comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sarunt. satisfacias oportet. hic qui id eratis ab ignoto
pret̃ consuetudinẽ appellatꝰ ẽẽt. erubuit. Iste clarius
derare: Tum uero iste clamare uoce ista que uel facile
cuiusuis ruborem eicẽ posset. Ita petulans es atꝙ acer¬
ut nead salutandum quidẽ ut michi iuaet᷑ .s sponte sce¬
nam ⁊ in eius modi locis ex ercitꝰ sis. Conturbatꝰ: ad oles¬
ram ex hausto rohore qui se putaret nichil habere quod
de existimatione ꝑderet. ut omnia sine faie detrimen
to facẽ posset. ¶ Igitur genera figurarum ex ipsis exẽ¬
plis inteligi poterunt. Erat enĩ attenuata u̾boꝵ constita¬
cio quedam. & item alia in grauitate. alia posita inmedio¬
critate. est aũt cauendum ne dumhec genera consecte¬
mur infintima & ꝓpinqua uicia ueniamꝰ. Nam grauis
sigura que laudandaẽ ꝓpinqua ẽ ei que ÷ fugienda. Que
recte uidebit᷑ appellari si susfulta nominabit᷑. Nam ita

Expanded text:
sarunt; satis facias oportet.» Hic, qui id aetatis ab ignoto sarunt; satis facias oportet.» Hic, qui id aetatis ab ignoto praeter consuetudinem appellatus esset, erubuit. Iste clarius derare.» Tum vero iste clamare voce ista, quae perfacile cuivis rubores eicere potest: ita petulans est atque acerba, ne ad solarium quidem, ut mihi videtur, sed pone scaenam et in eiusmodi locis exercitata. Conturbatus est adolesram exhausto rubore, qui se putaret nihil habere, quod de existimatione perderet, ‹ut› omnia sine famae detrimento facere posset?» CAPUT 15 Igitur genera figurarum ex ipsis exemplis intellegi poterant. Erat enim et adtenuata verborum constructio quaedam et item alia in gravitate, alia posita in mediocritate. Est autem cavendum, ne, dum haec genera consectemur, in finituma et propinqua vitia veniamus. Nam gravi figurae, quae laudanda est, propinqua est ea, quae fugienda; quae recte videbitur appellari, si sufflata nominabitur. Nam ita
Abbreviated transcription (Latin):
quid fregelliani ñ sua sponte conati sunt. eo quidem
minis facile conarent᷑: quod illi quẽ admodũ desces¬
sissent uidebant. Nam rerum inꝑiti qui uuiꝰ cuiusq rei
de rebus ante gestis exempla petere ñ possunt. hi ꝓpt̃ in¬
prudentiam facillime deducunt᷑ infraudem. athii qͥ÷
sciunt qd aliquis acciderit facile exalioꝵ euentis suis
racionibus possunt ꝓuidere. N ula g re inducti nul-¬
la spe freti arma sustulerunt. Quis hoc credet tantam
amentiam quẽꝙꝰ tenuisse ut imꝑium populi romani tẽp¬
tare auderet. nullis copĩis fretus. Ergo aliqͥd fuisse ne¬
nuato figure gen̾ẽ id quod infmitim & cotidianũ ser¬
mone demissiumẽ hoc erit exemplum. Nam ut forte hic
inbalneas uenit cepit postquam ꝑfusus est defricart de¬
inde ubi iusum ẽ ut inalueum descenderet. eece ibi iste
de transũso. heu inquid ad olescens pueri tui mͦ me pul¬

Expanded text:
Quid? Fregellani non sua sponte conati sunt? Eo quidem isti Quid? Fregellani non sua sponte conati sunt? Eo quidem isti minus facile conarentur, quod illi quemadmodum discessent videbant. Nam rerum inperiti, qui unius cuiusque rei de rebus ante gestis exempla petere non possunt, ii per inprudentiam facillime deducuntur in fraudem: at ii, qui sciunt, quid aliis acciderit, facile ex aliorum eventis suis rationibus possunt providere. Nulla igitur re inducti, nulla spe freti arma sustulerunt? Quis hoc credet, tantam amentiam quemquam tenuisse, ut imperium populi Romani temptare auderet nullis copiis fretus? Ergo aliquid fuisse nenuato figurae genere, id quod ad infumum et cottidianum sermonem demissum est, hoc erit exemplum: «Nam ut forte hic in balineas venit, coepit, postquam perfusus est, defricari; deinde, ubi visum est, ut in alveum descenderet, ecce tibi iste de traverso: «Heus», inquit, «adolescens, pueri tui modo me pul
Abbreviated transcription (Latin):
derimus. sic quibꝰ cum bellum gerimus udices uide¬
tiscum sociis qui ꝓ nobis pugnare & imꝑium nr̃m no¬
biscum simul urtute & industria conseruare solitist̃
hii rerum societatẽ quod inomnibꝰ rebus romanus
populus posset scire & existimare poterant. hicum
multo maximam partẽ socioꝵ mane̾ in officio intelli¬
gerent. cumsibi noti multitudine militũ. non idoneos
inꝑatores ñ pecuniarum publicam p̃sto ẽẽ uiderent.
ñ deniq ullam rem quȩ res ꝑtinet ad bellum ad minis¬
trandum: Si cum de funtimis finibus bellum gererẽt
si totum certamen in uno p̃lio putarent positum: tam̃
omnibꝰ rebꝰ instructiores acparaciores uemirent. nedũ
illud imꝑium orbis t̾re cui imꝑio om̃es gentes reges na¬
ciones. partim ui. partim uoluntate consenserunt. Cũ
aut armis aut libertate a popło romano suꝑati ẽẽnt ad
se transserre tantulis uiribꝰ conarent᷑. Queret aliquis

Expanded text:
derimus, sic: «Quibuscum bellum gerimus, iudices, videderimus, sic: «Quibuscum bellum gerimus, iudices, videtis: cum sociis, qui pro nobis pugnare et imperium nostrum nobiscum simul virtute et industria conservare soliti sunt. Ii Romanus posset, scire ‹et› existimare poterant. Iimulto maximam partem sociorum in officio manere intellegerent? Cum sibi non multitudinem militum, non idoneos imperatores, non pecuniam publicam praesto esse viderent? Non denique ullam rem, quae res pertinet ad bellum administrandum? Si cum finitumis de finibus bellum gererent, si totum certamen in uno proelio positum putarent, tamen omnibus rebus instructiores et apparatiores venirent; nedum illi imperium orbis terrae, cui imperio omnes gentes, reges, nationes partim vi, partim voluntate consenserunt, cum aut armis aut liberalitate a populo Romano superati essent, ad se transferre tantulis viribus conarentur. Quaeret aliquis:
Abbreviated transcription (Latin):
chinant᷑ o feros auimos ocrudeles cogitationes. odere¬
lictos homines abhumanitate quid ag̾e ausi sint: aut
cogitare potuerunt. quo pacto hostes reuulsis maioꝵ
sepulcris deiectis menibꝰ ouantes irruerent inciuitatẽ
quomodm̃ templis spoliatis. optimatibꝰ trucidatis alũs
arreptis inseriututẽ matribꝰ familias & ingenus sub
hostilem ubidmẽ subiectis. Urbs acerbisimo concidat
incendio conflagrata qui se non putant id quod uolu¬
eriut ad exitum ꝑduxisse. nisi sanclissime patriȩ mise¬
randum scelerati uiderint cmnerem. Nequeo u̾bis con-¬
consequi udices indignitatẽ rei. s negligentiꝰ id fero
simꝰ rei .p. facile edocet ut eũ qui fortimas omniũ uolu¬
erit ꝓdere p̃cipitẽ ꝑtrahatũ extra ciuitatem. quã iste
hostium spurcissimoꝵ dñiatu nefario uoluerit obru
ere. In mediocrifigura u̾sabit᷑ oratio. si hec ut ante dixi
aliquantulum demiserimꝰ. neq tam̃ ad infirmũ descen¬

