comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
necessitas. Persona inter eos mini¬
me accipitur: defertur meliori non
nobiliori. Honore se inuicem p̃ueni¬
unt: alterutrũ onera portant: ut sic
adimpleant legem xp̃i. Uerbũ inso¬
lens. opꝰ mutile. risus immoderatus.
murmur uel tenue. siue susurrium:
nequaqͣm ubi deprehendit᷑ inemen¬
latum relinquitur. Scacos & aleas
detestantur.: abhorrent uenationẽ: nec
ludicra illa auium rapina ut assolet
delectant᷑. Mimos & magos :i fabulato¬
res. scurrilesq cantilenas atq ludoꝵ
spectacula: tanqͣm uanitates ⁊⁊ insaniaᷤ
falsas respuunt ⁊ abhominant᷑. Capil¬
los tundent: scientes iuxta apłm ig¬
nominiam eẽ uiro. si comã nutrierit.
Nunqͣm compti. raro loti: magis autẽ
neglecto crine hispidi: puluere fedi:
lorica. ⁊ caumate fusci. Porro immi¬
nente bello. intus fide. foris ferro ñ
auro se muniunt: quatinus armati
⁊ñ ornati hostib metũ incutiant:
ñ ꝓuocent auariciã. E quos habere

Expanded text:
necessitas. Persona inter eos mininecessitas. Persona inter eos minime accipitur: defertur meliori, non nobiliori. Honore se invicem praeveniunt; alterutrum onera portant, ut sic adimpleant legem Christi. Verbum insolens, opus inutile, risus immoderatus, murmur vel tenue, sive susurrium nequaquam, ubi deprehenditur, relinquitur inemendatum. Scacos et aleas detestantur; abhorrent venationem: nec ludicra illa avium rapina ut assolet delectantur. Mimos, et magos, et fabulatores, scurrilesque cantilenas, atque ludorum spectacula, tanquam vanitates et insanias falsas respuunt et abominantur. Capillos tondent, scientes juxta Apostolum ignominiam esse viro, si comam nutrierit. Nunquam compti, raro loti, magis autem neglecto crine hispidi, pulvere foedi: lorica et caumate fusci. 8. Porro imminente bello, intus fide, foris ferro, non auro se muniunt: quatenus armati, et non ornati, 548 hostibus metum incutiant, non provocent avaritiam. Equos habere
Abbreviated transcription (Latin):
scelus ydolatriȩ. nolle ad quuescere.
Itur ce reditur adnutũ eius qͥ preest. In¬
duitur qͦd ille donauerit: nec aliunde
uestimentũ seu alimentũ presumit᷑.
Et inuictu &e inuestitu cauetur om̃e
suꝑfluum: soli necessitati consulitur.
ox sobria conuersatione. Absq uxoribꝰ
absq liberis: & ne qͥd desit exeuan¬
gelica ꝑfectione. absq omĩ ꝓprio habi¬
tant unius moris in domo una: sol¬
liciti seruare unitatem sp̃c inuincło
pacis. Dicas uniuersȩ multitudinis
ẽẽ corunũ ⁊ animã unã: ita qͥsq ñ
omnino ꝓpriam sequi uoluntatem.
s magis obsequi satagit imꝑanti.
Nullo demꝑe aut ociosi sedent.aut cu¬
riosi uagantur: s semꝑ dũ non ꝓce¬
dunt qͦd qͥdem raro contingit: ne gra¬
tis comedant panem.armorũ seu ue¬
stimentor uel scissa resarciunt. uel
uetusta reficiunt. uel inordinata com¬
ponunt: & queq postremo facienda.
magistri uoluntas ⁊ cõmunis indicit

Expanded text:
scelus idololatriae nolle acquiescere . scelus idololatriae nolle acquiescere . Itur, et reditur ad nutum ejus qui praeest: induitur quod ille donaverit; nec aliunde vestimentum seu alimentum praesumitur. Et in victu et vestitu cavetur omne superfluum, soli necessitati consulitur. et sobria conversatione, absque uxoribus, et absque liberis. Et ne quid desit ex evangelica perfectione absque omni proprio habitant unius moris in domo una, solliciti servare unitatem spiritus in vinculo pacis. Dicas universae multitudinis esse cor unum, et animam unam: ita quisque non omnino propriam sequi voluntatem, sed magis obsequi satagit imperanti. Nullo tempore aut otiosi sedent, aut curiosi vagantur: sed semper dum non procedunt quod quidem raro contingit, ne gratis comedant panem, armorum seu vestimentorum vel scissa resarciunt, vel vetusta reficiunt, vel inordinata componunt, et quaeque postremo facienda magistri voluntas et communis indicit
Abbreviated transcription (Latin):
attestatione noua approbat᷑ milicia.
&e. qͦd sicut audiuimꝰ sic uidanus in
ciuitate dñi uirtutũ: Dum mͦ sane
spritalib ñ preiudicet sensib litte¬
ralis interp̃tatio: quo minꝰ scilicet
speremus inȩternũ. qͥcqͥd huic temꝑ
significando ex ꝓpħarũ uocib usur¬
pamus: ne ꝑ id quod cernit᷑. euanes¬
cat qͦd creditur: & spei copias. inmi¬
nuat penuria rei. p̃sentium attefa¬
tio. sit euacuatio futuror Alioqͥn
terrenȩ ciuitatis temꝑalis gła ñ des¬
truit cęlestia bona ss astruit: si tam̃
istam minime dubitamus illius te¬
nere figuram qͦ in cȩlis ẽ mater nĩo.¬
ed iam adimitationẽ seu
confusionẽ nr̃oꝵ militũ. ñ plane
in domi belloue conuersent᷑: qͦ palã
fiat. qͣntũ abinuicẽ differant dĩ sełes
milicia. Primũ qͥdem utrolibet dis¬
ciplina ñ deest: obedientia nequa qͣm
contempnit᷑. quia teste scriptura. &
filius indisciplinatus ꝑibet: & pecca
tũ ariolandi ẽ repugnare: & quasi

Expanded text:
ilitia, et quod sicut audivimus, sic videmus in civitate Domini virtutum? Dummodo sane spiritualibus non praejudicet sensibus litteralis interpretatio, quominus scilicet speremus in aeternum, quidquid huic tempori significando ex Prophetarum vocibus usurpamus: ne per id quod cernitur, evanescat quod creditur; et spei copias imminuat penuria rei, praesentiumque attestatio sit evacuatio futurorum. Alioquin terrenae civitatis temporalis gloria non destruit coelestia bona, sed astruit; si tamen istam minime dubitamus illius tenere figuram, quae in coelis et mater noed jam ad imitationem seu ad confusionem nostrorum militum, non plane domive conversentur: quo palam fiat, quantum ab invicem differant Dei saeculique militia. Primo quidem utrolibet disciplina non deest, obedientia nequaquam contemnitur, quia, teste Scriptura, et filius indisciplinatus peribit ; et, peccatum est hariolandi repugnare, et quasi
Abbreviated transcription (Latin):
polluere: &. hereditate possidere
scũarium dei. Exeratur gladus
uterq fideliũ inceruices inimicorũ:
ad destruendã omnẽ. altitudiuẽ ex¬
tollentem se aduersus scientiã dei
que ẽ xp̃ianoꝵ fides: neqͣndo dicãt
gentes ubi ẽ ds̃ eoꝵ. Quib expulsis
reuertetur ipse inhereditatẽ domũq
domum meã. dimisi hereditatẽ me¬
am: implebitq illud idem ꝓpħicum.
Redemit dñs popłm suũ. ⁊ liberauit
eũ ⁊⁊ uenient ⁊⁊ exultabunt in mon¬
te syon: ⁊gaudebunt de bonis dñi.¬

