comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ĩtentio ł uolun¬
tas. ⁊̃ Nõ studio¬
sa. seu decłata:
sic̃ tusuranum
ut in luca Date
nutuũ nł ĩdespe¬
Quedã st̃. ꝓhibita

Expanded text:
intentio vel voluntas, etiam non studiosa seu declarata, sicut et usurarium, ut in Luca: Date mutuum nihil inde spequedam sunt prohibita
Abbreviated transcription (Latin):
legẽ torneam̃toꝵ nõ te  redd̾e illi a q ͦ hũit s¬
in foro pñiali inducẽdꝰ ẽ quod illud etoget
in ꝑios usus. Si autem nolit hanc pen̾iten¬
ciam suscipere non credo qd̾ sit tompellendus ad eam
suscipientam. Set alia debet ei pentencia inungi. et
ab solucio inpendi. nec ex hoc solo qd̾ talite

Expanded text:
reddere illi a quo habuit, tain foro penitentiali inducendus, quod eroget in pios usus. Si autem nolit hanc penitentiam suscipere, non credo quod sit compellendus ad eam suscipiendam, sed alia debet ei penitentia iniungi et absolutio impendi, nec ex hoc solo, quod talite
Abbreviated transcription (Latin):
de feudo. dico ꝙ
si eccã recipit ĩ
pignore feudũ
eã. si durãte pĩg¬
nore recipit ab
re ĩsortẽ. aliasũ¬

Expanded text:
De feudo dico, quod si ecclesia recipit in pignore feudum, eam, si durante pignore recipit ab re in sortem, alias
Abbreviated transcription (Latin):
nis. Uñ si ẽẽt tã honesta ⁊ sb̾eẽt
ncc̃itas ut si eẽt ꝯtẽcõ de eleccõe
aliquoꝵ ⁊ eẽt paritas ut robiq
fieri sortes. ⁊ ħ ait beda dĩcens
si qui ncc̃itate aliqͣ ꝯpulsi dñi

Expanded text:
. Unde si esset causa honesta et subesset necessitas, ut si esset contentio de electione aliquorum et esset paritas utrobique fieri sortes. Et hoc ait Beda dicens: Si qui necessitate aliqua compulsi deum
Abbreviated transcription (Latin):
lixia orũt᷑ t᷑piloqͥa scurrilitas. luditͣ.
daciũ fraus. furta. ꝑuiria t᷑pis lutͥ appetitꝰ
fła testiõia. uiolẽtia. ĩ hũanitas ⁊ rapacitas.
De ira:ͣ hoĩcidiũ. tlamor. ⁊ ĩdignatõ. De
tͥsticia: Rãtor pusillanimitas. amariᵈ ͦ
ĩportimitas. ĩ qͥetudo m̃tis ⁊ cor ᷤᷤ. ĩ stabili¬
tas. u̾̃bositas. ⁊ cimositas ⁊ ẜ qͦsdã libros¬

Expanded text:
catione, turpiloquia, scurrilitas, ludicra, dacium, fraus, furta, perjuria, turpis lucri appetitus, falsa testimonia, violentia, inhumanitas, et rapacitas; de ira homicidium, clamor et indignatio; de tristitia, rancor, pusillanimitas, amaritudoimportunitas, inquietudo mentis et corporis, instabilitas, verbositas, et curiositas;
Abbreviated transcription (Latin):
dulcedinẽ in affeccione. pietatem in alterius crimine.
discretionem in ueritate. ad iuuet confitẽtem orando
lemendo. consulendo. spem promttendo ⁊ cum opus
fuerit eciam increpando. doleat loquendo instruat e¬
rando sit ꝑticep ᷤ laboris: qͥ ꝑticeps uult fĩ gaudii doceat ꝑse¬
u̾ãtiã. caueat ne cormat ne ĩ iuste ꝑdat pot̃atẽ iu¬

Expanded text:
dulcedinem in affectione, pietatem in alterius crimine, discretionem in varietate; adjuvet confitentem orando,leniendo, consolando, spem promittendo, et, quum opus fuerit, etiam increpando. Doleat loquendo, instruat operando, sit particeps laboris qui particeps vult fieri gaudii; doceat perseverantiam; caveat, ne corruat, ne juste perdat potestatem ju
Abbreviated transcription (Latin):
hoc a̾ ĩtesligo nͥ petẽ¬
tes cessionẽ. ł sibi sta¬
tĩ sat̾f̾i nõ possũt in¬
duci ad dandã dilacõ
ita ꝙ nõ possũt ꝯced̾e
at ei gͣtificare iure tñ poli. tͥñ iuite fori ex¬
cusaret᷑ ut t̾do debitor si pietate motꝰ gͣtisi¬
cat płim̃ ĩdigẽti c̾ditori. nͨ credo ꝙ aliꝙ pͥ¬

Expanded text:
Hoc autem intelligo nisi petentes cessionem vel sibi statim satisfieri non possent induci ad dandam dilationita quod non possunt conceat ei gratificare. Iure tamen polit, etsi non iure fori excusaretur, ut credo, si pietate motus gratificaret plurimum indigenti creditori. Nec credo quod
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ de lacte. feno ⁊ lana det᷑ decrina illi
ecc̃e in cus ꝑrochia pascua sita st̾. qr aim
ĩ de suscipiant totũ iigͥm̃tũ tales decĩe
de cł̾icis qui habentes sufficiẽs patrimo¬
mũ recipiũt decimas de talib dicit
Ieroninꝰ qui boĩs parentũ ⁊ opib sustẽ¬
tan possũt. si ꝙ panpeꝵ ẽ accipiũt sacri¬
legiũ ꝓfecto inturrũt. ⁊ ꝑ abusionẽ tali
um iudiciũ sͥ m̃adut̃at ⁊ bibũt .xui.q.
mãt eccłam sic̃ debẽt ⁊ has decimas nõ
ꝑcipiũt ut eas ĩ malos usus ꝯsumãt
S ut inde pauꝑib ꝓuideant nõ pectãt
ał ꝯmittũt sacrilegiũ ut d ͭ Ioꝰ ⁊ ꝓsꝑ

Expanded text:
quod de lacte, feno et lana, detur decima illi ecclesie in cuius parochia pascua sita sunt, quia cum inde suscipiant totum nutrimentum, tales decime de clericis qui habentes sufficiens patrimonium, recipiunt decimas de talibus? Dicit Hieronymus: Qui bonis parentum et opibus sustentari possunt, si quod pauperum est accipiunt, sacrilegum, iudicium sibi manducant et bibunt. viunt ecclesie sicut debent et has decimas non recipiunt, ut eas in malos usus consumant, sed ut inde pauperibus provideant, non peccant; alias committunt sacr
Abbreviated transcription (Latin):
eccã ñ petit
ab hiꝰ rusticis
decimas. S per¬
mita tolli a
militib lib̾ã¬
tur oĩo rustici
nͨ peccãt tałi
soluẽdo insi
placeat eis ec¬
chesiã talit̾ de¬
fraudari ne¬

Expanded text:
esia non petit ab huiusmodi rusticis decimas, sed permittit tolli a militibus, liberantur omnino rustici, nec peccant taliter solvendo, nisi placeat eis ecclesiam taliter defraudari
Abbreviated transcription (Latin):
hꝰ tañcessores euis qͥete ⁊ pacifice tenue¬
rũt eã. ⁊ recogͦscẽtes se cãtenere ab ec¬
clesia mediate ł ĩmediate ⁊ reddẽtes
iͥ debitũ obseqͥũ ipĩ eccẽ ł alis nõie eiꝰ
p̾sim̃d ẽ benigna int̾p̾tacõne ꝙ sit de¬

