comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nebrae oculis non uidendo. Ita peccata mente ignoran¬
do sentiuntur. ⁊ Ex ista locutione dictũ arbitror inpsal¬
mis: Delicta quis intellegit.⁊ Non enĩ quod uolo hoc
ago sed quod odi illud facio.⁊ Si aut̃ quod nolo hoc ago
consentio legi quõ bona est.⁊ Nunc aũ iam non ego ope
ror illud. sed quod in me habitat peccatum. ⁊ Scio enĩ
quia non habitat in me hoc ẽ incarne mea bonum. uelle
enĩ adiac& mihi. ꝑ ficere aut̃ bonum non.⁊ Non enĩ
quod uolo facio bonum. sed quod nolo malum hoc ago.
Si autẽ quod nolo hoc facio. iam ego non operor illud.
sed id quod inhabitat in me peccatum.⁊ Inuenio enĩ¬

Expanded text:
nebrae oculis non videndo, ita peccata mente ignorannebrae oculis non videndo, ita peccata mente ignorando sentiuntur. Ex ista locutione dictum arbitror in Psalmis, Delicta quis intelligit ? Non enim quod volo, hoc ago; sed quod odi, illud facio. Si autem quod nolo, hoc ago, consenror illud, sed quod habitat in me peccatum. Scio enim quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum. Velle enim adjacet mihi, perficere autem bonum non. Non enim quod uolo, inquit, facio bonum, sed quod nolo malum, hoc ago. si autem quod nolo ego hoc facio, iam non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum, et
Abbreviated transcription (Latin):
qui noluer̃ uenire debent alteri tribuere. sed tantũ sibi.
quõ utuenirent uocati: erant in libera potestate. Noca¬
tio ergo ante meritũ. uoluntate operatur. Propter¬
ea &siquis quã sibi tribuit quod uenit uocatus. non sibi
potest tribuere quod uocatus ẽ. Qui aũ uocatus non ue¬
nit sicut non habuit meritũ p̃remii ut uocar&ur. sic in¬
choat meritũ supplicii cum uocatus uenire neglexit. Ita
erunt illa duo: misericordiã & iudiciũ cantabo tibi dñe
Ad misericordiã ꝑtin& uocatio. adiudiciũ ꝑtinet beatitudo
eorũ qui uenerunt uocati: & suppliciũ eorũ qui uenire
noluerunt. Num quid ergo latebat faraonem. quantũ
boni consecutae fuerint illȩ terrae ꝑ aduentũ ioseph:
Illius ergo reigestae cognitio: uocatio eiusfuit. ut populũ
isrł misericorditer tractans. non ess& ingratus. Quod aũ
huic uocationi obtemperare noluit. exercuit crudelitatẽ

Expanded text:
qui noluerunt venire, debent alteri tribuere, sed tantum sibi: qui noluerunt venire, debent alteri tribuere, sed tantum sibi: quoniam ut venirent vocati erant in libera potestate: vocari ergo ante meritum voluntatem operatur: propterea et si quisquam tribuit quod venit vocatus, non sibi potest tribuere quod vocatus est. Qui autem vocatus non venit, sicut non habet meritum praemii, ut vocaretur, sic incidet in meritum supplicii, qui vocatus venire neglexit. Ita erunt illa duo: Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine. Ad misericordiam pertinet vocatio, ad judicium pertinet beatitudo eorum qui venerunt vocati: et supplicium eorum qui venire noluerunt. Numquid ergo latebat Pharaonem quantum boni consecutae fuerint terrae illae per adventum Joseph ? Illius ergo rei gestae cognitio, vocatio ejus fuit, ut populum Israel misericorditer tractans non esset ingratus. Quod autem huic vocationi obtemperare noluit, sed exercuit crudelitatem
Abbreviated transcription (Latin):
Quõ non probauerunt dm̃ habere innotitia. dedit eos ds̃
quod digni extiterunt qui darentur in reꝓbum sensum.
est dĩ. Quia &iam sileuioribus quisque peccatis. aut certe
quamuis grauioribus & multis: tamen magno gemitu &
dolore paenitendi. misecordia dĩ dignus fuerit: non ipsius
est qui sirelinquer&ur interir&. sed miserentis dĩ. qui eius
precib doloriq subuenit. Parum ẽ enim uelle: nisi ds̃
misereatur. Ged ds̃ non miseretur qui ad pacem uocat. nisi
uoluntas prȩcesserit. Quia in terra pax hominibus bonȩ
uoluntatis: & quõ nec uelle quisquã potest nisi ad monitus
& uocatus. siue in trinsecus. ubi nullus hominũ uid&. siue
extrinsecus ꝑ sermonẽ sonantẽ. aut aliqua signa in sibilia:
efficitur ut &iam ipsum uelle. ds̃ oper&ur in nobis Ad
nes qui uocati sunt uenire uoluerunt
bent sibi tribuere qui uener̃. quia uocati uener̃. nec illi

Expanded text:
Quoniam non probaverunt Deum habere in notitia, dedit illos DeQuoniam non probaverunt Deum habere in notitia, dedit illos De, hoc est, quod digni exstiterunt qui darentur in reprobum sensum. 5. ubi dixi: quia etiamsi leuioribus quisque peccatis aut certe quamuis grauioribus et mudolore poenitendi, misericordia Dei dignus fuerit, non ipsius est, qui si relinqueretur, interiret, sed miserentis Dei, qui ejus precibus doloribusque subvenit. Parum est enim velle, nisi Deus misereatur: sed Deus non miseretur, qui ad pacem vocat, nisi voluntas praecesserit ; quia in terra pax hominibus bonae voluntatis . Et quoniam nec velle quisquam potest, nisi admonitus et vocatus, sive intrinsecus, ubi nullus hominum videt, sive extrinsecus per sermonem sonantem, aut per aliqua signa visibilia; efficitur ut etiam ipsum velle Deus operetur in nobis . Anes qui vocati sunt, venire voluerunt; bent sibi tribuere qui venerunt, quia vocati venerunt: nec illi
Abbreviated transcription (Latin):
ora eorũ peccata in quibus eosꝑtulit : ut oportune tunc
uindicar&. quando ab illo de illorũ uindicta sub uenien¬
dum erat his qui liberantur : & notas faceret diuitias glo¬
riae suae in uasa misericordiae . quae preparauit ingloria
Hic fortasse conturbatus ad illam quȩstionem redisti. si¬
cuius uult miser&ur. & quem uult obdurat Quid ad¬
huc conquiritur: uoluntati enim eius quis resistit᷑. prorsus
cuius uult miser&ur. &quẽ uult obdurat. Sed haec uo¬
luntas dĩ iniusta eẽ non potest. Uenit enim deoccultis¬
simis meritis. quae ipsi peccatores cum propt̃ generale pec¬
catum unã massam fecerunt: non tamen nulla ẽ inter illos
diuersitas. Praecedit ergo aliquid inpeccatoribus. quod
quã uis nondum sint iustificati. digni efficiantur iustifica¬
tione. Et item praecedit in aliis peccatoribus. quo digni
sint obtunsione. Habes eundem apostolũ alibi dicentẽ

