comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd futurũ est. Et si ñ fieret qͦd fiet.
et ñ fieri possibile ẽ. nũquã futurũ
fuisset nec p̃uisũ. Quod qͥa fiet.
et futurũ semꝑ ẽ. et p̃uisum est.
Hullagͦ mutatio hic aut cassatio
ꝓuidentiȩ apparet. qͥa sicut p̃ui¬
sũ est et fiet: sic si p̃uisũ ñeẽt non
fieret. S iam inquiunt p̃uisũ
ẽ. Bene. Preuisum ẽ. qͥa futurum
ẽ. Et dicunt. S ꝓuidentia nec
mutari potest nec cassari. euen¬
cus autẽ impediri potest ut non
fiat qͦd futurũ ẽ. Si autẽ impediret᷑
euentus rei. qͦd fieri pocest muca¬
retur uł cassaret᷑ ꝓuidentia. qͦd fie-¬
ri om̃ino ñ potest. S nos adhȩc
respondemus. qͥa si mutaretur
euentus qͦd fieri potest. nec muta¬
retur nec cassaretur ꝓuidentia. qr
hoc om̃ino fieri non potest.s potiꝰ
nũqũa fuisset p̃iisũ qͦd numqu̾a
fuerat futurum. et constaret ꝓui¬
dentia in eo ut ñ fieret. sicut modo
in eo constitit ut fieret ñ mutata. ut
post aliam alia cẽt. s ut numquã alia

Expanded text:
st. Et si non fieret quod fiet et non fieri possibile est, nunquam futurum fuisset, nec praevisum. Quod, quia fiet, et futurum semper est, et praevisum est. Nulla ergo mutatio hic, aut cassatio providentiae apparet: quia sicut praevisum est, et fiet: sic, si praevisum non esset, non fieret. Sed jam, inquiunt, praevisum est. Bene praevisum est, quia futurum est; et dicunt: Sed providentia nec mutari potest, nec cassari: eventus autem impediri potest, ut non fiat quod futurum est: si autem impediretur eventus rei quod fieri potest, mutaretur vel cassaretur providentia, quod fieri omnino non potest. Sed nos ad haec respondemus, quia si mutaretur eventus quod fieri potest, nec mutaretur, nec cassaretur providentia, quia hoc omnino fieri non potest: sed potius nunquam fuisset praevisum, quod nunquam fuerat futurum, et constaret providentia in eo, ut non fieret, sicut modo in eo consistit ut fieret, non mutata, ut post aliam alia esset, sed ut nunquam alia
Abbreviated transcription (Latin):
ratione se temꝑans maria pru¬
dent̾ int̾m tacere eligit. quousq¬
ipse largitor muneris sua sapien¬
tia auctor fieri dignaret᷑ reuelati¬
onis. S qͥa eodem spũ scõ docen¬
te didicerat sicut ꝑ humilitatem¬
sua tegere. sic alienis bonis ꝑcari¬
tatẽ congaudere. surgit mox. et
cũ affluentia tandȩ gr̃ȩ ad inferio¬
ris ꝓperat epulatura conuuũ.
Conscendit in montana uideȩ u¬
dere et congratulari elisabeth:
ut qͦd de ip̃sa audierat credula
in ipsa p̾sens uideret. et condig¬
na exultatione exciꝑet. S quȩ
adalienabona p̃dicanda tam de¬
uota cucurrit. merito sua abali¬
is p̃dicari audirede i ibuit. ut
ex eo quoq glã eius cresceret. in¬
quo exaltationi alt̾ius ñ inuide¬
ret. Unde elisabeth spũ scõ reple¬
ta. qualis ac quanta eẽt quȩ ad se¬
uenerat agnouit. et qͣntũ se indig¬
nã eiꝰ usitatione iudicaret aꝑuit
dicens. Unde hoc mͥ ut ueniat

Expanded text:
ratione se temperans Maria pruratione se temperans Maria prudenter interim tacere elegit, quousque largitor muneris sua sapientia auctor fieri dignaretur revelationis. Sed quia eodem Spiritu sancto docente didicerat sicut sua per humilitatem tegere, sic alienis bonis per charitatem congaudere: surgit mox, et cum affluentia tantae gratiae ad inferioris properat epulatura convivium. Conscendit in montem Judaeae videre, et congratulari Elisabeth: ut quod de ipsa audierat credula in ipsa praesens videret, et condigna exsultatione exciperet. Sed quae ad aliena bona praedicanda jam devota cucurrit, merito sua ab aliis praedicari audire debuit: ut ex eo quoque gloria ejus cresceret, quod exaltationi alterius non invideret. Unde Elisabeth Spiritu sancto repleta qualis, ac quanta esset, quae advenerat, agnovit. et quantum se indignam ejus visitatione judicaret, aperuit dicens: Und
Abbreviated transcription (Latin):
ingredientẽ in te sp̃m scm̃ subito
accepisti. Nec scientia tua aduen¬
dũ eius p̾uenisti ut aut uenturũ
quȩreres.aut uenientẽ dirigeres.
aut ingredienti aꝑires. Subito tͥ
illapsus ẽ. Gratis seoptulit.non
quȩsitus uenit. inꝓpuisus se infu¬
dit. Infusionẽ ꝑcipis.s ad fontẽ
imm̃sitatis eiꝰ te non extendis.
Et idõ nescis unde ueniat. quia
qͣntũ tibi datũ ẽ sentire potes. sed
ex qͣnto datũ sit inuestigare ñ po¬
tes. Sigͦ p̃cedẽ ñ potiusti uenien¬
tẽ inte.non p̾sumas ante ire ad¬
alios ꝓcessurũ ꝑde. qͥa nescis quo
uadat. sicut ignoras unde ueni¬
at. Serua sccretũ. custodi cõmis¬
sum. absconde creditũ. ñ est tuũ
nosse tempora uł mom̃ta quȩ
pat̾ posuit in sua potestate. Ip̃se
nouit qͣndo et quib. uł quẽad¬
modum magnificentiȩ suȩ ar¬
chana reuelet. tu tantũ parata
esto iubenti obtemꝑare. p̃cipien¬
ti officiũ exhibere. Tali gͦ conside¬

Expanded text:
ingredientem in te Spiritum sanctum subito ingredientem in te Spiritum sanctum subito accepisti: nec scientia tua adventum ejus praevenisti, ut aut venturum quaereres, aut venientem diligeres, aut ingredienti aperires. Subito tibi illapsus est, gratis se obtulit, non quaesitus venit, improvisus se infundit. Infusionem percipis: sed ad fontem immensitatis ejus te non extendis. Et ideo nescis unde veniat, quia quantum tibi datum est, sentire potes, sed ex quanto datum sit, investigare non potes. Si ergo praecedere non potuisti venientem in te, ne praesumas antcire processurum per te: quia nescis quo vadat, sicut ignoras unde veniat. Serva secretum, custodi commissum, absconde creditum. Non est tuum nosse tempora, vel momenta, quae Pater posuit in sua potestate . Ipse novit quando, et quibus, vel quemadmodum magnificentiae suae arcana revelet: tu tantum parata esto jubenti obtemperare, praecipienti officium exhibere. Tali ergo conside
Abbreviated transcription (Latin):
bũ tuũ. Statim gͦ adueniente spũ
sc̃õ in uirginẽ et om̃iũ gr̃a uirtutũ.
sacroscm habitaculũ in aduentũ
filii dĩ replente. dubiũ ñ est cȩlesti¬
ũ gaudioꝵ et ȩternȩ dulcedinis¬
quã mirã atq inenarrabilẽ sua¬
uitat̾e uirgo ipsa conceꝑit. qͣndo
illud ȩt̃nũ lum̃ cũ toto maiestatis
suȩ fulgore in eã descendit: et qͦd
noncapit mundus. totũ se intra
uiscera uirginis collocauit. Taligͦ
actanta diuinitatis p̃sentia plena
qͥd uiderit aut qͥd senserit. quis
dicere potest: Au dact̃ ꝓnuntio.
qͥa nec ipsa plene explicare potu¬
it. qͦd capere potuit. In tantis gͦ
mirabilib quomͦ lingua huma¬
na tacere potuisset. nisi idẽ ipse
sp̃c qui uirginẽ repleuerat torren¬
tem suȩ affluentiȩ impetũ suauissi¬
mo moderaret᷑ amplexu: Clama¬
uit enĩ iã tunc sapientia dĩ in illa
beata anima. Sp̃e ubi uult spirat.
et uocẽ eiꝰ audis. s nescis unde ue¬
niat aut quo uadat. Tu enunqͥt

