comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ba nascitur inmonte oscobagi.
ubi & ganges fluuius oritur.
Cuiꝰ succus dictus primũ lasir.
qm̃ manat inmodũ lactis. dem̃
usu diruiante laser nominatũ
na scitur. Aloen herba amarissi¬
mi succi. Panaces herba fraglan¬
quo ꝓfluit succus qui opopana¬
odore grauis & amarissimus.
Galbanũ dictus mons crete. ex
quo dictãnũ herba nom̃ accepit.
neos. Cante enim potentiȩ ẽ.
ut ferrũ acorpore expellat: sa¬
gittas excutiat. Unde & eiꝰ pa¬
bulo. fere ꝑcusse sagiitas a corꝑe
inherentes eiciunt. Hanc quidã
latinoꝵ poleium martis dicunt.
ꝓpt̾ belli tela excutienda. Man¬
dragora dicta quod habeat mala
suaue olentia. minagnitudine
mali matiani. Unde & eam latini
malum terre uocant. Hanc poetȩ
habeat radicem. formã hominis
similantẽ. Cuiꝰ cortex uino missus
ad bibandũ datur. quoꝵ corpus
ꝓpt̾ curam secandũ ẽ. ut soporati
non sentiant dolorem. Huiꝰ spẽs
duȩ. femina foliis lactucis simi¬

Expanded text:
ba nascitur in monte Oscobagi, ba nascitur in monte Oscobagi, ubi et Ganges fluvius oritur, cujus succus dictus primum lacsir, quoniam manat in modum lactis, deinde, usu derivante, laser nominatum nascitur. 28. Aloe herba amarissimi succi. Panace herba fragranqua profluit succus, qui opopanaodore gravis et amarissimus. Galbanum. Dicta mons Cretae, ex quo dictamnum herba nomen accepit,eos. Tantae enim potentiae est ut ferrum a corpore expellat, sagittas excutiat; unde et eius pabulo ferae percussae sagittas a corpore inhaerentes eiciunt. Hanc quidam Latinorum puleium Martis dicunt, propter belli tela excutienda. Mandragora dicta quod habeat mala suaveolentia, in magnitudinem mali Matiani: unde et eam Latini malum terrae vocant. Hanc poetae habeat radicem formam hominis similantem. Cuius cortex vino mista ad bibendum datur, quorum corpus propter curam secandum est, ut soporati dolorem non sentiant. Huius species duae: femina, foliis lactucae simi
Abbreviated transcription (Latin):
ne iris celestis nomen accepit.
linde & alatinis arcum̃ dr. quod
flos eius coloris uarietate eund̾e
arcum cęlestẽ imidetur. Illirica
autẽ dr. quia in illiria plurima
& iuolentissima ẽ. sp̃es eiꝰfoliis
gladioli similib. radice aroma¬
tica. odoris boni. Acorum foliis
fuluũ multifloꝵ purpureũ. te¬
nue odoris rosei. cũ manu fricat᷑.¬
gustu multũ incendit. linguam
Timum appellatũ. quod flos eiꝰ
odorem refert. De quo uirgilius.¬
Redolentq timo fraglantia mel¬
la. Epitimũ grecũ nom̃ ẽ quod
latine dr flos timi. Nam flos.
grece timꝰ uocat᷑. Est autẽ flos
timbrȩ similis. Sansucus quẽ
latini amaracũ uocant. Cuiꝰ no¬
minis usũ uirgilius etiã adue¬
nerẽ referens ait. Ubi mollis
rans amplectitur umbra. Apta
ẽ autẽ hȩc herba unguentis. uñ
& nomen traxit amaracꝰ apuero
cuiꝰdã regis qui casu lapsus dũ
ferret unguenta nouũ & gratis¬
simũ ex confusione odorem crea¬

Expanded text:
ne Iris caelestis nomen accepit. ne Iris caelestis nomen accepit. Unde et a Latinis arcumen dicitur quod flos eius coloris varietate eundem arcum caelestem imitetur. Illyrica autem dicitur quia in Illyrico plurima et olentissima est. Species eigladioli similibus, radice aromatica, odoris boni. 10. Acorum foliis fulvum, multiflorum, purpureum, tenue odoris rosei, cum manu fricatgustu multum incendit linguam aThymum appellatum quod flos eius odorem refert. De quo VergiliusRedolentque thymo fragrantia mella. Epithymum Graecum nomen, quod Latine dicitur flos thymi; nam flos Graece θύμον vocatur: est autem flos thymbrae similis. Sampsuchus, quem Latini amaracum vocant. Cuius nominis usum nerem referens ait: Ubi mollis  aspirans complectitur umbra. Apta est autem haec herba unguentis. Unde et nomen traxit amaracus a puero cujusdam regis, qui casu lapsus dum ferret unguenta, novum et gratissimum ex confusione odorem crea
Abbreviated transcription (Latin):
fallant & decipiant ferro: cum
speciem preferant ligni. hos uul¬
gus greco nomine oxos uocant.
id ẽ acutos: uñ & apud medicos
acutus morb oxea uocatur. arcꝰ
uocatus: eo quod arceat adu̾sariũ.
Inde & arces dicuntur: aquib
arcent᷑ hostes. Itẽ arcus obspẽm
quod sint curuati artius. Defundis
unda dicta eo quod ex ea fun¬
dantur lapides .i. emittan¬
tur. Balista. genus tormenti. ab
stas. aut saxa. Inde & fundibalus.
quasi fundens & emitens dicitur.
Contra balistam testudo ualet. Se¬
ries enĩ fit armoꝵ. ũbonib inter

Expanded text:
fallant et decipiant ferro, quum fallant et decipiant ferro, quum speciem praeferant ligni. Hos vulgus Graeco nomine oxos vocant, id est acutos. Unde et apud medicos acutus morbus ὀξεῖα vocatur. Arcus vocatus eo quod arceat adversarium. Inde et arces dicuntur a quibus arcentur hostes. Item arcus ob speciem, quod sint curvati artius. De fundis . Funda dicta eo quod ex ea fundantur lapides, id est emittantur. Balista genus tormenti, ab stas aut saxa. Inde et fundibalus, quasi fundens et emittens. Contra balistam testudo valet: series enim fit armorum umbonibus inter
Abbreviated transcription (Latin):
agitta a sagaci iactu. id ẽ
ueloci ictu uocata. Pennis
fertur quasi auis: ut celerit̃ mors
ꝑcurrat adhominẽ. Has pͥmum
cretenses usi sunt: quib pennȩ
ut diximus ideo ad glutinant᷑
Scaptos. Spicula sunt sagitte
uel lancee breues: ab spicarum
sp̃e nuncupatȩ. Scorpio ẽ sagita
uenenata arcu uł tormentis ex¬
cussa. quȩ dum ad hominẽ uen̾it.
uirus quo figit infudit. Unde &
scorpio nomen accepit. depharetͥs.
haretra sagittarũ teca a fe¬
rendo iacula dicta. sicut
&̃ feretrũ ubi funus defert᷑. Que
quia pharetra mortẽ. feretrũ mor¬
tuum portat. Corichi ꝓpͥe sunt ar¬
cuum thece: sicut sagiitarũ phare¬
tre. Uagina appellata eo quod in
ea mucro. ł gladius bauiletur.
Theca eo quod aliquid receptum
tegat .c. littera ꝓ .g. posita. Alii
greco nomine thecã uocari assert̾.
quod ibi reponatur aliquid: uñ
& biblioteca libroꝵ repofitio dicit᷑.
Dolones sunt uagine lignee. int̾
quas latet pugio: sub baculi sp̃e.
dolones autẽ adolo dictisunt. qd̾

