comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
spũalis corporis ut corpore uideat᷑ & sp̃s:
am qua nunc uiuit incorpore & hec ter¬
rena membra uegetat. facitq uiuentia
interiore sensu quisq non ꝑ corporeos
oculos nouit: aliorũ uͦ uitas cũ sint in¬
uisibiles ꝑ corpus uidet. Nam unde ui¬
uentia discernimus a non uiuentib cor
pora. nisi corpora simul uitasq uideamꝰ.
quas nisi ꝑ corpus uidere non possumus:
Uitas autem sine corporib corporeis ocu¬
lis non uidemus. Quãobrem fieri potest
ualdeq credibile est: sic nos ẽẽ uisuros
mundana tunc corpora cęli noui & terrȩ
nouȩ: ut dm̃ ubiq p̃sentem & uniuersa e¬
tiam corporalia gubernantẽ. ꝑ corpora
quȩ gestabimus. & quȩ conspiciemus qua¬
quauersum oculos duxerimus clarissima
ꝑspicuitate uideamus: non sicut nunc in¬
uisibilia dĩ ꝑ ea que facta sunt intellecta
conspiciuntur ꝑ speculũ & in enigmate
exparte. ubi plus ualec fides in nobis qua

Expanded text:
spiritalis corporis, ut corspiritalis corporis, ut coram, qua nunc uiuit in corpore et haec terrena membra uegetat facitque uiuentia, interiore sensu quisque, non per corporeos oculos nouit; aliorum uero uitas, cum sint inuisibiles, per corpus uidet. Nam unde uiuentia discpora, nisi corpora simul uitasque uideamus, quas nisi per corpus uidere non possumus? uitas autem sine corporibus corporeis oculis non uidemus. Quam ob rem fieri potest ualdeque credibile est sic nos esse uisuros mundana tunc corpora caeli noni et terrae nonae. ut deum ubique praesentem et uniuersa etiam corporalia gubernantem per corpora, quae gestabimus et quae conspiciemus, quaquauersum oculos duxerimus, clarissima perspicuitate uideamus, non sicut nunc inuisibilia dei per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur, per speculum in aenigmate, ex parte, ubi plus in nobis ualet fides, qua
Abbreviated transcription (Latin):
cinatio quippe illa philosophorũ qua
disputant ita mentis aspectu intelligibi¬
lia uideri. & sensu corporis sensibilia id .ẽ.
corporalia. ut nec intelligibilia ꝑ corpus.
nec corporalia ꝑse ipsam mens ualeat in¬
tueri. si posset nobis esse certissima: ꝓfec¬
to certum ẽẽt ꝑ oculos corporis etĩa sp̃ũ¬
alis nullomodo posse uideri dm̃. Sed
istam ratiocinationẽ. & uera ratio. & ꝓ¬
phetica irridet auctoritas. Quis enim
ita sit auersus auero. ut dicere audeat
dm̃ corporalia ista nescire. Nunquid
ergo corpus habet. ꝑ cuius oculos ea pos¬
sit addiscere: Deinde quod de ꝓpheta
helyseo paulo ante diximus. nonne sa¬
tis indicat etiã spũ non ꝑ corpus corpo-¬
ralia posse cerni: Quando enĩ seruis ille
mimera accepit: utiq corporaliter gestũ
est: quod tamen ꝓpheta non ꝑ corpus sed
ꝑ spm uidit. Sicut ergo constat uideri
corpora spũ: quid si tanta erit potentia

Expanded text:
cinatio quippe illa philosophorum, qua cinatio quippe illa philosophorum, qua disputant ita mentis aspectu intellegibilia uideri et sensu corporis sensibilia, id est corporalia, ut nec intellegibilia per corpus nec corporalia per se ipsam mens ualeat intueri, si posset nobis esse certissima, profecto certum esset per oculos corporis etiam spiritalis nullo modo posse uideri deum. sed istam ratiocinationem et uera ratio et prophetica inridet auctoritas. quis enim ita sit auersus a uero, ut dicere audeat deum corporalia ista nescire? numquid ergo corpus habet, per cuius oculos ea possit addiscere P deinde quod de propheta Heliseo paulo ante diximus nonne satis indicat etiam spiritu, non per corpus, corporalia posse cerni? quando enim seruus ille munera accepit, utique corporaliter gestum est; quod tamen propheta non per corpus, sed per spiritum nidit. sicut ergo constat corpora uideri spiritu, quid, si tanta erit potentia
Abbreviated transcription (Latin):
carne mea ero cum uidebo dm̃. Et illud
quod ait apłs facie ad faciem: non co¬
git ut dm̃ ꝑ hanc faciem corporalem uͥ
sunt oculi corporales nos uisuros ẽẽ cre¬
damus quẽ spũ sine intermissione ui¬
debimus. Nisi enĩ ẽẽt etiã interioris ho¬
minis facies: non diceret idem apostolis.
Nos autẽ reuelata facie głam dñi spe-¬
culantes in eandem imaginem transfor¬
mamur de gła ingloriã. tanquã a dñi
spũ. Nec aliter intelligimus quod & in
psalmo canitur. accedite ad eũ & illumi¬
namini: & facies ur̃e non erubescent.
Fide quippe acceditur ad dm̃: quã cor¬
dis constat ẽẽ non corporis. Sed quia spi¬
rituale corpus nescimus quantos habe¬
bit accessus. de re quippe in exꝑta loqui¬
mur. ubi aliqua que aliter intelligi ne¬
queat diuinarũ scripturarũ non occur¬
rit sed succurrit auctoritas: necesse est
ut contingat in nobis quod legitur in li-¬
bro sapientiȩ. Cogitationes mortalium
timidȩ. & incertȩ ꝓuidentiȩ nr̃e. Ratio¬

Expanded text:
carne mea ero, cum uidebo deum". et illud quod ait apostolus: facie ad faciem non cogit, ut deum per hanc faciem corporalem, ubi sunt oculi corporales, nos nisuros esse credamus, quem spiritu sine intermissione uidebimus. nisi enim esset etiam interioris hominis facies, non diceret idem apostolos: nos autem reuelata facie gloriam domini speculantes in eandem imaginem transformamur de gloria in gloriam, tamquam a domini spiritu; nec aliter intellegimus et quod in psalmo canitur: accedite ad eum et inluminamini, et facies uestrae non erubescent. fide quippe acceditur ad deum, quam cordis constat esse, non corporis. sed quia spiritale corpus nescimus quantos habebit accessus — de re quippe inexperta loquimur — ubi aliqua quae aliter intellegi nequeat diuinarum scripturarum non occurrit et succurrit auctoritas, necesse est, ut contingat in nobis quod legitur in libro Sapientiae: cogitationes mortalium timidae et incertae prouidentiae nostrae. Ratio
Abbreviated transcription (Latin):
gressum fuisse non credunt. Sed hoc
certe querant. & si uerũ inuenerint. illa
credant. Clarissima femina est. nobilit
nata. nobiliter nupta: carthagine habi¬
tat. Ampla ciuitas. ampla ꝑsona: rem q¬
rentes latere non sunt. Martyr certe ipse
quo impetrante illa sanata est. infiliui
ꝑmanentis uirginis credidit: in eũ quil
ostiis clausis addiscipłos ingressus de

