comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
intellexit unã esse trinitatis substantiã. idõ
confundens ꝑsonas. ipsum sibi patrem. ipsum
sibi filiũ. ipsũ sibi spm̃ scm̃ esse dicebat
Ios uero non nomina tantũ. sed etiã nomini¬
potestates & proprietates. id. ẽ personas con
sonã excludit. nec rursus filius aut sp̃s sẽs
contrario arrius quia cognouit tres ꝑsonas
id circo & tres asseruit diuisas substañtias
ꝑ sonis fatemur dm̃. Impietatẽ quoq sabellũ¬

Expanded text:
intellexit unam esse Trinitatis substantiam, ideo confundens personas, ipsum sibi Patrem, ipsum sibi Filium, ipsum sibi Spiritum sanctum esse dicebat. Nos tamen non nomina tantum, sed etiam nominum proprietates, id est, personas confsonam excludit aliquando, nec rursus Filius aut Spiritus sanctus ctus. Arius vero quia cognovit tres personas, idcirco et tres asseruit divisas substantias. ersonis
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ suã ut ostender& a se ꝓcedere spm̃ scm̃
sicut apatre. in sufflans indiscipulos suosait.
ipse dñs & saluator nr̃ ihc̃ xp̃s discipulis suis
ait. Non enĩ uos estis qͥ loquimini. sed spẽ
patris ur̃i qui loquit᷑ in uobis. Et qͦd idem &
filii sit spc̃. paulus apłs testis ẽ. Siquis aut̃¬

Expanded text:
tionem suam, ut ostenderet a se procedere Spiritum sanctum, sicut a Patre, insufflans in discipulos ait:ipse Dominus et Salvator noster discipulis suis ait: Non enim vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri, qui loquitur in vobis . Et quod idem et Filii sit Spiritus, Paulus apostolus testis est: Si quis aut
Abbreviated transcription (Latin):
cum ẽ nom̃. in terp̾tatur aut̃ latino eloqͥo
uniuersalis. quia toto mundo diffusa
eccłã. & toto tempore hanc tenet fidem
& tenuit. Neq uiquã aut tempore mu¬
tata ẽ: aut locis uariata. Nã hereticorum
fides non potest dici catholiaa. quia ñ ẽ
publica sed pͥuata. nec ubiq tenetur. nec
semꝑ fuisse
enĩ. opera prȩcedit. Nã
sine bonorũ
operũ meritis. ꝑ fidem
iustificat᷑ impius. sicut dicit apłs paulus
redenti ineũ qui ustificat impiũ. deputat᷑
fides eius ad iustitiã. ut deinde ipsa fides
ꝑdilectionẽ incipiat operari. Ca quippe
sola bona opera dicenda sunt : quȩ fiunt
perdilectionẽ dĩ. Hȩc aut̃ necesse ẽ antece¬
dat fides. ut inde ista. non abistis incipiat
illa. qm̃ nullus operatur ꝑdilectionẽ di
nisi prius credat in dm̃. Hȩc ẽ fides dequa
dicitur. In xp̃o enĩ ihũ. neq circũcisio a¬
liqͥd ual& neq p̾putiũ. sed fides quȩ ꝑ di¬
lectionẽ operatur. Ergo ut bonassequant᷑

Expanded text:
cum nomen est, interpretatur autem Latino eloquio universalis, quia toto mundo diffusa Ecclesia, et toto tempore hanc tenet fidem, et tenuit, neque unquam aut tempore mutata est, aut locis variata; nam haereticorum fides non potest dici catholica, quia non est publica, sed privata, nec ubique tenetur, nec semper fuisse e opera praecedit: quia sine bonorum operum meritis per fidem justificatur impius, sicut dicit Apostolus, Credenti in cum qui justificat impium, deputatur fides ejus ad justitiam ; ut deinde ipsa fides per dilectionem incipiat operari. Ea quippe sola bona opera dicenda sunt, quae fiunt per dilectionem Dei. Haec autem necesse est antecedat fides, ut inde ista, non ab istis incipiat illa; quoniam nullus operatur per dilectionem Dei, nisi prius credat in Deum. Haec est fides, de qua dicitur: In Christo enim Jesu neque circumcisio aliquid valet, neque praeputium; sed fides quae per dilection
Abbreviated transcription (Latin):
fuse accipiendũ quod ait apłs. Ex quo om̃ã.
ꝑ quẽ om̃a. in quo om̃a nec dus multis sed ipsi
saluus esse. ita detrinitate̾ sentiat. Cedꝰ nece¬
sarium ẽ ad ȩternã salutem : ut incarnationẽ
credat. Sicut fidelit̾ credenda ẽ diuinitas
regnantĩs. ita fideliter credenda est humanita
saluantis. Quia ȩqualis periculi ẽ de mẏsterio
in carnationis male sentire. ut de diuinitatis
archano pͣue intelligere. Nichil enĩ iustius
quã ut saluus non sit. qui salutis misterio d¬
latino unctus. ab unctione id est crismate
hebraice uero dicitur messias. Est ergo fides¬

Expanded text:
fuse accipiendum est, « ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia: » nec diis multis, sed « ipsi ed necessarium est ad aeternam salutem, ut incarnationem credat. Sicut fideliter credenda est divinitas regnantis, ita fideliter credenda est humanitas salvantis, quia aequalis periculi est de mysterio incarnationis prave sentire, ut de divinitatis arcano male intelligere; nihil enim justius quam ut salvus non sit, qui salutis mysterio deLatino unctus, ab unctione, id est chrismate, et Hebraice dicitur Messias. Sequi
Abbreviated transcription (Latin):
unitas. ut equalitatẽ teneat. pluralitatẽ non
recipiat tanta ꝑsonarũ distinctio. ut unione
non ꝑ misceantur. Tres ꝑsone unius sunt essen¬
tiȩ. siue naturȩ. unius uirtutis. unius opera¬
tionis. unius beatitudinis. atq unius potesta¬
tis. ut trina sit unitas. & una sit trinitas.
uelutꝰ si detribus hominib dicamus qđ sint
re simul tres quã singulos. nec minus singu¬
los quã om̃s tres. qm̃ triũ una ẽ in mortali¬
tas. Aut si equalit᷑ sint sapientes. plus sapi¬
unt simul quã singuli. sed tanta est inuno¬
quoq. sapientia. quanta intribus. Si hoc
increatore. inpatre scilie& & filio & spũ s cõ
cui ẽ ęt̾na & in cõmutabilis unitas. que ẽ
indifferens trinitas. unus ds̃. unũ lumen.

Expanded text:
unitas, ut aequalitatem teneat, pluralitatem non recipiat; tanta personarum distinctio, ut unione non permisceantur. Tres personae unius sunt essentiae sive naturae, unius virtutis, unius operationis, unius beatitudinis, atque unius potestatis; ut trina sit unitas, et una sit trinitas; velut si de tribus hominibus dicas quod sint re simul tres quam singulos; nec minus singulos, quam totos tres, quoniam trium una est immortalitas; aut si aequaliter sint sapientes, non plus sapiunt simul quam singuli; sed tanta est in unoquoque sapientia, quanta in tribus. Si haec in Creatore, in Patre scilicet, et Filio, et Spiritu sancto? qui est aeterna et incommutabilis unitas, qui est indifferens trinitas, unus, unum lumen,
Abbreviated transcription (Latin):
nãq & ulolant. id est minuunt. & corrũ¬
punt sacramenta fidei. heretici. & scisma¬
tici. & idcirco eicit eos foras ęcclã. & exclu¬
dit ase. ut ipsa sine macula inueniatur
& ruga. Sic̃ enĩ ds̃ ueritas ẽ.ita ea quȩ apłi¬
ca eccta de dõ docuit uera sunt. Si aliqͥd hoꝵ
deinseris uel mutaueris. intrat putredo de
ueneno serpentis. nascunt᷑ uermes mendacioꝵ
& nichil integrũ remanebit: quia ubi fuerit
corruptio falsitatis. non ibi erit integritas

