comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
subiugare studiuit: Multoq mentis conamine
demonas teriali iugiteruita insudare & ad eãmentis
cotidienisibus anhelare Cum uero ali qui sicut
illis regionibus morisẽ. presbiteri ueldcricipo¬
pulares. uellaicos predicandi causa adissent. &
ad uillam domumq: prę fati patris familia sue¬
nissent: mox quantum possibi litatis eius pu¬
sillanimitas in infantia sua prę ualuit: coepe¬
rat cum eis decę lestibus loquendo tractare
& quid sibi suȩq infirmitati infuturum ꝓfice¬
r& interrogare: Cumq: it adiu deco lestibus
diuturna mentis meditatione cogitar&. ac
totum seinfuturum extender& & ad suꝑna
eriger& patri &iam demum. hec quȩ animo
gerebat reuelauit &ut pater suȩ consuler&
uoluntati rogauit: Quo comperto obstupe¬
factus pater. magna eum increpationis in stan¬
tia partim minis nedese rer& sẽprohibuit.
partim &i am blandimentis. ad secularis ne¬
gotii curam instigabat Ut temporaneo eum

Expanded text:
subiugare studivit multoque mentis conamine subiugare studivit multoque mentis conamine de monasteriali iugiter vita insudare et ad eam mentis cottidie nisibus anhelare. Cum vero aliqui, sicut illis regionibus moris est, presbiteri sive clerici populares vel laicos praedicandi causa adissent et ad villam domumque praefati patrisfamilias venissent, mox, quantum possibilitatis eius pusillanimitas in infantia sua praevaluit, coeperat cum eis de caelestibus loquendo tractare et, quid sibi suaeque infirmitate in futurum proficeret, interrogare. Cumque ita diu de caelestibus diuturna mentis meditatione cogitaret ac totum se in futurum extenderet et ad superna eregeret, patri etiam demum haec quae animo gerebat revelavit et, ut suae consuleret voluntati, rogavit. Quo conperto, obstupefactus pater magna eum increpationis instantia partim minis, ne se desereret, prohibuit, partim etiam blandimentis ad saecularis negotii curam instigabat, ut temporaneo eum
Abbreviated transcription (Latin):
SER UITIUM
nlustremigitur acuere beatam scĩboni fatii
summi pontificisuitam. moresq: eiusscõrum
magnopere imitatione sacratos. lic& apatitate
prȩpeditiscientie: ex ilitamen opusculi huius
stamine innectere acsimplici historię tegmi¬
ne quem ad modum relegiosis uiris referentib
comperimus. qui co tidiano eius conloquio. &
religionis conuersatione sedulo pręsentati.
eaquȩ audierunt uel uiderunt. in exem plum
posteris tradiderunt. Congregata uerborũ
raritate.texendo nitimur enodare : : & abexor¬
dio usq ad finem quanta possumus indagati¬
one diuinȩ contemplationis eius scĩ moniam
reuelare: Cum enim primeuo puerglis &atis
decore. multa ut sol& maternę sollicitudinis
cura ab lactatur atq enutritus eẽt. magna
nimirum delectatione c&erorum postposita
amore filiorum. affectatus est a patre: Sed
quia iam labentia cuncta animo subiecerat.
& & na magis quã prȩsentia cogitare disposuerit.
Cum ess& annorũ circiter iuior. seu quinq dĩseruitiose

Expanded text:
servitium Inlustrem igitur ac vere beatam sancti Bonifatii summi pontificis vitam moresque eius, sanctorum magnopere imitatione sacratos, licet opacitate praepediti scientiae, exili tamen opusculi huius stamine innectere ac simplici historiae tegmine, – quemadmodum relegiosis viris referentibus conperimus, qui cottidiano eius conloquio et relegionis conversatione sedulo praesentati, ea quae audierunt vel viderunt in exemplum posteris tradiderunt, – congregata verborum raritate, texendo nitimur enodare et ab exordio usque ad finem, quanta possumus indagatione, divinae contemplationis eius sanctimoniam revelare. Cum enim primaevo puerilis aetatis decore multa ut solet maternae sollicitudinis cura ablactatus atque enutritus esset, magna nimirum dilectatione, ceterorum postposita amore filiorum, adfectatus est a patre. Sed quia iam labentia cuncta animo subiecerat et aeterna magis quam praesentia cogitare disposuerat, cum esset annorum circiter quattuor seu quinque, Dei se servitio
Abbreviated transcription (Latin):
reddituros esse rationem : Nec dubitem & sinon abom¬
nib: omnia. tamen adiuersis diuersasciri. Et ea cogni¬
ta non nullisesse : quȩ &iã minus ipse aut audire aut
uidere potui Unde adie natiuitatis eiur narrandi
initium sumam : ut gratiauiri ab incunabulis quȩ fuerit
agnoscatur :
gitur posito in administratione prȩfecturȩ gallia rum
patreeius ambrosio . natusẽ ambrosius: Qui in fanrin
area pr&orii incunabulis positus cũ dormir& aꝑto o¬
re. subito & amen apum adueniens. faciem eius atq: or

