comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
diem sollemnem dicit qui honore dñi & sc̃orum confessione sa¬
cratus ẽ. in confrequenta tionib: id ẽ pro cessionibus crebris
quas popu liturba condensat & reddit caeleberrima deuoti¬
one festiua: quoduero addit usq ad cornualtaris: prohiben¬
tur aliqui forsitan quod multis inusuẽ. audita euangelii lec¬
tione discedere : Nonenim ad cor nualtaris accedunt: qui¬
communicationis gratia non replentur: hoc deisto alta¬
re usualuit mihi uid&ur comp& enter accipimus quo corpus
& sanguis dñi sollempni nobis frequentatione largitur: illud
uero altare ẽ. ante conspectum dñi ubi purificatis animis per
contem placionẽ ad scã iubemur accedere ut in hac ac tuali
sollempni tate illud semꝑ debea mus inspicere.
MANSITAUTEM INDOMO UIRISUI ANNOS CENTUMA QUIN¬
QIT ET DIMISIT ABRANSUAM LIBERAM
Domum uiri p̃sentem mundum possumus accipere in quo sub

Expanded text:
«diem sollemnem», dicit, qui honore Domini et sanctorum confessione sa«diem sollemnem», dicit, qui honore Domini et sanctorum confessione sacratus est; «in confrequentationibus», id est processionibus crebris, quas populi turba condensat et reddit celeberrima devotione festiva. Quod vero addit «usque ad cornu altaris», prohibentur aliqui forsitan, quod multis in usu est, audita evangelii lectione, discedere; non enim ad cornu altaris accedunt qucommunicationis gratia non replentur. 83 Hoc de isto altare visuali, ut mihi videtur, competenter accipimus quo corpus et sanguis Domini sollemni nobis frequentatione largitur. Illud vero altare est ante conspectum Domini, ubi purificatis animis per contemplationem ad sancta iubemur accedere, ut in hac actuali sollemnitate illud semper debeamus inspicere. 84 «Mansit autem in domo viri sui annos centum quinque, et dimisit abram suam liberam». «Domum viri» praesentem mundum possumus accipere, in quo sub
Abbreviated transcription (Latin):
nequaquam ultra passccẽ ad in lecebras carnalium uolup¬
tatum atq pristinas sordes uitiorum relabi sed lauacro
sacrȩ regenerationis ab luta atq renata quo dreliquũ ẽ
Tem poris in fide uiuit filudĩ. cui ꝑ paulum dicitur: Eratis aũt
aliquando tenebrȩ nunc aut̃ lux in dño ut filiilucis ambulate.
FRAT AUTEM DIEB FESTIS PROCEDENS CUMGLORIA MAGNA
Festa xp̃ianȩ relegionis sunt quib: recordatur temporis domi¬
nicaeuncarnationis passiõnis resurrectionis atq ascensionis
fessorum natalła atq triumphos inquibus omnib: aecclesiar¬
ꝓcedit cum magna gloria quia honesta conuersatione copro¬
bis morib: atq laudibus diuina incessabiliter commemora
sacramenta : quod proph&a nouo populo hoc ẽxp̃ianouran¬
dare uid&ur inpsal terio ubi scriptum ẽ: Constituite diem
sollemnem in confrequentationibus usq adcor nualtaris:

Expanded text:
79 nequaquam ultra passa est ad inlecebras carnalium volup79 nequaquam ultra passa est ad inlecebras carnalium voluptatum atque pristinas sordes vitiorum relabi, sed, lavacro sacrae regenerationis abluta atque renata, quod reliquum est temporis in fide vivit Filii Dei, cui per Paulum dicitur: «Eratis autem aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino ut filii lucis ambulate». 80 «Erat autem diebus festis procedens cum gloria magna». Festa Christianae religionis sunt quibus recordatur temporis Dominicae incarnationis, passionis, resurrectionis atque ascensionis fessorum natalicia atque triumphos, in quibus omnibus ecclesia «procedit cum magna gloria»; 81 quia honesta conversatione et probis moribus atque laudibus divina incessabiliter commemorat sacramenta. Quod propheta novo populo, hoc est Christiano, mandare videtur in psalterio ubi scriptum est: «Constituite diem sollemnem in confrequentationibus usque ad cornu altaris;» 82
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑno sponso ueraciter coniuncta sinemacula & sine ruga
& sine corruptione ulla caelestem hierusalem in trauerit:
p̃elarior ergo iudith erat uniuersȩ terrae isrł quia sola
aec clesia catholica emin& in toto orbe terrarum suꝑnas
diuitias quȩrens thalamo caeles tis regis dignissima & cũ eo
ꝑ p&uum regnum possessura. dequã ipse sponsus incantico
canticorum ait. S exaginta sunt reginae & octoginta concu¬
binȩ : Vna ẽ columba mea ꝑ fecta mea una ẽ matri suae
electa gen&ricisuae. Uiderunt enim filiȩ & beatissimã
predicauerunt reginȩ & concubinȩ laudaue runt cam.¬
ERAT ETIAM UIRTITI CASTITATIS. AD IUNCTA ITAUT
NON COGNOS CERET UIRUM OMNIB DIEB UITAE SUAT:
EX QUO DE FUNCTUS ESTMANASES UIRTIUS :
Castitas ergo aecclesia ad mirabilis ẽ. & ualde laudabilis quae
postquam pompe di aboli &ido latriae ab dicauerat & iuxta
a postoli sententiã mundus sibi crucifixus ẽ ipsaq mundo

Expanded text:
superno sponso veraciter coniuncta, sine macula et sine ruga superno sponso veraciter coniuncta, sine macula et sine ruga et sine corruptione ulla caelestem Hierusalem intraverit. 76 «Praeclarior ergo Iudith erat universae terrae Israhel», quia sola ecclesia catholica eminet in toto orbe terrarum supernas divitias quaerens, thalamo caelestis regis dignissima et cum eo perpetuum regnum possessura. 77 De qua ipse sponsus in Cantico canticorum ait: «Sexaginta sunt reginae et octoginta concubinae; una est columba mea, perfecta mea, una est matri suae electa genetrici suae: viderunt eam filiae et beatissimam praedicaverunt; reginae et concubinae laudaverunt » « Erat etiam virtuti castitas adjuncta, ita ut non cognosceret virum omnibus diebus vitae suae ex quo defunctus est Manasses vir eius». Castitas ergo ecclesiae admirabilis est et valde laudabilis, quae postquam pompae diaboli et idolatriae abdicaverat et, iuxta Apostoli sententiam, mundus sibi crucifixus est ipsaque mundo;
Abbreviated transcription (Latin):
a &ernã beatitudinem recte ꝑuenire desiderat & pia inten¬
tione recta locutione atq bona operatione uitã presentem
ducendo aduentum iudicis sui sollicitus exspectat: Cũ aut̃
illeuenerit & tempus laboris istius transierit tuncfi& qđ sequit᷑.
Quiafinito iudicio accep ta sententia scĩ di deperegrinatione
istius mundi migrabunt ad possidendum regnũ patris a & ni.
quod paratum ẽ illis aboriginemundi. ETIU DITI MAGNA
FACTAEST INBETIULIA ET PRECLARIOR ERAT UNIUTR¬
STTERRE ISRL Quia tunc apparebit claritas & gloria
scãe aecclesiȩ quae antea latebat cum in prȩssuris istius mun¬
di uersabatur: tunc enim iuxta euangelicum testimoniũ
iustifulgebunt sicut sol in regno patriseorum & puritas fidei
ꝑquam a postolus omnes rite credentes uirginem castam sẽ
dis pondisse uniuiro xp̃o gloriabatur: inuerab& hulia hoc ẽ
in uirginitate ꝑp&ua clarebit. quando sponsa nobilissima

