comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mundũ. Offertoriũ tali ex cau¬
sa sumpsit uocabulũ. fercum enĩ
dicit᷑ oblatio quȩ altari offert᷑. &
sacrificat᷑ a pontificibꝰ. a quo offer¬
torium nominatũ quasi ꝓpt fer¬
tum. Ublatio uocat᷑. quia offert᷑.
nera. hominũ. Nam munera di¬
cuntur obsequia: quȩ pauꝑes
diuitib loco munerũ soluunt.
Itaꝙ munꝰ homini dat᷑: donum
do. Unde etiã in templis donaria
dicunꝰ. Dunera autẽ uocant᷑: quia manib
uł accipiuntur uł dant᷑. Duo autẽ sunt
quȩ offerunt᷑: donũ & sacͥficium. Donũ
dicit᷑: quicqͥd auro argentoq aut qua¬
libet alia spece efficitur. Sacͥficium
autẽ est uictima & quȩcũque in ara
cremant᷑ seu ponunt᷑. Om̃e autẽ qͦd
do datur: aut dedicatur. aut conse¬
cratur. Qd̾ dedicat᷑ dicendo datur:
tinde & appellat᷑. Unde & errant qͥ
dedicationẽ consecrationẽ putant
significari. Iimolatio ab antiqͥs
dicta: eo qͦd in mole altaris posita

Expanded text:
mundum. Offertorium tali ex caumundum. Offertorium tali ex causa sumpsit vocabulum. Fertum enim dicitur oblatio quae altari offertur et sacrificatur a pontificibus, a quo offertorium nominatum, quasi propter fertum. Oblatio vocatur quia offertur. nera hominum. Nam munera dicuntur obsequia, quae pauperes divitibus loco munerum solvunt. Itaque munus homini datur, donum Deo. Unde etiam in templis donaria cimus. Munera autem vocantur quia manibus vel accipiuntur vel dantur. Duo sunt autem quae offeruntur: donum et sacrificium. Donum dicitur quidquid auro argentoque aut qualibet alia specie efficitur. Sacrificium autem est victima et quaecumque in ara cremantur seu ponuntur. Omne autem quod Deo datur, aut dedicatur aut consecratur. Quod dedicatur, dicendo datur; unde et appellatur. Unde errant qui consecrationem dedicationem putant significari. Immolatio ab antiquis dicta eo quod in mole altaris posita
Abbreviated transcription (Latin):
alła: nec grecis. nec latinis. nec bar-¬
baris. licet in suã linguã omĩno
transferre. uł alia lingua annun-¬
ciare. Nam quãuis int̾pretari possĩt:
ꝓpt sanctiorẽ tam̃ auctoritatem ser¬
uata ẽ & ab ipsis apłis in his propͥe
linguȩ antiquitas. ẽ anto enim st̃
saera nomina. ut etiã ioħs in apo
calypsin referat sp̃u reuelante se¬
uidisse & audisse uocẽ cęlestis exer-¬
citus tamquã uocẽ aquarũ mul¬
tarum. & donitruũ ualidorũ di
celo resonant. Osanna in alterius
linguȩ int̾ptationem. in toto tran¬
sire ñ potest. Osi enĩ. saluifica int̾¬
ptatur: anna uĩtiectio est motũ
animi significans. sub dep̃cantis
affectu. Integre autẽ dicitur osi¬
anna: qͦd nos corrupta media uo¬
cali littera & elisa dicimꝰ osanna
sicut fit in uersib cũ scandimꝰ.
Littera enĩ pͥma uerbi sequentis.
extremã prioris uerbi ueniens
excludit. & dicit᷑ hebraice osanna
quod utt̃pretatur saluifica. sub¬
audiendo uł popłm tuũ. uł totũ

Expanded text:
luia, nec Graecis, nec Latinis, nec Barbaris, licet in suam linguam omnino transferre, vel alia lingua annuntiare. Nam quamvis interpretari possunt, propter sanctiorem tamen auctoritatem, servata est ab apostolis in his propriae linguae antiquitas. Tantum enim sacra sunt nomina, ut etiam Joannes in Apcalypsin referat se Spiritu revelante vidisse et audisse vocem caelestis exercitus tamquam vocem aquarum multarum et tonitruum validorum diccaelo resonant. Osanna in alterius linguae interpretationem in toto transire non potest. Osi enim salvifica interpretatur; anna interiectio est, motum animi significans sub deprecantis affectu. Integre autem dicitur osianna, quod nos corrupta media vocali littera et elisa dicimus osanna, sicut fit in versibus cum scandimus. Littera enim prima verbi sequentis extremam prioris verbi veniens excludit, et dicitur Hebraice osanna, quod interpretatur salvifica, subaudiendo vel: populum tuum, vel: totum
Abbreviated transcription (Latin):
meritis dispensatoꝵ amplificantur
hȩc dona. nec maloꝵ attenuantur.
quia neq qͥ plantat est aliqͥd neq
qͥ rigat. s qui increm̃tum dat ds.
Unde & grece mysteriũ dicit᷑: quod
secretã & reconditã habeat repositi¬
onem. Baptismũ grece. latine tui¬
ctio int̃ptatur: quȩ iccirco tinctio
dicit᷑. quia ibi homo sp̃u gr̃e in me¬
lius imnuitat᷑. & longe aliud qͣm
erat efficitur. Oriꝰ enĩ fedi eramus
deformitate peccatoꝵ: in ipsa tin¬
ctione reddimur pulchri dealba¬
tione uirtutũ. Unde & in cantico
scribit᷑ canticoꝵ. Quȩ est ista quȩ
ascendit dealbata: Cuiꝰ mysteriũ
ñ alit nisi sub tͥnitatis designatio¬
ne id est patris & filii & sp̃s sc̃i cog¬
nomunatione complet᷑: dicente dño

Expanded text:
meritis dispensatorum amplificantur haec dona, nec malorum attenuantur: Quia « neque qui plantat est aliquid neque qui rigat, sed qui incrementum dat Deus . » Unde et Graece mysterium dicitur quod secretam et reconditam habeat repositionem. Baptismus graece, latine tinctio interpretatur. Quae idcirco tinctio dicitur, quia ibi homo Spiritu gratiae in melius immutatur, et longe aliud, quam erat, efficitur. Prius enim foedi eramus deformitate peccatoctione reddimur pulchri dealbatione virtutum; unde et in Canticis scribitur canticorum8, 5: 'Quae est ista quae ascendit dealbata?' Cuius mysterium non aliter nisi sub Trinitatis designatione, id est Patris et Filii et Spiritus sancti, cognominatione conpletur, dicente Domino
Abbreviated transcription (Latin):
lutem eorumdẽ sacram̃toꝵ oꝑatur.
Unde & a secretis uirtutib uł a sacͥs
sacram̃ta dicunt᷑: quȩ ido fructu¬
ose penes eccł̃iam fuint. qͥa sc̃s in
ea manens sp̃s eorũdem sacram̃toꝵ
latent̃ oꝑatur effectũ. Vnde seu ꝑbonoᷤ
seu ꝑ malos ministros iitra d̃i eccłiam

Expanded text:
m eorumdem sacramentorum operatur, unde et a secretis virtutibus vel sacris, sacramenta dicuntur. Quae ideo fructuose penes Ecclesiam fiunt, quia sanctus in ea manens Spiritus, eumdem sacramentorum latenter operatur effectum. Unde seu per bonos seu per malos ministros intra Ec
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ mutate in uinũ aquȩ factorum ꝑ
dñm signoꝵ pͥncipia extiterunt. Duȩ
ante apparuit: sccła. in qua ex gen¬
tium popłis stella indice p̾sepis cu¬
nabula magos adoraturos exhibuit.
Scenophegia. sollempnitas hebreoꝵ
de greco in latinũ tab̃naculoꝵ dedi¬
catio int̃pretatur: quȩ celebratur a
udeis in memoriã expeditionis. cũ

