comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ &ͤ in nob̾ eẽ ꝓbat᷑. Uide amꝰ distinctionẽ. xp̃s nͥaturã
nr̃ȩ carnis as sũpsit. cũ de uirgine natꝰ hõ ꝓcessit. Ecce ᷝͥ caro
de u̾gine sub sacͣm̃to cõmunicandȩ carnis. Ecce qd̾ sumi hu
nrm̃ quod ẽ ȩccła. Iã credo patere quod beatꝰ ãbrosiꝰ dixe¬
rit eande eẽ ut sub audiat᷑ nat᷑alit̃¬

Expanded text:
e probatur, videamus distinctionem. Christus naturam nostrae carnis assumpsit, cum de Virgine natus homo processit. Ecce caro de Virgine! sub sacramento communicandae carnis. Ecce quod sumiturnostrum, quod est Ecclesia! Jam credo patere, quod beatus Ambrosius dixerat, tandem esse, ut subaudiatur naturalit
Abbreviated transcription (Latin):
erat in dubitatum uoluerit arguere qͦd erat dubiũ. Dubitaba
moliebant᷑. ut unitas solũ eẽt uoluntatis ñnat᷑ȩ. sicut multi¬
tudinis credentiũ erat cor unũ ⁊ anima una. Indubitatũ uͦ
erat quod uerȩ u̾bũ caro factũ fuerat. nichilominꝰ quia đs
naturã carnisnrȩ de uirgine homo natus assũpsit: ⁊ nat᷑am car

Expanded text:
erat indubitatum, voluerit arguere quod erat dubium. Dubitabatm, ut unitas solum esset voluntatis, non naturae; sicut « multitudinis credentium erat cor unum et anima una . » Indubitatum vero erat quod vere Verbum caro factum fuerat. Nihilominus, quia Deus naturam carnis nostrae in
Abbreviated transcription (Latin):
crucifixa ẽ. q̃ sepulta ẽ. Uere gͦ carnis illiꝰ sacramentũ est.
ra caro sicut ipse dix qm accipimꝰ ⁊ uerꝰ ẽ potꝰ. Leo papaa
Sic sacrȩ mensȩ cõmunicare debetis. ut nichil.ꝓr sus de
ueritate corporis xͥ ⁊ sanguinis ambigatis. Auoos tini
carnẽ accep̃. Et quia in ipsa carne ambulauit. ipsã carnẽ
nob̾ manducandã ad salutẽ dedit. BASiliꝰ. Omiraculũ.o
dei in nos beniuolentia. qͥ sursũ sedet addext̾am patris. sac̾¬
ficii tñ tp̃r hominũ manibꝰ continet᷑. tradit᷑q lambe cupi¬
entib eũ. ⁊ cũ benedictione cõplecti. fitq hoc totũ sub ocłis

Expanded text:
crucifixa est, quae sepulta est; vere ergo carnis illius sacramentum est. » ra caro, sicut ipse dixit, quam accipimus, et verus est potus. » Leo papa: « Sic sacrae mensae communicare debetis, ut nihil prorsus de veritate corporis Christi et sanguinis ambigatis. » Augustinucarnem suscepit; et quia in ipsa carne ambulavit, ipsam carnem nobis manducandam ad salutem dedit. » Basilius: « O miraculum! o Dei in nos benevolentia! qui sursum sedet ad dexteram Patris, sacrificii tamen tempore hominum manibus continetur, traditurque lambere cupientibus eum, et cum benedictione co
Abbreviated transcription (Latin):
scõ. cũ quibꝰ illiẽ una diuinitas. sacrificiũ panes &exra in fpe¬
searitate sca catholica ȩccła puniũ sũ orbẽ t̾re osferre nõ oes¬
sat milł enĩ carnalitꝰ uictimis significatio frat caris xpi
guinis que effusurꝰ inremissionẽ peccatoꝵ nĩror misto no¬

Expanded text:
sancto, cum quibus illi est una divinitas, sacrificium panis et vinsancto, cum quibus illi est una divinitas, sacrificium panis et vincharitate sancta catholica Ecclesia per universum orbem terrae offerre non cessat. In illis enim carnalibus victimis significatio fuit carnis Chrguinis quem erat effusurus in remissionem peccatorum no
Abbreviated transcription (Latin):
ipse dic̃. caro mea uerȩ ẽ cibꝰ. ⁊ sanguis m̃s uere ẽ potꝰ. ł caro quę
crucifixaẽ.⁊ sanguis qͥ militis effusus est lancea. Auoꝰ aut̃ scri
intulit dicens. Cȩtũ illud corpꝰ quod de maria uirgine natũ
inse pulchro. resurrex̃ amortuis. penet᷑uit cȩlos. ⁊ pontifex fa¬
ctus inȩternũ. cotidiȩ int̾pellat ꝓ nob̃. ad quẽ si rectȩ com¬
municamꝰ m̃tẽ dirigimꝰ. ut exipso ⁊ abipso nos corpꝰ eiꝰ carnem
ipsiꝰ illo manente integͦ sumamꝰ. quȩ nimirũ caro ipsa est
ifrutꝰ ipsis carnis ut ide semꝑ ꝑmaneat. ⁊ uniũsos qui sũt
incorpore. Flbentios. firmissimȩ tene. ⁊ nullatenꝰ dubites
ipsũ unigenitũ dm̃: uerbũ carnẽ factũ: se ꝓ nob̾ obtulisse
sacrifiũ. ⁊ hostiã deo in odorẽ suauitatis. Cui cũ patre ⁊ sp̃u
scõ a patriarchis. a ꝓphetis ⁊ sac̃dotibꝰ tẽpore uet̾is testamenti aĩalia sacrifica¬
bantur. & cui nc̃ id est tempore noui testamenti cum patre et spiritu

Expanded text:
e dicit: « Caro mea vere est cibus, « et sanguis meus verus est potus; » vel caro quae crucifixa est, et sanguis qui militis effusus est lancea. » Augustinus autem scribintulit, dicens: « Caeterum illud corpus, quod natum in sepulcro, resurrexit a mortuis, penetravit coelos, et nunc pontifex factus in aeternum, quotidie interpellat pro nobis; ad quem si recte communicamus, mentem dirigimus, ut ex ipso, et ab ipso nos corpus ejus, carnem ipsius, illo manente integro, sumamus: quae nimirum caro ipse est et fructus ipsius carnis, ut idem semper maneat, et universos qui sunt is et vini. Firmissime tene, et nullatenus dubites, ipsum unigenitum Deum Verbum carnem factum, se pro nobis obtulisse sacrificium et hostiam Deo in odorem suavitatis : cui cum Patre et Spiritu sancto a Patriarchis et Prophetis et sacerdotibus, tempore Veteris Testamenti, animalia sacrificabantur; et cui nunc, id est tempore Novi Testamenti, cum Patre et Spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
rũ duplex modꝰ ẽ. Nã una ita cõmunis ẽ ut om̃iũ hoĩum
sit. ueluti si hoc ꝓponas. Si duob ȩqualib equalia aufe¬
ras. quȩ relinqunt᷑ eqͣlia eẽ null id intelligens neget. Alia
uͦ est doctoꝵ tantũ. quȩ tñ ex talib cõmunis animi con¬
ceptiõib uenit: ut ẽ. quȩ in corporalia s̃ in loco ñ eẽ. & ecȩt̃a

