comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tis. Cerastes serpens dictus. eo
quod in capite cornua habeat similia
ari&um. Celata enim grece cornua
uocantur. Sunta ũt illi qua drige¬
mina cornicula quorum ostentatio¬
ne ueluti aes ca in licens. sollicitata
animalia perimit. Totum enim cor¬
pus tegit harenis nec ullum in¬
dicium sui p̃b& nisi ex ea paste
qua inuitatas aues. uel animalia
capit. Estaũt flex uosus plus¬
quam alii serpentes itaut spinã non
habere uideatur. Scitalis serpens
uocatus. quod tanta p̃fulg& tergi
uari&ate. ut notarum gratia
aspicientes retard&. et quia rep¬
tando pigrior est quos ad sequi
non ual& miraculo sui stupentes
capit. Tantiaũt feruoris est. ut¬
&iam hiemis tempore ex uiuas
corporis feruentis exponat
dequolucanus. & scitalis persis
&iam nunc sola priunis. Ex uuias
positura suas. Amfibena dicta. eo
quod duo capita habeat. unum in
locosuo. alterum in cauda. cur¬
rens ex utroꝙ capite tractucor¬
poris. circulato. Haec sola serpen¬

Expanded text:
tis. Cerastes serpens dictus, eo tis. Cerastes serpens dictus, eo quod in capite cornua habeat similia arietum; κέρατα enim Graeci cornua vocant: sunt autem illi quadrigemina cornicula, quorum ostentatione, veluti esca, inlice sollicitata animalia perimit. Totum enim corpus tegit arenis, nec ullum indicium sui praebet, nisi ex ea parte qua invitatas aves vel animalia capit. Est autquam alii serpentes, ita ut spinam non habere videatur. Scytale serpens vocata, quod tanta praefulget tergi varietate ut notarum gratia aspicientes retardet; et quia reptando pigrior est, quos adsequi non valet, miraculo sui stupentes capit. Tanti autem fervoris est ut etiam hiemis tempore exuvias corporis ferventis exponat. De quo Lucanus9, 717: Et scytale sparsis etiam nunc sola pruinis exuvias positura suas. Amphisbaena dicta, eo quod duo capita habeat, unum in loco suo, alterum in cauda, currens ex utroque capite, tractu corporis circulato. Haec sola serpen
Abbreviated transcription (Latin):
nocendum. Festur aut̃ aspis cumcoe¬
perit pati incantatorem qui eam qui¬
bus dam carminibus propriis euo¬
cat ut de cauerna producat. illacũ
ex irenoluerit. unam aurem̃ inter¬
ram premit. alteram cauda obdu¬
rat & operit atq uoces illas magi¬
cas non audiens non ex it ad in can¬
tantem. D ipsa genus aspidis.
quae latinae situla dicitur. quia
quos momorderit siti pereunt
Ipnalis genus aspidum dicta quod
somnonecat. hanc sibi cleopatra ap¬
posuit. & ita moste quasi somno solu¬
taest. Emorro is. aspis nuncupat᷑.
quod sanguinem sudat quiab eamor¬
sus fuerit: itaut dissolutis uenis.
quicquid uitae est per sangiunem
euocet. grecae enim sanguis emat
dicitur. Prȩster. aspissemper ore
patenti. & uaporanti currit. Cuius
percusserit distenditur . en ormiq
corpulentia necatur ex superatun
enim putredo sequiturꝰ Seps tabi¬
ficus aspis. quidum momor derit
hominem statim eum consumit
ita utlique fiat totus in ore serpen¬

Expanded text:
nocendum. Fertur autem aspis, cum coenocendum. Fertur autem aspis, cum coeperit pati incantatorem, qui eam quibusdam carminibus propriis evocat ut eam de caverna producat: illa, cum exire noluerit, unam aurem in terram premit, alteram cauda obturat et operit, atque ita voces illas magicas non audiens non exit ad incantantem. Dipsas, genus aspidis, qui Latine situla dicitur, quia quem momorderit siti perit. Hypnalis, genus aspidis, dicta quod somno necat. Hanc sibi Cleopatra adposuit, et ita morte quasi somno soluta est. Haemorrhois aspis nuncupatus quod sanguinem sudet qui ab eo morsus fuerit, ita ut dissolutis venis, quidquid vitae est, per sanguinem evocet. Graece enim sanguis αἷμα dicitur. Prester aspis semper ore patenti et vaporanti currit. Cuius percusserit distenditur, enormique corpulentia necatur; extuberatum enim putredo sequitur. Seps, tabificus aspis, qui dum momorderit hominem, statim eum consumit, ita ut liquefiat totus in ore serpen
Abbreviated transcription (Latin):
enim parens ille rerum sine reme¬
dio constituit. Est aut̃ longitudine
semi pedalis. albis maculis liniatus
Reguli aut̃ sicut scor piones. arentia
quȩ que sectantur. & postquam ad
phaticos faciunt : Sibilus idem est
qui& regulus. sibilo enim occidit
ante quam mordeat uel ex urat¬
U ipera dicta quodui pariat. Nam
& cumuenter eius ad pastum inge¬
muerit. catuli nonex pectantes
maturam naturae solutionem con¬
rosis eius lateribus ui crumpunt.
cummatris interitu. Undelucanus.
nati. Festur aut̃ quod masculus
ore insesto uipere semen expuat:
Illa aut̃ ex uoluptate libidinis in
rabiem uersa caput maris ore
receptum p̃cidit. Ita fit ut parens
uterq pereat. Masculus dum¬
coit. dumparit femina. Ex uipe¬
ra aut̃ fiunt pastelli. quitiriaci uo¬
cantur agrecis. Aspis uocata quod
morsuuenena in mittat & aspergat
los enim greci uenenum dicunt. et
inde aspis quod morsu uenenato in¬
terimat. Hluius diuersa genera
& species sed dis pares effectus ad

Expanded text:
enim parens ille rerum sine remeenim parens ille rerum sine remedio constituit. Est autem longitudine semipedalis; albis maculis lineatus. Reguli autem, sicut scorpiones, arentia quaeque sectantur, et postquam ad phaticos faciunt. Sibilus idem est qui et regulus. Sibilo enim occidit, antequam mordeat vel exurat. Vipera dicta, quod vi pariat. Nam et cum venter eius ad partum ingemuerit, catuli non expematuram naturae solutionem, corrosis ejus lateribus vi erumpunt cum matris interitu. Unde Lucanus:nodi. Fertur autem, quod masculus ore inserto viperae semen exspuat, illa autem ex voluptate libidinis in rabiem versa, caput maris ore receptum praecidat, et ita fit ut parens uterqcoit, dum parturit, femina. Ex vipera autem fiunt pastilli, qui θηριακοὶ vocantur a Graecis. Aspis vocata, quod morsu venena inmittat et spargat; ἰὸς enim Graeci venenum dicunt: et inde aspis, quod morsu venenato interimat. Huius diversa genera et species, et dispares effectus ad
Abbreviated transcription (Latin):
abstractus. festur in aerem. conci¬
taturq propter eum aer
Estaut̃ cristatus. ore paruo. &
astis fistulis. perquas trahit sp̃m.
& linguam exerit. Uim aũt non
indentibus. sed in cauda hab& et
uerbere potius. quam rictu noc&
Innoxius aut̃ est auenenis. sedideo
huic ad mostem faciendam non eẽ
uenena necessaria. quiasiquem li¬
Namcirca semitas delites cens. per
quas elefanti soliti gradiuntur.
Crura corum nodis in ligat ac suf¬
focatos perimit. Cignitur aut̃ in
xhiopia. et india. in ipso incendio
iugis aestus. Basiliscus grece.
latine inter p̃tatur regulus. eo qđ
rex serpentium sit. Ad co ut eum
uidentes fugiant. quia olfactusuo
cos necat. nam & hominem uelsiaspi¬
ciat interimit. Siquidem & cius
aspectu nulla auis uolans. in lesa
transit. sed quam proculsit. eius ore
combusta. deuoratur. Amustelis
tamen uincitur. quas illic homines
inferunt cauernis inquibus deli¬
tescunt. Itaq cauisa fugit : quẽ
illa persequitur & occidit. Nihil

