comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
reuerentia. Quidam tam̃: scd̾m effectuo:
timorẽ in xp̃o: &. in angłis: tantũ esseo¬
tendunt. Plena timoꝵ distinctio.
It quia de timore
tractandi nobis occurrit locus: scien¬
dum est: quatuor esse timores .s. munda¬
nũ.: siue humanũ. seruilẽ. initialẽ. ca¬
stũ. uł filialẽ. siue amicalẽ. Humanꝰ ti¬
qui in pͥmo gradu: cum mundo deserit᷑.
Quẽ dñs ꝓhibet in eugłio dicens. Nolite
timere eos qui occidunt corpus. ⁊c̾. bi¬

Expanded text:
amen secundum effectum, timorem in Christo et in angelis tantum esse contendunt. 4. Plena timorum distinctio. Et quia de timore tractandi nobis occurrit locus, sciendum est quatuor esse timores, scilicet mundanum sive humanum, servilem, initialem, castum vel filialem sive amicabilem. Humanus tiet in primo gradu cum mundo deseritur: quem Dominus prohibet, dicens: Nolite timere eos, qui occidunt corpus .
Abbreviated transcription (Latin):
& si benedicunt scĩs: ñ hoc faciunt
ex uero corde. & ido: eoꝵ benedictio:
eis uertitur in maledictionẽ. uel ma
ctũ. quia benedicunt inique agenti¬
bus: adulantuq peccantibus. dũoͦ

Expanded text:
si benedicunt sanctis, non hoc faciunt ex vero corde; et ideo eorum benedictio eis vertitur in maledictionem. Vel malctum; quia benedicunt inique agentibus, adulanturque peccantibus, dummodo
Abbreviated transcription (Latin):
uolumine complicans patrũ sententias
appositis eoꝵ testimoniis. ut ñ sit necesse
querenti: libroꝵ numeros itatẽ euoluere.
cui b̾uitas qd querit᷑ offert sine labore. In¬
hoc autẽ tractatu: ñ solũ piũ lectorẽ s cs̃
liberũ ccerectorẽ desidero. maxime: uͥ ꝓfun¬
da u̾satur u̾itatis questio. que utinã tot
haberet inuentores: quot habet contradic¬
tores. Ut autẽ qđ querit᷑ facilius occurrat:
titulos quibꝰsingłoꝵ libroꝵ capitula dis¬

Expanded text:
olumine complicans Patrum sententias, appositis eorum testimoniis, ut non sit necesse quaerenti librorum numerositatem evolvere, cui brevitas quod quaeritur offert sine labore hoc autem tractatu, non solum pium lectorem, sed etiam liberum correctorem desidero, maxime ubi profunda versatur veritatis quaestio, quae utinam tot haberet inventores quot habet contradictores! Ut autem quod quaeritur facilius occurrat, titulos quibus singulorum librorum capitula dis
Abbreviated transcription (Latin):
de u̾itatis complexi. nec ꝑiculo impie ꝓ¬
fessionis inserti: temꝑato interutrũq mo¬
bus. Non gͥ debet hie labor cuiquam pi¬
gro. uel multum docto. uideri suꝑfluus:
cum multis impigris. multisq indoctis.
interquos etiã michi sit necessariꝰ b̾ui¬

Expanded text:
dae veritatis complexi, nec periculo impiae pdae veritatis complexi, nec periculo impiae professionis incerti, temperato inter utrumque mobus. Non igitur debet hic labor cuiquam pigro vel multum docto videri superfluus, cum multis impigris multisque indoctis, inter quos etiam et mihi, sit necessariu
Abbreviated transcription (Latin):
mendax. ut sit: uł inuerbis pietas quã a¬
misit ꝯscĩa. ipãmq simulatã pietatẽ: om̃i
uerboꝵ mendatio impiã reddlunt. false doc¬
trine institutis. fidei scĩtatẽ corrũꝑe moli¬
entes. aunũq pruriginẽ: sub nouello sui
desiderii dogiate aliis ingerentes. qͥ ꝯten¬
tioni studentes: contra ueritatẽ sine fedẽ
bellant. Inter ueri nãq asseitionẽ: & pla¬
citi defensionẽ: ꝑtinax pugna ẽ. dũ se ce u̾i¬
tas tenet.: & se uoluntas erroris tuet᷑. Hoꝵ
lare: ne uirus nequitie in alios fundere
queant: & lucernã ueritatis incandelabro
exaltare uolentes: in labore multo ac su¬
dore uolum̃ deo p̃stante compegimꝰ. ex
testimoniis u̾itatis. inet̾nũ fundatis. in
quatuoe libris distinctũ. in qͦ maioꝵ exẽ¬
pla doctrinãq reꝑies. in quo: ꝑ dnĩce fi¬
dei sincerã ꝓfessionẽ uiꝑee doctrine frau¬
dulentiã ꝓdidimus. aditũ demonstran¬

Expanded text:
mendax, ut sit in verbis pietas, quam amendax, ut sit in verbis pietas, quam amiserit conscientia, ipsamque simulatam pietatem, omni verborum mendacio impiam reddunt; falsae doctrinae institutis fidei sanctitatem corrumpere molientes, auriumque pruriginem, sub novello sui desiderii dogmate aliis ingerentes, qui contentioni studentes, contra veritatem sine foedere bellant. Inter veri namque assertionem et placiti defensionem pertinax pugna est, dum se et veritas tenet, et se voluntas erroris tuetur. Horlare ne virus nequitiae in alios effundere queant, et lucernam veritatis in candelabro exaltare volentes, in labore multo ac sudore, hoc volumen, Deo praestante, compegimus, ex testimoniis veritatis in aeternum fundatis, in quatuor libris distinctum. In quo majorum exempla doctrinamque reperies; in quo, per dominicae fidei sinceram professionem, vipereae doctrinae fraudulentiam prodidimus, aditum demonstran
Abbreviated transcription (Latin):
isse obnoxiũ. quia dissentientibus uolun¬
tatũ motibus: dissentiens qͦꝙ fit animoꝵ
sensus. ut cũ om̃e dictũ ueri rõne ꝑfoctũ
sit. tam̃: dũ aliud aliis: aut uicłr aut cõ¬
placet: ueritati uł ñ intellecte. uł offen¬
denti. impietatis errar obnitat᷑: ac uolun¬
at᷑ in illis diffidentie filiis: qͥ ñ tationi uo¬
luntatẽ subiciunt. nec doctrine studiũ ĩ¬
pendunt. s his que sommarunt. sap̃ie u̾ba
coaptare nitunt᷑. ñ ueri: s placiti rationẽ
sectantes. Quos iniqua uoluntas ñ adin¬
telligentiã ueritatis. ẜ ad defensionẽ placen¬
tiũ: incitat. ñ desiderantes doceri ueritatẽ.
s ab ea ad fabulas ꝯu̾tentes auditũ. quoꝵ ꝓ
fessio ẽ: magis placita quã docenda conqͥrere.
nec docenda desiderare. s desideratis doctri¬
nã coaptare. habent rationẽ sapĩe insuꝑsti¬
cione. quia fidei defectionẽ sequit᷑ ypoc̾sis