Expanded text:
agitta a sagaci ictu, id est veloci ictu, vocata. Pinnis enim fertur, quasi avis, ut celeriter mors percurrat ad hominem. Has primum Cretenses usi sunt, quibus pinnae, ut diximus, ideo adglutinantur Scaptos. Spicula sunt sagittae vel lanceae breves, ab spicarum specie nuncupatae. Scorpio est sagitta venenata arcu vel tormentis excussa, quae dum ad hominem venerit, virus, quo figit, infundit; unde et scorpio nomen accepit. De faretris . Faretra sagittarum theca, a ferendo iacula dicta; sicut et feretrum, ubi funus defertur. Quaquia pharetra mortem, feretrum mortuum portat. Coriti proprie sunt arcuum thecae, sicut sagittarum faretrae. Vagina appellata eo quod in ea mucro vel gladius baiuletur. Teca ab eo quod aliquid receptum tegat, C littera pro G posita. Alii Graeco nomine thecam vocari adserunt, quod ibi reponatur aliquid. Inde et bibliotheca librorum repositio dicitur. Dolones sunt vaginae ligneae, intra quas latet pugio sub baculi specie. Dolones autem a dolo dicti sunt, quod
Abbreviated transcription (Latin):
cedebant inequis albis cũ aureis
galeis. minorib & habilioribus
armis. sicq attroci ꝑ seuerantia
ꝓuirtute sua inibant pugnamdi¬
micantes: quousq alter in alderiꝰ
morte ꝓsiliret. ut ħet qui cadet
casum. głam qui ꝑimeret. Quȩ
armatura pugnabat martis duel¬
li causa.¬
De reciarus.

Expanded text:
cedebant in equis albis cum cedebant in equis albis cum galeis minoribus et habilioribus armis, sicque atroci perseverantia pro virtute sua inibant pugnam, dimicantes quousque alter in alterius mortem prosiliret, ut haberet qui caderet casum, gloriam qui perimeret: qua armatura pugnabant Marti duelli causa. Retiarius
Abbreviated transcription (Latin):
scenȩ de gestu & corporis fluxii.
Nam mollitiẽ libero & ueneri im¬
molabant. illi ꝑsexum. illi ꝑflu¬
xũ dissoluti. Que uͦ ibi uocib &
modis. & organis. & liris. transi¬
gunt᷑. apollines & musas. & mi¬
neruas & mercurios patronos
hñt. Quod spectaculũ xp̃ianȩ
odire debes: quoꝵ odisti auctores.
mphiteatrũ
De amphiteatro.
locus ẽ spectaculi ubi pug¬
nant gladiatores. & inde ludum
gladiatoriũ dictũ quod in eo uiue¬
nes usum armoꝵ diuerso motu
condiscant. & mͦinter se aut gla¬
dus aut pugnis certantes. mo¬
do contra bestias incedentes: ubi
ñ odio s p̃mio illecti subeunt
ferale certamen. Amphiteatrũ
dictũ quod ex duob theatris sit
factum. Nam amphiteatrum ẽ¬
rotundũ: teatrum uͦ ex medio
amphiteatro ẽ semicireuli figu¬
ram habens.
De ludo equestri.
enera gladiatoꝵ plura. quoꝵ
primus ludus equestriũ.
Duo eni equites precedentibus
pͥus signis militarib unus apor¬
ta orientis. alt̾ ab oceidentis pro¬

Expanded text:
scenae, de gestu et corporis fluxu. Nam mollitiam Libero et Veneri inmolabant, illi per sexum, illi per luxum dissoluti: quae vero ibi vocibus et modis et organis et lyris transiguntur, Apollines et Musas et Minervas et Mercurios patronos habent. Quod spectaculum, Christiane, odere debes, quorum odisti auctores. De amphitheatro . Amphitheatrum locus est spectaculi, ubi pugnant gladiatores. Et inde ludum gladiatorium dictum quod in eo iuvenes usum armorum diverso motu condiscant, et modo inter se aut gladiis aut pugnis certantes, modo contra bestias incedentes; ubi non odio, sed praemio inlecti subeunt ferale certamen. Amphitheatrum dictum, quod ex duobus theatris sit factum. Nam amphitheatrum rotundum est; theatrum vero ex medio amphitheatro est, semicirculi figuram habens. De ludo equestri . Genera gladiatorum plura, quorum primus ludus equestrium. Duo enim equites praecedentibus prius signis militaribus, unus a parte orientis, alter ab occidentis pro
Abbreviated transcription (Latin):
ci cingebat᷑ obliqua purpura. Ter¬
mini dicti quod terre mensuras
distingunt atq declarant. his
enim testimonia finiũ intelligun
tur. & agroꝵ contentio. & certam̃
aufertur. Limites maximi in
agris duo sunt. cardo & decuma¬
nus. Cardo qui a septentrione di¬
rectus. a cardine cȩliẽ. Nã sine
dubio cȩlum uertitur. in septentri¬
onali orbe. Hecumanus qͥ aboriente
in occidentẽ ꝑtransuersũ dirigit᷑.
qui ꝓ eo quod formaᷤꝰ decem faciat.
decumanus appellatus. ẽ. Ager
enĩ bis diuisus. figurã denarii nu¬
meri efficit. Arca ab arcendo uo¬
cata. finis enĩ agri custodit ea que
adiri ꝓhibet. Trifiniũ dictũ eo qd̃
trium possessionũ fines astringit.
hinc & quadrifiniũ quod quatuor
reliqui milites augustiores & int̾
se distant inparib interuallis .&.
nominib designatis.
De mensu

Expanded text:
ci cingebantur obliqua purpura. Terci cingebantur obliqua purpura. Termini dicti quod terrae mensuras distinguunt atque declarant. His enim testur, et agrorum intentio et certamen aufertur. Limites maximi in agris duo sunt: cardo et decumanus. Cardo, qui a septentrione directus a cardine caeli est; nam sine dubio caelum vertitur in septentrionali orbe. Decumanus est qui ab oriente in occidentem per transversum dirigitur, qui pro eo quod formam X faciat decumanus est appellatus. Ager enim bis divisus figuram denarii numeri efficit. Arca ab arcendo vocata: fines enim agri custodit eosque adire prohibet. Trifinium dictum eo quod trium possessionum fines adstringit. Hinc et quadrifinium, quod quattuor. Reliqui limites angustiores et inter se distant inparibus intervallis et nominibus designatis. De mensu
Abbreviated transcription (Latin):
uel palustres. Item subsiciua quȩ
indiuisura agri ñ efficiunt centu¬
riã.i. iugera ducenta. Area dr ta¬
bularũ equalitas. Dicta autẽ area
a planitiȩ atq equalitate. Uñ & ara.
Alui areã uocatã dñt quod ꝓtritu¬
randis frugib eradat᷑. uł quodñ
triturent᷑ in ea nisi arida. Pratum
ẽ cuiꝰ feni copia armenta t̾uentur.
cui ueteres romani nom̃ indidert̃.
ab eo quod ꝓtinus sit paratũ. nec
magnũ laborẽ culture desideret.
Prata autẽ ẽẽ quȩ se cari possunt.
Paludes dicte apale pastorali dea.
ines dicti eo quod agͥ funicłis
sint diuisi. Mensurarũ li
nee int̾rarũ partidiõe tendunt᷑.
ut dimensionis equitas deneat᷑.
Limites appellati. antiqͦ uerbo tnͣs¬
uersi. Nam transũsa omĩa antiqͥ.
lima dicebant. aquo & limina
ostioꝵ ꝑque foris uel intus itur.
& limites quod ꝑeos in agros foris
eatur. Hinc & limus uocabulum
accepit. Cingulũ quo serui publi¬

