comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
caritas uniꝰcuiꝰq ur̃m in inuicem.
Hoc dixit: neforte de tanto bono
quod ex do habebant. tãꝗ̃ ex seipsis ha-
bentes excollerentur. Qͦd gͦ suꝑcrescit
fides ur̃a inquit & abundat caritas
unuscuiusq ur̃m in inuicẽ: grãs agere de¬
bemus do ꝓ uobis: non ita uos lauda¬
re tanqu̾a habeatis hoc ex uobis. ꝙ
ad timotheum dicit. Non enĩ dedit
nobis ds sp̃m timoris: sed uirtutis
ꝙ caritatis &̾ continentiȩ. In quo sane
apłi testimonio cauere debemꝰ: ne nos
arbitremur non accepisse sp̃m timoris
cdi. quod sinedubio magnũ ẽ dĩ donũ.
De quo dicit ꝓpħa ysaias. Requiescet
suꝑ eum sp̃c sapientiȩ & intellectus.
sp̃s consilii & fortitudins. sp̃s scientiȩ
ꝙ pietatis. sp̃s timoris dĩ. Non quo ti¬
more petrus xp̃m negauit: sed illius
timoris sp̃m accepimus. de quo dicit
te. Hoc autẽ dixit: ne illo timore nega¬
remus eum quo turbatꝰ est petrus. Hẽ

Expanded text:
charitas uniuscujusque vestrum in invicem . charitas uniuscujusque vestrum in invicem . Hoc dixit, ne forte de tanto bono quod ex Deo habebant, tanquam ex se ipsis id habentes extollerentur. Quod ergo supercrescit fides vestra, inquit, et abundat charitas uniuscujusque vestrum in invicem, gratias agere debemus Deo de vobis; non ita vos laudare, tanquam hoc habeatis ex vobis. 39. Et ad Timotheum dicit: Non enim dedit nobis Deus spiritum timoris, sed virtutis et charitatis et continentiae . In quo sane Apostoli testimonio cavere debemus, ne nos arbitremur non accepisse spiritum timoris Dei, quod sine dubio magnum est Dei donum, de quo dicit propheta Isaias: Requiescet super eum spiritus sapientiae et intellectus, spiritus consilii et fortitudinis, spiritus scientiae et pietatis, spiritus timoris Domini . Non quo timore Petrus Christum negavit, sed illius timoris spiritum accepimus, de quo dicit te. Hoc autem dixit, ne illo timore negaremus eum, quo turbatus est Petrus. Hunc
Abbreviated transcription (Latin):
prius illum nos elegimus ut ab illo
eligeremur. Sed ipse qui ueritas est
aliud dicit: & huic uanitati homi¬
num aꝑtissime contradicit. non uos
me elegistis inquiens. Si ergo ñ elegis¬
tis. sine dubio nec dilexistis. Quomͦ
enim eum eligerent. quẽ ñ diligerent:
Sed ego inquit uos elegi. Nũquid ñ
ꝙ ipsi postea elegerunt eum. ꝙ om̃ibꝰ
bonis scłi huiꝰ prȩtulerunt: Sed quia
electi sunt elegerunt: non quia elege¬
runt electi sunt. Eligentium hominũ
meritum nullum esset: nisi eos eligen¬
paulus benedicens colossenses: uos in¬
quit dñs multiplicet ꝙ abundare
faciat in caritate in inuicem & in om̃s.
Hanc benedictionẽ dedit. ut nos inui¬
cem diligeremꝰ: qui legem dederat ut
inuicem diligamus. Deniq alio loco
ad eosdem. quia sine dubio in quibꝰ¬
dam eoꝵ iam erat quod eis ut esset
optauerat: grã inquit agere debemꝰ
do semꝑ ꝓ uobis fr̃s. sicut dignum ẽ¬
qm̃ suꝑcrescit fides ur̃a. & abundat

Expanded text:
prius illum nos elegimus, ut ab illo prius illum nos elegimus, ut ab illo eligi mereremur. Sed ipse qui veritas est, aliud dicit, et huic vanitati hominum apertissime contradicit: Non vos me elegistis inquit. Si ergo non elegistis, sine dubio nec dilexistis: quomodo enim eum eligerent, quem non diligerent? Sed ego, inquit, vos elegi. Numquid non et ipsi postea elegerunt eum, et omnibus bonis hujus saeculi praetulerunt? Sed quia electi sunt, elegerunt: non quia elegerunt, electi sunt. Eligentium hominum meritum nullum esset, nisi eos eligenPaulus benedicens Thessalonicenses: Vos, inquit, Dominus multiplicet, et abundare faciat in charitate in invicem et in omnes . Hanc benedictionem dedit ut nos invicem diligeremus, qui legem dederat ut invicem diligamus. Denique alio loco ad eosdem, quia sine dubio in quibusdam eorum jam erat, quod eis ut esset optaverat: Gratias, inquit, agere debemus Deo semper pro vobis, fratres, sicut dignum em supercrescit fides vestra, et abundat
Abbreviated transcription (Latin):
in uicẽ quia dilectio ex do ẽ. nisi quia
p̃cepto ammonitum ẽ liberum arbitri¬
um. ut quereret di donum: Quod qͥ¬
de sine suo fructu prorsus ammoneret᷑.
nisi prius acciꝑet & aliquid dilectio¬
nis: ut addi sibi quereret. unde quod
iu bebat᷑ impleret. Cum dicit᷑ diligamꝰ
inuicẽ. lex est: cum dicit᷑. quia dilectio
ex d̃o ẽ. grã ẽ. Sapientia quippe di: le-¬
gem ꝙ miscdiam in lingua portat.
Unde scriptum ẽ in psalmo. Ꝙ enim
benedictionẽ dabit qui legem dedit.
Nemo ergo uos fallat fres mei: quia
nos non diligeremꝰ dm̃. nisi nos prior
ipse diligeret. Idem ioħs aꝑtissue hoc
ostendit ꝙ dicit. Nos diligimus. quia
ipse prior dilexit nos. Grã nos fecit
legis doctores: lex uͦ ipsa sine gra non¬
nisi p̃uaricatores facit. O quod disci¬
płis suis dicit dñs. non uos me elegi¬
stis. sed ego elegi uos: nichil aliud in¬
dicat nobis. Si enim nos prius dilexi¬
mus. ut hoc merito nos ipse diligeret.

Expanded text:
invicem, quia dilectio ex Deo est; nisi quia invicem, quia dilectio ex Deo est; nisi quia praecepto admonitum est liberum arbitrium, ut quaereret Dei donum? Quod quidem sine suo fructu prorsus admoneretur, nisi prius acciperet aliquid dilectionis, ut addi sibi quaereret unde quod jubebatur impleret. Cum dicitur, Diligamus invicem, lex est: cum dicitur, quia dilectio ex Deo est, gratia est. Sapientia quippe Dei legem et misericordiam in lingua portat . Unde scriptum est in Psalmo: Etenim benedictionem dabit qui legem dedit . 38. Nemo ergo vos fallat, fratres mei: quia nos non diligeremus Deum, nisi nos prior ipse diligeret. Idem Joannes apertissime hoc ostendit, et dicit, Nos diligamus, quia ipse prior dilexit nos . Gratia nos facit legis dilectores, lex vero ipsa sine gratia nonnisi praevaricatores facit. Et quod discipulis suis dicit Dominus, Non vos me elegistis, sed ego elegi vos ; nihil aliud indicat nobis. Si enim nos prius dileximus, ut hoc merito nos ipse diligeret;
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cepta dilectionis id est caritatis. quȩ
tanta ac talia sunt. ut quicquid homo
putauerit se facere bene. si fiat sine ca¬
ritate nullomͦ fiat bene: hȩc gͦ p̃cepta
caritatis inaniter darentur hominibꝰ.
tatis. Sed quia ꝑ legem dant᷑ & ueterẽ
& nouam. qu̾aus in noua uenerit gr̃a
quȩ ꝓmittebat᷑ in ueteri. lex autẽ sine
gr̃a lictera est occidens. in gr̃ã uͦ sp̃e
uiuificans: Unde ẽ in hominibꝰ caritaᷤᷤ
dĩ ꝙ̃ ꝓximi. nisi ex ipso dõ: Nam si ñ
ex do sed ex hominibꝰ: uicerunt pela¬
giani. Si autẽ ex d̃o: uicimꝰ pelagianoᷤᷤ.
Sedeat gͦ inter nos iudex apłs ioħes:¬
s dicat nobis. Rm̃i. diligamꝰ inuicẽ.
In his uerbis ioħis cum se illi excollere
ceperint & dicere. ut quid nobis hoc
p̃cipit᷑ nisi quia ex nobis habemꝰ ut in¬
uicem diligamꝰ: sequit᷑ continuo idẽ
ioħs confundens eos ꝙ dicens. Quia
dilectio ex do est. Non itaq ex nobis:
sed ex do ẽ. Cur ergo dictum ẽ diligamꝰ

