comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non uideo. Aut sicon temptum est. impune contem¬
ni Si autem factum est & tacitum: Cur exeo
quod finees filius eleazar. transfixit adulteros.
placatum fuisse dñm scriptura testatur. plagamq
cessasse : quasi crucifixis: ducibus sicut praeceperat
dñs : adhuc indignatio perseuerans. Alio modo pla¬
candauider&ur : cum pro culdubio falsum esse non¬
poss&. quod prae nuntiauerat & promiserat dñs di¬
cens ⁊ Accipe duces populi. & os tenta eos dño con¬
tra solem. & auertatur ira animationis dñi
abisra hel. Si ergo factum erat. quis dubit& iram
dñi auersam fuisse ab israhel: Quio ita que
opus erat. ut adhuc fine es adplacan dum
dm̃. sic in adul teros uindicar& eique teftimo¬
niã scriptura per hiber&. quod eomodo pla¬
cauerit dñm. nisi forte in tellegimus. cum illud
de ducibus populi moyses quod praecepe¬
rat implere disponer&. eum uoluis se
&iam secundum legem talia punire fla¬
gitia & sacrilegam audaꝑiam. Ut

Expanded text:
non uideo aut, si contemptum est. inpune contemnon uideo aut, si contemptum est. inpune contemni. si autem factum est et tacitum, cur ex eo, quod Phinees filius Eleazar transfixit adulteros, placatum fuisse dominum scriptura testatur plagamque cessasse? quasi crucifixis ducibus, sicut praeceperat dominus, adhuc indignatio perseuerans alio modo placanda uiderposset, quod pronuntiaverat et promiserat Dominus dicens: Accipe duces populi, et ostenta eos Domino contra solem, et avertetur ira animationis Domini ab Israel? Si ergo factum erat, quis dubitet iram Domini aversam fuisse ab Israel? Quid itaque opus erat, ut adhuc Phinees ad placandum Deum, sic in adulteros vindicaret eique testimonium Scriptura perhiberet, quod eo modo placaverit Dominum, nisi forte intelligamus, cum illud de ducibus populi Moyses quod praeceperat implere disponeret, eum voluisse etiam secundum legem talia punire flagitia et sacrilegam audaciam, ut
Abbreviated transcription (Latin):
manus dñi. Id est factum est ut superme ess& & multa
talia inscripturis reꝓperiun tur
t dixit dñs admoysen. accipe duces populi: & ostenta
eos dño contra solem. & aufer&ur ira animationis dñi
Ab israhel. Iratus ds deforni cationibus israhel
& carnalibus & spiritalibus. Nam & filiabus moab
se in pudice miscuerant. & idolis fuerant consecrati
hoc ad moysen dixit. ut ostentar& dño ducespo¬
puli contrasolem. in quo uerbo intellegitur. eos
iussos esse crucifigi. Ut hoc sit ostenta eos dño
contra solem. idest palam in conspicuo lucis huius.
exempla. qui a para digma exemplum dicitur. Nam
praeter septuaginta interpraetes. aquila perhibe¬
tur dixisse. confige. uel potius sursum confige
quod est anapexon Symmacus autem. uerbo eui¬
dentiore suspende:. Mirum est sane. quod scri¬
ptura renarrare deftiterit. utrum hoc fuerit & prȩ¬
ceptum dñi impl&um. quod contempni potuisse

Expanded text:
manus domini. id est factum est, ut super me esset; et multa manus domini. id est factum est, ut super me esset; et multa talia in scripturis reperiuntur. Et dixit dominus ad Moysen: accipe duces populi et ostenta eos domino contra solem; et auertetur ira animationis domini ab Israhel. iratus deus de fornicationibus Israhel et carnalibus et spiritalibus — nam et filiabus Moab se inpudice miscuerant et idolis fuerant consecrati — hoc ad Moysen dixit, ut ostentaret domino duces populi contra solem. in quo uerbo intellegitur eos iussos esse crucifigi, ut hoc sit: ostenta eos domino contra solem, id est palam in conspicuo lucis huius. "exempla", quia παράδειγμα exemplum dicitur. nam praeter septuaginta interpretes Aquila perhibetur dixisse "confige" uel potius "sursum confige", quod est ᾶνάπηξον, Symmachus autem uerbo euidentiore "suspende". mirum est sane, quod scriptura narrare destiterit utrum hoc fuerit ex praecepto domini inpletum: quod contemni potuisse
Abbreviated transcription (Latin):
dium in manu mea iam transfixissem te: Nimirũ iste tan¬
ta cupiditate ferebatur : Ut nec tanti monstrimiraculo ter
rer&ur . & responder& quasi ad hominem loquens. Cũ
õs utiq non asinȩ animam in naturam rationalẽ uestissent
Sed quod illi placuerat. ex illa sonare feciss& ad illius
uesaniam cohibendam: illud fostasse prefigurans quia
stulta mundi electurus erat d̃s. ut consumer& sapientes
ꝓillo sp̃iritali & uero isrł. hoc est promissionis filiis Li
factus ẽ sp̃s di. tam quam factura sit sp̃s dĩ: Sed fac¬
tus est super illum. Id est factum ẽ ut super illum ess&¬
quomodo qui post me uenit anteme factus ẽ. Io est fac¬
tum ẽ. Vt ante me ess&. Vt prȩponer&ur mihi. quia pri¬
orme in quit erat. Sicut dñs factus ẽ ad iutor meus. Non
enim dñs factura ẽ. sed factum est. ut me adiuuar&. Et
factus est dñs refugium pauperum. Id est factum est.
Ut ad eum refugerent pauperes. Et facta est super me

Expanded text:
dium in manu mea, iam transfixissem te. nimirum iste tandium in manu mea, iam transfixissem te. nimirum iste tanta cupireretur, et responderet quasi ad hominem loquens, cum Deus utique non asinae animam in naturam rationalem vertisset, sed quod illi placuerat, ex illa sonare fecisset, ad illius vesaniam cohibendam: illud fortasse praefigurans, quia stulta mundi electurus erat Deus, ut confunderet sapientes , pro illo spirituali et vero Israel, hoc est promissionis filiis. LIfactus est Spiritus Dei, tanquam factura sit Spiritus Dei; sed factus est super illum, id est, factum est ut super illum essquomodo: qui post me uenit, ante me factus est, id est factum est, ut ante me esset, ut praeponeretur mihi, quia prior me, inquit, erat, sicut: dominus factus est adiutor meus; non enim dominus factura est, sed factum est, ut me adiuuaret, et: factus est dominus refugium pauperum, id est factum est, ut ad eum refugerent pauperes, et: facta est super me
Abbreviated transcription (Latin):
lic& uinearum. quȩ inmedio ponebant uiam: & cum uidis¬
s& asina angelum dĩ. conpressit se ad pari&em. Id ẽ ad ma¬
ceriam illius utiq uineȩ. inqua non erat angelus. quo ab alia
paste erat in sulcis uinearum : & compressit pedem bala am
ad pari&em : & adiecit adhuc cȩdere eam: & apposuit an¬
gelus dĩ. & ad iciens subsiftit in loco angusto. lam non
insulcis uinearum. sed interipsas macerias. Idẽ inuia.
in qua non fuit declinare dextram neque sinis trã. Et
cum uidiss& asina angelum dĩ consedit subbalaam: cȩsa
enim in r&ro non ibat. in pastem nonse premebat. quõ non
ab altera paste terrebatur. sed in media uia in angusto an¬
gelus erat : Restabat ergo ut subsider&: & iratus ẽ balaam
& percutiebat asinam uirga: & aperuit ds os asinȩ. &
ait adbalaam. quid feci tibi quia percussiftime tercio hoc:
& ait balaam asinȩ quia in lusistimhi: & si haberem gla¬

