comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
perlocum. nec pertem pus motus
moueat tem poraliter & locali¬
ter creaturam suam non eum
puto ad sequi posse nisi prius
intellexerit quem ad modum
Anima hoc est sp̃s creatus non
per locum sed tantum pertem¬
pus motus moueat corpus. per
tem pus & locum. si enim quod
in se ipso agitur capere non dum
potest quanto minus illud quod
su pru est. Affecta quippe
Animu carnalium sensuum
con su&udine &iam se ipsam
cum corpore perlocum moueri¬
putat dum id perlocum mou&
quae si poss& diligenter inspice¬
re tam quam cardines membro¬
rum corporis sui quem ad modũ
articulatĩ dis positi sint . aquib
initia motionum nitantur. inue¬
ni& ea quae perspẽcia locorum
mouentur nisi ab eis quaelo co
fixa sunt non moueri non enim
mou&ur solus digitus nisi manus
fixa sit. Acuius articulo uelut
in motu cardine moueatur sic
totu palma ab articulo cubiti sic
cubitus Ab articulo humeri hume¬
rus abscapula conmou&ur ftan¬
tibus utiq cardinibus quibus mo¬

Expanded text:
per locum nec per tempus motus, per locum nec per tempus motus, moueat temporaliter et localiter creaturam suam, non eum puto posse adsequi, nisi prius intellexerit, quemadmodum anima, hoc est spiritus creatus non per locum, sed tantum per tempus motus, moueat corpus per tempus et locum. si enim quod in se ipso agitur capere nondum potest, quanto minus illud, quod supra est! Adfecta quippe anima carnalium sensuum consuetudine etiam se ipsam cum corpore per locum moueriputat, dum id per locum mouet. quae si posset diligenter inspicere tamquam cardines membrorum corporis sui quemadmodum articulatim dispositi sint, a quibus initia motionum nitantur, inueniet ea, quae per spatia locorum mouentur, nisi ab eis, quae loco fixa sunt, non moueri. non enim mouetur solus digitus, nisi manus fixa sit, a cuius articulo, uelut inmoto cardine, moueatur. sic tota palma ab articulo cubiti, sic cubitus ab articulo humeri, humerus ab scapula cum mouetur stantibus utique cardinibus, quibus mo
Abbreviated transcription (Latin):
cendo quod nesciebat. Uel
uolendo quod nolebat ꝑlocos
ait̃t corpus uel aterra in cȩlum
uel acȩlo in terrã uel aboriente
in occidente uel si quo alio simi¬
li modo omne aut̃ quod mou& ur
perlocum non potest nisi & per
tempus simul moueri ut non om¬
ne quod mouetur ꝑtem pus ne¬
cesse est &iam ꝑ locũ mouerisic
ergo substantiã quȩ mou& ꝑtem¬
pus & locũ p̃ced& substantia
preced& illa quȩ nec ꝑlocum
nec ꝑ tem pus. Ac ꝑ hoc sicꝑtem
pus & locum mou&ur corpus ipsae
tantum pertem pus motus. condi¬
tor sp̃s ita pertempus mou& condi¬
tum sp̃m ipse nec ꝑtem pus nec
perlocum motus conditor sp̃s sed
pus. & pertem pus ac locum cor¬
pus. sp̃s autem creator mou&.
seipsum sine tem pore ac loco. mo¬
u& conditum spm pertem pus sine
loco mou& corpus pertempus &
lo cum quo circa quis quis intelle¬
gere conatur . quem ad modum
a& ernus uere & ernus & uere inmor¬
talis atq in mutabilis ds̃ ipse nec

Expanded text:
cendo quod nesciebat uel cendo quod nesciebat uel uolendo quod nolebat; per - locos autem corpus uel a terra in caelum uel a caelo in terram uel ab oriente ad occidentem uel si quo alio simili modo. omne autem, quod mouetur per locum, non potest nisi et petempus simul moveri. At non omne quod movetur per tempus, necesse est etiam per locum moveri. Sicut ergo substantiam quae movetur per tempus et locum praecedit substantia  illa, quae nec per locum nec per tempus. ac per hoc, sicut per tempus et locum mouet corpus ipse tantum per tempus motus conditus spiritus, ita per tempus mouet conditum spiritum ipse nec per tempus nec per locum motus conditor spiritus.pus et per tempus ac locum corpus; spiritus autem creator mouet se ipsum sine tempore ac loco, mouet conditum spiritum per tempus sine loco, mouet corpus per tempus et locum. Quocirca quisquis intellegere conatur, quemadmodum aeternus, uere aeternus et uere inmortalis atque incommutabilis deus, ipse nec
Abbreviated transcription (Latin):
num uidit nec uidere potest
infinito uolumine uariari
Neq enim est in eius substan¬
tia quads̃ est quod breuius sit
inparte quam in toto sicut ne
cesse est esse quae in locis sunt
aut fuit in eius substantia quod
iam non est uel erit quod non¬
dum est sicut in naturis quȩ
possunt temporis mutabilita¬
tem pati: hic ergo in commuta¬
bili & ernitate uiuens creau̾ om̃a
simul exquib currerent tem¬
pora & inplerent᷑ loca tempo¬
ralib.q & localib rerum motib
secula uoluerentur in quibus
reb quȩdam spiritalia quȩdã
corporalia condidit formans
materiam quam nec alius nec
nullus sedomnino ipsȩ informem
Ac formabilem inftituit ut for¬
mationem suam nontempore sed
origine prȩuenir&. Spiritalẽ
aũt crexturã corporali prepo¬
suit quod spiritalis tantum mo¬
do ꝑ tempora mutari possit corpo¬
ralis aut ꝑ tempora & locos
exem pli enim gratia pertempus
mouetur animus uel reminis¬
cendo quod oblitus erat ueldis¬

Expanded text:
num uidit nec uidere potest,num uidit nec uidere potest,infinito uolumine uariari. neque enim est in eius substantia, qua deus est, quod breuius sit in pacesse est esse quae in locis sunt, aut fuit in eius substantia quod iam non est, uel erit quod nondum est, sicut in naturis, quae possunt temporis mutabilitatem pati. Hic autem incommutabili aeternitate uiuens creauit omnia simul, ei quibus currerent tempora et implerentur loca temporalibusque et localibus rerum motibus saecula uoluerentur. in quibus rebus quaedam spiritalia, quaedam corporalia condidit, formans materiam, quam nec alius nec nullus, sed omnino ipse informem ac formabilem instituit, ut formationem suam non tempore, sed origine praeueniret. spiritalem autem creaturam corporali praeposuit, quod spiritalis tantummodo per tempora mutari posset, corporalis autem per tempora et locos. exempli enim gratia per tempus mouetur animus uel reminiscendo quod oblitus erat uel dis
Abbreviated transcription (Latin):
li tudinibus rerum sed non sit
exiftimo primo homini locutũ
dm̃ tulia quippe scriptura nar¬
rat ut potius credamus sic esse
dm̃ locutum homini in paradi¬
so sicut &iam poftea locutus
est patribus. sicut abrahe. sicut
moysi id est inaliqua speciȩ
corporali. hinc est enim quod
audierunt eius uocem ambulan¬
tis inparadiso aduesperam &
absconderunt se. locus itaq
magnus neq prȩtereundus pro¬
ponitur utintueamur quantũ
possumus quantum ipse adiuua¬
re &. donare dignatur opus
diuinȩ pro uidentiae biper¬
titum quod superius cum de
agri cultura loqueremur trans¬
sitoria quadam occasione prȩ¬
strinximus utinde iam inciper&
legentis animus hoc ad suescere
contueri quod aduiuat plu¬
rimum nequid indignum de
ipsa dĩ sub stantia sentiamus
Dicimus itaq sum mum ipsũ
uerum unum ac solum dm̃
neq: confusam. neq separatã
dm̃ quisolus hab& in morta¬
litatem & lucem habitat inae¬
cessibilem quem nemo homi¬