Expanded text:
abstractus feabstractus fetaturque propter eum aer. Est autem cristatus, ore parvo, et arctis fistulis, per quas trahit spiritum, et linguam exerit. Vim autem non in dentibus, sed in cauda habet, et verbere potius quam rictu nocet. Innoxius autem est a venenis: sed ideo huic ad mortem faciendam venena non esse necessaria, quia si quem liNam circa semitas delitescens, per quas elephanti soliti gradiuntur, crura focatos perimit. Gignitur autem in Aethiopia et India in ipso incendio iugis aestus. Basiliscus Graece, Latine interpretatur regulus, eo quod rex serpentium sit, adeo ut eum videntes fugiant, quia olfactu suo eos necat; nam et hominem vel si aspiciat interimit. Siquidem et eius aspectu nulla avis volans inlaesa transit, sed quam procul sit, eius ore conbusta devoratur. A mustelis tamen vincitur, quas illic homines inferunt cavernis in quibus delitescit; itaque eo visu fugit, quem illa persequitur et occidit. Nihil
Abbreviated transcription (Latin):
NGUIS UOCABU LUM SEAPENTIŨ
omnium genus quod plicari &
contorqui potest. & inde an¬
guis. quod angulosus sit &numquã
rectus. Anguis aut̃ apud gentiles
progenies lucorum erant abiti alb aue¬
semper. Vnde persius. Pinge duos
angues pueri sacer est lucus. Colu¬
brum dictum eo quod colat umbras.
uel quod in lubricos tractus flexib
sinuosis labitur. Nam lubricum di¬
citur quicquid labitur dumtene¬
tur utpiscis & serpens. Serpens aut̃
nom̃ accepit. quia occultis accessibus
serpit. non apestis passibus sedsqua¬
marum minutissimis nisibus repit
Illa aut̃ quae quatuor pedibus nitun¬
tur sicut lacesti. & steliones. non
serpentes sed reptilia nominant᷑
Serpentes aut̃ reptilia sunt quiauen
tre & pectore reptant. quorum tot
uenena. quot genera. tot pernicies.
quot species. tot dolores quot co¬
lores habentur. Dracomaior
cunctorum serpentium siue omni¬
um animantium supesterram. hunc
greci dracontan uocant. Unde
& diriuatum est inlatino ut draco
dicer&ur quia sepe abspeluncis

Expanded text:
nguis vocabulum omnium serpentium genus quod plicari et contorqui potest; et inde anguis quod angulosus sit et numquam rectus. Angues autem apud gentiles pro geniis locorum erant habiti semper, unde Persius1, 113: Pinge duos angues: pueri, sacer est locus. Colubrum ab eo dictum, quod colat umbras, vel quod in lubricos tractus flexibus sinuosis labatur. Nam lubricum dicitur quidquid labitur dum tenetur, ut piscis, serpens. Serpens autem nomen accepit quia occultis accessibus serpit, non apertis passibus, sed squamarum minutissimis nisibus repit. Illa autem quae quattuor pedibus nituntur, sicut lacerti et stiliones, non serpentes, sed reptilia nominantur. Serpentes autem reptilia sunt, quia tre et pectore reptant. Quorum tot venena quot genera, tot pernicies quot species, tot dolores quot colores habentur. Draco maicunctorum serpentium, sive omnium animantium super terram; hunc Graeci draconta vocant. Unde et derivatum est in Latinum, ut draco diceretur qui saepe a speluncis
Abbreviated transcription (Latin):
uiprendat. O le ast̃ dictus qđ
sit foliis oliuȩ similis. sed latiorib
Arbor inculta atq siluestris. amara
atq infructuosa. Cui insertus
oliuȩ ramus. uim mutat radicis
& uertit eam in propriã qualitatt.
Lacrima oleastri arboris. duplex.
alia enim gunimi similat. sine
ullo qualitatis morsu. Alia am¬
moniaci guttã ex distillatione
collectã ac remordentem
Oli

Expanded text:
vi prendat. Oleaster dictus quod vi prendat. Oleaster dictus quod sit foliis olivae similibus sed latioribus, arbor inculta atque silvestris, amara atque infructuosa; cui insertus olivae ramus vim mutat radicis et vertit eam in propriam qualitatem. Lacrima oleastri arboris duplex. Alia enim gummi simulat sine ullo qualitatis morsu, alia ammoniaci guttam ex destillatione collectam ac remordentem. Oli
Abbreviated transcription (Latin):
quod uice herbe prebeat᷑ peco¬
rib ubi pascua desunt. Tur¬
bis cus quod de
uno cespite
eius. multȩ
uirgultae
surgant qua¬
si turba
Stipa uocatu
stipent᷑ tecta. hinc & stipula.
ꝑ diminutionem. Arundo dicta
quod cito arescat. Hanc ueteres
cannam uocauerunt. Arundinẽ
postea uarro dixit. Sciendum
sane quod latinũ canna deligua
hebrea sumpsit. aput cos enim
calamus canna dicit᷑. Cicutic
aũt est quod est intercannarũ
nodos. dicta aũ quodlateat.
Inindicis stagnis. nasci arundi¬
nes calamiq dicunt᷑. ex quorũ
radicib expressum suauissimũ
sicum bibunt. Unde &uarro ait.
In dica non magna arbore crescit
arundo. illius edentis p̃mitur radi¬
cib humor. Dulcia cui nequeunt
suco comedere mella. Sambucus
mollis & ꝑuia arbor. Ramnus
est genus rubi. quã uulgo senticẽ
ursinam appellant. asperunimis
& spinosa.
Sentix dictec asitu.
quod est
nascuntur
maiores aũ
nr̃i. omnem
arborem spi¬
nosam. ueprem dicebant. quod

