comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m uult credi quama iudicibus. rec¬
ta sentientibus. dicit occisum: Ista ho¬
minem pussimum sed hominem tantum:
Vna est tamen illius & huius intentio:
ut nolint homines esse xp̃ianos: Quinisi
xp̃i ani erunt : ab eorum erui potestate
non poterunt: Iste uero philosophus¬
uel potius quitalibus aduersus xp̃ianos
quasi oraculis credunt: prius faciunt
si possunt: ut interse deipso xp̃o hecate
atque apollo concordent : eumque. aut
ambo condemnent: aut ambo conlaudent:
Quod si facere potuissent : nihil ominus
nos & uituperatores & laudatores xp̃i.
fallaces daemones uitaremus: Cum
uero eorum ds̃ &dea interse dexp̃o: ille
uituperando: ista laudando dissentiant:
Profecto eis blasphemantibus xp̃ianos.
noncredunt homines. si recte ipsisenti¬
ant : Sane xp̃m laudans. uel porphiri¬
us uel hecate : cumdicat eum ipsum fata¬
liter dedisse xp̃ianis : ut implicarentur
errore : causas tamen eiusdem. sicut pu¬

Expanded text:
Christum uult credi, quem iudicibus recChristum uult credi, quem iudicibus recta sentientibus dicit occisum; ista hominem piissimum, sed hominem tantum. Una est tamen et illius et huius intentio, ut nolint homines esse Christianos, quia, nisi Christiani erunt, ab eorum erui potestate non poterunt. Iste uero philosophusuel potius qui talibus aduersus Christianos quasi oraculis credunt, prius faciant, si possunt, ut inter se de ipso Christo Hecate adque Apollo concordent eumque aut ambo condemnent aut ambo conlaudent. Quod si facere potuissent, nihilo minus nos et uituperatores et laudatores Christi fallaces daemones uitaremus. Cum uero eorum deus et dea inter se de Christo, ille uituperando, ista laudando dissentiant: profecto eis blasphemantibus Christianos non credunt homines, si recte ipsi sentiant. Sane Christum laudans uel Porphyrius uel Hecate, cum dicat eum ipsum fataliter dedisse Christianis, ut inplicarentur errore, causas tamen eiusdem, sicut pu
Abbreviated transcription (Latin):
ista fuisse responsa: ut scilic& qũo laudant
xp̃m: propter ea credantur ueraciter
uituperare xp̃ianos: atque ita si possint:
inter cludant uiam salutis aeternae :
inqua sit quisque xp̃ianus: Suae quippe¬
non esse contrarium sicredatur eis lau¬
dantibus xp̃m : dum tamen credatur &iam
uituperantibus xp̃ianos: ut eum quiutrũ¬
que crediderit: talem xp̃i faciant lau¬
datorem : neuelit esse xp̃ianus: Ac sic quã¬
uis ab illo laudetur: abistorum tamen de¬
monum dominatu eum non liber& xp̃s:
Prae sertim quia ita laudant xp̃m: ut quis¬
quis in eum talem crediderit. qualis ab eis
predicatur : xp̃ianus uerus non sit : sed fo¬
tinianus hereticus: quitantum modo ho¬
minem : non &iam dm̃ nouerit xp̃m : &ideo
pereum saluus esse non possit: nec istorũ
mendaciloquorum daemonum laqueos
uitare uel soluere: Nos autem neque
apollinem uituperantem xp̃m neque¬
hecaten possumus ad probare laudan¬
tem: Ille quippe : tamquam iniquum

Expanded text:
ista fuisse responsa, ut scilicet, quoniam laudant ista fuisse responsa, ut scilicet, quoniam laudant Christum, propterea credantur ueraciter uituperare Christianos adque ita, si possint, intercludant uiam salutis aeternae, in qua fit quisque non esse contrarium, si credatur eis laudantibus Christum, dum tamen credatur etiam vituperantibus Christianos; ut eum qui utrumque crediderit, talem Christi faciant laudatorem, ne velit esse christianus: ac sic quamvis ab illo laudatus, ab istorum tamen daemonum dominatu eum non liberet Christus. Praesertim quia ita laudant Christum, ut quisquis in eum talem crediderit, qualis ab eis praedicatur, Christianus verus non sit, sed Photinianus haereticus, qui tantummodo hominem, non etiam Deum noverit Christum: et ideo per eum salvus esse non possit, nec istorum mendaciloquorum daemonum laqueos vitare vel solvere. Nos autem neque Apollinem vituperantem Hecaten possumus adprobare laudantem. Ille quippe tamquam iniquum
Abbreviated transcription (Latin):
tur uirum inquit eum dixit : & eius animã
sicut & aliorum piorum post obitum. in mor¬
talitate dignatam : & hanc colere xp̃ia¬
nos ignorantes: Interrogantibus autem
inquit : Cur ergo damnatus est oraculo.
respondit dea. Corpus quidem debilitan¬
tibus tormentis semper oppositum est :
anima autem piorum caelesti sedi insi¬
d&: Illa uero anima aliis animabus fa¬
taliter dedit: quibus fata non annuerunt:
deorum dona optinere : neque habere
iouis immortalis agnitionem : erroreq
implicari: Propterea ergo diis exosi: quia
quibus fato non fuit nosse dm̃ nec dona
abdiis accipere : His fataliter dedit iste:
errore implicari: Ipse uero pius & incae¬
lum sicut pii concessit: Itaque hunc
quidem non plasphemabis: misere¬
beris autem hominum: dementiam ex
eo in eis facile. precepsque periculum:
Quis ita stultus est: ut non in tellegat.:
aut ab homine callido eoque xp̃iands
inimicissimo haec oracula fuisse conficta.
aut consilio simili: ab inpuris dae monib

Expanded text:
tur uirum, inquit, eum dixit et eius animam, sicut et aliorum piorum, post obitum inmortalitate dignatam et hanc colere Christianos ignorantes. Interrogantibus autem, inquit: Quur ergo damnatus est? oraculo respondit dea: Corpus quidem debilitantibus tormentis semper obpositum est; anima autem piorum caelesti sedi insidet. Illa uero anima aliis animabus fataliter dedit, quibus fata non adnuerunt deorum dona obtinere neque habere Iouis inmortalis agnitionem, errore inplicari. Propterea ergo dis exosi, quia, quibus fato non fuit nosse Deum nec dona ab dis accipere, his fataliter dedit iste errore inplicari. Ipse uero pius et in caelum, sicut pii, concessit. Itaque hunc quidem non blasphemabis, misereberis autem hominum dementiam, ex eo in eis facile praecepsque periculum.\' \' Qui ita stultus est, ut non intellegat aut ab homine callido eoque Christianis inimicissimo haec oracula fuisse conficta aut consilio simili ab inpuris daemonibus
Abbreviated transcription (Latin):
tunc utique quando ibi natus & a filia pha
raonis ad optatus atque nutritus: &iam li¬
beraliter educatus est Sed nec sapientia
egyptiorum sapientiam proph&arum nos¬
trorum tempore antecedere potuit :
quando quidem & abraham proph&a
fuit. Quid autem sapientię potuit¬
esse in egrpto: antequam eis isis quam
mortuam tam quam deam magnam co

