comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
situ nesei s. qͣille ꝓbet᷑ posse mori .A. Dubiũ ñ est qr sic̃ dĩ erit
ita omp̃s erit .B. Uerũ est. A. Sigͦ uolet poterit animare suare¬
ponere. q iterũ sumere. B. Si hoc ñ potest. ñ iudet᷑ qđ sit om̃ps.
a i Poterit gͥ nunꝗͣ mori si uol et. & poterit mori & resurger e.
Siue autẽ animã suam ponat nullo alio faciente. siue alius hoc
faciat ut eã ponat ipso ꝑmittente. quantũ ad potestatẽ nichil dif¬
sferti
.b̾. Non est dubiũ.A. Si gͦ uoluerit ꝑmi¬

Expanded text:
si tu nescis, qua ille probetur posse mori. ANS. Dubium non est quia sicut Deus erit, si tu nescis, qua ille probetur posse mori. ANS. Dubium non est quia sicut Deus erit, ita omnipotens erit. BOS. Verum est. Aet iterum sumere. BOS. Si hoc non potest, non videtur quod sit omnipotens. ANS. Poterit igitur nunquam mori, si volet; et poterit mori et resurgere. Sive autem animam suam ponat nullo alio faciente, sive alius hoc faciat ut eam ponat ipso permittente; quantum ad potestatem nihil differt. BOS. Non est dubium. ANS. Si igitur voluerit per
Abbreviated transcription (Latin):
erit .B. De hoc cur dubitare debemꝰ cũ ipse uerꝰ hõ futurus sit. & om̃iᷤᷤ
hõ naturalit̃ mortalis sit : A. Non puto mortalitatem ad purare.
s ad corruptã hominis naturã ꝑtinere. Quippe si nonꝗͣ peccass
hõ. &. ĩ mortalitas ipsiꝰ imutabilit̾ firmata ess: ñ cam̃ minus
hõ ẽẽt uerꝰ. & qn̾ mortales in incorruptibilitatẽ resurgent: nor
minꝰ ert̃ ueri homines. Nã si ꝑtineret ad ueritatẽ humanę naturę
mortalitas: nequaꝗͣ poss hõ eẽ. qͥ ess ĩmortalis. Non gͦ ꝑtinet ad sin¬
ceritatẽ humnane naturę corruptibilitas siue incorruptibilitas.
qm̃ neutra fac̃ aut destruit hominẽ. s altera ualet ad eiꝰ miseri
mno tale ponitur in hõis diffinitione a philosophis qͥ ñ credider̃t
cotũ hominẽ aliquando potuisse aut posse ẽẽ. ĩ mortalerc. Quare
ñ suffic̃ ad monstrandũ illũ hominẽ debere mortalerc esse
hoc. qr uerus hõ erit . B. Quere tu gͦ aliã rõnẽ. qr ego illã nescio

Expanded text:
lis semper erit. BOS. De hoc cur dubitare debemus; cum ipse vetus homo futurus sit, et omnis homo naturaliter mortalis sit? ANS. Non puto mortalitatem ad puram, sed ad corruptam hominis naturam pertinere. Quippe si nunquam peccasset homo, et immortalitas ipsius immutabiliter firmata esset; non tamen minus homo esset verus: et quando mortales in incorruptibilitate resurgent, non minus erunt veri homines: nam si pertineret ad veritatem humanae naturae mortalitas, nequaquam posset esse homo, qui esset immortalis: non ergo pertinet ad sinceritatem humanae naturae corruptibilitas, sive incorruptibilitas: quoniam neutra facit aut destruit hominem; sed altera valet ad ejus miseriam, tur: idcirco mortale ponitur in hominis diffinitione a philosophis, qui non crediderunt totum hominem aliquando potuisse aut posse esse immortalem. Quare non sufficit, ad demonstrandum illum hominem debere mortalem esse, hoc quia verus homo erit. BOS. Quaere ergo tu aliam rationem, quia ego illam nescio
Abbreviated transcription (Latin):
poss. ñ ne stũ est ut hõ satisfaciens ꝓpeccato. tanta difficultate uincat
diaboliĩ ad honorẽ qĩ. ut maiori ñ possit : An ñ est dignũ quatinꝰ qͥ se
sic abstulit dõ ^ue t  s e płus aufferre non poss. sic se aet dõ satisfacien¬
ao ut magis se ñ possit dare : .s. Non est aliqͥa rõnabiliꝰ.A. Nichil ꝯutẽ
aspiꝰ aut difficilꝰ potest hõ ad honorem dĩ sponte & non ex debito
pati ꝗͣ mortem. & nullatenꝰ seipsũ potest bõ dare magis. deo quã
cũ seꝰ mortitradit ad honorẽ illiꝰ.b. Uera st̃ omĩabec .A. Talem gͥ oportet
eum esse qͥ ꝓpeccato hominis satisfacere ut mori possit si uelia¬

Expanded text:
posset, nonne justum est ut homo satisfaciens Deo pro peccato, tanta difficultate vincat posset, nonne justum est ut homo satisfaciens Deo pro peccato, tanta difficultate vincat diabolum ad honorem Dei, ut majori non possit? An non est dignum quatenus, qui se sic abstulit Deo peccando, ut se plus auferre non posset, sic se det Deo satisfaciendo, ut magis se non possit dare? BOS. Non est aliquid rationabilius. ANS. Nihil autem asperius aut difficilius potest homo ad honorem Dei sponte et non ex debito pati, quam mortem: et nullatenus seipsum potest homo magis dare Deo, quam cum se morti tradit ad honorem illius. BOS. Vera sunt omnia haec. ANS. Talem ergo oportet eum esse, qui pro peccato hominis satisfacere volet, ut mori possit, si veli
Abbreviated transcription (Latin):
se ad honorẽ dĩ. aut aliqͥd de se. qͦmͦ debitor non erit .s. Iti seqͥt ex
pͥdictis . A. Si dicimꝰ qr dabit seipsũ ad obediendũ dõ. ut ꝑseuerant̃ seruas¬
do i̾ticiã subdat se uoliuitati eiꝰ. non erit hoc dare qđ dĩ ab illo ñ exigat
ex debito. Om̃is enĩ rõnalis creatura debet hanc obedientiã dõ .s. Hoc ne¬
gari neqͥt .A.Alio itaq mͦ oportet ut dec seipsũ dõ. aut aliqͥd de se.
.s. A a hoc nos unpellit racio. A. Uid eamꝰ si forte hoc sit dare uitare
suã. siue ponere animã suã. siue tradere seipsũ morti. ad honorere
aĩ. Hoc enĩ ex debito non exiget dĩ ab illo. Qm̃ nãq ñ erit peccatũ in
illo: ñ debebit mori sic̃ dirimꝰ.D. Alit̃ nequeo intelligere .A. Conside¬
remꝰ adhuc utriĩ sic rõnabilit conueniat.s. Dicti. et egolibent᷑ audi¬
ã.A. Si hõ ꝑ suauitatẽ peccauit. an ñ conuenit ut ꝑ asꝑitatẽ satisfaciat
R si tã facile uictꝰ est a diabolo ut dñ peccando ex honaret ut facilłꝰ non

