comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quia nichil illi deerat adꝑfectionem. s inutroq talem ꝯdi¬
tionẽ posuerat. ut nec integͥtas. nec sanitas. sine aminiculo
posset oseruari. Itaq inreb creatis. forinsecus quedã ordi¬
nauit. que adꝯseruandam atq tuendam incolumitatẽ siue
integͥtatem eius ualere potuisset.¬

Expanded text:
quia nihil inerat ad corruptionem. Sed in utroque talem conditionem posuerat ut nec integritas nec sanitas sine adminiculo posset conservari. Itaque in rebus creatis forinsecus quaedam ordinavit quae ad conservandam atque tuendam incolumitatem sive integritatem ejus valere potuisse
Abbreviated transcription (Latin):
inutroq & indissimile. ad dissimilia omĩa beneplacitũ crea¬
toris & ꝓpt̾ea etiã ipsa duo uoluntatis dicunt᷑ & ẽ. uoluntas
dei beneplacitũ eiꝰ. & uoluntas eiꝰ oꝑatio eiꝰ. ꝙ uoluntas eiꝰ ꝑmis

Expanded text:
in utroque, et indissimile ad dissimilia omnia beneplacitum Creain utroque, et indissimile ad dissimilia omnia beneplacitum Creatoris. Et propterea etiam ipsa duo voluntates dicuntur. Et est voluntas Dei beneplaci
Abbreviated transcription (Latin):
tum eius et̾nũ. ẽ. nec potest non eẽ. quicquid in eo. ẽ. & quicqͥd in
illo non. ẽ. ẽẽ. non pot̾. nec ꝯtra ipsum. nec extra. nec sine ipso ali¬
quid.ẽ. in omĩ qͦd. ẽ. & ꝯstat ipsum. & ratũ ẽ. nec ccͣssari pot̾ ali¬
qͣndo quod inipso.ẽ. Omĩa quecunq uoluit fecit. inhoc ꝓba¬
rum effectib beneplacitũ ipsius. & ipsi effectus rerũ discordãt
abulo. fit enĩ omẽ qd̾ uult. & om̃e qd̾ non uult ñ fit. ꝙ ome ꝙ¬
ñ uult semꝑ uult ut fiat. qͦd non semꝑ. ẽ. aliqͣndo quodiuiltꝰ.
Et hoc beneplacitũ uniuersale quod et̾nũ. ẽ. & omĩa que fuĩt
temꝑib suis. parit̾ simpliciũ nutu iusticiȩ suȩ. approbat. ut
ad effectum ꝓcedant & fiant ꝑficit᷑. & ꝯsũmat᷑ ꝙ manifestat᷑.
duob his que subsequent᷑ intemꝑe. & ꝑmissione. & oꝑatione
diuina. que & ipsa rerũ omniũ que effectũ capiunt. uel subsis¬
tunt uniuersitates ꝯplectunt᷑. & respondeant illi quodunũ:

Expanded text:
tum ejus aeternum est, nec potest non esse quidquid in illo est, et quidquid in illo non est, esse non potest. Nec contra ipsum, nec extra ipsum, nec sine ipso aliquid est, in omni quod est. Et constat ipsum et ratum est; nec cassari potest aliquando quod in ipso est, Omnia quaecunque voluit fecit , in hoc probarum effectibus beneplacitum ipsius: et ipsi effectus rerum non discordant ab illo. Fit enim omne quod vult, et omne quod non vult non fit, et omne quod vult semper vult ut fiat, quod non semper est aliquando quod vult. Et hoc beneplacitum universale quod aeternum est, et omnia quae fiunt temporibus suis pariter simplici nutu justitiae suae approbat ut ad effectum procedant et fiant; perficitur et consummatur, et manifestatur duobus his quae subsequuntur in tempore permissione et operatione divina, quae et ipsa rerum omnium quae effectum capiunt vel subsistunt universitatem complectuntur, et respondent illi quod unum est
Abbreviated transcription (Latin):
dñs d̃s adam de loco uoluptatis. Qui gͦ deligno inte eiectus
dicitur. ne semꝑ uueret mdnifeste ostendit᷑. ex ipso ligni bene-¬
fitio. hoc habiturus si semꝑ uiueret. Sic itaq pͥmus homo ante
peccatum natura mortalis & passibilis fuit. qui tamen exbene-¬
fitio creatoris p̃cedente & ꝓpͥo studio subseq̃nte facere potuisset
ut nec moreret᷑ nec inuita corruptionẽ pateretur. Quia gͦ nat᷑a¬
homo possibilem habuit. ꝯtrapassionẽ ei custodia necessaria fint.
ut indelcet ꝑrationẽ ꝓpͥam ꝯtra negligentiam cauendã excita-¬
retur. & ꝓuidentiam diuinã ꝯtrauiolentiam omnẽ illes us ser-¬
uaretur. & sic utnq munitus nec moreret᷑. nec pateret᷑.¬

Expanded text:
nus Deus Adam de loco voluptatis . Qui ergo de ligno vitae ejectus dicitur ne semper viveret, manifeste ostenditur ex ipsius ligni beneficio hoc habiturus, si semper viveret. Sic itaque primus homo ante peccatum natura mortalis et passibilis fuit, qui tamen ex beneficio Creatoris praecedente, et proprio studio subsequente facere potuisset ut nec moreretur, nec in vita corruptionem pateretur. Quia ergo homo naturam passibilem habuit contra passionem custout videlicet per rationem propriam contra negligentiam cavendam excitaretur, et per providentiam divinam contra violentiam omnem illaesus conservaretur, et sic utrinque munitus, nec moreretur nec pateret
Abbreviated transcription (Latin):
Et inhoc ipso descensus grẽ nobis significetur. quia nisi gratia
descenderet iacentes non eleuaret. Oreauit ds̃ pͥmũ ꝑse. &¬
ꝑses & mnurõ. hoc. ẽ solus & inhumanitate. Sc̃ificauit postre¬
mo sacerdos neq ꝑse. neq insuo. quia nec solus ipse ẽ. qui oꝑa.¬
tur. nec uirtus ipsius. ẽ. que ad scĩficationẽ tͥbuitur. Ipse eñim
miistranti cooꝑatur. cuiꝰ uirtute ꝑminist̾iũ ministrantis.
qͦd scĩficandũ. ẽ. scĩficatur. Ut sit quidẽ urtus ꝑunũ opus ad

Expanded text:
et in hoc ipso descensus gratiae nobis significetur, quia nisi gratia descenderet, jacentes non elevaret. Creavit primum Desed in nostro, hoc est solus et in humanitate. Sanctificat postremo sacerdos neque per se neque in suo, quia nec solus ipse est qui operatur, nec virtus ipsius est quae ad sanctificationem tribuitur. Ipse enim ministranti cooperatur, cujus virtute per ministerium ministrantis quod sanctificandum est sanctificatur, ut sit quidem una virtus per unum opus ad
Abbreviated transcription (Latin):
sint. Sic̃ gͥ ineo sensu qͥ inter uoces & res uersat᷑ neca ẽ cognicio
uocũ. sic millo qͥ inter res & facta uel facienda mistica: constat.
nec̾a ẽ. cogniciorer̃. Cognitio autẽ uocũ induob considerat᷑. inꝑnũ¬
tiatione uidł & significatione. Ad solam ꝓ nuntiationẽ ꝑtinet gͣ¬
matica. Ad solam sig̾cationẽ ꝑtinet dialetica. Ad pnuntiationem
& significationẽ ꝑtinet rethorica. Cognitio rerũ cca duo uersat᷑.i.
formam & nat᷑am. forma ẽ. in ext̾iori dispõitione: nat᷑a inĩnt̾iori qͣli¬
tate. forma rerũ aut innũo considerat᷑: ad quam ꝑtinet aremeti¬
ca. aut inꝓporsĩone. ad qm ꝑtinet musica. aut indimensione
adqm ꝑtinet geometͥa. aut in motu. ad quãm pertinet astro
at. Qͦ mͦ om̃s artes subseruiunt oiuine sapientie.