Expanded text:
litudinibus rerum? sed non sic litudinibus rerum? sed non sic existimo primo homini locutum deum. talia quippe scriptura narrat, ut potius credamus sic esse deum locutum homini in paradiso, sicut etiam postea locutus est patribus, sicut Abrahae, sicut Moysi, id est in aliqua specie corporali. hinc est enim, quod audierunt eius uocem perambulantis in paradiso ad uesperam et absconderunt se. Locus itaque magnus neque praetereundus proponitur, ut intueamur, quantum possumus, quantum ipse adiuuare et donare dignatur, opus diuinae prouidentiae bipertitum, quod superius, cum de agricultura loqueremur, transitoria quadam occasione perstrinximus, ut inde iam inciperet legentis animus hoc adsuescere contueri, quod adiuuat plurimum, ne quid indignum de ipsa dei substantia sentiamus. dicimus itaque summum ipsum, uerum, unum ac solum deumneque confusam neque separatam, deum, qui solus habet inmortalitatem et lucem habitat inaccessibilem, quem nemo homi
Abbreviated transcription (Latin):
Non dixit aed&is deinde adiun¬
git deligno autem cognoscen di
bo num & malum non man duca¬
bitis deillo. iam hictam quam
ad ambos pluraliter loquitur
& pluraliter prȩceptum termi¬
nat dicens quadie autem aecle¬
ritis deeo morte moriemini ansci¬
ens quod ei facturus erat mulie¬
rem ita prȩcepit ordinatissi mae
utperuirum praeceptum dm̃i
ad feminam peruenir& quam
disciplinam in eclesia seruat.
aposto lus dicens. Si quidautem
discere uolunt domi uiros suos
inter rogent. Item quȩri
potest quo mo do nunc ds̃ locu¬
tus sit ad hominem quem fecit
iam certȩ sensu acmente prae¬
ditum ut audire & in tel legere
loquentẽ ualer& neq enĩ aliter¬
prae ceptum possit accipere quo
transgressor eius ess& nisi hoc
acceptum intelleger&. Quo¬
modo ergo illi locutus eft ds̃
utrum in tus inmente secundũ
in tellectum id est utsapienter
in telleger& uoluntatem ac prȩ¬
ceptum dĩ sineullis corporali¬
bus sonis uel corporalium simi¬

Expanded text:
non dixit "edetis". deinde adiunnon dixit "edetis". deinde adiungit: de ligno autem cognoscendi bonum et malum non manducabitis de illo. iam hic tamquam ad ambos pluraliter loquitur et pluraliter praeceptum terminat dicens: qua die autem ederitis ab eo, morte moriemini. an sciens, quod ei facturus erat mulierem, ita praecepit ordinatissime, ut per uirum praeceptum domini ad feminam perueniret? quam disciplinam in ecclesia seruat apostolus dicens: si quid autem discere uolunt, domi uiros suos interrogent. Item quaeri potest, quomodo nunc deus locutus sit ad hominem, quem fecit, iam certe sensu ac mente praeditum, ut audire et intellegere loquentem ualeret. neque enim aliterpraeceptum posset accipere, quo transgressor eius esset, nisi hoc acceptum intellegeret. quomodo ergo illi locutus est deus? utrum intus in mente secundum intellectum, id est ut sapienter intellegeret uoluntatem ac praeceptum dei sine ullis corporalibus sonis uel corporalium simi
Abbreviated transcription (Latin):
intellegerent in ex perta no¬
mi nan tem uel minantem dm̃
& uideant nos omnium in ex¬
pertorum nomina non nisi ex
contrariis quae iam nouimus
si priuationum sunt. aut simi¬
libus specierum sunt. Sine
ullo aestu dubitationis agnos¬
cere: nisi forte Aiquem mou&.
quem admodum loqui potuerint
uel loquen tem intellere qui non
didicerant uel crescendo inter
loquentes uel aliquo magis terio
quasi magnum fuerit. deeo lo¬
qui eos docere quosita fecerat
ut hoc possent &iamabhomi¬
nibus discere si essent aqui¬
bus merito sane quaeritur
utrum hoc prȩ ceptum uiro
tan tum dederit ds̃ An &iam
feminȩ sed non dum narratum
est quem ad modum factu sit
faemina anforte iam erat factu
sed hoc quem ad mo dum geftum sit
quod prius erat gestum post eu
recapitu lando narratum est uer¬
ba enim scripturȩ sic se habent
& prȩcepit dñs ds̃ adae dicens
non dixit precepit eis dein de
sequitur ab omni ligno quod eft
in paradiso aesce aedes.

Expanded text:
intellegere inexperta nointellegere inexperta nominantem uel minantem deum, et uideant nos omnium inexpertorum nomina nonnisi ex contrariis. quae iam nouimus, si priuationum sunt, aut ex similibus, si specierum sunt, sine ullo aestu dubitationis agnoscere. nisi forte aliquem mouet, quemadmodum loqui potuerint uel loquentem intellegere, qui non didicerant uel crescendo inter loquentes uel aliquo magisterio; quasi magnum fuerit deo loqui eos docere, quos ita fecerat, ut hoc possent etiam ab hominibus discere, si essent a quibus. Merito sane quaeritur, utrum hoc praeceptum uiro tantum dederit deus an etiam feminae. sed nondum narratum est, quemadmodum facta est femina. an forte iam erat facta, sed hoc quemadmodum gestum sit quod prius erat gestum postea recapitulando narratum est? uerba enim scripturae sic se habent: et praecepit dominus deus Adae dicens; non dixit "praecepit eis". deinde sequitur: ab omni ligno quod est in paradiso escae edes;
Abbreviated transcription (Latin):
tionem ad pellamus. & si quo
alio nomine inquacumq lin¬
gua id ipsum adpellatur men¬
ti utiq signum insinuatur
in uoce loquentium quoso nante
agnoscat quod &iam sine signo
cogitar&. Mirum est enim
quemad modum rerum quas
hab& amissionem &iam in ex¬
pertam natura deuit&. Quis
enim pecora docuit deuitatio
nem mortis nisi sensus uitȩ
quis paruulum puerumad he¬
rescere baiulo suo si eum fue¬
rit exalto iacere minitatus
quod ex quodam tem pore
in cipit sed tamen ante quam
Aliquid eius modi ex pertus
sitꝰ sic ergo illis primis
hominibus iam uita erat dul¬
cis quam pro fecto amit tere
deuitabant id que ipsum qui¬
bus cumq modis uel sonis sig¬
nificantem dm̃ intellegere
poterant. Nec aliter eis
pos s& persuaderi peccatum
nisi prius persuader& ur eos
ex illo facto non esse moritu¬
ros: id est illud quod habebant¬
& sehabere gaudebant non a¬
missuros unde suo loco. loquen
dum est : aduertant itaq si quos
mouet quo modo poturint