Expanded text:
namque, et violant, id est minuunt et corrumpunt sacramenta fidei haeretici et schismatici, et idcirco ejicit illos foras Ecclesia, et excludit a se, ut ipsa sine macula inveniatur et ruga. Sicut enim Deus veracitas est, ita ea quae apostolica Ecclesia de Deo docuit, vera sunt; si aliquid horum depresseris, aut mutaveris, intrat putredo de veneno serpentis, nascitur vermis mendaciorum, et nihil integrum remanebit; quia ubi fuerit corruptio falsitatis, non ibi erit integritas
Abbreviated transcription (Latin):
collectoq t̃nstulerit homiuniuĩ. Iste sens c̃ nibil ñ copora ualentiũ cograre ut gtalã cũqͥ¬
capculũ. loci occupr spatiũ eundeq locũ sic ĩpleat. ut ĩnulla eĩ parte sit totũ ac p ħi dense
atq tarescẽ etͣ hi ndilbetari. ĩminitias deteri ⁊ grandescẽ ĩ mole ñ nͥ capo ẽ longe alius ẽ et
nat᷑a ꝙ caporis. ꝗtonogis dĩ qͥ creatoe ẽ ⁊ aic̃ ꝗ enporis: ñ sic ds̃ ĩ plere dt̃ nundũ uelit aq
ł ut aer. ł ut ipsa liꝵ. ut minore sui parte minorẽ mondi portẽ ĩ pleat. ⁊ maorẽ maoti.
noũ ubiq totꝰ eͥẽ ⁊ mullo ẽtmneri loco noũ uenire. ñ retodendo ubi eret. nouꝰ abire ñ de¬

Expanded text:
collectamque transtulerit. hominum iste sensus est nihil nisi corpora ualentium cogitare siue ista cculum, loci occupet spatium eundemque locum sic impleat, ut in nulla eius parte sit totum. ac per hoc densari atque rarescere, contrahi et dilatari, in minutias deteri et grandescere in molem non nisi corporum esti, qui creator est et animae et corporis! non sic deus implere dicitur mundum uelut aqua, uelut aer, uelut ipsa, lux, ut minore sui parte minorem mundi partem impleat et maiore maiorem. nouit ubique totus esse et nullo contineri loco; nouit uenire non recedendo, ubi erat; nouit abire non de
Abbreviated transcription (Latin):
tate carnis mentitũ esse dicunt. & eum
ꝓpt̃ assumptũ hominem nͣ om̃a facere
potuisse quȩ uoluit. Iouiniã quoq damp
namus heresim. quȩ dicit nullã infutaro
meritoꝵ esse distantiã. nosq eas ibi habi¬
turos uirtutes ẽẽ. quas hic habere neggl¬
xerimus. Liberũ sic confitemur arbitriũ: ut
dicamus nos semꝑ di indigere auxilio:
Ettam illos errare qui cũ manicheo dict̃
cũ louiniano asserunt hominẽ non pos¬
se peccare. Uterq enĩ tollit arbitri li
bertatẽ. Nos uero dicinius homine̾ semꝑ
& peccare. & non peccare posse. ut sẽp

Expanded text:
tate carnis mentitum esse dicunt, et eum tate carnis mentitum esse dicunt, et eum propter assumptum hominem non omnia facere potuisse quae voluit. Joviniani quoque damnamus haeresim, qui dicit nullam in futuro meritorum esse distantiam, nosque eas ibi habituros esse virtutes, quas hic habere neglexerimus. 13. Liberum sic confitemur arbitrium, ut dicamus nos semper Dei indigere auxilio; et tam illos errare qui cum Manichaeis dicum illos qui cum Joviniano asserunt hominem non posse peccare; uterque enim tollit libertatem arbitrii. Nos vero dicimus, hominem semper et peccare, et non peccare posse;
Abbreviated transcription (Latin):
sa. & contrario promodo delictoꝵ quoq. sup
isdem sacramenti uerbis in infantibus qui¬
bus ȩtiã inmaioribus essecelebrandũ. ho¬
minẽ si post baptismũ lapsus fuerit. pȩ
nitentia credimus posse saluari. Nouũ & ue¬
tus testamentũ recipimus in eo librorũ nume¬
ro. quẽ scȩ̨ catholicȩ ȩccłȩ̃ tradidit actori¬
tas. Animas adõ dari credimus. quas ab ip¬
so factas dicimus. anathematizantes eos qͥ
diimam quasi partẽ dĩ diuinȩ dicunt
eẽ substantie. Eorũ quoq condẽp̾namus
errorẽ. qui eas ante peccasse. uel in cęlis
conuersatas fuisse dicunt. quã in corpora
mitterentur. Kecramur etiã eoꝵ blasphe¬
miã. qui dicunt in possibile aliquid homi¬
ni adõ eẽ p̾ceptum. & mandata dĩ non a
singulis sed ab om̃ibus in cõmune posse
seruari. uel pͥmas nuptias cum mani cheo
aut scdãs cũ catafriges dampnant. Anathe¬
matizamus etiã illos qui dĩ filiũ necessi¬

Expanded text:
sa; e contrario pro modo delictorum peccatorusa; e contrario pro modo delictorum peccatoruhisdem sacramenti verbis in infantibus quibus etiam in majoribus esse celebrandum. Hominem si post baptismum lapsus fuerit, per poenitentiam credimus posse salvari. Novum et Vetus Testamentum recipimus in eorum librorum numero quem sanctae catholicae Ecclesiae tradidit auctoritas. Animas a Deo dari credimus quas ab ipso factas dicimus, anathematizantes eos qui animas quasi partem Dei divinae dicunt esse substantiae. Eorum quoque condemnamus errorem qui eas ante peccasse vel in coelis conversatas fuisse dicunt quam in corpora mitterentur. Exsecramur etiam eorum blasphemiam qui dicunt impossibile aliquid homini a Deo esse praeceptum, et mandata Dei non a singulis, sed ab omnibus in commune posse servari, vel qui primas nuptias cum Manichaeo, aut secundas cum Cataphrygis damnant. Anathematizamus etiam illos qui Dei Filium necessi
Abbreviated transcription (Latin):
minẽ. ita tamen eus habitatione Scdm̃
suã substantiã dĩtas uerbi. nichil passa ẽ. ut
tota trinitas quã inꝑ assibilem necesse ẽ con¬
fiteri. Mortuus ẽ dĩ filius sedm̃ scripturas. uiii¬
ta id quod mori poterat. Resurrexit tertia
die. as cendit ad cęlos. sed& ad dexterã dĩ
patris. manente ea natura carnis. inqͣ natꝰ
& passus ẽ. in qua etiã resurrexit. Non enĩ
exinanita ẽ in eo humanitatis substantia. sed
glorificata. & inet̾nũ cũ đitate mansura.
Accepta gͦ a patre omĩũ potestate quȩ in cęlo
sunt & int̾ra. uenturus ẽ ad iudiciũ uiuo¬
rũ ac mortuorũ. ut & iustos remuneret¬
& puniat peccatores. Resurrectionẽ car¬
nis ita credimus ut dicamus nos in eadẽ
qua nunc sumus ueritate menbrorũ esse
reparandos. qualesq semel post resurrecti¬
onẽ fuerimus effecti inꝑpetuũ ꝑ mansuros.
Unã ẽc̃ uitã scõꝵ. sed p̃mia ꝓ labore diuer¬