Expanded text:
 in eo sensu qui inter voces et res versatur necessaria est cognitio vocum, sic in illo qui inter res et facta vel facienda mystica constat, necessaria est cognitio rerum. Cognitio autem vocum in duobus consideratur; in pronuntiatione videlicet et significatione. Ad solam pronuntiationem pertinet grammatica, ad solam significationem pertinet dialectica; ad pronuntiationem simul et significationem pertinet rhetorica. Cognitio rerum circa duo versatur, id est formam et naturam. Forma est in exteriori dispositione; natura in interiori qualitate. Forma rerum aut in numero consideratur ad quem pertinet arithmetica; aut in proportione ad quam pertinet musica; aut in dimensione ad quam pertinet geometria; aut  Omnes igitur artes subserviunt divine sapiente
Abbreviated transcription (Latin):
no non ararent. ut p̃dicationi nox iam agnoscerent pigͥ.¬
tiam & stultitiam. & cetera similia que omĩa media erãt
Iua uero que sub lege naturale induob p̃ceptis clausa
fuerant ꝑscͥpturam legem postea.ii. illis que insecunda
tabula ꝓpositi sunt: p̃ceptis explicata sunt. & distincta.
Tercium non mechab̃is. Quartum non furtũ facies. Qͥn¬
tum non falsum destimoniũ dices. Sextum nõ ꝯcupisces
Inquib & hoc non negligentur p̃teundũ. ẽ. quia ex his
ͣu. unum solum mͦ scd̃m p̃ceptionẽ datũ ẽ. Si. reliqua
scd̃m ꝓhibitionẽ. ꝑmũ namq peccatũ hominis fuit in¬
obedientia. & iccͥco uita ista que homini adpenitentiam
ꝯceditur. tota obedientie de putatur. Quia g homo in
malis agendis ex ꝓpͥa ꝯcupiscentia indiuersa distrait᷑.
in bonis agendis. sola obedientie regula gub̃ nat᷑. ideo
in malis cauendis que habet exsemet ipso & ꝑsemet.¬

Expanded text:
no non ararent, ut praedicationi noxiam agnoscerent pigrino non ararent, ut praedicationi noxiam agnoscerent pigritiam et stultitiam; et caetera similia, quae omnia media erant. Illa vero quae sub lege naturali in duobus praeceptis clausa fuerant, per scriptam legem postea septem illis, quae in secunda tabula proposita sunt praeceptis explicata sunt et distincta, tertium: Non moechaberis; quartum: Non furtum facies; quintum: Non falsum testimonium dices; sextum: Non concupiscIn quibus et hoc non negligenter praetereundum est, quod ex his septem unum solummodo secundum praeceptionem datum est; sex reliqua secundum prohibitionem. Primum namque peccatum hominis fuit inobedientia; et idcirco vita ista quae homini ad poenitentiam conceditur, tota obedientia deputatur. Quia igitur homo in malis agendis, ex propria concupiscentia in diversa distrahitur, in bonis agendis sola obedientiae regula gubernatur. Ideo in malis cavendis quae habet ex semetipso, et
Abbreviated transcription (Latin):
bitionẽ alia ꝓhibitionẽ in alt̾am partem deflexit ut quẽ¬
ad modũ pͥmo homni inꝑahyso ds̃ deꝯcessione naturali.
unam p̃cepto discipline ꝓhibitionẽ exceꝑat. ita modo filiis
eius non inuna ueritate stantib sedpuarios errores dissipatis.
nonunũ de ꝯcessione naturali. p̃ceptum discipline quasi ꝓ¬
bandis. sed quasi corrigendis & repandis multa formaret.
ut qͣnto magis se in mediis temꝑare discerent. tanto meliꝰ
inꝯcessa cauere ualent. Iulic multa ꝯcessa sunt. panca pro¬
bibita. Hic multa ꝓhibita. pauca ꝯcessa. Iilic dictum est.
homin. ut de scientie boni & mali ligno nõ ꝯmederet. nõ
quia lignum malũ erat. sed quia obedientia ꝓbanda e.¬
erat hic dictum.ẽ. ut carnem cum sanguinẽ non ꝯme¬
derent ut dicerent horrrere crudelitatẽ. carnẽ porcinã
non edent. ut de testarentur in munditiã. in boue & asi¬

Expanded text:
prohibitionem in alteram partem deflexit, ut, quemprohibitionem in alteram partem deflexit, ut, quemadmodum primo homini in paradiso Deus de concessione naturali unam pro praecepto disciplinae prohibitionem exceperat, ita modo filiis ejus non in una veritate stantibus, sed per varios errores dissipatis; non unum de concessione naturali praeceptum disciplinae quasi probandis, sed quasi corrigendis et reparandis multa formaret, ut quanto magis se in mediis temperare discerent, tanto levius inconcessa cavere valerent. Illic multa concessa, pauca sunt prohibita; hic multa prohibita, pauca concessa. Illic dictum est homini, ut de ligno scientiae boni et mali non comederet, non quia lignum malum erat, sed quia obedientia probanda erat. Hic dictum est ut carnem cum sanguine non comederent, ut discerent horrere crudelitatem; carnem porcinam non ederent, ut detestarentur immunditiam; in bove et asi
Abbreviated transcription (Latin):
nunc quidẽ sicut suꝑius iam ꝯmemoratũ. ẽ. ita fidei iustifi¬
canti uincta fuisse credimus. ut in eis. eẽt excitatio deuotio¬
nis. non necessitas obtinende salutis. Sola enim fide oꝑ ante
pationẽ future redemptionis seruabantur. S quia de pͥmis
illis sacram̃tis quib deuitio fideliũ tunc exercebatur. iam
quedam ꝓtemꝑe diximꝰ: etiam de oꝑib aliqͣ dicenda putamꝰ.
Quedam autem media sunt. que ꝓtemꝑe & loco & agi possũt.
& p̃t̾mitti. Solagͥ illa que sic se hñt ut nũqmͣ licite fieri pos¬
relinquens. De ꝓhibendis unum p̃ceptum incorde hominis
Queꝯq uultis ut uobis faciant homines & uos similit̃ facite.
illis. ut udelicet homo ex sui ꝯsideratione dicitet qualẽ se
erga ꝓximũ exhibere deberet. Sed postea cum lex sub intra-¬
ret & disciplinam inuendi altiorẽ ꝓponeret exhis que media
fuerant quedam accepit. & exhis aua ꝑp̃ceptionẽ. alia ꝓbi-