Expanded text:
oc certe quaerant, et, si verum invenerint, illa credant. Clarissima femina est, nobiliter nata, nobiliter nupta, Carthagine habitat: ampla civitas, ampla persona, rem quaerentes latere non sinit. Martyr certe ipse, quo impetrante illa sanata est, in Filium permanentis Virginis credidit, in eum qui ostiis clausis ad discipulos
Abbreviated transcription (Latin):
capillatiam zonam qua fuerat alligatꝰ
mirata tẽptauit. Quã cũ omnino sins
nodis firmissimis sicut erat cõperisset as¬
trictam. crepuisse atq exiluisse anulum
suspicata est. Qui etiã ipse cũ in tegerri¬
mis fuisset inuentus: future salutis quo¬
dammꝰ pignus de tanto miraculose ac

Expanded text:
am zonam qua fuerat alligatus, mirata tentavit. Quam cum omnino suis nodis firmissimis, sicut erat, comperisset astrictam, crepuisse atque exsiluisse annulum suspicata est, qui etiam ipse cum integerrimus fuisset inventus, futurae salutis quodammodo pignus de tanto
Abbreviated transcription (Latin):
locũ quo requiescat quodamͦ uoce pon¬
deris poscit. iamq ex anime ac sine ullo
sensu apace tamen naturali sui ordinis
non recedit. uel cũ tenet eam. uel cũ fert᷑
ad eam. Si enĩ adhibeantur medicam̃ta
atq curationes quȩ formã cadaueris dis¬
solui dilabiq non sinant: adhuc pax qui¬
dam partes partibus iungit. totamq mo¬
lem applicat terreno & conuenienti ac ꝑ
hoc pacato loco. Si autẽ nulla adhibeat᷑
cura condiendi. sed naturali cursui relin¬
quatur: tam diu quasi tumultuatur dis¬
sidentib exhalationib & nr̃o inconuent¬
entib sensui. idenĩ. ẽ. quod in putore sen¬
titur. donec mundi conueniat elem̃te
& in eoꝵ pacem paulatim particulatin¬
q discedat. Nullo mͦ tam̃ inde aliquid le¬
gib sũmi illius creatoris ordinatoris ꝙ
subtrahitur. a quo pax unuersitatis ad¬
ministratur: quia & si de cadauere maio¬
ris animantis animalia minuta nascan¬

Expanded text:
locum quo requiescat quodam modo uoce ponlocum quo requiescat quodam modo uoce ponderis poscit, iamque exanime ac sine ullo sensu a pace tamen naturali sui ordinis non recedit, uel cum tenet eam, uel cum fertur ad eam. Si enim adhibeantur medicamenta adque curatio, quae formam cadaueris dissolui dilabique non sinat, adhuc pax quaedam partes partibus iungit totamque molem adplicat terreno et conuenienti ac per hoc pacato loco. Si autem nulla adhibeatur cura condendi, sed naturali cursui relinquatur, tamdiu quasi tumultuatur dissidentibus exhalationibus et nostro inconuenientibus sensui id enim est quod in putore sentitur, donec mundi conueniat elementis et in eorum pacem paulatim particulatimque discedat. Nullo modo tamen inde aliquid legibus summi illius creatoris ordinatorisque subtrahitur, a quo pax uniuersitatis administratur; quia, etsi de cadauere maioris animantis animalia minuta nascan
Abbreviated transcription (Latin):
nec pacem ẽẽ dicendam: qui nouit pre¬
ponere recta prauis & ordinata ꝑuersis
Quod autẽ ꝑuersum est etiam hoc ners¬
se est ut in aliqua & ex aliqua & cũ ali¬
qua rerũ parte pacatũ sit in quib est
uel ex quib constat: alioquin nchil ẽn
omĩno uelut si quisquã capite deorsum
pendeat. ꝑuersus est utiq situs corporis
& ordo membroꝵ. quia id quod de suꝑ
ẽẽ natura postulat subter est. & qͦd illa
subter uult ẽẽ. desuꝑ factum. ẽ. contur¬
babit carnis pacem ista ꝑuersitas. & idd̃
molesta est: uerũtamen anima corꝑi suo
pacata est. & ꝓ euis salute satagit. & idõ
est qui doleat. Quȩ si molestiis eiꝰ exelu¬
sa discesserit. quandiu compago membit¬
rũ manet non est sine quadam partium
pace quod remanet. & idõ. ẽ. ad huc qui
pendeat. Et quod terrenũ corpus inter¬
ram nititur & uinculo quo suspensum. ẽ
renititur. in suȩ pacis ordinem tendit &

Expanded text:
nec pacem esse dicendam, qui nouit praenec pacem esse dicendam, qui nouit praeponere recta prauis et ordinata peruersis. Quod autem peruersum est, etiam hoc necesse est ut in aliqua et ex aliqua et cum aliqua rerum parte pacatum sit, in quibus est uel ex quibus constat; alioquin nihil esset omnino. Velut si quisquam capite deorsum pendeat, peruersus est utique situs corporis et ordo membrorum, quia id, quod desuper esse natura postulat, subter est. et quod illa subter uult esse, desuper factum est; conturbauit carnis pacem ista peruersitas et ideo molesta est: uerum tamen anima corpori suo pacata est et pro eius salute satagit, et ideo est qui doleat: quae si molestiis eius exclusa discesserit, quamdiu conpago membrorum manet, non est sine quadam partium pace quod remanet, et ideo est adhuc qui pendeat. Et quod terrenum corpus in terram nititur et uinculo quo suspensum est renititur, in suae pacis ordinem tendit et
Abbreviated transcription (Latin):
quantũlibet solitarius rapinis circũ uo¬
let. non coniugiũ copulat. nidũ conge¬
rit. oua confouet. pullos alit: & quasi cũ
sua matre familias societatẽ domesticam
quanta potest pace conseruat.: Quanto
magis homo fertur quoda modo nature
suȩ legib admeundam societatẽ pacẽq
cũ hominib quantũ in ipso est omnib
belligerent. om̃sq si possint suos facere
uelint. ut uni cuncti & cuncta deserui¬
ant: quo pacto. insi in eius pacem uel a¬
mando uel timendo consentiant: Sie e¬
nim suꝑbia ꝑuerse imuitatur dm̃. O dit
namq eum sociis ȩqualitatem sub illo:
sed imponere uult sociis dominationem
suam ꝓ illo. Odit ergo iustam pacem dei.
& amat iniquam pacem suam: non ama¬
re tamen qualencũq pacem nullo modo
potest. Nullius quippe uitiũ ita contra
naturam est: ut naturȩ etĩa deleat ex¬
trema uestigia. Itaq pacen iniquorum
in pacis cõparatione iustoꝵ ille uidet

