comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qui fruunt᷑: & utunt᷑ aliis rebus: res ali¬
qͣ sint: querit᷑ utrũ frui se debeant: an
dus. Qd̾ enĩ ꝓpt̾ se diligendũ ẽ: in eoosti¬
tuit᷑ beata uita. Cuiꝰ etiã spes: hoc tempo¬
re nos consolat᷑. In homine aut̃. spes po¬
nenda ñ est. quia maledictus ẽ. qui hoc
fac̃. G si liquide aduertas: nec seipõ qͥsqͣm
Ita fr̃. ego te fruar in dnõ. Qd ita det̾mi¬
ac spem: constituisse ineo. S q illud addi¬
dit. indño se finẽ posuisse: eodq frui. sig¬
indeo frueris. deo potius: quã hoĩe fruers:
dic̃: quȩ eiꝰ dilectionẽ erga nos multũ

Expanded text:
qui fruuntur et utuntur aliis rebus, res aliquae sint, quaeritur utrum se frui debeant, an dus. Quod enim propter se diligendum est, in eo constituitur beata vita, cujus etiam spes hoc tempore nos consolatur. In homine autem spes ponenda non est, quia maledictus est qui hoc facit . Ergo si liquide advertas, nec seipso quisquam Ita, frater, ego te fruar in Domino. Quod ita determiac spem constituisse in eo; sed quia illud addidit in Domino se finem posuisse, eodemque frui sigin Deo frueris, Deo potius quam homine frueris.dicit, quae ejus dilectionem erga nos multum
Abbreviated transcription (Latin):
tis. At ille: uigilantissime uicissim qͦsi¬
uit abeoꝰ Utrũ deus pater: uolens aut no¬
lens: sit deus. ut si responderet: nolens:
sequeret᷑ grandis absurditas. ꝙ miscria.
quã de ddeo credere: magna ẽ insania. Si
autẽ dic̾e̾t uolens. responde̾t᷑ ei. oͦ &. ipẽ
uoluntate sua deus ẽ. ñ natura Quid gͦ
restabat: nͥ ut obmutesceret: sua int̾ro¬
gatione obligatũ in dissolubili uinculo
se uidens: Exp̃dictis docet᷑: ñ eẽ ꝯceden¬
dũ: qđ deus uoluntate: uł necessitate:
uł uolens: uł nolens: sit d̾s. It̾m: qđ uo

Expanded text:
tis. At ille vigilantissime vicissim quaesitis. At ille vigilantissime vicissim quaesivit ab eo utrum Deus Pater volens aut nolens sit Deus, ut si responderet nolens, sequeretur grandis absurditas et miseria, quam de Deo credere magna est insania; si autem diceret volens, responderetur ei: Ergo et ipse voluntate sua Deus est, non natura. Quid ergo restabat, nisi ut obmutesceret, sua interrogatione obligatum indissolubili vinculo se videns? Ex praedictis docetur non esse concedendum quod Deus voluntate vel necessitate, vel volens vel nolens, sit Deus. Item, quo
Abbreviated transcription (Latin):
ate.lan uolens uł nolens sit deus.
Ireterea queri solet: utrũ pat̾ genu̾it
filiũ: uoluntate: an necessitate. De hoc:
orosius ad aug̃m: ita ait. Uoluntate ge¬
nuit pater filiũ: an nocessitate. Nec uo¬
da est dẏalectica eunomii. a qͦ: eunomi¬
ani heretici orti sunt. Qui cũ ñ potuisset
intellig̾e: nec credere uoluisset: unige¬
xit eẽ filiũ: s filiũ uoluntatis dei. Uolenᷤ
asserere: accedentẽ õo uoluntatẽ.: qua
gigneret filiũ. Siẽ nos: aliquid aliqͣndo
mutabilis intelligit᷑ nr̃a natura. qđ absit.
ut indeo eẽ edamus. Dicamꝰ gͦ u̾bũ dei. cẽ
filiũ dei natura. ñ. uoluntate. ut docet
heretico respondentẽ: omendat dicens. A¬
cute: sane: quida respondet heretico: u̾¬
sutissime interroganti. utrũ ds filiũ. no¬
lens an uolens: genu̾t. ut si diceret no¬
lens: absurdissima dei miseria seqͣretur.
Si autẽ uolens: ꝯtinuo: qđ intendebat ꝯ¬
cluderet. scił ñ nature eẽfiliũ. s uolunta¬

Expanded text:
T AN VOLENS VEL NOLENS SIT DEUS. 1. Praeterea quaeri solet utrum Pater genuerit Filium voluntate, an necessitate. De hoc Orosius ad Aug. ita ait: Voluntate genuit Pater Filium vel necessitate? Sed nec voda est dialectica Eunomii, a quo eunomiani haeretici orti sunt; qui cum non potuisset intelligere, nec credere voluisset unigexit esse Filium, sed Filium voluntatis Dei; volens asserere accedentem Deo voluntatem qua gigneret Filium, sicut nos aliquando aliquid mutabilis intelligitur nostra natura; quod absit ut in Deo esse credamus. Dicamus ergo Verbum Dei esse Filium Dei natura, non voluntate, ut docet atholicum haeretico respondentem commendat dicens: Acute sane quidam respondit haeretico versutissime interroganti, utrum Deus Filium volens vel nolens genuerit, ut si diceret nolens, absurdissima Dei miseria sequeretur; si autem volens, continuo quod intendebat concluderet, scilicet non naturae esse Filium, sed volunta
Abbreviated transcription (Latin):
liũ putes eẽ generatũ: Michi enĩ impos¬
sibile ẽ: generationis scire seriẽ Mens defec̃.
uox silet. ñ mea tantũ: s & angłoꝵ. supra
potestates. & supͣ angłos: & supra cherubin.
neratio: Tu gͦ ori manũ ad moue. scruta¬
ri ñ licet: suꝑlia mysteria. Licet scire qd̃
natus sit: ñ licet discutere: qͦmͦ natus sit
Illud negare: mͥ ñ licet. hec querere: me¬
tus ẽ. Ineffabilis enĩ est illa generatio.
Unde: ysaias. Generationẽ eius quis enar
sumentes: dict̃: illã gencrationẽ posse
intelligi. & alia huimͦi. iherentes illi
auctoritati ieꝵi. suꝑ eccłasten. In sacͥsscͥp¬
turis: quis. sepissime: ñ ꝓimpossibili: s ꝓ
difficili ponit᷑. Ut ib generationẽ eiꝰ quis

Expanded text:
lium putes esse generatum? Mihi enim impossibile est generationis scire secretum; mens deficit, vox silet, non mea tantum, sed et angelorum; supra potestates, et supra angelos, et supra cherubin, neratio? Tu ergo ori manum admove; scrutari non licet superna mysteria. Licet scire quod natus sit, non licet discutere quomodo natus sit. Illud mihi negare non licet, hoc quaerere metus est. Ineffabilis enim est illa generatio, unde Isaias: Generationem ejus quis enarraesumentes dicunt illam generationem posse intelligi, et alia hujusmodi; inhaerentes illi auctoritati Hieron. super Ecclesiastem: In sacris Scripturis, quid saepissime non pro impossibili, sed pro difficili p
Abbreviated transcription (Latin):
pater eẽ cepit: ds gͦ pͥmo erat. & postea. pat̾
factus ẽ Q uomͦ gͦ immutabilis d̾s ẽ. Si enĩ
ante ds: postea pater fuit: utiq generati¬
onis accessione mutatus ẽ. s auertat d̾s:
hanc amentiã. In effabile ẽ: qͦmͦ filiꝰ sit