Expanded text:
rum duplex modus est: nam ita una communis est, ut omnium hominum rum duplex modus est: nam ita una communis est, ut omnium hominum sit, velut si hanc proponas: Si duobus aequalibus aequalia auferas, quae relinquuntur aequalia esse; nullus id intelligens neget. Alia vero est doctorum tantum, quae tamen ex talibus communis animi conceptionibus venit, ut est: Quae i
Abbreviated transcription (Latin):
tre mittendo. Ubi quid añs de misterio suo agere uolu¬
erit: suȩ scimꝰ tantũ cogni tũ uoluntati. Scimꝰ ti consumi
posse spũali uirtute. scimꝰ ⁊ seruari posse inconsũptibili ꝑ¬
inquo si forte ordo nat᷑e seruat᷑: mysteriũ quod sola fide
conspicit᷑ humiliet᷑. Si corpꝰ incorpore ordinẽ seruat: non
uiolatur mysteriũ quod diuinitatis firmaũ sacram̃tum.
sec sp̃c amittit. qͥd fide integͣ inre corporali spũalit̾ sũpsi.
S. iam forti syllogismo quod p̃misimꝰ concludamꝰ. Direra¬
mꝰ dñm non de spũalibꝰ ęscis. s de carnalib dixisse. Om̃e
qd intrat in os ⁊ reliqͣ. Propositio. Est hõ ext̾ior qͥcorrũ
stio non dp̃dicat᷑. Qd si ⁊ ad exteriorẽ ꝑtineat hominẽ: pi¬
um sit ⁊ salutare. diffundi ꝑm̃bra credere. ꝓfuturũ resus¬
citandis ingñali resurrectiõe. Conelo sio. liquet gͥ non

Expanded text:
trem mittendo. Ubi quid Dominus de mysterio suo agere volutrem mittendo. Ubi quid Dominus de mysterio suo agere voluerit, suae scimus tantum cognitum esse voluntati. Scimus enim consumi posse spiritali virtute; scimus et reservari posse inconsumptibili pin quo si forte ordo naturae servatur, mysterium, quod sola fide conspicitur, humilietur. Si corpus in corpore ordinem servat, non violatur mysterium quod divinitatis firmavit sacramentum; nec spiritus amittit quod fide integra in re corporali spiritaliter sumpsit. X. Sed jam forti syllogismo quod praemisimus, concludamus. Dixeramus Dominum non de spiritalibus escis, sed de carnalibus dixisse: Omne quod intrastio non praedicatur. Quod si ad exteriorem pertineat hominem pium sit et salutare, diffundi per membra credere profuturum resuscitandis in generali resurrectione Liquet igitur non
Abbreviated transcription (Latin):
caro de terrȩ pulue re resuscitata uiuificet᷑ in nouissi mo
die. Qua ꝓpt̾ cuiꝰ potenti turtute panis iste cõmunis qͣm
cotidie sumimꝰ cũ sit candidus mutatur intͣ nos incolorẽ
sanguine ũ. ł aliũ humorẽ fluidũ. ipsiꝰ potentia caro &
sanguis eiꝰ sumpta ñ innoxios ⁊ ꝑͥfluos humores. s in car¬
ne uere suscitanda debeat reseruari conformata. Et quia
totũ quod diximꝰ non ex nr̃o sũpsimꝰ. de isto etiã quid qͥdã
sapiers diffinerit dicamꝰ. Scimꝰ inqͥt hoc sacramentum
mysterio ⁊ reuerentia omĩmodis a cõmunib ȩscis secerne¬
du. quȩ nat᷑ali ⁊ necessario usu sumunt᷑. Ita enĩ om̃s expo¬
ñ disceruens. ł cuiꝰ excellentiȩ sit nõ consid̾ans. quod unui
ãe qr ẽ. Non enĩ eiꝰ excellentiã reueret᷑. qui secessui dicit
obnoriũ. sic̃ cet̾as escas. Ss tñ eodẽ mͦ quantũ ad comestionẽ
haustũ ꝑtinet ꝓcipiunt᷑. uidelicet traiciendo ꝑ os ⁊ inuẽ

Expanded text:
caro de terrae pulvere resuscitata vivificetur in novissimo die. Quapropter cujus potenti virtute panis iste communis quem quotidie sumimus, cum sit candidus, mutatur intra nos in colorem sanguineum vel alium humorem fluidum, ipsius potentia caro et sanguis ejus sumpta non in noxios et superfluos humores, sed in carne vere resuscitanda debeat reservari conformata. Et quia totum quod diximus, non ex nostro sumpsimus, de isto etiam quid quidam sapiens diffinierit, dicamus. « Scimus, inquit, hoc sacramentum mysterio et reverentia omnimodis a communibus escis secernendum quae naturali et necessario usu sumuntur; ita enim omnes exponon discernens, vel cujus excellentiae sit, inconsiderans, quod unum idemque est. » Non enim excellentiam ejus reveretur qui secessui dicit obnoxium, sicut caeteras escas. Sed tamen eodem modo, quantum ad comestionem et haustum pertinet, percipitur  c
Abbreviated transcription (Latin):
icut ante nos dix quidã sapiens cuiꝰ sententiã ꝓbamꝰ. licet
nom̃ ignoremꝰ. intuentes inquiens apłi sententia: qua dr̃ quia
animał homo non ꝑcipit ea quȩ sunt sp̃c dei hesitamꝰ uehem̃¬
ter. ne minꝰ spũalit̾ uiuentes cũ de sp̃u alib responsa paramꝰ
qualia forte nec dũ ꝓcepimꝰ: in lapidẽ offensionis ⁊ petram
scandali incidamꝰ. S iterũ cum internũ aspectũ ad eum diri¬
gimꝰ qui dix̃ api os tuũ.⁊ ego ad implebo illuo fidei integri¬
tate manente ꝓuocam᷑ respondere: de quo ddignũ ẽ non ta¬
cere. ui delicet de misterio corporis & sanguinis dñi dicentibꝰ
qbꝰdã idẽ ẽẽ quod sumitur de altari: quod ⁊ illud quod natũ
est exugine. Aliis aut̃ negantib ⁊dicentib aliuo ẽẽ. quibꝰdã

Expanded text:
icut ante nos dixit quidam sapiens, cujus sententiam probamus, licet nomen ignoremus: Intuentes, inquiens, Apostoli sententiam, qua dicitur: Quia « animalis homo non percipit ea, quae sunt Spiritus Dei, » haesitamus vehementer, ne minus spiritualiter viventes, cum de spiritualibus responsa paramus, qualia forte nec dum percepimus, in lapidem offensionis et petram scandali incidamus. Sed iterum cum internum aspectum ad eum dirigimus, qui dixit: « Aperi os tuum, et ego adimplebo illud , fidei integritate manente, provocamur respondere, de quo dignum est non tacere, de mysterio videlicet corporis et sanguinis Domini; dicentibus quibusdam idem esse quod sumitur de altari, quod et illud quod est ex Virgine natum; aliis autem neganti
Abbreviated transcription (Latin):
ne sit caro quȩ sumit᷑ de altari: qm q̃ nata ẽ de maria ugi¬
ne. ⁊ passa incruce ⁊ quȩ resurrex̃ de sepulchro. queq ⁊ ꝓmũ¬
di uita ad huc hodie offerat᷑. Cont̃ quẽ satis argum̃tant᷑. ⁊ rabanꝰ
inȩ pła ad ełi lonẽ abbem: ⁊ ratraminꝰ quidã libro cõposito ad ka¬
rolũ regẽ dicentes aliã eẽ. ł testimonio bt̃iꝰ ieromini qͥ dic̃ du¬
plicit dici corpꝰ dni. uł ex auctoritate augꝰtini ꝗdic̃ triplicit̃
dici.⁊ quia contendunt inlibris abrosii ñ ita ad littam inue.¬
niri. ponamꝰ ñ solũ eiꝰ ĩmutabilit̾ dicta: s ⁊ bt̃oꝵ augꝰtin hiero¬