Expanded text:
polluere, et haereditate possidere polluere, et haereditate possidere sanctuarium Dei. Exeratur gladius uterque fidelium in cervices inimicorum, ad destruendam omnem altitudinem extollentem se adversus scientiam Dei, quae est christianorum fides; ne quando dicant gentes: ubi est Deus eorum? 6. Quibus expulsis revertetur ipse in haereditatem domumque domum meam, dimisi haereditatem meam : implebitque illud propheticum, Redemit Dominus populum suum, et liberavit eum: et venient et exsultabunt in monte Sion, et gaudebunt de bonis Domi
Abbreviated transcription (Latin):
Nunc autẽ melius ẽ. ut occidantur.
qͣm certe relinquat᷑ uirga peccatorũ
suꝑ sortem iustoꝵ ne forte extendant
iusti adiniquitatem manus suas. Qd
enĩ : Si ꝑcutere ingladio omninofas
non ẽ xp̃iano:cur ergo preco salua¬
toris. contentos fore suis stipendiis
militibus indixit. & ñ potius om¬
nem eis militiam interdixit: Si
autẽ qͦd uerũ est. omnib fas est ad
hoc ipsum dum taxat diuinitus
ordinatis. nec aliud sane qͥcqͣm me¬
lius ꝓfessis: quib queso potius qͣm
quoꝵ manib & uiribus urbs forti¬
tudinis nr̃ȩ syon ꝓ nr̃o omniũ muni¬
mine retinetur: ut depulsis diuinȩ
transgressorib legis. secura ingrediat᷑
gens iusta custodiens ueritatem:
Secure ꝓinde dissipent᷑ gentes quȩ
bella uolunt. & abscidantur qui nos
conturbant: ⁊ disꝑdant᷑ de ciuitate
dñi om̃s oꝑantes iniqͥtatẽ: qͥ repositas
in ierosolumis xp̃iani popłi in estima¬
biles diuitias tollere gestiunit. sc̃a

Expanded text:
Nunc autem melius est ut occidantur, Nunc autem melius est ut occidantur, quam certe relinquatur virga peccatorum super sortem justorum: ne forte extendant justi ad iniquitatem manus suas. 5. Quid enim? si percutere in gladio omnino fas non est Christiano, cur ergo praeco Salvatoris contentos fore suis stipendiis militibus indixit ; et non potius omnem eis militiam interdixit? Si autem quod verum est omnibus fas est, ad hoc ipsum duntaxat divinitus ordinatis, nec aliud sane quidquam melius professis; quibus, quaeso, potius, quam quorum manibus et viribus urbs fortitudinis nostrae Sion pro nostro omnium munimine retinetur? ut depulsis divinae transgressoribus legis, secura ingrediatur gens justa, custodiens veritatem. Secure proinde dissipentur gentes quae bella volunt, et abscindantur qui nos conturbant, et disperdantur de civitate Domini omnes operantes iniquitatem, qui repositas in Jerosolymis christiani populi inaestimabiles divitias tollere gestiunt, sancta
Abbreviated transcription (Latin):
Miles in qͣm xp̃i securus interimit:
interit securior. Sibi prestat cũ inte¬
rit: xp̃o cũ interimit. Non enĩ sine
causa gladiũ portat: Dei enĩ minister
ẽ aduindictã malefactoꝵ: laudẽ uͦ
bonoꝵ. Sane cũ occidit malefactorẽ.
ñ homicida s ut ita dixerim malici¬
da .&. plane xp̃i undex in his qͥ male
agunt.&. defensor xp̃ianoꝵ reputat᷑.
Gum autẽ occiditur ipse: non perisse
ss ꝑuenisse cognoscit᷑. Mors gͦ qͣm ir¬
rogat xp̃i est lucrũ: qͣm excipit suũ.
In morte pagani. xp̃ianus gloriat᷑.
quia xp̃c glorificatur. In morte xp̃i.¬
ant regis liberalitas aꝑitur: cũ miles
emunerandus educit᷑. Porro suꝑ illo
letabitur iustus cũ uiderit uindictam:
de isto dicet homo. si utiq ẽ fructus
iusto. utiq ẽ deus iudicans eos in terra.
Non qͥdem uel pagani necandi essent.:
si quomͦ aliter possent a nimia infesta¬
tione seu oppressione fideliũ cohiberi.

Expanded text:
Miles, inquam, Christi securus interimit, Miles, inquam, Christi securus interimit, interit securior. Sibi praestat cum interit, Christo cum interimit. Non enim sine causa gladium portat. Dei etenim minister est ad vindictam malefactorum, laudem vero bonorum. Sane cum occidit malefactorem, non homicida, sed, ut ita dixerim, malicida, et plane Christi vindex in his qui male agunt, et defensor Christianorum reputatur. Cum autem occiditur ipse, non periisse, sed pervenisse cognoscitur. Mors ergo quam irrogat, Christi est lucrum: quam excipit, suum. In morte pagani christianus gloriatur, quia Christus glorificatur: in morte christiani, Regis liberalitas aperitur, cum miles remunerandus educitur. Porro super illo laetabitur justus cum viderit vindictam. De isto dicet homo: Si utique est fructus justo: utique est Deus judicans eos in terra . Non quidem vel Pagani necandi essent, si quo modo aliter possent a nimia infestatione seu oppressione fidelium cohiberi.
Abbreviated transcription (Latin):
adferiendũ. Uos ꝑ contrariũ in ocłoꝵ
grauamen ritu femineo comã nutti¬
tis. longis ac ꝓfusis camisiis ꝓpͥa uobis
uestigia ob uoluitis: delicatas ac teneris
manus amplis ⁊ cirtũ fluentib mani¬
cis sepelitis. Suꝑ hȩc omnia ẽ. quod
armati conscientiã magis terret.: cal¬
sa illa nimirũ satis leuis ac friuola:
qua uidelicet talis presumit᷑. & tam
piculosa milicia. Non sane aliud ut̃
uos bella mouet litesq suscitat: nͥ aut
irrationabilis iracundiȩ motus. aut
terrena qualiscũq possessionis cupi¬
ditas. Talib certe excausis. neq occi
dñi sui. nequaqͣm metuentes aut
de hostium cede peocatũ. aut de sua
nece periculũ: quandoqͥdem mors
ꝓxp̃o uel ferenda uel inferenda ⁊ nil
habeat criminis. ⁊ plurimũ głȩ me¬
reatur. Hinc quippe xp̃o. inde xp̃e ad
quiritur: qui nimirum ⁊ libent̃ accip̃
hostis mortem ꝓultione: & libentius
prebet seipsum militi ꝓ consolatione.

