comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑandũ: dõ quippe imꝑante contͣ¬
ria. Item. Maioꝵ insticutis mi¬
noꝵ ñ ẽẽ p̃ponenda᷑ aut cõmu¬
nib p̾uata ñ p̃iudicare imꝑia
quis dubitat. Ilam ex regula
sc̃i bũdicti hoc habemꝰ. possem qͥ¬
dem abbatẽ cist̾cientẽ ad mediũ
deduce̾: qui utiq suꝑior illo. qͣn¬
tũ pat̾ filio. qͣntũ magist̾ disci

Expanded text:
perandum, Deo quippe imperante contrperandum, Deo quippe imperante contraria. Item majorum institutis, minorum non esse praeponenda, aut communibus privata non praejudicare imperia quis dubitat? Nam ex Regula sancti Benedicti hoc habemus. 7. Possem quidem abbatem Cisterciensem ad medium deducere, qui utique superior illo quantum pater filio
Abbreviated transcription (Latin):
illũd apũd ieremiam: qd̾ cũ do¬
lore quidẽ remuiniscor obꝓbriũ.
Hec ẽ inqͥt gens. q̃ ñ audiuit uo¬
cem di sui. Dei eñĩ ꝓpͥe uox ẽ ista.
hostem suũ ꝓpͥo designantis ex of¬
fitio. ⁊ tanꝙł digito demonstnͣtis:
ut simplices ab eiꝰ impio det̾reat
cõsectatu. Qui ñ est inqͥt mecũ:
disꝑgit. Ac si dicat. In hoc teiam
mecũ ñ e̾ẽ intelligas: seq̃ris dis¬
ꝑsorẽ. Do̾ gͦ clamante qui ñ col¬
ligit mecũ. disꝑgitiseqͥ uos opor¬
tuit disꝑsore. Deo in qͥt uos in¬
uitante adcolligendũ: hõi potiꝰ
ad disꝑgendũ obseqͥ debebatis:
Magistros cõtennebat subditos
exponebat. socios cõturbabat: &e
uosuidentes furẽ. currebatis cũ
eo: Silere de mortuo statueram ÷
s cõpulsus sũ fateor aliqͣntũ
p̃ter g̃di dum ñ potuit inꝑbari
obeditio: si ñ reꝓba monstraret᷑
uisum ẽunam sine altera uel
approbari. uł respui. liq̃t tñ hu¬
uscemͦi iussioni ñ fuisse obtem¬

Expanded text:
ud Jeremiam, quod cum dolore quidem reminiscor, opprobrium. Haec est, inquit, gens quae non audivit vocem Dei sui . Dei enim proprie vox est ista, hostem suum proprio designantis ex officio, et tanquam digito demonstrantis, ut simplices ab ejus impio deterreat consectatu: Qui non est, inquit, mecum, dispergit: ac si dicat, In hoc te jam mecum non esse intelligas, si sequeris dispersorem. Deo ergo clamante, 20 Qui non colligit mecum, dispergit; sequi vos oportuit dispersorem? Deo, inquam, vos invitante ad colligendum, homini potius ad dispergendum obsequi debebatis? Magistros contemnebat, subditos exponebat, socios conturbabat; et vos videntes furem currebatis cum eo! Silere de mortuo statueram: sed compulsus sum, fateor, aliquantulum praetergredi, dum non potuit improbari obeditio, si non reproba monstraretur visum est unam sine altera vel approbari, vel respui. Liquet tamen hujuscemodi jussioni non fuisse obtem
Abbreviated transcription (Latin):
ipsuis clamore nichilominus
uehem̃ti. surdis licet terribilit᷑
irrugiebat. Clamor eiꝰ: eus ef¬
fusiõ. Effusus quippe ꝓ disꝑsis fi¬
lh̃s di. ut eos congregaret inu¬
num: iuste fremẽbãt in disꝑsores.
Oelit nimirũ disꝑsores: qui ño
nouit nͥ collig̾e. Magnus euis
clamor et uehem̃s: qui corꝑa de
sepulcris. animas abinferis
excitauit. Terba celos q tuba il¬
la cõuocanit inunũ: quippe que
in t̾ra et que in celis sunt paci¬
ficans. In omẽm terra exiitt
pere surclitatẽ: Uox nempe illa
inuirtute: uox illa in magni¬
ficentia. Os qͥcl clamat. Exur¬
gat ds: et clissipert inimicieiꝰ.
Et itm. Disꝑge ios inu̾tute
tua: et depone eos procector m̃s

Expanded text:
ipsius clamore nihilominus, vehementi, surdis licet, terribiliter irrugiebat. Clamor ejus, ejus effusio. Effusus quippe pro dispersis filiis Dei ut eos congregaret in unum, juste fremebat in dispersores. Odit nimirum dispersores, qui non novit nisi colligere. Magnus ejus clamor, et vehemens, qui corpora de sepulcris, animas ab inferis excitavit. Terram coelosque tuba illa convocavit in unum, quippe quae in terra et quae in coelis sunt, pacificans. In omnem terram exivit pere surditatem? Vox nempe illa in virtute; vox illa in magnificentia. Et quid clamat? Exsurgat Deus, et dissipentur inimici ejus : et iterum: Disperge illos in virtute tua e
Abbreviated transcription (Latin):
Obeientie uirtꝰ qͥ sẽꝑ militat
uu̾icati: adu̾sus u̾itatẽ accingi¬
tͣ. felicẽ ego dixerĩ fr̃is henriti
mobedientiam: cui cito resipis¬
centi ab errore. et reu̾tenti ex
itinere talem contigit ñ exꝑi¬
ri obedientiã. Qͣm potiorẽ nc̃
et dulciorẽ sue huiꝰmi inobe¬
dientie carpit. iã iamq degu¬
stat fiuctũ: bonam habens cõ¬
scientiã. qd̃ cetis collegis sius
frat̾ua corda gͣui scandalo ꝯ¬
cutientib: ip̃e int̾ frẽs in ꝓposi

Expanded text:
irtus quae semper militat veritati, adversus veritatem accingitur. Felicem ego dixerim fratris Henrici inobedientiam, cui cito resipiscenti ab errore, et revertenti ex itinere, talem contigit non experiri obedientiam. Quam potiorem nunc et dulciorem suae hujusmodi inobedientiae carpit, jamjamque degustat fructum, bonam habens conscientiam, quod caeteris collegis suis fraterna corda gravi scandalo concutientibus, ipse inter fratres in
Abbreviated transcription (Latin):
mundꝰ. s et qd̾ socuis sit immira¬
doꝵ: quia inquiens iur pollutus
labiis ego sum. et in medio ppłi
unmunda labia habentis ego
habito. Redarguit aũt dixxefĩ.
ñ quia cũ malis habitaret: s
quia mala ñ redarguerit. Sic
it:. Quid eñĩ etiã dauid: Nonne
alieni cõtagione ꝓcẽi se senserat
inquinari posse cũ dicẽt cũ ho¬
minib oꝑantib iniquitatẽ.
et ñ cõmunicabo cũ electis eoꝵ
Deniq ⁊ orat dicẽs. Ab occultis
meis mũda me dñe: et ab ali¬
enis ꝑce seruo tuo. uñ etiam
maloꝵ quoꝵ noluit ꝑticipare
malum: studuit declmare cõ¬
sortiũ. Ait ⁊ enĩ. Non sedi cũ cõ¬
sisio uauitatis: et cũ miꝗͣ gerẽ¬
tib ñ introibo. Huie u̾siculo
conciit et subsequẽs. Odiui ĩ quit
ecclam malignͣ et cũ impiis
ñ sedebo. Audi demiq et sapi¬
entis cõsiliũ. Filimiait sitela¬
ctauerĩt peccatores: ne acc̃es¬
cas eis. Tugͦ adu̾sir̃ ħ̃ ateꝑ alia¬

