comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Gladius gn̾ałr dicit᷑ ensis ĩ pͥho. Sec
ensis ferrum tm̃. gladius ũ totus
ꝓp̾e aũt appllaf᷑ gladius q gulam
diuidit .i. teruicem secat. Ad hoc em̃ pri¬
curib magis cedunt᷑. collũ gladio
tm̃. Acies aut̃ gladii ab acumine dcã.
Capulus uocatus. uł qd̃ caput est
men. Dcũs aut̃ a longitudine. Na

Expanded text:
Gladius generaliter dicitur ensis in praelio, sed ensis ferrum tantum, gladius vero totus. Proprie autem appellatus gladius, quod gulam dividit, id est, cervicem secat. Ad hoc enim pricuribus magis caeduntur, collum gladio tantum. 2. Acies autem gladii ab acumine dicta. Capulus vocatur, vel quia caput est men; dictus a longitudine. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
sũt. In brachus enĩ chori lacertoꝵ
sũt et insigne musculoꝵ robur exi¬
stit. hii sũt chori .i. musculi. ⁊ dm᷑ cho¬
ĩco cubamꝰ. ulna scd̃m quostam
utͥusq manꝰ extensio ẽ. scd̾m atios
cubitus ꝙ magis uerum ẽ. quia
grece olenos cubit᷑ dicit᷑. ale sub
dum alaꝵ motꝰ brachior inchoet

Expanded text:
tur. In brachiis enim thori lacertorum sunt, et insigne musculorum robur existit. Hi sunt thori, id est musculi: et dicti thoipsi incumbimus. Ulna secundum quosdam utriusque manus extensio est; secundum alios cubitus quod magis verum est, quia Graece olenos cubitus dicitur. Alae sub modum alarum motus brachiorum inchoet;
Abbreviated transcription (Latin):
tant a sensus dimiuucõne. co ꝙ iam ue
tustate desipiant. Nam phisici dñt stui¬
tos cẽ hoĩes fugidioris sanguinis prui¬
dentes calidi. Uñ ⁊ senes in quib iam
friget. et pucri ĩ quib ñ dũ calec miꝰ

Expanded text:
tant a sensus diminutione, eo quod jam vetustate desipiant. Nam physici dicunt stultos esse homines frigidioris sanguinis: prudentes, calidi. Unde et senes, in quibus jam friget, et pueri, in quibus necdum calet, minus
Abbreviated transcription (Latin):
.q. senex natus. uł natu. qr ĩ illa diguita¬
te eligebant᷑ senes natu. uł nascebant᷑
in ea .i. eugebant᷑ ĩenes. saltem prisden¬
cia. uł senat᷑ dr̾ a sinendo. qr senatores
facłatatem eligendi dabant. Nam sine
licentia eoꝵ mllĩ licebat magistratiu

Expanded text:
senex natus vel natu, quia in illa dignitate eligebantur senes natu, vel nascebantur in ea, idest eligebantur, senes, saltem prudentia; vel senatus dicitur a sinendo, quia senatores facultatem agendi dabant, nam sine eorum licentia nulli magistratu
Abbreviated transcription (Latin):
us pater frat̾ i patris est .q. pat̾ allus.
uñ ⁊ ĩ oriente patre mortuo. pupillũ
pͥor patruus suscipit. ⁊ .q. filiũ lege
tuet᷑. Auinicłs ẽ matͥs frater. cuĩ
nomĩ forinã diminutiui hẽte usdet᷑.
quia ab auo uenite monstrat᷑ ¶Amu¬
ca est soror patͥs .q. alia mater Ila¬
tert̾a est soror matͥs .q. mat̾ altera.
Socer ẽ qͥ fuiam dedit. ¶Geuer est
qui filiam unxit. gener aũt dictus
qd̃ acciscat᷑ ad augendũ genus.
Socer aũt ⁊socrus. qd et generũ uł nu¬
rum d associau̾unt. uitritus ẽ qui
ex alio uiro uxorem filium uł filiam

Expanded text:
us frater patris est, quasi pater alius. Unde et moriente patre pupillum prior patruus suscipit, et quasi filium lege tuetur. Avunculus est matris frater, cuius nomen formam diminutivi habere videtur, quia ab avo venire monstratur. Amita est soror patris quasi alia mater. Matertera est soror matris, quasi mater altera. Socer est, qui filiam dedit. Gener est, qui filiam duxit. Gener autem dictus, quod adsciscatur ad augendum genus. Socer autem et socrus, quod generum vel nurum sibi adsocient. Vitricus est, qui uxorem ex alio viro filium aut
Abbreviated transcription (Latin):
te cognacõnis cõiuncti. qͥ inde post ag¬
natos heñtur. qr ꝑ feminini sexus
ꝑsonas uoniunt᷑. nͨ sũt agnati. S ali¬
as nat᷑ali iire cognati. ¶ Pximus pp̃
ꝓximitatem sanguinis ÷ appłlãtꝰ.
¶Consanguinci uocati eo qd̾ ex uno san¬
guine .i. ex uno patͥs semine nati fũt.
Nam senien patͥs spimia ẽ sangirius.¬
nunt᷑. ¶Germana ita intlligat᷑. ut
germanus eadem genitͥce manans. So¬
ror aut̃ ut frater. Nam soror ẽ ex eo¬
tem semine dcã qd̃ sola cũ fratrib¬
ĩ eadeni sorte agnacõnis hẽat᷑. Pa¬

Expanded text:
te cognationis coniuncti. Qui inde post agnatos habentur, quia per feminini sexus personas veniunt, nec sunt agnati, sed alias naturali iure cognati. Proximus, propter proximitatem sanguinis appellatus. Consanguinei vocati, eo quod ex uno sanguine, id est ex uno patris semine sati sunt. Nam semen viri spuma est sanguinisstis.' Germana ita intellegitur ut germanus, eadem genetrice manans. Soror autem, ut frater. Nam soror est ex eodem semine dicta, quod sola cum fratribus in sorte agnationis habeatur. Fra
Abbreviated transcription (Latin):
feruida pulcio ius siccaq drͣ eẽ. Tcrtiꝰ
a medicis datꝰ ẽ gradus huic in utroq.
Sepiꝰ hnͣc herbam si p̾gnans suitut abor¬
tit. Menstiua deducit cũ uino sũpta
cepenti. Hoc q modo tardas. hec ex¬
trahit herba scdas. Hoc nͥ qr ñ notũ
roor ẽẽ quibdam. Eeponam taliqͥ. nõie
significe̾t᷑. ut nõdũ natꝰ. testa tͥꝯdat᷑ oni.
Dialus sic uifans matͥs de semine fc̃ã.¬
Qmͣ nascens rũpit .q. testam pullulus
oui. Istas pellicidas mediti dix̃e scdãs.
qrd̾ moꝵ expoĩtos nature uirẽ sequnt᷑.
Hox. si plus iusto uicõ cogente morẽ t.
Aut mor si ibseqͥt᷑ dolor aut qͥnis tolerat᷑.¬

