comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fuit egisse peiutentiam: ꝑ anã scełus
cor rigere non potuit. Si qñ fuat̃
sic peccat in fratrem ut emenda¬
re ualeat qd̾ peccauit: porest ei
dimitti . Si aũt ꝑmanent oꝑa fru¬
stra uoce assumitur penitentia
Hoc ẽ qd̾ de eo dicitur. Et oratio eiꝰ
siat in peccatum: ut ñ solum em̃¬
dare uequiuĩt ꝓditionis nefas.
s ꝓpͥi homicidiiꝰ scelus addidit. Ca¬
ue qͣliter intelligas illud: ut emẽ¬
dare ualeat qd̃ peccauit ⁊c̃. Non
enim emendatio hic intelligen¬
da ẽ rei dempte recõpẽsatio: s. de¬
licti exprobratio ⁊ ab hominatio
cũ satisfactionis desiderio. Demit
enĩ in uiste quas alicui qd̾ resti tuere
ñ ualet: it oculum ł uitam ut huiꝰ¬
modi. ⁊ tñ si penituerit peccati cum
amore condigne satisfactionis ue¬
uiam ht̃. Nec ideo quisqm puret eũ
qui rem alienam inuiste abstrilit
quam reddere pot̾. de illo peccato
penit̾e ac ueniam consequi: nsi re¬
stituat ablatum. Quãdin enimres

Expanded text:
 egisse poenitentiam, per quam scelus corrigere non potuit. Sed quando frater sic peccat in fratrem, ut emendare valeat quod peccavit, potest ei dimitti. Sin autem permanent opera, frustra voce assumitur poenitentia. Hoc est quod de eo dicitur: Et oratio ejus fiat in peccatum : ut non solum emendare nequiverit proditionis nefas, sed proprii homicidii scelus addiderit, ve qualiter intelligas illud: Ut emendare valeat quod peccavit, etc. Non enim emendatio hic intelligenda est, rei demptae recompensatio, sed delicti exprobratio et abominatio, cum satisfactionis denim injuste quis alicui quod restituere non valet, ut oculum, vel vitam et hujusmodi; et tamen si poenituerit peccati, cum amore condignae satisfactionis, veniam habet. Nec ideo quisquam putet, qui rem alienam injuste abstulerit quam reddere potest, de illo peccato poenitere ac veniam consequi, nisi re Ablatum. Quam diu enim res,
Abbreviated transcription (Latin):
neni sanauit in sabbato: quia ⁊ corpus
ab onuii infirmitate ⁊ aiam ab omni
contagione indicans penirenteni o¬
portere simul dolere de onni cͥmine.
noso. Quomͦ ergo qui cͥnien reseruat:
de alio recipiet ueniam: Sine amore
dei conscquentur ueniam: sine quo ne¬
mo uinquã inuenit gram̃. Hostis enĩ
dei est: dum offendit ꝑsoueranter.
Quedam enĩ impictas i f̃delitatis ẽ:
ab illo qri uistus ⁊usticia est dimidi¬
am sꝑare ueniam. Iam enĩ sine ue
rapenitentia nuenirot grãm. Po¬
nirentia enim uera: ad bapĩ puri
tatem conatur ducere. Recte enim
penitens qͥcqͥd sordis post purifica¬
tionem contraxit. oportet ut ab lu¬
at. saltem lacrimis mentis. S satis
durꝰ est: cuiꝰ mentis dolorem oculi nõ
ceclarant. S sciat se calpabilit̾ du¬
rũ. qͥ deflet dap̃na tẽꝑis uł mortẽ
amici: ⁊ dolorẽ pcc̃i: ñ ostendit ĩ lacͥ¬

Expanded text:
nem sanavit in Sabbato, quia et corpus nem sanavit in Sabbato, quia et corpus ab omni infirmitate, et animam ab omni contagione; indicans poenitentem oportere simul dolere de omni crimine. noso. Quomodo ergo qui unum crimen reservat, de alio recipiet veniam? Sine amore Dei consequeretur veniam, sine quo nemo unquam invenit gratiam. Hostis enim Dei est, dum offendit perseveranter. Quaedam enim impietas infidelitatis est, ab illo, qui justus et justitia est, dimidiam sperare veniam. Jam enim foret sine poenitentia invenire gratiam. Poenitentia enim vera ad baptismi puritatem conatur confitentem ducere. Recte enim poenitens quidquid sordis post purificationem Baptismi contraxit, oportet ut abluat, saltem lacrymis mentis; sed satis durus est, cujus mentis dolorem oculi non declarant. Sed sciat se culpabiliter durum, qui deflet damna temporis, vel mortem amici, et dolorem p
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ si ad mitiorem penã alioqͥn p̃misse
auctoritati a uõi obuiaret. Et bona gͥ¬
facta q̃ comitatur mortalis culpa. quã
ñ delet sequens penitentia: ad sensũ
mitioris pent ꝓficiunt ñ ad iite frue¬
sum qui asserunt de uno crimine pe-¬
nitentiam agi ⁊ ueniam prestari: a¬
lio indelectatione rerento uł ꝑ cõfes¬
sionem ñ exposito. Qui ñ mͦ p̃missis
anctoritatib confutantur: s ⁊ sub¬
penitet peccasse: s ñ omino reseruã¬
tes sibi quedam inquib delectantur:
ũ animadũtentes dñm simul surdũ
Si eium uellet peccata ex parte re¬
seruari. habentem ui demonia li¬
berare poruit. sex expulsitꝰ. Expulit
aũt septem: ut orua crimina sumt
eicienda doceret. Legionem uͦ demo¬
num ab alio eicieus. nullum reliquit
de onmnib qui liberatum possident:
ostendens qd̾ si etiam peccata sit int¬
ta. oportet de om̃ib penit̾e. Nũquam
aliquem sanauit dominus. que non
ommnino liberauit. Totum enim homi¬

Expanded text:
etsi ad mitiorem poenam; alioquin praemissae auctoritati Augustini obviaret. Et bona efacta, quae concomitatur mortalis culpa, quam non delet sequens poenitentia, ad sensum mitioris poenae proficiunt, non ad vitae frucsum, qui asserunt de uno crimine poenitentiam agi, et veniam praestari, alio in dilectione retento, vel per confessionem non exposito; qui non modo praemissis auctoritatibus confutantur, sed etiam subpoenitet peccasse, sed non omnino, reservantes sibi quaedam in quibus delectentur: non animadvertentes Dominum simul surdum sanari. Si enim vellet peccata ex parte reservari, habenti septem daemonia, proficere potuit sex expulsis. autem septem, ut omnia crimina simul ejicienda doceret. Legionem vero daemonum ab alio ejiciens, nullum relinquit de omnibus, qui liberatum possideret; ostendens, quia si etiam peccata sint mille oportet de omnibus poenitere. Nunquam enim aliquem sanavit Dominus, quem non omnino liberaverit. Totum enim homi
Abbreviated transcription (Latin):
mii d̾o. Penitentiam agis genua
figis ⁊ rides: subsannas patientiam
dei.Si penitentiam agis. penitet.
Si ñ penitet: ueo penitens es. Si
ergo peuitet cur facis que malefe.¬
aisti: Si fecisse penitet: noli facere.
Si ad huc facis: ñ es certe penitens.
Item in nocentuis scd̾s. Ammoneniꝰ
fratres nr̃os: ne falsis peuitentiis
laicoꝵ arãs decipi ⁊ in inferuum p¬
trahi patiantur. fFalsam aũt peniren¬
cum sic agitur de uno: ut ñ disceda¬

