comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
patientiam spiritus erumpant: & nulla iam uirtus sit qͦd
saro uincitur. si sp̃s ab ira suꝑatur. aliq̃ndo autẽ dũ mens
abstinentium ab ira se de primit: hanc quasi ꝑegri
ueniens leticia corrumpit: & eo abstinentie bonũ qi¬
ꝑit: quo sese a spiritalib uiciis minime custodit. bna
recte ꝑ ꝓpħam dicitur. In dieb ieiuniorũ ur̃orum
ueniuntur uoluntates ur̃e. Et paulopost. In iudicia&
riras ieuinatis: & ꝑcutitis pugnis. Uoluntas quippi
ad ieticiam ꝑtinet: pugnus ad iram. In cassum gͦ p
abstinentiam corpus atteritur: si inordinatis dimisli
motib mens uiciis dissipatur. Rursũq admonendi
sunt. ut abstinentiã suam & semꝑ sine immutari¬
ne custodiant. & nunquã hanc apud occultũ iudic̃
ex imic uirtutis credant: ne si forte magni eẽ meritici¬
ditur: corin clatione subleuetur. Hinc namq ꝑ ꝓpłi
dicitur. Nunquid tale est ieuinium qͦd elegi: S. frangi

Expanded text:
mpatientiam spiritus erumpant: et nulla jam virtus sit quod mpatientiam spiritus erumpant: et nulla jam virtus sit quod caro vincitur, si spiritus ab ira superatur. Aliquando autem dum mens abstinentium ab ira se deprimit, hanc quasi peregrina veniens laetitia corrumpit, et eo abstinentiae bonum deperit, quo sese a spiritalibus vitiis minime custodit. Unde recte per prophetam dicitur: In diebus jejuniorum vestrorum inveniuntur voluntates vestrae . Et paulo post: In judicia et rixas jejunatis, et percutitis pugnis Voluntas quippe ad laetitiam pertinet, pugnus ad iram. Incassum ergo per abstinentiam corpus atteritur, si inordinatis dimissa motibus mens vitiis dissipatur. Rursumque admonendi sunt, ut abstinentiam suam et semper sine imminutione custodiant et nunquam hanc apud occultum judicem eximiae virtutis credant, ne si fortasse magni esse meriti creditur, cor in elationem sublevetur. Hinc namque per prophetam dicitur: Nunquid tale est jejunium quod elegi? Sed frange
Abbreviated transcription (Latin):
iutor egregius suꝑsticioni humilitatis speciem iungit: quia
tum plus quam necesse est. ꝑ abstinentiam caro atteritur. hu¬
miitas foris ostenditur: s de hac ipsa humilitate grautter
merius suꝑbitur. Et nͥ mens aliqͣndo ex abstinentiȩ uirtu¬
ti tumesceret: nequaqͣm hanc uelut inter magna merita
ppariseus arrogans studiose enumeraret dicens. Ieuinobis
n sabbato. Admonendi sunt gͦ gulȩ dediti. ne in eo qđ es¬
utum delectatiom incubant. luxuriȩ se mucrone transfigãt.
it quanta sͥ ꝑ esum loquacitas. quanta mentis leuitas insi¬
dictur aspiciant: ne dum uentri molliter sermunt. uicioꝵ
laqueis crudeliter astringantur. Tanto enim longius a se¬
undo parente receditur: quanto ꝑ ĩmoderatum usũ dum
manus ad cibum tenditur. parentis primi lapsus iteratur.
li cont᷑ admonendi sunt abstinentes. ut sollicite semꝑ aspi¬
uant. ne cum gulȩ uicium fugiunt. acriora his uicia qua¬
lier uirtute generentur: ne dum carnem macerant. ad i¬

Expanded text:
tor egregius superstitioni humilitatis speciem jungit, quia dum plus quam necesse est per abstinentiam caro atteritur, humilitas foris ostenditur, sed de hac ipsa humilitate graviter interius superbitur. Et nisi aliquando mens ex abstinentiae virtute tumesceret, nequaquam hanc velut inter magna merita Pharisaeus arrogans studiose numeraret, dicens: Jejuno bis in Sabbato . Admonendi ergo sunt gulae dediti, ne in eo quod escarum delectationi incubant, luxuriae se mucrone transfigant; et quanta sibi per esum loquacitas, quanta mentis levitas insidietur, aspiciant, ne dum ventri molliter serviunt, vitiorum laqueis crudeliter astringantur. Tanto enim longius a secundo parente receditur, quanto per immoderatum usum dum manus ad cibum tenditur, parentis primi lapsus iteratur. At contra admonendi sunt abstinentes, ut sollicite semper aspiciant, ne cum gulae vitium fugiunt, acriora his vitia quasi ex virtute generentur; ne dum carnem macerant, ad i
Abbreviated transcription (Latin):
geretis in quinto & in septimo mense ꝑ hos seꝑtuagin¬
ci annos ⁊ minquid ieninium ieumastis michi: Et cũ
comeditis & dibitis: nunquid non uobismetipsis comedi¬
dis tribuit : sed uentri postmodũ offerenda custodit.
Itaq ne aut illos appetitus gule a mentis statu deiciat.
ut istos afflicta caro ex elatione supplantet: audiant
ii erore ueritatis. Attendite autem uobis: ne forte gra¬
uentur corda ur̃a in crapula & ebriẽtate. & curis huius¬

Expanded text:
tuaginta annos, nunquid jejunium jejunastis mihi? Et cum comedistis et bibistis, nunquid non vobismetipsis comedinis tribuit, sed ventri postmodum offerenda custodit. Itaque ne aut illos appetitus gulae a mentis statu dejiciat, aut istos afflicta caro ex elatione supplantet, audiant illi ex ore Veritatis: Attendite autem vobis, ne forte graventur corda vestra in crapula et ebrictate
Abbreviated transcription (Latin):
nq quia in angłis antequam quidam illor
aderent: ñerat ille ꝑfectus numerus. Alioquin
necẽẽ erat. ut aut homines aut angłi aliqui cade¬
uent: qm̃ extra numerum ꝑfectum ibi nullus
manere poterat. Non nichil effecisti.a Est ꝙ alia
atio ut mͥ uidetur. quȩ ñ parum suffragatur
ili sententiȩ quȩ angłos ñ eẽ factos inꝑfecto nu¬
nero existimat. Dic illam. A. Si angłi in illo
numero ꝑfecto facti sunt: & millatenus facti
lunt homines nisi ꝓrestautione ꝑditorum an¬
glorum: palam ẽ qͦuia nisi angłi ab illa beatitu¬
nie cetidissent. homines ad illam ñ ascenderent.

