comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qui logana dicitur ȩccli̾am ȩdificauit in qua & requiescit.
Presul uero & martir xp̃i paulimis a constantio imꝑato¬
re uere fidei causa in frigiam exul destinatur: ibiq ꝓ xp̃i
nomine decollatur & sepelitur. Dum enim ueram fidem in
te cȩsus est. Post quem bonosius. deinde britonius. dȩ quo
in triꝑtita ystoria legitur. britonium romȩ fuisse cum dama¬
so papa. qui ipse mars gentiliter appellatur: in n̾ro sermone
sonat uirgine̾ dulcem. Hoꝵ temporib greci cum magna
manu treberim inuasere: & cellib & rapinis & incendiis gra
nus nisi contra sacramenta fidem per tirannidem mersiss&.
ab exercitu in britannia inuitus imꝑator creatus: treberim
sedem regni constituit. Eodem tẽpore p̾scillianistarũ heresis
burdegalensem sẏnodum condempnat᷑: treber̾i ad marimu̾
imperatorem confugit. U bi errore suo ꝓpalato. iussu maxi¬
mi ab euodio p̃fecto p̾torii gladio adchictus est. cum eut᷑chia

Expanded text:
qui Longana dicitur ecclesiam aedificavit; in qua et requiescit. qui Longana dicitur ecclesiam aedificavit; in qua et requiescit. Praesul vero et martir Christi Paulinus a Constantio imperatore verae fidei causa in Frigiam exul destinatur , ibique pro nomine Christi decollatur et sepelitur . Dum enim veram fidem inste caesus est .--Post quem Bonosius; deinde Brittonius, de quo in tripertita historia legitur Brittonius Romae fuisse cum Damaso papa: qui ipse Mars gentiliter appellatur, in nostro sermone sonat virginem dulcem. Horum temporibus Greci cum magna manu Treberim invasere et caedibus et rapinis et incendiis gravnus, nisi contra sacramenti fidem per tirannidem emersisset, ab exercitu in Brittannia invitus imperator creatus, Treberim sedem regni constituit. Eodem tempore Priscillianistarum heresis Burdegallensem synodum condempnatus, Treberim ad Maximum imperatorem confugit. Ubi errore suo propalato, jussu Maximi ab Evodio praefecto praetorii gladio addictus est , cum Eutrochia
Abbreviated transcription (Latin):
regni uirib concertabant. siquis uiuum maxime. sin
mimis certe caput enis detulissent. Uerum treberis sex
annis ita latiit. in lacu eysternę supͣdicte. non habentis
aquam & plene ossib mortuoꝵ. ut solem nutquam uide¬
rit. & ibi fidem catholicam idest quicunq uult. cõposuit.
Sed cum ꝑ mulierem quȩ ei lauternam p̾bȩre uidebatur.
sollicitatus fuisset. tanquam spͤti d̾i ãmonente. nocte ipsa
qua ad eum cõp̾hendendũ cum iudicib ueniebat᷑: post tot
annos emigrauit᷑ alium locum. Igitur beatus maximinꝰ
ad suos reuisendos in aquitaniam ꝑrexit: ibiq dn̾o se
uocante quiȩuit in pace. Successit in episcoꝑatum pau¬
linus. qui corpus magistri sui. per beatum lubentũ
& popłm treberore ex aquitania reuexit: & in cimite¬
rio scͥ eucharii sepeliuit. beatus uero lubentius per
reuelationem dñi uenit in germaniam ibiq suꝑ fluuium

Expanded text:
regni viribus concertabant, si quis vivum maxime, sin regni viribus concertabant, si quis vivum maxime, sin minus, certe caput detulissent. Verum Treberis sex annis ita latuit in lacu cisternae supra dictae, non habentis aquam et plenae ossibus sanctorum , ut solem numquam viderit, et ibi fidem catholicam, hoc est Quicumque vult, composuit. Set cum per mulierem, quae ei latebram praebere videbatur, sollicitatus fuisset, tamquam spiritu Dei admonente, nocte ipsa qua ad eum comprehendendum cum judicibus veniebatur, post tot annos emigravit ad alium locum. Igitur beatus Maximinus ad suos revisendos Aquitaniam perrexit, ibique Domino se vocante quievit in pace.--Successit in episcopatum Paulinus , qui corpus magistri sui per beatum Lubentium et populum Trebirorum ex Aquitania revexit, et in cimiterio sancti Eucharii sepelivit. Beatus vero Lubentius per revelationem Domini venit in Germaniam, ibique super fluvium
Abbreviated transcription (Latin):
citus. in honorem sci petri dedicauit: & capit eccłiȩ tre¬
berensis ut esset instituit. Eo tempore treberis iussu
beatȩ helenȩ. eccli̾a maximi ornatus & structurȩ. in ho¬
norem sc̃ę crucis. est etlificata. in modum etram crucis.
lpso etiam tẽ pore apud confluentiam in castro mona
neꝑte bearte helene. mathilda nomine. Ossa Mathiȩ apo¬
stoli. uxta corpora sc̾oꝵ eucharii & socioꝵ eius. collocata
pleto. migrauit ad dn̾m: sepultusq est uprta corpus sci
eucharii. Eui successit sẽs m aximinus. discipulus ipsius.
qui eufraten colonesem hereticum deposuit: & seueri¬
num in loco eius subrogaiit. Athanasium alexan¬
drinum episcopum. ꝑsecutionem constantii imꝑatoris
fuentem. honorifice suscȩpit & intreꝑidus. Nam antea
toto orbe. ꝓfugus uagabatur: nec ullus ad latendrm
ei suꝑerat locus. Tribuni. prepositi. comites. exercitusq
ad inuestigandũ eum. ȩdictis imperialib moniti. tocius

Expanded text:
citiis, in honore sancti Petri dedicavit, et caput ecclesiae Trecitiis, in honore sancti Petri dedicavit, et caput ecclesiae Treberensis ut esset instituit. Eo tempore Treberis jussu beatae Helenae ecclesia maximi ornatus et structurae in honorem sanctae crucis est aedificata in modum etiam crucis. Ipso etiam tempore apud Confluentiam monasterium in eatae Helenae Mathilda nomine. Ossa Mathiae apostoli juxta corpora sanctorum Eucharii sociorumque ejus collocata pleto, migravit ad Dominum, sepultusque est juxta corpus sancti Eucharii.--Cui successit beatus Maximinus, discipulus ipsius, qui Eufratan Coloniensem hereticum deposuit, et Severinum in loco ejus subrogavit. Athanasium Alexandrinum episcopum, persecutionem Constantii imperatoris fugientem , honorifice suscepit et intrepidus. Nam antea toto orbe profugus vagabatur, nec ullus ad latendum ei supererat locus. Tribuni, praepositi, comites exercitusque ad investigandum cum edictis imperialibus moti, totius
Abbreviated transcription (Latin):
a papa & regina destinatur: cum p̾ulegio qd̾ idem papa
siluester ad honorem treberensis eccłiȩ hoc modo noscit᷑
conscripsisse. Sicut in gentilitate propria uirtute sorti¬
re. & nunc p̃rimum trebir super gallos & germanos pͥo¬
ratum quem tibi pre omĩb harum gentium ep̃is. in pͥmi¬
tiuis xp̃iane religionis doctorib scilicet e uchario. ualerio.
& materno. ac ꝑ baculum caput eceliȩ petrus signauit
habendum. suam quodammodo minuens dignitatem. ut
te partipͥem faceret. Quam ego giluester eius seruus. succes¬
sioneq indignus. per patriar tham anthiochenum agri¬
cium renouans confirmo ad honorem patriȩ domne ȩlenȩ
augustȩ. metropolis eiusdem indigene. quam ipsa felix per
apostolum mathiam udea translatum. cum tunica & cla
terq ꝓuexit. Hutꝰ pͥuilegii conscii. nociii. emuli. cõmunione
dirimantur: q̃m anathemate maculantur.
tauo: Sẽs agricius treberoꝵ p̾sul efficitur. Hic popłm ab