Expanded text:
aeternam beatitudinem recte pervenire desiderat, et pia intenaeternam beatitudinem recte pervenire desiderat, et pia intentione, recta locutione atque bona operatione vitam praesentem ducendo adventum iudicis sui sollicitus exspectat. Cum autem ille venerit et tempus laboris istius transierit, tunc fiet quod sequQuia finito iuditio, accepta sententia, sancti Dei de peregrinatione istius mundi migrabunt ad possidendum regnum Patris aeterni, quod paratum est illis ab origine mundi. 74 «Et Iudith magna facta est in Bethulia et praeclarior erat universae terrae Israhel». Quia tunc apparebit claritas et gloria sanctae ecclesiae, quae antea latebat cum in pressuris istius mundi versabatur. Tunc enim, iuxta evangelicum testimonium, «iusti fulgebunt sicut sol in regno Patris eorum», 75 et puritas fidei, per quam Apostolus omnes rite credentesvirginem castam se dispondisse uni viro Christo gloriabatur, in vera Bethulia, hoc est in virginitate perpetua, clarebit quando sponsa nobilissima,
Abbreviated transcription (Latin):
nationeiam in spe futurorum bonorum quodã modo io cundus
& la&us ẽ: Vndedicit apostolus sp̃e iam saluifactisumus & ite¬
rum spe inquit gaudenter intribulatione patientes. hinc&
ipsa ueritas in euangelio discipulis ait Cum uos ꝑsecuti fuerint:
& dixerint omnemalum aduersum uõs mentientes ꝓp̃t nom̃
ETPER TRES MENSES GAUDIUM HUIUS UICTORIUAE CAELE¬
BRA TUMEST CUMIU DITN:¬
CVMIUDITI: Quid. ẽ ꝑ tres menses gaudiũ
huius uictoriae caelebrare cum iudith. nisi quem lib& sc̃oꝵ
fide. spe & caritate in incolatu istius mundi cum matre a eccle¬
sia congratulari & ꝓ uirib certare ut diuinagratia adiutus
integrum & sineque rella spm̃ suum animã &corpus in aduen
saluũ facit & despẽ psal mista ait: quisperat in dño non con¬
fund&ur ia&er num: Hinc& iohannes a postolus de carita¬
menses ergo huius cȩmodi gaudium cae lebrat omnis qui ad

Expanded text:
natione iam in spe futurorum bonorum quodammodo iucundus natione iam in spe futurorum bonorum quodammodo iucundus et laetus est. Unde dicit Apostolus: «Spe iam salvi facti sumus». 69 Et iterum: «Spe» inquit, «gaudentes, in tribulatione patientes». Hinc et ipsa Veritas in evangelio discipulis ait: «Cum vos persecuti fuerint et dixerint omne malum adversum vos, mentientes propter nomen is». 70 «Et per tres menses gaudium huius victoriae celebratum est cum Iudith». Quid est «per tres menses gaudium huius victoriae celebrare cum Iudith» nisi quemlibet sanctorum fide, spe et caritate in incolatu istius mundi cum matre ecclesia congratulari et pro viribus certare ut, divina gratia adiutus, integrum et sine querella spiritum suum, animam et corpus in adventsalvum facit. Et de spe psalmista ait: «Qui sperat in Domino non confundetur in aeternum». Hinc et Iohannis apostolus de caritamenses» ergo huiuscemodi «gaudium celebrat» omnis qui ad
Abbreviated transcription (Latin):
gauit fortem : tunc accepit aecclesia ipsius ab epotes tatẽ
utuasa hostir diripiens conuerter& inuasa pi&atis Nec non
astudium quone fandi sẽductoris fraudes p̃dicando d&egebat
ipsue&iam prodona acceptabili offert regi & creatorisuo
Vnde & sub iungitur : & conopeum quodipsa tulerat in anathe¬
ma obliuionis: conopeum ergo quodr&e muscarum ẽẽ dicitꝰ
dolisunt quib in prudentes capiuntꝰ. Sed hos anathema ti¬
⁊at & dam nat scã mater aecclesia quia illos displicere dño no¬
uit in nocentiã aut̃ placere luxta illud psalmistae. In nocens
manib: & mundo corde qui non accepit inuano animam suam
nec iurauit indolo proximosuo. hic accipi& benedictio nẽ a dño
& misericordiam adõ salutarisuo: ERATAUTTMA Popii lus
IOCUNDUS ST̃CIIN DUMFA CIEM SCÕRUM
Ueraciter enim populus di tunc iocundus erit cumꝑuenerit ad
contem plationẽ uultus conditoris sui nec non & in hac peregri

Expanded text:
gavit fortem, tunc accepit ecclesia ipsius ab eo potestatem gavit fortem, tunc accepit ecclesia ipsius ab eo potestatem ut, vasa hostis diripiens, converteret in vasa pietatis, nec non et studium, quo nefandi seductoris fraudes praedicando detegebat, ipsud etiam pro dono acceptabili offert regi et creatori suo. 67 Unde subiungitur: «Et conopeum quod ipsa tulerat in anathema oblivionis». Conopeum ergo, quod rete muscarum esse dicitur, doli sunt quibus inprudentes capiuntur; sed hos anathematizat et damnat sancta mater ecclesia quia illos displicere Domino novit, innocentiam autem placere; iuxta illud psalmistae: «Innocens manibus et mundo corde qui non accepit invano animam suam nec iuravit in dolo proximo suo, hic accipet misericordiam a Deo salutari suo. » « Erat autem populus jucundus secundum faciem sanctorum. » Veraciter et tunc populus Dei jucundus erit, cum pervenerit ad contemplationem vultus condito
Abbreviated transcription (Latin):
& mors ultranonerit. neq luctus neq clamor neq dolor erit
quae prima abierunt. cum scã ciuitate nouissimo iudicio
glorificata dolor luctus & mortalitas tantũ in gehenna re¬
manebunt. PORRO IDITI UNIUERSA UASABELICANO¬
LOFERNIS QUTDE DITTI POPULUS: ETCONOPTUM QUODIP¬
SA SISTULTRAT IN ANA TNEMA OB LIUIONIS:
Sub auditur obtulitdõ. quod ergo iudith uniuersa uasabellica
holo fernis sibidata apopulo consecrabat dño Significat
quod scã aecclesia illas animas quas diabolur suamalitia
delusas inusum ministeriisui ad opera scilic& impi&atis sub
uasa acceptabilia aqua & uerbo effecitdõ Iuxta illam para¬
bolam euangelii quadñs adiudaeor loquiturdicens nemo
potest uasa fortis ingressus in domum diripere. Nisi prius
fortem allig& & tunc domũ eius diripi& : cum enim redemp¬
tor huma nigeneris principem huius mundi eiecitforas & alli¬

