comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tumenim tempus pro futuro soleri poni inscrip¬
turis: Ita p̃uidente spũ quaeuentura sunt
quasiiam facta sunt solemꝰ legere: Inde est
quod illud in illo psalmonouimꝰ om̃s.: ubi tãquã
eu angeliũ recitatur: foderunt manꝰ meas & pe¬
des dinumerauerunt omnia ossa mea. suꝑ uesti¬
m̃tum meum miserunt sorͥtem: Omnia quasi
iam facta commemorantur: Quae utiq ad¬
hucuentura cernebantur. Sed quantum po¬
test nrãdiligentia. quantum aũ potest tan¬
ta occupatio. Aut quando sic uacat ut pos¬
simus procerto dicere : Ita est: Animad¬
uestimus saepe prophetas. p̃terito tempo¬
re uerborum. dicere quaeuentura sunt : Ir.¬
Figura aũ futuri dicere p̃terita non facile
occurrit legenti: Non audeo dicere ñ est.
Sedcerte studiosis earum literarũ. indixerim
quid quaerant. Sunuenerint & adnor
attulerint gratulabimur ad oliscentium
studiis otiosorũ: occupati senes: Et exeorũ
ministerio:aliquid discimꝰ: Nonenim

Expanded text:
tum enim tempus pro futuro solere poni in Scriptum enim tempus pro futuro solere poni in Scripturis, ita praevidente Spiritu quae ventura sunt, quasi jam facta sint, solemus legere. Inde est quod illud in alio psalmo novimus omnes, ubi tanquam Evangelium recitatur: «Foderunt manus meas et pedes, dinumeraverunt omnia ossa mea; super vestimentum meum miserunt sortem» . Omnia quasi jam facta commemorantur, quae utiqhuc ventura cernebantur. Sed quantum postra diligentia? quantum autem potest tanta occupatio? aut quando sic vacat, ut possimus pro certo dicere: Ita est? Animadvertimus saepe Prophetas praeterito tempore verborum dicere quae futura sunt; figura autem futuri dicere praeterita, non facile occurrit legenti. Non audeo dicere, Non est; sed certe studiosis earum Litterarum indixerim quid quaerant. Si invenerint, et ad nos attulerint, gratulabimur adolescentium studiis otiosorum occupati senes, et ex eorum ministerio et nos aliquid discemus. Non enim
Abbreviated transcription (Latin):
permaria & flumina. & contra occul¬
ta: seͥme uno nomine abyssus uocatur.
Ergo terram intellegimus dequadixit.:
Firmauit terram super firmitatem eius. Non
inclinabitur insaeculũ saeculi: Deilla dictum
credo: Abys sus sicut uestim̃tum amictus ip¬
sius: Terrȩ enim quasi uestim̃tum est. Aquacir¬
cumdans eam & contegens eam.: Sed aliquando
in diluuio ita creuit uestis terrȩ. ut omnia omni¬
no cooperir& & transcender& altissi mos moni¬
tes sicut scriptura testatur. cubitis ferme .xi¬
Fortas se ipsum tempus significauit iste psalmus
cumdicer&. Abissus sicut uestim̃tum amictꝰ
ipsius. suꝑ montes stabuntaquȩ: Id est uesti¬
mentum terrae quod est abyssus. Itacreuit. ut
&iam suꝑ montes a quae starent: Legimꝰ hoc.
dixi factumin diluuio Inde loquebat᷑ pro¬
pheta.: N arrabit nobis praeterita : an p̃nun¬
tiabat futura: Sed sinarrar& p̃terita. Non no¬
bis dicer&. Su permontes stabunt aquae :
Sed super montes steterunt aquae. P raeteri¬

Expanded text:
per maria, et flumina, et antra occulta, simul uno nomine abyssus vocatur. Ergo terram intelligimus, de qua dixit, «Fundavit terram super firmamentum ejus; non inclinabitur in saeculum saeculi;» de illa dictum credo, «Abyssus sicut vestimentum amictus ipsius.» Terrae enim quasi vestimentum est aqua, circumdans eam et contegens eam. Sed aliquando in diluvio ita crevit haec vestis terrae, ut omnia omnino cooperiret, et transcenderet altissimos montes, sicut Scriptura testatur, cubitis ferme quiFortasse ipsum tempus significavit iste psalmus, cum diceret, «Abyssus sicut vestimentum amictus ipsius.» 7. «Super montes stabunt aquae:» id est vestimentum terrae, quod est abyssus, ita crevit, ut etiam super montes aquae starent. Legimus hoc, ut dixi, factum in diluvio. Inde loquebatur Propheta? narrabat nobis praeterita, an praenuntiabat futura? Sed si narraret praeterita, non nobis diceret, «Super montes stabunt aquae;» sed, Super montes steterunt aquae. Praeteri
Abbreviated transcription (Latin):
ta idest nulla peccata donen¬
tur: Et diripiant alieni labo¬
res ei : diabolus et angeli eius.
qui ñ thesaurizant incelo qui ñ
habent xp̃m. Nonsit illi ad¬
uitor .⁊ Quis ad uitor ẽ ei curxp̃s
ñ est. Nec sit qui misereatur
pupillis ei : qui patre ꝑdito id
ẽ regno sic remanser̃: aut amis¬
so dõ cuius filiũ ꝑsecuti s̃ et oder̃:
Non ẽ qui eorũ misereatur: ñ ad
tẽporalẽ uitã sum̃dã uel susten

Expanded text:
ta, id est, nulla peccata donenta, id est, nulla peccata donentur. «Et diripiant alieni labores ejus:» diabolus et angeli ejus; quia non thesaurizant in coelo qui non habent Christum. «Non sit illi adutor.» Quis adjutor est ei cui Christus non est? «Nec sit qui misereatur pupillis ejus.» Qui patre perdito, id est regno, sic remanserunt, aut amisso Deo, cujus Filium persecuti sunt et oderunt, non est qui eorum misereatur, non ad temporalem vitam sumendum
Abbreviated transcription (Latin):
res :: facti sunt aũ orfani: a¬
misso ipso regno quasi patre
perdito : quã quã et dm̃ Patrẽ.
bene intelleguntur amisisse.
Qui enim filiũ non habet. ait ue¬
ritas nec patrẽ habet: et uxor
eĩ uidua. Uxor regni pleps
intellegi potest cui reges subditȩ
dominantur : Uidua uere facta
amisso regniꝰ.: Nutantes trans¬
ferantur filii eius et mendicent:
Iutauerunt periculi slirgentib De¬
bellat hostib translati sunt : debellati.
filii regni iudeorũ. Quid aũ m̃¬
dicare : nisi ad hominũ inane uiue
Ficiantur de habitationib suis :
ita factũ est.: Scrutetur fenera¬
tor omnẽ substantiã eius. idest
populi eius.: Ubi nihil melius
intellegitur: quã debita eorum
non dimit tũntur : quia ei insolo
xp̃o dimittuntur: quẽ respuer .u
Qui etiã dicere docuit: dimitte
nobis debita nr̃a: sicut et nos di¬
mittimus debitorib nr̃is.: Om¬
nem aũ substantiã dictũ ẽ om¬
nẽ uitã eius: ut ei nulla debi¬