Expanded text:
se ad honorem Dei, aut aliquid de se quo modo debitor non erit. BOS. Ita sequitur ex supradictis. ANS. Si dicimus quia dabit seipsum ad obediendum Deo, ut perseveranter servando justitiam subdat se ejus voluntati; non erit hoc dare, quod Deus ab illo non exigat ex debito. Omnis enim rationalis creatura debet hanc obedientiam Deo. BOS. Hoc negari nequit. ANS. Alio itaque modo oportet ut det se ipsum Deo, aut aliquid de se. BOS. Ad hoc nos impellit ratio. ANS. Videamus si forte hoc sit vitam suam dare, sive ponere animam suam, sive tradere seipsum morti ad honorem Dei. Hoc enim ex debito Deus non exiget ab illo: quoniam namque non erit peccatum in illo, non debebit mori, ut diximus. BOS. Aliter nequeo intelligere. ANS. Consideremus adhuc utrum sic rationabiliter conveniat. BOS. Dic tu; et ego libenter audiam. ANS. Si homo per suavitatem peccavit, an non convenit ut per asperitatem satisfaciat? Et si tam facile victus est a diabolo, ut Deum peccando exhonoraret, ut facilius non
Abbreviated transcription (Latin):
de muliere tantũ bonũ ꝓcedat. Pinge & hoc. Si uirgo erat q̃ causa
fuit humano generi totiꝰ mali: multomagis decet ut uirgo sit
q̃ causa erit totiꝰ boni. Hoc quoq pinge. Si nulier ꝗͣ fec̃ ds̃ ae iu¬
ro sine femina facta est de uirgine. conuenit ualde ut uir qͦq qͥ
fiet de femina sine uiro. fiat de uirgine.S de picturis q̃ pingi

Expanded text:
de muliere tantum bonum procedat. Pinge et hoc: Si virgo erat, quae causa de muliere tantum bonum procedat. Pinge et hoc: Si virgo erat, quae causa fuit humano generi totius mali; multo magis decet ut virgo sit, quae causa erit totius boni. Hoc quoque pinge: Si mulier, quam fecit Deus de viro sine femina, facta est de virgine; convenit valde ut vir quoque, qui fiet de femina, sine viro fiat de virgine. Sed de picturis, quae pos
Abbreviated transcription (Latin):
sũ opꝰ ailatũ esse: nil conuenientiꝰ. quam ut de femina sine uiro assu¬
mat illiĩ hominẽ quẽ q̃rimꝰ. Ucrũ autẽ de uirgine aut de ñiurgi¬
ne digniꝰ hoc fiat: non est opꝰ disputare. s sine omĩ dubitatione asse¬
renauĩ est qr de uirgine dm̃ hominẽ nasci oportet .B. Scđ̾m placitũ
corddis mei loq̃ris.A. Estue hoc solidũ qđ diximꝰ. aut uanũ aliqͥa sicut
nubes qđ dixisti nob̾ infideles obicere : b. Nichil solidiꝰ.A. Pinge gͥ non
suꝑ fictã uanitatẽ. s suꝑ solidã ueritatẽ. & dic qir ualde conuenit ut
quemadmodũ hominis peccatũ & causa nr̃e dãpnationis pͥncipurre
sũpsit a femina: ita medicina peccati & causa nr̃ȩ salutis nascat᷑ de fe¬
mina. Ac ne mulieres desꝑent se ꝑtinere ad sortẽ beatorũ. qͣm de
femina tantũ malũ ꝓcessit: oportet ut ad reformaridã spẽ.D

Expanded text:
sum opus dilatum esse; nihil convenientius quam ut de femina sine viro assusum opus dilatum esse; nihil convenientius quam ut de femina sine viro assumat illum hominem quem quaerimus. Utrum autem de virgine, aut de non virgine dignius hoc fiat, non est opus disputare; sed sine omni dubitatione asserendum est quia de virgine Deum hominem nasci oportet. BOS. Secundum placitum cordis mei loqueris. ANS. Estne solidum hoc quod diximus; aut vanum aliquid, sicut nubessuper fictam vanitatem, sed super solidam veritatem, et dic quia valde convenit ut quemadmodum hominis peccatum et causa nostrae damnationis initium sumpsit a femina; ita medicina peccati, et causa nostrae salvationis nascatur de femina: ac ne mulieres desperent se pertinere ad sortem beatorum, quoniam de femina tantum malum processit, oportet ut ad reformandam spem earum,
Abbreviated transcription (Latin):
bilit᷑ oportet eẽ.A. Inuestigeniꝰ nc̃ utrũ assumenda sic adõs̃ gua
minis de patre & matre sic̃ alii st̃ homines. aut de uiro sine feraua
aut de femina sine uiro. Plã qͦcunq mͦ ex bis trib modis sit: Ae la
ce eua erit de qͥb est omĩs hõ utriꝰq sexus. nec aliqͥs modus et ie¬
b istis facilior est dõ quã alii ut eo mͦ potiꝰ debeat assumi .b. B ene ꝓ¬
cedis. A. Uerũ ñ est opus multo labore. ut ostendat᷑ qr mundĩ & hõ¬
nestꝰ ꝓcreabit᷑ hõ ille de solo uiro uł femina: quã de cõmixtione u¬
triꝰq sic̃ om̃s alii filii hominũ.B. Suffic̃.A.Aut gͦ de solo uiro. au
de sola femina assumendus est .B. Aliunde ñ potest .A. Quatuor mo¬
ais potest ac̃ hominẽ facere. Uidelicet aut de uiro & femina sic̃
assiduus monstrat usus. aut nec de iuro nec de femina sic̃ ereaũ adã.
aut de uiro sine femina sic̃ fec̾ euã: aut de femina sine uiro qđ nun¬

Expanded text:
biliter oportet esse. ANS. Investigemus nunc utrum assumenda sit a Deo natura hominis de patre et de matre, sicut alii sunt homines; aut de viro sine femina, aut de femina sine viro. Nam quocunque modo ex his tribus modis sit, de Adam et Eva erit, de quibus est omnis homo utriusque sexus; nec aliquis modus ex tribus his facilior est Deo quam alii, ut eo modo potius debeat assumi. BOS. Bene procedis. ANS. Verum non est opus multo labore, ut ostendatur quia mundius et honestius procreabitur homo ille de solo viro vel femina, quam de commistione utriusque, sicut omnes alii filii hominum. BOS. Sufficit. ANS. Aut ergo de solo viro, aut de sola femina assumendus est. BOS. Aliunde non potest. ANS. Quatuor modis potest Deus facere hominem; videlicet aut de viro et de femina, sicut assiduus usus monstrat; aut nec de viro nec de femina, sicut creavit Adam; aut de viro sine femina, sicut fecit Evam; aut de femina sine viro, quod non
Abbreviated transcription (Latin):
cia sua :s. hic uolo ut respondea ꝓme.Nã si dico eũ ñ eẽ laudandure :¬
scio me m̃tiri. si autẽ dico laudandũ: timeo infirmare rõnẽ ꝗͣ dixi de
angłis . A. Angłi non st̃ laudandi de sticia sua qr peccare potueruN
s qr ꝑ hoc qͦdãmͦ a se habent qdđ peccare nequeunt. in qͦ aliqͥtenꝰ similel
sunt dõ qͥa se habet qͥdqͥd habet. Dicot᷑ enĩ dare aliqͥd qͥñ aufert qũ
potest a facere eẽ. aliqͥd qͥ cũ possit id ipsũ facere ñ eẽ. ñ fac̃. Sic itas
cũ angłis potuit auferre sͥ sticiã &e ñ abstulit. & facere se itũ & nĩ¬

