comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pora marito tracdita: it unius anni
spacio eius ẽ morte tuduata. Quam
dũ feruente mundi copia. ad iteran¬
dũ talamũ. & opes & etas uocaret : ele¬
git magiꝰ sp̾italib nuptus copulari
deo in quibꝰ aluctu incipit᷑. S ad gaudi
ȩt̾na ꝑuenit᷑. quã carnalbꝰ nuptuis sud¬
ei. quȩ a leticia semꝑ incipiunt. ꝙ adfi¬
nẽ cum luctu tendunt. Hiuc aut̃ cun
ꝑunt medici dicere. quia nͥ ad ãplexus
uiriles rediro.: calore nimio contra natu¬
rã barbas ẽẽt habitura. Qd̃ ita qͦ pꝰ facti
ẽ. S scã mulier nichil erterius defte¬
mitatis timuit. que interioris sponsi
ret᷑. Max gͦ ut eius coniunx defunct
ẽ: abiecto seculari habitu. ad om̃ipotea¬
tis dei seruitium sese apud egcłam bert
annis simplicitati cordis atq orationide¬
dita. larga indigentib elemosinar̃ oꝑ
impenclit. Cumq omp̃s deus ꝑheunẽ
iam mercedem reddere eius labceibꝰ de¬
creuiss: cancͥ ulcere inmamilla ꝑcus¬

Expanded text:
pora marito tradita, in unius anni pora marito tradita, in unius anni spatio ejus est morte viduata. Quam dum, fervente mundi copia, ad iterandum thalamum et opes et aetas vocarent, elegit magis spiritalibus nuptiis copulari Deo, in quibus a luctu incipitur, sed ad gaudia aeterna pervenitur, quam carnalibus nuptiis subjici, quae a laetitia semper incipiunt, et ad finem cum luctu tendunt. Huic autem cum  coeperunt medici dicere, quia nisi ad amplexus viriles rediret, calore nimio contra naturam barbas esset habitura, quod ita quoque post factum est. Sed sancta mulier nihil exterioris deformitatis timuit, quae interioris sponsi retur. Mox ergo ut ejus maritus defunctus est, abjecto saeculari habitu, ad omnipotentis Dei servitium sese apud beati Petri annis simplicitati cordis atque orationi dedita, larga indigentibus eleemosynarum opera impendit. Cumque omnipotens Deus perennem jam mercedem reddere ejus laboribus decrevisset, cancri ulcere in mamilla percus
Abbreviated transcription (Latin):
ne patre. insuꝑiores episcopii sui par¬
tes ascendere.: seq post laborem reficien¬
pex̾ intrantes ad uirũ dei quosdã uiroᷤ
stolis candidis amictoᷤ: qͥ eundẽ qͦ can¬
dorẽ uestiũ. uultuu̾ suoꝵ luce uince¬
bant. Qͥq ex splendoris eoꝵ claritate
ꝑcussus: quinã illi eent. emissa cepit
uoce clamare. Qꝰ uoce etiam ꝓbus ep̃c
conmotꝰ. intrantes eos aspexit & agno
tantȩ uisionis nouitatẽ non ferens:
cursu concito extra fores fugiit: atq
eoᷤᷤ quos uiderat. patͥ ac medicis nun¬
tiauit. Qͥ conciti descenderunt. sze
grũ quẽ reliquerant. iam defunctũ
inuenerunt: quia illi eum secũ tule¬
rant. quoꝵ uisionẽ puer ferre non po¬
hoc silendum arbitror: qd ͥ ꝑsonar᷑
grauiũ atq fideliũ ẽ. relatione cõper¬
tũ. Gottoꝵr namq temꝑib. galla huiͦ
urbis nobilissima puella. simaci consu¬
lii ic patͥcii filia. intra adolescentiȩ tẽ¬

Expanded text:
patre in superioris episcopii sui parpatre in superioris episcopii sui partes ascendere, seque post laborem reficienpexit intrantes ad virum Dei quosdam viros stolis candidis amictos, qui eumdem quoque candorem vestium, vultuum suorum luce vincebant. Qua splendoris etiam claritate perculsus, quinam illi essent, emissa coepit voce clamare. Qua voce etiam Probus episcopus commotus, intrantes eos aspexit et agnotantae visionis novitatem non ferens, cursu concito extra fores fugit, atque eos quos viderat patri ac medicis nuntiavit. Qui concite descenderunt; sed aegrum quem reliquerant jam defunctum invenerunt, quia illi eum secum tulerant, quorum visionem puer ferre non posonarum gravium atque fidelium est relatione compertum. Gothorum namque temporibus Galla hujus urbis nobilissima puella Symmachi consulis ac patricii filia, intra adolescentiae tem
Abbreviated transcription (Latin):
sententiam ꝑtimescant: s dum eoꝵ men¬
tibus int̾nor ciuium societas ostendit᷑.
acarnis suȩ copula. sine doloris &. formi¬
dinis fatigatione soluantur. Qua de re
neq hoc sileam: qd ꝓbus om̃ipotentisdei
famulus. qui nunc in hac dirbe in mo¬
nasterio p̾sto est. qd̾ appellatur renati:
de ꝓbo patruo suo reatinȩ ciuitatis ep̃o
m narrare consueuit: dicens. quia pro¬
pinquante uitȩ eius t̾mino. eum gra¬
uissima dep̃ssit egͥtudo. Cuiͦ pat̾ nomi¬
ne maximꝰ pueris cͥcumquaq transmis¬
sis colligere medicoᷤᷤ studuit. si forte eiꝰ
molestiȩ subuenire potuissent. S con¬
gregati ex uicinis locis undiq medici:
ad tactum uenȩ. denunciauerunt eiꝰ
exitum citius affutur̃. Cũ uͦ iam tempꝰ
refectionis incumberꝙ : atq diei hora
tardior excreuiss: uenerandꝰ ep̃c de il¬
loꝵ potius quã de sua salute sollicitus:
eos qui aderant ãmonuit. cum suo se¬

Expanded text:
sententiam pertimescant, sed dum eorum mensententiam pertimescant, sed dum eorum menti internorum civium societas ostenditur, a carnis suae copula sine doloris et formidinis fatigatione solvantur. neque hoc sileam, quod Probus omnipotentis Dei famulus, qui nunc in hac urbe monasterio praeest, quod appellatur Renati, de Probo patruo suo Reatinae civitatis episcopo mihi narrare consuevit, dicens quia, appropinquante vitae ejus termino, eum gravissima depressit aegritudo. Cujus pater nomine Maximus, pueris circumquaque transmissis colligere medicos studuit, si fortasse ejus molestiae subvenire potuisset. Sed congregati ex vicinis locis undique medici, ad tactum venae denuntiaverunt ejus exitum citius adfuturum. Sed cum jam tempus refectionis incumberet, atque diei hora tardior excrevisset, venerandus episcopus de illorum potius quam de sua salute sollicitus, eos qui aderant admonuit cum suo
Abbreviated transcription (Latin):
apposita curauit aure dinoscere. Qd̃ ille
sintiens. cui tenuissimꝰ inerat fiatꝰ. quã¬
tulo ãnisu ualuit. ut loqͥ potuiss. infer¬
uescente spũ collegit uocem: atq erupit.
dicens. Recede a me mulier: ad huc igni¬
culus uiuit: paleam tolle. Iua gͥ recedñ¬
te: erescente uirtute corꝑis. cum magna
cepit lecicia clamare. dicens. Bene ue
dad tantillũ seruulũ ur̃m estis digna¬
n conuenire : uenio. uenio: grãs ago:
xãs ago. Cumq hoc iterata crebͦ uoce
speteret: quibus hoc dicerꝙ. noti sui
illum cͥcũsteterant. requirebant. Q¬
us ille admirando respondit dicens.
aspicitis: Ad qͦs it̾um conuersus dicebat.
Ecce uenio: ecce uenio. Atq int̾ u̾ba hȩc
animã reddidit & quia ueracit̾ scõs
apłos uiderit. eoᷤ etiam sequendo testa¬
tꝰ est. Qd̃ plerumq contingit iustis. ut
inmorte sua scõꝵ p̾cedentium uisiones
aspiciant: ne ipsam mortis suȩ penalẽ