Expanded text:
m? Poenitentiam agis, genu figis, et rides, et subsannas patientiam Dei? Si poenitens es, poeniteat te: si non poenitet, poenitens non es. Si ergo poenitet, cur facis quod male fecisti? Si fecisse psi adhuc facis, certe non es poenitens. Item Innocentius II: Admonemus fratres nostros, ne falsis poenitentiis laicorum animas decipi, et in infernum pertrahi patiantur. Falsam autem poeniten vel cum sic agitur de uno, ut non disceda
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. Consideret qualitatem crimi¬
nis iiloco intemꝑe in ꝑseuerantia in
uarietate ꝑsone: ⁊ quali hoc feci̾t tẽp¬
tatione.⁊ in ip̃ins uicii multiplici
executione. Oportet eiũ petutere
fornicantem. scd̃m excellentiam
sui status ⁊ officii: uł scd̃m modum
meretricis. ⁊ in modum oꝑis sin. ⁊
qualit̾ turpitudinẽ egit. Si in loco
sac̃ro. si intemꝑe oratronis ꝯsticuto
ut sũt festiuitates: ⁊ temꝑa ieninii.
Consideret qͣntum ꝑ seuerauit ⁊ defle¬
at. qr ꝑ seuerant᷑ peccauit ⁊ quanta

Expanded text:
dicens: Consideret qualitatem criminis, in loco, in tempore, in perseverantia, an varietate personae; et quali hoc fecerit tentatione, et in ipsius vitii multiplici executione. Oportet enim poenitere fornicantem secundum excellentiam sui status vel officii, et secundum modum meretricis, et in modum operis sui; et qualiter turpitudinem egerit, si in loco sacrato, si in tempore orationi constituto, ut sunt festivitates et tempora jejunii. Consideret quantum perseveraverit, et defleat quod perseveranter peccaverit; et quanta
Abbreviated transcription (Latin):
uae̾ ꝓconfessione xp̃i moriuntur:
tm̃ eis ualet ad dimittenda pocã. qnͣ¬
tum si abluerentur sacro fonte bap
suscepta supplet uicem baptismi:
nec tm̃ passio uicem bapĩ implet
s etiam fides ⁊ contritio. ubi necessi¬
tas ex cludit sacramentum: sicut
aꝑte docet auoꝰ. dicens baptismi
tuicem aliqũ implere passionem.
De latrone illo. cui non baptiza
to dictum est. hodie mecũ eris in
ꝑadyso: beatus cyp̾anus ũ lene do¬
cam̃tũ assumit. Qd̃ etiã atq etiã
considerans nnienio ñ tm̃ passionẽ
pro nomine xꝑi susceptam id qd̾
bap̃õ deerat posse supplere. s etiam
fidem conu̾sionemq cordis. si forte
ad celebrandum mystĩum bapĩ ĩ
angustiis posito succurri ñ pot̾.
Neq eram latro ille ꝓ nomine xꝑi
crutifixus ẽ. s ꝓ meritis facinorũ
suoꝵ: nec qr credidit passus ẽ. s dũ
patitur crrdit. Quantũgͥ ualeat.
etiã sñ uisibilis bapĩsacram̃to qd̃
ait apłs. corde creditur adiusti .o.a.¬

Expanded text:
 confessione moriuntur, tantum eis ualet ad dimittenda peccata, quantum si abluerentur sacro fonte b nomine suscepta supplet vicem Baptismi. Nec tantum passio vicem Baptismi implet, sed etiam fides et contritio, ubi necessitas excludit sacramentum, sicut aperte docet Aug, dicens Baptismi vicem aliquando implere passionem. De latrone illo cui non bapto dictum est: Hodie mecum eris in paradiso . Beatus Cyprianus non leve documentum assumpsit: Quod etiam atque etiam considerans inuenio non tantum passionem pro nomine Christi id quod ex baptismo deerat posse supplere, sed etiam fidem conuersionemque cordis, si forte ad celebrandum mysterium baptismi in angustiis temporum succurri non potest. neque enim latro ille pro nomine Christi crucifixus est, sed pro meritis facinorum suorum, nec quia credidit passus est, sed dum patitur credidit. quantum itaque ualeat etiam sine uisibili baptismi sacramento quod ait apostolus: corde creditur ad iustitia
Abbreviated transcription (Latin):
ranti. Idem ⁊ cellam hospitum habe¬
at assignatam frat̾ cuius animam
timor dei possidet Ubi sint lecti strat
sufficienter. et domus d̾i a sapientibꝰ.
sapient̾ amministret᷑. Hospitibus
autem cui ñ precipitur nullatenus
societur neq colloquatur. s si obui¬
auerit aut niderit salutatis humilit̾
ut dictum est et petita beneclictione

Expanded text:
ranti. Item et cellam hospitum haberanti. Item et cellam hospitum habeat assignatam frater, cujus animam timor Dei possideat: ubi sint lecti strati sufficienter; et domus Dei a sapientibus sapienter administretur. Hospitibus autem, cui non praecipitur, nullatenus societur, neque colloquatur. Sed si obviaverit, aut viderit, salutaris humiliter, ut diximus, et petita benedictio
Abbreviated transcription (Latin):
lari. fratres autem consuetudines ie¬
iunioꝵ ꝑsequantur. Aquam ĩ ma-¬
nib abbas hospitib det. Pedes hospitib¬
ominib tam abbas quam tuncta con¬
gregatio lauet. Quib lotis: hunc uer-¬
sum dicant. Suscepimus d̾̃s miscd̾iã
tuam in medio templi tui. Pauꝑum
⁊ ꝑegrinorum maxime susceptionũ
cura sollicite exhibeatur quia in ipsi ͤ
xp̃i magis suscipitur. Nam diuitum
terror ip̃e sibi exigit honorem. Coqͥna¬
abb̾is et hospitum ꝑ se sit : nt ĩ tertis
horis superuenientes hospites. qͥ nun-¬
quam desunt monast̾io. non inquietẽt
fratres. In quam ooquinã ad annum
ingrediantur duo fratres. qui ipsum
officium bene impleant. Quib ut in¬
digent solana ministrentur. ut abiq
murmuratione sẽruiant: et iterui
quando occupationem minorẽ hñt
exeant ubi eis imperatur in opera.
Tñ solum ipsis s ⁊ in omnib officiis
monast̾ii ista sit consid̾atio. ut quando
⁊ it̾m quando uatant obediant impe¬