Expanded text:
ora eorum peccata, iora eorum peccata, ivindicaret, quando de illorum vindicta subveniendum erat his qui liberabantur. Et ut notas faceret divitias gloriae suae in vasa misericordiae, quae praeparavit in gloriam. Hic fortasse conturbatus ad illam quaestionem redis, Cujus vult miseretur, et quem vult obdurat. Quid adhuc conqueritur? voluntati enim ejus quis resistit ? Prorsus cujus vult miseretur, et quem vult obdurat; sed haec voluntas Dei injusta esse non potest. Venit enim de occultissimis meritis; quia et ipsi peccatores cum propter generale peccatum unam massam fecerint, non tamen nulla est inter illos diversitas. Praecedit ergo aliquid in peccatoribus, quo quamvis nondum sint justificati, digni efficiantur justificatione; et item praecedit in aliis peccatoribus quo digni sint obtusione. Habes eumdem apostolum alibi dicentem,
Abbreviated transcription (Latin):
cum lacte potandussis. sed perueni aduirũ ꝑfectum.
ut sis inter illos dequibus dicitur Sapientiam loqui¬
mur inter ꝑfectos. Tunc demum recte . & non prepostere
audies. siqua sunt deanimarũ occultissimis meritis. & de
gratia uel iustitia secr&a omnipotentis dĩ. Nam defa¬
raone facile respondetur. prioribus meritis quibus affli¬
xit peregrinos in regno suo. dignum effectum cui obdu¬
rar&urcor. ut nec manifestissimis signis iubentis dĩ cre¬
der&. Exeadem ergo massa id est peccatorũ massa.
&uasa misericordiae protulit quibus subuenir&. cum eum
deprecarentur filii isrł. & uasa irae. quorum supplicio illos
erudir&. id est faraonem & populum eius. Quia quã uis
essent utrique peccares. & propt̃ ea adunam massam ꝑtine¬
rent. alitertamen tractandi erant. qui uni dõ ingemue¬
rant ut eis sub uenir&. aliter illi . quorũ in iustis oneribus
ingemuerant. Protulit ergo inmulta patientia uasa irae .

Expanded text:
ut lacte potandus sis ; sed perveni ad virum perfectum, ut lacte potandus sis ; sed perveni ad virum perfectum, ut sis inter illos de quibus dicitur, Sapientiam loquimur inter perfectos . Tum demum recte et non praepostere audies, si qua sunt de animarum occultissimis meritis, et de gratia vel justitia, secreta omnipotentis Dei. 4. Nam de Pharaone facile respondetur, prioribus meritis quibus afflixit in regno suo peregrinos, dignum effectum cui obduraretur cor, ut nec manifestissimis signis jubentis Dei crederet. Ex eadem ergo massa, id est, peccatorum, et vasa misericordiae protulit, quibus subveniret, cum eum deprerudiret, id est, Pharaonem et populum ejus, qui quamvis essent utrique peccatores, et propterea ad unam massam pertinerent, aliter tamen tractandi erant, qui uni Deo ingemuerant, ut eis subveniret: aliter illi, quorum injustis oneribus in
Abbreviated transcription (Latin):
tores igitur credere iubentur. & a peccatis credendo
purgantur. Nesciunt enĩ quid recte uiuendo uisuri
sint Qua propter. cum uidere non possint nisi recte ui¬
uant : nec recte uiuere ualeant nisi credant. manifestũ
est a fide incipiendum : ut prȩcepta quibus credentes
a sȩculo hoc auertuntur. cormundũ faciant. ubi uideri
ds̃ possit. Beati enim mundo corde. quia ipsi dm̃ uide¬
bunt. Et perproph&am canitur. Et insimplicitate cor.¬
dis quaerite illum: Qua propt̃ recte dicitur hominibus.
inuetustate uitae manentibus. & propter ea tenebro sum
oculum animae gerentibus. ohomo. tuquis es qui respon¬
deas dõ. Num quid dicit figmentũ eiqui se finxit. qua
re sic me finxisti: aut non habet potestatẽ figulus luti
ex eadem consparsione facere. aliud quidem uas in honore.
aliud in contumelia. Expurgate uetus fermentum.
ut sitis noua consparsio : & in ea ipsa non paruulus in xp̃o.

Expanded text:
tores igitur credere jubentur, ut a peccatis credendo tores igitur credere jubentur, ut a peccatis credendo purgentur. Nesciunt enim quid recte vivendo visuri sint. Quapropter cum videre non possint, nisi recte vivant, nec recte vivere valeant, nisi credant; manifestum est a fide incipiendum, ut praecepta quibus credentes a saeculo hoc avertuntur, cor mundum faciant, ubi videri Deus possit. Beati enim mundo corde, quia ipsi Deum videbunt : et per prophetiam canitur, In simplicitate cordis quaerite illum . Quapropter recte dicitur hominibus in vetustate vitae manentibus, et propterea tenebrosum oculum animae gerentibus: O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare me sic fecisti? Aut non habet potestatem figulus luti ex eadem conspersione facere aliud quidem vas in honorem, aliud in contumeliam? Expurga vetus fermentum, ut sis nova conspersio , et in ea ipsa non adhuc parvulus in Christo
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m sed secundũ carnem. mortali generatione for¬
mamur. & omnes unanimes saluti fracti sumus. qđ
est massa peccati. Cum ergo meritum peccando
amiserimus. & misericordia dĩ remota : nihil aliud
peccantibus. nisi aeterna dãnatio debeatur : quid
sibi uult homo dehac massa ut dõ respondeat &¬
dicat. quare sic me fecisti: Siuis ista cognoscere
noli esse lutum. sed efficere filius dĩ ꝑ illius misericordiã:
qui dedit potestatem filios dĩ fieri. credentibus in nomi¬
ne eius. Non aũ quod tu cupis. antequã credant diui¬
na eẽ cupientibus. merces enĩ cognitionis meritis reddi¬
tur. Credendo autẽ meritũ comparatur. Ipsa autẽ
gratia quae clata est perfidem. nullis nr̃is meritis prece¬
dentibus data est Quid est enim meritũ peccatoris &
impiꝰ. Xp̃s aũ pro impiis & propeccatoribus mortuus
est. ut adcredendũ. non merito sed gratia uocaremur.
credendo autẽ &iam meritum conlocaremus. Pecca¬