Expanded text:
quantumlibet solitarius rapinis circumuoquantumlibet solitarius rapinis circumuolet, non coniugium copulat, nidum congerit, oua confouet, pullos alit et quasi cum sua matre familias societatem domesticam quanta potest pace conseruat? Quanto magis homo fertur quodam modo naturae suae legibus ad ineundam societatem pacemque cum hominibus, quantum in ipso est, omnibus belligerent omnesque, si possint, suos facere uelint, ut uni cuncti et cuncta deseruiant; quo pacto, nisi in eius pacem uel amando uel timendo consentiant? Sic enim superbia peruerse imitatur Deum. Odit namque cum sociis aequalitatem sub illo. sed inponere uult sociis dominationem suam pro illo. Odit ergo iustam pacem Dei et amat iniquam pacem suam. Non amare tamen qualemcumque pacem nullo modo potest. Nullius quippe uitium ita contra naturam est, ut naturae deleat etiam extrema uestigia. Itaque pacem iniquorum in pacis conparatione iustorum ille uidet
Abbreviated transcription (Latin):
in demones malignos incidisse certissimũ
strũ nec semi homo uocaretur. Aut si esꝰ
corꝑis forma & atrorum igniũ uomitus
ab eo deterrebat hominũ societatẽ: for¬
te non nocendi cupiditate sed uiuendi
necessitate seuiebat. Uerũ iste non fuerit:
uel quod magis credendũ est non talis fu¬
erit qualis poetica uanitate describitur.
Nisi enini minis accusaretur cacus: pa¬
rũ hercules laudaretur. Ialis ergo homo
siue semihomo: melius ut dixi creditur
non fuisse. sicut multa figm̃ta poetarũ.
Ipse enĩ seuissimȩ fere unde ille partẽ ha¬
bint feritatis. nam &̃ semiferus dictus
est genus ꝓprium quadam pace custodi¬
unt. coeundo. gignendo. pariendo. fȩcuᷤ
fouendo. atq nutriendo: cum sint plereq
in sociabiles & soliuage. non scilicet ut oues.
cerui. columbȩ. sturni. apes: sed ut leones.
uulpes. aquile. nocꝰtuȩ. Quȩ enĩ tigris
non filiis suis mitis immurmurat. & pa¬
cata feritate blanditur: Quis miluus

Expanded text:
in daemones malignos incidisse certissimum in daemones malignos incidisse certissimum strum nec semihomo uocaretur. Aut si eius corporis forma et atrorum ignium uomitus ab eo deterrebat hominum societatem, forte non nocendi cupiditate, sed uiuendi necessitate saeuiebat. Verum iste non fuerit uel, quod magis credendum est, non talis fuerit, qualis poetica uanitate describitur; nisi enim nimis accusaretur Cacus, parum Hercules laudaretur. Talis ergo homo siue semihomo melius, ut dixi, creditur non fuisse, sicut multa figmenta poetarum. Ipsae enim saeuissimae ferae, unde ille partem habuit feritatis nam et semiferus dictus est, genus proprium quadam pace custodiunt, coeundo gignendo pariendo, fetus fouendo adque nutriendo, cum sint pleraeque insociabiles et soliuagae; non scilicet ut oues cerui columbae sturni apes, sed ut leones uulpes aquilae noctuae. Quae enim tigris non filiis suis mitis inmurmurat et pacata feritate blanditur? Quis miluus,
Abbreviated transcription (Latin):
philosophi illi qui nobis deos amicos ẽẽ uo¬
luerunt. quarco constituerunt loco. uelut
admundũ uenientes ab orbe terrarũ. ut sic
quodamͦ cõplecterentur & celũ: nullomͦ qͥ¬
dem metiuinus ne tales amici uel morte nos
sua uel deprauatione contristent: sed quia
nobis non ea qua homines familiaritate
miscentur. quod etiã ipsum ad eruni nas
huius ꝑtinet uitȩ. & aliquando sathanas
sicut legimus transfigurat se uelut angłm
lucis ad temptandos eos quos ita uel erudi¬
ri opus. ẽ. uel decipi iustum est: magna
di miscdĩa necessaria est. ne quisquã cũ
bonos angłos anucos se habere putat. ha¬
beat malos demoues ficꝰtos amicos: eosq
tanto nocentiores quanto astutiores ac fal¬
laciores patiatur inmicos. Et cui magna
ista dĩ miscdia necessaria. ẽ. nisi magnȩ hu¬
mane nuseriȩ: quȩ ignorantia tanta p̾mi¬
tur ut facile istoꝵ simulatione fallatuꝵ:
Et illos quidem philosophos in impia ci¬
uitate qui deos sibi amicos ẽẽ dixerunt

Expanded text:
philosophi illi, qui nobis deos amicos esse uoluerunt, quarto constitnerunt loco, uelut ad mundum uenientes ab orbe terrarum, ut sic quodam modo conplecterentur et caelum, nullo modo quidem metuimus, ne tales amici uel morte nos sua uel deprauatione contristent. Sed quia nobis non ea, qua homines, familiaritate miscentur quod etiam ipsum ad aerumnas huius pertinet- uitae et aliquando Satanas, sicut legimus, transfigurat se uelut angelum lucis ad tentandos eos, quos ita uel erudiri opus est uel decipi iustum est: magna Dei misericordia necessaria est, ne quisquam, cum bonos angelos amicos se habere putat, habeat malos daemones fictos amicos, eosque tanto nocentiores, quanto astutiores ac fallaciores, patiatur inimicos. Et cui magna ista Dei misericordia necessaria est nisi magnae humanae miseriae, quae ignorantia tanta premitur, ut facile istorum simulatione fallatur? Et illos quidem philosophos in inpia ciuitate, qui deos sibi amicos esse dixerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ea non est qͦd sanetur. qm̃ quanto est
animus melior tanto in eo citius faciliusq
sanatur. Cũ igit᷑ etĩa de carissimorũ mor¬
tib maxime quorũ sunt humane societa¬
ti officia necessaria. nunc mitius: nunc as¬
perius affligatur uita mortalium: mortuos¬
tamen tamen eos quos diliginius. quã uel
a fide uel abonis morib lapsos hoc. ẽ. in ip¬
sa anima mortuos audire seu uidere in alle¬
mus. Qua ingenti inateria maloꝵ plena
est terra: ꝓpter qͦd scriptũ est. Nunquid
non temptatio est uita humana suꝑ terrã :
Et ꝓpter quod ipse dñs ait. Ue mundo ab
fit. ut bonis amicis mortuis gratulem᷑: & cũ
mors eoꝵ nos contristet ipsa nos certius con¬
soletur: qm̃ caruerunt malis quib inhac
uita etĩã boni homines uel conterunt᷑ uel
deprauantur. uel inutroq periclitantur:¬

Expanded text:
propterea non est quod sanetur, quoniam quanto est propterea non est quod sanetur, quoniam quanto est animus melior, tanto in eo citius faciliusque sanatur. Cum igitur etiam de charissimorum mortibus, maxime quorum sunt humanae societati officia necessaria, nunc mitius, nunc asperius affligatur vita mortalium; mortuos tamen eos, quos diligimus, quam vel a fide, vel a bonis moribus lapsos, hoc est, in ipsa anima mortuos audire seu videre mallemus: qua ingenti materia malorum plena est terra; propter quod scriptum est, Numquid non tentatio est uita humana super terram? et propter quod ipse Dominus ait: Vae mundo ab ltorum. Ex quo fit, ut bonis amicis mortuis gratulemur et, cum mors eorum nos contristet, ipsa nos certius consoletur, quoniam caruerunt malis, quibus in hac uita etiam boni homines uel conteruntur uel deprauantur uel in utroque periclitantur
Abbreviated transcription (Latin):
tiq plura quanto illi sunt plures. & in nr̃ãm
notitiam ꝑferunt᷑: quib cor nr̃m flagris
uratur. quis potest nisi qui talia sentit ad¬
uertere. Nortuos quippe audire malle¬
mus. quãuis & hoc sine dolore non possemꝰ
audire. Quorũ enĩ nos uita propt̃ amici¬
tie socialis solatia delectabat. unde fieri
potest ut eorũ mors nullam nobis inge¬
rat mestitudinem: Quã qui ꝓhibet:
prohibeat si potest amica colloquia. int̾¬
dicat amicalem societatẽ. uel intercidat
affectũ humanarũ omium necessitudi¬
nũ. uincula mentis immiti stupore dirũ¬
pat: aut sic eis utendũ censeat. ut nulla ex
eis animũ dulcedo ꝑfundat. Quodsi fie¬
ri nullomodo potest: etĩa hoc quo pacto
futurũ est. ut eius nobis amara mors
non sit. cuius dulcis. ẽ. uita: Hinc eñi est
& luctus quidã non in humani cordis qͣsi
uulmis aut ulcus: cui sanando adhiben¬
tur officiosȩ consolationes. Non enim