Expanded text:
chinantur. O feros animos! O crudeles cogitationes! O derechinantur. O feros animos! O crudeles cogitationes! O derelictos homines ab humanitate! Quid agere ausi sunt aut cogitare possunt? Quo pacto hostis, revulsis maiorum sepulcris, diiectis moenibus, ovantes inruerent in civitatem; quo modo deum templis spoliatis, optimatibus trucidatis, aliis abreptis in servitutem, matribusfamiliis et ingenuis sub hostilem libidinem subiectis urbs acerbissimo concidat incendio conflagrata; qui se non putant id, quod voluerint, ad exitum perduxisse, nisi sanctissimae patriae miserandum scelerati viderint cinerem. Nequeo verbis consequi, iudices, indignitatem rei; sed neglegentius id fero, simus rei publicae facile edocet, ut eum, qui fortunas omnium voluerit prodere, praecipitem proturbetis ex ea civitate, quam iste hostium spurcissimorum dominatu nefario voluerit obruere.» CAPUT 13 In mediocri figura versabitur oratio, si haec, ut ante dixi, aliquantum demiserimus neque tamen ad infimum descen
Abbreviated transcription (Latin):
lisitatissimam puri consuetudinẽ sermonis. ¶ Ingram cõ
tissima u̾ba reꝑiri siue ꝓpria siue translata ea unã quãq¬
ĩreoraccõmodabunt᷑. & si graues sententiȩ quȩ in amplifica¬
tione & cõmiseratione tractant᷑. eligent̃. & si exornationẽ
sententiarũ aut u̾boꝵ que grauitatẽ habebunt de qͥbꝰ
possit ineum penam ex cogitare. qui ꝓdere hostibus pa¬
triam cogitarit: Quod maleficium cum hoc scelere ꝯ ꝑa¬
ri: quod huic maleficio dignũ supplicum pot̃ inueniti.
In his qui uiolassent ingenuã matrẽ familias cum stu¬
prassent pulsassent aliquẽ. aut postremo necassent max¬
ia supplicia maiores nr̃i ꝯsimpserunt huic truculentis¬
simo acnefario facinori singularẽ penam ñ reliquerunt.
atq inalĩis maleficiis ad singulos aut ad paucos exalieno
peccato iiuria ꝑuenit. hinus sceleris qui sunt affines
omni concilio. unu̾̃sis cuubꝰ atrocissimas calamitates ma¬

Expanded text:
usitatissimam puri consuetudinem sermonis. In gravei conusitatissimam puri consuetudinem sermonis. In gravei contissima verba reperiri, sive propria sive extranea, unam quamque rem adcommodabuntur; et si graves sententiae, quae in amplificatione et commiseratione tractantur, eligentur; et si exornationes sententiarum aut verborum, quae gravitatem habebunt, de quibus possit in eum poenam excogitare, qui prodere hostibus patriam cogitarit? Quod maleficium cum hoc scelere conparari, quod huic maleficio dignum supplicium potest inveniri? In iis, qui violassent ingenuum, matremfamilias constuprassent, volnerassent aliquem aut postremo necassent, maxima supplicia maiores consumpserunt: huic truculentissimo ac nefario facinori singularem poenam non reliquerunt. Atque in aliis maleficiis ad singulos aut ad paucos ex alieno peccato iniuria pervenit: huius sceleris qui sunt adfines, uno consilio universis civibus atrocissimas calamitates ma
Abbreviated transcription (Latin):
quod nomina rerum greca que conu̾timꝰ ea remota sũt
a consuetudme quȩ enĩ res apud nr̃os non erant earũ
rerum noĩa ñ poterant ẽẽ usitata. Cigo hec assperiora
primo uideant᷑ necesse ÷ idꝙ fiet rei ñ nr̃a disficultate.
Reliquũ scripture consuetar in exemplis. hecaliena
si posiussemis factum ẽẽt ut quod cõmodius ẽe in hoc
libro ad nr̃m nonẽet quod assperus & inusitatius to ꝓpͥe
nobis attribueret᷑. E rgo hanc quoq in comoditatẽ fu¬
gimꝰ his de causis cumartis inuentionẽ g̃coꝵ ꝓbassemꝰ
exemploꝵ tationẽ se cuti ñ sumꝰ. Nunc tẽpus postulat
ñ uiciosa consumit᷑. Unam grauẽ alteram mediocrem
t̃ciam extenuatam uocamus. ¶ Grauis g̃ ẽ quȩ ꝯstat
ex ũboꝵ grauiũ magna & orata constructione. Medio¬
cris est que constat ex himili neq tam̃ ex infinita & ꝑuulga¬
tissimna ũboꝵ dignitate. attenuataẽ que demissaẽ usq ad

Expanded text:
quod nomina rerum Graeca ‹quae› convertimus, ea remota sunt quod nomina rerum Graeca ‹quae› convertimus, ea remota sunt a consuetudine. Quae enim res apud nostros non erant, earum rerum nomina non poterant esse usitata. Ergo haec asperiora primo videantur necesse est, id quod fiet rei, non nostra difficultate. Relicum scripturae consumetur in exemplis: haec tamen aliena si posuissemus, factum esset, ut, quod commodi esset in hoc libro, id nostrum non esset; quod asperius et inusitatum, id proprie nobis adtribueretur. Ergo hanc quoque incommoditatem fugimus. His de causis, cum artis inventionem Graecorum probassemus, exemplorum rationem secuti non sumus. Nunc tempus postulat, non vitiosa consumitur: unam gravem, alteram mediocrem, tertiam extenuatam vocamus. Gravis est, quae constat ex verborum gravium levi et ornata constructione. Mediocris est, quae constat ex humiliore neque tamen ex infuma et pervulgatissima verborum dignitate. Attenuata est, quae demissa est usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ceptores. non uident᷑ sibi ridicule face. cumid quod
aliis pollicent᷑ ab alis querit᷑. Si qui se fontes maxios pe
mͦdños se fontum s. se ipsos fontes dicunt⁊ omnũ rigare
debent ingenia. ũ putant fore ridiculum si cum id pollicen¬
tur arescant ipsi siccitatate. Cares alisipo statuas fac̃e nõ
isto modo didicit ut lisippuis caput ostenderet milonis
brachia praxitele. pectus policlecii s omna corã magist
rat osiderare. Isti credunt eos qui hec uelint dicẽ aliara¬
ad artem ꝓpterea quod indicendo leuit̃ unusquisq locꝰ
plerumq tangit᷑. ne ars appareat inp̃cipiendo exp̃sse.
conscripta ponẽ oportet exempla ut martis formam
conuenire possint. & post indicendo ne possit ars
eminẽ & ab omnibꝰ uideri. facultate oratoris occultat᷑.
Ergo ⁊ ut magis ars cognoscat᷑ suis exemplis melius est
uti. Postremo hec quoq res duxit nos ad hancrationẽ

