comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
stoici: cum de prouidentia dixͥerũt facer̃ conant᷑. &
secutus est eos tulliug pluribue quidem locis. sed tam̃
materiã tam copiosam & uberem strictum cõtin-¬
git. Quã ego id circo pretereo quia nuper ꝓptium
de ea re librum ad demetrianu auditore meum
arus & hi maxĩe fuerũt in ea sentẽtia. qui ẽẽ
prouidentiã negãt. Nam stoici ãantiu fabricam.
diuine solertie tribuũt. Aristoteles aut labore se
ac molestia liberauit dicens semper fuisse mũdu.
⁊ taq & humanu genus & ceteraq ineo sũt initium
nõ hẽre: led fuisse semꝑ ac semꝑ fore. Sed cum uideamꝰ
singła queq aĩalia que ante nõ fuerit incipere esse¬
& esse definite: necesse est totũ genus dĩantium aliqñ
cepisse & aliqñ desiturũ ẽẽ. quia cepit. Omĩa eni trib
fp̃ib cõtineri necesse est. Preterito. pñti :futuro. Prete¬
riti est origo pñtis substantia: fututi dissoluto quȩ

Expanded text:
stoici, cum de providentia disserunt, facere conantur; et stoici, cum de providentia disserunt, facere conantur; et secutus eos Tullius pluribus quidem locis. Sed tamen materiam tam copiosam et uberem strictim contingit; quam ego nunc idcirco praetereo, quia nuper proprium de ea re librum ad Demetrianum auditorem meum arvis. Et ii maxime fuerunt in ea sententia qui esse providentiam negant. Nam stoici animantium fabricam divinae solertiae tribuunt. Aristoteles autem labore se ac molestia liberavit, dicens semper mundum fuisse; itaque et humanum genus et cetera quae in eo sunt initium non habere, sed fuisse semper ac semper fore. sed cum uideamus singula quaeque animalia quae ante non fuerint esse incipere et esse desinere, necesse est totum genus aliquando esse coepisse et aliquando desiturum esse, quia coepit. omnia enim tribus temporibus contmen necesse est, praeterito praesenti futuro. praeteriti est origo, praesentis substantia, futuri dissolutio. qua
Abbreviated transcription (Latin):
nõ omĩo mẽtiri lolere. led figuris inuoluere. & obscu¬
rat̃ quȩ dicãt. nõ dico esse mentitos sed pͥmu om̃ĩu
promethea simulacrum hõis formasse de molli atq
pingui luto ab eoq ptimũ natã ẽẽ artẽ statuas & li¬
mula chra fingẽdi siquidem iouis tp̃ib fuit. quibus
pͥmum tempła cõstitui. & noui deoꝵ cultus ẽẽ cepe¬
rũt. sic ueritas fucata mẽdatio elt. & dło qd adeo
factum esse uidebat᷑ homini qui opus diuinũ ii¬
tatus ist cepit ascribi. Ceteꝵ fictio ueri ac uiui ho¬
minis elimo dei est. quod hermes quoq ttadidit.
qui nõ tm̃ hoĩem ad imagine dei fictum ẽẽ dixit
a deo: s efia iłd explanate teratauit. ꝙͣ subtili rõne
singła queq incoͬ̃pore hõis menbra formauerit. cum
eoꝵ nihil sit. quod nõ tanpłunde ad usus riecestĩ¬
tatem. ꝙͣtum ad pulcritudinẽ ualeant. Id uoͣ etiam

Expanded text:
non omnino mentiri solere, sed figuris involvere, et obscunon omnino mentiri solere, sed figuris involvere, et obscurare quae dicant, non dico esse mentitos, sed primum omnium Promethea simulacrum homipingui luto ab eoque primo natam esse artem statuas et simulacra fingendi, siquidem Iouis temporibus fuit, quibus primum templa constitui et noui deorum cultus esse coeperunt. sic ueritas fucata. mendacio est et illut quod a deo factum ferebatur, homini, qui opus diuinum imitatus est, coepit adscribi. ceterum fictio ueri ac uiui hominis e limo dei est. quod Hermes quoque tradit, qui non tantum hominem ad imaginem dei factum esse dixit a deo, sed etiam illut explanare temptsingula quaeque in corpore hominis membra formaverit, cum eorum nihil sit quod non tantumdem ad usus necessitatem, quantum ad pulchritudinem valeat. Id vero etiam
Abbreviated transcription (Latin):
diuinos honotes cum om̃ib suis posteris dõ sequut᷑
est. Multis argumẽtis: hoc figmentu poetaꝵ coar:¬
gui põt. factum esse diluuiu ad tollendã petden¬
damq ex orbe terre malitiã: cõstat inter om̃es.
sentiũt. Si gͦ cathadismus iõ factus ẽ. ut mali-¬
tia: que pnimiam młtĩtudine increuerat per¬
deret᷑. Quo fictot hõĩs prometheus fuit. cuius
filium deucalionem: idem ip̃i obiustitiã solum
esse dicũt seruatum: quõ unus gradus. & una
progemes urbem tere. tam celeriter potuit: tezam¬
hõib implere: sed uidelicet. hoc quoq ita cõrum¬
perũt: ut ilłd superius cũ ignorarẽt: & quo tp̃e
cathaclismus sit fac tuisinterra  qui obiustitiam
meruerũt gnͣe humano pereunte saluari. & quõ:
aut cũ quibꝰ ẜuatus sit: que oĩa prophetice littere
docent. Apparet gͦ esse falsum quod de opificio
idem ꝓmethei natrant.Ueru qr poetas dixerã

Expanded text:
diuinos honores cum omnibus suis posteris consecutus diuinos honores cum omnibus suis posteris consecutus est. multis argumentis hoc figmentum poetarum coargui potest. factum esse diluuium ad perdendam tollendamque ex orbe terrae malitiam constat inter omnes. sentiunt. Si ergo cataclysmus ideo factus est, ut malitia, quae per nimiam multitudinem increverat, perderetur, quomodo fictor hominis Prometheus fuit? cujus filium Deucalionem iidem ipsi ob justitiam solum esse dicunt servatum. Quomodo unus gradus, et una progenies, orbem terrae tam celeriter potuit hominibus implere? Sed videlicet hoc quoque sic corruperunt, ut illud superius; cum ignorarent, in quo tempore cataclysmus sit factus in terra, et quis ob justitiam meruerit, genere humano pereunte, salvari, et quomodo, aut cum quibus servatus sit: quae omnia propheticae litterae docent. Apparet ergo falsum esse quod de opificio Promethei narrant. Verum quia poetas dixeram
Abbreviated transcription (Latin):
De hac hoĩs fictione poete quoq ꝙͣ uis
corrupte. tam̃ nõ aliter tradiderũt. Namq hoĩe
deluto aprometheo factum esse dixerunt: ⁊ei
pos nõ fefellit s nom̃ artificis: nullas eĩ lr̃as
ueritatis atlingerãt: sed que ꝓpħaꝵ uactici¬
nio tralita: in sacrario dei continebant᷑. ea de
fabulis & oscura opinione collecta & depraua¬
ta ut ueritas a nulgo sol& uatiis ẜmonib dis¬
sipata coͬͣrumpi nlło modo audiente aliquid a
quo audiuetat. ca̾minib suis cõprehenderunt.
Ex hoc quidem mepte qđ tam mirabile tam diui¬
num opificium homini dederũt. Quid eni opus
fut hoĩem de luto fingi: cum posset eade rõne
gñari qua ip̃e prometheus exiapeto natus eit. Qi
s fuit homo gnare homine potuit. facere nõ po¬
tuit. de diisaũt illu nõ fuisse. pena cius incaucalo
monte declarat. Sed neq prẽm eius iapetũ patru¬
umꝗ titana: quispiam deos mĩcupauit: quia re¬
gni sublimitas penes satũnu solum fuit: ꝑ quam

