comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iacturam. Omĩa medita¬
ta: leuiora accidunt. Ex¬
pectata mala. tolerabilit̾¬
ferunt᷑. Cecidit aduersus
casus consilium: prespecta¬
ta res. non admiratur cũ
acciderit. Aduenientes
inpetus: meditatio fran¬
git. Precogitatio molesti
sio maloꝵ lenit aduentũ.
Inopinatum aut̃ malũ.
fortit᷑ frangit. Acerbiora
sunt: que cogitata ñ fue¬
rint. Qrauia existunt.
in quibꝰ inprouisi incur¬
rimus. Inuisa mala: guit᷑
feruntur. Repentinum
malum cito frangit. qͦd
prouisũ nonẽ. uehem̃t̃
affligit. Subita maris
tempestas terrorẽ exsus¬
citat: in prouisus hostis
male ꝑturbat. In opinatꝰ
hostis: facile oppͥmit.
Omia repentina guiora
existunt. Quȩ repente
accidunt: gͣuiora occur¬
runt. Et ad bona gͥ et ad
mala: p̾para cortuum.
E bona & mala: ꝓut tibi
euenerint. porta. Et ad¬
currerint. tolera. Quod¬
cumq euenerit: m̃te
libera sustine. De ira cõ

Expanded text:
jacturam. Omnia meditajacturam. Omnia meditata leviora accidunt, expectata mala tolerabiliteferuntur. Cedit adversus casus consilio; praeexspectata res non admiratur, cum acciderit. Advenientes impetus meditatio frangit. Praecogitatio futuras sio malorum lenit adventum, inopinatum autem malum fortiter ferit. 29. Acerba sunt quae cogitata non fuerunt; gravia existunt, in quibus improvisi incurrimus. Improvisa mala graviter feriunt, repentinum malum cito frangit quod provisum non est vehementer 504 affligit. Subita maris tempestas terrorem exsuscitat. Improvisus hostis male perturbat, inopinatus hostis facile opprimit. Omnia repentina graviora existunt. Quae repente accidunt, graviora occurrunt. Et ad bona igitur, et ad mala praepara cor tuum, et bona et mala prout tibi evenerint porta, et adcurrerint tolera; quodcunque evenerit, mente libera sustine 30.
Abbreviated transcription (Latin):
spes indulgentiȩ. De
peccatum: timor reprimit intiũ
In languoribꝰ tuis grãs age
dõ. Ualere te animo magis
opta: quã corpore. Ualere
magis mente quam carne.
Aduersa corporis: remedia
animȩ sunt. Egritudo ar¬
nem uulnerat: m̃tẽ curat.
Languor enĩ uitã eatorqͥt.
languor uires libidinis fran.
git. Si ꝓsꝑitas adriserit. non
adtollaris: si aduersitas acd¬
derit. non deiciaris. Si felid¬
tas eluceat non sis iactans
sicalamitas contigerit. pusl¬
lanimis non existas. Habet
qualis esto in om̃ibꝰ m̃te. Nec
gaudio: nec merore cõmute¬
ris. Omĩa equali uire sustine:
nulla insolentia cõmuteris.
ulliis te casus inparatũ inue¬
nat: nullus sit casus quem
ñ meditatio tua p̾ueniat.
pone tibi nichil ẽẽ: quod nec
ucidere possit. Premedita¬
re contra omĩa fortita: fu¬
turas semꝑ cõmentare mi¬
serias. In secundis medita¬
re: quo pacto adu̾sa feras.¬
e tibi aliquid aduersi acci¬
dat. semꝑ animo cogita.
sapientis ẽ ꝑicłi p̾uidere

Expanded text:
spes indulgentiae erigpeccatum, timor reprimit vitium, in languoribus gratias age Deo. Valere te animo magis opta quam corpore, valere magis mente quam carne, adversa corporis remedia animae sunt. Aegritudo carnem vulnerat, mentem curat; languor enim vitia excoquit, languor vires libidinis frangit. 27. Si prosperitas arriserit, non extollaris; si adversitas acciderit, non dejiciaris; si felicitas eluceat, non sis jactans; si calamitas contigerit, pusillanimis non existas. Habeto teris: aequalis esto in omnibus. Mentem nec gaudio, nec moerore commutes; omnia aequali jure sustine, nulla insolentia commuteris. 28. Nullus te casus imparatum inveniat, nullus sit casus quem non meditatio tua praeveniat. Propone tibi nihil esse quod non accidere possit, praemeditare contra omnia fortuita, futuras semper commentare miserias. In secundis meditare quo pacto adversa feras; ne aliquid adversum accidat, semper animo cogita. Sapientis est periculi praevidere
Abbreviated transcription (Latin):
pulchro ⁊ apto consistit:
s pulchrũ ẽẽ. quod ꝑ se
ipsum ẽ pulchrum. ut
homo ex anima et m̃bris
omib constans: aptum
uͦ ẽẽ. ut uestim̃tum et
uictum Idoq hominẽ
dici pulchrũ ase. quia
ñ uestimento et uictui
ẽ hõ necessarius: s ista
homini Idõ autẽ illa
apta qr ñ sͥ sic̃ homo pul¬
chra aut ad se. s ad aliud:
iđ̃ ad hominem accõmo¬
data ñsͥmet necessaria:
Hoc et de cet̾is elem̃toꝵ
naturis dicendũe. Cuncta
quȩ sunt & facta sunt. mira
ualde sunt: s consuetudine
uiluerunt: Idõq sic diuina
scrutare oꝑa: ut semꝑ ea co-¬
ualde bona: Nichil gͦ inna.
tura malum: ꝗͣdo et ipsa
quȩ increaturis uident᷑
ẽẽ penalia. si bene utant᷑
et bona et ꝓsꝑa sunt: si
male utantur. nociua
Idõ gͦ ꝑpendenda ẽ. creatu¬
ra. ñ e& nrͣo usu ñ bona:
s ex sua natura ualde bo

Expanded text:
pulchro et apto consistit; pulchro et apto consistit; sed pulchrum ei quod se ipsum est pulchrum, ut homo ex anima et membris omnibus constans. Aptum vero est, ut vestimentum et victus. Ideoque hominem dici pulchrum ad se, quia non vestimento et victui est homo necessarius, sed ista homini; ideo autem illa apta, quia non sibi, sicut homo, pulchra, aut ad se, sed ad aliud, id est, ad hominem accommodata, non sibimet necessaria. Hoc et de caeteris elementorum naturis dicendum est. 19. Cuncta quae sunt, et facta sunt, mira valde sunt, sed consuetudine viluerunt. Ideoque sic divina scrutare opera, ut semper ea coUtura malum, quando et ipsa quae in creaturis videntur esse poenalia, si bene utantur, et bona, et prospera sunt, si male utantur, nocent. Ita ergo perpendenda est creatura ex nostro usu non bona, nam ex sua natura valde bo
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ dixcit. fiat cęlũ inpͥn¬
cipio: Illuo enĩ sempit̾
in uerbo unico dictũes
Si transitorie dictumẽ. ado
fiat: erat utiq creatura
aliqua. uñ iam talis fieret
uoa S quia anteꝙͣ dicẽt
fiat. nulla extitit creatu¬
ra: ipsum fiat qd dictũ ẽ.
in ęt̾nitate u̾bi. ñ inuocis
sono enuntiatũ ẽ N sep.¬
ties adõ uisa septiesq lau.¬
data ẽ creatura: quȩ ante ꝗͣ.
fieret ꝑfecta ab illo ẽ uisa:
s dum nos singła uiden¬
tes laudamus. tamꝗͣ ip¬
se uideat lauoetq ꝑ nos.
qͥ loquimini: s sp̃c sc̃s
patͥs ur̃i: Proinde sicut
ipse ꝑ nos loquitur: ita
uoet et laudat ꝑnos:
D ꝑse perhennit̾ ac sem¬
pit̾nȩ uidet: ꝑ nos uͦ tem.¬
poralit᷑. Attende uniũ¬
salit̾ creaturam in pͥnci¬
pio ualde bonã uocari:
quia et menbra corꝑis cũ
sint singła bona. mauis
tam̃ boñ faciunt. dũ sin¬
gła omĩa ualde bonum
corpus efficiunt: Decor
elementoꝵ omnium in