Expanded text:
adveniente Spiritu sancto in Virginem, et omnium gratia virtutum sacrosanctum habitaculum in adventu Filii Dei replente, dubium non est quin coelestium gaudiorum, et aeternae dulcedinis miram atque inenarrabilem suavitatem Virgo ipsa conceperit, quando illud aeternum lumen cum toto majestatis suae fulgore in eam descendit: et quod non capit mundus, totum se intra viscera virginis collocavit. Tali ergo, ac tanta divinitatis praesentia plena, quid viderit, aut quid senserit quis dicere potest? Audacter pronuntio, quod nec ipsa plene explicare potuit, quod capere potuit. In tantis ergo mirabilibus quomodo lingua humana tacere potuisset, nisi idem ipse Spiritus, qui virginem repleverat torrentem suae affluentiae impetum, suavissimo moderaretur amplexu? Clamavit eminus jam, tunc sapientia Dei in illa beata anima: Spiritus ubi vult spirat, et vocem ejus audis: sed nescis unde veniat, aut quo vadat . Tu enim, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
iure metuendũ ostenderet: pro
straret. Sane qͥa uni
ritas sunt. ꝑfecta laus ẽ dnm et
saluatorẽ confiteri: cũ ueritas in
dño et insaluatore miscia com¬
m̃dat᷑. Ueritas eñi ad dñm ꝑti¬
net. et ad saluatorẽ miscdia. Nã
qͥa cuncta oꝑa sua tanta et tam
ꝑfecta iusticia gub̃nat. ut ideti¬
am qͦd inẽis pret̃ iusticiã factũ
inuenit᷑. mnordinatũ non relin¬
quat. et qm̃ factũ ꝑperã nec eiꝰ
iudiciũ potest euadere. nec ȩter¬
nȩ dispositionis legib contraire:
in ueritate seruat tenorẽ iusticiȩ
Qluia autẽ quȩdã errancia gratui¬
to ad uitã colligit. et reparat ad
saluationẽ. in iudicio suo iustici¬
am moderatur ꝑ lenitatẽ miscdȩ.
Propt̾ea magnificamꝰ dñm. et

Expanded text:
jure metuendum ostenderet; pro jure metuendum ostenderet; pro straret. Sane quia uniritas sunt, perfecta laus est Dominum et Salvatorem confiteri, cum veritas in Domino et in Salvatore misericordia commendetur. Veritas enim ad Dominum pertinet et ad Salvatorem misericordia. Nam, quia cuncta opera sua tanta, et tam perfecta justitia gubernat, ut id etiam, quod in eis praeter justitiam factum invenitur, inordinatum non relinquat; et quoniam factum perperam, nec ejus judicium potest evadere, nec aeternae dispositionis legibus contraire, in veritate serva tenorem justitiae. Quia autem quaedam errantia gratuito ad vitam colligit, et reparat ad salvationem in judicio suo, justitiam moderatur per lenitatem misericordiae. Propterea magnificamus D
Abbreviated transcription (Latin):
qũa corpescant. Quanto autẽ per¬
spicatius intuent᷑. tanto ardenti¬
us amant:qͥa ipsũ uidere sapereẽ.
et qͦd uidet᷑ dulcedo ẽ. Uera autẽ
dulcedo qͣnto ꝑfectius senticur.
tanio desiderabilius appetit᷑. qͥa si
uere dulce ẽ qͦd ꝑcipit᷑. et hoc dulce
ẽẽ necesse ẽ si amplius ꝑcipiat᷑. Ad
hanc gͦ contẽplationis lucẽ mens
mariȩ subleuata fuerat. quȩ cȩle¬
stis patriȩ dulcedinẽ in uerbis
suis tam mirabilit̾ exp̃ssit. qͣntũ
ineffabilit̾ comp̃hendit. Namcũ
sedñm magnificare ꝑhibuit. ue¬
nerandã illam reuerendãq uni¬
uersis ȩt̃ni numinis maiestatẽ.
int̾na uisione contueri se.mani¬
feste declarauit. Cũ uͦ sei suo sa¬
lutari exultare asseruit. gustũ
se int̾nȩ dulcedinis ꝑcepisse osten¬
dit. Unde utrũo ꝓfessa ẽ. et
dñm uidelicet et saluatorẽ: ut
ꝓ potestate qua om̃i creaturȩ sus
dñatur. etiã his a quib ñdiligit

Expanded text:
lent, torpescant. Quanto autem perlent, torpescant. Quanto autem perspicacius intuentur, tanto ardentius amant; quia ipsum videre sapere est, et quod videtur dulcedo est. Vera autem dulcedo quanto perfectius sentitur, tanto desiderabilius appetitur; quia si vere dulce est quod percipitur, et hoc dulcius esse necesse est, si amplius percipiatur. Ad hanc ergo contemplationis lucem mens Mariae sublevata fuerat, quae coelestis patriae dulcedinem in verbis suis tam mirabiliter expressit, quam ineffabiliter comprehendit. Nam cum se Dominum magnificare perhibuit, venerandam illam reverendamque universis aeterni numinis majestatem interna visione contueri se manifeste declaravit. Cum vero se in suo salutari exsultare asseruit, gustum se internae dulcedinis percepisse ostendit. Unde utrumque professa est, et Dominum videlicet et Salvatorem, ut pro potestate, qua omni creaturae suae dominatur, etiam iis, a quibus non diligitur,
Abbreviated transcription (Latin):
uidelicet maiestas der et ineffabi¬
lis bonitas. quoꝵ alterũ castũ ti¬
morẽ generat. alterũ dilectionẽ
parit. Pro maiestace eni uen̾ant᷑
dm̃. et ꝓbonitate amant. ne uł di¬
lectio sine reuerentia dissoluta sit:
uł reuerentia sine dilectione pȩna¬
lis. Admirantes eñi diligunt. et
diligentes admirant᷑. ut iextin¬
guibilit̾ ꝑ admirationẽ ardeat di¬
lectio. et suauit᷑ indilectione ferue¬
at admiratio. Propt̃ hanc reueren¬
tiam dictũ ẽ. qͥa columnȩ cȩli ande
ipsũ contremiscint. qͥa nimirũ
etiã uirtutes cȩloꝵ tantã maiesta¬
tẽ sine admiratione intueri ñ pos¬
sunt. Tremor autẽ beator spũum
concussio ñ ẽ tranquillitatis. sed
incessabilis et uiuifica intentio
ꝑpetuȩ contẽplationis. Nam qͥa
eum quẽ uident. ꝑfecte nũquam
comp̃hendere sufficiunt. semꝑ
supra se conspiciunt: in quo qua¬
si ꝑ ammirationẽ euigilant: ne¬
in eo qͦd cõprehendere ualent un¬

