maiorum exempla, quae erant vel cum periculo gloriosa, conliget, posteritatis immortalem memoriam augebit, utilitatem ex laude nasci defendet semperque eam cum dignitate esse co
Abbreviated transcription (Latin):
et adutilitatẽ nrãm uocandas. confẽndas.
Nleq sane ia cã uidet᷑ ẽẽ cui secernamus
ea pcepta q̃ desuasionib tradenda sunt.
aut laudatoĩb. Sũt enĩ pleraq coĩa.
honesti ⁊ diẜti ut m̃tẽ ꝓuidere. auctoi̾tate
ꝓbare. orone ꝑsuadere possis. Atq hec in
senatu minore apparatu agenda sũt. Su¬
piens enĩ ẽ ꝯsilium. multisq aliis dicẽdi
tatõis suspitio. Contio carpit omẽm uĩ
orõnis ⁊ gͣuitatẽ uai̾etatẽq desiderat.⁊¬

Expanded text:
et ad utilitatem nostram vocandas conferenda sunt. Neque sane iam causa videtur esse cur secernamus ea praecepta, quae de suasionibus tradenda sunt aut laudationibus, sunt enim pleraque communia, honesti et diserti, ut mente providere, auctoritate probare, oratione persuadere possis. Atque haec in senatu minore apparatu agenda sunt; sapiens enim est consilium multisque aliis dicendi tationis suspicio: contio capit omnem vim orationis et gravitatem varietatemque desiderat.
Abbreviated transcription (Latin):
ad modũ actũ sit exponas. Et młto aꝑtiui
Dad intelligendũ ẽ si ꝯstituit̃ aliqũ ac nõ
borandũ qd̾ ⁊ difficilius ẽ. nõ eẽ obscurũ
ĩ re narrãda quã aut pͥncipio aut ĩ argu¬
maiore ridiculo hec pars oromis obscum
est. quã cetã. uł quia siquo alio ĩloco est
est narratõ obscura totam obcecat or̃o¬
nẽ. uł qd̾ alia possis semel si obscumͣs di¬
tens dicẽ alio loco planius narratõnis
unꝰ est in causa locus.
Rit autẽ ꝑspicua natratõ. siu̾bis
usitatis si ordine cẽpoꝵ cõẜuato.
si nõ int̾ rupte narrabit᷑. si qñ utẽ¬
dumm sit aut nõ sit. narratẽe idẽ cõsilii. ⁊¬
⁊ leq enĩ si nota res ẽ nec dubiũ quid
gestũ sit narrare oportet. nec ad u̾saruiᷤᷤ
narrauit nisi refellemꝰ ¶Ac si qñ erit ⁊¬
nãrandũ. ne illa q̃ suspicionẽ ⁊ crimen ef¬
ficient ꝯtͣq nos erũt acriter psequamur.
et ꝗcꝗd potuei̾t det̾hamꝰ. ne ild̾ qd̾ cras¬

Expanded text:
ad modum actum sit exponas, et multo apertius ad intellegendum est, si †constituitur aliquando ac non borandum est, quod et difficilius est non esse obscurum in re narranda quam aut in principio aut in arguam periculo haec pars orationis obscura est quam ceterae, vel quia, si quo alio in loco est est, narratio obscura totam occaecat orationem; vel quod alia possis, semel si obscurius dixeris, dicere alio loco planius, narrationis unus est in causa locus. Erit autem perspicua narratio, si verbis usitatis, si ordine temporum servato, si non interrupte narrabitur. Sed quando utendum sit aut non sit narratione, id est consili; neque enim si nota res est nec dubium quid gestum sit, narrare oportet, nec si adversarius narravit, nisi si refellemus; ac si quando erit narrandum, nec illa, quae suspicionem et crimen efficient contraque nos erunt, acriter persequemur et, quicquid potuerit, detrahemus; ne illud, quod Cras
Abbreviated transcription (Latin):
maxĩe uͥtute ⁊ sapiẽtia sic mimitꝰ ẽ. ut nullo
egeat. suaqr oĩa ĩ se ip̃o poĩta eẽ iudicet. ita in
amicitus expetendis colendisq maxime ex¬
cellit. Qd̾ eĩ affricanꝰ indigẽs mei fuit. aimi
me ħcule. ac ne ego ꝗdẽ illiꝰ. S ego ãmiratione
quadã uĩtutis eĩ. ille uicissi oppimone fortasse
nõ nulla ꝙͣ de meis morib babebat. me dilex̃.¬

