comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ad sc̃ĩtatem tuam filiotuo con¬
prbo nostro reme ante coronato.
per quem litteras tuae ueneratio¬
nis accepi. quibus exiguitatem
meam uisitare dignatus es. tan¬
dem rescripta persoluo. & debitum
resalutationis obsequium. multum
me commendans acceptissimis dño
praecibustuis. domine frater:
Deproph&icis autem dictis sepe
praedictis. dequibus uoluisti ut ali¬
quid scriberem: melius mi hi uisũ
est. scĩ hieronimi hominis doctis¬
simi expositiones eorundem uer¬
borum. neillas forte non habeas.
deopusculis eius excerptas diri¬
gere beatitudinituae: si autem iã
eas habebas. nec in qui sitioni tuae
satis faciebant. quid dehis sentias.
P&o mihi rescribere non graue¬
ris. & quem ammodum ipse. ea¬
dem proph&ica oracula intelle¬
gas: ego enim maximȩ illud de
ebdomadibus danihelis. secundũ
tempus quod iam trans actum ẽ.
Intellegendum puto:¬

Expanded text:
Ad sanctitatem tuam filio tuo conpresbytero nostro remeante Cornuto, per quem litteras tuae uenerationis accepi, quibus exiguitatem meam uisitare dignatus es, tandem rescripta persoluo et debitum resalutationis obsequium multum me commendans acceptissimis domino precibus tuis. domine frater. de propheticis autem dictis, saepe praedictis, de quibus uoluisti ut aliquid scriberem, melius mihi uisum est sancti Hieronymi. hominis doctissimi, expositiones eorundem uerborum, ne illas forte non habeas, de opusculis eius excerptas dirigere beatitudini tuae. si autem iam eas habebas nec inquisitioni tuae satisfaciebant, quid de his sentias, peto mihi rescribere non graueris, et quem ad modum ipse eadem prophetica oracula intellegas. ego enim maxime illud de hebdomadibus Danihelis secundum tempus, quod iam transactum est, intellegendum puto
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i famili aeque eius. filio dilesto
macedonio. Indño salutem Nego¬
tiosissimum In republica uirum. & ñ
suis sed aliorum utilitatibus attentis¬
simum. qualem tẽ esse. & tibi gratula¬
mur. & rebus humanis. Nec deserere
debemus alloquio. nec occupare pro¬
emio: accipe ltaque quod perme
uel nosse uoluisti. uel utrum ipse nos¬
sem experiri: Quod siparuum aut su¬
per fluum iudicares nullo modo in¬
ter tam magnas. tamquam necessari¬
as curas tuas. curandum esse censeres:
Quaris ame cur officium sacerdocu
nostri esse dicamus. Inter uenire pro
reis. & nisi optineamus offendi quas
quod erat officii nostri. minime re¬
portemus: uibi uehementer tẽ dicis
ambigere. utrum istud exreligione
descendat Delnde adiunges. quara¬
tione lta mouearis: nam si adño pec¬
catum quis adeo prohibentur. ut ne
pęnitendi quidem copia post primã

Expanded text:
I FAMILIAEQVE EIUS DILECTO FILIO MACEDONIO IN DOMINO SALUTEM. Negotiosissimum in re publica uirum et non suis sed\' aliorum utilitatibus attentissimum, qualem te esse et tibi gratulamur et rebus humanis, nec deserere debemus alloquio nec occupare prooemio. accipe itaque, quod per me uel nosse uoluisti uel, utrum ipse nossem, experiri. quod si paruum aut superfluum iudicares, nullo modo inter tam magnas tamque necessarias curas tuas curandum esse censeres. quaeris a me, cur officii sacerdotii nostri esse dicamus interuenire pro reis et, nisi obtineamus, offendi, quasi, quod erat officii . nostri, minime reportemus. ubi uehementer te dicis ambigere, utrum istud ex religione descendat. deinde adiungens, qua ratione ita mouearis: nam si a domino peccata\', inquis, adeo prohibentur, ut ne paenitendi quidem
Abbreviated transcription (Latin):
dis cernerentur. per illos in notes¬
cebant᷑: unde credibilius est. ñ
dm̃ noluisse sciri quod uoluit prae¬
dicati. sed noluisse praedicari. quod
uidebat non utiliter sciri: Curer¬
go inquis. d&emporibus cognos¬
cendis. ipse dñs mon& ubidicit.
Quis nam est fidelis seruus & pru¬
dens. quem constituit dñs super
familiam suam ut d& illis cibum
intempore. & c&era: Immo ue¬
ro mon&: non ut bonus seruus cog¬
nos cat temporum finem. sed
ut in omni tempore opere bono
uigilat. quia nescit temporum
finem: non mon& ut temporȩ
quae pater posuit in sua potesta¬
te adsequamur super aposto

Expanded text:
discerentur, per illos innotescebant? Unde credibilius est, non Deum noluisse sciri quod voluit praedicari, sed noluisse praeduidebat non utiliter sciri. \'Cur erg-o\', inquis, \'de temporibus cognoscendis ipse dominus monet, ubi dicit: Quisnam est fidelis seruus et prudens, quem constituit dominus super familiam suam, ut det illis cibum in tempore?\' et cetera. immo uero monet, non ut bonus seruus cognoscat temporum finem, sed ut omni tempore in opere bono uigilet, quia nescit temporum finem; non monet. ut tempora, quae pater posuit in sua potestate, adsequamur super aposto
Abbreviated transcription (Latin):
ram dño dõ nostro. qui testis est suꝑ
animam meam. ex quodõ seruire
coepi: quo modo difficilesum exper¬
tus meliores. quam qui in monaste¬
rio profiterunt. Ita non sum exper¬
tus peiores. quam qui inmonasterio
defecerunt Ita ut hinc arbi tremur
Stior sit adhuc. & sordidus sordescat.
adhuc quapropter si & contrista¬
mur deali quibus purgamentis.
consolamur tamen &iam depluri¬
bus ornamentis: nolite ergo ꝓpt̃
amurgͤam qui oculiuestri offendun¬
tur : torcularia d&estari. unde apo¬
thecȩ dñicae fructuum olei lumi¬
nosioris implentur: Dñi dĩ nr̃i mi¬
sericordia uos aduersus omnes insi¬
dias inimici. in sua pace custodiat
di lestissimi fratres:

Expanded text:
ram domino deo nostro. qui testis est super animam meam, ex quo deo seruire coepi: quo modo difficile sum expertus meliores, quam qui in mona-steriis profecerunt, ita non sum expertus peiores, quam qui in monasteriis ceciderunt, ita ut hinc arbitrer tior fiat et sordidus sordescat adhuc. quapropter etsi contristamur de aliquibus purgamentis, consolamur tamen etiam de pluribus ornamentis. nolite ergo propter amurcam, qua oculi uestri offenduntur, torcularia detestari, unde apothecae dominicae fructu olei luminosioris implentur. domini dei nostri misericordia uos aduersus omnes insidias inimici in sua pace custodiat, dilectissimi fratres.
Abbreviated transcription (Latin):
nis corporea. mosque ipsos inter illa
hac ut quem illuc ferri ac refirri cum
aliquo corpore existimauimus. quod
iam tibi arbitror nonuideri. Ita sitota