Expanded text:
vel palustres. Item subseciva quae vel palustres. Item subseciva quae in divisura agri non efficiunt centuriam, id est iugera ducenta. Area dicitur tabularum aequalitas. Dicta autem area a planitie atque aequalitate; unde et ara. Alii aream vocatam dicunt quod pro triturandis frugibus eradatur, vel quod non triturentur in ea nisi arida. Pratum est cuius feni copia armenta tuentur, cui veteres Romani nomen indiderunt ab eo quod protinus sit paratum, nec magnum laborem culturae desideret. Prata autem esse quae secari possunt. Paludes dictae a Pale pastorali dea, ines dicti eo quod agri funiculis sint divisi. Mensurarum enim lineae in terrarum partitione tenduntur ut dimensionis aequalitas teneatur. Limites appellati antiquoo verbo transversi, nam transversa omnia antiqui lima dicebant; a quo et limina ostiorum, per quae foris vel intus itur, et limites, quod per eos in agros foris eatur. Hinc et limus vocabulum accepit, cingulum quo servi publi
Abbreviated transcription (Latin):
tis respondit auari agricole. Cõ¬
pascuus ager dictus qui a diuiso¬
rib agroꝵ relictus ẽ. ad pascendỹ
cõmunit̾ uicinis. Alluuiꝰ ẽ ager
quẽ paulatim fluuius inagrum
reddit. Arcifinius ager dictus. qr
certis linearũ mensuris ñ conti-¬
netur. s arcent᷑ fines eiꝰ obiectu
fluminũ. montiũ. arboꝵ. Unde &
in his agris nicħ subse ciboꝵ int̾uenit.
N oualis ager ẽ pͥmũ ꝓscissus siue
qui alt̾nis uacat annis. nouandarũ
sibi uiriũ causa. Noualia enĩ semel
cũ fructu ert̃ & semel uacua:S qͣ¬
lidus ager quasi excolidus qd̾ iam
acultura exierit. sicut exconsul
qd̃ a consulatu discesserit. Uligino¬
sus ager ẽ. semꝑ uiudus. Nam hu¬
midus dr̃. qui aliquando siccatur.
Uligo enĩ humor terre ẽ naturał.
ab ea nunqmͣ discedens. Subsci¬
uia sunt ꝓpͥe quȩ sa or de matĩa
precidens. quasi suꝑuacua abicit.
Ynde & subsciua. agri quo smꝑti¬
ca diuisos recusant. quasi steriles.

Expanded text:
tis respondet avari agricolae. Contis respondet avari agricolae. Conpascuus ager dictus qui a divisoribus agrorum relictus est ad pascendum communiter vicinis. Alluvius ager est quem paulatim fluvius in agrum reddit. Arcifinius ager dictus est qui a certis linearum mensuris non continetur, sed arcentur fines eius obiectu fluminum, montium, arborum; unde et in his agris nihil subsicivorum intervenit. Novalis ager est primum proscissus, sive qui alternis annis vacat novandarum sibi virium causa. Novalia enim semel cum fructu erunt et semel vacua. Squalidus ager quasi excolidus, quod iam a cultura exierit; sicut exconsul, quod a consulatu discesserit. Uliginosus ager est semper uvidus. Nam humidus dicitur qui aliquando siccatur. Uligo enim humor terrae est naturalis, ab ea numquam recedens. Subseciva sunt proprie quae sutor de materia praecidens quasi supervacua abicit. Inde et subsiciva, agri quos in pertica divisos recusant quasi steriles
Abbreviated transcription (Latin):
Prebent. quos pecudes significant ⁊ aues.
Nam xp̃i pietas ꝓ se dare p̃cipit omĩ
Qui petit. at scĩs p̾cipue patrib
Uidit cuncta d̾s que fecerat. ⁊ bona ualde
Mox infert᷑ erant. respice dicta priꝰ.
In reliqͥs uidisse bonũ ꝑ singła dictũ ẽ.
Et ñ formato dicit᷑ hoc homine.
N uidisse bonũ uox mistica s bͦna dic̃.
Non ꝑ se laudans hc̃ nisi cũ reliqͥs.
Sp̃c ille di ꝑ quẽ st̃ ista relata:
hic pecaturũ nou̾at eẽ hominẽ.
Noluit huc̃ gͦ solũ laudare: creantis
Qui solus uissũ postpositurꝰ erat: Au¬

Expanded text:
Praebent, quos pecudes significant et aves. Praebent, quos pecudes significant et aves. Nam Christi pietas posse dare praecipit omni Qui petit, at sanctis praecipue patribus. Vidit cuncta Deus quae fecerat, et bona valde Mox infertur erant; respice dicta prius. In reliquis vidisse bonum per singula dictum est, At non formato dicitur hoc homine. Non vidisse bonnm, vox mystica, sed bona dicit, Non per se laudans hunc, nisi cum reliquis. Spiritus ille Dei, per quem sunt ista relata, Hic peccaturum noverat esse hominem. Noluit hunc ergo solum laudare, creantis Qui solus jussum postpositurus erat; A
Abbreviated transcription (Latin):
Iu lũbis abrahe qͥ tẽ bñdix̃ aaron.
Cũ decimas rediens iuctor ab hoste daret.
h inc ħo pͥmꝰ er̾̃t duo carne ꝓpħat ĩ una.
C um de se factã susciꝑet sociã.
Uult & in hec geminos qͦs sic bñdix in uno
Comm̾dare deus uincula conugii
i etiã seqͥt᷑ bñdictio que dat᷑ omni
Tui cura uigili qd̾ iubet illa facit.
Creseite. multiplici tellurẽ ꝓle replete.
Et u̾obis illã subdite. dicta nota.
Fresitis. maris aĩantib alitib q
sus quaq qn narii t̾ra ereat gen̾is.
iscere instic nos uult ⁊ multiplicari.
tuęq bonis corda replere hominũ.
nideit̾ nos aie precipit imperio.
Et cordis nr̃i dnari corporis atq
Motib illicitis. ut priꝰ edocuii.
Qd̃ cũctas ħbas fructũ ferentia ligna
dat d̾s his escas. sic potes accĩꝑe.
P aruos ⁊ magnos ħbas ⁊ ligna fideles
accipe. qͥ patrib dant alim̃ta facris.
Nec solũ patͥb s et illa bonisq malisq

Expanded text:
In lumbis Abrahae, qui tunc benedixit Aaron, In lumbis Abrahae, qui tunc benedixit Aaron, Cum decimas, rediens victor ab hoste, daret. Hinc homo primus erat duo, carne prophetabat una, Cum de se factam susciperet sociam. Vult et in hoc geminos quod sic benedicit in uno, Commendare Deus vincula conjugii. Inde Dei sequitur benedictio, quae datur omni Qui cura vigili quae jubet illa facit: Crescite, multiplici tellurem prole replete, Et vobis illam subdite; dicta nota. Praesitisque maris animantibus alitibusque, His quoque quae varii terra creat generis Crescere justitia nos vult et multiplicari, Doctrinaeque bonis corda repleri hominum. Subdere nos animae praecipit imperio, Et cordis nostri dominari, corporis atque Motibus illicitis, ut prius edocuit. Quod cunctas herbas, fructumque ferentia ligna Dat Deus, his escas sic potes accipere. Parvos et magnos, herbas et ligna, fideles Accipe, qui patribus dant alimenta sacris; Nec solum patribus, sed et illa bonisque malisque
Abbreviated transcription (Latin):
Adiecit q dͥs. t̾re dñet᷑. et illis
Que mare. que tellus. que leuis aer hnt.
Digtuꝰ hic animal d̾itatis imagine clarũ
Perficit᷑ reliqͥs uoce creantis homo.
Non ui qͣ pociꝰ pollent aĩalia plura:
S ratione. dei que tenet effigiẽ:
Qua bene dũ fruit᷑: m̾ito p̾ponit᷑ illis.
Dummale: uim̃tis efficitur similis.
Sic dertas hominẽ censurȩ pond̾e qͦdã
Consilio q suã fecit ad effigiem
dũ dic̃ nram̃. deitas ẽ t̾na notanda.
Nam nr̃am solus dicere ñ poterat.¬
F ecit ad effigiẽ repetendo d̾i d̾s: unũ
N on tres credendos innuit eẽ deos.
Subdit᷑ his qd̾ mas fui̾nt ⁊ femina facti.
Dicat᷑ factus cum priꝰ unus homo.
Nam mas feminei retinebat semina sexꝰ.
Et fuit ex costa femina facta maris.
In de uolens hõis benedicere posteritati.
E x uno qm̃ non poterat fieri.
Mox dñs m̾̃to geminis bñdix̃ in uno.
Et fecisse deus mel chisedech legit᷑.

