comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pit ⁊ pcc̃a nrã pectulit in corpore suo suꝑ lig¬
lum. in cuius ꝑcci ⁊ mortis figura ⁊ moyses
in heremo super lagnũ exaltauit secpentem
ꝑsuasione quippe serpentis h̃o in dampria¬
tidne mortis incidit Ita seepens i sig̃icõ¬
nem ip̃ius mortis ꝯuenient᷑ in ligno exal¬
tatus est i illa eni figura serpens pende¬
bat in ligno quid aũ ꝑependit in ligno cru¬
tis nisi mors cłm ut mortẽ moriendo supe¬
raret. ⁊ malecłẽm gemine uetustatis mẽ

Expanded text:
pit, et peccata nostra pertulit in corpore suo super ligpit, et peccata nostra pertulit in corpore suo super lignum, in cujus peccati et mortis figura etiam Moses in eremo super lignum exaltavit serpentem; persuasione quippe serpentis, homo in damnationem mortis incidit. Itaque serpens, ad significationis ipsius mortis convenienter in ligno exaltatus est. In illa enim figura serpens pendebat in ligno. Quid autem pependit in ligno crucis nisi mors Domini, ut mortem moriendo superaret, et maledictum geminae vetust
Abbreviated transcription (Latin):
cruce pependit per bap̾m id agitur ut uetꝰ
homo crucifigatur ⁊ corꝑus pcc̃i destru¬
atur. si itaut in ip̃a uiuente tarne contu¬
piscentia respersa ⁊ innata repente assuma¬
tur ⁊ ñ sit s ne hõi obsit mortuo q̃ merat
nato. nam si post bap̃m uixerit incarne ha
bet ꝯtupĩam cum qua pugnet. eamq ad¬
iuante d̾o suꝑeret. sitñ ñ inuatuũ grãm
eius accepit. si reprobus ẽẽ noluerit ñ ita
hoc p̾statur in bap̃o nisi forte miracło mef¬
fabili ceratoris ut lex pct̾i que ẽ in membris
prorsus extingnatur ⁊ñ sit. s ut quicquid
mali ab homine fcm cdcm fc̃m fu̾it ħatur¬
ip̃a uero contupia soluto reatus uintulo
quo per illam cliabolus aiam retinebat. ⁊¬
a suo creatore separabat maueat in certa¬
mine quo corpus nr̃m eastigamus ⁊ seriu¬
tuti subitimus. uetustas itaq nr̃a pener cul¬
ꝑe q̃ est ex maledc̃o primi hominis incruce
xp̃i destrusta est qui nrãm mortalitat̾e susce¬

Expanded text:
tur, ut vetus homo crucifigatur, et corpus peccati destruatur, non ita ut in ipsa vivente carne concupiscentia respersa et innata repente absumatur et non sit, sed ne obsit mortuo quae inerat nato. Nam si post baptismum vixerit in carne, habet concupiscentiam cum qua pugnet, eamque adjuvante Deo superet, si tamen non in vacuum gratiam Dei suscepit, si reprobus esse noluerit. Non itaque hoc praestatur in baptismo, nisi forte miraculo ineffabili Creatoris, ut lex peccati, quae est in membris prorsus exstinguatur et non sit; sed ut quidquid mali ab homine factum, dictum, cogitatuIpsa vero concupiscentia, soluto reatus vinculo quo per illam diabolus animam retinebat et a suo Creatore separabat, maneat in certamine quo corpus nostrum castigamus, et servituti subjicimus. Vetustas itaque nostra poenae et culpae, quae est ex maledicto primi hominis in cruce Christi destructa est, qui nostram mortalitatem susce
Abbreviated transcription (Latin):
consumꝑsit. qr nrãm duplam uetustatẽsua
simpla consumpsit uñ duno die touab noc¬
tib in sepultro quienit ꝑ unũ diem simpla
eius uetustas signatur per luas noctes: ge¬
muia nr̃a netustas quieuit ergo msepultro
una die ⁊ duab noctib qr sua simpla uetu¬
state uetustatem nr̃am geminamtulit
quałr iudeamus culꝑam deleuerit xp̃e. ⁊¬

Expanded text:
consumpsit, quia nostram duplam vetustatem sua simpla consumpsit. Unde et uno die et duabus noctibus in sepulcro quievit. Per unum diem simpla ejus vetustas signatur, per duas noctes gemina nostra vetustas. Quievit ergo in sepulcro una die et duabus noctibus, quia sua simpla vetustate nostram geminam tulit. Et qualiter videamus. Culpam delevit Christ
Abbreviated transcription (Latin):
nere deberemus. Si ergo suspicamur qd̾ ẽ
hũa temptatio. saltem si uedicemus. qñ er
go ñ erratur in reb ut pesta sit imꝓbato
i̾ntioꝵ uirtutũq approbatio ꝓrofectosier¬
ratur in hõĩb ueniausest hũa temptatõ
cogitationes. qr gesta ⁊ cogitata bonał
uel mala tẽ erunt a perta ⁊ qr tẽ erunt
oia nota om̃ib poterunt de seidicare
⁊ de aliis. ⁊ tẽ unicuiq b̃n agenti uł co¬
gitanti erit promodo suo laus .i. remu¬
neratio ado. hic aũnescitur quis sit lau¬
superi dixit illos

Expanded text:
nere debemus. Si ergo suspicamur quod est humana tentatio, saltem non judicemus. Quando ergo non erratur in rebus ut recta sit improbatio vitiorum virtutumque approbatio, profecto si erratur in hominibus, venialis est humana tentatio. osius Quia gesta et cogitata bona, vel mala tunc erunt aperta. Et quia tunc erunt omnia nota omnibus, poterunt de se judicare, et de aliis. Et tunc unicuique bene agenti, vel cogitanti erit pro modo suo laus, id est remuneratio a Deo. Hic autem nescitur quis sit lausuperius dixerit illos
Abbreviated transcription (Latin):
siue inustus oderi¬
mus tñ impudititiam ⁊ iniustitia
⁊ puclicitiam ⁊ iusticia diligant.
⁊ ħ appetenda. illaq utanda indei
uirtute conspiciamus. ut cũ de ip̃is reb
qd̾ appetendũ est appetimus. i ob̾ euttan¬
dũ est uitamus: ignoscatur nobis ꝙy de
hõib aliciñ. imino assidue sĩ uera sentun
hoc aũ ad human̾a temptationẽ pertmet

Expanded text:
sive injustus. Oderimus tamen impudicitiam et injustitiam; et pudicitiam, et justitiam diligamus. Et haec appetenda, illaque vitanda in Dei veritate conspiciamus, ut cum de ipsis rebus quod appetendum est, appetimus, et quod devitandum est vitamus, ignoscatur nobis qui de hominibus aliquando imo assidue non vera sentimus. Haec enim ad humanam tentationem pertinent,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ dinitto bonum qd̾ uolo ⁊ facio malum cid
nolo ⁊ ẽ probatio a partib ⁊ abeffcũ dimitt̾e
enim bonũ ⁊ facere malum: ft̾ paetes oꝑdei
malũ dicitur enimsarga acceptione. ⁊
consueta locutione ⁊̃ ille operari malum
qui climitat bonũ uolo aũ ⁊ nolo st̃ effectꝰ¬
huius qd intelligo. ex eo eni quo quis in¬
telligit᷑ alicuid eẽ bonum ⁊ aliud malũ:
num ẜ exceriorẽ homin̾e qd̾ bonum ego
intterior uolo .i. approbo. subiectus enĩ pcc̃o
fricit qd̾ ñ ult qr naturało quid̾ uult bo¬
num. s uoluntas semper hoc cecoet effectu
nisi gr̃a dei addiderit uelle fuũ ad amandũ
bonum qd̃ ad effc̃m pot̾ perduti est eirm
triplex uelle .s. uelle nature uelle gre uelle