Expanded text:
minem, ita tamen ejus habitatione secundum minem, ita tamen ejus habitatione secundum suam substantiam Deitas verbi nihil passa est, ut tota Trinitas, quam impassibilem necesse est confiteri. Mortuus est Dei Filius secundum Scripturas, juxta id, quod mori poterat. Resurrexit tertia die, ascendit ad coelos, sedet ad dexteram Dei Patris, manente ea natura carnis, in qua natus 402 et passus est, in qua etiam resurrexit. Non enim exinanita est in eo humanitatis substantia, sed glorificata, et in aeternum cum Deitate mansura. XVI. Accepta ergo a Patre omnium potestate, quae in coelo sunt et in terra, venturus est ad judicium vivorum ac mortuorum, ut et justos remuneret et puniat peccatores. Resurrectionem carnis ita credimus ut dicamus nos in eadem in qua nunc sumus veritate membrorum esse reparandos, qualesque semel post resurrectionem fuerimus effecti in perpetuo mansuros; unam esse vitam sanctorum, sed praemia pro labore diver
Abbreviated transcription (Latin):
cramur blasphemiam. qui nouo sensu asse.¬
rere conantur a tempore suscepit carnis
omĩa quȩ erant dĩtatis in hominẽ demi¬
grasse & rursum qui humanitatis erant
indm̃ esse transfusa ut quod nulia ũquã¬
heresis dicere ausa ẽ. uideatur hac confu¬
sione utraq exmanita substantia. dr̃ta¬
tis iudelic& & humanitatis. & appriosta¬
tu in aliud eẽ mutata. ut qui tam dm̃
ꝑfectũ infilio : quã hominẽ confitent᷑:
nec dm̃ uere nec hominẽ tenere credant᷑
Ios aut̃ ita dicimus susceptũ adĩ filio pas¬
sibile nr̃m. ut dĩ tamen in passibile ꝑma¬
ner&e. Passus enĩ filius non putatiue. sed
uere. omã quȩ criptura testatur. id est
esuriem. sitim. lassitudinẽ. dolorẽ. mor¬
tem. & cȩtera huiusmodi. Scdm̃ illud pas.¬
sus est : quod pati poterat. id est non scdm̃
illã substantiã quȩ assũpsit. sed scđm il¬
lã quȩ assũpta est. Ipse enĩ dĩ filius scdm̃

Expanded text:
cramur blasphemiam, qui novo sensu assecramur blasphemiam, qui novo sensu asserere conantur a tempore susceptae carnis omnia quae erant deitatis in hominem demigrasse: et rursum quae erant humanitatis inin Deum esse transfusa, ut quod nulla haeresis unquam dicere ausa est, videatur hac confusione utraque exinanita substantia, Deitatis scilicet et humanitatis, et a proprio statu in aliud esse mutata ut qui tam Deum imperfectum in Filio, quam hominem confitentur, nec Deum vere nec hominem tenere credantur. Nos autem ita dicimus susceptum a Dei Filio passibile nostrum, ut Dei tamen impassibile permaneret. Passus enim Dei Filius non putative, sed vere omnia, quae Scriptura testatur, id est, esuriem, sitim, lassitudinem, dolorem, mortem, et caetera hujusmodi. Secundum illud passus est, quod pati poterat, id est, non secundum illam substantiam quae assumpsit, sed secundum illam quae assumpta est. Ipse enim Dei Filius secund
Abbreviated transcription (Latin):
taq substantia unũ sunt: ꝑsonis ac uocabu¬
lis distinguntur. Ipsum aut̃ dĩ filiũ qui abs¬
que initio ȩternitatẽ cũ patre & spũ scõ pos¬
carnẽ esse factũ. assumendo hominẽ. ñ per¬
mutando dĩtatẽ. nec ut quidã sceberatissimi
opinantur spm̃ scm̃ dicimus fuisse prosemine
setl potentia ac uirtute creatoris operatum.
Sic̃ aut̃ confitemur in xp̃o unã filu esse ꝑsonã.
ut dicamus duas ꝑfectas atq integrasessẽ sub¬
stantias : id est dĩtatis & humanitates quȩ ex
anima continet᷑ & corpore. Atq ut condep¬
namus fotinũ qui solũ & nudũ hominem
confitetur in xp̃o. Ita anathematizamus apoli¬
narẽ & eius similes qui dicunt dĩ filiũ minꝰ
aliqͥd de humana suscepisse natura. & uel
in carne. uel manima. uel insensu. assuptũ
hominem. his ꝓpt̾ quos assũptus est fuis.¬
se dissimilẽ. quem absq sola peccati macu¬
la. quȩ naturalis non est nobis confiteni¬
fuisse conformen. Illorũ quoq similit᷑ exe¬

Expanded text:
taque substantia unum sunt, personis ac nominibus distinguuntur. Ipsum autem Dei Filium, qui absque initio aeternitatem cum Patre et Spiritu sancto poscarnem esse factum assumendo hominem, non permutando deitatem: nec, ut quidam sceleratissime opinantur, Spiritum sanctum dicimus fuisse pro semine, sed potentia ac virtute Creatoris operatum. Sic autem confitemur in Christo unam Filii esse personam, ut dicamus duas perfectas atque integras esse substantias, id est, deitatis et humanitatis, quae ex anima continetur et corpore: atque ut condemnamus Photinum qui solum et nudum hominem confitetur in Christo, ita anathematizamus Apollinarem et ejus similes, qui dicunt Dei Filium minus aliquid de humana suscepisse natura, et vel in carne vel in anima, vel in sensu assumptum hominem his propter quos assumptus est fuisse dissimilem, quem absque sola peccati macula quae naturalis non est nobis confitemur esse conformem. Illorum quoque similiter exse
Abbreviated transcription (Latin):
possitis cõp̃hendere cũ om̃ib scĩs quȩ sit la¬
titudo & longitudo & sublimitas & ꝓfun¬
dũ. ad erucisꝰ cõpositionẽ mirabiliter et
ueracit᷑ aptentur. Latitudo eni crucis est
intransuerso ligno. ubi figunt᷑ manus. Lon¬
ẽ: hoc quod suꝑ transuersũ lignũ eminet

Expanded text:
latitudo et longitudo, sublimitas et profundum , ad crucis compositionem mirabiliter et veraciter aptantur. Latitudo quidem crucis est in transverso ligno, ubi figuntur manus, est hoc quod super transversum lignum eminet,
Abbreviated transcription (Latin):
ca ectła didicimus: quã semꝑ tenuimus.
In qua siminus perite. aut parũ caute ali¬
quid forte positũ ẽ. emendari cupimus ate.
qui petri &. fidẽ & sedem tenes: Sin aut̃ hȩc
nr̃a confessio apostolatus tui iudicio cõꝓba¬
tur: qui cũq me maculare uoluerit se impe¬
ritũ uel maliuolum. uel etiã non catholi¬
cũ. non me hereticũ comprobabit. Ex¬

Expanded text:
ca didicimus, quamque semper tenuimus, in qua si minus perite aut parum caute forte aliquid positum est, emendari cupimus a te, qui Petri et fidem et sedem tenes. Si autem hec nostra confessio apostolatus tui judicio comprobatur, quicumque me culpare voluerit, se imperitum vel malivolum, vel etiam non catholico nomine hereticum comprobabit.
Abbreviated transcription (Latin):
REDIMUs in dm̃ patrem omĩpo¬
tentem. cunctorũ uisibiliũ & iniui¬
sibiliũ conditorem. Credimus et
rũ dĩ filiũ non factũ aũt ad optiuum
sed genitũ & unius cum patre substantię
atq ita ꝑ omĩa ȩqualem dõ patri. irt
nec tempore. nec gradu. nec potestate pos¬
sit esse inferior. tantũꝙ esse illũ confitem᷑¬
qͥ est genitus. quantus ille qui genuit
Ion aut̃ quia dicimus apat̾e genitũfiliũ di¬
uinȩ & in effabili generationi aliquod tẽ pꝰ
ad scribimus. sed nec patrẽ aliquando cȩ¬
pisse nec filiũ. Non enĩ alit̾ confiteri possu¬
ternũ. Ex filio enĩ pat̾ dicit᷑. & qͥ semꝑ pat̾¬

