comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sso gͦ nobis luctũ debet incut̾e qͥsqm cũ a ꝑegrinatione
redire meru̾it ad ꝓpͥam iegionẽ marĩe c̃ ñ inanis ꝙ̧ ua¬
oñe celestiũ dubitatiõe contboe s sola seꝑatione
dormmentis estuantiᷤ de solatiis pii pignoris iactor. sdat̃
q̃ patͦcinari ñ p̃ dissidñtie. Sienĩ desolatõnẽ ferre
hoĩes ñ uale̾nt nũqmͣ ꝓisus parentes asesua pigno¬
ra dimisisset. Destitutoᷤ se amorientib oqͣrunt᷑. ⁊ u
uos filioᷤᷤ aut ꝓpt̾ honoreᷤᷤ aũ ꝓpt̾ negotia ꝑ egͥnis re¬
gionib creditt. ⁊ gaudẽt tota uita sine affectib õ¬
morari. dũ mͦ capiant ꝙ. cupuĩt de suis pignorib ad¬
ipisci. ⁊ ũ ad palatia ꝑgant ꝑegͥnant᷑ ad studia dig¬
nitatiᷤᷤ nauigãt acqͥrẽda. ł ad cãs patͥmonii aliqͣs ex¬
plicadłaᷤꝰ cũ labore ⁊ ꝑidõ ꝓficiscẽteᷤ oẽs ĩpellt̃ nͨ secũ¬
uacare qͦs diligr᷑ paciũt᷑ ⁊ ũ ad palatia celi ad studia

Expanded text:
o nobis luctum debet incutere quisquam, cum a peregrinatione redire meruerit ad propriam regionem, maxime cum non inanis et vaonum coelestium dubitatione conturbor, sed sola separatione dormientis aestuans, desolatus solatio pii pignoris jactor. V. Excquae patrocinari non potest diffidentiae. Si enim desolationes homines ferre non valerent, numquam prorsus parentes a se sua pignora dimisissent. Destitutos se a morientibus conqueruntur: et vivos filios, aut propter honores, aut propter negotia peregrinis regionibus credunt: et gaudent tota vita sine affectibus commorari, dummodo capiant, quod cupiunt de suis pignoribus adipisci: et ut ad palatia pergant, peregrinantur. Ad studia dignitatis navigant acquirenda, vel ad causas patrimonii aliquas explicandas cum labore et periculo, proficiscentea coeli, ad studia
Abbreviated transcription (Latin):
na sc̃ĩcillã ur̃õ fomiti s̃ubieatti. q̃ ad ħstudiũ nos ⁊ s̾moue hortata
inꝰ pieces. ⁊ asid̾iũ nrm ñ cã fletib qͣ eiulatib ꝯtestam̃ ũ marcel¬
lã urãm nob̾ reddas. ⁊ illã micẽ. ilã suauẽ. islã õi muelle ⁊ dulcedĩe
dultiorẽ. ñ patiaris ap̃ eas cẽ iigidã icͥstẽ iagare fũcẽ. qͣs ast abili¬
tate sua ad siłe uite studiũ ꝓuocaũ. e̾te uͭ sot pͣciora q̃ pͥcimꝰ. ñ ⁊ ĩ¬
pudẽs desid̾iũ. si cũcte scͥpt᷑aꝵ uoces ũe uiłise ꝯgũt q̃ facimꝰ audaet᷑.

Expanded text:
 scintillam nostro fomiti subjecisti, quae ad hoc studium nos et sermone hortata  Marcellam nostram nobis reddas et illam mitem, illam suauem, illam omni melle et dulcedine dulciorem non patiaris apud eas esse rigidam et tristem rugare frontem, quas adfabilitate sua ad simile uitae studium prouocauit. Certe, si sunt meliora, quae poscimus, non est inpudens desiderium. si cunctae script
Abbreviated transcription (Latin):
m̃usso sẏucemate eqꝰ publicꝰ tt̾nebat᷑: nobilẽ iuuent̃ puria.¬
nioea ĩ dritũ cungca. balchẽ abiebat.:⁊ tñ ille apposito notario
cogebt loqͥ. ⁊ uelocit edita. uelox ꝯseq̃ret᷑ man : lig̾sceli¬
tatẽ ꝓrẽd̾ent signa u̾boꝵ. Itaq ñ scbẽtis diligẽtia ẜ dictã¬
tis temitite ligũ ad te silẽtiũ rũpo. offe̾ns tͥ nudã officii

Expanded text:
ynthemate equus publicus sternebatur et nobilem iuuenem punicea indutum tunica balteus ambiebat et tamen ille apposito notario cogebat loqui, quae uelociter edita uelox consequeretur manus et linguae celeritatem prenderent signa uerborum. itaque non scribentis diligentia, sed dictantis
Abbreviated transcription (Latin):
illi ultra ñ dominabitur. S ⁊ dolor ⁊ ge¬
mitus omnis abscedet: qm̃ absterget ds̃
omnem latͥmam ab oculis sc̃oꝵ ⁊ ram ñ
erit amplius neq luctus neq clamor. s
neq ullus dolor: qm̃ priora transierunt.
felices latrime quas benigna manus con¬
ditoris absterget. ⁊ beati oculi qͥin tali¬
superbiam. qͣm omne sublime uidere. qͣm
auaricie ⁊ petulantie famulari. Sedebit
igitur corpus unmortalitatis ⁊ impassibi¬
litatis gemina quadam felicitate dotatũ.
liberum ab omni necessitate. ab omni cor¬
ruptione seturum. alienum et unmune
ab omni concupiscentia. plenũ gloua. confi¬
guratum demiq claritati corporis xp̃i. Se¬
debit ⁊ amma sicut nil metuens sic net
cupiens ultea: nimirũ plena b̃itudine.¬
et secura plenitudine fruens. nullos iam
cogitationum fluctus. nullos temptatioñ
conflictus. nullos affectionũ sentiens motus
s eterne illi in commutabilitati prorsus im¬

Expanded text:
illi ultra non dominabitur . Sed et dolor et geilli ultra non dominabitur . Sed et dolor et gemitus omnis abscedet, quoniam absterget Deus omnem lacrymam ab oculis sanctorum, et jam non erit amplius neque luctus, neque clamor, sed nec ullus dolor, quoniam priora transierunt . Felices lacrymae, quas benigna manus Conditoris absterget: et beati oculi, qui in talisuperbiam, quam omne sublime videre, quam avaritiae et petulantiae famulari. Sedebit igitur corpus immortalitatis et impassibilitatis gemina quadam felicitate dotatum, liberum ab omni necessitate ab, omni corruptione securum, alienum et immune ab omni concupiscentia, plenum gloria, configuratum denique claritati corporis Christi. Sedebit et anima sicut nil metuens, sic nec cupiens ultra: nimirum plena beatitudine,et secura plenitudine fruens; nullos jam cogitationum fluctus, nullos tentationum conflictus, nullos affectionum sentiens motus: sed aeternae illi incommutabilitati prorsus im
Abbreviated transcription (Latin):
nostris. s in spe singulariter constraiti: psal¬
lemus singuli mente ⁊ spiritu. qd̾ preliba¬
uerat quodamtn qui dicebat. Conuertere
anura mea m requiem tuam quia dominꝰ
benefecit tibi. quia exipuit animã meã
de morte. oculos meos a lacrimis. pedes
meas a lapsu. Ceterum de expectatione
ioem ip̃e sic ait. me expectant iusti donec
retribuas mͥ. siec modo numerum fratrum
ut compleatur. s ⁊ ip̃m corpus ut sua rege¬
neratione restituatur expectant. Immo uͦ
et expetunt cum desiderio sub altare dei
uotiferantes ad ip̃m. ⁊ qui audire m̾uit
potuit ⁊ testificari. Nam corpus illo quidẽ
intempore sedere quis dicat dum effluit¬
inquit sedebitis ⁊ uos. Seminatur enim
corpus ammale: resurget corpꝰ spiritale.
seminatur in ignominia: surget in gła.
ubi iamtunc mors uictoria tua: Siqͥdem
⁊ tu inimita nouissima destrueris. Corpꝰ
enim resurrectionis iam ñ moritur. mors