Expanded text:
ne sit caro quae sumitur de altari, quam quae nata est de Maria virgine sit caro quae sumitur de altari, quam quae nata est de Maria virgine, et passa in cruce, et quae surrexit de sepulcro, quaeque pro mundi vita adhuc hodie offeratur. » Contra quem satis argumentantur et Rabanus in epistola ad Egilonem abbatem, et Ratramnus quidam in libro composito ad Carolum regepliciter dici corpus Domini; vel auctoritate S. Augustini, qui dicit tripliciter dici. Et quia contendunt in libris Ambrosii non ita ad litteram inveniri, ponamus non solum ejus immutabiliter dicta; sed et beatorum Augustini
Abbreviated transcription (Latin):
fore.Suꝑ quibꝰ piculosũ eẽt aliquid respondere: s mag̾ aurẽ
opturare nͥ periculosiꝰ for& eos talia ꝓposuisse. quia hoc ẽ pro
lacte ab uberib butyrũ. aut sangͥnẽ elicere. Mel inqͥt sapien¬
tia inuenisti: comede quantũ sufficit. ⁊ noli nimiꝰ scrutator¬
eẽ maiestatis. ne oppͥmaris agła. Et his quidẽ qui dixer̃ seces¬
sui ob noriũ. quod nũꝗͣ antea ẽ auditũ. id. heribaldo autisio¬
dorensi ep̃o. qui tͣpit ꝓposuit. ⁊ rabano maguntino qui tͦpiꝰ
assũpsit: turpissimȩ uͦ conclusit. suus ad respondendũ locus
seruet᷑. ꝓpt̃ eos aut̃ qͥ iđ ꝗd natũ exuͥgine. aut aliud dixer̃ esse.
lectȩ. Dico aut̃ paschasiũ ratb̾tũ corbeinensẽ abbem. qͥ roga¬
tus incertũ anꝓuocatꝰ scripsit de eadem re libellũ adcentũ
fere capitula. satis utilẽ. Quẽ cũ respserit multa multoꝵ au¬
ctoritate patrũ: poñ ex noĩe beati ãbrosii. quod non alia pla¬

Expanded text:
 quibus periculosum esset aliquid respondere, sed magis aures obturare, nisi periculosius foret, eos talia proposuisse; quia hoc est pro lacte ab uberibus butyrum aut sanguinem elicere. « Mel, inquit Sapientia, invenisti? Comede, quantum sufficit . » Et: « Nimius no opprimaris . » Et his quidem, qui dixerunt, secessui obnoxium quod nunquam est auditum id est, Heribaldo Antisiodorensi episcopo, qui turpiter proposuit, et Rabano Mogontino, qui turpius assumpsit, turpissime vero conclusit, suus ad respondendum locus servetur. Propter eos autem qui idem quod natum ex Virgine, aut aliud dixerunt esselectae. Dico autem Paschasium Ratpertum Corbeiensem abbatem, qui rogatus, incertum an provocatus, scripsit de eadem re libellum ad centum fere capitula satis utilem: quem cum resperserit multa multorum auctoritate Patrum, ponit ex nomine S. Ambrosii, « quod non alia pla
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ corporalit̃ uideniꝰ ⁊ imaginalit̾ inme moria retineman el¬
similitudo corporis. Hunc quoq intellectũ bestiȩ ⁊ peccora atq
uolatilia nullatenꝰ hñt. Uident ⁊ ipsa ꝑ corpꝰ. ⁊ eoꝵ que iudent᷑
imaginalit sp̃s conformat᷑. Uñ ⁊ peccora p̃sepia re cognoscuot
raues ad nidos suos redeunt. S nec scipsa intelligunt quȩ sũ.
nec illa que ocłis cernunt. Postremo corporal. uisio sine spu¬
ali ee non potest. Sstatĩ gͦ ut auertimꝰ ocłos abeis quȩ iude mñ
imagines eoꝵ quȩ uidemꝰ in memoria retinem. spĩrab uu
sio sine corporali eẽ non potest. uñ⁊ ab sentes homines recorda¬
m᷑.⁊ intenebris ea quȩ uidimꝰ maginalit̃ cernimꝰ. Intellectua l
nẽ pe nec corporali indiget. nec spũali. In tellertu nec cor pꝰ
int̾ciũ celum .i. ad intellectualẽ uisionẽ. ut d̃m̃ nõ ꝑ corpꝰ. non
ꝓsimilitudine corporis. s sic̃ ẽ ipsa ueritas cerneret. Tres gͦ

Expanded text:
ria retinemus, intelsimilitudo corporis. Hunc autem intellectum bestiae et pecora atque volatilia nullatenus habent. Vident ipsa per corpus; et eorum quae vident imaginaliter species formatur, unde et pecora praesepia recognoscunt, et aves ad nidos suos redeunt: sed nec se ipsa intelligunt quae sint, nec illa quae oculis cernunt. Postremo corporalis visio sine spirituali esse non potest. Statim ergo ut avertimus oculos ab eis quae videmus, imagines eorum quae vidimus, in sio sine corporali esse potest; unde et absentes homines recordamur, et in tenebris ea quae vidimus, imaginaliter cernimus. Intellectualis nempe nec corporali indiget nec spirituali. Per intellectum nec corpus  est ad intellectualem visionem, ut Deum non per corpus, non per similitudinem corporis, sed sicut est ipsa veritas cerneret. Tres erg
Abbreviated transcription (Latin):
uescenda. dat ex ipso ecclesia  corpꝰ eiꝰ. Sumens. Hescens.
accipit. ab ipso. Datã. Quod nͥ ita construat᷑: putabit aliqͥs
itaq xp̃s nram non phantasticã.s naturalẽ. Ergo inr̃a caro na¬
turał. Uñ sũpta ẽ illa. S & illa naturał. quę uniret utrasq &
qͥei quȩ una ẽ ⁊ omĩa replet. ⁊ tota ubiq ẽ. ipsa fac̃ ut ñ sint
plura sacrifia. s unũ licet amultis offerat᷑. ⁊ fit unũ corpꝰ x
cũ illo quod suscep̃ in utero uirginali. Quã uigilant᷑. qͣm a¬

Expanded text:
vescendam, datam ex ipso. Ecclesia corpus ejus sumens, vescens, accipit ab ipso datam. Quod nisi ita construatur, putabit aliquis  nostram non phantasticam, sed naturalem, ergo et nostra caro naturalis, unde sumpta est illa. Sed et illa naturalis, quae uniret utrasque, Dei, quae una est, et omnia replet, et tota ubique est, ipsa facit ut plura sacrificia, sed unum, licet a multis offeratur: et sit unum corpus Christi cum illo, quod suscepit in utero virginali, non multa cor
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃e in iuncło pacis tolerantes⁊ malos xpianos qui sunt in
ne. xixx: Aus̃. Scã ȩccła ut faciat mandata dei: ad iuuatur spi
dei. dicente psalmogͣpho. uiam mandatoꝵ tuoꝵ cucurri eũ
dilatasti cor meũ: Nisi dilatatũ cor habusset. uiam dñi mini¬
me cucurrisset. Et unde dilatat᷑ cor. ñper caritatẽ spũalẽ
hinc cẽ beatus paulus apłs simili psalmog̃pho uoce consentit.
Os nr̃m patet ad uos ochorinti cor nr̃m dilatatũ est. uñ que sõ
hunc gͦ sp̃m septiformẽ scriptura scã cõmemorat ⁊ cõmendat.
ut corda credentiũ dilataret. Trecenti uͦ cubiti significant
impleri. nisi caritate faciente. id spu scõ: ꝗ significat᷑ inlati

Expanded text:
spiritus in vinculo pacis, tolerantes et malos christianos qui sunt in spiritus in vinculo pacis, tolerantes et malos christianos qui sunt in nta ? RESP. Sancta Ecclesia, ut faciat mandata Dei, adjuvatur Spiritu Dei, dicente Psalmographo: Viam mandatorum tuorum cucurri, cum dilatasti cor meum . Nisi dilatatum cor habuisset, viam Domini minime cucurrisset. Et unde dilatatur cor, nisi per charitatem spiritualem? Hinc et beatus Paulus apostolus simili Psalmographo voce consentit: Os nostrum patet ad vos, o Corinthii; cor nostrum dilatatum est . Unde, quaeso, Hunc enim Spiritum septiformem Scriptura sancta commemorat et commendat .ut corda credentium dilataret. Triginta vero cubiti significant impleri nisi charitate faciente, id est Spiritu sancto, qui
Abbreviated transcription (Latin):
x sui. Quẽ quia iudei ñbibunt: ideo maledicti sunt. Or̃s
apparuit : Ays̃.ẜ noch septimꝰ ab adam transfert᷑ addm̃. Et
septimorequies ꝓmittit᷑ scĩs. qr in .ui. ȩtate
scli. reformantur inagnitionẽ dei. ut transferant᷑ ad reqͥ¬
em. ORs. Quid significat quod noe ꝑ aq̃m ⁊ lignũ lib̾at᷑: Aus̃
Aqua signific̾ baptismũ. & lignũ crucẽ. Sic̃ noe ꝑ aquã ⁊ li
gnũ liberat᷑. ita ⁊ ȩccła baptis mo & passionis xͥ signaculo lib
cta intrinsecus. & extrinsecus bitumine linit᷑: Aus̃. Sicut
archa delignis quadratis construit᷑: ita ⁊ ȩccła de scĩs constru¬
it᷑. Q̃dratũ enĩ inqͣcũq parte posueris. fortit̾ stat. Et scĩ in
quib lib temptationib stabiles ꝑmanent. ñ ad uersitati¬
bus. non prosꝑitatib cędunt. Bitum̃ enĩ signific̃ caritatẽ
ꝑ qͣm scĩ nec illis scandalis quȩ fiunt abhis ꝗ intꝰ sunt cedt̃.
nec ił quȩ fiunt abhis quȩ foris sunt. ⁊ seruant unitatẽ