Expanded text:
lari. Fratres autem consuetudinem jelari. Fratres autem consuetudinem jejuniorum prosequantur. Aquam in manibus abbas hospitibus det. Pedes hospitibus tam abbas quam cuncta congregatio lavet. Quibus lotis, hunc versum dicant: Suscepimus, Deus, misericordiam tuam in medio templi tui. Pauperum et peregrinorum maxime susceptioni cura somagis Christus suscipitur. Nam divitum terror ipabbatis et hospitum super se sit: ut incertis horis supervenientes hospites, qui nunquam desunt monasterio, non inquietent fratres. In quam coquinam ad annum ingrediantur duo fratres, qui ipsum officium bone impleant. Quibus, ut indigent, solatia administrentur; ut absque murmuratione serviant; et iterum, quando occupationem minorem habent, exeant, ubi eis imperatur, in opera. Et non solum ipsis, sed et omnibus officiis monasterii, sit ista consideratio, ut, quando et iterum, quando vacant, obediant impe
Abbreviated transcription (Latin):
mnes suꝑuenientes hospites
tanquam xp̃c suscipiantur
quia ip̃e dicturus ẽ. Hospes
fui et suscepistis me. Et omnib con¬
gruus honor exhileatur. maxime do¬
mesticis fidei ⁊ ꝑegrinis. Ut gͦ nuntiat᷑
fuit hospes: occurratur ei a priore uel
a fratrib cum omni officio karitatis.
Et primitus orent parit̾: et sic sibiso¬
tientur in pate. Quod patis osculum
ñ prius offeratur nisi oratione p̃mis¬
sa ꝓpt̾ illusiones cliabolicas. In ip̃sa acõ
salutatione omnis ex hibeatur hũi¬
litas. Omnib uenientib. sine disce¬
dentib hospitib inclinato capite uel
ꝓstrato omni corꝑe in t̾ra. xp̃c ĩ eis ado¬
retut qui et suscipitur. Suscepti autẽ
hospites. duicantur ad orationem. et
postea sedeat tum eis prior: aut cui iꝰͦ¬
serit ip̃e. Legatur coram hospite lex di¬
uina ut eclificetur. ⁊ pt hec om̃is ei exhi¬
beatur humaniras. Ieiuniũ a pͥore
fiangat᷑ ꝓpt̾ hospites. ni si forte pieti¬
puus sit dies ieumii qui ñ possit uio¬

Expanded text:
mnes supervenientes hospites, tanquam Christus, suscipiantur. Quia ipse dicturus est: Hospes fui, et suscepistis me . Et omnibus congruus honor exhibeatur, maxime domesticis fidei et peregrinis. Ut nuntiatus fuerit hospes, occurratur ei a Priore vel a fratribus cum omni officio charitatis; et primitus orent, et sic sibi socientur in pace. Quod pacis osculum non prius offeratur, nisi oratione praemissa, propter illusiones diabolicas. In ipsa autem salutatione omnis exhibeatur humilitas. Omnibus venientibus, sive discedentibus hospitibus inclinato capite vel prostrato omni corpore Christus in eis adoretur, qui et suscipitur. Suscepti autem hospites ducantur ad orationem; et postea sedeat cum eis Prior, aut cui jusserit ipse. Legatur coram hospite lex divina, ut aedificetur; et post haec omnis ei exhibeatur humanitas. Jejunium a Priore frangatur propter hospitem: nisi forte praecipuus sit dies jejunii, qui non possit vio
Abbreviated transcription (Latin):
iuͦ querit᷑ de paruulis qͥ añ di¬
em octauũ moriebant᷑. añ qͣm
ñ fiebat cuꝯcisio ex lege. utrũ sal¬
uarentur uł ñ: idem potest respon¬
deri qd̃ sentitur de ꝑuulis aũ bap¬
tissiũ desinictis. quos ꝑ ire constat

Expanded text:
 quaeritur de parvulis qui ante diem octavum moriebantur, ante quam non fiebat circumcisio ex lege, utrum salvarentur vel non, Idem potest responderi quod sentitur de parvulis ante Baptismum defunctis; quos perire constat,
Abbreviated transcription (Latin):
fui̾t ꝑibit deppło suo. qr pactum
meũ irritũ fecit. Forte tñ sub lege
ingruente mortis necessitate ante
octauum diem circũcidebant sine

Expanded text:
ima illa de populo suo, quia pactum meum irritum fecit. Forte tamen sub lege, ingruente necessitate mortis ante octavum diem circumcidebant sine
Abbreviated transcription (Latin):
tiam u̾itatis. iam ñ relinquitur ꝓ pec¬
tatis hostia. ⁊ tt̾m scriptũ alibi inue¬
nttur. qr locus non ẽ scd̾e penitentie.
S siue hec siue alia talia scripta uel
dicta catholicoꝵ uiroꝵ suꝑ hoc inueni¬
antur. nulla ratione estimandũ ẽ eos
qui reste sapuerunt. hoc astruere uoluisse
qd in qualiacumq pectata ꝓ lapsi. uel pe¬
nitere ñ possent. si per diuinã mĩam res

Expanded text:
eccatis hostia . Et iterum scriptum alibi invenitur. Quia locus non est secundae poenitentiae. Sed, sive haec sive alia, talia scripta vel dicta catholicorum virorum super hoc inveniantur, nulla ratione existimandum est eos qui recte sapuerunt hoc astruere voluisse quod in qualiacunque peccata prolapsi, vel poenitere non possent, si per divinam mis
Abbreviated transcription (Latin):
qr ñ possunt sibi eam usurpare. que i¬
ta oblata ẽ. ut his prosit qui de pecca¬
tis penitent. ñ qui ꝑmanent in pecca¬
tis. Sic una u̾itate manifestata. alia
pnĩam fac̾e uolunt. locũ hñt. qr hic
locus datus ẽ penttendi hominibus.
Qui aũ hic pnĩam fac̾e nolunt ⁊̃ alia
uita etiã si uoluerint fac̾e pñiam ñ
poterunt ita ut fructũ habeat penitẽ

Expanded text:
quia non possunt sibi eam usurpare quae iquia non possunt sibi eam usurpare quae ita oblata est, ut iis prosit qui de peccatis poenitent, non qui permanent in peccatis. Sic una veritate manifesta, alia poenitentiam facere volunt locum habent, quia hic locus datus est poenitendi hominibus. Qui autem hic poenitentiam facere nolunt, in alia vita etiam si voluerint facere poenitentiam non poterunt, ita
Abbreviated transcription (Latin):
ua salutem tuã. ego semel ꝓ illa mor¬
tuus sum. Si illam amiseris. ego tt̾m
mori ñ possũ. tñ eadem morte amissã
iterũ reddere possum. S nolo mͥ iniu¬
riam facias. qr si salutẽ tuam morte
mea adquisitã uoluntarie pectando
iterũ amiseris quantũ in te ẽ tt̾m cru¬
tifigi tt̾m me mori compellis. Ego car¬
nem meã hostiam obtuli ut de peccõ
penttentes ueniam consequerent᷑. nõ
ut uoluntarie peccantes ⁊ in pectato
ꝑsistentes iustificarent᷑. Qui gͦ de pec¬
tato penitent. hñt in ea hostiam expia¬
tionis. qui aũ in peccĩs sus uolunta¬
rie ꝑmanent. ñ hñt ex ea cãm saluati¬
onis. Hostia quidẽ ista data fuit ill
ut ꝑ eam expiarent᷑ de pecc̃o pñitenteᷤᷤ.
s iam nunc ñ relinquitur eis ip̃a hos¬
tia. ut ꝑ eam in peccato uoluntarie ꝑ¬
sistentes iustificent᷑. Non gͦ putent
uoluntarie pectantes istam hostiam
ad se ꝑtinere. qr uoluntarie pectan¬
tib iam ñ relinquitur hostia ꝓ pcc̃o.