Expanded text:
permutatae in vinum aquae, factorum per permutatae in vinum aquae, factorum per Dominum signorum principia extiterunt. Duae ante apparuit; secunda, in qua ex gentium populis stella indice praesepis cunabula Magos adoraturos exhibuit. Scenopegia sollemnitas Hebraeorum, de Graeco in Latinum tabernaculorum dedicatio interpretatur; quae celebrabatur a Iudaeis in
Abbreviated transcription (Latin):
dicta a festis dieb quasi festiditas: eo
qͦd in eis sola res diuina sit. quib
contrarii sunt fasti. in qͥb ius fatur
id est dicit᷑. S ollempnitas a sacris
dicit᷑: ita suscepta ut mutari ob reli¬
gionem ñ debeat: ab soluto id ẽ fir¬
tas autẽ uocatur: quod ñ ib t̾rena
s cęlestia tantũ agantur. Pascha
festiuitatũ om̃ium pͥma est: de
cuiꝰ uocabulo iam suꝑuis dictũ est.
enthecosten sicut & pascha apud
hebreos celebris dies erat: qͦd post
qͥnque decadas paschȩ celebratur.
unde & uocabulũ sumpsit. Penta
enĩ grece: qͥnque. In qͦ die scdm le¬
gem. panes ꝓpositionis de nouis
frugib offerebantur: cuiꝰ figurã
annꝰ iubeleus in uet̾i testamen
to gessit: qͥ nunc iterũ ꝑ figurã
reꝓmissionis ẽtnam requiem p̃¬
figurat. Epyphania grece: la¬
tine apparicio uł manifestatio uocat᷑.
Eo enĩ die xp̃e syderis indicio magis ap¬
paruit adorandus. qͦd fuit figura pͥ
minici baptismatis sacramentũ &

Expanded text:
dicta a festis diebus, quasi festiditas, eo quod in eis sola res divina fit. Quibus contrarii sunt fasti, in quibus ius fatur, id est dicitur. Sollemnitas a sacris dicitur, ita suscepta ut mutari ob religionem non debeat, ab †solito†, id est firtas autem vocatur quod non ibi terrena, sed caelestia tantum agantur. Pascha festivitatum omnium prima est, de cuius vocabulo iam superius dictum est. Pentecoste, sicut et pascha, apud Hebraeos celebris dies erat, quod post quinque decadas paschae colebatur; unde et vocabulum sumpsit. Πέντε enim Graece quinque, in quo die secundum legem panes propositionis de novis frugibus offerebantur. Cuius figuram annus iubileus in Testamento Veteri gessit, qui nunc iterum per figuram repromissionis aeternam requiem praefigurat. Epiphania Graece, Latine apparitio sive manifestatio vocatur. Eo enim die Christus sideris indicio Magis apparuit adorandus. Quod fuit figura priminici baptismatis sacramentum et
Abbreviated transcription (Latin):
Cui contrariũ est threnũ: quod ẽ car¬
men lam̃ti &e funeris. Alleluya
duoꝵ uerboꝵ est int̃pretatio: hoc
ẽ laus di. & est hebreũ. Ia enĩ unũ
est de decẽ nominib: quib apud
hebreos d̾s uocatur. Am̃. signifi¬

Expanded text:
Cui contrarium est threnum, quod carmen est lamenti et funeris. Alleluia duorum verborum interpretatio, hoc est, laus Dei: et est Hebraeum. Ia unum est de decem nominibus, quibus apud Hebraeos Deus vocatur. Am
Abbreviated transcription (Latin):
artes orationis in Rethorica ar¬
gumentatio. conclusio. Harũ pͥma
auditoris animũ ꝓuocat: scda res
gestas explicat: t̾cia fidem asserti¬
onib facit: quarta finẽ totius ora¬
tionis complectit᷑. Inchoandum ẽ
itaq talit̃: ut beniuolũ docilem.
uł attentũ auditorem faciamus
Beniuolũ p̃cando: docilem instru¬
endo: atcentũ excitando. Narran¬
dum ẽ ita: ut breuit atq aꝑte loqͣ¬
mur. Argum̃tandum ẽ ita: ut pri¬
mũ nr̃a firmemꝰ: de hinc aduersa
confringamꝰ. Concludendũ ita:
ut concitemꝰ animos audientiᷤᷤ in¬
plere quȩ dicimus.uii¬
De quinque modis causarum
species causarũ sunt qͥnque:

Expanded text:
artes orationis in rhetorica argumentatio, conclusio. Harum prima auditoris animum provocat; secunda res gestas explicat; tertia fidem assertionibus facit; quarta finem totius orationis complectitur. 2. Inchoandum est itaque taliter, ut benivolum, docilem, vel attentum auditorem faciamus: benivolum, precando; docilem, instruendo; attentum, excitando. Narrandum est ita, ut breviter atque aperte loquamur. Argumentandum ita, ut primum nostra firmemus, dehinc adversa confringamus. Concludendum ita, ut concitemus animum audientis implere quae dicimus. CADe quinque modis causarum. 1. Species causarum sunt quinque:
Abbreviated transcription (Latin):
greca lingua. latine transfor¬
matio dicit᷑: qui fit in uno uerbo
ꝓpter metri necessitatẽ. & licentiã
poerarũ. Cuiꝰ species istȩ sunt. Pro¬
thesis. appositio in pͥncipio uerbi:
resis. abscisio de pͥncipio: ut tẽpno
ꝓ contempno. Sincope. abscisio
de medio: ut forsan ꝓ forsitan.
Apocope. abscisio de fine: ut sat
ꝓsatis. E ctasis. ꝓductio contͣ
le. correptio contra naturã: ut urbemq
Dieresis. discissio uniꝰ sillabȩ in duas:
labarum. in unã: ut pheton ꝓ foeton.¬
Sinalimphe. collisio uocaliũ adiun
ille e t̾ris iactatꝰ & alto. Antithesis
Metathesis. transpositio litcerȩ: ut¬
tymbre ꝓ tymber. Int̾ barbarismũ
eloquutionẽ methaplasmũ esse: qͥ
in uno sermone fit ratione uiciosꝰ.
Item int̾ soloecismũ & scema id ÷ ꝑ
fectam sermonũ conexionem figura
ẽ: que fit contextu sermonũ raci¬
one uiciosa. Ergo methaplasma &
scemata media sunt: & discernunt᷑
peritia & imꝑitia. Fuint autem ad
ornatum.