Expanded text:
nis. corporea nosque ipsos inter illa hac atque illac ferri ac referri cum aliquo corpore existimabimus, quod iam tibi arbitror non uideri, ita, si tota
Abbreviated transcription (Latin):
haec qui abinuitis accipiunt. per in u¬
riam accipiunt. quae potius per in iuri¬
am non darentur: sed non ideo iudex
deb& uendere sustum iudicium. aut
testis uerum testimonium. quia uendit
ad uocatus iustum patrocinium. &
iuris peritus uerum consilium illi

Expanded text:
haec qui ab inuitis accipiunt, per iniuriam accipiunt, quae potius per iniuriam non darentur. sed non ideo debet iudex uendere iustum iudicium aut testis uerum testimonium, quia uendit aduocatus iustum patrocinium et iuris peritus uerum consilium; illi
Abbreviated transcription (Latin):
propagentur : Mediatoris tamen ani¬
mam: nullum exadam traxisse pec¬
catum. dubitare fas non est sienim
nulla propagatur ex altera. ubiom¬
nes tenentur propagata carne pec¬
cati. quanto minus credendum est.
expropagine peccatricis. animam

Expanded text:
propagentur. mediatoris tamen animam nullum ex Adam traxisse peccatum dubitare fas non est. si enim nulla propagatur ex altera, ubi omnes tenentur propagata carne peccati, quanto minus credendum est ex propagine peccatricis animam
Abbreviated transcription (Latin):
erit singulare. frustra tibi uisus es uel¬
ut exempla inuenisse deuermiculo. qui
in pomo nascitur. & aranea quaefilum
textrinaesuae. corpore uel ut integro
parit: dicuntur enim aliqua argute.
cuius dam similitudinis gratia. alia
remotius. alia congruentius. sed solus
xp̃s natus est ex uirgine: unde iam In¬
tellegis quantum aestimo. curhoc esse
dixerim sine exemplo: habent ltaque:
omnia causassuas atque rationes rec¬
tas & inculpabiles. quae ds̃ uel usitata
uel inusitata operatur. sed hae causae
atque rationes cum latent. miramur
quaefiunt: cum autem patent. conse¬
quenter ea uelconuenienter fieri dici¬
mus. nec mirandum esse quia factasunt.

Expanded text:
erit singulare, frustra tibi uisus es uelerit singulare, frustra tibi uisus es uelut exempla inuenisse de uermiculo, qui in pomo nascitur, et aranea, quae filum textrinae suae corpore uelut integro parit. dicuntur enim aliqua argute cuiusdam similitudinis gratia alia remotius alia congruentius, sed solus Christus natus est ex uirgine; unde iam intellegis, quantum aestimo, cur hoc esse dixerim sine exemplo. habent itaque omnia causas suas atque rationes rectas et inculpabiles, quae deus uel usitata uel inusitata operatur. sed hae causae atque rationes cum latent, miramur. quae fiunt, cum autem patent, consequenter ea uel conuenienter fieri dicimus nec mirandum esse, quia facta sunt
Abbreviated transcription (Latin):
deri. uel reddi ab homine homini pos¬
sit: nam istae causaesunt admiratio¬
nis. cumuel ratio cuiusque reilat& uel
eadem res usitata nonest. quod aut sin¬
gularis aut rara est: ex illa ergo causa
latentis rationis. ego dixi in epistala
quamtẽ legisse commemoras. cum eis
responderem. qui negant esse creden¬
dum quod xp̃m uirgo peperit uirgo
perman serit: siratio quaritur. nonerit
mirabilȩ. hoc enim dictum est. non qđ
ratione rẽs careat. sed quod eos lateat.
quibus hoc ds̃ uoluit esse mirabile: ex
alia uero ammirationis causa: quȩ
ideo est. quia insolitum aliquid occur¬
rit.: scriptum est dedño. quod miratus
sit centurionis fidem: neque enim
eum rei ullius ratio potuerit latere.
sed ammiratio prolaude posita est
eius. cuius par inpopulo hebraeo ñ
apparuerat unde ipsa ammiratio sa¬
tis expositaest. cum ait dñs: Amen
dico uobis. non inueni tantam fidem
Inis rahel quod autem adieci in eadẽ
epistala. si exemplum poscitur non

Expanded text:
deri uel reddi ab homine homini possit. nam istae causae sunt admirationis, cum uel ratio cuiusque rei latet uel eadem res usitata non est, quod aut singularis aut rara est. ex illa ergo causa latentis rationis ego dixi in epistula, quam te legisse commemoras, cum eis responderem, qui negant esse credendum, quod Christum uirgo pepererit, uirgo permanserit: \'Si ratio quaeritur, non erit mirabile\'; hoc enim dictum est, non quod ratione res careat, sed quod eos lateat, quibus hoc deus uoluit esse mirabile. ex alia uero admirationis causa, quae ideo est, quia insolitum aliquid occurrit, scriptum est de domino, quod miratus sit centurionis fidem; neque enim eum rei ullius ratio potuerit latere, sed admiratio pro laude posita est eius, cuius par in populo Hebraeo non apparuerat. unde ipsa admiratio satis exposita est, cum ait dominus: Amen dico uobis, non inueni tantam fidem in Israhel. Quod autem adieci in eadem epistula: Si exemplum poscitur, non
Abbreviated transcription (Latin):
mo uer&ur. Nec prbt boni facius in
suo gradu esse ꝑ mitter&ur. Inquaeiꝰ
ꝓuocatione dũ uiderẽ bonifaciũ nolle
quib: lib& infirmis & ad suspicionẽ
propensis. desuae uitae dubitatione
scandalum fieri. paratum que seesse.
honorissui apud homines damnũ
per p&i potius quam In ea conten¬
tione. In qua non possit ignoranti¬
bus & dubitantibus. uel ad malesus¬
pi candum procliuioribus. suam de¬
monstrare conscientiam. usque ad
ecclesiae perturbationem In aniter
pro gredi : elegi aliquid medium.
ut certo placito se ambo constringe¬
rent. ad locum sc̃m sẽ perrecturos.
ubi terribilior operadĩ. non sanã

Expanded text:
moueretur, nec presbyter Bonifatius in moueretur, nec presbyter Bonifatius in suo gradu esse permitteretur. in qua eius prouocatione cum uiderem Bonifatium nolle quibuslibet infirmis et ad suspicionepropensis de suae vitae dubitatione scandalum fieri, paratumque esse honoris sui apud homines damnum perpeti, potius quam in ea contentione, in qua non posset ignorantibus et dubitantibus vel ad male suspicandum proclivioribus suam demonstrare conscientiam, usque ad Ecclesiae perturbationem inaniter progredi; elegi aliquid medium, ut certo placito se ambo constringerent ad locum sanctum se perrecturos, ubi terribiliora opera Dei non sana
Abbreviated transcription (Latin):
male sibi con scius. quod suspirate
non audeo uoluit alterius existima¬
tionem delere. dumeius pudi¬
citiã contaminare non poss&. sicut
dicit ipse cum quo hab& causam.
Non eum suam permittat occul¬
tare nequitiam. ut quod homines in¬
uenire non possunt dequo lib& eo
rum. iudicio propal&ur: cum enim
me causa ista diu cruciass&. mec in¬
uenirem quomodo unus eduobus con¬
uincer&ur. quamuis magis prb̃o cre¬
didissem: cogitaueram primo sicam¬
bos dõ relinquere. donec uno eorum
quia mihi suspestus erat aliquid ex¬
ister&. unde non sine iusta & ma¬
ni festa causa denr̃o habitaculo pro¬
icer&ur: sed cum promoueri Incleri¬
catum. siue illic perme. siue alibi
per litteras meas uehementissime
conar&ur. ego autem nullo modo
ad ducerer¬
ad dicerer eohomini. de quo tantum
mali existimarem. manus ordina¬
tionis Imponere. aut per com men¬
dationem meam ali cui fratri meo eũ
sub intro ducere. turbulentius agere
caepit. ut si ipse inclericatu non pro¬