Expanded text:
Adjecitque Deus: Terrae dominetur, et illis Adjecitque Deus: Terrae dominetur, et illis Quae mare, quae tellus, quae levis aer habent. Dignius hoc animal Deitatis imagine clarum, Praeficitur reliquis, voce creantis, homo, Non vi, qua potius pollent animalia plura, Sed ratione, Dei quae tenet effigiem. Qua bene dum fruitur, merito praeponitur illis, Dum male, jumentis efficitur similis. Sic Deitas hominem, censurae pondere quodam Consilioque, suam fecit ad effigiem. Dum dicit nostram, Deitas est trina notanda; Nam nostram solus dicere non poterat. ecit ad effigiem, repetendo: Dei, Deus, illum, Non tres credendos innuit esse deos, Subditur his quod mas fuerit et femina facta, Dicatur factus cum prius unus homo; Nam mas feminei retinebat semina sexus, Et fuit ex costa femina facta maris. Unde volens hominis benedicere posteritati, Ex una quoniam non poterat fieri, Vox Domini merito geminis benedixit in uno, Ut fecisse Deus Melchisedech legitur:
Abbreviated transcription (Latin):
Ornatũ mundo que spetiẽq dabant:
Q ue q fig̾ate. que mundũ ornare minorẽ
Lossent innueret conditor orbis ait.
Mas nemꝰ hoĩem quẽ nr̃a uenustet imago.
Et similitudo. munera qnͣta dedit
C uncta creans hõi. si dantis iussa teneret.
Et nisi peccando par pecudi fieret.
Non tam̃ hec hõi data credas ext̾iori:
In terior solus hec homo dona tenet.
H ic inuisibilis immortalisq creatꝰ:
e st rationalis. sic q deo similis.
In nobis ratio qͦdã deitatis imago ẽ.
Et nr̃i tm pars uidet illa deũ.
Preferim᷑ sola mutis aĩalib illa.
Qui q regit celũ querimꝰ huiꝰ ope.
e st similitudo deitatis. nos imitari
Iusticia et moꝵ nobilitate dm̃.
E st aliud qd̾ habet humana cͤatio dignũ.
Q d̃ bene u̾ba dei mistica significant.
D ixerat in reliqͥs. fiat d̾s. hic faciamꝰ
dixit. consilio res qͣsi digna fuit.
Iureq trina simul deitas hunc ẽ.ꝑata:
Quẽ solũ ꝓpriã fecit ad effigiem.

Expanded text:
Ornatum mundo quae speciemque dabant, Ornatum mundo quae speciemque dabant, Quaeque figuratum, quae mundum ornare minorem Possent, innuerent, Conditor orbis ait: Plasmemus hominem, quem nostra venustet imago Et similitudo. Munera quanta dedit, Cuncta creans homini si dantis jussa teneret, Et nisi peccando par pecudi fieret! 1171 Non tamen haec homini data credas exteriori, Interior solus haec homo dona tenet. Hinc invisibilis, immortalisque creatus, Est rationalis, sicque Deo similis. In nobis ratio quaedam Deitatis imago est, Et nostri tantum pars videt illa Deum. Praeferimur sola mutis animantibus illa, Quique regit coelum quaerimus hujus ope. Est similitudo Deitatis, nos imitari Justitia et morum nobilitate Deum. Est aliud quod habet humana creatio dignum, Quod bene verba Dei mystica significant. Dixerat in reliquis: Fiat; Deus hic: Faciamus, Dixit; consilio res quasi digna fuit. Jureque trina simul Deitas hunc est operata, Quem solum propriam fecit ad effigiem;
Abbreviated transcription (Latin):
Suscepto xͥ mens lumine nr̃a uibet᷑:
In cordis pelago nantia discutere
Q ueq uelut repunt teneb̾sq tegunt᷑ abysi:
P tinus ad moto pellere uiditio.
Que qͣsi sũma petunt. ⁊ st̃ ceu ꝑxima cȩlo:
h ec retinens animo seruet alatq suo.
Qd̾ uidisse bonũ d̾s affirmat᷑ utrunq:
H anc causã reddunt mistica qͥ capiunt.
h inc uidisse bonũ s ñ fecisse refert᷑
hec d̾s. illa bonos posse iuuare uidens.
Sexta luce deo ꝓduxit t̾ra iubente
Reptile. uim̃tũ. cũq fera pecudẽ.
h ec motꝰ hoĩs designant ext̾ioris.
Qui p̾dictoꝵ terreamore petunt.
Qd̾ mare ꝓduxit: hõis notat int̾ioris
S ensus. quos piscis more ꝓfunda tegͥ̃t.
At motus hõis designant ext̾ioris
Terreni fetus. utraq nẽpe patent.
hocq nota qd̃ nil uͥ signat litt̾a: carnis
Motus ꝓductũ qd̾ uolet inuenies.
N os trahit. ⁊ t̾ram sic qͣsi nata petit.
Sic iã cõpletis p̾dictis om̃ib istis:

Expanded text:
Suscepto Christi mens lumine nostra jubetur Suscepto Christi mens lumine nostra jubetur In cordis pelago noxia discutere. Quaeque velut repunt, tenebrisque teguntur abyssi, Protinus admoto pellere judicio. Quae quasi summa petunt, et fiunt proxima coelo, Haec retinens animo servet alatque suo. Quod vidisse bonum Deus affirmatur utrumque, Hanc causam reddunt mystica qui capiunt. Hinc vidisse bonum, sed non fecisse refertur Haec Deus, illa bonos posse juvare videns. DIES SEXTUS. Sexta luce Deo produxit terra jubente Reptile, jumentum, cumque fera pecudem. Haec motus hominis designant exterioris, Qui praedictorum terrea more petunt. Quod mare produxit hominis notat interioris Sensus, quos, piscis more, profunda tegunt. At motus hominis designant exterioris Terreni fetus, utraque nempe patent. Hocque nota, quod nil ubi signat littera carnis Motus, productum quod voles invenies. Nos trahit, et terram sic quasi nata petit. Sic jam completis praedictis omnibus istis,
Abbreviated transcription (Latin):
Doctores. quos ñ frangere dura qͦunt.
hec cũ seminib ꝓducere t̾ra ubet᷑:
Que st̃ uerba dei. facta q iusticie.
Que qͥ mente tenet. ⁊ fr̃ib illa mnistrat
Semine ꝓducit hoc genꝰ ille suum.
A rida dicta priꝰ ẽ. postea t̾ra uocata.
S ic nos amotis terra uocam aquis.
Nam nos a uiciis ꝑ aqͣrũ fluxa notatis
Si seuingam᷑: terra ferax erimus.
Quarta luce deus fec̃ duo lumina magna.
Per que signant᷑ xp̃c et ecclesia.
In firmam̃to scpture qͥ renitentes:
M axima credenti lumina dant popło.
Et uelut illustrat ꝓprio sollumine lunã:
Luce sua xp̃c sic replet eccłiam.
Lunaq noctnas ut pellit luce tenebras:
Sic tenebras mentis effugat eccłia.
In firmam̃to stellas intellige scõs:
Et bñ t̾ra priꝰ cũ lignis ꝓtulit herbas.
Postea fulser̾t lumina clara polo.
Na tẽ qͥsq nitet uirtutũ luce fidelis:
Quoduis laudandũ cũ priꝰ egit opꝰ.
QQue reptant in aqͥs uolitantꝙ ꝑ aera pennis:
d icit᷑ in qͥnta luce creasse deus.