Expanded text:
coepit, Deus ergo primo erat, et postea Pater factus est. Quomodo ergo immutabilis Deus est? Si enim ante Deus, postea Pater fuit, utique generationis accessione mutatus est; sed avertat Deus hanc amentiam. 8. Ineffabile est quomodo Filius sit,
Abbreviated transcription (Latin):
Inqͦ uͦ ad semetip̃m dr: ñ ad alt̾m: hoc est
qđ habet. sic̃ ad semetip̃m dr uiuus: ha¬
bendo uitã. & eade uita: ip̃e est. ꝓpt̾ hoc:
itaq: natura hec dr simplex: qđ ñ sit ali¬
ud habens. & aliud id: qđ habet. siẽ ince¬
teris rebus ẽ: Non enĩ habens liquoeẽ: li¬
quor ẽ. nec corpus: color. nec aĩa: est sapĩa.¬
Ecce: quanta est identitas: quanta ẽ uni¬
tas: imuitabilitas: simplicitas: puritas:
ꝑsonarũ: accedamꝰ. Teneamꝰ gͥ: utdo¬
cet a uõ inli. defide ad petrũ: patrẽ & filiũ¬

Expanded text:
In quo uero ad semetipsum dicitur, non ad alterum, hoc est quod habet; sicut ad semetipsum dicitur uiuus, habendo utique uitam, et eadem uita ipse est. Propter hoc utique natura haec dicitur simplex quod non sit aliud habens, aliud quod habet, sicut in caeteris rebus." "Neque enim uas habens liquorem liquor est nec corpus color; nec aer lux sEcce quanta est identitas, quanta est unitas, immutabilitas, simplicitas, puritas rsonarum accedamus. Teneamus ergo, ut docet Aug. in lib. de Fide ad Petrum, Patrem
Abbreviated transcription (Latin):
& postme ñ erit. Quis gͦ hoc dic̃. Pater: an
filius: Si filiꝰ: ante me inqͥt: ñ fuit alius
os. Si pat̾: post me inquit: ñ erit. hic pͥo¬
rẽ: ille postericeẽ: ñ habet. ¶Inuicẽ enĩ in
se. & pater infilio: & filius inpatre: cognos¬
citur Cum enĩ patrẽ dixeris: eius etiã filiũ
oesignasti. quia nemo ip̃e sͥ paterẽ. Cũ fili¬
um nominas: etiã patrẽ fateris. qi nemo
ip̃e sͥ filius ẽ. Itaq ne filius sine patte: nec
pater pot̾ eẽ sine filio. Semꝑ gͥ pater. semꝑ

Expanded text:
s, doceri? Quis ergo hoc dicit, Pater, an Filius? Si Filius: Ante me, inquit, non fuit alius Deus: Si Pater: Post me, inquit, non erit. Hic priorem, ille posteriorem non habet: invicem in se et Pater in Filio, et Filius in Patre cognoscitur. Cum enim Patrem dixeris, ejus etiam Filium designasti; quia nemo ipse sibi pater est: cum Filium nominas, etiam Patrem ejus fateris; quia nemo ipse sibi filius est. Itaque nec Filius sine Patre, nec Pater potest esse sine F
Abbreviated transcription (Latin):
intelligi potest. suba ẽ. Uerũ. hec dici pos¬
sunt facile. & ẽdi. Uiden autẽ: ñ nͥ purocor¬
habet: hoc sit qđ habet. sic̃ ĩmutabilissam¬
plexq sub̃a. Unde: ysidorus att. Ds simplex
d̾r siue ñ amiitendo qd habet: seu qđ ali¬
ud ñ est ip̃e . & aliud qđ inip̃o est. E cuo
tante simplicitatis: atq sinceritatis: sit na¬
tura diuina: & tam̃ inea: trinitas ꝑsona¬
rũ. Unde auõ. uixi.li. de ciuitate dei: ait.¬
Non ꝓpt̾ hoc: naturã sũmi boni simplicẽ
dicimus: qr ẽ pater mea solus: aut filius in
la noĩũ trinitas: siue subsistentia ꝑsonarũ.
sic̃ sabelliani putauert̃ .s. idosimplex dr. qr
est hoc: qđ habet. excepto: qđ relatuie qͦq

Expanded text:
intelligi potest, substantia est. Verum haec dici posintelligi potest, substantia est. Verum haec dici possunt facile, et credi, videri autem nisi puro corhabet, hoc sit quod habet, sicut immutabilis simplexque substantia; unde Isidor. ait: Deus simplex dicitur, sive non admittendo quod habet, seu quod aliud non est ipse, et aliud quod in ipso est. Et cum tantae simplicitatis atque sinceritatis sit natura divina, est tamen in ea Trinitas personarum. Unde Aug. in lib. 11 de Civit. Dei: Non propter hoc naturam summi boni simplicem dicimus, quia est Pater in ea solus, aut Filius ta nominis trinitas sine substantia personarum, sicut sabelliani putauerunt, sed ideo simplex dicitur quia est hoc quod habet, excepto quod relatiue quaeque
Abbreviated transcription (Latin):
uiꝰ autẽ cẽntie simplieitas: aesinceritas:
tanta ẽ: qđ ñ est in ea aliquid. qđ ñ sit
ip̃a. s idem est habens: & qđ babet᷑. Unde
hył. in .uiͦi. li. detrinit᷑: ait. Non excõposi¬
tis. deus qui uita ẽ: subsistit. neq qͥuirtꝰ ẽ.
ex infirmis otinet᷑. nec qui lux ẽ: ex obscuriꝰ
coaptat᷑. Nec qui spẽ ẽ. ex disparibus forma¬
lis est. totũ. qđ inco ẽ: unũ est. Ide in .uiii.
li. detrinitate. Non humano modo: excõ¬
positis deus ẽ. ut meo aliud sit: qđ ab eo
habet᷑ & aliud sit ipẽ: qui habeat. s totũ.
una est natura. scił ꝑfecta & infinita. & ñ
exdisparibus constituta. s uuens ipã. ꝑ¬
totũ. De hoc eod̾ boetius iniͦ.li. detri: ait
Quocirca: hoc u̾e unũ. in quo nullus nu¬
merus. nullũ inco aliud: precer id: qđ ipẽ
est. Neq enĩ. subicctũ ficri pot̃. Aug̃ quoq
inli. de fide ad pecrũ: ait. Indei suba ñ ẽa¬
sub̾a: aliud qd accidat sub̾e. s quicqͥd ibi

Expanded text:
Hujus autem essentiae simplicitas ac sinceritas tanta est, quod non est in ea aliquid quod non sit ipsa, sed idem est habens et quod habetur; unde Hilar. in lib. 6 de Trin. ait: Non ex compositis Deus qui vita est, subsistit; neque qui virtus est, ex infirmis continetur: neque qui lux est, ex obscuris coaptatur: neque qui spiritus est, ex disparibus formalis est; totum quod in eo est, unum est. Idem in lib. 8 de Trin.: Non humano modo ex compositis Deus est, ut in eo aliud sit quod ab eo habetur, et aliud sit ipse qui habeat; sed totum una est natura, scilicet perfecta et infinita, et non ex disparibus constituta, sed vivens per totum ipsa. De hoc eodem Boetius in primo lib. de Trin. ait: Quocirca hoc vere unum est, in quo nullus numerus, nullum in eo aliud praeter id quod in eo est; neque enim subjectum fieri potest. Aug. quoque in lib. de Fide substantia, aliud quod accidat substantiae; sed quidquid ibi
Abbreviated transcription (Latin):
ita cogitat: & si ñ dũ pot̾ omĩno inuenire
quid sit: pie tam̃ caueat quantũ pot̾. ali¬
quid de illo sentire: qđ ñ sit. ẜ oce: si subti¬
liter intendas: exhis atq p̃dictis: aꝑitut.
iłia p̃dicam̃ta artis dyaleciee: deinature
mimme conuenire. que nullis subiecta ẽ
latꝰ eeñtia: ita ab eo qđ est subsistere: subam
dicimus. si tam̃ dignũ ẽ: ut ds dicat᷑ sub¬
sistere.Hoc enĩ dehis rebus recte intelligit᷑.
inquibus subiectis sunt ea: que in aliquo
subiecto eẽ dicunt᷑. sic̃ inccepore: ẽ foema
aut color Corpus enĩ. subsistit. & ideo sub̾a
ẽ. Res gͣ mutabiles. neq simplices. ꝓp̾e
ꝓpͥe dici possit: in est in eo aliqͥd: tãꝗͣ in
subiecto. & ñ est simplex. Nefas aut̃ ẽ di¬
cere: ut subsistat ds. & ut subsit: bonita.
s iillo sit: tanꝗͣ insubto. Unde manife¬
stũ est: d̾m abusiue sub̾am uocar. ut no¬
mine usitatiore. intelligat᷑ eẽntia. qđ n̾e¬