Expanded text:
a papa et regina destinatur, cum privilegio quod isdem papa a papa et regina destinatur, cum privilegio quod isdem papa Silvester ad honorem Treberensis ecclesiae hoc modo noscitur conscripsisse . Sicut in gentilitate propria virtute, sortire et nunc Trebir primas super Gallos et Germanos prioratum, quem tibi prae omnibus harum gentium episcopis in primitivis christianae religionis doctoribus, scilicet Euchario, Valerio et Materno, ac per baculum caput ecclesiae Petrus signavit habendum, suam quodammodo minuens dignitatem, ut te participem faceret. Quem ego Silvester ejus servus successioneque indignus per patriarcham Anthiocenum Agricium renovans, confirmo ad honorem patriae domnae Helenae augustae, metropolis ejusdem indigenae, quam ipsa felix per apostolum Mathiam Judea translatum cum tunica et clavterque provexit. Hujus privilegii conscii nocivi aemuli communione dirimantur, quoniam anathemate maculantur. 19. tus Agricius Trebirorum praesul efficitur. Hic populum ab
Abbreviated transcription (Latin):
obiit in britamua eboraci. & inde treberim relatus. in cã¬
po martio honorificȩ sepilitur. cum epytafio huius modi.
Elius constantius uir consularis. comes & magister utrius ꝙ
militiȩ. atq patricius. & scd̾o consul ordinarius. Hic ex he¬
lena treberoꝵ nobilissima constantinum filium ꝓcreaui.
imꝑatoremq galliarum reliquit: qui etram tocius regni
mõnarchiam ꝑ bella maxima oꝑtinuit. b eatissima uero
mater eius helena cum magno exeititu iherosolimam
inuentione celebrata paꝑam s iluestrum adiit. magnis
p̃cib deposcens. ut sibi scdm carne̾ consanguineȩ treberice
ciuitati misere : atur. & eius infidelitatis tenebras aliquo
idoneo p̾dicatore illustrare dign etur. Magna ergo doc¬
.toris habita inquisitione omium fidelium consiłio sc̃s
agricuis anthiochenȩ p̾sul ciuitatis euocatur. & ad tre¬
berim cum p̾ciosissimis reliquiis quas inferius notabimꝰ

Expanded text:
obiit in Brittannia Eboraci, et inde Treberim relatus in camobiit in Brittannia Eboraci, et inde Treberim relatus in campo Marcio honorifice sepelitur cum epitaphio hujusmodi: Elius Constantius, vir consularis, comes et magister utriusque miliciae atque patricius, et secundo consul ordinarius. Hic ex Helena Trebirorum nobilissima Constantinum filium procreatum imperatorem Galliarum reliquit, qui etiam totius Romani regni monarchiam per bella maxima solus obtinuit. Beatissima vero mater ejus Helena cum magno exercitu Jerosolimam a inventione celebrata, papam Silvestrum adiit, magnis precibus deposcens, ut sibi secundum carnem consanguineae Trebericae civitati misereatur, et ejus infidelitatis tenebras aliquo idoneo praedicatore illustrare dignetur. Magna ergo doctoris inquisitione habita, omnium fidelium consilio sanctus Agricius Anthiocenae praesul civitatis evocatur, et ad Treberim cum preciosissimis reliquiis, quas inferius nominabimus,
Abbreviated transcription (Latin):
utebatur. neq pioꝵ sanguine regnum sium maculauit:
neq orationis domos destruxit. sed di cultores ueneratio¬
ni habuit & honori. Nic non modo amabilis s uenerabi¬
lis etiam treberib fuit. p̾cipue qd diocletiani suspectã pru¬
dentiam. & maximiani rictiouariq sanguinariam teme¬
ritatem imꝑio eius ęuaserant. Hic alamannos qui iam
a temporib ualeriani imꝑatoris treberoꝵ confinia deua¬
stabant: in ipsis finib treberoꝵ aggressus. magna strage
deleuit. Circa litigonas una diȩ aduersam & sedãm fortunã
expertus est. Nam cum repente barbaris ingruentib intra
quitatem esset coactus. tam p̾cipiti necessitate ut clausis por¬
tis. in murum funib tollerȩtur quatuordecim horis diei
aduentante exercitu. sexaginta milia alamannoꝵ cicidit.
captis eoꝵ regib. quos etiam bestiis cum magnificũ specta¬
culum muneris parasset obiecit. Anno secxto imperii sui

Expanded text:
utebatur, neque piorum sanguine regnum suum maculavit, utebatur, neque piorum sanguine regnum suum maculavit, neque orationum domos destruxit, set Dei cultores venerationi habuit et honori. Hic non modo amabilis set venerabilis etiam Treberibus fuit, praecipue quod Diocletiani suspectam prudentiam et Maximiani Rictiovarique sanguinariam temeritatem imperio ejus evaserant. Hic Alamannos, qui jam a temporibus Valeriani imperatoris Trebirorum confinia devastabant, in ipsis finibus Trebirorum aggressus, magna strage delevit. Circa Lingonas die una adversam et secundam fortunam expertus est. Nam cum repente, barbaris ingruentibus, intra civitatem esset coactus tam praecipiti necessitate, ut clausis portis in murum funibus tolleretur, vix quinque horis mediis adventante exercitu, 60 fere milia Alamannorum cecidit, captis eorum regibus, quos etiam bestiis, cum magnificum spectaculum muneris parasset, objecit. Anno 16 imperii sui
Abbreviated transcription (Latin):
tis capacitatis puteum uetustate neglectum. & aquis ex
quomodo rictionarus tantam multitudinem ꝑegͥnoꝵ oc
ciderit: uel quare thebei uel treberi sibi resistere non ua¬
luerunt. Sed uotandum qd̾ hec legio thebea pͥmum iu¬
tauit in sacramenta diuina deinde in sacramenta regra.
Hȩc duo sacramenta se obseruasse demonstrant: pͥmum
qd̾ idolis immolare contempsit. sedo ꝗd̾ in nocentiã suã
dum bene potuit. armis defendere noluit. Alioquin si
iuncti thebei treberensib se defendere uoluissent: ñ solu
rictouari. sed & maximiani potentrae resistere quiuissent
Sed seruauit sacramentum suu̾ patienter moriendo: & ci¬
ues urbis potentissime sȩcum ad contemptũ mortis fidȩli¬
ter inuitauit. post rictiouari cruentissimũ imperium¬
uel dn̾atum. uel tandem ciuile bellum: nobis constantii
pͥmo cesaris deinde augusti repatur imꝑium. Hic inulta
clȩmentia erga homines. erga d̾m uero religione maxima

