comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quod tocius mundi saluator eos pri¬
mũ uisitaturus. et benedicturus
elegerit: uobis inquiens pͥmum dm̃
suscitans filium suum. Ubi pariter
intuendũ. quod eumdẽ dĩ filium
quẽ semen habrae nũcupat: obdu¬
as utiq eiusdem xp̃i naturas. ne uel
hominẽ tantũ xp̃m uel alterũ homi¬
nis et alterum di crederent filium.
quo heresis laqueo manes insanus
et nestorius sunt decepti. Suꝑ uenerũt
saducei et cetera. Sacerdotes et magi¬
stratus siue pretorii templi ut alia
dicit edicio. qui doctores et iudices
udebant᷑ ppłi dolebant quod adapłos
audiendos multitudo confluxerat:
Saducei aut̃ quod resurectionẽ pre¬
dicarent. Ytriq uero quod iħm quẽ
a se occisum nouerant hominẽ. illi
hunc affirmarent ado patre glorificatũ
Et factus ẽ numerus uirorũ quinq
milia. Sinquinq milibus homi¬
nũ quos inheremo dñs pauit ppłs¬
sub lege constitutus s xp̃i munere
recreatiis accipit᷑. possunt & hec

Expanded text:
quod totius mundi Sanator eos priquod totius mundi Sanator eos primum visitaturus et benedicturus elegerit. Vobis inquiens primum Deus suscitans Filium suum. Ubi pariter intuendum quod ad eumdem Dei Filium, quem semen Abrahae nuncupat, ob duas utique ejusdem Christi naturas, ne vel hominem tantum Christum, vel alterum hominis, et alterum Dei crederent Filium. Quo haeresis laqueo Manes insanus et Nestorius sunt decepti. CAPUT IV. LoqSadducaei, et caetera. Et sacerdotes et magistratus, sive praetor templi, ut alia dicit Editio, qui doctores et judices videbantur populi, dolebant quod ad apostolos audiendos multitudo confluxerat. Sadducaei autem, quod resurrectionem praedicarent. Utrique vero, quod Jesum, quem a se occisum noverant hominem, illi hunc affirmarent a Deo Patre glorificatum. Et factus est numerus virorum quinque millia. Si in quinque millibus hominum, quos in eremo Dsub lege constitutus, sed Christi munere recreatus accipitur, possunt et haec
Abbreviated transcription (Latin):
ppłs adeos adporticum quȩ appellatur
currit omnis mũdus ad limina ueri
et pacifici salomonis. dequo dicit᷑.
Multiplicabit᷑ eius imꝑium et pacis
non erit finis. Ipse aut̃ lapis demõte
abscisus quiterreno regno fidei inimi¬
co ruente: pacificũ ꝑ orbẽ solus tenet
imꝑium. Erit aut̃ omnis anima quͤ
non audierit ꝓpħam illũ extermina¬
pħarũ legisq testimonio. docet dnm̃
acunctis audiendum gentibus: et in¬
credulos quidem dãpnaturũ. fideles
uͦ et̾na bñdictione donaturũ. ẜom̃s¬
feste scripserunt. asamuele subquo
et regnũ inuidea tempora ceperunt
exordium sũpsit: et usq ad babilonie
captiuitatis solutionẽ ꝑmansit. Et
insemine tuo benedicent᷑ omnes fami¬
lie terre. Semen quidẽ habrae xp̃s ẽ.
incuius fide nominis omnib terrę
familiis. ui deis uidelicet et gentibus
ẽ benedictio ꝓmissa. Demulcet autẽ
apłs animos uideorum. quo ad creden¬
dum faciat promptiores dicendo.

Expanded text:
populus ad eos, ad porticum quae appellatur populus ad eos, ad porticum quae appellatur currit omnis mundus ad limina veri et pacifici Salomonis, de quo dicitur: Multiplicabitur ejus imperium et pacis non erit finis . Iste est autem lapis de monte abscisus, qui terreno regno fidei inimico ruente, pacificum per orbem solus tenet imperium . Erit autem, omnis anima quae non audierit Prophetam illum exterminarophetarum legisque testimonio docet Dominum a cunctis audiendum gentibus, incredulos quidem damnaturum, fideles vero aeterna benedictione donaturum. feste scripserunt, a Samuele, sub quo et regum in Judaea tempora coeperunt, exordium sumpsit, et usque ad Babylonicae captivitatis solutionem permansit. Et in semine tuo benedicentur omnes familiae terrae. Semen quidem Abrahae Christus est, in cujus fide nominis omnibus terrae familiis, Judaeis, videlicet, et gentibus est benedictio promissa. Demulcet autem apostolus animos Judaeorum, quo ad credendum faciat promptiores, dicendo
Abbreviated transcription (Latin):
ante auratos postes mente debilis
iacuerat: innomine crucifixi salua¬
tus templum regni celestis ingredit᷑.
alioquin beatus petrus dnĩci memor.
p̃cepti quo dicit᷑. nolite possidere
aurum et argentũ. pecunia m quam
ad pedes apłorũ ponebant᷑: ñ sibi
recondere s adusus pauperũ qui
sua patrimonia relinquerant. ser¬
uare solebat. Et apprehensa eus
manu dextera alleuauit eum. Quẽ
uerbo erigit. hunc etiam dextera cõ¬
fortat: quia sermo docentis incorde
auditorũ minus ualet: siñ etiam ꝓ¬
prie actionis cõmendet᷑ exemplis.
Et ex siliens stetit & ambulabat: et in¬
trauit cum illis intemplũ. Ordo ꝑ¬
fectionis egregius: pͥmũ illũ surgẽ
qui iacuerat. deinde iter arripere
urtutum: & sic regni ianuam cũ
apłis intrare. Et impleti sunt stupore
et extasi. Extasin pauorem dicit. Nã
et alio modo drextasis. cũ mens ñ
pauore alienat᷑. s aliqua inspiracione
reuelacionis assumit᷑. Cͦ curit omnis

Expanded text:
ante auratos postes mente debili ante auratos postes mente debili jacuerat, in nomine crucifixi salvatus, templum regni coelestis ingreditur . Alioquin beatus Petrus, Dominici memor praecepti, quo dicitur: Nolite possidere aurum et argentum , pecuniam quam ad pedes apostolorum ponebant, non sibi recondere, sed ad usus pauperum, qui sua patrimonia reliquerant, reservare solebat. Et apprehensa manu ejus dextera, allevavit eum, etc. Quem verbo erigit, hunc etiam dextera cofortat. Quia sermo docentis in corde auditorum minus valet, si non etiam propriae actionis commendatur exemplis. Et exsiliens stetit, et ambulabat. Et intravit cum illis in templum. Ordo perfectionis egregius, primum illum surgere qui jacuerat, deinde arripere virtutem, et sic regni januam cum apostolis intrare. Et impleti sunt omnes stupore et extasi. Extasim pavorem dicit. Nam et alio modo dicitur extasis amens, non pavore alienatus, sed aliqua inspiratione revelationis assumptus. Cucurrit omnis
Abbreviated transcription (Latin):
quasi exutero matris claudus fuit.
Quod bene iacob eum angło luc¬
tante. benedicto quidẽ. s claudi¬
cante figurat᷑. quia ppłs i̾dem dño
inpassione p̃ualens. inquibusdã
ꝑfidem benedictus. inquibusdam
uero ẽ ꝑinfidelitatẽ claudus. Quẽ
ponebant cotidie ad portã templi.
quȩ dicit᷑ speciosa. Porta templi spe¬
ciosa dñs ẽ. ꝑquẽ siquis introierit
saluabit᷑. ad hanc portã debilis isrł
ire ñ ualens legis ꝓphetarũq uocibꝰ
affertur: ut ab ingredientib inin¬
teriora sapiencie fidei audiendo
deposcat auxilum. Que uaticinia
futurorũ quasi ad portã ponunt
auditores: s petriẽ intemplum
ꝑ ducere. cui ꝓconfessione forti
et cognomen petre et claues cȩli sũt
date. Argentum et aurum ñ ẽ mich¬
et cetera. habuit quidem uetus tab̾
naculũ iustificaciones culture. et
scm̃ scłare auro argentoq distinc¬
tũ. s metallis legis sangius euuãgłii
p̃ciosior emicat: quia ppls ille qui