Expanded text:
Deus dixit Fiat coelum in prinDeus dixit Fiat coelum in principio. Illud enim sempiterne in verbo unico dictum est. Si transitorie dictum est a Deo Fiat, erat utique creatura aliqua, unde jam talis fieret vox. Sed quia antequam diceret Fiat, nulla exstitit creatura, ipsum Fiat quod dictum est, in aeternitate Verbi, non in vocis sono, enuntiatum est. 16. Non septies a Deo visa, septiesque laudata est creatura, quae antequam fieret perfecte ab illo est visa; sed dum nos singula videntes laudamus, fit tanquam ipse videat, laudetque per nos, qui loquimini, sed Spiritus Pipse per nos loquitur; ita videt, et laudat per nos, sed per se perenniter ac sempiterne videt, per nos vero temporaliter. Attende universaliter creaturam in principio valde bonam vocari, quia et membra corporis, cum sint singula bona, majus tamen bonum faciunt, dum singula omnia valde bonum corpus efficiunt. 18. Decor elementorum omnium in
Abbreviated transcription (Latin):
et idcirco ipse repetitur
semꝑ inexecutione crea.¬
turȩ Qdies. hoc ẽ natu¬
ra angłoꝵ. quando crea-¬
turam ipsam contẽpla¬
batur. qͦdammͦ uesꝑasce¬
bat: ñ aut̃ ꝑmanendo
in eius creature contiutu.
s laudem eius ad dñm
referens. eaniq melius
in diuina ratione cons-¬
piciens: continuo ma¬
ne fiebat: Si uͦ ꝑman̾et
neglecto creatore increa¬
turȩ aspectu: iam ñ uesꝑa
s nox utiq fieret Dũ se
creatura melius in dõ quꝰ
inse ipsa nouerat: ipsa
sui cognitio quȩ malor
in dõ ẽ: dies et lu&x dr̃ Ca
nitio uͦ sui inse ipsa adc̃¬
pensationem cognitior
illius que ẽ in dõ. quia
longe inferior ẽ: uesꝑa
nominatur idoq post
uesꝑam mane fiebat: ꝙ
dũ suam inse cognition
sͥ satis fac̾e ñ agnosceret
ut se plenius nosse poti¬
isset. ad dm̃ sese referebi
creatura: in quo se diẽ
agnoscendo melius fie¬
ret Non sic quem adm¬
dum nos transitorie di¬
cimus. fiat aliquid: sic

Expanded text:
et idcirco ipse repetitur et idcirco ipse repetitur semper in exsecutione creaturae. Qui dies, hoc est, natura angelorum, quando creaturam ipsam contemplabantur, quodammodo vesperascebat; non autem permanendo in ejus creaturae contuitu, sed laudem ejus ad Deum referens, eamque melius in divina ratione conspiciens, continuo mane fiebat. Si vero permaneret, neglecto Creatore, in creaturae aspectu jam non vespera, sed nox utique fieret. 14. Dum se creatura melius in Deo quam in se ipsa noverit, ipsa sui cognitio, quae major in Deo est, dies et lux dicitur. Cognitio vero sua in seipsa, ad compensationem cognitionis illius, quae est in Deo, quia longe inferior est, vespera nominatur. Ideoque post vesperam mane fiebat . Quia dum suam in se cognitionem sibi satisfacere non agnosceret, ut se plenius nosse potuisset, ad Deum esse referebat creatura, in quo dies se agnoscendo melius fieret. 131 15. Non sic quemadmodum nos transitorie dicimus, fiat aliquid, sic
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ quȩ p̾uaricata ẽ. te.¬
nebrarũ nomine ñcupat᷑.
uñ ⁊mnpͥncipio luxatene¬
bris diuidit᷑. S quia & hos
⁊ illos ds̃ creauit inde dr̃
formans lucem. et creans
tenebras. Ueruntamem
bonos angłos ñ tantum
creans s etiam formans.
mans: Hoc & de hominibꝰ
bonis: malisq accipiendũ
ẽ Post adnumeratam cęli
terreq creaturam. idono¬
minatur in genesi sp̃c sc̃s:
ut quia suꝑ ferri eũ dici
oportebat. ante illa nomi
Quod et apłs indicat: dũ
suꝑeminentem uiã cari¬
tatis demonstrat: Ideo
quia donum ẽ dĩ. in quo
subsistentes requiescimus:
atq ptegendo nos. suꝑ fert᷑¬
nob̃ Una quȩq natura suo
pondere nititur: ignis aut̃
et oleum merito suꝑiora
semꝑ appetunt: quia ꝑip
soꝵ figuram suꝑferri uni.¬
uerse creature sp̃c sc̃s ꝓ¬
batur: Dies pͥoꝰ factus.
angłi sunt: quoꝵ ꝓpt̾ uni¬
tatem insinuandã ñ dies
pͥmus. s dies dictus ẽ unꝰ:

Expanded text:
autem quae praevaricata est, teautem quae praevaricata est, tenebrarum nomine nuncupatur. Unde et in principio lux a tenebris dividitur. Sed quia et hos et illos Deus creavit, inde dicitur: Formans lucem et creans tenebras. Veruntamen bonos angelos non tantum creans, sed etiam formans; mans. Hoc et de hominibus bonis malisque accipiendum est. 10. Post annumeratam coeli terraeque creaturam, ideo nominatur in Genesi Spiritus sanctus, ut quia superferri eum dici oportebat, ante illa nominQuod et Apostolus indicat , dum supereminentem viam charitatis demonstrat. 11. Ideo r Spiritus, quia donum est Dei in quo subsistentes requiescimus, atque protegendo nos superfert12. Unaquaeque natura suo pondere nititur. Ignis autem et 130 oleum merito superiora semper appetunt, quia per ipsorum figuram superferri universae creaturae Spiritus batur. 13. Dies prior factus angeli sunt, quorum propter unitatem insinuandam non dies primus, sed dies dictus est unus;
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntas eius: s hoc ẽ illi
uelle. qd̾ ipse ẽ Et qđ ipsi
ẽ. utiq. et̾nus et incõmu¬
tabił ẽ: hoc ẽ gͦ uoluntas
eius Materies ex qua for¬
matusẽ mundus. origi¬
ne ñ tẽꝑe res ase factas p̃¬
cessit: sic̃ sonus cantũ: Pri
enĩ eͣ sonus cantu: quia si¬
auitas cantilene ad soni
uocis. ñ sonus ꝑtinet ad
suauitatẽ: ac ꝑ hoc utrĩo
simul sũt. s ile ad quem
ꝑtinet cantus pͥor ẽ. idẽ so¬
nus: Materia exqua cęlũ
terraq formata ẽ. ido infor¬
mis uocata ẽ: quia ñdum
ex ea formata erant. quȩ
formari restabant: uerũ¬
tamen ipsa materia ex
nichilo facta erat: Aliud¬
ẽ enim aliquid fieri posse:
aliud fieri necesse ẽẽ: Ficri
necesse ẽ qđ ds̃ naturis
inseruit. fieri autẽ posse
ẽ qd̾ exxtra cursũ inditum
naturarum creator ut fa¬
ceret ꝗdoq uoluit reserua¬
tenebrȩ. quia dicit dns
ꝑ propħam. ego dñs form¬
ans lucẽ ⁊creans tenebras:
d quia anglĩca natura quȩ