Expanded text:
maxime virtute et sapientia sic munitus est, ut nullo egeat suaque omnia in se ipso posita iudicet, ita in amicitiis expetendis colendisque maxime excellit. quid enim? Africanus indigens mei? minime hercule! ac ne ego quidem illius, sed ego admiratione quadam virtutis eius, ille vicissim opinione fortasse non nulla
Abbreviated transcription (Latin):
minꝰ poss ꝑ se ip̃e id accipet ab alio. uicissĩq
reclderet. an eẽt ħ quidẽ ꝓpriũ amicitie. Sed
antiqor ⁊ pulcrior ⁊ mag̾ anata ipã ꝓfecta
alia cã. Amor eĩ ex quo amicitia noĩata est.
pͥnceps est ad bñuolentiã ꝯuĩgendã. Nã uti¬
litate ꝗdẽ etiã ab his pcipiũt᷑ sepe ꝗ simulati¬
one amicitie colunt᷑ ⁊ obẜuant᷑ tpͣris causa

Expanded text:
 vicissimque redderet, an esset hoc quidem proprium amicitiae, sed antiquior et pulchrior et magis a natura ipsa profecta alia causa. amor enim, ex quo amicitia nominata est, princeps est ad benevolentiam coniungendam. nam utilitates quidem etiam ab eis percipiuntur saepe, qui simulatione amicitiae c
Abbreviated transcription (Latin):
ab his quib obsequi nollẽt. ¶Illos autẽ
ꝗeꝗd ns ab amico auderẽt postułare. postula¬
tẽe ip̃a ꝓfiteri oĩa se amici cã ẽẽ facturos. ⁊¬
Eoꝵ q̃ rella ĩuet̾ata. nõ mͦ familiantates ex¬
tingui solere. s ⁊̃ odia gigni sempit̾na.

Expanded text:
ab eis, quibus obsequi nollent; illos autem, qui ab eis, quibus obsequi nollent; illos autem, qui quidvis ab amico auderent postulare, postulatione ipsa profiteri omnia se amici causa esse facturos. eorum querella inveterata non modo familiaritates exstingui solere, sed odia etiam gigni sempiterna.
Abbreviated transcription (Latin):
Nlã uł ut nõ expediret idẽ incidere sepe. uł
ut de re puͣ no idẽ sentiret᷑. ¶ Mutan ⁊̃
mores hoĩũ sepe dicebat. alias adu̾sis reb
alias etate ingͣuescente. Atq eaꝵ reꝵ exẽ¬
plũ. ex similitudine capiebat ĩ eũtis eta
q adolescentiã ꝑduxissẽt. dirrimi tñ in¬
modi alicuiꝰ. qd̾ idẽ adipisci ut̾q nõ poss.
¶ Qd̾ si qui longiꝰ ĩ amicitia ꝓuecti ee̾nt. tñ¬
sepe dicebat labe factari. si in honoris ꝯtẽ¬
tione iicidissent. Pestẽ eĩ maiorẽ nullã
eẽ ĩ amicitus. quã ĩ plerisq peciu̾e cupidi¬
tatẽ. ĩ optimis quib q honoris c̾tam̃ ⁊
głe. ex quo iuicitias maximas sepe ĩ¬
ter amicissimos extitisse. ¶Magna etiã
dissidia.⁊ pleꝵq iusta nasci. cũ aliꝗd ab
amicio qd̾ rectũ nõ eẽt postularet᷑. ut aut
lbiduus mĩstri. aut ad iucoreᷤᷤ eeñt ad ĩu¬
riã. qd̾ qui recusarẽt. quã uis honeste face¬
rẽt id. ius tñ amicitie deẜere arguerent᷑