Expanded text:
videlicet majestas Dei, et ineffabividelicet majestas Dei, et ineffabilis bonitas; quorum alterum castum timorem generat, alterum dilectionem parit. Pro majestate enim venerantur Deum, et pro bonitate amant, ne vel dilectio sine reverentia dissoluta sit, vel reverentia sine dilectione poenalis. Admirantes enim diligunt, et diligentes admirantur, ut inexstinguibiliter per admirationem ardeat dilectio, et suaviter in dilectione ferveat admiratio. Propter hanc reverentiam dictum est, quod columnae coeli ante ipsum contremiscunt; quia nimirum etiam virtutes coelorum tantam majestatem sine admiratione intueri non possunt. Tremor autem beatorum spirituum concussio non est tranquillitatis, sed incessabilis et vivifica intentio perpetuae contemplationis. Nam quia eum, quem vident, perfecte nunquam comprehendere sufficiunt, semper supra se conspiciunt: in quo quasi per admirationem evigilant, ne eo quod comprehendere nunquam va
Abbreviated transcription (Latin):
tiam notat. salutaris miscdiam.
Uideamꝰ itaq uerboꝵs distinetionẽ.
Primũ anima magnificat dnm.
deinde sp̃c exultat insalutari. Ñ
dixit anima exultat. nec dixit sp̃c
magnificat: Sanima inqͥt magni¬
ficat. et sp̃c exultat. Nec ait magni¬
ficat salutarẽ. et exultat in dño.
s magnificat dñm. exultat in sa¬
lutari suo. Primũ discernamus
quare distinete posuit magnificat
et exulcat. uł quare pͥus magnifi¬
cat. postea exultat. Nichil eñĩ rati¬
one caret. qͥa om̃e dictũ ẽ ab illa
intima sũmȩ ueritatis luce cui meis
uirginis excellent̃ inheserat ema-¬
nauit. Hec potuit aliud dicere quȩ
meditando locuta nonẽsz gustando.
qũa non docuit ꝑ uaria discurreis
cogitatio. s uni inherens fonti sa¬
pientiȩ ꝑcontẽplacionẽ m̃tis de¬
uotio.Magnificat inqͥt anima mea.¬
Exultauit sp̃e m̃s. Duo quippe sunt
quȩ beati angłoꝵ et hominũ sp̃e
in illo fonte boni.ȩt̃na contẽplatio¬
ne hauriunt. incõprehensibilis

Expanded text:
isericordiam. Videamus itaque verborum distinctionem. Primum anima magnificat Dominum; deinde Spiritus exsultat, in salutari non dicit anima exsultat. Nec dixit: Spiritus magnificat; sed anima, inquit, magnificat, et spiritus exsultat; nec ait magnificat salutarem et exsultat in Domino; sed magnificat Dominum, et exsultat in salutari suo. Primum discernamus quare distincte posuit, magnificat et exsultat; vel quare prius magnificat, postea exsultat. Nihil enim ratione caret; quia omne, quod dictum est ab illa intima summae veritatis luce cui mens virginis excellenter inhaeserat emanavit. Nec potuit aliud dicere, quae meditando locuta non est, sed gustando: quam non docuit per varia discurrens cogitatio, sed uni inhaerens fonti sapientiae per contemplationem mentis devotio. Magnificat anima meaexsultavit spiritus meus. Duo quippe sunt, quae beati angelorum et hominum spiritus in illo fonte boni aeterna contemplatione hauriunt. Incomprehensibilis
Abbreviated transcription (Latin):
tiae suauitatis eiꝰ eruetasti. et iniu¬
sticia eiꝰ exultasti. Uidisti et gusta¬
sti. Ni disti maiestate. gustasti suaui¬
tatẽ. idõq qͦd intꝰ hauseras. foras ꝓ¬
pinasti.Magnificat anima meado¬
minũ. Uidete qͥd ait. Magnificat
inqͥt anima mea. Et exultauit sp̃e
m̃s. Duo et duo. anima et sp̃e. Mag¬
nificat. et exultauit. Anma magni¬
ficat. sp̃c exultat. Et it̾m duo. dñs
et salutaris. Uerba duo. res una. et¬

Expanded text:
tiae suavitatis ejus eructasti, et in jutiae suavitatis ejus eructasti, et in justitia ejus exsultasti. Vidisti, et gustasti; vidisti majestatem, gustasti suavitatem. Ideoque quod intus hauseras, foras propinasti. Magnificat anima mea Dominum. Videte quid ait: Magnificat, inquit, anima mea. Et exsultavit spiritus meus. Duo et duo, anima et spiritus, magnificat et exsultavit. Anima magnificat, spiritus exsultat: et iterum duo Dominus et salutaris;
Abbreviated transcription (Latin):
maria. Magnificat anima meado¬
continere. cũ sp̃m̃ quẽ intra cordis
sui secreta tanta plenitudine redun¬
dantẽ sentiebat. ꝑ alieni oris clau-¬
stra cerneret erupisse. Tunc gͥ
ad manifestationẽ sp̃c aꝑuit et os
suũ. et u̾bum bonũ qͦd conceꝑat
eructans in laudẽ saluatoris ex¬
clamauit dicens. Magnificat
anuma mea dñm. Nemo gͥ uer-¬
ba ista leuit̃ estimanda pucet.
Quȩ eñi de tam ꝓfunda concepti¬
one ꝓlata sunt. sine ꝓfunda inue¬
stigatione digne penetrari non
possunt. Et utiñã contingat no¬
bis eoꝵs archana quȩrentib illo
spũ ducente incedere. quo repleta
maria uerbũ patris conciꝑe. et pa¬
tr̃e uerbi meruit uerbo exultati¬
onis magnificare. Aitgͦ. Magni¬
ficat anima mea dñm. Et exulta¬
uit sp̃c m̃s in dõ salutari meo.
Uere dilecta et unica et in illam
cellam uinariã a rege sponso tuo
introducta. ab ub̃tate domꝰ eius
mebriata. et fonte uitȩ qͥ apud ip¬
sum ẽ potata memoriã abundan¬

Expanded text:
ria: Magnificat anima mea Docontinere cum Spiritum, quem intra cordis sui secreta tanta plenitudine redundantem sentiebat, per alieni oris claustra cerneret erupisse. Tunc igitur ad manifestationem Spiritus aperuit os suum, et verbum bonum, quod conceperat, eructans in laudem Salvatoris exclamavit, dicens: Magnificat anima mea Dominum. Nemo igitur verba ista leviter aestimanda putet. Quae enim de tam profunda conceptione prolata sunt, sine profunda investigatione digne penetrari non possunt. Et utinam contingat nobis eorum arcana quaerentibus illo spiritu ducente incedere, quo repleta Maria verbum patris concipere, et patrem verbi meruit verbo exsultationis magnificare. Ait ergo: Magnificat anima mea Dominum. Et exsultavit spiritus meus in Deo salutari meo. Vere dilecta, et unica, et in illam cellam vinariam a rege sponso tuo introducta, ab ubertate domus ejus inebriata, et fonte vitae qui apud ipsum est potata memoriam abundan
Abbreviated transcription (Latin):
adõ ꝑceperunt. Qui autem gr̃a
ꝑcepta ad amorẽ dĩ id ipsũ conuer¬
tunt qͦd ab ipso accipiunt. isti ꝓ¬
fecto et adõ et indõ exultare ꝓban¬
tur. Quappt̃ sollicite nob conside¬
randũ est. dũ mentẽ nram aliqua
forte lȩticia tangi sentimꝰ. ne idip¬
sum qͦd m̃tem ꝑ gaudiũ subleua
aut a malo oriatur.aut abono or¬
tum .ad malũ ꝑ intentionẽ animũ
impellat. Maria gͦ ut suũ gaudũ
solidũ eẽ demonstraret. illud neq
a uanitate exortũ. neq ad uanita¬
tẽ conuersũ ostendit: s dĩ se dona
in dm̃ diligere. et ꝓ respectu gr̃ȩ
qua p̾uenta erat in suo se saluta¬
ri exultare ꝑhibuit dicens. Exul¬
tauit sp̃c m̃s indõ salutari meo.
Quia respexit humilitatẽ ancil

