comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ pͭ ẽẽ ut p̃destinatꝰ sit. & dapnetur.
uerũ dicis. qr ꝯiunctim intelligis.
Falsũ ã si disiunctĩ. ut si intelligas istũ
ñ posse dampnari quẽ dico p̃destinatũ.
potuit enĩ ñ ẽẽ p̃destinatꝰ. & ita damp¬
naretur. Qͦm adhuc instent ques¬

Expanded text:
 esse ut praedestinatus sit et damnetur, verum dicis, quia conjunctim intelligis; falsum autem, si disjunctim, ut si intelligas istum non posse damnari quem dico praedestinatum; potuit enim non esse praedestinatus, et ita damnaretur.
Abbreviated transcription (Latin):
dum ẽ qͦd d̾s ita induret. qͣi qͦqam
& ob hoc eos obdurare dr̃. qr ñ eoꝵ¬
miseretur. ñ qr impellit ut peccẽt.
abhumanis sensibꝰ remotissima
iudicat. qͥd ñ aꝑit sed mirat᷑ apłs dicn᷑.¬

Expanded text:
dum est quod Deus ita induret, quasi quemquam  ob hoc eos obdurare dicitur, miseretur, non quia impellit ut peccent. ab humanis sensibus remotissima judicat; quam non aperit, sed miratur Apos
Abbreviated transcription (Latin):
inconcusse tenenda ẽ. peccõres in pec¬
catis p̾scitos eẽ. ñ p̃paratos.: penã aut̃¬
ignem et̃nũ. illis utiq qͦs iuste p̃ꝑaũ
adluẽda supplicia. nec tn p̃ꝑauit ad
facienda pecc̃a. Preꝑaũ enĩ d̾s qđ diui¬
na ȩquitas reddet. ñ qͦd humana iniqͥ¬
tas admitt̾et. Non enĩ sic̃ p̃ꝑaũ scõs¬

Expanded text:
inconcusse tenenda est peccatores in peccatis prescitos esse non preparatos, penam autignem aeternum; illis utique, quos juste praeparavit ad luenda supplicia, nec tamen praeparavit ad facienda peccata. Praeparavit enim Deus quod divina aequitas redderet, non quod humana iniquitas admitteret. Non enim sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsuo effectu. qͥ gr̃a ẽ apposita. Gr̃a
enĩ que apponit᷑. effectus ẽ p̃destina¬
tiõis. cũ e gr̃e quȩ apponitur homi¬
ni ad iuititiã. nulla sint m̾ita. mul¬
tominꝰ & ipsiꝰ p̃destinatiõis. qͣ ab
et̃no elseit d̾s quos uoluit aliqͣ posst̃
existere merita. Ita nͨ repbatiõis qͣ ab
et̃no qͥsda p̃sciuit. Futuros malos &
dapnandos. sic̃ elegit iacob. & esau re

Expanded text:
est gratia apposita. Gratia enim quae apponitur effectum est praedestinationis. Cum ergo gratiae quae apponitur homini ad justificationem, nulla sint merita, multo minus et ipsius praedestinationis, qua ab aeterno elegit Deus quos voluit, aliqua possunt existere merita. Ita nec reprobationis, qua ab aeterno quosdam praescivit futuros malos et damnandos, sicut elegit Jacob et re
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ electoꝵ num̾ꝰ .i. ñ pot̃ augeri ł minui.
d ħ ã obiciunt quȩdam nitñtes pbare
sic. Posset ds̃ non apponere grãm
quibꝰ apponit. & posset subtͣhere. qͥbꝰ
non subtͣhit qͦdi si fieret utiq dãpna¬
rentur. possent gͦ dampnari isti. qͥ
t̃n saluabunt᷑. posset itaq minui. elec
set apponi gr̃a. quibꝰ ñ apponitur
ꝑ qͣm saluarent᷑. possẽt e saluari. ha¬
bita gr̃a: qui t̃n sine ea dampnabũt᷑.
possaitaq aug̃i nuñtꝰ electoꝵ. Respo
Quibꝰ respondemꝰ ex ea rõne dictũ ẽe.

Expanded text:
n potest augeri vel minui. Ad hoc autem objiciunt quidam, nitentes probare sic: Posset Deus non apponere gratiam quibus apponit, et posset subtrahere quibus non subtrahit; quod si faceret, utique damnarentur; possent ergo damnari isti qui tamen salvabuntur; posset itaque minui electoset apponi gratia quibus non apponitur, per quam salvarentur. Possent ergo salvari habita gratia, qui tamen sine ea damnabuntur; posset itaque augeri numerus electorum. Quibus respondemus ex ea ratione dictum esse
Abbreviated transcription (Latin):
Ix tali itãq sensu. illud dictum
ẽẽ nou̾imꝰ. ut dm illa alt̾natim
ł particulatim scire neget. neq ꝑdi¬
uersa temꝑm mom̃ta. sic illa cognoũ
sic̃ ꝑuaria mom̃ta illoꝵ queda defici¬
unt. quȩda incipiũt. neq illis aliisq
irrationabilibꝰ ita puidet. quẽ admo
art᷑ apłs cura ẽ deo debobus: Et sic̃
ñ ẽ cura deo de bobus. ita nec de aliis
habet. ut habeat unũ qͥdq qͦd sibi de¬
betur. & conuenit. S speciałe puiden¬
tiam atq curã habet de rationabilibꝰ¬
de quibꝰ p̃cepta tradidit. eisq recte
uiuendi legem p̃scͥpsit. ac pͣmia ꝓmi¬
sit. hanc ꝓuidntiã & curam de irra¬

Expanded text:
x tali itaque sensu illud dictum esse noverimus, ut Deum illa alternatim vel particulatim scire neget, nec per diversa temporum momenta sic illa cognovit, sicut per varia momenta illorum quaedam deficiunt, quaedam incipiunt. Neque illis aliisque irrationabilibor. 9, cura est Deo de bobus? et sicut non est cura Deo de bobus, ita nec de aliis habet, ut habeat unumquodque quod sibi debetur et convenit. Sed specialem providentiam atque curam habet de rationabilibus quibus praecepta tradidit, eisque recte vivendi legem praescripsit, ac praemia promisit. Hanc providentiam et curam de irra
Abbreviated transcription (Latin):
natione qͥppe. ds ea p̃scuit. q̃ fuerat
ipse fact᷑us. s p̃sciũ ds̃ . & que ñ ẽ ip̃e
facturus .i. oĩa mala. p̃de a stinauit

Expanded text:
at ipse facturus. Sed praescit Deus etiam quae non est ipse facturus, id est omnia mala. Praedestinavit
Abbreviated transcription (Latin):
& muscarũ. ac pisciũ. & qͥt nascant᷑.
qͦtue moriant᷑. s ñ sit hoc ꝑmom̃ita
singła. immo simł. & semꝑ oĩa. Neq
Rationabilibꝰ enĩ & p̾cepta dedit. &
angłos ad ctodiã delegauit. Breuis

Expanded text:
scium, et quot nascantur quotve moriantur; sed non scit hoc per momenta singula; imo simul et semel omnia. Neque onabilibus enim et praecepta dedit, et angelos ad custodiam delegavit. 5. Brevis
Abbreviated transcription (Latin):
hoc & augait. Sp̾c mali queda uera de
temꝑalibꝰ rebꝰ nosc̾e ꝑmittunt᷑. partĩ
subtilitate sensus. partim exꝑientia.
temꝑm. callidiores ꝑꝑ tam magnam
longitudinẽ utte. partim scĩs angłis
ꝙ ip̃i ab om̃ipotñti dõ discunt uissu eiꝰ
sibi reuelantibꝰ. Aliq̃n aut̃ ide nefan

Expanded text:
 Spiritus mali quaedam vera de temporalibus rebus noscere permittuntur; partim subtilitate sensus, partim experientia temporum, callidiores propter tam magnam longitudinem vitae; partim sanctis angelis quod ipsi ab omnipotenti Deo discunt jussu ejus sibi revelantibus. Aliq
Abbreviated transcription (Latin):
in xͥ corꝑe fu̾it. Pe aptitudine eni mori¬
endi ꝙ in eo fu̾it ambiguũ ñ ẽ. quȩ &̃ ñẽ
añ pecẽm in hõĩe fuit qñ aliqͥs in eo ñ fu¬
it defectus nͨ gͥ mortalitas illa t̾c in eo
fuit defectus. qr nat᷑ȩ ei erat.Iñ &̃ qͥdã
talem mortalitatẽ in nob̃ ñ ẽẽ defectum.
ñ imꝓbe tͣdunt. s necessitatẽ moriendi. ł