Expanded text:
redimus in Deum Patrem omnipotentem, cunctorum visibilium et invisibilium conditorem. Credimus et que Dei Filium non factum aut adoptivum sed genitum et unius cum Patre substantiae, atque ita per omnia aequalem Deo Patri, ut nec tempore nec gradu nec potestate esse possit inferior, tantumque esse illum qui est genitus, quantus ille qui genuitNon autem quia dicimus genitum a Patre Filium, divinae et ineffabili generationi aliquod tempus adscribimus. Sed nec Patrem dicimus aliquando coepisse, nec Filium. Non enim possuternum
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ pio prietatẽ ꝑ sonarũ indicant. quicqͥd
de una ꝑsona dicitur. detribus clignissime
potest intelligi. Atq ut confutantes arriũ
unã eãdemq dicimus trinitatis esse substan¬
tiã. & unũ intribus ꝑsonis fatemur dm̃ : tua
inpietatẽ sabellu declinantes. tres ꝑsonas
exprȩssas sub ꝓpͥetatate distinguimus. ñ
ipsũ sibi patrem. ipsum sibi filiũ. ipsi spm̃
ꝑ sonas. uelut greci exprimunt. xrogeta¬
cic. hoc ẽ subssstentias confitemur. nec pa¬

Expanded text:
quae proprietatem personarum indicant, quidquid de una persona dicitur, de tribus dignissime possit intelligi. Atque ut confutantes Arium, unam eamdemque dicimus Trinitatis esse substantiam, et unum in tribus personis fatemur Deum: ita impietatem Sabellii declinantes, tres personas eipsum sibi Patrem, ipsum sibi Filium, ipsum Spirersonas, vel, ut Graeci exprimunt, ὑποστάσεις, hoc est subsistentias, confitemur. Nec Pa
Abbreviated transcription (Latin):
omines resurgere habent cũ corporibus suis.
& reddituri sunt defactis ꝓpͥis rationẽ. d¬
ueniente dño resuscitantur mortui cũ corpo¬
ribus suis. ut unusquisq in eo corpore quo
bona uel mala gessit. reddat uni dõ ration

Expanded text:
resurgere habent cum corporibus suis, et reddituri sunt de factis propriis rationem. Adveniente Domino resuscitantur mortui cum corporibus suis, ut unusquisque in eo corpore, quo bona vel mala gessit, reddat rationem
Abbreviated transcription (Latin):
explicabilia. ut nullius linguȩ laudibus
sed nec sensu cu iusquã possint digne explica¬
ri. hoc tamen conuenit incrucis contemplatio.¬
ne nos cogitare. quia idõ dñs int̾ cęteras mor¬
tes ligni suspensionẽ p̃legit: ut ꝑhanc abo¬
leret primã ligni trans gressionem. Ut sicut
facta ẽ deiectio. ita in xp̃o ꝑ ligni asperitatẽ
fieret eius erectio. De compositione aut̃ eius¬
dem crucis ad edificationem ꝑ tinentia mul¬
ta utiliter dicuntur. Unde nunc tẽptare¬

Expanded text:
explicabilia, ut nullius linguae laudibus, sed nec sensu cujusquam possint digne explicari. Hoc tantum convenit in crucis contemplatione nos cogitare, quia ideo Dominus inter caeteras mortes, ligni suspensionem praeelegit, ut per hunc aboleret primam ligni transgressionem; ut sicut facta est dejectio, ita in Christo per ligni asperitatem fieret ejus erectio. De compositione autem ejusdem crucis, ad aedificationem pertinentia multa utiliter dicuntur. Illa enim ver
Abbreviated transcription (Latin):
in ueteribus codicibus inuenitur p̃titula¬
tum. Quod idcirco tam plano & breui ser¬
mone tunc traditũ fuisse cognoscitur. ut
om̃ibus catholicis exiã minus eruditis tu
excitauit ꝑ arriũ. Qua tempestate naui¬
cula id est xp̃i ȩccła. in medio mari uide¬
lic& mundo diu iactata est fluctibus.
& inuexata sed non soluta: aut submersa¬
ta. Quia ille imperauit uento & mari. qui
se eidem ȩccłȩ ꝓmisit usq ad finẽ sclĩ ad fu¬
turũ. Quicumq ergo de huius maris flucꝰ¬
tibus saluari desiderat. &. in ꝓfundũ abyssi
ȩt̾nã uidelic& ꝑditionẽ demergi pauescn
teneat integre. & inuiolabilit̾ fidei ueri¬
tatẽ. Ita enĩ incipit ipsum opusculũ.
UicuM:UULt saluus esse : ante om̃ã
opis est inteneat catholicã fidẽ¬

Expanded text:
in veteribus codicibus; et puto quod idcirco tam plano et brevi sermone tunc traditum fuerit, ut omnibus catholicis, etiam minus eruditis, tuexcitavit per Arium, qua tempestate navicula, id est Christi Ecclesia, in medio mari, videlicet mundo, diu tantis fluctibus est vexata, sed non soluta aut submersa; quia ille imperavit vento et mari, qui se eidem Ecclesiae promisit usque ad finem saeculi adfuturum. Quicunque ergo de hujus maris fluctibus salvari desiderat, et in profundum abyssi, aeternam videlicet perditionem, demergi pavescit, teneat integre et inviolabiliter fidei veritatem. Ita enim incipitur ipsum opusculum: Quicunque vult salvus esse, ante omnia opus est, ut teneat catholicam fide
Abbreviated transcription (Latin):
quã patris aut filui. Item coȩt̾naꝰ maiestas¬
ẽ trinitatis. quia ñ ẽ anterior pat̾ filio. aut
fecit. disputacionis contra hereticos. Nam
quid sunt tres: nichil om̃no responden¬
dũ restat nisi ꝑsonę. Auud enĩ quid res-¬
pondeas nichil habebis. qui ñ potes dicere
tres dii. aut tres substantiȩ̨. aut aliqͥd huuis¬
modi quod absit. Dicta aut̃ ꝑsona. quasi
scs. Inseparabile etiã ẽ opus trinitatis. qͥa
quȩ lib& ꝑ sona sic̃ sine alus ꝑsonis c̃ẽ ñ potest
ita sine alis non operat᷑. & nichil seor sũ agit
cos usurpatũ ẽ. qui dissimilẽ do patri filium

Expanded text:
quam Patris, aut Filii. Coaeterna majestas, quia non est anterior Pater Filio, aut fecit disputationis contra haereticos; nam quid sunt tres? nihil omnino respondendum restat nisi personae; nam aliud respondeas nihil habebis, quia non potes dicere tres dii, aut tres substantiae, aut aliquid hujusmodi, quod absit! Dicta autem persona, quasi int? Inseparabile est etiam opus Trinitatis, quia quaelibet persona, sicut sine aliis personis esse non potest, ita sine aliis non operatur, et nihil seorsum agit cos usurpatum est, qui dissimilem Deo Patri Filium
Abbreviated transcription (Latin):
uluen esie generans s aliud generitus sed hoc
estenitus quod generans ds̃ Sic aliud ñ potret
este procedens sp̃s & aliud ipse aquo ꝓcedit¬
dit Seilhoc quod ipse est : hoc ȩtia abeo ꝓce¬
t̃ ul est de dõ dd nascitur. de dõds̃ procedit¬