Expanded text:
tique plura, quanto illi sunt plures et in nostram tique plura, quanto illi sunt plures et in nostram notitiam perferuntur, quibus cor nostrum flagris uratur, quis potest, nisi qui talia sentit, aduertere? Mortuos quippe audire mallemus, quamuis et hoc sine dolore non possimus audire. Quorum enim nos uita propter amicitiae solacia potest ut eorum mors nullam nobis ingerat moestitudinem? Quam qui prohibet, prohibeat, si potest, amica colloquia, interdicat amicalem vel intercidat affectum, omnium humanarum necessitudinum vincula mentis immiti stupore disrumpat; aut sic eis utendum censeat, ut nulla ex eis animum dulcedo perfundat. Quod si fieri nullo modo potest, etiam hoc quo pacto futurum est, ut ejus nobis amara mors non sit, cujus dulcis est vita? Hinc est enim et luctus, quoddam non inhumani cordis quasi vulnus, aut ulcus, cui sanando adhibentur officiosae consolationes. Non enim
Abbreviated transcription (Latin):
cũ dolore considerat. miseriam fateat᷑. Qͥs¬
quis autẽ uel patitur ea sine animi dolore
uel cogitat: multo utiq miserius se putat¬
ido beatum quia & humanũ ꝑdidit sen¬
quedam ignorantia similis dementiȩ
que tamen i huius uitȩ misera conditio¬
ne sepe contingit. ut credatur uel amicꝰ
ẽẽ qui imimicus. ẽ. uel inimicus qui ami¬
cus est: quid nos consolatur in hac huma¬
na societate errorib erumnisq plenissi¬
ma. nisi fides non ficta & mutua dilectio
uerorũ & bonorũ amicorũ: Quos quã¬
to plures & in locis plurib habemus: tan¬
to latius longiusq metuimus. ne quid eis
contingat mali de tantis maloꝵ aggerib
huius scłi. Non enĩ tantũ mͦ solliciti sumꝰ.
ne fame. ne bellis. ne morbis. ne captiuita¬
tib affligantur. ne meadẽ seruitute talia
patiantur qualia nec cogitare sufficimus.
uerũetiam ibi timor. ẽ. multo amarior. ne
in malitiam. ꝑfidiam. nequitiamq mutẽ¬
tur. Et quando ista contingunt. tanto u¬

Expanded text:
cum dolore considerat, miseriam fateatur; quisquis autem uel patitur ea sine animi dolore uel cogitat, multo utique miserius ideo se putat beatum, quia et humanum perdidit senQuquae tamen in huius uitae misera condicione saepe contingit, ut credatur uel amicus esse, qui inimicus est, uel inimicus, qui amicus est: quid nos consolatur in hac humana societate erroribus aerumnisque plenissima nisi fides non ficta et mutua dilectio uerorum et bonorum amicorum? Quos quanto plures et in locis pluribus habemus, tanto longius latiusque metuimus, ne quid eis contingat mali de tantis malorum aggeribus huius saeculi. Non enim tantummodo solliciti sumus, ne fame, ne bellis, ne morbis, ne captiuitatibus adfligantur, ne in eadem seruitute talia patiantur, qualia nec cogitare sufficimus; uerum etiam, ubi timor est multo amarior, ne in perfidiam malitiam nequitiamque mutentur. Et quando ista contingunt tanto u
Abbreviated transcription (Latin):
insalutis pace suis animulis seruiunt: &¬
si mortuorũ carnes ab aliis animalibus
deuorent᷑. eas dẽ leges ꝑ cuncꝰta diffusas
ad salutẽ generis cuiusq mortaliũ con¬
grua congruis pacificantes & qua quauer¬
sum trahantur & reb quib cũq iungant᷑.¬
& in res quaslibet conuertantur & cõmu¬
tentur inueniunt

Expanded text:
in salutis pace suis animulis seruiunt; etin salutis pace suis animulis seruiunt; etsi mortuorum carnes ab aliis animalibus deuorentur. easdem leges per cuncta diffusas ad salutem generis cuiusque mortalium congrua congruis pacificantes, quaqua uersum trahantur et rebus quibuscumque iungantur et in res quaslibet conuertantur et commutentur, inueniunt
Abbreviated transcription (Latin):
quia duo precipua p̃cepta hoc. ẽ. dilecꝰti¬
onem d̃ĩ & dilectionem ꝓxrimi docet ma¬
gister ds. in quib tria inuenit homo qͦ
diligat. dm̃. se ipsum. & ꝓxrimũ: atq ille
inse diligendo non errat qui dm̃ diligit.
consequens est ut etiam ꝓrimo ad diligea¬
dũ dm̃i consulat quẽ iubetur sicut se ipsũ
diligere. sic uxori. sic filiis. sic domesticis
sic cȩteris quib potuerit hominib & ad
hoc sibi a ꝓximo si forte indiget consuli
uelit: ac ꝑhoc erit pacatus quantũ in ip¬
so est omni homini pace hominũ idest
ordinata concordia: euuis hic ordo est
Primũ. ut nulli noceat: deinde ut etĩa ꝓse
cui potuerit. Primitꝰ ergo in est ei suorĩ
cura. Ad eos quippe habet oportuniorẽ
facilioremq aditum consulendi: uel na¬
ture ordine. uel ipsius societatis huma¬
nȩ. Unde apłs dicit. Quisquis autẽ suis
& maxime domesticis non ꝓuidet: fidẽ
denegat. & est infideli deterior