Expanded text:
e enim moriendi, quod in eo fuerit, ambiguum non est, quae etiam ante peccatum in homine fuit, quando aliquis in eo non fuit defectus; nec ergo mortalitas illa tunc in eo fuit defectus, quia natura ei erat. Unde etiam quidam talem mortalitatem in nobis non esse defectum non improbe tradunt,
Abbreviated transcription (Latin):
inoleuit in om̃ibꝰ diffusus De statibꝰ
hominis & qͥd de singłis xͦ accepit.
t est hic notandu ͫ de om̃i statu
hominis aliqͥd accepisse. qui om̃s
uenit saluare Sunt enim .iiii.statꝰ hõi᷑
pͥmus. ante pecc̾̃m. scd̾s. pꝰ pecc̃m. & añ
gͣtiam. t̾tiꝰ sub gr̃a. Quartus. in gła
De pͥmo statu accepit immunitatem pec
humane nat᷑e añ pecc̃m qr de illa al¬
titudine assumpsit u̾bum di. huma

Expanded text:
inolevit in omnibus diffusus. 2. De statibus hominis, et quid de singulis Christus accepit. Et est hic notandum Christum de omni statu hominis aliquid accepisse, qui omnes venit salvare. Sunt enim quatuor status hominis: primus ante peccatum; secundus post peccatum, et ante gratiam; tertius sub gratia; quartus in gloria. De primo statu accepit immunitatem pecchumanae naturae ante peccatum, quia de illa altitudine sumpsit Verbum Dei huma
Abbreviated transcription (Latin):
sitatem. s nũqͥd ħ defectꝰ fuit in x carne:
Anima qͦ eius cum passibił extit̾it añ
mortem. nũqͥd necessitatem paciendi
habuit.Si enĩ necessitas patiendi uel
s. necessitatem patiendi in aĩa.simul ã
patiendi. & moriendi in carne. uerũ
hanc necessitatem ñ ħuit ex necessitate
suȩ oditionis. qr a peccato inmunis.s
ex sola uoluntate. accepit de nr̃a infir¬
mitati. ponens tab̾nacłm suũ in sole .s.

Expanded text:
defectus fuit in Christi carne? Anima quoque ejus cum passibilis extiterit ante mortem, numquid necessitatem patiendi habuit? Si enim necessitas patiendi vel scilicet, necessitatem patiendi in anima, simul autem patiendi et moriendi in carne. Verum hanc necessitatem non habuit ex necessitate suae conditionis, quia a peccato immunis, sed ex sola voluntate accipit, de nostra infirmitate po
Abbreviated transcription (Latin):
rantur cum fides sit ex auditu. Ignorant᷑
tñ ex parte. qi ñ sciunt᷑. cͥdit᷑ gͥ ꝙͦ ignora¬
diligi uͦ ꝙ nescit᷑. qͦͣro utrũ possit. Si ñ p̃

Expanded text:
rantur, cum fides sit ex auditu. Ignorantur tamen ex parte, quia non sciuntur. Creditur ergo quod ignoraDiligi vero quod nescitur, quaero utrum possit. Si non p
Abbreviated transcription (Latin):
spẽ sc̃s. In multis enim relatiuis hoc
contingit. ut ñ inueniat᷑ uocabulu.
quo sibi uicissim respondeant. Cũ e
ams donum patͥs & filii. ñ qͥde possu¬
mis dice patrẽ doni. aut filiũ doni.
S ut ħ uicissim respondeant᷑: donũ do¬
natoris. & donatort̃ dom qi ħ potuit
inueniri usitatũ uocabułũ illic ñ po

Expanded text:
sanctus. In multis enim relativis hoc contingit, ut non inveniatur vocabulum quo sibi vicissim respondeant. Cum ergo dicimus donum Patris, et Filii, non quidem possumus dicere patrem doni aut filium doni; sed ut haec vicissim respondeant, dicimus donum donatoris, et donatorem doni; quia hic potuit inveniri usi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯiuges. & de c̃mixtione sua ꝙ defleant.
Tc̃ aut̃ uir qͥ pꝰ ãmixtionẽ ꝯiugis lotus
aqua fu̾it &̃ sac̾m omunionẽ ualet ac¬
ciꝑe. cũ ei scd̾m p̃finitam sñtntiã. eccłam
licuerit intre. De solutione carna¬
qr c̃ in om̃ibꝰ alũs iurp̾sit muli
uxori. simiłr ⁊ uxor uiro. qr mulier sui
ñ ht p.s.e.s mulier qr nec mulierad
aliũ uirum. nec uirad aliã mulierẽ pͥta¬
tem ħt sui corꝑis. Nec uirad continenđ.
nec mulier p̾tatẽ ħt. sine mutuo ꝯsñsu.
s alter alt̾iꝰ pͥtatem ħt corꝑis ui posenti al¬
teri ñ liceat alt̾ĩ negare debitũ. Iñ ħ enĩ
pares sunt. qr nͨ uiro. nec mulieri corpꝰ
suũ licet alt̾i t̃dere. s sibi inuicẽ debito¬
res sũt inhac cã. ne peccandi det᷑ occasio.
u sibi ꝯiugati ñ solum ip̃iꝰ sexus sui c̃miᷤ¬
firmitatis inuicẽ excipiende ad illicitoᷤᷤ
ꝯcubitꝰ deuitandos mutuã q̃dam̃ serui¬
tutẽ. ut & si alti̾ eoꝵ otinentia placeat.

Expanded text:
iam de commixtione sua quod defleant. Tunc autem vir qui post admixtionem conjugis lotus aqua fuerit, etiam sacram communionem valeat accipere, cum ei secundum praefinitam sententiam ecclesiam licuerit intrare. DISTINCcum in omnibus aliis vir praesit mulieuxori: similiter et uxor viro; quia mulier non ed mulier; quia nec mulier ad alium virum, nec vir ad aliam mulierem potestatem sui corporis habet; nec vir ad continendum, nec mulier potestatem habet sine mutuo consensu, sed alter alterius potestatem habet corporis, ut poscenti alteri non liceat alteri negare debitum. In hoc enim pares sunt, quia nec viro, nec mulieri corpus suum licet alii tradere; sed sibi invicem debitores sunt in hac causa, ne peccandi detur occasio.ergo sibi coniugati non solum ipsius sexus sui conmisfirmitatis inuicem excipiendae ad inlicitos concubitus euitandos mutuam quodam modo seruitutem,
Abbreviated transcription (Latin):
dignitatem iuri. qui ẽ capnit mulieriᷤ.
S. meltꝰ ẜ intelligit᷑ in tali całi. uͭ con¬
cedit uir mulieri uouere ꝯtinentiã. & añ
uotum ꝓhibet implere. Si uͦ habitũ muta¬
u̾it. ñ p̾ot̃ reuocari scđm illud. Qͥ uxorẽ
suã uelare ꝑmiserit. aliam ñ accipiat. s
similit̾ conuertatur. Qͥbꝰ temꝑibꝰ ces¬
t licet sandũ sit a coitu.

Expanded text:
eris. Sed melius intelligitur in tali casu, ubi vir concedit mulieri vovere continentiam, et ante votum prohibet implere. Si vero habitum mutaverit, non potest revocari, secundum illud: Qui uxorem suam velare permiserit, aliam non accipiat, sed similiter convertatur. 3. Quibus temporibus cessandum sit a coitu.
Abbreviated transcription (Latin):
alt̾utrum negent. ne ꝑħ incidant in dã¬
nabiles corruptelas. Redd̾e u debitum
diugale nulliꝰ ẽ cͥminis exig̾e autẽ ult̃
gnandi necẽatẽ culpe ẽ uenialis. fornica¬
ri uͦ ł mechari: puniendi ẽ eͥmini..