Expanded text:
quasi ex utero matris claudus fuit. quasi ex utero matris claudus fuit. Quod bene Jacob cum angelo luctante, benedicto quidem, sed claudicante figuratur , quia populus idem Domino in passione praevalens, in quibusdam per fidem benedictus, in quibusdam vero per infidelitatem claudus. Quem ponebant quotidie ad portam templi, quae dicitur Speciosa. Porta templi Speciosa Dominus est, per quem si quis introierit, salvabitur. Ad hanc portam debilis Israel ire non valens, legis prophetarumque vocibus affertur, ut ab ingredientibus in interiora, sapientiam fidei audiendo, deposcat auxilium. Qui vaticinio futurorum quasi ad portam ponunt auditores, sed Petri est in templum perducere, cui pro confessione forti et cognomen petrae et claves coeli sunt datae. Argentum et aurum non est mihi, etc. Habuit quidem vetus trnaculum justificationes culturae, et sanctum saeculare auro argentoque distinctum, sed metallis legis sanguis Evangelii pretiosior emicat, et populus ille, qui
Abbreviated transcription (Latin):
quo lex data ẽ sollẽpnitatẽ pͥmicia¬
rum. s animarum sunt dno pͥmicie
consecrate. Et habebant omiia cõmu¬
nia. et cetera. Sicaritas di diffundit᷑
incordibus nrĩs. mox ꝓfecto generat
et ꝓximi dilectionẽ. Unde ppt̾ gemitũ¬
eiusdem caritatis ardorem: bis sp̃s scs
ni amoris inditium: omnia possidẽ¬
et ioħs ascendebant intẽplũ et cetera:¬
apłi nona hora tẽplũ in gressuri.
pͥmum claudũ dui debilẽ saluant.
deinde aduesperam usq laboran¬
tes: multa hominũ milia uerbo fi¬
dei inbuunt quia doctores eccłȩ in
finẽ mundi uenientes: et languen¬
ti prius isrł et pꝰmodũ etiã gentilita¬
ti p̃dicant: hii sunt enim operarii.
quos nona & undecima hora inuine¬
am paten familias inducit. Et quidã¬
uir quierat claudus exutero matͥs
sue bauilabat᷑. quia ppłs isrł qui ñ
solum dnõ incarnato. s apͥmis etiã
legis temporib date rebellis extitit:

Expanded text:
quo lex data est, solemnitatem primitiaquo lex data est, solemnitatem primitiarum, sed animarum sunt Domino primitiae consecratae. Et habebant omnia communia, etc. Si charitas Dei diffunditur in cordibus nostris, mox profecto generat et proximi dilectionem. Unde propter geminum charitatis ardorem, bis Spiritus ni amoris indicium, omnia coet Joannes ascendebant in templum, etc. Apostoli nona hora templum ingressuri, primum claudum diu debilem sanant, deinde ad vesperam usque laborantes, multa hominum millia verbo fidei imbuunt. Quia doctores Ecclesiae in finem mundi venientes, et languenti prius Israeli, et postmodum etiam gentilitati praedicant. Hi sunt enim operarii quos nona et undecima hora in vineam paterfamilias inducit . Et quidamvir, qui erat claudus ex utero matris suae, bajulabatur. Quia populus Israel non solum Domino incarnato, sed a primis etiam legis temporibus datae rebellis exstitit,
Abbreviated transcription (Latin):
rit: comparatus ẽ uimentis in¬
sipientib yirum autem idẽ incor¬
ruptum hominem: salomon ostẽ¬
dit dicens. Dm̃ time & mandata
eius obserua: hoc ẽ enim omnis
homo. Surge petre occide & mã¬
duca. Surge inquid & ad euuãgłitã¬
dum p̃parare. Occide ingentibus
quod fuerant: & fac eos qđ es. Qui
enim manducat. cibum foris posi¬
tum. insuum corpus trahicit.
p̃cipit gͦ ut naciones ꝑ increduli¬
tatem ante foris posite: interfec¬
ta p̃terita uit a: societati eccłe ꝗͣ
significat petrus inserantur iuxta
quod de se ipso paulus apłs ait. Ego
enim ꝑ legem. legi mortiuissum: ut
deo uiuam. & xp̃o. Et iterum. ui¬
uo autem iam non ego: uiuit uͦ

Expanded text:
xit, comparatus est jumentis inxit, comparatus est jumentis insipientibus . Verum autem, id est, incorruptum hominem, Salomon ostendit, dicens: Deum time, et mandata ejus observa. Hoc est enim omnis homo . Surge, Petre, occide, et manduca. Surge, inquit, ad evangelizandum praeparare. Occide in gentibus quod fuerant, et fac quod es. Qui enim manducat cibum foris positum, in suum corpus trajicit. Praecipit ergo ut nationes per incredulitatem ante foris positae, interfecta praeterita vita, societati Ecclesiae, quam significat Petrus, inserantur. Juxta quod de seipso Paulus apostolus ait: Ego enim per legem legi mortuus sum, ut Deo vivam et Christo. Et iterum: Vivo autem jam non e
Abbreviated transcription (Latin):
citur inapocalipsi ioħis. Uidici¬
descendentem de celo ado. Pos-¬
sunt etiam quatuor initiis euuã¬
głiste figurari. ꝑ quos eccła cele¬
sti munere inbuitur. atq subli¬
matur. In quo erant omnia qua¬
drupedia & serpentia terre & uo¬
latilia celi. Animalia illa om̃s gentes
sunt erroribus immunde. s trina
submersione. idẽ misterio sc̃ȩ
trinitatis inbaptismo mundate:
quȩ hominis imaginem relinq̃¬
tes bestiarum ac serpentium sum¬
sere figuras. ynde & adherodem
ꝓpt̾ dolosam maliciam dicituR
Ite dicite uulpi illi. Et ad pharisse¬
os Genimina uiperarum. Et ad li¬
bidinosos. Equi insamentes infe¬
minas facti sunt. Et de inpudent¬
bus. Nolite dare scm̃ canibus. Et
de uoluptuosis. Neq mittatis mar¬
garitas urãs ante porcos. Et de
suꝑbis simul ac dolosis. yulpes
foueas habent et uolucres celi ni¬
dos. Et incõmune de omnib Et
homo cum inhonore eẽt. idẽ ad
imaginem di factus: ñ intelle¬