Expanded text:
«Et mors ultra non erit neque luctus, neque clamor neque dolor erit «Et mors ultra non erit neque luctus, neque clamor neque dolor erit quae prima abierunt» cum, sancta civitate novissimo iudicio glorificata, dolor, luctus et mortalitas tantum in gehenna remanebunt. 64 «Porro Iudith universa vasa bellica Holofernis quae dedit ei populus, et conopeum quod ipsa sustulerat in anathema oblivionis», subauditur: obtulit Deo. Quod ergo «Iudith universa vasa bellica Holofernis, sibi data a populo», consecrabat Domino significat quod sancta ecclesia illas animas, quas diabolus sua malitia delusas in usum ministerii sui, ad opera scilicet impietatis suvasa acceptabilia aqua et verbo effecit Deo, iuxta illam parabolam evangelii qua Dominus ad Iudaeos loquitur dicens: «Nemo potest vasa fortis ingressus in domum diripere, nisi prius fortem alliget et tunc domum eius diripiet». 66 Cum enim redemptor humani generis principem huius mundi eiecit foras et alli
Abbreviated transcription (Latin):
dib quasꝓ hoc dño soluebant: Uenit omnis populus adorare.
inhierus alem dnm & proferre ei ibidem holo causta uota & re¬
promissiones : quia ibi erattem plum dĩ & altare & scĩficatio
p̃cipua: Misticȩ autem significatq unusquisq electorum
post ꝑ actum bellum huius mundi & uictoriam certã de hosti¬
b purificatus ab omni labe peccatorũ properat insuꝑnam
ciuitatem dĩ ubiuera ẽ. uisio pacis ut ibi offerat conditorisuo
pura uota cordis placitã confessionem oris & grata holo cau¬
sta dõ totius conuersationis suae: quando illud quodin apo¬
calipsin descĩs scriptum ẽ compl&ur absterg& inquid dr̃
omnem lacrimã aboculis eorum tanta illius ciuitatis & tam
celsa dedĩ munere claritas apparebit ut nullare maneant
uestigia u&sustatis: Quando quidem & corpora caelestis in¬
corruptio sublimabit &mentes a &erniregis pasc& intuitus

Expanded text:
dibus quas pro hoc Domino solvebant 60 «venit omnis populus adorare dibus quas pro hoc Domino solvebant 60 «venit omnis populus adorare Dominum» et proferre ei ibidem «holocausta, vota et repromissiones»: quia ibi erat templum Dei et altare et sanctificatio praecipua. 61 Mystice autem significat quod unusquisque electorum, post peractum bellum huius mundi et victoriam certam de hostibus, purificatus ab omni labe peccatorum, properat in supernam civitatem Dei ubi vera est visio pacis, ut ibi offerat conditori suo pura vota cordis, placitam confessionem oris et grata holocausta Deo totius conversationis suae. 62 Quando illud, quod in Apocalipsin de sanctis scriptum est, completur, «Absterget» inquit, «Deus omnem lacrimam ab oculis eorum», tanta illius civitatis et tam celsa de Dei munere claritas apparebit ut nulla remaneant vestigia vetustatis, 63 quandoquidem et corpora caelestis incorruptio sublimabit et mentes aeterni regis pascet intuitus.
Abbreviated transcription (Latin):
caro recens sale conditur ut ex siccato umore sanguineo
uermescere nequeat. Caro ergo & sanguis uermes creat
quia delectatio carnalis cui condimentum continentiae
resistit poenam luxoriosis generat a&ernam: dequo
saluator in euangelo ait.Ubiuer mes eorum nonmorit᷑
& ignis non ex tinguitur. Inuerme putridinẽ gehennȩ sicut
in igne ardorem designat: Siueuermem dicitseram scele¬
n mor dere cessabit. Ut ignisit poena extrinse¬
cus sacuiens: Ver mis dolor interius accus sans:
ETFAC TUMEST POSTIAEC OMNIS POP̃U LUS POSTUIC¬
TORIAM UENIT ADORARE IN MERUSALEM DNM ET MOX
UT PURIFICATISUN TOBTULERUNT OMNES nO LOCAUS TA
ET UOTA ETRE PRO MISSIONTS SUAS
Etfactum ẽ inquid posthaec id .ẽ. post nec ẽ holofernis post
hostium fugam & in teritum post congratulationẽ. ciuium cũ
iudith dediuino auxilio sibi conlato & deliberatio nesua & lau¬

Expanded text:
caro recens sale conditur, ut exsiccato umore sanguineo caro recens sale conditur, ut exsiccato umore sanguineo vermescere nequeat. Caro ergo et sanguis vermes creat, quia delectatio carnalis, cui condimentum continentiae non resistit, poenam luxoriosis generat aeternam, de quo Salvator in evangelio ait: «Ubi vermes eorum non moritur et ignis non exstinguitur». 58 In verme putredinem gehennae, sicut in igne ardorem designat; sive vermem dicit seram scele afflictorum mordere cessabit, ut ignis sit poena extrinsecus saeviens, vermis dolor interius accusans. 59 «Et factum est, post haec, omnis populus post victoriam venit adorare in Hierusalem Dominum, et mox ut purificati sunt obtulerunt omnes holocausta et vota et repromissiones suas». «Et factum est», inquit, «post haec», id est post necem Holofernis, post hostium fugam et interitum, post congratulationem civium cum Iudith de divino auxilio sibi conlato, et de liberatione sua et lau
Abbreviated transcription (Latin):
antea maliciose in proximos suos egerat. unde sub iungitur.
INDIT IUDICII GISITA BITILLOS Uisitabit utiq illos non ad¬
INDIE IU DICII GISITA BITILLOS
Visi tabit utiq illos non ad
suꝑna cum sc̃is mercede coron&. Sed ut cum diabolo & ange¬
lis eius ꝑ p&ius poenis ex cruci& in inferno.
DABITENM IGNEM ET UERMES IN CARNESTORUUT
VRANTUR ET SENTIANT USQUE IN SEMPITER NUAA
Hinc uoce consolatoria dñs ꝑ esaiam proph& am adiustos lo¬
qui tur dicens Nolite time̾re obꝑ brium hominum & blas¬
phemias eorum ne m&uatis.
Sicut enim uestimentum siccõ¬
medit eos uermis: & sicut lanam sic deuo rauiteos tinea:
Salus aut̃ mea insempiternũ erit & iustitia mea ingenera¬
tione & generationem. Nonsolum enim incarnes peccatorũ¬
tormenta inferni redundcnt Sed&iam in animas quia
utraq substantia digne ibi puni&ur quae hic pȩnitentiã pec¬
catorum & bonorum operum fructum agere neglexit

Expanded text:
antea malitiose in proximos suos egerat; unde subiungitur: antea malitiose in proximos suos egerat; unde subiungitur: In die iudicii visitabit illos». « «Visitabit» utique «illos», non In die judicii visitabit illos. » Visitabit utique illos, non ut superna cum sanctis mercede coronet, sed ut cum diabolo et angelis ejus perpetuis poenis excruciet in inferno. « Dabit enim ignem et verines in carnem eorum, ut urantur et sentiant usque in sempiternum. » Hinc voce consolatoria Dominus per Isaiam prophetam ad justos loquitur dicens: « Nolite timere opprobrium hominis, et blasphemias eorum ne metuatis sicut enim vestimentum sic comedet eos vermis et sicut lanam sic devorabit eos tinea salus autem mea in sempiternum erit et iustitia mea in generationes generationum constormenta inferni redundant, sed etiam in animas, quia utraque substantia digne ibi punietur, quae hic poenitentiam peccatorum et bonorum operum fructum agere neglexit. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
iterum memorata ꝓph&issa ad exponendas poenas hostiũ
suorum ac̃ dicit: UEGENTI IN SURGENTI SUPERGENUS
MEUM DÑS ENIM OMNIPOTENS UIN DICAUIT INTIS:
enus suum dicit ueros cultores dĩ: dequo in psalmo scriptũ ẽ.
haec ẽ generatio quaerentium dñm querentium faciem dĩai cob
e contrario ẽ. alia generatio hoc ẽ. praua & ꝑ uersa dequadñs
in euan gelio ait Ecceego mitto aduos ꝓph&as & sapientes &
scribas ex illis occid&is & crucifig&is & exeis flagelbbitis
insynago gis ur̃is. & ꝑ sequemini deciuitate in ciuitatẽ ut ueni
at suꝑuos omnis sanguis iustus. quieffu sus ẽ. suꝑ terram: a san¬
guine abel iustii usq ad sanguinem ⁊a chariae filuiba rachiae
quem occidistis inter templum & altare: amendico uobis.
uenient haec omnia suꝑ generationẽ istam. huicergo gene
rationi uaeerit ꝑp&uum: quias ine ullo fine a&ernũ illima¬
n& tormentum iusto iudice sibirecte r&ribuente quaeilla

