comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aquã intellegendũ .ẽ. Nam hodie que
dicimꝰ ciuitatẽ supra mare positam. cũ
nõminari. sediuxta mare sit constituta
Velceste spiritaliter accipiendũ .ẽ
quia suꝑ aquã sacribaptismatis terre
uinr̃a id .ẽ. corp̃reficitur dũ religio¬
nis stabilitate formatur. Quiꝑ ecit¬

Expanded text:
aquam intelligendum est; nam hodieque aquam intelligendum est; nam hodieque dicimus civitatem super mare positam, cum non in mari, sed juxta mare sit constituta. Vel certe spiritualiter accipiendum est, quia super aquam sacri baptismatis terra nostra, id est corpus reficitur, dum religionis stabilitate formatur. Ve
Abbreviated transcription (Latin):
sed diftincti atque conpositi creatoris
sui uoluntate ꝑ aguntur. Nec moueat
qđ caelos plurtili numero nuncupauit :
quando & alibi legitur. laudate eum
caeli caelorum : & apłs ait Raptus su usq
ad tertiũ caelum: Qua ꝓpt̃ defisure
nob̵ nonlic& quanti sint qđ inscriptu¬
ris sacris non legitur explicatum
ost quam decȩlis dixit: consequers
fuit ut deterra quoq loqueretur
Nam & hanc fecit in intellectu Ipse ẽ
enim intellectus : qui cuncta cõplexus
& potentiã suae dispositionis impleuit:
sed ꝑ quiramꝰ curhic dixerit terrã positã
suꝑ aquas cumdicat iob qui suspendit
terrã innihili & alibi: qui suspendit trib
digitis molẽ terrȩ quod nom̃ ẽ ci : sed
neutrũ sibi noscitur. eẽ contrarium
qm̃terrã dicere potuit suꝑ aquas. ẽẽ
&iam cũ multo spatio distare uider&:
sic enim &cȩlum dicimꝰ supranos : dum
tam̃. aeris magna spatia int̃ eẽ. noscant᷑:
siue utaluis uidetur suꝑ aquã. iuxta

Expanded text:
sed distincti atque compositi Creatoris sed distincti atque compositi Creatoris sui voluntate peraguntur. Nec moveat quod coelos plurali numero nuncupavit, quando et alibi legitur: Laudate eum, coeli coelorum . Et Apostolus ait: Raptus sum usque ad tertium coelum . Quapropter definire nobis non licet quanti sint, quod in Scripturis sacris non legitur explicatumPostquam de coelis dixit, consequens fuit ut de terra quoque loqueretur; nam et hanc fecit in intellectu. Ipse est enim intellectus qui cuncta complexus potentiam suae dispositionis implevit. Sed perquiramus cur hic dixerit, terram positam super aquas, cum dicat Job: Qui suspendit terram in nihilo . Et alibi: Qui suspendit tribus digitis molem terrae, quod nomen est ei ? Sed neutrum sibi noscitur esse contrarium, quoniam terram dicere potuit super aquas esse, etiam cum multo spatio distare videretur; sic enim et coelum dicimus supra nos, dum tamen aeris magna spatia interesse noscantur. Sive ut aliis videtur super aquam, juxta
Abbreviated transcription (Latin):
ministeria eũ creasse non dubium ẽ:
Sic enim sentiendum sequentia declatip¬
sque adpinem psalon laus de¬
promitur ꝑnarrationem p̃conialẽ :
Narratio ẽ enim rerum gestarum collec¬
ta expositio Dñĩautem resgestalnarra¬
re : laudare .ẽ. Ipsum .ẽ. ergo quod supe¬
rius dixit quifecit mirabilia magna
solus : qm̃ hȩc non ꝑcreaturas. sed sola uir¬
tute suae diuinitatis operatus ẽ. Nam qđ
dicit caelos in intellectu fecit : potentiã
ipsam dispositionis expres sit Illeenim
non fecit aliqua uidendo: Necalior ũ
fabricas emulando: sed quicquid intelle¬
tu sua maiestatis disposuit Hoc& ad
effectum mom̃tanea operatione ꝑducit
Perfectio enim rerũ : uoluntas ipsius ẽ
nec moram recipit: quodille decreuit:
Sicenim insuperiore psalmo dictum. ẽx
Omnia quȩcũq uoluit dñs. feait incaelo
& interra: In intellec tuergo caelos fecit:
quia nulla confusione: nulla inordina¬
tione. nulla informitate creata sunt :

Expanded text:
ministeria eum creasse non dubium est. ministeria eum creasse non dubium est. Sic enim sentiendum sequentia declaUsque ad finem psalmi laus depromitur per narrationem praeconialem. Narratio est enim rerum gestarum collecta expositio. Domini autem res gestas narrare, laudare est. Ipsum est ergo quod superius dixit: Qui fecit mirabilia magna solus: quoniam hoc non per creaturas, sed sola virtute suae divinitatis operatus est. Nam quod dixit, coelos in intellectu fecit, potentiam ipsam dispositionis expressit. Ille enim non facit aliqua videndo, nec aliorum fabricas aemulando; sed quidquid in intellectu suae majestatis disposuit, hoc et ad effectum momentanea operatione perducit. Perfectio enim rerum voluntas ipsius est; nec moram recipit quod ille decreverit. Sic enim in superiore psalmo dictum est: Omnia quaecunque voluit Dominus fecit in coelo et in terra . In intellectu ergo coelos fecit, quia nulla confusione, nulla inordinatione, nulla informitate creati sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
cutio. sic enim dicitur. dñs dominoꝵ
que ad modum &ds̃ deorũ. Nam & iñs.
dominas dicimꝰ scõs : dicim angelos: sed
dñs dominoꝵ ille soł . ẽ: cui cuncta de¬
seruiunt. Ipse &iam sc̃s scõrum : ip sẽ
re x regum . & omnium potestatũ in effa¬
biliter culm̃ excelsum. Quis enĩ dubit&
supra om̃a eẽ. qui& creare omnia & uni¬
uersa prȩual& continere. Qui pecit
pirabilia.magha soł qm̃ inscđor
Cicut in illis trib uersib supra posttũ. ẽ.
confitemini ÷ ita & ꝑ hõs om̃s uersus
quiuariantur usq: ad finẽ. confitemini
sub audiendũ.ẽ. Quae figura dicitur
apocrnu. Id .ẽ. a cõmuni. ut nob plena
possit constare sententia. Maxime
quando &in hac similitudine fin& psalm̃
Dicitur itaq fecisse mirabilia magna soł
quasinon & ꝑ angelos & ꝑ apłos. & palios
seruos suos diuersarum uir tutum signa
monstrauerit: sed hic memoratur fecisse
solus : ub i uerbo suo conditiones rerũ
fabricasse monstratur : quando &ipsi

