comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
USICA EST
tocius ꝑicia modulationis. so¬
no cantuq ꝯsistens. ⁊ dicta mu¬
sica ꝑdiriuationem a musis.
uolunt nis carminum ⁊ uocis modulatio q̃¬
Inde apoetis iouis ⁊ memorie filias musas
eẽ confictum÷. Nisi ab homine memoria
reꝑcorem musice fuisse artis tubal.
qui fuit destirpe caim añ diluuium. Gre¬
ci uͦ pitagoram dñc huiꝰ artis inuenisse pͥ¬
mordia. ex malleoꝵ sonitu ⁊ cordaꝵ extensi¬
one ꝑcussa. alii lynum thebeum ⁊ ⁊etum
⁊ anphion. in musica artepͥmos claruisse
ferunt. post quos paulatim directa ÷. p̃ci¬
pue hec disciplina ⁊ aucta młtismͦis. Erat¬
aut᷑ tamturpe musicam nescire quam lit¬
teras int̾ponebat᷑ aut̃ ñmͦ sacris. s omĩb
sollempnitatib om̃ib q letis ł tristioribꝰ

Expanded text:
usica est peritia modulationis sono cantuque consistens. Et dicta Musica per derivationem a Musis. voluerunt, vis carminum et vocis modulatio quInde a poetis Iovis et Memoriae filias Musas esse confictum est. Nisi enim ab homine memoria repertorem musicae artis fuisse Tubal, qui fuit de stirpe Cain ante diluvium. Graeci vero Pythagoram dicunt huius artis invenisse primordia ex malleorum sonitu et cordarum extensione percussa. Alii Linum Thebaeum et Zetum et Amphion in musica arte primos claruisse ferunt. Post quos paulatim directa est praecipue haec disciplina et aucta multis modis, eratque tam turpe Musicam nescire quam litteras. Interponebatur autem non modo sacris, sed et omnibus sollemnibus, omnibusque laetis vel tristioribus
Abbreviated transcription (Latin):
dipondius uides qd monadib suꝑetur. sex
tum series seni faciunt.xxx.ui. ꝯiũgis ex¬
trema uia pͥma .ui. ad .xii. simulefficunt .x.¬
et .uiiii. partiris iͥcies fexies ꝑ cdecies .uiii. ef¬
cit dipondiꝰ. hos itingis cũ fĩaminore.i. sexi¬
es erunt. uiii. ⁊ erit medium int̾ sex ⁊ duode
cim. qͣ propt̾.uii. suꝑant sex. duab monadibꝰ¬

Expanded text:
dipondius, vides quot monadibus superetur VI tum, sexies seni faciunt XXXVI. Coniungis extrema illa prima, VI ad XII, simul efficiunt XVIII. Partiris tricies sexies per decas octo, efficit dipondius. Hos iungis cum summa minore, id est sexies, erunt VIII et erit medium inter VI et XII. Quapropter VIII superant VI duabus monadib
Abbreviated transcription (Latin):
ex tenti int corium ꝑcussa amercurio soni¬
tum dedit. ad cuiꝰ spes mercuriꝰ liram fecit.¬
⁊ orpheo tradidit. qͥ eiꝰ rei nature erat studiosus.
Uñ ⁊ existimat᷑ ead̾ arre. ñ feras t̾m s ⁊ saxa atq
silias cantꝰ modułone applicuisse. hanc musi¬
ei ꝓpt̾ studii amorem ⁊ carminis laudẽ etiã
int̃ syd̾a suaꝵ fabularum cõmentis colloca¬
tam ẽẽ finxcerunt.
impanumẽ pellis uł corium ligno ex
una parte extremum. ẽ enĩ parsme¬
dia symphonie in similitudinẽ cribri. Tim¬
panuum aut̃ dictum qd medium ÷ uñ ⁊ mar¬
garitum medium tympanum d̾r ⁊ ip̃mut
la acitabula quedam s̃. que ꝑcussa imucẽ
se tangunt. ⁊ fa̾unt sonim. dicta autem.
cẜmbala qr cymbale macia simil ꝑcutiunt.

Expanded text:
extenti, intra corium extenti, intra corium tum dedit; ad cuius speciem Mercurius lyram fecit et Orpheo tradidit, qui eius rei maxime erat studiosus. Unde existimatur eadem arte non feras tantum, sed et saxa atque silvas cantus modulatione adplicuisse. Hanc musici propter studii amorem et carminis laudem etiam inter sidera suarum fabularum conmentis conlocatam esse finxerunt. Tympanum est pellis vel corium ligno ex una parte extentum. Est enim pars media symphoniae in similitudinem cribri. Tympanum autem dictum quod medium est, unde et margaritum medium tympanum dicitur; et ila acitabula quaedam sunt, quae percussa invicem se tangunt et faciunt sonum. Dicta autem cymbala, quia cum ballematia
Abbreviated transcription (Latin):
corde. ł qra totam uocẽ implent. ł qͥa sepcem
motib sonat celum. Cordas aut dictas acorde
qr situt pulsus: cordis in pectore ita pulsus
corde incitharam. has pͥmum mercuriꝰ cogi¬
tauit. id̾q pͥor innum̃os sonum intinxĩt.
falterrum quod
utilgo canticum dr̃. a psallendo nom
natum. qd̵ ad eiꝰ uocem chorus ꝯsonando res¬
pondeat. ẽ aut̃ similitudo eichare barbarice
in modũ delte lutere. s psalcerii ⁊ cithareħ
differentiaẽ. qͦd pfalt̾ium lignũ ꝯcauum¬
uñ sonus recicutur suꝑiꝰ. ht̃ ⁊ decesum ferũ¬
tur corde. ⁊ desuꝑsonant. cithamil ꝯcauitatẽ
ligm inferiꝰ habet. psalt̾ium aut̃ hebreide¬
eacordon usi sunt ꝓpt̾ mimmum decalogon
legis.
a mercurio inuentũ fuisse dñt ħmͦ. cumre¬
grecdiens niltis in fuos meatꝰ. itaria incam¬
pis relĩquisset animalia relicta ⁊̃ testudot. q̃
cum putre fc̃a eẽt et nerui eiꝰ remansissent.

Expanded text:
chordae, vel quia totam vocem implent, vel quia septem chordae, vel quia totam vocem implent, vel quia septem motibus sonat caelum. Chordas autem dictas a corde, quia sicut pulsus est cordis in pectore, ita pulsus chordae in cithara. Has primus Mercurius excogitavit, idemque prior in nervos sonum strinxit. Psalterium, quod vulgo canticum dinatum, quod ad eius vocem chorus consonando respondeat. Est aute similitudo cithare barbarice in modum delte litere. Sed psalterii et cithare hec differentia est, quod psalterium lignum illuunde sonus redditur, superius habet, et deorsum feriuntur chordae, et desuper sonant. Cithara vero concavitatem ligni inferius habet. Psalterium autem Hebraei decachordon usi sunt propter numerum Decalogi legis. a Mercurio inventam fuisse dicunt hoc modo: cum regrediens Nilus in suos meatus varia in campis reliquisset animalia: relicta etiam testudo est, quae cum putrefacta esset, et nervi ejus remansissent
Abbreviated transcription (Latin):
composuit. Tercia: dicͥusio richmica ꝑtinens ad¬
num̃os. ⁊ pulsum cui dat᷑ spẽs cithairarum diũ¬
sarum. Tympanutm qͦ cimbalum systrumaci¬
tabula aenea ⁊ argentea uł aliqͦ metallo rego
repcissa reddunt cum fuauitate tinnitum:
cet̾a huiꝰm᷑i. Cithare ac psalt̾ii reꝑtor tribal uͥ
p̃dictum: phĩbettr. iuxta opimonẽ auteig̾¬
coꝵ cithare issus reꝑtus fuisse ab apolline cre¬
ditur. forma eithare inuntio simił fuisse tͣdit
pectori humano. qd̾ utiuox ãpectore ita ex ip̃a
cantiis addetur appellataq ead de causa.
Iam pectus dorica lingita citharam uocari dñt.
panlatim aut̃ płes eiꝰ spẽs exticerunt ut psalc̾ia.
uerunt. q tam concinnit̾ int̾se corde eiꝰ. quã
dñ ꝯueniat int̃ quos fides sit. Antiqͣ aut̃ citha¬
ra septem cordis erat. uñ ⁊ uigiliꝰ septem discri¬
mina uocat: Discͥmina aũ iõ quod nulla corda
uicine corde similem sonũ reddat. s ĩo septem

