comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tusẽ: et licet eos delinq̃n¬
tes ãmonuerit: s tam̃ nͣ
ut oportebat redarguit.
Sacerdotes exquirere de¬
bent. peccata popłoꝵ:
et sagaci sollicitudine
unũquẽq probare: uix¬
ta testimonium dñi ad
hieremiam dicentis. Pro¬
batorem inquit dedite
popło meo robustum: et
scies et ꝓbabis uiaseoꝵ.
Sacerdotes studio corrig¬
endi facta ꝑscrutari de¬
bent subiectoꝵ: ut em̃¬
datos lucͥfacere possint.
Sic̃ autẽ peccatorẽ conue¬
nit argui: ita iuistũ ñ
exulcerari. Sacͥdotescu¬
ram debent habere de his qͥpente
gantur a peccatis: aut si incor¬
rigibiles existunt: ab eccl̃a
seꝑentur. Atrocit᷑ arguunt᷑
qui decipiendo peccantes. nͣ
solũ quia ñ arguunt ꝓpecato
s etiam adulant᷑ decipiunt:
dicente ꝓph̾a. Et erunt qui
beatificant popłm meum
seducentes: et qui beatificant
p̃cipitati. Atrocit᷑ it̃m arguio¬
tur qͥ peccantem ñ recipiunt¬
sꝑnunt: nec alt̾ius delictu
tamꝗͣ. ꝓpͥum ingemiscunt

Expanded text:
tus est, licet eos delinquentus est, licet eos delinquentes admonuit, sed tamen non ut oportebat redarguit . Sacerdotes exquirere debent peccata populorum, et sagaci sollicitudine unumquemque probare juxta testimonium Domini ad Jeremiam loquentis: Probatorem, inquit, dedi te in populo meo robustum: et scies, et probabis vias eorum . Sacerdotes studio corrigendi facta perscrutari debent subjectorum, ut emendatos lucrifacere possint. Sicut autem peccatorem convenit argui, ita justum non exulcerari. Sacerdotes curam debent habere de his qui peregantur a peccatis, aut si incorrigibiles existunt, ab ecclesia separentur. Atrociter arguuntur, qui decipiendo peccantes, non solum non arguunt pro peccato, sed etiam adulanter decipiunt, dicente propheta: Et erunt qui beatificant populum istum, seducentes: et qui beatificantur, praecipitati . Atrociter iterum arguuntur, qui peccantem non recipiuntspernunt, nec alterius delictum, tanquam proprium, ingemiscunt.
Abbreviated transcription (Latin):
xilium ferunt: nec uerent᷑
cuiusqͣm inimiciciarum in¬
olestias: s opp̾ssores pauꝑum
palam arguunt: increpat:
excõmunicant: minusq me¬
tuunt eoꝵ nocendi insidi¬
as. etiam si nocere ualeant.
Sic̃ ꝑuigil pastor contͣ besti¬
as. oues custodire solet: ita
et dĩ sacerdos. suꝑ gregem
ap̃i sollicitus ẽẽ debet. ne
inimicus uastet: ne ꝑsecutor
infestet: ne potentioris cuiusqͣ
cupiditas. uitam pauperũ
inquietet. Praui autem pas¬
tores non habent curamnde
ouibus. sed sicut legit᷑ ine
uuangelio de mercenna¬
riis. uident lupum uenien¬
tem & fugiunt. Tc̃ enim
fugiunt. quando potenti¬
bus tacent: et malis resiste
plina sacerdotũ in his qͥdelĩgt̃
puloꝵ iniqͥtate
dampnant᷑: si eos aut igno¬
rantes ñ erudiant: aut pec¬
cantes ñ arguant: testante
dño ad prophetam. Spe
uia sua: ille ininiquitate¬
sua moriet᷑: sanguinem uͦ
eius de manu tua requirã.
Sic enim heli sacerdos ꝓfi
lioꝵ iniquitate dampna¬

Expanded text:
xilium ferunt; nec verentur xilium ferunt; nec verentur cujusquam inimicitiarum molestias, sed oppressores pauperum palam arguunt, increpant, excommunicant; minusque metuunt eorum nocendi insidias, etiamsi nocere valeant, Sicut pervigil pastor contra bestias oves custodire solet, ita et Dei sacerdos super gregem Christi sollicitus esse debet, ne inimicus vastet, ne persecutor infestet, ne potentioris cujusque cupiditas vitam pauperum inquietet. Pravi autem pastores non habent curam de ovibus, sed, sicut legitur in Evangelio de mercenariis, vident lupum venientem, et fugiunt. Tunc enim fugiunt, quando potentibus tacent, et malis resisterplina sacerdotum in his qui delinqupulorum iniquitate damnantur, si eos aut ignorantes non erudiant, aut peccantes non arguant, testante D a via sua, ille in iniquitatesua morietur; sanguinem vero ejus de manu tua requiram . Sic enim Heli sacerdos pro filiorum iniquitate damna
Abbreviated transcription (Latin):
titudine uocem tuam: et noli
timere. Uñ et hieremiȩ dñs
ita ait. Accinge lumbos tuos
et surge. et loquere adeos.
ne formides a facie eoꝑ.
nec enim timere te faciq̃
euultum eoꝵ. Unde iapparet
quia ⁊ non timere: dĩ donũ
est. Q ꝑsonam potentis acci¬
pit. et ueritatẽ loqͥ pauescit.
gui multat᷑ culpe sententia
Multi enĩ sacerdotes metu
potestatis ueritatem occul¬
cie p̾dicatione: rei alicuius
formidine. aut potestate
t̾rente auertuntur. S heu
ꝓdolor inde metuunt. qͥd
uł amore rerum sclarium
implicantur: uł quia aliqͦ
facinoris oꝑe. confundunt᷑
Multi presules eccłarũ. ti¬
m̃tes ne amiciciam ꝑdant.
et molestiam odiorum incurr¬
ant: peccantes n arguunt: et
corriꝑe pauꝑu opp̃ssores uere¬
ntur: nec ꝑtimescunt de se¬
ueritate reddende rationis:
ꝓeo qͦd conticescunt de ple¬
bibus sibi cõmissis. Quando
apotentibus pauꝑes oppͥm¬
unt᷑: aderipiendos eos. boni
sacerdotes eis protectionis au¬

Expanded text:
titudine vocem tuam, et noli titudine vocem tuam, et noli timere. Unde et Jeremiae ita Dominus ait: Accinge lumbos tuos, et surge; loquere ad eos; ne formides a facie eorum, nec enim timere te faciam vultum eorum ; unde apparet quia et non timere Dei donum est. 2. Qui personam potentis accipit, et veritatem loqui pavescit, gravi multatur culpae sententia. Multi enim sacerdotes metu potestatis veritatem occultiae praedicatione, rei alicujus formidine aut potestate terrente avertuntur. Sed heu, proh dolor! inde metuunt, quia vel amore rerum saecularium implicantur, vel quia aliquo facinoris opere confunduntur. 3. Multi praesules Ecclesarium, timentes ne amicitiam perdant, et molestiam odiorum incurrant, peccantes non arguunt, et corripere pauperum oppressores verentur; nec pertimescunt de severitate reddendae rationis, pro eo quod conticescunt de plebibus sibi commissis. 4. Quando a potentibus pauperes opprimuntur, ad eripiendos eos boni sacerdotes protectionis au
Abbreviated transcription (Latin):
tacendi: et tempus loquen¬
tem: ññqͣm electos oportet
a doctrina cessare. Int̾dum
doctores eccłe. calore carita¬
tis ardentes. conticescũt
a docendo: quia ñ ẽ qui
di accipit officium: int̾dũ
ad tempus facta ꝓrimi
taceat: quȩ statim corri¬
gere nequa qͣm existimat.
Nam si corrig̾e potest &
dissimulat: uerum est
roris habeat. Pleriq scĩ
doctores ꝓmali ꝑtinatia.
quia iniqͦs em̃dare neque¬
unt: his tacere disponũt.
s calore sp̃s quo aguntur
ferre nͣ sustinentes: iteruͣ
in increpationẽ ꝓsiluit
sacerdotali ꝓtectiõe ĩple
wibus docendi forma
cõmissa ẽ. multum sub¬
eunt ꝑicli: si contradi¬
centibus ueritati. resis¬
tere noluerint: dum
ꝓpħa doctorem eccłe in¬
struat. ad sũmum usq
Suꝑ montem excelsum
ascende tu. qui euuan¬
głiras syon: scilicet ut
ita p̾mineat meritoͬ sic̃
et gradu. Consequent
ne forte debeat a docen¬
do timore restringi:
audiat. E xalta in for¬