Expanded text:
licet uinearum, quae in medio ponebant uiam. et cum uidislicet uinearum, quae in medio ponebant uiam. et cum uidisset asina angelum dei, compressit se ad parietem, id est ad maceriam illius utique uineae, in qua non erat angelus, quoniam ab alia parte erat in sulcis uinearum. et compressit pedem Balaam ad parietem; et adiecit adhuc caedere eam. et adposuit angelus dei et abiens substitit in loco angusto — iam non in sulcis uinearum, sed inter ipsas macerias, id est in uia — in quo non fuit declinare dextram nec sinistram. et cum uidisset asina angelum dei, consedit sub Balaam. caesa enim retro non ibat, in parietem non se premebat, quoniam non ab altera parte terrebatur, sed in media uia in angusto angelus erat; restabat ergo ut subsideret. et iratus est Balaam et percutiebat asinam uirga. et aperuit deus os asinae et ait ad Balaam: quid feci tibi, quia percussisti me tertio hoc? et ait Balaam asinae: quia inlusisti mihi. et si haberem gla
Abbreviated transcription (Latin):
distulit angelus eius festinationem remorando. ut ei quod
opus erat . & demonstrar& & dicer&. non absurda ẽ huius
uerbi &iam sub ista significatione positio
Et cum uidiss& asina angelum dĩ resitentem inuia & gladiũ
euaginatum in manu eius. Et declinauit asina deuia & ibat
in campum. Campus iste adhuc extramacerias uinearum
fuit. & percussit asinam in uirga ut corriger& eam inuia.¬
& st&it angelus dĩ insulcis uinearum. maceria hinc Mertto
queritur . si hinc atq: inde maceriȩ in modio ponebant uiam.
sicut fierisol&. quomodo ibistans angelus. dicitur stetisse
insulcis uinearum. Neq enim inuia intermacerias. potuerunt
sulci eẽ uinearum. Sed ordo uerboꝵ est. ut corriger& eam
inuia maceria hinc & maceria hinc. In hac ergo uia corrige
re asinabalaam . ut intermacerias ambular&. Interpositum
ẽ autem. & st&it angelus dĩ in sulcis uinearum. In una sci¬

Expanded text:
distulit angelus eius festinationem remorando, ut ei quod distulit angelus eius festinationem remorando, ut ei quod opus erat et demonstraret et diceret, non absurda est huius uerbi etiam sub ista significatione positio. Et cum uidisset asina angelum dei resistentem in uia et gladium euaginatum in manu eius, et declinauit asina de uia et ibat in campum. campus iste adhuc extra macerias uinearum fuit. et percussit asinam in uirga, ut corrigeret eam in uia.stetit angelus dei in sulcis uinearum, maceria hinc et maceria hinc. merito quaeritur, si hinc atque inde maceriae in medio ponebant uiam, sicut fieri solet, quomodo ibi stans angelus dicitur stetisse in sulcis uinearum; neque enim in uia inter macerias potuerunt sulci esse uinearum. sed ordo uerborum est: ut corrigeret eam in uia, maceria hinc et maceria hinc. in hac ergo uia corrigere uoluit asinam Balaam, ut inter macerias ambularet. interpositum est autem: et stetit angelus dei in sulcis uinearum, in una sci
Abbreviated transcription (Latin):
ipse angelus. Et ecce ego ex ii indilationem tuam
ubi grecus hab& diaboliten. ubi fostassis accusatio congru¬
entius intellegitur. Ut hic quod dictum ẽ. differre eum inuia
accusare accipitur: Vnde creditur &iam diabolus appella¬
tus. Tamquam accusator latine dicendus sit. Non quia ne¬
mo possit &iam bene recteq accusare : Sed quõ diabolus
amat accusare. utiq inuidentiȩ stimulis agitatus. quale illi
in apocalypsi testimonium perhib&ur. Positum ẽ autem
hoc uerbum & in coe media unde latinum ẽẽ non dubium
est sub eandem significatione. uel ceste uicina. ubi depatre
irato dicitur filio. Orationem sperat in uenisse se. qua diffe¬
rat te. Sol& autem hic intellegi. differat uelut hac atq
illac ferat. tempestate uerborum. quasi discerpat & dis¬
si p&. quod utiq ille accusando uidebatur ẽẽ facturus. S
& si differre eum inuia sic intellexerimus. Qui a distulit.¬

Expanded text:
ipse angelus: et ecce ego exii in dilationem tuam, ipse angelus: et ecce ego exii in dilationem tuam, ubi graecus habet SiafioXTjv. ubi fortassis accusatio congruentius intellegitur, ut hic quod dictum est "differre eum in uia", accusare accipiatur. unde creditur etiam diabolus appellatus, tamquam accusator latine dicendus sit, non quia nemo possiamat accusare, utique invidentiae stimulis agitatus, quale illi in Apocalypsi testimonium perhibetur . Positum est authoc uerbum et in comoedia, unde latinum esse non dubium est, sub eadem significatione uel certe uicina, ubi de patre irato dicitur filio: orationem sperat inuenisse se, qua differat te. Solet autem hic intellegi "differat" uelut "hac atque illac ferat tempestate uerborum", quasi" discerpat et dissipet": quod utique ille accusando uidebatur esse facturus. sed et si "differre eum in uia" sic intellexerimus, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ex territus ad orauit. Deinde irepermissus est. ut iam
peripsum proph&i a clarissima profcr&ur. Nam omnino
permississus non est dicere quod uolebat: Sed quod
uirtute sp̃s cogebatur: & ipse quidem reprobus man¬
sit. Nam posterior deillo scã scriptura. ita locuta est :
Ut quidam reprehensibiles & reprobi. uiam eius secuti
dicerentur: Secuti inquit uiam balaam filui beor. qui
mercedem iniquitatis dilexit
Ne angelo qui locutus est balaam inuia. quo uiso asina
eius progredi non ausa est: Scriptura ita loquitur.
& iratus est animatione deus. quia ibat ipse. & in¬
surrexit angelus di differre eum in uia: ubi primo
misisse angelum : Sed tamquam in angeluͦm iratum
dm̃ significauit. quoniam ueritas & iustitia dĩ
irasci angelum fecit. Nam insurrexit quod di¬
ctum est. Ntique commotione in tellegendum est
De inde quod ait. differre eum inuia. quod grece po¬
situm est diaballim. hoc & in consequentibus dicit

