comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ ac simplicit̾ agendũ est. ut te &e matrẽ
pitatis gr̃a. & patrẽ circa mulieres
exhibeat disciplina. Et quȩ minꝰ ñ habe¬
bunt ꝑfectionis: minꝰ ñ habrant tuȩ
dilectionis. Non una ate plus diligi
debet quã alia: ñ quȩ melior fuerit in¬
uenta. Iiyeta modũ meriti uł culpe:
extende modũ correctionis uł gr̃e. Ii¬
lud tam̃ p̃cipue ĩmente tua fycũ tenea¬
t᷑. qd̾ ĩ euangłio dñs dicit. Deati misert¬
cordes: qm̃ ipsi miscdiam consequent̾.
Fragił .e. multũ & delicatꝰ sexus femineus.
& idcirco necesse.ẽ. ut pietatis dulce¬
dine potiꝰ ꝗͣ nimia seueritate regat᷑. ne
forte abundantiori tristicia ab sorbe¬
at᷑ & qͥ eũ regere debet. sic asatana eir¬
cũueniat᷑. Asa tana rector circũue¬
nit᷑: si ꝑ nimiã tristiciã regendũ ꝑtre
c̃tingat. qͥ potuit lib̾ari ꝑ indulgentiã.
Cũ de pretate tuã hic hortam bonitatẽ

Expanded text:
ter ac simpliciter agendum est ut te et matrem ter ac simpliciter agendum est ut te et matrem pietatis gratia, et patrem circa mulieres exhibeat disciplina, et quae minus non habebunt perfectionis, minus non habeant tuae dilectionis. Non una a te plus diligi debet quam alia, nisi quae melior fuerit inventa. Juxta modum meriti vel culpae, extende modum correctionis vel gratiae. Illud tamen praecipue in mente tua fixum teneatur, quod in Evangelio Dominus dicitdiam consequentur . Fragilis est multum et delicatus sexus femineus, et idcirco necesse est ut pietatis dulcedine potius quam nimia severitate regatur, ne forte abundantiori tristitia absorbeatur , et qui eum regere debet, sic a Satana circumveniatur. A Satana rector circumvenitur, si per nimiam tristitiam regendum perire contingat, qui potuit liberari per indulgentiam. Cum de pietate tuam hic hortamur bonitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
Nulla etiã tua actione mundo qͥ peneco.¬
tꝰ ee sequit̾ suscites scandalũ: nã ficret
ł dãpnatio gͣuior ruma plurimoꝵ. Nu¬
lierũ qͥbrdã sic̃ fama sparsit. & nos ante
diximꝰ sepe pͥuatĩ loqueris. & earũ accu¬
bitu nouo qͦdã martyrii genere crucia¬
ris. Illis siquidẽ tẽ sermone semꝑ iocun¬
dũ ostendis. & alacrẽ actione: om̃eq
geñ humanitatis exhibes. nulla serua¬
ta parcitate. Aliis uͦ si ꝗͣndo cũ ipsis lo¬
quetis. semꝑ locutione nimis durꝰ appa¬
res nimis districtꝰ correctione. illas ctiã
fame & siti ac nuditate crucias. om̃i
relicta pietate. Qd si ita est ĩ utroq
ueheñt offendis: & modũ totiꝰ discre¬
tionis e̾sgrederis. Nã & erga illas nimi¬
ũ remissibilit̃. & contͣ istas rimiũ pena¬
lit̃ acis. Durã ualde ꝓuniciã regere
cepisti: & quȩ suũ rectorẽ sepissime
t̾cit ad mortẽ: Amuliere enĩ initiũ
factũ est peccati: & ꝑ illã moriunt᷑
ihomines unuersi. Unde tͥ ita pruden¬

Expanded text:
Nulla etiam tua actione mundo, qui pene totus te sequitur, suscites scandalum. Nam fieret tibi damnatio gravior ruina plurimorum. Mulierum quibusdam, sicut fama sparsit, et nos ante diximus, saepe privatim loqueris, et earum accubitu novo quodam martyrii genere cruciaris. Illis siquidem te semper sermone jucundum ostendis, et alacrem actione, omneque genus humanitatis exhibes, nulla servata parcitate. Aliis vero, si quando cum ipsis loqueris, semper locutione nimis durus appares, nimis districtus correctione, illas etiam fame et siti, ac nuditate crucias, omni relicta pietate. Quod si ita est, in utroque vehementer offendis, et modum totius discretionis transgrederis. Nam et erga illas nimium remissibiliter, et contra istas nimium poenaliter agis. Duram valde provinciam regere coepisti, et quae suum rectorem saepissime 221 traxit ad mortem: A muliere enim initium factum est peccati, et per illam moriuntur homines universi . Unde tibi ita pruden
Abbreviated transcription (Latin):
litt̾as ur̃as q̃ archi ep̃o turonensi & ceneman¬
nensi ep̃o sic̃ &e ipsi missȩ fuerant ĩ p̃sentia lega¬
ti ur̃i engolismensis ep̃i suscep̃ s̃ nec tc̃lege¬
re. nec nob̾ deinceps reddere dignatꝰ est. Et
fic aliis qͥb eas misistis postea ñ potiumꝰ os¬
bende. Pret̾ea alioꝵ ĩiurias ñ cõpescuit s ex
sua parte exaggerauit & exaggerat. t qͥs
potuit raptores słi. uerbo & exẽplo contͣ nos¬
meitauit. Monasteriũ nr̃m alodiũ romanȩ
ȩcłie. ꝓ cuiꝰ amore & timore ei honorẽ &e re
iste de his que multo tẽpore tenuit. sine ui
tate. que && de amico & de ininuco dedocet
loqͥ mendatiũ. & de utͦq edocet ꝓfiteri
ueritatẽ. Nos quidẽ qm̃ monasticã ꝓfes¬
sionẽ ret̾ctare philippicã ĩ pontificẽ mi

Expanded text:
litteras vestras, quae archiepiscopo Turonensi et Cenomanensi episcopo, sicut et ipsi missae fuerant, in praesentia legati vestri Engolismensis episcopi suscepit; sed nec tunc legere nec nobis deinceps 32 reddere dignatus est: et sic aliis quibus eas misistis postea non potuimus ostendere. Praeterea aliorum injurias non compescuit, sed ex sua parte exaggeravit et exaggerat, et quos potuit raptores saeculi verbo et exemplo incitavit. Monasterium nostrum, alodium Romanae Ecclesiae, pro cujus amore et timore ei honorem et reviste de his quae multo tempore tenuit, sine judtate, quae et de amico et de inimico nos dedocet loqui mendacium, et de utroque edocet profiteri veritatem. Nos quidem, quoniam monasticam professionem retractare P
Abbreviated transcription (Latin):
ł iuderis ut asseris dm̃ saluatoris digne bauua¬
re crucẽ: cũ extinguere conaris male accensũ
carnis ardorẽ. Hoc si mͦ agis uł aliquando e¬
uosũ genꝰ martyrii inuenisti. Certe nec uti¬
le fieri pot̾ nec aliqͦ mͦ fructuosũ: qd cont᷑ ra¬
tionẽ noscit᷑. cẽ. p̃suiptũ. Tu aute cont᷑ ratia¬
onẽ ñ mediocrit̃ p̃sũpsisti. si qͣlibet occasio¬

Expanded text:
ideris, ut asseris, Domini Salvatoris digne bajulare crucem, cum exstinguere conaris male accensum carnis ardorem. Hoc si modo agis, vel aliquando etuosum genus martyrii invenisti. Certe nec utile fieri potest, nec aliquo modo fructuosum, quod contra rationem noscitur esse praesumptum. Tu autem contra ratione
Abbreviated transcription (Latin):
totus uindocinensis conuentꝰ. qd patri filii
qđ dño serui. Saluatoris sequentes consi¬
liũ. ad ianuã tr̃e pietatis pulsamꝰ. & illiꝰ e.¬
uangelicȩ mulieris exemplũ mitantes. post
uos humilit̃ cdamamꝰ de iniuriis & uexatio.¬
nib andegauensis ep̃i conquerentes. Pat̃ sc̃e
ei quidẽ mandastis ut ꝓ reuerentia beati pe¬
tri & ur̃a monasteriũ nr̃m qd ad romdnã