Expanded text:
mundus, sed et quod socius sit immunmundus, sed et quod socius sit immundorum: Quia, inquiens, vir pollutus labiis ego sum, et in medio populi immunda labia habentis ego habito. Redarguit autem se dixerim, non quia cum malis habitaret, sed quia mala non redarguerit. Sic it? Quid enim etiam David? nonne alieni contagione peccati se senserat inquinari posse, cum diceret, Cum hominibus operantibus iniquitatem, et non communicabo cum electis eorum? denique et orat dicens, Ab occultis meis munda me, Domine, et ab alienis parce servo tuo . Unde etiam malorum, quorum noluit participare malum, studuit declinare consortium. Ait etenim: Non sedi cum concilio vanitatis, et cum iniqua gerentibus non introibo. Huic versiculo concinit et subsequens: Odivi, inquit, ecclesiam malignantium, et cum impiis non sedebo . Audi denique et Sapientis consilium: Fili, mi, ait, si te lactaverint peccatores, ne acquiescas eis . 14. Tu
Abbreviated transcription (Latin):
stinas: Alioqͥn. qͣlem bĩc ad illd̾
tribunal t̾rificũ cõscientiã portaᷤ.
ubi uidex ceste ñ indiget. u̾bi
ueritas discutit intentiones. u¬
bi inqͥsitio culparũ ꝑtingit ad
abdica cordis. u̇ deniq secretissi¬
mos recessus m̃tiũ diuinꝰ ille in¬
uestigat intuitꝰ. et adsubitũ il¬
lũ solis iusticie fulgorẽ aĩarum
expansi sinus. cuncta siue bona
siue mala euoniũt q̃ celebrant.:
Ibi fr̃ adam. facientes et cõsenti¬
entes. pari pena punient᷑. Ibi fu¬
res. et socii furũ. similem st̃ excep¬
turi sententiã. Ibi par sũbibũt
uiditiũ: et quilactant et qͥ lactã¬
t᷑ pec̃ores. ꝑge gͥ iã dicẽ quid ad met
ille uiderit. Tange picẽ ⁊ dic ñ sũ
inquinatꝰ ab ea. Absconde ignẽ
in sinu tuo: et te iactato ñ adu¬
ri. Pone deniep portionẽ tuam ẽ
adulteris nichilq tua int̾esse
putato. Hon ita ysaias. Redargu¬
it enĩ se ip̃m. ñ solũ quia ip̃e in¬

Expanded text:
stinas? Alioquin qualem hinc ad illud stinas? Alioquin qualem hinc ad illud tribunal terrificum conscientiam portas, ubi judex teste non indiget, ubi veritas discutit intentiones, ubi inquisitio culparum pertingit ad abdita cordis, ubi denique secretissimos recessus mentium divinus ille investigat intuitus, et ad subitum illum Solis justitiae fulgorem, animarum expansi sinus, cuncta sive bona, sive mala evomunt quae celabant? Ibi, frater Adam, facientes et consentientes pari poena punientur. Ibi fures et socii furum similem sunt excepturi sententiam. Ibi par subibunt judicium et qui lactant, et qui lactantur peccatores. Perge igitur jam dicere, Quid ad me? ille viderit. Tange picem, et dic: Non sum inquinatus ab ea. Absconde ignem in sinu tuo, et te jactato non aduri. Pone denique portionem tuam cum adulteris, nihilque tua interesse putato. Non ita Isaias: redarguit enim se ipsum, non solum quia ipse im
Abbreviated transcription (Latin):
Qui gͦ eum scandala face̾ iuui¬
sti. inuiste enĩ seqͣndo illũ. obse⁊¬
quendo illi:. ñ ne utiliꝰ uixta p̃¬
missam ueritatis sententiam.
molam asinaria collo eius sus¬
pendẽs. ⁊ sic eũ dem̾ge̾s in pro¬
fundũ maris: Qd̃ gͦ: Tũ ille
obedientissimꝰ discipłs. illum
patrẽ et p̃ceptorem tuũ quẽ
ne puncto quidẽ tẽꝑis. uł tns¬
iuxit passus es elongari. ita
ut infoueã qͦ post eũ. ñ quidẽ
cecis. s aꝑtis more balaam ocłis.
cadẽ ñ cunc̾tatꝰ sis: tune inꝙͣ
ullũ tuo ita beandũ putasti ob¬
sequio: ut morte illi grauiorẽ
exhibueris obedientiã: Rene¬
ra nc̃ exꝑior. ꝙͣ uera sit illa
sententia. Inimici hõis. dome
sic cõsciꝰ ip̃e tͥ: ñ ne si sapis gemis.
et si ñ desipis. tremis. quippe euiꝰ o¬
bedientia. ñ m̃o. s u̾itatis uiditio.
peior inuenta ẽ homicidro. Si hec
ñ ignoras: quomͦ ñ crepidas. Qd̃
si trepidas: quomͦ ñ em̃dare fe¬

Expanded text:
Quid ergo eum scandala facere juviQuid ergo eum scandala facere juvisti? juvisti enim sequendo illum, obsequendo illi. Nonne utilius, juxta praemissam Veritatis sententiam, molam asinariam colle ejus suspenderes, et sic eum demergeres in profundum maris? Quid ergo? Tu ille obedientissimus discipulus, illum patrem et praeceptorem tuum, quem ne puncto quidem temporis, vel transvixit, passus es elongari, ita ut in foveam quoque post eum, non quidem caecis, sed apertis more Balaam, oculis cadere non cunctatus sis: tune, inquam, illum tuo ita beandum putasti obsequio, ut morte illi graviorem exhibueris obedientiam? Revera nunc experior, quam vera sit illa sententia: Inimici hominis, domessic conscius ipse tibi, nonne, si sapis, gemis; et si non desipis, tremis? Quippe cujus obedientia non 23 meo, sed Veritatis judicio, pejor inventa est homicidio. 13. Si haec non ignoras, quomodo non trepidas? quod si trepidas, quomodo non emendare fe
Abbreviated transcription (Latin):
data p̃positoꝵ ẽẽ diuidicanda.
ubi nil uiberi dep̃hendit᷑. diui¬
nis cõtrariũ instutitis: s nect¬
ssaria assero ⁊ prudentiã. qͣ ad¬
u̾tat᷑. siqͥd adu̾satur: et liberta¬
tẽ. qua ⁊ ingenue cõtempnat᷑.
Cetm iste nichił inquit habeo
interrogare: uidetit ille quid
usserit᷑. Dic q̃so. si dato in ma¬
nus gladio. suũ tearmari uis¬
siss iniugulũ: acqͥeuisses: Aut
si se tuo uoluiss impulsu in
ignẽ uł inaqrͣm p̃cipitẽ dari:
obtemꝑasses: Nonne etiam
ab his non ꝓhibere cũ possisĩ
crim̃ tͥ reputat᷑ omicidu : Age gͦ:
uĩde ne forte sub p̃textu obecdien¬
tiẽ inquippiam ei qͣuiꝰ inserui¬
eris. Noniguoras certe qui dix¬
erit nã in hĩc fortasse ñ crede̾̃s:
expedire scandala facientib
demergi potiꝰ in ꝓfundũ maris.
Cur hoc dixit: nͭ quia significa¬
re uoluit tam gͣuia illos in po¬
stetũ man̾e torm̃ta. ut eis com¬
ꝑata mors tẽꝑalis. nepenalis