Expanded text:
Fervida pulegii vis siccaque dicitur esse. Tertius a medicis datus est gradus huic in utroque. Saepius nanc herbam si praegnans sumit, abortit; menstrua deducit cum viuo sumpta tepenti, hocque modo tardas haec extrahit herba secundas. Hoc nomen, quod non notum reor esse quibusdam, exponam tali quid nomine significetur: ut nondum oatus testa circumdatur ovi pullus, sic infans matquam nascens rumpit, quasi testam pullulus ovi, istas pelliculas medici dixere secundas, quod mox expositos naturae jure sequantur; hae si plus justo vitio cogente morantur aut mors subsequitur, dolor aut qui vix tolerat
Abbreviated transcription (Latin):
ydoli. uanc gentes scd̃m cdiomata hñ¬
gue sue cognommau̾unt ydola sua.
babilonius dixit bel. moabita beel. pa
boclphegor .i. deus tentiginis. qui est
plipus. qñ baalim qui ẽ deus sindomoꝵ
et sonat uir meus .i. robur meũ ⁊ ca¬
put beckebub. cñ mlłius ydoli nomen
crat. Set indei irtisorie uictnũs ydohĩ
acharonitaꝵ sic uocabant. et sonat uuir
muscaꝵ obsordes imolatitii sanguinis
q̃ sequnt᷑ muste. nec̃ finalis litt̃a .d. uł¬

Expanded text:
idoli, variae gentes secundum idiomata linguae suae cognominabant idola sua. Babylonius dixit Bel, Moabita Beel, Palbant, ut Beelphegor, id est Deus tentiginis, qui est Priapus. Quandoque Baalim, qui est Deus Sydoniorum, et sonat, vir meus, id est robur meum et caput. Beelzebub tamen nullius idoli nomen erat, sed Judaei irrisorie vicinum sibi idolum Acharonitarum sic vocabant, et sonat vir muscarum, ob sordes immolatitii sanguinis, quas sequuntur muscae. Nec est finalis littera d,
Abbreviated transcription (Latin):
eelphegor int̃pr᷑ simitlatrũ igno¬
miue. yeolum enĩ fuit moab cogno¬
m̃to baal suꝑ montẽ phegor qd iatini
pͥapum uocant. deum ortoꝵ. fuit aũt
de lapsaco ciuitate hellesponti de qua
puisus est. et pp̃utilis membri ma¬
gnitudinẽ in num̾um deoꝵ suoꝵ eũ

Expanded text:
eelphegor interpretatur simulachrum ignominie, idolum enim fuit Moab, cognomento Baal, super montem Phogor, quem Latini Priapum vocant, deum hortorum fuit enim de Lapsaco civitate Hellesponti, de qua pulsus est; et propter virilis membri magnitudinem, in numero deorum suorum eum
Abbreviated transcription (Latin):
gnitur gentis sue lingua nom̃ hñs ui¬
uditate scñs smaragdo. S cũ pallore polit᷑
aũt ab indis in sexangulas formas
ut hebitudo coloris reꝑtussu anguloꝵ
cxcitet᷑. aliter politus ñ ht̃ fulgorem

Expanded text:
gignitur, gentis suae lingua nomen habens, viriditate similis smaragdo, sed cum pallore. Politur autem ab Indis in sexangulas formas, ut hebetudo coloris repercussu angulorum excitetur. Aliter politus non habet fulgorem
Abbreviated transcription (Latin):
simirna dr᷑ .u. cubitoꝵ que est ĩ arabia.
cuiꝰ uirgulta arabes exurunt ut pie¬
lius pullulent. ⁊ fructificent. Ex qꝵ
mi ducenti qͥnqͣgnita sich ⁊ calami to¬
totidem. Cassie uͦ quingenti. Et est
cit᷑. crescit. ĩ inm̃csũ odorem reddit. ħ
redacta in pulũem. cũ oleo oliuaꝵ
mensura hin conficiebant᷑ oꝑe pig
incutarii. dicebat᷑ Scm̃ unctõins ołe¬

Expanded text:
itur, quinque cubitorum, quae est in Arabia, cujus virgulta Arabes exurunt, ut melius pullulent et fructificent, ex quomi ducenti quinquaginta sicli, et calami totidem, casiae vero quingenti. Et est citur, crescit in immensum, odorem reddit. Haec redacta in pulverem cum oleo olivarum, cum mensura Hin, conficiebantur opere unguentarii, et dicebatur sanctum unctionis ole
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ cet̾aꝵ uͥtutũ in signia q̃ de deo
iegunt᷑ ꝯta homo creatus est ut
caritatem hr̃et ut bonꝰ ess ⁊ iu¬
stus ⁊ patiens at mttis. mũdꝰ
⁊ musericors qͣs uͥtutes qͣnto plus
quisq in se ip̃o ht̃ tanto ꝓpͥor est

Expanded text:
 virtutum insignia quae de eo leguntur: ita homo creatus est, ut charitatem haberet, ut bonus esset et justus, patiens atque mitis, mundus et misericors. Quas virtutes quanto plus quisque in se ipso habet, tanto propior est
Abbreviated transcription (Latin):
detestatus sum om̃e in dutriam me¬
am ⁊ q̃ sb̾ sole studiosissime labora¬
ui hĩturus heredem post me ꝙ̃ ig¬
noro utrũ sapiens an stultus sit do¬
minabr̃ laborib meis quib sudaui

Expanded text:
Detestatus sum omnem industriam meam, quam sub sole studiosissime laboravi, habiturus haeredem post me, quem ignoro, utrum sapiens aut stultus sit, dominabitur in laboribus meis quibus desudavi
Abbreviated transcription (Latin):
augꝰ poĩt de ħ unam ꝯparacõm. Est spe¬
culũ ĩ aliqͣ domo. intrat aliꝙͥ in illam uin¬
bra eius apparet in specło qñ ing̾dit᷑
⁊ egredit᷑ ⁊ non frangit᷑ illd̾ specłm. si¬
deundo uent̾ uͥginał integ̾ ꝑ mansit

Expanded text:
us dicit ibi unam comparationem. Est speculum in aliqua domo, intrat aliquis in illam, umbra ejus apparens in speculo, quando ingreditur et egreditur, non frangit illud speculum: sideundo uterus virginalis integer permansit
Abbreviated transcription (Latin):
ĩpar ꝗͥtũ gygantib nani. ĩmo magis incõparabilit̾. cũ uira
iuuenti suas laudes offerre madulatiomi muume seruuetã
ꝗͣ ei ñ plac̾e scieba. s ut uerũ fatear meũq reuelẽ osiliũ. &
uera dicebã & hoc eũ mooo ftr̃ib suis cõmendarc uolebã: trmẽs

Expanded text:
impar quantum gygantibus nani, immo magis incomparabiliter, cum viro impar quantum gygantibus nani, immo magis incomparabiliter, cum viro viventi suas laudes offerrem, adulationi minime serviebam, quia ei non placere sciebam, sed ut verum fatear meumque revelem consilium, et ver
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbat᷑. Sed neuũ adulationis: uiuenti porrecta p̃tendit. A
simili adulatores dicent᷑ magni uiri. qͥ laudes magnorum
iuroꝵ ipsis uiuentib descͥpsert̃: ex qͥb nominatĩ ut reliqͦs
sileã. sulpiciꝰ seuerꝰ & abbas scĩ theodoriq. Willmꝰ. historias
laudesq scͥpsert̃ ipsis adhuc iuuentib magni martini
ur̃iq bernardi. Nec illi ꝓ laudib sius euanuert̃ in cogita¬
tionib suis: quoꝵ nimirũ erat gła. ñ laus humana licet
uera. sed u̾itatis testimoniũ & bona dscientia: nec isti dẽtẽ
inuidi timuert̃. qͦ minꝰ ea scͥberent. unde se deo placere &
humiles edificare sperabant. Hoc intuitu qͥdã eoꝵ. seren¬
tes & prudentes in flãmas manꝰ misert̃: qͣs sriceendebant
illi qͥstimulante inuidia ea despicielant & carpetant. quę
ipsi oseqͥ ñ poterant. Igit᷑ x egolicet illis inpuritate tantũ