Expanded text:
ad feriendum: vos per contrarium in oculorum ad feriendum: vos per contrarium in oculorum gravamen femineo ritu comam nutritis, longis ac profusis camisiis propria vobis vestigia obvolvitis, delicatas ac teneras manus amplis et circumfluentibus manicis sepelitis. Super haec omnia est, quod armati conscientiam magis terret, causa illa nimirum satis levis ac frivola, qua videlicet talis praesumitur et tam periculosa militia. Non sane inter vos aliud bella movet, litesque suscitat, nisi aut irrationabilis iracundiae motus, aut terrenae qualiscunque possessionis cupiditas. Talibus certe ex causis neque occiDomini sui, nequaquam metuentes aut de hostium caede peccatum, aut de sua nece periculum: quandoquidem mors pro Christo vel ferenda, vel inferenda, et nihil habeat criminis, et plurimum gloriae mereatur. Hinc quippe Christo, inde Christus acquiritur: qui nimirum et libenter accipit hostis mortem pro ultione, et libentius praebet se ipsum militi pro consolatione.
Abbreviated transcription (Latin):
non dico miliciȩ s malici e:si &e
occisor letaliter peccat. n occisus et̃¬
naliter perit: Enimuꝰ ut uerbis u¬
tar apłi: &. qui arat. in spe debet arare:
&. qui triturat. in spe fructus ꝑcipien¬
di. Quis gͦ o milites hic tam stupendꝰ
error. qͥs furor hic tam ñ ferendus: dn¬
tis sumptib ac laboribus militare. stipt¬
diis uͦ nullis. nisi aut mortis aut cͥmi¬
nis: O peritis equos sericis:⁊ pendu¬
los nescio qͦs panniculos lor icis suꝑ¬
indiutis. De pingitis hastas. clipeos.
ꝙ. sellas: frena ⁊ calcaria auro ar¬
gento. gemmisq circũ ornatis: &e cũ
tanta pompa pudendo furore:⁊ impi¬
denti stupore ad mortem ꝓperatis:Mi¬
litaria sunt hec insignia: an mulie¬
bria potius ornamenta : Nunqͥd fora
hostilis mucro. reuerebit᷑ aurũ: gem¬
mis parcet: serica penetrare ñ poterit
Deniq qͦd ipsi sepius certiusq exꝑimi
scilicet strenuus industriusq miles.
& circũspectus sit ad se seruandũ: o
expeditus ad discurrendũ: ⁊ ꝓmptus

Expanded text:
non dico, militiae, sed malitiae; si et occisor letaliter peccat, et occisus aeternaliter perit? Enimvero, ut verbis utar Apostoli, Et qui arat, in spe debet arare; et qui triturat, in spe fructus percipiendi . Quis ergo, o milites, hic tam stupendus error, quis furor hic tam non ferendus, tantis sumptibus ac laboribus militare, stipendiis vero nullis, nisi aut mortis, aut criminis? Operitis equos sericis, et pendulos nescio quos panniculos loricis superinduitis; depingitis hastas, clypeos et sellas; frena et calcaria auro et argento, gemmisque circumornatis: et cum tanta pompa pudendo furore et impudenti stupore ad mortem properatis. Militaria sunt haec insignia, an muliebria potius ornamenta? Numquid forte hostilis mucro reverebitur aurum, gemmis parcet, serica penetrare non poterit? Denique, quod ipsi saepius certiusque experiscilicet strenuus industriusque miles et circumspectus sit ad se servandum, et expeditus ad discurrendum, et promptus
Abbreviated transcription (Latin):
ciȩ: An qm̃ iustȩ iam ⁊⁊ exdebito re
dit ꝓmittenti. fident̃ ꝓmissũ repetit.
Promissum quidem ex misccłia: s ia
ex iusticia ꝑsoluendũ. Est gͦ quã pau¬
sio dei: ne si hanc contempnens. suã
uelit statuere. iusticiȩ dei ñ sit subiectꝰ.¬
¶uius tam̃ sue iusticiȩ. deus ipsum uo
luit habere consortem: ut corone
faceret ꝓmeritorem. In eo eñĩ sibi u¬
sticiȩ consortem: ⁊ corone statuit pro¬
repmissa corona habere dignatus ẽ
coadiutorem. Porro coadiutorẽ fec̃ cũ
fec̃ uolentẽ. hoc ẽ suȩ uoluntati con¬
sentientẽ. Itaq uoluntas in auxiliũ.
auxiliũ reputat᷑ in meritũ. Si gͥa
deo uoluntas ẽ: &. meritũ. Nec dubi¬
um qͦd adeo sit:i uelle ⁊ ꝑficere ꝓ
bona uoluntate. Deus gͦ auctor est
nr̃a merita. spei sunt quȩdã semina¬
ria: caritatis incentiua: occulte p̃de¬
stinationis indicia. future felicitatiᷤ
presagia: uia regni. ñ causa regnandi.

Expanded text:
tiae? An quoniam juste, jam et ex debito reqtiae? An quoniam juste, jam et ex debito reqdit promittenti, fidenter promissum repetit. Promissum quidem ex misericordia, sed jam ex justitia persolvendum. Est ergo quam Pausio Dei: ne si hanc contemnens, suam velit statuere, justitiae Dei non sit subjectcujus tamen suae justitiae ipsum Deus voluit habere consortem, ut et coronae faceret promeritorem. In eo enim sibi justitiae consortem, et coronae statuit prorepromissa corona, habere dignatus est coadjutorem. Porro coadjutorem fecit, cum fecit volentem, hoc est suae voluntati consentientem. Itaque voluntas in auxilium, auxilium reputatur in meritum. Si ergo a Deo voluntas est; et meritum. Nec dubium quin a Deo sit et velle, et perficere pro bona voluntate. Deus igitur auctor est nostra merita; spei quaedam sunt seminaria, charitatis incentiva, occultae praedestinationis indicia, futurae felicitatis praesagia, via regni, non causa regnandi.
Abbreviated transcription (Latin):
merita. Non enĩ uos estis ait qͥ loqui¬
mini: s sp̃c̃ patris ur̃i qͥ loquitur in
uobis. Et apłs. An exꝑimentũ que
paulo: ñ ȩtiam itidem operat᷑ in ipso:
Non enĩ loquor ait que ꝑme ñ efficit
deus. Quid gͥ Si not paudi s dei loqͣ¬
tis in paulo uel oꝑantis ꝑ paulũ. ⁊ uerba
sunt:ioꝑa: ubi iam pauli merita: Ubi
ẽ. quod tam fidenter aiebat. bonũ certa¬
diẽ .i. iudex: An in eo forte confidit
sibi coronam eẽ repositam: qͦd ꝑ ipsum
illa fiebant: S multa ꝑ malos siue
angłos. siue homines fiunt bona: nec
tamen reputantꝰ illis in merita. An
quia potius ⁊ cũ ipso. hoc ẽ. cum eius
bona uoluntate fiebant: Nam si in¬
uitus inquit euangelizauero: dispen¬
satio mͥ credita ẽ. Si autẽ uolens: gła
est mͥ. Ceterum si uel ipsa uoluntas¬
de qua omne meritũ pendet. ab ipso
paulo non ẽ. quo pacto eam quã sibi
repositam p̃sumit coronã uocat iusti¬