Expanded text:
 sui. Quem quia Judaei non bibunt, ideo maledicti sunt. QUAESapparuit ? RESP. Enoch septimus ab Adam transfertur ad Deum, et septimo requies promittitur sanctis; quia in sexta aetate saeculi reformantur in agnitionem Dei, ut transferantur ad requiem. QUAEST. LI. Quid significat quod Noe per aquam et lignum liberatur ? RESP. Aqua significat Baptgnum liberatur, ita et Ecclesia Baptismo et passionis Christi signaculo libecta, intrinsecus et extrinsecus bitumine linitur ? RESP. Sicut arca de lignis quadratis aedificatur, ita et Ecclesia de sanctis construitur. Quadratum enim in quacumque parte posueris, fortiter stat: et sancti in quibuslibet tentationibus stabiles permanent; non adversitatibus, non prosperitatibus cedunt. Bitumen enim significat charitatem; per quam sancti nec illis scandalis quae fiunt ab his qui intus sunt, cedunt, nec illis quae fiunt ab his qui foris sunt: et servant unitatem
Abbreviated transcription (Latin):
Ar̃s. abrahã ꝑsonã xp̃i portabat. Sic̃ enĩ abrahã t̾rã ⁊ co¬
gnationẽ dimisit ⁊ domũ patris sui.⁊ uenit int̾rã qͣm ignora¬
stra. qnͦ diuitias mundi huiꝰ facultatesq contempnimꝰ.
Et de cognatiõe nr̃a .i. de uituis priorib quȩ nobis anatiuita¬
nr̃a coherentia uelut affinitate quadã ⁊ consanguinitate con¬

Expanded text:
i portabat. Sicut enim Abraham terram et cognationem suam dimisit, et domum patris sui, et venit in terram quam ignorastra, quando divitias mundi hujus, facultatesque contemnimus; et de cognatione nostra, id est, vitiis prioribus, quae nobis a nativitanostra cohaerentia, velut quadam affinitate et consanguinitate con
Abbreviated transcription (Latin):
ille coruus int̾ceptꝰ ẽ. illos sigñcat qui de ȩxcła exęunt. ⁊ heretico
inum ad salutẽ. s ad ꝑniciem. hñtes nimirũ spẽm pieta¬
tis. uirtutẽ eiꝰ ab negantes. Et rursũ. Animales inquit
mine trmitatis baptizati sunt. Ipsa ẽ ꝓfecto forma sacra¬
menti. ideo dum reuersi fuerint accipiunt uirtutem
bibensq uinum in ebriatꝰ ẽ.⁊ nudatus intabnaculo suo:
Aus. Deus quo dam m plantauit gente iudeoꝵ segre¬
gando eam acunctis gentib Un ⁊ circuncisioĩs signũ
indidit. legẽ dedit. sacrificia instituit. se ipsũ ini carne uẽ¬
turum inlege p̃dix̃. Cui ñ credentes uineȩ suȩ uino. id :

Expanded text:
ille corvus interceptus est, illos significat qui de Ecclesia exeunt, et haereticorum smum ad salutem, sed ad perniciem: Habentes nimirum speciem pietatis, virtutem autem ejus abnegantes ; et rursum, Animales, inquitmine Trinitatis baptizati sunt. Ipsa est profecto forma Sacramenti: ideo dum reversi fuerint, accipiunt virtutem bibensque vinum inebriatus est, et nudatus in tabernaculo suo ? RESP. Deus quodam modo plantavit gentem Judaeorum, segregando eam a cunctis gentibus. Unde et circumcisionis signum indidit, Legem dedit, sacrificia instituit, se ipsum in carne venturum in Lege praedixit: sed cui non credentes, vineae suae vino, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ accipiunt᷑. uñ ⁊̃ dr̃ inpsalmo. Oblationes & holocausta no
int̾fecit: As̃. lam suꝑiꝰ diximꝰ cain significare uideos qͥ xꝑm
popłi minoris natu: a popło iudeoꝵ maiore natu. Or̾̃s. Quo¬
mͦ intelligendũ ẽ qͦd sanguis abel intelligit᷑ de t̾ra ad dm̃ cla¬
masse. Auẽ. Sanguis abel significat sanguinẽ x̾. qͦ uniuersa
ȩccłia accepto: dicꝰ am̃. Nam qualẽ clamorẽ faciat uniu̾sa ȩccła

Expanded text:
 dicitur in Psalmo: Oblationes et holocausta nolinterfecit ? RESP. Jam superius diximus Cain significare Judaeos, qui Cpopuli minoris natu a populo Judaeorum majore natu: ille modo intelligendum est quod sanguis Abel legitur de terra ad Deum clamasse ? RESP. Sanguis Abel significat sanguinem Christi, quo universa Ecclesia accepto dicit, Amen. Nam qualem clamorem faciat universa Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑor. ñ nouã creat᷑am condens intelligr᷑. s qͣm condidit ad
so. cũ aliqͥd appareat irrationale eẽ animal: Alb. Serpe
diabolus. utens eo uelut organo ꝑ qͦd articulatũ sonũ emit
tura gͥ rationis expers: subdit᷑ rationali create. Sitn nõ
unt uerba marsoꝵ ut ad incantationes eor de speluriciꝰ
exreant suis: AG. licet intellectũ ñ habeant. t̃ sen¬
su corporis nullate nꝰ carent. hñt n ⁊ uisũ. ⁊ auditũ &e
odoratũ.⁊ gustũ. ⁊ tactũ. Et ideo quanuis audiant u̾ba mar¬
soꝵ: ne quaqͣm tñ intelligunt. Nonn obediunt intelligendo.
S ut de antris ad uerba marsoꝵ exeant. ꝑmittente dõ cogũ¬
tur adiabolo. Uñ dat᷑ testimoniũ de illo primo facto. qͦd pri¬
mũ hominẽ diabolus perserpentẽ decępit inparadiso: O¬
R̾̃s. Hunquid quiapꝰ erat adȩ̨ ut ei coniunx fieret. alit̾
ñ poterat fieri. nͥ ut dormienti costa detͣheret᷑. ex qua con
entiꝰ iudicauit. ut sic faceret. uñ aliquid significaret᷑. Sic̃