Expanded text:
totus Vindocinensis conventus, quod patri filii, quod domino servi. Salvatoris sequentes consilium, ad januam vestrae pietatis pulsamus et illius evangelicae mulieris exemplum imitantes, post vos humiliter clamamus, de injuriis et vexationibus Andegavensis episcopi conquerentes. Pater sancte, ei quidem mandastis ut pro reverentia B. Petri et vestra monasterium nostrum, quod ad Rom
Abbreviated transcription (Latin):
neres successores expectant. Qđ si ali¬
cui eoꝵ uictoria ñ affuit passionis: ñ
illud timor negauit. nec tã passio defu¬
it ꝗͣ dies certaminis. Ialib patronis
t̃ra lȩtat᷑ cęlũ exultat. & quia felix
eoꝵ uita mertẽ meruit gliosã. hinc
sc̃a eoꝵ sollẽpnia plebs xp̃iana cele¬
brando frequentat. & ꝑ supplicabiles
ipsoꝵ p̃ces se tota deuotione suo crea¬
tori cõmendat. Hoꝵ itaq sollẽpnia
celebrare. ẽ. utile & religiosũ: se pus
eoꝵ p̃cib cõmendare. utile parit̃&
necessariũ. Aquoꝵ sorte beata qͥ in
coꝵ sede residens & alit̾ agens se pri¬
uauit. factũ suũ ipse dissoluat: & uelut
alt̾ petrus lacrimando corrigat qđ fȩ¬
cit. Dimetu mortis titubauit ad horã

Expanded text:
neres successores exspectant. Quod si alineres successores exspectant. Quod si alicui eorum 13 victoria non adfuit passionis, non illud timor negavit; nec tam passio defuit quam dies certaminis. Talibus patronis terra laetatur, coelum exsultat: et, quia felix eorum vita mortem meruit gloriosam, hinc sancta eorum solemnia plebs Christiana celebrando frequentat, et per supplicabiles ipsorum preces se tota devotione suo Creatori commendat. Horum itaque solemnia celebrare est utile et religiosum; se piis eorum precibus commendare utile pariter et necessarium. A quorum sorte beata qui in eorum sede residens et aliter agens se privavit, factum suum ipse dissolvat, et velut alter Petrus lacrymando corrigat quod fecit. Si metu mor
Abbreviated transcription (Latin):
nonss aii dicelo iã residens. In t̾ra qͥde
pentsũ eleoit ut eccłiam suã eꝰfide rebo¬
re firmaret pͥaulũ postea de celo. qͣtinꝰ
ne sc̃a dostrina fide firmatã eccł̃iam exor¬
narecsti glosi triũphatores oꝑib uera¬
t obedient subire patibulũ erucis. alt
onso susciꝑe diligent̃ submissa ceruice
end̃e ampliꝰ anda lactis exiuit q̃ sangui¬
so sonqueno sui sucratissimi corporis cõ¬
mumonia a uenerabit uitȩ marty res
suo capiti xp̃o fidelit̃ inherentes. quã ue¬
racit̃ aiꝰ membra fuert̃ mori potiꝰ ꝓ illo
quã contͣ illũ uiuere eligentes. factis
ampliꝰ ꝗͣ uerbis clamauert̃. Quoꝵ uicto¬
rioso sanguine laureata sc̃a romana
ȩccłia olim suꝑatis hostib triũ phauit
quȩ ĩ suis doctorib & mori ꝓ xp̃o sem¬
ꝑ obtauit. & sibi uiuere recusauit. Hu
sc̃i uiri ĩ ethereis mansionib cũ suo dño
iã exultant : ubi ꝓ morte tẽporali bea¬
tã ĩmortalitatẽ adepti. suos s ñ dege¬

Expanded text:
o in caelo iam residens. In terra quidem Petrum elegit, ut aecclesiam suam eius fidęi robore firmaret, Paulum postea de caelo, quatinus eius sancta doctrina fide firmatam aecclesiam exornaret. Isti gloriosi triumphatores operter oboedienter subire patibulum crucis, alter ensem suscipere diligenter submissa cervice, unde amplius unda lactis exivit quam sanguiso sanguine sui sacratissimi corporis commemoriae et venerabilis vitae martyres suo capiti Christo fideliter inhaerentes, quam veraciter eius membra fuerunt, mori potius pro illo quam contra illum vivere eligentes, factis amplius quam verbis clamaverunt. Quorum victorioso sanguine laureata sancta Romana aecclesia olim superatis hostibus triumphavit, quae in suis doctoribus et mori pro per optavit, et sibi vivere recusavit. Hi sancti viri in aethereis mansionibus cum suo Domino jam exsultant, ubi pro morte temporali beatam immortalitatem adepti, suos sed non dege
Abbreviated transcription (Latin):
tua religione tantũ c̃fidas: ut credas te ñ
posse labi si caute ñ ambulas. Labił. ẽ mund
lenꝰ limo. diu ĩ eostare firmꝰ homo ñ pctu¬
it. subito lapsus. e. uix aut nũꝗ surrexit.
u qͥdẽ ĩ mundo qͣsi montẽ excelsũ ascendisti:

Expanded text:
tua religione tantum confidas, ut credas te non posse labi, si caute non ambulas. Labilis est mundus, plenus limo, diu in eo stare firmus homo non potuit; subito lapsus est; vix aut nunquam surrexit. Tu quidem in mundo quasi montem excelsum a
Abbreviated transcription (Latin):
peniteat. & digne confiteat᷑. ualeat des¬
perare. Hunc dĩ uirga uisticiȩ castigat.
oe illũ sustentat baculo miscdđiȩ. In
isto iustis ne incidant in elationẽ timo¬
rẽ incutit: & in illo spẽ tribuit peccato¬
Petrus apłs & martyr: latro confessor
di & soluendi potestate. petrus latro¬
ne longe excelsior. Latro si non maior
petro infide non extitit inmor. Ut̃q
bonꝰ ualde. sed latro .ẽ. in his quȩ di-¬
ximꝰ petro inferior. Quicũq istorũ
minꝰ potest xpud deũ ab illo optinet
qđ rogat. qđ petit : qͣ ł desiderat. Nos
aut̃ & beatũ petrũ p̃cipuũ apłoꝵ¬

Expanded text:
poeniteat, et digne confiteatur, valeat despoeniteat, et digne confiteatur, valeat desperare. Hunc Deus virga justitiae castigat, et illum sustentat baculo misericordiae. In isto justis, ne incidant in elationem, timorem incutit, et in illo spem tribuit peccatoPetrus apostolus et martyr, latro confessor di et solvendi potestate, Petrus latrone longe excelsior; Latro si non major Petro in fide, non tamen exstitit minor. Uterque bonus valde: sed latro est in his, quae diximus, Petro inferior. Quicunque istorum minus potest apud Deum, ab illo obtinet quod rogat, quod petit, et quod desiderat. Nos autem et beatum Petrum praecipuum apo
Abbreviated transcription (Latin):
m illo cognouerant. Illi ȩtiã in eiꝰ nomi¬
ne quȩ ipse faciebat: & ipsi faciebaNT.
Inpassione uͦ illiꝰ quã eis ante p̃dixerat
ita conturbant᷑ qđ &e illũ ignorant. &e
seppsos quales in eiꝰ uirtute fuerant obli¬
uiscunt᷑. Latro sc̃ĩ nec fidẽ ante nouerat.
nec dilexerat scĩtatẽ. Quppe. Qui iniciũ
bonȩ uite nunquã ꝑceꝑat. In morte aut̃
xp̃i fidei cognouit ueritatẽ : quã petrus
p̃sente corporea diuinitate. oe ipsũ edo-¬
cente didicerat. Mira res. Ubi fidẽ de.¬
posuit apłs latro recepit. Iste si xp̃m
antea cognouisset. credidiss utiq  in illo
scds̃. Utraq aut̃ & pͥmi electi in xp̃i pas.¬
siõe negatio. & uenerabił latronis meru-¬
ce confessio: exmedicine cȩlestis uenit.
consilio. Permissus .ẽ. cadere electus. ut
unꝰ quisq diseat. nulla ꝑfectiõe de se p̃¬
sumere. Crectꝰ ẽ. latro qui lapsus fue¬
rat: ut nullus de sua inꝑfectiõe si tantũ

