comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
alium iram. ad alium concupiscentiam: In¬
que ipsis rebus uitae adiacentibus: ad aliũ
pecus. ad alium triticum. ad alium uinum.
ad alium oleum. ad aliũ siluas. ad alium num¬
mos ad alium nauigationes. ad alium bella.
atque uictorias. ad alium coniugia. ad alium
partum ac fecunditatem & ad alios alia cetera:
Cȩlestis autem ciuitas. unum dm̃ solum colen¬
dum noss& eique tantum modo seruiendũ ser¬
uitute illa quȩ grece latria dicitur : & non
nisi dõ debetur: fideli pietate censer&. Factũ
est utreligionis leges cũ terrena ciuitate non
poss& habere communes: Proque his abea dis¬
sentire haberet necesse : atque oneri esse.
diuersa sentientibus eorumque iras &odia
& persecutionum impetus sustinere: nisi cũ
animos aduersantium aliquando terrore
suȩ multitudinis & semper diuino adiutorio
propulsar&:, Hȩc ergo cȩlestis ciuitas dũ
peregrinatur interra : ex omnibus gentib:
ciues euocat. atque in omnibus linguis pere¬

Expanded text:
alium iram, ad alium concupiscentiam; inalium iram, ad alium concupiscentiam; inque ipsis rebus uitae adiacentibus ad alium pecus, ad alium triticum, ad alium uinum, ad alium oleum, ad alium siluas, ad alium nummos, ad alium nauigationem, ad alium bella adque uictorias, ad alium coniugia, ad alium partum ac fecunditatem et ad alios alia cetera: caelestis autem ciuitas cum unum Deum solum colendum nosset eique tantum modo seruiendum seruitute illa, quae Graece Xocrpeia dicitur et non nisi Deo debetur, fideli pietate censeret: factum est, ut religionis leges cum terrena ciuitate non posset habere communes proque his ab ea dissentire haberet necesse adque oneri esse diuersa sentientibus eorumque iras et odia et persecutionum inpetus sustinere, nisi cum animos aduersantium aliquando terrore suae multitudinis et semper diuino adiutorio propulsaret. Haec ergo caelestis ciuitas dum peregrinatur in terra, ex omnibus gentibus ciues euocat adque in omnibus linguis pere
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa cuitalis pax necessaria est : mortalitas
transeat:: Ac per hoc dumapud terrenã
ciuitatem: uelut captiuam uitam suȩ pere¬
grinationis agit lam promissione redẽp¬
tionis & dono spiritali : tamquam pignore ac¬
cepto. legibus terrenȩ ciuitatis. quibus hȩc
amministrantur : quae sustentandȩ mor¬
tali uitae accommodata sunt: obtempera
re non dubitat : ut quõ communis est ipsa
mortalitas. seruetur inrebus ad eam ꝑ¬
tinentibus. interciuitatem ut ramque con¬
cordia: Uerum quia terrena ciuitas ha¬
buit quosdam suos sapientes. quos diuina
improbat disciplina: quiuel suspicati uel
decepti adaemonibus: crederent multos
deos conciliandos esse inrebus humanis :
adquorum diuersa quodammodo officia.
diuersa subdita pertinerent: ad alium cor¬
pus. ad alium animum inque ipso corpore.
ad alium caput. ad alium ceruicem. & cete¬
ra singula ad singulos: similiter in animo:
adalium ingenium. ad alium doctrinam: ad

Expanded text:
ipsa, cui talis pax necessaria est, moipsa, cui talis pax necessaria est, motranseat. Ac per hoc dum apud terrenam civitatem velut captiva vitam sitae peregrinationis agit, iam promissione redemptionis et dono spiritali tanquam pignore accepto, legibus terrenae civitatis, quibus haec administrantur, quae sustentandae mortali vitae accommodata sunt, obtempre non dubitat, ut, quoniam communis est ipsa mortalitas. seruetur in rebus ad eam pertinentibus inter ciuitatem utramque concordia. Verum quia terrena ciuitas habuit quosdam suos sapientes, quos diuina inprobat disciplina, qui uel suspicati uel decepti a daemonibus crederent multos deos conciliandos esse rebus humanis, ad quorum diuersa quodam modo officia diuersa subdita pertinerent, ad alium corpus, ad alium animum, inque ipso corpore ad alium caput, ad alium ceruicem et cetera singula ad singulos; similiter in animo ad alium ingenium, ad alium doctrinam, ad
Abbreviated transcription (Latin):
Seddomus hominum qui non uiuunt ex
fide pacem terrenam ex huius tempo¬
ralis uitae rebus. commodisque sectatur:
Domus autem hominum exfide uiuentiũ.
expectat ea quȩ in futurum ȩterna pro¬
missa sunt : terrenis que rebus ac tem¬
poralibus. tamquam peregrinautitur.
non quibus capiatur & auertatur quo
tendit indm̃ : sed quibus sustentetur ad
facilius toleranda: minimeque augenda
onera corporis corruptibilis quod ad¬
grauat animam: Id circo rerum uitae
huic mortali necessariarum: utrisque
hominibus & utrique domui communis est
usus : sed finis utendi cuique suus proprius.
multumque diuersus: Ita &iam terrena
ciuitas : quȩ nonuiuit exfide terrenam¬
pacem appetit : Ineo que defigit
imperandi oboediendique concordiam
ciuium : ut sit eis derebus admortalem ui¬
tam pertinentibus: humanarum quaedã
compositio uoluntatum: Ciuitas autem
caelestis. uel potius pars eius quae in hac
mortalitate peregrinatur. & uiuit exfide :¬
&iam ista pace necesse est utatur : donec

Expanded text:
Sed domus hominum, qui non uiuunt ex fide, pacem terrenam ex huius temporalis uitae rebus commodisque sectatur: domus autem hominum ex fide uiuentium exspectat ea, quae in futurum aeterna promissa sunt, terrenisque rebus ac temporalibus tamquam peregrina utitur, non quibus capiatur et auertatur quo tendit in Deum, sed quibus sustentetur ad facilius toleranda minimeque augenda onera corporis COITUPtibilis, quod adgrauat animam. Idcirco rerum uitae huic mortali necessariarum utrisque hominibus et utrique domui communis est usus; sed finis utendi cuique suus proprius multumque diuersus. Ita etiam terrena ciuitas, quae non uiuit ex fide, terrenampacem adpetit in eoque defigit imperandi oboediendique concordiam ciuium, ut sit eis de rebus ad mortalem uitam pertinentibus humanarum quaedam conpositio uoluntatum. Ciuitas autem caelestis uel potius pars eius, quae in hac mortalitate peregrinatur et uiuit ex fide, etiam ista pace necesse est utatur, donec
Abbreviated transcription (Latin):
sedutrumq: finitum : Illud uero temporis
spatium quod ab aliquo initio progreditur.
& aliquo termino coercetur . magnitudine
quanta cumq: tendatus. comparatum illi
quod initium non hab&. nescio utrum pro
minimo. anpotius pronullo deputandumest :
Hinc enim sia fine uel breuissima singillatim
momenta detrahantur. decrescente numero
lic& tam ingenti. utuocabulum non inueniat
retror sum redeundo. tamquam si hominis
dies ab illo in quo nunc uiuit. usq: ad illum
inquo natus est detrahas. quandoq: ad initiũ
illa detractio perducetur.⁊ Siautem detrahantur
retrorsus inspatio quod anullo coepit ecordio.
non dico singillatim minuta momenta uel ho¬
rarum aut dierum. autmensium. autannorum.
&iam quantitatis tam magna spatia. quanta
illa summa comprehendit annorum. quaeiã
dici a quibus lib& computatoribus non potest.
quaetamen momentorum minutatim detrac¬
tione consumitur. &detra hantur haectanta