Expanded text:
tis capacitatis puteum vetustate neglectum et aquis exatis capacitatis puteum vetustate neglectum et aquis exaquomodo Rictiovarus tantam multitudinem civium et peregrinorum occiderit, vel quare Thebei vel Treberi sibi resistere non valuerint. Set notandum, quod haec legio Thebea primum juravit in sacramenta divina, deinde in sacramenta regia. Haec duo sacramenta se observasse demonstrat, primum quod idolis immolare contempsit, secundum quod innocentiam suam dum bene potuit armis defendere noluit. Alioquin si juncti Thebei Treberensibus se defendere voluissent, non solum Rictiovari set et Maximiani potentiae resistere quivissent. Set servavit sacramentum suum pacienter moriendo, et cives urbis potentissimae secum ad contemptum mortis fideliter invitavit. 18. Post Rictiovari cruentissimum dominatum tandem civile nobis Constantii, primo caesaris dehinc augusti, reparatur imperium. Hic multa clementia erga homines, erga Deum vero religione maxima
Abbreviated transcription (Latin):
terent. ut naturali claritate remota ꝑegrino magis
qͣm ꝓpͥo colore ruberet. Inhumatis etiam tirc sc̃oꝵ cor¬
porib unda prebebat tumulum: quo redeunte grata
compage membroꝵ. futuro eam rep̾sentaret iudicio
Hoc idem capitolum postea in honorem d̾i genitricis
semꝑꝙ uirginis marie est dedicatum: & ipse locus ob me¬
moriam margrum litus ad martires nomen accepit.
hanc cedem rictiouarꝰ exercuit. uidelicet tẏrsi & socioꝵ eiꝰ.
diȩ quarto nonarum octobris. Sequenti diȩ palmal¬
cium consule̾ & patricium ciuitatis. cum undecim pͥn¬
cpib eius occidit: quoꝵ nomina hec sunt: maxentits.
sonstantius. Crescentius. Iustinus. leander. Alexander so
nus diȩ rictiouarus cędem exercuit. in plebem utriusq sex¬
iis & ȩtatis: totamq urbem occisis innum̾abilib xp̾ia-¬
fuga. postqͣm aliquantulũ ꝑsecutio cessauit. hoꝵ martirũ
corpora partim sepultirre tradiderunt: & quend̾a ingen-¬

Expanded text:
terent , ut, naturali claritate remota, peregrino magis terent , ut, naturali claritate remota, peregrino magis quam proprio colore ruberent. Inhumatis etiam tunc sanctorum corporibus unda praebebat tumulum, quo, redeunte grata compage membrorum, futuro eam repraesentaret judicio. Hoc idem capitolium postea in honorem Dei genitricis semperque virginis Mariae est dedicatum, et ipse locus ob memoriam martirum Litus ad martires nomen accepit . Hanc caedem Rictiovarus exercuit, videlicet Tyrsi, et sociorum ejus, die 4 Non. Octobr., sequenti autem die Palmacium consulem et patricium civitatis cum 11 principibus ejus occidit; quorum nomina haec sunt: Maxentius, Connus die Rictiovarus caedem exercuit in plebem utriusque sexus et aetatis, totamque urbem occisis innumerabilibus christunt, postquam aliquantulum cessavit, horum martirum corpora partim sepulturae tradiderunt, et quendam ingen
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm ad idoloꝵ uenerationem. uel xp̾ianoꝵ oppignati¬
ouem se animas prebere inuicem exhortarentur. Up igi¬
tur dum sc̃e exhortationis armis se inuicem munierant.
cum ecce iactiouarus a maximiano imperatore treberoꝵ
p̾fectura donatus: eandem urbem cum maximo militũ
agmine stipatus intrauit. Qui uocatis ad se in primis qͦ¬
rum causa p̾cipuȩ uenerat thebeȩ legionis xp̃iauos int̾¬
rogauit. utrum ipsi uellent romanoꝵ dõs adorare. eoꝵꝙ
detractores armis subuigare. Cui cum dux legionis tyrfus
responderet. se suosq om̃s & socios & milites ꝓ xp̃i amore
malle mori. quam hunusmodi sacrilegio pollui. Aictioua¬
rus diffusis per campum militib om̃s precepit inter¬
fici: & corpora eoꝵ feris auibꝙ deuoranda relinqui. Ex
his innumeris tanta multitudo ad litus mosellȩ iuxta
capitolium martirizata est: ut sanguinis riuuli deflu¬
entis in mosellam aquȩ ꝑmixti eam in suum conuer colorem¬

Expanded text:
quam ad idolorum venerationem vel christianorum oppugnatiquam ad idolorum venerationem vel christianorum oppugnationem se animas praebere invicem exhortarentur. Vix dum igitur sanctae exhortationis armis se invicem munierant, cum ecce Rictiovarus a Maximiano imperatore Trebirorum praefectura donatus, eandem urbem cum maximo militum agmine stipatus intravit. Qui vocatos ad se inprimis, quorum causa praecipue venerat, Thebeae legionis christianos interrogavit, utrum et ipsi Romanorum deos adorare eorumque detractores armis vellent subjugare. Cui cum dux legionis Tyrsus responderet se suosque omnes et socios et milites pro Christi amore malle mori quam hujusmodi sacrilegio pollui, Rictiovarus, diffusis per totum campum militibus, omnes praecepit interfici et corpora eorum feris avibusque devoranda relinqui. Ex his innumeris tanta multitudo ad litus Mosellae juxta capitolium martirizata est, ut sanguinis rivuli defluentes in Mosellam aquae permixti eam in suum colorem conver
Abbreviated transcription (Latin):
seis. alter secundꝰ uocabatur: & mauriqus ensde legi¬
onis pͥmipilarius. Quoꝵ ordine & nomine scd̾s uicti¬
mili italie castro. uita: martirio finiuit. Mauricus ue¬
ro apud agaunum oppidum. cum sociis suis pro xp̃o ui¬
ctimatus occubuit. Thirsus autem cum suis plurimis
sociis & militib treberim deuenit: ibiq in campo mar¬
tio castra posurt. Ubi ab eiusdem qiuitatis xp̃ianissimis
p̃ncipib. xp̾ianitatis & pacis signa in ipsis cognoscen¬
tib. xp̃iamiter & amicȩ. hospitaliter & honeste: sum¬
ma que u d̾o est ordinante hoc caritate recepti sunt
His ergo pͥncipib dum causam suȩ. ab oriente ꝓfecti¬
onis. suȩq usq ad hunc locum ꝑuentionis flebiliter
retulissent. eoꝵꝙ consilium simul & aucilium hu-¬
miltter postulassent. flagrantiȩ adeo sc̃i sp̃s ardore cor¬
da om̃ium & ciuium & hospitum. indi̾ amore succen¬
sa sunt. ut ad mortis magis ꝓ xp̃i amore susceptionẽ.