Expanded text:
itaque quia in angelis, antequam quidam illorum itaque quia in angelis, antequam quidam illorum caderent, non erat ille perfectus numerus: alioquin necesse erat ut aut homines, aut angeli aliqui caderent: quoniam extra numerum perfectum ibi nullus manere poterat. BOS. Nonnihil effecisti. ANS. Est et alia ratio, ut mihi videtur, quae non parum suffragatur illi sententiae, quae angelos non esse factos in perfecto numero existimat. BOS. Dic illam. ANS. Si angeli in illo perfecto numero facti sunt, et nullatenus facti sunt homines, nisi pro restauratione perditorum angelorum, palam est quia, nisi angeli , ab illa beattiudine cecidissent, homines ad illam non ascenderent.
Abbreviated transcription (Latin):
quanto boni angłi quorum ȩqualitas ei debetur. pri¬
fecerunt pꝰ ruinam malorum. quia ꝑseueraueruis.
Exhis rationibus potiꝰ mͥ uidetur. quia in angłis ñ
fuit ille ꝑfectus numerus quo ciuitas illa suꝑna
ꝑficietur: qͣm si homo simul cũ angłis factus ñest
sic possibile ẽ eẽͥ &. si simul facti sunt qd magis putas
mirlti qm̃ legitur. qui uiuit inȩt̾num crauit
minia simul. uidetur necẽẽ ẽẽ. S & si ꝑfectio
mundanę creature ñ tantum ẽ in telligenda
nnumero in diuiduorum quantum in nu-¬
nero naturarum: necesse ẽ humanam naturã
aut ad complementum eiusdem ꝑfectionis
a factam. aut illi suꝑ abunda re: quod de mi¬
nimi uermiculi natura dicere ñ audemus. Qua
⁊ ꝓseipsa ibi facta ẽ: & ñ solum ꝓrestauratidis
ndiuiduis alterius naturȩ. Unde palam ẽ. quia
nam siangłs nullus ꝑisset. homines tam̃ inceles
nciuitate suum locum habuissent. Sequit᷑

Expanded text:
quanto boni angeli quorum aequalitas ei debetur, proquanto boni angeli quorum aequalitas ei debetur, profecerunt post ruinam malorum, quia perseveraverunt. Ex his rationibus potius mihi videtur quia in angelis non fuit ille perfectus numerus, quo civitas illa superna perficeretur: quoniam si homo simul cum angelis factus non est; sic possibile est esse, et si simul facti sunt, quo magis putant multi, quoniam legitur: Qui vivit in aeternum, creavit omnia simul : videtur necesse esse. Sed et si perfectio mundanae creaturae non tantum est intelligenda in numero individuorum, quantum in numero naturarum, necesse est humanam naturam aut ad complementum ejusdem perfectionis esse factam, aut illi superabundare: quod de minimi vermiculi natura dicere non audemus. Quare pro seipsa ibi facta est, et non solum pro restaurandis individuis alterius 82 naturae. Unde palam est quia etiamsi angelus nullus periisset, homines tamen in coelesti civitate suum locum habuissent. Sequitur
Abbreviated transcription (Latin):
nequeo qͦmͦ facti sint angłi in illo integro. numero. es¬
pe siita ẽẽt. iuidetur mͥ quia ex necessitate aut aliqui
angłi uł homines casuri erant: aut plures ẽẽnt in illa
cȩlesti ciuitate. quam illa ꝑfecti numeri conuenientia
exigeret. Si gͦ omĩa simul facta sunt. sic uidentur an¬
geli & duo pͥmi homines in numero imꝑfecto fuisse.
ut de hominibus si nullus angłs caderet quod de erai
solum ꝑficeretur:. &. si aliquis periret hoc quoq qͥ
caderet restitueretur: & hominis natura quȩ infirmm¬
or erat quasi dm̃ excusaret. atq diabolum confunde¬
ret. si ille casum suum infirmitati suȩ imputaret.
cũ ipsa in firmior staret. ac si & eadem ipsa caderet.
multo magis dm̃ de¬
fenderet contra diabolum
& contra se ipsam.
cum ipsa facta ualde in¬
firmior & mortalis. in electis detanta in firmitate tan¬
to altius ascenderet. quam unde diabolus. cecidissa

Expanded text:
nequeo quomodo facti sint angeli in illo perfecto numero. Qunequeo quomodo facti sint angeli in illo perfecto numero. Quippe si ita esset, videtur mihi quia ex necessitate, aut aliqui homines vel angeli casuri erant; aut plures essent in illa coelesti civitate, quam illa perfecti numeri convenientia exigeret. Si ergo omnia simul facta sunt; sic videntur angeli, et duo primi homines in numero imperfecto fuisse; ut hominibus, si nullus caderet angelus, quod deerat solum perficeretur, et si aliquis periret, hoc quoque, quod caderet, restitueretur: et hominis natura, quae infirmior erat, quasi Deum excusaret, atque diabolum confunderet; si ille suum casum infirmitati suae imputaret, cum ipsa infirmior staret: ac, si et eadem ipsa caderet, multo magis Deum defenderet contra diabolum, et contra seipsam: cum ipsa facta valde infirmior et mortis, in electis de tanta infirmitate tanto altius ascenderet quam unde diabolus cecidisset;
Abbreviated transcription (Latin):
Quid potius tenendum ẽ anan geli prius facti sint
innumero ꝑfecto. annon:  Quod mnͥ uidetur: dicã.
Non possum ate exigere. A. Si homo factus ẽ pꝰ casũ
malorum angłorum sicut quidam intelligunt inge¬
nesi: non uideo posse me ꝑhoc ꝓbare alterum horum
determinate. Dotest enĩ
ut puto ẽẽ quod angłi
prius fuerint innume¬
ro ꝑfecto. &. Postea
factus sit homo ꝓpt̃ restaurandum imminutum
orum numerum: & potest ẽẽ quod ñ fuerint in nu¬
mero ꝑfecto. quia differebat deus sicut ad huc disfert
illum implere numerum facturꝰ humanam na¬
turam suo tempore: unde aut solumin numerum
ñdum integrum ꝑficeret: aut etiam si minueret᷑
restitueret. Si autem tota creatura simul factaẽ
sdies illi inquibus moyses istum mundum ñ simul¬
ẽẽ factum uidetur dicere. aliter sunt intelligendi quam
sicut uidemus. istos dies in quibus uiiumus: intellign

Expanded text:
BOS. Quid potius tenendum est: an quod angeli prius facti sint BOS. Quid potius tenendum est: an quod angeli prius facti sint in numero perfecto, an non? ANS. Quod mihi videtur, dicam. BOS. Non possum a te plus exigere. ANS. Si homo factus est post casum malorum angelorum, sicut quidam intelligunt in Genesi; non video posse me per hoc probare alterum horum determinate. Potest enim ut puto esse quod angeli prius fuerint in numero perfecto, et postea factus sit homo propter restaurandum imminutum eorum numerum: et potest esse quod non fuerint in numero perfecto; quia differebat Deus, sicut adhuc differt, illum implere numerum, facturus humanam naturam suo tempore. Unde, aut solummodo numerum nondum integrum perficeret; aut, etiam si minueretur, restitueret. Si autem tota creatura simul facta est; et dies illi, in quibus Moyses istum mundum non simul factum esse videtur dicere, aliter sunt intelligendi, quam sicut videmus istos dies, in quibus vivimus: intelligere
Abbreviated transcription (Latin):
puniretur: quȩ utraq absurda sunt. Illo itaq
modo confirmati sunt illi qui stetert̃: quo parit̃
confirmati eẽnt om̃s si stetissent. Quem modum
os. tendi sicut potuiubi tractaui cur ds̃ diabolo
ꝑ seuerantiã a ñ dedit. ¶ ꝓbasti mabos angłos de
humana natura restaurandos: & patet er hac ra¬
tione. quia ñ in minori numero erunt homines
electi: quam sunt angłi reꝓbi. Si utrum plures
futuri sint: si potes ostende.
⁊ quam quidam illorum cadent erant in illo ꝑfecto
di quo diximus. numero. ñ sunt homines facti nisi ꝓ
estauratione angłorum ꝑditorum: s palamẽ quia ñ
erunt plures illis. Si autem ille numerus ñerat in
ilis omnibus angłis. complendũs ẽ de hominibus. et
quod ꝑut. &. quod prius de erat. & erunt electi homines
plures reꝓbis angłis: & sicut dicemus quia ñ fuerint
homines facti tantum ad restaurandum numerum
iminutum: s⁊ etiam ad ꝑfi ciendũ nondum ꝑfectũ

