comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mus homo d&erra terrenus: Secundus ho¬
mo de caelo cęlestis: Rexit aut̃ populum
moyses ꝑ annos quadraginta indeserto :
tionum carnalium in tab naculo & sacerdo¬
tio & sacrificiis: aliisq mysticis plurimis¬
q mandatis: Morsi successit iesus naue.
qui in terra repromissionis introductum
populum conlocauit ex. auc toritate diui¬
na debellatis gentib: aquib eadem loca
tenebantur: Quicu populum rexis s&
post mortem moysi uicesimo septimo an¬
no &iam ipse defunctus ẽ: regnante apud
as sẏrios octauo decimo. aminto: apud sy¬
cinionios sexto decimo corace : apud ar¬
giuos decimo danao: apud atheniens es
quarto erichthonio: Perhaec tempora
idest ab exitu isrł ex aegrpto usq ad mor¬
tem iesu naue ꝑ quẽ populus idẽ terram
repromissionis accepit: sacra sunt institu¬
ta diis falsis a regib greciae: quȩ memoriã
diluiii & ab eo liberationis hominum uitȩq
tunc erum nosae: modo ad alta modo ad

Expanded text:
mus homo de terra, terrenus; secundus homus homo de terra, terrenus; secundus homo de coelo, coelestis . Rexit autem populum Moyses per annos quadraginta in deserto: tionum carnalium in tabernaculo, et sacerdotio, et sacrificiis, aliisque mysticis plurimisque mandatis. Moysi successit Jesus Nave: et in terram promissionis introductum populum collocavit, ex auctoritate divina debellatis gentibus, a quibus eadem loca tenebantur. Qui cum populum rexisset post mortem Moysi viginti et septem annos, etiam ipse defunctus est: regnante apud Assyrios octavo decimo Amynta, apud Sicyonios sexto decimo Corace, apud Argivos decimo Danao, apud Athenienses quarto Erichthonio. id est, ab exitu Israel ex Aegypto usque ad mortem Jesu Nave, per quem populus idem terram repromissionis accepit, sacra sunt instituta diis falsis a regibus Graeciae, quae memoriam diluvii, et ab eo liberationis hominum, vitaeque tunc aerumnosae modo ad alta, modo ad
Abbreviated transcription (Latin):
re non potuit: His temporib: ut uarro scri¬
bit: Regnante atheniensib eranao suc ces¬
sore cecropis : ut aut̃ nr̃i eusebius & hiero¬
nimus: adhuc eodem cecropeꝑ manente :
diluuiũ fuit quod appellatũ est deucalionis.
eo quod ipseregnabat in earũ terrarũ par¬
tib: ubi maxime factũ ẽ: Hoc aut diluui¬
ũ nequaquã ad aegyptũ atq ad eius uicina
populũ dĩ nouissimo tempore cecropis
atheniensiũ regis: cũ apud assyrios regna¬
r& ascatades. apud sicionios marathus.
apud argiuos triopas.: educto aut popu¬
lo inmontesina diuinitus acceptam tradi¬
dit legem quod u&us dicitur testamentũ.
quia promissiones terrenas hab&: & ꝑihm̃
quo regnũ caelorũ ꝓmitter& ur : Hunc
enĩ ordinem seruari oportebat: sicut in
uno quoq homine qui indm̃ proficit id
agitur. quod ait apostolus ut non sit pri¬
us quod spiritale ẽ sed quod animale post¬
ea spiritale: quõ sicut dicit. & uerũ ẽ : pri¬

Expanded text:
re non potuit. His temporibus, ut Varro scrire non potuit. His temporibus, ut Varro scribit, regnante Atheniensibus Cranao, successore Cecropis, ut autem nostri Eusebius et Hieronymus, adhuc eodem Cecrope permanente, diluuium fuit, quod appellatum est Deucalionis, eo quod ipse regnabat in earum terrarum partibus, ubi maxime factum est. Hoc autem diluuium nequaquam ad Aegyptum adque ad eius uicina populum Dei, novissimo tempore Cecropis Atheniensium regis, cum apud Assyrios regnaret Ascatades, apud Sicyonios Marathus, apud Argivos Triopas. Educto autem populo in monte Sina divinitus acceptam tradidit legem: quod vetus dicitur Testamentum, quia promissiones terrenas habet; et per quo regnum coelorum promitteretur. Hunc enim ordinem servari oportebat, sicut in unoquoque homine, qui in Deum proficit, id agitur, quod ait Apostolus, ut non sit prius quod spirituale est; sed quod animale, postea spirituale: quoniam sicut dicit, et verum est, Pri
Abbreviated transcription (Latin):
iunone scilic& & minerua & uenere : quȩ
ꝓmalo aureo ad ipiscendo apud iudicẽ par¬
idẽ depulcritudinis excellentia certasse
narrantur : & ad placandos ludis deos qui¬
delectantur seu ueris seu falsis istis crimi¬
nib suis inter theatricos plausus cantant᷑.
atq saltantur: Haec uarro noncreditne
deoꝵ naturȩ seu morib credat in congrua:
Et tamen non fabulosam sed historicã ratio¬
nẽ deathenarũ uocabulo reddens: tantã
neptuni. & mineruȩ litem suis litteris in se¬
rit: decuius nomine potius illa ciuitas uoca¬
r&ur : utcũ ꝓdigiorũ ostentatione conten¬
derent: intereos iudicare. nec apollo consul¬
tus auder& : sed adeorũ iurgiũ finiendum:
Sicut memoratarũ trium dearũ ad paridẽ
iuppiter : ita & isti ad homines muterent
ubi uincer& minerua suffragiis : & in poe¬
na suarũ suffragatricũ uincer&ur : quȩ ip
aduersariis suis uiris obtinere athenas po¬
tuit: & amicas suas feminas atheneas habe¬

Expanded text:
Iunone scilicet et Minerua et Venere, quae Iunone scilicet et Minerua et Venere, quae pro malo aureo adipiscendo aput iudicem Paridem de pulchritudinis excellentia certasse narrantur et ad placandos ludis deos, quidelectantur seu ueris seu falsis istis criminibus suis, inter theatricos plausus cantantur adque saltantur. Haec Varro non credit, ne deorum naturae seu moribus credat incongrua; et tamen non fabulosam, sed historicam rationem de Athenarum uocabulo reddens tantam Neptuni et Mineruae litem suis litteris inserit, de cuius nomine potius illa ciuitas uocaretur, ut, cum prodigiorum ostentatione contenderent, inter eos iudicare nec Apollo consultus auderet, sed deorum iurgium finiendum, sicut memoratarum trium dearum ad Paridem Iuppiter, ita et iste ad homines mitteret, ubi uinceret Minerua suffragiis et in poena suarum suffragatricium uinceretur, quae in aduersariis suis uiris obtinere Athenas potuit, et amicas suas feminas Athenaeas habe
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ marcus uarro non uult fabulosis ad¬
uersus deos fidem adhibere figmentis.
Nedemaiestatis eoꝵ dignitate indignum
aliquid sentiat: & ideo nec ario pagon u¬
bi cũ atheniensib paulus a postolus dispu¬
tauit: ex quo loco ario pagite appellatisunt.
curiales urbis eiusdẽ : uult inde accepis se
nomen : quod mars qui grecȩ ares dicitur
cũ omicidu crimine reus fier& : Iudicanti¬
b: duo decim dus in eo pago sex sententiis
absolutus ẽ: Quia ubi paris numeri senten¬
tiae fuissent: prȩponi abso lutio damna¬
tioni solebat: Sed contra istam quȩ mul¬
to amplius ẽ celebrata opinionẽ : aliam
quandã deobscurarũ notitia litterarũ cau¬
sam nominis huius conatur astruere : nea¬
reopagon: athenienses de nomine martis
& pagi quasi martis pagũ nominasse credan¬
tur : In in iuriã uidelic& numinũ aquib li¬
tigia & iudicia ex istimat aliena: Non mi¬
nus hoc quod demarte dicitur falsum esse
asseuerans : quã illud quod detrib deabus.