Expanded text:
praecepta dilectionis, id est charitatis, quae tanta et talia sunt, ut quidquid se putaverit homo facere bene, si fiat sine charitate, nullo modo fiat bene; haec ergo praecepta charitatis inaniter darentur hominibus, trium: sed quia per legem dantur et veterem et novam quamvis in nova venerit gratia quae promittebatur in vetere, lex autem sine gratia littera est occidens, in gratia vero spiritus vivificans, unde est in hominibus charitas Dei et proximi, nisi ex ipso Deo? Nam si non ex Deo, sed ex hominibus, vicerunt Pelagiani: si autem ex Deo, vicimus Pelagianos. Sedeat ergo inter nos judex apostolus dicat nobis: Charissimi, diligamus invicem. In his verbis Joannis cum se illi extollere coeperint et dicere, Utquid nobis hoc praecipitur, nisi quia ex nobis habemus ut invicem diligamus? sequitur continuo idem Joannes, confundens eos et dicens, quia dilectio ex Deo est . Non itaque ex nobis, sed ex Deo est. Cur ergo dictum est, Diligamus
Abbreviated transcription (Latin):
trium: Quid beatus ille de quo
psalmus dicit. quod in lege dñi fu¬
it uoluntas eius: Nonne satis indi¬
cat uoluntate sua hominem in di¬
lege consistere: Deinde tam multa
mandata quȩ ipsam quodãmͦ nomi¬
natim conueniunt uoluntatẽ. sicut
ẽ. noli uinci a malo. & alia similia. sic̃
sunt. nolite fieri sicut equus & mu¬
lus quibus non est intellectus. ꝙ.
noli repellere consilia matris tuȩ.
&̃. noli esse sapiens apud temet ipsũ.
q̃. noli deficere a disciplina dñi. ꝙ.
noli negligere legem. &. noli abstinere
benefacere egenti .&: noli fabricare ini
mico tuo mala. &. noli intendere fal¬
laci mulieri. &̃: noluit intelligere ut
bene ageret.ꝙ̃. noluerunt habere disci¬
plinã. &̃ innumerabilia talia in uete¬
ribꝰ libris diuinorum eloquiorum:
quid ostendunt nisi liberum arbitũ
uoluntatis humanȩ: In libris etiam
nouis ȩuangłicis atq apłicis. quid
aliud ostenditur: ubi dicit᷑. nolite uob̃

Expanded text:
trium? Quid beatus ille, de quo trium? Quid beatus ille, de quo Psalmus dicit, quod in lege Domini fuit voluntas ejus ? nonne satis indicat voluntate sua hominem in lege Dei consistere? Deinde tam multa mandata, quae ipsam quodam modo nominatim conveniunt voluntatem, sicut est, Noli vinci a malo : et alia similia, sicut sunt, Nolite fieri sicut equus et mulus, quibus non est intellectus ; et, Noli repellere consilia matris tuae ; et, Noli esse sapiens apud te ipsum; et, Noli deficere a disciplina Domini; et, Noli negligere legem; et, Noli abstinere bene facere egenti; et, Noli fabricare in amicum tuum mala ; et, Noli intendere fallaci mulieri ; et, Noluit intelligere ut bene ageret ; et, Noluerunt accipere disciplinam : et innumerabilia talia in veteribus Libris divinorum eloquiorum quid ostendunt, nisi liberum arbitrium voluntatis humanae? In Libris etiam novis evangelicis et apostolicis quid aliud ostenditur, ubi dicitur, Nolite vobis
Abbreviated transcription (Latin):
ceperit parit peccatum. peccatũ uero
cũ consũmatum fuerit. generat mortẽ.
Itẽ de ipso dõ se excusare uolentibꝰ. re¬
spondet liber ꝓuerbiorum salomonis.
Insipientia uiri uiolat manus eius:
dm̃ autẽ causatur corde suo. Et liber
ȩccłiasticus dicit. Ne dixeris qr ꝓpter
dñm recessi. Quȩ enĩ odit: ñ facias. Ne
dixeris quia ipse me induxit. non enĩ
opus habet uiro peccatore. Om̃e execra¬
mentum odit dñs. & non ẽ amabile
timentibꝰ illũ. Ipse ab initio fecit homi¬
nem: & reliquit illũ in manu consilii
sui. Si uolueris. conseruabis manda¬
ta: ꝙ fidem bonam placiti. Apponet
tͥ ignem ꝙ aquam. ad quodcũq uo¬
lueris extende manum tuã. In con¬
spectu hominis uita ꝙ̃ mors. & qͦd cumq
placuerit dabit᷑ ei. Ecce aꝑtissime ui¬
demꝰ expressum liberum humanȩ
uoluntatis arbitrium. Quid illud
quod tam multis locis omia man¬
data sua custodiri & fieri iubet d̃s :
Quomͦ iubet. si non ẽ liberum arbi¬

Expanded text:
m; peccatum vero cum consummatum fuerit, generat mortem . Item de ipso Deo se excusare volentibus, respondet liber Proverbiorum Salomonis: Insipientia viri violat vias ejus, Deum autem causatur in corde suo. . Et liber Ecclesiasticus dicit: Ne dixeris, Quia propter Dominum recessi: quae enim odit non facias. Ne dixeris, Quia ipse me induxit: non enim opus habet viro peccatore. Omne exsecramentum odit Dominus, et non est amabile timentibus illum. Ipse ab initio fecit hominem, et reliquit eum in manu consilii sui. Si volueris, conservabis mandata, et fidem bonam placiti. Apponit tibi ignem et aquam; ad quodcumque volueris extende manum tuam. In conspectu hominis vita et mors, et quodcumque placuerit dabitur ei . Ecce apertissime videmus expressum liberum humanae voluntatis arbitrium. 4. Quid illud, quod tam multis locis omnia mandata sua custodiri et fieri jubet Deus? quomodo jubet, si non est liberum arbi
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ habes quod non accepisti: Si au¬
tẽ & accepisti. quid głaris quasi non
acceperis: Prorsus talia cogitanti ue¬
rissime dicit᷑. Dona sua coronat d̃s non
merita tua: si tͥ a te ipso non ab illo sunt
merita tua. Hȩc enim si talia sunt. ma¬
la sunt: quȩ non coronat ds. Si autẽ
bona sunt. di dona sunt: quia sicut dic̃
apłs iacobus. omne datũ optimum &
omne donum ꝑfectum. de sursum est.
descendens a patre luminũ. Unde dic̃¬