Expanded text:
tunc utique, quando ibi natus et a filia Phtunc utique, quando ibi natus et a filia Phraonis adoptatus atque nutritus, etiam liberaliter educatus est. Sed nec sapientia Aegyptiorum sapientiam Prophetarum nostrorum tempore antecedere potuit, quandoquidem et Abraham propheta fuit . Quid autem sapientiae esse potuit in Aegypto, antequam eis Isis, quam mortuam tanquam deam magnam col
Abbreviated transcription (Latin):
regnante romulo emio uisse fertur: quando
defontibus is rahel in eis litteris quȩ toto orbe
manerent proph&iȩ flumen erupit : Soli igi¬
tur illi theo logi po&ȩ orpheus linus museus &
siquis alius apud grecos fuit: his proph&is hebrȩ¬
is quorum scripta in auctoritate habemus:
annis repperiuntur priores: Sed nec ipsi.
uerum theologum nrum moysen: qui u¬
num uerum dm̃ ueraciter prȩdicauit: cui¬
us nunc scripta in auctoritatis canone pri¬
ma sunt: tempore prȩuenerunt. Ac per
hoc quantum ad gregͥos attin& inqua lingua.
littere huius saeculi maxime ferbuerunt.
nihil habent undesapientiam suam iactent :
quod religione nr̃a ubi uera sapientia est:
si non superior : saltim uideatur antiquior
Uerum quod fatendum est non solum ingrȩcia.
sed & in barbaris gentibus. sicut in egypto ĩam
fuerat antemoysen non nulla doctrina
quȩ illorum sapientia dicer&ur : Alio quix
non scriptum e& in libris scĩs: moysen eru¬
ditum fuisse in omni sapientia ȩgyptiorũ:

Expanded text:
regnante Romulo eminuisse fertur, quando de fontibus Israel in\' eis litteris, quae toto orbe manarent, prophetiae flumen erupit. Soli igitur illi theologi poetae, Orpheus, Linus, Musaeus et si quis alius aput Graecos fuit, his prophetis Hebraeis, quorum scripta in auctoritate habemus, annis reperiuntur priores. Sed nec ipsi uerum theologum nostrum Moysen, qui unum uerum Deum ueraciter praedicauit, cuius nunc scripta in auctoritatis canone prima sunt, tempore praeuenerunt; ac per hoc, quantum ad Graecos adtinet, in qua lingua litterae huius saeculi maxime ferbuerunt, nihil habent unde sapientiam suam iactent, quo religione nostra, ubi uera sapientia est, si non superior, saltem uideatur antiquior. Verum, quod fatendum est, non quidem in Graecia, sed in barbaris gentibus, sicut in Aegypto, iam fuerat ante Moysen nonnulla doctrina, quae illorum sapientia diceretur; alioquin non scriptum esset in libris sanctis, Moysen eruditum fuisse omni sapientia Aegyptiorum,
Abbreviated transcription (Latin):
eisq credimus. aquorum sensibus remota esse
uel fuisse non credimus.: Sicut ergo deui sibili¬
bus quae non uidimus. eis credimus quiuider̃.
atq ita deceteris quae ad suum quemq sensũ
corporis pertinent. ita dehis quae animo
etmente sentiuntur. quia et ipse rectissime
dicitur sensus. unde et sententia uocabulum
accepit. hoc est deinui sibilibus quae anr̃o
sensu interiore remota sunt: his nos opor¬
tet credere. qui haec in illo incorporeo lumine
disposita didicerunt. uel manentia contuen¬
dus est: In uisibilium omnium maximus.
ds̃ est. sed mundum esse conspimus. dm̃ eẽ
credimus.: Quod autem ds̃ fecerit mun¬
dum nulli potius credimus quam ipsi dõ
Ubi eum audiuimus. nusquam interim nos

Expanded text:
eisque credimus, a quorum sensibus remota esse uel fuisse non credimus. Sicut ergo de uisibilibus, quae non uidimus, eis credimus, qui uiderunt, adque ita de ceteris, quae ad suum quemque sensum corporis pertinent: ita de his, quae animo ac mente sentiuntur quia et ipse rectissime dicitur sensus, unde et sententia uocabulum accepit, hoc est de inuisibilibus quae a nostro sensu interiore remota sunt, his nos oportet credere, qui haec in illo incorporeo lumine disposita didicerunt uel manentia contuendus est, inuisibilium omnium maximus Deus est. Sed mundum esse conspicimus, Deum esse credimus. Quod autem Deus fecerit mundum, nulli tutius credimus quam ipsi Deo. Ubi eum audiuimus? Nusquam interim nos
Abbreviated transcription (Latin):
nia uel diuitiis. quȩ male fuerant ad quisite : Aut
etiam sibene. non tamen uoris. sed quas iniquitas
putat ẽẽ diuitias : quõ nescit quȩ sint uerȩ diuitiae
quibus illi abundant: quietalios recipiunt inta¬
bernacula aeterna. Est itaq quidam uitae

Expanded text:
nia uel diuitiis, quae male fuerant adquisitae, aut nia uel diuitiis, quae male fuerant adquisitae, aut etiamsi bene, non tamen ueris, sed quas iniquitas putat esse diuitias, quoniam nescit quae sint uerae diuitiae, quibus illi abundant, qui et alios recipiunt in tabernacula aeterna. Est itaque quidam uitae
Abbreviated transcription (Latin):
quod ait a postolus. consequenter adiungens. :
Super exaltat aut̃ misericordiã iuidicio: Quõ
&illi iusti : qui tanta sc̃i tate uixerunt: ut alios
quoq recipiant in tabernacula ȩterna. A quib
amici facti sunt de mammona iniquitatis : ut
tales essent: misericordia liberati sunt ab eo
qui iustificat impium : imputans mercedem se¬
cundum gratiam: non secundum debitum., In eor
quippe numero est apostolus. quidicit: Mise¬
ricordiam consecutum sum ut fidelis essem: illi
aũt qui recipiuntur a talibus in tabernacula¬
ȩterna: fatendum est : quod non sint his moribus prȩ¬
diti uteis liberandis sine suffragio sanctorum sua
possit uita stifficere: Ac ꝑhoc multo ampli¬
us in eis suꝑ exaltat miseri cordiã iudicio.⁊ Nec
tamen ideo putandus est. quis quam sceleratissimus.
nequa quam uita uelbona uel tolerabiliore mu¬
tatus. recipi in tabernacula acterna : quõ obsecu¬
tus est scĩs demammona iniquitatis. idest depecu¬