Expanded text:
tamen Marcus Varro non uult fabulosis aduersus deos fidem adhibere figmentis, ne de maiestatis eorum dignitate indignum aliquid sentiat. Et ideo nec Areon pagon, ubi cum Atheniensibus Paulus apostolus disputauit, ex quo loco Areopagitae appellati sunt curiales urbis eiusdem, uult inde accepisse nomen, quod Mars, qui Graece Ἄρης dicitur, cum homicidii crimine reus fieret, iudicantibus duodecim dis in eo pago sex sententiis absolutus est quia ubi paris numeri sententiae fuissent, praeponi absolutio damnationi solebat; sed contra istam, quae multo amplius est celebrata, opinionem aliam quandam de obscurarum notitia litterarum causam nominis huius conatur adstruere, ne Areon pagon Athenienses de nomine Martis et pagi quasi Martis pagum nominasse credantur, in iniuriam uidelicet numinum, a quibus litigia uel iudicia existimat aliena; non minus hoc, quod de Marte dicitur, falsum esse adseuerans, quam illud quod de tribus deabus,
Abbreviated transcription (Latin):
sub iacebat. tam leue p̃ceptum ad obseruan¬
dum : tam breue ad memoria retinendum:
ubi p̃sertim non dum uoluntati cupiditas
resistebat: quod depoenu trans gressionis p̃¬
ea subsecutum est : Tanto maiore in iustitiu
uiolatum est : quanto faciliore possꝵ obser¬

Expanded text:
subiacebat, tam leue praeceptum ad obseruansubiacebat, tam leue praeceptum ad obseruandum, tam breue ad memoria retinendum, ubi praesertim nondum uoluntati cupiditas resistebat, quod de poena transgressionis postea subsecutum est, tanto maiore iniustitia uiolatum est, quanto faciliore posset obser
Abbreviated transcription (Latin):
natura non mutetur humana : quem ad
modum illa duorum primorum hominũ
pracuaricatione mutata est : Uttantae
corruptioni: quantam uidemus atq sentimus.
& ꝑhanc sub iacer& & morti: actot &tantis
tamq: interse contrarus ꝑturbaretur. & fluc¬
tuar& affectibus. qualis in paradẏso ante
peccatum licet incorpore animali esset uti¬
q non fuit. Siquis hoc mouetur ut dico.
non ideo deb& ex istimare leue: ac paruũ
illud fuisse commissum: quia in esta factũ
est noꝰ quidem mali. nec noxia. nisi quia
prohibita : Neque enim quicquam malids̃:
in illo tantae felicitatis loco crear& atq plan¬
tar& : Sed oboedientia commendata est
inprecepto : quae uirtus increatura ratio¬
nalu mater quodammodo est omniũ custosq
uirtutum: Quando quidem ita facta est.¬
utet utei sub ditam esse sit utide: Perne¬
ciosum autem: suam non eius a quo creata ẽ:
facere uoluntatem: Hoc itaq deuno cibi ge¬
nere non edendo ubi aliorum tanta copi

Expanded text:
natura non mutetur humana. quem ad natura non mutetur humana. quem ad modum illa duorum primorum hominum praeuaricatione mutata est, ut tantae corruptioni, quantam uidemus adque sentimus, et per hanc subiaceret et morti ac totamque inter se contrariis perturbaretur et fluctuaret adfectibus, qualis in paradiso ante peccatum, licet in corpore animali esset, utique non fuit — si quis hoc mouetur, ut dixi, non ideo debet existimare leue ac paruum illud fuisse commissum, quia in esca factum est, non quidem mala nec noxia, nisi quia prohibita; neque enim quidquam mali Deus in illo tantae felicitatis loco crearet adque plantaret. Sed oboedientia commendata est in praecepto, quae uirtus in creatura rationali mater quodam modo est omnium custosque uirtutum; quando quidem ita facta est, ut ei subditam esse sit utile; perniciosum autem suam, non eius a quo creata est facere uoluntatem. Hoc itaque de uno cibi genere non edendo, ubi aliorum tanta copia
Abbreviated transcription (Latin):
tam quam uerum ess&. accepit .: Ille autẽ
ab unico noluit consortio dirimi : Nec in
communione peccati: Nec id eo minus reus:
sisciens prudensq peccauit: Unde &apos¬
tolus non ait: non peccauit: sed non est se¬
ductus: Nam utiq ipsum ostendit ubi
dicit: ꝑunum hominem peccatum intra¬
uit inmundum⁊ Et paulo post apertius.
insimilitudine inquit p̃uaricationis ade:
Hos autem seductos intellegi uoluit. qui
quod faciunt non putant esse peccatum:
ille autẽ sciuit. :Alioquin: quomodo ue¬
rum erit : adam non est seductus: Sed inex¬
pertus diuinae seueritatis: in eo falli potu¬
it utueniale creder& esse commissum. Ac
perhoc in eo quidem quo mulier seducta est.
Non est ille seductus: sed eum fefellit quo
modo fuerat iudicandum : quod erat dicturus :
Mulier quam dedisti mecum. ip̃sa mihi deditet
manducaui: Quidergo pluribus. et sicreden¬
do non sunt ambo decepti: peccando tamen
ambo sunt capti & diaboli laqueis inplica

