comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inuitauit: & quid p̃parauit In¬
uitaũ dñs seruos. & prȩparauit
eis cibum se ipsum : Quis aude¬
at manducare dñm suum: & tam̃
ait: Quimanducat me : uiuit pro¬
pterme: Quando xp̃c mandu¬
catur : uita manducatur: Nec
occiditur ut manduc&ur. sed
mostuos uiuificat: Quandomn¬
ducatur : reficit. sed non deficit:
Non ergo timeamus fr̃s mandu¬
care istũ panem: ne foste finia¬
mus illum : & postea quodrean¬
ducemus ñ inueniamꝰ Mandu¬
quia resurrexit occisus : Nec
quando manducamus . pastes de
illo faci.m: Et quidem insacra¬
admodum manducent carnem
xp̃i: Unusquisq: accipit pastẽ¬
suã: Vnde &ipsa gratia pastes
uocantur: Penpartes mandu¬
catur . & man& integer totus.
Perpastes manducatur insacra¬
m̃to : & man& integer totus in
caelo: man& integer totus in
corde tuo: Iotus enĩ erat apũd
patrem quando uenit in uir¬
ginem: Impleuit illã nec re¬
cessit abillo: Veniebat incar
nem : ut eum homines mandu¬

Expanded text:
invitavit? et quid praeparavit? Ininvitavit? et quid praeparavit? Invitavit Dominus servos, et praeparavit eis cibum seipsum. Quis audeat manducare Dominum suum? et tamen ait: Qui manducat me, vivit propter me . Quando Christus manducatur, vita manducatur, nec occiditur ut manducetur, sed mortuos vivificat quando manducatur. Reficit, sed non deficit. Non ergo timeamus, fratres, manducare panem istum, ne forte finiamus illum, et postea quem manducemus non inveniamus. Manduquia resurrexit occisus; nec quando manducamus, partes de illo facimus. Et quidem in sacradmodum manduChristi; unusquisque accipit partesuam: unde et ipsa gratia partes vocantur. Per partes manducatur, et manet integer totus; per partes manducatur in sacramento et manet integer totus in caelo, manet integer totus in corde tuo. Totus enim erat apud patrem, quando venit in virginem. Implevit illam nec recessit ab illo. Veniebat inem, ut eum homines mandu
Abbreviated transcription (Latin):
racem magistrũ : diuinũ redem¬
ptorem: commendantẽ nobis
preciũ nr̃m sanguinem suũ: Lo¬
cutus ẽ nobis decorpore & san.¬
guine suo: commendans talem
escam & talem potũ: Nisiman¬
ducauerius carnem meã: & biberi¬
tis sanguinem meũ : non habebi¬
tis uitã inuobis: Ethoc dix̃de
Erit aũt illi homini mors ñ ui¬
ta: quimendacem putauerit
uitam: Ergo & decorpore ac
desanguine suo: dedit nobis sa¬
cent ergo qui manducant: & bi¬
bant quibibunt:. Esuriant &
siciant : Vitã manducent : ui¬
tã bibant: Illud manducare.
reficiẽ : Sed sic reficeris. ut ñ
deficiat unde f&eris. Illud bi¬
bere : quid ẽ pisi uiuere: Man¬
duca uitã bibe uitã Habebis
uitã : & integra ẽ uita : Tunc
aut̃ hoc erit: id est uita unicui¬
q erit corpus & sangius xp̃i.
siquod insacram̃to uisibiliter su¬
mitur : in ipsa ueritate spiritali¬
ter manduc&ur. spiritalit̃bibat᷑¬
Qualem uocem dñi audiftis. in¬
uitantis nos : quis inuitauit : quos

Expanded text:
racem Magistrum divinum Redemptorem commendantem nobis pretium nostrum sanguinem suum. Locutus est enim nobis de corpore et sanguine suo, commendans talem escam et talem potum: Nisi manducaveritis carnem meam et biberitis sanguinem meum, non habebitis vitam Erit autem illi homini mors, non vita, qui mendacem putaverit uit. Ergo et de corpore ac sanguine suo dedit nobis sacent ergo qui manducant, et bibant qui bibunt; esuriant et sitiant: vitam manducent, vitam bibant. Illud manducare, refici est: sed sic reficeris, ut non deficiat unde reficeris. Illud bibere quid est, nisi vivere? Manduca vitam, bibe vitam: habebis vitam, et integra est vita. Tunc autem hoc erit, id est, vita unicuique erit corpus et sanguis Christi; si quod in Sacramento visibiliter sumitur, in ipsa veritate spiritualiter manducetur, spiritualiter bibatqualem vocem Domini audistis invitantis nos. Quis invitavit? quos
Abbreviated transcription (Latin):
ibi libestas: Haec est trinita sun
ds̃ de quo dicit apostolus . Nullus
ds̃ nisiunus : Non enim cum hoc
auditis. đm negare unigenitum
aud&is : Hic ds trinitas dicit
Egosum quisum & non sumutat᷑
Non enim mutatus est xp̃c: cui
dicitur : Mutabis caelos & muta¬
buntur : tu aut̃ ipse es: Aut
mutabit᷑ sp̃s ueritatis. cum sit im¬
mutabilis ueritas: quinos super
omne genus serpentiũ calcare
spiritalit̃ iussit Ipse est enĩ &
ꝓph&arum ds̃. qui populo infi¬
deli. adsignificanda peccata.
quorũ ueneno inuisibiliter mo¬
riebantur. uisibiles serpentes.
quib: admonerentur immisit
Et plaga emendatoria : mostes
animarũ mostib: corporum fi¬

Expanded text:
ibi libertas . Haec est Trinitas unus Deus, de quo dicit Apostolus: Nullus Deus, nisi unus . Non enim cum haec auditis, Deum negare unigenitum audetis. Hic Deus Trinitas dicit: Ego sum qui sum, et non sum mutatus . Non enim mutatus est Christus, cui dicitur: Mutabis coelos, et mutabuntur; tu autem idem ipse es : aut mutabitur Spiritus veritatis, cum sit immutabilis veritas, omne genus serpentum calcare spiritualiter jussit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui populo infideli ad significanda peccata, quorum veneno invisibiliter moriebantur, visibiles serpentes quibus admonerentur, immisit; et plaga emendatoria mortes animarum, mortibus corporum fi
Abbreviated transcription (Latin):
patientiae : sinihil aduersi pati¬
amur Cur ergo mala tempo¬
ralia perp&i recus amus : An
foste ꝑfici formidamus: Sed plu
Fidelis ds̃ qui ñ uossinat temptu¬
risuꝑid quod potestis: Sed faci¬
et cũ temptatione &iã prouen¬

Expanded text:
patientiae, si nihil adversi patipatientiae, si nihil adversi patiamur? Cur ergo mala temporalia perpeti recusamus? An forte perfici formidamus? Sed planFidelis Deus, qui non vos sinet tentari supra id quod potestis; sed faciet cum tentatione etia
Abbreviated transcription (Latin):
lis ds. qui ñ ꝑmittat uos tempta¬
risupra quã potestis ferre: Ecce
introitus tuus custoditur: Quan¬
donon tibi sinit ds̃ accidere tem¬
ptationem : quã non potes ferre.
introitũ tuũ custodit : Vide
sicustodit & exitũ: sed faci& in¬
quit cum temptatione &iã exi¬
sađum : ut possitis sustinere : Non
aut̃ solum ꝑcupiditates diabo¬
ouo lus temptat : sed &iã ꝑterrores
insultationũ & dolorũ & ipsius
passus fuerit ꝓnomine xp̃i : &
prospe uitȩ &ernȩ : & perma¬
nens tolerauerit : maior eimer¬
ces dabitur: Quia sicesserit diu¬
bolo : cumillo dãnabitur: Sed
opera misericordiȩ: cũpia humi¬
litate : imp&rant adño: ut ñ ꝑ¬
mittat seruos suos temptari:
plusquã possunt sustinere : Fera
mus ergo : quod ds nos ferre uo¬
luerit : Qui nobis curandis atq
sanandis : quis &iam dolorsit
utilis. sicut medicus nouit: Cer¬
te scriptum ẽ: Patientia opus ꝑ¬
fectũ hab&: Quod erit aut̃ opus

