comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tem dicimus rius quȩ fit in phantasia cogitantis Erat eñĩ in¬
memoria. & prusꝗ cogitaret᷑ anob̾. sic̃ erat corpus in loco. & prius¬
quam sentiretur ut uisiofieret. Sed cum cogitatur ex illa quã me¬
moru tenet exprimit᷑ macie cogitantis: & reminiscendo forma¬
tͣ ea species. quȩ quasi ꝓles. ẽ. eius quã memoria tenet. Sed neq il¬
la uera parens. neq ista uera ꝓles .ẽ. Acies quippe animi quȩ forma¬
tur exmemoria. cũ recordando aliquid cogitamus: non exea spe¬
cre ꝓcedit quã meminimus uisam: quando quidem eoꝵ meminisse
non possemus. nisi uidissemus. Acies aut̃ animi quȩ reminiscendo
formatur erat etiam priusquam corpus qđ meminimus uideremꝰ:
quantomagis priusquam id memoriȩ mandaremus. Quam quam
itaq forma quȩ fit in acie recordantis. ex ea fiat quȩ . ẽ. memo¬
rie: ipsa tamen acies non inde existit. sed erat ante istam. Conse¬

Expanded text:
tem dicimus ejus quae fit in phantasia cogitantis. Erat enim intem dicimus ejus quae fit in phantasia cogitantis. Erat enim inmemoria et priusquam cogitaretur a nobis, sicut erat corpus in loco et priusquam sentiretur, ut visio fieret. Sed cum cogitatur, ex illa quam memoria tenet, exprimitur in acie cogitantis, et reminiscendo formatur ea species, quae quasi proles est ejus quam memoria tenet. Sed neque illa vera parens, neque ista vera proles est. Acies quippe animi quae formatur ex memoria cum recordando aliquid cogitamus, non ex ea specie procedit quam meminimus visam; quandoquidem eorum meminisse non possemus, nisi vidissemus: acies autem animi quae reminiscendo formatur, erat etiam priusquam corpus quod meminimus videremus; quanto magis priusquam id memoriae mandaremus? Quanquam itaque forma quae fit in acie recordantis, ex ea fiat quae inest memoriae; ipsa tamen acies non inde existit, sed erat ante istam. Conse
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝓiciatur intenebras exteriores. Beati ergo qui factis &
morib cantant canticũ graduum: Et uȩ ins qui trahunt pec¬
cata sua sicut restem longam. Sic . ẽ. aut̃ requies uoluntatis
quem dicimus finẽ. si ad huc refertur ad aliud: quem ad mo¬
dum possumus dicere requiem pedis. eẽ. in ambrilando cũ po¬
nitur. unde alius innitatur quo passib ꝑgitur. Si aut̃ ali¬
quid ita placet. ut ineo cũ aliqua delectatione uoluntas ad¬
quiescat: nondũ est tamen illud quo tenditur: sed & hoc¬
si refertur ad aliud. deputet᷑ non tanꝗ patria cuus. sed tan¬
quã refectio uł etiam mansio uiatoris uocrci
sibilib & insensib sed tam̃ quȩ inde concepta .ẽ. cuni iam non ex
corpore sensus corporis. sed ex memoria formatur a cies animi
cum in ipsa memoria species inhȩserit corporis qđ forinsecus sensimꝰ:
illam speciem quȩ nmemoria . ẽ. aaraaauaanonax quasi paren¬

Expanded text:
ut projiciatur in tenebras exteriores . Beati ergo qui factis et ut projiciatur in tenebras exteriores . Beati ergo qui factis et moribus cantant canticum graduum: et vae iis qui trahunt peccata, sicut restem longam . Sic est autem requies voluntatis quem dicimus finem, si adhuc refertur ad aliud, quemadmodum possumus dicere requiem pedis esse in ambulando, cum ponitur unde alius innitatur quo passibus pergitur. Si autem aliquid ita placet, ut in eo cum aliqua delectatione voluntas acquiescat; nondum est tamen illud quo tenditur, sed et hoc refertur ad aliud, ut deputetur non tanquam patria civis; sed tanquam refectio, vel etiam mansio viatoris. CAPUT sibilibus et sensibus, sed tamen quae inde concepta est, cum jam non ex corpore sensus corporis, sed ex memoria formatur acies animi, cum in ipsa memoria species inhaeserit corporis quod forinsecus sensimus, illam speciem quae in memoria est, quasi paren
Abbreviated transcription (Latin):
& uoluntas hanc rem uidendi. finẽ habet huius rei uisionẽ. Uo¬
luntas utiq uidendi cicatricẽ. finem suum expetit. hoc. ẽ. uisi¬
onem cicatricis: & ad eam ultra non ꝑtinet. Uoluntas enĩ ꝓ¬
bandi uulnus fuisse. alia quedam uoluntas . ẽ. quãuis exilla
religetur : cuius item finis. ẽ ꝓbatio uulneris. Et uolinitas ui¬
dendi fenestram: finem habet fenestrȩ uisionẽ. Altera . ẽ. e¬
nim quȩ exista necti tur uoluntas ꝑfenestram uidendi tran¬
seuntes: cuius item finis. ẽ. iusio transeuntiũ. Recte aut̃ sunt
uoluntates om̃s sibimet religate: si bona . ẽ. illa quo cunctȩ refe¬
ru itur. Si aut̃ praua . ẽ.: prauȩ sunt om̃s. Et idõ rectarũ uo¬
luntatũ conexio: iter .ẽ qđ dani ascendentium ad beatitudinẽ.
qđ certis uelut passib agitur. Prauarũ aut̃ atq: distortarũ uo¬
luntatũ implicatio : uinculũ . ẽ. quo alligabitur qui hoc agit.

Expanded text:
et voluntas hanc rem videndi, finem habet hujus rei visionem. Voet voluntas hanc rem videndi, finem habet hujus rei visionem. Voluntas itaque videndi cicatricem, finem suum expetit, hoc est visionem cicatricis, et ad eam ultra non pertinet: voluntas enim probandi vulnus fuisse, alia voluntas est, quamvis ex illa religetur, cujus item finis est probatio vulneris. Et voluntas videndi fenestram, finem habet fenestrae visionem: altera est enim quae ex ista nectitur voluntas, per fenestram videndi transeuntes, cujus item finis est visio transeuntium. Rectae autem sunt voluntates et omnes sibimet religatae, si bona est illa quo cunctae referuntur: si autem prava est, pravae sunt omnes. Et ideo rectarum voluntatum connexio iter est quoddam ascendentium ad beatitudinem, quod certis velut passibus agitur: pravarum autem atque distortarum voluntatum implicatio, vinculum est quo alligabitur qui hoc agit,
Abbreviated transcription (Latin):
Non itaq om̃ino ipsa uoluntas hominis cuius finis non ẽ. nisi
beatitudo : sed ad hoc unum interim uoluntas uidendi. finẽ
non habrt nisi uisionem: siue id referat ad aliud. sure non re¬
ferat Si eium non referat ad aliud uisionem: sed tantũ uolu¬
it ut uideret: non est disputandũ quomodo ostendatur finiem
uoluntatis. eẽ. uisionẽ. manifestum.ẽ. enim. Si aut̃ referat ad a¬
luid uult utiq aliud: nec iam uidendi uoluntas erit. aut siui¬
dendi. non hoc uidendi: tamꝗ si uelit quisq uidere cicatricem.
ut inde doceat uulnus fuisse : aut si uelit fenestram uidere.¬
ut ꝑfenestram uideat transeuntes. Om̃s istȩ atq: aliȩ tales
uoluntates suos proprios fines habent: qui referantur adfi¬
nem illius uoluntatis qua uolumus beate uiuerȩ. & ad ram
puenire intam quȩ non referatur ad aliud: sed amanti ꝑ
se ipsam sufficiat. Uoluntas ergo uidendi. finem habet uisionẽ