Expanded text:
tamquam uerum esset, accepit, ille autem tamquam uerum esset, accepit, ille autem ab unico noluit consortio dirimi nec in communione peccati; nec ideo minus reus, si sciens prudensque peccauit. Unde et apostolus non ait: \'Non peccauit\\ sed: Non est seductus; nam utique ipsum ostendit, ubi dicit: Per unum hominem peccatum intrauit in mundum, et paulo post apertius: In similitudine, inquit, praeuaricationis Adae. Hos autem seductos intellegi uoluit, qui id, quod faciunt, non putant esse peccatum; ille autem sciuit. Alioquin quo modo uerum erit: Adam non est seductus? Sed inexpertus diuinae seueritatis in eo falli potuit, ut ueniale crederet esse commissum. Ac per hoc in eo quidem, quo mulier seducta est, non est ille seductus, sed eum fefellit, quo modo fuerat iudicandum quod erat dicturus: Mulier. quam dedisti mecum, ipsa mihi dedit, et manducaui. Quid ergo pluribus? Etsi credendo non sunt ambo decepti, peccando tamen ambo sunt capti et diaboli laqueis inplicat
Abbreviated transcription (Latin):
um ꝑquem loqueretur elegit. Foq. pange¬
licam p̃sentiam: p̃stantioremq naturam spĩ¬
tali nequitia sibi sub iecto: & tamquam instru¬
mento ab utens fallacia sermorinatus ẽ femi¬
nae i a parte scilic& inferiore illius huma¬
nae copulae incipiens. ut gradatim perueni¬
r& ad totum : Non existimans uirum faci¬
le credulum nec errando posse decipi: Sed
dum alieno cedit errori: Sicut enim aaron.
erranti populo ad idolum fabricandum non
consensit inductus. sed cessit obstrictus: nec
salomonem credibile est errore putasseido¬
lis esse seruiendum : sed blanditiis femineis.
ad illa sacrilegia fuisse compulsum : Ita cre¬
dendum est illum uirum suae feminae
uni unum: hominem homini: coniugem con¬
iugi addĩ legem trans grediendam nontam¬
quam uerum loquenti credidisse seductũ:
sed sotiali necessitudine paruisse: Non
enim frustra dixit apostolus. sed adam
non est seductus. mulier autẽ seducta est.
nisi quia illa quod ei serpens locutus est:

Expanded text:
 quem loqueretur, elegit; eoque per angelicam praesentiam praestantioremque naturam spiritali nequitia sibi subiecto et tamquam instrumento abutens fallacia sermocinatus est feminae, a parte scilicet inferiore illius humanae copulae incipiens, ut gradatim perueniret ad totum, non existimans uirum facile credulum nec errando posse decipi, sed dum alieno cedit errori. Sicut enim Aaron erranti populo ad idolum fabricandum non consensit inductus, sed cessit obstrictus, nec Salomonem credibile est errore putasse idolis esse seruiendum, sed blanditiis femineis ad illa sacrilegia fuisse conpulsum: ita credendum est illum uirum suae feminae, uni unum. hominem homini, coniugem coniugi, ad Dei legem transgrediendam non tamquam uerum loquenti credidisse seductum, sed sociali necessitudine paruisse. Non enim frustra dixit apostolus: Adam non est seductus, mulier autem seducta est, nisi quia illa quod ei serpens locutus est,
Abbreviated transcription (Latin):
atque marae : & infernorum abdita: & ip¬
sa numina perhorrescunt: quorum lex
est pater : quem ualde scĩ honorant he¬
braei : Tali oraculo dĩ sui apollinis. por¬
phyrius. tam magnum dm̃ dixit hebrȩorũ :
ut eum & ipsa numina perhorrescant:
Cum ergo ds̃ iste dixerit: sacrificans dus
eradicabitur : miror. quod ipse porphy¬
rius non perhorruerit: & sacrificans dus.
eradicari non formidauerit: Dicit eti¬
am bona philosophus iste dexp̃o: quasi
oblitus: illius dequa paulo ante locuti
sumus contumeliae suae : aut quasi in
somnis dii eius maledixerint xp̃o: &e
uigilantes. eum bonum esse cognouerint
digneque laudauerint: Denique tam¬
quam mirabile aliquid atque incredibile
prolaturus : preter opinionem inquit

Expanded text:
atque mare, et infernorum abdita, et ipsa numina perhorrescunt: quorum lex est Pater, quem valde sancti honorant Hebraei. Tali oraculo dei sui Apollinis, Porphyrius tam magnum Deum dixit Hebraeorum, ut eum et ipsa numina perhorrescant. Cum ergo Deus iste dixerit, Sacrificans diis eradicabitur, miror quod ipse Porphyrius non perhorruerit, et sacrificans diis eradicari non formidaverit. 2. Dicit etiam bona philosophus iste de Christo, quasi oblitus illius, de qua paulo ante locuti sumus, contumeliae suae; aut quasi in somnis dii ejus maledixerint Christo, et evigilantes eum bonum esse cogdigneque laudauerint. Denique tamquam mirabile aliquid adque incredibile prolaturus: Traeter opinionem, inquit
Abbreviated transcription (Latin):
cos ueteres asserit uarro : auctore antiocho:
magistro ciceronis & suo: Quẽ sane cicero inplu¬
ribus fuisse stoicũ quã ueterẽ achademicũ uult
uideri: Sed quid ad nos qui potius dereb: ipsis iudi¬
care debemus quã ꝓmagno de hominib: quid quis¬
que senserit scire.⁊ TIIII:
singulis interrogata respondeat : ac primum
definibus bonorũ malorũq quid sentiat. Respon¬
debit : ȩ ternã uitã esse summũ bonũ : Eter

Expanded text:
cos ueteres Varro adserit, auctore Antiocho, cos ueteres Varro adserit, auctore Antiocho, magistro Ciceronis et suo, quem sane Cicero in pluribus fuisse Stoicum quam ueterem Academicum I unIt uideri. Sed quid ad nos, qui potius de rebus ipsis iudicare debemus, quam pro magno de hominibus quid quisque senserit scire? CAPUT singulis interrogata respondeat, ac primum de finibus bonorum malorumque quid sentiat, respondebit aeternam vitam esse summum bonum, aeter
Abbreviated transcription (Latin):
quae amicorũ bona propter se ipsam diligat
sicut sua : eisq propter ipsos. hoc uelit quod sibi.
siue indomosint sicut coniunx & liberi & quicũ¬
que domestici : siue in loco ubi domus est eius
sicuti est urbs. ut sunt hi quiciues uocantur.
siue in orbe toto ut sunt gentes quas ei societas
humana coniungit : siue in ipso mundo quicense¬
tur nomine caeli &terrȩ : sicut esse dicunt deos.
quos uolunt amicos esse homini sapienti: quos
nos familiarius angelos dicimus: De bonorum
autẽ & e contrario malorũ finib: negant ullo
modo esse dubitandũ: & hanc interse & houos a¬
chademicos adfirmant esse distantiã : Nec
eorũ inter ẽ quicquã siue cynico siue alio quo¬
lib& habitu & uictu in his finibus: quos ueros pu¬
tant quisque philosophetur : Extribus porro
illis uitȩ generib: otioso actuoso & quod ex utro¬
que compositũ est. hoc tertiũ sibi placere as¬
seuerant : Hȩc sensisse atq: docuisse achademi¬