Expanded text:
de hac hominis fictione poetae quoque quamuis corrupte, tamen non aliter tradiderunt: namque hominem de luto a Prometheo factum esse dixerunt. res eos non fefellit, sed nomen artificis. nullas enim iitteras ueritatis attigerant, sed quae prophetarum uaticinio tradita in sacrario dei continebantur, ea de fabulis et obscura opinione collecta et depraua-ta, ut ueritas a uulgo solet uariis sermonibus dissipata corrumpi nullo non addente aliquid ad id quod audierat, carminibus suis conprehenderunt. et hoc quidem inepte, quod tam mirabile tamque diuinum opificium homini dederunt. quid enim opus fuit hominem de luto fingi, cum posset eadem ratione generari qua ipse Prometheus ex Iapeto natus est? qui si fuit homo, generare hominem potuit, facere non potuit: de diis autem illum non fuisse poena eius in Caucaso monte declarat. sed neque patrem eius Iapetum patruumque Titana quisquam deos nuncupauit, quia regni sublimitas penes Saturnum solum fuit, per quam
Abbreviated transcription (Latin):
qui hoc predicãt: taceã de carminib sibillaꝵ qui
idem nũtiãt. tacẽã de prophetis qui opus mũdi &
opificium dei ino sp̃u & ꝑari uoce testant᷑. etiã intͤ
phos pene uniu̾sos cõuertit. Id eni pythagorei : stoici
peripatetici qui sũt pͥncipales rũm discipime: de¬
miq apͥmis illis seꝑtem sapĩẽtib a locrate usq ad
plaronẽ: pro cõtesio & indubitato habitũ ẽ. dones
unus mltis post seculis extitit delirue Epicurus
niendi noua: & nõie suo cõstitueret disciplinã:
& quia mhil noui potuit reperit̾: ut tam̃ dissen¬
tire a cet̾is uideret᷑. uetera uoluit euertẽt: in quo
illũ circũlatiates pħi om̃s coarguetũt. Certius ẽ¬

Expanded text:
qui hoc praedicat, taceam de carminibus Sibyllarum quae qui hoc praedicat, taceam de carminibus Sibyllarum quae idem nuntiant, taceam de prophetis qui opus mundi et opificium dei uno spiritu et pari uoce testantur, etiam inter philosophos paene uniuersos conuenit; id enim Pythagorei Stoici Peripatetici, quae sunt principales omnium disciplinae. denique a primis illis septem sapientibus ad Socraten usque ac Platonem pro confesso et indubitato habitum est, donec unus multis post saeculis extitit delirus Epicurus,niendi noua, ut nomine suo constitueret disciplinam. et quia nihil noui potuit reperire, ut tamen dissentire a ceteris uideretur, uetera. uoluit euertere: in quo illum circumlatra
Abbreviated transcription (Latin):
te eius ex aliqua re altera pendet: que ilłũ mu¬
tata dissoluat. Ex le ip̃o E ut in pͥmo diximue
libro: &ideo talis est quale ife se uoluit: impas¬
sibilis: mmutabilis: incoͣruptus. beatus etetnius:
Iam uoͣ illa cõcliio qua sentẽtia terminauit tulli¬
us młto absurdior ẽ. q̃ uod si mat̾ia inꝗt adeo
nõ est tacta nec terra quide &aqua & aer & ignis
adeo factus est. ꝙͣ callide periculum preteruolau̾it.
sic em supetiug̃ illd̾ assũpsit. tanꝙͣ ꝑtobatione nõ
indigeret: cũ id młto ẽet incertius. ꝙͣ ild proptet
quod assũꝑtu est Si uoͣ est iquit᷑ adeo facta
mã: nec mũdus adeo factus est. Ex fallo maluit
colliger̃ qđ falsum est. ꝗͣ ex uero q̃d uerũ est.¬
& cũm debeant incerta de certis probare. hic
probatione sumpsit ex incerto: id euertendo quđ
erat certum. Nam diuina prouidẽtia: effectum
esse mũdum ut tatẽa determaxĩo trisimegisto:

Expanded text:
tas ejus ex aliqua alia re pendet, quae illum mutas ejus ex aliqua alia re pendet, quae illum mutata dissolvat. Ex seipso est, ut in primo diximus libro ; et ideo talis est, qualem se esse voluit, impassibilis, immutabilis, incorruptus, beatus, aeternus. Jam vero illa conclusio, qua sententiam terminavit Tullius, multo absurdior. « Quod si materia, inquit, a Deo non est facta, nec terra quidem, et aqua, et aer, et ignis a Deo factus est. » Quam callide periculum praetervolavit. Sic enim superius illud assumpsit, tanquam probatione non indigeret; cum id multo esset incertius quam illud propter quod assumptum est. Si non est, inquit, a Deo facta materia, nec mundus a Deo facolligere quod est falsum quam ex uero quod uerum, et cum debeant incerta de certis probari, hic probationem sumpsit ex incerto ad euertendum quod erat certum. nam diuina prouidentia efFectum esse mundum, ut taceam de Trismegisto
Abbreviated transcription (Latin):
pͥna abesse hinc etiã fine necesse fuit. Qum eh̃ã
fialius fuit ut quod huit mitus. fne careas apt
ut heat finez. quod mitio caruit. Matia ig si facta
nõ ut nec fiȩri exip̃a quicꝙ̃ põt. si fieri ex ip̃a nõ
põt: nec mat̾ia quidem erit. Nat̾ia ẽ er̃ ex qua
fit aliquid: om̃e aũt ex quo fit aliquid quia recipit
opificis manũ destruit᷑. & aliud ẽẽ incepit: gͦ qm̃¬
fine hũit mat̾ia: cum tum factusꝰ est ex eã m̃udus
& mitiu quoq hũit. Nam quod destruit᷑ edifica¬
tu ẽ: quod soluit᷑ alligatu: quod finit᷑ inceptu.
Si giłł ex cẽmutatione ac̃ fine maͣ tolligit᷑ hũisse pri¬
ñcipio: a quo alio fieri nisi a deo potuit. Solus ig¬
deus ẽst. qui factus nõ est: & id circo destruere alia
põt: ip̃e deẜicui nõ põt. permanebit semꝑ in ꝑo qued
fuit. quia nõ aliunde gnãtus. nͨ ortus: nec fũtiui¬