Expanded text:
puniretur: quae utraque absurda sunt. Illo itaque puniretur: quae utraque absurda sunt. Illo itaque modo confirmati sunt illi, qui steterunt, quo pariter confirmati essent omnes, si stetissent: quem modum ostendi, sicut potui, ubi tractavi cur Deus diabolo perseverantiam non dedit. BOS. Probasti malos angelos de humana natura restaurandos: et patet ex hac ratione quia non in minori numero erunt electi homines, quam sunt angeli reprobi. Sed utrum plures futuri sint, si potes, ostende.tequam quidam illorum caderent, erant in illo profecto, de quo diximus, numero; non sunt homines facti, nisi pro restauratione angelorum perditorum; et palam est quia non erunt plures illis. Si autem ille numerus non erat in illis omnibus angelis, complendum est de hominibus, et quod periit, et quod prius deerat; erunt electi homines plures reprobis angelis: et sic dicemus quia non fuerunt homines facti tantum ad restaurandum numerum imminutum, sed etiam ad perficiendum nondum perfectum.
Abbreviated transcription (Latin):
onis disficultatem: intelliges eorum reconciliati¬
onis impossibilitatem. Ali autem angłi ꝓillis resti¬
tui ñ possunt.: ideo ut taceam quomͦ hoc repignar
uideatur pͥmȩ creationis ꝑfectioni. quia ñ debem
sitales eẽ possint. quales illi fuissent. siñ peccaslen
cũ illi nulla uisa tundicia peceati ꝑsecierassent:
qł pꝰt illorum casum aliis quiꝓillis restituerent᷑
ẽẽt impossibile. Nou enim parit̃ laudabiles sunt
sistant in ueritate. & qui nullam nouit peccatip¬
nam.s qui eam semꝑ aspicit et̾nam. Nam nequaꝙͣ
purandum ẽ bonos angłos ẽẽ confirmatos casumalo¬
rum: s suo merito. Sicut namq si boni cum ma¬
lis peccassent simul dãpnati eẽnt: ita iniusti si cũ
iustis stetissent. parit̾ confirmati ẽẽnt. quippe si ali¬
qui eorum ñ nͥ aliorum casu confirmandi erant: aut
nullus unquam confirmaretur. aut necesse erat
aliquem casurum qui ad alios confirmandos

Expanded text:
onis difficultatem intelliges eorum reconciliationis difficultatem intelliges eorum reconciliationis impossibilitatem. Alii autem angeli pro illis restitui non possunt, ideo ut taceam quomodo hoc repugnare videatur primae creationis perfectioni quia non debent; nisi tales esse possint, quales illi fuissent, si non peccassent; cum illi nulla visa vindicta peccati perseverassent: quod post illorum casum aliis, qui pro illis restituerentur, esset impossibile. Non enim pariter laudabiles sunt, si stans in veritate, et qui nullam novit peccati poenam, et qui eam semper aspicit aeternam. Nam nequaquam putandum est bonos angelos esse confirmatos casu malorum, sed suo merito. Sicut namque, si boni cum malis peccassent, simul damnati essent: ita injusti, si cum justis stetissent, pariter conformati fuissent. Quippe si aliqui eorum, nonnisi casu aliorum, confirmandi erant, aut nullus unquam confirmaretur, aut necesse erat aliquem casurum, qui ad alios confirmandos
Abbreviated transcription (Latin):
restitueret. B. Hoc credimus. s uellem aliquam
huius rei rationem habere. A Fallis me. Nonem̃
hilarem datoremꝰ diligit deris. Nam nemo magis ꝓ¬
uit se bilarit̃ dare quod pmitat: quam qui plus dat
quam ꝓmittit. Sicigͦ libenter quod quero. A. Rati¬
onalem naturam quȩ d̃i contemplatione beata uel
r̃ut futura ẽ: in quo dã rationabili & ꝑfecto nume¬
ro p̾seitam ẽẽ ado. ita ut nec maiorem nec minorẽ
illum ẽẽ deceat: ñ est dubitandum. Aut enim nes¬
cit ãs in quo numero melius eam deceat constitui
quos falsum ẽ: aut si scit. ineo illam cũstituet. quẽ
ahoc decentiorem in telliget. Qua ꝓpt̃ aut angli
illi qui ceciderant facti erant ad hoc ut ẽẽnt intra
illum numerum: aut quia extra illum ꝑmane
remanebit numero rationalis natura. quȩ iunu¬
mero ꝑfecto p̾scita est: quod eẽ ñ potest. B. Rel¬
possunt restitui:A Cum uiderimus restaurati¬

Expanded text:
restitueret. BOS. Hoc credimus, sed vellem aliquam restitueret. BOS. Hoc credimus, sed vellem aliquam hujus rei rationem habere. ANS. Fallis me: non enim hilarem enim datorem diligit Deus : nam nemo probat magis se hilariter dare quod promittit, quam qui plus dat quam promittit: dic ergo libenter quod quaero. ANS. Rationalem naturam, quae Dei contemplatione beata vel est, vel futura est, in quodam rationabili et perfecto numero praescitam esse a Deo; ita ut nec majorem, nec minorem illum esse deceat, non est dubitandum. Aut enim nescit Deus in quo numero melius eam deceat constitui, quod falsum est: aut si scit, in eo illam constituet, quem ad hoc decentiorem intelliget. Quapropter aut angeli illi qui ceciderunt, facti erant ad hoc ut essent intra illum numerum: aut quia extra illum numerunumero remanebit rationalis natura, quae in numero perfecto praescita est: quod esse non potest. BOS. Respossint restitui? ANS. Cum videbis nostrae restaurati
Abbreviated transcription (Latin):
to hoc quia ds̃ demalis multis modis bonafacit. n
eadem uniuersitate suum tenent locum. &. ordimo
pulchritudinem. Quas sidiuina sapientia ubi per¬
uersitas rectum ordinem ꝑturbari nititur ñ adde¬
ret: fieret in ipsa uniuersitate quam d̃s debet ordi¬
nare quedam eruiolata ordinis pulchritudinem
de formitas. & deus in sua dispositione uideretur ai¬
ficere. Quȩ duo qm̃ sicut sunt inconuenientia. i ta
sunt impossibilia: necesse ẽ ut omẽ peccatum sacis¬
factio aut pend sequatur. B. Satis fecisti obiection
meȩ.A. Dalam gͥ ẽ quia dm̃ quantum in ipso est
nullus potest honorare uel ex honorare. s quantum
inse est hoc aliquis facere uidetur. cum uoluntatem
suam uoluntati eius subicit. aut subtrahit. D Nescio
quid contra queam dicere. A adhuc addam ali¬
quid. B. Tamdiu dic. donec me tedeat audire. a¬
Dm̃ constat ꝓposuisse: ut de humana natura quam
fecit sine peccato. numerum angłoꝵ qui ceciderans