Expanded text:
et dimitto bonum quod volo, et facio malum quod nolo. Et est probatio a partibus et ab effectu. Dimittere enim bonum, et facere malum, sunt partes operari malum. Dicitur enim larga acceptione et consueta locutione etiam ille operari malum qui dimittit bonum. Volo autem et nolo sunt effectus intelligo. Ex eo enim quod quisque intelligit aliquid esse bonum et aliud malum, um exteriorem hominem, quod bonum ego interior, volo, id est approbo. Subjectus enim peccato facit quod non vult, qua naturaliter quidem vult bonum, sed voluntas haec caret effectu, nisi gratia Dei addiderit velle suum ad amandum bonum quod ad effectum potest perduci. Est enim triplex velle, scilicet velle naturae, vel
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ eoꝵ qua xp̃m occiderunt euangłio sñ
dubitatione profetit ⁊ hoc ostendit᷑ ex dei
ꝑsunt electis est ergo in maloꝵ potestate
peccare ut autẽ pectando hoc ⁊ hoc illa ma¬
litia fatiant ñ est ineoꝵ ꝑotestates dei ꝑ¬
mittentis. ex seergo possunt mumcari
qd profecit euangłio deoutente malis
ab slis uoluntas dei sapienter oĩa dispo¬

Expanded text:
enim eorum qua Christum occiderunt, Evangelio sine dubitatione profecit. Et hoc ostendit ex Dei bene utente, prosunt electis. Est ergo in malorum potestate peccare, ut autem peccando hoc, vel hoc, illa malitia faciant, non est in eorum potestate, sed Dei permittentis. Ex se ergo possent inimicari, quod proficit Evangelio Deo utente malis ab illis voluntas Dei sapienter omnia dispo
Abbreviated transcription (Latin):
.i. pp̃ proraissiones pr̃̾ib fcãs qr dilectior
dei in huis exsuscitatur memoria bonorũ
pr̃m quoꝵ p̃rogatiua płima a d̾o benefi¬
tia perceꝑunt electi ergo sunt dilecti ꝓpt̾
prẽs quib ħ p romissa sunt ecce oftensu
eft in hus uerbis preclt̃is quare pacsuide
ine penttñ

Expanded text:
id est promissiones patribus factas, quia dilectio Dei in his exuscitatur memoria bonorum patrum, quorum praerogativa plurima a Deo beneficia perceperunt. Electi ergo sunt dilecti propter patres, quibus haec promissa sunt. Ecce ostensum est in his verbis praedictis, quare pars Judaine poenit
Abbreviated transcription (Latin):
suam qua om̃ia
inimici ius destru¬
it. q̃ superħ. hac¬
tenus egit de huꝰ
q̃ totihumano
gñi collata sunt
modo agit de huᷤ¬

Expanded text:
suam, quia omnia inimici destruit. Quae superabtenus egit de his quae toti humano eri collata sunt, modo agit de h
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ia largitur
In quo. ecce hico¬
stendit per quem
fc̃i sumus grati.
dicens. in quo fi
captiuitate qua
seruiebamue dia¬
bolo uenunclati
sub poc̃o. habemꝰ¬

Expanded text:
ona largitur, in quo. Ecce hic ostendit per quem facti sumus grati, dicens: In quo, Ficaptivitate qua serviebamus diabolo venundati sub peccato; habem
Abbreviated transcription (Latin):
ideoq ñ sunt audi¬
endi qui ñ uerum
homin̾e filium di
suscepisse cdũtineq
natũ de femina. s
falsam carñe ⁊ yma¬
guĩe corporis simu¬
latam ostendisse
errorẽ prorũpunt
qr timent qd̾ fieri
istũduisibilem solem radios suos ꝑ õs feces
⁊ sordes spargere. ⁊ eos mundos ⁊ sinceros
seruare. di ergo uisibilia munda uisihilib
unmundis contingipossunt dñ inquinar
qͣntomagis inuisibilis ⁊ incomutabilis ue¬
ritas per sp̃m aĩam. per aĩam corpus susci¬
piens totum hominem assumptum abõi¬
b infirmitatib fũ sui ꝯtaminatione libe¬
rauit. m̃tiuntur ergo illi. ñ mentitur ue¬
plete ⁊ firmate ⁊ ñ est credendũ ut in̾dax
sit ille per quem p̃r uerax apparuit. ⁊ qr
ꝓmissiones dei per xp̃m sunt implete. iõ¬

Expanded text:
Ideoque non sunt audiendi, qui non verum hominem Filium Dei suscepisse dicunt, neque natum de femina, sed falsam carnem et imaginem corporis simulatam ostendisse errorem prorumpunt, quia timent quod fieri istum visibilem solem radios suos praedicant per omnes faeces et sordes spargere, et eos mundos et sinceros servare. Si ergo visibilia munda visibilibus immundis contingi possunt et non coinquinari, quanto magis invisibilis et incommutabilis veritas per spiritum animam, et per animam corpus suscipiens totum hominem assumptum ab omnibus infirmitatibus sine sui contaminatione liberavit? Mentiuntur ergo illi, non mentitur vepletae et firmatae. Est et non credendum ut mendax sit ille per quem Pater verax apparuit. Et quia promissiones Dei per Christum impletae
Abbreviated transcription (Latin):
si sit de terrenis.
lex data in monte
syna ⁊ qr quibus¬
dam pr̃m sp̃uale
.t. fecerat utabra¬
ham determinat¬

Expanded text:
 sit de terrenis, lex data in monte Sina, et quia quibusdam patrum spirituale tum fecerat, ut Abraham, determinat
Abbreviated transcription (Latin):
re suo quiñ habẽt
potestatem hanc.
ñ ideo in qͣm ñ atce¬
remus nosmecipo
tormam uobis ad¬
imutanclum nos.
mini nos ⁊ otium
dimitceretis. ecce
nei enim magr̃i est ea q̃ uerbis docet:
operib explere ⁊ si enim manifeste ne¬
raẽẽ ñ ignorentur q̃ docentur tñ si ne¬
gligi ceperint a magrõ. ñ facile profi¬
cient audientib. magis eni opera sua¬
dent qͣm uerba. id̾oq magius p̃coniis
remunerandi sunt qui negligentib
erat hiis ⁊ qui tenues eranit sub̃a in.
plebs ut cliscernerent libertate̾ suam
nͭ amittere. uñ ⁊ sał raro inquit infe¬
res pedem ad amitũ tuũ ne satiatꝰ od̾it
te qui enĩ freq̃nter ad alienam m̃sam
conuenit ꝯcio delitus ut aduletur ncc̃e
ẽ pascente se cũ religio nr̃a ad libertatẽ¬
hoĩes aduocet uñ⁊
.i. operabar inter
uos ad exemplũ

