comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qui speratur. Caritas autem numꝗͣ.
excidit. qm̃ & hic ẽ & illic erit. & non
habebit finem unꝗͣ dilectio. sicut
finem non habebit umquam in¬
spectio. Sicut numquam separabi¬
mur a contemplacione: sic numꝗͣ
euacuabimur adilectione. s semper
uidebimus & semꝑ diligemus. Sic gͦ
caritas numquã caritas excidit qr
semꝑ manet. Non enim dixit anul¬
lis excidit. s numquã excidit. quia
non inomnibus manet. & tam̃ sem¬
per manet inquib manet. Nam si
propterea ñ semꝑ manet quia non
inomnib manet. gͦ nec fides. aut
spes hic manet.quia non inomnib
manet. Multi enim a fide & spe
quȩ indm̃ ẽ tecesserunt. & fidem
⁊ spem ipsam quam habere cepe¬
rant deseruerunt. & excidit ab eis
fides ⁊ spes etiam inhac uita. nec
tamen idcuro minus uerum fuit
quod dictum ẽ. nunc manent
fides. spes. & caritas. tria hȩc. Si gͦ
fides:. spes quȩ hic aliquando aqui¬
busdam excidunt. tamen hic ma¬

Expanded text:
qui speratur. Charitas autem nunquam qui speratur. Charitas autem nunquam excidit, quantum hic est et illic erit, et non habebit finem unquam dilectio, sicut finem non habebit unquam inspectio. Sicut nunquam separabimur a contemplatione, sic nunquam evacuabimur a dilectione; sed semper videbimus et semper diligemus. Sic ergo charitas nunquam excidit quia semper manet. Non enim dixit a nullis excidit, sed nunquam excidit quia non in omnibus manet, et tamen semper manet in quibus manet. Nam si propterea non semper manet quia non in omnibus manet, ergo nec fides aut spes hic manet, quia non in omnibus manet. Multi enim a fide et spe quae in Deum est recesserunt, et fidem et spem ipsam quam habere coeperant deseruerunt; et excidit ab eis fides et spes etiam in hac vita. Nec tamen idcirco minus verum fuit quod dictum est: Nunc manent fides, spes et charitas tria haec. Si ergo fides et spes quae hic aliquando a quibusdam excidunt tamen hic ma
Abbreviated transcription (Latin):
Similiter dico quia illic non sperabis.
nec tam̃ dico desperabis s ido dico
cħ fut᷑ũ expectab̾. Nũqͥd similiter¬
ter dico quia illic non amabis:
Gͦ quando adhuc non habuisti dilexi¬
sti. & non amabis quando habebis:
Absit. Immo multomagis tunc amab̾.
quando quem amabis udebis. &
quem uidebis habebis. Non enim
sic ẽ amor iste ut absens diligat᷑.
& p̃sens fastiadiatur. G tunc etiã
amabis & multomagis amabis. &
remanebit caritas. quando fides.
& spes. amplius non erunt. Hoc gͥ¬
sibi uult quod dictum ẽ. caritas
numquam excidit. qm̃ hic habe¬
cur: & illic retinetur. Siue pro¬
pheciȩ euacuabuntur. siue linguȩ
cessabunt. siue scientia destruetur.
Omnia enim hec inhac uita tan¬
tum sunt. Etiam ipsa scientia nr̃a
quȩ modo ẽ. tunc nonerit. non quia
tunc nulla erit. s quia alia erit.
Omnia ergo ista cum ipsa uita excidt̃.
quia non ꝑmanent postea quando
uidebitur qui creditur. & habebitur

Expanded text:
Similiter dico quod illic non sperabis, Similiter dico quod illic non sperabis, neque tamen dico, desperabis, sed ideo dicohil futurum exspectabis. Nunquid similiter dico quod illic non amabis? Ergo quando adhuc non habuisti dilexisti et non amabis quando habebis? Absit! Imo multo magis tunc amabis quando quem amabis videbis, et quem videbis habebis. Non enim sic est amor iste, ut absens diligatur, et praesens fastidiatur. Ergo tunc etiam amabis, et multo magis amabis, et remanebit charitas quando fides et spes amplius non erunt. Hoc igitur vult quod dictum est: Charitas nunquam excidit; quoniam hic habetur, et illic retinetur. Sive prophetiae evacuabuntur, sive linguae cessabunt, sive scientia destruetur. Omnia enim haec in vita tantum sunt, etiam ipsa scientia nostra quae modo est, tunc non erit. Non quia tunc nulla erit, sed quia alia erit. Omnia igitur ista cum ipsa vita excidunt, quia non permanent postea quando videbitur qui creditur, et habebitur
Abbreviated transcription (Latin):
pore. S dicis. Quid ergo sͥ uult
auctoritas quȩ dicit. Caritas num¬
quam excidit: Audi quid. Tu fortaᷤᷤ¬
sis sic intelligebas quod ex quo semel
habetur amplius non amittitur.
oluit hoc dicere scriptura s aliud
quod tu quidem idcirco non recte
intellexisti quia ipsam scripturã
non bene inpexisti. Quid ergo.
uid dicit scriptura illa.Nunc¬
inquit manent tria hȩc. fides.
spes. caritas. Quid ẽ nunc: Hoc ẽ
in hac uita. quam diu quod non
uidetur creditur. & speratur. quod
expectatur. & desideratur quod ama¬
tur. Cum autem finem acceperit ui¬
ta hȩc. & omnia facta fu̾int mani¬
festa. quid erit occultum quod cre¬
datur. quando nichil erit quod
ma nifeste non uideatur. Quid etiã
tunc poterit sꝑari. futurum.
quando omnia p̾sentia erunt. &
quia si uides non ẽ fides. E iterum.
Q uod uidet quis quid sperat. Gͦ
illic non credes. Non dico quia in¬
fidelis eris. s non credes quia scies.

Expanded text:
pore. Sed dicis: Quid ergo sibi vult pore. Sed dicis: Quid ergo sibi vult auctoritas quae dicit: Charitas nunquam excidit? Audi quid: Tu fortassis sic intelligebas, quod ex quo semel haberetur amplius non amitteretur. Noluit hoc dicere Scriptura, sed aliud quod tu quidem idcirco recte non intellexisti, quia ipsam Scripturam non bene inspexisti. Quid ergo? Quid dicit Scriptura illa? Nunquid non manent tria haec, fides, spes, charitas? Quid est nunc? Hoc est in hac vita, quandiu quod non videtur creditur, et speratur quod exspectatur, et desideratur quod amatur. Cum autem finem acceperit vita haec et omnia facta fuerint manifesta, quid erit occultum quod credatur quando nihil erit quod manifeste non videatur? Quid etiam tunc poterit sperari futurum quando omnia praesentia erunt et quia si vides non est fides ; et iterum: quod videt quis quid sperat . Ergo illic non credes. Non dico quia infidelis eris, sed non credes quia scies.
Abbreviated transcription (Latin):
tur. si ad iniquitatem non dedinans.
Extra hanc uitam quidam mali st̃.
qui boni cẽ non possunt. & boni
quidem sunt. qui similiter mali
eẽ non possunt. quia illi per ma¬
liciam ligati sunt. isti ꝑ gr̃am con¬
firmati. S & in his quoq necessita¬
tem natura quȩ ex se mutabilis
est nullatenus operatur. quia
in aliis ut dictum est mutabilitatẽ
naturȩ non natura s malicia indet̾iꝰ
eartat. in aliis uero eandem nacurȩ
mutabilitatem non natura s gr̃a
inmelius confirmat. Qui ergo illic
mali sunt: boni ẽẽ non posst̃.¬
& similiter. qui boni sunt: mali ẽẽ
non possunt. Hoc enim ȩt̾nitatis
ẽ & immutabilitatis ut illic de alio
in aliud transitus ẽẽ non possit.
hic autem quamduu mutabiliter
ita bonus inueniatur qui semꝑ
bonus sit. idem ipse tamen qui
bonusẽ malus ẽẽ potest. quamdi¬
u ille qui malus ẽ bonus ẽẽ potest
trumq enim sub tempore uiuit.
& utriusq condicio una ẽ intem¬