Expanded text:
Graeca lingua, Latine transformatio dicitur. Qui fit in uno verbo propter metri necessitatem et licentiam poetarum; cuius species istae sunt. Prothesis adpositio in principio verbi, resis abscisio de principio, ut 'temno' pro 'contemno'. Syncope abscisio de medio, ut 'forsan' pro 'forsitan'. Apocope abscisio de fine, ut 'sat' pro 'satis'. Ectasis, productio contrale codiarum in unam, ut Phaeton, proSynaloephe, collisio vocalium adjuncille et terris iactatus et alto Vergilius metathesis est translatio litterarum inter barbarismum elocutionem, metaplasmum esse, qui in uno sermone fit ratione vitiosus. item inter soloecismum et schema, id est perfectam sermonum conexionem, figura est, quae fit contextu sermonum ratione vitiosa. ergo metaplasmus et figura media sunt et discernuntur peritia et inperitia. fiunt autem ad ornatum.
Abbreviated transcription (Latin):
qͥnto. genuit enos: qͥ cepit inuocare no¬
exe. genuit caynan. ¶d e.xx.u. Caynan
enoch: qui translatꝰ est Nĩ .c .xxii. Enoch
anno .clx. qͥnto: genuit matus alam.
uii: genuit lamech.s̃. ecce .b.iiii. Lamech
anno .e.lxxx.uiii: genuit nos. Archa
em anno scd̾o post diluuũ. geñ
arfaxat: a quo chaldei. Sũ.ce xl. iii.
Arfaxat anno .c.xxx.u. genuit sala: a
quo samarite. & indi. I ũ. ecc.lxx. uiiii.
Sala anno .c.xxx. genuit eber: a quo
sĩi. d.c.xl.iii. Falech anno. ec .xxx: geñ
ragau. Dii pͥmum ad orantur.
¶ũ.d.cc.lxx.iii. Ragau anno.c.xxx.ii.
genuit saruch. Regnũ inchoat sercha¬
.xxx: genuit nachor. Regnũ egyptioꝵ
nascitur..iii.xxx.u. N achor anno
.lxx. uiiii: genuit thara. Regnũ assy¬
riorum & sychinoꝵ exoritur.
sañ.cx.iiii. ehara anno .lxx. genuit
abraham. Toroastes magicam artẽ¬
⁊ .ĩi.c.lxxx.iiii. Tercia etaᷤ.

Expanded text:
pit invocare noXC. genuit Cainan. Cainan Enoch, qui translatus est, M. CXXII. Enoch, an. CLXV, genuit Mathusalem, II, genuit Lamech, M.CCCCLIV. Lamech, an. CLXXXVIII, genuit Noe. Arca  ann. II post diluvium genuit Arfaxat, a quo Chaldaei. IIMCCXLIV. Arfaxat ann. CXXXV genuit Sala, a quo Samaritae et Indi. IIMCCCLXXIX. Sala ann. CXXX genuit HebeIIMDCXLIII. Falec ann. CXXX genuit Ragau. Dii primum adorantur.II M.DCCLXXIII. Ragau, an. CXXXII, genuit Seruch. Regnum inchoat ScythaCXXX, genuit Nachor. Regnum Aegyptiorum nascitur, III M. XXXV. Nachor, an. LXXIX, genuit Tharam. Regnum Assyriorum et Sycioniorum exoritur, III M. CXIV. Thara, an. LXX, genuit Abraham. Zoroastes magicam reperit. III M.CLXXXIV. Tertia aetas.
Abbreviated transcription (Latin):
tellȩ. & sydera. & astra: int̾ se dif¬
ferunt. Nam stella ẽ: quelibet sin¬
gularis. Sydera uͦ sunt stellis plurimiᷤ
facta: ut hyades. plyades. Astra autem
stellȩ grandes: ut orion. boetes. S hec
nomina scriptores confundunt: et
astra ꝓstellis. & stellas ꝓ syderib po¬
nunt.

Expanded text:
et sidera et astra ita inter se differunt. Nam stella est quaelibet singularis: sidera vero sunt stellis plurimis facta, ut Hyades, Pleiades; astra autem stellae grandes, ut Orion, Bootes. Sed haec nomina scriptores confundunt, et astra pro stellis, et stellas pro sideribus ponunt.
Abbreviated transcription (Latin):
umeros autẽ infinitos ẽẽ. certis¬
simum ẽ: qm̃ in quocumq nu¬
mero finẽ faciendũ putaueris. idem
ipse ñ dico uno addito augeri. sed &¬
quãlibet sit magnꝰ. & quamlibet in¬
gentẽ multitudinẽ continens: in ip¬
sa racione atq sciencia numeroꝵ ñ
solum dupplicari uerũ etiam
multiplicari potest. Ita uͦ suis qͥsq
numerꝰ ꝓprietatibꝰ terminatur.
ut nullus eoꝵ par ẽẽ cuiq alteri põ¬
sit. Ergo & dispares int̾ se atq diu̾si
sunt. & singuli quiq finiti sunt:¬

Expanded text:
Eos quippe infinitos esse, certissimum est; quoniam in quocumque numero finem faciendum putaueris, idem ipse, non dico uno addito augeri, sed quamlibet sit magnus et quamlibet ingentem multitudinem continens, in ipsa ratione adque scientia numerorum non solum duplicari, uerum etiam multiplicari potest. Ita uero suis quisque numerus proprietatibus terminatur, ut nullus eorum par esse cuicumque alteri possit. Ergo et dispares inter se adque diuersi sunt, et singuli quiq
Abbreviated transcription (Latin):
nomiã notam habebit: ꝑ quam
contemplet᷑ racionẽ astroꝵ. & mutationeᷤ
tempoꝵ. Nam sicut att qͥdam medicoꝵ
cũ ipsoꝵ qualitatib & nr̃a corpora cõ¬
mirtant᷑. Hinc ẽ quod medicina: scd̃a
phylosophia dicit᷑. Utraq enĩ discipli¬
na: totũ hominẽ sibi uendicat. Nã
sicut ꝑ illam anima: ita ꝑ hanc cor¬
pus curatur.

Expanded text:
nomiam notam habebit, per quam nomiam notam habebit, per quam contempletur rationem astrorum et mutationem temporum. Nam sicut ait quidam medicorum, um qualitatibus et nostra corpora commutantur. Hinc est quod medicina, secunda philosophia dicitur; utraque enim disciplina totum hominem vendicat sibi. Nam sicut per illam anima, ita per hanc corpus curatur.
Abbreviated transcription (Latin):
ueRit uR a quibꝰdam quare
int̾ ceteras liberales disciplinaᷤ.
medicinȩ ars ñ contineat᷑. Propt̾a:
quia illȩ singulares continent cau¬
sas: ista uͦ om̃ium. Nam & grãma¬
ticam medicus scire iubetur: ut
intelligere uł exponere possit quȩ le¬
git. Similit̃ &e Rethoricam: ut uera¬
cib argumentis ualeat diffinire qͤ
tractat. Nec ñ ce dialecticã : propter
infirmitatũ causas racione adhi¬
bita ꝑscrutandas atq curandas.
Sic ce arithineticã: propt̾ numeroꝵ
causas in accessionib & periodis.
dierũ. N on alit̃ &e geometricã ꝓpt̃
qualitates regionũ. & locoꝵ situs
in quib doceat qͥd quibꝰque obser¬
uare oporteat. Porro musica: incog¬
nita illi ñ erit. Nã multa sunt que
in egris hominib ꝑ hanc disciplinã
facta leguntur: sicut de dauid le¬
gitur qui ab sp̃u immundo saulẽ
arte modulationis eripuit. Asclepi¬
ades quoq medicus: freneticum
quendã ꝑ symphoniã pristinȩ sa¬
nitati restituit. Postremo & astro¬

Expanded text:
eritur a quibusdam quare inter ceteras liberales disciplinas Medicinae ars non contineatur. Propterea, quia illae singulares continent causas, ista vero omnium. Nam et Grammaticam medicus scire debet, ut intellegere vel exponere possit quae legit. Similiter et Rhetoricam, ut veracibus argumentis valeat definire quae tractat. Necnon et Dialecticam propter infirmitatum causas ratione adhibita perscrutandas atque curandas. Sic et Arithmeticam propter numerum horarum in accessionibus et periodis dierum. Non aliter et Geometriam propter qualitates regionum et locorum situs, in quibus doceat quid quisque observare oporteat. Porro Musica incognita illi non erit, nam multa sunt quae in aegris hominibus per hanc disciplinam facta leguntur; sicut de David legitur, qui ab spiritu inmundo Saulem arte modulationis eripuit. Asclepiades quoque medicus phreneticum quendam per symphoniam pristinae sanitati restituit. Postremo et Astro
Abbreviated transcription (Latin):
thopopeiam uͦ illam uocamꝰ.
in qua hominis ꝑsonam fin¬
gimus: ꝓ expͥmendis affectibꝰ etatis.
audaciȩ. Nam cũ pirate ꝑsona sus¬
cipitur: audax. abrupta. temeraria
erit oratio. Cũ feminȩ sermo simulat᷑
sexui conuenire debet oratio. Iam uͦ
adolescentis. & senis. & militis. & im¬
losophi: diuersa ratio dicenda est.¬
Alit̃ enim loquit᷑ gaudio affectꝰ: alit
uulneratꝰ. In quo genere dictionis.
illa sunt maxime cogitanda: qͥs
loquatur. & apud quẽ. & de quo.
& ubi. & quo tempore. quid egerit.
qͥd acturus sit. aut qͥd pati possit si
hec consulta neglexerit:
De Generibus questionum.