Expanded text:
quae amicorum bona propter se ipsa diligat quae amicorum bona propter se ipsa diligat sicut sua eisque propter ipsos hoc uelit quod sibi; siue in domo sint, sicut coniux et liberi et quicumque domestici, siue in loco, ubi domus est eius, sicuti est urbs, ut sunt hi qui ciues uocantur, siue in orbe toto, ut sunt gentes quas ei societas humana coniungit, siue in ipso mundo, qui censetur nomine caeli et terrae, sicut esse dicunt deos, quos uolunt amicos esse homini sapienti, quos nos familiarius angelos dicimus. De bonorum autem et e contrario malorum finibus negant ullo modo esse dubitandum et hanc inter se et nouos Academicos adfirmant esse distantiam, nec eorum interest quidquam, siue Cynico siue alio quolibet habitu et uictu in his finibus, quos ueros putant, quisque philosophetur. Ex tribus porro illis uitae generibus, otioso, actuoso et quod ex utroque conpositum est, hoc tertium sibi placere adseuerant. Haec sensisse adque docuisse Academi
Abbreviated transcription (Latin):
diens usq ad mortem: Ubi enim magnu
est in oboedientiae poenu ꝓposita: ibi etres
acreatore facilis imperata. Quis nam satis
ex plic&. quantum malum sit non oboedire
in refacili: et tantae potestatis imperio: ettan¬
to terrentis supplicio: Deniq
breuiter dicatur : in illius peccati poena
quid in oboedientiae : nisi in oboedientia re

Expanded text:
diens usque ad mortem. Ubi enim magna est inoboedientiae poena proposita et res a Creatore facilis imperata, quisnam satis explicet, quantum malum sit non oboedire in re facili et tantae potestatis imperio et tanto terrente supplicio? Denique, ut breuiter dicatur, in illius peccati poena quid inoboedientiae nisi inoboedientia re
Abbreviated transcription (Latin):
dñs in sua esset omnimodis potestate. sed a se
ipse quoque dissentiens. sub illo cui peccando
consensit. prolibertate quam concupiuit durã
miseramq ager& seruitutem : mortuus spũ
uolens : et corpore moriturus inuitus : desertor
aeternae uitae: etiam aeterna nisi gratia libe¬
r& morte damnatus:: quisquis huius modi
damnationem uel nimiam: uel in iustam putat
metiri profecto nescit. quanta fuerit iniqui¬
tas in peccando: ubi tanta erat non peccandi
falitcs. ⁊ Sicut enim abrahae non in merito
magnu oboedientia p̃dicatur. quia ut occide¬
r& filium .res dificillima est imperata: Ita
in paradyso tanto maior in oboedientia fuit:
quanto id quod p̃ceptum ẽ. nullius difficul¬
tatis fuit. ⁊ Etsicut oboedientia secundi homi¬
nis eo p̃dicabilior. quo factus est oboediens
usq ad mortem: Ita in oboedientia primi
hominis eo de testabilior: quo factus ẽ in oboe¬
ips us

Expanded text:
ut in sua esset omnimodis potestate, sed a se ut in sua esset omnimodis potestate, sed a se ipse quoque dissentiens sub illo, cui peccando consensit, pro libertate, quam concupiuit, duram miseramque ageret seruitutem, mortuus spiritu uolens et corpore moriturus inuitus, desertor aeternae uitae etiam aeterna, nisi gratia liberaret, morte damnatus. Quisquis huius modi damnationem uel nimiam uel iniustam putat, metiri profecto nescit, quanta fuerit iniquitas in peccando, ubi tanta erat non peccandi facilitas. Sicut enim Abrahae non inmerito magna oboedientia praedicatur, quia, ut occideret filium, res difficillima est imperata: ita in paradiso tanto maior inboedientia fuit, quanto id, quod prae- . ceptum est, nullius difficultatis fuit. Et sicut oboedientia secundi hominis eo praedicabilior, quo factus est oboediens usque ad mortem: ita inoboedientia primi hominis eo detestabilior, quo factus est inoboediens us
Abbreviated transcription (Latin):
cusatio potius quam excusatio uera est: Ubi
mandati diuiniẽ apertatrans gressio: Ne¬
que enim hoc propter ea fecerunt: quia id
mulier serpente suadente : uir muliere im¬
perciente commisit: quasi quicquam dõ cui
uel crederetur uel cederetur anteponendum
fuit : Quia ergo contemptus est ds̃ iubens.¬
qui creauerat. qui ad suam imaginem fece¬
rat. qui ceteris animalibus p̃posuerat. qui
in paradyso constituerat. qui rerum omniũ
copiam salutisq p̃stiterat : quip̃ceptis nec
pluribus nec grandibus nec difficilibus one¬
rauerat : sed uno breuissimo atq leuissimo:
ad o boedientiae salubritatem amminicula¬
uerat : quo eam creaturam: cui libera seruitus
expedir& seesse dnm̃ commonebat: iustu
damnatio sub secuta est.: Talisq damnatio :
ut homo quicustodiendo mandatum futurus
fuerat etiam carne spiritalis. fier& etiam
mente carnalis .⁊ Etqui sua superbia sibi pla¬
cuerat : dĩ iustitia sibi donaretur.⁊ Nec sic̃

Expanded text:
cusatio potius quam excusatio uera est, ubi cusatio potius quam excusatio uera est, ubi mandati diuini est aperta transgressio. Neque enim hoc propterea non fecerunt, quia id mulier serpente suadente, uir muliere inpertiente commisit, quasi quidquam Deo, cui uel crederetur uel cederetur, anteponendam fuit. qui creauerat, qui ad suam imaginem fecerat, qui ceteris animalibus praeposuerat, qui in paradiso constituerat, qui rerum omnium copiam salutisque praestiterat, qui praeceptis nec pluribus nec grandibus nec difficilibus onerauerat, sed uno breuissimo adque leuissimo ad oboedientiae salubritatem adminiculauerat, quo eam creaturam, cui libera seruitus expediret, se esse Dominum commonebat: iusta damnatio subsecuta est, talisque damnatio, ut homo, qui custodiendo mandatum futurus fuerat etiam carne spiritalis, fieret etiam mente carnalis et, qui sua superbia sibi placuerat, Dei iustitia sibi donaretur; nec sic,
Abbreviated transcription (Latin):
illud pro hibuit. quod cume ess& admis¬
sum nulla defendi posso imaginatione
iustitiae.: Et audeo dicere : suꝑbis esse uti¬
le cadere. in aliquod apertum manifestũq
peccatum: Unde sibi displiceant: qui iã
sibi placendo ceciderant: Salubrius enim
petrus sibi displicuit. quando fleuit. quã
sibi placuit quando p̃sumpsit: Hocdicit &
sacer psalmus. Imple facies eorum ignomi¬
nia & quaerent nomen tuum dne: Id est ut
tueis placeas querentibus nomen tuum: qui
ior damnabiliorq. superbia: quaetiam in
peccatis manifestis suffugium excusationis
inquiritur : Sicut illi primi homines: quo¬
rum &illadixit. serpens sed uxitme & man¬
ducaui : Etille dixit. mulier quam dedisti
mecum haec mihi dedit aligno &edi: Nus¬
quam hic sonat petitio ueniae: nusquam
inploratio medicinae: Nam lic& isti non
sicut cain quod commiserunt negent: ad¬
huc tamen superbia in alios querit referre:
quod peram fecit: Superbia mulieris in ser¬
pentem: superbia uiri in mulierem: Sed ac¬