Expanded text:
reddituros esse rationem . Nec dubitem et si non ab omreddituros esse rationem . Nec dubitem et si non ab omnibus omnia, tamen a diversis diversa sciri, et ea cognita nonnullis esse, quae etiam minus ipse aut audire aut videre potui. Unde a die nativitatis ejus narrandi initium sumam, ut gratia viri ab incunabulis quae fuerit, agnoscatur. 3. Igitur posito in administratione praefecturae Galliarum patre ejus Ambrosio, natus est Ambrosius. Qui infans in area praetorii in cuna positus, cum dormiret aperto ore, subito examen apum adveniens, faciem ejus atque or
Abbreviated transcription (Latin):
c&: Neuerborum fucis. ueritatẽ obducã nedũscrip¬
tor elegantiȩ pompam requirit : lector tantarum
uirtutem amit tat scientiã: Quẽ ñ magis uerborũ fa¬
leras pompasq sermonũ : quã uirtutẽ rerũ gratiãq sp̃r
scĩ expectare conueni&. Siquidem nouerimus uiatorer
gratiorem habere aquã breui uenastillantẽfon. tẽ cum
sitiunt: quã profluentes riuos quorũ copiam sitis
tẽpore repperire non possunt : Et ordeatius panis
dulcis sol& eẽ. &iam his quicentenis uicib: ferculorum
cotidiani conuiui copias suctare consuerunt:
Sed &hortorũ amoenamirantib herbȩ agrestes pla¬
cere consuerunt: Quã obrem obsecro uosom̃s in quo¬
rũ manib: liberiste uersabitur. ut credatis uera esse
quȩ dicimus: Nec put& me quisquã studio amoris
aliquid quod fide careat posuisse : quando quidem
melius sit penitus nihildicere quã aliquid falsi pro¬
ferre: Cumsciamus nos omniũ sermonũ nr̃o rum

Expanded text:
cet: nec verborum fucis veritatem obducam, ne dum scripcet: nec verborum fucis veritatem obducam, ne dum scriptor elegantiae pompam requirit, lector tantarum virtutum amittat scientiam, quem non magis phaleras, pompasque verborum, quam virtutem rerum, gratiamque Spiritus sancti spectare conveniat. Siquidem noverimus viatores gratiorem habere aquam brevi vena stillantem, forte cum sitiunt, quam profluentis fontis rivos, quorum copiam sitis tempore reperire non possunt. Et hordeaceus panis dulcis solet esse etiam his qui centenis vicibus ferculorum quotidiani convivii copias ructare consuerunt. Sed et hortorum amoena mirantibus herbae agrestes placere consueverunt. 2. Quamobrem obsecro vos omnes, in quorum manibus liber iste versabitur, ut credatis vera esse, quae scripsimus: nec putet me quisquam studio amoris aliquid quod fide careat, posuisse; quando quidem melius sit penitus nihil dicere, quam aliquid falsi proferre, cum sciamus nos omnium sermonum nostrorum
Abbreviated transcription (Latin):
ortaris uenerabilis pater agustine. ut sicut beati
uiri athanasius ep̃s & hieronimus prbt stilo pro¬
secuti sunt uitam scõrum pauli &antonu in heremo
positorum : Sicut &iam martini uenerabilis ep̃i turo
&iam ego beatiam brosii ep̃i mediolanensis eccłȩ meo
prosequar stilo: Sed ego ut meritis tantorũ uirorũ
qui muri ecclesiarum sunt &eloquentiȩ fontes
ita &iam sermone me inparem noui : Tamen quia
absurdum esse opinor quod prȩcipis declinare.
Eaquȩ a probatissimis uiris qui illi anteme adstite¬
runt & maxime a sorore ipsius uenerabili marcel¬
lina didici Uelquȩ ipse uidicum illi ad starem uł
quȩ abhis agnoui qui illum indiuersis prouintiis
post obitum ipsius se ui disse narrarunt : uł quȩ ad il¬
lum scripta sunt cũ adhuc obisse nescir&ur: Adiutuso¬
rationib: tius & meritis tant iuiri lic& inculto sermone
breuiter strictimq: describam: Vt lectorisanimũ. & si
sermo offendit. tamen breuitas adlegendũ prouo¬