Expanded text:
res» . Facti sunt autem orphani ares» . Facti sunt autem orphani amisso ipso regno, quasi patre perdito; quanquam et Deum patrem bene intelliguntur amisisse: «Qui enim Filium non habet,» ait Veritas, «nec Patrem habet» . «Et uxor ejus vidua.» Uxor regni plebs intelligi potest, cui reges subditae dominantur: vidua vero facta amisso ipso regno. «Nutantes transferantur filii ejus, et mendicent.» Nutaverunt periculis, urgentibus hostibus translati sunt, debellati filii regni Judaeorum. Quid est autem mendicare, nisi ad hominum misericordi«Ejiciantur de habitationibus suis.» Ita factum est. «Scrutetur fenerator omnem substantiam ejus:» id est, populi ejus. Ubi nihil melius intelligitur, quam debita eorum non dimittantur, quia in solo Christo dimittuntur, quem respuerunt; qui etiam dicere docuit, «Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris» . «Omnem» autem «substantiam ejus» dictum est, omnem vitam ejus; ut ei nulla debi
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ xpm ihm̃ et sacerdotem
in aeternũ secundũ ordinẽ mel¬
chi sedech. Fiant dies eius pau¬
ci.: Secundũ regnũ accipiendũ
ẽ : quia ñdiu p̾ͥea ꝑseuerauit
regnũ iudeorum. Et episcopa¬
existimo: episcopatũ populi ude¬
orũ quia detribu iuda factus ẽ
secundũ carnẽ. Et a postolus ait.
Dico enim xpm ihm̃ ministrum
fuisse circũ cisionis. pp̃t ueritatẽ
dĩ : ad c̃firmandas promissiones
patrũ : Et ipse ait: Nonsũ mis¬
sus nisi adoues quae perierant
dom isrl: quia illis exhibuit in
carne p̃sentiã: et magi qui ab o¬
riente uener̃ hoc dixer̃: ubi ẽ qui
natus ẽ rex iudeorũ. Et hoc in
titulo scriptũ erat suꝑ crucifixõ.
Unde illud mutare uolentib non
frustra respondit pilatus. Quod
scripsi scripsi. Hunc ergo episco¬
patũ populi iudeorũ: id est dnm̃
ihm̃ xp̃m accepit alter : id est po¬
pulus gentium .: Fant filii ei or¬
fani : dequib dicitur. Filii aũt
regni ibunt intenebras exterio¬

Expanded text:
hristum , et sacerdotem in aeternum secundum ordinem Melchisedec . «Fiant dies ejus pauci.» Secundum regnum accipiendum est, quia non diu postea perseveravit regnum Judaeorum. «Et episcopaelligi existimo episcopatum populi Judaerum, quia de tribu Juda factus est secundum carnem: et Apostolus ait, «Dico enim Christum ministrum fuisse circumvisionis propter veritatem Dei, ad confirmandas promissiones patrum» . Et ipse ait: «Non sum missus, nisi ad oves quae perierunt domus Israel» ; quia illis exhibuit in carne praesentiam. Et Magi qui ab oriente venerunt, hoc dixerunt: «Ubi est qui natus est rex Judaeorum» . Et hoc in titulo scriptum erat super crucifixum: unde illud mutare volentibus non frustra respondit Pilatus, «Quod scripsi, scripsi» . Hunc ergo episcopatum populi Judaeorum, id est Dominum Christum accepit alter, id est populus Gentium. «Fiant filii ejus orphani:» de quibus dicitur, «Filii autem regni ibunt in tenebras exterio
Abbreviated transcription (Latin):
ronari : ita ut nullus eorũ int̃¬
ra remaneat.: Cȩteri aũ om̃s
aut poͬne om̃s. felices uolunt su¬
os eẽ in hac uita p̾mortẽ suã :
et suũ genus interire nolunt :
Qua pp̃t qđ uida tã infeliciter
mortuo: ita uxor uidua : et fi¬
lu ei orfani remanser̃. ut fenaera¬
tore scrutante omnẽ substantiã
eius : Et diripientib alienis labo¬
res eius : de sus habitationib ei¬
cerentur : nec aliquẽ pupilli eius
miserantẽ inuenirent : et inuna
generatione sine posteris interi¬
rent.: Si haec sentiunt mortui.
cumulus malorũ est: si haec non
sentiunt formido uiuorũ : Si aũ
mouet quomodo potͬerit habere
substantiã quã fenerator seru¬
tetur. alienq diriperent: quan¬
do iã cũ aliis undecĩ dñmseque¬
batur. credat ei om̃a quae habe¬
bat : ita dimisisse filiis et uxori :
ut non inde sinceriter uel perse¬
ueranter: uinculũ cupiditatis ab¬
ruperit. Qui etiã si ea uelut uen¬
dere uider&ur distribuenda pau¬

Expanded text:
ronari, ita ut nullus eorum in terra remaneat: caeteri autem omnes, aut pene omnes, felices volunt suos esse in hac vita post mortem suam, et suum genus interire nolunt. Quapropter quod Juda tam infeliciter mortuo, ita uxor vidua et filii ejus orphani remanserunt, ut feneratore scrutante omnem substantiam ejus, et diripientibus alienis labores ejus, de suis habitationibus ejicerentur, nec aliquem pupilli ejus miserantem invenirent, et in una generatione sine posteris interirent; si haec sentiunt mortui, cumulus malorum est; si haec non sentiunt, formido vivorum. Si autem movet quomodo potuerit habere substantiam quam fenerator scrutaretur, alienique diriperent, quando jam cum aliis undecim Dominum sequebatur; credat eum omnia quae habebat ita dimisisse filiis et uxori, ut non inde sinceriter vel perseveranter vinculum cupiditatis abruperit: qui etiamsi ea velut vendere videretur distribuenda pau
Abbreviated transcription (Latin):
teritu .: Utiq in interitu sem¬
piterno.⁊ Ingeneratione una
rati s̃ non regenerati: Ideo
in una generatione delentur :
nã in altera id est ingenerati

Expanded text:
um:» utique in interitum sempiternum. «In generatione una rati sunt, non regenerati, ideo in una generatione delentur: nam in altera, id est in regenerati
Abbreviated transcription (Latin):
Cuius populi dixim̾ uidã infigura
gessisse personã : sicut ecclesiae
gessit apostolus petrus. Consti¬
tue suꝑ eũ peccatorẽ: et diabo¬
lus stet adextris eius. Quẽ am¬
modũ in uida: sic inpopulo in¬
tellegendũ ẽ : qui repulso a se
xp̃o: factus ẽ subditus diabolo.
Cuius ꝑsuasiones. in omnib pru¬
uis et terrenis cupiditatibus
qui posuit aet̾nȩ saluti  Cum
iudicatur. exeat condemnat᷑ :
quia in nequitiae infidelitate
ꝑsistens. tesaurizat sibi irã in re¬