Expanded text:
composuit. DE TERTIA QUE DICITUR RYTHMICA composuit. DE TERTIA QUE DICITUR RYTHMICA numeros et pulsus, cui dantur species cithararum diversarum, tympanum et cimbalum, acitabula enea et argentea, vel alia que metallico rigore percussa, reddunt cum suavitate tinnitum et cetera huiusmodi. Cithare ac psalterii repertor Tubal, ut praedictum est, perhibetur. Iuxta opinionem autem Graecorum citharae usus repertus fuisse ab Apolline creditur. Forma citharae initio similis fuisse traditur pectori humano, quo uti vox a pectore, ita ex ipsa cantus ederetur, appellatamque eadem de causa. Nam pectus Dorica lingua κιθάρα vocari. Paulatim autem plures eius species extiterunt, ut psalteria, verunt, quia tam concinunt inter se chordae ejus, quam bene conveniunt inter quos fides sit. Antiqua autem cithara septem chordis erat; unde Virgilius: Septem discrimina vocum. 5. Discrimina autem ideo, quod nulla chorda vicinae chordae similem sonum reddat, sed ideo septem
Abbreviated transcription (Latin):
p̃liis. s in omĩb festis dieb ꝓpt̾ lauidis uel
in initio insis cuba. in clie in signi sollemp¬
nitatis nr̃e. Tceptum enim fuerat uideis.
ut in initio noue lune triba clang̾ent qd
etiam adhuc usq faciunt.¬
ibias excogitatas
in phrigia ferunt. hasdii quidꝰ funerib¬
tantum adhibicas mox ⁊ sacris gentilium
tẏbias aut̃ appellatas. putant qd̾ pͥmum
dendo uoces uocatus.
isttulam quidam puitant a mereu¬
rio inuientam. Alii a fauno quem
greci uocant pamn. ñ milli etiam abide pasto
agrigentino ex sicilia. fistula arĩt dlicta a
ap eilatur. Sambuca inmusicis. spẽst simpho¬
niaꝵ. Est enĩ genꝰ ligni fragił uñ tibie compo¬
nuntur. Pandoriꝰ abinuentore uocatis. detruo
inrgiliꝰ pan pͥmiis calamos cera ꝯiungere psẽs
instituit. pan curat ouis ouiumq magistros.
t̃uit eni apud gentiles cł̃s pastorał. qͥ pͥmum dispa¬
res calamos adcantum aptauit. ⁊ studiosa arte

Expanded text:
proeliis, sed in omnibus festis diebus propter laudis vel proeliis, sed in omnibus festis diebus propter laudis vel in initio mensis tuba, in die insignis sollemnitatis vestrae.' Praeceptum enim fuerat Iudaeis ut in initio novae lunae tuba clangerent, quod etiam et hucusque faciunt. Tibias excogitatas in Phrtantum adhibitas, mox et sacris gentilium. Tibias autem appellatas putant, quod primum dendo voces vocatus. Fistulam quidam putant a Mercurio inventam; alii a Fauno, quem Greci Pan vocant. Nonnulli eque ab Ida pastore aggrigentino ex Sicilia: fistula autem dicta quod lia missa vocatur. Sambuca in musicis species est symphoniarum. Est enim ligni fragilis, unde et tibie componuntur. Pandorius ab inventore vocatus, de quo Virgilius. Pan primus calamos cera coniungere plures Instituit, Pan curat oves omniumque magister. Fuit enim apud gentiles deus pastoralis qui primum dispares calamos ad cantum aptavit et studiosa arte
Abbreviated transcription (Latin):
ia uoxt que uiolent̾ emittit sonos. ficut tom¬
truum. sicut incudis sonus. quotiens induns
malleus ꝑcutit ferrum. asꝑa uox ÷ rauca
et que disꝑgitur ꝑminutos ⁊ indissimiles
pulsus. Ceca uox ẽ que mox cum emissa
fit̾it ꝯticescit. ⁊ suffocata nequaquã longi
ꝓducit᷑. ficut ÷ infict̾itib. Uinnola uox
molł atq flexibił. ⁊ uinnola dicta a uino
hoc ẽ circino mollit̾ flexo. ꝑ fect̾a aut̃ uoꝵx:
alta. suauis ⁊ clara. alta ut insulum effi¬
ciatur: clara ut aures adimpleat. fuaus
ut aiõs audientium mulceatur. Siex hisali¬
organica in his que spũ reflante completa
insonum uocis aĩant᷑. ut sunt tube. calam
fistule. organa. pandoria ⁊ hissimilia iust̃¬
menta. Organum uocabłm ÷ generale ua¬
soꝵ omĩum musicoꝵ. hoc aut cui folles adhi¬
bentur alio greci noĩe appellant. ut autẽ
organum dicatur magis ea itulgaris ÷ grecoꝵ

Expanded text:
ra vox est, que violenter emittit sonos, sicut tonira vox est, que violenter emittit sonos, sicut tonitruum, sicut in incudis sonus, quoties ibi durum malleis percutitur ferrum. Aspera vox est rauca et que dispergitur per multos et disspulsus. Caeca vox est quae mox ut emissa fuerit conticescit, atque suffocata nequaquam longius producitur, sicut est in fictilibus. Vinnola vox, est mollis atque flexibilis. Et vinnola dicta a vinno, hoc est cincinno molliter flexo. 14. Perfecta autem vox est alta, suavis et clara. Alta, ut in sublimi sufficiat; clara, ut aures impleat; suavis, ut animis audientium blandiatur. Si ex his aliorganica, in his que spiritu reflante completa, in sonum vocis animantur, ut sunt tube, calami, fistule, organa, pandoria et his similia instrumenta. Organum vocabulum est generale omnium vasorum musicorum; hoc autem cui folles adhibentur, alio greci nomine appellant, ut autem organum dicatur, magis ea vulgaris est Graecorum
Abbreviated transcription (Latin):
su. Phancqͥppe uoces acutiores gͣiioresq
concordant. Ita ut quisqͥs ab ea dissonu̾it.
sensum auditꝰ offendat. Cuiꝰ ꝯtraria: dia¬
fonia .i. uoces disc̾pantes. uł dissone. sufom¬
a est suauitas uocis. hec ⁊ melos asuauitate
⁊ melle dicta. Diastema ÷ uocis spatium ex
duob uelpłib isocͥis captatum. diesis est
spacia quedã ⁊ deductiones modulantli. ac¬
q u̾gentes de uno inalt̾m sonũ. Tonꝰ:÷ acu¬
ta enuntiatio uocis. ẽ enĩ armonie diffe̾ntia.
dorius oĩumgͣuissimꝰ. Cantꝰ: inflexio uoci
nam sonꝰ directus :. Ecedit aut̃ sonꝰ cantum.
Arsis ẽuocis eleuatio. ħ÷ initium. t hesis est
uocis positio hoc ÷ finis suaues uoces sunt sub¬
tiles. ⁊ pisseclare atq acute. Pspicue uoces
nuum locum sicut clangor tubarum. Sub
tenues sonos emitunt. Pingues sunt uocisqi
sp̃s multus simul egditur ficut uiroꝵ. Acuta
uox est tenuis alta sicut incordis uidemus. Dni¬