Expanded text:
tur, si ad iniquitatem non declinant. tur, si ad iniquitatem non declinant. Extra hanc vitam quidam mali sunt, qui boni esse non possunt; et boni quidam sunt qui similiter mali esse non possunt; quia illi per malitiam ligati sunt, isti per gratiam confirmati. Sed et in iis quoque necessitatem natura quae ex seipsa mutabilis est nullatenus operatur, quia in aliis, ut dictum est, mutabilitatem naturae non natura sed malitia in deterius coarctat. In aliis quoque eamdem naturae mutabilitatem non natura, sed gratia in melius confirmat. Qui ergo illic mali sunt, boni esse non possunt. Similiter qui boni sunt, mali esse non possunt. Hoc enim aeternitatis est et immutabilitatis, ut illic de alio in aliud transitus esse non possit. Hic autem quandiu mutabiliter ita bonus inveniatur qui semper bonus sit, idem ipse tamen qui bonus est, malus esse potest, quandiu ille qui malus est bonus esse potest. Uterque enim sub tempore vere vivit, et utriusque conditio una est in tem
Abbreviated transcription (Latin):
Dicunt quia qui semel caritatem ha¬
bent deinceps illam amitere non
potest. Hoc est dicere qui bonꝰ
est. malus ẽẽ non potest. Quaregͦ
similiter non dicemus quia qui ma¬
lus ẽ bonus eẽ ñ potest. si dicimus
quia qui bonus ẽ malus ẽẽ ñ potest:
Qui enĩ caritatem habet bonus est.
non ẽ. Si ergo bonusqui habet: non
potest amittere: irec malus qui non
habet potest adquirere. Quod si ue¬
rum ẽẽ constiterit. nec stanti timen¬
dum ẽ. nec sperandum iacenti. Nos
intempore sumus ubi incerta uol¬
uuntur omnia. & tu michi detem¬
pore ȩternitatem facis: Scriptura
dicit. quia homo numquã in eodem
statu ꝑmanet. & tu nescio unde con¬
tendis quiaᷤ stat numquã cadit. Q¬
re ergo dictum ẽ. qui stat uideat
ne cadat.Utinam uerum eẽt si
tamen iustum ẽẽt. ut in hac uita
omnis qui bonus ẽ malus ẽe non
posset. Sed nunc uita ista ħ hr̃e
non debet. in qua & mali ex pectan¬
tur ut boni fiant. & boni proban¬

Expanded text:
Dicunt quod qui semel charitatem haDicunt quod qui semel charitatem habet, deinceps illam amittere non potest, hoc est dicere, qui bonus est, malus esse non potest. Quare ergo similiter non dicemus quod qui malus est, bonus esse non potest, si dicimus quod qui modo bonus est, malus esse non potest? Qui enim charitatem habet bonus est, non est. Si ergo bonus qui habet non potest amittere, neque malus qui non habet potest acquirere; quod si verum esse constiterit, nec stanti timendum est, nec sperandum jacenti. Nos in tempore sumus ubi incerta volvuntur omnia, et tu mihi de tempore aeternitatem facis? Scriptura dicit quod homo nunquam in eodem statu permanet . Et tu nescio unde contendis quod qui stat nunquam cadit? Quare ergo dictum est: Qui stat videat ne cadat? Utinam verum esset si tamen justum esset, ut in hac vita omnis qui bonus est, malus esse non posset. Sed nunc vita ista hoc non habere debet, in qua et mali exspectantur ut boni fiant, et boni proban
Abbreviated transcription (Latin):
potest diligere dm̃ quem non udet:
Isti ergo qui aliquando operantur
iniquitatem. dicant quomodo
habeant. caritatem. Anforte dicent
quia non ipsi operantur s peccatum
fuerunt non nulli stulti & ñ intelli¬
gentes id quod homo ẽ. qui putabant
quȩdã peccata etiam cum deliberati¬
one ꝑpetrata eiusmodi ẽẽ. ut de ip¬
sis homo ueraciter dice posset. ñ ego
operor s peccatum quod habitat
inme. non attendentes quia hoc
quidem quod homo concupiscen¬
tiam sentit quia ex necessitate est
uitȩ corruptibilis ñ ipse operatur.
quod uero concupiscentiȩ consentit.
quia ex uoluntate ẽ ñ nisi ipse ope¬
ratur. Si ergo ꝑ ꝓpriam uolũtatẽ
operantur iniquitatem. ñ babent
utiq caritatem. Et quid dicent:
Conueniant conscientiã suam & mo¬
derentur scientiam suam. Conscien¬
tia humilietur. nescientia infletur.
N on ergo de iusticia p̾sumant ne
forte ꝑ ipsam falsȩ iusticię p̃sump¬
tionem scientiam ueritatis amittant.

Expanded text:
potest diligere Deum quem non videt? potest diligere Deum quem non videt? Isti ergo qui aliquando operantur iniquitatem dicant quomodo habeant charitatem. An forte dicent quia non ipsi operantur iniquitatem,fuerunt nonnulli stulti et non intelligentes in quod homo est, qui putabant quaedam peccata etiam cum deliberatione perpetrata ejusmodi esse, ut de ipsis homo veraciter dicere: posset Non ego operor, sed peccatum quod inhabitat in me; non attendentes, quod hoc quidem quod homo concupiscentiam sentit, quia ex necessitate est vitae corruptibilis, non ipse operatur, quod vero concupiscentiae consentit, quia ex voluntate est, nonnisi ipse operatur. Si ergo per propriam voluntatem operantur iniquitatem, non habent utique charitatem. Et quid dicent? Conveniant conscientiam suam, et moderentur scientiam suam. Conscientia humilietur, ne scientia infletur. Non ergo de justitia praesumant, ne forte per ipsam falsae justitiae praesumptionem scientiam veritatis amittant.
Abbreviated transcription (Latin):
ritatem non perdiflissent quia habi¬
tam recinuissent. S uereor quod ideo
pocius non perdiderunt quia nũꝗͣ
habuerunt. Si autem nũquam ha¬
buerunt. neq gustauerunt: quomͦ
asserere p̾sumunt quod nesciunt:
Si autem caritatem aliquando habu¬
erunt. habent adhuc ipsam carita¬
tem. quam habuerum quia scđm
sententiam ipsoꝵ semel habitam amit¬
tere non potuerunt. Si autem ha¬
bent caritatem: ambulant scd̃m
caritatem. & non operantur iniqui¬
tatem. Si autem operantur iniqui¬
tatem. non habent caritatem. Si
enim dm̃ non diligit qui mundũ
diligit: ica quȩ inmundo sunt:
quomodo non multo magis. non
dm̃ diligit qui iniquitatem diligit.
Qui diligit iniquitatem odit animã
suam. Qui animã suam odit. se ip¬
sum non diligit. uel si diligit male
diligit. quia sodm solam carnem
diligit. Qui autem non diligit se¬
met ipsum. non diligit ꝓximum
sicut se ipsum. Qui autem ñ dilig̃
proximum quem uidet: quomodo