Expanded text:
quod vice herbae praebeatur pecoquod vice herbae praebeatur pecoribus, ubi pascua desunt. Turbiscus, quod de uno cespite eius multae virgultae surgunt, quasi turba. Stipa vocata stipentur tecta. Hinc et stipula per diminutionem. Arundo dicta quod cito arescat. Hanc veteres cannam vocaverunt; arundinem postea Varro dixit. Sciendum sane quod Latinum canna de lingua Hebraea sumpsit; apud eos enim calamus 'canna' dicitur. Cicuta autem est quod est inter cannarum nodos; dicta quod lateat. In Indicis stagnis nasci arundines calamique dicuntur, ex quorum radicibus expressum suavissimum sucum bibunt; unde et Varro ait20: Indica non magna in arbore crescit arundo; illius et lentis premitur radicibus humor, dulcia cui nequeant suco contendere mella. Sabucus mollis et pervia arbor. Rhamnus genus est rubi, quam vulgo senticem ursinam appellant, asperum nimis et spinosum. Sentix dicta a situ, quod est scuntur. Maiores autem nostri omnem arborem spinosam veprem dicebant, quod
Abbreviated transcription (Latin):
dicib sese ipsa demergat. ¶¬
ricȩ quã latinitra mariciam uocant.
ex amaritudine nominata. Custus
enim eius nimis amarus est. haec
arbor in solitudine & faxoso
humo nascitur. Ex quactiam
arbore maleficis artib mitra
a mare dicta. eo quodlitorea sit¬
tetis lę̧tissima & amantes litora
mirtȩ hinc est quod agrecis mir¬
tine dicitur. Medicorum aũt
libri hanc arborem soribunt
mulierum aptum. necessitatib¬
plurimis. Lentiscus quod cus¬
pis eius lentus sit & mollis. Nã
lentum dicimus quicquid flexi¬
desudat. Cortex raesinam. quae¬
mastix appellat᷑. cuius plurima¬
genera. sed melior inchio insula
omnium resinarum prȩstantior¬
est. Buxus grecum nomen est
ex parte alatinis corruptum.
pixos enim appellat᷑ apudeos
arbor semꝑ uirens. & lenitate
materiȩ. elementorum apicib
rupte uulgo lodandrum uocatur
quod sit folus lauri similis flore
utrosa. Arbor uenenatic. inter¬
ficit enim animalia. & medet
serpentium uexationis. Erbe¬
num uocauerunt pastores. eo

Expanded text:
dicibus sese ipsa demergat. Myrice, quam Latini tamaricum vocant, ex amaritudine nominata; gustus enim eius nimis amarus est. Haec arbor in solitudine et saxosa humo nascitur; ex qua etiam arbore maleficis artibus μίσηθa mare dicta, eo quod magis litorea tis laetissima; et: Amantes littora myrtae. Hinc est quod a Graecis myrine dicitur. Medicorum autem libri hanc arborem aptam scribunt mulierum necessitatibplurimis. Lentiscus, quod cuspis ipsius lentus sit et mollis: nam lentum dicimus quidquid flexidesudat, cortex rmastix appellatur, cujus plurima et melior in Chio Insula omnium resinarum praestantiorem. Buxus Graecum nomen est, ex parte a Latinis corruptum; πύξος enim appellatur apud eos. Arbor semper virens et levitate materiae elementorum apicibusrupte vulgo lorandrum vocatur, quod sit foliis lauri similibus, flore ut rosa; arbor venenata. Interficit enim animalia, et medetur serpentum vexationes. Herbitum vocaverunt pastores eo
Abbreviated transcription (Latin):
de legitimum pondus hab& ur.
quia numerus scri pulorũ eius
horas diei noctisq metitur
ponderis genus quod tot constit
uncus. ꝗt mensib annus. Dicta
aũ libra quasi sit liberie. & cunc¬
ta intra se pondera prȩdictu
concludat
Mna in ponderib
c. dragmis appendit᷑ & est nomen
gretum. Talentum summum esse
pondus ꝑhib&ur ingrecis .: Nam
nihil est calcominus nihil ta¬
lento mauis. cuius uarium apud
diuersas gentes pondus hab&.¬
Apud romanos enim talentum
est .Lxx. duarum librarũ. sicut
plautus ostendit. qui ait. ii talenta
eo quod centum librarum ponde¬
ris sit. Quod ponđ propt̾ ꝑfec¬
tionem. centenarii numeri in¬
stituerunt romani.

Expanded text:
de legitimum pondus habetur, de legitimum pondus habetur, quia numerus scripulorum eius horas diei noctisque metitur, ponderis genus quia tot constat unciis quot mensibus annus. Dicta autem libra quod sit libera, et cuncta intra concludat. Mina in ponderibus centum dragmis appenditur, et est nomen grecum. Talentum summum esse pondus perhibetur in Grecis; nam nihil est calco minus, nihil talento maius; cuius varium apud diversas gentes pondus habApud Romanos enim talentum est LXX duarum librarum, sicut Plautus ostendit, qui ait duo talenta eo quod centum librarum ponderis sit; quod pondus propter perfectionem centenarii numeri instituerunt Romani.
Abbreviated transcription (Latin):
aput latinos alio nomine sextula
dr̃. quodbis sex uncus complextur.
hunc utdiximus uulgus aureum
solidum uocat. Cuius tertiam
partem ideo dixerunt tremisse
eo quod solidum fatiat termissus.
Sex tula bis ad sumptic. duellam
facit. Terposita. ftat̃ redditur
Stater aũ medi&as uncie est.
adpendens aureos .iii. unde & uo¬
catur stater quod trib solidis ftet.
H& semi uncia quia semis hab&
deuncia. ħ & semissis. qui a semi¬
ponderis ẽ. quasi semis assis.
Qua drantem ebrei similiter qua¬
drantem uocant. & uocatur
quadra. quod unciȩ quartam
partem appendat. Sicel quila
tino sermone siclus corrupte
appellat᷑. ebreum nomen est.
Hab& apud eos unciȩ pondus. aput
latinos aũ & grecos. iiiĩ. pars
unciẽ est. & stateris medi&as
dragmas appendens. ii Vnde
cum inliteris diuinis legitur siclus.
uncia est. Cum uero ingentiliũ
iiii. pars unciȩ. Uncia dictu
quod uniuersitatem minorum pon¬
derum sua unitate uinciat. iđ com

Expanded text:
apud Latinos alio nomine sextula apud Latinos alio nomine sextula dicitur, quod his sex uncia conpleatur. Hunc, ut diximus, vulgus aureum solidum vocant; cuius tertiam partem ideo dixerunt tremissem, eo quod solidum faciat ter missus. Sextula bis assumpta duellam facit, ter posita staterem reddit. Stater autem medietas unciae, appendens aureos tres, unde et vocatur stater, quod tribus solidis stet. Haec et semiuncia, quia semis habet de uncia: haec et semissis, quia ponderis semis est, quasi semis assis. Quadrantem Hebraei similiter codrantem vocant: et vocatur quadrans, quod unciae quartam partem appendat. De quatino sermone siclus corrupte appellatur, Hebraeum nomen est, habens apud eos unciae pondus. Apud Latinos autem et Graecos quarta pars unciae est et stateris medietas, dragmas adpendens duas. Unde cum in litteris divinis legatur siclus, uncia est; cum vero in gentilium, quarta pars unciae est. Uncia dicta quod universitatem minorum ponderum sua unitate vinciat, id est
Abbreviated transcription (Latin):
Appellatͥ aũ calcus. quod sitparuus
sicut & lapis calculus quiadeo
minimus est utsine molestia sui
calcetur. Siliqua uicesima quar¬
ta. pars solidi est. ab arbore cuius
semenest uocabulum tenens
Ceratim oboli. pars media ẽ. habens
siliquam unam semis. hunc latinitas
semi obolum uocat. Ceratin aũt
grece. latine seliqua cornuum
interpretatur. Obolus siliquis
trib appenditur. habens ceratim
uos. calcos iiii. Fiebat enim olim
exaere. in modum sagitte. unde
& nomen agrecis sumpsit saguta.¬
Scrupulus sex siliquarum pondere
constat. hic aput grecos gramma
pondus argenti. trib constans¬
tum quia nihil illide ẽẽ uidetur
Solidum enim ueteres integrum
dicebant. & totum. ipse enim
nomisma uocatur. eo quod no¬
minib principum effigusq
sign&ur. Ab initio uõ unum
nomisma. unus argenteus erat
hoc enim ab assiriis coepit.
dicunt aũ iudei quod abraam in
terram chanaan primus hanc
aduexerit formam. Solidus