Expanded text:
merita. Non enim vos estis, inquit, qui loquimerita. Non enim vos estis, inquit, qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri qui loquitur in vobis : et Apostolus: An experimentum Paulo, non etiam itidem operatur in ipso? Non enim loquor, ait, quae per me non efficit Deus . Quid ergo? si non Pauli, sed Dei loquentis in Paulo, vel operantis per Paulum, et verba sunt, et opera; ubi jam Pauli merita? ubi est quod tam fidenter aiebat: Bonum certadie justus judex? An in eo forte confidit sibi coronam esse repositam, quod per ipsum illa fiebant? Sed multa per malos, sive angelos, sive homines, fiunt bona; nec tamen reputantur illis in merita. An quia potius et cum ipso, hoc est cum ejus bona voluntate, fiebant? Nam si invitus, inquit, evangelizavero, dispensatio mihi credita est: si autem volens, gloria est mde qua omne meritum pendet, ab ipso Paulo non est; quo pacto eam, quam sibi repositam praesumit, coronam vocat justi
Abbreviated transcription (Latin):
non autẽ a nob̾: creatio uͦ facta sit ce.
sine nobis: sola quȩ nobiscũ quodãmͦ
fit ꝓpter consensum uoluntariũ nr̃m.
inmerita nob̾ reputabit᷑ reformatio.
Iꝑsa sunt ieiunia nr̃a. iugiliȩ. continen¬
tia. ⁊ oꝑa miscđiȩ. ceteraq uirtutũ ex¬
ercicia. ꝑ quȩ utiq constat interiorẽ
nr̃m hominem renouari de die indi¬
em: dũ ⁊ intentio terrenis incurua¬
ta curis de imis paulatim ad suꝑna
resurgit: &. affectio curra carnis deside¬
ria languens. sensim in amorem sp̃e
conualescit: ⁊ memoria ueterũ oꝑũ
turpitudine sordens. nourꝰbonisq
actibus candidata in dies hylarescit.
Inhis nempe tribus interior renoua¬
tio consistit: rectitudine scilicet inten¬
tionis. puritate affectionis. recordatio¬
conscia memoria enitescit. Uerum
hec cũ certum sit diuino in nobis acti¬
tari spũ: dei sunt munera. Quia uͦ
cum nĩȩ uoluntatis assensu: nr̃a sunt

Expanded text:
non autem a nobis; creatio vero facta sit et non autem a nobis; creatio vero facta sit et sine nobis: sola, quae nobiscum quodammodo fit propter consensum voluntarium nostrum, in merita nobis reputabitur reformatio. Ipsa sunt jejunia nostra, vigiliae, continentia, opera misericordiae, caeteraque virtutum exercitia, per quae utique constat interiorem hominem nostrum renovari de die in diem: dum et intentio terrenis incurvata curis, de imis paulatim ad superna resurgit; et affectio circa carnis desideria languens, sensim in amorem spiritus convalescit; et memoria veterum operum turpitudine sordens, novis bonisque actibus candidata in dies hilarescit. In his namque tribus interior renovatio 623 consistit: rectitudine scilicet intentionis, puritate affectionis, recordatioconscia memoria enitescit. 50. Verum haec cum certum sit divino in nobis actitari Spiritu, Dei sunt munera: quia vero, cum nostrae voluntatis assensu, nostra sunt
Abbreviated transcription (Latin):
licem ait salutaris accipiam. Calix
salutaris: sanguis ẽ saluatoris. Ergosi
deest tibi omnino de tuo. qͦa uel de¬
scđis dei donis retribuas: unde tibi
salutem p̃sumis: Nomen inqͥt dñ
inuocabo: qͦd nimirũ quicũq inui¬
cauerit saluus erit. Igitur qͥ recte
sapiunt triplicem confitentur oꝑi¬
tionem: ñ quidẽ liberi arbitrii: s
diuinȩ gr̃ȩ in ipso. siue de ipso. ꝑn¬
ma creatio: scd̾a reformatio: tercia¬
ẽ consummatio. ꝑ rimo namq in
xp̃o creati in libertatẽ uoluntatis.
libertatis: cũ xp̃o deinde consum¬
mandi instatũ ȩternitatis. Siqͥdem
qͦd ñ erat in illo creałi oportuit qui
erat: ꝑ formã reformari deformẽ.
menbra ñ ꝑfici nisi cũ capite. Quod
utiq tunc cõplebitur cũ om̃s occur¬
rerimus in uirũ ꝑfectũ. in mensu¬
ram ȩtatis plenitudinis xp̃i: quando
apparente xp̃o uita nr̃a. apparebimꝰ
fieri habeat de nobis. siue ȩtiam in nob̃.

Expanded text:
licem, ait, salutaris accipiam. Calix licem, ait, salutaris accipiam. Calix salutaris, sanguis est Salvatoris. Ergo, si deest tibi omnino de tuo, quod vel secundis Dei donis retribuas, unde tibi salutem praesumis: Nomen Domini, inquit, invocabo , quod nimirum quicunque invocaverit salvus erit . 49. Igitur qui recte sapiunt, triplicem confitentur operationem, non quidem liberi arbitrii, sed divinae gratiae in ipso, sive de ipso. Prima, creatio; s consummatio. Primo namque, in Christo creati in libertatem voluntatis. libertatis; cum Christo deinde consummandi in statum aeternitatis. Siquidem quod non erat, in illo creari oportuit qui erat; per formam reformari deformem; membra non perfici nisi cum capite. Quod utique tunc complebitur, cum omnes occurremus in virum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi : quando apparente Christo vita nostra, apparebimusonsummatio fieri habeat de nobis, sive etiam in nobis,
Abbreviated transcription (Latin):
mortuus poteras te ipsum resuscitare:
ut cetera pretermittã bona que aut
sanandis necessaria sunt. aut saluan¬
dis reposita. Quod dicimus: de pͥmo
patet &. ultimo. S de medio nemo
dubitat: nisi qͥ ignorans dei iusticiã.
&. suam uolens constituere. iusticiȩ
dei non ẽ. subiectus. Qͥd enĩ: Agnos¬
cis creantis potentiam: saluantis glo
tam sanari a peccato. qͣm amiseria
liberari: &. ideo laudem illum suam
ñ se merito statuebat. Propt̃ hocoe
utramq adeo stolam. ⁊ iusticiȩ sci¬
licet expectaret ⁊ głȩ. C uis est qͥ
ignorat dĩ iusticiã: Qui se ipsum
iustificat. Quis ẽ. qui se ipsum iusti¬
ficat : Qui merita sibi aliunde pre
saluaret: ȩtiam dat unde saluet. lpse
inquã merita donat. qui fecit quibus
donaret. Quid retribuã inquit dño:
si utrumlibet negaret. utrũq ꝑdert.
amittendo utiq unde iustus ẽ. esic
dampnando qͦd est.Ss si uel tercioloc
inuenit. qͦd uicissim rependeret: Ca¬

Expanded text:
mortuus poteras te ipsum resuscitare: mortuus poteras te ipsum resuscitare: ut caetera praetermittam bona, quae aut sanandis necessaria sunt, aut salvandis reposita. Quod dicimus, de primo patet et ultimo. Sed et de medio nemo dubitat, nisi qui ignorans Dei justitiam, et suam volens constituere, justitiae Dei non est subjectus . Quid enim? Agnoscis creantis potentiam, salvantis glortam sanari a peccato, quam a miseria liberari: et ideo laudem suam illum, non se, merito statuebat: Propter hoc, et utramque a Deo stolam, et justitiae scilicet exspectaret, et gloriae. Quis est qui ignorat Dei justitiam? Qui se ipsum justificat. Quis est qui se ipsum justificat? Qui merita sibi aliunde, qua quod salvaret, etiam dat unde salvet. Ipse, inquam, merita donat, qui fecit quibus donaret. Quid retribuam, inquit, Domisi utrumlibet negaret, utrumque perderet, amittendo utique unde justus est, et sic damnando quod est. Sed sic vel tertio loco invenit quod vicissim rependeret: Ca
Abbreviated transcription (Latin):
ueniens. ut iam sibi deinceps cooꝑet᷑
gillatim. simul ñ uicissim. ꝑ singłos
ꝓfectus oꝑentur. Non partum gr̃a. par¬
tim liberũ arbitrium: s totũ singła.
oꝑe indiuiduo ꝑagunt. Totũ quidẽ
hoc. ⁊ dotũ illa: s ut dotũ in illo. sic
totũ ex illa. Credimus placere lecto¬
ri qͦd a sensu apłi nusqͣm recedimus :¬
⁊ qua qua uersum euagetur oratio.
in eadem pene ipsius uerba freqͦnt̃
recidimus. Quid enĩ nr̃a aliud sonant
qͣm illud: ergo neq uolentis. neq cur¬
rentis. s miserentis ẽ dei: Quod sane
ñ ideo dicit. quasi qͥs uelle. aut curre¬
re possit inuanũ: s qͦd is qui uuilt¬
&. currit. non inse ss in eo a quo accep̃
&. uelle: i currere. debeat gloriari. Deni¬
q ait. Quid habes qͦd non accepisti:
rearis. sanaris. saluaris. Quid hoꝵ
tibi exte ohomo: Quid hoꝵ ñ impos¬
sibile libero arbitrio: Nec creare qui
non eras. nec iustificare peccator. nec