Expanded text:
 antecessores eius quiete et pacifice tenuerunt eam et recognoscentes se eam tenere ab ecclesia mediate vel immediate et reddentes ibi debitum obsequium ipsi ecclesie vel alii nomine eius presumendum est benigna int
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ ual collacõ deci¬
maꝵ facta ei cum
talis alienatio ł
in feudatio ibi n¬
fuerit prelatis
penitus interoĩt

Expanded text:
modo valet collatio decimarum facta eis, cum talis alienatio vel infeudatio ibi fuit prelatis penitus interdict
Abbreviated transcription (Latin):
liũ ĩmo debent solui ecce. qr talia pͥu¬
legia arttanda st̃ nõ amplianda. extͣ¬
eod. Eua. secus dico ĩ pͥui legio religio¬
aut̃. illaꝵ reꝵ. q̃ nõ ꝯsueuerãt decima¬
ri uidet ͦ ꝙ possint pet̾e ip̃i milites eo
ꝙ eis t̾ra illa ab antiquo fu̾it detimał.
⁊ una ead q res nõ debeat duplici iure
nast̾io ł ĩ ecc̃a. Secꝰ. forte poss dici in

Expanded text:
lium, immo debent solvi ecclesie, quia talia privilegia arctanda sunt, non amplianda. Secus dico in privilegio persoautem illarum rerum que non consueverant decimari, videtur quod possunt petere ipsi milites, eo quod eis terra illa ab antiquo fuerit decimalis et una eademque res non debeat duplici iure nasterio vel in ecclesia. Secus forte posset dici in
Abbreviated transcription (Latin):
pp̃oĩtũ suũ urare. ł hoĩes suosł fa¬
rint sb̾ripuisse aͥd de foresta sua .ł
de stagnis. aut uiuariis suis. aũ de ce¬
tens reb suis. It̃ qͥd demanto ⁊elo¬
tipo. ł auaro qͥ extorq̃t uitam̃itũ a
familia sua ꝙ reuelabit ei qͥtqͥd sci¬

Expanded text:
positum suum iurare vel homines suos vel farint surripuisse aliquid de foresta sua vel de stagnis aut vinariis suis aut de ceteris rebus suis? Item quid de marito zelotipo vel avaro, qui extorquet iuramentum a familia sua
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑͤ: aũ reb. Si
ꝑsone: tũc ẽ uis
repellẽda pͥusꝙͣ
nisi illatam.
ablata ĩuĩget tñ ei puĩam de furto cõ¬
misso. ¶ Qͥd si cłicus ĩguerra iusta

Expanded text:
 aut rebus. Si persone, tunc est vis repellenda priusquam nisi illatam.ablata. Iniunget tamen ei penitentiam de furto commisso. Quid si clericus in guerra iusta,
Abbreviated transcription (Latin):
illi ⁊̃ qͥ a diũs siuis ꝯpellũt᷑ oꝑan ĩ festis
si iusto metu ĩduca ħ faciũt iuidẽt᷑ ꝑ ncã¬
tatẽ posse excusari. Qͥ u cũ debeãt nec¬
turã bladoꝵ dñis suis auferũt ea dieb fe¬
fenãdis ut reliqͥs dieb ꝓ fesis possit li¬
berius ꝯsuetis ⁊ ꝓpͥis uatare doloribus
ñ st̾ excusabiles in ħ. nͥ forde artta ncã¬
tas ad ħ eos ꝯpellat. Scolanb ⁊̃ ñ t̾do¬

Expanded text:
Illi etiam qui a dominis suis compelluntur operari in festis, si iusto metu inducti hoc faciunt, videntur per necessitatem posse excusari. Qui vero, cum debeant vecturam bladorum dominis suis, afferunt ea diebus feriandis, ut reliquis diebus profestis possint liberius consuetis et propriis vacare laboribus, non sunt excusabiles in hoc, nisi forte arcta necessitas ad hoc eos compellat. Scholaribus et
Abbreviated transcription (Latin):
defendat a ꝑtuciẽdo cũ dicat ꝙ nłłi
lic se ipm̃ deffẽd̾e reꝑcuciẽdo ut
dictũ ẽ. ¶ S ñꝙͥ iudex si nõ lib̾a̾t
hoĩem a morte cũ pͭ aũ pͥuatꝰ nõ
pascit fame moriẽtes cũ possit ir

Expanded text:
 dicat quod nulli licet se ipsum defendere repercutiendo, ut dictum est. Sed numquid iudex si non liberat hominem a morte cum potest, aut privatus non pascit fame morientes, cum possit, ir
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ .no. ꝯst̃. ⁊ hoc intelligas cũ mo¬
d̾amine. uidel si hẽatur spes pro¬
babiłr de correccõne illiꝰ. Itẽ si
pp̃ eoꝵ expẽsas ip̃i raptori non
sb̾tͣhat᷑ facultas restituẽdi ł ĩ toto ł

Expanded text:
invenire, et hoc intelligas cum moderamine, videlicet si habeatur spes probabiliter de correctione illorum. Item si propter eorum expensas ipsi raptori non subtrahatur facultas restituendi, vel in toto vel
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ faciet: si nł ĩuenit. ñquid morie¬
tur fame. nõ: S sb̾est ei tnplex au¬
xiliũ. Unũ si p ͭ hr̃e de dote ł spõsa¬
licio scd̾m ut denũciet talib qui
possint ꝓdeẽ ⁊ nõ obeẽ ⁊ si nccẽ ẽ¬

Expanded text:
go faciet si nihil invenit; numquid morietur fame? Non, sed subest ei triplex auxilium. Unum si potest habere de dote vel sponsalitio. Secundum ut denunciet talibus, qui possunt prodesse et non obe
Abbreviated transcription (Latin):
dei dñr qͥ legẽ mosaytã ad litt̾ã tenẽt¬
se cͥcũcidẽto ⁊ alia legalia faciẽdo. Dicũ¬
tur iudei a noĩe dignioris trib .s. a tri¬
bu iuide prĩarthe q̃ int̾ tͥb alias bellico
tͥbu crearet ᷑ rex. sic̃ ex tͥbu leui᷑ sac̾dotes. pͥꝰ a dice bãt᷑ heb ͤi ab
heber auꝰ familia cultũ temut uniꝰ dei cet̾is ydolatͥa fedatĩ
agar ancilla habhe dequa eoꝵ fuit origo. sagarenos uoca¬
ri uolũt. s potiꝰ a sara eiꝰ uxore ⁊ libera: se sarratenos aꝑ¬
peslauerũt. Sũt tñ ĩt sarratenos qͥdã qͥ receperũt .U. libios
moysi. S ꝓpħ̾as respuerũt. hii dñr samaritani a sama

Expanded text:
dicuntur qui legem mosaicam ad literam tenercuncidendo et alia legalia faciendo. Dic Iudei a nomine dignioris tribus, scilibu Iude patriarche, que inter tribus alias bellicostribu crearetur rex, sicut ex tribu Levi sacerdotes. Prius autem dicebantur Hebrei ab Heber, cuius familia cuAgar ancilla Abrahe, de qua eorum fuit origo, agarenos vocari volunt, sed potius a Sara eius uxore et libera, se sarracenos appellaverunt. Sunt tamen inter sarracenos quidam qui receperunt V libros Moysi, sed prophetas res
Abbreviated transcription (Latin):
nec ad fidẽ n ͨ ad religionẽ c̃do aliꝙ̃ tͣhẽd̾ eẽ eẽ ꝑ munĩa danda pp̃ fi¬
dem recipiẽdã łĩg̾ssũ religionis ex pacto. s si qͥs ĩ fideł uesiet baꝑti¬
nẽ. si eẽt solutꝰ a debitis aũ si studuss ꝑ aliqͦs ãnos ut capapaci¬
capacior eẽt ad intelligenda que legerentur in religione ab
aliquo sciente enis ꝓpositũ reciperet pecciũam uel redditus qͣn¬
tum ad primũ casum ut liberaretur a debitis aut reciperet
tamen non pro pretio rei spiritualis: sec ad adminitulum
tossendi uel impediendi daretur ilud uel eciam reciperetur.