Expanded text:
iterum memorata prophetissa ad exponendas poenas hostium iterum memorata prophetissa ad exponendas poenas hostium suorum, ac dicit: « Vae genti insurgenti super genus meum: Dominus enim omnipotens vindicabit in eis. » Genus suum dicit viros cultores Dei, de quo in Psalmo scri ptum est: « Haec est generatio quarentium Dominum, requirentium faciem Dei Jacob . » E contrario est illa gein evangelio ait: «Ecce ego mitto ad vos prophetas et sapientes et scribas. Ex illis occidetis et crucifigetis, et ex eis flagellabitis ianguis iustus qui effusus est super terram, a sanguine Abel iusti usque ad sanguinem Zachariae filii Barachiae, quem occidistis inter templum et altare. Amen dico vobis, venient haec omnia super generationem istam». 54 Huic ergo generationi «vae» erit in perpetuum, quia sine ullo fine aeternum illi manet tormentum, iusto iudice sibi recte retribuente, quae illa
Abbreviated transcription (Latin):
consilis & seditionib: desistunt: non uoluntate tamen sed ne¬
cessitate: quia id ꝙ suꝑbe coeperunt uicti potentiadĩ ad effec¬
tum ꝑ ducere non possunt. dequarẽ aliam conparationem
subdidit dicens PETRE SICIT CERALI QUES CENTAN¬
It Fa citartuam Hocẽ duritia suꝑborum quaese
in superabilẽ fore credebat inp̃sentia aduentus tui mol¬
lescens defici&. Nam sicut ceraẽ. ex fauis collecta tenera
mollis que sub stantia quaesic ignis calore resoluitur ut ei cor¬
pulentia poenitus absumatur. Ita quoque iudiciodĩ a facie¬
ipsius dispereunt peccatores quemad modum cera proximo
igne consumitur: & benedicit eos a faciedĩ . eẽ dis soluen¬
dos: quia numquam ad gratiã ipsius beneficiaq uenturi sunt
E contrario quidillis qui timent dm̃ eueniat audiamus.
timentes illum magnierunt apud ipsum ꝑ omnia: scilic& in con¬
latione uirtutum & in augmento p̃miorum. posthaec redit

Expanded text:
consiliis et seditionibus desistunt, non voluntate tamen, sed neconsiliis et seditionibus desistunt, non voluntate tamen, sed necessitate; quia id quod superbe coeperunt, victi potentia Dei ad effectum perducere non possunt. 49 De qua re aliam conparationem subdidit dicens: «Petrae sicut cera liquescent ante faciem tuam». Hoc est duritia superborum quae se insuperabilem fore credebat, in praesentia adventus tui mollescens deficiet; nam «sicut cera» est ex favis collecta tenera mollisque substantia, quae sic ignis calore resolvitur ut ei corpulentia poenitus absumatur 50 ita quoque iudicioipsius dispereunt peccatores, quemadmodum cera proximo igne consumitur. Et tamen dicit a facie Dei eos esse dissolvendos, quia nunquam ad gratiam ipsius beneficiaque venturi sunt. E contrario, quid illis qui Deum timent eveniet, audiamus: timentes illum, magni erunt apud ipsum per omnia, scilicet in collatione virtutum, et in augmento praemiorum. Post haec redit
Abbreviated transcription (Latin):
ego locutussum dicit: ado naidñs. primum nomen t&ra gramma
commune ꝗ saepe in hominib inuenitur. & bene adonai dñs uni
omnib: ł quod timeatur a cunctis quemnemo in uirtute supera¬
re potest. Sed potest ꝑhumilita tem & subiectionem placare
& ad misericor diam flectere quiapius & misericors .e. omnib:
quiad eius benigni tatem & clementiam confugi. unt.
TIBISERUIAT OMNIS CREATURATUA QUIA DIXISTI ETFAC¬
TASUNT MISISTI SP̃MTUUMET CREATASUNT ET NONEST
QUIRESISTAT UOCITUAE
Nota quod scãmesputatem in hoc
carmine haecẏmnistria p̃dicat hoc ẽ dm̃patrem qui dicto suo idẽ
ꝑ uerbum suum omnia fecit & ꝑ sp̃m suum cumeta creauit. huius¬
cemodi .ẽ & illud psalmistae quo ait. uerbodĩ caeli firmatis unt
spũ oris eius omnis uirtus eorum: cuius uoci
torum quia fundamentis mouentur cum aquis quando ab iniquis

Expanded text:
ego locutus sum, dicit Adonai Dominus . » Primum nomen tetragrammatego locutus sum, dicit Adonai Dominus . » Primum nomen tetragrammatcommune quod saepe in hominibus invenitur. Et bene Adonai congenituominetur omnibus vel quod timeatur a cunctis, quem nemo in virtute superare potest, sed potest per humilitatem et subjectionem placare, et ad misericordiam flectere, qui pius et misericors est omnibus, qui ad ejus pietatem et clementiam confugiunt. « Tibi serviat omnis creatura tua, quia dixisti et facta sunt: misisti Spiritum tuum, et creata sunt, et non est qui resistat voci tuae». Nota quod sanctam Trinitatem in hoc carmine haec hymnistria praedicat, hoc est Deum patrem, qui dicto suo, id est per Verbum suum, omnia fecit et per «Spiritum suum cuncta creavit». 47 Huiuscemodi est et illud psalmistae, quo ait: «Verbo Dei caeli firmati sunt, et Spiritu oris eius omnis virtus eorum». Cuius vocitorum, qui «a fundamentis moventur cum aquis» quando ab iniquis
Abbreviated transcription (Latin):
HEMNUM CANTEMUS DNO ΗYMNUM NOUUM CANTEMUS
DÕ NOS TRO
Beneergo incitat mystica iudith populum nouũ¬
iatoris redemptũ ut cant& dño hymnum nouũ hocẽ.
noui testamenti p̃dic& sa cramentum quod ideo dicitur nouum
quia incarnationẽ dñi corporeis oculis a&as antea nulla con¬
spexit alias dõ nihil nouũ ẽ quando ante consti tutionem mundi
uniuersa p̃sciuit. hymnus autem grecus sermo ẽ. idẽ. laus carmi¬
num lege conposita & qũo hymnierant quos idolis suis &iam gen¬
tilitas ꝑ sonabat. addidit dõ nr̃o ut qualem hymnũ dicer& distinc¬
ADONAI DÑE MAGNIS ESTU ET
PRT CLARUS INUIR TUTE TUA ETQUEM SUPERARTNEMO
POTEST
Adonai ergo unum ẽ dedecem nominib dĩapui
ebreos & inter p̃tatur dñs hoc significans quod domin&ur cunc¬
tȩ creaturȩ: Vbi notandum quodubicumque secundo ponitur
ehtionem ad principem tyri sermo dñi lo quitur dicens: Mor¬
tibus in circum cisorum morieris inmanib alienorum: Quia