Expanded text:
praeceptores, non videntur sibi ridicule facere, cum id, quod praeceptores, non videntur sibi ridicule facere, cum id, quod aliis pollicentur, ab aliis quaerunt? Si qui se fontes maximos pemodo dominos se fontium, sed se ipsos fontes esse dicant et omnium rigare debeant ingenia, non putant fore ridiculum, si, cum id polliceantur, arescant ipsi siccitate? Chares ab Lysippo statuas facere non isto modo didicit, ut Lysippus caput ostenderet Myronium, brachia Praxitelae, pectus Polycletium, sed omnia coram magistroterat considerare isti credunt eos, qui haec velint discere, alia raa, propterea quod in dicendo leviter unus quisque locus plerumque tangitur, ne ars appareat; in praecipiendo expresse conscripta ponere oportet exempla, uti in artis formam convenire possint: et post in dicendo, ne possit ars eminere et ab omnibus videri, facultate oratoris occultatur. Ergo etiam ut magis ars cognoscatur, suis exemplis melius est uti. Postremo haec quoque res nos duxit ad hanc rationem,
Abbreviated transcription (Latin):
aliciuus. aut deniq duoꝵ s ab omnibꝰ oratoribꝰ & poetis
exempla sumpserunt. dem̃ si quis uelit artem demonstra¬
re nichil ꝓdesse addicendum. ñ male utat᷑ hoc ad ium̃¬
to. quodumꝰ inom̃s artispartes consequi nemo pot̾it
quod igit᷑ uiuat eoꝵ rationẽ qui omnino in ꝓbent artem
id ñne ridiculumẽ ipsum scriptorem artis suo iudicio cõꝓ¬
bare. Ergo ab uno sumenda documus exempla. si semꝑ
fuisse sic intelligimus. Primum omnium quod abartis
scriptore ꝓfertur exemplũ eius artificii debet ẽẽ nonut
quis purpuram aut alud quippiam uendens dicat. sime
ame. S huius exemplum rogabo aliunde tibi quod osten¬
dam Si mercẽ ipsi qui uendicant aliunde exemplũ que
emplum pugno ñ habent. quod ostendant. Si triptole
uellet. ipse auiciis cum testa ambulans carbuncłos cor¬
rogaret ñ ridiculos uidet᷑. Isti magitri omniũ dicendi

Expanded text:
alicuius aut denique duorum, sed ab omnibus oratoribus et poetis alicuius aut denique duorum, sed ab omnibus oratoribus et poetis exempla sumpserunt. Deinde, si quis velit artem demonstrare nihil prodesse ad dicendum, non male utatur hoc adiumento, quod unius omnis artis partes consequi nemo potuerit. Quod igitur iuvat eorum rationem, qui omnino ‹non› probent artem, id non ridiculum est ipsum artis scriptorem suo iudicio conprobare? Ergo ab uno sumenda fuisse docuimus exempla, si semper fuisse sic intellegemus. Primum omnium, quod ab artis scriptore adfertur exemplum, id eius artificii debet esse. Ut si quis purpuram aut aliud quippiam vendens dicat: «Sume a me, sed huius exemplum aliunde rogabo tibi quod ostendam», sic mercem ipsi qui venditant, aliunde exemplum quaeemplum pugno non habent, quod ostendant. Si Triptolemvellet, ipse a vicinis cum testo ambulans carbunculos corrogaret, ridiculus videretur: isti magistri, omnium dicendi
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ liberent. qui sibi in om̃s suppeditaret exempla. uel po¬
etam ł oratorẽ cuiꝰ auctoritate niterent᷑. dem̃ int̃ est
omnia: analiud alium putet consequi posse. Si enĩ pu¬
tabit posse oĩa penes utram consisfe ipse quoq nitet᷑ ad
omnium facultatẽ. Sud desꝑarit in paucis se exercebit. Ip¬
sis enĩ contentꝰ erit. Nec mirum cum ipse p̃ceptor artis
omina penes imnum reꝑire ñ potuerit. ablatis g exemplis
acatone. a grecis a lelio scipione. galba portina. crasso
antonio cet̾isq item sũptis alis a poetis & historiarũ
scriptoribꝰ necẽe erit eum quidicet putare ab omnibus
omnia ab imno pauca uix potuisse sumi. Quare uniis se¬
alicuius ẽẽ similem satis habebit omniaquȩ om̃s habue¬
rint solumn hr̃e se posse distidet. Ergo mutile ẽ ei qui
in hanc opmionẽ si abuo exempla sũpsissent. Nunc est¬
hoc signi ipsos artis scriptores ñ putasse unumin omnibꝰ

Expanded text:
quemlibet, qui sibi in omnes res subpeditaret exempla, vel poquemlibet, qui sibi in omnes res subpeditaret exempla, vel poetam vel oratorem, cuius auctoritate niterentur. Deinde interest nia a nemine aliud alium putet consequi posse. Si enim putabit posse omnia penes unum consistere, ipse quoque ad omnium nitetur facultatem. Si id desperarit, in paucis se exercebit; ipsis enim contentus erit, nec mirum, cum ipse praeceptor artis omnia penes unum reperire non potuerit. Allatis igitur exemplis a Catone, a Graccis, a Laelio, a Scipione, Galba Porcina, Crasso Antonio, ceteris, item sumptis aliis a poetis et historiarum scriptoribus necesse erit eum, qui discet, putare ab omnibus omnia, ab uno pauca vix potuisse sumi. CAPUT 8 Quare unius alicuius esse similem satis habebit; omnia, quae omnes habuerint, solum habere se posse diffidet. Ergo inutilest ei, qui incideret opinionem, si ab uno exempla sumpsissent. Nunc hoc signi est ipsos artis scriptores non putasse unum potuisse
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum scribere ex arte. qui enĩ ipse scribet artificiose ab
aliis cõmode scripta facile intellige pot̾it. qui eliget faci¬
le. ñ continuo ipse cõmode scribit & si ẽ maxime artifici¬
osum alio tẽpore utant᷑ ea facultate ñ tam̃ cõꝑare & ipsi
gignẽ & ꝓferre debent. Postremo ineoum artificũ consu¬
mant ut ipsi ab aliĩs pocł eligendi quamalioꝵ boni electo¬
tes existiment᷑. Contra ea quȩ abhis ducunt᷑ qui dict̃
alienis se exemplis uti oportere satis dictũ est. Nunc quȩ
separatindici possunt consic̾emus. Dicimꝰ igit᷑ eos cũ¬
ideo quod alienis utant᷑ peccare. tam̃ magis cẽ derelin-¬
quere. qđ amultis exemplasimant S de eo quod postea
diximus antea uideamꝰ. Si concederem aliena oport̾e
assiumẽ exempla uincẽ: unius oportẽ pͥmũ qđ̃ contra hoc
nulla staret illoꝵ racio liceret enĩ eligerent & ꝓbarent