Expanded text:
tionem appellamus ? et si quo tionem appellamus ? et si quo alio nomine in quacumque lingua id ipsum appellatur, menti utique signum insinuatur in uoce loquentium, quo sonante agnoscat quod etiam sine signo cogitaret. mirum est enim, quemadmodum rerum, quas habet, amissionem etiam inexpertam natura deuitet. quis enim pecora docuit deuitationem mortis nisi sensus uitae ? quis enim paruulum puerum adhaerescere baiulo suo, si eum fuerit ex alto iacere minitatus? quod ex quodam tempore incipit, sed tamen antequam aliquid huius modi expertus sit. sic ergo illis primis hominibus iam uita erat dulcis, quam profecto amittere deuitabant, idque ipsum quibuscumque modis uel sonis significantem deum intellegere poterant; nec aliter eis posset persuaderi peccatum, nisi prius persuaderetur eos ex illo facto non esse morituros, id est illud quod habebant et se habere gaudebant non amissuros: unde suo loco loquendum est. aduertant itaque, si quos mouet, quomodo potuerint
Abbreviated transcription (Latin):
omnino non est nihil uocatur
& has duas sillabas nemo non
intelleg& quilatine audit & lo¬
quitur: unde nisi cum sensus in¬
tuetur id quod ess& eius priua¬
tione quid &iam non sit agnos¬
cit: sic & inane cum dicitur. ut¬
intuendo corporis plenitudi¬
nem. priuatione eius tam quã
contraria. quid dicatur in ane
intellegi mus: sicut audiendi
sensu non solum deuocibus
uerum &iam desilentio iudica¬
mus. sic exuitu quae inerat ho¬
mini. posse eius cauere contra¬
rium. id est uitȩ priuationem
quae mors uocatur. & ipsam
causam qua perder& quod
amabat. id est quod lib& fac¬
tum suum. quo fier& ut amiite¬
r& uitam . quib lib& sillabis
appella r& ur. quem ad modũ
latine cum dicitur peccatum.
uel malum. tam quam signum
eius intellegeret quod mentedis
Nos enim quomodo
in tellegimus cum dicit᷑ resurrectio
quam num quam expertisumus.
non ne qui a sentimus quid sit
uiuere. & eius rei priuationem
uocamus mortem. unde reditum
ad id quod sentimus. resurrec¬

Expanded text:
omnino non est nihil uocatur; et has duas syllabas nemo non intellegit, qui latine audit et loquitur. unde, nisi cum sensus intuetur id, quod est, et eius priuatione quid etiam non sit agnoscit? sic et inane cum dicitur, intuendo corporis plenitudinem priuatione eius tamquam contraria quid dicatur inane intellegimus. sicut audiendi sensu non solum de uocibus. uerum etiam de silentio iudicamus, sic ex uita, quae inerat homini, posset eius cauere contrarium, id est uitae priuationem, quae mors uocatur. et ipsam causam, qua perderet quod amabat, id est quodlibet factum suum, quo fieret, ut amitteret uitam, quibuslibet syllabis appellaretur — quemadmodum latine cum dicitur peccatum uel malum — tamquam signum eius intellegeret, quod mente discerneret. nos enim quomodo intellegimus, cum dicitur resurrectio, quam numquam experti sumus? nonne quia sentimus, quid sit uiuere, et eius rei priuationem uocamus mortem, unde reditum ad id, quod sentimus, resurrec
Abbreviated transcription (Latin):
fecit ds̃ caelum et terram. Intelle¬
gimus patrem indĩ nomine. et
filium in principii nomine. qui
non patri. sed perse ipsum creatȩ
primitus ac potissimum spirita
li creaturae principium est. Dicen¬
te autem scriptura. & spiritus dĩ
ferebatur super aquam: Comple¬
tam commemorationem trinita¬
tis agnoscitur : Ita & in conuersi¬
one atque perfectione creatu¬
rae. ut rerum species digerantur.
eadem trinitas insinuatur. uer¬
bum dĩ scilicet. & uerbi genera¬
tor cum dicitur: Uidit ds̃ quia¬
rata prius quam uis in perfecta
creatura. post ea commemoratur
spiritus dĩ. prius dicente scriptu¬
ra. Terra autem erat inuisibilis
& in composita & tenebrae erant
super abyssum: ac demde infe¬
rente. spiritus dĩ super ferebatur

Expanded text:
fecit Deus coelum et terram, intellifecit Deus coelum et terram, intelligimus Patrem in Dei nomine, et Filium in principii nomine, qui non Patri, sed per se ipsum creatae primitus, ac potissimum spirituaiversae creaturae principium est: dicente autem Scriptura, Spiritus Dei superferebatur super aquam, completam commemorationem Trinitatis agnoscimus; ita et in conversione atque perfectione creaturae, ut rerum species digerantur, eadem Trinitas insinuetur: Verbum Dei scilicet, et Verbi Generator, cum dicitur, Dixit Deurata prius, quamvis imperfecta creatura, postea commemoratur Spiritus Dei, prius dicente Scriptura, Terra autem erat invisibilis et incomposita, et tenebrae erant super abyssum; ac deinde inferente, Et spiritus Dei superferebatur
Abbreviated transcription (Latin):
lem materiam. ut eo modo insi¬
nuaret. unde facta et formata
sint omnia. quae insuis generib
iam dinoscere possumus. Appel¬
lans aquam. quia ex humida na¬
tura uidemus. omnia in terra
perspecies uarias formari atq
concrescere. siue spiritalem ui¬
tam quandam. ante formam con¬
uersionis quasi fluitantem super¬
ferebatur utique spiritus dĩ. quia
subiacebat scilicet bonae uolun¬
tati creatoris. quic quid illud e¬
rat. quod formandum perficien¬
dum que inchoauerat. ut dicen¬
te dõ in uerbo suo. fiat lux. inbo¬
na uoluntate. hoc est bono placi
to eius. promodo sui generis. ma¬
neret quod factum est: & ideo
rectum est. quod placuerit dõ scrip¬
tura dicente. & facta est lux.
& uidit ds̃ lucem quia bona est
ut quem ad modum in ipso ex or¬
dio inchoatae creaturae . quae
caeli et terrae nom ine propter
id quod de illa perficiendum e¬
rat commemorata est trinitas
in inuatur creatoris. Nam
dicente scriptura. In principio