Expanded text:
re suo qui non habent hanc potestatem. n ideo, inquam, non acceremus nosmetipsos formam vobis admitandum nos, mini nos, et otium dimitteretis. Ecce nei enim magistri est ea quae verbis docet operibus implere. Et si enim manifesta vera esse non ignorentur quae docentur, tamen si negligi coeperint a magistro, non facile proficient audientibus. Magis enim opera suadent quam verba: ideoque magnis praeconiis remunerandi sunt qui negligentibuserat his qui tenues erant substantia in plebe, ut discerent libertatem suam non amittere. Unde et Salomon: Raro, inquit, inferes pedem ad amicum tuum, ne satiatus tui oderit te . Qui enim frequenter ad alienam mensam convenerit otio deditus, aduletur necesse est pascenti se, cum religio nostra ad libertatehomines advocet. Unde at: Operabar inter vos ad exemplu
Abbreviated transcription (Latin):
.ca q̃ his disceden¬
tib permanebit
aucta cui fides ⁊
spes hic ñ possurnt
deeẽ. s fides ⁊ spes
sũ caritate possũt
ẽẽ qͣmuis ñ sit pia
ritate. ⁊ qr maior

Expanded text:
quae his discedentibus permanebit aucta, cui fides et spes hic non possunt deesse, sed fides et spes sine charitate possunt esse, quamvis non sit pia ritate. Et quia major
Abbreviated transcription (Latin):
dignemim sidico
uõs neglectos. qr
dñs dicit in me pa¬
tent̾ uicio eoꝵ de¬
serint intestam̃to
der ne lex qua tc
acceperunt culpã¬
dauideatur. ip̃a.
em̃ est quam ñ ue¬
adimplere. ñ tñea
iustificat s gr̃a.
hoc quippe agit
quo litt̾a occidit
lex impleatur ꝑ¬

Expanded text:
dignemini, si dico vos neglectos, quia Dominus dicit, in me. Patenter vitio eorum deserunt in testamento Dei, ne lex quam tunc acceperunt culpanda judicetur. Ipsa enim est quam non vesed implere, non tamen ea justificat, sed gratia. Hoc quippe agit quo littera occidit.lex impleatur
Abbreviated transcription (Latin):
tpẽ priores uł intłłi¬
gentia digniores.
maiores ergointel¬
res quinos poste¬
riores expͣtaitert᷑ in¬
denario accipiendo
iñ incorporeum ato
ircõmutabile qͣntũ¬

Expanded text:
mpore priores, vel intgentia digniores. Majores ergo intelres qui nos posteriores exspectaverundenario accipiendo,en incorporeum atque incommutabile quantu
Abbreviated transcription (Latin):
ualentiũ uelqͣi nutrix parim
exitum de egypto data est. qd̾ enĩ añ legẽ
⁊ p̃mintietur: ñ itatũ ip̃m nom̃ legitur.
exp̾ssum nempe in uet̾ib libris aut ñꝙͣ
cat illud uetꝰ qr a uetustate pcci ñ libe¬
rat. hoc nouũ: qr innouat. Si aũ a nob̃
q̃situm fu̾it tur illius testam̃ti actori¬
tatẽ teneamus cuius ritum si obserua¬
mus ⁊ ad hoc R̾demus ꝙ ea legi et accipi
oportet ne ꝓpħias extinguamus ꝙ in ũ¬
bra fc̃a sunt oĩa illa futuroꝵ sicut ait
apłs. hec in figura comingebant ilł⁊c̃.
tum ergotale aliquid legitur ininstru¬
tum: quid sig̾icet q̃rendum est si repre¬
hendendũ. qr eo ip̃o quo iam ñ obseruat᷑
si dampnatiũ s iip letum probatue.

Expanded text:
valentium, vel quasi nutrix parvulexitum de Aegypto data est. Quod enim ante legeet praenuntietur, non ita tamen ipsum Novum legitur expressum. Nempe in veteribus libris, aut nusqcat. Illud Vetus, quia a vetustate peccati non liberat; hoc Novum, quia innovat. Si autem a nobis fuerit quaesitum cur illius testamenti auctoritatem teneamus, cujus ritum non observamus? Ad hoc respondemus quod eam legi et accipi oportet, ne prophetias exstinguamus, quia in umbra facta sunt omnia illa futurorum, sicut ait Apostolus: Haec in figura contingebant illis, etc. Cur ergo aliquid tale legitur in instrutum? Quid significet quaerendum est, non reprehendendum, quia eo ipso quo jam non observatur non damnatur, sed impletum
Abbreviated transcription (Latin):
n̾e suam in eodem
qd̃ proposuerat cõ¬
eludens qñquidem
adamẽ forma fu¬
turi ⁊qr maius est
confert: igitur siẽ.¬

Expanded text:
nem suam in eodem quod proposuerat cocludens: Quandoquidem Adam est forma Chturi, et quia majus est confert, igitur sic
Abbreviated transcription (Latin):
otĩa operatur. diui. sin. si ip̃e diuisus
ꝓut nult. sic̃ qui deus ẽ quid solusto¬
uit quid ꝯueniat. ⁊ gratis dat ñ ad m̾i¬
tum. uñ nec minori ẽ dolendũ de ma¬
iori dono alt̾ius. nec maiori super bien¬
dum ꝯtraminorẽ.

Expanded text:
e divisus, prout vult, sicut qui Deus est, qui solus novit, quid conveniat, et gratis dat, non ad meritum. Unde nec minori est dolendum de majori dono alterius, nec majori superbientra minorem.
Abbreviated transcription (Latin):
retur. nec qr illi danit. ⁊ip̃e datur: so nui¬
ltor ẽ sllis. ita enim datur sieut dei donũ
ut ⁊̃ ip̃m det sicut deus ñ enim pot̃ clti
sĩ ẽẽ sue potestatis de quo dc̃m est. sp̃c
ubi uult spirat. cũ enum datur a prẽ

Expanded text:
retur, nec quia illi dant, et ipse datur. Ideo minor est illis. Ita enim datur sicut Dei donum, ut etiam seipsum det sicut Deus. Non enim dici potest non esse suae potestatis, de quo dictum est: Spiritus ubi vult spirat . August
Abbreviated transcription (Latin):
a uob̃ s potius qr¬
gra dei approbata
uos fecit. hoc gn̾e¬
locutionis freq̃n¬
der utitur scrip¬
it uir ꝓphitus. Dit in sc̃o. appa t ut u¬

Expanded text:
a vobis, sed potius qutia Dei approbati os fecit. Hoc gelocutionis frequenter utitur Scripit vir propheticus: Sic in s
Abbreviated transcription (Latin):
m̃e tribuamus eũ dicitur cognoscit
nos deus. sic intllndum est .i. cõgnitior̾e
sui nobis p̃stat. ñ enim a nobisẽ ꝙ nouiniꝰ
apłs cognitos dicit. s tc̃ cognosdere dicit᷑
qñ ut cognoscatur fatit. sicut dt̃ quies¬
cere cũ eius munere requescimus ñemũ
munere ñ suo merito uł sua facultate
cognouerant. ⁊ iõ maluit tropite loqui
ut tẽ ab illo cognitos coẽt cum eis se cog¬
noscenclum p̃stitit. ⁊ u̾bum corritt̃e qiͣ
hoc minus recte dixerit qd̃ ñ proprie
dixerat qͣm siue ut hoc sibi arrogarent
sepotuisse qd eis posse ile donauerat.
utuat. ñ ꝑer se s resꝑectu grẽ facit. Sũ¬