Expanded text:
apposita curavit aure dignoscere. Quod ille apposita curavit aure dignoscere. Quod ille sentiens, cui tenuissimus inerat flatus, quantulo adnisu valuit, ut loqui potuisset, infervescente spiritu collegit vocem atque erupit, dicens: Recede a me, mulier, adhuc igniculus vivit, paleam tolle. Illa igitur recedente, crescente virtute corporis, cum magna coepit laetitia clamare, dicens: Bene vend ad tantillum servulum vestrum estis dignati convenire? venio, venio, gratias ago, gratias ago. Cumque hoc iterata crebro voce repeteret, quibus hoc diceret noti sui, qui illum circumsteterant, requirebant. Quibus ille admirando respondit, dicens:orum non aspicitis? Ad quos iterum conversus, dicebat: Ecce venio, ecce venio; atque inter haec verba animam reddidit. Et quia veraciter sanctos apostolos viderit, eos etiam sequendo testatus est. Quod plerumque contingit justis, ut in morte sua sanctorum praecedentium visiones aspiciant, ne ipsam mortis suae poenalem
Abbreviated transcription (Latin):
bas stephanꝰ. qͥ non longe ante hoc bienui
um. hac inurbe defunctꝰ ẽ. quẽ ipsc etũ
bene nosti:i neadet. ꝓuintia nursis cos¬
tigisse referebat. Aiebat enim: qd̾ illie pͥs¬
bit̾ quidam conmissã sibi cũ magno si¬
pore ordinis accepti p̾soiterã suã ut ses¬
r̃ ailigens s quasi hostem cauens: ad se ꝓpiuˢ
acedere nunquam sinebat: eamq sibunet
ꝓpinquare nulla occasione ꝑmittebat. ꝙ. ab
tisioi conmunionẽ funditꝰ familiaritatiˢ
absciderat. Nabent quippe sc̃i uiri hoc ꝓ
pͥum: nam ut semꝑ ab illicitis longe sint:
as plerumq etiam licita abscidunt. Un¬
de isdem uir ne uinquã ꝑ eam ineurrers.
tut necessaria. Hic gͦ uenerabilis p̾sbit᷑
cum longã uitȩ impless etatem: anno xl
fibre correptus. ad extrema deductus est.
Scũ eum p̾sbitera sua conspicers. soluti iam
menbͥs. quasi in morte distentũ: siqͦd ad¬
hucei uitale spiramen ineẽt. naribꝰ eiuᷤ

Expanded text:
bas Stephanus, qui non longe ante hoc tempus bas Stephanus, qui non longe ante hoc tempus in hac urbe defunctus est, quem ipse etiam bene nosti, in eadem provincia Nursiae contigisse referebat. Aiebat enim quod illic presbyter quidam commissam sibi cum magno tipore ordinationis acceptae presbyteram suam ut sororem diligens, sed quasi hostem cavens, ad se propius accedere nunquam sinebat, eamque sibimet propinquare nulla occasione permittens, ab ea sibi communionem funditus familiaritatis absciderat. Habent quippe sancti roprium: nam ut semper ab illicitis longe sint, a se plerumque etiam licita abscindunt, unde idem vir nequam per eam incurreret bat necessaria. Hic ergo venerabilis presbyter cum longam vitae implesset aetatem, anno quafebre correptus, ad extrema deductus est. Sed cum eum presbytera sua conspiceret solutis jam membris, quasi in morte distentum, si quod adhuc ei vitale spiramen inesset, naribus ejus
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ iam anni .xiͫ. fuisset incecitate tempꝰ
exemptum: ei dñs lumen reddidit. ĩna¬
nũ suũ obitum denuntiauit: atq ut m¬
nasterus circumquaq construetis uer¬
bũ uite p̃dicaret ãmonuit. quatinꝰ cr¬
tu fratͥbus cordis lumen aꝑiret. Q stat
iussis obteꝑans: frũm cenobia cͥcuiuit. m¬
data uitȩ quȩ agendo didicerat p̃dicauit
Quinto decimo gͥ die ad monast̾ium suũ pe¬
acta p̃dicatione reu̾susẽ. ibiq fr̃ibus con¬
uocatis. astans inmedio. sacramentũ dñi¬
ci corꝑis ꝙsanguinis sumpsit. Morqicũ
eis misticos psalmoꝵ cantus ex cesus ẽ.: qt
illis psallentibus oracioni intentꝰ animĩ
reddidit. Onĩs uͦ frẽs qͥ aderant ex oreqͥ
exisse columbã uiderunt: q̃ mox aꝑtote¬
to oratorii egressa. aspicientibꝰ fratͥbus pe¬
netrauit cȩlum. Cuiͦ icc irco animã iui
om̃ps deus ex hac ipsa specie ostendent¬
ei uir ille quam simplici corde seriusss¬
Sneq hoc sileam: qd̾ uir uenerabilis ab¬

Expanded text:
imi 388 fuisset in caecitate tempus expletum, ei Dominus lumen reddidit, et vicinum suum obitum denuntiavit, atque ut monasteriis circumquaque constructis verbum vitae praedicaret admonuit, quatenus cortu fratribus, cordis lumen aperiret. Qui statim jussis obtemperans, fratrum coenobia circuivit, mandata vitae quae agendo didicerat praedicavit. Quinto decimo igitur die ad monasterium suum peracta praedicatione reversus est, ibique fratribus convocatis astans in medio, sacramentum dominici corporis et sanguinis sumpsit, moxque cum eis mysticos psalmorum cantus exorsus est. Qui illis psallentibus orationi intentus animam reddidit. Omnes vero fratres qui aderant ex ore ejus exisse columbam viderunt, quae mox, aperto tecto oratorii egressa, aspicientibus fratribus, penetravit coelum. Cujus idcirco animam in t omnipotens Deus ex hac ipsa specie ostenderet quam simplici corde eineque hoc sileam quod vir venerabilis ab
Abbreviated transcription (Latin):
debuit sperare terminum. inde sumat
augmentũ: iccirco nr̃a deus infirma
conspiciens. flagellis suis custodiam
ꝑmiscet: atq in ipsa ꝑcussione sua.
electis filiis nunc misericordit̾ iustꝰ
ẽ: ut sint quibus pꝰea debeat iuste
misereri. Unde uenerabilem senem
dũ exterioribus tenebͥs p̾meret: int̾¬
na nunquã luce destituit. Qͥ cum
flagello fatigaret᷑ corporis. habebat ꝑ¬