Expanded text:
thopeiam vero illam vocamus, in qua hominis personam fingimus, pro exprimendis affectibus etatis, audacie. Nam cum pirate persona suscipitur, audax, abrupta, temeraria erit oratio: cum femine sermo simulatur, sexui convenire debet oratio. Iam vero adolescentis et senis, militis et imlosophi diAliter enim loquitur gaudio affectus, aliter vulneratus. In quo genere dictionis illa sunt maxime cogitanda: quis loquatur, et apud quem, et de quo, et ubi, et quo tempore; quid egerit, quid acturus sit, aut quid pati possit, si haec consulta neglexerit. CAPUT De generibus quaestionum.
Abbreviated transcription (Latin):
&e tyrannũ: adiecta differentia qͥd
uterq sit diffinit᷑. id est rex ẽ mo¬
destus & demꝑans. tyrannus uͦ
impiꝰ & immitis. Seꝑtima spe¬
cies diffinitionis ẽ: quam greci
catamethaforã. latini ꝑ transla¬
tionem dicunt. ut cicero in topi¬
cis litus ẽ quod fluctꝰ elidit. Hoc
uarie tractari potest: mͦ enĩ ut
uituꝑet. aut laudet. Ut moneat: nobili¬
tas est uirtutis modernoꝵ apud poste¬
ros sarcina. Ut designet: apex est ars
corporis. Ut laudet: adolescentia est
flos etatis. t uituꝑet: diuiciȩ sunt
ua species diffinitionis ẽ. quã greci
catha aferesin athogenentio. latinz
ꝑ priuantiam contrarii eiꝰ quod dif
finitur dicunt. Bonũ est quod ma¬
lum ñ est: iustũ est quod iniustũ
ñ est: & his similia. Hoc autem ge¬
nere diffinitionis uti debemꝰ: cũ
contrariũ notum ẽ. ut si bonum
ẽ quod ꝓdest cũ honestate. id quod
tale ñ est. malũ est. Nona specieᷤ¬

Expanded text:
et tyrannum, adiecta differentia quid et tyrannum, adiecta differentia quid uterque sit definitur, id est: 'Rex est modestus et temperans, tyrannus uero impius et immitis.' Septima est species definitionis, quam Graeci cata metaphoran, Latini per translationem dicunt, ut Cicero in Topicis: 'Litus est qua fluctus eludit.' Hoc uarie tractari potest; modo enim uuitutas est virtutis maiorum apud posteros sarcina'. Ut designet: 'Apex est arx corporis'. Ut laudet: 'Adulescentia est flos aetatis'. Ut vituperet: 'Divitiua species definitionis est, quam Graeci cata apheresin tu enantiu, Latini per priuantiam cfinitur, dicunt: 'Bonum est, quod malum non est. Iustum est, quod iniustum non est,' et his similia. Hoc autem genere definitionis uti debemus, cum contrarium notum est, ut: 'Si bonum est quod prodest cum honestate, id quod tale non est malum est'. Nona speci
Abbreviated transcription (Latin):
quid crudelis. quid luxuriosus. et
uniu̾salis luxuriosi. auari. crudeliᷤ.
natura describitur. ut si luxuriosũ
uolumꝰ diffinire dicimꝰ luxuriosus ẽ.
uictus ñ necessarii s sumptuosi. &
honores appetens. in deliciis affluen.
in libidine ꝓmptus. Hȩc & alia diffi¬
niunt luxuriosũ: s ꝑ descriptionem
diffiniunt. Quȩ species diffinitionis
oratoribꝰ magis apta est quã diale¬
cticis. quia latitudines habet. quȩ si
milttudo in bonis rebꝰ ponitur et¬
in malis. Quinta species diffini¬
latine adu̾bium dicimꝰ. Hec uocẽ
illam de qua requirit᷑ alio sermo¬
ne designat. uno ac singłari & qͦdã¬
mͦ quid illud sit in uno uerbo po¬
situm uno uerbo alio declarat. ut
conticescere ẽ tacere. Item t̾minũ¬
cũ dicimus finẽ: aut pogulatas int̾¬
ptamur ẽe uastatas. S exta spe¬
cies diffinitionis ẽ. quam greci ca¬
dicimꝰ. Scriptores uero artium de
eodem & de altero nominant: ut
cũ queritur qͥd int̾sit int̾ regem

Expanded text:
quid crudelis, quid luxuriosus, et universa luxuriosi, avari et crudelis natura describitur; ut si luxuriosum volumus definire, dicimus: Luxuriosus est victus non necessarii, sed sumptuosi et onerosi, appetens, in deliciis affluens, in libidinem pronus. Haec et alia definiunt luxuriosum, sed per descriptionem definiunt. Quae species definitionis oratoribus magis apta est quam dialecticis, quia latitumili modo in bonis rebus ponitur, etin malis. Quinta species definiLatine ad verbum dicimus: haec vocem illam de qua requiritur, alio sermone designat uno ac singulari, et quodammodo quid illud sit in uno verbo positum, uno verbo alio declarat: ut, Conticescere eminum dicimus finem, aut populatas interpretamur esse vastatas. 7. Sexta species definitionis est quam Graeci καdicimus. Scriptores vero artium de eodem, et de altero nominant, ut cum quaeritur quid intersit inter regem
Abbreviated transcription (Latin):
corum dicta factaq memorantur.
Atormentis fides p̃betur: post quȩ ne¬
mo creditur uelle mentiri. Ea uͦ quȩ
tractantur in tempore quia siuis
noibus  plana sunt: diffiniti¬
one non Sindigent. Memoriȩ qͦ
condendum ẽ. topica oratoribus.
dialecticis. poetis. & uiris ꝑitis commu¬
niter quidem argum̃ta p̾stare. S qͣndo
aliquid specialit ꝓbant: ad rechores. po¬
etas. iurisq ꝑttos ꝑtinent. Quando
uͦ generalit disputant: ad phylosophoᷤᷤ
attinere manifestũ est. Mirabile pla¬
ne genus oꝑis in unũ potuisse colligi
quicqͥd mobilitas ac uarietas huma¬
nȩ mentis in sensibus exquirendis. ꝑ
diu̾sas causas poterat inuenire con¬
clusum. liberũ. ac uoluntariũ in¬
tellectum. Nam quocũq se uerterit.
quascũq cogitationes intrauerit. in
aliquid eoꝵ quȩ p̾dicta sunt: necesse
est cadat ingenium¬
x. De oppositis.