Expanded text:
tacendi et tempus loquentacendi et tempus loquentem, nonnunquam electos oportet a doctrina cessare. Interdum doctores Ecclesiae calore charitatis ardentes, conticescunt a docendo, quia non est qui di accipit officium, interdum ad tempus facta proxime taceat, quae statim corrigere nequaquam existimat. Nam si corrigere potest et dissimulat, verum est alieni habeat. Plerique sancti doctores pro mali pertinacia, quia iniquos emendare nequeunt, his tacere disponunt: sed calorem spiritus quo aguntur, ferre non sustiin increpationem prosiliusacerdotali protectione in plebe. 1. Quibus docendi forma commissa est, multum subeunt periculi si contradicentibus veritati resistere noluerint; dum propheta doctorem Ecclesiae instruat ad summum usque Super montem excelsum ascende, qui evangelizas Sion ; scilicet, ut ita praeemineat merito, sicut et gradu. Sequenter, ne forte debeat a docendo timore restringi, audiat: Exalta in for
Abbreviated transcription (Latin):
ñ tamen c̃ seueritate sic̃ hi qͥ
nobis regendi cõmissi sunt.
Pruis docendi sunt seniores
plebis: ut ꝑ eos infra positi
facilius doceantur. Uñ & aps
hominibus: qui idonei sunt
et alios docere. Ingeniumbo¬
ni doctoris est: incipiendo
alaudibus eoꝵ qͦs salubriter
obuirgatos corrigere cupit
sicuti apłs ad corinthios fact
quos a laudibus inchoat. et
increpationibꝰ ꝓbat. Sed
erant apud corinthios. qui
e laude et increpatione dig¬
merito plebis. aufertur doc¬
trina p̾dicatiõis. Pro bono¬
merito audientis: tͥbuit᷑
sermo doctori. In potesta¬
ce diuina consistit. cui uelit
ds doctrine uerbum dare
uł cui auferre: et hoc aut
ꝓdicentis. aut ꝓaudientis¬
fit merito: ut mͦ pro culpa
plebis auferatur sermo do¬
is tribuatur. Nam et bonuꝰ
docet bonum. et malus
malum: & bonus malum
et malus bonum: qͦd tam̃
sit uxta meritum popłoꝵ
Ion omĩa temꝑa congriũt
doctrine: scdđm salomonis sen¬
tentiam dicentis. Tempus

Expanded text:
non tamen cum severitate, sicut hi qui non tamen cum severitate, sicut hi qui nobis regendi commissi sunt. 7. Prius docendi sunt seniores plebis, ut per eos infra positi facilius doceantur. Unde et Apfidelibus, qui idonei sunt et alios docere . 8. Ingenium boni doctoris est incipientis a laudibus eorum, quos salubriter objurgatos corrigere cupit, sicut apostolus ad Corinthios facit, quos a laudibus inchoat, et increpationibus probat. Sed erant apud Corinthios, qui et laude et increpatione dig. Pro malo merito plebis aufertur doctrina praedicatiomerito audientis, tribuitur sermo doctori. In potestate divina consistit, cui velit Deus doctrinae verbum dare, vel cui auferre, et hoc, aut pro dicentis, aut fit merito, ut modo pro culpa plebis auferatur sermo doris tribuatur. Nam et bonus docet bonum, et malus malum; et bonus malum, et malus bonum; quod tamen fit juxta meritum populorum. Non omnia tempora congruunt doctrinae, secundum Salomonis sententiam dicentis: Tempus
Abbreviated transcription (Latin):
tũ dedi non escam. G ar¬
nalibus qͥppe animis. nec
alta nimis de celestibus.
nec terrena conuenit p̃di¬
care. sed mediocrit᷑: ut in¬
itia eoꝵ moresq desiderãt
edoceri. Coruus dũ pul¬
los suos uiderit albi colo¬
ris. nullis eos cibis alit. sed
tantumdem attendit. do¬
nec pat̾no colore nigres¬
cant: & sic illos frequenti
cibo reficiat. Ita & eccłe
doctor strenuus. nisi eos
quos docet uidit ad suã
similitudinem peniten¬
tie confessione nigresce¬
re. et nitore scłi deposito.
lam̃tationis habitũ de
peccati recordatione in¬
duere: ut pote adhuc
extioribus hoc ẽ carna¬
libus. ñ aꝑit intelligen¬
tiȩ sp̃alis ꝓfundiora
misteria: ne dũ audita
ñ capiunt. pͥus incipiãt
contẽpnere: ꝗͣm uenerari man¬
data celestia. Alit̾ ẽ. agendum
erga eos qui nr̃o cõmittuntur
regimini. si offendunt: atq alit̃
Qsi iusti sunt. uenerandi sunt
si uͦ delinqunt. ꝓsola caritate
ut locus est corripiendi sunt

Expanded text:
tum dedi, non escam . Cartum dedi, non escam . Carnalibus quippe animis, nec alta nimis de coelestibus, nec terrena convenit praedicare: sed mediocriter, ut initia eorum moresque desiderant, edoceri. Corvus dum suos pullos viderit albi coloris, nullis eos cibis alit: sed tantumdem attendit, donec paterno colore nigrescant, et sic illos frequenti cibo reficit. Ita et Ecclesiae doctor strenuus, nisi eos quos docet viderit ad suam similitudinem poenitentiae confessione nigrescere, et nitore saeculari deposito, lamentationis habitum de peccati recordatione induere, ut pote adhuc exterioribus, hoc est carnalibus, non aperit intelligentiae spiritalis profundiora mysteria: ne, dum audita non capiunt, prius incipiant contemnere quam venerari mandata coelestia. Aliter est agendum circa eos qui nostro committuntur regimini, si sed offendunt, atque aliter si justi sunt, venerandi sunt; si vero delinquunt, pro sola charitate, ut locus est, corripiendi sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
litate moꝵ diuersa exhorta¬
uo erit doctoꝵ. Nam quosdã
increpatio dura: quosdam
u̾ erhortatio corrigit blan¬
da. Sic̃ ꝑiti medici. aduer¬
sus uarios corporis morbos.
diuerso medicamine serui¬
unt: ita ut iuxta uulnerũ
uarietates. medicina diu¬
ersa sit. sic & doctor eccłiȩ
ingłis quibꝰq congruum
doctrine remedium adhi.¬
uebit: et quid cuiq oporte¬
at. ꝓetate. ꝓ sexii. ac ꝓfessio¬
ne annuntiabit. Non om¬
aꝑienda sunt. Multi st̃ enĩ
qui caꝑe ñ possunt. quibꝰ
si indiscrete manifestent᷑
statĩ aut detrahunt aut ne¬
gligunt. Prima qͥppe pru¬
dentie uirtusẽ: eã qͣm doce¬
re oporteat estimare ꝑso¬
nã. Rudibus popłis seu
carnalibꝰ plana atq cõmu¬
nia: ñ sũma atq ardua p̃¬
dicanda sunt: ne inm̾sita¬
te doctrine oppͥmantur.
potius qͣm erudiantur. Uñ
et paulus apłs ait. Nonpo¬
tui uobis loqͥ qͣsi sp̃alibus
s qͣsi carnalibus: tamꝗͣ. par¬
uulis in xp̃o. lac uobispo