Expanded text:
cit in Apocalypsi Joannes: Vidi cicit in Apocalypsi Joannes: Vidi cidescendentem de coelo a Deo . Possunt etiam quatuor initiis evangelistae figurari, per quos Ecclesia coelesti munere imbuitur atque sublimatur. In quo erant omnia quadrupedia et serpentia terrae, volatilia coeli. Animalia illa omnes gentes sunt erroribus immundae, sed trina submersione, id est, mysterio sanctae Trinitatis in baptismo mundatae, quae, hominis imaginem relinquentes, bestiarum ac serpentium sumpsere figuras. Unde ad Herodem propter dolosam malitiam dicitur: Ite, dicite vulpi illi . Et ad Pharisaeos: Genimina viperarum . Et ad libidinosos: Equi insanientes in feminas facti sunt . Et de impudentibus: Nolite dare sanctum canibus . Et de voluptuosis: Neque mittatis margaritas vestras ante porcos . Et de superbis simul ac dolosis: Vulpes foveas habent, et volucres coeli nidos . Et in commune de omnibus: Et homo cum in honore esset, id est, ad imaginem Dei factus, non intelle
Abbreviated transcription (Latin):
petrus inter medias p̃ces esur it
care. cum eadem hora diei super
samaritane puteum sciciebat. Et
descendens uas quoddam uelut
linteum magnum. Uas illud ecclã
significat incorruytibile fide p̃¬
ditam: linteum eium tinea ñ con¬
sumit. quȩ uestes alias corrũpit.
Et ideo qui uult ad misterium eccłȩ
catholicȩ ꝑtinere: excludat de cor¬
de suo corruptionem malarum
cogitacionum: & ita incorruptibi¬
liter firmetur infide ut prauis co¬
gitacionibus tanquam atineis nõ
rodatur inmente. Aliter. Tinea he¬
reticus ẽ. uestimentum dñi corrũ¬
pere uolens: s dispensante dño.
non ualens: quod etiam intunica
illa diũ figuratum ẽ: quã milites
scindere non audebant. Quattuor
inniciis submitti decelo interra.
Quatuor initia quibus linteum
dependebat: quatuor plagas orb̃
terrarum designãt. quib extendit᷑
eccła. Ipsa ẽ enim ciuitas di nr̃i.
inmonte scõ eius: dilatans exul¬
tationes uniuerse terrȩ. Qui enĩ

Expanded text:
Petrus inter medias preces esurit, Petrus inter medias preces esurit, care, cum eadem hora diei super Samaritanae puteum sitiebat. Et descendens vas quoddam velut linteum magnum. Vas illud Ecclesiam significat incorruptibili fide praeditam. Linteum enim tinea non consumit, quae vestes alias corrumpit. Et ideo qui vult ad mysterium Ecclesiae catholicae pertinere, excludat de corde suo corruptionem malarum cogitationum, et ita incorruptibiliter firmetur in fide, ut pravis cogitationibus tanquam a tineis non rodatur in mente. Aliter: Tinea haereticus est, vestimentum Domini corrumpere volens, sed dispensante Domino non valens. Quod etiam in tunica illa Domini figuratum est, quam milites scindere non audebant. Quatuor initiis submitti de coelo in terram. Quatuor initia, quibus linteum dependebat, quatuor plagas orbis terrarum designant, quibus extenditur Ecclesia. Ipsa est enim civitas Dei nostri in monte sancto ejus, dilatans exsultationes universae terrae. Quod enim
Abbreviated transcription (Latin):
tismi petens hora nona accepit.
qui inmorte ipsius qui hora no¬
na sp̃m tradidit erat baptirandꝰ
Et nunc mitte uiros in ioppen. Cũ
elemosinis p̃cibusq susceptis mox
doctor salutis accersiri iubetur. Ma¬
nifeste innuit: quod elemosinis illis
ac p̃cibus. plenam suȩ salutis co-¬
gnitionem adnõ quesierat. yocaũ
duos domesticos suos: & militem
metuentem dnm̃. Tres misit ad pe-¬
trum cornelius quia creditura gẽ¬
tilitas apłice fidei. europam asiã
africamq subegit. partim studiis
militaribus. hoc ẽ instancia p̃dicã¬
di: Partim domesticis negociis
occu pandas. Notaq quod unus mi¬
les et duo domestici mit tantur.
Quanto enim forciores: tanto pauci¬
ores inȩccłȩ menbris inuenies:
plures qui audire uerbum quam.
qui dicere sciant. Ascendit petrus
insuꝑioia. Significat eccłam relic¬
tis terrenis cupiditatib conuersa¬
cionem incęlis habituram. yt ora¬
ret circa horam sextam. Sexta hora

Expanded text:
tismi petendi hora nona accipit, tismi petendi hora nona accipit, quia in morte ipsius, qui hora nona spiritum tradidit, erat baptizandus. Et nunc mitte viros in Joppen. Cum eleemosynis precibusque susceptis, mox doctor salutis accersiri jubetur, manifeste innuitur quod eleemosynis illis ac precibus plenam suae salutis cognitionem a Domino quaesierit. Vocavit duos domesticos suos, et militem metuentem Dominum. Tres misit ad Petrum Cornelius, quia creditura gentilitas apostolicae fidei Europam, Asiam, Africamque subegit, partim studiis militaribus, hoc est, instantia praedicandi, partim domesticis negotiis occupandas. Nota quod unus miles, et duo domestici mittantur. Quanto enim fortiores, tanto pauciores in Ecclesiae membris invenies, plures qui audire verbum, quam qui dicere sciant. Ascendit Petrus in superiora. Significat Ecclesiam, relictis terrenis cupiditatibus, conversationem in coelis habituram. Ut oraret circa horam sextam. Sexta hora
Abbreviated transcription (Latin):
eorum qui se ad iuuerant uiuat.
dans aut̃ manum: erexit eam. Con¬
tacta petri manu tabita resurgit.
quia languens anima percatis:
nullo melius ordine quam scõrũ
exemplis conualescit. llir autem
quidam erat incesaria. nomine cor¬
neluis & cetera. Non uirtutib ad fi¬
dem. s fide ꝑtingitur aduirtutes:
ut beatus papa gregorus exponit.
Cornelius enim inquit cuius elemo¬
sine ante baptisium angelo teste
laudate sunt. Non oꝑibus ad fidẽ
s fide uenit ad oꝑa. Sienim dẽo ue¬
ro & ante baptismum non credi¬
derat quẽ memorabat: uel quo mo¬
do hunc omp̃s ds exaudierat: sinõ
ab ipso inbonis ꝑfici petebat. Sei¬
ebat gͥ creatorem omnium dm̃. s
quia eius om̃ipĩs filius incarna¬
tus eẽtignorabat. fidem habuit:
cuius oraciones & elemosine pla¬
cere potuerunt: bona autem actioe
ꝓmeruit ut dm̃ ꝑfecte cognosce¬
ret. & de unigenito eius incarna¬
cionis misterium crederet: quati¬
nus ad sacramentã baptismatis