Expanded text:
probatur; sed nevum adulationis viventi porrecta pretendit: a probatur; sed nevum adulationis viventi porrecta pretendit: a simili adulatores dicentur magni viri qui laudes magnorum virorum ipsis viventibus descripserunt, ex quibus nominatim, ut reliquos sileam, Sulpicius Severus et Abbas sancti Theodorici Willelmus historias laudesque scripserunt, ipsis adhuc viventibus, magni Martini vestrique Bernardi. Nec illi pro laudibus suis evanuerunt in cogitationibus suis, quorum nimirum erat gloria non laus humana licet vera, sed veritatis testimonium et bona conscientia: nec isti dentem invidi timuerunt quominus ea scriberent, unde se Deo placere et humiles edificare sperabant. Hoc intuitu quidam eorum scientes et prudentes in flammas manus miserunt quas succendebant illi qui, stimulante invidia, ea despiciebant et carpebant que ipsi consequi non poterant. Igitur et ego, licet illis in puritate tantum
Abbreviated transcription (Latin):
& quẽ ipse dilexit. & quẽ diligens sc̃s fuit: & sc̃s exister̃.
uirtutes p̃missas & multas alias p̃termissas patrauit. Cre¬
damꝰ in quã in xp̃m: s fide que ꝑ dilectionẽ oꝑat᷑: ut ita
credentes in ip̃m. post uitã tẽporalẽ. uitã que in xp̃o ẽ ĩmo
agistro henrico monacho longipontis fr̃ thomas de radolio
salitẽ. Ex opusculo qd̾ de uita uen̾abił petͥ abb̾is clare¬
uarlis cõposui. tollendã oensetis epłam in eiꝰdẽ oꝑis calce lo¬
catã: tũ ut u̾b̾ ur̃is utar. qͥa ad mat̾iã rei ñ satis attinet.
tũ qͥa adulationis notã gerit uiuenti directa: ex qͦetiã ma-¬
ligni & inuidi occasionẽ repperiunt detͣhendi. Gredo mul¬
tũ maioꝵ. ac ꝑ hoc ur̃o iudicio s credo aliqͥd & meo. unde si¬
ne ur̃i uidicii p̃iudicio p̃sumo dic̾e: ñ mͥ ita uidet᷑. Cũ enim
uirũ illũ uͥtutis. dignũ laude intenderĩ laudare: & epła lau¬
des eiꝰ epilogando otineat: ad rei mat̾iã indubitant̃ ꝑtinere

Expanded text:
 quem ipse dilexit, et quem diligens sanctus fuit, et sanctus existens virtutes premissas et multas alias pretermissas patravit. Credamus, inquam, in XPm, sed fide que per dilectionem operatur, ut ita credentes in ipsum, post vitam temporalem, vitam que in XPo est, immo . XXXIV. Magistro Henrico monacho Longipontis frater Thomas de Radolio salutem. Ex opusculo quod de vita venerabilis Petri Abbatis Clarevallis composui tollendam censetis epistolam in ejusdem operis calce locatam, tum, ut verbis vestris utar, quia ad materiam rei non satis attinet, tum quia adulationis notam gerit, viventi directa: ex quo etiam maligni et invidi occasionem repperiunt detrahendi. Credo multum majorum ac per hoc vestro judicio, sed credo aliquid et meo: unde sine vestri judicii prejudicio presumo dicere: « Non michi ita videtur. » Cum enim virum illum virtutis dignum laude intenderim laudare, et epistola laudes ejus epilogando contineat, ad rei materiam indubitanter pertinere
Abbreviated transcription (Latin):
nũ in eis quȩ exigitis: tñ ad aliqd̃ cõmodũ eoꝵ ꝓ qͥb rogatis.
Et om̃ino iustũ ẽ. ut uos supͣcet̾os exaudiat in ur̃is p̃cibus:
cũ supͣ cet̾is nr̃i tẽporis qͦs nouimꝰ eũ ĩ suis mandatiᷤᷤ audiatis.

Expanded text:
num in eis que exigitis, tamen ad aliquod commodum eorum pro quibus rogatis. num in eis que exigitis, tamen ad aliquod commodum eorum pro quibus rogatis. Et omnino iustum est ut vos supra ceteros exaudiat in vestris precibus, cum supra ceteros nostri temporis quos no
Abbreviated transcription (Latin):
singularẽ. Sed hec dicta st̃ hacdenꝰ: que qͥdẽ pauea ẽẽ ñ dubi¬
to. ꝓmatirie dignitate. Sed ꝓfundissime humilitati ur̃e:¬
&e singulari. multa eẽ multũq onerosa ñ dubito. Ceterũ
ut ad sc̃am paulã scͥbit sc̃s iheronimꝰ: neq xp̃i p̃conia. etiã
si uoluero adiuratꝰ. neq ur̃as laudes tacere possũ. Iam nunc
ꝓstratꝰ pedib ur̃e sc̃itatis. & ipsos pio amplexii. & sũma de¬
uotione de osculans: p̃cor mi pater. mi pater. & si de tanto
dei seruo. ego tantꝰ peccator auderẽ dicere miamice. ut tho¬
me filiiuri. qͥ hoc uobis scͥbit & philippi fr̃is mei memoriã
habeatis. Et hanc ꝓ inaxiina dilectione quã erga uos habemꝰ.
suꝑaurũ & lapidẽ p̃ciosũ multũ. Nec mirũ. Sieut enĩ dõ
nunꝗͣ sine spe miscđie supplicat᷑: ita ostanter credo. qd̾
nunꝗͣ ei sine obtentu eiꝰ miscdie supplicatis. Et si ñ ad ple¬

Expanded text:
singularem. Sed hec dicta sint hactenus, que quidem pauca esse non dubisingularem. Sed hec dicta sint hactenus, que quidem pauca esse non dubito pro materie dignitate, sed profundissime et terum, ut ad sanctam Paulam scribit sanctus Iheronimus, neque XPI preconia, etiam si volucro, adiuratus neque vestras laudes tacere possum. Jam nunc prostratus pedibus Vestre Sanctitatis et ipsos pio amplexu et summa devotione deosculans, precor mi Pater, mi Pater, et si de tanto Dei servo ego tantus peccator auderem dicere, mi amice, ut Thome filii vestri, qui hoc vobis scribit, et Philippi fratris mei memoriam habeatis, et hanc pro maxima dilectione quam erga vos habemus super aurum et lapidem preciosum multum . Nec mirum: sicut enim Deo nunquam sine spe misericordie supplicatur, ita constanter credo quod nunquam ei sine obtentu eius misericordie supplicatis; et si non ple
Abbreviated transcription (Latin):
naturã ignorat. Habuert̃tilli de claraualle in aliis patͥb głosa
carisinata. in uobis nẽpe si dissimulare nolunt habent. quod
qͣnto rariꝰ inuenit᷑. tanto cariꝰ approbat᷑: uere & xp̃iane uͥtutis
exẽplar. Cuiꝰ ꝑfecta effigies. & u̾itas sustantialis. ñ ẽ in magnis
& mirabilib huiꝰ mundi: nec in eis reb quȩ st̃ scđmn scłi iudi¬
ciũ głosa. s in fide firma. in caritate ignea. in humilitate
ꝓfunda. in rerũ uisibiliũ otemptii & otinentia. ĩ inuisibiliũ
amore & experientia. He st̃ ur̃e & uere diuitie. Has mag¬
nifice possidetis. Harũ conscientia: alia in quib alii excel¬
lunt. qd̾ fortiꝰ ẽ facere quã habere. otemnitis. Hec igit᷑ fr̃s
ur̃i uideant: & si uolunt gloriari. in dño glorient᷑. Habent
p̃cet̾is hanc excellentẽ głam: qd̾ habent in dei reb hominẽ

