comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
phoronei iunior cũ ess& mortuus: ad eius
sepulchrũ templum ẽ constitutũ: in quo
coler&ur ut deus. & eibo ues immolarentur:
credo honore tanto ideo dignũ putarunt:
quia in regni sui parte: Pater quippe lo¬
ca ambobus distribuerat. in quib eo ui uen¬
te regnarent: Iste sacella constituerat ad
colendos deos: & docuerat obseruari tem¬
pora ꝑ menses atq annos: quid eorũ qua¬
tenus m&irentur atq numerarent. Haec
in eo noua mirantes rudes ad huc homines:
morte obita deũ esse factũ siue opinati
sunt siue uoluerunt : Nam & io filia in¬
achi fuisse ꝑhibetur: quȩ postea isis ap

Expanded text:
Phoronei iunior cum esset mortuus, ad eius Phoronei iunior cum esset mortuus, ad eius sepulcrum templum est constitutum, in quo coleretur ut Deus et ei boues immolarentur. Credo honore tanto ideo dignum putarunt, quia in regni sui parte pater quippe loca ambobus distribuerat, in quibus eo uiuente regnarent iste sacella constituerat ad colendos deos et docuerat obseruari tempora per menses adque annos, quid eorum quatenus metirentur adque numerarent. Haec in eo noua mirantes rudes adhuc homines morte obita deum esse factum siue opinati sunt siue uoluerunt. Nam et Io filia Inachi fuisse perhibetur, quae postea Isis ap
Abbreviated transcription (Latin):
chum scribunt septimis regib : Reg¬
num aut̃ argiuorũ simul cũ abrahae
nepotib ortũ ẽ: ubi primus regnauit
in achus: Sane quod prȩtereundump̃
fuit : &iam apud sepulchrũ septimi
sui regis thuriachi sacrificare sycioni¬
os solere refert uarro: Regnantib: por¬
ro octauis regib: arma mitre assyriorũ
sycionioꝵ leucippo: & primo argiuorũ
in acho: bs̃locutus ẽ adisiac: atq ipsi quo¬
q: eadẽ quȩ patri eius duo illa promisit se¬
mini scilic& eius terra chanaan & in eius
semine benedictionẽ cunctarũ gentium.
Haec ipsa promissa sunt &iam filio eius ne¬
poti abrahȩ qui ẽ appellatus primo iacob.
post isrł : Cũ iam belochus rex nonus assy¬
rie: & phoroneus in achi filius secundus reg¬
nar& argiuis. leo cippo adhuc apud syci¬
onios permanente. His temporib: grȩ¬
cia subphoroneo argolico rege: legum
& iudiciorũ quib dam clarior facta est
institutis: Phego us tamen frater huius

Expanded text:
chum scribunt, septimis regibus. Regchum scribunt, septimis regibus. Regnum autem Argiuorum simul cum Abrahae nepotibus ortum est, ubi primus regnauit Inachus. Sane, quod praetereundum non fuit, etiam aput sepulcrum septimi sui regis Thuriaci sacrificare Sicyonios solere Varro refert. Regnantibus porro octauis regibus, Armamitre Assyriorum, Sicyoniorum Leucippo et primo Argiuorum Inacho Deus locutus est ad Isaac adque ipsi quoque eadem, quae patri eius, duo illa promisit, semini scilicet eius terram Chanaan et in eius semine benedictionem cunctarum gentium. Haec ipsa promissa sunt etiam filio eius, nepoti Abrahae, qui est appellatus primo Iacob, post Israel, cum iam Belocus rex nonus Assyriae et Phoroneus Inachi filius secundus regnaret Argiuis, Leucippo adhuc aput Sicyonios permanente. His temporibus Graecia sub Phoroneo Argolico rege legum et iudiciorum quibusdam clarior facta est institutis. Phegous tamen frater huius
Abbreviated transcription (Latin):
staurare: Quando aut̃ ł quomodo con¬
dita fuerit: insexto decimo libro diximꝰ:
Filium porro nini & saemiramidis qui
matri successit in regnum: quidam
aut̃ ipsũ ninũ : quidam uero diriuato
apatre uocabulo niniam uocant: Sicy¬
oniorum aut regnũ tunc tenebat telixi¬
on: Quo regnante usq ad eo ibimitia &
la&a tempora fuerunt: uteũ defunctũ
uelud dm̃ colerent: sacrificando & lu¬
dos celebrando quos ei primitus insti¬
isa ac expromissione dĩ natus ẽ cente¬
nario patri filius abrahȩ desaracon¬
iuge quȩsterilis & anus iam spem pro¬
lis amiserat: Tunc assyriis quintus e¬
rat rex arrius: Ipsi uero isaac sexa¬
genario natisunt gemini es au& iacob:
quos ei rebecca uxor peperit : Auo eoꝵ
abraham adhuc uiuente & centũ sexa¬
ginta &atis annos agente: Quiex¬
pletis centum septuaginta quinque
defunctus ẽ : Regnantib apud assy¬
rios xerse. Illo antiquiore qui& iam
baleus uocabatur: & apud sicionios
thuriacho quem quidam thurima¬

Expanded text:
staurare. Quando autem uel quo modo condita fuerit, in sexto decimo libro diximus. Filium porro Nini et Samiramidis, qui matri successit in regnum, quidam etiam ipsum Ninum, quidam uero deriuato a patre uocabulo Ninyan uocant. Sicyoniorum autem regnum tunc tenebat TelIioD. Quo regnante usque adeo ibi mitia et laeta tempora fuerunt, ut eum defunctum uelut deum colerent sacrificando et ludos celebrando, quos ei primitus instiIsaac ex promissione Dei natus est centenario patri filius Abrahae de Sarra coniuge, quae sterilis et anus iam spem prolis amiserat. Tunc et Assyriis quintus erat rex Arrius. Ipsi uero Isaac sexagenario nati sunt gemini, Esau et Iacob, quos ei Rebecca uxor peperit. auo eorum Abraham adhuc uiuente et centum sexaginta aetatis annos agente, qui expletis centum septuaginta quinque defunctus est, regnantibus aput Assyrios Xerse illo antiquiore, qui etiam Baleus uocabatur, et aput Sicyonios Thuriaco, quem quidam Thurima
Abbreviated transcription (Latin):
pellata: ut magna dea culta est inȩgyp¬
to: Quam uis alii scribant eã exethiopia
in aegyptum uenisse regnã: & quod late
iusteq imperauerit eisq multa commo¬
da & litteras instituerit: hunc honorem
illi habitũ essediuinum: postea quam ibi
mortua ẽ : & tantũ honore ut capitalicri¬
mine reus fier& siquis eam fuis sehominẽ