Expanded text:
exterritus adorauit. deinde ire permissus est, ut iam exterritus adorauit. deinde ire permissus est, ut iam per ipsum prophetia clarissima proferretur. nam omnino permissus non est dicere quod uolebat, sed quod uirtute spiritus cogebatur. et ipse quidem reprobus mansit; nam posterior de illo sancta scriptura ita locuta est, ut quidam reprehensibiles et reprobi uiam eius secuti dicerentur. secuti, inquit, uiam Balaam filii Beor, qui mercedem iniquitatis dilexit. De angelo qui locutus est Balaam in uia, quo uiso asina eius progredi non ausa est, scriptura ita loquitur: et iratus est animatione deus, quia ibat ipse; et insurrexit angelus dei differre eum in uia. ubi primo misisse angelum, sed tamquam in angelo iratum deum significauit, quoniam ueritas et iustitia dei irasci angelum fecit. nam "insurrexit" quod dictum est, utique commotione intellegendum est. deinde quod ait: differre eum in uia, quod graece positum est BtapaXsiv, hoc et in consequentibus dicit
Abbreviated transcription (Latin):
prohibitionem dñi perangelum. trans gredi asina non aude¬
r&. quam ille cupiditate trans gredi conar&ur. quamuis
eandem cupiditatem. timore supprimer& Uenit enim
ds adbalaam nocte. & ait illi. siuocar& euenerunt homi¬
nes. Ex surgens sequere eos. Sed uerbum quod cumq locu¬
tus fuero adte hoc facies. Et ex surgens bala am
mane. strauit asinum suum. & abiit cum principibus
moab:. Curpos istam permissionem dm̃ iterum non
consuluit: & post illam prohibitionem. iterum consu¬
lendum putauit: nisi quia eius maligna cupiditas appa¬
rebat. quam uis timore dñi premer&ur. Deniq scri¬
ptura sequitur. & iratus est animatione ds̃ quia ibat
ipse . & insurrexit angelus di non permitter& eum in
uia & c&era quȩ sequuntur. donec asina loquer&ur
Nihil hic sane mirabilius uid&ur. quam quod loquente
asina territus non ẽ sed in super ei uel ut talibus monstris
assu&us : ira perseuerante respondit. Post ea illi & angelus
loquitur. Arguens & in probans eius uiam: quo uiso tamem

Expanded text:
prohibitionem domini per angelum factam transgredi asina non audebat, quam ille cupiditate transgredi conaretur, quamuis eandem cupiditatem timore supprimeret. uenit enim deus ad Balaam nocte et ait illi: si uocare te uenerunt homines, exsurgens sequere eos; sed uerbum quodcumque locutus fuero ad te, hoc facies. et exsurgens Balaam mane strauit asinam suam et abiit cum principibus Moab. cur post istam permissionem deum iterum non consuluit et post illam prohibitionem iterum consulendum putauit, nisi quia eius maligna cupiditas adparebat, quamuis timore domini premeretur? denique scriptura sequitur: et iratus est animatione deus, quia ibat ipse; et insurrexit angelus dei, ut non permitteret eum in uia et cetera quae sequuntur, donec asina loqueretur. nihil hic sane mirabilius uidetur quam quod loquente asina territus non est, sed insuper ei uelut talibus -- monstris adsuetus ira perseuerante respondit. postea illi et angelus loquitur arguens et inprobans eius uiam: quo uiso tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ptii sacerdo tes perhibentur non seruisse semꝑ. nisi templo
deorum suorum. nec aliud aliquid officii gessisse Sed si
foste tunc aliter fuit. credat quisq quod plac&. non ẽ
tamen quȩftio cuius exitus clausussit. siue unus fuerit p&e¬
fressiue duo. Quod lib& enim horum existim& quisq
non ẽ fidei periculosum. nec contrarium ueritati scri
ualde . quo ad usq non potuit numerare. non enim erat
numerus: Proeo dictum ẽ non enim erat numerus. quod
nomen numeri omnis usitati ex cederet illa copia. &
quomodo appellar&ur non in ueniebatur Nam unde
fieri potest. ut quam lib& magnȩ. finitȩ tamen multi
tudinis numerus non sit: quamꝰ hoc potuerit . &iam secun¬
dum yperbolendici
ipse. Ad orauerant eum enim fratres sui Sed aliquid
in illis somnus ex celsius inquirendum ẽ. Non enimpo¬
test eo modo depatre eius acmatre compleri. quȩ iam
mostua fuerat. quod desole & luna cum uidiss & apatre

Expanded text:
ptii sacerdotes perhibentur non servisse semper, nisi templo ptii sacerdotes perhibentur non servisse semper, nisi templo deorum suorum, nec aliud aliquid officii gessisse: sed si forte tunc aliter fuit, credat quisque quod placet; non est tamen quaestio cujus exitus clausus sit, sive unus fuerit Petephres, sive duo: quodlibet enim horum quisque existimet, non est fidei periculosum, nec contrarium veritati Scripvalde, quoadusque nonumerus. Pro eo dictum est, non erat numerus, quod nomen numeri omnis usitati excederet illa copia, et quomodo appellaretur, non inveniebatur. Nam unde fieri ptudinis, numerus non sit? Quamvis hoc potuerit etiam secundum hyperbolen diciipse: adoraverant enim eum fratres sui. Sed aliquin illis somniis excelsius inquirendum est. non enim potest eo modo de patre eius ac matre compleri, quae iam mortua fuerat, quod de sole et luna cum uidisset, a patre
Abbreviated transcription (Latin):
intellegi uolunt. Sed &iam hic respondetur. duos illũ
honores habuisse & sacerdotium solis. & miltȩ principatũ:
congruenter autem alibi ille honor eius cõmemoratus ẽ.
qui talib actibus congruebat. Hic uero post ea quã
in ioseph apparuit non parua diuinitas. ipse honor debu¬
it nominari soceri eius. qui per tiner& ad diuinitatẽ. non par¬
uam secundum opinionem egyptiorum. insacerdotio solis.
Uerum in his omnib:: quia & prȩpositus fuit custodiarum
carceris. nimis incredibile ẽ. huic prȩpositum officio sacer¬
dotem. Deinde non simpliciter dictum ẽ. quod sacerdos
solis ess& sed ciuitatis solis. quȩ uocatur eliopolis Ab¬
ẽẽ autem dicitur amplius quam uiginti milib aciuitate
memphi. ubi pharaones id est reges maxime commanebant
Quomodo ergo deserto officio sacerdoti sui potuit strenue
regi seruire militiȩ principatu. Accedit &iam. qd egy¬