Expanded text:
t omnino invenire quid sit; pie tamen caveri quantum potest, aliquid de illo sentire quod non sit. Ecce si subtiliter intendas, ex his atque praedictis aperitur illa praedicamenta artis dialecticae Dei naturae minime convenire, quae nullis subjecta est latur essentia, ita ab eo quod est subsistere, substantiam dicimus: si tamen dignum est, ut Deus dicatur subsistere; hoc enim de his rebus recte intelligitur, in quibus subjectis sunt ea, quae in quo subjecto esse dicuntur, sicut in corpore color aut forma. Corpus enim subsistit; et ideo substantia est. Res ergo mutabiles neque simplices propriproprie dici possit, inest in eo aliquid tanquam in subjecto; et non est simplex. Nefas est autem dicere ut subsistat Deus et subsit bonitati sed in illo sit, tanquam in subjecto. Unde manifestum est Deum abusive substantiam vocari, ut nomine usitatiore intelligatur essentia, q
Abbreviated transcription (Latin):
rã. Hec enĩ ñ ita accipiunt᷑. cũ de illa incõ¬
mutabil et̾naq suba: in cõꝑabilit̾ simpli¬
ciore: qͣm est humanus animꝰ. dicunt᷑ qͥo¬
admod̾ cũ dec̾aturis dicuntꝰ. Unde: auõ.
plici multiplicitate: uł multiplici simpli¬

Expanded text:
ram. Haec enim non ita accipiuntur cum de illa incommutabili aeternaque substantia incomparabiliter simpliciore quam est humanus animus, dicuntur, quemadmodum cum de creaturis dicuntur. Unde Aug. plici multiplicitate, vel multiplici simpli
Abbreviated transcription (Latin):
iuslibet temporis: quia nullo tẽpre de¬
fuit. uł de est.uł deerit. & id̾o: ñ mirũ: si
despũ ueritatis: ueritas loquens: dicat ꝑ
Idem etiã est cẽ: ã quo ꝙͦ est illi eẽntia: ab
illo audientia. id ẽ sciã. que ñ est aliud:
qͣm eẽntia. Audiet gͦ dixit: de eo qđ audi
llud gͦ qđ ieronimus dic̃. ita intelligñ

Expanded text:
mporis, qui nullo tempore defuit, vel deest, vel deerit: et ideo non est mirum si de Spiritu veritatis Veritas loquens dixit peridem etiam esse. A quo ergo est illi essentia, ab illo audientia, id est, scientia, quae non est aliud quam essentia. Audiet tus Hieronymus dicit, ita intelli
Abbreviated transcription (Latin):
tia. uł eẽ. Unde: hylarius in .uͦii. li. de tri:
ait. Esse: ñ estaccidens deo. s subsistens ue¬
ritas. & manenscã. & naturalis generis ꝓ¬
prietas. Hic de in omutabilitate.
ei etiam solius eẽntia: incõmutabilis
ri potest. Unde aug̃ in .u.li. de tri. Alie in
quibus: in eis fiat magna: uł quantaẽq
mutatio. Deo aut̃: aliquid hinꝰmͦ. accid̾e
uat uerũ esse. & qđ mutari pot̾: etiã siñ mu¬
tet᷑: potest qđ fuerat ñ esse. Ideoq illud

Expanded text:
tia vel esse. Unde Hilar. in lib. 7 de Trin. ait: Esse non est accidens Deo, sed subsistens veritas, et manens causa, et naturalis generis proprietas. 3. Hic de incommutabilitate. Dei etiam solius essentia incommutabilis ri potest. Unde Aug. in lib. 5 de Trin., c. 2: quibus in eis fiat, vel magna vel quantacumque mutatio. Deo autem aliquid hujusmodi accidevat ipsum verum esse; et quod mutari potest, etiamsi non mutetur, potest quod fue
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ. & erit inscła. & huiꝰmodi. Unde iud̾r.
quia ñ est tantũ dicendũ ded̾o: fuit. uł ẽ.
uł erit. Si enĩ diceret᷑ tantũ: fuit: puta¬
ret᷑: qđ desierit eẽ. Si diceret᷑ tantũ. ẽ. pu¬
taretur: qđ ñ semꝑfuit. s esse ceperit. Si
tantũ diceret᷑: erit: putaret᷑: ñ eẽ mͦ. Dicat᷑
gͦ. quia semꝑ fuit. est. & erit. ut intelliga¬
tur: quia nec cep̃. nͨ desiit. nec desut. nͨ¬
desinet cẽ. De hoc: aug̃ suꝑ ioħ̾m: ita ait.
Cũ desempiterna re ꝓpͥe dicat᷑: ẽ: scd̃m u¬
sũ nr̃m bene dr. fuit. & erit. fuit: qr nun¬
quã desiit. erit: qͥa nunquã deerit. ẽ: ꝙ
Semꝑ est. ñ preccrit: quasi qđ ñ maneat.
ñ oriet᷑: quasi qđ nerat. Cũ gͦ nr̃a locutio

Expanded text:
modi; unde videtur quia non est tantum dicendum de Deo, fuit, vel est, vel erit. Si enim diceretur tantum fuit, putaretur quod desierit esse; si diceretur tantum est, putaretur quod non semper fuerit, sed esse coeperit; si tantum diceretur erit, putaretur non esse modo. Dicatur ergo quia semper fuit, est et erit, ut intelligatur quia nec coepit, nec desiit, nec desinet esse. De hoc Aug. super Joannem ita ait: Cum de sempiterna re proprie dicatur est, secundum nos bene dicitur fuit et erit; fuit, quia nunquam desiit; erit, quia nunquam deerit; est, quia semper est; non praeteriit, quasi quod non maneat; non erit, quasi quod non erat. C
Abbreviated transcription (Latin):
dũ est. Si enĩ cũ dr: aliud est posse gign̾e:
aliud posse gigni: aliam sigões potentiã
qua pater potens est gign̾e: & aliã: quafi¬
lius potens est gigni: falsus est intellectꝰ.
Si autẽ dicas: patrẽ posse hab̾e aliã ꝓpͥeta¬
tẽ. siue notionẽ: qua genitor ẽ: & filiũ aliã

Expanded text:
dum est: Si enim cum dicitur: Aliud est posse gignere, dum est: Si enim cum dicitur: Aliud est posse gignere, aliud posse gigni, aliam significas potentiam, qua Pater potens est gignere, et aliam, qua Filius potens est gigni, falsus est intellectus. Si autem dicas Patrem posse habere aliam proprietatem sive notionem, qua genit
Abbreviated transcription (Latin):
eũ ñ eẽ filiũ. & filius: ꝓpͥetate natiuitatis:
filius ẽ. qua opoetet eum: ñ esse patrẽ. De
quibus ꝓpͥetatibus: postea plenius t᷑ctabit᷑.
sit hoc aliꝗͣ potentia qͦ sit infilio.
tem querit᷑ a quibusda: si pater potens
sit natura: gign̾e filiũ. & an hec sit aliqͣ po¬
tentia: que sit infilio. Ad qđ dicimus. quia
ñ est potens: nͥ natura. E ius enĩ potentia.
natura ẽ. uł eentia At in quiunt illi. sipo¬
tens est gign̾e: habet gͦ potentiã gignen¬
di. filius autẽ ñ habet potentiã gignendi.
si ñ potest gign̾e. Habet gͦ pater. aliqͣm po¬
tentiã: quã ñ habet filius. Non seqͥt᷑. Ean¬
dem enĩ potentiã penitꝰ habet filius: qͣm
& pater. qua: pater potuit gign̾e. & filius:
potuit gigni. Eadẽ enĩ potentia ẽ infilio:
qua potuit gigni: que est & inpatre: qͣpo¬
tuit gign̾e̾ S contra hoc: opponit᷑. Aliudẽ
posse gigne.: aliud posse gigni. quia aliud
est gignere: aliud gigni. Hic distinguen-¬