Expanded text:
pellata ut magna dea culta est in Aegypto; quamuis alii scribant eam ex Aethiopia in Aegyptum uenisse reginam, et quod late iusteque imperauerit eisque multa commoda et litteras instituerit, hunc honorem illi habitum esse diuinum. postea quam ibi mortua est, et tantum honorem, ut capitali crimine reus fieret, si quis eam fuisse homine
Abbreviated transcription (Latin):
beatior quilib& inquibus lib& cruciatibus
corporis. cui non opinione. sed certa manifesta
tione certum est sine fine habiturum omni
molestia carentem. societatem angelorum.
in participatione summidĩ: quam erat ille
homo sui casus incertus. in magna illa felicita¬
ficulter occurrit. utroq conuincto effici beati¬
tudinem . quam recto pro posito intellectua
lis natura desiderat. hoc est ut & bono in cõ¬
mutabili quod ds̃ est sine ulla molestia per¬
fruatur . & in eo se in &ernum esse mansuram.
nec ulla dubitatione cunctetur. nec ullo erro¬
re fallatur.: Hanc habere angelos lucis. pia fi¬
de credimus.: Hanc nec ante quam caderent
habuisse angelos peccatores. qui sua prauitate
illa luce priuatisunt. consequenti ratione
colligimus. habuisse tamen aliquam
& si non praesciam beatitudinem. siuitam e¬
gerunt ante peccatum. profecto credendi
sunt: autsidurum uidetur quando facti

Expanded text:
beatior quilibet in quibuslibet cruciatibus corporis, cui non opinione, sed certa ueritate manifestum est, sine fine se habiturum omni molestia carentem societatem angelorum in participatione summi Dei, quam erat ille homo sui casus incertus in magna illa felicitaficulter occurrit utroque coniuncto effici beatitulis natura desiderat; hoc est, ut et bono incommutabili, quod Deus est, sine ulla molestia perfruatur, et in eo se in aeternum esse mansuranec ulla dubitatione cunctetur nec ullo errore fallatur. Hanc habere angelos lucis pia fide credimus; hanc nec antequam caderent habuisse angelos peccatores, qui sua prauitate illa luce priuati sunt, consequenti ratione colligimus; habuisse tamen aliquam, etsi non praesciam, beatitudinem, si uitam egerunt ante peccatum, profecto credendi sunt. Aut si durum uidetur, quando facti
Abbreviated transcription (Latin):
at : & quod inuenerit nealteri inuideat :
In actione uero non amandus est honor
in hac uita siue potentia: quõ omnia uana
sub sole: sed opus ipsum quod pereundẽ
honorem uel potentiam sit: si recte atq
utiliter fit : id est utualeat ad eam salutẽ
subditorum: quȩ secundum dm̃est : unde
lam superius disputauimus: Propter quod ubi¬
ait apostolus: Qui episcopatum deside¬
rat. bonum opus desiderat: Exponere
uoluit quid sit episcopatus : quia nomen

Expanded text:
at et quod inuenerit ne alteri inuideat. at et quod inuenerit ne alteri inuideat. In actione uero non amandus est honor in hac uita siue potentia, quoniam omnia uana sub sole, sed opus ipsum, quod per eundem honorem uel potentiam fit, si recte adque utiliter fit, id est, ut ualeat ad eam salutem subditorum, quae secundum Deum est; unde iam superius disputauimus. Propter quod ait apostolus: Qui episcopatum desiderat, bonum opus desiderat. Exponere uoluit quid sit episcopatus, quia nomen
Abbreviated transcription (Latin):
ihil sane ad istam pertin& ciuitatem.
quo habitu uel more uiuendi : si non est con¬
tra diuina prȩcepta istam fidem qua per¬
uenitur addm̃ quisque sectetur : Vnde ip¬
sos quoque philosofhos quando xp̃iani fi¬
unt : non habitum uel consuetudinẽ uic¬
tus quȩ nihil impedit religionem: sed fal¬
sa dogmata mutare compellit: Vnde illã
quam uarro adhibuit excynicis differen¬
tiam : sinihil turpiter atque intemperan¬
ter agat : omnino non curat: Extribus ue¬
ro illis uitȩ generibus: otioso ac tuoso &
exutroque composito: quamuis salua
fide quisque possit in quolib& eorũ uitã
ducere : & ad sempiterna premia perue¬
nire : Inter est tamen quid amore tene¬
at ueritatis: quid officio caritatis impen¬
dat: Nec sic esse quisque deb& otiosus.
ut in eodem otio utilitatem non gͥogit& ꝓ¬
ximi: Nec sic ac tuosus : ut contemplationẽ
non requirat dĩ : Inotio non in ers uacatio
delectare deb&: sed aut inquisitio aut in¬
uentio ueritatis : ut in ea quisque profici¬

Expanded text:
ihil sane ad istam pertinet civitatem quo habitu vel more vivendi, si non est contra divina praecepta, istam fidem, qua pervenitur ad Deum, quisque sectetur: unde ipsos quoque philosophos, quando Christiani fiunt, non habitum vel consuetudinem victus, quae nihil impedit religionem, sed falsa dogmata mutare compellit. Unde illam quam Varro adhibuit ex Cynicis differentiam, si nihil turpiter adque intemperanter agat, omnino non curat. Ex tribus. uero illis uitae generibus. otioso, actuoso et ex utroque conposito, quamuis salua fide quisque possit in quolibet eorum uitam ducere et ad sempiterna praemia peruenire, interest tamen quid amore teneat ueritatis, quid officio caritatis inpendat.fNec sic esse quisque debet otiosus, ut in eodem otio utilitatem non cogitet proximi, nec sic actuosus, ut contemplationem non requirat Dei. In otio non iners uacatio delectare debet, sed aut inquisitio aut inuentio ueritatis, ut in ea quisque profici
Abbreviated transcription (Latin):
abonis moribus lapsos: hoc ẽ in ipsa anima mor¬
tuos audire seu uidere mallemus: Qua ingenti
materia malorũ plena ẽ terra: ꝓpter quod
scriptũ ẽ : Numquid non tẽptatio est uita hu¬
mana super terrã: Et propter quod ipse dñs ait.
utbonis amicis mortuis congratulemur : & cũ mors
eorũ nos contrist&: ipsa nos certius consolatur.
quo caruerunt malis quibus in hac uita &iã bo¬
ni homines. uel conteruntur uel de prauantur:
uel in utroque periclitantur:¬

Expanded text:
bonis moribus lapsos, hoc est in ipsa anima mortuos, audire seu uidere mallemus. Qua ingenti materia malorum plena est terra, propter quod scriptum est: Numquid non tentatio est uita humana super terram? et propter quod ipse Dominus ait: ut bonis amicis mortuis gratulemur et, cum mors eorum nos contristet, ipsa nos certius consoletur, quoniam caruerunt malis, quibus in hac uita etiam boni homines uel conteruntur uel deprauantur uel in utroque periclitantur
Abbreviated transcription (Latin):
aliquo natu circui¬
tus sui ordinem reli quisse
et ad eum qui natus est perrex
isse ad seuerent: Sorte quippe
nascentis. astrorum ordinem
conligari arbitrantur. Non
astrorum ordinem ad hominis
nati diem posse mutari quaꝓp¬
ter. si stella illa dehiserat quae
in celo peragunt ordinessuos.
Quomodo poterat decernere
quod natus as acturus erat:
quȩ nato apo iussa est relinquere
quod a gebat: Si autem ut proba¬
bilius creditur: ad de monstran
dum ad̾m quae non erat . ex ortaẽ :
Nonideo xs natus est: quia illa ex¬
stitit. Sedideo illa exstitit quia
Nr̃ natus est Vnde si dici oporte¬
pe illi . non illa huic. nascendi attulit
causam: Si ego sunt fata quȩ fando.
omnia : uon consortium siderum factũ
tã ea uoluntate assumpsit : qua etiam
cȩlum creauit : ea potestate de posuit: & re¬
cepit : qua etiam siderib: imperauit :