Expanded text:
aeveniens, ut jam sibi deinceps cooperetaeveniens, ut jam sibi deinceps cooperetgillatim; simul, non vicissim; per singulos profectus operentur. Non partim gratia, partim liberum arbitrium, sed totum singula opere individuo peragunt. Totum quidem hoc, et totum illa; sed ut totum in illo, sic totum ex illa. 48. Credimus placere lectori, quod a sensu Apostoli nusquam recedimus; et quaquaversum evagetur oratio, in eadem pene ipsius verba frequenter recidimus. Quid enim nostra aliud sonant quam illud: Ergo neque volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei? Quod sane non ideo dicit, quasi quis velle aut currere possit in vanum: sed quod is qui vult et currit, non in se, sed in eo a quo accepit et velle, et currere, debeat gloriari. Denique ait: Quid habes quod non accepisti? Crearis, sanaris, salvaris. Quid horum tibi ex te, o homo? quid horum non impossibile libero arbitrio? Nec creare qui non eras, nec justificare peccator, nec
Abbreviated transcription (Latin):
dium: nec ꝑnos utiq nec nobiscum.
llerum consensus ⁊ opus:⁊ si ñ ex nob̾:
ñ iam tam̃ sine nob̃. Nec primũ itaq
in quo qͥppe nos nil facimꝰ: nec ultimũ
qͦd ⁊i plerumq extorquet aut timor
inutilis aut simulatio dampnabilis:
s tantũ mediũ nob reputatur in me¬
ridum. Sola nempe interdũ bona uo¬
luitas sufficit: cetera non prosunt si.
sola defuerit. Non prosunt dixerim:
s agenti ñ cernenti. Ualet itaq inten¬
tio adieritũ: actio ad exemplũ: utr̃aq
tandũ. Cauendũ gͦ ne cum hȩc inuisi¬
biliter intra nos ac nob̾cũ actitari sen¬
timus: aut nr̃e uoluntati attribuamꝰ
quȩ infirma ẽ. aut dĩ necessitati qͦ nulla
ẽ. s soli gr̃ȩ qua plenus ẽ. Ipsaliberũ
excitat arbitriũ. cũ seminat cogitatũ:
sanat cũ mutat affectũ. roborat. ut ꝑ¬
ducat ad actũ: seruat. ne sentiat defe¬
ctum. Sic autẽ ista cum libero arbitrio
in ceteris comitetur: ad hoc utiq p̃¬

Expanded text:
dium, nec per nos utique, nec nobiscum. dium, nec per nos utique, nec nobiscum. Verum consensus, et opus, etsi non ex nobis, non jam tamen sine nobis. Neque primum itaque, in quo quippe nos nil facimus; nec ultimum, quod et plerumque extorquet aut timor inutilis, aut simulatio damnabilis; sed tantum medium nobis reputatur in meritum. Sola nempe interdum bona voluntas sufficit: caetera non prosunt, si sola defuerit. Non prosunt dixerim, sed agenti, non cernenti. Valet itaque intentio ad meritum; actio, ad exemplum; utramque tandum. 47. Cavendum ergo, ne cum haec invisibiliter intra nos ac nobiscum actitari sentimus, aut nostrae voluntati attribuamus, quae infirma est; aut Dei necessitati, quae nulla est; sed soli gratiae, qua plenus est. Ipsa liberum excitat arbitrium, cum seminat cogitatum; sanat, cum immutat affectum; roborat, ut perducat ad actum; servat, ne sentiat defectum. Sic autem ista cum libero arbitrio niat, in caeteris comitetur; ad hoc utique pr
Abbreviated transcription (Latin):
liberi arbitrii opus: hoc solũ eul
est meritũ. quod consentit: Est ꝓrsus. ÷¬
ñ qͥdem quod uel ipse consensus in quo
omne meritũ consistit. ab ipso sit cũ
nec cogitari qͦd minus ẽ. qͣm consen¬
tire. aliquid a nobis quasi ex nobis
sufficientes sumus. Uerba sunt ñ
mea s apłi : qui omne qͦd boni potest¬
ẽẽ idest cogitare ⁊ uelle:⁊ ꝑficere ꝓ
bona uoluntate: attribuit deo non
suo arbitrio. Si gͦ deus tria hec hoc
ẽ bonum cogitare. uelle. ꝑficere. oꝑa¬
tur in nobis: pͥmum ꝓfecto sine no¬
bis. scđm nobiscũ. dercium ꝑ nos facit
Siquidem in mittendo bonam cogi¬
tationem nos p̃uenit: in mutando
etiã malã uoluntatẽ. sibi ꝑconsensũ
iungit: ministrando ⁊⁊ consensui fa¬
cultatem. foris ꝑ aꝑtum opus nr̃m
interniis opifex in notescit. Sane ip¬
si nos preuenire nequaqͣm possumꝰ
Qui autẽ bonũ neminem inuenit.
neminem saluat quẽ ñ preuenit. A
deo gͥ sine dubio nr̃e fit salutis exor¬

Expanded text:
liberi arbitrii opus, hoc solum ejus est meritum quod consentit? Est prorsus. Non quidem quod vel ipse consensus, in quo omne meritum consistit, ab ipso sit: cum nec cogitare quod minus est, quam consentire aliquid a nobis, quasi ex nobis sufficientes simus . Verba sunt non mea, sed Apostoli, qui omne qesse, idem cogitare velle et perficere pro bona voluntate , attribuit Deo, non suo arbitrio. Si ergo Deus tria haec, hoc est bonum cogitare, velle perficere operatur in nobis, primum profecto sine nobis secundum nobiscum, tertium per nos facit. Siquidem immittendo bonam cogitationem, nos praevenit; immutando etiam malam voluntatem, sibi per consensum jungit: ministrando et consensui facultatem, foris per apertum opus nostrum internus opifex innotescit. Sane ipsi nos praevenire nequaquam possumus. Qui autem bonum neminem invenit, neminem salvat quem non praevenit. A Deo ergo sine dubio nostrae fit salutis exor
Abbreviated transcription (Latin):
sibi eẽ confidunt coronã iusticis.
Utitur gͦ deus in salutem suoꝵ ir¬
rationali ce item insensibili creat᷑
creatura rationali s maliuola. qua¬
uirga disciplinȩ: quã correpto filio
in ignem ꝓiciet tanqͣm sarmentũ
inutile. Utitur angłis ⁊ homi nibus
bone uoluntatis tanqͣm cõmilitonbꝰ
&. coadiutorib suis: quos ꝑacta u¬
ctoria amplissimȩ munerabit. Bena
⁊ paulus de se suiq similib audacta
ꝓnuntiat. Co adiutores enĩ dĩ sum
Ibi itaq deus homini merita ben¬
gne constituit: ubi ꝑ ipsum ⁊ cum
ipso boniquippiã oꝑari dignante
instituit. Hinc coadiutores dĩ. &o¬