Expanded text:
sus, alter Secundus vocabatur, et Mauricius ejusdem legisus, alter Secundus vocabatur, et Mauricius ejusdem legionis primipilarius . Quorum ordine et nomine Secundus apud Victimilium Italiae castrum martirio vitam finivit, Mauricius vero apud Agaunum oppidum cum sociis suis pro Christo victimatus occubuit. Tyrsus autem cum suis plurimis sociis et militibus in Treberim devenit, ibique in campo Marcio castra posuit. Ubi ab ejusdem civitatis christianissimis principibus, christianitatis et pacis signa in ipsis cognoscentibus, christianiter et amice, hospitaliter et honeste, summa quae in Deo est ordinante hoc caritate, recepti sunt. His ergo principibus dum causam suae ab Oriente profectionis suaeque ad hunc locum perventionis flebiliter retulissent, eorumque consilium simul et auxilium humiliter postulassent, flagranti adeo Sancti Spiritus ardore corda omnium et civium et hospitum in Dei amore succensa sunt, ut ad mortis magis pro Christi amore susceptionem
Abbreviated transcription (Latin):
dicti uiri treberoꝵ p̾sulatum nequaquã manifeste. sed
sicut ait apostolus in solitudinib & in montib. & in
speluncis & cauernis terrȩ. peregisse ꝓbantur: ut me¬
rito eoꝵ uita. tam feruente ubiq ꝑsecutione. quã pꝰea
ext̾minata sepius treberoꝵ ciuitate obliuiomi tradita
fuisse credatur. Aurit hoc infortuium humani generis
oꝑarios perpetĩ remimerandos scilicet euchariũ. ualeriũ
&̾ mat̾num uocauit ad suꝑos xp̃s dñs. treberi rectȩ fid̾i
credulitatem amiserunt: & ͣ pristinum paganismum
ex maxima parte redierunt.
frequentes tumultus: thebeos milites ab oriente in airi¬
lium accersiuit. Hii thebei ab antistite iherosolimitano
fuerant baptizati: deiude a beato papa romano
marcellino qualiter sub armis romane lib̾tatis xp̃ia¬
nam innocentiam custodire dȩberent instructi. Prelati
sunt autem huic legioni duces duo. quoꝵ unus thir¬

Expanded text:
dicti viri Trebirorum praesulatum nequaquam manifeste, set, dicti viri Trebirorum praesulatum nequaquam manifeste, set, sicut ait apostolus, in solitudinibus et montibus et speluncis et cavernis terrae peregisse probantur; ut merito eorum vita, tam fervente tunc ubique persecutione quam postea exterminata saepius Trebirorum civitate, oblivioni tradita fuisse credatur. Auxit hoc infortunium humani generis res evangelii sui operarios perpetim remunerandos, scilicet Eucharium Valerium et Maternum, vocavit ad superos, Treberi rectae fidei credulitatem amiserunt et ad pristinum paganismi vomitum ex maxima parte redierunt. 17. orum tumultus Thebeos milites ab Oriente in auxilium accersivit. Hi Thebei ab antistite Jerosolimitano fuerant baptizati, deinde a beato papa Marcellino Romano, qualiter sub armis Romanae libertatis christianam innocentiam custodire deberent, instructi. Praelati sunt autem huic legioni duces duo, quorum unus Tyr
Abbreviated transcription (Latin):
sione. quin & martirio existentes. regna etiam tyran¬
noꝵ uicerunt. Qui indelicet ep̃i om̃s in ecclia sc̃i eucha¬
rii sepulti esse crȩdintur. Quoꝵ autem imꝑatoꝵ uel con¬
sulum claruerint singuli temporib. quosq uita eoꝵ
habuerit exitus. quotq singuli annis ãministrauerit
officium pontificatus. seu quantitm quisq ampliaue¬
rit eceliȩ suȩ redditus quia toqus galliȩ ab hunis & nor¬
mnannis facta abolȩuit euersio: nec a nobis cuiusqͣm
lectoris requitat exactio. cum & antea diris decem per¬
secutionib sub quib uxere. eoꝵ memoriam fama scrip¬
toꝵ studio minꝰ potuerit diuulgando ꝑpetuare. Primo¬
& enun xp̃ianos ꝑsecutus est. Nero. scdõ domicianus.
tercio traianus. quarto marcꝰ antoniꝰ. quinto seuerus.
ꝑtinax. sexto maximinus. septi mo decus. octauo ua¬
lerianiis. nono aurelianꝰ: decimo dioclecianiis cum
maximiano. Haru̾ itaq ꝑsecutionum temporib pre¬

Expanded text:
sione quin et martirio existentes, regna etiam tiransione quin et martirio existentes, regna etiam tirannorum vicerunt. Qui videlicet episcopi omnes in ecclesia sancti Eucharii sepulti esse creduntur. Quorum autem imperatorum vel consulum claruerint singuli temporibus, quosque vita eorum habuerit exitus, quotque singuli annis amministraverint officium pontificatus, seu quantum quisque ampliaverit ecclesiae suae reditus, quia totius Galliae ab Hunis et Nortmannis facta abolevit eversio, nec a nobis lectoris cujusquam requirat exactio; cum et ante diris 10 persecutionibus, sub quibus vixere, eorum memoriam fama scriptorum studio minus potuerit divulgando perpetuare. Prims est, secundus Domicianus, tercius Trajanus, quartus Marcus Antoninus, quintus Severus Pertinax, sextus Maximinus, septimus Decius, octavus Valerianus, nonus Aurelianus, decimus Diocletianus cum Maximiano. Horum itaque persecutionum temporibus prae
Abbreviated transcription (Latin):
nullo se regente nauclero. angħeo remigio contra flu¬
ctus dirigitur. & paruo horȩ spacio. miliario confecto.
in loco qui ex tristicia coloniensium. rouuuera tunc uoca¬
treberi corpus sui pontificis a do sibi destinatum. cũ de¬
bita grãrum actione suscipientes. treberim reuexerunt.
& in eccłia non longe a corporib sc̃oꝵ eucharii & ualerii
honorabilit̾ sepulture tradiderunt. Deinde auspicius
quidam regim̃̾ tenuit. dem insignes ꝑ legitimas successi¬
ones. scitate & grã pollentes exti terunt: felix. Mansuȩtꝰ.
elemens. Moyses. Martinus. Anasthasius. Andreas. Ru¬
sticus. auctor. Mauriqus. fortunatꝰ. Cassiants. Marcꝰ.
Kauitꝰ Marcellus. Metropolus. Seuerimus. florentus.
Martinus. Mlariminꝰ. ualentinus. quoꝵ octo ultimi
etiam tungrensi ecchȩ p̾fussse noscuntur. qui om̃s
diuersis temporib non solum in propͥa ꝓuincia sed &
in extimnis & ultimis industres &. illustres non solũ conss¬