Expanded text:
lem materiam, ut eo modo insilem materiam, ut eo modo insinuaret, unde facta et formata sunt omnia, quae in suis generibus iam dinoscere possumus, appellans aquam, quia ex humida natura uidemus omnia in terra per species uarias formari atque concrescere, siue spiritalem uitam quandam ante formam conuersionis quasi fluitantem, superferebatur utique spiritus dei, quia subiacebat scilicet bonae uoluntati creatoris quidquid illud erat quod formandum perficiendumque inchoauerat, ut dicente deo in uerbo suo: fiat lux, in bona uoluto ejus, pro modo sui generis maneret quod factum est; et ideo rectum est quod placuerit Deo, Scriptura dicente, Et facta est lux; et vidit Deus lucem quia bona est. Ut quemadmodum in ipso exordio inchoatae creaturae, quae coeli et terrae nomine, propter id quod de illa perficiendum erat, commemorata est, Trinitas insinuatur Creatoris nam dicente Scriptura, In principio
Abbreviated transcription (Latin):
sit ut cumque ac uiuat. ad illũ
conuertitur. ut sapientes ac bea¬
te uiuat: Principium quippe
creature intellectualis est: e ter¬
na sapientia: quod principium. ma¬
nens inse in commutabiliter: nul¬
lomodo cessaret occulta inspira¬
tione uocationis. loqui ei creatu¬
rae. cui principium est. ut con¬
uerteretur adid ex quo esset :
quo aliter formata ac perfecta
esse non posset. Ideoque inter¬
rogatus quis esset. respondit.
Principium quia & loquor uobis.
quod autem filius loquitur. pat̃
loquitur. qui a patre loquente
dicitur uerbũm. quod filius est
aeterno more. si more dicen¬
dum est. loquente dõ uerbum
coaeternum: In est enim dõ
benignitas summa. & sancta
& iusta. & quidam non ex in¬
digentia. sed exbeneficientia
ueniens amor in opera sua.
propter ea priusquam scribe¬
retur : Dixit dr̃ fiat lux.
Praecessit scriptura dicens. et
spiritus dĩ ferebatur super a¬
quas. quia siue aquae nomine:
appellare uoluit totam corpora¬

Expanded text:
sit utcumque ac uiuat, ad illum sit utcumque ac uiuat, ad illum conuertitur, ut sapienter ac beate uiuat. principium quippe creaturae intellectualis est aeterna sapientia: quod principium manens in se incommutabiliter nullo modo cessaret occulta inspiratione uocationis loqui ei creaturae, cui principium est, ut conuerteretur ad id, ex quo esset, quod aliter formata ac perfecta esse non posset. ideoque interrogatus, quis esset, respondit: principium, quia et loquor uobis. Quod autem filius loquitur, pater loquitur, quia patre loquente dicitur uerbum, quod filius est, aeterno more, si more dicendum est, loquente deo uerbum coaeternum. inest enim deo benignitas summa et sancta et iusta et quidam non ex indigentia, sed ex beneficientia ueniens amor in opera sua. propterea priusquam scriberetur: dixit deus: fiat lux, praecessit scriptura dicens: et spiritus dei superferebatur super aquam, quia, siue aquae nomine appellare uoluit totam corpora
Abbreviated transcription (Latin):
ut perid quod principium est. insinu¬
et exordium creaturae existentis
abillo. adhuc in perfectae per id aũ
quod uerbum est. in sinuet ꝑfectionẽ
creaturae. reuocatȩ ad eum . ut forma¬
retur inhaerendo creatori. & pro
suo genere imitando. formam sem¬
piternae atq in commutabiliter
in haerentem patri. a quo statim. hoc
est. quod ille: non enim habet infor¬
mem uitam : uerbum filius : cui non
solum hoc est eẽ quod uiuere. sed eti¬
am hoc est ei uiuere. quod est sapien¬
ter ac beate uiuere: Creatura uero
quam quam sp̃italis & intellectualis
uel rationalis. quae uidetur esse
illo uerbo propinquior. potest ha¬
bere informem uitam. quia non si¬
cut hoc est ei esse quod uiuere:
lta hoc uiuere: quod sapienter ac
beate uiuere. Auersa enim a sapi¬
entia in commutabili. stulte ac mi¬
sere uiuit. quae informitas eius¬
est. formatur autem conuersa ad
in commutabile lumen sapientiȩ.
uerbum dĩ: a quo enim extrat ut

Expanded text:
ut per id, quod principium est, insinuut per id, quod principium est, insinuet exordium creaturae existentis ab illo adhuc inperfectae, per id autem, quod uerbum est, insinuet perfectionem creaturae reuocatae ad eum, ut formaretur inhaerendo creatori et pro suo genere imitando formam sempiterne atque incommutabiliter inhaerentem patri, a quo statim hoc est, quod ille. Non enim habet informem uitam uerbum filius, cui non solum hoc est esse quod uiuere, sed etiam hoc est ei uiuere, quod est sapienter ac beate uiuere. creatura uero quamquam spiritalis et intellectualis uel rationalis, quae uidetur esse illi uerbo propinquior, potest habere informem uitam, quia non, sicut hoc est ei esse quod uiuere, ita hoc uiuere quod sapienter ac beate uiuere. auersa enim a sapientia incommutabili stulte ac misere uiuit, quae informitas est. formatur autem conuersa ad incommutabile lumen sapientiae, uerbum dei; a quo enim extitit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ne adid quod uere ac semper est.
id est adcreatorem suae substantiae
formam capit. & fit perfecta crea¬
tura. ut in eo quod scriptura narrat.
Dixit dr̃ fiat. Intellegamus dĩ dictũ
incorporeum. innatura uerbi eius
co aeterni reuocantis adse inperfec¬
tionem creaturae. ut non sit in formis.
sed formetur secundum singula.
quae per ordinem exequitur : Inqua
conuersione & formatione. quia ꝓ
suo modo imitatur dm̃ uerbũ. hoc ẽ
dĩ filium. semper patri cohȩrentem
plena similitudine . & essentia pari.
qua ipse & pater unum sunt. Non
aũ imitatur hanc uerbi formam. si a¬
uersa acreatore. informis & inper¬
fecta remaneat : Propter ea filii cõ¬
memoratio. non ita fit. quia uerbum.
sed tantum quia principiũ est. cum
dicitur. In principio fecit ds̃ caelũ
& terram : exordium quippe crea¬
turae insinuatur. adhuc in in formi¬
tate inperfectionis: fit aũ filii com¬
memoratio. quod etiam uerbum est.
eo quod scriptum est. Dixit ds̃ fiat.