Expanded text:
corum dicta factaque memorantur. corum dicta factaque memorantur. A tormentis fides praebetur, post quae nemo creditur velle mentiri. Ea vero quae tractantur in tempore, quia suis nominibus plana sunt, definitionem non indigent. Memoriae quoque condendum est Topica oratoribus, Dialecticis, poetis et iurisperitis communiter quidem argumenta praestare; sed quando aliquid specialiter probant, ad Rhetores, poetas, iurisperitosque pertinent; quando vero generaliter disputant, ad philosophos attinere manifestum est. Mirabile plane genus operis, in unum potuisse colligi, quidquid mobilitas ac varietas humanae mentis in sensibus exquirendis per diversas causas poterat invenire, conclusum liberum ac voluntarium intellectum. Nam quocumque se verterit, quascumque cogitationes intraverit, in aliquid eorum, quae praedicta sunt, necesse est cadat ingenium. De oppositis
Abbreviated transcription (Latin):
exꝑtes uocant: ut ẽ testimoniũ. Testi¬
moniũ uͦ constat re Hȩc diuiditur.
quinque modis. id est pͥmo ex ꝑsona
scdo ex nature auctoritate. t̾cio ex tem¬
porib auctoritatũ. quarto ex dictis
factisq maiorum. qͥnto ex tormentis.
Tercius gͦ suꝑior modus qui ẽ ex tem¬
porib: in octo species diruiatur pͥma
ingenio. scda opibus. dercia etate. qͣrta
fortuna. quinta arte. sexta usu. sep¬
tima necessitate. octaua concursione
fortuitoꝵ. Cestimonium om̃e est:
quod ab aliqua ext̾na re sumitur. ad
faciendã fidem. Persona ñ qualisc̃q
est quȩ testimonii pondus habet. ad
faciendam fidem. s moꝵ ꝓbitate de¬
bet ẽẽ laudabilis. nature auctoritas
quȩ maxima uirtute consistit. Testi¬
monia multa sunt quȩ afferunt au¬
ctoritatem: id est ingenium. opes.
etas. fortuna. ars. usus. necessitas. &
concursio rerũ fortuitarũ. A dictis
fadisq maioꝵ petitur fides: cũ pris¬

Expanded text:
expertes vocant, ut est testimonium. Testiexpertes vocant, ut est testimonium. Testimonium vero constat re. Haec dividitur in quinque modis: id est, primo ex persona, secundo ex naturae auctoritate, tertio ex temporibus auctoritatum, quarto ex dictis factisque maiorum, quinto ex tormentis. Tertius ergo superior modus, qui est ex temporibus, in octo species derivatur. Prima ingenio, secunda opibus, tertia aetate, quarta fortuna, quinta arte, sexta usu, septima necessitate, octava concursione fortuitorum. Testimonium omne est, quod ab aliqua externa re sumitur ad faciendam fidem. Persona non qualiscumque est quae testimonii pondus habet ad faciendam fidem, sed morum probitate debet esse laudabilis. Naturae auctoritas est quae maxime virtute consistit. Testimonia multa sunt quae adferant auctoritatem: id est, ingenium, opes, aetas, fortuna, ars, usus, necessitas et concursio rerum fortuitarum. A dictis factisque maiorum petitur fides, cum pris
Abbreviated transcription (Latin):
dubitauerit aꝑire quid cogita uerit.
uos potestis dubitare quid fecerit.
Nrepugnantib argumentũ est: qnͣdo
illud quod obicitur aliqua contrari¬
etate destruitur. ut cicero. is gͥ ñ mͦ
si pellant nichil affore credunt. qͥn¬
omnẽ hesperiam sua subiuga mit¬
tant. Ncausis argumentũ est. qͣn¬
do consuetudine communi res queq
tractatur. ut terentiꝰ. ego ñ nichil
ueritus sũ dudum abs te cauere. ne
faceres quod uulgus seruoꝵ solet
dolis ut me deluderes. Ab effectiᷤᷤ
argumentũ est: cũ ex his quȩ facta
sunt aliquid apꝓbat᷑. ⁊ ut uirgiliꝰ.
degeneres animos  timor ar¬
guit. A comꝑatione argumentũ
est: quando ꝑ collationẽ ꝑsonarum suie
causarũ sententiȩ racio sub imputatio¬
ne formatur. ut uirgilius. tu potes eneã
manib subducere grauim. nos aliquid
contra rutulos iuuisse nefandum est.
tem sunt argumenta quȩ ducunt᷑ ex¬
trinsecus: quȩ greci degnos id est artis

Expanded text:
dubitaverit aperire quid cogitaverit, dubitaverit aperire quid cogitaverit, vos potestis dubitare quid fecerit? A repugnantibus argumentum est, quando illud, quod obicitur, aliqua contrarietate destruitur, ut Cicero Deiot. 15: si pellant, niomnem Hesperiam penitus sua sub iuga mittant.' A causis argumentum est, quando consuetudine communi res quaeque tractatur – Terentius: 'Ego nonnihil ueritus sum dudum abs te, Daue, ne faceres quod uulgus seruorum solet, dolis ut me deluderes.' Ab effectis argumentum est, cum ex his quae facta sunt aliquid approbatur, ut Vergilius: 'Degeneres animos timor arguit.' A comparatione argumentum est, quando per collationem personarum siue causarum sententiae ratio sub imputatione formatur – Vergilius: 'Tu potes Aenean manibus subducere Graium; nos aliqucontra Rutulos iuvisse nefandum est? Item argumenta quae ducuntur extrinsecus, quae Graece ἀτέχνους, id est artis
Abbreviated transcription (Latin):
appellationis postremitas in alia uo¬
cis declinatione formata. Scđm¬
argumentũ a genere est: cũ de eodẽ
genere sentencia dicitur. ut uirgiliꝰ.
ab specie argumentũ est. cũ generali
questione fidem species facit: ut non
sic frigius penetrat lacedemona pastor.
Asimili argumentũ est. quando reb
gere tela michi ñnullum dextera fru¬
stra torserit in rutulos steterantqͣ in
corpore graium yliacis campis.
Adifferentia argumentũ est. quando
ꝑ differentiã aliqua seꝑantur. ut uir¬
gilius. ñ diomedis equos nec currum
cernis achillis. Ncontrariis argu¬
mentum dicit᷑. quando res discrepan
mortali ne manufacte in mortale ca¬
rinȩ fas habeant. certusq incerta ꝑi¬
cula lustret eneas. N consequentibꝰ
argumentũ dicitur: quando positã
tanta suꝑbia uictis. Ab anteceden¬
tib argumentũ est: quando aliqͣ
ex his quȩ prius sunt gesta compro¬
brantur. ut cicero ꝓ milone: cum ñ

Expanded text:
appellationis postremitas in alia uoappellationis postremitas in alia uocis declinatione formata. A genere argumentum est, cum de eodem genere sententia ducitur, ut Vergilius: Ab specie argumentum est, cum generali quaestioni fidem species facit: 'At non sic Phrygius penetrat Lacedaemona pastor.' A simili argumentum est, quando rebusgere tela mihi: non ullum dextera frustra torserit in Rutulos, steterunt quae in corpore Graium Iliacis campis.' A differentia argumentum est, quando per differentiam aliqua separantur – Vergilius: 'Non Diomedis equos nec currum cernis Achillis.' A contrariis argumentum dicitur, quando res discAen. 9, 95: Mortaline manu factae inmortale carinae fas habeant, certusque incerta pericula lustres, Aeneas? A consequentibus argumentum dicitur, quando positam tanta superbia victis. Ab antecedentibus argumentum est, quando aliqua ex his, quae prius gesta sunt, conprobantur, ut Cicero pro Milone 44: 'Cum non
Abbreviated transcription (Latin):
ex quib argumenta ducuntur:
triplex est. Nam alia in eo ipso de
quo agitur herent. alia quȩ di
cuntur effecta quȩ quodammͦ ex
rebus aliis tracta noscunt᷑. alia
quȩ assumunt᷑ extͥnsetus. Argu-¬
menta que in eo ipso de quo agitur herent:
in trib duuisa sunt. Prima a toto. scda a
parte. t̾cia a nota. Argumentum a
toto: cũ diffinitio adhibetur ad id qͦd
recte factoꝵ magnorumq in re publica
fama meritoꝵ. Apartib est argum̃¬
tum: cũ is qui se defendit aut negat
factum. aut factum ẽẽ in re defendit.
isto maiali inuenire ñ poteram. Ef¬
fecta argumenta sunt: quȩ quod̃amͦ
ex reb aliis tracta noscuntur. Sunt
autem numero quatuordecim. id est
pͥmum a conuigatis. Argumentum est
cũ declinatur a nomine & fit uerbũ.
ut cicero uerrem dicit euersisse ꝓuin¬
ciam: uel nomen a uerbo. cũ latroci¬
nari dicitur latro. Nomen est a noĩe.¬
ut terentius. Int̾ceptio est am̃tium
aut amantiũ: dum mͦ distet unius