Expanded text:
sibi esse confidunt coronam justitiae. sibi esse confidunt coronam justitiae. Utitur ergo Deus in salutem suorum irrationabili, et item insensibili creaturcreatura rationali, sed malevola, quasi disciplinae virga, quam, correcto filio, in ignem projiciet tanquam sarmentum inutile. Utitur et angelis et hominibus bonae voluntatis, tanquam commilitionibus et coadjutoribus suis, quos peracta victoria amplissime munerabit. Denique et Paulus de se, suisque similibus, audacter pronuntiat: Coadjutores enim Dei sumIbi itaque Deus homini benigne merita constituit, ubi per ipsum, et cum ipso, boni quidpiam operari dignanter instituit. Hinc coadjutores Dei, co
Abbreviated transcription (Latin):
me.s quia minus erat. maluit di¬
cere mecũ: presumens se non solũ
oꝑis ẽẽ ministrum. ꝑ effectũ: s ⁊ ope¬
tionem qͣm posumus:qͥd creatura
queq ꝓsuo ministerio mereat᷑. Et
illa quidẽ ꝑ qͣm ⁊ si ne qua fit qͦd fit.
qͥd mereri pot̃: Qd illa cont᷑ quã fit nͥ irame
Quio ⁊cumqͣ fit nisi gram: In pͥma itaq nul¬
la. in sequenti mala: in ultima bona
merita conquirunt᷑. Nec enĩ pecude ᷤᷤ
cũ ꝑeas bonum aut malũ quodc̃q
fit. boni quippiã merent᷑ aut mali:
ñ habent quippe unde bono maloue
consentiant. Multo autẽ minus lapi¬
des: cũ nec sentiant. Ceterũ dabolis
uel homo malus. cũ uigeant.ꝙ ug¬
lent ratione: iam quidem merentur
s non nisi pȩnam: ꝓ eo qͦd a bono
dissentiant. Paulus autẽ qui uolens
euangłiat. ne si inuitus. dispensar
tantũ ei credita sit.&r quicũq sim¬
liter sapiunt: qm̃ quidẽ exconsei¬
su uoluntatis obediunt. repositam

Expanded text:
me, sed quia minus erat, maluit dime, sed quia minus erat, maluit dicere, mecum: praesumens se non solum operis esse ministrum per effectum; sed et opetionem, quam posuimus, quid creatura quaeque pro suo ministerio mereatur. Et illa quidem, per quam, et sine qua fit quod fit, quid mereri potest? quid illa contra quam fit, nisi iram? quid et cum qua fit, nisi gratiam? In prima itaque nulla, in sequenti mala, in ultima bona merita conquiruntur. Nec enim pecudes, 621 cum per eas bonum aut malum quodcunque fit, boni quidpiam merentur, aut mali. Non habent quippe unde bono malove consentiant. Multo autem minus lapides; cum nec sentiant. Caeterum diabolus, vel homo malus, cum vigeant et vigilent ratione, jam quidem merentur, sed nonnisi poenam, pro eo quod a bono dissentiant. Paulus autem, qui volens evangelizat, ne, si invitus, dispensatio ei tantum credita sit ; et quicunque similiter sapiunt: quoniam quidem ex consensu voluntatis obediunt, repositam
Abbreviated transcription (Latin):
ministeria: ñ quib egeat: s quibꝰ
ꝑ hoc. uel de qͥb prosit. Operatur gͦ
illor salutem quoꝵ nomina sunt
in libro uitȩ: aliquando ꝑcreaturam
salubria ꝑ insensibilem. & item ꝑir
rationa lem creaturam: quȩ iccir¬
co dixi fieri sine ipsa: qͦd ñequeat
intellectu carens esse uel conscia.
Multa quoq multoꝵ saluti utilia
facit deus ꝑ malos siue homines. siue
angłos: s qm̃ inuitos. ideo contra
ipsos. Nam dũ nocere cupientes iu¬
uant: quantũ aliis ualet utilis actio.
tantũ ipsis ꝑuersa nocet intentio.
Porro ꝑquos:⁊cum quib oꝑatur
deus. boni sunt angeli uel homines.
qͥ quod uult deus: iagunt pariter
&. uolunt. Qui enĩ bono quod oꝑe
complent uoluntate consentiunt.
opus omnino quod ꝑ eos deus expli¬
cat. ipsis cõmunicat. Vnde paulus
cũ bona plurima quȩ deus ꝑipsũ
fecerat enarrasset: non autẽ ego ait.
ss gr̃a dei mecũ. Potuit dicere ꝑ

Expanded text:
ministeria, non quibus egeat, sed quibus ministeria, non quibus egeat, sed quibus per hoc, vel de quibus prosit. 44. Operatur ergo illorum salutem, quorum nomina sunt in libro vitae, aliquando per creaturam salubria per insensibilem, et item per irrationalem creaturam: quae idcirco dixi fieri sine ipsa, quod non queat, intellectu carens, esse vel conscia. Multa quoque multorum saluti utilia facit Deus per malos, sive homines, sive angelos: sed quoniam invitos, ideo contra ipsos. Nam, dum nocere cupientes juvant, quantum aliis valet utilis actio, tantum ipsis perversa nocet intentio. Porro per quos et cum quibus operatur Deus, boni sunt vel angeli, vel homines, qui quod vult Deus, et agunt pariter, et volunt. Qui enim bono, quod opere complent, voluntate consentiunt, opus omnino quod per eos Deus explicat, ipsis communicat. Unde Paulus, cum bona plurima, quae Deus per ipsum fecerat, enarrasset: Non autem ego, ait, sed gratia Dei mecum . Potuit dicere: Per
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ uitam ȩternã. Item. Et nos ipsi
ait pͥmicias sp̃c habentes. ingemis¬
cimus adoptionem expectantes
ficationem. id est uirtutes quibus in
p̃sentiarum sc̃ificam᷑ a sp̃u. ut merito
consequam᷑ adoptionem. Rursum in
euangelio eadem scło abrenuntianti
ꝓmittunt᷑ ubi dicitur: centuplũ acci¬
piet &. uitam ȩternã possidebit. Itaq
ñ liberi arbitrii. s dñi est salus. Immo
ipse salus. ipse i uia ẽ ad salutem qui
ait. salus populi ego sum: qui item
ꝑhibet ego sum uia. Se fecit uiam.
qui &e. salus erat & uita: ut ñ głetͣ
omnis caro. Si gͥ bona uȩ sunt me
rita. sicut &. patriȩ salus ⁊ uita. &.
uerum ẽ. qͦd ait dauid. ñ ẽ qͥ faciat
bonũ. non ẽ usq ad unũ. illũ uideli¬
cet unum de quo item dicit᷑. uemo
bonus nisi solus deus: dei sunt ꝓcul
illis. fecit ⁊ nos ꝓmeritores exhis.
Ad quȩ tam̃ condenda merita dig¬
natur sibi adhibere creaturarum