Expanded text:
em nec ad religionem credo aliquem trahendum esse per munera danda propter fidem recipiendam vel ingressum religionis ex pacto. Sed si quis infidelis vellet baptinem, si esset solutus a debitis, aut si studuisset per aliquot annos, ut capacior esset ad intelligenda que legerentur in religione, et ab aliquo sciente eius propositum reciperet pecuniam vel redditus, ut liberaretur a debitis, aut ut reciperet tamen non pro pretio rei spiritualis, sed ut adminiculum tollendi impedimenti, daretur illud vel reciperetur.
Abbreviated transcription (Latin):
Nã de p̃diis prĩmoĩalib tenẽt᷑ dare illi
ecc̃e in cuiꝰ ꝑrochia sita st̾ p̃dia. alii di¬
cũt ꝙ si ñ recipiũt eccłastita sacrã ab
illa eccła nõ tenẽt ᷑ date alias sic. uł dic ꝙ si deẜuiũt i¬
Itẽ hec oĩa pͥulegia de decimis nõ dandis nõ deffendunt
in casibus quibusdam. Uidel ut paccione uel transac¬
cione tenent᷑ ad easdem soluendas. extra eodem ex¬
młtiplici uel cum parrothialis ecclesia in cuiꝰ par¬
rochia p̾dia sita st̃ enormiter ledit᷑ exͣ. e. suggestum

Expanded text:
Nam de prediis patrimonialibus, tenentur dare illi ecclesie in cuius parrochia sita sunt. Alii dicunt, quod si non recipiunt ecclesiastica sacramenta ab illa ecclesia, non tenentur dare, aliter sic. Vel dic quod si deserviunt iecimis non dandis, non defendunt quin in casibus quibusdam, videlicet cum pactione vel transactione, teneantur ad easdem solvendas: vel cum parochialis ecclesia, in cuius parochia predia sita sunt, enormiter leditur, vel cum
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ qͥ ꝑtẽ furti recipit. Mutꝰ qͥdolose tatet.
Qͥ uidet furẽ ꝑatũ furari ⁊ sol o ũbo poss
ĩpedire sñ ꝑicło suo nõ obstãs qͥ re̾sistit fac¬
to cũ sñ ꝑicło poss. Nõ maĩf estãs ẽ qͥ scit re¬
u̾ scit tes furtiua ⁊ nõ indicat max ͤ cũ ab̾ eo¬

Expanded text:
dolose tacet, cum videt furem paratum furari et solo verbo posset impedire sine periculo suo. Non obstans, qui non resistit facto, cum sine periculo posset. Non manifestans est, qui scit ubi est res furtiva et non indicat, maxime cum ab eo
Abbreviated transcription (Latin):
dinas. Dicũtur ⁊̃ fene a fenando. qr tunc
tores cũ faciant ꝯͣ ꝓhibitõnẽ. Si aut̃ ñ eẽt
ꝓhibitũ nõ eẽt pccm torneare dũ tñ hoc
fi̾et tã discẽdi ar¬
nãd̾ ĩfideles ⁊ ob
rei pu ͭ ͤ. De pẽa

Expanded text:
dinas. Dicuntur etiam ferie a feriando, quia tunc tores, cum faciant contra prohibitionem. Si autem non esset prohibitum, non esset peccatum torneare, dum tamen fieret causa discendi usnandum infideles et ob re
Abbreviated transcription (Latin):
S nõ potest. plane induti ad hoc nõ credo eũ p̃scise
rogendũ. ar .l. que dicit bone fidei possõrẽ ñ tem̃ de¬
gatur mulieri qd de sponsalicio suo ⁊ alus rebus
quas habet uł ĩ fut᷑ũ habere poterit satisfatiat uyͣ
posse dolens semper de pectato et quia non potest
plene satiffacete et proponens firmiter in ani¬
mo quod satisfaciet qͥuam tito poterit u̾el ecians¬

Expanded text:
non potest plane induci ad hoc, non credo eum precise cogendum. Arguitur lege que dicit, bone fidei possessorem non tene consilio, tunc iniungatur mulieri, quod de sponsalitio suo et aliis rebus quas habet vel in futurum habere poterit, satisfaciat iuxta posse, dolens semper de peccato. Et quia non potest plene satisfacere, proponat tamen firmiter in animo quod satisfaciet quam cito poterit.
Abbreviated transcription (Latin):
li nõ correpto fac¬
ta sit restitutio
lib̾ata ẽ q̃ accepit.
Si a ãmotus sit ab admĩstͣtõne illa. aut si claus¬
trał ẽ sĩplex qͥ dedit faciẽda ẽ restitucõ moãs¬

Expanded text:
li non correcto facta sit restitutio, liberata est que accepit. em amotus sit ab administratione illa aut si clausst simplex qui dedit, facienda est restitutio monas
Abbreviated transcription (Latin):
utilitatẽ mõast̾ii pͥoratꝰ ł admĩstͣcõnis nec
pot̾it retiu̾i a mõastio regłaris in litt̃is.
hiꝰ ꝙ accepit a regłari alt̾ius loci nͥ de con¬
sensu alb̾is ⁊ ꝯuẽtus si magnũ fuit donũ.
ei de reb tałr datis a ꝑsoĩs r̾tib ĩtelligas id̾ de reb datu

Expanded text:
administrationis, nec rit retineri a monasterio regularis mulieris d accepit a regulari alterius loci, nisi de consensu abbatis et conventus, si magnum fuit donum, dixi de rebus taliter datis a personis
Abbreviated transcription (Latin):
tales st̾q̃ ad hũanũ usum possẽt eẽ ntileᷤᷤ
sic̃ arma ĩ bello insto cultetius ad ĩcidẽdñ
ĩquibdã ꝯfeccõnib ad sanand̾ egrotos
aut tales q̃ ad mislũ usũ st̃ utiles insi
ad pettand̾ sic̃ q̃dã uenena mortifera ⁊
ad nlłm bonũ usũ utilia. ⁊ suture super

Expanded text:
 ad humanum usum possunt esse utiles, sicut arma in bello iusto, cultellus ad incidendum in quibusdam confectionibus ad sanandum egrotos. Aut tales que ad nullum usum utiles sint, nisi ad peccandum, sicut quedam venena mortifera aut ad nullum bonum usum uti
Abbreviated transcription (Latin):
te᷑ tutelã hiꝰ. Item.
datina q̃ datur a
uidice qñ nlło tuto¬
redato ĩtestõ. et
nlłis existẽtib cõ¬
sãgͥneis ł ydoneis¬
offõ suo dat tutorẽ

Expanded text:
re tutelam huius. Item dativa, que datur a iudice, quando nullo tutore dato in testamento et nullis existentibus consanguineis vel idoneisofficio suo dat tutorem.
Abbreviated transcription (Latin):
lic cłito emere uilius ut uendat ta¬
rius. ita ĩtelligas si eiꝰ intẽcõ ẽ. ut
uendat carius in ead̾ forͣ. s ut nẽ¬
dat cariꝰ mutata foͣꝵ bñ pot̃ puta
emit tabłas ut fac̾et scriniũ uł
cartas ut scrib̾et libros ł limĩ ut fa¬