Expanded text:
illi velle quod ipse est et quod ipse est, utique aeternum et incommutabile est. Haec est ergo voluntas ejus. 6. Materies ex qua formatus est mundus , origine, non tempore, res a se factas praecessit, ut sonus cantum. Prior enim est sonus cantu, quia suavitas cantilenae ad sonum vocis, non sonus pertinet ad suavitatem. Ac per hoc utrumque simul sunt; sed ille ad quem pertinet cantus prior est, id est, sonus. Materies, ex qua coelum terraque formata est, ideo informis vocata est, quia nondum ex ea formata erant quae formari restabant; verum ipsa materia ex nihilo facta erat. Aliud est aliquid fieri posse, aliud fieri necesse esse. Fieri necesse est quod Deus naturis inseruit, fieri autem posse est quod extra cursum indictum naturarum creator ut faceret quandoque voluit reservaicit Dominus per prophetam: Ego Dominus formans et creans tenebras ; sed quia angelica natura, quae
Abbreviated transcription (Latin):
det habere plura. undesti
egenisq sufficiant. quat
his blandim̃tis intentions
bonȩ deuotionis subuert
atq in terrenis lucris di¬
tam m̃tẽ reducat. Mulds
argum̃tis insidiat᷑ diabs
eis qui renuntiant scło: ut eiꝰ
se iterũ amori substernant.
ẜ rauius autẽ illos inconcu

Expanded text:
det habere plura, unde sibi egenisque sufficiat, quatenus his blandimentis intentionem bonae devotionis subvertat, atque in terrenis lucris deceptam mentem reducat. 8. Multis argumentis insidiatur diabolus eis qui renuntiant saeculo, ut ejus se iterum amori substernant. Gravius autem illos in concu
Abbreviated transcription (Latin):
latenti dolo. in libris nrͣoꝵ
inserunt: doctrinamq
ueram adulterando cor¬
rumpunt: scilicet uł
adiciendo que impia
sũt. uel auferendo quȩ
pia sunt. Caute medit¬
anda. cautoq sensu pro¬
banda sunt quȩ legun¬
tur: ut uixta apostolica
monita et teneamus q̃
recꝰta sunt. et refutemus
que contraria ueritati
existunt: sicq in bonis
instruamur. ut a mał
legere poetarũ: quia ꝑ
oblectam̃ta mnaniũ fab¬
ularum m̃tem excitãt
ad incentiua libidinũ.
Nenim solum thura offerma
demonibus in molatur sieq̃
eoꝵ. dicta libentius capienai¬

Expanded text:
latenti dolo in libris nostrorum latenti dolo in libris nostrorum inserunt, doctrinamque veram adulterando corrumpunt, scilicet vel adjicendo quae impia sunt, vel auferendo quae pia sunt. 8. Caute meditanda cautoque sensu probanda sunt quae leguntur, ut, juxta apostolica monita , et teneamus quae recta sunt, et refutemus quae contraria veritati existunt; sicque in bonis instruamur, ut a malis legere poetarum, quia per oblectamenta inanium fabularum mentem excitant ad incentiva libidinum. Non enim solum thura offerendo daemonibus immolatur, sed etiam eorum dicta libentius capien
Abbreviated transcription (Latin):
cipłis meis: ne eam uide¬
gat aut hereticus: quia
quippe pacis quã xp̃c do¬
cuit ñ secuntur: de qua
idem dñs dicit. In hoc
cognoscent om̃s quia me¬
i estis disciplĩ: si dilectio¬
nem inter uos habueri¬
tis. S cripturas heretici
sano sensu ñ sapunt.s
eas ad errorem praue intelle¬
gentie ducunt: neq semet¬
ipsos earũ sensibus subdũt:
s eas ꝑuersȩ ad errorẽ ꝓpͥũ
ꝑtrahunt. Doctores erroꝵ
pͤuis ꝑsuasionibus ita ꝑar
gum̃ta fraudulente illi¬
gant auditores: ut eos qua¬
si in laberinto implicent.
a quo exire uix ualeant.
Tanta ẽ hereticoꝵ callidi¬
tas. ut falsa ueris. malaq
bonis ꝑmisceant: saluta¬
ribusq rebus plerũq er¬
roris sui uirus int̾serant.
quo facilius possint pͣui¬
tatem ꝑuersi dogmatis
sub specie ꝑsuadere ue¬
ritatis. Plerumq sub no¬
mine catholicoꝵ doctoꝵ
heretici sua dicta conscri¬
bunt: ut indubitant̃
lecta credantur. Nonnũꝗͣ¬
etiam blasphemias suas

Expanded text:
cipulis meis ; ne eam cipulis meis ; ne eam gat, aut haereticus, quia quippe pacis, quam Christus docuit, non sequuntur; de qua 294 idem Dominus dicit: In hoc cognoscent omnes quia mei estis discipuli, si dilectionem inter vos habueritis. 4. Scripturas haeretici sano sensu non sapiunt, sed eas ad errorem pravae intelligentiae ducunt; neque semetipsos earum sensibus subdunt, sed eas perverse ad errorem proprium pertrahunt. 5. Doctores errorum pravis persuasionibus ita per argumenta fraudulentiae illigant auditores, ut eos quasi in labyrinthum implicent, a quo exire vix valeant. 6. Tanta est haereticorum calliditas, ut falsa veris, malaque bonis permisceant, salutaribusque rebus plerumque erroris sui virus interserant, quo facilius possint pravitatem perversi dogmatis sub specie persuadere veritatis. 7. Plerumque sub nomine catholicorum doctorum haeretici sua dicta conscribunt, ut indubitanter lecta credantur. Nonnunqu295 blasphemias suas
Abbreviated transcription (Latin):
peccata mundare de¬
buerant. Numquã c̃se¬
cuntur legendo ꝑfec¬
tam scientiam. arrog¬
antes. Nam quã uis
sapientes insuꝑficie
iuideantur: medulli¬
tus tam ueritatis archana ñ
tangunt: quia suꝑbiȩ nide
p̃pediuntur. Semꝑ enim
suꝑbi legunt: querunt et
gis penetrabilia humiibꝰ
et bene ad eam intrantibus
patent: prauis aut̃ atque
suꝑbis clauduntur. Namȩ
diuina eloquia in lectione
arrogantibus sint aꝑta.
misterio tam̃ clausa atqa
culta sunt: dũ sermo di si¬
libus luxsit. reprobis ait̃
cit: et unde illi illumin¬
tur: inde isti cecantur.
ba legis ꝑcurrit: s is qul
eam sensu int̾ioris intelle¬
iegis intendunt: eius occul¬
a snitiare ñ possunt. Mul¬
cienim ñ intelligendo spi¬
ntalit̾ scripturas. nec eas
recte sentiendo inheresio
deuoluti sunt: atq in mul¬
userroribus defluxerũt.
nsoł fidelibus religata est
lex: testante dño ꝑproph¬
etam. Signa testimoni.¬
um et signa legẽ indis¬