Expanded text:
in illo cognoverant. Illi etiam in ejus nomiin illo cognoverant. Illi etiam in ejus nomine quae ipse faciebat et ipsi faciebant. In passione vero illius quam eis ante praedixerat, ita conturbantur quod et illum ignorant, et seipsos, quales in ejus virtute fuerant, obliviscuntur. Latro sanctus nec fidem ante noverat, nec dilexerat sanctitatem, quippe qui initium bonae vitae nunquam perceperat; in morte autem Christi fidei cognovit veritatem, quam Petrus praesente corporea divinitate et ipsum edocente didicerat. Mira res! ubi fidem deposuit apostolus, latro recepit. Iste si Christum antea cognovisset, credidisset utique, et in illo secundus. Utraque autem, et primi electi in Christi passione negatio, et venerabilis latronis in cruce confessio, ex medicinae coelestis venit consilio. Permissus est cadere electus, ut unusquisque discat nulla perfectione de se praesumere. Erectus est latro qui lapsus fuerat, ut nullus de sua imperfectione, si tantum
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ nosse diffitet᷑: hunc deũ. eẽ. latroma¬
nifeste & pie confitet᷑. Lota illa beatoꝵ
apłoꝵ electio. relicto dño ꝑturbatur &
fugit: latro int̾ seuentes uideos manet
intrepidus. xp̃m asserit innocentẽ. & seri¬
ũ. publice dicere ñ erubescit: nec suũ
confiteri reatũ. Axp̃o itaq ueniã postu¬
lat p̃cat᷑ miscđiã dicens. memento me¬
nã postulanti cõpatitur. miseret᷑ miscdã
dep̃cantis. & ds̃ crucifixus in homine:
crucifexo latroni sic loqͥt᷑. Hodie mecũ
eris in paradiso. Confirmationẽ utiq
pius confessor & martyr głosus. non
i occulto sed palã portabat. Apłi qͥdẽ
a cep̃o uocati fuerant & electi. & sepe pͥ¬
uatĩ & publice abeo uitȩ ȩt̃nȩ ũba au-¬
dicrant. illũ cecos illuminantẽ. leꝓsos
mundantẽ. eicientẽ demonia uidant:¬
& mortuos suscitantẽ. Multa p̃terea
quȩ nemo aliꝰ facere poterat nͥ solus dĩ.

Expanded text:
nem nosse diffitetur, hunc Deum esse latro manem nosse diffitetur, hunc Deum esse latro manifeste et pie confitetur. Tota illa beatorum apostolorum electio relicto Domino perturbatur et fugit; latro inter saevientes Judaeos manet intrepidus, Christum asserit innocentem, et se reum publice dicere non erubescit, nec suum confiteri reatum. A Christo itaque veniam postulat, precatur misericordiam, dicens: Memento meveniam postulanti compatitur, miseretur misericordiam deprecantis, et Deus crucifixus in homine crucifixo latroni sic loquitur: Hodie mecum eris in paradiso. Confirmationem utiquepius confessor, et martyr gloriosus, non in occulto, sed palam portabat. Apostoli quidem a Christo vocati fuerant et electi, et saepe privatim et publice ab eo vitae aeternae verba audierant, illum caecos illuminantem, leprosos mundantem, ejicientem daemonia videt mortuos suscitantem. Multa praeterea, quae nemo alius facere 400 poterat, nisi solus Deus,
Abbreviated transcription (Latin):
ce de reatu suo antidotũ quo sanat᷑ con-¬
ficit &e de cruce oꝑat᷑ mysteriũ. Peatts
in penitentiã mortis interitꝰ in et̾nã ui¬
ta cõmutatur. Ista qͥdẽ felix mutatio.
nec .e. inferior illa quȩ seqͥt᷑. Litro con¬
feslor raelatrone efficit᷑ & martỹr ex
onfessore: & tormenta quȩ pͥus in latro.¬
ne ceꝑant. noua grã coronã & p̃miũ
martyris sortunt᷑. Huic beato oe̾ mi¬
rando uiro nullũ salutare de fuit sa-¬
sibilit̾ agit in aliis cepĩanis. hoc in¬
uisibilit egit in illo ꝑsemet ipsũ. Per
xpm̃ itaq baptismũ in cruce ꝑcepit: &
nus. ei xp̃c minime diceret. hodie mecũ
eris inparadisd. Iã enĩ dixerat non intra
Et quã apłs noc te ꝑdidat: hanc die se¬
quenti latro inuenit. Ad uocẽ ancillȩ
pͥmꝰ pastor eccłiȩ illũ se nosse negat.
quẽ uoce publica latro p̃dicat. Et qũe
princeps apłicȩ electionis se etiã homi¬

Expanded text:
ce, de reatu suo antidotum, quo sanatur, conce, de reatu suo antidotum, quo sanatur, conficit, et de cruce operatur mysterium. Reatus in poenitentiam, mortis interitus in aeternam vitam commutatur. Ista quidem felix commutatio, nec est inferior illa quae sequitur. Latro confessor ex latrone efficitur, et martyr ex confessore; et tormenta quae prius in latrone coeperant, nova gratia coronam et praemium martyris sortiuntur. Huic beato et mirando viro nullum salutare defuit savisibiliter agit in aliis Christianis, hoc invisibiliter egit in illo per semetipsum. Per Christum itaque baptismum in cruce percepit, et nus, ei Christus minime diceret: Hodie mecum eris in paradiso . Jam enim dixerat: Non intraet quam apostolus perdiderat, hanc die sequenti latro invenit. Ad vocem ancillae primus pastor Ecclesiae illum se nosse negat, quem voce publica latro praedicat; et quem princeps apostolicae electionis se etiam homi
Abbreviated transcription (Latin):
Npasione nr̃i saluatoris. latro ille qu in si¬
instris posicꝰ fuerat & adulabat ur i a
finuurt. & recepit slc̃ meruerat. Et ioo dui
fideł ẽ & causa salubris. Hic uͦ indextris
positꝰ ñ qr credid̾at xp̃o patiebat᷑: s cre¬
didit dũ pateret᷑. Xp̃m hominẽ erucisi¬
aũͣ. clauis ineruce toto corpore tensũ. ui¬
dit aspectu corporeo: & in ipsõ spinarũ
uulnera. sanguinẽ de menbris radian-
t̃. & sola signa afflictionis & mor̾cis sic̃
in homine max morituro. Concepta aut̃¬
& nata in eo fide oꝑante sp̃u scõ. angłicis
oculis immortalẽ & diuinã in xpõ con¬
tẽplat᷑ maiestatẽ: ad mirat᷑ adorat. lau¬
dit. cẽ confitet᷑. De cruce ꝓfide pugnat.
sociũ increpat blaphemantẽ: & in illo
uideorꝵꝑ qui aderant in fidelitatẽ ar¬
guit. nec blandit᷑ eis: nec eos ueretur.
Mirabił diuna potentia. Crux quȩ ante ad
suppliciũ gerebat᷑. iã suffragat᷑ ad p̃miũ:
a reus qui ꝓsuo scelere dãpnabat᷑ meru¬