Expanded text:
male sibi conscius, quod suspicari non audeo, uoluit alterius existimationem laedere, cum eius pudicitiam contaminare non posset, sicut dicit ipse, cum quo habet causam, non eum permittat suam occultare nequitiam, ut, quod homines inuenire non possunt, de quolibet eorum diuino iudicio propaletur. Cum enim me causa ista diu cruciasset nec inuenirem. quo modo unus e duobus conuinceretur, quamuis magis presbytero credidissem, cogitaueram primo sic ambos deo relinquere, donec in uno eorum, qui mihi suspectus erat. aliquid existeret, unde non sine iusta et manifesta causa de nostro habitaculo proiceretur. sed cum promoueri in clericatu sine illic per me siue alibi per litteras meas uehementissime conaretur, ego autem nullo modo adducerer ei homini, de quo tantum mali existimarem, manus ordinationis inponere aut per commendationem meam alicui fratri meo eum subintroducere, turbulentius agere coepit, ut, si ipse in clericatu non. pro
Abbreviated transcription (Latin):
ces erant despu factae. corporalibus si¬
miles : quales agimus cum apud nos ta¬
citi multa memoriter. plerumque &iã
cantando trans currimus. sed tamen ae¬
ditȩ ab angelo sibi suggeri & quod in

Expanded text:
ces erant de spiritu factae, corporalibus similes, quales agimus cum apud nos taciti multa memoriter, plerumque etiam cantando transcurrimus, sed tamen editae ab Angelo sibi suggerente? Et quod in
Abbreviated transcription (Latin):
cut nouit caritas uestra. In miliui¬
tana ecclesia modo fui: p&ierunt
enim mefr̃s. & maxime seruidĩ qui
ibi sunt. ut uenirem: quia post obi¬
tum beatȩ memoriae fratris coepis¬
copimei seueri. non nulla.bi pertur¬
batio timebatur: ueni& quomodo
uoluit ds̃ ad iuu&nos persuam mise¬
ricordiam: acceperunt epm. quem ui¬
uus designauerat ep̃s eorum: hoc
enim eis cum In notuiss&. uoluntatẽ
praecedentis epĩ sui. libenter amplex¬
isunt: Minus tamen aliquid factũ
erat. unde non nulli contristabant.
quia frater seuerus credidit posse
sufficere. ut successorem suum apud
clericos designar&. ad populum Inde
non est loquutus. & erat inde ali¬
quorum non nulla tristitia: quid
plura: dõ placuit. fugata est tristi¬
tia. gaudium successit. ordinatus ẽ
ep̃s. quem praecedens ep̃s designaue¬
rat: ergo nealiquis deme quaeratur
uoluntatem meam. quam credo dĩ
esse. Inomnium uestrum notitiam
perfero presbiterum eraclium: mi¬

Expanded text:
cut novit charitas vestra, in Milevicut novit charitas vestra, in Milevitana Ecclesia modo fui. Petierunt enim me fratres, et maxime servi Dei, qui ibi sunt, ut venirem. Quia post obitum beatae memoriae fratris coepiscopi mei Severi, nonnulla ibi perturbatio timebatur. Veni, et quomodo voluit, Deus adjuvit nos per suam misericordiam. Acceperunt episcopum, quem vivus designaverat episcopus eorum. Hoc enim eis cum innotuisset, voluntatem praecedentis episcopi sui libenter amplexi sunt. Minus tamen aliquid factum erat. Unde noquia frater Seuerus credidit posse sufficere, ut successorem suum apud clericos designaret; ad populum inde non est locutus. et erat inde aliquorum nonnulla tristitia. quid plura? deo placuit, fugata est tristitia, gaudium successit, ordinatus est episcopus, quem praecedens episcopus designauerat. ergo, ne aliquis de me queratur, uoluntatem meam, quam credo dei esse, in omnium uestrum notitiam perfero: presbyterum Eraclium mi
Abbreviated transcription (Latin):
conuenire : & uideo frequentius con¬
uenisse: mora omni post posita hoc
agendum est: sienim aliud uelim lo¬
qui. in illud suspensisumus audistis:
omnes in hac uita mortales sumus.
& dies huius uitae ultimus. omniho¬
mini est semper incertus: uerum
tamen In infantia speratur pueritia.
& in pueritia speratur aduliscentia.
& in adulescentia speratur iuuentus.
& in iuuentute speratur grauitas.
& in grauitate speratur senestus.
utrum contingat Incertum est. est
tamen quod sper&ur: Senectus aut̃.
aliam a&atem quam sper&. non ha¬
b&. Incertum est enim ipsa senestus
quam diusit homini. illud tamencer¬
tum est. nullam remanere a&atem.
quae possit succedere senestuti: quia
uoluit ds̃. ad istam ciuitatem cum ui¬
gore a&atis adueni. sed tamen uiue¬
nis fui. & senui. scio post obitus epis¬
coporum per ambitiosos aut conten¬
tiosos. solere ecclesias perturbari
& quod sepesum expertus & doluide
beo quantum adme attin& necon¬
tingat. huic prospicere ciuitati si¬

Expanded text:
conuenire et uideo frequentius conuenisse, mora omni postposita hoc agendum est. si enim aliud uelim loqui, in illud suspensi minus auditis. omnes in hac uita mortales sumus et dies huius uitae ultimus omni homini est semper incertus. uerum tamen in infantia speratur pueritia et in pueritia speratur adulescentia et in adulescentia speratur iuuentus et in iuuentute speratur grauitas et in grauitate speratur senectus. utrum contingat, incertum est; est tamen, quod speretur. senectus autem aliam aetatem, quam speret, non habet. incertum est enim, ipsa senectus quam diu sit homini; illud tamen certum est, nullam remanere aetatem, quae possit succedere senectuti. quia uoluit deus, ad istam ciuitatem cum uigore aetatis adueni; sed tamen iuuenis fui et senui. scio post obitus episcoporum per ambitiosos aut contentiosos solere ecclesias perturbari et, quod sbeo, quantum ad me attinet, ne contingat, huic prospicere civitati. Si
Abbreviated transcription (Latin):
poreos. quibus uisa simillima cernit in
somnis. sed nec ipsa corporea: porrosi
aliquis concedat. &iam uisa somniorũ.
quaesimilia corporibus apparent: non
esse nisi corporea: uideatur sibi aliquid
dicere: nec ista ingenu tarditas facile

