comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nec ipsa prima eẽt. Illa enĩ ꝓcul dubio superior erat in ipsa¬
in incommutabili sapientia: cui hominis sapientis anima inca¬
ritate seruiens. & in effabilit̾ iubenti obȩdiens ⁊ uoluntarium
laborẽ susceperat: ita non nisi dĩ uoluntas causa prima illius
egritudinis ueracissime repperiretur. Iam uero simlabore os¬
ficioso & pro adhibuiss& ille sapiens ministros. conlaborantes
secum in opere bono: nec tamio eade uoliutate dõ serui¬
entes. sed ad car naliũ uoluntatũ suarũ mercedem ꝑ uenire
cuprentes uel in commoda carnalia deuitantes: ad hibu¬
isfet etiam uimenta. si hoc exi geret illius operis implei di
ꝓcuratio: quȩ utiq iumenta in rationalia teñt animantia :
nec ideo mouerent menbra subsarcinis. quod aliquid de
illo bono opere cogitarent. sed naturali appetitu sor
uoluptatis. & deuitatione modestiȩ: postremo adhibuss&

Expanded text:
nec ipsa prima esset; illa enim procul dubio superior erat in ipsanec ipsa prima esset; illa enim procul dubio superior erat in ipsa incommutabili Sapientia, cui hominis sapientis anima in charitate serviens, et ineffabiliter jubenti obediens, voluntarium laborem susceperat: ita nonnisi Dei voluntas causa prima illius aegritudinis veracissime reperiretur. Jam vero si in labore officioso et pio adhibuisset ille sapiens ministros collaborantes secum in opere bono, nec tamen eadem voluntate Deo servientes, sed ad carnalium cupiditatum suarum mercedem pervenire cupientes, vel incommoda carnalia devitantes; adhibuisset etiam jumenta, si hoc exigeret illius operis implendi procuratio, quae utique jumenta irrationalia essent animantia, nec ideo moverent membra sub sarcinis, quod aliquid de illo bono opere cogitarent, sed naturali appetitu suae voluptatis et devitatione molestiae; postremo adhibuisset
Abbreviated transcription (Latin):
ONSTITUAMUSERGO ANICO TAIEM SAPIENTE¬
cuius aima racionalis iam sit particeps in commutabi¬
lis eternȩq ueritatis : quã de omĩb suis actionib consulat. ne
aliquid omĩno facit quod non in ea cognouerit er̃. faciendũ:
ut ei sub ditus eiq obtemperans. recte cuncta faciat. Iste sicon¬
sulat summa ratione diuine iustitiȩ quã insecreto audir& au¬
re cordis sui. ea que sibi iubente in aliquo officio misericor die
corpus labore fatigaret . egritudinẽq contraher&: consultisq
medicis. ab alio diceretur causã morbi. eẽ. corporissiccitatem.
ab alio aut̃ humoris in moderationẽ: unus eoꝵ uerã causã dice¬
r& alt̾ erraret: uterq tamen de proximis causis id est corpora¬
lib ꝓnuntiaret. At si illius sic citatis causa quereretur & inue¬
niretur uoluntarius labor: iã uentũ eẽt. ad superiorẽ causã
quȩ ab anima ꝓficisceret᷑. ad afficiendũ corpus qđ regit. Sed

Expanded text:
onstituamus ergo animo talem sapientecujus anima rationalis jam sit particeps incommutabilis aeternaeque veritatis, quam de omnibus suis actionibus consulat, nec aliquid omnino faciat, quod non in ea cognoverit esse faciendum, ut ei subditus eique obtemperans recte faciat. Iste si consulta summa ratione divinae justitiae, quam in secreto audiret aure cordis sui, eaque sibi jubente, in aliquo officio misericordiae corpus labore fatigaret, aegritudinemque contraheret, consultisque medicis ab alio diceretur causam morbi esse corporis siccitatem, ab alio autem humoris immoderationem: unus eorum veram causam diceret, alter erraret, uterque tamen de proximis causis, id est, corporalibus pronuntiaret. At si illius siccitatis causa quaereretur, et inveniretur voluntarius labor; jam ventum esset ad superiorem causam, quae ab anima proficisceretur ad afficiendum corpus quod regit: sed
Abbreviated transcription (Latin):
riorẽ ceteris om̃ib causã. id est uoluntatẽ dĩ: uel falsis. et
ne ab ipsa quidẽ ꝑuestigatione corporaliũ rerũ atq muta¬
tionũ. sed asua suspicione & errore ꝓlatis. Dicã sipotero.
quiddam exempli grã: quo hȩc aperciora sint. Est cerde in
corpore humano quȩdã moles carnis & formȩ species & ordo.
distinctioq menbroꝵ: & temperatio ualitudinis. Hoc corpꝰ
inspirata anima regit : eademq rationalis. Et ideo quã uis
nutabilis: tamen quȩ possit illius in cõmutabilis sapientiȩ
particeps eẽ: ut sit participatio eius in id ipsũ. sicut inpsabnc
scriptũ est de omĩb scĩs: ex quib tamquã lapidib ui ius ȩdi

Expanded text:
riorem caeteris omnibus causam, id est voluntatem Dei; vel falsis, et riorem caeteris omnibus causam, id est voluntatem Dei; vel falsis, et ne ab ipsa quidem pervestigatione corporalium rerum atque motionum, sed a sua suspicione et errore prolatis. 8. Dicam si potero quiddam, exempli gratia, quo haec apertiora sint. Est certe in corpore humano quaedam moles carnis, et formae species, et ordo distinctioque membrorum, et temperatio valetudinis: hoc corpus inspirata anima regit, eademque rationalis; et ideo quamvis mutabilis, tamen quae possit illius incommutabilis sapientiae particeps esse, ut sit participatio ejus in idipsum, sicut in Psalmo scriptum est de omnibus sanctis, ex quibus tanquam lapidi
Abbreviated transcription (Latin):
EDAUUS EST ORDOMATTRALIS IN CONUER¬
sione & mutabilitate corpoꝵ: qui quamuis etiã ipse
ad nutũ dĩ seruiat. ꝑ seuerantia tamen consuetudinis amisit
ad mirationẽ: sicuti sunt quȩ uel bre uissimis uel certe non
longis inter uallis tempoꝵ. cęlo terra mariq mutantur
siur nascentib siue occidentib reb siue aliis alit̃ atq alit̃
apparentib Alia uero quamuis ex ipso ordine uenientia.
tamen ꝓpt̃ longiora inter ualla tempoꝵ minus usitata:
quȩ lic& multi stupeant: ab inquisitorib huius sełi conpre¬
hensa sunt: & ꝓ gressu generationũ quo sepius repecita &
aplurib cognita eo minus mira sunt: sicuti sunt defectus
luminarium. & raro existentes quȩdã species srderũ. & t̾rę
motus. & monstruosi partus animantiũ: & queq similia.
quoꝵ nilfte nisi dĩ uoluntate: sed plerisq non apparet
Itaq licit uanitati pbilosophoꝵ eciam causis aliis ea tribue¬
re uel ueris sed ꝓximis. cũ omĩno uidere non possent supe¬