Expanded text:
to hoc quod Deus de malis multimodis bona facit in to hoc quod Deus de malis multimodis bona facit in eadem universitate locum tenent suum et ordinis pulchritudinem. Quas si divina sapientia, ubi perversitas rectum ordinem perturbare nititur, non adderet, fieret in ipsa universitate, quam Deus debet ordinare, quaedam ex violata ordinis pulchritudine deformitas, et Deus in sua dispositione videretur deficere. 81 Quae duo quoniam sicut sunt inconvenientia, ita sunt impossibilia; necesse est ut omne peccatum satisfactio aut poena sequatur. BOS. Satisfecisti objectioni meae. ANS. Palam est ergo quia Deum, quantum in ipso est, nullus potest honorare, vel exhonorare: sed quantum in se est hoc aliquis facere videtur; cum voluntatem suam voluntati ejus subjicit, aut subtrahit. BOS. Nescio quid contra queam dicere. ANS. Adhuc addam aliquid. BOS. Tandiu dic donec me taedeat audire. m constat proposuisse ut de humana natura, quam fecit sine peccato, numerum angelorum qui ceciderant,
Abbreviated transcription (Latin):
uersitatis ordinem & pulchritudinem quantum inse
est ꝑtubat: licet potestatem aut dignitatem dĩ nulla¬
tenus ledat aut decoloret. Sienim ea quȩ cęli ambitu
continentur uellent ñ eẽ sub celo. aut elongari a
cȩlo: nullatenus possent nisi sub cȩlo eẽ: nec fuge¬
re celum: nisi appro prinquando cȩlo. Nam & un
ꝙ quo & quairent. subcelo ẽẽt. & quantomagis aqua¬
lbet cęli parte e longarentur: tantomagis opposi¬
te parti ꝓpinquarent. Ita quamius homo uel ma¬
lus angłs diuine uoluntati & ordinationi subiacere
nolit. ñ tam̃ eam fugere ualet: quia si uult fugere de
subuoluntate iubente: currit sub uoluntatem pu¬
nientem: Et si queris qua transit. non nisi sub uolun¬
tate ꝑmittente: & hoc ipsum quod ꝑuerse uult aut
agit. in uniuersitatis p̃fatȩ ordinem & pulchritudinẽ¬
sũma sapientia conuenit. Ipsa namq ꝑuersitatis spon¬
tanea satisfactio. uł añsatifaciente penȩ eractio. ereq¬

Expanded text:
 universitatis ordinem et pulchritudinem, quantum in se  universitatis ordinem et pulchritudinem, quantum in se est, perturbat, licet potestatem aut dignitatem Dei nullatenus laedat aut decoloret. Si enim ea, quae coeli ambitu continentur, vellent non esse sub coelo aut elongari a coelo, nullatenus possent nisi sub coelo esse, nec fugere coelum nisi appropinquando coelo. Nam et unde, et quo, et qua irent, sub coelo essent, et quanto magis a qualibet parte coeli elongarentur, tanto magis oppositae parti appropinquarent. Ita, quamvis homo, vel malus angelus divinae voluntati et ordinationi subjacere nolit, non tamen eam fugere valet; quia si vult fugere de sub voluntate jubente, currit sub voluntatem punientem. Et si quaeris qua transit, nonnisi sub voluntate permittente : et hoc ipsum, quod perverse vult aut agit, in universitatis praefatae ordinem et pulchritudinesumma sapientia convertit. Ipsa namque perversitatis spontanea satisfactio, vel a non satisfaciente poenae exactio excep
Abbreviated transcription (Latin):
conuertit utilitatẽ : hoc tam̃ quod aufert utitur ad suũ
honorem. ꝑ hoc quia aufert. Auferendo enĩ: peccatorẽ
postulo. Nam si deus ita sicut probas suũ debet honoie
seruareͥ cur uł ad modicũ patitur illũ uiolari: Quod enĩ
aliqͦm ledi sit᷑: non integre nec ꝑfecte custoditur. Anselb¬
ei honori nequit aliqͥd qͣntũ ad illũ ꝑtinet. addi uel minur.
Ide nãq ipse sibi est honor incorruptibilis: et nullomodo
mutabilis. Uerũ qͣndo unaq̃q creatura suum et qͣsis
p̃ceptũ ordinẽ. siue naturalit̾ siue rationabilit̾ seruat.
me rationalis natura: cui datum ẽ intelligere quid
aebeat. Quȩ cum uult quod debet deum honorat.
ñquia illi aliquid confert: s quia sponte se eius uo¬
tuntati & dispositioni subdit & in rerum uniuer¬
sitate ordinem suum & eiusdem unuiersitatis pul¬
chrcudinem quantum in ipsa ẽ seruat.C um ueroñ
uult quod debet: dm̃ quantum ad illam ꝑtinet in ho

Expanded text:
convertit utilitatem: hoc tamen quod aufert, utitur ad suum convertit utilitatem: hoc tamen quod aufert, utitur ad suum honorem, per hoc, quia aufert. Auferendo enim, peccatorem, postulo: nam si Deus ita, sicut probas, suum debet honorem servare, cur vel ad modicum patitur illum violari? Quod enim aliquo modo laedi sinitur, non integre nec perfecte custoditur. ANS. Dei honori nequit aliquid, quantum ad illum pertinet, addi vel minui. Idem namque ipse sibi honor est incorruptibilis, et nullo modo mutabilis. Verum quando unaquaeque creatura suum, et quasi sibi praeceptum ordinem, sive naturaliter, sive rationabiliter servat, ime rationalis natura, cui datum est intelligere quid debeat. Quae cum vult quod debet, Deum honorat; non quia illi aliquid confert, sed quia sponte se ejus voluntati et dispositioni subdit, et in rerum universitate ordinem suum, et ejusdem universitatis pulchritudinem, quantum in ipsa est, servat. Cum vero non vult quod debet, Deum, quantum ad illam pertinet, inhon
Abbreviated transcription (Latin):
ta sunt repugnare uidetur. A. Deũ impossibile.
honorem suum ꝑdere. Aut enĩ peccator sponte soluit qͦd
debet: aut deus ab inuito accipit. Nam aut homo debitam
subiectionẽ deo. siue ñ peccando siue qͦd peccat soluendo uo¬
luntate spontanea exhibet: aut deus cũ inuitũ sͥ torquen
subicit:ͥ et sic se dñm eius essc ostendit: qͦd ipse homo uolun¬
tate fateri recusat. In quo considerandũ. quia sicut homo pte¬
cando rapit qͦt dei est: ita d̃s puniendo aufert qͦd hõis est.
Quippe ñ solũ id suũ alicuiꝰ eẽ dr̃. quod iã possidet: s quod
in eius potestate est ut habeat. Qm̃ gͦ homo ita factus
ut bcatitudinẽ hr̃e posset. si ñ peccaret: cũ ꝓpt̾ peccatũ be¬
atitudine et om̃i bono pͥuatur. de suo ꝙͣuis inuitus soluit
qͦd rapuit: quia licet ds̃ hoc ad usũ sui cõmodi ñ tͣnsferat.
qͦd aufert. sicut homo pecuniã qͣm alii aufert in suam

