comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
es idest feruor caritatis & splendor uerita¬
tis: Montem uero umbro sum atq con¬
densum quamuis multis modis possit in¬
tellegi: libentius acceperim scripturarũ.
xp̃s., Multa ibi quippe. umbrosaatq cop¬
densa sunt quȩ mentẽ quȩrentis exerceant.
Inde aũ uenit: cum ibi eũ qui intellegit in¬
uenit : Operuit cęlos uirtus eius: & laude
eius plena terra: Quid ẽ nisi quod eti¬
am in psalmo dicitur: ex altare super cae¬
los ds̃ & suꝑ omnem terrã gloria tua: Splen¬
dor eius ut lumen erit quidẽ: nisi fama eius
credentes in luminabit: Cornua inmanib:
eius sunt quid ẽ. nisi tropeum crucis.: Et
posuit caritatem firmam fortitudinis suae:
nec exponendum ẽ: Ante faciem eius ibit uer¬
bum & prodi& campum post pedes eius quidẽ:
nisi quod & ante quã huc uenir& prenuntia¬
tus ẽ : & postea quam hinc reuersus ẽ adnup¬
tiatus ẽ: St&it & terra commota ẽ : quid ẽ
nisi st&it ad subueniendum & terra commota

Expanded text:
es, id est feruor caritatis et splendor ueritaes, id est feruor caritatis et splendor ueritatis. Montem uero umbrosum adque condensum, quamuis multis modis possit intellegi, libentius acceperim scripturarum  est Christus. Multa ibi quippe umbrosa adque condensa sunt, quae mentem quaerentis exerceant. Inde autem uenit, cum ibi eum, qui intellegit, inuenit. Operuit caelos uirtus eius, et laudis eius plena est terra quid est nisi quod etiam in psalmo dicitur: Exaltare supercaelos, Deus, et super omnem terram gloria tua? Splendor eius ut lumen erit quid est nisi cfama eius credentes inluminabit\'? Cornua in manibus eius sunt quid est nisi tropaeum crucis? Et posuit caritatem firmam fortitudinis suae nec exponendum est. Ante faciem eius ibit uerbum, etprodietin campum post pedes eius quid est nisi quod et antequam huc ueniret praenuntiatus est, et postea quam hinc reuersus est, adnuntiatus est? Stetit, et terra commota est quid est nisi stetit ad subueniendum, et terra commota
Abbreviated transcription (Latin):
si dnõ xp̃odicit: Dñẽ audiui auditionẽ tuã
& timui : One consideraui opera tua & ex pa¬
ui: Quidenim hoc ẽnisi prȩcognitȩ nouȩ
ac repentinȩ salutis hominum in effabilis
ammiritio : In medio duorũ animalium
cognosceris. quidẽ nisi aut inmedio duorũ
testamentorũ : aut in medio duorum latro¬
num : aut inmedio moysi & heliȩ cum illo ip
monte sermocinantium : Dum appropir¬
quant anni nosceris : in aduentu temporis osten¬
deris nec exponendum ẽ : In eo c̃um turbata
fuerit anima mea inira misericordiae memo¬
reris : quid ẽ nisi quod iudȩos inse trans figu¬
rauit : quorũ gentis fuit: Quicum magna ira
turbati crucifigerent xpm̃ : ille misericordiȩ
memordixit: pater ignosce illis quia nesciuNłt
quid faciunt: Ds̃ detheman ueni& & sc̃s demon¬
te umbroso & condenso: quod hic dictũ est
detheman ueni&. alii interpr&ati sunt ab
austro ł affrico : ꝑ qđ significatur meridi¬

Expanded text:
sto dicit: Domine, audiui auditionem tuam, sto dicit: Domine, audiui auditionem tuam, et timui; Domine, consideraui opera tua, et expaui? Quid enim hoc est nisi praecognitae nouae ac repentinae salutis hominum ineffabilis admiratio? In medio duorum anima lium cognosceris quid est nisi aut in medio duorum testamentorum, aut in medio duorum latrnum, aut in medio Moysi et Heliae cum illo in monte sermocinantium? Dum adpropinquant anni, nosceris; in aduentu temporis ostenderis, nec exponendum est. In eo cum turbata fuerit anima mea, in ira misericordiae memor eris quid est nisi quod Iudaeos in se transfigurauit, quorum gentis fuit, qui cum magna ira turbati crucifigerent Christum, ille misericordiae memor dixit: Pater ignosce illis, quia nesciunt quod faciunt? Deus de Theman ueniet et sanctus de monte umbroso et condenso. Quod hic dictum est: De Theman ueniet, alii interpretati sunt lab Austro uel cAfrico; per quod significatur meridi
Abbreviated transcription (Latin):
Zantes & adnuntiantes pacem: Celebra iuda
dies festos tuos redde uota tua: quia iam nop
adicient ultra ut transeant in u&ustatem: con
infaciem tuam: eripiens te ex tribulatione:
Quis ascenderit ab inferis & insufflauerit infa¬
scm̃ recolat qui meminit euangelium: Nd
nouum enim testamentum pertinent : quoꝵ
dies festi ita spiritaliter in nouantur ut inue¬
tustatem transire non possint : Porro
pereuangelium ex terminata sculptilia & con¬
flatilia idest idola deorum falsorum & ob¬
liuioni tamquam sepulturȩ traditu:iam ui¬
demus: & hanc &iam inhacre ꝓph&iam conple¬
timeẽ cognoscimus : Ab bacum dequo alio quã
dexp̃i aduentu qui futurus fuerat intellegitur¬
c̃ dicere : Etrespondit dñs ad me& dixit mihi:
Scribe uisum a pertum inbuxo : ut assequatur
quilegitea quia adhuc uisio ad tempus &ori¬
&ur infine & non inuacuum : si tardauerit:
sustine eũ quia ueniens ueni& : et non mora

Expanded text:
zantis et adnuntiantis pacem. Celebra, Iuda, zantis et adnuntiantis pacem. Celebra, Iuda, dies festos tuos, redde uota tua; quia iam non adicientultra, uttranseantinuetustatem. Consin faciem tuam, eripiens te ex tribulatione. Quis adscenderit ab inferis et insufflauerit in faitum sanctum, recolat qui meminit euangelium. Ad nouum enim testamentum pertinent, quorum dies festi ita spiritaliter innouantur, ut in uetustatem transire non possint. Porro per euangelium exterminata sculptilia et conflatilia, id est idola deorum falsorum, et obliuioni tamquam sepulturae tradita iam uidemus et hanc etiam in hac re prophetiam conpletam esse cognoscimus. Ambacum de quo alio quam de Christi aduentu, qui futurus fuerat, intellegiturdicere: Et respondit Dominus ad me et dixit: Scribe uisum aperte in buxo, ut adsequatur qui legit ea; quia adhuc uisio ad tempus, et orietur in fine et non in uacuum; si tardauerit, sustine eum, quia ueniens ueniet et non mora
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ : & ascendent inquit resaluati ex monte
sion ut defendant montem es au &eritdnoreg¬
num: Aꝓpar& quippe id eẽ conpl&um: cũ
resaluati exmontesion ĩdest exiudea creden¬
tes in xp̃m: qui prȩcipue cognoscuntur apos¬
toli ascenderunt utdefenderent montem
esau: quomodo defenderent: nisi ꝑ euangelu
prȩdicationem saluos faciendo eos quicredi
derunt: uteruerentur de potestate tenebra¬
rum : & trans ferrentur in regnum dĩ : quod
consequenter expressit addendo &erit
dñoregnum: Mons enimsion iud ȩam sig¬
nificat: ubi futura praedicta ẽ salus & scm̃
est ꝑ quam significata ẽ ecclesia gentium.
quam defenderunt sicut exposui resalua¬
ti exmontesion ut e& dño regnũ. Hoc:
obscurũ erat antequam fier& sed factũ
quis non fidelis agnoscat: Naum uero prophe¬
daũ. ta immo ꝑillum ds̃ : ex terminabo inquit sculp¬
tilia & conflatilia ponam sepulturam tuã.
quia uel oces eccesuꝑ montes pedes euangeli¬