Expanded text:
e tribuamus. Cum dicitur, cognoscit nos Deus, sic intelligendum est, id est cognitionem sui nobis praestat. Non enim a nobis est quod novApostolus cognitos dicit; sed tunc cognoscere dicitur, quando ut cognoscatur facit, sicut dicitur quiescere cum ejus munere requiescimus. Non enim munere. non suo merito uel facultate cognouerant, maluit tropice loqui, ut tunc ab illo cognitos diceret, cum eis cognoscendum se praestitit, et uerbum corrigere, quasi hoc minus recte dixerit, quod proprie dixerat, quam sinere, ut hoc sibi adrogarent se potuisse, qjuvat, non per se, sed respectu gratiae facit. Con
Abbreviated transcription (Latin):
di ꝑ moysen date deftruatore fore calumpnatũ
esiq in odiũ iudeoꝵ trahentiũ quos placatos heẽ
uolens .x. ad etc̃as scripsit ut situt moyses isełiti¬
li potestate ⁊ ydolatrie seruitute redẽptas.x. epłaꝵ
moyses induabcabulis lapideis simul iuriftis
quib legis decalogus scriptus erat ostendit. Mo

Expanded text:
Dei per Moysen datae destructorem esse calumniantium, eumque in odium Judaeorum trahentium; quos placatos habere volens, X ad Ecclesias scripsit. Ut sicut Moyses Israelitili potestate, et idololatriae servitute redemptas, X epistolarum Moyses in duabus tabulis lapideis simul junctis, quibus legis Decalogus inscriptus erat, ostendit. Mo
Abbreviated transcription (Latin):
eundera ppłm bonoꝵ reꝓmissionib ad obe¬
diendum ac seriuendum d̾o inuenti cõmo¬
ꝑutilis est doctrina secuta ut ecc̃am dei
contͣ hereticas p̃muniret prauitates ⁊
suborientia uitia resecarret. ⁊ pꝰ futuras
q̃ones excludet. Hi sunt panni qui ad ex
ꝑph̃ie at euangłi consonis de testimõi
Iuelut triplicifume trrtunligata. de
lacu ignorantie ⁊infidelitatis pecõꝵ ad
lucem grẽ ⁊ ueritatis edutitur. Inter õs̃
te: qr hoc opus ⁊ ceteris prolixius ⁊ adintu

Expanded text:
eumdem populum bonorum repromissionibus ab obediendum ac serviendum Domino viventi commosecuta est doctrina, ut Ecclesiam Dei contra haereticas communiret pravitates, et suborientia vitia resecaret, et post futuras quaestiones excluderet. Hi sunt panni, qui ad extprophetiae atque Evangelii consonis testimoniis, velut triplici fune, circumligata , de lacu ignorantiae et infidelitatis peccator ad lucem gratiae et veritatis educitur. Inter omnes te, quia hoc opus et caeteris
Abbreviated transcription (Latin):
euidentissima rõ. qua epłas .xiiii. scripsit idistĩe¬
te.xͦ. ad ecc̃as. iui ad ꝑsonas direxit uñ quoꝵ d̾a
scribitur ⁊ longe facundiore ⁊ splendidiore stilo
ꝙͣ cet̾e eclita ẽ q̃uib suffitient᷑ Rdetur hoc modo
nulliꝰ̾ eoꝵ noie p̃titulata sit nec obid quo pau¬
li sĩ eẽ putanda est q diligentius est scriꝑtaordi¬
ualere in sua lingna ꝙͣ. in peregrina. sllom enihe¬
braite cet̾as uero grece scripsit nom̃ uero suũido
p̃mitt̾e noluit: qr hebreis odiosus erat cũ legiᷤ
destrustorẽ arbitrantib. Quo circa delegis atq
ceriionias: Abolitione tractaturus: recte nom̃
sirã subtituit. ne p̃scripti noĩs inudiantilita¬
tẽ seq̃ritis excluderet łconis est ita ⁊illa epła¬

Expanded text:
evidentissima ratio, qua Epistolas XIV scripserit et distincte X ad Ecclesias, IV ad personas direxerit. Unde quorumdam scribitur, et longe facundiore et splendidiore stylo quam caeterae edita est. Quibus sufficienter respondetur hoc modo: nullius eorum nomine scripta sit. Nec ob id quoque Pauli non esse putanda est, quia diligentius est scripta,valere in sua lingua quam in peregrina: illam enim Hebraice, caeteras vero Graece scripsit. Nomen vero suum ideo praemittere noluit, quia Hebraeis odiosus erat, eum legis destructorem arbitrantibus. Quocirca de legis atque caeremoniarum abolitione tractaturus, recte nomen suum tacuit, ne praescripti nominis invidia, utilitatem sequentis excluderet lectionis. Est ita
Abbreviated transcription (Latin):
nttiem possunt pstare nisi amoueantut.
hec ĩ sifiant accedentib earsis tũ temꝑan¬
da sunt. ⁊ qr illis pssis poterat malum
in corde retineer. addit. tollantur cdito¬
cum om̃i malitia cordi ⁊ pa d¬

Expanded text:
niciem possunt praestare, nisi amoveantur. Haec etiam, si fiant accidentibus causis, tamen temperanda sunt. Et quia illis pressis poterat malum in corde retineri, addit, tollantur cum omni malitia cordis.
Abbreviated transcription (Latin):
faceret. humilians se legitirtitntiso thi¬
motħo. ut dolus⁊ scandalũ nideoꝵ cessaret.
qui parati erant cõmouere tumustũ et
seditionẽ sullum filiũ udee intrrtunti¬
sum sustiperet ⁊ ep̃m ordinaret. de fllus
os crrtuntidi si uidei credentes cireuntide¬
tabat. nec dehiis aliqid sigicauierat:
uñ nec titus cõpulsus est crrruntidi qui
de grecis . ⁊ de gentib erat. s timotheus
filius iudee ꝑꝑ exploratores cirtuntisusẽ¬

Expanded text:
faceret, humilians se legi circumciso Tifaceret, humilians se legi circumciso Timotheo, ut dolus et scandalum Judaeorum cessaret, qui parati erant commovere tumultum et seditionem, si illum filium Judaeae incircumcisum susciperet, et epios circumcidi. Sed Judaei credentes circumcidetabat, nec de his aliquid significaverat. Unde nec Titus est compulsus circumcidi, qui de Graecis vel gentilibus erat; sed Timotheus filius Judaeae propter exploratores circumcisus
Abbreviated transcription (Latin):
cuntisio aliquid confert n p̾pitium. s
fides hec ñ erat apuduideos qr credentes
circuntidebant filios suos. Attende diligñ¬
ter ꝙ anibiꝵ illam litt̾am improbat qua
illos. si aũ pp̃illos falsos fr̃s ñ cessit. sic̃ le¬
gitur in quibusdam coditib ñ uolunta¬
te si cessit. na cessitrum se sig̃icauit si illi
ñ eẽnt. s pp̃ illos subintroductos falsos
hoc illum facere uolebant qd̾ facturus
erat s pp̃istos ñfetit. siaũ ñ erat factur᷑
ad horam negaret se cessisse. cũ probetur
põuideos timoth̃m circuntidisse. ille eñ
poss drẽ se nec ad hor̾a cessisse qui ñqͣm
inuemretur cessisse nrec adhor̾a erumces.¬
sit: qui ñquam cessit. qd̾ sialiqñ cessit
quõ nec ad horam cessit. curditit seũ ce¬
sisse pp̃ falsos fr̃s. si per se facturus erat.
aut ers̃ cessurus pp̃ falsos fes fecit. unũ¬
enĩ ex duob restat ratelligi cessit igtur
inuitus si sponte pp̃ illos faciens qd̾ ꝑse ñ