Expanded text:
ipsum scribere ex arte. Qui enim scribit artificiose, ab ipsum scribere ex arte. Qui enim scribit artificiose, ab aliis ‹commode scripta facile intellegere poterit; qui eliget facile, non continuo commode ipse scribet. Et, si est maxime artificiosum, alio tempore utantur ea facultate, non tum, cum parere et ipsi gignere et proferre debent. Postremo in eo vim artificii consumant, ut ipsi ab aliis› potius eligendi, quam aliorum boni selectores existimentur. Contra ea, quae ab iis dicuntur, qui dicunt alienis exemplis uti oportere, satis est dictum. Nunc, quae separatim dici possint, consideremus. Dicimus igitur eos id, quod alienis utantur, peccare, cum magis etiam delinquere, quod a multis exempla sumant. Et de eo, quod postea diximus, antea videamus. Si concederem aliena oportere adsumere exempla, vincerem unius oportere, primum quod hoc contra nulla staret illorum ratio. Licet enim eligerent et probarent
Abbreviated transcription (Latin):
riosum ñ statim p̃clarum. Sunt enĩ multa laborio sa
quȩ si faciatis non continio gloriemini nisi ce si ur̃a ma¬
nu fabulas aut orationes totas transscripsisse głosum pu¬
taretis. Sin aũt illud artisiciosum ⁊ egregium dicitis
udete ne insueti rerum maioꝵ uideamini. si uos parua
res si cuti magna delectat. Nam isto modo elig̾e rudis qͥ¬
dem nemo potest. s sine sũmo artificio multi. quisquis enĩ
ne rudis id facẽ nemo poterit. cum feceris te litteratis¬
simum putes ineptꝰ sis ꝓpterea id facile faciat. qui uis
mediocrit litteratꝰ. Item si cum exorationibꝰ aut poema¬
tibꝰ elegeris exempla que certis agnis artificũ notata
sinit quia rudis id nemo fac̾e pot̾it. artificiose tefecisse
putes: erres ꝓpterea quod isto signo uidensꝰ te scire:
alis signis multa scire intelligimꝰ. quod si artificio sum
intellig̾e quȩ sint ex arte scripta multo artificiosius ẽ¬

Expanded text:
riosum non statim praeclarum. Sunt enim multa laboriosa, riosum non statim praeclarum. Sunt enim multa laboriosa, quae si faciatis, non continuo gloriemini; nisi etiam, si vestra manu fabulas aut orationes totas transscripsissetis, gloriosum putaretis. Sin istud artificiosum egregium dicitis, videte ne insueti rerum maiorum videamini, si vos parva res sicuti magna delectabit. Nam isto modo selegere rudis quidem nemo potest, sed sine summo artificio multi. CAPUT 7 Quisqune rudis id facere nemo poterit, cum feceris, te litteratissimum putes, ineptus sis, propterea quod id facile faciat quivis mediocriter litteratus, item si, cum de orationibus aut poematis elegeris exempla, quae certis signis artificii notata sunt, quia rudis id nemo facere possit, artificiosissime te fecisse putes, erres, propterea quod isto signo videmus te nonnihil scire, aliis signis multa scire intellegemus. Quod si artificiosum est intellegere, quae sint ex arte scripta, multo est artificiosius
Abbreviated transcription (Latin):
similit̃ desinentibꝰ u̾bis & posuimꝰ hoc exemplũ a crasso
quod possumꝰ & debemus. testimoniũ collocamꝰ. s exẽ¬
plum. hoc int̃ est gͥ int̾ testimonium & exemplum.
exemplo demonsttat᷑. quod dicimnus ciuus mõi sit. Testi¬
rea oportet testimoniũ cumre conuenire. Alit̾ enĩ
rem ñ potest confutare. ad id quodilli facunt cum
re ñ conuenit. quid ita: quia pollicent᷑ se artẽ stribẽ
exempla ꝓferunt ab his plerumq qui artẽ nescierũt.
Tum quis ẽ qui possit id quod de arte scripserit conꝑ¬
bare. fusi aliud scribat ex arte contraq faciunt. quam
polliceri uident᷑. Nam cum scribere artẽ institunt
udent᷑ dic̃e se excogitasse quos alios docerent. cumu̾
scribunt. ostendunt nobis alĩ quod cogitarint. at hoc
ipsum difficile ẽ inquiunt eligẽ de multis qͥddicitis
difficile: utrum laboriosum. anartificiosum: Si labo¬

Expanded text:
similiter desinentibus verbis et sumimus hoc exemplum a Crasso: similiter desinentibus verbis et sumimus hoc exemplum a Crasso: «quibus possumus et debemus» testimonium conlocamus, sed exemplum. Hoc interest igitur inter testimonium et exemplum: exemplo demonstratur id, quod dicimus, cuiusmodi sit; testirea oportet testimonium ‹cum re convenire; aliter enim rem non potest confirmare. At id,› quod illi faciunt, quom re non convenit. Quid ita? Quia pollicentur artem scribere, exempla proferunt ab iis plerumque, qui artem nescierunt. Tum quis est, qui possit id, quod de arte scripserit, conprobare, nisi aliquid scribat ex arte? Contraque faciunt, quam polliceri videntur. Nam cum scribere artem instituunt, videntur dicere se excogitasse, quod alios doceant; cum scribunt, ostendunt nobis, alii quid excogitarint. «‹At› hoc ipsum difficile est», inquiunt, «eligere de multis.» Quid dicitis difficile, utrum laboriosum an artificiosum? Labo
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi aliquẽ antiquũ oratorem aut poetam laudant. aut
scripturam sic ut instudiũ rethoricȩ artis ꝓdire non
audeant. ñ ausim dicẽ. s tamen uereor ne qua inre lau¬
dem modestiȩ uen̾ent᷑. in ea ipsa re sint inpudentes.
quid enĩ tibi uis aliquis inqueat artẽ uiam scribis gig¬
nis nobis nouas p̃ceptiones eas ipse confirmare ñ po¬
tes ab aliĩs exempla sumis. uide ne facias inpudent̃.
qui tuo nomini uelis exalioꝵ laboribꝰ libare laudẽ qr
si tria uolumna p̃nderint p̃dixerint antiqui orators
& poete ⁊ suũ quisq de libris tuleris. nichil fr̃is qd̃ suũ
uelint relinqu̾e. at exempla qm̃ testimonioꝵ similia st̃
item conuenit ut testimonia ab hominibꝰ sũmi ꝓbatis
simis pͥmum omniũ exempla ponunt᷑ hic ñ confirman¬
di nec testisicandi causa. s demonstrandi. N on enĩ
cum dicimꝰ ẽẽ exornationẽ quȩ u̾bi causa constet ex

Expanded text:
ipsi aliquem antiquum oratorem aut poetam laudant aut ipsi aliquem antiquum oratorem aut poetam laudant aut scripturam, sic uti in stadium rhetoricae prodire non audeant. CAPUT 5 Non ausim dicere, sed tamen vereor, ne, qua in re laudem modestiae venentur, in ea ipsa re sint inpudentes. «Quid enim tibi vis?» aliquis inquiat. «Artem tuam scribis; gignis novas nobis praeceptiones; eas ipse confirmare non potes; ab aliis exempla sumis. Vide ne facias inpudenter, qui tuo nominei velis ex aliorum laboribus libare laudem.» Nam si eorum volumina prenderint antiqui oratores et poetae et suum quisque de libris suis tulerit, nihil istis, quod suum velint, relinquatur. «At exempla, quoniam testimoniorum similia sunt, item convenit ut testimonia ab hominibus probatissimis sumi.» Primum omnium exempla ponuntur nec confirmandi neque testificandi causa, sed demonstrandi. Non enim, cum dicimus esse exornationem, quae verbi causa constet ex
Abbreviated transcription (Latin):
scribendo redigit insingulas raciones p̃ceptionis necesse
ẽ eius rei sũmus artifex sit. hoc gͥ ipsum maximũ artisi¬
cium ÷ in arte sua posse & alienis uti exemplis. hec illicũ¬
dicunt auctoritate sua magis nos cõ mouent quam uerita¬
te disposicionis. Illud enĩ ueremͦ ne cui satis sit ad cont᷑¬
riam racionẽ ꝯꝓbanilam quod ab ea steterint hĩi & qui
inuento res esꝰ artificũ fuerint & uetustate iam satis c̃abꝰ
conꝓbati sunt. quod si illoꝵ auctoritare remota resom̃s uo¬
lent cum re cõꝑare intelligent non omnia concedenda ẽẽ
scribere modestia ẽ cur quicquam scribunt aut locunt᷑.
nerit cursum & steterit ut unitator inpudentes dicat
esse illos qui currere ceperint ipse intra carcerẽ stet.
& narret alũs quom̃ laudas. aut bõĩs cum si sonus cursi¬
tarint. sic isti cum martis curriculũ descenderunt illos
qui meo quod ẽ artificii elaborent. aiunt fac̾e in modeste