Expanded text:
nostris, sed in spe singulariter constituti psalnostris, sed in spe singulariter constituti psallemus singuli mente et spiritu: quod praelibaverat quodam modo qui dicebat, Convertere, anima mea, in requiem tuam, quia Dominus benefecit tibi: quia eripuit animam meam de morte, oculos meos a lacrymis, pedes meos a lapsu . Caeterum de exspectatione idem ipse sic ait: Me exspectant justi donec retribuas mihi . Nec modo numerum fratrum, ut compleatur, sed et ipsum corpus, ut sua regeneratione restituatur, exspectant. Imo vero et expetunt cum desiderio, sub altare Dei vociferantes ad ipsum; ut qui audire meruit, potuit et testificari . Nam corpus quidem illo in tempore sedere quis dicat, dum effluit, etratione, inquit, sedebitis et vos. Seminatur enim corpus animale, resurget corpus spirituale: seminatur in ignominia, surget in gloria . Ubi jam tunc, mors, victoria tua? Siquidem et tu inimica novissima destrueris. Corpus enim resurrectionis jam non moritur, mors
Abbreviated transcription (Latin):
frui requie. quam desidero. quam cupio.
quam requiro : Ecce enim ut dixi nil in
me sedet. s cuncta in motu sunt. omnia
nutant. fluctuant uniuersa. Postremo
ubi concupiscit adhuc caro aduersꝰ sp̃m.
spiritus aduersus carnem. quidña hõis
sedere iudetur ⁊ siec sola iam concupiscen¬
tia pacem turbat. impedit sessionem. ue¬
tat esse sedatum: s duplex quoq sciłm
corpus miserum hominem contritio ue¬
xat. presentis iudelicet sensu doloris. ⁊ me¬
tu mortis future ⁊ nimirũ cũ ⁊ passibile
sit ⁊ mortale. Duplex nichilominꝰ animã
agitare sollicitudo uidetur. spei utiq et
timoris. Inter hec nempe fluctuat iugit̃.
donet pectati corpus inhabitat ascendens
usq adcelos. ⁊ iterum usq ad abyssos des¬
centens: tabescens in malis et ad bona
hoc egrediens domicilium atimore qͥdẽ
pentais liberabitur: s necdum ab expestati¬
one. Ex tunc enim iam ñ erit timor in fineo

Expanded text:
frui requie, quam desidero, quam cupio, frui requie, quam desidero, quam cupio, quam requiro? Ecce enim, ut dixi, nil in me sedet, sed cuncta in motu sunt, omnia nutant, fluctuant universa. Postremo ubi concupiscit adhuc caro adversus spiritum, spiritus adversus carnem, quidnam hominis sedere videtur? Nec sola jam concupiscentia pacem turbat, impedit sessionem, vetat esse sedatum; sed duplex quoque secundum corpus miserum 300 hominem contritio vexat, praesentis videlicet sensus doloris, et mortis metus futurae. Nimirum cum et passibile sit et mortale, duplex nihilominus animam agitare sollicitudo videtur spei utique et timoris. Inter haec nempe fluctuat jugiter, donec peccati corpus inhabitat, ascendens usque ad coelos, et iterum usque ad abyssos descendens; tabescens in malis, et ad bona hoc egrediens domicilium, a timore quidem penitus liberabitur, sed necdum ab exspectatione. Ex tunc enim jam non erit timor in finibus
Abbreviated transcription (Latin):
Exultauit ut gygas ad currendam uiam:
hiarem sine dubio diligit secutorem. Necdũ
ad brauium peruenisti. necdum ap̃phendisti
metam. grandis adhuc restat ura. noli siftẽ
gradum. noli in medio itinere residere. In
sudore inquit uultus tui comedes panẽ tuũ:
donec reuertaris interrã de qua sumptꝰ es
Ex tunt sane exit tempus requiei: nimirũ
qm iam ipse spicrtus dicet ut requiescas a
laboribus tuis. siecdum erit consum mata
pax. necdum perfecta quies. deniq necdũ
sederit filius hominis in sede maiestatissue
elix regeneratio. Quando enim xxxi.¬
renascar ad sessionem miser honoratus
ad laborem. Osi unqͣm sedero totus. cuius
mͦ nec minimã portio quidem sedet. in quo
nichil tranquillum. nichil quietum. sedatũ
nichil. nichil unqͣm in eodem ꝑmanet statu.
Sedebitis ⁊ uos. O sessio. Quis mͥ tribuat
ut dignis exprimam uerbis q̃ de sessione
hac cordis affectione concipio: Immo quis¬
michi tribuat sessionis huius imꝑturbata

Expanded text:
Exsultavit ut gigas ad currendam viam. Exsultavit ut gigas ad currendam viam. Hilarem sine dubio diligit secutorem. Necdum ad bravium pervenisti, necdum apprehendisti metam. Grandis adhuc restat via: noli sistere gradum, noli in medio itinere residere. In sudore, inquit, vultus tui comedes panem tuum, donec in terram, de qua sumptus esEt tunc sane tempus erit requiei, nimirum quando jam spiritus ipse dicet ut requiescas a laboribus tuis. Necdum tamen erit consummata pax, necdum perfecta quies, denique necdum sederit Filius hominis in sede majestatis suae, elix regeneratio! Quando enim renascar ad sessionem, miser homo natus ad laborem? O si unquam sedero totus, cujus modo ne minima quidem portio sedet, in quo nihil tranquillum, nihil quietum, sedatum nihil, nihil unquam in eodem permanens statu! Sedebitis et vos. O sessio! Quis mihi tribuat ut dignis exprimam verbis quae de sessione hac cordis affectione concipio? imo quis tribuat mihi sessionis hujus imperturbata
Abbreviated transcription (Latin):
inquit cum sederit falius hominis . xxx.¬
u sede maiestatis sedebitis ⁊ uos ⁊ cet᷑a.
Consequemini ait quem sequimini. ut cũ
ipse sederit: ⁊ uos pariter sedeatis. Qͣndo
enim ille resedit in mundo. qͣndo substitit.
quando reclinauit caput : Ecultauit ad
currendam uiam. benefaciendo ꝑtransut.
quippe nec nidum nec foueam nec locum
habens in diuersorio: donec opere tandẽ
quod susceperat consummato secendi p̃¬
ceptum mereretur accipere. ⁊ dic̾et dñs
domino meo sede a dextris meis. Insipi¬
ens tu qui presidere eligis qͣm consedere.
querens in itinere diuertitula. Ille mini¬
strare uenit ñ mninistrari. tu supra magi¬
strum ⁊ domino maior ĩmo nec dũcipłs
ptofecto nec seruus retumbẽ ĩa festurans
Paululum dormies. paulum dormitabis.
paululum conseres manus. ille salit in
montibus. transilit colles. Clama adeũ am¬
ma mea trabe me post te: in odore unguen¬
torum tuoꝵ curremus. Alioqum qͣndo eum
remorando. tepescendo. pansanto conseqͥsꝑas:

Expanded text:
inquit, cum sederit Filius hominis in sede majestatis suae, sedebitis et vos , etc. Consequemini, ait, quem sequimini: ut cum ipse sederit, et vos pariter sedeatis. Quando enim ille resedit in mundo, quando substitit, quando reclinavit caput? Exsultavit ad currendam viam , benefaciendo pertransiit ; quippe nec nidum, nec foveam, nec locum habens in diversorio: donec, opere tandem quod susceperat consummato, sedendi praeceptum mereretur accipere, et diceret Dominus Domino meo: Sede a dextris meis . Insipiens tu qui praesidere eligis quam considere, quaerens in itinere diverticula. Ille ministrare venit, non ministrari : tu supra magistrum, et Domino major, imo nec discipulus, profecto nec servus, recumbere jam festinas? Paululum dormies, paululum dormitabis, paululum conseres manus . Ille salit in montibus, transilit colles. Clama ad eum, anima mea: Trahe me post te, in odore unguentorum tuorum curremus . Alioquin quando eum remorando, tepescendo, pausando consequi speras?
Abbreviated transcription (Latin):
perum xp̃i de clara ualle seruus: clarita¬
te perfundi montium eternoꝵ. Quantũ
uobis honoris uestra laudabilis uita: tan¬
tum affert ⁊ oneris laudans fama. Ecce
enu is per quem ⁊ pro quo p̾sentes litt̾as
accipitis: exemplo ceterorum quos sepe
tales non paucos experimini. motꝰ ⁊ ip̃e
bono odore uestri quem delonge sensit.
tam communem cum fiducia pietatem
requirit: spe utiq ductus inueniendi
ñ solum consilium quid agere debeat. s
et auxilium quo perficere ualeat. Est aũ
hec causa eius. Q uadam se cella ꝓ amore
dei ex proposito mncluserat. egressionis
atq transgressionis sue uobis ip̃e causas
exponet. Et quidem ad propositum redire
cupit. s per uos implere proposuit: si tñ
nostris hoc precibus quibus se p̾munire
curauit obtinere potuerit. fãcite gͦ mo¬
rem uestrum. ferte opem misero. immo
quia uos sapientibus ⁊ insipientibus de¬
bitorem agnoscitis. erroneam xp̃i ouicu¬
lam de faucibus lupi festinate eripere:

Expanded text:
perum Christi de Clara-Valle servus, claritate perfundi montium aeternorum. Quantum vobis honoris vestra laudabilis vita, tantum affert et oneris laudans fama. Ecce enim 60 is per quem et pro quo praesentes litteras accipitis, exemplo caeterorum, quos saepe tales non paucos experimini, motus et ipse bono odore vestri, quem de longe sensit, tam communem cum fiducia pietatem requirit, spe utique ductus inveniendi non solum consilium quid agere debeat, sed et auxilium quo perficere valeat. Est autem haec causa ejus. Quadam se cella pro amore Dei ex proposito incluserat. Egressionis atque transgressionis suae vobis ipse causas exponet. Et quidem ad propositum redire cupit; sed per vos implere proposuit, si tamen nostris hoc precibus, quibus se praemunire curavit, obtinere potuerit. Facite ergo morem vestrum: ferte opem misero; imo quia vos sapientibus et insipientibus debitorem agnoscitis, erroneam Christi oviculam de faucibus lupi festinate eripere;
Abbreviated transcription (Latin):
olo ⁊ pretor ut harũ lator uen̾abilis
altecumbe abbas uiuianus. michi ob suã
religiositatem familiaris amicus: amicũ
uos prodei amore ⁊ nostro in suo negocio
experiatur. Et hec pro illo. reliqͣ aũ uobis.
Quid prodest homini si uniu̾sum mundũ
lucretur. anime autem sue detͥmentum
patiatur: Aut quam dabit homo cõmuta¬
tionem pro anima sua : Nec totus mundus
sufficeret. Magna res anima: que xp̃i san¬
guine redempta est. Grauis anime casus:
que non nisi xp̃i cruce potuit reparari. Si
rursum corruerit peccato dumtaxat ad
mortem. unde iam reparabitur: Nunqͥd
aut alter xp̃s. aut idem iterum crucifigi
habet pro ula: Super hoc uellem uos nũ¬
qͣm obliusci illud sapientis consiliũ. fĩli
inemorare nouissima tua: ⁊ in eternum

Expanded text:
olo et precor ut harum lator venerabilis Altaecumbae abbas Vivianus, mihi ob suam religiositatem admodum familiaris amicus, amicum vos pro Dei amore et nostro, in suo negotio experiatur. Et haec pro illo, reliqua autem vobis. Quid prodest homini si universum mundum lucretur, animae autem suae detrimentum patiatur? aut quam dabit homo commutationem pro anima sua? Nec totus mundus sufficeret. Magna res anima quae Christi sanguine redempta est. Gravis animae casus, quae non nisi Christi cruce potuit reparari. Si rursum corruerit peccato duntaxat ad mortem, unde jam reparabitur? Nunquid aut alter Christus, aut idem iterum crucifigi habet pro illa? Super hoc vellem vos nunquam oblivisci illud Sapientis consilium: Fili, memorare novissima tua, et in aeternum
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm ut te uocato ad nos perte de te certi¬
ores prius esfici curaremus. sicꝙ quod
in promptu esset presentes p̾senti con¬
suleremus. S iam tuo scripto nostroq
rescripto utrorumq ab alterutro faise
suspitionis timore depulso parit̃ quies¬
camus. Uerum hac falsitate ꝙͣ uera
sit ad nos inuicem dilectio cõprobatum
est. Quam quidem dilectionẽ per hanc
mutuam nostri sollicitudinem ñ infruc¬
tuose nunc renouatam esse putauerim.
Cuius fructum tunc nos quidẽ copiosũ
speraremus accipere: si tii nobis copia
cum oportunitate daretur. Alioquin
oportunius ducimus nos nostra con