Expanded text:
poreos, quibus uisa simillima cernit in somnis sed nec ipsa corporea. Porro si aliquis concedat etiam uisa somniorum, quae similia corporibus apparent, non esse nisi corporea, uideatur sibi aliquid dicere. nec ista ingenii tarditas facile
Abbreviated transcription (Latin):
tur deregione descendere: nec nos
soci&ate criminum obstringi: Quod
inter cedimus plerumque &iam ꝓ
sceleratis & sinosscelerati: tamen pro
peccatoribus peccatores & quod uera¬
citer potius quam in iurio sedictum
accipias . puto quod apud peccatores
rec ideo sane frustra institutas unt
potestas regis: Ius gladii cognitoris.
ciplina dominantis. seueritas &iam
boni patris habent ista omnia modos
suos. causas. rationes. utilitates haeccũ
timentur : & conuertentur mali. & qui¬
&ius lnter malos uiuent boni: Non
quia boni pronuntiandisunt. quita¬
lia m&uendo non peccant. Nonenim

Expanded text:
tur de religione descendere nec nos societate criminum obstringi, quod intercedimus plerumque etiam pro sceleratis etsi non scelerati tamen pro peccatoribus peccatores et — quod ueraciter potius quam iniuriose dictum accipias - puto quod apud peccatores. Nec ideo sane frustra instituta sunt poteciplina dominantis, severitas etiam boni patris. Hsuos, causas, rationes, utilitates. haec cum timentur, et cohercentur mali et quietius inter malos uiuunt boni, non quia boni pronuntiandi sunt, qui talia metuendo non peccant — non enim
Abbreviated transcription (Latin):
amore iustitiae: uerum tamen non
Inutiliter. &iam m&u legum. humana
coerc&ur audacia. ut & tuasit interim¬
peruos in nocentia: & in ipsis improbis.
dum formidato supplicio frenatur
facultas. In uocatodõ san&ur uolup¬
tas: sed huic ordinationi rerum huma¬
narum: contrariae non sunt inter cessi¬
ones episcoporum: Immo uero nec cau¬
sa nec locus intercedendi ullus ess&: si
ista non essent: tanto enim sunt in terce¬
dentium & parcentium beneficia grati¬
ora: quanto peccantium iustiora sup¬
plicia Nec ob aliud quantum sapio ln

Expanded text:
amore iustitiae —, uerum tamen non inutiliter etiam metu legum humana cohercetur audacia. ut et tuta sit inter inprobos innocentia et in ipsis inprobis, dum formidato supplicio frenatur facultas. inuocato deo sanetur uoluntas. sed huic ordinationi rerum humanarum contrariae non sunt intercessiones episcoporum: immo uero nec causa nec locus intercedendi ullus esset, si ista non essent. tanto enim sunt intercedentium et parcentium beneficia gratiora, quanto peccantium iustiora supplicia. nec ob aliud, quantum sapio, in
Abbreviated transcription (Latin):
tasse quod non arbitrabar in tentioni
tuae satis fecerim. qui potes paucis am¬
monitus. plura cogitare quaecom pe¬
tunt. sed non &iam. eorum. Inquorum
manus non in aniter uenire ista pos¬
sunt. sidiligentius & copiosius disseran¬
tur laborant autem homines indiscen
do & breuia nonualent intellegere ꝓ
lixa non amant legere laborant itidẽ
docendo. qui & pauca tardis. & multa pi¬
gris frustra ingerunt. mitte & illius
epistalae exemplum: quae apud nos ab¬
errans. non potuit inueniri:¬

Expanded text:
tasse, quod non arbitrabar, intentioni tuae satis fecerim, qui potes paucis admonitus plura cogitare quae competunt, sed non etiam eorum, in quorum manus non inaniter uenire ista possunt, si diligentius et copiosius disserantur. laborant autem homines in discendo, quando et breuia non ualent intellegere et prolixa non amant legere; laborant itidem in docendo, qui et pauca tardis et multa pigris frustra ingerunt. mitte et illius epistulae exemplum, quae apud nos aberrans non potuit inueniri
Abbreviated transcription (Latin):
ligere dm̃ & seipsum. & proximum:
non tamen ex hoc tria praecepta data
sunt nec dictum est. In his tribus. sed
in his duobus praeceptis. totalex pen¬
d& & proph&e. idest indilestionedĩ
extoto corde. & extota anima. & exto¬
ta mente. & proximi tam quam sui ip¬
sius: Uidelic& ut intelleger&ur: nul¬
lam esse aliam dilectionem. qua quis¬
que diligit seipsum nisi quoͣ diligit
dm̃: quienim aliter se diligit. potius
se odisse dicendus est fit quippe lni¬
quus. priuatur que luce iustitiae: cum
a potiore ac praestantiore bono auer¬
sus. atque inde uel ad seipsum con¬
uersus. ad inferiora & egena con¬
uertitur fit que in ipso quod uera¬
cissime scriptumest: qui autem amat
Iniquitatem. odit animam suam quia
igitur nemo nisidm̃ diligendo dili¬
git seipsum: non opuserat ut tato de
dĩ dilectione piaecepto. &iam seipsum
homo diligere iub&ur. cum ineo di

Expanded text:
ligere deum et se ipsum et proximum, ligere deum et se ipsum et proximum, non tamen ex hoc tria praecepta data sunt nec dictum est in his tribus\' sed: In his duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae, id est in dilectione dei ex toto corde et ex tota anima et ex tota mente et proximi tamquam sui ipsius, uidelicet ut intellegeretur nullam esse aliam dilectionem, qua quisque diligit se ipsum, nisi quod diligit deum. qui enim aliter se diligit, potius se odisse dicendus est; fit quippe iniquus priuaturque luce iustitiae, cum a potiore ac praestantiore bono auersus atque inde uel ad se ipsum conuersus ad inferiora et egena conuertitur fitque in ipso, quod ueracissime scriptum est: Qui autem amat iniquitatem, odit animam suam. quia igitur nemo nisi deum diligendo diligit se ipsum, non opus erat, ut dato de dei dilectione praecepto etiam se ipsum homo diligere iuberetur, cum in eo di
Abbreviated transcription (Latin):
ph&rasque pendere. ut diligamus
dm̃ ex toto corde. & extota anima.
& extotamente. & diligamus prox¬
imos tamquam nos m&ipsos: proxi¬
mus sane hoc loco non singuinis ꝓ¬
pinquitate. sed rationis soci&ate
pensandus est: In qua socii sunt om¬
nes homines: nam si pecuniarie ra¬
tio socios facit: quantomagis rationa¬
turae. non negotiandi. sed nascendi le¬
ge cominunis: hinc &ille comicus si¬
cut luculentis ingenus. nondefit resplen¬
dentia ueritatis. cum ab uno sene: alteri
seni dictum componer&: tantum ne
abre tua est otur aliena ut cures ea que
nihil adte adtinent: responsum ab
altero reddidit. homosum. humani
ni hil ame alienum puto cui sententiae
ferunt &iam theatra tota. plena stul¬
tis indoctisque plausisse: Ita quip¬
pe affectum omnium. naturaliter ad¬
tingit humanorum soci&as animo.¬
rum: ut nullus ibi hominum. nisi cuius¬
lib& hominis proximum. se esse sen¬
tir&: cum ergo illa dilestione quam
diuina lex imperat. debeat homo di¬