Expanded text:
principium, abesse hinc etiam finem necesse est. Quin etiam principium, abesse hinc etiam finem necesse est. Quin etiam facilius est ut id quod habuit initium fine careat, quam ut habeat finem quod initio caruit. materia igitur si facta non est, nec fieri ex ea quicquam potest; si fieri ex ea non potest, ne materia. quidem erit; materia est enim ex qua fit aliquid. omne autem ex quo fit, quia. recipit opificis manum, destruitur et aliut esse incipit. finem habuit materia, tum cum factus est ex ea mundus, et initium quoque habuit. Nam quod destruitur, aedificatum est; quod solvitur, alligatum; quod finitur, incoeptum est. Si ergo ex commutatione ac fine materia colligitur habuisse principium, a quo alio fieri nisi a Deo potuit? Solus igitur Deus, qui factus non est, et idcirco destruere alia potest, ipse destrui non potest. Permanebit semper in eo quod fuit, quia non est aliunde generatus, nec ortus, nec nativi
Abbreviated transcription (Latin):
aĩalia queda de terra nasci uident᷑: Hlec eĩ tra
nõ perse gignit. s spũs dei sine quo ihil gignit᷑
Nõ em̃ deug ex mã quia sensu preditum & insen-¬
sibili. sapiens exbruto. in patibile de patibili. ex¬
pers torporis de cõporali numꝙ̃ pot̃ oriri. sed mat̾ia
potius ex deo est. Quicꝗd est iniz solido che cõtrecta¬
bili corpore accipit exitus: nam quod accipit uim
dissolubile est: quid dissoluit᷑ interibit: qđ interit
ortum sit necessẽ e. Quod ortum ẽ hũit fonte uñ
oriret. Id est factorẽ alique̾ sẽtientẽ ꝓuidu peritũꝗ
faciẽdi: is est profecto: nec ullus alius ꝙͣ deus ꝗ qm̃¬
senlu. rõne. prouidẽtia: potestate. uir̃tute preditꝰ ẽ.
& aĩantia: & maĩata create & efficere põt. quia te¬
net quõ sit quiꝙͣ faciẽdum. Mat̾ia uõ semꝑ fuisse
no pot quia mutatione nõ caperet si fuiss&. Quod
ui semꝑ fuit. semꝑ cẽ nõ desime. & unde affuit

Expanded text:
animalia quaedam de terra nasci uidentur. haec enim non animalia quaedam de terra nasci uidentur. haec enim non terra per se gignit, sed spiritus dei, sine quo nihil gignitur. non ergo deus ex materia, quia sensu praeditum ex insensibili, sapiens ex bruto, inpatibile de patibili, expers corporis de corporali numquam potest oriri, sed materia potius ex deo est. quidquid est enim solido et contrectabili corpore, accipit externam uim; quod accipit uim, dissolubile est; quod dissoluitur, interibit; quod interit, ortum sit necesse est; quod ortum est, habuit fontem unde oreretur id est factorem aliquem sentientem prouidum peritumque faciendi. is est profecto nec ullus alius quam deus. qone, providentia, potestate, virtute praeditus est, et animantia, et inanima creare et efficere potest, quia tenet quomodo quidque sit faciendum. Materia vero semper fuisse non potest, quia mutationem non caperet, si fuisset. Quod enim semper fuit, semper esse non desinit; et unde abfuit
Abbreviated transcription (Latin):
quõd fiea sme discordia & pernitie nõ pot̃. Collidat
simplex: ut Innẽ omĩa uelud ex fonte descẽderĩt.
Itaꝗ aut deus ex maͣ ortus est: aut ma ex deo: Qid
boꝵ sit ueruis facile ẽ intelligi: Ex his eñ duobus
alteꝵ sensibile ist. alteꝵ caret sensu. Potestae
faciendi aliꝗd nõ pot cẽ isi meo quod sentit.
qdđ sapit: quod cogitat. q̃đ mouet᷑ nec mapi. aut
fieri: aut cõsumãti quicꝙͣ põt.nisi fuerit rõne
preuisum : & quẽ ad moꝰ fiat. anteꝙͣ est. & quẽ ad¬
modũ tõstet postꝗͣ fuerit esfectu Demiq il faciat
aliquid qui ht̃ uolũtate ad faciẽdum. & mamisad
id quod uoluit implendu. Quod aũt in sensibile
eiꝰt mers & torpidu semꝑ iacet. mhil inde oriti
põt ubi nlłs est motus uoluntarius. Nam si om̃e aĩal
ditura nõ est: nec aliunde accipi pot. id qd ibi un¬
de petit᷑ nõ est. Nec tam̃ cõmoueat aliquẽ quod

Expanded text:
quod fieri sine discordia et pernicie non potest. Collidant quod fieri sine discordia et pernicie non potest. Collidant simplex, ut inde omnia, velut ex fonte, descenderint. Itaque aut Deus ex materia ortus est, aut materia ex Deo. Quid horum sit verius, facile est intelligi. Ex his enim duobus alterum sensibile est, alterum caret sensu. Potestas faciendi aliquid non potest esse, nisi in eo quod sentit, quod sapit, quod cogitat, quod movetur. Nec incipi, aut fieri, aut consummari quidquam potest, nisi fuerit ratione provisum; et quemadmodum fiat, antequam est, et quemadmodum constet postquam fuerit effectum. denique is facit aliquid qui habet uoluntatem ad faciendum et manus ad id quod uoluit inplendum. quod autem insensibile est, iners et torpidum semper iacet; nihil inde oriri potest ubi nullus est motus uoluntarius. nam si omne animal ditum non est, nec aliunde accipi potest id quod ibi unde petitur non est. nec tamen commoneat aliquem quod
Abbreviated transcription (Latin):
uersutã soluis. A quo ẽĩ fieri negal: ab eode plane
fieri. mutato nõĩe cõfiteri&. Sequit᷑ meptissima
compa̾ratio: ut faber inquit cum quid ꝑdificatutꝰ
est nõ ip̃e facit mat̾iam: sed utit̾ ea que sut pata¬
ta. fictorꝗ item cera: sic isti ꝓuidentie diuine
maͬm presto esse oportuit nõ quã ip̃a faceret: s
ẽm deus ninoris potestatis. si ex parato faciat
quod hõis est. Faber sine ligno rahil edificabit. qr
betillis est ꝑ imbetillitate definite ac modice po-¬
testatis. Deus aũt fãc ex eo qđ nõ est: qr per-
eternitatem fortis est. per fortitudine potesta¬
tis immẽse. que fine: ac modo caret᷑: sic̃ uita
factoris. Quid gͦ miru si facturus mũdũ deus
turari: cum ex ip̃o uł in ip̃o sint dĩa. na si est
unꝙ facta ẽ: sĩc deus qui ex mat̾ia fecit hũc mũdum.
Duo ĩgͤ ꝯstitĩtur etẽna & quide inter le cõtraria.