Expanded text:
sperare debuit terminum, inde sumat sperare debuit terminum, inde sumat augmentum; idcirco nostra Deus infirma conspiciens, flagellis suis custodiam permiscet, atque in percussione sua electis filiis nunc misericorditer justus est, ut sint quibus postea debeat juste misereri. Unde venerabilem senem dum exterioribus tenebris premeret, interna nunquam luce destituit. Qui cum flagello fatigaretur corporis, habebat
Abbreviated transcription (Latin):
runt obisse dei famulũ qͦ hune ad reg¬
na cȩlestia ascendisse cognouerunt. Adhuc¬
in meo monast̾io positꝰ cuiusdam ualde
uenerabilis uiri relatione cognoui qd̃
dico. Aiebat enim. quia uenerabili pa¬
ter nomine spes. monasteriũ constru¬
xit in loco cui uocabulũ cample est:
qui sexti ferme miliarii interiacente
spacio. auetusta nursiȩ urbe disun¬
gitur. Nunc opm̃s ꝙ misericorᷤ deus
abȩt̾no uerbere flagellando ꝓtexit:
eiq dispensationis suȩ maximã &. se¬
ueritatem seruauit ꝙ grãm: quãtũq
eũ pͥus fiagellando diligeret: pꝰmodũ
ꝑfecte sanando monstrauit. Fuis naͣ
ei lumen ł exrreme uisionis aꝑiens.
S quia nemo inuerbere illius. gr̃a se
destitutente subsistit:ͥ & nisi isdẽ mi¬
sericors pat̾. qͥ penã irrogat. patien¬
ciã p̃stet: mox ꝑimpatientiã pecratũ
nobls auget ip̃sa correptio peccatoꝵ:
fitq mͦ miserabili. ut culpa nr̃a unde

Expanded text:
runt obiisse Dei famulum, quo eum ad coelrunt obiisse Dei famulum, quo eum ad coelestia regna ascendisse cognoverunt. in monasterio meo positus cujusdam valde venerabilis viri relatione cognovi quod dico. Aiebat enim quia venerabilis Pater nomine Spes, monasterium construxit in loco cui vocabulum Cample est, qui sexti ferme milliarii interjacente spatio a vetusta Nursiae urbe disjungitur. Hunc omnipotens et misericors Deus ab aeterno verbere flagellando protexit, eique dispensationis suae maximam severitatem servavit et gratiam; quantumque eum prius flagellando diligeret, postmodum perfecte sanando monstravit. Ejus namqei lumen vel extremae visionis aperiens. Sed quia nemo in verbere illius gratia se destituente subsistit, et nisi idem misericors Pater qui poenam irrogat patientiam praestet, mox per impatientiam peccatum nobis ipsa auget correptio peccatorum, fitque modo miserabili ut culpa nostra unde
Abbreviated transcription (Latin):
as IIIHoc mundo possederant: s cuncta
pauꝑibꝰ ꝓanimar̃ suar̃ redemptione
largiti sunt: & in eodem monast̾io per¬
manserunt. Quoꝵ unus scilios specio¬
sus. dum ꝓ utilitate monast̾ii uixta ca¬
puanã urbem missus fiuss: die quadã
fr̃ eius gregoruis cum fratͥbus ad men¬
sam sedens. atq couescens. ꝑ sp̃m suble¬
uatus aspex̃. & uidit speciosi germani
sui animã tam longe a se positi de cor¬
pore exire. Qs mox fr̃ibus indicauit:
&cucurrit. Iamq eundẽ frẽm suum.
sepultũ repꝑit. quẽ tamen ea hora qua
uiderat. exisse de corpore inuenit Qdã
aut̾ religiosus atq fidelissimꝰ uir. adhuo
mͥ inmonast̾io posito narrauit: qd̾ ali¬
qͥ de siciliȩ partibus pauigio romã pe¬
tentes: in mari medio positi. cuiꝰdam
serui dei. qͥ insamnio fuerat inclusꝰ.
ad cȩlum ferri animã uiderunt. Qi
descendentes ad t̾ram. causamq anita
eẽt acta. ꝑscrutantes: illodie inuene¬

Expanded text:
as in hoc mundo possederunt, sed cuncta as in hoc mundo possederunt, sed cuncta pauperibus pro animarum suarum redemptione largiti sunt, et in eodem monasterio permanserunt. Quorum unus, scilicet Speciosus, dum pro utilitate monasterii juxta Capuanam urbem missus fuisset, die quadam frater ejus Gregorius, cum fratribus ad mensam sedens atque convescens, per spiritum sublevatus aspexit et vidit Speciosi germani sui animam, tam longe a se positi, de corpore exire. Quod mox fratribus indicavit, et cucurrit. Jamque, eumdem fratrem suum sepultum reperit, quem tamen ea hora qua viderat exiisse de corpore invenit. am religiosus atque fidelissimus vir adhuc mihi in monasterio posito narravit quod aliqui de Siciliae partibus navigio Romam petentes, in mari medio positi, cujusdam servi Dei qui in Samnio fuerat inclusus, ad coelum ferri animam viderunt. Qui descendentes ad terram, causamque an ita esset acta perscrutantes, illo die invene
Abbreviated transcription (Latin):
aulo suꝑius questꝰ es morientis cuiꝰ¬
dam animã egredientẽ te non ui¬
bisse: s hoc ipsum iam culpȩ fuit. qd̾ cor¬
Iporess oculis rem uidere inuisibilẽ que¬
sisti. Nam multi nr̃oꝵ. mentis oculũ
tis egredientes e carne animaᷤᷤ frequent̾
uiderunt. Unde mͥ nunc necesse est.
ułꝰ qualit̾ egredientes animȩ uisȩ fuit.
uł quanta ipse dum egrederent᷑ uide¬
nnt. enarrare: quatinꝰ fluctuanti ani¬
no qd̾ plene racio non ualet. exẽpla su
atus sum: qd̾ uir uenerabilis benedic¬
ł. sic̃ afidelibꝰ eius discipłis agnoui. lõ
Nacapuana urbe positus: germani eiꝰ
ntis laxato sini. quasi subuno solis
Do cunctũ in sius oculis mundum
les uiri. atq exterioribus studus erudi¬
ti germani frẽs quoꝵ unus speciosus.
alt̾ si gregorius dicebatur. eius se regłȩ
in scã conuersatione dederunt: quos is¬
dem uenerabilis pat̾. inmonast̾io qd̾ uix¬
ta terracinensem urbem construxenit.
fecit habitare. Qͥ multas quidẽ pecuni¬

Expanded text:
morientis cujusdam egredientem animam te non vidisse; sed hoc ipsum jam culpae fuit, quod corporeis oculis rem videre invisibilem quaesisti. Nam multi nostrorum mentis oculum tes, egredientes e carne animas frequenter viderunt. Unde nunc mihi necesse est vel qualiter egredientes animae visae sint, vel quanta ipsae dum egrederentur viderint enarrare, quatenus fluctuanti animo, quod plene ratio non valet, exempla suatus sum quod vir venerabilis Benedictus, sicut a fidelibus ejus discipulis agnovi, longe a Capuana urbe positus, Germani ejusanimam intuens, mentis laxato sinu, quasi sub uno solis radio, cunctum in suis oculis mundum les viri atque exterioribus studiis eruditi, germani fratres, quorum unus Speciosus, alter vero Gregorius dicebatur, ejus se regulae in sancta conversatione tradiderunt. Quos isdem venerabilis Pater in monasterio quod juxta Terracinensem urbem construxerat fecit habitare; qui multas quidem pecuni
Abbreviated transcription (Latin):
non comedit leo de cadauere. Ex
qua re ostnditur. qd̾ peccatũ in¬
obedientiȩ in ipsa fuerit morte
laxatum: quia isdem leo quẽ uiuẽ¬
tẽ p̾sumpsisset occidere: continge¬
re non presũpsit occisum. Qͥ enĩ
occidendi ausum habuit: de occi¬
non accepit: quia is qͥ culpabilis
inuita fuerat: punita inobedi¬
entia. erat iam iustus ex morte.
Leo gͦ qui pͥus peccatoris uitã neca¬
uerat: custodiuit pꝰ mod̾ cadauer