Expanded text:
naturam ignorat. Habuerint illi de Claravalle in aliis patribus gloriosa naturam ignorat. Habuerint illi de Claravalle in aliis patribus gloriosa carismata, in vobis nempe, si dissimulare norunt, habent, quod quanto rarius invenitur tanto carius approbatur, vere et XPiane virtutis exemplar; cuius perfecta effigies et veritas sustantialis non est in magnis et mirabilibus huius mundi, nec in eis rebus que sunt secundum seculi iudicium gloriosa, sed in fide firma, in caritate ignea, in humilitate profunda, in rerum visibilium contemptu et continentia, in invisibilium amore et experientia. He sunt vestre et vere divitie; has magnifice possidetis. Harum conscientia alia in quibus alii excellunt, quod fortius est facere quam habere, contemnitis. Hec igitur fratres vestri videant, et si volunt gloriari in Domino, glorientur; habent pre ceteris hanc excellentie gloriam quod habent in Dei rebus hominem
Abbreviated transcription (Latin):
qͥs diligere solebatis. cũ adhuc igniacensi eccłie ur̃a beatrtu¬
do p̃eẽt. & fr̃s illiꝰ loci. de ur̃a p̃sentia letarent᷑: qͥ nc̃ absentiã
ur̃am. tanto grauiꝰ ferunt. quanto qͥd ꝯferret. p̃sentia. ip̃iꝰ
absentie exꝑim̃to didicert̃. S ut de magno martino legitur.
ciũ ut scđm conscientiã loquar uos estis imitator iniuctꝰ. nob̾
estis ablatꝰ. illis de claraualle. a deo estis donatꝰ. Si tñ clarenal¬
lenseg in hioc dei munere dei gr̃am recognoseunt᷑. si ñ respi¬
ciunt in uanitates. & insanias falsas: si ñ socłm faciẽ. s utstũ
iudiciũ iudicare nouert̃. Qd igit᷑ de uobis ipsi iudicent. uide¬
rint᷑. ego astant̃ assero. testimoniũ in hoc habens ab om̃ib recte
udicantib. qd qͥcũq uos ñ adinirat᷑ & diligit. decipit᷑ ꝓfecto ñ
parũ & errat. Aut certe ur̃am uirtutẽ aut uerã ipsiꝰ uirtutis

Expanded text:
quos diligere solebatis, cum adhuc Igniacensi ecclesie Vestra Beatituquos diligere solebatis, cum adhuc Igniacensi ecclesie Vestra Beatitudo preesset, et fratres illius loci de vestra presentia letarentur, qui nunc absentiam vestram tanto gravius ferunt quanto quid conferret presentia ipsius absentie experimento didicerunt. Sed, ut de magno Martino legitur, cuius ut secundum conscientiam loquar vos estis imitator invictus, nobis estis ablatus, illis de Claravalle a Deo estis donatus; si tamen Clarevallenses in hoc Dei munere Dei gratiam recognoscunt, si non respiciunt in vanitates et insanias falsas, si non secundum faciem sed iustum iudicium judicare noverint. Quid igitur de vobis ipsi judicent viderint, ego constanter assero, testimonium in hoc habens ab omnibus recte iudicantibus, quod quicumque vos non admiratur et diligit, decipitur profecto non parum et errat, aut certe vestram virtutem aut veram ipsius virtutis
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ qͥ uitã scͥpsere sc̃i beruardi: cũ p̃missa mͥ dicerent᷑. ñ en sebẽ
ꝓponebam. uec plura fui sollicitꝰ indagare. Iam uero cũ calamo
mauũ appone derreussẽ: plura querendi ñ fuit oportunitas
uel facultas. Dichilominꝰ tñ uereor. ne udicer abhumanodis.
iirũ hunc niius laudib extulisse: q̃si aliud habuerĩ iudici¬
uin suꝑ uiuo. quã habeã de defuncto. Et itẽ qͥ eũ cõmenanr
suscepi. licuertt mͥ magis dixisse. mira ł magna q̃ uera: more
qͥrũdã. qͥ derlamatorie solent niltiplicare ilaqui srdblimnua.
studiosius quã ueratia: uel poctaruĩ. qui muranaa canuiit
sed non credenda poctȩ. Ad quȩ uel penitꝰ purganda. uel aliqͣtenꝰ
incredulos apologia. & oꝑis p̃sentis epilogus: & mea uidici mei
suꝑeo p̃sentis & p̃teriti in differentia cognoscat᷑. Premissa igitur
salutatione: loquens & scribens ad ipsũ sic dixi.
go sũ thomas germanꝰ philippi. utꝰ scilicet de duob fr̃ib radolii

Expanded text:
eorum qui vitam scripsere sancti Bernardi, cum premissa michi dicerentur, non ea scribere proponebant nec plura fui sollicitus indagare; jam vero cum calamo manum apponere decrevissem, plura querendi non fuit opportunitas vel facultas. Nichilominus tamen vereor ne iudicer ab humano die virum hunc nimiis laudibus extulisse, quasi aliud habuerim iudicium super vivo quam habeam de defuncto; et item quia eum commendare suscepi, licuerit mihi magis dixisse mira vel magna quam vera, more quorumdam qui declamatorie solent multiplicare loqui sublimia studiosius quam veracia, vel poetarum Qui miranda canunt, sed non credenda, poete; ad quae vel penitus purganda, vel aliquatenus incredulos apologia et operis presentis epilogus, et in ea iudicii mei super eo presentis et preteriti indifferentia cognoscatur. Premissa igitur salutatione loquens et scribens ad ipsum sic dixi: XXXIII. Ego sum Thomas germanus Philippi, unus scilicet de duobus fratribus Radolii
Abbreviated transcription (Latin):
ex ca satis fiat legentib. & qd̾ agit & intendit pͥmissus
libr plogus. hoc repetat missus uobis ut sio dicã hic postiogꝰ.
S plicit tractatꝰ doni thomȩ monachi de Radolio
de Bita uen̾abił patͥs. đoni petri abħis clare uallis.

Expanded text:
ex ea satisfiat legentibus; et quod agit et intendit premissus ex ea satisfiat legentibus; et quod agit et intendit premissus libro prologus hoc repetat missus vobis, ut sic dicam, postlogus. Explicit tractatus Domni Thome monachi de Radolio de vita venerabilis Patris Domni Petri abbatis Clarevallis.
Abbreviated transcription (Latin):
mat̾iam inepte tractatã aptiꝰ retractarent. Hec notate dili¬
genter carissimeꝰ & ut uel mͥ credatis uel forsitan fortuis
eiuncatis. qͥd sanctio ñ solũ legalis ẽ si etiã euangelica. quad
more duoꝵ. uel trũ testiũ stare debet om̃ uerbũ iudeat opus¬
uens. de ipso uidicare callebit. Q eñ filui mats sue pugnarent
contra eũ dũ cede nescit. egressus abitt post uestigia gregũ
surrra s unc autẽ ut audio quasi quodã postluminio palia uiã
regressus e. n regionẽ suã. Siqͥdẽ illud eget mentis magustiu¬
orar istud modestia. Ibi robustꝰ: hic modestꝰ. ittrobiqiustus.
Sparo. ne terũ iudicer adulari. Illud autẽ in opirseso nẽo
inaꝰ romane curit detrali uidebat᷑. qͥa ñ e tutũ ineos sebere
sentio q ce ipsit feci. Siqͥs amore sc̃i dutaxat libeilulũ tus¬
cribere uoluerit: utinã hanc scͥbere ñ omittat epłam ut