Expanded text:
scribenda redigit in singulas rationes praeceptionis, necesse scribenda redigit in singulas rationes praeceptionis, necesse est eius rei summus artifex sit. Hoc igitur ipsum maximum artificium est in arte sua posse et alienis exemplis uti. Cis nos auctoritate ‹sua commovent quam veritate› disputationis. Illud enim veremur, ne cui satis sit ad contrariam rationem probandam, quod ab ea steterint ii, et qui inventores huius artificii fuerint et vetustate iam satis omnibus probati sint. Quodsi, illorum auctoritate remota, res omnes volent cum re conparare, intellegent non omnia concedenda esse scribere modestia est, cur quicquam scribunt aut locuntur? nerit cursum et steterit, ut mittatur, inpudentis dicat esse illos, qui currere coeperint, ipse intra carcerem stet et naret aliis, quomodo Ladas aut boviscum sisonius cursitarint, sic isti, cum in artis curriculum descenderunt, illos, qui in eo, quod est artificii, elaborent, aiunt facere inmodeste,
Abbreviated transcription (Latin):
erigit omnium cupiditates. & ac uit industriam. cum
spes miecta est. posse mutando gracci aut crassi conseqͥ
facultarem. Postremo hoc ipsum sũmũ ÷ artificium. resua¬
rias & dispates in tot poematibus & oracionibꝰ disꝑsas &
uage disiectas. ita diligent̃ eligẽ uñ quodq genus exẽ¬
ploꝵ sub singulos artis locos subicẽ possis. hoc si industri¬
a solum fieri posset: tam̃ essemꝰ laudandi cum talem
laborẽ ñ fugissemꝰ nunc sine sũmo artificio ñ pot̾ fie¬
ri. Quis enĩ qui cũ ñ sũme ten̾e artẽ possit ea que iube¬
at ars de tanta ⁊ de tam diffusa scriptura notare & seꝑa¬
re cet̾i cum legunt orationes bonas. aut poema ta ꝓbant
oratores & poetas nec intelligunt. quare cõmoti ꝓbãt
quod scire ñ possunt uerũ sit aut qͥd sit. aut quom̃ sactũ
sit. id quodeos maxime delectet. At is qui ⁊ hec omnia
intelligit & idonea maxime eligit ⁊ omnia maxime in arte

Expanded text:
erigit omnium cupiditates et acuit industriam, cum erigit omnium cupiditates et acuit industriam, cum spes iniecta est posse imitando Gracci aut Crassi consequi facultatem. CAPUT 3 Postremo hoc ipsum summum est artificium res varias et dispares in tot poematis et orationibus sparsas et vage disiectas ita diligenter eligere, ut unum quodque genus exemplorum sub singulos artis locos subicere possis. Hoc si industria solum fieri posset, tamen essemus laudandi, cum talem laborem non fugissemus; nunc sine summo artificio non potest fieri. Quis est enim, qui, non summe cum tenet artem, possit ea, quae iubeat ars, de tanta et tam diffusa scriptura notare et separare? Ceteri, cum legunt orationes bonas aut poemata, probant oratores et poetas neque intellegunt, qua re commoti probent, quod scire non possunt, ubi sit nec quid sit nec quo modo factum sit id, quod eos maxime delectet; ‹at› is, qui et haec omnia intellegit, et idonea maxime eligit, et omnia in arte maxime
Abbreviated transcription (Latin):
cum possimus ab enuio sumẽ aut ab gratco sumẽ exẽ¬
plum: uidet᷑ eẽ arrogantia illa relinquẽ & ad sua deue¬
tuire. Preterea testimonioꝵ exempla locũ optinent. & enĩ
quod ã monuerit & leue fecerit p̃ceptio. exemplo sicut
iudicio domestico pugnet. ut enĩ testimoniũ sicexemplũ
rei ꝯfirmancte causa sumit᷑. Non gͦ oportet hoc nisi
ab ꝓbatissimo sumi ne quod aliud confirmare debeat.
egeat ipsum confirmatione. & enĩ necesse ẽ aut se
omnibꝰ añ ponant & sua maximne ꝓbent. aut siala¬
que aꝓbatissimis oratoribꝰ aut apoetis sumpta sint Si
se omnibꝰ añ ponant intolerabili arrogantia sunt. Si quos
sibi p̃ponant & eoꝵ exempla suis exemplis ñ putant p̃s¬
tare. ñ possunt dice quare illas sibianteponant. Quid¬
gͥ ipsa auctoritas antiquoꝵ: Namcum res ꝓbabilior:
tum hominũ studia ad imitandum alacriora reddit. Imo

Expanded text:
cum possimus ab Ennio sumere aut a Gracco ponere exemcum possimus ab Ennio sumere aut a Gracco ponere exemplum, videtur esse adrogantia illa relinquere, ad sua devenire. Praeterea exempla testimoniorum locum optinent. ‹Id› enim, quod admonuerit et leviter fecerit praeceptio, exemplo sicut iudicio domesticis ‹testimoniis› pugnet? Ut enim testimonium, sic exemplum rei confirmandae causa sumitur. Non ergo oportet hoc nisi a probatissimo sumi, ne quod aliud confirmare debeat, egeat ‹id› ipsum confirmationis. Etenim necesse est, aut se omnibus anteponant et sua maxime probent, aquae a› probatissimis ‹oratoribus aut poetis› sumpta sint. Si se omnibus anteponant, ‹intolerabili adrogantia sunt; si quos sibi praeponant et eorum exempla suis exemplis non putant praestare, non possunt dicere, quare sibi illos anteponant.› Quid? Ipsa auctoritas antiquorum non cum res probabiliores tum hominum studia ad imitandum alacriora reddit? Immo
Abbreviated transcription (Latin):
nos facẽ ñ studio satis erit signi quod insuꝑioribꝰ libris
nichil atq añrem neq pret̃ rem locuti sumꝰ. N unc si pau¬
ca quȩ res postulat dixerimꝰ tibi id quod reliquum ẽ ar¬
tis ita uimstituimꝰ ꝑsoluemus. s faciliꝰ nr̃am rationẽ in¬
telligis si prius quid illi dicant cognoueris. Cum pluribꝰ
decausis putant oportẽ cum ipsi p̃ciperint quo pacto
oporteat ornare elocutionẽ unius cuiꝰq gn̾is ab oratore
aut poeta. ꝓbato sumptum pon̾e exemplum & pͥmum
se modestia comotos id face̾ dicunt ꝓpterea quod ude¬
atur ẽẽ osfentacio quedam ñ satis hr̃e ꝑciꝑe de artificio s &
ipsos iuderi uelle artificiose gigne exempla. hocẽinqͥ¬
unt ostendare se ñ ostend̾e artem. Quare pudor inpri¬
mis est adeam rem inpedimento ue nos solos ꝓbare nos
amare. alios contẽpnere & deridere uideamur. Etemĩ