Expanded text:
illud prohibuit, quod cum esset admissum, nulla defendi posset imaginatione iustitiae. Et audeo dicere superbis esse utile cadere in aliquod apertum manifestumque peccatum, unde sibi displiceant, qui iam sibi placendo ceciderant. Salubrius enim Petrus sibi displicuit, quando fleuit, quam sibi placuit, quando praesumsit. Hoc dicit et sacer psalmus: Inple facies eorum ignominia, et quaerent nomen tuum, Domine, id est, ut tu eis placeas quaerentibus nomen tuum, qui ior damnabiliorque superbia, qua etiam in peccatis manifestis suffugium excusationis inquiritur; sicut illi primi homines, quorum et illa dixit: Serpens seduxit me, et manducaui, et ille dixit: Mulier, quam dedisti mecum, haec mihi dedit a ligno, et edi. Nusquam hic sonat petitio ueniae, nusquam inploratio medicinae. Nam licet isti non sicut Cain quod commiserunt negent, adhuc tamen superbia in aliud quaerit referre quod perperam fecit: superbia mulieris in serpentem, superbia uiri in mulierem. Sed ac
Abbreviated transcription (Latin):
cottidiana parua peccata. sed dimittet inquit uob̾
peccata ur̃a.. Qualia cumq ergo uel quanta¬
cumq sint : &iam si cottidiae ꝑpetrentur: nec ab eis
uita discedat in melius commutata : ꝑelemosinam

Expanded text:
cotidiana parua peccata" sed: dimittet, inquit, uobis cotidiana parua peccata" sed: dimittet, inquit, uobis peccata uestra. qualiacumque ergo uel quantacumque sint, etiam cotidie si perpetrentur nec ab eis uita discedat in melius commutata, per elemosynam
Abbreviated transcription (Latin):
uixerit : Cummiseri cordia illi futurum est iudicium.
ut aut non damnetur omnino: Aut post aliquođ tẽpus
adimnatione nouissima liberetur: nec obaliud
existimant. xp̃m desolo delectu atq neglec tu elemo¬
sinarum : discretionem inter dextros. & sinistros esse
facturum : quorum alios in regnum: alios insuppli¬
cium mittat ęternum: Utaũ cottidiana sibi opi¬
nentur. quae facere omnino noncessant : qualia¬
cumq & quanta cumque sint: ꝑelemosinas dimitti
posse peccata: orationem quam docuit ipse dñs.
& suffraga tricem sibi adhibere conantur & testẽ
Sicut enim nullus est inquiunt dies: quo axp̃ianis
haec oratio non dicatur .: ita nullum est cottidianũ
quale cumq peccatum : quod ꝑillam non dimittatus.
cumdicimus : dimitte nobis debita nr̃a : si quod sequit᷑
facere curemus sicut &nos dimittimus debitoribus
nr̃is. Non enim ait dñs inquiunt : sidimiseritis
peccata hominib : dimittet uobis pater uefter

Expanded text:
uixerit, cum misericordia illi futurum est iudicium, uixerit, cum misericordia illi futurum est iudicium, ut aut non damnetur omnino aut post aliquod tempus a damnatione nouissima liberetur. nec ob aliud extimant Christum de solo dilectu atque neglectu elemosynarum discretionem inter dextros et sinistros esse facturum, quorum alios in regnum, alios in supplicium mittat aeternum. ut autem cotidiana sibi opinentur, quae facere non cessant omnino, qualiacumque et quantacumque sint, per elemosynas dimitti posse peccata, orationem, quam docuit ipse dominus, et suffragatricem sibi adhibere conantur et testem. sicut enim nullus est, inquiunt, dies, quo a christianis haec oratio non dicatur, ita nullum est cotidianum qualecumque peccatum, quod per illam non dimittatur, cum dicimus: dimitte nobis debita nostra, si quod sequitur facere curemus: sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. non enim ait dominus, inquiunt: "si dimiseritis peccata hominibus, dimittet nobis pater uester
Abbreviated transcription (Latin):
malitq: ipsis carere quã xp̃o: siadhunc sue¬
rit asticulum temptationis adductus: per ignem
erit saluus : quia & earum amissione. tantum neces
se est urat dolor: quantum hȩserat amor.
Porro qui patrem. matrem filios. filias secundum xp̃m
dilexerit : ut ad eius regnum optinendum eiq: cohȩ¬
rendum illis consulat: uel hoc incis diligat qđ mem¬
bra sunt xp̃i absit utista dilectio repperiatur
in lignis: Fomo astipula consumenda : sed prsus
acdifitio aureo. argenteo. gemmeo deputabitur:
Quomodo autem potest eos plus amare quã xp̃m.
quos amat utiq propter xp̃m.: XXUII.
ESTAT EIS RESPONDERT: QUIDICUNT AETEANO
igne illos tantum modo arsuros : qui propeccatis siuis
facere dignas elemosinas neglegunt: propter illud
quod ait apostolus ia cobus: Iuditium autem sine
misericordia illi quiñ fecit miseri cordiam, Quergo
fecit inquiunt: quamuis non correxerit ꝑditos mores :
Sedne farie ac nequiter interipsas suas elemosinas

Expanded text:
malitque ipsis carere quam Christo, si ad hunc fuemalitque ipsis carere quam Christo, si ad hunc fuerit articulum tentationis adductus, per ignem erit salvus, quia et earum amissise est urat dolor, quantum haeserat amor. Porro qui patrem matrem, filios filias secundum Christum dilexerit. ut ad eius regnum obtinendum eique cohaerendum illis consulat, uel hoc in eis diligat, quod membra sunt Christi: absit ut ista dilectio reperiatur in lignis, feno, stipula consumenda. sed prorsus aedificio aureo, argenteo, gemmeo deputabitur. Quo modo autem potest eos plus amare quam Christum, quos amat utique propter Christum? estat eis respondere, qui dicunt aeterno igne illos tantummodo arsuros qui pro peccatis suis facere dignas elemosynas neglexerunt, propter illud quod ait apostolus Iacobus: iudicium autem sine misericordia illi qui non fecit misericordiam. qui ergo fecit, inquiunt, quamuis non correxerit perditos mores, sed nefarie ac nequiter inter ipsas suas elemosynas
Abbreviated transcription (Latin):
sunueniunt : quia licet cumdam nõ salui eruntipsi :
Alia uero non consumunt quia talia repperunt quemancan
in ae ternum Erit &iam infine sȩculi tribulatio
tempore antixp̃i : qualis numquã antta fuit:
quam multu erunt tunc aedifitia: siue aurea siue
dealuis inferat damnum: Neutros tamen perdat
in quibus haec inueniet : ꝓpter stabile fundam̃tum:
Qui cumq autem non dico uxorem. cuius &iam com¬
mixtione carnis ad carnalem utitur uoluptatem:
sed ipsa quȩ ab eius modi delectationib aliena sunt
nomina pietatis. humano more carnaliter dili¬
gendo xp̃o ante ponit : Non eum habet infundam̃to
Etideo non pignem saluuserit : sed saluus nonerit :
quia eẽ cumsaluatore non poterit: quide hac re
aptissime loquens. ait. Qui amat patrem aut
matrem plus quam me : non est me dignus. Et
qui amat filium aut filiam suꝑme: non est me dig
nus. ⁊ Uerum quihas necessitudines sic amat car¬
naliter.: ut tamen eas xp̃o dño non pręponat.