Expanded text:
quod ait idem apostolus consequenter adiungens: Superexsultat autem misericordia iudicio, quoniam et illi iusti. qui tanta sanctitate uixerunt, ut alios quoque recipiant in tabernacula aeterna, a quibus amici facti sunt de mammona iniquitatis, ut tales essent, misericordia liberati sunt ab eo, qui iustificat inpium, inputans mercedem secundum gratiam, non secundum debitum. In eorum quippe numero est apostolus. qui dicit: Misericordiam consecutus sum, ut fidelis essem. Illi autem, qui recipiuntur a talibus in tabernacula aeterna, fatendum est quod non sint his moribus praediti, ut eis liberandis sine suffragio sanctorum sua possit uita sufficere, ac per hoc multo amplius in eis superexsultat misericordia iudicio. Nec tamen ideo putandus est quisquam sceleratissimus, nequaquam uita uel bona uel tolerabiliore mutatus, recipi in tabernacula aeterna, quoniam obsecutus est sanctis de mammona iniquitatis, id est de pecu
Abbreviated transcription (Latin):
propter sinduas partes orbem duudas.
orientis et occidentis : asia erit inuna: in
altera uero europa et africa Quã obrẽ.
trium regnorum quȩ tunc prȩcellebant.
s cͥoniorum non erat sub assyriis. quia in
europa sunt: egyptiorũ autem quomodo
eis non subiacebat aquib tota asia tene¬
batur: solis indis ut perhibetur exceptis:
nassyria igitur p̃ualuerat dominatus

Expanded text:
propter si in duas partes orbem diuidas, propter si in duas partes orbem diuidas, Orientis et Occidentis, Asia erit in una, in altera uero Europa et Africa. Quam ob rem trium regnorum, quae tunc praecellebant, Sicyoniorum non erat sub Assyriis, quia in Europa sunt; Aegyptiorum autem quo modo eis non subiacebat, a quibus tota Asia tenebatur, solis Indis, ut perhibetur, exceptis? In Assyria igitur praeualuerat dominatus
Abbreviated transcription (Latin):
regna uidelicet tria: s ic oniorum aegyp¬
tiorum. assyriorum ⁊ sed assyriorum mul¬
to erat potentius atq sublimius .: Nam rex
ille ninus. beli filius. excepta in dice uni¬
uersȩ asiȩ populos subiugauerat: Asiã
nunc dico. non illã partem : quȩ huius maio¬
ris asiȩ una prouincia ẽ : sed eã quȩ uni¬
uersa asia nuncupatur : quã quidam in al¬
tera duarũ : pleriq autem intercia totius
orbis parte posuer̃: ut sint om̃s asia euro pu
et africa
Quod non ȩquali diuisione
fecerunt.
Namq ista quȩ asia nuncu¬
patur ameridie per orientẽ atq ad septẽ¬
trionẽ peruenit. Euro pa uero a septen¬
trione usq ad occidentẽ : atq inde africa
ab occidente usq ad meridiem. Vnde
uident᷑ orbem dimidium duȩ tenere :
europa. et africa: Alium uero dimidiũ
la asia. Sed ideo illȩduȩ partes fac¬
tȩ sunt. quia inter utramq: aboceano ingre¬
ditur : quicquid aquarũ terras interluit.
et hoc mare magnum nobis facit. Quu¬

Expanded text:
regna uidelicet tria, Sicyoniorum, Aegyptiorum, Assyriorum. Sed Assyriorum multo erat potentius adque sublimius. Nam rex ille Ninus Beli filius excepta India uniuersae Asiae populos subiugauerat. Asiam nunc dico non illam partem quae huius maioris Asiae una prouincia est, sed eam quae uniuersa Asia nuncupatur, quam quidam in altera duarum, plerique autem in tertia totius orbis parte posuerunt, ut sint omnes Asia, Europa et Africa; quod non aequali diuisione fecerunt. Namque ista, quae Asia nuncupatur, a meridie per orientem usque ad septentrionem peruenit; Europa uero a septentrione usque ad occidentem, adque inde Africa ab occidente usque ad meridiem. Unde uidentur orbem dimidium duae tenere, Europa et Africa, alium uero dimidium sola Asia. Sed ideo illae duae partes factae sunt, quia inter utramque ab Oceano ingreditur, quidquid aquarum terras interluit; et hoc mare magnum nobis facit. Qua
Abbreviated transcription (Latin):
q uitium fuit. ac perhoc necmala uoluntas fuis¬
sedicenda est.: Porro sinocuit. bonum auferen¬
do uel minuendo utiq nocuit.: Non igitur
esse potuit sempiterna uoluntas mala in eare.
in qua bonum naturale praecesserat. quod mala
uoluntas nocendo posset adimere: Siergo
nonerat sempiterna. quis eam fecerit quaero:
restat utdicatur. quod eares malam fecerit uo
luntatem. in qua nulla uoluntas fuit.: Haec
utrum superios sit requiro. anaequalis an in fe¬
rior. sed superior. utiq: melior . Quomodo er
Quomodo er¬
go nullius ac non potius bonae uoluntatis. hoc
idem profecto &aequalis.: Duo quippe quã¬
dui sunt pariter uoluntatis bonae. non facit
alter in altero uoluntatem malam.⁊ Relin
Rclin¬
quitur ut inferior res cui nullauoluntas est. fe¬
cerit angelicae naturae quae prima peccauit¬
uoluntatem malam.: Sed&iam res ipsa quae
Sed&iam res ipsa quae¬
cumq est inferior usq ad infimam terram. quõ

Expanded text:
que uitium fuit, ac per hoc nec mala uoluntas fuisque uitium fuit, ac per hoc nec mala uoluntas fuisse dicenda est. Porro si nocuit, bonum auferendo uel minuendo utique nocuit. Non igitur esse potuit sempiterna uoluntas mala in ea re, in qua bonum naturale praecesserat, quod mala uoluntas nocendo posset adimere. Si ergo non erat sempiterna, quis eam fecerit quaero. Restat ut dicatur, quod ea res fecerit malam uoluntatem, in qua nulla uoluntas fuit. Haec utrum superior sit, requiro, an inferior, an aequalis. Sed superior utique melior; quo modo erquomodo ergo nullius, ac non potius bonae voluntatis? hoc idem profecto et aequalis: duo quippe, quandiu sunt pariter voluntatis bonae, non facit alter in altero voluntatem malam. RelinRelinquitur ut inferior res, cui nulla uoluntas est, fecerit angelicae naturae, quae prima peccauiuoluntatem malam. Sed etiam res ipsa quaeetiam res ipsa, quaecumque est inferior usque ad infimam terram, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
&bonam profecti
malam.⁊ sibonam: quisita desipiat. utelicat.
quodhona uoluntas faciat uoluntatem malam:
Frit enim sita est bona uoluntas causa peccati.
quo ab surdius putari nihil potest.⁊ Siautẽ
res ista quaeputatur facere uoluntatem malã.
ipsa quoq hab& uoluntatem malam. &iam quae
fecerit res. consequenter in terrogo. atq ut sit
aliquis inquirendi modus. causam primae uo
luntatis malae in quiro.
Non est enim pri¬
ma uoluntas mala. quam fecit uoluntas mala.
sed illa primaest quam nulla fecit., Nam si praetes¬
sit aqua fieret. illa prior est quaealteram facit:
Sires pondetur quod eam nulla res fecerit. & ideo
semper fuerit. quȩro utrum in aliqua natura
fuerit .: Sienim innulla fuit. omnino non fuit.
S iautem in aliqua. uitiabat eam & corrum pebat.
eratq illi noxia. ac perhoc bono priuabatꝰ.
Etideo in mala natura uoluntas mala esse non
poterat. sed in bona. mutabili tamen. cui uitiũ
hoc posset nocere.⁊ Sienim non nocuit. non uti¬