Expanded text:
data praepositorum esse dijudicanda, data praepositorum esse dijudicanda, ubi nil juberi deprehenditur divinis contrarium institutis: sed necessariam assero et prudentiam, qua advertatur si quid adversatur; et libertatem, qua et ingenue contemnatur. Caeterum iste, Nihil, inquit, habeo interrogare: viderit ille quid jusserit. Dic, quaeso, si dato in manus gladio, suum te armari jussisset in jugulum, acquievisses? aut si se tuo voluisset impulsu in ignem vel in aquam praecipitem dari, obtemperasses? Nonne etiam ab his non prohibere cum possis, in crimen tibi reputatur homicidii? Age ergo, vide ne forte sub praetextu obedientiae in quidpiam ei gravius inservieris. Non ignoras certe quis dixerit nam mihi hinc fortasse non crederes expedire scandala facientibus demergi potius in profundum maris . Cur hoc dixit, nisi quia significare voluit tam gravia illos in posterum manere tormenta, ut eis comparata mors temporalis, nec poenalis
Abbreviated transcription (Latin):
qͣi tuba exaltat uocẽ suam.
Minat᷑ aũt se cdisꝑsores disꝑgẽ.
qui ꝑ disꝑsis coiugendis et̃¬
fusus e. De si eius uocẽ tu ñ
aũdis: audit eam de cuiꝰ late
manauit. Quomͦ nãq ꝓpͥum
n aũdit: qui abel sangumẽ
fas ñ erat. Non ẽ discipulus
suꝑ magistrũ. Doceñdus ũ
docturus: eius lateri aclhere¬
bam. Sequi debui. ñ p̃ire. p̃¬
ceptorẽ auditor. O istorum tem¬
poꝵ paule simplex. si tñ et ille
alterũ se tibi exhibuiss anto¬
nium: ut qͥeqͥd uel leuit᷑ de la¬
biis eus ꝓcederet necesse ñ ha¬
beres discutere: eẜ sine cunctati¬
one ad omĩa nichil hesitans o¬
bedires. O monachũ obeclientis¬
simũ: cui ex qͥb libet semiorũ uer¬
bulis. ne unũ quidẽ iota p̃teruo¬
lee. Non atcendit quale sit qd̃
mora.Siita oportet: sine causa
legit᷑ in eccłia om̃ia ꝓbate. qd̃
bonũ ẽ tenete.Si ita oportet:
deleamꝰ iam de libro eirͣgłii. estote
prudentes sicut serpentes: suffici

Expanded text:
suam. Minatur autem se dispersores dispergere, qui pro dispersis colligendis effusus est. Et si ejus vocem tu non audis, audit eam de cujus latere manavit. Quomodo namque proprium non audit, qui Abel sanguinemfas non erat. Non est discipulus super magistrum. Docendus, non docturus, ejus lateri adhaerebam. Sequi debui, non praeire praeceptorem auditor. O istorum temporum Paule simplex, si tamen et ille alterum se tibi exhibuisset Antonium, ut quidquid vel leviter de labiis ejus procederet, necesse non haberes discutere, sed sine cunctatione ad omnia nihil haesitans obedires? O monachum obedientissimum, cui ex quibuslibet seniorum verbulis ne unum quidem iota praetervolet! Non attendit quale sit quodmora. Si ita oportet, sine causa legitur in Ecclesia: Omnia probate, quod bonum est tenete . Si ita oportet, deleamus jam de libro Evangelii, Estote prudentes sicut serpentes, sufficie
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ uincł̾m abbm̃ ad subditos. qͣm
coniugũ ad se ipõs: quor quippe
ds copulã ⁊ ñ ħo. iniuolabili liga¬
uit sacram̃to. loquente saluatore:
qͦs. Qd̃ ds̃ conunxit: hõ ñ separeti A¬
plõ aũtasserente solutam ẽẽ mu¬
lierẽ a lege uiri mortuo illo: tute
abbis existimas defuncti legetene¬
ri et hoc contͣ legem q̃ sanctior ẽ
legem udelicet caritatis: ¶ hoc
dixi. ñ qd̃ putẽ uos uł uiuenti in
hoc paruisse debẽ: aut uel dicendã
ẽẽ obedientiã sic ꝑuisse Alioquin:
generalis de huimͦ illa sententia
est. Declinantes aũt in obligatio¬
nes: adducet dñs cum oꝑantib
iniquitatẽ. Ac ne forte quis ab
bm̃ ⁊̃ in malo obedientiam abhͦ
maledicto liberam ẽẽ contendat:
audi alibi aꝑtius. Filius ñ porta¬
bit iniquitatẽpatris: et pater ñ
portabit iniquitatẽ filii. Exhis
gͦ liqͥdo apparet mala inꝑancib
ñ ẽẽ parendũ: p̃sertim dũ pͥms ob¬

Expanded text:
esse vinculum abbatum ad subditos, quam esse vinculum abbatum ad subditos, quam conjugum ad se ipsos, quorum quippe Deus copulam, et non homo, inviolabili ligavit sacramento, loquente Salvatore: Quod Deus conjunxit, homo non separet . Apostolo autem asserente, solutam esse mulierem a lege viri mortuo illo ; tu te abbatis existimas defuncti lege teneri, et hoc contra legem quae sanction est, legem videlicet charitatis? 3. Et haec dixi, non quod putem vos vel viventi in hoc paruisse debere, aut vel dicendam esse obedientiam sic paruisse. Alioquin generalis de hujusmodi illa sententia est: Declinantes autem in obligationes adducet Dominus cum operantibus iniquitatem . At ne forte quis abbatum etiam in malo obedientiam ab hoc maledicto liberam esse contendat, audi alibi apertius: Filius non portabit iniquitatem patris, et pater non portabit iniquitatem filii . Ex his ergo liquido apparet, mala imperantibus non esse parendum, praesertim dum pravis ob
Abbreviated transcription (Latin):
cato mecũ iam cõspirati scandali
consilio. ac diligent᷑ mutua colla¬
tione discusso: int̾ nos conuenerit.
In quo si ꝑmansisses. et dete illud
ñ incongͣue diceret᷑. Beatus ure q̃
ñ abiit inconsilio impioꝵ. S este.
Debiustis obedire filii patri: ma¬
gistrũ seqͥ discipli. licuerit certe
abb̾i monachos sues duce̾ quo libu¬
erit ⁊ docẽ qd̾ uoluerit s quam¬
du ui xit. Nũt uͦ mortuo illo. quẽ
uł audire doctorem. uł seqͥ ducem
cogimini: qͦ adhuc tã graue sean¬
dalum emendare cunctemini:
cantem audire: Aitenum. Nun¬
qͥd qui cecidit ñ resurget: aut qui
au̾sus est ñ reu̾tet᷑: An ce ille mori¬
ens inter dixit. ne uel post casum
temptetis resurgere: post au̾sionẽ
inutire audeatis dereu̾sione. Ita ne
etiã defuncto necesse ẽuos obedire.
ce obedire contͣ caritatẽ: obedire ĩ
ur̃e ip̃oꝵ salutis ꝑicłm: S arbitor
qd̾ neqͥ qm firmus seu tenaciꝰ dices

Expanded text:
cato mecum jam conspirati scandali cato mecum jam conspirati scandali consilio, ac diligenter mutua collatione discusso, inter nos convenerit. In quo si permansisses, et de te illud non incongrue diceretur: Beatus vir qui non abiit in concilio impiorum . Sed esto. Debuistis obedire filii patri, magistrum sequi discipuli. Licuerit certe abbati monachos suos ducere quo libuerit, et docere quod voluerit: sed quandiu vixit. Nunc vero mortuo illo, quem vel audire doctorem, vel sequi ducem cogimini, quo adhuc tam grave scandalum emendare cunctemini? cantem audire? Ait enim: Nunquid qui cecidit, non resurget? aut qui aversus est non revertetur? An et ille moriens interdixit, ne vel post casum tentetis resurgere, post aversionem mutire audeatis de reversione? Itane etiam defuncto necesse est vos obedire, et obedire contra charitatem, obedire in vestrae ipsorum salutis periculum? Sed arbitror quod nequaquam firmius seu tenacius dices
Abbreviated transcription (Latin):
agendo ñ ꝑeꝑcistis. nͨ ꝑcitis scindẽ¬
tesunitatem. rũpentes uincłm
pacis: Ponendũ est gͦ munꝰ qdcũ¬
q offerre ꝑatis: et prius habenci ad¬
uersum uos ñ fr̃ĩ s fr̃m multitu¬
dini reconciliandũ. Ecce nimirũ
uniu̾se fr̾nitatis unitas adu̾sum
uirãm paucitatẽ quodam ueluti
uti discessus gladio sauciata conq̃¬
rit᷑: quasi que plangens misera¬
bilit̾ dicat. Filii mattis mee pug¬
nauerũt contͣ me. E merito. Qͥ
enu ñ est cum illa: contͣillamẽ.
Putas sine gemitu tam uistũ filie
gemitũ. pia possitmat̾ caricas au¬
dire.Idõ et ip̃anr̃is lacrimis iuinges s ᷤ¬
suas: ait deuobis. filios enutrnu
et exaltaui: ipsi aũt spreuer̃tme.
Caritas ip̃e cls est. Pax nr̃a xp̃e: qui
fecit utͣq unum. Intͥnitate: unitas
maxime cõm̃dat᷑. Cuigͦ caritas.
pax ⁊ unitas. irata cognoscit᷑: qͥd
debiunꝰ. Scis quidem ñ forte obli¬
tus sis. quid quadam clie cõmumi¬