Expanded text:
vero vitam aeternam : item: Et nos ipsi, vero vitam aeternam : item: Et nos ipsi, ait, primitias spiritus habentes, ingemiscimus adoptionem exspectantes ficationem, id est virtutes, quibus in praesentiarum sanctificamur a spiritu, ut merito consequamur adoptionem. Rursum in Evangelio, eadem saeculo abrenuntianti promittuntur, ubi dicitur: Centuplum accipiet, et vitam aeternam possidebit . Itaque non liberi arbitrii, sed Domini est salus; imo ipse salus, ipse et via est ad salutem, qui ait: Salus populi ego sum : qui item perhibet: Ego sum via . Se fecit viam, qui et salus erat et vita, ut non glorietur omnis caro. Si ergo bonae salus et vita, et verum est quod ait David: Non est qui faciat bonum, non est usque ad unum , illum videlicet unum de quo item dicitur: Nemo bonus, nisi solus Deus : Dei sunt procul illis, fecit et nos promeritores ex his. Ad quae tamen condenda merita dignatur sibi adhibere creaturarum
Abbreviated transcription (Latin):
prorsus excipi rationem. De cetero lib̾o
arbitrio nec extra ipsum querat᷑ dam¬
nationis causa. qͦd iam ñ dampnat nisi
ꝓpria culpa: nec abipso salutis merita
qͦd sola saluat miscdia. Quius quippe
conatus ad bonũ.&. cassi sunt si a gr̃a ñ
adiuiuent᷑: & nulli. si ñ excitentur.
Ceterũ in malũ: dicente scriptura.
proni sunt sensus & cogitationes hõis.
Proinde non ei a se ut dictum ẽ s
desursum potius a patre luminum
descendere merita putentur. si dam̃
inter data optuna &e dona ꝑfecta. ipsa
merito ꝑ quȩ salus ȩterna conquirt᷑¬
sd̃a cũ oꝑatus ẽ salutem in medio terrȩ.
dona sua que dedit hominib in me¬
rita diuisit &. premia: ut & p̃sentia
ꝑliberam possessionem nr̃a interum
fierent merita: & futura ꝑ graturtã
sponsionem expectaremus immo
expeteremus ut debita. Atraq pati¬
lus cõmemorans habetis inquit fru¬
cdum ur̃m in scĩficationem: finem

Expanded text:
prorsus excipi rationem. De caetero, libero prorsus excipi rationem. De caetero, libero arbitrio nec extra ipsum quaeratur damnationis causa, quod jam non damnat nisi propria culpa; nec ab ipso salutis merita, quod sola salvat misericordia. Cujus quippe conatus ad bonum, et cassi sunt, si a gratia non adjuventur; et nulli, si non excitentur. Caeterum in malum, dicente Scriptura, Proni sunt sensus et cogitationes hominis . Proinde non ei a se, ut dictum est, sed desursum potius a Patre luminum descendere merita putentur: si tamen inter data optima et dona perfecta, ipsa merito per quae salus aeterna conquirsaecula, cum operatus est salutem in medio terrae, dona sua quae dedit hominibus, in merita divisit et praemia: ut et praesentia per liberam possessionem nostra interim fierent merita, et futura per gratuitam sponsionem exspectaremus, imo expeteremus ut debita. Utraque Paulus commemorans: Habetis, inquit, fructum vestrum in sanctificationem, finem
Abbreviated transcription (Latin):
in uicium suo ipsius pondere deuo¬
luta ruat in preceps pregrauata nim¬
rũ non solum lege peccati. originalt̃
menbris insita: uerum ⁊ consuetudi¬
ne terrenȩ inhabitationis usualiter
affectionib inolita. Quod humane
uoluntatis uidelicet utrũq graua¬
men: uno breuiter uersiculo scripti
cõmemorat dicens. Corpus qͦd corrũ¬
pitur aggrauat animã: ⁊i deprimit
terrena inhabitatio sensum multa co¬
gitantẽ. Et hec duo huius mortali¬
tatis. mala sicut ñ nocent. s exercent
ñ consentientes. sic ñ excusant s dã¬
nant consentientes: ut nec salus nec
dampnatio ulla ratione sine p̃ceden
consensu uoluntario possit haberi: ni
qua forte exparte prescribi uideat᷑ li¬
in creatura dicitur liberũ arbitriũ.
aut iustȩ ꝓfecto dampnat᷑. dum ei a
peccatum nulla ui p̾iudicetur extrinse.¬
ca: aut misericordit̃ saluatur. eui adu¬
sticiam nulla sufficit sua. Sane in his
omnib cogitet lector: originalis peccati

Expanded text:
in vitium suo ipsius pondere devoin vitium suo ipsius pondere devoluta ruat in praeceps; praegravata nimirum non solum lege peccati originaliter membris insita, verum et consuetudine terrenae inhabitationis usualiter affectionibus inolita. Quod humanae voluntatis videlicet utrumque gravamen uno breviter versiculo Scriptura commemorat, dicens: Corpus, quod corrumpitur, aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem . Et haec duo hujus mortalitatis mala, sicut non nocent, sed exercent non consentientes: sic non excusant, sed damnant consentientes, ut nec salus, nec damnatio ulla ratione sine praecedenti consensu voluntario possit haberi; ne qua forte ex parte praescribi videatur liin creatura dicitur liberum arbitrium, aut juste profecto damnatur, dum ei ad peccatum nulla vi praejudicetur extrinseca: aut misericorditer salvatur, cui ad justitiam nulla virtus sufficit sua. Sane in his omnibus cogitet lector 620 originalis peccati
Abbreviated transcription (Latin):
cruciauerunt: s uoluntatẽ ñ muta¬
uerunt. Seuierunt in carnẽ: animȩ
autẽ non hab̾uerunt qͥd facerent.
Sit licet corpus patientis in potesta¬
te torquentis: s uoluntas ẽ libera.
Infirma si fuerit. seuiendo cognoscent:
non eẽ cogcent. si non fuerit. Sane
infirmitas eius a se ipsa ẽ: sanitas
renouatur. Porro renouat᷑. cũ quẽad¬
modũ docet apl̃s speculando głam dĩ
in eandem ymaginem transformat᷑
a claritate in claritatẽ. hoc est de uir¬
tute in uirtutẽ. tanqͣm adñi spiritu
Nter quem utiq diuinũ sp̃m. ⁊ car.¬
nis appetitũ. tenet mediũ quendam
locum. id qͦd dicitur in homine liben
arbitriũ. id est humana uoluntas. &
dum arduitater utrũq pendens. ita ꝙ
petitu infirmatur ꝑ carnem: ut nisi
sedulo sp̃s adiuuet infirmitatẽ eius
ꝑ gr̃am. non solum ñ ualeat iusticie
quȩ ẽ iusta ꝓpłiam sicut montes dĩ as¬
cendendo de iurtute inuirtutẽ appns¬
hendere culmen: s ȩtiam de uiciosꝗ