Expanded text:
litate morum diversa exhortalitate morum diversa exhortatio erit doctorum. Nam quosdam 330 increpatio dura, quosdam vero exhortatio corrigit blanda. 2. Sicut periti medici ad varios corporis morbos diverso medicamine serviunt, ita ut juxta vulnerum varietates medicina diversa sit, sic et doctor Ecclesiae singulis quibusque congruum doctrinae remedium adhibebit, et quid cuique oportepro aetate, pro sexu ac professione annuntiabit. 3. Non omaperienda sunt. Multi sunt enim qui capere non possunt, quibus si indiscrete manifestentur, statim aut detrahunt, aut negligunt. 4. Prima quippe prudentiae virtus est, eam quam docere oporteat aestimare personam. Rudibus populis, seu carnalibus, plana atque communia, non summa atque ardua praedicanda sunt, ne immensitate doctrinae opprimantur potius quam erudiantur. Unde et Paulus apostolus ait: Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus, tanquam parvulis in
Abbreviated transcription (Latin):
et cõpati humilit nesci¬
unt. Bene alieni pecca¬
ti curanda uitia suscipit
qui hoc ex cordis dilectio¬
ne. et humili conscientia
facit. Ceterũ qui delin¬
quentem suꝑbo uł odio¬
so animo corripit: ñem̃
antis. furor ẽ: non dilectio cor¬
se debet: ut ñ solũ auctoriate
uerũ etiam humilitate dar¬
cat. Sed tam̃ ita erit in eouis
humilitatis: ne dissoluatur
uita subditoꝵ uitus. atq ita
auctoritas aderit potestans
ne ꝑtumorẽ cordis. seuerit
existat immoderationis.
nec ꝑhumilit atẽ remissis
tia redarguerunt etiampie¬
pum uitia: in quibus cums̃¬
ma ee̾t humilitas: locotas
necessario. libere transgres¬
sores iusticiȩ increpabanm
uqͣndo etiam subditis nos opor¬
ret animo ẽẽ humiliores: qm
facta subditoꝵ. iudicantur a
noscat ep̃s seruum se ẽẽ pleb:
non dñm. Uerum hȩc: cari¬
tas non conditio exrigit.xl iii
de doctrine discretione.
Son om̃ibus una eademq doc¬
trina ẽ adhibenda: s ꝓ qua¬

Expanded text:
et compati humiliter nesciet compati humiliter nesciunt. 7. Bene alieni peccati curanda vitia suscipit, qui hoc ex cordis dilectione et humili conscientia facit. Caeterum qui delinquentem superbo vel odioso animo corripit, non emantis furor est, non dilectio corse debet, ut non solum auctoritate, verum etiam humilitate clarescat. Sed tamen ita erit in eo virtus humilitatis, ne dissolvatur vita subditorum in vitiis; atque ita auctoritas aderit potestatis, ne per tumorem cordis severitas existat immoderationis. er humilitatem remissi sunt. ntia redarguerunt etiam principum vitia, in quibus cum summa esset humilitas, loco tamen necessario libere transgressores justitiae increpabant. 2. Aliquando etiam subditis nos oportet animo esse humiliores, quoniam facta subditorum judicantur a noscat episcopus servum se esse plebis, non dominum; verum hoc charitas, non conditio exigit. CAPUT XLIII. De doctrinae discretione. 1. Non omnibus una eademque doctrina est adhibenda, sed pro qua
Abbreviated transcription (Latin):
onus rectorẽ doctoribꝰ¬
qui et inhumilitate
seruat disciplinam: et ꝑdis¬
ciplinam non incurrit in
suꝑbiam. Clati aut̃ pastores.
plebes tyrannice p̾munt.
non regunt: quiq non dĩ
s suam głam asubditis exi¬
gunt. Multi sunt qui in
u̾bo docꝰtrine non humiles.
s arrogantes existunt: qͥq
ipsa recta quȩ p̾dicant. nõ
studio correctionis. s uitio
elationis annuntiant.
Multi sunt qui ñ ex con¬
sultu edificandi. s extumo¬
re suꝑbiendi docent: nec
ut ꝓsint sapientes sunt:
s ut sapientes uideant᷑ do¬
cere student. Est unita¬
tio pͣua arro gantiũ sac̃dotũ:
ꝑqͣ imitantur sc̃os rigore dis¬
cipline: et sequi negligũt
caritatis affectione uideri
uolunt rigidi seueritate.
& formam humilitatis p̾s¬
tare nequeunt: ut magis
terribiles quã mites. aspi¬
ciantur. Suꝑbi doctores
uulnerare potius qͣm e¬
mclare nouerunt: salo¬
mone testante. In ore stu¬
lti uirga suꝑbie: quia m¬
crepando rigide feruit:

Expanded text:
onus doctor et rector esqui et in humilitate servat disciplinam, et per disciplinam non incurrit in superbiam. 2. Elati autem pastores plebes tyrannice premunt, non regunt, quique non Dei, sed suam gloriam a subditis exigunt. 3. Multi sunt qui in verbo doctrinae non humiles, sed arrogantes existunt, quique et ipsa recta quae praedicant, non studio correctionis, sed vitio elationis annuntiant. 4. Multi sunt qui non ex consulto aedificandi, sed ex tumore superbiendi docent; nec ut prosint sapientes sunt, sed ut sapientes videantur docere student. 5. Est imitatio prava arrogantium sacerdotum, per quam imitantur sanctos rigore disciplinae, et sequi negligunt charitatis affectione: videri volunt rigidi severitate, et formam humilitatis praestare nequeunt, ut magis terribiles quam mites aspiciantur. 6. Superbi doctores vulnerare potius quam emendare norunt, 329 Salomone attestante: In ore stulti virga superbiae , quia increpando rigide feriunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tate quam accipiunt.
optime regunt: bonã
utiq uicissitudinẽ dõ
largitori rependunt.
Bonus re& facilius ad
iusticiam adelictore¬
gredit᷑. quã de uisticia adde¬
lictum transfertur: ut noue¬
ris hic ẽẽ casum: illic ꝓpositi
In proposito eius ẽẽ debet
numqͣm egredi aueritate.
si casu titubare contigerit:
maloꝵ errores dissimula¬
re nouit: non qđ iniquitat
eoꝵ consentiat: sed qđ aptũ
tempus correptionis expeo¬
tat. quando eoꝵ uitia uel
em̃dare ualeat uł punire
Multi aduersus principes
conuirationis crim̃ habe
detegunt᷑. s pro bare uolse
ds̃ clem̃tiã pͥncipum. illos
male cogitare ꝑmittit. isd
non deserit. De illoꝵ malo
bene istis facit. dũ culparꝰ
quas illi agunt. isti misasi¬
nentia indulgent. Reddere
malũ pro malo. uicissitudo
iisticiȩ est. Sed qui clemͣtiam