Expanded text:
Sic enim dicitur Dominus dominorum, quemadmodum et Deus deorum. Nam et dominos sanctos dicimus angelos; sed Dominus dominorum ille solus est cui cuncta deserviunt. Ipse etiam Sanctus sanctorum, ipse Rex regum, et omnium potestatum ineffabiliter culmen excelsum. Quis enim dubitet supra omnia esse, qui et creare omnia, et universa praevalet continere? Vers. 4. Qui fecit mirabilia micut in illis tribus versibus supra positum est, confitemini, ita et per hos omnes versus qui variantur usque ad finem, confitemini subaudiendum est. Quae figura dicitur ἀπὸ κοίνου, id est a communi, ut nobis plena possit constare sententia; maxime quando et in hac similitudine desinit psalmus. Dicitur itaque fecisse mirabilia magna solus, quasi non per angelos et per apostolos servos suos 462 diversarum virtutum signa monstraverit. Sed hic memoratur fecisse solus, ubi Verbo suo conditiones rerum fabricasse monstratur, quando et ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
Lum hos uersus supecius cisdẽ uerb
dixerit : hictantum dõ calimutas sede¬
claratur. Superius autẽ hab& dõ deoꝵ
omnia potuisse condudi: & ut cuncta
ad eius confessionẽ reuocare dignar&:
Infinem iterũ memorat confiten dum:
Nequid praeter eiꝰ laudem. & miscđam
agiposse creder&. CONCLUSIO
Mirabilis psalmꝰ & nimia uirtute
ꝓfund̾: quiuelut ftellis micantib:
Cuius enim uirtutis sit atq potentiae:
in parali pomenon. ostendit᷑ ubi ait
Cum dñm laudare coepissent & dicere
mi scđa eius Implebat᷑ dom̃ dñi nube
nepossent sacer dotes stare & ministrare
ꝓpt̃ caliginẽ. Com pleuerat enĩ gloriad ñi
domum dñi Proinde quid potest a nob̃
simile dici. quã quod dese auctoritas
cognoscitur ipsa testari: nã lic& i nom¬
nib psalmis sipure canant᷑ diuinã nob̃
certũ sit ad eẽ p̃sentiam. Hoc tamen
euidentius credit᷑. qđ legis auctoritate

Expanded text:
Cum hos versus superius eisdem verbis dixerit, hic tantum Deo coeli, mutasse declaratur; superius autem habet, 464 Deoomnia potuisse concludi. Et ut cuncta ad ejus confessionem revocare videretur, in fine iterum memorat confitendum: ne quid praeter ejus laudem et misericordiam agi posse crederetur. Conclusio psalmi. Mirabilis psalmus et nimia virtute profundus, qui velut stellis micantibusCujus enim virtutis sit atque potentiae in Paralipomenon ostenditur, ubi ait: Cum Dominum laudare coepissent et dicere: ia ejus; implebatur domus Dei nube, ne possent sacerdotes stare et ministrare propter caliginem. Compleverat enim gloria Domini domum Dei . Proinde quid potest a nobis simile dici, quam quod de se auctoritas cognoscitur ipsa testari? Nam licet in omnibus psalmis, si pure canantur, divinam nobis certum sit adesse praesentiam, hoc tamen evidentius creditur, quod legis auctoritate
Abbreviated transcription (Latin):
Canus fortis: adiuncibilẽ ꝑtin&
actionem Brachium ex cel fum
adomni potentiã dñi singularẽ. Fortis
eum actio. ab rachio uenit excelso:
qm̃ effectus rerum suum demonstrat sẽꝑ
Driscȩ auctoritatis uiri. mare rubrũ
induo decim diuisiones dixer̃. eẽ.
pastitũ: quanta s trib constat fuis se
iudaeorum. In eo enim hic plurali nume¬
ro positũ. ẽ. in diuisiones : neputarem
mare rubrum unoitinere fuisse trans
mis sum: sed potest hoc: & spiritaliter
congruenter aduesti Rubrũ mare. ẽ.
saeculustius ꝑ mixta ꝓfunditas.
quam multis diuisionib transimus . quan¬
do conuersi ad terrã uiuentiũ dni munere
festinim. Alter enim ꝑelemosinas: alt̃
ꝑ assiduam supplicationem. Alter ꝑuir¬
ginitatẽ. alter ꝑ excellentis simã caritatẽ:
sic multis diuisionib ꝓscłi huius mare

Expanded text:
anus fortis, ad invincibilem pertinet actionem; brachium excelsum, ad omnipotentiam Domini singularem. Fortis enim actio a brachio venit excelso, quoniam effectus rerum suum demonstrat semper Priscae auctoritatis viri mare Rubrum in duodecim divisiones dixerunt esse partitum, quantas tribus constat fuisse Judaeorum. In eo enim hic plurali numero positum est, in divisiones, ne putaremus mare Rubrum uno itinere fuisse trmissum. Sed potest hoc et spiritaliter congruenter adverti. Rubrum mare est saeculi istius permixta profunditas, quam multis divisionibus transimus, quando conversi ad terram viventium Domini munere festinamus. Aliter enim per eleemosynas, aliter per assiduam supplicationem, aliter per virginitatem, aliter per excellentissimam charitatem: sic multis divisionibus per saeculi hujus mare
Abbreviated transcription (Latin):
Diabolum cũ ministris suis inf. ontem
salutis excitit: quando eos a nob po¬
tentiȩ suae uirtute remouerit. Ex¬
cutit autẽ dix̃: tãquã puluerẽ ꝓicit.
ut de hac celeritate. & uirtutẽ diuinita¬
tis ostender&. & illos terrenas sordes. eẽ
erdesertum nostraicit iquando per

Expanded text:
Diabolum cum ministris suis in fontem salutis excutit, quando eos a nobis potentiae suae virtute removerit. Excutit autem dixit, tanquam pulverem projicit, ut de hac celeritate et virtutem divinitatis ostenderet, et illos terrenas sordes esse ordia ejus. Per desertum nos trajicit, quando per
Abbreviated transcription (Latin):
uamus adlitteram luminaria
cęli astrauideant᷑ intellegi : conu̾enit
tam̃ utea paulo altius inquiramus
Magna luminaria : forte significat
angelos : potestates : thronos. domi¬
nationes. qui pietate sanctis sima cȩ¬
lesti lumine radientur. Dicendo enĩ
magna : omnib uident᷑ ante posita
quaecor poraliter lucent. Solem in po¬
Dotestas e diei solis aduentus:
quia ꝑ eum om̃is uisibilis crectura
decliritur. Usus ẽ enim scriptu¬
tarum diuinarũ huius modi sermone
loqui: sicut ait alibi Dedit eis potestatẽ
filios di fieri. Spiritaliter autẽ potest
intellegi: quando scĩs suis solẽ sapien¬
tiȩ miseratus in fundit: ut illauideant
quȩ adipsius ꝑtinere certũ . ẽ. iussiones