Expanded text:
cujus populi diximus Judam in figura gessisse personam, sicut Ecclesiae gessit apostolus Petrus. «Constitue super eum peccatorem, et diabolus stet a dextris ejus.» Quemadmodum in Juda, sic in isto populo intelligendum est; qui repulso a se Christo factus est subditus diabolo, cujus persuasiones in omnibus pravis et terrenis cupiditatibus praeposuit aeternae saluti. «Cum judicatur, exeat condemnatus:» quia in nequitia et in infidelitate persistens thezaurizat sibi iram in
Abbreviated transcription (Latin):
quidem proaliis. uel sa euientib
ł dolentibus. & infide periclitan¬
tibus : Nos uero &iam pronobis
primitus. ut animum nostrumdõ
mis erante atq opitulante uinca¬
mus : quo ferimur inulciscendi
cupiditatem cum detrahitur.
siue presentibus. siue absentib
nobis. : De in de cum xpipatien¬
tiamrecor damur : tamquam
ipso excitato: Sicut factum ẽ
cumdor miret innaui: quiꝑt᷑¬
bationem cordis nr̃ĩ tempestatẽ¬
que tranquillat animo seda¬
to atq placato : Oremus etiam pro¬
ipsis detractoribus nostris. ut secu¬
ridicamus. Dimitte nobis. sicut
et nos dimittimus. Sed ille dimit¬
tebat qui peccatum quod eidimit
uersum me mala probonis: Et qua¬
siquaereremus quaemala. pro
quibus bonis. & odium inquit
prodilectione mea: hicest om¬
nis & magnus reatus illorum .:
Nam quid nocere potuerunt .¬
persequentes uoluntate. non
necessitate morientem. sed ip¬
sumodium est: Crimen maximũ
persequentis. quamuis situo¬

Expanded text:
quidem pro aliis, vel saevientibus, quidem pro aliis, vel saevientibus, vel dolentibus, et in fide periclitantibus. Nos vero etiam pro nobis primitus, ut animum nostrum Deo miserante atque opitulante vincamus, quo ferimur in ulciscendi cupiditatem cum detrahitur sive praesentibus sive absentibus nobis; deinde dum Christi patientiam recordamur, tanquam ipso excitato, sicut factum est dum dormiret in navi, qui perturbationem cordis nostri tempestatemque tranquillat, animo sedato atqipsis detractoribus nostris, ut securi dicamus: «Dimitte nobis, sicut et nos dimittimus» . Sed ille dimittebat, qui peccatum quod ei dimitversum me mala pro bonis.» Et quasi quaereremus, Quae mala? pro quibus bonis? «Et odium,» inquit, «pro dilectione mea.» Hic est omnis et magnus reatus illorum. Nam quid nocere potuerunt persequentes, voluntate, non necessitate morientem? Sed ipsum odium est crimen maximum persequentis, quamvis sit vo
Abbreviated transcription (Latin):
dixit. Pater : ignosce illis. quia
nes ciunt quid faciunt: ut quo
in profundo malignitatis red¬
debant ipsi mala probonis::
Ille in summo benignitatis.
redderet bona promalis.
Q uã quã bene intellegatur
& iampro discipulis orasse: quod
etiam ante passionem suam dixit :
nedeficeret fides eorum: Quan¬
do ipse pendens in ligno. ut com¬
mendaret patientiam: non osten¬
debat potentiam: Inter uerba
detrahentium : quos poss& diui¬
na potestate delere: S ed nobis
utilius erat. quod patientiae
praebebat exemplum: quam si
suos inimicos sine dilatione per¬
dendo: adhocnos aedificaret.
ut impatienter festinarem us
dehis quos malos patimur uindi¬
cari: cumscriptum sit. melior est
patiens. quam fortis.. Docent
igiturnos diuina eloquia. domi¬
nicoexemplo cum audiuimus.
proeout diligerentme detrahe¬
bant mihi. Ego autẽ orabam :
ut quando aliquos sentimus in¬
gratos. non solum non reddentes
bona sed insuper reddere mala
probonis. Nos oremus. & ipse

Expanded text:
dixit, «Pater, ignosce illis, quia dixit, «Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt:» ut quoniam in profundo malignitatis reddebant ipsi mala pro bonis, ille in summo benignitatis redderet bona pro malis. Quanquam bene intelligatur etiam pro discipulis suis orasse, quod etiam ante passionem suam dixit, ne deficeret fides eorum , quando ipse pendens in ligno, ut commendaret patientiam, non ostendebat potentiam inter verba detrahentium, quos posset divina potestate delere. Sed nobis utilius erat quod patientiae praebebat exemplum, quam si suos inimicos sine dilatione perdendo, ad hoc nos aedificaret, ut impatienter festinaremus de his quos malos patimur vindicari: cum scrpatiens quam fortis. Docent ergo nos divina eloquia Dominico exemplo cum audivimus: Pro eo ut me diligerent, detrahebant mihi, ego autem orabam, ut quando aliquos sentimus ingratos, non solum non reddentes bona sed insuper reddentes mala pro bonis, nos oremus, et ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
funditatem uenerunt: tribuen¬
domala probonis.: quanto prae¬
cipitio tot gradus interpositos
transierunt. : Nec parum ali¬
quid putari debet: qui anonait.
Proeo ut diligerent me. inter¬
ficiebant me: sed detrahebant
mihi .: Ideo quippe interfece¬
runt. quia detraxerunt : ne¬
gantes filium dĩ & dicentes : qđ
in principe daemoniorum eicit
doemonia: & daemoniumha¬
bet & insanit : quid eũ auditis.
& caetera taliu: quia detractio¬
ne ab illo auertebant eos : quo¬
rum conuersionem ille quaere¬
bat: Et ideo potius hoc dixit.
ut ostenderet. magis eos nocere
quixpõ detrahunt. It perhoc
animas inter ficiunt : quam
qui eius mortalem carnem.
Mox praesertim resurrecturdẽ
s aeuiendo persmerunt. Sed
cum dixis set : proeo ut dilige¬
rentme detrahebant mihi: quid
ait . & Ego autemorabam: Non
quidem dixit . quidorabat: sed quid
melius intellegimus : quam pro
eis ipsis. : Crucifixo enim maxi¬
medetrahebant : quando uelut
homine quem quasi uicerant.
in ludebant: Dequacruce ille

Expanded text:
funditatem venerunt, retribuendo mala pro bonis! quanto praecipitio tot gradus interpositos transierunt! Nec parvum aliquid putari debet, quia non ait, Pro eo ut diligerent me, interficiebant me; sed, «detrahebant mihi:» ideo quippe interfecerunt, quia detraxerunt, negantes Dei Filium, et dicentes quod «in principe daemoniorum ejicit daemonia» ; et, «Daemonium habet, et insanit; quid eum auditis» ? et caetera talia. Qua detractione ab illo avertebant eos quorum conversionem ille quaerebat: et ideo potius hoc dixit, ut ostenderet magis cos nocere qui Christo detrahunt, et per hoc animas interficiunt, quam qui ejus mortalem carnem, mox praesertim resurrecturam, saeviendo per emerunt. 5. Sed cum dixisset, «Pro eo ut diligerent me, detrahebant mihi;» quid ait? «Ego autem orabam.» Non quidem dixit quid orabat; sed quid melius intelligimus, quam pro eis ipsis? Crucifixo enim maxime detrahebant, quando velut homini, quem quasi vicerant, illudebant; de qua cruce ille
Abbreviated transcription (Latin):
est ipsum: locutio scripturarum est.
sicuti est. in qua habitabunt in ea.
Qua locutione diuinae paginae plene
Non ita debemus accipere uerba sig¬
norum & prodigiorum : quasi uerba.
a : Multa enim sine uerbis facta sunt :
uel uirga uel manu extenta: uel fauil¬
la in caelum missa: sed quia illa ipsa
quae facta sunt non erant alicuius sig¬
nificationis in ania. sicut uerba quae
loquimur: Etideo ipsa dicta sunt
uerba non uocum & sonorũ. sed signo¬
rum & prodigiorum: Posuit in eis. &