Expanded text:
e Filium: et Filius proprietate nativitatis Filius est, qua oportet eum non esse Patrem. De quibus proprietatibus postea plenius tractabiturhoc sit aliqua potentia quae sit in Filio? Item quaeritur a quibusdam: Si Pater potens sit natura gignere Filium, et an hoc sit aliqua potentia quae sit in Filio? Ad quod dicimus quia Pater non est potens nisi natura; ejus enim potentia natura est vel essentia. At, inquiunt illi, si potens est gignere, habet ergo potentiam gignendi. Filius autem non habet potentiam gignendi, si non potest gignere; habet ergo aliquam potentiam Pater quam non habet Filius. Non sequitur; eamdem enim potentiam habet penitus Filius, quam et Pater, qua Pater potuit gignere, et Filius gigni potuit. Eadem enim potentia est in Filio, qua potuit gigni, quae est in Patre, qua potuit gignere. Sed contra hoc opponitur: Aliud est posse gignere, aliud est posse gigni, quia aliud est gignere, et aliud gigni. Hic distinguen
Abbreviated transcription (Latin):
sit ad generandũ:.i. ut genu̾it: uł ut ge¬
neret: sic̃ pater. uerũ est. Si uͦ intelligat᷑
sic: ñ habet potentiã qua possit gigni:
uł genitus eẽ: qua eadẽ pater potens est:
ut genu̾it: uł ut generet: falsũ ẽ. Sic̃ cum¬
dr̃. pater ħt potñtiã: qua pot̾ ẽẽ pat̾. filius
uͦ ñ habet potentia: qua possit cẽ pat̾. & e¬
ꝯu̾so. filius habet potentiã: qua pot̾ ẽẽ fi
lius. Pater uͦ: ñ habet potentiã: qua pos
sit eẽ filius. Habet gͦ aliquã pater: quã ñ
habet filiꝰ: & cou̾so. Absit. quia eadẽ ẽ po¬
tentia patris: qua pot̾ eẽ pater. & filii. qͣpo
test eẽ filius. Ita eciã: eadẽ est uoluntas:

Expanded text:
sit ad generandum, id est, ut genuerit vel ut generet sicut Pater, verum est; si vero intelligatur sic, non habet potentiam qua possit gigni vel genitus esse, qua eadem Pater potens est ut genuerit, vel ut generet, falsum est. Sicut dicitur: Pater habet potentiam qua potest esse Pater, Filius vero non habet potentiam qua possit ad generandum, id est, ut genuerit vel ut generet sicut Pater, verum est; si vero intelligatur sic, non habet potentiam qua possit gigni vel genitus esse, qua eadem Pater potens est ut genuerit, vel ut generet, falsum est. Sicut dicitur: Pater habet potentiam qua potest esse Pater, Filius vero non habet potentiam qua possi
Abbreviated transcription (Latin):
ñ est aliud deo eẽ. aliud uelle. ꝙ ideo sic̃
una ẽ eẽntia tͥũ ꝑsonarũ: ita &s una uo¬
luntas Si gͦ deus: natura ds ẽ: & uolun¬
tate ds ẽ. &̃. si uerbũ dei: natura filius di
ẽ: & uoluntate filius dei ẽ. Hoc autẽ faci¬
le ẽ refellere. Nã & p̃scĩa dei. siue scĩa: qͣ
scit uł p̾seit bona. & mala: qdiuina nat᷑a.
siue eeñtia est. os p̃destinatio. siue uolun

Expanded text:
t aliud Deo esse, aliud velle; et ideo sicut una est essentia trium personarum, ita et una voluntas. Si ergo Deus, natura Deus est, et voluntate Deus est, et si Verbum Dei, natura Filius Dei est, et voluntate Filius Dei est. Hoc autem facile est refellere, nam et praescientia Dei, sive scientia qua scit vel praescit bona et mala, divina natura sive essentia est; et p
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ alius. s alius: ñ. quia nullus alius:
semꝑ fuit:. nec patris: qr pat̾ est ingenitꝰ.
os innascibilis. Nec sui: quia nulla res se¬
ipãm gign̾e potest. nec spẽ scĩ: quia na¬
sei ñ potuit. Si enĩ nasci potuit. potuit
potuit: s ñ oportuit. Nobis ñ est ꝑspicu¬
um aꝑire: quomͦ sit hoc uerũ. &ideo: sub
silentio potius eẽt p̃tereundũ: nͥ me suꝑ
hoc aliquid loqui: cogeret instantia qͤ
tia sui fuit: qđ filius ñ genuit. s ei ñ ꝯ¬
ueniebat. sic̃ deus filius: ñ est deus pater.
nec tam̃: hoc eximpotentia sui ẽ Nam ꝙ
pater: similit̾ ñ est filius. nec hoc ẽ eximpo¬
tentia patris. s querit maximinꝰ arryanoꝵ¬

Expanded text:
cujus alii, sed alii non; quia nullus alius semper fuit. Nec Patris, quia Pater est ingenitus et innascibilis. Nec sui, quia nulla res seipsam gignere potest. Nec Spiritus sancti, quia nasci non potuit. Si enim nasci potuit, potuit potuit, sed non oportuit? Non est nobis perspicuum aperire quomodo sit hoc verum, et ideo sub silentio potius esset praetereundum, nisi me super hoc aliquid loqui cogeret instantia quatia sui fuit quod Filius non genuit, sed ei non conveniebat; sicut Deus Filius non est Deus Pater, nec tamen hoc ex impotentia sui est. Nam et Pater similiter non est Filius, nec hoc ex impotentia Patris. Sed quaerit Maximinus Ariano
Abbreviated transcription (Latin):
liĩ.& ido. potentiorẽ eẽ filio. adqo re¬
spondens auõ. dice̾ uidr. qđ filius etiã
potuit gign̾e. uolens ostendere: patrẽ¬
ñ esse potentiorẽ filio. his u̾bis. Absit. ut
ideo potentior sit paterfilio: sicut putaᷤᷤ
quia c̾atoeẽ genuit pater. Filius aut̃. ñ ge¬
nuit c̾atorẽ. Neq enĩ ñ potuit. ẜ ñ opor¬
tuit Nide: & diligent̾ attende: hec uerba.
Non enĩ ñ potuit. s ñ opoetuit. Nidet᷑ em̃
dice̾: quod filius potuit gign̾e. s ñ opor¬
tuit. &. ita potuit: qđ ñ oportuit. Quare
aut̃ ñ oportuit: subdit dicens. Immode¬
rata enĩ eẽt diuina generatio. si genitꝰ fi¬
lius nepotẽ gigneret: patri. quia & ip̃e
nepos: nͥ auo suo ꝓnepotẽ gigneret. se¬
cundũ urãm mirabilẽ sapĩam: impo¬
tens diceret᷑. Similit̾ etiã ille: sinepotẽ ñ
gigneret auo suo: & ꝓnepotẽ ꝓ auo cuo:
ñ auobis appellaret᷑ omp̃s. nec impleret᷑
generationis series: si semꝑ alter exaltero