Expanded text:
nueniunt, quia licet cum damno salui erunt ipsi; alia uero non\' consumunt, quia talia reperiunt quae maneant in . aeternum. Erit etiam in fine saeculi tribulatio tempore Antichristi, qualis numquam antea fuit. Quam multa erunt tunc aedificia, siue aurea siue de aliis inferat damnum, neutros tamen perdat., in quibus haec inueniet, propter stabile fundamentum! Quicumque autem, non dico uxorem, cuius etiam commixtione carnis ad carnalem utitur uoluptatem, sed ipsa quae ab eius modi delectationibus aliena sunt nomina pietatis humano more carnaliter diligendo Christo anteponit, non eum habet in fundamento et ideo non per ignem saluus erit, sed saluus non erit, quia esse cum Saluatore non poterit, qui de hac re apertissime loquens ait: Qui\' amat patrem aut matrem plus quam me, non est me dignus; et qui amat filium aut filiam super me, non erum qui has necessitudines sic amat carnaliter, ut tamen Christo Domino non praeponat,
Abbreviated transcription (Latin):
ueniae non negatȩ : remitti sibi posse prȩsumunt .:
Sedbene: quod isti dignas propeccatis elemosinas
commonent esse faciendas.: Quõ sidicerent: qͣua¬
lescumq elemosinas propeccatis & cottidianis amag¬
nis & quanta cumq scelerum consuetudine: misen¬
cordiam posse impetrare diuinam: ut ea cottidi¬
ana remissio sequeretur : uiderent se rem dicere
absurdam atq ridiculam ⁊ Sic enim cogerentur
fateri fieri posse : Vt opulentissimus homo decem
num mulis diurnis inelemosinas impensis. homicidia.
Et adulteria. & ne faria quȩq facta redimeret :
Quodsi absurdissimum atq insanissimum est dicere.
ꝓfecto siquȩratur q dignȩ sint propeccatis elemosinae:
de quibus etiam xp̃i praecursor ille dicebat. Fa¬
cite ergo fructus dignos poenitentiae: procul dubio
non inuenientur eas facere: quiuitum suã usque
admortem: cottidi anorum criminum ꝓpetratione

Expanded text:
ueniae non negatae remitti sibi posse praesumunt. Sed bene, quod isti dignas pro peccatis elemosynas commonent esse faciendas; quoniam si dicerent qualescumque elemosynas pro peccatis et cottidianis et magnis et quantacumque scelerum consuetudine misericordiam posse inpetrare diuinam. ut ea cottidiana remissio sequeretur, uiderent se rem dicere absurdam adque ridiculam. Sic enim cogerentur fateri fieri posse, ut opulentissimus homo decem nummulis diurnis in elemosynas inpensis homicidia et adulteria et nefaria quaeque facta redimeret. Quod si absurdissimum adque insanissimum est dicere, profecto si quaeratur, quae dignae sint pro peccatis elemosynae, de quibus etiam Christi praecursor ille dicebat: Facite ergo fructus dignos paenitentiae, procul dubio non inuenientur eas facere, qui uitam suam usque ad mortem cottidianorum criminum perpetratione
Abbreviated transcription (Latin):
posuimus: Nec ideo tamen. uel ipsum
nonesse populum uel eius rem dixerim
non esse rempublicam: quam diu man&
qualis cumque rationalis multitudinis
coetus. rerum quas diligit. concordi cõmu¬
nione sociatus: Quod autem deisto
populo &ista re publica dixi: hoc deathe¬
niensium uel quorum cumque grecorũ.
hoc de aegyptiorum. hoc de illa priore
babilone assyriorum: quando inrebus pu¬
blicis suis. imperia. uel parua uel magna
tenuerunt : & dealia qualicumque alia¬
rum gentium intellegar dixisse atque
sensisse: Ei eneraliter quippe ciuitas
impiorum cui non imperat ds̃ oboedienti
sibi: ut sacrificium non offerat : nisi tantũ¬
modo sibi : & perhoc in illa & animus cor¬
pori. ratioque uitiis recte acfideliter

Expanded text:
posuimus. Nec ideo tamen uel ipsum posuimus. Nec ideo tamen uel ipsum non esse populum uel eius rem dixerim non esse rem publicam, quamdiu manet qualiscumque rationalis multitudinis coetus, rerum quas diligit concordi communione sociatus. Quod autem de isto populo et de ista re publica dixi, hoc de Atheniensium uel quorumcumque Graecorum, hoc de Aegyptiorum, hoc de illa priore Babylone Assyriorum, quando in rebus publicis suis imperia uel parua uel magna tenuerunt, et de alia quacumque aliarum gentium intellegar dixisse adque sensisse. Generaliter quippe ciuitas inpiorum, cui non imperat Deus oboedienti sibi, ut sacrificium non offerat nisi tantummodo sibi, et per hoc in illa et animus corpori ratioque uitiis recte ac fideliter
Abbreviated transcription (Latin):
niatur modo : uelut sidicatur: populus
est coetus multitudinis rationalis. re¬
rum quas diligit. concordi commumone
sociatus: profecto. ut uideatur qualis
quisque populus sit : illa sunt intuen¬
da quaediligit. Quȩ cumque tamen di¬
ligat sico etus ẽ multitudinis non peto¬
rum sed rationalium creaturarum.
& eorum quaediligit: concordi commu¬
nione sociatus est: non absurde popu¬
lus nuncupatur : tanto utique meli¬
or quanto in melioribus : Tantoque
deterior: quanto est indeterioribus
concors: Secundum istam diffinitio¬
nem nostram romanus populus est:
& res eius sine dubitatione res publica:
Quid autem primis temporibus suis : quid¬
ue sequentibus: populus ille dilexerit.
& quibus moribus ad cruentissimas sedi¬
tiones : atque inde adsocialia. atque ciui¬
lia bella perueniens: ipsam concordiam
quaesalus est quodam modo populi rupe¬
rit atque corruperit. Testatur histo¬
ria: dequa in prȩcedentibus libris multa