Expanded text:
ta sunt repugnare videtur. ANS. Deum impossibile est ta sunt repugnare videtur. ANS. Deum impossibile est honorem suum perdere: aut enim peccator sponte solvit quod debet, aut Deus ab invito accipit. Nam aut homo debitam subjectionem Deo, sive non peccando, sive quod peccat solvendo, voluntate spontanea exhibet; aut Deus eum invitum sibi torquendo subjicit, et sic se Dominum ejus esse ostendit, quod ipse homo voluntate fateri recusat. In quo considerandum quia sicut homo peccando rapit quod Dei est, ita Deus puniendo aufert quod hominis est. Quippe non solum id ipsum alicujus esse dicitur, quod jam possidet; sed quod in ejus potestate est, ut habeat. Quoniam ergo homo ita factus est ut beatitudinem habere posset, si non peccaret: cum, propter peccatum beatitudine et omni bono privatur, de suo, quamvis invitus, solvit quod rapuit; quia licet Deus hoc ad usum sui commodi non transferat, quod aufert; sicut homo pecuniam, quam alii aufert, in suam
Abbreviated transcription (Latin):
in rerũ ordine: quã ut creatura creatori debitũ honorẽ au¬
frat. et non soluat quod aufert. B. Hoc nichil clariꝰ
quia non dices deum debere tolerare. quo nichil toleratur
penitus negandũ eẽ uideo. A.Item. Si deo nichil
maius aut meliꝰ: nichil iustiꝰ quã honorẽ illiꝰ seruat inre¬
rũ dispositione sũma iusticiaꝰ quȩ ñ est aliud quã ipse
deus iustius: quam suȩ dignitatis honorẽ.B. Non¬
cedere me oportet. A.U idetur tibi quod eũ integ
seruet: si sic auferri sͥ ꝑmittit. ut nec soluatur. nec ipsi
auferentẽ puniat: S. Hon audeo dicere. A.
cesse ẽ gͦ. ut aut ablatus honor soluatur: aut pena seqͣt᷑.
Alioqum. aut sibi ds̃ ipsi iustus non eritꝰ aut ad utrũq
impotens erit: quod nefas est uel cogitare.B. Hichi
rationabiliꝰ dici posse intelligo. xiii
Daut cuiꝰmodi honor sit. Si enĩ pena peccantis ñ ẽ eiꝰ
honor: cum peccator ñ soluit quod abstulit. s punitur.
si ꝑdit ds honorem suũ ut non recuꝑet: qͦd his que di¬

Expanded text:
ri debitum honorem auferat, non solvat quod aufert. BOS. Hoc nihil clarius. quia non dices Deum debere tolerare, quo nihil injustius tpenitus negandum esse video. ANS. Item si Deo nihil majus aut melius est, nihil justius quam quae honorem illius servat in rerum dispositione, summa justistius quam suae dignitatis honorem. BOS. Concedere me oportet. ANS. Videtur tibi quod eum integre servet si sic auferri sibi permittit, ut nec solvatur, nec ipse auferentem puniat? BOS. Non audeo dicere. ANS. Necesse est ergo ut aut ablatus honor solvatur, aut poena sequatur; alioquin aut sibiipsi Deus justus non erit, aut ad utrumque impotens erit: quod nefas est vel cogitare . BOS. Nihil rationabilius dici posse intelligo . CAPUaut cujusmodi honor sit. Si enim poena peccantis non ejus honor est, cum peccator non solvit quod abstulit, sed punitur, sic perdit Deus honorem suum, ut non recuperet: quod his quae dic
Abbreviated transcription (Latin):
uoniã uideo importunitatem tuã. et illoꝵ qui hoc
ecũ ex cartate ꝯ et religioso fudio petunt tẽp¬
tabo pro mea possibilitate. deo adiuuante et ur̃is oronibus
quas hoc postulantes sepe mͥ petenti ad hoc ipsũ ꝓmisistis:
quod queritis non tam ostendere. quã tetũ querẽ: s eo pacto
quo om̃ia quȩ dico uolo accipi Uidelicet ut si quid dixero.
quod maior non confirmet auctoritas: quãuuis illud ration¬

Expanded text:
Quoniam video importunitatem tuam et illorum, qui hoc Quoniam video importunitatem tuam et illorum, qui hoc tecum ex charitate et religioso studio petunt, tetabo pro mea possibilitate Deo adjuvante et vestris orationibus, quas hoc postulantes saepe mihi petenti ad hoc ipsum promisistis, quod quaeritis non tam ostendere, quam tecum quaerere; sed eo pacto quo omnia, quae dico, accipi volo: videlicet, ut si quid dixero quod major non confirmet auctoritas, qua
Abbreviated transcription (Latin):
tofacile. nec om̃ino inutile. Nam earũ ignorantia. q̃dam
faci difficilia: quȩ ꝑearũ noticiam fiunt facilia. B
Sic breuiter de his suis locis dicere poteris: ut et quod
sufficiat ad p̃sens opus habeamus: et quod plus dicendũ
ist in aliud tempus differamꝰ. A. Hoc qͦ multũ
me retͣhit a petitione tua: quia materia non solum p̃cio¬
sa s sicut est de specioso forma p̃ filiis hominũ: sic etiã
ist speciosa ratione suꝑ intellectus hominũ. Unde timeo.
ne quẽadmodum ego soleo indignari prauis pictorib
tingat si tam decorã materiam incõpto et contẽptibili
dictamine. exarare p̃sumo.B. Nec hoc te debet
ret̾here: quia sicut tu ꝑmittis. ut qui potest meliꝰ dicat.
sic nulli p̃stituis. ut cui dictamen tuũ non placuerit. piũ¬
chrius non scribat. Uerũ ut om̃es. excusationes tuas
ercludam: quod postulo. nonfacies doctis. s michi. et
hoc ipsũ mecum petentib.A.

Expanded text:
to, facile, nec omnino inutile: nam earum ignorantia quaedam to, facile, nec omnino inutile: nam earum ignorantia quaedam facit difficilia, quae per earum notitiam fiunt facilia. BOS. Sic breviter de his suis locis dicere poteris: ut et quod sufficiat ad praesens opus habeamus, et quod plus dicendum est, in aliud tempus differamus. ANS. Hoc quoque multum me retrahit a petitione tua, quia materia non solum pretiosa, sed sicut est de specioso forma prae filiis hominum , sic etiam est de speciosa ratione super intellectus hominum: unde timeo ne, quemadmodum ego soleo indignari pravis pictoribustingat, si tam decoram materiam incompto et contemptibili dictamine exarare praesumo. BOS. Nec hoc te debet retrahere; quia sicut tu permittis ut qui potest melius dicat, sic nulli praestituis ut, cui dictamen tuum non placet, pulchrius non scribat: verum, ut omnes excusationes tuas excludam, quod postulo non facies doctis, sed mihi, et hoc ipsum mecum petentibus. ANS.
Abbreviated transcription (Latin):
stauratione assũpserit. Anselmꝰ.. Quod q̃ris¬
a me supͣme est: & iccuto altiora me tractare times
ne forte cũ putauerit aut etiã uiderit aliqͥs. me ñs
satisface̾ : plus existimet rei ueritatem michi deficere:
quam intellectum meũ ad eam capiendã ñ suffic̃e
Don hoc tantũ timere debes. quantũ et reminiseit
quia sepe contingit in colloguendo de aliqͣ questo¬
ne. ut ds aꝑiat qdͦ priꝰ latebat: et sꝑare de grã d̾i
quia si ea quę gratis accepisti libenter imꝑtiris: al¬
tiora ad quȩ nondũ attigisti mereberis accipere.
st et aliud. ꝓpt̾ quod uideo aut uix aut mil¬
iatenus posse ad plenũ int̾ nos de hac re nunc tͣctari: qm̃
ao hoc est necessaria noticia potestatis. et necessitatis. et
uolinitatis. et quarundam aliarum rerum: quȩ sic se hñt
it carũ nulla possit plene sine aliis considerari. Et ideo
tactatus earum opus suum postulat: non multũ ut pu¬