Expanded text:
potiorem esse Filio. Ad quod respondens Aug. dicere videtur quod Filius etiam potuit gignere, volens ostendere Patrem esse non potiorem Filio, his verbis: Absit ut ideo potentior sit Pater Filio, sicut putas, quia Creatorem genuit Pater, Filius autem non genuit Creatorem; neque enim non potuit, sed non oporton enim non potuit; sed non oportuit. Videtur enim dicere quod Filius potuit gignere, sed non oportuit: et ita potuit quod non oportuit. Quare autem non oportuit, subdit dicens: Immoderata enim esset divina generatio, si genitus Filius nepotem gigneret Patri, quia et ipse nepos nisi avo suo pronepotem gigneret, secundum vestram mirabilem sapientiam, impotens diceretur. Similiter etiam ille si nepotem non gigneret avo suo, et pronepotem proavo suo, non a vobis appellaretur omnipotens, nec impleretur generationis series, si semper alter ex altero
Abbreviated transcription (Latin):
na quã mala: uoluntate aut̃ ñ uelit: nͥ
bona. Scĩã quippe dei a p̃sciã: debonis
est ꝙ de malis. Uoluntas uͦ. &. p̃desti¬
dei. & uoluntas: d̾r tam̃ pater genuisse
filiũ: natura. ñ uoluntate.& eẽ d̾s nat᷑a:
ñ uoluntate Qualr intelligenda sint illa
u̾ba. pat̾. nͨ nolens. nͨ uolens ẽ ds. nͨ uolenꝰ
nec nolens gemut filium.
Tedicta tam̃ u̾ba: quibus priudent̾
dictũ est: qđ ds pater nec nolens.
nec uolens est deus: nec uolens nͨ nolenᷤ
genuit filiũ. siue uoluntate: uł necessita¬
de: extali sensu mͥ uident᷑ accipienda.
ut uoluntatẽ p̃cedentẽ: uł accedentẽ:¬
ñ intelligamus qualit̾ eunomius intel¬
ligebat. Non enĩ ip̃e ẽ ds: uoluntate p̃¬
cedenti. uł efficitnti. uł uolens prius.¬
quã deus. Nec uoluntate p̃cedenti: uł
antecedenti: genuit filiũ. nec pͥus uo¬
lens quam generans: genuit filiũ. Nec
prius generans quã uolens: genuit fi¬
liũ. Nolens tam̃: genuit. sic̃ potens: ge¬

Expanded text:
na quam mala, voluntate autem non velit nisi bona. Scientia quippe Dei et praescientia de bonis est et malis; voluntas vero et praedestiDei et voluntas, dicitur tamen Pater genuisse Filium natura, non voluntate; et esse Deus natura, non voluntate. 3. Qualiter intelligenda sint illa verba: Pater nec nolens nec volens Deus est, nec volens nec nolens genuit Filium. Praedicta tamen verba quibus prudenter dictum est quod Deus Pater nec volens nec nolens est Deus, nec nolens nec volens genuit Filium, sive voluntate, sive necessitate, ex tali sensu mihi videntur accipienda, ut voluntatem praecedentem vel accedentem intelligamus, qualiter Eunomius intelligebat. Non enim ipse Deus est voluntate praecedenti vel efficienti, vel volens priusquam Deus; nec voluntate praecedenti vel accedenti genuit Filium; nec prius volens quam generans, genuit Filium; nec prius generans quam volens, genuit Filium, volens tamen genuit, sicut potens ge
Abbreviated transcription (Latin):
luerit: generare filiũ. Si enĩ inqͥunt. po¬
tuit & uoluit generare filiũ: gͦ potuit a¬
liquid & uoluit: qđ nec potuit nec uolu¬
it filius. Nam filius: nͨ potuit nͨ uoluit
generare filiũ. Cui u̾sutie. facile responde¬
mus. dicentes. posse uł uelle generare fi¬
liũ: ñ est aliquid posse. uł uelle. subiee¬
tentia. uł uoluntas .s. posse. uł uelle gig
liũ: ñ est posse uł uelle aliquid. Neq ge
neratio filii. aliqd̾ eoꝵ ẽ: que subiecta st̃ di¬
uine potentie & uoluntati. Nec ẽ aliqͥd
ante omĩa. Non enĩ ante uoluit uł po¬
tuit. quã genuit. sic̃ nec ante fuit. qͣm¬

Expanded text:
t, potuit vel voluit generare Filium, ergo potuit aliquid et voluit, quod nec voluit nec potuit Filius; nam Filius nec potuit nec voluit generare Filium. Cui versutiae facile respondemus dicentes: Posse vel velle generare Filium, non est aliquid posse vel velle subjectentilium, et posse vel velle aliquid; neque enim generatio Filii aliquid eorum est quae subjecta sunt divinae potentiae et voluntati: nec est aliquid ante omnia. Non enim ante voluit vel potuit
Abbreviated transcription (Latin):
creatorẽ: ad hibet testẽ. Hoc ẽ gͦ uirare
ꝑ quãlibet creaturã. s. creatorem ȩiꝰ testẽ
homo dicit. Si illud feci: illud patiar.
uel illud otingat filiis meis. Scđm qͦm
modũ: accipitur etiam interdũ: eũ ali¬
quis iurando dicit: ꝑsalutẽ meã. uel
ꝑfilios meos. & huiꝰmodi. Obligat enĩ
lutẽ meã. salutẽ su̾am deo obligat. Cũ
dieit: ꝑ filios meos: oppignerat eos do.
ut hoc eueniat in caput eoꝵ: qđ exit
de cre ipsius. si uerũ: uerũ. si falsũ: fal¬
sũ. Et sic̃ ꝑ hȩc iurans aliqñ: hȩc deo
obligat: ita ꝑd̾m iurans: ip̃m adhi-¬
bet testẽ. In om̃i gͦ iuratione: aut dẽ¬
testis adbibet᷑. aut creatura deo obliga¬
tur: & oppignerat᷑. ut boc sit iurare: scił.
dm testem adhib̾e. uel deo aliqͥd oppig

Expanded text:
Creatorem adhibet testem. Hoc est ergo jurare per quamlibet creaturam, scilicet, Creatorem ejus testem : ut cum homo dicit: Si illud feci, illud patiar, vel illud contingat filiis meis, secundum quem modum accipitur etiam interdum cum aliquis jurando dicit: Per salutem meam, vel: Per filios meos, et hujusmodi; obligat enim lutem meam, salutem suam Deo obligat. Cum dicit per filios meos, oppignerat eos Deo, ut hoc eveniat in caput eorum quod exit de ore ipsius. Si verum, verum; si falsum, falsum. Et sicut per hoc jurans, aliquando hoc Deo obligat; ita per Deum jurans, ipsum adhibet testem. In omni ergo juratione aut Detestis adhibetur, aut creatura Deo obligatur et oppigneratur: ut hoc sit jurare, scilicet, Deum testem adhibere, vel Deo aliquid oppig
Abbreviated transcription (Latin):
si iurare ꝯtingeret: ñ nisi ꝑcreatorẽ iu¬
rarent. ñ ꝑcreaturã. quia uirantes ꝑ
angłos: & elem̃ta: creaturas uenera¬
banturhonore. Et meliꝰ hoc erat exhi¬
beri deo: quam creaturis. Infirmis gͦ
illud: ꝓhibuit. Sc̃ĩs uͦ: qui in creaturis
creatorẽ uenerabant᷑ tantũ: ñ ꝓhibuit
Unde: ioseph ꝑsalutẽ pharaonis iura¬
uit. dei iudiciũ: in eo ueneratus. qͦ po¬
tia eis deberet᷑. uel ne ꝑ easuirantes fal¬
sum: hoĩes: se ñ teneri iuram̃to puta¬
rent Quş iuratio magis teneat anqͦ ꝑ¬

Expanded text:
ret, non nisi per Creatorem jurarent, non per creaturam, quia jurantes per angelos et elementa, creaturas venerabantur honore; et melius erat hoc exhiberi Deo, quam creaturis. Infirmis ergo illud prohibuit; sanctis vero, qui in creaturis Creatorem venerabantur tantum, non prohibuit. Unde Joseph per salutem Pharaonis juravit, Dei judicium in eo veneratus, quo potia eis deberetur; vel ne per eas jurantes falsum, homines se juramento teneri non putarent. 5. Quae juratio magis teneatu
Abbreviated transcription (Latin):
i autẽ querit᷑: utrũ iurare sit malũ:
dicimꝰ: aliqñ malũ esse. aliq̃n: ñ
Sponte enĩ: & sine necessitate iurare:
E x necessitate autẽ iurare: s. uel ad as¬
serenda innocentiã: uł adfȩdera pa¬
cis ꝯfirmanda: uel ad ꝑsuadendũ au¬
ditoribus qđ est eis utile: malũ ñ est.
faciendũ est in necessariis. cum pigri
sunt homines credere: qđ est eis utile.
Iuratio ñ est bona. ñ tam̃ mala: eũ est
necessaria. i. ñ est appetenda: sic̃ bona.
ñ tam̃ fugienda: tanquã mala: cũ ẽ
necessaria. Non est enim otra p̃ceptũ dĩ
uiratio. s ita intelligit᷑ dñs ꝓhibuisse
a iuram̃to: ut quantũ in ip̃o est: qͥsꝙ
ñ iuret. qđ multi faciunt. in ore ha¬
bentes urationẽ. tanquã magnũ. atꝙ
suauealiqͥd. Apłs enĩ nouit p̃acptũ dm̃i.