Expanded text:
Doctores, quos non frangere dura queunt. Haec cum seminibus producere terra jubetur Quae sunt verba Dei, factaque justitiae. Quae qui mente tenent, et fratribus illa ministrant, Semine producunt hoc genus illa suum. Arida dicta prius est postea terra vocata; Sic nos amotis terra vocamur aquis: Nam nos a vitiis per aquarum fluxa notatis Si sejungamur, terra ferax erimus. Quarta luce Deus fecit duo lumina magna, Per quae signantur Christus et Ecclesia. In firmamento Scripturae qui renitentes Maxima credenti lumina dant populo: Et velut illustrat proprio sol lumine lunam, Luce sua Christus sic replet Ecclesiam. Lunaque nocturnas ut pellit luce tenebras, Sic tenebras nostras effugat Ecclesia. In firmamento stellas intellige justos Et bene terra prius cum lignis protulit herbas, Postea fulserunt lumina clara polo; Nam tunc quisque nitet virtutum luce fidelis, Quodvis laudandum cum prius egit opus. Quae reptant in aquis, volitantque per aera pennis, Dicitur in quinta luce creasse Deus.
Abbreviated transcription (Latin):
Confirmans: hostis munit ab insidiis.
hinc diuisit aq̃s ab aqͥs d̾s. int̾ utrasq
hoc firmam̾tũ constituens mediũ.
has ꝑaqͣs hominũ genꝰ. angl̃icũq notat᷑.
Diuisũ meritis. condicione. locis.
In medio quoꝵ scͥpt᷑a ẽ sac̃ locata.
Qui plene cernunt litt̾a qd̾ retegit.
Est data lex homini. q̃ spualia carnis
Fit mare qd̾ latuit. arida sic patuit.
Uentosũ p̃uos mare signat. ⁊ arida iustos:
Qui donet uiunt usticiã siciunt.
hinc ħbam uiridẽ fructũq ferentia ligna

Expanded text:
Confirmans, hostis munit ab insidiis. Confirmans, hostis munit ab insidiis. Hinc divisit aquas ab aquis Deus, inter utrasque Hoc firmamentum constituens medium. Has per aquas hominum genus angelicumque notatur, Divisum meritis, conditione, locis; In medio quorum Scriptura sacrata locata NQui plene cernunt littera quod tetigit. Est data lex homini, qua spiritualia carnis Fit mare; quae latuit arida sic patuit. Ventosum pravos mare signat, et arida justos, Qui donec vivunt, justitiam sitiunt. Hinc herbam viridem, fructumque ferentia ligna
Abbreviated transcription (Latin):
Omp̃s in pͥncipio cȩlũq solumq
Fecit. principiũ filius eius erat.
Fecit in hoc cęlũ qͥ cȩlica m̃te reqͥr̾t.
Et t̾ram. niniiũ terrea qͥ cupiunt.
Tellurẽ uacuã scͥpt᷑a refert ⁊ inanẽ:
Sic uacui fiunt. terrea qͥ cupiunt.
In densis tenebris adoꝑta refert᷑ abẏssus:
Deccati tenebris nubila corda natant.
Ipse ferebat᷑ suꝑundas sp̃s almus:
Ham firmat m̾̃tes uiuificatq uagas.
hisq notabat᷑ u̾b̾ baptisma. qd̃ ipse
Sacraturꝰ erat temporib fidei.
t dix̃ dñs fiat lux. factaq lux ẽ.
Nam baptisma sacrũ lux fidei seqͥt᷑.
Iureq pͥma fidẽ lux signat. nã pͥor illa
Hirtꝰ ẽ omini qui uenit ad dñm.
Post hec diuisit tenebras lucẽq creator.
Et tenebrȩ nox ẽ luxq uocata dies.
Etenebras p̃uos. ꝑ lucẽ concipe iustos.
Prescia diuisit quos meritis deitas.
Hinc firmam̃tũ qd̾ luce seq̃nte ereat᷑:
Dicunt scͥpt᷑am significare sacram.
Que pꝰ baptismũ fidei splendore nitentes

Expanded text:
otens in principio coelumque solumque Fecit; principium Filius ejus erat. Fecit in hoc coelum, qui coelica mente requirunt, Et terram, nimium terrea qui cupiunt. Tellurem vacuam Scriptura refert et inanem: Sic vacui fiunt terrea qui cupiunt. Quae densis tenebris adoperta refertur abyssus, Peccati tenebris nubila corda notat. Ille ferebatur super undas spiritus almus; Nam firmat mentes, vivificatque vagas. Hisque notabatur verbis baptisma quod ipse Sacraturus erat temporibus fidei. Et dixit Dominus: Fiat lux, factaque lux est; Nam baptisma sacrum lux fidei sequitur. Jureque prima fidem lux signat: nam prior illa Virtus est omni qui venit ad Dominum. Post haec divisit tenebras lucemque Creator, Et tenebrae nox est, luxque vocata dies. Per tenebras pravos, per lucem concipe justos, Praescia divisit quos meritis Deitas. DIES SECUNDUS. Hinc firmamentum, quod luce sequente creatur, Dicunt Scripturam significare sacram, Quae post baptismum fidei splendere nitentes
Abbreviated transcription (Latin):
Falsis in saniis ac uanitatibus.
Dic ubi salomon olim tam nobilis:
Uel dulcis ionathas. multũ amabilis:
Dic ubi tullius clarus eloquio:
Tot clari ꝓceres tot retro scła.¬

Expanded text:
Falsis in studiis, et voluptatibus. 897 Dic, ubi Salomon, olim tam nobilis? Vel dulcis Jonathas, multum amabilis? Dic, ubi Tullius, clarus eloquio? Tot clari proceres, tot retro spa
Abbreviated transcription (Latin):
h ec carnis głã que magni pendit᷑.¬
In sacris litteris flos feni dr.
Nil tuũ dixeris quod potes ꝑdere.
Suꝑna cogita. cor sit inethere.
Felix qui potuit mundũ contempnere.¬

Expanded text:
Haec carnis gloria, quae magni penditur. Sacris in Litteris flos feni diciNil tuum dixeris, quod potes perdere; Superna cogita, cor sit in aethere: Felix qui potuit mundum contemnere
Abbreviated transcription (Latin):
pendentes suꝑ ereas restes. la¬
pillis extensas. quib limus insi¬
militudinẽ uitreis acinis adhere
quod liquidỹ collectũ. de hinc dis¬
fusũ in quosda botros solidatur.
fit & inscrobib cauatis quoꝵ ela¬
terib decidentes guitȩ coalescunt.
fit & salis mͦ ex flagrãtissimo sole.
ad eo autẽ constricte uirtutis est
ut uleonũ & ursoꝵ ora sparsum
tanta uim habeat adstringendũ:
ut non ualeant mordere. .iii.
De lapidibus uulgaribus.

