comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
facta sunt: nichil int̾ est qͥd pꝰ expͥ¬
mas. cum utrũq sit factum: simul
ne eo saltẽ p̃rogatiua cȩlo diuine
iuideatur adiudicata substantiȩ: ut
pͥmogenite creaturȩ pͥuilegia po¬
Itaq illos suis relinqͣm ꝯtñtiõibꝰ. qͥ mu¬
tuis disputatiõibꝰ se refellunt. Nob̃
aũt satis ẽ ad salutẽ ñ disputacio¬
num controu̾sia. s p̃ceptoꝵ ueritas:
nec argumentationis astucia. sed
fides mentis: ut seruiamꝰ creatori
potiꝰ quã creature: qui ẽ benedictꝰ¬
& incõposita. Bonꝰ artifex pͥꝰ funda¬
m̃tum ponit: postea fundam̃to po¬
sito. edificationis menbra distinguit:¬
⁊ adiungit ornatũ. Posito gͥ fun¬
dam̃to terrȩ ⁊ confirmata cęli sub-¬
stantia: duo enĩ ssta sunt quas uelut
cardines rerũ subtexuit: terra erat
inuisibilis ⁊ incõposita. Quid ẽ erat:
ne forte infinicũ ⁊ sine principio
suam. & dicant. ecce qr materia idẽ

Expanded text:
facta sunt, nihil interest quid prius exprfacta sunt, nihil interest quid prius exprimas, cum simul utrumque sit factum; simul ne haec saltem praerogativa coelo divinae videatur adjudicata substantiae, ut primogenitae creaturae privilegio poItaque illos suis relinquamus contentionibus, qui mutuis disputationibus se refellunt. Nobis autem satis est ad salutem, non disputationum controversia, sed praeceptorum veritas; nec argumentationis astutia, sed fides mentis, ut serviamus creatori potius quam creaturae, qui est Deus benedictet inconposita. bonus artifex prius fundamentum ponit, postea fundamento posito aedificationis membra distinguit et adiungit ornatum. posito igitur fundamento terrae et confirmata caeli substantia — duo enim ista sunt quasi uelut cardines rerum — subtexuit: terra autem erat inuisibilis et inconposita. quid est erat? ne forte in infinitum et sine principio s et dicant ecce quia materia, id est
Abbreviated transcription (Latin):
siderantes stabilia c̾e ñ posse. ẽthe¬
riũ corpꝰ celi stellarũq ẽẽ arbitrati
sunt. quintã quandã naturã corꝑis
introducentes: qđ diut᷑nã celi pu
ista opinio ꝓphetice potuit obiuare
sententie: quam diuina quoq dm̃¬
nr̃i iħu xp̃i maiestas di nr̃i in euan¬
głio cõꝓbauit. Dixit enĩ dauid.
Principio t̾ram fundasti dñe: ⁊ oꝑa
manuũ tuarum sunt celi. Ipsi ꝑibt̃
tum ueterascent. ⁊ tamquã amictũ
mutabis eos: ⁊ mutabunt᷑: Tuuͦ id ẽ
es: ⁊ anni tui ñ deficient. Quod adeo
ꝓbauit in euangłio dñs ut diceret.
celũ ⁊ terra p̃teribt̃: mea aũt u̾ba
ñ p̃teribunt. Nichil gͥ agunt. qui
ꝓpt̾ celi asserendã ꝑpetuitatẽ quin¬
tum corpꝰ etheriũ introducendum
putauerunt: cum eque uideant
dissimilẽ cet̾is adiunctam menbris
unius portionẽ. labẽ corꝑis mag̃ afferre
ꝯsueuisse. Simul illud adu̾te qr cũ
de clarandũ. Quando enĩ ait. dixit. ⁊

Expanded text:
siderantes stabilia esse non posse aethesiderantes stabilia esse non posse aetherium corpus caeli stellarumque esse arbitrati sunt quintam quandam naturam corporis introducentes, quo diuturnam caeli putista opinio propheticae potuit obuiare sententiae, quam diuina quoque domini Tesu Christi maiestas dei nostri in euangelio conprobauit. dixit enim Dauid: principio terram tu fundasti, domine, et opera manuum tuarum sunt caeli. ipsi peribunt, ntum ueterescent, et tanquam amictum mutabis ea et mutabuntur, tu uero ipse es, et anni tui non deficient. quod adeo probauit in euangelio dominus ut diceret: caelum et terra praeteribunt, mea autem uerba non praeteribunt, nihil igitur agunt qui propter caeli adserendam perpetuitatem quintum corpus aetherium intrputarunt; cum aeque videant dissimilem caeteris adjunctam membri unius portionem, labem corpori magis afferre consuevisse. Simul illud adverte, quia declarandum; quando enim dixit et
Abbreviated transcription (Latin):
m̃sura s potestatis: mensura iusti¬
ciȩ: mensura cognitionis: qr õia.
ñ tanquã in mensa p̃tereant etꝰ
scientiam. s cognitioni eiꝰ tamquã di-¬
mensa subiaceant. Neq enĩ cum legi¬
mnus ego confirmaui colũpnas eius.
uere colũpnis eam subnixam possu¬
mus estimare: s ea uirtute que sub-¬
fultiat sub̃am t̾re atq sustineat.
Deniq qͥa in potestate di sit t̾rȩ
constitucio: &̃ hinc collige. qm̃ scrip¬
tum ẽ. qui aspicit terram ⁊ facit
eam tremere. Et alibi. Adhuc ego
semel concutio t̃ram. Non gͦ libra¬
m̃tis suis immobilis manet. s fre¬
quent̃ cd̃i nutu ⁊ arbitrio cõmouet᷑.
sicut ⁊ iob dicit: qr dñs cõmouet
eam a fuudam̃tis. Colũpnȩ aũt eiꝰ.
exagitant᷑. Ꝙ alibi. nuda inferna ĩ
conspectu eiꝰ. & ñ ẽ morti in uolucrũ:
& tendens boream: ꝓ nichilo suspen-¬
dens terram: in nichilũ alligans aquã
in nubibꝰ suis. Colũnȩ celi uolaue¬

Expanded text:
mensura est, sed potestatis, mensura iustimensura est, sed potestatis, mensura iustitiae, mensura cognitionis, quia omnia non tanquam inmensa praetereant eius scientiam, sed cognitioni eius tanquam dimensa subiaceant. neque enim cum legimus: ego confirmaui columnas eius, uere columnis eam subnixam possumus aestimare, sed ea uirtute, quae subfulciat substantiam terrae atque sustineat. denique quam in potestate dei sit terrae constitutio etiam hinc collige, quoniam scriptum est: qui aspicit terram et facit eam tremere et alibi: adhuc ego semel concutio terram. non ergo libramentis suis inmobilis manet, sed frequenter dei nutu et arbitrio commouetur, sicut et Iob dicit quia dominus commouet eam a fundamentis, columnae autem eius exagitantur et alibi: nuda inferna in conspectu eius, et non est morti inuolucrum. extendens boream pro nihilo, suspendens terram in nihilo, alligans aquam in nubibus suis. columnae caeli euolaue
Abbreviated transcription (Latin):
mensuras suꝑ eam: aut suꝑ quid cir-¬
culi eiꝰ confixi sunt: & infra. Con¬
clusi mare portis. ⁊ dixi. Usq huc
uenies ⁊ ñ transibis: sed in te cõmi¬
nuent᷑ fluctus tui. Nonne eiudent̃
ostendit omnia maiestate sua con¬
sistere. ĩ numero. pondere atq men¬
sura: neq enĩ creatura legẽ tribuit.
s accipit. aut seruat acceptam. Non
gͦ quod in medio sit terra. quasi
equa lance suspendit᷑: s qr maiestas
di uoluntatis suȩ eam lege constrin¬
git. ut supra instabile atq inane
stabilis ꝑseueret: sicut dauid quoq
ꝓpħa testatur dicens. fundauit
terram suꝑ firmitatẽ eiꝰ: ñ inclina¬
bitur inscłm scłi. Non utiq hic qua¬
si tantũmͦ artifex d̾s. s quasi omip̃s
p̃dicatur: qui ñ centro quodã ter¬
ram. s p̃cepti sui suspenderit firma¬
mento. Nec eam inclinari patiatur.
Non gͦ mensurã centri. s iudicii
diuini accipere debem qr ñ artis