Expanded text:
intellegi uolunt. sed etiam hic respondetur duos illum intellegi uolunt. sed etiam hic respondetur duos illum honores habuisse, et sacerdotium Solis et militiae principatum : congruenter autem alibi ille honor eius commemoratus est, qui talibus actibus congruebat; hic uero, posteaquam in Ioseph adparuit non parua diuinitas, ipse honor debuit nominari soceri eius, qui pertineret ad diuinitatem non paruam secundum opinionem Aegyptiorum in sacerdotio Solis. uerum in his omnibus, quia et praepositus fuit custodiarum carceris. nimis incredibile est huic praepositum officio sacerdotem. deinde non simpliciter dictum est, quod sacerdos Solis esset, sed ciuitatis Solis, quae uocatur Heliopolis; abesse autem dicitur amplius quam uiginti milibus a ciuitate Memphi, ubi Pharaones, id est reges maxime commanebant. quomregi servire in militiae principatu? Accedit etiam quod Aegy
Abbreviated transcription (Latin):
Uumquid inuenimus hominem talem qui habeat sp̃m di
inse Ecceiam nisi follor: tertio insinuatur nobis in hoc¬
in hominib: iftis propt̃ quod caro sint. & tertio nunc qd
pharao dicit de ioseph. ẽẽ in illo sp̃m dĩ. Nondum tam̃
interpͣtari dicitur. occulta reuelauit. Ex illo utiq. quod
somnia regi aperuit Aegyptia uero lingua . saluatorem
mundi ꝑhibent appellatum isto nomine: CXXU
Et dedit ei asenneht filiam petefre. sacerdotis solis ciuita
uus fuit. an alterius: sed credibilius existimatur alteri¬
us Nam de illo quomodo credatur. multa sunt quȩ
cum uideatur. hoc non potuisse prȩterire. quod ad
illius iuuenis non paruam gloriam pertinebat. ut
cius filiam duccer&. cuius famulus fuit. De inde quo¬
modo spado filiam habere potuerit: sed respondetur
quomodo uxorem: post eaquippe creditur abscisus.
uel ca su uulneris. uel ꝓpria uoluntate . & quod honor
eius non ipse cõmemoratur qui sol&. id est quod ar¬
chimagiros fuerit. quẽ principem coquorũ latini in

Expanded text:
umquid inuenimus hominem talem, qui habeat spiritum dei in se? ecce iam, nisi fin hominibus istis, propter quod carnes sunt : et tertio nunc, quod Pharao dicit de Joseph, esse in illo Spiritum Dei; nondum tamen interpretari dicitur, Occulta revelavit; ex illo utique quod somnia regi aperuit: Aegyptia vero lingua Salvatorem mundi perhibent appellatum isto nomine. CXXXV XLI, 45. Et dedit ei Aseneth, filiam Petephrae sacuus fuit, an alterius : sed credibilius existimatur alterius. nam de illo quomodo credatur, multa sunt quae cum uideatur hoc non potuisse praeterire, quod ad illius iuuenis non paruam gloriam pertinebat, ut eius filiam duceret, cuius famulus fuit. deinde quomodo spado filiam habere potuerit? sed respondetur: quomodo uxorem? postea quippe creditur abscisus uel casu uulneris uel propria uoluntate. et quod honor eius non ipse commemoratur qui solet, id est quod άρχιμάγειρος fuerit, quem principem coquorum latini int
Abbreviated transcription (Latin):
ham &timor isaac ess& mihi. nunc me inanẽ dimisisses
Dix̃ Oñs admoysen intra ad pharaonem. ego enim gra¬
uauicor eius & seruorum eius. ut ordine super ueni¬
ant signa mea Haec super eos ita dicit. ego enim gra¬
uaui cor eius. ut ordine super ueniant signa mea
haec super eos. tamquam opus habeat ds̃cuiusquam
malitia Sed sic intellegendum ẽ acsi dicer&. ego
enim patiens fui super eum & seruos eius ut non eos
auferrem. ut ordine super ueniant signa mea super
eos. Quia enim patientia dĩ obstinatior. fiebat malus
animus. ideo proeo quod est patiens in eum fui.
dicitur. grauaui cor eius
Et non ẽ relicta locusta una in omni terra aegy¬
pti & indurauit dñs corpharaonis Beneficium
certe dĩ commemorauit scriptura. quo abstulit lo¬
custas: & secuta. dixit indurasse dñmcor pharaonis
Beneficio utique suo & patientia sua qua illa fiebati
obstinatio dum ei parcer&ur. sicut omnia mala corda

Expanded text:
ham et timor Isaac esset mihi, nunc me inanem dimisisses. ham et timor Isaac esset mihi, nunc me inanem dimisisses. dominus ad Moysen: intra ad Ph araouem; ego enim grauaui cor eius et seruorum eius, ut ordine superueniant signa mea haec super eos. ita dicit "ego enim grauaui cor eius, ut ordine superueniant signa mea haec super eos", tamquam opus habeat deus cuiusquam malitia. sed sic intellegendum est, ac si diceret: "ego enim patiens fui super eum et seruos eius. ut non eos auferam, ut ordine superueniant signa mea super eos". quia enim patientia dei obstinatior fiebat malus animus, ideo pro eo quod est" patiens in eum fui", dicitur: grauaui cor eius. Et non est relicta locusta una in omni terra Aegypti. et indurauit dominus cor Pharaonis. beneficium certe dei commemorauit scriptura, quod abstulit locustas, et secuta dixit indurasse dominum cor Pharaonis: beneficio utique suo et patientia sua, qua illa fiebat obstinatio, dum ei parceretur, sicut omnia mala corda
Abbreviated transcription (Latin):
pereant: maxime quia sequitur. scriptura & dicit
Qui timuit uerbum dñi seruorum pharaonis. congre¬
gauit pecora sua indomos. qui autem nonintendit
mente inuerbum dñi. dimisit pecora sua incampo
Hoc ergo fieri potuit quando &iam mor tem pecoru
minatus ẽ ds̃ quamuis idscriptura tacuerit¬
XXIIII. Et dixit dñs ad moysen Extende manũ
tuam incaelum. &erit grando in omni terra
aegypti Eccẽ iterum moyses non in terrã sed incae¬
lum manum iubetur. extendere: sicut superius de fauilla¬
Cum fragore caeli qui uehemens erat ingrandine
pharao territus rogar& moysen. ut orar & proillo
confitens iniquitatem suam: & populi sui. moysesei
dixit. It tu & serui tui scio quod nondum time tis dnm
Qualem timorem quaerebat . cui timor. iste nondum
erat dni timor facile ẽ enim poenam timere. sed non
hoc ẽ dm̃timere. Illo scilic& timore pietatis. quem
commemorat ia cob ubi dicit Nisi ds̃ patris mei abra¬