Expanded text:
 alterutrum negent, ne per hoc incidant in damnabiles corruptelas. Reddere enim debitum conjugale nullius est criminis; exigere autem ultra generandi necessitatem, culpae est venialis; fornicari autem vel moechari puniendi est criminis.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽntia tͥum ꝑsonarũ. & tres ꝑsone uniꝰ
eẽntie. In his locutiõibꝰ scͥpture usus
nob̃ emulandꝰ uidet᷑. uͭ frequent̃ repꝑi¬
occurrit legisse. unum dm tͥum ꝑso¬
narum.ł tres ꝑsonas uniꝰ dĩ. Qdͦ ideo
puto scõs doctores uttasse. ne ita forte
acciꝑet᷑ in diuinis ꝑsonis ut accipr cũ
de creaturis simile qͥd dicit᷑. Dr enim¬
ds abraham. ysaae. & iacob. & ds om̃is

Expanded text:
Deus trium personarum, et tres personae unius essentiae. In his locutionibus Scripturae usus nobis aemulandus videtur, ubi frequenter reperioccurrit legisse, unum Deum trium personarum, vel tres personas unius Dei. Quod ideo puto sanctos doctores vitasse, ne ita forte acciperetur in divinis personis, ut accipitur cum de creaturis simile quid dicitur. Dicitur enim Abraham, Isaac et Jacob, et Deus omnis
Abbreviated transcription (Latin):
iq mittitur. cũ a qͦꝗͣ cognoscit᷑. atq
ꝑcipit᷑. qͣntum cognosci & ꝑcipi potest
ꝓcaptu. uel ꝓficientis in d̾m. uł ꝑfecte
in deo anim᷑e rationalis. Qͦd seđm
alterũ. semel tantũ missus ẽ dĩ filiꝰ.
tidie. Nam scd̾m alt̾m missus ẽ. ut sit
mittit᷑ ad scõs. ⁊missus ẽ ^ ante incarna¬
tionem ad om̃s scõs qui ante fuerunt.
& etiã ad angłos. Nñ auõ de filio .i.
de sap̃ia patris loquens. in .iiͦii. libro
cum hoĩe. alit̃ missa ẽ ut sit homo. In
animas enĩ sc̃as se tnffert. & amicos di.
&. ꝓpħas constituit. sic̃ & implet scos
missa ẽ ñ ut impłet angłos nec utẽet
ut antea in patbꝰ erat & in ꝓpħis:s
ut ip̃m uerbum fieret᷑ caro .i. homo.

Expanded text:
 cognoscitur atque percipitur, quantum cognosci et percipi potest, pro captu vel proficientis in Deum, vel perfectae in Deo animae rationalis. 11. Quod alterum semel tantum missus est Dei Filius, tidie. Nam secundum alterum missus est ut sit mittitur ad sanctos, et missus est etiam ante incarnationem, et ad omnes sanctos qui ante fuerunt, et etiam ad angelos. Unde Aug. de Filio, id est de Sapientia Patris loquens, lib. 4 cum homine, aliter missa est ut ipsa sit homo. In animas enim sanctas se transfert, atque amicos Dei et Prophetas constituit , sicut etiam implet sanctos missa est non ut impleret angelos, nec ut esset ut antea in patribus erat et in prophetis, sed ut ipsum Verbum fieret caro, id est homo.
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ genuit: ita tn ut natꝰ non sit. ille
qͥ genuit. Nã qͣmͦ erit ᷑ ip̃e. cũ genitꝰ
sit : S in his ipsis subsistat ille qͥ
genitꝰ ẽ. in qͥbꝰ totꝰ ẽ ip̃e qͥ genuit.
qr ñ ẽ aliunde. qͥ genitꝰ ẽ. & ideo ñ
refert᷑ ad aliud qͤ in uno subsistit ex
uno. ac sic in generatione filii ⁊ nat᷑ã
suã ut ita dicã. seq̃r inde mutabił
ds. inde mutabiłe gignẽs đm. nec
nat᷑ã suã deserit: exĩ muabili deo
in mutabił dĩ ꝑfecta natiuitas. sub¬
sift̃ntẽ gͥ in eo d̃i naturã intelligamꝰ.
cũ in do ds̃ insit. nͨ p̃t̃ eũ qͥ ẽ ds̃. qͦuis¬

Expanded text:
qui genuit; ita tamen ut natus non sit ille qui genuit. Nam quomodo erit Pater ipse, cum genitus sit? Sed in his ipsis subsistit ille qui genitus est, in quibus totus est ipse qui genuit; quia non est aliunde qui genitus est, et ideo non refertur ad aliud quod in uno subsistit, et ex uno. Ac sic in generatione Filii et naturam suam, ut ita dicam, sequitur indemutabilis Deus indemutabilem Deum gignens, nec naturam suam deserit ex indemutabili Deo indemutabilis Dei perfecta nativitas. Subsistente mergo in eo Dei naturam intelligamus, cu
Abbreviated transcription (Latin):
ce sub̾am. & cũ patre filiũ homou¬
syon confitere. Item ĩ eode. Confiteor
dm patrem. oĩo incorruptibilit̾ ge¬
nuisse. s qͦd ipse ẽ genuisse. Item
nulla: qͦ de nichilo. qͦd uos iã ñ dicitis.
si uͦ de aliqͣ. nec t̃n de pat̾s sub̃a. ñ ẽ

Expanded text:
mousion confitere. Idem in eodem: Confiteor Deum Patrem omnino incorruptibiliter genuisse; sed quod est ipse genuisse. Item: nulla, ergo de nihilo, quod vos jam non dicitis; si vero de aliqua, nec tamen de Patris substantia, non est
Abbreviated transcription (Latin):
da sint. mallem ab aliis audire. qͣm
tradere. ut tn. sñ p̃iudicio. atq tem̾i¬
tate loqͣr. exħ sensu dicta possunt
cum eo natura. ł eiꝰdẽ nature qͣm
sensũ confirmat aug̃. ibide subiciens
& qd dixerat qͣi explanans. Dic̃o u n

Expanded text:
da sint, mallem ab aliis audire, quam ipse tradere. Ut tamen sine praejudicio atque temeritate loquar, ex hoc sensu dicta possunt cum eo natura, vel ejusdem naturae. Quem sensum confirmat Aug. ibidem subjiciens, et quod dixerat quasi explanans. Dicto en
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd nascit᷑ de nr̃a scientia dissimile
ẽ illi uerbo di. qͦd natũ ẽ de patͥs
ẽentia. Tale ẽ aut̃. acsi dicerem. de
p̃ssius de patre ẽentia. de patre
scientia. de patre sapͣia. Ex hoc itaq
intellectu uerbũ dĩ patris. unige¬
nitus filiꝰ ꝑ om̃a patri similis &¬
equalis. recte đr ds̃ de deo. lum̃ de lu

Expanded text:
quod nascitur de nostra scientia, dissimile est illi Verbo Dei, quod natum est de Patris essentia. Tale est autem ac si dicerem: De , quod est expressius, de Patre essentia, de Patre scientia, de Patre sapientia. Ex hoc itaque intellectu, Verbum Dei Patris unigenitus Filius, per omnia Patri similis qualis, recte dicitur Deus de Deo, lumen de lu
Abbreviated transcription (Latin):
ICIT UR qͦq ⁊ freq̃nt̃ inscͥp¬
tura sacͣ leg̃r. pat̃ de sua sũb̾a ge¬
tus do. semel de sua nͣ sñ mitio ge¬
nuit filiũ dm sibi ȩqͣ̃lem ⁊ eadem
q̃ ipse nat᷑alit̾ et̾nꝰ est. diuinitate co¬
cĩnum. Ecce hie dic̃ auẽ. filiũ geni¬

Expanded text:
icitur quoque et frequenter in Scriptura sacra legitur Pater de sua substantia getus Deo, semel de sua natura sine initio genuit Filium Deum sibi aequalem, et eadem, qua ipse naturaliter aeternus est divinitate coaeternum. Ecce hic dic
Abbreviated transcription (Latin):
& sp̃c scĩ. Immo de nat᷑a tͥum ꝓsona
eruit nos de potestate tenebrarum
& tͣnstultt  in regnũ filii sue carita¬
tis. qͦd dictũ ẽ inqͦt filii caritatis sue.
nacħ aliud intelligat᷑. ꝗͣ filii sui dilec