Expanded text:
i autem quaeritur utrum jurare sit malum, dicimus aliquando malum esse, aliquando non. Sponte enim et sine necessitate jurare, Ex necessitate autem jurare, scilicet, vel ad asserendam innocentiam, vel ad foedera pacis confirmanda, vel ad persuadendum auditoribus quod est eis utile, malum non est, faciendum est in necessariis, cum pigri sint homines credere quod eis est utile. Juratio non est bona; non tamen mala enim necessaria, id est, non est appetenda sicut bona, nec tamen fugienda tanquam mala, cum est necessaria. Non est enim contra praeceptum. Dei juratio. Sed ita intelligitur Dominus prohibuisse a juramento, ut quantum in ipso est quisque non juret. Quod multi faciunt, in ore habentes jurationem tanquam magnum atque suave aliquid. Apostolus enim novit praeceptum Domini,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c in eugłio. Ego dico uobis ñ iurare om¬
nino: ita intelligit᷑ p̃cepisse:. ne quisqͣm:
sic̃ bonũ: appetatꝰ iuramentũ. & assiduita¬
te uirandi. labat᷑ in ꝑiuriũ. Qđ uͦ addit:¬
sit sermo ur̃. est. est. ñ. ñ: bonũ est & appe¬
tendũ. Qđ autẽ amplius ẽ: a malo est .l.¬
si uirare cogeris: scias: de necessitate ue¬
nire infirmitatis eoꝵ: quibꝰ aliqͥd suadeᷤ.
quȩ infirmitas: utiq malũ est. Unde:
nos cottidie liberari p̃cam᷑. dicentes. lib̾a
nos a malo. Iđoq: ñ dix̃: qđ ampliꝰ ẽ: ma¬
lũ est. Tu enĩ ñ facis malum: qui bene
uteris iuratione. S a malo ẽ illiꝰ: qui alit̾
ñ eredit .i. ab infirmitate. quȩ aliq̃n: pe
ꝓhibuit malũ. suasit bonuo. indulsit

Expanded text:
 in Evangelio: Ego dico vobis, non jurare omnino, ita intelligitur praecepisse ne quisquam sicut bonum appetat juramentum, et assiduitate jurandi labatur in perjurium. Quod sermo vester, est, est; non, non, bonum est, et appetendum; quod autem amplius est, id est si jurare cogeris, scias de necessitate venire infirmitatis eorum quibus aliquid suades, quae infirmitas utique malum est, unde nos quotidie liberari precamur, dicentes: Libera nos a malo . Itaque, non dixit, quod amplius est, malum est; tu enim non facis mauteris juratione; sed a malo illius est, qui aliter non credit, id est ab infirmitate, quae aliqua poen Dominus prohibuit malum, suasit bonum, indulsit
Abbreviated transcription (Latin):
tiã degradationis: & oedinant & oseeͤnt.
t licet symoniaei ꝓp̾e dicant᷑: qui
instar sẏmonis magi imp̃ciabilẽ
& dantes & accipientes: symoniaq dicius¬
tur. & utͥq eadẽ sententia ꝑcellunt᷑.

Expanded text:
tiam degradationis, et ordinant et cet simoniaci proprie dicantur qui instar Simonis magi impreciabilem et dantes et accipientes, simoniaci dicuntur, et utrique eadem sententia percellunt
Abbreviated transcription (Latin):
posse celebrari: quȩ a catholicis: si ab¬
illis forma ȩccle seruet᷑. & ab eis celebrata
uera esse &s rata quantũ ad se. qͣntũ uͦ
ad effectũ: falsa & in ania. Et in his qui
male tradunt. ẜ in his qͥ male suscipi¬
unt. Ido irrita & falsa: quia qđ ꝓmit¬
tunt: & ꝯferre credunt᷑: ñ tͥbuunt. Dãp¬
nanda etiã dicunt᷑: quia illicite dan¬
tibꝰ uł accipientibꝰ sunt in uidiciũ. Pol¬
luta etiã dicunt᷑: ñ quantũ ad se. sed
ꝓpt̾ indignã hereticoꝵ tͣctationẽ. Ido
gg̃. omunionẽ arryi. uocat execratio¬
nẽ. E innocentiꝰ: horosii ordinationẽ:
dãpnationẽ. Non qđ ita inse sint: s qͥa
male dantes uł accipientes: tales fac̃.
Sic̃ etiã ieꝵꝰ: sacrificia eoꝵ panẽ luctus
uocat. ñ qͣntũ adse: s qͣntũ ad effectũ.
illos bereticos qͥ in ȩccła ordinati
sunt: ius ordinandi & ꝯseerandi: etiã
cũ separati fu̾int: hab̾e. Qui uͦ inscisma¬
te uł heresi positi ab eis ordinati &s in¬

Expanded text:
posse celebrari, quae a catholicis, si abllis forma Ecclesiae servetur; et ab eis celebrata vera esse et rata, quantum ad se; quantum vero ad effectum falsa esse et inania, et in his qui male tractant, et in his qui male suscipiunt, ideo irrita et falsa, quia quod promittunt et conferre creduntur non tribuunt. Damnanda etiam dicuntur quia illicite dantibus vel accipientibus sunt in judicium. Polluta etiam dicuntur, non quantum ad se, sed propter indignam haereticorum tractationem. Ideo Gregor. communionem Arii vocat execrationem; et Innocentius Bonosii ordinationem, damnationem; non quod ita in se sint, sed quia male dantes vel accipientes tales facit. Sicut etiam Hieronym. sacrificia eorum panem luctus vocat; non quantum ad se, sed quantum ad effectum. ordinati sunt, jus ordinandi et consecrandi, etiam cum separati fuerint, habere. Qui vero in schismate vel haeresi positi ab eis ordinati et in
Abbreviated transcription (Latin):
aug̃ suꝑ iobm. Non satis fuit dice:
ubi ego sum. & illi sint. s addidit. me¬
cũ. quia & miseri possunt esse: uͥ & il¬
le est: qui nusqͣm deest. S beati cũ illo.
quia ñ sunt beati. nͥ exeo. Cũ illo sũt:
qr fruunt᷑ eo. uident illũ. sic̃ est.Mali

Expanded text:
an. 17: Non satis fuit dicere: Ubi ego sum, et illi sint; sed addidit mecum, quia et ibi miseri possunt esse ubi et ille est, qui nusquam deest. Sed beati sunt cum illo, quia non sunt beati nisi ex eo quod cum illo sunt, qui fruuntur eo, et vident illum sicut est. Mali
Abbreviated transcription (Latin):
exparte ꝓpħamꝰ: Ubi erat uł habita¬
at d̾s. ante quã eẽt creatura.
autẽ queris: uͥ habitabat ds añ¬
quã scĩ essent: dicimꝰ. quia in se
dei sunt angłi. S dic̃ aliquis. Anteꝗͣ
faceret ds celũ & t̾rã: anteqͣm fac̾et sc̃oᷤ.
uͥ habitabat. Inse habitabat ds. ap̃
te habitat. & ap̃se est. Non gͦ sic sunt
scĩ domus dei: ut ip̃a subtracta: cadat
ds̃. Immo sio babitat ds inscĩs. ut si
ip̃e discesserit: cadant. Multa hic bre¬
iuter docet qͦ ofirmant p̃dicta.
ciendũ est etiã: quia ut ait aug̃:
in libro .iii. addardanũ. dici nͥ
alicubi impediri trinitatẽ. ut pat̾.
opinari: ñ inseparabilitatẽ timitati
penitꝰ ignoret. qđ inaliqͦ possit babi¬
tare pater: aut filiꝰ: in quo ñ habitet