Expanded text:
isse obnoxium; quia dissentientibus volunisse obnoxium; quia dissentientibus voluntatum motibus, dissentiens quoque sit animorum sensus: ut cum omne dictum veri ratione perfectum sit, tamen dum aliud aliis aut videtur, aut complacet, veritati vel non intellectae, vel offendenti, et impietatis error obnitatur, ac volun operatur in illis diffidentiae filiis, qui non rationi voluntatem subjiciunt, nec doctrinae studium impendunt, sed his quae somniarunt sapientiae verba coaptare nituntur, non veri, sed placiti rationem sectantes, quos iniqua voluntas non ad intelligentiam veritatis, sed ad defensionem placentium incitat; non desiderantes doceri veritatem, sed ab ea ad fabulas convertentes auditum. Quorum professio est magis placita quam docenda conquirere; nec docenda desiderare, sed desideratis doctrinam coaptare; habent rationem sapientiae in superficie. Quia fidei defectionem sequitur hypocrisis
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid depenuria ac denuitate nr̃a cũ
pauꝑcula ingalophilatiũ dñi mittere:
ardua scandere: opus ultra uires nr̃as a¬
gere p̃sũpsimꝰ. ꝯsũmationis fidutiã: labo¬
risq mercedẽ: insamaritano statuentes:
qͥ ꝓlatis incutationẽ semiuiui duobus de¬
nariis: suꝑcroganti cuncta reddere ꝓfessus
ẽ. Delectat nos ueritas pollicentis. s terret
ĩmensitas laboris. Desideriũ hortat᷑ ꝓficien¬
di.s dehortat᷑ infirmitas deficiendi. qͣm
uincit elus dmi. Quo in ardescentes: fidẽ
nrãm aduersus errores carnaliũ atq ani¬
maliũ hominũ dauitice turris clipeis mu¬
nire: uł potius munitã ostendere: ac theo
tie nr̃e noticiã tradere.: studuimꝰ. ñ ualen¬
tes studiosoꝵ frũm uotis iure resistere. ecor
inxp̃o laudabilibꝰ studiis: lingua acstilo
nos seruire flagitantiũ. quas bigas inno¬
bis agitat xp̃i caritas. quãuis ñ ambiga¬
mus: omnẽ humani eloquii smonẽ calũp¬
nie atq contradictioni emuloꝵ semꝑ fu¬

Expanded text:
aliquid de penuria ac tenuitate nostra cum paupercula in gazophylacium Domini mittere, ardua scandere, opus ultra vires nostras agere praesumpsimus; consummationis fiduciam, laborisque mercedem in Samaritano statuentes, qui, prolatis in curationem semivivi duobus denariis, supereroganti cuncta reddere professus est. Delectat nos veritas pollicentis; sed terret immensitas laboris. Desiderium hortatur proficiendi, sed dehortatur infirmitas deficiendi , quam vincit zelus domus Dei. Quo inardescentes, fidem nostram adversus errores carnalium atque animalium hominum, Davidicae turris clypeis munire, vel potius munitam ostendere, ac theoltiae nostrae notitiam tradere studuimus . Non valentes studiosorum fratrum votis jure resistere, eorum in Christo laudabilibus studiis, lingua ac stylo nos servire flagitantium: quas bigas in nobis agitat Christi charitas. Quamvis non ambigamus omnem humani eloquii sermonem calumniae atque contradictioni aemulorum semper fu
Abbreviated transcription (Latin):
dedisti mͥ: dedit mͥ. & comedi. Non dic̃:
peccaui. Suꝑbia enĩ: habet confusioni
deformitatẽ: ñ confessionis humilitatẽ
Nec etiã mulier confitet᷑ pecẽm. s refert
in alt̾m dicens. Serpens decepit me. &
comedi. in impari sexu. s pari fastui Ecce
hic dic̃ aug̃. quia parẽ fastũ habuit mu¬
lier cũ uiro. Pariter gͦ suꝑbiert̃. & parit̾ pec¬
cauert̃. ¶ S hoc ita determinari pot̾. ut
dicamus: parẽ utriꝰq fuisse fastũ: in excu¬
Satione peccati. & eciã iesu ligni uectq.
s disparẽ: & in mulierẽ multo maiorẽ. in
eo qd̾ credidit: & uoluit esse: siẽ ds̃. qd ñ
uir. Uerũtam̃ & de uiro legit᷑. qđ uo

Expanded text:
dedit mihi de ligno, et comedi; non dicit peccavi. Superbia enim habet confusionis deformitatem, non confessionis humilitatem. Nec etiam mulier confitetur peccatum, sed refert in alterum, dicens: Serpens decepit me, et comedi; impari sexu, sed pari fastu. Ecce hic dicit Aug. quia parem fastum habuit mulier cum viro; pariter ergo superbierunt, et pariter peccaverunt. §. Sed hoc ita determinari potest, ut dicamus parem utriusque fuisse fastum in excusatione peccati, et etiam in esu ligni vetiti; sed disparem, et in muliere multo majorem, in eo quod credidit et voluit esse sicut Deus, quod non vir. Verumtamen et de viro legitur quo
Abbreviated transcription (Latin):
angłs aliquis. s hõ: omĩbꝰ animantibꝰ
nomina imposu̾it. ut ostenderet᷑. qd̾
singłoꝵ noticiã homo ip̃e habuit Q uę
enĩ ꝓpt̾ illũ creata erant: & ab illo re¬
genda: & disponenda erant. hoꝵ om¬
niũ. d̾s illi: & scĩam tͥbuit. & ꝓuiden¬
tiã atq curã reliquit. quia ut ait a
alioꝵq anunaliũ: ds hoĩ curã reliqͥt.
& ꝓuidentiã. ut dñationi eius subiceren¬
tur. & rõne illius gubernarent᷑. ut sci¬
ret illis necessaria ꝓuide. aquibꝰ emo¬
lum̃tũ debebat reciꝑe. Hanc aut̃ scĩam.
hõ peccando ñ ꝑdidit. sic̃ nec illã: qͣ
carnis necessaria ꝓuident᷑. & idcurco.

Expanded text:
ntibus nomina imposuerit; ut ostenderetur quod singulorum notitiam homo ipse habuerit. Quae enim propter illum creata erant, et ab illo regenda, et disponenda erant, horum omnium Deus illi et scientiam tribuit, et providentiam atque curam reliquit, quia, ut ait Aaliorumque animalium Deus homini curam reliquit et providentiam, ut dominationi ejus subjicerentur, et ratione illius gubernarentur; ut sciret illis necessaria providere a quibus emolumentum debebat recipere. Hanc autem scientiam homo peccando non perdidit, sicut nec illam qua carnis necessaria provideretur. Et idcirco
Abbreviated transcription (Latin):
de diuinitate raꝑe uoluert̃ diuinitatẽ:
ꝟ ꝑdidert̃ felicitatẽ. Itẽ. suꝑ illũ locũ. Ds̃
qui similis tͥ. Qui ꝑse uult: esse: ut ds. ꝑ
uerse uult: esse similis deo. Ut diabolus:
qui noluit sub eo eẽ. & homo. qui ut ser¬
uiis: noluit teneri p̃cepto. s uoluit: ut
nullo sͥ dominante: eẽt quasi ds̃. Itm suꝑ¬

Expanded text:
e voluerunt divinitatem, et perdiderunt felicitatem. Idem super illum locum: Deus, quis similis tibi: Qui per se vult esse ut Deus, perverse vult esse similis Deo; ut diabolus, qui noluit sub eo esse; et homo, qui ut servus noluit teneri praecepto, sed voluit ut nullo sibi dominante esset quasi Deus. Item
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ etiã adam ambierit eẽ sic̃ ds ñ tam̃
credidit: id fieri posse. & ideo: falsũ esse
qd̾ diabolus ꝓmittebat : cognouit. & li¬
cet diuinitatis equalitatẽ concupiu̾it.
ñ tam̃ ad̾o exarsit: nec tanta ẽ affectꝰ
ambitione. sic̃ mulier: q̃ illud fieri po̾¬
se putauit. & idõ: magis illud ambiendo
suꝑbiuit. Uirũ autẽ: aliqua forte ambiti¬
onis surreptio mouit. s ñ ita: ut illud¬