Expanded text:
sed utrumque finitum; illud uero temporis sed utrumque finitum; illud uero temporis spatium, quod ab aliquo initio progreditur et aliquo termino cohercetur. magnitudine quantacumque tendatur, conparatum illi, quod initium non habet, nescio utrum pro minimo an potius pro nullo deputandum est. Hinc enim si a fine uel breuissima siugillatim momenta detrahantur, decrescente numero licet tam ingenti, ut uocabulum non inueniat, retrorsum redeundo tamquam si hominis dies ab illo, in quo nunc uiuit, usque ad illum, in quo natus est, detrahas quandoque ad initium illa detractio perducetur. Si autem detrahantur retrorsus in spatio, quod a nullo coepit exordio, non dico singillatim minuta momenta uel horarum aut dierum aut mensum aut annorum etiam quantitates, sed tam magna spatia, quanta illa summa conprehendit annorum, quae iam dici a quibuslibet conputatoribus non potest, quae tamen momentorum minutatim detractione consumitur, et detrahantur haec tanta
Abbreviated transcription (Latin):
institutus homo in nostris auctoritatib legitur.
considerent nihilesse duturnum in quo estali¬
quid extremum. & omnia saeculorum spatia
diffinita. sia &ernitati in terminate comparentur
non exigua aestimanda esse sednulla. ac perhoc
sinonquinq uel sex. uerum &iam sexaginta
milia. uel sercenta aut sexagies. aut sex centies
totidem toties multi plicaretur haec summa.
ubi iam nullum numeri nomen haberemus.
ex quo ds̃ hominem fecit: similiter quaen poss&
cur ante non fecerit. Dĩ quippe ab hominis
ceatione cessatio retror sus a&erna sine initio
tanta est. ut siei conferatur quam lib& magna
& ineffabilis numerositas temporum. quaeta¬
men fine condusa certi spati terminatur. nec
saltim tanta uideri debeat. quanta sihumoris
breuissimam guitam uniuerso mari. &iam
quantum oceanus circum fluit comparemus:
Quõ istorum duorum. unum quidem perecigu¬
um est. alterum in comparabiliter magnũ.

Expanded text:
institutus homo in nostris auctoritatibus legitur: institutus homo in nostris auctoritatibus legitur: considerent nihil esse diuturnum, in quo est aliquid extremum, et omnia saeculorum spatia definita, si aeternitati interminae comparentur, non exigua existimanda esse, sed nulla. Ac per hoc si non quinque uel sex, uerum etiam sexaginta milia siue sescenta, aut sexagiens, aut sescentienstotidem totiens multiplicaretur haec summa, ubi iam nullum numeri nomen haberemus, ex quo Deus hominem fecit: similiter quaeri posset, quur ante non fecerit. Dei quippe ab hominis creatione cessatio retrorsus aeterna sine initio tanta est, ut, si ei conferatur quamlibet magna et ineffabilis numerositas temporum, quae tamen fine conclusa certi spatii terminatur, nec saltem tanta uideri debeat, quanta si umoris breuissimam guttam uniuerso mari, etiam quantum oceanus circumfluit, conparemus; quoniam istorum duorum unum quidem perexiguum est, alterum incomparabiliter magnum,
Abbreviated transcription (Latin):
homines ex quibus multitudo pristina repa¬
retur semper remanere contendunt. Ita & hui
possunt putare. quod aliquid hominum pere¬
unte mundo relinquatur inmundo: Sed
sicut ipsum mundum ex materia sua renasciex¬
istimant. ita in illo exelementis eius genus hu¬
manum. ac deinde aparentib progeniem pul¬
lulare mortalium. sicut aliorum animalium :¬
Q uod autem respondimus cum de mundi origi¬
ne quȩstio uerteretur. eis quinolunt crede¬
re . non eum semper fuisse. sedes secoepisse:
Sicut &iam plato apertissime confitetur. quã¬
uis a non nullis contraquam loquitur sensis¬
se credatur. hoc &iam deprima hominis con¬
ditione responderim. propter eos qui simili¬
ter mouentur. cur homo perinnumerabilia
atq infinita retro tempora creatus nonsit. tã¬
quam sero sit creatus. utminus quam sex milia
sint annorum. ex quo esse coepisse in sacris litte¬
ris inuenitur. Si enim breuitus eos offendit
tem poris. quodtam pauci eis uidentur anni. &x quo

Expanded text:
homines, ex quibus multitudo pristina reparetur, semper remanere contendunt, ita et hi possunt putare, quod aliquid hominum pereunte mundo relinquatur in mundo; sed sicut ipsum mundum ex materia sua renasci existimant, ita in illo ex elementis eius genus humanum ac deinde a parentibus progeniem pullulare mortalium, sicut aliorum animaliumQuod autem respondimus, cum de mundi origine quaestio uerteretur, eis, qui nolunt credere non eum semper fuisse, sed esse coepisse, sicut etiam Plato apertissime confitetur, quamuis a nonnullis contra quam loquitur sensisse credatur: hoc etiam de prima hominis conditione responderim, propter eos, qui similiter mouentur, quur homo per innumerabilia adque infinita retro tempora creatus non sit tamque sero sit creatus, ut minus quam sex milia sint annorum, ex quo esse coepisse in sacris litteris inuenitur. Si enim breuitas eos offendit temporis, quod tam pauci eis uidentur anni, ex quo
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatis. Apud nos autem iuxta scrip¬
turas scãs: sanamq doctrinam: ciues scaẽ
ciuitatis dĩ . In huius uitae peregrinatione
secđu dm̃ uiuentes: metuunt: cupiunt:
delent. gaudentq. Etqua rectus est amor
eorum. istas omnes affectiones rectas
habent. Metuunt poenami aeternam:
cupiuat uitam a &ernã
Dolent inse: quia ipsi in semetipsis ad huc
ingemescunt adoptionem : expectantes.
redemptionem corporis sui ⁊ Gaudent
inspe: qua sermo fiet qui scriptus est.
ab sorta estͫ mnuictoriam. ⁊ Item metuunt