Expanded text:
spiritum, sed secundum carnem mortali generatione forspiritum, sed secundum carnem mortali generatione formamur, et omnes una massa luti facti sumus, quod est massa peccati. Cum ergo meritum peccando amiserimus, et misericordia Dei remota nihil aliud peccantibus nisi aeterna damnatio debeatur, quid sibi vult homo de hac massa, ut Deo respondeat et dicat, Quare me sic fecisti? Si vis ista cognoscere, noli esse lutum, sed efficere filius Dei per illius misericordiam, qui dedit potestatem filios Dei fieri credentibus in nomine ejus; non autem, quod tu cupis, antequam credant, divina nosse cupientibus. Merces enim cognitionis meritis redditur; credendo autem meritum comparatur. Ipsa autem gratia quae data est per fidem, nullis nostris meritis praecedentibus data est. Quod est enim meritum peccatoris et impii? Christus autem pro impiis et peccatoribus mortuus est , ut ad credendum non merito, sed gratia vocaremur, credendo autem etiam meritum collocaremus. Pecca
Abbreviated transcription (Latin):
mentum ei qui se finxit. quare sic mefecisti. quã diu
qua nobis data ẽ potestas. filios dĩ fieri: quo possis au¬
dire. lam non dicam uos seruos sed amicos. Tu quises
qui respondeas dõ. & uelis dĩ nosse consilium: qui si
hominis tibi aequalis nosse uolusses. inpudenter face¬
res. nisi prius in amicitiam recipereris. Sicut ergo
portauimus imaginem terrȩni. portemus &imaginẽ
caelestis. exuentes nos ueterem hominẽ & induentes
nouum. & nondicatur nobis quasi luteo figmento.
nũquid dicit figmentũ ei qui se finxit. quare sic me
fecisti: Nam & ut manifestũ sit. non sci ficato spu
sed carnali luto ista dici. uide quid sequitur. Aut¬
non habet potestatem figulus luti. ex eadem conspar
sione. aliud quidem facere uas inhonorem : aliud
in contumeliam Ex quo ergo in para diso natura nr̃a
peccauit. ab eadem dina ꝓuidentia: non secundũ
caelum sed secundũ terram. id est non secundum

Expanded text:
mentum ei qui se finxit, Quare sic me fecisti? Quamdiu mentum ei qui se finxit, Quare sic me fecisti? Quamdiu qua nobis data est potestas filios Dei fieri , quo possis audire, Jam non dicam vos servos, sed amicos ; tu quis es, qui respondeas Deo, et velis Dei nosse consilium? qui si hominis tibi aequalis nosse voluisses, impudenter faceres, nisi prius in amicitiam recipereris. Sicut ergo portavimus imaginem terreni, portemus et imaginem coelestis , exuentes nos veterem hominem et induentes novum , ut non dicatur nobis quasi luteo figmento: Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare me sic fecisti? sed carnali luto ista dici, mox subditur: Annon habet potestatem figulus luti, ex eadem massa sione facere aliud quidem vas in honorem, aliud in contumeliam ? Ex quo ergo in paradiso natura nostra peccavit, ab eadem divina providentia, non secundum coelum, sed secundum terram, id est, non secundum
Abbreviated transcription (Latin):
aut proicia mus margaritas nr̃as ante porcos: sitamen iam
ipsi canes & porci non sumus. Et demeritis animarũ. re¬
uelante spũ scõ sublime aliquid. & auulgari coniectura
remotissimũ. uel ex parte atq in enigmate suspicemur
Non enĩ apostolds. hoc loco scõs ꝓhibuit aquȩrendo: sed
nia iudicat. ipse aũ anemine iudicatur. It illud p̃cipue.
nosaũ non sp̃m huius mundi accepimus. sed sp̃m qui ex
dõ est. ut sciamus quae adõdonata s̃ nobis. Quos er¬
go ꝓhibuit : nisi liteos atq terrenos. qui nondũ intrin¬
secus regenerati atq nutriti. Imaginem illius hominis
portant. qui primus factus ẽ de terra terrenus. quia ei
a quo factus ẽ noluit obtem perare. in id lapsus ẽ unde
factusẽ. meruitq post peccatũ audire. terra es & in
terrã ibis. Talibus igitur hominibus dicit apostolus.
ohomo. tu quis es qui respondeas dõ: nũquid dicit fig¬

Expanded text:
aut projiciamus margaritas nostras ante porcos : si tamen jam aut projiciamus margaritas nostras ante porcos : si tamen jam ipsi canes et porci non sumus, et de meritis animarum revelante Spiritu sancto. sublime aliquid et a vulgari conjectura remotissimum, vel ex parte atque in aenigmate suspicemur. 2. Non enim Apostolus hoc loco sanctos prohibuit a quaerendo, sed nia judicat; ipse autem a nemine judicatur: et illud praecipue, Nos autem non spiritum hujus mundi accepimus, sed spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis . Quos ergo prohibuit, nisi luteos atque terrenos, qui nondum intrinsecus regenerati atque nutriti, imaginem illius hominis portant, qui primus factus est de terra terrenus ? Et quia ei a quo factus est, noluit obtemperare, in id lapsus est unde factus est, meruitque post peccatum audire, Terra es, et in terram ibis . Talibus igitur hominibus dicit Apostolus: O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Numquid dicit fig
Abbreviated transcription (Latin):
cul dubio tacebunt. nec audebunt ullã de uoluntate om¬
nipotentis dĩ. imperitis quos decipere cupiunt. sententiã
pollicere. Quidã autẽ pia mente scripturas legentes quȩr
quid hic possit uel maledicentibus. uel calumniantib re¬
sponderi. Sed nos & auctoritati apostolicae salubriter in¬
herentes. & libros quos catholica disciplina custodit. in¬
falsatos eẽ nequaquã existimantes: sentiamus quod uerũ
est. indignos nos & infirmos eẽ. ad intellegenda diuina
secr&a: quibus ista clauduntur : & eis murmurantib
& indignantib. quod consilia dĩ non discutiunt. cum
dicere coeperint¬
uult obdurat. Quid ad huc conquiritur. nam uolun
Cum his ergo uerbis. aut calum¬
niari scripturis. aut latebram peccatorũ suorũ quaerere
coeperint. ut precepta contemnant. quibus aduitã bonã
inuitantur. respondeamus fidentissime. ohomo. tuquis
es qui respondeas dõ. Nec eos reueriti scm canibus demus:

Expanded text:
cul dubio tacebunt, nec audebunt ullam de voluntate omcul dubio tacebunt, nec audebunt ullam de voluntate omnipotentis Dei imperitis quos decipere cupiunt, scientiam polliceri. Quidam autem bona et pia mente Scripturas legentes quaerunt quid hic possit vel maledicentibus vel calumniantibus responderi. Sed nos et auctoritati apostolicae salubriter inhaerentes, et libros quos catholica disciplina custodit falsatos esse nequaquam existimantes, sentiamus quod verum est, indignos et infirmos esse ad intelligenda divina secreta quibus ista clauduntur: et eis murmurantibus et indignantibus quod consilia Dei non discunt, cum dicere coeperintvult obdurat. Quid adhuc conqueritur? nacum his ergo verbis aut calumniari Scripturas, aut latebram peccatorum suorum quaerere coeperint, ut praecepta contemnant, quibus ad vitam bonam pervenitur, respondeamus fidentissime, O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Nec eos reveriti sanctum canibus demus,
Abbreviated transcription (Latin):
us capituli expositio ꝓferatur. id tantum cauendũ ẽ.
ne uiol& aut uulner& catholicã fidem. Scio enĩ ua¬
nos her&icos. dehoc capitulo multa impia & in epta
do: O homo tu quis es qui respondeas dõ. De hoc
ipso illi quȩstionẽ mouent. &in ea sententia non de¬
sinunt esse curiosi. qua ob iurgata est curiositas: & impu
quidem cum contumelia. ut dicant apostolum in soluenda
quȩstione defecisse : & obiurgasse quaerentes. qui non po¬
terat quod quaerebatur exponere. Non nulli aũ here¬
tici. qui non decipiunt. nisi cum scientiã quã non exhibent
pollicentur . & aduersanteslegi & ꝓph&is. quae cumq
de illis a postolus sermoni suo inseruit: falsa & acorrup¬
toribus in missa eẽ criminantur : etiam hoc inter ipsa quae
inter polata dicunt. numerare maluerunt. & negare pau¬
lum dixisse. ohomo. tuquis es qui respondeas dõ. Quõ si
ipsis dicatur. ad decipiendos homines calum niantibus. pro¬