Expanded text:
tiae: Et adscendent, inquit, resaluati ex monte tiae: Et adscendent, inquit, resaluati ex monte Sion, ut defendant montem E sau, et erit Domino regnum. Apparet quippe id esse conpletum, cum resaluati ex monte Sion, id est ex Iudaea credentes in Christum, qui praecipue agnoscuntur apostoli, adscenderunt, ut defenderent montem Esau. Quo modo defenderent, nisi per euangelii praedicationem saluos faderunt, ut cruerentur de potestate tenebrarum, et transferrentur in regnum Dei? Quod consequenter expressit addendo, Et erit Domino regnum. Mons enim Sion Judaeam significat, ubi futura praedicta est salus, et saest, per quam significata est Ecclesia gentium, quam defenderunt, sicut exposui, resalvati ex monte Sion, ut esset Domino regnum. Hoc obscurum erat, antequam fieret; sed factum quis non fidelis agnoscat? 2. Naum vero propheimo per illum Deus: Exterminabo, inquit, sculptilia et conflatilia: ponam sepulturam tuam: quia ueloces ecce super montes pedes euangeli
Abbreviated transcription (Latin):
minorib:: addias : naũ: ab bacũ: nec tẽ¬
pora sua dicunt ipsi nec inchronicis ẽsepii
& hieronimi quando ꝓphetauerint inue¬
nitur: Abdias enim positus ẽ quidem
ab eis cũ michea: Sed non eo loco ubi no¬
tantur tempora quando micheã pro¬
phetasse ex eius litteris constat: quod erro¬
re neglegenter describentium labores ali¬
enos ex istimo contigisse: Duos uero alios
commemoratos incodicib chronicorum quos
habuimus non potuimus inuenire : Tamen quia¬
in canone continentur : Nec ipsi oport& vt p̃¬
tereantur a nobis. Abdias quantum adscrip¬
turam eius attin&: omnium breuissimus pro¬
ph& arũ aduersus idumeam loquitur : gentẽ
scilic& esau ex duob geminis filiis isaac nepo¬
tib abrahȩ : maioris illius reprobati: Por¬
ro siidumeam modo locutionis quo intelle¬
gitur a parte totum accipiamus positameẽ
progentib possumus dexpõ cognoscere quod¬
Idas ait interc &era : In monte aut̃ sion erit salus
& eritscm: & paulo post infine ipsius prophe¬

Expanded text:
minoribus, Abdias, Naum, Ambacum, nec tempora sua dicunt ipsi, nec in chronicis Eusebii et Hieronymi, quando prophetauerint, inuenitur. Abdias enim positus est quidem ab eis cum Michaea, sed non eo loco, ubi notantur tempora, quando Michaeam prophetasse ex eius litteris constat; quod errore neglegenter describentium labores alienos existimo contigisse; duos uero alios commemoratos in codicibus chronicorum, quos habuimus, non potuimus inuenire. Tamen quia canone continentur, nec ipsi oportet praetereantur a nobis. Abdias, quantum ad scripturam eius adtinet, omnium breuissimus prophetarum, aduersus Idumaeam loquitur, gentem scilicet Esau, ex duobus geminis filiis Isaac, nepotibus Abrahae, maioris illius reprobati. Porro si Idumaeam modo locutionis, quo intellegitur a parte totum, accipiamus positam esse pro gentibus: possumus de Christo agnoscere, quod ait inter cetera: In monte autem Sion erit salus et erit sanctum; et paulo post in fine ipsius prophe
Abbreviated transcription (Latin):
dehierusalem & iudicabit plebes multas.
& redargu& gentes potentes usq: in longin¬
quum: Prȩdicens iste proph&a & locũ
in quo natus estxp̃s: & tu inquit bethleem
domus eufrata: minima es ut sis inmilib
iuda extemihi prodi& utsis in principem
usrł. E tegressus eius ab inicio et ex dieb &er¬
nitatis:. Propterea dabiteos usq ad tempus
parturientis pari& : & residui fratres eius con¬
uertentur ad filios isrł: & stabit & uidebit &
pasc& gregem suum in uirtute dnĩ: & in hono¬
re nominis dnĩ dĩ sui erunt : quõ nunc mag¬
nificabitur usq ad sum mum terrȩ: Ionas
aut̃ proph&a nontam sermonex pm quã sua
quadam passione ꝓph&auit: ꝓ fecto aꝑtius.
quã si eius mortem & resurrectionẽ uocecla¬
mar& : Ut quid enim exceptus ẽ uentre
beluino & dietertio redditus: nisi ut signifi
diturum : Io hel om̃a quȩ ꝓph& at multis uer¬
bis compellit exponi utq ꝑ tinentadxpm &¬

Expanded text:
ex Hierusalem. Et iudicabit inter plebes multas, ex Hierusalem. Et iudicabit inter plebes multas, et redarguet gentes potentes usque in longinquum. Praedicens iste propheta et locum in quo natus est Christus: Et tu, inquit, Bethleem, domus Ephrata, minima es, ut sis in milibus Iuda; ex te mihi prodiet, ut sit in principem Israel; et egressus eius ab initio et ex diebus aeternitatis. Propterea dabit eos usque ad tempus parturientis, pariet, et residui fratres eius conuertentur ad filios Israel. Et stabit et uidebit et pascet gregem suum in uirtute Domini, et in honore nominis Domini Dei sui erunt; quoniam nunc magnificabitur usque ad summum terrae. Ionas autem propheta non tam sermone Christum, quam sua quadam passione prophetauit, profecto apertius, quam si eius mortem et resurrectionem uoce clamaret. Ut quid enim exceptus est uentre beluino et die tertio redditus, nisi ut significditurum? Ioel omnia, quae prophetat, multis uerbis conpellit exponi. ut quae pertinent ad
Abbreviated transcription (Latin):
lostuos confarta: adhuc indexteram & sinistrã
partem extende : & sementuũ hereditabit gen¬
tes & ciuitates desertas in habitabis: Netime¬
as quõ confusa: neq reuerearis quia explorata
es : quo confusionem &ernam obliuisceris & op¬
proprium uiduitatis tuae . noneris memor:
quõ dñs faciens te dñs sabaoh nomen ei : &
quieruit te ipseds̃ isrł uniuers ae terrae uocabi¬
tur: & c&era : Verum ista sint satis & in eis sunt
exponenda non nulla : sed sufficere arbitror
quȩita sunt aperta: ut &iam inimici intelle¬
gere cogantur inuiti: Micheas proph&a
tis hȩc loquitur : Erit in nouissimis dieb
manifestus mons dnĩ paratus suꝑ uertices
montium & ex altabitur suꝑ colles: & festi¬
nabunt ad eum plebes &ibunt gentes mul¬
tȩ &dicent Uenite ascendamus in mon¬
tem dñi & indomum dĩ iacob: & ostend&
nobis uiam suam & ibimus insemitis eius.
quia exsion proced& lex: & uerbum dñi