Expanded text:
ed alius est ordo naturalis in conversione et mutabilitate corporum, qui quamvis etiam ipse ad nutum Dei serviat, perseverantia tamen consuetudinis amisit admirationem: sicuti sunt quae vel brevissimis, vel certe non longis intervallis temporum, coelo, terra, marique mutantur, sive nascentibus, sive occidentibus rebus, sive alias aliter atque aliter apparentibus: alia vero quamvis ex ipso ordine venientia, tamen propter longiora intervalla temporum minus usitata. Quae licet multi stupeant, ab inquisitoribus hujus saeculi comprehensa sunt, et progressu generationum quo saepius repetita, et a pluribus cognita, eo minus mira sunt. Sicuti sunt defectus luminarium, et raro existentes quaedam species siderum, et terrae motus, et monstruosi partus animantium, et quaecumque similia, quorum nihil fit nisi voluntate Dei, sed plerisque non apparet. Itaque licuit vanitati philosophorum, etiam causis aliis ea tribuere, vel veris, sed proximis, cum omnino videre non possent supe
Abbreviated transcription (Latin):
Ita eñĩ canitur. ETierusabem que edificatur it cuirtas.
cuispasticipatio eius in id ipsũ Id ipsũ quippe hoc loco illud
summũ. & incõmutabile bonũ intelligitur qđ ds̃ est. atq sa¬
prentia uoluntasq ipsuis: cui cantatur alio loco. mutabis
ea & mutabuntur: tu autem idem ipse es. exem plum¬

Expanded text:
im canitur: Jerusalem, quae aedificatur ut civitas, cujus participatio ejus in idipsum . Idipsum quippe hoc loco illud summum et incommutabile bonum intelligitur, quod Deus est, atque sapientia voluntasque ipsius. Cui cantatur alio loco: Mutabis ea, et mutabuntur; tu vero idem ipse es . CAPU
Abbreviated transcription (Latin):
etiã missus esse dictus sit. De uide quȩsitũ est. cur & pat̾ non
aliquando dictussit missus. siꝑ illas species corporales quȩ ocu¬
lis antiquoꝵ apparuerunt ipse demonstrabatur. Si aut̃ filius

Expanded text:
etiam missus esse dictus sit. Deinde quaesitum est cur et Pater non etiam missus esse dictus sit. Deinde quaesitum est cur et Pater non aliquando dictus sit missus, si per illas species corporales quae oculis antiquorum apparuerunt ipse demonstrabatur. Si autem Filius
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit meũ : sed iam cauendo nec tuũ sit nec meũ Hinc itaq
tercius iste liber sumit exor diũ : quo usq scđus ꝑuenerat. Cum
enĩ ad id uentũ eẽt. ut uellemus ostendere. non ideo minorem
patre filiũ qr ille misit hic missus est: nec ideo minorẽ utroque
cũ illuc missus sit filius ubi erat. qui in hunc mundũ uenit & in
hoc mundo erat: cũ illuc etiã sp̃s sc̃s ubi & ipse erat. qm̃ sp̃s dni
repleuit orbem terrarũ. & hoc qđ continet omĩa scientiã hab&
uocis: utrũ ꝓpt̾ ea missus sit dñs qr ex occulto in carne natusest
& de sinu patris ad oculos hominũ informa serui tanquã egres¬
sus apparuit: ideo etiã sp̃s sc̃s. qr & ipse corporali specie qua co¬
lumba insus est. & linguis diuisis uelut ignis. ut hoc xis fuxrit mit¬
ti ad aspectũ mortaliũ. in aliqua forma corporea despirituali
seereto ꝓcedere: qđ pat̾ qm̃ non fecit. tantũ modo misisse. non

Expanded text:
fuerit meum, sed jam cavendo nec tuum sit nec meum. 3. Hinc itaque fuerit meum, sed jam cavendo nec tuum sit nec meum. 3. Hinc itaque tertius hic liber sumat exordium, quousque secundus pervenerat. Cum enim ad id ventum esset, ut vellemus ostendere non ideo minorem Patre Filium, quia ille misit, hic missus est, nec ideo minorem utroque cum illuc missus sit Filius, ubi erat, quia in hunc mundum venit, et in hoc mundo erat ; cum illuc etiam Spiritus sanctus, ubi et ipse erat, quonireplevit orbem terrarum, et hoc quod continet omnia scientiam habet vocis : utrum propterea missus sit Dominus, quia ex occulto in carne natus est, et de sinu Patris ad oculos hominum in forma servi tanquam egressus apparuit; ideo etiam Spiritus sanctus, quia et ipse corporali specie quasi columba visus est , et linguis divisis velut ignis : ut hoc eis fuerit mitti, ad aspectum mortalium in aliqua forma corporea de spirituali secreto procedere; quod Pater quoniam non fecit, tantummodo misisse, non
Abbreviated transcription (Latin):
sed eciã liberũ correctorẽ desiderẽ: multo maximȩ inhis.
ubi ipsa magnitudo est questionis: utidam tam multos inuen¬
tor es habere possem: qua multos contradictores habeo. Serũ¬
tamen sicut lectorẽ meũ nolo eẽ mun deditũ: ita correctorẽ
nolo sibi. Ille me ñ amet amplius quã catholicã fidem: ille se
non amet amplius quã catholicã ueritatem. Sicut illi dico
noli meis lit teris quasi scripturis canonicis inseriure: sed in
illis & qđ non credebas cũ inurneris in cunctant᷑ crede: in istis autẽ
qđ certũ non habebas: nisi certũ intellexeris noli firme retinere:¬
ita illi dico. noli meas lit teras ex tua opouone uel contentione
sed ex diuina lectione. uel inconcussa ratione corrigere. Siquid
in eis ueri conp̃henderis existendo non est meũ. at intelligendo. &
amando. & tuu̾ sit & meũ. Siquid aut̃ falsi conuiceris. prrando

Expanded text:
sed etiam liberum correctorem desiderem, multo maxime in his, sed etiam liberum correctorem desiderem, multo maxime in his, ubi ipsa magnitudo quaestionis utinam tam multos inventores habere posset, quam multos contradictores habet. Verumtamen sicut lectorem meum nolo mihi esse deditum, ita correctorem nolo sibi. Ille me non amet amplius quam catholicam fidem, iste se non amet amplius quam catholicam veritatem. Sicut illi dico, Noli meis litteris quasi Scripturis canonicis inservire; sed in illis et quod non credebas, cum inveneris, incunctanter crede, in istis autem quod certum non habebas, nisi certum intellexeris, noli firmiter retinere:ita illi dico, Noli meas litteras ex tua opinione vel contentione, sed ex divina lectione vel inconcussa ratione corrigere. Si quid in eis veri comprehenderis, existendo non est meum, at intelligendo et amando et tuum sit et meum: si quid autem falsi conviceris, errando
Abbreviated transcription (Latin):
leo resistere. iure quo eis seruus factus sum flagitantib ut
eoꝵ in xp̃i laudabilib studiis. lingua ac stilo meo quas bigas
in me uaritas agitat. maxime seruiam. Eigo quoq ipsa mul¬
ta quȩ nescirbam: scribendo me didicisse confiteor: ñ deba&
hic labor ms̃ cuiquã pigro. aut multũ docto uideri suꝑfluus.
cũ multis inpigris. multisq in doctis. int̾ quos etiã mihi ñparua
ex parte sit necessarus. Ex his igit᷑ que ab aliis de hac re scrip¬
ta iamlegimus: plurimũ adminiculati & ad uiti. ea que detri¬
nitate uno summo. summoq bonodõ. pre queri & disseriposse
arbitror. ipso ex hortante querenda. atq aduiuante disseren¬
da suscepi: ut si alia non sunt huius modi scripta. sit qđ ha¬
btamuis : & legant qui uoluerint & ualueruit. Si autẽ iam
sunt tanto facilius aliqua iiueniantur: quanto talia plura eẽ
poturrint. Sane cũ in om̃ib lit teres mes non solũ piũ lectorẽ