Expanded text:
Quamvis ad litteram luminaria coeli, astra videantur intelligi, convenit tamen ut ea paulo altius inquiramus. Magna luminaria forte significat angelos, potestates, thronos, dominationes, qui pietate sanctissima coelesti lumine radiantur. Dicendo enim magna, omnibus videntur anteposita quae corporaliter lucent. Vers. 8. Solem in poentus, quia per eum omnis visibilis creatura declaratur. Usus est enim divinarum Scripturarum hujusmodi sermone loqui, sicut ait alibi: Dedit eis potestatem filios Dei fieri . Spiritualiter autem potest intelligi, quando sanctis suis solem sapientiae miseratus infundit, ut illa videant quae ad ipsius petinere certum est jussiones
Abbreviated transcription (Latin):
udite astralogi qui sũmã rerũ
stellarũ amminis trationib datis: lunã
& stellas in potes tatẽ noctium fuis se
concessas Num quidimperium : non ne¬
ad obsequium ista sunt condita: nũqͥd
creator ager& siuitas hominũ stellis
trans agers: ꝑmisis s&: mento uos re¬
pudiant ipsi quoq philosophi. qui
tantđ poteftatẽ uisibilib reb in .eẽ. di¬
citis ut arbitrium tollatis auctora.
Nob̵ autẽ ex his. alter spiritalis sens
aperitur. Lunam forsitan ecđam de¬
bem accipere. stellas diuer sos eius
ordines scĩtate pollentes. ut sunt ep̃i:
pres biteri : diaconi: subdiaconi &
c&eri quiuelut stellȩ caeleste noscunt᷑
conuersatione radiare. Haȩ comnia
in potestate noctis : id .ẽ. in scłi istius
tenebris data sunt. ut ꝑ eos caligino¬
sareluceant corda mortalium

Expanded text:
udite, astrologiqui summam rerum stellarum administrationibus datis, lunam et stellas in potestate noctium fuisse concessas. Nunquid ad imperium, non ad obsequium ista sunt condita? Nam quid Creator ageret, si vitas hominum stellis transigere permisisset? Merito vos repudiant ipsi quoque philosophi, qui tantam potestatem visibilibus rebus inesse dicitis, ut arbitrium tollatis Auctori. Nobis autem ex his alter spiritualis sensus aperitur. Lunam forsitan Ecclesiam debemus accipere; stellas diversos ejus ordines sanctitate pollentes, ut sunt episcopi, presbyteri, diaconi, subdiaconi et caeteri qui velut stellae coelesti noscuntur conversatione radiare. Haec omnia in potestate noctis, id est in saeculi istius tenebris data sunt, ut per eos caliginosa reluceant corda mortalium
Abbreviated transcription (Latin):
actenus dicta sunt queꝑ secrea¬
uerit scã diuinitas. Nunc scđa
paste referuntur. qualia inmundo ꝑ
angelos seruosq suae pietatis effecerit
quaeduo decima . ẽ. species definitio¬
nis. quã greci. cate penon. latini ꝑ lau¬
dem dicunt. Haec ꝑ hos duo decĩuersus:
tracta ꝑman& usq ad diuisionem: & qm̃
historia nota .ẽ: uideam quid spiritalit̃
magis possit intellegi Percus sit agypti
primitiua: quando scłustius dã nauit
gloriam quaeputabat̃ . eẽ. praecipua:
Nam luxus suꝑbia. auaritia. quasipri¬
mitiua sunt mundi Ipsa .ẽ. enim primo
generat̾ pessim uenter. & uelut caros
filios amplectitur : dum rerũ istarum
cupiditate gratulat᷑. H aec dñs ꝑcussit:
quando a regulis suae diuinitatis exclusit
Mortua enim iacent. qu& auite auctore

Expanded text:
actenus dicta sunt quae per se creaverit sancta Divinitas, nunc in secunda parte referuntur qualia in mundo per angelos servosque suae pietatis effecerit. Quae duodecima est species definitionis quam Graeci κατ' ἔπαινον, Latini per laudem dicunt. Haec per hos duodecim versus tracta, permanet usque ad divisionem. Et quoniam historia nota est, videamus quid hic spiritualiter magis possit intelligi. Percussit Aegypti primitiva, quando saeculi istius damnavit gloriam, quae putabatur esse praecipua; nam luxus, superbia, avaritia, quasi primitiva sunt mundi. Ipsa enim primo generat pessimus venter, et velut charos filios amplectitur, dum rerum istarum cupiditate gratulatur. Haec Dominus percussit, quando a regulis suae divinitatis exclusit. Mortua enim jacent quae a vitae Auctore
Abbreviated transcription (Latin):
ubi tempora uitȩ amaris erant lamen¬
tationibus occupata: Ulerum haec isto¬
ria ad spiritalem intellegentiã trans¬
feratur. Saliꝰces sunt arbores supra
ripas fluminis pinguissima uiriditate
gaudentes : quae frequenter excisispa¬
lis atq humidȩ terrȩ reconditis altis¬
sima radice mer guntur. & fluentis ne¬
gͤari nequeunt quãuis copiosa inriga¬
tione satientur: His comparant᷑ scĩ
ac fideles homines. sicut isaias dicit
Ex ori&ur tãquã faenum in medio aq̃
& tamquã salix suꝑ defluentẽ aquã
Talib ergo uiris organa nr̃a suspendi¬
mus: quando cõmunicata gratia de
scripturarũ diuinarũ lectione c̃ferim:
Ipsa sunt enim nr̃a organa: quȩ & psal¬
modiȩ gratiam pręstant. & alt̾nanos
collatione l&ificant: In medio eius. ba¬
biloniȩ ciuitatis dicit non fluminis.
quia neces se.ẽ. in medio mundi sit sanc¬
tis sim xp̃ian. quãuis a suꝑna animo
uideatur. eẽ. trans latus. Quia illic

Expanded text:
ubi tempora vitae amaris erant lamenubi tempora vitae amaris erant lamentationibus occupata? Verum haec historia ad spiritualem intelligentiam transferatur. Salices sunt arbores supra ripas fluminis pinguissima viriditate gaudentes, quae frequenter excisis palis, atque humidae terrae reconditis, altissima radice merguntur; et fluentis necari nequeunt, quamvis copiosa irrigatione satientur. His comparantur sancti ac fideles homines, sicut Isaias dicit: Exorietur tanquam fenum in medio aquae, et tanquam salix super defluentem aquam . Talibus ergo viris organa nostra suspendimus, quando communicata gratia de Scripturarum divinarum lectione conferimus. Ipsa sunt enim nostra organa, quae et psalmodiae gratiam praestant, et alterna nos collatione laetificant. In medio ejus, Babyloniae civitatis dicit, non fluminis, quia necesse est in medio mundi sit sanctissimus Christianus, quamvis ad superna animo videatur esse translatus. Vers. 3. Quia illic
Abbreviated transcription (Latin):
si onem Hic̃ floridamꝰ superbiam
letissima est. quȩ istius sȩculi uetustam¬
quam magnis fluminibus inrigatur :
supra ista ergo flumina sedent fide¬
les qui captiuitatem in hoc mundo
patiuntur & suspirantes desiderio
patriȩ suȩ. amaras lacrimas fundunt.
qm̃ ad illam promis sampacem hic per¬
uenire non preualent. Contemplandũ
est autem quod nondicit influminib:
sed superflumina Nam qui ad huc
influminibus istis sunt peccatorum
inundationerapiuntur. Qui uero
supra ripas aluei sedent: lamabillis
fluctibus diuino sunt munere liberati:
situm quoq ipsum respice temperatũ :
Nec erectos dicit ut arrogantiam fuge¬
r&: nec iacentes utruinam uitar&
sed sedentes in humilitate pias lacrimas
supra peccatorum impia fluenta trans
H icdoloris ex aggeratur a cerbitas
quando delectationem suam quaiis e
populus poterat consolari. uelut non ne¬
cessaria suspendebatur arboribus
quidenim illic agerent organa dulcia

