comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
maginẽ ab eadem trmitate factã. & suo uitio indeterius
conmutatam. ita eidem cõnparet trinitati ut om̃imodo e¬
istimet similem: fed potuis inqualicũq ista similitudine. mag¬
nã quoq dissimilitudinem cernat: quantũ satis ẽe. udebatur
om̃a quȩ substantialit̾ habet. incosterno sibi uerbo suo dix
quodãmodo: & psũ uerbũ ruis dñ. qui nec plus nec minꝰ
aliquid habrt etiam ipse substantialit̾ quã quod .ẽ. in illo qui
uerbũ non mendaciter sed urraciter genuit. quẽ admodũ po¬
tiu. nonut illud iam facie ad faciem sed ꝑhanc similitudi¬
xime intelligere dicimur. Et hoc quidem in memoria
rursus relinquimus. Sed illa ẽ. abstrusior ꝓfunditas nr̃y
memoriꝑ : ubi hoc etiam primũ cũ cogitaremiis inuenimus.
etgignitur intimũ uerbũ qđ nullus lingue sit : tanqua sci¬
enta de scientia .: & uisio de uisione. & urtelligentia quȩ

Expanded text:
maginem ab eadem trinitate factam et suo uitio in deterius maginem ab eadem trinitate factam et suo uitio in deterius commutatam ita eidem comparet trinitati, ut omni modo existimet similem, sed potius in qualicumque ista similitudine magnam quoque dissimilitudinem cernat, quantum satis esse uidebatur, omnia quae substantialiter habet in coaeterno sibi Verbo suo dixit quodammodo: et ipsum Verbum ejus Deum, qui nec plus nec minus aliquid habet etiam ipse substantialiter, quam quod est in illo qui verbum non mendaciter sed veraciter genuit: quemadmodum potui, non ut illud jam facie ad faciem, sed per hanc similitudixime intelligere dicimus dicimur, et hoc quidem in memoria rursus relinquimus. Sed illa est abstrusior profunditas nostrae memoriae, ubi hoc etiam primum cum cogitaremus invenimus, et gignitur intimum verbum, quod nullius linguae sit, tanquam scientia de scientia, et visio de visione, et intelligentia quae
Abbreviated transcription (Latin):
Secrratura etiam quã fecit ds̃. quantũ ualumus ad mo¬
nuimis eos qui rationẽ derib talib poscunt: ut mui¬
sibilia eius ꝑea quȩ facta sunt. sicut possent intellecta conspice¬
rent. Et maxime ꝑrationalẽ uł intellectualem creaturam. quȩ
facta .ẽ. ad maginem dĩ : ꝑ quod uelut speculũ. quantũ possent.
si possent cernerent trinitatẽ dñ. innr̃a memoria. intelligen¬
tia uoluntate. Quȩ tria. in sua mente naturaliter diunitus mr¬
satuta quisquis iuuaciter ꝑspicit & quã magnũ sit mea inde
potest etiam sempit̾na omnutabilisq natura. recoli. conpici
concupisci. reminiscitur ꝑmemoriam : in turtur ꝑ intelligen¬
tiam : amplectitur ꝑ dilectionem: ꝓfecto repperit illus sũmȩ
trmnitatis imaginẽ : ad quã summã trinitatẽ reminiscendam
uidendam. diligendam. ut eam recordetur. eam conteplaetir
eam delectetur totũ debet referre qđ uiuit. Uerũ ne hanci¬

Expanded text:
creatura etiam, quam fecit deus, quantum ualuimus, admocreatura etiam, quam fecit deus, quantum ualuimus, admonuimus eos qui rationem de rebus talibus poscunt, ut inuisibilia eius per ea quae facta sunt, sicut possent, intellecta conspicerent, et maxime per rationalem uel intellectualem creaturam, quae facta est ad imaginem dei, per quod uelut speculum, quantum possent, si possent, cernerent trinitatem deum in nostra memoria, intellegentia, uoluntate. quae tria in sua mente naturaliter diuinitus instituta quisquis uiuaciter perspicit et quam magnum sit in ea, unde potest etiam sempiterna immutabilisque natura recoli, conspici, concupisci — reminiscitur per memoriam, intuetur per intellegentiam, amplectitur per dilectionem — profecto reperit illius summae trinitatis imaginem. ad quam summam trinitatem reminiscendam, uidendam, diligendam, ut eam recordetur, eam contempletur, ea delectetur, totum debet referre quod uiuit. uerum ne hanc i
Abbreviated transcription (Latin):
an nolens genuerit. Ut si diceretur nolens. absurdissimi dei mife
ria sequeretur. Si aut̃ uolens. continuo qđ intendebat uelut
inucta ratione concluderet. non naturȩ. eẽ. filiũ feduolun¬
tadis. At ille iugil antisimȩ uicisim quȩsuit abeo. utrũ dspat᷑
uolens annolens sit deus. Ut si responderet nolens. sequeretur
ila miferia quã de dõ credere magna insania .t̃. Si aut̃ diceret
uolens responderetur ei. ergꝰ & ipse uoluntate sua ds.x̃. non
natura. Quid ergͦꝰ restabat. nisi ut ommutesceret: et suam
terrogatione obligatũ. in solubili uinculo se uideret᷑. Sed uo¬
luntas dĩ si & propriȩ dicenda. ẽ. aliqua intrinitate ꝑsona:
nagis hoc nomine sp̃uiscõ conpetit. sicut caritas. Nam quid t̃.
aliud caritas quã uoluntas: Qudeo nre de spũ scõ in sto libro
rem. quã .ẽ. pat̾ & filius: quod in superiorib libris scđm
rasdem scripturas scãs uerum .eẽ. docuimus. I osades

Expanded text:
an nolens genuerit: ut si dian nolens genuerit: ut si diria sequeretur, si autem nolens, continuo quod contendebat uelut inuicta ratione concluderet, non naturae esse filium, sed uoluntatis. at ille uigilantissime uicissim quaesiuit ab eo, utrum deus pater uolens an nolens sit deus, ut, si responderet nolens, sequeretur illa miseria, quam de deo credere magna insania est, si autem diceret uolens, responderetur ei: "ergo et ipse uoluntate sua deus est, non natura". quid ergo restabat, nisi ut obmutesceret et sua interrogatione obligatum insolubili uinculo se uideret? sed uoluntas dei si et propria dicenda est aliqua in trinitate persona, magis hoc nomen spiritui sancto competit sicut caritas. nam quid est aliud caritas quam uoluntas? Video me de spiritu sancto in isto libro rem, quam est pater et filius, quod in superioribus libris secundum easdem scripturas sanctas uerum esse docuimus. de
Abbreviated transcription (Latin):
in corde uri  consiliũ aut̃ dñ manet inȩt̾nũ. nisi ut intelli¬
gamus. siur credamus. sicut et̾nũ cdm̃. ita ȩc̾nũ eius. er̃. consiliũ
Ac ꝑhoc imutabile: sicut ipse .ẽ. Qđ aut̃ de cogitationib hoc
etian. de uoluntatib uerissime dici potest. Multy uoluntates
in corde uri: uoluntas aut̃ dm̃ manet mȩt̾̃nũ. Quidam n
filiũ consilii uł uoluntatis dĩ dicerent umgenitũ uerbũ
ipsut̃ consiliũ seu uoluntatẽ patris. idem uerbũ. et̃ dixerint.
Soed melius quantũ existimo dicitur consiliũ de conslio. & uo¬
luitas de uoluntate: sicut substantia defbstantia: sapienti¬
a de sipientia. Ne absurditate illa quĩ iam refellimus. filius
patrẽ dicatur facere sapientẽ uł uolentem: si non habet pat̾
in substantia sua consiliũ uł uoluntatẽ. Acute sane quidam res¬
pondit heretico uersutissime interroganti. utrũ ds̃ filiũ uolens