Expanded text:
aliquo nato circuialiquo nato circuitus sui ordinem reliquisse et ad eum qui naisse, adseuerent? sortem quippe nascentis astrorum ordini conligari arbitrantur. non astrorum ordinem ad hominis nati diem posse mutari. quapropter si stella illa ex his erat, quae in caelo peragunt ordines suos, quomodo poterat decernere, quod natus Christus acturus erat, quae nato Christo iussa est relinquere, quod agebat? si autem, ut probabilius credum Christum, quae non erat exorta est; non ideo Christus natus est quia illa exstitit, sed ideo illa exstitit quia Christus natus est. Unde, si dici oportepe illi, non illa huic, nascendi attulit causam. Si ergo sunt fata quae a fandoomnia; non consortium siderum fatum Ctam ea voluntate assumpsit, qua etiam coelum creavit; ea potestate deposuit et recepit, qua etiam sideribus imperavit.
Abbreviated transcription (Latin):
osquidem subfacto stellarũ nullius
hominis genus mnponimur & liberũ
uoluntatis arbitrium: qua uel bene
uel male uiuitur: propt̃ iustum iudicũ
dĩ ab omninecessitatis uinculo uindi¬
cam̃ : quantominus illius tempora lem
generationem sub austrorum conditi¬
one credimus factam : quiẽ gernus.
uni uersorum conditor.: Et dñs: itaq
illac stella quam̃ uiderunt magi
Um̃ secundum carnem natũ
Non ad decretum dominabatꝰ.
sed ad testimum famulabatur:
Nec eum subiciebat imperio.
sed indicabat obsequio: prom¬
de non exillis erat haec stellis:
quae ab initio creaturȩ. itinerũ
suorum ordinem. subcreatoris
lege custodiunt: sed nouo uirginis
partu. nouum sidus apparuit:
quod ministerium officii sui &iam
ipsis magis quȩrentibus Nm̃
cum ante faciem praeir&
ex hibuit donec eousque ad ipsũ
locum ubi dĩ uerbum in fans
erat : prae eundo perducer&:
qui tandem astra logi consti¬
tuerunt. hominum nasuenti¬
um fccta. sub stellis: ut aliquã
stellarum. homine

Expanded text:
os quidem sub fato stellarum nullius hominis genesim ponimus et liberum uoluntatis arbitrium, qua uel bene uel male uiuitur, propter iustum iudicium dei ab omni necessitatis uinculo uindicamus. quanto minus illius temporalem generationem sub astrorum condicione credimus factam qui est aeternus uniuersorum creator et dominus. itaque illa stella, quam uiderunt magi, Christo secundum carnem nato non ad decretum dominabatur, sed ad testimonium famulabatur, nec eum subiciebat imperio, sed indicabat obsequio. proinde non ex illis erat haec stellis, quae ab initio creaturae itinerum suorum ordinem sub creatoris lege custodiunt, sed nouo uirginis partu nouum sidus apparuit, quod ministerium officii sui etiam ipsis magis quaerentibus Christum, cum ante faciem praeiret, exhibuit, donec eos usque ad ipsum locum, ubi dei uerbum infans erat, praeeundo perduceret. qui tandem astrologi ita constituerunt hominum nascentium fata sub stellis, ut aliquam stellarum homine
Abbreviated transcription (Latin):
eruabitur ergo in locutionib figura¬
tis regula huius modi ut tãdiu uerse¬
tur diligenti consideratione qđ legitꝰ:
doneo ad regnũ caritatis in terp̃tatio
nat. nulla put&ur figurata locutio
si p̃ceptiua locutio est: aut flagitium
aut facinus u&ans. aut utilitatem
autbeneficientiã iubens ñ ẽ figura¬
ta. Siaũt flagitium aut facinus uide¬
tur iubere aututilitatem ad benefi¬
cientiam u&are figurata est: Nisiman¬
ducaueritis inquit carnem filu homi¬
Inis & sanguinem biberitis ñ habebi¬
tisuitam in uobir : facinꝰ uł flagitium
uid&uriubere: figura ergo est. p̃cipi¬
ens passionis dnĩ ẽẽ cõmunicandum

Expanded text:
eruabitur ergo in locutionibus figuratis regula huius modi, ut tamdiu uersetur diligenti consideratione quod legitur, donec ad regnum caritatis interpretatio nat, nulla putetur figurata locutio. Si praeceptiua locutio est aut flagitium aut facinus uetans aut utilitatem aut beneficientiam iubens, non est figurata. si autem flagitium aut facinus uidetur iubere aut utilitatem et beneficientiam uetare, figurata est. nisi manducaueritis, inquit, carnem filii hominis et sanguinem biberitis, non habebitis uitam in uobis, facinus uel flagitium uidetur iubere: figura ergo est, praecipiens passioni dominicae esse communicandum
Abbreviated transcription (Latin):
am desalomone quiddicam quem uehe¬
menter arguit scã scriptura atq: condẽ¬
nat: nihilq depenitentia eius. uel in eum
indulgentia dĩ omnino commemorat :
nec mihi prorsus occurrit : quid saltim in
allegoria honi significat hec eius flenda
submersioni si for tequiddicat: mulieres
alienigenas. quarum amore exarserat.
significare &clesias electas degentib: por¬
s& hoc fortasse non absarde intellegi sullȩ
propter salomonem desererent deos suos.
& colerent dm̃ ei : cum uero ipse propt̃ illas
offendit dm̃suum : & coluit deos earũ: non ẽ
quid indebomi comiectarq possem: Nec tam̃
nihil arbitror significare : sed malũ sicut
deuxore filiab: quđ othdiximus: Appar&
enim inpersonahuius salomonis. mira ex
cellentia : & mira sub uersio : Quodigitur
in illo diuersis temporib: extitit: priurbonũ.
& posterius malum hoc inȩcła in isto ad¬
huc seculo simul unotempore ostenditur:
Nam bono illius bonos ecclesiȩ malo autẽ

Expanded text:
am de Salomone quid dicam ? quem uehementer arguit sancta scriptura atque condemnat nihilque de paenitentia eius uel in eum indulgentia dei omnino commemorat. nec mihi prorsus occurrit, quid saltem in allegoria boni significet haec eius flenda submersio, nisi forte quis dicat mulieres alienigenas, quarum amore exarserat, significare ecclesias electas - de gentibus. posset hoc fortasse non absurde intellegi, si illae propter Salomonem desererent deos suos et colerent deum eius. cum uero ipse propter illas offendit deum suum et coluit deos earum, non est, quid inde boni coniectare possimus. nec tamen nihil arbitror significare, sed malum, sicut de uxore filiabusque Loth diximus. adparet enim in persona huius Salomonis mira et excellentia et mira subuersio. quod igitur in illo diuersis temporibus extitit, prius bonum et posterius malum, hoc in ecclesia in isto adhuc saeculo simul uno tempore ostenditur. nam bono illius bonos ecclesiae, malo autem
Abbreviated transcription (Latin):
uidergo peccauerunt iudei sids̃ illos &¬
cȩcauit neagnoscerent xpm̃ : quantũ
pos sumꝰ induendo rudihomini. ostendere