Expanded text:
agendo non pepercistis nec parcitis, scindenagendo non pepercistis nec parcitis, scindentes unitatem, rumpentes vinculum pacis? Ponendum est ergo munus quodcumque offerre paratis, et prius habenti adversum vos, non fratri, sed fratrum multitudini reconciliandum. Ecce nimirum universae fraternitatis unitas adversum vestram paucitatem, quodam veluti vestri discessus gladio sauciata conqueritur, 18 quasi quae plangens miserabiliter dicat: Filii matris meae pugnaverunt contra me . Et merito: qui enim non est cum illa, contra illam est. Putas sine gemitu tam justum filiae gemitum pia possit mater charitas audire? Ideo et ipsa nostris lacrymis jungens suas, ait de vobis: Filios enutrivi et exaltavi, ipsi autem spreverunt me . Charitas ipse Deus est. Pax nostra Christus, qui fecit utraque unum . In trinitate unitas maxime commendatur. Cui ergo charitas, pax et unitas irata cognoscitur, quid debuimus? Scis quidem, nisi forte oblitus sis, quid quadam die, communi
Abbreviated transcription (Latin):
i maneres incaritate quam
in te olan aut nouimꝰ. aut pu¬
taiumꝰ: caritatis ꝑfecto dã¬
na sentires: queutiq sunt scanda¬
lapusilloꝵ. Nec enĩ caritas carita¬
tem offenderet. aut contemueret
cũ sentiret offensam. Nam se ip̃ãm
ñ potest negare: nec enim in se di¬
uisa ẽ. Nouit potius in se cluusa
conuingere: conincta diuidere
nescit. ꝓindeut dixi si maneret
in te: ñ sileret. ñ quiescẽt ñ dissi¬
mularet gemens et estuans:⁊ int
pium pectus tuũ ꝓcul dubto sub¬
mmurans illud. Quis scandali¬
zat᷑: et egoñ uror᷑ Si quidem be¬
nigna est. Pacen diligit. cõgau¬
dec unitati. Sola quippe ẽ que il¬
lam generat. colligat solidat ⁊ cõ¬
seruat ubicunq seruari cognos¬
cit᷑ inuincło̾ pacis. Infensa gͥ auo¬
bis hac tam honorabili matre u¬
nitatis et pacis: quo pacto q̃so ur̃m
p̃sumitis. cũ absq illa nͨ martiriũ¬
ũ quidẽ aliqͥd ẽe putet apls. Aut
quaratione uobis forte infensam

Expanded text:
i maneres in charitate, quam in te olim aut novimus aut putavimus, charitatis profecto damna sentires, quae utique sunt scandala pusillorum. Nec enim charitas charitatem offenderet aut contemneret, cum sentiret offensam. Nam se ipsam non potest negare, nec enim in se divisa est. Novit potius in se divisa conjungere: conjuncta dividere nescit. Proinde, ut dixi, si maneret in te, non sileret, non quiesceret, non dissimularet, gemens et aestuans, et intra pium pectus tuum procul dubio submurmurans illud: Quis scandalizatur, et ego non uror? Siquidem benigna est, pacem diligit, congaudet unitati. Sola quippe est quae illam generat, colligat, solidat, et conservat ubicunque servari cognoscitur in vinculo pacis. Infensa ergo vobis hac tam honorabili matre unitatis et pacis, quo pacto, quaeso, vpraesumitis, cum absque illa nec martyrium quidem aliquid esse putet Apostolus? Aut qua ratione vobis forte infensam
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ iuibente constat ñ ẽẽ obedientiã:
s potus inobedienciã. Sane hoc
ãdu̾tendũ. q̃d̾ q̃dam sũt pura bo¬
na. q̃dam pura mala. ⁊ in his nlbã¬
lans deberi hõĩb obedientĩa: qm̃
nec illa omittenda st̃ ⁊̃ cũ ꝓhibẽ¬
t᷑. nͨ ista. uł cũ uibent᷑ cõmutenda.
est obedientie tanqͣm in lignosci¬
entie boni ⁊ mali. q̃d̾ erat in me¬
dio ꝑ adysi. In his ꝓfc̃o fas ñ est.
nr̃m sensum sententie p̃scrib̾e
magistroꝵ. In his om̃ino p̃latoꝵ
nec uissio nͨ ꝓhibitio cõtẽpnenda.
uideamꝰ ne forte tale fuerit quod
argumꝰ inuobis: et abhoc forsi¬
tan argui ñ debuerit. Oro euidenti¬
us elucebit: si p̃misse diuisionis
exempla subiecero. Fides. spes.ca¬
ritas. et cetã huiꝰmi pura sũt bo
na: quia male ñ possunt uł iu¬

Expanded text:
 jubente, constat non esse obedientiam, sed potius inobedientiam. 4. Sane hoc advertendum, quod quaedam sunt pura bona: quaedam pura mala, et in his nullam deberi hominibus obedientiam: quoniam nec illa omittenda sunt, etiam cum prohibentur; nec ista, vel cum jubentur, committenda. est 19 obedientiae, tanquam in ligno scientiae boni et mali, quod erat in medio paradisi. In his profecto fas non est nostrum sensum sententiae praescribere magistrorum: in his omnino praelatorum nec jussio, nec prohibitio contemnenda. Videamus ne forte tale fuerit quod arguimus in vobis; et ob hoc forsitan argui non debuerit. Quod evidentius elucebit, si praemissae divisionis exempla subjecero. Fides, spes, charitas, et caetera hujusmodi, pura sunt bona: quae quia male non possunt vel ju
Abbreviated transcription (Latin):
libr etiam qͦ ñ licet ꝑtrahi ñ con¬
tendas. liceat et me obsecro paulo
ñt̃ confidentius agere tecũ. Alioqͥn.
male multũ merui dete: si quod
nemini soles. soli mͥ indignandũ
poͣtaueris. Igit᷑ tuam conuenio cõ¬
scientiam. Uolens an inuitꝰ ꝓfe¬
ctus es SS si exuoluntate: ĩam
ñ ex obelientia. Si aũt inuitus
suspec̃tum uideris habuisse obse¬
quiũ. cui obsec̾i grauabaris Abi
uͦ suspicio: ibi discussio necessa¬
ria. uerũ. tu ut tue patientie da¬
res uł caꝑes exꝑim̃tum. nichil
discutiens. trahi te passus es. ñ
solum p̃ter uoluntatẽ tuam.
s et contra conscientiã. O paciẽ¬
tia. om̃i digna impacientia.
Non possum fateor ñ irasci. huic
contentõsissime pacientie. Ui¬
debas disꝑgentẽ: et seq̃baris :
Uera pacientia est pati uł agere
contͣ qd̾ libeat. s ñ p̃ter quod
liceat. Mirum uͦ qd̾ hoĩem au¬
diebas furtiue susurrantẽ: diñ
ñ audiebas aꝑte reclamante.