Expanded text:
in corde viri; consilium autem Domini manet in aeternum ; nisi ut intelliin corde viri; consilium autem Domini manet in aeternum ; nisi ut intelligamus sive credamus, sicut aeternum Deum, ita in aeternum ejus esse consilium, ac per hoc immutabile, sicut ipse est. Quod autem de cogitationibus, hoc etiam de voluntatibus verissime dici potest: Multae voluntates in corde viri; voluntas autem Domini manet in aeternum. Quidam ne filium consilii vel voluntatis Dei dicerent unigenitum Verbum, ipsum consilium seu voluntatem Patris idem Verbum esse dixerunt. Sed melius, quantum existimo, dicitur consilium de consilio, et voluntas de voluntate, sicut substantia de substantia, sapientia de sapientia: ne absurditate illa quam jam refellimus, Filius dicatur Patrem facere sapientem vel volentem, si non habet Pater in substantia sua consilium vel voluntatem. Acute sane quidam respondit haeretico versutissime interroganti, utrum Deus Filium volens
Abbreviated transcription (Latin):
intelligitur. quã filii sui dilecti: quã postremo filii sub¬
stantiȩ sue Caritas quippe patris. quȩ innatura eius. ẽ. in¬
effabilit simplici: nichil .ẽ. aliud quã eius ipsa natura¬
atq substantia: ut sepȩ iam dixximus. & sȩpe iterare non piget.
Ac ꝑ hoc. filius caritatis rius nullus ẽ. alus: quã qui desubstantia
eius est genitus.. xx.uto¬
uo circa ridenda . ẽ. dialectica eimomii: aquo einomiani
heretici exortisunt. Qui cũ non potuisset urtelligere. nec cre¬
dere uoliusset. imigenitũ dĩ uerbũ ꝑ quod facta sunt om̃ia.
luntatis di. accidentem scilicet dõ uolens asferere uolunta¬
tem. qua gigneret filium. Videlicet ideo. quia nos aliquida¬
liquando uolumus. qđ antra non uolebamus : Q uasi non ꝓpter
sta mutabilis intelligatur nr̃a natura : quod absit ut in deo
eẽ credamus. Neq eniꝰ obaliud scriptũ ẽ multȩ cogitationes

Expanded text:
intellegatur quam filii sui dilecti, quam filii postremo subintellegatur quam filii sui dilecti, quam filii postremo substantiae suae. caritas quippe patris, quae in natura eius est ineffabiliter simplici, nihil est aliud quam eius ipsa naturaatque substantia, ut saepe iam diximus et saepe iterare non piget. ac per hoc filius caritatis eius nullus est alius quam qui de substantia eius est genitus. uocirca ridenda est dialectica Eunomii, a quo Eunomiani haeretici exorti sunt: qui cum non potuisset intelligere, nec credere voluisset, unigenitum Dei Verbum, per quod facta sunt omnia , untatis Dei, accidentem scilicet Deo volens asserere voluntatem qua gigneret Filium: videlicet ideo quia nos aliquid aliquando volumus, quod antea non volebamus; quasi non propter ista mutabilis intelligatur nostra natura, quod absit ut in Deo esse credamus. Neque enim ob aliud scriptum est, Multae cogitationes
Abbreviated transcription (Latin):
ipse. non frustra proprie dicitur sp̃s scs. Quia enĩ. ẽ. conmunis
ambob : id uocatur ipse propriȩ. qđ ambo cõmuniter. Alio¬
non solus patris. uerũ etiã sp̃s scĩ filius inuenitur. Ita enĩ
locis innumerabilib dicitur & legitur filius unigrnitus
dĩ patris: ut tamen & illud urrũ sit. qđ apłs ait de dõpa¬
tre. Qui eruit nos de potestate tenebrarũ: & transtulit
inregnũ filii caritatis suȩ. Iion dixit filii sui. Quod si
diceret: uerissime diceret : quemadmodũ quia sepe dixit
uerissime didt sed ait. fili i caritatis suȩ. Filius ergͦ
ẽ. etiam sp̃s sc̃i. si non .ẽ. in illa trinitate caritas dĩ. nisiꝰ sp̃s.¬
scs̃. Qđ si absurdissimũ .ẽ: restat ut nonsolus ibi sit cari¬
tas sp̃s sc̃s sed propt̃ illa de quib satis disserui. propriȩ sic
uocetur. Qđ aut̃ dictũ ẽ. filii caritatis sue: nichil aliud

Expanded text:
ipse non frustra proprie dicitur Spiritus sanctus, Quia enim est communis ipse non frustra proprie dicitur Spiritus sanctus, Quia enim est communis ambobus, id vocatur ipse proprie quod ambo communiter; alionon solius patris uerum etiam spiritus sancti filius inuenitur. ita enim locis innumerabilibus dicitur et legitur filius unigenitus dei patris, ut tamen et illud uerum sit quod apostolus ait de deo patre: qui eruit nos de potestate tenebrarum et transtulit in regnum filii caritatis. suae. non dixit: "filii sui"; quod si diceret, uerissime diceret, quemadmodum quia saepe dixit, uerissime dixit; sed ait: filii caritatis suae. filius ergo est etiam spiritus sancti, si non est in illa trinitate caritas dei nisi sps. quod si absurdissimum est, restat, ut non solus ibi sit caritas spiritus sanctus, sed propter illa de quibus satis disserui, proprie sic uocetur, quod autem dictum est: filii caritatis suae, nihil aliud
Abbreviated transcription (Latin):
dantiũ: sed concordia dati & dantiũ. Qua ꝓpt̃ sic̃ sc̃ã
scriptura proclamat: ds̃ caritas. ẽ illa quȩ ex dõ est.
& innob̾ id agit ut in dõ maneamus & ipse in nob̾. Et hoc in¬
de cognoscimus: quia de spũ suo dedit nob̾ ipse sp̃s rius. ẽ. dĩ
caritas. deinde si in nob̾ di nichil mauis. ẽ. caritate. & nul
ut ipse sit caritas. quȩ dicitur & ds̃ & ex dõ: Et si caritas qua
pat̃ diligit filiũ. & patrẽ diligit filius in effabilit᷑ cõmunio¬
nẽ amboꝵ demonstrat : quid conuenientius quã ut ille
ꝓprix dicatur caritas. qui sp̃s. ẽ. conmuis ambob: hoc enĩ
sanius credit᷑ uł intelligitur: ut non solus sp̃s sc̃s caritas
sit in illa troitate : sed non frustra ꝓprie caritas nuncu¬
petur ꝑ illa quȩ dicta sunt: Sicut non solus dictus . ẽ. in
pat̃ sc̃s. & filius sc̃s. Quod non ambigit pietas: & tamen