Expanded text:
lis Deus, qui non permittet vos tentalis Deus, qui non permittet vos tentari supra quam potestis ferre.» Ecce introitus tuus custoditur; quando non tibi sinit Deus accidere tentationem quam non potes ferre, introitum tuum custodit: videte si custodit et exitum. «Sed faciet,» inquit, «cum tentatione etiam exitum, ut possitis sustinere» autem solum per cupiditates diabolus tentat, sed etiam per terrores insultationum et dolorum, et ipsius passus fuerit pro nomine Christi et pro spe vitae aeternae et permanens toleraverit, maior ei merces dabitur. Qui si cesserit diabolo, cum illo damnabitur. Sed opera misericordiae cum pia humilitate impetrant a domino, ut non permittat servos suos temptari plus, quam possint sustinere. mus ergo quod nos Deus ferre voluerit; qui nobis curandis atque sanandis, quis etiam dolor sit utilis, sicut medicus novit. Certe scriptum est, Patientia opus perfectum habet : quod autem erit opus
Abbreviated transcription (Latin):
mitt& temptari supra quã po¬
testis ferre : Quamus iam fideles
quãuis iam manus dexterȩ nr̃ȩ
sit in nobis. tegit nos ds̃ suꝑ ma¬
num dexterȩ nr̃ȩ : Non nobis
sufficit habere manũ dexterȩ
ẽ introitum : quidest exitum
Quando temptamur. intramis
Quando uincimus temptatio¬
nem : eximus : Audi introitum
audi exitũ: Uasa figuliꝓbat for¬
nax ait scriptura. Et homines
iustos. temptatio tribulationis :
Sic s̃ homines iusti. quomodo ua¬
iam securus ẽ figulus. sed cũ exie¬
rint : Dñs aut̃ securus ẽ : qui ho¬
uit quiseius : Etnouit. qui in
fornace ñ crepent: Illi ñcrepaN
qui ñ habent uentũ suꝑbiae : Hu¬
militas ergo : custodit in omni
temptatione : Quia a conualle
plorationis ascendimꝰ : cantan¬
tes canticũ graduum: Et custo¬
dit dñs introitũ : ut salui intre¬
mus: sana fide fimus quando ac¬
terrebit: nulla concupiscentia
saltim sollicitabit: Audi apłm.
id ipsum commemorantẽ: id qͣđ
pauloante commemorani: Fide¬

Expanded text:
t tentari supra quam possumus ferre, quamvis jam fideles quamvis jam manus dexterae nostrae sit in nobis, protegit nos Deus super manum dexterae nostrae. Non nobis sufficit habere manum dexterae, est, «introitum?» quid est, «exitum?» Quando tentamur, intramus: quando vincimus tentationem, eximus. Audi, «introitum;» audi, «exitum. Vasa figuli probat fornax,» ait Scriptura, «et homines justos tentatio tribulationis» . Si sic sunt homines justi, quomodo vajam securus est figulus, sed cum exierint. Dominus autem securus est, quia novit qui sunt ejus , et novit qui in fornace non crepent. Illi non crepant, qui non habent ventum superbiae. Humilitas ergo custodit in omni tentatione: quia a convalle plorationis ascendimus cantantes Canticum graduum; et custodit Dominus introitum, ut salvi intremus. Sana fide simus quando acterrebit, nulla concupiscentia saltem sollicitabit. Audi Apostolum idipsum commemorantem, quod paulo ante commemoravi: «Fide
Abbreviated transcription (Latin):
estis corpus xp̃i & m̃bra Siergo
uos estis corpus xp̃i & membra
mysteriũ ur̃m in mensa dñi posi¬
tum ẽ mysteriũ ur̃m accipitis:
Adid quodestis : am̃ respond&is
& respondendo subscribitis. Au¬
dis ergo corpus xp̃i : & respondes
amen: Esto membrũ corporis.
xp̃i : utuerũ sit am̃: Quare ergo
in pane: Nihil hic denr̃o affera¬
mus: Ipsũ item apłm audiamus:
Cum ergo deisto sacram̃to loque¬
r&ur : ait : Vnus panis. unũ cor¬
pus multi sumus: Intellegite
& gaud&e: unitas. pi&as. ueritas.
caritas: Vnus panis. unũ corpus
multi: Recolite enĩ: quia pans
ñfit deuno grano. sed demultis:
Quando ex orcizabimini : quasi
molebamini: Quando baptiza¬
ti estis: quasi consparsi estis.

Expanded text:
estis corpus Christi et membra . Si ergo estis corpus Christi et membra . Si ergo vos estis corpus Christi et membra, mysterium vestrum in mensa Domini positum est, mysterium Domini accipitis. Ad id quod estis, Amen respondetis, et respondendo subscribitis. Audis ergo, Corpus Christi, et respondes Amen. Esto membrum corporis Christi, ut verum sit Amen. Quare ergo in pane? Nihil hic de nostro asseramus, ipsum Apostolum item audiamus. Cum ergo de isto sacramento loqueretur, ait: Unus panis, unum corpus multi sumus. Intelligite, et gaudete. Unitas, pietas, veritas, caritas, unus panis, unum corpus multi sumus . Recolite enim quia panis non fit de uno grano, sed de multis. Quando exorcizabamini, quasi molebamini; quando baptizati estis, quasi conspersi estis
Abbreviated transcription (Latin):
sangius: Breuit̃ quidẽ hoc dictũ
ẽ: qđ fidei foste sufficiat: Ced
fides. instructionem desiderat
Dicit enĩ ꝓph&a. Nisi credide¬
ritis. non in tellegetis : Potestis
ergo modo dicere mihi Prȩce¬
pisti ut credamꝰ : expone ut intel¬
legamꝰ : Potest enim in animo
cuius quã: cogitacio talis oborri:
ceperit carnẽ : De uirgine mria
Infans lactatus ẽ nutritus ẽ: cre¬
uit: ad iuuenalem a&a temper¬
ductus ẽ: Aiud eis ꝑsecutionem
passus ẽ. ligno suspensus ẽ : in ligno
in celũ ascendit: Illuc leuauit
corpus suũ: Unde ẽ uenturus ut
iudic& uiuos & mostuos. ibi est
modo sedens addexterã patris:
Quomodo ẽ panis corpus eius :
Et calix uł quodhab& calix: quo¬
modo ẽ sanguis eius : Ita fr̃s:
ideo dicuntur sacram̃ta : quia
in eis aliud uid&ur. aliud in tel¬
legit᷑: Quod uid&ur : speciem
hab& corporalẽ. Quod intellige¬
tur. fructũ hab& spiritalẽ: Cor¬
pus ergo xp̃i siuis intelligere.¬
apłm audi dicentem fidelib: Vos