Expanded text:
non comedit de cadavere . Ex non comedit de cadavere . Ex qua re ostenditur quod peccatum inobedientiae in ipsa fuerit morte laxatum, quia idem leo, quem viventem praesumpsit occidere, contingere non praesumpsit occisum. Qui enim occidendi ausum habuit, de occinon accepit, quia is qui culpabilis in vita fuerat, punita inobedientia, erat jam justus ex morte. Leo ergo qui prius peccatoris vitam necaverat, custodivit postmodum cadaver
Abbreviated transcription (Latin):
gladio caput eius amputauit.
Sxũ ccepꝰ eius in t̾ram caderet: ipse
qui hunc capite truncauerat. in¬
mundo sp̃u correptus. ad pedes eiꝰ
arruit: & qd amicum dei occiderit
immico dei traditus ostñdit. Peti
iustus quacumq morte pre¬
unt᷑ fuerit. iusticia eiꝰ non aufe¬
ntur ab eo: electi qui ꝓculdubio
oꝑpetuam uitam tendunt. quid
as obest. si ad modicum dure mo¬
tunt᷑: E est fortasse ñnunquam
a culpa licet minima: quȩ in ea¬
dem debeat morte resecari. Unde
it. ut reprobi potestatem quidẽ
antra uiuentes accipiant: s illis
arientibus hoc in eis grauiuis iñ¬
letur. qd̾ contra bonos potestatẽ
crudelitatis acceꝑunt: sic̃ isdẽ
difex qui eundem uenerabiẽ di¬
dẽ uuentẽ ferire ꝑmissꝰ ẽ. gaudere
sacra qͦ testantur eloquia. Nã uir
dei contra samariam missus. qͥa
ꝑ inobedientiam in itinere coͤ¬
medit: hunc leo in eodem itinere
occidit. S statim illic scͥptunrẽ:
quia leo stetit iuxta asinum. &

Expanded text:
gladio caput eius amputavit. gladio caput eius amputavit. Sed cum corpus eius in terram caderet, ipse qui hunc capite truncaverat, inmundo spiritu coorruit, et quod amicum Dei occiderit, inimico Dei traditus ostendit. PETR. sit: Justus quacunque morte praeventus fuerit, justitia ejus non auferetur ab eo; electi qui procul dubio ad perpetuam vitam tendunt, quid eis obest si ad modicum dure moriuntur? Et est fortasse nonnunquam eorum culpa, licet minima, quae in eadem debeat morte resecari. Unde fit ut 408 reprobi potestatem quidem contra viventes accipiant, sed illis morientibus hoc in eis gravius vindicetur, quod contra bonos potestatem suae crudelitatis acceperunt, sicut idem carnifex qui eumdem venerabilem diaconum viventem ferire permissus est, gaudere sacra quoque testantur eloquia. Nam vir Dei contra Samariam missus, quia per inobedientiam in itinere comedit, hunc leo in eodem itinere occidit. Sed statim illic scriptum est: Quia stetit leo juxta asinum, et
Abbreviated transcription (Latin):
inmonast̾io positus agnoui:. qd hoc u¬
gobardoꝵ tempore iuxta in hac ꝓuini¬
a quę sura nominat᷑. quidam monafi
pater uitȩ uenerabilis suranus nomi¬
ne fuerit: qui captiuis aduenientibꝰ ate
a longobardor dep̃datione fugientibis
cuncta que in monaft̾io uidebant᷑ bede¬
ri largitus .ẽ. Cumq in elemosinis ut¬
menta sua ac frũmͦ acellarium con¬
sũpsisset: quicquid inorto potuit hee¬
re expendit. Expensis uͦ rebus om̃ibrs̃
longobardi ad eum subito uenerunt.
eumq tenuerunt: & aurũ petere oeit
Qͥbuscum ille dicers se omnimͦ nil hade¬
re: inuicino monte ab eis ductꝰẽ iq
silua inmensȩ magnitudinis stabat.
bicaptiuus quidã fugiens: in caua arte¬
re latebat. Ubi unus ex longobardis e¬
ducto gladio p̾dictum uenerabilemos¬
cidit uirum. Cuiꝰ corpore int̾ram ca¬
dente. mons om̃is ꝓtinus & silua con¬
cussa ẽ: ac si se ferre non posse pondus
scitatis eius diceret terra quȩ tremu
renuerunt. Quoꝵ unus. educto

Expanded text:
in monasterio positus agnovi, quod hoc Langobardorum tempore iuxta in hac provincia, quae Sura nominatur, quidam monasterii pater vitae venerabilis Soranus nomine fuerit, qui captivis advenientibus atque a Langobardorum depraedatione fugientibus, cuncta quae in monasterio videbatur habere largitus est. Cumque in elemosinis vestimenta sua ac fratrum omnia et cellarium consumpsisset, quicquid habere in horto potuit, expendit. Expensis vero rebus omnibus, Langobardi ad eum subito venerunt eumque tenuerunt et aurum petere coeperunt. Quibus cum ille diceret, se omnimodo nil habere, in vicino monte ab eis ductus est, in quo silva inmensae magnitudinis stabat. Ibi captivus quidam fugiens in cava arbore latebat. Ubi unus ex Langobardis educto gladio praedictum venerabilem occidit virum. Cuius corpore in terra cadente, mons omnis protinus et silva concussa est, acsi se ferre non posse pondus sanctitatis eius diceret terra, quae tremutenuerunt. Quorum unus educto
Abbreviated transcription (Latin):
dũ longobardi seuientes uenissent:
sicut eius narratione didici. duõ eius
monachos in ramis unius arboriᷤᷤ sus¬
penderunt. Qͥ suspensi: eodem die de¬
psallere ceꝑunt: ita ut ipsi qͦ qui e¬
os occiderant. cum uoces psallentiũ audi¬
rent. nimiũ mirati terrerent᷑. Quas ie¬
delic& uoces. captiui qͦ om̃s qui illic a¬
erant audierunt: atq eiusdem psalma¬
e pmodum testes extiterunt. S haᷤ uoxs

Expanded text:
dum Langobardi saevientes venissent, dum Langobardi saevientes venissent, sicut eius narratione didici, duos eius monachos in ramis unius arboris suspenderunt. Qui suspensi eodem die depsallere coeperunt, ita ut ipsi quoque qui eos occiderant, cum voces psallentium audirent, nimium mirati terrerentur. Quas videlicet voces captivi quoque omnes, qui illic aderant, audierunt atque eorum psalmodiae postmodum testes extiterunt. Sed has voces
Abbreviated transcription (Latin):
pore urgeret: conuenerunt multi.
ut tam sc̃ę animȩ de hoc mundo re¬
cedenti suas animas conmendarent.
Cumq lecto illius hui qͥ conueperant om¬
nes assisterent: alii ingredientes ange¬
los uiderunt. s dicere aliquid nullomͦ
potuerunt: alii omino nichil uide¬
runt s om̃s qui aderant ita uehem¬
tissimus timor ꝑculit: ut nullus egre¬
diente illa scã anima illic stare potu¬
isset. W hiigͦ qui uiderant . &. hii qui
om̃ino nichil uiderant. uno om̃s tuo¬
re ꝑculsi & exterriti fugerunt: ut
palam daretur intelligi. quantauis
tum non inipso suo egressu ostendit᷑:
pꝰ mortẽ uͦ cercus declaratur. Undeꝙ
sci martyres ab infidelibus crudelia
multa ꝑpessi sunt: qui tamen ut pre¬
diximus ad ossa sua mortua signis co¬
tidie & miraculis clarescunt. Uitȩ¬
namq uenerabilis ualentio qui post
in hac romana urbe mͥ sic̃ nosti meoq
monast̾io p̾fuit: pͥus in ualeria ꝓuin¬
tia suum monast̾ium rexit. In quo