Expanded text:
uid ergo peccauerunt Iudaei, si deus illos excaecauit, ne agnoscerent Christum? quantum possemus, inbuendo rudi homini ostendere
Abbreviated transcription (Latin):
qđ internubila similitudinẽ corpo¬
raliumquȩ̃ cogitationib: humanis
occursare non desinunt: uix uidisti
sed illa lux quȩ ñẽ quodtu & hbcti¬
biostendit aliudesse illas incorpo¬
reas similitudines corporum. & ali¬
udesse uerũ quod eis reprobatis. in¬
tellegentia contuemur Haec & alia
similiter certaoculistuis interiori¬
b: luxilla monstrauit: Quaeigitur
causa est : cura cie fixa ipsã uidereñ
possis: nisuitiq infirmitas: & quis
eam fecit tibi: nisiutiq iniquitas
qui sergo sanat om̃s languo restuos:
QUOD OMNIS DOCTRINAUEI
Rerum sit uel siouorii etres qua
FRUCUNŨ Ẽ SIT ÕSTRIUITAS
EX LIB̃ DEDOCTRIUA XP̃IAUA I.

Expanded text:
quod inter nubila similitudinum corpoquod inter nubila similitudinum corporalium, quae cogitationibus humanis occursare non desinunt, uix uidisti. sed illa lux, quae non est quod tu et hoc tibi ostendit aliud esse illas incorporeas similitudines corporum et aliud esse uerutelligentia contuemur: haec et alia similiter certa oculis tuis interioribus lux illa monstravit. Quae igitur causa est cur acie fixa ipsam videre non possis, nisi utique infirmitas? Et quid tibi eam fecit, nisi iniquitas? Quis ergo sanat omnes langQuod omnis doctrina, vel rerum sit vel signorum, et res qua fruendum est, sit Deus Trinitas; ex libro de Doctrina Christi
Abbreviated transcription (Latin):
tetria illa in qui buste sũmȩ ipsius quã
fixi soculis contemplari nondum ualer
imaginem trinitatis agnoscere: ipsa
ostendit tibi uerbum ueruesse inte.
quando descientia tua gignitur. idẽ
quando quod scimus dicimus: & si
nulliur gentis lingua significantẽ
uocem uel pro feramus uel cogitemꝰ
sed exillo quod nouimur cogitatio
nostra form&ur: Sicqui in acie cogi¬
tantes. imago simillima cognitionis
eius quã memoria contine batista
duoscilic& uelut parentem ac ꝓlem
tertia uoluntate siue di lectione
iungentem: quã quidem uoluntatẽ
de cognitione procedere : Nȩmo enĩ
uult quod omnino quid ułqua le
sit nescit. Nontamenes se cognitio¬
nis imaginem : Etideo quandam in
hacre intel legibili natiuitatis. & pro¬
cessionis insinuari distantiã : qm̃ non
hocẽ cogitatione conspicere: quod ap¬
p&ere: uel &iam ꝑ frui uoluntate
cernit discernitq quȩ potest: potu¬
isti&tu: quamuis non potueris. neq:
possis explicare sufficientielo quio

Expanded text:
te tria illa, in quibus te summae ipsius, quam fixis oculis contemplari nondum uales, imaginem trinitatis agnosceres. ipsa ostendit tibi uerbum uerum esse in te, quando de scientia tua gignitur, id est quando quod scimus dicimus, etsi nullius gentis lingua significantem uocem uel proferamus uel cogitemus, sed ex illo quod nouimus cogitatio nostra formetur sitque in acie cogitantis imago simillima cognitionis eius, quam memoria continebat, ista duo scilicet uelut parentem ac prolem tertia uoluntate siue dilectione iungente. quam quidem uoluntatem de cognitione procedere — nemo enim uult quod omnino quid uel quale sit nescit — non tamen esse cognitionis imaginem et ideo quandam in hac re intellegibili natinitatis et processionis insinuari distantiam, quoniam non hoc est cogitatione conspicere quod appetere uel etiam perfrui uoluntate, cernit discernitque qui potest. potuisti et tu, quamuis non potueris neque possis explicare sufficienti eloquio,
Abbreviated transcription (Latin):
Sed poena eterna ideodura & in iusilsis¬
ta sensibus uid&ur humanis: qui᷑m
hac infirmitate moribundorum sen¬
suũde est ille sensus. altissimȩ purissi¬
meq: sapientiae quo sentire possit:
quantum nefas in illa prima prȩuari¬
catione commissumsit: Quanto enim
magis homo fruebatardõ. tanto ma¬
iorẽ impietate de reliquid dm̃: & fac¬
tus ẽ malo dignus ȩ̨terno: qui hoc inse

Expanded text:
Sed poena aeterna ideo dura et injusta sensibus videtur humanis, quia in hac infirmitate moribundorum sensuum deest ille sensus altissimae purissimaeque sapientiae, quo sentiri possit quantum nefas in illa prima praevaricatione commissum sit. Quanto enim magis homo fruebatur Deo, tanto majore impietate dereliquit Deum, et factus est malo dignus aeterno, qui hoc in se
Abbreviated transcription (Latin):
Adultimum supplicium ꝑtineat
impiorum quod descendisse ignis
decaelo & eosdem comedisse memo¬
scripserit demani festatione anti¬
christi ex eodem librd. xx t̃xiuiiii¬
uiii Quididem apostolus inprima ad eosđ
epistula deresurrectione in ortuorum
docuerit. ex eođ libis XX t̃xx
rante uodȩi conuertentur ad xpm̃¬
CLi An pos sint corpora in ustione ignis esse¬
CLii An consequens sit incorporeu dolorem
sequatur carnis interitus. ex libsr̃ t̃ iii
Cnii Quid inreb miris sum ma credendi sit¬
ratio omni potentia creatoris. ex lib¬
extentiora poenar& tempora quam

Expanded text:
ad ultimum judicium pertineat impiorum, quod descendisse ignis coelo, et eosdem comedisse memoscripserit, et de manifestatione Antichristi, ex eodem libro XX de Civi Quid idem Apostolus in prima ad eosdem epistola de Resurrectione mortuorum docuerit, ex eodem libro XX. Sed rante Iudaei conuertuntur ad 150. An possint corpora in ustione ignis esse151. An consequens sit ut corporeum dolorem sequatur carnis interitus. CXXXVI. 152. Quod in rebus miris summa credendi ratio sit omnipotentia creatoris. CXextensiora poenarum tempora, quam
Abbreviated transcription (Latin):
cum stantia ipsa sermonis quȩ cog¬
noscitur scriptorum intentio aut
in pr&um consolatio: aut prȩceden¬
tes linguae soluat in spectio.:
CCLAXIII DEAIBIGUITATIB: UERBORUTRAUSLA¬
TORUMINQUIB: CAUEUDŨPREMOUIT UE
FIGURATA LOCUTIO ADLIT TERMACCI¬