Expanded text:
sti. Breviter quidem hoc dictum est, quod fidei forte sufficiat; sed fides instructionem desiderat. Dicit enim propheta: Nisi credideritis, non intelligetis . Potestis ergo modo dicere mihi: Praecepisti ut credamus; expone ut intelligamus. Potest enim in animo cujuspiam cogitatio talis oboriri.imus unde acceperit carnem, de Virgine Maria: infans lactatus est, nutritus est, crevit, ad juvenilem aetatem perductus est, a Judaeis persecutionem passus est, ligno suspensus est, in ligno in coelum ascendit; illuc levavit corpus suum; inde est venturus ut judicet vivos et mortuos; ibi est modo sedens ad dexteram Patris: quomodo est panis corpus ejus? et calix, vel quod habet calix, quomodo est sanguis ejus? Ista, fratres, ideo dicuntur Sacramenta, quia in eis aliud videtur, aliud intelligitur. Quod videtur, speciem habet corporalem, quod intelligitur, fructum habet spiritualem. Corpus ergo Christi si vis intelligereApostolum audi dicentem fidelibus: Vos
Abbreviated transcription (Latin):
bolus quantũ uult: aliquisius¬
torũ remaner&: aut aliquis
fideliũ ess& in terra : Ipse per
uasa sua : impellit quasi parie¬
tem inclinatũ : Sed tantumim¬
pellit: quantũ accipit potesta¬
tem: Vtaut̃ non cadat paries.
dñs suscipi& : Quõ quidat po¬
testatem temptatori: ipse
temptato prȩb& misericordiã :
Ad mensurã tempta reper¬
mittitur diabolus : Et potabis
nos inquit in lacrimis. inmen¬
sura : Noli ergo timere : ꝑmis¬
sum aliquid facere temptato¬
rem : habes enim misericordis¬
simum saluatorem : Tantũ ad¬
mittitur ille temptare: quan¬
tum tibi prodest Vt exercea¬
ris. ut proberis: Utquite nesci¬
ebas ate ipso inueniaris: Nam
ubi uel unde. Nisi dehac dĩpote¬
state & misericordia: securi ẽẽ
debemus : Cecundũ illamapo¬
stolicam señtentiã. Fidelis ds̃.
qui non ꝑmittat uos temptari.
suꝑid quod potestis : Et potum uatio
dabis nobis inlacrimis. inm̃sura:
Quidest inm̃sura: Apł maudi:

Expanded text:
bolus quantum vult, non aliquis jusbolus quantum vult, non aliquis justorum remaneret, aut aliquis fidelium esset in terra. Ipse per vasa sua impellit, quasi parietem inclinatum; sed tantum impellit quantum accipit potestatem. Ut autem non cadat paries, Dominus suscipiet; quoniam qui dat potestatem tentatori, ipse tentato praebet misericordiam. Ad mensuram enim permittitur tentare diabolus: Et potabis nos, inquit, in lacrymis in mensura . Noli ergo timere permissum aliquid facere tentatorem; habes enim misericordissimum Salvatorem. Tantum permittitur ille tentare quantum tibi prodest, ut exercearis, ut proberis; ut qui te nesciebas, a te ipso inveniaris. Nam ubi, vel unde, nisi de hac Dei potestate, et misericordia securi esse debemus, secundum illam apostolicam sententiam: Fidelis Deus, qui non permittit vos tentari super id quod potestis ? 21. Ergoabis nos in lacrymis in mensura. Quid est, in mensura? Apostolum audi:
Abbreviated transcription (Latin):
qui auditis futuris: & nec essario
uenientib temptationib: quas
quas nemo sentit nisi qui uoluerit
uere eẽ xp̃ianus: Imminentib
ergo sibi talib frangitur. & clau¬
dicat. Offer consolationis alli¬
gamentum: Alliga quod fractũ
est : Dic n&imeas non deserit in
temptationib ille. inquem cre¬
didisti: Fidelis ds̃ quite non si¬
nat temptari. supra quã potes
ferre : Non hoc ame audis : Apł̃s
dicit: Qui&iã dicit: uultis expe¬
rimentũ eius accipere. qui in me
pastore qui pascit is rahel: Illi enĩ
dictum ẽ. potabis nos in lacrims.
immensura : Quod enĩ ait apl̃s.
nonsinit temptari supra quam
potestis ferre: hoc ait ꝓph&a
in mensura : Tantum tu noli
dimittere corripientem. &
hostantem : terrentẽ & con¬
solantem : ꝑcutientem & sanan
tiitem : Diabolus potestas quȩ¬
dam est : Plerumq tam̃ uult
nocere. & non potest. Quia
potestas ista sub potestate est :
Namsitantũ poss& nocere dia¬

Expanded text:
qui auditis futuris et necessario qui auditis futuris et necessario venientibus tentationibus, quas quas nemo sentit, nisi qui voluerit esse vere christianus: imminentibus ergo sibi aliquibus, franguntur et claudicant. Affer consolationis alligamentum, alliga quod fractum est: dic, Ne timeas, non deserit in tentationibus ille in quem credidisti; fidelis Deus, qui te non sinit tentari supra quam potes ferre. Non hoc a me audis, Apostolus dicit: qui etiam dicit, An vultis experimentum ejus accipere, qui in me pastore qui pacit Israel. Illi enim dictum est, Potabis eos in lacrymis, in mensura . Quod enim ait Apostolus, Non sinit tentari supra quam ferre potestis; hoc ait Propheta, In mensura. Tantum tu noli dimittere corripientem et hortantem, terrentem et consolantem, percutientem et sananrdiam. Diabolus potestas quaedam est; plerumque tamen vult nocere, et non potest, quia potestas ista sub potestate est. Nam si tantum posset nocere dia
Abbreviated transcription (Latin):
quafit quod promittitur : &iam
ds̃ ipse fidelis ẽ nobis: Hoc enim
dicit apostolus : Fidelis ds̃ qui non
uos ꝑmittat temptari super id
quod potestis: Nefuturis tem¬
ptationib deficiat infirmus. nec
spefalsa decipiendus ẽ. nec ter¬
rore frangendus: Dicei Prae¬
para animam tuã ad temptati¬
onem: Et foste incipit labi: con¬
tremiscere. nolle accedere: Ha¬
bes aliud: fidelis ds̃. quinonuos
sinat temptari supra quã pote¬
stis ferre: Illud enim promit¬
tere & predicare uenturas pas¬
siones. infirmũ confirmare est:
limenti aut̃ nimium & ex hoc de¬
territo : cumpolliceris miseri¬
cordiam di. non quia tempta¬
tiones deerunt : sed quia non
ꝑmitut temptari supra quam¬
ii ferre potest : fractũ colligare ẽ:
Sunt enim quicum audierint
uenturas tribulationes : armnt
semagis: & quasi potum suum siti¬
unt : Paruam enimsibi putant
fideliũ medicinam : sedquerunt sca¬
& mastyrũ gloriã : Sunt aut̃alii