Expanded text:
eorum qui se adjuverant vivat. eorum qui se adjuverant vivat. Dans autem illi manum, erexit eam. Contacta Petri manu Tabitha resurgit, quia languescens anima peccatis, nullo melius ordine quam sanctorum exemplis convalescit. CAPUT X. Vir autem quidam erat in Caesarea, nomine Cornelius, etc. Non virtutibus ad fidem, sed fide pertingitur ad virtutes, ut beatus papa Gregorius exponit. Cornelius enim inquit cujus eleemosynae ante baptismum angelo teste laudatae sunt, non operibus ad fidem, sed fide venit ad opera. Sic enim Deo vero et ante baptismum non crediderat, quem orabat? vel quomodo hunc omnipotens Deus exaudierat, si non ab ipso se in bonis perfici patebat? Sciebat ergo creatorem omnium Deum, sed quia ejus omnipotens Filius incarnatus esset, ignorabat. Fidem habuit, cujus orationes et eleemosynae placere potuerunt. Bona autem actione promeruit ut Deum perfecte cognosceret, et de Unigenito ejus Incarnationis mysterium crederet, quatenus ad sacramentum baptismatis
Abbreviated transcription (Latin):
Scĩ enini cum ꝑfragilitatem nature
mortalis aliqua delinquit: quasi
indieb operum bonorum casu subi¬
te infirmitatis occumbunt. S cum
mox lacrimis insistunt spem recupe¬
rande uirtutis ascendunt: scõrum
auxilia inuocant. & sua quȩ inter¬
miserant bona acta recogitant: faci¬
unt ꝓfecto quod sequitur. Quã eũ la¬
uissent: posuerunt eam incenaculo
& cetera. Quȩ de petri uocatione & e¬
lemosinarum dorcadis ostensione
narrantur. Et circumsteterunt illũ
omnes uidue flentes. yidue sunt
pie cogitationes anime penitentis:
que sensus pͥstini uigorem quasi ui¬
ri regimen ad tempus omiserunt:
quȩ ꝓanima delinquente necesse ẽ
suppliciter exorent. Et ostendentes
tunicas & uestes: quas faciebat illis
ge.at illa aperuit ocłos: & uiso pe¬
tro resedit. Iustissimus ordo resur¬
gentis ut prius ocłos mentis aꝑiat.¬
& agnita deinde petri uoce reside¬
at: lumen sue circumspectionis
quod ꝑdiderat recipiat. & doctrinã

Expanded text:
Sancti enim cum per fragilitatem naturae Sancti enim cum per fragilitatem naturae mortalis aliqua delinquunt, quasi in diebus operum bonorum causae subitae infirmitatis occumbunt. Sed cum mox lacrymis insistunt, spem recuperandae virtutis ascendunt, sanctorum auxilia invocant, et sua quae intermiserant bona acta recogitant, faciunt profecto quod sequitur. Quam cum lavissent, posuerunt eam in coenaculo. Et caetera, quae de Petri evocatione, et eleemosynaterunt illum omnes viduae flentes. Viduae sunt piae cogitationes animae poenitentis, quae sensus pristini vigorem quasi viri regimen ad tempus omiserant, quae pro anima delinquente necesse est suppliciter exorent. Et ostendentes ei tunicas et vestes, quas faciebat illis ge. A illa aperuit oculos, et viso Petro resedit. Justissimus ordo resurgentis, ut prius oculos mentis aperiat, et agnita deinde Petri voce resideat, lumen suae circumspectionis, quod perdiderat, recipiat, et ad doctrinam
Abbreviated transcription (Latin):
inueniunt. Unde & abacumine cer¬
nendi grece dorcades uocantus R
Sic nimirum scĩ meritis operum
in excelsis habitantes:: mentis cõtẽ¬
placione & suꝑnis sagacit̾ intendũt:¬
& ibi sũmet cautẽ circum spectione
sũꝑ inuigilant. Nam quod munda
quidem hȩc animalia uxta legem
s timida sunt & inbecillia: iuxta qd̃
naturam eorum expͥmens marcialis
ait. Dente timet᷑ aper. defendunt
cornua ceruum. Inbellis damme qͥd
nͥ p̃da sumus. Non ne manifeste si¬
gnificãt eos qui simplicit̾ iuiuere. dis¬
crecoq gressu actionis quasi fissa
ungula incedere. & uerbum di cõ¬
tinua meditacione ruminare sata¬
gunt: Qui si uel ignorancia forte: ⁊ uel
infirmitate mortem incurrerunt:
sꝑitalem ꝓintencionis tamen recte
integritate resuscitari merentur.
Sicut petro ipsi contigisse ꝓbatur
cui rectissime quod de doreade scrip¬
tum ẽ aptari potest. factum ẽ autẽ
indiebus illis ut infirmata moreret᷑.

Expanded text:
veniunt. Unde et ab acumine cerveniunt. Unde et ab acumine cernendi Graece dorcades vocantur. Sic nimirum sancti meritis operum in excelsis habitantes, mentis contemplatione et supernis sagaciter intendunt, et suimet cauta circumspectione semper invigilant. Nam quod munda quidem haec animalia juxta legem, sed timida sunt et imbellia, juxta quod naturam eorum exprimens Martialis ait: Dente timetur aper, defendunt cornua cervum, Imbelles damae, quid nisi praeda sumus? Nonne manifeste significat eos qui simpliciter vivere discretoque gressu actionis quasi fissa ungula incedere, et verbum Dei continua meditatione ruminare satagunt? Qui si vel ignorantia forte, vel infirmitate mortem incurrerint spiritalem, pro intentionis tamen rectae integritate resuscitari merentur, sicut Petro ipsi contigisse probatur, cui rectissime, quod de Dorcade scriptum est, aptari potest. Factum est autem in diebus illis ut infirmata moreretur.
Abbreviated transcription (Latin):
tuor temporib uariatur. quicumq
p̃sencia labenciaq gaudia complecti¬
tur: quasi bis quadragenario anno¬
rum numero: grabato sternitur
eneruis. Grabatum quippe ẽ ipsa se¬
gnicies: ubi requiescit animus eger
Quem de paralisi curauerat. mox sur¬
gere & sternere: p̃cepit. Sꝑitaliter
insinuans ut quisq fidei solidamen¬
tum in corde ꝑceperit: non solum
torporem in quo defessus iacuerat
discuciat: s etiam bona opera inqbꝰ
requiescere ualeat paret. Iniope aut̃
fuit quedam discipula nomine ta¬
bita quȩ interp̃tata dicitur dorcas:
idẽ damula uel caprea. Significat
autem animas uirtutum studio
sublimes. s hominum opinione cõ¬
temptibiles. Neq enim beatus lucas
interp̃tacionem nominis augeret:
nͥ magnum eidem misterium in eẽ
cognosceret. Damula quippe uel cap̃a
animalia sunt natura similia. s ma¬
gnitudine disferencia: que morant᷑
in excelsis montib. Et quãuis delon¬
ginquo: uident tamen omnes qui