Expanded text:
va salutem tuam, ego semel pro illa mortuus sum. Si illam amiseris, ego iterum mori non possum, tamen eadem morte, amissam iterum reddere possum. Sed nolo mihi injuriam facias; quia si salutem tuam morte mea acquisitam voluntarie peccando iterum amiseris, quantum in te est, iterum crucifigi, iterum me mori compellis. Ego carnem meam hostiam obtuli, ut de peccato poenitentes veniam consequerentur, non ut voluntarie peccantes et in peccato persistentes justificarentur. Qui ergo de peccato poenitent, habent in ea hostiam expiationis. Qui autem in peccatis suis voluntarie permanent, non habent ex ea causam salvationis. Hostia quidem ista data fuit illis ut per eam expiarentur de peccato poenitentes; sed jam nunc non relinquitur eis ipsa hostia ut per eam in peccato voluntarie persistentes justificentur. Non ergo putent voluntarie peccantes istam hostiam ad se pertinere, quia voluntarie peccantibus jam non relinquitur hostia pro peccato,
Abbreviated transcription (Latin):
nec penitentib uiam indulgentie clau
Si enĩ magnũ ẽ aliqñ surgere. maius
utiq ẽ. nunqmͣ cecidisse. Si bonũ ẽ sana¬
tum ẽẽ melius ẽ. nunquam corruptum
fuisse. Est adhuc alius sensus quem in
supradicta sententia eadem u̾itate intel¬
ligere possumꝰ. utrũ equali conuenien¬
tia nescio. Impossibile ẽ inquit eos qͥ
semel illuminati sunt ⁊ gustauer̃t do¬
iunxit. quare eiꝰmodi ad pñtam renoua¬
ri ñ possint. Rursus inquit crucifigen¬
tes ⁊ ostentiu hñtes filiũ dei. In hoc gͦ
denuo renouart ñ possunt. qr aliã cru¬

Expanded text:
neque poenitentibus viam indulgentiae claudSi enim magnum est aliquando surgere, majus utique est, nunquam cecidisse. Si bonum est sanatum esse, melius est nunquam corruptum fuisse. Est adhuc alius sensus quem in supradicta sententia eadem veritate intelligere possumus, utrum aequali convenientia, nescio. Impossibile est, inquit, eos qui semel illuminati sunt, et junxit quare ejusmodi ad poenitentiam renovari non possint; rursus, inquit, crucifigentes et ostentui habentes Filium Dei. In hoc ergo denuo renovari non possunt, quia alia
Abbreviated transcription (Latin):
cũt tt̾ari ñ posse ꝓpt̾ rigorẽ ⁊ tastigatio¬
nẽ ne hoĩes sacram̃ta dĩ ꝯtemuant. S
unusquisq prout potuerit scd̃m ueri¬
tatẽ sentiat. Ego illũ qui dix̾it ideo lo
ꝑ de p̾teritis doleat. ⁊ se a futuris eꝰ¬
todiat. ⁊ numqmͣ ad pecc̃a redeat q̃ sȩmel
dimiste. ⁊ qui hoc facit qd̃ debet fat̾e fa¬
cit. ⁊ qui alit̾ facit. idest qui ad peccata
p̾terita reu̾titur: ut dum peccau̾it quam¬
diu uult iterũ ad ꝑuĩam redeat. ⁊ qtͣ ptꝰ
pͥmam scd̾am faciat pñiam. facit quod
fat̾e ñ debet. nec tñ in eo qd̃ penitet ma
nitentie ego illum faciliorẽ inuenisse exi¬
tum puto. ⁊ sine scrupulo questionis
molestiam declinasse.
De his qui in extͤ

Expanded text:
unt iterari non posse propter rigorem et castigationem, ne homines sacramenta Dei contemnant. Sed unusquisque prout potuerit secundum veritatem sentiat. Ego illum qui dixerit ideo loper de praeteritis doleat, et se a futuris custodiat, et nunquam ad peccata redeat quae semel dimisit, et qui hoc facit quod debet facere, facit. Et qui aliter facit, id est qui ad peccata praeterita revertitur, ut cum peccaverit quandiu vult iterum ad poenitentiam redeat, et quasi post primam secundam faciat poenitentiam, facit quod facere non debet, nec tamen in eo quod poenitet, manitentiae, ego illum faciliorem invenisse exitum puto, et sine scrupulo quaestionis molestiam declinasse. CAP. V. De iis qui in ext
Abbreviated transcription (Latin):
pectare. noli cadere qiͣ melior surrecturꝰ
sis. Quicquid postea feceris. fac̾e tñ nõ
potes quin melior eẽs. si hoc fac̾es. ⁊ uir¬
go eẽs. Sid itaq fortasse scdm hunc mo¬
dum ꝯuenient̾̃ intelligit᷑. qr uirgo iscł
cecidit. ⁊ ñ adiciet ut resurgat uirgo isrł.

Expanded text:
peccare, noli cadere, quasi melior surrectura peccare, noli cadere, quasi melior surrectura sis. Quidquid postea feceris, facere tamen non potes, quin melior esses si hoc faceres et virgo esses. Sic itaque fortasse secundum hunc modum convenienter intelligitur, quod virgo Israel cec
Abbreviated transcription (Latin):
melior post casum surrexit uel surg̾e po¬
tuit qitam fuisset si ⁊ ñ cecidisset. ⁊ hec q̃
modo resurgendo bona oꝑatus ẽ. omnia
stando oꝑatus fuisset. In hoc scd̃m aliqͥd
dici potest. qr om̃is qui cadit. id qd̃ cadẽ¬
do ꝑdit. ampliꝰ totum recuꝑare ñ potest.
qr quicqͥd postea ad correstionẽ uel recuꝑa¬
tionem adieterit. fac̾e om̃ino ñ potest. qͥn
melior fuisset si hec omĩa hẽret. ⁊ tñ nõ
cecidisset. ꝓꝓt̾ea nemo in spe correctionis
peccare debet. qi qd̾ semel amittit᷑ am¬
plius ip̃m ñ recuꝑatur. qr quicqͥd adiec¬
tum postea fu̾it pro reꝑatione ꝑditi ñ ẽ
ip̃m. s aluid ꝓ ip̃o. ⁊ plus utiqͥ eẽt. si u¬
trumꝙ simul eẽt. Qd̾ idcirto fieri ñ po¬
test. qr sicut tempora trausacta ampliꝰ nõ
redeunt. ita que semel ꝑpetrata fuerunt.
ampliꝰ ñ fcã ẽẽ ñ possunt. Si gͥ uirgo es
custodi diligent̾ qd̾ habes. noli in spe

Expanded text:
melior post casum surrexit, vel surgere pomelior post casum surrexit, vel surgere potuit, quam fuisset etsi non cecidisset, et haec quae modo resurgendo bona operatus est, omnia stando operatus fuisset. In hoc secundum aliquid dici potest, quod omnis qui cadit id quod cadendo perdit amplius totum recuperare non potest, quia quidquid post ea ad correctionem vel ad recuperationem adjecerit, facere omnino non potest, quin melior fuisset, si haec omnia haberet, et tamen non cecidisset. Propterea nemo in spe correctionis peccare debet, quia quod semel amittitur, amplius ipsum non recuperatur, quia quidquid adjectum postea fuerit pro reparatione perditi non est ipsum; sed aliud pro ipso, et plus utique esset si utrumque simul eransacta amplius non redeunt, ita quae semel perpetrata fuerint amplius non facta esse non possunt. Si igitur virgo es, custodi diligenter quod habes. Noli in spe
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ hoc similit̾ stultũ ẽ dic̾e̾. qr homo pecca¬
re possit. d̾s iustificare ñ possit. ⁊ tantũ
iustificare. quantũ ille pectare. Si aut̃
ideuto illud ñ posse dr᷑ d̾s. qr fc̃m ẽ ⁊ qd̾
fcm̃i ẽ ñ fcm̃ eẽ ñ potest. qr qd̾ uerũ ẽ. fal¬
sum eẽ ñ potest. ⁊ idcirco ñ potest. qr con¬
tra u̾itatẽ ñ potest. qi si contͣ u̾itatem
posset. contra seip̃m posset qui u̾ttas ẽ.
qd̾ pondus ht̃ hoc dictũ magis qmͣ si di¬
dari potest. ut fcm̃ ẽẽ ñ noceat qd̃ fcm
ẽ: Certum ẽ qr qui cadit resurgere potest.
⁊ ñ solũ resurg̾e. s etiam melior resurg̾e.
qmͣ fuit cũ cecidit. Multi recidert̃ ⁊ me¬
liores suriexer̃t qmͣ fuerunt etiam añqmͣ
teciderunt. meliores etiam qmͣ fucturi fu¬
issent si ñ cecidissent. qr ad hoc ipm cad̾e
ꝑmissi sunt. ut ex ip̃o tasu suo ⁊ ruina e¬
rudirent᷑. ⁊ meliores effic̾entur. Nemo tñ