Expanded text:
sionem, hic florida, superba, sionem, hic florida, superba, laetissima est, quae istius saeculi vitiis tanquam magnis fluminibus irrigatur. Super ista ergo flumina sedent fideles, qui captivitatem in hoc mundo patiuntur, et suspirantes desiderio patriae suae amaras lacrymas fundunt, quoniam ad illam promissam pacem hic pervenire non praevalent. Contemplandum est autem quod non dicit, in fluminibus, sed Super flumina; nam qui adhuc in fluminibus istis sunt, peccatorum inundatione rapiuntur, qui vero super ripas alvei sedent, jam ab illis fluctibus divino sunt munere liberati. Situm quoque ipsum respice temperatum; nec erectos dicit, ut arrogantiam fugeret; nec jacentes, ut ruinam vitaret, sed sedentes in humilitate pias lacrymas supra peccatorum impia fluenta transmHic doloris exaggeratur acerbitas, quando delectationem suam, qua se populus poterat consolari, velut non necessaria suspendebatur arboribus. Quid enim illic agerent organa dulcia,
Abbreviated transcription (Latin):
ut memor sit insultationũ contra ecłam
pessima uoluntate crassantiũ. beatos
as serens qui decorde suo incipientes¬
malas cogitationes abiciuNT
Duper flucina babi lo¬
nis il lic sedim & ꝑleuim
idum Reco ꝵ darem tuis ion
imis dulcis. ẽ. recordatio patriȩ :
quȩ m hostili tera ꝓbatur ex istere
Nam quantũ hȩc amara sentitur: tan¬
tum fit illa suauior. Deloco enim pere¬
grinationis: ꝓprii domicilii crescit
affectus: sed quãuis ꝓph&a is raheli¬
ticipopuli captiuitatem quaȩ sub as si¬
rus contigit exponere uideatur
Conuenit tam̃ ut eam spiritaliter ad¬
uestere debeamꝰ. Duas enim ciuitates
in hoc mundo . eẽ. crebra lectione con¬
id .ẽ. uisio pacis. Ista hic prȩs suram
patitur : & multis malis irruentibus
sauciatur. Humilis afflicta spem
habens in illa &̃ nitate quaenũ quam
nouit defectui subiacere. Ccontra
diaboliciuitas que babrlonia dicitur.
cuius interpretatio significat confu¬

Expanded text:
ut memor sit insultationum contra Ecclesiam ut memor sit insultationum contra Ecclesiam pessima voluntate grassantium, beatos asserens qui de corde suo incipientesmalas cogitationes abjiciuntuper flumina Babylonis illic sedimus et flevimus, dum recordaremur tui, Sion. imis dulcis est recordatio patriae, quae in hostili terra probatur existere; nam quantum haec amara sentitur, tantum fit illa suavior. De loco enim peregrinationis, proprii domicilii crescit affectus. Sed quamvis propheta Israelitici populi captivitatem quae sub Assyriis contigit exponere videatur, convenit tamen ut eam spiritualiter advertere debeamus. Duas enim civitates in hoc mundo esse crebra lectione comid est visio pacis. Ista hic pressuram patitur, et multis malis irruentibus sauciatur: humilis, afflicta, spem habens in illa aeternitate quae nunquam novit defectui subjacere. Econtra diaboli civitas, quae Babylonia dicitur, cujus interpretatio significat confu
Abbreviated transcription (Latin):
adpre teritum coorem Re¬
diit ordotitulorũ: significat enĩmiseri¬
cordes & sanctissimos ac tđs ad dnm
saluator ẽ. ec̃. referendos: Consideran¬
dũ ẽ. autẽ qm̃ hymn iste nona gauden¬
tib dicitur: sed sola doloꝵ cõpunctione
cantatur. Haec autẽ historia hieremia
ꝓph&i referente cõpl&a ẽ: quando
captiuitas hierusalem nabuchodono sor
rege ueniente ꝑ fecta ẽ. Extat enim
dehacre pietatis huius conpunctissim
liber : qui quadrario praenotatur alsa¬
b&o. Sed nos oport& spiritalit̾ ista susc i¬
pere. Quia in figura illis sicut dic̃apłs:
Haec omnia certũ ẽ. contigisse DIISo
erat subnabuchodonosor rege
post sȩcula longa passurds introducit᷑
adloquendum ut mala sua futura sic de¬
fleat : quasi iam uideant̾. eẽ. p̃terita
Prima sectione calamitates suas enu¬
merat subiungens inter quas lib&
sxculi huius angustias: nũquã se hie¬
rusalem ullatenus obliuisci: quã uis
euertendam eẽ. constar& Secunda
sectione ad dnm uerba conuȩrtit

Expanded text:
rediit ordo titulorum. Significat enim misericordes et sanctissimos actus ad Dominum Salvatorem esse referendos. Considerandum est autem quoniam hymnus iste non a gaudentibus dicitur, sed sola dolorum compunctione cantatur. Haec autem historia, Jeremia propheta referente, completa est, quando captivitas Jerusalem Nabuchodonozor rege veniente perfecta est. Exstat enim de hac re pietatis hujus compunctissimus liber, qui quadrifario praenotatur alphabeto. Sed nos oportet spiritualiter ista suscipere, quia in figura illis, sicut dicit Apostolus , haec omnia certum est contigisse. Diviserat sub Nabuchodonozor rege post saecula longa passurus, introducitur ad loquendum, ut mala sua futura sic defleat, quasi jam videantur esse praeterita. Prima sectione calamitates suas enumerat, subjungens inter quaslibet saeculi hujus angustias, nunquam se Jerusalem ullatenus oblivisci, quamvis evertendam esse constaret. Secunda sectione ad Dominum verba convertit,
Abbreviated transcription (Latin):
irabilis ꝑsalmus ad deuotissimos
populos instruendos : nibilenim
posttanta bene ficia reddere possum:
nr̃m trina confessione praedicemus
laudemꝰ patrȩ. laudem filiũ laudemus
ut sicut non .ẽ. in illa natura diftantia
lta nonsit & in ista liude diuersitas¬
ł laec ẽ reuera laus: quaenos reficit:
hoc pabulũ : quo anima deuota saginat᷑:
Ipsa ẽ. enim remunerationr̃a: quȩ &o
peratio: Inquantũ reficitur: ut nalla
deletatio similis. eẽ. uideat᷑ : praedicem
ltaq modo : ut eũ in aeternũ cũangelis

Expanded text:
irabilis psalmus ad devotissimos populos instruendos. Nihil enim post tanta beneficia reddere possumus, m nostrum trina confessione praedicemus. Laudemus Patrem, laudemus Filium, laudemusut, sicut non est in illo diversa substantia, ita non sit et in ipsa laude diversitas. Haec est revera laus, quae nos reficit; hoc pabulum, quo anima devota saginatur. Ipsa est enim remuneratio nostra, quae et operatio. In qua tantum reficimur, ut nulla delectatio similis esse videatur. Praedicemus itaque modo, ut eum in aete
Abbreviated transcription (Latin):
lentiam potest & creatura dici lectũ t̃.
enim. In octo gesimo primo psalmo
Ego dixi duestis & filu excelsiom̃s &
in exodo dm̃ teposui pharaoni ds aut̃
deorum non potest nisi sola scã trinitas
nuncupari. Confitemimi dño dom¬