Expanded text:
los tuos conforta, adhuc in dextram et sinistram los tuos conforta, adhuc in dextram et sinistram partem extende. Et semen tuum hereditabit gentes, et ciuitates desertas inhabitabis. Ne timeas, quoniam confusa es, neque reuerearis, quia exprobrata es; quoniam confusionem aeternam obliuisceris et obprobrium uiduitatis tuae non eris memor. Quoniam Dominus faciens te, Dominus Sabaoth nomen ei; et qui eruit te, ipse Deus Israel uniuersae terrae uocabitur; et cetera. Verum ista sint satis; et in eis sunt exponenda nonnulla; sed sufficere arbitror quae ita sunt aperta, ut etiam inimici intellegere cogantur inuiti. CAPUT tis, haec loquitur: Erit in novissimis diebus manifestus mons Domini paratus super vertices montium; et exaltabitur super colles. Et festinabunt ad eum plebes, et ibunt gentes multae et dicent: Venite, ascendamus in montem Domini et in domum Dei Iacob, et ostendet nobis uiam suam, et ibimus in semitis eius; quia ex Sion procedet lex et uerbum Domini
Abbreviated transcription (Latin):
eius: Ab iniquitatib: populi mei ductus est
ad mortem : & dabo malignos prosepultura
eius & diuites promortesua: Quõ iniquitatem
non fecit nec dolum in oresuo: & dñs uult pur¬
gare eũ deplaga: Si dederitis ꝓpeccato animã
uram uidebitis semen longȩuum : & dñs uult
auferre adolore animam eius: ostendere illi
lucem & formare intellectum : iustificare ius¬
tum bene seruientẽ plurib: & peccata eorum
ipseportabit: Propterea ipsehereditabit
plures & fortium diuid& spolia. Propt̃ quod
tradita ẽ ad mortem anima eius : & interiniquos
estimatus ẽ : & ipse peccata multorum portabit.
& propterpeccata eorũ traditus ẽ : Hȩc dexp̃o:
iam uero deecclesia quod sequitur audiamus :
& ex clama quȩ non par turis : quõ multi filu
desertȩ magis quam eius quȩ hab& uirum: dila¬
ta locum tabernaculitui & caularum tuarum
fige : noli partere : prolonga funiculostuos & pu¬

Expanded text:
eius. Ab iniquitatibus populi mei ductus est eius. Ab iniquitatibus populi mei ductus est ad mortem. Et dabo malignos pro sepultura eius et diuites pro morte eius. Quoniam iniquitatem non fecit nec dolum in ore suo; et Dominus uult purgare eum de plaga. Si dederitis pro peccato animam uestram, uidebitis semen longaeuum; et Dominus uult auferre a dolore animam eius, ostendere illi lucem et formare intellectum, iustificare iustum bene seruientem pluribus; et peccata eorum ipse portabit. Propterea ipse hereditabit plures et fortium diuidet spolia, propter quod tradita est ad mortem anima eius, et inter iniquos aestimatus est et ipse peccata multorum portauit, et propter peccata eorum traditus est. Haec de Christo Iam uero de ecclesia, quod sequitur, audiamus. et exclama quae non parturis, quoniam multi filii desertae magis quam eius, quae habet uirum. Dilata locum tabernaculi tui et aulaearum tuarum; fige, noli parcere, prolonga funiculos tuos et pa
Abbreviated transcription (Latin):
didit auditu nr̃o & brachium dnĩ cui reuela¬
tũ ẽ: Ad nuntiabimus coram illo ut infans: ut
radix in terra sicienti: nonẽ species illi neq glo¬
ria : Etuidimus eum & non habebat speciem ne¬
q decorem sed species eius sine honore : deficiens
prȩomnib: hominib: homo inplaga positus: &
sciens ferre infirmitatem: quõ auersa ẽ facies
eius: in honoratus ẽ nec magni aestimatus: hic
peccata nr̃a portat & pronobis dol& & nos ex¬
istimauimus illum eẽ indolore & inplaga &
in afflictione: Ipse aut̃ uulneratus ẽ prop¬
ter iniquitates nras: & infirmatus ẽ propter
peccata nr̃a: eruditio pacis nr̃ȩ in eo. liuoreei
nos sanati sumus: Om̃ ut oues errauimus: ho¬
aperuit os : ut ouis adimmolandum ductusẽ.
& ut agnus ante eum quise tonder& sine uoce
sic non aperuit õssuum : In humilitate quip¬
pe iudiciũ eius sub latũ est: generationẽ eius
quis en arrabit: Quõ toll&ur deterra uita

Expanded text:
didit auditui nostro? et bracchium domini cui reueladidit auditui nostro? et bracchium domini cui reuelatum est? \'nuntiauimus coram illo ut puer, ut radix in terra sitienti; non est species illi neqria. Et uidimus eum, et non habebat speciem neque decorem; sed species eius sine honore, deficiens prae omnibus hominibus. Homo in plaga positus et sciens ferre infirmitatem; quoniam auersa est facies eius, inhonoratus est nec magni aestimatus est. Hic peccata nostra portat et pro nobis dolet; et nos existimauimus illum esse in dolore et in plaga et in adflictione. Ipse autem uulneratus est propter iniquitates nostras et infirmatus est propter peccata nostra. Eruditio pacis nostrae in eo; liuore eius nos sanati sumus. Omnes ut oues errauimus, hoictus est, non aperuit os. Ut ouis ad immolandum ductus est et ut agnus ante eum, qui se tonderet, sine uoce, sic non aperuit os suum. In humilitate iudicium eius sublatum est. Generationem eius quis enarrabit? Quoniam tolletur de terra uita
Abbreviated transcription (Latin):
dicuntur minores quia sermones eorũ sunt
breues in eorũ conparatione quimaiores ideo
uocantur : quia prolixa uolumina condide¬
runt: ex quib: est hic esaias quẽ ꝓpt̃ eadẽ pro¬
ph&iȩ tempora sub iungo sub pradictis duob:
Esaias ergo inter illa quȩ arguit iniqua & ius¬
ta prȩcepit: & peccatori populo mala futura
p̃dixit : &iam dexpo & ecclesia hoc ẽ derege
& ea quã condidit ciuitate multo plura quã
c&eri proph&auit : ita ut a quibusdã euange¬
lista : quã proph&a potius dicer&ur Sed ꝓp¬
ter rationẽ operis terminandi unũ demul¬
tis hoc loco ponã: exꝑsona quippedĩ patris
loquens : Ecce inquit intelleg& puerm̃s
& ex altabitur & glorificabitur ualde: quẽ
ad modũ stupescent suꝑ temulti: itagloria
priuabitur ab hominib speciestua & gloria
tua ab hominib itamirabuntur gentes mul¬
tȩ Supereum & continebunt reges ossuum :
quõ quib nonẽ nuntiatum deillo. uidebunt &
qui non audierunt intellegent: Dnequis cre¬