Expanded text:
olibet etiam quo non licet, pertrahi non conolibet etiam quo non licet, pertrahi non contendas; liceat et me, obsecro, paulo nunc confidentius agere tecum. Alioquin male multum merui de te, si quod nemini soles soli mihi indignandum putaveris. 11. Igitur tuam convenio conscientiam. Volens, an invitus profectus es? Sed si ex voluntate, jam non ex obedientia. Si autem invitus, suspectum videris habuisse imperium, cui obsequi gravabaris. Ubi vero suspicio, ibi discussio necessaria. Verum tu ut tuae patientiae dares vel caperes experimentum; nihil discutiens, trahi te passus es, non solum praeter voluntatem tuam, sed et contra conscientiam. O patientia omni digna impatientia! Non possum, fateor, non irasci huic contentiosissimae patientiae. Videbas dispergentem, et sequebaris:Vera patientia est, pati vel agere contra quod libeat: sed non praeter quod liceat. 22 Mirum vero quod hominem audiebas furtive susurrantem, Deum non audiebas aperte reclamantem,
Abbreviated transcription (Latin):
nuncupas: appellas mansuetudi¬
nẽ: Tu inꝙͣ. conaris pessima uicia.
nututũ palliare nominib. An
te putas hoc sine imuria face̾
dñi uirtutũᷤ qd̾ uututib facis
iniuitam. Uanissimã p̃sumptio¬
nẽ turpissimã leuitac̃e. crudelissi¬
mam dissensionẽ. obedientie mo¬
destie. mãsuetudinis nomunib ue¬
las: et uelatis sordib. sacra illa
uocabula maculas: Hãc ego nũ¬
qm̃ emuler obedientiam. Talẽ
mͥ nunqui libeat modestiam. ł
potiꝰ molestiam imitari. Huuis¬
cemi mausuetũdo: semꝑ longe
fiat ame. Talis siqͥdem obedi¬
entia : om̃i est cõcemptu deteri¬
o. Talis quoq mõdestia: ultra
omẽm modum extendit᷑. Ult̾
clicam an citra: S ueriꝰ forsitan et
uttoq cõpetentiꝰ. dixerim extra. Oxͣ¬
lis deniq illa ẽ mansuetudo: q̃ ip̃o
etiã auditu om̃im aures exasperatꝰ
uolo tam̃ eam ipãm. ut ⁊ mͥ mͦ exhi¬
beas. Cum tam patiens sis. ut a qͦ¬

Expanded text:
nuncupas, appellas mansuetudinuncupas, appellas mansuetudinem? Tu, inquam, conaris pessima vitia virtutum palliare nominibus? An te putas hoc sine injuria facere Domini virtutum, quod virtutibus facis injuriam? Vanissimam praesumptionem, turpissimam levitatem, crudelissimam dissensionem, obedientiae, modestiae, mansuetudinis nominibus velas, et velatis sordibus sacra illa vocabula maculas. Hanc ego nunquam aemuler obedientiam: talem mihi nunquam libeat modestiam, vel potius molestiam, imitari: hujuscemodi mansuetudo semper longe fiat a me. Talis siquidem obedientia omni est contemptu deterior: talis quoque modestia ultra omnem modum extenditur. Ultra dicam, an citra? Sed verius forsitan et utroque competentius dixerim, extra. Qualis denique illa est mansuetudo, quae ipso etiam auditu omnium aures exasperat? Volo tamen eam ipsam ut et mihi modo exhibeas. Cum tam patiens sis, ut a qu
Abbreviated transcription (Latin):
centia. Conceꝑunt dolorẽ: s
ñ peperur̃. iniquitatẽ: donec ĩ¬
i quo papa cõceptui p̃buiss as¬
sensum. Quo lucro. Quo ue
saltim cõpendio mali: Nũqͥd
ĩdõ aut malũ ẽẽ desiit: aut
uł minoratũ est quia papa
concessit: Quis uͦ malũ eẽ
neget: assensum p̃bere ina¬
lo: Qd̾ tam̃ sũmũ fecisse
pontificem neqͣ qͣm crediderim: nͥ aut
cireũuentũ mendatio. aut in por¬
tunitate uictũ. Qnͣdo et enim a¬
lit̾ huiꝰcemi uobis licentiam in¬
dulgeret seminandi uidelicet scã¬
dala. scismata suscitandi. amicos
cõt̾ͥstandi. frm̃ contͣbandi pacem.
et confundendi unitatẽ.: ꝓpͥumq
insuꝑ contẽnendi ep̃m: Q hec qͣ
necessitate. necesse ñ habeo dice̾:
cũ rei exitus satis indicet. ꝓfectos
nempe plangimꝰ: ꝓfectũ nõ cerni
mꝰ. his gͦ talib et tam gͣuib da¬
re malis assensum. exhibere obse¬
quiũ. impendere adutoriũ. tumͥ
obedientiam nominas: modestiã

Expanded text:
centia. Conceperunt dolorem, sed centia. Conceperunt dolorem, sed non pepererunt iniquitatem, donec iniquo Papa conceptui praebuisset assensum. Quo lucro? quove saltem compendio mali? Nunquid ideo aut malum esse desiit, aut vel minoratum est, quia Papa concessit? Quis vero malum esse neget, assensum praebere malo? Quod tamen summum fecisse Pontificem nequaquam crediderim, nisi aut circumventum mendacio, aut importunitate victum. Quando etenim aliter hujuscemodi vobis licentiam indulgeret, seminandi videlicet scandala, schismata suscitandi, amicos contristandi, fratrum conturbandi pacem, et confundendi unitatem, propriumque insuper contemnendi episcopum? Et haec qua necessitate, necesse non habeo dicere, cum rei exitus satis indicet. Profectos nempe plangimus, profectum non cernimus. 10. His ergo talibus et tam gravibus malis dare assensum, exhibere obsequium, impendere adjutorium, tu mihi obedientiam nominas, modestiam
Abbreviated transcription (Latin):
mata: uĩdelicet ad uelam̃tũ.
trauimꝰ. Utinã ñ licentiã q̃sis¬
setis s cõsiliũ: idest ñ ut licẽt:
s an licẽt. Uñ tam̃ q̃rebatis li¬
lum teudebat. Nisi forte tale hoc
fuisse dicat᷑. qd̃ absq licentia qͥ¬
dem ñ liceret. licẽt aũt si cũ licen¬
tia fieret. Uerũ. idiam suꝑrs ĩ¬
uncibili exclusum ẽ iatione.
Nec enĩ d̾s ubi ait nolite contẽpn̾e
unũ exhis pusillis. qui in me cre¬
dt̃. addidit ⁊̃. ñ cũ licentia aut
dicẽs. q̃ scandalizauit unũ de
pusillis meis et oeta: det̾mina¬
uic sub uingẽs sine licentia. Cõ¬
stat gͥ ubi ueritas. et ueritas ne¬
nexie consentiri. Huiꝰ tam̃ pa¬
trandi mali. q̃rendam putasti
ẽẽ licentiã. S ad quid. An
ut qͣnto licentiꝰ. tanto securiꝰ:
et quo securius. eo et ꝑiculosiꝰ
peccaretis: Mira cautela: et stu¬
penda ꝓuidentia. Malũ quod
iam corde cõceꝑant. oꝑe tñ cau¬
ti fuerũt ñ implere: nisi cũ li¬