Expanded text:
passione nostri Salvatoris latro ille, qui in sinistris positus fuerat, et adulabatur Judaefinivit, et recepit sicut meruerat. Et ideo diu fidelis est, et causa salubris. Hic vero in dextris positus, non quia crediderat Christo, patiebatur, sed credidit, dum pateretur. Christum hominem crucifixum clavis in cruce, toto corpore tensum vidit aspectu corporeo, et in ipso spinarum vulnera, 398 sanguinem de membris radiantem, et sola signa afflictionis et mortis, sicut in homine mox morituro. Concepta autem et nata in eo fide, operante Spiritu sancto, angelicis oculis immortalem et divinam in Christo contemplatur majestatem, admiratur, adorat, laudat et confitetur. De cruce pro fide pugnat, socium increpat blasphemantem, et in eo Judaeorum, qui aderant, infidelitatem arguit, nec blanditur eis, nec eos veretur. Mirabilis divina potentia. Crux quae ante ad supplicium gerebatur, jam suffragatur ad praemium, et reus qui pro suo scelere damnabatur in cru
Abbreviated transcription (Latin):
marꝙyrẽ diligent̾ oremꝰ. quatoiꝰ suis
precib &e mericis apĩ bonũ ereato¬
rẽ nr̃m & piũ redẽpcorẽ nob̃ optine:¬
ant: ut ipse mexici uitȩ nr̃ȩ. animas
nr̃as ad iaboli potestate custodiat. &
cũ ĩ regnũ suũ uenerit. ĩ illã scilicet re:¬
giã & admirabilẽ claritatẽ qua uiuos oe
mortuos uduaturꝰ ẽ nr̃i memiisse dig¬
net᷑ & unicuiq nr̃m dicere. hodie mecũ
eris inparadiso : qͥuuut & regnatiuiꝰ dĩ

Expanded text:
ligenter oremus, quatenus suis precibus et meritis apud bonum Creatorem nostrum, et pium Redemptorem nobis obtineant, ut ipse in exitu vitae nostrae, animas nostras a diaboli potestate custodiat, et cum in suum regnum venerit, in illam scilicet regiam et admirabilem claritatem qua vivos et mortuos judicaturus est, nostri meminisse dignetur, et unicuique nostrum dicere: Hodie mecum eris in paradiso, qui vivit et regnat unus Deus
Abbreviated transcription (Latin):
diu ĩ ea uidas fuit semꝑ passa est tẽ¬
pestatẽ. s illo filio ꝑditionis foras
expulso. tͣnqͥllitatẽ habuit ⁊ qͥetẽ
ude siquidẽ ꝑuersitas exigebat. ut
naui quȩ utrũq petrũ uidelicet
& ipsũ uehebat suscitaret tẽpesta¬
tẽ s fides &epieras beati petri a pđ
dñm optinebat. ne collisionẽ ĩcur¬
reret. uł submersionẽ. Et quia nr̃is
tẽporib alt̃ uidas parturiente diabo¬
lo contͣ scãm ȩcłiam natꝰ agnoscit᷑
qͥ catholicã fidẽ. libtate. ⁊ beatã eius
casticatẽ modis om̃ib detestanda p̃¬
suptione sibi aufefre conat᷑. ualde
necesse est. ut nc̃ etiã fides beati petri
in sua spetiali sede quȩ nũꝗͣ errare
c̃ suauit tantũ uigeat. qͣtinꝰ ĩ primis
uideat. zuĩ a submersione defendat.
ne forte qd̾ absit satana triũphante er¬
roris fluctib intolerabilit̃ opp̃ssa sub

Expanded text:
diu in ea Iudas fuit, semper passa est tempestatem: sed illo filio perditionis foras expulso tranquillitatem habuit et quietem. Iudae siquidem perversitas exigebat, ut navi, quae utrumque, Petrum videlicet et ipsum, vehebat, suscitaret tempestatem, sed fides et pietas beati Petri apud Dominum optinebat, ne collisionem incurreret vel submersionem. Et quia nostris temporibus alter Iudas parturiente diabolo contra sanctam aecclesiam natus agnoscitur, qui catholicam fidem, libertatem et beatam eius castitatem modis omnibus detestanda praesumptione sibi auferre conatur, valde necesse est, ut nunc etiam fides beati Petri in sua speciali sede, quae nunquam errare consuevit, tantum vigeat, quatinus inprimis rovideat et eam a submersione defendat, ne forte, quod absit, satana triumphante erroris fluctibus intolerabiliter oppressa sub
Abbreviated transcription (Latin):
bi reiteratur sacram̃tũ ubiͥdipsũ
iterũ dat᷑ : quasi quod priꝰ datũ est.
postea posse dari credat᷑. Uerbi gra
si aliqͥs baptitatꝰ iterũ in aqͥs baptisma.¬
tis mergeret᷑ : ea intencione ut aborigi.¬
nali & aliis peccatis solueret᷑. Alit̃ eniꝰ ñ
rebaptitatur : etiã simultociens aliquis
aqͥs baptismais submergat᷑. Ubi ũ ꝓpt ali¬
ud & aliud dat᷑. ñ iterat᷑ sacram̃tũ: s en
buit᷑ adiurtutis agmentũ. Quauis ent̃
priꝰ inuertice. & postea in fronte hõ eris¬
mate unguat᷑. ñ tam̃ iterat᷑ crismatis sã¬
cram̃tũ : quia ut suꝑiꝰ diximꝰ ꝓpt̃ aliud
& aliud fit: si c̃ & baptismꝰ minime iterat᷑
etiã si multociens pꝰ baptismũ aqͥs baptis¬
matis asꝑgam᷑. Inunctio infirmoꝵ mag¬
nũ sacͣm̃tũ est: & id eonulla ẽ racionẽ
suscepisse ab apłica tradicione minime
dubitat᷑. Om̃e autẽ sacram̃tũ a spusco¬

Expanded text:
bi reiteratur sacramentum, ubi idipsum iterum datur, quasi quod prius datum est, postea posse dari credatur. Verbi gratia, si aliquis baptizatus, iterum in aquis baptismatis mergeretur ea intentione ut ab originali et aliis peccatis solveretur. Aliter enim non rebaptizatur, etiam si multoties aliquis aquis baptismatis submergatur. Ubi vero propter aliud et aliud datur, non iteratur sacramentum, sed tribuitur ad virtutis augmentum. Quamvis ene homo chrismate ungatur, non tamen iteratur chrismatis sacramentum, quia, ut superius diximus, propter aliud et aliud fit; sicut et baptismus minime iteratur, etiam si multoties post baptismum aquis baptismatis aspergamur. Inunctio infirmorum magnum sacramentum est, et ideo nulla est ratione isuscepisse ab apostolica traditione minime dubitatur. Omne autem sacramentum a Sp
Abbreviated transcription (Latin):
nime dubitarent. Ubi beatissimȩ uitȩ
uiri intelligunt᷑ non cõmutasse consiliũ sed
ad horã pro alioꝵ salute suȩ doctrine senten.¬
tiam. Nam suꝑ hoc qđ ipsi & alii aliter fe¬
cerant. & se & alios postea correxer̃. fossunt
etiã & debent fieri dispensationes quib ec¬
cłiarũ & monasterioꝵ consuetudines immu¬
tentur: s ubi post ponit᷑ minꝰ bonũ ut qđ
est meliꝰ instituat᷑. Innullo aut̃ malũ fieri
debet uł permicti: nisi in ea tancũ necessi¬
tate ubi timetur ne ꝑiclitet᷑ fides. & illud p᷑os ⁊¬
modũ corrigat᷑. Nam qui mala faciunt ut
ueniant bona hoꝵ iustã esse dãpnationẽ
paulus apłs procestat᷑. Siquis uero aliter in
eccłia dispensationes facit: racioni simul
& ueritati contͣdicit. Nec solũ lucernã
ardentẽ non habet: uerũ etiã alioꝵ arden.¬
tes extinguit. Et idõ non recte dr̃ xp̃i