Expanded text:
nullo se regente nauclero, angelico remigio contra flunullo se regente nauclero, angelico remigio contra fluctus dirigitur, et parvo horae spacio miliario confecto, in loco qui ex tristicia Coloniensium Roze tunc vocaTreberi corpus sui pontificis a Deo sibi destinatum cum debita gratiarum actione suscipientes Treberim revexerunt, et in ecclesia, non longe a corporibus sanctorum Eucharii et Valerii honorabiliter sepulturae tradiderunt. Deinde Auspicius quidam regimen tenuit. Dein insignes per legitimas successiones, sanctitate et gratia pollentes, extiterunt Felix, Mansuetus, Clemens, Moyses, Martinus, Anastasius, Andreas, Rusticus, Auctor, Fauricius. Fortunatus , Cassianus, Marcus, Navitus, Marcellus, Metropolus, Severinus, Florentius, Martinus, Maximinus, Valentinus, quorum 8 ultimi etiam Tungrensi ecclesiae praefuisse noscuntur; qui omnes diversis temporibus non solum in propria provincia, set et in extimis et ultimis industres et inlustres non solum confes
Abbreviated transcription (Latin):
lebrasse. In hoc tempore fecerunt treberi subt̾raneum
uiniductum a treber usq coloniam. ꝑ pagum Bedonis.
per quem magnã uini copiam coloniensib amititiȩ
causa misere. Hisdẽ diȩb treberini uenit sc̃s razarius
p̾dicans xp̃m: sed a ciuitatis infelicissimo pͥncipe corne¬
lio. domitiano imꝑatori delatus est. Igitur sc̃s Mat̾nus
apud coloniam obiit senex. anno dñicȩ incarnationis¬
mox coloniam ꝓfecti sunt. pastorem suum repetentes. Ad¬
erant & tungrenses: qui simul cũ colomensib eu̾ sibi re¬
tentare satagebant. Certatũ diu ab utrisq. Interim uene¬
randus quidam senex in urbe apparuit. monens ciues ut
a lite desistentes. suis parerent consiliis: & corpꝰ pontifi¬
cis in naui ponentes. deinde a litore fluctib impellen¬
tes. quo d̾̃s uelit abire sinant. Mira res. Mox ut angłs
consuluerat factum est. Nauis sacro honusta corpore

Expanded text:
lebrasse. In hoc tempore fecerunt Treberi subterraneum lebrasse. In hoc tempore fecerunt Treberi subterraneum viniductum a Treberi usque Coloniam per pagum Bedonis per quem magnam copiam vini Coloniensibus amicitiae causa misere. Hisdem diebus venit Treberim sanctus Nazarius praedicans Christum set a civitatis infelicissimo principe Cornelio Domiciano imperatori delatus est. 16. Igitur sanctus Maternus apud Coloniam obiit senex, anno dominicae incarnationimox Coloniam profecti sunt, pastorem suum repetentes. Aderant et Tungrenses, qui simul cum Coloniis eum sibi retentare satagebant. Certatum diu ab utrisque. Interim venerandus quidam senex in urbe apparuit, monens cives, ut a lite desistentes suis parent consiliis, et corpus pontificis in navi ponentes, deinde a litore fluctibus impellentes, quo Deus velit abire sinant. Mira res! Mox ut angelus consuluerat factum est, navis sacro honusta corpore,
Abbreviated transcription (Latin):
cũ sociis suis ualerio & mat᷑no ad p̾dicandum gallicis
gentib. demum treberim peruenit. Cuiꝰ infidelitatis
aciem deuincens. uere religionis arcem optinuit: & eiꝰ¬
dem pontificatũ uigintitrib annis tenint. Sepultus
est in ȩccli̾a scĩ ioh̃is euuangelistȩ. quã ipse ante por¬
tam mediam constripxerat: & in cutuitu eius cimiteriũ
benedixerat. Post cinꝰ obitum beatus ualernis in mi¬
nisterium sacerdotale successit: illud ꝑ quindeci annos
sc̃ȩ uiuendo. & uerbum uite p̾dieando beatissimȩ re¬
xit. Cuiꝰ p̾dicationis tanta fuit instantia. ut iam t̾e
ꝑ galliam & g̾maniam xp̃rani paganos & num̾o su¬
ꝑarent & religione. Sepultus est & ipse in eadem eccha:
luxta corpus scĩ eucharii. Post cuius decessum beatꝰ
annis talentum sibicreditum fidelit̾ multiplieauit.
Hic tungreuses & colonienses ad fidem xp̃i conu̾tit:
&̃ hic trib ciuitatib pontificali iuire p̾sedit: in qui¬
b singulis fert᷑ pentecosten diȩ diuinum officium ce¬

Expanded text:
cum sociis suis Valerio et Materno ad praedicandum Gallicis gentibus demum Treberim pervenit. Cujus infidelitatis aciem devincens, verae religionis arcem obtinuit et ejusdem urbis pontificatum 23 annis tenuit . Sepultus est in ecclesia beati Johannis evangelistae, quam ipse ante portam Mediam construxerat, et in circuitu ejus cimiterium benedixerat. Post cujus obitum beatus Valerius in ministerium sacerdotale successit, illudque per 15 annos sancte vivendo et verbum vitae praedicando probatissime rexit. Cujus praedicationis tanta fuit instantia, ut jam tunc per Galliam et Germaniam christiani paganos et numero superarent et religione. Sepultus est et ipse in eadem ecclesia juxta corpus sancti Eucharii . Post cujus decessum beatusannis talentum sibi creditum fideliter multiplicavit. Hic Tungrenses et Colonienses ad fidem Christi convertit, et his tribus civitatibus pontificali jure praesedit, in quibus singulis fertur paschali die divinum officium ce
Abbreviated transcription (Latin):
uentui pax ista famulata est: in cuiꝰ ortu audientib homi¬
nib exultantes angłi cecinerunt. gła in excelsis dõ & in t̃¬
ta pax hominib bone uoluntatis. Cesare defuncto tyberiꝰ
armnoꝵ. a iohe baptiratiis est. Peinde duodecim apostolos

Expanded text:
ventui pax ista famulata est, in cujus ortu audientibus homiventui pax ista famulata est, in cujus ortu audientibus hominibus exultantes angeli cecinerunt: Gloria in excelsis Deo et in terra pax hominibus bonae voluntatis. Caesare defuncto, Tiberius orum, a Johanne baptizatus est.
Abbreviated transcription (Latin):
Qua multitudine fretus cesar ponpeium & senatum ro¬
mña expulit. postea ad mortem coegit: romanũ regnum
solus obtinuit. post aliquantos annn os a senatorib occi¬
sus int̾iit. Huic successit octouianꝰ eiꝰ ex sorore nepos. qui
claudium tiberium. neronem & drusum. pͥuignos suos
misit ad gallias rebellantes pacandas. Iste est tyberius
qui post anigustum imperauit. Hic ergo cum druso ad rhe¬
num in loco qui dicitur binga contra gallos dimicauit.
In quo conflictu drusus occisus est. Tyberius post magnã
drusiani exercitus stragem tandem cruentissimȩ uicit. Ceci¬
derunt in eo p̾lio om̃s copiȩ treberoꝵ: galli usq ad int̾¬
nitionem dȩleti sunt. Drusus magontiã relatus est ibiq
sepultus. Igitur anno imꝑii octouiani augusti quadra¬
gesimo scdõ quo firmissimam uerissimãq pacem dĩ ordi¬
natione idem cesar composuerat. natus est xp̃s: cuius ad¬