Expanded text:
tuor temporibus variatur, quicunque tuor temporibus variatur, quicunque praesentia labentiaque gaudia complectitur, quasi bis quaternario annorum numero, grabato sternitur enervis. Grabatum quippe est ipse segnities, ubi requiescit animus aeger Quem de paralypsi curaverat, mox surgere et sternere sibi praecepit, spiritaliter insinuans ut quisque fidei solidamentum in corde perceperit, non solum torporem, in quo fessus jacuerat, discutiat, sed etiam bona opera, in quibus requiescere valeat, paret. In Joppe autem fuit quaedam discipula, nomine Tabitha, quae interpretata dicitur Dorcas. Id est, damula, vel caprea. Significat autem animas virtutum studio sublimes, sed hominum opinione contemptibiles. Neque enim beatus Lucas interpretationem nominis augeret, nisi magnum ei mysterium inesse cognosceret. Damula quippe vel caprea, animalia sunt natura similia, sed magnitudine differentia, quae morantur in excelsis montibus, et quamvis de longinquo, vident tamen omnes qui
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicauerit. Iuxta quod ipse inseq̃¬
tib agrippe regi loquens ait. quia
cͥamasci pͥmum & ierosolimis. & in
omni regione uideȩ: & gentibus p̃¬
dicabani barnabas autem ad p̃hẽ¬
sum illum duxit ad apłos. hic ẽ bar¬
nabas ille ciprius genere leuites.
qui supra p̃cium agri sui ad pedes
apłorum attulisse memoratur: lo¬
quebatur quoq & disputabat cũ
grecis. Nota quod grecos inirłm
iu dȩos indamasco que gentilium
ẽ ciuitas docuerit. Ne forte hoc si¬
gnificet gentiles inciuitatẽ di adu¬
nãdos et iudeos inꝑfidiam gentiũ
ẽẽ lapsuros: uixta quod isaias ait.
Et uertetur libanus incher mel: &
chermel insaltum. reputabitur. Inue¬
nit autem ibi hominem quendam
nomine eneam ab annis octo iacen¬
tem ingrabato. Eneas iste genus si¬
gnificat humanum. infirmorũ pͥꝰ
delectatione languescens. s apłorũ
opere & ore sanatum. Quia enim¬
& mundus ipse quatuor plagis sub¬
limatur: & cursus scłi annuis quat¬

Expanded text:
praedicaverit, juxta quod ipse in sequpraedicaverit, juxta quod ipse in sequentibus Agrippae regi loquens, ait: Quia Damasci primum, et Jerosolymis, et in omni regione Judaeae et gentibus praedicabam. Barnabas autem apprehensum illum duxit ad apostolos. Hic est Barnabas ille Cyprius genere, Levites, qui supra pretium agri sui ad pedes apostolorum attulisse memoratur. Loquebatur quoque et disputabat cum Graecis. Nota quod Graecos in Jerusalem, Judaeos in Damasco, quae gentilium est civitas, docuerit, ne forte hoc significet gentiles in civitatem Dei adjuvandos, et Judaeos in perfidiam gentium esse lapsuros. Juxta quod Isaias ait: Et vertetur Libanus in Charmel, et Charmel in saltum reputabitur . Invenit autem ibi hominem quemdam, nomine Aeneam, ab annis octo jacentem in grabato. Aeneas iste genus significat humanum, infirmorum prius delectatione languescens, sed apostolorum opere et ore sanatum. Quia etenim mundus ipse quatuor plagis sublimatur, et cursus saeculi annuis qua
Abbreviated transcription (Latin):
uincis palmisq solet confici spei
fideiq coniunctionẽ de signat. Iũ¬
cus enim uiriditatem fidei: palma
spem uite eternȩ significat. Quis¬
quis gͦ se muro aduersitatis uidet
cinctum: sportam uirtutis qua
euadat festinus ascendat. Cum aut̃
uenisset in irłm: temptabat iunge¬
re se discpłis. Non eum mox baptira¬
tum. credamus uenisse ad apłos
pͥmo abisse inarabiam: & iterum re¬
uersum ẽẽ damascum. Deniq post
annos tres uenientem hierosolimã.
uidisse petrum & mansisse apud
eum diebus quindecim: alium aut̃
apłorum uidisse neminem: nͥ iaco¬
bum fratrem dnĩ: ac deinde sicut
et lucas exsequitur uenisse inpar¬
tes siriȩ & ciliciȩ. Utrum autem
pͥma an secda uice damasci insi¬
dias ꝑtulerit: ñ facile patet. Nam
& seda intelligi pot̾. exeo quod dicit᷑.
multis diebus impletis. consilium
fecisse uidȩos eum interficiendi.
Id circo autem lucas arabiam p̃ter¬
mittere uidet᷑. quod ibi minime

Expanded text:
juncis palmisque solet confici, fidei juncis palmisque solet confici, fidei speique conjunctionem designat. Juncus enim viriditatem fidei, palma spem vitae aeternae significat. Quisquis ergo se muro adversitatis videt cinctum, sportam virtutum, qua evadat, festinus ascendat. Cum autem venisset in Jerusalem, tentabat jungere se discipulis. Non eum mox baptizatum credamus venisse ad apostoprimo abiisse in Arabiam, et iterum reversum esse Damascum. Deinde post tres annos venientem Jerosolymam vidisse Petrum, et mansisse apud eum diebus quindecim. Alium autem apostolorum vidisse neminem, nisi Jacobum fratrem Domini. Ac deinde sicut et Lucas exsequitur, venisse in partes Syriae et Ciciliae. Utrum autem prima, an secunda vice Damasci insidias pertulerit, non facile patet. Nam et secunda intelligi potest, ex eo quod dicitur multis diebus impletis consilium fecisse Judaeos eum interficiendi. Idcirco autem Lucas Arabiam praetermittere videtur, quod ibi minime
Abbreviated transcription (Latin):
scĩs intulerat ꝓitusẽ sustinere
cum scĩs. Et confestim ceciderunt
ab ocłis eus tamquam squame.
draconis omne corpus. dicit᷑ squa¬
mis eẽ contectum. Quia gͦ uidei
serpentes & genimina sunt ui¬
perarum uocati: qui illorum ꝑ¬
fidiam sectabat᷑ quasi pelle ser¬
pentina ocłos cordis obtexerat.
S cadentibus sub manu ananie
ab oculis euis squamis. monstrat
infaciȩ.:⁊ quod uerum iã lumen
recepit inmente. Accipientes aut̃
ȩccłȩ in telligant᷑. Nondum enim
paulus discipulos fecisse legitur
s solum uideos confudisse qui
habitant damascõ. ꝑ murum di¬
miserunt eum submittentes in
sporta. hoc effugii genus hodieq
seruatur ineccła: quando quis an¬
tiqui hostis insidiis uel huius scłi
laqueis cireumfusus: spei fideiq
suȩ munimine saluatur. Murus
enim damasci qui sanguinem bi¬
bens iuterp̃tatur: ad uersitas scłi
ẽ. Rex aretha qui interp̃tatur discẽs¬
sio: diabolus intelligit᷑. Sporta quȩ