Expanded text:
ritatem non perdidissent quia habiritatem non perdidissent quia habitam retinuissent. Sed vereor quod ideo potius non perdiderunt quia nunquam habuerunt. Si autem nunquam habuerunt neque gustaverunt, quomodo asserere praesumunt quod nesciunt? Si autem charitatem aliquando habuerunt, habent adhuc ipsam charitatem quam habuerunt, quia secundum sententiam ipsorum semel habitam amittere non potuerunt. Si autem habent charitatem, ambulant secundum charitatem, et non operantur iniquitatem. Si autem operantur iniquitatem, non habent charitatem. Si enim Deum non diligit qui mundum diligit, et in ea quae in mundo sunt, quomodo non multo magis non Deum diligit quia iniquitatem diligit? Qui diligit iniquitatem, odit animam suam . Qui animam suam odit seipsum non diligit, vel si diligit, male diligit, quia secundum solam carnem diligit. Qui autem non diligit seipsum, non diligit proximum sicut seipsum. Qui autem non diligit proximum quem videt, quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
cum falsum sit ipsumuit cum illa
ingrediatur. & ꝓ illa suscipiatur.
S: nos luoem discernimus atenebris. &
deridemus ob̾curum quod lumini¬
se ingerit. & stare se putat cum lu¬
mine. Sienim caritas lumen est.
irior uero & stulticia tenebre
sunt. uͥ caritas ẽ claritas est. & non
est in ipsa qui palpando incedit. Qͥ
enim incaritate ẽ. aut ambulat &
uidet. aut stat & non p̃sumit. ultra
quamuidet. Quãdiu uero inlumi¬
ne est. siue stet siue ambulet. errare
non potest. quia uidet ubi ẽ. Qui
dutem p̃sumptione sua se p̃cipitat
ubi non uidet. ꝑdit claritatem
quia non habet caritatem. & quo¬
cumq ultra processerit error totum
ẽ. Sic istide caritate menciuntur nes¬
cientes caritatem. quia p̃sumere ñ
debuerunt. in eo quod uidere non
potuerunt. Dicũt quia caritas
semel habita deinceps numquã
amplius amittatur. Ego igitur illo ᷤᷤ
int̾rogo si ipsi caritatem numquã
ꝑdiderunt. Et utinam idcirco ca¬

Expanded text:
cum falsum sit ipsum, ut cum illa cum falsum sit ipsum, ut cum illa ingrediatur et pro illa suscipiatur. Sed nos lucem discernimus a tenebris, et deridemus obscurum quod se lumini ingerit et stare se putat cum lumine. Si enim charitas lumen est, error vero et stultitia tenebrae sunt. Ubi enim charitas est, claritas est, et non est in ipsa qui palpando incedit. Qui enim in charitate est aut ambulat, aut videt, aut stat et non praesumit ultra quam videt. Quandiu vero in lumine est sive stet, sive ambulet, errare non potest, quia videt ubi est. Qui autem praesumptione sua se praecipitat, ubi non videt perdit claritatem, quia non habet charitatem, et quocunque ultra procedit, error totum est. Sic isti de charitate mentiuntur, nescientes charitatem, quia praesumere non debuerunt in eo quod videre non potuerunt. Dicunt quod charitas semel habita, deinceps nunquam amplius amittatur. Ego igitur illos interrogo si ipsi charitatem nunquam perdiderunt, et utinam idcirco cha
Abbreviated transcription (Latin):
sint. Quod enim sine caritate fit ꝓp¬
ter dm̃ non fit. Et quod ꝓpt̾ dm̃
ñ fit: ds remunerare non habet si
uult. etiam si scđm aliquid bonum
ẽ illud quod fit. Nature enim bonũ
ẽ non gr̃e. Innatura non supͣ naturã.
Quod ergo ex natura sola bonum est
in sola natura. & meritum simul &
p̃mium illiusc̃. Itaq quod sine ca¬
ritate in sola natura fit ad illud qđ
indeo ẽ supra naturam p̃mium ñ
ꝑtingit. Liquet gͦ quia bonum ope¬
rando summum bonum ñ meretur.
nis solũ qͥ id quod facit bonum
ꝓpt summum bonum oꝑatur. Uis
mereri dm̃: fac quod facis ꝓpt̾ dm̃.
hoc ergo dicunt de caritate quia uir¬
tus ẽ urtutum om̃ium. & placent
ꝓpt̾ ipsam quȩ sine ipsa & si ad aliqͥd
bona eẽnt. ad summum tam̃ bonũ
optinendum bona ẽẽ non possent.
ocomnia de caritate dicta libenter suᷤ¬
cipimus quasi pͥncipium bonum
sententiȩ ueracis. s sequitur aliud:
quod sequidem coniungit ueritati.

Expanded text:
sint. Quod enim sine charitate fit, propsint. Quod enim sine charitate fit, propter Deum non fit, et quod propter Deum non fit, Deus remunerare non habet si vult, etiamsi secundum aliquid bonum est illud quod fit. Naturae enim bonum est non gratiae; in natura, non supra naturam. Quod ergo ex natura sola bonum est in sola natura et meritum simul et praemium illius est. Itaque quod sine charitate in sola natura fit ad illud quod in Deo est supra naturam praemium non pertingit. Liquet ergo quod bonum operando summum bonum non meretur nisi is solum qui id quod facit bonum propter summum bonum operatur. Vis mereri Deum, fac quod facis propter Deum. Hoc ergo dicunt de charitate, quia virtus est virtutum omnium, et placent propter ipsam, quae sine ipsa, etsi ad aliquid bona essent, ad summum tamen bonum obtinendum bona esse non possent. Haec omnia de charitate dicta libenter suscipimus quasi principium bonum sententiae veracis. Sed sequitur aliud quod se quidem conjungit veritati
Abbreviated transcription (Latin):
ut peream solus ego. & multi sal¬
uentur. Qd̾ autem maius bonum
mͥ est ame plus diligendum est.
quia mͥ primũ insitum ẽ ut dili¬
me quod uerum ẽ bonum. & pꝰ
illud & scđm illud diligam bonũ
proximi mei. Scđ̃m me & post
me aliquid illi debeo ante me uel
contra me nichil. Alioquin nonsta¬
ret. diliges proximum tuum sicut
te ipsum. si illum diligerem odio
habens me ipsum. Scdm bunc
itaq modum non nͥ duo sunt pre¬
cepta caritatis primum de dilecti¬
one di in quo homo ueracit̾ diligit
se ipsum. scđm de dilectione proxi¬
mi. in quo proximum diligit sic̃
Sta dicere uolunt. ut caritatẽ
laudare incipiant contra ueritatẽ.
Et non ẽ tam̃ laus caritatis uͥ in
iuria ͤ ueritatis. Dicunt caritatem
talem ac tantam uircutem habere.
ut sine illa reliq uirtutes om̃s
quanius aliquomodo scđm affectum
natiuie ad bonum prodiues ineẽ
possint. meritum tamen et̾nȩ retri¬
butionis apud̃ dm̃ habere non pos¬