Expanded text:
pore urgeret, convenerunt multi, pore urgeret, convenerunt multi, ut tam sanctae animae de hoc mundo recedenti suas animas commendarent. Cumque lecto illius hi qui convenerant omnes assisterent, alii ingredientes angelos viderunt, sed dicere aliquid nullo modo potuerunt, alii omnino nil viderunt; sed omnes qui aderant, ita vehementissimus timor perculit, ut nullus, egrediente illa sancta anima, illic stare potuisset. Et hi ergo qui viderant, et hi qui omnino nihil viderant, uno omnes timore perculsi et territi fugerunt, ut palam daretur intelligi quae itum non in ipso suo egressu ostenditur, post mortem vero certius declaratur. Unde et sancti martyres ab infidelibus crudelia multa perpessi sunt, qui tamen, ut praediximus , ad ossa sua mortua signis quotidie et miraculis clarescunt. namque venerabilis Valentio, qui post in hac Romana urbe mihi, sicut nosti, meoque monasterio praefuit, prius in Valeriae provincia suum monasterium rexit. In quo
Abbreviated transcription (Latin):
namq cum quodam die messem quã
sua manu seuerat. decisam adaream
deduxissetꝰ nichilq aliud cũ discipłi ᷤᷤ
sius ad tocius anni stipendiũ haberꝙ
quidam ꝑuerse uoluntatis uir. anti¬
qui hostis stimulis instigatus. eaudẽ
messem igni supposito. ita ut erat in
area succendit. Qd̃ factum dum al¬
ter aspicers:: ad eundem dei famiulum
cucurrit . & nunciauit. Qd̃ pꝰquã in¬
dicauit: adunx̾ dicens. Ue ue pater
stephaneꝰ qͥd tibi contigit: Cui statim
tiultu as mente placida ille respon¬
dit. Ne quidem illi contigit. qͥ hoc
fecit. Nam mͥ quid contigit. In
quibus eius uerbis ostenditur in qͦ
uir tutis culmine sedebat. qͥ unum
qd̃ insumptu mũdi habuerat. tam
secura perdebat mente: magisq il¬
li dolebat qui peccatum conmiserat.
quã sibi qͥ peccati illius dampna tole¬
rabat: nec pensabat. qͥd ipse exteruis.
s culpȩ reus quantum ꝑdebat intͦꝰ
Hunc itaq cum dies mortis egredi e cor¬

Expanded text:
namque cum quadam die messem quam namque cum quadam die messem quam sua manu severat decisam ad aream deduxisset, nihilque aliud cum discipulis suis ad totius anni stipendium haberet, quidam perversae voluntatis vir, antiqui hostis stimulis instigatus, eamdem messem, igne supposito, ita ut erat in area, incendit. Quod factum dum alter conspiceret, eidem Dei famulo cucurrit et nuntiavit. Quod postquam indicavit, adjunxit, dicens: Vae, vae, pater Stephane, quid tibi contigit? Cui statim vultu ac mente placida ille respondit: Vae illi contigit qui hoc fecit; nam mihi quid contigit? In quibus ejus verbis ostenditur in quo virtutis culmine sedebat, qui unum quod in sumptus mundi habuerat tam secura perdebat mente, magisque illi condolebat qui peccatum commiserat, quam sibi qui peccati illius damna tolerabat; nec pensabat quid ipse exterius, sed culpae reus quantum perdebat intus. Hunc itaque cum dies 404 mortis egredi de cor
Abbreviated transcription (Latin):
traditus: unde uiuentẽ pat̾ suus no¬
luit corrigere. hoc morientẽ ꝑmisiti¬
terre: ut qͥ di ꝑdiuinitatis pacienti¬
ã blasphemus uixerat: quandoq mori
turus ꝑ diuinitatis iudicium blas¬
phiemar&s & moreret᷑: quatinꝰ reatum
suũ pater eius agnoscer&: qui paruu¬
lifilii animã negligens. non paruu¬
lum peccatorẽ gebenne ignibꝰ nutͥss&.
anterim hoc tͥste seponentes: ad eaquȩ
narrare ceꝑam leta redeamus. Predic¬
toetenim ꝓbo aliisq religiosis uriᷤᷤ nar
tantib agnoui: eaque indicare auden¬
lbꝰ de uenerabili patre stephano in o¬
melus euuangłu curaui. Fuit et enum
uii sicut & isdem ꝓbus & multi alii te¬
Antur nichil in hoc mundo possidens:
dehil querens: solam cum deo pauꝑ¬
an diligens : inter ad uersa semper
patienciam amplectens: conuentus se¬
cularium fugiens: uacare semꝑoraci¬
oni concupiscens. De quo unum uir¬
tutis bonum refero: ut ex hoc uno
ualeant eius multa pensari. Hus

Expanded text:
traditus, unde viventem pater suus notraditus, unde viventem pater suus noluit corrigere, hoc morientem permisitterare; ut qui diu per Divinitatis patientiam blasphemus vixerat, quandoque per Divinitatis judicium blasphemaret, et moreretur; quatenus reatum suum pater ejus agnosceret, qui parvuli filii animam negligens, non parvulum peccatorem gehennae ignibus nutrisset. Sed interim hoc triste seponentes, ad ea quae narrare coeperamus laeta redeamus. to etenim Probo aliisque religiosis narrantibus viris agnovi ea quae indicare audientibus de venerabili Patre Stephano in Homiliis Evangelii curavi . Fuit enim vir, sicut idem Probus et multi alii testantur, nihil in hoc mundo possidens, nihil requirens; solam cum Deo paupertatem diligens, inter adversa semper patientiam amplectens, conventus saecularium fugiens, vacare semper orationi concupiscens. De quo unum bonum virtutis refero, ut ex hoc uno valeant ejus multa pensari. Is
Abbreviated transcription (Latin):
eadem infantia morientes ingnit
regnum oelest tredendum ẽ. omst̃
paruulos qͥ scilicꝙ̃. iam loqui possunt.
regna cȩlestia ingredi crededendũre
est: quia non nullis paruulis eiꝰ dẽre¬
ni cȩlestis aditus a parentibus clae̾
si male nutͥantur. Nam quidamiur¬
cunctis in hac urbe notissimꝰ ante tͥata¬
um filium habuit: annoꝵ sic̃ arbctar
quinq: quem nimis carnalit̾ diligtrs̃¬
remisse nutriebat. Atq idem partulᷤ
qd̃ dictu graue ẽ. moxut eius animo a¬
liquid obstitiss&: maiestatẽ dei blasfcins¬
re consueuerat. Qͥ in hac ante tͥeniel
mortalitate ꝑcussus: uenit aomoetẽ
sumq eum suus pat̾ insinu teneret: si¬
cut hii testati sunt qͥ p̃sentes fuerant.
malignoᷤ ad se uenisse sp̃s tremenubus
uabat faciem: ut se abeis insinu patͥs
abscond. Quẽ cum ille trementẽ reqͥ
uolunt. Qͥ cum hoc dixiss&: maiestatiᷤ
nomen ꝓtinus blasfemaiuit. & animã
reddidit. Ut enun opins d̾s ostendero.
ꝓqͦ reatu talibus fuiss& executoribus