Expanded text:
stauratione assumpserit. ANS. Quod qstauratione assumpserit. ANS. Quod qa me, supra me est, et idcirco altiora me tractare timeo ne forte, cum putaverit, aut etiam viderit aliquis me non sibi satisfacere, plus existimet rei veritatem mihi deficere quam intellectum meum ad eam capiendam non sufficere. BOS. Non hoc tantum timere debes quantum et reminisci, quia saepe contingit in colloquendo de aliqua quaestione ut Deus aperiat quod prius latebat; et sperare de gratia Dei quia, si ea quae gratis accepisti libenter impartiris, altiora, ad quae nondum attigisti, mereberis accipere. ANS. Est et aliud propter quod video aut vix aut nullatenus posse ad plenum inter nos de hac re nunc tractari; quoniam ad hoc est necessaria notitia potestatis et necessitatis, et voluntatis, et aliarum quarumdam rerum, quae sic se habent ut earum nulla possit plene sine aliis considerari; et ideo tractatus earum suum opus postulat, non multum, ut pu
Abbreviated transcription (Latin):
sit tamen de illa curabo qͦt deus michi dignabit᷑
aꝑire. petentib oftendere. Et qm̃ ea que ꝑ interro¬
gationem et responsionẽ inuestigantur multis et
maxime tardiorib ingeniis magis patent: et ideo
plus placent: unum ex illis qui hoc flagitant. qui
int̃ alios instantius ad hoc me sollicitat. accipiam
mecũ dispittantem: ut boso querat. et anselmus respo¬
pͥus credamus. quam ea presumamꝰ ratione dis¬
cutere: ita negligentia michi uidetur. si postquam
confirmati sumiis in fide : non studemus quod cre¬
dimus intelligẽ. Qua propt̃. qm̃ gr̃a dei preuenient
fidem nr̃ȩ redẽptionis sic puto me tenere: ut etiam
si nulla possum quod credo ratione cõprehende. nichi
tamen sit qͦd ab eius firmitate me ualeat euellere. ati
peto michi aꝑiri. quod ut scis plures mecum petint:
qua necessitate scilicet ⁊rõne ds cum sit om̃ipotens hui¬
militatem et infirmitatem humane nat᷑e pro eiusre¬

Expanded text:
us dignabitur us dignabitur aperire, petentibus ostendere. Et quoniam ea, quae per interrogationem et responsionem investigantur, multis et maxime tardioribus ingeniis magis patent, et ideo plus placent: unum ex illis qui hoc flagitant, qui inter alios instantius ad hoc me sollicitat, accipiam mecum disputantem: ut Boso quaerat, et Anselmus responi credamus, priusquam ea praesumamus ratione discutere, ita negligentia mihi videtur, si, postquam confirmati sumus in fide, non studemus quod credimus intelligere. Quapropter quoniam, gratia Dei praeveniente, fidem nostrae redemptionis sic puto me tenere, ut etiam si nulla ratione quod credo possim comprehendere, nihil tamen sit quod me ab ejus firmitate valeat evellere: a te peto mihi aperiri quod, ut scis, plures mecum petunt: qua necessitate scilicet et ratione Deus, cum sit omnipotens, humilitatem et infirmitatem humanae naturae pro ejus re
Abbreviated transcription (Latin):
dere querentib: memoriȩ scribendo cõmen¬
dem. Dicunt enim eas sibi placere et arbitrantur sa¬
tisfacere. Quod petunt. non ut ꝑrationẽ ad fidem ac¬
cidant: s ut eorum quȩ credunt intellectu et contẽ¬
platione delectentur: & ut sint quantũ possunt para¬
ti semꝑ ad satisfactionẽ. om̃i poscenti se rationẽ de ea q̃
in nobis est spe. Quã questionẽ solent et infideles no¬
bis simplicitatẽ. xp̃ianã quasi fatuam deridentes obi¬
uri: et fideles multi in corde uersare: qua scilicet rõne
ue necessitate deus homo factus sit. et morte sua sic̃
eredimꝰ et confitemur:. mundo uitam reddiderit. cũ hoc
aut ꝑ aliam ꝑsonam. siue angelicam siue humanam.
aut sola uoluntate face potuerit. De qua questione
n postulant: et licet in quȩrendo ualde uideatur dif¬
ficilis: in soluendo tamen om̃ib est intelligibilis. et
ꝓpt̾ utilitatẽ et rationis pulchritudinẽ amabilis. ꝙͣ¬
uis a scĩs patͥbus inde quod sufficere debeat dictũ

Expanded text:
dere quaerentibus, memoriae scribendo commendarem: dicunt enim sibi placere eas, et arbitrantur satisfacere. Quod petunt, non ut per rationem ad fidem accedant, sed ut eorum, quae credunt, intellectu et contemplatione delectentur, et ut sint quantum possunt, parati semper ad satisfactionem omni poscenti se rationem de ea, quae in nobis est, spe. Quam quaestionem solent et infideles nobis, simplicitatem Christianam quasi fatuam deridentes, objicere, et fideles multi in corde versare: qua scilicet ratione vel necessitate Deus homo factus sit, et morte sua, sicut nos credimus et confitemur, mundo vitam reddiderit. Cum hoc aut per aliam personam, sive angelicam, sive humanam, aut sola voluntate facere potuerit, de qua quaestione c tractari postulant, et licet in quaerendo valde videatur difficilis, in solvendo tamen omnibus est intelligibilis, et propter utilitatem rationisque pulchritudinem amabilis. Quamvis a sanctis Pa
Abbreviated transcription (Latin):
taceam quȩ deo non uidentur conuenire lasstndi¬
nem. famem. sitim. uerbera: et int̾ latrones crucẽ mor¬
temq sustinuisse. Auselmꝰ. Hos non facimꝰ deo in¬
iuriam ullam aut contumeliam: s toto corde gr̃as a¬
gentes. laudamus et p̃dicamꝰ ineffabilem altitudinem
miscđiȩ illiꝰ: quia quanto nos mirabiliꝰ et pret opinio¬
nem de tantis et tam debitis malis in quib eramꝰ ad
tanta et tam indebita bona quȩ ꝑdideramꝰ restitu itͥ
tanto maiorẽ dilectionem erga nos et pietatem monstra¬
uit. Si enĩ diligenter considerarent. quam conuenient̃
hoc modo procurata sit humana restauratio: non deri¬
derent nr̃am simplicitatem: s dei nobiscum laudarẽt
sapientem benignitatem. Oportebat namq ut sicut ꝑ
hominis inobedientiam mors in humanum genus in¬
trauerat.