Expanded text:
ut peream ego solus et multi salut peream ego solus et multi salventur. Quod autem majus bonum mihi est, a me plus diligendum est, quia mihi primum insitum est ut dilime, quod verum est bonum; et post illud et secundum illud diligam bonum proximi mei. Secundum me et post me, aliquid illi debeo, ante me vel contra me nihil. Alioquin non staret: Diliges proximum tuum sicut teipsum, si illum diligerem odio habens meipsum. Secundum hunc itaque modum nonnisi duo sunt praecepta charitatis. Primum de dilectione Dei, in quo homo veraciter diligit seipsum; secundum de dilectione proximi, in quo proximum diligit sicutta dicere volunt, ut charitatem laudare incipiant contra veritatem; et non est tamen laus charitatis ubi est injuria veritatis. Dicunt charitatem talem ac tantam virtutem habere, ut sine illa reliquae virtutes omnes quamvis aliquo modo secundum affectum naturae ad bonum proclivem inesse possint, meritum tamen aeternae retributionis apud Deum habere non pos
Abbreviated transcription (Latin):
dendum moyses de libro scripto de¬
leri pecut: & paulus pro frĩb ana¬
thema a xp̃o fieri concupiuit non
quia dm̃ propter hominem per¬
dere uellent. s quia dm̃ si fieri
posset sine proximo quem dilige¬
bant possidere nollent. Affectus
enim loquebatur. & quasi de dile¬
ctione securus amato & amanti
indulcedine dilectionis de separa¬
tione cõminabatur. non quia il¬
lius separationem diligebat. s qr
alterius coniunctionem optabat.
Inco autem qđ proximi bonum
amat. & proximo bonum amat.
bonum suum amat. & sibi amat.
quia bonum sͥ est bonum proxi¬
bonum cum inuidia non possi¬
detur: & cum caritate felicius poᷤ¬
sidetur. S dicis. Quod maiꝰ bo¬
num ẽ: magis diligendum ẽ. Ma-¬
ius autem bonum ẽ. duos salua¬
ri quã unum. Quappter si optio
data fu̾it quid malim. ego elig̾e
debeo ut multi saluentur quã
ego solus. Hic ergo non attendis qr
maius bonum mͥ ẽ. ut saluus fiã
ego solus. & plures pereant. quã

Expanded text:
dendum, Moyses de libro scripto dedendum, Moyses de libro scripto deleri petiit, et Paulus pro fratribus anathema a Christo fieri concupivit, non quia Deum propter hominem perdere vellent; sed quia Deum, si fieri posset, sine proximo quem diligebant possidere vellent. Affectus enim loquebatur, et quasi de dilectione securus amato et amanti in dulcedine dilectionis de separatione comminabatur; non quia illius separationem diligebat, sed quia alterius conjunctionem optabat. In eo autem quod proximi bonum amabonum suum amat et sibi amat, quia bonum sibi est bonum proxibonum cum invidia non possidetur, et cum charitate felicius possidetur. Sed dicis: Quod majus bonum est, magis diligendum est; majus autem bonum est duos salvari quam unum: quapropter si optio data fuerit quod malim, ego eligere debeo ut multi salventur quam ego solus. Hic ergo non attendis quod majus bonum mihi est, ut salvus fiam ego solus et plures pereant, quam
Abbreviated transcription (Latin):
geret quantum se ipsum. Propterea
ñ illi dicitur ut illum tantum dili¬
gat : s ut meo in quo se diligit. illũ
diligat. & qđ sibi cupit. illi cupiat.
Hoc: enim diligere sicut se. cupere illi
& optare quod sibi optat & cupit bo¬
num. primum quidem sibi. deinde
illi. Non enimamat illum sicut se.
nisi pͥus amet se. Et in corporalib
quidem bonis quȩ intantum aliquan¬
do coartantur ut quod ab uno solo
possidetur ad alteriꝰ usum transire
non possit. nͥ ab eo aquo possidetur
totum recesserit. si gratuita carita¬
te. & ꝓpter sp̃alis boni ampliorem
remunerationẽ. aut dilectionẽ. homo
se supra debitum ñ extollat. nichił
proximo impẽdere cogitur. quod suȩ
necessitati debetur. Nichil enĩ proxi¬
mo debet. nͥ post illud. & scdm illud
quod sibi debet. Et idcuro cum utrũ¬
q non potest pͥmum faciat quod
pͥmum faciendum ẽ Pereliquo enĩ
sideest effectus. sufficit affectus. Et
fortassis ꝓpter hunc affectum osten¬

Expanded text:
geret quantum seipsum. Propterea geret quantum seipsum. Propterea non illi dicitur ut illum tantum diligat, sed ut in eo in quo se diligit, illum diligat; et quod sibi cupit, illi cupiat. Hoc est enim diligere sicut seipsum, cupere illi et optare quod sibi optat, et cupit bonum, primum quidem sibi, deinde illi. Non enim amat illum sicut se, nisi prius amet se. Et in corporalibus quidem bonis quae in tantum aliquando coarctantur, ut quod ab uno solo possidetur, ad alterius usum transire non possit, nisi ab eo a quo possidetur totum recesserit; si gratuita charitate et propter spiritualis boni ampliorem remunerationem aut dilectionem homo se supra debitum non extollat, nihil proximo impendere cogitur, quod sine necessitate debetur. Nihil enim proximo debet nisi post illud et secundum illud quod sibi debet. Et idcirco cum utrumque non potest, primum faciat, huod primum faciendum est. De reliquo enim si deest effectus, sufficit affectus. Et fortassis propter hunc affectum osten
Abbreviated transcription (Latin):
diligit. distinxit scriptura bumanȩ
menti scđm ea quȩ inhumanis di¬
uisa aliquociens inueniuntur. id
qđ diuina inseparabile habent. di¬
cens homini ut post quam dili¬
geret dm̃. diligeret & proximum
suum. non quod illud sine isto fa¬
cere posset. s ne posse putaret.
timum gͦ dix̃ ut dm̃ diligeret. &
ineo ipso dixit ut sibi diligeret:
quia omnis qui bonum suum di¬
ligit. sibi diligit. Quia uͦ non omĩs
quibonum alteruis diligit. illi di¬
ligit cuiꝰ bonum diligit. post dile
dionem dĩ statim sub iunx̃ dilectio¬
nem proximi. ut hoc homo proxi¬
mo suo cuperet diligendo illum.
quod sibi diligendo dm̃. Nemo igi¬
tur existimet pro eo quod dictum
t̃. dilige proximum sicut te ipsum.¬
tantum quem libet unum homi¬
nem se diligere debere. quantum se
a duos aut tres. aut quatuor plus
quam se. Si enim tantum se dili
quantum diligit dm̃. consequens
erat ut tantum diligeret proximũ
quantum dm̃. sieum tantum dili¬