Expanded text:
rophetasque pendere, ut diligamus rophetasque pendere, ut diligamus deum ex toto corde et ex tota anima et ex tota mente et diligamus proximos tamquam nosmet ipsos. proximus sane hoc loco non sanguinis propinquitate sed rationis societate pensandus est, in qua socii sunt omnes homines. nam si pecuniae ratio socios facit, quanto magis ratio naturae non negotiandi sed nascendi lege communis! hinc et ille comicus,cut luculentis ingeniis non defit resplendentia ueritatis, cum ab uno sene alteri seni dictum componeret: Tantumne ab re tua est oti tibi, Aliena ut cures ea, quae nihil ad te adtinent? responsum ab altero reddidit: Homo sum, humani nihil a me alienum puto. cui sententiae ferunt etiam theatra tota plena stultis indoctisque plausisse. ita quippe affectum omnium naturaliter attigit humanorum societas animorum. ut nullus ibi hominum nisi cuiuslibet hominis proximum se esse sentiret. Cum ergo illa dilectione, quam diuina lex imperat, debeat homo di
Abbreviated transcription (Latin):
praeponimus uel aequamus: nos ipsos
diligerenescimus: tanto enim nobis
melius est. quanto magis in illum
imus. quo nihil melius est Imus au¬
tem non ambulando sed amando:
quem tanto habebimus pitesentio¬
rem. quanto eundem amorem quo
In eum tendimus. potuerimus habe¬
re puriorem: non enim locis corpo¬
ralibus uel ostenditur uel cluditur:
ad eum ergo qui praesens est. & ubiq
totus. non pedibus lic& ire sed mori¬
bus: mores autem nostri non ex eo qđ
quisque nouit. sedexeo quod diligit
di iudicari solent. nec faciunt bonos
uel malos mores. Nisi boni uel mali
amores prauitate ergo nostra. a rec¬
titudinedĩ longe sumus unde restũ
amando corriꝰmur. ut recto recti
adhȩrere possimus ad illum ergo
quanta opera possumus. &iam illi ut
per ueniant agamus. quos tamquã
nos ipsos diligimus. sinos m&ipsos di¬
ligere. illum diligendo um nouimus:
xp̃s nam que id est ueritas dicit  In
his duobus praeceptis totam legem ꝓ¬

Expanded text:
praeponimus uel aequamus, nos ipsos praeponimus uel aequamus, nos ipsos diligere nescimus. tanto enim nobis melius est, quanto magis in illum imus, quo nihil melius est. imus autem non ambulando sed amando. quem tanto habebimus praesentiorem, quanto eundem amorem, quo in eum tendimus, potuerimus habere puriorem; non enim locis corporalibus uel extenditur uel includitur. ad eum ergo, qui ubique praesens est et ubique totus, non pedibus licet ire sed moribus. mores autem nostri non ex eo, quod quisque nouit, sed ex eo, quod diligit, diiudicari solent nec faciunt bonos uel malos mores nisi boni uel mali amores. prauitate ergo nostra a rectitudine dei longe sumus; unde rectum amando corrigimur, ut recto recti adhaerere possimus. Ad illum ergo, quanta opera possumus, etiam illi ut perueniant, agamus, quos tamquam nosmet ipsos diligimus, si nosmet ipsos diligere illum diligendo iam nouimus. Christus namque, id est ueritas dicit in his duobus praeceptis totam legem p
Abbreviated transcription (Latin):
bebimus: una ibi uirtus erit : & idip¬
sum erit uirtus. praemium que uir¬
tutis. quod dicit inscĩs eloquiis ho¬
mo qui hoc amat mihi autem adhe¬
reredõ bonuinest haec ibierit ple¬
na & sempiterna sapientia eademq¬
uita ueraciter iam beata per uentio
quippeest. ut aernum ac̃ summũ
bonum. cui adherere In a&ernum¬
ł est
finis est nostri boni dicatur haec &. Itemaiii. uirtutes¬
hęrebit bono quod non amittatur:
& fortitudo. quia firmissime ad¬
herebit bono unde non auellatur:
& temperantia. quia castissime ad¬
herebit bono ubi non corrumpatur:
& iustitia. quia restissime adhere¬
bit bono. cui merito subiciatur. quã¬
quam & inhac uita uirtus non est.
nisi diligere quod diligen dum est. id
eligere: prudentia est: nullis inde
auerti molestiis. fortitudo est. nul¬
lis in lecebris: temperantiaest nul¬
la superbia iustitia est quid autem
eligamus. quod prtecipue diligamus.
Nisi quod nihil melius inuenimus:
hoc dĩ est: cui sialiquid diligendo uel

Expanded text:
bebimus. una ibi uirtus erit et id ipsum erit uirtus praemiumque uirtutis, quod dicit in sanctis eloquiis homo, qui hoc amat: Mihi autem adhaerere deo bonum est. haec ibi erit plena et sempiterna sapientia eademquita ueraciter iam beata; peruentio quippe est ad aeternum ac summum bonum, cui adhaerere in aeternum est finis nostri boni. dicatur haec et prudenerebit bono, quod non amittatur, et fortitudo, quia firmissime adhaerebit bono, unde non auellatur, et temperantia, quia castissime adhaerebit bono, ubi non corrumpatur, et iustitia, quia rectissime adhaerebit bono, cui merito subiciatur. Quamquam et in hac uita uirtus non est nisi diligere, quod diligendum est; id eligere prudentia est, nullis inde auerti molestiis fortitudo est, nullis inlecebris temperantia est, nulla superbia iustitia est. quid autem eligamus, quod praecipue diligamus, nisi quo nihil melius inuenimus? hoc deus est, cui si aliquid diligendo uel
Abbreviated transcription (Latin):
poenam: quod autem fiunt renascen¬
do uasa mi sericordiae: pertin& ad in¬
debitam gratiam. ostendit ergo dĩ
iram suam. nonutique animi per¬
turbationem. sicut est quae ira homi¬
nis nuncupatur. sed iustam fixam¬
que uindictam. quod destrpe in¬
oboedientiae dicitur propago pecca¬
ti atque supplicu: & homo natus
ex muliere. sicut in libro iob scriptũ
est. breuis est uitae. & plenus iracun¬
diae. eius enim rei uasest quaplenus
est. unde dicuntur uasa irae osten