Expanded text:
bonam profecto habet aut malam: si bonam, quis ita desipiat ut dicat quod bona uoluntas faciat uoluntatem malam? erit enim, si ita est, bona uoluntas causa peccati, quo absurdius putari nihil potest. si autem res ista, quae putatur facere uoluntatem malam, ipsa quoque habet uoluntatem malam, etiam eam quae fecerit res consequenter interrogo atque, ut sit aliquis inquirendi modus, causam primae malae uoluntatis inquiro. non est enim prima uoluntas mala, quam fecit uoluntas mala, sed illa prima est quam nulla fecit. nam si praesit a qua fieret, illa prior est, quae alteram fecit. Si respondetur quod eam nulla res fecerit et ideo semper fuerit: quaero utrum in aliqua natura fuerit. Si enim in nulla fuit, omnino non fuit; si autem in aliqua, uitiabat eam et corrumpebat eratque illi noxia ac per hoc bono priuabat. Et ideo in mala natura uoluntas mala esse non poterat, sed in bona, mutabili tamen, cui uitium hoc posset nocere. Si enim non nocuit, non uti
Abbreviated transcription (Latin):
placuit qui hoc modis occultis nobisq in¬
comprehensibilib fecit.: Quod enimscrip¬
quã terrenam dicimus ciuitatem: Non lo
comouetur ds̃ qui semꝑ ẽ ubiq totus: sed
descendere dicitur cũ aliquid facit inter¬
ra quod p̃ter usitatũ nature cursum mira¬
biliter factum : p̃sentiam quodammodo eiꝰ
ostendit. Nec uidendo discit ad tempus
qui num quã potest aliquid ignorare: secd
ad tempus uidere et cognoscere dicitur:
quod uideri et cognosci facit. Nonsic ergo
ui debatur illa ciuitas q̃uomodo eã ds̃ uideri
fecit quando sibi quantũ displiceret ostenđ
Quãuis possit intellegids̃ ad illã ciuitatem
descendisse quia descender̃ angeli ẽi inquib
habitabat: ut qđ ad iunctum ẽ: Et dix̃ dns
ds̃ : Ecce genus unum et labium unũ omniu

Expanded text:
placuit, qui hoc modis occultis nobisque inplacuit, qui hoc modis occultis nobisque inconprehensibilibus fecit. CAPquam terrenam dicimus civitco mouetur Deus, qui semper est ubique totus, sed descendere dicitur, cum aliquid facit in terra, quod praeter usitatum naturae cursum mirabiliter factum praesentiam quodam modo eius ostendat; nec uidendo discit ad tempus, qui numquam potest aliquid ignorare, sed ad tempus uidere et cognoscere dicitur, quod uideri et cognosci facit. Non sic ergo uidebatur illa ciuitas, quo modo eam Deus uideri fecit, quando sibi quantum displiceret ostendit. Quamuis possit intellegi Deus ad illam ciuitatem descendisse, quia descenderunt angeli eius in quibus habitat: ut, quod adiunctum est: Et dixit Dominus Deus: Ecce genus unum et lab
Abbreviated transcription (Latin):
co falsi sunt : ut non interp̃tentur contra
dnm̃ sed ante dnm̃. Enantion quippe: et
ante et contra significat. Hoc enim uer¬
bum ẽ in psalmo: et ploremus ante dnmqui
fecit nos. Et hoc uerbũ etiam in libro
iob ubi scriptum ẽ: Infurorẽ erupisti contra
dnm̃.: Sic ergo intellegendus ẽ gigans iste
uenator contra dnm̃ Quid aũ hic signifi¬
catur hoc nomine qđ est uenator. nisi ani¬
malium terrigenarũ deceptor oppressor
extinctor
Erigebat ergo cums uis po¬
pulis turrim contra dm̃: qua ẽ impia sig¬
nificata superbia: Merito aũ malus pu¬
nitur affectus: etiam cui non succedit ef¬
fectus:
Genus uero ipsum poene quale
fuit : quõ dominatio imperantis in lingua ẽ.
ibi ẽ damnata superbia: ut non intellegere¬
tur iubens homini qui noluit intellegere ut
obediret dõ iubenti : Sic illa conspiratio dis¬
soluta ẽ: cum quisq ab eo quẽ non intellege¬
bat abscederet nec se nisi ei cũ quo loqui po
sunt gentes disperseq per terras: sicut dõ

Expanded text:
co falsi sunt, ut non interpretarentur contra Dominum, sed ante Dominum; ivavtiov quippe et contra et ante significat. Hoc enim uerbum est in psalmo: Et ploremus ante Dominum qui nos fecit; et hoc uerbum est etiam in libro Iob, ubi scriptum est: In furorem erupisti contra Dominum. Sic ergo intellegendus est gigans iste uenator contra Dominum. Quid autem hic significatur hoc nomine, quod est uenator, nisi animalium terrigenarum deceptor obpressor extinctor ? Erigebat ergo cum suis populis turrem contra Deum, qua est inpia significata superbia. Merito autem malus punitur adfectus, etiam cui non succedit effectus. Genus uero ipsum poenae quale fuit? Quoniam dominatio imperantis in lingua est, ibi est damnata superbia, ut non intellegereni, qui noluit intellegere ut oboediret Deo iubenti. Sic illa conspiratio dissoluta est, cum quisque ab eo, quem non intellegebat, abscederet nec se nisi ei, cum quo loqui potsunt gentes dispersaeque per terras, sicut Deo
Abbreviated transcription (Latin):
quiest inmuta bilebonum.: Quiergo diciteũ
qui consensit tem ptanti atq suadenti. cui non
consensit alius ad in licite utendum pulchro
corpore. quod uidendum ambobus pariter af¬
fuit. cum ante illam uisionem ac temptationẽ.
similes ambo animo &corpore fuerint. ipsum
s ibi fecisse uoluntatem malam. quuitiq bonus
ante uoluntatem malam fuerit.: Quaccur cã
fecerit. utrum quia natura est. anquia ex nihilo
facta est. inueniet uoluntatem malam non exco
esse incipere quod natura est. sed oceo quod de
nihilo facta natura estꝰ.: Nam sinatura causa
est uoluntatis malae. quid aliud cogimur dice¬
re : nisi ab ono fieri malum. & bonum esse cau¬
sam mali .: Siquidem anatura bona: fituo lun¬
tas mala.
ala .⁊ Quodunde fieri potest. utnatura
bona quam uis mutabilis antequam habeat
uolutatem malam faciat aliquid mali. hoc
est uoluntatem malam.: Nemo igitur quȩ