Expanded text:
appellatur autem calcus, quod sit parvulus appellatur autem calcus, quod sit parvulus sicut et lapis calculus, qui adeo minimus est, ut sine mocalcetur. Siliqua vicesima quarta pars solidi est, ab arbore, cuius semen est, vocabulum tenens. Ceratin oboli pars media est, habens siliquam unam semis. Hunc Latinitas semiobolum vocat; ceratin autem Graece, Latine siliqua cornulum interpretatur. Obolus siliquis tribus adpenditur, habens ceratin duos, calcos quattuor. Fiebat enim olim ex aere ad instar sagittae. Unde et nomen a Graecis accepitScrupulus sex siliquarum pondere constat: hic apud Graecos gramma pondus argenti, tribtum, quia nihil illi deesse videtur; solidum enim veteres integrum dicebant et totum. Ipse quoque nomisma vocatur pro eo quod nominibus principum effigiisque signetur. Ab initio vero unum nomisma unus argenteus erat; hoc enim ab Assyriis coepit: dicunt autem Iudaei quod Abraham in terram Chanaan primus hanc advexerit formam. Solidum
Abbreviated transcription (Latin):
rum rationem ingrecia constituit
& lic& alii antiquiores extiterint.
sed iste hac arte experientior
fuit. Pondus dictum eo quod
instateri libratim pendeat. hinc¬
& ad pensum. Abusiue aũ pondus
quod nomen adhuc inusu r&in&.
Trutina est gemina ponderum lancis.
ȩquali ex amine pendens. facta pp̃t
talenta. & centenaria adpenden¬
da. sicut momentana ꝓparua
modicaq pecunia. hȩc & monetu
uocata. Item & statera. nomen
ex nu mero habens quod duob lancis
& uno in medio stilolibrata. ęqua¬
lit̃stet. Campana a regione
italiȩ nomen accepit. ubi primũ
eius usus repertus est. hȩc duas
lances non hab&. sed uirga est
signata libris & uncis. & uago
pondere mensurata. Ex amen
est. filum medium quo trutinȩ
statera regitur. & lances ȩquant᷑
Unde & in lanceis amentum dicit᷑
Unicuiq aũ ponderi certus est
modus. nominib proprus de¬
signatus. Calcus minima pars
ponderis. quarta pars oboliest.
constans lentis geminis granis

Expanded text:
rum rationem in Graecia constituit, rum rationem in Graecia constituit, et licet alii antiquiores exstiterint, sed iste hac arte experientior fuit. Pondus dictum eo, quod in statera libratum pendeat: hinc et pensum. Abusive autem pondus quod nomen adhuc in usu retinetur. Trutina est gemina ponderum lances aequali examine pendens, facta propter talenta et centenaria adpendenda; sicut momentana pro parva modicaque pecunia. Haec et moneta vocata. Idem et statera nomen ex numero habens, quod duobus lancis et uno in medio stilo librata aequaliter stet. Italiae nomen accepit, ubi primum ejus usus repertus est. Haec duas lances non habet; sed virga est signata libris et unciis, et vago pondere mensurata. est filum medium, quo trutine statera regitur et lances equantur: unde et in lanceis amentum dicitur. Unicuique autem ponderi certus est modus, nominibus propriis designatus. Calcus minima pars ponderis, quarta pars oboli est, constans lentis geminis granis;
Abbreviated transcription (Latin):
lectrum uocatum quod ad ra¬
dium solis clarius auro argen¬
toq reluceat. Sol enim a po&is
electron uocatur. defectior est
enim. hoc metallum omnib metallis
Hui. iii genera Unum quod expini
aborib fuit. quod sucinum dr̃
Alterum metallum quod nituralit̃
inuenitur. & in pretio hab&ur
Tertium quod fit detrib partibus
auri & argenti una. quas partes &iã
sinaturam resoluas inuenies. Unde
nihil inter esse natum an factum.
utrumq enim eiusdem naturȩ est.
Electrũ quodẽ naturale. huius modi
na tura est. ut inconuiuio & adlu¬
mina cunctis metallis clarius ful¬
si in eo fundas uenerium. stridorem
edit. & colores uanios in modum
arcus cȩlestis emittit.
onderum ac mensurarum
iuuat cognoscere modum.
Nam omnia corporalia sicut
scriptum est a sum mis usq adima.
in mensura & numero & pondere
disposita sunt. atq formatu
Cunctis enim corporeis reb. pon¬
dusnatura dedit. suum quoq
regit omnia pondus. Primus miy¬
ses. deinde fidon argius. ponde¬

Expanded text:
lectrum vocatum quod ad radium solis clarius auro argentoque reluceat; sol enim a poetis Elector vocatur. Defaecatius est enim hoc metallum omnibus metallis. Huius tria genera: unum, quod ex pini arboribus fluit, quod sucinum dicitur; alterum metallum, quod naturaliter invenitur et in pretio habetur; tertium, quod fit de tribus partibus auri et argenti una. Quas partes, etiam si naturale solvas, invenies. Unde nihil interesse natum an factum; utrumque enim eiusdem naturae esse. Electrum, quod est naturale, eiusmodi naturae est ut in convivio et ad lumina clarius cunctis metallis fulsi eo infundas venenum, stridorem edit et colores varios in modum arcus caelestis emittit. § 25 onderum ac mensurarum iuvat cognoscere modum. Nam omnia corporalia, sicut scriptum est, a summis usque ad ima in mensura et numero et pondere disposita sunt atque formata; cunctis enim corporeis rebus pondus natura dedit; suum quoque regit omnia pondusCarm. . Deinde Phidon argivus ponde
Abbreviated transcription (Latin):
inspecie domus erat instructt.
Vnde & apudhebreos tabernacur¬
lorum dedicatio asimilitudine
domiciliorum. EXTINOΦHSIA
appellabatur.¬
III Orustra aũpulpitus erat scenȩ
ubi saltator agerepossit. autduo
interse disputare. Ibi enim po&ȩ.
comedi. & tragedi ad certamen
con scendebant. Hisque canentib. uiii
teme lici. ystriones. mimi salta¬
tores. Trago edi sunt qͥ antiqua gesta
atq facinori sceleratorum regum
luctuoso carmine spectate populo
concinebant.