Expanded text:
dicuntur minores, quia sermones eorum sunt 10 breues in eorum conparatione, qui maiores ideo uocantur, quia prolixa uolumina condiderunt; ex quibus est hic Esaias, quem propter eadem prophetiae tempora subiungo supradictis duobus. Esaias ergo inter illa, quae arguit iniqua et iusta praecepit et peccatori populo mala futura praedixit, etiam de Christo et ecclesia, hoc est de rege et ea quam condidit ciuitate, multo plura quam ceteri prophetauit, ita ut a quibusdam euangelista quam propheta potius diceretur. Sed propter rationem operis terminandi unum de multis hoc loco ponam. Ex persona quippe Dei Patris loquens: Ecce, inquit, intelleget puer meus et exaltabitur et glorificabitur ualde. Quem ad modum stupescent super te multi, ita gloria priuatuus ab hominibus. "ita enim mirabuntur gentes multae super eum et continebunt reges os suum, quoniam quibus non est nuntiatum de illo uidebunt et qui non audierunt intellegent. \'Domine, quis cre
Abbreviated transcription (Latin):
quibus consulitur: sic ut mubieres maritis.
filii parentibus : serui dominis: Sed indoN¬
mo iusti uiuentis exfide: & ad huc ab illa cae¬
lesti ciuitate peregrinantis &iam qui im¬
perant seruiunt eis quib: uidentur imperare :
Neque enim dominandi cupiditate imperant.
sed officio consulendi: nec principandi superbi¬
a : sed prouidendi misericordia:¬

Expanded text:
quibus consulitur; sicut mulieres maritis, quibus consulitur; sicut mulieres maritis, filii parentibus, serui dominis. Sed in domo iusti uiuentis ex fide et adhuc ab illa caelesti ciuitate peregrinantis etiam qui imperant seruiunt eis, quibus uidentur imperare. Neque enim dominandi cupiditate imperant, sed officio consulendi, nec principandi superbia, sed prouidendi misericordia
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ diligit:. Consequens ẽ ut &iã ꝓximo
ad diligendũ dm̃ consulat: quẽ iubetur
sicut se ipsum diligere: Sic uxori. sic filus.
sic domesticis. sic ceteris quibus potuerit
hominibus : & ad hoc sibi a proximo sifor¬
te indiget consuli uelit : ac per hoc e¬
rit pacatus quantum in ipso est om¬
ni homini : pace hominum: idest ordi¬
nata concordia: cuius hic ordo est : pri¬
mum. ut nulli noceat : de inde. ut &iam
prosit cui potuerit : Primitus ergo in ẽ
eis suorum cura: Adeos quippe hab& o¬
portuniorem facilioremque aditum
consulendi: uel naturȩ ordine : uel ip¬
sius societatis humanȩ: Vnde aposto¬
lus dicit: Quisquis autem suis & maxi¬
me domesticis non prouidet fidem de¬
negat : & est infideli de terior: Hinc
ltaque &iam pax domestica oritur¬
id est ordinata imperandi oboediendique
concordia cohabitantium: Imperant e¬
nim qui consulunt: sicut uir uxori: paren¬
tes filiis: domini seruis: Oboediunt autem

Expanded text:
Deum diligit: consequens est, ut etiam proximo Deum diligit: consequens est, ut etiam proximo ad diligendum Deum consulat, quem iubetur sicut se ipsum diligere sic uxori, sic filiis, sic domesticis, sic ceteris quibus potuerit hominibus, et ad hoc sibi a proximo, si forte indiget, consuli uelit; ac per hoc erit pacatus, quantum in ipso est, omni homini pace hominum, id est ordinata concordia, cuius hic ordo est, primum ut nulli noceat, deinde ut etiam prosit cui potuerit. Primitus ergo inest ei suorum cura; ad eos quippe habet opportuniorem facilioremque aditum consulendi, uel naturae ordine uel ipsius societatis humanae. Unde apostolus dicit: Quisquis autem suis et maxime domesticis non prouidet, fidem denegat et est infideli deterior. Hinc itaque etiam pax domestica oriturid est ordinata imperandi oboediendique concordia cohabitantium. Imperant enim, qui consulunt; sicut uir uxori, parentes filiis, domini seruis. Oboediunt autem
Abbreviated transcription (Latin):
Ad hoc enĩ uelle deb& nec dolore molestari:
nec desiderio perturbari: nec morte dissolui :
ut aliquid utile cognoscat: & secundũ eam
cognitionẽ uitã moresq: componat: Sed
neipso studio cognitionis ꝓpter humanae
mentis infirmitatẽ inpestẽ a licuius erro¬
ris incurrat: opus hab& diuino magisterio.
cui certus obtẽper& : & adiutorio : ut liber
obtemper& : Et quõ quamdiu ẽ in isto mor¬
tali corpore peregrinatur adño: ambu¬
lat ꝑfidẽ & non ꝑspeciem : ac ꝑ hoc omnem¬
pacem. uel corporis uel animȩ: uel simul
corporis & animȩ : refert adillam pacem:
quȩ homini mortali ẽ cũ in mortalidõ: Vt
ei sit ordinata infide. subȩterna lege oboe¬
dientia : Iam uero quia duo prȩcipua p̃¬
cepta: hoc ẽ dilectionẽ dĩ & dilectionẽ ꝓxi¬
midoc& magister ds̃. In quib tria inuenit
homo quȩ diligat : dm̃ seipsum & proximum
atque ille inse diligendo nonerrat. qui

Expanded text:
Ad hoc enim uelle debet nec dolore molestari Ad hoc enim uelle debet nec dolore molestari nec desiderio perturbari nec morte dissolui, ut aliquid utile cognoscat et secundum eam cognitionem uitam moresque conponat. Sed ne ipso studio cognitionis propter humanae mentis infirmitatem in pestem alicuius erroris incurrat, opus habet magisterio diuino, cui certus obtemperet, et adiutorio, ut liber obtemperet. Et quoniam, quamdiu est in isto mortali corpore, peregrinatur a Domino: ambulat per fidem, non pepacem vel corporis, vel animae, vel simul corporis et animae, refert ad illaque homini mortali est cum immortali deo, ut sit ei ordinata in fide sub eterna lege obedientia. Iam vero quia duo precipua precepta, hoc est dilectionem dei et dilectionem proximi, docet magister deus, in quibus tria invenit homo que diligat, deum, seipsum et proximum, adque ille in se diligendo non errat, qui
Abbreviated transcription (Latin):
peturã partiũ corporis & requiem ap¬
petitionũ: Hihil ergo prȩter quietẽ
carnis & copiã uoluptatũ ut pax corpo¬
ris ꝓdess& paci animȩ : Sienĩ desit pax
corporis impeditur &iam inrationalis
animȩ pax : quia requiem appetitionum
consequi non potest: Utrũq autẽ simul
ei paci ꝓdest : quã in terse habent anima
& corpus idest ordinatȩ uitȩ ac salutis:
Sicut enĩ pacẽ corporis a mare se osten¬
dunt animantia cũ fugiunt dolorẽ: & pa¬
cẽ animȩ cũ ꝓpter explendas indigentias
appetitionũ uoluptatẽ secuntur: Ita mor¬
tẽ fugiendo satis indicant: quantũ diligant
pacẽ quasibi conciliantur anima & corpus:
Sed quia homini rationalis anima inẽ. Totũ
hoc quod hab& cõmune cũbestus subdit pa¬
ci animȩ rationalis. utmente aliquid con¬
tẽpletur : & secundũ hoc aliquid agat ut sit
es ordinata cognitionis actionisq consensio:
Quam pacẽ rationalis animȩ dixeramus:

Expanded text:
peraturam partium corporis et requiem adperaturam partium corporis et requiem adpetitionum; nihil ergo praeter quietem carnis et copiam uoluptatum, ut pax corporis prodesset paci animae. Si enim desit pax corporis, inpeditur etiam inrationalis animae pax, quia requiem adpetitionum consequi non potest. Utrumque autem simul ei paci prodest, quam inter se habent anima et corpus, id est ordinatae uitae ac salutis. Sicut enim pacem corporis amare se ostendunt animantia, cum fugiunt dolorem, et pacem aahnae, cum propter explendas indigentias adpetitionum uoluptatem sequuntur: ita mortem fugiendo satis indicant, quantum dili. gant pacem, qua sibi conciliantur anima et corpus. Sed quia homini rationalis anima inest, totum hoc, quod habet commune cum bestiis, subdit paci animae rationalis, ut mente aliquid contempletur et secundum hoc aliquid agat, ut sit ei ordinata cognitionis actionisque consensio, quam pacem rationalis animae dixeramus.
Abbreviated transcription (Latin):
nator : qui terrenorũ ornamentorũ maxi¬
mũ instituit mortale genus humanum :
Dedit hominib: quȩdã bona huic uitae con¬
grua . Id est pacẽ tẽporalẽ : ꝓmodulo mor¬
talis uitȩ. In ipsa salute & inco lomitate
ac societate sui generis. & quȩq huic pa¬
ci: uel tuendȩ uel recuperandȩ nec essa¬
ria sunt: Sicut ea quȩ apte & conuenienter
adiacent sensib: . lux. uox. aurae spirabi¬
les aquȩ potabiles: & quicquid ad alendũ
tegendũ curandũ ornandũq: corpus con¬
gruit : eo pacto ȩquissimo : ut quimorta¬
lis talib bonis paci mortaliũ ac cõmodatis
recte usus fuerit: accipiat ampliora.
atq meliora : ipsã scilic& in mortalitatis
pacẽ : eiq conuenientẽ gloriã & hono¬
rẽ inuitã aeternã ad fruendũ dõ & ꝓxi¬
mo indõ.: Quiautẽ ꝑperã nec illa accipi¬
fertur ad fructũ pacis ȩternȩ: Qua¬
ꝓpter si in rationalia essemus amantia:
nihil apperemus. prȩter ordinatã tem¬

Expanded text:
nator, qui terrenorum ornamentorum maximum instituit mortale genus humanum, dedit hominibus quaedam bona huic uitae congrua, id est pacem temporalem pro modulo mortalis uitae in ipsa salute et incolumitate ac societate sui generis, et quaeque huic paci uel tuendae uel recuperandae necessaria sunt sicut ea, quae apte et conuenienter adiacent sensibus, lux uox, aurae spirabiles aquae potabiles, et quidquid ad alendum tegendum curandum ornandumque corpus congruit, eo pacto aequissimo, ut, qui mortalis talibus bonis paci mortalium adcommodatis recte usus fuerit, accipiat ampliora adque meliora, ipsam scilicet inmortalitatis pacem eique conuenientem gloriam et honorem in uita aeterna ad fruendum Deo et prmo in Deo; qui autem perperam, nec illa accipifertur ad fructum pacis aeternae. Quapropter si irrationalia essemus animantia, nihil appeteremus praeter ordinatam tem
Abbreviated transcription (Latin):
est inspirauit: uel simagis propriae dicendũ
est in sufflauit in faciem eius spm̃ uitae. Si gre¬
cus non pnoen. sicut ibi legitur. sed pneumu
posuis s&: nec sic ess& consequens utcreatorẽ
spm̃ qui proprie dicitur intrinitate sp̃s scs̃ in¬
tellegere cogeremur : quando quidem ꝓneu

Expanded text:
est: Inspirauit, uel si magis proprie dicendum est: Inspirauit, uel si magis proprie dicendum est: Insufflauit in faciem eius spiritum uitae, si Graecus non irvoVjv, sicut ibi legitur, sed πνεῡμα; posuisset, nec sic esset consequens, ut Creatorem Spiritum, qui proprie dicitur in trinitate Spiritus sanctus, intellegere cogeremur; quando quidem
Abbreviated transcription (Latin):
quando &iam dĩ dicitur. interpretati sunt
pneuma ⁊ p̃noen uero numquam nisi spm̃
siue hominis dequo ait apostolus .: Quis enĩ
scit hominum. quae sunt hominis nisi sps̃ ho¬
minis qui in ipso est: siue pecoris sicut insa¬
lomonis li¬
bro scriptum est: quis scit si
sp̃s homi¬
nis ascend& sursum incaelum
et sp̃s peccoris descend& deorsum interram:
Siue istum corporeum qui &iam uentus dicitur.
nam eius hoc nomen est ubi inpsalmo canitur.
Ignis. grando nix glacies sp̃s tempestatis:
Siue iam noncreatum sedcreatorem sicut est. de
quo dicit dñs in euangelio: accipite spm̃ scm̃.
eum corporei sui oris significans flatu.⁊ &ubi
mae &euidentissime commendata est .⁊ Etubi
legitur. ds̃ sp̃s est.: & alus plurimis sacrarum
litterarum locis : In his quippe omnibus testi¬
monus scripturarum: quantum ad grecos atti¬
n& non pnoen uidemus scriptum esse sed
pNeuma: quantum autem ad latinos non fla¬
tum sed spm̃: Qua propter in eo quod scriptũ