Expanded text:
taceam, quae Deo non videntur convenire, lassitudtaceam, quae Deo non videntur convenire, lassitudnem, famem, sitim, verbera et inter latrones crucem mortemque subiisse. ANS. Nos non facimus Deo injuriam ullam aut contumeliam; sed toto corde gratias agentes, laudamus et praedicamus ineffabilem altitudinem misericordiae illius; quia quanto nos mirabilius, et praeter opinionem de tantis et tam debitis malis in quibus eramus ad tanta et tam indebita bona quae perdideramus, restituit, tanto majorem dilectionem erga nos et pietatem monstravit. Si enim diligenter considerarent quam convenienter hoc modo procurata sit humana restauratio, non deriderent nostram simplicitatem; sed Dei nobiscum laudarent sapientem benignitatem. Oportebat namque ut sicut per hominis inobedientiam mors in humanum genus intraverat
Abbreviated transcription (Latin):
terim ita mͥ uidet᷑ donec d̾s michi meliꝰ aliquo mͦ reuelet.
Ed si aliquatenꝰ questioni tuȩ satisfacẽ potero: certũ eẽ debe¬
bit: quia et sapientior me plenius hoc face poterit. Im¬
mo sciendum est quicqͥd homo inde dicẽ possit: altiores tan¬
te rei adhuc latere rationes. Boso.
atere gͥ: ut uerbis utar infideliũ. Equum enĩ est. ut
cũ nr̃ȩ fideirationẽ studemꝰ inquire̾: ponam eorum ob¬
iectiones. qui nullatenus ad fidem eandem sine ratione
uolunt accede. Quãuis enimi illi ideo rationẽ querant. qͥd
ñ credunt. nos uͦ qͥa credimꝰ.: unũ id̾eq tam̃ est qͦd q̃rimꝰ
Et si qͥd responderistu eui sacra auctoritas obsistere inde
apias. A Dic qͦd tibi uidetur s. O bici
unt nobis deriðnntes suplicitatem nr̃am infideles ͥ
deo facimꝰ iniuriã et contuineliam: cum eum asserimꝰ in
uterũ mulieris descendisse: natum eẽ de femina: lacti
et alimentis humanis nutritum creuisse: et ut mistta alia

Expanded text:
i ita videtur, donec mihi Deus melius aliquo modo revelet. Quod si aliquatenus quaestioni tuae satisfacere potero, certum esse debebit quia et sapientior me plenius hoc facere poterit: imo sciendum est quidquid homo inde dicere vel scire possit, altiores tantae rei adhuc latere rationes. BOS. Patere igitur ut verbis utar infidelium: aequum enim est ut, cum nostrae fidei rationem studemus inquirere, ponamus objectiones eorum, qui nullatenus ad fidem eamdem sine ratione volunt accedere. Quamvis enim illi ideo rationem quaerant, quia non credunt, nos vero, quia credimus, unum idemque tamen est quod quaerimus: et si quid responderis, cui auctoritas sacra obsistere videaaperias. ANS. Dic quod tibi videtur. Cunt nobis deridentes simplicitatem nostram infideles; quia Deo facimus injuriam et contumeliam, cum eum asserimus in uterum mulieris descendisse, natum esse de femina, lacte et alimentis humanis nutritum crevisse, et, ut multa alia
Abbreviated transcription (Latin):
s qui ad regimen ordinate ꝑuenerit. qualem se in iplo re¬
gimine debeat exhibere.
⁊ sit rector discretus in silento. utilis in uerbo.¬
t sit rector singulis compassione ꝓrimus. pre cunctis con¬
templatione suspensus.¬
t sit rector bene agentib ꝑhimilitatem socius. contia delin¬
quentium uicia ꝑ zelum iusticie erectus.
non hanuens. exterioꝵ prouidentiam in internorum solli¬
ciudine non relinquens.
De placere rector suo studio hominib appetat.s. tantum qͦ d
placere debeat intendar:¬

Expanded text:
s qui ad regimen ordinate pervenerit, qualem se in ipso regimine debeat exhibere. s, discretus in silentio, utilis in verbo, singulis compassione proximus, prae cunctis contemplatione suspensus, bene agentibus per humilitatem socius, contra delinquentium vitia per zelum rectitudinis erectus, non minuens, exteriorum providentiam in internorum sollicitudine non relinquens, e placere rector suo studio hominibus appetat, sed tamen ad quod placere debeat, intenda
Abbreviated transcription (Latin):
cũ inuitum ad mortem ille coegit. aut occidi ꝑmisit: sed
idem ipse sponte sua mortem sustinuit: ut homines sal¬
uaret. Boso Etiam si noninuitũ. qm̃ uoluntati patris
consensit: quodam tamen modo illum coegisse uidetur
p̃cipiendo. Dicitur enĩ quia xp̃c humiliauit seipsum.
factus obediens patri usq ad mortem. mortẽ autẽ erucis:

Expanded text:
eum invitum ad mortem ille coegit, aut occidi permisit; sed eum invitum ad mortem ille coegit, aut occidi permisit; sed idem ipse sponte sua mortem sustinuit, ut homines salvaret. BOS. Etiamsi non invitum, quoniam voluntati Patris consensit, quodammodo tamen illum coegisse videtur praecipiendo. Dicitur enim quia Christus humiliavit semetipsum, factus obediens Patri usque ad mortem, mortem autem crucis.
Abbreviated transcription (Latin):
ligitur facta: s natura hominis creditur exaltata
ta sit: nichil imputetur diuine nature : quod
scđm infirmitatem hominis de xp̃o dicit᷑. Ueruml
qm iustum aut rationabile probari poterit. quia deus
sominem illum quẽ pat̾ filium suum dilectum in qͦ sibi
bene cõplacuit uocauit. et quẽ filiꝰ se ipsũ fecitꝰ sic tͣctaui
aut tractari ꝑmisit: Que autẽ iusticia est. hominem õiũ
iustissimũ morti tradere pro peccatore: Quis homo. si in¬
nocentem dãpnaret ut nocentem liberaret: dampnan¬
dus non iudicaretur: Ad idem enim res deduci uidetur
inconueniens: quod supͣdictum est. Nam si alit̾ peccatores¬
saluare non potuit. qͣm iustũ dãpnando: ubi ẽ eiꝰ om̃i¬
potentia: Si uͦ potuit. s ñ uoluit ÷ quomͦ defendemus sa¬
pientiam cius atq iusticiam:
eus pater
non quẽadmodũ uideris intelligẽ. hominem illum tra¬
tauit: aut inmnocentem pronocente morti tͣdidit. Non emĩ