Expanded text:
nime dubitarent. Ubi beatissimae vitae nime dubitarent. Ubi beatissimae vitae viri intelliguntur non commutasse consilium, sed ad horam pro aliorum salute suae doctrinae sententiam. Nam super hoc quod ipsi et alii aliter fecerant, et se et alios postea correxerunt. Possunt etiam et debent fieri dispensationes, quibus Ecclesiarum, et monasteriorum consuetudines immutentur; sed ubi postponitur minus bonum, ut quod est melius instituatur. In nullo autem malum fieri debet vel permitti, nisi in ea tantum necessitate ubi timetur ne periclitetur fides, et illud postmodum corrigatur. Nam qui mala faciunt, ut veniant bona, horum justam esse damnationem Paulus apostolus protestatur. Si quis vero aliter in Ecclesia dispensationes facit, rationi simul et veritati 425 contradicit, nec solum lucernam ardentem non habet verum etiam aliorum ardentes exstinguit. Et ideo non recte di
Abbreviated transcription (Latin):
in eccłia faciendȩ sunt. non qͥdẽ¬
amore pecuniȩ uł quolibet humano
fauore: s pia & misericordi in tentione.
Tunc enĩ apastore ȩccłiȩ dispensatio piȩ &
mi scđiter fieri credit᷑. cũ aliquid minus
perfecte ad cẽpus fit ab illo uel fieri
permittit᷑ non uoluntate sua s alioꝵ
necessitate. ne in ipsis uidelicet fides
xp̃iana ꝑiclitetur. Sic igit᷑ facienda ẽ.
dispensatio ab ȩccłia. ut sẽꝑfidei nr̃e
ueritas. instruatur & siquid alit̃ ad ho¬
ram factũ fuerit uł ꝑmissũ oportuno
tẽpore corrigat᷑. hac discreta & scã dis¬
pensatione usi sunt beati apłi petrus
& paulus ꝓpter metũ uideoꝵ ne ipsi
scandalizarent᷑. Nã paulus post ẽ¬
uersionẽ timotheũ circũcisũ fecit. &
cerimonias etiã exercuit iudeoꝵ: &
petrus coegit quosdã uidaizare gen.
iudeis facti fuerant susceptã ueritatis
notitiã scandalitati negarent. fecer̃
non simulatione fallaci: quãuis legẽ
post euangeliũ ñ esse feruandã mi¬

Expanded text:
in Ecclesia faciendae sunt, non amore pecuniae, vel quolibet humano favore, sed pia et misericordi intentione. Tunc enim a pastore Ecclesiae dispensatio pie et misericorditer fieri creditur, cum aliquid minus perfecte ad tempus fit ab illo, vel fieri permittitur, non voluntate sua, sed aliorum necessitate ne in ipsis videlicet fides Christiana periclitetur. Sic igitur facienda et dispensatio 424 ab Ecclesia, ut fidei nostrae veritas instruatur et si quid aliter ad horam factum fuerit vel permissum, opportuno tempore corrigatur. Hac indiscreta et sancta dispensatione usi sunt beati apostoli Petrus et Paulus propter metum Judaeorum, ne ipsi scandalizarentur. Nam Paulus post conversionem Timotheum circumcisum fecit, et caeremonias etiam exercuit Judaeorum et Petrus coegit quosdam judaizare gentiJudaeis facti fuerant, susceptam veritatis notitiam scandalizati negarent. Feceruunon simulatione fallaci: quamvis legem post Evangelium non esse servandam mi
Abbreviated transcription (Latin):
Lamentatio cuidã peccatoris
accusantisse & iudicantis.
on tantũ me t̾ret misera uita mex
gtũ t̾rere deberet. Na anima mea
ꝓpt̃ sordidas cogrationes suas
a fideli amico deiecta et crudeli
subiecta inimico. dũ piũ pastorẽ deseruit.
facta .ẽ. p̃da lupo. Et que ante fuerat sponsa

Expanded text:
LAMENTATIO CUJUSDAM PECCATORIS ACCUSANTIS SE ET JUDICANTIS. Non tantum me terret misera vita mea, quantum terrere deberet: nam anima mea, propter sordidas cogitationes suas a fideli amico dejecta, et crudeli subjecta inimico, dum pium Pastorem deseruit, facta est praeda lupo, et quae ante fuerat sponsa
Abbreviated transcription (Latin):
semel ȩccłiȩ date sunt. reges eas iterũ dare
uł de ipsis inuestire nec debent nec conue-¬¬
nient̃ posunt. Nam alicui illud dare qđ
habet. & de hoc inuestire aliquẽ quod ille
iam tenet suꝑfluũ est & uanũ non tam̃
uidetur criminosũ. Alia utiq est inuesti.
Illa ex diuino iure habetur. ista ex iure hu¬¬
mano. Subtrahe ius diuinũ: sp̃ualit̃ ep̃s
non creatur. Subtrahe ius humanum:
possessiones amittit. quib corporaliter ipse¬
sustentatur. Non enĩ possessiones haberet
ȩccłia nͥ sibi aregibus donarent᷑ & ab ipsis
ñ quidẽ diuinis sacram̃tis. sed possessionib
terrenis in uestiret᷑. Ex iure diuino regib
quidẽ & imꝑatorib dominam̃: ipsis tam̃
debemꝰ & reuerentiã sic̃ dic̃ apłs. Regeni
reueremini. Ex iure aut̃ humano tantũ
illis debenꝰ quantũ possessiones diligimꝰ.
quibꝰ ab ipsis uł aparentib siuis eccłia di¬
tata & inuestita dinoscit᷑. Unde beatꝰ au¬

Expanded text:
semel Ecclesiae datae sunt, reges eas iterum dare, semel Ecclesiae datae sunt, reges eas iterum dare, vel de ipsis investire nec debent, nec convenienter possunt. Nam alicui illud dare quod habet, et de hoc investire aliquem quod ille jam tenet, superfluum est et vanum, non tamen videtur criminosum. Alia utique est investitIlla ex divino jure habetur, ista ex jure humano. Subtrahe jus divinum, spiritualiter episcopus non creatur; subtrahe jus humanum, possessiones amittit, quibus ipse corporaliter sustentatur. Non enim possessiones haberet Ecclesia, nisi sibi a regibus donarentur, et ab ipsis, non quidem divinis sacramentis, sed possessionibus terrenis investiretur. Ex jure divino regibus quidem et imperatoribus dominamur; ipsis tamen debemus et reverentiam, sicut dicit Apostolus: Regem reveremini . Ex jure autem humano tantum illis debemus, quantum possessiones diligimus, quibus ab ipsis, vel a parentibus suis Ecclesia ditata et investita dignoscitur. Unde B. Au
Abbreviated transcription (Latin):
resis apellat᷑. Non sit imꝑatorib & regibus
molestũ quod dicimꝰ. nec consuetudine sibi
uindicare nitant᷑ qđ eis ueritate negatur.
Cum laicis etiã religiosis disponendarum
eccłiarũ uł ȩccłiasticarũ rerũ om̃is facul¬
tas ab apłis prohibeat᷑ manifestũ est quod
eis inuestitura negat᷑. ab ipsa ueritate a
xp̃o uidelic& qui in apłis loquebat᷑. Iuod
sicut ipse dixit ego sũ ueritas. nec uniqͣm
licet ueritatẽ sequatur. non c̃suetudinẽ.
In eccłiasticis possessionibus quãuis nec in
legibus nec in canonibus inueniat᷑ tam̃
propter scandalũ & scisma uitandũ tał regib
inuesticura concedat᷑. ut nec ipsi ꝓpter hoc ꝑe-¬
ant. nec scã eccłia decrim̃tũ patiatur. In¬
uesticurã peruirgã & anulũ accipe nisi asuo
consecratore manifestũ est. eẽ. dãpnosũ: qr
nulli laico licet illa ȩccłiȩ sacram̃ta dare.
sicut ei ñ licet ep̃m consecrare. Res etiã quȩ