Expanded text:
 Ubi erat vel habitabat Deus antequam esset creatura. Si autem quaeritis ubi habitabat Deus antequam sancti essent, dicimus quia in se Dei sunt angeli. Sed, dicet aliquis: Antequam faceret Deus coelum et terram, antequam faceret sanctos, ubi habitabat? In se habitabat Deus; apud te habitat, et apud se est. Non ergo sancti sic sunt domus Dei, ut ea subtracta cadat Deus; imo sic habitat Deus in sanctis, ut si ipse discesserit, cadant. 4. Multa hic breviter docet quae confirmant praedicta. Sciendum est etiam quia, ut ait Aug., in lib. ad Dardanum, alicubi impediri Trinitatem, ut Pater opinari, nisi inseparabilitatem Trinitatis penitus ignoret, quod in aliquo possit habitare Pater et Filius, in quo non habitet
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃: ñ sic̃ dm glorificant. Ad templũ
uͦ dei ꝑtinent paruuli: scĩficati sacra¬
ñdũ ualent cognosc̾e̾ d̾m. Igit᷑. q̃m
potuerunt illi nosse. nec ħre: istipo¬
tuert̃ b̾re: anteqͣm nosse. Beatissimi
autẽ sunt illi: quibꝰ: hoc ẽ dm bab̾e. qd̃
nosse. Hic aliquatenꝰ aꝑit aug̃: qͦmͦ ds
ita est inaliquo: ut ab eo cognos cat᷑.

Expanded text:
deum non sicut deum gloum Dei pertinent parvuli sanctificati sacranondum valent cognoscere Deum. Ergo quem potuerunt illi nosse nec habere, isti potuerunt habere antequam nosse. Beatissimi autem sunt illi quibus est Deum habere, quod nosse. Hic aliquatenus aperit Aug. quomodo Deus videlicet ita est in aliquo, ut ab eo cognoscatur e
Abbreviated transcription (Latin):
messe ꝑ grãm: illis qu mirificentiã
opũ dei acutiꝰ & fidelius considerant
De hoc eod aug̃ addardanũ inlibro de
p̾sentia dei ait. Cum ds sit natura in¬
ecrporea: & in cõmutabilit̾ uiua: etna
stabilitate inseipo manens: totus ad¬
bus habitat: habent eũ ꝓsue capacita¬
tis diu̾sitate. alii amplius. aliiminꝰ qͦs
ip̃e s̃ dilectissimũ templũ grã sue bo¬
nitatis edificat. Hylarius quoq in li.¬

Expanded text:
esse in illis qui mirificentiam operum Dei acutius et fidelius considerant. De hoc enim eodem Aug., ad Dardanum in lib. de Praesentia Dei, ait: Cum Deus sit natura incorporea et incommutabiliter viva, aeterna stabilitate in seipso manens, totus adibus habitat, habent eum pro suae capacitatis diversitate, alii amplius, alii minus, quos ipse sibi dilectissimum templum gratia suae bonitatis aedificat. Hilarius quoque, in li
Abbreviated transcription (Latin):
habitat. qͥa ñ ubiẽq ẽ: habitat.
Nscĩs uͦ: etiã habitat. in quibꝰ ẽ ꝑ grãm.
Non enĩ uẽq est: ibi habitat. ubi uͦ ha¬
bitat: ibi est. Insolis bonis habitat: qͥ
St̃ templũ eius.: sedes eiꝰ. Unde pysaiã¬
lũ. babitat ds. & regnat. qui eiꝰ uolui¬
tati deuote obtẽꝑant. Malos uͦ. qui st̃
terra: iudicii districtione calcat. Unde
etiã in libro sapĩe dr. Thronus sapĩe. a
nima iusti. quia in iustis specialiꝰ est:
quã in aliis rebus. In quibꝰ tam̃ omĩbꝰ.
totus ẽ. qͣmadmod anima: ut ait aus̃¬
in epła ad ieronimũ: de origine aĩe:
ꝑ om̃s particulas corporis tota ad est
simul: nec minor in minoribus: nec¬
in maioribus maior ẽ: s tam̃ inaliis
intensius: in aliis remisius oꝑat᷑. eũ
in singłis particulis corporis eẽntialit̾
sit: Ita &. ds̃. cũ sit in omĩbꝰ eẽntialit̾.
ac totus: in illis tam̃ plenius esse d̾r
quos inhabitat .i. in quibꝰ ita ẽ: ut fa¬
ciat eos templũ suũ. E hii tales. cuo

Expanded text:
habitat, qui non ubicumque est habitat. In sanctis vero etiam habitat, in quibus est per gratiam; non enim ubicumque est, ibi habitat; ubi vero habitat, ibi est. In solis bonis habitat, qui sunt templum ejus, et sedes ejus. Unde per Ilum habitat Deus et regnat, qui ejus voluntati devote obtemperant; malos vero, qui sunt terra, judicii districtione calcat. Unde etiam in libro Sapientiae dicitur: Thronus sapientiae anima justi, quia in justis specialius est, quam in aliis rebus, in quibus tamen omnibus totus est, quemadmodum anima, ut ait  28, ad Hieronymum, de Origine animae, per omnes particulas corporis tota adest simul, nec minor in minoribus, nec major in majoribus; sed tamen in aliis intensius, et in aliis remissius operatur, cum in singulis particulis corporis essentialiter tota sit. Ita et Deus cum sit in omnibus essentialiter ac totus, in illis tamen plenius esse dicitur quos inhabitat, id est, in quibus ita est, ut faciat eos templum suum; et ibi tales cum
Abbreviated transcription (Latin):
minaliter peccare. Qđ aug̃. ostendit. in¬
quiens. Quia radix om̃iũ maloꝵ ẽ cupi
euulsa fuerit: alia plantari ñ pot̾. Sine
causa conat᷑ aliquis ramos incidere. si ra¬
dicẽ ñ otendit euellere. Querit᷑ si ⁊ spes
& scĩa dicunt᷑ euacuari.  ñ caritas. cum¬
dutendũ etiã est: qͦmͦ fides. spes. & sci¬
Lentia: dicant᷑ euacuari: quia expar¬
te sunt: & ñ caritas. cum ip̃a exparte sit
Exparte enim.i. imꝑfecte.: diligiꝰ. sic̃
exparte scimus. ut ait esytiꝰ suꝑ leuithicũ.
Cum gͥ om̃e qđ exparte est euacuet᷑: cur
caritas excipit᷑: quȩ dr nunqͣm excidere:
Caritas quidẽ exparte est. ut scĩ sepe do¬
cent. quia exparte diligimꝰ nunc. & id̾o
ip̃a euacuabit᷑: in quantũ exparte ẽ. qͥa
tollet᷑ imꝑfectio: & addet᷑ ꝑfectio. Re¬
manebitq ip̃a: aucta. & actus eiꝰ & modꝰ
modus. eliminabit᷑. fides uͦ & spes: pe
sentiã: tollet᷑. Ip̃a enim iuitus scĩȩ: re¬