Expanded text:
mensuram super eam? aut super quid cirmensuram super eam? aut super quid circuli eius confixi sunt? et infra: conclusi mare portis et dixi: usque huc uenies et non transibis, sed in te comminuentur fluctus tui. nonne euidenter ostendit deus omnia maiestate sua consistere, non numero, pondere atque mensura? neque enim creatura legem tribuit, sed accipit aut seruat acceptam. non ergo quod in medio sit terra, quasi aequa lance suspenditur, sed quia maiestas dei uoluntatis suae eam lege constringit, ut supra instabile atque inane stabilis perseueret, sicut Dauid quoque propheta testatur dicens: fu-ndauit terram super firmitatem eius: non inclinabitur in saeculum saeculi. non utique hic quasi tantummodo artifex deus, sed quasi omnipotens praedicatur, qui non centro quodam terram, sed praecepti sui suspenderit firmamento nec eam inclinari patiatur. non ergo mensuram centri, sed iudicii diuini accipere debemus, quia non artis
Abbreviated transcription (Latin):
dr. Gauaete qr nomina ur̃a scripta st̃¬
in celo. De terre quoq uel qualita¬
te uel positione tractare nichil ꝓilẽ
ad spein futuri: cum satis sit ad sci¬
entiam quod scripturarũ diuinarũ
series cõphendit: quia suspendit t̾ram
in nichilo. Quid nobis discutere. utrũ
in aere pendeat. an suꝑ aquam: ut
inde nascatur controu̾sia. quomͦ ae-¬
ris natura tenuis ⁊ mollior molem
possit sustentare t̾renam: aut quomͦsi
sr̃ aqͣs ñ pondẽ demergat᷑ in aquã gra-¬
iuis terrarũ ruina: aut quomͦ ei maris
unda ñ cedat. ⁊ in latera eiꝰ sese loco
suo mota diffundat. Multi c̃ in me¬
dio aeris terram ẽẽ dixeruntꝰ. & mo-¬
le sua in mobilem manere: quod eq̃¬
bili motu hinc atq inde ex omni par¬
te ꝓpendãt. De quo satis putamꝰ dictõ
a dño ad iob. seruũ suum: quando
locutꝰ ꝑ nubem ait. Ubi eras cum
fundarẽ terram: indica mͥ. si habes
scientiã. Quis posuit mensuram eiꝰ
si nosti. Aut quis ẽ qui suꝑ induxit

Expanded text:
r: gaudete quia nomina uestra scripta sunt aquis. de terrae quoque uel qualitate uel positione tractare nihil prosit ad speciem futuri, cum satis sit ad scientiam quod scripturarum diuinarum series conprehendit quia suspendit terram in nihilo. quid nobis discutere utrum in aere pendeat an super aquam, ut inde nascatur controuersia, quomodo aeris natura tenuis et mollior molem possit sustentare terrenam aut quomodo, si super aquas, non demergatur in aquam grauis terrarum ruina? aut quomodo ei maris unda non cedat et in latera eius sese loco suo mota diffundat? multi etiam in medio aeris terram esse dixerunt et mole sua inmobilem manere, quod aequabili motu hinc atque inde ex omni parte protendat. de quo satis putamus dictum a domino ad Iob seruum suum, quando locutus per nubem ait: ubi eras, cum fundarem terram? indica mihi, si habes scientiam. quis posuit mensuras eius, si nosti? aut quis est qui superinduxit
Abbreviated transcription (Latin):
est: ut partes mundi deos ẽẽ crederent:
quamius de ipso mundo ñ mediocris
int̾ eos questio sit. Nam pytagoras
unũ mundũ asserit. alii innumera¬
biles dicunt ẽe mundos. ut scribit
democritꝰ: cui plurimũ de fisicis aue¬
toritatis uetustas detulit̾. ipsumq
mundũ semꝑ fuisse ⁊ fore. aristotiles
usurpat dic̾e. Contra aũt plato ñ
semꝑ fuisse ⁊ semꝑ fore p̃sumit as¬
truere: plurimi uͦ nͣ fuisse semꝑ nec
semꝑ fore: scͥptis suis cestificantur.
Int̃ has dissensiones eoꝵs quȩ potest
ueri ẽẽ estimatio: cũ alii mundũ
ipsũ dm̃ ẽẽ dicant. quod ei mens diui¬
na ut putant inee̾ uideat᷑: alii par¬
tes es: alii utrũq. in qͦ neq̃. figura
sitꝰ eoꝵ. nẽqͥ numerꝰ. neqͣ locꝰ. aut ui¬
ta possit ee̾. aut cura cõprehendi
si quidẽ mundi estimacione uolubi¬
lem. rotundum. ardentẽ. quib dam
mcitatum motib. sine sensu. dm̃ con¬
ueniat intelligĩ. qui alieno ñ suo
motu ferat᷑: unde diuino spu p̃ui¬

Expanded text:
s? ex quo factum est ut partes mundi deos esse crederent, quamuis de ipso mundo non mediocris inter eos quaestio sit. nam Pythagoras unum mundum adserit, alii innumerabiles dicunt esse mundos, ut scribit Democritus, cui plurimum de physicis auctoritatis uetustas detulit, ipsumque mundum semper fuisse et fore Aristoteles usurpat dicere: contra autem Plato non semper fuisse et semper fore praesumit adstruere, plurimi uero non fuisse semper nec semper fore scriptis suis testificantur. inter has dissensiones eorum quae potest ueri esse aestimatio, cum alii mundum ipsum deum esse dicant, quod ei mens diuina ut putant inesse uideatur, alii partes eius, alii utrumque? in quo nec quae figura sit deorum nec qui numerus nec qui locus aut uita possit aut cura conprehendi, siquidem mundi aestimatione uolubilem rutundum ardentem quibusdam incitatum motibus sine sensu deum conueniat intellegi, qui alieno, non suo motu feratur. Unde diuino spiritu praeui
Abbreviated transcription (Latin):
aũt eoꝵ quȩ generant᷑ e terris speci¬
alem quandam rationẽ hñt. que ꝓ
iurili portione cõplẽt uniu̾se pleni¬
tudinem creaturȩ. Aua gͦ e sui. alia
alii nascunt᷑ usui. nichil uacat. nicħ
inane germinat terra. Quod tͥ putas
inutile: aliis utile ẽ. ĩmo ipsi tͥ frequen¬
ter alio ẽ usu utile. Quod escam ñ adiu¬
uat. medicinam suggerit. Et sepe ea¬
dem quȩ tibi noxia sunt. auib aut fe¬
ris innoxium ministrant pabulum.
Deniq sturni uescunt᷑ conio. nec frau
num succi letatis euadunt. frigida
enim uis e suci quã subtilib meatib¬
faucium poris in cordis sui sedem du¬
centib p̃coqͣ digestione p̾ueniunt.
priꝰquam uitalia ipsa ꝑtẽptet. Elle¬
boꝵ aũt peritiloquunt᷑ escam esse
n alimoniam coturnicũ. eo quod natu¬
rali quodam tẽperamento sui corꝑis
uim pabuli nocentis euitant. Et enĩ
si ratione medicine plerũq ad salubri¬
tatẽ humani quoq corꝑis temꝑatur.