Expanded text:
est, «ipsum.» Locutio Scripturarum est, sicuti est, «In qua habitabunt in ea» : qua locutione divinae paginae plenaeNon ita debemus accipere, «verba signorum et prodigiorum,» quasi verba, a. Multa enim sine verbis facta sunt, vel virga, vel manu extenta, vel favilla in coelum missa. Sed quia illa ipsa quae facta sunt, non erant alicujus significationis inania, sicut et verba quae loquimur; ideo verba, non vocum et sonorum, sed signorum et prodigiorum. Misit te
Abbreviated transcription (Latin):
penas fuge: gehennas deuita:
ante quã desideres promittentẽ.
quales uel expertus es. uel auge¬
re ac multiplicare cogitando po
tes : deliciarũ matrem concupisce
sapientiam. Sed iniciũ sapientiȩ
timor dñi: delectabit illa: et in
tabit. castis atq aeternis ueritatis
amplexibus: sed prius tibi donan¬
da sunt debita quã premia fla¬
gitanda. Iniciũ ergo sapientiae
timor dñi. Bonus ẽ intellectus.
quis negat. sed in tellegere et ñ
facere. periculosum. Bonus er¬
go facientibus: ne extollat men¬
tem in superbiam. Cuius enĩ
timor initium sapientiae est.¬
Laus eius manet in sclm̃ sȩculi.
Et hoc erit premiũ hic finis. Naec
statio sedesq per petua. Illic in ue¬
niuntur mandata fidelia: confirma¬
ta insȩculũ saeculi : Ipsa ẽ here¬
ditas noui testamenti: mandatꝰ in
dño hancrequirã : ut in habitem
in domo dnĩ omnibus diebus uitae
meae. Beati enĩ qui habitant
in domo dñi: insȩcula seculorũ

Expanded text:
poenas fuge, gehennas devita: poenas fuge, gehennas devita: antequam desideres promittentem quales vel expertus es, vel augere ac multiplicare cogitando potes, alium deliciarum matrem concupisce sapientiam: sed, «Initium sapientiae, timor Domini.» Delectabit illa, et inetabit castis atque aeternis veritatis amplexibus: sed prius tibi donanda sunt debita, quam praemia flagitanda. «Initium» ergo «sapientiae timor Domini. Bonus est intellectus.» Quis negat? Sed intelligere et non facere, periculosum est. «Bonus» ergo «facientibus.» Nec extollat mentem in superbiam. Cujus enim timor est initium sapientiae, «Laus ejus manet in saeculum saeculi:» et hoc erit praemium, hic finis, haec statio sedesque perpetua. Illic inveniuntur mandata fidelia, confirmata in saeculum saeculi; ipsa est haereditas Novi Testamenti mandata in no, hanc requiram, ut inhabitem in domo Domini per omnes dies vitae meae» . Beati enim qui habitant in domo Domini; in saecula saeculorum
Abbreviated transcription (Latin):
rum et iustum ut hic laboretur:
ibi requiescatur. Quia redemp¬
tionem misit populo suo. Vn¬
de autem redimuntur: nisi acap¬
tiuitate peregrinationis huius .:
non ergo requies nisi in celesti
patria requiratur.. Dedit qui¬
dem ds̃ israhelitis carnalibus. ter¬
renam hierusalẽ. quae seruit cũ
filiis suis: sed hoc uetus testamen¬
tum est. ad ueterem hominẽ per¬
tinens. Qui aũ figuram ibi intel¬
lexerunt: heredes etiã tunc noui
ipsa probatum ẽ. transitoria ꝓ¬
misisse., Mandauit quipe in ae¬
ternum tes tamentũ suum. Sed
quod nisi nouum. cuius heres quis¬
quis esse uolueris. nolote fallas:
nec terrã trahentem lac et mel
carnaliter cogit᷑antes.: Non a¬
moena prȩdia: non hortos fruc¬
tiferos et opacos. non tale aliquid
mediteris adipisci: quale solet hic
oculus auariciae concupiscere.
Cum enim sit radix omniũ malo¬
rum cupiditas. perimenda est.
ut hic consummatur. non dife¬
renda. ut ibi sacietur.: Primo

Expanded text:
rum et justum, ut hic laboretur, rum et justum, ut hic laboretur, illic requiescatur: quia, «Redemptionem misit populo suo.» Unde autem redimuntur, nisi a captivitate peregrinationis hujus? Non ergo requies nisi in coelesti patria requiratur. 8. Dedit quidem Deus Israelitis carnalibus terrenam Jerusalem, «quae servit cum filiis suis:» sed hoc Vetus Testamentum est, ad veterem hominem pertinens. Qui autem ibi figuram intellexerunt, haeredes etiam tunc Novi ipsa probatum est transitoria promisisse: «Mandavit» quippe «in aeternum Testamentum suum.» Sed quod, nisi Novum? Cujus haeres quisquis esse volueris, nolo te fallas, nec terram trahentem lac et mel carnaliter cogites, non amoena praedia, non hortos fructiferos et opacos, non tale aliquid mediteris adipisci, quale solet hic oculus avaritiae concupiscere. Cum enim sit radix omnium malorum cupiditas , perimenda est ut hic consumatur, non differenda ut ibi satietur. Primo
Abbreviated transcription (Latin):
Sic enim multi uocati sunt: sic oc¬
cupata ẽ hereditas gentiũ: sic
factum ẽ. ut etiam plurimi quiñ
dimiserunt om̃a sua in hac uita.
ut sequerentur eum .  Uitam
etiã ipsam pronominis eiꝰ confes¬
sione contemnerent : et tã quã
cameli humiliantes se ad portan¬
da onera pressurarũ intrarent
etiã sicut per foramen acus per
con pungentes passionis angusti¬
as.⁊ Ipse fecit haec cui omnia
possibilia sunt.. Opera manuũ
eius ueritãs et iudiciũ. Teneat᷑
ueritas ab his qui iuidicantur hic:
uidicantur hic martrres adiu¬
diciũ perducuntur . Quo non so¬
lum eos aquibus iudicati sunt: sed
etiam angelos uidicent: aduersus
quos eis erat conluctatio: etiã cum
ab hominibus iudicari uiderentur :
Non separet axp̃o tribulatio. aut¬
angustia fames nuditas. gladius.:
Fidelia enim omnia mandata eius .n
Non fallit. ex hibet quod promisit:
non hic sperandum: sed confirma¬
ta sunt in seculũ seculi. facta in
ueritate et iustitia. Hoc est ue¬