Expanded text:
materiam inepte tractatam aptius retractarent. Hec notate dilimateriam inepte tractatam aptius retractarent. Hec notate diligenter, carissime, et ut vel michi credatis, vel forsitan fortius evincatis, quia sanctio non solum legalis est, sed etiam evangelica quod in ore duorum vel trium testium stare debet omne verbum , videat opusbens de ipso iudicare callebit. Qui cum filii matris sue pugnarent contra eum, dum cedere nescit, egressus abiit post vestigia gregum nostrorum: nunc autem, ut audio, quasi quodam postliminio per aliam viam regressus est in regionem suam. Siquidem illud egit mentis magnitudine, istud modestia; ibi robustus, hic modestus, utrobique justus. Sed parco, ne iterum judicer adulari. Illud autem in opusculo nostro, in quo Romane Curie detrahi videbatur, quia non est tutum in eos scribere sentio, quod et ipsum feci. Si quis amore sancti duntaxat libellulum transcribere voluerit, utinam hanc scribere non omittat epistolam, ut
Abbreviated transcription (Latin):
penderent eũ. cuiꝰ uidentes exteriorẽ humilitatẽ. ĩmo
ut magis ꝓpͥe loquar hamiliationẽ: forsitã ignorabant. usꝰ
minꝰ attendebant intimã claritatẽ. Hanc eoꝵ. oclis ingere¬
bam: & licet ex orrecto loquens ad illũ. ex oblĩ qͦ magis
illos attendebã. Maneat igtia epła si ꝓbatis. laudesq sc̃i etia
cũ ineo rubore duneat᷑: ñ enĩ in illa ꝓpriã. s dei seruiq eꝰ
głam cogitaui: linguas inimicoꝵ equanimit̾ portare paratꝰ
sũ qͦs p̃sertim occasio talis exacuit. Certe si linguas homi¬
nũ paccatas habere uoluissẽ: penitꝰ mͥ fuerat. cũ loqͥ nesciã
reticendũ: & itẽ eas sipenitꝰ paccare uoluero: ñ epła sola s
ꝓrsus omia delenda st̃: qͥa & iniudi om̃ia carꝑe parati st̃.
& beniuolis eruditis sane. & iuudicare gnaris ex artib om̃ia
um. qd̾ scͥpsi. seͥpsi: ut legentes sustinerent modicũ qd insi¬
pientie mee: & interĩ ꝯtenti nr̃is meptus. p̃stolarent᷑ qui

Expanded text:
exteriorem humilitatem, immo, ut magis proprie loquar, humiliationem, forsitan ignorabant vel minus attendebant intimam claritatem. Hanc eorum oculis ingerebam, et licet ex directo loquens ad illum, ex obliquo magis illos attendebam. Maneat igitur Epistola si probatis, laudesque sancti etiam cum meo rubore contineat: non enim in illa propriam sed Dei servique ejus gloriam cogitavi; linguas inimicorum equanimiter portare paratus sum quas presertim occasio talis exacuit. Certe si linguas hominum paccatas habuere voluissem, penitus michi fuerat, cum loqui nesciam, reticendum, et item eas si penitus paccare volucro, non epistola sola sed prorsus omnia delenda sunt, quia et invidi omnia carpere parati sunt, et benivolis eruditis sane et indicare gnaris ex artibus omniaum, quod scripsi scripsi ut legentes sustinerent modicum quid insipientie mee, et interim contenti nostris ineptiis, prestolarentur qui
Abbreviated transcription (Latin):
uadit gillebertũ suꝑiꝰ nominatũ. qui unꝰ erat querentiũ eium
querentiũ hominẽ dei iacob. Uenit adeũ homo dei oquerens.
& dicens: qd̾ om̃ia ꝑ ipsũ facta forent. & ñẽ cont̾ iura amicicie
eũ in necessitate desereret. Necessitatẽ suã non mendacem ille
p̃tendit. Ad qd̾ sc̃s abbas respondit. Surgite eamꝰ hinc. febrĩ nobis
ulterꝰ ñ nocebit. Surrexit. & cũ seruodei abut: & post paululu
febris eũ dimisit. Itaq usq clarãuallẽ deductꝰ: a fr̃ib ut angls dei.
ut homo missus adeo. cũ deuotione & gr̃a cunctoꝵ. susceptus est.
Ipse uero uenit ad eos ñ insublimitate ser monis. ñ ĩꝑsuasibilib¬

Expanded text:
vadit Gillebertum superius nominatum, qui unus erat querentium eum, vadit Gillebertum superius nominatum, qui unus erat querentium eum, querentium hominem Dei Jacob . Venit ad eum homo Dei conquerens et dicens quod omnia per ipsum facta forent, et nunc contra jura amicitie eum in necessitate desereret. Necessitatem suam non mendacium ille pretendit; ad quod sanctus Abbas respondit: « Surgite, eamus hinc: febris vobis ulterius non nocebit. » Surrexit et cum servo Dei abiit, et post paululum febris eum dimisit. Itaque usque Claramvallem deductus a fratribus ut angelus Dei, ut homo missus a Deo, cum devotione et gratia cunctorum susceptus est. Ipse vero venit ad eos non in sublimitate ser
Abbreviated transcription (Latin):
Cõpetent̾ igit᷑ & merito in habitu pauꝑis petri xp̃e apparuit.
Et qͥ transtormabit corpus humilitatis nr̃e configuraitũ corpori
claritatis sue: transformauit corpꝰ claritatis sue. configuratũ
corpori infirmitatis nr̃e. Et cũ in forma dei essec. & eẽt equalis
ue factꝰ animosior: uicin&s abbutes. et petrũ ex nomine
conuocauit. Et petrus quidẽ citatus aufugit. Ce̾ti nehilomi¬
nus uenientes: consentiente conuentu ipsũ elege it̃ absentẽ.
Nec fuit qui contrairet. ad mirabilẽ uirtutẽ illiꝰ cognoscertib
unu̾sis. Quesitꝰ ergo inuentus ẽ in quadã grangia ordinis ills
inter conũsas conũsons. Et ea die inuentus ẽ in prati fena
uertens. Inde ductus igniacũ. cũ p̃cibus iunci ñ posset: ordinis
auctoritate coactus. suscepit officiũ inuitus. nolens aodictꝰ. E rasti¬
nocũ ꝓficisci uellent. & tendere claramuallẽ: ualida febris in¬