Expanded text:
leam resistere, jure quo eis servus factus sum flagitantibus, ut leam resistere, jure quo eis servus factus sum flagitantibus, ut eorum in Christo laudabilibus studiis lingua ac stilo meo, quas bigas in me charitas agitat, maxime serviam, egoque ipse multa quae nesciebam, scribendo me didicisse confitear: non debet hic labor meus cuiquam pigro, aut multum docto videri superfluus, cum multis impigris multisque indoctis, inter quos etiam mihi, non parva ex parte sit necessarius. Ex his igitur quae ab aliis de hac re scripta jam legimus, plurimum adminiculati et adjuti, ea quae de Trinitate, uno summo summeque bono Deo, pie quaeri et disseri posse arbitror, ipso exhortante quaerenda atque adjuvante disserenda suscepi: ut si alia non sunt hujusmodi scripta, sit quod habeant et legant qui voluerint et valuerint; si autem jam sunt, tanto facilius aliqua inveniantur, quanto talia plura esse potuerint. 2. Sane cum in omnibus litteris meis non solum pium lectorem,
Abbreviated transcription (Latin):
REBANT QUI UOINT MAI¬
le me legendo: quã legencla dictando la¬
borare. Qui aut̃ hoc nolunt credere.⁊ ex¬
periri uero & possunt & uolunt: dent ope
ram qua uel meis inquisitionib respondeat᷑.
uł introgationib alioꝵ quas ꝓmea persona
quã inseruitio xp̃i gero. & ꝓstudio quo fidem nrãm ad uer¬
sus errorẽ carnaliũ & anmaliũ hominũ muniri in ardesco.
necesse estime pati: & uideant quã facile ab isto labore me
temperem.  & quanto etiã gaudio stilũ possim habere feri¬
atum. Quod siea que legimus dehis rebus sufficuent᷑ edita
inlatino sermone aut nonsunt. aut non inueniuntur: aut
certe difficile anobis piurniri queunt: grecȩ aut̃ lingue non
sit nobis tantus habitus. ut taliũ rerũlibris legendis & intelli¬
gendis ullo modo repperiam᷑ idonei: quo genere lit terarũ
ex his que nobis pauca int̾pretata sunt. non dubito cuncta
que utilit̃ querere possumus contineri .T ratrib aut̃ nonua¬

Expanded text:
redant, qui volunt, malle me legendo quam legenda dictando laborare. Qui autem hoc nolunt credere, experiri autem et possunt et volunt, dent quae legendo vel meis inquisitionibus respondeantur vel interrogationibus aliorum, quas pro mea persona quam in servitio Christi gero, et pro studio quo fidem nostram adversum errorem carnalium et animalium hominum muniri inardesco, necesse est me pati: et videant quam facile ab isto labore me temperem, et quanto etiam gaudio stilum possim habere feriatum. Quod si ea quae legimus de his rebus, sufficienter edita in latino sermone aut non sunt, aut non inveniuntur, aut certe difficile a nobis inveniri queunt, graecae autem linguae non sit nobis tantus habitus, ut talium rerum libris legendis et intelligendis ullo modo reperiamur idonei, quo genere litterarum ex iis quae nobis pauca intepretata sunt, non dubito cuncta quae utiliter quaerere possumus contineri; fratribus autem non va
Abbreviated transcription (Latin):
in id qđ opus erat ꝓtempore uertebatur: sicut in libro sapi¬
entiȩ scriptũ est. Creatura enĩ tibi factori deseruiens ex¬
tendit᷑ intormentũ ad uersus in uistos: & lenior fit adbene¬
faciendũ his qui inte confidunt. Propt̃ hoc & tunc in omĩa
se transfigurans. omĩũ nutrici grẽ tue deserinebat: ad uo¬
luntatẽ hoꝵ qui te desiderabant. Per uenit enĩ potentia
uoluntatis dĩ ꝑ creaturã spũalẽ.: usq ad effectus iusibiles
atq sensibiles creature corporalis. Ubi enĩ dion operatur

Expanded text:
in quod opus erat pro tempore vertebatur, sicut in libro Sapiin quod opus erat pro tempore vertebatur, sicut in libro Sapientiae scriptum est: Creatura enim tibi factori deserviens, extenditur in tormentum adversum injustos, et lenior fit ad benefaciendum iis qui in te confidunt. Propter hoc et tunc in omnia se transfigurans, omnium nutrici gratiae tuae deserviebat ad voluntatem horum qui te desiderabant . Pervenit enim potentia voluntatis Dei per creaturam spiritualem usque ad effectus visibiles atque sensibi
Abbreviated transcription (Latin):
qđ sibi coaptatũ quasi aliquã irestẽ mutent. & uertant inquas¬
libet specres corporales etiam ipsas ueras: sicut aqua uera in
uerũ uinũ conuersa est adnõ: an ipsa ꝓpria corpora sua
transforment in quod uoluerint. ac cõmodata ad id quod
agunit. Sed qđ lib& hoꝵ sit : ad p̃sentẽ questionẽ ñ ꝑtin&
Etꝰ quam uis hec qm̃ homo sum nullo experimento possim com¬
p̃hendere.i sicut angłi qui hȩc agunt & magis ea norunt
quã ego noui: quatenus mutet᷑ corpus meũ in affectum
uoluntatis meȩ: siue qđ uime. siue qđ ex aliis exꝑtus sim.
Quid hoꝵ tamen exdinarũ scripturarũ auctoritatibus
cretlã : nunc ñ opus est dicere: ne cogar ꝓbare. & fiat ser¬
mo longior de re quã non indig& p̃sens quȩstio. Illud nunc
uidendum est. utrũ angłi tunc agebant & illas corporum
species apparentes oculisꝰ hominũ.⁊ & illas uoces aurib inso