Expanded text:
dantium, sed concordia. dati et dantium. Quapropter, sicut sancta dantium, sed concordia. dati et dantium. Quapropter, sicut sancta scriptura proclamat, deus caritas est, illa quae ex deo est et in nobis id agit, ut in deo maneamus et ipse in nobis. et hoc inde cognoscimus, quia de spiritu suo dedit nobis; ipse spiritus est deus caritas. deinde si in donis dei nihil maius est caritut ipse sit caritas quae dicitur Deus et ex Deo? Et si caritas, qua Pater diligit Filium et Patrem diligit Filius, ineffabiliter communionem amborum demonstrat, quid conuenientius quam ut ille proprie dicatur caritas, qui spiritus est communis ambobus? hoc enim sanius creditur uel intellegitur, ut non solum spiritus sanctus caritas sit in illa trinitate, sed non frustra proprie caritas nuncupetur propter illa quae dicta sunt, sicut non solus est in Pater sanctus, et Filius sanctus, quod non ambigit pietas, et tamen
Abbreviated transcription (Latin):
testimonia scripturarũ : quȩ concordit̃ attrstantur donũ
Sed nimis longũ .ẽ. cuncta colligerȩ. Et quid eis satis.ẽ. qui¬
b ea quȩ diximus satis non sunt. : Sane ad monendi sinit.
quandoquidem donũ dĩ iam uident dictũ sp̃m sc̃m: ut cũ
quod dictũ .ẽ. in expolixtione corporis carnas. Sicut enĩ co¬
pus carnis. nichil aliud ẽ quã caro: ita donũ sp̃s scĩ. nichil
aliud est quã sp̃s sc̃s In tantũ ergͦ donũ dĩ .ẽ in quantũ dat᷑
ris quib datur. Apud se aut̃ ds̃ est & si nemini detur: quia
deus erat. patri & filio coxt̾nus. ante quã ciiq daretur.
Nec quia illi dant ipse datur: ideo minor. ẽ. illis. Ita enĩ da¬
tur sicut dĩ donũ: ut etiam se ipsũ det sicut deus. Non enĩ
dici potest non. eẽ. sue potestatis: de quo dictũ est. sp̃s ubi
uult spirat. Et apud apłm : quod iani supra cõmemoraui.
pria prout uult. Non est illic condicio dati & dominaio

Expanded text:
testimonia scripturarum, quae concorditer attestantur donum sed nimis longum est cuncta colligere, et quid eis satis est quibus haec quae diximus satis non sunt? Sane admonendi sunt, quando quidem donum dei iam uident dictum spiritum dei sanctquo dicit Apostolus, in exspoliatione corporis carnis . Sicut enim corpus carnis nihil aliud est quam ipsa caro, ita donum Spiritus sancti nihil aliud est quam spiritus sanctus. in tantum ergo donum dei est, in quantum datur eis quibus datur. apud se autem deus est, etsi nemini detur, quia deus erat patri et filio coaeternus, antequam cuiquam daretur. nec quia illi dant, ipse datur, ideo minor est illis. ita enim datur sicut dei donum, ut etiam se ipsum det sicut deus. non enim dici potest non esse suae potestatis de quo dictum est: spiritus ubi uult spirat; et apud apostolum quod iam supra commemoraui:  propria unicuique prout uult. non est illis condicio dati et dominatio
Abbreviated transcription (Latin):
biberit ex aqua quã ego dabo ei. non sitret inꝑt̃nũ: Sed
aqua quã dabo ei fiet ineo fons aquȩ. salientis inuitã ꝑt̾nã.
Quia ergͦ bȩc aqua uiua sicut euuangłista exposuit. sp̃s
sc̃s̃ est: procul dubio sp̃s sc̃s. donũ dĩ est. De quo hic dñs ait
Si scires donũ dĩ. & quis. ẽ. qui dicit tibi da michi bibere:
tu forsitan petisses ebeo. & dedisset tibi aquã uiuam. nã
qđ ibi ait flumina de uentre eius fluent aquȩ uiuꝑ.
hoc isto loco. fiet inquit in eo fons aquȩ salientis inuitã
x t̃nã. Paulus quoq apłs : unicuiq inquit nr̃m datur
gr̃a. secundũ mensurã donationis xp̃i: atq ut donationẽ

Expanded text:
n sitiet in aeternum; sed aqua, quam dabo ei, fiet in eo fons aquae salientis in uitam aeternam. quia ergo haec aqua uiua, sicut euangelista exposuit, spiritus sanctus est, procul dubio spiritus donum dei est, de quo hic dominus ait: si scires donum dei et quis est qui dicit tibi: da mihi bibere, tu forsitan petisses ab eo, et dedisset tib ibi ait: Flumina de ventre ejus fluent aquae vivae; hoc in isto loco, Fiet, inquit, in eo fons aquae salientis in vitam aeternam. Paulus quoque apostolus: Unicuique, inquit, nostrum datur gratia, secundum m
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcedat. milla luce nulla erit quęstio. hic urro. ipsa experien¬
tia tim michi apparuit. ex̃. difficilis. quod & illis qui hec
diligenter atq intelligent̃ legunt. proculdubio similider
apparebit: ut cũ me insecundo huius operis libro. alio loco
inde dicturũ. eẽ. ꝓmiserim : quotienscũq: in ea creatura
que nos sumus aliquid illi rei simile ostendere uolui. qua¬
lr̃cũq intellectũ meũ sufficiens eloquutio secuta non fu¬
erit. Quamius & in ipso intellectu. conatũ me senserim
magis habuisse quã effectũ. Et in ina quidem ꝑsona qđ
.ẽ. homo. inuenisse imaginẽ sũmȩ illius trimitatis : & in
re mutabili tria illa ut faciluis intelligi possent. etiã
ꝑ temporalia interualla. maxime in libro nono mons¬
trare uoluisse. Sed tria unius ꝑsone. non sicut humana
poscit intellectio. trib illis ꝑsonis conuenire potuerunt:
sicut in hoc libro quinto decino demonstrauimus. X XUI.

Expanded text:
procedat. In illa luce nulla erit quaestio: hic vero ipsa experienprocedat. In illa luce nulla erit quaestio: hic vero ipsa experientia tam mihi apparuit esse difficilis, quod et illis qui haec diligenter atque intelligenter legent, procul dubio similiter apparebit, ut cum me in secundo hujus operis libro alio loco inde dicturum esse promiserim , quotiescumque in ea creatura quae nos sumus, aliquid illi rei simile ostendere volui, qualemcumque intellectum meum sufficiens elocutio mea secuta non fuerit: quamvis et in ipso intellectu conatum me senserim magis habuisse quam effectum. Et in una quidem persona quod est homo invenisse imaginem summae illius Trinitatis, et in re mutabili tria illa ut facilius intelligi possint, etiam per temporalia intervalla maxime in libro nono monstrare voluisse. Sed tria unius personae, non sicut humana poscit intentio, tribus illis personis convenire potuerunt, sicut in hoc libro quinto decimo domonstravimus. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
uitȩ huius resoluuntur acorpore : is in eis retorendis non
habent in uide potestates. Quas ille agnus sine ullo ab eis
peccati debito occisus: non potentia potestatis prius. quã
iustitia sanguinis uicit. Promde liberi adiaboli potestate.
quas annuntiatus. ẽ. ap̃s. non est aliud nomen sub cȩlo. inquo
oportet homines saluos firri. Constitiuntur aut̃ purgati ab
om̃i contagione corruptionis. inplacidis sedib : donec recipi¬
ant corpora sua : sediam incorruptibilia. quȩ ornent non
onerent. Hoc enĩ placuit optimo & sapientissimo creatori ut sp̃s
hominis pie dõ subditus. habeat felicit̃ subditũ corpus: & si¬
ne fine ꝑmaneat ipsa felicitas : ubi ueritatem sine ulla diffi¬
cultate uidebimus. eaq clarissima & certissima ꝑfruemur.
Nec aliquid quȩremus mente racio  mante : seed contem¬
plante cernemus. Quare non sit filius sp̃s sc̃s cũ de patrȩ