Expanded text:
d etiam Adam ambierit esse sicut Deus, non tamen crediderit id fieri posse; et ideo falsum esse quod diabolus promittebat cognovit. Et licet divinitatis aequalitatem concupierit, non tamen adeo exarsit, nec tanta est affectus ambitione sicut mulier, quae illud fieri poputavit, et ideo magis illud ambiendo superbivit. Virum autem aliqua forte ambitionis surreptio movit; sed non ita, ut illud
Abbreviated transcription (Latin):
cretionẽ boni & mali. sciãm quoq reꝵ
tioni congruebat: mox conditꝰ: ñ in o
grue accepisse putat᷑. & ad illã: ñ studio:
uł disciplina aliqua: ꝑ interuallũ tpriꝰ.
ꝓfecisse. Set abexcedio sue conditionis:¬

Expanded text:
cretionem boni et mali. Scientiam quoque rerum cretionem boni et mali. Scientiam quoque rerum tioni congruebat, mox conditus non incogrue accepisse putatur, et ad illam non studio vel disciplina aliqua per intervalla temporis profecisse, sed ab exordio suae conditionis
Abbreviated transcription (Latin):
minẽ deberet facere: qui nollet omĩ¬
no peccare. Concedimus quide me¬
liorẽ naturã esse: que omĩno pecca¬
re nollet. Concedant & ip̃i: ñ esse ma¬
lam: que talis facta ẽ: ut posset ñ pec¬
care: si uellet. & iuste punitã: que uo.¬
luntate ñ necessitate peccauit. Cũ gͦ
hec bona sit: illa melior: cur ñ utrãq
faceret: ut uberius laudaret᷑ deut᷑q
Illa enĩ de scĩs angłis: hec: de boibꝰ ẽ.
Item inqͥunt. Si d̾s uellet: o isti boni
eẽnt. Et hoc quid̃ concedimus.S me¬
lius uoluit: ut qđ uellent: eẽnt. q
boni quide: ñ infructuose. Maliuͦ.
ñ impune essent. It̾m inqͥunt. Possec
dõ uoluntatẽ eoꝵ uertere inbonũ.
quia omp̃s ẽ. Posset reuera. Cur ñ fecit:
quia noluit. Cur noluit. Ip̃e nouit. Non
debemus plus sapere: quã oportecsaꝑe.
hic qualis scđm animũ. & agit d̃¬
t quide scdm scĩa hominis ante peceat
animũ: rationalis fuit hõ. habens dis¬

Expanded text:
minem debere facere, qui nollet omniminem debere facere, qui nollet omnino peccare. Concedimus quidem meliorem naturam esse quae omnino peccare nollet. Concedant et ipsi non esse malam quae talis facta est, ut posset non peccare si vellet; et juste punitam, quae voluntate non necessitate peccavit. Cum ergo haec bona sit, illa melior, cur non utramque faceret, ut uberius laudaretur de utraque? illa enim de sanctis angelis, haec de hominibus est. Item, inquiunt: Si, Deus vellet, et illi bhoc quidem concedimus; sed melius voluit, ut quod vellent essent; et boni quidem non infructuose, mali vero non impune essent. Item, inquiunt: Posset Deus voluntatem eorum vertere in bonum, quia omnipotens est; posset revera. Cur non fecit? Quia noluit. Cur noluit? Ipse novit. Non debemus plus sapere quam oportet . 2. Hic qualis secundum animam, et agit de scientia hominis ante peccatstatu rationalis fuit, habens dis
Abbreviated transcription (Latin):
boli ꝑsuasione: ce boĩs arbitrio: illa
uoluntas mala ꝓdiit. qua iusticiã de¬
seruit. & iniquitatẽ inchoauit. & ipã
uoluntas: iniquitas fuit: Quare ds ꝑ¬
reterea queri solet: casurum. Ang̃¬
cur ds hominẽ tẽptari ꝑmiserit:
quẽ decipiendũ esse p̾sciebat. Set ñ es¬
set laudabile homini: si ideo uiuere
bene posset: quia nemo male uiuere
suaderet. cum innatura posse: os in
potestate haberet uelle: ñ consentire sua¬
uenti: deo uiuante. Et ẽ gloriosius ñ
consentire: quam tẽptari ñ posse. Mo¬
uentur etiã quida dicentes. Curcre¬
auit ds̃ quos futuros malos p̃sciebat:
Quia p̾uidit: quid boni de malis
eoꝵ esset facturus. Sic enĩ eosfecit: ut
relinqueret eis: unde aliquid faceret̃.
& si culpabilit̾ aliquid facerent: illũ
de se laudabilit̾ oꝑantẽ inuenirent.
bat malos futuros. Sciebat enĩ boniᷤ
ꝓfuturos. & iuste ꝓmala uoluntate:
puniendos. Addunt etiã. Talem ho¬

Expanded text:
boli persuasione, et hominis arbitrio illa boli persuasione, et hominis arbitrio illa voluntas mala prodiit, qua justitiam deseruit, et iniquitatem inchoavit; et ipsa voluntas iniquitas fuit. DISa quaeri solet cur Deus hominem tentari permiserit, quem decipiendum fore praesciebat. Sed non esset laudabile homini, si ideo bene vivere posset, quia nemo male vivere suaderet, cum in natura posse, et in potestate habere vellet non consentire suadenti, Deo juvante; et est gloriosius non consentire quam tentari non posse. Moventur etiam quidam dicentes: Cur creavit Deus quos futuros malos praesciebat? Quia praevidit quid boni de malis eorum esset facturus. Sic enim eos fecit, ut relinqueret eis unde aliquid facerent; et si culpabiliter aliquid facerent, illum de se laudabiliter operantem invenirent. bat malos futuros; sciebat enim bonis profuturos, et juste pro mala voluntate puniendos. Addunt etiam talem ho
Abbreviated transcription (Latin):
uouerit. & pecc̃m esse. secus ag̾e: ñ igno¬
rauerit. Unde ꝓcesserit osensus illius
Pecoati. eũ natura hoĩs eẽt in corrupta.
Solet etiã queri: cũ sine uicio eẽt na¬
tura hominis: unde consensus ma¬
li. ꝓcesserit. Ad qđ responderi potest.
quia ex libero arbitrio uoluntatis: fu¬
it. In ip̃o enĩ: & in alio: causa extitit:
ut fieret decerior. In alio: quia india¬
bolo: qui suasit. In ip̃o: quia uolunta¬
te liberi arbitrii. consensit. & cũ lib̾ũ
arbitriũ sit bonũ: exre utiq bona: ma¬
lus ille consensus ꝓuenit. os ita: exbo¬
no: malũ manauit. De hoc autẽ in se¬
quenti: plenius tractabimꝰ. eũ cdigo
mali: & inqua re coalescat: inuestiga¬
bitur An uoluntas p̃cesserit illudꝰ¬
illud peccatũ p̃cesserit: dicimꝰ.
qa peccatũ illud: & in uoluntate:
es in actu: constitit. & uoluntas: actũ
p̃cessit. s. ip̃am uoluntatẽ: alia hoĩs
uoluntasꝙala: ñ preut atq exdia¬