Expanded text:
licet clerico emere vilius, ut vendat carius, ita intelligas, si eius intentio est ut vendat carius in eadem forma, sed ut vendat carius mutata forma bene potest. Puta emit tabulas ut faceret scrinium vel chartas ut scriberet libros vel linum ut fa
Abbreviated transcription (Latin):
misie plꝰ in triplũ ł qͣ druplũ ꝙͣ ualeat
tota tamisia ⁊ similia. In p ͦ tasu ñ dico
ipm̃ peccare dũ tñ nõ hẽat ĩtẽtõnẽ cor¬
ruptam ut dictũ ẽ nsi forte ex qͣli ͭ ͤ p ͤ
ꝑpetͣndũ tũc eĩ nõ debẽt sͥ uẽd̾e ꝯͣ ta¬

Expanded text:
misie plus in triplum vel quadruplum quam valeat tota camisia et similia. In primo casu non dico ipsum peccare, dum tamen non habeat intentionem corruptam, ut dictum est, nisi forte ex qualitate perperpetrandum. Tunc enim non debet sibi vendere
Abbreviated transcription (Latin):
¶ S quid faciet iidex pnĩalis de mtatoriis. pellipa¬
ris ⁊ similib qui de longa nõ dico ꝯsuetudĩe s cor¬
iptela nec enere sciũt nec uendere absq menda
⁊ suramentis incautis. nec non ⁊ int̾dũ ꝑ iuriis et
breuit̾ menciũtur simplicib rem uilem uł corrup¬

Expanded text:
 Quid faciet iudex penitentialis de mercatoribus, pellipariis et similibus qui de longa, non dico consuetudine, sed corruptela, nec emere sciunt nec vendere absque mendaciis et iuramentis incautis, necnon et interdum periuriis et breviter mentiuntur simplicibus rem vilem vel corrup
Abbreviated transcription (Latin):
rituale alicui ꝑsone. S nõ ꝑcipiet fruc¬
tus sic retentos usq dũ elapsũ fuerit
tẽpus de quo statutum est ut retineã¬
tur ⁊ conferet᷑ istd̾ beneficiũ sub hac
forma. damus tibi hauc p̾bentã uel
hanc eccłam saluis fructib qͦs retimumꝰ

Expanded text:
rituale alicui persone, sed non percipiet fructus sic retentos, usque dum elapsum fuerit tempus de quo statutum est ut retineantur. Et conferetur istud beneficium sub hac forma. Damus tibi hanc prebendam vel hanc ecclesiam, salvis fructibus quos retinuimus
Abbreviated transcription (Latin):
nͥiuxͣ edictũ dñi n ͨ peccat nͥ hẽat cor¬
hoĩem. In t̾cio nõ te᷑. excusat᷑ eĩ pp̃ bo¬
nũ obedientie lic forte peccet dñs cͣcͣ¬
tulpat᷑. Sic gͦ ꝓcede cͥcã emptorem.
ꝙ si scit uẽditorẽ iuste ⁊ ex iusto bel¬
lo hũisse licite pͭ em̾e. nec te ᷑ ad res¬
titucõnẽ. Qͥ u̾o nesciebat eẽ de iusto
bello s credebat ꝓbabłr. Nã om̃s
uitini sui ł maior ꝑs. ł ad miiꝰ sa¬
pientes ita credebant ꝓ ut sͥ emꝑ¬
tor iudebat᷑ ip̃ẽ nõ tenet᷑ dur̃ate gͥ
hͣc boͣ fide. S si p̾tea sciat tẽ ẽẽ de

Expanded text:
dictum domini, nec peccat nisi habeat corhominem. In tertio non tenetur. Excusatur enim propter bonum obedientie, licet forte peccet dominus contentie Sic ergo procede circa emptorem, quia si scit venditorem iuste et iusto bello habuisse, licite potest emere nec tenetur ad restitutionem. Qui vero nesciebat esse de iusto bello, sed credebat probabiliter, nam omnes vicini sui vel maior pars vel ad minus sapientes ita credebant, prout sibi emptori videbatur, ipse non tenetur, durante sibi hac bona fide. Sed si postea sciat rem esse
Abbreviated transcription (Latin):
lucͣtus ẽ ⁊ fruccꝰ ꝑteptos ex re ẽp¬
ta de petuũa fenebͥ. Ad ħ dñt qͥ¬
dice corrupta ꝓcedũt cormptast̾¬
in fi. difficile eĩ ẽ ut ait leo ut bo¬
no ꝑagant᷑ exitu q̃ malo ĩccata¬

Expanded text:
lucratus est et fructus perceptos ex re empta de pecunia funebri. Ad hoc dicunt qudice corrupta procedunt corruptaifficile enim est, ut ait Leo, ut bono peragantur exitu, que malo sunt
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ insolid. ¶ It quid de illo qͥ dat
ꝯmodat gͣtis ut ex ea feneret᷑. ¶It̃
quid de eo qͥ ꝯͣhit societatẽ tũ ałio ad
fenus ex̾cend̾. It̃ ꝙͥ de eo qͥ dat usu¬
rario mutuã pͥciũam ad ꝑticipatõ¬

Expanded text:
 alicui ut quid de illo qui dat commodat gratis ut ex ea feneretur? Item quid de eo qui contrahit societatem cum alio ad fenus exercendum? Item quid de eo qui dat usurario mutuam pecuniam ad participatio
Abbreviated transcription (Latin):
emit equin ł p̾diũ de pocĩia
usuraria ⁊ donat rẽ illã alt̾i
postea efficit᷑ non soluẽdo q̃ri¬
tur utr̃ ille qͥ soluit usuras po̾¬
sit tũ effectu pet̾e rẽ emptam
de usuris ab ipõ possessore. et
utr̃ ille ĩ foro ꝓmĩali teneat᷑
timo asimili res empta de
petciũa usuraria nõ est uitio
usure sb̃iecca. Itẽ qr ẜin re

Expanded text:
de pecunia usuraria et donat rem illam alteri; postea efficitur non solvendo. Queritur utrum ille qui solvit usuras, possit cum effectu petere rem emptam de usuris ab ipso possessore et utrum ille in foro penitentiali teneatur tivum a simili res empta de pecunia usuraria, non est vitio usure subiecta. Item quia se
Abbreviated transcription (Latin):
tibus qͣrũdã ciuitatũ q̃ dant pecciũam o¬
adusurã max ͤ in lombardia. nũqͥd
om̃s aiues sũt usurarii. pp̃ hoc ⁊ per
consequẽs in statu dampnandorũ.
Respondeo. sic. omnes quorum aue¬
toritate sit uel consensu. et idem si¬

Expanded text:
tibus quarundam civitatum que dant pecuniam ad usuram, maxime in Lombardia; numquid omnes cives sunt usurarii propter hoc et per consequens in statu damnandorum? Respondeo sic, omnes quorum auctoritate fit vel consensu. Guillelmus
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt en ormiter ł
maĩfeste deceptũ
l fu̾it pura uẽ¬
dicio ⁊ recta ĩten¬
tio n ͨ fuit dolus
ad hibitus. ⁊ iõ
extuset᷑ ab usu¬
uere deceptioẽ
ł supplẽdo iustũ
p̾tiũ ł restituẽdo

Expanded text:
et enormiter vel manifeste deceptum, licet fuerit pura venditio et recta intentio, nec fuit dolus adhibitus et ideo excusetur ab usuvere deceptionem vel supplendo iustum pretium vel restit
Abbreviated transcription (Latin):
qñ hũit ex lucͣtiua cã tẽ
emptã de pͨciũa usurana
secus si emiss ł ex alia cã
nõ lucͣtiua ad eptus eẽt
eã boͣ fide ab usurato ñ
credẽs eũ forte eẽ usurani¬
um aut credẽs rẽ illam¬
nõ ẽẽ emptã de pcuĩa
usuraria. aut ipm usu¬
rariũ hr̃e alias unde pos¬
set redd̾e usuras. ¶S
nũꝙͥ uir qͥ ducit uxorẽ
raptoris ł usurarii filiã
p ͭ acciꝑe dotẽ de reb illiꝰ