Expanded text:
quam ut, te vocato ad nos, per te de te certiquam ut, te vocato ad nos, per te de te certiores prius effici curaremus: sicque quod in promptu esset, praesentes praesenti consuleremus. Sed jam tuo scripto, nostroque rescripto, utrorumque ab alterutro falsae suspicionis timore depulso, pariter quiescamus. Verum hac falsitate quam vera sit ad nos invicem dilectio, comprobatum est; quam quidem dilectionem per hanc mutuam nostri sollicitudinem, non infructuose nunc renovatam esse putaverim; cujus fructum tunc nos quidem copiosum speraremus accipere, si tui nobis copia cum opportunitate daretur. Alioquin opportunius ducimus nos nostra con
Abbreviated transcription (Latin):
martỹres. s ⁊ qui in domino moriuntur
sicut confessores: profecto beati sunt. Que
proide res uidentur michi mortẽ facere
preciosam. uita ⁊ causa. s ampliꝰ causa.
qͣm uita. Porro illa erit preciosissima:
quam ⁊ causa commendat et uita. Ad¬
dicis fuisse turbatum frater. uu.
nõn sua s tua necessitate putauit ad te
dirigendum. Siquidem ipse suo more dĩ
gratia fortiter agit alienam a se int̾im
adhuc faciens illam sententiam: uir du¬
plex animo inconstans est inomnibus
uũs suis. uias quippe dñi simpliciter.
at per hoc confidenter ambulans. ñ sen¬
tit illud ue de quo dicitur. Ue terram
ingredienti duabus niis. Te autem au¬
dieramus in discordiam uersari. domũ
uestram non sine scandalo abbatis ⁊ fratr̃
deseruisse. solumq habitare in nescio quo
satis inconuementi loco. Quo rumore
nobis permotis. anxieq querentibus
si quo tibi modo a nobis posset consultũ
iri. nichil paratius occurrere potuit:

Expanded text:
martyres, sed et qui in Domino moriuntur, martyres, sed et qui in Domino moriuntur, sicut confessores, profecto beati sunt. Duae proinde res mihi videntur mortem facere pretiosam, vita et causa; sed amplius causa, quam vita. Porro illa erit pretiosissima, quam et causa commendat et vita. EPicis fuisse turbatum, frater Willelmus non sua, sed tua necessitate putavit ad te dirigendum. Siquidem ipse suo more Dei gratia fortiter agit, alienam a se interim adhuc faciens illam sententiam: Vir duplex animo inconstans est in omnibus viis suis . Vias quippe Domini simpliciter, ac per hoc confidenter ambulans, non sentit illud Vae, de quo dicitur: Vae terram ingredienti duabus viis! Te autem audieramus in discordia versari, domum vestram non sine gravi scandalo abbatis et fratrum deseruisse, solumque habitare in nescio quo satis inconvenienti loco. Quo rumore nobis permotis, anxieque quaerentibus si quo modo tibi a nobis posset consultum iri; nihil paratius occurrere potuit,
Abbreviated transcription (Latin):
Merito igitur ecclesia que gaudere cum
gaudentibus. flere cum fientibus nouit.
quos pares iudicat in uirtute. discernit
tamen ex tempore: nec pari putat prose¬
quendum obsequio ⁊ transitũ aduitam
⁊ descensum ad inferos. Itaq martyri¬
um facit causa. tempus genusq discer¬
nit. Tempus quippe machabeos a nouis
martỹribus disiungit. coniungit anti¬
quis. Genus uero nouis aggregat. seg᷑¬
gat aueteribus. Et quidem hee in eccle¬
sia premissis ex causis differentie obser¬
uantur. Ceterum apud deum uniuerso
cetui sanctorum commune est qd̃ sc̃s
ait proph̃a. Preciosa in conspectu domi¬
n mors sanctorum eius. unde autem
preciosam dixerit exponat nobis. sum
dederit inquit dilectis sius sompnum
ecce hereditas domini filii merces fruct᷑
uentris. Nec putemus solos martyres
esse dilectos. cum recolamus dictum et¬
de beato lazaro. lazarus amicus noster
dormit. Deniq beati mortui qui dño
moriuntur. Non soli qui pro dño. sicut

Expanded text:
Merito igitur Ecclesia, quae gaudere cum Merito igitur Ecclesia, quae gaudere cum gaudentibus, flere cum flentibus novit; quos pares judicat in virtute, discernit tamen ex tempore; nec pari putat prosequendum obsequio, et transitum ad vitam, et descensum ad inferos. 8. Itaque martyrium facit causa, tempus genusque discernunt. Tempus quippe Machabaeos a novis martyribus disjungit, conjungit antiquis. Genus vero novis aggregat, segregat a veteribus. Et hae quidem in Ecclesia praemissis ex causis differentiae observantur. Caeterum apud Deum universo coetui sanctorum commune est quod sanctus ait Propheta: Pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum ejus . Unde autem pretiosam dixerit, exponat nobis: Cum dederit, inquit, dilectis suis somnum, ecce haereditas Domini filii, merces fructus ventris . Nec putemus solos martyres esse dilectos, cum recolamus dictum de Lazaro, Lazarus amicus noster dormit : 105 denique, Beati mortui qui in Domino moriuntur . Non soli qui pro Domino, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
recorderis mei: Israel quoq ad filios. Dedu¬
cens canos meos cum dolore ad inferos. Qd
in hiis sollempnis leticie. quid festiue cele¬
britatis apparet : Nostri autem martyres
cupiunt dissolui ⁊ esse cum xp̃o. terti ubic̃q
est corpus illo sine mora congregatum iri
⁊ aquilas. Mox inqͣm ibi exultant iustiin
conspectu dei ⁊ delectantur in leticia. Ibi
ibi benignissime iħ̃u. ibi statim ut de hoc se¬
culo nequam sanctus quisq eripit᷑: adim¬
pletur leticia cum uultu tuo. Una ibi uox
iubilo resonat sempiterno. uox una exul¬
tationis ⁊ salutis intabernaculis iustoꝵ.
Amima nr̃a sicut passer erepta est de laq̃o
uenantium. laquens contritus est ⁊ nos
liberati sumus. Nunquid hec decantare
libebat apud inferos sedentibus in tene¬
bris ⁊ umbra mortis. dum ñ erat qui re¬
dimeret neq qui saluum faceret. qͣndo
necdum uisitauerat nos oriens ex alto.
primitie scilicet dormientium xp̃s:

Expanded text:
recorderis mei? Israel quoque ad filios aiebat: Dedurecorderis mei? Israel quoque ad filios aiebat: Deducetis canos meos cum dolore ad inferos . Quid in his solemnis laetitiae, quid festivae celebritatis apparet? 7. Nostri autem martyres cupiunt dissolvi, et esse cum Christo; certi, ubicunque est corpus, illo sine mora congregatum iri et aquilas. Mox, inquam, ibi exsultant justi in conspectu Dei, et delectantur in laetitia. Ibi, ibi, benignissime Jesu, ibi statim, ut de hoc saeculo nequam sanctus quisque eripitur, adimpletur laetitia cum vultu tuo. Una ibi vox jubilo resonat sempiterno, vox una exsultationis et salutis in tabernaculis justorum: Anima nostra sicut passer erepta est de laqueo venantium; laqueus contritus est, et nos liberati sumus . Nunquid hoc decantare libebat apud inferos sedentibus in tenebris et umbra mortis, dum non erat qui redimeret, neque qui salvum faceret, quando necdum visitaverat nos oriens ex alto, primitiae scilicet dormientium Christus?
Abbreviated transcription (Latin):
tate moritur: merito in ecclesia celebri
cum gaudio memoratur. Ceterum illa
qua ratione mors festiua reputabitur.
quam nulla gaudioꝵ festiuitas comitat᷑:
Aut unde gaudium sumeret moriturus
qui ⁊ ad iufernales descendere tenebras
certus erat. nec certi quidpram secum
ferebat unde in proximo desui liberatore
consolaretur⁊ Inde est quod unus scõꝵ
cum audiret. dispone domui tue qͥa mori¬
eris tu ⁊ non uiues: conuertit se ad pa¬
rietem ⁊ fleuit fietu magno. atq inpet᷑¬
uit exose mortis aliquam dilationem.
Hoc deniq ⁊ miserabiliter plangebat di¬
cens. in dimidio dierum meoꝵ uadam
ad portas inferi. Et paulo post. Non ui¬
debo dominum deum in terra uiuentiũ.
Non aspiciam hominem ultra: ⁊ habitato¬
rem quietis. Huic ⁊ alius qͥdam. Qiuis
michi hoc tribuat ait ut in inferno pro¬
tegas me. ⁊ abscondas me doñ ꝑtͣnseat
furortuus ⁊ consiituas michi tempus in qͦ