Expanded text:
noverit, et peccatum esse secus agere non ignonoverit, et peccatum esse secus agere non ignoraverit. 11. Unde processerit consensus illius peccati, cum natura hominis esset incorrupta. Solet etiam quaeri, cum sine vitio esset natura hominis, unde consensus mali processerit. Ad quod responderi potest quia ex libero arbitrio propriae voluntatis fuit. In ipso enim et in alio causa extitit ut fieret deterior. In alio, quia in diabolo qui suasit; in ipso, quia voluntate liberi arbitrii consensit, et cum liberum arbitrium sit bonum, ex re utique bona malus ille consensus provenit, et ita ex bono malum manavit. De hoc autem in sequenti plenius tractabimus, cum origo mali, et in qua re coalescat, investigabitur. 12. An voluntas praecesserit illudillud peccatum praecesserit, dicimus quia peccatum illud et in voluntate, et in actu constitit; et voluntas actum praecessit, sed ipsam voluntatem alia hominis voluntas mala non praecessit, atque ex dia
Abbreviated transcription (Latin):
lunt: s ñ possunt. ꝗͣ excusat. & ẽ pe¬
na peccati: ñ peccatũ. & eoe: qͥ qͣsi sim¬
plicit̾ nesciunt. ñ renuentes. ue
ꝓponentes scire: quȩ plene neminẽ ex¬
cusat. s sic fortasse: ut minus puni¬
at᷑. Unde aug̃ adualentinuĩ. Eis aufer¬
tur excusatio: qui mandata dei no¬
uert̃: quam solent hab̾e bomines de
ignorantia. Et licet grauiꝰ sit peccare
scienter: quã nescienter: ñ id̾o tam̃ ꝯ¬
fugiendũ ẽ: ad ignorantie tenebras. ut
in eis quisqͣm excusationẽ requirat. A¬
liud ẽ enĩ nescisse: aliud ẽ scire noluis¬
se. quia ineis qui intellig̾e noluert̃:
ip̃a ignorantia. pecc̾m ẽ. In eis uͦ qͥ ñ po¬
tuerunt: pena peccati ẽ. Ignorantia uͦ.
quȩ ñ est eoꝵ qui scire nolunt: s qͥ tan¬
quã simpłr nesciunt: nullũ sic excusat:
ut ȩt̾no igne ñ ardeat. s fortasse: ut mi¬
nus ardeat. Non gͥ mulier excusationẽ
habuit de ignorantia. cũ & mandatũ

Expanded text:
volunt, et non possunt; quae excusat, et est poevolunt, et non possunt; quae excusat, et est poena peccati, non peccatum; et eorum qui quasi simpliciter nesciunt, non renuentes vel proponentes scire, quae neminem plene excusat, sed fortasse ut minus puniatur. Unde Aug. ad Valentinum: Eis aufertur excusatio qui mandata Dei noverunt; quam solent habere homines de ignorantia. Et licet gravius sit peccare scienter quam nescienter, non ideo tamen confugiendum est ad ignorantiae tenebras, ut in eis quisquam excusationem requirat. Aliud est enim nescisse, aliud scire noluisse, quia in eis qui intelligere noluerunt ipsa ignorantia peccatum est; in eis vero qui non potuerunt, poena peccati. Ignorantia vero quae non est eorum qui scire nolunt, sed qui tanquam simpliciter nesciunt, nullum sic excusat ut aeterno igne non ardeat, sed fortasse ut minus ardeat. Non igitur mulier excusationem habuit de ignorantia, cum et mandatum
Abbreviated transcription (Latin):
mulierẽ intrauit: de uiro fcãm. Uł potiꝰ.
id̾o ꝑ hominẽ d̾r intrasse: ꝙ etiã peccan¬
te muliere: si uir ñ peccasset: humanũ
genus minime peccatis cocruptũ ꝑiret.
Minus gͦ peccauit uir qͣm mulier: Ob
s. ignorantia. infirmitate. & industria.
& grauiꝰ ẽ infirmitate peccare: qͣm igno¬
rantia. Grauiꝰq industria: quã infirmi¬
tate. Eua autẽ uidr ex ignor antia pec¬
casse: q seducta fuit. Adam uͦ: ex indu¬
stria. quia ñ fuit seductꝰ: ut ait apłs.¬
Ad qd̃ dicimꝰ quia licet eua in hoc ꝑig
norantiã deliquerit: qđ putauit uerũ
esse ꝗd̾ diabolus suadebat: ñ tam̃ in boc
qd̾ ñ nou̾it: illud dei esse mandatũ. &
ignorantia talis: que ñ excusat. Est aut̃
ignorantia uincibilis: & ẽ ignorantia
inuincibilis. Eaxcusatio om̃is tollit᷑. uͥ
mandatũ ñ ignorat᷑. De tͥplici ignoran¬
tia. ⁊ qͤ excuset. ⁊ quȩ non.
st autẽ triplex ignorantia. & eoꝵ.sa
Scire nolunt: cum possint. que ñ ex¬

Expanded text:
mulierem intraverit de viro factam. Vel potius ideo per hominem dicitur intrasse, quia etiam peccante muliere si vir non peccasset, humanum genus minime peccatis corruptum periret. Minus ergo peccavit vir quam mulier. 8. scilicet ignorantia, infirmitate, industria. Et gravius infirmitate peccare quam ignorantia, graviusque industria quam infirmitate. Eva autem videtur ex ignorantia peccasse, quia seducta fuit. Adam vero ex industria, quia non fuit seductus, ut AposAd quod dicimus quia, licet Eva in hoc per ignorantiam deliquerit, quod putavit verum esse quod diabolus suadebat, non tamen in hoc quin noverit illud Dei esse mandatum, etignorantia talis quae non excusat. Est autem ignorantia vincibilis, et ignorantia invincibilis. Excusatio omnis tollitur, ubi mandatum non ignoratur. 10. De triplici ignorantia, quae excusat, et quae non. Est autem licet qui scire nolunt, cum possint; quae non ex
Abbreviated transcription (Latin):
S ut dicunt: moyses loquens rudi & car¬
nali ppło: locutionis modũ tẽperauit.
de deo loquens: asimili boĩs. qui ꝑmoraᷤ
tempoꝵ oꝑa sua ꝑficit. cũ ip̃e simul sua
oꝑa fecerit. Unde aug̃. Ido inquit: moy¬
ses diuisim refert dm illa oꝑa fecisse: qr
ñ potuit simul abhoie dici: qđ adeosi¬
mul potuit fieri. It̾m. Potuit diuidere
& aliis huiꝰmͦi inherentes: dict̃ iiii. ele¬
menta: atq celi luminaria. ita formata.
simul eẽ habuisse illos .ui. dies. quoᷤ scͥp¬
tura memorat: sex rerũ gn̾a .i. distinc¬
tiones. appellant. que simul facte st̃. par¬
requie aliqͥd nos eloqͥ oportet. Scͥptũ ẽ:¬
quia nouã creaturã facẽ cessauit. Reqͥ¬
ture. quia ultra noua ñ condidit. Usq
nc̃ tam̃: ut ueritas ineugłio ait: oꝑat᷑
pat̾ cũ filio. s. ãministrationẽ eorunde
generũ. que tẽ instituta sunt Creatoriᷤᷤ

Expanded text:
 ut dicunt, Moyses loquens rudi et carnali populo, locutionis modum temperavit, de Deo loquens a simili hominis qui per moras temporum opera sua perficit, cum ipse simul sua opera fecerit, unde Aug.: Ideo, inquit, Moyses divisim refert Deum illa opera fecisse, quia non potuit simul ab homine dici, quod a Deo simul potuit fieri. Item: Potuit dividere et aliis hujusmodi inhaerentes dicunt quatuor elementa atque coeli luminaria ita formata simul esse, et habuisse illos sex dies quos Scriptura commemorat, sex rerum genera, id est distinctiones appellant quae simul factae sunt; parrequie aliquid nos eloqui oportet. Scriptum equia novam creaturam facere cessavit. Requturae, quia ultra nova non condidit. Usque nunc tamen, ut Veritas in Evangelio ait, operatur Pater cum Filio, scilicet administrationem eorumdem generum qu
Abbreviated transcription (Latin):
menta oenant᷑. & de ead̾ materia .i. de aqͥs:
pisces & aues creauit. uolatilia: leuans
inaera. & natatilia: remittens gurgiti.
De oꝑe sexte dici. qñ c̾ata sunt animalia:¬
equit᷑. Dix̃ ds. Pducat t̾ra animã ui¬
uentẽ. iumenta. & reptilia. & bestias
terre: scd̾m spẽs suas.⁊ c Sexte diei opus
descͥbit᷑: cum terra suis animalibꝰ cenari
uoxia facta fuu̾nt. an ꝓpt̾ peccatũ noc̾e¬
libus uł animantibꝰ: utrũ post pecẽm
creata in noxia: peccatoribus noce cepe¬
rint. Sane dici potest: qd̾ creata: nicħ
homini nocuissent: siñ peccasset. Ptini¬
fuert̃ gͦ creata: innoxia. s ꝓpt̾ pecc̃m. sac¬