Expanded text:
quia duo praecipua praecepta, hoc est dilectiquia duo praecipua praecepta, hoc est dilectionem Dei et dilectionem proximi, docet magister Deus, in quibus tria inuenit homo quae diligat, Deum, se ipsum et proximum, adque ille in se diligendo non errat, qui Deum diligit: consequens est, ut etiam proximo ad diligendum Deum consulat, quem iubetur sicut se ipsum diligere sic uxori, sic filiis, sic domesticis, sic ceteris quibus potuerit hominibus, et ad hoc sibi a proximo, si forte indiget, consuli uelit; ac per hoc erit pacatus, quantum in ipso est, omni homini pace hominum, id est ordinata concordia, cuius hic ordo est, primum ut nulli noceat, deinde ut etiam prosit cui potuerit. Primitus ergo inest ei suorum cura; ad eos quippe habet opportuniorem facilioremque aditum consulendi, uel naturae ordine uel ipsius societatis humanae. Unde apostolus dicit: Quisquis autem suis et maxime domesticis non prouidet, fidem denegat
Abbreviated transcription (Latin):
Sed quia homini rationalis anima iest
totũ hoc quod habet commune cũ bestis
subdit paci anime rationalis: ut mente
aliquid cõtempletur & scdm̃ hoc aliqͥd
agat. ut sit ei ordinata cognitionis acti¬
onisq consensio. quã pacem rationalis
anime dixeramus Ad hoc enĩ uelle qͥ¬
bet nec dolore molestari. nec desiderio
ꝑturbari. nec morte dissolui: ut aliqͥd
utile cognoscat. & scdm eam cognitione
uitam moresq componat. Sed ne ip¬
so studio cognitionis ꝓpter humane m̃¬
tis infirmitatem in pestem alicuius erro¬
ris incurrat. opus habet magisterio di¬
no cui certus obtẽperet: & ad iutorio ut
liber obtemperet. Et qm̃ quandui est
inisto mortali corꝑe peregrinat᷑ a dño.
ambulat ꝑfidem non ꝑspeciem: ac ꝑ hoc
omnem pacem uel corporis uel anime
uel simul corporis & animȩ refert ad
illam pacem quȩ homini mortali est cũ
immortali do. ut ei sit ordinata infide
sub eterna lege obȩdientia. Iam uero

Expanded text:
Sed quia homini rationalis anima inest, Sed quia homini rationalis anima inest, totum hoc, quod habet commune cum bestiis, subdit paci animae rationalis, ut mente aliquid contempletur et secundum hoc aliquid agat, ut sit ei ordinata cognitionis actionisque consensio, quam pacem rationalis animae dixeramus. Ad hoc enim uelle debet nec dolore molestari nec desiderio perturbari nec morte dissolui, ut aliquid utile cognoscat et secundum eam cognitionem uitam moresque conponat. Sed ne ipso studio cognitionis propter humanae mentis infirmitatem in pestem alicuius erroris incurrat, opus habet magisterio diuino, cui certus obtemperet, et adiutorio, ut liber obtemperet. Et quoniam, quamdiu est in isto mortali corpore, peregrinatur a Domino: ambulat per fidem, non per speciem; ac per hoc omnem pacem uel corporis uel animae uel simul corporis et animae refert ad illam pacem, quae homini mortali est cum inmortali Deo, ut ei sit ordinata in fide sub aeterna lege oboedientia. Iam uero
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓximo indõ: qui autẽ ꝑperam. nec
illa accipiat. & hec amittãt
MNiS igitur usus rerũ tẽporaliũ refer-
ciuitate. in cęlesti autẽ ciuitate refertur
ad fructum pacis eterne. Qua propter.
si irrationalia ẽẽmus animantia. nichil¬
appeteremus prȩter ordinatam tẽpera¬
turam partium corꝑis & requiem appe¬
titionũ. Nichil ergo prȩter quietẽ cor¬
poris & copiam uoluptatũ: & pax cor¬
poris ꝓdesset paci anime. Si enĩ desit
pax corꝑis. impeditur etiam irrationa¬
lis animȩ pax: quia requiem appetiti¬
onũ consequi non potest. Utrũq autẽ
simul ei paci ꝓdest quã inter se habent
anima & corpus: idest ordinate uite ac
salutis. Sicut enim pacem corꝑis ama¬
re se ostendunt animantia cum fugiuĩs
dolorem. & pacem animȩ cũ propt̃ ex¬
plendas indigentias appetitionum uo¬
luptatem sequunt᷑: ita mortẽ fugiendo
satis indicant quantũ diligant pacem
qua sibi conciliant᷑ anima & corpus.

Expanded text:
proximo in Deo: qui autem perperam, nec proximo in Deo: qui autem perperam, nec illa accipiat, et haec amittatmnis igitur usus rerum temporalium refertu terrena: in coelesti autem civitate refertur ad fructum pacis aeternae. Quapropter si irrationalia eadpeteremus praeter ordinatam temperaturam partium corporis et requiem adpetitionum; nihil ergo praeter quietem carnis et copiam uoluptatum, ut pax corporis prodesset paci animae. Si enim desit pax corporis, inpeditur etiam inrationalis animae pax, quia requiem adpetitionum consequi non potest. Utrumque autem simul ei paci prodest, quam inter se habent anima et corpus, id est ordinatae uitae ac salutis. Sicut enim pacem corporis amare se ostendunt animantia, cum fugiunt dolorem, et pacem aahnae, cum propter explendas indigentias adpetitionum uoluptatem sequuntur: ita mortem fugiendo satis indicant, quantum dili. gant pacem, qua sibi conciliantur anima et corpus.
Abbreviated transcription (Latin):
lunca atq in se ipso habere satis etĩa cũ¬
contẽpserunt benignissimũ largitorem.
Ds̃ ergo naturarum omniũ sapientissi¬
mus conditor & iustissimus ordinator qͥ
terrenorũ ornamentorũ maximũ insti¬
tuit mortale genus humanũ dedit ho¬
minib quȩdam bona huic uite congrua.
idest pacem temporalem ꝓ modulo morta¬
lis uite in ipsa salute ac in columitate & so¬
eietate sui generis. & quȩq huic paci uł
tuende uel recuperande necessaria sunt.
sicut ea quȩ apte & conuenienter adia¬
cent sensib lux. uox. aurȩ spirabiles at¬
q potabiles & quic quid ad alendum. de¬
gendum. curandum. ornandũq corpus
congruit: eo pacto equissimo. ut qui mor¬
talis talib bonis paci mortalium ac com¬
modatis usus recꝰte fuerit. accipiat ampli¬
ora atq meliora ipsam scilicet immortali¬
tatis pacem eiq conuenientẽ gloriã &
honorem muita ęterna ad fruendũ dõ.

Expanded text:
lunca atque in se ipso habere satis agebat, culunca atque in se ipso habere satis agebat, cucontempserunt benignissimum largitorem. Deus ergo naturarum omnium sapientissimus conditor et justissimus ordinator, qui terrenorum ornamentorum maximum instituit mortale genus humanum, dedit hominibus quaedam bona huic vitae congrua, id est, pacem temporalem pro modulo mortalis vitae in ipsa salute et incolumitate ac societate sui generis, et quaeque huic paci vel tuendae vel recuperandae necessaria sunt, sicut ea quae apte ac convenienter adjacent sensibus, lux, nox, aurae spirabiles, aquae potabiles, et quidquid ad alendum, tegendum, curandum ornandumque corpus congruit: eo pacto aequissimo, ut qui mortalis talibus bonis paci mortalium accommodatis recte usus fuerit, accipiat ampliora atque meliora, ipsam scilicet immortalitatis pacem, eique convenientem gloriam et honorem in vita aeterna ad fruendum Deo, et
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ non parũ felicior fuit. quia tale
monstrũ ip̃se non genuit. nil cinquã da¬
ret sed a quo posset quic quid uellet & qͦn¬
do posset & quantũ uellet auferret: tam̃
in ipsa sua spelunca solitaria cuius ut de¬
scribitur semꝑ recenti cęde tepebat hu¬
mus. nichil aliud quã pacẽ uolebat. in
qua nemo illi molestus esset. nec eiꝰ quie¬
tem uis ullius terrorue deturbaret. Cũ
corpore deniq suo pacẽ habere cupiebat.
& quantũ habebat tantũ illi bene erat:
quandoqͥdẽ membris obtẽꝑ antib impe¬
rabat. & ut suam mortalitatem aduer¬
sum se ex indigentia rebellantẽ. ac sediti¬
onem famis ad dissociandam atq exclu¬
dendam de corꝑe animam concitantẽ
quanta posset festinatione pacaret. ra¬
piebat. necabat. uorabat: & quãuis
immanis ac ferus. paci tam̃ sue uitę
ac salutis immaniter ac ferociter con¬
sulebat. Ac ꝑ hoc si pacem quã in sua spe¬