Expanded text:
su. Per hanc quippe voces acutiores gravioresque su. Per hanc quippe voces acutiores gravioresque concordant, ita ut quisquis ab ea dissonuerit, sensum auditus offendat; cuius contraria est diaphonia id est voces discrepantes vel dissone. Euphonia est suavitas vocis: hec et melos, a suavitate et melle dicta. Diastema est vocis spatium, ex duobus vel pluribus sonis aptatum. Diesis est spatia quedam et deductiones modulandi atque vergentes de uno in alterum sonum. Tonus est acuta enunciatio vocis: est enim harmonie differentia dorius omnium gravissimus. Cantus est inflexio vocis, nam sonus directus est, precedit autem sonus cantum. Arsis est vocis elevatio hoc est initium: thesis est positio vocis, hoc est finis. Suaves voces sunt subtiles et spisse, clare atque acute. Perspicue voces ant continuo locum, sicut clangor tubarum. Subttenues sonos emittunt. Pingues sunt voces, quando spiritus multus simul egreditur, sicut virorum. Acuta vox est tenuis et alta, sicut in chordis videmus. Du
Abbreviated transcription (Latin):
pit. tlamaut uoce editur sonus sic ꝑfau¬
ces. aut flatu sic̃ ꝑtubam. aut tybiam
aut pulsu sic̃ ꝑcitharam. aut ꝑ qdubet
aliud qd ꝑcutiendo canorum est.
rima diuisio musice. que armonica
dicitur .i. modulatio uocis. ꝑtinet
ad comedos. fͣgedos ułchoros. uł ad omnes qͥ
uoce ꝓͥa tantũ fitnt. ħ examimo ⁊ corpore
motũ facit. ⁊ ex motu sonũ ex quo colligr̃ mu
sica que in hoĩe uox appellatur. uox ẽ aer
spũ uerb̾atus. ⁊ unde ⁊ u̾bas nuncupata. ꝓ¬
pͥe aut̃ uox hoiũm ÷. seu in rationabilium
animantiũ. Nam inaliis abusiue ⁊ ñ ꝓpͥeso¬
fremuit fractasq ablittore uoces. Namꝓpͥũ
ẽ ut lutorei sonent scopłi ⁊ ad tubam t̾ribilẽ
sonitum ꝓcul aere canoꝵ. Armonia ÷ mo¬
dulatio uocis .i. ꝯcordantia plurimoꝵ sonoꝵ
uł coaptatio. Symphonia ÷ modulationis
temꝑam̃tum ex gͣui ⁊ acuto. ꝯcordantib
sonis siue inuoce. siue inflatu. siue inpul¬

Expanded text:
pit. Nam aut voce editur sonus, sicut per faupit. Nam aut voce editur sonus, sicut per fauces, aut flatu sicut per tubam aut tibiam, aut pulsu sicut per citharam, aut per quodlibet aliud quod percutiendo canorum est.rima divisio musice que harmonica dicitur, id est modulatio vocis, pertinet ad comedos, tragedos, vel choros, vel ad omnes qui voce propria canunt. Hec ex animo et corpore motum facit et ex mopellatur. 2. Vox est aer spiritu verberatus, unde et verba sunt nuncupata. Proprie autem vox hominum est, seu irrationabilium animantium. Nam in aliis abusive non proprie sofremuit, fractasque ad littora voces. Nam proprium est ut littorei resonent scopuli, et: At tuba terribilem sonitum procul aere canoro. Harmonia est modulatio vocis, et concordantia plurimorum sonorum, vel coaptatio. 3. Symphonia est modulationis temperamentum ex gravi et acuto concordantibus oce, sive in flatu, sive in flatu, sive in pul
Abbreviated transcription (Latin):
armonie moclulatione reuolui. musica mo¬
uet affectus. ꝓuocat indiu̾sum habitiu seꝰ¬
siis. in p̃lis quoq cube ꝯcentus. pugnanteᷤ
aecendit. ⁊ qnto uehem̃tior fu̾it elangor tan¬
to fit adcertamen anmꝰ forcior. sqͥd ⁊ remi¬
gescantus hortatur. adtolandos uoq labo¬
res mnusica animũ małcet. ⁊ singłoꝵ oꝑm faci¬
gationẽ modulatio uocis solatur. Excitatos
nis eripuit. ipas qͦ bestias necñ ⁊ serpentes.
uolucres acq delphinas. ad auditum sue mo¬
dulationis musica ꝓuocat. s ⁊ quicqͥd loqͥ¬
inur iił in tnsecus uenaꝵ pussib cõmouemꝰ.
ꝑ musicos richmos armonie uirtutib ꝓ¬
batur eẽ sociatum.
usice partes sunt tres. armo
Rithiica: que requinit incursionẽ uerboꝵ.
utrũ bñ sonus aĩale cohereat. Metrica que
mensuram diu̾soꝵ metroꝵ ꝓbabili r̾one cog¬
noscit. Ut uerbi gr̃a. E roicum. iambicũ.
ꝯstat. Scda organica. q̃ ex flatu ꝯ fistit. Tercia
rithinica que pulsu digitoꝵ numosreci¬

Expanded text:
ulatione revolvitur? Musica movet affectus, provocat in diversum habitum sensus: in praeliis quoque tubae concentus pugnantes accendit: et quanto vehementior fuerit clangor, tanto fit ad certamen animus fortior. Si quidem et remiges cantus hortatur. Ad tolerandos quosque labores musica animum mulcet, et singulorum operum fatigationem modulatio vocis solatur: excitatos nis eripuit; ipsas quoque bestias nec non et serpentes, volucres atque delphinas ad auditum suae modulationis musica provocat. Sed quidquid loquimur uel intrinsecus uenarum pulsibus commouemur, per musicos rithmos armoniae uirtutibus probatur esse sociatum. MusicaRhythmica est quae requirit in concursione verborum, utrum bene sonus, an male cohaereat. Metrica est quae mensuras diversorum metrorum probabili ratione cognoscit; ut, verbi gratia, heroicum, iambicum, constat. Secunda organica, que ex flexu consistit. Tertia rythmica, que pulsu digitorum numeros reci
Abbreviated transcription (Latin):
ensuetudinẽ existunt. ꝑ quas ex̾citus ꝑmixtione
p̃liorum agnoscint᷑.
a uoce. qĩ uocina. Nam pagani ag̾stesq.
adiisum omnẽ bucina ad compita conuocabant᷑.
cinim dr̃. Tubã. tyrreni pͥmi inuener̾t. Uñ uir¬
giliꝰ. trrenꝰq tube mugire ꝑethera clangor. hãc
enim atyrrenis p̃cdonib ex cogitatam. cũ disꝑsi cͥca
maritimas oras: non facile ad quamcũq p̃de oc¬
casionẽ uoce bucina conuocabant᷑. uento popłmq
obstrepente. hinc postea bellicitis c̾taminib adhi¬
bita est: ad cdenuntianda signa belloꝵ. ⁊ uͥ exaudiri
Item tuba: qĩ tẏbia. Itertubam aut̃ ⁊ bucinã: ue¬
tes discernebant. Nam bucina insonans: sollicitu
niturut bella cõmitant᷑. int̾dum ut inseqͣnt᷑ eoᷤ
ex̾citus recipit᷑. uñ ⁊ signa receptui can̾e dicunt᷑.
Classica s̃ cornua qͣ conuocandi causa erant facta.
iamq sonant: apd̾ amatonas aut̃ ñ tub asic̃ are¬