Expanded text:
justitia sua? BOS. Hic volo ut respondeas pro me: nam si dico eum non esse laudandum, justitia sua? BOS. Hic volo ut respondeas pro me: nam si dico eum non esse laudandum, scio me mentiri. Si autem dico laudandum, timeo infirmare rationem, quam dixi de angelis. ANS. Angeli non sunt laudandi de justitia sua, quia peccare potuerunt; sed quia per hoc quodammodo a se habent quod peccare nequeunt: in quo aliquatenus similes sunt Deo, qui a se habet quidquid habet. Dicitur enim dare aliquid, qui non aufert quando potest; et facere esse aliquid, qui cum possit idipsum facere non esse, non facit. Sic itaque cum angelus potuit auferre sibi justitiam, et non abstulit; et facere se n
Abbreviated transcription (Latin):
tiri: si subaudit᷑ si uellet. Ꝙ qm̃ m̃tiri ñ potuti nolens nec potuit uelle
mentiri: non minꝰ dici potest neqͥsse m̃tiri. Sic itaq potuit. & ñ potuit m̃¬
tiri .B. Nc̃ redeamꝰ ad inuestigandũ de illo quasi nondũ sit: sic̃ incepimꝰ.
Dicogͥ. Si peccare non poterit q sic̃ dicis non poterit uelle: ex necessitae
seruabit iͦticiã. Quare non ex lib̾tate arbitrii. S erit. Que gͥ gr̃ã il¬
głm & hominẽ cales qͥ peccare possent: qͣtinꝰ cũ possent deserere iꝰti¬
cia ex lib̾tate arbirii seruarent. gr̃am &e laudem mererent᷑. q̃ illis
si ex necessitate sti essent non deb̾ent᷑. A. Nonne angłi qͥ mͦ peccare neq̃¬
unt laudandi sunt:B. St̃ utiq qr hoc quod mͦ ñ possunt meruert̃. ꝑ
hoc quod potuertꝰ & noluert̃ .A. Quia dicis de dõ qͥ peccare ñ potest nec
hoc meruit ꝑ potestatẽ peccandi qͣ ñ percaũ. nonne laudandus est ꝓiꝰ

Expanded text:
tiri, si subaudiatur, si vellet: et quoniam mentiri non potuit nolens, nec potuit velle mentiri; non minus dici potest nequivisse mentiri. Sic itaque potuit, et non potuit mentiri. BOS. Nunc redeamus ad investigandum de illo quasi nondum sit, sicut incoepimus. Dico igitur, si peccare non poterit, quia sicut dicis, non poterit velle; ex necessitate servabit justitiam: quare non ex libertate arbitrii justus erit. Quae igelum et hominem tales qui peccare possent; quatenus cum possent deserere justitiam, et ex libertate arbitrii servarent, gratiam et laudem mererentur, quae illis, si necessitato justi essent, non deberentur. ANS. Nonne angeli, qui modo peccare nequeunt, laudandi sunt. BOS. Sunt utique; quia hoc, quod modo non possunt, meruerunt per hoc quod potuerunt et noluerunt. ANS. Quid dicis de Deo, qui peccare non potest: nec hoc meruit per potestatem peccandi, qua non peccavit: nonne laudandus est pro
Abbreviated transcription (Latin):
nã conuenire ꝑsonã nec hoc fieri possit in plurib ꝑsoniᷤᷤ dĩ. & hoc con¬
uenientiꝰ fieri pateat in ꝑsona uerbi quã in aliis: necesse est uer¬
bũ dnĩ & hominẽ in unã conuenire ꝑsonã .B. Sic est uia qͦ ducis¬
me undiq munita rõne. ut neq ad dexterã neq ad sinistrã uideã
ab illa me posse declinare. A. Non ego teduco. s ille de qͦ loqͥm᷑. sine
qͦ ni chil possumꝰ nos duc̃: ubicunq uiã ueritatis tenemꝰ. Utrũ autem

Expanded text:
unam convenire personam: nec hoc fieri possit in pluribus personis Dei, et hoc conunam convenire personam: nec hoc fieri possit in pluribus personis Dei, et hoc convenientius fieri pateat in persona Verbi, quam in aliis, necesse est Verbum Deum et hominem in unam convenire personam. BOS. Sic est via, qua me ducis, undique munita ratione, ut neque ad dexteram, neque ad sinistram videam me ab illa posse declinare. ANS. Non ego te duco; sed ille, de quo loquimur, sine quo nihil possumus, nos ducit ubicunque viam veritatis tenemus. CAPUT X. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
x uirgine. Itẽ si pat̃ fuerit incarnatꝰ: ert̃ duo nepoces intͥnitate.q
pat̃ nepos erit parentũ uirginis ꝑ hominẽ assũptũ. & uerbũ cũ nichil
habeat de homine. nepos tanĩ erit uirginis: qr filii eiꝰ erit filiꝰ. Quȩ onũa
inconuenientia sunt: necͣ incarnationẽ uerbi contingunt. Est & aliua
cur magis conueniat incarnari filio ꝗͣ aliis ꝑsonis: qi contienientiꝰ sonat
filiũ supplicare patͥ quã aliã ꝑsonã alii. Iteni. Nõ ꝑ qͦ erat oraturꝰ &e dia¬
bolus quem erat expugnaturus. ambo falsã similitudinẽ dĩ ꝑ ꝓpͥam
uoluntatẽ p̃siĩpserant. Unde qͣsi specialiꝰ aduersus ꝑsonã filii peccaue¬
rant: qͥ uera patͥs similitudo credit᷑. Illi itaq eui specialiꝰ fit iniuria
conuentiꝰ attribuit᷑ eulpę iundicta aut indulgentia. Quaꝓpt̃ cũ noᷤᷤ
rõ in euitabilis ꝑ duxerit ad hoc ut necesse sit diuinã & humanã. mͣti

Expanded text:
t duo nepotes in Trinitate; quia Pater erit nepos parentum Virginis per hominem assumptum; et Verbum, cum nihil habeat de homine, nepos tamen erit Virginis, quia filii ejus erit filius: quae omnia inconvenientia sunt, nec in incarnatione Verbi contingunt. Est et aliud cur magis conveniat incarnari Filio, quam aliis personis: quia convenientius sonat Filium supplicare Patri, quam aliam personam alii. Item: Homo, pro quo erat oraturus; diabolus, quem erat expugnaturus; ambo falsam similitudinem Dei per propriam voluntatem praesumpserant. Unde quasi specialius adversus personam Filii peccaverunt, qui vera Patris similitudo creditur. Illi itaque, cui specialius fit injuria, convenientius attribuitur culpae vindicta, aut indulgentia. Quapropter, cum ratio nos inevitabilis perduxerit ad hoc, ut necesse sit divinam et humanam naturam in
Abbreviated transcription (Latin):
integritate utriꝰq naturȩ necesse ÷ inueniri dm̃ hominem. ñ mi¬
nꝰ est. necesse has duas integras naturas conuenire in unã ꝑsonã.
que madmodũ corpꝰ ꝙ anima rõnalis conueniunt in unũ hominẽ.
q̃m alit̾ fieri neqͥt. ut idem ipse sit ꝑfectꝰ ds̃ & ꝑfectꝰ hõ .B. Totũ¬
mͥ placet qđ dicis. A. Restat nc̃ q̃rere unde &e qͦmͦ assumet ac̃ hu¬
manam naturã. Aũt enĩ assumet eã de adã: aut faciet noui
hominem quemadiodũ fec̃ adã de nullo alio homine. S si nouũ
hominẽ fac̃ ñ ex ade genere: ñ ꝑtinebit ad genꝰ humanũ qđ na¬
tũ est de adã. Quare ñ debebit satisfacere ꝓ eo: qr ñ erit de illo
S ic̃ enĩ rectũ ⁊ ut ꝓculpa hominis hõ satisfaciat: ita necesse est ut satisfa¬
ciens idem sit qͥq peccator aut eiꝰdẽ generis. Alit̃ namq nec adã. nec
genꝰ eiꝰ satisfaciet ꝓ se. G sic̃ aͣdarc &e eua peccatũ in oms homiues