Expanded text:
ciabunt, sed voluntatem non mutabunt: saevient in carnem, animae autem non habebunt quid faciant. Sit licet patientis corpus in potestate torquentis, sed voluntas est libera. Infirma si fuerit, saeviendo cognoscent; non esse cogent, si non fuerit. Sane infirmitas ejus a se ipsa est, sanitasrenovatur. 41. Porro renovatur, cum, quemadmodum docet Apostolus: Speculando gloriam Dei in eamdem imaginem transformatur a claritate in claritatem, hoc est de virtute in virtutem, tanquam a Domini Spiritu . Inter quem utique divinum spiritum, et carnis appetitum, tenet medium quemdam locum id quod dicitur in homine liberum arbitrium, id est, humana voluntas: et dum ardui inter utrumque pendens, ita in  al. ita appetitu infirmatur per carnem, ut nisi sedulo spiritus adjuvet infirmitatem ejus per gratiam, non solum non valeat justitiae, quae est juxta prophetam sicut montes Dei , ascendendo de virtute in virtutem, apprehendere culmen: sed etiam de vitio semper
Abbreviated transcription (Latin):
potest non nunquã fieri absq con¬
sensu uoluntario patientis. s actiua
nunqͣm. Proinde malũ qͦd fit in
nos. siue de nob̾. non ẽ imputandũ
nobis: si tam̃ inuitis. Ceterũ qͦd
fit ⁊ia nob̾: iam ñ sine culpa ẽ uo¬
luntatis. Uelle plane conuncimur:
qͦd ñ fieret si nollemus. Est gͦ com¬
pulsio quedã etiã actiua: s ñ habet
excusationem. cũ sit ⁊ uoluntaria.
Cogebatur xp̃ianus negare xp̃m:
& quidem dolens. ñ tam̃ nisi uolens.
entis: atq illa talis uoluntas intus
presidens os aꝑiebat: ñ gladius qͥ
foris apparebat. Porro talem ẽẽ il¬
lam uolunta  tem coniuncebat
gladius: non: cogebat. Ipsa gͥ se
in culpam: I. ñ gladius impelle¬
bat. Deniq. in quib sana erat
uoluntas: occidi poterant. flecti
nequibant. Hoc ẽ. quod dictũ ẽ de¬
⁊ in reliquos martires fecer̃t non¬

Expanded text:
potest nonnunquam fieri absque conpotest nonnunquam fieri absque consensu voluntario patientis, sed activa nunquam. Proinde malum quod fit in nos, sive de nobis, non est imputandum nobis, si tamen invitis. Caeterum quod fit a nobis, jam non sine culpa est voluntatis. Velle plane convincimur, quod non fieret, si nollemus. Est ergo compulsio quaedam etiam activa: sed non habet excusationem, cum sit et voluntaria. Cogebatur christianus negare Christum, et quidem dolens, non tamen nisi volens. entis; atque illa talis voluntas intus praesidens os aperiebat, non gladius qui foris apparebat. Porro talem esse illam voluntatem convincebat gladius, non cogebat. Ipsa igitur se in culpam, non gladius impellebat. Denique in quibus sana erat voluntas, occidi poterant, flecti nequibant. Hoc est quod eis praedd in
Abbreviated transcription (Latin):
orro qͦd a se uoluntas ꝑtulit. ex uo¬
luntate fuit. Quod ex uoluntate fu¬
it: iam ñ ex necessitate s uoluntari¬
um fuit. Si autẽ uoluntariũ. & libe¬
rum. Quem̾ sua deniq ad negandũ
uoluntas compulit. compulsus est.
qua uoluit: immo ñ compulsus ẽ.
sed consensit: & non aliene potentiȩ.
s ꝓprie uoluntati. illi utiq qua mor¬
dem omnimodis euadere uoluit.
Alioquin quando uox muliercule
linguam sacram E in uerba for¬
mare nefanda uaUluisset: si non
nimio illo dempe rauit amore.
&. xp̃m cepit ut debuit toto
corde dota anima. dota uirtute dili¬
gere:nullis iam ualuit minis uel
penis extorqueri aliquatenus uolũ
tas dare linguam arma iniquitati:
s potius audacter accõmodans ue¬
ritati. obedire inqͥt oportet magis
deo qͣm hominib. Est sane gemina
compulso: scđm qͦd aut pati aliquid.
aut agere contra ꝓpriam cogimur
uoluntatẽ. Quarum passiua quidẽ
sic enĩ prior illa recte nominat᷑.

Expanded text:
Porro quod a se voluntas pertulit, ex voPorro quod a se voluntas pertulit, ex voluntate fuit. Quod ex voluntate fuit, jam non ex necessitate, sed voluntarium fuit. Si autem voluntarium, et liberum. Quem sua denique ad negandum voluntas compulit, compulsus est quia voluit: imo non compulsus est, sed consensit, et non alienae potentiae, sed propriae voluntati, illi utique, qua mortem omnimodis evadere voluit. Alioquin quando vox mulierculae linguam sacram in verba formare nefanda valuisset, si non nimio illo temperavit amore, et Christum coepit, ut debuit, toto corde, tota anima, tota virtute diligere; jam nullis valuit minis 619 vel poenis extorqueri aliquatenus voluntati  al. voluntas dare linguam arma iniquitati, sed potius audacter accommodans veritati. Obedire inquit, oportet Deo magis quam hominibus . 40. Est sane gemina compulsio, secundum quod aut pati aliquid, aut agere contra propriam cogimur voluntatem. Quarum passiva quidem sic enim prior illa recte nominatur
Abbreviated transcription (Latin):
tunc proculdubio talis erat s nesce¬
bat: quando ab illo quẽ latere nol
poterat aucdiuit. Priusqͣm gallus
cantet: ter me negabis. Illa itaq b¬
luntatis infirmitas ꝑincussum timo
s petro. Nam xp̃c &. ante sciebat qͥd
eẽt in homine. Quatenus gͦ xp̃m
diligebat. uim ꝓrsus quod negandũ
non est. passa est. illa uoluntas ut con¬
tra se loqueretur: quatenus uͦ se. uolũ¬
luntarie proculdubio consensit ut ꝓ
se loqueretur. Si xp̃m non amasset.
ñ negasset inuitus. Uerũ si se amplius
cultare tam̃. Compulsum inquã: non
quidem recedere ab amore dei: cedere
tam̃ aliquantulũ amore sui. Qͥdgͦ:
Forte dissoluta ẽ tota suꝑior assertio
de libertate uoluntatis. quia nimirũ
inuenta ẽ cogi potuisse uoluntas:
Est plane: ssicogi ab alio potuit. qͣm a
se ipsa. Quod si sese ipsa coegit: cõpul¬
sa ⁊ compellens. ubi amittere ibi ce
recipere uisa ẽ libertatẽ. Uim qͥppe
quã ipsa sibi intulit: a se pertulit.

Expanded text:
tunc procul dubio talis erat, sed nescietunc procul dubio talis erat, sed nesciebat, cum ab illo quem latere non poterat, audivit: Priusquam gallus cantet, ter me negabis . Illa itaque voluntatis infirmitas per incussum timorsed Petro. Nam Christus et ante sciebat quid esset in homine. Quatenus ergo Christum diligebat, vim prorsus quod negandum non est passa est illa voluntas, ut contra se loqueretur: quatenus vero se, voluntarie procul dubio consensit, ut pro se loqueretur. Si Christum non amasset, non negasset invitus: verum si se amplius cultare tamen: compulsum, inquam, non quidem recedere ab amore Dei; cedere tamen aliquantulum amore sui. 39. Quid ergo? forte dissoluta est tota superior assertio de libertate voluntatis, quia nimirum inventa est cogi potuisse voluntas? Est plane: sed si cogi ab alio potuit quam a se ipsa. Quod si sese ipsa coegit, compulsa, et compellens; ubi amittere ibi et recipere visa est libertatem. Vim quippe, quam ipsa sibi intulit, a se pertulit.