Expanded text:
peccata mundare depeccata mundare debuerant. 2. Nunquam consequuntur legendo perfectam scientiam arrogantes. Nam quamvis sapientes in superficie videantur, medullitus tamen veritatis arcana non tangunt, quia superbiae nube praepediuntur. Semper enim superbi legunt, quaerunt et legis penetralia humilibus, et bene ad Deum intrantibus patent; pravis autem atque superbis clauduntur. Nam quamvis divina eloquia in lectione arrogantibus sint aperta, in mysterio tamen clausa sunt atque occulta. 4. Dum sermo Dei fidelibus lux sit, reprobis autem cit; et unde illi illuminantur, inde isti excaecantur. verba legis percurrit, sed is qui eam sensu interioris intellilegis intendunt, ejus occulta penetrare non possunt. 2. Multi enim non intelligendo spiritualiter Scripturas, nec eas recte sentiendo, in haeresim devoluti sunt, atque in multis erroribus defluxerunt. 3. In solis fidelibus religata est lex, testante Domino per Prophetam: Liga testimonium, signa legem in dis
Abbreviated transcription (Latin):
Tardiores autem idõ qđ
scire cupuint difficult᷑
inueniunt: ut ꝓ maximo
exercitio laboris. maximũ
p̃miũ habeant retributio¬
nis .x. de doctrina sine gr̃a.
octrina sine adui.¬
infundatur auribus: ad
cor ñ ꝗͣ descendit. Foris
quidẽ ꝑstrepit: s interi¬
us nichil ꝓficit. Tc̃ aut̃
dĩ sermo infusus auribꝰ
ad cordis intima ꝑuenit:
ꝗͣdo dĩ grͣa m̃tem interius
ut intellegat tangit. Sic̃
enim quosdam flãma ca-¬
ritatis sue ds̃ illuminat.
ut uitalit᷑ sapiant: ita qͦs dã
frigidos torpentesq dese¬
rit. ut sine sensu ꝑsistat᷑.
Pleriq in acumine intel.¬
legendi uiuaces existũt.
s loquendi in opia ang¬
ustant᷑ Quidã uͦ inut¬
risq pollent: quia et sci¬
endi copiam. et dicen¬
di efficatiam habent.
xi. de suꝑbis lectoribus.
leriq scientia accepta
scripturarũ. ñ ad dĩg¬
loriam. s ad suam lau¬
dem utuntur: dũ e&¬
ipsa scientia extollun¬
tur: et ibi peccant. uͥ

Expanded text:
Tardiores autem ideo quod Tardiores autem ideo quod scire cupiunt difficulter inveniunt, ut pro maximo exercitio laboris maximum praemium habeant retributionis. CAPUT X. De doctrina sine gratia. 1. Doctrina sine adjuinfundatur auribus, 292 ad cor nunquam descendit; foris quidem perstrepit, sed interius nil proficit. Tunc autem Dei sermo infusus auribus ad cordis ultima pervenit, quando Dei gratia mentem interius, ut intelligat, tangit. 2. Sicut enim quosdam flamma charitatis suae Deus illuminat, ut vitaliter sapiant, ita quosdam frigidos torpentesque deserit, ut sine sensu persistant. 3. Plerique acumine intelligendi vivaces existunt, sed loquendi inopia angustantur. Quidam vero in utrisque pollent, quia et sciendi copiam, et dicendi efficaciam habent. CAPUT XI. De superbis lectoribus. 1. Plerique, scientia accepta Scripturarum, non ad Dei gloriam, sed ad suam laudem utuntur, dum ipsa scientia extolluntur, et ibi peccant, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
ille tantundẽ efficere ualet
qui sese de ext̾ioribus sd̃i
curis abstrahit: et totũ se
scripturarũ meditationi di¬
figit. Quidã habent intela¬
gentie ingenium. s negleguͣt
sectionis studiũ: et qd̾̃ legen¬
do scire potuerunt: negleg¬
endo c̃tẽpnunt. Qdam uͦ a¬
morem sciendi habent. s tar¬
ditate sensus p̃pediuntur:
qui tam̃ assidua lectione sa¬
piunt: qđ ingeniosi ꝑ desi¬
diam ñ nouerunt.I genio
tardus et si ñ ꝑnaturam: ꝑ
assiduitatem tñ lectionis
augm̃tatur. Nam quã uis
sensus hebitudo sit: freque¬
ns tam̃ lectio intellegentiã
adhibet. Sicut qui tardus
ẽ ad capiendũ. ꝓ intentio¬
ne tam̃ boni studii p̾miũ
ꝑxipit: itã qͥ p̾stitum sibiex
do ingenium intelligen¬
tie negligit: condempna¬
tioni reus existit: quia do¬
num qd̃ accepit despicit.
et ꝑdesidiam derelinqͥt.
Qdam dĩ uidicio donum
scientiȩ qͥdi neglegunt
accipunt: ut durius de
rebus creditis puniant᷑.

Expanded text:
ille tantumdem efficere valet, ille tantumdem efficere valet, qui sese de exterioribus saeculi curis abstrahit, et totum sese in Scripturarum meditatione defigit. 5. Quidam habent intelligentiae ingenium, sed negligunt lectionis studium; et quod legendo scire potuerunt, negligendo contemnunt. Quidam vero amorem sciendi habent, sed tarditate sensus praepediuntur; qui tamen assidua lectione sapiunt, quod ingeniosi per desidiam non noverunt. 6. Ingenium tardius etsi non per naturam, per assiduitatem tamen lectionis augmentatur. Nam quamvis sensus hebetudo sit, frequens tamen lectio intelligentiam auget. 7. Sicut qui tardus est ad capiendum, pro intentione tamen boni studii praemium percipit, ita qui praestitum sibi ex Deo ingenium intelligentiae negligit, condemnationis reus existit, quia donum quod accepit despicit, et per desidiam delinquit. idam Dei judicio donum scientiae quod negligunt accipiunt, ut durius de rebus creditis puniantur.
Abbreviated transcription (Latin):
sensum scripture sc̃ȩ q
cognoscere. nisi legendias¬
Ama illam: et exaltabit te.
glorificaberis abea: cum
eam fueris amplexatus.
Quanto quisq magis in
sacris eloquiis assiduus
fuerit: tanto exeis ube¬
riorem intellegentiam
capit: sicut terra que
ꝗͣnto amplius excolitur:
tanto uberius fructifi¬
cat. Quanto amplius
ad quamlibet artẽ hõ
conscendit: tantoma¬
gis ad hominẽ ars ipsa
descendit: sic̃ in lege scͥ¬
bit᷑. Moyses ascendit in¬
N
montem: et dñs descendit.
Nerũẽ de otio sp̃ali: qđ ille
tantũ secreta diuinoꝵ scri¬
tabit᷑ mandatoꝵ. qui abactio¬
ne terrene cure reuocaue¬
rit animũ: et assidua fam¬
liaritate scripturis scĩs inde¬
serit. Nam sicut cecus et ung
potest quide uterq ambulit
s ñ cõsimili libertate: dum
cecus ꝑgens quo non uidet
offendat: uidens uͦ offendils
caueat. et quo sit ꝑgendĩ
agnoscat: sic et qui nubilo
terrenȩ cure fuscatur: sitep¬
tet dĩ ꝑscͤutari mist̾ia ñ u¬
let: quia caligine curarum