Expanded text:
diligit. Distinxit Scriptura humanae diligit. Distinxit Scriptura humanae menti, secundum ea quae in humanis divisa, aliquoties inveniuntur, id quod divina inseparabile habent, dicens homini ut, postquam Deum diligeret, diligeret et proximum suum, non quod istud sine isto facere possunt, sed ne posse putarent. Primum ergo dixit ut Deum diligeret, et in eo ipse dixit ut sibi diligeret, quia omnis qui bonum suum diligit, sibi diligit. Quia non omnis qui bonum alterius diligit, illi diligit cujus bonuctionem Dei statim subjunxit dilectionem proximi, ut hic homo proximo suo cuperet diligendo illum, quod sibi diligendo Deum. Nemo igitur existimet pro eo quod dictum est: Dilige proximum tuum sicut teipsum, quemlibet unum hominem se diligere debere quantum se, et duos, aut tres, aut quatuor, plus quam se. Si enim tantum se diligquantum diligit Deum, consequens erat ut tantum diligeret proximum quantum Deum, si eum tantum dili
Abbreviated transcription (Latin):
res. quia tͥ diligeres non illi. Ita
bonum illius tͥ diligere poteras.
& tam̃ illum non diligere. quia
tͥ diligeres non illi. Tamen uerũ
bonum non poteras tͥ diligere. nͥ
illud diligeres & cuperes proximo
tuo. Distinx̃ ergo scriptura dilec¬
tionem istam scđm illam quȩ
in aliis & de aliis bonis ẽ dilecdi¬
onem. pͥmum p̃cipiens homini
ut dm̃ diligat. intendens utiq
ut in eoipso se ipsum diligat. quia
diligere se ipsum non aliud ẽ quã
bonum suum diligere. & bonum
suum diligere non est aliud quã
sibi diligers hoc ẽ uelle illud &
desiderare. Quia enim omnis qui
bonum suum diligit. sibi diligit.
& rursum quia omnis qui dm̃ dili¬
git bonum suum diligit. constat
profecto quia nemo dm̃ diligit. qui
sibi illum non diligit. & omnis qui
diligit sibi diligit. quia desiderat¬
& habere cupit quem diligit. Item
quia non omnis quibonum alteriꝰ
diligit: illum diligit cusꝰ bonum
diligit. quia ñ illi diligit bonum qđ

Expanded text:
res, quia tibi diligeres non illi. Ita res, quia tibi diligeres non illi. Ita bonum illius tibi diligere poteras, et tamen illum non diligere, quia tibi diligeres non illi. Tamen verum bonum non poteras tibi diligere, nisi illud diligeres et cuperes proximo tuo. Distinxit ergo Scriptura dilectionem istam secundum illam quae in aliis et de aliis est dilectionem; primum praecipiens homini ut Deum diligat, intendens utique ut in eo ipso seipsum diligat, quia diligere seipsum non aliud est quam bonum suum diligere, et bonum suum diligere non est aliud quam sibi diligere; hoc est, velle illud et desiderare. Quia enim omnis qui bonum suum diligit, sibi diligit, et rursum quia omnis qui Deum diligit bonum suum diligit, constat profecto quia nemo Deum diligit qui sibi illum non diligit. Et omnis qui diligit, sibi diligit; quia desiderat et habere cupit quem diQuia non omnis qui bonum alterius diligit, illum diligit cujus bonum diligit, quia non illi diligit bonum quod
Abbreviated transcription (Latin):
illi. deinde cetera adicias. Siquid
pro isto dare uolueris non accipi¬
tur nͥ dederis & istud. Primum
istud. reliqua cum isto. Non itaq
dico duos aut tres. aut uͦu. ho¬
mines. s nec totum mundum
contra animam tuam diligere
debes. Si enim aliquid plus quam
animam tuam diligis: idem ip¬
sum profecto plus quam dm̃ di¬
ligere comprobaris. quia animã
tuam non diligis. nͥ in eo solo qđ
bonum illius qđ ds ẽ diligis. Idcir¬
co pͥmum dilige animam tuam
diligendo bonum animȩ tuȩ.
deinde etiam proximum tuum
sieut te ipsum diligendo illi bonũ
quod diligis tͥ. hoc ẽ enim illum dili¬
gere bouum illi diligere. Nam bonũ
illius diligere posses. etiam si illi ñ
diligeres. Posses enim tͥ diligere aut
alteri cuilibet & non illi. Et ita il¬
lum non diligeres. quamuis bonũ¬
illius diligeres. quia illi non dili¬
geres. Posses diligere equum illius.
pulchritudinẽ. aut sapientiam
illius quamuis illum non dilige¬

Expanded text:
illi, deinde caetera adjicias. Si quid illi, deinde caetera adjicias. Si quid pro isto dare volueris, non accipitur nisi dederis et istud. Primum istud, reliqua cum isto. Non itaque dico duos aut tres aut quatuor homines, sed nec totum mundum contra animam tuam diligere debes. Si enim aliquid plus quam animam tuam diligis, idem ipsum profecto plus quam Deum diligere comprobaris; quia animam tuam non diligis nisi in eo solo quod bonum illius quod Deus est diligis. Idcirco primum dilige animam tuam, diligendo bonum animae tuae. Deinde dilige etiam proximum tuum sicut teipsum diligendo illi bonum quod diligis tibi. Hoc est enim illum diligere, bonum illi diligere. Nam bonum illius diligere posses etiamsi illi non diligeres. Posses enim tibi diligere aut alteri cuilibet et non illi; et ita illum non diligeres, quamvis bonum diligeres, quia illi non diligeres. Posses diligere equum illius, pulchritudinem, aut sapientiam illius, quamvis illum non dilige
Abbreviated transcription (Latin):
terea pro salute multoꝵ nr̃am no¬
bis ꝑditionẽ opptandam. ut pociꝰ
multi saluentur. & nos pereamus.
quam multi pereant. & nos saluem᷑.
Sed considerate qm̃ dilectionis ordo
talis ñ est ut ante se diligat homo
proximum suum cuius dilectio¬
nem a sua tͣhere & formare iube¬
tur cum dicitur. Diliges proximũ
tuum sicut te ipsum. Si enim
proximum suum sicut se ipsum
diligit. quomodo proximum dilig̃
cum se ipsum non diligit: Si enim
proximum suum diligit sicut se¬
ipsum profecto hoc illi cupit & op¬
tat quod sibi. Si autem hoc illi
euenire desiderat quod sibi. quo¬
modo illius salutem desiderat qui
suam ꝑditionem optat: Itaq pri¬
mum se ipsum bene diligere de
bet. ut postea scđm se bene diligat
&̃ proximum suum. Si autẽ se
ꝑdere uult ut saluum faciat pro¬
ximum suum. non est ordinata
dilectio. quia pro anima sua nul¬
lam commutationem dare potest
homo. hoc enim primum ate re
quirit ds. ut animam tuam des