Expanded text:
pereant, maxime quia sequitur scriptura et dicit: pereant, maxime quia sequitur scriptura et dicit: qui timuit uerbum domini seruorum Pharaonis congregauit pecora sua in domos; qui autem non intendit mente in uerbum domini, dimisit pecora sua in campo? hoc ergo fieri potuit, quando etiam mortem pecorum minatus est deus, quamuis id scriptura tacuerit. Et dixit dominus ad Moysen: extende manum tuam in caelum, et erit grando in omni terra Aegypti. ecce iterum Moyses non in ten-am; sed in caelum manum iubetur extendere sicut superius de fauillaCura fragore caeli, qui uehemens erat in grandine, Pharao territus rogaret Moysen, ut oraret pro illo, confitens iniquitatem suam et populi sui, Moyses ei dixit: et tu et serui tui scio quod nondum timetis dominum. qualem timorem quaerebat, cui timor iste nondum erat domini timor? facile est enim poenam timere, sed non hoc est deum timere. illo scilicet timore pietatis, quem commemorat Iacob, ubi dicit: nisi deus patris mei Abra
Abbreviated transcription (Latin):
Quid ẽ quod mandat dspharaoni. cum se facturũ
magnam grandinem minaretur. ut festin& con¬
gregare pecora sua. & quaecumq illi essent in cam¬
po. ne grandine intereant᷑ Hoc enim non tam in¬
dignanter . quam misericorditer. uidetur ad mo
nere. Sed hoc non facit quaestionem. quando ds̃
&iam irascens temperat poenam Illudẽ quod me¬
rito mou&. quibus nunc pecoribus consulatur. si
omnia mortua fuerant plaga superiore . ubi scriptumẽ
quod discreuit ds̃ interpecora hebreorum & aegyp¬
tiorum ita ut illinc nullum moreretur. omnia uero
aegyptiorum pecora morerentur : Aneo soluitur
quaestio quod praedixerat ea moritura quae incam¬
pofuissent. ut haec accipiantur. omnia: Intellegan¬
tur autem euasisse quae indomibus erant. quae po¬
tuerunt &iam adubitantibus colligi &indomo te¬
neri. ne forte uerum ess& quod moyses dnm facturũ
eẽ praedixerat . & ex his eẽ incampis iterum poterant
quae modo admon& congregari indomos. negrandine

Expanded text:
Quid est quod mandat Deus Pharaoni, cum se facturum magnam grandinem minaretur, ut festinet congregare pecora sua, et quaecunque illi essent in campo, ne grandine intereant. Hoc enim non tam indignanter quam misericnere. sed hoc non facit quaestionem, quando deus etiam irascens temperat poenam. illud est quod merito mouet, quibus nunc pecoribus consulatur, si omnia mortua fuerant plaga superiore, ubi scriptum est quod discreuit deus inter pecora Hebraeorum et Aegyptiorum, ita ut illinc nullum moreretur, omnia uero Aegyptiorum pecora morerentur. an eo soluitur quaestio, quod praedixerat ea moritura quae in campo fuissent, ut haec accipiantur omnia, intellegantur autem euasisse quae in domibus erant, quae potuerunt etiam a dubitantibus colligi et in domo teneri, ne forte uerum esset quod Moyses dominum facturum esse praedixerat; et ex his esse in campis iterum poterant, quae modo admonet congregari in domos, ne grandine
Abbreviated transcription (Latin):
Etpropter. hoc ipsum conuersatus es ut ostendam
inte uir tutem meam. &ut adnuntie tur nomen
meum inuniuersa terra Haec scripturae uerba
&apostolus posuit. cum in eodem loco ꝑdifficili
uersaretur: Ibi autem & hoc ait. Si autem uolens ds̃
ostendere iram & demonstrare potentiam suam. attu¬
lit inmulta patientia uasa irae. parcendo utiq hisquos
malos futuros ẽẽ praescierat. quae uasa dicit ꝑfecta
inperditionem. &ut notas inquit facer& diuitia sglo¬
riae suae inuasa misericordiae Unde uasorum miseri¬
cordiae uoxẽ inpsalmis Ds meus. misericordia eius
p̃ueni& me. ds meus demonstrauit mihi inimicis meis
Nouit ergo ds bene utimalis. inquibus tamen huma¬
nam naturam non admalitiam creat. sed perfer t eos
patienter. quousq scit opor tere non inaniter. sed
Vtens eis adadmonitionem uel exercitationẽ bonoru
Ecce enim ut adnuntiaretur. nomen di inuniuerfa
terra. uasis misericordiȩ utiq prodest Adeorum

Expanded text:
Et propter hoc ipsum conseruatus es, ut ostendam in te uirtutem meam et ut adnuntietur nomen meum in uniuersa terra. haec scripturae uerba et apostolus posuit, cum in eodem loco perdifficili uersaretur. ibi autem et hoc ait: si autem uolens deus ostendere iram et demonstrare potentiam suam adtulit in multa patientia uasa irae — parcendo utique his quos malos futuros esse praescierat: quae uasa dicit perfecta in perditionem — et ut notas. inquit, faceret diuitias gloriae suae in uasa misericordiae. unde uasorum misericordiae uox est in Psalmis: deus meus, misericordia eius praeueniet me; deus meus demonstrabit mihi <in> inimicis meis. nouit ergo deus bene uti malis, in quibus tamen humanam naturam non ad malitiam creat, sed perfert eos patienter, quonsque scit oportere: non inaniter, sed utens eis ad admonitionem uel exercitationem bonorum. ecce enim, ut adnuntiaretur nomen dei in uniuersa terra, uasis misericordiae utique prodeest. ad eorum
Abbreviated transcription (Latin):
cor illorum. quisimul conspirauerunt ire in
bellum contra ihm̃: neista illis miseri cordia pre¬
ber& &iam contra dĩ preceptum: si remansissex
non expugnati. & senecente ihũ siue defuncto
relinquerentur expugnandi filii isrł quecis
contra preceptum dñi possent par cerȩ. quodille
non facer&

Expanded text:
cor illorum, qui simul conspirauerunt ire in cor illorum, qui simul conspirauerunt ire in bellum contra Iesum, ne ista illis misericordia praeberetur etiam contra dei praeceptum, si remansissent non expugnati et senescente Iesu siue defuncto relinquerentur expugnandi a filiis Israhel, qui eis contra praeceptum domini possent parcere, quod ille non facer
Abbreviated transcription (Latin):
est ex hebraeo. & hoc ibi non inuenimus. sicut
nec illud quod dic tumest deiericho quod ihs̃ qui
eam sȩreparass&. incurrer& maledictum quod
dixerat ihs. Sic enĩ scriptũ est. Et ad iurauit iħs
indie illa. Maledictus homo quiresuscitabit &
aedifica bit ciuitatem illam. in primogenito suo
fundauit cam & in nouissimo suo impon& portas
cius. Huc usq inuenitur In interpr&atione exhe¬
breo. Illud autem quod sequitur. &ita fecit oza
qui ex b& hel. inabiron primogenito fundauit
eam. & in resaluato nouissimo inposuit por¬
tas cius. hoc illic non legitur: Unde appar&
a septuaginta inter positum. qui factum eẽ
nouerant¬
t amorrcus permansit. Ut habitar& in elõ
etinsalamin: & grauata ẽ manus effrem suꝑ
cos. et facti sunt illis tributarii. hoc iam contrãdñ
preceptum fiebat. Etad huc uiuebat iħs. Sed dux
eorum in illis pręlus iam presenectute nonerat.
ꝓpter hoc dictum ẽ ad nõ factum . ut confostar&