Expanded text:
ueritatis. apud nos autem iuxta scripueritatis. apud nos autem iuxta scripturas sanctas sanamque doctrinam ciues sanctae ciuitatis dei in huius uitae peregrinatione secundum deum uiuentes metuunt cupiuntque, dolent gaudentque, et quia rectus est amor eorum, istas omnes affectiones rectas habent: metuunt poenam aeternam, cupiunt uitam aeternam, dolent in re, quia ipsi in semet ipsis adhuc ingemescunt adoptionem exspectantes redemtionem corporis sui; gaudent in spe, quia fiet sermo qui scriptus est: absorpta est mors in uictoriam. item metuunt
Abbreviated transcription (Latin):
contristari: quantã fecit in uobis industriam:
Ac perhoc possunt stoici prosuis partib
respondere: ad hoc uideri utilem esse tristi¬
tiam : ut peccasse poeniteat. In animo autẽ
sapientis ideo esse non posse: quia nec pec¬
catum in eum cadit. ciuius poenitentia con¬
tristetur: nec ullum aliud malum: quod
perpetiendo & sentiendo sit tristis: Nam &
alcibiadem ferunt. sime de nomine hominis
memoria non fallit: cum sibi beatus uideret᷑
socrate disputante. etei quam miser
ess& quõ stultus ess&x demonstrante.
fleuisse. Huic ergo stultitia fuit cau¬
sa etiam huius utilis optandęq tristitiȩ.
qua homo essese dol&. quod esse nonde¬
b&: Stoici autẽ nonstultum. sed sapien¬
tem aiunt: tristem esse non posse. Verũ
his philosophis: quod ad istam questio¬
nem deanimi perturbationib: attin&.
lam respondimus innono huius operis li¬
bro : ostendentes eos nontam derebus quã
deuerbis. cupidiores esse contentionis quã

Expanded text:
contristari quantam perfecit in uobis industriam. contristari quantam perfecit in uobis industriam. Ac per hoc possunt Stoici pro suis partibus respondere, ad hoc uideri utilem esse tristitiam, ut peccasse paeniteat; in animo autem sapientis ideo esse non posse, quia nec peccatum in eum cadit, cuius paenitentia contristetur, nec ullum aliud malum, quod perpetiendo et sentiendo sit tristis. Nam et Alcibiadem ferunt si me de nomine hominis memoria non fallit, cum sibi beatus uideretur, Socrate disputante et ei quam miser esset, quoniam stultus esset, demonstrante fleuisse. Huic ergo stultitia fuit causa etiam huius utilis optandaeque tristitiae, qua homo esse se dolet, quod esse non debet. Stoici autem non stultum, sed sapientem aiunt tristem esse non posse. CAPUT his philosophis, quod ad istam quaestionem de animi perturbationibus attinet, iam respondimus in nono huius operis libro ostendentes eos non tam de rebus quam de uerbis cupidiores esse contentionis quam
Abbreviated transcription (Latin):
quedolent᷑ gaudentq Dixit etiam idem auc¬
tor: mala mentis gaudiũ ꝓ inde uolunt. ca¬
uent. gaudent. & boni & mali atq ut edem
aliis uerbis enuntiemus: cupiunt timent. lȩ¬
tantur: & boni & mali: sed illi bene: istimale:
sicut hominibus seu recta seu peruersa uolun¬
tas est: ipsa quoq tristitiu. proqua stoici
nihil in animo sapientis. inueniri posse puta¬
uerunt : repperitur bona & maximae apud
nrõs Nam laudat apostolus corinthios.
quod contristati fuerint secundum dm̃ Sed
fortasse quisdixerit illis. apostolum fuisse
congratulatum: quod contristati fuerint poe¬
nitendo: Qualis tristitia: nisi eorum qui
peccauerint esse non potest. ⁊Ita enim dic̃
uideo quod epistola illa & siadoram con¬
tristauit uos. nunc gaudeo: non quia contris¬
tati estis: sed quia contristati estis ad poeniten¬
tiam: Contristati enim estis secundum dm̃.
ut innullo detrimentum patiamini ex nobis.:
operatur. : Ecce enim id ipsum secundũ dm̃

Expanded text:
que, dolent gaudentque. Dixit etiam idem auctor: Mala mentis gaudia. Proinde uolunt cauent gaudent et boni et mali; adque ut eadem aliis uerbis enuntiemus, cupiunt timent laetantur et boni et mali; sed illi bene, isti male, sicut hominibus seu recta seu peruersa uoluntas est. Ipsa quoque tristitia, pro qua Stoici nihil in animo sapientis inueniri posse putauerunt, reperitur in bono et maxime aput nostros. Nam laudat apostolus Corinthios, quod contristati fuerint secundum Deum. Sed fortasse quis dixerit illis apostolum fuisse congratulatum, quod contristati fuerint paenitendo, qualis tristitia, nisi eorum qui peccauerint, esse non potest. Ita enim dicit: Video quod epistula illa, etsi ad horam, contristauit uos; nunc gaudeo, non quia contristati estis, sed quia contristati estis in paenitentiam. Contristati enim estis secundum Deum, ut in nullo detrimentum patiamini ex nobis. operatur. Ecce enim id ipsum secundum Deum
Abbreviated transcription (Latin):
Antitheta enim quae
appellantur. in ornamentis elocutionis sunt
decentissima : quae latine ut appellentur oppo¬
sita uel quod &x pressius dicitur contra posita
non est apudnos huius uocabuli consuetudo.
cumtamen eisdem ornamentis locutionis. &iam
sermo latinus utatur. immo linguȩ omniumgen¬
tium.: His antithetis paulus a postolus in secun¬
da ad corinthios epistola illum locum suauiter
&xplicat ubidicit.: Perarma iustitiae adextris
& sinistris. pergloriam &ignobilitatem. perin¬
famiam & bonam famam: ut seductores & uera¬
ces: ut qui ignoramur & cognoscimur: quasi
morientes. & ecceuiuimus.: ut coerciti & non mor¬
tificati : ut tristes. semper autem gaudentes:
sicut egeni. multos autem ditantes: tam quã
nihil habentes. & omnia possidentes:
Sicutergo ista contraria contrarus opposita.
sermonis. pulchritudinẽ rededunt. ita qua¬
dam . non uerborum sedrerum eloquentia.
contrariorum oppositione. saeculi pulchri¬
tudo componitur: A pertissime hoc positum