Expanded text:
et hoc similiter stultum est dicere; quia homo peccaet hoc similiter stultum est dicere; quia homo peccare possit, Deus justificare non possit, et tantum justificare; quantum ille peccare. Si autem idcirco illurum est, falsum esse non potest, et idcirco non potest, quia contra veritatem non potest, quia si contra veritatem posset, contra seipsum posset, qui veritas est. Quod pondus habet hoc dictum magis quam si didari potest, ut factum esse non noceat quod factum est? Certum est quia qui cadit resurgere potest, et non solum resurgere sed etiam melior resurgere quam fuit, cum cecidit. Multi ceciderunt et meliores surrexerunt quam fuerunt antequam ceciderunt; meliores etiam quam futuri fuissent si non cecidissent, quia ad hoc ipsum cadere permissi sunt, ut ex ipso casu suo et ruina erudirentur, et meliores efficerentur. Nemo tamen
Abbreviated transcription (Latin):
exp̾ssum conuenient̾ qͥs dicat: Nam eꝑ
sc̃s Ieronimꝰ suꝑ hunc locũ quedã uerba
ambigua exposuit. quidã qui ex scriptu¬
ris libentius mat̾iam erroris qmͣ edifi¬
tationis assumunt. lapsos reꝑari ñ pos¬
se conantur astruere. Ait enĩ qr cum deus
omĩa possiti de corrupta uirginẽ facere
ñ possit. Ipẽ uiderit quid dicere uoluerit.
ego a puritate xp̃iane fidet ñ discedo. ue¬
ritas uua ẽ. Apłm dicentẽ audio Si ali¬
ud angłs euͣgłirau̾iti anathema sit. Ego
tñ sic sentio qr aliquid dic̾e uoluit. eti¬
am si ego nesciam quid dic̾e uoluit. Sic
tñ mͥ piũ ẽ sentire qi uerũ dyxit etiam
si forte competenti uel euidentiꝰ dixisse
potuisset qd̃ dixit. Ego dictũ catholici ui¬
ri ad catholicam u̾itatem int̾pretari cona¬
bor. Tam̃ si de corruptione carnis intelli¬
gitur. hoc stultum ẽ sic sentire qi homo
carnẽ suã uiciare possit. d̾s sanare ñ pos¬
sit Si de corruptione cordis intelligitur

Expanded text:
expressum convenienter quis dicat. Nam quia sanctus Hieronymus super hunc locum quaedam verba ambigua exposuit, quidam qui ex Scripturis libentius materiam erroris quam aedificationis assumunt; lapsos reparari non posse conantur astruere. Ait enim: Quod cum Deus omnia possit, de corrupta virginem facere non potest. Ipse viderit quid dicere voluerit; ego a puritate christianae fidei non discedo. Veritas una est. Apostolum dicentem audio: Si aliud angelus evangelizaverit anathema sit . Ego tamen sic sentio quia aliquid dicere voluit, etiam si ego nesciam quid dicere voluit. Sic tamen pium est mihi sentire quod verum dixit, etiam si forte competentius vel evidentius dixisse potuisset quod dixit. Ego dictum catholici viri ad catholicam veritatem interpretari conabor. Tamen si de corruptione carnis intelligitur hoc, stultum est sic sentire, quod homo carnem suam vitiare possit, Deus sanare non possit. Si de corruptione cordis hoc intelligitur,
Abbreviated transcription (Latin):
rent. si ꝑ uerã pnĩam compũg̾ent᷑. hoc
eiũ fides tatholita omino ñ recipit. qi
qui dixit ñ dico septies. s usc septu¬
agies septies. se nec scd̾am nec t̾ciam. nͨ
quotamlibet petcõris pnĩam uerã dum¬
taxat refutare significauit. Qd̃ gͦ dic¬
tum ẽ impossibile eẽ eos qui post illu¬
minationẽ grẽ ⁊ gustum domi celestis
uari rursus ad pnĩam uel sic intelligen¬
dum ẽ. qr ꝑ se cadere potuerunt. s per
se surgere ñ possunt. atq ideo illis im¬
possibile eẽ. deo ñ eẽ sicut scriptũ ẽ. sp̃t
uadens ⁊ ñ rediens. ⁊ de uia ꝑditionis di¬
stum ẽ qr om̃s qui ingrediunt᷑ ꝑ eam
ampliꝰ ñ rei̾ttentur. qr homo ꝑse quidẽ

Expanded text:
entur. Hoc enim fides catholica omnino non recipit, quia qui dixit: Non dico tibi septies, sed usque septuagies septies ; se nec secundam, nec tertiam, nec quotamlibet peccatoris poenitentiam veram duntaxat refutare significavit. Quod ergo dictum est impossibile esse eos qui post illuminationem gratiae et gustum doni coelestisvari rursus ad poenitentiam, vel sic intelligendum est, quod per se cadere potuerunt sed per se surgere non possunt, atque ideo illis impossibile esse Deo non esse. Sicut scriptum est: Spiritus vadens et non rediens . De via perditionis dictum est, quod omnes qui ingrediuntur per eam amplius non revertentur, quia homo per se qui
Abbreviated transcription (Latin):
cant relapsis in pͥstina pecc̃a locũ
uenie amplius ñ eẽ. ꝓpt̾ea qd quedã
scripturaꝵ testimonia his qui post ac¬
ceptam pnĩam ad priora pecc̃a redeũt.
aditũ salutis negare uidentur. Et sunt
quidẽ eiusmodi quedam dicta. in qui¬
b ñ hoc quidẽ dictum ẽ. s a non bene
utelligentib hoc dictũ ẽẽ iudet᷑. Apłs
paulus in illa epła qm ad hebreos scͥp¬
sit. sic ait. Impossibile ẽ inquit eos qͥ
semel sunt illuminati. gustauerunt
etiam donũ celeste. ⁊ participes sit̃t fc̃t̃

Expanded text:
peccata locum veniae amplius non esse; propterea quod quaedam Scripturarum testimonia iis qui post acceptam poenitentiam ad priora peccata redeunt, aditum salutis negare videntur. Et sunt quidem ejusmodi quaedam dicta in quibus non hoc quidem dictum est, sed a non bene intelligentibus hoc dictum esse videtur. Apostolus Paulus in illa Epistola quam ad Hebraeos scripsit, sic ait: Impossibile est eos qui semel sunt illuminati, gustaverunt etiam donum coeleste, et participes fact
Abbreviated transcription (Latin):
uł desideriis suis et uoluptatib obe-¬
dientes. s ambulantes alieno u¬
dicio et imꝑio incenobiis degẽtes
abbatem sibi preesse desiderent. Si¬
ne dubio hii tales illam domini
murmure uł cum responso nolen¬
tis efficiauir: quia obedientia que
maiorib prebetur d̾o exhibetur. Ap-¬
se enim dixit. Qui uos audit me ay¬
dit. Et cum bono animo a discipu¬
lis preberi oportet quia hylarẽ dato¬
rem diligit d̾s. Nam cum malo
ammo si obediat discipulus. & nõ
solum ore s etiam in corde si mux¬
muraui̾t: & si impleat iussionẽ
tamen acceptum iam ñ erit d̾o. qͥ
cor respicit murmurantis. Et ꝑ
tali fc̃o nullam consequit᷑ gratiam.
ĩmo penã murmurantiũ in currit:
si ñ cum satiffa none emendaui̾t.