Expanded text:
pendentes super eas restes, lapendentes super eas restes, lapillis extentas, quibus limus in similitudinem vitrei acin adhaerebquod liquide collectum, dehinc diffusum in quosdam botros solidatur: fit et in scrobibus cavatis, quarum de lateribus decidentes guttae coalescunt; fit et salis modo ex flagrantissimo sole. Adeo autem constrictae virtutis est, ut in leonum et ursorum ora sparsum tantam vim habeat ad stringendum, ut non valeant mordere. CAPUT III. De lapidibus vulgaribus.
Abbreviated transcription (Latin):
li quide uel glatiei aspectui simil¬
limũ. s nil rigidi rigoris. nil sal¬
si saporis habentẽ. quȩ tam̃ iuxta
naturã salis incaumate durare
atq innubiloso aere fluere ac
liquescere solet. hanc in digene¬
canti dicit ꝓpħa. Si laueris te nitro
& multiplicaueris tͥ herbã borith.
maculata es inuniquitate tua di¬
cit dñs ds̃. Crepitat autẽ in aqͣ
quomͦ cas uuia. &. ipsa quid̃e disꝑit
s aqmͣ lauationi habilem reddit.
Affronitriũ grecelatine spumani¬
tri ẽ. de quo quid̾a ait. Rusticus es
nescis quid greco nomine dicar.
Spuma uocor nitri. grecus a fro¬
nitro es. Colligitur autẽ iasia
inspeluncis distillans. dehinc sic¬
catur sole. Optimũ putat᷑ si mini¬
me fuerit ponderosũ. & maxime
fricabile colore pene purpureo.
eris flos appellatur. fit autẽ nẽ¬
in multis regionib olim inhispa-¬
nie puteis uel stagnis id genus
aquȩ habentib qñ coquebant. &
inpiscinas lineas fundebant. ap¬

Expanded text:
li quidem vel glaciei aspectui similli quidem vel glaciei aspectui simillimam: sed nil gelidi rigoris, nil salis saporis habentem, quae tamen juxta naturam salis in caumate durare, aut in nubiloso aere fluere ac liquefieri solet. Hanc indigencanti dicit Propheta: Si laveris te nitro, et multiplicaveris tibi herbam borith: maculata es in iniquitate tua, dicit Dominus Deus . Crepitat autem in aqua, quomodo calx viva: et ipsa quidem disperit; sed aquam lavationi habilem reddit.Aphronitrum Graece, Latine spuma nitri est, de quo quidam ait: Rusticus es, nescis quid Graeco nomine dicar. Spuma vocor nitri Graecus es aphronitrum. Colligitur autem in Asia, in speluncis distillans, dehinc siccatur sole. Optimum putatur, si minime fuerit ponderosum, et maxime friabile, colore pene purpureo. t apud Latinos aeris flos appellatur. Fit autem nunc multis in regionibus; olim in Hispaniae puteis, vel stagnis id genus aquae habentibus, quam decoquebant, et in piscinas ligneas fundebant, ap
Abbreviated transcription (Latin):
facit. Ex eo quippe om̃is uictus de¬
lectatio. & summa hilaritas. Hinc
& salus nom̃ accepisse putat᷑. Nich̾
enĩ sale utilius & sole. Demq cor¬
nea uidimus corpora nauticoꝵ qͥn
etiam pecudes. armenta. iumenta.
sale maxime ꝓuocant᷑ ad pastum
multũ. largiores lacte. multoq
gratiores casei dotȩ. Corpora etiã
sal astringit. siccat & alligat. de¬
functa etiam aputrescendi labe
uendicat ut obdurent. Nitrũ sũp
sit aloco uocabulũ. Nascit᷑ enĩ in
oppido uel in regione egipti nitria.
exquo & medicine fiunt. & sordes
corꝑum uestiũq lauant᷑. huiꝰ nat᷑a
non multũ asale distat. ht̃ enim
uirtutẽ salis & similit̾ orit᷑ canes¬
centib siccitate littorib. Nã sicut
salem in littore maris feruor confi¬
cit solis durando in petrã aquas
marinas quas maior uis uentoꝵ
ł ipsius maris feruor inlittora ł¬
exteriora ꝓiecerit. ita innitͥa ubi
estate pluiuȩ ꝓlixiores tellurem

Expanded text:
facit. Ex eo quippe omnis victus defacit. Ex eo quippe omnis victus delectatio et summa hilaritas. Hinc et salus nomen accepisse putatur. Nihil enim utilius sale et sole. Denique cornea videmus corpora nauticorum. Quin etiam pecudes, armenta et jumenta sale maxime provocantur ad pastum, multo largiores lacte, multoque gratiores casei dote. Corpora etiam 249 sal astringit, siccat et alligat. Defuncta etiam a putrescendi labe vindicat, ut durent. 7. Nitrum a loco sumpsit vocabulum. Nascitur enim in oppido, vel regione Aegypti Nitria, ex quo et medicinae fiunt, et sordes corporum vestiumque lavantur. Hujus natura non multum a sale distat. Habet enim virtutem salis, et similiter oritur canescentibus sisalem in littore maris fervor conficit solis, durando in petram aquas marinas, quas major vis ventorum vel ipsius maris fervor in littora ulteriora projecerit: ita in Nitria, ubi aestate pluviae prolixiores tellurem
Abbreviated transcription (Latin):
santur insale amne reliquo sub
gelu fluente. Alibi quoq detractis
arenis colligitur. crescens cũ lune
noctib. Nam incirinea ammonia¬
cuius sub harenis inuenit᷑. Sunt¬
& montes natiui salis in quib fer¬
ro scindit᷑ ut lapis renascens ma¬
uis tantȩ alicubi duritiȩ. ut mu¬
ros domusq massis salis faciant
sicut inarabia. Innatura quoq sa¬
lis sunt differentiȩ. Nam alibi
suauis. alibi salsissimus. Cõmune
sal inigne crepitat. Tragareum.¬
nec crepitat. in igne. nec exilit. A¬
grientinũ siciliȩ flaminis pati¬
ens iaquis  exilit. iigne flu¬
it contra naturã. Sunt & coloꝵ
differentiȩ. Menfiticus rufus ẽ.
Inparte quadã siciliȩ ubi ethna ẽ
purpureus. Item in eadem sicilia
inpachinũ. adeo splendidus & lu¬
cidus ut imagines reddat. In
capadotia crocinus effodit᷑. Sał
natura necessaria ẽ adomnẽ escã.
Pulmentis enĩ saporẽ dat. excitat
auiditatẽ. & appetitũ in omĩb cib̾

Expanded text:
santur in salem, amne reliquo sub santur in salem, amne reliquo sub gelu fluente. Alibi quoque detractis arenis colligitur, crescens cum lunae noctibus. Nam in Cyrenaea ammoniacus sub arenis invenitur: sunt et montes nativi salis, in quibus ferro caeditur ut lapis renascens majus tanta alicubi duritie, ut muros domusque massis salis faciant, sicut in Arabia. In natura quoque salis differentiae sunt. Nam alibi suavis, alibi salsissimus; commune sal in igne crepitat. Traganec crepitat in igne nec exilit; Agrigentinum Siciliae flammis patiens in aqua exilit, in igne fluit contra naturam. Sunt et colorum differentiae. Memphiticus rufus est; in parte quadam Siciliae, ubi Aetna est, mons est. Item in eadem Sicilia in Pachyno adeo splendidus et lucidus, ut imagines reddat. In Cappadocia crocinus effoditur. 6. Salis natura necessaria est ad omnem escam. Pulmentis enim saporem dat, excitat aviditatem, et appetitum in omnibus cibis
Abbreviated transcription (Latin):
itumen in uideȩ lacu afal¬
tide emergit. Cuius glebas
suꝑ natantes naute scaphis ap¬
ꝓpinquantes colligunt. Insiria
autẽ limus ẽ passim ãterra ex
estuans. Spissantur autẽ utͣq
& densitate coeunt. & utraq gre¬
tura eius ardens & igniũ cog¬
nata. & neq aqua neq ferro
rumpitur. nisi solis muliebrib
in quinamentis utilis ad compa¬
ges nauiũ. Alumen uocatum
alumine quod prestat lumen
sal sugo teriȩ efficit᷑q hiemȩ
ex aqua & limo & estiuis solibus
maturat᷑. huius species duȩ sunt.
liquidũ & spissũ. Sal quidam pu¬
tant dictũ quod inigne exiliat. fu¬
git enĩ ignẽ. dum sit igneũ. s na¬
turam sequit᷑. quia & ignis & aqua
semꝑ inter se inimica sunt. Aliisal
asalo & sole uocatũ existimant.
Nam aquis maris sponte gignitur.
spuma in extremis littorib ł scopu¬
lis derelicta & sole decocta. Sunt
& lacus & flumina & putei eqͥb
haurit᷑. De hinc insalinis ingestꝰ
sole siccatur. S & flumina den¬