Expanded text:
habuit ex lucrativa causa rem emptam de pecunia usuraria: secus si emisset vel ex alia causa non lucrativa adeptus esset rem bona fide ab usurario, non credens forte eum esse usurarium aut credens rem esse emptam non de pecunia usuraria aut ipsum usurarum habere; alias unde posset reddere usuras. Sed numquid vir qui duxit uxorem raptoris vel usurarii filiam, potest accipere dotem de rebus ill
Abbreviated transcription (Latin):
exig̃e ł ꝯpẽsare nõ solũ expẽsas
quas fecit tolligẽdo fructus. S
t̃ qͣs fet̃ boͣ fide cirta rẽ pignora¬
tã. Itẽ si tasu fortuito ł sñ tulpa
sua res perut ł det̾iorata ẽ nõ teͣ
c̾ditor.S si dolo ł tulpa sua te .e.¬

Expanded text:
el compensare, non solum expensas quas fecit colligendo fructus, sed etiam quas fecit bona fide circa rem pignoratam. Item si casu fortuito, vel sine culpa sua res periit vel deteriorata est, non tenetur creditor, sed si dolo vel culpa tene
Abbreviated transcription (Latin):
cipit pecciũam. nult om̃s fruc¬
tus ꝑceptos boͣ fide deductis
expensis ꝯputare ĩ sortẽ. S
si quid residuũ fu̾it᷑ de sorte
postłat debitorẽ ꝯpelli ad so

Expanded text:
cipit pecuniam; vult omnes fructus perceptos bona fide, deductis expensis, computare in sortem, sed si quid residuum fuerit de sorte, postulat debitorem compelli ad sol
Abbreviated transcription (Latin):
tũ illos eꝯtͥ credo tanꝙͣ nephandas
beluas detestandos qui ea ĩtẽcõne
emũt aureos ł alias monetas ł
res uenales ⁊ p̾cipue uitiualia
ut de talib canstiã indutãt. ꝯtͣ¬

Expanded text:
te Illos econtra credo tamquam nefandas belluas detestandos, qui ea intentione emunt aureos vel alias monetas vel res venales et precipue victualia, ut de talibus caristiam inducant. It
Abbreviated transcription (Latin):
capax spõ¬
te ĩtrauit
caute lam
ꝙ ñ exiret
ꝙ rediret.
nisi duxiss
uxorẽ. nõ
sũ ten̾i nisi

Expanded text:
capax, sponte intravit, cautelam quod non exiret quod rediret, nisi duxisset uxorem. Non teneri, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
tp̃c tredo saluo melio¬
fuit ĩculpa recipien¬
si iste erat ĩcognitꝰ
tasserebat se lib̾im
cũ int̾rogabat᷑ de hoc
sos testes ⁊corruptoᷤᷤ
si dñs nolilit eũ ex
grã dimitt̾e. spolia

Expanded text:
Credo, salvo meliofuit in culpa recipiensi iste erat incognitus et asserebat se liberum cum interrogabatur de hoc sos testes et corruptos, si dominus noluerit eum ex gra
Abbreviated transcription (Latin):
sũt q̃dam ꝑ sone qͥbz indistincte tene¬
tur qͥs restitue̾ quitqd ab eis lucratus
furiosi prodigi minores .xxu. ãnoꝵ
et maxime pupilli. ¶ Itẽ mẽte ca¬
pti surdi muti ceci et qͥ ꝓpetuo morbo
laborant; qͥa tales rebus suis super¬
sunt eis tutores et curatores. L¬
Idẽ uidet᷑ diceñ de seruis moͣchis et¬

Expanded text:
sunt quedam persone quibus indistincte tenetur quis restituere, quicquid ab eis lucratus furiosi, prodigi, minores XXV annis et maxime pupilli. Item mente capti, surdi, muti, ceci et qui morbo perpetuo laborant, quia tales rebus suis supersunt eis tutores vel curatores. Idem videtur dicendum de servis, de monachis
Abbreviated transcription (Latin):
potest sic accipi. ut quẽ admodũi nobi
mortalitate. ita nos illi efficiamur im¬
mortalitate conformes. Si autẽ inhis

Expanded text:
potest sic accipi, ut quemadmodum nobis ille mortalitate, ita nos illi efficiamur immortalitate conformes. Si autem in his
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ supplicio punitur eterno:
iudiciis eñi & condemnationibꝰ dñs¬
loquebatur. Proinde qui iudicat ꝙ
condemnat iniuste. siiudicatur & con¬
demnat᷑ iuste. in eadem m̃sura recipit.
quamuis ñ hoc quod dedit. ludicio
enim fecit. iudicio & pati tur. quam
uis damnatione fecerit quod iniquũ
ẽ. patitur damnatione quod iustũ ẽ.
Nec quisquam existit qui cens eat
.tam cito nocentium finienda ẽẽ
torm̃ita. quã cito factum ẽ homicidi¬
um. uel adulterium. uel sacrilegiũ.
uel quodlibet aliud scelus. ñ temꝑis
longituline. sed iniquitatis ꝙ im¬
pietatis magnitudine me tiendũ.

Expanded text:
peccatum supplicio punitur aeterno? iudiciis et condemnationibus. Proinde qui iudicat et condemnat iniuste, si iudicatur et condemnatur iuste, in eadem mensura recipit, quamuis non hoc quod dedit. Iudicio enim fecit, iudicio patitur; quamuis fecerit damnatione quod iniquum est, patiatur damnatione quod iustum est. nec quisquam exstitit qui censeret tam cito nocentium finienda esse tormenta, quam cito factum est uel homicidium uel adulterium uel sacrilegium uel quodlibet aliud scelus non temporis longitudine, sed iniquitatis et inpietatis magnitudine metiendum.
Abbreviated transcription (Latin):
Nos itaq supradictã institutionẽ secuti.
ꝑsingłos dies dominicos sal & aquam
simul miscendo benedicimus: ut hac
asꝑsione fideles & habitacula fidelium
contra sp̃uales nequitias munramũs.

Expanded text:
Nos itaque supradictam institutionem secuti, per singulos dies dominicos sal et aquam simul miscendo benedicimus, ut hac aspersione fideles et habitacula fidelium contra spirituales nequitias muniamus.
Abbreviated transcription (Latin):
ationis nom̃ constat. ut filii nomen¬
ꝙ ab illo aquo erat. Uenit sapientia
ut hostis rations uinceretur. &: ut ha¬
bitaculũ suĩ ipsa uendicaret. quod
malitia possidebat. qui enĩ astutia
uicerat. iustum fuit. ut ñ fortitudine
sed prudentia uinceret᷑. ut in eodem
inquo se uictor erecerat. uictus ster¬
neretur. factus ẽ filius dĩ filiꝰ hominis.
ut filios hominũ filios dl faceret. &. ne
filii nom̃ ad alt̾am transiret ꝑsonã.