Expanded text:
consuetudinem existunt, per quas exercitus permixtionem consuetudinem existunt, per quas exercitus permixtionem proeliorum agnoscitur. a voce, quasi vocina. Nam pagani agrestesque ad omnem usum bucina ad conpita convocabantur:cinum dicitur. Tubam Tyrrheni primi invenerunt; u Tyrrhenusque tubae mugire per aethera clangor. Hanc enim a Tyrrhenis praedonibus excogitatam, cum dispersi circa maritimas oras non facile ad quamque praedae occasionem voce aut bucina convocantur, vento plerumque obstrepente. Hinc postea bellicis certaminibus adhibita est ad denuntianda signa bellorum, ut ubi exaudiri Item tuba, quasi tibia. Inter tubam autem et buccinam veteres discernebant. Nam buccina insonans sollicitudinitur ut bella committantur, interdum ut insequantur eo quo se exercitus recipit, unde et signa receptui canere dicuntur. Classica sunt cornua quae convocandi causa erant facta, iamque sonant. Apud Amazonas autem non tuba, sicut a re
Abbreviated transcription (Latin):
igna bellorum dicunt᷑: qd exhis ex̾citus et pus¬
nandi. ⁊ iuctorie receptiu accipit simbolũ
legionũ. Encipalia signa: aqͥle. drachones. ⁊ pile
aqͥle iõ. qd̾ ead̃ auis in armis auspitio fu̾it. gams
id̾ ioius adu̾sus titanas ꝓficisce̾tur: a qͥlam ei arpo¬
rie acceptam: tutele sue auspicatus eam legioni
signũ dedit. qͦ factum ẽ. ut deinceps militũ sis¬
nis comitarertur: cuiꝰ meminit lucan dicens. sis¬
na pares aqͥlas. ⁊ pilaminantia pilis. Drachonĩ
signa: ab appoline morte phitonis serpentis inche¬
ata sunt. dehinc ag̾tis ⁊ romanis: inbello gestan
ceꝑunt. Pilam in signo fertur constitiusse aug̾tꝰ.¬
ĩilla ostñd̾et. Uexillũ: ⁊ ipm signũ bellicũ nom̃tt̃
tum habens: a ueli diminutione. qĩ uelixillum.
subromulo enĩ fasciculos fem ꝓuexillis miliceᷤᷤ
hũerunt. hĩc ⁊ manipłi appellant᷑: Manipulos
enĩ dñs fasces feni: qd̾ manum impleant. C̃ etͣa
signa diu̾sis p̃lata i maginib scq̃m militart᷑m

Expanded text:
igna bellorum dicuntur, quod iis exercitus et pugnandi et victorie receptui accipit simbolum.legionum. Principalia signa sunt aquile, dracones et pile. Aquile ideo quod eadem avis Iovi in armis auspicio fuerit. Nam dum idem Iovis adriae acceptam tutelae suae auspicatus eam legioni signum dedit, quo factum est ut deinceps militum signa comitaretur. Cujus meminit Lucanus dicens: Signa pares aquilas, et pila minantia pilis 3. Draconum signa ab Apolline morte Pythonis serpentis inchoata sunt. Dehinc a Graecis et Romanis in bello gestari coeperunt. 4. Pilam in signo constituisse fertis ostenderet. Vexillum et ipsum signum bellicum, tractum nomen habens a veli diminutione, quasi velillum, sub Romulo autem fasciculos feni pro vexillis milites habuerunt: hinc et manipuli appellantur; manipulos enim dicimus fasces feni quod manum inpleant. Cetera signa diversis praelata imaginibus secundum militarem
Abbreviated transcription (Latin):
uagine lignee: intͣ quas latet pugio sub baculi
spetie. dolones aut̃ adolo dicti s̃: qd̾ fallant ⁊ decipiat¬
ferro. cum spetiẽ p̃ferant ligni. hosuulgꝰ g̾conomit¬
ne oxõs uocant .i. acutos. Uñ apud medicos acutus
morb exͥa uocatur. arciis uocat᷑. eo qd̃ arteat ad n̾si¬
rium. iñ ⁊ arces dñr. a qͥb arcent᷑ hostes. Item arcus
unda dicta eo qd̾ ex ea fundant᷑ lapides .i. tinit¬
tant᷑. Balista genꝰ tormenti. abemictendaͦ u

Expanded text:
agine lignee, inter quas latet pugio sub baculi specie: dolones autferro, cum speciem praeferant ligni. Hos vulgus Graeco nomine oxos vocat, id est, acutos. Unde et apud medicos acutus morbus ὀξεῖα vocatur. 5. Arcus vocatur, eo quod arceat adversarium. Inde et arces dicuntur a quibus arcentur hostes. Item arcus s. De fundis . Funda dicta eo quod ex ea fundantur lapides, id est emittantur. Balista genus tormenti, ab emittendo
Abbreviated transcription (Latin):
ferratasq trudes. Uenabula dicta qĩ uenatui
habilia. ł qr uenientem excipiunt. qĩ excipiabilia.
excipiunt enĩ apros. expectantq leones fͣnsũsos.
sit tam̃ firma manꝰ. Lancea ẽ hasta: amentum
hñs inmeclio. Dicta aut̃ lancea: qd̃ equa lance
ẽ iacłoꝵ hastilium. qd mediis hastis aptatur.
Et iñ am̃tum: qd̾ media hasta religat᷑. ⁊ iaculatur.
Claua ẽ quał fuit ħcuł dicta: qd̾ si clauis ferreiᷤ
inuicem religata. ⁊ ẽ cubito semis facta in longi¬
tudine. hec et carteiꝰ. quam horatiꝰ caiam dicit.
ẽ enĩ gallici teli: ex mat̾ia quã max lenta qͦ iac¬
tu quid ñ longe ꝓpt̾ gͣuitatẽ euolat. s qͦ ꝑuenit:
ui numia ꝑfringit. qd si ab artifice mutat᷑. rur¬
⁊ eos hupani ⁊ galli: tautanos uocant. falarica:
ẽ celum ingens tormo factum. hñs ferrum cu¬
bitale. ⁊ rotundicatem de plumbo: in mod̾ spere.
columpnas. Afalis gͥ dicta est falat̾ica:
sicut a muro muralis. sane phalaficam

Expanded text:
Ferratasque trudes. 4. Venabula dicta, quasi venatui habilia; vel quia venientem excipiunt, quasi excipiabilia. Excipiunt enim apros, exspectantque leones, intrant ursos, sit tantum firma manus. 5. Lancea est hasta amentum habens in medio; dicta autem 382 lancea, qest iaculorum hastilium, qEt inde amentum, quo media hasta religatur et jacitur. 7. Clava est, qualis fuit Herculis dicta, quod sit clavis ferreis invicem religata, et est cubito semis facta in longitudine. Haec et cateja, quam Lucilius calam dicit. Est enim genus Gallici teli ex materia quam maxime lenta, quae jacta quidem non longe propter gravitatem evolat, sed quo pervenit, vi nimia perfringit; quod si ab artifice mittatur, ruret eos Hispani et Galli tautanos vocant. Falarica est telum ingens torno factum, habens ferrum cubitale et rotunditatem de plumbo in modum sphaeracolumnas. A falis igitur dicta est falarica, sicut a muro muralis. Sane falaricam
Abbreviated transcription (Latin):
maior optauit. Gladrus enĩ sine grauioricni¬
ciatu compendiosa morte uitam finire nouit
Culleum ÷ parricidale uasculum ab occulen
do.i. claudendo dictum. ẽ autem uter exco¬
rio factus. in qͦ parricide cum sinrio ⁊ gallo
⁊ serpente uiclusi inmare p̃cipitantur. Om̃e
aut̃ istarum mortuum genus animadu̾so no¬
minatur. Aniadu̾sio enĩ ÷ qñ iudex reum
iudex ÷. Ideo aut̃ romani aquã ⁊ ignẽ int̾di¬
cebant. qͥbdam dãpnatis qd aer ⁊ aqua cunc¬
tis paret. ⁊ om̃ib data ÷ ut illi ñ fruerent᷑ qd

