comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nrĩs: ñ qua ip̃e nos diligit. s qͣ noᷤ
fac̃ dilectores suos. sic̃ iusticia dei dr:
qua nos iusti eius munere efficimur.
& diũ salus: qua nos saluat. & fides
xp̃i: qua nos fideles fac̾. His u̾bis uidr
monstrari distinctio intercaritatẽ. qͣ
ds̃ diligit. & qua nos diligimꝰ. Et sic̃
iustus: s quia ea fac̃ nos iustos: Sum¬
liter & fides: & salus: sic uidr dicta ca-
ritas dei que ẽ in nobis. ñ: qđ ip̃e ea
nos ip̃e dilexit: & misit filiũ suũ li¬
beratorẽ ꝓpecc̃is nrĩs. ⁊c̃. Cece. hic uid̾r
manifeste distinguere: dilectionẽ qͣ
nos diligimus dm: ab ea qua ip̃e
oiligit nos. ¶ Si gͦ inquiunt sp̃esẽs
diligimus: duplex dilectio ip̃e ẽ.ĩmo.
ouo diuersa: ẽ. Qd̃ absurdũ. & au̾itate
longe ẽ. Nonꝰ ẽ dilectio qua diligioꝰ

Expanded text:
is, non qua nos ipse diligit, sed qua nos facit dilectores suos. Sicut justitia Dei dicitur, qua nos justi ejus munere efficimur; et Domini salus, qua nos salvat; et fides Christi, qua nos fideles facit. His verbis videtur monstrari distinctio inter charitatem, qua nos Deus diligit, et qua nos diligimus. Et sicut a nos justos facit, similiter et fides et salus, sic videtur dicta Dei charitas, quae est in nobis, non quod ipse ea ua ipse dilexit nos, et misit Filium suum liberatorem pro peccatis nostris. Ecce et hic videtur manifeste dividere dilectionem qua nos diligimus Deum, ab ea qua ipse diligit nos. Si ergo, inquiunt, Spiritus et qua nos diligimus, duplex dilectio est, imo duo diversa est, quod absurdum et a veritate longe est. Non ergo dilectio qua diligimus,
Abbreviated transcription (Latin):
ex ꝓpͥetate quam habuit abecerno. Uñ
ꝙ abegerno fuit donũ. Sempiterne enĩ
donũ fuit. ñ quia daret᷑. s quia ꝓcessit
apatre & filio. Unde aus̃. in iiii.li. de
tri: dic̃. Sicut natũ eẽ: est filio a patre
& afilio. ꝓcecłe. Hic aꝑte ostendit᷑. qd̾¬

Expanded text:
ex proprietate quam habuit ab aeterno, unde et ab aeterno fuit donum. Sempiterne enim donum fuit, non quia daretur, sed quia processit a Patre et Filio. Unde Aug. in lib. 4 de Trin., ait: Sicut natum esse est Filio a Patre et a Filio procedere. Hic aperte ostenditur q
Abbreviated transcription (Latin):
ñ eam dequa ꝓfecta ẽ. tenere naturã.
Non enĩ aliud quã ds subsistit: qd̾ ñ a¬
liunde quã dedo subsistit Ecce. his u̾
patre gencratio: p̃stat eẽntiã filio. & de
utroq ꝓcessio: p̃stat eẽntiã sp̃ui scõ. ñ
quia ille cẽntia sit filius. & iste: eẽntia

Expanded text:
de qua profecta est, tenere naturam. Non enim aliud quam Deus subsistit, quod non aliunde quam de Deo subsistit. Ecce his verPatre generatio praestat essentiam Filio, et de utroque processio praestat essentiam Spiritui sancto. Non quia ille e
Abbreviated transcription (Latin):
git a fine usq ad finẽ. qd̾ est actus mo
liquis actus. s quia sui ĩmobilitate oia
altingit. ñ locali motu. s ut ubiq sẽꝑ
sit. & nusqͣm inclusa teneat᷑. Sic gͦ ca¬
ritas: dr motus animi. ñ qđ ip̃a sit mo¬
tus. uł affectio. uł uiitus animi. s quia
ꝑeam: quasi eẽt iuitꝰ: afficit᷑ mens. &

Expanded text:
git a fine usque ad finem, qui est actus mobctus aliquis, sed quia sui immobilitate omnia attingit, non locali motu, sed ut ubique semper sit, et nusquam inclusa teneatur. Sic ergo charitas dicitur motus animi, non quod ipsa sit motus, vel affectio, vel virtus animi, sed quia per eam, quasi esset virtus, afficitur mens
Abbreviated transcription (Latin):
mi. Sp̃c uͦ sẽs: ñ est affectio aĩ. uł motꝰ
mentis. quia sp̃c̃ sc̃s ĩmutabilis ẽ. os in¬
toritatibus confirmant. Dic̃ enĩ aus̃.
in li. dedoctrina xp̃iana. Caritatẽ uo¬
co motũ aĩ: ad fruendũ d̾o: ꝓpt̾ ip̃m.

Expanded text:
 sanctus vero non est affectio animi vel motus mentis, quia Spiritus sanctus immutabilis est et intoritatibus confirmant. Dicit enim Aug. in lib. 3 de Doct. christ.: Charitatem voco motum animi ad f
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a: an uirtꝰ. anñ: & si uirtus: an tantũ¬
actus: uł ñ: & ut hoc aꝑte insinuari
ualeat: p̃termittendũ est: tria esse ge¬
nera bonor. Alia nãq sunt magna. alia
minima alia media. ut aug̃ ait in iͦ.
libro retractationũ. Uirtutes inquit qͥ¬
bus recte uiuit᷑: magna bona sunt. Spe¬
cies autẽ quoeũlibet corpoꝵ. sine quibꝰ
recte uiui potest: minima bona sunt
Potentie uͦ animi. sine quibus recte ui¬
ui ñ potest: media bona sunt. Itẽ. u̾ir
nis. i. mediis: & minimis: ñ solũ bene.
s eciã male: quisq uti pot̃. W ideo uir¬
tute nemo male utit᷑. quia opus uir¬
tutis ẽ: bonus usus istoe: quibus etiã
ñ bene uti possumꝰ. Nemo autẽ bene
utendo: male utit᷑. Non solũ autẽ magl¬
na: s etiã media: & minima bona ẽẽ
p̃stitit bonitas dei. Ecce: habemꝰ tͥa
genera bonoꝵ distincta. Inqͥbꝰ bonis
inquibꝰ bonis ꝯtineat᷑ liberũ ar

Expanded text:
an virtus, an non; et si virtus, an actus vel non: ut hoc aperte insinuari valeat, praemittendum est tria esse genera bonorum. Alia namque sunt magna, alia minima, alia media, ut Augustinus ait in primo lib. Retract. Virtutes, inquit, quibus recte vivitur, magna bona sunt. Species autem quorumlibet corporum sine quibus recte vivi potest, minima bona sunt. Potentiae vero animi, sine quibus recte vivi non potest, media bona sunt. Item, lib. nis, id est, mediis et minimis, non solum bene, sed etiam male quisque uti potest; et ideo virtute nemo male utitur, quia opus virtutis est bonus usus istorum quibus etiam non bene uti possumus. Nemo autem bene utendo, male utitur; non solum autem magna, sed etiam media, et minima bona esse praestitit bonitas Dei. Ecce habes tria genera bonorum distincta. 11. In quibus bonis sit liberum ar
Abbreviated transcription (Latin):
meritis p̃cedentibꝰ. grãm dĩ aduocari.
sic̃ pelagiana heresis tradidit. Nã ut
retici pelagyani: liberũ sic assert̃ uolun¬
tatis arbitũ: ut gr̃ẽ dei ñ relinqͣnt locũ.
qͣm scd̾m merita nr̃a dari assert̃. Pelagi¬
anoꝵ heresis omniũ recentissima: a pe
st̃: ut sine hac.credant hominẽ posse
face omĩa diuina mandata. Deniq
pelagiꝰ a fribꝰ increpatͦ. qđ nicb tͥbuers
adiutorio gr̃ẽ dei. adeiꝰ mandata faci¬
enda. Non eã lib̾o arbitͥo p̃ponebat. s
infideli calliditate supponebat dicenᷤᷤ.¬
s. ad hoc eã dari hoĩbꝰ. ut que ꝑlib̾ũ ar¬
plere ꝑgrãm. Dicendo itaq ut faciliꝰ
possint. uoluit credi: & si difficiliꝰ. tag̃
posse homines sine grã fac̾e̾ iussa diui¬
na Illã uͦ grãm dei sine qua. nicħ boni
possumꝰ face̾: ñ eẽ dict̃ nͥ in lib̾o arbitͥo.
qd nullis sus p̃cedentibꝰ meritis: ab
illo accep̃ nr̃a natura. Ip̃a autẽ adħ