Expanded text:
tunc quidem sicut superius jam commemoratum est, ita fidei justifitunc quidem sicut superius jam commemoratum est, ita fidei justificanti juncta fuisse credimus, ut in eis esset exercitatio devotionis, non necessitas obtinendae salutis. Sola enim fide ex dilecpationem futurae redemptionis servabantur. Sed quia de primis illis sacramentis quibus devotio fidelium tunc exercebatur, jam quaedam pro tempore diximus, etiam de operibus aliqua dicenda putamus.quet praetermitti. Sola illa igitur quae sic se habent ut nunquam licite fieri posrelinquens. De prohibendis unum praeceptum in corde hominisQuaecunque vultis ut vobis faciant homines, et vos similiter facite illis ; ut videlicet homo ex sui consideratione disceret qualem se erga proximum exhibere deberet. Sed postea cum lex subintraret et disciplinam vivendi arctiorem proponeret; ex his quae media fuerant, quaedam excepit; alia per praeceptionem, alia per
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcepto salutis effectũ ꝯsecuti sunt qͥ p̃cep̃tũ diuinũ hoc
sacram̃tũ. ñ nͥ die octauo celebrandũ dix̾̃it. Et post for-¬
tasse nõ irrationabilit̾ credi. qͦd sicut degentib ad ritũ
legis uenientes hoc sacram̃tũ qualib etate ad salutẽ ꝑ¬
ceꝑunt. ita etiã siqui sub lege temꝑe suo hoc ñ ꝑcepis¬
oꝑatum sit. Si illũd post modũ suscipiendo pͥorẽ ne-¬
cerneret᷑ qͣtinꝰ singularis man̾et. ⁊ discreta generõ.
de qua .xͦ. nasc̾etur. Unde ꝯseq̃nt̾ colligit᷑. ꝓbabile. ẽẽ.
illi tm̃ semine habrabe cͥꝯcisionẽ exp̃ceptõ in dictam.
quedam uerba ueritatis. illa uero que postea sub scͥpta lege se¬
cuta sunt. quasi quedam imago uel figura ueritatis. Ista autẽ
que sub grã nouissime sublequuntur non iam umbra uel i.
tione ꝑditur. sic in eis inuisibilis grẽ urta clarissime de monstrã-
desacram̃tis naturalis legis dicta sufficere posse putamus. que

Expanded text:
c sacramentum non nisi die octavo celebrandum indixerit. Et potest fortassis non irrationabiliter credi, quod sicut de gentibus ad ritum legis venientes, hoc sacramentum qualibet aetate ad salutem perceperunt, ita etiam si qui sub lege tempore suo hoc non percepisoperatum sit, si illud postmodum suscipiendo priorem necerneretur, quatenus singularis maneret, et discreta generatio de qua Christus nasceretur. Unde consequenter colligitur probabile esse illi semini Abrahae quaedam umbra veritatis; illa vero quae postea sub scripta lege secuta sunt, quasi quaedam imago vel figura veritatis; ista autem quae sub gratia novissime consequuntur non jam umbra vel imatione proditur; sic in eis invisibilis gratiae vita clarissime demonstratur.de sacramentis naturalis legis dicta sufficere putamus, quae
Abbreviated transcription (Latin):
rificate. Ipsam quoq cͥꝯcisionẽ fide suscipientes. & in
eis qui carnẽ illam susceꝑũt. uenerando participãtes
Masculi qͥmorte p̃uenti ad octauũ diẽ ꝑuenire ñ po-¬
tuerũt. & obhoc sine cͥcuncisionis sacram̃to abhac uita
recesserunt. sola fide parentũ cũ oblatiõibꝰ & sacͥficiis in¬
t̾uementib non inꝓbabilit̾ saluati estimant᷑ ꝑeo qͦd

Expanded text:
rificatae; ipsam quoque circumcisionem fide suscipientes, et in eis qui carnem illam susceperunt, venerando participantes. Masculi qui morte praeventi ad octavam diem pervenire non potuerunt, et ob hoc sine circumcisionis sacramento ab hac vita recesserunt, sola fide parentum cum oblationibus et sacrificiis intervenientibus non improbabiliter salvati existimantur, pro eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
grẽ inquo qͣsi post sabb̃m legis et̾na bona seruientib deo.
ꝑmittunt᷑. M erito gͥ pͥma illa cͥcunciso sacram̃tũ erat
illarũ duarũ uisaẽ. fieri octauo die ut ostend̾et᷑ qͦd in
temꝑe gr̃e corda cͥcuncidenda erant. ꝑemũdationẽ unqͥ¬
tatis & intemꝑe resurrectionis corꝑa ꝑ depositionẽ cor-¬
ruptionis. ꝑpt̾ea autẽ solis masculis data ẽ. cͥcuncisio
carnis qͥa sacra scͥptura ꝑmasculinũ sexũ animũ. ꝑmulie¬
rem uͦ carnẽ significare solet. ut indelicet ostend̾et᷑. qͣd
significat dequo dicit apostolꝰ. petra autẽ erat .xͦ. Deqͦ¬

Expanded text:
post Sabbatum legis, aeterna bona servientibus Deo promittuntur. Merito igitur prima illa circumcisio quae sacramentum erat illarum duarum; jussa est fieri octavo die ut ostenderetur quod in tempore gratiae corda circumcidenda erant, per emundationem iniquitatis, et in tempore resurrectionis corpora, per depositionem corruptionis. Propterea autem solis masculis data est circumcisio carnis; quia sacra Scriptura per masculinum sexum animam, per muliebrem vero carnem significare solet, ut videlicet ostenderetur, quod significat. De quo dicit Apostolus: Petra autem erat
Abbreviated transcription (Latin):
grãm sc̃ificandis ꝯferendam infusa sibi benedictione pͥn-¬
cipalit̃ instituta. Iua uero signa horum tantũ & median-¬
tib his quorum signa fuerunt. ne sine salute essent qui
tempꝰ redemptionis p̃cesserunt grãm insustentationem
ecunda differentia.ẽ. qͦd qui in illis sacramentis
tum ꝯminatione firmatur cum dicitur. Masculus cuiꝰ p̃pu-¬
cũ caro cͥcuncisa nõ fuerit ꝑibit anima illa deppulo suo.
Causa qͦ sub infert᷑ cũ dicit᷑. quia pactũ meũ irritũ fecit. Si
gͦ ꝑ pactum dei irritũ factum puaricationẽ pͥmorũ parentũ
in telligimus cũ incͥcũcisionis ob puaricationẽ pacti ꝑiturus¬

Expanded text:
gratiam sanctificandis conferendam infusa sibi benedictione principaliter instituta. Illa vero, signa horum tantum; et mediantibus his quorum signa fuerunt, ne sine salute essent, qui tempus redemptionis praecesserunt, gratiam in sustentationem Secunda differentia est quod qui in illis sacramentistum comminatione firmatur cum dicitur: Masculus, cujus praeputii caro circumcisa non fuerit, peribit anima illa de populo suo . Causa quoque subinfertur, cum dicitur: Quia pactum meum irritum fecit . Si ergo per pactum Dei irritum factum praevaricationem primorum parentum intelligimus, cum incircumcisus ob praevaricationem pacti
Abbreviated transcription (Latin):
institutũ. ut ꝑipsum ho adebito pͥme puaricatiõis lib̃aret᷑.
Idem enĩ salutifere curationis auxiliũ cͥꝯsio ꝯtra origina¬
le peccatũ inlege oꝑabat᷑. qͦd nunc baptismꝰ excepto qͦd reg¬
ni celestis ianuã pͥmi patres intrare ñ pot̾ant. ꝓpt̾ qͦd ne¬
cessaria fuit mors .xͥ. que additũ uite pate fac̾et. Tres sũt
sane ccucisionis una in carne tm̃ ext̾ius que sacram̃tũ est.