Expanded text:
itumen in Iudaeae lacu Asphaltite emergit, cuius glebas supernatantes nautae scaphis adpropinquantes colligunt. In Syria autem limus est passim aestuans a terra. Spissantur autem utraque et densitate coeunt, et utraque Graetura eius ardens et ignium cognata, et neque aqua neque ferro rumpitur, nisi solis muliebribus inquinamentis: utilis ad conpages navium. Alumen vocatum a lumine, quod lumen salsugo terrae, efficiturque hieme ex aqua et limo, et aestivis solibus maturatur. Hujus species duae sunt: liquidum et spissum. Sal quidam dictum putant, quod in igne exsiliat: fugit enim ignem, dum sit igneum: sed naturam sequitur, quia ignis et aqua semper inter se inimica sunt. Alii sal a salo et sole vocatum existimant; nam ex aquis maris sponte gignitur, spuma in extremis littoribus vel scopulis derelicta et sole decocta: sunt et lacus, et flumina, et putei, e quibus hauritur, dehinc in salinis ingestus sole siccatur; sed et flumina den
Abbreviated transcription (Latin):
cena autẽ erat locus infra
teatrum inmodũ domus
instructa cum pulpito. qͥ pulpitꝰ
orcistra uocabatur: ubi cantabãt
comicitragici. atq saltabant hi¬
striones & mimi. Dicta autẽ sce¬
na. greca appellatione. eo quod in
speciem domus erat instructa.
Unde & apud hebreos tab̃naculoꝵ
dedicatio asimilitudine domi¬
rcistra autẽ.¬

Expanded text:
cena autem erat locus infra theatrum in modum domus instructa cum pulpito, qui pulpitus orcistra vocabatur, ubi cantabant comici, tragici, atque saltabant histriones et mimi. Dicta autem scena greca appellatione, eo quod in speciem domus erat instructa: unde et apud hebreos tabernaculorum dedicatio, a similitudine domiOrcistra aute
Abbreviated transcription (Latin):
greci enĩ ydro aquã: phobi timorẽ di¬
cunt. Unde &e latinz hunc morbum:
ob aquȩ metũ lymphaticũ uocant.
Fit autẽ aut ex canis rabidi morsu:
aut ex aeris spuma in t̾ra proiecta:
quã si homo aut bestia detigerit: aut
dementia repletur. aut in rabiem
uertit᷑. Carbunculus dictꝰ. qͦd in
ortu suo rubens sit ut ignis: postea
niger ut carbo extinctus. Pestilen¬
tia ẽ contagiũ. quod dũ unũ app̃¬
henderit: celerit ad plures transit. Gig¬
nitur autẽ ex corrupto aere: & in uisce¬
ribus penetrando innitit᷑. Hoc &e si ple¬
rumq ꝑ aerias potestates fiat: tam̃
sine arbitrio om̃ipotentis di om̃ino¬
ñ fit. Dicta autẽ pestilentia. quasi pa¬
stolentia. quod ueluti incendium de
stis. Idem & contagiũ a contingendo
qͥa quẽ tetigerit polluit. Ipsa & in¬
guina: ab inguinũ ꝑcussione. Cadẽ
&e lues: a labe & a luctu uocata:
quȩ tantũ acuta est. ut ñ habeat
spaciũ temporis qͦ aut uita sꝑetur

Expanded text:
Graeci enim ὑδωρ aquam, φόβον timorem diGraeci enim ὑδωρ aquam, φόβον timorem dicunt, unde et Latini hunc morbum ab aquae metu lymphaticum vocant. Fit autem aut ex canis rabidi morsu, aut ex aeris spuma in terra proiecta, quam si homo vel bestia tetigerit, aut dementia repletur aut in rabiem vertitur. Carbunculus dictus, quod in ortu suo rubens sit, ut ignis, postea niger, ut carbo extinctus. Pestilentia est contagium, quod dum unum adprehenderit, celeriter ad plures transit. Gignitur enim ex corrupto aere, et in visceribus penetrando innititur. Hoc etsi plerumque per aerias potestates fiat, tamen sine arbitrio omnipotentis Dei omnino non fit. Dicta autem pestilentia, quasi pastulentia, quod veluti incendium depstis. Idem et contagium a contingendo, quia quemquem tetigerit, polluit. Ipsa et inguina ab inguinum percussione. Eadem et lues a labe et luctu vocata, quae tanto acuta est ut non habeat spatium temporis quo aut vita speretur
Abbreviated transcription (Latin):
&e sputo sanguinolento. Latus enĩ
grece: pleura dicit᷑. Unde pleuretica
passio nom̃ accepit. Peripleumo¬
nia ẽ pulmonis uiciũ: cũ dolore
uehementi & suspirio. Greci enim
pulmonẽ fleumon uocant: unde
& egritudo dicta ẽ. Appoplexia ẽ
subita effusio sanguinis: qua suf¬
focati intereunt. dicta autẽ appo¬
plexia: qͦd ex letali ꝑcussu repen¬
tinus casus fiat. Greci enĩ: ꝑcussi¬
mus latine: contractio ẽ subita
partiũ aut neruoꝵ cũ dolore ue¬
hementi. Quã passionẽ a corde nomi¬
natam dixerunt: qͥa in nobis pͥncipa¬
tum uigoris habet. fit autẽ duobus
modis: aut ex repletione aut ex ina¬
nitione. Titanus maior ẽ contra¬
ctio neruoꝵ: a ceruice ad dorsũ. Celũ.
lateris dolor ẽ. Dictum autẽ ita a me¬
dicis: qͦd dolore corpꝰ transuerberet:
quasi gladius. Ileos. dolor ẽ inte¬
stinarũ: unde ylia dicta sunt. Grece
enim ylios obuoluere dicitur qͦd se
intestinȩ p̃ dolore inuoluant. Hi &
torminosi dicunt᷑: ab intestinarum

Expanded text:
et sputo sanguinolento. Latus enim Graece πλευρὰ dicitur, unde et pleuritica passio nomen accepit. Peripleumonia est pulmonis vitium cum dolore vehementi et suspirio. Graeci enim pulmonem πλεύμονα vocant, unde et aegritudo dicta est. Apoplexia est subita effusio sanguinis, qua suffocati intereunt. Dicta autem apoplexia, quod ex letali percussu repentinus casus fiat. Graeci enim percussimus Latine contractio subita partium aut nervorum cum dolore vehementi. Quam passionem a corde nominatam dixerunt, qui in nobis principatum vigoris habet. Fit autem duobus modis, aut ex repletione, aut ex inanitione. Tetanus maior est contractio nervorum a cervice ad dorsum. Telum lateris dolor est. Dictum autem ita a medicis, quod dolore corpus transverberet, quasi gladius. Ileos dolor intestinarum: Unde et illa dicta sunt. Graece enim †ilios† obvolvere dicitur, quod se intestinae prae dolore involvant. Hi et turminosi dicuntur, ab intestinarum
Abbreviated transcription (Latin):
&e sompno uigi. ueluti stertentis.
Synancis: a continentia sp̃s & p̃focatio¬
ne dicta. Greci enĩ synancesi: continere
dicunt. Qͥ enĩ hoc uicio laborant: dolo¬
re fauciũ p̃focantur. Ileumon est
feruor stomachi. cũ extensione atq do