Expanded text:
ationis nomationis nomjus erat, et ab illo a quo erat. Venit sapientia ut hostis ratione vinceretur; et ut habitaculum suum ipsa vindicaret; quod malitia possidebat. Qui enim astutia vicerat, justum fuit ut non fortitudine, sed prudentia vinceretur, ut in eodem in quo se victor erexerat, victus sterneretur. Factus est Filius Dei, Filius hominis, ut filios hominum, filios Dei faceret; et ne filii nomen ad alteram transiret personam,
Abbreviated transcription (Latin):
Quare filius missus. ẽ. potius
quam pater. uel epmites
deo autẽ filius missus ẽ. ñ pater. aut
sp̃s sc̃s: quia conueniens ñ erat. ut
pater abalio mitteretur. qui non erat
ab alio. Si eñi ab alio mitteretur. ab
ilo uenire haberet a quo mitteretur.
ꝙ ẽẽt illi quasi quoddã principium
ab ilo a quo mitteret᷑. Propt̾ea gͦ pat̃
ab alio mitti ñ haber. quia ab alio ẽẽ
ñ habet. Missus ẽ aut̃ primũ filius.
qui a solo patre ẽ: deinde etĩa sp̃s sc̃s.
qui ẽ apatre & filio. Primũ filius ue¬
a malo liberauit. postea iste adbona ro¬
uocaurt. Tie abstulit qͦd sustinebamꝰ
iste reddidit qͦd ꝑdideramus. Nenit
filius naturalis missus apatre. ut ad¬
optandos in hereditatẽ uocaret. & con¬
sensum suũ in gr̃a adoptionis cõpro¬
baret. Neq eñi sine consensu filii. ã pa¬
tre aueni in hereditat̾ẽ ducendi erant.
Misit gͦ pater ꝓfiliis. uenit filiꝰ ꝓfr̃ibꝰ.
quia in patre & filio pat̾nitatis & fili¬

Expanded text:
quare Filius missus est potius quam Pater vel Spiritus Ideo Filius missus est, non Pater aut Spiritus sanctus, quia inconveniens erat ut Pater ab alio mitteretur qui non erat ab alio. Si enim ab alio mitteretur, ab illo venire haberet a quo mitteretur, et esset illi quasi quoddam principium ab iab alio mittin habet, quia ab alio esse non habet. Missus est autem primum Filius qui a solo Patre est; deinde etiam Spiritus sanctus qui est a Patre et Filio. Primum Filius vea malo liberavit, postea iste ad bona revocavit. Ille abstulit quod sustinebamus, iste reddidit quod perdideramus. Venit Filius naturalis missus a Patre ut adoptandos in haereditatem vocaret, et consensum suum ut gratia adoptionis comprobaret. Neque enim sine consensu Filii a Patre alieni in haereditatem ducendi erant. Misit ergo Pater pro filiis, venit Filius pro fratribus, quia in Patre et Filio paternitatis et fili
Abbreviated transcription (Latin):
ccłastica institutio habet. ut ꝑsin¬
gulos annos in initio quadragesi¬
me. quod caput ieiunii dicitur. quar¬
ta feria quando ieiunium uotiuum
suscipitur. cinis consecratus capitibus
fidelium imponatur: scilicet obrecor¬
dationẽ mortalitatis nr̃ȩ. ut mortalis
homo qui tunc ex habitu penitentie.
& recordatione peccatoꝵ suoꝵ ad deuo¬

Expanded text:
astica institutio habet, ut per singulos annos in initio quadragesimae, quod caput jejunii dicitur, quarta feria quando jejunium votivum suscipitur, cinis consecratus capitibus fidelium imponatur scilicet ob recordationem mortalitatis nostrae, ut mortalis tunc homo qui ex habitu poenitentiae et recordatione et peccato
Abbreviated transcription (Latin):
ui erunt inpenis. quid bonos.¬
agatur intus ingaudio dñi nesciunt
Qui uero erunt in illo gaudio. quid agat᷑
foris intenebris exteriorib sciunt. Non
enĩ nulla sed sempit̾na mors erit. quan¬
do nec uiuere anima poterit dm ñ haben.¬
do. nec doloribus corꝑis carere moriendo.
Prima mors animã pellit acorpore nolen¬
tem. sccła mors animã nolentem tenet
incorꝑe. Ab utraq morte cõmuntter id
habetur. ut quod ñ uult anima de suo

Expanded text:
ui erunt in poenis, quid agatur intus in gaudio Domini nesciunt; qui vero erunt in illo gaudio quid agatur foris in tenebris exterioribus sciunt. Non enim nulla, sed sempiterna mors erit, quando nec vivere anima poterit Deum non habendo, nec doloribus corporis carere moriendo. Primo mors animam pellit a corpore nolentem; secunda mors animam nolentem tenet in corpore. Ab utraque morte communiter id habetur, ut quod non vult anima de suo
Abbreviated transcription (Latin):
sitatẽ ñ pariat. Neq enĩ in ea magna mo¬
dica despiciunt. neq rursum modica
magnis associari indigna sunt: sed ornais
Se inuic̾ẽ in una ueritate. quȩ propter
ueritatẽ placent omĩa. Nemo gͥ miret᷑.
Si post magna & inter magna fidi sacra¬
menta. eoꝵ quȩ in suo ordine inferiora.
uidentur mentio fit: qͥa ñ se abhorrent
simul quȩ inueritate unũ sunt. Nã ipse
d̾s humiliari dignatus ẽ adhumana
descendens: ut hominẽ postmodũ ad

Expanded text:
sitatem non pariat. Neque enim in ea, magna mositatem non pariat. Neque enim in ea, magna modica despiciunt, neque rursus modica magnis associari indignata sunt, sed ornant se invicem in una veritate, quae propter veritatem placent omnia. Nemo igitur miretur si post magna et inter magna fidei sacramenta, eorum quae in suo ordine inferiora videntur mentio fit, quia se non obhorrent simul, quae in veritate unum sunt. Nam ipse Deus humiliari dignatus est, ad humana descendens, ut hominem p
Abbreviated transcription (Latin):
AGNE SUNT IN
scripturis sacris spirita¬
lium sensuũ ꝓfundita¬
tes. Sed quia ñ om̃ib
eadem intelligendi gr̃a
data ẽ: habet sacrũ elo¬
quium quȩdã inse quibꝰ
fidem simpliciũ pascit. quȩ quidẽ altio¬
ribus iuncta unã ueritatis regulã ꝑfi-¬
ciunt. Propterea in sacri eloquii tracta¬
tione. ñ eadẽ dicendi forma ubiq ser¬
uanda ẽ. quia altiora fidei sacramenta
excellentiori sermone. & digno scĩs reueren¬
ter tractanda sunt. minora autẽ sacra¬
mentoꝵ diuinoꝵ instrumenta. ꝓcapacita¬
te simpliciũ humiliori locutionis genere
explananda. ut constet quod scriptum ẽ
infimbriis aureis. circũ amicta uarietati¬
bus. Sicut eñĩ sc̃a electoꝵ ȩccła. morum
bonoꝵ ac uirtutũ uarietate pulchre ad¬
ornatur: ita sc̃a scriptura unde ipsa eccł̃a
sc̃a uiuendi formã sumit. in suo sermo¬
ne pulchra uarietate contexit᷑. in qua
tam̃ uarietas ipsa apta ẽ. ut scisma ñ
generet.& diuersitas concors. ut aduer¬

Expanded text:
agnae sunt in Scripturis sacris spiritualium sensuum profunditates; sed quia non omnibus eadem intelligendi gratia data est, habet sacrum eloquium quaedam in se quibus fidem simplicium pascit; quae quidem altioribus juncta unam veritatis regulam perficiunt. Propterea in sacri eloquii tractatione, non eadem intendendi forma ubique servanda est, quia altiora sacramenta excellentiori sermone et digno sanctis reverenter tractanda sunt; minora autem sacramentorum divinorum instrumenta, pro capacitate simplicium humiliori locutionis genere explananda, ut constet quod scriptum est: In fimbriis aureis circumamicta varietatibus . Sicut enim sancta electorum Ecclesia morum bonorum ac virtutum varietate pulchre adornatur, ita sacra Scriptura unde ipsa Ecclesia sancta vivendi formam sumit, in suo sermone pulchra varietate contexitur; in qua tamen varietas ipsa apta est, ut schisma non generet; et diversitas concors, ut adver
Abbreviated transcription (Latin):
ut quod ñ p̃stitit ei ñ prestetur. atq ita
quod ipse iudicatur erit et̾num. qu̾auis
quodiudicauerit et̾num ẽe nequiuerit.
In eadem gͥ mensura quamuis ñet̾noꝵ
malefactoꝵ et̾̃na supplicia remetiuntur.
ut quia et̾nam uolũ t habere peccati ꝑ¬
seperitatem: De eodem.¬
cire uelim quomodo iustum sit. ut
culpa quȩ cum fine perpetrata ẽ. sine
fine pumatur. Gregorius. hocrecte dice-¬
retur. si districtus udex ñ corda hominũ
sed facta pensaret. Iniqui enĩ ido eum