Expanded text:
Hymnum cantemus Domino, hymnum novum cantemus Deo nostro». Bene ergo incitat mystica Iudith populum novuatoris redemptum, ut «cantet Domino hymnum novum», hoc est Novi Testamenti praedicet sacramentum, quod ideo dicitur novum quia incarnationem Domini corporeis oculis aetas antea nulla conspexit, alias Deo nihil novum est quando, ante constitutionem mundi, universa praescivit. 41 Hymnus autem Graecus sermo est, id est laus carminum lege conposita; et quoniam hymni erant quos idolis suis etiam gentilitas personabat, addidit «Deo nostro», ut qualem hymnum diceret distincDomine, magnus es tu et praeclarus in virtute tua, et quem superare nemo potest». Adonai ergo unum est de decem nominibus Dei apud Hebreos, et interpretatur Dominus,hoc significans quod dominetur cunctae creaturae. 43 Ubi notandum quod ubicumque secundo ponitur editionem ad principem Tyri sermo Domini loquitur dicens: «Mortibus incirc
Abbreviated transcription (Latin):
niter ediscunt fragilem & superabilem fore:
EI Pꝰ PUSILUMEXIUIT ETTRADIDIT CAPUTOLO FERNIS
ETIRAN SIERUNT. ETGIRANTES UALLEMUE NERUNT
ADPOR TAMCIUITATIS ET DIXITIU DITTI. ALONOT
CUSTO DIBI MURORUM APERITE PORTAS: QO NO¬
BIS COMẼD̃S QUIFECIT URTUTEM INISRANATI
Quid ẽ quod iudith ancillȩ suȩ tradidit caput olofernis ut
mitter& illud inperam suam. nisi quod scã aecclesia auditori¬
bus suis recordationem confecti bellinon uult labia cogi¬
tatione mentis sed sollicite seruari in memoria cordis ltaem̃
d&rium pho hostis quando eum ꝑ diuinã gratiam in ali quo
supera mus gaudere debemus. ut iterum eum contranos bellũ
disponere non diffidamus. prop̃t quod dicit pexrus a postolus:
sobrii esto te & uigilate. quia aduersarius ur diabolus tam quã
leo rugiens circuit quȩ rens quẽ deuor& . Cui resis tite fortes¬

Expanded text:
niter ediscunt fragilem et superabilem fore. 8 niter ediscunt fragilem et superabilem fore. 8 «Et post pusillum exivit et tradidit caput Holofernis et transierunt et gyrantes vallem venerunt ad portam civitatis. Et dixit Iudith a longe custodibus murorum: “Aperite portas, quoniam nobiscum est Deus qui fecit virtutem in Israhel”». 9 Quid est quod Iudith «ancillae suae tradidit caput Holofernis ut mitteret illud in peram suam», nisi quod sancta ecclesia auditoribus suis recordationem confecti belli non vult labi a cogitatione mentis, sed sollicite servare in memoria cordis? Ita enim de triumpho hostis, quando eum per divinam gratiam in aliquo superamus, gaudere debemus, ut iterum eum contra nos bellum disponere non diffidamus. 10 Propter quod dicit Petrus apostolus: «Sobrii estote et vigilate, quia adversarius vester diabolus tamquam leo rugiens circumit quaerens quem devor
Abbreviated transcription (Latin):
nis. coma captus elatio suꝑbȩ mentis. ceruix uero contumacia
iniquȩ actionis & conopeum hoc ẽ. r&emus carum insidias
significat dolosȩ cogitationis: commendatergo iudithnr̃a
puellȩ suȩ ostiorum custodiam. quia scã aecclesia unicuique
fideliũ catholicae fidei p̃cipit habere obseruantiam orat
ipsa cum lacrimis. qui a suꝑ nũ auxiliũ poscit intima deuoti¬
one cordis: Accedit adcolum nã & & soluit pugionẽ per
quem hostis nequissimi amput& caput. Cum denudata mali¬
tia duricordis abscidit abhoste occasionem prot̃ uę tempta¬
tionis aufert & conopeum. quia fraudes eius detegit quib: sim¬
plices & in cautos inplicare contendit. Sicque truncum
hostis corpus euoluit. cumipsum inimicũ ex omni parte in¬
firmũ & debilem eẽ ostendit Uteo facilius bellatores xp̃i
confidant hostem nequissimũ seumcere posse. quo eum ple¬

Expanded text:
nis; «coma capitis» elatio superbae mentis; «cervix» vero contumacia nis; «coma capitis» elatio superbae mentis; «cervix» vero contumacia iniquae actionis; et «conopeum», hoc est rete muscarum, insidias significat dolosae cogitationis. 6 Commendat ergo Iudith nostra «puellae suae» ostiorum custodiam, quia sancta ecclesia unicuique fidelium catholicae fidei praecipit habere observantiam. «Orat ipsa cum lacrimis», quia supernum auxilium poscit intima devotione cordis. «Accedit ad columnam et exsolvit pugionem», per quem hostis nequissimi amputet caput; cum denudata malitia duri cordis abscidit ab hoste occasionem protervae temptationis. 7 «Aufert et conopeum», quia fraudes eius detegit quibus simplices et incautos inplicare contendit, sicque «truncum hostis corpus evolvit», cum ipsum inimicum ex omni parte infirmum et debilem esse ostendit, ut eo facilius bellatores Christi confidant hostem nequissimum se vincere posse, quo eum ple
Abbreviated transcription (Latin):
in pro uidus tendebat.
DIX IT QUAE IU NITI PUELLE SUE UTSTARET FORIS
ANTECUBICULUM ET OBSERUARET. STETITQ
IU DITI ANTELECTUM ORANS CUMLACRIMIS.
ET LABI ORUM MOTU IN SILENTIO DICENS. CONFIR¬
MAME DÑE DS̃ISRAHEL ETRESPICE INAC ORA
AD OPERA MANUUM MEARUM. UTSICUT PROMISISTI¬
NIE RUSALEM CIUITATEMTUAM ERIGAS ETTOC QVOO
CREOENS PERTE POSSEFIERI CODITAUI PERFICIAM
ITHEC CUM DIXISSET ACCES SIT AD COLUMNAM QUAT
ERAT ADCA PUT LICTULIEIUS. ETPUGIONEMTIUS
QUIINEA LIGATUS PENUEBAT EXSOLUIT: CUNQUE
E UADINAS SETILLUM ADPRENEN DIT COMAM CAPI¬
TISE IS ETAIT: CONFIRMAME DÑE DS ISRATIT INIAC
NORA ET PER CUS SITBIS INCR UICEMIIUS TLAD¬
SCIDIT CAPUTEUS ITAB STULIT CONOPEUMTIUS
ACOLUMNIS ETE UOLUIT CORPUSEIUS TRUNCUM
Colum na quae erat ad caput lectuli olo fernis significat duri¬
tiam praui cordis quae errorem genuit malefidȩ securitatis.
gladius qui inea ligatus pendebat malitiaẽ iniquȩ intentio¬