Expanded text:
Antitheta enim quae appellantur in ornamentis elocutionis sunt decentissima, quae Latine uel appellentur obposita, uel, quod expressius dicitur, contraposita. Non est aput nos huius uocabuli; consuetudo, cum tamen eisdem ornamentis locutionis etiam sermo Latinus utatur, immo linguae omnium gentium. His antithetis et Paulus apostolus in secunda ad Corinthios epistula illum locum suauiter explicat, ubi dicit: Per arma iustitiae dextra et sinistra: per gloriam et ignobilitatem, per infamiam et bonam famam; ut seductores et ueraces, ut qui ignoramur et cognoscimur; quasi morientes, et ecce uiuimus, ut coherciti et non mortificati; ut tristes, semper autem gaudentes; sicut egeni, multos autem ditantes; tamquam nihil habentes et omnia possidentes. Sicut ergo ista contraria contrariis obposita sermonis pulchritudinem reddunt: ita quadam non uerborum, sed rerum eloquentia contrariorum obpositione saeculi pulchritudo conponitur. Apertissime hoc positum
Abbreviated transcription (Latin):
corpora contuebimur. Aut ergo sic ꝑillos oculos
uidebitur ds̃. ut aliquidid habeant intanta ex cel¬
lentia mentis simile quo & incorporea natura cer¬
natur : qđ ullis exemplis siue scripturarum testimo¬
nus diuinarum uel difficile est uel in possibile os¬
tendere : aut qđ est ada intellegendum facilius.
ita ds̃ nobis erit notus atq conspicuus. ut uidea¬
tur spũ a singulis nobis insingulis nobis. iudeatur
ab altero in altero.: iudeatur inscipso : uideatur
in caelo nouo &interra noua : atꝙ in omni quȩ
tunc suerit creatura: uideatur & ꝑcorpora in
omni corpore : quocumq fuerint spiritalis corpo¬
ris oculi acie ꝑueniente directi. Patebunt &iã¬
cogitationes nraẽ inuicem nobis: tunc enim im¬
plebitur quod a postolus cum dixisset. nolite
ante tempus quicquam iudicare: mox addi¬
dit donec ueniat dñs & in luminet abscondita

Expanded text:
corpora contuebimur. Aut ergo sic per illos oculos corpora contuebimur. Aut ergo sic per illos oculos uidebitur Deus, ut aliquid habeant in tanta excellentia menti simile, quo et incOl-porea natura cernatur, quod ullis exemplis siue scripturarum testimoniis diuinarum uel difficile est uel inpossibile ostendere; aut, quod est ad intellegendum facilius, ita Deus nobis erit notus adque conspicuus, ut uideatur spiritu a singulis nobis in singulis nobis, uideatur ab altero in altero, uideatur in se ipso, uideatur in caelo nouo et terra noua adque in omni, quae tunc fuerit, creatura, uideatur et per corpora in omni corpore, quocumque fuerint spiritalis corporis oculi acie perueniente directi. Patebunt cogitationes nostrae inuicem nobis. Tunc enim inplebitur, quod apostolus, cum dixisset: Nolite ante tempus iudicare quidquam, mox addidit: Donec ueniat Dominus, et inluminabit abscondita
Abbreviated transcription (Latin):
demus Quam obrem fieri potest: ualdeq credibi¬
le est . sic nos eẽ uisuros mundanatunc corpora
caeli noui & terrae nouae ut dm̃ ubiq prȩsentem
&uniuersa &iam corporalia gubernantem ꝑcor¬
pora que gestabimus & quȩ conspiciemus qua qua¬
uersum oculos duxerimus clarissima ꝑspicuitate
uideamus: non sicut nunc inuisibilia dĩ ꝑea quȩ
facta sunt intellecta conspiciuntur ꝑspeculum
inenigmate expaste : ubi plus in nobis ualet fides
qua credimus:
quamrerum corporalium spe¬
cies. quam ꝑ ocũ¬
los cernimus corporales.. Sed si¬
cut homines inter quos uiuentes motus uitales ex¬
erentes uiuimus maxut aspicimus noncredimus ui¬
uere seduidemus. cum corumaitam sine cornoribus
uere seduidemus. cum eorum uitam sine corporibus.
uidere nequeamus: quam tamen in eis ꝑcorpora re¬
mota omni ambiguitate conspicimus: ita quacũq
spiritalia illa lumina corporum nr̃orum circum fe¬
remus in corporeum dm̃ omnia regentem &iam per

Expanded text:
demus. Quam ob rem fieri potest ualdeque credibidemus. Quam ob rem fieri potest ualdeque credibile est sic nos esse uisuros mundana tunc corpora caeli noni et terrae nonae. ut deum ubique praesentem et uniuersa etiam corporalia gubernantem per corpora, quae gestabimus et quae conspiciemus, quaquauersum oculos duxerimus, clarissima perspicuitate uideamus, non sicut nunc inuisibilia dei per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur, per speculum in aenigmate, ex parte, ubi plus in nobis ualet fides, qua credimus, quam rerum corporalium species, quam per oculos cernimus corporales. sed sicut homines, inter quos uiuentes motusque uitales exerentes uiuimus, mox ut aspicimus, non credimus uiuere, sed uidemus, cum eorum uitam sine corporibus uere, sed uidemus, cum eorum uitam sine corporibus uidere nequeamus, quam tamen in eis per corpora remota omni ambiguitate conspicimus: ita quacumque spiritalia illa lumina corporum nostrorum circumferemus, incorporeum Deum omnia regentem etiam per
Abbreviated transcription (Latin):
ri dm̃.: Sedistam ratiocinationem &uera ratio &
ꝓphetica in ridet auctoritas. Quis enim ita sit auer¬
sus auero ut dicere audeat dm̃ corporalia ista nes¬
cire : Numquid ergo corpus habet. ꝑcuius oculos ea
possit ad discere.: Deinde quod de ꝓpheta heli¬
seo paulo ante diximus: nonne satis indicat &iam
spũ non ꝑcorpus corporalia posse cerni:: Quando
enim seruus ille munera accepit utiq corporaliter
gestum est : quod tamen ꝓpheta non ꝑcorpus sed ꝑ
quid sitanta erit potentia spiritalis corporis ut
de uitam quidem suam quanunc uiuit in corpore:
& haec terrena membra uegitat facitq uiuentia:
interiore sensu quisq non ꝑcorporeos oculos nouit.
aliorum uero uitascum sint in uisibiles ꝑcorpus ui¬
det: Namunde uiuentia discernimus a non ui¬
uentibus corpora. nisi corpora simul uitasq uide¬
amus : quas nisi ꝑ corpus uidero non possumus:
uitas aũt sine corporibus corporeis oculis non ui¬

Expanded text:
ri deum. sed istam ratiocinationem et uera ratio et ri deum. sed istam ratiocinationem et uera ratio et prophetica inridet auctoritas. quis enim ita sit auersus a uero, ut dicere audeat deum corporalia ista nescire? numquid ergo corpus habet, per cuius oculos ea possit addiscere P deinde quod de propheta Heliseo paulo ante diximus nonne satis indicat etiam spiritu, non per corpus, corporalia posse cerni? quando enim seruus ille munera accepit, utique corporaliter gestum est; quod tamen propheta non per corpus, sed per quid, si tanta erit potentia spiritalis corporis, ut de uitam quidem suam, qua nunc uiuit in corpore et haec terrena membra uegetat facitque uiuentia, interiore sensu quisque, non per corporeos oculos nouit; aliorum uero uitas, cum sint inuisibiles, per corpus uidet. nam unde uiuentia discernimus a non uiuentibus corpora, nisi corpora simul uitasque uideamus, quas nisi per corpus uidere non possumus? uitas autem sine corporibus corporeis oculis non ui
Abbreviated transcription (Latin):
ginem trans formamur degloria ingloriam. tam¬
quam adñi spũ.: Nec aliter intellegimus quod &¬
in spalmo canitur : accedite ad eum &inlumina mini
& facies urã e non crubescent.: Fide quippe accedi¬
tur addm̃: quam cordis constat eẽ non corporis.
Sed quia spiritale corpus nescimus quantos habebit
accessus : dere quippe in exꝑta loquimur. ubi ali¬
qua quae aliter intellegi nequeat : diuinarum scrip¬
turarum non occurrit & succurrit auctoritas. neces¬
se est ut contingat in nobis quod legitur in libro sapi¬
entiae . Cogitationes mostalium timidȩ & incestȩ
ꝓuidentiȩ nr̃ȩ.⁊ Ratiocinatio quippe illa phi¬
losophorum qua disputant: ita mentis aspectu
intellegibilia uideri &sensu corporis sensibilia
id est corporalia: ut nec intellegibilia ꝑcorpus.
nec corporalia ꝑse ipsam mens ualeat in tueri: si
posset nobis eẽ cestissima : ꝓfecto cestum eẽt ꝑ ocu¬
los corporis &iam spiritalis nullomodo posse uide¬