Expanded text:
tate moritur, merito in Ecclesia celebrari tate moritur, merito in Ecclesia celebrari cum gaudio memoratur. 6. Caeterum illa qua ratione mors festiva reputabitur, quam nulla gaudiorum festivitas comitatur? aut unde gaudium sumeret moriturus, qui se et ad infernales descendere tenebras certus erat, nec certi quidpiam secum ferebat, unde in proximo de sui liberatore consolaretur? Inde est quod unus sanctorum, cum audiret, Dispone domui tuae, quia morieris tu, et non vives, convertit se ad parietem, et flevit fletu magno, atque ita impetravit exosae mortis aliquam dilationem. Hoc denique et miserabiliter plangebat, dicens: In dimidio dierum meorum vadam ad portas inferi et paulo post: Non videbo, inquit, Dominum Deum in terra viventium, non aspiciam hominem ultra, et habitatorem quietis . Hinc et alius quidam: Quis mihi hoc tribuat, ait, ut in inferno protegas me, et abscondas me, donec pertranseat furor tuus; et constituas mihi tempus in quo
Abbreviated transcription (Latin):
tari sollicitus fuit: ac tertificari meruit.
slam cumper discipulos eum int̾rogasset.
tues inquiens qui uenturus es analium
expectamus. post enarrata plura mira cłã
audiuit. Et beatus qui ñ fuerit scandalira¬
tus in me. In quo nimirum uerbo significa¬
uit se dominus moriturum: ⁊ tali morte
que posset esse iudeis scandalum. gentibus
stulticia. Ad hant uocem sponsi gaudens a¬
mitus sponsi alacri animo precessit quo ⁊
illum in proxuno esse uenturum iam dubi¬
tare non potuit. Porro qui letus ⁊ tã letus
potuit mori. potuit ⁊ letam sibi memori¬
am promereri. Sed ⁊ senex ille tã plenus
uirtutum qͣm dierum. morte ĩa ꝓpinqua
uitam bauilans in manib aiebat. Nunc di¬
mittis seruum tuum domine scdm uerbũ
tuum in pate. quia uiderunt oculi mei sa¬
lutaretuum. ac si diceret. Seturus des¬
tendo in carcerem: qui tam presto meam
sentio redemptionem. Et hic ergo qui cũ
tam secura iocunditate ⁊ iocunda securi¬

Expanded text:
tari sollicitus fuit, ac certificari meruit. tari sollicitus fuit, ac certificari meruit. Nam cum per discipulos eum interrogasset, Tu es, inquiens, qui venturus es, an alium exspectamus? post enarrata plura miracula audivit: Et beatus qui non fuerit scandalizatus in me . In quo nimirum verbo significavit se Dominus moriturum, et tali morte, quae posset Judaeis esse scandalum, Gentibus stultitia. Ad hanc vocem sponsi gaudens amicus sponsi alacri animo praecessit, quo et illum in proximo esse venturum, jam dubitare non potuit. Porro qui laetus, et tam laetus potuit mori, potuit et laetam sibi memoriam promereri. Sed et senex ille tam plenus virtutum quam dierum, morte jam propinqua Vitam bajulans in manibus, aiebat, Nunc dimittis servum tuum, Domine, secundum verbum tuum in pace: quia viderunt oculi mei salutare tuum ; ac si diceret: Securus descendo in carcerem, qui tam praesto meam sentio redemptionem. Et hic ergo, qui cum tam secura jucunditate et jucunda securi
Abbreviated transcription (Latin):
presertim cum ⁊ ante illam salutiferam
passionem. ñ festiua gaudia s claustra te¬
nebrosa quosq morientes exciperent.
Sane machabeos ideo ut dignum est exci¬
piendos iudicauit ecclesia. qm̃ quod eis
negabat tempus: contulit martyrii ge¬
nus. Nec solum ipsos s ⁊ qui forte uite
ram in carne manifestate mortẽ sua mor¬
te preuenerunt: siue morientes in ipsa.
sicut symeon ⁊ iohannes baptista. siue
etiam proipsa. sicut umnocentes. qͦs alia
ratione licet ad inferos ⁊ ip̃i descend̾int.
ritu nichilominus sollempni uen̾amur.
Et innocentes quidem q̃m inustum pro¬
fecto fuit innocentiam pro iusticia mori¬
entem: ulla uel presenti gła defraudari.
Iohannes quidem sciens qd̾ adieb suis
regnum celoꝵ iuim patitur. unde ⁊ cla¬
mat agite penitentiam appropinquabit
reguum celorum. simulq uidens uitam se
protinus secuturam: mortẽ letus excepit.
Q uodutiq ab ip̃o domino moriturus scisci¬

Expanded text:
praesertim cum ante illam salutiferam praesertim cum ante illam salutiferam passionem, non festiva gaudia, sed claustra tenebrosa quosque morientes exciperent. Sane Machabaeos ideo, ut dictum est, excipiendos judicavit Ecclesia, quoniam quod eis negabat tempus, contulit martyrii genus. 5. Nec solum ipsos, sed et qui forte Vitae jam in carne manifestatae mortem sua morte praevenerunt, sive morientes in ipsa, sicut Simeon et Joannes Baptista; sive etiam pro ipsa, sicut Innocentes, quos alia ratione, licet ad inferos et ipsi descenderint, ritu nihilominus solemni veneramur. Et innocentes quidem, quoniam injustum profecto fuit innocentiam 104 pro justitia morientem ulla vel praesenti gloria defraudari. Joannes quoque, sciens quod a diebus suis regnum coelorum vim patitur, unde et clamat, Agite poenitentiam, appropinquavit regnum coelorum ; simulque videns Vitam se protinus secuturam, mortem laetus excepit. Quod utique ab ipso Domino moriturus scisci
Abbreviated transcription (Latin):
minorum festiuitatib minus festiue reco¬
litur. profecto si tali ratione ⁊ ordine passi
fuissent machabei. ne ulla quidem de eis fie.
ret mentio. Nunc autem qm̃ similes illos
fecit martyribus xp̃ianis ñ dissimilis ue¬
ritatis confessio: merito eos similis prose¬
quitur ⁊ ueneratio. Nec moueat sane quod
quemadmodum martyres nominatim et
ipsi pro xp̃o minime passisunt: quia non
interest sie sublege pro legalibus obser¬
uantiis. siue sub gratia ꝓ mandatis euan¬
gelicis quis patiatur. uterq enim eque
pro ueritate. ac per hoc pro xp̃o qui dixit
ego sum ueritas pati cognoscitur. Itaq plꝰ
coutulit machabeis in hac parte martyrũ
genus: qͣm uirtus.quandone hos quidem
ex patribus quos pari constat uirtute illo
u tempore pro iusticia decertasse. pari eti¬
am honore concelebrat presens dũtaxat
etclesia: puto quod arbitretur indignũ
qͣntum libet laudabili morti que xp̃i mor¬
tem precederet diem festum impendere.