Expanded text:
meritis praecedentibus gratiam Dei advocari, sicut Pelagiana haeresis tradidit. Nam, ut retici Pelagiani liberum sic asserunt voluntatis arbitrium, ut gratiae Dei nonrelinquant locum, quam secundum merita nostra dari asserunt. Pelagianorum haeresis, omnium recentissima a Pelasunt, ut sine hac credant hominem posse facere omnia divina mandata. Denique Pelagius a fratribus increpatus, quod nihil tribueret adjutorio gratiae Dei, ad ejus mandata facienda, non eam libero arbitrio praeponebat, sed infideli calliditate supponebat dicens ad hoc eam dari hominibus, ut quae faplere per gratiam. dicendo utique: "ut facilius possint t" uoluit credi, etiam si difficilius, tamen posse homines sine gratia diuina facere iussa diuina. illam uero gratiam dei, sine qua nihil boni possumus facere, non esse dicunt nisi in libero arbitrio, quod nullis suis praecedentibus meritis ab i
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ gͥ grã que sanat & liberat uolun¬
tatẽ hominis urt̾ ẽ. uł una: uł plu¬
res: cũ ip̃a gĩa ñsit ex arbitrio uolun¬
tatis. s eam potius sanet ac p̃paret ut
bona sit: osequit᷑. ut uirtꝰ ñsit exlib̾o ar¬
bitrio. & ita: ñ sit motꝰ. uł affectus m̃¬
tis. cũ om̃is motus uł affectus mentis.
sit exlibero arbitrio. S bonus exgr̃a: &
libero arbitrio. Malus uͦ: ex libo arbito
tantũ. Ut enĩ ait aug̃. in iͦ. libro ret̾e¬

Expanded text:
 gratia quae sanat et liberat voluntatem hominis, virtus est, vel una, vel plures; cum ipsa gratia non sit ex arbitrio voluntatis, sed eam potius sanet ac praeparet ut bona sit, consequitur ut virtus non sit ex libero arbitrio, et ita non sit motus vel affectus mentis, cum omnis motus vel affectus mentis sit ex libero arbitrio; sed bonus ex gratia est et libero arbitrio, malus vero ex libero arbitrio tantum. Ut enim ait Aug. in lib. Ret
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Recte grãm nominat. Frimũ enĩ
dunt. nͥ mala merita. S post. ꝑ grãm.
incipunt bona merita. Et ut oftende¬
ret etiã liberũ arbitriũ: addit. & gr̃a
eiꝰ in me uacua ñ fuit. Et ne ip̃a uolun¬
tas sine gr̃a dei putet᷑ aliquid bom poᷤᷤ¬
se: subdit. Non autẽ ego solus .s. sine
Plane cum data fu̾it grã. incipiunt
ẽẽ nr̃a meritabona. ꝑ illã tam̃. qͥa si
illa defu̾it: cadit homo. Alioꝵ sententia
pñ tam̃ om̃s. s tantũmꝰ interiores. qͥ ini
mente sunt. Exteriores uͦ qui ꝑcoepꝰ
gerunt᷑ ñ uirtutes eẽ dicunt᷑. s oꝑa
uututũ. Et ideo qđ aug̃ dic̃: opus uir¬
tutis esse bonũ usũ naturaliũ potenti¬
arũ: de usu exteriori accipiunt. Id uͦ diẽ:
bonũ usũ lib̾i arbitrii uututẽ esse. & in
magnis numerari bonis. de usu int̾iori
intelligunt. & uirtutes nicħ aliud ẽẽ.
quã bonos affectꝰ. uł motus m̃tis: assert.
quos ds̃ inboiẽ fac̃. ñ hõ. quia licet illi

Expanded text:
ait: Recte gratiam nominat, primum enim dant nisi mala merita: sed post per gratiam incipiunt bona merita. Et ut ostenderet etiam liberum arbitrium, addit: Et gratia ejus in me vacua non fuit. Et ne ipsa voluntas sine gratia Dei putetur aliquid boni posse, subdit: Non autem ego solus, scilicetPlane cum data fuerit gratia, incipiunt esse nostra merita bona; per illam tamen, quia si illa defuerit, cadit homo. 10. Aliorum sententia non tamen omnes, sed tantummodo interiores qui in mente sunt; exteriores vero qui per corpus geruntur, non virtutes esse dicunt, sed opera virtutum. Et ideo quod Aug. dicit opus virtutis esse bonum usum naturalium potentiarum, de usu exteriori accipiunt; quod vero dicit bonum usum liberi arbitrii virtutem esse, et in magnis numerari bonis, de usu interiori intelligunt. Et virtutes nihil aliud esse quam bonos affectus vel motus mentis asserunt, quos Deus in homine facit, non homo: quia licet illi
Abbreviated transcription (Latin):
in sibro descõr predestinatione utit᷑. ꝑ¬
cientes simus aliquid cogitare: exnobis:
quasi ex nobis. Attendant inquit hic.
& uerba ista ꝑpendant: qui putant ex
nobis eẽ fidei ceptũ. & exdeo esse fidei sup¬
plementũ. C õmendans enim istã grãm:
Non qd sufficientes simꝰ cogitare aliqͥd
boni. s. ex nobis. Quis aut̃ ñ uideat. pͥus
eẽ cogitare quam credere: Nullus qppe
credit aliquid nisi pͥus cogitauerit esse
credendũ. Si gͦ cogitare bonũ ñ est ex nob̾.
ut hic apłs tradit. gͦ. nec credere. quãꝗͣ
& ip̃m credere: nichil ẽ aliud: quã cũ as¬
sentione mentis cogitare. Hic uid̾r insi¬
miare: qđ cogitatio bona p̃cedat finẽ.
& ita bona uoluntas: p̃ueniat fidẽ. & ñ
p̃ueniat᷑. Qd̃ p̃dictis aduersari uidr̃. Ad¬
hoc autẽ dicius: qđ aliqñ cogitatio
bona siue uoluntas: p̃uenit fulẽ. S ñ
est illa bona uoluntas: uł cogitatio: qͣ¬