Expanded text:
on novam creaturam condendo intelligitur, sed quam condidit admso , cum aliquod appareat irrationale esse animal? RESP. Serpeabolus, utens eo velut organo, per quod articulatum sonum emitttura ergo rationis expers subditur rationali naturae; sed tamen non unt verba Marsorum, ut ad incantationes eorum de speluncis exeant suis? M. Licet intellectum non habeant, tamen sensu corporis nullatenodoratum, et gustum, et tactum. Et ideo quamvis audiant verba Marsorum, nequaquam tamen intelligunt. Non enim obediunt intelligendo, sed ut de antris ad verba Marsorum exeant, permittente Deo coguntur a diabolo. Unde datur testimonium de illo primo facto, quod primum hominem diabolus per serpentem decepit in paradiso. QUAEST. XLV. Numquid quia opus erat Adae ut ei conjux fieret, aliter non poterat fieri, nisi ut dormienti costa detraheretur, ex qua coentius judicavit ut sic faceret, unde aliquid significaretur. Sicut
Abbreviated transcription (Latin):
diret. ut tutus for&. Quod lib& hoꝵ dicat᷑. siue hõ paradỹ¬
sũ oꝑaret᷑ ꝑ agͥ culturã ⁊ custodiret ꝑdisciplinã. siue iꝑsum
hoiẽm deus oꝑaret᷑ ut bonꝰ eẽt & custodiret ut tutꝰ eẽt: quid
tuꝰ ñ fuit: sic n script᷑a dic̃. In quac̾q die comederis exeo:
morte morieris. Augꝰ. Quatuor eẽ mortes scriptura scã
neiorit̃ ostendit. prima mors animȩ. quȩ suũ deserit cre¬
atorẽ. Cũ n deserit peccat. Sine inqͥt dñs in eũgłio mortuos
tuos suos. & quos sepeliunt. scđm car nẽ mortuos. Hec itaqꝙ
sententia: duas mortes manifestissi mȩ docet. unã aĩarũ
alt̾am corpoꝵ. Tercia solius ẽ aĩȩ. qͣm dũ exħ corpore exierit
patit᷑. Scd̃m illud quod in eũgłio dediuite legimꝰ. Pat̾ abraam
inqͥt diues: mitte lazarũ. ut digito suo refrigeret linguã meã
quia erueior inhac flanima. Quarta est mors̾ eũ anim̃a receꝑit

Expanded text:
diret ut tutus esset quolibet horum dicatur: sive homo operadiret ut tutus esset quolibet horum dicatur: sive homo opera disciplinam; sive ipsum hominem Deus operaretur ut bonus esset, et custodiret ut tutus esset: quodvis tuus non fuit? Sic enim Scriptura dicit, In qua cumque die comederis ex eo, morte morieris ? RESP. Quatuor esse mortes Scriptura sancta evidenter ostendit. Prima mors est animae, quae suum deserit Creatorem: cum enim deserit, peccat. Sine, inquit Dominus in Evangelio, mortuos tuos; et quos sepeliunt, secundum carnem mortuos. Haec itaque sententia duas mortes manifestissime docet, unam animarum, alteram corporum. Tertia autem solius est animae, quam, dum ex hoc corpore exierit, patitur; secundum illud quod in Evangelio de divite legimus, Pater Abraham, inquit dives, mitte Lazarum, ut digito suo refrigeret linguam meam; quia crucior in hac flamma . Quarta est mors, cum anima receperit
Abbreviated transcription (Latin):
deus hominẽ ait scriptura. & posuit eum in paradisũ uo¬
luptatis. ut oꝑaret᷑ & custodiret illum. Quid rogo oꝑaret᷑
⁊ custo diret: paradisũ an aliud: AUG. Ista sententia dupli¬
cem intelligentiã parit. Siue n oꝑaret᷑ hõ paradysũ. id in
paradiso aliquio oꝑarct᷑. non necessitate uictus. s dilectio¬
ne oꝑabat᷑. Adhuc n non peccauerat. nec ei terra spinas ⁊tri¬
bulos germinauerat. ut insudore faciei sue ederet panẽ su¬
um ħ nẽpe meruit pꝰpeccatũ. Ante gͥ peccatũ. ñ indigen¬
tia. non necessitate. s sola ut diximꝰ uoluntate oꝑabatur
paradisum ꝑ agriculturã.⁊ custodiebat ꝑdisciplinã. ñ contͣ
bestias. neq cont᷑ animalia aliqua paradisũ custo diebat:
s: sibi. Scilicet ne amitteret peccando: quẽ custodire pote¬
rat obediendo. Siue ipsum hominẽ ponens ds̃ inparady¬
so ut oꝑaret᷑ & custodiret. oparet᷑ scilic& ut bonꝰ eẽt. ⁊ custo¬

Expanded text:
Deus hominem, et posuit eum in paradiso voDeus hominem, et posuit eum in paradiso voluptatis, ut operaretur et custodiret illum. Quid, rogo, operaretur, quid custodiret? paradisum, non aliud quid? Ista scientia duplicem intelligentiam parit: sive enim operaretur homo paradisum, id est, in paradiso aliquid operaretur, non necessitate victus, sed delectatione operabatur, adhuc non peccaverat, nec ei terra spinas et tribulos germinaverat. ut in sudore faciei suae ederet panem suum. Hoc nempe meruit post peccatum: ante peccatum igitur non indigentia, non necessitate, sed sola, ut diximus, voluntate operabatur paradisum per agriculturam, et custodiebat per disciplinam, non contra bestias, neque contra aliqua animalia paradisum custodiebat: sed sibi scilicet ne amitteret peccando quod custodire potuerat obediendo. Sive ipsum hominem ponens Deus in paradisum, ut operaretur et custodiret. Operaretur scilicet ut bonus esset, et custo
Abbreviated transcription (Latin):
qͦmͦ habitabat hõ interra: si uniũsã terrã aqua tegebat: As
ons positus est singłaris ꝓ plurali nũo. ħ a si sollicite reqͥra¬
mꝰ : inscripturis scĩs freq̃nt̃ reꝑimꝰ. Habes nẽpe inpsalmo.
alisit in eos muscam caninã ⁊ comedit eos. ⁊ ranã. & exter¬
minauit: dũ utiq nec una musca. nec una rana fuerit: &¬
alibi inpsalmo. Dix̃ & uenit locusta. ñ ait locustȩ. ẜ locu¬
nobilissimꝰ quidã poetarũ. Uterũq armato milite c̃plẽt.
Porro aut̃ ꝑꝑ unitatẽ naturȩ dictũ est. unꝰ fons. ut om̃s intelliga¬
mus qui sunt in terra. quia quodãmͦ om̃s ex umiꝰ abyssi na¬
tura manant. Nam quł ait irrigabat unauersã faciem t̾rȩ
ñ totã terram ir rigabat. s partẽ. a toto enim  sigñfcat. quẽ ad mo¬
dum dicimꝰ xp̃s mortuus est. xp̃s re surrex̃. cum non mor tuus
fuerit ⁊ resurrex̾it. nisi scdm̃ carnẽ. ORs. Tulit gͦ dñs

Expanded text:
quomodo habitabat homo iquomodo habitabat homo iFons positus est singularis pro plurali numero; hoc enim si sollicite requiramus, in Scripturis sanctis frequenter reperimus. Habes nempe in Psalmo, Misit in eos muscam caninam, et comedit eos; et ranam, et exterminavit eos : cum utique nec una musca, nec una rana fuerit. Et alibi in Psalmo dixit, Et venit locusta : non ait, locustae; sed, locuUterumque armato milite complent » . Porro autem propter unitatem naturae dictum est unus fons; ut omnes intelligamus qui sunt in terra: quia quodam modo omnes ex unius abyssi natura manant. Nam quod ait, Irrigabat universam faciem terrae, non totam terram rigabat, sed partem. A toto enim partem significavit; quemaddum dicimus Christus mortuus est, Christus resurrexit, cum non mortuus fuerit et resurgeret nisi secundum carnem. Aut, ut Ambros
Abbreviated transcription (Latin):
sit pat᷑ : Aut uͥ eẽ poterit pat̾ sine filio. cũ dese ipso filio di
fortit᷑. & disponit omĩa suauit̃:
pat. quia scił sic̃ inse parabiles sunt innat᷑a: ita ⁊ insepara¬
ret uxori suȩ. id ẽ eccłȩ suȩ : nisi illo mͦ quo apłs dic̃. Qͥ cum
informa dei eẽt ñ rapinã arbit᷑ͣtus ẽ eẽ se ȩqualẽ dõ. s se¬
met ipsũ exinaniuit formã serui accipiens: Ipsa gͥ forma. ẽ
ab olitio. aut nat᷑ȩ amissio: tñ ꝓpt̾ formã serui inqͣ dino¬
scit᷑ apparuisse iure dic̃ apłs: patrẽ reliquisse. Reliquit
fructib munera reꝓbant᷑: ⁊ abel de ad ipib gregis sui mu¬
nera suscipiunt᷑: Aug̃. Cam typũ gerebat uideoꝵ. quia illa
cor poralia sacram̃ta scdm uetꝰ testam̃tũ exercebant. Noꝵ i sacri