Expanded text:
quando etiam Dei dicitur, interpretati sunt; Trveufjia uero numquam nisi spiritum, siue hominis de quo ait apostolus: Quis enim scit hominum quae sunt hominis, nisi spiritus hominis qui in ipso est? siue pecoris sicut in Salomonis libro scriptum est: Quis scit si spiritus hominis ascendat sursum in caelum et spiritus pecoris descendat deorsum in terram? siue istum corporeum, qui etiam uentus dicitur, nam eius hoc nomen est, ubi in psalmo canitur: Ignis, grando, nix, glacies spiritus tempestatis siue iam non creatum, sed Creatorem, sicut est de quo dicit Dominus in euangelio: Accipite Spiritum sanctum, eum corporei sui oris flatu significans, et ubi me et euidentissime commendata est, et ubi legitur: Deus spiritus est, et aliis plurimis sacrarum litterarum locis. In his quippe omnibus testimoniis scripturarum, quantum ad Graecos adtinet, non TWOTJV uidemus scriptum esse, sed πνεῡμα; quantum autem ad Latinos, non flatum, sed spiritum. Quapropter in eo, quod scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
neq naganda neq ad firmanda decreuerim.
sedideo &iam ipsa posui: qm̃ apud eorũ contraquos
agimus. historicos legi. utostenderem: qualia
multa: multiq: illorũ : nulla reddita ratione: in
suorum lit teratorũ scripta litteris credant:
qui nobis credere: quando qđ eorũ &perienti¬
am sensum que transgreditur: omnipotentẽ dm̃
dicimus esse facturũ: nec reddita ratione dig¬
nantur.: Nãquȩ melior &ualidior ratiode
reb talib reddit᷑. quã cũ omp̃s eaposse face¬
re ꝑ hib& ur: & facturus dicit᷑. quȩ p̃nunti asse
ibi legit᷑. ubi alia multa p̾nuntiauit: quȩ secis¬
se monstrat᷑.: Ipse quippe faci&: qui a se factu¬
rum eẽ p̃dixit: quȩ in possibilia putant᷑ : qui
ꝓmisit & fecit : ut ab incredulis gentibus in¬
credibilia crederentur

Expanded text:
neque neganda neque adfirmanda decreuerim; neque neganda neque adfirmanda decreuerim; sed ideo etiam ipsa posui, quoniam aput eorum, contra quos agimus, historicos legi, ut ostenderem qualia multa multique illorum nulla reddita ratione in suorum litteratorum scripta litteris credant, qui nobis credere, quando id, quod eorum experientiam sensumque transgreditur, omnipotentem Deum dicimus esse facturum, nec reddita ratione dignantur. Nam quae melior et ualidior ratio de rebus talibus redditur, quam cum Omnipotens ea posse facere perhibetur et facturus dicitur, quae praenuntiasse ibi legitur, ubi alia multa praenuntiauit, quae fecisse monstratur? Ipse quippe faciet, quia se facturum esse praedixit, quae inpossibilia putantur, qui promisit et fecit ut ab incredulis gentibus incredibilia crederentur
Abbreviated transcription (Latin):
munt᷑ argento: Decarbonib &iã qđ accen¬
dente igne. sic uertant᷑ in contrariũ : ut delig¬
nispulcherrimis t&ri. fragiles deduris: in¬
putribiles deputribilib fiant . Hec ipse.
quȩ dam cum multis: quȩdã cũ omnib noui:
& alia plurima quȩ huic libro inserere lon¬
gũ fuit .: De his aut̃ quȩ po sui non exꝑta
sed lecta: pret̃ defonte illo ubi faces &tin¬
guuntur ardentes : & accenduntur &tinetȩ :¬
& de pomis terrȩ sodomorũ : forin secus quas i ma¬
turis. intrinsecus fumeis: nectestes aliquos ido¬
neds: aquib utrum ueraessent audirem: potur
reperire.: &illũ quidem fontẽ : non in ueni
qui in epyro uidisse sedicerent: sed qui ingal¬
lia similem nossent: non longea gratia nopo li
ciuitate: defrunctib: aũt arborũ sodomitarũ:
nontantum li terȩ fide dignȩ indicant : uerũ
& iam tã multi seloquunt᷑ &ꝑtos: ut hinc dubi¬
tare non possim:: C&era uero sic habeo: ut

Expanded text:
muntur argento, de carbonibus etiam, quod accenmuntur argento, de carbonibus etiam, quod accendente igne sic uertantur in contrarium, ut de lignis pulcherrimis taetri, fragiles de duris, inputribiles de putribilibus fiant. Haec ipse quaedam cum multis, quaedam cum omnibus noui, et alia plurima, quae huic libro inserere longum fuit. De his autem, quae posui non experta, sed lecta, praeter de fonte illo, ubi faces exstinguuntur ardentes et accenduntur exstinctae, et de pomis terrae Sodomorum forinsecus quasi maturis, intrinsecus fumeis, nec testes aliquos idoneos, a quibus utrum uera essent audirem, potui reperire. Et illum quidem fontem non inueni qui in Epiro uidisse se dicerent, sed qui in Gallia similem nossent non longe a Gratianopoli ciuitate. De fructibus autem arborum Sodomitarum non tantum litterae fide dignae indicant, uerum etiam tam multi se loquuntur expertos, ut hinc dubitare non possim. Cetera uero sic\' habeo, ut
Abbreviated transcription (Latin):
uerũ &iam quȩ notissima posui: Illa enĩquȩ
apud pr&ereos quorũ de his libros. legimus.
non habent testem. & ab eis conscripta sunt: qui
non sunt diuinitus docti.atq humanitus falli
forte potuerunt : lic& cuiq sine recta rep̃hen¬
sione ñcredere: N am necego Iolo temere
credi cuncta quȩ posui: quia nec ame ipso itacre¬
duntur: tã quam nulla deillissit in mea cogita¬
tione dubitatio: &ceptis his quȩ uł ipsũ ecper¬
tus. & cuius facile ẽ &xperiri: sicut decalce qđ
feru& in aqua. in oleo frigida ẽ: demagnete
lapide : quod nescio qua sorbitione insensibili
gente: ut fluescere ni uem non sinat: sicͤalen
te  ut maturescere poma conpellat: de ig¬
ne fulgido. qđ secundũ suũ fulgorem. lapides
coquendo candi fic&: & contra eundem suũ ful¬
gorem urendo plurima ͦsfusc&, Tale est
& qđ nigrȩ maculȩ offunduntur &oleo splen¬
dido: similit̃ nigrȩ lineȩ. decandido in pri¬

Expanded text:
uerum etiam quae notissima posui. Illa enim quaeuerum etiam quae notissima posui. Illa enim quae aput nos praeter eos, quorum de his libros legimus, non habent testem et ab eis conscripta sunt, qui non sunt diuinitus docti adque humanitus falli forte potuerunt, licet cuique sine recta reprehensione non credere. Nam nec ego uolo temere credi cuncta quae posui, quia nec a me ipso ita creduntur, tatione dubitatio, exceptis his quae vel ipse sum expertus, et cuivis facile est experiri; sicut de calce, quod fervet in aqua, in oleo frigida est; de magnete lapide, quod ngente ut fluescere nivem non sinat, site ut maturescere poma conpellat; de igne fulgido, quod secundum suam fulgorem lapides coquendo candificet et contra eundem suum fulgorem urendo plurima obfuscet. Tale est et quod nigrae maculae offunduntur ex oleo splendido, similiter nigrae lineae de candido inpri
Abbreviated transcription (Latin):
& facem sicut alii fontes &tinguat accen¬
sam: dissimilit̃ tam̃ atq: mirabilit̃ idẽm
ipse accendit &ctinctã: Hȩc & delapi¬
de abesto: quicũ ignem nullũ habeat ꝓpri¬
um: accepto tam̃ sic ard& alieno: ut non pos¬
sit &tingui: Hec dec&eris quȩ pig& r&e¬
xere quib lic&. uis insolita contranatu¬
ram in esse uideat᷑ : alia tam̃ de illis ñ red¬
dit᷑ ratio: nisi ut dicat᷑. hanc eorũ eẽ natu¬
ram: Breuis sane ista est ratio. fateor.
sufficiensque responsio: Sed cũ ds auctor
sit naturarum omniũ. cur nolunt fortiorẽ
nos reddere rationẽ. quando aliquid uelut
impossibile nolunt credere: eisq redditio¬
nem rationis poscentib respondemus. hanc
esse uoluntatẽ omnipotentis dĩ: Quicerte
uult potest . i Qui potuit creare tãmulta :
quȩ nisi ostenderentur. s aut cccredendis ho¬
dieq dicerent᷑ testib ꝓfecto inpossibilia pu¬
tarent᷑ : non solum quȩ ignotissima apud nos.