Expanded text:
ne ad id, quod uere ac semper est, ne ad id, quod uere ac semper est, id est ad creatorem suae substantiae, formam capit et fit perfecta creatura? ut in eo, quod scriptura narrat: dixit deus: fiat, intellegamus dei dictum incorporeum in natura uerbi eius coaeterni, reuocantis ad se inperfectionem creaturae, ut non sit informis, sed formetur secundum singula, quae per ordinem exequitur. in qua conuersione et formatione quia pro suo modo imitatur deum uerbum, hoc est dei filium semper patri cohaerentem plena similitudine et essentia pari, qua ipse et pater unum sunt, non autem imitatur hanc uerbi formam, si auersa a creatore informis et inperfecta remaneat, propterea filii commemoratio non ita fit, quia uerbum, sed tantum, quia principium est, cum dicitur: in principio fecit deus caelum et terram; exordium quippe creaturae insinuatur adhuc in informitate inperfectienis . fit autem filii commemoratio, quod etiam uerbum est, in eo, quod scriptum est: dixit deus: fiat,
Abbreviated transcription (Latin):
caelum & terram. & non dictum est
in principio dixit ds̃ fiat caelum &
terra & facta sunt caelum & terra.
sicut deluce narratur : Dixit ds̃ fiat
lux & facta est lux utrum prius uni¬
uersaliter nomine caeli & terrae.
comprehendendum erat Et comm̃¬
dandum quod fecit ds̃ & deinde per
partes exequendum. quomodo fecit
cum persingula dicitur. Dix it ds̃
id est quia uerbum suum fecit quic¬
quid fecit: An cum primum fiebat in¬
formitas materiae siue spĩtalis siue
corporalis non erat dicendum. dixit
dr̃ fut: quia formam uerbi semper
partri cohȩrentis. quo sempiternae
dixit ds̃ omnia. neq sono uocis. ne¬
que cogitatione. tempora sonorum
uoluente sed co aeternae luce a se
genitae sapientiae. Non imitatur
in perfectio. cum dissimilis ab eo qđ
summe ac primitus est. informitate
quadam tendit adnihilum. sed ture
imitatur uerbi formam. semperatq
in commutabiliter patri coherentem
cum &ipsa prosui generis conuersio¬

Expanded text:
caelum et terram, et non dictum est: caelum et terram, et non dictum est: in principio dixit deus: fiat caelum et terra. et facta sunt caelum et terra, sicut de luce narratur: dixit deus: fiat lux. et facta est lux? utrum prius uniuersaliter nomine caeli et terrae conprehendendum erat et commendandum, quod fecit deus, et deinde per partes exequendum, quomodo fecit, cum per singula dicitur: dixit deus, id est, quia per uerbum suum fecit, quidquid fecit? An cum primum fiebat informitas materiae siue spiritalis siue corporalis, non erat dicendum: dixit deus: fiat, quia formam uerbi semper patri cohaerentis, quo sempiterne dicit deus omnia, neque sono uocis neque cogitatione tempora sonorum uoluente, sed coaeterna sibi luce a se genitae sapientiae non imitatur inperfectio, cum dissimilis ab eo, quod summe ac primitus est, informitate quadam tendit ad nihilum, sed tunc imitatur uerbi formam semper atque incommutabiliter patri cohaerentem, cum et ipsa pro sui generis conuersio
Abbreviated transcription (Latin):
ditur. & lux ꝑ ipsum facta est᷑ cum
dixit ds̃. fiat lux: quod si ita est
aeternum est quod ait ds̃. fiat lux
quia uerbum dĩ ds̃ apud dm̃ filius
unicus dĩ patri coa eternus est : quã¬
uis haec dõ in eterno uerbo dicente
creatura temporalis facta sit : Cum
enim uerba sint temporis. cum dicimꝰ.
quando. & aliquando : Aeternumta¬
men est. in uerbo dĩ. quando fieri ali¬
quid debeat. & tunc fit quando fieri
debuisse in illo uerbo est. In quo non
est. quando & aliquando. Quoniam
totum illud uerbum: aeternum est.
Et quid est lux ipsa quae facta est.
utrum sp̃itale quid an corporale :
Si enim spĩtale potest esse ipsa prima
creatura iam hoc dicto perfecta. quae
primo caelum appellata est. cum dic¬
tum est. in principio fecit ds̃ caelum
& terram : ut quod dixit dr̃. fiat lux
& facta est lux: eam reuocante ad se
creatore. conuersio eius facta atque
in luminata intellegatur: Et cur
ita dictum est. in principio fecit ds̃

Expanded text:
ditur et lux per ipsum facta, cum ditur et lux per ipsum facta, cum dixit deus: fiat lux. quod si ita est, aeternum est quod ait deus: fiat lux, quia uerbum dei, deus apud deum, filius unicus dei. patri coaeternus est, quamuis deo haec in aeterno uerbo dicente creatura temporalis facta sit. cum enim uerba sint temporis, cum dicimus "quando" et "aliquando". aeternum tamen est uerbo dei, quando fieri aliquid debeat, et tunc fit, quando fieri debuisse in illo uerbo est, in quo non est quando et aliquando, quoniam totum illud uerbum aeternum est. Et quid est lux ipsa, quae facta est? utrum spiritale quid an corporale? si enim spiritale, potest ipsa esse prima creatura iam hoc dicto perfecta, quae primo caelum appellata est, cum dictum est: in principio fecit deus caelum et terram, ut, quod dixit deus: fiat lux. et facta est lux, eam reuocante ad se creatore conuersio eius facta atque inluminata intellegatur. Et cur ita dictum est: in principio fecit deus
Abbreviated transcription (Latin):
liter sonuit uox dicentis dĩ. Tues
filius meus dilectus. & hoc percreatu¬
ram corporalem quam fecerat ds̃:. Cum
in principio fecit ds̃ caelum &terram
antequam fieret lux. quae in hac so¬
nante uoce facta est: & si ita est qua
lingua sonuit. dicente dño. fiat lux.
quia nondum erat linguarum diuer¬
sitas. quae postea facta est in aedifica¬
tione turris post diluuium: quae nã
lingua una & sola qua ds̃ locutus est.
fiatlux: Et quis erat quem oporte¬
bat audire atq intellegere. adquẽ
uox huius modi proferetur: anhaec
absurda carnidisq cogitatio est atq
suspicio : Quid ergo dicimus: an id
quod intelligitur insona uocis. cum
dicitur. fiat lux. Non autem ipse
corporeus sonus. hoc bene accipitur
esse uox dĩ &utrum hoc ipsum adna¬
turam pertineat uerbi. eius dequo di¬
citur. In principio erat uerbum. et
uerbum erat apud dm̃ & ds̃ erat uer¬
bum: Cum enim de illo dicitur. om¬
nia per ipsum facta sunt. satis osten¬