Expanded text:
a Deo perceperunt. Qui autem, gratia a Deo perceperunt. Qui autem, gratia percepta, ad amorem Dei idipsum convertunt quod ab ipso accipiunt, isti profecto et a Deo et in Deo exsultare probantur. Quapropter sollicite nobis considerandum est, dum mentem nostram aliqua forte laetitia tangi sentimus, ne idipsum quod mentem per gaudium sublevat, aut a malo oriatur, aut a bono ortum ad malum per intentionem animum impellat. Maria ergo, ut suum gaudium solitum esse demonstraret, illud neque a vanitate exortum, neque ad vanitatem conversum ostendit: sed Dei se dona in Deum diligere, et pro respectu gratiae, qua praeventa erat, in suo se salutari exsultare perhibuit, dicens: Exsultavit spiritus meus in Deo salutari meo; quia respexit humilitatem anci
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ qͦd exulto: et qͥa eiꝰ dona ꝓpt̃ ipsũ
diligo. idõ in ipso exulto. Distingua¬
mꝰ hȩc duo. Quidã. neq adõ exul-¬
tant. neq in dõ. Nam qͥ in carnis
uoluptade exultant. aut qͥ scđm
salomonẽ lȩtant᷑ cũ malefecerint.
et exultant in reb pessimis: isti
nec adõ. nec indõ exultant. Nam
qͥa malũ ẽ unde exultant: pacet
ꝓfecto qͥa adõ non ẽ unde exultañ.
Et qͥa rursũ de malo ad malũ exul¬
tant. et suũ gaudiũ in maligni¬
tate constituunt: idõ minime in¬
dõ exultant. Sunt alii qͥ acceptis
donis gr̃ȩ abutuntur: et ea quȩ ꝓp¬
t̃ salutẽ animȩ data sunt. ad car¬
nis usũ et głam scłi con uertunt.
Acceptis dei donis lȩtant᷑ et gau¬
dent se habere qͦd ds̃ contulit: ñ
ut ꝑhȩc adiuuentur ad ipsũ ꝑtin¬
gere. s ut alios in gr̃ȩ ꝑceptione
monstrent᷑ anteire. Isti etsi hab̃e
adõ uideantur unde gaudent.
nequaquã tam̃ indõ gaudent:ꝙ
nec indõ nec ꝓpt̾ dm̃ diligunt qͦd

Expanded text:
est quod exsulto; et quia ejus dona propter ipsum diligo, ideo in ipso exsulto. Distinguamus haec duo: Quidam neque a Deo exsultant, neque in Deo: nam qui in carnis voluptate exsultant, aut qui, secundum Salomonem, laetantur cum malefecerint, et exsultant in rebus pessimis : isti nec a Deo, nec in Deo exsultant. Nam, quia malum est, unde exsultant, patet profecto quod a Deo non est unde exsultant. Et quia rursum de malo ad malum exsultant, et suum gaudium in malignitate constituunt, ideo in Deo minime exsultant. Sunt alii qui acceptis donis gratiae abutuntur, et ea quae propter salutem animae data sunt ad carnis usum et gloriam saeculi convertunt. Acceptis Dei donis laetantur, et gaudent se habere quod Deus contulit: non ut per hoc adjuventur ad ipsum pertingere, sed ut alios in gratiae perceptione monstrentur anteire. Isti etsi habere a Deo videantur unde gaudent, nequaquam tamen in Deo gaudent, quia nec in Deo, nec propter Deum diligunt quod
Abbreviated transcription (Latin):
tu cognotionis diuinȩ dicit apl̃s.
Omĩa nuda et aꝑta sunt oculis eiꝰ.
Ergo ꝑ cognitionẽ ds̃ omĩa respi¬
cit. s ꝑ grãm ñ om̃s respicit. Nam
de respectu gr̃ȩ dictũ ẽ. Oculidm̃
suꝑ iustos. et aures eius pͣces eorũ.
Quẽ uidelicet respectũ illi non me¬
rentur: quib in fine dicetur. Nescio
uos. De respectu iudicii dictũ est.
Oculi dñi condẽplant᷑ bonos et ma
considerat. Non sunt tenebrȩ et ñ :
umbra mortis. ut ibi abscondant᷑
qui oꝑantur iniquitatẽ. Ergo ui-¬
dere dõ ꝑ cognitionẽ ẽ: nichil eorũ¬

Expanded text:
s: Omnia nuda, et aperta sunt oculis ejus . Ergo per cognitionem Deus omnia respicit; sed per gratiam non omnes respicit. Nam de respectu gratiae dictum est: Oculi Domini super justos, et aures ejus in preces eorum . Quem videlicet respectum illi non merentur, quibus in fine dicetur. Nescio vos . De respectu judicii dictum est: Oculi Domini contemplantur bonos et malconsiderat. Non sunt tenebrae, et non est umbra mortis, ut ibi absconduntur, qui operantur iniquitatem . Ergo videre Dei
Abbreviated transcription (Latin):
sacram̃ti exponens. sp̃c ait sc̃s su¬
ꝑueniet inte. et uirtus altissimi
obumbrabit tibi. Idõq et quod
nascetur exte scm̃ uocabitur filiꝰ
dĩ. Et ut omĩs credenti ambiguitas
tolleret᷑. alio adiuncto miracuło mi¬
rabili. tam̃ dispari diuinȩ potesta¬
tis efficatiã manifestat dicens. Et
ecce elisabeth cognata tua. et ipsa
concepit filiũ in senectute sua. Et
hic mensis sextus ẽ illi quȩ uocat᷑

Expanded text:
sacramenti exponens: Spiritus ssacramenti exponens: Spiritus sssimi obumbrabit tibi: ideoque et quod nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei: et ut omnis credendi ambiguitas tolleretur, alio adjuncto miraculo mirabili, tamen dispari divinae potestatis efficaciam manifestat, dicens: Et ecce Elisabeth cognata tuae, et ipsa concepit filium in senectute sua: et hic mensis est sextus illi, quae
Abbreviated transcription (Latin):
men erat ioseph de domo dauid.
et nom̃ uirginis maria. ut nouũ
in carne filii dĩ aduentũ predica¬
ret. Qui ingressus nouo salutatio¬
nis obsequio uirginẽ uen̾atur di¬
cens. Aue maria gr̃a plena. dñs
tecũ. bñdicta tu in mulieribus.
Quȩ cũ audisset maria ñ sine gr̃a¬
di miraculo turbata ẽ in sermone
angłi. & cogitabat qualiᷤ ẽẽ posset
ista salutatio. Angelus uͦ talis sa¬
lutationis tantȩq uen̾ationis ẽau¬
sam exponens. confortabat uirgi¬
nẽ sacramq dulcib demulcebat
alloquus dicens.He timeas inqͥt
maria. inuenisti enĩ grãm apud
dñm. Ecce concipies in utero et
paries filiũ. et uocabis nom̃ eius
ib̃m. Hic erit magnus. et filius
alcissimio uocabitur. & dabidur
illi sedes dauid patris sui. et reg¬
nabit in domo iacob in ȩt̃num.
et regni eius ñ erit finis. Et ma¬
ria. Quomͦ inqͥt fiet istud. qm̃ ui
rũ non cognosco: E ui stati angłs
causam modũq tam ineffabilis