Expanded text:
versuram solvis, Geta. A quo enim fieri negas, ab eodem plane versuram solvis, Geta. A quo enim fieri negas, ab eodem plane fieri mutato nomine confiteris. Sequitur ineptissima comparatio. « Ut faber, inquit, cum quid aedificaturus est, non ipse facit materiam, sed utitur ea quae sit parata, fictorque item cera, sic isti providentiae divinae materiam praesto esse oportuit non quam ipse faceret sed enim Deus minoris potestatis, si ex parato facit, quod est hominis. Faber sine ligno nihil aedificabit, quibecillis est, per imbecillitatem, definitae ac modicae potestatis: Deus autem facit ex eo, quod non est; quia per aeternitatem fortis est, per fortitudinem, potestatis immensae, quae fine ac modo caret, sicut vita factoris. Quid ergo mirum, si facturus mundum Deus, tuari, cum in ipso vel ex ipso sint omnia. Nam si est uam facta est, sicut Deus, qui ex materia fecit hunc mundum. Duo igitur constituuntur aeterna, et quidem inter se contraria;
Abbreviated transcription (Latin):
deo nõ faciẽte & inuito ẽẽ aliquid aut potuit. Sed
suã naͣm nłło gn̾ante : Si hũit uim ab aliquo eam
sũpsit: A quo aut sumer mii adeo potuit: Si hũit
nam que utiq ⁊ nascendo dicit᷑: nata est. a quo auł
msi adeo potu̾it procreaq: Natita enim qua dicitis
orta esse omña.: si cõsiliũ nõ ht̃. esficer̾ mhil põt si
aũt gn̾andi de faciendi poteni est. ht̃ ergo dosiluu &¬
propterea deus sit necesse est. nec ab alio noĩe ap¬
pellari põt ea uil inqua est: &e prouidẽtia excogitadi
&solertia potestasq faciendi. Meliui igͥ seneca oĩu
stoicoꝵ acutissimus qui uidit ihil aliud ẽẽ natuta
ꝙͣ deum. Ergo inꝗt deũ nõ laudabimus cui nalis
est uirtus: nec illã didicit ex ullo: Immo laudabi¬
mus ꝙͣ uis eni ñalis sit illi. sibi illam dedit qm̃
deus ipẽ natura ẽ. Cum igł ortu reꝵ taibuis
natute: ac detrahis deo: in edem luto existene

Expanded text:
deo non faciente et inuito esse aliquid aut potuit aut ddeo non faciente et inuito esse aliquid aut potuit aut dquam naturam nullo generante? si habuit uim, ab aliquo eam sumpsit. a quo autem sumere nisi a deo potuit? si habuit naturam, quae utique a nascendo dicitur, nata est. a quo autem nisi a deo potuit procreari? natura enim, qua dicitis orta esse omnia, si consilium non habet, efficere nihil potest: si autem generandi et faciendi potens est, habet ergo copropterea Deus sit necesse est. Nec alio nomine appellari potest ea vis, in qua inest, et providentia excogitandi, et solertia potestasque faciendi. Melius igitur Seneca omnium stoicorum acutissimus, qui vidit « nil aliud esse naturam, quam Deum. Ergo, inquit, Deum non laudabimus, cui naturalis est virtus? » nec enim illam didicit ex ullo. Immo laudabimus: quamvis enim naturalis illi sit, illa sibi illam dedit; quoniam Deus ipse natura est. Cum igitur ortum rerum tribuis naturae, ac detrahis Deo, in eodem luto haesitas;
Abbreviated transcription (Latin):
ces: Nihil eni dixisti quar hoc ño sit ꝓbabrle. Itaq
mihi econitario uł maxime probabile uidetur : nec
tam temer̃ uidet᷑. cogitãti plus esse aliꝗd indeo quẽ
profecto ad imbecillitatem hõĩs redigis: cui mhil
aliud ꝙͣ opificium concedis. Quo ig ab hor̃e diui¬
na illa uis differt: si ut hõ sic eni deus ope indiget
aliena: Indiget aũt si nihil moliri põt nisi ab al¬
tero illi materia ministret᷑. Quod si fit imꝑfecte¬
atq utiq uirtutis est. & erit iam potentior iũdican¬
dus materie instritor. Quo ergo nomine appella ⁊
bitur quis potentia deum uincit᷑. siquidem maius esti
propria facer ꝙͣ aliena instutuere uł disponer. Si aũt
fieri nõ põt. ut sit potentius deo quicꝙͣ. quẽ necesse ẽ
perfecte ẽẽ uirtutis. potestatis. zõms idem igͥ mat̾ie
fictor est: qui & reꝵ & mat̾ia cõstantir. nẽq em̃

Expanded text:
ces? Nihil enim dixisti, quare hoc non sit probabile. Itaque ces? Nihil enim dixisti, quare hoc non sit probabile. Itaque mihi e contrario vel maxime probabile videtur: nec tamen temere videtur, cogitanti plus esse aliquid in Deo, quem profecto ad imbecillitatem hominis redigis; cui nihil aliud, quam opificium concedis. Quo igitur ab homine divina illa vis differet, si ut homo, sic etiam Deus ope indiget aliena? Indiget autem, si nihil moliri potest, nisi ab altero illi materia ministretur. Quod si fit, imperfectae utique virtutis est, et erit jam potentior judicandus materiae instibitur qui potentia deum uincit? siquidem maius est propria facere quam aliena disponere. si autem fieri non potest ut sit potentius deo quicquam, quem necesse est perfectae esse uirtutis potestatis rationis, idem igitur materiae fictor est qui et rerum ex materia constantium. neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
prouidẽtia effectã: sed hũisse & hẽre uim & naͣm
suã: Ut ig̾ faber cũ quid edificaturus ẽ. nõ ip̃e
fecit mat̾iam. s utitur ea: que sit parata.: fic terq
ma nõ est adeo facta. ne tẽra quidẽ he aqua &
aer & ignis adeo factus est. Oꝙͣ młta sũt uitia¬
⁊his dece uersib. Primũ qđ is qui maliis disputa¬
tronib & libris fere om̃ib prorudentie fuerit asserto.:
Qacerimis argumẽtis impugnauerit ios qui prori-¬
dentia nõ isse dixerũt. Idem mĩc quasi proditor
aliꝗs aut transfuga conatus est tollete in quo si ꝯt¬
dicere uelis nec cogitatõe opus est nec labore: sua
illi dicta recitanda sũt. Nec eni poterit abł ullo
cedamus hoc mori & instituto achademicoꝵ ut
liccat hõib ualde liberis dicer ac sentir que ue¬
lnit: sentetias ip̃ius ꝯsideremꝰ. Nꝰ est inꝗt proba¬
hile maͬm reꝵ adeo tactam. Tuib hoc argumẽtis do¬

Expanded text:
prouidentia effectam, sprouidentia effectam, ssuam. ut igitur faber cum quid aedificaturus est non ipse facit materiam sed utitur ea quae sit parata, fictorque materia non est a deo facta, ne terra quidem et aqua et aer et ignis a deo factus est.    homiin his decem versibus! Primum, quod is, qui in aliis disputationibus, et libris fere omnibus providentiae fuerit assertor, et qui acerrimis argumentis impugnaverit eos, qui providentiam non esse dixerunt, i dem nunc quasi proditor aliquis, aut transfuga, providentiam conatus est tollere: in quo si contradicere velis, nec cogitatione opus est, nec labore; sua illi dicta recitanda sunt. Nec enim ab ullo poterit Ccedamus hoc mori et instituto Academicorum; ut liceat hominibus valde liberis dicere, ac sentire quae velint. Sententias ipsas consideremus. Non est, inquit, probabile, materiam rerum a Deo factam. Quibus hoc argumentis do
Abbreviated transcription (Latin):
erimina. in que ip̃e illicit addeu teferat. Exorsue
ig deus fabricam mũdi: illum principius & maximũ
filium precepit opeti immẽso: ẽoꝵ simł & cõsiliatio
usus ĩ: & artifice: in ex cogitãdis: ordiãdis: ꝑficiẽdisq
rebus. qm̃ is & prouidẽtia & rõne & potestate ꝑtec¬
tus est de quo nũc parcius: quđ̃ alio loco & uirtus
rat ex quibus ista materiis. tam magna tam mĩti¬
fica opera deus fecerit. Omia eim fecit exnhilo: nec
audiendi sũt poete: qui aũit cahos in pͥncipio fuisse
misse om̃e illa cõieriem: singłisq ⁊ebus ex cõfuso a¬
ceruo seperatis ordinẽq descriptis instruxisse mun¬
dum pariter & ornasse: quib facile est respondere
potestatẽ dei nõ intelligentib quẽ credant tahil ef¬
ficrte posse nisi ex materia subiacẽte ac parata.
in quo etrore etia pħi fuerũt. Nam cicero de naͣ
deoꝵ disputans ait sic Primũ igͥ nõ est probable:
eam mat̾iam ⁊eꝵ. utde om̃ia orta sũt: ẽe diuina