Expanded text:
l ut non idem expediret utrique, incidere saepe; vel ut de republica non idem sentirent, mutari etiam mores hominum, saepe dicebat, alias adversis rebus, alias aetate ingravescente, atque earum rerum exemplum ex similitudine capiebat ineuntis aetatad adulescentiam perduxissent, dirimi tamen inmodi alicuius, quod idem adipisci uterque non posset. quod si qui longius in amicitia provecti essent, tamen saepe labefactari, si in honoris contentionem incidissent; pestem enim nullam maiorem esse amicitiis quam in plerisque pecuniae cupiditatem, in optimis quibusque honoris certamen et gloriae, ex quo inimicitias maximas saepe inter amicissimos exstitisse. magna etiam discidia et plerumque iusta nasci, cum aliquid ab amicis quod rectum non esset postularetur, ut aut libidinis ministri aut adiutores essent ad iniuriam, quod qui recusarent, quamvis honeste id facerent, ius tamen amicitiae deserere arguerentur
Abbreviated transcription (Latin):
qui appetiuerũt. applicãt se ⁊ ppͥus admo¬
uent. ut ⁊ usu eiꝰ quẽ diligere cepũt. Fruãt᷑
et moribz. sintqz pares ĩ amore. ⁊ equales
ꝓpensioresq ad bñ merendũ. quã ad reposẽ¬
dũ. atq ħ it̾ eos sit honesta certacio ¶ Sic
et utilitates ex amicitia maxĩe capientur.
et eĩt eiꝰ ortus anat᷑a. quã ab in becillitate
grauior ⁊ uenor. ⁊lã ⁊ si utilitas amicitias¬

Expanded text:
admovent, ut et usu eius, quem diligere coeperunt, fruantur et moribus, sintque pares in amore et aequales propensioresque ad bene merendum quam ad reposcendum, atque haec inter eos sit honesta certatio. Sic et utilitates ex amicitia maximae capientur, et erit eius ortus a natura quam ab imbecillitate gravior et verior. nam si utilitas congluti
Abbreviated transcription (Latin):
orta eẽ amicitia. ⁊ applicatõe mag̃ aĩ cũ qͦdã
sensu amandi. quã cogitatoe. quãtũ illa res
amãt ad ꝙdã tp̃s. ⁊ ab eis ita amãt᷑. ut faci¬
le caꝵ sensus appareat. qd̾ ĩ hoĩe multo ẽ em¬
dentiꝰ. Primũ ex ea caritate q̃ est ĩter natos
et parentes. q̃ dirum. nͥ detestabili scelere ñ
põt. Deind̾ cũ simił sensus extitit a maioi̾s.
si aliquẽ nacti sumꝰ. cuiꝰ cũ morib ⁊ natura
tis ꝓspicere uideam᷑. ¶ lichꝰ est eĩ uͥtute¬

Expanded text:
orta amicitia, applicatione magis animi cum quodam sensu amandi, quam cogitatione quantum illa res amant ad quoddam tempus et ab eis ita amantur, ut facile earum sensus appareat. quod in homine multo est evidentius, primum ex ea caritate quae est inter natos et parentis, quae dirimi nisi detestabili scelere non potest, deinde cum similis sensus exstitit amoris, si aliquem nacti sumus, cuius cum moribus et natura tis
Abbreviated transcription (Latin):
ut ait enmi᷑. q nõ ĩ amici mutua benuolẽtia¬
ꝯqescit. Quid dulcĩ ꝙͣ hr̃e eũ cũ qͦ oiã audeas
sic loq ut tecũ. Quid eẽt tantꝰ fructꝰ ĩ pspis re¬
b. nisi bẽres ꝗ illis eque ac tu ip̃e gauderet.
adusas uo ferte difficile ẽẽt. sine eo qui illas
gͣuiꝰ ⁊̃ quã tu ferret. Deniq cet̾e reo q̃ expetũ¬
tur oportune sũt singłe reb fere singłio reb¬
Diuitie ut utare. opes ut colare. honores ut
laudare. uoluptates ut gaudeas. ualitudont
dolore careas. ⁊ mun̾ib fungare corpis. ¶Ami¬
citia res psimas ꝯtinet. Quocũq te u̾teteris.
p̃sto ẽ. nullo loco excludit᷑. nũꝙͣ ĩ tẽpestua.
nũꝙͣ molesta est. Itaq ñ aqua ñ igni ut auĩt
płib locis utim̾. quã amicitia. ⁊ leq ego
nũc d̾ uulgari. aut mediocri. q̃ tñ ip̃a ⁊ delec¬