Expanded text:
sensum Scripturae sanctae cognoscere, nisi legendi famAma illam, et exaltabit te; glorificaberis ab ea, cum eam fueris amplexatus . 2. Quanto quisque magis in sacris eloquiis assiduus fuerit, tanto ex eis uberiorem intelligentiam capit; sicut terra, quae quanto amplius excolitur, tanto uberius fructificat. 3. Quanto amplius ad quamlibet artem homo conscendit, tanto magis ad hominem ars ipsa descendit, sicut in Lege scribitur: Moyses ascendit in montem, et Dominus descendit . 4. Verum est de otio spirituali, quod ille tantum secreta divinorum scrutabitur mandatorum, qui ab actione terrenae curae a vocaverit animum, et sedula familiaritate Scripturis sanctis inhaeserit. Nam sicut caecus et videns potest quidem uterque ambulare, sed non consimili libertate, dum caecus pergens quo non videt offendat, videns vero offendicula cavet, et quo sit pergendum 291 agnoscat; sic et qui nubilo terrenae curae fuscatur, si tentet Dei perscrutari mysteria, non valet, quia caligine curarum
Abbreviated transcription (Latin):
quasi herbȩ uirentes ares¬
cunt et transeunt: idoq
cunt. recte ista seruus dĩ
c̃tempnit: quia in eis sta
tiationem mundi ad suꝑ¬
nam patriam sc̃is desidiis
inhiat: ab hac terrena in¬
tentione quasi quibusdã
pennis subleuatus erigit᷑.
et inqͦ lapsus erat ꝑ gemi¬
tũ c̃spicit: et ubi ꝑuen̾it.
cũ gaudio magno inten¬
dit. Quͦ acontemplatio¬
nis requie reflexus. in
curis huius scłi incidit:
si ad memoriam sui reu̾ta¬
tur ꝓtinus ingemiscit:
quantũq fuerint tran¬
quilla que ꝑdidit. et qͣm
c̃fusa sint in quibꝰ cecidit.¬
ex ipsa sui laboris difficul¬
tate cognoscit. Qd enim
in hac uita laboriosius:
quã terrenis desidus est¬
uare: Aut quid hic secu¬
rius: quã huius scłi nic¬
hil appetere: Qenime¬
nm hunc mundũ dili¬
gunt: curbulentis eius
curis et sollicitudinib
c̃turbantur. Quiaut
eĩ. odiunt. nec secunt᷑:
intne quietis tranquil¬
litate feruentes: futu¬
re pacis requiem quã

Expanded text:
quasi herbae virentes, aresquasi herbae virentes, arescunt et transeunt; ideoque cunt, recte ista Dei servus contemnit, quia in eis stabi post renuntiationem mundi ad supernam patriam sanctis desideriis inhiat, ab hac terrena intentione, quasi quibusdam pinnis, sublevatus erigitur, et in quo lapsus erat, per gemitum conspicit, et ubi pervenerit, cum gaudio magno intendit. Qui vero, a contemplationis requie reflexus, in curas hujus saeculi incidit, si ad memoriam sui revertatur, protinus ingemiscit; quantumque fuerint tranquilla quae perdidit, et quam confusa sint in quibus cecidit,ex ipsa laboris sui difficultate cognoscit. Quid enim in hac vita laboriosius quam terrenis desideriis aestuare? Aut quid hic securius quam hujus saeculi nihil appetere? Qui enim hunc mundum diligunt, turbulentis ejus curis et sollicitudinibus conturbantur. Qui autem eum odiunt, nec sequuntur, internae quietis tranquillitate fruentes, futurae pacis requiem, quam
Abbreviated transcription (Latin):
aduersa refugiunt: plusq
adu̾sitatibꝰ mundi gaudẽt
quã ꝓsꝑitatibus delectant᷑.
Alienos eẽ adõ: quibꝰ hoc se¬
culum ad om̃e cõmodum
ꝓsꝑatur. Seruis aut̃ dĩ cun¬
cta huius mundi contrara
sunt: ut dum ista aduersa
sentiunt: ad cȩleste desioe¬
rium ardentius excitent.
Magna apud dm̃ refulgt
gr̃a: qui huic mundo con¬
teptibił fuerit. Nlã reues
necesse ẽ: ut quem mundus o
pites. Uñ et rep̾henditur
petrus qui tab̾nacłm in mon¬
te fieri cogitauit: quia scĩs
in hoc mundo tab̾nacłm nẽ.
quibꝰ patria et domus ince
re cupiunt mundum. et
motum m̃tis ad suꝑna re¬
uocare: ut ibi sese colligant
unde defluxerunt: et inde
se subtrahant. ubi disꝑsi
sunt. Iusti qui rebus hono¬
ribus q aciutȩ blandim̃¬
tis reñtiant: ꝓinde se ab
omi terrena possessione
mortificant: ut dõ uiuãt.
đoq scłi huius blanditias
calcant: ut ualidiores ad
uitã illam de huius uitȩ
mortificatione c̃surgant.¬
Cuncta quippe temꝑalia

Expanded text:
ugiunt; plusque adversitatibus mundi gaudent, quam prosperitatibus delectantur. 2. Alienos esse a Deo quibus hoc saeculum ad omne commodum prosperatur. Servis autem Dei cuncta hujus mundi contraria sunt; ut dum ista adversa sentiunt, ad coeleste desiderium ardentius excitentur. 3. Magna apud Deum refulget gratia, qui huic mundo contemptibilis fuerit. Nam revera necesse est ut quem mundus odpites ; unde et reprehenditur Petrus quod tabernaculum in monte figere cogitavit , quia sanctis in hoc mundo tabernaculum non est, quibus patria et domus in core cupiunt mundum, et motum mentis ad superna revocare, ut ibi se recolligant, unde defluxerint, et inde se subtrahant, ubi dispersi sunt. 6. Justi, qui rebus honoribusque, ac vitae blandimentis renuntiant, proinde se ab omni terrena possessione mortificant, ut Deo vivant; ideoque saeculi hujus blanditias calcant, ut validiores ad vitam illam de hujus vitae mortificatione consurgant.Cuncta quippe temporalia,
Abbreviated transcription (Latin):
mundi amore pͣpediunt᷑.
ulti cupuint conuo¬
lare ad gratiam dĩ
s timent carere oblectam̃¬
tis mundi. Prouocat qͥdẽ
eos amor &ͥ: s reuocat cupi¬
ditas sclĩ. Qpro inde obli¬
uiscuntur uoti: quia capi¬
untur illecebris uanitatis.
Quȩc̃q mens ꝓcellis mun¬
di huius in uolueris: lig¬
nũ conscende crucis: ut
a mari idest a tempestate
huius sclĩ libereris. Nam
nullus te alacu mortis hu
re disposuit: trans gressio¬
nis reatu astringitur: si
uotum mutauerit. A trocit᷑
enĩ in dicussione diuini
uidicii arguendi sunt:
qui qđ professione spo¬
ponderant. implere oꝑe
contẽpserunt. Otrabi¬
lit᷑ cõꝑatur similitudo
a uoluptatibus mundi
contanti redire ad dm̃.
retinentibus eũ cupi¬
ditatibus scłi: ei qui
dormitans erurgere
conat᷑: et sopore somp¬
ni depͥmitur. Ille enĩ
ad bonum uouit redire
et uoluptatũ fascibus
ñ sinitur: iste meluise¬
ligit uigilare: s sopo¬
ris torpore tenetur.
Abono indeterius lapsos