Expanded text:
tantum non parum felicior fuit, quia tale tantum non parum felicior fuit, quia tale monstrum ipse non genuit: nihil cuiquam daret, sed a quo posset quidquid vellet, et quando posset, et quantum vellet auferret: tamen in ipsa sua spelunca solitaria, cujus, ut describitur, semper recenti caede tepebat humus , nihil aliud quam pacem volebat, in qua nemo illi molestus esset, nec ejus quietem vis ullius terrorve turbaret. Cum corpore suo denique pacem habere cupiebat: et quantum habebat, tantum illi bene erat. Quandoquidem membris obtemperantibus imperabat; et ut suam mortalitatem adversum se ex indigentia rebellantem, ac seditionem famis ad dissociandam atque excludendam de corpore animam concitantem, quanta posset festinatione pacaret, rapiebat, necabat, vorabat; et quamvis immanis ac ferus, paci tamen suae vitae ac salutis immaniter et ferociter consulebat: ac per hoc si pacem, quam in sua spe
Abbreviated transcription (Latin):
tis ita ut sic ei seruirent quẽ adinodũ sibi
donii suȩ seruire uolebat: non se iam latro¬
nũ latebris conderet. sed regem conspicu¬
um sublimaret. cũ eadem in illo cupidi¬
tas & malitia ꝑmaneret. Pacem itaq cũ
suis om̃s habere cupiunt. quos ad arbitri¬
um suũ uolunt uiuere. Nam & cũ qͥb
bellum gerunt suos facere si possint uo¬
lunt: eisq subiectis leges suȩ pacis im¬
ponere. S ed faciamus aliquem qualem
canit poetica & fabulosa narratio: quẽ
fortasse ꝓpter ipsam insociabilem ferita¬
tem semihominem quã hominẽ dicere
maluerunt. Quamuis ergo huius reg¬
nũ dire spelunce fuerit solitudo. tamq
malitia singłaris ut ex hac ei nom̃ inuen¬
tum sit. grece namq malus cacos dicitur
quod ille uocabatur. nulla coniunx ei
blandum ferret referretq sermonẽ. nul¬
lis filiis uel alluderet paruulis uel gran¬
diusculis imꝑaret: nullo amici colloquio¬
frueretur. nec uulcani patris. quo uł m

Expanded text:
tis, ita ut sic ei seruirent, quem ad modum sibi tis, ita ut sic ei seruirent, quem ad modum sibi domi suae seruiri uolebat: non se iam latronem latebris conderet, sed regem conspicuum sublimaret, cum eadem in illo cupiditas et malitia permaneret. Pacem itaque cum suis omnes habere cupiunt, quos ad arbitrium suum uolunt uiuere. Nam et cum quibus bellum gerunt, suos facere, si possint, uolunt eisque subiectis leges suae pacis inponere. Sed faciamus aliquem, qualem canit poetica et fabulosa narratio, quem fortasse propter ipsam insociabilem feritatem semihominem quam hominem dicere maluerunt. Quamuis ergo huius regnum dirae speluncae fuerit solitudo tamque malitia singularis, ut ex hac ei nomen inuentum sit Graece namque malus xax:m dicitur, quod ille uocabatur, nulla coniux ei blandum ferret referretque sermonem, nullis filiis uel adluderet paruulis uel grandiusculis imfrueretur, nec Vulcani patris, quo vel hinc
Abbreviated transcription (Latin):
teneant. non efficiunt quod intendunt.
Proinde latrones ipsi ut uehementius &
tutius infesti sint paci: cȩteroꝵ pacem uo¬
lunt habere sociorũ. Sed & si unus sit
tam prepollens uirib & consocios ita cauens.
ut nulli socio se committat. solusq insidiats
& preualens quib potuerit oppressis & ex¬
tinctis prȩdas agat: cũ eis certe quos oc¬
cidere non potest᷑ & quos uult latere qͦd
facit. qualemcũq umbram pacis habet.
indomo autẽ sua. cũ uxore & cũ filiis &
si quos alios illic habet studet ꝓfecto esse
pacatus: eis quippe ad nutũ obtẽperanti¬
bus sine dubio delectatur. Nam si non
fiat indignatur. corripit. uindicat: &
domus suȩ pacem si ita necesse sit etiã se¬
uiendo cõponit. quã sentit ẽẽ non posse
nisi ciuida principio qͦd ipse in domo sua
est cȩtera in eadem domo domestica soci¬
etate subiecta sint. Idõq si offerretur ei
seruitus plur imͣum uel ciuitatis uel gen¬

Expanded text:
teneant, non efficiunt quod intendunt. teneant, non efficiunt quod intendunt. Proinde latrones ipsi, ut uehementius et tutius infesti sint paci ceterorum, pacem uolunt habere sociorum. Sed etsi unus sit tam praepollens uiribus et conscios ita cauens, ut nulli socio se committat solusque insidians et praeualens quibus potuerit obpressis et exstinctis praedas agat, cum eis certe, quos occidere non potest et quos uult latere quod facit, qualemcumque umbram pacis tenet. In domo autem sua cum uxore et cum filiis, et si quos. alios illic habet, studet profecto esse pacatus; eis quippe ad nutum obtemperantibus sine dubio delectatur. Nam si non fiat, indignatur corripit uindicat et domus suae pacem, si ita necesse sit, etiam saeuiendo conponit, quam sentit esse non posse, nisi cuidam principio, quod ipse in domo sua est, cetera in eadem domestica societate subiecta sint. Ideoque si offerretur ei seruitus plurium, uel ciuitatis uel gen
Abbreviated transcription (Latin):
UOD enim mecũ quisquis res hu-¬
manas naturãq cõmunem ut cũq
intuetur agnoscit: sicut nemo. ẽ. qͥ gau¬
dere nolit. ita nemo est qui pacẽ habere
nolit: quando quidẽ & ipsi qui bella uo¬
lunt nichil aliud quã uincere uolunt.
Ad gloriosam gͦpacem bellando cupi¬
unt ꝑͥuenire. Nam quid alud. ẽ. uicto¬
ria: nisi subiectio repugnantiũ: Quod
cũ factũ fuerit: pax erit. Pacis igitur
intentione geruntur & bella: ab his etĩa
qui uirtutẽ bellicam student exercere un¬
perando atq pugnando. Unde pace. bel¬
li constat ẽẽ optabilem finem. Omnis
enĩ homo etĩa belligerando pacẽ requirit:
nemo autẽ bellum pacificando. Nam &
illi qui pacem inqua sunt ꝑ turbari uolunt.
non pacem oderunt. sed eam ꝓ arbitrio
suo cupiunt cõmutari. Non ergo ut sit
pax nolunt: sed ut ea sit quã ipsi uolunt.
Deniq & si ꝑseditionem se ab aliis sepa-¬
rauerint: cum eis ipsis conspiratis uel con¬
iuratis suis nisi qualencũq pacis speciem