Expanded text:
aretur. Idem enim salutiferae curationis auxilium circumcisio contra originale peccatum in lege cooperabatur quod nunc baptismus, excepto quod regni coelestis januam primi patres intrare non poterant, propter quod necessaria fuit mors Christi, quae aditum vitae patefaceret. Tres sane sunt circumcisiones: Una in carne tantum exterius, quae sacramentum est.
Abbreviated transcription (Latin):
postea illa uenirent. in quib homo p̃cepti capax obedien-¬
tiam ex ibere. & p̃uaricationẽ cauere ad disceret. Pͥmũ gͦ
ante legem paruuluͦs ꝯsilio nuitͥuit. Postea sublege exerci¬
tatos p̃cepto temptauit nouissime sub grã ꝑfectos inliber-¬
tate. sp̃s ambulare ꝑmittit. Ut gͥ breuit̾ supradicta ad me¬
moriam reuocemus. que sit differentia int̾ sacramenta no¬
in sacram̃ti. & illa que uel sub naturali lege. uel sub scͥpta¬

Expanded text:
postea inveniret illa, in quibus homo praecepti capax, obedienpostea inveniret illa, in quibus homo praecepti capax, obedientiam exhiberet, et praevaricationem cavere addisceret. Primum igitur ante legem parvulos consilio nutrivit. Postea sub lege exercitatos praecepto tentavit. Novissime sub gratia perfectos in libertate spiritus ambulare permittit. Ut igitur breviter supradicta ad memoriam revocemus, quae sit differentia inter sacramenta Novi Testamenti, et illa quae vel sub lege naturali
Abbreviated transcription (Latin):
ercendam deuotionẽ ꝓposita fuerant. qmͣ ad optiuendam
salutem indicta. Nam qui nichil possidebat unde deci-¬
mas offerre debebat. & qui nichil habebat. que sacͥfitia &
oblationes offerre pot̾at: Notum uouit deo iacob dicẽs.
Si dominꝰ ds̃ m̃s fuerit mecũ. & cet̾a. & deinde subungit.
de uni uersis que dederis mͥ. decimas & hostias pacificas ffe¬
ram tibi. Quod gͦ exuoto se facturum spopondit. quiahoc
deo apͥncipiũ instructum & eruditũ fuisse. ut pͥmi ꝯ¬
temptus culpam subsequentis deuotionis studio abolent
& qui insemet ipso ꝯtumax aextiterat. in suis postmo dum
obtemꝑare ꝯsuesceret. Unde enĩ homo rerum suarum deci-¬
inam potius qm nonam. uel octauam. uel aliam qͣmcunq
partem offerenddam. ẽẽ. scire potuisset nisi ad eo doctus fuiss
Ex quo comcimus qͦd ds̃ quidẽ hominẽ apͥncipio adbec ex¬
ercenda ꝯsilio erudiuit. sed p̃cepto non obligauit. donec

Expanded text:
ercendam devotionem proposita fuerant, quam ad obtinendam ercendam devotionem proposita fuerant, quam ad obtinendam salutem indicta. Nam qui nihil possidebat, unde decimas offerre debebat? qui nihil habebat, quae sacrificia et quas oblationes offerre poterat? Votum vovit Jacob Deo  Deus meus fuerit mecum , etc. Ac deinde subjungit: De universis quae dederis mihi decimas et hostias pacificas offeram tibi . Quod ergo ex voto se facturum spopondit, quod hoc principio a Deo instructum et eruditum fuisse, ut primi contemptus culpam subsequentis devotionis studio aboleret, et qui in semetipso contumax exstiterat, in suis postmodum obtemperare consuesceret. Unde enim homo rerum suarum decimam potius quam nonam vel octavam, vel aliam quamque partem offerendam esse scire potuisset, nisi a Deo doctus fuisset? Ex quo conjicimus quod Deus quidem hominem a principio ad haec exercenda consilio erudivit, sed praecepto non obligavit, donec
Abbreviated transcription (Latin):
lege erant. & ea que sublege scͥpta. uel sub grã instituta sũt
sacramenta int̾ ẽẽ. ꝑscipimus. & quod illa uoluntatis magis
ẽẽ. indentur. ista necessitatis. Illa exuoto celebrata sunt. ista
exp̃cepto. Neq enim estimandũ. ẽ. illa pͥma naturalis legis sa¬
cramenta. siue decimas uidelicet siue sacͥfitia siue oblationis.
ita homini exnecessitate indicta. ut qui ea non exsecutus fuiss:
reatum p̃uaricationis incureret. quẽadmodũ ille quifidelit̾
ea coleret meritũ deuotionis sue inueniret. Nus qmͣ eñi legi¬
mus. qͦd ante legem scͥptam ds̃ homini dixerit qui decimas ñ
dederit. qui saͥcfitia non obtulerit. sicut postea ꝑlegẽ dixit.
Masculus cuiꝰ caro p̃putii cͥcumcisa non fuerit pibit anima
illa de populo suo. & sicut sub grã t̾ribilit intonuit. nisi qͥs
renatus fuerit ex aqua & sp̃u scõ non potest introire inreg¬
nũ dei. Unde conicimꝰ qͦd sacram̃ta illa pͥma magis ad ex¬

Expanded text:
e vel sub lege scripta, vel sub gratia instituta sunt sacramenta interesse perspicimus, quod illa voluntatis magis esse videntur, ista necessitatis. Illa ex voto celebrata, ista ex praecepto. Neque enim existimandum est illa prima naturalis legis sacramenta, sive decimas videlicet, sive sacrificia, sive oblationes; ita homini ex necessitate indicta, ut qui ea non exsecutus fuisset, reatum praevaricationis incurreret, quemadmodum ille qui fideliter ea coleret meritum devotionis suae inveniret. Nusquam enim legimus quod ante legem scriptam, Deus homini dixerit, qui decimas non dederit, qui sacrificia non obtulerit: sicut postea per legem dixit: Masculus cujus caro praeputii circumcisa non fuerit, peribit anima illa de populo suo . Et sicut sub gratia terribiliter intonuit: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non potest introire in regnum Dei . Unde conjicimus quod sacramenta illa prima magis ad ex
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid meruerit: cum c̾uncte uirtutes uideant᷑ sine merito. eẽ.
non posse. Nos quidem uirtutes duplicit̾ haberi respudemus
scđm naturam scilicet & grãm. Sirtus namq nichil aliud. ẽ.
qͣm affectus mentis sccãm rationẽ ordlinatus. quia scd̃m ci uarũ
mentis amplicationes plurimi. ẽc. dicuntur. Unam tam̃ raducem.
& originem habentes uoluntatem. na eñi uoluntas scd̃m quod¬
a se non uaria. uel appetendo uel fugiendo. inclinat uarios format
affestus. & diuersa secundũ eoslem nomina effectus sortuitur. cum
tam̃ omĩa inuna hec sint uoluntate. & una uoluntas. Uoluntas aũ

Expanded text:
aliquid meruerit, cum certe videantur virtutes sine merito esse non posse. Nos quidem virtutes dupliciter haberi respondemus, secundum naturam et secundum gratiam. Virtus namque nihil aliud est quam affectus mentis secundum ratmentis applicationes plurimi esse dicuntur, unam tamen radicem et originem habentes, voluntatem. Una enim voluntas secundum quod se ad varia vel appetendo vel fugiendo inclinat varios format affectus, et diversa secundum eosdem affectus nomina sortitur, cum tamen omnia haec in una sint voluntate, et una voluntas. Volunt
Abbreviated transcription (Latin):
estat nunc tercia pars de. iiͦiͦi. que ꝓposita fuerant dis¬
cucienda. In tͥplici mat̾ia. omnia diuina sacramenta
ꝯficiuntur. scilicet aut inreb. aut infactis. aut inuerbis. Qͥa
enim totus homo corruptus erat. totum qͦd hoĩs foris erat
ad sacram̃tũ sumendum erat. ut totum insacram̃to foris
scĩficetur. & in toto uirtus sacram̃ti intus remediũ oꝑetur.
Itaq in reb sacram̃ta scificanda erant. ut scĩficaretur hoĩs
mat̾ia. infactis uero oꝑa. in dictis ut uerba. ut totum ui-