Expanded text:
s sanctus, imo de natura trium personareruit nos de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii charitatem dictum est Filii charitatis suae, nihil aliud intelligatur quam Filii sui dilect
Abbreviated transcription (Latin):
subam dĩ genuisse filiũ. ⁊ filiũ geni¬
tum de suba patͥs: asserit dicens.
Carnalibꝰ cogitationibꝰ pleni. sub̃am
di dese ipsa ꝯignere filiũ ñ putatis.
nͥ ħ patiat᷑ qͦd suba carnis patit᷑ qͣn
gignit. erratis. ñ scientes scͥpturas
sub̃a patͥs negatis. Non n iam erat
hõis filiꝰ. ⁊ do donante factꝰ ẽ di filiꝰ.
ex do natꝰ : gr̃a ñ natura. An forte.
nichilo ẽẽ d̃i filiũ affirmastis ñ uõ

Expanded text:
substantiam Dei genuisse Filium, et Filium genitum de substantia Patris asserit, dicens: Carnalibus cogitationibus pleni substantiam Dei de seipsa gignere Filium non putatis, nisi hoc patiatur quod substantia carnis patitur quando gignit. Erratis non scientes Scripturassubstantia Patris negatis. Non enim jam erat hominis Filius, et Deo donante factus est Dei Filius: ex Deo natus, gratia, non natura. An forte nihilo esse Dei Filium, affirmatis non vos
Abbreviated transcription (Latin):
ht̃ ẽẽ in aliqͦ. ut eum faciat di & ꝑximi
amatorem. qđ cum facit. tẽ dr dari.
siue mitti alicui. & tc̃ ille dicitur.

Expanded text:
t esse in aliquo, ut eum faciat Dei et proximi amatorem. Quod cum faciat tunc dicitur dari, sive mitti alicui, et tunc ille pr
Abbreviated transcription (Latin):
Obstinatio ẽ indurate in malicia mͣtis¬
ꝑtinacia. ꝑ quam fit homo impenitẽs.
bonitatis magnitudinẽ exced̾e. sic̃ chai
qui dix̃. maior ẽ iniqͣtas mea. quã ut
ueniam merear Iutrũq uͦ dr̃ pecẽm in

Expanded text:
Obstinatio est induratae mentis in malitia pertinacia, per quam fit homo impoenitens.divinae bonitatis magnitudinem excedere, sicut Cain qui dixit: Major est iniquitas mea, quam ut veniam
Abbreviated transcription (Latin):
paruũ. ut fc̃m. eo itaq missum. qͦ fac¬
tum. fateamur ꝙͦ factum minorem.
& intantum minorem. inqͣntum fac¬
tum. & intantum factũ. inqͣntum
missum. Ecce habes qr filiꝰ inqͣntũ ẽ
missus .i. factus minor ẽ patre. cur gͦ¬
creaturam assumpserit. in qͣ apparuit :
qr alit̃ sp̃c assumpsit c̾aturam in qͣ
accepit hominẽ ita ut fieret homo:
ut fieret columba. De hoc aug̃ in .iiͦ.
minor patre. qr ñ sic ẽ assumpta c̾a¬
ipsiꝰ dei uerbi ꝑsona p̃sentarit᷑. ñ ut
hr̃et uerbum dĩ sic̃ alii scĩ sapientes.
s qͦd ip̃m uerbum erat. Aliud ẽ enim
uerbum in carne. aliud u̾bũ caro.i
aliud ẽ uerbum in homine. aliud u̾bũ
ruit sp̃c sc̃s. sic̃ assumpta ẽ caro illa.
& humana forma ex uirgine maria.
Non enĩ columbã. ł illum flatiim.
ł ignẽ illuͣm. beatificauit. sibiq in
unitate ꝑsone niunxit in et̾num.¬

Expanded text:
parvum, ut factum; eo itaque missum, quo factum. Fateamur ergo factum, minorem; et in tantum minorem, in quantum factum: et in tantum factum, in quantum missum. Ecce habes, quia Filius in quantum est missus, id est, factus, minor est Patre. Cur creaturam assumpserit in qua apparuit? quia aliter Spiritus assumpsit creaturam in qua accepit hominem, ita ut fieret homo. ut fieret columba. De hoc beatus Augustiminor Patre, quia non sic est assumpta creaipsius Dei Verbi persona praesentaretur, non ut haberet Verbum Dei sicut alii sancti sapientes, sed quod ipsum Verbum erat. Aliud est enim Verbum in carne, aliud Verbum caro, id est, aliud est Verbum in homine, aliud Verbum ruit Spiritus sanctus, sicut assumpta est caro illa et humana forma ex Virgine Maria. Non enim columbam, vel illum flatum, vel illum ignem beatificavit sibique in unitatem personae conjunxit in aet
Abbreviated transcription (Latin):
s &̃ gn̾e bonos ẽẽ. ut reficere esurientẽ
non solum ẽẽntia ł genus. s &ͣ causa
finis com̃dat. ut sunt illi qui exuolun¬
tate bona ꝓueniunt. & bonũ finẽ meti¬
malos actus. nullo mͦ ẽe a do nec ẽe
bonos. suie ĩ eo ꝙ ft̃. siue alio mͦ.
UIt aut̃ & alii płimi longe alti

Expanded text:
 genere, bonos esse, ut reficere esurientem,non solum essentia vel genus, sed etiam causa et finis, commendat: ut sunt illi qui ex bona voluntate proveniunt, et bonum finem metiMALOS ACTUS NULLO MODO ESSE A DEO, NEC ESSE BONOS SIVE IN EO QUOD SUNT, SIVE ALIO MODO. 1. Sunt autem et alii plurimi longe ali
Abbreviated transcription (Latin):
đr. as genuit dm. Alt̾m ꝓ patre. al¬
locutiõibꝰ sepe reꝑiunt᷑ noĩa ẽẽntie
ad sig̃cationẽ ꝑsonarum de ducta
filio intelligitur. cũ đr. ds de deo. &
dicãtur in uii. li. de tͥnitꝰ ait. Qͦmͦ d̾s

Expanded text:
s genuit Deum, alterum pro Patre, allocutionibus saepe reperiuntur nomina essentiae ad significationem personarum deducta; Filio intelligitur, cum dicitur: Deus de Deo, et dicantur, in lib. 6 de Tri
Abbreviated transcription (Latin):
Iđ de iudicio & mĩa ait. ħ duo mutua
repboꝵ supplicia finẽ habit̾a ꝯtñdũt. ita
iloꝵ repellit opinionẽ assens reꝓbos ꝓpe¬
et᷑nam dapnandoꝵ penam & cͥciatꝰ snͣ
nitcessione ppetuos humano mise̾nt᷑ af¬
fectii. atq ita fut᷑m ẽẽ ñ c̃dũt. Non qͥde
scͥpturis adu̾sando diuinis. s ꝓsuo mo¬
tu dura queq molliendo. & in leuiorẽ

Expanded text:
isericordia ait: Haec duo mutua reproborum supplicia finem habitura contendunt, ita illorum repellit opinionem, asserens reprobos perpeaeternam damnandorum poenam et cruciatus sine intermissione perpetuos humano miserantur affectu, atque ita futurum esse non credunt; non quidem Scripturis adversando divinis, sed pro suo motu
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃i ñ ꝓm̾itis suis. s dõ miserante. De
mĩa lib̾antur: aut si ħad om̃s estimãt
ꝑtinere. ñ iõ necẽe ẽ. ut dapnationem
ibunt ħi in suppliciũ et̾nũ neh m̃¬
S