Expanded text:
in libro dein libro decientes simus cogitare aliquid quasi ex nobis. Attendant, inquit, hic, et verba ista perpendant, qui putant ex nobis esse fidei coeptum, et ex Deo esse fidei supplementum. Commendans enim istam gratiam non quod sufficientes simus cogitare aliquid boni, scilicet ex nobis. Quis autem non videat prius esse cogitare quam credere? Nullus quippe credit aliquid, nisi prius cogitaverit esse credendum. Si ergo cogitare bonum non est ex nobis, ut hic Apostolus tradit, nec credere; quanquam et ipsum credere nihil est aliud, quam cum assensione mentis cogitare. Hic videtur insinuare quod cogitatio bona praecedat fidem, et ita bona voluntas praeveniat fidem, non praeveniatur; quod praedictis adversari vidhoc autem dicimus, quod aliquando cegitatio bona sive voluntas praevenit fidem; sed non est illa bona voluntas vel cogitatio q
Abbreviated transcription (Latin):
tate sit fides. de illo uerbo apłi .s. sorde cre
dere ñ potest nͥ uolens. Intrare eccłam
& accedere ad altare. potest nolens. s ñ cre¬
dere. Itẽ suꝑ genesim. ubi laban. & batu¬
uoluntatẽ: dicit expositor. quia fides ẽ
uoluntatis. ñ necessitatis. Adque: re¬
spondentes: dicimꝰ: ñ hec ita accipienda
fore. ut ex uoluntate hoĩs. fides intelli¬
gat᷑: ꝓuenire. cum ip̃a sit ꝓpͥe dei donũ:
incipiant. ꝑ hanc enĩ: ut ait aug̃. suꝑ
psalmũ. lx .ui. Iustificat᷑ impius.i. fit
merita incipiunt. S potiꝰ hec ido ita dic¬
ta sunt: quia ñ est fides: nͥ in eo qͥ uult
credere. cuiꝰ bonã uoluntatẽ. fides p̃ue¬
nit. ñ: tempore. s cã. & natura. Unde ati¬
gustinus. supra congruenter dix̃: qđ ho¬
na uoluntas in eis donis ẽ: que ñ p̃cedit.
E ipa uuat. quia ea uuat. quibꝰ p̃ue¬
nit̾: dum eis consentit adeffectũ boni
ecerũ. hanc questionẽ magis acuunt
& urgent uerba augustini. quibus

Expanded text:
tate sit fides, de illo verbo Apostoli, Rom. 10: dere non nisi volens; intrare ecclesiam, et accedere ad altare potest nolens, sed non credere. Item, super Gen., c. 24, ubi Laban et Batuvoluntatem, dicit expositor quia fides est voluntatis, non necessitatis. Ad quod respondentes, dicimus non haec ita accipie de fore, ut ex voluntate hominis fides intelligatur provenire, cum ipsa sit proprie Dei donum, incipiant. Per hanc enim, ut ait Aug., super psal. 67, justificatur impius, id est, fit merita incipiunt. Sed potius haec ideo dicta sunt, quia non est fides nisi in eo qui vult credere, cujus bonam voluntatem fides praevenit non tempore, sed causa et natura. Unde Aug. supra congruenter dixit quod bona voluntas in eis donis est, quae non praecedit; et ipsa juvat, quia ea juvat quibus praevenitur, dum eis consentit ad effectum boni; Caeterum hanc quaestionem magis acuunt et urgent verba Aug., quibus
Abbreviated transcription (Latin):
sig̃cauit. Ide nemꝑe usus bonus: ex uir¬
tute ẽ. & exlibero arbitrio. S ex uirtute
pͥncipalit̾. & bonus usus ille: in mag¬
nis bonis annumerandꝰ ẽ. Qdđ gr̃a p̃uc¬
ẜ exea bonꝰ usus lib̾i arbch doĩa bona m̾ita.

Expanded text:
cipaliter. Idem nempe usus bonus ex virtute est, et ex libero arbitrio; sed ex virtute principaliter. Et bonus ille usus in magnis bonis annumerandus est. Illa aus est, non usus liberi
Abbreviated transcription (Latin):
tas comitatur gratiani
taq: bona uoluntas comitat᷑ grãm.
ñ grã uoluntatẽ. Unde aug̃ adbonefa¬
ciũ papam. scribens contra pelagyanos.
inquit. Cum fides impetrat iustificatio¬
nẽ: sic̃ unicuiq partitus est mensurã fi¬
dei. ñ grãm dei aliquid meriti p̃cedit
humani.s ip̃a meret᷑ augeri. ut aucta:
mereat᷑ & ꝑfici uoluntate comitante. ñ
ducente. pedissequa: ñ p̃uia Ecce bicex¬
presse habemus: qđ grã p̃uenit bone uo¬
luntatis meritũ. & ip̃a uoluntas bona¬

Expanded text:
tas comitatur gratiam. Itaque bona voluntas comitatur gratiam, non gratia voluntatem. Unde Aug. ad Bonifacium papam scribens, contra Pelagianos, inquit: Cum fides impetrat justificationem, sicut unicuique Deus partitus est mensuram fidei, non gratiam Dei aliquid meriti praecedit humani, sed ipsa meretur augeri, ut aucta mereatur et perfici voluntate comitante, non ducente, pedissequa, non praevia. Ecce hic aperte habes quod gratia praevenit bonae voluntatis meritum: et ipsa bona
Abbreviated transcription (Latin):
inquit ᷑ meritũ hominis ante grãm. cũ
om̃e bonũ meritũ nr̃m ñ in nobis faci¬
at nͥ gr̃a. Ex gr̃a enĩ ut dictũ ẽ: que p̃¬
uenit & sanat arbitriũ hoĩs: & exip̃o ar¬
bitrio: ꝓcreat᷑ in anima bonus affectus.
siue bonus motꝰ mentis. & hoc ẽ pͥmũ bo¬
nũ hominis meritũ. Sic̃ uerbi grã: exfi¬
de. uirtute: & homnnus arbitrio. genera
teris uirtutibus intelligendũ ẽ Et isti
boni motꝰ: uł affectus: merita st̃: & do¬
na dei. quibꝰ merem᷑. & ip̃oꝵ augm̃ta¬
tionẽ: & alia: quȩ osequent̾: hic & in
futuro nobis ꝓponunt᷑. L& qua ratione dr̃¬

Expanded text:
est meritum hominis ante gratiam, cum omne bonum nostrum meritum non in nobis facit nisi gratia? Ex gratia enim, ut dictum est, quae praevenit et sanat arbitrium hominis, et ex ipso arbitrio procreatur in anima hominis bonus affectus sive bonus motus mentis; et hoc est primum bonum hominis meritum. Sicut, verbi gratia, ex fidei virtute et hominis arbitrio generatteris virtutibus intelligendum est. Et isti boni motus vel affectus merita sunt, et dona Dei, quibus meremur et ipsorum augmentationem, et alia quae consequenter hic et in futuro nobis apponuntur. 6. Ex qua ratione dic
Abbreviated transcription (Latin):
faciamꝰ. ac ꝑ hoc diuinitꝰ dari nobis
scĩam confitent᷑. qua ignorantia pel¬
lit᷑. Caritatẽ autẽ negant diuinitꝰ
scĩã. que sine caritate inflat. & ñ sit do¬
nũ dei. ip̃a caritas. quȩ ut scĩa ñ inflec:.
s edificet. Destruunt etiã orationes qͣs
facit eccła. siue ꝓ infidelibꝰ & doctrine
dei resistentibꝰ: ut ouertant᷑ ad dm̃. Siue
ꝓfidelibꝰ: ut augeat᷑ meis fides. & ꝑse¬
uerent in eo. Hec quippe ñ ab ip̃o acci¬
pere. s a scipsis homines hab̾e ꝯtendt̃.
grãm dei qua liberam᷑ ab impietate:
uicentes. scd̃m merita nr̃a dari. Paruu¬
los etiã sine ullo peccati criginalis uin¬
culo. assert̾ nasci. Hic ponit ea qͥbꝰ sutĩ
ꝯfirmant errorẽ u̾bis a ug̃i: otra ip̃m

Expanded text:
faciamus. Ac per hoc divinitus nobis dari scientiam confitentur, qua ignorantia pellitur; charitatem autem negant divinitus entia, quae sine caritate inflat, non sit dei donum ipsa caritas, quae, ut scientia non inflet, aedificat. destruunt etiam orationes, quas facit ecclesia siue pro infidelibus et doctrinae dei resistentibus, ut conuertantur ad eum, sine pro fidelibus, ut augeatur in eis fides et perseuerent in eo. haec quippe non ab ipso accipere, sed a se ipsis homines habere contendunt, gratiam dei, qua libera- I mur ab impietate, dicentes secundum merita nostra dari. qulos etiam sine ullo peccati originalis vinculo asserunt nasci. 2. Hic ponit ea quibus suum confirmant errorem, verbis Augustini
Abbreviated transcription (Latin):
fides ñ est: ex ui nature nr̃e. quia donũ
dei pure ẽ. Eoce: & hic maniseste tradit᷑.
qd fides ñ est exlibertate arbitrii. siue ex
arbitrio uoluntatis. Qd suꝑioribus oso¬
nat. ubi dictũ est. grãm ꝑuenientẽ uel
oꝑantẽ: esse uirtutẽ. que uoluntatẽ ho¬
minis liberat. & sanat. ut aug̃ in libro¬