Expanded text:
Non itaque omnino ipsa voluntas hominis, cujus finis non est nisi Non itaque omnino ipsa voluntas hominis, cujus finis non est nisi beatitudo, sed ad hoc unum interim voluntas videndi finem non habet nisi visionem, sive id referat ad aliud, sive non referat. Si enim non refert ad aliud visionem, sed tantum voluit ut videret; non est disputandum quomodo ostendatur finem voluntatis esse visionem: manifestum est enim. Si autem refert ad aliud, vult utique aliud, nec jam videndi voluntas erit: aut si videndi, non hoc videndi. Tanquam si velit quisque videre cicatricem, ut inde doceat vulnus fuisse; aut si velit videre fenestram, ut per fenestram videat transeuntes; omnes istae atque aliae tales voluntates suos proprios fines habent, qui referuntur ad finem illius voluntatis qua volumus beate vivere, et ad eam pervenire vitam quae non referatur ad aliud, sed amanti per se ipsam sufficiat. Voluntas ergo videndi, finem habet visionem:
Abbreviated transcription (Latin):
git: magis ut dixi spiritalis agnoscitur : & ideo tãquam ꝑsonã
sp̃s insinuare incipit in illa trinitate : sed magis ꝑtinet ad sen¬
sum formatũ. quam ad illud corpus. unde formatur. Sensus
rnĩ animantis & uoluntas animȩ ẽ: non lapidis. aut alicuius
corporis qđ uidetur. Non enĩ ab illo quasi parente procedit :
sed nec abista quasi prole. hoc. ẽ. uisione ac forma quȩ insen¬
sii .ẽ. Prius enĩ quam uisio fieret um erat uoluntas quȩ forman¬
dũ sensum cernendo corpori admouit: sed nondũ erat placitũ.
Quomodo enĩ placeret. qđ nondum erat uisum: placitũ aut̃
quieta uoluntas. ẽ Ideoq nec quasi prolem uisionis possumus di¬
cere uoluntatẽ quȩ erat ante uisionem: nec quasi parentem: quia
non exuoluntate sed exuiso corpore formata & expressa. ẽ.
onem: ad hoc dum taxat imnum. Neq enĩ propterea nichil aliud
uolet: quia uidit aliquid quod uolebat. Uiococo¬

Expanded text:
git, magis, ut dixi, spiritualis agnoscitur, et ideo tanquam personam git, magis, ut dixi, spiritualis agnoscitur, et ideo tanquam personam Spiritus insinuare incipit in illa trinitate. Sed magis pertinet ad sensum formatum, quam ad illud corpus unde formatur. Sensus enim animantis et voluntas animae est, non lapidis aut alicujus corporis quod videtur. Non ergo ab illo quasi parente procedit; sed nec ab ista quasi prole, hoc est, visione ac forma quae in sensu est. Prius enim quam visio fieret, jam erat voluntas, quae formandum sensum cernendo corpori admovit: sed nondum erat placitum. Quomodo enim placeret, quod nondum erat visum? Placitum autem quieta voluntas est. Ideoque nec quasi prolem visionis possumus dicere voluntatem, quia erat ante visionem; nec quasi parentem, quia non ex voluntate, sed ex viso corpore formata et expressa est.onem, ad hoc duntaxat unum. Neque enim propterea nihil aliud volet, quia videt aliquid quod volebat.
Abbreviated transcription (Latin):
dõ: etiam eius imago dicenda .ẽ: sed illa sola qua superior ipse
solus. ẽ. Ga quippe de illo prorsus exprimitur. interquam &
ipsum nulla interiecta natura. ẽ. Uisionis igitur illius id .ẽ. for¬
mȩ quȩ fit insensu cernentis. quasi parens. ẽ. forma corporis ex
qua fit. Sed parens illa non uera. unde nec ista uera ꝓles. ẽ. Ne¬
q enim om̃mo id inde gignitur:ͥqm̃ aliquid aliud ad hibetur
corpori. ut exillo formetur: id est sensus uidentis. Quo circa.
id amare: alienari . ẽ. Itaq uoluntas. quȩ utrũq coniungit qͥ¬
si paren tẽ & quasi ꝓlem: magis spiritalis . ẽ quam utrulibet
eoꝵ. Nam corpus illud qđ cernitur. om̃ino spiritale non .ẽ.
uisio uero que fit pifensu. habet admixtũ aliquid spiritale.
quia sine anima fieri non potest. Sed non totũ unũ ita x̃: qm̃ ille
qui formatur corporis sensus.ẽ. Uoluntas ergo quȩ utrũq coniun¬

Expanded text:
Deo, etiam ejus imago dicenda est: sed illa sola qua superior ipse Deo, etiam ejus imago dicenda est: sed illa sola qua superior ipse solus est. Ea quippe de illo prorsus exprimitur, inter quam et ipsum nulla interjecta natura est. 9. Visionis igitur illius, id est formae quae fit in sensu cernentis, quasi parens est forma corporis ex qua fit. Sed parens illa non vera; unde nec ista vera proles est: neque enim omnino inde gignitur, quoniam aliquid aliud adhibetur corpori, ut ex illo formetur, id est sensus videntis. Quocirca id amare, alienari est. Itaque voluntas quae utrumque conjungit quasi parentem et quasi prolem, magis spiritualis est quam utrumlibet illorum. Nam corpus illud quod cernitur, omnino spirituale non est. Visio vero quae fit in sensu habet admixtum aliquid spirituale, quia sine anima fieri non potest. Sed non totum ita est: quoniam ille qui formatur, corporis sensus est. Voluntas ergo quae utrumque conjun
Abbreviated transcription (Latin):
q in eo fine ciuius intuitu hȩc agenda iudicat ad quiescat: quid
quippe id ẽ. corporea creatura. qua superior .ẽ. anima. in ipsa ani¬
ma fit ꝑsensum corporis. nec tamen . ẽ. om̃imodo similis. Quid
enĩ. non prosuo genere ac prosuo modulo habet similitudinẽ
dĩ. quandoquidem ds̃ fecit om̃a bona ualde. non obaliud nisi q
ipse sũme bonus. ẽ : i quantũ ergo bonũ.ũ. quicquid. ẽ. in tantũ
scilicet quamuis longe distantẽ: habet tamen non nullam in¬
se similitudinẽ summi boni. Et si naturalem. utiq rectam & or¬
dinatam. Si aut̃ uitiosam: utiq turpẽ atq ꝑuersam. Nam & a¬
nimȩ in ipsis peccatis suis: non nisi quandam similitudinẽ dei su¬
ꝑba & p̃postera: & ut ita dicam serui lib̾tate sectantur. Ita nec
primis parentib nr̃is ꝑsuaderi peccatũ posset: nisi diceretur eri¬
tis sicut dii. Monsane om̃e qđ increaturis aliquo modo simile. ẽ.