Expanded text:
autem eorum quae generantur e terris speciautem eorum quae generantur e terris specialem quandam rationem habent, quae pro uirili portione conplent uniuersae plenitudinem creaturae. alia ergo esui, alia alii nascuntur usui. nihil uacat, nihil inane germinat terra. quod tibi putas inutile aliis utile est, immo ipsi tibi frequenter alio est usu utile. quod escam non adiuuat medicinam suggerit, et saepe eadem quae tibi noxia sunt auibus aut feris innoxium ministrant pabulum. denique sturni uescuntur conium, nec fraudnum suci letalis euadunt. frigida enim uis eius est suci, quam subtilibus poris in cordis sui sedem ducentibus praecoci digestione praeueniunt, priusquam uitalia ipsa pertemptet. elleborum autem periti locuntur escam esse et alimoniam coturnicum, eo quod naturali quodam temperamento sui corporis uim pabuli nocentis euitent. etenim si ratione medicinae plerumque ad salubritatem humani quoque corporis temperatur,
Abbreviated transcription (Latin):
sa generant᷑. cum tritico cͥonium. qͦd
inter alim̃ta uite noxium repperitur.
⁊ nͥ p̃iusum fuerit. consueuit saluti
nocere: Int̾ alia quoq nutrimenta
uitȩ: eleborus dep̃henditur: a conita
quoq fallunt frequent̃ ⁊ decipiunt.
colligentẽ. S hoc ita ẽ. ac si rep̾hen¬
das terram. qr ñ om̃s homines boni.
S qͦd plus ẽ accipe. quia ñ om̃s boni
angłi in celo. Sol p̃ nimio calore spi¬
cas torret. adurit aut gignentium
prima exordia. Luna quoq uianti¬
b iter monstrat. latronũ prodit in¬
sidias. Noͣn gͥ dignum ẽ ut in his que
utilia sunt posthabentes ⁊ditoris gr̃am
confiteri propt̃ aliqua alim̃torũ
noxia ereatoris ꝓspitientiȩ derogemꝰ:
Quasi uͦ omnia gulȩ causa debuerint
procreari. aut exigua sint quȩ uen-¬
tri nr̃o diuina indulgentia ministra¬
uerit. Definite omnib nobis escȩ
sunt. ⁊ notȩ omnib quȩ ⁊ uoluptatẽ
generent ⁊ corꝑis salubritatẽ. Singła

Expanded text:
sa generantur? cum tritico sternis, quod sa generantur? cum tritico sternis, quod inter alimenta uitae noxium repperias et, nisi praeuisum fuerit, consueuit saluti nocere. inter alia quoque nutrimenta uitae elleborus deprehenditur. aconita quoque fallunt frequenter et decipiunt colligentem. sed hoc ita est ac si reprehendas terram, quia non omnes homines boni. sed quod plus est accipe quia non omnes boni angeli in caelo. sol ipse prae nimio calore spicas torret, adurit autem gignentium prima exordia. luna quoque uiantibus iter monstrat, latronum prodit insidias. num igitur dignum est, ut in his quae utilia sunt posthabentes conditoris gratiam confiteri propter aliqua alimentorum noxia creatoris prospicientiae derogemus, quasi uero omnia gulae causa debuerint procreari aut exigua sint quae uentnuentri nostro diuina indulgentia ministrauerit ? definitae nobis escae sunt et notae omnibus, quae et uoluptatem generent et corporis salubritatem. singula
Abbreviated transcription (Latin):
formam. ut auri quedam sp̃es intus
effulgeat. quȩ tam̃ uallo in circuitu
floris obsepta nulli pateat iniuriȩ.
si quis hunc florem decerpat ⁊ sua
soluat in folia. Que tantiẽ artificis
manꝰ que possit lilũ speciem refor¬
mare: quis tantꝰ imitator naturȩ
ut florem hunc redintegrare p̃sumat.
cui dñs tantum testimoniũ dedit ut
diceret. nec salomon in omni gła. sic
uestiebat᷑ sicut unũ ex istis. Rex opu¬
lentissimꝰ ⁊ sapientissimꝰ inferior iu¬
dicatur. quam huiꝰ floris pulchritu¬
do ẽ. Quid enumerẽ sucos herbarũ
salubres: quid uirgultoꝵ. ac folioꝵ
remedia: ceruus eger ramusculos olee
mandit ⁊ sanꝰ fit. Locustas quoq fo¬
lia oleȩ acrose liberant ab egritudi¬
ne. Rubi folia suꝑlacta serpenti. in¬
terimunt eum. Culices ñ tangent te
si absinthii herbam cum oleo coquas.
⁊ eo te ꝑunxeris. S forte dicat aliqͥs.
quia quod ͤ utilib etiã letalia ⁊ ꝑnicio¬

Expanded text:
formam, ut auri quaedam species intus formam, ut auri quaedam species intus effulgeat, quae tamen vallo in circuitu floris obsepta nulli pateat injuriae. Si quis hunc florem decerpat, et sua solvat in folia, quae tanti est artificis manus quae possit lilii speciem reformare? Quis tantus imitator naturut florem hunc redintegrare praesumat, cui dominus tantum testimonium tulit, ut diceret: nec Solomon in omni gloria sic uestiebatur sicut unum ex istis? rex opulentissimus et sapientissimus inferior iudicaturindicatur quam huius floris est pulchritudo. quid enumerem sucos- herbarum salubres, quid uirgultorum ac foliorum remedia? camus aeger ramusculos oleae mandit. et sanus fit. lucustas quoque folia oleae adrosa liberant ab aegritudine. rubi folia superiacta serpenti interimunt eum. culices non tangent te, si absenti herbam cum oleo coquas et eo te perunxeris. Sed forte dicant aliqui: quid quod cum utilibus etiam letalia et pernicio
Abbreviated transcription (Latin):
ut nũquam ullũ dispendiũ suo in¬
ferat creditori. Quȩ uͦ spẽs pleni
agri: qui odor. quȩ suauitas. quȩ
uoluptas agricolarum. quid digne
explicare possumꝰ si nr̃o utamur al¬
loquio: S habemꝰ scripture testimo¬
tua. quib agri suauitatẽ benedicti
agri pleni. Quid gͥ describam purpu¬
rascentes uiolas. candida lilia ruci¬
lantes rosas. depicta rura. nunc au¬
reis. nunc uariis. nc̃ luteis florib in
quib nescias utrum speties ampliꝰ floꝵ:
an uis odora delectet: Pascuntur ocłi
grato spectaculo longe lateq odor
spargitur. ciuꝰ suauitate cõplemur.
Unde diuine dñs ait. & spẽs agri me¬
cum ẽ. Cum ipso ẽ enĩ. quã ipse forma¬
uit. Quis enĩ aliꝰ artifex posset tan¬
tam rerum singularũ exprimere ue¬
nustatẽ: considerate lilia agri q̃ntꝰ
sit candor infoluis. quẽ ad modũ stipa¬
ta ipsa folia ab mio ad sũmum uide¬
antur assurgere. ut scyphi exprimãt