Expanded text:
mata, videlicet ad velamentum, mata, videlicet ad velamentum, travimus. Utiam non licentiam quaesissetis, sed consilium; id est, non ut liceret, sed an liceret. Unde tamen quaerebatis lilum tendebat. Nisi forte tale hoc fuisse dicatur, quod absque licentia quidem non liceret, liceret autem si cum licentia fieret. Verum idjam superius invincibili exclusum est ratione. Nec enim Deus ubi ait, Nolite contemnere unum ex iis pusillis qui in me credunt; addidit etiam, Nisi cum licentia, aut dicens: Qui scandalizaverit unum de pusillis meis , et caetera, determinavit subjungens, Sine licentia. Constat igitur ubi veritas, et veritas nenec innoxie consentiri. Hujus tamen patrandi mali quaerendam putastis esse licentiam. Sed ad quid? An ut quanto licentius, tanto securius; et quo securius, eo et periculosius peccaretis? Mira cautela, et stupenda providentia! Malum quod jam corde conceperant, opere tamen cauti fuerunt non implere nisi cum li
Abbreviated transcription (Latin):
idẽmpura mala ut nũꝙͣ iuste
uiberi. sic uec licite posse fieri:
uides ꝙͣ manis excusato de hu¬
mana obedientia. ubiin dm̃ cõ¬
uinett᷑ facta transg̃ssio: Nec ti¬
ĩdũ mͥ arbitror. qd̃ ad illud
dei responsũ desibinuntiato sca ⁊¬
dalo phariseorũ refugias: ut qͦ¬
mͦ ille nichili pendebat dicens. si¬
nite illos. ceci sũt duces cecoꝵ. ita
existimes. uides nẽpe qͣm ul si¬
mile ħ̾at inhͣc ꝑte ꝓportio. Nam
si cõpares ꝑsonas: illic pharisei
Si causas: hic leuitas. ibi ueritas
in causa ẽe dinosert᷑. Rursus q̃d̾
et suꝑius ꝓpositũ ẽ. uos ñ som̃ di¬
uinis humana. s et cõmunib
pͥuata p̃tulisse imꝑia. hoc solũ
ad ꝓbationẽ fuffitiat. qd̃ ur̃e il¬
liet nouitati in solite. et insolen¬
merito tim̃tes. nͨ satis de ꝓpͥa
causa cõfidentes: remorsas ac
remordentes cõsçientias aplica
conati estis delinire licẽtia. O
friuolũ satis remẽdiũ: q̃d̾ ñ est
teritatis cõseie̾ntiis texere ꝑiro¬

Expanded text:
id est pura mala, ut nunquam juste juberi, sic nec licite posset fieri? Vides quam inanis excusatio de humana obedientia, ubi in Deum convincitur facta transgressio? Nec timendum mihi arbitror, quod ad illud Domini responsum de sibi nuntiato scandalo Pharisaeorum refugias, ut quomodo ille nihili pendebat dicens, Sinite illos, caeci sunt, et duces caecorum ; ita existimes. Vides nempe quam nil simile habeat in hac parte proportio. Nam si compares personas, illic Pharisaeidalizantur: si causas, hic levitas ibi veritas in causa esse dignoscitur. Rursus, quod et superius propositum est, vos non solum divinis humana, sed et communibus privata praetulisse imperia, hoc solum ad probationem sufficiat, quod vestrae illi et novitati insolitae, et insolenmerito timentes, nec satis de propria causa confidentes, remorsas ac remordentes conscientias apostolica conati estis delinire licentia. O frivolum satis remedium! quod non est teriatis 812 conscientiis texere perizo
Abbreviated transcription (Latin):
surge posse uidet᷑: ⁊ sic iam ni¬
nus longã finiamꝰ epłam.ui¬
deoe nẽpe cõtraria loqͥ rei qͣm
facio. Queri ⁊ enĩ a me potest
sios dãpno qͥ abbis sui ñ solũ
consensu. s ⁊ iussu. suũ mona¬
steniũ desecũt. qͥ pacto illos ⁊is
recipiam et retineã. qͥ de alii
monastiis fracto stabilitatis
uoto ⁊ cõtempto senioꝵ ĩꝑio.
ad nr̃m ordinẽ ueniũt. Ad
q̃d̾ quidem breius respõsio:
sed ꝑiculosa. uereor nãq dis¬
plicere quibꝰdã. qd̃ dicturus sũ.
Tetm̃ mͥ magis uerendũ pu¬
to: ne tacendo ueritatẽ illũ u̾si¬
cl̃m ñ ueracit̾ cantẽ. Iusticiam
tuam ñ abscondi in corde meo:

Expanded text:
et sic jam nimis longam finiamus epistolam. Videor nempe contraria loqui rei quam facio. Quaeri etenim a me potest, si hos damno, qui abbatis sui non solum consensu, sed et jussu suum monasterium deseruerunt, quo pacto illos et recipiam, et retineam, qui de aliis monateriis, fracto stabilitatis voto, et contempto seniorum imperio, ad nostrum Ordinem veniunt. Ad quod quidem brevis responsio, sed periculosa. Vereor namque displicere quibusdam quod dicturus sum. Caeterum mihi magis verendum puto, ne tacendo veritatem, illum versiculum non veraciter cantem: Justitiam tuam non abscondi in corde meo:
Abbreviated transcription (Latin):
ut uoluerit gͣsset᷑ in suffraga¬
neos. Postremo qͥs ambigit ñ
aliuid eũ qm oppugnare religi¬
onẽ. qm nimirũ aꝑte sui reg¬
ni destructionẽ. sue conone ꝓ¬
nuntiat ĩimicãͤ En alter hero¬
sspectum: s in eccłiis inuidet
exascatum. Nec aliud sane cre
q si falle de his q̃ accestamur
falli ueputam᷑: ur̃e citius in¬
ueniet examinatoĩs discussioͤ
supplicit̾ oramꝰ. de uultu tuo pa¬
ter scĩssime uiditiũ ꝓdeat: de
quo ꝓfecto cõfidimus. qd̃ cu¬
stodias ĩnocentiam. ⁊ uideas e¬
qͥtatẽ. Alioqͥn reduci causam
in regis p̃sentia atq potentia :¬
ñ plane est alud ꝙͣ tͣdi heu
hoiẽm in aĩam ũmicoꝵ eius.

Expanded text:
rout voluerit, grassetur in suffragarout voluerit, grassetur in suffraganeos. Postremo quis ambigit non aliud eum quam oppugnare religionem, quam nimirum aperte sui regni destructionem, suae coronae pronuntiat inimicam? Et alter Herosuspectum, sed in ecclesiis invidet exaltatum. Nec aliud sane credque si fallere de his quae attestamur, fallive putamur; vestrae citius inveniet examinationis discussio: suppliciter oramus de vultu tuo, Pater sanctissime, judicium prodeat, de quo profecto confidimus, quod custodias innocentiam, et videas aequitatem. Alioquin reduci causam, in regis praesentia atque potentia, non plane est aliud quam tradi, heu! hominem in animam inimicorum ejus.
Abbreviated transcription (Latin):
imnino pontifici honorio.
serui ⁊ si digni iudicam᷑ fi¬
lii. s tepħs cist̾ciensis hu
custode. ⁊ sponsi anuco sr̃ labore
tam fructuoso. fident̾ ꝓ inde at¬
q fidelit̾ ur̃e pat̾nitati sugge¬
rimꝰ: q̃ in regno nr̃o eidem ma¬
tͥ nr̃e dolentes cernimꝰ adu̾sa¬
ri. Quantũ qͥdem nos sentimꝰ
qui uicini sumꝰ. rex ludouicꝰ
ñ tam epõs. qm in epĩs iusticie
ꝑseqͥt᷑ zelum. pietatis cultũ ÷
cile adu̾tere potest qd̾ qui ante
in habitu actuo scłari. honora¬
ti st̾ sublimes. iudicati fideles.
habiti familiares: mͦ inimici
feĩ sunt digne suo sac̾dotio cõ¬
u̾santes. ⁊ ꝑ omĩa honorifican¬
tes minist̾ium suũ. Hinc gra¬
uib cõcumeliis ⁊ iniuriis epĩ
parisiensis innocentia pulsa¬
ta ẽ. s ñ qͣssata: quia dominꝰ
supposuit manũ suã. cũ urãm
opposuit. Hinc ⁊ nc̃ dnĩ huius
senonensis cõstantiã concutere
⁊ sabefactare conat᷑: ut metͦpo¬
licano qd̃ absit ͤ l ecto. facile ꝓ¬