Expanded text:
que in eo fine cujus intuita haec agenda judicat, acquiescat, quid que in eo fine cujus intuita haec agenda judicat, acquiescat, quid quippe, id est corporea creatura, qua superior est anima, in ipsa anima fit per sensum corporis. Nec tamen est omnino dissimilis: quid enim non pro suo genere ac pro suo modulo habet similitudinem Dei, quandoquidem Deus fecit omnia bona valde , non ob aliud nisi quia ipse summe bonus est? In quantum ergo bonum est quidquid est, in tantum scilicet, quamvis longe distantem, habet tamen nonnullam similitudinem summi boni; et si naturalem, utique rectam et ordinatam; si autem vitiosam, utique turpem atque perversam. Nam et animae in ipsis peccatis suis non nisi quamdam similitudinem Dei, superba et praepostera, et, ut ita dicam, servili libertate sectantur. Ita nec primis parentibus nostris persuaderi peccatum posset, nisi diceretur, Eritis sicut dii . Non sane omne quod in creaturis aliquo modo simile est
Abbreviated transcription (Latin):
ut decipiatur. Quib duob malis euitatis. nichil ei obsunt
imaginata phantasmata . sic̃ nichil obsunt exꝑta sensibilia.
& retenta memorit̃: sineq cuspide appetuntur si iuuant :
neq turpit̾ fugiantur si offendunt. Cũ aut̃ in his uoluntas.
relictis meliorib auida uolutatur. inmunda Fit: atq ita
& cum assunt ꝑniciose. & cũ absunt ꝑniciosius cogitantur.
Male itaq uiuitur & deformit̃ secundũ trinitatem hominis
exterioris : quia illam trinitatẽ quȩ licet interius imagine¬
tur exteriora tamen imaginatur. sensibiliũ corporaliũq
utendoꝵ causa peperit. Mullus enĩ eis uti posset etiam bene
nisi sensarũ rerũ imnagines memoria tenerentur. & nisi pars ma¬
xima uoluntatis insuperiorib atq interiorib habitet. eaq ipsa
quȩ conmodatur suie foris corporib siue intus imaginib eoꝵ
nisi quicquid in eis capit ad meliorẽ ueriorẽq uitã referat. at¬

Expanded text:
ut decipiatur. Quibus duobus malis evitatis, nihil ei obsunt ut decipiatur. Quibus duobus malis evitatis, nihil ei obsunt imaginata phantasmata: sicut nihil obsunt experta sensibilia et retenta memoriter, si neque cupide appetantur si juvant, neque turpiter fugiantur si offendunt. Cum autem in his voluntas relictis melioribus avida volutatur, immunda fit: atque ita et cum adsunt perniciose, et cum absunt perniciosius cogitantur. Male itaque vivitur et deformiter secundum trinitatem hominis exterioris: quia et illam trinitatem, quae licet interius imaginetur, exteriora tamen imaginatur, sensibilium corporaliumque utendorum causa peperit. Nullus enim eis uti posset etiam bene, nisi sensarum rerum imagines memoria tenerentur: et nisi pars maxima voluntatis in superioribus atque interioribus habitet, eaque ipsa quae commodatur, sive foris corporibus, sive intus imaginibus eorum, nisi quidquid in eis capit ad meliorem verioremque vitam referat, at
Abbreviated transcription (Latin):
tas trium: quamuis eoꝵ sit diuersa natura : hoc ẽ eadem uo¬
luntatis intentio ad copulandam imaginem corporis quȩ in¬
.ẽ. in memoria & uisionẽ cogitantis. id .ẽ. formã quam capit
acies animi rediens ad memoriam. ut fut & hic quȩdam u¬
nitas extrib: non iam naturȩ diuersitate discretis: sed unius
eiusdemq substantiȩ: quia hoc totũ intus est. & totum unus
ad eam uoluntas sensum reuocare cernentis: ita cũ imago quã
memoria gerit obliuione deleta .ẽ. non erit quo animi aciem
formandam. uoluntas recordando retorqueat. Sed quia p̾ualet
animus non solũ oblita. uerũ etiam non sensa nec experta con¬
figere : ea quȩ non exciderunt augendo. minuendo. conmu¬
tando & ꝓ arbitrio cõponendo. sepe imaginatur : quasi ita sit¬
aliquid qđ aut scit non ita . ẽx. aut nescit ita eẽ. In quo gene¬
re cauendũ. ẽ. ne aut mentiatur ut decipiat: aut opinetur

Expanded text:
tas trium, quamvis eorum sit diversa natura; hoc est eadem votas trium, quamvis eorum sit diversa natura; hoc est eadem voluntatis intentio ad copulandam imaginem corporis quae est in memoria, et visionem cogitantis, id est, formam quam cepit acies animi rediens ad memoriam: ut fiat et hic quaedam unitas ex tribus, non jam naturae diversitate discretis, sed unius ejusdemque substantiae; quia hoc totum intus est, et totum unus ad eam voluntas sensum revocare cernentis: ita cum imago quam memoria gerit, oblivione deleta est, non erit quo aciem animi formandam voluntas recordando retorqueat. Sed quia praevalet animus, non solum oblita, verum etiam non sensa nec experta confingere, ea quae non exciderunt augendo, minuendo, commutando, et pro arbitrio componendo, saepe imaginatur quasi ita aliquid sit, quod aut scit non ita esse, aut nescit ita esse. In quo genere cavendum est, ne aut mentiatur ut decipiat, aut opinetur
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntas intendit᷑ fuint istȩ impressiones imagoiũ : sed etiam
cũ deuitandi & cauendi causa rapitur animus in ea contuenda
quȩ fugitat : unde non solum cupiendo sed etiam metuendo.
biferatur uł sensus ipsis sensibilib. uel acies animi formanda
imaginib sensibilium. Itaq aut metus aut cupidi¬
tas quanto uehementior fuerit: tanto expressius
formatur acies. sue sentientis excorpore qđ in loco adiacet .:
siue cogitantis eximagine corporis quȩ memoria continetur.
Quod ergo .ẽ. ad corporis sensum. aliqđ corpus in loco: hoc
est ad animi aciem similitudo corporis in memoria. Et qđ ẽ.
aspicientis uisio ad eam speciem corporis exqua sensus formatur:
hoc ẽ. uisio cogitantis adimaginem corporis inmemoria consti¬
tutam. exqua formatur acies animi. Et qđ .ẽ. intentio uoluntatis
ad corpus uisũ iusionemq copulandam. ut fiat ibi quȩlam uni¬