Expanded text:
et somno iugi, veluti stertentis. et somno iugi, veluti stertentis. Synanchis a continentia spiritus et praefocatione dicta. Graeci enim συνάγχειν continere dicunt. Qui enim hoc vitio laborant, dolore faucium praefocantur. Fleumon est fervor stomachi cum extensione atque do
Abbreviated transcription (Latin):
xea acutꝰ morbꝰ est. quia aut
cito transit. aut celeriꝰ int̾ficit
ut pleuresis. frenesis. Oxi enĩ acu¬
tum apd̃ grecos. & uelocẽ significat.
Croniea est ꝓlixus corpous morbꝰ:
qui multis temporib remoratur.
inquietũ: cũ rubore & dolore. & den¬
sione. & duricia. & uastitate. Nam
cũ ceꝑit fieri fleumon: & inqͥetudo
febris consequit᷑. Unde & dicta est
Quȩda autẽ passiones: ex ꝓpͥis causiᷤ
nom̃ acceꝑunt. Iebris a feruore
dicta: ẽ enim ab habundantia ca¬
loris. Prenesis appellata: siue ab
impedũto mentis. qͥa greci mentẽ
frenas uocant: seu qͦd dentibus in¬
frendant. Nã frendere ẽ: dentes con¬
cutere. Est autẽ ꝑturbatio mentis:¬
cũ exagitatione & dem̃tia. ex cole¬
rica u effecta. Cardya uocabu¬
lum a corde sumpsit: dũ ex aliquo
tumore aut dolore afficit᷑. Cor enim
greci: cardyan uocant. Est enĩ cor¬
dis passio: cũ formidabili metu.
Letargya a sompno uocata. Est
enĩ opp̃ssio cerebri: cũ obliuone

Expanded text:
 acutus morbus, qui aut cito transit aut celerius interficit, ut pleuresis, phrenesis. axi oxy enim acutum apud Graecos, et velocem significat. Chronia est prolixus corporis morbus, qui multis temporibus remoratur, inquietudo cum rubore et dolore, et tensione, et duritia, et vastitate. Nam cum ceperint fieri phlegmones, inquietudo febris consequitur. Unde et dicta est Quaedam autem passiones ex propriis causis nomen acceperunt. Febris a fervore dicta; est enim abundantia caloris. Frenesis appellata sive ab inpedimento mentis; Graeci enim mentem φρένας vocant; seu quod dentibus infrendant. Nam frendere est dentes concutere. Est autem perturbatio cum exagitatione et dementia ex cholerica vi effecta. Cardiaca vocabulum a corde sumpsit, dum ex aliquo timore aut dolore afficitur. Cor enim Graeci καρδίαν vocant. Est enim cordis passio cum formidabili metu. Lethargia a somno vocata. Est enim oppressio cerebri cum oblivione
Abbreviated transcription (Latin):
olem ꝑ seipsũ moueri. ñ cũ
mundo uerti. Nam si fixus
celo maneret. om̃s dies &e noctes equales
existerent: s qm̃ alio loco eras occasurũ
alio occidisse hesterno uidemꝰ. apparet
eum ꝑseipsum moueri. ñ cum
mundo uerti. Spaciis enĩ in equa¬
libus orbes annuos conficit:
ꝓptertempoꝵ mutationes.
Oriens Adiem facit: occidens no¬
ctem  inducit. Nam uadeñ lon¬
guis  ad meridiem: hiemẽ fa¬
cit: ut hibernis humorib ac prui¬
nis t̾ra pinguescat: accedens ꝓpuiꝰ
ad septentͥonem estatẽ reddit. ut
fruges maturitate dureut᷑. & que
sunt in humidis incocta. feruefacta
maturescant

Expanded text:
olem per se ipsum moveri, non cum mundo verti. Nam si fixus caelo maneret, omnes dies et noctes aequales existerent; sed quoniam alio loco cras occasurum, alio occidisse hesterno videmus, apparet eum per se ipsum moveri, non cum mundo verti. Spatiis enim inaequalibus orbes annuos conficit propter temporum mutationes. Oriens diem facit, occidens noctem inducit. Nam vadens longius ad meridiem hiemem facit, ut hibernis humoribus ac pruinis terra pinguescat. Accedens propius ad septentrionem aestatem reddit, ut fruges maturitate durentur uel quae sunt in umidis, incocta et feruefacta mitescant
Abbreviated transcription (Latin):
cim: cypͥanus martyrio coronatur.
.u. ecce. lxx.ui. Claudiꝰ anno i: iste
gothos ab yllirico expulit. .ũ. ecce.¬
lex. uiii. Aurelianꝰ annis.u. iste xͥ¬
anos ꝑsequitur. ũ. ccce .lxxx.iii.

Expanded text:
XV. Cyprianus martyrio coronatur. VMCCCCLXVI. Claudius ann. II. Iste Gothos ab Illyrico expulit. VMCCCCLXVIII. Aurelianus ann. V. Iste Christianos persequitur. VMCCCCLXXIII.
Abbreviated transcription (Latin):
Teodosius anniᷤ.xx. uii: nestoriꝰ heresi ar¬
ces existit.  ũ.de.lui. Marcianus anñ
ui calcidonensis sẏnodus agitur. ũ¬
d .. lxat. ueo maior anñ .xui. egyptꝰ
errore dioscori latrat. ũ. d.c. lxx.uiii.
Nenon anñ xui. acephaloꝵ heresis or¬
ta est.  ñ.d... xe.iiii. Anastasius
anñ .xx.uii. fulgentiꝰ ep̃e sc̃s predica¬
tur. s ñ.d.ec.xx.i. Iustinꝰ anñ .xiii:
acephaloꝵ heresis abdicatur. u.d.¬
ce .xx.ix. Iustinianꝰ auñ .xxx.uiii:
uuandali in affrica extinguntur.
ñ.d. cx. lx .uii. Iustinus anñ .xi. arme¬
n fidem xp̃i suscipiunt. .ũ.d. ce. lxx.¬
xiii. liberius anñ uii longobardi
ytaliã capunt. .x.d. ce. lxxx.r. Mau¬

Expanded text:
Theodosius ann. XXVII. Nestorius haeresiarches extitit. VMDCXLVIII. Marcianus ann. VI. Chalcedonensis synodus agitur. VMDCLIV. Leo maior ann. XVI. Aegyptus errore Dioscori latrat. VMDCLXX. Zenon ann. XVII. Acephalorum haeresis orta est. VMDCLXXXVII. Anastasius ann. XXVII. Fulgentius Episcopus praedicatur. VMDCCXIV. Iustinus ann. VIII. Acephalorum haeresis abdicatur. VMDCCXXII. Iustinianus ann. XXXIX. Wandali Africa extinguntur. VMDCCLXI. Iustinus ann. XI. Armeni fidem Christi suscipiunt. VMDCCLXXII. Tiberius ann. VII. Langobardi Italiam capiunt.
Abbreviated transcription (Latin):
congregatur.  .x̃. d. xl.iiii. Constantiꝰ
anniᷤᷤ.xx.iiii antropomorfitarum
heresis oritur.  ũ. d.lx. uiii. Iulianus
annis .ii. hic ex xp̃iano paganus ef¬
ficitur. x̃. d.lxx. Iouinianꝰ anno
uno iste iterũ xp̃ianus effectꝰ est.  ũ.¬
.d.lxx.i. Ualentinianꝰ anneᷤ. xiiii. gothi¬

Expanded text:
regatur. VMDXXXIV. Constantius ann. XXIV. Anthropomorphitarum haeresis oritur. VMDLVIII. Iulianus ann. II. Hic ex Christiano paganus efficitur. VMDLX. Iovianus ann. I. Iste iterum Christianus effectus est. VMDLXI. Valentinian