Expanded text:
mundi amore praepediuntur. 1. mundi amore praepediuntur. 1. Multi cupiunt convolare ad gratiam Dei, sed timent carere oblectamentis mundi. Provocat quidem eos amor Christi, sed revocat cupiditas saeculi. Qui proinde obliviscuntur voti, quia capiuntur illecebris vanitatis. 2. Quaecunque mens procellis mundi hujus involveris, lignum conscende crucis, ut a mari, id est, tempestate hujus saeculi libereris. Nam nullus te a lacu mortis humre disposuit, transgressionis reatu astringitur, si votum mutaverit. Atrociter enim in discussione divini judicii arguendi sunt, qui, quod professione spoponderant, implere opere contempserunt. 4. Mirabiliter comparatur similitudo a voluptatibus mundi conanti redire ad Deum, retinentibus eum cupiditatibus saeculi, ei qui dormitans exsurgere conatur, et sopore somni deprimitur. Ille enim ad bonum novit redire, et voluptatum facibus non sinitur. Iste melius eligit vigilare, sed soporis torpore tenetur. 5. A bono in deterius lapsos
Abbreviated transcription (Latin):
t colligit. Arguit᷑ torpor eor qͥ
đo uacare uolentes. & mund
renuntiant. et curas ꝓpͥas
asꝑnantur: s dũ ꝓpinquor
utilitates ꝓcurant: adĩ amo¬
ut dum illis grãm carnis pla¬
nachoꝵ amore parentũ. nos
solum terrenis curis: s etis
forensibus uirgus inuolut¬
dum ordinata discretio ẽ. dñ
negatur ꝓximo quod p̃stat᷑
ri carnalitatis affectũ. Paren¬
tibus enĩ carnalit᷑̾ p̾stat᷑: qđ¬
pie extraneis impenditur.
Sicut nr̃a nobis non odienda
o debemus affectus habere.
ita nec parentes odio a nob
habendi sunt: s eoꝵ impe.¬
dimenta. quȩ nos ab itine¬
re recto p̾pediunt: dũ tam̃
dñs ita p̾cipit a nobis par¬
entes odisse: sicut & animas
renuntiantium scło: uac¬
cas designare allophiloꝵ¬
palã ẽ archã dĩ gestantes.
Nam sicut ille pignoꝵ. affec.¬
tibus. a recto itinere mini¬
me diggressȩ sunt: ita &uir¬
mundo renuntians.paren¬
tele optentu ñ debet abono

Expanded text:
s colligit. 3. Arguitur eorum tepor qui, s colligit. 3. Arguitur eorum tepor qui, Deo vacare volentes, et mundo renuntiant, et curas proprias aspernantur; sed dum propinquorum utilitates procurant, a Dei amout dum illis gratiam carnis praestanachorum amore parentum non solum terrenis curis, sed etiam forensibus jurgiis involvundnegatur proximo quod praestatur ri carnalitatis affectum. Proximis enim carnaliter praestatur, quod extraneis pie impenditur. 6. Sicut nostra nobis non odienda o debemus habere, ita nec parentes odio a nobis habendi sunt, sed eorum impedimenta, quae nos ab itinere recto praepediunt, dum tamen Dominus ita praecipiat nobis parentes odire, sicut et animas renuntiantium saeculo vaccas designasse Allophylorum, arcam Dei gestantes. Nam sicut illae pignerum affectibus a recto itinere minime digressae sunt, ita mundo renuntians, parentelae obtentu non debet a bono
Abbreviated transcription (Latin):
neglegent̃. Nam ueracit᷑
condempnamur: siꝑtor¬
porem ea que bona sunt
agimus. Dĩ seruũ sine int̾¬
missione legere. orare. et
oꝑari oportet: ne forte m̃¬
tem otio deditã sp̃c forni¬
cationis subripiat. Cedit
enĩ labori uoluptas: an¬
mum aut̃ uacantem cito
p̾occupat. Contuere sa¬
lomonẽ ꝑotium multis
fornicationibus in uolu¬
tum: et ꝑfornicationis
uitia usq inidolatriã la¬
ꝑsum.xxi. De monachisqͥ
et tam̃ curis rerũ famili¬
ariũ implicantur: qͣnto
se rerũ studus occupant.
ul et terrenis parere
curis et diuinis ererce¬
re student: utrũq cõp¬
lecti simul ñ ualent.
Nam duascuras pariter
inẽẽ pectori humano
non posse: et duobus
cere difficile ẽ. Nisi pͥus a secre¬
tioribus cordis exrpellat᷑ impa¬
tuna scł̃arium multitudo cira¬
rum: anima quȩ intrinsecis
iacet nequiaquã resurget.
Nam dum se ꝑuniuersas sc̃
cogitationes spargit: adon¬
sidationem sui. se nullatert¬

Expanded text:
negligenter . Nam veraciter negligenter . Nam veraciter condemnamur, si per torporem ea quae bona sunt agimus. 5. Dei servum sine intermissione legere, orare et operari oportet, ne forte mentem otio deditam spiritus fornicationis subripiat. Cedit enim labori voluptas, animum autem vacantem cito praeoccupat. Contuere Salomonem per otium multis fornicationibus involutum, et per fornicationis vitium usque in idololatriam lapsum.et tamen curis rerum familiarium implicantur, quanto se rerum studiis occupant, ul et terrenis 308 parere curis et divinis exerceri student, utrumque complecti simul non valent. Nam duas curas pariter inesse pectori humano non posse; et duobus cere difficile est. 2. Nisi prius a secretioribus cordis expellatur importuna saecularium multitudo curarum, anima, quae intrinsecus jacet, nequaquam resurget. Nam dum se per innumeras saeculi cogitationes spargit, ad considerationem sui se nullatenu
Abbreviated transcription (Latin):
arx. De humilitate monachis
minimum existimau̾it: e¬
tiam cũ maiora uirtutum
oꝑa gesserit. Q mundum
deserunt. et tam̃ uirtutes
ỹceptoꝵ sine cordis humili¬
tate secunt᷑: isti quasi de
excelso grauius corruunt.
quia det̾ius ꝑ uirtutũ elati¬
onem deiciuntur. quã ꝑui
tia ꝓlabi potuerunt. Om
nis dĩ seruus de suis meri¬
tis ñ debet atͣtolli: dũ pos¬
se uideat ex inferioribus
suis p̾latiores alios fieri.
Nouerit autem om̃is sc̃s al
et tristis: scilicet ut ꝑhu
militatem ñ suꝑbiat: et
ꝑ utilem merorem cor ad
lasciuiam ñ dissoluat. Dĩ
seruus dũ bonum aliqd̃ opꝰ
agit: utrũ ei ad boni retri¬
butionem ꝑtineat quȩ facit
incertus ẽ: ne forte discus¬
sione cȩlestis uidicis reus
pensetur: et inhis q̃ dĩ sũt
negligent᷑. aut suꝑbe aliqͦd
oꝑasse inueniatur. Idõq
ꝓpt̃ hoc ipsum tristis merensq
efficitur. atq indesinent̃
turbatur: reminiscens
ꝓcul dubio scriptũ ẽẽ. Ma¬
ledictus: qui facit opusdñi

Expanded text:
X. De humilitate monachi, minimum existimaverit, etiam cum majora virtutum opera gesserit. 2. Qui mundum deserunt, et tamen virtutes praeceptorum sine cordis humilitate sequuntur, isti quasi de excelso gravius corruunt, quia deterius per virtutum elationem dejiciuntur, quam per vitia prolabi potuerunt. 3. Omnis Dei servus de suis meritis non debet attolli, dum posse videat ex inferioribus sibi praelatiores alios fieri. Noverit autem omnis sanctus et tristis, scilicet, ut per humilitatem non superbiat, ut er utilem moerorem cor ad lasciviam non dissolvat. 4. Dei servus dum bonum aliquod opus agit, utrum ei ad boni remunerationem pertineant quae facit, incertus est, ne forte discussione coelestis Judicis reus pensetur, et in his quae Dei sunt negligenter aut superbe aliquid operasse inveniatur. Ideoque pro hoc ipso tristis moerensque efficitur, atque indesinenter turbatur, reminiscens procul dubio scriptum esse: Maledictus qui facit opus Dei
Abbreviated transcription (Latin):
ores: et ad solam humi
ingerunt hominibus
ꝑnitiosam m̃tis elatio¬
nem. Meliores ẽẽ gr̃a¬
maticos quã hereticos
Heretici enim haustum
letiferi suci hominibuꝰ
ꝑsuadendo ꝓpinant: grãmai¬
ticoꝵ. autͣ doctrina potest etuĩ
ꝓficere ad uitam: dũ fuerit
in meliores usus assumpti.
xuit de collatione.
um sit utił ad instri¬
endũ lectio: ad hibti
tam̃ co llatione. maiorem
intellegentiam p̾bet. Melit
ẽ enim conferre : quã legen
Nam ꝓpositis int̾rogation
cunctatio rerũ excluditur
et sepe obiectionibus late
ueritas approbat᷑. Qđ enir
obscurum ẽ aut dubii¬