Expanded text:
Sic enim multi vocati sunt, sic occupata est haereditas Gentium, sic factum est ut etiam plurimi qui non dimiserunt omnia sua in hac vita ut sequerentur eum, vitam etiam ipsam pro nominis ejus confessione contemnerent; et tanquam cameli humiliantes se ad portanda onera pressurarum, intrarent etiam sicut per foramen acus, per compungentes passionis angustias. Ipse fecit haec, cui omnia possibilia sunt. 7. «Opera manuum ejus veritas et judicium.» Teneatur veritas ab iis qui judicantur hic. Judicantur hic martyres, et ad judicium perducuntur, quo non solum eos a quibus judicati sunt, sed etiam angelos dijudicent, , adversus quos eis erat colluctatio, etiam cum ab hominibus judicari viderentur. Non separet a Christo tribulatio, angustia, fames, nuditas, gladius . «Fidelia» enim «omnia mandata ejus:» non fallit, exhibet quod promisit. ic exspectandum, non hic sperandum; sed «confirmata sunt in saeculum saeculi, facta in veritate et justitia.» Hoc est ve
Abbreviated transcription (Latin):
rimus ẽ in eis quib: p̃notatur alleluia:
cuius uerbi uel potius duorũ uerborũ inter¬
p̃tatio ẽ. Laudatednm: & ideo inde coe¬
pit: confitemini dño & inuocate nom enei:
in laude enim intellegendaẽ ista confessio.
Pmissa enim laude : in uocatiosequi sol&:
ubi desideri& peccator alligatur: Vnde &
ipsa oratio dominica habet acapite breuis¬
simã laudem : quod est pat̃ nr̃ qui es incȩlis:
Tunc quae p&untur deinceps consecuntur:
Vnde & alibimn psalmo dicitur ⁊ Confitebi¬
mur tibids̃ confitebimur. & in uocabimꝰ
nom̃tuũ : Quod a libiẽ plamus Laudans i¬
uocabodnm & ab inimicis meir saluus ero:
Itahic confitemini in quiđ dño & inuocate
nom̃ eiꝰ : Quod tale ẽ acsidicer&. laudate

Expanded text:
rimus est in eis quibus praenotatur «Alleluia.» Cujus verbi, vel potius duorum verborum, interpretatio est, Laudate Deum. Et ideo inde coepit: «Confitemini Domino, et invocate nomen ejus.» In laude enim intelligenda est ista confessio, Praemissa enim laude, invocatio sequi solet, ubi desideria precator alligat: unde et ipsa oratio dominica habet a capite brevissimam laudem, quod est, «Pater noster qui es in coelis» . Tunc quae petuntur, deinceps consequuntur. Unde et alibi in psalmo dicitur: «Confitebimur tibi, Deus, confitebimur, et invocabimus nomen tuum» . Quod alibi est planius: «Laudans invocabo Dominum, et ab inimicis meis salvus ero» : ita et hic, «Confitemini,» inquit, «Domino, et invocate nomen ejus;» quod tale est, ac si diceret, Laudate
Abbreviated transcription (Latin):
Nisienim eum in istauita inuenir& fides:
non dicer& ur queritednm & cum inue¬
neritis eum. derelinquat impius uiã
suam & uiriniquus cogitationes suas:
Item sifide inuentus adhucnoness&
ꝑquirendus non diceretur. Si enim
pectamus: Et quod iohannes ait. scimꝰ
quia cum apparuerit similes eierimus.
quõ uidemus eum sicutiest: anforte &iã
cum facie ad faciem uiderimus. sicutiẽ
adhuc per quirenduserit. & sine fine
querendus. quia sine fine amandus.
Dicimus enim &iam praesenti alicui.
nontequȩro. idest nonte diligo: ac
perhoc quidiligitur. &iam praesensqueritur
dum cuaritate perpetua nefiat absens
Agitur: proinde. quemquisq diligit¬
&iam cum eum uidet. sine fastidio sem¬
per uult esse praesentem: Hocest sẽ¬
perquerit esse praesentem: &nimirũ
hoc est querite faciem eius semper: ut
non huic inquisitioni. qua significatur

Expanded text:
Nisi enim eum in ista vita inveniret fides, Nisi enim eum in ista vita inveniret fides, non diceretur, «Quaerite Dominum;» et cum inveneritis eum, «Derelinquat impius vias suas, et vir iniquus cogitationes suas» . Item si fide inventus, non adhuc esset perquirendus, non diceretur, «Si enimpatientiam exspectamus» : et quod Joannes ait, «Scimus quia cum appruerit, similes ei erimus; quoniam videbimus eum sicuti est» . An forte etiam cum facie ad faciem viderimus eum sicuti est, adhuc perquirendus erit, et sine fine quaerendus, quia sine fine amandus? Dicimus enim etiam praesenti alicui, Non te quaero; id est, non te diligo. Ac per hoc qui diligitur, etiam praesens quaeritur, dum charitate perpetua, ne fiat absens, agitur. Proinde quem quisque diligit, etiam cum eum videt, sine fastidio semper vult esse praesentem, hoc est, semper quaerit esse praesentem. Et nimirum hoc est, «Quaerite faciem ejus semper,» ut non huic inquisitioni, qua significatur
Abbreviated transcription (Latin):
ad eum accedendo & in luminemur. &
confortemus : necec itate quid faciendũ
sit r̃ui deamus : Autinfirmitate.⁊ ñ
faciamus. &iam quoduidemus: quod
ergo aduidendum. accedite ad eum &
inluminamini : Hocẽ ad faciendum : Que¬
ritednm̃ & corroboramini : querite inquit
faciemeius semꝑ. Quaeest facies dni ni¬
si p̃sentia dĩ : sic̃ faciesuenti & faciesig¬
nis: Dictum ẽ enim sicut stipula antefa¬
ciem uenti. & sicut fluit cęra a facie ig¬
nis: & multa alia ponit scriptura inhil
aliud quam earum rerum p̃sentiam uo¬
lens intellegi. quarum nominat faciem
Sed quid est querite faciem eius semper.:
scio quidẽ quia mihi adhereredõ bom̃
ẽ. sed ni semꝑ querit᷑. quando inuenit᷑
ansem ꝑ dixi in totauita ista qui ahic ui¬
uimus. ex quo id nos facere debere cog¬
niuimus : quando & inuentus queren¬
dus ẽ: ĩam quippe illum inuenit fides.
sufficiat nobis . &ulterius non querat᷑

Expanded text:
ad eum accedendo, et illuminemur et ad eum accedendo, et illuminemur et confortemur; ne caecitate quid faciendum sit non videamus, aut infirmitate non faciamus etiam quod videmus. Quod ergo est ad videndum, «Accedite ad eum, et illuminamini» ; hoc est ad faciendum, «Quaerite Dominum, et corroboramini. Quaerite,» inquit, «faciem ejus semper.» Quae est facies Domini, nisi praesentia Dei? Sicut facies venti, et facies ignis: dictum est enim, «Sicut stipulam ante faciem venti» ; et, «Sicut fluit cera a facie ignis» . Et multa talia ponit Scriptura, nihil aliud quam earum rerum praesentiam volens intelligi, quarum nominat faciem. Sed quid est, «Quaerite faciem ejus semper?» Scio quidem quia mihi adhaerere Deo bonum est ; sed si semper quaeritur, quando invenitur? An «semper» dixit, in tota vita ista qua hic vivitur, ex quo id nos facere debere cognovimus, quando et inventus quaerendus est? Jam quippe illum invenit fides, sufficiat nobis, et ulterius non quaeratur.
Abbreviated transcription (Latin):
rantes merito possunt. addidit in no¬
mine scõeius: ut quigloriatur uadñe glo¬
indño glorietur: Quiergo non sibi sed
ei uolunt psallere. caueant facere
iustitiam suam coram hominib utiu¬
deantur ab hominib ab eis. alioquin
mercedem non habebunt apud patrẽ
quuncaelis est: sedluceant opera eo¬
rum coram hominib: non eo fine ut ip¬
suud eantur abeis. sed ut uideant bona
opera eoram & glorificent patrem eorũ
quiin celis ẽ hocest laudari in nomines cõ
eius : Vnde& malio psalmo legitur. in
dño laudabitur anima mea: audiant mi¬
tes & iocundentur: Quod & hic quadam¬
modo sequitur. Laete turcor querentiũ
dnm: Sic enim mutes iocund antur qͥ
enĩ ẽ degreco expressius interp̃tatum.
quamuis uerbum minꝰ latinũ uideatur:
Vndealii codices habent confirmamini.
alii corroboramim: ei quippe dicitur.
fortitudomea. & fortitudinemeam ad
te custodiam: Uteum quȩrendo. atq