Expanded text:
et facem sicut alii fontes exstinguat accenet facem sicut alii fontes exstinguat accensam; dissimiliter tamen atque mirabiliter idem ipse accendit exstinctam. Haec et de lapide asbesto, qui cum ignem nullum habeat proprium, accepto tamen sic ardet alieno, ut non possit exstingui. Haec de caeteris quae piget retexere, quibus licet vis insolita contra naturam inesse videatur; alia tamen de illis non redditur ratio, nisi ut dicatur hanc eorum esse naturam. Brevis sane ista est ratio, fateor, sufficiensque responsio. Sed cum Deus auctor sit naturarum omnium, cur nolunt volunt fortiorem nos reddere rationem, quando aliquid velut impossibile nolunt credere, eisque redditionem raesse uoluntatem omnipotentis Dei? qui certe uult potest, qui potuit creare tam multa, quae nisi ostenderentur aut a credendis hodieque dicerentur testibus, profecto inpossibilia putarentur, non solum quae ignotissima aput nos,
Abbreviated transcription (Latin):
& ritu quolib& imp&ratorũ siue &iam
magicorũ. mundanas: uł nonnegant uł
in suꝑ & p̃dicant potestates quando eisrerũ
uim mirabilem ꝓponimus aliarum : quȩ
nec animalia sunt rationabilia: nec ulla
ratione prȩditisps̃: sicut sunt ea quo¬
rũ pauca cõmemorauimus. respondere
assolent :: Visest istenature : natura
eorũ sic se hab&: ꝓpriarũ sunt istȩ effi¬
catie naturarũ : Iota itaq ratio est.
curagrigentiꝰum salem flamma fluere
faciat: aqua crpͣitare : quia hȩc est natu¬
ra eius: at hoc esse potius contra naturã
uid& : quȩ nonignĩ sed aqua e dedit.: salẽ
soluere: torrere aut̃ igni. ñ aqͣ ÷ Sed ista
inquiunt salis huius naturtclis ẽuis: ut
his contraria patiatur. : Hȩc igitur rati¬
oredditur & de illo fonte gara mantico.
ubiuna uena. frig& dieb noctib feru&:
uĩ utraq molesta. tangentib . Haec & de
illo alio: quicũ sit contrectantib frigidus..

Expanded text:
et ritu quolibet impetratorum siue etiam et ritu quolibet impetratorum siue etiam magicorum mundanas uel non negant uel insuper et praedicant potestates, quando eis rerum uim mirabilem proponimus aliarum, qunec animalia sunt rationalia nec ulla ratione praediti spiritus, sicut sunt ea, quorum pauca commemorauimus, respondere adsolent: <Vis est ista naturae, natura eorum sic se habet, propriarum sunt istae efficaciae naturarum.\' Tota itaque ratio est, quur Agrigentinum salem flamma fluere faciat, aqua crepitare, quia haec est natura eius. At hoc esse potius contra naturam uidetur, quae non igni, sed aquae dedit salem soluere, torrere autem igni, non aquae. Sed ista, inquiunt, salis huius naturalis est uis, ut his contraria patiatur. Haec igitur ratio redditur et de illo fonte Garamantico, ubi una uena friget diebus, noctibus feruet, ui utraque molesta tangentibus; haec et dillo alio qui cum sit contrectantibus frigidus,
Abbreviated transcription (Latin):
est facere: quȩ in fidelib: sunt incredi¬
bilia. sed illius facilia potestati ⁊
Quando quidem ipse lanidũ aliarumq
uimrerũ & hominũ ingenia qui ea miris
utuntur modis: angelicasq: naturas
omnib terrenis potentiores animan¬
tib condidit: uniuersa mirabilia mi¬
rabili uincente uirtute : &o perandi
iubendi sinendiq sapientia: utensom¬
nib: tam mirabiliter. quã creauit: UII.
uritaq facereñ possit ds̃. ut & resur¬
gant corpora mortuorũ &igne ðes¬
no crucientur corporadã ncctorũ : qui
fecit mundũ incȩlo & interra: in aere &
in aquis. innu merabi lib miraculis plenu:
cũ sit omnib quib plenus est: ꝓcul dubio
maius & ecellentius. &iã mundus ipsemi¬
raculũ Sedisti cũ quib uł contra qđ agi¬
mus. qui& dm̃ eẽ credunt a quo factus est
mundus. & deos ab illo factos. ꝑ quos abillo
amministrat᷑ mundus : & miraculorum
effectrices: siue spontaneorũ siue cultu

Expanded text:
est facere quae infidelibus sunt incrediest facere quae infidelibus sunt incredibilia, sed illius facilia potestati; quando quidem ipse lapidum aliarumque uim rerum et hominum ingenia, qui ea miris utuntur modis, angelicasque naturas omnibus terrenis potentiores animantibus condidit, uniuersa mirabilia mirabili uincente uirtute et operandi iubendi sinendique sapientia, utens omnibus tam mirabiliter, quam creauit.Cur itaque facere non possit deus, ut et resurgant corpora mortuorum et igne aeterno crucientur corpora damnatorum, qui fecit mundum in caelo, in terra, in aere, in aquis innumerabilibus miraculis plenum, cum sit omnibus, quibus plenus est, procul dubio maius et excellentius etiam mundus ipse miraculum P sed isti, cum quibus uel contra quos agimus, qui et deum esse credunt, a quo factus est mundus, et deos ab illo factos, per quos ab illo administratur mundus, et miraculorum effectrices siue spontaneorum siue cultu
Abbreviated transcription (Latin):
nemita appellant : dĩ creatura utentibus.
humanis artib fiunt: utea quinesciunt : opi¬
nentur eẽ diina: unde factũ est: ut in quo¬
dam tẽplo lapidib magnetib: in sulo & came¬
ra ꝓportione magnitu dinis positis : simu¬
lacrũ ferreũ. aedis illius medio. int̃utrumq
iapidem ignorantib quid sursũ ess& ac de¬
orsum : quasi numinis potestate pender& :
quale aliquid &iã in illa lucerna ueneris.
delapide asbesto ab artifice fieri potuis¬
se iã diximus: simagorũ opera: quos nr̃a scri¬
ptura ueneficos & in cantatores uocat: in
tantũ de mones &ctollere potuerunt: ut con¬
gruere hominum sensib: sibi nobilis poe¬
ta ui der&ur : dequa dã fęmina quȩ ta¬
li arte poller& dicens: haec se carmi¬
nibus ꝓmittit soluere mentes quasuelit:
ast aliis duras immittere curas.
sistere aquã fluuiis. & uestere side¬
raretro: nocturnosq ci& manes mugire
ui debis subpedib terrã. & descendere
montib ornos: quanto magis ds̃ potens