Expanded text:
qua fit quod promittitur, etiam qua fit quod promittitur, etiam deus ipse fidelis est nobis. hoc enim dicit apostolus: fidelis deus, qui non uos permittat temptari super id quod potestis. de ntationibus deficiat infirmus, nec falsa spe decipiendus est, nec terrore frangendus. Dices ei: Praepara animam tuam ad tentationem, et forte incipit labi, contremiscere, nolle accedere. Habes et aliud: Fidelis Deus qui non vos sinet tentari supra quam potestis ferre . Illud enim promittere, et praedicere venturas passiones, infirmum confirmare est. Timenti autem nimium, et ex hoc deterrito, cum polliceris misericordiam Dei, non quia tentationes deerunt, sed quia non permittit tentari supra quam ferre potest, fractum colligare est. Sunt enim qui cum audierint venturas tribulationes, armant se magis, et quasi potum suum sitiunt: parvam enim sibi putant fidelium medicinam, sed quaerunt et martyrum gloriam. Sunt autem alii
Abbreviated transcription (Latin):
sed spe angeli sumus: quib. ȩquu¬
les in resurrectione futurisumꝰ.
quam diu non habemus ꝑfecti¬
onem angeli : non habeamꝰ prȩ¬
sumptionem diaboli: Ideo di¬
cit apostolus: Temptatio uos
ñ app̃hendit nisi humana: Hlu¬
manum ẽ ergo. aliquid alit̃ sape¬
re : Propterea dicit alio loco
Quot quot ergo perfecti: hoc
sapiamus : Etsiquid aliter sapi¬
tis. hoc quoq uobis ds̃ reuela¬
bit: Quib aut̃ reuelat cum
uoluerit. siue in hac uita siue
post hanc uitam : nisi ambulan¬
tib: inuia pacis. & innullam prȩ¬
cisionem deuiantib: Ideoq: apłs¬
tis. hoc quoq: uobis ds̃ reuelabit:
Neputarent pr&eruiã pacis. qđ
aliter sapiebant sibi posse reue¬
lari: continuo addidit. Verum¬
tam̃ in quod peruenimus. in eo am¬
mus non mihi habuit fidem. alit̃.
ñmihi seruauit fidem: Namillud
ẽ non credidit quod dixi: Illud.
nonfecit quod dix̃ : Secundum¬
hanc fidem quacredimus. fideles
sumus dõ : Secundum illam uero

Expanded text:
sed spe angeli dei sumus, quibus aequased spe angeli dei sumus, quibus aequales in resurrectione futuri sumus, quamdiu non habemus perfectionem angeli, non habeamus praesumptionem diaboli. ideo dicit apostolus: temptatio uos non adprehendat nisi humana. humanum est ergo aliquid aliter sapere. propterea dicit alio loco: quotquot ergo perfecti, hoc sapiamus. et si quid aliter sapitis, hoc quoque uobis deus reuelabit. quibus autem reuelat cum uoluerit siue in hac uita siue post hanc uitam nisi ambulantibus in uia pacis et in nullam praecisionem deuiantibus, non quatis, hoc quoque uobis deus reuelabit, ne putarent praeter uiam pacis quod aliter sapiebant sibi posse reuelari, continuo addidit: uerumtamen in quod peruenimus in eo ammus: \'non mihi habuit fidem\', aliterautem: \'non mihi seruauit fidem\'. nam illud est \'non credidit quod dixi\', illud \'non fecit quod dixit\'. secundum fedem, qua credimus, fideles sumus deo; secundum illam uero,
Abbreviated transcription (Latin):
apprȩhendit nisi humana : Cũ
idem dicat: Fi delis ds̃ qui uos
nonsinat temptari. supra quã
potestis ferre : Sed faci& cum
temptatione &iam exitum: ut
possitis tolerare : Inqua sentex¬
tia satis oftendit. ñ id nobisoran¬
dum eẽ. ut non temptemur. sed
ne intemptationẽ inducamur:
Inducimur enim. si tales incide¬
rint quasferre ñ possumꝰ: Sed
cum temptationes periculosae:
inquas inferri atq induci per¬
netiosum ẽ : aut prosperis reb
temporalib: aut aduersisori¬
antur : nemo frangitur aduer¬
sarum molestia : qui prospera¬
rũ delectatione non capitur:¬
Homines enimsumus: Vnde
aliud sapere quã seres hab&.
humana temptatio ẽ: Nimis aut̃
amando sententiam suã: uel in¬
uidendo meliorib: usq ad prȩ¬
cidendȩ communionis : & con¬
den discisitis uel heresis sacrile¬
giũ ꝑuenire : diabolica prȩsump
tio ẽ : Innullo aut̃ aliter sapere
quã seres hab&. angelica ꝑfec¬
tio ẽ: Quia itaq homines sumꝰ.

Expanded text:
apprehendat nisi humana, cum apprehendat nisi humana, cum idem dicat: fidelis deus, qui non uos sinat temtari super quam potestis ferre, sed faciet cum temtatione etiam exitum, ut possitis tolerare. in qua sententia satis ostendit non id nobis orandum esse, ut non temtemur, sed ne in temtationem inducamur. inducimur enim, si tales acciderint quas ferre non possumus. sed cum temtationes periculosae, in quas inferri atque induci perniciosum est, aut prosperis rebus temporalibus aut aduersis oriantur, nemo frangitur aduersarum molestia, qui prosperarum delectatione non capiturhomines enim sumus, unde aliquid aliter sapere quam se res habet humana temptatio est. nimis autem amando sententiam suam uel inuidendo melioribus usque ad praecidendae communionis et condendi schismatis uel haeresis sacrilegium peruenire dtio est. In nullo autem aliter sapere, quam res se habet, angelica perfectio est. quia itaque homines sumus,
Abbreviated transcription (Latin):
necadat: Multos enim aper¬
nec iosa elatione reprimit: qđ
ait apostolus : Qua propter
quiuid&ur stare: uideat necadat̃
Voluntate aut̃ sua cadit quica¬
dit: & uoluntate dĩ stat quistat :
Potens ẽ enim ds̃ statuere illum
N onergo se ipsum. sed ds̃: Sed¬
tam̃. bonum ẽ non altum sapere.
sed timere: Temptatio uos ñ
apprehendit nisi humana
Fiunt igitur temptationes ꝑ
satanan ñ potestate eius. sed
permis sũ dñi . ad homines aut ꝓ
suis peccatis puniendis. aut pro
dĩ misericordia ꝓbandos & exer¬
cendos: Etinter ẽ plurimum : in
qualem quisq temptationem
incidat: Non enĩ intalem inci¬
dit iudas quiuendidit dñm. in
qualem incidit p&rus c̃um terri¬
tus. dñm negauit: Sunt &iam hu¬
manȩ temptationes : Credo cũ
bono quisq: animo scđm huma¬
nam tam̃ fragilitatem. in aliquo
consilio labitur. Aut irritatur
infratrem studio corrigendi.
paulo tam̃ amplius. quã xp̃iana
tran quillitas postulat: De quib
apłs dicit. temptatio uos non