Expanded text:
cumstantia ipsa sermonis qua cognoscitur scriptorum intentio, aut interpretum collatio, aut praecedentis linguae solvat inspectio. CAPUT CCLXXIII. De ambiguitatibus verborum translatorum, in quibus cavendum praemonet ne figurata locutio ad litteram acci
Abbreviated transcription (Latin):
udȩfactum consideremus. quocũ
sua nuru concubuit: quid significa¬
uerit futurorum: Sed prius loquen¬
dumẽ : nequem quam prauȩ conside¬
rationis offendat: quod dequibus dã
malis operibus hominum. inscriptu¬
rissc̃is quȩdam non mala sed bona
futura significantur: Seruat enim
ubiq bona prouidentia uirtutẽ bonita¬
tis suȩ utquem ad modũ & adulterorum¬
cũ concubito formatur & nascit᷑homo
dehomine operemalo: bonum opus dĩ¬
sicut in prȩcedenti sermone iam dixi¬
mus defecunditate seminum. non de
turpitudine uitiorum ita inscripturis
proph&icis. non tantum bona hominã.¬
uerum &iam mala facta narrantibus.
aliquid demalis operib hominũ. &iam
futurorum bonorum : non peccantis
opere sed scribentis. Neq enm iudas.

Expanded text:
udae factum consideremus, quod cum sua nuru concubuit, quid significauerit futurorum. sed prius praeloquendum est, ne quemquam paruae considerationis offendat, quod de quibusdam malis operibus hominum in scripturis sanctis quaedam non mala, sed bona futura significantur. seruat enim ubique diuina prouidentia uirtutem bonitatis suae, ut. quemadmodum ex adulterorum concubitu formatur et nascitur homo, de hominsicut in praecedenti sermone iam diximus, de fecunditate seminum, non de turpitudine uitiorum — ita in scripturis prophverum etiam et mala facta narrantibus, aliquid de malis operibus hominum etiam futurorum bonorum, non peccantis opere, sed scribentis. Neque enim Judas
Abbreviated transcription (Latin):
&iã siodiũ frat̾nũ. in ei cui dimitteret᷑
animo ꝑseuerat: Soluitͣ enĩ hest̃nus
dies & quic ꝗd supra ẽ soluit &iã
ipsa hora mom̃to quȩ ante baptismũ
& inbaptismo: de inceps aũ c̃tinuo
reus eẽ incipit: ñ solũ c̃sequentiũ
sed etiã p̃teritorũ dierũ. horũ mo¬
m̃torũ redeuntib omnib quȩ di¬

Expanded text:
etiamsi odium fraternum in eius cui dimittuntur etiamsi odium fraternum in eius cui dimittuntur animo perseuerat. soluitur enim hdies, et quidquid supra est solvitur, etiam ipsa hora momentoque ante baptismum et in baptismo: deinceps autem continuo reus esse incipit, non solum consequentium, sed etiam praeteritorum dierum, horarum, momentorum, redeuntibus omnib
Abbreviated transcription (Latin):
hoc &ipsius dm̃i uerba manifestius ape¬
riunt: ait enĩ. Egressus aũ seruus ille
inuenit unũ dec̃seruis suis. quidebe¬
bat ei centũ denarios Ñdix̃ cuidebitũ
iã centũ denariorũ dimiserat Sienĩ
dimiserat ñei debebat: quia ergo
dix̃ debebat ei manifestũ ẽ qđ ñ di¬
miserat: & melius quidem fuerat. atq
hoc potius c̃gruebat : tanto debitori
reddit rationẽ et exspectanti miseri¬
cordiã dñi sui: ut prius ipse c̃seruo di¬
mitteret qđ ei debebatͥ & sic ad raci¬
onẽ reddendã ubi misericor dia dñi
inploranda erat accederet: Nec tam̃
illud qđ ñdũ c̃seruo dimiserat in pe¬
diuit domino ei: quo minus in illo tẽpo¬
re accipiende rationis dimitteret
ei om̃a quȩ debebat sed ꝗd ꝓfuit.
quando quidem in caput eiꝰ ꝓpt̃ odio¬
rũ ꝑseuerantiã rursus om̃a c̃tinuo
replicata s̃: sic ñ mpeditͥ bapti migra¬
tia quo minus om̃a peccata dimittat.

Expanded text:
hoc et ipsius domini uerba manifestius apehoc et ipsius domini uerba manifestius aperiunt. ait enim: egressusus autem seruus ille inuenit unum de conseruis suis qui debebat ei centum denarios. non dixit: ccui debitum iam centum denariorum dimiserat\'; si enim dimiserat, non ei debebat. quia ergo dixit: debebat ei, manifestum est quod non dimiserat. et melius quidem fuerat adque hoc potius congruebat tanto debitori reddituro rationem et expectanti misericordiam domini sui, ut prior ipse conseruo dimitteret quod ei debebatur et sic ad rationem reddendam, ubi misericordia domini imploranda erat, accederet. nec tamen illud quod nondum conseruo dimiserat impediuit domino eius, quominus in illo tempore accipiendae rationis dimitteret ei omnia quae debebat. sed quid profuit, quandoquidem in caput eius propter odiorum perseuerantiam rursus omnia continuo replicata sunt? sic non impeditur baptismi gratia quominus omnia peccata dimittat,
Abbreviated transcription (Latin):
Quod sine caritate peccata
redeant quedimis sa suenant
tũ dimiserat domiuus suus
Nam redire dimissa peccata ubi
fratna caritas nẽ aꝑtissime dñs in
euangelio docet deillo seruo: quẽ
cũ inuenisset debitorẽ decem miliũ
todentorũ dep̃canti om̃a dimisit:
Ille aũ conseruo suci. qui et de¬
bebat centũ denarios. cũ misera¬
tus ñ fuisset iussit eũ dñs reddere.
quȩ ei dimiserat: Temp ergo quo acci¬
pit᷑ indulgentia ꝑbaptismũ tãquã
tẽp ẽ reddende rationis. ut oma debi¬
ta quȩ inuenta fuerint dimittant᷑:
Ñ tam̃ ille seruus. postea deđ conser¬
uo suo mutuã pecũniã: quã cũ ille ñ
possit reddere . ñ eiꝰ misertus ẽ: sed
iam et debebat conseruus suus. cũ ipsa
rationẽ dñõ suo reddens tanti numen
debito solueret᷑: nec dimiserat c̃ser¬
uosuo qđ ei debebat : & sic accesserat
c̃serui dicentis patientiã habe in me
&reddã tibi: Alio quindiceret: iã
mihi hoc dimiseras. cur iterũ repetis:

Expanded text:
CARITATE PECCATA REDEANT, QVAE DIMISSA FVERANT, TVM DIMISERAT DOMINVS SWS. Nam redire dimissa peccata, ubi fraterna caritas non est, apertissime dominus in euangelio docet de illo seruo,. quem cum inuenisset debitorem decem milium talentorum, deprecanti omnia dimisit; ille autem conseruum suum, qui ei debebat centum denarios, cum miseratus non fuisset, iussit eum dominus reddere quae ei dimiserat. tempus ergo, quo accipitur indulgentia per baptismum tamquam tempus est reddendae rationis, ut omnia debita quae inuenta fuerint dimittantur. non tamen ille seruus postea dedit conseruo suo mutuam pecuniam, quam cum ille non posset reddere non eius misertus est, sed iam ei debebat conseruus eius, cum ipse rationem domino suo reddens tanti numeri debito solueretur, nec dimiserat conseruo suo quod ei debebat et sic accesserat, conserui dicentis: patientiam habe in me et reddam tibi. alioquin diceret: iam mihi hoc dimiseras; cur iterum repetis?\'
Abbreviated transcription (Latin):
pagani solent calũniari euangelio
Videant quẽ ad modũ locutĩs auctores
eorũ fedras. medeas & clitemestras. cũ
singulȩ fuerint: quid aũ usitatius.
Verbi gratia : quã utdicat aliquis. &
rustici mihi insultant: &iã se unus in¬
sultet Tc̃ eñi eẽt c̃trariũ. qđ lucas de
uno manifestauit : si illi dixissent am¬
set subnumero plurali : unus intellegi
cũ uõdictũ ẽ. Latrones . ł ꝗcũeo cru¬
cifixi erant: nec additũ ẽ ambo ñ so¬
lũ si nambo fecissent. posset hoc dici
Sed &iã quia unus hoc fec̃ potuit usi¬
tato locutionis moda ꝓpt̃ pluralem
numerũ significare: clxxx ii.
Quod apud quat tuoꝵ euançe¬
Lastas inueniatur decies cõ¬
memoratũ dũm uisũ eẽ as ho¬
onuisus post resur rectionẽ.

Expanded text:
pagani solent calumniari euangelio, pagani solent calumniari euangelio, uideant, quemadmodum locuti sint auctores eorum Faedras, Medeas et Clytemestras, cum singulae fuerint. quid autem usitatius uerbi gratia, quam ut dicat aliquis: et rustici mihi insultant\', etiam si unus insultet? tunc enim esset contrarium quod Lucas de uno manifestauit, si illi dixissent amset sub numero plurali unus intellegi. cum uero dictum est latrones uel qui cum eo crucifixi erant nec additum est \'ambo\', non solum, si ambo fecissent, posset hoc dici, sed etiam, quia unus hoc fecit, potuit usitato locutionis modo per pluralem numerum significari. Quod apud quattuor euangelistas inueniatur decies commemoratum dominum uisum esse ab hominibus post resurrectionem.
Abbreviated transcription (Latin):
neris in regnũ tuũ: Et dix̃ illi ihs̃. Am̃¬
dico tibi hodie mecũ eris in paradyso
Quomodo ergo sic̃ matheus dic̃: latro¬
nes qui fixi erant cũ eo. inꝓperabant
ei. Uel sic̃ marcus dic̃: & qui cũ eo cru¬
cifixi erant. c̃uiciabantͥ et: quando
quidem unus eorũ c̃uiciatus ẽ : scđm lu¬
cȩ testimoniũ : alt̃ & c̃pescuit eũ & in
dm̃ credidit Nisi intellegamꝰ matheũ
& marcũ breuit̃ ꝑstringentes hunc lo¬
cũ pluralẽ numerũ: ꝓsingulari posuisse :
Sic̃ inepistula adhebreos legimus plu¬
ralit̃ dictũ : Cluser̃ ora leonũ: cũ solus
danihel significari intellegat᷑: Et plu¬
ralit̃ dictũ sectis : cũ de solo esaia tra¬
detͥ inpsalmo &iã qđ dictũ ẽ. Adsti¬
ter̃ reges terrȩ : & principes ẽuener̃
in unũ pluralẽ numerũ ꝓsingulari
positũ in actib a postolorũ exponit̃:
Nã reges ꝓpt̃ herodẽ. principes. ꝓpt̃
pilatũ intellexer̃ : qui testimonium:
eiusdẽ psalmi adhibuer̃: Sed quia &

Expanded text:
neris in regnum tuum. et dixit illi Iesus: amdico tibi, hodie mecum eris in paradiso. quomodo ergo, sicut Mattheus dicit, latrones, qui fixi erant eum eo, inproperabant ei, uel, sicut Marcus dicit, et qui cum eo crucifixi erant conuiciabantur ei, quando quidem unus eorum conuiciatus est secundum Lucae testimonium, alter et conpescuit eum et in dominum credidit, nisi intellegamus Mattheum et Marcum breuiter perstringentes hunc locum pluralem numerum pro singulari posuisse, sicut in epistula ad Hebraeos legimus pluraliter dictum: cluserunt ora leonum, cum solus Danihel significari intellegatur, et pluraliter dictum: secti sunt, cum de solo Esaia tradatur? in psalmo etiam quod dictum est: adstiterunt reges terrae et principes conuenerunt in unum, pluralem tibus apostolorum ponitur. nam reges propter Herodem, principes propter Pilatum intellexerunt qui testimonium eiusdem psalmi adhibuerunt. sed quia et
Abbreviated transcription (Latin):
uoduero ait. & ascenderunt supraterre
Catitudinem: &x tinxerunt castrascõrũ & di¬
lectam ciuitatẽ: nonutiq ad unum locum
uenisse. ueluenturi eẽ significati sunt: quasi
uno aliquo futuras int castrascõrum & di¬
lecta ciuitas: cum hec nonsit nisi xp̃i ȩcłea
toto terrarũ orbediffusa: ac perhocubiq
tuncerit quȩ in omnib gentib erit quod
significatum ẽ nomine latitudines terrȩ :¬
ibierunt castrascõrum : ubierit dilecta dõ

Expanded text:
uod vero ait: Ascenderunt super latitudinem terrae et cinxerunt castra sanctorum et dilectam civitatem, non utique ad unum locum venisse vel venturi esse significati sunt, quasi uno aliquo lecta ciuitas, cum haec non sit nisi Christi ecclesia toto terrarum orbe diffusa; ac per hoc ubicumque tunc erit, quae in omnibus gentibus erit, quod significatum est nomine latitudinis terrae, ibi erunt castra sanctorum, ibi erit dilecta D
Abbreviated transcription (Latin):
dedit quemnon exeit ut factum hoc ad
inquirendam & intellegendã propheti¬
cã significationem : Occurra tergo iam in¬
tentis mentib: tam quã diabolicorpus in
uitulo: idesthomines in omnib gentibus.
quib ad hȩc sacrilegia caput.hocẽ auctorẽ.
diabolus aureũ propterea: quia uidentur
idolatrieritus. uelut asapientib instituti
De quib dicit apłs: Quõ cognoscentes dm̃.
non sicut dm̃ glorificauerunt. aut gratias
egerunt sed euanuerunt incogitationib