Expanded text:
ut ait Ennius, quae non in amici mutua benevolentiaescit? quid dulcius quam habere quicum omnia audeas sic loqui ut tecum? qui esset tantus fructus in prosperis rebus, nisi haberes qui illis aeque ac tu ipse gauderet? Adversas vero ferre difficile esset sine eo, qui illas gravius etiam quam tu ferret. denique ceterae res, quae expetuntur, opportunae sunt singulae rebus fere singulis—divitiae, ut utare; opes, ut colare; honores, ut laudere; voluptates, ut gaudeas; valetudo, ut dolore careas et muneribus fungare corporis; amicitia res plurimas continet: quoquo te verteris praesto est, nullo loco excluditur, numquam intempestiva, numquam molesta est. itaque non aqua, non igni, ut aiunt, pluribus locis utimur quam amicitia. neque ego nunc de volgari aut d
Abbreviated transcription (Latin):
qui pauci noĩant᷑ funt. i lã ⁊ sccłas res splẽdi¬
dioreo fac̃ amicitia. ⁊ adn̾sas patiẽs cõmun¬
cãsq leuiores. Cũq płimas ⁊ maximas cõ¬
moditates amicitia ꝯtineat. tũ illa ni mirũ
p̃stat oĩb. ꝙ bonã spẽ p̾lucet ĩ posteꝵ. Nec
debilitari aĩos. aut cad̾e patit᷑. ueꝵ q̃ amicũ¬

Expanded text:
splendidiores facit amicitia, et adversas patiens communicansque leviores. Cumque plurimas et maximas commoditates amicitia contineat, tamen illa nimirum praestat omnibus, quod bonam spem praelucet in posterum, nec debilitari animos aut cadere patitur: verum
Abbreviated transcription (Latin):
aut int̾ duos. aut int̾ pancos ĩgeret᷑ ¶Est
enĩ amicitia nich aliud nͥ oĩum diuinaꝵ hu¬
manaꝵq reꝵ cũ beniuolentia ⁊ caritate ꝯsen¬
sio. Qua qdẽ aut scio an excepta sapĩa. nich̾
as alii p̃ponũt. alii ualitudinẽ. alui poten¬
tiã. alii honores. młti ⁊̃ uolupitates cor¬
poris. belluaꝵ ħ qdẽ ẽ extremũ. ¶ Illa aũt
supiera sũt caduca ⁊ ĩcerta. posita nõtã i
nrĩs ꝯsiłus. quã ĩ fortune temeritate. Qui
aũt ĩ u̾tute sũmũ bonũ pomiĩt. p̃clare illi qdẽ.
S ħ ip̃a uͥtus amicitiã gignit. ⁊ ꝯtinet. nec
siñ uͥtute amicitia eẽ ullo pacto põt. ¶ am
cẽtia metiam᷑. iurosq bonos eos qui hẽnt᷑¬
I bom mumerem᷑ Paulos. Catones. Gaios.¬
D scipiones. philos. bis coĩs uita ꝯtẽta esti