Expanded text:
sit cum Patre; aut ubi esse poterit pater sine filio, cum de ipso filio, qui fortiter, et disponit omnia suaviter Patre: quia scilicet sicut inseparabiles sunt in natura, ita et insepararet uxori suae, id est, Ecclesiae suae, nisi illo modo quo Apostolus dicit: Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo; sed semabolitio, aut naturae amissio, tamen propter formam servi, in qua dignoscitur apparuisse, jure dicitur Patrem dereliquisse. fructibus munera reprobantur, et Abel de adipibus gregis sui munera suscipiuntur? Cain typum gerebat Judaeorum, quia illi corporalia sacramenta secundum vetus testamentum exerc
Abbreviated transcription (Latin):
Nũ qͥdnã addur̃ deus ad adam cuncta animantia terre. &u
nuersa uolatilia cęli quomͦ adducũt aucupantes ł uenan¬
tes ad retia: anforsitan uox denube facta ẽ iussionis qͣm¬
incelligerent tanqͣm rationes anime. ⁊ ea audita nichilomi¬
nꝰ obeddirent: AYG. Nonħ acceperunt animantia ł uolatili¬
a cȩli ut sint rationis capaces ꝑ qͣm obedire possint creato¬
ri suo. In suo tñ gnẽ obtemꝑant dõ. ñ rationał uoluntat s
arbit̾o. s sic̃ mouet ille omĩa tẽporib oportunis ñ ipse tẽ
poralit̃ motꝰ. Mouet itaq se ipsũ sine tp̃r ⁊ loco. mou&e
creatũ sp̃m sine loco temporalit̾. mouet creat᷑am corpore¬
am. temporalit̾. ⁊ localit̾. Precedit gͥ substantia. qri dem¬

Expanded text:
nam sic adduxit Deus ad Adam cuncta animantia terrae, et universa volatilia coeli , quomodo adducunt aucupantes vel venantes ad retia? An forsitan intelligerent tanquam rationales animae, et ea audita, nihilominus obedierunt. M. Non hoc acceperunt animalia aut volatilia, ut sint ratione capaces, per quam obedire possint Creatori suo; in suo tamen genere obtemperant Deo, non rationabili voluptatis arbitrio, sed sicut movet ille omnia temporibus opportporaliter amotus: movet itaque se ipsum sine tempore et loco, movet creatum spiritum sine loco temporaliter, movet creaturam corpoream temporaliter et localiter. Praecedit substantia, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ereat᷑̾am dm ꝑ indigentiã. s sola bonitate fecisse. Qen ina
liqua creatura requiesceret: aliqm creaturã indigens feci¬
set . frgo quia nullam creat᷑am ꝑ indigentiã fec̃. ꝓin innul¬
la creatura requieint. Ham quod dic̃ seript᷑a requie ise
m̃ indie septima ab oĩb oꝑib suis q̃ fec̃. Hoc intelligi pos¬
serarbitror. qͥd nõ in ipsum diem tanqͣm eiꝰ bono indigens¬
qͥasit beatior requie uerit s ipsũ diem septimieudẽ angũ¬
cam naturã ad duxisse ad requiem suã ut uiderene seił
indõ sic̃ omẽm formandã creaturã. ita⁊ illũ uiderent
qd nullã creat᷑am ꝓindigentia ẜ sola bonitate fecisse. h¬

Expanded text:
creaturam Deum per indigentiam, sed sola bonitate fecisse. Quod si in creaturam Deum per indigentiam, sed sola bonitate fecisse. Quod si in aliqua creatura requiesceret, aliquam creaturam indigens fecisset. Ergo quia nullam creaturam per indigentiam fecit, proinde in nulla creatura requievit. Nam quod dicit Scriptura, requievisse Deum in die septimo ab omnibus operibus suis quae fecit ; hoc intelligi posse arbitror, quod non in ipso die, tanquam equo sit beatior, requieverit, sed ipsum diem septimum, id est angelicam naturam adduxisse ad requiem suam, ut viderent, scilicet in Deo, sicut omnem formandam creaturam, ita et illud viderent, quod nullam creat
Abbreviated transcription (Latin):
tus sic̃ ẽ angłoꝵ. quã ꝗͣ sine tp̃r contemplet᷑ dei et̾nita¬
tẽ. ueritatẽ. caritatẽ. tñ quia extp̃r in inferioribꝰ uissa dĩ
ꝑficiunt. iure credunt᷑ moueri intpr. Corpora uͦ sua in
locũ mouent dum descendunt de cęlo. ⁊ ascendunt incę¬
lum. Sp̃c itaq hominũ mouet᷑ in tp̃r. re miniscendo p̃¬
terita. fut᷑a expectando. ali qua noua discendo. Heq u
⁊ loco. Qđ̃ si loco moueret᷑. aut incęlo aut interra moue¬
ret᷑. quia sine cę̧lo ⁊ t̾ra nullus est locus. Ubi enĩ fuit ipse
tatẽ : Ergo si innullo loco uidit ut recordaret᷑ inse ipso¬
uidit. Et quiainitiũ h̃t: cogitatio est. Om̃e qͦd inͥtiũ ht̃¬
cur de us requi escere dr̃: an ⁊ ipse oꝑe fatigatꝰ ẽ. ut reqͥesce
cicat᷑: DA .G. Hon aliqͣm creatura tanqͣm eꝓ bono indigẽs¬
requieuit as s inse ipso. Deniq. non ialiq̃ diecum. s ap
sexti diei oꝑa requi escere legit᷑. un liqͥdo apparet nulam

Expanded text:
templentur Dei aeternitatem, veritatem, charitatem; tamen quia ex tempore in inferioribus jussa Dei perficiunt, jure creduntur moveri in tempore. Corpora vero sua in loco movent, dum descendunt de coelo, et ascendunt in coelum. Spiritus itaque hominum movetur in tempore, reminiscendo praeterita, futura exspectando, aliquid novi discendo. Neque enim, et loco. Quod si loco moveretur, aut in coelo aut in terra moveretur; quia sine coelo et terra nullus est locus. Ubi enim fuit ipse tatem? Ergo si in nullo loco vidit: et quia initium habet, cogitatio est omne quod initium etcur Deus requiescere dicitur? An et ipse opere fatigatus est, ut requiescere dicatur? RESP. Non in aliqua creatura tanquam erequievit Deus, sed in seipso. Denique non in aliquo dierum, sed post sexti diei opera requiescere legitur. Unde liquido apparet nullam
Abbreviated transcription (Latin):
lgͣ sp̃s rationał qui ẽ in hominibꝰ. seu irrationał. eiꝰ iussis
mouetur. S rationał ht̃ intelligentiam ꝑ qm uidicare
possit. utrum iussis consentiat: an non consentiat: Anima¬
lia uͦ aut uolatilia non acceꝑunt hoc iudiciũ: Pro suo tñ gn̾e
atq nat᷑a. iussu aliqͦ acta ꝓpellunt᷑. Uñ angłica natura iussa
dĩ ꝑficiens mouet ussis om̃e genꝰ animantiũ docens qͦd illud
nescit. Si hoĩes possunt non nulla animasiũ gũra mansueta
facere. ita ut quasdam uoluntates hominum facere uide¬
ant᷑. quanto magis hoc angłi possunt: ORS. Que causa fe¬
cit ut deus quẽ astruis moueri non moueatur intp̃r. aut