Expanded text:
lentiam potest et creatura dici; lectum est lentiam potest et creatura dici; lectum est enim in octogesimo primo psalmo: Ego dixi, Dii estis, et filii Excelsi omnes . Et in Exodo: Deum te posui Pharaoni . Deus autem deorum non potest, nisi sola sancta Trinitas nuncupari. Vers. 3. Confitemini Domino dom
Abbreviated transcription (Latin):
Dixim̾ ꝑ capita uersuum. in . eẽ. pul¬
cherrimã uarietatẽ : in fine autem
consimilem rep&itionem: &ideo
capita tantum uersuum exponendas:
fines autẽ eorum quiuno tenore repetunt᷑
semeltantum declarasse sufficiat
Confessionem sepe diximꝰ & ad laudes
peccata. cõmuniter ꝑtinere. Hic autem
nonunum ex duob sedutrũq: accipieti¬
dum .ẽ. Doc& enim beatos uiros & lau¬
des dño iugiter dicere: & prȩterita
peccata deflere: Sic enim iustos intelle¬
gimꝰ si conuersi amalo illa damn& quae
dep̃teritis ait. Non sum dignus uocari
apłs : quia ꝑ secutus sum eccłam dĩ. Sq̃r¬
Qm̃bonus qui & laudes suasclementer
audiat : & supplicantib miseratus in¬
gat Ibi miscđam bonis tribuit : utcoro
simulacrorũ suorum inͣrisione quas¬
sauit : nunc autẽ quantus qualisque
cdator qualis aut angelus dicitur. aut
uirtutũ homo sȩpe memoratur : sed
ds̃ ille deorũ. ẽ cuinullus similisinue¬
nitur Ds quipp̃e ꝓpter honoris excel¬

Expanded text:
Diximus per capita versuum inesse pulcherrimam varietatem, in fine autem consimilem repetitionem, et ideo capita tantum versuum exponenda sunt; fines autem eorum, qui uno tenore repetuntur, semel tantum declarasse sufficiat.Confessionem saepe diximus et ad laudes peccata communiter pertinere. Hic autem non unum ex duobus, sed utrumque accipiendum est; docet enim beatos viros et laudes Domino jugiter dicere, et praeterita peccata deflere. Sic enim justos intelligimus, si conversi a malo illa damnent, quae tolus de praeteritis ait: Non sum dignus vocari apostolus, quia persecutus sum Ecclesiam Dei . Sm bonus, qui et laudes suas clementer audiat, et supplicantibus miseratus ingat; ibi misericordiam bonis tribuit ut coronesimulacrorum suorum irrisione quassavit, nunc autem quantus qualisque um Deus credatur qualis aut angelus dicitur, aut virtutum homo saepe memoratur; sed Deus ille deorum est, cui nullus similis invenitur. Deus quippe propter honoris excel
Abbreviated transcription (Latin):
Iterum nob ałl dicendũ. ẽ: gratia
quidem seꝑ nouum sed p̃cedentib
ex positionib omninonouissimum
Huic psalmus subiectus ẽ quisimilit̾
uerborum assonatione cantatu R
Diuersas enun res inchoat: sed in unã
conuenientiam uociferationis exultat
Cuius uersus: uni fines nonin ꝓbe dici¬
mus uocitandos. sicut incentesim o
septimo decimo psalmo iam diximus
Vbi quattuor uersus simili sententia
terminantur. Quic quid enim dicit᷑:
ad miscđam dñi refestur. sinequa sub¬
sifcere nullatenꝰ praeualem Merito
ergo sepius ipsa repetitur : qua e omnia
in nob indulgentis simis muneribus
operatur. N amsi causã tanti sec reti
dere: quatenꝰ & ipsanos dignetur iugi
uisitatione seruare. Hoc imitati poetȩ
assona carminum floscula condider:
suꝑnarũ uirtutum sonos admundana
studia trans ferentes: sedqm̃ uniuersi
ꝑsalmi. multi farias uidentur conti¬
nere uirtutes Istȩ ꝑfectã unitam
non in ꝓbe iudicabitur. declara reius¬
torum quimandata dñi saluta riter

Expanded text:
Iterum nobis Alleluia dicendum est, gratia quidem semper novum, sed praecedentibus expositionibus omnino notissimum. Huic psalmus subjectus est, qui simili verborum assonatione cantatur. Diversas enim res inchoat; sed in unam convenientiam vociferationis exsultat; cujus versus unifines non improbe dicimus vocitandos, sicut in centesimo decimo septimo psalmo jam diximus, ubi quatuor versus simili sententia terminantur. Quidquid enim dicitur, ad misericordiam Domini refertur, sine qua subsistere nullatenus praevalemus. Merito ergo saepius ipsa repetitur, quae omnia in nobis indulgentissimis muneribus operatur. Nam si causam tanti secreti dere; quatenus et ipsa nos dignetur jugi tuitione servare. Hoc imitati poetae assona carminum floscula condiderunt, supernarum virtutum sonos ad mundana studia transferentes. Sed quoniam universi psalmi multifarias videntur continere virtutes, iste perfectam vitam non improbe judicabitur declarare justorum, qui mandata Domini salutariter
Abbreviated transcription (Latin):
CIII.CUI. ꝑsalmis diuersas nobis
subtiliter indicas se uirtutes. sicut locis
eorum constat expositum. Cuius att̃
uir tutis p̃sens psalmꝰ . eẽ. noscatur
plenius in eius conclusione dicem
DIUI SIO PSALMI
er uniuer sum psalmũ ꝓph&a
loquitur: quiquã uistotus uelut
caelestȩ canistrum decoris rep&itio¬
nib quasi aureis regulis uideatur
intextus: unde spiritalia bona tãquã
dulcia poma conuiuis ecclesia sticis
offerantur Tam̃ in illis capitaneis
uersib quiuarie dicuntur. Prima
parte magni ficentia dñi ex ponitur.
& totius or conditio dedaratur:
Scđa parte miracula referuntur:
quae fecerit in a egypto. & ingente
iudeorum. Tertia descendit ad xp̃i¬
anos beneficia dñi. consequente ꝑr
enumerans : ut ꝑ hanc repetitionẽ
unum auctorem rerũ omnium esse
cognosceres