Expanded text:
menta ornantur, et de eadem materia, id est de aquis pisces et aves creavit, volatilia levans in aerea, natatilia vero remittens gurgiti. De opere sexti diei, quando creata sunt animalia Producat terra animam viventem, jumenta, et reptilia, et bestias terrae, secundum species suas, etc. Sextae diei opus describitur, cum terra suis animalibus ornarinoxia facta fuerint an propter peccatum nocrniciosis animantibus, utrum post peccatum creata innoxia, peccatoribus nocere coeperint? Sane dici potest, quod creata nihil homini nocuissent, si non peccasset. Puniergo creata innoxia, sed propter peccatum fac
Abbreviated transcription (Latin):
Bonũ qͦq ꝓlis: ñ om̃ibꝰ ad est con¬
iugibus. Quida enĩ pari uoto con¬
tinentiã scruant. Alii ꝓpͥetatis
fectu uł alterius rei causa: gene Irare
ñ uelent. Nc om̃es illi eciã qui  plẽ¬
recipiunt: bonũ ꝓlis habent. Nam bonũ
habere desiderat: s spes ac desideriũ: qͦ ples
adhoc querit᷑: ut religione informet᷑. Mul¬
ti gͦ ꝓlem habent: qui tam̃ bono ꝓlis ca¬
rent. nec ido tam̃: ꝯiugiũ esse desinit.Sa¬
cramentũ uͦ ita inseparabiliter oiugio ad¬
heret legitimarũ ꝑsonarũ: ut sine illo con¬
uigiũ non esse uideat᷑. quia semꝑ manet
inter uiuentes: uinculũ ꝯuigale. ut etiam
interueniente diuortio fornicationis causa:
pot̾ solui taliũ copula. De quibꝰ post dicet᷑.¬

Expanded text:
Bonum quoque prolis non omnibus adest conjugibus. Quidam enim pari voto continentiam servant. Alii pro aetatis defectu vel alterius rei causa generare non valent. Nec omnes illi etiam qui prrecipiunt, bonum prolis habent. Nam bonum habere desiderat, sed spes ac desiderium quo proles ad hoc quaeritur, ut religione informetur. Multi ergo prolem habent, qui tamen bono prolis carent, nec ideo tamen conjugium esse desinit. Sacramentum vero ita inseparabiliter conjugio haeret legitimarum personarum, ut sine illo conjugium non esse videatur, quia semper manet inter viventes vinculum conjugale, ut etiam interveniente divortio fornicationis causa, potest solvi talium copula, de quibus post dicet
Abbreviated transcription (Latin):
& de carnali coitu. & ad utrũq retulit
illud: hoc autẽ dico scđ̾m indulgenti¬
am. Indulgent᷑ enĩ nuptiȩ: scd̾m ocessi¬
onẽ. & ꝯcubitus nuptialis: qui fit tm̃
cã ꝓlis. Concubitus uͦ qui est preter neces¬
sitatẽ generandi: ob inꝯtinentiã: indul¬
getꝰ scđm ꝑmissionẽ. quia ibi aliqͣ cul¬
pa ẽ.s leuis. Id̾oq : ñ iubetur. nec ocedit᷑.

Expanded text:
t de carnali coitu; et ad utrumque retulit t de carnali coitu; et ad utrumque retulit illud: Hoc autem dico secundum indulgentiam. Indulgentur enim nuptiae secundum concessionem et concubitus nuptialis qui sit tantum causa prolis. Concubitus vero qui est praeter necessitatem generandi ob incontinentiam, indulgetur secundum permissionem, quia ibi est aliqua culpa, sed levis. Ideoque non jubetur, n
Abbreviated transcription (Latin):
tie: ñ sic exeusat᷑. ut ñ habeat culpã. s ue¬
nerandi gt̾a: ñ babet culpã. Concupiscen¬
rifidem: uenialẽ habet culpã. Item. Hoc
uicẽ ułtra necessitatẽ liberos ꝓcreandi: po¬
nã in his : ꝓ quibꝰ cotidie dicimꝰ. Dinit¬
di acrimine. Unde insententiolis sexti
ñ regnat ineo impetus uoluptatis. nec
preceps fertur ad coitum. Nichil est fedi¬
us: quã uxorẽ amare: quasi adulterã.
Qui dicunt se cã gen̾is humani uxoribꝰ
iungi: unitentur saltẽ pecudes. ꝙ post¬
quam uenter uxoris intumu̾it: ñ ꝑdant
filios. nec amatores se uxoribus exhibe¬
ant: s maritos. Idem. In matrimonio:
oꝑa liberoꝵ ꝯcessa sunt. Uoluptates autẽ
quȩ de meretricũ amplexibus capiunt᷑:
apłi quomͦ sit accipienda.
ed si ꝯcubitus qui fit cã ꝓlis culpa
nuptias esse peccatũ. S ut supradictũ
est: indulgentia alia est ꝯcessionis. a¬
lia ꝑmissionis. Egerat apłs: de nuptũs

Expanded text:
tiae, non sic excusatur ut non habeat culpam, sed vetiae, non sic excusatur ut non habeat culpam, sed venerandi gratia non habet culpam; concupiscenri fidem uenialvicem ultra necessitatem liberos procreandi, ponam in his pro quibus quotidie dicimus: Dimitdi a crimine. Unde in sententiolis Sexti non regnat in eo impetus voluptatis, nec praeceps fertur ad coitum. Nihil est foedius quam uxorem amare quasi adulteram. Qui dicunt se causa humani generis uxoribus jungi, imitentur saltem pecudes, et postquam venter uxoris intumuerit, non perdant filios, nec amatores se uxoribus exhibeant, sed maritos. Idem: In matrimonio opera liberorum concessa sunt, voluptates autem quae de meretricum amplexibus capiuntur,Apostoli, quomodo sit accipienda. Sed si concubitus qui fit causa prolis, culpa nuptias esse peccatum. Sed, ut praedictum est, indulgentia alia est concessionis, alia permissionis. Egerat Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
ditur anima: ꝓ anima. S iam formato
coepori: anima datur. ñ: in ꝯceptu corpo¬
ris nascitur: cũ semine deriuata. Nã si
cum semine: & anima existit de anima :
tc̃ & multe anime cotidie ꝑeunt. cũ sem̃
fluxii ñ ꝓficit natiuitati. Primũ oportet
domũ compaginari: & sic habitatorẽ in¬
duci. Cũ gͦ liniam̃ta compacta ñ fu̾int:
ubi erat animaꝰ Itẽ ieꝵ Semina paula.
tim formantur inutero. & tamdiu ñ re¬
putat᷑ homicidiũ: donec elementa con¬
fecta: suas ymagines menbraq suscipi¬
ant: Ex his apparet: tunc homicidas esse
qui ab ortũ ꝓcurant: cũ formatũ est os
animatũ puerꝑiũ. De excusatione
coitus quę fit ꝑhȩc bona.
um gͥhȩc tria bona in aliqͦ diugio
simul ꝯcurrunt: ad exeusationẽ car¬
nalis coitus ualent. E ñ enĩ seruata fide tho¬
ri cã ꝓlis diuges ꝯueniunt: sic excusat᷑ coitꝰ.
ut culpã ñ habeat. Qñ uͦ deficiente bonoꝓ
lis: fide tam̃ seruata: oueniunt cã inꝯtinen¬