Expanded text:
s rationalis, qui est in hominibus, seu irrationalis, etiam et jussis movetur. Sed rationalis habet intelligentiam per quam judicare possit utrum jussis consentiat, an non consentiat: animalia vero aut volatilia non acceperunt hoc judicium; pro suo tamen genere atque natura jussu aliquo tacta propelluntur. Unde angelica natura, jusDei perficiens, movet visus omne genus animantium ducens, quo ille nescit. Si homines possunt nonnulla animalium genera mansueta facere, ita ut quasdam voluntates hominum facere videantur, quanto magis hoc angeli possunt? Quae causa facit ut Deus, quem astruis moveri, non moveatur in tempore: aut
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ animalia excorruptione corpoꝵ maximę mortuoꝵ na¬
sci. Humquid tũ creata sunt. qͦnͦ ipsa corpora: AUG. Ab sit
ut tunc creata dicant᷑ qͦn ipsa corpora. s corporibꝰ insita sũt
⁊ qͦdam mͦ liceat ea quȩ sunt suo tp̃r exort᷑a. Sic̃ enĩ sem̃
cuiꝰ libet arboris ht̃ quandã uim. ut cũ obrutũ fuerit in
terra oriat᷑. ⁊ uirgultũ ꝓducat᷑. de inde ramis nichilomi¬
nus constipata dilatetur: ⁊ frondib de eisdẽ florib deco¬
rata fructificet. ita ẽ ⁊ in corpore ut ita dicã quoddã semi¬
herbã uirentẽ. ⁊ afferentẽ sem̃ ⁊ ligna fructifera. ligna in¬
fructuosa. ł spinas.⁊ tribulos qͦn fec̃: AG. Simul omĩa
deus fec̃. dicente scriptura. Qui uiuit in ȩt̾nũ creauit

Expanded text:
mus animalia ex corruptione corporum, maxime mortuorum nasci: numquid tunc creata sunt, quando ipsa corpora? RESP. Absit ut tunc creata dicantur, quando ipsa corpora: sed corporibus insita sunt quodam modo, quae sunt suo tempore exortura. Sicut enim semen cujuslibet arboris habet quamdam vim, ut cum obrutum fuerit in terra oriatur, et virgultum producatur, deinde ramis nihilominus constipata dilatetur, et frondibus; deinde floribus decorata fructificet: ita est et in corpore, ut ita dicam, quoddam semiherbam virentem, et afferentem semen et ligna fructifera ; ligna infructuosa, vel spinas vel tribulos quando fecit? RESP. Simul omnia Deus fecit, dicente Scriptura, Qui vivit i
Abbreviated transcription (Latin):
accedit do noua aliqua cogitatio. ad formandas creaturas.
osiñ omĩa inse trinitas ds̃ disposuit: qr inse cuncta hũit: ꝗ
fec̃. Incelligit᷑ ⁊ alit̃. Omĩa in nũo ⁊ mensura ⁊ ponaere dis

Expanded text:
accidit Deo nova aliqua cogitatio ad formandas creaturas. accidit Deo nova aliqua cogitatio ad formandas creaturas. Proinde omnia in se Trinitas. Deus disposuit, quia in se cuncta habuit quae fecit. Intelligitur et aliter: omnia in numero, et mensura, et ponde
Abbreviated transcription (Latin):
uera si non inuenimꝰ inea aliqͥd ad edendũ: inuenimꝰ¬
scilicet ad medicam̃tũ. inuenimꝰ ad aͦiutoriũ. Nã qͣntȩ
utilitates inueniant᷑ in ea: tu ipse considera. ꝓ inde ꝗͥa¬
quia a fruendo dr̃ fructꝰ.⁊ ab om̃i ligno possumꝰ hr̃e aliquod ad¬
los qͣmuis pꝰ peccatũ hõi nascant᷑ ad laborẽ. dicente. scriptura
spinas ⁊ tribulos pariet tͥ: tñ non est dicendum tẽ ea aboriri
exterra quia iam non erant utiq ad pastus peccoꝵ ł uolatili¬
um facta. non ad augendã hominis pȩnã produda Qles¬
it: AUG. Nũs ⁊ mensura ⁊ pondꝰ ipse deus est. Ipse ẽ nũs sũ
om̃is mensura. Ipse ẽ pondus sine pondere: aquo ẽ om̃e pon¬
dus. Omĩa gͦ innũo ⁊ mensura ⁊ pondere disposuit. Tanqͣm si
diceret. Omĩa inse disposuit. Non enĩ creat᷑am extͣ se aut ali¬
cubi uidit. ut sic̃ hoĩes memoria recin̾et quȩ faceret. Om̃is
gͥ causa creat᷑e uoluntas est creatoris. Hoc ibi est uolunt as.

Expanded text:
 invenimus certe ad medicamentum, invenimus ad adjutorium. Nam quantae utilitates inveniantur in eis, tu ipse considera. Proinde quia a fruendo dicitur fructus, et ab omni ligno possumus habere aliquod adli quamvis post peccatum homini nascantSpinas et tribulos pariet tibi ; tamen non est dicendum tunc ea oboriri ex terra, quia jam erant utique ad pastus pecorum ac volatilium facta, non ad augendam hominis poenam producta. it? RESP. Numerus et mensura et pondus ipse Deus est. Ipse est numerus omnis mensura. Ipse est pondus sine pondere, a quo est omne pondus. Omnia ergo in numero, et mensura, et pondere disposuit, tanquam si diceret, Omnia in se disposuit. Non enim creaturam eam extra se, aut alicubi vidit, ut, sicut homines, memoria retineat quae faceret. Omnis igitur causa creaturae, voluntas est Creatoris. Hoc ibi est voluntas, q
Abbreviated transcription (Latin):
reformat᷑ genꝰ humanũ ad imaginẽ dei. Profecto ti anni .x.¬
⁊ riii. ñ solũ sex ętates. s etiã tria tpr̃a euident̾ de monstrãt
Unu scilicet ante legẽ. alterũ sub lege. t̾ciũ sub gr̃a. Ig uip¬
se annus senario
& quadrans quin
quadrans ꝓdie ponas: aparte totũ sex faciunt. Ecce qͣntũ me¬
aqua. sit supͣ quartũ quod est ignis. & quomͦ dictũ est fi
cȩlos eẽ. ẽẽ easdẽ ibi minime dubitemꝰ. Sic̃  nubes istę qͥ
utiq a quȩ sunt ferunt᷑ suꝑ aera. qd ẽ t̾ciũ ȩlem̃tũ. ita fie¬
ri posse arbitror. ut aquȩ tenues atq subtiles ferant᷑ supͣ
cęlum. Nam ex hoc pondere ȩlementorũ multi philosophi
re surrectionẽ carnis illudentes ñ posse fieri inꝗunt. ut
hõ qui utiq: ext̾ra factus ẽ. sit incęlo. S hos ueritas con¬
uincit quȩ fac̾ multa animalia terrena inaera uolitare.
in terra. Ergo dei potentia quȩ hȩc facere approbat᷑ facit

Expanded text:
Profecto enim anni XVIII non solum sex aetates, sed etiam tria tempora evidenter demonstrant. Unum scilicet ante legem, alterum sub lege, tertium sub gratia. Igitur et ipse annus senario et quadrans quinque quadrans aqua, sit supra quartum, quod est ignis. Et quomodo dictum est, Ficoelos esse, eas esse ibidem minime dubitemus. Sicut enim nubes istae quae utique aquae sunt, feruntur supra aera, quod est tertium elementum; ita fieri posse arbitror, ut aquae tenues atque subtiles ferantur supra coelum. Nam ex hoc pondere elementorum multi philosophi resurrectionem carnis illudentes non posse fieri, inquiunt, ut homo qui utique ex terra factus est, sit in coelo. Sed hos veritas convincit, quae facit multa animalia terrena in aere volitare,ntum, esse in terra. Ergo Dei potentia quae haec facere approbatur, facit
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ resurrectio eiꝰ: duas mortes nr̃as: iduas resurrectiones nr̃as¬
significat: duo ⁊ duo: qͣtuor sunt. Unã mortẽ dñi ⁊ unã re¬
surrectionẽ eiꝰ. adde.niͦiͦi. nr̃as : sex faciunt. Igͥ simplũ dñi
nis. edificatũ eẽ tẽplũ asserunt uidei in eũgłio qđ intelli¬
usq indiem parturitionis augmentari. Quadragies sexies¬
qͥppe seni: fiunt. cclxxxi. qui faciunt m̃se̾.ix. ⁊diesx. Com¬