Expanded text:
eadem infantia morientes ingredi regnum coeleste credendum est, omnes tamen parvulos qui scilicet jam loqui poregna coelestia ingredi credendum non est, quia nonnullis parvulis ejusdem regni coelestis aditus a parentibus clauditur, si male nutriantur. Nam quidam in hac urbe notissimus ante triennium filium habuit, annorum, sicut arbitror, quinque, quem nimis carnaliter diligremisse nutriebat. Atque idem parvulus, quod dictu grave est, mox ut ejus animo aliquid obstitisset, majestatem Dei blasphemare consueverat. Qui in hac ante triennium mortalitate percussus venit ad mortem. Cumque eum suus pater in sinu teneret, sicut hi testati sunt, qui praesentes fuerunt, malignos ad se spiritus venisse trementibus navit faciem, ut se ab eis in sinu patris absconderet. Quem cum ille trementem quid volunt. Qui cum hoc dixisset, majestatis nomen protinus blasphemavit et animam reddidit. Ut enim Deus ostenderet, pro quo reatu talibus fuisset exsecutoribus
Abbreviated transcription (Latin):
Eidatione remearent: hii qͥ pͥus famẽ
gtrant. uiuendi licentia accepta. reu̾
sunt. S cuius ueͬtȩ eoꝵ ep̃c fuerat. me
pores: ubi sepultum eẽt ccepꝰ illiꝰ quisiert̃.
t hoc iuxta honorem debitum in ȩccła
eati petri apsi humarent. Cumq itum
et ad sepulchrum: effossa t̾ra inuenerũt
xepꝰ puri parit̾ humati. utpote iam die
quadragesimo tabe corruptum & u̾mib
pultum. & quod est adhuc magna ãmira¬
ione uenandum: quia ita caput eius u¬
nituĩ fuerat corpori. acsi nequaꝙͣ. fuisset
it sesum: sic uidelies. ut nulla uestigiã
sachonis apparerent. Cumq hoc &. inter¬
giuerterent. exquirentes siquod signũ
ulaealia monstrari incisione potuissent:
raisnũ atq intemeratum om̃e corpꝰ inuẽ

Expanded text:
trepidatione remearent, hii qui prius famem trepidatione remearent, hii qui prius famem fugerant, vivendi licentia accepta, reversi sunt. Sed, cuius vitae eorum episcopus fuerat, memores, ubi sepultum esset corpus illius quaesierunt, ut hoc juxta honorem debitum in Ecclesia beati Petri apostoli humarent. Cumque itum esset ad sepulcrum, effossa terra, invenerunt corpus pueri pariter humati, utpote jam die quadragesimo, tabe corruptum, et vermipultum. Et quod est adhuc magna admiratione venerandum, quia ita caput ejus unitum fuerat corpori, ac si nequaquam fuisset abscissum, sic videlicet, ut nulla vestigia sectionis apparerent. Cumque hoc et in terga verterent, exquirentes si quod signum vel de alia monstrari incisione potuisset, ita sanum atque intemeratum omne corpus in
Abbreviated transcription (Latin):
ex conusatione monaft̾ii ad sac̾dotalis ens¬
nis gram deductus est. Totilȩ aut ꝑfia
regis tempibus eandem urbem anniss¬
tem continius gothoꝵ excercitꝰ obsedit
ex qua multi ciuium fugerunt: qͥ famiꝰ
piełm ferre non poterant. Anno u̾sem¬
mno necdum finito: obsessam urbemgo¬
thoꝵ exceritus intrauit. Tunc comes qͥei¬
dem excercitui preerat. ad regem tõtilm
nuntios misit: exquirens quid deepo usꝰ
populo fieri iuberet. Cui ille p̾cepit diari
giam tolle: & tunc capd̾ illius amputa b¬
nẽ uͦ popłm qui illic inuentus est. glada
extingue. Hinc isddem comes uenabilim
uirum her culanum ep̃m spͥer urbis
corrigia sublata uideretur: morq coepꝰ
illsꝰ extra murũ ꝓiecit. Tunc quidã hu¬
manita tis pietate compulsi. abscisũ cap̾
ceruici aponentes. cum uno infaute par¬
uulo qui illic extinctus inuentꝰ eft tex
grila ussisset. ut ciues urbis illius. qui
pdibet disꝑsi essent adeam sine aliqua

Expanded text:
ex conversatione monasterii ad sacerdotalis ordex conversatione monasterii ad sacerdotalis ordinis gratiam devotus. Totilae autem perfidi regis temporibus eandem urbem annis septem continuis Gothorum exercitus obsedit. Ex qua multi civium fugierunt, qui famis periculum ferre non poterant. Anno vero septimo necdum finito, obsessam urbem Gothorum exercitus intravit. Tunc comis, qui eidem exercitui praeerat, ad regem Totilam nuntius misit, exquirens, quid de episcopo vel populo fieri iuberet. Cui ille praecepit, dicrigiam tolle et tunc caput illius amputa, omnem vero populum, qui illic inventus est, gladio extingue". Tunc isdem comis venerabilem virum Herculanum episcopum super urbis corrigia sublata videretur. Moxque corpus illius extra muruin proiecit. Tunc quidam humanitatis pietate conpulsi abscisum capud cervici adponentes, cum uno parvulo infante, qui illic extinctus inventus est, iuTotila iussisset, ut cives urbis illius, qui quolibet dispersi essent, ad eam sine aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
re p̾cepunt: eiq int̾ra cireulum desig¬
nauerunt: extraquem pedem tendere
nullomꝰ auder&. Cumq uir dñi in sole
nimio estuars. ab eisdem gothis cireũ¬
datꝰ .&. designatione circuli inclusus.:
sto diendum acceꝑant. inmensitatem
pluius ferre non possent. & dum mag
na inundatio nimis fieret: intra ean¬
dem designationẽ circuli. inqua uirde
i fulgentius stetit: ne una quidẽ plu¬
iuȩ gutta descendit. Qs̾ dum regi cͤ¬
delissimo nuntiatum fuiss illa mens
esfera ad magnã eius reuentiã uersa est:
cuius penam pͥus insatiabili furore sities
Sic omp̃s ds̾ contri elatas carnaliũ meo
potentie suȩ miracula ꝑ despectos opatia
ut qͥ se supbe contra p̾cepta ueritatis elera
eoꝵ ceruicem ueritas ꝑ humiles premit
Nuꝑ quo fioridus uenerabilis uite ens
narrauit quoddam memorabile ualac
miracłm dicens.
ir scĩssimus herculanus nutrite
meus peusinȩ ciuitatis fuit eps qmi

Expanded text:
re preceperunt, eique in terra circulum desigre preceperunt, eique in terra circulum designaue- runt, extra quem pedem tendere nullo modo auderet. Cumque uir Dei in sole nimio intraret, ab eisdem Gothis circumdatus, et designa- tione circuli inclusus, rstodiendum acceperant, immensitatem pluuiae ferre non possent. Et dum magna nimis inundatio fieret, intra eamdem designationem circuli, in qua uir Do- mini Fulgentius stetit, ne una quidem pluuiae gutta descendit Quod dum regi crudelissimo nuntiatum fuisset, illa mens effe- ra ad magnam eius reuerentiam uersa est, cuius penam prius insatia- bili furore sitiebat. Sic omnipotens Deus contra elatas carnalium mentes potentiae suae miracula per despectos operatur, ut qui superbe extra precepta ueritatis se eleuant, eorum ceruicem ueritas per humiles prematuoque Floridus venerabilis vitae episcopus narravit quoddam memorabile valde miraculum, dicens: Vir sanctissimus Herculanus nutritor meus, Perusinae civitatis episcopus fuit,
Abbreviated transcription (Latin):
bardoꝵ dux erudelissimꝰ gumarit ad¬
uenit. Ex cuius aduentu uirũ dei ha
suos a sepulturȩ suȩ loco. subfestinatione
discedere p̃cepit. Hocaut᷑ qd̾ de diui sa
pluuia factum narraui miracłm.
etiam in alt̾ius ep̃i ueneratione. inõ¬
stratum est. Nam quidam clerieus se¬
ner qui adhuc suꝑest. eidem rei presto
& fuisse testatur dicens. Fulgentius
ep̾c qui utricolensi eccłȩ preerat: regẽ
cruldelissimũ totilam infensum om̃imꝰ
habebat. Cum̃q ad easdem partes. cum¬
excercitu ꝓpinquass: eurȩ fuit ep̃o.
pelericos suos exenia mittere: eiusq
furoris insaniam si poss& muneribus
mitigare. Quȩ ille ut uidit. ꝓtinus
spreuit: atq iratus suis hominibꝰ ius¬
sit ut eundem epĩn. sub om̃i aspitate
constringerent: eũq eius examini re¬
seruarent. Quẽ dum feroces gothi. mi¬
nist̾ uidelies crudelitatis illius tenuis¬
sent.circundantes eum uno inloco sta¬