Expanded text:
us capituli expositio proferatur; id tantum cavendum est, us capituli expositio proferatur; id tantum cavendum est, ne violet aut vulneret catholicam fidem. Scio enim vanos haereticos de hoc capitulo multa impia et inepta do, O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? de hoc ipso illi quaestionem movent, et in ea sententia non desinunt esse curiosi, qua objurgata est ipsa curiositas: et impii quidem cum contumelia, ut dicant Apostolum in solvenda quaestione defecisse, et objurgasse quaerentes, quia non poterat quod quaerebatur exponere. Nonnulli autem haeretici quia non decipiunt, nisi cum scientiam quam non exhibent pollicentur, et adversantes Legi et Prophetis, quaecumque de illis Apostolus sermoni suo inseruit, falsa et a corruptoribus immissa esse criminantur, etiam hoc inter ipsa quae interpolata dicunt, numerare maluerunt, et negare Paulum dixisse, O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Quoniam si ipsis dicatur ad decipiendos homines calumniantibus, pro
Abbreviated transcription (Latin):
qui ꝓ nobis &iam unicum filiũ suũ dignatus est mit¬
tere : tamen sine gemitu & doloribus id facere credendi
sunt. ne miseri existimentur. Feliciorq sit denume¬
ro nr̃o laxarus ille: qui iam in abra hae sinu requi escit
Presertim quia dixit eandem creaturã quae congemes¬
cit & dolet. uanitati esse subiectam Quod desum mis
& excellentibus uirtutũ potestatũ que creaturis. nefas
est credere. De inde liberari eam dixit a seruitute
interitus: quo illos cecidisse qui in caelis agunt uitam
beatissimã non possumus credere. tamen nihil temere
confirmandum ẽ : & pia diligentia etiam atq: etiã : uer¬
ba diuina tractanda sunt: ne forte congemescit & dol&
& uanitati sub iecta ẽ. possit aliquo aliomodo intelle¬
gi. ut desum mis angelis quã diu nrãe infirmitati iussu
dñi nr̃i opitulantur. non impie possit existim ari
Ced siue illa quã exsecuti sumus. siue alia aliqua hui¬

Expanded text:
pro nobis etiam unicum Filium suum dignatus est mitpro nobis etiam unicum Filium suum dignatus est mittere; tamen sine gemitu et doloribus id facere credendi sunt, ne miseri existimentur, feliciorqro nostro Lazarus ille qui jam in Abrahae sinu requiescit. Praesertim quia dixit, eamdem creaturam quae congemiscit et dolet, vanitati esse subjectam; quod de summis et excellentibus Virtutum Potestatumque creaturis nefas est credere. Deinde liberandam eam dixit a servitute interitus; quo illos cecidisse, qui in coelis agunt vitam beatissimam, non possumus credere. Tamen nihil temere confirmandum est, sed pia diligentia etiam atque etiam verba divina tractanda sunt; ne forte quae congemiscit et dolet et vanitati subjecta est, possit aliquo modo alio intelligi, ut de summis Angelis, quamdiu nostrae infirmitati jussu Domini nostri opitulantur, non impie possit existimari. Sed sive illa quam exsecuti sumus, sive alia aliqua huj
Abbreviated transcription (Latin):
tes sp̃s: id est nos animae qui &iam primitias mentes nrãs
obtulimus dõ. in nobis ipsis congemescimus. id est preter
corpus. ad optionem: expectantes redemptionẽ corporis
nr̃i. Id est ut &ipsum corpus accipiens beneficiũ ad op¬
tionis filiorum: quauocatisumus. totos nos liberos. trans¬
actis omnibus molestus. ex omni parte dĩ filios esse ma¬
nifest&. Spe enĩ salui factisumus. spes autẽꝰ quae ui¬
detur non est spes Tunc ergo erit res quae nunc spes
est. cum apparuerit quid erimus. id est similes illi. quõ
uidebimus sicuti est. Hoc capitulum: si hoc modo ut
tractatum ẽ aperitur : non incedimus in illas molestias.
quibus pleriq homines dicere coguntur. omnes ange¬
los. sublimesq uirtutes indolore & gemitib: esse : an¬
te quã nos penitus liberemur. Qũo dictũ est. omĩs
creatura congemescit : & dol& Quã uis enĩ ad iu¬
uent nos prosua sublimitate dum obtem perant dõ
quaei

Expanded text:
tes spiritus: id est, nos animae, quae jam primitias mentes nostras tes spiritus: id est, nos animae, quae jam primitias mentes nostras obtulimus Deo, in nobis ipsis congemiscimus, id est, praeter corpus: adoptionem exspectantes, redemptionem corporis nostri, id est, ut et ipsum corpus accipiens beneficium adoptionis filiorum, qua vocati sumus, totos nos liberatos, transactis omnibus molestiis, ex omni parte Dei filios esse manifestet. Spe enim salvi facti sumus: spes autem quae videtur, non est spes. Tunc ergo erit res quae nunc spes est, cum apparuerit quid erimus; id est, simividebimus eum sicuti est. Hoc capitulum si hoc modo, ut tractatum est, aperitur, non incidemus in illas molquibus plerique homines dicere coguntur, omnes Angelos sublimesque Virtutes in dolore et gemitibus esse, antequam nos penitus liberemur, quoniam dictum est, Omnis creatura congemiscit et dolet. Quamvis enim adjuvent nos pro sua sublimitate, dum obtemperant Deo, qui
Abbreviated transcription (Latin):
corporis. sed & nos ipsi exceptis corporibus: in nobis ipsis con
quorũ iam sp̃s tam quã sacrificiũ oblati sunt dõ. & indiui¬
no caritatis igne conp̃hensi sunt. & sunt primitiae hominis.
quia ueritas primum sp̃m nr̃m optin&. ut perhunc cetera
conprehendantur. Iam ergo habet primitias oblatas dõ
qui dicit mente seruio legi dĩ. carne aũ legi peccati. Et qui
dicit. ds̃ cui seruio inspu meo : & dequo dicitur. sp̃s quidẽ
prõptus. caro aũ infirma. Sed quõ adhuc dicit infelix
ego homo. quis me liberabit decorpore mortis huius. &
adhuc talibus dicitur. uiuificabit & mortalia corpora
ur̃a. propt̃ sp̃m manentem in nobis: nondũ est olochais¬
tum. erit autẽ cum ab sorbebitur mors inuictoria cum
ei dicitur. ubi est mors contentio tua. ubi est mors acu¬
leus tuus Nunc ergo inquit. non solum omnis creatu¬
ra id est cum corpore. sed etiã nos ipsi primitias haben¬