Expanded text:
aliud esse generans, et aliud genitus, sed hoc est genitus quod generans Deus; sic aliud non potest esse procedens Spiritus, et aliud ipse, a quo procedit. Sed hoc quod ipse est, hoc etiam ab eo procedit, id est, Deus de Deo nascitur, de Deo Deus procedit
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib distribuit᷑ s tan tũ mͦ electis donat᷑. Nullũ credimꝰ ad salutẽ
nͥ do ĩ uitante uenire nullũ ĩ uitotũ salutẽ suã nͥ dõ auxiliante opari.
nullũ nͥ otantẽ auxiliũ ꝓmereri diuinũ nullũ uoluntate dĩꝑire s
ꝑmissu ꝓ electione arbitrii. ne ĩ genuitas potestatis semel hoĩb at¬
one serpentis ꝑ euã cecidit: nat̾e bonũ ꝑclicdit pertt̃ & arbitru uigut̃ ñ¬
tĩ elechionẽ. ne ñ et̃o suũ qđ cm̃darce peccatũ nec merito ĩ dlulgert᷑ qđ¬

Expanded text:
ore. Nullum credimus ad salutem nisi Deo invitante venire; nullum invitatum salutem suam nisi Deo auxiliante operari; nullum nisi orantem auxilium promereri; nullum Dei voluntate perire, sed permissu, pro electione arbitrii, ne ingenuitas potestatis semel hominibus atone serpentis per Evam cecidit, naturae bonum perdidit pariter et vig electionem: ne non esset suum quod emendaret peccatum, nec merito indulgeretur qu
Abbreviated transcription (Latin):
limitatem uero cii caput aduingitur. signi¬
ficatur expectatio retributionis d̾e sublim̾i
iustitia dĩ. qui reddit unicuiq scdm̃ oꝑasua.
His quidem qui scđm pacientiam boni operis.
glam. & honorem. & incorruptionẽ queren¬
tib uitã ȩternã. Profundũ aut̃ quod terrȩ¬

Expanded text:
ltitudinem autem, cui caput adjungitur, exspectatio retributionis de sublimi justitia Dei, qui reddet unicuique secundum opera sua , his quidem secundum tolerantiam boni operis gloriam et honorem et incorruptionem quaerentibus vitam aeternam.
Abbreviated transcription (Latin):
dico dnĩ : nomen confiteor essentiȩ. quia ds¬
nomen ẽ essentiȩ. totius uidelic& trinitatis
naturȩ. non unius tantũ persone. Cũ aut᷑ ad¬
mina. quȩ ad substantiã euis ꝑtinẽt ȩquã¬
lia sunt &̃ cõmunia. patri. & filio. & sp̃iu
scõ: Illa uero quȩ ꝑsonas designant. rela¬
tiua dicuntur : & ꝓpͥetates tantũ indicant

Expanded text:
dico Deum, nomen confiteor essentiae, quia nomen est essentiae, totius videlicet Trinitatis naturae, non unius tantum personae. Cum autem admina, quae ad substantiam ejus pertinent, aequalia sunt et communia Patri et Filio et Spiritui sancto. Illa vero, quae personas designant, relativa dicuntur, et proprietates indicant
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ sũma sanitas erit qͣndo c̃tentio mortis nullo erit. S sit aliqͣndo
debeas ł habere. Ego tam̃ cũ spernenda tua ĩ xp̃o iħu studia ñ
putarẽ bona de te credens ĩ ad iutoriũ nr̃i redẽptoris c̃ fidens
ac sperans teq ĩ eiꝰ m̃bris plurimũ diligens librũ adte sic̃ ualui utuia
tã cõmodũ ꝗ ꝓlixũ de fide & spe & caritate conscripsi AdieN¬

Expanded text:
quoniam summa sanitas erit, quando contentio mortis nulla erit. CAPUT CXXII. 33.debeas, vel habere. Ego tamen cum spernenda tua in Christo studia non putarem, bona de te credens in adjutorio nostri Redemptoris ac sperans, teque in ejus membris plurimum diligens, librum ad te, sicut valui, utinam tam commodum quam prolixum, de Fide, Spe et Charitate conscripsi
Abbreviated transcription (Latin):
e o bo tuqͥs es. & ut ĩ talib questionib ad suȩ capacitatis ẽ sidatione
ruocatoe bocm̃ ũbo qdẽ breui s re ipsa magna ẽ redditio ationis
S em̃ bȩc ũ capt qͥs ẽ qͥ respondeat dõ. Si aut̃ capit magis ionuient
q̃ed respondeat. Uidoe enĩ sicapit uniu̾sũ genꝰ humamũ tã iusto di¬
nino iuditio ⁊ apostatica radice dãpnatũ ut anã simulł ÷ de libartꝰ
nemo recte poss&s dĩ uitupare iusticiã & qͥlibant᷑ sic opotuise

Expanded text:
s es? Et in talibus quaestionibus ad suae capacitatis considerationem revocat hominem verbo quidem brevi, sed re ipsa magna est redditio rationis. Si enim haec non capit, quis est qui respondeat Deo? Si autem capit, magis non invenit quid respondeat. Videt enim, si capit, universum genus humanum tam justo judicio divino in apostatica radice damnatum, ut etiamsi nullus inde liberaretur, nemo recte posset Dei vituperare justitiam; et qui liberantur, sic oportu
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ ueniri possit ignoro qͣndo ĩcipiat hõ ĩ ut̃o iiuere utrũ sit quȩdai
iuta occulta quȩ ñdui motib uiuentis appareat. Nã negare uixi
sisse puerperia quȩ ꝓpt̃ea m̃bratĩ exsecant᷑ ut eiciant᷑ exut̃̾is preg¬
nantiũ ne matres qͦq simoetua ibi relinquantꝰ occidant ĩ pudentia
nimia uidet᷑. Ex qͦ aut ĩcipit hõ uiuere ex illo utiq moei iã potẽ¬

Expanded text:
in utero vivere, an sit quaedam vita occulta quae nondum motibus viventis appareat. Negari enim vixisse puerperia, quae ideo membratim exsecantur, ut ejiciantur ex uteris praegnantium, ne matres etiam, si mortua ibi relinquantur, occidant, impudentia nimia videtur. Ex quo autem incipit homo vivere, ex illo utique jam mo
Abbreviated transcription (Latin):
ista fidei confessione quȩ breuit̾ symbolo ẽtinet᷑. & carnalit̃ cogitata
Naseitꝰ spes bona fideliũ cui caritas scã comitat᷑.
ed de his omĩb quȩ fidelit̃ st̃ credenda ea tantũ ad spem ꝓtorent
quȩ oratione diũca c̃tinent᷑. Maledict enĩ om̃is sic̃ diuina testant
eloqͥa qͥ spẽ ponit ĩ hoẽ. ac ꝑhoc & ĩ se ipso qͥ spẽ ponit: huiꝰ maledicꝰti

Expanded text:
ista fidei confessione, quae breviter Symbolo continetur, et carnaliter cogitata nascitur spes bona fidelium, cui charitas sancta comitatur. Sed de iis omnibus quae fideliter sunt credenda, ea tantum ad spem pertinent quae oratione dominica continentur. Maledictus enim omnis, sicut divina testantur eloquia, q
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ t̃tia bona spei hois ĩqͥb sipia ꝑseuerantia qͥsq ꝓficiat: postrema
pax restat. quȩ pꝰ hanc utã ĩ reqͥe sp̃s. de ĩ de. ĩ resurrectione ꝙiã
carnis ĩ plebit᷑. Harũ quattuor differentiarũ: pͥma ẽ ante legẽ scdã
sublege. t̃tia sub giã. quarta ĩ pace plena. atq ꝓfecta. Sic ẽ & dĩ
clere cicta disponit. Nã fut pͥmitꝰ ante legẽ. scđo sublege quȩ
data ẽ ꝑ moysen de ĩ de sub grã quereuelata ẽ ꝑ pͥmũ mediatoris ad¬
uentũ. Que qͥdẽ grã nec antea de fuit qͥb eã opcetuit ĩꝑtiri. quis
ꝓtẽpoeis dispensatione uelata & occulta. Neq enĩ antiquoꝵ qͥcũq iusto