Expanded text:
hujus vitae resolvuntur a corpore, jus in eis retinendis non hujus vitae resolvuntur a corpore, jus in eis retinendis non habent invidae potestates. Quas ille Agnus sine ullo ab eis peccati debito occisus, non potentia potestatis priusquam justitia sanguinis vicit. Proinde liberi a diaboli potestate, tiatus et per quas annuntiatus est Christus, non est aliud nomen sub coelo, in quo oportet homines salvos fieri . Constituuntur autem purgati ab omni contagione corruptionis in placidis sedibus, donec recipiant corpora sua, sed jam incorruptibilia, quae ornent, non onerent. Hoc enim placuit optimo et sapientissimo Creatori, ut spiritus hominis Deo pie subditus, habeat feliciter subditum corpus, et sine fine permaneat ista felicitas. 45. Ibi veritatem sine ulla difficultate videbimus, eaque clarissima et certissima perfruemur. Nec aliquid quaeremus mente ratiocinante, sed contemplante cernemus quare non sit Filius Spiritus sanctus, cum de Patre
Abbreviated transcription (Latin):
speculũ . qui. ẽ. ꝑ speculũ nunc uidendus. ut nec ipsũ speculũ
quod uident sciant. eẽ speculũ id .ẽ. imaginẽ. Quod si sci¬
rent : fortassis & eũ cuius . ẽ. hoc speculũ ꝑ hoc quȩrendũ
& ꝑ hoc ut cũq interim uidendũ. ẽẽ. sentirent. fide non
futa corcla mundante : ut facie ad faciem possit uideri. qͥ
ꝑ speculũ nunc uidetur Qua fide cordiũ mundatrice cõ¬
tep̃taᷤ. quid agunt. intelligendo quȩ denatura mentis hu¬
manȩ suptilissime disputantur. nisi ut ipsa quoq intelligentia
sua teste dãpnentur: In qua utiq non laborarent. & uix ad
certũ aliquid ꝑuenirent: nisi penalib tenebris in uoluti &
onerati corpore corruptibili qđ aggrauat animã. Quo tan¬
dẽ merito. inflicto malo isto. nisi peccatiͦ. X U. euoco¬
nde tanti mali magnitudine ad mon̾iti : sequi delibe¬
rent agnum qui tollit peccatũ mundi. Ad eũ nãq

Expanded text:
speculum qui est per speculum nunc videndus, ut nec ipsum speculum speculum qui est per speculum nunc videndus, ut nec ipsum speculum quod vident sciant esse speculum, id est, imaginem. Quod si scirent, fortassis et eum cujus est hoc speculum, per hoc quaerendum et per hoc utcumque interim videndum esse sentirent, fide non ficta corda mundante , ut facie ad faciem possit videri, qui per speculum nunc videtur. Qua fide cordium mundatrice contempta, quid agunt intelligendo quae de natura mentis humanae subtilissime disputantur, nisi ut ipsa quoque intelligentia sua teste damnentur? In qua utique non laborarent, et vix ad certum aliquid pervenirent, nisi poenalibus tenebris involuti et onerati corpore corruptibili quod aggravat animam . Quo tandem merito inflicto malo isto, nisi peccati? Unde tanti mali magnitudine admoniti, sequi deberent Agnum qui tollit peccatum mundi . CAPUT XXV.
Abbreviated transcription (Latin):
tabilẽ trinitatẽ. cũ uenerit uisio quȩ facie ad facien nob̶
ꝓmittitur. multo clarius cerciusq uidebimus. quã nunc
eius imaginem. quod nos supius nt
Per quod tamen speculũ. & m̾ quo enigmate. qui uident
sicut in hac uita uidere concessũ. ẽ. non illi funt qui
ea quȩ digessimus & cõninencdaumus in suamente:
conspiciunt. Sed illi qui eam tamꝗ imaginẽ uident: ut possint
ad eam cuius imago.ẽ. quomodocũq referre qđ uiclent: & ꝑ
imaginẽ quã conspiciendo uident. etiam illud uiderx coni¬
ciendo : qm̃ nondũ possunt facie ad faciem. Non enĩ ait apłs.
uidemus numc speculũ. sed uidemus ꝑspeculũ.XX IIII. aco¬
ii ergo uident suã mentẽ quomodo uideri potest.
& in ea trmitatẽ istam de qua multismodis ut potui dis¬
putaui: nec tam̃ eam credunt uł intelligunt ẽẽ maginẽ
di: Spiculũ quicdem uident: sed usq adeo non uident ꝑ

Expanded text:
tabilem trinitatem, cum uenerit uisio, quae facie ad faciem nobis tabilem trinitatem, cum uenerit uisio, quae facie ad faciem nobis promittitur, multo clarius certiusque uidebimus, quam nunc eius imaginem, quod nos sumus; per quod tamen speculum et in quo aenigmate qui uident, sicut in hac uita uidere concessum est, non illi sunt qui ea quae digessimus et commendauimus in sua mente conspiciunt, sed illi qui eam tamquam imaginem uident, ut possint ad eum cuius imago est quomodocumque referre quod uident, et per imaginem, quam conspiciendo uident, etiam illud uidere coniciendo, quoniam nondum possunt facie ad faciem. non enim ait apostolus: "uidemus nunc in speculum", sed: uidemus nunc per i ergo vident suam mentem, quomodo videri potest, et in ea trinitatem istam de qua multis modis ut potui disputavi, nec tamen eam credunt vel intelligunt esse imaginem Dei; speculum quidem vident, sed usque adeo non vident per
Abbreviated transcription (Latin):
dẽitatis. quod .ũ. hoc .ẽ. atq incõmutabiliter inter se. ac sẽꝑ
ȩqualis.ẽ: nec aliquando non fuit. aut alit̃ fuit: nec aliꝗdo
non erit. aut alit̃ erit. lsta uero tria quȩ sunt mimpari ima¬
giie : & si non locis qm̃ non sunt corpora:ͥ tamen int̾ se numc
mista uita magnitulinib separantur. Neq: enĩ quia moles
nullȩ ibi sunt : ideo non uidemus in alio maiorem. ex̃. memori¬
am. quam intelligentiam : :malio contra. In alio duo hȩc a¬
moris magnitudine superari: siue sint ipsa duo int̾ se ȩ qua
& asingulis singula. maiorib minora uincuntur. Et. quando
int̃se ꝑ̧qualia fuerint. ab om̃i linguore sanata: nec tunc
ȩquabitur ei naturȩ ĩnmutabili. ex res quȩ ꝑ grãm non
nutabitur: Quia non equabit᷑ creatura creatori & quan¬
do ab om̃i languore sanabitur. mutabitur. Sed hanc non
solũ incorporalẽ. uerũ etiã sũme inseparabilẽ uereq ĩimu¬