Expanded text:
pro meritis suis, sed Deo miserante de miseria liberantur. Aut si hoc ad omnes existimant pertinere, non ideo necesse est ut damnationem ibunt isti in supplicium aeternum: ne is
Abbreviated transcription (Latin):
penas dapnatoꝵ c̾tis temꝑibꝰ estimẽt si eiꝰ
ħ placet aliquatenꝰ mitigari &̃ sic. Appe
intelligi pͭ manere ira di in illis .i. ipsa
dapnatio. Hȩc ii uocat᷑ ira cłi. ñ diuini
animi ꝑt̾batio. ut in ira sua .i. manẽte
ira sua. ñ otineat miserationes suas ñet̃¬
no supplicio finẽ dando.s leuam̃ adhibñ¬
do ł int̾ ponendo cͥciatibꝰ qr nͨ psalmista
ait ad finẽda irã suam. ł post iram suam.
s in ira sua. qͥ si sola eẽt. alienari a regno
di carere magna multitudine dulcedi¬
nisđi. tã gͣñdis fñ ẽ pena uͥ ei pꝰsint nulla
torm̃ta qͥ nouimꝰ cõꝑari sulla sit et̾na. ista
ã sit qͣlibet młtis scłis longa. Aanebit
g sine fine mor ꝑpetua dapnatoꝵ ⁊ õibꝰ¬
erit ip̃a omunis. sic̃ maneb̾ ꝯmunit᷑ õiũ
uita et̾na scoꝵ. Ecce ita asserit ħ penasre¬
eoꝵ supplicio aliꝙ leuam̃ ad hibi. Uñ ñi
t̃m punire malos in fut᷑o. qͣntũ meruer̃t.
s aliqͥd eis qͣntũ cumq mali sint. de pena

Expanded text:
enas damnatorum certis temporibus existiment si hoc his placet aliquatenus mitigari. Et sic quippe intelligi potest manere ira Dei in illis, id est, ipsa damnatio. Haec enim vocatur ira Dei, non divini animi perturbatio, ut in ira sua, id est, manente ira sua, non contineat miserationes suas, non aeterno supplicio finem dando, sed levamen adhibendo vel interponendo cruciatibus; quia nec psalmus ait ad finiendam iram suam, vel post iram suam, sed in ira sua. Quae si sola esset, alienari a regno Dei, et carere magna multitudine dulcedinis Dei, tam grandis tamen est poena, ut ei possint nulla tormenta quae novimus comparari; si illa sit aeterna, ista autem sit quamlibet multis seculis longa. Manebit ergo sine finerit communis, sicut manebit communiter omnium vita aeterna sanctorum. Ecce ita asserit hic poenas reeorum supplicio aliquod levamen adhiberi. Unde non tantum punire malos in futurum quantum meruerunt; sed eis aliquid, quantumcumque mali sint, de poena
Abbreviated transcription (Latin):
uantiꝰꝓeurent. De duobꝰ eque bõis
quoꝵ alter pła pꝰmortẽ ħt auxilia
ol&. Moueri qͣstio de duobꝰ uno di¬
uite. altõ pauꝑe parit̾ s medio¬
cͥter bonis. qͥ p̾dictis suffragus indigẽt. ⁊
meruer̃t parit pꝰ mortẽ ituari. ꝓ alt̾o¬

Expanded text:
vantius procurent. 4. De duobus aeque bonis, quorum alter plura post mortem habet auxilia. olet moveri quaestio de duobus, uno divite, altero paupere, pariter sed mediocriter bonis, qui praedictis suffragiis indigent, et meruerunt pariter post mortem juvari; pro alt
Abbreviated transcription (Latin):
cat. s ut ab eo ip̃i. ꝑuerbum eiꝰ sine corꝑ¬
ali sono. Nuntiant &̃ ꝙ uoluerint ab
eo missi ad qͦs uolu̾it. totũ ab illo ꝑu̾b̃u ilłd̃
eiꝰ audientes .i. in euis u̾itare inuenien¬
tes. qͥd fibi faciendũ. qͥd qͥbꝰ & qñdo nunti

Expanded text:
cat, sed ut ab eo ipsi per verbum ejus sine corporali sono nuntiant etiam quod volunt; ab eo missi, ad quos volunt, totum ab illo per illud Verbum audientes, id est in ejus veritate invenientes quid
Abbreviated transcription (Latin):
ed qͣrit᷑ hic de ualde
malis utrũ xr ipsi in aliq̃ penaꝵ
ruerint. puniant᷑. Qdã autumãt eos nul¬
lam releuationẽ pe nȩ habit̾os ꝙ confir¬
mant iaeobi auctoritate dicñtis. Iudiciũ

Expanded text:
Sed quaeritur hic de valde malis, utrum et ipsi in aliqua poenaruerint puniantur. Quidam autumant eos nullam relevationem poenae habituros; quod confirmant Jacobi auctoritate dicentis, c. 2: Judicium
Abbreviated transcription (Latin):
tua. de officiis sepulture.
e pompis ũ exeharũ ide aug̃¬
ita dicit. Pompa fuñis. agmina exeqͥarũ.
sũptuosa dilig̃ntia sepulture. uiuoꝵ sũt
qͣliacũq solatia. ñ adiutoria mortuoꝵ. Si
aliquia ꝓdest impio sepult᷑a p̃ciosa. obe¬
rit pio uilis. ł nulla. p̃claras exeqͥas in con¬
spectu hominũ p᷑purato illi diuiti exibuit
t᷑ba famuloꝵ. s multo clariores in ꝯspec¬
tu dñi ulceroso illi pauꝑi minist̾iũ exhi¬
buit angłoꝵ qͥ eum extuler̃t ñ in marmo¬
reum tumulũ. s in abrahe gremiũ. Sit
tñ cura mortuos sepeliendi. & sepulc̾ra
ostruendi. qi ħ in scͥpt᷑is scĩs int̾ bona oꝑa
deputata sũt.ñ sołu ĩ corꝑibꝰ patͥarchape.

Expanded text:
. De officiis sepulturae. De pompis vero exequiarum, idem Auguita dicit: Pompa funeris, agmina exequiarum, sumptuosa diligentia sepulturae, vivorum sunt qualiacumque solatia, non adjutoria mortuorum. Quia si aliquid prodest impio sepultura pretiosa, oberit pio vilis, vel nulla. Praeclaras exequias in conspectu hominum purpurato illi diviti exhibuit turba famulorum; sed multo clariores in conspectu Domini, ulceroso illi pauperi ministerium exhibuit angelorum, qui eum extulerunt non in marmoreum tumulum, sed in Abrahae gremium. Sit tamen cura mortuos sepeliendi, et sepulcra construendi, quia haec in Scripturis sanctis inter bona opera deputata sunt; nec solum in cor
Abbreviated transcription (Latin):
diũ ł nob̾auxiliũ ꝑtinet. Sic̃ enĩ angłis
tta ⁊ scĩs qui dõ assistũt petitiones nr̃e
innotescũt in u̾bo dĩ. ꝙ c̃templantur
Uñ & d̃nr angłi or̃ones. & uota nr̃a offer¬
re dõ. non qr eũ doceant. s qr eiꝰ uolunta¬
lant. & ꝙ do iub̃nte implendu ẽẽ cog̾

Expanded text:
inet. Sicut enim angelis, ita et sanctis qui Deo assistunt, petitiones nostrae innotescunt in Verbo Dei, quod contemplantur. Unde et dicuntur angeli orationes et vota nostra offerre Deo; non quia eum doceant, sed quia ejus voluntaet quod Deo jubente implendum e
Abbreviated transcription (Latin):
gaudiũ par om̃s habebũt.:⁊ si disparẽ
cognitiõis claritatem. qr ꝑcaritatẽ quȩ
insingłiserit ꝑfecta. tra quisq gaudebit
de bono alt̾iꝰ qlit̾. gauderet. si in seip̃o
ħret. S si par erit cunctoꝵ gaudiu&
do parẽẽt.si ita ẽẽt par gaudiũ. ut &̃
par eẽt cognitio. S qr h nonerit. ñ faci¬
et paritas gaudii. paritatẽ beatitudi¬
nis. pot̾ &̃ sic accipi par gaudiũ. ut ñ
referat᷑ paritas ad int̾ñsionẽ affectiõis

Expanded text:
bebunt, etsi disparem cognitionis claritatem, quia per charitatem quae in singulis erit perfecta, tantum quisque gaudebit de bono alterius, quantum gauderet si in seipso haberet. Sed si par erit cunctorum gaudiudo par esset si ita esset par gaudium, ut etiam par esset cognitio: sed quia hoc non erit, non faciet paritas gaudii paritatem beatitudinis. Potest etiam sic accipi par gaudium, ut non referatur paritas ad intensionem affectionis
Abbreviated transcription (Latin):
qͣri utrum aliqͥd dedo cogͥscat
oĩa de deo ad beatitudinẽ spectantia.
om̃s omunit̾ electi pognoscãt. s diffe̾nt
aliquid beatitudini ꝑtinẽs. in cogͥtũ
aliꝰ alio minꝰ fulgebit. De paritate
an in gaudio dispares sint sic̃
in claritate cognitiõis differũt. De haug̃