Expanded text:
ores et ad solam humilores et ad solam humilres, quia ingerunt hominibus perniciosam mentis elationem. 11. Meliores esse grammaticos quam haereticos. Haeretici enim haustum lethiferi succi hominibus persuadendo propinant, 299 grammaticorum autem doctrina potest etiam proficere ad vitam, dum fuerit in meliores usus assumpta. CAPUT XIV. De collatione. 1. Cum sit utilis ad instrendum lectio, adhibita autem collatione majorem intelligentiam praebet. Melius est enim conferre quam legere. Nam propositis interrogationibus cunctatio rerum excluditur, et saepe objectionibus latens veritas approbatur. Quod enim obscurum aut dubi
Abbreviated transcription (Latin):
stultam fecit ds̃ sapientiã
huiꝰ mundi: Fastidiosis
atq loquacibus scriptu¬
rȩ scẽ minus ꝓpt̾ sermo¬
nem simplicem placẽt.
Gentili enĩ eloq̃ntiȩ cõ¬
ꝑata. uidẽt᷑ illis indig¬
na. Qđ si animo humi¬
li misteria eius intendãt.
confestim aduertunt
ꝗͣntũ excelsa sunt quȩ in
illis despiciunt. In lectio¬
ne: ñ uerba. s ueritas ẽ
amanda. Sepe aut̃ repe¬
ritur simplicitas ueridica.
et cõposita falsitas quȩ
hominẽ suis erroribus
illicit: et ꝑlingue orna¬
m̃ta laqueos dulces asꝑ¬
git. Nichil aliud agit amor
mundanȩ scientiȩ: nisi
extolłe laudibus hominẽ.
Nam quanto maiora fuerĩt
literature studia: tanto
animus arrogantiȩ fastu
inflatus. maiori intum¬
escit iactantia. Unde et.
bene psalmus ait. Qañ
cognoui litteraturam:
introibo inpotentias
dñi. Simplicioribus
litteris: ñ ẽ p̾ponendus
fucus. gramaticȩ artis.
Meliores sunt enĩ cõmu¬
nes littere et simplici¬

Expanded text:
stultam fecit Deus sapientiam stultam fecit Deus sapientiam hujus mundi ? 7. Fastidiosis atque loquacibus Scripturae sanctae minus propter sermonem simplicem placent. Gentili enim eloquentiae comparata videtur illis indigna. Quod si animo humili mysteria ejus intendant, confestim advertunt quam excelsa sunt quae in illis despiciunt. 8. In lectione non verba, sed veritas est amanda. Saepe autem reperitur simplicitas veridica, et composita falsitas, quae hominem suis erroribus illicit, et per linguae ornamenta laqueos dulces aspergit. 298 9. Nil aliud agit amor mundanae scientiae, nisi extollere laudibus hominem. Nam quanto majora fuerint litteraturae studia, tanto animus arrogantiae fastu inflatus majore intumescit jactantia. Unde et bene psalmus ait: Quia non cognovi litteraturam, introibo in potentias Domini . 10. Simplicioribus litteris non est praeponendus fucus grammaticae artis. Meliores sunt enim communes litterae quia simplici
Abbreviated transcription (Latin):
uitandi fientiliũ dictaerxt̃u
u̾boꝵ eloquentia uitmt
interius uacua
uirtutis sapientia manert
Eloquia aut̃ sacra ea terua
incompta uerb apparent.
trinsecus aut̃ misterioꝵ si¬
pientia ful gent. Unde et
apłs. Habemus in quiotre¬
aurum istum in uasis fi¬
tilibus. Sermo quippe d
õculum habet fulgorem sapi.¬
entiȩ et ueritatis repositum:
in uerboꝵ uilissimis uascu¬
lis. Idõ libri scĩ simplici ser¬
mone conscripti sunt: ut
ñ in sapientia uerbi. s inos.¬
tensione sp̃c. homines ad
fidem ꝑducerentur. Nam
sidialetici acuminis uersu¬
tia aut rethorice artis elo-¬
q̃ntia editi essent: nequaꝗͣ
putaretur fides &ͥ in dĩ uir.¬
tute. s ineloq̃ntiȩ huma¬
nȩ argum̃tis consistere:
necquemquam credẽmus
ad fidem diuino inspira¬
mine ꝓuocari. s potius
uerboꝵ calliditate subdu
u. Om̃is scłaris doctrina
spumantibus uerb̾ reso¬
nans. ac se ꝑeloq̃ntiȩ tu¬
morem attollens: ꝑ doc¬
hinam simplicem et hu¬
ata ẽ: sic̃ scriptumẽ. Nne

Expanded text:
itandi. 3. Gentilium dicta exterius verborum eloquentia nitent, interius vacua virtutis sapientia manent; eloquia autem sacra exterius incompta verbis apparent, intrinsecus autem mysteriorum sapientia fulgent. Unde et Apostolus: Habemus, inquit, thesaurum istum in vasis fictilibus . 4. Sermo quippe Dei occultum habet fulgorem sapientiae et veritatis repositum in verborum vilissimis vasculis. 5. Ideo libri sancti simplici sermone conscripti sunt, ut non in sapientia verbi, sed in ostensione spiritus homines ad fidem perducerentur . Nam si dialectici acuminis versutia aut rhetoricae artis eloquentia editi essent, nequaquam putaretur fides Christi in Dei virtute, sed in eloquentiae humanae argumentis consistere; nec quemquam crederemus ad fidem divino inspiramine provocari, sed potius verborum calliditate seduci. 6. Omnis saecularis doctrina spumantibus verbis resonans, ac se per eloquentiae tumorem attollens, per doctrinam simplicem et huata est, sicut scriptum est: Nonne
Abbreviated transcription (Latin):
mensuram: in qua dum
quisq intendit. sua reu̾¬
beratus infirmitate re¬
flectit᷑: atq iterum reno¬
uata intentione ad ea
unde descenderat rur¬
sus erigit᷑. Quod fieri
in actiua uita ñ potest:
de qua si quisq reflectat
uł ad modicũ. statĩ uitio¬
rum excipitur luxu.
Oculum dextrũ scandali¬
rantem quem euelli do¬
minus p̾cepit: uita con¬
templatiua ẽ. Duo ocu¬
li in facie: actiua uita
et contemplatiua ẽ in
rem: melius ẽ illi si euel¬
lat contemplationis
oculum. seruans sibi u¬
nũ uite actualis obtu¬
tũ: ut sit utilius illi ꝑ
simplicẽ actionem ire
ad uitam: quam ꝑcon¬
templationis errorẽ
muti ingehennam.
Sepe mens ad sũma ab
imis erigitur: et sepe
a sumis ad infima pon¬
dere carnis inclinata reflect᷑
Multos ds̃ exx carnalibus iu
grã uisitat: et ad contemyli¬
tionis fastigium eleuat. mi¬
tosq a contemplatione usto
iudicio deserit: et lapsos
interrenis oꝑibus derelinqͥt¬