Expanded text:
poenam: quod autem fiunt renascenpoenam: quod autem fiunt renascendo uasa misericordiae, pertinet ad indebitam gratiam. Ostendit ergo deus iram suam. non utique animi perturbationem, sicut est, quae ira hominis nuncupatur, sed iustam fixamque uindictam. quod de stirpe inoboedientiae ducitur propago peccati atque supplicii. et homo natus ex muliere. sicut in libro Iob scriptum est breuis est uitae et plenus iracundiae. eius enim rei uas est, qua plenus est; unde irae uasa dicuntur. osten
Abbreviated transcription (Latin):
Ita & in regno uitae nemosine xp̃o: si¬
cut peradam om nes homines. Ita
& perxp̃m omnes iusti homines si
cut peradam omnes mortales in pae¬
na factisunt filii sȩculi : Ita & per
xp̃m omnes in mortales. Ingratia fi¬
unt filiidĩ
unt filiidĩ. Cur autem creentur
&iam illi. quos creator nouit addam¬
nationem non ad gratiam pertinere.
beatus a postolus tanto succintiore
breuitate. quanto maiore auctorita¬
te commemorat: Dm̃enim dicit
uolentem ostendere iram. & demons¬
Strare potentiam suam. at tulisse ln
multa patientia uasa utae. quaeper¬
festa sunt inperditionem. &ut notas
facer& diuitias gloriae suae inua¬
sa miseri cordiae. quem superius
dixerat. tam quam figulum luti
ex eadem massa facere aliuduas in
honorem. aliud incontumeliam. me¬
rito autem uider&ur iniustum. qđ
fiunt indeuasa adperditionem. siñ
ess& ipsa uniuersa exadam massa
dam nata Quod ergo fiunt indenas¬
cendo uasa irae. pertin& addebitam

Expanded text:
ita in regno uitae nemo sine Christo, siita in regno uitae nemo sine Christo, sicut per Adam omnes homines, ita per Christum omnes iusti homicut per Adam omnes mortales in poena facti sunt filii saeculi, ita et per Christum omnes immortales in gratia fiunt filii Dei. CAPUT III. 9. Cur autem creentur etiam illi quos Creator praescivit ad damnatibeatus Apostolus tanto succinctiori brevitate quanto majore auctoritate commemorat. Deum enim, dicit, volentem ostendere iram et demonstrare potentiam suam, attulisse in multa patientia vasa irae quae perfecta sunt in perditionem, ut notas faceret divitias gloriae suae in vasa misericordiae, quem superiudixerat tamquam figulum luti ex eadem massa facere aliud uas in honorem aliud in contumeliam. merito autem uideretur iniustum, quod fiunt inde uasa irae ad perditionem, si non esset ipsa uniuersa ex Adam massa damnata. quod ergo fiunt inde nascendo uasa irae, pertinet ad debitam
Abbreviated transcription (Latin):
ascipso sẽposse esse iustum putar&.
& ignorans dĩ iustitiam. Id est quae
homini exdõ est. & suam uolens con¬
stituere: idest quasi suis sibi uiribus
partam. Iustitiaedĩ subiestus non fi¬
er&: Oportebat ltaque ut addito
mandato cuius uox est. non concupis¬
ces. superbo peccatori. &iam praeua¬
ricationis crimen acceder&. at que
lta gratiae medicinam. non sanata
per legem. sed conuista infirmitas quȩ¬
rer&: pro inde. cumomnes iusti. hoc
est ueraces dĩ cultores. siue ante in¬
carnationem. siue post Incarnationẽ
xp̃i. rec uixerint nec uiuant nisi
exfide incarnationis xp̃i. Inquo est
gratiae plenitudo. profesto quod scrip¬
tumest. mon esse aliud nomen sub
celo in quo oport& saluos fierinos.
ex illo tempore ual& ad saluandum
genus humanum. ex quo inadam uiti¬
atum est genus humanum: sicut enĩ
in adam omnes moriuntur. Ita & in
xp̃o omnes uiuificabuntur: quia sicut
in regnum mortis. nemo sine adam.

Expanded text:
a se ipso se posse esse iustum putaret a se ipso se posse esse iustum putaret et ignorans dei iustitiam, id est quae homini ex deo est. et suam uolens constituere. id est quasi suis sibi uiribus partam iustitiae dei subiectus non fieret. oportebat itaque. ut addito mandato, cuius uox est: Non concupisces, superbo peccatori etiam praeuaricationis crimen accederet atque ita gratiae medicinam non sanata per legem sed conuicta infirmitas quaereret. Proinde, cum omnes iusti, hoc ejt ueraces dei cultores siue ante incarnationem siue post incarnationem Christi nec uixerint nec uiuant nisi fide incarnationis Christi, in quo est gratiae plenitudo, profecto, quod scriptum est non esse aliud nomen sub caelo, in quo oportet saluos fieri nos, ex illo tempore ualet ad saluandum genus humanum, ex quo in Adam uitiatum est genus humanum. sicut enim in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes uiuificabuntur, quia, sicut in regno mortis nemo sine Adam,
Abbreviated transcription (Latin):
& in actibus apostolorum. loquente
a postolo p&ro. Nunc ergo quid temp¬
tatis dm̃. Imponere iugum supra
collum discipulorum. quod neque
patres nostri. neque nos potuimus
portare: sed per gratiam dñi ihũ
credimus nos saluos fieri. quem am
modum & illi: Siergo &illi. idestpa¬
tres. portare iugum legis u&eris
nonualentes. per gratiam dñi ihu sal¬
uos sẽfieri crediderunt. Mani festũ
est. quod haec gratia &iam anti quos
iustos uiuere fecit exfide: Iustus
enim exfide uiuit lex autem sub in¬
trauit. ut habundar& delictum. & su¬
per habundar& gratia. per quam sa¬
nar&ur delicti abundantia: sienim
data ess&lex quaepossit uiuificare.
omnino exlege ess& iustitia: cui
tamen bono lex datasit. consequent̃
adiunxit dicens. sed conclusit scrip¬
tura omnia subpeccato. ut pro mis¬
sio exfide ihuxp̃i darour credenti¬
bus Danda itaque fuerat lex quaema¬
ni festius sibipsum ostender& homi¬
nem. Nesuperbus animus humanus.

Expanded text:
et in actibus apostolorum loquente et in actibus apostolorum loquente apostolo Petro: Nunc ergo quid temptatis deum inponere iugum supra collum discipulorum, quod neque patres nostri neque nos potuimus portare? sed per gratiam domini Iesu credimus nos saluos fieri, quem ad modum et illi. si ergo et illi, id est patres portare iugum legis ueteris; non ualentes per gratiam domini Iesu salnos se fieri crediderunt, manifestum est. quod haec gratia etiam antiquos iustos uiuere fecit ex fide; iustus enim ei fide uiuit. Lex autem subintrauit. ut abundaret delictum. ut superabundaret gratia, per quam sanaretur delicti abundantia. si enim data esset lex, quae posset uiuificare, omnino ex lege esset iustitia. cui tamen bono lei data sit, consequenter adiunxit dicens: Sed conclusit scriptura omnia sub peccato. ut promissio ex fide Iesu Christi daretur credentibus. danda itaque fuerat lex, quae manifestius sibi ipsum ostenderet hominem, ne superbus animus humanus
Abbreviated transcription (Latin):
fides salua quacredimus. nullum ho¬
minum siuemaioris siue paruuli de
qualib& & recentis a&atis. liberari
a contagione mortis antique & ob¬
ligatione peccati. quod prima na¬
tiuitate contraxit. Nisi per unum
mediatorem dĩ &hominem. homi¬
nem xp̃m ihm. cuius hominis. cius¬
dem que dĩ. saluberrima fide. &iã
illi iusti saluifactisunt. qui prius¬
quam uenir& in carne. crediderunt
Incarne uenturum eadem namq
fides est & nostra & illorum. qũo hoc
illi crediderunt futurum qđ noscre¬
dimꝰ factũ: unde dicit apostolus pau¬
lus. habentes autemn eundem sp̃mfi¬
dei. secundum quod scriptum est.
Icredidi propter quod locutussum. &
nos credimus. propter quod & loqui¬
mur: Siergo eundem sp̃m fidei &
illi habebant. quiuenturum in car
nexp̃m prenuntiarunt. quem &i¬
am illi quieum uenisse nuntiarunt.
sacra menta esse potuerunt protẽ¬
porum diuersitate diuersa. ad uni¬
tatem tamen eiusdem fidei concor¬
dissimȩ recurrentia: Scriptum est