Expanded text:
d non cognoscat ia de Deo ad beatitudinem spectantia omnes communiter electi cognoscant, sed differenter. aliquid beatitudini pertinens incognitum alius alio minus fulgebit. 4. De paritate an in gaudio dispares sint, sicut in claritate cognitionis differunt. De hoc
Abbreviated transcription (Latin):
patre. s &̃ seipso. & sp̃u scõ minor
fc̃s ẽ. ⁊etiã minoratus paulominꝰ
ab angłis. Est eͦ dĩ filius. ut ipse ait.
equalis. habitu minor .i. informa
serui qͣm accepit. his auetoritatibꝰ
aꝑte ostenditur. filius scđm formã
serui minor patre. & se ipso. & sp̃u¬

Expanded text:
Patre, sed etiam seipso et Spiritu sancto minor factus est, et etiam minoratus paulo minus ab angelis. Est ergo Dei Filius, ut ipse ait, equalis, habitu minor, id est in forma servi, quam accepit. His auctoritatibus aperte ostenditur Filius secundum formam servi minor Patre et seipso, et Sp
Abbreviated transcription (Latin):
o e Autem ut intel¬
ligibiltꝰ doceri ac plemꝰ ꝑspici
ualeat. p̃mittñdũ ẽ quiddã ad hoc
ualdȩ necessarium. Dictũ qͥdẽ est
supͣ. & sacͥs auctoritatibꝰ ostñsũ. q̃o

Expanded text:
oc autem, ut intelligibilius doceri, ac plenius prospici valeat, praemittendum est quoddam ad hoc valde necessarium. Dictum quidem est supra, et sacris auctoritatibus ostensum, quo
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ seipso minor ẽ filius. qͣm enĩ ñ etiã
seipso minor fc̃s ẽ: qui seip̃m exinani¬
uit formam serui accipiens: Non u
sic accepit formam serui. ut amut̾et
formam dĩ in qua erat equalis patͥ¬
ẽ. Non cͥs in merito scriptura dicit.
utrũq .s. & equalem patri filiũ. &
patrem maiorẽ filio. Illud enĩ ꝑꝑ dei
formam.Noc autem. ꝑꝑ formã serui
formã in qua ẽ. &minor patre. scd̾m
formam serui. qͣm accepit. in q̃ ñ mͦ¬

Expanded text:
 se ipso minorem filium; quomodo enim non etiam se ipso minor factus est qui semet ipsum exinaniuit formam serui accipiens? neque enim sic accepit formam serui, ut amitteret formam dei, in qua erat aequalis patest. Non igitur immerito Scriptura dicit utrumque, scilicet aequalem Patri Filium, et Patrem majorem Filio. Illud enim propter Dei formam, hoc autem propter formam servi formam in quo est; et minor Patre secundum formam servi, quam accepit: in qua n
Abbreviated transcription (Latin):
donauit mͥ nomen. Si cͦs inqͥt hylariꝰ
in li .uiiii. de tͥnit᷑. donantis auctorita.¬
te pat̾ maior me ẽ. num qͥd ꝑ doni con-¬
fessionem.filiꝰ minor ẽ. Maior itaq
donans est. s minor iam ñ ẽ. cui
dus sit in gła di patͥs. minor patre ẽ.
Si aut̃ in ea gła ei donatur ẽe qua
pat᷑ est. habes & indonantis auctor¬
tate. qr maior ẽ: & in donati confes¬
sione. qr unum sunt: Maior itaq
pater filio ẽ & plane maior ͤ eui tm̃
donat eẽ qͣntus est ip̃e. cui in nasci¬
bilitatis ẽẽ imaginẽ. sacͣm̃to natiui¬
tatis imꝑtit. quem ex se in forma sua
generat. Audisti lector qͥd suꝑ ħ dicat
Hylariꝰ cuius uerba. uͥcumq occurrͣt.
d̾a missionẽ spc̃ scĩ. qua inuisibiliter
mittatur in corda sidelium. Nã ip̃e
ut supͣ ostensũ ẽ a patre. & filio. ac

Expanded text:
n. Si ergo, inquit Hilarius in. lib. 9 de Trin., donantis auctoritate Pater major est, numquid per doni confessionem Filius minor est? Major itaque donans est, sed minor jam non est cui dus sit in gloria Dei Patris, minor Patre est; si autem in ea gloria ei donatur esse qua Pater est, habes et in donantis auctoritate quia major est, et in donati confessione quia unum sunt. Major itaque Pater Filio est: et plane major, qui tantum donat esse, quantus ipse est; cui innascibilitatis esse imaginem sacramento nativitatis impertit, qgenerat. Audisti, lector, quid super hoc dicat Hilar., cujus verba ubicumque occurrerint dam missionem Spiritus sancti qua invisibiliter mittitur in corda fidelium. Nam ipse ut supra ostensum est, a Patre
Abbreviated transcription (Latin):
erit ut male uelle ñ possit. nec ĩo ca¬
reb̃ lib̾o arbitrio. Alulto qͥppe lib̾ius
seri. ñ sołu nolimꝰ. s neqͣqͣm prsus uelle
possimꝰ. Sic̃ gͦ aĩa nr̃a &̃ nuncht nolle
infelicitatẽ. ita nolle iniquitatẽ. semꝑ
habitura ẽ. Sed ordo seruandꝰ fuit
qͦ ds uoluit ostñd̾e quã bonũ sit aĩal
meliꝰ ꝙ peccare ñ possit Ec̃ce his uerbis
euidñt̾ astruit᷑. ꝗ pꝰbeatitudinis confirma¬
tionem. erit in hoĩe lib̃m arbitͥm. qͦ pec¬
care ñ pot̾it. & nc̃ in angłis ẽ. & in scĩs qͥ
cum dño sunt. Et tanto utiq lib̾uis. qͣnto
in eligñdo bonũ. lib̾iꝰ ht̃ iudiciũ.¶ Uñ si di¬
lig̃nter inspiciat᷑. lib̃m uidr dici arbitͥm
qr sine coactiõe & necessitate ualet appe¬

Expanded text:
erit, ut male velle non possit; nec ideo libero carebit arbitrio. Multo quippe liberius seri non solum nolimus, sed nequaquam prorsus velle possimus. Sicut ergo anima nostra nunc habet nolle infelicitatem, ita nolle iniquitatem semper habitura est. Sed ordo servandus fuit, quo Deus voluit ostendere quam bonum sit animal melius quod peccare non possit. Ecce his verbis evidenter astruitur quod post beatitudinis confirmationem erit in homine liberum arbitrium, quo peccare non poterit; et nunc in angelis est, et in sanctis qui cum Domino sunt; et tanto utique liberius, quanto in eligendo bonum liberius habet judicium. Unde si diligenter inspiciatur, liberum videtur dici arbitrium, quia sine coactione et necessitate valet appe
Abbreviated transcription (Latin):
suis deb̾e nos dic̾e ñ negamꝰ. S mͥ cre¬
dite uenenũ sub mellelatet. Trans¬
figurat enĩ se angłs satanẽ in angłm¬
lucis. blis u̾bis ñ negat ut̃nđu ẽe nõie
ypostasis. s ħeticos eo pͣue usos osten¬
dit. otͣ qͦs cautela opus erat in distinc¬
tione sig̃catiõis. Alioqͥn: sibi contͣdi.¬
ceret. qui supͣ tres ypostases ꝯfitet᷑.¬