Expanded text:
mo pontifici HONORIO, servi, et si digni judicamur filii, STEPHANUS Cisterciensis, HUcustode, et sponsi amico super labore tam fructuoso. Fidenter proinde atque fideliter vestrae Paternitati suggerimus, quae in regno nostro eidem matri nostrae dolentes cernimus adversari. Quantum quidem nos sentimus qui vicini sumus, rex Ludovicus non tam episcopos, quam in episcopis justitiae persequitur zelum, pietatis cultum, hcile advertere potest, quod qui ante in habitu actuque saeculari honorati sunt sublimes, judicati fideles, habiti familiares; modo inimici facti sunt, digne suo sacerdotio conversantes, et per omnia honorificantes ministerium suum. Hinc gravibus contumeliis et injuriis episcopi Parisiensis innocentia pulsata est, sed non quassata; quia Dominus supposuit manum suam, cum vestram opposuit. Hinc et nunc domini hujus Senonensis constantiam concutere et labefactare conatur: ut metropolitano quod absit! dejecto, facile p
Abbreviated transcription (Latin):
diffiuiendis eẽt idoneus. Si me ta¬
lemputãt.: ego me talem ñ eẽ
neqͣquã puto. s scio. Deniq siue
grandia sint siue ꝑua. ad q̃ me
ita ꝑurgent: ego causam ñ ha¬
bes. Quero si qͥdem.Facilia st̾ an
difficialia: q̃ ad ꝓturbandũ amicũ
silentiũ. tantoꝑe impon̾e ciatis
amicos si facilia s absq me possũt
fieri. Si difficisilia. ꝑ meñ possut̃
effici. Hisi forte tanti estimor. cui
gͣndia ⁊ in possibilia reseruent᷑:
tanqͥm ea ego possim. q̃ nemo aliꝰ
facere potest. Quod si ita ẽ: dnẽ
tũ est uiditĩ. ponẽs submodio
luc̾nam. q̃ poterat luce̾ sr̃ cande¬
labrũ. Q ut aꝑtiꝰ loqͣr. tẽptans
me face̾ monachũ. ⁊ uolens ab
scond̾e in thab̾nacło tuo in die
maloꝵ. hoiẽm necessariũ mũdo.
sine q ep̃i ñ possũt sua ꝑtractare
negocia: S ⁊ hoc mei mͥ necessa¬
rii p̃stiter̃t: ut nc̃ quoq uidear
loqui turbatꝰ hõi. cuiꝰ nunquã

Expanded text:
definiendis fuisset idoneus. Si me tadefiniendis fuisset idoneus. Si me talem putant, ego me talem non esse nequaquam puto, sed scio. Denique sive grandia sint, sive parva, ad quae me ita perurgent ego causam non habeo. Quaero siquidem: Facilia sunt an difficilia, quae ad perturbandum amicum silentium tantopere imponere curatis amico? Si facilia, absque me possunt fieri; si difficilia, per me non possunt effici, nisi forte tanti aestimor, cui grandia et impossibilia reserventur, tanquam ea ego possim, quae nemo alius facere potest. Quod si ita est, Domiatum est judicium, ponens sub modio lucernam, quae poterat lucere super candelabrum; et, ut apertius loquar, tentans me facere monachum, et volens 39 abscondere in tabernaculo tuo in die malorum, hominem necessarium mundo, sine quo episcopi non possunt sua pertractare negotia? Sed et hoc mei mihi necessarii praestiterunt, ut nunc quoque videar loqui turbatus homini, cujus nunquam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑatũ cor meũ: s ñ eque ce cor¬
pus meũ. Seuientis sicruidẽ
acute febris exusta ardorib. ce ex¬
hausta sudorib. ñ ualuit sufficẽ
spũi ꝓmpto. caro infirma. uolii
g s pͣuolanti uoluntati obstitit
ea qͣm dixi occasio. Que an iusta
ste. ip̃i uidicẽt amici nr̃i. qui me
oi exelusa excusatione obedien¬
tie retib errcũclusũ: cotidie de
claustio ad ciuitates ꝑtͣhere mo¬
liunt᷑. Simłq attendant istam
me occasionẽ ñ fallacit̾ ad inue¬
nisse s gͣuit̾ ꝑtulisse: ut uł nẽ ex¬
ꝑiant᷑ quia ñ est cõsiliũ. cont cõ¬
siliũ dĩ. Quib si ego respondis¬
sẽ. exui tunicã meã. quomͦ in¬
duã illam: laui pedes meos qͦmͦ
inqͥnabo illos: ꝓfecto indigna¬
rent᷑. Nũc aũt diuino aut suc¬
censeant aut acqͥescãt iudicio:
qͥ fcm̃ est ut ⁊ si uelim. ñ uale¬
am ꝓfiicisci. S gͣndis incͥunt
fuit causa: gͣuisq necessitas.
Querendꝰ gͦ fuerat: qui gnͣdib

Expanded text:
ratum cor meum; sed non aeque et corpus meum. Saevientis siquidem acutae febris exusta ardoribus et exhausta sudoribus, non valuit sufficere spiritui prompto caro infirma. Volui ergo, sed praevolanti voluntati obstitit ea quam dixi occasio. Quae an justa sit, ipsi judicent amici nostri, qui me omni exclusa excusatione, obedientiae retibus circumclusum, quotidie de claustro ad civitates pertrahere moliuntur; simulque attendant istam me occasionem non fallaciter adinvenisse, sed graviter pertulisse: ut vel nunc experiantur, quia non est consilium contra consilium Domini. Quibus si ego respondissem, Exui tunicam meam, quomodo induam illam? lavi pedes meos, quomodo inquinabo illos? profecto indignarentur. Nunc autem divino aut succenseant, aut acquiescant judicio, quo factum est ut etsi velim, non valeam proficisci. 2. Sed grandis, inquiunt, fuit causa, gravisque necessitas. Quaerendus ergo fuerat qui grandibus
Abbreviated transcription (Latin):
nichil merebit᷑: Nisi qd̾ uigil
ratio mirandũ minime ducit
si sapiens sapient̾ agit: et ille
sapiens qui in cunctis huiꝰ mũ¬
di sapientiũ littĩs ⁊ studiis lu¬
dens. om̃em qͦ studuit ⁊ potu¬
it diuinã quodã mͦ reuocare⁊
renoͬcare scripturã. Quid enĩ:
Disꝑsisti dedisti pauꝑib: s pe
cumã. Quid uͦ pecunia ẽ ad illã
quã ꝑ ea cõmutasti iusticia. Iu¬
sticia inqͥt eiꝰ. manet un scłm scłi.
Num ita ⁊ pecunia: Questuo¬
sum sane honestũq cõmertiũ:
illam q̃ p̾terit ꝓ illa dare q̃ ꝑ
manet. Sic semꝑ tͥ negociari de¬
tur: bone ⁊ om̃i laude ꝓsequẽ¬
de magister. Sr̃ est ut laudabi¬
le principiũ. condignũ cõse¬
qstur finẽ: et cauda hostie. capi¬
ti conuingat᷑. Eenedictionẽ tuã
lbent̾ accepimꝰ: p̃sectĩ qsd̾ tanta
tue huiꝰ ꝑfectionis fuerit cumu¬
lata iocunditate. Latorẽ epłe ⁊