Expanded text:
vel desideriis suis et voluptatibus obevel desideriis suis et voluptatibus obedientes, sed ambulantes alieno judicio et imperio, in coenobiis degentes, abbatem sibi praeesse desiderent. Sine dubio hi tales illam Domini murmurio, vel responso nolentis efficiatur: quia obedientia quae majoribus praebetur, Deo exhibetur. Ipse enim dixit: «Qui vos audit, me audit .» Et cum bono animo a discipulis praeberi oportet; quia hilarem datorem diligit Deus . Nam cum malo animo si obedit discipulus, et non solum in ore, sed etiam in corde, si murmuraverit, etiamsi impleat jussionem, tamen acceptum jam non erit Deo, qui cor ejus respicit murmurantis, et pro tali facto nullam consequitur gratiam; imo poenam murmurantium incurrit, si non cum satisfactione emendaverit.
Abbreviated transcription (Latin):
litatis gradus est: o bedien¬
ta sine mora. Hec conue¬
nit his qui nichil sibi xp̃o carius a¬
liquid existimant propter seruitiũ
sanctum quod professi sunt: seu ꝓpt̾
menim gehenne uł gloriam uite
et̾ne. Mox ut aliquid imperatum
a maiore fui̾t: ac si diumitus im¬
uerenir moram pati nesciant ĩ faci¬
endo. De quib dominus dicit. Ob¬
auditu auris obaudiuit michi. Et
it̃m dicit doctorib. Qui uos audit
me audit. Ergo hii tales relinq̃.¬
tes statim que sua sunt. & uolun¬
tatem propriam deserentes mox
occupatis manib et qd̾ agebant
imꝑfectum relinquentes: uicino
obedientie pede uibenis uocẽ fastiᷤ
sequuntur. et uelun uno momento
predicta magistri iussio et ꝑfecta
discipłi opera. in uelocitate innoris
d̾i ambe res communit̾ utiꝰ explicã¬
tut. Quibus aduitam eternam gͣ¬
diendi amor incumbit. id̾o angu¬
stam uiam arripiunt und̃ dominiꝰ
dicit. angusta uia est que ducit ad
uitam: ut non suo arbicrio uiuenres

Expanded text:
litatis gradus est, obedientia sine mora. Haec convenit his quae nihil sibi a Christo charius aliquid existimantes, propter servitium sanctum quod professae sunt, seu propter metum gehennae, vel gloriam vitae aeternae, mox ut aliquid imperatum a majore fuerit, ac si divinitus imperetur, moram pati nesciunt in faciendo, de quibus Dominus dicit: Obauditu auris obedivit mihi . Et idem dicit doctoribus: Qui vos audit, me audit . Ergo tales relinquentes statim quae sua sunt, et voluntatem propriam deserentes, mox ex occupatis manibus, et qimperfectum relinquentes, vicino obedientiae pede jubentis vocem factis sequuntur, et veluti uno momento praedicta magistri jussio et perfecta discipuli opera in velocitate timoris Dei ambae res communiter citius explicantur, quibus ad vitam aeternam gradiendi amor incumbit. Ideo angustam viam arripiunt. Unde Dominus dicit: «Angusta est via quae ducit ad vitam ;» ut non suo arbitrio viventes,
Abbreviated transcription (Latin):
spũalis pateruitatis ab oĩ labe ⁊ ĩfa
mia conseruetur ĩ muuis. decre¬
uimus ut utriq simul ad hoc nõ
culare flagituu cõnusit. qui dua¬
b cõmatrib uelut sororib nup¬
sit: magna penitentia ei debet mirtu¬

Expanded text:
ualis paternitatis ab omni labe et mia conservetur immunis, decrevimus ut utrique simul ad hoc aspiculare flagitium commisit, qui duabus commatribus vel sororibus nupsit, magna poenitentia debet ei
Abbreviated transcription (Latin):
spũalis grã secernit. Item ex epłi
cum cõmatre uxoris coniugio co¬
unioneur: ad unionem sp̃c ꝑue
uitur. S est sciendin qd aucto¬
ritas nicholai de illo agit qui uxo¬
ri sue debitum reddidit: postqm¬
illius cõmater extitit. Alie uͦ auc¬
toritates de illo agunt: cuiꝰ uxor
postqͣui auiro suo derelinquitꝰ
illius cõmater efficitur. noc post
cõpat̾nitatem auiro suo coguo¬
scitur. uł de illo potuis agunt:

Expanded text:
ualis secernit. Item ex epistcum commatre uxoris conjugio counionem, ad unionem spiritus transitur. Sed sciendum quod auctoritas Nicolai de illo agit, qui uxori suae debitum reddidit postquam commater illius extitit. Aliae vero auctoritates de illo agunt cujus uxor postquam a viro suo derelinquitur, illius commater efficitur, nec post compaternitatem a viro suo cognoscitur; vel de illo potius
Abbreviated transcription (Latin):
omuino licitas coucedit apłs: de ter¬
tiis aũt ⁊ quantis ⁊ de ultra plurib
nuptiis solent homines mouere q̃¬
stioueui. S quis audeat diffinire:
qd̾ nec apłm uideo diffmisse: Ait .n.
Si dormierit uu eius au uult nu¬
dum est. qd̾ uec diffiuit apłs. unde
ut breuiter respondeam uec illas
ue̾tundlam numerositatis aufer¬
re: nec contra humaue uecundie
seusum audeo dicere ut quociens uo¬
lrierint nubant: nic ex meo corde
p̃ter scripture auctoritatem quo¬
taslibet nupnas dampnare. Idem
ce ex clamo. uec dampnari in ecclia
diganam immo nec triganam
⁊ ita licere qͥnto ⁊ sexto quẽadino¬
dum sod̾o marito nubere. Apłs tñ
biganios a sacerdotali honore exclu
sicut unica unnci. Illud tñ cesari¬
ensis concilii uidetur innuere: di¬
gamiam ẽẽ pecratuum. Presbiterũ
inquit in nptiis digami prande̾
non conuenit: quia cum penitentia
bigamus indigeat quis erit prbr
qui talib nuptiis possit p̃bere consen¬
qui pͥme uxori insidiatus est deside¬