Expanded text:
utriusque naturae, necesse est inveniri Deum hominem; non minus necesse est has duas naturas integras convenire in unam personam, quemadmodum corpus et anima rationalis conveniunt in unum hominem: quoniam aliter fieri nequit ut idem ipse sit perfectus Deus et perfectuS. Restat nunc quaerere unde et quomodo assumet Deus humanam naturam. Aut enim assumet eam de Adam, aut faciet novum hominem, quemadmodum fecit Adam de nullo alio homine. Sed si novum hominem facit non ex Adae genere, non pertinebit ad genus humanum, quod natum est de Adam: quare non debebit satisfacere pro eo, quia non erit de eo. Sicut enim rectum est ut pro culpa hominis homo satisfaciat; ita necesse est ut satisfaciens idem sit qui peccator aut ejusdem generis: aliter namque nec Adam, nec genus ejus satisfaceret pro se. Ergo sicut Adam et Eva peccatum in omnes homines
Abbreviated transcription (Latin):
quod solutũ est. Si autem ñ soliumꝰ. cur frustra utͫ faciat. quod qr ñ con¬
uenit facere ñ potest : .. Qui non soluit: frustra dic̃ dimitte. Qui autem
soliit supplicat: qm̃ hoc ipsũ ꝑtinet ad solutionẽ ut supplicet. Nã dc̃ nul¬
li qͥcquã debetis omĩs creatura illi debet: & idõ non expedit homini ut
agat cũ dõ quemadmodũ par cũ pari. S de hoc ñ opus est tͥ nunc respon¬
tem nullus hom̃o ad beatitudinẽ ꝑuenire queat cũ peccato aut solui
apeccato nͥ soluat quos rapint peccando: sic aꝑte monstrasti ut etiã
mensurã peccati oportet satisfactionẽ esse .d. Alit̾ aliquatenꝰ mordi
natũ maneret peccatũ quoa esse non potest: si dĩ nichil morinatuon¬
resinqtame regno suo. S hoc est p̃stitutũ. qr quãlibet paruũ inconue¬

Expanded text:
quod solutum est? Si autem non solvimus, cur frustra oramus ut faciat quod, quia non conquod solutum est? Si autem non solvimus, cur frustra oramus ut faciat quod, quia non convenit, facere non potest? ANS. Qui non solvit, frustra dicit: Dimitte; qui autem solvit, supplicat; quoniam hoc ipsum pertinet ad solutionem, ut supplicet: nam Deus nulli quidquam debet, sed omnis creatura illi debet: et ideo non expedit homini ut agat cum Deo, quemadmodum par cum pari. Sed de hoc non est opus nunc tibi respontem nullus homo ad beatitudinem pervenire queat cum peccato, aut solvi a peccato, nisi solvat quod rapuit peccando, sic aperte monstrasti, ut, etiam mensuram peccati onatum maneret peccatum: quod esse non potest, si Deus nihil relinquit inordinatum in regno suo. Sed hoc est praestitutum q
Abbreviated transcription (Latin):
peccato quasi in manu sua tenebat in paradiso. & ꝑmusit ut aee
factione talẽ semꝑ mansurũ saltẽ in paradisũ de qͦ eiectꝰ fuerat redtre¬
ret B. Similitudinẽ si as̃ hoc faceret negare ñ audeo. & iccirco eum
hoc faceres non ab nuo. Gideret᷑ enĩ aut quod ꝓposuerat ꝑagere ñ potu¬
isse. aut bom ꝓpositi eũ penituisse: que in dni cadere nequeunt .A. Tene
gͥ certissime qr sine satisfactione iad̃ est sine debiti spontanea solutione.
nec ds̃ potest peccatũ ĩpunitũ dimittere. nec peccator ad beatitudinẽ
uel talẽ quale habebat antequã peccaret ꝑuenire. Non enĩ hoc modo
repararetur hõ uel talis qualis fuerat ante peccatũ . B. Rationib tuiꝰ
omĩno contradrẽ ñ possũ. S qͥd est quod dicimꝰ dõ. dimitte nob̾ debita nr̃a.
qe om̃is gens orat dni quẽ credit ut dimittat sibi peccata  Si enĩ soluimꝰ
quod debeniꝰ. cur oramꝰ ut dimittat : Nunqͥd as̃ initꝰ est ut iterũ erigat

Expanded text:
peccato, quasi in manu sua, tenebat in paradiso; et permisit ut afactione, talem semper mansurum, saltem in paradisum, de quo ejectus fuerat, reduceret? BOS. Similitudinem, si Deus hoc faceret, negare non audeo; et idcirco eum hoc facere posse non annuo. Videretur enim aut quod proposuerat peragere non potuisse, aut boni propositi eum poenituisse: quae in Deum cadere nequeunt. Tene igitur certissime quia sine satisfactione, id est, sine debiti solutione spontanea, nec Deus potest peccatum impunitum dimittere, nec peccator ad beatitudinem vel talem, qualem habebat antequam peccaret, pervenire: 84 non enim hoc modo repararetur homo vel talis, qualis fuerat ante peccatum. BOS. Rationibus tuis omnino contradicere non possum. Sed quid est, quod dicimus Deo: Dimitte nobis debita nostra : et omnis gens orat Deum, quem credit, ut dimittat sibi peccata? Si enim solvimus quod debemus, cur oramus ut dimittat. Nunquid Deus injustus est, ut iterum exigat
Abbreviated transcription (Latin):
uit. nec scẽ uiuere dicendus ÷ necessitate. s eadem qͥ uouit libate. Quar
mulcomagis si ds̃ fac̃ bonũ homini qđ incepit. licet ñ deceit eto
a ꝓposito bono deficere totũ gr̃ȩ debemꝰ imputare. qr hoc ꝓpt nos ñꝓpt̃ se
nulliꝰ egens incep̃. Non enĩ illũ latuit qͥd hõ facturꝰ erat cũ illũ fec̃. & cam̃
bonitate sua illũ creando sponte se ut ꝑficeret inceptũ bonũ quasi obli¬
gauit. Deniq ds̃ nichil fac̃ necessitate. qs nullo mͦ cogit᷑ aut ꝓhibet᷑ face̾¬

Expanded text:
re dicendus est necessitate, sed eadem qua vovit libertate. Quare multo magis si Deus facit bonum homini quod incoepit, licet non deceat eum a bono incoepto deficere, totum gratiae debemus imputare: quia hoc propteegens incoepit. Non enim illum latuit quid homo facturus erat, cum illum fecit: et tamen bonitate sua illum creando, sponte se ut perficeret incoeptum bonum quasi obligavit. Denique Deus nihil facit necessitate, quia nullo modo cogitur, aut prohibetur a
Abbreviated transcription (Latin):
bomĩ. atq magis bonũ magis amaret &e eligeret. Auit̾
namq frustra illi as̃ aediss potestatẽ istã discernenddi: qi aoruuoiu it
cascerneret si scqm aiseretionẽ ñ amaret ce uitares. S ñ conuenus utã
ds cautã potestatẽ. fr ustra dederit. Ad hoc itaq factã eẽ. rõnale uaturã
certuĩ est ut sũmũ bͥoniĩ suꝑ omĩa amaret & eligeret. iĩ ꝓpt aliue i¬

Expanded text:
bonum, atque majus bonum magis diligeret et eligeret. Aliter bonum, atque majus bonum magis diligeret et eligeret. Aliter namque frustra illi Deus dedisset potestatem illam discernendi: quia in 87 vanum discerneret, si secundum discretionem non amaret et vitaret. Sed non convenit ut Deus tantam potestatem frustra dederit. Ad hoc itaque factam esse rationalem naturam certum est, ut summum bonum super omnia amaret et eligeret, non p
Abbreviated transcription (Latin):
let: ita me uolo ꝑducas illuc ut rõnabili necessitate intelligã eẽ. oportere
argum̃tationłs tuȩ. sic alonge incipe ut eas suꝑ firmũ futis anitu constituaᷤ.
.A. Adiiuet me nc̃ ds̃. qr tu nullatenꝰ mͥ parcis. nec consideras ĩbecillitatẽ sci¬
entie meȩ. cun tam magnũ opꝰ iniungis. Temptabo cam̃ qñqͥdẽ incepi. non
in me. s in dõ coufidens. & faciã qđ ipso adiuuante potero. S ne fastidiũ
hec uolenti legere nimis longa continuatione generet᷑. a dictis dicenda
ationalem NATURam a dõ factam esse itam ut illo fruendo
beata esset: aubitari non debet.Idõ namq rationalis est
ut discernat int̃ itũ &r iniꝰtũ. & int̾ bonũ & malũ. & int̾ ma¬
gis bonũ ꝙ nimꝰ bonũ. Alioqͥn frustra factaᷤ  rõnalis. S
aĩ ñ fes ͣationasẽ frustra. Quare ad hoc eã factã eẽ. rõnalẽ
dubiuĩ ñ÷. Simili rõne ꝓbat᷑. qi ad hoc accepit potestatẽ dis¬
ceruendi ut odiss & utaret malũ. ac amaret & eligeret