Expanded text:
ut numquam ullum dispendium suo inut numquam ullum dispendium suo inferat creditori. Quae uero species pleni agri, qui odor, quae suauitas, quae uoluptas agricolarum! quid digne explicare possimus, si nostro utamur adloquio? sed habemus scripturae testimonia, quibus agri suauitatem benedictioagri pleni. quid igitur describam purpurescentes uiolas, candida lilia, rutilantes rosas, depicta rura nunc aureis, nunc uariis. nunc luteis floribus, in quibus nescias utrum species amplius florum an uis odora delectant ? pascuntur oculi grato spectaculo, longe lateque odor spargitur, cuius suauitate complemur. unde digne dominus ait: et species agri mecum est. cum ipso est enim quam ipse formauit; quis enim alitam rerum singularum exprimere venustatem? Considerate lilia agri , quantus sit candor in foliis, quemadmodum stipata ipsa folia ab imo ad summum videantur assurgere, ut scyphi exprimant
Abbreviated transcription (Latin):
terras. quȩ ante fuso ꝑ uniu̾sum flu¬
mine stagnabant᷑. Nam si ita oꝑta
erant omnia:. ñ enĩ diceret uisa ẽ ter¬
ra. nisi rectam uellet omnib locis om¬
nib demonstrare. Si diluiuuo noe
tempore abscondit montes. quando
aquarum iam ⁊ supra cęlos ⁊ infra fir¬
mamentũ fuerat facta discretio. qͣn¬
comagis dubitari ñ pot̃. &̃ montium
uertices illa suꝑfusione latiusse: quo
gͥ illa om̃is aquarũ redundantia de-¬
riuata ẽ. quȩ receptacula eam tam
continua atq conexa absorbere po¬
tuerunt: de quo multꝰ nob̃ potest
sermo suppetere.Primũ qr potuit
creator omniũ ⁊ ipsa terrarũ spatia
diffundere. quod aliqui ante nos con¬
firmantes ꝓprias posuerunt senten¬
tias. E go quid facere potuerit. non
secretum p̃tereo. ne forte c̃ hinc alias
sibi questiones requirant. Assero tam̃
scđm scripturas. qr potuit locoꝵ humi¬
lia. ⁊ ca̾poꝵ aꝑta diffundere. sic̃ ipse

Expanded text:
terras, quae ante fuso per universum fluterras, quae ante fuso per universum flumine stagnabantur. Nam si ita operta erant omnia; non enim diceret, visa est terra, 39 nisi retectam vellet locis omnibus demonstrare. Si diluvium Noe tempore abscondit et montes, quando aquarum jam et super coelos et infra firmamentum fuerat facta discretio; quanto magis dubitari non potest etiam montium vertices illa superfusione latuisse? Quo igitur illa omnis aquarum redundantia deriuata est? quae receptacula eam tam continua atque conexa absorbere potuerunt? de quo multus nobis potest sermo subpetere. primum quia potuit creator omnium et ipsarum terrarum spatia diffundere, quod aliqui ante nos confirmantes propria posuerunt sententia. ego quid facere potuerit non secretum praetereo, ne forte etiam hinc alias sibi quaestiones requirant. adsero tamen secundum scripturas quia potuit locorum humilia et camporum aperta diffundere, sicut ipse
Abbreviated transcription (Latin):
distincta. ñ fluentis. Unde pulchre
habes qr ds ꝯgregationes aquarũ
uocauit maria. Ita⁊ una ẽ generalis
collectio. que dicit᷑ mare ⁊ multȩ col¬
lectiones quȩ maria ꝓ regionib nun-¬
cupant᷑. Sicut enĩ multe t̾rȩ ut af
frica hispania. thracia. macedonia.
syria. egyptꝰ. gallia atq italia ꝓ regi¬
onum appellantur uocabulis. ⁊ una ẽ
terra: ita multa dñr ꝓ locoꝵ appella.¬
tionib maria :⁊ unum ẽ mare. sicut
ait ꝓpħa dicens. Tui sunt cęli ⁊ tua ẽ
terra orbem t̃rarũ ⁊ plenitudinẽ eius
tu fundasti. aquilonẽ ⁊ mare tu fecisti.
W ad iob ipse dñs ait. Conclusi autẽ
mare portis. Nunc qr de una collectio¬
ne diximꝰ. illud occurrit. utrũ cum ꝑ
omnẽ fere terram.⁊ suꝑ terram fu̾int
diffusȩ aque ꝑ uallestria agroꝵ. ⁊caua
montium. planitiemq campoꝵ modũ
equoris fusa ꝯgregatio una potuerit
om̃s illas aquas reciꝑe. atq exinanire¬

Expanded text:
distincta, non fluctibus. unde pulchre distincta, non fluctibus. unde pulchre habes quia deus congregationes aquarum uocauit maria. ita et una est generalis collectio, quae dicitur mare, et multae collectiones, quae maria pro regionibus nuncupantur. sicut enim multae rica, Hispania, Thracia, Macedonia, Syria, Aegyptus, Gallia, atque Italia pro regionum appellantur vocabulis, et una est terra: ita multa dicuntur pro locorum appellationibus maria, et unum est mare, sicut ait propheta, dicens: Tui sunt coeli, et tua est terra; orbem terrarum et plenitudinem eius tu fundasti. aquilonem et mare tu creasti. et ad Iob ipse dominus ait: conclusi autem mare portis. Nunc quia de una collectione diximus, illud occurrit, utrum, cum per omnem fere terram et super terram fuerint aquae diffusae per uallestria agrorum, concaua montium planitiemque camporum, modo aequoris fusa congregatio una potuerit om
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ad incelligibiles naturas referimꝰ:
s ad ueritatẽ. laudant c̃ dracones
dñm. qr natura eoꝵ ⁊ speties cum
uidet᷑. ñ minimũ uel decoris offundit
uel mẽe rationis ostendit. Et uidit
łs qr bonum ẽ. facit filiꝰ quod uult
pat̃. Laudat pat̃ qͦd facit filius. Nichil
in illo nature degeneris inuenit᷑ cuiꝰ
opꝰ apat̾na ñ degenerat uoluntate.
uidit utiq ñ oculis corporalibꝰ inten¬
dit. s diffiniuit plenitudini gr̃ȩ. ꝯue
nire: ut mͥ eiꝰ iudiciũ cognoscere. dar&e:
Nos aũt solemꝰ ̃ de his quȩ diuina
sunt disputare. Et quid mirũ si de
oꝑe tractare possint. qui de ipsiꝰ
oꝑatoris generatione faciunt questi¬
ones:ipsum in iudiciũ uocant. ipsũ
inequalem atq degenerem asserere
conantur. Ido legis. ⁊ dixit ds. ⁊ fecit
as. Eodẽ pat̃ ⁊ filiꝰ maiestatis hono¬
rant᷑ nomine. & uidit ds qr bonũ¬
est. ⁊ dixit: tanquã omnia quȩ pat̃
uellet scienti. ⁊ uidit tanꝙͣ omnia