Expanded text:
ginem transformamur de gloria in gloriam, tamginem transformamur de gloria in gloriam, tamquam a domini spiritu; nec aliter intellegimus et quod in psalmo canitur: accedite ad eum et inluminamini, et facies uestrae non erubescent. fide quippe acceditur ad deum, quam cordis constat esse, non corporis. sed quia spiritale corpus nescimus quantos habebit accessus — de re quippe inexperta loquimur — ubi aliqua quae aliter intellegi nequeat diuinarum scripturarum non occurrit et succurrit auctoritas, necesse est, ut contingat in nobis quod legitur in libro Sapientiae: cogitationes mortalium timidae et incertae prouidentiae nostrae. Ratiocinatio quippe illa philosophorum, qua disputant ita mentis aspectu intellegibilia uideri et sensu corporis sensibilia, id est corporalia, ut nec intellegibilia per corpus nec corporalia per se ipsam mens ualeat intueri, si posset nobis esse certissima, profecto certum esset per oculos corporis etiam spiritalis nullo modo posse uide
Abbreviated transcription (Latin):
sed euidentius uenerandi illius senis sẏmeonis uerba
inmanus suas : nunc inquit dimittis dnẽ seruum
tuum secundum uerbum tuum in pace: quõ uide¬
runt oculi mei salutare tuum. Illud &iam quod
ait supra memoratus iob: sicut in exemplaribus quȩ
ex hebrȩo sunt inuenitur: &incarne mea uidebo
dm̃ : resurrectionem quidem carnis sine dubio pro¬
phetauit : non tamendixit ꝑcarnem meam.. Quod
quidem si dixisset: posset ds̃ xp̃s intellegi: qui ꝑ
carnem in carne uidebitur .: Nunc uero potest &
sic accipi: in carne mea uidebo dm̃: ac si dixisset.
in carne mea ero cumui debo dm̃. ⁊ Etillud qđ ait
a postolus facie ad faciem: non cogit ut dm̃ ꝑhanc fa¬
ciem corporalem ubi sunt oculi corporales nos uisu¬
ros eẽ credamus: quem in spũ sine in termissione
uidebimus Nisi enim eẽt etiam interioris homi¬
nis facies. non diceret idem apostolus. Nos autem
reuelata facie gloriam dnĩ speculantes in eandemima¬

Expanded text:
sed euidentius uenerandi illius senis Symeonis uerba sed euidentius uenerandi illius senis Symeonis uerba in manus suas: nunc, inquit, dimittis, domine, seruum tuum secundum uerbum tuum in pace, quoniam uiderunt oculi mei salutare tuum. illud etiam quod ait supra memoratus Iob, sicut in exemplaribus, quae ex hebraeo sunt, inuenitur: et in carne mea uidebo deum, resurrectionem quidem carnis sine dubio prophetauit, non tamen dixit: "per carnem meam". quod quidem si dixisset, posset deus Christus intellegi, qui per carnem in carne uidebitur; nunc uero potest et sic accipi: in carne mea uidebo deum, ac si dixisset: "in carne mea ero, cum uidebo deum". et illud quod ait apostolus: facie ad faciem non cogit, ut deum per hanc faciem corporalem, ubi sunt oculi corporales, nos nisuros esse credamus, quem spiritu sine intermissione uidebimus. nisi enim esset etiam interioris hominis facies, non diceret idem apostolos: nos autem reuelata facie gloriam domini speculantes in eandem ima
Abbreviated transcription (Latin):
corpore oculis scĩ uin iob: quando ait addm̃ ⁊¬
Inob auditu auris audiebam te prius: nunc aut̃
oculus m̃s uidet te. propter ea despexi me me¬
tipsum & distabui & existimauime terrã & cinerem
Quamuis nihil hic prohibeat oculum cordis intel¬
legi : de quibus oculis ait apostolus. In luminatos
oculos habere cordis ur̃ĩ.: Ipsis autem uideri dm̃
cumuidebitur : xp̃i anus ambigit nemo qui fideliter
accipit quodait dr̃ ille magister. Beatimundo
corde quõ ipsi dm̃ uidebunt. Sedutrum &iam
corporalibus ibi oculis uideatur. hoc in ista quȩsti¬
one uersamus. Iulud enim quod scriptum est: &
uidebit omnis caro salutare dĩ. sine ullius nodo
difficultatis sic intellegi potest: ac sidictum fue¬
rit : &uidebit omnis homo. xp̃mdĩ : qui utiq in cor¬
pore uisus est: &incorpore uidebitur. quando uiuos
& mostuos iudicabit. Quod aut̃ ipsẽ sit saluta re
dĩ multa sunt &alia testimonia scripturarum:

Expanded text:
corpore oculis sancti uiri Iob, quando ait ad Deum: corpore oculis sancti uiri Iob, quando ait ad Deum: In obauditu auris audiebam te prius, nunc autem oculus meus uidet te; propterea despexi memet ipsum et distabui et existimaui me terram et cinerem; quamuis nihilhic prohibeat oculum cordis intellegi, de quibus oculis ait apostolus: Inluminatos oculos habere cordis uestri. Ipsis autem uideri Deum, cum uidebitur, Christianus ambigit nemo, qui fideliter accipit, quod ait Deus ille magister: Beati mundi corde, quoniam ipsi Deum uidebunt. Sed utrum etiam corporalibus ibi oculis uideatur, hoc in ista quaestione uersamus. Illud enim quod scriptum est: Et uidebit omnis caro salutare Dei, sine ullius nodo difficultatis sic intellegi potest, ac si dictum fuerit: Et uidebit omnis homo Christum Dei\', qui utique in corpore uisus est et in corpore uidebitur, quando uiuos et mortuos iudicabit. Quod autem ipse sit salutare Dei, multa sunt et alia testimonia scripturarum;
Abbreviated transcription (Latin):
corpore spiritali comodo ubi que etiam ipsi ocu¬
li spiritales quantum possunt isti quales nunc
habemus : ꝓcul dubio ꝑeos ds̃ uideri non poterit.
Longe itaq alterius erunt potentiae: si ꝑeos uide¬
bitur incorporea illa natura quȩ non contine¬
tur loco sedubiq tota est .: Non enim quia di¬
cimus dm̃ &incȩlo eẽ & interra: ipse quippe ait
ꝑ prophetam : cȩlum & terram ego impleo: aliam
pastem dicturi sumus eum in cęlo habere & in terra
aliam. Sed totus incęlo est totus in terra: non
alternis temporibus. sed utrumq simul: quod
nulla natura corporalis potest.: Uisitaq prȩ¬
pollentior oculorum erit illorum : non ut acrius
uideant quam quidam ꝑhibentur uidere serpen¬
tes uel aquilae: quanta libet enim a crimonia
cernendi eadem quoq animalia nihil aliud pos¬
sunt uidere quam corpora. sedut uideant &
incorporalia. Et fostasse ista uistus magna cer¬
nendi data fuerit adhoram. &iam in isto mostali