Expanded text:
ut quod praestitit, ei non praestetur. Atque ita ut quod praestitit, ei non praestetur. Atque ita quod ipse judicatur erit aeternum quaquod iudicauit, aeternum esse nequiuerit. in eadem igitur mensura quamuis non aeternorum malefactorum aeterna supplicia remetiuntur, ut, quia aeternam uoluit habere peccati pseueritatem. cire velim quomodo justum sit ut culpa quae cum fine perpetrata est sine fine puniatur. Gregorius: Hoc recte diceretur, si districtus judex non corda hominum, sed facta pensaret. Iniqui enim ideo cum
Abbreviated transcription (Latin):
mensura mensi fueritis remeti¬
etur uobis. idẽ quod feceris patieris.
ñ ut sistuprum fecerit stuprum patiat᷑.
sed quod peccato isto facit legi. hoc ei lex
faciat. id ẽ quia legem talia ꝓhibentem.
de suauita abstulit. auferat eum etiam
ipsalex de hominũ uita quã regit. Idem.
Nolite iudicare ut ñ udicemini. In quo
eñi iudicio iudicaueritis. iudicabimini.
Numquid suniquo iudicio iudicabunt.
iniquo iudicabuntur: Absit. Nulla
quippe iniquitas apud dm. Sed itadi.¬
ctũ. ẽ. in qͦ iudicio iudicaueritiᷤᷤ ĩ eo uidi¬
cabimini: tamquã diceretur. inqua uo¬
luntate benefeceritis. inipsa liberabimi.¬
ni. uel inqua uoluntate male feceritis.
in ipsa pumemini. Ex qualitatib qͥppe
uoluntatũ. ñ ex tempoꝵ spaciis. siue re¬
cte facta. siue peccata metimur. Alioqͥn
mauis peccatum haberetur arborem de¬
icere. quã homin̾e occidere. Iuud enĩ fit
longa mora. ictibus multis: hoc uno
ictu breuissimo tempore. In hac qͥppe
sententia ad hoc solum eade m̃sura ẽ.

Expanded text:
mensura mensi fueritis remetietur vobis , id est quod feceris, patieris. Non ut si stuprum fecerit, stuprum patiatur, sed quod peccato isto facit legi, hoc ei lex faciat, id est quia legem talia prohibentem de sua vita abstulit; auferat eum etiam ipsa lex de hominum vita quam regit. Idem: Nolite judicare et non judicabimini. In quo enim judicio judicaveritis, judicabimini . Nunquid si iniquo judicio judicabunt, iniquo judicabuntur? Absit! Nulla quippe iniquitas apud Deum, sed ita dictum est: In quo judicio judicaveritis, in eo judicabimini, tanquam si diceretur: In qua voluntate benefeceritis in ipsa liberamini, vel in qua voluntate malefeceritis in ipsa puniemini. Ex qualitatibus quippe voluntatum non ex temporum spatiis sive recte facta sive peccata metientur. Alioquin majus peccatum habetur arborem dejicere, quam hominem occidere. Illud enim fit longa mora, ictibus multis; hoc uno ictu, brevissimo tempore. In hac quippe sententia ad hoc solum eadem mensura est,
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ scue arbitror neminẽ nisi forte
cuisp̃s diuinus ostendit. Tunc figura huꝰ
mundi mundanoꝵ ignium conflagratio¬
ne p̃teribit. sicut factum ẽ mundanarũ
aquarũ mundatione diluuium. Ila itaq
ut dixi conflagratione inundana elem̃toꝵ
corruptibiliũ qualitates. quȩ corꝑib nr̃is
corruptibilib congruebant. aidendo penitꝰ
interibunt. atq ipsa substantia eas quali¬
tates habebit. que corꝑibus immortalib
mirabili mutatione conueniant. ut scilicet
mundus innouatus inmelius apte accõ¬
modetur hominib. etiam carne ĩmelius
scilicet ut iusti om̃s ꝙ indño uideant gau¬
dia que ꝑcipiunt. & millis respiciant sup¬
plicia que euaserunt. quatinus tanto
magis in et̾num diuina gr̃a ditiores se ẽe
ri conspiciunt. que eiꝰ adiutorio uicerunf.¬

Expanded text:
hominem scire arbitror neminem, nisi forte cui Spiritus diuinus ostendit, tunc figura huius mundi mundanorum ignium conflagratione praeteribit, sicut factum est mundanarum aquarum inundatione diluuium. Illa itaque, ut dixi, conflagratione mundana elementorum corruptibilium qualitates, quae corporibus nostris corruptibilibus congruebant, ardendo penitus interibunt. adque ipsa substantia eas qualitates habebit, quae corporibus inmortalibus mirabili mutatione conueniant; ut scilimundus innovatus in melius aperte accommodetur hominibus etiam carne innovatisscilicet ut justi omnes et in Domino videant gaudia quae percipiunt, et in illis respiciant supplicia quae evaserunt, quatenus tanto magis in aeternum divina gratia ditiores se esseri conspiciunt, quae ejus adjutorio vicerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
a ueteri testam̃to assumptus ẽ. ubi tu-¬
De argentee ã dño ductiles fieri p̃cipiunt᷑.
quibus multitudo popłi conuocari debu-¬
isset. Ad similitudinẽ harũ tubarũ. sig¬
na ex metallo exis in eccła facta sunt. ad
corda fidelium excitanda: & ut ꝑ ea signũ
detur quando debeant inunũ conuenire.
Uasa ista metallina. ora p̾dicantium sig¬
nificant. Plectra ferrea quo interius tun¬
duntur ut sonum emittant: linguȩ s̃t
eorumdẽ. Funis aut̃ mensura uite s̃. &
conu̾sationis modus. qui inscriptura pro¬
ponitur. funis manu tenetur. quando
scriptura opere adimpletur. funẽ sursũ
sequitur. qui ductu scripturȩ sacre ad

Expanded text:
a Veteri Testamento assumptus est, ubi tubae argenteae a Domino ductiles fieri praecipiuntur quibus multitudo populi convocari debuisset. Ad similitudinem harum tubarum signa ex metallo aeris in Ecclesia facta sunt ad corda fidelium excitanda, ut per ea signum detur quando debeant in unum convenire . Vasa ista metallina ora praedicantium significant. Plectra ferrea quo interius tunduntur, ut sonum emittant, linguae sunt eorumdem. Funis autem mensura vitae est, et conversationis modus qui in Scriptura proponitur. Funis manu tenetur, quando Scriptura opere adimpletur. Funem sursum sequitur, qui ductu Scripturae sacrae ad
Abbreviated transcription (Latin):
abet etiã eccłastica consuetudo.
ut in dñica quȩ ꝓxima ẽ ante sol¬
lemnitat̾e paschalem. rami palmarũ
& frondes arboꝵ benedicantur. &. po¬
pulo portandi distribuant᷑: infigu.¬
rameoꝵ qui dño ĩu eodem die ieroso¬
limam ascendenti. cũ ramis palmarũ
& frondib arboꝵ uirentib cantantes
ꝙ laudantes occurrerunt. Inquo non
solum nobis id quod illi tunc corꝑalit
fecerunt. corꝑalit faciendũ ꝓponit᷑:
sed id potius quod uel inillo uel inisto
corporali facto spiritalit imitandum
significatur. Palma quippe. signum
uictoriȩ ẽ. Rami aut̃ẽ uirentes. bona
oꝑa significaut. Tunc gͦ xp̃o cũ ramis pal¬
marũ & frondib laudantes occurrimus.
quando ipsum mortis triumphatorem.
bonis oꝑibus & digna gr̾ariun actione lau-¬
damus.