Expanded text:
inprovidus tendebat. 3 inprovidus tendebat. 3 «Dixitque Iudith puellae suae ut staret foras ante cubiculum et observaret. Stetitque Iudith ante lectum, orans cum lacrimis et labiorum motu in silentio dicens: “Confirma me, Domine Deus Israhel, et respice in hac hora ad opera manuum mearum ut, sicut promisistiHierusalem civitatem tuam erigas, et hoc quod credens per te posse fieri cogitavi, perficiam”. 4 Et haec cum dixisset, accessit ad columnam quae erat ad caput lectuli eius et pugionem eius, qui in ea ligatus pendebat, exsolvit. Cumque evaginasset illum, adprehendit comam capitis eius et ait: “Confirma me, Domine Deus Israhel, in hac hora”; et percussit bis in cervicem eius et abscidit caput eius, et abstulit conopeum eius a columnis et evolvit corpus eius truncum». 5 «Columna, quae erat ad caput lectuli» Holofernis, significat duritiam pravi cordis, quae errorem genuit malefidae securitatis. Gladius, «qui in ea ligatus pendebat», malitia est iniquae intentio
Abbreviated transcription (Latin):
oboedientiam & exercitium bonioperis sibip̃ parat.
de quo cibo ipsa ueritas in euangelio ait O peraminicibũ
non qui perit.sedqui ꝑ man& inuitã a &ernam & alibi
discipulis rogantib: eum ut manducar&: respondit: ego
cibum habeo manducare quem uos nescitis: meus enimcibus
IUDITH SOLA IN CUBICULO. PORRO OLOFERNIS
IACEBAT IN IECTO NIMIA EBRIETAT BOpITUS :
Vinũ olofernis &sa tellitum eius illud erat aquo aposto lur
credentes conpescuit dicens: Nolite in ebriari uino in quo
ẽ lux o̾ria: & incantico deutero nomi dehunus cecodi
uino scrip tum ẽ: Uuaeorum uua fellis & botrus amaritu
dinis: furor draconũ uinũ eorum & furor aspidum insana
hocergo uino debriatus hostis eccłȩ iacebat
securitatis. quase inpune posse peccare confidebat iuxta illud:
impius cuminꝓ fundum malorum uenerit contep̃nit:
sed sem&ipsum fallebat. quia ad ꝑ ditionem per p&uam

Expanded text:
obedientiam et exercitium boni operis sibi praeparat. 15 obedientiam et exercitium boni operis sibi praeparat. 15 De quo cibo ipsa Veritas in evangelio ait: «Operamini cibum non qui perit, sed qui permanet in vitam aeternam». Et alibi, discipulis rogantibus eum ut manducaret, respondit: «Ego cibum habeo manducare quem vos nescitis; meus enim cibusIudith sola in cubiculo. Porro Holofernis iacebat in lecto nimia ebrietate sopitus». Vinum Holofernis et satellitum eius illud erat a quo Apostolus credentes conpescuit dicens: «Nolite inebriari vino, in quo est luxoria». Et in cantico Deuteronomii de huiuscemodi um ex Gomorra. uua eorum uua fellis, botrus amaritudinis in ipsis. furor draconum uinum eorum et furor aspidum insanaHoc ergo vino debriatus hostis ecclesiae iacebat in lecto nefandae securitatis, qua se inpune posse peccare confidebat, iuxta illud: «Impius, cum in profundum malorum venerit, contemnit»; sed semetipsum fallebat quia ad perditionem perpetuam
Abbreviated transcription (Latin):
spiritales ad carnales reflectere uult concupis centias: per
uitae ministrũ mortis sibi adquirit casum: binc paulusait:
dõ aut̃ gratias qui semꝑ trium phat nos inxp̃o ihũ. &o dorẽ
noti tiaesuaȩ manifestat ꝑ nos in omniloco: qui a xp̃i bonus
odorsumus dõ in his qui saluifiunt: & in his qui pereunt :
alus quidem odor mortis inmortem: aliis quidem odor u
TIAM IN UENISTI CORAMME ET DIXIT IU DITH
BIBAM DÑE Qq̃O MAGNIFICATAEST. ANIMAMEA HO¬
DIE PRE OMNEBUS DIEB MTIS. ET ACCEPITET MN¬
DU CAUIT. ETBIBIT CORAMINSO EAQUEPARAUERAT
Illi ANCILLA TICS Nota quod iudith apud olofernem
con uer sans nonco inquinata . ẽ. cibis uel potu gentilium:
sed ea manducauit & bibit quaesibi p̃parauerat ancilla eius
quia aecclesia intergentes habitans nullo modo polluitur
ido latria autsuper stitione gentilitatis. sed his utitur quae
uictui suo iudicat eẽ condigna: quȩ deuotio fidelium per

Expanded text:
spiritales ad carnales reflectere vult concupiscentias, per spiritales ad carnales reflectere vult concupiscentias, per vitae ministrum mortis sibi adquirit casum. 12 Hinc Paulus ait: «Deo autem gratias qui semper triumphat nos in Christo Iesu et odorem notitiae suae manifestat per nos in omni loco, quia Christi bonus odor sumus Deo in his qui salvi fiunt et in his qui pereunt. Aliis quidem odor mortis in mortem, aliis quidem odor vitiam invenisti coram me”. Et dixit Iudith: “Bibam, domine, quoniam magnificata est anima mea hodie prae omnibus diebus meis”. Et accepit, et manducavit et bibit coram ipso ea quae paraverat illi ancilla eius». 14 Nota quod Iudith, apud Holofernem conversans, non coinquinata est cibis vel potu gentilium, sed ea «manducavit et bibit quae sibi praeparaverat ancilla eius»: quia ecclesia inter gentes habitans nullo modo polluitur idolatria aut superstitione gentilitatis, sed his utitur quae victui suo iudicat esse condigna, quae devotio fidelium per
Abbreviated transcription (Latin):
NC IN TROIUIT UAGAO ADIUDITN ET DIXIT NONUTRT¬
ATUR BONA PUELLA INTROIRE ADDNMMEUM UTNONO¬
RIFICETUR ANTE FACIEM EIUS . ET MANDUCAT CŨ
EO EIBAT UINUM IN IU CUNDITATE CUIRE SPON¬
DIT QUAEEGO SUM UTCONTRA DICAM DOMINO
MEOOMNE QUODERIT ANTE OCULOS EIUS BONUM
ETOPTI MUMFA CIEAM QUIC QUID AUTEM ILLIPLA
UESTI MENTO SUO: ET IN GRESSA STETIT ANTE
PA CIEMEIUS. CORAUTEM OLOFERNIS CONCUS¬
SUMEST. ERAT ENIM ARDENS IN CONCUPISCEN¬
TIA EIUS. Quaeuaga o iudith ꝑ suad& ad in licitas
ꝑ tin& uoluptates: quaeaũt iudith respondit. bonianimios¬
tendit uirtutes: Ille ꝓuocat adlibidinis luxum. ista sepa¬
ratam testatur ad caelestis imperuius sum: ornatse suis
uestimentis: quia cultũ ex hib& uerȩ pi&atis.: statante
faciem principis. quia eum resurgere hortatur ariuina
impi& atis: sed uaeilli quibonarum rerum usum pessimũ
habere app&it qui enim ad ex emplum olofernis uirtutes