Expanded text:
maior optavit. Gladius enim sine graviore crumaior optavit. Gladius enim sine graviore cruciatu conpendiosa morte vitam finire novit. Culleum est parricidale vasculum ab occulendo, id est claudendo dictum. Est autem uter ex corio factus, in quo parricidae cum simio et gallo et serpente inclusi in mare praecipitantur. Omnium autem istarum mortium genus animadversio nominatur. Animadversio enim est, quando iudex reum iudex est. Ideo autem Romani aquam et ignem interdicebant quibusdam damnatis, quia aer et aqua cunctis
Abbreviated transcription (Latin):
li uenam. marmoraq secanda incnustis. Ser¬
uitus aseruando uacata. apud antiquos
enĩ qui inbello amorte suabant. serui uoca¬
ma. que lib̾is omĩ supplicio gͣuior ÷. Nam
uͥ lib̾tas ꝑit una ibi ꝑierant ⁊ omĩa. Morti¬
um u̾o diu̾sisunt casiis. ex qͥb crux uł pati¬
bulum inqͦ hoĩes ad pensi cruciant᷑. uł pa¬
trunt᷑ uñ ⁊ noĩa hñt. Patibulum enĩ uul¬
go furca dr̃. qĩ ferens caput. suspensum enĩ
⁊ transgulatum eum exaninat. s patibuli
minor pena quã crucis. Nampatibulo ad¬
pensus statim examinat᷑. Cruxaut̃ subfi¬
xos diu cruciatur unde ⁊ in euangetio lat̾nb
ut morerentur.⁊ de ligno añ sabbatum depo¬
nerent᷑: crura confracta sunt qr ligno fuspen¬
si: cito mori ñ pot̾ant. In ip̃o qͦ genere necis
differt. crudeliꝰ: enĩ inaqua sp̃m torq̃ntes ex¬
tingui ignib uti. frigore ⁊ fame necari. ca¬
nib ⁊ bestiis exponi. Nam ferro mori etasqͦ

Expanded text:
venam marmoraque secanda in crustis. Servenam marmoraque secanda in crustis. Servitus a servando vocata. Apud antiquos enim qui in bello a morte servabantur, servi vocaor est; nam ubi libertas periit, una ibi perierunt et omnia. Mortium vero diversi casus, ex quibus crux vel patibulum, in quo homines adpensi cruciantur vel patiuntur; unde et nomina habent. Patibulum enim vulgo furca dicitur, quasi ferens caput. Suspensum enim et strangulatum ex eo exanimat; sed patibuli minor poena quam crucis. Nam patibulum adpensos statim exanimat, crux autem subfixos diu cruciat; unde et in Evangelio latronibus, ut morerentur et de ligno ante sabbatum deponerentur, crura confracta sunt, quia ligno suspensi cito mori non poterant. In ipso quoque genere necis differt. Crudelius est enim in aqua spiritum torquentes extingui, ignibus uri, frigore et fame necari, canibus et bestiis exponi. Nam ferro mori aetas quoque
Abbreviated transcription (Latin):
Ignominiũ eo qd desinat hr̃e honestatis nom̃
is qui in aliqd̾ eͥmen dep̃hendit᷑. Dictum ÷¬
autem ignominium: qͣi sine nõie. sic̃ ignarꝰ
sine scĩa. sicut ignobił sine nobilitate. hoc
quoq ⁊ infamia: qĩ sine bona fama. famra aut̃
ces linguaꝵ uariaꝵ ⁊ aurium. serpens. ẽ aut̃
nom̃ ⁊ bonaꝵ rerum ⁊ malaꝵ. Nam fama feli¬
citatis int̾dum÷. ut illud illustris fa ma
qd̾ laus÷ maloꝵ ẽ. Ut uirgiliꝰ. fama malũ qͦ
ñ aliud uelociꝰ ullum. fame aut̃ nom̃ certũ
locum ñ ht̃ . qi płimum m̃dax ÷ aditiens mł
dict̾um qĩ extra solum. Nam exul dr̃. qͥexfͤ
de exilio retucendis qͥ sunt ebecti in uiria.
.i. extra limen patͥe. diuidit᷑ aut̃ exilium in
re legatis. ⁊ depor tatis. relegatus ÷ quẽ bona
sua sequunt᷑. deportatus: quẽ ñ sequunt᷑.
ꝓ scͥptio exilii ꝓcul dampnatio. qĩ porro scͥp¬
tio. Item ꝓscͥptus qd̾ palam scͥptus. Metallũ
est uͥ exules deputantur. ad eruendam metal¬

Expanded text:
ictum, eo quod desinat habere honestatis 216 nomen is qui in aliquo crimine deprehenditur. Dictum autem ignominium quasi sine nomine, sicut IGNARUS sine scientia, sicut IGNOBILIS sine nobilitate. 26. Hoc quoque et infamium, quasi sine bona fama; fama autem ces linguarum et aurium serpens. Est autem nomen et bonarum rerum, et malarum. Nam fama felicitatis interdum est, ut illud est: Illustris fama, quod laus est; malarum, ut Virgilius: Fama malum, qua non aliud velocius ullum. 27. Famae autem nomen certi locumdictum quasi extra solum. Nam exul dicitur qui de exilio reducendis, qui sunt eiecti in iniuria, id est extra limen patriae. Dividitur autem exilium in relegatis et deportatis. Relegatus est, quem bona sua sequuntur: deportatus, quem non sequuntur. Proscriptio exilii procul damnatio, quasi porro scriptio. Item proscriptus, quia palam scriptus. Metallum est ubi exules deportantur ad eruendam
Abbreviated transcription (Latin):
que in nro iure ꝯsistunt. Iura aut̃ sunt q̃
a nobis iuste possident᷑. nec aliena sunt. dic¬
ta aut̃ res arecte hñdo. Ius aiuste possiden¬
do. hoc enĩ iuste possidetur: qd̵ recte. hoc¬
quod aut̃ male possidetur: alienum ẽ. Male
aut̃ possidet: qui uł sua male utitur. ul alie¬
na p̃sumit. Possidet aut̃ uste. qui ñ inretit᷑
cupitate. qͥ aut̃ cupiditate tenetur: possess :
ñ possessor. bona funt honestorum seu nobili

Expanded text:
quae in nostro iure consistunt. Iura autem sunt quae quae in nostro iure consistunt. Iura autem sunt quae a nobis iuste possidentur nec aliena sunt. Dicta autem res a recte habendo, ius a iuste possidendo. Hoc enim iure possidetur quoQuod autem male possidetur, alienum est. Male autem possidet qui vel sua male utitur vel aliena praesumit. Possidet autem iuste qui non inretitur cupiditate. Qui autem cupiditate tenetur, possessus est, non possessor. Bona sunt honestorum seu nobiliu
Abbreviated transcription (Latin):
iure. Donatio directa iõ ñcupatur. qr ⁊ iunt
⁊ risu statim tͣnsit inalt̾m. nec ult᷑ aliqͥd iñ
ad ius donatoris retorq̃tur. Conditiones ꝓͥe
testium st̃. ⁊ dicte ꝯduciones a conducendo. q̃i
ꝯductiones. qr ñ ibi cestis unꝰ uirat. s ułduo
irł plures. Nenĩ in uniꝰ ore s induoꝵ aut tͥum
testium. stat om̃e u̾bum. Item ꝯditiones qd iñ
pulatores uocant᷑. Dicta aut̃ stipulatio asti
pulam tenentes frangebant qd̾ it̾m uingen¬
tes sponsiones fuias agnoscebant. Siue qd sti¬
pulum iuxta paulum ueridicum ⁊ firmũ
appellauerunt sacramentum. Sacͤmentum:
ƿignus sponsionis. uocatum aut̃ sacmentũ
qr uiolare qd̾ qͥsq ꝓmittit ꝑfidie est.¬
ereditas ÷ res que morte alicuiꝰ
ad quẽpiam ꝑuenit. uł legato cesta¬
mento uel possessione redep̃ta dict᷑a aũt here¬
dicas a reb additis siue a quia qͥpossi¬
det agrum excensum soluet iñ ⁊ res. Res sũt