Expanded text:
est ex hebraeo et hoc ibi non inuenimus; sicut est ex hebraeo et hoc ibi non inuenimus; sicut nec illud quod dictum est de Iericho, quod Hoza, qui eam reparasset. incurrerit maledictum quod dixerat Iesus. sic enim scriptum est: et adiurauit Iesus in die illa: maledictus homo qui resuscitabit et aedificabit ciuitatem illam: in primogenito suo fundauit eam et in nouissimo suo inponet portas eius. huc usque inuenitur in interpretatione ex hebraeo; illud autem quod sequitur: et ita fecit Hoza qui ex Bethel; in Abiron primogenito fundauit eam et in resaluato nouissimo inposuit portas eius, hoc illic non legitur. unde adparet a Septuaginta interpositum, qui factum esse nouerantt Amorrhaeus permansit ut habitaret in Elom et in Salamin; et grauata est manus Ephraem super eos et facti sunt illis tributarii. hoc iam contra domini praeceptum fiebat et adhuc uiuebat Iesus, sed dux eorum in illis proeliis iam prae senectute non erat. propter hoc dictum est a domino factum, ut confortaretur
Abbreviated transcription (Latin):
usq indiem istum. donec ascendit phara orex
aegrpti & cepit ciuitatem. & incendit eam in ig¬
ni & chananeos & fere teos & qui habitant inga¬
ter transfixit & dedit eampharao indotem
filiȩ suae Quod depharaone rege dictum est:
Miror sipro ph&ice dictum intellegere debemus.
cũ hȩc istoria illis temporibus conscripta credatꝰ
quibus erant gesta illa recentia. Quid aũt mag¬
num eligi potuit . qđ proph&ice dicer& ur. cum
pr&erita narrentur. taceanturque futura
maiora & maxime necessaria:. Proinde potius
existimandum est. septuaginta inter pr& es. qui
auctoritate ꝓph&ica ex ipsa mirabili consensi¬
one inter pr&ati eẽ perhibentur : hec ad di¬
disse . nontam quã futura prenuntiantes. sed quia¬
illo tempore ipsierant. quo facta eẽ memine¬
rant & in libris regnorũ legerant. Regũ enim
temporibus factum est. quod ideo credibilius nob
uisum est. quo inspeximus inter pr&ationẽ quȩ

Expanded text:
usque in diem istum: donec ascendit Pharao rex usque in diem istum: donec ascendit Pharao rex Aegypti, et cepit civitatem, et incendit eam in igne: et Chananaeos, et Pherezaeos, et qui habitabant in Gazer, transpunxit, et dedit eam Pharao in dotem filiae suae. » Quod de Pharaone dictum est, miror si prophetice dictum intelligere debeamus, cum haec historia illis temporibus conscripta credatur, quibus erant gesta illa recentia. Quid autem magnum eligi potuit quod prophetice diceretur, cum praeterita narrantur, taceanturque futura majora et maxime necessaria? Proinde potius existimandum est Septuaginta Interpretes, qui auctoritate prophetica ex ipsa mirabili consensione interpretati esse perhibentur, haec addidisse; non tanquam futura pronuntiantes, sed quia tempore illo ipsi erant, quo facta esse meminerant, et in libro Regnorum legerant, regum temporibus hoc factum esse . Quod ideo credibilius nobis visum est, quoniam inspeximus interpretationem quae
Abbreviated transcription (Latin):
genter diuina precepta seruabat. Non est cre¬
dendum ficri potuisse. Uerumtamen nec ipse
istos tam cito deleuis s&. nisi conspiratissime contra¬
irent At ꝙ ita ficri poss&. ut eis ab illominime
debellatis. quidĩ precepta implere curabat re¬
mansissent ad illud. tempus. quando eis possent
parcore postmortẽ ihũ. qui nontanta cura di
mandata faciebant. Nam & ad huc. codem ui¬
uente : quibus dã illi pepercerunt : tantũ modo
eos ditioni suȩ sub iungentes. quosdã uero nec
uincere potuerunt. Uerum hec non illo duce
facta sunt sed eũ iam senex uacar& abello. tantũ¬
modo eis terras diuidens. ut ipsi iam illo non bel¬
lante. diuisas sibi terras. partim iamhoste uacu¬
as tenerent: partim pugnando caperent. Et qđ
uincere aliquos minime potuerunt. prouiden¬
tiae diuinȩ fuisse . oportune scripturarũ. appa¬
rebit locis
Et non perdidit effrem chanancum qui habita¬
bat ingater & habitabat chananeus in effrem

Expanded text:
genter diuina praecepta seruabat, non est cregenter diuina praecepta seruabat, non est credendum fieri potuisse. uerum tamen nec ipse istos tam cito deleuisset, nisi conspirantissime contrairent atque ita fieri posset ut eis ab illo minime debellatis, qui dei praecepta inplere curabat, remansissent ad illud tempus, quando eis possent parcere post mortem Iesu, qui non tanta cura dei mandata faciebant. nam et adhuc eodem uiuente quibusdam illi pepercerunt tantummodo eos ditioni suae subiugantes; quosdam uero nec uincere potuerunt. uerum haec non illo duce facta sunt, sed cum iam senex uacaret a bello tantummodo eis terras diuidens, ut ipsi iam illo non bellante diuisas sibi terras partim iam hoste uacuas tenerent, partim pugnando caperent. et quod uincere aliquos minime potuerunt, prouidentiae diuinae fuisse oportune scripturarum certis adparebit locisEt non perdidit Ephraim Chananaeum qui habitabat in Gazer: et habitabat Chananaeus in Ephraim
Abbreviated transcription (Latin):
ad mosen: Ita dictum est. hoc perdnm factum.
confortaricor. hoc est obdurari cor eorum:. Sicut
depharaone: quod diuino altoq iudicio. iuste fi¬
eriminime dubitandũ est cum deserit ds. & pos¬
sid& in imicos. Quod sic accipi endũ est: quem¬
ad modum & ibi: sed hic aliud mou&. quomodo
dictum sit ad hoo eis confortatum cor. ut ex sur¬
gerent inbellum aduersus isrł & ob hoc cis non
prebenerent miscricordiã : qua si prebenda
ess&. sinon bellarent. cum ds̃ preceperit nulli
corum esse parcendum Et ob hoc gaba onitis
pepercerint. quia se delonginqua terra uenisse
fingentes eorum iurationem tenuerant: Sed
quõ quibus dam ultro prebuerunt israhelite
miseri cordiam . quauis contra dĩ mandatum.
Ad hoc dictum esse intellegendum est. istos ita bel¬
lasse ut non cis parcer&ur. nec ab eisipsis israhe¬
lite neglecto dĩ mandato. admifericor diam flec¬
terentur: quod quidẽ duce ihũ. qui omnia dili