Expanded text:
autem habes quod non accepisti? Si auautem habes quod non accepisti? Si autem et accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Prorsus talia cogitanti verissime dicitur: Dona sua coronat Deus, non merita tua; si tibi a te ipso, non ab illo sunt merita tua. Haec enim si talia sunt, mala sunt; quae non coronat Deus: si autem bona sunt, Dei dona sunt; quia sicut dicit apostolus Jacobus, Omne datum optimum, et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre luminum . Unde dic
Abbreviated transcription (Latin):
post bona merita consequat᷑ corona
qui post mala merita consecutus est
grãm. Deinde attendite quid sequatus
Suꝑẽ in quit mͥ corona ustitie. qu̾a
reddet mͥ dñs in illa die iustus iudes
Cui redderet coronã iustitiȩ iustus iu¬
dex si non donasset grãm misericos
pater: & quomͦ esset ista corona iustitiȩ.
nisi prȩcessisset grã quȩ iustificat in¬
pium: Quomͦ ista debita redderet᷑: nisi
prius illa gratuita donaretur: Sed cũ
dicunt pelagiani hanc esse solam non
scd̾m merita nr̃a grãm. qua homini
peccata dimittuntur. illam uͦ quȩ da-¬
tur in fine. id est ęternam uitam meri-¬
tis nrĩs p̃cedentibꝰ reddi: responden-¬
dum est illis. Si enim merita nr̃a sic
intelligerent. ut etiam ipsa di dona ẽẽ
cognoscerent: non esset repba ista sen-¬
tentia. Qm̃ uͦ merita humana sic p̃di¬
cant. ut ea ex semetipso habere homi¬
nem dicant: prorsus rectissime respon-¬
det apłs. Quis enĩ te discernit: Quid

Expanded text:
post bona merita consequatur coronam, post bona merita consequatur coronam, qui post merita mala consecutus est gratiam. Denique attendite quid sequatur: Superest, inquit, mihi corona justitiae, quam reddet mihi Dominus in illa die justus judex . Cui redderet coronam justus judex, si non donasset gratiam misericors pater? Et quomodo esset ista corona justitiae, nisi praecessisset gratia quae justificat impium? Quomodo ista debita redderetur, nisi prius illa gratuita donaretur? 15. Sed cum dicunt Pelagiani hanc esse solam non secundum merita nostra gratiam, qua homini peccata dimittuntur; illam vero quae datur in fine, id est, aeternam vitam, meritis nostris praecedentibus reddi: respondendum est eis. Si enim merita nostra sic intelligerent, ut etiam ipsa dona Dei esse cognoscerent, non esset reprobanda ista sententia: quoniam vero merita humana sic praedicant, ut ea ex semetipso habere hominem dicant, prorsus rectissime respondet Apostolus, Quis enim te discernit? Quid
Abbreviated transcription (Latin):
in cantico canticoꝵ de ipsa ȩccłia.
Quȩ est ista quȩ ascendit dealbata:
incumbens suꝑ fratruełe suũ: Dealba¬
ta ẽ enim quȩ ꝑseipsam alba esse ñ
posset. U a quo dealbata ẽ: nisi ab
illo qui ꝑ ꝓpħam dicit. si fuerint pec¬
dealbabo: Quando ergo dealbata est.
nichil boni merebat᷑ iam uͦ alba fa¬
cta bene ambulat. sed si suꝑ eum a quo
dealbata ẽ ꝑseuerant̃ incumbat. Pm¬
pter quod & ipse ũc. suꝑ quẽ incũbit
dealbata: dixit discipłis suis. Sine
me nichil potestis facere. Ergo redea¬
mus ad apłm paulum: que certe
inuenimꝰ sine ullis meritis bonis
immo etiam cum multis meritis ma¬
lis dĩ grãm consecutũ: reddentis bona
ꝓ malis. Uideamꝰ qͥd dicat. sua iam
ꝓpinquante passione: scribens ada
motheum. Ego enim iam immola
in quit. & tempus resolutionis me
instat. Donum certam̃ certaui. cursuls
consũmaui. fidem seruaui. Iste utiꝙ
iam merita sua bona cõmemorat. ut

Expanded text:
in Cantico canticorum de ipsa Ecclesia: in Cantico canticorum de ipsa Ecclesia: Quae est ista quae ascendit dealbata, incumbens super fratruelem suum ? Dealbata est enim quae per se ipsam alba esse non posset. Et a quo dealbata est, nisi ab illo, qui per prophetam dicit, Si fuerint pecdealbabo ? Quando ergo dealbata est, nihil boni merebatur: jam vero alba facta, bene ambulat; sed si super eum a quo dealbata est, perseveranter incumbat. Propter quod et ipse Jesus, super quem incumbit dealbata, dixit discipulis suis, Sine me nihil potestis facere . 14. Ergo redeamus ad apostolum Paulum, quem certe invenimus sine ullis meritis bonis, imo cum multis meritis malis, Dei gratiam consecutum reddentis bona pro malis: videamus quid dicat sua jam propinquante passione, scribens ad Timotheum. Ego enim jam immolor, inquit, et tempus resolutionis meae instat. Bonum certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi. Ista utique jam merita sua bona commemorat; ut
Abbreviated transcription (Latin):
sed precipitatꝰ libero arbitrio. Quappt̃
nec quando cȩperit homo habere
merita bona. sibi debet tͥbuere illa. sed d̾o:
cui dr in psalmo. Adiutor m̃s esto¬
dñe. ne derelinquas me. Dicendo ne
derelinquas me: ostendit quia si derelictꝰ
fuerit. nichil boni ualet ipse ꝑse. Unde
ꝙ ille ait Ego dixi in abundantia
mea: non mouebor inȩternum. Puta¬
uerat enim suũ fuisse bonũ. quod ei
sic abundabat ut ñ moueret᷑. sed ut
ostenderet᷑ ei cuiꝰ esset illud de quo
tanꝗͣ de suo cȩperat głari. paululũ
gr̃a deserente monitꝰ dicit. Dñe in uo¬
luntate tua p̃stitisti decori meo urtu¬
tẽ. Auertisti autẽ faciem tuã. ꝙ fact
sum conturbatus. Ideo necessariũ ẽ
homini: ut grã d̃i non solum iustifirt¬
tur impius. idẽ ex impio fiat iustus.
cum reddunt᷑ ei bona ꝑ malis. sed etiã
cum fuerit iam iustificatꝰ ex fide. am.¬
bulet cum illo gr̃a: & incumbat super
eam ne cadat. Propter hoc scriptũ est

Expanded text:
sed praecipitatus libero arbitrio. Quapropter sed praecipitatus libero arbitrio. Quapropter nec quando coeperit homo habere merita bona, debet sibi tribuere illa, sed Deo, cui dicitur in Psalmo, Adjutor meus esto, ne derelinquas me . Dicendo, ne derelinquas me, ostendit quia si derelictus fuerit, nihil boni valet ipse per se: unde et ille ait, Ego dixi in abundantia mea, Non movebor in aeternum. Putaverat enim suum fuisse bonum, quod ei sic abundabat, ut non moveretur: sed ut ostenderetur illi, cujus esset illud, de quo tanquam suo coeperat gloriari, paululum gratia deserente admonitus dicit, Domine, in voluntate tua praestitisti decori meo virtutem; avertisti autem faciem tuam a me, et factus sum conturbatus . Ideo necessarium est homini, ut gratia Dei non solum justificetur impius, id est, ex impio fiat justus, cum redduntur ei bona pro malis; sed etiam cum fuerit jam justificatus ex fide, ambulet cum illo gratia, et incumbat super ipsam ne cadat. Propter hoc scriptum est
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. fiumꝰ enim ꝙ nos aliquando
stulti ꝙ increduli errantes. seruien¬
des desideriis & uoluptatibꝰ uariis.
in malitia & inuidia agentes. abho¬
minabiles. inuicem odio habentes.
Quid istis tam malis meritis. nisi
pęna utiq debebat᷑: Sed do reddente
bona ꝓ malis ꝑ grãm quȩ non scđm
merita nr̃ã datur: factum ẽ quod de¬
inde subiungit & dicit. Cum autẽ
benignitas ꝙͦ humanitas illuxit sal¬
uatoris nr̃i dĩ: non ex oꝑibꝰ iustitiȩ
scđiam saluos nos fecit: ꝑ lauachrum
regenerationis & renouationis sp̃s scĩ.
que ditissime effudit suꝑ nos. ꝑ iũm
ipsiꝰ grã heredes efficiam᷑ scd̃m spem ui¬
uinis ꝓbatur. grãm di non scđm me-¬
rita nr̃a dari: quando quidẽ non solũ
nullis bonis. uerũetiã multis meritis
malis p̃cedentibꝰ uidemꝰ datam. ꝙ co¬
tidie uidemus dari. Sed plane cũ da¬
ta fuerit. incipiunt esse merita etiam
nra bona: ꝑ illam tamen. Nam si se illa
subtraxerit. cadit homo: ñ erectus.