Expanded text:
ligitur facta; sed natura hominis creditur exaltata. ligitur facta; sed natura hominis creditur exaltata. BOS. Ita sit: nihil imputetur divinae naturae quod secundum infirmitatem hominis de Christo dicitur; verum quomodo justum aut rationabile probari poterit quia Deus hominem illum, quem Pater Filium suum dilectum, in quo sibi bene complacuit , vocavit, et quem Filius seipsum fecit, sic tractavit aut tractari permisit? Quae autem justitia est hominem omnium justissimum morti tradere pro peccatore? Quis homo, si innocentem damnaret ut nocentem liberaret, damnandus non judicaretur? Ad idem enim res deduci videtur inconveniens, quod supra dictum est. Nam si aliter peccatores non potuit salvare quam justum damnando, ubi est ejus omnipotentia? Si vero potuit, sed noluit, quomodo defendemus sapientiam ejus atque justitiam? ANS. Deus Pater non quemadmodum videris intelligere, hominem illum tractavit, aut innocentem pro nocente morti tradidit. Non enim
Abbreviated transcription (Latin):
constat deũ id uelle unde agitur. Nequaquã enĩ acqui¬
escunt multi. deum aliquid uelle: si ratio repugnare ui
Anselmꝰ. Quid tibi uidetur repugnare rõni:
cum deum ea uoluisse fatemur. quȩ de eiꝰ incarnatiõe
credimus: Bozo. Ut breuit̃ dicam. altissimũ ad t̃
humilia inclinari: om̃ipotentem aliqͥd face̾ cũ tanto
quod credimus. Diuinam enim naturam absq dubio
asserimus impassibilem: nec ullatenus posse a sua
celsitudine humiliari: nec in eo quod facere uult la
duas naturas in una ꝑsona. Quappt̃ cum dicimus
deum aliquid humile aut infirmũ pati: non hoc
intelligimus scdm sublimitatem impassibilis nat̾e
s scđm infirmitatẽ humane substantie. quam geri¬
bat: et sic nr̃e fidei nulla ratio obiuare cognoscitur.
Sic enim nullam diuinę substantie sigcamus humili¬
tatem: s unam dei et hoĩs monstramus eẽ ꝑsonam.
Non gͦ in incarnatione. dei ulla eius humilitas intil¬

Expanded text:
constat Deum id velle unde agitur: nequaquam enim acquiconstat Deum id velle unde agitur: nequaquam enim acquiescunt multi Deum aliquid velle, si rationi repugnare videtur. ANS. Quid tibi videtur repugnare rationi, cum Deum ea voluisse fatemur quae de ejus incarnatione credimus. BOS. Ut breviter dicam: Altissimum ad tam humilia inclinari, omnipotentem aliquid facere cum tantquod credimus. Divinam enim naturam absque dubio asserimus impassibilem, nec ullatenus posse a sua celsitudine humiliari, nec in eo quod vult facere, laris, et duas naturas in una persona. Quapropter, cum dicimus Deum aliquid humile aut infirmum pati, non hoc intelligimus secundum sublimitatem impassibilis naturae; sed secundum infirmitatem humanae substantiae quam gerebat; et sic nostrae fidei nulla ratio obviare cognoscitur. Sic enim nullam divinae substantiae significamus humilitatem; sed unam Dei et hominis monstramus esse personam. Non ergo in incarnatione Dei humilitas ejus ulla intel
Abbreviated transcription (Latin):
decretũ enim illud non erat diaboli: s dei. Iusto namq dei
iudicio decretũ erat. et quasi cyro grapho confirmatum.
ut homo qui sponte peccauerat nec peccatũ nec penã pec¬
uati uitare ꝑse posset. Est enĩ sp̃s uadens et non rediens: &
qui facit peccatũ seruus est peccati: nec qui peccat impu¬
nitus debet dimitti. nisi miscdia peccatori parcat. et eum
uberet ac reducat. Quamobrem ꝑ hoc cyrographũ nullã
inueniri posse diaboli uusticiam in hominis uexatione
credere debemus. Peniq sicut in bono angelo nulla om̃in
ist iniusticia: ita in malo nulla penitus est iusticia. Nichil
igitur erat in di abolo: cur deus contra illũ ad liberandũ
hominẽ sua uti fortitudine non deberet.
ufficere nobis debet ad rationẽ uolintas dei cum
alquid facit: licet ñ uideamꝰ cut uelit uoluntas
namq dei: nunꝙͣ est itrõnabilis. Bo
Uerum est: si

Expanded text:
decretum autem illud non erat diaboli, sed Dei. Justo namque decretum autem illud non erat diaboli, sed Dei. Justo namque judicio Dei decretum erat, et quasi chirographo confirmatum, ut homo qui sponte peccaverat, nec peccatum nec poenam peccati per se vitare posset: est enim spiritus vadens, et non rediens ; et qui facit peccatum servus est peccati ; nec qui peccat, impunitus debet dimitti, nisi misericordia peccatori parcat, et eum liberet ac reducat. Quamobrem per hoc chirographum nullam inveniri posse diaboli justitiam in hominis vexatione credere debemus. Denique sicut in bono angelo nulla omnino est injustitia; ita in malo nulla est penitus justitia. Nihil igitur erat in diabolo, cur Deus contra illum ad liberandum hominem sua uti fortitudine non deberet.ufficere nobis debet ad rationem voluntas Dei, cum aliquid facit, licet non videamus cur ita velit: voluntas namque Dei nunquam est irrationabilis. BOS. Verum est, si
Abbreviated transcription (Latin):
facit. Hec igit᷑ ꝑcussio ex parte ꝑcutientis est iniusta. qͥa
non debuit se uindicare: ex parte uͦ ꝑcussi iusta: quia m¬
iuste ꝑcutiens. iuste. ꝑcuti meruit. Diu̾so gͥ intuitu. iusta
et iniusta est eadem actio: quam continge̾ potest ab alio
iudicari iustam tantũ: ab alio iniustã. Hoc itaq mͦ di¬
abolus dr̃ iuste uexare hominem: quia ds hoc iuste y¬
punitur: At si obtendit᷑ cyrografum illud decreti. quod adu̾sũ
nos dicit apłs fuisse et ꝑ mortem xp̃i deletũ ẽẽ: et putat aliqͥs
pulud sig̃cari. quia diabolus qͣsi sub cuiusdam pacti cyrogra¬
pho. ab homine iuste ante xp̃i passionẽ. peccatũ uelut usurã
primi peccati qoͦ ꝑsuasit homini. et penam peccati erigeret:
ut ꝑ hoc iusticiam suam suꝑ hominem probare uideatur.
nequaquã tta intelligendum puto. Quippe cẏrographũ
ilud non est diaboli: quia dicitur cyrographũ decreti

Expanded text:
facit. Haec igitur percussio ex parte repercutientis injusta est, quia facit. Haec igitur percussio ex parte repercutientis injusta est, quia non debuit se vindicare; ex parte vero percussi justa, quia injuste percutiens juste percuti meruit. Diverso igitur intuitu justa et injusta est eadem actio, quia contingere potest ab alio judicari justam tantum, ab alio injustam. Hoc itaque modo diabolus dicitur juste vexare hominem; quia Deus hoc juste pi. At si obtenditur chirographum illud decreti quod adversum nos dicit Apostolus fuisse, et per mortem Christi deletum esse , et putat aliquis per illud significari quia diabolus, quasi sub cujusdam pacti chirographo ab homine juste ante passionem Christi peccatum, velut usuram primi peccati quod persuasit homini, et poenam peccati exigeret, ut per hoc justitiam suam super hominem videatur probare, nequaquam ita intelligendum puto. Quippe chirographum illud non est diaboli; quia chirographum dicitur decreti;