Expanded text:
ditur anima pro anima. Sed jam formato corpori anima datur, non in conceptu corporis nascitur cum semine derivata. Nam si cum semine et anima existit de anima, tunc et multae animae quotidie pereunt, cum semen fluxu non proficit nativitati. Primum oportet domum compaginari et sic habitatorem induci. Cum ergo lineamenta compacta non fuerint, ubi erit anima? Item Hieron. atim formantur in utero; et tamdiu non reputatur homicidium, donec elementa confecta suas imagines membraque suscipiant. Hic apparet tunc eos homicidas esse, qui abortum procurant cum formatum est et animatum puerperium. 6. De excusatione coitus, quae fit per haec bona. Cum ergo haec tria bona in aliquo conjugio simul concurrunt, ad excusationem coitus carnalis valent. Quando etiam servata fide thori causa prolis conjuges conveniunt, sic excusatur coitus, ut culpam non habeat. Quando vero deficiente bono prolis, fide tamen servata, conveniunt causa incontinen
Abbreviated transcription (Latin):
uł mulier. ꝯtinentiã deo offerre ñ potest.
sine omuni dsensu. nec alter alteri debituo
negare debet.Si uͦ quilibet eoꝵ alt̾m a suoui¬
re absolu̾it: ad p̃teritã seruitutẽ nunqͥd it̾o
ñ ualeat. & hoc ꝓpter dignitatẽ iuri: qͥ ẽ
caput mulieris. S melius hoc intelligitur
intali casu ubi uir ꝯcedit mulieri uouere
otinentiã. & ante uotũ ꝓbibet implere. Si
uͦ habitũ mutauerit: ñ potest reuocari.
Scdm illud. Qui uxorẽ suã uelare ꝑmise¬
rit: aliã ñ accipiat. s similiter ꝯucrtatur.
Quibꝰ temporibꝰ cessandũ sit a coitu.
t licet debitũ poscenti
sit semꝑ soluendũ: ñ licet tam̃ qͦlibet
aliqñ licet ouenire. aliqñ ñ. ꝓpter ꝓcessio.¬
nis enim dies: & ieuinioꝵ: aliq̃n ñ licet
uenire. quia etiã alicitis abstinendũ est.
ut facilius impetrari possit: qđ postulat᷑.
Idem. Q uotiens enĩ uł dies natiuitatis: uł¬

Expanded text:
vel mulier continentiam Deo offerre non potest vel mulier continentiam Deo offerre non potest sine communi consensu, nec alter alteri debitum negare debet. Si vero quilibet eorum alterum a suo jure absolverit, ad praeteritam servitutem numquid non valeat; et hoc propter dignitatem viri, qui est caput mulieris. Sed melius intelligitur in tali casu, ubi vir concedit mulieri vovere continentiam, et ante votum prohibet implere. Si vero habitum mutaverit, non potest revocari, secundum illud: Qui uxorem suam velare permiserit, aliam non accipiat, sed similiter convertatur. 3. Quibus temporibus cessandum sit a coitu. Et licet debitum poscenti semper sit solvendum, non licet tamen qualibet aliquando licet convenire, aliquando non. Propter processionis enim dies, et jejuniorum aliquando non licet convenire; quia etiam a licitis abstinendum est, ut facilius impetrari possit quod postulatur. Idem: Quoties enim
Abbreviated transcription (Latin):
tua conunx: hoc tecũ susciꝑe animi uł
carnis infirmitate recusaret. Nam uo¬
uenda ñ sunt talia a ꝯiugatis: nͥ ex osen¬
su &s uoluntate cõmuni. & si p̃ꝓꝑe fc̃m¬
fu̾it: magis est corrigenda temeritas: ꝗͣ
ꝑsoluenda ꝓmissio. Non enĩ d̾s exigit: si
quis exalieno aliquid uouerit. s potius
ad tempus. ut uacent orationi nisi excõ
muni exosensu: uoluit comuges carnali
inuicẽ fraudari debito. Idem. Manifestũ
ut nulla eius uota quę abstinentiȩ cã uo¬
uerit: reddant᷑ ab ea: nisi auctor fu̾it uir
ꝑmittendo. Nam cũ ad peccatũ ȩiꝰđe ui¬
ri ꝑtinere uolu̾it lex: si prius ꝑmiserit:
& postea ꝓhibu̾it: ñ tam̃ dixit: ut faci¬
at mulier qđ uouerat: quia ꝑmissa iã
prius a uiro fuerat. Uiri dixit esse pec¬
catũ: quia abnuit qđ prius ꝯcesserat.
Non tam̃ mulieri ex hoc iussũ dedit:
ut cum prius uirei ocesserat: postra si
ꝓhibuit: ꝯtẽpnat᷑. Exhis apparet: qđ uir

Expanded text:
tua conjux hoc tecum suscipere, animi vel tua conjux hoc tecum suscipere, animi vel carnis infirmitate, recusaret. Nam vovenda talia non sunt a conjugatis, nisi ex consensu et voluntate communi; et si praefuerit, magis est corrigenda temeritas quam persolvenda promissio. Non enim exigit Deus si quis ex alieno aliquid voverit, sed potius ad tempus, ut vacent orationi, nisi ex consensu voluit conjugem carnali invicem fraudari debito. Idem, in quaestiout nulla ejus vota quae abstinentiae causa voverit, reddantur ab ea, nisi auctor fuerit vir permittendo. Nam cum ad peccatum ejusdem viri pertinere voluerit lex, si prius permiserit, et postea prohibuerit; non tamen dixit ut faciat mulier quod voverat, quia permissa jam prius a viro fuerat. Viri dixit esse peccatum, quia abnuit quod prius concesserat; non tamen mulieri ex hoc jussum dedit, ut cum prius vir ei concesserit, postea si prohibuerit contemnatur. Ex his apparet quod vir
Abbreviated transcription (Latin):
chari: puniendi est cͥminis.cõmuni
uod uͦ sine osensu uxoris uir ꝯtinere
nolo autẽ uxor: ñ potest. Qđ enim tu uis:
illa ñ uult. Nunqͥd ꝑꝯtinentiã tuã illa.
debet fieri formcaria. Si alii nupserit te
uiuo: adultera erit. Non uult tali lucro
ds̃ : tale dãpnũ compensari. Redde debi¬
tũ. & si ñ exigis: redde. ẜ scĩficatione ꝑfecta
ds̃ tͥ computabit: si ñ qđ tibi debet᷑ exigis
s reddis: qđ debes uxori. Itẽ. Sedm uerba
apłica: etiã si uir ꝯtinere uoluisset: & tu no¬
liusses: debitũ tͥ reddere cogeret᷑. & illi d̃s im¬
putaret otinentiã: si ñ suȩ: s tuȩ cederet in
compatiens infirmitati uxoris: reddit: ñ exi¬
git debitũ: Aut si ꝓpt̾ ꝓpͥam infirmitatem
ducit uxorẽ: plangens potius: quia sine
uxore esse ñ potuit: quam gaudens qͥa¬
duxit: securus expectat diẽ nouissimũ.
na causa sola esse potest:
remur: s etiã ꝓhiberemꝰ implere. si forte