Expanded text:
quando et increduli, errantes, servientes desideriis et voluptatibus variis, in malitia et invidia agentes, abominabiles, invicem odio habentes. Quid istis tam malis meritis nisi poena utique debebatur? Sed Deo reddente bona pro malis, per gratiam quae non secundum merita nostra datur, factum est quod deinde subjungit et dicit: « Cum autem benignitas et humanitas illuxit Salvatoris nostri Dei, non ex operibus justitiae sericordiam saluos nos fecit per lauacrum regenerationis et renouationis spiritus sancti, quem ditissime effudit super nos per leipsius gratia heredes efficiamur secundum spem uivinis probatur, gratiam Dei non secundum merita nostra dari: quandoquidem non solum nullis bonis, verum etiam multis meritis malis praecedentibus videmus datam, et quotidie dari videmus. Sed plane cum data fuerit, incipiunt esse etiam merita nostra bona, per illam tamen: nam si se illa subtraxerit, cadit homo, non erectus,
Abbreviated transcription (Latin):
Satis ostendit. etiam ipsas correptio¬
nes quas asperas ꝙ̃ amaras sentiunt
qui corripiunt᷑: cum caritate esse fa¬
ciendas. Unde alibi cum dixissec
corripite inquietos consolamini pu¬
sillammes. suscipite infirmos. pati¬
entes estote ad om̃s: mox adiungit.

Expanded text:
satis ostendit, etiam ipsas correptiosatis ostendit, etiam ipsas correptiones, quas asperas et amaras sentiunt qui corripiuntur, cum charitate esse faciendas. Unde alibi cum dixisset, Corripite inquietos, consolamini pusillanimes, suscipite infirmos: patientes estote ad om
Abbreviated transcription (Latin):
non dehonestatur. ñ quęrit quȩ sua
sunt. Non irritat᷑. non cogitat malũ
non gaudet suꝑ iniquitate. congau¬
det autẽ ueritati. Om̃ia tolerat. omĩa
credit. om̃ia sperat. om̃ia suffert. karitã
nũqũa cadit. Et paulopost. Nunc au¬
tẽ manent inquit fides. spes. caritas.
tria hȩc: maior autẽ hoꝵ caritas. Secta¬
mini caritatẽ. Item dicit ad galathas.
Uos enim in lib̾tatẽ uocati estis fr̃s: tan¬
tunine lib̾tatẽ in occasionem carnis
detis: sed ꝑ caritatẽ seruite inuicẽ. Om̃is
autẽ lex in uno sermone impletur:
in eo quod diliges ꝓximum tuum.
sicut te ipsum. Hoc est quod ad ro¬
manos ait. Qui diligit alterutrũ.
legem impleuit. Item dicit ad colossen¬
ses.: Suꝑ om̃ia autẽ hȩc. caritatẽ quȩ
ẽ iunculum ꝑfectionis. Et ad timo¬
theum. finis inquit p̃cepti ẽ caritas.
Y achungens qualis caritas: de corde
inquit puro. & conscientia bona. ꝙ.
fide non ficta. Ad corinthios autẽ
dicit. Omĩa ur̃a cum caritate fiant.

Expanded text:
sua sunt, non irritatur, non cogitat malum, non gaudet super iniquitate, congaudet autem veritati; omnia tolerat, omnia credit, omnia sperat, omnia suffert; charitas nunquam cadit. Et paulo post: Manet, inquit, fides, spes, charitas, tria haec; major autem horum charitas: sectamini charitatem . Item dicit ad Galatas: Vos enim in libertatem vocati estis, fratres; tantum ne libertatem in occasionem carnis detis, sed per charitatem servite invicem. Omnis enim lex in uno sermone impletur, in eo quod diliges proximum tuum tanquam te ipsum . Hoc est quod ad Romanos ait, Qui diligit alterum, legem implevit . Item dicit ad Colossenses: Super omnia autem haec charitatem, quae est vinculum perfectionis . Et ad Timotheum, Finis, inquit, praecepti est charitas: et adjungens qualis charitas, de corde, inquit, puro, et conscientia bona, et fide non ficta . Ad Corinthios autem cum dicit, Omnia vestra cum charitate fiant ;
Abbreviated transcription (Latin):
rante cum uolumꝰ: ad bona pietatis
oꝑa nichil ualemꝰ. De oꝑante illo
ut uelimꝰ dictum ẽ. Ds est enĩ qui
oꝑat᷑ in uobis & uelle. De cooꝑante
illo. cum iam uolumꝰ. ꝙ uolendo fa¬
cimꝰ scimꝰ in quit qm̃ diligentibꝰ dm̃
om̃ia cooꝑantur in bonum. Quid ẽ
om̃ĩa: nisi & ipsas terribiles seuasq
passiones: Sarcina quippe illa xp̃i.
quȩ infirmitati graius ẽ: leuis efficit᷑
caritati. Talibꝰ enim dixit dñs esse
suam sarcinam leuem. qualis petrꝰ
ritatẽ. id est duino amore ardentissi¬
mam uoluntatẽ: cõmendans apłs di¬
cit. Quis nos separabit a caritate xp̃i:¬

Expanded text:
rante, cum uolumus, ad bona pietatis rante, cum uolumus, ad bona pietatis opera nihil ualemus. de operante illo, ut uelimus, dictum est: deus est enim, qui operatur in nobis et uelle; de cooperante illo, cum iam uolumus et uolendo facimus: scimus, inquit, quoniam diligentibus deum omnia cooperatur in bonum. quid est omnia, nisi et ipsas terribiles saeuasque passiones? sarcina quippe illa, quae infirmitati grauis est, leuis efficitur caritati. talibus enim dominus dixit esse suam sarcinam leuem, qualis Petrusritatem, id est dinino amore ardentissimam uoluntatem, commendans apostolus dicit: quis nos separabit a caritate Chri
Abbreviated transcription (Latin):
lat᷑. Diliges ꝓximũ tuũ. sic̃ teipsum.
Dilectio ꝓximi: malum non oꝑatur.
Plenitudo ergo legis est dilectio. Ipsã
caritatẽ apłs petrus nondum habu¬
it: quando timore dñm ter negauit.
Timor enĩ non est in caritate. sicut
ait ioħs ȩuangłista in epła sua: sed
ꝑfecta caritas foras mittit timorem.
& tamen qu̾auis parua ꝙ imꝑfecta:
non deerat. quando dicebat dño. Ani¬
mã meam ꝓ te pono. Putabat enĩ se
posse. quod se uelle sentiebat. Ꝙ quis
istam qũauis paruam dare cȩperat
caritatẽ:. nisi ille qui p̃parat uolun¬
tatẽ. ꝙ cooꝑan do ꝑficit. quod oꝑan¬
do incipit: Qm̃ ipse ut uelimꝰ oꝑa¬
tur incipiens: qui uolentibꝰ cooꝑat᷑
ꝑficiens. Ppter quod ait apłs. Certus
sum qm̃ qui oꝑat᷑ in uobis opus bo¬
num. ꝑficiet usq in diem xp̃i uãu.
Ut ergo uelimus. sine nobis oꝑatur.
Cum autẽ uolumꝰ. & sic uolumꝰ ut fa¬
ciamꝰ: nobiscum cooꝑat᷑. Tamen sine
illo uel oꝑante ut uelimus. uel coope¬