Expanded text:
in speciem domus erat instructa: in speciem domus erat instructa: unde et apud hebreos tabernaculorum dedicatio, a similitudine domiciliorum, scenophegia appellabatur. Orcistra autem pulpitum erat scene, ubi saltator agere posset, aut duo inter se disputare. Ibi enim poete comedi et tragedi ad certamen conscendebant, hisque canentibus alii themelici, histriones et saltatores. atque facinora sceleratorum regum luctuoso carmine, spectante populo, concinebant.
Abbreviated transcription (Latin):
heatrum ẽ quo scena includit᷑.
semi circuli figurã habens in quo
stantes om̃s. inspiciunt. cuius forma
primum rotunda erit. sicut & am¬
phiteatri. postea exmedio amphite¬
atro. theatrum factum. Theatrũ
aũ ab expectaculo nominatum
ATIO TECTEOΡIAC. quodin eo popu¬
lus stans desuꝑ atq expectans. ut¬
ludos contemplar&:. Idem uero
theatrũ. qđ & ꝓstibulum. eo qđ post
ludos ex actos. merttrices ibi ꝓstra¬
rent᷑. Idem & lupanar uocatum
ab eisdem meretricib quȩ ꝓpt̃
uulgati corporis leuitatẽ lupȩ
nuncu pabantur. Nam lupe me¬
quod adse rapiant miseros & ap¬
prehendant. lupanaria enim
apaganis constitutas. ut pudor
mulierum infelicium ibi publi¬
car& & ludibrio haberentur.
tam hi qui facerent. quã quae
paterentur
Scena aũerat locus infra the. i¬
atrum. in modũ domus instructa
cũ pulpito. quipulpitus orcistra
uocabat᷑. ubi cantabant comici¬
& tragici atq saltabant histri¬
ones & mimi. Dicta aũ scena
agreca appellatione eo quod

Expanded text:
heatrum est quo scena includitur, semicirculi figuram habens, in quo stantes omnes insprimum rotunda erat, sicut et amphiteatri, postea ex medio amphitheatro theatrum factum est. Theatrum autem a spectando nominatum apo tis theoreas, quod in eo populus stans desuper, atque spectans, ludos contemplaretur. Idem vero theatrum, idem et prostibulum; eo quod post ludos exactos meretrices ibi prosternerentur. Idem et lupanar vocatum ab eisdem meretricibus, que propter vulgati corporis levitatem lupe nuncupabantur: nam lupe mequod ad se rapiant miseros et apprehendant. Lupanaria enim a paganis constituta sunt, ut pudor mulierum infelicium ibi publicaretur et ludibrio haberentur tam hi qui facerent, quam que paterentur. Scena autem erat locus infra theatrum in modum domus instructa cum pulpito, qui pulpitus orcistra vocabatur, ubi cantabant comici, tragici, atque saltabant histriones et mimi. Dicta autem scena greca appellatione, eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
Primum aũ poeni dicuntur. lapib. ui as
strauisse. postea romani eas ꝑ omnem
peneorbem disposuerunt p̃p̃ rectitudi¬
nem itinerum. & nepleosesset otiosa . i¬
Agger est media strate eminentia coagge¬
ratis lapidib strata. ab aggere iđ cͦoacer¬
uatione dictus. quem hystorici uiam mi¬
litarem dicunt. ut qualis sępe uiȩ deprȩ¬
hensus in aggere serpens. Iter. uelitus
ẽuia. qua iri ab homine quaqua uersũ
appellamus. & itum. Itiner aũt est itus
longe uiģ. & ipse labor ambulandi
ut quo uelis ꝑuenias. Semita itineris
dimidium est. a semi itu dicta. Semita
aũ hominum ẽ. callis. ferarum & pecu¬
dum. Callis est tt̃ pecudum inter
montes angustum & tritum. ac allo pedũ
uocatum. siue ac allo pecudum ꝑduratum.¬
Tramites sunt trans uersa in agris uinera.
siue rectic uia. dicti quod trans mutant.
Diuortia sunt flexuosa uiarum. hoc ẽ uiȩ
in diuersa tendentes. Idẽ di uerticula
sunt. hoc est diuersȩ ac diuisȩ uiae

Expanded text:
Primi autem Poeni dicuntur lapidibus vias Primi autem Poeni dicuntur lapidibus vias stravisse, postea Romani eas per omnem pene orbem disposuerunt propter rectitudinem itinerum, ne pleAgger est media stratae eminentia coaggeratis lapidibus strata, ab aggere, id est, coacervatione dicta, quam historici viam militarem dicunt, ut: Qualis saepe viae deprensus in aggere serpens. 8. Iter, vel itus est via qua iri ab homine quaqua versum appellamus et itum. Itiner autem est itus longae viae, et ipse labor ambulandi, ut quo velis pervenias. 9. Semita itineris dimidium est, a semi itu dicta. Semita autem hominum est, callis ferarum et pecudum. 10. Callis est iter pecudum inter montes angustum et tritum, a callo pedum vocatum, sive callo pecudum Tramites sunt transversa in agris itinera, sive recta via, dicta quod transmittat. Divortia sunt flexus viarum, hoc est viae in diversa tendentes. Idem diverticula sunt, hoc est diversae ac divisae viae,
Abbreviated transcription (Latin):
ensuras uiarum. nos miliaria
dicimus. Grecistadia . Gallile¬
uuas. Aegyptii signes. ꝑsȩ para sangas.
Sunt aũt proprio queq spacio.
Miliarium mille passib terminatur. &
dictum miliarium quasi mille adium.
habens pedes quinq milia. Leuua. finitͥ
passib milł quingentis. Stadium octaua
pars miliarii est. constans passibus
dicunt. eumq eo spatio determinasse.
qđ ipse sub uno spũ cucurris s&. ac pro¬
inde stadium appellass& quõ in fine re¬
spirass& simulq stetiss&. Uia est
qua potest ire ue hiculum. & uia dic¬
ti aue hiculorum incursu. Nam duos
actos capit ꝓpt̃ euntium & uenientiũ
ue hiculorum incursu. Omnis aũ uia.
uit publica ẽ. aut priuatie. Fublica
est. quȩ insolo publico est. quȩ inter
actos populo pat&. Haec. aut ad mare
aut adoppida ꝑtin&. Priuati est quę
uicino municipio dataest. Strata dicta
quasi uulgi pedib triti. Lu crecius. stra¬
taq iam uulgi pedib detrita uiarum.
I psa est & dilapidatu. iđ lapidib strata