Expanded text:
qui est inmutabile bonum? Qui ergo dicit eum, qui est inmutabile bonum? Qui ergo dicit eum, qui consensit tentanti adque suadenti, cui non consensit alius, ad inlicite utendum pulchro corpore, quod uidendum ambobus pariter adfuit, cum ante illam uisionem ac tentationem similes ambo animo et corpore fuerint, ipsum sibi fecisse uoluntatem malam, qui utique bonus ante uoluntatem malam fuerit: quaerat quur eam fecerit, utrum quia natura est, an quia ex nihilo facta est, et inueniet uoluntatem malam non ex eo esse incipere quod natura est, sed ex eo quod de nihilo facta natura est. Nam si natura causa est uoluntatis malae, quid aliud cogimur dicere, nisi a bono fieri malum et bonum esse causam mali? si quidem a natura bona fit uoluntas mala. ala. quod unde fieri potest ut natura bona quamuis mutabilis, antequam habeat uoluntatem malam, faciat aliquid mali, hoc est ipsam uoluntatem malam? Nemo igitur qu
Abbreviated transcription (Latin):
mus. Andicendum est alterum eorum occulta
maligni sp̃s suggestione temptatum. quasi
non eidem suggestioni. & qualicumq suasioni
propria uoluntate consenserit.: Hanc igitur
con sensionem. hanc malam quam male sua¬
denti adhibuit uoluntatem. quae in cores fece¬
rit quaerimus.: Nam ut hoc quoq: impedi¬
mentum abista questione tollatur. siea dem
temptatione ambo temptentur . & unus eice¬
dat atq consentiat. alter idem qui fuerat per¬
seueret. quid aliud apparet: nisiunum noluis¬
se. alterum uoluisse a castitate deficere :
Vnde : nisi propria uoluntate ubi eadem fuerat
inutroq: corporis & animi affectio. amborum
oculis pariter uisa est eadem pulchritudo.
ambobus pariter institit occulta temptatio:
Propriam igitur in uno eorum uoluntatem ma¬
lam res quae fecerit scre uolentib sibenein¬
tueantur nihiloccurrit.: Sienim dixerimus
quod ipse eam fecerit. quid erat ipse. uo lunta¬
tem malam: nisi natura bona. cuius auctor ds̃

Expanded text:
mus. An dicendum est alterum eorum occulta mus. An dicendum est alterum eorum occulta maligni spiritus suggestione tentatum, quasi non eidem suggestioni et qualicumque suasioni propria uoluntate consenserit? Hanc igitur consensionem, hanc malam quam male suadenti adhibuit uoluntatem, quae in eo res fecerit, quaerimus. Nam ut hoc quoque inpedimentum ab ista quaestione tollatur, si eadem tentatione ambo tententur, et unus ei cedat adque consentiat, alter idem qui fuerat perseueret: quid aliud apparet, nisi unum noluisse, alterum uoluisse a castitate deficere? Unde, nisi propria uoluntate. ubi eadem fuerat in utroque corporis et animi affectio? Amborum oculis pariter uisa est eadem pulchritudo, ambobus pariter institit occulta tentatio; propriam igitur in uno eorum uoluntatem malam res quae fecerit scire uolentibus, si bene intueantur, nihil occurrit. Si enim dixerimus quod ipse eam fecerit, quid erat ipse ante uoluntatem malam nisi natura bona, cuius auctor Deus,
Abbreviated transcription (Latin):
Quomodo ergo res bona: efficiens est uoluntatis
malae : quo modo inquam bonum est causa mali.
Cum enim seuo luntas relicto superiore ad inferi¬
ora conuertit efficitur mala. non quiama.¬
lum est quose conuertit. sed quia peruersa
est ipsa conuersio. Idarco non res inferior
uoluntatem malam fecit. sed reminferio¬
rem praue atq: in ordinate ipsa quia facta
est appetiuit.: Sienim aliqui duo aequaliter
affecti animo & corport. uideant unius corpo¬
ris pulchritudinem. qua uisa unus eorum ad
in licite fruendum moueatur. alter inuolunta¬
te pudica stabilis perscueret. quid putamus
esse causae utin illo fiat. in illo non fiat uolun¬
tas mala. quaeillam res fecit in quo facta est:
Neq: enim pulchritudo illa corporis. nam eam
non fecit inambob quando quidem amborũ
non dispariliter occurrit affectib. Ancaro in¬
tuentis in causa est. cur non & illius: anuero
animus. cur nonutriusq: Ambosenim & animo
& corpore aequaliter affectos fuisse praedixi¬

Expanded text:
Quo modo ergo res bona efficiens est uoluntatis malae? Quo modo, inquam, bonum est causa mali? Cum enim se uoluntas relicto superiore ad inferora conuertit, efficitur mala, non quia malum est, quo se conuertit, sed quia peruersa est ipsa conuersio. Idcirco non res inferior uoluntatem malam fecit, sed rem inferiorem praue adque inordinate, ipsa quia facta est, adpetiuit. Si enim aliqui duo aequaliter affecti animo et corpore uideant. unius corporis pulchritudinem, qua uisa unus eorum ad inlicite fruendum moueatur, alter in uoluntate pudica stabilis perseueret, quid putamus esse causae, ut in illo fiat, in illo non fiat uoluntas mala? Quae illam res fecit in quo facta est? Neque enim pulchritudo illa corporis; nam eam non fecit in ambobus, quando quidem amborum non dispariliter occurrit aspectibus. An caro intuentis in causa est? quur non et illius? An uero animus? quur non utriusque? Ambos enim et animo et corpore aequaliter affectos fuisse praedixi
Abbreviated transcription (Latin):
dine non clamauit: nec tamen in prȩdican¬
da ueritate cessauit.: Sed non est audita
foris uox eius: nec audit᷑. quando quidem ab
eis qui foris ab eius corpore prȩcisi sunt: non
illi oboeditur. Ipsosq suos ꝑsecuto res
iudeos qui calamo quas sato ꝑdita integri¬
tate: lino fumanti amisso lumine cõpa¬
rati sunt non contriit: non & tinxit qui a
peꝑcit eis . qui non dũuenerat eos iudicare.
sed iudicariabeis: inueritate saneptu lit
iudicium predicens eis. quando puniendi
essent. si in sua malignitate ꝑsisterent.
Refulsit inmonte facies eius. in orbe fama
eius: nec confractus siue contritus est: qui¬
a neque inse neq in ec clesia sua: ut esse
desisteret ꝑ secutoribus cessit Et ideo non
est factum nec fi& quod inimici eius dixerunt
uł dicunt : quando peri&ur & peribit nom̃

Expanded text:
dine non clamauit, nec tamen in praedicanda ueritate cessauit; sed non est audita foris uox eius nec auditur, quando quidem ab eis, qui foris ab eius corpore praecisi sunt, non illi oboeditur; ipsosque suos persecutores Iudaeos, qui calamo quassato perdita integritate et lino fumanti amisso lumine conparati sunt, non contriuit, non exstinxit, quia pepercit eis, qui nondum uenerat eos iudicare, sed iudicari ab eis. In ueritate sane protulit iudicium praedicens eis, quando puniendi essent, si in sua malignitate persisterent. Refulsit in monte facies eius, in orbe fama eius; nec confractus siue contritus est, quia neque in se neque in ecclesia sua, ut esse desisteret, persecutoribus cessit; et ideo non est factum nec fiet, quod inimici eius dixerunt uel dicunt: Quando morietur et peribit nom
Abbreviated transcription (Latin):
humilitas. quae facit subditum dõ.: Elatio
autem quae inuitio est eo ipso scespuit sub¬
iectionem: &cadit ab illo quonon est quicquã
supperius : et ex hoc erit inferius: et fit quod
scriptum ẽ : deiecisti eos cum extollerentur::
Non enim ait cum elati fuissent: ut prius
extollerentur et post ea deucerentur: sed cũ
extollerentur. tunc deiecti sunt: Ipsum
quppe extolli iam deiciest: qua propter.
quod nunc inciuitate dĩ. et ciuitate dĩ in hoc
peregrinanti saeculo: maximae commedat᷑.
humilitas : et in eius sege qui est xp̃s maxi
me predicatur : Contrariumq huic uirtu¬
ti elationis uitium: in eius aduersario qui
est diabolus. maxime dominari sacris lit¬
teris edocetur : profecto ista est magna
differentia: quaciuitas unde loquimur
utraq discernitur. Una scilic& societas
impiorum hominum alia piorum. singu¬
lae quȩq cum angelis ad se pertinentibus.
inquibus p̃cessit hac amordĩ. hac amorsui:

Expanded text:
humilitas, quae facit subditum Deo. Elatio humilitas, quae facit subditum Deo. Elatio autem, quae in uitio est, eo ipso respuit subiectionem et cadit ab illo, quo non est quidquam superius, et ex hoc erit inferius et fit quod scriptum est: Deiecisti eos, cum extollerentur. Non enim ait: \'Cum elati fuissent\\ ut prius extollerentur et postea deicerentur; sed cum extollerentur, tunc deiecti sunt. Ipsum quippe extolli iam deici est. Quapropter quod nunc in ciuitate Dei et ciuitati Dei in hoc peregrinanti saeculo maxime commendatur humime praedicatur; contrariumque huic virtuti elationis vitium, in ejus adversario, qui est diabolus, maxime dominari, sacris Litteris edocetur: profecto ista est magna differentia, qua civitas, unde loquimur, utraque discernitur; una scilicet societas piorum hominum, altera impiorum, singula quaeque cum Angelis ad se pertinentibus, in quibus praecessit hac amor Dei, hac amor sui. 2.
Abbreviated transcription (Latin):
nisi uitio uoluntatis. quod contranaturam ẽ:
non utiq fier&. Sed uitio deprauari: nisi ex
nihilo facta natura non posset .: Ac per hoc
utnatura sit. ex eo hab& quod adõ facta ẽ:
Ut autem ab eo quod ẽ deficiat. ex hoc qđ
denihilo facta est. Nec sic defecit homo ut
omnino nihil ess&. sed ut indinatus ad se
ipsum minus esset quam erat: Cumei qui
summe est inherebat: Relicto itaq dõ eẽ
in semetipso hoc est sibi placere: Non iamni¬
hil esse est. sed nihilo propinquare.: Unde
suꝑbi secundum fecundum scripturas scas.
alio nomine appellantur sibi placentes:
Bonum est enim sursum habere cor: nonta¬
men ad se ipsum quod est suꝑbiae: sed ad dnm̃
quod est oboedientiae: quae nisi humiliũ
non potest esse: Est igitur aliquid humi¬
litatis. miro modo. quod sursum faciat cor:
Et est aliquid elationis. quod deorsum faci¬
atcor: hoc quidem quasi contrarium uide¬
tur: ut elatio sit deorsum   Etideo ex altat¬

Expanded text:
nisi uitio uoluntatis, quod contra naturam est, nisi uitio uoluntatis, quod contra naturam est, non utique fieret. Sed uitio deprauari nisi ex nihilo facta natura non posset. Ac per hoc ut natura sit, ex eo habet quod a Deo facta est; ut autem ab eo quod est deficiat, ex hoc quod de nihilo facta est. Nec sic defecit homo, ut omnino nihil esset, sed ut inclinatus ad se ipsum minus esset, quam erat, cum ei qui summe est inhaerebat. Relicto itaque Deo esse in semet ipso, hoc est sibi placere, non iam nihil esse est, sed nihilo propinquare. Unde superbi secundum scripturas sanctas alio nomine appellantur sibi placentes. Bonum est enim sursum habere cor; non tamen ad se ipsum, quod est superbiae, sed ad Dominum, quod est oboedientiae, quae nisi humilium non potest esse. Est igitur aliquid humilitatis miro modo quod sursum faciat cor, et est aliquid elationis quod deorsum faciat cor. Hoc quidem quasi contrarium uidetur, ut elatio sit deorsum et
Abbreviated transcription (Latin):
est celsitudo: deserto eo cuideb& animus in he¬
rere principio: sibi quodam modo fieri atq eẽ
principium: Hoc fit cumnimis sibi plac&.
Sibi uero ita plac& cum ab illo bono immutabi¬
lideficit: quod ei magis placere debuit quã
ipse sibi Spontaneus est autem iste defectus:
quõ siuoluntas in amore superioris immuta¬
bilis boni : a quo in iustrabatur ut uider&: etac¬
cendebatur utamar& : stabilis permaner&:
non inde ad sibi placendum auerteretur: et
ex hoc tenebrescer& et frigescer&: utuel illu
creder& uerum dixisse serpentem: uel ille dĩ
mandato. uxoris p̃poner& uoluntatẽ : puta¬
retq se uenicditer trans gressorem esse pre
cepti: siuitae suae sociam non deserer& etiam
in societate peccati.: Non ergo malum opus
factum est idest illa trans gressio utcibo ꝓ¬
hibito uescerentur. nisi ab eis quiiam malie¬
rant.: N eque enim fier& ille fructus mu¬
lus : nisi ab arbore mala.: Ut autẽ esset ar¬
bor mala. Contranaturam factum est: quia

Expanded text:
est celsitudo, deserto eo cui debet animus inhaerere principio, sibi quodammodo fieri atque esse principium. Hoc fit cum sibi animus placet: sibi vero placet, cum ab illo bono immutabili deficit, quod ei magis placere debuit, quam ipse sibi. Spontaneus autem est ille defectus: quoniam si voluntas in amore superioris immutabilis boni, a quo illustrabatur ut videret, et accendebatur ut amaret, stabilis permaneret; non inde ad sibi placendum averteretur, et ex hoc tenebresceret, aut frigesceret, ut vel illa crederet verum dixisse serpentem, vel ille Dei mandato uxoris praeponent voluntatem, putaretque se venialiter transgcepti, si uitae suae sociam non desereret etiam in societate peccati. Non ergo malum opus factum est, id est illa transgressio ut cibo prohibito uescerentur, nisi ab eis qui iam mali erant. Neque enim fieret ille fructus malus nisi ab arbore mala. Ut autem esset arbor mala, centra naturam factum est, quia
Abbreviated transcription (Latin):
dictionem a bra ham patristuis.: Pergens itaq:
in mesopotamiam ia cob: in somnis accepit ora cu¬
lum dequo sic scriptum est. Etexiit iacobapu¬
teo iurationis & pro fectus incharra & deuenit
in locum &dormiuit ibi. occiderat enim sol& sũp¬
sit ex lapidib: loci & posuit ad caput suum & dor¬
miuit in loco illo & somniauit: &ecce scala sta¬
bilita super terrã .: cuius caput pestingebat
ad celum : & angelidĩ ascendebant & descende¬
bant perillam : & dñs incumbebat super illã
& dixit. : Ego sum ds̃ abra ham patristu & ds̃
isaac nolitimere : terram inquatu dormis super
eam. tibi dabo eam & seminituo. &erit sementuũ