Expanded text:
cumcisio aliquid confert, neque praeputium, sed fides: hoc enim erat apud Judaeos, quia credentes circumcidebant filios suos. Attende diligenter quod Ambrosius illam litteram improbat, quaillos? Si autem propter illos falsos fratres non cessit, sicut legitur in quibusdam codicibus, non voluntate non cessit; nam cessurum se significavit, si illi non essent; sed propter illos subintroductos falsos hoc illum facere volebant quod facturus erat? sed propter istos non fecit. Sin autem non erat facturus, ad horam negaret se cessisse, cum probetur propter Judaeos Timotheum circumcidisse? Ille enim posset defendere se nec ad horam cessisse, qui nunquam inveniretur cessisse. Nec ad horam enim cessit qui nunquam cessit: quod si aliquando cessit, quomodo nec ad horam? Cur etiam dicit se cessisse propter falsos fratres, si per se facturus erat? aut enim cessurus propter falsos fratres nenim ex his duobus restat intelligi. Cessit ergo invitus, non sponte, propter illos faciens quod per se non
Abbreviated transcription (Latin):
uñ potuit extorq̃ri
ame ut crrcuntide¬
retire. s susteptꝰ est
ab apłis in societa¬
tem intircuntisus.
Cur ergo ultisuoᷤꝰ
galache cirtuntidi
cum ultro a grã re¬
cedentes ad segem
ciamur qui legalia
cabant. cum aũ ali
amicos. subintro .i.¬

Expanded text:
n potuit extorqueri a me ut circumcideretur, sed susceptus est ab apostolis in societate incircumcisus. Cur ergo vultis, vos Galatae, circumcidi? cur ultro a gratia recedentes ad legem is subjiciamur, qui legalia cabant. Cum autem alibamicos, subintro
Abbreviated transcription (Latin):
tisione timotħi. rettlit au cãm qua cõ¬
pulsus est facere qsd̾ nolebat .s. proscan¬
dalo indeoꝵ. p̃ueniens dalumpinas fal¬
soꝵ fr̃m qui parati erant cõmouere se¬
ditione sullum filiũ iudee incrocunci¬
sum ordinaret ep̃m. ⁊ hoc est qd̾ ait ces
ego cum tunotheo ⁊ aliis eram qui. sub¬

Expanded text:
am quare compulsus est facere quod nolebat, scilicet pro scandalo Judaeorum, praeveniens calumnias falsorum fratrum, qui parati erant commovere seditionem, si illum filium Judaeae incircumcisum ordinaret episcopum: et hoc est quod ait, cesego cum Timotheo et aliis eram, qui
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃s moliebantur. quos sub sp̃e religionis
iiniserant ut explorarent q̃ libertas est
troierunt. aliud q̃ rendo. aliud firgendo.
ut aliqua ꝯtentione ab ea nos. rean ser.
euangłi apud gs̃ ñ remaneret. s õs iudai

Expanded text:
atres moliebantur, quos sub specie religionis immiserant, ut explorarent quae libertas est troierunt; aliud quaerendo, aliud fingendo, ut aliqua contentione ab ea nos redigerent Evangelii apud gentes, non remanerent, sed omnes judaiz
Abbreviated transcription (Latin):
mos qui ñ possunt
om̃ia capere quib
aliqua tatuerat᷑
dicenda perfectis.
aliqũ enim aliqͥd
pellat cursũ pro
torrenti eloquio.
collatione approba¬
tus sum. s ĩ. tyͣ. qui

Expanded text:
mos qui non possunt omnia capere, quibus aliqua tacuerat dicenda perfectis. Aliquando enim aliquid pellat cursum, pro torrenti eloquio: collatione probatus sum, sed etiam Titus qui
Abbreviated transcription (Latin):
do titum ne occ̃onem daret eis qui sñulla
crocuntisione clicebant credentes saluos
ẽẽ ñ posse. ⁊ ad tẽptation̾e gentiũ hoc ⁊̃
paulum sentire iactabant. alibi uero uͥ
ñ obfuit cirtuncidit timotħm ꝓscan
feciti tito qd̾ intimotheo. ut ostende¬
ret illa satram̃ta nec tanqͣm net̃ĩa debe¬
re appeti. nec tanqͣm satrilega debere dãp¬

Expanded text:
ui sine illa circumcisione dicebant, credentes salvos esse non posse, et ad deceptionem gentium hoc etiam Paulum sentire jactabant. Ibi vero ubi non obfuit, circumcidit Timotheum pro fecit in Tito quod in Timotheo, ut ostenderet illa sacramenta nec tanquam necessaria debere appeti, nec tanquam sacrilega debere da
Abbreviated transcription (Latin):
quo ñ generatione
carnau ꝓpagandꝰ
ẽ ppłs dei. s regen̾a¬
tione sp̃uali colli¬
.i. hoc solum restat
dei seruicio si operi
carnis. qd utiq fa¬
cit qui hñs uxoreri
reddit ñ exigit dẽbi¬
tatẽ ꝓpriam duxit
uxore plangens po

Expanded text:
quo non generatione carnali propagandus est populus Dei, sed regeneratione spirituali colliest hoc solum restat Dei servitio, non operi carnis: Quod utique facit, qui habet uxorem; reddit, non exigit debitatem propriam ducit u
Abbreviated transcription (Latin):
atiora sane duigia¬
auclent TA iudicanda sunt q̃
sũ filiis procreatis¬
ꝓ casib coniugii. uł pro aliqͣ
t̾stitia scłi sint. tan. ñ fle ut sꝑe flituri uo̾i¬

Expanded text:
atiora sane conjugia judicanda sunt, quae sive filiis procreaconjugia judicanda sunt, quae sive filiis procrea
Abbreviated transcription (Latin):
ad actusandũ no
erat memor tͣns¬
gressioris illuis
⁊ita hec memoria
erat adusum nos
.s. nocens nobis ⁊

Expanded text:
ad accusandum nos erat memor transgressionis illius, et ita haec memoria erat adversum nos scilicet nocens nobis,
Abbreviated transcription (Latin):
stim̃tum ñ de terra corruptibilei s de .e.
sito ⁊ ñ nudieo. hoc dicit ne id̾ de nudis
putaretur. uł ita cupimus indui corꝑe
est indicti corꝑore superinduantire ⁊ gła

Expanded text:
stimentum, non de terra corruptibile, sed de coesito, et non nudi eo. Hoc dico, ne idem de nudis putaretur. Vel ita, cupimus indui corporest, ut induti corpore superinduantur gloria,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ. su syeo. a. tc̃ quis enim ñ uideat prius eẽ
cogitare qͣm credere: nsssus quippe credit
aliquid nisi prius cogitau̾it ẽẽ credendum.
qͣmcͣm ⁊ ip̃m credere nicħ est aliud qͣm cũ
assentione cogitare. Si ergo cogitare bo¬
num ñ est ex nob̃ credere. s. su .n. qua tre

Expanded text:
 etc. Quis enim non videat prius esse cogitare quam credere? Nullus quippe credit aliquid nisi prius cogitaverit esse credendum, quanquam et ipsum credere nihil est aliud quam cum assensione cogitare. Si ergo cogitare bonum non est ex nobis, nec credere, sed sufficie
Abbreviated transcription (Latin):
n̾e Hoc ĩo ait ul t̾rore t᷑am innu̾abi¬
lium obseruationũ q̃ inlege scripte st̃
ke õs implere cog̾enture. qd nec ip̃l ui¬
dei nec pres eoꝵ implere potunt. sicut
petrus ait. abstinerent ab hiis quib eo¬
aliqui subicerecu¬
piebant. Euatu