Expanded text:
Qua multitudine fretus Caesar Pompeium et senatum RoQua multitudine fretus Caesar Pompeium et senatum Roma expulit, postea ad mortem coegit, Romanum regnum solus obtinuit, post aliquot annos a senatoribus occisus interiit. Huic successit Octavianus, ejus ex sorore nepos, qui Claudium Tiberium Neronem et Drusum privignos suos misit ad Gallias rebellantes pacandas. Iste est Tiberius, qui post Augustum imperavit. Hic ergo cum Druso ad Renum in loco qui dicitur Bingis contra Gallos dimicavit. In quo conflictu Drusus occisus est. Tiberius post magnam Drusiani exercitus stragem tandem cruentissime vicit. Ceciderunt in eo praelio omnes copiae Trebirorum; Galli usque ad internitionem deleti sunt. Drusus Mogonciam relatus est, ibique sepultus. Igitur anno imperii Augusti Octaviani 42, quo firmissimam verissimamque pacem ordinatione Dei idem Caesar composuerat, natus est Christus, cujus ad
Abbreviated transcription (Latin):
rzam. serui & elientes quos ab his dilectos esse constabat.
usti. confecti. unacremabantur. Nabębant & hoc legibus
saccitum. si quid de re publica a finitimis rumore acce¬
pissent. uti ad magistratum deferrent: neue cum alio a¬
liquo cõmunicarent. qͦd sepe homines temerarios atꝙ imn¬
ꝑitos falsis rumorib t̾reri. & ad facinꝰ tmpelli. & de suris
reb consilium capere cognitum est. Magistratus quȩ uisa
erant occultabant. q̃ utilia esse iudicassent multitudini
ꝓdebant: de re publica nisi per concilium loqui nͥ concede
beroꝵ concessit. ciuitati pͥstinam libertatem indulsit: ipse
om̃i gallia pacata romam redire disposuit Sed cum intel¬
lexisset a ponpeio & senatu triumphum sibi ob inuidiam
ri nichilominꝰ solatia contulerunt. Grata fuit gallis hec
belli ãministratio. uidelicet gaudentib ad romã bellum
referri. a qua sibi dudum ꝑ cesarem fuit il In latum.

Expanded text:
riam servi clientes, quos ab his dilectos esse constabat, riam servi clientes, quos ab his dilectos esse constabat, justis confectis, una cremabantur. Habebant et hoc legibus sanctum: si quid de re publica a finitimis rumore accepissent, uti ad magistratum deferrent, neve cum alio aliquo communicarent, quod saepe homines temerarios atque inperitos falsis rumoribus terreri et ad facinus inpelli et de summis rebus consilium capere cognitum est. Magistratus quae visa erant occultabant, quae esse utilia judicassent multitudini prodebant; de re publica nisi per concilium loqui non concedebabirorum concessit, civitati pristinam libertatem indulsit ; ipse omni Gallia pacata, Romam redire disposuit. Sed cum intellexisset a Pompeio et senatu triumphum sibi ob invidiam ri nichilominus solacia contulere. Grata fuit Gallis haec belli administratio, videlicet gaudentibus, ad Romam bellum referri, a qua sibi dudum per Caesarem fuit illatum.
Abbreviated transcription (Latin):
ut noctem dies subsequeretur. In reliquis uitȩ institutis
hoc fere a reliquis gentib differebant: qͥd fuos liberos nisi
cum ad oleuissent ut minus militiȩ sustinere possent. pa¬
lam ad se ire non patiȩbantur: filiumꝙ purulum ȩcate
in publico in conspectu patris assistere. turꝑe ducȩbant:
uiriq quantas pecunias ab ixorib dotis nomine accepis¬
sent. tantas ex suis bonis existimatione facta. cum dotibus
cõmunicabant. Huius om̃is pecuniȩ coniunctim ratio
habebatur. frnctusq feruabantur: ut cuiꝰ uita suꝑauisset.
potestates. & cum pat̾familiȩ illustriore loco tatꝰ decessis¬
set. eius ꝓpinqui conueniȩbant: & de morte si res in suspi¬
cionem uenit. de uxxorib in seruile̾ modum questione̾
int̾ficiebant. Funera erant pro cultu galloꝵ magnifica &
sumptuosa. om̾a que uiuis cordi fuisse arbitrabantur.
inferebant: etiam animalia. ac paulo supra hanc memo¬

Expanded text:
ut noctem dies subsequeretur. In reliquis vitae institutis ut noctem dies subsequeretur. In reliquis vitae institutis hoc fere a reliquis gentibus differebant, quod suos liberos, nisi cum adolevissent, ut munus militiae sustinere possent, palam ad se venire non patiebantur, filiumque puerili aetate in publico in conspectu patris assistere turpe ducebant. Virique quantas pecunias ab uxoribus dotis nomine accepissent, tanta ex suis bonis, existimatione facta, cum dotibus communicabant, Hujus omnis pecuniae conjunctim ratio habebatur, fructusque servabantur, ut cujus vita superavisset, potestatem; et cum pater familiae illustriore loco natus decessit, ejus propinqui conveniebant, et de morte si res in suspitionem venit, de uxoribus in servilem modum quaestionem interficiebant. Funera erant pro cultu Gallorum magnifica et sumptuosa; omnia quae vivis cordi fuisse arbitrabantur inferebant, etiam animalia; ac paulo supra hanc memo
Abbreviated transcription (Latin):
eaudem quam relique gentes habebant opiuionem.
apollinem morbos depellere. minertiam oꝑam atq sa¬
crificioꝵ initra tradere: louem imꝑium celeste tenere:
martem bella regere. Nuic cum bello dimicandũ foret.
ea quȩ cȩpissẽt bello plerunq deuouebant: que suꝑassẽt
aliunalia capta immolabant: reliquas res in unum locũ
conferebant. Multis in ciuitatib harũ rerũ crucratus ex¬
tructos consecratis locis olim. & adhuc conspicari licebat.
Hãꝙ sepe accidit. ut neglecta quispiam religione. aut cap¬
ta occultare. aut posita tollere auderet: grauissimũ suppli¬
ciũ ibi hoꝵ delictoꝵ cũ cruciatu constitutum erat. Tre¬
beri sicut & om̃s galli abdito se patre ꝓgen̾atos p̃dicabant:
idq ex driodib ꝓditum dicebant. Ob eam causam spaciũ
om̃is temporis non num̾o diexũ s noctium finiȩbant: et
dies natales. & m̾sium & annoꝵ mitia. sic obseruabant

Expanded text:
eandem quam reliquae gentes habebant opinionem, eandem quam reliquae gentes habebant opinionem, Apollinem morbos depellere, Minervam operam atque sacrificiorum inicia tradere, Jovem imperium coeleste tenere, Martem bella regere. Huic, cum bello dimicandum foret, ea quae bello cepissent plerumque devovebant, quae superassent animalia capta immolabant, reliquas res in unum locum conferebant. Multis in civitatibus harum rerum extructos tumulos consecratis locis olim et adhuc conspicari licebat. Neque saepe accidit, ut neglecta quispiam religione, aut capta occultare aut posita tollere auderet, gravissimumque supplicium ibi horum delictorum cum cruciatu constitutum erat. Treberi se sicut omnes Galli ab Dite patre progeneratos praedicabant, idque ex driuidibus proditum dicebant. Ob eam causam spacium omnis temporis non numero dierum set noctium finiebant; et dies natales et mensium et annorum inicia sic observabant,
Abbreviated transcription (Latin):
strisq ad ea sacrificia dro̾dib utebantur: Quod ꝓ uita
hominis nisi hominis uita redderetur. ñ posse alit̾ doꝵ
immortalium num̾ placari arbitrabantur: & publi¬
ce erus generis instituta habebant sacrificia. Alii mag¬
nitudine immani simulachra habebant. quoꝵ con¬
texta uiminib membra uiuis hominib complȩbãt:
quib succensis circũuenti flamina exurebant᷑ homi¬
nes. Supplicia eoꝵ qui in furto aut latrocinio. aut a¬
liqua noxa fuissent comp̾hensi: gratiora diis inmorta¬
lib esse arbitrabantur. Sed cum eius gen̾is copia defic̾ẽt:
etiam ad innocentiũ suplicia descendebant. Dm̃ maximȩ
Merturium colebant. Huiꝰ erant plurima simulachra.
hunc omium artrũ inuentorem ferebant. hunc uiaru̾
atq itinerũ ducẽ. hunc ad questus. pecuniȩ. mercaturas¬
q habere ium maximam arbitrabantur. Post hunc
apollinem. & martem. & iouem & mineruam. Pe his