Expanded text:
deitatis, quod est, hoc est atque incommutabiliter inter se ac semper deitatis, quod est, hoc est atque incommutabiliter inter se ac semper aequalis est nec aliquando non fuit aut aliter fuit nec aliquando non erit aut aliter erit. ista uero tria, quae sunt in impari imagine, etsi non locis, quoniam non sunt corpora, tamen inter se nunc in ista uita magnitudinibus separantur. neque enim quia moles nullae ibi sunt, ideo non uidemus in alio maiorem esse memoriam quam intellegentiam, in alio contra, in alio duo haec amoris magnitudine superari, siue sint ipsa duo inter se aequaliaet a singulis singula, maioribus minora uincuntur. et quando inter se aequalia fuerint ab omni languore sanata, nec tunc aequabitur rei natura immutabili ea res, quae per gratiam non mutabitur, quia non aequatur creatura creatori, et quando ab omni languore sanabitur, mutabitur. Sed hanc non solum incorporalem uerum etiam summe inseparabilem uereque immu
Abbreviated transcription (Latin):
lius lingue cordis uerbũ . ẽ. habrat insua magna disparili¬
tate non nullam similitudinẽ filii : & amor hominis de
scieritia procedens. & memoriam intelligentiãq conumgens
cãquã parenti ꝓpliq cõnmmunis. unde nec parens eẽ intel¬
ligitur nec ꝓles: habrat in hac imagine. aliquã licet ualde im¬
parem similitudinẽ sp̃s scĩ. Non tamen sicut in ista imagire
trmitatis. non hȩc tria unus homo sedimius hominis sunt.
ita in ipsa sũma trinitate. cuius hȩc imago. ẽ. unius dĩ sunt
alla tria. sedunus ds̃ . ẽ. Et tres ille. non ia ꝑsona. quod sa¬
ne mirabilit in effabile. ẽ: uł in effabilit̾ mirabibe. cũ sit una
ꝑsona hec imago trinitatis. Ipsa uero sũma trimitas tres ꝑsonȩ
sint: inseparabilior est. illa trimtas ꝑsonarũ triũ. quã hy̧c uni¬
us. Illa quippe mnatura diumitatis. sure id melus dicitur

Expanded text:
lius linguae cordis uerbum est, habeat in sua magna disparililius linguae cordis uerbum est, habeat in sua magna disparilitate nonnullam similitudinem filii; et amor hominis de scientia procedens et memoriam intellegentiamque coniungens tamquam parenti prolique communis — unde nec parens intellegitur esse nec proles — habeat in hac imagine aliquam, licet ualde imparem similitudinem spiritus sancti: non tamen, sicut in ista imagine trinitatis non haec tria unus homo, sed unius hominis sunt, ita in ipsa summa trinitate, cuius haec imago est, unius dei sunt illa tria, sed unus deus est, et tres sunt illae, non una persona. quod sane mirabiliter ineffabile est uel ineffabiliter mirabile, cum sit una persona haec imago trinitatis, ipsa uero summa trinitas tres personae sint, inseparabilior est illa trinitas personarum trium quam haec unius. illa quippe in natura diuinitatis, siue id melius dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
nomine iaginis appellatur. XX̃ III. &COC¬
erũ milla summa trinitate quȩ in cõnparabilit̃ reb
om̃ib antecellit. tanta . ẽ. insẽparabilitas: ut cũ trmi¬
tas hominis non possit dici unus homo. illa imus ds̃ & dicatur
& sit. Nec muno dõ sit illa trmmitas: fed umis ds̃. Nec rursus quẽ¬
ad modũ ista imago quod .ẽ. homo habens illa tria. una ꝑsona
.p̃. ita .t̃. illa trinitas sed tres ꝑsonȩ sunt. pat̾ filii & filus
patris. & sp̃s patris & filii. Quãius enĩ memoria hominis. & ma¬
xiie illa quã peccora non habent. id x̃. qua res intelligibiles
ita continentur. ut non in eam ꝑ sensus corporis uenerint.
habrat promodulo suo in hac omagine trmnitatis in cõparabi¬
liter quudem imparem. fed tamen qualẽcũq similitudirꝰ
patris.Itemq itelligentia hominis quȩ ꝑ intentionẽ cogi¬
tationis inde formatur quando quod scitur dicitur: & mil¬

Expanded text:
nomine imaginis appellatur. Verum nomine imaginis appellatur. Verum in illa summa Trinitate, quae incomparabiliter rebus omnibus antecellit, tanta est inseparabilitas, ut cum trinitas hominum non possit dici unus homo; in illa unus Deus et dicatur et sit, nec in uno Deo sit illa Trinitas, sed unus Deus. Nec rursus quemadmodum ista imago quod est homo habens illa tria una persona est, ita est illa Trinitas: sed tres personae sunt, Pater Filii, et Filius sanctus patris et filii. quamuis enim memoria hominis, et maxime illa quam pecora non habent, id est qua res intellegibiles ita continentur, ut non in eam per sensus corporis uenerint, habeat pro modulo suo in hac imagine trinitatis incomparabiliter quidem imparem, sed tamen qualemcumque similitudinem patris; itemque intellegentia hominis, quae per intentionem cogitationis inde formatur, quando quod scitur dicitur et nul
Abbreviated transcription (Latin):
amo non ipsa . Item quando cogitatio mea memoria .ẽ. &
uult redire adea quȩ in memoria reliquerat.l eaq:
intellecta conspicere. atq oitus dicere: mea memoria
memor.ẽ. & mea uult uoluntate non sua. Ipse quoq
amor meus. cũ neminit atq intelligit quid apprtere debrat qͥd
uitarp s ꝑieã non ꝑsuã nemoriã meminit : & ꝑ intelligonu
nrã non suam. quicqͥd ontelligent̃ amat intelligit: qđ bre¬
uit. dici potest. Ego ꝑom̃a tria illa memini. ego intelligo ꝑ¬
go diligo  quinec memoria sum nec intelligentia nec di¬
lectio : sed hȩc habro. Ista ergo dicipossunt abima ꝑsona
que habet hȩc tria : non ipsã ẽ. hȩctria. in illius uero sumꝑ̧ fin¬
plicitate naturȩ quȩ ds̃.ẽ. quamuis unus sit ds̃: tres tamen ꝑ¬
sonr sunt. pat̃ & filius & sp̃s sc̃s. Aluid ẽ itaq trinitas resipsa.
inquo sunt hȩc tria. imago dicitur simul. & tabula & qđ in¬