Expanded text:
uod enim mecum quisquis res humanas naturamque communem utcumque intuetur agnoscit, sicut nemo est qui gaudere nolit, ita nemo est qui pacem habere nolit. Quando quidem et ipsi, qui bella uolunt, nihil aliud quam uincere uolunt; ad gloriosam ergo pacem bellando cupiunt peruenire. Nam quid est aliud uictoria nisi subiectio repugnantium ? quod cum factum fuerit, pax erit. Pacis igitur intentione geruntur et bella, ab his etiam, qui uirtutem bellicam student exercere imperando adque pugnando. Unde pacem constat belli esse optabilem finem. Omnis enim homo etiam belligerando pacem requirit; nemo autem bellum pacificando. Nam et illi qui pacem, in qua sunt, perturbari uolunt, non pacem oderunt, sed eam pro arbitrio suo cupiunt commutari. Non ergo ut sit pax nolunt, sed ut ea sit quam uolunt. Denique etsi per seditionem se ab aliis separauerint, cum eis ipsis conspiratis uel coniuratis suis nisi qualemcumque speciem pacis
Abbreviated transcription (Latin):
respublica ẽẽ dicatur. in quo iustitia non
est. Si enĩ dicunt ñ spiritib immundis
sed diis bonis atq scĩs insua republica ser¬
uisse romanos: nunquid eadẽ totiens repe¬
tenda sunt quȩ iam satis mnimo ultra quã
satis est diximus Quis enĩ adhunc locũ
ꝑsuꝑiores huius operis libros ꝑuenit. qui
dubitare adhuc possit malis & impuris
demonib seruisse romanos nisi uel numiũ
stolidus uel impudentissime contentiosus :
Sed ut taceam quales sint qͦs sacrificiis co¬
lebant: in lege uerissimi dĩ scriptũ est. Sa¬
crificans diis eradicabitur: nisi dũo tantũ.
Nec bonis igit᷑ nec malis diis sacrificari uo¬
luit: qui hoc cũ tanta cõminatione p̾cepit.¬
XXII.

Expanded text:
res publica esse dicatur, in quo iustitia non res publica esse dicatur, in quo iustitia non est. Si enim dicunt non spiritibus inmundis, sed dis bonis adque sanctis in sua re publica seruisse Romanos: numquid eadem totiens repetenda sunt, quae iam satis, immo ultra quam satis est diximus? Quis enim ad hunc locum per superiores huius operis libros peruenit, qui dubitare adhuc possit malis et inpuris daemonibus seruisse Romanos, nisi uel nimium stolidus uel inpudentissime contentiosus? Sed ut taceam quales sint, quos sacrificiis colebant: in lege ueri Dei scriptum eat: Sacrificans dis eradicabitur nisi Domino tantum. Nec bonis igitur nec malis dis sacrificari uoluit, qui hoc cum tanta comminatione praecepit.XXII.
Abbreviated transcription (Latin):
in eo putandũ est ẽẽ iustidiȩ. quando qͥde dõ
non seruiens nullomͦ potest iuste animus
corpori. aut humana ratio uitiis cȩt̾is im¬
perare: Et si in homine tali non. ẽ. ulla u¬
stitia: ꝓculdubio nec in hominũ cȩtu qͥ ex
hominib talib constat. Non est hic ergo
iuris ille consensus qͥ hominũ multitudinẽ
popłm facit. cuius res dicit᷑ ẽẽ respublica.
Nam de utilitate quid dicam: cuius etiam
cõmunione sociatus cȩtus hominũ sicut
sese habet ista diffinitio popłs nuincupa¬
tur: Quãuis eñi. si diligenter attendas
nec utilitas sit ulla uiuentium qui ui-¬
uunt impie. sicut uiuit omnis qui non
seruit dõ seruitq denionib. tantomagis
impiis quantomagis sibi cũ sint immun¬
dissimi spiritus tanquã diis sacrificari uo¬
lunt: tamen quod de iuris consensu dixi¬
mus satis esse arbitror unde appareat ꝑ
hanc diffinitionem non ẽẽ popłm cuns

Expanded text:
in eo putandum est esse iustitiae? quando quidem Deo in eo putandum est esse iustitiae? quando quidem Deo non seruiens nullo modo potest iuste animus corpori aut humana ratio uitiis imperare. Et si in homine tali non est ulla iustitia. procul dubio nec in hominum coetu, qui ex hominibus talibus constat. Non est hic ergo iuris ille consensus, qui hominum multitudinem populum facit, cuius res dicitur esse res publica. Nam de utilitate quid dicam, cuius etiam communione sociatus coetus hominum, sicut sese habet ista definitio, populus nuncupatur? Quamuis enim, si diligenter adtendas, nec utilitas sit ulla uiuentium, qui uiuunt inpie, sicut uiuit omnis, qui non seruit Deo seruitque daemonibus, tanto magis inpiis, quanto magis sibi, cum sint inmundissimi spiritus, tamquam dis sacrificari uolunt: tamen quod de iuris consensu diximus satis esse arbitror, unde appareat per hanc definitionem non esse populum, cuius
Abbreviated transcription (Latin):
iustitiam nͥ sequat᷑ imperiosa ciuitas cuiiꝰ
est magna respublica non eam posse pro¬
uintiis imperare: responsum. ẽ. a parte
iustitiȩ. ido iustũ ẽẽ quod talib hominib
sit utilis seruitus & ꝓ utilitate eoꝵ fieri
cũ recte fit. id. ẽ. cũ improbis aufertur
in iuriarũ licentia. & domiti melius se ha¬
bebunt quia indomiti deterns se habu
erunt. Subditũq est ut ista ratio firmare¬
tur ueluti a natura sumptũ nobile ex emplũ
atq dictũ est. Cur igitur ds̃ homini. ani¬
mus imperat corpori. ratio libidim cȩderis¬
q uitiosis animi partib: Plane hoc ex¬
emplo satis edoctum. ẽ. quib dam ẽẽ utilem
seruitutẽ. & dõ quidẽ ut seruiatur utile ẽẽ
om̃ib: seruiens autẽ dõ animus recꝰte impe¬
rat corꝑi: inq ipso animo ratio dõ dño sub¬
dita recte imperat libidini uitiisq cȩteris.
Qua propter. ubi homo dõ nonseruit qͥd