Expanded text:
geretur. est enim amicitia nihil aliud nisi omnium divinarum humanarumque rerum cum benevolentia et caritate consensio, qua quidem haud scio an excepta sapientia nil as alii praeponunt, bonam alii valetudinem, alii potentiam, alii honores, multi etiam voluptates. beluarum hoc quidem extremum, illa autem superiora caduca et incerta, posita non tam in consiliis nostris quam in fortunae temeritate. qui autem in virtute summum bonum ponunt, praeclare illi quidem, sed haec ipsa virtus amicitiam et gignit et continet, nec sine virtute amicitia esse ullo pacto potest. iam centia; virosque bonos eos, qui habentur, numeremus, Paullos, Catones, Gallos, Scipiones, Philos. His communis vira contenta est:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbet̾ fides. ĩ tegritas. equalitas lib̾alitas.
nec sit ĩ eis ulla cupiditas. uł libido. uł an¬
dacia. sit magna ĩ eis ꝯstãcia. ut hii fue¬
rũt quos modo noĩaui. hos uiros bonos
ut habiti sũt. sic ⁊̃ appellando eẽ putemus.¬

Expanded text:
betur fides integritas aequitas liberalitas, nec sit in eis ulla cupiditas libido audacia, sintque magna constantia, ut ei fuerunt, modo quos nominavi, hos viros bonos, ut habiti sunt, sic etiam appellandos putemus
Abbreviated transcription (Latin):
Go uõ nõ grauarer. si ip̃e mͥ ꝯfiderẽ.
Nã ⁊ p̃clara res est. et sumꝰ ut dixit
famꝰ octiosi. G quis ego sũ. aut q̃ ĩ me
est facultas: doctoꝵ ẽ enĩ ista ꝯsuetudo ea q̃
g̾coꝵ. ut his ꝓponat᷑ de quo disputẽt. ꝙͣuis
subito. Magnũ opꝰ ẽ. egetq ex̾citatõne nõ
ꝑua. Quãobrẽ q̃ disputari de amicitia posst̃.
ab eis censeo ut petatis. qui ista ꝓfitent᷑. Egi
uos ortari tantũ possũ. ut amicitiã oĩb re¬
b hũanis añ ponatis. Nich̾ ẽ enĩ tã nat᷑e
G hoc pͥmũ sentio. nisi ĩbonis amicitiã eẽ
nõ posse.N eq id ad iuũ reseco. ut illi qui

Expanded text:
go vero non gravarer, si mihi ipse confiderem, nam et praeclara res est et sumus, ut dixit Fannius, otiosi. sed quis ego sum aut quae est in me facultas? doctorum est ista consuetudo eaque. Graecorum, ut eis ponatur de quo disputent quamvis subito. magnum opus est egetque exercitatione non parva. quam ob rem quae disputari de amicitia possunt, ab eis censeo petatis, qui ista profitentur; ego vos hortari tantum possum, ut amicitiam omnibus rebus humanis anteponatis; nihil est enim tam naturae  primum sentio, nisi in bonis amicitiam esse non posse. Neque id ad vivum reseco, ut illi, qui
Abbreviated transcription (Latin):
starẽt. q̃ qr mouerent᷑. ea ꝯtrabere anuicitian.
et intelligũt ⁊ reꝓbãt. ¶ Itaq si qñ aliqd̾ os¬
ficiũ extitit amici ĩꝑiculis aut ad eũdis aut
cõmunicãdis. Quis ẽ ꝗ id ñ maxinus efferat lau¬
dib. Qui clamores tota cauea nuꝑ ĩ hospitis
necaret᷑. horestes aũt ita ut erat. horeste̾ se eẽ
ꝑseueraret. Stãtes aũt plaudebãt ĩ re ficta. qd
arbitrem̃ ĩ uera facturos fuisse. Facile ĩdicabat
ipã nat᷑a ĩ suã. cũ hoĩes qd̾ fac̾e ip̃i nõ possẽt.
id recte fieri ĩ alio iudicarẽt.
Actenꝰ mͥ indeor d̾ amicitia qd sentirẽ po¬
tusse dicere. Si qua p̃terea sũt. credo aũt
c̃ẽ multa. ab his si uidebit᷑. qui ista dis¬
putat q̃ritote. fanniꝰ. ¶ los aũt ate potiꝰ¬