Expanded text:
amo, non ipsa. item quando cogitatio mea memor est et amo, non ipsa. item quando cogitatio mea memor est et uult redire ad ea quae in memoria reliquerat eaque intellecta conspicere atque intus dicere, mea memoria memor est et mea uult uoluntate, non sua. ipse quoque amor meus cum meminit atque intellegit quid appetere debeat, quid uitare, per meam, non per suam memoriam meminit, et per intellegentiam meam, non suam quidquid intellegenter amat intellegit. quod breuiter dici potest: ego per omnia illa tria memini, ego intellego, ego diligo, qui nec memoria sum nec intellegentia nec dilectio, sed haec habeo. ista ergo dici possunt ab una persona, quae habet haec tria, non ipsa est haec tria. in illius uero summae simplicitate naturae, quae deus est, quamuis unus sit deus, tres tamen personae sunt, pater et filius et spiritus sanctus. Aliud est itaque trinitas res ipsa, in quo sunt haec tria imago dicitur, sicut imago di
Abbreviated transcription (Latin):
rat nrȩ cogitationis intuitus. Ita dilectio. quȩ uisionẽ in
nemoria constitutã. & uisionem cogitationis inde for¬
matam. quasi parentẽ prolemq coniungit: nisi haberet¬
appetendi scientiam quȩ sine memoria & intelligentia ñ
potest. ex̃ : quid recte diligeret. ignoraret.  Iaxoco
test nob̾ quispiam dicere. tria ista. memoria. intellactꝰ.
& amor. mea sunt non sua. Mec sibi sed michi agunt: inmo
tiam: amo ꝑ amorem. Et quando ad memoram meã aciem
cogitationis aduerto : ac sic incorde meo dico qđ scio. uerbũ¬
q uerũ de scientia mea gignitur. utrũq meũ. ẽ. & scientia
utiq & uerbũ. Ego enĩ scio. ego dico in meo corde quod scio:
& quando inmemoria mea cogitando inuemo iam me intelli¬
gere.iam me amare aliquid : qui intellectus & amor ibi
erant & antequã inde cogitarem: intellectũ meũ & amo¬
rẽ meũ inuerio inmemoria mea. quia ego intelligo. ego

Expanded text:
rat nostrae cogitationis intuitus, ita dilectio, quae visionem in rat nostrae cogitationis intuitus, ita dilectio, quae visionem in memoria constitutam, et visionem cogitationis inde formatam, quasi parentem prolemque conappetendi scientiam, quae sine memoria et intelligentia non potest esse, quid recte diligeret ignoraret. CAPUT test nobis quispiam dicere: Tria ista, memoria, intellectus et amor, mea sunt, non sua; nec sibi, sed mihi agunt quod atiam, amo per amorem: et quando ad memoriam meam aciem cogitationis adverto, ac sic in corde meo dico quod scio, verbumque verum de scientia mea gignitur, utrumque meum est, et scientia utique et verbum. Ego enim scio, ego dico in meo corde quod scio, et quando in memoria mea cogitando inuenio iam me intellegere, iam me amare aliquid, qui intellectus et amor ibi erant et antequam inde cogitarem, intellectum meum et amorem meum inuenio in memoria mea, quo ego intellego, ego
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ nr̃am uł amorẽ seu dilectionẽ. quȩ ualentior ẽ. uo¬
luntas : qm̃ uoluntas nr̃a quȩ nobis tiaturalit̃ in eft. sicut
ei res aducuerint uł occurrerint quib allicimur ant
offendimor: ita uarias affectiones habet. Quid erg ÷
Nũquid dicturi sumus uoluntatẽ nrãm quando recta. ẽ.
nescire quid appetat. quid deuitet. Porro si scit ꝓfecto in¬
caritate nescire quid agat. quȩ non agit ꝑperam  dic̃
ergͦ in est intelligentia in .ẽ. dilectio illi memoriȩ principali.
inqua inuenimus paratũ & reconlitũ ad quod cogitando
possimus ꝑuenire: quia & diio ista inuenimus ibi. quando
nos cogitando inuenimus & intelligere aliquid & amare.
que ibi erant & quando inde non cogitabamus: & sicut in¬
ẽ. memoria in x̃. dilectio huic intelligentiȩ quȩ cogitatione
formatur  qđ uerbũ uerũ sine ullius gentis lingua intus
dicimus. quando qđ nouimus dicimus. Nam nisi reminiscen¬
do non redit ad aliquid & nisi amando redire non cu¬

Expanded text:
morem, seu dilectionem, quae valentior est voluntas. Quoniam voluntas nostra, quae nobis naturaliter inest, sicut ei res adjacuerint vel occurrerint, quibus allicimur vel offendimur, ita varias affectiones habet. Quid ergo est? nunquid dicturi sumus voluntatem nostram, quando recta est, nescire quid appetat, quid evitet? Porro si scit, profecto inCharitatem nescire quid agat, quae non agit perperam? Sicut ergo inest intelligentia, inest dilectio illi memoriae principali, in qua invenimus paratum et reconditum ad quod cogitando possumus pervenire, quia et duo ista invenimus ibi, quando nos cogitando invenimus, et intelligere aliquid, etiam et amare quae ibi erant, et quando inde non cogitabamus: et sicut inest memoria, inest dilectio huic intelligentiae quae cogitatione formatur; quod verbum verum sine ullius gentis lingua intus dicimus, quando cognovimus dicimus; nam nisi reminiscendo non redit ad aliquid, et nisi amando redire non cu
Abbreviated transcription (Latin):
etgignitur intimũ uerbũ qđ nullus lingue sit : tanqua sci¬
enta de scientia .: & uisio de uisione. & urtelligentia quȩ
apparet ei incogitatione. de intrlligentia quȩ in memoru

Expanded text:
et gignitur intimum verbum, quod nullius linguae sit, tanquam sciet gignitur intimum verbum, quod nullius linguae sit, tanquam scientia de scientia, et visio de visione, et intelligentia quae apparet in cogitatione, de i
Abbreviated transcription (Latin):
uidendam. diligendam. ut eam recordetur. eam conteplaetir
eam delectetur totũ debet referre qđ uiuit. Uerũ ne hanci¬
maginẽ ab eadem trmitate factã. & suo uitio indeterius
conmutatam. ita eidem cõnparet trinitati ut om̃imodo e¬
istimet similem: fed potuis inqualicũq ista similitudine. mag¬
nã quoq dissimilitudinem cernat: quantũ satis ẽe. udebatur
om̃a quȩ substantialit̾ habet. incosterno sibi uerbo suo dix
quodãmodo: & psũ uerbũ ruis dñ. qui nec plus nec minꝰ
aliquid habrt etiam ipse substantialit̾ quã quod .ẽ. in illo qui
uerbũ non mendaciter sed urraciter genuit. quẽ admodũ po¬
tiu. nonut illud iam facie ad faciem sed ꝑhanc similitudi¬
xime intelligere dicimur. Et hoc quidem in memoria
rursus relinquimus. Sed illa ẽ. abstrusior ꝓfunditas nr̃y
memoriꝑ : ubi hoc etiam primũ cũ cogitaremiis inuenimus.

Expanded text:
uidendam, diligendam, ut eam recordetur, eam contempletur, uidendam, diligendam, ut eam recordetur, eam contempletur, ea delectetur, totum debet referre quod uiuit. uerum ne hanc imaginem ab eadem trinitate factam et suo uitio in deterius commutatam ita eidem comparet trinitati, ut omni modo existimet similem, sed potius in qualicumque ista similitudine magnam quoque dissimilitudinem cernat, quantum satis esse uidebatur, omnia quae substantialiter habet in coaeterno sibi Verbo suo dixit quodammodo: et ipsum Verbum ejus Deum, qui nec plus nec minus aliquid habet etiam ipse substantialiter, quam quod est in illo qui verbum non mendaciter sed veraciter genuit: quemadmodum potui, non ut illud jam facie ad faciem, sed per hanc similitudixime intelligere dicimus dicimur, et hoc quidem in memoria rursus relinquimus. Sed illa est abstrusior profunditas nostrae memoriae, ubi hoc etiam primum cum cogitaremus invenimus,
Abbreviated transcription (Latin):
rem. quã .ẽ. pat̾ & filius: quod in superiorib libris scđm
rasdem scripturas scãs uerum .eẽ. docuimus. I osades
Secrratura etiam quã fecit ds̃. quantũ ualumus ad mo¬
nuimis eos qui rationẽ derib talib poscunt: ut mui¬
sibilia eius ꝑea quȩ facta sunt. sicut possent intellecta conspice¬
rent. Et maxime ꝑrationalẽ uł intellectualem creaturam. quȩ
facta .ẽ. ad maginem dĩ : ꝑ quod uelut speculũ. quantũ possent.
si possent cernerent trinitatẽ dñ. innr̃a memoria. intelligen¬
tia uoluntate. Quȩ tria. in sua mente naturaliter diunitus mr¬
satuta quisquis iuuaciter ꝑspicit & quã magnũ sit mea inde
potest etiam sempit̾na omnutabilisq natura. recoli. conpici
concupisci. reminiscitur ꝑmemoriam : in turtur ꝑ intelligen¬
tiam : amplectitur ꝑ dilectionem: ꝓfecto repperit illus sũmȩ
trmnitatis imaginẽ : ad quã summã trinitatẽ reminiscendam

