comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
s bono studio bonisq morib. Ed ñ pos¬
semꝰ nͥ ipsa. sapientia tante ^ eciã infirmi¬
tati congruere dignaret᷑. ⁊ uiuendi nob̾
pͥb̾et exemplum ñ alit̾ ꝗͣ in homine. qm̃
& uos homines sumꝰ S quia nos cũ. ad il¬
lam uenimꝰ sapienit̾ facimꝰ. ipsa cũ ad nos
uenit ab hominib suꝑbis qͣsi stulte fecisse
putata est Et qm nos cũ ad illã uenimus
conualescimꝰ. ipsa cũ ad nos uenit quasi in¬
firma existunata ẽ S qđ stultũ ẽ.dĩ sa¬
pientiꝰ ẽ. ꝗͣ homines. et qđ infirmũ ẽ. dei.
fortiꝰ ẽ. qͦm homines Cũ gͦ ipsa sit pacria
uiam se qͦ nob̾ fecit ad patriam. A cũ sano
⁊ puro int̾iori ocło ubiq sit p̾sens. eoꝵ qͥ
oculum illũ infirmũ inmundũq habeñ
oculis etiam carneis apparere dignata est.
Iuia enĩ insapientia dĩ ñ poterat mundꝰ
ꝑ sapientiam cognoscere dĩ: placuit dõ
ꝑ stultitiam p̾dicationis saluos facere

Expanded text:
sed bono studio bonisque moribus. Quod non possed bono studio bonisque moribus. Quod non possemus, nisi ipsa sapientia tantae etiam nostrae infirmitati congruere dignaretur et uiuendi nobis praeberet exemplum non aliter quam in homine, quoniam et nos homines sumus. sed quia nos, cum ad illam uenimus, sapienter facimus, ipsa, cum ad nos uenit, ab hominibus superbis quasi stulte fecisse putata est. et quoniam nos, cum ad illam uenimus, conualescimus, ipsa, cum ad nos uenit, quasi infirma existimata est. sed quod stultum est dei, sapientius est quam homines, quod infirmum est dei, fortius est quam hoviam se quoque nobis fecit ad patriam. Et cum sano et puro interiori oculo ubique sit praesens, eorum qui oculum illum infirmum immundumque habent, oculis etiam carneis apparere dignata est. Quia enim in sapientia Dei non poterat mundus per sapientiam cognoscere Deum, placuit Deo per stultitiam praedicationis saluos facere
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ tam imprudent̾ insulsus. qͥ dicat.
Uude scis incõmutabilit̾ sapientẽ uitã
mutabili ẽẽ. p̾ferendam: Id ipsũ enĩ
qđ interrogat unde sciam om̃ib ad
contemplandũ cõmunit̾ atq incom¬
mutabilit̾ p̾sto ẽ Et ħ qui ñ uidet.
ita ẽ. qͣsi cecꝰ in sole. cui nichil ꝓdest
ipsis locis oculoꝵ eiꝰ tamdarȩ ac pre¬
sentis lucis fulgor infusus Qͥ autem ui¬
det ⁊ refugit. consuetudine umbra
nes. postiora acq inferiora. sectantes
ꝗͣ illuo qđ eẽ. meliꝰ atq p̾stantiꝰ confi
tent᷑. Qꝓpt̾ cum illa ueritate ꝑfru¬
endũ sit qͤ in cõmutabilit̾ uiuit. ꝙ
in ea tͥnitas ds auctor ⁊ conditor uni¬
uer sitatis reb qͣ condidit consulat.
pͣgandꝰ ẽ. animꝰ. ut & ꝑspicere illã lucẽ
ualeat. & inberere ꝑspec̾tȩ. Qͦm purga¬
tionẽ qͣsi ambulationẽ qͣndã ⁊ quasi na¬
uigationẽ ad patͥam ce̾. arbicreni᷑. Non
enĩ ad eum qui uͥq p̾sens ẽ. locis mouem᷑.

Expanded text:
enim tam impudenter insulsus qui dicat: Unde scis incommutabiliter sapientem vitam mutabili esse praeferendam? Idipsum enim quod interrogat, unde sciam, omnibus ad contemplandum communiter atque incommutabiliter praesto est. Et hoc qui non videt, ita est quasi caecus in sole, cui nihil prodest ipsis locis oculorum ejus tam clarae ac praesentis lucis fulgor infusus. Qui autem videt et refugit, consuetudine umbrarnes; posteriora atque inferiora sectantes, quam illud quod esse melius atque praestantius confilla ueritate perfruendum sit, quae incommutabiliter uiuit, et in ea trinitas deus, auctor et conditor uniuersitatis, rebus, quas condidit, consulat, purgandus est animus, ut et perspicere illam lucem ualeat et inhaerere perspectae. quam purgationem quasi ambulationem quandam et quasi nauigationem ad patriam esse arbitremur. non enim ad eum qui ubique praesens est locis mouemur,
Abbreviated transcription (Latin):
scło futã ȩt̃nam consequetur.
Stabularius gͦ ẽ. apostolus. Qd̃
suꝑerogat. aut illud consilium¬
ẽ quod ait. Deuurginibus aut̃
preceptũ dñi ñ habeo. consiliũ aut̃
do: aut quod euã manibus sius
oꝑatus ẽ. Neisirmoꝵ aliquẽ
in nouitate eugłii grauaret:

Expanded text:
o vitam aeternam consequetur . Stabularius ergo est Apostolus. Quod supererogat, aut illud est consilium quod ait, De virginibus autem praeceptum Domini non habeo, consilium autem do : aut quod etiam manibus suis operatus est, ne infirmorum aliquem in novitate Evangelii gravaret,
Abbreviated transcription (Latin):
umentum. eius ẽ caro: in qua
ad nos uenire dignatus ẽ. Impo¬
ni uimento ẽ: in tpsam incar¬
nationem xpĩ credere. Stabu¬
lum ẽ eccłia: ubi resiciuntur
uiatores. deperegrinatione in ȩt̃¬
nam patriã redeuntes. Altera
dies ẽ : post resurrectionemdñi.
Duo denaru sunt: uel duo pre¬
cepta caritatis. quã ꝑ spm̃ scm¬

Expanded text:
iumentum eius est caro, in qua iumentum eius est caro, in qua ad nos uenire dignatus est; imponi iumento est in ipsam incarnationem Christi credere. stabulum est ecclesia, ubi reficiuntur uiatores de peregrinatione in aeternam patriam redeuntes. altera dies est post resurrectionem domini. duo denarii sunt uel duo praecepta caritatis, quam per s
Abbreviated transcription (Latin):
omo quidam descendebat
abiherłm in iherico. Ipse
adam intelligitur genere
humano. N ierłm ciuitas pacis illa
gelestis: acuius beattudine lapsus
est. I ierico : luna inter pretatur:
a significat mortalitatem nrãm:
propt̃ quod nascitur. crescit senes¬
cit. & occidit. Latrones : diaboliis.
& angłi eius : qui eũ spoliauerunt
immortalitate: & plagis in positis
peccata suadendo. reliquerunt
semi uiuũ. Quia exparte qua pot̃
intelligere. & cognoscere dm̃. uiuiᷤᷤ
est homo: E x parte qua peccatis
contabescit & p̃mitur. mortuuis
est. & idõ semi uus dicitur. Sa¬
cerdos aut̃ & leuita qui iuso pre¬
terierunt : sacerdotiũ & ministe¬
riũ ueteris testam̃ti significat. qd
non poterat ꝓdesse adsalutem.
Samaritanus custos interp̃tatur:
& idõ ipse dñs significatur hoc no¬
mine. Ailigatio uulnerum ẽ: co¬
hibitio peccatoꝵ. Oleum. conso¬
latio spei bonȩ: ꝓpter indulgentiã
datam. ad reconciliationem pa¬
cis. Uinum: exhortatio ado¬
ꝑandum feruentissimo spũ:

Expanded text:
omo quidam descendebat ab Jerusalem in Jericho: ipse Adam intelligitur in genere humano. Jerusalem, civitas pacis illa coelestis, a cujus beatitudine lapsus est. Jericho, Luna interpretatur, et significat mortalitatem nostram, propter quod nascitur, crescit, senescit, et occidit. Latrones, diabolus et angeli ejus: qui eum spoliaverunt immortalitate: et plagis impositis, peccata suadendo: reliquerunt semivivum: quia ex parte qua potest intelligere et cognoscere Deum, vivus est homo; ex parte qua peccontabescit et premitur, mortuus est; et ideo semiuiuus dicitur. sacerdos autem et leuita, qui eo uiso praeterierunt, sacerdotium et ministerium ueteris testamenti significat, quod non poterat prodesse ad salutem. Samaritanus custos interpretatur, et ideo ipse dominus significatur hoc nomine. alligatio uulnerum est cohibitio peccatorum. oleum consolatio spei bonae propter indulgentiam datam ad reconciliationem pacis. uinum exhortatio ad operandum feruentissimo spiritu.
Abbreviated transcription (Latin):
cat eccłiam quȩ nunc ẽ. excipi¬
entem dnm̃ incorsuũ. Al aria
soror eius quȩ sedebat ad pedes
dñi. & audiebat uerbũ eius. sig¬
nificat eandem ȩccłiam : sed in
sut᷑o scło ubi cessans aboꝑe mi¬
nisterioq indigentiȩ. sola sapi¬
entia ꝑfruitur. Al arthagͦ oc¬
cupata ẽ circa multum ministe
rium: quia non talibus oꝑib
ȩxercetur eccłia. Quod aut̃
queritur quod sesoior eius ñ ad¬
uiuet: occasio datur. sententiȩ
dnĩ.: qua ostendit istã ęccłiã sollici¬
tam ẽẽ &x turbari erga plurima.
cũ fit unũ necessariũ : ad quod
ꝑministeru huꝰ merita ꝑuenit᷑.
Mariam uero dicit optimã par¬
tem elegisse. quȩ ñ auseretur
abea : & idõ intelligitur optimã.

Expanded text:
pientem dominum in cor suum. Maria soror eius, quae sedebat ad pedes domini et audiebat uerbum eius, significat eandem ecclesiam, sed in futuro saeculo, ubi cessans ab opere ministerioque indigentiae sola sapientia perfruetur. Martha ergo occupata est circa multum ministrium; quia nunc talibus operibus exercetur Ecclesia. Quod autem queritur quod se soror ejus non adjuvet, occasio datur sententiae ni, qua ostendit istam Ecclesiam sollicitam esse et turbari circa plurima, cum sit unum necessarium, ad quod per ministerii hujus merita pervenitur. Mariam vero dicit optimam partem elegisse, quae non auferetur ab ea: et ideo intelligitur optima
Abbreviated transcription (Latin):
excecauit oculos eoꝵ. Sed qm̃¬
ds̾ potius extra culpam debet
incelligi: cogimur fateri alus
quibus dam peccatis eos ita ex¬
cecari meruisse. Qua tamen
ex cecatione. non potuerunt
credere. erba enĩ ioħis ista
sͣnt. Propterea non poterant
credere : quia iterum dixit esa¬
ias. excecauit oculos eoꝵ.

Expanded text:
excaecavit oculos eoexcaecavit oculos eoDeus potius extra culpam debet intelligi, cogimur fateri aliis quibusdam peccatis eos ita excaecari meruisse, qua tamen excaecatione non potuerunt credere; verba enim Joannis ista sunt: Propterea non poterant credere, quia iterum dixit Isai
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ & indurauit eoꝵ cor. ut
non uideant oculis. & intelle¬
gant corde. & conuertantur &
sanem eos. aduersari uidetur
huic sententiȩ: & omĩno cogere.
ut quod hic dictũ est. nequando
oculis uideant. non accipiat᷑
ne uel sic aliquandoculis uide¬
ant. sed ꝓrsus non uideant:
Quandoquidem aꝑtł itadicit.
ut oculis non uideant. Et qd̃
ait ꝓpterea non poterant crede.
satis ostñdit non ido factã illã
ex cecationem. ut ea cõmoti &
dolentesse non intelligere. con¬
uerterentur aliquando ꝑ peni¬
tentiam. Non enĩ possent noc
facere nisi prius crederent:
ut credendo conuertirentur.
conuersione sanarentur.
sanitate intellegerent. S ed idõ
potius excȩcatos. ut non tuderent.
Dicit enĩ aꝑtissime. Propterea
non poterant credere. Quꝰͦd si
ita est. quis non ex surgat inde¬
fensionem uidȩoꝵ: ut eos extra
culpam fuisse ꝓ damaret. quod
non crediderunt. a propterea
enĩ non poterant credere: quia

Expanded text:
eorum, et induravit cor eorum, ut eorum, et induravit cor eorum, ut non videant oculis, et intelligant corde, et convertantur, et sanem eos » ; adversari videtur huic sententiae, et omnino cogere ut quod hic dictum est, Nequando oculis videant, non accipiatur, Ne vel sic aliquando oculis videant, sed prorsus, Ut non videant: quandoquidem aperte ita dicit, Ut oculis non videant. Et quod ait, Propterea non poterant credere, satis ostendit non ideo factam illam excaecationem, ut ea commoti et dolentes se non intelligere, converterentur aliquando per poenitentiam; non enim possent hoc facere, nisi prius crederent, ut credendo converterentur, conversione sanarentur, sanitate intelligerent: sed ideo potius excaecatos, ut non crederent. Dicit enim apertissime, Propterea non poterant credere. 2. Quod si ita est, quis non exsurgat in defensionem Judaeorum, ut eos extra culpam fuisse proclamet, quod non crediderunt? Propterea enim non poterant credere, quia
Abbreviated transcription (Latin):
liberiꝰ nisi omĩb ꝓnr̃a libera¬
tione contemptis. quȩ temꝑali¬
ter possidentur. U enditis
enim rebus nrĩs. nullum ma¬
gs earũ accipimus prȩcium.
quã nos ipsos. Quia talibus
implicati. nr̃i non eramus: ut
psos demus. Non quia uel tan¬
t ualet : sed quia plus dare ñ
i ds̃ eis oculos clauserit.
Aluis enĩ eugłu ta dicit. Ex¬
ccauit oculos eoꝵ. Sed utrũ
ut nũquã tudeant. an uero
ne uel sic aliquando uideant
oritate sua sibi displicentes et
sedolentes. & ex hoc numiliati
atq cõmoti. ad confitenda pec¬
cata sua etpie quȩrendum
dnm. Sic enĩ marcus hoo dic̃.
Nlequando conuertantur. et
dimittantur eis peccata. ubi in¬
telleguntur peccatis suis. me¬
ruisse. ut non intellegerent.
& tamen hoc ipsũ miscđiter eis
factũ. ut peccata sua cognosce¬
rent. & conuersi ueniam me¬
rerentur. Quod aut̃ ioħs hc̃
locum ita dicit. propterea ñ
poterant credere. quia iterũ
dixit isaias. cecauit oculos