Expanded text:
minaliter peccare. Quod Augustinus ostendit inminaliter peccare. Quod Augustinus ostendit inquiens: Quia radix omnium malorum est cuna radicitus evulsa fuerit, alia plantari non potest. Sine causa conatur aliquis ramos incidere, si radicem non contendit evellere. 3. Quare fides et spes et scientia dicuntur evacuari, et non charitas, cumest quomodo fides, spes et scientia dicantur evacuari quia ex parte sunt, et non charitas, cum et ipsa ex parte sit. Ex parte enim, id est, imperfecte, diligimus, sicut ex parte scimus, ut ait Hesychius super Leviticum. Cum ergo omne quod ex parte est, evacuetur, cur charitas excipitur, quae dicitur nunquam excidere? Charitas quidem etiam ex parte est, ut saepe sancti docent, quia ex parte diligimus nunc; et ideo ipsa evacuabitur in quantum ex parte est, quia tolletur imperfectio et addetur perfectio. Remanebitque ipsa aucta, et actus ejus, et modus modus eliminabitur. Fides vero, et spes penisentiam tolletur. Ipsa enim virtus scientiae re
Abbreviated transcription (Latin):
iod uͦ apłs ait: caritas nunꝗͣ exci¬
Sdir: nullatenꝰ ꝓillis facit. Dignita¬
tẽ enĩ caritatis ostendens: dicit eã ñ ex¬
cidere. quia hic & infuturo erit. s fides:
& spes: euacuabunt᷑. & scĩa. Itẽ: qđ đrca¬
ritas nunqͣm fuisse uera: quȩ deseri po¬
test: ñ ad eentiã caritatis: refeit᷑. s adef¬
ficientiã. quia ñ efficit caritas quȩ dese¬
ritur. hominẽ u̾e beatũ. nec ꝑducit ad
quam soli ꝑfecti habent᷑. quȩ semel ha¬
bita. ñ amittit᷑. Exordia uͥ caritatis: ali¬
qͣndo crescunt. aliqñ deficiunt. Sunt
enim uitutis exordia & ꝓfectus. & ꝑfec¬
tio. quos gradus ille discernit: qͥ para¬
bolam illã intelligit: sic est regnũ dei:
quẽ admodũ si iactet homo sem̃ inter.¬
ra: & dormiat. & exsurgat sem̃. &s ger¬
minet. & crescat.  c̾. Et si gͦ ꝑfecta caritas
sic radicata ẽ: ut amiiti nequeat. incipi¬
ens tam̃: &e ꝓuecta : amitti pot̾. & sepe a¬
mittit᷑ s dum habet᷑: ñ sinit habentẽ cri-¬

Expanded text:
olus ait: Charitas nunquam excidit, nullatenus pro illis facit. Dignitatem enim charitatis ostendens, dicit eam non excidere, quia hic et in futuro erit; sed fides et spes evacuabuntur, et scientia. Item qdeseri potest, non ad essentiam charitatis refertur, sed ad efficientiam, quia non efficit charitas quae deseritur, hominem vere beatum, nec perducit ad quam soli perfecti habent, quae semel habita non amittitur. Exordia vero charitatis aliquando crescunt, aliquando deficiunt; sunt enim virtutis exordia, et profectus, et provectio; quos gradus ille discernit, qui parabolam illam intelligit, Marc. 4: Sic est regnum Dei, quemadmodum si jactet homo semen in terra et dormiat, et exurgat semen et germinet, et crescat, etc. Si ergo perfecta charitas sic radicata est, ut amitti nequeat, incipiens tamen et provecta amitti potest, et saepe amittitur; sed dum habetur, non sinit habentem cri
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃m: dilexit. Om̃ibꝰ gͦ uitã optauit. om̃s¬
q saluos fieri uoluitꝰ. S ñ om̃es salui st̃.
es ita ñ est factum. qđ optauit. S ñ ẽ ig¬
norandum: in eo fusse caritatẽ: iuxta
diligendi implesse. qui seruat᷑ inpatͥa.
ñ in uia.Qui enĩ iam in patͥa sunt: idẽ
iam beatificati sunt: adõ iusticiȩ dei ad¬
dicti sunc: ut nicħ eis placeat: nͥ qđ deo
placet. Ac ꝑ boc: illoꝵ tantũ salutẽ dili¬
gunt & uolunt: qđ deus saluari uult. eoᷤ¬
q solos: sicut se diligunt. Ita & xp̃c: electoᷤᷤ
tantũ: sic̃ se dilexit. eoꝵ ꝙ salutẽ optauit:¬

Expanded text:
it, omnesque salvos fieri voluit, sed non omnes salvi fiunt, et ita non est factum quod optavit. Sed non est ignorandum in eo fuisse charitatem juxta diligendi implesse qui servatur in patria, non in via. Qui enim in patria sunt, id est, jam beatificati sunt, adeo justitiae Dei addicti sunt, ut nihil eis placeat, nisi quod Deo placet; ac per hoc illorum tantum salutem diligunt et volunt quos Deus salvari vult, eosque solos sicut se diligunt; ita et Christus electos tantum sicut se dilexit, eorumque salutem optavit
Abbreviated transcription (Latin):
adfiliũ: ñ sic dicimus filiũ.: patiẽ esse.
sic̃ dicimus filiũ d̾m esse. Exhis u̾bis
sig̃cari dicunt: qđ ꝓpͥetas patris. uł ꝓ¬
pͥetas filii: ñ sit deus. uł eẽntia diuina.
Cum enĩ dicit: eo quo deus ẽ. suba ẽ.¬

Expanded text:
ad Filium, non sic dicimus Filium Patrem esse, sicut dicimus Filium Deum esse. Ex his verbis significari dicunt quod proprietas Patris vel proprietas Filii non sit Deus vel essentia divina. Cum enim dicit, eo quod Deus est, sub
Abbreviated transcription (Latin):
ter ẽ: ñ esse illud: quo ẽ .i. eẽntiã. hec
illi ita exponentes.: sua cõmenta. simpli¬
cibus & incautis: uera uideri faciunt.
dicimus: Dicens enĩ: eo quo d̾s ẽ:
tate: sub̾a est. Eo enĩ sub̾a est: quo deus

Expanded text:
ter est non esse illud quo est, id est, essentiam. Haec illi ita exponentes, sua commenta simplicibus et incautis vera videri faciunt. dicimus. Dicens enim: Eo quod Deus estate substantia est. Eo enim substantia est, quo Deus
Abbreviated transcription (Latin):
comꝑit ꝯuigibus. Ea quibus si ñ ambocre¬
derent: s unus uł una: & infidelis cũ fi¬
deli osentiret habitare: nec ꝓhiberi a dño
tit: a fornicante discedere. &in. fideliꝰ¬
hominis fornicatio: est maior in corde.
Nec uera eiꝰ pudicitia: cum diuge dicipo¬
test. quia om̃e qđ ñ est exfide: pecẽm ẽ. qͣm¬
iuis ueram fidelis habeat pudicitiã: etiam
cum infideli ꝯiuge: quȩ ñ habet uerã. Id̾o
autẽ nec iuiberi: quia nec contra uissionẽ
dñi: gentiles fuerunt ambo diuncti. Licitũ
gͦ erat ꝑiusticiã.: fideli: infidelẽ dimittere.s
licitum ñ erat faciendũ. ꝓpt̾ liberã beniuo¬
lentiã. Guidenter apparet: & inter infideles
diugiũ esse. & apłm de illis agere: qui in in¬
fidelitate diuncti fuerunt. & post: alter adfi¬
dem ꝯuersus est. cum quo infidelis habitare
osentit. & hunc ñ dimittere: sideli osulit
apłs. quia forte ꝑfidelẽ: saluabit᷑ ufidelis.

Expanded text:
comperit coniuges: ex quibus si non ambo crecomperit coniuges: ex quibus si non ambo crederent, sed unus aut una et infidelis cum fideli consentiret habitare, nec prohiberi a domtit a fornicante discedere et infidelihominis fornnec vera ejus pudicitia cum conjuge dici potest; quia omne quod non est ex fide, peccatum est, quamvis veram fidelis habeat pudicitiam, etiam cum infideli conjuge, quae non habet veram. Ideo autem nec juberi, quia nec contra jussionem Domini gentiles fuerunt ambo conjuncti. Licitum ergo erat per justitiam fideli infidelem dimittere; sed licitum non erat faciendum, propter liberam benevolentiam. Evidenter apparet et inter infideles conjugium esse, et Apostolum de illis agere qui in infidelitate conjuncti fuerunt, et post alter ad fidem conversus est, cum quo etiam infidelis habitare consentit; et hunc non dimittere fideli consulit Apostolus, quia forte per fidelem salvabitur infidelis.