Expanded text:
rantes merito possunt; addidit, «in norantes merito possunt; addidit, «in nomine sancto ejus:» ut qui gloriatur, in Domino glorietur . Qui ergo non sibi, sed ei volunt psallere, caveant facere justitiam suam coram hominibus, ut videantur ab eis; alioquin mercedem non habebunt apud Patrem, qui in coelis est : sed luceant opera eorum coram hominibus, non eo fine ut ipsi videantur ab eis, sed ut videant bona opera eorum, et glorificent Patrem eorum, qui in coelis est . Hoc est laudari in nomine sancto ejus. Unde et in alio psalmo legitur: «In Domino laudabitur anima mea; audiant mites, et jucundentur» . Quod et hic quodammodo sequitur, «Laetetur cor quaerentium Dominum:» sic enim mites jucundantur, qui enim de graeco expressius interpretatum est, quamvis verbum minus latinum videatur: unde et alii codices habent, «confirmamini;» alii, «corroboramini.» Et quippe dicitur, «Fortitudo mea» ; et, «Fortitudinem meam ad te custodiam» : ut eum quaerendo atque
Abbreviated transcription (Latin):
dñm & inuocate nomen eius: Exaudit
quippe inuocantem. quem laudantem
uidet : Laud antemeum uid& quẽ pro¬
bat amantem : & in quo uoluit dñs boni
serui amorẽ circa se ostendi maximemi¬
si ineo quod illiait. pasceoues meas: Vn¬
de & hic sequitur. adnuntiate intergen¬
& psallite ei : idest uerbo &opere lau¬
date . Orequippecantatur : psalterio:
autem hocest manib psallit᷑: Narrate
omnia mirabilia eius laudamini in no¬
mine scõ eius.: Pos sunt hiduo uersus ex
duobus uerbis superioribus dictinon ab¬
surde uideri. ut quod ait narrate om¬
nia mirabilia eius. referatur ad id qđ
dictum est cantate ei: Quod uero sequi¬
tur. laudamini in nomine scõ eius. re¬
feratur adid quod dictũ est. psallite
ei : illud scilic& aduerbum bonum quo
cantatur ei & narrant᷑ om̃a mirabilia
eius : Illud aũtꝰ opus bonum quod psal¬
litur ei. neuelit quisq: deopere. tam¬
quam in sua uir tute laudari : Ideocũ
dixisset lauda mini. quod utiq: beneo pe¬

Expanded text:
num, et invocate nomen ejus. Exaudit quippe invocantem, quem laudantem videt: laudantem videt, quem probat amantem. Et in quo voluit Dominus boni servi amorem circa se ostendi maxime, nisi in eo quod illi ait, «Pasce oves meas» ? Unde et hic sequitur, «Annuntiate inter genet psallite ei.» Verbo et opere laudate: ore quippe cantatur; psalterio autem, hoc est manibus, psallitur. «Narrate omnia mirabilia ejus: laudamini in nomine sancto ejus.» Possunt hi duo versus ex duobus verbis superioribus dicit non absurde videri: ut quod ait: «Narrate omnia mirabilia ejus,» referatur ad id quod dictum est, «Cantate ei;» quod vero sequitur, «Laudamini in nomine sancto ejus,» referatur ad id quod dictum est, «Et psallite ei:» illud scilicet ad verbum bonum, quo cantatur ei, et narrantur omnia mirabilia ejus; illud autem ad opus bonum, quo psallitur ei, ne velit quisque de opere bono tanquam in sua virtute laudari. Ideo cum dixisset, «Laudamini,» quod utique bene ope
Abbreviated transcription (Latin):
et lapidem pretiosũ diligeret.
odisset profecto : Quic quid ei
talium rerum damnum posset
inferre. ⁊itaquõ dĩ mandata di¬
ligebat : oderit iniquitatis uiã.:
quem admodum aliquod inmanis¬
simum marini itineris saxũ. Vbi
tam pretio sarũ rerum neces seẽ
pati naufragium: Quod ut non
contingat. longe inde uelificat.
qui in ligno crucis. cum mandato¬
rum diuinorum mercibus naui¬

Expanded text:
et lapidem pretiosum si diligeret, et lapidem pretiosum si diligeret, odisset profecto quidquid ei talium rerum damnum posset inferre: ita quoniam Dei mandata diligebat, oderat iniquitatis viam, quemadmodum aliquod immanissimum marini itineris saxum, ubi tam pretiosarum rerum necesse est pati naufragium. Quod ut non contingat, longe inde velificat, qui in ligno crucis cum mandatorum divinorum mercibus navi
Abbreviated transcription (Latin):
quippe. lapidem multum perhi¬
bent eẽ pretiosum ⁊ Intestamen¬
to aũ ueteri. latentem gratiam:
tam quam uelo interposito. non
intellegentes quod significabatur.
Quando in faciẽ morsi intendere
non ualebant. propter mercedem
terrenam atque carnalem: dĩ man¬
data facere conabantur: neque
faciebant: quia non ipsa sed aliud
diligebant: Unde illa nonerunt
opera uolentium sed onera potius
inuitorum: Cum uero ipsa man¬
data diligantur suꝑ aurũ. & la¬
pidem pretiosum multũ. Ons
prȩipsis mandatis terrena uilis ẽ
merces. nec ulla ex parte compa¬
rantur Quȩ cumque alia homi¬
nis bona. his bonis quibus ipse
adomnia mandata corrigebar:
Vtique corrigebar. quia diligebã.
atque illis rectis. utetiam ipse
rectus fierem: dilectione coherebã :
lam illud quod adiungit. consequens
ait: Omnem inquit uiam iniquũ.
odio habui. Unde enĩ fieri pote¬
rat. ut iniquam uiã nonodis set.
diligens rectam:  Nam si ut aurũ

Expanded text:
quippe lapidem multum perhiquippe lapidem multum perhibent esse pretiosum. In testamento autem veteri latentem gratiam, tanquam velo interposito, non intelligentes, quod significabatur quando in faciem Moysi intendere non valebant , propter mercedem terrenam atque carnalem Dei mandata facere conabantur, neque faciebant; quia non ipsa, sed aliud diligebant. Unde illa non erant opera volentium, sed onera potius invitorum. Cum vero ipsa mandata diliguntur super aurum et lapidem pretiosum multum, omnis prae ipsis mandatis terrena vilis est merces; nec ulla ex parte comparantur quaecumque alia hominis bona, his bonis quibus ipse «ad omnia mandata tua corrigebar.» Utique corrigebar, quia diligebam; atque illis rectis ut etiam ipse rectus fierem, dilectione cohaerebam. Jam illud quod adjungit, consequens erat: «Omnem,» inquit, «viam iniquam odio habui.» Unde enim fieri poterat, ut iniquam viam non odisset diligens rectam? Nam sicut aurum
Abbreviated transcription (Latin):
custoderunt. O portebat . ut su¬
perbis & delibertate sui arbitru
presumentibus. lex daretur. Qua
preuaricata quicumque compunc¬
ti humiliarentur: non tam̃ perle¬
gem. sed perfidem ad sub uenientẽ
currerent gratiam. Dissi pata
ergo lege : tempus fuit ut perimi¬
genitum filium dĩ misericordia
mitteretur: Lex enim sub intra¬
uit. ut habundaret delictum. Quo
delicto. lex dissipata est. etopor¬
tuno iam tempore xp̃s aduenit :
ut ubi abundauit delictum. super¬
habundaret gratia. Ideo inquit
dilexi mandata tua. super aurum
er topa :ion. Id agit gratia. ut¬
in dilectione impleantur man¬
data dĩ. quae timore non pote¬
rant: Gratia quippedĩ diffun
ditur caritas in cordibus nr̃is. per
sp̃m scm qui datus ẽ nobis: Prop¬
ter quod & ipse dñs dicit: Non
ueni legem soluere. sed implere :
Et item a postolus: plenitudo legis.
caritas: Ideo super aurum et topa¬
zion . Hoc enim et in alio psalmo
legitur : Super aurum & lapidem
pretiosum multum. To pazion