Expanded text:
corporis, sed et nos ipsi, exceptis corporibus, in nobis ipsis congcorporis, sed et nos ipsi, exceptis corporibus, in nobis ipsis congquorum jam spiritus tanquam sacrificium oblati sunt Deo, et divino charitatis igne comprehensi sunquia veritas primum spiritum nostrum obtinet, ut per hunc caetera comprehendantur. Jam ergo habet primitias oblatas Deo, qui dicit: Mente servio legi Dei, carne autem legi peccati . Et qui dicit: Deus cui servio in spiritu meo . Et de quo dicitur: Spiritus quidem promptus, caro autem infirma . Sed quoniam adhuc dicit: Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? : et adhuc talibus dicitur: Vivificabit et mortalia corpora vestra propter Spiritum manentem in vobis ; nondum est holocaustum: erit autem, cum absorbebitur mors in victoriam; cum ei dicetur, Ubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus ? Nunc ergo, inquit, non solum omnis creatura, id est, cum corpore, sed etiam nos ipsi primitias haben
Abbreviated transcription (Latin):
quia tantum oculis uident. Ita in homine omnis creatura
est quia & intellegit &uiuit & corpus habet Sed non tota
c̃reatura in ipso ẽ. quia sunt praeter ipsum & angeli qui
intellegant & uiuant & sint: Et peçeora quae iuiuant.
& sint. & corpora quae tantũ modo sunt. Cum ipsum ui¬
uere magissit quã non uiuere. & ipsum intellegere magis
sit. quã sine intellectu uiuere. Cum ergo miserhomo con
Isque adhuc aũ recte dixit. quia etiã si sunt aliqui iam
insinu abrahae. & latro ille cum dño inparadiso constitu¬
tus ipso die quo die credidit dolere destiterit: tamen usq
adhuc omnis creatura congemescit & dol&. quia in his qui
non dum liberati sunt omnes. Et propter spm & animã.
& corpus Non solum aũ inquit omniscreatura conge¬
mescit & dol&. sed & nos ipsi. id est non solum in homi¬
ne corpus & anima & sp̃s simuldolent. & difficultatibus

Expanded text:
quia tantum oculis vident: ita in homine omnis creatura quia tantum oculis vident: ita in homine omnis creatura est, quia et intelligit et vivit et corpus habet; sed non tota creatura in ipso est, quia sunt praeter ipsum et Angeli, qui intelligant et vivant et sint, et pecora quae vivant , et corpora quae tantummodo sint; cum ipsum vivere magis sit, quam non vivere, et ipsum intelligere magis sit, quam sine intellectu vivere. Cum ergo miser homo conget usque adhuc. Usque adhuc autem recte dixit: quia etiam si sint aliqui jam in sinu Abrahae , et latro ille cum Domino in paradiso constitutus , illo die quo credidit, dolere destiterit; tamen usque adhuc omnis creatura congemiscit et dolet, quia in iis qui nondum liberati sunt, omnis est, propter spiritum et animam et corpus. 6. Non solum autem, inquit, omnis creatura congemiscit et dolet, sed et nos ipsi: id est, non solum in homine corpus et anima et spiritus simul dolent ex difficultatibus
Abbreviated transcription (Latin):
eius. laborib: &erumnis. ꝑ eadem ipsa quae regere pote¬
rat implicatur. Qui ergo uiuit excorpore. carnalis ho¬
mo uel animalis uocatur. Carnalis. quia carnalia secta
tur. Animalis aũ quia fertur dissoluta lasciuia animȩ
suae. quã non regit sp̃s. neque coerc& intra m&as natu¬
ralis ordinis. quia &ipse non se subdit regendũ dõ. Qui
aũ spũ animã regit . & ꝑ animã corpus. quod facere non
potest nisi dm̃ habeat &ipse rectorem: quõ sicut caput
patiaetur . Et quõ sũmi angeli spiritaliter uiuunt. in¬
fimiaũ animalit̃. bestiae uero & om̃a peccora carnalit̃.
corpus aũ non uiuit. sed uiuificatur. omnis creatura in
homine est : quia & intellegit spũ. & sentit anima. &
localiter corpore mou&ur. Omnisitaq creatura in
homine congemescit & dol&. Non enĩ totam. sed om¬
nem dixit. Tam quã siquis dicat. quod solem omes
homines uident. qui sunt in colomes. sed non toti uident¬

Expanded text:
ejus, laboribus et aerumnis per eadem ipsa quae regere poteejus, laboribus et aerumnis per eadem ipsa quae regere poterat implicatur. Qui ergo vivit ex corpore, carnalis homo vel animalis vocatur: carnalis, quia ctur; animalis autem, quia fertur dissoluta lascivia animae suae, quam non regit spiritus, neque coercet intra metas naturalis ordinis, quia et ipse non se subdit regendum Deo. Qui autem spiritu animam regit, et per animam corpus, quod facere non potest, nisi Dominum habeat et ipse rectorem: quoniam sicut nonpatietur. Et quoniam summi angeli spiritualiter vivunt, infimi vero animaliter, bestiae vero et omnia pecora carnaliter, corpus autem non vivit, sed vivificatur, omnis creatura in homine est, quia et intelligit spiritu, et sentit animo, et localiter corpore movetur. Omnis itaque creatura in homine ingemiscit et dolet: non enim totam, sed omnem ait, tanquam si quis dicat quod solem omnes homines vident qui sunt incolumes, sed non toti
Abbreviated transcription (Latin):
quia & ipsi credituri sunt. &liberabuntur a seruitute in¬
teritus. quẽ ad modũ nos. qui iam filii dĩ sumus. quam uis
nondũ apparuerit quid erimus. Liberabitur ergo aser¬
uitute interitus inlibertatẽ gloriae filiorũ dĩ: id est
erunt & ipsi exseruis liberi. & ex mortuis gloriosi. in ui¬
ta ꝑfecta. quã habebunt filuidĩ.Scimus enĩ quia om¬
nis creatura congemescit. & dolet usq adhuc. Omnis
creatura in homine numeratur. non quia in eo sunt omẽs
angeli. & suꝑ eminentes uirtutes ac potestates. aut cȩlũ
& terra &mare . & omnia quae in eis s̃. sequia omnis crea¬
tura partim spiritalis est. partim animalis. partim corpo¬
ralis. Quod ut ab inferiorib: consideremus. corporalis
creatura: ꝑ locos tenditur. Animalis autẽ uiuificat corpo¬
ralem Spiritalis animalẽ regit. Et tunc bene regit cũ
ipsa regenda se subicit dõ Cum aũ trans greditur p̃cepta