Expanded text:
ides, non est vi naturae nostrae, quia donum Dei pure est. Ecce et hic aperte traditur quod fides non est ex libertate arbitrii, sive ex arbitrio voluntatis; quod superioribus consonat, ubi dictum est gratiam praevenientem vel operantem esse virtutem quae voluntatem hominis liberat et sanat. U
Abbreviated transcription (Latin):
cum ait ꝓpła exꝑsona eccłe feci iusti¬
ciã. ñ ip̃am untutẽ: quã ñ facit hõ:
s opus eiꝰ. intelligi uoluit. Ecce. aꝑte in¬
sinuat᷑ hic: qđ iusticia in homine: ñ ẽ
opus hominis. s dei. Iđ & de aliis uir¬
tutibus itid̾e intelligendũ ẽ. Defide
item dieit. qđ ñ ex homine ẽ. s exdõ tm̃.¬

Expanded text:
 persona Ecclesiae, feci justitiam, non ipsam virtutem, quam non facit homo, sed opus ejus intelligi voluit. Ecce aperte insinuatur hic quod justitia in homine non est opus hominis, sed Dei; quod et de aliis virtutibus itidem intelligendum est. 2. De fide itidem dicit, quod non est ex homine, sed ex Deo t
Abbreviated transcription (Latin):
bitriũ iuuat᷑. ut adbonũ moueat᷑. &
erigat᷑. & ita: exiurtute. & libo arbito.
nascit᷑ bonꝰ motꝰ. uł affectus aĩ. & exin¬
de: bonũ opus: ꝓcedit exteriꝰ. Sicut
pliuuia rigat᷑ t̾ra: ut germinet. & fruc¬
tũ faciat. nec pluuia est terra. nec
germ̃. nec fructus. Nec t̾ra: germ̃. uel
fructus. nec germ̃: est fructus. Ita: gͣ¬

Expanded text:
ad bonum moveatur et erigatur; et ita ex virtute et libero arbitrio nascitur bonus motus vel affectus animi, et exinde bonum opus procedit exterius; sicut pluvia rigatur terra, ut germinet et fructum faciat; nec pluvia est terra, nec germen, nec fructus; nec terra germen vel fructus, nec germen fructus; ita gr
Abbreviated transcription (Latin):
Nc uidendũ ẽ: quid sit uutꝰ. &. quid
sit actus: uł opus eiꝰ. uirtꝰ ẽ: ut ait
Saug̃: bona qualitas mentis. qua recte
uiuit᷑. & qua nullus malȩ utit᷑. quã d̾s
solus: in homine oꝑat᷑ id̾oq: opus dei
tantũ ẽ. sic̃ de uirtute iusticie: aug̃ do¬
cet. suꝑ illũ locũ psalmi. feci udiciũ

Expanded text:
Hic videndum est quid sit virtus, et quid sit actus vel opus ejus. Virtus est, ut ait Aug., bona qualitas mentis qua recte vivitur, et qua nullus male utitur; quam Deus solus in homine operatur. Ideoque opus Dei tantum est, sicut de virtute justitiae August. docet super illum locum psalmi
Abbreviated transcription (Latin):
libro de trinitate. Alia st̃ ea que credun¬
tur. aliud ẽ fides qua credunt᷑. Exqͥbꝰ u̾
bis. sic argum̃tando ꝓcedt̃. Aliud ẽ cre¬
dere: aliud illud: quo credit᷑. Predictũ
dere. ñ est fides. qr cred̾e ñ est id: qͦ creditͣ.

Expanded text:
13 de Trin., c. 2: Aliud sunt ea quae creduntur, aliud est fides qua creduntur. Ex quibus verbis sic argumentando procedunt: Aliud est credere, aliud illud quod creditur. Praedictum dere non est fides, quia credere non est id quo creditur.
Abbreviated transcription (Latin):
nũ. In mediis quide bonis: inuenit᷑
liberũ uoluntatis arbitriũ. quia & ma¬
le illo uti possumꝰ. s tam̃ tale ẽ: ut si¬
ne illo recte uiuere nequeamꝰ. Bonus
autẽ usus eiꝰ: iam uirtꝰ est: que inmaguis
reꝑit᷑ bonis. quibꝰ male utinullus pot̾.
Et quia bona: & magna: & media &
minima: exdeo sunt. sequit᷑: ut exdco
sit: etiam bonus usus lib̾e uoluntatis.
qui untus ẽ. & in magnis numerat᷑
bonis. Attende diligent̾ quȩ dicta
sunt: & confer munũ. Sic enim aꝑiet᷑
qđ supra querebat᷑. Dix̃ equidẽ opus

Expanded text:
ait: In mediis quidem bonis invenitur liberum voluntatis arbitrium, quia et male illo uti possumus; sed tamen tale est, ut sine illo recte vivere nequeamus. Bonus autem usus ejus, jam virtus est, quae in magnis reperitur bonis, quibus male uti nullus potest. Et quia bona, et magna, et media, et minima, ex Deo sunt, sequitur ut ex Deo sit etiam bonus usus liberae voluntatis, qui virtus est, et in magnis numeratur bonis. Attende diligenter quae dicta sunt, et confer in unum, sic enim aperietur quod supra quaerebatur. Dixit equidem opu
Abbreviated transcription (Latin):
Oꝑans enim dr̃: in quantũ lib̾at. & p̃pa¬
rat uoluntatẽ hominis: ut bonũ uelit.
Cooꝑans: in quantũ eande adiuuat: ne
frustra uelit. s. ut opus faciat bonũ Ip̃a
enim grã: ñ est otiosa.s meret᷑ augeri. ait
aueta: mereat᷑  ꝑfici Quid sit ip̃a

Expanded text:
Operans enim dicitur, in quantum liberat, et praeparat voluntatem hominis ut bonum velit; perans, in quantum eamdem adjuvat ne frustrat velit, scilicet ut opus faciat bonum. Ipsa enim gratia non est otiosa, sed meretur augeri, ut aucta mereatur perfici. 10. Quid sit ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
istam p̃cedit: ita illam p̃uenit intel¬
lectus. Unde aug̃ ita distinguens: suꝑ
illũ locũ psalmi. Concupiuit anima
Concupiuit desiderare: inquit. ñ: desi¬
ueraui. Uidemꝰ enĩ ratione ñ nunqͣm. ꝗͣ
utiles sint iustificationes dei. s infirmi¬
tate p̃pediti: aliqn ñ defid̾amꝰ. Preuolat
gͦ: intellectus. sequit᷑ tardus: aut nullus
affectus. Scimus bonũ: ñ delectat ag̾e.
s cupimus: ut delectet. Sic iste: olim de¬
sid̾are concupiscebat: que bona esse cer¬
nebat. cupiens eoꝵ habere delectationẽ:
quoꝵ potuit uidere rationẽ. Ostendit ita¬
q quibus quasi gradibus ad eas ꝑuenia¬
tur. Prius enĩ est: ut uideat᷑: quam sint
utiles & honeste. Deinde: ut earũ desi¬
deriũ concupiscat᷑. Postremo: ut ꝓficien¬
te gra: delectet earũ oꝑatio: quarũ sol
tellectus bonoꝵ: p̃cedit concupiscentiã
eorunde. & ip̃a concupiscentia: delecta¬
tionẽ: que fit ꝑfidẽ: & caritatẽ: qua ha¬
bita: anime bona ẽ uoluntas. qua rec¬