Expanded text:
voluntas intenditur, fiunt istae impressiones imaginum; sed etiam voluntas intenditur, fiunt istae impressiones imaginum; sed etiam cum devitandi et cavendi causa rapitur animus in ea contuenda quae fugiat. Unde non solum cupiendo, sed etiam metuendo, infertur vel sensus ipsis sensibilibus, vel acies animi formanda imaginibus sensibilium. Itaque aut metus aut cupiditas quanto vehementior fuerit, tanto expressius formatur acies, sive sentientis ex corpore quod in loco adjacet, sive cogitantis ex imagine corporis quae memoria continetur. Quod ergo est ad corporis sensum aliquod corpus in loco; hoc est ad animi aciem similitudo corporis in memoria: et quod est aspicientis visio ad eam speciem corporis ex qua sensus formatur; hoc est visio cogitantis ad imaginem corporis in memoria constitutam ex qua formatur acies animi: et quod est intentio voluntatis ad corpus visum visionemque copulandam, ut fiat ibi quaedam uni
Abbreviated transcription (Latin):
tiens. etiam genitalib flueret. Tantũ habet uiriuĩ anima in cor¬
pus suum. & tantũ ualet ad indumenti qualitatẽ uertendam. at¬
q mutandã : quomodo afficiatur indutus. qui choeret indumen¬
to suo. Ex eodem genere affectionis. etiam illud.ẽ. qđ in somnis ꝑ
imagines inludimur. Sed plurimũ differt. utrũ sopitis fensib: cor¬
poris sicuti sunt dormientiũ: aut ab interiore cõpage turbatis
sicuti sunt furentium: aut aliquodam modo alienatis sicuti
sunt diuinantium uł ꝓphetantiũ animi intentio quadam necessi¬
tate incurrat in eas quȩ occurrunt imagines: siue ex memoria
siue alia aliqua occulta ui. ꝑ quasdam spiritales mixturas simili¬
ter spiritalis substantiȩ: An sic̃ sanis atq uigilantib interdũ con¬
tingit. ut cogitatione occupata se uoluntas auertat asensib at¬
q ita formetꝰ animi aciem uariis imaginib rerũ sensibiliũ : tãꝗ

Expanded text:
tiens, etiam genitalibus flueret. Tantum habet virium anima in cortiens, etiam genitalibus flueret. Tantum habet virium anima in corpus suum, et tantum valet ad indumenti qualitatem vertendam atque mutandam, quomodo homo afficiatur indutus, qui cohaeret indumento suo. Ex eodem genere affectionis etiam illud est, quod in somnis per imagines ludimur. Sed plurimum differt, utrum sopitis sensibus corporis, sicuti sunt dormientium, aut ab interiore compage turbatis, sicuti sunt furentium, aut alio quodam modo alienatis, sicuti sunt divinantium, vel prophetantium, animi intentio quadam necessitate incurrat in eas quae occurrunt imagines, sive ex memoria, sive alia aliqua occulta vi, per quasdam spirituales mixturas similiter spiritualis substantiae; an sicut sanis atque vigilantibus interdum contingit, ut cogitatione occupata voluntas se avertat a sensibus, atque ita formet animi aciem variis imaginibus sensibilium rerum, tanqu
Abbreviated transcription (Latin):
id recordamur conuertatur : & conuersa formetur : atq: unum
cũ eofiat unde formatur. IIII.
cdamconiungitq formatam. si ad interiorem phantasiam to¬
ta con fluxerit. atq ap̃sentia corpoꝵ quȩ circuniacent sen¬
sib: corporis atq ab ipsis sensib corporis animi aciem om̃io auerte¬
rit. atq ad eam quȩ intus cernitur imagmẽ penitus conuerterit :
tanta offenditur similitudo speciei corporalis expressa exmemo¬
ria. ut nec ipsa ratio discernere sinatur utrum foris corpus ipsum
uideatur : an intus tale aliquid cogitetur. Nam & interdũ homi¬
nes. nimia cogitatione rerum uisibilium uł illecti uł territi. eti¬
am eiusmodi repente uoces ediderunt : quasi re uera in medus
talib actionib. seu passionib uersarentur. Et memini me au¬
disse aquodam. qđ tam expressam & quasi solidam speciem femi¬
nei corporis incogitando cernere solet: ut ei se quasi misceri sen¬

Expanded text:
id recordamur convertatur, et conversa formetur, atque unum id recordamur convertatur, et conversa formetur, atque unum cum eo fiat unde formatur. CAPUT dam, conjungitque formatam, si ad interiorem phantasiam tota confluxerit, atque a praesentia corporum quae circumjacent sensibus, atque ab ipsis sensibus corporis, animi aciem omnino averterit, atque ad eam quae intus cernitur imaginem penitus converterit; tanta offenditur similitudo speciei corporalis expressa ex memoria, ut nec ipsa ratio discernere sinatur, utrum foris corpus ipsum videatur, an intus tale aliquid cogitetur. Nam interdum homines nimia cogitatione rerum visibilium vel illecti, vel territi, etiam ejusmodi repente voces ediderunt, quasi revera in mediis talibus actionibus sive passionibus versarentur. Et memini me audisse a quodam, quod tam expressam et quasi solidam speciem feminei corporis in cogitando cernere soleret, ut ei se quasi misceri sen
Abbreviated transcription (Latin):
nisi uidicante ratione: qua intelligimus aliud .ẽx. illud qđ in
memoria manet etiam cũ aliunde cogitamus: & aliud fueri
cũ recordamur. id ẽ. ad memoriã redimus . & illic inuenimus ean¬
dem specrem. Quȩ si um non ibi. ẽẽt. ita oblitos nos eẽ. diceremꝰ.
ut om̃mo recolere non possemus. Si aut̃ acies recordantis non for¬
maretur exceare quȩ erat innemoria. nullomodo furet uisio co¬
gitantis : sed utriusq conuinctio: id.ẽ. eius quã memoria tenet.
& eius quȩ inde exprimitur. ut formetur acies recordantis: quia
simillimȩ sunt. ueluti unam facit apparere. Cũ aut̃ cogitantis aci¬
es auersa inde fuerit : aut quȩ inmemoria cernebatur destiterit
intueri : nichil formȩ quȩ impressa erat in eadem acie remanebit.
atq in de formabitur. quo rursus conuersa fuerit. ut alia cogita¬
tio fut: manet tam̃ illud qđ reliquit in memoria. quo rursus cũ