Expanded text:
minorum, festivitatibus minus festive recominorum, festivitatibus minus festive recolitur. 4. Profecto si tali ratione et ordine passi fuissent Machabaei, ne ulla quidem fieret de eis mentio. Nunc autem quoniam similes illos fecit martyribus christianis non dissimilis veritatis confessio, merito eos similis prosequitur et veneratio. Nec moveat sane, quod, quemadmodum martyres, nominatim et ipsi pro Christo minime passi sunt: quia non interest, sive sub Lege pro legalibus observantiis, sive sub Gratia pro mandatis evangelicis quis patiatur. Uterque enim aeque pro veritate, ac per hoc pro Christo, qui dixit, Ego sum veritas , pati cognoscitur. Itaque plus contulit Machabaeis in hac parte martyrii genus, quam virtus: quando ne hos quidem ex Patribus, quos pari constat virtute illo in tempore pro justitia decertasse, pari etiam honore concelebrat praesens duntaxat Ecclesia. Puto quod arbitretur indignum, quantumlibet laudabili morti, quae Christi mortem praecederet, diem festum impendere:
Abbreviated transcription (Latin):
in carcere decollatus. Si querit᷑ a quib e
Ab iniustis ⁊ impiis. Si qua causa: Pro
iusticia ⁊ pietate. Si quo modo : Non tam
eas confitendo qͣm proponendo. Propone¬
pariebat eis odium: ⁊ odium mortẽ. Licet
uuusti ⁊ impii ñ tam tamen in illis pieta¬
tem persequebantur qͣm a se repellebant:
nec tam in illorum iusticiam ferebantur
qͣm propͥam tuebantur iniusticiã. Aliud
est aliena inuadere : aluid sua defendere.
Non est id ipsum nolle sequi ueritatem
⁊ persequi. inuidere credentib ⁊ intre¬
pantib indignari: obturare os confiten¬
tium ⁊ redarguentium stimulos ñ ferre
Immo propter hoc magis reuerebatur
illum.⁊ audito eomulta fatiebat. Sed
q̃m arguebat herodem iohannes propt̃
herodiatem uxorem philippi fratͥs sui ideo
uinctus ⁊ decollatus est. passus quidem ⁊
ipse pro ueritate. s quam ⁊elare uideretur
non negare cogeretur. Huic est qd̃ hec ip̃a
tanti martyris passio multoꝵ etiam longe

Expanded text:
in carcere decollatus. Si quaeritur, a quibus? in carcere decollatus. Si quaeritur, a quibus? ab injustis et impiis. Si qua causa? pro justitia et pietate. Si quomodo? non tam eas confitendo, quam proponendo. Proponepariebat eis odium, et odium mortem. Licet injusti et impii, non tam tamen in illis pietatem persequebantur, quam a se repellebant: nec tam in illorum justitiam ferebantur, quam propriam tuebantur injustitiam. Aliud est aliena invadere, aliud defendere sua. Non est idipsum nolle sequi veritatem, et persequi; invidere credentibus, et increpantibus indignari: obturare os confitentium, et redarguentium stimulos non ferre imo propter hoc magis reverebatur illum, et audito eo multa faciebat. Sed quoniam arguebat Herodem Joannes propter Herodiadem uxorem Philippi fratris sui: ideo vinctus, ideo et decollatus est , passus quidem et ipse pro veritatis, sed quam zelare videretur, non negare cogeretur. Hinc est quod haec ipsa tanti martyris passio, multorum, etiam longe
Abbreviated transcription (Latin):
forman. Uniuersis nempe tam noui qͣm
ueteris testamenti martyrib eque con¬
uenit pro iusticia occubuisse: s interest
quod isti passi sunt quia illam tenebant:
illi quia non tenentes reprehendebant.
Isti quod eam non desererent: illi quod de¬
serentes perituros esse assererent. Et ut
breuiter totum in quo differunt ꝓferamꝰ:
hos cultus illos zelus iusticie martyres
fecit. Soli ex ueteribus machabei quia ñ
solum causam s ⁊ formam ut dixi noui
martyrii tenuerunt: iure fortasse in ec¬
aesia cum nouis ecclesie martyrib eandẽ
consuete celebritatis glorram assecuti st̃.
Instar quippe martyrum nostroꝵ libare
⁊ ip̃i diis alienis. patriamq deser̾e legẽ.
unmo mandata dei transgredi cogebant᷑.
renuebant ⁊ moriebantur. Non sic ysaias.
ñ sic ⁊atharias. ñ deniq uel magnus ille
baptista ita mortuus est. quorum pͥmus
serra fertur scissus fuisse. secundus inter
templum ⁊ altare legitur occisus. terciuis

Expanded text:
formam? Universis nempe tam Veteris, quam formam? Universis nempe tam Veteris, quam Novi Testamenti martyribus aeque convenit pro justitia occubuisse: sed interest quod isti passi sunt, quia illam tenebant; illi, quia non tenentes reprehendebant; isti, quod eam non desererent; illi, quod deserentes perituros esse assererent. Et ut breviter totum in quo differunt, proferamus: hos cultus, illos zelus justitiae martyres fecit. Soli ex veteribus Machabaei, quia non solum causam, sed et formam, ut dixi, novi martyrii tenuerunt; jure fortasse in Ecclesia cum novis Ecclesiae martyribus eamdem consuetae celebritatis gloriam assecuti sunt. Instar quippe martyrum nostrorum libare et ipsi diis alienis, patriamque deserere legem, imo mandata Dei transgredi cogebantur; renuebant, et moriebantur. 3. Non sic Isaias, non sic Zacharias, non denique vel magnus ille Joannes Baptista ita mortuus est: quorum primus serra fertur scissus fuisse; secundus inter templum et altare legitur occisus ; tertius
Abbreviated transcription (Latin):
modi negatur sollempnis celebritas. qͥa
mmirum quod prebuit uirtus p̾ripuit
tempus. cur non eadem fuit ⁊ in macha¬
beis consideratio : Siquidem ⁊ ipsi pro
tempore ñ ad celi mox gaudia s ad infer¬
n tenebras descenderunt. ne tt̃ quippe
apparente primogenito ex mortius qui
aperiret credentibus regna celoꝵ. agno
uidelicet de tribu iuda qui aperit et ne¬
mo claudit. ad cuius introitũ cum om̃i
auctoritate suꝑnis potestatib diceretur.
attollite portas principes ur̃as ⁊ eleua¬
mini porte eternales ⁊ introibit rex głe.
Proinde si incongruum uidetur cũ gau¬
dio recolere transitum qui gaudium ñ
fuit : caueatur ⁊ in istis. aut si istos obsue
uirtutis meritum festiuo proseqͥ fauore
placet. cur ñ itidem deferetur et illis :
an dicendum est ut rosq quidẽ in morte
commnunem habuisse cũ martyrib pieta¬
tis causam : s non etiam utrosq pariter
eamdem cum illis adeptos fuisse martyrii