Expanded text:
 facere, non studio, satis erit signi, quod in superioribus libris  facere, non studio, satis erit signi, quod in superioribus libris nihil neque ante rem neque praeter rem locuti sumus. Nunc, si pauca, quae res postulat, dixerimus, tibi id, quod reliquum est artis, ita uti instituimus, persolvemus. Sed facilius nostram rationem intelleges, si prius, quid illi dicant, cognoveris. Compluribus de causis putant oportere, cum ipsi praeceperint, quo pacto oporteat ornare elocutionem, unius cuiusque generis ab oratore aut poeta probato sumptum ponere exemplum. Et primum se id modestia commotos facere dicunt, propterea quod videatur esse ostentatio quaedam non satis habere praecipere de artificio, sed etiam ipsos videri velle artificiose gignere exempla: hoc est, inquiunt, ostentare se, non ostendere artem. CAPUT 2 Quare pudor in primis est ad eam rem inpedimento, ne, ut nos et solos probare, nos amare ‹alios contemnere et deridere› videamur. Etenim
Abbreviated transcription (Latin):
cet̾is studiis abducim᷑ ñ nunꝙͦ occupatione Item ab hac
re potest nos causa deduce aliꝙͣ Nunquani enĩ ÷ quin
aliqͥd memorie tradere uelimus & tum maxime cũ aliqͦ
maiore negotio detinem᷑. Quare cum sit utile facile
meminisse. ñ te fallit qd tanto utile sit. quanto labore
sit appetendum. quod pot̾is existimare utilitate cog¬
nita. Pluribꝰ u̾bis adeã te hortariñ ⁊ sententia ne aut¬
tunr̃o. aut nos tuo studio diffisi aut minꝰ quamres pos¬
tulat dixisse uideamur. De quinta parte rethorice
demceps dicenus. Tu primas quasq partes m animo
frequentia & quod maxime necesse ẽ exercitatione
oĩ IHhoc libro heremin de elocutione ꝯscrip¬
simus & in quibꝰ rebus opus fuit exemplis uti
nr̃is exemplis usisumus. & id fecimꝰ p̃ter consuetudinẽ
g̃coꝵ quide ea re scripserunt necessario facendũ est. ut
paucis racionẽ nr̃i consilũ demus. atq hoc necessitudine¬

Expanded text:
ceteris studiis abducimur nonnumquam occupatione, item ab hac ceteris studiis abducimur nonnumquam occupatione, item ab hac re nos potest causa deducere aliqua. Numquam est enim, quin aliquid memoriae tradere velimus et tum maxime, cum aliquo maiore negotio detinemur. Quare, cum sit utile facile meminisse, non te fallit, quod tantopere utile sit, quanto labore sit adpetendum: ‹quod› poteris existimare utilitate cognita. Pluribus verbis ad eam te hortari non est sententia, ne aut tuo studio diffisi aut minus, quam res postulat, dixisse videamur. De quinta parte rhetoricae deinceps dicemus: tu primas quasque partes in animo frequenta et, quod maxime necesse est, exercitatione PUT 1 Quoniam in hoc libro, Herenni, de ELOCUTIONE conscripsimus et, quibus in rebus opus fuit exemplis uti, nostris exemplis usi sumus et id fecimus praeter consuetudinem Graecorum, qui de hac re scripserunt, necessario faciendum est, ut paucis rationem nostri consilii demus. Atque hoc necessitudine
Abbreviated transcription (Latin):
nibus fieri conuenire. Nuncne forte ũboꝵ memoriam
aut nimis difficilẽ aut parum utilẽ arbitrem ipsarum
memoria rerũ ꝯtẽptꝰ sis. quod & utiliores sunit & plus hant
facillitatis ammonendꝰ es. quare u̾boꝵ memoriam ñ imp¬
benius. Nam putamꝰ eos oport̾e qui uelint res faciliores.
sine labore & molestia facile meminisse. in rebꝰ aifficilioribꝰ
añ ẽe exercitatos. Nec nos hanc u̾boꝵ memoriã inducimnꝰ
ut u̾sus meminisse possimꝰ. s ut hanc exercitationẽ illare¬
rum memoria quȩ ꝑtinet adutilitatẽ ꝯ firmet᷑. ut ab hac
difficili consuetudine sine labore ad illam facilitatem
in ꝓcepto p̃ceptio sine sũma assiduitate exercitationis. tũ uero
¶minemoriis minimum ualet doctrina nisi industria studio
labore diligentia ꝯꝓbet᷑. Quam płimos locos ut hãs & quã
maxime ad p̃cepta ac cõmodatos. curare debebis. Inima-¬
ginibꝰ collocandis exerceri cotidie ꝯuenit. ñ enĩ sicut in

Expanded text:
nibus fieri convenire. Nunc, ne forte verborum memoriam aut nimis difficilem aut parum utilem arbitrere, rerum ipsarum memoria contentus sis, quod et utilior sit et plus habeat facultatis, admonendus es, quare verborum memoriam ‹non› inprobemus. Nam putamus oportere eos, qui velint res faciliores sine labore et molestia facere, in rebus difficilioribus esse ante exercitatos. Nec nos hanc verborum memoriam inducimus, ‹ut versus meminisse possimus,› sed ut hac exercitatione illa rerum memoria, quae pertinet ad utilitatem, confirmetur, ut ab hac difficili consuetudine sine labore ad illam facultatem trma est artis praeceptio sine summa adsiduitate exercitationis, tum vero in nemonicis minimum valet doctrina, nisi industria, studio labore, diligentia conprobatur. Quam plurimos locos ut habeas et quam maxime ad praecepta adcommodatos curare poteris; in imaginibus conlocandis exerceri cotidie convenit. Non enim, sicut a
Abbreviated transcription (Latin):
tum pocest in istum casum cecidisse suspiciose.
ut omnia int̾ se aprimo ad postremũ conueniant
maleficia. necesse ẽ non casu posse fieri. Uehemẽs
est ħ exornatio. & in coniecturali constitutione.
cause ferme semꝑ necessaria. & inceteris generibꝰ

Expanded text:
rum potest in istum casu cecidisse suspiciose; rum potest in istum casu cecidisse suspiciose; ut omnia inter se a primo ad postremum conveniant, maleficia necesse est; casu non potest fieri.» Vehemens haec est exornatio et in coniecturali constitutione causae ferm
Abbreviated transcription (Latin):
tare. s omnia colligite ⁊ conferte intinũ. Si ⁊ cõmodũ
ad istum ex illlꝰ morte uetuiebat ⁊ uita homniis est
turpissima animꝰ amarissimꝰ. fortuna familiaris rei¬
attentatissima. & res ista bono nemini p̃ter illum fuit.
neq alius quisquam eque cõmodȩ. neq iste aliis cõ¬
modioribꝰ rationibꝰ. facẽ potuit. neq p̃teritum quic¬
⁊ cum locus idoneus maxime quesitꝰ. tũ occasio cõmo¬
da aggrediendi. tẽpus ad eundi oportunissinũ. spa¬
cium conficiendi longissimũ sumptum est. ñ sine mag
ta solus. paulo post in ipsoloco maleficii uox illeꝰ
qui occidebat᷑ audita. Dem̃ post occisionẽ istum
multa nocte domũ redisse constat. Postera die titu¬
bant̃ ⁊ inconstant̃ deoccisione illiꝰ locutum. ħ part̃
testimoniis partim questi onibꝰ. partim argum̃tis oĩa
conꝓbant᷑. a rumore populi quẽ ex argum entis
suspicionem maleficii. Namimũ aliqͥd aut alte¬