Expanded text:
quod sibi coaptatum, quasi aliquam vestem mutent et vertant in quasquod sibi coaptatum, quasi aliquam vestem mutent et vertant in quaslibet species corporales, etiam ipsas veras, sicut aqua vera in verum vinum conversa est a Domino : an ipsa propria corpora sua transforment in quod voluerint, accommodate ad id quod agunt. Sed quodlibet horum sit, ad praesentem quaestionem non pertinet. Et quamvis haec, quoniam homo sum, nullo experimento possim comprehendere, sicut Angeli qui haec agunt, et magis ea norunt quam ego novi, quatenus mutetur corpus meum in affectu voluntatis meae, sive quod in me, sive quod ex aliis expertus sum: quid horum tamen ex divinarum Scripturarum auctoritatibus credam, nunc non opus est dicere, ne cogar probare, et fiat sermo longior de re qua non indiget praesens quaestio. 6. Illud nunc videndum est, utrum Angeli tunc agebant et illas corporum species apparentes oculis hominum, et illas voces inson
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ adhoc opus tantum modo creatura formata sit. in qua
ds̃ sicut tunc opor tusse udicauit humanis ostenderitus
aspectib lan angłi qui iam erant ita mit tebantur. ut expso¬
na dĩ loquerentur ad sumentes corporalem speciẽ decreacu¬
ra corporxa in usum ministerii sui: aut ipsum corpus suum
cui non subduntur sed subditũ regunt mutantes atq uer¬
tentes inspecies quas uellent ad commodatas atq aptas acti¬
onib suis: scđm at tributã sibi acreatore pocentiam. Qula¬
parce questionis quantũ cd̃s dederit ꝑtracerta : postremo
missionẽ & eã quã in euangłio legonus distet: an missus nonsit
aliqus eoꝵ. nifi cũ uel filius factus est ex maria uirgie uel¬
cũ sps sc̃s uisibili specie. si ur incolumba. siue in igneis lingint
apparuit. Sed fateor excedere iures intentionis meȩ : utrum
angłi manentui spũ ali sui corporis qualitate. ꝑ hane occultuis
operantes: assumant e inferiorib elonentis corpulentiorib.

Expanded text:
rmata sit, in qua Deus, sicut tunc oportuisse judicavit, humanis ostenderetur aspectibus; an angeli qui jam erant ita mittebantur, ut ex persona Dei loquerentur, assumentes corporalem speciem de creatura corporea in usum ministerii sui; an ipsum corpus suum cui non subduntur, sed subditum regunt, mutantes atque vertentes in species quas vellent accommodatas atque aptas actionibus suis, secundum attributam a Creatore sibi potentiam. parte, quantum Dominus dederit, pertractata, postremo missionem et eam quam in Evangelio legimus distet: an missus non sit aliquis eorum, nisi cucum Spiritus sanctus visibili specie, sive in columba, sive in igneis linguis apparuit . 5. Sed fateor excedere vires intentionis meae, utrum Angeli manente spirituali sui corporis qualitate per hanc occultius operantes, assumant ex inferioribus elementis corpulentioribus,
Abbreviated transcription (Latin):
pectib demonstrabut᷑: cur tanto post missus diceret᷑. cũ ple¬
nitudo temporis uenit ut exfemina nasceret᷑: quando quidẽ
& antea mit tebatur. cũ inillis formis corporalit̃ apparebat
Qut si non missus recte diceret᷑. nisi cũ uerbũ caro factũ
est: cur sp̃s sc̃s missus legatur: cuius in carnatio talis ñ facta
est. Si uero ꝑ illas antiquas demonstrationes. nec̃ pat̾. nec
filiuss. sed spiritus sc̃s ostendebat᷑: cur etiã nunc ipse dicere¬
tur missus. cũ illis modis & antea mit teretur. Ne inde sub
diuisimus: & hȩc diligentissi me tractauimus. & tripertitam
fecunus questionẽ: cuius una pars inscđo libro explicita est:
duȩ sunt reliq dequib deinceps disserere aggrediar. Iam enĩ
quesitũ atq tractatũ est. in illis antiquis corporalib forms
& insis : non tantũ modo patrẽ. nec tantũ modo filiũ. nec tan¬
tum modo sp̃m scm̃ apparuisse: sed aut indifferent᷑ dnm̃ dm̃

Expanded text:
c demonstrabatur, cur tanto post missus diceretur, cum plenitudo temporis venit, ut ex femina nasceretur ; quandoquidem et antea mittebatur, cum in illis formis corporaliter apparebat. Aut si non recte missus diceretur, nisi cum Verbum caro factum est ; cur Spiritus sanctus missus legatur, cujus incarnatio talis non facta est. Si vero per illas antiquas demonstrationes, nec Pater, nec Filius, sed Spiritus sanctus ostendebatur; cur etiam ipse nunc diceretur missus, cum illis divisimus, ut haec diligentissime tractarentur, et tripartitam fecimus quaestionem, cujus una pars in secundo libro explicata est, duae sunt reliquae, de quibus deinceps disserere aggrediar. Jam enim quaesitum atque tractatum est, in illis antiquis corporalibus formis et visis, non tantummodo Patrem, nec tantummodo Filium, nec tantummodo Spiritum sanctum apparuisse, sed aut indifferenter Dominum Deum
Abbreviated transcription (Latin):
sifficere uisum est scarũ scripturarulocis ÷ nil aliud quartũ
iniftuno diumor sacramentoꝵ modesta & cauta considerao
osuada. nii utrtmere nondicamꝰ quȩ nam ex trintrause ꝑsona
esn lib& patrũli ꝓphitarũ. i aliquo corpore ub similitudone
corporis apparuerit : nisi cõcontinentia lectionis aliqua ꝓ¬
bablua cireũponat indicia. Ipsa enĩ natura. ul substantias
ist essentia ut quolib& alio nomine appellandũ est id ipsũ
qđͣ dss est. quic quid ulud est corporalt̃ uderi nom ꝓoee setũ
patrẽ. corporali spreue siue simlit udinẽ. mortalib sensib
significationẽ sui dare potuisse credendũ est. Quȩ cum ita
sint: ne inmorleratius ꝓ grediatur scdi huius uoluminis lon¬
gitudo.ea quȩ restantꝰ in consequentibus ideamus.

Expanded text:
fficere visum est, sanctarum Scripturarum locis, nihil aliud, quantum existimo, divinorum sacramentorum modesta et cauta consideratio persuadet, nisi ut temere non dicamus quaenam ex Trinitate persona cuilibet Patrum vel Prophetarum in aliquo corpore vel similitudine corporis apparuerit, nisi cum continentia lectionis aliqua probabilia circumponit indicia. Ipsa enim natura, vel substantia, vel essentia, vel quolibet alio nomine appellandum est idipsum quod Deus estPatrem corporali specie sive similitudine mortalibus sensibus significationem sui dare potuisse credendum est. Quae cum ita sint, ne immoderatius progrediatur secundi hujus voluminis longitudo, ea quae restant, in consequentibus videamus.
Abbreviated transcription (Latin):
Umcit aut̃ loch ad eos. Rogo chie. qm̃i inuenit puer tuis
inte ce miscđiam: et cȩcera. Quid est hoc qđ drett ad
rosirogoddne si iam ille discesserat qui dñs eratn& angilos
miserat : cur dicitur rogo dñe. et non rogo dnĩ. Aut
siimũ ex eis uoluit appellare: cur ait scriptur andete