Expanded text:
«Tunc introivit Vagao ad Iudith et dixit: “Non vere«Tunc introivit Vagao ad Iudith et dixit: “Non vereatur bona puella introire ad dominum meum ut honorificetur ante faciem eius, et manducet cum eo et bibat vinum in iucunditate”. Cui respondit: 9 “Quae ego sum ut contradicam domino meo? Omne quod erit ante oculos eius bonum et optimum faciam. Quicquid autem illi plavestimento suo, et ingressa stetit ante faciem eius. Cor autem Holofernis concussum est: erat enim ardens in concupiscentia eius». 10 Quae Vagao Iudith persuadet ad inlicitas pertinet voluptates; quae autem Iudith respondit boni animi ostendit virtutes; ille provocat ad libidinis luxum, ista sratam testatur ad caelestis imperii iussum. «Ornat se suis vestimentis», quia cultum exhibet verae pietatis. «Stat ante faciem» principis, quia eum resurgere hortatur a ruina impietatis. 11 Sed vae illi qui bonarum rerum usum pessimum habere appetit! Qui enim ad exemplum Holofernis virtutes
Abbreviated transcription (Latin):
d&ur cultus relegio nis xp̃ia nȩ. & ex secuto res eius student
ad inmunditiã idolorum seu ad in lecebras carnalium uolup¬
tatum ꝑ trahere: Sedilli fido animo & specerta promit¬
tunt sibi gratiam. celeriter sub uenire diuinam: Insistunt
p̃cib tota nocte istius mundi & lacrimarum fonte se bapti¬
tant. lauant cumpsal mista ꝑsingulas nocter lectum cor¬
dissui ac stratũ cogitatio nũ suarum pis fl&ib rigant:
Sicque triduo catholicȩ confessionis ꝑfidem spem & carita¬
tem orationem suam explentes. Quarto tandem die hocẽ
euangelii choruscante luce uictoriam sibi de hoste p̃parant.
ipsum que mortis ac tenebrarũ auctorem. propria malitia cȩca¬
tum a&no reatu obnoxium damnant. & ita mat̾ ecclesia
in nocentes ab iniqua ꝑsecutione & in iusta oppressione gra¬
tia dĩ oppitulante liberat. actriphum dehoste nefando ad ci¬
ues suos redigens gloriosissime secum reportat.

Expanded text:
detur cultus religionis Christianae, et exsecutores eius student detur cultus religionis Christianae, et exsecutores eius student ad inmunditiam idolorum seu ad inlecebras carnalium voluptatum pertrahere. 5 Sed illi fido animo et spe certa promittunt sibi gratiam celeriter subvenire divinam, insistunt precibus tota nocte istius mundi et lacrimarum fonte se baptizant; lavant cum psalmista per singulas noctes lectum cordis sui ac stratum cogitationum suarum piis fletibus rigant; 6 sicque triduo catholicae confessionis per fidem, spem et caritatem orationem suam explentes, quarto tandem die, hoc est evangelii choruscante luce, victoriam sibi de hoste praeparant, ipsumque mortis ac tenebrarum auctorem, propria malitia caecatum, aeterno reatu obnoxium damnant. 7 Et ita mater ecclesia innocentes ab iniqua persecutione et iniusta oppressione, gratia Dei opitulante, liberat, ac triumphum de hoste nefando ad cives suos rediens gloriosissime secum reportat. 8
Abbreviated transcription (Latin):
MITU DETULI MANDU CABO: CUIOLOFERNIS AIT: SIDEPT¬
UNT TIBI ISTAQVETECUM DETULISTI
MUS TIBI. ET DIXIT IU DITH. UIUIT ANIMATUADO¬
MINE MEUS QŨO NON EXPEN DET OMNIA NAEC ANCIL¬
LATUA. DONECFACIAT DS IN MANU MEA HAECQUATCO¬
GITAUIETRT LIQUA. Quid est quod olofernis iuditꝰ ibi
manere p̃cepit : ubi sui thes auri erant repositi: nisi quod prin¬
cipa tus sȩculi huius p̃dicatorib euangelii apud eos plerũque
consentit habere locum: quimentẽ habent intellegibilem
& sanȩ fidei receptricem : Intentio enim bonȩ uoluntatis thes¬
aurus p̃tiosissimus ẽ cordis. ibi iudith typica man& quia scã
cclesia stabilit̃ ꝑ man&: Sed conqueritur olofernis iudith
uictualia quaesecum ad portauit deficere. & quęrit si quo
modo possit sui conuiuueam par ticipem. efficere: Cuma¬
pud gentilium principes aliquando dispectus & uilis. ẽẽ ui¬

Expanded text:
mihi detuli, manducabo”. 2 Cui Holofernis ait: “Si defemihi detuli, manducabo”. 2 Cui Holofernis ait: “Si defecerint tibi ista quae tecum detulisti, quid faciemus tibi?”. Et dixit Iudith: “Vivit anima tua, domine meus, quoniam non expendet omnia haec ancilla tua, donec faciat Deus in manu mea haec quae cogitavi”» et reliqua. 3 Quid est quod Holofernis Iudith ibi manere praecepit «ubi sui thesauri erant repositi», nisi quod principatus saeculi huius praedicatoribus evangelii apud eos plerumque consentit habere locum, qui mentem habent intellegibilem et sanae fidei receptricem? Intentio enim bonae voluntatis thesaurus pretiosissimus est cordis, ubi Iudith typica manet, quia ibi sancta ecclesia stabiliter permanet. 4 Sed conqueritur Holofernis Iudith victualia, quae secum adportavit, deficere, et quaerit si quo modo possit sui convivii eam participem efficere, cum apud gentilium principes aliquando dispectus et vilis esse vi
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatis ꝑ uenire: undedñs in euangelio discipulis suis p̃cepit di¬
cens inquam cum que ciuitatem aut castellum in traueritis: Int̾¬
rogate quis in ea dignus sit. & ibiman&e donec ex eatis. Intrantes
fuerit domus digna ueni& pax ur̃a suꝑ eam: Siaũt non fuerit
digna pax ur̃a aduor reuert&ur: Iudithergo nr̃a qui a aditum¬
deuotȩ susceptionis apud gentes inuenit: Ad effectũ suȩ uolunta¬
tis ꝑuenit. Vndebeatus ẽ qui non prauo animo: Sed sincero cor¬
dis affectu legatum ueritatis suscipit:
adeiur gloriae conspectum l& abundus seꝑ tingere gaudebit
Sedsuȩ iniquitatis condignas poenas infine seluere dolebit.
TUNC IUS SIT EAM IN TRO IRE UBIREPOSITI ERANT
TNES AURI RUS. ET IUSSIT ILLIC MANERTTAM ET
CONSTITUIT QUIDDARETUR ILLI DE CONUIUIO SUO:
CUIRESPON DIT IU DITII ET DIXIT NUNC NONPOTE¬
RO MAN DU CARE EXHIS QUEMINI PRECIPIS TRIBII
NE UENIAT SUPERME OFFENSIO. EXHIS AUTEM QUAT