Expanded text:
nihil merebitur? Nisi quod vigil nihil merebitur? Nisi quod vigil ratio mirandum minime ducit, si sapiens sapienter agit, et ille sapiens qui in cunctis hujus mundi sapientium litteris et studiis ludens, omnem quoque studuit et potuit divinam quodammodo revocare et renovare Scripturam. Quid enim? Dispersistiillam quam pro ea commutasti justitiam? Justitia, inquit, ejus manet in saeculum saeculi . Num ita et pecunia? Quaestuosum sane honestumque commercium, illam quae praeterit, pro illa dare quae permanet. Sic semper tibi negotiari detur, bone et omni laude prosequende magister. Superest ut laudabile principium condignum consequatur finem, et cauda hostiae capiti conjungatur. Benedictionem tuam libenter accepimus, praesertim quod tanta tuae hujus perfectionis fuerit cumulata jucunditate. Latorem epistol
Abbreviated transcription (Latin):
ongesatis exiit sermo quẽ
fecisti: ⁊ maguũ dedit su¬
auitatis odorem. ad qͦs cũc po¬
tuit ꝑuenre. Extincta est aua-¬
ritia: cui ñ suaue redoleat: ka¬
ritas regnat: cui dulce ñ sapi¬
at: Quando hoc cognoscũt õs
quia uere sapiens sis. qͥ sapi¬
entie hostem maximũ contri¬
usti: Hoc certe. ⁊ tuo sacerdotio
dignũ. ⁊ noĩe. Tali ꝓfecto dece
ra illa tua studia fine cõpleri.
uera illa ⁊ in dubitata sapienti¬
a ẽ: q̃ turꝑia lucra cõtempnit.
⁊ indignũ sibi uidicat eodem
cũ ydoloꝵ seruitute cõtubernio
frui. Non magnũ fuit magistr̃u
Gislebertũ ep̃m fieri: s ep̃m lon
donieusem pauꝑem uiu̾e id pla¬
ne magnificũ. Hec enĩ tanco
nõi qͥcqͣm augere głe potuit
sublimitas dignitatis: auxit añ
plurimũ humilitas pauꝑtatis.
Pauꝑiem equo animo ferre uͥtꝰ
parientͥe ẽ: sponte appete̾ sapien¬
tie laus ẽ. Laudat᷑ deniq ⁊ am
mirabilis p̃clicat᷑. qui post au¬
rũ ñ abiit. Qui uͦ abiecit. plꝰ

Expanded text:
onge satis exiit sermo quem fecisti, et magnum dedit suavitatis odorem, ad quoscunque potuit pervenire. Exstincta est avaritia; cui non suave redoleat? charitas regnat; cui dulce non sapiat? quando hoc cognoscunt omnes quia vere sapiens sis, qui sapientiae hostem maximum contrivisti: hoc certe et tuo sacerdotio dignum et nomine. Tali profecto decebra illa tua studia fine compleri. Vera illa et indubitata sapientia est, quae turpia lucra contemnit, et indignum sibi judicat eodem cum idolorum servitute contubernio frui. Non magnum fuit magistrum Gillebertum episcopum fieri: sed episcopum Londoniensem pauperem vivere, id plane magnificum. Nec enim tanto nomini quidquam augere gloriae potuit sublimitas dignitatis: auxit autem plurimum humilitas paupertatis. Pauperiem aequo animo ferre, virtus sapientiae est; sponte appetere, sapientiae laus est. Laudatur denique et admirabilis praedicatur, qui post aurum non abiit; qui vero et abjecit, plus
Abbreviated transcription (Latin):
anitas capitis .ix.¬
reclundat in m̃bra. Un¬
gͣentũ quod descenclit
in barbam de capite: extrema
quoq fimbria uestim̃ti ꝑti¬
cipet. Si ꝑcusso pastore. diffu¬
gerant oues: ualente ⁊ ĩcolu¬
mi secure reu̾tant᷑ ad pastũ.
bris successib: creber nuntius
letificat cuuitatẽ d̃i. Iustum
roboratio sit: ⁊ cum exaltat
cłs electum de plebe sua. ip̃a
qͦ se senciat exaltari: ac dero¬
boris ĩcrem̃co fortiorẽ agnos¬
cat. Nam si cõpassa ẽ: ⁊ con¬
regnare debet. Sic dignũ uob̾:
sic nobis necessarium. Quĩd
enĩ: Si intimore ⁊ angꝰtia.e¬
qͥtatis uigorñ languit. ñ te¬
puit feruor. mͦ cedimꝰ. cũ ꝓpĩ¬
quamꝰ ad palmãͤ Que emin¬
it in infirmitate. in sublimita¬
te uͥtus succũbet: Qm nẽpe
in manu ualida ordinatũ
est nobile illucd monast̾ium.
bnr u̾tiliacense. Nec in sanis ꝓfe¬
cto cumultib armate plebis nͦ
effreni furentiũ atq obstrepẽ¬
tiũ uesanie monachoꝵ. nͨ qd̾ hi

Expanded text:
anitas capitis redundet in membra. Unguentum quod descendit in barbam de capite, extrema quoque fimbria vestimenti participet. Si percusso pastore diffugerant oves, valente et incolumi secure revertantur ad pastum. bris successibus creber nuntius laetificat civitatem Dei. Justum roboratio sit: et cum exaltat Deus electum de plebe sua, ipsa quoque se sentiat exaltari, ac de roboris incremento fortiorem agnoscat. Nam si compassa est, et conregnare debet. Sic dignum vobis, sic nobis necessarium. Quid enim? si in timore et angustia aequitatis vigor non languit, non tepuit fervor, modo cedimus cum appropinquamus ad palmam? quae eminuit in infirmitate, in sublimitate virtus succumbet? 2. Quam nempe in manu valida ordinatum est nobile illud monasterium Virziliacense? Nec insanis profecto tumultibus armatae plebis, nec effreni furentium atque obstrepentium vesaniae monachorum, nec, quod his
Abbreviated transcription (Latin):
cõmutẽ t̾minandũ. Ab̃sit absit:
ut seua ãbitio resugiũ habeat
apud ĩnocentie defensorem.
Hoc ipm̃ qͣnte audatie ẽ qͦl
Semel ⁊ sccdo iã apłici ꝯtẽp̾tor
manclati. iusticiã subt̾ fugit.
⁊ nc̃ impudentiori temetitate
audet denuo nicħominꝰ tan¬
te equitatis multib p̾sentari:
Cui obscurũ est qmͣ impie co¬
gitet in mamone uirib t᷑rim
fortitudinis oppugnare. homo
qui de iusticia penitꝰ nil p̾sumit:
S securi sumꝰ. Siquidẽ qͥ tẽp¬
tat᷑. ĩnocentiꝰ est: ⁊ filius ũqui
tatis ñ apponet noce̾ eu. De ce¬
t̾o memoriã habundantie sua¬
uitatis tue dulcissime pat̾ dũ
suspiramꝰ p̃sentiã: dulcit̾ inui¬
cem eructamꝰ. Quia caremꝰ illa:
in ista ꝯsolam᷑. Hec scedulla cor-¬
dib: hec orib freqñs est. Salem Sal. ẽ
in om̃i sermone. aures mulcet.
dulcorat ora. corda recreat ⁊
inflãmat. Celeberrima ẽ inꝯ
licitat. Oramꝰ ⁊ nẽ solliciti ꝓ

Expanded text:
committere terminandum! Absit, absit committere terminandum! Absit, absit ut saeva ambitio refugium habeat apud innocentiae defensorem! Hoc ipsum quantae audaciae est quod Semel et secundo jam apostolici contemptor mandati, justitiam subterfugit: et nunc impudentiori temeritate audet denuo nihilominus tantae aequitatis vultibus praesentari! Cui obscurum est quam impie cogitet in mammonae viribus turrim fortitudinis oppugnare, homo qui de justitia penitus non praesumit! Sed securi sumus: siquidem qui tentatur, Innocentius est, et filiuDe caetero memoriam abundantiae suavitatis tuae, dulcissime Pater, dum suspiramus praesentiam, dulciter invicem eructamus: quia caremus illa, in ista consolamur. Haec sedula cordibus, haec oribus frequens, sal est in omni sermone, aures mulcet, dulcorat ora, corda recreat et inflammat: celeberrima est in licitat. Oramus et nunc solliciti pro