Expanded text:
niatur modo, uelut si dicatur: Topulus niatur modo, uelut si dicatur: Topulus est coetus multitudinis rationalis rerum quas diligit concordi communione sociatus\', profecto, ut uideatur qualis quisque populus sit, illa sunt intuenda, quae diligit. Quaecumque tamen diligat, si coetus est multitudinis non pecorum, sed rationalium creaturarum et eorum quae diligit concordi communione sociatus est, non absurde populus nuncupatur; tanto utique melior, quanto in melioribus, tantoque deterior, quanto est in deterioribus concors. Secundum istam definitionem nostram Romanus populus populus est et res eius sine dubitatione res publica. Quid autem primis temporibus suis quidue sequentibus populus ille dilexerit et quibus moribus ad cruentissimas seditiones adque inde ad socialia adque ciuilia bella perueniens ipsam concordiam, quae salus est quodam modo populi, ruperit adque corruperit, testatur historia; de qua in praecedentibus libris multa
Abbreviated transcription (Latin):
Ex quibus quantum satis uisum est: non nul¬
la protulimus. & huic operi lam aspersimus:
Qua propter: ubi non est ista iustitia: ut
secundum suam gratiam c̃iuitati oboedienti.
ds̃ imper& unus & summus: necuiquam
sacrific& nisi tantum sibi: & perhoc in om¬
nibus hominibus ad eandem ciuitatem
pertinentibus. atque oboedientibus dõ.
animus &iam corpori : atque ratio uiti¬
is ordine legitimo fideliter imperet.
utquemad modum iustus unus: Ita coetus
populus que iustorum uiuat exfide: quȩ
operatur perdilectionem: qua homo
diligit dm̃ sicut diligendus est ds̃: & proxi¬
mum sicut sem &ipsum: Ubi ergo non
est ista iustitia. profecto non est coetus
hominum iuris consensu & utilitatis cõ¬
munione sociatus: Quod si non est: uti¬
que populus non est: Siuera est haec
diffinitio populi ergo nec res puplica
est: quia res populi non est ubi ipse po¬
pulus non est: Pxxiuii:¬
i autem pupulus. non isto sed alio diffi¬

Expanded text:
ex quibus quantum satis uisum est, nonnulex quibus quantum satis uisum est, nonnulla protulimus et huic iam . operi adspersimus. Quapropter ubi non est ista iustitia, ut secundum suam gratiam ciuitati oboedienti Deus imperet unus et summus, ne cuiquam sacrificet nisi tantum sibi, et per hoc in omnibus hominibus ad eandem ciuitatem pertinentibus adque oboedientibus Deo animus etiam corpori adque ratio uitiis ordine legitimo fideliter imperet; ut, quem ad modum iustus unus, ita coetus populusque iustorum uiuat ex fide, quae operatur per dilectionem, qua homo diligit Deum, sicut diligendus est Deus, et proximum sicut semet ipsum, — ubi ergo non est ista iustitia, profecto non est coetus hominum iuris consensu et utilitatis communione . sociatus. Quod si non est, utique populus non est si uera est haec populi definitio. Ergo nec res publica est, quia res populi non est, ubi ipse populus non est. CAPUi autem populus non isto, sed alio defi
Abbreviated transcription (Latin):
sum mum uoluisse sacrificari Ecce hoc
unum breuiter: immo granditer : minaci¬
ter : sedueraciter dictum ab illo dõ: quẽ
tam excellenter eorum doctissimi prȩ¬
dicant : audiatur : timeatur. impleatur.
ne in oboedientes. eradicatio consequatur:
s acrificans inquit diis eradicabitur
nisi dño tantum non quo rei egeat ali¬
cuius. sed quia nobis expedit utres eius si¬
mus: Huic enim canitur insacris litte¬
ris hebreorum: Dixi dño ds̃ meus estu:
quõ bonorum meorum noneges Huuis
autem prȩclarissimum atque optimum
sacrificium nos ipsi sumus. hoc est ciuitas
eius : cuius rei mysterium celebramus ob¬
lationibus nostris quae fidelibus notae sunt :
sicut in libris prȩcedentibus disputauimus:
Cessaturas enĩ uictimas. quas in umbra
futuri offerebant iuda ei : &unum sacrifi¬
cium gentes a solis ortu usque ad occasum.
sicut iam fieri cernimus oblaturas. perꝓ
phetas hebreos oracula increpuere diuina:

Expanded text:
summum uoluisse sacrificari? Ecce hoc summum uoluisse sacrificari? Ecce hoc unum breuiter, immo granditer, minaciter, sed ueraciter dictum ab illo Deo, quem tam excellenter eorum doctissimi praedicant, audiatur timeatur inpleatur, ne inoboedientes eradicatio consequatur. Sacrificans, inquit, dis eradicabitur nisi Domino tantum; non quo rei egeat alicuius, sed quia nobis expedit, ut res eius simus. Huic enim canitur in sacris litteris Hebraeorum: Dixi Domino: Deus meus es tu, quoniam bonorum meorum non eges. Huius autem praechuissimum adque optimum sacrificium nos ipsi sumus, hoc est ciuitas eius, cuius rei mysterium celebramus oblationibus nostris, quae fidelibus notae sunt, sicut in libris praecedentibus disputauimus. Cessaturas enim uictimas, quas in umbra futuri offerebant Iudaei, et unum sacrificium gentes a solis ortu usque ad occasum, sicut iam fieri cernimus, oblaturas per prophetas Hebraeos oracula increpuere diuina;
Abbreviated transcription (Latin):
tium daemonia : Nequis ergo putar&:
istis quidem daemoniis. prohibitum : caeles¬
tibus autem uel omnibus uel aliquibus.
sacrificari esse permissum: mox ad didit:
nisi dño soli: id est nisi dño tantum: Ne
forte ineo quod ait dño soli: dñm solem
credat esse quispiam cui sacrificandum
putat: Quod nonita esse intellegendum
inscripturis grecis facillime repperitur:
Ds̃ igitur hebreorum cui tam magnumꝰ:
tantus &iam iste philosophus perhib& tes¬
timonium: legem dedit hebreo populo suo:
hebreo sermone conscriptam: non obscu¬
ram & in cognitam: sed omnibus lam gen¬
tibus diffamatam: Inqua lege scriptũ ẽ:
sacrificans diis eradicabitur: nisi dño tan¬
tum: Quid opus est in hac eius lege. eius¬
que prophetis dehacre multa require¬
re. immo non perquirere : Non enim
abstrusa uel rara sunt: sed aperta & cre¬
bra colligere : & in hac disputatione mea
ponere : quibus luce clarius appar&.: nul¬
li omnino nisi tantum sibi: dm̃ uerum &