Expanded text:
ia pars de quatuor quae proposita fuerant, discutienda. In triplici materia omnia divina sacramenta conficiuntur, scilicet aut in rebus, aut in factis, aut in verbis. Quia enim totus homo corruptus erat, totum quod hominis foris erat ad sacramentum sumendum erat, ut totum in sacramento foris sanctificetur, et in toto virtus sacramenti intus remedium operetur. Itaque in rebus sacramenta sanctificanda erant. Ut sanctificaretur hominis materia, in factis ut o
Abbreviated transcription (Latin):
nis .xͥ. inpane. & uno. & queꝯq sunt alie corꝑales spẽs in
quib sacram̃ta diuina sacram̃ta ꝯficiunt᷑. Infactis etiam
crucis. uel ꝑmunimĩe ꝯtra aduersas potestates opponentes.
uel cum etiam expansis manrib siue eleuatis in oratione. in¬
clinatione. siue erectione. siue ꝯuersione. sine alio. quoꝯq
gestu. uel motu. uel actusacrum aliquid & satre reisacra.¬
mentũ expͥmimꝰ. Indiftis sacram̃tũ inuenitur. quẽad¬
modũ. ẽ. in uocatio tͥnitatis. & cet̾a huiꝰmodi quociens¬
cunq cum uerborũ platione sacrũ aliquid & sacratum
tͥbus modis sacram̃ta ꝯficiantur. illa tam̃ ꝓpͥe & pncipa

Expanded text:
 quaecunque sunt aliae corporales species in quibus sacramenta divina conficiuntur. In factis etiam crucis vel pro munimine contra adversas potestates opponentes, entes facimus, vel cum etiam expansis manibus sive elevatis in oratione, inclinatione sive erectione, sive conversione, sive alio quocunque gestu vel motu, vel actu, sacrum aliquid et sacrae rei signum exprimimus. In dictis sacramentum invenitur, quemadmodum est invocatio Trinitatis, et caetera hujusmodi, quotiescunque cum verborum prolatione sacrum aliquid et sacramen cum his tribus modis sacramenta conficiantur; illa tamen ma
Abbreviated transcription (Latin):
oal cognitionem sui eundem homiuẽ apͥma ꝯgutiõe sua
siquidem erat semet ipsum ꝯgnoscere. ꝯognitionẽ & ordinem &
aepitum siũ siuie suꝑ se siue inse. siue sub se non ignorarare Antei¬
ligere qualis factus. cẽt. & qualit̃ incedere deberet quid agere. qͥd
lauere similit᷑. Hoc totum erat semet ipsum agnoscere. Si hoꝵ
ꝯgnouisset neq p̃uaricationis horũ post modũ extitisset. reus
si pͥus adeorum ꝯgnitionẽ nofusset illuminatꝰ. Siqͣuerit᷑ utrũ¬
homo iam tunc apͥncipio ꝯgnitionẽ eorũ que cͥca ipsum futura
fuerunt hũerat .i. soli lapsum suũ. & rumam p̾scierit & cet̾a
mala omĩa que pͥmũ in ipsum postea ꝑipsum inom̃s. qͥfuerũt
cxipso transierunt. &similit̾̃ si prescierit bona que habiturus
fuisset si inobedientia ꝑstitisset: illud omĩno ꝓbabile ꝯsequens

Expanded text:
o cognitionem sui eumdem hominem a prima cognitione sua siquidem erat semetipsum agnoscere, conditionem et ordinem et debitum suum sive supra se, sive in se, sive sub se non ignorare; intelligere qualis factus esset et qualiter incedere deberet, quid agere, quid cavere similiter. Hoc totum erat semetipsum agnoscere. Si horucognovisset: neque praevaricationis horum postmodum exstitisset reus, si prius ad eorum cognitionem non fuisset illuminatus. Si autem qua ipsum ventura fuerunt habuerit, id est lapsum et ruinam suam praescierit, et caetera omnia mala quae primum in ipsum; postea per ipsum in omnes qui fuerunt ex ipso transierunt, et similiter utrum praescierit bona quae habiturus fuisset si in obedientia perstitisset. Illud omnino probabile, et cons
Abbreviated transcription (Latin):
ic pret̾eundum non nobis. ẽ. qͦd sacra scͥptura deuolũtate
ũt. & non ẽ. uoluntas diuersa. sed locutio diuersa. ẽ. de uolũ-¬
tate. que non ẽ. aiuersa. Nam uoluntas dei insacro eloqͥo. ali¬
qͣndo cum accipit᷑. illa que uere. ẽ. inipso & idem cum ipso. &
coet̾na ipsi. Aliqñdo uͦx scd̃m qnͣdam dicendi sig̾cat᷑n. uolũ
tas eius uocat᷑. que sciłm ꝓpͥetatem non ẽ. uoluntas eiꝰ. s signũ¬
eius uoluntatis. & dicitur ipsum signũ uoluntatis. uoluntas
cum uoluntas non sit. s signum t̾m q̃m admodũ & signa ire
ira dñr. & dilectionis signa: dilectio appellat᷑. Et dicitur iratꝰ
ds̃. & non est. ira in eo aliqua sed signa t̾m. que foris fu̾nt. qͥb
iratus ostenditur. ira ipsiꝰ nominat᷑. Et. ẽ. figura dicendͥa
scãm qmͣ non ẽ. falsum qd dicitur s qd̾ dicit᷑ uerũ similitu¬
dinis. respectu obumbrat᷑. Et scd̾m istos modos figurarũ. qͣ¬
si diuerse uoluntates deo tͥbuunt̃. quia diuersa sunt illa

Expanded text:
de voluntate vit; et non est voluntas diversa, sed locutio diversa est de voluntate quae non est diversa. Nam voluntas Dei in sacro eloquio aliquando accipitur illa quae vere est in ipso, et idem cum ipso, et coaeterna ipsi. Aliquandotas ejus vocatur quae secundum proprietatem non est voluntas ejus, sed signum voluntatis ejus. Et dicitur ipsum signum voluntatis voluntas, cum voluntas non sit sed signum tantum. Quemadmodum et signa irae ira dicuntur, et dilectionis signa dilectio appellantur. Et dicitur iratus Deus et non est ira aliqua in eo. Sed signa tantum, quae foris sunt quibus iratus ostenditur, ira ipsius nominantur. Et est figura dicendi secundum quam non est falsum quod dicitur sed quod dicitur similitudinis respectu obumbratur. Et secundum istos modos figurarum quasi diversae voluntates Deo attribuuntur, quia diversa sunt illa
Abbreviated transcription (Latin):
ignum etiam scientie boni & mali ibi fuisse narratur qͦd
non similit̾ quidem exnatura sud scientiam boni & mali homini
dare potiit. quẽ ad modũ lignũ uite. uitam in homine cor-¬
poralem ex natura sua. & uirtute sibiindita adeo potuit ꝯser¬
hominis obedientiam siue inobedientiã expiendam ꝓbatur.
Esrant enĩ quedam bona que nec dum homo ꝑexpientiam ꝯg¬
transs ⁊ ret. uel nõ obediendo ad mala facienda. & ꝑcipienda
ꝑtingeret. Sic gͦ inloco isto. siue boni mali ꝯgnoscendi occasio¬
nem accipe debuit. nõ tamen ex natura ligni. quia hoc homi¬
ni exse dare non potuit. S quia in eo uel obediendo bom. uel
non obediendo mali. ꝓdebita remuneratione occasionẽ accep̃.
Siuero alit̾ uim huiꝰ hominis interp̃tari uoluerimus: dicere
pot̾imus. quia adam ante peccatũ bonũ & malũ scuit. bonũ
quidem & ꝑscientiam & ꝑexpientiam. malum uero ꝑsolam sci¬
entiam. postqm autẽ lignũ uecitũ tetigit. malũ etiam ꝑexꝑiẽ