Expanded text:
 psalmis diversas nobis subtiliter indicasse virtutes, sicut locis eorum constat expositum. Cujus autem virtutis praesens psalmus esse noscatur, plenius in ejus conclusione dicemus. Divisio psalmi. Per universum psalmum propheta loquitur, qui quamvis totus velut coeleste canistrum, decoris repetitionibus quasi aureis regulis videatur intextus, unde spiritualia bona tanquam dulcia poma convivis ecclesiasticis offerantur: tamen in illis capitaneis versibus qui varie dicuntur, prima parte magnificentia Domini exponitur, et totius orbis conditio declaratur. Secunda parte miracula referuntur, quae fecerat in Aegypto et in gente Judaeorum. Tertia descendit ad Christianos, beneficia Domini consequenter enumerans, ut per hanc repetitionem unum auctorem rerum omnium esse cognosceres
Abbreviated transcription (Latin):
fensione meã respice & c& Beneautẽ.
definita ẽ. passio dñi diebelli scilic&
quando diabolo uicto infernoꝵ claustra
disrupta sunt. captiui liberati sunt
solusq moriendo triumphauit quino¬
uo more mortẽ morte destruxit

Expanded text:
fensionem meam respice, etc. . Bene autem definita est passio Domini, dies belli, scilicet quando, diabolo victo, infernorum claustra dirupta sunt, captivi liberati sunt, solusque moriendo triumphavit, qui novo more mortem destruxit.
Abbreviated transcription (Latin):
non manicheorum non palagiana
non apollinaris. non eutichiana. None¬
thoroana. noncetera portenta potius di¬
cenda quam dogmata hocpossunt uere
diceredño: dsm̃s estu Dicat ergo
eccła catholica : dicat sponsa degentib
aduocata que scam trinitatẽ fide uera¬
cissima confitetur Seqr. Exaudidñẽ
uocẽ dep̃cationis mea Suffecerat dici
exaudi p̃cẽmeam : nisi aliquid altius
uoluis s& intellegi: Nox enim deprẽ¬
cationis ẽ. purtas orationis & clamor
ille tacitus qui ascendit addnm̃. Dicit̃
enim tacenti moysi. quid clamas adme
Dicitur cam. Uox sanguinis fristui cla¬
mat ad me deterra: Qua ꝓpter scão pe¬
rationis uox . ẽ. rerum ipsarũ loquacissi¬
m̾ clamor. non omnib notis: sed solidño
cognitus & ideo petit & audiriuocẽ
dep̃cationis suae: quia se nouerat mu¬
nera iustissimȩ petitionis offerre:¬

Expanded text:
non Manichaeorum, non Pelagiana, non Manichaeorum, non Pelagiana, non Apollinaris, non Eutychiana, non Nestoriana, non caetera portenta potius dicenda quam dogmata, hoc possunt vere dicere Domino: Deus meus es tu. Dicat ergo Ecclesia catholica, dicat Sponsa de gentibus advocata, quae sanctam Trinitatem fide veracissima confitetur. Sequitur, exaudi, Domine, vocem deprecationis meae. Suffecerat dici: Exaudi precem meam, nisi altius aliquid voluisset intelligi. Vox enim deprecationis est puritas orationis, et clamor ille tacitus qui ascendit ad Dominum. Dicitur enim tacenti Moysi: Quid clamas ad me ? Dicitur Cain: Vox sanguinis fratris tui clamat ad me de terra . Quapropter sanctae operationis vox est rerum ipsarum loquacissimus clamor, non hominibus notus, sed soli Deo cognitus. Et ideo petit exaudiri vocem deprecationis suae, quia se noverat munera justissimae petitionis offerre
Abbreviated transcription (Latin):
dolosas & tortuosas obiectiones. quib
capiant sensus humanos. ut quasi pedi¬
b laqueum. ita m̃tib tendere ꝓbent᷑
scandalũ Laqueus enim finis idco posi¬
tus ẽ: quia uincula sua grauius sẽꝑ ads¬
tringit: Necam plexũ cius aliqua lenieate
dilabitur : cum nodosis quib dã sinib
in laqueata concludit: luxta iter ꝓprię
diccũ .ẽ. qm̃ non capiunt nisullos quia
recto uistutũ calle discedunt. Sequitur
Primum dia psalma: ubi diuisionẽ nobis
pausatio iocunda conaedit. Dixit dñs
ost crudeles laqueos priparatos
post tortuosos fines positos post
iniqua scandala diabolica fraude ma¬
chinata: uenit ad scđam partẽ ad dnm
uerba conuestens. nepessimis traditur
insidus. Dicit enim eccła purissima
fide resplendens & inde mutabiliuistu¬
te consistens: Dix dño ds̃m̃s estu :
qđ ceste non potest dicere quae caducis
ꝓbatur errorib: inplicari. Nonenim
arriana congregatio non sabelliana

Expanded text:
dolosas et tortuosas objectiones, quibus dolosas et tortuosas objectiones, quibus capiant sensus humanos, ut quasi pedibus laqueum, ita mentibus tendere probentur scandalum. Laqueus enim funis ideo positus est, quia vincula sua gravius semper astringit, nec amplexus ejus aliqua lenitate dilabitur, cum nodosis quibusdam sinibus illaqueata concludit. Juxta iter proprie dictum est, quoniam non capiunt nisi illos qui a recto virtutum calle discedunt. Sequitur primum diapsalma, ubi divisionem nobis pausatio jucunda concedit. Vers. 7. Diost crudeles laqueos praeparatos, post tortuosos funes positos, post iniqua scandala diabolica fraude machinata, venit ad secundam partem, ad Dominum verba convertens, ne pessimis tradatur insidiis. Dicit enim Ecclesia purissima fide resplendens, et indemutabili virtute consistens: Dixi Domino: Deus meus es tu. Quod certe non potest dicere quae caducis probatur erroribus implicari; non enim Ariana congregatio, non Sabelliana,
Abbreviated transcription (Latin):
quia multis dolit. multis fallit insidus
ut p̃cari nequeat qui lubrice se uestigio
seꝑtectus in sinuat. Secuntur &iamͦ
minis teria. qm̃ quod non poterit ꝑ se
inspiranda mentib nr̃is subripere.
ꝑ suos sequaces publice conatur imple¬
ꝙ Ressus meos. abscon de runt
Super bi laqueos coihi
ubplantare ꝓpriȩ dicim: quan¬
do plantis nr̃is terra subducitur.
ut intenebrosis cauernis grauiter in¬
cidam. Quod nob facit inimicus qa un
uia dnĩ gradientib uicinas peccatoꝵ
foueas parat. ut quandonos abilla rec¬
tissima intentione deduxerit: elusos
deceptosq submergat. Ad illã siquidẽ
uiam: non audent accedere quȩ sola
iustorum. ẽ Suꝑbi aut̃ sunt elati her&ici :
.quiuiam dñi deserentes prauis dogma¬
tib populos decipere. potius quã docere
festinant. Isti scẽ plebi laqueos ponunt :
quando eos uanis enigmatib obligare
Inexponendis hereticoꝵ prauitates
ꝑ seuerat. Ponunt enim funes: id .ẽ.