Expanded text:
suis debere nos dicere, non negamus. Sed mihi cresuis debere nos dicere, non negamus. Sed mihi credite, venenum sub melle latet. Transfigurat enim se angelus Satanae in Ang. His verbis non negat utendum esse nomine hypostasis, sed haereticos eo prave usos ostendit; contra quos cautela opus erat in distinctione significationis; alioquin sibi contradiceret, qui supra tres hypostases confitet
Abbreviated transcription (Latin):
bant᷑ ut simplices seduc̾ent .s. ꝓꝑͣ
ypostasis. siue tresminꝰ ꝑitos. ad incon¬
ueniens deducerent. cũ non erat hoc
nomen ita apud catholicos uulgatum.
nec ita eiꝰ sig̃eatio det̾minata ut mͦ.
Et ideo ieꝵꝵ. dic̃ ħ nomine ñ ut̾ndu fore
de fide catholica ad damasũ papã.
Abarrianoꝵ p̃sulȩ ypostasion nouelłu
nom̃ a me homine romano exigitur.
Int̃rogamꝰ qͥd tres ypostases arbitrent᷑
intelligi. Tres ꝑsonas subsistñtes aiunt
Respondemꝰ nos ita cred̾e ñ suffic̃ eis sẽsꝰ
ip̃m nom efflagitant. qr nescio qͥd ue¬
neni insilłis latet. Clamamꝰ siqͥs trec¬
ypostases .i. tres subsift̃ntes ꝑ ᷤ non con¬
fitetur. anathema sit. Siqͥs aut̃ ypos¬
tasĩ usiã intellig̃ns ñ tbꝰ ꝑsõis unam
ypostasim indicit. alienus a xͦ ẽ. qͥ .s.
tres naturas conat᷑ asserere. Suffici
& equales. Taceamꝰ tres ypostases. si
u̾bo. sensus dissentiunt. aut si rectũ
putatis. tres ypostases cũ int̃ptõibꝰ

Expanded text:
bantur ut simplices seducerent, scilichypostasis, sive tres, minus peritos ad inconveniens deducerent, cum non erat hoc nomen ita apud Catholicos vulgatum, nec ita ejus significatio determinata ut modo. Et ideo Hieron. dicit hoc nomine non utendum fore de fide catholica ad Damasum papam: Ab Arianorum praesule, hypostasion novellum nomen a me homine Romano exigitur; interrogamus quid tres hypostases arbitrentur intelligi? tres personas subsistrespondemus nos ita credere: non sufficit sensus, ipsum nomen efflagitant, quia nescio quid ueneni in sylhypostases, id est, tres subsistentes personas non confitetur, anathema sit. Si quis autem hypostasim usiam intelligens, non tribus personis unam hypostasim indicit, alienus a Christo est; qtres naturas conatur asserere. Sufficiaequales; taceamus hypostases, si t, cum in eodem verbo sensus dissentiunt. Aut si rectum putatis, tres hypostases cum interpretationibus
Abbreviated transcription (Latin):
ẽentie cõꝑatum nr̃m ẽẽ. ñ est.
Qualiter intellñda sint uerba
ieronimi querendum es⁊.
i c diligent̃
aduertendu ẽ. qͦmͦ intelligi
dici dedeo. fuit. ł erit.s tantũ est.
fuit ab et̾no. fuit semꝑ. & erit in scła

Expanded text:
. Qualiter intelligenda sint verba Hieronymi, quaerendum est. Hic diligenter advertendum est quomodo intelligi dici de Deo, fuit vel erit, sed tantum est, Fuit ab aeterno; fuit semper et erit in
Abbreviated transcription (Latin):
e i Etiam solius tate hic.
tia. quibꝰ in eis fiat ł magna. ł qͣnta¬
cumq mut̃o. do aut̃ aliqͥd hmͦi acci
at ñ pͭ. ⁊ ideo sola sub̃a ł ẽẽntia que
ẽ d̾s. incõmitabilis est. cui ꝓfecto
maxime. ac uissime competit ẽe.
Qd u mutat᷑ non seruat ip̃m ẽẽ.⁊ qͦd¬

Expanded text:
ei etiam solius essentia itia, quibus in eis fiat, vel magna vel quantacumque mutatio. Deo autem aliquid hujusmodi accit; et ideo sola substantia vel essentia, quae est Deus, incommutabilis est: cui profecto maxime ac verissime competit esse. Quod enim mutatur, non servat ipsum verum
Abbreviated transcription (Latin):
pecc̃o. ñ ut ẽ recta c̾reata ab initio. Modꝰ
inuasit ñ tn ds̃ continuit in ira sua mi¬
serationes suas. nec hoĩem alege suȩ po¬
testatis amisit. cum in diabłi potestate
ẽẽ ꝑmisit. qr nec diabłs a potestate di ẽ
alienus. sic̃ nec abonitate. Nam qͣlicũq¬
uita ñ subsist̾e̾t. nͥ ꝑ eũ qui uiuificat oĩa.
Non gͦ ds̾ hoĩem deseruit ut ñ se illi ex¬
hib̾et dm. s int̾ mala penalia. or mał
multa p̃stitit bona Et tande hoĩem qͣm
omissio pecc̃oꝵ diabło subdidit. remissio
Q uia in eo nicħ dignũ it morte inue¬
niens. occid̃ eum tnͣ. & utiq iuistũ ẽ.
ut debitores qͦs tenebat. liberi dimittãt᷑.
in eũ cͥdntes. qͣm sine ullo debito occiđ
Ideo aut̃ potñtia uinc̾e noluit. qr dia¬
błs uicio ꝑu̾sitatis sue. amator ẽ pot̃n¬
tie & desertor oppugnatorq iustitie.
in qͦ hoĩes magis eum imitant᷑. qui neg¬
lecta ł &̃ ꝑossa iustitia. pot̾ñtie magis
studnt eiꝰq ł adeptione letantũr. ł cu¬

Expanded text:
peccato, non ut est recta creata ab initio. Modus invasit; nec tamen Deus continuit in ira sua miserationes suas, nec hominem a lege suae potestatis amisit, cum in diaboli potestate esse permisit; quia nec diabolus a potestate Dei est alienus. sicut nec a bonitate. Nam qualicumqn subsisteret, nisi per eum qui vivificat omnia. Non ergo Deus hominem deseruit, ut non se illi exhiberet Deum; sed inter mala poenalia etiam malis multa praestitit bona, et tandem hominem quem commissio peccatorum diabolo subdidit, remissio Quia in eo nihil dignum morte inveniens, occidit eum tamen. Et utique justum est ut debitores quos tenebat, liberi dimittantur, in eum credentes quem sine ullo debito occidit. Ideo autem potentia vincere noluit, quia diabolus vitio perversitatis suae amator est potentiae, et desertor oppugnatorque justitiae, in quo homines magis eum imitantur, qui, neglecta vel etiam perosa justitia, potentiae magis student, ejusque vel adeptione laetantur, vel cu
Abbreviated transcription (Latin):
ł ꝑspecłm & in enigmate gaudeat
hylarii pͣmissa accipienda sint. licet
tante sint ꝓfunditatis ut & adhibita
expositione. uix aliqͣtenus ea intelligͥe
ualeat humanꝰ sensus. Cũ & ipsa coꝵ
explanatio qm hic aug̃ edidit płimũ
in se habeat difficultatis. & ambigui¬

Expanded text:
 speculum et in aenigmate, gaudeat Hilarii praemissa accipienda sunt, licet tantae sint profunditatis, ut etiam adhibita expositione vix aliquatenus ea intelligere valeat humanus sensus; cum et ipsa eorum explanatio, quam hic Aug. edidit, plurimum in se habeat difficultatis et ambigui
Abbreviated transcription (Latin):
iniciũ figm̃ti dei. &c̃. S corpꝰ aeriũ
ꝙ tali uoluntati aptauit ds̃. ł ipsam
ordinationẽ di in q̃ eũ ⁊ inuitũ fecit
utilem bonis. ł ip̃iꝰ angłi fact᷑am. qr
& si p̃sciret ds uoluntate malũ fut᷑m
fec̃ tñ eũ p̃uidñs qͣnta de illo sua boĩ¬
ut bonis noc̾et. c̾auit tñ ilłu. ut de il¬
lo bõĩs ꝓdesset. Hoc ã fec̃. ut illudat ei.