Expanded text:
tate, quam accipiunt, tate, quam accipiunt, optime regunt, bonam utique vicissitudinem Deo largitori restituunt. 4. Bonus rex facilius ad justitiam a delicto regreditur quam de justitia ad delictum transfertur, ut noveris hic esse casum, illic propositum. In proposito ejus esse debet nunquam egredi a veritate. quod si casu titubare contigerit, malorum errores dissimulare novit. Non quod iniquitati eorum consentiat, sed quod aptum tempus correctionis expectet, quando eorum vitia, vel emendare valeat, vel punire. Multi adversus principes conjurationis crimine deteguntur, sed probare volens Deus clementiam principum, illos male cogitare permittit, istos non deserit. De illorum malo, bene istis facit: dum culpas quas illi agunt, isti mira patientia indulgent. Reddere malum pro malo, vicissitudo est justitiae. Sed qui clementiam
Abbreviated transcription (Latin):
sibi exemplum humilita¬
tis dauid. qui de sius me¬
ritis non tumuit. s humi¬
lit̾ sese deitiens dixit. Uił
incedam. et uilis appare¬
bo ante dñm: qui elegit
me. Qrecte utitur reg¬
ni potestate: formam uis¬
ticie factis magis quam
uerbis instituit: iste nul¬
la ꝓsperitate erigitur. nul¬
la aduersitate turbatur.
Non initit᷑ propͥis uiribꝰ.
nec adño recedit coreius.
Regni fastigio humili p̾¬
sidet animo: non eum
delectat iniquitas. non
inflaminat cupiditas.
Sine defraudatione
alicuius ex pauꝑe diuitẽ
facit: et qͦd iusta potes¬
tate a poplis extorquere
poterat sepe misericordie
clemͣtia donat. Dedit ds̃
pͥncipibus p̾sulatum pro
regimine popłoꝵ: et illis
eos p̃ẽe uoluit. cũ quibꝰ
una ẽeis nascendi mori¬
endiq conditio. Prodẽe
gͦ debet popłis pͥncipa¬
tus. non nocere. nec do¬
minando p̾mere. s con¬
descendendo consolari:
ut uere sit utile: hoc po¬
testatis insigne: et dono
poplĩ: quos dũ ea potes¬

Expanded text:
sibi exemplum humilitasibi exemplum humilitatis David, qui de suis meritis non tumuit, sed humiliter sese dejiciens, dixit: Vilis incedam, et vilis apparebo ante Deum, qui elegit me. Qui recte utitur regni potestate, formam justitiae, factis magis, quam verbis instituet. Iste nulla prosperitate erigitur, nulla adversitate turbatur. Non innititur propriis viribus, nec a Domino recedet cor ejus. Regni fastigium, humili praesidet animo. Non eum delectat iniquitas, non inflammat cupiditas: sine defraudatione alicujus ex paupere divites facit, et quod juxta potestatem a populis extorquere poterat, saepe misericordiae clementia donat. Dedit Deus principibus praesulatum pro regimine populorum: et illis eos praeesse voluit, cum quibus una est eis nascendi, moriendique conditio. Prodesse ergo debet populis principatus, non nocere, nec dominando premere, sed condescendendo consulere; ut vere sit utile hoc potestatis insigne, et dono populi, quos dum ea potes
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ carebant huuis temꝑis
głã: illa agant quȩ post fu
sine fine possideant. Dum
apłs dicat. ñ ẽ potestas nisi
de quibusdam potestatibus
dicit. ipsi regnabant snos
ex me: Quasi diceret: non
de inferius ꝑ eundem ꝓphe¬
tam dicit. Dabo inquit t
regem in furore meo. Quo
manifestius elucet bond¬
malamq potestatem ado or¬
dinari: s bonam propitius.
malam iratus. Reges quan¬
do boni sunt: muneris ẽdĩ.
luando uͦ mali: scelerisẽ. po¬
puli. Scdm̃ enĩ meritum
plebium disponit᷑ uia rec¬
toꝵ: testante iob. Qui reg¬
nare facit hypocritam: ꝓpt̃
peccata poplĩ. Irascente enĩ
do talem rectorem popłĩ
suscipiunt: qualem ꝓpec¬
cato merentur. Nonnũqͣm
ꝓmalitia plebis. etiam re¬
ges mutantur: et qui ante
udebant᷑ ẽẽ boni:. accepto
regno fuint iniqui. xluiui¬
ui recte utitur regni po¬
testate ita p̾stare se om¬
nibus debet: ut quanto
magis honoris celsitudine
daret. tanto semet ipsũ
mente humiliet:p̾ponens

Expanded text:
ergo carebunt hujus temporibus ergo carebunt hujus temporibus gloria, illa agant quae post finem sine fine possideant. Dum Apostolus dicat: Non est potestas nisi de quibusdam potestatibus dicitur: Ipsi regnaverunt, sed non ex me? Quasi diceret: Non de inferius per eundem Prophetam dicit: Dabo, inquit, tibi regem in furore meo. Quo manifestius elucet, bonmalamque potestatem a Deo ordinari: sed bonam propitius, malam iratus. Reges quando boni sunt, muneris esse Dei: quando vero mali, sceleris esse populi. Secundum meritum enim plebium, disponitur vita rectorum, testante Job: Qui regnare facit hypocritam, propter peccata populi, irascente enim Deo talem rectorem populi suscipiunt, qualem pro peccato merentur. Nonnunquam pro malitia plebis, etiam reges mutantur, et qui ante videbantur esse boni, accepto regno fiunt iniqui. CAQui recte utitur regni potestate, ita se praestare omnibus debet, ut quanto magis honoris celsitudine claret, tanto semetipso mentem humiliet proponens
Abbreviated transcription (Latin):
recte agendo uocati sũt.
idoq recte faciendo regis
nom̃ tenet᷑: peccando. iã¬
amittit᷑. Nam & iuirosscõs¬
Noquiis legimiis: eo quod
recte agant. sensusq. ꝓpͥ¬
os bene regant: et motꝰ
resistentes sibi. rationabi¬
li discretione cõponãt.
Recte gͦ illi reges uocant᷑.
qui tam semet ipsos qͣm
subiectos bene regendo
modificare nouerunt.
Quidam ipsũ nom̃ regi¬
minis ad immanitate᷑
transuertunt crudeli¬
tatis: dumq adculm̃
potestatis uenerint. in
apostasiam confestim
labuntur: tantoq se
tumore cordis extollũt.
ut cunctos subditos in
sui cõparatione despi¬
tiant: eosq quibus p̃¬
ẽẽ contingit. non ag¬
noscant. Qbꝰ congrue
ꝑ eccłasten dicitur. Ducẽ te
constitui: noli eatolli: Gesto¬
Dũ mundi reges sublimio¬
res se cet̾is sentiunt. morta¬
les tamen se eẽ agnoscant:
nec regni głam qua in scł̃o
sublimantur aspitiant: s
opus quod secũ ad inferos
deportent intendant. Si

Expanded text:
recte agendo vocati sunt; recte agendo vocati sunt; ideoque recte faciendo regis nomen obtinetur, peccando amittitur. Nam et viroseloquiis invenimus, eo quod recte agant, sensusque proprios bene regant, et motus resistentes sibi rationabili discretione componant. Recte enim illi reges vocantur, qui tam semetipsos, quam subjectos, bene regendo modificare noverunt. 8. Quidam ipsum nomen regiminis ad immanitatem transvertunt crudelitatis; dumque ad culmen potestatis venerint, in apostasiam confeslabuntur, tantoque se tumore mentis extollunt, ut cunctos subditos in sui comparatione despiciant, eosque quibus praeesse contigit, non agnoscant. Quibus congrue per Ecclesiasten dicitur: Ducem te constitui, noli extolli. Dum mundi reges se caeteris sublimiores sentiunt, mortales tamen se esse cognoscant, nec regni gloriam, qua in saeculo sublimantur aspiciant, sed opus quod secum ad inferos deportent, intendant. Si
Abbreviated transcription (Latin):
ponderibꝰ aggrauatur: eisq
magis m̃te et cogitatione
subicitur. quibꝰ sublimita¬
tis gͣdu p̃̾ponit᷑. Nam ut
quidam patrũ ait: om̃e
qđ suꝑeminet. plus mero¬
ribus afficit᷑: quam hono¬
ribus gaudet. Quanto qͥs¬
ꝙ curis mundi maioribꝰ
occupat᷑ tanto facilius ui¬
tus p̃mit᷑. Sienĩ uix ua¬
let peccata animus deui¬
tare quietꝰ: quantomag¬
is occupatione scłari de¬
uinctus: Non statim uti¬
leẽ. om̃e potestatis insig¬
ne: s tunc uere ẽ. utile: si
bene geratur. Tẽ aut̃ bñ
gerit᷑ quando subiectis
aꝓdest:quibꝰ terreni honores
p̾feruntur. Potestas bonaẽ
q̃ adõ donataẽ. ut malum
timore coherceat: non ut
temere malũ cõmittat.
Nichil aut̃ peius quam
ꝑ potestatem peccandi lib̾¬
tatem habere: nichilq in¬
felitius malragendi felici
in ꝑpetuũ regnat: & de
gła scli huius. ad et̃nam
transit głam. Qui uͦ pͣue
uestem fulgentẽ. ilumi¬
na lapiłoꝵꝰ nudi et mi¬
seri ad inferna torquen¬
di descendunt. Reges a