Expanded text:
 appellant, Dei creatura utentibus humanis artibus fiunt, ut ea qui nesciunt opinentur esse diuina unde factum est,\' ut in quodam templo lapidibus magnetibus in solo et camera proportione magnitudinis positis simulacrum ferreum aeris illius medio inter utrumque lapidem ignorantibus, quid sursum esset ac deorsum, quasi numinis potestate penderet: quale aliquid etiam in illa lucerna Veneris de lapide asbesto ab artifice fieri potuisse iam diximus; si magorum opera, quos nostra scriptura ueneficos et incantatores uocat, in tantum daemones extollere potuerunt, ut congruere hominum sensibus sibi nobilis poeta uideretur, de quadam femina, quae tali arte polleret, dicens: Haec se carminibus promittit soluere mentes Quas uelit, ast aliis duras inmittere curas, Sistere aquam fluuiis et uertere sidera retro;- Nocturnosque ciet manes: mugire uidebis Sub pedibus terram et descendere montibus ornos: quanto magis Deus potens
Abbreviated transcription (Latin):
coepit. & crebrius dantur: in comparabili
multitudine superant: utali etiam : quȩ co¬
lonia uticȩ uicina est: multa prȩclara per
eundem mastyrem facta cognouimus. cuius
ibi memoria longe priusquam apud nos.
ab ep̃o euodio constituta est. Sed libellorũ
dandorum ibi con suetudo non est: uel potius
non fuit: nam fortasse nunc esse iam coepit.
Cum enim nuꝑ illic essemus. petroniam cla¬
rissimam feminam: quȩ ibi mirabiliter : exmag
no atq diuturno. in quo medicorum adiuto¬
ria cuncta defecerant. languore sanata ẽ:
hostati sumꝰ: uolente supra dicti loci ep̃o ut
libellum daret: qui recitaretur inpopulo.
& oboedientissime parauit. ⁊ In quo posuit

Expanded text:
coepit et crebrius dantur, inconparabili multitudine superant. Uzali etiam, quae colonia Uticae uicina est, multa praeclara per eundem martyrem facta cognouimus; cuius ibi memoria longe prius quam aput nos ab episcopo Euodio constituta est. Sed libellorum dandorum ibi consuetudo non est uel potius non fuit; nam fortasse nunc esse iam coepit. Cum enim nuper illic essemus, Petroniam, clarissimam feminam. quae ibi mirano atque diuturno, in quo medicorum adjutoria cuncta defecerant, languore sanata est. Quam hortati sumus volente supradicto loci episcopo ut libellum daret qui recitaretur in populo; et obedientissime paruit. In quo posuit
Abbreviated transcription (Latin):
se mutatum: & quod illi domui pro missum est nec
sperari aliquando conplendum: Quia illud quodei
reprobato mutatoq succedit hoc potius predicatur
aeternum : Hoc quidicit nondum intellegit: aut
non recolit etiam ipsum secundum ordinem aaron
sacerdotium tam quã umbrã futuri sacerdotii a&er¬
ni constitutum : Ac perhoc quando &ernitas ei ꝓ¬
missa est. Non ipsi umbrȩ acfigurȩ: sedei quod per
ipsam adum brabatur figuraturq: promissumẽ.
Sed neputar&ur ipsa umbra essemansura : ideo etiã
mutatio eius debuit prophetari: Regnum quoq
isto modo &iam saulis ipsius quicerte reprobatus
atq reiectus est futuri regni erat umbra in aeter¬
nitate mansuri: Oleum quippe illud quo unctus
est & ab eo chrismate xp̃s est dictus mystice acci¬
piendum ẽ : & magnum sacramentũ intellegen

Expanded text:
se mutatum, et quod illi domui promisse mutatum, et quod illi domui promissperari aliquando conplendum, quia illud, quod ei reprobato mutatoque succedit, hoc potius praedicatur aeternum. Hoc qui dicit, nondum intellegit aut non recolit etiam ipsum secundum ordinem Aaron sacerdotium tamquam umbram futuri aeterni sacerdotii constitutum; ac per hoc, quando aeternitas ei promissa est, non ipsi umbrae ac figurae, sed ei, quod per ipsam adumbrabatur figurabaturque, promissum est. Sed ne putaretur ipsa umbra esse mansura, ideo etiam mutatio eius debuit prophetari. Regnum quoque isto modo etiam Saulis ipsius, qui certe reprobatus adque reiectus est, futuri regni erat umbra in aeternitate mansuri. Oleum quippe illud, quo unctus est et ab eo chrismate christus est dictus, mystice accipiendum et magnum sacramentum intellegen
Abbreviated transcription (Latin):
legit intellegat: breuis itaq ista confessio & salu¬
briter humilis quadicitur : lacta me in partem sa¬
cerdotii tui manducare panem: Ipse ẽ obolus ar¬
genti : Quia breue est & eloquium dñĩ est. habitap¬
tis incorde credentis .: Quia enĩ dixerat supe¬
rius dedissecybos domui aaron deuictiiis uete¬
ris testamenti ubi ait : dedidomui patris tui omni¬
a quae sunt ignis filiorum isrł in escam: haec quip¬
pe fuerant sacrificia iudeorum. Ideo hic dixit
manducare panem: quod ẽ in nouo testamento
altitudine prȩnuntiata sint. quanta nunc ma¬
nifestatione clarescunt: Non frustra tamen
moueri quis piam potest ac dicere: Quo modo cop¬
fidimus uenire omnia quȩ in libris illis uentura
prȩdicta sunt: Si hoc ipsum quod ibi diuinitus
dictum est: Domus tua & domus patris tui transi¬
bunt coram me in aeternum. effec tum habere
non potuitꝰ: Quo uidemus illud sacerdotium fuis¬

Expanded text:
legit, intellegat. Breuis itaque ista confessio et salulegit, intellegat. Breuis itaque ista confessio et salubriter humilis, qua dicitur: Iacta me in partem sacerdotii tui manducare panem; ipse est obolus argenti, quia et breue est et eloquium Domini est habitantis in corde credentis. Quia enim dixerat superius, dedisse se cibos domui Aaron de uictimis ueteris testamenti, ubi ait: Dedi domui patris tui omnia, quae sunt ignis filiorum Israel, in escam haec quippe fuerant sacrificia Iudaeorum: ideo hic dixit: Manducare panem, quod est in nouo testamento altitudine praenuntiata sint, tanta nunc manifestatione clarescant, non frustra tamen moueri quispiam potest ac dicere: Quo modo confidimus uenire omnia, quae in libris illis uentura praedicta sunt, si hoc idictum est: Domus tua et domus patris tui ministrabunt coram me in aeternum, effectum habere non potuit? Quoniam videmus illud sacerdotium fuis