Expanded text:
tare; sed omnia colligite et conferte in unum. Si et commodum tare; sed omnia colligite et conferte in unum. Si et commodum ad istum ex illius morte veniebat; et vita hominis est turpissima, animus avarissimus, fortunae familiares attenuatissimae; et res ista bono nemini praeter istum fuit; neque alius quisquam aeque commode neque iste aliis commodioribus rationibus facere potuit, neque  cum locus idoneus maxime quaesitus; tum occasio adgrediendi commoda; tempus adeundi opportunissimum; spatium conficiendi longissimum sumptum est; non sine maxta, solus; paulo post in ipso maleficio vox illius, qui occidebatur, audita; deinde post occisionem istum multa nocte domum redisse constat; postero die titubanter et inconstanter de occisione illius locutum; haec partim testimoniis, partim quaestionibus argumentatis omnia conprobantur et rumore populi, quem ex argumentis suspicionem maleficii. Nam unum aliquid aut alte
Abbreviated transcription (Latin):
dum narrationem demonstrauimꝰ hoc int̾ est. Illa diui¬
dit ꝑenumerationẽ atq ꝑ exposicionẽ qui bꝰ derebꝰ in
cat. & breui duabꝰ. ł pluribꝰ partibꝰ subiciens rationes ex
sa disꝑse cogunt᷑ in unum quo grauior atq actior
aut crimmosior Oratio fit hoc mͦ a quo tandẽ ab est¬
iste uicio. quid est cur iudicio eum uelitis liberare:
Sue pudiciciȩ ꝓditorẽ insidiator aliene. cupidꝰ
intẽperans. petulans suꝑbus. impiꝰ in parentes ĩ
gratus in amicos infestꝰ cognatis insuꝑiores cõ¬
tumax inequos. & pares fastidiosus. in inferiores
crudelis. Deniq in om̃s intolerabilis. E iusdẽ ge¬
neris ẽ illa frequentatio quȩ plurimũ comectura¬
libꝰ causis opitulat᷑. cum suspiciones que sepatatim
dicte minute & firme erant: unũ in locum coacte
rem uident᷑ ꝑspicuam face ñ suspiciosam hoc pac¬
to. Nolite gͥ. nolite iudices eaquȩ dixi seꝑatim spec¬

Expanded text:
secundum narrationem, hoc interest: illa divisecundum narrationem, hoc interest: illa dividit per enumerationem aut cat et, duabus aut tribus partibus subiciens rationes, brsa disperse coguntur in unum locum, ut gravior aut acrior aut crimiste vitio? Quid est, cur iudicio velitis eum liberare? Suae pudicitiae proditor est, insidiator alienae; cupidus intemperans, petulans superbus; impius in parentes, gratus in amicos, infestus cognatis; in superiores contumax, in aequos et pares fastidiosus, in inferiores crudelis; denique in omnis intolerabilis.» CAPUT 53 Eiusdem generis est illa frequentatio, quae plurimum coniecturalibus causis opitulatur, cum suspiciones, quae separatim dictae minutae et infirmae erant, unum in locum coactae rem videntur perspicuam facere, non suspiciosam, hoc pacto: «Nolite igitur, nolite, iudices, ea, quae dixi, separatim spec
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntas necessitudine aut beniuolentia comunxerit
distrahent᷑. Niberi partẽ e gremio diripient᷑ parentũ
partim in sinu uigulabunt᷑. partim ante edes constu¬
prabunt᷑. Nemo iudices qui possit satis tem consequi
ũbis neo referre oratione magnitudinẽ calamitatis.
mouens ab re utramq absoluit ratione subiecta hoc
modo. Cur ego nunc ł quic obiciam: Si ꝓbꝰ es: ñ
meruisti: Si imꝓbꝰ ñ cõmou̾is. Item qui nunc ego de
mens ꝓpͥis meritis p̃dicẽ. Si meministis obtundã uos.
Si obliti estis: cum re nichil egerim Quid ẽ quod ũbis
ꝓtice̾ possim: Item due res sunt que possunt hoĩes
ad turpe concipiendum cõmouẽ mopia atq auaricia.
Te auarum in frat̾na diuisione cognouimꝰ. in opematq
egentem ñ uidemus. Qui potes igit᷑ ostendẽ causam
maleficũ ñ fuisse: Int̾ hãc diuisionẽ & ilam que de
partibꝰ orationis t̾cia est. de qua inp̾mo libro diximus

Expanded text:
voluntas necessitudine ‹et› benivolentia coniuncxit, voluntas necessitudine ‹et› benivolentia coniuncxit, distrahuntur; liberi partem e gremiis diripiuntur parentum, partim in sinum iugulantur, partim ante pedes constuprantur. Nemo, iudices, est, qui possit satis rem consequi verbis nec efferre oratione magnitudinem calamitatis.»movens ab re utramque absolvit ratione subiecta, hoc modo: «Cur ego nunc tibi quicquam obiciam? Si probus es, non meruisti; si inprobus, non commovere.» Item: «Quid nunc ego de meis promeritis praedicem? Si meministis, obtundam; si obliti estis, cum re nihil egerim, quid est quo verbis proficere possim?» Item: «Duae res sunt, quae possunt homines ad turpe conpendium commovere: inopia atque avaritia. Te avarum in fraterna divisione cognovimus; inopem atque egentem nunc videmus. Qui potes igitur ostendere causam maleficii non fuisse?» Inter hanc divisionem et illam, quae de partibus orationis tertia est, de qua in primo libro diximus
Abbreviated transcription (Latin):
met ipsos michi credite feram & truculentam bestiam
iudices inmiseritis. ltem. Nam si de hoc iudices gra¬
uem sententiam tuleritis. uno iniudicio multos simul
iugulau̾tis. G randis natu parens cuiꝰ spes senectu¬
tis omĩs in ad olescentia posita ẽ: quare uelit in uita
manẽ ñ habebit. filũ parui pͥuati patris auxilio lu¬
dibrio & despectu pat̾nis immois erunt oppositi.
Tota domus huius indigna concidet calamitate
At iimici statim sanguinolenta palma crudelissi¬
ma uictoria potui. insultabunt in hoꝵ miserũs &
suꝑbire simul & u̾bis inuenient᷑. Item. Nam nemmẽ
ur̃m fugit quirites urbe capta quȩ miserie conse¬
qui ualeant. Arma qui contra tulerunt: statim cru¬
heri laborem ferre rapient᷑ inseruitutẽ. qui ñ posst̃
uita priuabunt᷑. Uno deniq atq eodem tem pore
domus hostili flagrabit incendio. & quos natura aut