Expanded text:
rimina, in quae ipse illicit, ad Deum deferat. Exorsus igitur Deus fabricam mundi, illum primum et maximum Filium praefecit operi universo, eoque simul et consiliatore usus est, et artifice in excogitandis, ornandis, perficiendisque rebus, quoniam is et providentia, et ratione, et potestate perfectus est: de quo nunc parcius, quod alio loco et virtusrat, ex quibus ista materiis tam magna, tam mirifica opera Deus fecerit; omnia enim fecit ex nihilo. Nec audiendi sunt poetae, qui aiunt chaos in principio fuisse, misse omnem illam congeriem singulisque rebus ex confuso aceruo separatis in ordinemque discriptis instruxisse mundum pariter et ornasse. quibus facile est respondere potestatem dei non intellegentibus, quem credant nihil efficere posse nisi ex materia. subiacente ac parata.: m quo errore etiam philosophi fuerunt. nam Cicero de natura deorum disputans ait sic: primum igitur non est proba-. bile eam materiam rerum unde omnia. orta. sunt esse diuina
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib gn̾atim deus alim̃eta de fe̾ra. ut usui esse
hoꝵ possẽt: alia nimitu ad cibos: alia uoͣ ad ue¬
stitu. que aũt magnaꝵ sũt uitiu ut inexco¬
lenda tera iuuarent. unde dicta sũt iumẽta.
Ita zeb omib mirabili descriptione cõpositis. re¬
gnu sibi eternu parare cõstituit.& imĩabi¬
les aĩas procreare quib im mortaͣte daret Tum
fecit sibi ip̃e simulachrũ sensibile atq intelligẽ
idest ad imaginis sue formã. qua nihil põt ẽe
ꝑfectus. homine figurauit. ex limo terre unde
hõ nũcupatus est. quod sit factus ex humo. Deniq
plato humanã forma theoclite assecit et sibylla

Expanded text:
omnibus generatim Deus alimenta de terra, ut usui hominibus omnibus generatim Deus alimenta de terra, ut usui hominibus esse possent; alia nimirum ad cibos, alia vero ad vestitum: quae autem magnarum sunt virium, ut in excolenda terra juvarent; unde dicta sunt jumenta. Ita rebus omnibus mirabili descriptione compositis, regnum sibi aeternum parare constituit, et innumerabiles animas procreare, quibus immortalitatem daret. Tum fecit ipsi sibi simulacrum sensibile, atque intelligens, id est ad imaginis suae formam, qua nihil potest esse perfectius: hominem figuravit ex limo terrae; unde homo nuncupatus est, quod sit factus ex humo. Denique Plato humanam formam esse ait; et Sibylla
Abbreviated transcription (Latin):
prima duo elemẽta sũt hĩta: ut nec ortum hois
nec uitam sine his crediderĩt posse cõstare. Hoꝵ
aũt nobis cõmune. cũ ceteris aĩalib ẽ alteꝵ soli
hoĩ datum. Nos eim qm̃ celeste atq inimoͬtale
aĩal sumus. igni utimur. qui nobis inargumetũ
immoͬtalitatuᷤ ẽ datus: qm̃ ignis ecelo est: cuiꝰ
natura quia nobis est. & sursum nitit᷑. uite cõ¬
tine rõnem. Cetera uoͣ aĩalia. qm̃ tota sũt
ẽalia tm̃ modo uͥtunt᷑. quod est elemẽtu cõp̾o
moͬtis oñdit. Ileo pecudes neq incelu suspi¬
ciũt. neq religiones sentiũt. qm ab his usut
cĩpalia igno & aquã: uł ascenderit: uel eliqua¬
uerit solus scite põt qui fecit. Consumato ig mun¬¬
do: aĩalia uatii gnis. dissimilib formis & magna
& minora uti fiecet imparauit: & facta sunt
bina idest diu̾si sexus singłã: ex quoꝵ foctib &¬
aer & tera & maria completa sũt. deditꝗ hil

Expanded text:
elementa prima sunt habita, ut nec ortum hominis elementa prima sunt habita, ut nec ortum hominis nec uitam sine his crediderint posse constare. horum alterum nobis commune cum ceteris animalibus est, alterum soli homini datum. nos enim quoniam caeleste atque inmortale animal sumus, igni utimur, qui nobis in argumentum inmortalitatis est datus, quoniam ignis e caelo est; cuius natura quia mobilis est et sursum nititur, uitae continet rationem. cetera uero animalia quoniam suntalia, tantummodo aqua utuntur, quod est elementum corporamortis ostendit. ideo pecudes neque in caelum suspiciunt neque religionem sentiunt, quoniam ab his usus cipalia, ignem et aquam, uel accenderit uel eliquauerit, solus potest scire qui fecit. Consummato igitur mundo animalia uarii generis, dissimilibus formis, et magna et minora uti fierent imperauit. et facta sunt bina. id est diuaer, et terra, et maria completa sunt. Deditque his
Abbreviated transcription (Latin):
Ihales ex aqua: uterq uidit aliꝗd: s errauit tam̃
uterq quod alteruttu si solum fuisset: neq aqua
nasci exigmi potuisset. neq rursus ignis ex aqua :
tie ꝑmisceri possũt: substantia ignis calor est: aq̃
humor: Necte ig̾ Ouidius quippe. ubi temperiẽ
sumpsere: humorq calorq cõcipiũt: & ab his
oriunt᷑ cũcta duob: Cumq sit ignis aque pu:¬
gnãs uapor humidus om̃is Res crcat & discors
le. ideoq aueterib institutum est : ut sacramẽto ignis
& aque nuptiaꝵ federa sanciant᷑. quod foctus aĩan¬
teria cõporis in humore est: aĩe i calore: quod
ex auium fartib datur fcite. quos crassi humoris
plenos nisi opifex calor fouerit. nec humor põt
co̾porari. nec cõpus aĩati. Exulibus quoq ignis
ficere Interdicto igit᷑ usu eaꝵ reꝵ quib uita ho¬
minu cõstat. perinde habebat᷑ ac si esset. qui
iã snĩam exceperat morte mulctatus. Adeo ista