Expanded text:
quia et ipsi credituri sunt, et liberabuntur a servitute inquia et ipsi credituri sunt, et liberabuntur a servitute interitus, quemadmodum nos qui jam filii Dei sumus, quamvis nondum apparuerit quid erimus. Liberabuntur ergo a servitute interitus, in libertatem gloriae filiorum Dei; id est, et ipsi erunt ex servis liberi, et ex mortuis gloriosi in vita perfecta, quam habebunt filii Dei. 5. Scimus enim quia omnis creatura congemiscit et dolet usque adhuc. Omnis creatura in homine numeratur, non quod in eo sint omnes Angeli, et supereminentes Virtutes ac Potestates, aut coelum et terra et mare et omnia quae in eis sunt; sed quia omnis creatura partim spiritualis est, partim animalis, partim corporalis. Quod ut ab inferioribus consideremus, corporalis creatura per loca tenditur; animalis autem vivificat corporalem; spiritualis animalem regit, et tunc bene regit, cum ipsa regendam se subjicit Deo: cum autem transgreditur praecepta
Abbreviated transcription (Latin):
tum est. in labore manducabis panem.⁊ Vanitati ergo
creatura subiecta est non sponte. Bene additum est.
Homo quippe sponte peccauit. sed non¬
sponte dam natus est. Peccatum itaq fuit spontaneũ.
contra preceptum facere ueritatis. Peccati aũ poena
subici fallaciae. Non ergo sponte creatura uanita¬
ti subiecta ẽ. sed propter eum qui sub iecit eam in spe
Idest propter eius iustitiã atq clementiã. qui neque in¬
punitum peccatum reliquit: nec insanabilem uoluit
esse peccantem. Quia &ipsa creatura. id est ipse homo:
cum iam signaculo imaginis propt̃ peccatũ amisso: re¬
uocatur filiorũ forma ꝑfecta. sed tantũ uocatur creatu¬
ra liberabitur a seruitute interitus. Quod itaq ait
Et ipsa liberabitur. facit intellegi & ipsa quẽ ad modum
nos id est & de ipsis non ẽ disperandũ. qui nondũ uocan¬
tur filii dĩ. quia nondũ crediderunt. sed tantũ creatura

Expanded text:
tum est. In labore manducabis panem? « Vanitati ergo tum est. In labore manducabis panem? « Vanitati ergo creatura subjecta est, non sponte. » Bene additum est, ponte. » Homo quippe sponte peccavit; sed sponte damnatus est. Peccatum itaque fuit spontaneum contra praeceptum facere veritatis; peccati autem poena subjici fallaciae. Non enim sponte creatura vanitati subjecta est: « sed propter eum, qui subjecit eam in spe: » id est propter ejus justitiam atque clementiam, qui neque impunitum peccatum reliquit, neque insanabilem voluit esse pecum jam signaculo imaginis propter peccatum amisso revocatur filiorum forma perfecta, sed tantum vocatur creatura, liberabitur a servitute interitus. Quod itaque ait, et ipsa liberabitur, facit intelligi et ipsa quemadmodum nos: id est, et de ipsis non est desperandum, qui nondum vocantur filii Dei, quia nondum crediderunt, sed tantum creatura:
Abbreviated transcription (Latin):
id est ex pectatio nr̃a. reuelationem filiorũ dĩ expectat.
id est expectat quando appareat quod promissum est
quando re ipsa manifestum sit. quod nunc spe sumus.
Filii enĩ dĩ sumus. & nondum apparuit quid erimus. ⁊¬
Scimus quõ cum apparuerit. similes ei erimus. quõ ui¬
debimus eum sicuti est.: Ipsa est reuelatio filiorũ dĩ
quã nunc expectat expectatio creaturae: non quod cre¬
atura reuelationem expectat alterius naturae. quȩ ñ
sit creatura. sed ipsa qualisnunc est : expectat quando
sit qualis futura ẽ.: Tam quã si dicer&us. operante
pictore sub iectis sibi coloribus. & adopus eius paratis.
expectatio colorũ manifestationem imaginis expectat:
Non quia tunc alii erunt: aut non coloseserunt. sed tan¬
tum quod aliam dignitatem habebunt. ⁊ Uanitati enĩ
nitant ũ. & omnia uanitas.: Quae abundantia homi¬
ni in omni labore suo quẽ ipse laborat sub sole. cui dic¬

Expanded text:
id est, exspectatio nostra, revelationem filiorum Dei exspectat; id est, exspectatio nostra, revelationem filiorum Dei exspectat; id est, exspectat quando appareat quod promissum est, quando re ipsa manifestum sit quod nunc spe sumus. Filii enim Dei sumus, et nondum apparuit quid erimus. Scimus autem quoniam cum apparuerit, similes ei erimus, quovidebimus eum sicuti est . » Ipsa est revelatio filiorum Dei, quam nunc exspectat exspectatio creaturae; non quod creatura revelationem expectet alterius naturae, quae non sit creatura, sed ipsa, qualis nunc est, exspectat, quando sit; qualis futura est. Tanquam si diceretur; operante pictore, subjectis sibi coloribus et ad opus ejus paratis, exspectatio colorum manifestationem imaginis exspectat, non quia tunc alii erunt, aut non colores erunt, sed tantum quod aliam dignitatem habebunt. VERS. 20.-- « Vanitatum, et omnia vanitas . » Quae abundantia est homini in omni labore suo, quem ipse laborat sub sole; cui dic
Abbreviated transcription (Latin):
Quod itaq ait. nam expectatio creaturae. reuelationẽ
filiorũ dĩ expectat.⁊ hoc enĩ puto dicere.⁊ Nam &
hoc ipsum quod in nobis dol& cum facta carnis morti¬
ficamus. id est cum esurimus uel sitimus ꝑ abstinentiã.
dum frenamus delectationẽ concubitus ꝑ castitatẽ
dum iniuriarũ lacerationes. & contumeliarũ acule¬
os perpatientiã sustinemus. dum neglectis atq eiectis
uoluptatibus nr̃is. pro fructu matris ecclesiae labora¬
mus. ⁊ Quicquid in nobis inhac atq huius modi attri¬
filiorũ dĩ id est expectat quando appareat quod
uocatum ẽ ingloria adquã uocatum.: Quia enim
filius dĩ unigenitus non potest appellari creatura
quando quidem ꝑ ipsum facta sunt om̃a quaecumq
ds̃ fecit : diftincte &iam nos uocamur creatura. ante
illam euidentiam gloriae. & distincte uocamur filii dĩ.
quam uis hoc adoptione mereamur.: Nam ille unige¬
nitus natura filius est. Ergo expectatio creaturae.