Expanded text:
iustitiam nisi sequaiustitiam nisi sequaest magna res publica, non eam posse provinciis imperare. Responsum est a parte iustitie, ideo iustum esse, quod talibus hominibus sit utilis servitus et pro utilitate eorum fieri, cum recte aliquid fit, id est cum improbis aufertur iniuriarum licentia, et domiti melius se habebuerunt; subditumque est, ut ista ratio firmaretur, ueluti a natura sumtum nobile exemplum adque dictum est: \'Quur igitur Deus homini, animus imperat corpori, ratio libidini ceterisque uitiosis animi partibus?\' Plane hoc exemplo satis edoctum est quibusdam esse utilem seruitutem, et Deo quidem ut seruiatur utile esse omnibus. Seruiens autem Deo animus recte imperat corpori, inque ipso animo ratio Deo Domino subdita recte imperat libidini uitiisque ceteris. Quapropter ubi homo Deo non seruit, quid
Abbreviated transcription (Latin):
colunt alienͣa ase ueritate. Deinde post
uerba huius quasi oraculi sua ipse conte¬
xens: piissimũ igit᷑ uirũ inquit eũ dixit
& eiis animam sicut & aliorũ piorũ post
obitũ immortalitatẽ dignatã. & hanc co¬
lere xp̃ianos ignorantes. Interrogantib
autẽ inquit. cur gͦ damnatus est: oraculs
buere: An qui fundũ aufert eius a quo
emptus est & tradit ei qui nichil habet in
eo iuris. iniustus est: & qui se ipsum auferc
dominanti dõ a quo factus est. & malignis
seruit spiritib iustus est: Disputat. cer¬
tat acerrime atq fortissime in eisdẽ ipsis
de re publica libris. aduersus iniustitiam:
ꝓ iustitia. Et qm̃ cũ prius ageret᷑ ꝓ in iu¬
stitiȩ partib contra iustitiam. & diceret᷑
nisi ꝑ iniustitiam rẽ publicam stare auge
riq non posse. hoc ueluti ualidissimum
positũ erat. in iustũ ẽẽ ut homines homi¬
nib dominantib seruiant. quã tam̃ in¬

Expanded text:
colunt aliena a se ueritate. Deinde post colunt aliena a se ueritate. Deinde post uerba huius quasi oraculi sua ipse contexens: Tiissimum igitur uirum, inquit, eum dixit et eius animam, sicut et aliorum piorum, post obitum inmortalitate dignatam et hanc colere Christianos ignorantes. Interrogantibus autem, inquit: Quur ergo damnatus est? oraculo buere? An qui fundum aufert eius, a quo emtus est, et tradit ei, qui nihil habet in eo iuris, iniustus est; et qui se ipsum aufert dominanti Deo, a quo factus est, et malignis seruit spiritibus, iustus est? Disputatur certe acerrime adque fortissime in eisdem ipsis de re publica libris aduersus iniustitiam pro iustitia. Et quoniam, cum prius ageretur stitie partibus contra iustitiam et diceretur nisi per iniustitiam re prique non posse, hoc ueluti ualidissimum positum erat, iniustum esse, ut homines hominibus dominantibus seruiant; quam tamen in
Abbreviated transcription (Latin):
rius non ꝑ horruerit: & sacͥficans diis era¬
dicari non formidauerit. Dicit enĩbona
philosophus iste de xp̃o: quasi oblitus illus
de qua paulo ante locuti sumus condume
liȩ sue: aut quasi in somnis dii eiꝰ maledixe¬
uerint digneq laudauerint. Deniq tan¬
quã mirabile aliquid atq incredibile ꝓla¬
turus: preter opinionem inquit ꝓfecto
quib dam uideat᷑ ẽẽ qͦd dicturi sumus.
Apm̃ enĩ dii piissimũ ꝓnuntiauert̃ & im¬
mortalem factũ. & cũ bona p̃dicatione
eius meminerunt: ap̃ianos uero pollutos
inquit & contaminatos & errore implica¬
tos ẽẽ dicunt. & multis talib aduersum
eos blasphemiis utunt᷑. Deinde subicit ue¬
& post hec. de xp̃o autẽ inquit interrogã¬
tib si est ds: ait hȩc adte. Qm̃ qͥdẽ immor¬
talis anima post corpus ut incedit nosti a
sapientia autẽ abscisa semꝑ errat: uiri p¬
etate prestantissimi est illa anima: hans

Expanded text:
rius non perhorruerit, et sacrificans diis erarius non perhorruerit, et sacrificans diis eradicari non formidaverit. 2. Dicit etiam bona philosophus iste de Christo, quasi oblitus illius, de qua paliae suae, aut quasi in somnis di eius maledixeuerint digneque laudauerint. Denique tamquam mirabile aliquid adque incredibile prolaturus: Traeter opinionem, inquit, profecto quibusdam uideatur esse quod dicturi sumus.Christum enim dii piissimum pronuntiaverunt et immortalem factum, et cum bona praedicatione ejus meminerunt: Christianos vero pollutos, inquit, et contaminatos, et errore implicatos esse dicunt; et multis talibus adversus eos blasphemiis utuntur. Deinde subjicit veet post haec: \'De Christo autem, inquit, interrogantibus si est Deus, ait Hecate: Quoniam quidem inmortalis anima post corpus ut incedit, nosti; a sapientia autem abscisa semper errat. Viri pietate praestantissimi est illa anima; hanc
Abbreviated transcription (Latin):
susceptores recte dicit iudicasse de xp̃o:
qͦd eum morte pessima ex cruciandum
esse censuerint. Ds̃ itaq iudȩoꝵ cui ꝑhi¬
bet testimoniũ audiendus fuit dicens:
sacrificans diis eradicabit᷑. nͥ dõ tantũ.
Sed ad manifestiora ueniamus: & au¬
diamus quã magnũ dm̃ dicat ẽẽ iudeoꝵ.
Item ad ea quȩ interrogauit apollinem
quid melius uerbũ. siue ratio. an lex: respon¬
dit inquit uersib hȩc dicens. Ac deinde su¬
bicit apollinis uersus in quib & isti sunt:
ut quantũ satis. ẽ. inde decerpan. In dñ
uero inquit regem generatorem. & regem
ante omnia quẽ tremit cȩlum & terra atq
mare & infernorũ abdita. & ipsa numina
ꝑhorreseunt: quoꝵ lex est pater quẽ ualde
scĩ honorant hebrei. Tali oraculo dłi sui a¬
pollinis porphyrius tam magnũ dm̃ dixit
hebreorum: ut eum & ipsa numina ꝑhor¬
rescant. Cum gͦ d̾s iste dixerit sacrificans
diis eradicabitur: miror quod ipse porphy¬

Expanded text:
susceptores, recte dicit iudicasse de Christo, susceptores, recte dicit iudicasse de Christo, quod eum morte pessima excruciandum esse censuerint. Deus itaque Iudaeorum, cui perhibet testimonium, audiendus fuit dicens: Sacrificans dis eradicabitur, nisi Domino tantum. Sed ad manifestiora ueniamus et audiamus quam magnum Deum dicat esse Iudaeorum. Item ad ea, quae interrogauit Apollinem, quid melius, uerbum siue ratio an lex: cRespondit, inquit, uersibus haec dicens.\' Ac deinde subicit Apollinis uersus, in quibus et isti sunt, ut quantum satis est inde decerpam: In Deum uero, inquit, generatorem et in regem ante omnia, quem tremit et caelum et terra adque mare et iperhorrescunt: quorum lex est Pater, quem valde sancti honorant Hebraei. Tali oraculo dei sui Apollinis, Porphyrius tam magnum Deum dixit Hebraeorum, ut eum et ipsa numina perhorrescant. Cum ergo Deus iste dixerit, Sacrificans diis eradicabitur, miror quod ipse Porphy