Expanded text:
ecuri. Multos enim a perniciosa elatione reprimit quod ait Apostolus: Quapropter, qui videtur stare, videat ne cadat . Voluntate autem sua cadit, qui cadit; et voluntate Dei stat, qui stat. Potens est enim Deus statuere illum : non ergo se ipse, sed Deus. Verumtamen bonum est non altum sapere, sed timere. Tentatio vos non apprehendat, nisi humana. Fiunt igitur tentationes per satanan non potestate eius, sed permissu domini ad homines aut pro suis peccatis puniendos aut pro dei misericordia probandos et exercendos. et interest plurimum, in qualem quisque temtationem incidat. non enim in talem incidit ludas, qui uendidit dominum, in qualem incidit Petrus, cum territus dominum negauit. sunt etiam humanae temtationes, credo, cum bono quisque animo, secundum humanam tamen fragilitatem in aliquo consilio labitur aut irritatur in fratrem studio corrigendi, paulo tamen amplius, quam christiana tranquillitas postulat. de quibus apostolus dicit: temtatio uos non
Abbreviated transcription (Latin):
pta sunt aut̃ propter nos. in quos
finis seculoꝵ deuenit : Finis aut̃
saeculorum. tam quã senec tus
u&eris hominis: cum totum genꝰ
humanũ. tam quam unum homi¬
nem constitueris. sexta a&date
signatur : qua dñs uenit: Sunt
enim a&ates sex &iam inuno ho¬
mine : Infantia pueritia. ado¬
lescentia iuuentus grauitas. &
senectus : Prima igitur generis
humani a&as est. abadam usq
ad noe: Secunda a noe. usq ad
abraham : Quiarticuli euiden¬
tissimi sunt & notissimi: Testia
ab abraham usq ad dauid Sic
enim mathȩus euangelista pasti¬
tur: Quasta ad auid usq ad trans¬
migrationem inbabyloniam:
Quinta a trans migratione inba¬
byloniam usq ad aduentũ dñi:
Sexta: abaduentu dñi usq ad si¬
nem saeculi speranda ẽ: Qua
exterior homo tam quã senec¬
tute corrumpitur: qui &iã u&us
dicitur : & interior renouatur
dedie indiem: Inde requies sem¬
piterna est. quȩ significatur
sabbato: Huic rei congruit: quod

Expanded text:
pta sunt autem propter nos, in quos pta sunt autem propter nos, in quos finis saeculorum devenit . Finis autem saeculorum tanquam senectus veteris hominis, cum totum genus humanum tanquam unum hominem constitueris, sexta aetate signatur, qua Dominus venit. Sunt enim aetates sex etiam in uno homine; infantia, pueritia, adolescentia, juventus, gravitas, et senectus. Prima itaque generis humani aetas est ab Adam usque ad Noe. Secunda, a Noe ad Abraham: qui articuli sunt evidentissimi et notissimi. Tertia, ab Abraham usque ad David: sic enim Matthaeus evangelista partitur . Quarta. a David usque ad transmigrationem in Babyloniam. Quinta, a transmigratione in Babyloniam usque ad adventum Domini. Sexta, ab adventu Domini usque in finem saeculi speranda est: qua exterior homo tanquam senectute corrumpitur, qui etiam vetus dicitur, et interior renovatur de die in diem . Inde requies sempiterna est, quae significatur sabbato. Huic rei congruit quod
Abbreviated transcription (Latin):
propt̃ nos: ꝓculdubio demonstrat :
quanta nobis cura legenda. & in
tellegenda & in quanta aucto¬
ritate habenda s̃ quia propter
nos utiq scripta sunt : Cumue¬
ro dicit. figurȩ nrãe fuerunt.
& infigura contingebant illis :
ostendit iã non opus ẽẽ : ut cũ res
ipsas manifestas agimus. figu¬
rarũ prȩnuntiantium celebra¬
tioni seruiamꝰ : Vnde dicit alio
loco. Nemo ergo uos iudic&
incibo Aut inpotu : aut in par¬
te diei festi: Aut neomeniae. Aut
sabbatorũ : quod est umbra fu
turorum: Hic &iam cumdicit.
pemo uos in eis iudic&. decla¬
rat: quamñ sit necesse : ut iam
haec obseruent᷑: Cum aut̃ di¬
cit : quod ẽ umbra futurorum:
ostendit: quam opostuerit ut
illo tempore obseruarentur:
quo ista quȩ nobis iam manifesta¬
ta eluxerunt: pertales umbras
figurarũ futura prȩdicebantur
ongum est singula commemo¬
rare: cum ita concludat aposto¬
lus & dicat: Haec aut̃ omnia in
figura contingebant eis: Scri¬

Expanded text:
propter nos, procul dubio demonstrat, propter nos, procul dubio demonstrat, quanta telligenda, et in quanta auctoritate habenda sint, quia propter nos utique scripta sunt. Cum vero dicit, Figurae nostrae fuerunt, et in figura contingebant illis, ostendit jam non opus esse ut, cum res ipsas manifestas agimus, figurarum praenuntiantium celebrationi serviamus. Unde dicit alio loco, Nein cibo aut in potu aut in parte diei festi aut neomeniae aut sabbatorum, quod est umbra fturorum. hic etiam cum dicit: nemo uos in eis iudicet, declarat, quam non sit necesse, ut iam haec obseruentur; cum autem dicit: quod est umbra futurorum, ostendit, quam oportuerit, ut illo tempore obseruarentur, quo ista, quae nobis iam manifestata eluxerunt, per tales umbras figurarum futura praedicebanturongum est commemorare singula, cum ita concludat Apostolus et dicat: Haec autem in figura contingebant eis; scri
Abbreviated transcription (Latin):
quid int̃sit interp̃cepta uitae
agendae & prȩcepta uitae sign¬
ficandȩ: Exempli gr̃a: non con¬
cupisces : praeceptum ẽ agendȩ
uitȩ : Circum cides omnem ma¬
sculũ octauo die: preceptum ẽ
significandȩ uitae : Ex hac quip¬
pe imperitia : manichȩi. & om̃s
quib displicent lit terȩ u&eris
testam̃ti : quicquid ds̃ mandauit
priori populo adcelebran dã
umbram futurorũ non in telle¬
gentes . & ea modo non obserua¬
ri anim aduestentes: ex more
prȩsentis tẽporis: illa reprae¬
hendunt. Quȩutiq illitem¬
pori congruebant: quo istaquȩ
nunc manifestata sunt. uentu¬
ra significarentur : Sed quid
dicturi sunt. aduersus apostolũ:
quiait. Hȩc om̃a infigura con¬
tingebant illis : Scripta s̃ aut̃
propt̃nos in quos fins sȩc uloꝵ
obuenit: Ecce ipse aperuit:
cur illȩ litterȩ accipiant᷑ a no¬
bis &cur illa rerũ signa : iam
necesse nonsit ut obseruentur
a nobis : Cum enĩ dicit scripta s̃

Expanded text:
quid intersit inter praecepta uitae quid intersit inter praecepta uitae agendae et praecepta uitae significandae. exempli gratia: non concupisces praeceptum est agendae uitae; circumcides omnem masculum octauo die praeceptum est significandae uitae. ex hac quippe imperitia Manichaei et omnes, quibus displicent litterae ueteris testamenti, quid quid deus mandauit priori populo ad celebrandam umbram futurorum non intellegentes et ea modo non obseruari animaduertentes ex more praesentis temporis illa reprehendunt quae utique illi tempori congruebant, quo ista quae nunc manifesta sunt . uentura significarentur. sed quid dicturi sunt aduersus apostolum, qui ait: haec omnia in figura contingebant illis; scripta sunt autem propter nos, in quos finis saeculorum obuenit? ecce ipse aperuit, cur illae litterae accipiantur a nobis et cur illa rerum signa iam necesse non sit ut obseruentur a nobis. cum enim dicit: scripta sunt
Abbreviated transcription (Latin):
sib fallaciter agi arbitrarentur.
magis eos deu&erũ librorũ testi¬
ficatione firmauit dicens. O por¬
tebat impleri oma: quȩ scripta
sunt in lege moysi & ꝓph&is.
& psalmis deme : N onitaq spes
nr̃a : intemporaliũ rerum pro¬
missione defixaẽ. Quando¬
quidem nec ipsos illius tempo¬
ris scos. & spiritales uiros. patri¬
archas & proph&as his terrenis
reb fuisse deditos credimus: Ip¬
tellegebant enim reuelante si¬
bi spũ dĩ. quid tempori illi con¬
gruer& . & quib: modis ds̃ perillas
om̃s res gestas & dictas. futura
figuranda & prȩnuntianda de¬
cerner&: Magisq: desiderium
eorũ denouo testam̃to erat.
Sed praesens functio corporalis
adsignificanda noua uentura:
pollicitationib u& erib praebe¬
batur: Ita illorum hominum.
non tantũ lingua. sed & uita ꝓphe¬
tica fuit: Carnalis aut̃ populus.
promissis uitae prȩsentis in he¬
rebat : De quo tam̃ &iam popu¬
lo nihil hominus significabantur