Expanded text:
onderibus aggravatur; eisque magis mente et cogitatione subjicitur, quibus sublimitatis gradu praeponitur. Nam, ut quidam Patrum ait: Omne quod supereminet plus moeroribus afficitur quam honoribus gaudet. 4. Quanto quisque curis mundi majoribus occupatur, tanto facilius vitiis premitur. Si enim vix valet peccata animus devitare quietus, quanto minus occupatione saeculari devinctus? 5. Non statim utile est omne potestatis insigne, sed tunc vere est utile, si bene geratur. Tunc autem bene geritur, quando subjectis prodest, quibus terreno honore praefertur. Potestas bona est, quae a Deo donante est, ut malum timore coerceat, non ut temere malum committat. Nihil autem pejus quam per potestatem peccandi libertatem habere; nihilque infelicius min perpetuum regnat, et de gloria saeculi hujus ad aeternam transit gloriam. Qui vero vestem fulgentem, na lapillorum, nudi et miseri ad inferna torquendi descendunt. Reges a
Abbreviated transcription (Latin):
multi ꝑilitentur. Ita erga de¬
linquentẽ sermo ẽ. ꝓferendꝰ.
sicut eius qui corripitur expos¬
tulat salus. Quod si opus est
increpationis asꝑgere: lenita¬
tem tam̃ cordis opusẽ retine
re. Doctores ñ nũqͣm duruis
feriunt increpationibus si¬
ditos: qui tam̃ a caritate eoꝵ
tibus uidetur ẽẽ suꝑbaͥ et
quod abonis pie fit. crude¬
lit̾ fieri putatur a prauis.
quia non discernunt redo
ocło. qđ a bonis recto fit an
tius erga cõmissos agat qd¬
durius a xp̃o uidicari formi
dat. Nam sicut scriptũẽ. in
qua m̃sura mensi fueritis:
in ipsa remetietur uobis.¬

Expanded text:
multi periclitentur. 15. Ita erga demulti periclitentur. 15. Ita erga delinquentem sermo est proferendus, sicut ejus qui corripitur expostulat salus. Quod si opus est bo increpationis aspergere, lenitatem tamen corde opus est retinere. 16. Doctores nonnunquam durius feriunt increpationibus subditos; qui tamen a charitate eorum tibus videtur esse superbia; et quod a bonis pie fit, crudeliter fieri putatur a pravis, quia non discernunt recto oculo, quod a bonis recto fit aninto cautius erga commissos agat, qdurius a Chridat. Nam sicut scriptum est: In qua mensura mensi fueritis, in ipsa remetietur vobis
Abbreviated transcription (Latin):
tos sibi subditosq ac sollici¬
tos faciant. Sic̃ medici mor¬
bos inminentes curandos
suscipiunt: futuros uero
ne irrepant. medicine ob¬
iectu quadam p̾scientia
antecedunt: ita et docto¬
res boni sic ea quȩ male
acta sunt resecant: ut ea
quȩ admitti possunt. ne
ꝑpetrentur doctrina suc¬
currente p̾ueniant. Qui
blando uerbo castigatus
ñ corrigitur: acrius necee
ẽ arguatur. Cũ dolore
enim abscidenda sunt:
quȩ lenit sanari nonp¬
ossunt. Qui ãmonitus
secrete corrigi de pecca
to negligit: publice ar¬
guendus ẽ: ut uulnus
quod occulte sanari nes¬
cit. manifeste debeat
em̃dari. Manifesta pec¬
cata: non sunt occulta
correctione purganda
Palam enim sunt argu¬
endi. qui palam nocẽt.
ut dũ aꝑta obiuirgati¬
one sanantur. hũ qui
eos imitando delique¬
rant corrigantur. Dũ
unus corripitur: pluri¬
mi em̃dantur. Necẽẽ ẽ enĩ nt ꝓ
multoꝵ. saluatiõe unus condẽp¬
netur: quam ꝑ unius licentiã

Expanded text:
tos sibi, subjectosque, ac sollicitos sibi, subjectosque, ac sollicitos faciant. 335 10. Sicut medici morbos imminentes curandos suscipiunt, futuros vero, ne irrepant, medicinae objecto quadam praescientia antecedunt, ita et doctores boni, sic ea quae male acta sunt resecant, ut ea quae admitti possunt, ne perpetrentur, doctrina succurrente praeveniant. 11. Qui blando sermone castigatus non corrigitur, acrius necesse est ut arguatur. Cum dolore enim abscindenda sunt quae leniter sanari non possunt. 12. Qui admonitus secrete de peccato, corrigi negligit, publice arguendus est, ut vulnus, quod occulte sanari nescit, manifeste debeat emendari. 13. Manifesta peccata non sunt occulta correptione purganda. Palam enim sunt arguendi qui palam nocent, ut dum aperta objurgatione sanantur, hi qui eos imitando deliquerunt corrigantur. 14. Dum unus corripitur, plurimi emendantur. Necesse est enim ut pro multorum salvatione unus condemnetur, quam per unius licentiam
Abbreviated transcription (Latin):
factus ẽ: ñ imitatione erroris:
s conpassionis miseratione:
scilicet ut ita uitia aliena fle¬
ret: quem admodum si tali
et ipse implicaret᷑ errore.
honi pastores poplĩ debent
delicta deflere: et totos se
plantibus tradere: imitan¬
tes hieremiam propham di¬
centem. Quis dabit capiti
meo aqͣm. aut oculis meis
fontem lacrimarum: & plo¬
rabo die ac nocte. int̾fectos
poplĩ mei : Tamqͣm propͥagͥ
delicta. plebis peccata. sacer¬
dos flere debet: s affectu cõ¬
patiendi. ñactione cõmissi.
Ion nulli p̃sules gregis. qͦsdã
ꝓpeccato a cõmunione eici.¬
unt. ut peniteant: s quali
sorte uiuere debeant. ad
melius exhortando noniu
natur. Pastores qui pascitis
popłm meum. uos disꝑsistis¬
gregem meum: et eieciftis.
et non uisitastis eos. Ecce
ego uisitabo suꝑ uos:. mali¬
studia sacerdotum multa
diligentia. etiam parua
plebium facta ꝑquirunt:
ut dum inminimis subdi¬
toꝵ peccatis. se acerrimos
p̾stant: maiorib malis cau¬