Expanded text:
istam praecedit, ita illam praevenit intellectus. Unde August., ista distinguens super illum locum psal. 118: Concupivit anima  desideravit. Videmus enim ratione nonnunquam quam utiles sunt justificationes Dei: sed infirmitate praepediti aliquando desideramus. Praevolat ergo intellectus, sequitur tardus aut nullus effectus. Scimus bonum, nec delectat agere; et cupimus ut delectet. Sic iste olim desiderare concupiscebat, quae bona esse cernebat, cupiens eorum habere delectationem, quorum potuit videre rationem. Ostendit itaque quibus quasi gradibus ad eas perveniatur; prius enim est ut videantur, quam sint utiles et honestae; deinde, ut earum desiderium concupiscatur; postremo ut proficiente gratia delectet earum operatio, quarum sola licet intellectus bonorum praecedit concupiscentiam eorumdem, et ipsa concupiscentia, delectationem quae fit et per fidem et charitatem; qua habita
Abbreviated transcription (Latin):
Uoluntas ẽ: qua &e peccat᷑. & recte uiuit᷑.
Noluntas uͦ ip̃a: nͥ dei grã liberet᷑ a serui¬
tute: qua peccati serua facta ẽ: & ut ui¬
cia suꝑet adiuuet᷑: recte pieq uiui a mor¬
talibus ñ potest. & hoc beneficiũ quo li¬
berat᷑ nͥ eam p̃ueniret: iam meritis da¬
ret᷑: & ñ esset grã. quȩ utiq gratis dat᷑.

Expanded text:
oluntas est qua et peccatur, et recte vivitur. Voluntas vero ipsa nisi Dei gratia liberetur a servitute qua peccati serva est, et ut vitia superet adjuvetur, recte pieque vivi a mortalibus non potest: et hoc beneficium quo liberatur nisi eam praeveniret, jam meritis daretur et non gratia, quae utique gratis datur.
Abbreviated transcription (Latin):
re ꝓinimicis nrĩs uolentibꝰ pie uiu̾e
nͥ ut ds̃ incis oꝑet᷑. & uelle: Itemq C ur
ãmonem᷑ pecere ut accipiamꝰ: nͥ ut ab
illo fiat: qđ uolumꝰ: aquo factũ ẽ ut ue¬
limus: Inde apłs ait. Non ẽ uolentis neq

Expanded text:
s nolentibus pie vivere, nisi ut Deus in eis operetur et velle? Idemque cur admonemur petere ut accipiamus, nisi ut ab illo fiat quod volumus, a quo factum est ut velimus? Inde Apostolus ait, Rom. 9: Non est
Abbreviated transcription (Latin):
ic ꝯsiderandũ est: cum p̃dictũ sit ꝑ
grãm oꝑantẽ & p̃uenientẽ uolunta¬
tẽ hominis lib̾ari: ac p̃parari: ut bonũ
uelit: & ꝑ grãm cooꝑantẽ. & subs equen¬
tẽ adiuuari: ne frustra uelit: utrũ una

Expanded text:
considerandum est, cum praedictum sit per gratiam operantem et praevenientem voluntatem hominis liberari ac praeparari ut bonum velit; et per gratiam cooperantem et subsequentem adjuvari, ne frustra velit; utrum una
Abbreviated transcription (Latin):
tũ fidei: merem᷑ illa. Similit̾: de carita¬
te. & de iusticia & de alus accipit᷑. Si enĩ
fides ip̃a uirtꝰ p̾ueniens: diceret᷑ mentiᷤᷤ
actus eẽ: qui ẽ meritũ. iam ip̃a exlib̾o
dr̃esse meritũ: quia actus eiꝰ est meritũ.
Si tam̃ assit caritas: sine qua: nec cre
nare animã. De muneribꝰ uirtutũ.de
gr̃o quȩ ñ est.s faeit meritũ.¬
xactibꝰ uł muneribꝰ itaq uirtutũ: bo¬
ni sumꝰ. & iuste uiuimꝰ. Et ex grã qͦ
ñ est meritũ: s facit. ñ tam̃. sine lib̾o ar¬
fectus. eoꝵq ꝓgressus. atq bona oꝑa. qͦ
ud coronat: quã munera sua. Unde ui¬
ta ȩterna que infine a deo meritis p̃ce
ñ meritis det᷑. s quia data sunt ꝑ grãm.
ꝙ ip̃a merita: quibus dat᷑. Epy logꝰ uͥ
ter gr̃a p̃ueniens: meret᷑ augeri. ⁊ alia
& quid ip̃a sit: an uutꝰ: an aliud. Et si
iurtus: sit actus. uł ñ. Ostensũ est enĩ
fupra: exparte quoeunda: qđ ipã est

Expanded text:
meretur illa. Similiter de charitate et justitiae, et de aliis accipitur. Si enim fides ipsa virtus praeveniens, diceretur esse mentis actus, qui est meritum, jam ipsa ex libero  sic dicitur esse meritum, quia actus ejus est meritum; si tamen adsit charitas sine qua nec crednare animam. 7. De muneribus virtutum, et de gratia quae non est, sed facit meritum. Ex muneribus itaque virtutum boni sumus et juste vivimus, et ex gratia, quae non est meritum, sed facit; non tamen sine libero arfectus eorumque progressus atque bona opera, quae ud coronat quam munera sua. Unde vita aeterna quae in fine a Deo meritis praecnon meritis datur, sed quia data sunt per gratiam et ipsa merita quibus datur. 8. Epilogat ter gratia praeveniens meretur augeri, et alia; et quid ipsa sit, an virtus, an aliud; et si virtus, an sit actus vel non; ostensum enim est supra, ex parte quorumdam, quod ipsa est
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃ẽ ꝑcipiende: que uoluntatẽ hominis
sanat: ut sanata legẽ impleat: nulla me¬
rita p̃cedunt. Ip̃a est enĩ: qua iustificat᷑
impiꝰ .i. fit iustus: qui prius erat impiꝰ. me¬
ritis autẽ impii: ñ grã. s pena debet᷑. Nce
ista eẽt grã. si ñ daretur gratuita. Datur
autẽ gratuita: quia nicħ boni ante foce¬
on tam̃ negamꝰ: multa ante hanc
grãm: & p̃ter hanc gãm: abbomune fieri
bona: ꝑliberũ arbitriũ. ut tradit aug̃
homines ꝑliberũ arbitriũ agros colere
domos edificare: & alia plura bona facere.

Expanded text:
rcipiendae, quae voluntatem hominis sanat, ut sanata legem impleat, nulla merita praecedunt. Ipsa est enim qua justificatus impius fit justus, qui pius erat impius: meritis autem impii, non gratia, sed poena debetur; nec illa esset gratia, si non daretur gratuita. Datur autem gratuita, quia nil boni ante feceus tamen multa ante hanc gratiam, et praeter hanc gratiam, ab homine fieri bona per liberum arbitrium, ut tradit Aug. homines per liberum arbitrium, agros colere, domos aedificare, et alia plura bona facere
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ libera uoluntas: nisi cã liberet grã. ꝑ
legẽ fidei.i. ñ est libera sine fide: oꝑan
te ꝑdilectionẽ. Et illa: sufficient̾. & u̾e:
bona ẽ. Non ẽ fructus bonus: qui de ca¬
ritatis radice ñ surgit. Si uͦ assit fides o

Expanded text:
est libera voluntas, nisi eam liberet gratia per legem fidei, id est, non est libera, sine fide operante per dilectionem; et illa sufficienter et vere bona est. Non est enim fructus bonus, qui de charitatis radice non surgit. Si vero adsit fid
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃a creatura liberabitur a seruitute cor¬
ruptionis: in lib̾tatẽ głe filioꝵ dei. Hac̃
lib̾tatẽ habuit hõ: ante peccatũ. qͥa
omĩ carebat miseria. & nulla tangeba¬
tur molestia. & pleniꝰ habebit: infittura
beatitudine. uͥ miser esse ñ pot̾it. Set in
hac uita: que est inter pͥmũ peccatũ.
& ultimã confirmationẽ: nemo a mise¬
ria liber ẽ. quia pena peccati. ñ caret.
Repetit de corruptione liberi arbitrii ut
ooeruptũ: liberũ arbitͥũ. quia ante pec¬
catũ: nulla erat homini difficultas:
nullũq impedimentũ: de lege menbroꝵ.
adbonũ. nulla impulsio: uł instigatio
admalũ. Nẽ autẽ ꝑlegẽ carnis. adbonũ
impedit᷑. & ad malũ instigat᷑ ut ñ pos¬
sit uelle & ꝑfice̾ bonũ: nͥ ꝑ gr̃am liberet᷑.