Expanded text:
ignum etiam scientiae boni et mali ibi fuisse narratur, quod non similiter quidem ex natura sua scientiam boni et mali homini dare potuit, quemadmodum lignum vitae vitam in homine corporalem ex natura sua et virtute sibi indita a Deo potuit conserhominis, sive inobedientiam experiendam parabatur. Erant enim quaedam bona quae necdum homo per experientiam cogtransiret, vel non obediendo ad mala sentienda et percipienda pertingeret. Sic igitur in loco isto sive boni sive mali cognoscendi occasionem accipere debuit; non tamen ex natura ligni quae hoc homini ex se dare non potuit, sed quia in eo vel obediendo boni vel non obediendo mali pro debita remuneratione accepit occasionem. Si vero aliter vim hujus nominis interpretari voluerimus, dicere poterimus, quod Adam ante peccatum bonum et malum scivit; bonum quidem per scientiam et per experientiam, malum vero per solam scientiam. Postquam autem lignum vetitum tetigit, malum jam etiam per
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. qͦd uult. & semꝑ impletur uoluntas eus. & nũqm cassũ est
beneplacitum eiꝰ. qͥa honũ. ẽ. semꝑ qͦd uult. &. ẽ. semꝑ ut uult.
Et hec sunt qͥnq ꝓposita. beneplacitũ. ꝑm̾issio. oꝑatio. & pre-¬
ceptio & ꝓhibitio. Et distinguit᷑ benẽplacitũ ineo quo res
solus non facit. & distingint᷑ p̃ceptio ineam que fit extͥnsecꝰ ꝑser
monẽ & ineoi que fit extnsec ꝑ aspirationẽ. & ꝯstat inbis om̃ibꝰ¬
beneplaciti ipsuis ꝓpt̾ qͦd & multũ dñr uoluntates eiꝰ. cum fit
una uoluntas ipsius. qͥa sunt mułta signa uoluntatis ipsius.
Sicut scͥptum. t̃. Magna sunt oꝑa dm̃i. exquisita. ĩ.o.u. eus.¬

Expanded text:
cassum est beneplacitum illius, quia bonum est semper quod vult et est semper ut vult. Et haec sunt quinque proposita, beneplacitum, et permissio, operatio, et praeceptio et prohibitio. Et distinguitur beneplacitum in eo quo res solus non facit. Et distinguitur praeceptio in eam quae fit extrinsecus per sermonem, et in eam quae fit intrinsecus per inspirationem. Et constat in his omnibbeneplaciti ipsius. Propter quod et multae dicuntur voluntates ejus cum sit una voluntas ipsius, quia sunt multa signa voluntatis ipsius. Sicut scriptum est: Magna sunt opera Domini exquisita in omnes
Abbreviated transcription (Latin):
solum hoc qͥa ipsum. ẽ. Et in eo quidẽ qͦo uult. ipsũ qͦd. ẽ. rem
approbat in eo uͦ qͦd ñ uult ipsum qͥa ẽ. actum rei. In eo aut̃ qͦd
approbat rem & nonactũ rei. uult aliquid & nondũ. eẽ. adhuc
uult qͦd uult. in couͦ qͦd approbat actum rei. & non ipũm rem.
Neq enĩ bonũ. ẽ. ẽẽ. om̃e qͦd ipsũ bonũ ẽ. Quem admodũ ali

Expanded text:
ipsum est. Et in eo quidem quod vult ipsum quod est rem approbat; in eo vero quo vult ipsum, quia est actum rei. In eo autem quo approbat rem et non actum rei, vult aliquid et nondum adhuc esse vult quod vult. In eo vero quod approbat actum rei et non ipsam rem Neque enim bonum est esse omne
Abbreviated transcription (Latin):
scilicet & exercitationẽ. Humiliatio enĩ sibi necessaria nõ
fuit ubi nulla suꝑbia fuit. sed ratio que erudiret᷑ ad maio¬
rem ꝯgnitionẽ. & uirtus que ꝓmoueret᷑ ad maiorem ꝑfectio¬
nem. Inuenitur itaq hoc sacramentũ singularem habens legẽ.
quem admodũ habet singularem institutionẽ & udẽtur ordo
postulare pͥusquam ad ea que de cet̾is dicenda sunt sacram̃tis
discucienda accedamus. de isto singuiarit̾ quedam que ad pri-¬
mam institutionẽ spectare uidebunt᷑ p̃mitt̾e his que ad se¬
cundam eius institutionẽ ꝑtinexͣe fequenti narratione reser¬
uatis. habet enĩ hoc sacram̃tũ duplicem institutionẽ unã
ante peccatum adoffitium. aliam post peccatũ adremediũ.
& scđm illam quidem qua singularit̾ institutũ. ẽ. singularit̾

Expanded text:
scilicet et exercitationem. Humiliatio enim ibi necessaria non scilicet et exercitationem. Humiliatio enim ibi necessaria non fuit ubi superbia nulla fuit; sed ratio quae erudiretur ad majorem cognitionem et virtus quae promoveretur ad majorem perfectionem. Invenitur itaque hoc sacramentum singularem habens legem quemadmodum singularem habet institutionem. Et videtur ordo postulare priusquam ad ea quae de caeteris dicenda sunt sacramentis discutiendo accedamus; de isto singulariter quaedam quae ad primam institutionem spectare videbuntur praemittamus; his quae ad secundam ejus institutionem pertinent sequenti narrationi reservatis. Habet enim hoc sacramentum duplicem institutionem; unam ante peccatum ad officium, alteram post peccatum ad remedium. Et secundum illam qua sing
Abbreviated transcription (Latin):
& alia ꝓillis ad eandem sanitatẽ ꝑficiendã successerũt.
Et rursum post illa alia quãsi nouissime ad iũcta
sunt. quil alia succedere non debuerunt. Uelut medicamenta
ꝑfecta que morbum ipsum ꝯsumerent. & ꝑfectam sanitatẽ plene
restaurarent. Et hec omĩa facta sunt scđ̃m iudiciũ & dispensa¬
tionem. Medici quimorbũ ipsum uidet. & qualia eiremedia
singulis temporib adhibenda. eent. agnouit. ꝑ orro unum
sacra mentũ etiam ante peccatũ hominis institutũ inuenitur
Conugiũ namq etiam pͥusqm homo peccaret sancitũ legit᷑.
ubiteste scͥptura mulier facta uiro in adiutoriũ sociata me¬
moratur. Quius tam̃ institutionis causa tam̃ ad remedium
non fuit. s ad officium quia morb in hoĩe non fint qui sana¬
retur s uirtus que exerceret᷑. ꝓpter qͦd exͥtͥb causis insti.¬
tutionis sacram̃toꝵ duas tantũ hic inuenimus eruditiõẽ