Expanded text:
abet etiam ecclesiastica consuetudo ut in Dominica quae proxima est ante solemnitatem paschalem, rami palmarum et frondes arborum benedicantur, et populo portandi distribuantur, in figuram eorum qui Domino Jesu eodem die Jerosolymam ascendenti cum ramis palmarum et frondibus arborum virentibus cantantes et laudantes occurrerunt . In quo non solum nobis id quod illi tunc corporaliter fecerunt, corporaliter faciendum proponitur, sed id potius quod vel in illo vel in isto corporali facto spiritualiter imitandum significatur. Palma quippe signum victoriae est, rami autem virentes bona opera significant. Tunc igitur Christo cum ramis palmarum et frondibus occurrimus laudantes, quando ipsum mortis triumphatorem bonis operibus et digna gratiarum actione laudamus.
Abbreviated transcription (Latin):
N SUPERTORI .PARTE
oꝑis huius conditionẽ rerum
om̃ium a principio primo cum
lapsu hominis. & hiis quȩ postea
ad restaurationẽ usq ad aduentũ
uerbi preꝑata sunt. sũ matim de¬
duxi: nunc ea quȩ sequunt᷑ usq
ad finẽ & consũmationẽ omnium.
ordine contingere libet. Tempus
gr̃e ab aduentu filii dĩ incarnem
exordium sumpsit: sicut scriptũ ẽ.

Expanded text:
n superiori parte operis hujus conditionem omnium rerum a principio primo cum lapsu hominis et his quae postea ad restaurationem ejus usque ad adventum Verbi praeparata sunt, summatim deduxi, nunc ea quae sequuntur usque ad finem et consummationem omnium, ordine contingere libet. Tempus gratiae ab adventu Filii Dei in carnem exordium sumpsit, sicut scriptum est:
Abbreviated transcription (Latin):
ationis nom̃ constat. ut filii nomen
ꝙ ab illo aquo erat. Uenit sapientia
ut hostis rations uinceretur. &: ut ha¬
bitaculũ suĩ ipsa uendicaret. quod
malitia possidebat. qui enĩ astutia
uicerat. iustum fuit. ut ñ fortitudine
sed prudentia uinceret᷑. ut in eodem
inquo se uictor erecerat. uictus ster¬
neretur. factus ẽ filius dĩ filiꝰ hominis.
ut filios hominũ filios dl faceret. &. ne
filii nom̃ ad alt̾am transiret ꝑsonã.

Expanded text:
ationis nomen constat, ut Filii nomen ationis nomen constat, ut Filii nomen jus erat et ab illo a quo erat. Venit sapientia, ut hostis ratione vinceretur, et ut habitaculum suum ipsa vindimalitia possidebat. Qui enim astutia vicerat, justum fuit ut non fortitudine, sed prudentia vinceretur, ut in eodem in quo se victor erexerat, victus sterneretur. Factus est Filius Dei, Filius hominis, ut filios hominum, filios Dei faceret; et ne filii nomen ad alteram transiret personam,
Abbreviated transcription (Latin):
Quare filius missus. ẽ. potius
quam pater. uel epmites
deo autẽ filius missus ẽ. ñ pater. aut
sp̃s sc̃s: quia conueniens ñ erat. ut
pater abalio mitteretur. qui non erat
ab alio. Si eñi ab alio mitteretur. ab
ilo uenire haberet a quo mitteretur.
ꝙ ẽẽt illi quasi quoddã principium
ab ilo a quo mitteret᷑. Propt̾ea gͦ pat̃
ab alio mitti ñ haber. quia ab alio ẽẽ
ñ habet. Missus ẽ aut̃ primũ filius.
qui a solo patre ẽ: deinde etĩa sp̃s sc̃s.
qui ẽ apatre & filio. Primũ filius ue
a malo liberauit. postea iste adbona ro¬
uocaurt. Tie abstulit qͦd sustinebamꝰ
iste reddidit qͦd ꝑdideramus. Nenit
filius naturalis missus apatre. ut ad¬
optandos in hereditatẽ uocaret. & con¬
sensum suũ in gr̃a adoptionis cõpro¬
baret. Neq eñi sine consensu filii. ã pa¬
tre aueni in hereditat̾ẽ ducendi erant.
Misit gͦ pater ꝓfiliis. uenit filiꝰ ꝓfr̃ibꝰ.
quia in patre & filio pat̾nitatis & fili¬

Expanded text:
quare Filius missus est potius quam Pater vel Spiritus Ideo Filius missus est, non Pater aut Spiritus sanctus, quia inconveniens erat ut Pater ab alio mitteretur qui non erat ab alio. Si enim ab alio mitteretur, ab illo venire haberet a quo mitteretur, et esset illi quasi quoddam principium ab iab alio mittin habet, qnon habet. Missus est autem primum Filius, qui a solo Patre est, deinde etiam Spiritus sanctus, qui est a Patre et Filio. Primum Filius vena malo liberavit, postea iste ad bona revocavit. Ille abstulit quod sustinebamus, iste reddidit quod perdideramus. Venit Filius naturalis missus a Patre ut adoptandos in haereditatem vocaret, et consensum suum ut gratia adoptionis comprobaret. Neque enim sine consensu Filii a Patre alieni in haereditatem ducendi erant. Misit ergo Pater pro filiis, venit Filius pro fratribus, quia in Patre et Filio paternitatis et fili
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdidit. Ex qua re semꝑ cogitur. ut &
mort̾e sine morte. & defectum sine defe¬
ctu. & finem sine fine patiatur. quati¬
nusei ꝙ mors immortalis sit. ꝙ defe¬
ctus indeficiens. & finis infinitus.

Expanded text:
t esse non perdidit. Ex qua re semper cogitur, ut et mortem sine morte, defectum sine defectu, et finem sine fine patiatur, quatenus ei et mors immortalis sit, et defectus indeficiens, et finis infinitus.
Abbreviated transcription (Latin):
Nona. de minoribꝰ sacramentis & sacris.
Decima. de symonia.
ndecima. de conuigio.
Duodecima. de uotis.
erciadecima. de uiciis & uirtutibus.

Expanded text:
Nona de minoribus sacramentis et sacris. Decima de simonia. Undecima de conjugio. Duodecima de votis. Tertia decima de vitiis et virtutibus.
Abbreviated transcription (Latin):
sitatẽ ñ pariat. Neq enĩ in ea magna mo¬
dica despiciunt. neq rursum modica
magnis associari indigna sunt: sed ornat̃
se inuic̃e in una ueritate. quȩ propter
ueritatẽ placent omĩa. Nemo gͥ miret᷑.
Si post magna & inter magna fidi sacra¬
menta. eoꝵ quȩ in suo ordine inferiora.
uidentur mentio fit: qͥa ñ se abhorrent
simul quȩ inueritate unũ sunt. Nã ipse
ds humiliari dignatus ẽ adhumana
descendens: ut hominẽ postmodũ ad

Expanded text:
sitatem non pariat. Neque enim in ea, magna mositatem non pariat. Neque enim in ea, magna modica despiciunt, neque rursus modica magnis associari indignata sunt, sed ornant se invicem in una veritate, quae propter veritatem placent omnia. Nemo igitur miretur si post magna et inter magna fidei sacramenta, eorum quae in suo ordine inferiora videntur mentio fit, quia se non obhorrent simul, quae in veritate unum sunt. Nam ipse Deus humiliari dignatus est, ad humana descendens, ut hominem po