Expanded text:
ad Moysen. ita dictad Moysen. ita dictconfortari cor eorum, hoc est, obdurari cor eorum, sicut de Pharaone: quod divino altoque judicio juste fieri minime dubitandum est, cum deserit Deus et possidet inimicus. Quod sic accipiendum est quemadmodum et ibi. Sed hic aliud movet, quomodo dictum sit, ad hoc eis confortatum esse cor, ut exsurgerent in bellum adversus Israel, et ob hoc eis non praeberent misericordiam, quasi praebenda esset si non bellarent; cum Deus praeceperit nulli eorum esse parcendum: et ob hoc Gabaonitis pepercerint, quia se de longinqua terra venisse fingentes, eorum jurationem tenuerant. Sed quoniam quibusdam ultro praebuerunt Israelitae misericordiam, quamvis contra Dei mandatum, ad hoc dictum esse intelligendum est, istos ita bellasse ut non eis parceretur, nec ab eis ipsis Israelitae, neglecto Dei mandato, ad misericordiam flecterentur. Quod quidem duce Jesu, qui omnia dil
Abbreviated transcription (Latin):
& propter hoc u&eris testamenti uerum dm̃ fuisse
Auctorem nolunt credere. tam peruerse deoperibus
dĩ quam depeccatis hominum iudicant. nescientes ꝗd
sura deiciuntur mortales quimoriuntur I
Et non erat ciuitas que nonerat tradita filiis israhel
Queritur quomodo hoc uerum sit. cum nec temporib¬
postea iudicum. nec temporibus regum. om̃s omni¬
no illarum septem gentium ciuitates. capere potu¬
erint hebraci Sed aut sic intellegendum ẽ. quod
adnullam ciuitatem bellando accessit ihs. quã
non ceperit. aut certe nulla non capta est
Sed carumquȩ in regionibus supra commemora¬
tis fuerunt: enumeratȩ sunt enim regiones. inqui¬
bus fuerunt ciuitates. dequibus factaẽ ista conelu¬
sio. & omnes cepit inbello
uia perdñm factum est confortari coreorum.
ut obuiam irent ad bellum ad isrł. ut exter mi¬
narentur Ita ut non dar&ur cis misericor¬
dia. sed ut exterminarentur: Sicut dixit dñs

Expanded text:
et propter hoc ueteris testamenti uerum deum fuisse et propter hoc ueteris testamenti uerum deum fuisse auctorem nolunt credere, tam peruerse de operibus dei quam de peccatis hominum iudicant nescientes quidsura deiciuntur mortalesque moriuntur. Et non erat ciuitas quae non erat tradita filiis Israhel. quaeritur quomodo hoc uerum sit, cum nec temporibpostea iudicum nec temporibus regum omnes omnino illarum septem gentium ciuitates capere potuerint Hebraei. sed aut sic intellegendum est, quod ad nullam ciuitatem bellando accessit Iesus quam non ceperit; aut certe nulla non capta est, sed earum quae in regionibus supra commemoratis fuerunt. enumeratae sunt enim regiones, in quibus fuerunt ciuitates de quibus facta est ista conclusio: et omnes cepit in bello. per dominum factum est confortari cor eorum, ut obuiam irent ad bellum ad Israhel, ut exterminarentur, ita ut non daretur eis misericordia, sed ut exterminarentur, sicut dixit dominus
Abbreviated transcription (Latin):
tur amorreorũ: nisi forte hoc nomen uni uer¬
sale fuerat omnium. at potius maioris par¬
tis. ut nonuna sed plures inhis septẽ hoc nomi¬
ne tenerentur. Qua uis ess& &iam una¬
deseptem. quȩ amorreorum propriȩ uocaret᷑
Sicut est pars quȩ dam que propriȩ dicitur ly¬
bia. qua uis hoc nomen uniuerse africae
comp&at. Et pars quȩdam quȩ proprie
dicitur asia quã uis asiam uel dimidium ter¬
rarũ orbem quidam uel alii tertiam partẽ
orbis posuerint. Nam quod constat. & cha¬
na nei tamqua una gens in illis septem comme¬
moratur : & tamen uniuersa illa terra. origenaliter
moysi puero suo. & moy ses similiter p̾cepit iħu. &
sic fecit iħs. non est trans gressus nihil ab omnibus. quib
constituit dñs mosi : Propter hoc nullomodo putanda
est ista crudelitas. quo nullum uiuum inciuitatatib
sibi traditis dimit tebat iħs. quia d̃s hoc iusserat
Qui autem existimabant hic dm̃ ipsum fuisse crudelẽ.

Expanded text:
tur Amorrhaeorum. nisi forte hoc nomen uniuertur Amorrhaeorum. nisi forte hoc nomen uniuersale fuerat omnium aut potius maioris partis, ut non una, sed plures in his septem hoc nominerentur; quamuis essde septem, quae Amorrhaeorum proprie vocaretur sicut est pars quaedam quae proprie dicitur Libya, quamvis hoc nomen universae Africae competat; et pars quaedam quae proprie dicitur Asia, quamvis Asiam vel dimidium terrarum orbem quidam, vel alii tertiam partem orbis posuerint. Nam, quod constat, et Chananaei tanquam una gens in illis septem commemorantur, et tamen universa illa terra originaliter Moysi puero suo, et Moyses similiter praecepit Jesu, et sic fecit Iesus: non est transgressus nihil ab omnibus quibus constituit dominus Moysi. propter hoc nullo modo putanda est ista crudelitas, quod nullum uiuum in ciuitatibus sibi traditis dimittebat Iesus, quia deus hoc iusserat. qui autem existimant hinc deum ipsum fuisse crudelem
Abbreviated transcription (Latin):
Crediderant enim dõ. quẽ audierant suo populo
promisisse. quod illas gentes sub uer ter&. eorũꝙ
terram obtiner&: & hanc eorum fidem non eos
prodendo. remunera uit quodã modo. XIIII.¬
ueritur quem ad modum rex ciuitatis hierusa¬
lem adonibe ter: & c&eri quat tuor cumquibus
obsedit gaba onitas: Secundum septua ginta in¬
ter pr&es. primoreges gebuscorũ. cum ad eos obsi¬
dentes conuenerunt. postea uero reges amorre¬
orum dicantur ab ipsis gaba onitis. quando
nuntios miserunt ad ihm̃. ut eos de obsidione
liberar& Sicut aũt inspicere potuimus in ea
inter pr&atione quae exhebreoest. utrubiq
a morreorũ dicuntur Cum constet iebus eo¬
rũ fuisse regem ciuitatis hierusalem. quia ip
sa dicta ẽ iebus. tam qũa illius gentis m& ropo¬
lis. Et septem gentes sepissime scriptura cõ¬
memorat. quas promisit ds̃ ex terminaturum
esse a facie populi sui. ex quibus una perhi be¬