Expanded text:
rem, quam est pater et filius, quod in superioribus libris secundum rem, quam est pater et filius, quod in superioribus libris secundum easdem scripturas sanctas uerum esse docuimus. de creatura etiam, quam fecit deus, quantum ualuimus, admonuimus eos qui rationem de rebus talibus poscunt, ut inuisibilia eius per ea quae facta sunt, sicut possent, intellecta conspicerent, et maxime per rationalem uel intellectualem creaturam, quae facta est ad imaginem dei, per quod uelut speculum, quantum possent, si possent, cernerent trinitatem deum in nostra memoria, intellegentia, uoluntate. quae tria in sua mente naturaliter diuinitus instituta quisquis uiuaciter perspicit et quam magnum sit in ea, unde potest etiam sempiterna immutabilisque natura recoli, conspici, concupisci — reminiscitur per memoriam, intuetur per intellegentiam, amplectitur per dilectionem — profecto reperit illius summae trinitatis imaginem. ad quam summam trinitatem reminiscendam,
Abbreviated transcription (Latin):
pondit heretico uersutissime interroganti. utrũ ds̃ filiũ uolens
an nolens genuerit. Ut si diceretur nolens. absurdissimi dei mife
ria sequeretur. Si aut̃ uolens. continuo qđ intendebat uelut
inucta ratione concluderet. non naturȩ. eẽ. filiũ feduolun¬
tadis. At ille iugil antisimȩ uicisim quȩsuit abeo. utrũ dspat᷑
uolens annolens sit deus. Ut si responderet nolens. sequeretur
ila miferia quã de dõ credere magna insania .t̃. Si aut̃ diceret
uolens responderetur ei. ergꝰ & ipse uoluntate sua ds.x̃. non
natura. Quid ergͦꝰ restabat. nisi ut ommutesceret: et suam
terrogatione obligatũ. in solubili uinculo se uideret᷑. Sed uo¬
luntas dĩ si & propriȩ dicenda. ẽ. aliqua intrinitate ꝑsona:
nagis hoc nomine sp̃uiscõ conpetit. sicut caritas. Nam quid t̃.
aliud caritas quã uoluntas: Qudeo nre de spũ scõ in sto libro

Expanded text:
pondit haeretico versutissime interroganti, utrum Deus Filium volens pondit haeretico versutissime interroganti, utrum Deus Filium volens an nolens genuerit: ut si diria sequeretur, si autem nolens, continuo quod contendebat uelut inuicta ratione concluderet, non naturae esse filium, sed uoluntatis. at ille uigilantissime uicissim quaesiuit ab eo, utrum deus pater uolens an nolens sit deus, ut, si responderet nolens, sequeretur illa miseria, quam de deo credere magna insania est, si autem diceret uolens, responderetur ei: "ergo et ipse uoluntate sua deus est, non natura". quid ergo restabat, nisi ut obmutesceret et sua interrogatione obligatum insolubili uinculo se uideret? sed uoluntas dei si et propria dicenda est aliqua in trinitate persona, magis hoc nomen spiritui sancto competit sicut caritas. nam quid est aliud caritas quam uoluntas? Video me de spiritu sancto in isto libro
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ credamus. Neq eniꝰ obaliud scriptũ ẽ multȩ cogitationes
in corde uri  consiliũ aut̃ dñ manet inȩt̾nũ. nisi ut intelli¬
gamus. siur credamus. sicut et̾nũ cdm̃. ita ȩc̾nũ eius. er̃. consiliũ
Ac ꝑhoc imutabile: sicut ipse .ẽ. Qđ aut̃ de cogitationib hoc
etian. de uoluntatib uerissime dici potest. Multy uoluntates
in corde uri: uoluntas aut̃ dm̃ manet mȩt̾̃nũ. Quidam n
filiũ consilii uł uoluntatis dĩ dicerent umgenitũ uerbũ
ipsut̃ consiliũ seu uoluntatẽ patris. idem uerbũ. et̃ dixerint.
Soed melius quantũ existimo dicitur consiliũ de conslio. & uo¬
luitas de uoluntate: sicut substantia defbstantia: sapienti¬
a de sipientia. Ne absurditate illa quĩ iam refellimus. filius
patrẽ dicatur facere sapientẽ uł uolentem: si non habet pat̾
in substantia sua consiliũ uł uoluntatẽ. Acute sane quidam res¬

Expanded text:
esse credamus. Neque enim ob aliud scriptum est, Multae cogitationes esse credamus. Neque enim ob aliud scriptum est, Multae cogitationes in corde viri; consilium autem Domini manet in aeternum ; nisi ut intelligamus sive credamus, sicut aeternum Deum, ita in aeternum ejus esse consilium, ac per hoc immutabile, sicut ipse est. Quod autem de cogitationibus, hoc etiam de voluntatibus verissime dici potest: Multae voluntates in corde viri; voluntas autem Domini manet in aeternum. Quidam ne filium consilii vel voluntatis Dei dicerent unigenitum Verbum, ipsum consilium seu voluntatem Patris idem Verbum esse dixerunt. Sed melius, quantum existimo, dicitur consilium de consilio, et voluntas de voluntate, sicut substantia de substantia, sapientia de sapientia: ne absurditate illa quam jam refellimus, Filius dicatur Patrem facere sapientem vel volentem, si non habet Pater in substantia sua consilium vel voluntatem. Acute sane quidam res
Abbreviated transcription (Latin):
intelligitur. quã filii sui dilecti: quã postremo filii sub¬
stantiȩ sue Caritas quippe patris. quȩ innatura eius. ẽ. in¬
effabilit simplici: nichil .ẽ. aliud quã eius ipsa natura¬
atq substantia: ut sepȩ iam dixximus. & sȩpe iterare non piget.
Ac ꝑ hoc. filius caritatis rius nullus ẽ. alus: quã qui desubstantia
eius est genitus.. xx.uto¬
uo circa ridenda . ẽ. dialectica eimomii: aquo einomiani
heretici exortisunt. Qui cũ non potuisset urtelligere. nec cre¬
dere uoliusset. imigenitũ dĩ uerbũ ꝑ quod facta sunt om̃ia.
filiũ dĩ . eẽ. natura .⁊ hoc ẽ. de substantiua di patris genitũ. non
luntatis di. accidentem scilicet dõ uolens asferere uolunta¬
tem. qua gigneret filium. Videlicet ideo. quia nos aliquida¬
liquando uolumus. qđ antra non uolebamus : Q uasi non ꝓpter
sta mutabilis intelligatur nr̃a natura : quod absit ut in deo