Expanded text:
ortaris, venerabilis pater Augustine, ut sicut beati viri Athanasius episcopus et Hieronymus presbyter stylo prosecuti sunt vitas sanctorum Pauli et Antonii in eremo positorum, sicut etiam Martini venerabilis episcopi Tiam ego beatissimi Ambrosii episcopi Mediolanensis Ecclesiae meo prosequar stylo. Sed ego ut meritis tantorum virorum, qui muri Ecclesiarum sunt, et eloquentiae fontes; ita etiam sermone me imparem novi. Tamen quia absurdum esse opinor, quod praecipis, declinare, ea quae a probatissimis viris, qui illi ante me astiterunt, et maxime ab sorore ipsius venerabili Marcellina didici, vel quae ipse vidi, cum illi astarem, vel quae ab iis cognovi, qui illum in diversis provinciis post obitum ipsius se vidisse narrarunt, vel quae ad illum scripta sunt, cum adhuc obiisse nesciretur: adjutus orationibus tuis, et meritis tanti viri, licet inculto sermone, breviter strictimque describam; ut lectoris animum etsi sermo offenderit, brevitas tamen ad legendum provo
Abbreviated transcription (Latin):
somundo testede fenditur. Naalex andria istius¬
mđ homouiuus ꝑductus magnum spectaculum¬
populo praebuit. Et postea cada uerexanime
ochiam ut abimperatore uideretur adductus est.
Sed ut propositum ꝑsequarantonius cepta regi¬
oneitinere ꝑgebat ferarum tantum uestigia
restabatunũ ut deseri se axp̃o non posse confider&¬
ꝑ noctans. Secundas inoratione exigit tenebras
& dubia adhuc luce aut proculintuecur. lupam
itis ardoribus anbelantem ad radicem montis
inrepere. Quã secutisoculis & iuxta speluncamin
curio sitate proficiente tenebris arcentib uisũ uirũ

Expanded text:
so mundo teste, defenditur. Nam Alexandriam istiusso mundo teste, defenditur. Nam Alexandriam istiusmodi homo vivus perductus, magnum populo spectaculum praebuit: et postea cadaver exanime, ochiam ut ab Imperatore videretur, allatum est. 9. Sed ut propositum persequar, Antonius coeptam regionem pergebat, ferarum tantum vestigia Restabat unum, ut deseri se a Christo non posse confideret. Pernox secundas in oratione exegit tenebras: et dubia adhuc luce, haud procul intuetur lupam sitis ardoribus anhelantem, ad radicem montis irrepere. Quam secutus oculis, et juxta speluncam, ccuriositate proficiente, tenebris arcentibus visu
Abbreviated transcription (Latin):
iticum qua si pacis obsides offerebat. Quo cognito
gadu pressitantonius & quisnam eẽt interrogans
hoc habeo responsum accepit: mortalis ego sum.
& unus ex accolis heremiquos uario delusa errore
gentilitas faunos satyrosq & incuboscolit
legationem fungor gregis mei prȩcamur ut pro
lu temundi olim uenis se cognouimus & inuniuer¬
sam terram exiitsonus eius. Talia eoloquente
longeuu suiator ubertim faciem lacrimisriga¬
bat. Quas magnitudo lȩtitiae indicescordis
effuderat. Ei audebat quipped exp̃igloria & de
interitu sata nesimulq ad mirans quod eius poss&
intellegere sermonem & baculo humũ ꝑcutiens
icebat. Vetibialex andria quae prodõ portenta
ueneraris Vȩtibi ciuitas meritrix in quatotius
orbis dȩmonia confluxerunt : quid nuncdictu¬
animileffugit. hoc necui ad incredulitatem
scrupulum moueat: subrege constantio uniuer¬

Expanded text:
viaticum, quasi pacis obsides, offerebat  Al. afferebat. Quo cognito, viaticum, quasi pacis obsides, offerebat  Al. afferebat. Quo cognito, gradum pressit Antonius, et quisnam esset interrogans, hoc ab eo responsum accepit: « Mortalis ego sum, et unus ex accolis eremi, quos vario delusa errore Gentilitas, Faunos, Satyrosque, et Incubos vocans Legatione fungor gregis mei. Precamur ut pro lutem mundi olim venisse cognovimus; et in universam terram exiit sonus ejus. » Talia eo loquente, longaevus viator ubertim faciem lacrymis rigabat, quas magnitudo laetitiae indices cordis effuderat. Gaudebat quippe de Christi gloria, et de interitu Satanae: simulque admirans, quod ejus posset intelligere sermonem, et baculo humum percutiens, aiebat: « Vae tibi, Alexandria, quae pro Deo portenta veneraris. Vae tibi, 8 civitas meretrix in quam totius orbis daemonia confluxere. Quid nunc dictuanimal aufugit. Hoc ne cuiquam ad incredulitatem scrupulum moveat, sub rege Constantio, univer
Abbreviated transcription (Latin):
narius in alia solitudine antonius morar& ut ipse
ad serere solebat  Haec inmentẽ eius cogitatio
disse: Atq illi ꝑ noctem quiescenti uelatũ est
dum deber& properare. Il coerum pente luceuene¬
ribilis senex infirmos sbaculo regente susten¬
tins coepiti reuelle quonesciebat. Etiam me¬
dudies quoquente desuꝑsole feruebat nec tamen
nio poetarum centaurũ uocubulũ indidit. Quo
uiso salutaris impressione signaculi armat fron¬
tem : heustu in quic quanam in parte dĩ seruus
hichabitat: atill barbarum nescio quidinfren¬
dens & frangens potius uerba quam proloquens
interhorrentia ora satisblandũ quae siuit adlo¬
quium. & cumdexterȩmanus protensione qua
transmittens fuga¬
erũ utrũ hocdiabolus ad terrendum eum simu¬
lauerit. anut sol& heremus monstruo sorum
ferasanimalium. istam quoq gignat bestiam
homuculũ uidit. Aduncis narib. fronte cornib:
asperata cui extrema pars corporis inciprarũ pedes
desinabat. Et hoc attonius spectaculo scutum &la