Expanded text:
iam invenit puer tuus ante te misericordiam , etc. Quid est hoc quod dixit ad eos, Rogo, domine, si jam ille discesserat qui Dominus erat, et angelos miserat? cur dicitur, Rogo, domine; et non, Rogo, domini? Aut si unum ex eis voluit appellare, cur ait Scriptura, Dixit
Abbreviated transcription (Latin):
formit̃ alit̾ atq alit̃. & uisibilis est ꝑse ipsũ: quia nondũ
carne assũpta. substantia eius conspicua mortalib oculis
columba. alias ignis apparuit: unde nontrinitati aiunt
sed sigularit᷑ & ꝓprie patri tantũmodo conuente qdi ductũ
et onmor tali miuibili solidõ: & qui solus hab& mmmorta¬
Etacen  suce habitat i ac cesibilẽ.: quẽ nemo homini andie
nec uidere potest. Omissis ergo ists qui nec anme suostdoraa
musibilem nosse potuerunt: unde longe remotu abellerat
oriosent unius &e soluis dĩ. idest patris a filuo cespuus ansti
non solua iu sibilẽ. uerũ & incõmutabilẽ ꝑmanere substonrciã
aepbos inuera oe sincera unmor talgate consistere hecosqua
creaturã: ipace catholica. pacificostudio regiuramus ara
Parati corrigi si fraternȩ ac recte reprebordimu. ꝗ parati
etiu si ab inimico uera tamen dicente mor demurs uerue

Expanded text:
formiter, aliter atque aliter, et visibilis est per se ipsum, quia nondum formiter, aliter atque aliter, et visibilis est per se ipsum, quia nondum carne assumpta, substantia ejus conspicua mortalibus oculis columba, alias ignis apparuit. Unde non Trinitati, aiunt, sed singulariter et proprie Patri tantummodo convenit quod dictum est, Immortali, invisibili, soli Deo; et, Qui solus habet immortalitatem, et lucem inhabitat inaccessibilem; quem nemo hominum vidit, nec videre potest. 16. Omissis ergo istis, qui nec animae substantiam invisibilem nosse potuerunt, unde longe remotum ab eis erat ut nossent unius et solius Dei, id est, Patris et Filii et Spiritus sancti, non solum invisibilem, verum et incommutabilem permanere substantiam, ac per hoc in vera et sincera immortalitate consistere: nos qui creaturam, in pace catholica pacifico studio requiramus, parati corrigi, si fraterne ac recte reprehendimur; parati etiamsi ab inimico, vera tamen dicente, mordemur; utrum
Abbreviated transcription (Latin):
ant patrẽ tantũ modo sine filio. & sine spũ scõ habere immor¬
talitatem: Quando quidẽ sp̃s sc̃s non assũpsit carnẽ. quasi
non habeat imor talitatẽ. Non ergo ꝓpt̃ carnẽ : mortals
est filius. Si aut̃ hab& sp̃s sc̃s immortalitatem : non depatre
tantũ modo dictũ est. quia solus habeat immor talitatem
Quo circa itase arbitrantur & ante incarnationẽ per se
ipsum mortalẽ filium posse coniuncere : qr ipsa mutabilitas
non inconuenient̃ mor talitas dicitur. scđm quã & anima
dicitur mori: non quia in corpus uel in aliquã alteram
substantiã mutatur & uertitur : sed in ipsa sua substantia.
Quic quid alio modo nunc est aut fuit: seđm id qđ desti¬
tit eẽ. qđ erat. mortale dep̃henditur : qr utiq in quiunt
ante quam natus eẽt. filius dei de uirgine maria: ipse ap.¬
paruit patrib nr̃is non inuna eademq specie. sed multi¬

Expanded text:
ant Patrem tantummodo sine Filio et sine Spiritu sancto habere immorant Patrem tantummodo sine Filio et sine Spiritu sancto habere immortalitatem; quandoquidem Spiritus sanctus non assumpsit carnem: qui si non habet immortalitatem, non ergo utem habet Spiritus sanctus immortalitatem, non de Patre tantummodo dictum est, Qui solus habet immortalitatem. Quocirca ita se arbitrantur et ante incarnationem per se ipsum mortalem Filium posse convincere, quia ipsa mutabilitas non inconvenienter mortalitas dicitur, secundum quam et anima dicitur mori: non quia in corpus vel in aliquam alteram substantiam mutatur et vertitur: sed in ipsa sua substantia quidquid alio modo nunc est ac fuit, secundum id quod destitit esse quod erat, mortale deprehenditur. Quia itaque, inquiunt, antequam natus esset Filius Dei de virgine Maria, ipse apparuit patribus nostris, non in una eademque specie, sed multi
Abbreviated transcription (Latin):
defilio. nec de spũ scõ: sed tantũ depatre accipi uolunt:
dicunt unsibilẽ filiũ non ꝑcarnẽ de urgine assumptã: sed
etiam antea ꝑ ipsum. Nam ipse inquiuit: apparuit oculis
patrum. Quib sidixeris: quomodo ergo uisibilis ꝑse ipsum
filius. ita & mortalis ꝑse ipsum : ut const& uobis qđ tantũ modo
de patre uultis intelligi qđ dictũ est. qui solus hab& inmor¬
talitatem. Nam sipropt̃ carnẽ susceptã mortalis est filius .
propt̃ hanc sinite ut sit & uisibilis. respondent. nec ꝓpt̃ hanc
se mortalem filiũ dicere : sed sicut & ante uisibilẽ. ita & ante
mortalem. Nam si ꝓpt̃ carnẽ filiũ dicunt ẽẽ. mortalẽ : iam
non pater sine filio solus hab& immortalitatẽ: qr & uerbũ
eius ꝑ qđ omĩa facta sunt hab& immor talitatẽ. Neq enĩ
quia carnẽ assũpsit mortalem. ideo amisit onmortalitatẽ suã.
quando quidẽ nec animȩ humanȩ hoc accidere potuit.⁊ ut
buntur. Si ꝓpt̃ carnẽ mortalis est filius : quomodo accipi¬

Expanded text:
 de Patre accipi volunt, dicunt visibilem Filium, non per carnem de Virgine assumptam, sed etiam antea per se ipsum. Nam ipse, inquiunt, apparuit oculis Patrum. Quibus si dixeris, Quomodo ergo visibilis per se ipsum Filius, ita et mortalis per se ipsum, ut constet vobis quod tantummodo de Patre vultis intelligi, quod dictum est, Qui solus habet immortalitatem: nam si propter carnem susceptam mortalis est Filius, propter hanc sinite ut sit et visibilis: respondent, nec propter hanc se mortalem Filium dicere; sed sicut et ante visibilem, ita et ante mortalem. Nam si propter carnem Filium dicunt esse mortalem, jam non Pater sine Filio solus habet immortalitatem; quia et Verbum ejus, per quod facta sunt omnia, habet immortalitatem. Neque enim quia carnem assumpsit mortalem, ideo amisit immortalitatem suam: quandoquidem nec animae humanae hoc accidere potuit, ut buntur, si propter carnem mortalis est Filius, quomodo accipi
Abbreviated transcription (Latin):
muracula facer&e nec ab eis agnosceretur : nocte aut̃ cũ in
passione moreretur ⁊ quando certus putauerunt sicut quẽ¬
lib& hominẽ ꝑemptũ & extinctum. Sed qm̃ cũ transisset
u eius posteriora uiderentur : p̃dicante sibi apło petro qr
oportebat xp̃m pati & resurgere ÷ conpuncti sunt dolore
penitendiȩ. ut fier& inbaptitatis qđ incapite eius psalmi dr¬