Expanded text:
Competenter igitur et merito in habitu pauperis Petri Xrs apparuit; Competenter igitur et merito in habitu pauperis Petri Xrs apparuit; et qui transformabit corpus humilitatis nostre configuratum corpori claritatis sue transformavit corpus claritatis sue configuratum corpori infirmitatis nostre, et cum in forma Dei esset et esset equalis mosior, vicinos Abbates et Petrum ex nomine convocavit; et Petrus quidem citatus aufugit. Ceteri nichilominus venientes, consentiente conventu, ipsum elegerunt absentem. Nec fuit qui contrairet, admirabilem virtutem illius cognoscentibus universis. Quesitus ergo inventus est in quadam grangia Ordinis illius inter conversos conversans. Et ea die inventus est in pratis fena vertens. Inde ductus Igniacum cum precibus vinci non posset, Ordinis auctoritate coactus suscepit officium invitus, nolens, addictus. Crastino cum proficisci vellent et tendere Claramvallem, valida febris in
Abbreviated transcription (Latin):
guũ: qͥn ipse eẽt dñs ihc xp̃c. Hanc uisionẽ ꝯferens & cõparans
suo ꝓposito gillebertꝰ: nil aluid poterat interp̃tari xp̃m. nisi pe¬
trũ uerissimũ xp̃ianũ. Et uere xp̃m idest celesti crifmate.
idest scõ neumate unctũ: qͥ in oculis hominũ pauꝑ & modicus
udebat᷑. uiroꝵ nouissimus. & tanquã a deo ꝑeussus. Ceterũ om̃is
gła eiꝰ erat abintus. ubi p̃ciosa margarita fiulgebat in corde: uibi
erat locꝰ dño: tabernacuilũ deo iacob. Tabernaculũ in quiã fide
caritate. cet̾isq uirtutib. sicut palliis auro argento lapidib p̃er¬
osis ostructũ. or natũ spaciosũ. speciosũ & p̃ciosũ: s exteriꝰ cnui¬
cio aooꝑtũ.: libi desideriũ uisionis diuine erat. in odorẽ suauissi¬
nũ dũo. ubi concentꝰ & consonantia rationis & affectionum
reddens mellifluã armoniã: diuinũ etiã demulcebat anditũ.

Expanded text:
guum quin ipse esset Dominus Ihs Xps. Hanc visionem conferens et comparans guum quin ipse esset Dominus Ihs Xps. Hanc visionem conferens et comparans suo proposito Gillebertus nil aliud poterat interpretari Xpm nisi Petrum verissimum Christianum et vere Christum, id est celesti crismate, id est Sancto Pneumate unctum, qui in oculis hominum pauper et modicus videbatur, virorum novissimus et tanquam a Deo percussus; ceterum omnis gloria ejus erat ab intus, ubi preciosa margarita fulgebat in corde et ubi erat locus Domino, tabernaculum Deo Jacob: tabernaculum, inquam, fide, caritate ceterisque virtutibus, sicut palliis auro argento lapidibus preciosis constructum, ornatum, spaciosum, speciosum et preciosum, sed exterius cilicio coopertum, ubi desiderium visionis divine erat, in odorem suavissimum Domino, ubi concentus et consonantia rationis et affectionum reddens mellifluam armoniam, divinum etiam demulcebat auditum.
Abbreviated transcription (Latin):
& sermone. Quo post modicũ in ep̃m cardinalẽ assũpto: sedes
illa uacabat. & iterũ tractabat᷑ de electione abbatis.
ent in claraualle pͥor claustralis gillebertꝰ: ablas hodie fus¬
maci. Hic beati uiri sincerissimã scĩtatẽ intune. cognosceus
& optime. scilicet ut unicuis eiꝰ. & familiaris anuicus: sollicite.
cogitabat eũ ab igniaco in alarãuallẽ transferre. Sũ hoc uol¬
ueret in animo: quidã de fr̃ib animũ eiꝰ & intentionẽ ꝓrsus
ignorans. confessiis est ei dicens. Piam inquit gero sollicaudaniẽ
nr̃e doniꝰ: & ignoro quẽ nobis dñs pastorẽ ꝓuidere ꝓponat. Ee¬
terũ talis uusio michi ostensa est. Nuntiabat᷑ nobis: ad hane
domũ xp̃m dñm aduenire. Ad fores monasterui occurrebamꝰ
obuiam. Uidebamus eũ ñ habentẽ speciẽ neq decorẽ.: statura
breuẽ. habitu pauꝑem: aspectu otẽptibiẽ. Nulli tam̃ erat ambi¬

Expanded text:
et sermone; quo post modicum in episcopum cardinalem assumpto, sedes et sermone; quo post modicum in episcopum cardinalem assumpto, sedes illa vacabat et iterum tractabatur de electione Abbatis. XXI. Erat in Claravalle Prior claustralis Gillebertus, Abbas hodie Fusniaci. Hic beati viri sincerissimam sanctitatem intime cognoscens et optime, scilicet ut unicus ejus et familiaris amicus, sollicite cogitabat eum ab Igniaco in Claramvallem transferre. Dum hoc volveret in animo quidam de fratribus animum ejus et intentionem prorsus ignorans confessus est ei dicens: « Piam, inquit, gero sollicitudinem nostre domus, et ignoro quem nobis Dominus pastorem providere proponat. Ceterum talis visio michi ostensa est: Nuntiabatur nobis ad hanc domum Xpm Dominum advenire. Ad fores monasterii occurrebamus obviam. Videbamus eum non habentem speciem neque decorem, statura brevem, habitu pauperem, aspectu contemptibilem, nulli tamen erat ambi
Abbreviated transcription (Latin):
re: satelles ile sachane. hugo p̃dictus. cũ fr̃ib egris corpore. m̃te
iacebat egrotus. Media nocte surrexit abbas ad conficendũ dño:
& nocturnis ugiliis interfuit. Necessitate poscente: in dormitoriũ
conuentiiale ꝑrexit. Ubi hugo in insidis positꝰ ut interficeret
nmocentẽ. ferro ad faciꝰ p̃parato. ip̃m letaliter uulnerauit. Ui¬
xit usq in diẽ sequentẽ. Cirea uesperũ positis corã ipso fratribuis.
drett. Dirige ine dñe inueritate tua & doce me. qͥa cu.e d.sen. u
de .s. totadie. Es cũ boc dixisset: obdormiuit in dño. Et ut eredimꝰ
martyr insignis: celos peturit sanguine laureatꝰ. Cuiꝰ corpusde
more cõpositũ abbas petrus usq el arãuallẽ deduxit: multũ ine¬
tuens. ne qd audierat impleret᷑. Tu eris abbas̃ clareualbs des
sortit᷑ est sortẽ nunisterii huiꝰ quidã henricus: uir potens inoꝑe

Expanded text:
re satelles ille Satane, Hugo predictus, cum fratribus egris corpore, mente re satelles ille Satane, Hugo predictus, cum fratribus egris corpore, mente jacebat egrotus. Media nocte surrexit Abbas ad confitendum Domino et nocturnis vigiliis interfuit. Necessitate poscente in dormitorium conventuale perrexit. Ubi Hugo in insidiis positus ut interficeret innocentem , ferro ad facinus preparato, ipsum letaliter vulneravit. Vixit usque in diem sequentem. Circa vesperum positis coram ipso fratribus dixit: Dirige me, Domine, in veritate tua et doce me quia tu es Deustinui tota die . Et cum hoc dixisset, obdormivit in Domino; et, ut credimus, martyr insignis celos petivit sanguine laureatus. Cujus corpus de more compositum Abbas Petrus usque Claramvallem deduxit, multum metuens ne quod audierat impleretur: « Tu eris Abbas Clarevallis. » Sed sortitus est sortem ministerii hujus quidam Henricus, vir potens in opere
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ hoc qd̾ diuinitus audierat. onare n pueta¬
lapso post hec aliquo tẽporis interuallo: abbas clarenallis
geroldus uir houestꝰ & multis gratriᷤ decoratꝰ. igniacũ de¬
uenit. Crat tunc igniaci quidã monachꝰ. ĩ modemoniacꝰ. udas
inter apłos. satan inter dei filios: hugo de basechiis. Hic offen¬
derat ordinẽ in grauib multũ excessib: &e abbas p̃nominatꝰ
eũ in reginari uindicta. Nactus igitur tempꝰ oportinũ. qͦ
suã ulcisceret᷑ inuiriam: furus agitatꝰ iniquis. dirũ uirus
sub pectore uersans. apud se de illiꝰ nece tractabat. Cũ igit᷑ sero
esset die uno sedebat in uestib ulo domꝰ infirmoꝵ frat̃ quidã religi¬
osus & humilis. haymo nomine. natione remensis. Hic sicut ipse
mͥn confesus est: uidit manifeste duas horribilis forme ꝑsonas. &
quas esse derones dribitare ñ poterat. ingredi domũ illã. lo tẽpo¬