Expanded text:
starent quaeque moverentur, ea contrahere amicitiam, et intellegunt et re probant. itaque, si quando aliquod officium exstitit amici in periculis aut adeundis aut communicandis, quis est qui id non maximis efferat laudibus? qui clamores tota cavea nuper in hospitis necaretur, Orestes autem, ita ut erat, Orestem se esse perseveraret! stantes plaudebant in re ficta; quid arbitramur in vera facturos fuisse? facile indicabat ipsa natura vim suam, cum homines, quod facere ipsi non possent, id recte fieri in altero iudicarent. hactenus mihi videor de amicitia quid sentirem potuisse dicere; si quae praeterea sunt—credo autem esse multa—ab eis, si videbitur, qui ista disputant, quaeritote. Nos autem ate poti
Abbreviated transcription (Latin):
tũ. ⁊ lã cũ pitagore disciplinã ⁊ ꝯstituta co¬
gnosc̾ent. regisq eiꝰ eꝗtatẽ ⁊ sapĩa. amaiorib
sius accepissẽt: etates aũ ⁊ tp̃ra ignorarent
id agit᷑ ħ tp̃re. ⁊ lã cũ carm̃b soliti illi eẽ di¬
cant᷑. ⁊ p̃cepta q̃dã occulcĩ trad̾e̾. ⁊ m̃tes suas
a cegitõnũ intẽtiõe. cantu fidibq ad tnͣꝗlita¬
tẽ traduc̾e: gͣuissimꝰ anctor ĩ originbꝰ dix̾ cato.
morẽ apd̾ maiores hũc epulaꝵ fuisse. ut de in¬
ceps qui accubarẽt can̾ent qd̾ tybiã claroꝵ i
roꝵ laudes atqr uͥtutes. Ex quo ꝑspicuũ ẽ
et cãtꝰ tr̃ fuisse rescͥptos uccũ sons ⁊ caͣmi¬
na. Quãꝙͣ ꝗdẽ etiã dnodetĩ tabłe declarãt.¬

Expanded text:
instituta cognoscerent regisque eius aequitatem et sapientiam a maioribus suis accepissent, aetates autem et tempora ignorarent id agitur hoc tempore. nam cum carminibus soliti illi esse dicantur et praecepta quaedam occultius tradere et mentes suas a cogitationum intentione cantu fidibusque ad tranquillitatem traducere, gravissumus auctor in Originibus dixit Cato morem apud maiores hunc epularum fuisse, ut deinceps, qui accubarent, canerent ad tibiam clarorum virorum laudes atque virtutes; ex quo perspicuum est et cantus tum fuisse discriptos vocum sonis et carmina. quamquam id quidem etiam duodecim tab
Abbreviated transcription (Latin):
te soleo mirari. tum
maxume ĩhis studiiᷤ.
que sero ad mod̾ expe¬
cita. ĩ hanc ciuitatez
eg̾cia trnstuler̃t. Ulã
cũ apͥmo urbis ortu.
regus ĩstitutis. ꝑtĩ
Detiam legib. ampiciã. cerimoniã. comitia.
ꝓuocatõs patrũ. ꝯsiliũ eꝗtũ. peditũq discͥptio.
tota res militaris duunitꝰ eẽt ꝯstituta. tũ ꝓ¬
gͥssio admirabił. ĩ c̾dibilisq curoꝰ ad cẽm excel¬
lentiã factꝰ ẽ. Dominatu regio res puͣ. liberata.
ħ locis satis accate a nob̾ dc̃a st̃. maxumeq ĩ
bis sce libͥs. qͦs de re .p. scͥpsimꝰ. ¶ Hoc aũ loco ꝯ¬
sid̾anti mͥ studia doctͥne. młta sane cccͣrũt. c̃
ĩ ꝯẜuata ⁊ culta uideant᷑. Erat eĩ illis pene in
ꝯspectu p̾stãti sapĩa ⁊ nobilitate pitagoras.
qui fuit ĩ italia tẽpib isdẽ. qb .l. btutꝰ patͥa
lib̾auit. p̃clarꝰ auctor nobilitatis tue.¶Py¬
tagore aũt doctina c̃ longe lateq flueret
ꝑmanauisse mͣ uidet᷑ in hãc cinitatẽ. Idq