Expanded text:
quia multis dolis, multis fallit insidiis, quia multis dolis, multis fallit insidiis, ut praecaveri nequeat, qui lubrico se vestigio semper tectus insinuat. Sequuntur etiam ejus ministri, quoniam quod non potuerit per se inspirando mentibus nostris subripere, per suos sequaces publice conatur implegressus meos, absconderunt superbi laqueos mihi. upplantare proprie dicimus, quando plantis nostris terra subducitur, ut in tenebrosis cavernis graviter incidamus. Quod nobis facit inimicus, qui in via Domini gradientibus vicinas peccatorum foveas parat, ut quando nos ab illa rectissima intentione deduxerit, elusos deceptosque submergat. Ad illam siquidem viam non audent accedere, quae sola justorum est. Superbi autem sunt elati haeretici, qui viam Domini deserentes, pravis dogmatibus populos decipere potius quam docere festinant. Isti sanctae plebi laqueos ponunt, quando eos vanis aenigmatibus obligare In exponendis haereticorum pravitatibus perseverat. Ponunt enim funes, id est
Abbreviated transcription (Latin):
bentur occulta. quia subito in ruunt:
quando uelut torrentia flumina in pro¬
uisa descendunt. Significat enim illos.
quide ađȩ uis cerib ex euntes prauis
dogmatib in sacrilega certamina ꝓru¬
perunt: A quib merito sepostulat eripi
nepossit eorum prauitatib sauciari
& ut nequitiam ipsorum continuã. eẽ
monstrar& : dixit totadie. ut nullaeos
las situdo: nulla temporis longinquitas
ulchre hic malitia hereticorum
dolusq describit̾ Lingua enim:
uerba significat. quaenequitiȩ c&ib:
expolita uulnerare contendunt corda
simplicium: Quae merito serpentib
exȩquantur : quia sermonib suis uirus
euomunt unde surdis aspidib cõparent᷑
Talienim ꝓposito contendunt: ut ꝑtina¬
tia m̃tis num qua uellint aueritate su¬
perari Haec figura dicitur parabolȩ :¬
qm̃ ressibi genere dissimiles. ꝑ neciosis
signf: quunter om̃s creaturas
prim exces sit. & deiniquitate sua:
adam noscitur sauciasse: Dehuius
potestate nequissima qm̃ omnino

Expanded text:
bentur occulta: quia subita irruunt, quando velut torrentia flumina improvisa descendunt. Significat enim illos qui de Ecclesiae visceribus exeuntes, pravis dogmatibus in sacrilega certamina proruperunt. A quibus merito se postulat eripi, ne possit eorum pravitatibus sauciari. Et ut nequitiam ipsorum continuam esse monstraret, dixit: Tota die, ut nulla eos lassitudo, nulla temporis longinquitas  eorum. Pulchre hic malitia haereticorum dolusque describitur. Linguas enim verba significat, quae nequitiae cotibus expolita, vulnerare contendunt corda simplicium. Quae merito serpentibus exaequantur, quia sermonibus suis virus evomunt, unde surdis aspidibus comparantur. Tali enim proposito contendunt, ut pertinacia mentis nunquam velint a veritate superari. Haec figura dicitur parabole, quoniam res sibi genere dissimiles perniciosis significat, qui inter omnes creaturas primus excessit, et de iniquitate sua Adam noscitur sauciasse. De hujus potestate nequissima quoniam omnino
Abbreviated transcription (Latin):
epecitio ista dnẽ dñe affectum
piȩ p̃cationis ostendit Quae fi¬
gura dr̃ epiteusis: id .ẽ. in eodẽ uersu
eiusdem uerbi sine aliqua dilatione
facta congeminatio: quod schema:
sicut sȩpe dictũ ẽ : Plurimũ ual& ad
animos cõmouendos: Cum enim dicit
uirtus salutis meae: patientiã suam ꝑse¬
uerantiamq demonstrat: Incertamine
uero tribulationũ salus eẽ non potest: nisi
tributa Uirtus enim auiriditate dicta.ẽ.
quaenescit aliquo labore marcescere Sqr¬
Obumbrasti caput meũ indie belli Cum
dicit eccła caput suum obum bratũ
indiebelli: significat bectã dñi pas¬
sionem. quun illo die crucifixionis
suae sic obum bratus atq defensus. ẽ.
ut nec animus eius confusionẽ aliquã
pateretur neccaro ipsius corrupti¬
onis in iuriã sustiner& : quando &ip¬
se sibi inuicesimo primo psalmo. ue¬
nire dep̃catur auxilium: Decursa¬

Expanded text:
ne, affectum piae precationis ostendit. Quae figura dicitur epizeuxis, id est, in eodem versu ejusdem verbi sine aliqua dilatione facta congeminatio. Quod schema sicut saepe dictum est plurimum valet ad animos commovendos. Cum enim dicit: Virtus salutis meae, patientiam suam perseverantiamque demonstrat. In certamine vero tribulationum salus esse non potest, nisionum. Virtus enim a viriditate dicta, quae nescit aliquo labore marcescereobumbrasti caput meum in die belli. Cum dicit Ecclesia caput suum obumbratum in die belli, significat beatam Domini passionem, qui in illo 475 die crucifixionis suae sic obumbratus atque defensus est, ut nec animus ejus confusionem aliquam pateretur, nec caro ipsius corruptionis injuriam sustineret, quando et ipse sibi in vigesimo primo psalmo venire dep
Abbreviated transcription (Latin):
aduer sũme ne de Relinquas
me neũquam ex alten tuR
desiderio suo tradit᷑ peccatori:
quis quis ꝑ concupiscentias carnis
diabolo relinquitur possidendus
De quib dicit apłs: Propterea tradi¬
dit illos ds indesideria cordiseorum.
in inmunditiam Sednehoc faciat
Sq̃r Res omnino ꝓbabilis. ut sicut.
inimici consilium faciunt inmalum.
lta uirtus diuina preftare dignetur
auxilium: Ad postremũ dicitur cau¬
saiustissima. nereuera exaltentur
ꝑditione iustoꝵ quide fidelis populi
subuersione gloriantur Sequitur
Secundũ dia p̾salma. ubi diuisionem
sicut con sueuim apponemus.

Expanded text:
a me, ne derelinquas me, ne unquam exaltentur. A desiderio suo traditur peccatori, quisquis per concupiscentias carnis diabolo relinquitur possidendus. De quibus dicit Apostolus: Propterea tradidit illos Deus in desideria cordis eorum, in immunditiam . Sed ne hoc fiat, sequitur res omnino probabilis, ut sicut inimici consilium faciunt in malum, ita virtus divina praestare dignetur auxilium. Ad postremum dicitur causa justissima, ne revera exaltentur perditione justorum, qui de fidelis populi subversione gloriantur. Sequitur secundum diapsalma, ubi divisionem, sicut consuevimus, apponemus.
Abbreviated transcription (Latin):
NONPOTUERUNT MICEII
tinquinto psalmo gradalium su¬
periore. factũ .ẽ. simile principium:
quae figura dicitur anaphora. Id .ẽ.
relatio eius dem uerbi ꝑ principiauersu¬
um plurimorum. Nunc enim intellegen¬
da .ẽ. senectus eccłae: dicentea pło.
F ilioli : nouissima hora .ẽ. Quicquid enĩ
in fine mundi geritur : senectus aptissime
nun cupatur. Qua ꝓpt̃ auiuentute sua
bene se expugnatam dicit ecła: ut intel¬
legas quia nũ quã finita: quae seꝑ expug¬
nata .ẽ Crescit enim ꝑ secutionib imꝓboꝵ :
suaq contritione grandescit Nam &si
uideatur scõs uiros in hacuita ammittere
tam̃ eos futurȩ patriȩ ꝓbat᷑ adqui rere.
& ideo non potest finiri: quando illam de¬
trim̃tis suis constat augeri. Nã & sequen¬
tia : sic declarat. Dicit autẽ & enĩ non po¬
tuer̃mͥ Non potuis se sibi p̃ualere dicit :
quosse superius inpugnasse cõmemorat
Inꝑ fecta ẽ. enim expugnatio: quaeiterũ
ad cestam̃ redit. Nec uictoria deb& dici:

Expanded text:
non potuerunt mihi. Et in quinto psalmo gradalium superiore factum est simile principium. Quae figura dicitur anaphora, id est relatio ejusdem verbi per principia versuum plurimorum. Nunc enim intelligenda est senectus Ecclesiae, dicente apostolo: Filioli, novissima hora est . Quidquid enim in fine mundi geritur, senectus aptissime nuncupatur. Quapropter a juventute sua bene se expugnatam dicit Ecclesia; ut intelligas quia nunquam finita quae semper expugnata est. Crescit enim persecutionibus improborum, suaque contritione grandescit. Nam etsi videatur sanctos viros in hac vita amittere, tamen eos futurae patriae probatur acquirere; et ideo non potest finiri, quando illam detrimentis suis constat augeri. Nam et sequentia sic declarant; dicit autem, etenim non potuerunt mihi. Non potuisse sibi praevalere dicit, quos se superius expugnasse commemorat. Imperfecta est enim expugnatio, quae iterum ad certamen redit; nec victoria debet dici,
Abbreviated transcription (Latin):
sensus inrationabiles: Quod aũt in racionabile uirtutem hab& copulã. Vnde frat̃
na quadã sibi copulantur necessitudine uitia uirtutesq: om̃s : quia illa carnalia
isterationabiles animȩ sunt. Caro aut̃ atq: anima uelut quadã lege sociantur coniug
ex quib: homo constat. homo igitur. uelut portionessuas foederare deb&: atq ad pa¬
cem cogere. sed quia nenoerat tantus qui carnem uincer&. Ideo uenit paxnra qui
fecit utraq unum. & medium pari&em maceriae soluens inimicitias in carnesua.

Expanded text:
sensus irrationabiles: quod autem rationabile, virtutum habet copulam. Unde fraterna sensus irrationabiles: quod autem rationabile, virtutum habet copulam. Unde fraterna 325 quadam sibi copulantur necessitudine vitia virtutesque hominis; quia illa carnalis istae rationabilis animae sunt. Caro autem atque anima veluti quadam lege sociantur conjugii, ex quibus homo constat. Homo igitur velut portiones suas foederare debet, atque ad pacem cogere. Sed quia nemo erat tantus qui carnem vinceret; ideo, Venit pax nostra, qui fecit utraque unum, et medium parietem maceriae solvens, inimiciti
Abbreviated transcription (Latin):
infirmiores : hancpugnã grauem ẽe cognouit abrahã &ideo in principio cauendã
putauit. sapienti eñi pacis est studium in prudenti amica iurgia. Nonsit inquit rixe
in t̃me & int̃te & int̃pastores meos & int̃ pastores tuos : quia om̃s fr̃s nossumus pa¬
truum legimus a brahã : & loth nepotem ei. Quomodo eum fratrẽ appellat : sed
auerte quia causas concordie sapiens ad ib& unde promisit hominessumus. Om̃s aut̃
homines unius naturȩ partus st: intra ei concentiuiscera & uno foti atq efusi utero
Vnde nobis iure quodã germanitatis: uelut fr̃s conectimur. ab uno patre conditi :¬
& unamatretamquã uterini fr̃s editi. & ideo cũsimus rationabilis nature subolis:
tã quã uterininos dilige debemus amorem inutuo non inpugnare ac ꝑsequi. Multo
uit uerius ad unã animã refertur : cuius rationabile cognatos hab& ut supra diximꝰ

Expanded text:
infirmiores? Hanc pugnam gravem esse cognovit Abraham, et ideo in principio cavendum infirmiores? Hanc pugnam gravem esse cognovit Abraham, et ideo in principio cavendum putavit. Sapienti enim pacis est studium, imprudenti amica jurgia. 28. Non sit, inquit, rixa inter me et inter te, et pastores meos et pastores tuos; quia homines nos fratres sumus . Patruum legimus Abraham, et Lot ejus nepotem; quomodo eum fratrem appellat? Sed adverte quia causas concordiae sapiens adhibet. Unde praemisit, Homines nos sumus. Omnes autem homines unius naturae partus sunt, intra ejus concepti viscera, et uno foti atque effusi utero. Unde nobis jure quedam germanitatis velut fratres connectimur ab uno patre conditi, et una matre tamquam fratres uterini editi. Et ideo cum simus rationabilis naturae soboles, tamquam uterini nos diligere debemus amore mutuo, non impugnare ac persequi. Multo autem verius ad unam animam refertur; cujus rationabile cognatos habet, ut supra diximus ,
Abbreviated transcription (Latin):
tunt eos in p&usuo ferri & in p̃ruptum acpericulum ruere & culta obterere fructuosa
depasci ut siqui sunt in eadem anima uirtutis huius ca fructus eos quoq dissipent hinc
ergo cogitationũ nrarũ discordia cum caro repugnat aduersus spiritum: sp̃s aduer¬
suecarnem non mediocris pugnest: quando ipse a posto lus uas electionis dominieae
dicit uideo legem carnis meae repugnantem legimentis meae : & captiuantẽ me
uhp̃m confugit dicens: Infelix ego homo quis melibera uutt decor perenior tusliuus
hocst nedeletationi carnis adheream. Quis igitur ẽ. quime his soluat uinculis
a liberum soci&dõ: sensusq ad sobri&atẽ magis anime decorqueat. quã ad corpo¬
ris temulentiã  sed quia int̃homines tantũ non potuit rectorem in uenire : conuer¬
quocorpus mortis euader& sed auxilium quae siuit axp̃o. Quid nos facere oport&

Expanded text:
tunt eos impetu suo ferri, et in praeruptum ac periculum ruere, et culta obterere, fructuosa tunt eos impetu suo ferri, et in praeruptum ac periculum ruere, et culta obterere, fructuosa depasci; ut si qui sunt in eadem anima virtutum hujuscemodi fructus, eos quoque dissipent. Hinc ergo cogitationum nostrarum discordia. Cum caro repugnat adversus spiritum, et spiritus adversus carnem, non mediocris pugna est, quando ipse Apostolus vas electionis dominicae dicit: Video legem carnis meae repugnantem legi mentis meae, et captivantem me ad Christum confugit dicens: Infelix ego homo: quis me liberabit de corpore mortis hujus ? Hoc est, ne delectationibus carnis adhaeream. Quis igitur est qui his me solvat vinculis, et liberum societ Deo, sensusque ad sobrietatem animae magis detorqueat, quam ad corporis temulentiam? Sed quia inter homines tantum non potuit rectorem invenire, converquod corpus mortis evaderet, sed auxilium quaesivit a Christo; quid nos facere oportet