Expanded text:
Thales ex aqua. uterque uidit aliquid, sed errauit tamen Thales ex aqua. uterque uidit aliquid, sed errauit tamen uterque, quod alterutrum si solum fuisset, neque aqua nasci posset ex igni neque rursus ignis ex aqua: stiae permisceri possunt: substantia. ignis calor est, aquae umor. recte igitur Oaidius: quippe ubi temperiem sumpsere umorque calorque, concipiunt et ab his oriuntur cuncta duobus. cumque sit ignis aquae pugnax, uapor umidus omnes res creat et discors le. ideoque a ueteribus institutum est ut sacramento ignis et aquae nuptiarum foedera sanciantur, quod fetus animanteria corporis in umore est, animae in calore: quod ex auium fetibus datur scire, quos crassi umoris plenos nisi opifex calor fouerit, nec umor potest corporari nec corpus animari. exulibus quoque igni ficere. interdicto igitur usu earum rerum quibus uita hominum constat perinde habebatur, ac si esset qui eam sententiam exceperat morte multatus. adeo duo ista
Abbreviated transcription (Latin):
lum̃ est. & calore potissimo: & fulgorꝰ clarissimo
illustat og̾̃nĩa : ita in deo lit sit unus: & maiestas
& uirtus & claritudo ꝑfeeta est. Nox aũt
quã prauo antiteo illi dicimus attributã: eius
ip̃ius młtãs & uatial religiones ꝑ bimlitudinẽ demõ-¬¬
ant᷑. tam̃ quia nõ sũt plena ac solida lumina: nec
caloris ꝑferũt quicꝗͣ: nec tenebras multitudine sua
uĩtũt. Duo ig̾ illa p̾ncipalia inuenut᷑. que diuedã
&̾ cd̾trariã hñt potestatẽ. calor & humor: que mi-¬
rabiłt deus ad substinẽda. gignẽdaq om̃ia extogi¬
tauit. nã cum uirtus dei sit in calore &xigni: msi
ardorẽ uimq eius ad mixta humoris ac frigoris tem
perasse: nec nasci quicꝗͣ nec coherere potuiss&: ꝗn
statim conflagratione interiret quicꝗd esse cepis-
dia mũdum esse dixerũt. sed zõne penitus nõ
udebant. Heraclitus exigni nata esse oĩa dix̃.

Expanded text:
lumen est, et calore potissimo, et fulgore clarissimo lumen est, et calore potissimo, et fulgore clarissimo illustrat omnia: ita in Deo, licet sit unus, et majestas, et virtus, et claritudo perfecta est. Nox autem, quam pravo illi antitheo dicimus attributam, ejus ipsius multas et varias religiones per similitudinem demonantur, tamen quia non sunt plena et solida lumina, nec caloris praeferunt quicquam nec tenebras multitudine sua uincunt. duo igitur illa principalia inueniuntur, quae diuersam et contrariam sibi habent potestatem, calor et umor, quae mirabiliter deus ad sustentanda et gignenda. omnia excogitauit. nam cum uirtus dei sit in calore et igni, nisi ardorem uimque eius admixta umoris ac frigoris materia temperasset, nec nasci quicquam nec coha.erere potuisset, quin statim conflagratione interiret quidquid esse coepidia. mundum constare dixerunt, sed rationem penitus non uidebant. Hera,clitus ex igni nata esse dixit omnia,
Abbreviated transcription (Latin):
singłis partib suũ tepus actribuit. Yer s orienti
septenitionis hibermuis: I his quoq duab ꝑtih
meridional & septẽtuonali figuta uite ac mõ¬
ni cõtinet᷑. quia uita ĩ calore est. mors rn fai¬
gore. Sĩc aũt calor exigni elt: ita fugus ex a¬
qua: secũdum haꝵ pat̾iu dimẽsionẽ  diem
quoq fẽc atq noc tem qui sꝑatia & orbel p̃oꝵ¬
petna ꝑ uites successione cõfidãt. Dies quema
primus oriens submimsirat dei sit nccesse
E. ut om̃ia quecũq meliora sũt. Nox aut̃ quã
occidens extremug inducit: cius .s. quẽ dei
ẽẽ emulum diximus. que duo ẽtiã in hoc
prescius futuroꝵ deus fecit: ut ex his et uere
teligionis o fallaꝵ superstitionu imago quȩ¬
dam onderet . Nam sĩc sol qui orit̾ indie
lic sit unus. unde solem ẽẽ afpellatũ Cicero
uult uideri: quod obscutitatis siderib solus ap¬
pareat. tam̃ quia ueꝵ ac ꝑ fecte plenitudinis

Expanded text:
singulis partibus suum tempus attribuit, ver scilicet singulis partibus suum tempus attribuit, ver scilicet s. In his quoque duabus partibus, meridiana et septentrionali, figura vitae et mortis continetur: quia vita in calore est, mors in frigore. Sicut autem calor ex igne est, ita frigus ex aqua. Secundum harum partium dimensionem, diem quoque fecit ac noctem, quae spatia, et orbes temterna per vices successione conficiant. Dies, quem primus oriens subministrat, Dei sit necesse est, ut omnia quaecumque meliora sunt. Nox autem, quam occidens extremus inducit, ejus scilicet, quem Dei esse aemulum diximus. Quae duo etiam in hoc praescius futurorum Deus fecit, ut ex iis, et verae religionis, et falsarum superstitionum imago quaedam ostenderetur. Nam sicut sol, qui oritur in diem, licet sit unus, unde solem esse appellatum Cicero vult videri , quod obscuratis sideribus, solus appareat, tamen quia verum ac perfectae plenitudinis
Abbreviated transcription (Latin):
Sinag partes cd̃trarias interse diu̾saꝗ cõscituit.
orientem .s. occide̾temq ex quib orieng deo accen¬
oriri nos faciat ad uitam sempit̾nam. Occidens
aũt cõturbate illi praueq menti ascribit᷑. quod
lum̃ ascondat: quod tenebeas semꝑ inducat &
qd̾ hõĩes faciat ocerder̾ atq interire pectatis. Nam
sic̃ lux orientis est. in luce aũt uite rõ u̾satur.
sic occidetis tenebre sũt intenebus aue mors &
mtcritus ꝯtinet᷑. Dem alteras partes cade rõne
dimensue est: meridiem atq septẽdrione. que
partes duab societate iũgunt᷑: ea eni que ẽ solos
At illa que frigorib. ac perpetuo gelu torpet. eiusdeꝵ
est cuius exttemul occalul. Nam sic̾ contrarie
sũt lumim tenebre: ita fcigue calori. Ut igitut¬
calot lumini est ꝓximus: sic metidies orienti. et fa¬
gus tenebris ita plaga ẽ septinicionis occasui. Sib