Expanded text:
valet, ita volo me perducas illuc, ut rationabili necessitate intelligam esse oportere argumentationes tuae, sic a longe incipe, ut eas supra firmum fundamentum constituas. ANS. Adjuvet me nunc Deus, quia tu nullatenus mihi parcis, nec consideras imbecillitatem scientiae meae, cui tam magnum opus injungis. Tentabo tamen, quandoquidem incoepi, non in me, sed in Deo confidens; et faciam quod, ipso adjuvante, potero. Sed ne fastidium aec volenti legere nimis longa continuatione generetur, a dictis dicenda ationalem naturam a Deo factam esse justam ut illo fruendo beata esset, dubitati non debet. Ideo namque rationalis est, ut discernat inter justum et injustum, inter bonum et malum, inter majus bonum et minus bonum; alioquin frustra it eam rationalem frustra. Quare ad hoc eam factam esse rationalem dubium non est. Simili ratione probatur quia ad hoc accepit potestatem discernendi, ut odisset et vitaret malum, ac amaret et eligeret
Abbreviated transcription (Latin):
ra resurrectio mortuoꝵ ꝓbat᷑. Quippe si hõ ꝑfeete restaurandus est: talis
debet restitui qͣlis futurꝰ erat si ñ peccass .B. Alit̃ eẽ. ñ potest . A. Quemadino¬
dũ gsi ñ peccass hõ cũ eodẽ quod gerebat corpore in incorruptibilitatẽ
tansinutandus erat: ita oportet ut cũ restaurabit᷑. cũ suo in qͦ uiuit in hac
uita corpore restauret᷑ .B. Quid respondebimꝰ siqͥs dicat qr hoc fieri opor¬
tet de illis in qͥb humanũ genꝰ restaurabit᷑. de reꝓb̃ uͦ ñ est necesse : a. Ni¬
chil iꝰtiꝰ aut conuenientiꝰ ꝗͣ ut sic̃ hõ si ꝑseuerass in f̾cicia totꝰ id est aĩa & cor

Expanded text:
 resurrectio probatur. Quippe si homo perfecte restaurandus est; talis debet restitui, qualis futurus erat, si non peccasset. BOS. Aliter esse non potest. ANS. Quemadmodum igitur si non peccasset homo, cum eodem quod gerebat corpore in incorruptibilitatem transmutandus erat; ita oportet ut cum restaurabitur, cum suo, in quo vivit in hac vita, corpore restauretur. BOS. Quid respondebimus, si quis dicat quia hoc fieri oportet de illis, in quibus humanum genus restaurabitur; de reprobis vero non est necesse? ANS. Nihil justius aut convenient
Abbreviated transcription (Latin):
beatituꝗo est sufficientia in qͦnulla est indigentia:. sic neilli comienit ħ in qͦ
ita pura ĩticia. ut nulla in ed sit initicia .B. Non audõ alit̃ credere.A. Qui gͦ
ñ soluit quoa dõ debet. ñ poterit eẽ. beatꝰ.B. Nec hoc conseqͥ negare possũ.
.Quod si uis dr̃e. misericors as̃ dimittit supplicanti quod debet. iccircoq red¬
dere neqͥt: non potest dici dimittere. nͥ aut boc qđ hõ sponte reddere debet
nec potest. id est qđ recõpensari possit peccato quod fieri ñ deb̾et ꝓconserua¬
tione omĩs rei q̃ ds̃ ñ est: aut hoc qͦd puniendo ablaturus erat inuito sic̃ su pͥ
dixi id est beatitudinẽ. S si dimitait qđ sponte reddere debet hõ. idõ qr rea¬
dere ñ pocest. qͥd est alua quã dimittit dĩ quod hab̾e ñ potest.. S derisio
est ut calis miscdia dõ attͥbuat᷑. At si dimittit quod iiuito ablaturꝰ est
ꝓpt̾ impotentiã reddendi qđ sponte reddere debet: relaxat ds̃ penare

Expanded text:
beatitudo est sufficientia, in qua nulla est indigentia: sic nulli convenit, nisi in quo ita pura est justitia, ut nulla in eo sit injustitia. BOS. Non audeo aliter credere. ANS. Qui ergo non solvit Deo, quod debet, non poterit esse beatus. BOS. Nec hoc consequi negare possum. ANS. Quod si vis dicere quia misericors Deus dimittit supplicanti quod debet, idcirco quia reddere nequit; non potest dici dimittere, nisi aut hoc, quod homo sponte reddere debet, nec potest, id est quod recompensari possit peccato quod fieri non deberet 86 pro conversatione omnis rei, quae Deus non est: aut hoc, quod puniendo erat ablaturus invito, sicut supra dixi, id est beatitudinem: sed si dimittit quod sponte reddere debet homo, ideo quia reddere non potest; quid est aliud, quam dimittit Deus quod habere non potest? Sed derisio est, ut talis misericordia Deo attribuatur. At si dimittit quod invito erat ablaturus, propter impotentiam reddendi quod sponte reddere debet, relaxat Deus poenam,
Abbreviated transcription (Latin):
. N ichil iã auddeo in omĩb his arẽ medare dõ quod non debeo.A. Quia gͦ¬
dõ solues ꝓpeccato tuo : s. Si meipsĩ & quidqͥã possũ etiã quand̾o Noi
pecco illi debeo ne peceẽ. nichil habeo quos ꝓpeccato redaam. A. Quid gͦ
erit de te : Quomͦ poteris saluus esse:s. Si rationos tuas considero. ñ
udeo qͦmͦ. Si autẽ ad fide̾ meã recurro: infide xpĩana que ꝑ dilectio¬
ne̾ oꝑat᷑ sꝑo me posse saluari. & qr legimꝰ si istꝰ conuersus fuerit ab iniꝰ¬
ticia &e fecerit ĩticiã: om̃s iniꝰticias eiꝰ tradi obluuoni.A. Hoo ñ dr̃ nͥ illis¬
qͥ aut expectauert̃᷑ xp̃m antequã ueniret. aut credunt in eñ postqua
rõne utrũ aduentꝰ eiꝰ ad saluationẽ hominũ ess necessarł q̃rere ꝓpo¬
sumꝰ .b. Ita feciuiꝰ .A. Sola gͥ ratione ꝓcedamꝰ .s. Quanuis in angusti

Expanded text:
BOS. Nihil jam audeo in his omnibus dicere me dare Deo, quod debeo. ANS. Quid erBOS. Nihil jam audeo in his omnibus dicere me dare Deo, quod debeo. ANS. Quid ergo solves Deo pro peccato tuo? BOS. Si meipsum, et quidquid possum, etiam quando non pecco, illi debeo, ne peccem; nihil habeo quod pro peccato illi reddam. ANS. Quid ergo erit de te? quomodo poteris salvus esse? BOS. Si rationes tuas considero, non video quomodo. Si autem ad fidem meam recurro; in fide Christiana, quae per dilectionem operatur , spero me posse salvari, et quia legimus, si injustus conversus fuerit ab injustitia sua, et fecerit justitiam, omnes injustitias e aut exspectaverunt Christum, antequam veniret; aut credunt in eum, postquaratione, utrum adventus ejus ad salvationem hominum esse necessarius, quaerere proposuimus. BOS. Ita fecimus. ANS
Abbreviated transcription (Latin):
in tanto es ꝑicło non doles. Ad quod etiã ꝑtinet qͥetẽ & delectationes
mut lanas: ꝙ̃ nimũ ab illa uera qͥete &e delectatione reuocant fuge¬
re nis. quantũ ad intentionẽ illuc ꝑueniendi cognoseis sufficere.
Catio dẽ uͦ ita corisiderare debes te facere ex debito: sic̃ intelligis qr qđ
das non ade habes s ab illo euiꝰ seruus esti & ille cui das. Q natura te
docet ut conseruo tuo id est hõ homini facias. quod ab illo tͥ uis fieri. & qr
qͥ non uult care quod habet: non debet acciꝑe quod non habet. De dimis¬
sione uͦ breuit᷑ dico. qr nullatenꝰ ꝑtinet ad te uindicta sic̃ supͥ diximꝰ: q̃m nec
tuus es. nec ille tuus aut suus. qͥ tͥ fet̾ iniuriã. s umiꝰ dnĩ seruifacti. ab
illo de mehilo estis. & si de conserno tuo te uadicas: iudicrũ quod ꝓpͥũ
dñi & iudicis omiiĩ est. suꝑ illũ suꝑbe p̃sumis. In obedientia uͦ qͥa das dõ qͦd
non debes. cui ubenti totũ quod es & quod habes. & quod potes debes:

Expanded text:
quod etiam pertinet quietem, et delectationes mundanas, quae animum ab illa vera quiete et delectatione revocant, fugere: nisi quantum ad intentionem illuc perveniendi cognoscis sufficere. Dationem vero ita debes considerare te facere ex debito; sicut intelligis quia quod das a te non habes; sed ab illo, cujus servus es tu, et ille cui das: et natura te docet ut converso tuo, id est homo homini facias, quod tibi ab illo vis fieri; et quia qui non vult dare quod habet, non debet accipere quod non habet. De dimissione vero breviter dico quia nullatenus pertineret ad te vindicta, sicut supra diximus, quoniam nec tu tuus es; nec ille tuus aut suus, qui tibi fecit injuriam, sed unius Domini servi facti, ab illo de nihilo estis: et si de conservo tuo te vindicas; judicium, quod proprium Domini et judicis omnium est, super illum superbe praesumis. In obedientia vero quid das Deo, quod non debes: cui jubenti, totum quod es, et quod habes et quod potes, debes?
Abbreviated transcription (Latin):
sic ecigere d omĩno esse ĩꝑosꝑibile. A. Nec as̃ ullũ obligatũ aliquateruis
aebito peccati assumere s ad ueatitudinẽ: qr nondebet.D. Munis est grauis
hec sententia. A. Audi aahuc aliua cur ñ minꝰ sit difficile hominere re¬
conciliari dõ . u. Nisi fides me consolaret᷑: hoc solũ me cogeret despare
ꝓ ao int dm̃ ce dabolur o ut uinceret diabolĩ. ñ consentiendo suadenti¬

Expanded text:
sic exigere, et omnino esse impossibile. ANS. Nec Deus ullum obligatum aliquatenussic exigere, et omnino esse impossibile. ANS. Nec Deus ullum obligatum aliquatenusbeatitudinem, quia non debet. BOS. Nimis est gravis haec sententia. ANS. Audi adhuc aliud, cur non minus sit difficile hominem reconciliari Deo. BOS. Nisi fides me consolaretur, hoc solum cogeret me desperare. pro Deo inter Deum et diabolum, ut vinceret diabolum non consentiendo suadenti
Abbreviated transcription (Latin):
eõ parabile intelligo. S solemꝰ aliqñ facere contraudu. tatẽ alicui. xre
p̃hensibilit̃ ut res eiꝰ seruent᷑. quoa postea illi plaret conera eniꝰ uolun¬
irichil deberẽ facere contra uoltuutatẽ aĩ .A. Quid si plures essent mundiple
merecturis sic̃ iste est : .s. Si infunto numero inultiplicarent᷑. & similit̾ mͥ ob¬
tenderent᷑: ipsũ responderẽ . A. Nichil rectiꝰ potes. S considera etiã si con¬
tingeret ut contra uoliitatẽ di illiĩ aspectũ faceres. qͥd posses ꝓhoc pec¬
cats soluere.s. Non habeo aliqͥa maiꝰ. quã quoa supͦ dixi.a. Sic grauiter
peccamꝰ. qͥtienscimq scient᷑ aliqͥd quamlibet paruũ contra uoluntatẽ dĩ
Ut aut̃io nunis ꝑicusose uiuuimꝰ. A. Patet q scđ̃m quantitatẽ petcati exigit
as uatis factionẽ .u. Non possumꝰ negare. d. Non gͦ satisfacis. si ñ readis
aliqͥa mai. quam sit ids ꝓ qͦ peceatũ facere non debueras . B.  rationẽ iudõ

Expanded text:
ligo: sed solemus aliquando facere contra voluntatem alicujus non reprehensibiliter, ut res ejus serventur; quod postea illi placet, contra volunnihil deberem facere contra volontatem Dei. ANS. Quid, si plures essent mundi pleni creaturis, sicut iste est? BOS. Si infinito numero multiplicarentur, et similiter mihi ostenderentur, idipsum responderem. ANS. Nihil rectius potes: sed considera etiam, si contingeret ut contra voluntatem Dei illum aspectum faceres, quid posses pro hoc peccato solvere? BOS. Non habeo aliquid majus, quam quod supra dixi. ANS. Sic graviter peccamus, quotiescunque scienter aliquid quamlibet parvum contra voluntatem Dei . Patet quia secundum quantitatem exigit Deus satisfactionem. BOS. Non possum negare. ANS. Non ergo satisfacis, si non reddis aliquid majus, quam sit id pro quo peccatum facere non debueras. BOS. Et rationem video
Abbreviated transcription (Latin):
ñ fec̃. & qđ p̃ceptũ ÷ ne faceret fec̃.A.Ita hõ qͥ se sponte obligint illo Sarto ꝗ
solu̾e ñ potest. & sua culpa deiec̾ se in hanc ĩpotentiã. itt nec illua possi sud
quod debebat ante peccatũ. id est ne peccaret. nec hoc qͦd debet qr pecant
excusabilis est. Ipsa namq ĩpotentia culpa ÷: qr ñ debet eã hab̾e. ĩmo aeliet ea
ñ hab̾e. Nã sic̃ culpa est ñ hab̾e qđ hab̾e debet. ita culpa est hab̾e qđ debet u¬
hab̾e. Sic̃ gͥ boĩ culpa ⁊ ñ hab̾e potestatẽ illã quã accepit ut poss cauere
peccatũ. sic culpa ÷ illi bab̾e ĩpotentiã qͦ nec iꝰticiã tenere & peccatũ cauere.
nec quod ꝓpeccato debet reddere potest. Sponte nãq fec̃ unde ꝑsidrdellã
pocestatẽ. & deuenit in hanc ĩpotentiã. Idẽ enĩ est ñ hab̾e potestatẽ ꝙe¬

Expanded text:
 et quod praeceptum est ne faceret, fecit. ANS. Ita homo, qui se sponte obligavit illo debito, quod solvere non potest; et sua culpa dejecit se in hanc impotentiam, ut nec illud possit solvere, quod debebat ante peccatum, id est ne peccaret; nec hoc quod debet quia peccavit: inexcusabilis est. Ipsa namque impotentia culpa est; quia non debet eam habere, imo debet eam non habere: nam, sicut culpa est non habere quod debet t ut posset cavere peccatum: sic culpa est illi habere impotentiam, qua nec injustitiam tenere, et peccatum cavere; nec quod pro peccato debet reddere potest. Sponte namque fecit, unde perdidit illam potestatem, et devenit in hanc impotentiam. Idem enim est non habere potestatem, q
Abbreviated transcription (Latin):
stetiazo e sustentatione alteriꝰ ereaturȩ si non peccass : ita oporᷤ¬
tet ut si ide̾ genꝰ resurgit post casũ. ꝑ se resurgat ꝙ releuetua.
Na ꝑ quemeunq in statũ suũ restituatur ꝑ. uirga & illũ utiq sta¬
bit᷑. ꝑ quem statũ suũ. recuꝑabit. Ds̃ etiã quando humanautiq t¬
leceurantx primitꝰ fet̃ in solo adam. nec ferninam ut de utroq
sereu multiplicarentur homines facere uoluit nͥ de ipso : aperte