Expanded text:
ex quibus argumenta dicuntur, ex quibus argumenta dicuntur, triplex est. Nam alia in eo ipso, de quo agitur, haerent; alia, quae cuntur effecta, que quodammodo ex rebus aliis tracta noscuntur; alia que assumentur extrinsecus. Argumenta quin tribus divisa sunt. Prima, a toto; secunda, a parte; tertia, a nota. Argumentum a toto, cum definitio adhibetur ad id, quorecte factorum magnorumque in republica fama meritorum'. A partibus est argumentum, cum is, qui se defendit, aut negat factum, aut factum esse iure defendit. isto maiali invenire non poteram'. Effecta argumenta sunt, quae quodammodo ex rebus aliis tracta noscuntur. Sunt autem numero quattuordecim; id est, primum a coniugatis argumentum est, cum declinatur a nomine et fit verbum, ut Cicero Verrem dicit everrisse ciam, uel nomen a uerbo, cum latrocinari dicitur latro – nomen a nomine Terentius: 'Inceptio est amentium, haut amantium' – dummodo distet unius
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt. id est ꝑ indigentiã plenz
ex eodem genere. ut si querat᷑ qͥd
est: ut sit arsis. Duodecima sp̃es
diffinitionis ẽ: quam greci catapenon
id est ꝑ laudem dic̃t. ut tullius ꝓ clu¬
entio. bex ẽ mens &e animꝰ & consiliũ
&e sententia ciuitatis. Et altt̃. Pax est
quȩ ñ mͦ bello s morte quoq repellen¬
latini ad aliquid uocant. ut ẽ illud.
pater est cui ẽ filius: dñs est cui est
seruus. Quarta decuna sꝑecies dif¬
res amplectitur partes. Item pars ẽ.
que subest generi. Quinta decima
species diffinitionis ẽ. quam greci
çionem uocant. ut dies est sol suꝑ
t̾ras: nox est sol sub t̾ris. Scire au¬
tem debeniꝰ p̃dictas species diffini¬
cionũ: topicis merito ẽẽ sociatas.
qm̃ int̃ quedam argumenta sunt
positȩ. & ñnullis locis cõmorant᷑
in dopicis. Nunc ad topica ueniamꝰ
quȩ sunt argumentoꝵ sedes. fonteᷤ
sensuũ. & origines dictionum. ix
plina inueniendoꝵ argum̃toꝵ
diuisio topicoꝵ siue locorum

Expanded text:
 id est per indigentiam pleni ex eodem genere, ut si quaeratur quid est, ut sit assis. Duodecima species definitionis, quam Graeci cata epenon, Latini per laudem dicunt, ut Tullius pro Cluentio: 'Lex est mens et animus et consilium et sententia ciuitatis' et aliter non modo bello, sed morte quoque repellen Latini ad aliquid vocant, ut est illud: 'Pater est, cui est filius'. 'Dominus est, cui est servus'. Quartadecima species deres amplectitur partes'. Item 'Pars est, quae subest generi'. Quintadecima species definitionis est, quam Graeci tionem vocant, ut: 'Dies est sol supra terras, nox est sol sub terris'. Scire autem debemus praedictas species definitionum Topicis merito esse sociatas, quoniam inter quaedam argumenta sunt positae, et nonnullis locis commemorantur in Topicis. Nunc ad Topica veniamus, quae sunt argumentorum sedes, fontes sensuum et origines dictionum. De plina inveniendorum argumentorum. Divisio Topicorum, sive locorum
Abbreviated transcription (Latin):
pera celi ẽ. species quȩlam in
rotundũ formata. cuiꝰ centrũ
t̾ra est: ex om̃ib partib equa¬
liter conclusa. Hanc sperã nec prin¬
cipium habere dicunt nec t̾minum.
ideo qͦd in rotundũ quasi circulus un¬
de incipiat uel ubi desinat ñ facile
comp̃hendatur. Phylosophi autem
mundi septem cȩlos id est planetas
globoꝵ consono motu introduxert.
quoꝵ orbibus conexa memorant oĩa.
quos sibi innexos & uelut insertos
uersari retro. & e contrario ceteris
motib ferri arbitrantira
x. De
eiusdem spere motu.

Expanded text:
era coeli est species quaedam in rotundum formata, cujus centrum terra est ex omnibus partibus aequaliter conclusa. Hanc sphaeram nec principium habere ideo quod in rotundum, quasi circulus, unde incipiat vel ubi desinat non facile conprehendatur. Philosophi autem mundi septem caelos, id est planetas, globorum consono motu introduxerunt, quorum orbibus conexa memorant omnia, quos sibi innexos et velut insertos versari retro, et e contrario ceteris motu ferri arbitrantur. § 33 De eiusdem sphaerae motu.
Abbreviated transcription (Latin):
captat .i. uidet. Nam tanto acute
cernit ut fulgore luminis noctis de¬
nebras suꝑet. Unde & agreco uenit
Tenebrosos enum & occultos cunicłos
effodit. & eicit predam qmͣ inuemit.
Nelo uel qd̾ sit rotundissimo menbro.
uel quod fauos petat & assidue mel¬
la captet.
II. De minutis animantib.

Expanded text:
catat, id est videt. Nam tanto acute catat, id est videt. Nam tanto acute cernit, ut fulgore luminis noctis tenebras superet. Unde et a Graeco venit Tenebrosos enim et occultos cuniculos effodit, et ejicit praedam quam invenerit. 40. Melo, quod sit rotundissimo membro, vel quod favos petat, et assidue mella captet. CAPUT III. De minutis animantib
Abbreviated transcription (Latin):
bestia modica. & ex eo ita uocata qr
necant. si quantulũcũq ex illis sũp¬
serint. S trix animal immite i¬
affrica ermatiis simile uocatũ ab
stridore spinar̃: quas tergo laxataᷤ
emittit ut canes uulneret in sequen¬
tes. Enidros bestiola ex eomincu¬
pata quod inaquis uersetur. & ma¬
xime innilo. quȩ simuenerit dor¬
mientẽ cocodrillũ. uolutat se inluto
primũ. & intrat ꝑos eiꝰ inuentrem.
& carpens om̃ia interna eiꝰ sic morit᷑.
hunc neomon grece uocatꝰ: eo quod¬
odore suo. & salubria ciboꝵ & uene¬
nosa ꝓdantur. De qua dracondius
ait. Predicit suillus ium ciuꝰcũq
uenẽni. Siuillus autẽ ã setis ẽ uocatꝰ.
hic etiam serpentes insequit᷑. Qui
cũ aduersus aspidem pugnat: caudã
erigit. qmͣ aspis maxime incipit ob¬
seruare. quasi minantẽ ad qmͣ cum
uim suam tranffert decepta corripi¬
tur. Nusio appellatꝰ quod muribus
infestus sit. Hunc uulgus captũ
a captura uocat. Alidicunt qd̾