Expanded text:
rvitute corrvitute corruptionis, in libertatem gloriae filiorum Dei. Hanc libertatem habuit homo ante peccatum, quia omni carebat miseria, et nulla angebatur molestia; et plenius habebit in futura beatitudine, ubi miser esse non poterit. Sed in hac vita, quae est inter primum peccacatum et ultimam confirmationem, nemo a miseria liber est, quia poena peccati non caret. 15. Repetit de corruptione liberi arbitrii, utcorruptum liberum arbitrium, quia ante peccatum nulla erat homini difficultas nullumque impedimentum de lege membrorum ad bonum, nulla impulsio vel instigatio ad malum. Nunc autem per legem carnis ad bonum impeditur, et ad malum instigatur, ut non possit velle et perficere bonum, nisi per gratiam liberetur
Abbreviated transcription (Latin):
ipãm arbitrii lib̾tatẽ. s. aliã qͣnda. qͦ ex
grã. & libero arbitrio: inmente hoĩs deo
oꝑante inciꝑit eẽ. cum reparat᷑.
Certa det̾minatio utriꝰq qͣstionis. ꝗͣ dr̃
lib̾tas adbonũ.⁊ admalũ esse libertas¬
placet: ut ip̃a lib̾tas arbitrii sit: &
lla qua quis liber ẽ ad malũ. &. illa: qͣ
quis liber ẽ ad bonũ faciendũ. Ex causis
nim libertas admalũ faeiendũ. anteqͣm
ꝑgrãm sit reparata. S cum ꝑ grãm fu̾it
reparata. dr libertas adbonũ faciendũ
quia ante grãm: lib̾a ẽ uoluntas ad ma¬
uoluntas hommis: aliqͦ modo libera ẽ.
s ñ semꝑ bona ẽ. Non enĩ ẽ bona nͥ apec¬
cato liberata. Est tam̃ a necessitate lib̾a.
Unde aug̃ inlibro de grã. & libo arbitrio.
Semꝑ innobis uoluntas liba ẽ.s. ñ semꝑ
bona ẽ Aut enĩ lib̾a ẽ iusticie: qñ seruit
peccato. &. tẽ. est mala. Aut peccato lib̾a
ẽ: qñ seruit iusticie. ꝙ tẽ: ẽ bona.¬
st it̾m delibertate a miseria.

Expanded text:
ipsam arbitrii libertatem, sed aliam quamdam, quae ex gratia et libero arbitrio in mente hominis, Deo operante, incipit esse cum reparatus est. 13. Certa determinatio utriusque quaestionis, qua dicitur libertas ad bonum et ad malum esse libertplacet ut ipsa libertas arbitrii sit, et illa qua quis liber est ad malum, et alia qua quis liber est ad bonum faciendum. Ex causis enim libertas ad malum faciendum, antequam per gratiam sit reparata; sed cum per gratiam fuerit reparata, dicitur libertas ad bonum faciendum, quia ante gratiam libera est voluntas ad mavoluntas hominis aliquo modo libera est, sed non semper bona est. Non enim est bona, nisi a peccato liberata; est tamen a necessitate libera. Unde Ain nobis voluntas libera est, sed non semper bona est. Aut enim libera est justitiae, quando servit peccato, et tunc est mala; aut a peccato libera est quando servit justitiae, et tunc est bona. 14. De libertate a miseria.
Abbreviated transcription (Latin):
scd̾m hanc distinctionẽ ꝯsiderat:
nullã ibi repugnantiã fore animadu̾tit.
ñ ignorans: etiã ante grãm p̃uenientẽ.
csoꝑantẽ. qua uoluntas bona p̃parat᷑.
in homine p̃cede. queda bona: ex dei

Expanded text:
secundum hanc distinctionem considerat, nullam ibi repugnantiam forte animadvertit, non ignorans etiam ante gratiam praevenientem perantem, qua voluntas bona praeparatur in hom
Abbreviated transcription (Latin):
luntas hoĩs. Ac ꝑ hoesi recte dictũ est illud:
qr uoluntas hominis id sola ñ implet:
cur ñ etiam econtrario recte dr̃. Non mi¬
serentis est dei. s uolentis ẽ hominiᷤ. eũ
id miscd̾ia dei sola ñ impleat: Homo
enim cred̾e uł sꝑare ñ poterit: ñ uelit.
nec ꝑuenire ad palmã: nisi uoluntate
currat. Restat gͦ: ut ideo ita recte dictũ
intelligat᷑: ut totũ det᷑ deo. qui hoĩs uo¬

Expanded text:
luntas hominis. Ac per hoc si recte dictum est illud, quia id voluntas hominis sola non implet; cur non etiam a contrario recte dicitur: Non miserentis est Dei, sed volentis est hominis, cum id misericordia Dei sola non impleat? Homo enim credere vel sperare non poterit, nisi velit; nec pervenire ad palmam, nisi voluntate currat. Restat ergo ut ideo ita recte dictum intelligatur, ut totum detur Deo qui hominis vo
Abbreviated transcription (Latin):
att. N on est uolentis. neq currentis. s d̾i
miserentis. Hoc si attenderes uiliane: ñ
extenderes contra grãm: merita uolun¬
tatis humane. Non enĩ ideo miseret᷑ d̾s
alicuiꝰ. quia uoluit: & cucurrit: s id̾o
uoluit: & eucurrit: qr misertꝰ ẽ ds. Para
congrue ait. Nonẽ uolentis neq cͣrentis.
s dei miserentis. ñ: quia hoc sine uolun¬
bom agit: nisi diuinitꝰ adiuuet᷑. Unde
apłs alibi ait. Non autẽ ego: s grã dei ẽ¬
mecũ. Non ideo diẽ: quia nicħ bom age¬
bat: s quia nicħ boni ageret. si illa ñ
adiuuaret His testimoniis aꝑte insinu¬
atur: quia uoluntas hoĩs grã di p̃ueni¬
tur. atq p̃paratur: ut fiat bona. ñ: ut
Quid sit uoluntas.
tas est animi motꝰ. nullo cogente: ad a¬
liquid ñ admittendũ. uł adipiscendã¬

Expanded text:
ait: Non est volentis neque currentis, sed Dei miserentis. Haec si attenderes, Juliane, non extenderes contra gratiam merita voluntatis humanae. Non enim ideo miseretur Deus alicujus, quia voluit et cucurrit: sed ideo voluit et cucurrit, quia misertus est Deus. Parat. Ideoque congrue ait: Non est volentis neque currentis, est dei? non quia hoc sine uolunquod agit, nisi diuinitus adiuuetur. haeCor. 15: Non autem ego, sed gratia Dei mecum. Non ideo dicit, quia nihil boni agebat, sed quia nihil boni ageret, si illa non adjuvaret. His testimoniis aperte insinuatur, quia voluntas hominis gratia Dei praevenitur atque praeparatur ut fiat bona, non ut quid sit uoluntas tas est animi motus cogente nullo ad aliquid uel non amittendum uel adipiscend
Abbreviated transcription (Latin):
diceret. Habeo lib̾tatẽ nature.s ñ habeo
lib̾tatẽ grẽ. Id̾o ñ est apud me ꝑfectio bo¬
ni.Nam uoluntas hominis quã natura¬
liter habet. ñ ualet erigi adbonũ: effica¬
citer uolendũ: uł oꝑe implendũ: nͥ ꝑ gra¬
tiam lib̾ct᷑. & adiuuet̾. Liberet᷑ quidẽ: ut
in nobis uelle: & oꝑari bonũ. Cuiꝰ grãm.
ñ aduocat hoĩs uoluntas: uł oꝑatio. s