Expanded text:
liberi, nisi omnibus pro nostra liberaliberi, nisi omnibus pro nostra liberatione contemptis, quae temporaliter possidentur. Venditis enim rebus nostris, nullum earum majus accipimus pretium, quam nos ipsos; quia talibus implicati, nostri non eramus: ut  demus, non quia tanti valeamus, sed quia plus dare nonut Deus eis oculos clauderet. Alius enim evangelista dicit, Excaecavit oculos eorum. Sed utrum ut nunquam videant? an vero ne vel sic aliquando videant, caecitate sua sibi displicentes, et se dolentes, et ex hoc humiliati atque commoti ad confitenda peccata sua, et pie quaerendum Dominum? Sic enim Marcus hoc dicit, Nequando convertantur, et dimittantur eis peccata . Ubi intelliguntur peccatis suis meruisse ut non intelligerent, et tamen hoc ipsum misericorditer eis factum, ut peccata sua cognoscerent, et conversi veniam mererentur. Quod autem Joannes hunc locum ita dicit. « Propterea non poterant credere, quia iterum dixit Isaias, Excaecavit oculos
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃. penetrata carnis tes tudine
in tellegendus est. Iule enim
ad margaritam ipsam ꝑ uene¬
rat : quȩ integumentis mortali¬
tatis quasi concłarum obstacu¬
lo. in ꝑ fundo nuꝰ scłi. atq inter
duritias saxeas iudeoꝵ. ali¬
quando latuerat. Ille ergo ad
ipsam margaritam iam ꝑue¬
nerat : qui ait. Et si noueramꝰ
iam non nouimus. Nec ullus
omĩno intellectus margarig
nomine dignus est: nisi adqͥ¬
aisctissis omĩb carnalibus tegmi¬
nib ꝑuenitur. Quib siue ꝑuer
na mimana. siue ꝑ similitudinor
ercumpositas operitur. ut purꝰ
e solidius. & misquam a sedisso¬
nans. certa ratione cer¬
natur. Quos tamen om̃s ueroᷤ
& firmos & perfectos intellectuᷤᷤ.
unus ille continet: perquem
facta sunt omĩa. quod est u̾bũ
aĩ. Quod libet aut̃ nors trium
sit. uel si aliud occurrere potuit.
quod margaritȩ unius & prȩtio¬
se nomine bene significetur:
orecium eius es ł nos ipsi. qui
adeam possidendam nonsumus

Expanded text:
Deus, penetrata carnis testudine, Deus, penetrata carnis testudine, intelligendus est. Ille enim ad margaritam ipsam jam pervenerat, quae in tegumentis mortalitatis, quasi concharum obstaculo, in profundo hujus saeculi, atque inter duritias saxeas Judaeorum aliquando latuerat: ille ergo ad ipsam margaritam jam pervenerat, qui ait, Et si noveramusjam non novimus . Nec ullus omnino intellectus margaritae nomine dignus est, nisi ad qudiscussis omnibus carnalibus tegminibus pervenitur, quibus sive per verba humana, sive per similitudines circumpositas operitur, ut purus et solidus et nusquam a se dissonans, certa ratione cernatur. Quos tamen omnes veros et firmos et perfectos intellectus unus ille continet, per quem facta sunt omnia, quod est Verbum Dei . Quodlibet autem horum trium sit, vel si aliquid aliud occurrere potuerit, quod margaritae unius et pretiosae nomine bene significetur, pretium ejus est nos ipsi: qui ad eam possidendam non sumus
Abbreviated transcription (Latin):
tori: quęrenti bonas marga¬
ritas. Inuenta aut̃ una preci¬
osa margarita: abut & uendi¬
dit omĩa quȩ habuit. & emit
eam. Quȩstio est. cur anume¬
ro plurali ad singularem tͣn¬
sierit: uicũ quęrat homo bo¬
nas margaritas: unam in¬
uentã preciosam. quẽ uendi¬
tis omĩb quȩ habet emat.
Aut gͦ iste bonos homines quę¬
rens c̃ũ quibus utiliter uiuat.¬
xpm̃ iħm : aut precepta quęrenᷤ
quib seruatis cũ hominibus
recte conuersetur. inuenit di¬
lectionem ꝑxumi. in quo uno
dicit apłs omĩa contineri. Ot
non occides. ũ mechaberis. ñ fu¬
raberis : non falsum testimonium
dices. E si quod est aliud manda¬
tum. singulȩ margaritȩ sunt : quę
in hoc sermone recapitulantur.
Auc bonos intellectus homo quexit.
& inuenit unum illum quocure¬
ti continentur. In princ ipio uer¬
bum. & uerbum apud dm̃. et
uerbum. Lucidum candore ue¬
ri tatis. & solidum firmitate
ȩternitatisͥ & undiq sui similem
pulchritudine diuinitatis: qui

Expanded text:
quaerenti bonas margaritas. Inventa autem una pretiosa margarita, abiit et vendidit omnia quae habuit, et emit eam. Quaestio est cur a numero plurali ad singularem transierit, ut cum quaerat homo bonas margaritas, unam inveniat pretiosam, quam venditis omnibus quae habet, emat. Aut ergo iste bonos homines quaerens, cum quibus utiliter vivat,Jesum : aut praecepta quaerens, quibus servatis cum hominibus recte conversetur, invenit dilectionem proximi, in quo uno dicit Apostolus omnia contineri; ut, Non occides, non moechaberis, non furaberis, non falsum testimonium dices, et si quod est aliud mandatum, singulae margaritae sint, quae in hoc sermone recapitulantur, m teipsum . Aut bonos intellectus homo quaerit, et invenit unum illud quo cuncti continentur, in principio Verbum, et Verbum apud Deum, et Verbum Deum , lucidum candore veritatis, et solidum firmitate aeternitatis, et undique sui simile pulchritudine divinitatis, qui
Abbreviated transcription (Latin):
cuti estis. ꝓpt̾ illoꝵ mcreduli¬
tatem. sic et ipsi nunc non cre
dicens. secutus adiunxit̾. et
postea reuertentur silii isrł.
& uiquirent dnm dm̃ suum
& dauid regẽ suũ & stupescent
indño. & inbonis suis in no¬
uissimis diebus. Ecce et hic
ꝑdaiuid nomen ꝓpħatus est
xp̃c. qm̃ quando ista ꝓpħabant᷑.
ille dauid rex isrł iam olun
ante dormierat. Dñs aut̃
iħe exeuis semine fuerat incar¬
ne uenturus. propt̃ quod ꝓ¬
pħico loquendi modo appel¬
labatur dauid. Cidetur aut̃
apis paulus hoc testimontum
ita posuisse iactibus apłor.
ut non nisi de illo rege dauid.
qui sauli successit possit in tel¬
legi. Ham inter cȩtera. Et ex¬
inde inquit postulauerunt
regem. & dedit illis ds̃ saul filiũ
chis. uirum detribu beniamin
annis quadraginta. Etamo
to illo. suscitauit illis dauid
rogem. Cui testimonium
qui faciet om̃s uoluntates
promissionem addirit isrł salua
torem iħm. aitius significauit
indño iħu potuis ẽẽ intellegen¬