Expanded text:
binas partes contrarias inter se diuersasque constituit, binas partes contrarias inter se diuersasque constituit, orientem scilicet occidentemque. ex quibus oriens deo adcen et quod oriri nos faciat ad uitam sempiter- nam: occidens autem conturbatae illi prauaeque menti adscribitur, quod lumen abscondat, quod tenebras semper inducat et quod homines faciat occidere atque interire peccatis. nam sicut lux orientis est, in luce autem nitae ratio uersatur, sic occidentis tenebrae sunt, in tenebris autem mors et interitus continetur. deinde alteras partes eadem ratione dimensus est, meridiem ac septentrionem, quae partes illis duabus societate iunguntur. ea enim quae est soiis At illa, quae frigoribus et perpetuo gelu torpet, ejusdem est cujus extremus occasus. Nam sicut contrariae sunt lumini tenebrae, ita frigus calori. Ut igitucalor lumini est proximus, sic meridies orienti: ut frigus tenebris, ita plaga est septentrionalis occasui. Quibus
Abbreviated transcription (Latin):
potes sure nec si lcias beatio fiãg. perfecta est
i hoie sap̃ia. si sx deũ esse unũ: &i ab ĩpo eẽ fa
cta uniuersa cognoscat. Nũc qm̃ refutauimus
coe qui de mũdo & factore ciul deo: alit̾ sentiũt
ꝙ̃ ueritas ht̃. ad̾ diuinam mũdi fabritam ⁊euer¬
tamur. de qua in archanis religionis sc̃e lt̃is iraditur.
ecit deus igit᷑ primũ omiu celum. Ex m sublime suspe-¬
ndit: quoo esset sedes ip̃ius cõditoris. Demde teram
fundauit. ac subdidit celo quã ho cũ ceteris aĩalium
generib incoleret:eam uoluit humorꝰ cirtũflui & cõ¬
t̾meri: suum uoͣ hĩtaculu distinxit datissimis lumi¬
Tenebras aũt quod est his ꝯtrarium constituit int̾ra.
mhid em ꝑse cõtinet lumins nisi accipiat ecelo.
iquo posuit lumen perhẽne & supetos & uitami
pciptiuam : Reconera inttam tenebras & inferos de
mortem: tanto eni hec ab illis supetiorib distant:
ꝙͣtum mali bonis x uitia ietatib: ip̃ius ꝗͦ terre

Expanded text:
 perfecta est in homine sapientia, si et deum esse unum et ab ipso facta esse uniuersa cognoscat. Nunc quoniam refutauimus eos qui de mundo et de factore eius deo aliter sentiunt quam ueritas habet, ad diuinam mundi fabricam reuertamur, de qua in arcanis religionis sanctae litteris traditur. fecit igitur dens primum omnium caelum et in sublime suspendit, quod esset sedes ipsius dei conditoris. deinde terram fundauit ac subdidit caelo, quam homo cum ceteris animalium generibus incoleret. eam uoluit umore circumflui et contineri. suum uero habitaculum distinxit claris lumitenebras autem, quod est his contrarium, constituit in terra; nihil enim per se continet luminis, nisi accipiat e caelo: in quo posuit lucem perennem et superos et uitam perpetuam, et contra in terra tenebras et inferos et mortem. tanto enim haec ab illis superioribus distant, quantum mala a bonis et uitia a uirtutibus. ipsius quoque terrae
Abbreviated transcription (Latin):
hormes ait. Mortale immortali: p̃ale perpetuo.
coruptibile incorupto propinquate quõ fot i&ꝑte
pius accedere. & intelligentia subsequi. & ideo te¬
renũ ad huc aĩab. ⁊er celestiu perspectioriẽ no ca¬
pit quia cõpore qiͥ custodia septito tenet᷑: quorigꝰ¬
mui soluto ac libero sensu cernat erna atig
ist mneptodu &pinonis sue transoredi nes matelliget᷑
qu siceat lomini accedere. Deniq cum aperitat᷑
spmim ueritate deus. ia sola nos scire uoluit que
Mt fuit hõi scire ad utam cõ sequendam: que ud¬

Expanded text:
Hermes ait, mortale immortali, temporale perpetuo, Hermes ait, mortale immortali, temporale perpetuo, corruptibile incorrupto propinquare non potepius accedere et intellegentia subsequi. et ideo terrenum adhuc animal rerum caelestium perspectionem non capit, quia corpore quasi custodia saeptum tenetur, quominus soluto ac libero sensu cernat omnia. sciest enim modum condicionis suae transgredi nec intellegere quousque homini liceat accedere. denique cum aperiret homini ueritatem deus, ea sola scire nos uoluit quae interfuit hominem scire ad uitam co
Abbreviated transcription (Latin):
aut discendi studio requirebat: s refellendi: qr cõfi¬
debat. nenme id potuisse discere: Quasi uoͣ ix hoc
putandum sit.no esse hec diuinitug. facta: qr quõ
facta fint. nõ põt peruidedi: an tu si educatue in
domo fabrefacta dx ornata: miłła unꝙͣ fabricam
iudisses: domũ illam putasses nõ ab hõie Bdificatã.
quereres: quod nũc d̾e mũdo requitis. ꝗb manib:
quib ferramctis homo tanta opera esset molitui. ma¬
xmue si saxa ingentia im̃esa cemẽta. uastas colũ¬
nas: opus totũ sublimẽ & excelsum uideres. nõ ne
hec ribi humanaꝵ uirium modũ uiderent᷑ exce¬
dere: Quia no tã uitib ꝙ̃ rõne atq artificio fac
ta ẽẽ nescires. Quod si homo inquo inhil ꝑfectũ
est tñ plus efficit rõne. ꝙͣ uites eius exigue pati-¬
unt᷑. Quid est curĩ ccedibile tibi ẽẽ iudeãtar cũ
mudue tibi dicit᷑ factus esse a deo: in quo quia pet¬

Expanded text:
aut discendi studio requirebat, sed refellendi; quia confiaut discendi studio requirebat, sed refellendi; quia confidebat neminem id posse dicere. Quasi vero ex hoc putandum sit, non esse haec divinitus facta, quia quomodo facta sint, non potest pervideri. An tu, si educatus in domo fabrefacta et ornata, nullam umquam fabricam vidisses, domum illam putasses non ab homine esse aedifiquaereres, quod nunc de mundo requiris; quibus manibus, quibus ferramentis homo tanta esset opera molitus; maxime si saxa ingentia, immensa caementa, vastas columnas, opus totum sublime et excelsum videres, nonne haec tibi humanarum virium modum viderentur excedere, quia ta esse nescires? Quod si homo, in quo nihil perfectum est, tamen plus efficit ratione, quam vires ejus exiguae patiantur, quid est cur incredibile tibi esse videatur, cum mundus dicitur factus a Deo, in quo, quia per
Abbreviated transcription (Latin):
honio dei opera. noluit cum mlucere in hũc mũdu.
nisi ꝑfectas omib. Ced ne induci quidem poterat : quõ
enĩ subsisteret cum fabricaret᷑ desuꝑ celum. terara
subter fundaret᷑. cum fortasse humida uł nimis cor¬
porata rigoril cõcrescerẽt. uł igneis calorib incocta
& solidãta duresceret : aut quo uiueret sole nõ du
mstituto: nec ftugib aut aĩalib natis: Itaq necesse
fuit hõĩem positemo fieri: cũ iam mũdo ceterilꝙ ⁊eb
manus sũma rẽt impdita. deniq sc̃e lr̃e docent ho¬
mines fuisse ulttanũ dei opus. & sic inductu ẽe im
dius perfecto iam mũdo & uniu̾sis aĩalib figuta¬
tis. hoc addidit. Canctius hic aĩal mẽtisq capatius
alte. de erat ad huc: & quod dñari incefera poss&.:
Natus homo est. Adeo nefas existimãdu est ea scru-¬
tari. que deus uoluit esse celata. Uerũ tio audiendi