Expanded text:
men Joseph, de domo David: men Joseph, de domo David: et nomen virginis Maria: ut novum in carnem Filii Dei adventum praedicaret. Qui ingressus novo salutationis obsequio virginem veneratur, dicens: Ave, gratia plena, Dominus tecum, benedicta tu in mulieribus. Quae cum audisset Maria, non sine grandi miraculo turbata est in sermone angeli: et cogitabat qualis esset illa salutatio. Angelus vero talis salutationis, tantaeque venerationis causam exponens, confortabat virginem sacram, id est dulcibus demulcebat alloquiis, dicens: Ne timeas, Maria. Invenisti enim gratiam apud Dominum. Ecce concipies in utero, et paries filium, et vocabis nomen ejus Jesum. Hic erit magnus, et Filius Altissimi vocabitur: et dabitur illi sedes David patris sui, et regnabit in domo Jacob in aeternum: et regni ejus non erit finis. Et Maria: Quomodo, inquit, fiet istud: quoniam virum non cognosco? Cui statim angelus causam, modumque tam ineffabilis
Abbreviated transcription (Latin):
et sic uł negligentiȩ uł temeritat
reatu astrictus. ꝓ gr̃a apud uos
offensȩ ꝑiculũ incurrã. Quamuis
ipsi poposceritis ñ nulla eidem
explanationi ex latere ad uingi.
quȩ si int̾serta fuerint poterunt
fortasse alicui minus apte conduc¬
ta uideri. S ego noui causam ide¬
neam qua uos id postulare opor¬
tuit. meq poscentis desiderio qͣn¬
tũ possibilitas suppetit obsecunda¬
re non disconueniat.
pendere uelimꝰ qͣnta consideratio¬
ne uerba ista digna sint luce clarꝰ
patescit. Saera nanq int̃pretatio
tẽ cõmodius ad euidentiã elicã
cũ notũ fuerit. uł ꝑ que reladio
mystica allata sit. uł qua ipse re¬
lator causa appulsus talia aut ua¬
luit narrare aut uoluit. Uidea¬
mꝰ itaq beata maria quẽadmodũ
adhȩc quȩ ꝓposita sunt dicenda
accesserit. Legitur in eugłio ltoe.
qͦd angłs gabrihel adõ missuslł̃
in ciuitatem galileȩ nazaretbal
uirginẽ desponsatã uiro cui no¬

Expanded text:
et sic vel negligentiae, vel temeritatis et sic vel negligentiae, vel temeritatis reatu astrictus pro gratia apud vos offensae periculum incurram, quamvis ipsi poposceritis. Nonnulla eidem explanationi ex latere adjunxi quae, si interserta fuerint, poterunt fortasse alicui minus apte conjuncta videri. Sed ego novi causam idoneam, qua vos id postulare decuerit: meque poscentium desiderio, quantum possibilitas suppeteret obsecundare non disconveniat. erpendere velimus, quanta consideratione verba ista digna sint luce clarius patescat Sacra namque interpretatio tunc commodius ad evidentiam elicitur, cum notun fuerit vel per quem relatio mystica allata sit, vel qua ipse relator causa impulsus talia aut valuit narrare, aut voluit. Videamus itaque beata Maria quemadmodum ad haec, quae proposita sunt, dicenda accesserit. Legitur in Evangelio Lucae , quod angelus Gabriel a Deo missus sit in civitatem Galilaeae Nazareth, ad virginem desponsatam viro, cui no
Abbreviated transcription (Latin):
ne retentasse. ut scilicet hoc pret¬
mictamꝰ qͥs dubitet beatam mari¬
am recens sp̃c sc̃i inse suꝑuenientis
tanta plenitudine et gr̃a repletã.
ñ potuisse paruũ aliquid et quod
supra trenarũ m̃tiũ capacitatem
non eẽt in laudẽ saluatoris sui ꝓ¬
ferre: Constat gͦ de tanta plenitu¬
dine eructantem tantaq deuoti¬
one nouũ illud et humanis m̃ti¬
b insolitũ gaudiũ ħu suo iubilan¬
tẽ. noua laude et singulari p̃co¬
nio nouã lȩticiam in nouo aduẽ¬
tu ȩt̃ni dñi p̃dicasse. Et tamen
ipsam eiꝰ cantici seriẽ textũq per¬
currentes. quȩdã pͥma facie nar¬
rationis eo modo ꝓposita inue¬
nimꝰ. ut amplius his nichil in
eo querendum uideatur. cũ ta-¬
m̃ licet hȩc ipsascã et uera sint
tantis mysteriis tantisq sacra-¬
m̃cis anforte sufficiant dubita¬
ri possit. Unde magis ꝑtimesco
itieius expositione. ne uł aliena in¬
ducã aliqua. uł ꝓpͥa pret̾mictam

Expanded text:
ne retentasse: ut, inquam, hoc praetne retentasse: ut, inquam, hoc praetermittamus, quis dubitet beatam Mariam recens Spiritus sancti in se supervenientis tanta plenitudine et gratia repletam non potuisse parvum aliquid, et quod supra terrenarum mentium capacitatem non esset, in laudem Salvatoris sui proferre? Constat ergo de tanta plenitudine eructantem, tantaque devotione novum illud, et humanis mentibus insolitum gaudium Jesu suo jubilantem, nova laude, et singulari praeconio novam laetitiam in novo adventu aeterni Domini praedicasse. Et tamen ipsam ejus cantici seriem, textumque percurrentes, quaedam prima facie narrationis eo modo proposita invenimus, ut amplius his nihil in eo quaerendum videatur: cum tamen, licet haec ipsa et vera sint, tantis mysteriis, tantisque sacramentis an forte sufficiant, dubitari possit. Unde magis pertimesco in ejus expositione, ne vel aliena inducam aliqua, vel propria praetermittam:
Abbreviated transcription (Latin):
aximam hanc in
seripturis diuinis
difficultatẽ in uenio.
qͦd ubi magna quȩ¬
dãm et sũblimia nonnũquã requi¬
rere nos causa circũstans cogit. ibi
nichil pret̾ solitũ. et qͦd dictu non
magni sit. p̃tendere lictera uideat᷑.
Neq eñi hoc ego tã laboriosũ existi¬
mo.ut animꝰ legentis ad eaquȩ no¬
ua et miranda ꝓponunt᷑. quali¬
bet sint fortia. et uerboꝵs figuris
obumbrata. cõprehendenda p̃ua-¬
leat. quã ut ea quȩ modica et hu¬
milia pͥmo ingressu reppererit.
ad sublimẽ intelligentiam ꝓmo¬
ueat. Ecce em̃ canticũ mariȩ qͦd
tam celebri et assidua immo co-¬
tidiana recitatione scã ꝑ orbem
frequentat ȩccła. qͥs ignoret ma¬
xrima spũalis intelligentiȩ mystĩa
continere: Ut eñi pret̾mittamus
qͦd uł solũ ad eiꝰ auccoritatẽ cõmen¬
dandã sufficere potuisset. uidelicet
causa. consuetudinẽ ȩccłasticã hoc
p̃cȩt̃is om̃ib canticis quȩ insacra
scͥptura reꝑiunt᷑ in tanta uen̾atio¬

Expanded text:
aximam hanc in Scripturis divinis difficultatem invenio: quod ubi magna quaedam et sublimia nonnunquam requirere nos causa circumstans cogit: ibi nihil praeter solitum, et quod dictu non difficile sit, praetendere littera videatur. Neque enim hoc ego tam laboriosum existimo, ut animus legentis ad ea quae nova et miranda proponuntur, quamlibet sint fortia, et verborum figuris obumbrata, comprehendere valeat, quam ut ea quae modica et humilia primo ingressu repererit, ad sublimem intelligentiam promoveat. Ecce enim canticum Mariae, quod tam celebri et assidua, imo quotidiana recitatione sancta per orbem frequentat Ecclesia, quis ignoret maxima spiritualis intelligentiae mysteria continere? Ut enim praetermittamus quod vel solum ad ejus auctoritatem commendandam sufficere potuisset: videlicet tudinem ecclesiasticam hoc prae caeteris omnibus canticis, quae in sacra Scriptura reperiuntur, in tanta veneratio
Abbreviated transcription (Latin):
altauit humiles. S uideo adhuc
aliquid ẽẽ qͦd adicere possimꝰ his
quȩ desuꝑborum disꝑsione dicta
sunt. Nam qͦd ait m̃te cordis sui.
si scdm pͥorem sententiã expona-¬
mus. liqͥet qͥa alto et inuestigabili
consilio dĩ factũ ẽ. ut iudei qui pͥ¬
mũ electi fuerunt. postmodũ re-¬
ꝓbarentur: et gentiles qͥ pͥus eran
reprobi. postea assumerent᷑. Hoc
itaq ꝓfundo et inscrutabili con¬
silio factũ ẽ. ut omĩa sub peccato
concluderet ds̃ ut om̃ium mise-¬
reretur. Et idõ apłs inconsiderati¬
one huius ꝓfunditas obstupesceis
exclamauit. O altidudo diuitiar̃