Expanded text:
cuti estis in illorum incredulitate. Sic et ipsi nunc non credaedicens, secutus adjunxit, Et postea revertentur filii Israel, et inquirent Dominum Deum suum et David regem suum, et stupescent in Domino et in bonis ipsius in novissimis diebus. . Ecce et hic per David nomen prophetatus estm quando ista prophetabantur, ille David rex Israel jam olim ante dormierat: Dominus autem Jesus ex ejus semine fuerat in carne venturus; propter quod prophetico loquendi modo appellabatur David. Videtur autem apostolus Paulus hoc testimonium ita posuisse in Actibus Apostolorum, ut non nisi de illo rege David qui Saüli successit possit intelligi. Nam inter caetera, Et exinde, inquit, postulaverunt regem, et dedit illis Deus Saül filium Cis, virum de tribu Benjamin, annis quadrato illo, suscitavit illis David regem: cui testimonium qui faciet omnes voluntates promissionemtorem Jesum ; altius significavit in Domino Jesu potius esse intelligen
Abbreviated transcription (Latin):
nullus nodus quȩstionis occur¬
ret. nisi forte ut queratur a
nobis quomodo. xpm̃. recte
isto nomine uocare totuerit
Sed respondemuis propt̃ sem̃
dauid exquo carnem xp̃c assumpsit.
nec sine exemplo. rationẽ huius
in xp̃i nomine reddidimus. Inue
qui pascat ea seruũ meũ dauid.
& ipse pascet ea. & ipseerit his
in pastorem. ego aut̃ dñs locutꝰ
uidentur ampluis induo regna.
neꝙ polluentur ultra udolis
suis. & abominationib sus. et
meunctis iniquitatibus sus. et
saluos eos faciã deunuiersis sedi¬
bus sius. in quibus peccauerunt¬
& mundabo eos. & ert̃ michi
ppłs. & ego ero eis deus. & seruꝰ
meus daiud rex suꝑ eos. & pastor¬
ꝓph̾a. cũ prenuntiaret tempꝰ
udȩoꝵ quale nunc habent.
iixpm cos postea credituros
cundem. xpm cdauid nomine
iis sedebunt filiis isrł sine rege.
sine principe. sine sacrificio.
sine altari. sine sacerdotio. sine
mamfestacionibus. sic nuncẽẽ
iudeos ambigit nemo. Sedqd

Expanded text:
nullus nodus quaestionis occurnullus nodus quaestionis occurrit. Nisi forte, ut quaeratur a nobis quomodo Christum recte isto nomine vocare potuerit? Sed respondemus: propter David, ex quo carnem Christus assumpsit. Nec sine exemplo rationem hujus in Christo nominis reddidimus: invenqui pascat ea, servum meum David, et ipse pascet ea, et ipse erit his in Pastorem. Ego autem Dominus videntur amplius in duo regna. v.23. Neque polluentur ultra in idolis suis, & abominationibus suis, & cunctis iniquitatibus suis: & salvos eos faciam de universis sedibus suis, in quibus peccaverunt: mundabo eos, et erunt mihi populus, et ego ero eis Deus; servus meus David rex super eos, et pastorpropheta cum pronuntiaret tempus Judaeorum quale nunc habent, et in Christum eos postea credituros, eumdem Christum David nomine tis sedebunt filii Israel sine rege, sine principe, sine sacrificio, sine altari, sine sacerdotio, sine manifestationibus. Sic nunc esse Judaeos ambigit nemo. Sed qu
Abbreviated transcription (Latin):
ipso dauid qui reꝓbato saule
et extincto fuit rexdauid
dictum ut intellegamus magi
quia ds̃ prescius futuroꝵ est.
prȩuidit ineo tantam pietatẽ.
tainq ueracem pęnitentiam.
ut eẽt in eoꝵ numero dequib
ipse dicit. beatiquoꝵ remisse st̃
iniquitates. & quoꝵ tecta sunt
peccata. Beatus uir cui ñ impu¬
tauit dñs peccatum: cũ ergo
presciret eũ ds̃ peccatdreᷤ mͥ.
& peccata sua pia humilitate.
& sincera penitentia deleturũ.
peccatum. tam multa bona fa¬
cienti. & cũ tanta pietate uiuen¬
ti. & ipsa pietate ꝓ peccatis sus
sacrificiũ contriti spc̃ offerenti.
ꝓpt̃ hec omĩa uerissime dictum
ẽ. Inueni dauid scđm cormeũ.¬
ꝓpeccatis suis congrua peniten¬
tia satis fecit. Hoc solũ gͦ nullo
scđ̾m cordĩ non fuit. quod illi
deus non imputauit: hoc itaq¬
d̾ ablato id est imputato. quqͥdre¬
mansit. Hisi unde uerissime
diceretur. inueni dauid scđm
cor meũ.si aut̃ hoc ꝓpħrcȩ dic¬
tum de xp̃o uelimus accipere.

Expanded text:
ipso David, qui reprobato Saüle et exstincto fuit rex Israël, dictum intelligamus; magis quia Deus praescius futurorum est, praevidit in eo tantam pietatem tamque veracem poenitentiam, ut esset in eorum numero de quibus ipse dicit: Beati quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata. Beatus vir, cui non imputavit Dominus peccpraesciret eum Deus peccaturum, et peccata sua pia humilitate, et sincera poenitentia deleturum, peccatum, tam multa bona facienti, et cum tanta pietate viventi, et in ipsa pietate pro peccatis suis sacrificium contriti spiritus offerenti? Propter haec omnia verissime dictum est: inveni Dapro peccatis suis congrua poenitentia satisfecit. Hoc ergo solum in illo secundum cor non fuit, quod illi Deus non imputavit. Hoc itaque ablato, id est non imputato, quid remansit nisi unde verissime diceretur: inveni David secundum cor meum? Si autem hoc prophetice dictum de Christo velimus accipere,
Abbreviated transcription (Latin):
ne exponere uoluit quẽ dixit
quȩ nomine duoꝵ testamen¬
toꝵ noui & ueteris concludun¬
tur. Quẽ admodum apud
ista locutus ẽ. & cũ quesisset
ab eis utrum in tellexissent.
responderunt se intellexisse.
fortasse ista similitudine patͬs¬
familias. ꝓferentis de thes
aro noua & uetera. ostendere
uoluit eum doctũ habendum
ẽẽ in eccłia. qui &iam scriptu¬
ras ueterez parabolis ex pli¬
catas intellexerit. abistis no¬
uis accipiens regulas. quia
& ista dñs ꝑparabolas enunti¬
auit. quã uis ipse x pc̃ eẽt fi¬
nis illarum. Id est ut ineo
illa uetera complerentur.
ut si ipse in quo illa cõplent᷑.
& manifestantur. ꝑ parabolaᷤ
adhuc loquitur. donec eus
passio uelum discindat. ut
nichil sit occultum quod ñ
reueletur: Multo magis illa
quȩ ad cõmendan dã tantã
salutem tam longe de illo
scripta sunt parabolis oꝑta
adlitterã accipiunt. noluerunt
ẽẽ docti in regno cęloꝵ. neqꝙ tͣn¬
sire ad xp̃m. ut auferretur