Expanded text:
nisi judicante ratione, qua intelligimus aliud esse illud quod in nisi judicante ratione, qua intelligimus aliud esse illud quod in memoria manet, etiam cum aliunde cogitamus, et aliud fieri cum recordamur, id est, ad memoriam redimus, et illic invenimus eamdem speciem. Quae si jam non ibi esset, ita oblitos nos esse diceremus, ut omnino recolere non possemus. Si autem acies recordantis non formaretur ex ea re quae erat in memoria, nullo modo fieret visio cogitantis: sed utriusque conjunctio, id est, ejus quam memoria tenet, et ejus quae inde exprimitur ut formetur acies recordantis, quia simillimae sunt, veluti unam facit apparere. Cum autem cogitantis acies aversa inde fuerit, atque id quod in memoria cernebatur destiterit intueri, nihil formae quae impressa erat in eadem acie remanebit: atque inde formabitur, quo rursus conversa fuerit ut alia cogitatio fiat. Manet tamen illud quod reliquit in memoria, quo rursus cum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓque illa uisione quȩ foris erat. cum fensus excorpore uisibili¬
sensibiliꝰ formaretur . succedit intus similis uisio. cũ exro qđ
nemoria tenet formatur acies animi. & absentia corpora co¬
gitantur : uoluntasq: ipsa quomodo foris corpori obiecto for¬
mandũ sensũ ad mouebat. formatũq uingebat : sic aciem
recordantis animi conuertit admemoriam: ut exxeo qđ¬
illa retinuit. ista formetur. & fit in cogitatione similis uisio. Sic̃
uit̃ ratione discernebatur species uisibilis qua sensus corporis for¬
mabatur & eius similitudo quȩ fiebat insensu formato. ut eẽt
uisio : alioquin ita erant coniunctȩ. ut om̃io una eadẽq pu¬
taretur : sic illa phantasia cũ animus cogitat speciem uisi corporis.
cũ constet ex corporis similitudine quã memoria tenet. & ex
ea quȩ inde formatur inacie recordantis animi: tamen sic una
& singularis apparet: ut duo quedam . ẽx̃. non inueniantur.

Expanded text:
proque illa visione quae foris erat cum sensus ex corpore proque illa visione quae foris erat cum sensus ex corpore sensibili formaretur, succedit intus similis visio, cum ex eo quod memoria tenet, formatur acies animi, et absentia corpora cogitantur: voluntasque ipsa quomodo foris corpori objecto formandum sensum admovebat, formatumque jungebat, sic aciem recordantis animi convertit ad memoriam, ut ex eo qilla retinuit, ista formetur, et sit in cogitatione similis visio. Sicut autem ratione discernebatur species visibilis qua sensus corporis formabatur, et ejus similitudo quae fiebat in sensu formato ut esset visio alioquin ita erant conjunctae, ut omnino una eademque putaretur: sic illa phantasia, cum animus cogitat speciem visi corporis, cum constet ex corporis similitudine quam memoria tenet, et ex ea quae inde formatur in acie recordantis animi; tamen sic una et singularis apparet, ut duo quaedam esse non inveniantur
Abbreviated transcription (Latin):
herescat accõmodat. Quia etiam detracta speciȩ corporis. quȩ
corporalit̃ sentiebatur : remanet in memoria similitudo eius:
quo rursus uoluntas conuertat aciem ut inde formetur in¬
trinsecus : si c̃¬
trinsecus : sic̃ excorpore obiecto sensibili. sensus extrin¬
secus form¬
abatur .III.
Atq ita fit
illa trinitas ex memoria & int̾na uisione.
& quȩ utrũq copulat uoluntate: que tria cũ inũ coguntur.
abipso coactu cogitatio dicitur: nec iam ihis trib diuersa sub¬
stanti. ẽ. Neq enĩ aut corpus illud sensibile ibi . ẽ. qđ omino dis¬
cretũ . ẽ. ab animantis natura . aut sensus corporis ibi firmatur.
ut fiat uisio: aut ipsi uoluntas id agit ut formandũ sen sũ sin¬
sibili corpori admoueat. in eoq formatũ detineat. Sed ꝓilla spr¬
cie corporis quȩ fentiebatur extrinsecus : succedit memoria
retinens illam speciem quã ꝑ corporis sensũ combibit anima:

Expanded text:
nhaerescat, accommodat. Quia etiam detracta specie corporis quae nhaerescat, accommodat. Quia etiam detracta specie corporis quae corporaliter sentiebatur, remanet in memoria similitudo ejus, quo rursus voluntas convertat aciem, ut inde formetur intrinsecus, sicut ex corpore objecto sensibili sensus extrinsecus formabatur. Atque ita fit illa trinitas ex memoria, et interna visione, et quae utrumque copulat voluntate. Quae tria cum in unum coguntur, ab ipso coactu cogitatio dicitur. Nec jam in his tribus diversa substantia est. Neque enim aut corpus illud sensibile ibi est, quod omnino discretum est ab animantis natura, aut sensus corporis ibi formatur ut fiat visio, aut ipsa voluntas id agit ut formandum sensum sensibili corpori admoveat, in eoque formatum detineat: sed pro illa specie corporis quae sentiebatur extrinsecus, succedit memoria retinens illam speciem quam per corporis sensum combibit anima;
Abbreviated transcription (Latin):
sionẽ facilis corpulentia : fȩtus plerũq ꝓdunt libidines ma¬
trũ : quid cũ magna delectatione conspexerint. Quam enĩ
teneriora atq ut ita dixerim formabiliora sunt primor¬
dia seminũ : tam efficacit̃ & capacit̃ sequuntur intentionẽ mat̃¬
ne animȩ. Et quȩ mea facta .ẽ. phantasiȩ ꝑcorpus qđ cupide aspre¬
xit sunt exempla quȩ copiosȩ cõmemorari possint: sed inũ suf¬
ficit de fidelissimis libris: qđ fecit iacobut oues & caprȩ uari¬
os colorib parerent : supponendo eis uariata uirgulta in ca¬
nalib aquarũ. quȩ potantes intuerentur: eo tẽpore quo conci¬
perent. Sed anima rationalis deformit̃ uiuit : cũ secundũ tri
nitatem ex terioris hominis uiuit. id.ẽ. cũ ad ea quȩ forinse¬
cus sensũ corporis formant. non laudabilẽ uoluntatẽ qua hxc
ad utile aliquid referat. sed turpem cupiditatẽ qua his m¬

Expanded text:
sionem facilis corpulentia, fetus plerumque produnt libidines masionem facilis corpulentia, fetus plerumque produnt libidines matrum, quid cum magna delectatione conspexerint. Quam enim teneriora, atque, ut ita dixerim, formabiliora sunt primordia seminum, tam efficaciter et capaciter sequuntur intentionem maternae animae, et quae in ea facta est phantasiam per corpus quod cupide aspexit. Sunt exempla quae copiose commemorari possint: sed unum sufficit de fidelissimis Libris, quod fecit Jacob, ut oves et caprae varios coloribus parerent, supponendo eis variata virgulta in canalibus aquarum, quae potantes intuerentur eo tempore quo conceperant nitatem exterioris hominis vivit; id est, cum ad ea quae forinsecus sensum corporis formant, non laudabilem voluntatem, qua haec ad utile aliquid referat, sed turpem cupiditatem qua his i
Abbreviated transcription (Latin):
net : ut & incorpore fiat. & ꝑ corpus in anima. fit enĩ insen¬
su. qui neq sine corpore. ẽ. neq sine ani ma: Terciũ
uero solius animȩ .ẽ. quia uoluntas . ẽ. Cũ egitur horũ triũ tã
diuerse substantiȩ sint. tamen in tantam corunt unitatẽ : ut
duo priora. uix int̾cedente iudicȩ ratione discerni ualea
species uidelicet corporis quȩ uidetur. & imago eius quȩ fit
insensu id.ẽ. iusio. Uoluntas aut̃ tantã habet uim copulandi
hȩc duo : ut & sensum formandũ admoueat ei rei quȩ cernit᷑
& in ea formatũ teneat. Et si tam uiolenta.ẽ. ut possit uocari
amor. aut cupiditas. aut libido. etiã cȩterũ corpus ani man-¬
tis uehementer afficit: & ubi non resiftit pigrior duriorq
materies. insimilẽ speciem colorẽq conmutat. Licet uidere
corpusculũ cameleontis: ad colores quos uidet. facilloa con¬
uersione uariari. Alioꝵ aut̃ animaliũ quia non .ẽ. ad conuer¬