Expanded text:
ensuras viarum nos miliaria dicimus, Graeci stadia, Galli leugas, Aegypti schoenos, Persae parasangas. Sunt autem proprio quaeque spatio. Miliarium mille passibus terminatur; et dictum miliarium quasi mille adium, habens pedes quinque milia. Leuga finitur passibus mille quingentis. Stadium octava pars miliarii est, constans passibus dicunt, eumque eo spatio determinasse quod ipse sub uno spiritu confecisset, ac proinde stadium appellasse quoniam in fine respirasset simulque et stetisset. Via est qua potest ire vehiculum; et via dicta a vehiculorum incursu. Nam duos actus capit, propter euntium et venientium vehiculorum occursum. Omnis autem via aut publica est aut privata. Publica est quae in solo publico est, qua iter, actus populo patet. Haec aut ad mare aut ad oppida pertinet. Privata est quae vicino municipio data est. quasi vulgi pedibus trita. Lucretius: Strataque jam vulgi pedibus detrita viarum. Ipsa est et dilapidata, id est lapidibus strata.
Abbreviated transcription (Latin):
Hocgreci & nrĩ tyaram ł galeã uocant.
Mac hil quod est tonica talaris tota
tintinnabula totidemq intermixta
ac dependentia malapunica. Ephot
erat enimpallium suꝑ humerale
ex quattuor colorib & auro contextũ.
habens in utroq humero lapides
duos smaragdinos. auro conclusos.
inquib sculpta erant nomina patri¬
archarum. Logium quod latine
dicitur rationale. Pannus duplex
auro & quattuor textus co lorib ha¬
bens magnitudinem palmi ꝑquadrũ:
cui intexti erant xii pretiosissimi lapi¬
des. Hic pannus supra humerale con¬
tra pectus pontificis. annectebat᷑.
Petalum aurea lamina in fronte pon¬
Batin siue femoralia. id est bracȩ lineȩ
usq ad genua ꝑtingentes. quib uere

Expanded text:
hoc Graeci et nostri tiaram vel galeam vocant. hoc Graeci et nostri tiaram vel galeam vocant. Machin, quod est tunica talaris, tota ginta duo tintinnabula, totidemque intermista ac dependentia mala punica. Ephod,ntum; erat enim pallium superhumerale, ex quatuor coloribus et auro contextum, habens in utroque humero lapides duos smaragdinos auro conclusos, in quibus sculpta erant nomina patriarcharum. Logion, quod Latine dicitur rationale, pannus duplex, auro et quatuor textus coloribus, habens magnitcui intexti erant XII pretiosissimi lapides. Hic pannus superhumerali contra pectus pontificis annectabatur. Petalum aurea lamina in fronte ponBatin sive feminalia, id est brace linee usque ad genua pertingentes, quibus vere
Abbreviated transcription (Latin):
ineruam quidam gentiles mul¬
tis ingeniis prȩdicabant.
Hanc primã laneficii usum
monstrasse. hanc &iam telã ordisse
& colorasse lanas ꝑhibent. Oliuae
quoq hancdicunt inuentricẽ & fa¬
bricȩ multarumq arcium reꝑtricẽ.
Ideoq illi uulgo opifices supplicant.
Sedhoc po&ice fingit᷑. Non enim mi¬
nerua istarum artiũ princeps est
Sed qui a sapientia in capite eẽ dicit᷑
hominis. & mineruã decapite iouis
natã fingunt. hoc ẽ ingenium. Ideoq
sensus sapientis qui inuenit omnia
in capite ẽ. Ideo & dea artiũ minerua
dicitur. quia nihil excellentius est
talis linea corpori as stricta. &usq
ad pedes descendens. unde & nuncu¬
pata. quam uulgo camisiam uocan.
Ab an & tingulum sacerdotale rotun¬
dum polimeta arte. ex cocco purpura.
iacinctoq contextum. ita ut flores
atq gemmȩ in eo eẽ uideant᷑ distinctȩ
Pilleum ẽ exbysso rotundum quasi
spera media. capud tegens sacerdo¬
tale. & in occipitio uittic conftrictũ.

Expanded text:
inervam quamdam Gentiles multis ingeniis praedicant. Hanc enim primam laneficii usum monstrasse. Hanc etiam telam ordisse, et colorasse lanas perhibent: olivae quoque hanc dicunt inventricem, et fabricae, multarumque artium repertricem. Ideo illi vulgo opifices supplicant: sed hoc poetice fingitur. Non enim Minerva istarum artium princeps est: sed quia sapientia in capite esse dicitur hominis, et Minerva de capite Jovis nata fingitur, hoc est, ingenium; ideoque sensus sapientis, qui invenit omnia, in capite est: ideo et Dea artium Minerva dicitur: quia nihil excellentius est talis linea corpori astricta, et usque ad pedes descendens: unde et nuncupata, quam vulgus camisiam vocat. Abaneth est cingulum sacerdotale, rotundum, polymita arte ex cocco, purpura, hyacinthoque contextum, ita ut flores atque gemmae in eo esse viderentur distinctae. Pileum est ex bysso rotundum, quasi sphaera media, caput tegens sacerdotale, et in occipitio vitta constrictum:
Abbreviated transcription (Latin):
Permas appellatas quod caleant.
alauatione me roris. Nam greci
balanion dixerunt. quod anxi¬
&xtem animi tollat. Haec
& gymnasia dicuntur. quodibi
athl&e uncto corpore & ꝑfri¬
cato manib &x ercitantur. Nam
ubi lauantium uestimenta po¬
nuntur. ab exuendo scilic& dic¬
tum. Apoleterin enim grece ex¬
uere dicitur. O pina grecus ser¬
mo est. quȩ aput nos corrupte ꝓ¬
pina dicitur. Est aũ locus iuxta
balnea publica. ubi post lauacrũ
a fame & siti reficiuntur. Unde
& propina & propinare dicitur.
Pina enim grece famẽ significat
eo quod hic locus famem tollat
Unde & tabernarii. quod ibi solebant
consedere. Dictae aũ tabernae
quod extabulis lignisq erant con¬
structe que nunc & sinonspeciem
tur pecora. quȩ mercantib ue
a com mertio nominatum. Ibi¬
enim res uendere ł emere solitũ
est. Sicut & teloncum dicitur
ubi merces nauium & nautarum
emolumenta redduntur. ibi enĩ
uectigalis ex actor sed&. precium
reb in positurus. uoce. a mercatori¬

Expanded text:
ermae appellatae, quod caleant. a lavatione moeroris. Nam Graeci balaneion dixerunt, quod anxietatem animi tollat. Haec et gymnasia dicuntur, quia ibi athletae uncto corpore et perfricato manibus exercitantur: Nam ubi lavantium vestimenta ponuntur, ab exuendo scilicet dictum: apoduein enim Graece exuere dicitur. Popina Graecus sermo est, qui apud nos corrupte propina dicitur. Est autem locus juxta balnea publica, ubi post lavacrum a fame et siti reficiuntur. Unde et propina et propinare dicitur. Peina enim Graece famem significat, eo quod hic locus famem tollat.unde et tabernariae, quod ibi solebant consedere. Dictae autem tabernae, quod ex tabulis lignisque erant constructae: quae nunc etsi non speciem,tur pecora, quae mercantibus vea commercio nominatum. Ibi res vendere vel emere solitum est: sicut et teloneum dicitur, ubi merces navium, et nautarum emolumenta redduntur. Ibi enim vectigalis exactor sedet, pretium rebus impositurus et voce a mercatori
Abbreviated transcription (Latin):
in possibile eẽ uideatur.
Quatuor aũ sunt labcrinthi. Pri¬
mus egyptius secundus cretius. iii¬
us. in lemno. iuitus. initalia.
Omnes itu constructi. utdis solue¬
re cos neculla scła quide possint
Cocleae sunt alte etrotunde tur¬
res. & dicte cocleae quasicicleȩ¬