Expanded text:
iure. Donatio directa ideo nuncupatur, quia et iure iure. Donatio directa ideo nuncupatur, quia et iure et usu statim transit in alterum, nec ultra aliquid inde ad ius donatoris retorquetur. Condiciones proprie testium sunt, et dictae condiciones a condicendo, quasi condiciones, quia non ibi testisenim in unius ore, sed in duorum aut trium testium stat omne verbum. Item conditiones, quod inter pulatores vocantur; dicta autem stipulatio a stipulam tenentes frangebant: 205 quam iterum jungentes, sponsiones suas agnoscebant. Sive quod stipulum juxta Paulum juridicum firmum appellaverunt. 31. Sacramentum est pignus sponsionis, vocatum autem sacramentum, quia violare qHereditas est res quae morte alicuius ad quempiam pervenit, vel legata testamento, vel possessione retenta. Dicta autem hereditas a rebus aditis, sive ab aere, quia qui possidet agrum et censum solvit; †inde et res.† Res sunt
Abbreviated transcription (Latin):
compellitur. uelutqͥ qñ quisq paratus sit in
iuditio ad respondendꝰ quod nemo pot̃ dicere pac¬
tum s placitum. Mandatum dictum qd̾ olun
in ꝯmisso negotio alt̾ alt̾i manum dabat. Ra¬
tum uͦ qĩ rationabile ⁊ rectum uidere qͥ polli¬
cetur dicit ratum eẽ ꝓfiteor. hoc ẽ firmum atq
ꝑpetuum. rite aut̃ eẽ ñ recte s ex more. Cirogra¬
fum ÷ cautio. emptio. ⁊ uenditio: rerum. com¬
mutatio atq ꝯtractus ex ꝯuenientia uenieis.
emptio autẽ dict̾a qd̃ etiam ⁊ ibi sit uenditio.
q̃i uenundatio .i. anundinis. donatio: cui¬
libet rei tͣns actio. dict̾um aut̃ dñt donatio¬
Nam antiqꝰ nuptiaꝵ erat ritus. quo semantꝰ
⁊ uxor inuicem emebant. ne uid̾et᷑ ipror
ancilla. sic̃ hnñs iniure. Inde ÷ qd p̃cedente
donatione iuri: sequit᷑ dõs uxoris. Donatie
usu fructuaria ideo dr̃. qr donator ex ea usũ
fructum ad huc returet suato cui dont᷑um:

Expanded text:
conpellitur, veluti quando quisque paratus sit in conpellitur, veluti quando quisque paratus sit in iudicio ad respondendum; quod nemo potest dicere pactum, sed placitum. Mandatum dictum, quod olim in commisso negotio alter alteri manum dabat. Ratum vero, quasi rationabile et rectum, unde et qui pollicetur dicit: 'Ratum esse profiteor', hoc est, firmum atque perpetuum. Rite autem esse non recte, sed ex more. Chirographum. Cautio. Emtio et venditio est rerum commutatio atque contractus ex convenientia veniens. Emtio autem dicta, quod a me tibi sit: venditio quasi venundatio, id est a nundinis. Donatio est cuiuslibet rei transactio. Dictam autem dicunt donatioNam antiquus nuptiarum erat ritus quo se maritus et uxor invicem emebant, ne videretur uxor ancilla, sicut habemus in iure. Inde est quod praecedente donatione viri sequitur dos uxoris. Donatio usufructuaria ideo dicitur, quod donator ex ea usum fructum adhuc retinet, servato cui donatum est
Abbreviated transcription (Latin):
stat. eẽ. subuentũ ꝓpt̃ legalium u̾boꝵ dif¬
ficultatẽ aut certe ꝓpter necc̾itatem adhi¬
bendoꝵ. sollempnium. Ita ut qui sc̾bit ti¬
tulum eiꝰd̾ seͥpture codicillũ uocet. sicut
aut ẽ codicillus. fit uice testam̃ti. ita epła
inuice codicilloꝵ. Cretios cretus dierum
numerꝰ inqͦ institutꝰ heres. alit addit he¬
tio aut̃ appellata qĩ discretiaᷤᷤ. i. decernere
uł ꝯstituere. Ut puta ille heres mͥ esto. addit̾¬
q cernitoq infra dies tot. ad eundarũ aut̃
hereditatum centesimꝰ staturꝰ erat dies. qͥb
ñ eẽt. t̃cio addicta. fida cõmissum elictum
dicta: eo qd fiat quantum nonduris nec diree¬
tis uerbis s p̃catuuis exposcitur. Pactum
dicitur int̾ partes exparte ꝯueniens scͥptura le¬
gib ac morib comꝓbata. Et dictum pactum
qĩ ex pace fc̃m. ab eo qd̃ ÷ pango. uñ ⁊ pepigit. Na¬
citum qͦ similit̾ ab eo qd placet. alii dnt̃ pactum
eẽ qd̃ uolens qͥsq facit. placitum qͦ etiam noleis

Expanded text:
 esse subventum propter legalium verborum difficultatem, aut certe propter necessitatem adhibendorum sollemnium, ita ut qui scribit titulum eiusdem scripturae codicillum vocet. Sicut autem codicillus fit vice testamenti, ita epistola vice codicillorum. Cretio est certus dierum numerus, in quo institutus heres aut adit hetio autem appellata quasi decretio, id est decernere vel constituere, ut puta: 'ille heres mihi esto': additurque, 'cernitoque infra dies tot.' Adeundarum autem hereditatum centesimus statutus erat dies, quibus non esset cretio addita. Fideicommissum dictum, dicta eo quod fiat; quod tamen non in directis verbis, sed precativis exposcitur. Pactum dicitur inter partes ex pace conveniens scriptura, legibus ac moribus conprobata; et dictum pactum quasi ex pace factum, ab eo quod est paco, unde et pepigit. Placitum quoque similiter ab eo, quod placeat. Alii dicunt pactum esse quod volens quisque facit; placitum vero etiam nolens
Abbreviated transcription (Latin):
gule dicte qd̾ effodiant. he ⁊ fidicule. qi his
rei in eculeo torqntur. ut fides inueniat᷑.
Eculeus aut̃ dictus qd̾ extendat. Torm̃tauͦ
qd̾ torqñdo m̃tem inueniant. Est ⁊ lautun¬
num supplicii genꝰ adu̾b̾andum aptum. in¬
uentum atorquino suꝑbo adpenaᷤ scełatoꝵ
Iste enĩ p̾oe lautunnũ. torm̃ta. fustes. metal¬
la atq exilia: adinuenit. ⁊ ip̃e pͥor regib
exilrum meruit. Talio÷ similitudo undie¬
te. ut talit̾ quis pat̾iat᷑ ut fec̾it. ħ enim ⁊
natura ⁊ lege ÷ institutũ ut ledentẽ simił
uindicta seq̃tur. uñ ⁊ illud: legis. oculũ
ꝓoculo. dentem ꝓdente. Talio aut̃ si solum
adiniuriam referendam. s ⁊̃ ꝓ beneficio po¬