Expanded text:
sanctis intulerat, promptus est sustinere sanctis intulerat, promptus est sustinere cum sanctis. Et confestim ceciderunt ab oculis ejus tanquam squamae. Draconis omne corpus dicitur squamis esse contectum. Quia ergo Judaei serpentes, et genimina viperarum sunt vocati qui illorum perfidiam sectabatur, quasi pelle serpentina oculos cordis obtexerat. Sed cadentibus sub manu Ananiae ab ejus oculis squamis monstratur in facie, quod verum lumen jam recepit in mente. Accipientes autemEcclesiae intelligantur. Nondum enim Paulus discipulos fecisse legitur, sed solum Judaeos confudisse qui habitabant Damasci. Per murum dimiserunt eum, submittentes in sporta. Hoc effugii genus hodieque servatur in Ecclesia, quando quis antiqui hostis insidiis vel hujus saeculi laqueis circumfusus, spe fideique suae minime salvatur. Murus enim Damasci, quae sanguinem bibens interpretatur, adversitas saeculi est. Rex Areta, qui interpretatur descensio, diabolus intelligitur. Sporta quae
Abbreviated transcription (Latin):
fecistis. Ego sum iħs quem tu ꝑse¬
queris. Non dixit ego sum ds. ego
sum filius di. s humilitatis inquit
meȩ infirma suscipe. & tue suꝑ¬
biȩ squamas depone.S surgeᷤ in¬
gredere iciuitatem: & dicetur tibi
qui te oporteat facere. Non conti¬
nuo que essent facienda monstra¬
uit. s in ciuitate postmodum au¬
dienda p̃monuit. Ut intanto post
in bonis solidius staret: quanto
prius funditus euersus apͥstino
errore cecidisset. aꝑtisq oculis ni¬
chil uidebat. Ne quaquã potuis¬
set bene rursus uidere: nisi priꝰ
excecatus fuisset bene. Et ꝓpriam
sapienciam qua ꝑturbabatur
ex cludens. fidei se ꝑcuncta cõmit¬
teret. Et erat tribus diebus ñ uidẽs
Quia dnm̃ ũcrediderat tercia dit
mortem resurgendo uicisse: suo
iam instruitur exemplo.⁊ qui te¬
nebras triduanas luce reuersa
mutaret. Ego enim ostendam ill
quanta oporteat eum ꝓ nomine
meo pati. Non debet inquit time
frater amplecti: qui aduersa que

Expanded text:
fecistis . Ego sum Jesus, quem tu persefecistis . Ego sum Jesus, quem tu persequeris. Non dixit: Ego sum Deus, ego sum Filius Dei, sed humilitatis inquit meae infirma suscipe, et tuae superbiae squamas depone. Surge et ingredere civitatem, et dicetur tibi quid te oporteat facere. Non continuo quae essent facienda monstravit, sed in civitate postmodum audienda praemonuit, ut tanto post in bonis solidius staret, quanto prius funditus eversus a pristino errore cecidisset. Apertisque oculis nihil videbat. Nequaquam potuisset bene rursus videre, nisi prius excaecatus fuisset bene, et propriam sapientiam, qua perturbatur excludens, fidei se per cuncta committeret. Et erat tribus diebus non videns. Quia Dominum non crediderat tertia die mortem resurgendo vicisse, suo jam instruitur exemplo, qui tenebras triduanas luce reversa mutaret. Ego enim ostendam illi quanta oporteat eum pro nomine meo pati. Non debet inquit quafrater amplecti, qui adversa, quae
Abbreviated transcription (Latin):
stare currum & cet̾a. Et hos gͦ uersi¬
culos credo pͥmum anrã quoq in¬
terp̃te translatos: s scriptorum uicio
postea fuisse sublatos. sp̃s dnĩ rapu¬
it philippum. Sunt qui hec angłm
in spũscõ fecisse testantur: ut iero¬
nimus ꝓdit. Euuangłirabat eiuita¬
tibus cunctis: donec ueniret cesareã.¬
Cesaream palastine dicit. ubi infra
domum habuisse describitur: quȩ
usq hodie demonstratur. Nec non
& cubiculum quattuor filiarum eiꝰ
autem ad huc spirans minarum
et cedis indiscipulos dñi p resentes
uidelicet cȩdibus afficiens. e minis
deterrens absentes. Saule saule:
quid me ꝑsequeris: Non ait qͥd
ꝑsequeris menbra mea: s quid
me ꝑsequeris: quia ipse in corpore
suo quod ẽ eccła ad huc patitur
inimicos. incuus etiam menbris
beneficia collata: sibi facta ẽẽ de¬
nunciat cum ait. Esuriui & non
dedistis michi manducare. Et ex¬
ponendo sub uinexit. Quan du
uni exminimis meis fecistis. micħ

Expanded text:
stare currum, et caetera. Et hos ergo versistare currum, et caetera. Et hos ergo versiculos credo primum a nostro quoque interprete translatos, sed scriptorum vitio postea fuisse sublatos. Spiritus Domini rapuit Philippum. Sunt qui haec angelum in Spiritu sancto fecisse testantur, ut Hieronymus prodit. Evangelizabat civitatibus cunctis, donec veniret Caesaream. Palaestinae dicit, ubi infra domum habuisse describitur, quae usque hodie demonstratur, nec non et cubiculum quatuor filiarum ejusT IX. Saulus autem adhuc spirans minarum et caedis in discipulos Domini. Praesentes videlicet caedibus afficiens, et minis deterrens absentes. Saule, Saule, quid me persequeris? Non dixit: Quid persequeris membra mea? sed quid me persequeris? quia ipse in corpore suo, quod est Ecclesia, adhuc patitur iniquos. In cujus etiam membris beneficia collata, sibi facta esse denuntiat, cum ait: Esurivi, et dedistis mihi manducare . Et exponendo subjunxit: Quandiu uni ex minimis meis fecistis, mihi
Abbreviated transcription (Latin):
narratoi rarisimus ẽ. Qm̃ tollet᷑
aterra uita elus: ut nequaquam
interra. s incelo uiuerei. Aperienꝰ aũ
philippus os suum et ceta. philip¬
pus interptat᷑ os lampadis ꝑ ulcerq
ẽ sensus quod os lampadis suũ
apperiret os. dum obscura ꝓphecie
insciencie lucem ꝓferret. Quãuis &
uixta historiam possit ista circum¬
locucio de signare: aliquanto lon¬
giorem futurum tunc eius ẽẽ ser¬
monem. Uenert̃ adquandã aquam
in tribu uida: euntibus abeliã ad¬
chebron inuicesimo lapide. Iuxta q̃
fons adradices montis ebulliens ab
eadem inqua gignitur sorbitur hu¬
mo in hoc ẽ eunuchus aphilippo
baptitatus. Quis ꝓhibet me baptirari:
et iussit stare eurrum & cetã. hic alia
trans latio iuxta grecum exemplar
aliquod uersus plus habet. ubi seri¬
ptum ẽ. Ecce aqua quis ꝓhibet me
baptirari: Dixit autem ei philippꝰ.
Sicredis extoto corde tuo. saluus eris.
Respondens autem eunuchus dix̃.
Credo in xp̃m filium di & uissit

Expanded text:
simus est. Quoniam tolletur a terra vita ejus. Ut nequaquam in terra, sed in coelo viveret. Aperiens autem Philippus os suum, etc. Philippus interpretatur os lampadis, pulcherque est sensus, quod os lampadis suum aperiret os, dum obscura prophetiae in scientiae lucem proferret. Quamvis et juxta historiam possit ista circumlocutio designare aliquanto longiorem futurum tunc esse ejus sermonem. Venerunt ad quamdam aquam. in tribu Juda, euntibus ab Eliae Chebron in vigesimo lapide. Juxta quem fons ad radices montis ebulliens, ab eadem, in qua gignitur, sorbetur humo. In hoc est eunuchus a Philippo baptizatus. Quis prohibet me baptizari? Et jussit stare currum, et caetera. Hic alia translatio juxta Graecum exemplar aliquot versus plus habet, ubi scriptum est: Ecce aqua, quis prohibet me baptizari? Dixit autem ei Philippus: Si credis ex toto corde tuo, salvus eris. Respondens autem dixit: Credo in Christum Filium Dei. Et jussit
Abbreviated transcription (Latin):
os hominum. Iste se magistrum
ꝑ omnia sequi ꝑmittit nec ꝑmit¬
titur: alter sequi uissus nec ad pa-¬
tris sepulturam petitas accepit
inducias. In uitus ac repugnans
ad trahitur saulus: cornelio p̃cib
& elemosinis insisteriti: uelut re¬
muneracionis uice uia salutis ostẽ¬
ditur. Et qui nouit corda deus. be¬
neficii grã doctorem ab asia remo¬
uit. Ne si scm̃ canib detur: error cor¬
dis iniqui grauius de contẽpta
p̃dicatione uidicetur. Rursũq alia
curantes apłi: legatus macedo q̃
angłm gentis illius credimus: mi
casedĩci panis petit afferri. Quȩ
ẽ prima pars macedonie ciuitas
colonia. Colonia ẽ quȩ defectu indi¬
genarum nouis cultorib adimplet
yñ & acultu agri colonia dicta ẽ
Puellam quandã habentem sp̃m̃
phitonem. Quid phitonica diuina¬
tio gerat artis: in libro regum inue¬
nimus: ubi rogante saulephitonis¬
sa uel animã samuelis: uel ꝓea
podius sp̃m inmundum euocauit