Expanded text:
liter sonuit uox dicentis dei: tu es liter sonuit uox dicentis dei: tu es filius me.us dilectus? et hoc per creaturam corporalem, quam fecerat deus, cum in principio fecit caelum et terram, antequam fieret lux, quae in hac sonante uoce facta est? et si ita est. qua lingua sonuit ista uox dicente deo: fiat lux, quia nondum erat linguarum diuersitas, quae postea facta est in aedificatione turris post diluuium? quaenam lingua erat una et sola, qua deus locutus est: fiat lux? et quis erat, quem oportebat audire atque intellegere, ad quem uox huius modi proferretur? an haec absurda carnalisque cogitatio est atque suspicio? Quid ergo dicemus? an id, quod intellegitur in sono uocis, cum dicitur: fiat lux, non autem ipse corporeus sonus, hoc bene intellegitur esse uox dei? et utrum hoc ipsum ad naturam pertineat uerbi eius, de quo dicitur: in principio erat uerbum, et uerbum erat apud deum, et deus erat uerbum? cum enim de illo dicitur: omnia per ipsum facta sunt, satis osten
Abbreviated transcription (Latin):
tabile. atq in comparabile lumen
quod ds̃ est: Et quomodo dixit
dr̃ fiat lux . utrum temporaliter
an in uerbi aeternitate. & si tem¬
poraliter. utiq mutabiliter. quo¬
modo ergo possit intelligi hoc
dicere ds̃ nisi per creaturam:
ipse quippe in commutabilis & si
percreaturam dixit dr̃ fiat lux.
quomodo est prima creatura lux.
Si erat iam creatura perquam ds̃ di¬
cer& fiat lux. Annon est lux pri¬
ma creatura. quia iam dictum erat.
In principio fecit ds̃ caelum & terrã.
& poterat percaelestem creaturam
uox fieri temporaliter atq: mutabi¬
liter qua diceretur fiat lux. Quod
si ita est corporalis lux facta est ista
quam corporeis oculis cernimus.
dicente dõ percreaturam sp̃italem
quam ds̃ iam fecerat. cum in prin¬
cipio fecit caelum & terram. fiat
lux. eo modo. quo per talis creatu¬
rae interiorem & occultum motum.
diuinitus dici potuit. fiat lux. An
&iam corporaliter sonuit. Vox di¬
centis dĩ. fiat lux. sicut corpora¬

Expanded text:
tabile atque incorporale lumen, tabile atque incorporale lumen, quod deus est? Et quomodo: et dixit deus: fiat lux? utrum temporan in uerbi aeternitate? et si temporaliter, utique mutabiliter. quomodo ergo possit intellegi hoc dicere deus nisi per creaturam? ipse quippe est incommutabilis. et si per creaturam dixit deus: fiat lux, quomodo est prima creatura lux, si erat iam creatura, per quam deus diceret: fiat lux? an non est lux prima creatura, quia iam dictum erat: in principio fecit deus caelum et terram? et poterat per caelestem creaturam uox fieri temporaliter atque mutabiliter, qua diceretur: fiat lux? quod si ita est, corporalis lux facta est ista, quam corporeis oculis cernimus, dicente deo per creaturam spiritalem, quam deus iam fecerat, cum in principio fecit caelum et terram, fiat lux eo modo, quo per talis creaturae interiorem et occultum motum diuinitus dici potuit: fiat lux. An etiam corporaliter sonuit uox dicentis dei: fiat lux, sicut corpora
Abbreviated transcription (Latin):
libet sensu corporis perceptibiles. A
caelum intellegendum est. creatura
spĩtalis ab exordio quo facta est perfe¬
ta illa & beata semper. Terra uer
corporalis materies adhuc in ꝑfect
quia terra erat inquit inuisibilis &
in composita. & tenebrae erant supe
abyssum: Quibus uerbis uidetur in¬
formitatem significare substantiae
corporalis. An utriusq in formitas
his etiam posteriorib. uerbis signifi¬
catur. Corporalis quidem . eo quod
dictum est. terra erat inuisibilis et
in composita. Sp̃italis aũ eo quod di¬
tum est tenebrae erant suꝑ abyssũ
ut trans lato uerbo tenebrosam abs¬
sum intellegamus naturam uitae in¬
formem nisi conuertatur ad creator
quo solo modo formari potest. ut
sit abyssus . & in luminari. ut non si
tenebrosa. Et quomodo dictum Et
tenebrae erant super abrssum. An
quia non erat lux. quae si esset uiq
super esset . & tamquam super fun¬
deret: quod tunc fit increatura sp̃i¬
tali cum conuertitur ad in commu¬

Expanded text:
libet sensu corporis perceptibiles? an libet sensu corporis perceptibiles? an caelum intellegendum est creatura spiritalis ab exordio quo facta est perfecta illa et beata semper, terra uero corporalis materies adhuc imperfecta? quia terra, inquit, erat inuisibilis et incomposita, et tenebrae erant super abyssum; quibus uerbis uidetur informitatem significare substantiae corporalis. an utriusque informitas his etiam posterioribus uerbis significatur, corporalis quidem eo quod dictum est: terra erat inuisibilis et incomposita; spiritalis autem eo quod dictum est: tenebrae erant super abyssum, ut translato uerbo tenebrosam abyssum intellegamus naturam uitae informem, nisi conuertatur ad creatorem, quo solo modo formari potest ut non sit abyssus, et inluminari ut non sit tenebrosa? et quomodo dictum est: tenebrae erant super abyssum? an quia non erat lux, quae si esset, utique super esset et tamquam superfunderetur, quod tunc fit in creatura spiritali, cum conuertitur ad incommu
Abbreviated transcription (Latin):
tum in principio temporis.
an quia primo omniũ facta sunt :
An in principio quod est uerbũ
dĩ unigenitus filius. Et quo¬
modo possit ostendi. dm̃ sine ul¬
la sui commutatione operari
mutabilia & temporalia. Et
quid signific&. nomine caeli &
terrae: Utrum spiritalis cor¬
poralisq: creatura caeli & terra
uocibulum acceperit. An tantũ¬
modo corporalis. Vt in hoc libro
despiritali tacuisse intellegat᷑.
Atq ita dixisse caelum & terrã
It omnem creaturã corporeã
superiorẽ atq inferiorẽ signifi¬
care uoluerit. An utriusq in¬
sory is materia dicta est. cae¬
ium & terra spiritalis uidelic&
uita. sicuti uita eẽ potest in se
non conuersa adcreatorẽ Ta¬
li enim conuersatione formaturtq
perficitur. Si aũ non conuertatus in¬
formis est. Corporalis aũ si possitr
telligi perpriuationem omnis corpp¬
reae qualitatis. quae apparet inma¬
teria formata. cum iam sunt spec
es corporum. siue uisu. siue alio qio¬