Expanded text:
met ipsos, mihi credite, feram et truculentam bestiam, met ipsos, mihi credite, feram et truculentam bestiam, iudices, inmiseritis.» Item: «Nam si de hoc, iudices, gravem sententiam tuleritis, uno iudicio simul multos iugulaveritis: grandis natu parens, cuius spes senectutis omnis in huius adulescentia posita est, quare velit in vita manere, non habebit; fili parvi, privati patris auxilio, ludibrio et despectui paternis inimicis erunt obpositi; tota domus huius indigna concidet calamitate. At inimici, statim sanguinulentam palmam crudelissima victoria potiti, insultabunt in horum miserias. Et superbi a re simul et verbis inveniuntur.» Item: «Nam neminem vestrum fugit, Quirites, urbe capta quae miseriae consequi soleant: arma qui contra tulerunt, statim crutem ‹et› veires laborem ferre, rapiuntur in servitutem, qui non possunt, vita privantur; uno denique atque eodem tempore domus hostili flagrabit incendio, et quos natura aut
Abbreviated transcription (Latin):
um reliquit. hic quoq uitatũ ẽ ne magnũ ac max¬
inum diceret᷑. ħ igit᷑ in nr̃is aut eoꝵ quos defendi¬
mus egregiis cõmodis ꝓferend̃is obseruabimus. Nã
huiꝰ modi res ⁊ inuidiam contrahunt inuta. &
odium moratione. si inconsiderate tractes. quare
quẽ ad modũ racione in uiuendo fugit᷑ inuidia. sic in
dicendo consilio uitat᷑ odium. ¶ Descriptio nominat᷑
quȩ rerum consequentiũ continet ꝑspicuam & c̃iluci¬
dam cum grauitate exposicionẽ hoc mͦ. Quod si istud ui¬
dices ur̃is sententiis liberaueritis: statim sicut a cauea
leo ꝑmissus aut aquila tẽt̾rima belua soluta ex cathe¬
nis nolitabit & uagabit᷑ in foro habens dentes multos
incuiꝰq furtuna. in om̃s amicos atq mimicos. notos
atq ignotos incursans alioꝵ famam depetulans. alioꝵ
caput obpugnans. alioꝵ domum atq omnẽ familiam
eum de ciuitate. lib̾ate om̃s formidine uobisq ipsis
consulite. Nam si istum impunitum dimiseritis. in uos¬

Expanded text:
eliquit.» Hic quoque vitatum est, ne «magnum» aut «maximum» diceretur. Hoc igitur in nostris aut eorum, quos defendemus, egregiis commodis proferendis observabimus. Nam eiusmodi res et invidiam contrahunt in vita et odium in oratione, si inconsiderate tractes. Quare quemadmodum ratione in vivendo fugitur invidia, sic in dicendo consilio vitatur odium. CAPUT 51 Descriptio nominatur, quae rerum consequentium continet perspicuam et dilucidam cum gravitate expositionem, hoc modo: «Quodsi istum, iudices, vestris sententiis liberaveritis, statim, sicut e cavea leo emissus aut aliqua taeterrima belua soluta ex catenis, volitabit et vagabitur in foro, acuens dentes in unius cuiusque fortunas, in omnes amicos atque inimicos, notos atque ignotos incursitans, aliorum famam depeculans, aliorum caput obpugnans, aliorum domum et omnem familiam eum de civitate, liberate omnes formidine; vobis denique ipsis consulite. Nam si istum inpunitum dimiseritis, in vos
Abbreviated transcription (Latin):
cuus ꝓprias amplectit᷑ potestates breuit & ab solute
hoc modo. Maiestas rei .p. est in qua continet᷑ digni¬
tas & amplitudo ciuitatis. Item inuriȩ sunt quȩ aut
pulsatione corpus. aut conuicio aures. aut aliqua
turpitudine uitam cuiuspiam uiolant. Item ñ est
ista diligentia s auaricia. ideo quod diligentia est
accurata conseruatiosuoꝵ auaricia iniuriosa. appe¬
ticio alioꝵ. Item ñ est ista fortitudo ẜ te meritas ꝓy¬
terea quod fortitudo ẽ contẽptio laboris & ꝑicull.
cum ratione utilitatis. & conpensatione conmodoꝵ.
Temeritas ẽ cum in considerata laboꝵ ꝑpessione ⁊¬
gladiatoria ꝑiculoꝵ susceptio. ħ ideo cõmoda puta¬
tur exornatio. quod omnium rei cuiuspiam ium &
potestatem ita dilucide ꝓponit & breuit᷑ ut neq płi

Expanded text:
cuius proprias amplectitur potestates breviter et absolute, cuius proprias amplectitur potestates breviter et absolute, hoc modo: «Maiestas rei publicae est, in qua continetur dignitas et amplitudo civitatis.» Item: «Iniuriae sunt, quae aut pulsatione corpus ‹aut› convicio auris aut aliqua turpitudine vitam cuiuspiam violant.» Item: «Non est ista diligentia, set avaritia, ideo quod diligentia est accurata conservatio suorum, avaritia iniuriosa adpetitio alienorum.» Item: «Non est ista fortitudo, sed temeritas, propterea quod fortitudo est contemptio laboris et periculi cum ratione utilitatis et conpensatione commodorum, temeritas est cum inconsiderata dolorum perpessione gladiatoria periculorum susceptio.» Haec ideo commoda putatur exornatio, quod omnem rei cuiuspiam vim et potestatem ita dilucide proponit et ‹expli
Abbreviated transcription (Latin):
condicionum repudiarem: At salus antiquior ẽ
militum quam inpedimentoꝵ. huiꝰ modi secuntur
identidem subiectiones. ut ex omnibꝰ ostendi uide¬
atur. nichil potiꝰ quam qđ factum sit faciendum
suisse. ¶ Gradatio est in qua ñ ante ad consequens
u̾bum descendit᷑. quam ad superiꝰ concessum ẽ hoc
modo. Namq reliqua spes manet libertatis. si illis&
quodlibet licet. & qd̃ licet possunt. & quod possũt
audent. & quod audent faciunt. & qđ faciunt nob̾
molestum ñ est. Item ñ sensi hoc ⁊ ñ suasi. neq suasi.
⁊ ñ ipse fac̾e̾ statim cepi. neq facẽ cepi. ⁊ ñ feci. neq¬
sparciatas fuꝑauere thebani: Tebanos macedones ui¬
cerunt. qui ad inꝑium grecie breui tempore adiux¬
erunt asiam bello sub actam. habet inse quendam
leporem suꝑioris cuiꝰ queq crebra repeticio u̾bi que
ꝓpria ẽ huiꝰ exornationis. ¶ Diffinicio ẽ quȩ rei ali¬

Expanded text:
condicionem repudiarem? At salus antiquior est condicionem repudiarem? At salus antiquior est militum quam inpedimentorum.» Eiusmodi consequntur identidem subiectiones, ut ex omnibus ostendi videatur nihil potius, quam quod factumst, faciundum fuisse. Gradatio est, in qua non ante ad consequens verbum descenditur, quam ad superius ascensum est, hoc modo: «Nam quae reliqua spes manet libertatis, si illis et quod libet, licet; et quod licet, possunt; et quod possunt, audent; et quod audent, faciunt; et quod faciunt, vobis molestum non est?» Item: «Non sensi hoc, et non suasi; neque suasi, et non ipse faceSpartiatas superavere Thebani, Thebanos Macedones vicerunt, qui ad imperium Graeciae brevi tempore adiuncxerunt Asiam bello subactam.» CAPUT 35 Habet in se quendam leporem superioris cuiusque crebra repetitio verbi, quae propria est huius exornationis. Definitio est, quae rei ali