Expanded text:
intellegatur quam filii sui dilecti, quam filii postremo subintellegatur quam filii sui dilecti, quam filii postremo substantiae suae. caritas quippe patris, quae in natura eius est ineffabiliter simplici, nihil est aliud quam eius ipsa naturaatque substantia, ut saepe iam diximus et saepe iterare non piget. ac per hoc filius caritatis eius nullus est alius quam qui de substantia eius est genitus. uocirca ridenda est dialectica Eunomii, a quo Eunomiani haeretici exorti sunt, qui cum non potuisset intelligere, nec credere voluisset, unigenitum Dei Verbum, per quod facta sunt omnia, Filium Dei esse natura, hoc est, de substantia Patris genitum, non luntatis Dei, accidentem scilicet Deo volens asserere voluntatem qua gigneret Filium: videlicet ideo quia nos aliquid aliquando volumus, quod antea non volebamus; quasi non propter ista mutabilis intelligatur nostra natura, quod absit ut in Deo
Abbreviated transcription (Latin):
usquã baptitarentur. ut nodũ quȩstionis huus aufrrret
meos uenerat sp̃s sc̃s: cũ petrus postra redderet rationẽ.
fr̃ib: qu erant iherusolimis : & hac re audita morebantur. ait
post cȩtera. Cũ cxpissem aut̃ loquiad illos: cecidit sp̃s sc̃sm
dicebat: quia ioħs quidem baptitauit aqua. uos aut̃ bapti

Expanded text:
usquam baptizarentur, ut nodum quaestionis hujus auferret, usquam baptizarentur, ut nodum quaestionis hujus auferret, in eos venerat Spiritus sanctus, cum Petrus postea redderet rationem fratribus qui erant Jerosolymis, et hac re audita movebantur, ait post caetera: Cum coepissem autem loqui ad illos, cecidit Spiritus sadicebat: Quia Joannes quidem baptizavit aqua, vos autem bapt
Abbreviated transcription (Latin):
Petrus aut̃ apłs. sicut in eo libro canonico legitur ubi scripti¬
cdicentib : quid ergͦ faciemus fr̃s monstrate nob: dixit adros:
Agite penitentiam : & baptixetur unusquisq urm innomine
ħu xp̃i in remissionẽ peccatoꝵ: & accipietis donũ sp̃s scĩ. Itẽq
meodem libro legitur. symonẽ magũ apłis dare uoluisse pecu¬
niam: ut abris acciperet potestatem. qua ꝑ impositionẽ manus
eius daretur sp̃s sc̃s. Cui petrus idem. Peccunia tua inquit tecũ
sit inꝑdicione: quia donũ dĩ estimasti te ꝑpeccuniam possi¬
dere . Et alio eiusdem libri loco. cũ prtrus cornelio & eis qui
cũ illo furrant loqueretur. Annuntians & p̃dicans xp̃m:
circũcisione fideles simul cũ petro uenerant: quia & in
nationes donũ sp̃s scĩ effusũ ẽ
Audiebant enim illos loquentes linguis: & magnificantes
dñi. De quo facto suo qđ in circũtisos baptitaurrat: quia pri¬

Expanded text:
Petrus autem aposPetrus autem aposdicentibus: Quid ergo faciemus, fratres? monstrate nobis; dixit ad eos: Agite poenitentiam, et baptizetur unusquisque vestrum in nomine Jesu Christi, in remissionem pecceodem libro legitur, Simonem Magum Apostolis dare voluisse pecuniam, ut ab eis acciperet potestatem, qua per impositionem manus ejus daretur Spiritus sanctus. Cui Petrus idem: Pecunia, inquit, tua tecum sit in perditionem, quia donum Dei aestimasti te per pecunias possidere . Et alio ejusdem libri loco, cum Petrus Cornelio et eis qui cum eo fuerant loqueretur, annuntians et praedicans Christum, circumcisione fideles simul cum Petro venerant, quia et in nationes donum Spiritus sancti effusum est. Audiebant enim illos loquentes linguis, et magnificantes Deum . De quo facto suo quod incircumcisos baptizaverat, quia pri
Abbreviated transcription (Latin):
Qui descendit. ipse. ẽ. & qui ascendit suꝑ om̃s clos. ut ad impleret om̃a.
Bt ipse dedit quosclam quidem apłos. quosclam aut̃ ꝓpħas. quosdam
uero eiuangłistas. quosdam autẽ pastores & doctores. Ecce quare
dicta sunt dona. Iuia sicut alibi dicit. nũquid om̃s apłi. nũquid
om̃s propħȩ : & cȩtera. Hiñc aut̃ acliunxit : ad consũmationẽ sc̃oꝵ
in opus ministerii. inȩdificationẽ corporis xp̃i. hec .ẽ. domus:
quȩ sicut psalmus canit. ȩdificatur post captiuitatẽ. Qm̃ qui
sunt adiabolo eruti aquo captiui tenebatur: de bis ȩdificatur
corpus xp̃i: quȩ domus appellatur eccła. hanc aut̃ captiuita¬
tem. ipse captiuauit: qui cliabolũ uicit. Et ne illa quȩ futura
erant scĩ capitis menbra. in ȩt̾nũ suppliciũ secũ traheret: eũ
iustitiȩ prius. deinde potentiȩ uinculis alligauit. Ipse itaq di¬
abolus. est appellata captiuitas. Quã captiuauit qui ascen¬
dit in altũ: & dedit dona hominib uł accepit in hominib

Expanded text:
ut adimpleret omnia. Et ipse dedit quosdam quidem apostolos, quosdam autem prophetas, quosdam vero evangelistas, quosdam autem pastores et doctores. Ecce quare dicta sunt dona: quia, sicut alibi dicit, Numquid omnes apostoli? numquid omnes prophetae ? et caetera. Hic autem adjunxit, Ad consummationem sanctorum in opus ministerii, in aedificationem corporis Christi. haec est domus, quae, sicut psalmus canit, aedificatur post captiuitatem, quoniam qui sunt a diabolo eruti, a quo captiui tenebantur, de his aedificatur corpus Christi, quae domus appellatur ecclesia. hanc autem captiuitatem ipse captiuauit, quia diabolum uicit. et ne illa quae futura erant sancti capitis membra in aeternum supr plicium secum traheret, eum iustitiae prius, deinde potentiae uinculis alligauit. ipse itaque diabolus est appellata captiuitas, quam captiuauit qui ascendit in altum et dedit dona hominibus uel accepit in hominibus.
Abbreviated transcription (Latin):
sime sp̃s sc̃s cũ sit ds̃: uocatur etiã donũ dĩ. Quod donũ
ꝓprix. quid nisi caritas intelligenda . ẽ. quȩ ꝑducit acl cbñ. bt si¬
ir quo quodlibet aliud dĩ donũ. non ꝑducit ad dm̃. xuiuii.

Expanded text:
sime spiritus sanctus, cum sit deus, uocatur etiam dei donum. quod donum sime spiritus sanctus, cum sit deus, uocatur etiam dei donum. quod donum proprie quid nisi caritas intellegenda est, quae perducit ad deum et sine qua quodlibet aliud dei donum non perducit ad