Expanded text:
net, ut in corpore fiat, et per corpus in anima: fit enim in sennet, ut in corpore fiat, et per corpus in anima: fit enim in sensu, qui neque sine corpore est, neque sine anima. Tertium vero solius animae est, quia voluntas est. Cum igitur horum trium tam diversae substantiae sint, tamen in tantam coeunt unitatem, ut duo priora vix intercedente judice ratione discerni valeant, species videlicet corporis quod videtur, et imago ejus quae fit in sensu, id est, visio. Voluntas autem tantam vim habet copulandi haec duo, ut et sensum formandum admoveat ei rei quae cernitur, et in ea formatum teneat. Et si tam violenta est, ut possit vocari amor, aut cupiditas, aut libido, etiam caeterum corpus animantis vehementer afficit: et ubi non resistit pigrior duriorque materies, in similem speciem coloremque commutat. Licet videre corpusculum chamaeleontis ad colores quos videt facillima conversione variari. Aliorum autem animalium quia non est ad conver
Abbreviated transcription (Latin):
longũ .ẽ. & rei p̾senti non neces sarium modo quȩrere
atq disserere. Qd enĩ ad susceptam quȩstionẽ satis. ẽ: nisi fierit
insensu nr̃o quȩdam imago simillima rei eius quã cernimus: non
scđm oculoꝵ numerũ flammȩ species geminaretur: cũ quidã
cernendi modus adhibitus fuerit. qui possit concursum sepa¬
rare radioꝵ. Eximo quippe oculo. quolibet modo deducto. Aut
impresso. aut intorto: si alter clausus. ẽ. duplicit̃ uideri aliquid
qđ sit unũ. nullo pacto potest. Quȩ cũ ita sint. tria hȩc quãuis
diuersa natura. quẽ ad modũ inquandam unitatẽ conc̃tẽpne¬
rentur meminerimus : id ẽ. species corporis quȩ uidet᷑ & ima
tas animi quȩ rei uisibili sensũ mouret. in roque ipsam uisionẽ
tenet. horũ primũ. id .ẽ. res ipsa uisibilis. non ꝑtinet ad animan¬
tis naturã. nisi cũ incorpus nr̃m cernimus: alterũ aut̃ ita ꝑti¬

Expanded text:
longum est et rei praesenti non necessarium modo quaerere longum est et rei praesenti non necessarium modo quaerere atque disserere. Quod enim ad susceptam quaestionem satis est; nisi fieret in sensu nostro quaedam imago simillima rei ejus quam cernimus, non secundum oculorum numerum flammae species geminaretur, cum quidam cernendi modus adhibitus fuerit, qui possit concursum separare radiorum. Ex uno quippe oculo quolibet modo deducto, aut impresso, aut intorto, si alter clausus est, dupliciter videri aliquid quod sit unum nullo pacto potest. 5. Quae cum ita sint, tria haec quamvis diversa natura, quemadmodum in quamdam unitatem contemperentur meminerimus; id est, species corporis quae videtur, et itas animi quae rei sensibili sensum admovet, in eoque ipsam visionem tenet. Horum primum, id est, res ipsa visibilis non pertinet ad animantis naturam, nisi cum corpus nostrum cernimus. Alterum autem ita perti
Abbreviated transcription (Latin):
sȩpe in illis apparuere colorib : ut manifestũ sit hanc af¬
fectionẽ nr̃o fensui exea re quȩ uidebatur impressam. Brat
ergo etiam cũ ui deremus. & illa erat clarior & expressior
fed multũ coniuncta cũ specie rei eius quȩ cernebatur. ut
discerni om̃ino non posfet: & ipsa erat uisio. Quid etiam.
cũ lucernȩ flanmula modo quodam diuaricatis radi is
oculoꝵ quasi geminatur. duȩ uisiones fuint. cũ sit
res una quȩ uidetur: Singillatim quippe affici¬
untur idem radii. de suo quisq oculo emicantes:
dum non sinuntur in illud corpus intuendum
parit̾ coniuncteq concurrere: ut unus fiat exutroq con¬
tuitus. Et ideo si unũ oculũ clauserimus : non geminum ig¬
nem. sed sicuti. ẽ. unũ uidemus. Cur aut̃ sinistro clauso.
illa species uideri desinit quȩ addextrũ erat : uicissimq
dextro clauso illa int̾moritur quȩ ad sinistrũ erat : Et

Expanded text:
saepe in illis apparuere coloribus: ut manifestum sit, hanc afsaepe in illis apparuere coloribus: ut manifestum sit, hanc affectionem nostro sensui ex ea re quae videbatur impressam. Erat ergo etiam cum videremus, et illa erat clarior et expressior; sed multum conjuncta cum specie rei ejus quae cernebatur, ut discerni omnino non posset; et ipsa erat visio. Quin etiam cum lucernae flammula modo quodam divaricatis radiis oculorum quasi geminatur, duae visiones fiunt, cum sit res una quae videtur. Singillatim quippe afficiuntur idem radii de suo quisque oculo emicantes, dum non sinuntur in illud corpus intuendum pariter conjuncteque concurrere, ut unus fiat ex utroque contuitus. Et ideo si unum oculum clauserimus, non geminum ignem, sed sicuti est unum videbimus. Cur autem sinistro clauso illa species desinit videri quae ad dextrum erat, vicissimque dextro clauso illa intermoritur quae ad sinistrum erat, et
Abbreviated transcription (Latin):
remaneat. unde ista facta .ẽ. Sic sensus oculoꝵ. non ideo ñ ha¬
bet imaginem corporis qđ uidetur quam diu uidetur . qui¬
a eo detracto non remanet. Ac ꝑ hoc tardiorib ingenus diffi¬
cillime ꝑsua deri potest. formari in sensu nr̃o imaginem rei
uisibilis: cũ eam uidemus: & eandẽ formã. ex̃. uisionem. Ded
qui forte aduerterint qđ cõmemorabo: non ita in hac in¬
quisitione laborabunt: plerũq cũ diusolem attenderimꝰ.
uł queq luminaria. & deinde oculos clauserimus : quasi uer¬
santur in conspectu quidam lucidi colores uarie sese conmu¬
tantes & minus minusq fulgentes : donec om̃ino desistant.
quos intelligendũ . ẽ. reliquias. ex̃. formȩ illius quȩ facta e¬
rat. insensu. cũ corpus lucidũ uideretur: paulatimq & quo¬
dãmodo gradatim deficien do uariari. Nam & inser¬
tarũ fenestrarũ cancellis. si eos forte intuebamur.