Expanded text:
exponere voluit quem dixeritur, quae nomine duorum Testamentorum, Novi et Veteris, concluduntur; quemadmodum apud ista locutus est; et cum quaesisset ab eis utrum intellexissent, responderunt se intellexisse; fortasse ista similitudine ultima patrisfamilias proferentis de thesauro suo nova et vetera, ostendere voluit eum doctum habendum esse in Ecclesia, qui etiam Scripturas veteres parabolis explicatas intellexerit, ab istis novis accipiens regulas? Quia et ista Dominus per parabolas enuntiavit, quamvis ipse Christus esset finis illorum; id est, ut in eo illa vetera complerentur: ut si ipse in quo illa complentur et manifestantur, per parabolas adhuc loquitur, donec ejus passio velum discindat, ut nihil sit occultum quod non reveletur; multo magis illa quae ad commendandam tantam salutem tam longe de illo scripta sunt, parabolis operta ad litteram acciperent, noluerunt esse docti in regno coelorum, neque transire ad Christum, ut auferretur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinacia uideri potest. & uir¬
tus fiduciȩ. uitiũ putatur
audaciȩ. E tquȩcunq simi¬
liter obiciuntur. quasi non
recte agentibus. non recte
cernentibus. Neque enĩ abrahã¬
flagitio consensit uroris eiusq uen¬
didit adulterium. sed ficut illa
famulam suam non libidim ma¬
riti ꝑmisit. sed officio generandi
ultro intulit. nequaquã turba¬
to ordine naturali. ubi eius po¬
testas erat. iubens potuis obędi¬
enti. quã cȩdens concupiscenti.
Sic et ipse conuigem castam et
casto corde sibi conerentem. de
cuius animo tibi puditiciȩ uirtꝰ
habitat nullomodo dubitabat.
tacuit. Exrorem dixit sororem.
ne se occiso abalienigenis atꝙ
impis captiua possideretur.
Certus dedeo suo. quod nichil
ineam turpe ac flagitiosũ pati
sineret. nec eum fides. ac spes
fefellit. Namq pharao territꝰ
monstris. multisq propter eã
malis afflictus. ubi eius ẽẽ uxo¬
rem duunitus didicit. in lesã
cum honore restituit. Abimelech

Expanded text:
pertinacia videri potest; et virpertinacia videri potest; et virtus fiduciae, vitium putatur audaciae; et quaecumque similiter objiciuntur quasi non recte agentibus a non recte cernentibus. Neque enim Abrahaflagitio consensit uxoris, ejusque vendidit adulterium: sed sicut illa famulam suam non libidini mariti permisit, sed officio generandi ultro intulit, nequaquam turbato ordine naturali, ubi ejus potestas erat jubens potius obedienti, quam cedens concupiscenti; sic et ipse conjugem castam, et casto corde sibi cohaerentem, de cujus animo, ubi pudicitiae virtus habitat, nullo modo dubitabat, tacuit uxorem, dixit sororem, ne se occiso ab alienigenis atque impiis captiva possideretur; certus de Deo suo quod nihil eam turpe ac flagitiosum perpeti sineret. Nec eum fides ac spes fefellit. Namque Pharao territus monstris, multisque propter eam malis afflictus, ubi ejus esse uxorem divinitus didicit, illaesam cum honore restituit: Abimelech
Abbreviated transcription (Latin):
requirenti. reuocauit intac¬
tam. Uiuunt adhuc. dequib
loquor. Iue bapizatus & ipso in
se aucto miraculo conuersus
ad dm̃. ad episcopatum uene¬
rabili ꝓbitate ꝑuenit. illa in
scã iduitate ꝑsistit. Quid aut̃
direrim contra faustum ma¬
nicheum. cũ calũmaretur pa¬
tri abrahę. quod uxorem suã
duobus regibus ad concubitũ
uenditasset. indicant quȩ sub¬
ieci. Quod aut̃ iistũ in quã
ac fidelem uirũ matrimo¬
nu sui infamissimũ nundi¬
natorem appellans. auaritia
ac uentris causa duobus re¬
gib abimelech & pharaoni di¬
uersis temporib saram con¬
iugem suã sororẽ mentitum.
quiꝰ erat pulcherrima. in con¬
cubitum asserit uenditasse.
non ore uerdico. aturpitu¬
dine separat honestatẽ. sed
ore maledico. totum uertit
mcrimen. Hoc enĩ abrahȩ
factum lenocimo simile ui¬
detur. sed non ualentibus
exillius ȩternȩ legis lumine.
apeccatis recte facta liscer¬
nere. Quibus & constantia

Expanded text:
requirenti, revocavit intacrequirenti, revocavit intactam. Vivunt adhuc de quibus loquor. Ille baptizatus et ipso in se facto miraculo conversus ad Dominum, ad episcopatum venerabili probitate pervenit; illa in sancta viduitate persistit. 4. Quid autem dixerim contra Faustum Manichaeum, cum calumniaretur patri Abrahae, quod uxorem suam duobus regibus ad concubitum venditasset, indicant quae subjeci: « Quod autem justum, inquam, et fidelem virum matrimonii sui infamissimum nundinatorem appellans, avaritiae ac ventris causa duobus regibus, Abimelech ac Pharaoni, diversis temporibus Saram conjugem suam sororem mentitum, quia erat pulcherrima, in concubitum asserit venditasse; non ore veridico a turpitudine separat honestatem, sed ore maledico totum vertit in crimen. Hoc enim Abrahae factum lenocinio simile videtur, sed non valentibus ex illius aeternae legis lumine a peccatis recte facta discernere, quibus et constantia,
Abbreviated transcription (Latin):
qui prenotatur hester. per aliqd̃
menses. imino ꝑ totum annũ
unguentis lomentis a romaticis.
accurabantur edoe corpora. priꝰ¬
quã corꝑi regio miscerentur.
Hoc ergo spacio facta funt illa
quę seripta sunt. donec pharao
contritus & territus. marito res¬
tituisset urorem. Abimelech
aut̃ qm̃ somnio est ab eius cõ¬
mixtione ꝓhibitus. idõ qui sarã
stuprũ non uitasse contendunt.
putant utiq regem ut somnia¬
ret non nisi post eius concubitũ
do mire potuisse. Quasi uero
ut omittã tempus quo accura¬
bantur ut supra dixi aduolun¬
tatem regiam corꝑa feminarũ.
non potuit deus priusquã con-¬
uenirent eũ mergere in sõnũ.
et ammonere ꝑ somniũ. Dicã
quod factũ est inmauritama
sitisensi. Neꝙ enĩ deus scõrs ue
non ipse est etiam deus Noui.
uiduam inꝓposito continentiȩ
constitutã. cleticius quidam
cathecuminus uiuenis rapuit
tt haberet trorem. Antequã
fensi ep̃o. eani uehementissime