Expanded text:
os hominum. Iste se magistrum os hominum. Iste se magistrum per omnia sequi promittit, nec permittitur; alter sequi jussus, nec ad patris sepulturam petitas accepit inducias. Invictus ac repugnans attrahitur Saulus. Cornelio precibus et eleemosynis insistenti, velut remunerationis vice via salutis ostenditur, et qui novit corda Deus, beneficii gratia Doctorem ab Asia removit, ne si sanctum canibus detur, error cordis iniqui gravius de contempta praedicatione judicetur. Rursumque alia curante apostolo, legatus Macedo, quem angelum gentis illius credimus, micas sibi dominici panis petit offerri. Quae est prima parte Macedoniae civitas, colonia. Colonia est, quae defectu indigenarum novis cultoribus adimpletur. Unde et a cultu agri colonia dicta est. Puellam quamdam habentem spiritum pythonem. Quid pythonica divinatio gerat artis, in libro Regum invenimus, ubi, rogante Saule, pythonissa vel animam Samuelis, vel pro ea potius spiritum immundum evocavit
Abbreviated transcription (Latin):
nulloq uisto flagitante negocio cõ¬
moueri. Et barnabas assũpto mareo¬
ut nauigaret ciprum. ꝓpt̾ amatũ
sibi fratrem: & ad finitate conunetũ.
leguntua enim fuisse consobrini. bar¬
nabas separatus apaulo: patriam
repetit insulam: & nichilhominus
euuangłice p̃dicationis in iunctum
Non quod figuras legis euuangłii
ueritate lucente quippiam utili¬
tatis crederet alaturas: s ne ꝑocea¬
sionem gentium uidei afide rece¬
derent. Quibus tamen umbra uetꝰ.
paulatim tollenda erat. sicut &
gentib morum prauitas antiquoꝵ
ut supra dictum ẽ. Iste enim umbre
legales ⁊ quasi ad nõ aliquando cõ¬
stitute. interdum abapłis sunt
illis temporibus ob declinandam
uideorum ꝑfidiam usurpate. Gen¬
tilis uero institutio ut uere asatana
reꝑta. numquam ascĩs ẽ tacta ẜe¬
tati sunt aspũ scõ loqui uerbum
inasia & cetera: usq transsiens in
macedoniam adiuua nos. Here
terribilis dñs inconsiliis suꝑ fili¬

Expanded text:
nulloque justo flagitante negotio comnulloque justo flagitante negotio commoveri. Et Barnabas assumpto Marco navigaret Cyprum. Propter amatum sibi fratrem, et affinitate conjunctum leguntur enim fuisse consobrini Barnabas separatus a Paulo, patriam repetit insulam, et nihilominus Evangelicae praedicationis injunctum Non quod figuras legis, Evangelii veritate lucente, quidpiam utilitatis crederet allaturas, sed ne per occasionem gentium Judaei a fide recederent. Quibus tamen umbra vetus paulatim tollenda erat, sicut et gentibus morum pravitas antiquorum, ut supra dictum est. Istae enim umbrae legales, quasi a Domino aliquando constitutae, interdum ab Apostolis sunt illis temporibus ob declinandam Judaeorum perfidiam usurpatae. Gentilis vero institutio, ut vere a Satana reperta, nunquam a sanctis est attacta. Vetati sunt a Spiritu sancto loqui verbum in Asia, etc., usque Transiens in Macedoniam, adjuva nos. Vere terribilis Dominus in consiliis super fili
Abbreviated transcription (Latin):
uentur anobis: p̃cedente tamen
tempore dum frequentius ad lecti¬
onem legis ꝓphetarumq conuene¬
rint. paulatim uitȩ instituta & ser¬
uande inuicem dilectionis uira su¬
scipient. Primitiuam enim ad huc
uidaiantẽ ȩccłam: hec sabbatis celebras¬
se ꝓcertum ẽ. Nisum ẽ cnim spũi scõ
& nobis. idẽ placuit spũ sc̃o qui ar¬
biter suȩ potestatis exsistens: ubi
uult spirat & ea que uult loquitur.
placuit et nobis ñ nr̃ã sola uolunta¬
te: s eusdem sp̃s instinctu. Paulus
autem & barnabas demorabantur
antiochie. his dieb impletum ẽ qđ¬
apłs ait. Cum uenisset cephas antio¬
chiam infaciem ei restit. Paulus
autem rogabat ñ debere recipi eum.
qm̃ in ipsa se aciei fronte constituẽs
nimis tepide steterat: merito eum
paulus abiecit: ne illius quasi con¬
tagione uires corrumperentur ali¬
orum. Facta ẽ autem disensio. Noli
hoc delictum putare: non enim cõ¬
moueri malum ẽ. s inracionabilit̾

Expanded text:
ventur a nobis, procedente tamen ventur a nobis, procedente tamen tempore, dum frequentius ad lectionem legis prophetarumque convenerint, paulatim vitae instituta et servandae invicem dilectionis jura suscipient. Primitivam enim adhuc Judaizantem Ecclesiam, haec Sabbatis celebrasse perceptum est. Visum est enim Spiritui sancto et nobis; id est, placuit Spiritui sancto, qui, arbiter suae potestatis existens, ubi vult spirat, et ea quae vult loquitur. Placuit et nobis; non nostra sola voluntate, sed ejusdem Spiritus instinctu. Paulus autem et Barnabas demorabantur Antiochiae. His diebus impletum est qs ait: Cum venisset Cephas Antiochiam, in faciem ei restiti . Paulus autem rogabat, non debere recipi eum. Quoniam in ipsa se aciei fronte constituens, nimis tepide steterat, merito cum Paulus abjecit, ne illius quasi contagione vires corrumperentur aliorum. Facta est autem dissensio. Noli hoc delictum putare. Non enim commoveri malum est, sed irrationabiliter,
Abbreviated transcription (Latin):
nifestum ẽ quod hec grã eẽt que¬
& antiquos uiuere fecit iustos ex¬
ideo sacramenta ẽẽ potuerunt pro
temporum diuersitate diuersã ad
unitatem tamen eusdem fidei cõ¬
cordissime recurrentia. Post hec¬
autem reuertar & edifficabo taber¬
naculum dauid quõd decidit. &
cetera. Tab̃ naculum dauid umbrã
legis significat quȩ tradicionibus
phariseorum corrupta & dilacera¬
ta sed dño reuertẽte. idẽ in carne
apparente adeo sꝑitali grã crecta ut
non tantum uideiꝰ s & cunete gen¬
tium nationes nomen eius reqͥrant.
Et asuffocatis & sanguine. idẽ afũ¬
dendo sanguine uel manducando
cum sanguine. hec quidem degen¬
tiliuita uenientib ꝓ ipsis fidei ru¬
dimentis: & inueterata gentilitatis
consuetudine concessa sunt. S ne
putarentuR eadem etiam ꝑfecti¬
oribus sufficere: uigilant̾ ad uinc¬
xit atq ait. Moyses enim atꝑib
antiquis habet insingulis ciuitatibꝰ.
qui eum p̃dicent insinagogis. Idẽ &
si p̃ceptorum nunc acerbitate ñ gra¬