Expanded text:
sibus fallaciter agi arbitrarentur, sibus fallaciter agi arbitrarentur, magis eos de ueterum librorum testificatione firmauit dicens: oportebat inpleri omnia, quae scripta sunt in lege Moysi et prophetis et psalmis de me. non itaque spes nostra in temporalium rerum promissione defixa est, quandoquidem nec ipsos illius temporis sanctos et spiritales uiros, patriarchas et prophetas, his terrenis rebus fuisse deditos credimus; intellegebant enim reuelante sibi spiritu dei, quid tempori illi congrueret et quibus modis deus. per illas omnes res gestas et dictas futura figuranda et praenuntianda decerneret, magisque desiderium eorum de noua testamento erat; sed praesens functio corporalis ad significanda noua uentura pollicitationibus ueteribus praebebatur. ita illorum hominum non tantum lingua, sed et uita prophetica fuit. carnalis autem populus promissis uitae praesentis inhaerebat. de quo tamen etiam populo nihilominus significabantur
Abbreviated transcription (Latin):
deuenerunt: Temporaliũ
quidem rerũ promissiones testa¬
mento ueteri contineri. &ideo
u&is testam̃ tum appellari : ne¬
monostrũ ambigit: Quod &er¬
nae uitȩ promissio regnũ cȩloꝵ
ad nouũ pertin& testam̃tum :
Sed in illis temporalib: figuras
fuisse futurorũ : quae implerex¬
tur in nobis. inquos finis scłorũ
obuenit: ponsuspitio mea sed
a postolicus intellectus est: Di¬
ecente paulo. cumde talib: loque¬
r&ur : Haec omnia sigurȩ nr̃ȩ
fuerunt: Etiterum. Haec om¬
nia. infigura contingebant illis:
Scripta suntꝰ pͣropt̃ nos. inquos
finis seculorum obuenit: Noner¬
go u&us testam̃tum ad consequan¬
das illas promissiones. sed ad in¬
tellegendas in eis noui testam̃ti
prȩnuntiationes : accipimus:
V&eris quippe testificatio fidẽ
nouo conciliat: Vnde dñs postea¬
quã resurrexit amostuis. seq ñ
solum intuendum discipulorũ
oculis. sed &iam contrectandũ
manib obtulit: nequid tamen
cumsuis mostalib & carnalib: sen¬

Expanded text:
respondit: Temporalium quidem rerum promissiones Testamento Veteri contineri, et ideo Vetus Testamentum appellari, nemo nostrum ambigit; et quod aeternae vitae promismissio regnumque coelorum ad Novum pertinet Testamentum: sed in illis temporalibus figuras fuisse futurorum, quae implerentur in nobis, in quos finis saeculorum obvenit, non suspicio mea, sed apostolicus intellectus est, dicente Paulo, cum de talibus loqueretur, Haec omnia figurae nostrae fuerunt; et iterum, Haec omnia in figura contingebant illis; scripta sunt autem propter nos, in quos finis saeculorum obvenit . Non ergo Vetus Testamentum ad consequendas illas promissiones, sed ad intellpraenuntiationes accipimus; ueteris quippe testificatio fidem nouo conciliat. unde dominus posteaquam resurrexit a mortuis seque non solum intuendum discipulorum oculis sed etiam contrectandum manibus obtulit, ne quid tamen cum suis mortalibus et carnalibus sen
Abbreviated transcription (Latin):
unam deitatem: unam maie¬
statẽ unam gloriã : Quia ip¬
sa trinitas est unus dñs ds̃ nr̃
it in eis ds̃ alienus : N eq enĩ
non eos deducebat & xp̃c. cum
dicat a postolus : Neq tempte¬
mus xp̃m. sicut quidã illorum
temptauerunt: Aut xp̃c non
Hic est ergo ds̃. pater & filius
deb&ur seruitute seruire : cum
hac seruitute non seruimus xp̃o.
cuius membra sumus. Aut spũi
scõ : cuius templũ sumus: Haec
trinitas unus ds̃ dicit. Ego sum
dñs : & non est alius pra&erme :
Neq enim non est dñs xp̃s: quẽ
uos quoq đm & dñm consitemin

Expanded text:
unam deitatem, unam majestatem, unam gloriam; quia ipsa Trinitas est unus Dominus Deus it in eis deus alienus. Neque enim non eos deducebat et Christus, cum dicat Apostolus. Neque tentemus Christum, sicut quidam illorum tentaverunt ; aut CHic est ergo Deus Pater et Filiusdebetur servitute servire, cum hac servitute non servimus Christo, cujus membra sumus; aut Spiritui sancto, cujus templum sumus. Haec Trinitas unus Deus dicit: Ego sum Dominus, et non est alius praeter me . Neque enim non est Dominus Christus, quem vos quoque Deum et Dominum confitemini;
Abbreviated transcription (Latin):
Fidelis ds̃ qui ñ permitt& uos
temptari. suꝑ id quod potestis
Sed faci& cum temptatione &iã
exitum: ut possitis suftinere :
Hanc spem dedit &iam saluator
ore suo quandoait : Hac nocte
postulauit satanas. uexare uos
sicut triticum. Et ego rogaui
ꝓte p&re: nedeficiat fides tua
Hanc spem dedit & inoratio¬
ne quã docuit: ubi monuit
ut dicamus. Nenos inferas intem¬
ptationem : Quodammodo
enim promisit sedaturum suis
periditantib quod diciuoluit

Expanded text:
permittet vos tentari super id quod potestis; sed faciet cum tentatione etiam exilum, ut possitis sustinere» . Hanc spem dedit etiam Salvator ore suo, quando ait: «Hac nocte postulavit satanas vexare vos sicut triticum; et ego rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua» . Hanc spem dedit et in oratione quam docuit, ubi monuit ut dicamus, «Ne nos inferas in tentationem» : quodammodo enim promisit se daturum suis periclitantibus, quod dici voluit
Abbreviated transcription (Latin):
potestas quȩ tibi data ẽ ut sisin¬
terfilios dĩ manꝰ ẽ dexterȩ tuȩ
Ced quid ual& ipsa potestas quũ
accepit homo nisi dñs ꝓtegat
Ecce credidit : iam ambulat in
fide: Infirmus ẽ. Inter tempta¬
tiones agitatur: Int̃molestias.
in t̃carnales corruptiones. int̃
suggeftiones cupiditatis. inter
uersutias & laqueos inimici:¬