Expanded text:
factus est , non imitatione erroris, sed compassionis miseratione; scilicet, ut ita vitia aliena fleret, quemadmodum si tali et ipse implicaretur errore. 7. Boni pastores populi debent delicta deflere et totos se planctibus tradere, imitantes Jeremiam prophetam dicentem: Quis dabit capiti meo aquam, et oculis meis fontem lacrymarum, et plorabo die ac nocte interfectos populi mei ? Tanquam propria igitur delicta plebis peccata sacerdos flere debet, sed affectu compatiendi, non actione commissi. 8. Nonnulli praesules gregis quosdam pro peccato a communione ejiciunt, ut poeniteant, sed quali sorte vivere debeant, ad melius exhortando non vinatur: « Pastores, qui pascitis popgregem meum et eiecistis eos et non uisitastis: ecce ego uisitabo super uos malistudia sacerdotum multa diligentia etiam parva plebis facta perquirunt, ut dum in minimis subditorum peccatis se acerrimos praestant, de majoribus malis cau
Abbreviated transcription (Latin):
elius ẽ peccatum cauere
quã em̃dare. Facilius
enim resistimus osti aqͦ
nũdum uicti sumus. qͣm
ei aquo iam suꝑati acde¬
uicti cognoscunur. Om̃e
peccatum anteqͣm aͣmit¬
tatur.: ampluis ꝑtimes¬
citur. Quam uis autẽ
graue sit: dum inusũ
uenerit. leue existimat᷑.
et sine ullo metu cõmi¬
ttitur. Istis fomitibꝰ. qͣsi
quibdã gradibus coa¬
lescit om̃e peccatum:
Cogitatio namq pͣua
delectationem parit:
delectatio c̃sensionem:
consensio actionẽ: actio
consuetudinem: con¬
suetudo necessitatem
necessitas mortem:

Expanded text:
elius est peccatum cavere quam emendare. Facilius enim resistimus hosti a quo nondum victi sumus, quam ei a quo jam superati ac devicti cognoscimur. 2. Omne peccatum, antequam admittatur, amplius pertimescitur. Quantumvis autem grave sit, dum in usu venerit, leve existimatur et sine ullo metu committitur. 3. Istis fomitibus, quasi quibusdam gradibus, coalescit omne peccatum. Cogitatio namque prava delectationem parit, delectatio consensionem, consensio actionem, aconsuetudinem, consuetudo necessitatem, necessitas mortem
Abbreviated transcription (Latin):
ti ꝑ lauachrũ ñ fuerint f¬
inde cũ causa nuꝑ natus
dampnat᷑ infans. si ñ regen¬
rat᷑. quia originis noxietati
ꝑimitur Cur paruuli pec¬
cato originali carentes ꝑbar¬
tismum. et nec dum ꝓpͥũ
habentes delictum. abesti
penisq. cet̾is lanientur:
hec causa ẽ Baptismus en
sentis uite supplicio libera
rarentur ꝑ baptismũ: ipl
mi p̾mium: ñ illud et̾ni
E soluto reatu peccati: m¬
net tamen quedam tem¬
ꝑalis pena. ut illa uita fi¬
uentius requiratur. que
erit a penis omibꝰ aliena:
Iullus negat fidelium etiam
pꝰ baptismũ quo peccata de¬
ientur: cotidie quam diu in
isto scło sumus ad dm̃ nos
debere conuerti Qđ quã¬
us sine int̾missione sit co¬
tidie agendum: ñꝗͣ tamen
fecisse sufficiat. Qinmat̾¬
nis ut̾is st̃. idõ cum matre
bapticari ñ possunt: quia
regeneratio in eũ pot̾it.
quẽ generatio ñ p̾cessit:¬
A scelerate tuuunt in eccłia
& cõmunicare ñ desinũt.
putantes se tali cõmunio.¬

Expanded text:
ti per lavacrum non fuerint. Proinde cum causa nuper natus damnatur infans, si non regeneratur, quia originis noxietate perimitur. 3. Cur parvuli peccato originali carentes per baptismum, et necdum proprium habentes delictum, a bestiis poenisque caeteris laniantur? Haec igitur causa est: baptismus enim sentis vitae supprarentur per baptismum, ipsum mi praemium, non illud aeternum. Ergo, soluto reatu peccati, manet tamen quaedam temporalis poena, ut illa vita ferventius requiratur quae erit a poenis omnibus aliena. 4. Nullus negat fidelium etiam post baptismum quo peccata delentur, quotidie, quandiu in isto saeculo sumus, ad Deum nos debere converti. Quod quamvis sine intermissione sit quotidie agendum, nunquam tamen fecisse sufficiet. 5. Qui in maternis uteris sunt ideo cum matre baptizari non possunt, quia regeneratio in eo poterit quem generatio non praecessit scelerate vivunt in Ecclesia, et communicare non desinunt, putantes se tali communio
Abbreviated transcription (Latin):
hab̃e baptismnũ ad salu.¬
tem: racharias ꝓpħa
testatur In die inquid
illa erit fons patens do¬
mus dauid: et habitan¬
tibus in iherłm in ab¬
lutione peccatoris et
nat fons in ablutione
peccatoꝵ. Feretici aũ
id solum imaginaria
ostentatione faciunt:
idõꝙ illis baptismum
ñ ad remissionẽ pecca¬

Expanded text:
habere baptismum ad salutem Zacharias propheta testatur: In die, inquit, illa, erit fons patens domui David et habitantibus in Jerusalem, in ablutionem peccatoris et nat fons in ablutionem peccatorum Haeretici autem id solum imaginaria ostentatione faciunt; ideoque illis baptismus non ad remissionem pecca
Abbreviated transcription (Latin):
ritũ carnis. ut sp̃c saluust¬
in die dñi. Utile ẽ enĩ que¬
dam peccantes. ut in ani
saluent᷑. sathane corꝑalit
deputari: quatenus ex p̃ee
correptione futurũ uidit
timeant: et de cetero dele¬
quere caueant. Qdamr
potestati demonũ adene¬
tionem deputantꝰ: quidl
uͦ despecti ad solam ꝑditi¬
nem traduntur. Numo

Expanded text:
eritum carnis, ut spiritus salvuseritum carnis, ut spiritus salvus sit . Utile est enim quosdam peccantes, ut in anima salventur, Satanae corporaliter deputari, quatenus ex praesenti correptione futurorum judicium timeant, et de caetero delinquere caveant. Quidam autem potestati daemonum ad emendationem deputantur; quidam vero despecti ad solam perditionem traduntur. 35.
Abbreviated transcription (Latin):
potentia diuina ꝑ peniten¬
tiam ab eius faucibus tra
aboli escam. dũ alibi sc̃p¬
cũ sit. de illo. fęnũ sicut
bos comedet: nisi qd in
ocłis dĩ fenum st̃. ꝗelec¬
tus cibus scd̃m hoĩes ẽẽ
uidentur: Ac ꝑ hoc qui
de bonoꝵ numero ꝑeũt:
apud hoĩes electi. apud
dm̃n fenum existunt. Eũ
diabolus iam deglutisse
dr̃: quẽ iam ꝑfecto scelere
deuorasse uidet᷑. E ũ uͦ¬
quem ñ deglutiuit oꝑis
ꝑfectione. s tẽptationũ
illecebris mordet ut
deuoret. adhuc quasi
in maxillam mandit.
Unde et paulus habet sti¬
mulos carnis quibꝰ hu¬
miliet᷑: ñ habet peccan¬
di ꝑfectionem. qua de-¬
glutiat᷑. Os diaboli: uer¬
ba eius sunt. Uerba uͦ
eius. inspirationes oc¬
culte sunt: quibꝰ corda
hominũ alloquens. oc¬
cultis urit cupiditati¬
bus. Qdam ob incorri¬
gibilem iniquitatem
quia sponte ñ corrig¬
uexandi tradunt᷑: ut arrpo
et saluentur: sic̃ et apls r¬
huuis modi sathane iurt¬