Expanded text:
te, soleo mirari, tum maxime in is studiis, quae sero admodum expetita in hanc civitatem e Graecia transtulerunt. nam cum a primo urbis ortu regiis institutis, partim etiam legibus auspicia, caerimoniae, comitia, provocationes, patrum consilium, equitum peditumque discriptio, tota res militaris divinitus esset constituta, tum progressio admirabilis incredibilisque cursus ad omnem excellentiam factus est dominatu regio re p. liberata. haec locis satis accurate a nobis dicta sunt maximeque in is sex libris, quos de re publica scripsimus. hoc autem loco consideranti onservata et culta videantur. erat enim illis paene in conspectu praestanti sapientia et nobilitate Pythagoras, qui fuit in Italia temporibus isdem quibus L. Brutus patriam liberavit, praeclarus auctor nobilitatis tuae. Pythagorae autem doctrina cum longe lateque flueret, permanavisse mihi videtur in hanc civitatem, id
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ediscãt᷑ ⁊ ab indoctis ꝓbent᷑. id illi firma¬
m̃tũ eẽ discipline putant. ¶ G defendat qd̾
ꝗsq sentit. Sũt enĩ iudicia lib̾a. ⁊ los ĩsti¬
tutũ tenebimꝰ. nullisq muꝰ discipline legibꝰ
astͥcti. quib ĩpħia necessatio paream᷑. qd
sit ĩ quaq re mar̃e ꝓbabile. sẽp reꝗremus.
Qd̾ cũ sepe alias: cũ nuꝑ ĩtusculano studi¬
ose egimꝰ. ¶ Itaq eepoĩtis tͥdm disputoĩb
quart᷑ dies hoc libro ꝯcludit᷑. Ut eĩ ĩ inferi¬
orẽ ãbulatõnẽ descendimꝰ. qd̾ feceramꝰ idẽi
suꝑiorib dieb: acta res ẽ sic. Dicat si quis

Expanded text:
e ediscantur et ab indoctis probentur, id illi firmae ediscantur et ab indoctis probentur, id illi firmamentum esse disciplinae putant. Sed defendat, quod quisque sentit; sunt enim iudicia libera: nos institunecessario pareamus, quid sit in quaque re maxime probabile, semper requiremus. quod cum saepe alias, tum nuper in Tusculano studiose egimus. itaque expositis tridui disputationibus quartus dies hoc libro concluditur. ut enim in inferiorem ambulationem descendimus, quod feceramus idem superioribus diebus, acta
Abbreviated transcription (Latin):
gatos. Qͥ cũ rei .p. nullã ũꝙͣ ꝑtẽ attigissẽt.
fecto scolis eẽnt excitati. neq ad illd̾ minꝰ
electi. nͥ in ꝗbdã pͥncipib tẽꝑib illis fuis¬
sent studia doctͥne. Qͥ cũ cet̾a litt̾is manda¬
rẽt. alii uis cuule. alii orõnes suas. alii mo
et id̾ alio mͦ dicẽtib stoicis cũ achademicii
eoꝵ ꝯtͦuersias disc̾pent. ulła fere sut ac pa¬
uca ad mod̾ latina monum̃ta. siue ꝑꝑ mag̾¬
tudinẽ reꝵ occupacionẽq oĩũ. siue ⁊̃ qd̾ in¬
ꝑitis ea ꝓbari posse ñ arbitrabãt᷑. Cũ int̾rĩ
illis splentib: amifiniꝰ extitit dices. Cunis
libris editis: cõmota młtitudo ꝯtulit se
adcandẽ potissimũ disciplinã. siue qd̾ erat
cognitu ꝑ facił. siue qd̾ ĩuitabat᷑ illecebris
blandis uoluptatis. sine etiã qr nicħ erat ꝓ¬
latũ meli. illd̾ qd̾ erat tenebãt. ¶ Post ami¬
sissẽt: italiã totã occupaner̃t. Qd̾ qr mar̃m
argum̃tũ ẽ ñ dici illa sb̾ptilit. qd̾ eĩ facile¬