Expanded text:
s quae tibi data est, ut sis inter filios Dei, manus est dexterae tuae. Sed quid valet ipsa potestas quam accepit homo, nisi Dominus protegat? Ecce credidit, jam ambulat in fide: infirmus est, inter tentationes agitatur, inter molestias, inter carnales corruptiones, inter suggestiones cupiditatis, inter versutias et laqueos inimici
Abbreviated transcription (Latin):
oc totum dixit: Non ut fallacit̃
se finger& eẽ quod nẽrat. ẜ ut
miseri cordit eis ita subuenien¬
dũ eẽ sentir&: Ac si ipse in eodem
Factus sũ infirmis infirmꝰ. ut¬
om̃s infirmos lucrifacerem Ut
sequens condusio. omnib oma
factus sũ utom̃s lucrifacerẽ. ad
hoc referenda intelligatꝰ᷑. Utcuiusq
Infirmitatẽ. tam quã inse ipso
miseratꝰ aꝑpareat : Non enim
& cũ dicer&. quis infirmatur. &
ego ñ infirmor Infirmitatẽ se¬
alterius simlasse potius quãdo¬
luisse. uolebat intelligi: Factꝰ¬

Expanded text:
oc totum dixit, non ut fallaciter se fingeret esse, quod non erat, sed ut misericorditer ita subueniendum esse sentiret, ac si ipse in eodem factus sum infirmis infirmus, ut infirmos lucrifacerem, ut sequens conclusio: omnibus omnia factus sum, ut omnes lucrifacerem, ad hoc referenda intellegatur, ut cuiusque infirmitatem tamquam in se ipso miseratus appareat. non enim et cum diceret: quis infirmatu-r et ego non infirmor?, infirmitatem alterius simulasse potius quam condoluisse uolebat intellegi.
Abbreviated transcription (Latin):
utiq proximũ. tamquã se ipsũ:
Et haec aliis fatiens : quaesibi ab
aliis fieri uell&: si hoc illi opus
ess& : Quod cũ dñs monuis s& ad¬
dicens i praeo cupatus fuerit
homo in aliquo delicto. uos qui
spiritales estis. Instruite huius mo

Expanded text:
utique proximum tanquam seipsum, utique proximum tanquam seipsum, et haec aliis faciens, quae sibi ab aliis fieri vellet, si hoc illi opus esset. Quod cum Dominus monuisset, addicens: Si praeoccupatus fuerit homo in aliquo 778 delicto, vos qui spirituales estis, instruite h
Abbreviated transcription (Latin):
Utrisq enim debebat caritatem.
decorde puro & conscientia bona.
& fide ñficta. Ac ꝑhoc omnib oma
factus ẽ. ut om̃s lucrifacer&. Non
m̃tientis actu s compatientis af¬
fectu: Idest. ñomã mala hominũ¬
fallacit̃ agendo .ẜ. aliqͦrũ omnũ
malis omnib: tãquã sisua essent
misericordis medicinam diligen
agenda minime recusabat: ñ nyse¬
ricordit̃ fallebat : S omnino ñ
fallens. atq hoc modo ad nõ dõ
illa usq adcerti temporis dispen¬
sationẽ. iussa eẽ cõm̃dans: a sa¬
crileguis sacris gentiũ diftingue¬
bat: : lunc aũ ñ m̃tientis ac tu.
scd cõpatientis affectu : Iuda eis
tam quã iudacsus fiebat: quando
eos ab illo errore. quo ł in xp̃m
credere nolebant: uel ꝑu& era
sacerdotia sua ceri moniarũq ob¬
seruationes : se a peccatis pos se mun¬
dari. fieriq salxos ex isti mabant.
sic liberari cupiebat: tamqua ip¬
se illo errore teneretur: Diligens

Expanded text:
utrisque enim debebat caritatem utrisque enim debebat caritatem de corde puro et conscientia bona et fide non ficta. ac per hoc omnibus omnia factus est, ut omnes lucrifmentientis astu, sed compatientis affectu, id est, non omnia mala hominufallaciter agendo; sed aliorum omnium malis omnibus, tanquam si sua essent, misericordis medicinae diligentagenda minime recusabat, non misericorditer fallebat; sed omnino non fallens, atque hoc modo a Domino Deo illa usque ad certi temporis dispensationem jussa esse commendans, a sacrilegis sacris gentium distinguebat. Tunc autem, non mentientis astu, sed compatientis affectu, Judaeis tanquam Judaeus fiebat, quando eos ab illo errore, quo vel in Christum credere nolebant, vel per vetera sacerdotia sua caeremoniarumque observationes se a peccatis posse mundari, fierique salvos existimabant: sic liberare cupiebat tanquam ipse illo errore teneretur: diligens
Abbreviated transcription (Latin):
cognouerunt ueritatẽ sicut
ipse testatur: nisi forte & hic
fallit: omns creatura dĩ bonaẽ:
& nihilẽ abiciendũ: quod gra¬
tiarũ actione ꝑcipitur: Ergo
& ipsi paulo. non solũ uoro.
uerũ &iam dispensatori max¬
ime fideli: Nec solũ cognitori
rerũ uerũ &iam doctori ue¬
ritatis: omns utiq incibis cre¬
atura dĩ non simulate. seduee¬
re bona erat : Cũ igitur nibil
simulate suscipiendo sacro
rũ caerimonarũꝙ gentilium.
sed decibis & praeputio uerũ
sentiendo ac docendo: tamen
tamquã gentilis factus ẽgen¬
tib & non potuit fieri tam¬
qua ludaeus ludeis: nisi fal¬
latiter susci piendo sacra¬
m̃ta iudaeorũ. Cur oleas¬
tro inserto seruauit dispensationis
ueracem fidem : & naturalib ramis.
non extra. .s. in arbore constitutis.
nescio quod dispensatoriũ simula¬
tionis uelam̃ optendit: Cur factꝰ
tã quã gentilis gentib quod sen¬
pectore : aliud ꝓmit in ũbis. infactis.
in scriptis: S. absit hoc sapere.

Expanded text:
cognouerunt ueritatem, sicut cognouerunt ueritatem, sicut ipse testatur, nisi fallit, omnis creatura Dei bona est, et nihil abjiciendum quod cum gratiarum actione accipitur . Ergo et ipsi Paulo non solum viro, verum etiam dispensatori maxime fideli, non solum cognitori, verum etiam doctori veritatis, omnis utique in cibis creatura Dei non simulate, sed vere bona erat. Cur igitur nihil simulate susciprum caerimoniarumque gentilium, sed de cibis et praeputio uerum sentiendo ac docendo tamen tamquam gentilis factus est gentibus et non potuit fieri tamquam Iudaeus Iudaeis nisi fallaciter suscipiendo sacramenta Iudaeorum? cur oleastro inserto seruauit dispensationis ueracem fidem et naturalibus ramis non extra, sed in arbore constitutis nescio quod dispensatoriae simulationis uelamen obtendit? cur factus tamquam gentilis gentibus, quod senpectore, aliud promit in uerbis, in factis, in scriptis? sed absit hoc sapere.
Abbreviated transcription (Latin):
affectu: ñ hoc ideo dixit. qđ mise¬
ricordit̃ illa si mulauerit: Sed
quia sic ea ñsimulauit quȩ facie¬
bat similia iudȩis quẽ admodum
nec illa quȩ faciebat similia gentib
Quȩ tu quoq cõ memorasti atq
Ineo me qđ ñ ingrate fateor Ad¬
iuuasti: Cũ enĩ abste quȩsissem
inȩpła mea : quo modo put&ur
ldeo factꝰ ludȩis tam quã ludȩus.
quia fallacit̃ suscepit. sacram̃ta
iudȩorũ . cũ & gentib: tãquã gen¬
tilis factꝰ sit: Netam̃ susceperit
fallacit̃ sacrificia gentiũ: tu
respondifti. In eo factũ gentib
tãquã gentilem: qđ p̃putiũ re¬
ceperit qͣđ in different̃ ꝑ miserit
uesci cibõs quos damnant ludaei:
Ubiergo quero utrũ & hocsi¬
mulate fecerit: Quod si absur¬
dissimũ atq falsissimũ ẽ sic ergo
& illa in quibus iudaeorũ consu¬
&udini congruebat: Li berta¬
te prudenti non necessitate
seruili. Aut qđ ẽ indignus dis¬
pensatio nefallati potius quã
fideli: ł i delib enĩ & his qui