Expanded text:
adhuc aliquid esse, quod adjicere possimus his quae de superborum dispersione dicta sunt. Nam quod ait: Mente cordis sui, si secundum priorem sententiam exponamus, liquet quod alto et investigabili consilio Dei factum est, ut Judaei qui primum electi fuerunt postmodum reprobarentur, et gentiles qui prius erant reprobi postea assumerentur. Hoc ita profundo et inscrutabili consilio factum est, ut omnia sub peccato concluderet Deus et omnium misereretur. Et ideo Apostolus in consideratione hujus profunditatis obstupescens exclamavit.
Abbreviated transcription (Latin):
cordis & uera confessione oris . flagita¬
re remediũ. Hoc itaq nẽ in p̃senti
uita hac agitur. ut homo ꝑ grãm.
dĩ sanitatem recipiat. s cũ plenam
sanitatẽ receꝑit. & adillam felicitacẽ¬
uenturȩ immortalitatis ꝑductus
fuerit. ñ erit ampliꝰ qͦd petat. & tẽ
sequet᷑ tertiũ illud beatũ silentium.

Expanded text:
cordis et vera confessione oris flagitacordis et vera confessione oris flagitare remedium. Hoc itaque nunc in praesenti vita agitur, ut homo per gratiam Dei sanitatem recipiat. Sed cum plenam sanitatem receperit, et ad illam felicitatem immortalitatis perductus fuerit, non erit amplius quod petat. Et tunc sequetur terti
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗm medium silentium.
silentiũ tenerent om̃ia. Tria
funt silentia. Primũ silentiũ ẽ. igno¬
rantia languoris. Scd̾m silentiũ est.
desꝑatio curationis. Terciũ silentiũ
ẽ. adeptio sanitatis. Primũ fuit ante
umerit pꝰhancuitam. Primũ silen¬
tium fuit. qͣndo homo ñ agnouit
morbũ suũ. & iccirco siluit. nec quȩ¬
rebat remediũ. Sed pꝰqũã lex subint᷑¬
uit. & ostendit languidis uulnera
sua. statim ruptum ẽ silentiũ. & cȩpe¬
oꝑa legis ubi salus ñẽ sanari uolebatͥs.
quod quȩ rebant ñ potuerunt inueni¬
re.Tandemgͥ considerans homo per
legem neminem iustificari posse. qua¬
si pꝰ diuturnos clamores fatigatꝰ. & iã
desꝑans. rursũ loqui cessauit. & subse¬
cutum ẽ scd̾m silentiũ. Tunc gͦ om̃ps
uerbũ dĩpacͥs in carnẽ ueniens rupit
silentium. locutũ pacẽ. dedit grãm.
ꝓposuit miscłiam. ꝓmisit ueniam.
& ceꝑunt egri currere ad medicũ. et
quasi magnis clamorib sic pura fide

Expanded text:
m medium quietum silentium tenerent omnia . Tria sunt silentia. Primum silentium est ignorantia languoris. Secundum silentium est desperatio curationis. Tertium silentium est adeptio sanitatis. Primum silentium um erit post hanc vitam. Primum silentium fuit, quando homo non agnovit morbum suum; et idcirco siluit, nec quaerebat remedium. Sed postquam lex subintravit et ostendit languidis vulnera sua, statim ruptum est silentium, et coepea per opera legis, ubi salus non est, sanari volebant, quod quaerebant non potuerunt invenire. Tandem igitur considerans homo per legem neminem justificari posse, quasi post diuturnos clamores fatigatus et jam desperans rursum loqui cessavit, et subsecutum est secundum silentium. Tunc ergo omnipotens Verbum Dei Patris in carne veniens, rupit silentium, locutum est pacem, dedit gratiam, proposuit misericordiam, promisit veniam, et coeperunt aegri currere ad medicum, et quasi magnis clamoribus, sic pura fide
Abbreviated transcription (Latin):
impatientiã. nec in ꝓsperitate ꝑ iac¬
tantiã strepit. Est adhuc aliqͥd quod
supra dictȩ distinetioni annecti potelt
Ponamus gͥtria. id est lecculum salo¬
monis. & ferculũ salomonis. & currũ
pharaonis. & intelligamꝰ ꝑlectulũ salo¬
monis. cor indulcedine contemplatio¬
nis requiescens. ꝑ ferculũ salomonis
cor in exercitatione bonorũ oꝑum se
cireũferens. ꝑcurrũ pharaonis. cor in
cupiditate carnaliũ requiescens. De eo¬

Expanded text:
impatientiam, nec in adversitate per jacimpatientiam, nec in adversitate per jactantiam strepit. Est adhuc aliquid quod supradictae distinctioni annecti potest. Ponamus igitur tria, id est lectulum Salomonis, et ferculum Salomonis, et currum Pharaonis, et intelligamus per lectulum Salomonis, cor dulcedine contemplationis, requiescens; per ferculum Salomonis, cor in exercitationem bonorum operum se circumferens; per currum Pharaonis, cor in cupiditate carnalium requiescens.
Abbreviated transcription (Latin):
culorum genera scͥptura cõmemorat.
hoc ẽ ferculũ salomonis. & currũ pha¬
raonis. Corbonũ. ferculũ ẽ salomonis.
cor prauũ. currꝰ pharaonis. Quia em̃
currꝰ ꝑ t̾ram trahit᷑. congrue ꝑcurrum.
cor t̾renis desidĩis in herens significat᷑.
Nam sicut currus onustuis stridorem
emittit. leuiatus strepitũ facit. ita pra¬
uorũ corda in aduersitate ꝑ impatien¬
tiam quasi stridorẽ emictunt. in pro¬
spericate ꝑiactantiã strepitũ faciunt.
Istos quidẽ pharao id ẽ diabolus suꝑ¬
ȩquitans. quasi plumbũ in ꝓfundum
mergit᷑. qͥa eos qͦs hic ad uicia impellit.
tandẽ ad torm̃ta descendentes comita¬
tur. Ferculũ autẽ salomonis t̾ramñ
tangit. ħ suꝑeminet. & motũ qͥdẽ ha¬
bet. strepicũ autẽ aut stridorẽ ñ habet.
qͥa cor ad suꝑna desidia eleuatũ terre¬
nis delectationib spretis. qũauis ad¬
huc ꝑ condicionẽ mutabilitati subia¬
ceat. nec in aduersitate tam̃ stridet ꝑ