Expanded text:
dictionem Abraham patris tui. Pergens itaque dictionem Abraham patris tui. Pergens itaque in Mesopotamiam Iacob in somnis accepit oraculum, de quo sic scriptum est: Et exiit Iacob a puteo iurationis et profectus est in Charran et deuenit in locum et dormiuit ibi; occiderat enim sol; et sumsit ex lapidibus loci et posuit ad caput suum et dormiuit in loco illo et somniauit. Et ecce scala stabilita super terram, cuius caput pertingebat ad caelum; et angeli. Dei ascendebant et descendebant per illam, et Dominus incumbebat super illam et dixit: Ego sum Deus Abraham patris tui et Deus Isaac, noli timere; terram, in qua tu dormis super eam, tibi dabo illam et semini tuo; et erit semen tuu
Abbreviated transcription (Latin):
rem exfiliabus chananeorum: surgens inmesopo¬
tamiam indomum bathuel. patris matris tuae
& sume tibi inde uxorem. defiliabus labanfris
matris tuae .: Ds autem ms benedicat te. & auge¬
atte . & multiplic& te &eris in congregationes
gentium & d& tibi benedictionem abra ham
patris tui tibi & semini tuo postte: ut heres
fias terrae in colatustu : quamdedit ds̃ abrahã:
Hinciam intellegimus segregatum semen ia cob.
abalio semine isaac : quod factum est peresau:
Quando enim dictum est inisa ac uocabitur tibi
semen: pestinens utiq: semen ad ciuitatem dĩ
Separatum est inde aliud semen abra hae: quod
erat in ancillae filio & qđ futurũ erat infiliis
cethurae. Sedidhuc erat ambiguum deduobus
geminis filiis isaac.: adutrumq an adinum eorum
illa benedictio pestin&.: Etsiadunum: quis nam
ess& illorum : quod nunc declaratum est cum pro¬
phaetiae a patre benedicitur ia cob. & diciturei:
& eris in congregationes gentium. & d& tibi bene¬

Expanded text:
rem ex filiabus Chananaeorum; surgens fuge in Mesopotamiam in domum Bathuel, patris matris tuae, et sume tibi inde uxorem de filiabus. Laban, fratris matris tuae. Deus autem meus benedicat te et augeat te et multiplicet te; et eris in congregationes gentium; et det tibi benedictionem Abraham patris tui, tibi et semini tuo post te, ut heres fias terrae incolatus tui, quam dedit Deus Abraham. Hic iam intellegimus segregatum semen Iacob ab alio semine Isaac, quod factum est per Esau. Quando enim dictum est: In Isaac uocabitur tibi semen, pertinens utique semen ad ciuitatem Dei, separatum est inde aliud semen Abrahae, quod erat in ancillae filio, et quod futurum erat in filiis Cetturae. Sed adhuc erat ambiguum de duobus geminis filiis Isaac, ad utrumque an ad unum eorum illa benedictio pertineret: et si ad unum, quisnam esset illorum. Quod nunc declaratum est, cum prophetice a patre benedicitur Iacob et dicitur ei: Et eris in congregationes gentium, et det tibi bene
Abbreviated transcription (Latin):
ausus fuero. non amborum quasi qualitatem :
sed ipsam quoque sub stantiam. & tertiam intri¬
nitate personam. Ad hoc enimme probabi¬
catur sp̃s sc̃s . tam quam scĩtas substantialis.
& consubstantialis amborum. : Sed sinihilest
aliud bonitas diuina. quam scĩtas. profecto
& illa diligentia rationis est. non praesumpti¬
onis audacia: ut in o peribus dĩ secreto quodã
loquendimodo. quo nr̃a exerceatur intentio. ea¬
dem nobis insinuata intellegatur trinitas. u¬
nam quamq: creaturam quis fecerit. perquid
fecerit. propter quid fecerit . ⁊ Pater quippe
intellegitur uerbi. quidixit ut fiat. Quod aũt
illo dicente factum est. proculdubio peruer¬
bum factum est.: In eo uero quod dicitur. uidit
ds̃ quiabonum est. satis significatur dm̃ nulla
necessitate. nulla se cuiusq utilitatis indigentia.
sed sola bonitate fecisse quod factum est. id est
quia bonum est.: Quod ideo postea quam fac¬

Expanded text:
ausus fuero, non amborum quasi qualitatem, ausus fuero, non amborum quasi qualitatem, sed ipsum quoque substantiam et tertiam in trinitate personam. Ad hoc enim me probabicatur Spiritus sanctus tamquam sanctitas substantialis et consubstantialis amborum. Sed si nihil est aliud bonitas diuina quam sanctitas, profecto et intellegentia rationis est, non praesumtionis audacia, ut in operibus Dei secreto quodam loquendi modo, quo nostra exerceatur intentio, eadem nobis insinuata intellegatur trinitas, unamquamque creaturam quis fecerit, per quid fecerit, propter quid fecerit. Pater quippe intellegitur Verbi, qui dixit ut fiat; quod autem illo dicente factum est, procul dubio per Verbum factum est; in eo uero quod dicitur: Vidit Deus, quia bonum est, satis significatur Deum nulla necessitate, nulla suae cuiusquam utilitatis indigentia, sed sola bonitate fecisse quod factum est, id est, quia bonum est; quod ideo postea quam fac
Abbreviated transcription (Latin):
rarum id accipiendum esse prohibeat: multi
sermonis est quȩstio: nec omnia uno uolumine
ut e plicemus urgrendum est.: Credimus &¬
tenemus & fideliter praedicamus. quod pater¬
genuerit uerbum. hoc est sapientiam. per
quam facta sunt omnia. unigenitum filium
unus unum. &ernus cogernum. Sum mebonus
aequa liter bonum. & quod sp̃s sc̃s. simul patris
& fili sit sp̃s: & ipse consubstantialis. & co &er¬
nus ambobus. atq: hoc totum & trinitassit
propter proprietatem personarum. & unus
ds̃ propter in separabilem diuinitatem. Sicut
unus omnipotens propter inseparabilem om¬
ni potentiam: ita tamen ut &iam cum des ingu¬
sed unus ds̃ omnipotens.: Tanta ibi est intri¬
bus in separabilis unitas. quaesic seuoluit prae¬
dicari: Utrum autem boni patris & bonifili:
ĩsp̃s sc̃s. quia communis ambobus est. recte
bonitas dici possit amborum: non audeo te¬
merariam praecipitare sententiam: Uerumta¬
men amborum eum dicere scĩtatem facilius