Expanded text:
potentia divina per poenitenpotentia divina per poenitentiam ab ejus faucibus traxaboli escam, dum alibi scriptum sit de illo: Fenum sicut bos comedet, nisi quod in oculis Dei fenum sunt qui electus cibus secundum homines esse videntur? Ac per haec, qui de bonorum numero pereunt, apud homines electi, apud Deum fenum existunt. 32. Eum diabolus jam deglutiisse dicitur, quem jam perfecto scelere devorasse videtur. Equem non deglutivit operis perfectione, sed tentationum illecebris mordet ut devoret, adhuc quasi in maxilla mandit. Unde et Paulus habet stimulos carnis quibus humilietur, non habet peccandi perfectionem qua deglutiatur. Os diaboli verba ejus sunt; verba vero ejus inspirationes occultae sunt, quibus corda hominum alloquens occultis urit cupiditatibus. Quidam ob incorrigibilem iniquitatem, quia sponte non corrigvexandi traduntur ut arripiac salventur. Sicut et Aposhujusmodi Satanae in int
Abbreviated transcription (Latin):
uñ animal ẽ: hoc ẽ. ꝑcarnis
luxuriam: temptat unde ser-¬
pensẽ: hoc ẽ ꝑcupiditatis ac
nocendi malitiam. Quem
aut̃ nec sic decipit. insidia¬
eruinam. Undiq enĩ do¬
los p̾parat: quousq inueni¬
at uiam ꝑ quã incautum
decipiat. Aliud ẽ intrare
inmentem cuiusquã dia¬
bolum: alud uͦ in habitare.
am et in cordibus scõꝵ ing̃¬
ditur. dum malas suggesti¬
ones insinuat. s ñ inhabi¬
tat ineis: quia in suo corꝑe
neos transducit. Qui uͦ in
corꝑe eius sunt. ipsos inba¬
bitat: quia ipsi sunt tem¬
plum eius. Et si subripu¬
erit m̃tibꝰ electoꝵ diabolꝰ:
itam̃ in eis requiescit sic̃¬
in cordibus reproboꝵ: nam
calore fidĩ mox excutitur.
ut exreat ab electis. N nulli
quos iam auido ore diabo¬
lus deuorauerat. rursus
diuni uiditu occulta mi¬
seratione ab eius ore eripi¬
unt᷑: et saluti restituunt᷑.
Nam sepe multos quos
antiquus hostis luxuriȩ
uoragine mersos tenuit.

Expanded text:
Unde animal est, hoc est, per carnis Unde animal est, hoc est, per carnis luxuriam tentat; unde serpens est, hoc est, cupiditatis ac nocendi malitia. Quem autem nec sic decipit, insidiaae ruina. Undique enim dolos praeparat, quousque inveniat viam per quam incautum decipiat. 29. Aliud est intrare mentem cujusquam diabolum, aliud vero inhabitare. Nam et in cordibus sanctorum ingreditur, dum malas suggestiones insinuat; sed non habitat in eis, quia in suo corpore non eos transducit. Qui vero in corpore ejus sunt, ipsos inhabitat, quia ipsi sunt templum ejus. Et si subrepat mentibus electorum diabolus, non autem in eis requiescit, sicin cordibus reproborum; nam calore fidei mox excitatur, ut exeat ab electis. 30. Nonnulli, quos jam avido ore diabolus devoraverat, rursus divini judicii occulta miseratione ab ejus ore eripiuntur, et saluti restituuntur. Nam saepe multos, quos antiquus hostis luxuriae voragine immersos tenuit,
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ ex ea parte p̾cepit ꝑ¬
nitiosos p̾tende laque¬
os: ex qua sensit eos faci¬
lius ẽẽ lapsuros. Nam
et qͥ aliquem alicubi
deducit: ñ eum ꝑ aliã
partem mutit. nisi uͥ
impetũ eius intendit.
Nullus culpam ñ existi¬
met. quã excõꝑsione
ꝓpͥa sustinet: s quan¬
tum ualet contra id qd̾ tolet
pugnet. Nam si conspersion
ceditur: temptationi uelune
nequa quam resistitur. Idt
diabolus in sacris eloquus
hemoth. idẽ animal dr̃. qui
de celis lapsus. ad terras ct¬
dit. Idõ leuiathan. idẽ serps
de aqͥs: quia in huius scli n¬
ri uolubili uersatur astutu
Quis uͦ ꝓpterea nominat᷑ q
ꝑsuꝑbiam ad alta sustollit᷑. Es
recte his tribus uocabulis q¬
pellat᷑: quia ꝓ suo merito ati
quasi auis ꝓ carcere merit
terrȩ ut animal brutũ imi¬
huius sclĩ mari insana iat̃¬
tur fluctuatione. Ex eo ens
guli agunt incitante illo
ipse nominet᷑ ex es. uellde
enim inde decipit diabolus.

Expanded text:
Dei ex ea parte praecipit pDei ex ea parte praecipit perniciosos praetendere laqueos, ex qua sentit eos facilius esse lapsuros. Nam et qui aquam alicubi deducit, non eam per aliam partem mittit, nisi ubi impetum ejus intendit. 272 26. Nullus culpam existimet, quam ex conspersione propria sustinet; sed, quantum valet, contra id quod tolerat pugnet. Nam si conspersioni ceditur, tentationi vel vitio nequaquam resistitur. 27. Ideo diabolus in sacris eloquiis Behemoth, id est, animal dicitur, quia de coelis lapsus ad terras cecidit. Ideo Leviathan, id est, serpens de aquis, quia in hujus saeculi mari volubili versatur astutia. Avis vero propterea nominatur, quia per superbiam ad alta sustollitur. Et recte his tribus vocabulis appellatur, quia pro suo merito aerem, quasi avis, pro carcere meruit; terram, ut animal brutum sihujus saeculi mari insana jactetur fluctuatione. 273 28. Exguli agunt, incitante illo, ipse nominetur ex eo. Quem enim non decipit diabolus?
Abbreviated transcription (Latin):
psa inferni supplicia. qͥsi¬
leuia et transitoria suggerit.:
quatenus miseroꝵ corda
incupiditatẽ lasciuiãq dis¬
soluat: secũq ad tartara di¬
cat. Argum̃ta machinatio¬
nũ malarũq cogitationũ
semina quȩ in cordibus
hominum diabolus fun¬
dit. ita sepe undiq captã
implicant mentem: ut ex
qua parte euadere qͥsq
tẽptauerit. sine ꝑicło eri¬
re ñ possit: ueluti si iures
hoc facere. qđ si feceris
pecces: si uͦ ñ feceris. reus
ꝑuirusis. In tanto gͦ ma¬
li discrimin e ut euaden.¬
di aditus pateat. minora
potius eligenda sunt: ut
maiora uitentur. Diabo¬
tauerit. pͥus naturam uni¬
us ciiusq intendit: et inde
se applicat. unde aptu ho¬
minem ad peccandũ insp¬
exerit. Ex ea parte ho¬
qua eos ꝑ excrescente̾ hu¬
morem facile inclinari
ad uitia conspicit: ut se¬
cundum humoris con¬
sꝑsionem: adhibeat et
temptationem. Lege ba¬
laham. qui in figura di¬
aboli contra populum