Expanded text:
strisque ad ea sacrificia driuidibus utebantur, quod pro vita strisque ad ea sacrificia driuidibus utebantur, quod pro vita hominis, nisi hominis vita redderetur, non posse aliter numen deorum immortalium placari arbitrabantur; publiceque ejus generis habebant instituta sacrificia. Alii magnitudine immani simulacra, quorum contexta viminibus membra vivis hominibus complebant, quibus succensis circumventi flamma exanimabantur homines. Supplicia eorum qui in furto aut latrocinio aut aliqua noxa forent comprehensi gratiora diis immortalibus esse arbitrabantur. Set cum ejus generis copia deficeret, etiam ad innocentium supplicia descendebant. Deum maxime Mercurium colebant. Hujus erant plurima simulacra. Hunc omnium artium inventorem ferebant, hunc viarum atque itinerum ducem, hunc ad quaestus pecuniae mercaturasque habere vim maximam arbitrabantur. Post hunc Apollinem et Martem et Jovem et Minervam. De hiis
Abbreviated transcription (Latin):
animas. sed ab aliis post mortem transire ad alios:
atq hoc ad uirtutem excitari putabant. metu mortis ne¬
glecto. Multa p̾terea de fiderib atq eoꝵ iotu. de mu̾¬
di ac terrarũ magnitudine. de rerum natura. de in
ac potestate deoꝵ disputabant: & iuuentuti tradebãt¬
Alterũ genus erat equitum. Hii cum erat usus atq
aliquod bellum accidisset qͦd ante cesaris aduentitin
fere quot annis accidere solebat. uti aut ipsi innirias
inferrent. aut illatas propulsarent. om̃s in bello uet¬
sabautur: atq eoꝵ ut quisq genere & copiis amplissi¬
iiꝰ. ita plurnnos circa se adactos clientesq habebat.
Hanc ilnam grãm potentiamq nouęrunt. Natio
erat om̃is galloꝵ adeo dedita religionib. atꝙ ob eam
causam qua erant affecti grauiorib morbis. qͦdq in
periculis. p̾liisq uersabantitr. aut ꝓ uictimis homines
immolabant. aut se immolaturos tiouȩbant: mini¬

Expanded text:
animas, set ab aliis post mortem transire ad alios, animas, set ab aliis post mortem transire ad alios, atque hoc ad virtutem exercitari putabant, metu mortis neglecto. Multa praeterea de sideribus atque eorum motu, de mundi ac terrarum magnitudine, de rerum natura, de vi ac potestate deorum disputabant, et juventuti tradebant.--Alterum genus erat equitum. Hii, cum erat usus, atque aliquod bellum accidit, quod ante Caesaris adventum fere quotannis accidere solebat, uti aut ipsi injurias inferrent aut illatas propulsarent, omnes in bello versabantur; atque eorum, ut quisque erat genere et copiis amplissimus, ita plurimos circa se ambactos clientesque habebat. Hanc unam gratiam potentiamque noverunt. 12. Natio erat omnis Gallorum adeo dedita religionibus, atque ob eam causam, quo erant affecti gravioribus morbis, quodque in periculis praeliisque versabantur, aut pro victimis homines immolabant, aut se immolaturos vovebant; mini
Abbreviated transcription (Latin):
pore anni in finib carnotum q̃ regio media tocius
galliȩ habebatur considȩbant in loco consecrato huc
om̃s qui undiq controuersias habebant conueniebãt:
eoꝵq decretis iudiciisq parebant. Disciplina in britati¬
lua reꝑta.atq inde in galliã translata estimabatur. Oru
des a bello esse consuerunt. neq tributa unquam cum
reliquis pendebant: militiȩ uacationem om̃iumq reru̾
habebant immunitatẽ. Tantis excitati p̾uiis multi
& suasponte in disciplinam ueniebant: & a parentibꝰ
propinquisq mitcebantur. Itaq annos nonnulli uice¬
tios in disciplina ꝑmanebant. neq fas existimabant. eã
litteris mandare: cum in reliquis reb fere publicis p̾uatis¬
ꝙ rationib grȩcis uterentur litteris. Id nobis duab ex
minus memoriȩ studȩre. Quod plerisq accidit ut p̾sidi¬
o litterarũ. diligentiam in perdiscendo ac memoriam
amitant. In primis ħ uolȩbant ꝑsuaderi. ñ int̾rre

Expanded text:
pore anni in finibus Carnotum, quae regio totius pore anni in finibus Carnotum, quae regio totius Galliae media habetur, considebant in loco consecrato. Huc omnes undique qui controversias habebant conveniebant, eorumque decretis judiciisque parebant. Disciplina in Brittannia reperta atque inde in Galliam translata existimabatur. Et des a bello esse consuerunt, neque tributa umquam cum reliquis pendebant, militiae vacationem omniumque rerum habebant immunitatem. Tantis excitati praemiis, multi et sua sponte in disciplinam veniebant, et a parentibus propinquisque mittebantur. Itaque annos nonnulli vicenos in disciplina permanebant; neque fas esse existimabant, eam litteris mandare, cum in reliquis rebus fere publicis privatisque rationibus Grecis uterentur litteris. Id nobis duabus ex minus memoriae studere; quod plerisque accidit, ut praesidio litterarum diligentiam in perdiscendo ac memoriam amittant. In primis hoc volebant persuadere, non interire
Abbreviated transcription (Latin):
butoꝵ. aut iniuria potentioꝵ p̾mȩbatitur: in serui
alterum erat equitum. Illi reb diuinis int̾erant. sa¬
crificia publica ac pͥuata ꝓcurabant: religionem in¬
terpretabantur. Ad hos magnꝰ adolescentium nume¬
rus discipline causa concurrȩbat: magnoq hii erant
apud eos honore. Nam fere de omĩb controuersiis pti
si cȩdes facta. si de hereditate. de finib controuersia erat.
idem decernębant: p̾mia penasq constituȩ baut. Siqui
aut pͥuati aut popłs eoꝵ decreto non obediȩbant: int̾¬
ne quid ex cõmunione cõmodi acciperent: neshis petẽ¬
tib ius reddebatite. neq honor ullus cõmunicabatur
Nis autem om̃ib drudib p̾erat unus qui sunmam
inter eos habebat auctoritatẽ. Hoc mortuo siquis ex
reliquis excelluit dignitate. successit: aut si erant pares.
plures suffragio drudum allegebantur. Honrun qͣm
etiam armis de pͥncipatu contendebant. Hi certo tem¬