Expanded text:
modi legatur solemnis celebritas, quia modi legatur solemnis celebritas, quia nimirum quod praebuit virtus, praeripuit tempus: cur non et eadem fuit in Machabaeis consideratio? siquidem et ipsi pro tempore, non ad coeli mox gaudia, sed ad inferni tenebras descenderunt: ne tunc quippe apparente Primogenito ex mortuis, qui aperiret credentibus regna coelorum; agno videlicet de tribu Juda, qui aperit, et nemo claudit, ad cujus introitum cum omni auctoritate supernis potestatibus diceretur, Tollite portas, principes, vestras; et elevamini, portae aeternales, et introibit Rex gloriae . Proinde, si incongruum videtur cum gaudio recolere transitum qui gaudii non fuit, caveatur et in istis: aut, si istos ob suae virtutis meritum 103 festivo prosequi favore placet, cur non itidem deferetur et illis? 2. An dicendum est, utrosque quidem in morte communem habuisse cum martyribus pietatis causam, sed non etiam utrosque pariter eamdem cum illis adeptos fuisse martyrii
Abbreviated transcription (Latin):
forte super hoc repperissem patrũ sententiã.
ip̃am potius ei transinttere qͣm nouum
uel nostrum quippiam respondere. Qua nõ
facile octurrente iam quod sentio egosic in¬
terim utriq respondeo. ut quodcũq forte
ranonabilius quilibet uestrum super eadẽ
questiuncula quandoq uel legerit. uel au¬
dierit. uel certe ipse senserit: michi uicissĩ
impertiri ñ negligat. Queris itaq qͥdnã
uisum patribus fuerit. ut solis ex om̃ib
antiquis iustis singulari quodã pͥuilegio
machabeis annuam celebritatem pari cũ
nostris martyribus ueneratõe decern̾ent
in ecclesia sollempniter exhibendã. Si dixo
dignos merito martyrum gloria iudicatos
quib non impar fuit in martyrio uirtus.
erit forsitan solutum cur ip̃os. s necdum
plane cur solos. cum ⁊ alios ñ nullos ex ue¬
teribus pari constet zelo pietatis octubu¬
isse: ñ tamen pari ⁊ tripudio recoli meru¬
isse. Quod si illis non immerito huiusce¬

Expanded text:
forte super hoc reperissem Patrum sententiam, forte super hoc reperissem Patrum sententiam, ipsam potius ei transmittere, quam novum vel nostrum quidpiam respondere: qua non facile occurrente, jam quod sentio ego, sic interim utrique respondeo, ut quodcunque forte rationabilius quilibet vestrum super eadem quaestiuncula quandoque vel legerit, vel audierit, vel certe ipse senserit, mihi vicissim impartiri non negligat. Quaeris itaque quidnam visum Patribus fuerit, ut solis ex omnibus antiquis justis singulari quodam privilegio Machabaeis annuam celebritatem pari cum nostris martyribus veneratione decernerent in Ecclesia solemniter exhibendam? Si dixero dignos merito martyrum gloria judicatos, quibus non impar fuit in martyrio virtus; erit forsitan solutum, cur ipsos, sed necdum plane cur solos: cum et alios nonnullos ex veteribus pari constet zelo pietatis occubuisse, non tamen pari et tripudio recoli meruisse. Quod si illis non immerito hujusce
Abbreviated transcription (Latin):
uolui. sciens tibi honorificentiꝰ humilibꝰ
consentire. qͣ in hostibus cedere: nõ quod
putem hostem te fortiorem. s qd̾ nou̾im
humilibus autem dat gratiam. Huius
rei gratia tuam uir nobilis presentiam
adissem silicuisset. Nunc autem ꝓ me
hos defratribus nostris destinare cura¬
ui.si forte suis ⁊ nostris precib a tua
dignitate obtineant. uel perfectam con¬
cordiam si fieri potest. aut certe inducias
usq dum liceat nobis firmam querere
pacem: ad dei uoluntatẽ ⁊ honorẽ tuum
⁊ patrie salutem saloqum. si nec oblatã
iustictam recipis. nec nos precantes respi¬
cis. immo deum in nobis de tua te salu¬
te cõmonentem ñ attendis: uideat ip̃e
⁊ iudicet. Scimus autem quod merito
formidamus difficile posse ꝯgͦdi tantos
uod per fratrem hescelinum ratur.c.¬
tua caritas a mea paruitate quesiuit:
unide iam ad me scripserat fulco paruacen¬
sis abbas. Cu ego nil rescripsi uolens si quã

Expanded text:
volui, sciens tibi honorificentius humilibus volui, sciens tibi honorificentius humilibus consentire, quam hostibus cedere: non quod putem hostem te fortiorem, sed quod noverhumilibus autem dat gratiam. Hujus rei gratia tuam, vir nobilis, praesentiam adissem, si licuisset. Nunc autem pro me hos de fratribus nostris destinare curavi, si forte suis et nostris precibus a tua Dignitate obtineant vel perfectam concordiam, si fieri potest, aut certe inducias, usquedum liceat nobis firmam quaerere pacem, ad Dei voluntatem, et honorem tuum, et patriae salutem. Alioquin si nec oblatam justitiam recipis, nec nos precantes respicis, imo Deum in nobis de tua te salute commonentem non attendis, videat ipse et judicet. Scimus autem quod merito formidamus, difficile posse congredi tantos uod per fratrem Hescelinum tua Charitas a mea parvitate quaesivit, inde jam ad me scripserat Fulco Sparnacensis abbas. Cui ego nil rescripsi; volens, si quam
Abbreviated transcription (Latin):
ab ipso est cui dicit propheta. Tua est
potentia tuum regnum domine. tu super
omnes gentes. Hinc ergo dignum duxi
tuam o illustris princeps cõmonere excel¬
lentiam. qͣntum te oporteat deferre terri¬
bili ⁊ ei qui aufert spiritum principum
Comes gebennensis ut accepuus peros
euis adiusticiam se obtulit. ⁊ offert de
omnibus que de dicis habere adũsus eũ.
Si super hoc alienam pergis inuadẽ t̾ram.
etclesias destruere. incendere domos. exu¬
lare pauperes. homicidia perpetrare ⁊ hu¬
manum fundere sanguinem: ñ est dubiũ
quin grauiter irrites aduersũ te patrẽ
orphanoꝵ ⁊ iudicem uiduarum. Et certe
irato non expedit tibi dimicare in qͣntali¬
bet multitudine uel fortitudine. Nichil
enim intererit apud om̃ipotentem dñm
sabaoch in multis an in paucis dare eu
uolet uictoriam. Ipse nimirũ cũ uoluit
fecit ut unus mille. ⁊ duofugarent decẽ
milia. Hec pauper ego pauperũ ꝑmotus
clamoribus tue magnificentie seribere