Expanded text:
 Hoc ideo ait, ut terrore tam innumlium observationum quae in lege scriptae sunt, ne omnes implere cogerentur, quod nec ipsi Judaei, nec patres eorum implere potuerunt, sicut Petrus ait, abstinerent ab his quibus eoaliqui subjicere cupiebant. VERS.
Abbreviated transcription (Latin):
ista cũ gaudio qñ uidemus homineᷤ
ꝓfidede in uerbis dei. tõ enim cũ gau¬
dio laborat operarius inagro qñ at¬
tendit arborem ⁊ fructũ ũcet. qñ at¬
tendit segetẽ. ⁊ iudet ubertatem. dẽ
intelligit ꝙ ñ sine cã laborauit. ñ si¬
ne c̾ã dorsum curuauit. ñ sine c̾ama
nus atcrunt. si sine c̃a frigus estusq

Expanded text:
ista cum gaudio, quando videmus homines proficere in verbis Dei. Tunc enim cum gaudio laborat operarius in agris, quando attendit arbores, et fructum videt; quando attendit segetem, et videt ubertatem. Tunc intelligit quod non sine causa laboravit, non sine causa dorsum curvavit, non sine causa manus attrivit, non sine causa frigus aestusque
Abbreviated transcription (Latin):
estis templum dei ⁊ ideo ñ debetis cõ¬
municare his qui sunt tẽplum diabo¬
lr in his uerbis prohibet ydola coliq̃
templo dei sunt immita qr ab uno d̾o
separant. hiis om̃ib modis oftendit cõ

Expanded text:
estis templum Dei, et ideo non debetis communicare his qui templum sunt diaboli. In his verbis idola prohibet coli, quae templo Dei sunt inimica, quia ab uno Deo separant. His omnibus modis ostendit comm
Abbreviated transcription (Latin):
sustinet ⁊ regit. et cłũtalis sit ip̃e ĩ ẜ
se habet ad ecc̃am sicut caput ad corpus.
õs sp̃uales sensus ecce ut in capite om̃s
nr̃m arimat ⁊uiuificat s in capite õi¬
b sensib sentit. iõq capiti tuncta sub¬
iecta sunt ad operantlũ. sllud aũ supra
locatũ est ad ꝯsulendum. qr ip̃ius aĩe q̃
considit corꝑori quodammodo person̾a.
pientes quicũ homines. ñ solum be¬
nefitiũ habet. s ⁊̃ person̾a gerit. uel¬
⁊ idcirco õm qui de plenitudine eius ac¬
cipuint oapit ẽ. ex quo apparet ꝙ sapi¬
entia d̾i .i. sibum ñ sic assumpsit illũ
minib apparet sic̃ eam uisibait̾ decebat

Expanded text:
sustinet et regit. Et cum talis sit ipse secunae, quia ita se habet ad Ecclesiam, sicut caput ad corpus. omnes spirituales sensus Ecclesiae, uti in capite omnes nostrum animat et vivificat, sed in capite omnibus sensibus sentit, ideoque capiti cuncta subjecta sunt ad operandum; illud autem supra locatum est ad consulendum, quia ipsius animae quae consulit corpori, quodammodo personam gpientes quicunque homines, non solum beneficium habet, sed etiam personam gerit, veet ideo omnium qui de plenitudine ejus accipiunt, caput est. Ex quo apparet quod Sapientia Dei, id est Verbum non sic assminibus appareret, sicut eam uisibiliter decebat
Abbreviated transcription (Latin):
sunt omia. s de mllo eoꝵ recte diti pot̾
sibum caroft̾m est. homio ergo extellen¬
tius assumptus qͣi person̾a sapĩe dei ge¬
rit. ut caput in quo sunt õs sensus. per¬
son̾a anime q̃ totum corpus iuuifitat
s cum ecc̃a ababel ceperit quomodo xp̃e

Expanded text:
e nullo eorum recte dici potest, Verbum caro factum est . Homo ergo excellentius assumptus, quasi personam Sapientiae Dei gerit, ut caput, in quo omnes sensus, personam animae quae totum corpus vivificat. Sed cum Ecclesia ab Abel coeperit, quomodo homo
Abbreviated transcription (Latin):
.i. fidem spe. ⁊cari¬
tat̾e cum sc̃a ope¬
bationd sñ qua ñ
possemus adillud
pmissũ perueri¬
be. s per ila susci¬
piemis silud teg¬
nũummobile ⁊
iõ nullus desitgr̃e
mittit ita nos. su

Expanded text:
 fidem, spem, et charitatem cum sancta operatione, sine qua non possemus ad illud promissum pervenire; sed per eam suscipimus illud regnum immobile: et ideo nullus desit gratmittit, itaque, nos su
Abbreviated transcription (Latin):
scribit apłs¬
philemoni
coloserisigui
nulla ecc̃as¬
tice inuust᷑¬
tiomis predi¬
tus erat dig¬
nitate s uir lau¬
dabilis erat in
plebe cui famili¬
ares litc̾as nut¬
tit pro onesimo¬
seruo suo quicũ
dãpno eius fu¬
gerat. s ab apło
audito erͣngłio
baptiratus est
cui⁊ ueniã dep̃¬
bens ei a roma¬
decarcere ⁊est
intentio apłi ĩ¬
plorare ueniam
onesimo apud

Expanded text:
scribit Philemoni Colossensi, qui nulla ecclesiasticae ministrationis praeditus erat dignitate, sed vir lauabilis in plebe, cui familares litteras mittit pro Onesimservo suo, qui cum damno ejus fugerat, sed ab Apostolo audito Evangelio baptizatus est, cui et veniam depbens ei a Romacarcere. Et est intentio Aposplorare veniam Onesimo apud
Abbreviated transcription (Latin):
magoꝵ fuit manifesta per moyseni. nota¬
ꝙ aĩositas hereticoꝵ semper inquietae quos
magoꝵ pħonis hr̃e conatu declarat hicapse
cõparans eos magis phonis quos terem̃ ꝑditi
insipienti atutule comparauit cdicens ela¬
mauit perclix songregauit que ñ peperit.¬
fecit cliuitiassi cum inclicio in medro dieꝵx
eius derelinq̃ut eam ⁊ in nouissimserit ĩ¬
sipiens. perdix ꝯtentiosũ animal est. siłr
⁊ heretici sunt contertiosi qui si amanit dis¬
putare s quegus modo suiꝑare i pitentis¬
sima perunatia ⁊ sic̃ pertlix elamat ⁊ ꝯgregat

Expanded text:
niquitas manifesta per Moysen. Notamositas haereticorum semper inquieta est, quos magorum Pharaonis habere conatum declarat hic Apostolus comparans eos magis Pharaonis. Quos Jeremias perdici insipienti aviculae comparat dicens: Clamavit perdix, congregavit quae nfecit divitias, non cum judicio: in medio dierum ejus derelinquent eam, et in novissimis suis erit insipiens . Perdix contentiosum animal est: similiter et haeretici sunt contentiosi qui non amant disputare, sed quoquomodo superare impudentissima pervicacia. Et sicut perdix cl
Abbreviated transcription (Latin):
uen̾it suus nomis¬
simue dres in hoe
eũ comẜhende ũ
di nouissimꝰ dies.¬
qr qualis quis in
dies ille qu̾e imꝑaratũ inuesut huius

Expanded text:
erit suus novissimus dies, in hoc eum comprehendet di novissimus dies, quia qualis in dies ille, quem imparatum inveniet vitae
Abbreviated transcription (Latin):
nisi ue. refirga pri. qsd̾ nisssi dubium est
de antixpõ eum dixisse qũe refugam
uocat utiq a dño deo. si eirim hoc de õib
impus m̾ito dici pot̃. qͣntomagis de istoꝙ̃
⁊̃ describens subdit. ⁊ nisi re ymantfestatꝰ¬