Expanded text:
utrum in principio temporis; utrum in principio temporis; an quia primo omnium facta sint; an in principio, quod est Verbum Dei unigenitus Filius. Et quomodo possit ostendi Deum sine ulla sui commutatione operati mutabilia et temporalia. Et quid significetur nomine coeli et terrae; utrum spiritualis corporalisque creatura coeli et terrae vocabulum acceperit, an tantummodo corporalis: ut in hoc libro de spirituali tacuisse intelligatur, atque ita dixisse coelum et terram, ut omnem creaturam corpoream superiorem atque inferiorem significare voluerit. An utriusque informis materia dicta est coelum et terra: spiritualis videlicet vita, sicuti esse potest in se, non conversa ad Creatorem; tali enim conversione formatur atque perficitur; si autem non convertatur, informis est: corporalis autem si possit intelligi per privationem omnis corporeae qualitatis, quae apparet in materies corporum siue uisu siue alio quo
Abbreviated transcription (Latin):
M NIS DIUI¬
NA SCRIPTURA BI¬
pertita est. seundum id
quod dñs significat dicens
scribam eruditum in regnođi.
similem eẽ patrifamilia s. pro¬
ferenti de thesauro suo noua
& u&era. Quae duo &iam testa¬
menta dicuntur. In libris aũ
omnib scĩs intueri oport&.
quae ibi & erna intimentur.
quae facta narrentur . quae
futura pronuntientur. Quae
agenda p̾cipiantur.Uel mone¬
antur. In narratione ergo
rerum factarum quaeritur.
Utrum omnia secundum figu¬
rarum tantum modo intellectũ
accipiantur. an &iam secundũ
fidem rerũ gistarum. asseren¬
da & defendenda sint Nam
non eẽ accipienda figuraliter.
nullus xeĩ arus dicere avde¬
LIT At tendens apostolum dicen¬
tem. Omnia aũ haec. infigura
cottingebant in illis. Et il¬
lid quod ingenesi scriptum est.
Cerunt duo incarne una. ma¬
num sa cramentũ commendantẽ
nxtõ & inecclesia. Si ergo utroq
modo illa scriptura scrutanda ẽ
legoricã significationẽ. In prin¬
ipio fecit ds̃ caedum & ter ram

Expanded text:
mnis diuina scriptura bipertita est secundum id, quod dominus significat dicens scribam eruditum in regno dei similem esse patri familias proferenti de thesauro suo noua et uetera, quae duo etiam testamenta dicuntur. in libris autem omnibus sanctis intueri oportet, quae ibi aeterna intimentur, quae facta narrentur, quae futura praenuntientur, quae agenda praecipiantur uel admoneantur. in narratione ergo rerum factarum quaeritur, utrum omnia secundum figurarum tantummodo intellectum accipiantur, an etiam secundum fidem rerum gestarum adserenda et defendenda sint. nam non esse accipienda figuraliter nullus christianus dicere audebit, adtendens apostolum dicentem: omnia autem haec in figura contingebant in illis, et illud, quod in Genesi scriptum est: et erunt duo in carne una, magnum sacramentum commendantein Christo et in Ecclesia . 2. Si ergo utroque modo illa Scriptura scrutanda estlegoricam significationem, In principio fecit Deus coelum et terram:
Abbreviated transcription (Latin):
nus atque indegus amor ita di¬
ligit ut rebus quas diligit subici¬
atur. propter ea cum commemo¬
raretur spiritus dĩ. in quo sancta
eius beniuolentia dilectioque in¬
tellegitur. super ferri dictus est:
ne facienda opera sua. per indigen¬
tiae necessitatem potius quam
perabundantiam beneficientiae.
ds̃ amare putaretur : Cuius rei
memor apostolus. dicturus deca¬
go sic oporter& insinuare spiritũ
dĩ ut super ferri diceretur. com¬
modius factum est ut prius in si¬
nuaretur aliquid inchoatum. cui
super ferri diceretur. Non enim
loco. sed omnia superante ac prę¬
cellente potentia. Ita &iam re¬
bus exilla inchoatione perfec¬
tis atque formatis. uidit ds̃
quia bonum est. placuit enim
quod factum est: in ea benignitate.

Expanded text:
nus atque indigens amor ita diligit ut rebus quas diligit subiciatur. Propterea cum commemoraretur spiritus dei in quo sancta eius beneuolentia dilectioque intene facienda opera sua per indigentiae necessitatem potius quam per abundantiam beneficientiae deus amare putaretur? cuius rei memor apostolus dicturus de cago sic oporteret insinuare spiritum dei ut superferri diceretur, commodius factum est, ut prius insinuaretur aliquid inchoatum cui superferri diceretur; non enim loco, sed omnia superante ac praecellente potentia. Ita etiam rebus ex illa inchoatione perfectis atque formatis uidit deus quia bonum est; placuit enim quod factum est in ea benignitate
Abbreviated transcription (Latin):
qua placuit. Duo quippe sunt
propter quae amat ds̃ creaturã
suam ut sit & ut maneat. ut esset
ergo quod maneret. sps dĩ super¬
ferebatur super aquam ut autem
maneret uidit ds̃ quia bonum
est: et quod deluce dictum est.
hoc deomnibus. Manent enim
quaedam super gressa omnẽ
temporalem uolubilitatem. in
am plissima sanctitate sub dõ:
quaedam uero mutantur sec un¬
dum sui temporis modos. dum
perdecessionem suc cessionemꝙ
rerum saec ulorum pulchritudo.
contexitur. Quod ergo dixit ds̃
fiat lux & facta est lux: In ali¬
quo die dixit. an ante omnem
Sienim uerbo sibi co aeterno dixit.
hoc utique intempora liter dixit.
Siuero temporaliter dixit. non
uerbo sibi co aeterno. sed per ali¬
quam creaturam dixit tempo¬
ralem
ac per
hoc non erit prima creatura lux
quia iam erat per quam tempora¬

Expanded text:
ut fieret. duo quippe sunt, propter quae amat deus creaturam suam, ut sit et ut maneat. ut esset ergo, quod maneret, spiritus dei superferebatur super aquam; ut autem maneret, uidit deus, quia bonum est. et quod de luce dictum est, hoc de omnibus. manent enim quaedam supergressa omnem temporalem uolubilitatem in amplissima sanctitate sub deo, quaedam uero secundum sui temporis modos, dum per decessionem successionemque rerum saeculorum pulchritudo contexitur. Quod ergo dixit deus: fiat lux. et facta est lux, in aliquo die dixit an ante omnem diem? si enim uerbo sibi coaeterno dixit, hoc utique intemporaliter dixit; si uero temporaliter dixit, non uerbo sibi coaeterno, sed per aliquam creaturam dixit tempoalem. ac per hoc non erit prima creatura lux, quia iam erat, per quam tempora
Abbreviated transcription (Latin):
discuti non potest saltim id solum
quod fides sana pre scribit.
Aliud est enim quid potissimũ
scriptor senserit non dinoscere
Aliud autem a regula pi&a¬
tis errare. Siutrum que ui¬
t&ur perfectae se hab& fruc¬
tus legentis. Si uero utrumq
uitari non potest. &iam si
uoluntas scriptoris incesta
sit. Sane fidei. congruam
non in utile est eruis se
sententiam.