Expanded text:
sunt tertia bonae spei hominis; in quibus si pia perseverantia quisque proficiat, postrema sunt tertia bonae spei hominis; in quibus si pia perseverantia quisque proficiat, postrema pax restat, quae post hanc vitam in requie spiritus, deinde in resurrectione etiam carnis implebitur. Harum quatuor differentiarum prima est ante Legem, secunda sub Lege, tertia sub gratia, quarta in pace plena atque perfecta. Sic est et Dei ge, quae data est per Moysen; deinde sub gratia, quae revelata est per primum Mediatoris adventum . Quae quidem gratia nec antea defuit, quibus eam oportuit impertiri, quamvis pro temporis dispensatione velata et occulta. Neque enim antiquorum quicumque justo
Abbreviated transcription (Latin):
Regnat enĩ carualis cupiditas ubi ñ ẽ dĩ caritas. S cũ ĩ altissimis igno¬
rantiȩ tenebris nulla resistente ratione scđm carnẽ uiuitꝰ hȩx st̃ pͥma
hõis. de ĩde cũ plegẽ cognitio fuerit facta percati sindũ diuinꝰ ad iuuat
A qͦ enĩ qͥs de uict ẽ: huio & seruus addict ẽ. id agente scientia man¬
clati ut peccatũ opet ĩ hoẽ omẽm c̃cupis centiã cumulo p̃uaricationis ad¬
iecto. atq: ita qđ scriptũ ẽ ĩ pleatꝰ. lex sub ĩ trauit ut habundaroe delict
Hȩc st̃ scła hõis. Si aut̃ respexerit ds̃ ut ad ĩ plenda quȩ mandat
ipse ad iuuare credat᷑ & agi hõ reꝑit dĩ spũ: c̃ cupiscit᷑ adũs cartẽ
fortiore robore caritatis. & ꝗ uis ad huo sit qđ hoĩ repugn&: ex hor̃
ñ dũ tota ĩ firmitate sanata: ex fide tam̃ iustꝰ uiuat. iusteq uiuat ĩ
qͣntũ ñ cedit malȩ ẽ cupiscentiȩ uincente delectatione iustitię. Hec

Expanded text:
Regnat enim carnalis cupiditas, ubi non est Dei charitas. CAPUT CXVIrantiae tenebris nulla resistente ratione secundum carnem vivitur, haec sunt prima hominis. Deinde cum per legem cognitio fuerit facta peccati, si nondum divinus adjuA quo enim quis devictus est, huic et servus addictus est ; id agente scientia mandati, ut peccatum operetur in homine omnem concupiscentiam, cumulo praevaricationis adjecto, atqec sunt secunda hominis. Si autem respexerit Deus, ut ad implenda quae mandat ipse adjuvare credatur, et agi homo coeperit Dei Spiritu, concupiscitur adversus carnem fortiore robore charitatis ; ut quamvis adhuc sit quod homini repugnet ex homine, nondum tota infirmitate sanata, ex fide tamen justus vivat , justeque vivat, in quantum non cedit malae concupiscentiae, vincente delectatione justitiae. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ miitabilis bont diuinũ ad iutoriũ p̃beret᷑. Sic̃ enĩ moriẽ ĩ hoĩs
potestate cũ uelit. nemo ẽ enĩ qͥ ñ se ipsũ ut nichil aliuo dicał
ñ uescendo possit occidere ad tenendã uͦ uitã uoluntas ñ set ẽ si
adiutiria siue alim̃toy siue quoꝵ cũq tutaminũ de sint. sic hõ ĩ para¬
dyso ad se occidendũ relinquendo iustitiã idoneꝰ erat ꝑuoluntatẽ.
cerat ad iuuars. S p̃ illã ruinã moioa ẽ misedia dĩ qͣndo eo psu¬

Expanded text:
icut enim mori est in hominis potestate cum velit, nemo est enim qui non seipsum, ut nihil aliud dicam, vel non vescendo possit occidere: ad tenendam vero vitam voluntas non sat est, si adjutoria sive alimentorum, sive quorumcunque tutaminum desint. Sic homo in paradiso ad se occidendum relinquendo justitiam idoneus erat pro voluntatcerat adjuvaret. Sed post illam ruinam major e
Abbreviated transcription (Latin):
iuditiũ cõ m̃dar& qm̃ ĩ qͦ ñ fit misccłia ñ ĩ iqͥtas fit s iuditiũ ñ ẽ qͥepe
imqͥtas apud dm̃. c̃tinuo subiunxit atq ait. Dicit enĩ scriptura phara¬
oni. qr ad hoc te excitaui ut ostendã ĩ te potentiã meã. & ut ad nuntiet᷑
nom̃ meũ ĩ uniũsa terra. Quib dictis ad utrũq c̃ cludens .i. & od miscd̃ia¬
sciliete migna bonitate obdurat nilla ionqͥtate. uit nec libetꝰ de suis me¬
rat is ꝓ bouet̃ tree dãpnctꝰ aͥ de suis meritis c̃ quent᷑. Sola eñĩ gra r ed¬

Expanded text:
n fit misericordia, non iniquitas fit, sed judicium; non est quippe iniquitas apud Deum, continuo subjunxit, atque ait: Dicit enim Scriptura Pharaoni, Quia ad hoc te excitavi, ut ostendam in te potentiam meam, et ut annuntietur nomen meum in universa terra. Quibus dictis ad utrumque concludens, id esscilicet magna bonitate, obdurat nulla iniquitate; ut nec liberatus de suis meritis glorietur, nec damnatus nisi de suis meritis conque
Abbreviated transcription (Latin):
ime ł appareant ĩ sõnis ce conloquant᷑ more sõnicȩ. Habemꝰ qͥppe ÷̃ euagło
Eece agłs dñi apparuit illi ĩ sõms dicens. his enĩ modis uelud ĩ dicane
se agłi c̃ tractabilia corpora ñ habere. facuit̃q difficillimã questionẽ
qͦmͦ patres eis pedes lauerint. qͦ mͦ iacob cũ agło tã solida c̃ trectot¬
one luctatꝰ sit. Cũ ista querunt᷑ & ea sic̃ potẽ qͥsq c̃iectat ñ in¬
utilit exercent᷑ ĩ genia si alhibeat᷑ disceptatio moderata. Ꝙ obsit
errt opinantiũ sescire qđ nescuit̾. Qod̃ enĩ op̃ꝰ ẽ ut atq huiꝰ modi
ciunt᷑. Magis opꝰ ẽ iddiuidicare. atq dinoscere cũ se satanas transi¬
gurat uelud agl̃m lucis ne fallendo ad aliqͣ ꝑnitiosa seducat. Naqͣndo
sens coeporis fallit ñtẽ uͦ ñ mouq auera rectaq sententia qͣqͥsq uitã
fidelẽ gerit nullũ ẽ i religione picłu ł cũ se bonũ fingens ea facit¬