Expanded text:
Nisi venerit refuga primum, quod nulli dubium est de Antichristo eum dixisse quem refugam vocat utique a Domino Deo. Si enim hoc de omnibus impiis merito dici potest, quanto magis de isto, quem etiam describens subdit: et, nisi revelat
Abbreviated transcription (Latin):
.i. apud dm̃ iustifient adeout sint fcõres.
si enim itaest utcłtudirm ut dicat eos qui
añ erant fcõres legis. postea iustificari s po¬
tus sic ut sciamus alͤ ñ ẽẽ fcores legis nisi
añ erant hoĩes. s ip̃a creatione fi̾ ut sint ho¬
tur. ut cũ clicitur fatientes bonũ honora¬
buntur ⁊ hoĩes liberabuntur intlło equid
honor accedere sa bonis ⁊ liberatio illis qui
ĩa exant hoĩes. s ñ ita hic accipiendũ est s

Expanded text:
id est justi fient a Deo, ut sint factores. Non enim ita est intelligendum ut dicat eos qui ante erant factores legis, postea justificari; sed potius sic, ut sciamus aliter non esse factores legis, nisi ante erant homines, sed ipsa creatione fieri ut sint hotur, ut cum dicitur: Facientes bonum honorabuntur, et homines liberabuntur. Intelligitur equidem honor accedere jam bonis, et liberatio illis qui jam erant homines, sed non ita hic accipiendum est, sed
Abbreviated transcription (Latin):
pecrus qui ter int̾ro¬
gatus adño ter ꝑ¬
testac est seeũ diu¬
gere dicens tu scis
eioues pascerdasc̃¬
didit qr in pascen¬
dis ouib ueramo¬
siratur diłco. si quiꝰ¬

Expanded text:
Petrus, qui ter interrogatus a Domino, ter professus est se eum diligere dicens: Tu scis ei oves pascendas credidit: quia in pascendis ovibus vera monstratur dilectio, si qui
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓdest correptio nis
tupernus medicus
respitiat.i nisi fa
plicendi aliis. inter¬
dũ impecliturr. dũ
plus desectat hoĩem
alioꝵ existrinatio.

Expanded text:
dest correptio, nisi supernus medicus respiciat, id est nisi facplicendi aliis interdum impeditur, dum plus delectat hominem aliorum existimatio;
Abbreviated transcription (Latin):
ris ut qui corrigẽ¬
tib malapro boni
rectlunt. sce in gra¬
uib perpetrandis
ut qnͣ modũ peccan¬
di transcendurt .s.¬

Expanded text:
nis, ut qui corrigentibus mala pro bonis reddunt; scelesti, in gravibus perpetrandis, ut quando modum peccandi transcendunt, s
Abbreviated transcription (Latin):
doceat itł doceatur.
si opus est ialiquo
luit nos frm̃ corree¬
tioni. nec studere ẽ¬
tanum multi em̃i
hoses cũ a sompno
excitantur litigare
dormire. tũ litiga¬
re prohibentur cor¬
ripientẽ dico. q cor¬

Expanded text:
doceat vel doceatur si opus est in aliquluit nos fratrum correptioni, nec studere certamini. Multi enim homines cum a somno excitantur, litigare dormire cum litigare prohibentur. Corripientem dico, q
Abbreviated transcription (Latin):
nius laudem xp̃i
talem ecce hic in¬
cĩpit capłm. ⁊ fi¬
nit ibi deus ⁊ñ ħo
faciens ergo capi
gemine sube in

Expanded text:
nius laudem Christi Talem. Ecce hic incipit capitulum, et finit ibi: Deus et non homo. Faciens ergo capitgeminae substan
Abbreviated transcription (Latin):
tẽꝑli prohibent uinũ ⁊ siceram bibere. ne
ebrietate grauenturr corda eoꝵ dut sensus
ugeat semper ⁊ tenius sit. Pru inom̃ib
agendis. hoc dicit contra eos qͣni sub nõie
simplicitatis extusant stultitiam sacer¬
dotum orũ uirtutib uł motu ⁊ incessu

Expanded text:
templi prohibentur vinum et siceram bibere, ne ebrietate graventur corda eorum. Et ut sensus vigeat semper et tenuis sit. Prudentem in omnibus agendis. Hoc dicit contra eos qui sub nomine simplicitatis excusant stultitiam sacerdotum. Ornatum virtutibus, vel motu, et incessu,
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃am hãt docendi qr innocens abs ser¬
mone conu̾satio qͣntũ exemplo prodest
cũ silentio nocet na latratu canũ ⁊ ba¬
tulo lupi arcendi sunt uñ maledc̃s canis

Expanded text:
gratiam docendi, quia innocens absque sermone conversatio quantum exemplo prodest, tantum silentio nocet; nam latratu canum et baculo, lupi arcendi sunt. Unde: Maledictus canis
Abbreviated transcription (Latin):
Uñ constat nos ñ ex industria s ex ignorantia
deliquisse. Si eni ꝓph̃as aut apłos ante habu¬
issemꝰ:. ydola ñ coluissemus. qd añ de gn̾is nobi¬
litate uos iastatis siqua talium gła ese tẽ ys¬
mael ⁊ esan possunt partter glari cũ de eis¬
dem parentib surt nati. Hiis ita alt̾cantib¬
apls mediũ se infposuit õs illoꝵ ꝯtentioneᷤ
hinc iñ dirimens. ⁊ qi bonꝰ contionator uoce
adduxit. ostendens nullos illoꝵ sius m̾ttis ẽẽ sal¬
uatos. qr õs ⁊ iudei ⁊ gentiles sub pcc̃o tenebant᷑¬
d̃a scribit rõanis ꝯfutans modo gentiles modo
iudeos docens eos hũiliari ut oĩa attribuant grẽ
ta. Qaud eñi est grã. Gratis data. reddita. ñ do¬
prima ponitur qr õm malloꝵ ut predc̃m est

Expanded text:
Unde constat nos non ex militia sed ex ignorantia deliquisse. Si enim prophetas aut apostolos ante habuissemus, idola non coluissemus. Quod autem de generis nobilitate vos jactatis, si qua talium gloria est, tunc Ismael et Esau possunt pariter gloriari, cum de eisdem parentibus sint nati. His itaque altercati medium interposuit, omnes illorum contentiones hinc inde dirimens, et quasi bonus concionator voce adduxit, ostendens nullos eorum suis meritis esse salvatos quia omnes et Judaei et gentiles sub peccato tenebantdicta scribit Romanis, confutans modo Judaeos, modo gentiles, et docens eos humiliari, ut omnia attribuant gratita. Quid enim est gratia? Gratis data, donata, non reprima ponitur, quia omnium malorum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
in singłis ꝓprias intentiones ⁊ mat̾ias recͥi¬
tio ẽ uiciã eorumd̾ intrepare ⁊ ad uer̾a patẽ
⁊ fr̃uam ꝯcordiam sub manu gre hũisiare.
Modꝰ trastandi talis ẽ. More scribentiũ epłas
sillitatione̾ p̃mitut in quatria facit. com¬
m̃dat eni ꝑsotĩa suã ⁊ negotiũ ⁊ aftorẽ nego¬
tu. in quib ꝯgrue captat beniuolentiã. post
salutation̾e̾ uero utrus partis uitia argu¬
it. oftendens geritiles a naturali rõne ⁊ iude¬
os a lege exorgitasse. Deiñ płib modis oftendit
fituat circa fine uero: morsilis subditur in¬
struttio. at inactione grãꝵ fme tenet epła¬