Expanded text:
diceret: Habeo libertatem naturae, sed non habeo libertatem gratiae; ideo non est apud me perfectio boni. Nam voluntas hominis quam naturaliter habet, non valet erigi ad bonum efficaciter volendum vel opere implendum, nisi per gratiam liberetur et adjuvetur: liberetur quidem, ut in nobis velle et operari bona; cujus gratiam non advovocat hominis voluntas vel operatio, sed
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ hec libertas. qua quis liber ẽ ad
malũ. sit libertas arbitrii. Si enĩ lib̾tas
arbitrii ẽ. bonũ quidẽ est. ꝙ libertas ar¬
bitrii: bonũ naturale ẽ. Q uib̾da uidr.
qd sit ip̃a lib̾tas arbitrii quȩ semꝑ bona
est. s ꝓpter peccati seruitutẽ: ad malũ sit
liberior. & ꝓmor. Et ideo dr̃. ñ esse uera
lib̾tas: quia admalũ ẽ. Aliis aut̃ uid̾r.
qd hec libertas ad malũ. quã supra com¬
memorauit aug̃. ñ sit ip̃a lib̾tas arbit̾i.

Expanded text:
utrum haec libertas qua quis liber est ad malum, sit libertas arbitrii. Si enim libertas arbitrii est, bonum quidem est, quia libertas arbitrii bonum naturale est. Quibusdam videtur quod sit ipsa libertas arbitrii, quae semper bona est, sed propter peccati servitutem ad malum sit liberior et pronior; et ideo dicitur non esse vera libertas, quia ad malum est. Aliis autem videtur quod haec libertas ad malum, quam supra commemoravit Aug., non sit ipsa liberta
Abbreviated transcription (Latin):
U̾trũq enĩ diẽ apłs. qui dic̃. iustificati ꝙ
fide. Alibi ait. Iustificati gratis ꝑ grãm.
Hoc enĩ ido dix̃: ne fides ip̃a suꝑba sit.
Qd enĩ fides meret᷑: cur ñ potiꝰ reddit᷑ qd
donacur: Non dicat ista homo fidelis. qr
cũ dixerit: habeo fidem: ut merear iusti¬

Expanded text:
it: justificati ex fide. Qui supradixit justificati gratis per gratiam, hoc ideo dixit ne ipsa fides superba sit: od enim fides meretur, cur non potius redditur quam donatur? Non dicat ista homo fidelis, quia cum dixerit: Ut merear justi
Abbreviated transcription (Latin):
licet potestate ẽ: elig̾e bonũ uł malũ.
& itrũlibet scd̃m electionẽ: fac̾e. uł di¬
mitt̾e. Scd̾m qd: nec indeo. nec inhiꝰ
om̃ibꝰ: qui tanta beatitudinis gr̃a ft̃
roborati: ut iam peccare nequeant:
libęrũ arbitriũ esse nequit. Qđ in d̾o¬
et qđ d̾s sit liberũ arbitrium.¬

Expanded text:
cet potestate est eligere bonum vel malum, et utrumlibet secundum electionem facere vel dimittere. Secundum quod nec in Deo, nec in his omnibus qui tanta beatitudinis gratia sunt roborati ut jam peccare nequeant, liberum arbitrium esse nequit. Sed quod Deus liberum arbitrium
Abbreviated transcription (Latin):
cogitationis diu tenetur: aliud freqͦn
in sensuali motu tm̃ ẽ: ut p̃dixunus:
tẽ leuissimũ est. quia ratio tẽ ñ delec¬
tatur. Ideo autẽ supra dixi: aliud fre¬
quenter: aliud semel: quia ut qͥbus¬
da placet: queda sunt que si tantũ semel
fiant: uł facienda disponant᷑: dap̃nãt.
Quęda uͦ: ñ. nisi sepius fiant. uł faci¬
enda discernant᷑. ut de otioso u̾bo. ꝙ
huimͦi. Hec autẽ aug̃. in xii. li. detri

Expanded text:
cogitationis diu teneatur, in sensuali motu tantum est, ut praediximus, tunc levissimum est, quia ratio tunc non delectatur. Ideo autem supra dixi aliud frequenter, aliud semel, quia quaedam sunt quae si tantum semel fiant, vel facienda disponantur, damnant; quaedam vero non, nisi saepius fiant, vel facienda decernantur, ut de otioso verbo, et hujusmodi. Haec August., in lib. 12 de Tri
Abbreviated transcription (Latin):
cepti obedientiã. Est alia libertas: ñ ue¬
ra male seruituti: adiuncta. quȩ ẽ ad
malũ faciendũ. ubi ratio dissentit. a
uoluntate. uidicans ñ eẽ faciendũ. qd̾
uoluntas appetit. Adbonũ uͦ faciendũ.
concordat ratio uoluntati. &. ido: ibi ue¬
ra libertas ẽ. & pia. De lib̾tate autẽ ad ma¬
lũ: & seruitute mala: ait aug̃. in enche

Expanded text:
epti obedientiam. Est alia libertas non vera, malae servituti adjuncta, quae est ad malum faciendum, ubi ratio dissentit a voluntate, judicans non esse faciendum quod voluntas appetit; ad bonum vero faciendum concordat ratio voluntati; et ideo ibi vera libertas est et pia. De libertate autem ad malum, et servitute mala, ait Aug. in Ench.,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ante peccatũ : & post: eque liberũ
est arbitriũ. Sic̃ enim tẽ eogi ñ pot̾at.
ita nec mͦ. Id̾oq: uoluntas merito
ap̃ d̾m iudicatur. que semꝑ a necessi¬
tate libera ẽ. & nunquã cogi potest. Ubi
necessitas: ibi ñ est libertas. Ubi ñ est lib̾¬
tas: nec uoluntas. & uleo: nec m̾itũ. Hec
libertas: inom̃ibꝰ est. Eam iubonis: qͣm
in malis. Est & alia libertas. a peccatos.

Expanded text:
et ante peccatum et post aeque liberum et ante peccatum et post aeque liberum est arbitrium. Sicut enim tunc cogi non poterat, ita nec modo. Ideoque voluntas merito apud Deum judicatur, quae semper a necessitate libera est, et nunquam cogi potest. Ubi necessitas, ibi non est libertas; ubi non est libertas, nec voluntas, et ideo nec meritum. Haec libertas in omnibus est, tam in malis quam in bonis. Est et alia libertas, a peccato, scilicet,
Abbreviated transcription (Latin):
liatus. Uulneratus quidẽ innaturali¬
bus bonis: quibus ñ est priuatꝰ. Alio¬
quin: ñ posset fieri reparatio. Spoliatꝰ
uͦ. gratuitis: que ꝑgrãm naturalibus
addita fuerant. hec sunt data optima.
& dona ꝑfecta quoꝵ alia sunt corrup¬
ta: ꝑ peccatũ .i. naturalia. ut ingeniũ.
memoria. intellectus. Alia: subtracta.
i. gratiuta. quamquã & naturalia ex
grã sint. Ad generalẽ quippe dei grãm
ꝑtinent. Sepe tam̃: De huiusmͦi fit di¬
stinctio. cum gr̃e uocabulũ ad spẽm:
ñ adgenus refert᷑. Corrupta ẽ gͥ liber¬
tas arbitrii ꝑ peccatũ. & exparte ꝑdita.
Unde aug̃ inencherydion. Libero arbi¬
trio male utens homo: & se ꝑdidit.
& ip̃m. Cum enim libero arbitrio pec¬
caretur. uictore peocato. amissũ est
liberũ arbitriũ. Aquo enĩ quis detue¬
tus est: huic & seruus addictus est.
Ecce: liberũ arbitriũ. dic̃ hominẽ a¬
st nãq lib̾tas tͥplex .s. a necessitate.
a peccato. a miseria. A necessitate.