Expanded text:
bardorum dux crudelissimus Gumari adbardorum dux crudelissimus Gumari advenit. Ex cuius adventu virum Dei habsuos a sepulturae suae loco sub festinatione discedere praecepit. 12. Hoc autem quod divisa pluvia factum narravi miraculum etiam in alterius episcopi veneratione monstratum est. Nam quidam clericus senex, qui adhuc superest, eidem rei praesto se fuisse testatepiscopus qui Utriculensi Ecclesiae praeerat, regem crudelissimum Totilam infensum omnimodo habebat. Cumqexercitu propinquasset, curae fuit episcopo per clericos suos exenia mittere, eiusque furoris insaniam, si posset, muneribus mitigare. Quae ille ut uidit, protinus spreuit, atque iratus suis hominibus iussit, ut eumdem episcopum sub omni asperita- te constringerent, eumque eius examini seruarent. Quem dum fero- ces Gothi, ministri scilicet crudelitatis illius, tenuissent, circumdantes eum uno in loco sta
Abbreviated transcription (Latin):
nite. Cui illi cum dicerent. corpꝰ tuũ
longobardis teneri loca eadem . &. ubiq
illic eos discurre scimus: ipse respondit.
Reducite me securi: nolite metuere:
s festine me sepelire curate. Mox aut̾
ut sepultũ corpus meum fuerit: ex
loco eodem sub om̃i festinatione disce¬
dite. Defuncto gͥ illo: corpꝰ imposue¬
runt naui. Cumq populoniũ tende¬
rent: collecto innubibus aere. inmen¬
sanimis pluiuia erupit. S ut cunc¬
tis patescer& cuius uiri corpus nauis
illa portaret: ꝑ illud maris spaciũ. qd̃
abelba insula usq populonium xii. mi¬
libus distat. circa utraq nauis latera: ꝓ¬
cellosa ualde pluuia descendit .ꝙ̃. in na¬
ui eardem una pluiuiȩ gutta non cecidit.
Puenerunt itaq ad locum cleriei: ͦ se¬
pulturę tradiderunt corpꝰ sacerdotis su¬
i. Cuius p̾cepta seruantes: ad nauim sub
feftinatione reuersi sunt. Quã mox
ut intrare potuerunt. In eodem loco
ubi uir dni sepultus fuerat. longo¬

Expanded text:
nite'. Cui illi cum dicerent: 'Corpus tuum nite'. Cui illi cum dicerent: 'Corpus tuum Langobardis teneri loca eadem et ubique illic eos discurrere scimus'? ipse respondit: 'Reducite me securi, nolite metuere; sed festine me sepelire curate. Mox autem cum sepultum corpus meum fuerit, ex loco eodem sub omni festinatione discedite'. Defuncti igitur corpus inposuerunt navi. Cumque Populonium tenderent, collecto in nubibus aere, inmensa nimis pluvia erupit. Sed ut cunctis patisceret, cuius viri corpus navis illa portaret, per illud maris spatium, quod ab Helba insula usque Populonium duodecim milibus distat, circa utraque navis latera procellosa valde pluvia discendit, et in navi eadem una pluviae gutta non cecidit. Pervenere itaque ad locum clerici et sepulturae tradiderunt corpus sacerdotis sui. Cuius praecepta servantes, ad navem sub festinatione reversi sunt. Quam mox ut intrare potuerunt, in eodem loco, ubi vir Domini sepultus fuerat, Lango
Abbreviated transcription (Latin):
omnbus daretur intelligi. quia erga illũ
urum dei. et ferina corda essent homi¬
num: ꝙ quasi humana bestiarum. Tunc
populus qui adspectacłm uenerat mortis.:
magno clamore uersus est in ãmirationem
utnerationis. Tunc adeius. reuerenti¬
ã colendam rex ipse ꝑmotus est: quip¬
re cum qͦ suꝑno iudicio actũ fuerat.
ut qͥ sequi deum pͥus incustodi  enda ui¬
ta ep̃i noluit: saltẽ ad mansue tudinẽ
bestiam sequeretur. Cui rei hii qui
tunc p̾sentes fuerunt. achuc ilon nuui
suꝑsunt: eamq cum omĩ illic populo se
uidisse testantur. De qͦ etiam uiro: aliud
ꝙ miracłm. uenantio lunensi ep̃o nar¬
rante cognoui. In ea nainq populonia ec¬
un. S cum longobardoꝵ gens. initalia¬
nsi ueniens ciucta uastass&s: ad elbã in¬
sulam recessit. Qͥ iam irruente egͥtudi¬
ne admortẽ uenienis: clericis suis sibiq
obsequentib p̾cxpit dicens. In sepulcͦ
meo qd̾ mͥ ir populonio paraui. me po¬

Expanded text:
omnibus daretur intelligi quia erga illum omnibus daretur intelligi quia erga illum virum Dei et ferina corda essent hominum, et quasi humana bestiarum. Tunc populus qui ad spectaculum venerat mortis, magno clamore versus est in admirationem venerationis. Tunc ad ejus reverentiam colendam rex ipse permotus est, quippe cum quo superno iudicio actum fuerat, ut qui Deum sequi prius in custodienda vita episcopi noluit, saltim ad mansuetudinem bestiam sequeretur. Cui rei hii qui tunc praesentes fuerunt, adhuc nonnulli supersunt, eamque cum omni illic populo se vidisse testantur. De quo etiam viro aliud quoque miraculum Venantio Lunensi episcopo narrante cognovi. In ea namque Populonii ecSed cum Langobardorum gens in Italiam veniens cuncta vastasset, ad Helbam insolam recessit. Qui inruente aegritudine ad mortem veniens, clericis suis sibique obsequentibus praecepit, dicens: 'In sepulchro meo, quod mihi Populonii paravi, me po
Abbreviated transcription (Latin):
ir qͦ uite uen̾abilis cerbonius po¬
pulonii ep̃c. magnam diebus ro¬
is scitatis suȩ ꝓbationem deddit.
Nam cum hospitalitatis studio
ualde esset intentꝰ: ie quadã. tra¬
it. Qd̃ dum gothoꝵ regi ꝑfido totilȩ
untiatum fiuss: crudelitatis in maniᷤ¬
mȩ uesania succensus. hunc ad locum
ui octauo urbis huius miliario meru¬
is dicit᷑. ubi tunc ipse cum excercitu se¬
debat. iussit deduci: eumnq inspectacło
populi ursis ad deuorandum ꝓici. Cũq
isdem rex ꝑfidus impso qͦ spectaculo con¬
sedisset: ad aspiciendam mortẽ ep̾i. mag¬
na populi turba conflux᷑. Tunc ep̾e de¬
ductus in medio est. atq ad eius mortem.
Inmanissimus ursus exquisitus: qͥ dum
humana menbia crudelit̾ carperet:
seui regis animũ saciaret. Dimissus ita¬
q ursus ex cauea est. Qͥ accensus & conci¬
tꝰ ep̃ni petiit. s subito suȩ feritatis oblitꝰ¬
deflexa ceruice. submissoq humilit̾ capi¬
te lambere ep̃i pedes cepit: ut patenter