Expanded text:
eque enim hoc ideo dixi, quod misericorditer illa simulauerit, sed quia sic ea non simulauit, quae faciebat similia Iudaeis, quem ad modum nec illa, quae faciebat similia gentibus, quae tu quoque commemorasti atque in eo me, quod non ingrate fateor, adiuuisti. cum enim abs te quaesissem in epistula mea, quo modo putetur ideo factus Iudaeis tamquam Iudaeus, quia fallaciter suscepit sacramenta Iudaeorum, cum et gentibus tamquam gentilis factus sit nec tamen susceperit fallaciter sacrificia gentium, tu respondisti in eo factum gentibus tamquam gentilem, quod praeputium receperit, quod indifferenter permiserit uesci cibis, quos damnant Iudaei. ubi ego quaero, utrum et hoc simulate fecerit, quod si absurdissimum atque falsissimum est, sic ergo et illa, in quibus Iudaeorum consuetudini congruebat, libertate prudenti, non necessitate seruili aut, quod est indignius, dispensatione fallaci potius quam fideli. Fidelibus enim et his, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ñ simulatione fallaciae: Iit enĩ
tã quã ȩgrotus: quiminiftrat
aegroto: Noncũ se febres ha¬
bere mentitur: scũ animo con¬
dolentis cogitat: quẽ ad modũ
sibi seruireͥ uell&. si ipse egro¬
tar&¬

Expanded text:
non simulatione fallaci. fit enim tamquam aegrotus, qui ministrat aegroto, non cum se febres habere mentitur, sed cum animo condolentis cogitat, quem ad modum sibi seruiri uellet, si ipse aegrotar
Abbreviated transcription (Latin):
in scĩs : Iuhabitas indomo.¬
quae si subtracta fuerit. cades
Ds aũ sic habitat in scĩs. ut supse¬
ds discesserit: cadant: Quicũq
ergo sic portat dm̃. utsit tem¬
plũ dĩ: non put& sic ase porta¬
ridm : ut terreat dm̃. si se sub¬
ducat: Uae illi sise subtraxe¬
rit ds quia ipse cad &: Nã ds̃
tamus. ipsa nos continent: IN
quib ds habitat. ipse illos conti
n& : Suscipere te dicis quod ꝓ¬
tuli : Nescitis. quia templũ dies¬
tis. & sp̃s dĩhabitat in uobis
Qđ potuisti dicere id eo dictũ ee.
quia innemine habitat ds: quẽ
tenderit : ipsũ eẽ d̃m : cuius nos
dixerat templũ: quia ñait.
& sp̃s dĩ scĩficat & purgat uos.
ut ds habit& in uobis. sed ait. sp̃s
di habitat in uobis Vtiq intẽ¬
plo suo dshabitat: Nam quid
ẽ templũ dĩ : nisi habita culũ dĩ
Vidistiaũ &iã tu consequenter
ẽẽ dm̃ nr̃m : cuius sumus templũ
Et noluisti aliud testimoniũ cõ¬
memorare quam protuli : Ne¬

Expanded text:
in sanctis: tu habitas in domoin sanctis: tu habitas in domo; si subtracta fuerit, cadis; Deus autem sic habitat in sanctis, ut si ipse discesserit, cadant. Quicumque ergo sic portat Deum, ut sit templum Dei; non putet sic a se portari Deum, ut terreat Deum, si se subducat. Vae illi si se subtraxerit Deus; quia ipse cadit: nam Deustamus, ipsa nos continent; in quibus Deus habitat, ipse illos conti Suscipere te dicis quod protuli, Nescitis quia templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis ? Quod proposuisti dicere ideo dictum esse, quia in nemine habitat Deus, quetenderit ipsum esse Deum, cujus nos dixerat templum: quia non ait, et Spiritus Dei sanctificat et purgat vos, ut Deus habitet in vobis; sed ait, Spiritus Dei habitat in vobis. Utique in templo suo Deus habitat: nam quid est templum Dei, nisi habitaculum Dei? Vidisti autem etiam tu consequenter esse Deum nostrum cujus sumus templum: et noluisti aliud testimonium commemorare quod protuli, Ne
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfidẽ in cordib ur̃is: Sunt
aũ iam cęli : inquib iam ꝑspe¬
ciẽ habitat ds: uidentes eum
facie ad faciẽ: Om̃s scĩ angłi:
om̃s scãe uirtutes. potesta¬
tes. sedes. dominationes: Hie¬
rusalẽ illa caelestis : unde pe¬
regrinando ingemiscimus.
& quam desiderando oramus:
bi habitat d̃s: Illuc leuauit
iste fidẽ: illuc ascendit affe¬
ctu desiderando: Ctipsũ desi¬
deriũ. fac animã desudare
sordes peccatoꝵ: & mundari
ab omni labe : ut fiat & ipsa
caelũ : quia leuauit oculos
ad eũ qui habitat incaelo:
silntellexerimus eẽ habita¬
tionẽ dĩ : transitura ẽ habi¬
tatio dĩ: quia caelũ & t̃ra trans¬
i&:. Deinde ante quã facer&
dscaelu & tram: ubi habita¬
bat Sed dic̃ aliquis : Et an¬
te quã facer& ds̃scõs. ubi ha¬
bitabat Inse habitat ds̃.:
apud te habitat: & apud se
e Ds & quando dignatur
habitare in sc̃ĩs ñsic sunt scĩ
domus dĩ: ut ipsa subtracta:
cadat ds̃. Aliter enĩ nos ha¬
bitamus in domo: aliter ds

Expanded text:
fidem in cordibus vestris» . Sunt autem jam coeli in quibus per speciem jam habitat Deus, videntes eum facie ad faciem; omnes sancti Angeli, omnes sanctae Virtutes, Potestates, Sedes, Dominationes, Jerusalem illa coelestis unde peregrinando ingemiscimus, et quam desiderando oramus: ibi habitat Deus. Illuc levavit iste fidem, illuc ascendit affectu, desiderando: et ipsum desiderium facit animam desudare sordes peccatorum, et mundari ab omni labe, ut fiat et ipsa coelum; quia levavit oculos ad eum qui habitat in coelo. ntellexerimus esse habitationem Dei; transitura est habitatio Dei, quia coelum et terra transient . Deinde antequam faceret Deus coelum et terram, ubi habitabat? Sed dicit aliquis: Et antequam faceret Deus sanctos, ubi habitabat? In se habitabat Deus, apud se habitabat, et apud se est Deus. Et quando dignatur habitare in sanctis, non sic sunt sancti domus Dei, ut ipsa subtracta cadat Deus. Aliter enim nos habitamus in domo, aliter Deus