Expanded text:
bestia modica; et ex eo ita vocata quia bestia modica; et ex eo ita vocata quia necant, si quantulumcumque ex illis sumpserint. Histrix animal in Africa erinacii simile, vocatum ab stridore spinarum, quas tergo laxatas emittit ut canes vulneret insequentes. Enhydros bestiola ex eo nuncupata, quod in aquis versetur, et maxime in Nilo. Quae si invenerit dormientem corcodilum, volutat se in luto primum, et intrat per os eius in ventrem, et carpens omnia intranea eius, sic moritur. Ichneumon Graece vocatodore suo et salubria 60 ciborum et venenosa prodantur. De quo Dracontius ait: Praedicit suillus vim cujuscunque veneni. Suillus autem a setis est nuncupatus. Hic etiam serpentes insequitur, qui cum adversus aspidem pugnat, caudam erigit, quam aspis maxime incipit observare, quasi minantem, ad quam cum vim suam transfert, decepta corripitur. 38. Musio appellatus, quod muribus infestus sit. Hunc vulgus catum a captura vocant. Alii dicunt quod
Abbreviated transcription (Latin):
cadauer uolucres rapit & deuorat.
Simiȩ grecũ ẽ nomen .i. pressis
narib. Unde & simias dicimus qd
suppressis narib sĩt ⁊ facie feda. rugis
turpiter follicantib: licet & capella¬
rum sit pressumi habere nasum.
Alii simias latino sermone uocatas
arbitrant᷑. eo quod multa ineis simi¬
litudo rationis humanȩ sentit᷑. s
falsum ẽ. hii elementoꝵ sagaces.
noua luna exultant. media & caua
tristantur. fetus quos amant ante
se portant. neglecti circa matrem
herent. Hoꝵ genera quinq sunt exqͥb
curopetici caudas habent. Simia enĩ
cũ cauda ẽ qmͣ quidam clunã uocant.
Spinge. uillose sunt comis manimis
ꝓminentib. dociles adferitatis ob¬
luuonẽ. Cenocephali & ipsisimiles
simiis: s faci. e admodũ canis. Unde
& nuncupati. Satiri ad modũ gͣta¬
facie & gesticulatis motib inquieti.
Gallitrices toto pene aspectu acet̾is
distant. Sund enĩ infacie producta
barba. & lata cauda. Ieontofonos

Expanded text:
cadaver, aves rapit, et devorat. cadaver, aves rapit, et devorat. 30. Simiae Graecum est nomen, id est, pressis naribus. Unde et Simias dicimus, qsuppressis naribus sint et facie foeda, rugis turpiter follicantibus; licet et capellarum sit pressum habere nasum. Alii simias Latino sermone vocatos arbitrantur, eo quod multa in eis similitudo rationis humanae sentitur; sed falsum est. Hi elementorum sagaces nova luna exultant, media et cava tristantur. Fetus, quos amant, ante se gestant; neglecti circa matrem aerent. Horum genera quinque sunt, ex quibus cercopitheci caudas habent; simia enim cum cauda est, quam quidam cluram vocant. Sphingae villosae sunt comis, mammis prominentibus, dociles ad feritatis oblivionem. Cynocephali et ipsi similes simiis, sed facie ad modum canis; unde et nuncupati. Satyri facie admodum grata, et gesticulatis motibus inquieti. Callitriches totu paene aspectu a ceteris distant. Sunt enim in facie producta barba et lata cauda. Leontophonos
Abbreviated transcription (Latin):
nomina recognoscunt. Años suos
diligunt. dñoꝵ tecta defendunt.
Pro dñis suis se morti obitiunt. uo¬
luntariȩ cum dño ad pred̃a curĩt.
corpus dñi sui etiam mortuum non
relinquunt. Quoꝵ postremo nat᷑ȩ
ẽ extra homines ẽẽ non posse. Inca¬
nib duo sunt expectanda. aut for¬
titudo. aut uelocitas. Catuli abu¬
siue dñr quarũlibet bestiarum fi¬
diriuationẽ dicti. Licisci aut̃ dñr
ut ait plinius. canes nati ex canib
& lupis. cum inter se forte miscent᷑.
Solent & in de femine canes noctu
insiluis alligate admitti ad digres
bestias. aquib insiliri & nasci exeo¬
dem fecu canes. adeo accerrimos
& fortes ut incomplexu leones pro¬
sternant. U ulpis dicta quasi uolu¬
pis. Est enim uolubilis pedib.
& nunqmͣ rectis itinerib. s tortuo¬
sis anfractib currit. fraudulentũ
animal insidiisq decipiens. Nam
dum non habuerit escam. fingit
mortẽ. sicq descendentes quasi ad

Expanded text:
nomina recognoscunt, dominos suos nomina recognoscunt, dominos suos diligunt; diminorum tecta defendunt; pro dominis suis se morti objiciunt; voluntarie cum domino suo ad praedam currunt; corpus domini sui etiam mortuum non relinquunt. Quorum postremo natura est, extra homines esse non posse. In canibus duo sunt spectanda aut fortitudo, aut velocitas. 27. Catuli abusive dicuntur quarumlibet bestiarum fidiminutionem dicti. 28. Lycisci autem dicuntur, ut ait Plinius, canes nati ex lupis et canibus, cum inter se forte miscentur. Solent et Indae feminae canes noctu in silvis alligatae admitti ad bestias tigres, a quibus insiliri, et nasci ex eodem fetu canes adeo acerrimos, 58 et fortes, ut in complexu leones prosternant. 29. Vulpes dicta, quasi volupes. Est enim volubilis pedibus, et nunquam rectis itineribus, sed tortuosis anfractibus currit, fraudulentum animal, insidiisque decipiens. Nam dum non habuerit escam, fingit mortem, sicque descendentes, quasi ad
Abbreviated transcription (Latin):
tunt. Iupus greca diriuatione
in linguã nram tranffertur. lupos
enim illi licos dicunt. Licos autẽ
grece amorsib appellat᷑. quod rabie
rapacitatis queq inuenerit trucidet.
Alii lupos uocatos auint. quasi leo¬
pos. quod quasi leonis ita sit illi uirtꝰ
inpedib. Vnde & quicquid depede
presserit non uiuit. Rapax autẽ
bestia. & cruores appetens. De quo
rustici auint. uocem hominẽ ꝑdere.
si lupus eum prior uiderit. Unde
subito tacenti dr. Lupus infabula.
Certe si se preuisum senserit. de¬
ponit feritatis audatiã. Lupi doto
anno non amplius qmͣ duodecim¬
dies coeunt. famem diu portant. &.
post longa ieiunia multũ deuorans.
Lupos ethiopia mittit ceruice iuba¬
tos. & tantum uarios. ut nullũ colo¬
latinum. grecam ethimologiã uidet᷑
eum quidam a canore latratus ap¬
pellatũ existiment. eo quod insonat.
U nde & canere. Nichil autẽ sagatiꝰ
canib. Plus enim sensus ceteris
animalib habent. Namq soli sua