Expanded text:
REGIBUS CONCEDATUR. Non sit imperatoribus et regibus REGIBUS CONCEDATUR. Non sit imperatoribus et regibus molestum quod dicimus, nec consuetudine sibi vindicare nitantur, quod eis veritate negatur. Cum laicis, etiam religiosis, disponendarum Ecclesiarum vel ecclesiasticarum rerum omnis facultas ab apostolis prohibeatur, manifestum est quod eis investitura negatur ab ipsa Veritate, a Christo videlicet, qui in apostolis loquebatur. Quod sicut ipse dixit: Ego sum veritas , nec unquam, licet veritatem, sequatur, non consuetudinem. In ecclesiasticis possessionibus, quamvis nec in legibus, nec in canonibus inveniatur, tamen propter scandalum et schisma vitandum, talis 284 regibus investitura conceditur, ut nec ipant, nec sancta Ecclesia detrimentum patiatur. Investituram per virgam et annulum accipere, nisi a suo consecratore, manifestum est esse damnosum, quia nulli laico licet illa Ecclesiae sacramenta dare, sicut ei non licet episcopum consecrare. Res etiam, quae
Abbreviated transcription (Latin):
sine quib hominũ & ȩccłiarũ consecratio¬
nes fieri ñ possunt sibi ius xp̃i usurpat &
potestatẽ. quodã modo se dei filio p̃dicat
altiorẽ. Hani dũ illa ȩcłiȩ sacram̃ta ibi dan-¬
cur ubi dari debent. & quibus & quando
& quomodo debent ꝑ consecrationis munis¬
trum. adei filio dantur aquo unulsa fiunt
sacram̃ta & aquo tribuunt᷑. Vnde ds̃ pater
ad ioħem loquit᷑ dicens. Suꝑ quẽ uideris
sp̃m descendentẽ: ille est qui baptizat.
Quando dixit ille est qui baptitat: a parce
totũ significauit. Nã dei filius uniu̾sa scȩ̃
eccliȩ conficit & cribuit sacram̃ta. laicꝰ aũ
quando contra dei filiũ sic p̃sumit si ñ am-¬
plius ñ minꝰ tañ quã symon magus intu.¬
muit. & ipse in tumescit. qͥ in collacione
sacram̃toꝵ se dei filio ante ponit. Et qr
deo dei filio ñ solũ sui patris equalitatẽ
demere nitit᷑. s se ipsũ dei filio suꝑiorem
sua impia actione significare uidet᷑. recto

Expanded text:
 hominum et ecclesiarum consecrationes fieri non possunt, sibi jus Christi usurpat et potestatem, et quodammodo se Dei Filio praedicat altiorem. Nam dum illa Ecclesiae sacramenta ibi dantur, ubi dari debent, et quibus, et quando, et quomodo debent, per consecrationis ministrum, a Dei Filio dantur, a quo universa fiunt sacramenta, et a quo tribuuntur. Unde Deus Pater ad Joannem loquitur dicens: Super quem videris Spiritum descendentem, 430 ille est qui baptizat . Quando dixit, ille est qui baptizat, a parte totum significavit. Nam Dei Filius universa sanctae Ecclesiae conficit et tribuit sacramenta. Laicus autem, quando contra Dei Filium sic praesumit, si non amplius, non minus tamen quam Simon Magus intumuit, et ipse intumescit, qui in collatione sacramentorum se Dei Filio anteponit. Et quia Deo Dei Filio non solum sui Patris aequalitatem demere nititur, sed seipsum Dei Filio superiorem sua impia actione significare videtur, recto
Abbreviated transcription (Latin):
& salomon in ȩccłiaste. Scindens ligna ꝑi¬
dicabit᷑ in eis: si exciderit ferrũ. Icẽ in
exodo. In domo una coniedetur. ñ eicietis
de domo carnẽ foras. Ex quib uerb̵ colli¬
gitur qd̾ sit tolerandus ab ȩccłia qui mul.¬
titudinẽ habet secũ: nedũ unũ corrige¬
re nitim̃. ꝑditio fiat maltoꝵ. Hoc etiam
iheronimꝰ ad augustinũ scribit dicens. qđ se.¬
tiam dispensacionẽq honestã aliquando fi¬
eri necesse est qđ ure reprehenditur: ne.
xp̃iane plebi fidei scandalũ oriat᷑. Si uero
imꝑatoris & regis ꝑsonȩ ñ tam̃ illiꝰ terre
aliquando insũma iustitia parcendũ est
ne sũma crescat inde malitia: ministris
ȩccłiȩ penitꝰ interdicat᷑. ne quod iustũ
est in iuste consequant᷑. De prȩsenti ma-¬
ceria siminꝰ uł alit̃ dixi quã debui: igno¬
rantiȩ deputetur. & indulgeatur mise¬
ricorditer. Si aut̃ bene. benigne suscipiat᷑:
& obseruet᷑ diligenter. Explicit.¬

Expanded text:
Et Salomon in Ecclesiaste: Scindens ligna peEt Salomon in Ecclesiaste: Scindens ligna periclitabitur in eis, si exciderit ferrum . Item in Exodo: In domo una comedetur, non ejicietis de domo carnem foras . Ex quibus verbis colligitur quod sit tolerandus ab Ecclesia qui multitudinem habet secum, ne dum unum corrigere nitimur, perditio fiat multorum. Hoc etiam Hieronymus ad Augustinum scribit, dicens quod, setiam, dispensationemque honestam, aliquando fieri necesse est quod jure reprehenditur, ne Christianae plebi scandalum oriatur. Nam proimperatoris et regis personae, non tamen illius terrae aliquando in summa justitia parcendum est, ne summa crescat inde malitia. Ministris Ecclesiae penitus interdicatur, ne quod justum est injuste consequantur. De praesenti materia, si minus vel aliter dixi quam debui, ignorantiae deputetur, et indulgeatur misericorditer. Si autem bene, benigne suscipiatur, et observetur diligenter.
Abbreviated transcription (Latin):
quã supdiximꝰ inuesticurã. Habeat ȩc¬
clesia suã lib̾catẽ. s sũ oꝑe caueat ne dum
nimis emunxerit eliciat sanguinẽ. & dũ
rubiginẽ de uase conat᷑ eradere. uas ip.¬
sum frangatur. Hoc est p̃cipuũ discre.¬
cionis mẽbrũ. neqͥlib& rector ȩccłiȩ sua
qualib& actione asatana cireũueniat᷑.
Tunc enĩ rector ãsatana circũuenit᷑. qͣn¬
do subspetie iusticiȩ. ꝑnimiã tristitiam
regendũ ꝑire contingit: qui potuit lib̾a¬
ri ꝑindulgentiã. Prȩterea bonus & discre.¬
tus augustinꝰ in epła ad parmenianũ dicit.
uix aut nũquã ex cõmunicandũ eũ. ẽẽ.
qui in malo oꝑe obstinatã multitudinẽ
habet secũ. Nã tolerabiliꝰ uidetur uni
parcere. ne in ecłia scisma seminetur
plurimoꝵ. Et beatissimꝰ doctor & mar.¬
tyr cyprianꝰ asserit dicens. Scisma non
est faciendũ. etiã si in eadẽ fide & in
cadẽ traditione ñ ꝑmaneat qui recedit