Expanded text:
in singulis proprias intentiones et materias requitio, vitia eorumdem increpare et ad veram pacem et fraternam concordiam sub manu gratiae humiliare. Modus tractandi talis est: More scribentium epistolas salutationem praemittit, in qua tria facit. Commendat enim personam suam et negotium et auctorem negotii: in quibus congrue captat benevolentiam. Post salutationem vero utriusque partis vitia arguit, ostendens gentiles a naturali ratione, et Judaeos a lege exorbitasse. Deinde pluribus modis ostendit ti eos constituat. Circa finem vero moralis subditur instructio, atque in actione gratiarum finem tenet Ep
Abbreviated transcription (Latin):
dñi nrĩ iħu xp̃rat his inflatigentib se prefere¬
bant dñtes. nos de gen̾e abrahe fumus. cui pͥma
fcã fuit promissio. nos ppłs petuliaris d̾i surtꝰ
nos de egypto forti manu mirabrlib signisd̾s
eduxit. nos sicco uestigio marerubrũ transire
fecit. in deserto manna pauit. aqũa depetra pro¬
duxit at aliis sub silentio relictis nos soli dig¬
ni fuimus lege̾ dei accipere ⁊ eiꝰ uoluntatẽ cogno
ẽẽ ostenditis eisdem siquid̃ ꝑedib quib mare
transistis: añ ydola postea saltastid q̃ propriis
manib fecistis. ⁊ illo ore quo pauloañ de subũ¬
sione phonis ⁊ egyptioꝵ. laudes d̾o persolu̾ati.
ydola adorastis. p̃terea manna celitus datũ in
deserto fastidistis cupientes redirem egyptũ
ultanũ xp̃m in lege ⁊ ꝓpħ̃is promissũ occidi¬
stis. Nos tta uobis digniores sumus qui ut de
xp̃o auliuimus in eum creclidimus. Uñ per

Expanded text:
Atque his inflati, gentibus se praeferebant dicentes: Nos de lege Abrahae sumus, cui primum facta est promissio, nos populus peculiaris Dei sumus; nos de Aegypto forti manu et mirabilibus signis Dominus eduxit; nos sicco vestigio mare Rubrum transire fecit, in deserto manna pavit, aquam de petra produxit, et aliis sub silentio relictis, nos soli sumus digni legem Dei accipere et ejus voluntatem cognosesse ostenditis. Eisdem siquidem pedibus quibus mare transivistis, ante idolum postea saltavistis, quod et propriis manibus fecistis. Et illo ore quo paulo ante de submersione in Pharaonis et Aegyptiorum laudem Deo persolveratis, idola adorastis. Praeterea manna coelitus datum in deserto fastidistis, cupientes redire in Aegyptum tum vobis in lege et prophetis promissum occidistis. Nonne itaque vobis digniores sumus, qui ut de Christo audivimus, in eum credidimus? Unde per
Abbreviated transcription (Latin):
epłam eñ q̃ ad corinthios scribitur añ iftã
scripsisse uidetur. qr hanc de coritho scriꝑsis¬
cinus imo portus ip̃ius corinthi. Ex hocergo
apparet de coruitho scripta. ⁊ ex eoꝙ ditit. salu¬
rat uos gaius hospes m̃s. de quo scribens co¬
rutthus cõmemorat dicens. gyas ago dom̃o

Expanded text:
Epistolam enim quae ad Corinthios scribitur, ante istam scripsisse videtur, quia hanc de Corintho scripsiscinus, imo portus ipsius Corinthi. Ex hoc ergo apparet de Corintho scripta, et ex eo quod dicit: Salutat vos Caius hospes ; de quo scribens Corinthiis commemorat dicens: Gratias ago Deo
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃alis: ait sic. Romanos petri prelicõne fidemte¬
uentes ꝯfirmare se uelle paulus dicit. ñ ꝙ minꝰ
accepissent a petro. s ut duob apłis testantib
atq doctorib eoꝵ corroboraretur fides Harũ itaq
nĩ primũ qͣntum ad õs credentes. It̃ clms athenis¬

Expanded text:
sic ait: « Romanos Petri praedicatione fidem tenentes confirmare se velle Paulus dicit: non quod minus accepissent a Petro, sed ut duobus apostolis attestantibus atque doctoribus, eorum corroboraretur fides. » Harum itanon primum quantum ad omnes credentes. Item, dicimus Athenis
Abbreviated transcription (Latin):
rote sic̃ uidit erech. Ex predc̃s eta p mysteris
euidentissima rõ. qua epłas . xiiii. scripsit ⁊distĩe¬
te .x. ad ecc̃as .iui. ad ꝑsonas direxit. Uñ quoꝵ d̾a
scrobitur. ⁊ longe facundiore ⁊ splendidiore stilo
ꝙͣ cet̾e eclita ẽ. qͣuib sufficient̾ Rdetur hoc modo
nulliꝰ eoꝵ noĩe p̃titulata sit nec obid quo pau¬
li si eẽ putanda est q diligerctis est scriꝑta qdi¬
ualere in sua lingua ꝙͣ. in peregrina. slam enihe¬
brarte cet̾as uero grece scripsit nom̃ uero suũido
p̃mitt̾e noluit: qr hebreis odiosus erat es̃ legiᷤ
destructorẽ arbitrantib. Quoerrca de legis ato
cerimoniaꝵ abolitione traftaturus: recte nom̃
suũ subtituit ne p̃scriꝑti noĩs inuudiantilita¬
tẽ seq̃nitis excluderet lconis est ita ⁊illa epła
pauli sic̃ ⁊ alie. Deordine quo epłaꝵ q̃risolet

Expanded text:
et mysterii evidentissima ratio, qua Epistolas XIV scripserit et distincte X ad Ecclesias, IV ad personas direxerit. Unde quorumdam scribitur, et longe facundiore et splendidiore stylo quam caeterae edita est. Quibus sufficienter respondetur hoc modo: nullius eorum nomine scripta sit. Nec ob id quoque Pauli non esse putanda est, quia diligentius est scripta,n peregrina: illam enim Hebraice, caeteras vero Graece scripsit. Nomen vero suum ideo praemittere noluit, quia Hebraeis odiosus erat, eum legis destructorem arbitrantibus. Quocirca de legis atque caeremoniarum abolitione tractaturus, recte nomen suum tacuit, ne praescripti nominis invidia, utilitatem sequentis excluderet lectionis. Est itaque et illa Epistola Pauli, sicut et aliae. De ordine quoque Epist
Abbreviated transcription (Latin):
li potestate ⁊ ydolatrie seruitute redẽptas .x. epłaꝵ
doctrina informaret. ło ⁊̃ ⁊ .x. xiiii.scriꝑsit ut du
oꝵ .t. concordiam at ꝯuenieritiam signaret qũa
moyses in duabtabulis lapideis simial iunftis
quib segis decalogus scriptus erat ostendit. Mo
celebrans figurauit ibi etem̃ saꝑis reꝓbus ꝙ̃ ges¬
sit argłs mira p̾ftans in oclis mris pane celestem

Expanded text:
li potestate, et idololatriae servitute redemptas, X epistolarum doctrina informaret. Ideo et XIV scripsit, ut duenientiam significaret, quam et Moyses in duabus tabulis lapideis simul junctis, quibus legis Decalogus inscriptus erat, ostendit. Mocelebrans figuravit. Ibi enim lapis reprobatus, quem gessit angulus, mira praestans in oculis nostris, panem