Expanded text:
et alia pro illis ad eamdem sanitatem perficiendam successerunt. et alia pro illis ad eamdem sanitatem perficiendam successerunt. Et rursum post illa alia quasi novissime adjuncta sunt, quibus alia succedere non debuerunt. Vel ut medicamenta perfecta quae morbum ipsum consumerent et perfectam sanitatem plene restaurarent. Et haec omnia facta sunt secundum judicium et dispensationem medici, qui morbum ipsum vidit, et qualia ei remedia singulis temporibus adhibenda essent agnovit. Porro unum sacramentum etiam ante peccatum hominis institutum invenitur. Conjugium namque prius etiam quam homo peccaret sancitum legitur ubi teste Scriptura: Mulier facta in adjutorium viro ei sociata memoratur . Cujus tamen institutionis causa tunc ad remedium non fuit, sed ad officium; quia morbus in homine non fuit qui sanaretur, sed virtus quae exercetur. Propter quod ex tribus causis institutionis sacramentorum duas tantum hic invenimus; eruditionem
Abbreviated transcription (Latin):
sacramentoꝵ ab eo cepisse creditur quo pͥmus parens m̃ito
inobedientie sue agaudiis ꝑ ad̃si expulsus huiꝰ uite mor¬
talis exilium cum tota posteritate usq infinẽ euis pͥme
corruptioni obnoxius tenet᷑. Ex quo enim homo astatu
pͥme incorruptionis lapsus in corpore ꝓmortalitate in a¬
mina ꝑiniquitatẽ egrotare cepit ꝯtinuo ds̃ reꝑando
iñsacram̃tis suis medicinam p̃parauit. que quidem pro¬
ut ratio postulabat. & causa diuersis temꝑib & locis ad
creationẽ illius exibuit. alia ante legem. alia sub lege
alia sub grã diuersa quidem insp̃e unũ tam̃ habẽtia
effectum. & unam sanitatẽ ꝑficientia. Siquis gͥ querat
tempus institutionis sacramentorũ sciat quia quam¬
di morb. ẽ. tempus. ẽ. medicine. p̃sens gͥ uita apͥnci.
tuta sacramenta. & quedam apͥncipio ipsius. que suo
temꝑe cucurrent. & ad sanitatem qͣntũ ipsius datum
erat. & ꝑipsum dandũ erat restituendam ualuerunt.
Et ista sacramenta suo temꝑe expleto cessauerunt.

Expanded text:
sacramentorum ab eo incoepisse creditur, quo primus parens merito inobedientiae a gaudiis paradisi expulsus, in hujus vitae mortalis exsilium cum tota posteritate usque in finem primae corruptioni obnoxius tenetur. Ex quo enim homo a statu primae incorruptionis lapsus in corpore per mortalitatem et in anima per iniquitatem aegrotare coepit; continuo Deus reparando in sacramentis suis medicinam praeparavit. Quae quidem prout ratio postulabat et causa diversis temporibus et locis ad curationem illius exhibuit; alia ante legem, alia sub lege, alia sub gratia: diversa quidem in specie unum tamen effectum babentia et unam sanitatem perficientia. Si quis igitur quaerat tempus institutionis sacramentorum, sciat quia quandiu morbus estsunt sacramenta; et quaedam a principio ipsius, quae suo tempore cucurrerunt et ad sanitatem quantum ipsis datum erat, et per ipsa dandum erat restituendum valuerunt. Et ista sacramenta suo tempore expleto cessaverunt;
Abbreviated transcription (Latin):
est. & e sumatũ totũ. ꝓpt̾ea tͥa ħ spũalit̾ disc̾ta sunt. & suscepit fi¬
des chatholica t̾nitatem. ꝗͣ nec nu̾o aug̾ẽ uoluit. ne extra tͥa aliqͥd
ꝯfiteri uidẽt᷑. nec nat᷑a confundẽ nec tͥum aliquid negare ꝯuin-¬
ceret᷑. Et inuenit indeo t̾a ẽẽ & indeo tͥa unũ ẽẽ. nec ꝓpt̾ea tͥa
non ẽẽ: qͥa unũ erat. neq unũ non eẽ ꝓpt̾ea qͦd tra erant. & tͥbus
admonita dixit tres ꝑsonas. tͥa qͥa naturaliter deus erant. &
una sub̃a & ideo unus deus. Et assignauit potentiã pr̃i. sapiẽ¬
tiam filio. bonitatẽ spũi scõ &ꝰ fessa est trinitatẽ. pratrẽ. & filium.¬

Expanded text:
est et consummatum totum. Propterea tria haec specialiter discreta sunt; et suscepit fides catholica Trinitatem, quam nec numero augeri voluit, ne extra tria aliquid confiteri videretur; nec natura confundere, ne trium aliquid negare convinceretur. Et invenit in Deo tria esse; et in Deo tria unum esse. Nec propterea tria non esse, quia unum erant. Neque unum non esse, propterea quod tria erant: et tribus admonita, dixit tres personas tria; quia naturaliter Deus erant, et una substantia, et ideo unus Deus; et assignavit potestatem Patri, sapientiam Filio, bonitatem Spiritui sancto; et confessa est Trinitatem Patrem et Filium
Abbreviated transcription (Latin):
hoc testimoniũ. si tantũ tͥbuamus martirib qͣntum nec io¬
hãm uencucare ualeamus. Nonutiq fit iniuria iohãm
siquid ignorasse creditur. aut dicitur nimirũ qͦd & ipse
non diffidetur. S si qͦd p̃coni ueritatis negamꝰ. ꝯtra p̃coniũ
ueritatis alt̾i damus non tantũ inuiria sed blasfemia est.
Ot plane contra dicere iohãni non. sedueritati. Quid gͦ
Amicus sponsi dubitat & querit. tues quiuenturꝰ an ali-¬
um expectamus: Et nos milibus hominũ certituoinẽ
de omĩb nr̃o mendatio ꝯfirmamꝰ. Nec ipsos de se ita ue-¬
teres sensisse paucis auet̾e possumus. Moyses scͥbit dm̃
ase loquentẽ dixisse sic. Ego sum ds̃ habraham. & ds̃
ysaat. & ds̃ iacob. & nom̃ meũ adonay non indicaut
sub audit̾ sicut tibi. Ostendit g̃ de se dei noticia puis auquio
dicens. Suꝑ om̃s docentes me intellexi .q. in .t. me .m. est.¬