Expanded text:
t resurrectio ejus duas mortes nostras, et duas resurrectiones nostras, duas et duas quatuor sunt; unam mortem Domini, et unam resurrectionem ejus, adde quatuor nostras, sex faciunt. Igitur simplum Domini, nis aedificatum est templum. Astruunt Judaei in Evangelio, quod intelliusque in diem parturitionis augmentari. Quadragies quippe seni fiunt CCLXXVI, qui faciunt menses no
Abbreviated transcription (Latin):
adam. ⁊ eua. ait scriptura. dñi dei de ambulantis in paradiso: abs¬
conderunt se. Rogo. quȩ est ista de ambulatio: aus̃. Absit ut
d̃ qui est trinitas ex hoc quod eiꝰ dr̃ de ambulatio. corporeus
est. bs uͦ incorporea res est. nec temporalit̃ mouet᷑ neq loco
contine t᷑. ⁊ neq deloco ad locũ transfertͣ. Eius nempe de am¬
bulatio intelligenda est ꝑ aliqͣm ereat᷑am facta. qͣm crea¬
turã hominẽ fuisse exipsiꝰ circunstantia scripturȩ intelle
script᷑a. dudi isrł. dñs deus tuus deus unꝰ est. qͦmͦ ipse ait.
Ecce adam factus est quasi unꝰ ex nobis: Nobis enĩ pluralitatẽ

Expanded text:
Adam et Eva, ait Scriptura, Domini Dei deambulantis in paradiso, absconderunt se : rogo, quae est ista deambulatio? RESP. Absit ut Deus, qui est Trinitas, ex hoc quod ejus dicitur deambulatio, corporeus est. Deus vero incorporea res est, nec temporaliter movetur, nec loco continetur, neque de loco ad locum transfertur. Ejus namque deambulatio intelligenda est per aliquam creaturam facta, quam creaturam hominem fuisse ex ipsius circumstantia Scripturae intellecScriptura, Audi Israel: Dominus Deus tuus, Deus unus est ; quomodo ipse dixit, Ecce Adam quasi un
Abbreviated transcription (Latin):
ris diui diꝰ pot̾. Abipso n surgit omĩs nu̾s gͦ duo diuidi
possunt. s pars eiꝰ unꝰ est. Igͥ diuisio duor inunũ ẽ: Diui¬
sio triũ: in unũ ẽ: Quid aliud hic nũs ostendit. ñ triu¬
tatẽ¬
quȩ ds̃ ẽ: Quȩ qͣnuis tres sint ꝑsone. uñũ credunt᷑ in uni¬
tate naturȩ. Quat̾narius duas partes ht̃. Nam quarta eiꝰ
unũ. media eiꝰ duo. unum uidelicet. ⁊ duo. tria st̃. ecce par¬
tes suas nec ult᷑ excrescit nec cõplet.⁊ idõ imꝑfectꝰ ẽ numerꝰ
Quinariꝰ ñ ht̃ nͥ unũ. qͦd ẽ qͥnta eiꝰ. Se nariꝰ gͥ nũs ꝑfectus ẽ.
qr partibꝰ suis cõpletͣ. ht̃ enĩ unũ quod ẽ sexta eiꝰ. duo. qͥ est
tercia. tria. qd ẽ. media. Unũ gͦ ⁊duo & tria. sex faciunt. Idõq¬
creaturã. Ulurimũ ualere senarii nũi ꝑfectionẽ inscript᷑i
scĩs freq̃nt̃ reꝑimꝰ. p̃sertĩ in mortẽ dñi simplã. Alors itaq dñi

Expanded text:
o dividi possunt, si pars ejus unus est. Igitur divisio duorum in unum, divisio trium in unum, quid aliud hic numerus ostendit, nisi Trinitatequae Deus est, quia quamvis tres sint personae, in una creduntur unitate natura. Quaternarius duas partes habet. Nam quarta ejus unum est, media ejus duo. Unum videlicet et duo, tria sunt. Ecce partes suas, nec ultra excrescit, nec complet, et ideo imperfectus est numerus. Quinarius non habet nisi unum, quod est quinta. Senarius igitus completur. Habet enim unum, quod est sexta; duo, quod est tertia; tria, quod est media; unum ergo, duo et tria, sex faciunt. Ideo prcreaturam. Plurimum valere senarii numeri perfectionem in Scripturis sanctis frequenter reperimus, praesertim in morte Domini simplam, et i
Abbreviated transcription (Latin):
bat. Et qͦmͦ scriptura dic̃. congregent᷑ aquȩ quę sub cęlo sũt
in locum unũ: ⁊ appareat arida: AUB. Totã terrã aqua te¬
gebat: sicut rarissima nebula quȩ post ea inunum redacta
atq: collecta est : ut posset terrę spẽs apparere ꝗnuis ⁊ terra
longe lateq sub sidens potuit concauas partes p̃bere. quȩ cũ¬
fluentes aquas susciꝑent ut arida appareret: OR̃s. cum¬

Expanded text:
ra dicit, Congregentur aquae quae sub coelo sunt, in locum unum, et appareat arida ? RESP. Totam terram aqua tegebat sicut rarissima nebula, quae postea in unum redacta atque collecta est, ut posset etiam terrae species apparere. Quamvis terra longe lateque subsidens, potuit concavas partes praebere, quae confluentes aquas susciperent, ut arida appareret. QU
Abbreviated transcription (Latin):
as̃ uidit lucẽ quod ẽẽt bona. an ante nesciuit: ⁊ uisio ei cõ¬
tulit scientiam: Aus̃. Om̃e opus p̾cedit uoluntas nr̃a.
dum cogitamꝰ quod oꝑari debeamꝰ. Nemo enĩ ignorans
aliquid fac̃: dum cogitat qualit̃ fiant. quȩ facienda
cogitando disposuit᷑. Et cũ ħ in hoie cadere ñ possit. ut
aliquid ignorans faciat: quanto magis indeo qͥomĩa
eterno. ⁊ stabili suo consilio quȩ uoluit fec̃. nec alit̾ fac.
ta alit̃  facienda̾ uidit ẽẽ : ẜo itaq mͦ uidit facta quo ui¬
ita ẽ ⁊ ẽentia tenebrarum: & cur ñ dix̃ script᷑a. uidit deus
tenebras: ꝗ ẽẽnt bonȩ. sic̃ deluce dictũ ẽ: AUG̃. deus bona
⁊ incõmutabili uoluntate. creauit om̃s angłos bonos Etqr
exhis quosdam ꝑsuꝑbiã presciebat casuros: ꝑ incõmutabilita¬
tẽ p̃scientie sue. diuisit int̾ bonos & malos. Malos gͥ appel¬
lans tenebras. bonos appellans lucẽ. in his dicens. uidit ds̃

Expanded text:
Deus vidit lucem, quod esset bona , an ante nescivit, et visio ei contulit scientiam? RESP. Omne opus praecedit voluntas nostra, dum cogitamus quid operari debeamus. Nemo enim ignorans aliquid facit, dum cogitat qualiter fiant quae facienda cogitando disposuit. Et cum hoc in hominem cadere non possit, ut aliquid ignorans faciat; quanto magis in Deum, qui omnia aeterno et stabili suo consilio, quae voluit, fecit, nec aliter facta et aliter facienda esse vidit? Eo itaque modo vidit facta, quo viita est et essentia tenebrarum. Et cur non dixit Scriptura, Vidit Deus tenebras quod essent bonae, sicut de luce dictum est? RESP. Deus bona et incommutabili voluntate creavit omnes Angelos bonos. Et quia ex his quosdam per superbiam praesciebat casuros per incommutabilitatem praescientiae suae, divisit inter bonos et malos. Malos igitur appellans tenebras, bonos appellans lucem: de bonis dicens, Vidit Deus