Expanded text:
ipsa inferni supplicia, quipsa inferni supplicia, qulevia, et transitoria, suggerit; quatenus miserorum corda in cupiditatem, lasciviamque dissolvat, secumque ad tartara ducat. 23. Argumenta machinationum malarumque cogitationum semina, quae in cordibus hominum diabolus fundit, ita saepe undique captam implicant mentem, ut ex qua parte evadere quisque tentaverit, sine periculo exire non possit, veluti si jures hoc facere, quod si feceris, pecces; si non feceris, reus perjurii sis. In tanto ergo mali discrimine, ut evadendi aditus pateat, minora potius eligenda sunt, ut majora vitentur. 24. Diabouaerit, prius naturam uniuscujusque intendit, et inde se applicat, unde aptum hominem ad peccandum inspexerit. 25. Ex ea parte diqua eos per excrescentem humorem facile inclinari ad vitia conspicit, ut secundum humoris conspersionem adhibeat et tentationem . Lege Balaam, qui in figura diaboli contra populum
Abbreviated transcription (Latin):
ñ in eis intrinsecus regnat
contra eos extrinsecus pug¬
nat: et qui interius amist
dominium exteruis cõmos
bellum. Tc̃ contra eũ que
possioet diabolus acrius soe
qñ se uirtute diuina ab eoe¬
pellendum cognoscit. Une
grauius puerũ in quo hal¬
re ab eo coactus ẽ. Quod fi¬
tum et ad u̾ba iob respicr
ubi in nouissimis beheme
bolum diu̾sis temptations̃
insistere. qui possunt et aliis
sua utilitate prodesse: ut dũ
illi impediuntur. ñ profici¬
uant qui docendi sunt. Mali¬
gni sp̃c hoc qđ intra nos mũ¬
dari cupimus: sine int̾mis¬
sione tẽptant iterum sordi
quicqͥd in semet ipsis terre¬
num sentiunt. indesinent̃
oꝑibꝰ sc̃is exhauriunt: ut
de intimis puri inuenian¬
tur. E odem blandim̃to de¬
cipiunt᷑ nc̃ ꝑ diabolum
hoĩes: quo ꝓtoplasti in ꝑa.¬
diso st̃ decepti. Multis enĩ
uitioꝵ p̾stigiis. m̃tes repro.
lc enĩ ꝓmissis decipit: nc̃
rebus transitoruis quasi ne¬
cessarus illicit: nc̃ etiam

Expanded text:
non in eis intrinsecus regnat, non in eis intrinsecus regnat, contra eos extrinsecus pugnat. Et qui interius amisit dominium, exterius commovet bellum. 19. Tunc contra eum quem possidet diabolus acrius saevit, quando se virtute divina ab eo expellendum cognoscit. Unde gravius puerum in quo habre ab eo coactus est . Quod factum et ab Job verba respicit, ubi in novissimis Behemotbolus diversis tentationibus insistit, qui possunt et aliis sua utilitate prodesse, ut, dum illi impediuntur, non proficiant qui docendi sunt. 21. Maligni spiritus hoc, quod intra nos mundare cupimus, sine intermissione tentant iterum sordidquidquid in semetipsis terrenum sentiunt, indesinenter operibus sanctis exhauriunt, ut de intimis puri inveniantur. 22. Eodem blandimento decipiuntur nunc per diabolum homines, quo protoplasti in paradiso sunt decepti. Multis enim vitiorum praestigiis mentes reproboNunc enim promissis decipit; nunc rebus transitoriis, quasi necessariis, illicit; nunc etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ma oblectamenta illius
respuant᷑. D iabolus enĩ
serpens ẽ lubricus: cuus
si capiti id̃ pͥme suggestio¬
ni ñ resistit᷑: totus inint᷑¬
na cord̃. dũ ñsentitur. illa¬
bitur. Temptationũ dia
bolicarum initia fragilia
sunt: quȩ si ñ caueantur.
s ꝑ usum inc̾suetudinẽ
transeant: un nouissimis
tate uincantur. Dũ in
tota uita diabolus hõie᷑
p̾uaricari cupiat: amp¬
lius tam̃ in finem moli¬
tur deciꝑe. Hinc ẽ qd̾ in
pͥncipio ẽtra ꝓtoplaus¬
tum serpenti dictũ est.
et tu insidiaberis calca¬
neo eius quia nimirũ
hoĩem quem diabolus
incursu p̾tite uite
ñ decipit: in nouissimis
supplantare disponit.
Pinde quãuis quisq sit
iustus: ñ quã necẽe ẽ
ut sit in hac uita secur¬
us. s semꝑ humił caue¬
at. semꝑq ne infinem
corruat. sollicitus ꝑtim¬
escit. Diabolus suis fau
baptismum passus ẽ. adiabela
tẽptari. Diabolus scos om̃s
ñ tenendo possidet. s tem¬
tando ꝑsequitur. Nam qui

Expanded text:
ma oblectamenta illius ma oblectamenta illius respuantur. Diabolus enim serpens est lubricus, cusi capiti, id est primae suggestioni, non resistitur, totus in interna cordis dum non sentitur illabitur. Tentationum dibolicarum initia fragilia sunt, quae si non caveantur, sed per usum in consuetudinem transeant, in novissimis tate vincantur. Dum in tota vita diabolus hominem praevaricari cupiat, amplius tamen in fine molitur decipere. Hinc est, quod in principio contra protoplastum serpenti est dictum: Et tu insidiaberis calcaneo ejus, quia nimirum hominem, quem diabolus in cursu praeteritae vitae non decepit, in novissimis supplantare disponit. Proinde quamvis quisque sit justus, nunquam necesse est ut sit in hac vita securus; sed semper humilis caveat, semperque, ne in fine corruat, sollicitus pertimescat. 17. Diabolus suis fautbaptismum passus est a diabolo tentari . 18. Diabolus sanctos omnes non tenendo possidet, sed tentando persequitur. Nam quia
Abbreviated transcription (Latin):
eris. Tc̃ enĩ bene de se iudi¬
cant sc̃i: qnͣ eos ds̃ fallacias
demonũ ac temptam̃ta fac̃
intelligere. Multi decipiũ¬
tur a diabolo. et ignorant
testimonio declarante: Co¬
mederunt inquit alieni
robur eius: et ipse ignora¬
uit. Alieni namq malig-¬
ni sp̃c significant᷑: qui uir¬
tutes m̃tis comedunt: sed
hoc corda neglegentiũ ñ
intellegunt. Tamquã iner¬
mis diabolus uincit᷑. qñde
aꝑta iniquitate hõiẽ depͣ¬
uare conatur. Armatus uͦ
sc̃itatis et uirtutis hȩc quȩ
sc̃ sunt destruit: qñ et qui
decipit᷑. sua detrim̃ta ñ sen¬
tit s tamꝗͣ sint uirtutesq̃
sunt uitia sectatur et diligit.
In oculis carnaliũ diabolꝰ
terribilis ẽ: in oculis electoꝵ
terror eius uilisẽ. Ab incre¬
dulis ut leo timet᷑. a fortibꝰ
in fide ut uer mis contẽp¬
nitur: atq ad momentũ
ostensus repellit᷑. Qui sug¬
gestiones diaboli ñ recipit:
in eius insidias minime
transit. Nam facile incon¬
seqñti oꝑe repellitur: si pͥ¬

Expanded text:
. Tunc enim bene de se judicant sancti quando Deus fallacia daemonum tentamenta facit intelligere. Multi decipiuntur a diabolo et ignorant testimonio declarante: « Comederunt » inquit, « alieni robur ejus, et ipse ignoravit . » Allieni namque maligni spiritus significantur, qui virtutes mentis comedunt; sed hoc corda negligentium non intellexerunt. Tanquam inermis diabolus vincitur, quando de aperta iniquitate hominem depravare conatur. Armatus verbo sanctitatis et virtutis, ea quae sancta sunt destruit, quando et qui decipitur sua detrimenta non sentit, sed tanquam sint virtutes sunt vitia sectatur et diligit. In oculis carnalium diabolus terribilis est, in oculis electorum terror ejus vilis est. Ab incredulis ut leo timetur, a fortibus in fide ut vermis contemnitur, ad momentum ostensus repellitur. Qui suggestiones diaboli non recipit iniquus, in insidias minime transit. Nam facile in consequenti operum repellitur, si pri