Expanded text:
corpore spiritali eo modo utique etiam ipsi ocucorpore spiritali eo modo utique etiam ipsi oculi spiritales, quantuhabemus: procul dubio per eos deus uideri non poterit. longe itaque alterius erunt potentiae, si per eos uidebitur incorporea illa natura, quae non continetur loco, sed ubique tota est. non enim quia dicimus deum et in caelo esse et in terra — ipse quippe ait per prophetam: caelum et terram ego impleo - aliam partem dicturi sumus eum in caelo habere et in terra aliam; sed totus in caelo est, totus in terra, non alternis temporibus, sed utrumque simul, quod nulla natura corporalis potest. uis itaque praepollentior oculorum erit illorum, non ut acrius uideant, quam quidam perhibentur uidere serpentes uel aquilae — quantalibet enim acrimonia cernendi eadem quoque animalia nihil aliud posuidere quam corpora, sed ut uideant et incorporalia. Et fortasse ista uirtus magna cernendi data fuerit ad horam etiam in isto mortali
Abbreviated transcription (Latin):
ex hebreo inter pretatus est presbster hieronimꝰ.
nonne cor meum inquit in prȩsenti erat quando
reuersus est homo decurru suo in occur sum tui.
Corde suo ergo sedixit hoc uidisse ꝓpheta. ad uito
quidem mirabi liter nullo dubitante diuinitus:
sed quanto amplius tunc omnes munere isto abun¬
dabunt. cum ds̃ erit omnia in omnibus .: Habebunt¬
tamen &iam illi oculi corporei officium suum.
&in loco suo erunt. utetur que illis sps ꝑspirita¬
le corpus: Neꝙ enim &ille propheta quia non
eis indiguit utuideret absentem. non eis usus est
aduidenda prȩsentia. quȩ tamen spũ uidere
posset &iam si illos clauderet: sicut uidit absen¬
tia ubi cumeis ipse nonerat. Absit utdicamus
illos scõs in illa uita dm̃ clausis oculis non uisu¬
ros quem spũ semꝑuiderunt Sedutrum uide¬
bunt & ꝑoculos corporis cum cos aꝑtos habebunt
inde questio est. Sienim tantum poterunt in

Expanded text:
ex Hebraeo interpretatus est presbyter Hieronymus: ex Hebraeo interpretatus est presbyter Hieronymus: Nonne cor meum, inquit, in prae senti erat, quando reuersus est homo de curru suo in occursum tui? Corde suo ergo se dixit hoc uidisse propheta, adiuto quidem mirabiliter nullo dubitante diuinitus. Sed quanto amplius tunc omnes munere isto abundabunt, cum Deus erit omnia in omnibus! Habebunttamen etiam illi oculi corporei officium suum et in loco suo erunt, uteturque illis spiritus per spiritale corpus. Neque enim et ille propheta, quia non eis indiguit ut uideret absentem, non eis usus est ad uidenda praesentia; quae tamen spiritu uidere posset, etiamsi illos clauderet, sicut uidit absentia, ubi cum eis ipse non erat. Absit ergo, ut dicamus illos sanctos in illa uita Deum clausis oculis non uisuros, quem spiritu semper uidebunt. Sed utrum uidebunt et per oculos corporis cum eos apertos habebunt, inde quaestio est. Si enim tantum poterunt in
Abbreviated transcription (Latin):
paruulus quasi pariuilus sapiebam. quasi paruu¬
lus loquebar. quasi paruulus cogitabam: cum
aut̃ factus sum uir. euacuaui ea quae paruulierant.
U idemus nunc ꝑspeculum in enigmate. tunc autem
facie adfaciem.: Nunc scio expaste. tunc aut̃ cog¬
noscam sicut & cognitus sum. Siergo in hac uita
ubi hominum mirabilium ꝓphetia ita comparanda
est illi uitae quasi paruuli adiuuenem: uidit ta¬
men eliscus accipientem munera seruum suum ubi
ipse nonerat : ita necumuenerit quod ꝑfectum est
nec iam corpus corruptibile ad grãbit animam
sed incorruptibile nihil impedi&: illiscĩ ad ca quȩ
uidenda sunt oculis corportis quibus eliseus absens
ad seruum suum uidendum᷑ indiguit indigebunt.:
Nam secundum in terp̃tes septua ginta. ista sunt
adgieti ueba ꝓphetae. Nonne cormeum ut te¬
cum quando conuersus est uir decurru in obuiam
tibi & accepisti pecuniam: &cetera.. Sicut autem

Expanded text:
paruulus, quasi paruulus sapiebam, quasi paruuparuulus, quasi paruulus sapiebam, quasi paruulus loquebar, quasi paruulus cogitabam; cum autem factus sum uir, euacuaui ea quae paruuli erant. Videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem. Nunc scio ex parte, tunc autem cognoscam sicut et cognitus sum. Si ergo in hac uita, ubi hominum mirabilium prophetia ita conparanda est illi uitae, quasi paruuli ad iuuenem, uidit tamen Helisaeus accipientem munera seruum suum, ubi ipse non erat: itane cum uenerit quod perfectum est, nec iam corpus corruptibile adgrauabit animam, sed incorruptibile nihil inpediet, illi sancti ad ea, quae uidenda sunt, oculis corporeis, quibus Helisaeus absens ad seruum suum uidendum non indiguit, indigebunt? Nam secundum interpretes septuaginta ista sunt ad Giezi uerba prophetae: Nonne cor meum iit tecum, quando conuersus est uir de curru suo in obuiam tibi et accepisti pecuniam? et cetera; sicut autem
Abbreviated transcription (Latin):
stellas. mare. ac terram &quȩ sunt in ea: non parua
questio est.: Durum est enim dicere: quod sc̃i talia
corpora. tunc habebunt. ut non possint oculos clau¬
dere atq aperire cumuolunt : durius aut̃ quodibi
dm̃ quisquis oculos clauserit. non uidebit: Si enim
ꝓpheta helyseus puerum suum giezi absens corpore
uidit accipientem munera quȩedit ei neman syrus
quem ꝓpheta memoratus aleprȩ deformitate mun¬
dauerat : quod seruus nequam domino suo non uiden¬
te latenter se fecisse putauerat: quanto magis in
illo corpore spiritali uidebunt scĩ omnia. non solũ
sioculos daudant. uerum &iamunde sunt cor¬
pore absentes: Tunc enim erit ꝑfectum illud
tum est quod ex paste est euacuabitur. Deinde
ut quomodo posset aliqua similitudine ostenderet
quantum ab illa quȩ futura est distet haec uita.
non qualium cumq hominum. uerum &iam quam
precipua hic sc̃ĩtate sunt prȩditi: cum essem inquit