Expanded text:
inpossibile videatur. inpossibile videatur. Quattuor sunt autem labyrinthi; primus Aegyptius, secundus Creticus, tertius in Lemno, quartus in Italia; omnes ita constructi ut dissolvere eos nec saecula quidem possintCochleae sunt altae et rotundae turres, et dictae cochleae, quasi cycle
Abbreviated transcription (Latin):
sunt partes urbis excelsȩ atq. muni¬
tȩ. Nam quecumq tutissima urbiũ
sunt. ab arcendo hostem arces. uocan¬
tur. Unde arcus &arta. Circum
romani dictum putant acircuitu equo¬
rum. co quod ibi circum metas equi
currant. The atrum aũ ab expecta¬
quod in eopopulus stans desuꝑ atq
ꝓpectans. ludos scenicos contempla
Nam amfite atrum. rotundum est.
T heatrum uero. ex medio am fitheatro
est. semi cirtuli figuram habens.
Laberint hus est ꝑplexis pari&i¬
bus aedificium. qualis fuit aput
cretam adedalo factus. ubi fuit
mino taurus inclusus. In quosiquis
introierit sine glomere lini ei¬
tum inuenire nonual&. Cuius
ȩdificii talis ẽ situs. ut aperientib
fores. tonitruum intus terribi¬
le audiatur. Descenditur mille¬
nis ultra gradib intus simulacra.
& monstrificȩ effigies. inpartes
diuersas transitus innumeri. ꝑte¬
nebras. & c&era ad errorem in¬
gredientium facta. ita ut dete
nebris eius. adluce uenire

Expanded text:
sunt partes urbis excelsae atque munisunt partes urbis excelsae atque munitae. Nam quaecumque tutissima urbium sunt, ab arcendo hostem arces vocantur. Unde et arcus et arca. Circum Romani dictum putant a circuitu equorum, eo quod ibi circum metas equi currant. Theatrum autem ab spectaquod in eo populus stans desuper atque spectans ludos scenicos contemplarNam Amphitheatrum rotundum est: theatrum vero ex medio amphitheatri est, semicirculi figuLabyrinthus est perplexis parietibus aedificium, qualis est apud Cretam a Dedalo factus, ubi fuit Minotaurus inclusus; in quo si quis introierit sine glomere lini, exitum invenire non potest. Cuius edificii talis est situs, ut aperientibus fores tonitruum intus terribile audiatur; descenditur autem centenis ultra gradibus; intus simulacra et monstrifice effigies, in partes diversas transitus innumeri per tenebras, et cetera ad errorem ingrnebris eius ad lucem venire
Abbreviated transcription (Latin):
mus grecis leges dedit. Haec loca
& prorostra uocantur. ideo quod
expello punico captis nauibus car¬
taginen sium rostra ablata sunt.
& inforo romano p̃fixa. ut esset
huuis in signe uictoriȩ. Curia
dicitur. eo quod ibi cura ꝑsenatũ
decunctis administretur. PRȩtori¬
um. eo quod ibi p̃tor sedext addis¬
cutiendum. Qymna sium gene¬
ralis est exercitiorum locus. tam̃
aput athenas locus erat ubi disce¬
batur philosophia. & sapientiȩ
exerte batur studium. Nam gym¬
nasium grece uocatur. quod lati¬
ne exercitium dicitur. hoc est
meditatio. Sed & balnea & loca
cursuum & athletarum gymna¬
sia sunt. eo quod illic homines
in suȩ artis studio exercitentur.
Capitolium romȩ appellatum¬
eo quod fuerit romanȩ urbis & re
ligionis caput summum. Alii Miunt
cumtar quinius priscus capitolii
fundamentum rome aperir&. In lo¬
co fundamenti caput hominis lit¬
teris tu scis notatum inuenit. & ꝓ¬
in de capitolium appellauit. Artes

Expanded text:
mus Graecis leges dedit. Haec loca, mus Graecis leges dedit. Haec loca, et prorostris vocantur, ideo quod ex bello Punico, captis navibus Carthaginensium, rostra ablata sunt, et in foro Romano praefixa, ut esset hujus insigne victoriae. 28. Curia dicitur, eo quod ibi cura per senatum de cunctis administretur. 29. Praetorium, eo quod ibi praetor sedeat ad discutiendum. 30. Gymnasium generalis est exercitiorum locus; tamen apud Athenas locus erat ubi discebatur philosophia, et sapientiae exercebatur studium. Nam γυμνάσιον Graece vocatur, quod Latine exercitium dicitur, 213 hoc est meditatio. Sed et balnea, et loca cursorum, et athletarum gymnasia sunt, eo quod illic omnes in suae artis studio exercitentur. 31. Capitolium Romae vocatumeo quligionis caput summum. Alii aiunt, cum Tarquinius Priscus Capitolii fundamenta Romae aperiret, in loco fundamenti caput hominis litteris Tuscis notatum invenit, et proinde Capitolium appellavit. Arces
Abbreviated transcription (Latin):
Promurale uero. eo quod sit promu¬
nitione muri. Est enim murus. ꝓ¬
ximus antemurum. Porta dicit᷑.
qui a potẽ ł in portari ł exportani
aliquid. Proprie aũ portu. aut
urbis. aut castrorum uocatur. sic̾
superius dictum est. Uicus ut pre¬
dictum est ipse habitationes urbis
sunt. unde &uicini dicti. Uiae.
ipsa spatia angusta. que interui¬
cos sunt. Plateae. perp&uę.
ac laciores ciuitatum uiȩ sunt.
Iuxta propri&atem lingue grece.
alatitudine nuncupatȩ. Ratos
enim grece latum dicitur. Quin¬
tanȩ. pars plateae quinta ẽ. qua
carpentum progredi potest. Clo¬
ace dictȩ. quod his ꝑ colantur
aquȩ. Has primum rome fecisse
tarquinium priscum. ut quotiens
pluui arum inundatio exister&.
ꝑeas aquae extraciuitatem emit¬
terentur. nemaximis ꝑpetuisq. ł carsorũ
tempestatib planiciem ł funda¬
menta urbium. strages aquarũ
inde platearum. Forus est exer¬
cendarum litium locus. a fando
dictus. siue a foroneo rege qui pri¬