Expanded text:
super hoc quod divinitus audierat. XX. Esuper hoc quod divinitus audierat. XX. Elapso post hec aliquo temporis intervallo Abbas Clarevallis Geroldus, vir honestus et multis gratiis decoratus, Igniacum devenit. Erat tunc Igniaci quidam monachus, immo demoniacus, inter apostolos, Satan inter Dei filios, Hugo de Basochiis: hic offenderat Ordinem in gravibus multum excessibus, et Abbas prenominatus eum in regulari vindicta. Nactus igitur tempus oportunum quo suam ulcisceretur injuriam, furiis agitatus iniquis, dirum virus sub pectore versans, apud se de illius nece tractabat. Cum igitur sero esset die uno sedebat in vestibulo domus infirmorum frater quidam religiosus et humilis, Haymo nomine, natione Remensis. Hic, sicut ipse michi confessus est, vidit manifeste duas horribilis forme personas et quas esse demones dubitare non poterat, ingredi domum illam. Eo tempo
Abbreviated transcription (Latin):
orabat ꝓ egroto. uisũ est ei qd nudus staret corã homine dei:. & ab
ipso durissime uapularet. Mirabat᷑ contra se in solitã seueritatẽ
illiꝰ: s. miranti sua conscientia respondebat. Ds̃ ẽ qͥ te uerberat. Ui¬
uit usq hodie fiagellũ patientiꝰ ferens: cuiꝰ deũ interp̃tat᷑ auictorẽ.
Alicui forsitan somniũ inane uidebit̃. S orationis illiꝰ. & iusiois
istiꝰ concursus: me ut hoc scriberẽ ꝓuocauit. Iam illud qd̾ subiti¬
ani: ipse michi retulit uir beatus.
rat in quadã ecclia: & in oratione sua confitebat᷑ dñs. Appa¬
ruert̃ oranti. effigies scõꝵ. beruardi & malachie. Conuersꝰ
ad ipsos: suã orationẽ. & intentionẽ direxit. Tunc unꝰ eoꝵ. dixi
ei. Tu eris abbas clareuallis. Disparuert̃. illi: & territus ipse
remansit. Territꝰ in quã. qͥa sicut postea inichi eũ genutu fate¬
batur: mnquã hoc fieri uoluisset. Et tam̃ dubitare ñ poterat.

Expanded text:
orabat pro egroto visum est ei quod nudus staret coram homine Dei et ab orabat pro egroto visum est ei quod nudus staret coram homine Dei et ab ipso durissime vapularet. Mirabatur contra se insolitam severitatem illius, sed miranti sua conscientia respondebat: « Deus est qui te verberat. » Vivit usque hodie flagellum patientius ferens cujus Deum interpretatur auctorem. Alicui forsitan somnium inane videbitur, sed orationis illius et visionis istius concursus me ut hoc scriberem provocavit. Jam illud quod subjiciam ipse michi retulit vir beatus. XIX. Erat in quadam ecclesia et in oratione sua confitebatur Domino. Apparuerunt oranti effigies sanctorum Bernardi et Malachie. Conversus ad ipsos suam orationem et intentionem direxit. Tunc unus eorum dixit ei: « Tu eris abbas Clarevallis. » Disparuerunt illi et territus ipse remansit. Territus, inquam, quia sicut postea michi cum gemitu fatebatur, nunquam hoc fieri voluisset; et tamen dubitare non poterat
Abbreviated transcription (Latin):
ab auima reb. & fantansiis rerũ abrasis. memoria nil te¬
neat. ratio nil uideat. uoluntas nil diligat peet̾ deũ: qui est
memorie forma originalis: lux in corporea rationis. & in¬
citamentũ est igneũ uoluntatis: sũmũ bonũ. beatũ bonum.
beatificũ bonũ hominis. His breuiter dictis ad excitationẽ
quordam dormientiũ: ad ppositum redeamus.
Nstructura. exilia non minus quã magna: aliquociens ne¬
cessaria comprobant᷑. Igitur ponã hic aliquod paruũ. qd̵ e
si nuillã de utilitate grãm. ꝓbreuitate tam̃ ueniã ꝓmerebit᷑.
Est michi frater: uobis quẽ sermo p̃sens alloquit. ñ ignotꝰ hic
ab adolescentia usq ad senectutẽ morbis multiplicib fatigatus.
longũ ꝓbat᷑ traxisse marti  Aliquando corporis eiꝰ in cõmoda
eo usq creuerunt: ut defice putaret᷑. Scͥpsi ad iirũ dei adhuc in
carne manentẽ: ut manũ intercessionis porrigeret. Ea nocte qͥ

Expanded text:
ab anima rebus et fantasiis rerum abrasis, memoria nil teab anima rebus et fantasiis rerum abrasis, memoria nil teneat, ratio nil videat, voluntas nil diligat preter Deum, qui est memorie forma originalis, lux incorporea rationis, et incitamentum est igneum voluntatis, summum bonum, beatum bonum, beatificum bonum hominis. His breviter dictis ad excitationem quorumdam dormientium ad propositum redeamus. XVIII. In structura exilia non minus quam magna aliquociens necessaria comprobantur: igitur ponam hic aliquod parvum, quod et si nullam de utilitate gratiam pro brevitate tamen veniam promerebitur. Est michi frater vobis quem sermo presens alloquitur non ignotus. Hic ab adolescentia usque ad senectutem morbis multiplicibus fatigatus longum probatur traxisse martirium. Aliquando corporis ejus incommoda eo usque creverunt ut deficere putaretur. Scripsi ad virum Dei adhuc in carne manentem ut manum intercessionis porrigeret. Ea nocte qua
Abbreviated transcription (Latin):
mentitur iniquitas sibi. fingentes. & pingentes dei nuscdiã.¬
scđm suã uoluntatẽ: cũ miscdia dei iusticiã eiꝰ ñ euacuet. &
ꝑ multas tribulationes. hoc ẽ purgationes. oporteat nos intͣre
in regnũ dei. Non igit᷑ qͥ manus suas miserunt ad fortia. fasti¬
diant ordinis disciplinã: que in p̃senti. uidet᷑ habere. aliquid
ñ gaudii. s meroris. Exercitatis autẽ ꝑ eam. reddet pacatissimũ
fructũ. in hac uita iusticie: & in futura głe. Non murmu¬
rent de asꝑitate itineris: s. actendant frẽm p̃fatũ. qͥduit᷑na
& ardua ꝯuersatione. biennia corporis passione tanqͣ aurũ
in fornace purgatꝰ.: ut argentũ igne examinatꝰ: nec sic tam̃
ꝑfectus inuentus. est. Igitur etiã sibi ñ male conscii. p̃sump¬
tioni frenũ timoris imponant: & paueant. & alas suas demit¬
tant. Opus est siquidẽ longo lime labore: ut materialibus