Expanded text:
ab ipso est, cui dicit propheta: Tua est potentia, tuum regnum, Domine; tu es super omnes gentes . Hinc ergo dignum duxi tuam, o illustris princeps, commonere Excellentiam, quantum te oporteat deferre terribili, et ei qui aufert spiritum principum. Comes Gebennensis, ut accepimus per os ejus, ad justitiam se obtulit, et offert de omnibus quae te dicis habere adversus eum. Si super hoc alienam pergis invadere terram, ecclesias destruere, incendere domos, exsulare pauperes, homicidia perpetrare, et humanum fundere sanguinem; non est dubium quin graviter irrites adversum te Patrem orphanorum et Judicem viduarum. Eo certe irato, non expedit tibi dimicare in quantalibet multitudine vel fortitudine. Nihil enim intererit apud omnipotentem Dominum sabaoth, in multis an in paucis, cui volet dare victoriam. Ipse nimirum cum voluit fecit, 102 ut unus mille, et duo fugarent decem millia . 2. Haec pauper ego, pauperum permotus clamoribus, tuae Magnificentiae scribere
Abbreviated transcription (Latin):
spiritalem qui omnia diiudicat. ip̃e a ne¬
iine iudicatur. Qui uam uero maiꝰ aut
minus. superius an inferius. artiꝰ siue
remissius sit. quod iudelicet reliquerũt
an ad quod redierunt. ego quidem haud
temere diffimuerim. ip̃si uiderint. Et
hoc illis gregorius. Tibi uero pater reue¬
rende tam tuta certitudine qͣm nuda
ueritate: ego dixerim omnino ñ expedi¬
respiritum uelle extinguere. Noli inquit
prohibere eum qui potest facere bene. s si
potes ⁊ ip̃e benefat. Gloriari autem magis
oportet in profectibus filiorum: q̃m filiꝰ
sapiens gloria est patris. De cet̃o nemo
michi molestus sit quod iusticiam dei non
abscondi in corde meo: nisi quod minꝰ for¬
tasse obuitandũ scandalũ qͣm debui dixi.

Expanded text:
spiritualem qui omnia dijudicat, et ipse a nespiritualem qui omnia dijudicat, et ipse a nemine judicatur. Quidnam vero majus aut minus, superius aut inferius, arctius sive remissius sit, quod videlicet reliquerunt, an ad quod redierunt; ego quidem haud temere definierim, ipsi viderint. Et hoc illis Gregorius. Tibi vero, pater reverende, tam tuta certitudine, quam nuda veritate ego dixerim, omnino non expedire spiritum velle exstinguere. Noli, inquit, prohibere eum qui potest bene facere; sed, si vales, et ipse bene fac . Gloriari autem magis oportet in profectibus filiorum, quoniam filius sapiens gloria est patris . De caetero nemo mihi molestus sit, quod justitiam Dei non abscondi in corde meo: nisi quod minus fortasse, ob vitandum scandalum, quam debui, dixi.
Abbreviated transcription (Latin):
sibi illicitum fecit. Ad quod probandũ
subiungit testimonium de euangelio
dicens. Nemo mittens manum suam
ad aratrum ⁊ respiciens retro. aptus
est regno celorum. Et infert. Qͥ igitur
fortiori studio intenderat. retro respic̾e
conuintitur. si relictis bonis ampliori¬
bus ad minima retorquetur. Itẽ ipse
in omelia tercia super ezechielem. Sũt
non nulli quibona quidem q̃ nouerunt
operantur. atq hec operantes meliora
deliberant. s retractantes meliora que
deliberauerant immirtant. Etquidem
bona agunt que ceperant. s ameliori¬
bus que deliberauerant succumbunt.
Hii nimirum ante humana iudicia
stare uidentur in opere. s aute omni¬
potentis dei oculos ceciderunt in deli¬
beratione. En speculum. In hoc ñ uul¬
tum uatiuitatis. s factum reu̾sionis
sue considerent. hic se discutiant. hic
se diiudicent cogitationibus suis accu¬
santibus. sie defendentib. et quidẽ apd̃

Expanded text:
sibi illicitum fecit. » Ad quod probandum sibi illicitum fecit. » Ad quod probandum subjicit testimonium de Evangelio, dicens: Nemo mittens manum suam ad aratrum, et respiciens retro, aptus est regno coelorum , et infert: « Qui igitur fortiori studio intenderat, retro respicere convincitur, si relictis bonis amplioribus ad minima retorquetur . » Item ipse in Homilia tertia super Ezechielem: « Sunt nonnulli, qui bona quidem quae noverunt, operantur, atque haec operantes meliora deliberant; sed retractantes, meliora quae deliberaverant, immutant. Et quidem bona agunt quae coeperant, sed a melioribus quae deliberaverant, succumbunt. Hi nimirum ante humana judicia stare videntur in opere; sed ante omnipotentis Dei oculos occiderunt in deliberatione. » 2. En speculum. In hoc non vultum nativitatis, 100 sed factum reversionis suae considerent: hic se discutiant, hic se dijudicent, cogitationibus suis accusantibus sive defendentibus, et quidem apud
Abbreviated transcription (Latin):
Si enim non respondero: tatiturnitas quo¬
Respondere autem sine perieulo me posse
non uideo. cum quicqͥd respondero necesse
sit aut scandalum cuipiam generare. aut
reddere securum quicqͣm plusꝙͣ oportet:
aut certe in quo non oportet. Q̾a nobis
recesserunt fratres uestri nec nostro nec
uel hortatu. Credimus autem ex deo fuis¬
se: quod nec tantis potuit dissolui cona¬
tibus. Credimus hoc idem ⁊ ip̃os sentire
fratres qui nostrum tantopere de se ip̃ĩs
consilium flagitant. credo remordente e¬
os conscientia quod retro abierint. Alio¬
quin beati sunt sccłm apostolum si se ñ
iudicant in eo quod probant. Ceterum
quid faciam ut interrogatus nͨ silendo
net respondendo molestus sim cuiqͣm:
Ita fortassis expediar: si misero eos qui
me interrogant ad doctiorem.⁊ cuius
reuerentior scientior q auctoritas sit.
Sanctus papa gregorius in libro pasto¬
rali. quisquis bonum mauis subire in¬
quit proposuit : bonum minꝰ qd̾ potuit

Expanded text:
Si enim non respondero, taciturnitas conSi enim non respondero, taciturnitas conRespondere autem sine periculo me posse non video, cum quidquid respondero, necesse sit aut scandalum cuipiam generare, aut reddere securum quemquam plus quam oportet, aut certe in quo non oportet. Quod a vobis recesserunt fratres vestri, nec nostro, nec o vel hortatu. Credimus autem ex Deo fuisse, quod nec tantis potuit dissolvi conatibus. Credimus hoc idem et ipsos sentire fratres, qui nostrum tantopere de se ipsis consilium flagitant, credo remordente eos conscientia quod retro abierint. Alioquin beati sunt secundum Apostolum, si se non judicant in eo quod probant . Caeterum quid faciam, ut interrogatus nec silendo, nec respondendo molestus sim cuiquam? Ita fortassis expediar, si misero eos qui me interrogant, ad doctiorem, et cujus reverentior sanctiorque auctoritas sit. Sanctus papa Gregorius in libro Pastorali: « Quisquis bonum majus subire, » inquit, « proposuit, bonum minus, quod potuit,