Expanded text:
custodierunt? Oportebat ergo ut superbis et de libertate sui arbitrii praesumentibus lex daretur, qua praevaricata quicumque compuncti humiliarentur, non jam per legem, sed per fidem ad subvenientem currerent gratiam. Dergo lege, tempus fuit ut per unigenitum Filium Dei misericordia mitteretur. Lex enim subintravit, ut abundaret delictum , quo delicto Lex dissipata est; et opportuno jam tempore Christus advenit, ut ubi abundavit delictum, superabundaret gratia . Id«dilexi mandata tua super aurum et topazion.» Id agit gratia, ut dilectione impleantur mandata Dei, quae timore non poterant. Gratia quippe Dei «diffustris per Spiritum sanctum, qui datus est nobis» . Propter quod et ipse Dominus dicit, «Non veni legem solvere, sed implere» ; et idem apostolus, «Plenitudo legis charitas» . Ideo, «super aurum et topazion.» Hoc enim et in alio psalmo legitur: «Super aurum et lapidem pretiosum multum» . Topazion
Abbreviated transcription (Latin):
trimus aries. trima uacca. trima
capra. deauium etate tacetur.
Vnde rogo uos : nisi quia signficantur
in auibus quidam spĩtales quorum¬
&as temporalis propter ea tacetur.
quia &erna meditantur . & transgre¬
diuntur desiderio. & intellectu om
oralia .. Spĩtales uiri.
qui de omnibus iudicant. & anemine
iudicantur.: Itaq ipsi soli non diui¬
duntur inaereses &scismata . In ari¬
&e intelleguntur p̃positi : dicunt enĩ
greges: Inuacca intellegitur plebs¬
iudaeorum: habuit enĩ iugum legis
subquo laborabat: Incapra intellegi¬
tur aecclesia degentib : quibusdam
enĩ liberis saltibus. insultabat. & ama¬
ropascebatur oleastro: Trima sunt
dicta haec animalia: quia tercio
tempore gracia reuelata ẽ.. Nam
primum fuit ante legem. secundũ
ex quo lexdatbi ẽ. Tercium quod nunc
est. ex quo regnum caelorum p̃dica¬
tur: Quidergo ditimus. quod aries
non diuidatur : nonne episcopi fue
pra non diuider&ur. erubuissent

Expanded text:
trimus aries, trima vacca, trima trimus aries, trima vacca, trima capra: de avium aetate tacetur. Unde, rogo vos, nisi quia significantur in avibus quidam spiaetas temporalis propterea tacetur, quia aeterna meditantur, et transgrediuntur desiderio et intellectu omnia temporalia? Spirituales viri qui de omnibus judicant, et a nemine judicantur : itaque ipsi soli non dividuntur in haereses et schismata. In ariete intelliguntur praepositi; ducunt enim greges: in vacca plebs intelligitur Judaeorum; habuit enim jugum Legis, sub quo laborabat: in capra inteligitur Ecclesia de Gentibus; quibusdam enim liberis saltibus insultabat, et amaro pascebatur oleastro. Trima sunt dicta haec animalia, quia tertio tempore gratia revelata est. Nam primum fuit ante Legem; secundum, ex quo Lex data est; tertium, quod nunc est, ex quo regnum coelorum praedicatur. Quid ergo dicimus, quod aries non dividatur? Nonne episcopi fuerpra non divideretur; erubuissent
Abbreviated transcription (Latin):
bus
multe in ortis non om̃
supermontes: sunt quedam uola¬
tilia. que non habitant nisi super
montes: sp̃italis quas dam animas
significat hoc nomen. Uolatilia.
spĩtalia corda sunt aere libero ꝑfru¬
untur. Gaudent serentate cȩli
aues istȩ. secltamen pastus earum in
montibus illic in habitabunt: Nostis
montes. iam tractati sunt: montes
prophetȩ. montes a postoli. montes
omnes p̃dicatores ueritatis.: Qui¬
habemus aues significantes aliquid
spĩtale. Hon frustra dictum ẽ re¬
nouabitur uiuentus tua sicut aqui¬
lae. Non frustra dictum ẽ deabra¬
ham. Aues aut̃ non diuisit abraham:
In illo sacrificio satismistico accepittria
animalia. ari&em trimum. uaccã
trimam. capram trimam. &tur¬
turem & columbam. Diuisus ẽ ari¬
es. & aduersus inuicem partes con¬
stitutȩ. Diui sa capra nihil omi¬
nus aduersus se partes constitutȩ :
Diuisa uacca: sic &iã dsipsius carne
factũ ẽ & subicit seriptura. aues
aũ non diuisit.: Deinde dicitur.:

Expanded text:
bus, multae in hortis, non omnes super montes. Sunt quaedam volatilia quae non habitant nisi super montes. Spirituales quasdam animas significat hoc nomen: volatilia, spiritualia corda sunt, quae aere libero perfruuntur. Gaudent serenitate coeli aves istae: sed tamen pastus earum in montibus; illic inhabitabunt. Nostis montes; jam tractati sunt. Montes Prophetae, montes Apostoli, montes omnes praedicatores veritatis. QuiHabemus aves significantes aliquid spirituale. Non frustra dictum est: «Renovabitur juventus tua sicut aquilae» . Non frustra dictum est de Abraham: «Aves autem non divisit.» Abraham in illo sacrificio satis mystico accepit tria animalia; arietem trimum, vaccam trimam, capram trimam, et turturem, et columbam. Divisus est aries, et adversus invicem partes constitutae; divisa capra, nihilominus adversus se partes constitutae; divisa vacca, sic etiam de ipsius carne factum est: et subjecit Scriptura, «Aves autem non divisit.» Deinde dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
incelo : et alia in terra. Credo qđ
in celo iam respicit quos uocauit et
habitat in eis: in terra aũ respicit
quos uocat. ut habitet in eis.: Istos
enim possidet. caelestia cogitantes:
illos excitat. terrena somniantes :
Sed quia difficile optinemus ut pos¬
sint et ipsi iam humiles dici: qui non¬
dum suaui iugo dñi pia colla iunxer̃:
Quando quidem humilia istoloco. ut
scã intellegamus. per totũ textum
psalmi. diuinȩ ammonent litterȩ :
et alius intellectus. quẽ mecũ cari