Expanded text:
fides salua, qua credimus nullum hominum sine maioris siue paruulae quamlibet et recentis aetatis liberari a contagione mortis antiquae et obligatione peccati, quod prima natiuitate contraxit, nisi per unum mediatorem dei et hominum, hominem Christum Iesum. Cuins hominis eiusdemque dei saluberrima fide etiam illi iusti salui facti sunt, qui, priusquam ueniret in caine, crediderunt in carne uenturum. eadem namque fides est et nostra et illorum, quoniam hoc illi crediderunt futurum, quod nos credimus factum. unde dicit apostolus Paulus: Habentes autem eundem spiritum fidei, secundum quod scriptum est: \'Credidi, propter quod locutus sum. et nos credimus, propter quod et loquimur. si ergo eundem spiritum fidei et illi habebant, qui uenturum in carne Christum praeuuntiarunt, quem etiam illi, qui eum uenisse nuntiarunt. sacramenta esse potuerunt pro temporum diuersitate diuersa, ad unitatem tamen eiusdem fidei concordissime recurrentia. scriptum eat
Abbreviated transcription (Latin):
nomine barbarus. seruusdĩ est Iam diu
apud ipponem constitutus. & uerbidĩ fer¬
uidus acstudiosus auditar. desiderauit
ad tuam scĩtatem litteras nr̃as. Inquib
tibi eum in dño commendamus. tibique
per eum salutem debitam dicimus lit¬
teris autem scitatis tuae. quibus ingen¬
teste xuisti questiones: respondere

Expanded text:
nomine Barbarus seruus dei est iam diu apud Hipponem constitutus et uerbi dei feruidus ac studiosus auditor. desiderauit ad tuam sanctitatem litteras nostras, in quibus tibi eum in domino commendamus tibique per eum salutem debitam dicimus. litteris autem sanctitatis tuae, quibus ingentes texuisti quaestiones, respondere
Abbreviated transcription (Latin):
tantam longe . ipponien ses. ue he¬
menter nimis que formidant: me¬
que ullo modo mihi sic uolunt cre¬
dere. ut & ego uobis: agrum fratri¬
bus datum. prouisione & liberali¬
tate tua: didicimus ante epistolã
tuam. per scm fratrem & conseruũ
nostrum parthenium a quo multa
alia quae audire desiderabamus au¬
diuimus: praestabit dñs. ut &am c&e¬
ra quae ea adhuc desideramus lm¬
pleantur:¬

Expanded text:
tantum longe Hipponienses uehetantum longe Hipponienses uehementer nimisque formidant neque ullo modo mihi sic uolunt credere ut et ego uobis. Agrum fratribus datum prouisione et liberalitate tua didicimus ante epistulam tuam per sanctum fratrem et conseruum nostrum Parthenium, a quo multa alia, quae audire desiderabamus, audiuimus. praestabit dominus, ut etiam cetera, quae adhuc desideramus, impleantur
Abbreviated transcription (Latin):
cina ista non opussit: mala tam̃
mea notasint tibi. scias que. unde
promea infirmitate dm̃ rogare dig¬
neris: quod ut inpen sissime facias.
obsecro per humanitatem illius
qui praeceptum dedit. ut inuicem one¬
ra nr̃a portemus multa sunt quae
denĩa uita & conuersatione defle¬
rem. quaenollem perlitteras ad te
uenire sed inter cormeum & cor
tuum. nulla essent ministeria prȩ¬
ter os meum & aures tuas: si autẽ
uenerabilis nobis. omnium que nos¬
trum tota sinceritate carissimus.
cuius intẽ uere frater nam cumpre¬
sens essem benignitatem. studium¬
que per spexi. senex saturninus.
si dignatus fuerit. quando oppor¬
tunum uidebit adnos uenire. quic¬
quid cum eiꝰ sc̃itate. & spiritali af¬
festu conloqui potuerimus. aut ni¬
hil. aut non multum distabit. a c
sicum tua dignatione id ageremus:
quod ut nobiscum ab eo p&ere. at¬
que imp&rare digneris. tantis
prȩcibus posco. quantis uerba nulla
sufficiunt. ab sentiam enim meam

Expanded text:
cina ista non opus sit, mala tamen cina ista non opus sit, mala tamen mea nota sint tibi sciasque, unde pro mea infirmitate deum rogare digneris. quod ut inpensissime facias, obsecro per humanitatem illius, qui praeceptum dedit, ut inuicem onera nostra portemus. multa sunt, quae de nostra uita et conuersatione deflerem, quae nollem per litteras ad te uenire, sed inter cor meum et cor tuum nulla essent ministeria praeter os meum et aures tuas. si autem uenerabilis nobis + omniumque nostrum tota sinceritate carissimus, cuius in te uere fraternam, cum praesens essem, benignitatem studiumque perspexi, senex Saturninus si dignatus fuerit, quando opportunum uidebit, ad nos uenire, quicquid cum eius sanctitate et spiritali affectu conloqui potuerimus, aut nihil aut non multum distabit, ac si cum tua dignatione id ageremus. quod ut nobiscum ab eo petere atque impetrare digneris, tantis precibus\' posco, quantis uerba nulla sufficiunt. absentiam enim meam
Abbreviated transcription (Latin):
quoddĩ est: aut ea laudent. quae
quam uis non desint nobis. aut &i¬
am supersint. Nequaquam tamen
sint laudabilia: uelut sunt bona
omnia. quae uel cum peccoribus ha¬
bemus communia. uel cum lm pis
hominibus si autem merito lauda¬
mur: propter dm̃ gratulemur eis
quibus plac& uerbum bonum.
non tamen nobis. quia placemus
hominibus. sed sicoram dõ tales
sumus. quales esse nos credunt:¬
& non tribuitur nobis. seddõ. cuius
dona sunt omnia quae uere meri¬
toque laudantur: haec mihi ipse¬
tantos cotidie. uel potius illo. cuius
salutaria praecepta sunt. quaecumq
siue indiuinis lestionibus inueni¬
untur. siue quae intrinsecus animo
suggeruntur. & tamen uehemen¬
ter cum aduersario dimicans. sẽ¬
per ab eo uulnera accipio. cum de¬
lestatione oblate laudismihi au¬
ferre non possum: haec propter¬
ea scripsi. ut si tuae scĩtati iam ñ
sunt necessaria. siue quod plura
ipse huius modi cogites atque uti¬
liora. siue quod tuae scĩtati medi¬