Expanded text:
 somnis, et colloquantur more somniorum: habemus quippe in Evangelio, Ecce Angelus Domini apparuit illi in somnis, dicens . His enim modis velut indicant se angeli contrectabilia corpora non habere: faciuntque difficillimam quaestionem, quomodo patres eis pedes laverint , quomodo Jacob cum angelo tam solida contrectatione luctatus sit . Cum ista quaeruntur, et ea sicut potest, quisque conjectat, non inutiliter exercentur ingenia, si adhibeatur disceptatio moderata, et absit error opinantium se scire quod nesciunt. Quid enim opus est ut haec atque hujusmodi untur. Magis opus est dijudicare atque dignoscere, cum se satanas transfigurat velut angelum lucis , no fallendo ad aliqua perniciosa seducat. Nam quando sensus corporis fallit, mentem vero non movet a vera rectaque sententia, qua quisque vitam fidelem gerit, nullum est in religione pericu
Abbreviated transcription (Latin):
non sic natus est : tanquã eũ habeat patrem.
De uirgine aut̃ maria sic natus ẽ. ut eã ha¬
De matre uero natus ex eius substantia. acce
pit substantiã carnis. hoc ẽ. de corpore uir¬
guus. traxit ꝓpriũ corpus. ut sicut indĩtate
erat consubstantialis patri. ita & inhumani¬
manitate fier&s consubstantialis matri. ut in¬
conp̃hensibilis & inuisibilis haberet. in quo
uideretur . & conp̾henderetur. assus sub

Expanded text:
non sic natus est, tanquam eum habeat Patrem; non sic natus est, tanquam eum habeat Patrem; de Virgine vero Maria sic natus est, ut eam hade matre vero natus, ex ejus substantia accepit carnis substantiam, hoc est, de corpore Virginis traxit proprium corpus, ut sicut in divinitate erat consubstantialis Patri, ita in humaniet consubstantialis Matri, ut incomprehensibilis et invisibilis haberet, in quo videretur et comprehenderetur. XV. «
Abbreviated transcription (Latin):
treaitm. Merito aut̃ queritur cũ opera totius
tuinitatis sint inseparabilia cur creationem
cdrius dñicȩ solus operatus esse dicatur sp̃s scs
Sed quia sc̃ificatio sit ꝑ spm̃ scm̃ & idem sps sc
est dsꝰ ut sit etiã donũ dĩ id circo sp̃s sc̃sdicit᷑
carnẽ xpĩ inutero uirginis creasse : ut intelli¬
gamus eam scificationem diuinȩ grȩ̃ ꝑ donũ¬
tpis set ita ereatã. ut & diuinũ esset opus. ꝙ
nuautate ꝑsonȩ unici fuu dĩ absq uuia ori¬
Nncons peccati sorde ita sit assupta. ut exip¬
fa conceptione sc̃ficata. & di uerbo substau¬
penlit̃ unita. nullũ posset deinceps recipere
peccatum. Et intantũ scificata ẽ & diuina
cdro facta. ut non solũ ipse habere peccatũ
non posses. uerũ etiã in alus peccata purgare
esficacissie possit. Nam cȩteri hominesad
hoc scĩficantur. ut peccatis careant. homo
aut̃ dñicus ad hoc scĩficatus est. ut peccatũ
nullomodo recipiens. peccatores ex potentia

Expanded text:
e merito quaeritur, cum opera totius Trinitatis sint inseparabilia cur creationem carnis solus operatus esse dicatur Spiritus sanctus? Sed quia sanctificatio fit per Spiritum, et idem Spiritus sic est Deus, ut sit etiam donum Dei, idcirco Spiritus sanctus dicitur carnem Christi in utero Virginis creasse. ut intelligamus eam sanctificatione divinae gratiae per donuita creatam, ut et divinum esset opus, ut in unitate personae unici Filii Dei absque ulla originalis peccati sorde ita sit assumpta, ut ex ipsa conceptione sanctificata, et Dei verbo substantialiter unita, nullum posset deinceps recipere peccatum. Et in tantum sanctificata est, et divina caro facta, ut non solum ipse peccatum habere non posset, verum etiam in aliis peccata purgare efficacissime valeret. Nam caeteri homines ad hoc sanctificantur, ut peccatis careant. Homo autem ille Dominicus ad hoc sanctificatus est, ut peccatum nullo modo in se recipiens, peccatores ex potentia
Abbreviated transcription (Latin):
ĩqͥt ut facero iuditiũ fecit aut̃ ĩ iqͥtatẽ ꝙ ñ iustitiã. s clam¬
tia uerũ &iã publice ueluo lege fregentabant᷑. Sic nr̃is tẽpo¬
rib ita multa mala ꝙ si ñ talia ĩ aꝑtã c̃ suetudinẽ iã uenert̃. ut
ꝓhis ñ solũ excõmunicare aliquẽ laicũ ñ audeamꝰ s nec cleritũ
degradare. Unede cũ exponere ante aliq̃t antios epłam adgolatha
ĩ eo ipso loco ubi ait apłs. timeo uos ne foete sine causa laborauerĩ
ĩ uob̃. ex clamare c̃ pulẜ sũ. Ue peccatis hominũ que sola ĩ usitata
ex horrescimꝰ. usitata uͦ ꝓ qͥb abluendis filii dĩ sanguis effufus ẽ
uis tã magua sint ut om̃io claudi ẽtͣ se faciant regnũ dĩ sepe
uidendo omia tollerare sepe tolerando ñ nulla coiã facere cogiu
atq utinã o dnẽ ñ omĩa que ñ potuerimꝰ phibere faciamꝰ. S uide
dicã qđ qͥdẽ & ĩ aliis opꝰculoꝵ meiꝵ locis sepe iã dixit. Ouab:

Expanded text:
inquit, ut faceret judicium, fecit autem iniquitatem, et non justitiam, sed clamtia, verum etiam publice velut lege frequentabantur. Sic nostris temporibus ita multa mala, etsi non talia in apertam consuetudinem jam venerunt ut pro his non solum excommunicare aliquem laicum non audeamus, sed nec clericum degradare. Unde cum exponerem ante aliquot annos Epistolam ad Galatas, in eo ipso loco ubi ait Apostolus: Timeo vos, ne forte sine causa laboraverim iquid mirentur. Vae peccatis hominum, quae sola inusitata exhorrescimus: usitata vero pro quibus abluendis Filii Dei sanguis effusus est, quamlibet magna sint, et omnino claudi contra se faciant regnum Dei, saepe videndo omnia tolerare, saepe tolerando nonnulla etiam facere cogimur! atque utinam, o Domine, non omnia quae non potuerimus prohibere, faciamus ! 36. dicam, quod quidem et in aliis opusculorum meorum locis saepe jam dixi: Duabus
Abbreviated transcription (Latin):
potẽ manere ĩ illis ira dĩ. hoc ẽ ipsa dãpnatio. Hȩc enĩ uocat᷑ ira dĩ. ñ
diuini animi ꝑtͣbatio. ut ĩ ira sua hoc ẽ manente ira sua. ñ tam̃ c̃tineat
miserationes suas ñ ȩẽno supplitio finẽ dando : s leuam̃ adhibendo ł ĩ¬
t̃ponendo cruciatib ꝙ nec psalmꝰ ait. ad fim̃dã irã suã ł pꝰ irã suã s ura
ua. quȩ si sola et̃ qͣnta ibi minima cogitari potẽ ꝑire aregno dĩ
ulari aciuitate dĩ. alienari auita dĩ carere tã magna multitudine
dul cedinis dĩ ꝗ abscondit tim̃tib se ꝑfecit aut̃ sperantib ĩse: tã gran¬
dis ẽ pęna. ut ei nulla possint torm̃ta quȩ nouutiꝰ cõparari. si illa sit
ȩt̃na ista sint aut̃ ꝗlib& mubtis scłis longa. Ergo sine fine mors
illa ꝑpetua dãpnatoꝵ manebit .i. alienatio auita dĩ. & om̃ib erit ipsa
cõmunis que libq hões deuarietate pęnarũ dedoloꝵ reuelatione ł ĩt¬