Expanded text:
te ipsum. dilectio proximi malum non operatur: plenitudo ergo legis dilectio. ipsam caritatem apostolus Petrus nondum habuit, quando timore dominum ter negauit. timor enim non est in caritate, sicut ait Iohannes euangelista in epistula sua, sed perfecta caritas foris mittit timorem. et tamen, quamuis parua et inperfecta, non deerat, quando dicebat domino: animam meam pro te ponam. putabat enim se posse quod uelle sentiebat. et quis istam etsi paruam dare coeperat caritatem nisi ille, qui praeparat uoluntatem et cooperando perficit quod operando incipit, quoniam ipse ut uelimus operatur incipiens qui uolentibus cooperatur perficiens? propter quod ait apostolus: certus sum, quoniam qui operatur in uobis opus bonum, perficiet usque in diem Christi Iesu. ut ergo uelimus, sine nobis operatur; cum autem uolumus et sic uolumus, ut faciamus, nobiscum cooperatur. tamen sine illo uel operante, ut uelimus, uel. coope
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ peccatoꝵ. Dic̃ etiã iacobꝰ apłs. Si tam̃ legẽ
ꝑficitis regałe scd̾m scͥpt᷑as: diliges pximũ tuũ sic̃
in quit frẽm suum: in lumine manet.
Et alio loco. Qui non ẽ iustꝰ non ẽ
ex d̃o. & qui non diligit frẽm suũ: qr
hȩc est annuntiatio qua audiumus
ab initio. ut diligamꝰ in uicẽ. Itemq
alibi. Hoc ẽ inquit mandatum illiu̾
ut credamus nomini filii eiꝰ itt̃u xp̃i.
quit mandatum habemꝰ ab eo. ut qui
diligit dm̃ diligat ꝙ̃ frẽm suum. O
paulo post. In hoc inquit cognoscimus
quia diligimꝰ filios dĩ: cum dm̃ diligi¬
mus. ꝙ p̃cepta eius facimꝰ. Hȩc ẽ enĩ
dilectio di ut p̃cepta eiꝰ seruemꝰ. Et p̃ap¬
ta eiꝰ grauia non sunt. Et in epła sed̃l
scriptum ẽ. Non quasi p̃ceptum nouil
scribo tibi. sed quod habuimus ab ini¬
tio: ut diligamꝰ inuicem. Dicit etiam
dĩ ꝙ ꝓximi. totam legem ꝓpħasq pen¬
dere. De quibꝰ duobꝰ p̾ceptis. in eu̾gł̃io
scđm marcum scriptum ẽ. Ꝙ accessit

Expanded text:
 Jacobus: Si tamen legem perficitis regalem, secundum Scripturas, Diliges proximum tuum tanquam inquit, fratrem suum, in lumine manet . Et alio loco: Qui non est justus, non est ex Deo, et qui non diligit fratrem suum: quia haec est annuntiatio quam audivimus ab initio, ut diligamus invicem. Itemque alibi: Hoc est, inquit, mandatum illius, ut credamus nomini Filii ejus Jesu Christquit, mandatum habemus ab ipso, ut qui diligit Deum, diligat et fratrem suum . Et paulo post: In hoc, inquit, cognoscimus, quia diligimus filios Dei, cum Deum diligimus, et praecepta ejus facimus: Haec est enim dilectio Dei, ut praecepta ejus servemus, et praecepta ejus gravia non sunt . Et in Epistola secunda scriptum est: Non quasi praeceptum novum scribam tibi, sed quod habuimus ab initio, ut diligamus invicem . 36. Dicit etiam  proximi totam Legem Prophetasque pendere . De quibus duobus praeceptis in Evangelio secundum Marcum scriptum est: Et accessit
Abbreviated transcription (Latin):
confiteri ex dõ esse scientiã quȩ sine ca-¬
ritate inflat. & ex nobis ẽe caritatẽ
quȩ facit ut scientia in flare non possit:
Item cum dicat apłs suꝑeminentẽ sci¬
entiȩ caritatẽ xp̃i: quid. ẽ. insanius q̃
putare ex dõ esse scientiam quȩ subden¬
da ẽ. caritati. & ex hominibꝰ caritatẽ
quȩ suꝑeminet scientiȩ: fides autẽ
uera & doctrina sana. ambas dicit ẽẽ
ex cło. quia scriptũ ẽ. A facie eius scien¬
tia ꝙ intellectus ꝓcedit. Scriptũ ẽ. Ca¬
ritas ex d̃o ẽ. Et legimꝰ sp̃m scientiȩ ꝙ
pietatis. Legnũ sp̃m uirtutis & caritatis

Expanded text:
confiteri ex Deo esse scientiam, quae sine chaconfiteri ex Deo esse scientiam, quae sine charitate inflat, et ex nobis esse charitatem, quae facit ut scientia inflare non possit? Item cum dicat Apostolus, supereminentem scientiae charitatem Christi ; quid est insanius, quam putare ex Deo esse scientiam, quae subdenda est charitati, et ex hominibus charitatem, quae supereminet scientiae? Fides autem vera et doctrina sana ambas esse dicit ex Deo, quia scriptum est, A facie ejus scientia et intellectus procedit : scriptum est, Charitas ex Deo est . Et legimus, Spiritum scientiae et pietatis : legimus, Spiritum virtutis et charitatis
Abbreviated transcription (Latin):
ritate fit qũa donum dĩ esse manife¬
stat ut tribulatio non auferat. sed po¬
tus operet᷑ patientiam. Ad ephesios etiam pax
inquit fr̃ibꝰ ꝙ caritas cum fide. ma¬
magna bona: non sunt nisi ddi dona.
dunt. In ioħe lux dicit. Ecce quałe
dilectionẽ dedit nobis pater: ut filii
łi uocemur & simꝰ. Ꝙ in pelagianiꝰ
tenebrȩ dicunt. Dilectio nob̃ ex nob̃
est. Quia si ueram id est xp̃ianam di¬
lectionẽ haberent. scirent & unde
haberent: sicut sciebat apłs qui di¬
cebat. Nos autẽ non sp̃m huiꝰ mun¬
di accepimus. sed sp̃m qui exđõ ẽ:
ut sciamus quȩ a dõ donata sunt no¬
bis. Ioħ̃s dicit. ds̃ dilectio est: & pela¬
giani etiam ipsum dm̃ non ex cło sed
ex semet ipsis habere se dicunt. Et cũ
scientiã legis ex do nobis esse fatean¬
t᷑ caritatẽ ex nobismetipsis uolunt.
nec audiunt apłm dicentẽ. scientia in¬
flat. caritas edificat. Quid ẽ in eptius
umo uero quid ẽ amentius. ꝙ ab
ipsa scĩtate caritatis alienius: qu̾a