Expanded text:
Quod itaque ait: Nam et exspectatio creaturae revelationem Quod itaque ait: Nam et exspectatio creaturae revelationem filiorum Dei exspectat, hoc eum puto dicere: Nam et hoc ipsum quod in nobis dolet, cum facta carnis mortificamus, id est, cum esurimus, vel sitimus per abstinentiam, dum frenamus delectationem concubitus per castitatem; cum injuriarum lacerationes et contumeliarum aculeos per patientiam sustinemus; dum neglectis atque rejectis voluptatibus nostris, pro fructu matris Ecclesiae laboramus: quidquid in nobis in hac atque hujusmodi attrifiliorum Dei; id est, exspectat quando appareat quod vocatum est, in ea gloria ad quam vocatum est. Quia enim Filius Dei unigenitus non potest appellari creatura, quandoquidem per ipsum facta sunt omnia quaecumque Deus fecit, distincte etiam nos vocamur creatura ante illam evidentiam gloriae, et distincte vocamur filii Dei, quamvis hoc adoptione mereamur: nam ille unigenitus natura Filius est. Ergo exspectatio creaturae,
Abbreviated transcription (Latin):
creaturam. : Dicitur autẽ secundũ catholicã disciplinã
creatura : quic quid fecit & condidit ds̃ pater. ꝑunigeni¬
tum filiũ inunitate sp̃s scĩ. Ergo non solũ corpora
Sic aũ dictũ est. ipsa creatura liberabitur a seruitute
interitus. in libertatem gloriae filiorũ dĩ: quasi nos
non simus creatura. sed filii dĩ : In quorũ gloriae liber¬
tatem. liberabitur a seruitute creatura.⁊ Item dicit:
Scimus enĩ quia omnis creatura congemescit: & dole usq
adhuc. : Non solum aũ: sed & nos ipsi : tam quã aliud
simus nos: aliud creatura : Totum ergo capitulũ par¬
ticulatim considerandum ẽ Existimo enĩ inquit:
quod indignȩ sint passiones huius temporis. ad futurã
gloriam quae reuelabitur in nobis. hoc manifestum
est. ⁊ Dixerat enĩ superius. ⁊ Si aut̃ spũ facta carnis
mortificaueritis: quod fieri non potest sine molestia.
cui pacientia necessaria est : quo pertin&. & quod pau¬
lo ante ait .: Sitamen compatiamur. ut & glorificemur ::

Expanded text:
 disciplinam creatura, quidquid fecit et condidit Deus Pater, per unigenitum Filium, in unitate Spiritus sancti. Ergo non solum corpora,Sic autem dictum est, Ipsa creatura liberabitur a servitute interitus, in libertatem gloriae filiorum Dei: quasi nos non simus creatura, sed filii Dei, in quorum gloriae liberatem liberabitur a servitute creatura. Item dicit, Scimus enim quia omnis creatura congemiscit et dolet usque adhuc; non solum autem illa, sed et nos ipsi: tanquam aliud simus nos, aliud omnis creatura. Totum ergo capitulum particulatim considerandum est. 2. Existimo enim, inquit, quod indignae sint passiones hujus temporis ad futuram gloriamest: dixerat enim superius: Si autem spiritu facta carnis mortificaveritis, vivetis. Quod fieri non potest sine molestia, cui patientia necessaria est. Quo pertinet, et quod paulo ante ait: Si tamen compatimur, ut et conglorificemur.
Abbreviated transcription (Latin):
terrogat dicens : Ubi eum posuistis. uocationem nrãm
quae fit in occulto arbitror significare .: Prae destinatio
enĩ nr̃ae uocationis occulta est. cuius secr&a. signum ẽ
interrogatio dñi. quasi nescientis cum ipsi nesciamus. sicut

Expanded text:
terrogat dicens, Ubi eum posuistis? vocationem nostram terrogat dicens, Ubi eum posuistis? vocationem nostram quae fit in occulto, arbitror significare. Praedestinatio enim vocationis nostrae occulta est: cujus secreti signum est interrogatio Domini quasi nescientis, cum ipsi nesciamus; sicut
Abbreviated transcription (Latin):
n principio erat uerbum Quod grece logos dicitur: la¬
tine & rationem & uerbum significat. Sed hoc loco meli¬
us uerbum interpraetamur. ut signific&ur non solum
a patre respectus. sed ad illa &iam quae ꝑ uerbum facta
sunt operatiua potentia: Ratio aut̃ & sinihil ꝑ illam
fiat. recte ratio dicitur
DERESURRECTIONT LALARI¬
uam quam secundũ euangelicam istoriam: resuscita¬
tum lazarum plena fide teneamus: tamen & in allego¬
ria significare aliquid non dubito : Neq cum res
factae allegorizantur : gestȩ rei fidem amittunt.
sicut duorũ filiorum abrahȩ allegoriã paulus expo¬
nit duo esse testamenta. ⁊ Num idem aut abraham nonfu¬
it: aut illos filios non habuit: ergo in allegoria accipimus
la tarum inmonumento : animã terrenis peccatis obrutam
id est omne humanũ genus. ⁊ Quã alio loco dñsouem per¬
ditam significat. propter quã liberandam relictis nona¬
ginta nouem montib : descendisse se dicit .⁊ Quod aũ in¬

Expanded text:
 inquit, erat uerbum": quod graece 'logos' dicitur, latine autem et rationem et uerbum significat sed hoc loco melius 'uerbum' interpretatur ut significetur non solum ad patrem respectus, sed ad illa etiam quae per uerbum facta sunt operatiua potentia. ratio autem, etsi nihil per illam fiat, recte ratio diciturDe resurrectione Lazariuanquam secundum evangelicam historiam resuscitatum Lazarum plena fide teneamus; tamen et in allegoria significare aliquid non dubito. Neque cum res factae allegorizantur, gestae rei fidem amittunt. Sicut duorum filiorum Abrahae allegoriam Paulus exponit duo esse Testamenta ; numquid ideo, aut Abraham non fuit, aut illos filios non habuit? Ergo et in allegoria accipiamus Lazarum in monumento, animam terrenis peccatis obrutam, id est, omne humanum genus: quam alio loco Dominus per ovem perditam significat, propter quam liberandam relictis nonaginta novem in montibus, descendisse se dicit . Quod autem in
Abbreviated transcription (Latin):
excesserunt : oportunissime sub iunxit.i Uos aũ non
tutis loquitur.: Inspũ enĩ erant. quia infide & spe
& caritate spiritalium rerum. adqui escebant.⁊ Si ta¬
non hab&. hic non est eius.: Siaũ xp̃s in uobis. corpus
quidem mortuũ est propter peccatum. sp̃s aũ uita ẽ
propter iustitiam.⁊ Mortuum corpus dicit. quã diu
tale est. ut indigentia rerum corporaliũ molest& ani¬
mam : & quibusdam motibus ex ipsa indigentia ueni¬
entibus. ad appetenda terrena sollicit&. ⁊ Quibus ta¬
men quã uis existenbus. mens ad inlicita facienda

Expanded text:
excesserunt, opporexcesserunt, opportutis loquitur. In spiritu enim erant, quia in fide, spe et charitate spiritualium rerum acquiescebant. Si non habet, hic non est ejus. Si autem Christus in vobis, corpus quidem mortuum est propter peccatum, spiritus autem vita est propter justitiam. Mortuum corpus dicit, quamdiu tale est, ut indigentia rerum corporalium molestet animam, et quibusdam motibus ex ipsa indigentia venientibus, ad appetenda terrena sollicitet. Quibus tamen quamvis existentibus mens ad illicita facienda
Abbreviated transcription (Latin):
Quam diu enim nix est. non cale facit. sed resolui potest
& feruere ut cale faciat .⁊ Sed cum hoc facit. nix non ẽ.
Sic & prudentia carnis dicitur. cum anima pro magnis
bonis. temporalia bona concupiscit. Quã diu enĩ appe¬
titus talis in est animȩ legi dĩ subiecta eẽ non posse.
id est non potest implere quae lex iubet. sed cum spiri¬
talia bona desiderare coeperit & temporalia contem ne¬
re. desin& esse carnis prudentia & spiritui non resist&.
Fanamq anima cum inferiora appetit. prudentiã car¬
nis habere dicitur. cum superiora. prudentiam sp̃s.⁊
Nonquia prudentia carnis substantia est. qua induitur
anima uel exuitur. sed ipsius animae affectio ẽ : quae
omnino desin& eẽ. cum se tota adsuꝑna conuerterit:
Qui autẽ in carne sunt inquit : dõ placere non possunt.
Id est qui uoluptatibus carnis adquescunt. Nequis
enim de his dictum putar&. qui de hac uita nondum