Expanded text:
chari puniendi est criminis. Nolichari puniendi est criminis. NoliQuod vero sine consensu uxoris vir continere Nolo autem uxor, non potest. Quod enim tu vis, lla non vult. Numquid per continentiam tuam illa debet fieri fornicaria? Si alii nupserit te vivo, adultera erit. Non vult tali lucro Deus tale damnum compensari. Redde debitum; et si non exigis, redde. Pro sanctificatione perfecta Deus tibi computabit, si non quod tibi debetur exigis, sed reddis quod debes uxori. Idem, secundum verba apostolica: Etiamsi vir continere voluisset, et tu noluisses, debitum tibi reddere cogeretur, et illi Deus imputaret ad continentiam, si non suae, sed tuae cederet infuis igitur compatiens infirmitati uxoris reddit, non exigit debitum, aut si propter propriam infirmitatem ducit uxorem, plangens potius, quia sine uxore esse non potuit, quam gaudens, qduxit, securus expectat diem novissimum. 5: Una sola causa esse potest, remur, sed etiam prohiberemus implere, si forte
Abbreviated transcription (Latin):
teri: ñ liceat alteri negare debitũ. In hoc
enim pares sunt. quia nec uiro nec mulie¬
ri: coepus suũ licet alii tradere. s sibi inuicẽ
debitores sunt inhac causa. ne peccandide¬
tur occasio. ꝑ qđ ñ dominiũ tollit᷑ uiro. s
uiciũ. Debent enim sibi ꝯiugati: ñ solum
ipsuis sexus sui cõmiscendi fidem: liberoꝵ
cẽ excipiende: ad illicitos ꝯcubitꝰ euitandos:
mutuã quod̾ aoͦ seruitutẽ. ut & si alteri eoꝵ
otinentia placeat: nͥ exalteriꝰ ꝯsensu: ñ pos¬
sit. Ad hoc enim: neuter habet potestatẽ
sui corporis. Qd ado uerũ est: ut etiã qđ ñ
ꝓcreandoꝵ filioꝵ: s infirmitatis &s inoti¬
nentiȩ causaexpetit: uł ille de matrimo¬
nio. uł illa: ñ alterutrũ sibi negent. ne ꝑ
hoc incidant in dãpnabiles corruptelas.
Reddere enim debitũ ꝯiugale: nulliꝰ ẽ cri¬
minis. Exig̾e autẽ ultra generandi neces¬
sitatẽ: culpȩ ẽ uenialis. fornicari uͦ uł me¬

Expanded text:
teri non liceat alteri negare debitum. In hoc teri non liceat alteri negare debitum. In hoc enim pares sunt, quia nec viro, nec mulieri corpus suum licet alii tradere; sed sibi invicem debitores sunt in hac causa, ne peccandi detur occasio. Per quod non dominium tollitur viro, sed vitium. Debent enim sibi conjugati non solum ipsius sexus sui commiscem excipiendae ad inlicitos concubitus euitandos mutuam quodam modo seruitucontinentia placeat, nisi ex alterius consensu non possit. Ad hoc enim neuter habet potestatem sui corporis; quod adeo verum est, ut etiam quod creandorum, sed infirmitatis et incontinentiae causa expetit, vel ille de matrimonio, vel illa non sibi alterutrum negent, ne per hoc incidant in damnabiles corruptelas. Reddere enim debitum conjugale nullius est criminis; exigere autem ultra generandi necessitatem, culpae est venialis; fornicari autem vel moe
Abbreviated transcription (Latin):
coniuge ñ cupidine uoluptatis captus:
do corporis dnĩci mysterio.: suo ẽ iudicio
relinquendus.quia ꝓhiberi a nobis ñ de¬
bet acciꝑe: qui inigne positus. nescit ar¬
dere. Cum uͦ ñ amor ꝓcreande sobolis: s
uoluptas dominat᷑ in oꝑe omixtionis:
habeant conuiges etiam de cõmixtio¬
ne sua: qđ defleant. Tunc autẽ uir qui
post ãmixtionẽ suã ꝯiugis lotus aqua
fu̾it: etiã sacrã ꝯmunionẽ ualet acciꝑe.
cũ ei scd̾m p̃finitã sententiã: eccłam li¬
cuerit intrare. De solutione carnalis¬
quia cũ in om̃ibus aliis uir presit mu¬
lieri: ut capud coepori: est enĩ uir caput
inhac causa sibi inuicẽ subiei. inquiens. Uir
debitũ reddat uxori. similiter & uxor uiro. qͥa
mulier ñ habet potestatẽ sui corporis: s uir.
uir ad aliã mulierẽ: potestatẽ habet sui cor¬
poris. Nec uir adotinendũ: nec mulier po¬
testatẽ habet: sine mutuo osensu. s alter alte¬
rius potestatẽ habet corporis. ut poscenti al¬

Expanded text:
conjuge, non cupidine voluptatis captus, do corporis drelinquendus, quia prohiberi a nobis non debet accipere, qui in igne positus nescit ardere. Cum vero non amor procreandae sobolis, sed voluptas dominatur in opere commixtionis, habeant conjuges etiam de commixtione sua quod defleant. Tunc autem vir qui post admixtionem conjugis lotus aqua fuerit, etiam sacram communionem valeat accipere, cum ei secundum praefinitam sententiam ecclesiam licuerit intrare. DISTINCTIquia, cum in omnibus aliis vir praesit mulieri ut caput corpori est enim vir caput in hac causa invicem subjici, dicens: Vir debitum reddat uxori: similiter et uxor viro; quia mulier non habet potestatem sui corporis, sed vir. vir ad aliam mulierem potestatem sui corporis habet; nec vir ad continendum, nec mulier potestatem habet sine mutuo consensu, sed alter alterius potestatem habet corporis, ut poscenti al
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ ab antiquioribus usus fuit: post cõ¬
mixtionẽ ꝓpͥȩ coniuigis: & lauacri purifi¬
cationẽ querere. & ab ingressu ȩccłe paulu¬
lũ temperare. Nec hoc dicentes: culpã de¬
putamus esse coniugiũ. s quia ip̃a licita
ãmixtio coniuigis: sine uoluptate carnis
fieri ñ potest: a sacri loci ingressu absti¬
nendũ est. quia uoluptas ip̃a: sine culpa¬
esse nullatenꝰ potest.
oc autẽ Determinat auctoritatẽ.

Expanded text:
semper ab antiquioribus usus fuit, post adsemper ab antiquioribus usus fuit, post admixtionem propriae conjugis, et lavacri purificationem quaerere, et ab ingressu ecclesiae paululum temperare. Nec hoc dicentes culpam deputamus esse conjugium: sed quia ipsa licita admixtio conjugis sine voluptate carnis fieri non potest, a sacri loci ingressu est abstinendum, quia voluptas ipsa sine culpa nullatenus esse potest. 9. Determinat aucto
Abbreviated transcription (Latin):
nũq nuptiale. Si enim absq peccato o
Cresciteꝰ multiplicamini. cum iam sine
carnali ꝯcupiscentia ñ possent ꝯmisceti.
Qđ ñ om̃is delectatio carnis pec̃em ẽ.
ed forte aliquis dicet:
omnẽ carnis ꝯcupiscentiã & delecta¬
tionẽ quȩ est in coitu: malã esse & pecca¬
tum. quia ex peccato est & in ordinata.
Et nos dicimus: illã ꝯcupiscentiã semꝑ
malã esse. quia fȩda est & pena peccati
s ñ semꝑ pecẽm esse. Sepeenim delectat᷑
uir sc̃s scd̃m carnẽ: in aliqua re. ut reqͣ¬
escendo post laborẽ: edendo post esuriam.
nec tam̃ talis delecdtatio est peccatũ. nͥ sit
immoderata. Sic & delectatio quȩ est in
coitu diugali: eui assunt illa tabona: a
peccato defenditur. Uidet᷑ tam̃ beatus oc̃.
ri carnalis omixtio. dicens. Nir cũ ꝓpͥao
trare ñ debet. quamius diuersȩ hominũ
nationes dehac rediuersa sentiant: &s a¬
lia custodire uideantur: Romanoꝵ tam̃