Expanded text:
ritate fit, quam Dei donum esse manifestat, ut tribulatio non auferat, sed potius operetur patientiam. Ad Ephesios etiam, pax, inquit, fratribus et charitas cum fide. Mamagna bona, non sunt nisi Dei dona. dunt . In Joanne lux dicit, Ecce qualem dilectionem dedit nobis Pater, ut filii Dei vocemur et simus . Et in Pelagianis tenebrae dicunt, Dilectio nobis ex nobis est. Quam si veram, id est, christianam dilectionem haberent, scirent et unde haberent; sicut sciebat Apostolus, qui dicebat, Nos autem non spiritum hujus mundi accepimus, sed spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis . Joannes dicit, Deus dilectio est . Et Pelagiani etiam ipsum Deum non ex Deo, sed ex semetipsis habere se dicunt: et cum scientiam legis ex Deo nobis esse fateantur, charitatem ex nobis ipsis volunt. Nec audiunt Apostolum dicentem, Scientia inflat, charitas autem aedificat . Quid est ineptius, imo vero quid est amentius, et ab ipsa sanctitate charitatis alienius, quam
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ autẽ quo ꝑuenire nondum potest
ur̃ȩ mentis intentio. pacẽ inter uos &
caritatẽ seruantes. a dño ut intelliga¬
tis orate: & donec ipse uos ꝑducat ad
ea quȩ nondum intelligitis. ibi am¬
bulate quo ꝑuenire potuistis. Hoc
admonet apłs paulus: qui cũ dixisset
nondum seesse ꝑfectum. paulo post ait
Quot quot ergo ꝑfecti hoc sapiamꝰ: idẽ
ita nos esse ꝑfectos. ut nondũ ad ꝑfeti¬
onem quȩ nobis sufficit uenerimꝰ. Con¬
tinuoq subrunxit. Et siquid alit̾ sa¬
pitis. hoc quoq ds uobis reuelauit.
Uerũtam̃ in quod ꝑuenimꝰ.: in eo am¬
bulemꝰ. Ambulando quippe in quod

Expanded text:
est autem quo pervenire nondum potest est autem quo pervenire nondum potest vestrae mentis intentio, pacem inter vos et charitatem servantes, a Domino ut intelligatis orate; et donec vos ipse perducat ad ea quae nondum intelligitis, ibi ambulate quo pervenire potuistis. Hoc admonet apostolus Paulus, qui cum dixisset nondum se esse perfectum, paulo post ait, Quotquot ergo perfecti hoc sapiamus; id est, ita nos esse perfectos, ut nondum ad perfectionem quae nobis sufficit venerimus: continuoque subjunxit, Et si quid aliter sapitis, hoc quoque vobis Deus revelabit: verumtamen in quod pervenimus, in eo ambulemus. . Ambu
Abbreviated transcription (Latin):
eos qui ho¬
minis libe¬
rum arbitri¬
um sic p̾di¬
cant ꝙ de¬
fendunt.
ut di grãm
qua uocam᷑
ad eum. &
a nr̃is ma¬
lis meritis
liberamur. & ꝑquam bona merita
comparamus. quibꝰ ad uitam ꝑue-¬
maniꝰ ȩternam. negare audeant¬
& conentur auferre: multa iam dis¬
seruimus. litcerisq mandauimus:
quantũ nobis dñs donare digna¬
tus ẽ. Sed qm̃ sunt quidam qui sic
grãm dĩ defendunt. ut negent ho¬
minis liberum arbitrium. aut qͣn¬
do grã defendit᷑. negari estimant
liberum arbitrium: hinc aliquid
seribere ad ur̃am caritatẽ ualenti¬
ne fr̃. ꝙ cȩteri qui simul dõ seruitis.
cõpellente mutua caritate curaui.
Nuntiatum ẽ enim mͥ de uobis fr̃s. ab
aliquibꝰ qui in urã congregatione ft̃.
& ad nos inde uenerunt. ꝑ quos &. ista
direximus. quod de hac re dissensioneᷤ
in uobis sint. Itaq dilectissum ne uos
ꝑturbet huius quȩstionis obscuritas.
moneo uos prumum. ut de his quȩ
intelligitis agatis dõ grãs. Quicquid

Expanded text:
eos qui hominis liberum arbitrium sic praedicant et defendunt, ut Dei gratiam qua vocamur ad eum et a nostris malis meritis liberamur, et per quam bona merita comparamus quibus ad vitam perveniamus aeternam, negare audeant et conentur auferre, multa jam disseruimus, litterisque mandavimus, quantum nobis Dominus donare dignatus est. Sed quoniam sunt quidam, qui sic gratiam Dei defendunt, ut negent hominis liberum arbitrium; aut quando gratia defenditur, negari existiment liberum arbitrium; hinc aliquid scribere ad vestram Charitatem, Valentine frater, et caeteri qui simul Deo servitis, compellente mutua charitate curavi. Nuntiatum est enim mihi de vobis, fratres, ab aliquibus qui in vestra congregatione sunt, et ad nos inde venerunt, per quos et ista direximus, quod de hac re dissensiones in vobis sint. Itaque, dilectissimi, ne vos perturbet hujus quaestionis obscuritas, moneo vos primum, ut de iis quae intelligitis, agatis Deo gratias: quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ utm̃u neq tircũcisio aliquid ualet
neq p̃putium. mox addidit: sed fides
quȩ ꝑdilectionẽ oꝑatur. Ipsa ẽ fides:
quȩ fideles dĩ separat ab immundis
demonibꝰ. Nam & ipsi sicut dicit
istam fidem ex qua uistus uiuit. id est
ꝓpterea idem ipse doctor gentium. etiã
stio: quȩ dño donante soluenda ẽSi
enĩ uita ȩterna bonis oꝑibꝰ redditur.
sicut aꝑtissime dicit scriptura. qm̃ d̃s
reddet unicuiq scđm oꝑa eius. qͦmͦ¬
grã ẽ uita ȩterna cũ grã non oꝑibꝰ
reddatur. sed gratis det᷑: ipso apło di¬
cente. ei qui oꝑatur merces ñ imputa¬
tur scđm grãm sed scdm debitũ: Et
iterum. Reliquiȩ inquit. ꝑ electionẽ

Expanded text:
enim Jesu neque circumcisio aliquid valet, enim Jesu neque circumcisio aliquid valet, neque praeputium; mox addidit, sed fides quae per dilectionem operatur . Ipsa est fides quae fideles Dei separat ab immundis daemonibus: nam et ipsi, sicut dicit istam fidem ex qua justus vivit, id est,propterea idem ipse Doctor Gentium, etiam stio, quae Domino donante solvenda est. Si enim vita aeterna bonis operibus redditur, sicut apertissime dicit Scriptura, Quoniam Deus reddet unicuique secundum opera ejus a est vita aeterna, cum gratia non operibus reddatur, sed gratis detur, ipso Apostolo dicente, Ei qui operatur, merces non imputatur secundum gratiam, sed secundum debitum ? et iterum, Reliquiae, inquit, per electione
Abbreviated transcription (Latin):
donũ di. Quod aꝑtissime docet diceis.
Orã salui facti estis ꝑ fidẽ. & hoc non ex
uobis. sed dĩ donũ ẽ. Possent enim
dicere dõ. accepimꝰ grãm quia cre¬
didimꝰ. tanꝗ̃ sibi fide tribuentes.
grãm dõ. Propter hoc apłs cum di¬
xisset ꝑfidem: & hoc inquit non
ex uobis. sed ex dono di ẽ. Rursus
ne dicerent suis oꝑibus se donum
tale meruisse. continuo subiecit
Non ex oꝑibꝰ ne forte quis extolla¬
tur. Non quia negauit aut euacua¬
uit oꝑa bona. cum dicat dm̃ unicui¬
q reddere scdm oꝑa eiꝰ: sed quia oꝑa
sunt ex fide. non exoꝑibꝰ fides. Ac̃
ꝑhoc ab illo sunt nobis oꝑa iustitiȩ
a quo est ipsa fides: de qua dictum ẽ.
iustus autẽ ex fide uiuit. Homines
autẽ non intelligentes quod ait apłs.
sine oꝑibꝰ legis. putauerunt eũ dicere.
sufficere homini fide etiã si male ui-¬
uat. & oꝑa bona non habeat. Quod
absit ut sentiret uas electionis. qui
cum dixisset quodam loco. in xp̃o