Expanded text:
miracula faceret, nec ab eis agnosceretur; nocte autem, cum in miracula faceret, nec ab eis agnosceretur; nocte autem, cum in passione moreretur, quando certius putaverunt, sicut quemlibet hominem, peremptum et exstinctum. Sed quoniam cum transisset ut ejus posteriora viderentur, praedicante sibi apostolo Petro, quia oportebat Christum pati et resurgere, compuncti sunt dolore poenitentiae , ut fieret in bapti
Abbreviated transcription (Latin):
cia p̃dicaret quẽ prius quam eẽt. solidatus. ter. timore nega¬
uerat. Lam quidem p̃destinatione positus inspecula petrȩ: sed
adhuc manis dñi sibi suꝑ posita neuder& P osteriora enĩ eus
uisuris erat. & nondũ ille transierat utiq amorte aduitã:¬
quua rondũ resurrectione clarificatus erat. Nam & quod
sequit mexodo & dicit. tegam manũ meã suꝑ te donec tran¬
seam: & auferam manũ meã. & tunc uidebis posteriora mea
multi israhelitȩ quoꝵ tunc erat figura moyses. post resur¬
rectionẽ dñ crediderunt in rũ : tamquã iam uidentes poste¬
riora eius remota manu eius aboculis suis. Unde & isaix̧talẽ
ꝓphetiã euangelista cõmemorat. Incrassa corpopłi huius.
& aureseoꝵ oppila: & oculos eoꝵ graua. Nenq inpsalmo
non absurde uitelligitur ex eoꝵ ꝑsona dici: qm̃ die ac nocte
grauata est suꝑ me manus tua. Die fortasse cũ manifesta

Expanded text:
cia praedicaret, quem, priusquam esset solidatus, ter timore negacia praedicaret, quem, priusquam esset solidatus, ter timore negaverat , jam quidem praedestinatione positus in specula petrae, sed adhuc manu Domini sibi superposita ne videret. Posteriora enim ejus visurus erat, et nondum ille transierat, utique a morte ad vitam, nondum resurrectione clarificatus erat. 31. Nam et quod sequitur in Exodo, et dicit, Tegam manu mea super te, donec transeam; et auferam manum meam, et tunc videbis posteriora mea: multi Israelitae quorum tunc figura erat Moyses, post resurrectionem Domini crediderunt in eum, tanquam jam videntes posteriora ejus, remota manu ejus ab oculis suis. Unde et Isaiae talem prophetiam evangelista commemorat: Incrassa cor populi hujus, et aures eorum oppila, et oculos eorum grava . Denique in Psalmo non absurde intelligitur ex eorum persona dici, Quoniam die ac nocte gravata est super me manus tua. Die fortasse, cum manifesta
Abbreviated transcription (Latin):
Qus locus terrenus est penes chim̃: nisi hoc est penes eum quod
eum spualit̃ at toigit: Nam quis locus nonest penesdm̃ . qui
ad tingit afine usq ad finem fortiter & disponit omĩa suauit᷑.
& cui dictũ est celũ sedes. & terra scabellũ pedũ eius ⁊ & quidi¬
xit quam domũ ȩdificabitis mihi. aut quis locus qui ȩcis meȩ :¬
Non ne manus meȩ fecerunt hȩc omĩa: Sed uidelic& intelligi¬
tur locus penes eũ inquostatur suꝑ petrã. ipsa scilic& ecclesia
catholica: ubi salubrit̃ uid& pascha dnĩ. idest transitum dñĩ
& posteriora eus. id est corpus eius. qui credit in resurrectio¬
nem eius. Et stabis inquit suꝑ petrã: statim ut transia&e mea
mauestas. Reuera enĩ statim ut transiit maiestas dñi. indari¬
ficatione dũ. qu a resurgens ascendit ardpatrem. solidati
sumus suꝑ petrã: & ipse petrus tunc solidatus est: ut cũ fidu¬

Expanded text:
Quis locus terrenus est penes Dominum, nisi hoc est penes eum quod Quis locus terrenus est penes Dominum, nisi hoc est penes eum quod eum spiritualiter attingit? Nam quis locus non est penes Dominum, qui attingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter ; et cujus dictum est coelum sedes, et terra scabellum pedum ejus; et qui dixit, Quam domum aedificabitis mihi? aut quis locus quietis meae? Nonne manus mea fecit haec omnia ? Sed videlicet intelligitur locus penes eum in quo statur super petram, ipsa Ecclesia catholica, ubi salubriter videt Pascha Domini, id est transitum Domini, et posteriora ejus, id est, corpus ejus, qui credit in resurrectionem ejus. Et stabis, inquit, super petram, statim ut transiet mea majestas. Revera enim statim ut transiit majestas Domini in clarificatione Domini qua resurgens ascendit ad Patrem, solidati sumus super petram. Et ipse Petrus tunc solidatus est, ut cum fidu
Abbreviated transcription (Latin):
oq meritũ fidei nrẽ: resurrectio corporis
drũ est. Nam mortuam eẽ. illã carnẽ incruce passionis. etiã
uumici eius credunt: sed resurrexisse non credunt. Quod
firmissime nos credentes. tamquã depetre solidate conturmur.
unde certa spe adoptionẽ ex pectamus redemptionẽ corporis
nr̃i. quia hoc inmenbris xp̃i speramus. quȩ nos ipsi sumus: quod
ꝑfectum ẽẽ. iupso tamquã in capite nr̃o fidei sanitate cognos¬
cimus. Inde non uult nisi cũ transierit uideri posteriora sua:
ut in eius resurrectione credatur. Pascha enĩ hȩbreũ uerbũ
dicitur: qđ transitus interp̃tatur. Unde & ioħes euangelista
dicit. Ante diem aut̃ festũ pasche: sciens iħs quia uenit eius hora
ut transeat de hoc mundo ad patrẽ. Hoc aut̃ qui credunt. nec
tamen incatholica sed inscismate aliquo. aut inheresi credunt.
non deloco qui est penes eum uident posteriora dni. Quid enĩ
sibi uult quod ait dñs. ecce locus est penes me. & stabis suꝑ petrã.:

Expanded text:
oque meritum fidei nostrae resurrectio corporis Domini est. Nam mortuam esse illam carnem in cruce passionis, etiam inimici ejus credunt, sed resurrexisse non credunt. Quod firmissime nos credentes, tanquam de petrae soliditate contuemur: unde certa spe adoptionem exspectamus redemptionem corporis nostri ; quia hoc in membris Christi speramus, quae nos ipsi sumus, quod perfectum esse in ipso tanquam in capite nostro fidei sanitate cognoscimus. Inde non vult, nisi cum transierit, videri posteriora sua, ut in ejus resurrectionem credatur. Pascha enim hebraeum verbum dicitur, quod Transitus interpretatur. Unde et Joannes evangelista dicit: Ante diem festum Paschae, sciens Jesus quia venit hora ejus, ut transeat de hoc mundo ad Patrem . 30. Hoc autem qui credunt, nec tamen in Catholica, sed in schismate aliquo aut in haeresi credunt, non de loco qui est penes eum vident posteriora Domini. Quid enim sibi vult quod ait Dominus, Ecce locus est penes me, et stabis super petram?
Abbreviated transcription (Latin):
inuisibili soli dõ: & quẽ nemo hominũ uidit. nec uidere potest.
qđ de ipsa substantia sum ma summeq diuina. & in cõmutabili
ligitur. Uisiones aut̃ illȩ ꝑcreaturã cõmutabilẽ. dõ incom¬
mutabili sub ditã facte sunt : non ꝓprix sicut est sed signi¬
ficatiue. sicut ꝓrerũ causis & tẽporib oportuit. ostendentes