Expanded text:
set sine sustentatione alterius creaturae, si non peccasset: ita oportet ut si idem genus resurgit post casum, per se resurgat et relevetur. Nam per quemcunque in statum suum restituatur, per illum, utique stabit, per quem statum suum recuperabit. Deus etiam, quando humanam naturam primitus fecit in solo Adam, nec feminam, ut de utroque sexu multiplicarentur homines, facere voluit nisi de ipso, aperte m
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ gr̃ĩ. si nos saluat᷑ necessitate  A. Est necessitas q̃ benefacienti grãar
aufert aut minuit. & est necessitas qͣ maior beneficio grã debetua.
uile eniC aliqͥs ea necessitate eni subracet inuitꝰ benefas. aut
puna aut uuuor illi gr̃a dlebet᷑. Cũ uͦ ipse sponte se necessitate benefa¬
uouet ꝓpositũ. Quanuis naniq seruare illud ex necesstaa
debeat ne apostatȩ dãpnationẽ incurrat. & licet cogi possit
si nolit: si tam̃ ñ inuitꝰ seruat qđ uouit. ñ minꝰ s magis grat. Lõ¬

Expanded text:
ejus gratiae, si nos salvat necessitate? ANS. Est necessitas, quae benefacienti gratiam aufert aut minuit; et est necessitas, qua major beneficio gratia debetur. Cum enim aliquis ea necessitate, cui subjacet invitus, benefacit, aut nulla, aut minor illi gratia debetur. Cum vero ipse se sponte necessitati benefaovet propositum. Quamvis namque servare illud ex necessitate post votum debeat, ne apostatae damnationem incurrat; et licet cogi possit servare, si nolit: si tamen non invitus servat quod vovit, non minus, sed magis grat
Abbreviated transcription (Latin):
ad tantũ bonũ. At si nichil p̃ciosiꝰ cognoscit᷑ ds̃ fecisse. quã rõnalẽ nat᷑ã
ad gaudendũ de se. tialde altenũ est ab eo ut ullã racionalẽ naturacꝯs
penitꝰ pire sinat .D. Non potest alit̾ putare cor rõnale.a. Necesse est gͦt
neqͥt nͥ ꝑ integͣm peccati satisfactionẽ : quã nullus peccator facere pot̾.
.B. Intelligo iã necesse ÷ eẽ. ut dc̃ faciat quod incepit: ne alit̾ quã deceat¬

Expanded text:
si nihil pretiosius agnoscitur Deus fecisse, quam rationalem naturam ad gaudendum de se; valde alienum est ab eo, ut ullam rationalem naturam penitus perire sinat. BOS. Non potest aliter putare cor rationale. ANS. Necesse estnequit, nisi per integram peccati satisfactionem, quam nullus peccator facere potest. BOS. Intelligo jam necesse esse, ut Deus perficiat quod incoepit; ne aliter quam dec
Abbreviated transcription (Latin):
ignabilit̾ monstret᷑. eqͣlit̃ ab omĩ dnbitatione defendit᷑.
.b. E dee itat Quomꝰ gͦ saluus erit hõ. si ipse nec soluit quod a ebet nec sal¬
uari si non soluit debet :. Aut qͦfronte assereuiꝰ am̃ in miscãia di¬
desꝑent hoc ullomͦ fieri posse. Quod si horrent: credant nob̾cũ in xp̃m ut
possint saluari .B. A te qrã sic̃ incepi. ut ostendas mͥ qͥ rõne saluet᷑ hõ ꝑ rp̃m.¬
negent hominẽ ullo mͦ fieri posse beatũ. & satis ostensũ sit qr si poninios
xp̃m ñ esse. nullo mͦ pot̾ inueniri salus homini.: Aut enĩ ꝑ xp̃.. aut alio
aliqͦ. aut nullo mͦ poterit hõ saluus esse. Quaꝓpt̃ si falsũ est qr nullo aut
alio aliqͥ mͦ potest boc esse. necesse est fieri ꝑ. rp̃m .s. Siqͥs uidens rationẽ
qr alio mͦ ñ potest esse. & non intelligens qͣ ratione ꝑ xp̃c es se ualeat.
mꝰ : .a. Quid respondendũ est illi qͥ iccirco astruit: impossibile. qͦd ne¬

Expanded text:
gnabiliter monstretur, aequaliter ab omni dubitatione defenditur. BOS. Ecce ita est. Quomodo ergo salvus erit homo, si ipse nec solvit quod debet; nec salvari, si non solvit, debet? aut qua fronte asseremus Deum in misericordia distum aut desperent hoc ullo modo posse fieri: quod si horrent, credant nobiscum in Christum ut possint salvari. BOS. A te quaeram, sicut incoepi, ut ostendas mihi qua ratione salvetur homo pnegent hominem ullo modo posse fieri beatum, et satis ostensum sit quia si ponimus Christum non esse, nullo modo potest inveniri salus hominis? Aut enim per Christum, aut alio aliquo, aut nullo modo poterit homo salvus esse: quapropter si falsum est quia nullo, aut aliquo alio modo potest hoc esse, necesse est fieri per Christum. BOS. Si quis, videns rationem quia alio modo non potest esse, et non intelligens qua ratione per Christum esse valeat, mus? ANS. Quid respondendum est illi, qui idcirco astruit esse impossibile quod ne
Abbreviated transcription (Latin):
ita r̃ecuꝑet. Quod ñ alit̾ fieri ualet. nͥ ut quemadmodũ ꝑ uictũ tota huma¬
na natura corrupta &e qͣsi ferm̃tata est peccato. cũ qͦ nullũ ds̃ assumit ad
ꝑficiendã illã cuutatẽ celestẽ: ta ꝑ uincentẽ itificent᷑ a peccato tot homi¬
nes qͦt illũ numerũ completuri erant. ad quẽ cõplendũ factꝰ : hõ. S hoc
facere nullatenꝰ potest peccator hõ: qr peccator peccatorẽ stificare neqͥt
.B. E nichil t̾tiꝰ & nichil impossibiliꝰ. S ex his om̃ib uidet᷑ miscdia dĩ a
spes hominis ꝑire. quantũ ad beatitudinẽ spectat. ad quã factꝰ ÷ hõ .A.
Expecta adhuc parũ . B. Quid habes ampliꝰ : A. Si hõ dr̃ initꝰ qͥ homini ñ¬
potentia culꝑa: sic̃ ñ leuigat peccatũ. ita ñ excusat ñ reddentẽ debitũ.
illi monstrat unde nullatenꝰ possta eerr

Expanded text:
et. Quod non aliter fieri valet, nisi ut, quemadmodum per victum tota humaet. Quod non aliter fieri valet, nisi ut, quemadmodum per victum tota humana natura corrupta et quasi fermentata est peccato, cum quo nullum Deus assumit ad perficiendam illam civitatem coelestem: ita per vincentem justificentur a peccato tot homines, quot illum numerum completuri erant, ad quem complendum factus est homo. Sed hoc facere nullatenus potest homo peccator; quia peccator peccatorem justificare nequit. BOS. Et nihil justius, et nihil impossibilius: sed ex his omnibus videtur misericordia Dei et spes hominis perire, quantum ad beatitudinem spectat, ad quam factus est homo. ANS. Exspecta adhuc parum. BOS. Quid habes amplius? CAPUT XXIV. Quod sicut non levigat peccatum, ita non excusat non reddentem debitum. illi demonstrat, unde nullatenus exire possi
Abbreviated transcription (Latin):
.l. sand abstulit hõ dõ. cũ uinci se ꝑmisit a diabolo: B. Dic tu ut incepisti. qi
L&Diescio qͥd suꝑ hec mala q̃ ostendisti potuit addere .A. Nonne abstulit dõ.¬
qͥͥd le humana natura facere ꝓposuerat : s. Non potest negari .A. Inten¬
de in districtã iꝰticiã. & iudica scdm illã utrũ ad eqͣlitatẽ peccati hõ satisfaciat
dõ. nͥ id ipsũ quod ꝑmittendo se uinci adiabolo dõ abstulit. diabolũ uincendo
restituat. Ut quemadmodũ ꝑ hoc quod uictꝰ ÷ rapuit diabolus qͦd dĩ erat.
&ͥ ds̃ ꝑdidit: ita ꝑ hoc qđ uincat ꝑdat diabolus. & ds̃ recuꝑet.B. Nec districtiꝰ
nec iꝰtiꝰ potest aliqͥd cogitari .A. Putasne sĩmã iͦticiã hanc ĩticiã posse iiolare:
.D. Non audeo cogitare. A. Mullatenꝰ gͦ debet aut potest acciꝑe hõa dõ qđ̃ ar̃ il¬
li dare ꝓposuit : si ñ redait dõ totũ quod illi abstulit. ut sic̃ ꝑ illũ ds̃ ꝑdidit.¬