Expanded text:
discuti non potest, saltem id solum discuti non potest, saltem id solum quod fides sana praescribit. Aliud est enim quid potissimum scriptor senserit non dignoscere, aliud autem a regula pitis errare. Si utrumque vitetur, perfecte se habet fructus legentis. Si vero utrumque vitari non potest, etsi voluntas scriptoris incerta sit, sanae fidei congruam non inutile est eruisse sententiam.
Abbreviated transcription (Latin):
salutis affectant. Ut quicquid
ipsi denatura rerum ueracibus
documentis demonstrare potu¬
erint. Ostendam us nostris
litteris non esse contrarium.
quicquid autem desuis quibus¬
lib& uoluminibus. his nostris
litteris. id est catholicae fidei
contrarium protulerint. aut
aliqua & iam facultate ostenda¬
mus. Aut nulla dubitatione
credamus esse falsissimum . atq
ita teneamus meditatorem nostrũ
inquosunt omnes thesauri sapien¬
tiae atque seientiae absconditi
ut neque falsae philosophiae
lo quacitate seducamur. Neque
falsae religionis superstitio¬
ne terreamur.: Et cum diui¬
nos libros legimus intanta
multitudine uerorum intel¬
lectuum. quide paucis uerbis
eruuntur & sanitate catholi¬
cae fidei muniuntur. Id potis¬
simum diligamus. quod decestum
habueritẽ sensisse quem legimus
Si autem hoc lat& idceste quod
circum stantia scripturae non
in pedit. & cumsana fide con¬
cordat. Siautem & scripturae
circum in stantia pestractari ac

Expanded text:
salutis affectant; ut quidquid salutis affectant; ut quidquid ipsi de natura rerum veracibus documentis demonstrare potuerint, ostendamus nostris Litteris non esse contrarium. Quidquid autem de quibuslibet suis voluminibus his nostris Litteris, id est catholicae fidei contrarium protulerint, aut aliqua etiam facultate ostendamus, aut nulla dubitatione credamus esse falsissimum: atque ita teneamus Mediatorem nostrum, in quo sunt omnes thesauri sapientiae atque scientiae absconditi , ut neque falsae philosophiae loquacitate seducamur, neque falsae religionis superstitione terreamur. Et cum divinos Libros legimus in tanta multitudine verorum intellectuum, qui de paucis verbis eruuntur, et sanitate catholicae fidei muniuntur, id potissimum deligamus, quod certum apparuerit eum sensisse quem legimus; si autem hoc latet, id certe quod circumstantia Scripturae non impedit, et cum sana fide concordat: si autem et Scripturae circumstantia pertractari ac
Abbreviated transcription (Latin):
rum numeris: uel dequibus lib&
elementorum mun dihuius ques¬
tionibus subtiliter & copiose dis¬
serere. Audiunt. euanescunt.
et cos sibi cum suspirio preponen¬
tes & magnos putantes saluber¬
rime pi&atis libros cum fastidio
reppetunt. et quos dulciter audire
deberent. uix patienter adtin¬
gunt segetis asperitate ab hor¬
rentes & spinarum floribus in¬
hiantes. Non enim uacant uide¬
re quam suauis est dñs. nec in sab¬
bato esuriunt atq ideo pigri sunt
Potestate ad nõ sabbati accepta
uellerx spicas. & tam diuuersare
contritasq purgare donec ades¬
cam perueniant : Dicit aliquis quid
tutanta tritura dissestationis
huius. quid granorum exiusti
quid euentilasti. Cur propemo¬
dum inquestionib ad huc latent
omnia. ad firma aliquid eorumq
Ciui respondeo ad eum ipsum me ci¬
bum suauiter peruenisse quod di¬
dici non herere hominem inre¬
spondendo. secundum fidem
quodrespondendum est hominib
qui calumniare libris nostrae

Expanded text:
rum numeris uel de quibuslibet rum numeris uel de quibuslibet elementorum mundi huius quaestionibus subtiliter et copiose disserere audiunt, euanescunt et eos sibi cum suspirio praeponentes et magnos putantes saluberrimae pietatis libros cum fastidio repetunt et quos dulciter haurire deberent uix patienter adtingunt, a segetis asperitate abhorrentes et spinarum floribus inhiantes. non enim uacant uidere. quam suauis est dominus, nec in sabbato esuriunt; atque ideo pigri sunt potestate a domino accepta uellere spicas et tamdiu uersari manibus contritasque purgare, donec ad escam perueniant. Dicet aliquis: quid tu tanta tritura dissertationis huius, quid granorum exuisti? quid euentilasti? cur propemodum in quaestionibus adhuc latent omnia? adfirma aliquid eorum, Cui respondeo, ad eum ipsum me cibum suaviter pervenisse, quo didici non haerere homini in respondendo secundum fidem, quod respondendum est hominibus qui calumniari Libris nostrae
Abbreviated transcription (Latin):
conantur. uel &iam memoriter
que ad testimonium ualere arbi¬
trantur : Multa in de uerba¬
pronuntiant non intellegentes
neque quae locuntur neq de
quibus ad firmant. Ad hocenĩ
considerandum & obseruandili¬
brigenes eos multipliciter. quan¬
tum potui enucleaui protuliq
sententias deuerbis ad ex ercitati¬
onem nostram obscure positis.
Non aliquid unum temere adfir¬
mans cum preiudicio alterius
expositionis fostas se melioris
ut ꝓsuo modulo elegat quis que
quod capere possit. Ubi autẽ
intellegere non potest :scripturae
dĩ d& honorem sibitimorem.
Sedcum tã multis ex itibus uer¬
ba scripturae quae tractauim us
exponantur. cohibeant se tandẽ
qui literis inflati faecularibus
Haec ita posita ut omnia pia cor¬
da nutriant uelut imperitum
atque impolitum aliquid exa¬
gitant. sine pennis in terra
reptantes & uolaturarum auium
nidos irridentes
Periculosius autem errantes qui¬
Idam in firmi fratres. quicumis¬
tos impios decaelestium corpo¬

Expanded text:
conantur uel etiam memoriter, conantur uel etiam memoriter, quae ad testimonium ualere arbitrantur, multa inde pronuntiant uerba, non intellegentes neque quae loquuntur neque de quibus adfirmant. Ad hoc enim considerandum et obseruandum libri Geneseos multipliciter, quantum potui, enucleaui protulique sententias de uerbis ad exercitationem nostram obscure positis, non aliquid unum temere adfirmans cum praeiudicio alterius expositionis fortasse melioris, ut pro suo modulo eligat quisque quod capere possit: ubi autem intellegere non potest scripturam, deo det honorem, sibi timorem. sed cum tam multis exitibus uerba scripturae, quae tractauimus, exponantur, cohibeant se tandem, qui litteris inflati saecularibus haec ita posita, ut omnia pia corda nutriant, uelut inperitum atque inpolitum aliquid exagitant, sine pennis in terra reptantes et uolaturarum auium nidos inridentes. periculosius autem errant quidam infirmi fratres, qui cum istos inpios de caelestium corpo