Expanded text:
omnino licitas concedit Apostolus. De tertiis autem, de quartis, et de ultra pluribus nuptiis, solent homines movere quaestionem. Sed quis audeat diffinire, quod nec Apostolum video definisse? Ait enim: Si dormierit vir ejus, cui vult nudum est quod non definit Apostolus. Unde, ut breviter respondeam, nec illas verecundiam numerositatis auferre; nec contra humanae verecundiae sensum audeo dicere ut quoties voluerint nubant; nec ex meo corde, praeter Scripturae auctoritatem, quotaslibet nuptias damnare. Idem ce exclamo, nec damnari in Ecclesia bigamam, imo nec trigamam; et ita licere quinto et sexto, quemadmodum secundo, marito nubere. Apostolus tamen bigamos a sacerdotali honore excludsicut unica unici. Illud tamen Caesarien. concilii videtur innuere, bigamiam esse peccatum. Presbyterum, inquitnon convenit; quia cum poenitentia bigamus indigeat, quis erit presbyter qui talibus nuptiis possit praebere consenqui primae uxori insidiatus putatur deside
Abbreviated transcription (Latin):
pp̃. Sciscitat᷑ a nobis sc̃ĩtas ura
siquis duas cõmatres hr̃e ualeat
unam post alteram inquo memi¬
uisse debes scriptum ẽẽ: erunt duo
in carne uua. Cum igitur con¬
stet qd̾ uir ⁊ mulier una caro effi¬
ciuutur: restat uirun compatrẽ
fuisse mulieri. cuiꝰ assumpta uxor
cõmater erat: ⁊ ideo uirum illi fe¬
mine nõposse conungi que cõ¬
mater euis erat. cum qua idem
fua̾t una caro effectus. Quie
trem. cuius silium de lauatro acce¬

Expanded text:
 Sciscitatur a nobis sanctitas vestra si quis duas commatres habere valeat, unam post alteram. In quo meminisse debes scriptum esse: Erunt duo in carne una. Cum ergo constet quod vir et mulier una caro efficiuntur, restat virum compatrem constitui mulieris, cujus assumpta uxor commater erat; et ideo virum illi feminae non posse conjungi, quae commater ejus erat, cum qua idem fuerat una caro effectus. Huic trem cujus filium de lavacro susce
Abbreviated transcription (Latin):
aliꝰ sic: aliꝰ uero sic. Et id̾o
cum aliqua scrupulositate a nobis
mensuia uictus aliorum constituit᷑.
Tam̃ infirmorum cogirantes ĩ becil¬
litatem credimus eminam uini ꝑ
singulos sufficere ꝑ diem. Auibus
autem donat deus tolerantiam absti¬
nentie ꝓpriam se habituros m̾cedẽ
sciant. Qd̃ si aut loci necessitas aut
in omnib. ne subripiat satietasart
ebrietas. licet legamus uinũ mo¬
nachorum omnino ñ ẽẽ. s quia id no¬
stris temporib monachis ꝑsuaderi¬
ñ potest: saltem hoc consentiamus. uͭ
ñ usq ad satietatem bibamus s par-¬
nus: quia uinum apostatare fatit cu¬
am sapientes. Uri autem necessitas
loci exposcit ut nec supͣ scripta m̃sura
imieniri possit. s multo minuᷤ aut
ex toto nichil: benedicant deum qͥ ibi
murauonib sint.

Expanded text:
alius sic, alius vero sic. Et ideo cum aliqua scrupulositate a nobis mensura victus aliorum cōstituitur. Tamen infirmorū contuentes imbecillitatem, credimus eminam vini per singulos sufficere per diem. Quibus autem donat Deus tolerantiam abstinentiæ, propriam se habituros mercedem sciant. Qin omnibus ne subrepat satietas aut ebrietas. Licet legamus vinum monachorum omnino non esse. Sed quia nostris temporibnon potest, saltem et hoc consentiamus ut non usque ad satietatem bibant, sed parcius, quia vinum apostatare facit etiam sapientes. Ubi autem necessitas loci exposcit, ut nec suprascripta mensura inveniri posset, sed multo minus, aut ex toto nihil, benedicant Deum qui ibi murationibus sint.
Abbreviated transcription (Latin):
Ani ad sacram̃ta noue legis acceda¬
mus. que sunt baptisiꝰ. confirma¬
tio panis bñdictio .i. eucharistia
penitentia. unctio extrema. ordo
coniugium: quoꝵ alia remedium

Expanded text:
am ad sacramenta novae legis accedamus; quae sunt Baptismus, Confirmatio, panis benedictio, id est, Eucharistia, Poenitentia, Unctio extrema, Ordo, Conjugium. Quorum alia remedium
Abbreviated transcription (Latin):
a ꝙ ordo. Si uͦ queritur quare ñ fue¬
rint hec sacram̃ta instituta mox
post hõis lapsum cũ in his sit uisti¬
qui grãm attulit. grẽ sacram̃ta fu¬
isse danda. que ex ip̃ius ⁊ passione
uirtutẽ sortita sunt. Xp̃s aut̃ ne¬
nire noluit anreqͣm de lege natura¬
li hõ ⁊ scripta conuinceret᷑. qd̾ neu

Expanded text:
 vero quaeritur quare non fuerint haec sacramenta instituta mox post hominis lapsum, cum in his sit justiqui gratiam attulit, gratiae sacramenta fuisse danda; quae ex ipsius morte et passione virtutem sortita sunt. Christus autem venire noluit, antequam homo de lege naturali
Abbreviated transcription (Latin):
crificium uesꝑturum. qd̾ erat accep¬
tabilius in lege. ⁊ cũ inquacũq die ĩ¬
ꝓpt̾ illos qui penitentiã usq infĩ¬
nem uite ꝓtrahrnt: ⁊ tũc ñ ex dei
amore uidentur penitere. s timore
peue. q̃si ex necessitate. Uñ idem q̃si

Expanded text:
crificium vespertinum, quod erat accepcrificium vespertinum, quod erat acceptabilius in lege; et cum in quacumque die inpropter illos qui poenitentiam usque in finem vitae protrahunt; et tunc non ex Dei amore videntur poenitere, sed timore mortis, quasi ex necessitate. Unde idem, li
Abbreviated transcription (Latin):
est quod tempꝰ penitentie he
est: usq ad extremum arciculũ uite
in hoc corꝑe constitutus est. quia nõ¬
nuinquͣ qd̾ diffidentia etatis differt᷑:
consi lio maturiore ꝑficitur. Auoꝰ tñ
depenitentiam differentib ita scri¬
bit. Si quis positus multima neces¬
sitate uoluĩt acciꝑe penitentiam ⁊
accipit. ⁊ mox reconcilietur. ⁊ hinc
uadit: fateor ñ illi nogannis qd̾ pe¬
hiuc exit: si securus hinc exierit
ego uescio. penitentiam dare pos¬
sumus: seciritatem uͦ ñ. Nun¬
quidem dico dampnabitur: s nec di¬
rari: Age penicentiamr. dũ sanꝰ es
Si sio agis: dico tibi quia securus
es. qr pe̾uitentiam egisti eo tẽꝑe
quo peccare potuisti. Siuis agere
penitentiam qñ nm peccare ñ po¬
tes: pccã te dimiserunt ñ tu illa.
Item due res sunt: aut ignoscitur t̾
aut ũ icmoscitur. Quid horum tͥ
fututu sit nescio. Ergo tene cer¬
tum: dimitte incertum. S quare
hoc dicit augꝰ. cum penitentia q̃ m
fine agitur inpsalmo appelletur sa¬