Expanded text:
quam supra diximus, investituram. Habeat Ecquam supra diximus, investituram. Habeat Ecclesia suam libertatem; sed summopere caveat ne dum nimis emunxerit, eliciat sanguinem, et dum rubiginem de vase conatur eradere, vas ipsum frangatur. Hoc est praecipuum discretionis membrum, ne quilibet rector Ecclesiae, sua qualibet actione a Satana circumveniatur. Tunc enim rector a Satana circumvenitur, quando sub specie justitiae per nimiam tristitiam regendum perire contingit, qui potuit liberari per indulgentiam. Praeterea bonus et discretus Augustinus in epistola ad Parmenianum dicit, vix aut nunquam excommunicandum eum esse qui in malo opere obstinatam multitudinem habet secum. Nam tolerabilius videtur uni parcere, ne in Ecclesia schisma seminetur 434 plurimorum. Et beatissimus doctor et martyr Cyprianus asserit dicens: Schisma non est faciendum, etiamsi in eadem fide, et in eadem traditione non permaneat qui recedit.
Abbreviated transcription (Latin):
Quod si alter ab altero recundit᷑: hoc fit con¬
tra illiꝰ uoluncatẽ. Hac occasione de regno
iusticia tollit᷑ & pax de eccłia scandala susci.¬
tantur & scismata. & fit animarũ ꝑditio
simul & corpoꝵ. Et dũ regnũ & sacerdotiũ
unũ ab altero impugnat᷑ ꝑiclitat᷑ utrũq
Nã rex & romanꝰ pontifer. cũ unꝰ contͣaliũ.
alter pro regni consuetudine. alt̃ ꝓ eccłiȩ
libertate erigit᷑. regnũ illã consuetudinẽ
optinere ñ potest nec poterit. & ȩccłia sue
libertatis amittit plurimũ. Rex prȩterea
sacro sca cõmunione parit̃ & regia digni¬
tate priuat᷑. a roniano uͦ pontifice multis
qui sibi deseruire debuerant necessitate
cogente seruit᷑. Et qui apontifice docendꝰ
erat & ducendꝰ arege: rex & pontifex po¬
płm sequit᷑. Habeat aut̃ ȩccłia pacẽ. &
regnũ ustitiã. habeat rex consuetudi¬
nẽ s bonã. & ñ quã male reposcit: s snl

Expanded text:
Quod si alter ab altero retunditur. Hoc fit conQuod si alter ab altero retunditur. Hoc fit contra illius voluntatem. Hac occasione de regno justitia tollitur, et pax de Ecclesia, scandala suscitantur et schismata, et fit animarum perditio simul et corporum, et dum 433 regnum et sacerdotium unum ab altero impugnatur, periclitatur utrumque. Nam rex et Romanus pontifex cum unus contra alium, alter pro regni consuetudine, alter pro Ecclesiae libertate erigitur, regnum illam consuetudinem obtinere non potest, nec poterit, et Ecclesia suae libertatis amittit plurimum. Rex praeterea sacrosancta communione pariter et regia dignitate privatur, a Romano vero pontifice multis, qui sibi deservire debuerant, necessitate cogente, servitur. Et qui a pontifice docendus erat, et ducendus a rege, rex et pontifex populum sequitur. Habeat autem Ecclesia pacem, et regnum justitiam; habeat rex consuetudinem, sed bonam, et non quam male reposcit, sed
Abbreviated transcription (Latin):
dixeris qͥd m & regie Noli iã dicere pos¬
sessiones tuas. qr ad ipsa uira quib posses.¬
siones possident᷑ renuntiasti. Nã scdm iuis
imꝑatoꝵ: possides terrena. Tolle imꝑa¬
toꝵ iura. quis audet dicere mea est illa
uilla. aut m̃s est iste seruus. aut mea est
ista domus: Quo iure defendis uillas:
qusq possidet qd̾ possi det: Honne iuro
humano : Nã iure diuino: dñi est cerra¬
uno luto fecit. & diuites & pauꝑes:
una terra supportat. Iure tam̃ huma¬
no dicis. hec uilla mea est. hȩc domus mea.
hic seruus m̃s est. Iure gͦ haimano. Iure
imꝑatoꝵ quare : Quia ipsa iura humana
ꝑ imꝑatores & reges scłi. dĩ distribuit ȩccłiȩ
suȩ. Possunt itaq sine offensione reges post
electionẽ canonicã ⁊ lib̾am consecrationẽ
ꝑ inuesticurã regalem in ȩcđiasticis posses.¬
sionibus concessionẽ. auxiliũ. & defensionẽ
ep̃o dare. qđ quolibet signo factũ extiterit.
gladiũ & materialẽ. eẽ. indefensione ȩcdię.

Expanded text:
 et regi? noli jam dicere possessiones tuas, quia ad ipsa jura, quibus possessiones possidentur, renuntiasti. Nam secundum jus imperatorum possides terrena. Tolle imperatorum jura, quis audet dicere, Mea est illa villa, aut Meus est iste servus, aut Mea est ista domus? quisque possidet, quod possidet, iure humano. Nam iure divino Domini est terrauno luto fecit, et divites et pauperes una terra supportat. Jure tamen humano dicis: Haec villa mea est, haec domus mea est, hic servus meus est. Jure ergo humano. Jure imperatorum quare? Quia ipsa jura humana per imperatores et reges saeculi Deus distribuit Ecclesiae suae. Possunt itaque sine offensione reges post electionem canonicam et liberam consecrationem per investituram regalem in ecclesiasticis possessionibus, concessionem, auxilium, et defensionem episcopo dare; quod quolibet signo factum exstiterit, gladium et materialem esse in defensione Ecclesiae.
Abbreviated transcription (Latin):
aliis uero om̃ib anullis aliis fieri licet: nͥ
auicaruis xp̃i. Sunt aut̃ uicarii xp̃i derici
ielectione: ep̃i in consecratione. Cȩceri om̃s
petere quidẽ ep̃m possunt: eligere uero uł con¬

Expanded text:
aliis vero omnibus, a nullis aliis fieri licet, nisi aliis vero omnibus, a nullis aliis fieri licet, nisi a vicariis Christi. Sunt autem vicarii Christi clerici in electione, episcopi in consecratione. Caeteri omnes petere quidem episcopum possunt; eligere vero vel con
Abbreviated transcription (Latin):
quorũ unum si defuerit. uelut paralitica
iacet: nec ligandi nec soluendi potestatẽ
habet. Debet itaq eccłia catholica. eẽ. cas¬
ta & libera. Catholica: qr nec uendi debec
nec emi. Casta: qr nullacenꝰ debet mune-¬
ribus corrũpi. Lib̃a: qr scłari potestati ñ
debec subici. nec ab eiꝰ sponso qualibet occasi¬
one aseculari potestate sacra m̃tũ excor¬
queri : cũ om̃ino lege diuina prohibeat᷑.
exigat᷑. Xp̃c utiq pastor bonꝰ sponsã que¬
rit fidelẽ: infidelẽ respuit. Castã diligit.
odit corruptã. Libam sibi sociat: ancillã
abicit. falso itaq nominatur ep̃s qui anul¬
lare conat᷑ electionis & consecrationis or¬
dinem: quem. xp̃s persemetipsũ primus
instituit. Ipse enim primꝰ & elegit apłos:
& consecrauit. lota itaq ordinatio ep̃i in
electione & consecratione consistit. Hȩc priꝰ
persemetipsũ ut dictũ est xp̃s fecit: deude
qm̃ ab ipso & electi & consecrati fuer̃. In