Expanded text:
gulae dictae quod effodiant. Haec et fidiculae, quia his gulae dictae quod effodiant. Haec et fidiculae, quia his rei in eculeo torquentur, ut fides inveniatur. Equuleus autem dictus quod extendat. Tormenta vero, quod torquendo mentem inveniant. Est et latomia supplicii genus ad verberandum aptum, inventum a Tarquinio Superbo ad poenam sceleratorum. Iste enim prior latomias, tormenta, fustes, metalla atque exilia adinvenit, et ipse prior regibus exilium meruit. Talio est similitudo vindictae, ut taliter quis patiatur ut fecit. Hoc enim et natura et lege est institutum, uvindicta sequatur. Unde et illud est legis: Oculum pro oculo, dentem pro dente. Talio autem non solum ad injuriam referendam, sed etiam pro beneficio
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ torques dap̃natoꝵ qĩ uigum inboues exge¬
nere uincłoꝵ ÷. Carcer in qͦ custodiunt᷑ noxii.
⁊ dictus carcer qd̃ eo hoĩes coherceant᷑. inclu¬
danturq qĩ artum. ab arcendo scł locũ aut̃
in qͦseruant᷑ noxii carc̾em dmñs. num̾o tantũ
singłari. Unde u̾o emittunt᷑ quadrige: car¬
ceres uocamꝰ num̾o tmplurali. uerb̾a dicta¬
hinc flagra ⁊ plage ⁊ flagella. qi cum flatu
⁊ strepitu incorpore sonant. Nam plage qͣt
flage dñtur. s plage ⁊ pelagra pͥme positio¬
nib feruntur. appellati qd̾̃ fixi in fossis stẽt.¬
quos palos rustici uocant. Uectes dicti quod
manib nec̃tentur uñ hostia saxaq uellũ¬
tur. s hii adpenas legum. ñꝑtinent. uirge¬
di. que si leuis fu̾iti uirga ⁊. si certe nodosa
uł aculeata. scorpio rectissimo noie. qr ar¬
cuato uulnere incorporis infigitur. Ictus
ꝓp̾e flagelloꝵ sunt. abagitando uocati. un¬

Expanded text:
est torques damnatorum, quasi iugum in bove ex geest torques damnatorum, quasi iugum in bove ex genere vinculorum est. Carcer, in quo custodiuntur noxii. Et dictus carcer quod eo homines coerceantur includanturque, quasi arcer, ab arcendo scilicet. Locum autem in quo servantur noxii, carcerem dicimus numero tantum singulari; unde vero emittuntur quadrigae, carceres vocamus numero tantum plurali. Verbera dictHinc flagra et plagae et flagella, quia cum flatu et strepitu in corpore sonant. Nam plagae, quasi flagae; sed plagae et flagra primae positionibus feriuntur, appellati quod praefixi in fossis stequos palos rustici vocant. 17. Vectes dicti, quod manibus vectentur; unde ostia saxaque velluntur, sed hi ad poenas legum non pertinent. di; que si levis fuerit virga vel aculeata, scorpio rectissimo nomine, quia arcuato vulnere in corpus infigitur. Ictus proprie flagellorum sunt, ab agitando vocati. Un
Abbreviated transcription (Latin):
quod homo facit alcerum. qd patitur qd̵̃
facit peccatum ÷. qd patitur pena: Maliimaũ
tum nom̃ ⁊ sine adiectione ñ ht̃ plenum sensũ.
adicis penam carceris. penam exilii. penam
mortis. ⁊ imples sensum. Supplicium ꝓͥed̾r̾ ñ qͥ
ꝯsecrentur. ⁊ in prblico redigantur. Nam
supplicia dicebantur supplicam̃ta.⁊ suppli
contineri. tulluis seͥbit .i. dampnũ uincu¬
li. uerbera. talionem. ignominiũ. exilium
eruitutẽ.⁊ mortem. his namt penis uindi¬
catur om̃e ꝑpetratum peccatũ. Dapnum ã
diminutione rei uocatum. Uincula a uinci¬
endo .i. artando dicta. eo qd̃ ꝯstringant. atq
retineant ulqr ui ligant. Compedes dicte:
talaqͥantur dicte a pedib capiendis. chat̾ene
aut̃ qd̾ capiendo teneant utͣq uestigia neꝓg̃¬
diantur. Item cathene qd̾ se capiendo teneait
plurimis mͦis. Manice sunt iuncła. qͥb manꝰ¬
capiant᷑. licet ⁊ manice tunicaꝵ sunt. Boia¬

Expanded text:
quod homo facit, alterum, quod patitur. Quod quod homo facit, alterum, quod patitur. Quod facit, peccatum est; quod patitur, poena. Malum autem n, et sine adiectione non habet plenum sensum: adicis poena carceris, poena exilii, poena mortis, et inples sensum. Supplicium proprie dictumconsecrentur et in publico redigantur. Nam supplicia dicebantur supplicamenta. Et suppcontineri Tullius scribit: id est damnum, vincula, verbera, talionem, ignominiam, exilium, servitutem et mortem. His namque poenis vindicatur omne perpetratum peccatum. Damnum a diminutione rei vocatum. Vincula a vinciendo, id est artando dicta, eo quod constringant atque retineant; vel quia vi ligant. , quibus pedes illaqueantur, dicte a pedibus capiendis. Catene autem, quod capiendo teneant utraque vestigia, ne progrediantur. Item catenae, quod se capiendo teneant plurimis capiuntur, licet et manice tunicarum sint.
Abbreviated transcription (Latin):
fit que de loco ad locum tͣnsfem possunt. Qua¬
sio aut̃ ⁊ earum quetͣnsferunt᷑ ⁊ orum que
mobilia sunt. Inficiati ẽ negatio debiterei.
cũ acreditore deposcit᷑ id̾ ⁊ abiuratio .i. rei
credite ab negatio. abitus iudicium t in eũ
qui largitione capit honorem. ⁊ambit amissu¬
nis dignitatẽ quã mun̾e inuadit. Peculatum
iuditium ineos datur. qui fraudem erario fa¬
uunt. pecimiam qi publicam int̾uertunt
gim pecuna peculatum ÷ dictum. Non enĩ
iudicatur furtum rei publice. sicut reipͥua¬
re. ⁊lam ille sic uidicatur ut sacͥlegꝰ qͥ furs
as a sociis accepit. in hoc uiditio reus si añ
moriatur in bona eiꝰ: iudicium redditur.
ncesti iudicrum in uͥgines sacͣtas uł ꝓpinqͣs
sanguine ꝯstitutum ÷. qͥ enĩ talib miscent᷑
incesti .i. incasti hñtur. Maiestatis reatu te
nentur. hii qͥ regiam magestatis leserunt uł
uiolauert. uelq̃rem publicam ꝓdiderunt. uł
eũ hostib ꝯsenserunt. Piaculum dictum: ꝓ
ne expianda.