Expanded text:
homo Dei opera, noluit eum inducere in hunc mundum, homo Dei opera, noluit eum inducere in hunc mundum, nisi perfectis omnibus. Sed ne induci quidem poterat: quomodo enim subsisteret, cum fabricaretur desuper coelum, terraque subter fundaretur; cum fortasse humida, vel nimiis rigoribus torporata concrescerent, vel igneis caloribus incocta et solidata durescerent? Aut quomodo viveret, sole nondum instituto, nec frugibus, nec animalibus natis? Itaque necesse fuit hominem postremo fieri, cum jam mundo caeterisque rebus manus summa esset imposita. Denique sanctae litterae docent hominem fuisse ultimum Dei opus, et sic inductum fuisse dius perfecto jam mundo, et universis animalibus figuratis, hoc addidit: Sanctius his animal, mentisque capacius altae Deerat adhuc, et quod dominari in caetera posset; Natus homo est. Adeo nefas existimandum est ea scrutari, quae Deus voluit esse celata! Verum ille non audiendi
Abbreviated transcription (Latin):
mẽta: quib doceat: semper fuisse mãm. quam̃
flli proridentia effecerit. Ostendat quõ quicꝙ̃
podetosum & graue aut esse potuerit sie auctor:
aut mimutari ualuerit: ac desierit esse quod semꝑ
fuit. & mapiat esse quod nũꝙͣ fuit: que si docue¬
tit tam demum assertiar: ne triũdu quide diui¬
na prouidẽtia cõstitutu & tam̃ sic assentiat: ut aliũ
illis laqueis tenẽa: Codem cm̃ quo nall& teudue¬
tur. ut cdicat & mam de qua mũdus est: & mun¬
dum qui de maͣ est naͣ extitille. Cum gͦ ip̃a
naͣm & deũ isse tollẽdu nec enĩ pot̃ facere mi¬
rabilia idẽ maxĩa rxõne constagitia. nisi qui
nõ otigmem adeo traxerit. At idem quotiens epicureul
est. ac uult a deo factum esse mũdum. queret solet
quib manib. quib machinis quibus uectib riaio
molitione tantum hac opus fececit. uideret fortalle
s ob tpo potiussse ee quo deus fecit. sed ne perspiuat᷑

Expanded text:
menta, quibus doceat semper fuisse materiam, quam menta, quibus doceat semper fuisse materiam, quam nulla providentia effecerit. Ostendat, quomodo quidquam ponderosum et grave, aut esse potuerit sine auctore, aut immutari valuerit, ac desierit esse, quod semper fuit, ut inciperet esse, quod numquam fuit. Quae si docuerit, tum demum assentiar, ne mundum quidem divina providentia constitutum; et tamen sic assentiar, ut aliis illum laqueis teneam. Eodem enim, quo nolet revolvetur, ut dicat, et materiam de qua mundus est, et mundum qui de materia est, natura extitisse: cum ego ipsam naturam Deum esse contendam. Nec enim potest facere mirabilia, id est maxima ratione constantia, nisi qui , quod non originem a Deo traxerit. At idem quoties Epicureus est, et non vult a Deo factum esse mundum, quaerere solet quibus manibus, quibus machinis, quibus vectibus, qua molitione hoc tantum opus fecerit. Videret fortasse, si eo tempore potuisset esse, quo fecit. Sed ne perspiceret
Abbreviated transcription (Latin):
uidentia conglobatã. Quatꝰ nõ oportuit pritatꝰ.
id circo mũdu nõ esie diuina prouidentia factu.
quia ma eius diuia prouidentiã facta nõ sit.
sed quia mũdus diuina prouidẽtia sit esfectus. cta
mãm factam esse diuinitus. Cte dibilius est eniꝰs ma
rõ esse factum. quia sme mete xõne cosilio nibil
fieu põt. Uerũ hoe ciceronis nõ est culpa. sed seste
sum suscepiss& disputatone: qua nam deorꝑ tille ut¬
dequa pħ agrciebãt om̃e diuenitatem ignorãtia ueri
putauit esse tollendam. Itaq deol nõ potiut tollees
quia nõ erant cum aũt prouidẽtiã diuinã qure eli
muno deo conaret᷑ euertere: quia cotra ueritates
niti ceꝑat: deficientib arguitis: in hãc foueam
necessario decidit. Unde se extritare nõ posset.
Hic gͦ illu teneo herẽtem: teneo defixum: quo
lualius. qui contra disserebat obmutuit. hic
eĩm gͣ cardo teꝵ hic uertunt᷑ om̃a. Explicet
se con̾ita si põt ex hac uoragine: proferat arga-¬

Expanded text:
non oportuit pntare idcirco non esse mundum diuina prouidentia factum, quia materia eius diuina prouidentia facta non sit, sed quia mundus diuina prouidentia sit effectus, etiam materiam factam esse diuinitus. credibilius est enim materiam non esse a deo factum, quia sine mente ratione consilio nihil fieri potest. uerum haec non Ciceronis est culpa, sed sectae. cum enim suscepisset disputationem qua deoru garriebant, omnem divinitatem ignorantia veri putavit esse tollendam. Itaque deos potuit tollere, quia non erant. Cum autem providentiam divinam, quae est in uno Deo, conaretur evertere, quia contra veritatem niti coeperat, deficientibus argumentis, in hanc foveam necessario decidit, unde se extricare non posset. Hic ergo illum teneo haerentem, teneo defixum, quo Lucilius, qui contra disserebat, obmutuit. Hic est ergo cardo rerum; hic vertuntur omnia. Explicet se Cotta, si potest, ex hac voragine; proferat argu
Abbreviated transcription (Latin):
iudicari: nã om̃s inuna coiꝗ custodia deti-¬
aũt peccata & scelera detecta nõ resurget
sed cũ impiis ineasdẽ tenebras recõclentur
ad certa supplicia destinati. fignieta hec eẽ
poetaꝵ quidam putat᷑ ignorãtes uñde illa poete
acceperĩt ac negat hec fieri posse: nec mirũ est
ita illis uideri. Alit̾ eĩ ꝙͣ res ht̃ tradit᷑ apoe¬
tis. qui licet sint multo antiꝗgores ꝙͣ stoyci
& oratores de tetera gnͣa scriptoꝵ tã qr mi¬
steriũ diuini sacramẽti nesciebãt & ad cos
mẽtio resurrectionis future oscuroꝵ gre ꝑ¬
uenerat: eam uoͣ temere ac leuitꝰ auditam
in modũ cõmentitie fabule peliclerũt Et in
idem testati sũt. nõ auctore̾ se certũ sed
opinionẽ sequi ut Maro qui ait. Sit mͥ
fas audita loqui. Ꝙrͣuis igͭ ueritatisꝰ archa¬
na inꝑte cõruperit: tñ ⁊p̃a rȩor uereor in¬
uenit᷑ qd cũ ꝓpħis inꝑte cõsentuĩt: Quod¬

Expanded text:
iudicari: omnes in una communique custodia detiiudicari: omnes in una communique custodia detiautem peccata et scelera detecta, non resurgent, sed cum inpiis in easdem tenebras recondentur ad certa supplicia destinati. Figmenta haec esse poetarum quidam putant ignorantes unde illa poetae acceperint, ac negant haec fieri posse: nec mirum est ita illis uideri. aliter enim quam res habet traditur a poetis: qui licet sint multo antiquiores quam historici et oratores et cetera genera scriptorum, tamen quia mysterium diuini sacramenti nesciebant et ad eos mentio resurrectionis futurae obscuro rumore peruenerat, eam uero temere ac leuiter auditam in modum commenticiae fabulae prodiderunt. et tamen idem testati sunt non auctorem se certum, sed opinionem sequi, ut Maro qui ait: sit mihi fas audita loqui. quamuis igitur ueritatis arcana in parte corruperint, tamen ipsa res eo uerior inuenitur, quod cum p