Expanded text:
culorum genera Scriptura commemorat, hoc est ferculum Salomonis, et currum Pharaonis. Cor bonum ferculum est Salomonis, cor pravum, currus Pharaonis. Quia enim currus per terram trahitur, congrue per currum cor terrenis desideriis inhaerens significatur. Nam sicut currus onustus stridorem emittit, levatus strepitum facit; ita pravorum corda in adversitate per impatientiam quasi stridorem emittunt, in prosperitate per jactantiam strepitum faciunt. Istos quidem Pharao, id est diabolus seperequitans, quasi plumbum in profundum mergitur, quia eos quos hic ad vitia impellit, tandem ad tormenta descendentes comitatur. Ferculum autem Salomonis terram non tangit, sed supereminet, et motum quidem habet, strepitum vero aut stridorem non habet, quia cor ad superna desideria elevatum, terrenis delectationibus spretis, quamvis adhuc per conditionem mutabilitati subjaceat, nec in adversitate tamen stridet per
Abbreviated transcription (Latin):
rint citiꝰ ueniam consecunt᷑. Qui autẽ
fortioris naturȩ sunt cardius cadunt.
quocũq ierit. Agnus ꝑ humili¬
tatem & uirginitatẽ uenit ad nos. per
humilitatẽ & uirginitatẽ p̃cessit nos.
De bumili eñĩ & uirgine natus ẽ uirgo
ipse & humilis. Humilitas uirginis. &
uirginitas humilis.uia ẽ quauenit.
Nos gͦ uenire ñ possumꝰ qua uenit. se¬
qui tam̃ possumꝰ qͦuuit. qͥa sihabere ñ
possumꝰ parentes uirgines. uirgines
ꝑmanere non ꝓhibem᷑. Qui urgo est¬
& humilis non ẽ. siue quihumilis ẽ et
uirgo ñ est. sequit᷑ agnũ. sed ñ quocũq
ierit. Solus ille agnum sequit᷑ quocũq
ierit. qui cũ humilitate uirginitatẽ. et
cũ uirginitate humilitatẽ custodit.
Sane ex duob imꝑfectis. melius ẽ agnũ
sola bumilitate qũa sola uirginitate
sequi. quia humilitas sine uirginitate
saluare bominẽ potest. uirginitas sine
humilitate non potest. De eo qd̾ scͥptum¬

Expanded text:
rint, citius veniam consequuntur. Qui autem rint, citius veniam consequuntur. Qui autem fortioris sunt naturae tardius cadunt, que ierit . Agnus per humilitatem et virginitatem venit ad nos; per humilitatem et virginitatem praecessit nos. De humili enim et Virgine natus est virgo ipse et humilis. Humilitas Virginis et virginitas humilis via est qua venit. Nos ergo venire non possumus qua venit; sequi tamen possumus quo ivit, quia si habere non possumus parentes virgines, virgines permanere non prohibemur. Qui virgo est et humilis non est, sive qui humilis est et virgo non est, sequitur Agnum, sed non quocunque ierit. Solus ille Agnum sequitur quocunque ierit, qui cum humilitate virginitatem, et cum virginitate humilitatem custodit. Sane ex duobus imperfectis melius est Agnum sola humilitate quam sola virginitate sequi, quia humilitas sine virginitate salvare hominem potest, virginitas sine humilitate non potest. TIT.
Abbreviated transcription (Latin):
egrotũ incorpore. hoc ẽ peccatũ in m̃¬
te. Non gͦ om̃is qui uirtutẽ aliquam
habet. s qui iusticiã facit iustus est.
neq om̃is qͥ uiciũ aliqͦd habet. s qui
peccatũ facit peccator est. Nam iusti
etiam qũauis nolentes aliqͣndo punc¬
tiones uiciorũ sendiunt. ex infirmi¬
tate carnis qũa corruptibilẽ portaii.
s qͥa seeis ꝑ consensũ non inlinant.
motus ipse qui ex uicio corruptionis
oritur. ꝓ peccato sentientib nec con-¬
sencientib ñ imputat᷑. Est gͦ illic ui¬
cium. & tam̃ peccatũ nonẽ. Sunt ite¬
rũ multi quorũ natura ñ ad eo pas¬
sionib uiciorũ affecta ẽ. qͥ tam̃ sepe
ꝑnegligentiã in peccata incidunt.
quos quidem tanto maior peccantes
reatus obligat. qͣnto minor ad peccan¬
dum eos necessitas impellebat. Illi gͦ
quorum natura uiciorũ affectib ma-¬
gis corrupta ẽ. facilius cadunt. labori-¬
osius resurgunt. et tam̃ si se apeccato
custodierint plus merent᷑. si peccaue¬

Expanded text:
orpore, hoc est peccatum in mente. Non ergo omnis qui virtutem aliquam habet, sed qui justitiam facit justus est, neque omnis, qui vitium aliquod habet, sed qui peccatum facit, peccator est. Nam justi etiam, quamvis nolentes, aliquando punctiones vitiorum sentiunt ex infirmitate carnis quam corruptibilem portant; sed quia se eis per consensum non inclinant, motus ipse, qui ex vitio corruptionis oritur, pro peccato sentientibus nec consentientibus non imputatur. Est ergo illic vitium, et tamen peccatum non est. Sunt iterum multi quorum natura non adeo passionibus vitiorum affecta est, qui tamen saepe per negligentiam in peccata incidant. Quos quidem tanto major peccantes reatus obligat quanto minor ad peccandum eos necessitas impellebat. Illi ergo quorum vitiorum affectibus magis corrupta est natura, facilius cadunt, laboriosius resurgunt; et tamen, si se a peccato custodierint, plus merentur; si peccave
Abbreviated transcription (Latin):
stasset. Ecce quomͦ uisus alios sensus
in concupiscentia p̃cessit. uł podius
eẽt pulchru uisu. ecce in iuisu concupi¬
scentia uidendi. cũ dr̃ & suaue. ecce
in uisu concupiscentia tangendi. cum
ad uescendũ dr̃. ecce in uisu concupi¬
scentia gustandi. Non solũ gͥ uisus
in concupiscentia p̃cedit sensus alios.
uerũ etiã om̃s alii sensus inconcupiscen¬
tia uidendi p̃cedunt semetipsos. &to¬
tũ quodammͦ in iusu pͥus ꝑdelectati¬
oñe agit᷑. qͥcqͥd pꝰmodũ a cȩt̾is sensib¬

Expanded text:
stasset. Ecce quomodo visus ante alios sensus stasset. Ecce quomodo visus ante alios sensus in concupiscentia etiam in ipso et pulchrum visu, ecce in visu concupiscentia videndi. Cum dicitur, et suave, ecce in visu concupiscentia tangendi. Cum dicitur ad vescendum, ecce in visu concupiscentia gustandi. Non solum igitur visus in concupiscentia praecedit sensus alios, verum etiam omnes alii sensus in concupiscentia videndi praecedunt semet ipsos; et totum quodammodo in visu prius per delectationem agitur quidquid postmodum a caeteris sensib
Abbreviated transcription (Latin):
ius mundi. Caritas ẽamordĩ. Ani¬
ma quȩ dm̃ diligit. quibdam amo¬
ris passib ꝑcaritatẽ ad dm̃ currit.
Anima quȩ mundũ hunc diligit. il¬
lam affectus carnis ad ea quȩ amat ꝑ
cupiditatẽ abducit. Caritas autẽ uia
pacis ẽ. quia in amore conditoris cur¬
rens animus nil qͦd ledat. inuenit. Cu¬
piditas uia pacis non ẽ. qͥa m̃tem per
multos labores & dolores distrahit. Hu¬
ius uiȩ portȩ sunt sensus corꝑis: qͥa per
eos animã concupiscentia educit. S
int̃ has portas pͥma ẽ uisus. qͥa oculi
aliorũ sensuũ duces sunt. & eos fere in
omni actione ad concupiscentiã prece¬
dunt. Dum eñĩ gustare desideras. priꝰ
manũ porrigis ut accipias. s pͥus quã
accipis uisum dirigis ut eligas. Hoc
ordine & pͥmũ peccatũ ꝑpetratũ est.
Uidit mulier lignũ quod eẽt pulchr̃u
uisu. & ad uescendũ suaue. & tulit de
Si non uidisset. nec tetigisset. nec gu¬