Expanded text:
mentitur iniquitas sibi, fingentes et pingentes Dei miserimentitur iniquitas sibi, fingentes et pingentes Dei miserim suam voluntatem, cum misericordia Dei justiciam ejus non evacuet, et per multas tribulationes, hoc est purgationes, oporteat nos intrare in regnum Dei . Non igitur qui manus suas miserunt ad fortia fastidiant Ordinis disciplinam, que in presenti videtur habere aliquid non gaudii, sed meroris. Exercitatis autem per eam reddet pacatissimum fructum in hac vita justicie, et in futura glorie. Non murmurent de asperitate itineris, sed attendant fratrem prefatum qui diuturna et ardua conversatione, biennia corporis passione, tanquam aurum in fornace purgatus, et ut argentum igne examinatus, nec sic tamen perfectus inventus est, Igitur etiam sibi non male conscii presumptioni frenum timoris imponant, et paveant, et alas suas demittant. Opus est siquidem longo lime labore ut materialibus
Abbreviated transcription (Latin):
hos didici non peul sedebat ab ipso. & p̾missã u̾bũ audiutt.
Bata oportunitate: causã sermonis illiꝰ indagans auditt ab
eo Nuꝑinquit uigilanti m sensibiliter apparuit. Et interro
Et hoo dicto: disparuit : Testabat᷑ autẽ p̃dictus iohes. quod
religiose diuq conuersatꝰ in ordine: & brennio suũ obitum
p̃cedeute morbo multũ molesto. & ut ipse pritabat p̃gato¬
rio fuerat fatigatus. S nimirũ non solũ arta uerum ce
longa uia est que ducit aduitã: & ad usionẽ sũmi boni. & p̃cel¬
lentis illiꝰ nat᷑e ad qͣm ñ nisi purgatissimꝰ poterit ꝑuenire. tes¬
tante ipsa uita & dicente. Beati mundo corde: qm ipsi deũ eu¬
debunt. Quis igit᷑ goriabit᷑ mũtidũ se habere cor: Ita tamen
ut qͥ głatur. in dño głetur. id est in ueritate que ñ mentitur.:
ñ in opinione que fallit. & fallit᷑. Sunt enĩ pleriq in quib

Expanded text:
hoc didici, non procul sedebat ab ipso et premissum verbum audivit. hoc didici, non procul sedebat ab ipso et premissum verbum audivit. Data opportunitate causam sermonis illius indagans audivit ab eo: « Nuper, inquit, vigilanti michi sensibiliter apparuit, et interroget hoc dicto disparuit. Testabatur autem predictus Johannes quod religiose diuque conversatus in Ordine, et biennio suum obitum praecedente morbo multum molesto, et ut ipse putabat purgatorio fuerat fatigatus. Sed nimirum non solum arta verum et longa via est que ducit ad vitam , et ad visionem summi boni et precellentis illius nature ad quam non nisi purgatissimus poterit pervenire, testante ipsa Vita et dicente: Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt . Quis igitur gloriabitur mundum se habere cor? Ita tamen ut qui gloriatur, in Domino glorietur, id est in veritate que non mentitur, non in opinione que fallit et fallitur. Sunt enim plerique in quibus
Abbreviated transcription (Latin):
enricus comes campanie filiꝰ illiꝰ theobaldi. cuiꝰ memoria
cũ laudib &e merito continet᷑ in uita scĩ bernardi. p̃ca¬
tus est aliquando seruũ dei. ut ꝓse dnm p̃caret᷑. Celebrauit
ille missas: intercessurꝰ ꝓ eo. Expletoq misterio. cũ extremã
collectã dicturꝰ ad suas se conuertisset ministros: absentem
eomitẽ iudit p̃sentẽ. signũ crucis habentẽ in ueste. sicut
habere solent. qui ierosolunã ꝓficisci pponunt. Nondũ tamẽ
ut comes postea ꝓfessus ẽ. sibi signũ crucis aptauerat: s ea
die post.⁊ multã fuctuationẽ. post longam desiberationẽ.
hoc se facturũ indubitanter firmauerat. denberatione¬
edebat aliquando in capitulo uuir beatus. Erat dies an¬
nua ab obitu euꝰdam fr̃is. Precentor ad euiꝰ hoc officiũ
ꝑtinebat siiggessit ei: ut frm̃isicut erat consuetudo. absos¬
neret. Absoluit eũ: p̃misso tam̃ submisse tali uerbo. Indiget

Expanded text:
Henricus comes Campanie filius illius Theobaldi cujus memoria Henricus comes Campanie filius illius Theobaldi cujus memoria cum laudibus et merito continetur in Vita sancti Bernardi, precatus est aliquando servum Dei ut pro se Dominum precaretur. Celebravit ille missas intercessurus pro eo; expletoque misterio, cum extremam collectam dicturus ad suos se convertisset ministros, absentem comitem vidit presentem, signum crucis habentem in veste, sicut habere solent qui Jerosolimam proficisci proponunt. Nondum tamen, ut comes postea professus est, sibi signum crucis aptaverat, sed ea die post multam fluctuationem, post longam deliberationem hoc se facturum indubitanter firmaverat. XVII. Sedebat aliquando in Capitulo vir beatus. Erat dies annua ab obitu cujusdam fratris. Precentor ad cujus hoc officium pertinebat suggessit ei ut fratrem, sicut erat consuetudo, absolveret. Absolvit eum, premisso tamen submisse tali verbo: « Indiget
Abbreviated transcription (Latin):
or habeat᷑: tali eã attestatione confirmo. Nisi uera sit uisioquie
lnteris istis explicat᷑: humerus meuis a iunctura siia iadat. &
birichiũ meũ. cũ sius ossib confriugat᷑. Sit celũ qd̃ lupeꝵ me ẽ
licet pondus auctoritatis non habeat: habet certe sincerita¬
tẽ ueritatis. Cũ igi᷑ añ posita relatiꝯ in manus meas uenisset:
ñ fui contentꝰ scripture testimonio. sed copiã uidentis simulha¬
bere studui. Non nude ñ aꝑte. s ut sic dicã. furtiue. & qͥbusdam
in sinuationib. quas hic ponere & exponere longũ foret suadebã:
ut qd uiderat de milite baldiuno. ad meã mͥ edificationẽ narra¬
ret. Qd multa: Uictus demũ importunitate mea. amore
nichilominus & allegationib suꝑatꝰ. sic respondit. Dicã qd̾
queritis: s dicere me grauabit. Seriatĩ ergo & scripture con¬
sonanter. om̃ia michi confessus ẽ: & ita memoriter. ut eius
memoriam plurimũ admirarer.

Expanded text:
or habeatur, tali eam attestatione confirmo: nisi vera sit visio que or habeatur, tali eam attestatione confirmo: nisi vera sit visio que litteris istis explicatur humerus meus a junctura sua cadat et brachium meum cum suis ossibus confringatur; sit celum quod super me est licet pondus auctoritatis non habeat, habet certe sinceritatem veritatis. Cum igitur anteposita relatio in manus meas venisset non fui contentus scripture testimonio, sed copiam videntis simul habere studui. Non nude, non aperte, sed, ut ita dicam, furtive et quibusdam insinuationibus quas hic ponere et exponere longum foret, suadebam ut quod viderat de milite Balduino ad meam michi edificationem narraret. Quid multa? Victus demum importunitate mea, amore nichilominus et allegationibus superatus sic respondit: « Dicam quid queritis, sed dicere me gravabit. » Seriatim ergo et scripture consonanter omnia michi confessus est et ita memoriter ut ejus memoriam plurimum admirarer.