Expanded text:
tunt. 23. Lupus Graeca derivatione tunt. 23. Lupus Graeca derivatione in linguam nostram transfertur. Lupos enim illi λύκους dicunt, λύκος autem Graece a morsibus appellatur, quod rabie rapacitatis quaeque invenerit trucidet. Alii lupos vocatos aiunt, quasi leopos, quod quasi leoni, in pedibus. Unde et quidquid pede presserint non vivit. Rapax est bestia, et cruoris appetens. De quo rustici aiunt vocem hominem perdere, si eum lupus prior viderit. Unde et subito tacenti dCerte si se praevisum senserit, deponit feritatis audaciam. Lupi toto anno non amplius dies duodecim coeunt; famem diu portant, et post longa ieiunia multum devorant. Lupos Aethiopia mittit cervice iubatos, et tanto varios ut nullum coloLatinum Graecam etymologiam habere eum quidam a canore latratus appellatum aestiment, eo quod insonet, unde et canere. Nihil autem sagacius canibus, plus enim sensus caeteris animalibus habent. 26. Namque soli sua
Abbreviated transcription (Latin):
rint condegunt inuidia quadanat᷑e.
ne talis egestio transeat inusum
humanũ. Linces dicit plinius scd̃s
Castores acastrando dicti sunt. Nã
testiculi eoꝵ apti sunt medicaminib.
ꝓpt̾ quos cum presenserint uenatores
ipsi se castrant. & morsib uires suas
amputant. De quib cicero inscauri-
ana redimunt se aparte corporis.
ꝓpt̾ quod maxime expetuntur. Iu
uenalis qui se eunucũ ipse facit.
cupiens euadere damno testieuli.¬
Ipsi sunt & fibri. qui etiam ponti¬
ci canes uocantur. Unsus fertur
dictus quod ore suo formet fetus.
quasi orsus. Nam auint eos infor-¬
mes generare partꝰ. & quandam
carnẽ nasci quam mater lambendo
in menbra componit. Uñ ẽ illud.
Sic format lingua. fetum cum ꝓtulit
ursa. S hoc inmaturitas partus fac̃.
Deniq trecesimo diegenerat. Vnde
euenit: ut p̾cipitata fecunditas in¬
formis ꝓcreetur. Ursoꝵ caput inua¬
lidum. iuis maxima inbrachiis et
lumbis. Unde interdũ erectunsis¬

Expanded text:
rint, contegunt, invidia quadam naturae rint, contegunt, invidia quadam naturae ne talis egestio transeat in usum humanum. Lynces dicit Plinius SecundCastores a castrando dicti sunt. Nam testiculi eorum apti sunt medicaminibus, propter quos cum praesenserint venatorem, ipsi se castrant et morsibus vires suas amputant. De quibus Cicero in Scauriana 2, 7: 'Redimunt se ea parte corporis, propter quod maxime expetuntur.' Iuvenalis 12, 34: Qui se eunuchum ipse facit, cupiens evadere damno testiIpsi sunt et fibri, qui etiam pontici canes vocantur. 22. Ursus fertur dictus, quod ore suo formet fetus, quasi orsus. Nam aiunt eos informes generare partus, et carnem quamdam nasci, quam mater lambendo in membra componit. Unde est illud: Sic format lingua fetum, cum protulit ursa. Sed hoc immaturitas partus facit; denique tricesimo die generat. Unde evenit ut praecipitata fecunditas informes procreet. Ursorum caput invalidum; vis maxima in brachiis, et in lumbis; unde interdum erecti insis
Abbreviated transcription (Latin):
in hisꝑboreis nascitur montib. Oĩ
corporis parte leones sunt. alis & fa¬
cie aquilis similes. equis uehem̃ter
infesti. Nam & homines iuios decer-¬
punt. Cameleon non ħt unũ colo¬
rem. s diuersa ẽ uarietate conꝑsus.
ut pardus. Dictus autẽ ita quod
huius cameleontis corpuseulum
ad colores quos iudet facillima con-¬
uersione uariatur quando alioꝵ
animaliũ non ẽ ita ad conuersionẽ
facilis corpulentia. Cameleo pardꝰ
dictus. quod dum sit ut pardus
albis maculis suꝑ asꝑsus collo equo
similis. pedib bubalis: capite tñ
camelo ẽ similis. Hunc ethiopia gi¬
gnit. Lincis dictus. quod in lupoꝵ
genere numerat᷑. bestia maculis
distincta terga ut pardus. s similis
lupo. Unde & ille licos iste lincis.
huiꝰurinã conuertere se induritiã
preciosi lapidis dicunt. quiliguriꝰ
appellat᷑: quod & ipsi linces sentire
hoc documento ꝓbant᷑. Nam egestũ
liquorem marenis inquantũ potue¬

Expanded text:
in Hyperboreis nascitur montibus. Omni in Hyperboreis nascitur montibus. Omni parte corporis leones sunt; alis et facie aquilis similes; equis vehementer infesti. Nam et homines visos discerpunt. Chamaeleon non habet unum colorem, sed diversa est varietate consparsus, ut pardus. Dictus autem ita . . . Huius chamaeleontis corpusculum ad colores quos videt facillima conversione variatur, quod aliorum animalium non est ita ad conversionem facilis corpulentia. Camelopardus dictus, quod dum sit ut pardus albis maculis superaspersus, collo equo similis, pedibus bubulis, capite tamen camelo est similis. Hunc Aethiopia gignit. Lyncis dictus, quia in luporum genere numeratur; bestia maculis terga distincta ut pardus, sed similis lupo: unde et ille λύκος, iste lyncis. Huius urinam convertere in duritiam pretiosi lapidis dicunt, qui lyncurius appellatur, quod et ipsas lynces sentire hoc documento probatur. Nam egestum liquorem harenis, in quantum potue
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmuscida dr. qm̃ illo pabulumori
ad mouet. & ẽ angui similis. ual¬
lo munitus eburneo. Hos boues
lucas dictos ab antiquis romanis.
Doues quia nullũ grandius uidebãt.
Lucas quia in lucania illos pͥmus
pirrus inprelio obiecit romanis.
Nam hoc genus animantis inreb
bellicis aptũ ẽ. Incis enim ꝑse &
indi ligneis turrib collocatis. tan¬
qmͣ demuro iaculis dimicant. In¬
tellectu autẽ & memoria multa
iugent. gregatim incedunt. motu
quo ualent salutant. murem fu¬
giunt. auersi coeunt. Quando aut̃
pariunt. inaquis uel in insulis di¬
mittunt fetus ꝓpt̾̃ dracones. quia
in unici sunt. & ab eis implicati ne¬
cantur. Biennio autẽ portant fetꝰ.
nec ampliꝰ qmͣ semel gignunt nec
plures. s tm̃ unũ. Uiuunt autem
annos trecentos. Apud affricã & in¬
diam elephanti prius nascebantur.
nunc sola eos india gignit. G rifes
uocatur quod sit animal pennatum.
& quadrupes. Hoc genus ferarum

Expanded text:
promuscis dicitur, quo ille pabulum ori promuscis dicitur, quo ille pabulum ori admovet, et est angui similis, vallo munitus eburno. 15. Hos boves lucas dictos ab antiquis Romanis: boves, quia nullum animal grandius videbant; lucas, quia in Lucania illos primus Pyrrhus in praelio objecit Romanis. Nam hoc genus animantis in rebus bellicis aptum est. In eis enim Persae, et Indi, ligneis turribus collocatis, tanm de muro iaculis dimicant. Intellectu autem et memoria multa vigent. Gregatim incedunt; motu, quo valent, salutant; murem fugiunt; aversi coeunt; quando autem parturiunt, in aquis vel insulis dimittunt fetus propter dracones, quia inimici sunt et ab eis inplicati necantur; biennio autem portant fetus, nec amplius quam semel gignunt nec plures, sed tantum unum; vivunt autem annos trecentos. Apud solam Africam et Indiam elephanti prius nascebantur; nunc sola eos India gignit. Grypes vocatur, quod sit animal pinnatum et quadrupes. Hoc genus ferarum