Expanded text:
maneat unde ista facta est. Sic sensus oculorum non ideo non hamaneat unde ista facta est. Sic sensus oculorum non ideo non habet imaginem corporis quod videtur quamdiu videtur, quia eo detracto non remanet. Ac per hoc tardioribus ingeniis difficillime persuaderi potest, formari in sensu nostro imaginem rei visibilis, cum eam videmus, et eamdem formam esse visionem. 4. Sed qui forte adverterint quod commemorabo, non ita in hac inquisitione laborabunt. Plerumque cum diuscule attenderimus quaeque luminaria, et deinde oculos clauserimus, quasi versantur in conspectu quidam lucidi colores varie sese commutantes, et minus minusque fulgentes, donec omnino desistant: quos intelligendum est reliquias esse formae illius quae facta erat in sensu, cum corpus lucidum videretur, paulatimque et quodam modo gradatim deficiendo variari. Nam et insertarum fenestrarum cancelli, si eos forte intuebamur,
Abbreviated transcription (Latin):
in sensu uidentis fit. ꝑ eundem sensum non discernimus. qm̃ tanta
coniunctio. ẽ. ut non pateat discernendi locus: sed ratione colli¬
gimus nequaquam nos potuisse sentire. nisi fieret insensu nr̃o
aliqua similitudo consprcti corporis. Neq enĩ cũ anulus cerȩ
inprimitur : ideo nulla imago facta .ẽ. quia non discernitur
nisi cũ fuerit separata: sed qm̃ post cȩram separatam.
manet qđ factum . ẽ. ut uideripossit: ꝓpterea facile
ꝑsuadetur qđ inerat iam cȩre forma impressa exa¬
iulo & antequam ab illa separaretur . Si aut̃ liquido humori
adungeretur anulus: eo detracto nichil imaginis appareret.
Nec ideo tam̃ discernere ratio non deberet. fiusse in illo hu¬
more antequã dethraheretur anuli formã. factã exanulo:
quȩ distinguenda .ẽ. abea forma quȩ in anulo .ẽ. unde ista fac¬
ta .ẽ. Quȩ detracto anulo non erit: quamius illa manulo¬

Expanded text:
in sensu videntis fit, per eumdem sensum non discernimus; quoniam tanta in sensu videntis fit, per eumdem sensum non discernimus; quoniam tanta conjunctio est, ut non pateat discernendi locus. Sed ratione colligimus nequaquam nos potuisse sentire, nisi fieret in sensu nostro aliqua similitudo conspecti corporis. Neque enim cum annulus cerae imprimitur, ideo nulla imago facta est, quia non discernitur, nisi cum fuerit separata. Sed quoniam post ceram separatam manet quod factum est ut videri possit, propterea facile persuadetur, quod inerat jam cerae forma impressa ex annulo et antequam ab illa separaretur. Si autem liquido humori adjungeretur annulus, eo detracto nihil imaginis appareret: nec ideo tamen discernere ratio non deberet, fuisse in illo humore, antequam detraheretur, annuli formam factam ex annulo, quae distinguenda est ab ea forma quae in annulo est, unde ista facta est quae detracto annulo non erit, quamvis illa in
Abbreviated transcription (Latin):
uisibili uisio : sed non ex sola. nisi assit & uidens. Quo circa exui¬
sibili & uidente. gignitur uisio lta sane ut exuidente sit sensuso¬
culoꝵ. & aspicientis atq intuentis uisio. Illa tam̃ informatio sens
quȩ uisiodicitur. a solo imprimatur corpore qđ uidetur. id .ẽ.
are aliqua uisibili : qua detracta nulla remanet forma quȩ in¬
erat sensui. dum ad eẽt illud quod uidebatur. Sensus tam̃ ipse re¬
manet qui erat . & priusquã illo aliquid sentiretur : uelue ma
qua uestigium tam diu. est. donec ipsum corpus qđ imprimitur
in .ẽ. Quo ablato. nullũ erit: cũ remaneat aqua quȩ erat. & an¬
tequam il lam formã corporis caperet ldeoq non possumus
quidem dicere qđ sensum gignat res uisibilis. gignit tam̃
formã. uelut similitudinẽ suam. quȩ fit insensu cũ aliquid uiden¬
do sentimus. Sed formã corporis quod uidemus & formã quȩ abilla

Expanded text:
visibili visio, sed non ex sola, nisi adsit et videns. Quocirca ex vivisibili visio, sed non ex sola, nisi adsit et videns. Quocirca ex visibili et vidente gignitur visio, ita sane ut ex vidente sit sensus oculorum, et aspicientis atque intuentis intentio: illa tamen informatio sensus, quae visio dicitur, a solo imprimatur corpore quod videtur, id est, a re aliqua visibili: qua detracta, nulla remanet forma quae inerat sensui, dum adesset illud quod videbatur: sensus tamen ipse remanet qui erat et priusquam aliquid sentiretur; velut in aqua vestigium tamdiu est, donec ipsum corpus quod imprimitur inest; quo ablato nullum erit, cum remaneat aqua, quae erat et antequam illam formam corporis caperet. Ideoque non possumus quidem dicere quod sensum gignat res visibilis: gignit tamen formam velut similitudinem suam, quae fit in sensu, cum aliquid videndo sentimus. Sed formam corporis quod videmus, et formam quae ab illa
Abbreviated transcription (Latin):
quidem corporis : quem uidendo extrinsecus corpori adumgat
atq iro uiso figat aspectum i n nisu tamen pso indicet
se ad empto corpo ris sensu nec perire potuis a se nec mi¬
nui. manet eñ quidam uidendi appetitus integer: siie id pos¬
sit fieri siue non possit. hȩc igitur tria. corpus qđ uidetur.
& ipsa uisio. & quȩ utrũq conungit intentio manifesta sunt
ad dinoscendum : non solũ ꝓpt̃ propria singuloꝵ uerũ &iam
ꝓpter differentiam naturarum Ii. accaeo¬
⁊q in his cum sensus ñ ꝓcedat ex corpore illo qđ uidetur
sedex corpore sentientis animantis cui anima suo quodã
miromodo contẽperatur: tamen excorpore qcł uidetur
gignitur uisio. id ẽ sensus ipse formatur : ut iam non tantũ sensus qui
etiam intenebris iteger. ẽẽ. potest dũ est in columitas oculoꝵ. sed
etiam sensus informatus sit : quȩ uisio uocatur. Gignitur ergo exre