Expanded text:
narius in alia solitudine Antonius moraretur ut ipse asserere solebat, haec in mentem ejus cogitatio disse. At illi per noctem quiescenti revelatum est dum deberet proficisci. Illico erumpente luce, venerabilis senex infirmos artus baculo regente sustentans, cepit ire velle quo nesciebat. Et jam media dies coquente desuper sole fervebat, nec tamen nio poetarum Hippocentauro vocabulum indidit. Quo viso, salutaris impressione signi armat frontem: Et heus tu, inquit, quanam in parte hic servus Dei habitat? At ille barbarum nescio quid infrendens, et frangens potius verba quam proloquens, inter horrentia ora setis, blandum quaesivit alloquium. Et dexterae protensione manutransmittens fugaerum haec utrum diabolus ad terrendum eum simulaverit, an ut solet cremus monstruosorum animalium ferax, istam quoque gignat bestiam,homunculum videt, aduncis naribus, fronte cornibus asperata, cujus extrema pars corporis in caprarum pedes desinebat. Ad hoc Antonius spectaculum, scutum fi
Abbreviated transcription (Latin):
spectans cuncta ex alto ds̃ abscelerereuocabat .
derat instabat crudelitate quasi pietate utebatur
ad montium secreta confugiens: dum ꝑsecuti¬
luntatem uertit: acpaulatim procedens : Rur
saxeum montem Ad cuius radicem aut grandis
spelunca lapi de claudebatur : Quore moto :¬
ut est cupiditas hominũ auidius occultacog¬
uoda ꝑto de suꝑ cielo patulis diffusa ramis uetus
parma contexeratꝰ: fontem lucidis simum
& mallei quibus pecunia signari uidebatur. Hunc locum
Aegyptiorũ lit terae ferunt furtiuam monetȩ officinam
Omnem ibidem orationibus insolitudine duxit aetatem
Cibum & uestimentum palma praebebat. Quod necui in
seme monachos & uidere equibus unus .xxx. iam per
annos dausus hordiaciopane & lutulentã aquam
bibit. Alter i cisterna ueteri quam gentili sermo¬
ne syrigubbam uocant: quinq carices ꝑ singulos
dies sustentabatur ⁊ haec in credibilia uidentureis
qui non crediderunt omnia possibilia eẽ credentib¬

Expanded text:
spectans cuncta ex alto Deus, ab scelere revocavit  Ms. Ver. revocaverunt. Aderat, instabat, crudelitate quasi pietate utebatur.ad montium deserta confugiens, dum persecutiluntatem vertit, ac paulatim progrediens, rursusaxeum montem, ad cujus radices haud grandis spelunca, lapide claudebatur. Quo remoto ut est cupiditas hominum occulta cogquod aperto desuper coelo, patulis diffusa ramis vetus palma contexerat, fontem lucidissimum et mallei, quibus pecunia signatur, visebantur. Hunc locum Aegyptiorum litterae ferunt, furtivam monetae officinam abitaculo, omnem ibidem in orationibus, et solitudine duxit aetatem. Cibum et vestimentum ei palma praebebat. Quod ne cui imse me monachos, et videre, e quibus unus per triginta annos clausus, hordeaceo pane et lutulenta aqua vixit, alter in cisterna 6 veteri quam gentili sermone Syri GUBBAM vocant quinque caricis per singulos dies sustentabatur. Haec igitur incredibilia videbuntur his, qui non credunt omnia possibilia esse credentib
Abbreviated transcription (Latin):
eridem ergo tempus quotalia quȩ su¬
a pud inferiorem thebaidã cum sororẽ
inhereditate locu pleti: Paulus relictis est
annorũ circiter sedecim. Lit teris tam grecis
leprodere quam celare debuerat. Non illum