Expanded text:
in coelo, et alia in terra; credo quod in coelo, et alia in terra; credo quod in coelo jam respicit quos vocavit, et habitat in eis; in terra autem respicit quos vocat, ut habitet in eis. Istos enim possidet coelestia cogitantes, illos excitat terrena somniantes. 6. Sed quia difficile obtinemus ut possint et ipsi jam humiles dici, qui nondum suavi jugo Domini pia colla junxerunt quandoquidem humilia isto loco, ut sancta intelligamus, per totum textum Psalmi divinae admonent litterae; est et alius intellectus, quem mecum Chari
Abbreviated transcription (Latin):
eadẽ iudeo quẽ amͦmodũ hoc intel¬
legas. secundũ a postolũ dicentem:
cundum carnem militamus. Ar¬
ma enim miliciae nrae. non carna¬
lia sed potentia dõ. Unde ergo
potentia : nisi quia spiritalia: Cum
itaq a postolus et incarne ambulet
et spiritaliter militet. Non mirũ
si humilitas eius et incelo respicit᷑.
propter sp̃s liber tatem : et in ter¬
ra. propter corporis seruitutem.
Idem quippe alio loco dicit: nr̃a
aũ conuersacio incelis est.⁊ Ipse¬
aũ item dicit : Optimũ sibi eẽ dis¬
solui et esse cũ xp̃o: manere aũ
in carne. nec essariũ in quit . ppt uos.
Proinde quisquis intellegit: et con¬
uersacionem a postoli incaelis. et
in carne mansionem. simul opor
in celo respiciat¬
it : quõ quae sursum
sunt sapiunt:
Quippe resurrexer̃
cum xp̃o: et in terra: quõ non dum so¬
luti sunt carnis uinculo: ut extota
uita sua possint eẽ cum xp̃o si ue¬
ro alia dñs ds̃ nr̃ humilia respicit

Expanded text:
c intelc intelligam secundum Apostolum dicentem: cundum carnem militamus: arma enim militiae nostrae non carnalia, sed potentia Deo» . Unde ergo potentia, nisi quia spiritualia? Cum itaque Apostolus et in carne ambulet, et spiritualiter militet, non mirum si humilitas ejus et in coelo respicitur propter spiritus libertatem, et in terra propter corporis servitutem. Idem quippe alio loco dicit, «Nostra enim conversatio in coelis est» : ipse item dicit, «optimum» sibi «esse dissolvi et esse cum Christo, manere autem in carne necessarium,» inquit, «propter vos» . Proinde quisquis intelligit et conversationem Apostoli in coelis, et in carne mansionem in terris; simul oportin coelo respiciat, quoniam quae sursum sunt sapiunt, qui spe resurrexerunt cum Christo ; et in terra, quoniam nondum soluti sunt carnis vinculo, ut ex tota vita sua possint esse cum Christo. Si vero alia Dominus Deus noster humilia respicit
Abbreviated transcription (Latin):
respiciat : etiam humilia respicit.
Si enim exaltat humiles ut non faciat
superbos : itaq et in altis habitat quos
exaltat. facitq sibi eos celũ. hoc ẽ
sedem suam: et eos tam̃ non super¬
bos sed semper subditos Intuendo
etiam in ipso çęlo. humilia respicit.
in quib excelsis habitat. Sp̃s emm
per esaiam ita loquitur: haec dic̃
altissimus in excelsis habitans. aet̃¬
num nomen. et dñs altissimus in scĩs
requiẽ habens: ex posuit quid dixe¬
rit in excelsis habitans: Noc enim
plenius eloquutus. in scĩs inquit requi¬
em habens Sed qui sunt scĩ: ni¬
si humiles: qui pueri dnm laudant.
Itaq ad iungit. Et pusillanimis dans
b requiẽ habens in excelsis habi¬
tat: sed quia pusillanimis dat mag¬
nanimitatem: eadẽ excelsa in quibus
habitat. humilia respicit. Sed hu¬
Sed hu¬
milia inquit respicit incelo et inter¬
ra : et excitauit nos etiam querere.
utrũ eadem incelo quae in terra:
analia in celo alia in terra humi¬
lia respicit dñs ds̃ nr̃¬

Expanded text:
etiam ipsa humilia respicit? Sic enim exaltat humiles, ut non faciat superbos. Itaque et in aliis habitat quos exaltat, facitque sibi eos coelum, hoc est sedem suam; et eos tamen non superbos, sed semper subditos intuendo, etiam in ipso coelo humilia respicit, in quibus excelsis habitat. Spiritus enim per Isaiam ita loquitur; «Haec dicit Altissimus in excelsis habitans, in aeternum nomen ejus, Dominus altissimus in sanctis requiem habens.» Exposuit quid dixerit, «in excelsis habitans;» hoc enim plenius elocutus, «in sanctis,» inquit, «requiem habens.» Sed qui sunt sancti, nisi humiles, qui pueri laudant Dominum? Itaque adjungit: «Et pusillanimis dans bus requiem habens in excelsis tat. Sed quia pusillanimis dat magnanimitatem, eadem excelsa in quibus habitat, humilia respicit. Sed «humilia,» inquit, «respicit in coelo et in terra.» 5. Et excitavit nos etiam quaerere utrum eadem in coelo, quae in terra; an alia in coelo, alia in terra humilia respiciat Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
pulum tantum modo pertinere:
cantate inquit dño omnis terra.
Cantate dño & benedicite nomi¬
ni eius: nuntiate uel potius be¬
ne nuntiate : immo ut ipsum uer¬
bum quod ingreco positum est
trans feram euangeli Zare diem
exdie salutare eius. Hinc enim
euangelium nuncupatum est
in quo ad nuntiatur dies exdie.
lumine.
filius ex pa¬
tre . Hoc
Sicut superius iam de monstrauimꝰ
adnuntiate ingentibus gloriam
eius in omnibus populis mirabilia
eius. Quõ magnus dñs et lauda¬
bilis ualde. terribilis est super
om̃s deos. Quõ omnes dii gentiũ
doe monia: Isti ergo inimici cũ
rege suo di abolo: captiuum tene¬
bant populum dĩ. De qua capti¬
uitate cum reddidimur. et prin¬
ceps huius mundi mittitur fo¬
ras. et aedificatur domus post¬
captiuitatem. Cuius lapis an¬
gularis est xp̃s: qui duos condi¬
dit inse: in unum nouum homi¬
nem faciens pacem quam dies
ex die ueniens. euangeli zauit
eis qui erant prope. eteis qui
erant longe faciens utraque
unum: Et ad ducens alia soues

Expanded text:
pulum tantummodo pertinere: «Cantate,» inquit, «Domino, omnis terra; cantate Domino, benedicite nomen ejus, annuntiate,» vel potius, «bene nuntiate,» imo ut ipsum verbum quod in graeco positum est, transferam, «evangelizate diem ex die, salutare ejus.» Hinc enim Evangelium nuncupatum est, in quo annuntiatur dies ex die, lumine, Filius ex Patre. Hoc sicut et superius jam demonstravimus . «Annuntiate in gentibus gloriam ejus, in omnibusus. Quoniam magnus Dominus et laudabilis valde, terribilis est super omnes deos: quoniam omnes dii Gentium daemonia» . Isti ergo inimici cum rege suo diabolo captivum tenebant populum Dei. De qua captivitate cum redimimur, et princeps hujus mundi mittitur foras, aedificatur domus postcaptivitatem: cujus lapis angularis est Christus, qui duos condidit in se, in unum novum hominem, faciens pacem, quam dies ex die veniens evangelizavit eis qui erant prope, et eis qui erant longe, faciens utraque unum ; et adducens alias oves