Expanded text:
in illis ira Dei , hoc est ipsa damnatio haec enim vocatur ira Dei, non divini animi perturbatio, ut in ira sua, hoc est manente ira sua, non tamen contineat miserationes suas; non aeterno supplicio finem dando, sed levamen adhibendo vel interponendo cruciatibus. Quia nec Psalmus ait, Ad finiendam iram suam, vel, post iram suaua. Quae si sola esset quanta ibi minima cogitari potest; perire a regno Dei, exsulare a civitate Dei, alienari a vita Dei, carere tam magna multitudine dulcedinis Dei quam abscondit timentibus se, perfecit autem sperantibus in se , tam grandis est poena, ut ei nulla possint tormenta quae novimus comparari, si illa sit aeterna, ista autem sint quamlibet multis saeculis longa. illa perpetua damnatorum, id est, alienatio a vita Dei, et omnibus erit ipsa communis, quaelibet homines de varietate poenarum, de dolorum relevatione vel int
Abbreviated transcription (Latin):
nã. q ipse apirando nos p̃uenit ut uelini qͥ ad iuuando sub seqͥt᷑ neĩantt̃
uelimꝰ s possimꝰ ĩplere qđ̃ uolumꝰ. Pueniente uͦ grã. & bona uoluntate sub¬
sequente hoc qđ omuip̃tis dĩ donũ ẽ fit meritũ nrm. Qđ bene paułꝰ breui
sententia explicat dicens. Plus illis omib laboraui. Qđ ne uideret᷑ suȩ
uircuti tribuisse qđ fecerat: ad iunxit. ñ aut̃ ego. s grã di mecũ. ab il¬

Expanded text:
adjuvando subsequitur, ne inaniter velimus, sed possimus implere quod volumus. Praeveniente gratia, et bona voluntate subsequente, hoc quod omnipotentis Dei donum est fit meritum nostrum. Quod bene Paulus brevi sententia explicat dicens: Plus illis omnibus laboravi . Qui ne videretur suae virtuti tribuisse quod fecerat, adjunxit: Non autem ego, sed gratia Dei mecum .
Abbreviated transcription (Latin):
fide ac spe maiorẽ dix̃ apłs qͣnto ĩ qͦcũq maior ẽ tanto melior ẽ ĩ qͦẽ
Cũ enĩ querit᷑ utrũ qͥsq sit hõ bonꝰ ñquerit᷑ qͥđ credat aut speroe
s qͥđ amꝵ. Nã qͥ recte amat ꝓculdubio recte credit & sperat. Quiuͦñ
amat : ĩ anit̃ credit ꝙ iã sisint uer& quȩ credit. ĩ anit̃ sperat. ꝙiã¬
si ad uerã felicitatẽ doceant᷑ ꝑtinere quȩ sperat. nͥ & hoc credit
acspeto qđ sibi poenti donari possit ut am&. Quã uis enĩ sperare
sine amore ñ possit fieritam̃ potẽ ut id ñ am& sine qͦ ad id
qđ sperat ñ potẽ ꝑuenire. tãꝗ spero uitã ȩ̨t̃nã ꝗ qͥsq am&. & ñ amq usti

Expanded text:
 quocumque major est, tanto melior est in quo est. Cum enim quaeritur, utrum quisque sit homo bonus, non quaeritur quid credat, aut speret, sed quid amet. Nam qui recte amat, procul dubio recte credit et sperat: qui vero non amat, inaniter credit, etiamsi sint vera quae credit; inaniter sperat, etiamsi ad veram felicitatem doceantur pertinere quae sperat: nisi et hoc credat ac speret, quod sibi petenti donari possit ut amet. Quamvis enim sperare sine amore non possit, fieri tamen potest ut id non amet, sine quo ad id quod sperat non potest pervenire. Tanqua
Abbreviated transcription (Latin):
hic tẽptationes quȩ nos ad peccandũ ł alliciut̃ ł ĩ pellt̃. hic deniq malũ un¬
de cupimꝰ libari: illic aut̃ nichil istȩ ẽ. Euuangelista uͦ lucas io¬
one dñica pantiones ñ septẽ s quinq cõplexꝰ ẽ nec ab isto utiq discrapa¬
uit. s qͦ mͦ ista septẽ sint ĩ telligenda ipsa sua breuitate cõmonint. Noñ
qͥppe dĩ scĩficat᷑ ĩ spũ. dĩ aut̃ regnũ: ĩ carnis resurrectione uentũ ẽ.
Ostendens gͦ lucas t̃tiã pettionẽ duarũ suꝑioꝵ e̾̃ẽ qͦdãmꝰ repae ipionẽ
magis eã p̃t̃ mittendo fecit ĩ telligi. de ĩ de tres alias ad iungit. depane
cotidiano de remissione. pecatoꝵ. detẽpratione uitanda. At uͦ qđ ille
ĩ ultimo posuit. s lib̾anos amalo iste ñ posuit. ut ĩ telligeremꝰ ad illud¬

Expanded text:
hic tentationes quae nos ad peccandum vel alliciunt vel impellunt; hic denique malum unde cupimus liberari: illic autem nihil istoratione dominica petitiones non septem, sed quinque complexus est. Nec ab isto utique discrepavit, sed quomodo ista septem sint intelligenda, ipsa sua brevitate commonuit. Nomen quippe Dei sanctificatur in spiritu, Dei autem regnum in carnis resurrectioOstendens ergo Lucas tertiam petitionem duarum superiorum esse quodammodo repetitionem, magis eam praemittendo fecit intelligi; deinde tres alias adjungit de pane quotidiano, de remissione peccatorum, de tentatione vitanda. At vero quod ille in ultimo posuit: Sed lib
Abbreviated transcription (Latin):
tate ĩ pediente uoluntatẽ olĩ. Quendo enĩ querit᷑ causa cur ñ om̃s
salui fiut̾ : responderi sol& qr hoc ipsi nolt. Qđ qͥde dici depar¬
uulis ñ potẽ. quoꝵ ñ dũ ẽ uelle seu nolle. Pã qđ ĩ fancili motu facuuẽ
si etȩ uoluntati iudicaret᷑ etͥ tribuendũ qͣnelo laptiant̃ cũ resistir᷑
cõ pellans ĩ piã ciuitatẽ quoties ĩ qͥt uolui congregare silios tuos
sic̃ gallina pullos suos ꝙ noluisti. tãꝗ dĩ uoluntas suꝑata sit homimuĩ
uoluntate. ꝙĩ firmissimis nolendo ĩ pedientib ñ potuerit facere
potentissimꝰ qd uolebat. Et ubi ẽ illa omi potentia qͣ ĩ cęlo & ĩ
tra omĩa quecũq uoluit fecit si colligere filios hierusale uolut
q ñ fec̃. an potiꝰ ꝙ illa qͥdẽ filios suos ab ipso colligi noluit s ea
qͦq nolente filios collegit ipse qͦs uoluit qr ĩ celo & ĩ tra ñ quedõ
uoluit q fecit. quedã uͦ uoluit ꝙ ñ ferit. s omĩa quȩ cũq uolu¬

Expanded text:
tate impediente voluntatem Dei. Quando enim quaeritur causa cur non omnes salvi fiant, responderi solet quia hoc ipsi nolunt. Quod quidem dici de parvulis non potest, quorum nondum est velle, seu nolle. Nam quod infantili motu faciunt, si eorum voluntati judicaretur esse tribuendum, quando baptizantur, cum resistunt ompellans impiam civitatem, Quoties, inquit, volui colligere filios tuos sicut gallina pullos suos, et noluisti ! tanquam Dei voluntas superata sit hominum voluntate, et infirmissimis nolendo impedientibus non potuerit facere potentissimus quod volebat. Et ubi est illa omnipotentia, qua in coelo et in terra omnia quaecumque voluit, fecit; si colligere filios Jerusalem voluit, et non fecit? An potius illa quidem filios suos ab ipso colligi noluit, sed ea quoque nolente filios ejus collegit ipse quos voluit? quia in coelo et in terra, non quaedam voluit et fecit, quaedam vero voluit et non fecit; sed omnia qu