Expanded text:
crediderant enim deo, quem audierant suo populo crediderant enim deo, quem audierant suo populo promisisse, quod illas gentes subuerteret eorumque terram obtineret; et hanc eorum fidem non eos prodendo remunerauit quodam modo. Quaeritur quemadmodum rex ciuitatis Hierusalem Adonibezec et ceteri quattuor cum quibus obsedit Gabaonitas secundum septuaginta interpretes primo reges Iebusaeorum cum ad eos obsidendos conuenerunt, postea uero reges Amorrhaeorum dicantur ab ipsis Gabaonitis, quando nuntios miserunt ad Iesum, ut eos de obsidione liberaret. sicut autem inspicere potuimus in ea interpretatione quae ex hebraeo est, utrobique Amorrhaeorum dicuntur, cum constet Iebusaeorum fuisse regem ciuitatis Hierusalem, quia ipsa est dicta Iebus tamquam illius gentis metropolis, et septem gentes saepissime scriptura commemoret, quas promisit deus exterminaturum se esse a facie populi sui, ex quibus una perhibe
Abbreviated transcription (Latin):
am post uerba. quibusse nabal inter fecturum
esse iurauerat: utiq sciens quẽ fuerat inter fec¬
turũ. parcere maluit. nec inre duriorae imple¬
re iura mentum Magis dõ placere ex istimans.
si quod ira turbatus ad nocen dum iurauerat non¬
feciss& quam si perfecis s&
um obsessi gabaonite aregibus amorreorum
misissent ad ihm ut sibi subru enir&ur. Ista
scriptura sequitur. & dicit. Et ascendit ihs
adgalgala ipse & omnis populus bellatorum
cum eo: Omnis potens infortitudine. Et dix̃
dñs ad ihm Nolitimere illos inmanus enim
tuas tradidicos. Non sub sist& ex illisquis qu̾ã
coram uobis: ubi neq consultus ẽ dñs. utrum
eundum ad cos ess&. sed ultrosuis recte sub¬
uenire uolentib. futurã uictoriam pręnunti¬
auit: Sic ergo poss& quã uis non con sultus. de
ipsis gaba onitas am̃ monere qui essent. cum se
longinquos eẽ mentirentur. nisi ei placu iss&
illa iuratio quȩ subiectis parcere coger&

Expanded text:
am post uerba quibus se Nabal interfecturum am post uerba quibus se Nabal interfecturum esse iurauerat utique sciens quem fuerat interfecturus parcere maluit nec in re duriore inplere iuramentum magis deo placere existimans, si quod ira perturbatus ad nocendum iurauerat nonfecisset quam si perfecisset. Cum obsessi Gabaonitae a regibus Amorrhaeorum misissent ad Iesum, ut sibi subueniretur, ita scriptura sequitur et dicit: et ascendit Iesus a Galgala, ipse et omnis populus bellator cum illo, omnis potens in fortitudine. et dixit dominus ad Iesum: noli timere illos; in manus enim tuas tradidi eos: non subsistet ex illis quisquam coram uobis. ubi neque consultus est dominus utrum eundum ad eos esset, sed ultro suis recte subuenire uolentibus, futuram uictoriam praenuntiauit. sic.ergo posset quamuis non consultus de ipsis Gabaonitis admonere, qui essent, cum se longinquos esse mentirentur, nisi ei placuisset illa iuratio, quae subiectis parcere cogeret.
Abbreviated transcription (Latin):
parcentibus suscensuit : Quam uis eũ non int̃¬
rogassent. quinam illi essent. &i deo eos illi falle¬
re ualu issent. Unde non im portune utiq cre¬
dendisunt: Et si fallere homines prosua falu¬
te uoluerunt. non tamen falla citer dm̃ timu¬
isse inpopulo eius. prosterea nec sus censuit
dñs iurantibus aut parcentibus. ut postea gaba¬
onitas ipsos. tam qũa populi sui homines. dedo¬
mo saul uindica uat sicut regnorũ ostendit
hystoria . Et quõ uiratio sic seruata ẽ. quã uis
in omnib qui mentiti sunt. ut ad clementiã sen¬
tentia flecter&ur. non dis plicuit dõ Nam sie
contrario iurassent. aliquos se inter fec turos.
quos gaba onitas in terra promis sionis esse
puta uissent. & post ea didicissent eos esse ab illa
terra ex traneos. & delonginquo ad se uenisse :
nullo modo arbi trandum est quod eos essent de¬
bella turi. causa iurationis implende. cũ prop¬
ter ipsã parcendi clementiam. sc̃s dauid &i¬

Expanded text:
parcentibus suscensuit, quamuis eum non interparcentibus suscensuit, quamuis eum non interrogassent quinam illi essent et ideo eos illi fallere ualuissent. unde non inportune utique credendi sunt, etsi fallere homines pro sua salute uoluerunt, non tamen fallaciter deum timuisse in populo eius. propterea nec suscensuit dominus iurantibus aut parcentibus. ut postea Gabaonitas ipsos tamquam populi sui homines de domo Saul uindicauerit. sicut Regnorum ostendit historia. et quoniam iuratio sic seruata est quamuis in hominibus qui mentiti sunt, ut ad clementiam sententia flecteretur, non displicuit deo. nam si e contrario iurassent aliquos se interfecturos, quos Gabaouitas in terra promissionis esse putauissent et postea didicissent eos esse ab illa terra extraneos et de longinquo ad se uenisse, nullo modo arbitrandum est, quod eos essent debellaturi causa iurationis inplendae, cum propter ipsam parcendi clementiam sanctus Dauid eti
Abbreviated transcription (Latin):
Quia nec multi eẽ poterant. & non solum saccos. sed
&iam utres eos fostasse. scriptura commerat. XI¬
Quaeri potest quomodo iuratine̾m ser uandum
eẽ crediderint haebrȩi gaba onitis. quibus it a
iurauerant. tam quam delonginqua terra uenienti¬
bus. sicut illi mentĩ fuerant: Sciebant enim sede¬
bellandos. si cognitum e& hebrȩis in ea terra eos
entib ergo quod delonginqua terra adeos uenis¬
sent. iurauerunt eis isra helite: postͤaquam uero cogno¬
uerunt ibi eos habitare . ubi omnes quos inuenerant
secundum dĩ pręceptum debellare opostebat. Nolu¬
erunt tamen fragere iurationem & lic& eos men¬
titos eẽ didicissent. parcere maluerunt causa iura¬
tionis. cum possent Utique dicere. se tamquam il¬
lis iurasse quos cos eẽ crediderant: Idest delongin¬
quo uenientes: cum uero aliud cognouerunt. prȩcep¬
tum circa eos dñi implendum erat. utsicuti c&e¬
ri expugnarentur : Ds autem hoc að ꝓbauit. nec

Expanded text:
quia nec multi esse poterant et non solum saccos sed quia nec multi esse poterant et non solum saccos sed etiam utres eos portasse scriptura commemorat. Quaeri potest quomodo iurationem seruandam -esse crediderint Hebraei Gabaonitis, quibus ita iurauerant tamquam de longinqua terra uenientibus, sicut illi mentiti fuerant. sciebant enim se debellandos, si cognitum esset Hebraeis in ea terra eos entibus ergo quod de longinqua terra ad eos uenissent, iurauerunt eis Israhelitae. posteaquam uero cognouerunt ibi eos habitare, ubi omnes quos inuenerant secundum dei praeceptum debellare oportebat. noluerunt tamen frangere iurationem et, licet eos mentitos esse didicissent, parcere maluerunt causa iurationis, cum possent utique dicere se tamquam illis iurasse, quos eos esse crediderant, id est de longinquo uenientes; cum uero aliud cognouerunt, praeceptum circa eos domini inplendum erat, ut sicuti ceteri expugnarentur. deus autem hoc adprobauit nec