Expanded text:
terea pro salute multorum nostram noterea pro salute multorum nostram nobis perditionem optandam, ut potius multi salventur et nos pereamus, quam multi pereant, et nos salvemur. Sed considerate quoniam dilectionis ordo talis non est, ut ante se diligat homo proximum suum cujus dilectionem a sua trahere et formare jubetur, cum dicitur: Diliges proximum tuum sicut teipsum. Si enim proximum suum sicut seipsum diligit, quomodo proximum diligit cum seipsum non diligit? Si enim proximum suum diligit sicut seipsum, profecto hoc illi cupit et optat quod sibi. Si autem hoc illi evenire desiderat quod sibi, quomodo illius salutem desiderat, qui sui perditionem optat? Itaque seipsum primum bene diligerbet, ut postea secundum se bene diligat et proximum suum. Si autem se perdere vult ut salvum faciat proximum suum, non est ordinata dilectio, quia pro anima sua nullam commutationem dare potest homo. Hquirit a te Deus, ut animam tuam des
Abbreviated transcription (Latin):
quatur. Superius autem confessuᷤs
es quia tantum diligis uel si non
diligis tantum diligere debes pror
ximum tuum quantum te ipsũ.
Si ergo tantum diligis unum istum
quantum te ipsum. & rursum duoᷤ
illos plus diligis quam unum istũ.
plus utiq duos illos diligis quam
te ipsum. Et si plus illos diligis
quam te ipsum. quantum uidet᷑
plus illos diligis quam dm̃. ꝓpter
quos separari uis ado ut dm̃ non
habeas. neq diligas dm̃ & pereas¬
tu. ut illi salui fiant. Et fortassis
aliquis existimabit eiusmodi dile¬
ctionẽ habuisse moysem qui irascen¬
ti deo ꝓsalute proximor se oppo¬
nens ait. Siñ dimittis eis hanc no¬
xam: dele me de libro quẽ scrip¬
sisti. Et apłs pro fr̃ib anathema
c̃ẽ cupit a xp̃o. ut illi salui fiant.
inx̃p̃o. Et fortasse hoc etiam aliqͥs
ad a morem di pertinere credat. ut
eum tantum diligamus ut głam
eius in alus pocius amplificari quã
in nob̾ coartari cupiamus. Et prop¬

Expanded text:
quatur. Superius autem confessus quatur. Superius autem confessus es quia tantum diligis, vel, si non diligis, diliximum tuum, quantum teipsum. Si ergo tantum diligis unum istum quantum teipsum, et rursum duos illos plus diligis quam unum istum, plus utique duos illos diligis quam teipsum. Et si illos plus diligis quam teipsum, quantum videtur plus illos diligis quam Deum propter quos separari vis a Deo, ut Deum non habeas neque Deum diligas et pereas, ut illi salvi fiant. Et fortassis aliquis existimabit ejusmodi dilectionem habuisse Moysen, qui irascenti Deo pro salute proximorum se opponens, ait: Si non dimittis eis hanc noxam, dele me de libro quem scripsisti . Et Apostolus pro fratribus anathema esse cupit a Christo , ut illi salvi fiant in Christo. Et fortasse etiam hoc aliquis ad amorem Dei pertinere credat, ut eum tantum diligamus, ut gloriam ejus in aliis potius amplificari quam in nobis coarctari cupiamus. Et prop
Abbreviated transcription (Latin):
dilectionẽ facere ñ posse electionem.
ieri preferre inoptione.quȩ paria
omnino constant indilectione. Sic
cigo forte quis hanc obiectionẽ eui¬
tare contendat. Sed quid dicemus:
Siunum aliquem hominem tantum
diligere debeo quantum me ipsum.
onne duos. aut tres. aut quatuor. am¬
plius diligere debeo quam me ipsum:
Sic uadunt questiones hominum. &
inquietant homines semet ipsos co¬
gitationib suis. Dicunt enim: Quod
mdius ẽ. amplius diligendũ ẽ. Pona¬
mus tres homines unum hinc: duoᷤ
inde. Dico quia perire necesse ẽ aut
unum istum aut duos illos. Dic ergo
tumichi quid eligis qui proximum
tuum quantum te ipsum diligis.
Delius ẽ perire unum quam duos. qͥa
melius ẽ saluari duos quam unum.
deo inquis magis eligo ut percat unꝰ
a duo saluentur. G uis ut magis
saluentur duo illi quam iste unus.
honne ergo magis diligis illud
quod pocius eligis: Ita inquis omni¬
no magis diligo. Uide gͦ quid se¬

Expanded text:
dilectionem facere non posse electionem: dilectionem facere non posse electionem: teri praeferre in optione quae paria omnimo constant in dilectione. Sic ergo forte quis hanc objectionem evitare contendat. Sed quid diceSi unum aliquem hominem tantum diligere debeo quantum meipsum, nonne duos aut tres aut quatuor amplius diligere debeo quam meipsum? Sic vadunt quaestiones hominum, et inquietant homines semetipsos cogitationibus suis. Dicunt enim: Quod melius est amplius diligendum est; ponamus tres homines, unum hinc, duos inde. Dico quia perire necesse est aut unum istum, aut duos istos. Dic ergo tu mihi quid eligis, qui proximum tuum tanquam teipsum diligis? Melius est perire unum quam duos, quia melius est salvari duos quam unum. Ideo, inquis, magis eligo ut pereat unus et duo salventur. Ergo vis ut magis salventur duo illi, quam iste unus; nonne ergo magis diligis illud quod potius est eligis: ita, inquis, omnino magis diligo. Vide ergo quid se
Abbreviated transcription (Latin):
e dilectione proximi dicit nob̃
scriptura. Dilige proximum
tuum sicut te ipsum. Quod man¬
datũ tc̃ profecto implemus. si uera¬
citer id quod nob̃ cupimus bonũ.
etiam illi cupiamus. Inquib enim
nos met ipsos recte diligimus. pro
ximum nr̃m siue ad necessitatem cor¬
poris. siue ad animȩ salutem. sine fi¬
ctione diligere. & quantum rationa¬
biliter possumus ad iuuare debemꝰ.
Querunt autem aliqui. si id quod dictũ
est sicut te ipsum. scd̾m similitudi¬
nem tantum. siue etiam scđm equa¬
litatem intelligendum sit. Nam si pro¬
ximos nr̃os tantum diligere iubemur
quantum nosmet ipsos. iudetur quid¬
dam scrupulosum inde oriri. quod
non leuiter explicare possimus. Eccc
duo sunt quoꝵ alterum perire ne¬
cesse sit. Datur uni optio. quid uelit
eligat eduobus quoꝵ alterum om¬
nino eiutari non possit. Si suam
salutem magis eligit. minus dilig̃
ꝓximum. Si proximi salutem ma¬
gis eligit. dm̃ minus diligit quã
ꝑximum. a quo separari uult ꝓpt̾