Expanded text:
qui praenotatur Esther, per aliquot qui praenotatur Esther, per aliquot menses, imo per totum annum, unguentis, pigmentis, aromatibus accurabantur earum corpora, priusquam corpori regio miscerentur . Hoc ergo spatio facta sunt illa quae scripta sunt, donec Pharao contritus et exterritus marito restituisset uxorem. Abimelech autem quoniam somnio est ab ejus commixtione prohibitus, ideo qui Saram stuprum non vitasse contendunt, putant utique regem, ut somniaret, nonnisi post ejus concubitum dormire potuisse. Quasi vero, ut omittam tempus quo accurabantur, ut supra dixi, ad voluptatem regiam corpora feminarum, non potuerit Deus, priusquam convenirent, eum mergere in somnum, et admonere per somnium. 3. Dicam quod factum est in Mauritania Sitifensi. Neque enim Deus sanctorum non ipse est etiam Deus noster. Viduam in proposito continentiae constitutam Celticchius quidam catechumenus juvenis rapuit, ut haberet uxorem. Antequam fensi episcopo eamdem vehementissime
Abbreviated transcription (Latin):
mus. etiam quando illa docere
uidetur homo. quia neq qui
plantat. est aliquid neꝙ qui ri¬
gat. sed qui icrementũ dat
az. Cũ itaq sideus incrementũ
nondaret nebil eẽnt apłi plan¬
tatores & rigatores. quanto ma¬
gis ego uel tu. uel quilibet huuᷤ
temporis homines. quando no¬
bis uidemur eẽ. doctores.u
Septima tua propositio ẽ. quali¬
ter satis faciendũ sit his quui dict
sarã stuprũ non effugisse. cum
dicant abimelech. ab eius con¬
uentione sommo ẽẽ reuocatũ.
& inmissum in eius copulã pha¬
raonem. Quomodo dicant inmis¬
sum in eius copulam pharaonẽ.
non uideo. cũ adhoc credendũ.
seriptura non cogat. Accepit
enĩ eã inigxorem. continuoꝙ
ditatus esł abraham multis
egyrtior muneribus ꝓpt̾
illam. Sed non scriptũ est
quod cũ ea pharao dor mieris.
gendo. id facere non ꝑmisit.
Non enĩ placite regibus ad conui¬
giũ femine mox & iam copula¬
bantur. sed sicut legimus in libro

Expanded text:
mus. etiam quando illa docere mus. etiam quando illa docere uidetur homo. quia neque qui plantat. est aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat deus. cum itaque, si deus incrementum non daret, nihil essent apostoli plantatores et rigatores, quanto magis ego uel tu uel quilibet huius temporis homines. quando nobis uidemur esse doctores! Septima tua propositio est, « Qualiter satisfaciendum sit eis qui dicunt Saram stuprum non effugisse, cum dicant Abimelech ab ejus conventione somnio esse revocatum , et immissum in ejus copulam Pharaonem ? » 2. Quomodo dicant immissum in ejus copulam Pharaonem, non video; cum ad hoc credendum Scriptura non cogat. Accepit enim eam quidem in uxorem, continuoque ditatus est Abraham multis Aegyptiorum muneribus propter illam: sed non scriptum est, quod cum ea Pharao dormierit, gendo id facere non permisit. Non enim placitae regibus ad conjugium feminae mox etiam carne copulabantur. Sed sicut legimus in libro
Abbreviated transcription (Latin):
uis eos iam ñ existimemdicere.
etiam sinon peccasset adam
fuisse. uel corꝑe moriturum.
Ceterum quod attinet adre
litate ad in mortalitatem si¬
ne morte media transituri.
inquisitio diligentior adhiben¬
da ẽ. Et siquid hinc absolu¬
tum ac defutum disputatio¬
ne rationabili atq ꝑfecta.
uel audisti. uel legisti. uel
etiam ipse hȩc cogitare potu¬
isti. siue adhuc audire. aut
legere aut excogitare potue¬
ris. peto michi mutere non
graueris. Ego enĩ quod con¬
fitendum ẽ caritati tuȩ. plꝰ
amo dicere quã docere. Nã
hoc ammonemur etiam di¬
cente apło iacobo. S it aut̃
omĩs homo uelox ad audi¬
endum. tardus aut̃ ad lo¬
quendum. Et gͦ discamus.
inuitare nos debet suaui¬
tas ueritatis. Et aut̃ doceamꝰ.
cogere necessitas caritatis. ubi potiꝰ
obtamdum ẽ ut transeat ista ne.¬
cessitas. qua hominem docet aliqͥd
homo. & simus om̃s docibiles dõ.
Quam uis hoc simus. cũ ea quȩ
adueram pietatem ꝑtinent disci¬

Expanded text:
uis eos iam non existimem dicere, uis eos iam non existimem dicere, etiamsi non peccasset Adam, fuisse uel corpore moriturum. Ceterum quod adtinet ad qulitate ad inmortalitatem sine media morte transituri, inquisitio diligentior adhibenda est et, si quid hinc absolutum ac definitum disputatione rationabili atque perfecta uel audisti uel legisti uel etiam ipse excogitare potuisti siue adhuc audire aut legere aut excogitare potueris. peto mihi mittere non graueris. ego enim, quod confitendum est caritati tuae, plus amo discere quam docere. nam haec admonemur etiam dicente apostolo Iacobo: Sit autem omnis homo uelox ad audiendum, tardus ad loquendum. ut ergo discamus, inuitare nos debet suauitas ueritatis: ut autem doceamus, cogere necessitas caritatis. ubi potius optandum est, ut transeat ista necessitas. qua hominem docet aliquid homo, ut simus omnes dociles deo. quamuis hoc simus. cum ea, quae ad ueram pietatem pertinent, disci
Abbreviated transcription (Latin):
candi sint iusti & imusti. sed
uiuos quoᷤd nondum exisse.
mortuos aut̃ quosiam exisse
decorporibus aduentus eius in¬
uemet. Quȩ si ita ẽẽ constite¬
rit. illa uerba excutiendaert̃.
quomodo sic accipiamus. Tu
quod seminas non uiuificat᷑
nisi moriatur. & om̃s resur¬
gemus sque om̃s dormiemtis.
ut non aduersentur nuie
sententie quamquidam cre¬
dantur etiã cũ siis corpori¬
bus ineternũ nongustata
morte uicturi. Sed utrum¬
libet hoꝵ ueracior & ꝑspi¬
catior intellectus inueniat.
quid ad causam ꝑtinebit
istoꝵ. siue om̃s debita morte
plec tantur. siue aquib ab
hac conditione parcatur.
cũ tamen constet mortem
non solum animȩ. uerum
etiã corporis secuturã non fuis¬
se. si peccatum non pręcisset.
et grẽ mirabiliore uirtute. i̾toᷤ
a morte ad eternam beati tudi¬
nem reiuuoͥscere. quã inmor¬
tis experientiam ñ uenire. u¬
hȩc ꝓpter illos. dequibus michi
seripsisti satis dicta sint. quã¬

Expanded text:
candi sint iusti et iniusti, sed candi sint iusti et iniusti, sed uiuos. quos nondum exisse. mortuos autem, quos iam exisse de corporibus aduentus eius inueniet. quae si ita esse constiterit, illa uerba excutienda erunt, quo modo sic accipiemus \'tu quod seminas, non uiuificatur, nisi moriatur\\ et \'omnes resurgemus siue \'omnes dormiemus,\' ut non aduersentur huic sententiae, qua quidam creduntur etiam cum suis corporibus in aeternum non degustata morte uicturi. Sed utrumlibet horum ueracior ac perspicacior intellectus inueniatur, quid ad causam pertinet istorum. siue omnes debita morte plectantur siue aliquibus ab hac condicione parcatur, cum tamen constet mortem non solum animae uerum etiam corporis secuturam non fuisse, si peccatum non praecessisset, et gratiae mirabiliore uirtute iustos a morte ad aeternam beatitudinem reuiuiscere, quam in mortis experientiam non uenire? haec propter illos. de quibus mihi scripsisti, satis dicta sint, quam
Abbreviated transcription (Latin):
res. Et si michi potuerint hȩc
ita exponi ut meis possit intelle¬
gi om̃s homines qui uiuunt.
uel post nos tucturi sunt ẽẽ
morituros. corrigerent quod
hinc aliquando auter sensi.
Neq enĩ debemus indociles
ẽẽ doctores. &t certe melus homo
corrigitur paruus. quã fran¬
guur durus. Cum his quȩ
scribunus ita nr̃a uel aliors
ererceatur & erudiatur infir¬
mitas. ut tamen meis nulla
uelut canonica constituatur
auctoritas. Si aut̃ in his uer¬
bis apłi nuillus alius sensus po¬
terit repperiri. & hoc eum in¬
tellegi uoluisse claruerit. qd̃
uidentur uerba ipsa clamare.
idesł quod futuri sut infine
scłi. & aduentu dñi qui non
ex polientur corpore. sed suꝑ¬
in duantur in mortalitate. ut
absorbeatur mortale a uita. huic
sententię ꝓcui dubio conueniet.
quod in regula fidĩ confitem᷑
uenturum dñm uidicaturũ
uiuos & mortuos. Et nonhic
intellegamus uiuos & mortuos iustoᷤ
aut inustos. quamuis uidi¬