Expanded text:
numque nuptiale. Si enim absque peccato nnumque nuptiale. Si enim absque peccato n9: Crescite et multiplicamini, cum jam sine carnali concupiscentia non possint commisceri. 8. Quod non omnis delectatio carnis peccatum est. Sed forte aliquis dicet omnem carnis concupiscentiam et delectationem, quae est in coitu, malam esse et peccatum, quia ex peccato est et inordinata. Et nos dicimus illam concupiscentiam semper malam esse, quia foeda est, et poena peccati; sed non semper peccatum est. Saepe enim delectatur vir sanctus secundum carnem in aliqua re, ut requiescendo post laborem, edendo post esuriem; nec tamen talis delectatio est peccatum, nisi sit immoderata. Sic et delectatio quae fit in coitu conjugali, cui adsunt illa tria bona, a peccato defenditur. Videtur tamen beatus Gregorius ri carnalis commixtio, dicens, 33, q. 4: Vir trare non debet. Quamvis diversae hominum nationes de hac re diversa sentiant, et alia custodire videantur; Romanorum tamen
Abbreviated transcription (Latin):
opus nuptiarũ. qđ ab om̃i peccato de¬
fendit apłs dicens. Nonpeccat uirgo: si¬
nupserit. Cũ gͥ culpabilis ñ sit generan¬
di intentione ꝯcubitus: qui ꝓpͥe nuptiis
cunt: ñ ꝓpaginis uoluntate: s libidinis
uoluptate: Quȩ tam̃ uoluptas: ñ ꝓpter
nuptias cadit inculpã. s ꝓpt̾ nuptias:
accipit ueniã. Immoderata gͥ ꝓgressio:
scd̾m ueniã ꝯceditur. Quocirea: & hine
laudabiles sunt nuptiȩ: quia etiã illud
qđ ñ ꝑtinet ad se: ignosci faciunt ꝓpt̾se.
Non enĩ iste ꝯcubitus quo seruitur ꝯcupis¬
centiȩ agitur: ut impleatur fecus: queo
gen̾e suo suptiȩ bonȩ sunt. quia fide
thori seruant. & plis suscipiende causa: u¬
trũq sexũ omiscent. & impietatẽ separa¬
tionis horrent. Sc̃ĩtati etiam conuigii: nͥ
comunx infidelis obesse potest. s potius
fidelis: ꝓd est infideli. ut apłs docet. Exhiꝰ
dunt: defendit a peccato scĩtas ꝯugiibo¬

Expanded text:
opus nuptiarum quod ab omni peccato deopus nuptiarum quod ab omni peccato defendit Apostolus, dicens: Non peccat nupserit. Cum ergo culpabilis non sit generandi intentione concubitus, qui proprie nuptiis cunt, non propagationis voluntate, sed libidinis voluptate? quae tamen voluptas non propter nuptias cadit in culpam, sed propter nuptias accipit veniam. Immoderata ergo progressio secundum veniam conceditur. Quocirca et hinc laudabiles sunt nuptiae, quia etiam illud quod non pertinet ad se, ignosci faciunt propter se. Non enim iste concubitus, quo servitur concupiscentiae, agitur ut impleatur foetus quem nere suo nuptiae bonae sunt, quia fidem thori servant, et prolis suscipiendae causa utrumque sexum commiscent et impietatem separationis horrent . Sanctitati etiam conjugii nec conjux infidelis obesse potest, sed potius fidelis prodest infideli, ut Apostolus docet. Ex hisdunt, defendit a peccato sanctitas conjugii, bo
Abbreviated transcription (Latin):
Ncontinentiȩ
malũ ẽ: qd uir cognoscit uxorẽ: etiã ultͣ
necessitatẽ ꝓcreandi liberos. S & ibi est.
nuptiarũ bonũ. Non enĩ quia inꝯtinen
Non ꝓpter illud malũ: eulpabile est hoc
bonum. S illud malũ fit ueniale: ꝓpt̾
qui ñ fit cã ꝓlis: nuptiȩ ñ cogunt fieri.
s impetrant ignosci. si tam̃ ñ ita sit ni¬
mius: ut impediat tempora ꝗͤ orationi
debentur. nec immutet᷑ in eum usũ: qͥ
est contra naturã. Concubitus uͦ ne¬
cessarius causa generandi: incul¬
pabilis. o& solus ip̃e  nuptialis est.
Ille uͦ qui ultra neces Usitatẽ ꝓgredit᷑:
ñ rõni s libidini obsequit᷑. & hunc ñ exi¬
gere: s reddere conuigi: neftenioet᷑: ad
contugẽ ꝑtinet. Si uͦ ambo tali ꝯcupi¬
scentię subigunt᷑ : rem faciunt: quȩ ñ
est nuptiaꝵ Cuiꝰ delicti: ñ sunt nup¬
tiȩ hoctatrices: s dep̃catrices. decꝰ
quidem ꝯiugale est: castitas ꝓcreandi.
& reddendi carnalis debitifides. Hoc ẽ

Expanded text:
ncontinentiae malum est quod vir cognoscit uxorem etiam ultra necessitatem procreandi liberos, sed et ibi est nuptiarum bonum. Non enim quia incontinentmo vero non propter illud malum culpabile est hoc bonum; sed illud malum fit veniale, propter qui non fit causa prolis, nuptiae non cogunt fieri, sed impetrant ignosci; si tamen non ita sit nimius, ut impediat tempora quae orationi debentur, nec immutetur in eum usum qui est contra naturam. Concubitus enim necessarius causa generandi inculpabilis, et solus ille nuptialis est. Ille vero qui ultra necessitatem progreditur, non rationi, sed libidini obsequitur; et hunc non exigere, sed reddere conjugi ne fornicetur, ad conjugem pertinet. Si vero ambo tali concupiscentiae subiguntur, rem faciunt quae non est nuptiarum; cujus delicti non sunt nuptiae hortatrices, sed deprecatrices. Decus quidem conjugale est castitas; procreandi et reddendi carna
Abbreviated transcription (Latin):
uxori debitũ reddit: uacare ñ pot̾ oratio¬
ni. nec carnes agni edere. Itẽ. Si panes ꝓpo¬
sitionis ab his qui uxores suas tetigerant.
comedi ñ poterant: quantomagis panis
qui de cȩlo descendit: ñ pot̾ abhis qͥdui
galibus paulo ante hesere complexibus
uiolari atq contingi: Non qđ nuptias.
dẽpnemꝰ: s qđ eo tempore quo carnes ag¬
ni manducaturi sumus: uacare a carna
licebat sacra officia celebrare: atq myste¬
ria: tempore ꝯiugalis amplexus. quo etiã
p̃sentia sp̃c scĩ: ñ datur. Unde idem ait. Co
tam̃ tempore illo quo diugales actus gerun¬
uideatur: qui officio generationis obseqͥt᷑.
Quibꝰ temporibꝰ nͦ sint celebrandȩ¬

Expanded text:
uxori debitum reddit, vacare non potest orationi, nec carnes Agni edere. Item, si panes propositionis ab his qui uxores suas tetigerant, comedi non poterant; quanto magis panis qui de coelo descendit, non potest ab his qui conjugalibus paulo ante haesere complexibus, violari atque contingi! non quod nuptias condemnemus, sed quod eo tempore quo carnes Agni manducaturi sumus, vacare a carnallicebat sacra officia celebrare atque mysteria tempore conjugalis amplexus, quo etiam praesentia Spiritus sancti non datur. Unde idem ait, suptamen tempore illo quo conjugales actus gerunvideatur, qui officio generationis obsequitur. 5. Quibus temporibus non sunt celebrand