Expanded text:
stellas, mare ac terram et quae sunt in ea, non parua stellas, mare ac terram et quae sunt in ea, non parua qucorpora tunc habebunt, ut non possint oculos claudere atque aperire cum volunt: durius autem, quod ibi Deum quisquis oculos cpropheta Helisaeus puerum suum Giezi absens corpore uidit accipientem munera, quae dedit ei Naeman Syrus, quem propheta memoratus a leprae deformitate mundauerat, quod seruus nequam domino suo non uidente latenter se fecisse putauerat: quanto magis in illo corpore spiritali uidebunt sancti omnia, non solum si oculos claudant, uerum etiam unde sunt corpore absentes! Tunc enim erit perfectum illud,  perfectum est, quod ex parte est euacuabitur. Deinde ut quo modo posset aliqua similitudine ostenderet, quantum ab illa quae futura est distet haec uita, non qualiumcumque hominum, uerum etiam qui praecipua hic sanctitate sunt praediti: Cum essem, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
sunt quia suos ciues nos habere coeperunt. Dixit
aut dñs ihs̃ uidete necontemnatis unum depusillis etẽnat¬
istis : dico enim uobis quia angeli eorum incelis semꝑ
uident faciem patris mei qui incęlis est. Sicut ergo
illi uident: & nos ui surisumus. sed nondum ita uide¬
mus: Propter quod ait apostolus. quod paulo ante
uisio ista seruatur: dequa &iohannes apostolus lo¬
quens cum apparuerit inquit similes ei erimus quõ
uidebimus eum sicuti est.. Facies aut dĩ. mani festa¬
tio eius intellegenda est: non aliquod tale membrũ
quale nos habemus incorpore atq isto nomine nun¬
cupamus
Qua propter cum exme quȩritur quid
acturi sint scĩ in illo corpore spiritali: non dico qđ
iam uideo. sed dico quod credo. secundum illud quod
in psalmo lego ⁊ Credidi propter quod locutus sum
Dico itaq uisuri sunt dm̃ in ipsocorpore. sed utrum
ꝑipsum sicut ꝑcorpus nunc uidemus. solem: lunã

Expanded text:
sunt, quia suos ciues nos habere coeperunt. dixit sunt, quia suos ciues nos habere coeperunt. dixit autem dominus Iesus: uidete, ne contemnatis unum de pusillis istis. dico enim nobis, quia angeli eorum semper in caelis uident faciem patris mei, qui in caelis est. sicut ergo illi uident, ita et nos uisuri sumus; sed nondum ita uidemus. propter quod ait apostolus quod paulo ante uisio ista seruatur, de qua et Iohannes apostolus loquens: cum apparuerit, inquit, similes ei erimus, quoniam uidebimus eum sicuti est. facies autem dei manifestatio eius intellegenda est, non aliquod tale membrum, quale nos habemus in corpore atque isto nomine nuncupamus. Quapropter cum ex me quaeritur, quid acturi sint sancti in illo corpore spiritali, non dico quod iam uideo, sed dico quod credo secundum illud quod in psalmo lego: credidi propter quod et locutus sum. dico itaque: uisuri sunt deum in ipso corpore; sed utrum per ipsum, sicut per corpus nunc uidemus solem, lunam,
Abbreviated transcription (Latin):
non eam nos sic possumus nosse: nec ulli angeli:
Superat itaq omnem intellectum. non dubium
quod prȩter suum Sed quia & nos ꝓmodo nr̃o
pacis eius pasticipes facti : summam in nobis attp
inter nos &cum ipso pacem quantum nr̃m sũ mum
est optinebimus. isto modo ꝓsuo modo scuint eam
sancti angeli : homines autem nunc longe in fra
quantum lib& ꝓfectu mentis excellant. Con¬
siderandum est enim quantus uir dicebat. expar
te scimus & expaste ꝓphetamus. donec ueniat
quod ꝑfectum est: & iudemus nunc ꝑspeculum
in enigmatae tunc aut̃ facie ad faciem : Sic iam
siciam uident angeli qui &iam nr̃i angeli dicti
sunt. quia eruditi de potestate tenebrarum & ac¬
cepto sp̃s pignore translati ad regnum xp̃i. ad eos
angelos coepimus ꝑtinere. Cum quibus nobis erit
scã atq dulcissima dequa iam tot libros scripsim
dĩ ciuitas ipsa communis. Sic sunt ergo angeli

Expanded text:
non eam nos sic possumus nosse nec ulli angeli. non eam nos sic possumus nosse nec ulli angeli. superat itaque omnem intellectum, non dubium quod praeter suum. sed quia et nos pro modo nostro pacis eius participes facti summam in nobis atque inter nos et cum ipso pacem, quantum nostrum summum est, obtinebimus: isto modo pro suo modo sciunt eam sancti angeli; homines autem nunc longe infra, quantumlibet prouectu mentis excellant. considerandum est enim, quantus uir dicebat: ex parte enim scimus et ex parte prophetamus, donec ueniat quod perfectum est; et: uidemus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem. sic iam uident sancti angeli, qui etiam nostri angeli dicti sunt, quia eruti de potestate tenebrarum et accepto spiritus pignore translati ad regnum Christi ad eos angelos iam coepimus pertinere, cum quibus nobis erit sancta atque dulcissima, de qua iam tot libros scripsimus, dei ciuitas ipsa communis. sic sunt ergo angeli
Abbreviated transcription (Latin):
nis in&ernum resurrectione soluetur :X
in mostalibus atq spirita libus scĩ. non adhuc eorũ
carne carnaliter sedspiritaliter iam uiuente:
quantum dns dignatur adiuuare uideamus. ⁊¬
Etilla quidem actio uel potius quies atq otium
quale futurum sit. siuerum uelim dicere nescio.
nonem hoc umquam ꝑsensus corporis uidi. Siaũ
mente id est intellegentia uidisse medicam: quan¬
tum est aut quid est nostra intellegentia adil¬
lam excellentiam : ibi est enim paxdĩ quȩ sicut
ait apłs superat omnem intellectum. quemnisi
nr̃m : aut fostasse &iam scõrum angelorum : non
enim &dĩ.: Siergo scĩ indĩ pace uicturi sunt. pro
fecto in ea pace uicturi sunt. quȩ superat omnem
intellectum. Quõ nr̃m quidem superat. non est
dubrum : siaũt superat & angelorum ut nec ipsos
excepisse uideatur quiait. omnem intellectum :
secundum hoc dictum eẽ debemus accipere: quia
pacem dĩ qua ds̃ ipse pacatus est sicut ds̃ nouit