Expanded text:
res et. si modo potuerint haec res et. si modo potuerint haec ita exponi, ut in eis possit intellegi omnes homines, qui uiuunt uel post nos uicturi sunt, esse morituros. corrigere, quod hinc aliquando aliter sensi. neque enim debemus indociles esse doctores et certe melius homo corrigitur paruus, quam frangitur durus. cum his, quae scripsimus. ita nostra uel aliorum exerceatur et erudiatur infirmitas, ut tamen in eis nulla uelut canonica constituatur anctoritas. Si autem in his uerbis apostoli nullus alius sensus potuerit reperiri et hoc eum intellegi uoluisse claruerit. quod uidentur uerba ipsa clamare, id est quod futuri sint in fine saeculi et in aduentu domini, qui non expolientur corpore, sed superinduantur inmortalitate, ut absorbeatur mortale a uita. huic sententiae procul dubio conueniet, quod in regula fidei confitemur uenturum dominum iudicaturum uiuos et mortuos. ut non hic intellegamus uiuos iustos, mortuos autem iniustos, quamuis iudi
Abbreviated transcription (Latin):
tuam transituros. dicere inue¬
matur apostolus. Stulte: tu
quod seminas non uiuificatur:
nsi moriatur. Nam & illud qd̾
in plerisꝙ codicibus legitur.
om̃s resurgemus : unde fieri
potuit nisiom̃s moriamut.
resur rectio quippe. nisi mors
precesserit milla ẽ. Et quod
non nulli codices habent. om̃s
dormiennus : multo facilius &
aꝑtus id cogit intellegi. Etsi
quid aliud tale inscĩs litteris in¬
uenitur. adid udetur impellere:
nt nullus hominũ existimetur
immortalitatem. nisi mors p̃ces¬
scrit adepturus. Pro inde tibi di¬
xit apłs. & nos uiuentes qui re¬
liqui sumus in aduentum dñi
ñ preueniemus quiante dormi¬
erunt. ipse enĩ dñs in uissu in
uoce archangłi & intuba dĩ des¬
cendet decȩlo. E mortui qui in¬
xp̃o resurgent primo deinde
nos iuuentes qui reliqui sumꝰ.
simul cũ illis rapiemur in nu¬
bibus in obuiã. xp̃o mnaera et ita
semꝑ cũ dño erimus. uellem sic̃
dixi dehis uerbis audire doctio¬

Expanded text:
tuam transituros, dicere invetuam transituros, dicere inveniatur Apostolus: Stulte, tu quod seminas, non vivificatur, nisi moriatur. Nam et illud quod in plerisque codicibus legitur, Omnes resurgemus , unde fieri poterit, nisi omnes moriamur? Resurrectio quippe, nisi mors praecesserit, nulla est. Et quod nonnulli codices habent, Omnes dormiemus, multo facilius et apertius id cogit intelligi; et si quid aliud tale in sanctis Litteris invenitur, ad id videtur impellere, ut nullus hominum existimetur immortalitatem, nisi mors praecesserit, adepturus. Proinde ubi dixit Apostolus, Et nos viventes qui reliqui sumus in adventum Domini, non praeveniemus eos qui ante dormierunt. Ipse enim Dominus in jussu et in uoce archangeli et in tuba Dei descendet de caelo, et mortui in Christo resurgent primo; deinde nos uiuentes, qui reliqui sumus, simul cum illis rapiemur in nubibus in obuiam Christi in aera, et ita semper cum Ddixi, de his audire doctio
Abbreviated transcription (Latin):
Illi aut̃ in quã dequib dix̃
aplt cũ loqueretur deresur¬
rectione mortuors. & nos
uuentes qui reliquisumus.
simul cũ illis rapiemur inn¬
ubibus in obuiã xp̃o inaera
& ita semꝑ cũ dño erimus. afftr
qͥdem aliquid questionis. sed ꝑse
sunt &ciam ipsi morituri. quid
istos aduiet omĩno non uidȩo.
cũ talia dehis dici possint. qua¬
lia de illis dicta sunt duobus. e¬
noc scilicet & helia sed reuera
quantũ aduerba beati apłi ꝑti¬
net. iudetur asserere quosdam
infine scłi adueniente dño cum
futura ẽ resurrectio mortuoꝵ.
non eẽ morituros. sed uiuos reꝑ¬
turos in illa immortalitate que
sc̃ĩs etiã cȩteris datur repente
mutandos. & simul cũ ulis ra-¬
piendos. sicut dicit in nubibus.
Mec aliquid aliud michi uisũ est
quotiẽs dehis uerbis uolui cogi¬
tare. sed uellem hine potius au¬
dire doctiores. ne illis etiã qui
putant aliquos morte ñ preced¬
ente iuuificatos adtutam ꝑpe¬

Expanded text:
« Illi autem, inquam, de quibus dixit « Illi autem, inquam, de quibus dixit Apostolus, cum loqueretur de resurrectione mortuorum, Et nos viventes qui reliqui sumus, simul cum illis rapiemur in nubibus obviam Christo in aera; et ita semper cum Domino erimus; afferunt quidem aliquid quaestionis, sed per se sunt etiam ipsi morituri, quid istos adjuvent omnino non video, cum talia de his dici possint, qualia de illis dicta sunt duobus, Enoch scilicet et Elia. Sed revera, quantum ad verba beati Apostoli pertinet, videtur asserere quosdam in fine saeculi adveniente Domino, cum futura est resurrectio mortuorum, non esse morituros, sed vivos repertos, in illam immortalitatem, quae sanctis etiam caeteris datur, repente mutandos, et simul cum illis rapiendos, sicut dicit, in nubibus: nec aliquid aliud mihi visum est, quoties de his verbis volui cogitare. 3. « Sed vellem hinc potius audire doctiores; ne illis etiam qui putant aliquos morte non praecedente vivificatos, ad vitam perpe
Abbreviated transcription (Latin):
dendũ sit futurũ
ẽẽ uidiciũ. anspatio temporis¬
interposito. Incuiꝰ dieb aduentꝰ.
qm̃ legimus inquis. quod qui su¬
perabunt rapusiitur in nubib
futuri sunt. nosse desidero. utrũ
mox udiciũ comitetur aduen¬
tum. hi qui rapientur in
nubes an soluantur in mortem.
Llisi forte aduicẽ mortis ipsã
immutationem debeamus ac¬
cipere huic inter rogationi tuę
quaquęris utrũ inaduentũ
dnĩ mox credendũ sit futurũ
eẽ uidicium. puto quod suffici¬
at fides symboli. qua confite¬
mur xpm apatris dextera eẽ
uenturũ. aduiuos et mortu¬
os uidicandos. Cũ ergo ipsa
sit & causa ueniendi quid ali¬
ud acturũ ẽ ut mox uenerit.
nisi ꝓpt̃ quodueniet. u de iłł
aut̃ qui rapientur in nubib
inquadam epła quã scripsit
adfiliũ meũ nomine merca-¬
torem. pcul dubio notissimũ
uobis. cũ me con suluisset de
quibusdam quȩstionibus pe¬
lagianoꝵ qui negant mortem
peccato ẽẽ. tributam. quatenꝰ
disputauerim. in subditis lege.