Expanded text:
er idem ergo tempus quo talia apud inferiorem Thebaidam, cum sorore in haereditate locupleti, Paulus relictus est annorum circiter sexdecim, litteris tam Graecis dere velle, quem celare debuerat. Non illum
Abbreviated transcription (Latin):
ullo otio. apud b& hle emiticos totũ repleuit orbem
spiritalio pere inreprehensibiliter consum matis.
Octauo & octogesimo a&atissuȩ anno indño requi¬
euit. b&hleem eum almaten&. iterũ uenturo
dño offerendum: Dormiuitaũt beatus hiero ni¬
mus anno imperii theo dosii iunioris xII Omnes
aut aniuitae eius sic colliguntur: Ordinatus est
Inproposito suo annis quinquaginta & mengibasexom¬
ne uitae suȩ tempus impleuit : annis. lxxxuii&msib sex

Expanded text:
ullo otio apud Bethleemiticos, totum implevit orbem, ullo otio apud Bethleemiticos, totum implevit orbem, spiritali opere irreprehensibiliter consummatis, octavo et octogesimo aetatis suae anno in Domino requievit. Bethleem eum alma tenet, iterum venturo Domino offerendum. Dormivit autem Beatus Hieronymus anno imperii Theodosii junioris 12. Omnes autem anni vitae ejus sic colliguntur. Ordinatus est leem, in proposito suo annis quinquaginta et mensibus sex. Omne vitae suae tempus implevit 88 annis et mensibus sex
Abbreviated transcription (Latin):
filio. eliganter exposuit: Euangelii historiã. ita
consolatoriis dissertionib declarauit. ut unicã
fore arbitr&ur. Pluresquippe ait qui medicunt
hocopus inflmatũ imuidiȩ facib scribere. breuit
respondebo : Num quã me her&icis peꝑcisse : sedom¬
niegisse studio ut hostes eccłȩ: mei quoq hostes fie¬
rent: Pergunt itaq: aduisitandum consolandũq:
hieronimũdum in labore ess& identidem catholi¬
ci seniores: Adbeatum quoq augustinũ ep̃m. secũ
quidem animo in eccłacatholica cooperantẽ. cor¬
poreautẽ in africa scribentem. sic interc&erascrip¬
sit: Nr̃a habuimus tempora: &cucurrimus quantũ
potuimus : nuncte currente. & longaspatia trans¬
mittente : nobis deb&urotium ⁊ Igitur hieronimꝰ
quã xp̃odõ ad olescens uouerat. hanc perfectẽ eidem
iamcorpore optulit uitam suam cautã placibilem.
unicã inheremo pęnitentiam b&hle emiticam.
Labris pr&erea suis. ꝑsex & quinquaginta annos sine

Expanded text:
filio eleganter exposuit Evangelii historiam, ita filio eleganter exposuit Evangelii historiam, ita consolatoriis dissertionibus declaravit, ut unicam fore arbitretur. Plurimis quippe, ait, qui me dicunt hoc opus inflammatum invidiae facibus scribere, breviter respondeo, nunquam me haereticis pepercisse; sed omni egisse studio, ut hostes Ecclesiae, mei quoque hostes fierent. Pergunt itaque ad visitandum, consolandumque Hieronymum, dum in labore esset identidem Catholici seniores. Ad Beatum quoque Augustinum Episcopum secum quidem animo in Ecclesia Catholica cooperantem, corpore autem in Africa scribentem, sic in caetera scripsit: Nostra habuimus tempora, cucurrimus quantum potuimus: nunc te currente et longo spatia transmittente, nobis debetur otium. Igitur Hieronymus, quam Christo Deo adolescens voverat, hanc perfectam eidem jam corpore senex obtulit vitam suam, castam, placibilem, unicam in eremo poenitentiam Bethleemiticam. Libris praeterea suis per sex et quinquaginta annos sine
Abbreviated transcription (Latin):
proph&arũq: constructionib:: & postpauca. Nunc
quoq: mysteriũ iniquitatis operatur. & garrit
unus quisq: quod sentit. egoso lussũ qui cunctorum
gloriam morde ar:
antadeniq lassitudine fatigatus ẽ.: ut &iam instra¬
td suo iacens. Funiculo trabem suspenso. supinisq:
manib: ad prehensã eriger&ur : ut scilic& officium
monasterii prout poterat exhiber&. Tran seuntes
insqualore corporis uocisq tenuitate dies plurimi:
Dehinc hieronimus inlibrorũ abundantia fultus dic¬
tissuis scõ spu dedicatis. immobilẽ catholice turrem
contra heluidium contraq: pelagium. & aduersus
io uinianũ : euidentissima uolumina. catholicaq:
correptione roborata. magno scripta acumine lax¬
auit: Adiuris quoq: consultus singularẽ tonantẽ¬
q: edidit librũ Plerumq heremitarũ. patrũq
uitas in signium ueracissimo eloquio texuit his¬
toriis Demansionib quoq: isra heliticipopuli
scripsit librũ unum : Namq: defrugi. & luxorioso