Expanded text:
sensum corporis quem videndo extrinsecus corpori adjungat sensum corporis quem videndo extrinsecus corpori adjungat atque in eo viso figat aspectum, nisu tamen ipso indicet se adempto corporis sensu, nec perire potuisse, nec minui. Manet enim quidam videndi appetitus integer, sive id possit fieri, sive non possit. Haec igitur tria, corpus quod videtur, et ipsa visio, et quae utrumque conjungit intentio, manifesta sunt ad dignoscendum, non solum propter propria singulorum, verum etiam propter differentiam naturarum. 3. Atque in his cum sensus non procedat ex corpore illo quod videtur, sed ex corpore sentientis animantis, cui anima suo quodam miro modo contemperatur: tamen ex corpore quod videtur gignitur visio, id est, sensus ipse formatur; ut jam non tantum sensus qui etiam in tenebris esse integer potest, dum est incolumitas oculorum, sed etiam sensus informatus sit, quae visio vocatur. Gignitur ergo ex re
Abbreviated transcription (Latin):
nichil uidemus. siuie intenebris. siue clausis luminib hoc aut̃ dista¬
mus qđ nob̵ in .ẽ & non uidentib quo uidere possimus. qui fensus uo¬
citur. ilis uero non m ẽ. nec aliunde nisi qđ eo carent. ceci appes¬
lantur. Itemq illa animi intentio quȩ in ea re quã uidemus sensũ
tenet atq utrũq coniungit: non tantũ abra re uisibili natura
differt. quando quidẽ iste animus il lud corpus ẽ sed ab ipso quoq
sensu atq usione : qm̃ solius animi ẽ hȩc intentio. Sensus aut̃ ocũ¬
Ioꝵ non obalud sensus corporis dicitur : nisi quia & ipsi oculi men¬
bra sunt corporis. Et quamus nonsentiat corpus ex anime. am¬
ma tam̃ conmixta corpori ꝑ instrumentũ sentit corpoꝵeũ. st
idem instrumentũ sensus uocatur : qui &iam passione corporis
cũ quisq excecatur in t̾ceptus extinguitur. cum idem maneat
animus: & eius intentio luminib amissis non habeat sensun

Expanded text:
nihil videmus, sive in tenebris, sive clausis luminibus. Hoc autem distanihil videmus, sive in tenebris, sive clausis luminibus. Hoc autem distamus, quod nobis inest et non videntibus, quo videre possimus, qui sensus vocatur: illis vero non inest; nec aliunde, nisi quod eo carent, caeci appellantur. Itemque illa animi intentio, quae in ea re quam videmus sensum tenet, atque utrumque conjungit, non tantum ab ea re visibili natura differt; quandoquidem iste animus, illud corpus est: sed ab ipso quoque sensu atque visione: quoniam solius animi est haec intentio: sensus autem oculorum non ob aliud sensus corporis dicitur, nisi quia et ipsi oculi membra sunt corporis: et quamvis non sentiat corpus exanime, anima tamen commixta corpori per instrumentum sentit corporeum, et idem instrumentum sensus vocatur. Qui etiam passione corporis, cum quisque excaecatur, interceptus exstinguitur, cum idem maneat animus, et ejus intentio, luminibus amissis, non habeat quidem
Abbreviated transcription (Latin):
quam sensus exea re quȩ sentitur informatus apparet: quãuis
re uisibili detracta. nulla sit. nec ulla om̃ino. eẽ. possit talis uisio.
si corpus non sit qđ uideri queat: nullomodo tam̃ eiusdẽ sub¬
stantiȩ . ẽ. corpus. quo formatur sensus oculoꝵ. cũ idẽ corpus ui¬
deatur. & ipsa forma quȩ abeodẽ imprimitur fensui: quȩ uisio
uocatur. Corpus enĩ. auisu insua natura separabile. ẽ. Sensus
aut̃ qui iam erat in animante etum priusquã uideret qđ
uidere posset cũ i aliquid uisibile incurreret. uł uisio quȩ insensu
exuisibili corpore. cui iam coniunctũ . ẽ. & uidetur: Sensus ergouł
uisio id ẽ. fensus nonformatus extrisecus: ad animantis naturam ꝑ¬
tmet. om̃ino aliam. quam. ẽ illud corpus qđ uidendo sentimus. quo
sensus non ita formatur ut sensus sit sed ut uisiosit. Nam sensus &
ante obiectũ rei sensibilis nisi eẽt in nobis: non distaremus acxcis dũ

Expanded text:
quam sensus ex ea re quae sentitur informatus apparet? Quamvis quam sensus ex ea re quae sentitur informatus apparet? Quamvis re visibili detracta nulla sit, nec ulla omnino esse possit talis visio, si corpus non sit quod videri queat: nullo modo tamen ejusdem substantiae est corpus quo formatur sensus oculorum, cum idem corpus videtur, et ipsa forma quae ab eodem imprimitur sensui, quae visio vocatur. Corpus enim visum in sua natura separabile est: sensus autem qui jam erat in animante, etiam priusquam videret quod videre posset, cum in aliquid visibile incurreret, vel visio quae fit in sensu ex visibili corpore, cum jam conjunctum est et videtur; sensus ergo vel visio, id est sensus formatus extrinsecus ad animantis naturam pertinet, omnino aliam quam est illud corpus quod videndo sentimus, quo sensus non ita formatur ut sensus sit, sed ut visio sit. Nam sensus et ante objectum rei sensibilis nisi esset in nobis, non distaremus a caecis, dum
Abbreviated transcription (Latin):
Quid enim nobis unus eoꝵ renuntiat: etiam incȩteris ualet Itaq
potissimũ. utamur oculoꝵ Is enĩ sensus corporis maxime excellit :
& .ẽ. uisioni mentis ꝓsui generis diuersitate uicinior. Cũ igitur a¬
liqđ corpus uidemus: hȩc tria qđ facillimũ . ẽ. consideranda sunt
& dmoscenda. Primo ipsa resquã uidemus: siue lapidem. siue aliꝗ
flã nmã. siue quid aluid qđ uideri oculis potest: qđ utiq iam. ẽe.
potuerat. & antequã uideretur. Deinde uisio: quȩ non erat pri¬
usquã rem illam obiectam sensui sentiremus. Tercio. qđ in ea re
quȩ uidetur. quã dui uidetur sensũ detinet oculoꝵ. id .ẽ. ani¬
mi intentio in his igitur trib non solũ . ẽ. manifesta distinctio:
sed etiam discreta natu io ra. Primo quippe. allud corpus
uisibile longe alterius naturȩ .ẽ. quam sensus oculo¬
ꝵ : quo sibi met incidente fit uisio ipsa. Quȩ uisio quid aliud

Expanded text:
Quod enim nobis unus eorum renuntiat, etiam in caeteris valet. ItaqQuod enim nobis unus eorum renuntiat, etiam in caeteris valet. Itaque potissimum testimonio utamur oculorum. Is enim sensus corporis maxime excellit, et est visioni mentis pro sui generis diversitate vicinior. CAPUT II. liquod corpus videmus, haec tria, quod facillimum est, consideranda sunt et dignoscenda. Primo, ipsa res quam videmus, sive lapidem, sive aliquam flammam, sive quid aliud quod videri oculis potest; quod utique jam esse poterat, et antequam videretur: deinde, visio, quae non erat priusquam rem illam objectam sensui sentiremus: tertio, quod in ea re quae videtur, quamdiu videtur sensum detinet oculorum, id est, animi intentio. In his igitur tribus, non solum est manifesta distinctio, sed etiam discreta natura. Primum quippe illud corpus visibile longe alterius naturae est, quam sensus oculorum, quo sibimet incidente fit visio. Ipsaque visio quid aliud,