Expanded text:
veritatis pervenire. Unde Dominus in Evangelio discipulis suis praecepit diveritatis pervenire. Unde Dominus in Evangelio discipulis suis praecepit dicens: « In quamcunque civitatem aut castellum intraveritis, interrogate, quis in ea dignus sit, et ibi manete, donec exeatis. intrantes fuerit domus digna, ueniat pax uestra super eam: sin autem non fuerit digna, pax uestra ad uos reuertetur. devotae susceptionis apud gentes invenit, ad effectum suae voluntatis pervenit. Unde beatus est qui non pravo animo, sed sincero cordis affectu legatum veritatis suscipit; ad eius gloriae conspectum laetabundus se pertingere gaudebit, sed suae iniquitatis condignas poenas in fine se luere dolebit. XII 1 «Tunc iussit eam introire ubi repositi erant thesauri eius et iussit illic manere eam et constituit quid daretur illi de convivio suo. Cui respondit Iudith et dixit: “Nunc non potero manducare ex his quae mihi praecipis tribui, ne veniat super me offensio. Ex his autem quae
Abbreviated transcription (Latin):
batur autluctus: quia hoc sibitotum uindicauerat famis: Sed nec
ariditas in aediȩ humorem cuiquã reliquerat lacrimarũ: Obse¬
derant ciuitatem profunda silentia & nox plena mortis cuncta.
contex erat Inquib malis omnib grauiores soliuigebant p̃dones
qui ne sepulcra quidem diripere & spolicere cadauera inlicitũ
ducebant. non tam p̃dam p&entes quam scelus in risione cumulan¬
tes: & aciem gladiorũ suorũ incadauerum ob truncatione pro
PLACIERUNT AUTEM OMNIA UERBANAEC CORÃ
O LORER NE ET CORAMPUERIS TIGS: ET MRABANTUR
ADSAPIENTIAM EIUS ET DICEBANT ALTER ADALTERUM
NON ESTTALIS MU UER SUPER TERRAMINASPECTU IN
PULCNRITUDINE ET IN SENSU UERBORUM ET DIXIT ADIL¬
LAM OLOFERNIS BENEFECITD̃S QUIMISITTE ANTE POPU¬
LUM NTDES ILLUM TU IN MANIB NRĨS ET QŨO BONAEST
uerbidĩ acp̃dicatores euangelii gratant̃ recipere & eorum dictis
fidem p̃bere. Sicque paulatim ꝑ eorum doctrinã ad agnitionem¬

Expanded text:
batur aut luctus, quia hoc sibi totum vindicaverat famis; sed nec batur aut luctus, quia hoc sibi totum vindicaverat famis; sed nec ariditas inediae humorem cuiquam reliquerat lacrimarum. 12 Obsederant civitcontexerat, in quibus malis omnibus soli graviores vigebant praedones, qui nec sepulcra quidem diripere et spoliare cadavera illicitum ducebant, non tam praedam petentes, quam scelus irrisione cumulantes et aciem gladiorum suorum in cadaverum truncatione probantes. « Placuerunt autem omnia verba haec coram Holoferne et coram pueris ejus, et mirabantur ad sapientiam ejus, et dicebant alter ad alterum: Non est talis mulier super terram in aspectu, in pulchritudine et in sensu verborum. Et dixit ad illam Holofernes: Benefecit Deus, qui misit te ante populum, ut des illum tu in manibus nostris; et quoniam bona est verbi Dei ac praedicatores evangelii gratanter recipere et eorum dictis fidem p
Abbreviated transcription (Latin):
in ipsis dieb uelut inunũ carcerẽ omnis multitudo conclusa
feralis poenȩ exitium quod merebatur eciper&. Nartat᷑
quidem p̃ter haec idem historicus inquinto historiarum suarũ
libro quantam famẽ quantam que ꝑ nitiem seditionis iudȩorũ
gens antequam urbs caper&ur. ꝑ tulerat itaut amiseris omnis
spes excluder&ur salutir. & inualescens a cerbitas famis domos
simul & familias gentem que uastar&. Namcum inpen& rabi¬
lib strata icccerent mulierum paruulorumq cadauera per
plateas uero infelicium senũ corpora fame magis quam
a&ate comsumpta. iuuenes uero atque omnis a& as robustior
uelut simulacra quaedam inuis & egressib locioberrabant corruen¬
tes quocumque loco gressum subruiss& in aedia. Sepelire autẽ
cadauera proximorum nec defunctorũ multitudo: nec uirium de¬
bilitas ꝑmittebat simul & prosuae unus quisque uitae incerto.
denique aliquanti supraeos quos sepe liebant animas emisere:

Expanded text:
in ipsis diebus velut in unum carcerem omnis multitudo conclusa, in ipsis diebus velut in unum carcerem omnis multitudo conclusa, feralis poenae exitium quod merebatur exciperet. 9 Narrat quidem praeter haec idem historicus in quinto historiarum suarum libro quantam famem quantamque pernitiem seditionis Iudaeorum gens, antequam urbs caperetur, pertulerat, ita ut a miseris omnis spes excluderetur salutis, et invalescens acerbitas famis domos simul et familias gentemque vastaret. 10 Nam cum in penetrabilibus strata iacerent mulierum parvulorumque cadavera, per plateas vero infelicium senum corpora fame magis quam aetate consumpta; iuvenes vero atque omnis aetas robustior velut simulacra quaedam in viis et egressibus loci oberrabant corruentes, quocumque loco gressum subruisset inedia. 11 Sepelire autem cadavera proximorum nec defunctorum multitudo nec virium debilitas permittebat, simul et pro suae unusquisque vitae incerto; denique aliquanti supra eos quos sepeliebant, animas emisere.
Abbreviated transcription (Latin):
sed & ipsius magnificȩ & famosissimȩ ciuitatis hierusalem. quan¬
ta uastitas & quanta fuerit diuersorum mortium strages.
qui sue ꝑ haec singula bellorum. exstiterit modus. & ut sei¬
dum id quod proph&ae p̃dixerat ab hominatio desolatio¬
nis in ipso. quondam dĩ famosissimo collocata sittemplo.
ut que adultimo cuncta ignis popula tussit & flamma consũp¬
serit: Si quiplenius nosse uult histiarias iosephi relegat
Nos uero ex his eatantum quae ad ex planationẽ sus cepti ope¬
ris sufficiunt ad sũmemus. & in quib: refert quod ex omni
iudȩa populi indiesollemni paschae hiero solimã uelut exitiali
iquadam in anucogente conuenerant quostricies centena milia
hominũ dicit fuisse iustos scilic& dĩ iudicio. tempore hoc ultio¬
nis electo ut qui in diebus paschae saluatorem suum & salu
tare xpm̃ dñi cruentis manib: & sacrilegis uocib uio lauerant

Expanded text:
sed et ipsius magnificae et famosissimae civitatis Hierusalem quansed et ipsius magnificae et famosissimae civitatis Hierusalem quanta vastitas et quanta fuerit diversorum mortium strages, 6 quisve per haec singula bellorum exstiterit modus, et ut, secundum id quod prophetae praedixerant, abominatio desolationis in ipso quondam Dei famosissimo collocata sit templo, utque ad ultimum cuncta ignis populatus sit et flamma consumpserit; si qui plenius nosse vult, historias Iosephi relegat. 7 Nos vero ex his ea tantum quae ad explanationem suscepti operis sufficiunt, adsumemus. Et in quibus refert quod ex omni Iudaea populi in die sollemni Paschae Hierosolimam, velut exitiali quadam manu cogente, convenerant, quos tricies centena milia hominum dicit fuisse; 8 iusto scilicet Dei iudicio, tempore hoc ultionis electo, ut qui in diebus Paschae Salvatorem suum et salutare, Christum Domini, cruentis manibus et sacrilegis vocibus violaverant,