Expanded text:
nis in aeternum resurrectione soluetur. CAinmortalibus adque spiritalibus sancti, non adhuc eorum carne carnaliter, sed spiritaliter iam uiuente, quantum Dominus dignatur adiuuare uideamus. Et illa quidem actio uel potius quies adque otium quale futurum sit, si uerum uelim dicere, nescio. Non enim hoc umquam per sensus corporis uidi. Si autem mente, id est intellegentia, uidisse me dicam, quantum est aut quid est nostra intellegentia ad illam excellentiam ? Ibi est enim pax Dei, quae, sicut ait apostolus, superat omnem intellectum; quem nisi nostrum, aut fortasse etiam sanctorum angelorum? non enim et Dei. Si ergo sancti in Dei pace uicturi sunt, prfecto in ea pace uicturi sunt, quae superat omnem intellectum. quoniam nostrum quidem superat, non est dubium; si autem superat et angelorum, ut nec ipsos excepisse uideatur, qui ait omnem intellectum: secundum hoc dictum esse debemus accipere, quia pacem dei, qua deus ipse pacatus est, sicut deus nouit,
Abbreviated transcription (Latin):
piens cor eorum: dicentes se esse sapientes.
ldest dominantes sibi suꝑbia: in sua sapi¬
entia sese extollentes: stulti facti sunt :¬
& in mutauerunt gloriam incorruptibilis
dĩ insimilitudinem imaginis corruptibilis
hominis. et uolucrum . & quad rupedum. et
serpentium. Ad huiuscemodi enim simu¬
lacra adoranda uel duces populorum uel sec¬
tatores fuerunt : & coluerunt. atq seruierunt
creaturae potius quam creatori qui est benedic¬
tus insaeculu.: In hac autem nulla ẽ hominis
sapientia nisi pietas quarecte colitur uerus ds̃.
ld ex pectans premium in societate scõrum.
non solum hominum. uerum etangelorum.
ut sit: omnia in omnibus amen.

Expanded text:
piens cor eorum; dicentes se esse sapientes piens cor eorum; dicentes se esse sapientes id est dominante sibi superbia in sua sapientia sese extollentes stulti facti sunt et inmutauerunt gloriam incorruptibilis Dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et uolucrum et quadrupedum et serpentium ad huiusce modi enim simulacra adoranda uel duces populorum uel sectatores fuerunt, et coluerunt adque seruierunt creaturae potius quam Creatori, qui est benedictus in saecula; in hac autem nulla est hominis sapientia nisi pietas, qua recte colitur uerus Deus, id expectans praemium in societate sanctorum non solum hominum, uerum etiam angelorum, ut sit Deus omnia in omnibus.
Abbreviated transcription (Latin):
Fecerunt itaq ciuitates tuas. amores duo:
Terrenam scilic&: amor sui usq ad contem¬
tum dĩ. Celestem uero amordĩ. usq ad
contemptum sui Deniq illa inse ipsu: hȩc
indõ gloriatur: Illa enim querit ab homi¬
nibus gloriam: huic autem ds̃ conscientiȩ
testis maxima ẽ gloria.. Illa ingloria suu
exaltat caput suum. haec dicit dũ suo glo¬
ria meu etexaltans caput meum. Illi in prin¬
cipibus eius uel in eis quas sub iungat natio¬
nibus dominandi libido dominatur. In hac
seruiunt inuicem incaritate : etp̃positi con¬
sulendo: et subditi obtemperando: Illa in
sus potentibus diligit uirtutem suam. haec
dicit dõ suo : diligamte dñe uirtus mea.
Ideoq in illa sapientes eius secundum homi¬
nem uiuentes: aut corporis aut animi sui
bona : aut utriusti. sectati sunt: aut quipo¬
tuerunt cognosceredm̃ non ut dm̃ honora¬
uerunt uel gratias egerunt: sed euanuer̃
incogitationibus suis. & obscuratum ẽ in si¬

Expanded text:
Fecerunt itaque civitates duas amores duo; Fecerunt itaque civitates duas amores duo; terrenam scilicet amor sui usque ad contemei, coelestem vero amor Dei usque ad contemptum sui. Denique illa in se ipsa, haec in Domino gloriatur. Illa enim quaerit ab hominibus gloriam: huic autem Deus conscientiae testis, maxima est gloria. Illa in gloria sua exaltat caput suum: haec dicit Deo suo, Gloria mea, et exaltans caput meum . Illi in principibus ejus, vel in eis quas subjugat nationibus dominandi libido dominatur: in hac serviunt invicem in charitate, et praepositi consulendo, et subditi obtemperando. Illa in suis potentibus diligit virtutem suam: haec dicit Deo suo, Diligam te, Domine, virtus mea . Ideoque in illa sapientes ejus secundum hominem viventes, aut corporis aut animi sui bona, aut utriusque sectati sunt; aut qui potuerunt cognoscere Deum, non ut Deum honoraverunt, vel gratias egerunt; sed evanuerunt in cogitationibus suis, et obscuratum est insi
Abbreviated transcription (Latin):
lta bene uiuere sine ad uitorio dĩ etiam in
paradyso. non erat in potestate. Erat autẽ¬
Erat autẽ
in potestate male uiuere: sed beatitudine ñ
ꝑmansuram & poena iustissima secuturu:
Cum igitur huius futuri casus humani ds̃
non ess& ignarus: Cur eum non siner& in¬
uidi angeli malignitate temptari: Nullo mo¬
do quidem quod iunceretur incertus: sed nihil¬
ominus praescius quod ab eius semine ad uto
sua gratia idem ipse diabolus fuerat scõrum
gloria maiore uincendus.⁊ Ita factum est.
ut nec dm̃ aliquid futurorum later&: nec prę¬
sciendo quem quã peccare com peller&. etquid
inter esset inter propriam cuiusq p̃sumpti¬
onem : & suam tuitionem angelicae & humanȩ
rationali creaturae consequenti experientia de¬
monstra¬
r&. Quis enim audeat crede¬
re autdi¬
cere utneq angelus neq ho¬
mo cade¬
r& indĩ potestate non fuisse:
sed hoc eorum potestate maluit non auferre.
atq. ita & quantum mali eorum suꝑbia: et
quantum boni sua gratia ualer& ostendere

Expanded text:
ta bene uiuere sine adiutorio Dei etiam in paradiso non erat in potestate; erat autem in potestate male uiuere, sed beatitudine non permansura et poena iustissima secutura. Cum igitur huius futuri casus humani Deus non esset ignarus, quur eum non sineret inuidi angeli malignitate tentari? nullo modo quidem quod uinceretur incertus, sed nihilo minus praescius quod ab eius semine adiuto sua gratia idem ipse diabolus fuerat sanctorum gloria maiore uincendus. Ita factum est, ut nec Deum aliquid futurorum lateret, nec praesciendo quemquam peccare conpelleret et, quid interesset inter propriam cuiusque praesumtionem et suam tuitionem, angelicae et humanae rationali creaturae consequenti experientia demonstraret. Quis enim audeat credere aut dicere, ut neque angelus neque homo caderet, in Dei potestate non fuisse? Sed hoc eorum potestati maluit non auferre adque ita, et quantum mali eorum superbia et quantum boni sua gratia ualeret, ostendere