Expanded text:
mensuram, in qua dum mensuram, in qua dum quisque intenderit, sua reverberatus infirmitate reflectitur; atque, iterum renovata intentione, ad ea unde descenderat rursus erigitur. Quod fieri inactiva vita non potest, de qua si quisque reflectat vel ad modicum, statim vitiorum excipitur luxu. 10. Oculus dexter scandalizans, quem evelli Dominus praecepit , vita contemplativa est. Duo oculi in facie, activa vita et contemplativa in homrem, melius est si evellat contemplationis oculum, servans sibi unum vitae activae obtutum, ut sit utilius illi per simplicem actionem ire ad vitam, quam per contemplationis errorem mitti in gehennam. 11. Saepe mens ad summa ab imis erigitur, et saepe a summis ad infima pondere carnis reclinata reflectitur. 12. Multos Deus ex carnalibus sua gratia visitat, et ad contemplationis fastigium elevat. Multosque a contemplatione justo judicio deserit, et lapsos in terrenis operibus derelinq
Abbreviated transcription (Latin):
mundane actiua uita. et ui.¬
te actiuȩ contemplatiua se.¬
pulchrũ ẽ. Hiri scĩ sic̃ a se¬
creto contemplationis eg̃¬
diuntur ad publicum ac¬
tionis: ita rursus ab actio¬
nis manifesto ad secretũ
contemplationis intime
reuertuntur: ut intus dm̃
laudent. ubi acceperunt
unde foris ad eius gloriã
oꝑantur. Sicut aquilȩ mo¬
rise. semꝑ oculum inra-¬
diũ soł infigere. nec de¬
flectere nisi escȩ solius ob.¬
tentu: ita ⁊ scĩ a contemp¬
latione ad actualem uitã
int̾dum reflectuntur:
considantes illa sũma sic
e utilia:. ut tamen ista¬
humilia sint paululum nr̃ȩ
indigentiȩ necessaria. In
actiue uite gñe humana¬
intentio ꝑseuerant᷑ inten¬
dit: in contemplatione
aut̃ sese ꝑ int̾ ualla resumit:
quia diutnitate c̃templandi
lassat᷑. Uisio animaliũ
et non reuertebantur: ꝑ
tinet ad uitȩ actiue ꝑse¬
uerantiam. Et iterum
ea animalia que ibant
et reuertebantur. ꝑtine̾t
ad contemplatiue uite

Expanded text:
mundanae activa vita, et vitmundanae activa vita, et vitae activae contemplativa sepulcrum est. 6. Viri sancti, sicut a secreto contemplationis egrediuntur ad publicum actionis, ita rursus ab actionis manifesto ad secretum 302 contemplationis intimae revertuntur, ut intus Deum laudent, ubi acceperunt unde et foris ad ejus gloriam operantur. 7. Sicut aquilae moris est semper oculum in radium solis infigere, nec deflectere, nisi escae solius obtentu, ita et sancti a contemplatione ad actualem vitam interdum reflectuntur, considerantes illa summa sic esse utilia, ut tamen isthumilia sint paululum nostrae indigentiae necessaria. 8. In activae vitae genere humanaintentio perseveranter incedit; in contemplatione autem sese per intervalla resumit, quia diuturnitate contemplandi lassatur. 9. Visio animalium et non revertebantur , pertinent ad vitae activae perseverantiam; et iterum ea animalia, quae ibant et revertebantur, pertinent ad contemplativae vitae
Abbreviated transcription (Latin):
utił inuenitur. Qcũq
adhuc tẽꝑalem głam.
aut carnalem affectat
concupiscentiam. a con¬
templatione ꝓhibet᷑:
ut positus inactuał ui¬
te oꝑatione purgetur. Inifta
enim pͥus ꝑ exercitiũ bomops
cuncta exhaurienda sunt in¬
tia: ut in illa iam pura m̃tis
acie ad contemplandum aͥn
quisq ꝑtranseat. Et licet an¬
uersus statim ad contempla¬
tionem conscende cupiat.
tam̃ ratione cogit᷑. ut pͥus
in actiue uite oꝑatiõe uersc̃
uitȩ de iacob sume qui dũ adn
chel hoc ẽ aduisũ principium
destinaret q̃ ꝯtẽplationẽ signii¬
cat: lia illi hoc ẽ laboriosa use
subponit᷑ que actiuam di¬
monstrat. Sicuit sepultus al
om̃i negotio terrenopͥuat il
et contemplationi uacane
ab omi ocupatione actual
auertit᷑: et sic̃ ab actuali usa
c̃scendentes incontemplais¬
onis quiete sepeliuntur e
ab actione scli recedentes. eos
uita actiua in se quasi sepeli¬
endo suscipit: ac ꝑhoc uitȩ

Expanded text:
utilis invenitur. Quicunque utilis invenitur. Quicunque adhuc temporalem gloriam, aut carnalem affectat concupiscentiam, a contemplatione prohibebitur, ut positus in actualis vitae operatione purgetur. In ista enim prius per exercitium boni operis cuncta exhaurienda sunt vitia, ut in illa jam pura mentis acie ad contemplandum Deum quisque pertranseat. Et licet conversus statim ad contemplationem conscendere cupiat, tamen ratione cogitur, ut prius in activae vitae operatione versetur. vitae de Jacob sume, qui dum ad Rachel, hoc est, ad visum principium, destinaret, quae contemplationem significat, Lia illi, hoc est, laboriosa vita supponitur, quae activam demonstrat . 5. Sicut sepultus ab omni negotio terreno privatur, ita et contemplationi vacans ab omni occupatione actuali avertitur. Et sicut ab actuali vita conscendentes in contemplationis quiete sepeliuntur, ita ab actione saeculi recedentes eos vita activa in se quasi sepeliendos suscipit; ac per hoc vitae
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit naturalit tardior.
frequenti tam̃ meditatio¬
ne acuit᷑: ac legendi assidu¬
itate colligitur. Sepe ꝓlixa
lectio longitudinis causa:
memoriam legentis oblit¬
terat. Qd̃ si breuis sit. sub¬
motoq libro sententia re¬
tractet᷑ in animo: tunc
sine labore legitur: et ea
quȩ lecta sunt recolendo:
memoria minime exci¬
duntur. Acceptabilior
ẽ sensibus lectio tacita:
quam aꝑta. Amplius
enĩ intellectus instruit᷑.
quando uor legentis qͥes¬
cit: et sub silentio lingua
mouet᷑. Nam clare legendo.
⁊ corpus lassatur: et uocis
acum obtundit᷑ .xU. de uita¬
innocentia ẽ. oꝑũ bonoꝵ
contemplatiua. specula¬
tio suꝑnoꝵ. Iula c̃munis
multoꝵ. ẽ: ista uͦ paucoꝵ.
Actiua uita mundanis re¬
bus bene utit᷑: contem¬
platiua uͦ mundo reñti¬
ans. soli dõ uiuere delec¬
tatur. Qui prius in acti¬
ua uita proficit: ad con¬
templationem bene c̃¬
scendit. Merito enĩ in
ista sustollit᷑: qui in illa

Expanded text:
fuerit naturaliter tardior, fuerit naturaliter tardior, frequenti tamen meditatione acuitur, ac legendi assiduitate colligitur. 8. Saepe prolixa lectio longitudinis causa memoriam legentis obtergit. Quod si brevis sit, submotoque libro sententia retractetur in animo, tunc sine labore legitur, et ea quae lecta sunt recolendo a memoria minime excidunt. 9. Acceptabilior  sensibus lectio tacita quam aperta; amplius enim intellectus instruitur, quando vox legentis qcit, et sub silentio lingua movetur. Nam clare legendo, et corpus lassatur, et vocis acumen obtunditur. Dixitinnocentia est operum bonorum, contemplativa speculatio supernorum; illa communis multorum est, ista vero paucorum. 2. Activa vita mundanis rebus bene utitur, contemplativa vero mundo renuntians, soli Deo vivere delectatur. 301 3. Qui prius in activa vita proficit, ad contemplationem bene conscendit. Merito enim in ista sustollitur, qui in illa