Expanded text:
 quod tempus poenitentiae est usque ad extremum articulum vitaein hoc corpore constitutus est: quia nonnunquam quod diffidentia aetatis differtur, consilio maturiode poenitentia diffidentibus ita scribit: Si quis positus in ultima necessitate voluit accipere poenitentiam, et accipit, et mox reconciliatus hinc vadit, fateor vobis, non illi negamus quod pehinc exit. Si securus hinc exierit, ego nescio: poenitentiam illi dare possumus, securitatem vero, non. Nunquid damnabitur? Sed nec dirari? Age poenitentiam, dum sanus es; si sic agis, dico libi, quia securus es, quia poenitentiam egisti eo tempore, quo peccare potuisti. Si vis agere poenitentiam, quando jam peccare non potes, peccata te dimiserunt, non tu illa. Item, duaut non ignoscitur; quid horum tibi sit futurum nescio. Ergo tene certum, et dimitte incertum. Sed quare hoc dixit Aug., cum poenitentia quae in fine agitur, in psalmo 140 appelletur sa
Abbreviated transcription (Latin):
supplicia. Ex his satis ostenditur ꝙͣ
ꝑicalosum sit differre penitentiã:
usq in finem uite. Si tñ enã trĩe
uera habeatur penitentia hoĩem
liberat. ⁊ uitam mortuo impetrat:
ñ sic tũ ut nullami sentiat penã
uisi forte tanta sit uehemeutra
gemitus ⁊ contricionis. q̃ sufficiat
ad de licticti punitionem. Licet ergo
difficile sit ut tũc sit uera peuitenti¬
a. qñ tam sera uenit qñ cruciatus
menbra ligat ⁊ dolor sensum oppͥ¬
mit ut uix hõ aliquid cogitare ua¬
leat: melior ẽ tñ sera qm uulla. Pe¬
nitentia enĩ si mextremo uite hia¬
tu aduenit. sanat ⁊ liberat. Multũ
sera fuit latronis peuitentia: s nõ
suit sera indulgentia. S licet lat᷑
ueniam meruisset in fine de oĩ cri¬
mue: ñ tñ dedit baptiratis peccandi
⁊ ꝑseuerandi auctoritatei.

Expanded text:
tormenta. Ex his satis ostenditur, quam periculosum sit differre poenitentiam usque ad finem vitae. Si tamen etiam tunc vera habeatur poenitentia, hominem liberat, et vitam mortuo impetrat, non sic tamen, ut nullam sentiat poenam, nisi forte tanta sit vehementia gemitus, et contritionis, quae sufficiat ad delicti punitionem. Licet ergo difficile sit ut tunc sit vera poenitentia, quando tam sera venit, quando cruciatus membra ligat, et dolor sensum opprimit, ut vix homo aliquid cogitare valeat; melior est tamen sera quam nulla. Poenitentia enim, si in extremo vitae hiatu adveniat, sanat et liberat. Multum fuit sera latronis poenitentia, sed non fuit sera indulgentia: sed licet latro veniam meruisset in fine de omni crimine; non tamen dedit baptizatis peccandi vel perseverandi auctoritatem.
Abbreviated transcription (Latin):
solo timore uiuit homo. Quẽ ergo
sero penitet. oportet ñ solũ tim̾e u
xietur ꝑ gla. Que conu̾sio si conti¬
gerit alicui etiam nifine. desꝑandũ
ñ est de eius remissione. S qm̃ iux
uł raro est tam uista conu̾sio: tuũ¬
dum ẽ de penitente sero. maxcime
cum filii quos illicite dilexit sint
p̃sentes. uxor ꝙ uumidus eum ad
rotina peuitentia deciꝑe. Et qm̃ d̾s¬
let: quos sibi placet. Cum igitur o¬
pus sit ũ hõis s dei fruc̃tifera pe¬
uitentia in spirare eos pot̾. qñcũq
quos dampnare pot̾ ex iusticia S
guentem retrahunt: ꝑiculosissimũ
est ⁊ interitui uicinum: ad mortẽ
ꝓtrahere penitentie remedium.
S magnũ ẽ cui deus tunc inspirat.

Expanded text:
solo timore vivit homo. Quem ergo sero poenitet, oportet non solum timere loria. Quae conversio si contigerit alicui etiam in fine, desperandum non est de ejus remissione. Sed quoniam vix vel raro est tam justa conversio, timendum est de poenitente sero, maxime cum filii quos illicite dilexit, sint sentes, uxor et mundus ad rotina poenitentia decipere. Sede quibus placet. Cum itaque opus sit non hominis, sed Dei fructifera poenitentia; inspirare eam potest quandocumque quos damnare potest ex justitia. Sed guentem retrahunt, periculosissimum est et interitui vicinum, ad mortem protrahere poenitentiae remedium. Sed magnum est cui Deus tunc inspirat.
Abbreviated transcription (Latin):
Am iudere restat differentiã sacra¬
mentoꝵ ueterumꝙ nonor̾ut sacra¬
m̃ta uocemꝰ que antiquitꝰ res sacras
signabant. ut sacrificia ⁊ oblationes.
⁊ huimodi. Porum aũt differentiam
breuit̾ augustinꝰ assiguat dicens: qͥa¬

Expanded text:
am videre restat differentiam sacramentorum veterum et novorum; ut sacramenta vocemus quae antiquitus res sacras signabant, ut sacrificia et oblationes, et hujusmodi. Eorum autem differentiam breviter Augustinus assignat dicens,
Abbreviated transcription (Latin):
udicatur iteratũ. Conferondum
eis uidetur. qd̾ collatum eẽ nescit᷑:
qr ñ tenũtas interuenit. p̃sump¬
tionis. ubi est diligentia pietatis.
De illo qui pro ludo ĩmergitur .xxx.

Expanded text:
deatur iteratum. Conferendum eis videtur, quod collatum esse nescitur. quia non temeritas intervenit praesumptionis, ubi est diligentia pietatis. 5. De illo qui pro ludo immergitur.
Abbreviated transcription (Latin):
te si non scit lnt̾as. alt̾ ab eo rogatus
scribat. Et ille nouitius signum faui¬
at. et manu sua eam suꝑ altare po¬
nat. Quam dum posuerit: incipiat
ip̃e nouitius mox hunc uersum. Sꝰ¬
cipe me domine seumdum eloquiũ
tuum et uiuam. et ñ confundas me
ab expectatione mea. Quem u̾sũ oĩs
prosternatur singulorum pedibus
ut orent pro eo: et iam ex illa die
in congregatione repuretur. Res
si quas ht̃. aut eroget prius pauperib.
ant frã sollempniter donatione confe-¬
iat monastio: nichil sibi reseruans ex
omnib. quippe qui exillo die. nec ꝓpͥi
corporis potestatem. se habiturum᷑ sciat.
Mox gͦ in oratorio exuatur reb ꝓpͥis¬
nastĩi. Illa autem uestimenta quibus
exutus est: reponantur in uestiario cõ¬
seruanda: ut si aliquando suadente
dẏabolo consenserit ut egrediatur de
monasterio quod absit: tunc exuus
reb monasterii proitiatur. Illam tam̃
petitionem eiꝰ. quam desuꝑ altare albas

Expanded text:
rte, si nescit litteras, alter ab eo rogatus rte, si nescit litteras, alter ab eo rogatus scribat; et ille novitius signum faciat, et manu sua eam super altare ponat. Quam dum posuerit, incipiat ipse novitius mox hunc versum: Suscipe me, Domine, secundum eloquium tuum, et vivam: et non confundas me ab exspectatione mea. Quem versum omnius prosternatur singulorum pedibus, ut orent pro eo. Et jam ex illa die in congregatione reputetur. Res si quas habet, aut eroget prius pauperibus, aut facta solemni donatione conferat monasterio, nihil sibi reservans ex omnibus: quippe qui ex illo die nec proprii corporis potestatem se habiturum sciat. Mox ergo in oratorio exuatur rebus pronasterii. Illa autem vestimenta quibus exutus est reponantur in vestiario conservanda, ut si aliquando suadente diabolo consenserit, ut egrediatur de monasterio quod absit tunc exutus rebus monasterii projiciatur. Illam tamen petitionem, quam desuper altari abbas