Expanded text:
dum sit futurum esse judicium, an spatio interposito temporis. In cujus diebus adventus, am legimus, inquis, quod qui superabunt, rapientur in nubibusfuturi sunt; nosse desidero, utrum mox judicium comitetur adventum; et ii qui rapientur in nubes, an solvantur in mortem: nisi forte ad vicem mortis ipsam immutationem debeamus accipere. » 2. Huic interrogationi tuae, qua quaeris utrum in adventu Domini mox credendum sit futurum esse judicium, puto quod sufficiat fides Symboli, qua confitemur Christum a Patris dextera esse venturum ad vivos et mortuos judicandos. Cum ergo ipsa sit ei causa veniendi, quid aliud acturus est mox ut venerit, nisi propter quod veniet? De illis autem qui rapientur in nubibus, in quadam epistola quam scripsi ad filium meum nomine Mercatorem, procul dubio notissimum vobis, cum me consuluisset de quibusdam quaestionibus Pelagianorum, qui negant mortem peccato esse retributam, quatenus disputaverim, in subditis lege:
Abbreviated transcription (Latin):
tantum quia eccłię unitatem
ut sincera dilectione. Namb¬
ne uiuerent. sed magis pęnat.
timore. tenuerunt ueniam
daturum. Isti gͦ non hoc cre¬
dunt. uel non firmiter opint¬
tur. & si ad huc forsitan quȩ̃
Sed magis eos decipit spos d¬
lationis: dũ seduitius iccure
putant & ꝑditos mores aliquae
Io mmeluis mutaturos. Cor¬
tra quos dicitur. Netardes con¬
uerti addm̃ : neꝙ differas de
die indiem. S ubito enim ue¬
niet ira eius. & intemsore
uin dictȩ. disꝑderte. Inieni

Expanded text:
tantum quia Ecclesiae unitatem, tantum quia Ecclesiae unitatem, non sincera dilectione nam bene viverent, sed magis poenarum timore tenuerunt, veniam daturum. Isti ergo non hoc credunt, vel non firmiter opinantur, etsi adhuc forsitan quaerunt: sed magis eos decipit spes dilationis, dum se diutius victuros putant, et perditos mores aliquando in melius mutaturos. Contra quos dicitur: Ne tardes converti ad Deum, neque differas de die in diem: subito enim veniet ira ejus, et in tempore vindict
Abbreviated transcription (Latin):
atq honorant: quantum pos¬
funt tamen flagitiose & faci¬
norose uiuunt: contra quã
uuendum ẽẽ credurt. Tle¬
enĩ eciam siꝓdantur. auc ac¬
cusentur. ꝓ disciplina eccłię
salutisq sue correcti. uel acõ¬
munione suspensi. nullomͦ
sibi recedendum ẽẽ acõmunio¬
ne catholica existiment. quo¬
cunq ꝑ missi fuerint. satisfac¬
tionis quȩrentes locum. Et
aliquando ꝑ penitentiam in
frumenta mutantur. siuecor¬
recti aut remoti: siue & iam
uerbo di nullo nominatim
accusante. aut increpante
riti. diiguando aut̃ etiam fes.
mine pęnitentium ita uiu
ti solent. tut non multomimo
quidam etiã amplius: mullos
tamen a catholica unitate dise¬
dunt. Quibus ita uiuentibus
simors obrepserit : palee deri¬
tantur usq infinem. Hoc etũ
ipsi credunt. Nlam si aliter
credunt & in concusse tentn
iam inter ęreticos numerait
sunt: putantos ꝯmĩbus añ
& iam in magna iniquitate
usq infinem uitȩ ꝑseuerante

Expanded text:
atque honorant quantum posatque honorant quantum possunt, tamen flagitiose facinoroseque vivunt, contra quam vivendum esse credunt; talenim etiamsi prodantur aut accusentur, pro disciplina Ecclesiae salutisque suae causa correpti, vel a communione suspensi, nullo modo sibi recedendum esse a communione catholica existimant, quocumque permissi fuerint satisfactionis quaerentes locum: et aliquando per poenitentiam in frumenta mutantur, sive correpti, sive remoti, sive etiam verbo Dei nullo nominatim accusante aut increpante perterriti. Aliquando autem etiam sub nomine poenitentium ita vivunt ut solent, aut non multo minus, quidam etiam amplius; nullo modo tamen a catholica unitate discedunt. Quibus ita viventibus si mors obrepserit, paleae deputantur usque in finem. Hoc etiam ipsi credunt: nam si aliter credunt, et inconcusse tenent, jam inter haereticos numerandi sunt, putantes omnibus Deum, etiam in magna iniquitate usque in finem vitae perseverantibus,
Abbreviated transcription (Latin):
tinet edificationem. Ita ut
non querentis c iftacione tẽ¬
peratus sit. sed ur concusse cre
discordans. nereticus est.¬
& foris est animo. quamuis¬
intus corporaliter uideatur.
Multos enĩ tales portat eccłia:
quia nonita defendunt falsi¬
tatem sententię suę : ut intentã
multitudinem faciant. Quod
si fecerint tunc pelluntur.
Itẽ qui cumꝗ uident bonos
ita ui querant occnsiones ex¬
cuidendi es aut degradandi.
uł crimina sua sic defendere
parati sunt. si obiecta uel ꝓdita
sunt ut &iam conuenticuloꝵ
segrogationes uł ecclĩȩ ꝑturba¬
tiones cogitent excitare. i am
scisinaticisunt. & abunitate
corde discissi: &iam si non in¬
uentis occasionibus. aut oc ul¬
tatis factis sus. sacramento
eccłiȩ corꝑali conuersatione
socientur. Qua propter illi
soli catholici mali recte depu¬
tantur: quiquam uis uera credant
q̃ ad fidei doctrinam pertinent.
& siquid forte nescient & quȩ¬
rendum gristimant. salua
pietate discutumt sine aliqͦ

Expanded text:
tinet aedificationem, ita ut tinet aedificationem, ita ut non quaerentis cunctatione temperatus sit, sed inconcusse creddiscordans, haereticus est, et foris est animo, quamvis corporaliter intus videatur. Multos enim tales portat Ecclesia, quia non ita defendunt falsitatem sententiae suae, ut intentam multitudinem faciant: quod si fecerint, tunc pelluntur. Item, quicumque invident bonis, ita ut quaerant occasiones excludendi eos, aut degradandi; el crimina sua sic defendere parati sunt, si objecta vel prodita fuerint, ut etiam conventiculorum segregationes vel Ecclesiae perturbationes cogitent excitare; jam schismatici sunt, et ab unitate corde discissi, etiamsi non inventis occasionibus aut occultatis factis suis Sacramento Ecclesiae corporali conversatione socientur. 3. Quapropter illi soli catholici mali recte deputantur, qui quamvis vera credant quae ad fidei doctrinam pertinent, et si quid forte nesciunt quaerendum existiment, et salva pietate discutiant sine aliquo