Expanded text:
e dilectione proximi dicit nobis Scriptura: Dilige proximum tuum sicut teipsum . Quod mandatum tunc profecto implemus, si veraciter id quod nobis cupimus bonum, etiam illi cupiamus. In quibus enim nosmetipsos recte dilximum nostrum, sive ad necessitatem corporis, sive ad animae salutem, sine fictione diligere et quantum rationabiliter possumus, adjuvare debemus. Quaerunt autem aliqui si id quod dictum est, « sicut teipsum, » secundum similitudinem tantum, sive etiam secundum aequalitatem intelligendum sit. Nam si proximos nostros tantum diligere jubemur quantum nosmetipsos, videtur quiddam scrupulosum inde oriri: quod non leviter explicare possumus. Ecce duo sunt quorum alterum perire necesse est. Datur uni optio quod velit eligat e duobus quorum alterum omnino evitari non possit. Si suam salutem magis eligit, minus proximum diligit. Si proximi salutem magis eligit, Deum minus diligit quam proximum, a quo seperari vult propter
Abbreviated transcription (Latin):
potest. homo iudet infacie. ds
autem intuetur cor. Et ut minꝰ
dicam. magnum ẽ si inhac uita
incipere possis. etiam si non
ꝑficias. Nam ⁊ post mortem ignis
quidam purgatorius dicitur. u¬
purgantur & mundantur. qui
hic corrigi çȩperunt & non ꝑfece¬
runt. Qui autem inhac uita nec
incipere uoluerunt. ibi comsum¬
mare non possunt. Quibus autẽ
hic correctionẽ suam incipere
datur. etiam si perficere non da¬
tur. illic correctionis perfectio re¬
seruatur. Tamen tucius omnino
ẽ ut hic incipere & perficere con¬
tendas. ut illic nichil tͥ faciendũ
uel paciendum supersit. Burum
ẽ tormenta illa uel ad modicum
sentire. Propt̾ea tucius omnino ẽ
tͥ ut hic & incipias & perficias.
quod facere debes. quod si ꝑfice¬
re hic non potueris. si tamen in¬
choaueris: noli desperare. saliuis
eris sic tamen quasi ꝑ ignem. Ar¬
debis quidem donec consumptũ
fu̾it quod cremabile portas. Cu
autem saluus eris qm̃ fundamen

Expanded text:
est esse. Homo videt in facie; Deus est esse. Homo videt in facie; Deus autem intuetur cor . Et ut minus dicam, magnum est si in hac vita incipere possis etiam si non perficias. Nam et post mortem ignis quidam purgatorius dicitur upurgantur et mundantur, qui hic corrigi coeperunt et non perfecerunt. Qui autem in hac vita nec incipere voluerunt, ibi consummare non possunt. Quibus autem hic correctionem suam incipere datur; etiam si perficere non datur; illic correctionis perfectio reservatur. Tamen tutius omnino est ut hic et incipere et perficere contendas, ut illic tibi nihil patiendum vel faciendum supersit; durum est tormenta illa, vel ad modicum sentire. Propterea tutius omnino tibi est ut hic et incipias et perficias quod facere debes, quod si perficere hic non poteris, si tamen inchoaveris, noli desperare, salvus eris, sic tamen quasi per ignem . Ardebis quidem, donec consumptum fuerit quod cremabile portas. Tu autem salvus eris quoniam in
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ dicat hoc quod oportet : Au¬
di quare. Propt̃ peccata tua factũ
est hoc. quibus merusti ut ma¬
lum haberes. quibus si districte u¬
dicareris. & hoc merueras ut nul¬
lum haberes. Qui inquit scriptu¬
ra regnare facit hominẽ ypocri¬
tam ꝓpt̾ peccata płi. Et ego ait
ad herescere faciam linguam tuam
palato tuo. nec eris quasi uir ob¬
iurgans. quia domus exasperans
ẽ. Nam ut scias quia malicia tua
hoc fecit. uide uͥ erat deuotio tua.
Si enim perfectam deuotionem ha¬
buisses. etiam nullo ammonen¬
te cessare tam̃ non potuisses. Ñc
autem prgricia tua & negligentia
occasionem torporis quesiuit. non
correctionem. Et uidit hoc ds.
& dedit tͥ scđm cor tuum. ut non
inuenires quod non querebas ac¬
cipere. Nec tamen dico ut deꝑes
qui exteriꝰ curandis uulneribus
peccatoꝵ medicamentum appo¬
nit. aliquid minus sufficiens
tribuat. Sepe quod minus foris
agitur. efficatius intus operatur.
in paruo oꝑe magna deuotio eẽ¬

Expanded text:
mihi dicat hoc quod oportet? Aumihi dicat hoc quod oportet? Audi quare. Propter peccata tua factum est hoc quibus meruisti ut malum haberes, quibus si districte judicareris et hoc merueras ut nullum haberes: Qui, inquit Scriptura, regnare faciet hominem hypocritam propter peccata populi . Et ego, ait, adhaerescere faciam linguam tuam palato tuo, nec eris quasi vir objurgans quia domus exasperans est . Nam ut scias quod malitia tua hoc fecit: vide ubi erat devotio tua. Si enim perfectam devotionem habuisses etiam nullo admonente cessare tamen potuisses. Nunc autem pigritia tua et negligentia tua occasionem temporis quaesivit, non correctionem. Et vidit hoc Deus et dedit tibi secundum cor tuum, ut non invenires quod non quaerebas accipere. Nec tamen dico quod despqui exterius curandis vulneribus peccatorum medicamentum apponit aliquid minus sufficiens tribuant. Saepe quod minus foris agitur, efficacius intus operatur. In parvo opere magna devotio pot
Abbreviated transcription (Latin):
ne respondeas. Quomodo inqͥs
icrtus ẽẽ possum de uenia ꝓpt̾ pe¬
nitentiam & satisfactionem abho¬
mine iniunctam. etiam si illam
studiose cõpleuero cũ ipse homo cui
pcisata mea confiteor sepe aut
ignorantia nesciat. aut negligentia
non consideret. qualem mͥ scđm mo¬
dum & mensuram delicti debeat
satisfactionem in iungere:Ad hec
tͥ breuit respondeo quia si homo
nescit d̃s scit. Tu tantum fac quod
tͥ precipitur. obediens esto ineo qđ
tͥ iubetur. Uideat d̾s deuotionẽ
tuam. etiam si homo non cõdigne
moderetur afflctionem tuam. Peri¬
re non poderis si deuotꝰ fu̾is in uen
tus. S decipior inquis putans me
satisfecisse cum non satis fecerim.
le mͥ iniunxit ut tantum facerẽ.
& non amplius michi precepit. Et¬
&e totum feci & non satis feci. Uado
quasi securus ad dm̃ putans me
satisfecisse illi. cum adhuc teneor
obligatus. quia satis non fecerim
Auare ergo inquis factum ẽ ut ta¬
lem sacerdotem non habeam qui