Expanded text:
invisibili soli Deo ; et, Quem nemo hominum vidit, nec videre potest . invisibili soli Deo ; et, Quem nemo hominum vidit, nec videre potest . Quod de ipsa sligitur. Visiones autem illae per creaturam commutabilem Deo incommutabili subditam factae sunt, non proprie sicuti est, sed significative sicut pro rerum causis et temporibus oportuit, ostendentes
Abbreviated transcription (Latin):
e tudimisisti unpietatẽ cordis mei. Neq unitanto cearniao
nuibilo debemꝰ iuol uiꝰ ut putemꝰ faciẽ quidẽ eẽ dniꝰ iusi¬
sibilẽ . alor sũ uero unsibilẽ. quando quide informa serui utri¬
Qo isibilit apparuit. In forma aut̃ di absit ut cale sriquid
cogtecur Absit ut uerbũ d̃ & sapientia di exunapqrite
habeat faciem. & exalia dorsũ sicut corpus humanũ: aut
nunquã tali aliqua specie patrib uisiss sit. Multa sunt enim
talia uisa. quȩ facta sunt illis temporib: non euident̃ nominato
& designato i eis uł patre. uł filio. uł spũ scõ: sed tamen per
quasdam ualde ꝓbabiles significationes non nullis indiciis exis¬
tentib: ut nimis temerariũ sit dicere. dm̃ patrẽ nun quã pa¬
trib aut ꝓphȩtis. ꝑ aliquas uisibiles formas apparuisse. Hanc
enĩ oppinionẽ illi pepererunt : qui non potuerunt inunitatẽ
trinitatis intelligere qđ dictũ est. regi aut̃ scłoꝵ immortali

Expanded text:
to carnis nubilo debemus involvi, ut putemus faciem quidem Domini esse invisibilem, dorsum vero visibile: quandoquidem in forma servi utrumque visibiliter apparuit; in forma autem Dei absit ut tale aliquid cogitetur: absit ut Verbum Dei et Sapientia Dei ex una parte habeat faciem, et ex alia dorsum, sicut corpus humanum, aut nunquam tali aliqua specie Patribus visus sit. Multa enim talia visa facta sunt illis temporibus, non evidenter nominato et designato in eis vel Patre, vel Filio, vel Spiritu sancto; sed tamen per quasdam valde probabiles significationes nonnullis indiciis existentibus, ut nimis temerarium sit dicere, Deum Patrem nunquam Patribus aut Prophetis per aliquas visibiles formas apparuisse. Hanc enim opinionem illi pepererunt, qui non potuerunt in unitate Trinitatis intelligere quod dictum est, Regi autem saeculorum immortali,
Abbreviated transcription (Latin):
ergo species quȩ rapit omẽm animã rationalem desiderio sui
resurgentẽ. quanto a carnalib moruentẽ. Sed dũ prregri¬
nanur adnõ. & ꝑfidem ambulamus non ꝑspecuem. posteriora
xp̃i hoc est car nẽ ꝑ ipsã fidem uidere debemus. id est insoli¬
dofidei fundamentostantes. qđ significait petra: & eam cde cali
Titisima specula intiuntes. in catholica scilic& eccłi de qua
dictum est & suꝑ hanc prtrã e dificabo ȩccłiam mea. Tanto
enĩ cercius dligemus quã uidere desideramus faciem xristi
quanto iposteriorib eius agnoscimus. quantum nos prior di¬
lexerit xp̃s. Sed inipsa carne fides resurrectionis eius saluos
facit atq ustificat. Si enĩ credideris inquit in corde tuo
ds̃ illũ suscitauit amortuis saluus eris. Et iterũ. quitra

Expanded text:
ergo species quae rapit omnem animam rationalem desiderio sui, ergo species quae rapit omnem animam rationalem desiderio sui, resurgentem, quanto a carnalibus morientem. Sed dum peregrinamur a Domino, et per fidem ambulamus, non per speciem , posteriora Christi, hoc est carnem, per ipsam fidem videre debemus, id est in solido fidei fundamento stantes, quod significat petra; et eam de tali tutissima specula intuentes, in catholica scilicet Ecclesia, de qua dictum est, Et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam . Tanto enim certius diligimus, quam videre desideramus faciem Christi, quanto in posterioribus ejus agnoscimus quantum nos prior dilexerit Christus. 29. Sed in ipsa carne fides resurrectionis ejus salvos facit, atque justificat, Si enim credideris, inquit, in corde tuo, quia Deus illum suscitavit a mortuis, salvus eris : et iterum, Qui tra
Abbreviated transcription (Latin):
hunc mundũ deputantes. nos quoq ipsi huic mundo moriam̃
& dicanus qđ ait apłs. mihi mundus cruciftxus est & ego mun¬
do. Me hac enĩ morte : itemdicit. Si aut̃ mortui estiscũ xp̃
quid adhuc uelut uiuentes dehoc mundo decernitis: Noti
ergo inmerito: nemo poterit faciẽ id est ipsim manifestationẽ
sapientie dĩ uidere. & inuere. Ipsi est enĩ species. cui contemplan¬
d&e suspirat omis qui affectat diligere dm̃ ex toto corde et
extota anima. & extota mente : ad quam contemplandam.
etum ꝓxemũ quantum potest ȩdificat qui diligit & ꝓximum
sicut se ipsum. In quib duob p̃cepts: cota lex pendet & ꝓphete
Quod significitur etiã in pso morse. Nam cũ dexissit ꝓpt̃
dilectionẽ dĩ quap̃cipue flagrabat. sinueni grãm in conspec¬
tu tuo ostende mihi temet psum manifeste: & ut sim in ueniens
gram ante te: & continuo etiã ꝓpt̃ dilectionẽ ꝓximi subie¬
eit atq ait . & ut sciam quia populus tuus est gens hȩc Illa est