Expanded text:
tium daemonia, — ne quis ergo putaret tium daemonia, — ne quis ergo putaret istis quidem daemoniis prohibitum, caelestibus autem uel omnibus uel aliquibus sacrificari esse permissum, mox addidit: Nisi Domino soli, id est nisi Domino tantum; ne forte in eo, quod ait: Domino soli, Dominum solem credat esse quispiam, cui sacrificandum putet; quod non ita esse intellegendum in scripturis Graecis facillime reperitur. Deus igitur Hebraeorum, cui tam magnum tantus etiam iste philosophus perhibet testimonium, legem dedit Hebraeo populo suo, Hebraeo sermone conscriptam, non obscuram et incognitam, sed omnibus iam geibus diffamatam, in qua lege scriptum est: Sacrificans dis eradicabitur nisi Domino tantum. Quid opus est in hac eius lege eiusque prophetis de hac re multa perquirere; immo non perquirere, non enim abstrusa uel rara sunt, sed aperta et crebra colligere et in hac disputatione mea ponere, quibus luce clarius apparet nulli omnino nisi tantum sibi Deum uerum et
Abbreviated transcription (Latin):
in ecclesiis : uel dõ uero quid offeratur. &
hinc intellegere : ubi ȩdificium: & ubi ruina
sit morum: Quis autem huic dixit uel
inspirauit : nisi diabolicus sp̃s tam uanum
a pertumque mendacium : quod dae mo¬
nes abhebrȩis coli prohibitos. reuere¬
antur potius. quam oderint xpiani:
Sed ds̃ ille : quem coluerunt sapientes
hebreorum: &iam caelestibus scĩs: ange¬
lis & uirtutibus dĩ quos beatissimos. tam¬
quam ciues. in hac nostra peregrinatio¬
ne mortali ueneramus. & amamus: sa¬
crificariuetat: In tonans inlege sua
quam dedit hebreo populo suo : & ualde
minaciter dicens. sacrificans diis era¬
dicabitur : Et nequis quam putar& dae¬
monibus pessimis. terrenisque spiriti¬
bus : quos iste dicit minimos uel mino¬
res. ne sacrificetur esse preceptum:
quia & ipsi inscripturis sc̃ĩs dicti sunt dii:
non hebreorum sed gentium: quod euiden¬
ter inpsalmo: septuaginta interpretes
posuerunt dicentes : quõ omnes dii gen¬

Expanded text:
in ecclesiis, uel Deo uero quid offeratur, et in ecclesiis, uel Deo uero quid offeratur, et hinc intellegere ubi aedificium, et ubi ruina sit morum. Quis autem huic dixit uel inspirauit, nisi diabolicus spiritus, tam uanum apertumque mendacium, quod daemones ab Hebraeis coli prohibitos reuereantur potius, quam oderint Christiani? Sed Deus ille. quem coluerunt sapientes Hebraeorum, etiam caelestibus sanctis angelis et uirtutibus Dei, quos beatissimos tamquam ciues in hac nostra peregrinatione mortali ueneramur et amamus, sacrificari uetat intonans in lege sua, quam dedit Hebraeo populo suo, et ualde minaciter dicens: Sacrificans dis eradicabitur. Et ne quisquam putaret daemonibus pessimis terrenisque spiritibus, quos iste dicit minimos uel minores, ne sacrificetur esse praeceptum quia et ipsi in scripturis sanctis dicti sunt di, non Hebraeorum, sed gentium; quod euidenter in psalmo septuaginta interpretes posuerunt, dicentes: Quoniam omnes di gen
Abbreviated transcription (Latin):
dem omnes recusauerunt: prohibitos au¬
tem daemones. & hos nonodisse sed reuere¬
ri Dm̃ autem simulantes colere: ea so¬
la perquae ds̃ adoratur: non agunt:
Nam ds̃ quidem. ut pote omnium pater
nullius indig&: sed nobis est bene cum eum
periustitiam & castitatem alias que uir¬
tutes ad oramus : ipsam uitam: precem
adipsum facientes. perimitationem & in¬
quisitionem de ipso: Inquisitio enim pur¬
gat inquit : Imitatio deificat affectionẽ
adipsum operando: Bene quidem prae¬
dicauit dm̃ patrem: & quibus sit colen¬
dus moribus dixit : quibus prȩceptis. pro¬
pheticis. libri plenisunt hebrȩorum: quan¬
do scõrum uita siue imperatur siue lau¬
datur : Sed in xp̃ianis tantum errat.
aut tantum calumniatur: quantum uo¬
lunt daemones. quos opinatur deos: quasi
cuiquam difficile sit recolere: quae turpia.
quaededecora. erga deorum obsequium
intheatris agebantur & templis: & atten¬
dere : quae legantur. dicantur. audiantur

Expanded text:
dem omnes recusauerunt, prohibitos audem omnes recusauerunt, prohibitos autem daemones et hos non odisse, sed reuereri. Deum autem simulantes colere, ea sola, per quae Deus adoratur, non agunt. Nam Deus quidem, utpote omnium Pater, nullius indiget; sed nobis est bene, cum eum per iustitiam et castitatem aliasque uirtutes adoramus, ipsam uitam precem ad ipsum facientes per\'imitationem et inquisitionem de ipso. Inquisitio enim purgat, inquit; imitatio deificat adfectionem ad ipsum operando.\' Bene quidem praedicauit Deum Patrem, et quibus sit colendus moribus dixit; quibus praeceptis prophetici libri pleni sunt Hebraeorum, quando sanctorum uita siue imperatur siue laudatur. Sed in Christianis tantum errat aut tantum calumniatur, quantum uolunt daemones, quos opinatur deos; quasi cuiquam difficile sit recolere, quae turpia, quae dedecora erga deorum obsequium in theatris agebantur et templis, et adtendere quae legantur dicantur audiantur
Abbreviated transcription (Latin):
tat : pandit erroris: Quas ante quã
ex uerbis eius exponam : prius quaero
implicationem : utrum ipse. uolens an
nolens dederit: Si uolens: quomodo
iustus si nolens. quo modo beatus: Sed
iam causas ipsius audiamus erroris :¬
Sunt inquit sp̃s terreni minimi loco
quodam malorum daemonum potestati
subiecti: abhis sapientes hebreorum:
quorum unus iste &iam ihs fuit: sicut
audisti diuina apollinis quae superius
dicta sunt: Abhis ergo hebrȩi daemo¬
nibus pessimis &minoribus spiritibus ue¬
tabant religiosos. & ipsis uacare prohibe¬
bant: uenerari autem magis caelestes
deos: amplius autem uenerari dm̃ patrem:
Hoc autem inquit &du precipiunt. &in
superioribus ostendimus quemadmo¬
dum anim aduertere addm̃ monent:¬
& illum colere ubique imperant: Uerũ
indocti &impiȩ naturae quibus uere fa¬
tum non concessit. abdis dona optinere.
neque habere iouis inmortalis notionem:
non audientes deos & diuinos uiros: deos qui¬

Expanded text:
tat, pandit erroris. Quas antequam tat, pandit erroris. Quas antequam ex uerbis eius exponam, prius quaero, inplicationem, utrum nolens an nolens dederit. Si uolens, quo modo iustus? Si nolens, quo modo beatus? Sed iam causas ipsius audiamus erroris. \'Sunt, inquit, spiritus terreni minimi loco quodam malorum daemonum potestati subiecti. Ab his sapientes Hebraeorum quorum unus iste etiam Iesus fuit, sicut audisti diuina Apollinis, quae superius dicta sunt — ab his ergo Hebraei daemonibus pessimis et minoribus spiritibus uetabant religiosos et ipsis uacare prohibebant; uenerari autem magis caelestes deos, amplius autem uenerari Deum Patrem. Hoc autem, inquit, et di praecipiunt et in superioribus ostendimus, quem ad modum animum aduertere ad Deum monent et illum colere ubique imperant. Verum indocti et inpiae naturae, quibus uere fatum non concessit ab dis dona obtinere neque habere Iouis inmortalis notionem, non audientes et deos et diuinos uiros deos qui