Expanded text:
rarum id accipiendum esse prohibeat, multi rarum id accipiendum esse prohibeat, multi sermonis est quaestio, nec omnia uno uolumine ut explicemus urgendum est. CAPUT tenemus et fideliter praedicamus, quod Patergenuerit Verbum, hoc est sapientiam, per quam facta sunt omnia, unigenitum Filium, unus unum, aeternus coaeternum, summe bonus aequaliter bonum; et quod Spiritus sanctus simul et Patris et Filii sit Spiritus et ipse consubstantialis et coaeternus ambobus; adque hoc totum et trinitas sit propter proprietatem personarum et unus Deus propter inseparabilem diuinitatem, sicut unus Omnipotens propter inseparabilem omnipotentiam; ita tamen, ut etiam cum de singused unus Deus omnipotens; tanta ibi est inbus inseparabilis unitas, quae sic se uoluit praedicari. Utrum autem boni Patris et boni Filii Spiritus sanctus, quia communis ambobus est, recte bonitas dici possit amborum, non audeo temerariam praecipitare sententiam; uerum tamen amborum eum dicere sanctitatem facilius
Abbreviated transcription (Latin):
saluti rerum corporalium consuluisse arti fi¬
cemdm̃: sed hoc potius euenisse. quia una ani¬
ma sic peccauerat. uttali corpore mereretus
indudi. Ac perhoc sicontigisset. ut nonu¬
na sed duae. immononduȩ sed decem uelcen¬
tum. similiter a equaliterq: peccassent: cen¬
tum soles haberet hic mundus:
Quodutnon
fieret: non opi ficiprouisione mirabili. ad re¬
rum corporalium salutem decoremq consul¬
tum est: sed contigit potius. tantum unius a¬
nimae progressione peccantis. ut sola corpus
tale mereretur: Non plane animarum dequi¬
bus nesciunt quidloquantur: Sedeorum ip¬
sorum quitalia sapiunt. multum longe aueri¬
tate . & merito est cohercenda progressio:
Haec ergotria quae superius commendaui : cum
inuna quaq: creatura requiruntur: quis eam
fecerit. perquid fecerit. quare fecerit : utres¬
pondeatur ds̃ peruerbum. quia bona est.
utrum altitudine mystica. nobis ipsa trini¬
an aliquid occurrat quod in hocloco scriptu¬

Expanded text:
saluti rerum corporalium consuluisse artifisaluti rerum corporalium consuluisse artificem Deum, sed hoc potius euenisse, quia una anima sic peccauerat, ut tali corpore mereretur includi? ac per hoc si contigisset, ut non una, sed duae; immo non duae, sed decem uel centum similiter aequaliterque peccassent, centum soles haberet hic mundus? Quod ut non fieret, non opificis prouisione mirabili ad rerum corporalium salutem decoremque consultum est, sed contigit potius tanta unius animae progressione peccantis, ut sola corpus tale mereretur. Non plane animarum, de quibus nesciunt quid loquantur, sed eorum ipsorum, qui talia sapiunt multum longe a ueritate, et merito est cohercenda progressio. Haec ergo tria, quae superius commendaui, cum in unaquaque creatura requirantur, quis eam fecerit, per quid fecerit, quare fecerit, ut respondeatur Deus, per Verbum, quia bona est\', utrum altitudine mystica nobis ipsa trinisanctus, an aliquid occurrat, quod hoc loco scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
sito : ita uniuersitas rerum siquis possit intu¬
eri: &iam cum peccatoribus pulchra est: quam¬
uis perseipsos consideratos. sua deformitas tur¬
pet .⁊ De indeuidere debuit origenis & qui¬
cumq ista sapiunt: sihaec oppinio uera ess&
mundum ideo factum. utanimae promeritis
peccatorum suorum.tam quam ergastula: qui¬
bus poenaliter induderentur corpora acce¬
perint. superiora & leuiora quaeminus: In fe¬
riora uero & grauiora. qua eamplius petcaue¬
runt : demones quibus deterius nihilest. ter¬
rena corpora. quibus inferius & grauius ni¬
hil est: potius quam homines &iam bonos ha¬
bere debuisse.: N unc uero ut intellegeremus.
animarum merita. non qualitatibus corporũ
esse pensanda: aerium pessimus demon.
homo autem: & nunc lic& malus. longeminoris
mitiorisq: malitiae . & certe ante peccatum: ta¬
men luteum corpus accepit.⁊ Quid autem sti¬
Quid autem stul¬
tius dici potest in isto sole: ut in uno mundo
unus esset . non decori pulchritudinis. uel &iã

Expanded text:
sito, ita uniuersitas rerum, si quis possit intueri, etiam cum peccatoribus pulchra est, quamuis per se ipsos consideratos sua deformitas turpet. Deinde uidere debuit Origenes et quicumque ita sapiunt, si haec opinio uera esset, mundum- ideo factum, ut animae pro meritis peccatorum suorum tamquam ergastula, quibus poenaliter includerentur, corpora acciperent, superiora et leuiora quae minus, inferiora uero et grauiora quae amplius peccauerunt, daemones, quibus deterius nihil est, terrena corpora, quibus inferius et grauius nihil est, potius quam homines etiam bonos habere debuisse. Nunc uero, ut intellegeremus animarum merita non qualitatibus corporum esse pensanda, aerium pessimus daemon, homo autem, et nunc licet malus longe minoris mitiorisque malitiae, et certe ante peccatum, tamen luteum corpus accepit. Quid autem stultius dici potest, quam isto sole, ut in uno mundo unus esset, non decori pulchritudinis uel etiam
Abbreviated transcription (Latin):
etiã hoc inaplende figurȩ tantimysterii
conueniret : Non aũ ad p̃figurandã
ecclesiam. pertinere tam multiplicia re¬
rum signa gestarũ: nisi fuerit contentio¬
sus nemo permittitur opinari: Iam eni
gentes ita ecclesi ã repleuer̃: mundiq et
inmundi donec certũ ueniat᷑ ad finẽ : ita
eĩ unitatis quadã conpagine continentur.
ut ex hoc uno manifestissimo. etiã decȩte¬
ris quȩ obscurius aliquanto dicta sunt
et difficilius. agnosciquesint. dubitare
rus audebit : nec nihil significare cũ ges¬
ta sint: nec sola dicta eẽ significatiua
non facta: nec aliena eẽ ab ecclesia signi¬
ficanda: ꝓbabiliter dici potest: sed ma¬
gis credendum ẽ. et sapient̃ esse memoriȩ
literisq mandata: et gesta eẽ . et signi fica¬
re aliquid: et ipsũ aliquid ad p̃figuran¬
dã ecclesiã pertinere.: Iam usq ad hunc
articulum perductus liber iste . clauden¬
dus ẽ : ut ambarũ ciuitatũ cursus: terre¬

Expanded text:
etiam hoc inplendae figurae tanti mysterii etiam hoc inplendae figurae tanti mysterii conueniret? Non autem ad praefigurandam ecclesiam pertinere tam multiplicia rerum signa gestarum, nisi fuerit. contentiosus, nemo permittitur opinari. Iam enim gentes ita ecclesiam repleuerunt, mundique et inmundi, donec certum ueniatur ad finem, ita eius unitatis quadam conpagine continentur, ut ex hoc uno manifestissimo etiam de ceteris, quae obscurius aliquanto dicta sunt et difficilius agnosci queunt, dubitare rus audebit, nec nihil significare cum gesta sint, nec sola dicta esse significatiua non facta, nec aliena esse ab ecclesia significanda probabiliter dici potest; sed magis credendum est et sapienter esse memoriae litterisque mandata, et gesta esse, et significare aliquid, et ipsum aliquid ad praefigurandam ecclesiam pertinere. Iam usque ad hunc articulum perductus liber iste claudendus est, ut ambarum ciuitatum cursus, terre