Expanded text:
Prophetarum constructionibus: et post pauca, nunc quoque mysterium iniquitatis operatur. Et garrit unusquisque quod sentit: ego solus sum qui cunctorum gloria mordear. Tanta denique lassitudine fatigatus est, ut etiam in stratu suo jacens, funiculo trabe suspenso, supinisque manibus apprehenso erigeretur; ut scilicet officium Monasterii prout poterat exhiberet, transeuntes in squalore corporis, vocisque tenuitate dies plurimi. Dehinc Hieronymus librorum abundantia fultus, dictis suis Sancto Spiritui dedicatis, immobilem Catholicae contra Helvidium, contraque Pelagium, et adversus Jovinianum evidentissima volumina, Catholicaque correptione roborata, magnoque scripta acumine laxavit: juris quoque consultus singularem tonantemque edidit librum. Plerasque Eremitarum Patrum vitas insignium veracissimo eloquio texuit historiae. De Mansionibus quoque Israelitici populi scripsit librum unum; Namque de frugi et luxurioso
Abbreviated transcription (Latin):
rectitudinis speculumomnib ad exemplũ gra¬
dib: beneuiuendi obponer& & cuidens cunctis
ueritatis uestigium orir&ur. lam sibi sueq: in¬
firmitati longeuo &atis senio de crepitus. salu¬
bre exhibuit consilium Et iuxta ecclesiasti¬
ce dispositionir normulã. pastorale populis
preuidit magisteriũ: ut siue uiuente illo. siue
&iã moriente medicinali plebs pastorũ offi¬
ciominime carer& : Et duos bonȩ industriae
uros ad ordinai. nẽ episcopatus promo uit
uuillebaldum & burchardum: eisq: in timis
orientalium franchorũ partib & bago ario¬
rum terminis ecclesias sibi cõmissas inꝑtiendo
distribuit: Etuuillibaldo suȩ guberna tio¬
nis parrochiam cõmendauit. in loco cuius
uocabulimest haegsted. Burghardo uero
in loco qui appellatur uiur zaburg dignita¬
tis officium delegauit Et ecclesias in con

Expanded text:
rectitudinis speculum omnibus ad exemplum grarectitudinis speculum omnibus ad exemplum gradibus bene vivendi opponeret et evidens cunctis veritatis vestigium oriretur, iam sibi suaeque infirmitate, longevo aetatis senio decrepitus, salubre exhibuit consilium et iuxta ęcclesiasticae dispositionis normulam pastorale populis praevidit magisterium, ut, sive vivente illo sive etiam moriente, medicinali plebs pastorum officio minime careret. Et duos bonae industriae viros ad ordinem episcopatus promovit, Willibaldum et Burchhardum, eisque in intimis orientalium Franchorum partibus et Baguariorum terminis ecclesias sibi commissas inpertiendo distribuit. Et Willibaldo suae gubernationis parrochiam commendavit in loco cuius vocabulum est Haegsted, Burchhardo vero in loco qui appellatur Wirzaburch dignitatis officium delegavit et ęcclesias in con
Abbreviated transcription (Latin):
d&rim̃tũ diminutionis. saltim &iã recupera¬
tus parit̾ ñ renouatus quidem ꝑ om̃a suo eua¬
nescit dispendio & ad prędistinatũ an he lan¬
do finẽ festinat: Qua propt̃ sicq: in hac mor¬
tali huius peregrinationisuita. ad cõmunem
in hoc mundo infirmantiũ profectũ ab spiri¬
talib medicinaliter sunt conꝑta auctorib
&iđ siquandoq: humanis inserta fuerint
mentib: Magna sunt munitionis & forti¬
tudine. acatholicis conseruanda & prefix¬
a mentis immobilt̃ea tenenda. neue lobli¬
uio humana obrepat. ł &iãmundane oblec¬
tationis in lecebrosa delectatio diabulo in¬
stigante prȩpediat: quã ob causã sc̃s hic dnĩ
antistes acsollertissime sollicitudiniscura
inspiratus. plebem a pesti fera tortuosi ser¬
pentis ꝑ suasione oripere curauit:¬
Et carlomannum ducem ad congregandum supradic¬
tum synodam conuentũ sepissime inciaita uit
Uttam presentib quã posteris. spiritalis scientiae