Expanded text:
dedit? quem non excitet factum hoc ad inquirendam et intellegendam propheticam significationem ? occurrat ergo iam intentis mentibus tamquam diaboli corpus in uitulo, id est homines in omnibus gentibus, quibus ad haec sacrilegia caput, hoc est auctor, est diabolus, aureum propterea, quia uidentur idolatriae ritus uelut a sapientibus instituti. de quibus dicit apostolus: quoniam cognoscentes deum non sicut deum glorificauerunt aut gratias egerunt, sed euanu
Abbreviated transcription (Latin):
Etinmuta uerunt gloriam incorruptibilis
dĩ insimilitudinem imaginis corruptibilis
hominis & uolucrum. & quadrupedum
& serpentium: & hacquasi sapientia.
isteuitalus aureus. qualia solebant egyp¬
tiorum &iam ipse primatas. & tam quam
doctihomines. ad orare figmenta: Hoc
ergo uitulo significatum ẽ om necorpus.
idẽ omnis soci&as gentilium: idolatriȩ
deditorum: hanc sacrilegam soci&atem.
dñs xp̃r. illo igne conbur&. de quo in euan¬
gelio dicit. Ignem ueni mittere interram:
ut quõ nonẽ qui se abscondat acaloreeius.
dumin eum credunt gentes. igneuir tutes
eius diabolicaineir formas aluatur: totũ
de in decorpus illud comminuitur. id est
abilla malȩ conspirationis conflatione
discessum uerbo ueritatis humiliatur: &
comminutum in aquammittit᷑: uteos isra¬
helitȩ. idesteuangelii prȩdicatores. & bap¬
tismo in sua membra. hocest incorpusdni

Expanded text:
ibilis dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et uolucrum et quadrupedum et serpentium. ei hac quasi sapientia iste uitulus aureus, qualia solebant Aegyptiorum etiam ipsi primates et tamquam docti homines adorare figmenta. hoc ergo uitulo significatum est omne corpus, id est omnis societas gentilium idolatriae deditorum. hanc sacrilegam societatem dominus Christus illo igne comburit, de quo in euangelio dicit: ignem ueni mittere in terram, ut, quoniam non est qui se abscondat a calore eius, dum in eum credunt gentes, igne uirtutis eius diabolica in eis forma soluatur. totum deinde corpus illud comminuitur, id est ab illa malae conspirationis conflatione discissum uerbo ueritatis humiliatur et comminutum in aquam mittitur, ut eos Israhelitae, id est euangelii praedicatores, ex baptismo in sua membra, hoc est in corpus
Abbreviated transcription (Latin):
uob: autem causis ñ intelleguntur
quȩ scripta sunt : si autignotis aut
ambiguis signis obteguntur: Suntaũ
signa uł propria. uł trans lata: ꝓpria
dicuntꝰ. cui his reb significandis ad¬
hibentꝰ propt̾ quasunt instituta. sic̃ cũ
dicimus bouem cũ intellegimus pecur
qđom nes nobis cũ latinȩ linguȩ ho¬
mines. hoc nomine uocant: transla¬
ta sunt cũ &ipsȩ res quas prioris uerbis

Expanded text:
us autem causis non intelleguntur quae scripta sunt, si aut ignotis aut ambiguis signis obteguntur. sunt autem signa uel propria uel translata. propria dicuntur, cum his rebus significandis adhibentur, propter quas sunt instituta, sicut dicimus bouem, cum intellegimus pecus, quod omnes nobiscum latinae linguae homines hoc nomine uocant. translata sunt, cum et ipsae res, quas propriis uerbis
Abbreviated transcription (Latin):
so casuros ẽe quȩ presumptio in
isto temptationum loco nex pedit.
ubitanta est infirmitas. ut suꝑbi¬
am possit generare securitas:
Deniq &iam hocerit: sed tunc qđ
iam in angelis est : &iam in homini¬
b erit: quando superbia illa esse
non poterit:¬

Expanded text:
esse casuros. quae praesumtio in esse casuros. quae praesumtio in isto temtationum loco non expedit, ubi tanta est infirmitas, ut superbiam possit generare securitas. denique etiam hoc erit; sed tunc, quod iam est in angelis, etiam in hominibus erit, quando superbia ulla esse non poterit
Abbreviated transcription (Latin):
tio: ut &iam pr̃osatanȩ angelum.
Neex toller&ur. tantus cola fizare¬
tur a postolus: hinc aposto lus dice¬
batur simanseritis in me dicente
illo qui eosutiq sciebatẽe man¬
suros: & ꝑ proph&am si uolueri¬
tis & obaudi eritisme: cum scir&
utiq ipse. in quib operar&ur & uel¬
le: & similia multa dicuntur:
Nam propter huius utilitatẽ secre
ti : Neforte quis extollatur: Sed
om̃s &iam qui benecurrunt. ti¬
meant dumoccultũ est quiꝑ ue¬
niant Propt̃ huius utilitatẽ se¬
cr&i credendum est quosdam do
filus ꝑditionir: Nonaccepto dono
ꝑ seuerandi usq infinem: infide
quȩ ꝑ dilectionem operatur. inci¬
pereuiuere : & aliquando fidelit
aciuste uiuere: & posteacadere
N eꝙ dehac uita prius quã hoc eis
contingat auferri: quorũ sinemi¬
ni contigirs&: tamdiu haberent
homines istum saluberrimũ ti¬
morem: quo uitium elationir op¬
primitur. donec ad xp̃ĩ gratiam
quapie uiuitur ꝑuenirent: De¬
in cepsiam securi: nũ quã se ab ip

Expanded text:
tio, ut etiam per Satanae angelum, ne extolleretur, tantus colaphizaretur apostolus; hinc apostolis dicebatur: Si manseritis in me, dicente illo qui eos utique sciebat esse mansuros, et per prophetam, Si volueritis et obaudieritis me cum utique sciret ipse in quibus operaretur et velle; et similia multa dicuntur; nam proti, ne forte quis extollatur, sed omnes, etiam qui bene currunt, timeant, dum occultum est qui perueniant — propter huius ergo utilitatem secreti credendum\' est quosdam de filiis perditionis non accepto dono perseuerandi. usque in finem in fide, quae per dilectionem operatur, incipere uiuere et aliquandiu fideliter ac iuste uiuere et postea cadere neque de hac uita, priusquam hoc eis contingat, auferri.I quorum si nemini contigisset, tamdiu haberent homines istum saluberrimum timorem, quo uitium elationis opprimitur, donec ad Christi gratiam, qua pie uiuitur, peruenirent, deinceps iam securi numquam se ab illo
Abbreviated transcription (Latin):
siue ñ intellectȩ quasi nor meliussa.¬
pere. meliusq ꝑcipere possimur:
sed potius cogitare & credere. esse
melius &uerius qđ ibi scriptũ ẽ : &iã
silateat quã id quo dnor ꝑnos ipsos
sapere possimus: postistos duos gradur
łimoris atq pi&atis ad tertium ueni¬
tur scientiae gradum de quonunc a¬
gere institui: Nam in eose exerc& om¬
nis diuinarum scripturarum studio¬
sus : nihilineis aliud inuenturur quã
toto corde & extota anima & exto¬
tamente : prox imum uero tã quam
seipsum: idẽ ut tota proximi. sicut
&iam nostridilectio referatur in
dm̃: dequib: duobus preceptis cũ
derebus ageremus. libro superiore
tractauimus: necesse ẽ ergo ut pri¬
mo sequisq: inscripturis inueniat.
amore huius seculi. hocẽ tempo¬
ralium rerum implicatum: longe
s&iunctum eẽ atanto amoredĩ &
tanto amore proximi quantum
scriptura ipsa p̃scribit: Tum uero il
letimor quo cogitat deiudicio dĩ
dere auccoritati scõrum liborum:

Expanded text:
siue non intellectae, quasi nos melius sasiue non intellectae, quasi nos melius sapere meliusque praecipere possimus, sed cogitare potius et credere id esse melius et uerius quod ibi scriptum est, etiam si lateat, quam id quod nos per nos ipsos sapere possumus. post istos duos gradus timoris atque pietatis ad tertium uenitur scientiae gradum, de quo nunc agere institui. nam in eo se exercet omnis diuinarum scripturarum studiosus, nihil in eis aliud inuenturus quam toto corde et ex tota anima et ex tota mente, proximum uero tamquam se ipsum, id est ut tota proximi sicut etiam nostri dilectio referatur in deum. de quibus duobus praeceptis, cum de rebus ageremus, libro superiore tractauimus. necesse est ergo, ut primo se quisque in scripturis inueniat amore huius saeculi, hoc est temporalium rerum, implicatum longe seiunctum esse a tanto amore dei et tanto amore proximi, quantum scrile timor quo cogitat de judicio Deicedere auctoritati sanctorum Librorum,
Abbreviated transcription (Latin):
promer&ur : Cum res eademsit eãq:
cognitioͬ difficile est dicere. & alia
questio ẽ : nc̃ tam̃ nemo ambigit. & ꝑ
similitu dines libentius quȩ que cog¬
nosci: & cum aliqua difficultate quȩ
sit amulto gratius inueniri: qui enĩ
habent fastidio sepe marcescunt: in
utroq: aut̃ languor cauendur ẽ:
magnifice igitur & salubriter. sp̃s scr̃
ita scripturas scãs modificauit: ut lo¬
cisaꝑtiorib: fame occurrer&: obscu¬
rionbus aut̃: fastidia d&erger&:
Nilenim feredeillis obscuritatib eru¬
uitur quodñ planissime dictũ alibi rep¬
periatur: Ante omnia igitur opus est.
ditimore conuerti ad cognoscendam
eius uoluntatẽ: quid nobis app&endũ.
faciendumq p̃cipiat: Timorautem
iste cogitationem denrã mortalita¬
te & defutura morte necesse ẽ in cuti¬
at & qua siclauatis carnib: om̃s suꝑ¬
biȩ motus. lignocrucis affigat: de in
de mitescere opusest pi&ate neq
contradicere. diuinȩ scripturȩ: siue
intellectȩ: Sialiquauitia nrã ꝑcutit:

Expanded text:
promeretur, cum res eadem sit eademque cognitio, difficile est dicere, et alia quaestio est. Nunc tamen nemo ambigit, et per similitudines libentius quaeque cognosci, et cum aliqua difficultate qusita multo gratius inueniri. qui enim habent, fastidio saepe marcescunt: in utroque autem languor cauendus est. magnifice igitur et salubriter spiritus sanctus ita scripturas sanctas modificauit, ut locis apertioribus fami occurreret, obscurioribus autem fastidia detergeret. nihil enim fere de illis obscuritatibus eruetur, quod non planissime dictum alibi. reperiatur. ADei timore converti ad cognoscendam ejus voluntatem, quid nobis appetendum fugiendumque praecipiat. Timor autem iste cogitationem de nostra mortalitate et de futura morte necesse est incutiat, et quasi clavatis carnibus omnes superbiae motus ligno crde mitiscere opus est pietate neque contradicere diuinae scripturae siue intellectae, si aliqua uitia nostra percutit,
Abbreviated transcription (Latin):
requieũ ab õnib: operib suis. quȩ incho¬
auit dr̃ facere : Dies eñĩ septimus &iã
nos ipsi erimo quando ei fuerimus.
benedictionẽ & scĩficationẽ pleniat
quando ab illo cecidim᷑ : audientes
a seductore eritis sic̃ dii : & recedentes
a uõ dõ quo faciente dii essemus par¬
ticipatione ñ desertione: Quid eñ i
sine illo fecimꝰ : nisi qđ inira ei defeci¬
mus: a quo refecti : & gratia maiore
ꝑfecti: uacabimꝰ in et̃nũ uidentes quia
ipse ẽ ds̃ qđ pleneerimꝰ quando ipse
erit om̃a inõnib: : Nã & ipsa opera bo

Expanded text:
requievit ab omnibus operibus suis, quae inchoavit Deus facere. Dies enim septimus etiam nos ipsi erimus, quando ejus fuerimus benedictione et sanctificatione pleni atqquando ab illo cecidimus, audientes a seductore: Eritis sicut dii; et recedentes a vero Deo, quo faciente dii essemus ejus participatione, non desertione. Quid enim sine illo fecimus, nisi quod in ira ejus defecimus, a quo refecti et gratia majore perfecti, vacabimus in aeternum, videntes quia ipse est Deus, quo pleni erimus quando ipse erit omnia in omnibus. Nam et ipsa opera bo
Abbreviated transcription (Latin):
rectoq iudicio. similis eidem uanitati
factur. euanescerehomo: Indieb: tam̃
uanitatis suȩ. interest plurimũ . utrũ
resistat. anobtemper& ueritati: &
utrum sit ex pers uerȩ pi&atis. an par¬
ticeps: Non propt̃ uitȩ huius uel bona
adquirenda: uel malauitanda uanis¬
cendo transeuntia. Sed propt̃ futu¬
rum iudiciũ. perqđ erunt bonis bona:
& malis mala sine fine mansura Demq
istesapiens. hunclibrum sic conclusit
ut dicer&: Dm̃time : & mandata eius
custodi : Quia hocẽ omnis homo: quia
omne hocopus dr̃ adducit iniudiciũ.
in omni despectũ siue bonũ siuemalũ:
Quid breuius uerius salubrius dicipotuit :
dm̃ in quidtime & mandata eius custodi:
quia hocẽ omnis homo: qui sumq: enimẽ:
hoc non ẽ nihilẽ : Non enm adueritatis
imaginem reformatur . remanens in
similitudine uanitatis: quia omne hoc
opus: idest quodab homine fit in hacuita.
siuebonum siuemalum: ds̃ ad ducitiniu¬

Expanded text:
rectoque iudicio similis eidem uanitati rectoque iudicio similis eidem uanitati factus uanesceret homo? In diebus tamen uanitatis suae interest plurimum, utrum resistat an obtemperet ueritati, et utrum sit expers uerae pietatis an particeps; non propter uitae huius uel bona adquirenda uel mala uitanda uanescendo transeuntia, sed propter futurum iudicium, per quod erunt et bonis bona et malis mala sine fine mansura. Denique iste sapiens hunc librum sic conclusit, ut diceret: Deum time et mandata eius custodi, quia hoc est omnis homo; quia omne hoc opus Deus adducet in iudicium in omni despecto, siue bonum siue malum. Quidbreuius, uerius, salubrius dici potuit? Deum, inquit, time et mandata eius custodi, quia hoc est omnis homo. Quicumque enim est, hoc non est, nihil est; non enim ad ueritatis imaginem reformatur remanens in similitudine uanitatis. quia omne hoc opus — id est quod ab homine fit in hac uita — sine bonum siue malum deus adducet in iu