Expanded text:
. Vulneratus quidem in naturalibus bonis, quibus non est privatus, alioquin non posset fieri reparatio; spoliatus vero gratuitis, quae per gratiam naturalibus addita fuerant. Haec sunt data optima, et dona perfecta; quorum alia sunt corrupta per peccatum, id est, naturalia, ut ingenium, memoria, intellectus; alia subtracta, id est, gratuita, quanquam et naturalia ex gratia sint. Ad generalem Dei quippe gratiam pertinent. Saepe tamen hujusmodi fit distinctio, cum gratiae vocabulum ad speciem, non ad genus refertur. Corrupta est ergo libertas arbitrii per peccatum, et ex parte perdita, unde Aug. in Ench., cap. 30: Libero arbitrio male utens homo, et se perdidit, et ipsum. Cum enim libero arbitrio peccaretur, victore peccato amissum est et liberum arbitrium. A quo enim devictus est, huic servus addictus est . Ecce liberum arbitrium dicit hominem aEst namque libertas triplex, scilicet a necessitate, a peccato, a miseria. A necessitate,
Abbreviated transcription (Latin):
firmitatẽ: in malo. s grãm: inbono.
ut possit peccare: ꝓpt̾ lib̾tatẽ & infir¬
mitatẽ. & possit ñ peccare ad mortẽ:
ꝓpt̾ libertatẽ o grãm aduiuantẽ. Non¬
dum tam̃ habet: posse omino ñ pecca¬
re. uł ñ posse peccare. ꝓpt̾ infirmitatẽ.
ꝑfecte consũmatã. Post confirmatio¬
nem uͦ: infirmitate ꝑenitus consũpta

Expanded text:
firmitatem in malo, sed gratiam in bono, firmitatem in malo, sed gratiam in bono, ut possit peccare propter libertatem et infirmitatem , et possit non peccare ad mortem propter libertatem et gratiam adjuvantem: nondum tamen habet posse omnino non peccare, vel non posse peccare, propter infirmitatem plene consummatam. Post confirmationem vero infirmitate penitus consumpta
Abbreviated transcription (Latin):
prima: quã sed̾a. & tercia: erit multo
maior: quã scd̾a uł pruna. Prima e¬
nim libertas arbitrii fuit: inqua po¬
erit: in qua poterit ñ peccare: & ñ po¬
terit peccare. Media uͦ: in qua pot̾
peccare. & ñ potest ñ peccare. ante gͣ¬
tie reparationẽ etiã mortalit̾. Postre¬
statibus liberi arbitrii.
status liberi arbitrii. Ante peccatũ e¬
nĩ: adbonũ: nil impediebat. Ad ma¬
lum: ml impellebat. Non habuit in¬
firmitatẽ ad malũ. & habuit ad iuto¬
riũ: adbonũ. Tẽ sine errore: ratio ui¬
dicare. & uoluntas sine difficultate
bonũ appet̾e: poterat. Post peccatũ
uͦ: ante reparationẽ grẽ: p̃mit᷑ a con-¬
cupiscentia. & uncit᷑. & habet infirmi¬
tatẽ in malo. s ñ habet grãm: inbono.
&. ideo : pot̾ peccare. & ñ pot̾ ñ pecca¬
re. etiã dãpnabilit̾. Post reparationẽ
.uͦ: ante confirmationẽ: p̃mit᷑ a con¬
cupiscentia. s ñ uincit᷑. & habet qͥd̾ in

Expanded text:
prima quam secunda, et tertia multo prima quam secunda, et tertia multo major quam secunda vel prima. Prima enim libertas arbitrii fuit in qua poerit in qua poterit non peccare, et non poterit peccare. Media vero, in qua potest peccare, et non potest non peccare; ante reparationem etiam mortaliter, post restatibus liberi arbitrii ii quatuor status liberi arbitrii. Ante peccatum enim ad bonum nil impediebat, ad malum nil impellebat. Non habuit infirmitatem ad malum, et habuit adjutorium ad bonum. Tunc sine errore ratio judicare, et voluntas sine difficultate bonum appetere poterat. Post peccatum vero ante reparationem gratiae, premitur a concupiscentia et vincitur, et habet infirmitatem in malo, sed non habet gratiam in bono; et ideo potest peccare, et non potest non peccare etiam damnabiliter. Post reparationem vero ante confirmationem premitur a concupiscentia, sed non vinci
Abbreviated transcription (Latin):
Neq aut uoluntas ñ ẽ: aut lib̾a dicen¬
da ñ est: qua beati esse sic uolumꝰ. ut
esse miseri ñ solũ nolimus: s nequaqͣm
ꝓrsus uelle possimus. Siẽ gͦ aĩa nr̃a: eti¬
am nc̃: habet nolle infelicitatẽ: ita:
nolle iniquitatẽ semꝑ: habitura ẽ. S
ordo seruandus fuit. quo d̾s uoluit o¬
stende: quam bonũ sit animalrõna¬
le: qd etiam peccare possit. qͣmuis¬
sit melius. qđ peccare ñ possit. ẜ oce:
bis uerbis euident̾ astruit᷑. qđ post
beatitudinis confirmationẽ: eritui
homine liberũ arbitriũ. quo pecca¬
qui cũ dño sunt. & tanto utiq lib̾iꝰ.
quanto a peccato immuniꝰ. & adbo¬
nũ ꝓmus. Quo enĩ quisq ab illa pec¬
tit: tanto ineligendo bonũ: liberiꝰ ha¬
bet iudiciũ. Unde. si diligent̾ inspici¬
at᷑: liberũ uidr dici arbitrui. quia sine
coactione & necessitate ualet appet̾e:
uł eligere: qđ exratione decreuerit:
Delib̾tatis arbitrii differentia. scd̾m¬
fit: qđ maior fuit libertas arbitrii

Expanded text:
 aut voluntas non est, aut libera dicenda non est, qua beati esse sic volumus, ut esse miseri non solum nolimus, sed nequaquam prorsus velle possimus. Sicut ergo anima nostra etiam nunc nolle infelicitatem, ita nolle iniquitatem semper habitura est. Sed ordo prstendere quam bonum sit animal rationale quod etiam peccare possit, qusit melius quod peccare non possit. Ecce his verbis evidenter astruitur quod post beatitudinis confirmationem erit in homine liberum arbitrium, quo peccaqui cum Domino sunt; et tanto utique liberius, quanto a peccato immunius, et ad bonum pronius. Quo enim quisque ab illa pectit, tanto in eligendo bonum liberius habet judicium. Unde si diligenter inspiciatur, liberum videtur dici arbitrium, quia sine coactione et necessitate valet appetere vel eligere quod ex ratione decreverit. 6. De libertatis arbitrii differentia sfit quod major fuit libertas arbitrii
Abbreviated transcription (Latin):
petrandũ efficacit᷑: mente decerni: nͥ &
illa mentis intentio. penes quã sũma po¬
aboꝑe cohibendi: male actioni cedat.
cogitatione mens oblectat᷑ illicitis.
ñ quidꝰ decernens esse facienda tenens
tam̃ & uolens libenter: que statim ut
attingerint animũ. respui debuert̃:
negandũ est ẽẽ pecc̃m. s longe minus.
quã si oꝑe statuat᷑ implendũ. & ideo:
de talibus quoq cogitationibꝰ uema
petenda ẽ. pectusq ꝑcutiendũ os di¬

Expanded text:
erpetrandum efficaciter mente decerni, nisi et erpetrandum efficaciter mente decerni, nisi et illa mentis intentio, penes quam summa po ab opere cohibendi, malae actioni cedat. tione mens oblectatur illicitis, non quidem decernens esse facienda, tenens tamen et volens libenter quae statim ut attigerunt animum respui debuerunt, negandum est esse peccatum; sed longe minus quam si et opere statuatur implendum. Et ideo de talibus quoque cogitationibus venia petenda est, pectusque percutiendum, et di