Expanded text:
nullam umquam partem attigissent fecto scholis essent excitati neque ad illud munus electi, nisi in quibusdam principibus temporibus illis fuissent studia doctrinae. qui cum cetera litteris mandarent, alii ius civile, alii orationes suas, alii monet idem alio modo dicentibus Stoicis, cum Academici eorum controversias disceptarent, nulla fere sunt aut pauca admodum Latina monumenta sive propter magnitudinem rerum occupationemque hominum, sive etiitis ea probari posse non arbitrabantur, cum interim illis silentibus C. Amafinius extitit dicens, cuius libris editis commota multitudo contulit se ad eam potissimum disciplinam, sive quod erat cognitu perfacilis, sive quod invitabantur inlecebris blandis voluptatis, sive etiam, quia nihil erat prolatum melius, illud quod erat tenebant. post Amasissent, Italiam totam occupaverunt, quodque maxumum argumentum est non dici illa subtiliter, quod et tam facil
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ ⁊̃ appn ceti carm̃. qd̾ uald̾ panetĩ laudati
epła quadã q̃ est ad qd̾.q. tuberonẽ. pptago¬
reoꝵ indet᷑. Multa ⁊̃ sũt ĩ nrĩs ĩstitutis duc¬
¶Sa ut ad ꝓpoĩtũ redent or̃o. quã brem tp̃re
qͦt ⁊ qnͣti poete. qͥ aũ oratores extitert̃. faci¬
oĩa ꝯ seq potuisse: sims ut uelle cepissẽt. S de
cet̾is studus loco alio ⁊ dicem̾ si usus fue̾i̾t.
et sepe diximꝰ. ¶ Sapĩe studiũ. uetꝰ id qd̾ in

Expanded text:
am Appii Caeci carmen, quod valde Panaetius laudat epistola quadam, quae est ad Q. Tuberonem, Pythagoreum videtur. multa etiam sunt in nostris institutis duc ut ad propositum redeat oratio, quam brevi tempore quot et quanti poëtae, qui autem oratores extiterunt! facii potuisse, simul ut velle coepissent. Sed de ceteris studiis alio loco et dicemus, si usus fuerit, et saepe diximus. sa
Abbreviated transcription (Latin):
as aliud isdẽ de reb ⁊ sentrũt ⁊ uidicãt. et
nõ ꝯtͣnias sepe cansas dicimꝰ nõ mͦ ut crasfꝰ
ꝯtra me dicat aliqñ aut ego ꝯͣ crassũ cum
alterntri necesse sit falsũ dice̾. si ⁊̃ ut ut̾q
nno urn ẽẽ ñ possit. ¶Ut igit᷑ ĩ eimoĩ re
ita dicã si cãm putatis ẽẽ cur audiatis.
putamus. atq eo magis qd̾ nulla mͥ.
ostentatõe uidei̾s ẽẽ usurꝰ. Ecorsus es

Expanded text:
as aliud eisdem de rebus et sentiunt et iudicant et nos contrarias saepe causas dicimus, non modo ut Crassus contra me dicat aliquando aut ego contra Crassum, cum alterutri necesse sit falsum dicere, sed etiam ut uuno verum esse non possit. Ut igitur in eius modi re, ita dicam, si causam putatis esse, cur audiatis.' 'putamus atque eo magis, quod nulla mihi ostentatione videris esse usurus; exorsus es