Expanded text:
detrimentum diminutionis saltim etiam recuperadetrimentum diminutionis saltim etiam recuperatus patitur, non renovatus quidem per omnia suo evanescit dispendio et ad praedistinatum anhelando finem festinat. Quapropter, si quae in hac mortali huius peregrinationis vita ad communem in hoc mundo infirmantium protectum ab spiritalibus medicinaliter sunt conperta auctoribus, etiam si quandoque humanis inserta fuerint mentibus, magna sunt munitionis fortitudine a catholicis conservanda et praefixa mentis immobilitate tenenda, ne vel oblivio humana obrepat vel etiam mundanae oblectationis inlecebrosa delectatio, diabulo instigante, praepediat. Quam ob causam sanctus hic Domini antistes, hac sollertissimae sollicitudinis cura inspiratus, plebem a pestifera tortuosi serpentis persuasione eripere curavitet Carlomannum ducem ad congregandum supradictum synodorum conventum sepissime incitavit, ut tam praesentibus quam posteris spiritalis scientiae
Abbreviated transcription (Latin):
& calcidonensis synodi. De R xoxta. sacer¬
dotũ conuentio. Eutiaen constantino politanȩ
urbis abbatem & dioscorũ defensorẽ eiꝰ. catho¬
lice fidei munitatẽ rebellantes. iuxta p̃finitã
patrẽ sententiã anathematizauit Ita equi¬
dem apud franciã omnifunditur eradicata he¬
r&icorũ ꝑfidia ex stirꝓpata iniquorũ coniuratio¬
ne. legis diuinȩ augebdnt̾ increm̃ta. & sr̃noda¬
les generalium conciliorũ canones recipt et᷑:
Sinodalisq spiritalis consilii episcoporũ congre¬
gatio. iuxta pręfinitã aut hentice constitu¬
tionis definitionem pariter conueniebat Quȩ
ob cotidianas bellorũ suspiciones. & infestam
circũ uallantiũ barbarorũ gentilium ͤ ditio¬
nem quaex traneorum alieni francia popu¬
lorũ predones atrociter demoliri conabantur
Velminime factaẽ. ł &iã tanta erat obliuione
tradita. ut omni penitus oblitterata presentiũ
sȩculorũ memoria iam nulla eẽt ratione cog¬
nita: quia mundus cotidie insenaturalit̃ sui

Expanded text:
 Calcedonensis synodi DCXXX sacerdotum conventio Euticen Constantinopolitanae urbis abbatem et Dioscorum defensorem eius catholicae fidei munitate rebellantes iuxta praefinitam patrum sententiam anathematizavit, ita equidem apud Franciam, omni funditus eradicata hereticorum perfidia et exstirpata iniquorum coniuratione, legis divinae augerentur incrementa et synodales generalium conciliorum canones reciperentur, synodalisque spiritalis consilii episcoporum congregatio iuxta praefinitam authenticae constitutionis diffinitionem pariter conveniret. Quae ob cottidianas bellorum suspiciones et infestam circumvallantium barbarum gentium seditionem, qua extraneorum alieni Franciam populorum praedones atrociter demolire conabantur, vel minime facta est vel etiam tanta erat oblivione tradita, ut, omni penitus oblitterata praesentium seculorum memoria, iam nulla esset ratione cognita; quia mundus cottidie in se naturaliter sui
Abbreviated transcription (Latin):
finib: franchorũ & saxonũ atq: sclauorũ suo of¬
ficio deputauit: &usq ad gloriosũ exitus sui diem
incessanter artã regnicȩ lestisuiam plebib pa¬
tefecit. Cũ uero pippinus dño donante regale
franchorũ felix supradicti germani successor
regnum suscepe &iã aliquantulũ sedante po¬
pulorũ ꝑturbatione in regẽ subleuatus ẽe Cepit
anxius uotadño deuote ꝑsoluere & syno dalia
confestim recuperare instituta accanonica a
germano suo iuxta ex hortationẽ scĩboni fatu
archiepĩ fide liter inchoata instaurare mr̃ste¬
ria: eumq habitu simul & honore prȩferre &
suis indñoparare pręceptis: Sed quia sc̃suir in¬
firmitate corporis prȩgrauatus. synodalia con¬
ciliorũ conuenticula ꝑ omnia ad ire ñ poterat.
lam consultu atq: consilio gloriosi regis idoneũ
prȩ ponere ministrũ supra dicto gregi e fini
erudiendam tante plebirnu merositatẽ con¬
stituit & in epis copatus gradũ prouehit. atq