Expanded text:
non ad intellegibiles naturas referimus, sed ad ueritatem. laudant etiam dracones dominum, quia natura eorum et species, cum uidetur, non minimum uel decoris offundit uel inesse rationis ostendit. Et uidit deus quia bonum est. facit filius quod uult pater, laudat pater quod facit filius. nihil in illo naturae degeneris inuenitur, cuius opus a paterna non degenerat uoluntate. uidit utique: non oculis corporalibus intendit, sed definiuit plnire, ut mihi ejus judicium cognosceretur; nos enim solemus etiam de iis, quae divina sunt, disputare. Et quid mirum si de opere retractare possint, qui de ipsius operatoris generatione faciunt quaestiones? Ipsum in judicium vocant, ipsum inaequalem atque degenerem asserere conantur. Ideo legis: Et dixit Deus, et fecit Deus. Eodem Pater et Filius majestatis honorantur nomine. et uidit deus quia bonum. dixit tamquam omnia quae pater uellet scienti et uidit tamquam omnia
Abbreviated transcription (Latin):
ac si de igne accendas facẽ. siue de flã-¬
me lumine lum̃ accendas. eadem spe¬
ties ⁊ natura ẽ luminis: ac si illud nõ
naturalis ignis adoleuerit. s ꝗͣ accidens
causa generauerit. uel hinc saltem
ꝯtemplet᷑ solis calorẽ. qͦo diũsa eids̃
constituit cursus sui loca ⁊ tempora.
ne si semꝑ hisdẽ moraret᷑ in locis. co¬
tidiano ea uapore exureret: mare
ipsum ido ferunt ipsi salsam atq ama
ram aquã habere: qͦd ea quȩ fluuiis
in freta influat calore absumit᷑. tan¬
tumq uapore diulno consumi. qͣn¬
tum cotidie ex diu̾sis fluuioꝵ cursi¬
bus inuehat᷑: quod ex solis quadã di¬
iudicatione fieri ꝑhibet᷑. qui quod
purũ ac leue ẽ sibi rapit. quod graue
atq terrenum relinquit. Ex quo
remanet salsum illud atq ariduor
quod sine usu ⁊ suauitate potandisit.
S reuertamur ad ꝓpositum. Fiat fir¬
mamentũ int̃ mediũ aquȩ. Non mo¬
ueat sicut iam dixi qr supra cȩlũ ait.

Expanded text:
ac si de igne accendas facem, siue de flammac si de igne accendas facem, siue de flammae lumine lumen accendas, eadem species et natura est luminis, ac si illud non naturalis ignis adoleuerit, sed acausa generaverit. Vel hinc saltem contemplentur solis calorem, quo diversa ei constituit cursus sui loca et tempora; ne si semper in iisdem moraretur locis, quotidiano ea vapore exureret. Mare ipsum idram aquam habere, Quod ea quae fluuiis in freta influat calore absumatur, tantumque uapore diurno consumi quantum cottidie ex diuersis fluuiorum cursibus inuehatur. quod ex solis quadam diiudicatione fieri perhibetur, qui quod purum ac leue est sibi rapit, quod graue atque terrenum relinquit, ex quo remanet salsum illud atque aridum, quod sine usu et suauitate potandi sit. Sed reuertamur ad propositum. fiat firmamentum inter medium aquae. non moueat, sicut iam dixi, quia supra caelum ait,
Abbreviated transcription (Latin):
atq rorantẽ. In quo euidens datur
indiciũ. qͦd alim̃tum sibi aquarum
ad temperiem sui sũꝑserit. Tantũ
aũt in est illis inpugnande uerita¬
tis studium. ut solem ipsum negent
calide naturȩ ẽẽ. eo quod albus sit ñ
rubicundus aut rutilus in spetie ignis.
& ido aiunt quod nec ignitꝰ natura
sit. & si quid habet caloris. ferunt ex
nimio motu conu̾sionis accidere. Quod
ideo dicendũ putant. ut nichil uideat᷑
humoris ꝯfumere. qr calorẽ quo humor
uel minuit᷑ uel plerũq ex haurit᷑. ñ
habet naturalẽ. S nichil agunt cum
ista cõponunt. qr nicħ intẽ. utr̃u ex nat᷑a
calorẽ quis habeat. an ex passione aliq̃¬
atq ex causa qr ignis omni̾no con-¬
sũptor humoris ẽ. uelut huiꝰmodi ma¬
teriȩ quam flãma ꝯsueint exurere.
tlam siue ex lignis nequaquã semi¬
ustulatis s int̾ se collisis. ignis excus¬
sus excipiatur foliis eqͣ flãmã adolet.

Expanded text:
atque rorantem. in quo euidens dat atque rorantem. in quo euidens dat indicium, quod elementum sibi aquarum ad temperiem sui sumpserit. tantum autem inest illis inpugnandae ueritatis studium, ut solem ipsum negent calidae naturae esse, eo quod albus sit et non rubicundus aut rutilus in speciem ignis. et ideo aiunt quod nec ignitus natura sit et si quid habet caloris, ferunt ex nimio motu conuersionis accidere. quod ideo dicendum putant, ut nihil uideatur umoris consumere, quia calorem, quo umor uel minuitur uel plerumque exhauritur, non habet naturalem. sed nihil agunt, cum ista componunt, quia nihil interest utrum ex natura calorem quis habeat an ex passione aliquaue ex causa, quia ignis omnis consumptor umoris est uel huiusmodi materiae, quam flamma consueuit exurere. nam siue ex lignis hautquaquam semiustulatis, sed inter se inflexerit ignis excussus excipiatur foliis, etiam flamma adolet,
Abbreviated transcription (Latin):
tiauit. S etiã ante quam ille dies ad¬
ueniat diuino p̃stitutꝰ arbitrio. nõ
minimũ int̾ se ipsa elem̃toꝵ natura
decernit. Crebro itaq aut inundati
dibilẽ opinari aquarũ multitudinẽ.
s respice ad uim caloris. ⁊ incredulus
ñ eris multũ÷ qͦd ignis absorbet: qͦd
uel ex illo nob̃ debet ẽẽ manifestum:
cum medici uasa quedam angusta ore.
pleniora desuꝑ. intꝰ concaua. leui lu¬
cernȩ concepto lumine adfingunt
corꝑi. quẽadmodũ calor ille omnẽ in
se rapiat humorẽ. Quis gͥ dubitet qͦd
ignitꝰ ether ⁊ magno feruens uapore.
inflãmaret atq exureret omnia. ni¬
si lege quadam sui cohiberet᷑ auctoris.
ut nec flumina nec lacꝰ. nec ipsa ma.¬
ria ium eiꝰ possint restinguere:
& ideo desuꝑ aqua impetu quodam
descendens. in tantos plerũq ymbres
rũpitur. ut flumina. lacꝰ. repente re¬
pleant᷑. ipsa maria exundent: unde
frequent̃ ⁊ solem uidemꝰ madiduor

Expanded text:
tiauit. sed etiam antequam ille dies adtiauit. sed etiam antequam ille dies adueniat diuino praestitutus arbitrio, non minimum inter se ipsa elementorum natura decernit. crebro itaque aut inundatiodibilem opinari aquarum multitudinem, sed respice ad uim caloris et incredulus non eris. multum est quod ignis absorbet quod uel ex illo nobis debet esse manifestum, cum medici uasa quaedam angusta ore, planiora desuper, intus concaua, leui lucernae concepto lumine adfigunt corpori, quemadmodum calor ille omnem in se rapiat umorem? quis igitur dubitet quod ignitus aether et magno feruens uapore inflammaret atque exureret omnia, nisi lege quadam sui cohiberetur auctoris, ut nec flumina nec lacus nec ipsa maria uim eius possent restinguere ? et ideo desuper aqua inpetu quodam descendens in tantos plerumque imbres rumpitur, ut flumina < ac > lacus repente repleantur, ipsa maria exundent. unde frequenter et solem uidemus madidum
Abbreviated transcription (Latin):
suos dirigens. romani memorandus ad¬
uersus feras gentes murus imꝑii. Padus
maritimoꝵ. cõmeatuũ italicis subsidiis
fidꝰ inuector. Rodanꝰ rapido concitꝰ
cursu. tyrreni equoris freta scindit.
In quo ñ mediocre fert᷑ nauigantium
ꝑicłm. dum int̾ se maris fluctꝰ ⁊ amnis
fluenta decernunt. Itẽ de septẽtrona¬
li parte fasis caucaseis montibꝰ fusus
cum plurib aliis se in euxeͥnũ p̃cipi¬
tat mare. Prolixum ẽ singłoꝵ ꝑseqͥ
fluiioꝵ nomina. qͥ uel in nr̃m mare
diriuant᷑. uel exaniunt᷑ occeano. Cũ
tanta gͥ ub̾tas aquarũ sit: tam̃ ple¬
rumq terra meridiane plage torret᷑
ardorib. atq estu soluta fatescit in
puluerem. Miserandi agricolȩ. labore
consũpto: ut frequent̃ ad potũ sicca¬
tis puceis arido gurgite subsidium ui¬
tale deficiat. Et erit quidẽ quando
dicat abysso deserta eris :⁊ om̃s fluui¬
os siccabo: sic̃ ꝑ ysaiam futurũ annun¬