Expanded text:
Promurale vero, eo quod sit pro muPromurale vero, eo quod sit pro munitione muri. Est enim murus proximus ante murum. Porta dicitur qua potest vel inportari vel exportari aliquid. Proprie autem porta aut urbis aut castrorum vocatur, sicut superius dictum est. Vicus, ut praedictum est, ipsae habitationes urbis sunt; unde et vicini dicti. Viae ipsa spatia angusta quae inter vicos sunt. Plateae perpetuae ac latiores civitatum viae sunt, uxta proprietatem linguae Graecae a latitudine nuncupatae; πλάτος enim Graeci latum dicunt. 24. Quintana pars plateae quinta est, qua carpentum progredi potest. 25. Cloacae dictae, quod iis percolantur aquae. Has primum Romae fecisse dicunt Tarquinium Priscum, ut quotiens pluviarum inundatio existeret, per eas aquae extra civitatem omitterentur, ne maximis, perpetuisque tempestatibus planitiem, vel fundamenta urbium strages aquarum inde platearum. 27. Forus est exercendarum litium locus, a fando dictus, sive a Phoroneo rege, qui pri
Abbreviated transcription (Latin):
Comp&a sunt ubi usus est conuentus
fieri rusticorum. Etdicta comp&a
quod loca multo magris eodem
competunt. & quoc on ueniunt᷑¬
cum iectu ciuitatis edificia. qua¬
si suburbe. Moenia sunt mu¬
ri ciuititis. dicta abeo quod
muniant cuutatem. quasi mu¬
nimenta urbis. iđ tuta menta
Munium aũ dictum. quasi manu
dicti. quasi muniri. eo quod mu¬
niant & tueantur interiora urbis.
Moenia aũ duplicem habent signi¬
ficationem. Nam interdum moe
dimus muros. & moenia pandi¬
mus urbis. Proprie autẽ moeni¬
a sunt tantum muri. muri aũt
turrib ꝓpugnaculisq ornantur
Purres uocatȩ quod teretessint &
tundum cum proceriate utco¬
lumna. Nam & quamius quadra¬
tȩ aut latȩ constru antur. procul
tamen auidentib rotundȩ estiman¬
tur. Ideo quiaunius cuiusq angu¬
li simulachrum. ꝑ longum aeris
spatium euanescit atq consumit᷑
& rotundum uid&ur. Pro pugna¬
cula. pinnȩ murorum sunt. dictu
quia ex his propugnatur.

Expanded text:
Compita sunt, ubi usus est conventus Compita sunt, ubi usus est conventus fieri rusticorum: et dicta compita, quod loca multa in agris eorum competunt, quo convenitcumiecta civitatis aedificia, quasi sub urbe. Moenia sunt muri civitatis, dicta ab eo quod muniant civitatem, quasi munimenta urbis, id est tutamenta. Munium autem dictum, quasi manu dicti, quasi muniri, eo quod muniant et tueantur interiora urbis. Moenia autem duplicem habent significationem; nam interdum moendimus muros, et moenia pandimus urbis; proprie autem moenia sunt tantum muri. Murus autem turribus propugnaculisque ornatur. Turres vocatae quod teretes sint et tundum cum proceritate, ut columna. Nam et quamvis quadratae aut latae construantur, procul tamen videntibus rotundae existimantur; ideo quia omne cuiusque anguli simulacrum per longum aeris spatium evanescit atque consumitur, et rotundum videtur. Propugnacula pinnae murorum sunt, dicta quia ex his propugnatur.
Abbreviated transcription (Latin):
trat. Dictum aũ municipium.
amuni is. idẽ officiis. quod tan¬
tum munia idem tributa debiti
ł munera reddat. Nam liberales
& famosimȩ cause & quȩ ex princi¬
pe proficis cuntur. ibi non agunt᷑
Haec enim ad dignitatem ciuitatum
ꝑtinent Ulci& castella & pagi
hisunt quinulla dignitate ciui¬
tatis omantur. Sed uulgari homi¬
num conuentu incoluntur.
& propter paruitatem sui. maiorib
ciuitatib at tribuuntur. Uicus
aũ dictus ab ipsis tantum habitati¬
onibus. ł quod uias habeat tantũ
sine muris. Est aũ sine munitione
murorum. Lic& & uicidicantur
ipsȩ habitationes urbis. dictus aũ
Castrum antiqui dicebant oppidũ
loco altissimo situm. quasi casam
altam. Cuius pluralis numerus
castra. diminutiuum castellũ
est siue quod castrabant᷑ licentia
inibi habitantium. nepassim uaga
hosti pater&. Pagi sunt apta ę̧li
ficiis loca. interagros habitantib
Hacc & conciliabula dictu. acon¬
uentu & soci&ate multorum inunũ.

Expanded text:
trat. Dictum autem municipium trat. Dictum autem municipium a muniis, id est officiis, quod tantum munia, id est tributa debita vel munera, reddant. Nam liberales et famosissimae causae, et quae ex principe proficiscuntur, ibi non aguntur. Haec enim ad dignitatem civitatum pertinent. Vici et castella et pagi hi sunt qui nulla dignitate civitatis ornantur, sed vulgari hominum conventu incoluntur, et propter parvitatem sui maioribus civitatibus adtribuuntur. Vicus autem dictus ab ipsis tantum habitationibus, vel quod vias habeat tantum sine muris. Est autem sine munitione murorum; licet et vici dicantur ipsae habitationes urbis. Dictus auteCastrum antiqui dicebant oppidum loco altissimo situm, quasi casam altam; cuius pluralis numerus castra, diminutivum castellum est sive quod castrabatur licentia inibi habitantium, ne passim vaga hosti pateficiis loca inter agros habitantibus, haec et conciliabula dicta a conventu et societate multorum in unum.
Abbreviated transcription (Latin):
beluas prȩsidia habebant. nec re¬
ceptacula frigoris & caloris. nec
ipsi interse homines abhominib
satis erant tuti. Tandem natura¬
li solertia. speluncis. siluestri¬
busq tegumentis. tuguria sibi &
casas uirgultis arudinib q con¬
texerunt. quoesset uitatucior.
ne his quinocere possent aditus
eẽt. Haec est origo oppidorum.
quȩ quod opem darent. idcir¬
co oppida nominata dixerunt.
O ppidum aũ magnitudine & moe¬
nib discrepare auico & castello
& pago. Ciuitates aũ aut calonie.
aut municipia. aut uici. aut castel¬
la. aut pagi appellantur. Ciuitas
proprie dicitur. quam non aduene
sed eodem innatisolo condiderunt
ideoq urbes aproprus ciuib condi¬
te. ciuitates non coloniae nuncu¬
pantur. Colonia uero est. quȩ̨
defectu indigenarum. nouis cul¬
torib adimpl&ur. Unde & colo¬
nia. acultu agriest licta.
Municipium est. quomanente statu
ciuitatis. lus aliquid minoris aut
maioris offitii. aprincipe impe¬

Expanded text:
beluas praesidia habebant, nec rebeluas praesidia habebant, nec receptacula frigoris et caloris, nec ipsi inter se homines ab hominibus satis erant tuti. Tandem naturali sollertia speluncis silvestribusque tegumentis tuguria sibi et casas virgultis arundinibusque contexerunt, quo esset vita tutior, ne his, qui nocere possent, aditus esset. Haec est origo oppidorum, quae quod opem darent, idcirco oppida nominata dixerunt. Oppidum autem magnitudine et moenibus discrepare a vico et castello et pago. Civitates autem aut coloniae, aut municipia, aut vici, aut castella, aut pagi appellantur. Civitas proprie dicitur, quam non advenae, sed eodem innati solo condiderunt. Ideoque urbes a propriis civibus conditae civitates, non coloniae nuncupantur. Colonia vero est quae defectu indigenarum novis cultoribus adimpletur. Unde et colonia a cultu agri est dicta. Municipium est quo manente statu civitatis ius aliquod minoris aut maioris officii a principe inpe