Expanded text:
quod dei est, aut ea laudent, quae quamuis non desint nobis aut etiam supersint, nequaquam tamen sint laudabilia, uelut sunt bona omnia, quae uel cum pecoribus habemus communia uel cum impiis hominibus. si autem merito laudamur propter deum, gratulemur eis, quibus placet uerum bonum, non tamen nobis, quia placemus hominibus, sed si coram deo tales sumus, quales esse nos credunt, et non tribuitur nobis sed deo, cuius dona sunt omnia, quae uere meritoque laudantur. haec mihi ipseanto cotidie uel potius ille, cuius salutaria praecepta sunt, quaecumque siue in diuinis lectionibus inueniuntur siue quae intrinsecus animo suggeruntur. et tamen uehementer cum aduersario dimicans saepe ab eo uulnera accipio, cum delectationem oblatae laudis mihi auferre non possum. Haec propterea scripsi, ut, si tuae sanctitati iam non sunt necessaria, siue quod plura ipse huius modi cogites atque utiliora siue quod tuae sanctitati medi
Abbreviated transcription (Latin):
scõrum proph &arum uocibus cog¬
nos cuntur: qui prius quam fierent
Inquis. ea quae futura erant. uolun¬
tate diuina hominibus sunt lo¬
cuti sed si ueneratio tua sãtis ammi¬
ratione plenumesse dicit. si eads̃
quae praedici uoluit: ad hominum
sensus penitus non posse perue¬
nire constituit. quanto am mi¬
ratione plenum est: si ea quaepro¬
ph&ȩ hominibus sunt lo qͣuuti.
haec apostoli uel scire sunt pro¬
hibiti uel docere quo modo autem
proph&eee ista de quibus agitur
tempora docentes. non intellegeren¬
tur ab apostolis. si lntelleguntur
a nobis: aut sieos apostoli intellex¬
erunt. istam men suram temporis
proph&antes. quo modo non doce¬
rent quod intellexerunt. quando
per eorum praeconium & ipsi ꝓ¬
ph&e in notes cebant. qui eos suis

Expanded text:
sanetorum prophetarum uocibus cogsanetorum prophetarum uocibus cognoscuntur, qui, priusquam fierent\', inquis, \'ea, quae futura erant, uoluntate diuina hominibus sunt locuti\'. sed si ueneratio tua <satis admiratione plenum esse dicit, si ea deus, quae praedici uoluit, ad hominum sensus penitus non posse peruenire constituit\', quanto maiore admiratione plenum est, si ea, quae proetae hominibus sunt locuti, haec apostoli uel scire sunt prohibiti uel docere! quo modo autem prophetae ista, de quibus agitur. tempora docentes non intellegerentur ab apostolis, si intelle- ?untur a nobis? aut si eos apostoli intellexerunt istam mensuram temporis prophetantes, quo modo non docerent, quod intellexerunt, quando per eorum praeconium et ipsi prophetae innotescebant, qui eos suis
Abbreviated transcription (Latin):
scripsit sci tastua. propter ea dix¬
isse dñm apostolis.
Non est uestrum nosse tempora
uel momenta. quae pater posuit in
Isua potestate. qũo secutus adiunx¬
Sit. sed eritis mihi testes in hierusa¬
lem. & lniu daeam. & samariam. &
usque adultimum terrae: quem
scripturae sensum sic exponis. ut
dicas. non ergo a postolos testes
consum mationis mundi: sed no¬
minis & resurrestionis suae uoluit
Intellegi: non quidem ille ait.
nonest uestrum praedi care tem¬
pora. sed non est uestrum nosse.
Uerum siltauis intellegi quod
ait. non est uestrum scire. ac sidi¬
cer&. non est ur̃m scientes face¬
re. ⁊dest non est ur̃m hoc doce¬
re: quis nostrum docere audeat.
uel sẽ scire praesumat. quod dĩ ille
magister. nec eos discipulos docu¬
it ista quibus praesentibus in ter¬
rogatus est praesens: nec illitam
scĩ magnique doctores ecclesiarũ
docere potuerunt: Añ respondebi¬
tur. haec non docuisse apostolos.
sed proph&as. hoc enim iusti & ue¬
rum est. quodea quae futuras unt.

Expanded text:
scripsit sanctitas tua propterea dixisse dominum apostolis: Non est uestrum nosse tempora uel momenta, quae pater posuit in sua potestate, quoniam secutus adiunxit: Sed eritis mihi testes in Hierusalem et in Iudaeam et in Samariam et usque ad ultimum terrae. quem scripturae sensum sic exponis, ut dicas: \'Non ergo apostolos testes consummationis mundi sed nominis et resurrectionis suae uoluit intellegi ? . non quidem ille ait: \'Non est uestrum praedicare tempora\' sed: Non est uestrum nosse. uerum si ita uis intellegi, quod ait: Non est uestrum scire. ac si diceret: Non est uestrum scientes facere, id est non est uestrum hoc docere, quis nostrum docere audeat uel se scire praesumat, quod deus ille magister nec eos discipulos docuit, a quibus praesentibus interrogatus est praesens, nec illi tam sancti magnique doctores ecclesiam docere potuerunt? An respondebitur haec non docuisse apostolos sed prophetas? hoc enim aisti et uerum est, quod ea. \'quae futura sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
uitrum una deopinionibus est illis quȩ
proponuntur. cum deanimae originȩ
quaeritur. si qua ibi potest ueritate ful¬
ciri Anquam quam rationabilissit. ñ
tamen & his speciebus. quaed eanimaliũ¬
anima dicuntur: Quartam interro¬
go. qui sunt illi sp̃s. dequibus in epista¬
la sua ponit p&rus testimonium de
dño dicens: mortificatus carne. uiui¬
ficatus sp̃u. in quo & eis qui in carcere
erant pradicauit spiritibus. &c&e¬
ra. hoc inserens. quod in inferno fue¬
runt.: & descendens xp̃s õmnibus euan¬
gelizauit. omnes quiã tenebris & pę¬
nis per gratiam liberauit. ut atempo¬
re resurrestionis dñi. In iudicium ex¬
spest&ur. exinanitis inferis Quid
ergo in hacre. scitatituae uideatur:
cupio nosse :

Expanded text:
utrum ex una de opinionibus est illis, quae proponuntur, cum de animae origine quaeritur, si qua ibi potest ueritate fulciri, an, quamquam rationalis sit, non erit tamen ex his speciebus, quae de anima humana dicuntur? quartam interrogo: qui sunt illi spiritus, de quibus in epistula sua ponit Petrus testimonium de domino dicens: Mortificatus carne, uiuificatus spiritu, in quo et eis, qui in carcere erant, praedicauit spiritibus et cetera, hoc inserens, quod in inferno fuerunt et descendens Christus omnibus euangelizauit omnesque a tenebris et poenis per gratiam liberauit, ut a tempore resurrectionis domini iudicium expectetur exinanitis inferis? quid ergo in hac re sanctitati tuae uideatur, cupio nosse.