Expanded text:
suos dirigens, Romani memorandus adsuos dirigens, Romani memorandus aduersus feras gentes murus imperii, Padus maritimorum commeatuum Italicis subsidiis fidus inuector: Rodanus rapido concitus cursu Tyrreni aequoris freta scindit, in quo non mediocre fertur nauigantum periculum, dum inter se maris fluctus et amnis fluenta decernunt, itemque de septentrionali parte Phasis Caucaseis montibus fusus cum pluribus aliis in Euxinum se praecipitat mare — prolixum est singulorum persequi fluuiorum nomina, qui uel in nostrum mare deriuantur uel exinaniuntur oceano —, cum tanta igitur ubertas aquarum sit, tamen plerumque terra meridianae plagae torretur ardoribus atque aestu soluta fatiscit in puluerem miserandi agricolae labore consumpto, ut frequenter ad potum siccatis puteis arido gurgite subsidium uitale deficiat. et erit quidem quando dicat abysso: deserta eris, et omnes fluuios siccabo, sicut per Esaiam futurum adnun
Abbreviated transcription (Latin):
ignis creat᷑. ut ordinata ⁊ disposita ꝑ-¬
maneant. celiq clem̃tia temꝑet aqua¬
consumeret᷑: qr nisi ꝯueniens utriusq
mensura sit. sic̃ ignis aquã exsiccat.
ita ⁊ aqua restinguit ignẽ. Ideo ꝙ pon¬
dere ⁊ mensura examinauit uniuersa:
numerata enĩ sunt ei ⁊ stillicidia pluui¬
arum sic̃ in libro iob legimꝰ. sciens uel
rerum facilem defectum fore uel solu¬
tionem uniu̾sitatis. si alterũ exsuꝑare¬
tur ab alt̾o: ita utriusq tẽꝑauit dispen¬
dia. ut neq plus ignis excoqueret. neq
exuberaret aqua. qͦuã inminutio fie¬
ret utriq moderata. que ⁊ suꝑfluum
detraheret ⁊ necessarium reseruaret.
Itaq cum tanta de terris erũptant
maximoꝵ. fluenta ãnniũ. nilus effuso
egyptum stagnans flumine. Danu¬
bius de occidentalib barbaroꝵ partibꝰ
atq romanoꝵ. int̾secans populos. do¬
nec ponto ipso condat᷑. Renus de iugo
alpium usq in occean ꝓfunda cursus

Expanded text:
ignis creatura, ut ordinata et disposita peignis creatura, ut ordinata et disposita permaneant caelique clementia temperet aquaconsumeretur, quia nisi conueniens utriusque mensura sit, sicut ignis aquam exsiccat ita et aqua restinguit ignem. ideoque pondere et mensura examinauit uninersauniuersa; numerata enim sunt ei et stilicidia pluuiarum, sicut in libro Iob legimus. sciens uel rerum facilem defectum fore uel solutionem uniuersitatis, si alterum exsuperaretur altero, ita utriusque temperauit dispendia, ut neque plus ignis exquoqueret neque exuberaret aqua quam inminutio fieret utriusque moderata, quae et superfluum detraheret et necessarium reseruaret. itaque cum tanta de terris erumpant maximorum fluenta amnium, Nilus effuso Aegyptum stagnans flumine, Danubius de occidentalibus partibus barbarum atque Romanorum intersecans populos, donec ponto ipse condatur, Renus de iugo Alpium usque in oceani profunda cursus
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut enĩ terra mnanis suspendit᷑ uel
pondere librato undiq ĩmobilis ꝑseue¬
rat: ita ⁊ aqua aut grauiorib aut
equis cũ terra ponderibꝰ examinat᷑.
Ideoq ñ facile suꝑfundit᷑ mare terris:
nͥ cum iubet᷑ exire. Demde cũ ipsi di¬
cãt uolui orbẽ celi stellis ardentib re¬
fulgentẽ. nonne diuina ꝓuidentia ne¬
cessario ꝓspexit. ut intra orbem cȩli
⁊ supra orbem redundaret aqua que
illa feruentis axis incendia tẽparet:
propt̾ea qr exundat ignis & feruet:
etiã aqua exundauit in terris. ne eas
surgentis solis ⁊ stellarũ micantium
ardor exureret. ⁊ tbnera rerũ exordia
insolitꝰ uapor lederet. Quanti fontes.¬
terras. qi eas int̾nus quidã ignis uapo¬
rat: unde enĩ aut arbores germina¬
rent. aut frumenta uel sata ꝓrũꝑent.
uel orta coquerent᷑ nͥ ea interior qͦq
ignis animaret: qui c̃ de saxis fre
tur ligno exilit. Ergo sic̃ necessario

Expanded text:
sicut enim terra <in> inani suspenditur uel sicut enim terra <in> inani suspenditur uel pondere librato undique immobilis perseuerat, ita et aqua aut grauioribus aut aequis cum terra ponderibus examinatur. ideoque non facile superfunditur mare terris, nisi cum iubetur exire. deinde cum ipsi dicant uolui orbem caeli stellis ardentibus refulgentem, nonne diuina prouidentia necessario prospexit, ut intra orbem caeli et supra orbem redundaret aqua, quae illa feruentis axis incendia temperaret? propterea quia exundat ignis et feruet, etiam aqua exundauit in terris, ne eas surgentis solis et stellarum micantium ardor exureret et tenera rerum exordia insolitus uapor laederet. quanti fonteterras, quia eas internus quidam ignis uaporat! unde enim aut arbores germinarent aut frumenta uel sata prorumperent uel orta coquerentur, nisi ea interior quoque ignis animaret? qui etiam de saxis freqtur, ligno exilit. ergo sicut necessaria
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ pluuia nubib generet᷑. an simi
nubium colligat᷑. uidemꝰ plerũq
exire nubes de montib. quero utrõ
de terris ascendat aqua. an ea que
suꝑ celos ẽ largo imbre descendat:
si ascendit. utiq contra naturam ẽ: ut
ascendat in suꝑiora. quȩ grauior ẽ.
⁊ portet᷑ acre. cum aer subtilior sit.
Aut si concito totiꝰ oibis motu rapi¬
tur aqua. sicut imo orbe rapitur:
ita sũmo orbe diffundit᷑. si fundi ut
uolunt ñ desinit. utiq ñ desinit rapi.
qr si aris celi semꝑ mouet᷑ i aqua
semꝑ haurit᷑. si descendit. Manet gͦ ui¬
giter supra cȩlos. quȩ habet unde des¬
cendat. Deinde quid obstat si ꝯfite¬
antur qr aqua suꝑ cęlos suspensa sit:
nã quo uerbo dici̾t t̾ram in medio
ẽẽ suspensam ⁊ immobilẽ manere. cũ
utiq grauior sit quam aqua. ea rõne
possunt dicere ñ p̃cipitare aquã orbis
illius celestis ꝯu̾sione que suꝑ celos est.