Expanded text:
jus mundi. Charitas est amor Dei. Anijus mundi. Charitas est amor Dei. Anima, quae Deum diligit quibusdam amoris passibus per charitatem ad Deum currit. Animam quae mundum hunc diligit affectus carnis ad ea quae amat per cupiditatem abducit. Charitas autem via pacis est, quia in amore Conditoris currens animus, nihil quod laedat, invenit. Cupiditas via pacis non est, quia mentem per multos labores, et dolores distrahit. Hujus viae portae sunt sensus corporis, quia per eos animam concupiscentia educit. Sed inter has portas prima est visus, quia oculi aliorum sensuum duces sunt, et eos fere in omni actione ad concupiscentiam praecedunt; dum enim gustare desideras, prius manum porrigis, ut accipias. Sed priusquam accipis, visum dirigis ut eligas: Hoc ordine, et primum peccatum perpetratum est: Vidit mulier lignum, quod esset pulchrum visu, et ad vescendum suave, et tulit de stavit. Si non vidisset, nec tetigisset, nec gu
Abbreviated transcription (Latin):
re & disce. fac & intellige. faciendo me-¬
lius quã loquendo inuestigas. cũ exꝑ¬
tus fueris. tunc fident̃ duudicas. Ne¬
cesse est gͦ. ut si nondũ agnita cognosce¬
recupimus.in his quȩ iam cognouimꝰ
torpentes non sim. qͥa qͥsqͥs cimorẽ dei
non custodit ut bonũ qͦd potest faciat.
ille ñ solũ maiora dona ꝑciꝑe dignus
ta eius ante oculos habere noluerunt.
patent̃ nobis ostendit᷑ qͦd ꝑ exꝑimen¬
tũ bom oꝑis aꝑtissime ꝑuenit᷑ ad ag¬
nitionẽ ueritatis. S adhuc testimoni¬
um psalmistȩ qͦd supra positũ ẽ ad
Amoralem intelligentiã ad aptare
uolumus. ut in eo non solum doctri¬
nȩ. s & disciplinȩ ordinẽ eẽ ostendamꝰ.
Uiam inquit pacis non cognouert̃.
non ẽ timor dĩ ante oculos eorũ. An-¬
ma duas uias habet. unã bonã. alte-¬
ram malam: ꝑ quas ambulat. ñ passib
pedũ. s desideriorũ. Una uia ẽ caritaᷤ.
altera cupiditas. Cupiditas ẽ amorhu¬

Expanded text:
re, et disce; fac, et intellige, id est faciendo mere, et disce; fac, et intellige, id est faciendo melius quam loquendo investigas; cum expertus fueris, tunc fideliter dijudicas. Necesse est ergo ut, si nondum agnita cognoscere cupimus, in iis quae jam cognovimus torpentes non simus, quia quisquis timorem Dei non custodit, ut bonum quod potest faciat, ille non solum majora dona percipere dignus ta ante oculos habere noluerunt, patenter nobis ostenditur, quod per experimentum boni operis apertissime pervenitur ad agnitionem veritatis. Sed adhuc testimonium Psalmistae, quod supra positum est, ad moralem intelligentiam adaptare volumus, ut in eo non solum doctrinae, sed et disciplinae ordinem esse ostendamus. Viam, inquit, pacis non cognoverunt. Non est timor Dei ante oculos eorum . Anima duas vias habet: Unam bonam, et alteram malam, per quas ambulat non passibus pedum, sed desideriorum. Una via est charitas, altera cupiditas. Cupiditas est amor hu
Abbreviated transcription (Latin):
uassetis legẽ. intelligeretis ueritatem.
Si audiuissetis prȩceptorẽ. cognosce¬
retis saluatorẽ. Scio quidẽ quod me
dm̃ cognoscere ñ podest. qui ame il¬
luminatꝰ non ẽ. & idõ uos ñ creditis.
qͥa a me illuminati ñ estis. Ego autẽ
iccirco uos ad me agnoscendũ non il¬
lumino. qͥa ur̃am contumatiã & p̃¬
uaricationẽ scio. & dignũ est. ut me
ysentẽ iam ñ cognoscatis. cuiꝰ p̃cepta
prius ad uos ꝑmoysen missa seruare
noliustis. Audiant hoc illi qui p̃cep¬
ta dĩ non custodiunt. & tam̃ secreta dei
se comp̃bendere posse p̃sumunt. Au¬
diant quod dr̃. Si crederetis moysi.
crederetis forsitan & mͥ. Hoc ẽ eñi aꝑte
dicere. Habetote exꝑim̃tum uirtutis:
si habere uultis agnitionẽ ueritatis.
Neq eñĩ potest ꝑfecte cognoscere bonũ:
qui boni adhuc non attigit exꝑim̃tũ.
Idem ẽ qͦd alibi dr̃. scrutamini scͥptu¬
ras. Quasi unicuiq diceret᷑. Eeperi¬

Expanded text:
vassetis legem, intelligeretis veritatem. vassetis legem, intelligeretis veritatem. Si audivissetis praeceptorem, cognosceretis Salvatorem. Scio quidem quod me Deum cognoscere non potest, qui a me illuminatus non est. Et ideo vos non creditis, quia a me illuminati non estis. Ego autem idcirco vos ad me cognescendum non illumino, quia vestram contumaciam et praevaricationem scio; et dignum est ut me praesentem jam non cognoscatis cujus praecepta, prius ad vos per Moysem missa, servare noluistis. Audiant hoc illi qui praecepta Dei non custodiunt, et tamen secreta Dei se comprehendere posse praesumunt. Audiant quod dicitur: Si crederetis Moysi, crederetis forsitan et mihi. Hoc est enim aperte dicere: Habetote experimentum virtutis, si habere vultis agnitionem veritatis. Neque enim potest perfecte cognoscere bonum qui boni adhuc non attigit experimentum. Idem est quod alibi dicitur: Scrutamini Scripturas . Quasi unicuique diceretur: Experi
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ legẽ. & qͥd in lege nͥ timorem dĩ incel¬
ligere debemꝰ: Et quid in xp̃o. nisi
grãm &e ueritatẽ accipuñ: Quid ẽg̃
moysi credere. nisi acceptȩ legis man¬
data. fidelit̾ obseruare: Obseruare
autẽ mandatũ. hoc ẽ uere timere dm̃.
sicut scͥptũ est. Qui timet dm̃ nichil
negligit. & sicut in psalmo dr̃. Beatus
uir qui tunet dñm. in mandatis eiꝰ
uolet nimis. Quid est autẽ xp̃o cre¬
dere. nisi confiteri & agnoscere grãm
& ueritatẽ dĩ. hoc ẽ redemptionem
humani generis. & salutẽ om̃ium ꝑ
xp̃m compleri. & in xp̃o consistere.
eamq cũ amore & deuotione susciꝑe:
In qua uidelicet gr̃a uia pacis agno¬
scitur. qͥa homini adicus ad dm̃ recon¬
ciliationis aꝑitur. Dicatur gͦ concuma¬
cib & tͣnsgressorib legis qui timorem
di ante oculos non habebant. & ideo
uiam pacis. hoc est xp̃m ñ agnosce¬
bant: dicat᷑ si crederetis moysi. crede¬
retis forsitan & mͥ: quasi diceret᷑. Si ser¬

Expanded text:
 timorem Dei intelligere debemus? Et quid in Christo nisi gratiam et veritatem accipimus? Quid est ergo Moysi credere, nisi acceptae legis mandata fideliter observare? Observare autem mandatum, hoc est vere timere Deum sicut scriptum est: Qui timet Deum, nihil negligit . Et sicut in Psalmo dicitur. Beatus vir qui timet Dominum: in mandatis ejus volet nimis. Quid est autem Christo credere? nisi confiteri, et agnoscere gratiam, et veritatem Dei, hoc est redemptionem humani generis, et salutem omnium per Christum compleri, et in Christo consistere, eamque cum amore et devotione suscipere. In qua videlicet gratia via pacis agnoscitur, quia homini aditus ad Deum reconciliationis aperitur. Dicatur ergo contumacibus et transgressoribus legis qui timorem Dei ante oculos non habebant, et ideo viam pacis, hoc est Christum, non agnoscebant, dicatur: Si crederetis Moysi, crederetis forsitan et mihi. Ac si diceret: Si ser