Expanded text:
quorum unum si defuerit, velut paralytica quorum unum si defuerit, velut paralytica jacet, nec ligandi nec solvendi potestatem habet. Debet itaque Ecclesia catholica esse, casta et libera: catholica, quia nec vendi debet nec emi; casta, quia nullatenus debet muneribus corrumpi; libera, quia saeculari potestati non debet subjici nec ab ejus sponso qualibet occasione a saeculari potestate sacramentum extorqueri, cum omnino lege divina prohibeatur exigatur. Christus utique pastor bonus sponsam 420 quaerit fidelem, infidelem respuit, castam diligit, odit corruptam, liberam sibi sociat, ancillam abjicit. Falso itaque nominatur episcopus, qui adnullare conatur electionis et consecrationis ordinem, quem Christus per semetipsum primus instituit. Ipse enim primus et elegit apostolos, et consecravit. Tota itaque ordinatio episcopi in electione et consecratione consistit. Haec prius per semetipsum, ut dictum est, Christus fecit; deinde m ab ipso electi et consecrati fuerunt; in
Abbreviated transcription (Latin):
nus axp̃o. s etiã xp̃i uices agere creditur.
Sciendũ uͦ qđ hic uł ubicũq de electione
& consecratione ep̃i agit᷑. canonicã neces¬
se est electionẽ & lib̾am consec̾tionẽ in¬
telligi. ut qͥ canonice eligit᷑ & lib̾e con¬
secretur. Alioquin fit quȩdã praua simu¬
lacio in eccłia: & eccłiasticȩ dignitatis il¬
lusio ñ parua. Iuic̃q igit᷑ canonice non
electus quasi sacrandus accedit uł qui ñ
est lib̾e consecratꝰ etiã si canonica prȩces¬
serit electio: execratꝰ recedit. Nã sic̃ ubi
non est uera cordis conu̾sio non seqͥtur plena
remissio: ita ubi ñ sequit᷑ liba consecratio
etiã si canonica electio p̃cedat: minime¬
ꝓdest. cũ neutra sola ep̃m creare sufficiat.
factũ sine iuditio & iusticia uiram̃tũ. cũ be¬
atus iheronimꝰ suꝑ ieremiã dicat. iura.¬
m̃tũ non ẽẽ. faciendũ: ubi ñ est iusticia
simul ueritas & iuditiũ. Iđ si alit̃ fuerit
terea tria proprie ꝓpͥa ȩccłia hab̾e debet.

Expanded text:
sto, sed etiam Christi vices agere creditur. Sciendum vero quod hic vel ubicunque de electione et consecratione episcopi agitur, canonicam necesse est electionem, 419 et liberam consecrationem intelligi, ut qui canonice eligitur, et libere consecretur. Alioquin fit quaedam prava simulatio in Ecclesia, et ecclesiasticae dignitatis illusio non parva. Quicunque igitur canonice non electus quasi sacrandus accedit, vel qui non est libere consecratus, etiam si canonica praecesserit electio, exsecratus recedit. Nam sicut ubi non est vera cordis conversio, non sequitur plena remissio, ita ubi non sequitur libera consecratio, etiamsi canonica electio pprodest, cum neutra sola episcopum creare sufficiat. factum sine iudicio et iusticia iuramentum, cum beatus Hieronimus super Ieremiam dicat: Iuramentum non esse faciendum, ubi non est iusticia simul, veritas et iudicium. Quod si aliter fuerit terea tria proprie propria Ecclesia habere debet,
Abbreviated transcription (Latin):
dicatur. alia symoniaca. ista quȩ de in¬
uesticura dr̃ contra sc̃am ȩccłiã forciꝰia.¬
culat᷑. Symoniaca & enĩ prauitas. mul¬
tociens fit latent̾. heresis uero de inuesti¬
tura sẽper publice agit᷑. Ibi etiã in pͥmis
om̃is ȩccłiasticꝰ ordo confundit᷑. quando
hoc qd̾ unicuiq a solo suo consecratore
inȩccłia cũ orationib quȩ ibi conueniunt
dari debet aseculari potestate priꝰ accipi¬
optinent. axp̃o sibi tradita pocestate
dãpnauer̃. Ec merito apłi iudicio sp̃s scĩ.
hanc heresim in ipso ȩccłiȩ pͥncipio dãp¬
nare decreuer̃. quã longo post tẽpore
ex patre diabolo nasciturã esse p̃uider̃.
Cũ gͥ laico & inuestitura & omis etiã dis¬
rerũ facultas aspũ scõ qui in apłis loqͤ¬
batur negata sit penitꝰ & in t̃dicta. qͥ
inuestiturã alaico suscipit. ñ iã cont᷑
apłos cantum : immo contra dnm apłoꝵ¬

Expanded text:
dicatur, alia Simoniaca; ista quae de indicatur, alia Simoniaca; ista quae de investitura dicitur, contra sanctam Ecclesiam fortius jaculatur. Simoniaca etenim pravitas multoties fit latenter; haeresis vero de investitura, semper publice agitur. Ibi etiam in primis omnis ecclesiasticus ordo confunditur, quando hoc quod unicuique a solo suo consecratore in Ecclesia, cum orationibus quae ibi conveniunt, dari debet, a saeculari potestate prius accipiobtinent, a Christo sibi tradita potestate damnaverunt. Et merito apostoli judicio Spiritus sancti hanc haeresim in ipso Ecclesiae principio damnare decreverunt, quam longo post tempore ex patre diabolo nascituram esse praeviderunt. Cum igitur laico et investitura, et omnis etiam disrerum facultas a Spiritu sancto, qui in apostolis loquebatur, negata sit penitus et interdicta, qui investituram a laico suscipit, non jam contra apostolos tantum, imo contra dominum apo
Abbreviated transcription (Latin):
riorũ consuetudines immutentur: s ubi
post ponit̾minus bonũ. ut qđ est meliꝰ
instituat᷑. In nullo aut̃ malũ fieri de¬
bet uł permiti: nͥ in ea tantũ necessi
tate ubi timet᷑ ne ꝑiclitet᷑ fides. & illud
postmodũ corrigat᷑. Nam qui mala fa-¬
ciunt ut ueniant bona. hoꝵ iustã esse
dãpnationẽ paulus apłs protestat᷑. Siqͥs
uero alit̃ in ȩcłia dispensationes facit: ra¬
tioni simul & ueritati contradicit. Nec
solũ lucernã ardentẽ ñ habet: uerũ etiã
alioꝵ ardentes ex tinguit. Et ideo ñ recte
uoluerit quid catholica & apłica ȩccłia sen-¬
serit. quid docuerit. quid iudicauerit &
constituerit. legat in primo capło illiꝰ con¬
cilũ qđ tẽpore gregorũ septimi papȩ fac¬
tũ est. & ibi om̃s dericos qui demanu laici
inuestiturã suscipiunt hereticos uocatos.
& ideo dãpnatos esse & ex cõmunicatos in¬
uenerit. Licet alia heresis de inuestitura

Expanded text:
riorum consuetudines immutentur, sed ubi riorum consuetudines immutentur, sed ubi postponitur minus bonum, ut quod est melius instituatur. In nullo autem malum fieri debet vel permitti, nisi in ea ttate ubi timetur ne periclitetur fides, et illud postmodum corrigatur. Nam qui mala faciunt, ut veniant bona, horum justam esse damnationem Paulus apostolus protestatur. Si quis vero aliter in Ecclesia dispensationes facit, rationi simul et veritati 425 contradicit, nec solum lucernam ardentem non habet verum etiam aliorum ardentes exstinguit. Et ideo non rectevoluerit quid catholica et apostolica Ecclesia senserit, quid docuerit, quid judicaverit et constituerit, legat in primo capitulo illius concilii, quod tempore Gregorii septimi papae factum est et ibi omnes clericos, qui de manu laici investituram suscipiunt, haereticos vocatos, et ideo damnatos esse et excommunicatos invenerit. Licet alia haeresis de investitura