Expanded text:
butorum aut iniuria potentiorum premuntur, sese in butorum aut iniuria potentiorum premuntur, sese in alterum equitum. Illi rebus divinis intersunt, sacrificia publica ac privata procurant, religiones interpretantur: ad hos magnus adulescentium numerus disciplinae causa concurrit, magnoque hi sunt apud eos honore. Nam fere de omnibus controversiis pubinus, si caedes facta, si de hereditidem decernebant, praemia poenasque constituebant. Si qui aut privati aut populus eorum decreto non obediebat, intene quid ex communione incommodi acciperent. Neque his petentibus jus reddebatur, neque honos ullus communicabatur. Hiis autem omnibus driuidibus praeerat unus, qui summam inter eos habebat auctoritatem. Hoc mortuo, si quis ex reliquis excelluit dignitate, successit, aut si erant pares plures, suffragio driuidum allegebatur. Nonnumquam etiam armis de principatu contendebant. Hii certo tem
Abbreviated transcription (Latin):
est lȩsum quod cum romanis habuerant. In treberis
non solu̾ in omĩb pagis & partib. pene etiam in singu¬
lis domib factiones. earumq factionum pͥncipes fuert̃
qui su̾mam auctoritatem eoꝵ iudicio habebant. Oaioꝵ
ad arbitrium iudiciũq. su̾ma omium rerum consilio¬
rũq redibat. idq erus causa antiquitꝰ institutum. ne
quis ex plebe contra potentioram auxilii egeret. Suos
enĩ qͥsq oppͥmi ⁊ circuniri non patitur. Req enĩ si faciant.
ullam int̾ suos haberent auctoritatem. Nec eadem
ratio est in summa tocrus galliȩ. Nanq hec ciuitas id̾o
detrimentum sustinuit: quia alteriꝰ factionis erat indu¬
comarus. alteriꝰ cingetor. In ea sicut & in om̃i gallia eoꝵ
hominũ qui in aliquo numero & honore censent̃
geuerai erant duo. Nam plebes pene seruoꝵ habebã¬
tur loca que ꝑ se nichil audebant. nulli adhibebant᷑
confilio. Pleriq cum exe aliȩno. aut magnitudine tri

Expanded text:
est laesum, quod cum Romanis habuerant. In Treberis est laesum, quod cum Romanis habuerant. In Treberis non solum in omnibus pagis et partibus, sed pene etiam in singulis domibus factiones, eorumque factionum principes fuerunt, qui summam auctoritatem eorum judicio habebant. Quorum ad arbitrium judiciumque summa omnium rerum consiliorumque rediebat, idque ejus rei causa antiquitus institutum, ne quis ex plebe contra potentiorem auxilii egeret. Suos enim quisque opprimi et circumveniri non patitur. Neque enim aliter si faciant, ullam inter suos habent auctoritatem. Haec eadem ratio est in summa totius Galliae . Namque haec civitas ideo detrimentum sustinuit, quia alterius factionis erat Induciomarus, alterius Cingetorix. In ea sicut et in omni Gallia eorum hominum qui in aliquo numero et honore censentur genera erant duo. Nam plebes pene servorum habebatur loco, quae per se nichil audebat, nulli adhibebatur consilio. Plerique cum aere alieno aut magnitu
Abbreviated transcription (Latin):
sectatꝰ magno numo int̾fecto :. cõplurib captis. paucis post di¬
ebus ciuitatem recepit. Nam germani qui ad auxilium
uenerant. ꝑcepta treberoꝵ fuga. sese domum contulerunt.
Cum his induciomari ꝓpinqui qui defectionis auctores
fuerant. comitati eos ex cruitate excesserunt. Cingetori quẽ
ab initio ꝑmansisse in officio demonstrauimꝰ pͥncipatꝰ
atq imꝑium est trachtum. Cesar uero postquã ex mena¬
puis in treberos uenit: duab dȩ causis rhenũ transire
uoluit. Quarũ alt̾a erat qͦd contra se auxilia treberis
miserant. alt̾a ne ambiorix receptum ad eos haberet.
firmo in treberis p̾sidio ad pontem relicto. ne quis ab
his subito motus orirȩtur: cum reliquis copiis contra
sueuos qui auxilia treberis miserant. renirm transiu̾.
Non alienum uidetur esse de morib treberoꝵ uel
galloꝵ ꝓponere: quib ludelicet morib ex parte fedus

Expanded text:
sectatus, magno numero interfecto, compluribus captis, paucis post disectatus, magno numero interfecto, compluribus captis, paucis post diebus civitatem recepit. Nam Germani qui auxilio venerant, percepta Trebirorum fuga, sese domum contulerunt. Cum hiis Induciomari propinqui, qui defectionis auctores fuerant, comitati eos ex civitate excesserunt. Cingetorigi, quem ab initio permansisse in officio demonstravimus, principatus atque imperium est traditum. Caesar vero postquam ex Menapiis in Trebiros venit, duabus de causis Renum transire voluit. Quarum erat altera, quod contra se auxilia Treberis miserant, altera ne Ambiorix receptum ad eos haberet. Firmo in Treberis praesidio ad pontem relicto, ne quis ab his subito motus oriretur, cum reliquis copiis contra Suevos, qui auxilia Treberis miserant, Renum transivit. 11. Non alienum videtur esse, de moribus Trebirorum vel Gallorum proponere, quibus videlicet moribus ex parte foedus
Abbreviated transcription (Latin):
men extremu̾ extra munitiones ꝓcesserat. cũ galli cohor¬
tati int̾ se ne speratã p̃dã ex manib dimitterent. longu̾
esse ꝑt̾ritis hostib germanos expectare. neq suã pati dig¬
nitatẽ. ut tantis copiis tã exiguã manu̾ p̾serũ fugientẽ
impeditã adoriri non audeant flum̾ transire: & in loco
iniquo bellũ cõmittere ñ dubitant. Quod fore fuspica¬
tꝰ labienꝰ. ut om̃s cixta flum̾ eliceret. eadẽ itineris usus
impedim̃tis. atq in tumulo quodã collocatis. cohorta¬
tus milites simul signa ad gallos conuerti. aqemq diri¬
gi iubet. paucis turmis ad impedim̾ta dimissis. reliquos
equites ad lat̾a disponit. Romani clamore fublato celerit.
fugere crȩdebant. infestis signis ad se ire uidexe. impetu̾
modo ferre non potuerunt: ac pͥmo concursu in fugã con¬
lecti ꝓxinas siluas petierunt. Quos labiemis equitatu cõ¬

Expanded text:
men novissimum extra munitiones processerat, cum Galli cohormen novissimum extra munitiones processerat, cum Galli cohortati inter se, ne speratam praedam ex manibus dimitterent; longum esse, perterritis Romanis, Germanos expectare, neque suam pati dignitatem, ut tantis copiis tam exiguam manum praesertim fugientem atque impeditam adoriri non audeant. Flumen transire et in loco iniquo bellum committere non dubitant. Quod fore suspicatus Labienus, ut omnes citra flumen eliceret, eadem usus impedimentis atque in tumulo quodam collocatis, cohortatus milites, simul signa ad Gallos converti aciemque dirigi jubet. Paucis turmis praesidio ad impedimenta dimissis, reliquos equites ad latera disponit. Romani celeriter clamore sublatofugere credebant infestis signis ad se ire videre, impetum modo ferre non potuerunt, ac primo concursu in fugam conjecti, proximas silvas petierunt. Quos Labienus equitatu con