Expanded text:
initium figmenti Dei, etc. Sed corpus aereum quod tali voluntati aptavit Deus; vel ipsam ordinationem Dei, in qua eum invitum etiam fecit utilem bonis; vel ipsius angeli facturam, quia etsi praesciret Deus voluntate malum futurum, fecit tamen eum, providens quanta de illo sua boniut bonis noceret, creavit tamen illum, ut de illo bonis prodesset; hoc autem fecit ut illudatur ei.
Abbreviated transcription (Latin):
se malos. Non i potuit c̃ator optimꝰ auc.¬
tor mali ẽẽ. & ĩo totũ bonũ erat. ꝙ ex ip̃o
ilł erat. & totũ bonũ erat. qm̃ ex ipso totũ
erat: Hoc mͦ ꝓbatur. ꝙ boni erant om̃s
angłi qñ pͥmo fc̃ĩ sunt. s ea bonitate qͣ
nͥ incipiens acceꝑat. Pbationẽ augi¬

Expanded text:
Creator optimus auctor mali esse, et ideo totum bonum erat quod ex ipso illis erat; et totum bonum erat, quoniam ex ipso totum erat. Hoc modo probatur quod boni erant omnes angeli quando primo facti sunt, sed ea bonitate quam natura incipiens acceperat. 7. Probationem Aug
Abbreviated transcription (Latin):
nͣ minꝰ subtiles. & sapĩa minꝰ ꝑspica¬
ces ꝯditi st̃. minora gr̃e dona habue¬
runt. & inferiores ostituti st̃. sapĩa
di eqͦ moderamine cũcta ordinantis.
In ipsa facultate arbiti diffr̃a anim¬
aduertenda ẽ .s. differentẽ nͨ uirtutẽ.¬

Expanded text:
 minus subtiles et sapientia minus perspicaces conditi sunt, minora gratiae dona habuerunt, inferioresque constituti sunt sapientia Dei, aequo moderamine cuncta ordinantis. In ipsa facultate arbitrii differentia animadvertenda est secundum differentem naturae
Abbreviated transcription (Latin):
dici pͣ. ꝙ nec in beatitudine. nec ĩmi¬
seria cͥati sunt. Miseri a añ pecc̃m ẽẽ
ñ potuerunt. qr expecc̃o miseria est.
Nam si ñ fuisset pecc̃m: nulla eẽt mi¬
seria. Beati qͦq ñꝗͣ fuerũt illi qͥ cecid̾r̃t.
qr sui euentus. ignari fuer̃t .i. pecc̃i. &
supplicĩ fit᷑i. Si a lapsũ suũ p̃scier̃t.
aut uitare uoluerũt. s ñ potuerunt.
& tta erant miseri. aut potuer̃t. s no¬
luerunt. & ita erant stulti & malig¬
ni. Ideoq dm̃s. qr ñ erant p̾scii euentꝰ
sui nec eis data est cognitio eoꝵ quȩ
fut᷑a erant suꝑ eos Boni uͦ & qui ꝑsti¬
facturus ł passurus ẽẽt. cet̾is uͦ reuela̾e
b̾ati ñ fuert. & ꝙ angłi qui ꝑstiterũt¬
& beatitudinẽ s̃ affuturam p̾scierũt.
atq de ea certi in spe extiter̃t. Uñ qd̾a¬
mͦ iam beati erant Et reuera si ita fuis¬
set. posset dici illos aliqͦ mͦ fuisse beato᷑
alios uͦ ñ. qui nescier̃t eũntũ suũ. Ed¬

Expanded text:
d nec in beatitudine, nec in miseria creati sunt. Miseri enim ante peccatum esse non potuerunt, quia ex peccato miseria est. Nam si non fuisset peccatum, nulla esset miseria. Beati quoque nunquam fuerunt illi qui ceciderunt, quia sui eventus ignari fuerunt, id est, peccati et supplicii futuri. Si enim lapsum suum praesciverunt, aut vitare voluerunt, sed non potuerunt, et ita erant miseri; aut potuerunt, sed noluerunt, et ita erant stulti et maligni. Ideoque dicimus quia non erant praescii eventus sui, nec eis data est cognitio eorum quae futura erant super eos. Boni vero et qui perstifacturus vel passurus esset; caeteris vero revelare beati non fuerunt. Et quod angeli qui perstiterunt beatitudinem sibi affuturam praesciverunt, atque de ea certi in spe extiterunt, unde quodammodo jam beati erant. Et revera si ita fuisset, posset illos dici modo fuisse beatos, alios vero non, qui nesciverunt eventum suum.
Abbreviated transcription (Latin):
tate mundi sec̾tũ ẽ. mox ut c̾atũ ẽ scĩs
angłis inpletũ ẽ. qͦs in pͥncipio cũ celo
& t̾ra conditos testat᷑ dñs dicñs. U̾ eras
cũ me laudarent astra matutina. & ui¬
bilarent om̃s filii dei : Astra matutina.
& filios dei eosde angłos uocat. Cełu u¬
scd̾a die fc̃m ẽ. Exhis liqͣt. ꝙ in empyreo¬

Expanded text:
tate mundi secretum est, mox ut creatum est, sanctis angelis impletum est, quos in principio cum coelo et terra conditos testatur Dominus dicens: Ubi eras, cum me laudabant astra matutina, et jubilarent omnes filii Dei. Astra matutina et filios Dei eosdem angelos Dei vocat. Coelum esecunda die factum est. Ex his liq
Abbreviated transcription (Latin):
DE o ꝙ aug̃ ext̾minãs opinionẽ eoꝵ qͥ
angłos c̾atos fuisse malos putãt. aucto¬
ritate & rõne ꝓbat bonos fuisse c̾atos.
& uba p̃missa beati iob q̃ illi ꝓse induce¬
bant. qm sint intellig̃nda. aꝑit ita di¬
cens. suꝑ genes. Om̃a inqͥt fec̃ ds̃ ualde
bona. Nat̾am ꝙ angłoꝵ bonã fẽc. Et
qr inustũ ẽ ut nullo merito hoc in

Expanded text:
 1, exterminans opinionem eorum qui angelos creatos fuisse malos putant, auctoritate et ratione probat bonos fuisse creatos, et verba praemissa beati Job quae illi pro se inducebant, quomodo sint intelligenda aperit, dicens, super Genes.: Omnia fecit Deus valde bona, Naturam ergo angelorum bonam fecit. Et quia injustum est ut nullo merito hoc in
Abbreviated transcription (Latin):
nens ꝯsequent̾ subdit. S qͣre discerne¬
bant᷑ illi a cet̾is Ut d̾s istis q̃ ad ip̃os ꝑti¬
nent ñ reuelaret. aliis uͦ reuelaret. cũ
ñ pͥꝰ sit ipse ultor ꝗͣ aliqͥs peccator. Nu
dãpnat ipse innocentes Nic uiđ̾r in¬
nuere: ꝗ ñ peccaturis fut᷑m mału. nec
ꝑmansuris fut᷑m honũ reuelau̾it. Iõq
nec illi qͥ cecid̾unt unꝗͣ. nͦ illi qͥ ꝑstite¬
runt usq ad c̃su̾mationẽ beati fuerũt.
qr beati ñ pot̾ant ẽe. si de beatitudine
inquit de angłis. ꝙ in suo genere beati
ẽẽ possunt. dapnationis ł saluationis
inc̾ti quibꝰ nec spes ẽet ꝙ mutandi ẽẽnt
in meliꝰ. nunia p̃sumptio ẽ. Qmͦ a b̾ati

Expanded text:
nens consequenter subdit: Sed quare discernebantur illi a caeteris, ut Deus istis quae ad ipsos pertinerent non revelaret, aliis vero revelaret, cum non prius sit ipse ultor quam aliquis peccator? non enim damnat ipse innocentes. Hic videtur innuere quod nec peccaturis futurum malum, nec permansuris futurum bonum revelaverit. Ideoque nec illi qui ceciderunt unquam, nec illi qui perstiterunt usque ad consummationem beati fuerunt; quia beati non poterant esse si de beatitudine inquit, de angelis quod in suo genere beati esse possent, damnationis vel salutis incerti, quibus nec spes esset quod mutandi essent in melius, nimia
Abbreviated transcription (Latin):
eis nͣlis cognitio tͥplex. qua sciebant ꝙ
fcĩ erãt. & a qͥ fc̃ĩ erant.⁊ c̃ qͦ fc̃ĩ erant. &
habebant aliꝗ̃ boni & mali notitiã in¬
telligẽtes qͥd appetnd̃. & respuendũ
illis foret. An aliqͣm di ħueruit dilec¬
ol& & tionẽ ł sui inuiceo.

Expanded text:
lis cognitio, qua sciebant quod facti erant, et a quo facti erant, et cum quo facti erant; et habebant aliquam boni et mali notitiam, intelligentes quid appetendum vel respuendum illis foret. 10. An aliquam Dei habuerint dilectionem vel sui invicem.