Expanded text:
ne respondeas: Quomodo, inquis, ne respondeas: Quomodo, inquis, certus esse possum de venia propter poenitentiam et satisfactionem ab homine injunctam, etiamsi illam studiose complevero, cum ipse homo cui peccata mea confiteor saepe aut ignoranon consideret qualem mihi, secundum modum et mensursatisfactionem injungere? Ad hoc tibi breviter respondeo: Quia si homo nescit, Deus scit. Tu tamen fac quod tibi praecipitur. Obediens esto in eo quod tibi jubetur. Videat Deus devotionem tuam etiam si homo non condigne moderetur afflictionem tuam. Perire non poteris si devotus inventus fueris. Sed decipior, inquis, putans me satisfecisse cum satis non fecerim. Ille mihi injunxit ut tantum facerem et non amplius mihi praecepit. Ecce totum feci et non satisfeci. Vado quasi securus ad Deum, putans me satisfecisse illi cum adhuc teneor obligatus, quia satis non fecerim. Quare ergo, inquis, factum est ut talem sacerdotem non habeam qui
Abbreviated transcription (Latin):
ctus penitentię facis. Penitentia
ẽ facti improbatio. Fructus peniten¬
tiȩ delicti correctio. Sed quia scd̃m
mensuram delicti. correctionis m̃¬
sura pensenda ẽ. ideo fructus pe¬
nitentiȩ dignos facere oportet. Si
incorrectione minor ẽ afflctio.
S dicis michi. Quomodo scire pos¬
sum. quando condigna sit peni¬
tentia mea ͨ. Quia scire hoc non
potes. ideo necesse habes semper
penitere. Satisfacere potes. nimis
facere non potes. Melius ẽ ut plus
facias quam minus. Idcirco sollici¬
tus esto. satage. da operam. stu¬
dium impende. ut culpa sit cum
fine. deuotio sine fine. Tamen ut
aliquando peccatrix conscientia
consoletur: positus ẽ modus &
mensura penitentiȩ exterioris. ut
illa expleta uel perfecta. fiduci¬
am habere incipias. & sca quadã
presumptione in sp̃e miscđiȩ di
uinȩ de indulgentia & remissione
peccatoꝵ confidere. & tanto uerius
quanto utiq sincerius in iunctã
d fortassis tacita tibi cogitatio¬

Expanded text:
ctus poenitentiae facis. Poenitentia ctus poenitentiae facis. Poenitentia est facti improbatio; fructus poenitentiae delicti correctio. Sed quia secundum mensuram delicti correctionis mensura pensanda est, ideo fructus poenitentiae dignos facere oportet. Si in correctione minor est afflictio tus. Sed dicis mihi: Quomodo scire possum quando condigna sit poenitentia mea? Quia hoc scire non potes, ideo necesse habes semper poenitere. Satisfacere potes, nimis facere non potes. Melius est ut plus facias quam minus. Idcirco sollicitus esto, satage, da operam, studium impende, ut culpa sit cum fine, devotio sine fine. Tamen ut aliquando peccatrix conscientia consoletur, positus est modus et mensura poenitentiae exterioris, ut, illa expleta vel perfecta, fiduciam habere incipias, et sancta quadam praesumptione in spe misericordiae divinae de indulgentia et remissione peccatorum confidere, et tanto verius quanto utique sincerius injunctam nt. Sed fortassis tacita tibi cogitatio
Abbreviated transcription (Latin):
ut uerecundiam turpitudinis suę
C attendere demonstraret. Propt̾
hoc tecte dicitur. Prius flendum
postea confitendum.
enitentia De penitentia.¬
alia ẽ exterior. alia interior
Penitentia exterior ẽ in af¬
flictione carnis. Penitentia interi¬
&r est incontritione cordis. Per pe¬
nitentiam exteriorem castigatur
Sculpa praui operis. Per peniten¬
tiam interiorem emendatur cul¬
pa praue uoluntatis. Scđm quan¬
titatem delicti mensura contri¬
tionis pensanda ẽ. Agite inquit
fructus dignos penitentiae. Ali¬
ud ẽ enim fructus pͥenitentiȩ.
aliuid penitentia ipsa. Sicut
aliud ẽ arbor & aliudẽ fructus
eius. sic aliud ẽ penitentia. &
do doles te fecisse quod malum
ẽ. Quando ergo improbas &
dampnas mala tua. penitenti¬
tiam habes. Quando aittem satis¬
factione subsequente. & punis &
corrigis mala tua. fructus peni¬
tentiȩ habes. Si displicet tͥ quod
fecisti. penitentiam agis. Si perse¬
queris & punis quod fecisti. fru¬

Expanded text:
ut verecundiam turpitudinis suae ut verecundiam turpitudinis suae se attendere demonstraret. Propter hoc recte dicitur prius flendum, post confitendum. CAP. II. De poenitentiaalia est interior, alia exterior. Poenitentia exterior est in afflictione carnis. Poenitentia interior est in contritione cordis. Per poenitentiam exteriorem castigatur culpa parvi operis. Per poenitentiam interiorem emendatur culpa pravae voluntatis. Secundum quantitatem delicti, mensura correctionis pensanda est. Agite, inquit, fructus dignos poenitentiae . Aliud est enim fructus poenitentiae, aliud ipsa poenitentia. Sicut aliud est arbor, et aliud fructus ejus: sic aliud est poenitentia, aldo doles te fecisse quod malum est. Quando ergo improbas et damnas mala tua, poenitentiam habes, quando autem, satisfactione sequente, et punis et corrigis mala tua, fructus poenitentiae habes. Si displicet tibi quod fecisti, poenitentiam agis. Si persequeris et punis quod fecisti, fru
Abbreviated transcription (Latin):
fitendum. Hoc siquidem ad ueri¬
tatem confessionis spectat. ut
prius compungaris postea confi¬
tearis. Nam sunt quidam sic̃
impudentes ad faciendum. sic
inuerecundi ad dicendum. qui
qͣm turpitudinem suam infaci¬
endo non uident. uerecundiam
indicendo non habent. Quibus
utiq per propħam dicitur fronᷤ
mulieris metetricis facta est tibi
nesciuisti erubescere. Isti non¬
nũquam sine aliquo compun¬
ctionis motu. sine aliquo timo¬
ris uel amoris di attactu. pro
sola consuetudine explenda ad
dicenda peccata sua se inger̃t.
estimantes se ꝓpt̾ solam uer¬
boꝵ prolationem a debito pec¬
cators suors absolui. Quibus
recte dicitur. Prius flendum
postea confitendum. In confes¬
sione namq peccatoꝵ homi¬
nem & uerccundari oportet ut
humilit̾ quod fecit agnoscat. &
tamen non sic uerecundari ut
taceat. hoc þene nouit pecca¬
trix illa quȩ & uenit ut peccata
sua se abscondere nolle ostenderet.
& tamen non ante. ẜ retro stecit.

Expanded text:
fitendum. Hoc siquidem ad verifitendum. Hoc siquidem ad veritatem confessionem spectat ut prius compungaris, postea confitearis. Nam sunt quidem sicut impudentes ad faciendum sic inverecundi ad dicendum; qui, quoniam turpitudinem suam in faciendo non vident, verecundiam in dicendo non habent, quibus utique per prophetam dicitur: Frons mulieris meretricis facta est tibi, nescivisti erubescere . Isti nonnunquam sine aliquo compunctionis motu, sine aliquo timoris vel amoris Dei attractu, pro sola consuetudine explenda ad dicenda peccata sua se ingerunt, existimantes se propter solam verborum prolationem a debito peccatorum suorum absolvi, quibus recte dicitur: Prius flendum est, post confitendum. In confessione namque peccatorum hominem et verecundari oportet ut humiliter quod fecit cognoscat, et tamen non sic verecundari, ut taceat. Hoc bene novit peccatrix illa quae etiam venit ut peccata sua se abscondere nolle ostenderet et tamen non ante, sed retro stetit,