Expanded text:
donum Dei. Quod apertissime docet, dicens, donum Dei. Quod apertissime docet, dicens, Gratia salvi facti estis per fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est. Possent enim dicere, Ideo accepimus gratiam, quia credidimus; tanquam sibi fidem tribuentes, gratiam Deo: propter hoc Apostolus cum dixisset, per fidem; et hoc, inquit, non ex vobis, sed Dei donum est. Rursus, ne dicerent suis operibus se donum tale meruisse, continuo subjecit, Non ex operibus, ne forte quis extollatur . Non quia negavit aut evacuavit opera bona, cum dicat Deum unicuique reddere secundum opera ejus : sed quia opera sunt ex fide, non ex operibus fides; ac per hoc ab illo sunt nobis opera justitiae, a quo est ipsa fides, de qua dictum est, Justus ex fide vivit . 18. Homines autem non intelligentes, quod ait ipse sine operibus legis ; putaverunt eum dicere sufficere homini fidem, etiamsi male vivat et bona opera non habeat. Quod absit ut sentiret Vas electionis: qui cum dixisset quodam loco, In Christo
Abbreviated transcription (Latin):
mea & potentia manꝰ meȩ fecit michi
uirtutẽ magnam hanc: sed memor¬
eris dñi dĩ tui. quia ipse tͥ dat fortitu¬
dinẽ facere uirtutẽ. Quid autẽ ꝓdest
bonum certam̃. nisi sequat᷑ uictoria :
Et quis dat uictoriam. nisi ille de
nium de psalmo. qm̃ ꝓpter te mortifica¬
mͣ totadie. deputati sumꝰ uelut oues
occisionis: subiecit atq ait. Sed in his
om̃ibꝰ suꝑuincimꝰ. ꝑ eum qui dilexit
nos. Non ergo ꝑ nos. sed ꝑ eum qui
dilexit nos. Deinde dixit. Cursum con-¬
sũmaui. Sed ille hoc dixit. qui alio loco
dicit. Igit᷑ non uolentis neq currentis.
sed miserentis ẽ di. Quȩ sententia nullo
modo potest etiam sic conuerti ut dicat᷑.
non miserentis di. sed uolentis ꝙ cur-¬
rentis est hominis. Quis qͥs enĩ hoc au¬
uaui. Sed ille hoc dixit. qui alibi ait.
Miscđiam consecutus sum. ut fidelis
hic ostendens etiam ipsam fidẽ habe¬
ri nisi dño miserante non posse. & esse

Expanded text:
mea et potentia manus meae fecit mihi mea et potentia manus meae fecit mihi virtutem magnam hanc: sed memoraberis Domini Dei tui, quia ipse tibi dat fortitudinem facere virtutem . Quid autem prodest bonum certamen, nisi sequatur victoria? Et quis dat victoriam, nisi ille de nium de Psalmo, Quoniam propter te mortificamur tota die, deputati sumus velut oves occisionis; subjecit atque ait, Sed in his omnibus supervincimus per eum qui dilexit nos : non ergo per nos, sed per eum qui dilexit nos. Deinde dixit, Cursum consummavi: sed ille hoc dixit, qui alio loco dicit, Igitur non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei . Quae sententia nullo modo potest etiam sic converti ut dicatur, Non miserentis Dei, sed volentis et currentis est hominis: quisquis enim hoc auvavi; sed ille hoc dixit, qui alibi ait, Misericordiam consecutus sum, ut fidelis hinc ostendens etiam ipsam fidem haberi nisi Deo miserante non posse, et esse
Abbreviated transcription (Latin):
nit sp̃s sc̃s: quando rãc ascendit in
altum. captiuauit captiuitatẽ. de¬
dit dona hominibꝰ. Si ergo d̃ĩ dona
sunt bona merita tua: non ds coro¬
nat merita tua tanquã merita tua.
dixit coronã iustitiȩ redditurum u-¬
dicem uistum: & uideamus utrum
merita ipsius tanqu̾a ipsiꝰ idest ex ip¬
so illi cõparata. an dona sint dłi. Bo¬
num inquit certam̃ certaui. cursum
consũmaui. fidẽ seruaui. Primo ista
bona oꝑa si non ea p̃cessissent cogita¬
tiones bonȩ: nulla essent. Attendite
itaq quid de ipsis cogitationibus
dicat. Ait enim scribens ad corinthi¬
os. Non quia idonei sumꝰ cogitare
aliquid a nobis tanꝙͣ ex nobismet¬
ipsis. sed sufficientia nr̃a ex dõ ẽ. De-¬
inde siugula inspiciamꝰ. Bonũ in qͥt
certamen certaui. Quȩxo qua uir¬
tute certauerit: utrum quȩ illi ex
semet ipso fuerit. an quȩ desuꝑ data
sit. S absit ut tantꝰ doctor ignoraue¬
rit legem di: cuiꝰ uox ẽ in deuterono¬
mio. Ne dicas in corde tuo fortitudo

Expanded text:
sanctus, quando Jesus ascendit in altum, captivavit captivitatem, dedit dona hominibus . Si ergo Dei dona sunt bona merita tua, non Deus coronat merita tua tanquam merita tua, dixit coronam justitiae redditurum judicem justum, et videamus utrum merita ipsius tanquam ipsius, id est, ex ipso illi comparata, an dona sint Dei. Bonum, inquit, certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi. Primo ista bona opera, si non ea praecessissent cogitationes bonae, nulla essent. Attendite itaque quid de ipsis cogitationibus dicat: ait enim scribens ad Corinthios, Non quia idonei sumus cogitare aliquid a nobis, tanquam ex nobismetipsis; sed sufficientia nostra ex Deo est . Deinde singula inspiciamus: Bonum, inquit, certamen certavi. Quaero qua virtute certaverit; utrum quae illi ex semetipso fuerit, an quae desuper data sit. Sed absit ut tantus doctor ignoraverit legem Dei, cujus vox est in Deuteronomio: Ne dicas in corde tuo, Fortitudo
Abbreviated transcription (Latin):
ditur di gr̃a ẽ. Et ipsa enim gratis dat᷑
quia gratis data ẽ illa cui dat᷑. Sed illa
cui datur tantũmͦ grã ẽ. Hec autẽ quȩ
libris scĩs. grãm ꝓ gr̃a: forsitan quęrit᷑.
ta luce clarissimum: ubi ioħes baptista
nitudine eiꝰ accepimus. & grãm pro grã.
Ex eius itaq plenitudine accepimꝰ pro

Expanded text:
ditur, Dei gratia est: et ipsa enim gratis datur, ditur, Dei gratia est: et ipsa enim gratis datur, quia gratis data est illa cui datur. Sed illa cui datur, tantummodo gratia est: haec autem quae Libris sanctis, gratiam pro gratia, forsitan quaeritis. ta luce clarissimum, ubi Joannes Baptista nitudine ejus accepimus, et gratiam pro gratia . Ex ejus itaque plen
Abbreviated transcription (Latin):
di grãm cõmendans dixisset. non
ex opibꝰ ne forte quis extollat᷑ cus
hoc dixerit rationem reddens ipsus
enim sumꝰ in quit figmentũ creat
ergo non exoꝑib. ne forte quis extol¬
lat᷑. Sed audi & intellige: ñ ex operi¬
bꝰ dictum. tanꝙ̃ tius ex teipso tibi
existentibꝰ. sed tanꝗͣ his in quibꝰ de
ds finxit. idẽ formauit & creauit.
hoc enĩ ait. ipsius sumꝰ figm̃tum
creati in xp̃o iñu in oꝑibꝰ bonis: non
illa creatione qua homines facti sumꝰ.
sed ea de qua ille dicebat. qui utiq ĩa
homo erat. cor mundum crea in me ds:
ꝙ de qua dicit apłs. si qua igit᷑ in xp̃o
noua creatura. uetera transierunt. ecce
facta sunt noua. Omĩa autẽ ex cło.
fingimur ergo id est formamur & crea¬
mͦ in oꝑibꝰ bonis. quȩ ñ p̃parauimus
nos: sed p̃parauit d̃s. ut in illis ambu¬
nichil aliud est quam di grã: sine du¬
bio & uita ȩterna quȩ bone uitȩ red¬