Expanded text:
hunc mundum deputantes, nos quoque ipsi huic mundo moriamur, et dicamus quod ait Apostolus, Mundus mihi crucifixus est, et ego mundo . De hac enim morte item dixit, Si autem mortui estis cum Christo, quid adhuc velut viventes de hoc mundo decernitis ? Non ergo immerito nemo poterit faciem, id est, ipsam manifestationem Sapientiae Dei videre et vivere. Ipsa est enim species, cui contemplandae suspirat omnis qui affectat Deum diligere ex toto corde, et ex tota anima, et ex tota mente: ad quam contemplandam etiam proximum quantum potest aedificat, qui diligit et proximum sicut se ipsum: in quibus duobus praeceptis tota Lex pendet et Prophetae . Quod significatur etiam in ipso Moyse. Nam cum dixisset, propter dilectionem Dei qua praecipue flagrabat, Si inveni gratiam in conspectu tuo, ostende mihi temetipsum manifeste, ut sim inveniens gratiam ante te; continuo propter dilectionem etiam proximi subjecit atque ait, Et ut sciam quia populus tuus est gens haec. Illa est
Abbreviated transcription (Latin):
uderit eũ morses oculis carneis sioculis carneis possit uideri
nommnodo sapintia dĩ quod est xp̃s sed uel ipsa ciuus libit
hominis & qualis cumq sapientia Aut quia scriptũ est de seon¬
orib srahel. q uiderunt locũ ubi steterat ds̃ irł. et quia
sub ꝑedib uius tam quã opus lapidis saphri. &e tamquã aspec¬
tus firmameti celi ⁊ ꝓpt̾ea credendũ est uerbũ & sapientiã
Ti ꝑsuã substantiã inspatio loci terreni stetsse ⁊ que ꝑtendit
afine usq ad finẽ fortiter . & disponit omĩa suauit᷑ &xita et
mutabile uerbũ dĩ ꝑquod facta sunt omĩa ut modo se

Expanded text:
viderit eum Moyses oculis carneis, si oculis carneis potest videri, viderit eum Moyses oculis carneis, si oculis carneis potest videri, non modo Sapientia Dei quod est Christus, sed vel ipsa cujuslibet hominis et qualiscumque sapientis: aut quia scriptum est de senioribus Israel, quia viderunt locum ubi steterat Deus Israel, et quia sub pedibus ejus tanquam opus lapidis sapphiri, et tanquam aspectus firmamenti coeli , propterea credendum est Verbum et Sapientiam Dei per suam substantiam in spatio loci terreni stetisse, quae pertendit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter ; et ita esse mutabile Verbum
Abbreviated transcription (Latin):
& tiba. &e fumo i monte sina cũ dicerecur ⁊ sina autem
pietm: & ascendebat fumus tamquã fumus fornacis & m̃te¬
ꝓ eleuntes fortiter ualde. Morses loquebatur & ds̃ ruspa¬
cbebat xi uoce. Et paulo post datã legem decem p̃ceptis con¬
sequent dicitur. Et om̃is popłs uidebat uoces & lampadas
e uoces tube: et monte fumantẽ. Et paulo post. Et stabat
inquit omĩspopłs alonge: morses aut̃ intrauit iinebulam
ubi erat ds. Et dixit dñs ad morsen : & cetera. Quid hinc
dicam i nisi quod nemo tam uecors est qui credat fumum
nec arriani hoc im quam ausi sunt dicere. Ergo crratura
seruente creatori. facta sunt illa omĩa: & humanis sensibis
ꝓdispensatione congrua presintata. Nisi forte quia dictum
est. morses aut̃ intrauit in nebulã ubi erat ds̃ hoc arbitrat᷑
car nalis cogitatio: apopło quidem nebulã usam intra
nebulã uero morsen oculis carneis indisse filiũ dei quẽ de¬
lirantes heretici insuam substantiã iusibilẽ uolunt. Sane

Expanded text:
 tuba, et fumo in monte Sina, cum diceretur: Sina autem mm in igne, et ascendebat fumus tanquam fumus fornacis; fieprodeuntes fortiter valde: Moyses loquebatur, et Deus respondebat ei voce . Et paulo post data Lege in decem praeceptis, consequenter dicitur: Et omnis populus videbat voces, et lampadas, et voces tubae, et montem fumantem. Et paulo poomnis populus a longe; Moyses autem intravit in nebulam ubi erat Deus, et dixit Dominus ad Moysen , etc. Quid hinc dicam; nisi quod nemo tam vecors est, qui credat fumum,nec Ariani hoc unquam ausi sunt dicere. Ergo creatura serviente Creatori facta sunt illa omnia, et humanis sensibus pro dispensatione congrua praesentata: nisi forte, quia dictum est, Moyses autem intravit in nebulam ubi erat Deus, hoc arbitrabitur carnalis cogitatio, a populo quidem nebulam visam, intra nebulam vero Moysen oculis carneis vidisse Filium Dei, quem delirantes haeretici in sua substantia visum volunt. Sane
Abbreviated transcription (Latin):
Nerum tamen siquid hinc adfirmandi sine temeritate. mo¬
deste atq incunctant̃ coniectare concedit᷑: si una sxtri¬
nitate ꝑsona potest intelligi⁊ cur non spm̃ sem̃ potius urdel.¬
ligimus: quando & tabulis apideis lex ipsa que ibi dacaesi
digito di scripta dicitur: Quo nomine spm̃ scm ireuangłio¬

Expanded text:
Verumtamen si quid hinc sine affirmandi temeritate modeste atque cunctanter conjectare conceditur, si una ex Trinitate persona potest intelligi, cur non Spiritum sanctum potius intelligimus, quando et tabulis lapideis Lex ipsa quae ibi data est, digito Dei scripta dicitur , quo nomine Spiritum san
Abbreviated transcription (Latin):
rior dicta est: siue qđ eam prope infine scłi. hoc est posterus¬
suscipere dignatus est . E acies aut eius illa dĩ forma. i qua non
rapina est arbitratus. eẽ equalis dõ patri: quã nemo utique
potest indere & uiurre: si ue qr post hanc uitã uiqua pere¬
grinamur ad nõ & ubi corpus qđ corrumpitur ad grauani
animã uidebims facie ad faciem sicut dicit apł̃&. Mehaceni
uitar m ipsalmis dicitur. Uerũ tamen iniuersa uanitas. omnis

Expanded text:
ra dicta est, vel quod eam prope in fine ssuscipere dignatus est: facies autem ejus illa Dei forma, in qua non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo Patri , quam nemo utique potest videre et vivere; sive quia post hanc vitam, in qua peregrinamur a Domino , et ubi corpus quod corrumpitur aggravat animam , videbimus facie ad faciem, sicut dicit Apostolus de hac enim vita in Psalmis dicitur, Verumtamen universa vanitas omnis
Abbreviated transcription (Latin):
apparuerant non creaturã dõ seruientem: sed hoc ipsum qđ
as est cius quã oculis apparuisse mor talium. Et hle quidẽ
qđ post ea dñs dicit ad morsen. non poteris iudere facie̾ mea
& uiuere: non enĩ uidebit meam faciẽ homo & uiuet. ait
dñsi Ecce locus penesme. & stabis suꝑ petrã. statim ut tran¬
si & mea maiestas ponã te iispelunca petre: & tegã manũ

Expanded text:
c ipsum quod Deus est cujusquam oculis apparuisse mortalium? 28. Et id quidem quod postea Dominus dicit ad Moysen, non poteris videre faciem meam, et vivere: non enim videbit homo faciem meam et vivet. Et ait Dominus: Ecce locus penes me est, et stabis super petram, statim ut transiet mea majestas, et ponam te in specula petrae; et tegam manu