Expanded text:
utrum pluuia nubibus generetur an sinu utrum pluuia nubibus generetur an sinu nubium colligatur. uidemus plerumque exire nubes de montibus. quaero utrum de terris ascendat aqua an ea quae super caelos est largo imbre descendat. si ascendit, utique contra naturam est, ut ascendat in superiora quae grauior est et portetur aere, cum aer subtilior sit. aut si conciti orbis totius motu rapitur aqua, sicut imo orbe rapitur ita summo orbe diffunditur. si fundi, ut uolunt, non desinit, utique non desinit rapi, quia si axis caeli semper mouetur, et aqua semper hauritur. si descendit, manet ergo iugiter supra caelos, quae habet unde descendat. deinde quid obstat, si confiteantur quia aqua super caelos suspensa sit? nam quo uerbo dicunt terram in medio esse suspensam et immobilem manere, cum utique grauior sit quam aqua? ea ratione possunt dicere non praecipitari aquam orbis illius caelestis conuersione, quae super caelos est.
Abbreviated transcription (Latin):
Cum hec audis quid miraris si supra
firmam̃tum cęli potuit tantȩ maies-¬
tatis oꝑatione unda suspendi: de alis¬
i1
hoc colligite. de his que uidert̃ oculi
hominum. Quomͦ ad iudeoꝵ. transitĩ
si rationẽ queris se unda diuiserit.
tlonsolet hoc ẽẽ naturȩ. ut aqua se
discernat ab aqua: ⁊ in ꝓfundo int̾fu¬
siones aquarũ terre medio separent᷑.
Gelauer̃ inqͥt fluctus in medio mari:⁊ fir¬
mamenti spetiȩ cursum suum insolito fi¬
ne frenarunt. Nonne potuit c̃s alit̾
hebreum populũ liberare: s tͥ uolu¬
it ostendere. ut eo spectaculo &̃ illa
quȩ ñ uidisti estimares ẽẽ credenda.
Iordanis quoq reflexo amne in suũ
fontẽ reuertitur. Herere aquã cum
labit᷑ usitatum. redire in suꝑiora sine
ullo repagulo inpossibile habet᷑. S
dedit posse in infirmitatibꝰ ũ ĩfirmͦ dicat:
om̃ia possũ in eo qͥ me ꝯfortat: Dicant cer¬
te quẽad modum aer cogat᷑ in nubẽ.

Expanded text:
cum haec audis, quid miraris si supra cum haec audis, quid miraris si supra firmamentum caeli potuit tantae maiestatis operatione unda suspendi? De aliis aec colligite, de his quae uidentur oculis hominum, quomodo ad Iudaeorum transitum, si rationem quaeris, se unda diuiserit. non solet hoc esse naturae, ut aqua se discernat ab aqua et in profundo interfusiones aquarum terrae medio separentur. gelauerunt inquit fluctus et firmamenti specie cursum suum insolito fine frenarunt. nonne potuit etiam aliter Hebraeum populum liberare ? sed tibi uoluit ostendere, ut eo spectaculo etiam illa quae non uidisti aestimares esse credenda. Iordanes quoque reflexo amne in suum fontem uertit. haerere aquam, cum labitur, inusitatum, redire in superiora sine ullo repagulo inpossibile habetur: sed dedit posse infirmis, ut infirmus dicat: omnia possum in eo qui me confortat. dicant certe quemadmodum aer cogatur in nubem,
Abbreviated transcription (Latin):
Quia hoc manifestiꝰ: qui iussit dis¬
cerni aquã int̾iecto medio firma¬
mento: ꝓuidit quẽ ad modũ diuusa
atq discreta manere possit: sermo d̃ĩ
quo aduelit eam manere. qui statuit:
sic̃ scriptum ẽ. Statuit ea inscłm ⁊ in
scłm scłi: p̃ceptum posuit ⁊ ñ pret̾ibit.
Et ut scias. qr de istis aquis hoc dix̃.
quas tu negas posse in suꝑioribꝰ cȩli
esse: audi suꝑiora. Laudate eum celi
celoꝵ ⁊ aquȩ: om̃s que suꝑ celo sunt.
laudent nomen dñi. Nonne quasi ad¬
uersanti tibi dixit. qm̃ ipse dixxit &
posuit ⁊ ñ p̃teribit: an ñ uidet᷑ tibi
auctor idoneus qui legẽ suo oꝑi daret.
ds ẽ qui dicit. uenerabilis natura. ines¬
timabilis magnitiroine. In mensus in
inuestigare facilis: ẜ dicit filio. id÷ bra¬
chio suo dicit uirtuti sue dicit sapien¬
tiȩ sue dic̃ iusticie: ⁊ facit filiꝰ quasi po¬
tens. facit quasi uirtꝰ di. fac̃ quasi sapi¬
entia di. facit quasi iusticia diuina.

Expanded text:
Quid hoc manifestius? Qui jussit disQuid hoc manifestius? Qui jussit discerni aquam interjecto et medio firmamento, providit quemadmodum divisa atque discreta manere possit. Sermo Dei vantia quoadusque velit eam manere qui statuit, sicut scriptum est: Statuit ea in saeculum saeculi, praeceptum posuit et non praeteribit . Et ut scias, quia de istis aquis hoc dixit, quas tu negas posse in superioribus coeli esse, audi superiora: Laudate eum, coeli coelorum, et aquae, quae super coelos sunt, laudent nomen Domini . Nonne quasi adversanti tibi dixit: Quoniam ipse dixit et posuit, et non praeteribit. an non uidetur tibi auctor idoneus, qui legem suo operi daret? deus est qui dicit, uenerabilis naturae, inaestimabilis magnitudine, inmensus in inuestigare facilis ? sed dicit filio id est brachio suo, dicit uirtuti suae, dicit sapientiae suae, dicit iustitiae. et facit filius quasi potens, facit quasi uirtus dei, facit quasi sapientia dei, facit quasi iustitia diuina.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ ⁊ latitudinẽ quã nemo pot cõpre¬
hendere. nsi his qui implet᷑ in omnem
facile potest ẽẽ diuini oꝑis estimator:
est gͦ latitudo in ipsa cęli altitudine.
Sunt &̃ ut de his dicamꝰ quȩ scire pos¬
sumꝰ pleraq edifitia foris rotunda.
intꝰ quadrata. ⁊ foris quadrata. intꝰ ro¬
tunda: quibꝰ suꝑiora plana st̃. in quibꝰ
aqua herere soleat. Quȩ tam̃ ido dm̃s.
ut adu̾tant opiniones suas opinionibꝰ
uerisimilioribꝰ reuinci posse. & desi¬
nant tantũ opꝰ d̃i humanȩ oꝑationis
⁊ nr̃e possibilitatis ꝯtẽplatione meti¬
ri. Nos aũt scripturarũ seriẽ atq or¬
dinẽ sequim᷑ ⁊ opꝰ contẽplatione esti¬
mamꝰ auctoris: quid dictum sit. et
quis dixerit. ⁊ cui dixerit. fiat in qͥt
firmamentũ in medio aquȩ ⁊ sit dis¬
cernens int̾ aquas. Audio firmam̃¬
tum fieri p̃ceptum. qͦ diuideret᷑ aqua.
& ab inferiore suꝑior discerneretur.