Expanded text:
festum est quod haec gratia esset quae antiquos justos vivere fecit. Qideo sacramenta esse potuerunt pro temporum diversitate diversa, ad unitatem tamen ejusdem fidei concordissime recurrentia. Post haec revertar, et aedificabo tabernaculum David, quod decidit, et caetera. Tabernaculum David umbra legis significat, quae traditionibus Pharisaeorum corrupta et dilacerata, sed, Domino revertente, id est, in carne apparente, a Deo spiritali est gratia erecta, ut non tantum Judaei, sed et cunctae gentium nationes nomen ejus requirant. Et suffocatis et sanguine, id est, a fundendo sanguine, vel manducando cum sanguine. Haec quidem de gentili vita venientibus, pro ipsis fidei rudimentis, et inveterata gentilitatis consuetudine concessa sunt, sed ne putarentur eadem etiam perfectioribus sufficere, vigilanter adjunxit, atque ait: Moses enim a temporibus antiquis habet in singulis civitatibus, qui eum praedicent in synagogis; id est, et si praeceptorum nunc acerbitate non gra
Abbreviated transcription (Latin):
uenerunt iconium. Pulius uix¬
ta euuangłii p̃ceptum exeutitꝰ
pedib. intestimonium laboris
ad illos usq ꝑuenerit. Siue exeu¬
titur puluis ut nichil abeis acci¬
piant. nec ad uictum quidẽ neces¬
saria: qui euangłium spreuerũt.¬

Expanded text:
venerunt Iconium. Pulvis juxvenerunt Iconium. Pulvis juxta Evangelii praeceptum excutitur de pedibus in testimonium laboris ad illos usque pervenerit; sive excutitur pulvis, ut nihil ab eis accipiant, nec ad victum quidem necessari
Abbreviated transcription (Latin):
beatitudinem desinat. Quia dabo
uobis scã dauid fidelia. id ẽ que¬
cumq dauid ꝓmisi: eadem uob̃
certissime fidelis sponsor imple¬
bo: xp̃m uidelicet de eius stirpe
nasciturum eẽ. Sic enim ẽsaias
noui destamenti misteria p̃gustãs
ait:. Et constituam uobis testamen¬
tum eternum: scã dauid fidelia.
Quod in hebraica ueritate ita le¬
gitur. Et feriã uobiscum pac̾tum
sempiternum miscdas dauid fi¬
delis. Secuti sunt multi uideorũ:
& colentium ad uenarum. Melus¬
lius legitur colentium dm̃: sicuc
in greco uidimus. Significat aut̃
cos qui natura gentiles erant. s
religione uidei quos grece ꝓse¬
litos nuncupabant. Sic enim
p̃cep̃ nob̾ dñs posuite in lucẽ
gentib. Quod de dño xp̃o specia¬
lider dictum ẽ. hoc iam sibi dic¬
tum arbitrant᷑ apłi: menbra
se uidelicet illius recolentes:
sicut etiam ipse ꝓpt̾ eiusdem cor¬
poris unionem dixit. Saule
saule quid me ꝑsequeris: At illi
excusso puluere pedum in eos:

Expanded text:
beatitudinem desinat. Quia dabo beatitudinem desinat. Quia dabo vobis sancta David fidelia, id est, quaecunque David promisi, eadem vobis certissime fidelis sponsor implebo, Christum videlicet de ejus esse stirpe nasciturum. Sic enim Isaias Novi Testamenti mysteria praegustans, ait: Et constituam vobis testamentum aeternum sancta David fidelia . Quod in Hebraica veritate legitur: Et feriam vobiscum pactum sempiternum, misericordias David fideles. Secuti sunt multi Judaeorum et colentium advenarum. Melius legitur: Et colentium Deum, sicut in Graeco vidimus. Significat autem eos qui natura gentiles erant, sed religione Judaei, quos Graece proselytos nuncupant. Sic enim praecepit nobis Dominus: Posui te in lumen gentibus. Quod Domino Christo specialiter dictum est, hoc jam sibi dictum arbitrantur apostoli, membra se videlicet illius esse recolentes, sicut etiam ipse propter ejusdem corporis unionem dixit: Saule, Saule, quid me persequeris ? At illi excusso pulvere pedum in eos,
Abbreviated transcription (Latin):
dragentesimo octogesimo anno
egressionis filiorum isrł exegipto.
cepit salomon edifficare templũ
ginta: quorum ut iosephus testis
ẽ: samuel .xx. & saul alios totidem
regimine transegerunt. Qm̃ hanc
deus ad impleuit filiis nrĩs resu¬
scitans ihm̃ sicut & inpsalmo
scdo seriptum ẽ. filius meus es
du ego hodie genui te. Non ẽ pu¬
tandum hoc exemplum psalmi
ad resurectionem xp̃i euuis ꝓxi¬
me meminit. s ad ipsam eius
incarnationem de qua supra lo¬
eutus ẽ ꝑtinere. Nam sequens
uersiculus deresurectione mani¬
feste destatur. Cum enim suꝑiꝰ
de incarnatione.passione ac re¬
surrectione illius aa geret:
uoluit utraq pariter datis de
psalmo testimoniis adstruere.
Qui gͦ inquit eternus es aute scła
filius: nunc intempore natus
apparebis. Quidam codices habẽt
sicut inprimo psalmo seriptum
ẽ. Quod ita exponitur. pͥmũ & se¬
cundum psalmum apud hebreos¬
Qui & abeatitudine incipiat. & in

Expanded text:
dringentesimo octogesimo anno dringentesimo octogesimo anno egressionis filiorum Israel ex Aegypto, coepit Salomon aedificare templum ginta, quorum ut Josephus testis est Samuel viginti, et Saul alios totidem in regimine transegerunt. Quoniam hanc Deus adimplevit filiis vestris, resuscitans Jesum, sicut et in psalmo secundo scriptum est: Filius meus es tu, ego hodie genui te. Non est putandum hoc exemplum psalmi ad resurrectionem Christi, cujus proxime meminit, sed ad ipsam ejus incarnationem, de qua supra locutus est, pertinere. Nam sequens versiculus, de resurrectione manifestissime testatur. Cum enim superius de incarnatione, passione, ac resurrectione illius ageret, voluit utraque pariter, datis de psalmo testimoniis astruere. Qui ergo, inquit, aeternus es, ante saecula Filius, nunc in tempore natus apparebis. Quidam Codices habent: Sicut in primo psalmo scriptum est. Quod ita exponitur, primum et secundum Psalmum compositos a beatitudine incipiat, et in