Expanded text:
. Quid abstulit homo Deo, cum vinci se permisit a diabolo? BOS. Dic tu, ut incoepisti; quia ego nescio quid, super haec mala quae ostendisti, potuit addere. ANS. Nonne abstulit Deo quidquid de humana natura facere proposuerat? BOS. Non potest negari. ANS. Intende in districtam justitiam; et judica secundum illam, utrum ad aequalitatem peccati homo satisfaciat Deo; nisi idipsum quod, permittendo se vinci a diabolo, Deo abstulit, diabolum vincendo restituat: ut quemadmodum per hoc quod victus est, rapuit diabolus quod Dei erat, et Deus perdidit; ita, per hoc quod vincat, perdat diabolus, et Deus recuperet. BOS. Nec districtius nec justius aliquid potest cogitari. ANS. Putasne summam justitiam, hanc justitiam posse violare? BOS. Non audeo cogitare. ANS. Nullatenus ergo debet aut potest accipere homo a Deo, quod Deus illi dare proposuit; si non reddit Deo totum quod illi abstulit: ut sicut per illum Deus perdidit
Abbreviated transcription (Latin):
icamꝰ. Quaqua uersũ gͥ fugias: ex his palamẽ.
erroris scilicet ũbratici pestẽ absq ulla respirati
etrtis. Proinde hac dissoluta calũma: ad illud etiã qã de epła
titionis aniore magis ꝗͣ rõne aliqͦ laborare satis aꝑte uidet᷑. Quoã
si eit scs augustinꝰ. sic̃ sacͥm̃tũ corporis xp̃i scđm quendã modũ cor¬
a sacͣm̃tũ fidĩ fides est: ñ id de sac̾mtis nr̃i altaris est ne¬
lligi. Generalit᷑ enĩ de sacͥmentis dixerat. Si enĩ sac̾m̃ta

Expanded text:
camus. Quaquaversum igitur fugias, ex his palam est advertis, hujus erroris scilicet umbratici pestem absque ulla respiratione prorsus evertis. Proinde hac dissoluta calumnia, ad illud etiam quod de epistentionis amore magis quam ratione aliqua, laborare satis aperte videtur. Quod enim ait sanctus Augustinus: Sicut sacromentum corporis Christi, secundum a sacramentum fidei fides est, non id de sacramentis nostri altaris est necesse intelligi. Generaliter enim de sacramentis dixerat. Si enim sacrament
Abbreviated transcription (Latin):
bat ansoluit: Quo circa hostilib machinis do auxiliante
copiose er ustatise iã si nil ampliꝰ adderemꝰ sola tͥ catho
fdiꝰ sufficere generalis consuetudo deberembla eet
aa firmissune tenenda est fides etia si ualee impugnet᷑¬
i nans patet ipsa in expugnabilis. nullatetiꝰ gelu quen

Expanded text:
a dissolvit. Quocirca hostium machinis, Deo auxiliante, copiose frustratis, etiam si nil amplius adderemus, sola tibi catholicae fidei sufficere generalis consuetudo deberet. Illa enim sola firmissime tenenda est fides, etiamsi valde impugnetibi opponuntur expugnans patet ipsa inexpugnabilis, nullatenus relinquend
Abbreviated transcription (Latin):
cra dictis exemplis. scilicet uocis & animȩ. satis faci
ũn dnĩ uerba de sacͥm̃tis int̾p̃tantẽ:. Hoc inqͥt necessario pani
orpus meũ. & hic calix necessario uinũ. Oimpudentissima stulti
ue nimiũ patens. nec qͥd dicat nec qͦrsũ tendat aspiciens. Que est
enĩ hec necessitas. ut subaudiatur tã necessario panis &e uinũ. curc
possit econtra congrue dici. hoc subaudis corpus ñ iã panis est cor¬

Expanded text:
radictis exemplis, scilicet vocis et animae satis facilDomini verba de sacramentis interpretantem? « Hoc, inquit, necessario panis, est corpus meum, et hic calix necessario vinum. » O impudentissima stultitia, et nimium patens, nec quid dicat, nec quorsum tendat aspiciens! Quae est enim hic necessitas, ut subaudiatur tam necessario panis et vinum, cum possit econtra congrue dici: hoc, subaudis corpus, jam non panis, est cor
Abbreviated transcription (Latin):
rũ ueritatẽ s spẽm. Heus bone intellector. quarũ inquã reru
substantiue manducabimꝰ: Hoc qͥppe oratur ut id qđ nc̃ ĩpr
gent̃ qđ dr̃ ac mͥ responde. Quid est qđ nc̃ spẽ gerimꝰ ÷ Corpus ino¬
es dnĩ spetie ñ substantiue manducamꝰ. Adde sequentia. Reru
ueritate capiamꝰ. Quis Infuturo gͦ scło corpꝰ & sanguinẽ aniixi

Expanded text:
rum veritatem, sed speciem. » Heus, bone intellector, quarum, inquam, rersubstantive manducabimus? Hoc quippe oratur ut id quod nunc sptur, ac mihi responde. Quid est quod nunc specie gerimus? Corpus, inquies, Domini specie, non substantive manducamus. Adde sequentia. Rerum veritate capiamus. Quid? In futuro ergo saeculo corpus et sanguinem Domini
Abbreviated transcription (Latin):
e enĩ culpant᷑ ñ idõ qr illã carnẽ. id est eiꝰdẽ substantiȩ se mã¬
tios putabant. s hoc solo qr ñ integrã. ñ uuiã: utiq consequen
q culpa fuissent. si eandem. id est eiꝰdẽ substantiȩ carnẽ se mã¬
diicatiros putassent integrã &e uiuã. Quod si conseqͥt᷑. ĩmo qr con¬
E qͥtur: inde ꝗͣ efficacit᷑ berengarii sententiã omnẽq ũbraticoꝵ
terore ꝓriꝰ int̾imit. Quare si hoc mͦ qͦ diximꝰ conuenientissime p̃¬
autł augustini uerba nulla circũstante parte scͥpturȩ reclaman¬
Enio toca serie diligent᷑ inspecta & euangłu expositione suadente
necessario cogente intelligi posst. qͥd iͥ in his p̃sidi berengariꝰ¬

Expanded text:
ejusdem substantiae se manducaturos putabant, sed hoc solo, quia non integram, non vivam, atque consequenter absque culpa fuissent, si eamdem, id est ejusdem substantiae carnem se manducaturos putassent integram et vivam. Quod si consequitur, imo quia consequitur, vide quam efficaciter Berengarii sententiam omnemque umbraticorum errorem prorsus interimit. Quare si hoc modo, quo diximus, convenientissime praedicta Augustini verba nulla circumstante parte Scripturae reclamante, imo tota serie diligenter inspecta, et Evangelii expositione suadente, imo necessario cogente, intelligi possunt, quid sibi in his praesidii Berengari