Expanded text:
esse et latitudinem, quam nemo potest compreesse et latitudinem, quam nemo potest comprehendere, nisi is qui impletur in omnem facile poterit esse diuini operis aestimator? est ergo latitudo in ipsa caeli altitudine. sunt etiam, ut de his dicamus quae scire possumus, pleraque aedificia foris rotunda, intus quadrata et foris quadrata, intus rotunda, quibus superiora plana sunt, in quibus aqua haerere soleat. quae tamen ideo dicimus, ut aduertant opiniones suas opinionibus ueri similioribus reuinci posse et desinant tantum opus dei humanae operationis et nostrae possibilitatis contemplatione metiri. nos autem scripturarum seriem atque ordinem sequimur et opus contemplatione aestimamus auctoris, quid dictum sit quis dixerit, et cui dixerit: Fiat, inquit, firmamentum in medio aquae, et sit discernens inter aquas. Audio firmamentum fieri per praeceptum quo divideretur aqua, et ab inferiore superior discerneretur.
Abbreviated transcription (Latin):
creuit ds int̾ medium aquȩ quȩ erat
sub firmam̃to. ⁊ int̾ mediũ aque quȩ
erat suꝑ firmam̃tum ⁊ pͥmo uolunt
id destruere qͦd frequentis scripture
lectione mnolitum nr̃is ⁊ inp̃ssum est
mentibꝰ: quia aquȩ suꝑ celos ẽs̃ ñ
possunt. Dicentes rotundum ẽẽ orbẽ
illum celi. cuius in medio terrasit.
um illo circuitu aquam stare ñ posse.
qͥd necese ẽ desiuat ⁊ labat᷑ cum de
suꝑiorib ad inferiora decursus ẽ Quo¬
modo enĩ aqua suꝑ orbem stare ut ai¬
unt potest. cum orbis ipse uoluatur.
hec ẽ illa u̾sutia dialeticȩ. Damͥ unde
tibi respondeam. Quod si ñ det᷑ nullũ
uerbum refert᷑. Petunt sibi concedi
axem celi torqueri motu ꝯcito: or¬
bem autẽ terre ẽe inmobilẽ. ut astru-¬
ant aquas suꝑ celos ẽẽ ñ posse. quod
omis eas uoluendo se axis effunderet.
Quasi uͦ ut concedamus illis quod
respondeam:. Negare possint in illa
altitudine ⁊ ꝓfundo. longitudinem

Expanded text:
crevit Deus inter medium aquae quae crevit Deus inter medium aquae quae sub firmamento, et inter medium aquae quae erat super firmamentum . 9. Et primo volunt id destruere quod frequenti Scripturarum lectione inolitum nostris et impressum est mentibus, quia aquae super coelos esse non possint, dicentes rotundum esse orbem illum coeli, cujus in medio terra sit, et in illo circuitu aquam stare non posse, quod necesse est defluat et labatur, cum de superioribus ad inferiora decursus est. Quomodo enim aqua super orbem, ut aiunt, stare potest, cum orbis ipse volvatur? Haec est illa versutia dialecticae. Da mihi unde tibi respondeam. Quod si non detur, nullum verbum refertur. Petunt sibi concedi axem coeli torqueri motu concito, orbem autem terrae esse immobilem; ut astruant aquas super coelos esse non posse, quod omnes eas volvendo se axis effunderet: quasi vero ut concedam illis quod respondeam, negare possint in illa altitudine et profundo et longitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
celoꝵ efficit motꝰ. ab orientalib
partibꝰ usq in occasum ꝓpria nego¬
tia atq oꝑa derelinquerent ⁊ omĩa
hic ociosa remanerent: qͦdahuma¬
ne ad celestes sonos m̃tis excessu. S
ea quȩ sunt aliena ab studio nr̃o &
a diuinȩ lectionis serie his qui foris
sunt relinquamꝰ. Nos inhereamꝰ scͥp¬
turarũ celestiũ magisterio. Proposi¬
tum gͥ nobis ẽ. qr dixit ds fiat firma
mentũ in medio aquȩ. ⁊ sit discerneis
int̃ aquã ⁊ aquaor. Et hinc tractat᷑
utrum hoc firmam̃tum appellet qͦd
ante iam fecit. de quo scriptũ ẽ. In
principio fecit ds celũ ⁊ terrã. Nec fal¬
lit qͦd aliqui ante nos ita acceperint.
eo quod supra creatum auctore do &
conditum cȩlum scriptura exp̃sserit.
hinc expositionẽ oꝑis creationesq dif¬
funderet. Ut ibi quasi sumina oꝑis
breuit cõprehensa sit. Hic oꝑationis
qualitas ꝑ ipsas concurrentiũ rerum
aroiungit᷑. sic enĩ scriptum ẽ. Et dis¬

Expanded text:
caelorum efficit motus, ab orientalibus caelorum efficit motus, ab orientalibus partibus usque in occasum propria negotia atque opera derelinquerent et omnia hic otiosa remanerent quodam humanae ad caelestes sonos mentis excessu. sed ea quae sunt aliena ab studio nostro et a diuinae lectionis serie his qui foris sunt relinquamus: -nos inhaereamus scripturarum caelestium magisterio. Propositum igitur nobis est quia dixit deus: fiat mentum inter medium aquae, et sit discernens inter aquam et aquam. Et hinc tractatur, utrum hoc firmamentum appellet quod ante jam fecit, de quo scriptum est: In principio fecit Deus coelum et terram. Nec fallit quod aliqui ante nos ita acceperint, eo quod supra creatum auctore Deo et conditum coelum Scriptura expresserit, hic expositionem operis, creationisque diffuderit; ut ibi quasi summa operis breviter comprehensa sit, hic operationis qualitas per ipsas concurrentium rerum adjungitur. Sic enim scriptum est: Et dis
Abbreviated transcription (Latin):
ris grauissimũ non audiret᷑ a nobis.
cum leuiora audire soleamꝰ: fidem
gͦ eiꝰ disputationis. si testimonio nr̃o.
⁊ auditꝰ muncre exigamꝰ ꝓbari. refe¬
runt obsurduisse aures nr̃as: ⁊ ebitio¬
rem nobis sensũ audiendi factum. ꝓpt̃
illam aprincipio nr̃e generationis
concepti sonitꝰ consuetudinẽ. Et ex¬
emplum afferunt. eo qͦd nlus fiuuioꝵ
maximꝰ eo uidelicet loci. ubi se ex altis¬
simis montib in crathadita illa p̾ci¬
pitat. magnitudine fragoris sui au-¬
res accolarum obstruat. ut audiendi
munere carere uideant᷑. S facile
his ipsa respondet ueritas. Nam qͥ
tonitrua audimꝰ nubiũ collisione
generata. tantoꝵ orbium collisiones ⁊ cõu̾sic¬
qui maiori utiq sicut motu ferri
estimant᷑. ita uehem̃tiores sonitꝰ exci¬
tarent. ñ audiremꝰ: Addunt p̃t̾ea
ido sonum hunc ñ ꝑuenire ad ter¬
ras: ne capti homines ꝑ suauitatem
eiꝰ atq dulcedinẽ. quẽ celerrimꝰ ille

Expanded text:
ris grauissimum, non audiretur a nobis, ris grauissimum, non audiretur a nobis, cum leuiora audire soleamus? fidem ergo eius disputationis si testimonio nostro et auditus munere exigamus probari, referunt obsurduisse aures nostras et hebetiorem nobis sensum audiendi factum propter illam a principio nostrae generationis concepti sonitus consuetudinem et exemplum adferunt eo quod Nilus, fluuiorum maximus, eo uidelicet loci, ubi se ex altissimis montibus in catadupa illa praecipitat, magnitudine fragoris sui aures accolarum obstruat, ut audiendi munere carere dicantur. sed facile his ipsa respondet ueritas. nam qui tonitrua audimus nubium conlisione generata tantorum orbium conuersiones, qui maiore utique sicut motu ferri aestimantur, ita uehementiores sonitus excitarent, non audiremus? addunt praeterea ideo sonum hunc non peruenire ad terras, ne capti homines per suauitatem eius atque dulcedinem, quam celerrimus ille