Expanded text:
 locum transferri possunt: pervasio autem et earum quae transferuntur et earum quae inmobilia sunt. Infitiatio est negatio debitae rei, cum a creditore deposcitur. Idem et abiuratio, id est rei creditae abnegatio. Ambitus iudicium in eum est, qui largitione honorem capit et ambit, amissurus dignitatem, quam munere invadit. Peculatus iudicium in eos datur qui fraudem aerario faciunt, pecuniamque publicam intervertunt. Nam a pecunia peculatum esse dictum. Non autem sic iudicatur furtum rei publicae, sicut rei privatae. Nam ille sic iudicatur ut sacrilegus, quia as a sociis cepit. In hoc iudicio reus si ante moriatur, in bona eius iudicium redditur. Incesti iudicium in virgines sacratas vel propinquas sanguine constitutum est. Qui enim talibus miscuntur incesti, id est incastintur hi qui regiam maiestatem laeserunt vel violaverunt, vel qui rempublicam prodiderunt vel cum hostibus consenserunt. Piaculum dictum pro ne expianda.
Abbreviated transcription (Latin):
firmare. Ius lib̃oꝵ ÷ ꝯiugrum sine lib̃is
in uicem ꝓloco pignoꝵ hereditis alt̃na con¬
scͥptio. Codicilium aut̃ ut uet̾es auint.
dubio abauctore dictum. qͥ hoo scͥpture ĩ
stituit. ẽ aut̃ scͥptura nuilla indigens sol¬
lempnitate u̾boꝵ. s sola testatoris uolun¬
tate. qualicũq scͥpture sigc̃one exp̃ssa.¬

Expanded text:
firmare. Ius liberorum est coniugum sine liberis firmare. Ius liberorum est coniugum sine liberis invicem pro loco pignorum hereditatis alterna conscriptio. Codicillum, ut veteres aiunt, sine dubio ab auctore dictum, qui hoc scripturae genus instituit. Est autem scriptura nullam indigens sollemnitatem verborum, sed solam testatoris voluntatem qualicumque scripturae significa
Abbreviated transcription (Latin):
bebantur. uñ ⁊ portitores earum tabellarii¬
appellantur. Testamentum uiris ciuilis ÷:
qͥnq testium sub scͥptione. firmatum. Testa¬
mentum uiris p̃torii ⁊ septem testium sig
assignare notare ÷.i. ut notum sit ꝗd scͥptũ
ẽ. Olografum cestam̃tum : manu auctoris totũ
scͥptum. atq subseptum. uñ ⁊nom̃ accepit.
ritum testam̃tum ÷. si is qui testatur capi-¬
te diminutꝰ ÷. aut si ñ rite factum ÷. In offi¬
ciosum testam̃tum ÷ qd̃ frustra lib̃is ex here¬
Datis sñ officio naturał pietatis mextrane¬
as ꝑsonas redactum ÷. Ruptum testamentũ¬
ẽ iñ uocatum eo qd nascente postumo neq
exheredato nõiatim. neq herede infuturo
disrumpit᷑. Sup̃ssum testam̃tum ÷. qd̃ in
sonis ñ proferatur: suppͥmi tñ uidetur. N ũ¬
cupatio÷: quam intabłis cerisq testator re¬
citat dicens. hec ut in his tabulis cerisq
scͥpta sunt. ita dico. ita lego. ⁊taq nos ciues
patio. Numcupare ÷ enĩ palam noĩare ⁊ cõ¬

Expanded text:
bebantur: unde portitores earum tabellarivocabantur. Testamentum iuris civilis est quinque testium subscriptione firmatum. Testamentum iuris praetorii est septem testium signautem signare notare est, id est ut notum sit quod scriptum est. Holographum testamentum est manu auctoris totum conscriptum atque subscriptum; unde et nomen accepit. ritum testamentum est, si is qui testavit capite diminutus est, aut si non rite factum est. Inofficiosum testamentum est, quod frustra liberis exheredatis sine officio naturalis pietatis in extraneas personas redactum est. Ruptum testamentum inde vocatur, eo quod nascente postumo, neque exheredato nominatim, neque herede instituto, disrumpitur. Suppressum testamentum est, quod in ersonis non proferatur, supprimi tamen videtur. Nuncupatio est, quam in tabulis cerisque testator recitat, dicens: 'Haec ut in his tabulis cerisque scripta sunt, ita dico, ita lego: itaque vos, cives patio: nuncupare est enim palam nominare et con
Abbreviated transcription (Latin):
firmari pot nec sciri. qd̃ in eo scͥptum sit. qr
clausum ⁊ obsignatum ÷. ⁊ iñ dictum testam̃¬
tum qi ñualet nͥ post testatoris monum̃tũ.
hoc solũ d̾r qd̾ nonualet nͥ testatorib mortu¬
is. s omẽ pactum ⁊ placitum tostam̃tum

Expanded text:
ec sciri quid in eo scriptum sit, quia clausum et obsignatum est; et inde dictum testamentum, quia non valet nisi post testatoris monumentum,hoc solum dicitur, quod non valet nisi testatoribus mortuis, sed omne pactum et placitum tes
Abbreviated transcription (Latin):
estes quͦq ante iudicium
sibi placitos alligat necui sit liberum postea¬
aut dissimulare aut subtrahere se. uñ ⁊ alli¬
gatiappellantur. Item testes dicti. qd testam̃to
adhibi solent. sicut signatores qͥtestam̃tum
fignant.

Expanded text:
sque ante iudicium sibi placitis alligat, ne cui sit postea liberum aut dissimulare aut subtrahere se; unde et alligati appellantur. Item testes dicti quod testamento adhiberi solent; sicut signatores, quod testamentum signant.
Abbreviated transcription (Latin):
situm ÷ ex nomine ⁊ cede. qͥ enĩ in hominẽ¬
cedẽ fecisse comꝑtus fu̾it homicidam uetes
appellauert̃. Parricidii actio ñ solum meũ
parricidium. qĩ parentis cedem. In t̾uectũ
iudictum meum dabatur qui falfum testa¬
mentum fec̾at. ⁊ obid hoĩem occid̾at. accu

Expanded text:
situm est ex homine et caede. Qui enim caedem in hsitum est ex homine et caede. Qui enim caedem in hominem fecisse conpertus erat, homicidam veteres appellabant. Parricidii actio non solum in eum parricidium quasi parentis caedem. Internecivum iudicium in eum dabatur qui falsum testamentum fecerat et ob id hominem
Abbreviated transcription (Latin):
um armatis hõib quẽ quã a suo deiecerit
uł expugnau̾it. Respublica ÷. siqͥs ciuẽ
ue cau̾it aut torserit. siue uͭbaiũt uł uin¬
cerit. Dolus: m̃tis calliditas abeo qd deludat
aliud enĩ agit.⁊ aliud simulat. petroniꝰ alit̾ eu¬
stimat dicens. qͥd iudices dolus. nimirum uͥ
aliqͥd factum ÷ qd̾ legidołet. habetis clolum.
accipite nc̃ malum. Calumpnia ÷ iurgium
aliene litis. a caluencio .i. decipiendo dicta.
falsitas appellata a fando aliqͥd aliud quam
Seditio dr̃ dissensio ciuium qd̃ seorsum alii ꝯt᷑
alios seuiunt. Nam hii maxime t̃batione reñ
rerum furtum. pꝰ ea imidoloꝵ cultu hesit hoc
nom̃. Ad ulterium ⁊ illusio alieni ꝯiugii. qd̾
qr alteriꝰ thorum cõmaculauit adult̾ii nom̃
accepit stuprum. Raptus ꝓͥe ÷ in licitꝰ cohitꝰ
a corrumpendo dictus. Uñ ⁊ quirapto potit᷑.
stupro fruitur. homicidii uocabłm compo¬

Expanded text:
um armatis hominibus quemquam a suo deiecerit um armatis hominibus quemquam a suo deiecerit vel expugnaverit. Vis publica est, si quis civem, necaverit, aut torserit sive verberaverit vel vinxerit. Dolus est mentis calliditas, ab eo quod deludat. Aliud enim agit, et aliud simulat. Petronius aliter existimat dicens: 'Quid est, iudices, dolus? Nimirum ubi aliquid factum est quod legi dolet. Habetis dolum, accipite nunc malum.' Calumnia est iurgium alienae litis, a calvendo, id est decipiendo dicta. Falsitas appellata a fando aliud quam verum eSeditio dicitur dissensio civium, quod seorsum alii ad alios eunt. Nam hi maxime turbatione rerum  sacrarum rerum furtum. Postea et in idolorum cultu haesit hoc nomen. Adulterium est inlusio alieni coniugii, quod, quia alterius torum commaculavit, adulterii nomen accepit. Stuprum. Raptus proprie est inlicitus coitus, a conrumpendo dictus; unde et qui 'rapto potitur,' stupro fruitur. Homicidii vocabulum conpo