Expanded text:
que vitae venerabilis Cerbonius Populonii episcopus magnam diebus nostris sanctitatis suae probationem dedit. Nam cum hospitalitatis studio valde esset intentus, die quadam tranvit. Quod dum Gothorum regi perfido Totilae nuntiatum fuisset, crudelitatis inmanissimae vesania succensus, hunc ad locum, qui octavo huius urbis miliario Merolis dicitur, ubi tunc ipse cum exercitu sedebat, iussit deduci eumque in expectaculoi populi ursis ad devorandum proici. Cumque isdem rex perfidus in ipso quoque expectaculo consedisset ad aspiciendam mortem episcopi, magna populi turba confluxit. Tunc episcopus deductus in medio est, atque ad eius mortem inmanissimus ursus exquisitus, qui dum humana membra crudeliter carperet, saevi regis animum satiaret. Dimissus itaque ursus ex cavea est. Qui accensus et concitus episcopum petiit; sed subito suae feritatisy oblitdeflexa cervice, submissoque humiliter capite, lambere episcopi pedes coepit, ut patenter
Abbreviated transcription (Latin):
a de inimici morte. discipłs exultauit.
Qua de re factumẽ. ut eidem qͦ discipło
penitñtiã indic&: qd̾ mandans talia gau¬
dere de inimici int̾itu p̾su̾psisset.Ptr
Ura st̃ & muttũ stupenda quȩ dicis.
Nam inaqua expetra ꝓducta. mor¬
sen: inferro uͦ qd ex ꝑfundo aquȩ redit.
heliseũ: inaquę itinere petrũ: incorui
obidientia heliam: in luctu aũ mortis
nimici. dauid udeo. Ut ꝑpendo uir
iste spũ iustor om̃iũ plenus fu̾it Greg̃.
ir dñi benedictꝰ petre. illꝰ spm̃ ha¬

Expanded text:
a de inia de iniQua de re factum est, ut eidem quoque discipulo poenitentiam indiceret, quod mandans talia, gaudere de inimici interitu praesumpsisset. Petr. Mira sunt et multum stupenda quae dicis. Nam in aqua ex petra producta, Moysen ; in ferro vero, quod ex profundo aquae rediit, Elisaeum ; in aquae itinere, Petrum ; in corvi obedientia, Eliam ; in luctu autem mortis inimici, David video . Ut perpendo, vir iste spiritu justorum omnium plenus fuit. Gregor. Vir Dei Benedictus, Petre, unius
Abbreviated transcription (Latin):
la conspiciens. lapsũq adhuc intenerio¬
ribus discipłis ꝑtimescens. idq ꝓsuiso¬
lius fieri ꝑsecutione ꝑtractans: inui¬
dię locũ dedit: atq oratoria cuncta q̃
construxerat. sub statutis p̃positis. ad iũc¬
tis fr̃̾ibus ordinauit: & paucis secum
monachis ablatis. habitationẽ mutaus
loci. Marq ut uirdei eius odia humilit̾
declinauit: hunc omp̃s deus t̾ribiliter
ꝑcussit. Nam cũ p̾dictus p̾sbit̾. stans
insolario benedictũ discessisse cogno¬
scͥ&. & exultar&. ꝑdurante inmobiliter
tota domus fabͥca. hoc ipsum in qͦ stabat
solarium cecidit. & benedieti hostẽ con¬
terens extinxit. Qd̃ uiri dei diascipłs
maurꝰ nomine. statim uen̾abili patri
benedicto qͥ ad huc a loco eodẽ uix decẽ
milibus aberat. estimauit eẽ nuntiandꝰ di¬
cens. Re uertere pat̾: quia p̾soit̾ qͥ te ꝑse
dictꝰ audiens. sese in grauib lamentis
dedit. ł quia inmicꝰ occubuit: uł qui¬

Expanded text:
la conspiciens, lapsumque adhuc teneriola conspiciens, lapsumque adhuc tenerioribus discipulis pertimescens, idque pro sua solius persecutione fieri pertractans, invidiae locum dedit, atque oratoria cuncta quae construxerat, substitutis praepositis adjunctis fratribus ordinavit, et paucis secum monachis ablatis habitationem mutavit loci. Moxque ut vir Dei ejus odia humiliter declinavit, hunc omnipotens Deus terribiliter percussit. Nam cum praedictus presbyter stans in solario Benedictum discessisse cognosceret et exsultaret, perdurante immobiliter tota domus fabrica, hoc ipsum in quo stabat solarium cecidit, et Benedicti hostem conterens exstinxit. Quod viri Dei discipulus, Maurus nomine, statim venerabili Patri Benedicto qui adhuc a loco eodem vix decem millibus aberat, aestimavit esse nuntiandum, dicens: Revertere, quia presbyter qui te dictus audiens se in gravibus lamentis dedit, vel quia inimicus occubuit, vel qui
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥ cum more solito ueniss: panẽ quem
xp̃i dñi tolle hunc panẽ: & tali eũ in
locoꝑice. ubi a nullo homine possit in¬
ueniri. Tunc coruus aꝑto ore. expan¬
sis alis. circa eundem panẽ cepit discur¬
rere atq cracitare: acsi aꝑte diceret.
& obedire se uelle: & tñ uissa implere
diui demoratꝰ. quandoq coruꝰ momor¬
dit. leuauit. & recessit. Post tͥũ uͦ ho
iuarũ spacium abiecto pane rediit. & de
manu hominis der annonã quã consu¬
euerat accepit. Uen̾abiliᷤᷤ aũ pat̾. contra
uitã suã in ardescere sacerdotis animũ
uidens: illi magis quã sibi doluit. S
pdictꝰ fiorentiꝰ quia magistͥ coepꝰ neca¬
re non potuit: se ad extinguendas di¬
scipuloꝵ animas accendit: ita ut in orto
cellȩ cui benedictꝰ inerat. ante eoꝵ ocu¬
los. nudas septem puellas mitter&: qͦ d
ram eis sibi inuicem manꝰ tenentes. & di¬
utiꝰ ludentes. illoꝵ mentes ad ꝑu̾sitatẽ li¬
bidinis inflãmare it̃. Qd̃ sc̃s iur de cel¬

Expanded text:
que nostri tolle hunc panem, et tali eum in loco projice, ubi a nullo hominum possit inveniri. Tunc corvus aperto ore, expansis alis circa eumdem panem coepit discurrere, crocitare, ac si aperte diceret, et obedire se velle, et tamen jussa implere diu demoratus, quandoque corvus momordit, levavit, et recessit. Post trium vero horarum spatium abjecto pane rediit, et de manu hominis Dei annonam quam consueverat accepit. Venerabilis autem Pater contra vitam suam inardescere sacerdotis animum videns, illi magis quam sibi doluit. Sed praedictus Florentius, quia magistri corpus necare non potuit, se ad exstinguendas discipulorum animas accendit: ita ut in horto cellae, cui Benedictus inerat, ante eorum oculos nudas septem puellas mitteret, quae coram eis sibi invicem manus tenentes, et diutius ludentes, illorum mentes ad perversitatem libidinis inflammarent. Quod vir sanctus de cel