Expanded text:
Dei gratiam commendans dixisset, non Dei gratiam commendans dixisset, non ex operibus, ne forte quis extollatur; cur hoc dixerit rationem reddens, Ipsius enim sumus, inquit, figmentum, creati ergo, non ex operibus, ne forte quis extollatur? Sed audi, et intellige, non ex operibus dictum, tanquam tuis ex te ipso tibi existentibus, sed tanquam his in quibus te Deus finxit, id est formavit et creavit. Hoc enim ait, Ipsius sumus figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis; non illa creatione qua homines facti sumus, sed ea de qua ille dicebat, qui utique jam homo erat, Cor mundum crea in me, Deus ; et de qua dicit Apostolus, Si qua igitur in Christo nova creatura, vetera transierunt; ecce facta sunt nova: omnia autem ex Deo . Fingimur ergo, id est formamur et creamur in operibus bonis, quae, non praeparavimus nos, sed praeparavit Deus, ut in illis ambunihil aliud est quam Dei gratia, sine dubio et vita aeterna, quae bonae vitae red
Abbreviated transcription (Latin):
grã uita eterna. quȩ ex oꝑibꝰ sumit᷑
An forte uitam ȩternam non dixit.
apłs grãm᷑. Inmo uero sic dixit. ut
negari om̃ino non possit. nec intelle¬
ctorem acutum. sed tantũmͦ intentũ
desideret auditorem. Cum enĩ dixisset
stipendium peccati mors: continuo
intelligamus & ipsa bona oꝑa nr̃a
quibꝰ eterna redditur uita. ad c̃i gra¬
tiam ꝑtinere: ꝓpter illud quod ait
dñs ũc. sine me nichil potestis face¬
re. Et ipse apłs cum dixisset. grã salui
facti estis ꝑ fidẽ. ꝙ hoc non ex uobis.
sed di donum ẽ. non ex oꝑibꝰ. nefoute
quis extollatur. uidit utiq putare
posse homines hoc ita dict ũ quasine¬
cessaria non sint opera bona credenti¬
bꝰ sed eis fides sola sufficiat: & rursus
posse homines de bonis oꝑibꝰ extoll
uelut ad ea facienda sibupsi suffici¬
ant. Mox itaq addidit. Ipsius enĩ su¬
mꝰ fignientũ creati in xp̃o iñu in opi¬
bus bonis: quȩ p̃parauit ds ut in ills
ambulemus. Quid est hoc quod cum

Expanded text:
gratia vita aeterna, quae ex operibus sumitur? An forte vitam aeternam non dixit Apostolus gratiam? Imo vero sic dixit, ut negari omnino non possit; nec intellectorem acutum, sed tantummodo intentum desideret auditorem. Cum enim dixisset, Stipendium peccati, mors; continuo intelligamus et ipsa bona opera nostra quibus aeterna redditur vita, ad Dei gratiam pertinere, propter illud quod ait Dominus Jesus, Sine me nihil potestis facere . Et ipse Apostolus cum dixisset, Gratia salvi facti estis per fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est; non ex operibus, ne forte quis extollatur: vidit utique putare posse homines hoc ita dictum, quasi necessaria non sint opera bona credentibus, sed eis fides sola sufficiat; et rursus posse homines de bonis operibus extolli, velut ad ea facienda sibi ipsi sufficiant; mox itaque addidit. Ipsius enim sumus figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis, quae praeparavit Deus, ut in illis ambulemus . Quid est hoc, quod cum
Abbreviated transcription (Latin):
peccatis suis: qũa illos qui sciunt.
Peius enim uidetur eẽ ꝑire quam
uidicari. Sed cum hoc de gentibus¬
ꝙ̃ de iudȩis loqueretur quia illi sine
quis audeat dicere uidȩos qui in
lege peccant non esse ꝑituros cum
in xp̃o non crediderint. quando qͥdẽ
de illis dictum ẽ. ꝑ legem uidicabun¬
tur: Sine fide enim xp̃i nemo libe¬
rari potest: ac ꝑ hoc iudicabunt᷑ ut ꝑe¬
antllam si peior ẽ conditio nescientiũ
qũa scientium legẽ dĩ: quomͦ uerũ ẽ

Expanded text:
peccatis suis quam illos qui sciunt. peccatis suis quam illos qui sciunt. peius enim uidetur esse perire quam iudicari. sed cum hoc de gentibus et Iudaeis loqueretur, quia illi sine quis audeat dicere Judaeos qui in lege peccant, non esse perituros, cum in Christum non crediderint; quandoquidem de illis dictum est, per legem judicabuntur? Sine fide enim Christi nemo liberari potest; ac per hoc ita judicabuntur ut pereant. Nam si pejor est conditio nescientium quam scientium legem Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
diligere mundum. ꝙ cȩtera huius¬
modi. Nempe ubi dicitur. noli hoc.
ꝙ noli illud. & ubi ad aliquid faci¬
endum uel non faciendum in diui¬
nis monitis opꝰ uoluntatis exigit᷑.
satis liberum demonstrat᷑ arbitrium.
Nemo ergo dm̃ causet᷑ in corde suo.
sed sibi imputet quisq cũ peccat:
neq cum aliquid scdm dm̃ oꝑat᷑. alie¬
net hoc a ꝓpria uoluntate. Quando
enim uolens facit. tunc dicendum ẽ
opꝰ bonum: tunc speranda est boni
oꝑis merces ab eo de quo dictum est.
qui reddet unicuiq scđ̃m oꝑa sua.
Qui ergo nouerunt diuina mandata.
aufertur ab eis excusatio qu̾ã solent
habere homines de ignorantia: sed
nec ipsi sine pena erunt. qui legẽ d̃i
nesciunt. Qui enim sine lege peccaue¬
runt. sine lege ꝑibunt. Qͥ autẽ in le¬
ge peccauerunt. ꝑ legẽ iudicabunt᷑.
Quod michi non uidet᷑ apłs ita dixis¬
se tanꝗͣ peius aliquid significauerit
esse passuros. qui legem nesciunt in

Expanded text:
diligere mundum : et caetera hujusdiligere mundum : et caetera hujusmodi. Nempe ubi diet noli illud", et ubi ad aliquid faciendum uel non faciendum in diuinis monitis opus uoluntatis exigitur, satis liberum demonstratur arbitrium. nemo ergo deum causetur in corde suo, sed sibi imputet quisque, cum peccat, neque cum aliquid secundum deum operatur, alienet hoc a propria uoluntate. quando enim uolens facit, tunc dicendum est opus bonum, tunc speranda est boni operis merces ab eo de quo dictum est: qui reddet unicuique secundum opera sua. Qui ergo nouerunt diuina mandata, aufertur eis excusatio, quam solent habere homines de ignorantia. sed nec ipsi sine poena erunt qui legem dei nesciunt. qui enim sine lege peccauerunt, sine lege peribunt; qui autem in lege peccauerunt, per legem iudicabuntur. quod mihi non uidetur apostolus ita dixisse, tamquam peius aliquid significauerit esse passuros qui legem nesciunt in