Expanded text:
Quamdiu enim nix est, non calefacit: sed resolvi potest Quamdiu enim nix est, non calefacit: sed resolvi potest et fervere, ut calefaciat; sed cum hoc facit, jam nix non est. Sic et prudentia carnis dicitur, cum anima pro magnis bonis temporalia bona concupiscit. Quamdiu enim appetitus talis inest animae, legi Dei subjecta esse non potest; id est, non potest implere quae lex jubet. Sed cum spiritualia bona desiderare coeperit, et temporalia contemnere, desinet esse carnis prudentia, et spiritui non resistet. Eadem namque anima cum inferiora appetit, prudentiam carnis habere dicitur; cum superiora, prudentiam spiritus: non quia prudentia carnis substantia est, qua induitur anima vel exuitur; sed ipsius animae affectio est, quae omnino esse desinet, cum se totam ad superna converterit. Qui autem in carne sunt, inquit, Deo placere non possunt: id est, qui voluptatibus carnis acquiescunt. Ne quis enim de his dictum putaret, qui de hac vita nondum
Abbreviated transcription (Latin):
hominis peccatoris. & docendo quem ad modum uiueremꝰ
peccatum in ipsa carne dam nauit. ut aeternorũ caritate
sp̃s flagrans non ducer&ur captiuus in consensione libidi¬
nis.: Ut iustitia inquit legis impler&ur in nobis. qui ñ
secundũ carnem ambulamus. sed secundũ sp̃m : Itaq
praecepta legis. ꝑ caritatẽ impl&a sunt. quae ꝑtimorẽ
carnalia bona ꝓsum mis bonis concupiscunt: Qui aut̃
tia carnis inimica ẽ indm̃.i Ipse ostendit quid dixerit
inimica. nequis putar& ex aduerso aliud uenire principi¬
um. Sub iungit enim & dicit.: Legi enĩ dĩ non est subiecta
nec enĩ potest facere contra legem. ⁊ Hoc est inimicum
esse indm̃. non quia dõ aliquid noceri potest. sed sibi no¬
sus stimulũ calces mittere: ut paulo apostolo cum ad huc
ecclesiam ꝑsequeretur. diuinitus dictum ẽ. Sic est aũ
dictum Legi enĩ dĩ non est sub iecta. nec enim potest.
Tam quã diceretur. Nix non cale facit. nec enim potest .:

Expanded text:
hominis peccatoris, et docendo quemadmodum viveremus, peccatum in ipsa carne damnavit, ut aeternorum charitate spiritus flagrans non duceretur captivus in consensionem libidinis. Ut justitia, inquit, legis impleretur in nobis, qui non secundum carnem ambulamus, sed secundum spiritum. Itaque praecepta legis per charitatem impleta sunt, quae per timorem carnalia bona pro summis bonis concupiscunt. Qui autemtia carnis inimica est in Deum. Ipse ostendit quid dixerit, inimica: ne quis putaret ex adverso aliud venire principium. Subjungit enim, et dicit, Legi enim Dei non est subjecta; nec enim potest. Ergo facere contra legem, hoc est inimicum esse in Deum: non quia Deo aliquid nocere potest, sed sibi nosus stimulum calces mittere, ut Paulo apostolo, cum adhuc Ecclesiam persequeretur, divinitus dictum est . Sic est autem dictum, Legi enim Dei non est subjecta; nec enim potest: tanquam si diceretur, Nix non calefacit; nec enim potest.
Abbreviated transcription (Latin):
mala est . quae ostendit homini inquibus peccatorũ uin¬
culis iaceat. ut ꝑfidem implorato liberatoris auxilio.
& solui &erigi: & firmissime constitui mereatur. ⁊ In
prima ergo actione quae est ante legem. nulla pugna ẽ
cum uoluptatibus huius saeculi .: In secunda quae sub
quod inferius nrũm est.⁊ Quod propter ea non subiun¬
gebatur. quia superiorem nobis. deserueramus dm̃¬

Expanded text:
mala est, quae ostendit homini in quibus peccatorum vinmala est, quae ostendit homini in quibus peccatorum vinculis jaceat, ut per fidem implorato Liberatoris auxilio, et solvi, et erigi, et firmisse constitui mereatur. In prima ergo actione, quae est ante Legem, nulla pugna est cum voluptatibus hujus saeculi: in sequod inferius nostrum est, quod propterea non subjungebatur, quia superiorem nobis deserueramus D
Abbreviated transcription (Latin):
non consentit. quae iam seruit legi dĩ. & sub gratia con¬
stituta ẽ. ad hoc enĩ ual& quod supra dictum ẽ. mente
seruio legidĩ. carne aũ legi peccati. Et ille homo nunc
describitur eẽ sub gratia . qui non dũ habet perfectam
pacem. quae corporis resur
Restat ergo ut de ipsa pace dicat
resurrectionis
corporis. quae quarta est actio. sitamen eam actionem
dici opostet: quae summa quies est.⁊ Sequitur enĩ &dicit.
Si ergo sp̃s eius qui suscitauit iħm ex mortus habitat inuo¬
bis. qui suscitauit iħm xp̃m ex mortuis. uiuificabit & mor
Hic & deresurrectione corporis euidentissimũ testimoni¬
um est. & satis appar&. quã diu in hac uita sumus. non
de esse molestias per mortalem carnem. neq: titillationes
quasdam delectationũ carnalium.⁊ Quam uis enim non
cedat qui sub gratia constitutus mente seruit legi dĩ.
tamen carne seruit legi peccati : His gradibus homine ꝑ¬
fecto : nulla substantia inuenitur malum.⁊ Neq lex

Expanded text:
gratia constituta est. Ad hoc enim valet quod supra dictum est, Mente servio legi Dei, carne autem legi peccati. Et ille homo nunc describitur esse sub gratia, qui nondum habet perfectam pacem, quae corporis resurrne est futura. 7. Restat ergo ut de ipsa pace dicat resurrectionis corporis, quae quarta est actio; si tamen eam actionem dici oportet, quae summa requies est. Sequitur enim, et dicit: Si ergo Spiritus ejus qui suscitavit Jesum a mortuis, habitat in vobis; qui suscitavit Jesum a mortuis, vivifHic et de resurrectione corporis evidentissimum testimonium est, et satis apparet quamdiu in hac vita sumus, non deesse molestias per mortalem carnem, neque titillationes quasdam delectationum carnalium. Quamvis enim non cedat, qui sub gratia constitutus mente servit legi Dei, tamen carne servit legi peccati. His gradibus homine perfecto, nulla substantia invenitur malum: neque Lex