Expanded text:
antum tribuamus veteribus, quantum nec Joanni vindicare valemus. Non utique fit injuria Joanni si quis ignorasse creditur, aut dicitur: nimirum quod et ipse non diffitetur. Sed si quod praeconi veritatis negamus, contra praeconium veritatis alteri damus; non tantum injuria, sed blasphemia est, et plane contradicere non Joanni, sed veritati. Quid ergo? Amicus Sponsi dubitat et quaerit: Tu es qui venturus es, an alium exspectamus? Et nos millibus hominum certitudinem de omnibus nostro mendacio confirmamus. Nec ipsos de se ita veteres sensisse, paucis advertere possumus. Moyses scribit Deum ad se loquentem dixisse sic: Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob, et nomen meum Adonai non indicavi subaudi sicut tibi. Ostendit ergo se de Dei notitia plus aliquid dicens: Super omnes docentes me intellexi, quia test
Abbreviated transcription (Latin):
la uoluntas. quia nec dum uelle accepit. aut. pꝰost malũ. quia
illi in est non de integritate ꝯditionis. sed de societate carnis
corruptibilis. Que indelicet corruptio quia apͥmo parente in
omnem postĩtatem ꝑcarnis ꝓpaginẽ trans ducitur originalis
peccati macula inuitio ignorantie & ꝯcupiscentie ad uniuer.¬
sos dulatatur. Quod si q̃re qͣrȩ iusticia anime imputetur. q̃d
neq excreatione accepit. neq exuoluntate ꝑpetrauit. sed exso¬
la carnis societate ꝯtraxit. Quam tamen societatem nõ ipsa
suo arbito uĩndicauit. sed p̃cepto & dispositione creatoris sui
suscepit. Nos tantũdem id qͦd uerum ẽ. ꝓfitĩ oportet iusticiam
diuinam. in hod rep̃hensibilem quidẽ. ẽẽ. s ꝯp̃hensibilẽ non eẽ.¬

Expanded text:
la voluntas quia nondum velle accepit, aut opus malum quia la voluntas quia nondum velle accepit, aut opus malum quia illi inest non de integritate conditionis, sed de societate carnis corruptibilis. Quae videlicet corruptio quia a primo parente in omnem posteritatem per carnis propagationem traducitur, originalis peccati maculam in vitio ignorantiae et concupiscentiae ad universos dilatatur. Quod si quaeritur qua justitia animae imputentur quae neque ex creatione accepit, neque ex voluntate perpetravit; sed ex sola carnis societate contraxit, quam tamen societatem non ipsa suo arbitrio vindicavit, sed in praecepto et dispositione creatoris sui suscepit. Nos tandem id quod verum est profiteri oportet, justitiam divinam in hoc irreprehensibilem quide
Abbreviated transcription (Latin):
Uomodo autem anima que munda ac sine uitio creatur
particeps fiat illius uitũ quod ꝑsolam carnem adducitur.
dignum inquisitione eẽt si aliqua hoc diligentia inuestigari
potuisset. Nunc autem quia sciencie bumane expositum non
est. ad cognitionem fide credendũ. ẽ. non curiositate inqͥrẽdũ.
Nam sidiximus animã qͣndo corꝑi ꝯmis cetur uoluntate que¬
dam ad delectationẽ culpe inclraari. iam non originali tm̃.
seo actuali quoq peccato obnoxiam. eẽ. demonstramꝰ. Si neces¬
sitate aliqua adꝯsortium corꝑis. & ad ꝯtagium uitii corꝑalis
detrusam ꝯfitemur exipsa necessitate areatu absolutam esse
ostendimus. Quod enim omĩno necessitatis. ẽ. inputabile non ẽ.
Quod autem uoluntatis. ẽ. non originale sed ꝓpͥum ẽ. Constat gͥ
quiarationalis anima. corꝑi bumano infusa. nec uoluntate cor-¬
ripitur. ne peccatum sit actuale. nec necessitate corrũpitur.
ne uitium sit non inputabile. Nonitaq malũ illi ẽ. aut ma¬

Expanded text:
uomodo autem anima quae munda ac sine vitio creatur, particeps fiat illius vitii quod per solam carnem adducitur, dignum inquisitione esset, si aliqua hoc diligentia investigari posset. Nunc autem quia scientiae humanae expositum non est ad cognitionem; fide a nobis credendum est, non curiositate inquirendum. Nam si dicimus animam quando corpori commiscetur voluntate quadam ad delectationem culpae inclinari; jam non originali tantum sed actuali quoque peccato obnoxiam esse demonstramus. Si vero necessitate aliqua ad consortium corporis et ad contagium vitii corporalis detrusam confitemur, ex ipsa necessitate a reatu absolutam esse ostendimus. Quod enim omnino necessitatis est, imputabile non est; quod autem voluntatis est non origrationalis corpori humano infusa nec voluntate corrumpitur ne peccatum sit actuale, nec necessitate corrumpitur ne vitium sit non imputabile. Non itaque malum illi est aut ma
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑius uidet᷑ soli uiro p̃ceptum datum. ẽ. Ipsa enim mulier
hic testatur sibi quoq mandatum. ut lignũ scientie boni & mali ñ
tangeret sed uoluit scͥptura ostendere. quia mulier que uiro sub¬
iecta fuit diuinum mandatũ non nisi mediante turo acciꝑe de¬
buit. ut sermo dei pͥmũ quasi mediante adiurum fieret. deinde
mediante uiro. admulierem quoq que sub̃a uiro fuitꝰ. Qonsilio
uiri instituenda ꝑueniret.

Expanded text:
ius videtur soli viro praeceptum datum sit. Ipsa enim mulier hic testatur sibi quoque mandatum, ut lignum scientiae boni et mali non tangeret. Scilicet voluit Scriptura ostendere quod mulier quae viro subjecta fuit divinum mandatum non nisi mediante viro accipere debuit, ut sermo Dei primum quasi immediate ad virum fieret, deinde mediante viro ad mulierem quoque, quae subjecta viro fuit et consilio viri instituenda perveniret.
Abbreviated transcription (Latin):
uenitur necessitati. quia ipssa mortalitatis infirmitas.
cansa ẽnĩ ꝯͣsequitur ꝯcupiscentia necessitas. Caro gͥ que in
ꝯcupiscentia seminatur. cũmortalitate ꝯcipit᷑. cum neces-¬
sitate ꝯcupiscendi nascit᷑. Ineo aquoseminat᷑ culpam ht̃.
sedeactum noͣn habet. In eo qͦd seminat᷑. nec culpam habet.
nec astum culpe: sed causam. In eo qͦd nascitur causam
culpe & culpam habet. s actum non habet. causa culpe.
corruptio mortalitatis. ẽ. culpa ꝯcupiscentia. ẽ. actus
culpe ꝯcupiscentia est causa culpe radix ẽ. culpa ipsa arborẽ
Actus culpe fructus Ineo itaq qͥd seminat᷑ corruptio mortali¬
tatis ẽ. Ineo autem qͥd nascitur. uitium ꝯcupiscentie. ẽ. In eo
autem qͦd mouetur ꝑ ꝯcupiscentiã actus. quia motu uolim¬
tatis inchoatur. motu oꝑis ꝑficitur. Non itaq nascentes ꝓͥ eͤasi¬
ne uitio. ẽẽ. ex istimentur. quia non ꝯcupiscunt. qm̃ racdicitus

Expanded text:
nvenitur necessitati, quia ipsa mortalitatis infirmitas nvenitur necessitati, quia ipsa mortalitatis infirmitas causa est quam consequitur concupiscendi necessitas. Caro igitur quae in concupiscentia seminatur cum mortalitate concipitur, cum necessitate concupiscendi nascitur. In eo a quo seminatur culpam habet et actum culpae. In eo quod seminatur nec culpam habet nec actum culpae, sed causam. In eo quod nascitur causam culpae et culpam habet, sed actum non habet. Causa culpae corruptio mortalitatis est, culpa concupiscentia est. Actus culpae concupiscere est, causa culpae radix est. Culpa ipsa arbor, actus culpae fructus. In eo itaque quod seminatur, corruptio mortalitatis est. In eo autem quod nascitur, vitium concupiscentiae est. In eo autem quod movetur per concupiscentiam, actus qui a motu voluntatis inchoatur, motu operis perficitur. Non itaque nascentes propterea sine vitio esse existimentur, quia non concupiscunt, quoniam radicitus