Expanded text:
finiis Francorum atque Saxonum atque Sclavorum suo officio deputavit; et usque ad gloriosum exitus sui diem incessanter arctam regni coelestis viam plebibus patefecit. 32. Cum vero Pippinus, Domino donante, regalo Francorum, felix supradicti germani successor, regnum susciperet, et jam aliquantulum sedata populorum perturbatione in regem sublevatus esset, coepit anxius vota Domino devota persolvere et synodalia confestim recuperare instituta, ac canonica a germano suo juxta exhortationem sancti Bonifacii archiepiscopi fideliter inchoata, instaurare ministeria  Al. mysteria; eumque habitu simul et honore praeferre, et suis in Domino parere praeceptis. Sed quod sanctus vir, infirmitate corporis praegravatus, synodalia conciliorum conventicula per omnia adire non poterat, jam consultu atque consilio gloriosi regis idoneum proponere ministrum supradicto gregi definiverudiendam tantae plebis numerositatem constituit, et in episcopatus gradum provexit atque
Abbreviated transcription (Latin):
babit: Nobi senim alienum a promissionẽ uisũ ẽ. illã
inserere : neadiunctȩ epistalȩ pro lixitas. fastidium
legenti ad ferr& : Ipsũ uero maximũ a cõmumonis
consortio segregauit : ad monens. Vteffusi sanguis do¬
minisui: & quod est grauius in nocentis ager& peni¬
tentiam sisibi apud dm̃ uell& esse consultũ: Sed
illecum pęnitentiam declinat suꝑbus sp̃u: non
solum futuram: sed &iam p̃sentem salutẽ amisit:
Etregnum quod male arripuerat femineo quodã
siter&ur: Mor tua uero iustina. cumquidã arus pex
in nocentiur nomine : Nontam̃ opere᷑: in causamale¬
ficorũ aiudice torquer&ur : aliud quã in terroga batꝰ
sateri coepit: Clamabatenim: ab angelo maiorator¬
menta : adhiberi eo quecusto dire ambrosium: Quo
temporib: iustinȩ: ad excitanda odia populorũ in ep̃m
cacumen tecti eccłȩ conscendens. medio noctir sacrifi¬
cauerit: Sed quanto instantius & sollicitius opera

Expanded text:
babit; nobis enim alienum a promissione visum est illam babit; nobis enim alienum a promissione visum est illam inserere, ne adjunctae epistolae prolixitas fastidium legenti afferret. Ipsum vero Maximum a communionis consortio segregavit, admonens ut effusi sanguinis domini sui, et quod est gravius, innocentis, ageret poenitentiam, si sibi apud Deum vellet esse consultum. Sed ille cum poenitentiam declinat superbo spiritu, non solum futuram, sed etiam praesentem salutem amisit, regnumque quod male arripuerat, femineo quodam fiteretur. 20. Mortua vero Justina, quidam haruspex Innocentius nomine, non tamen opere, cum in causa maleficiorum a judice torqueretur aliud quam interrogabatur fateri coepit; clamabat enim ab angelo majora tormenta sibi adbiberi eo qui custodiret Ambrosium; quoniam temporibus Justinae ad excitanda odia populorum in Episcopum cacumen tecti ecclesiae conscendens, medio noctis sacrificaverit. Sed quanto instantius et sollicitius opera
Abbreviated transcription (Latin):
tur & demergatur in profundummaris : Conscenden¬
tes rhedam quasi gratia gestandi ciuitatem egressir:
expectante sacerdote. uel plebe: in ecclesia constituta:
Sed huius contu maciȩ. quifinis fuerit orresco referens ⁊
Subito enim prȩcipitati derheda. animas emiscrunt at¬
q corpora illorum sepulturȩ sunt tradita: Sc̃s uero
ambrosius cum ignora ss& quod factũ ess& nec diutiur
posseꝙlebem tenere: ascendens protribunali: de ea¬
dem quȩstione quȩ fuerat proposita sermonẽ ador¬
sus est dicens Debitum fratrer curo soluendum: sed
hesternos meos non inuenio creditores: & reliqua
quȩ scripta sunt in libro quide in carnatione dnĩ titu¬
latur: Occiso itaq: itaq gratiano imperatore : reci¬
piendi corporis eius causa: secundã ad maximũ susce¬
pit legationem: Apud quẽ quã constanter egerit.
qui uoluerit cognoscere: ipsius legationis epistolam.
ad ualentini anum uniorem datã cum legerit ad pro¬

Expanded text:
tur, et demergatur in profundum maris , ascendentur, et demergatur in profundum maris , ascendentes in rhedam, quasi gratia gestandi, civitatem egressi sunt, exspectante Sacerdote et plebe in Ecclesia constituta. Sed hujus contumaciae quis finis fuerit, horresco referens; subito enim praecipitati de rheda, animas emiserunt, atque corpora illorum sepulturae sunt tradita. Sanctus vero Ambrosius cum ignoraret quid factum esset, nec diutius posset plebem tenere, ascendens pro tribunali, de eadem quaestione quae fuerat proposita, sermonem adorsus est, dicens: Debitum, fratres, cupio solvendum, sed hesternos meos non invenio creditores, et reliqua quae scripta sunt in libro, qui de Incarnatione Domini intitulatur . 19. Occiso itaque Gratiano imperatore, recipiendi corporis ejus causa secundam ad Maximum suscepit legationem. Apud quem quam constanter egerit, qui voluerit cognoscere, ipsius legationis epistolam ad Valentinianum juniorem datam cum legerit , appro
Abbreviated transcription (Latin):
Peridem tempur.: erat quidã uir. dehe¬
resi arrianorũ: a cerrimus nimium disputatur &du¬
rus atq: in conuertibilis ad fidem catholicã: Isconstitu¬
tus inecclesia: tractante ep̃o: uidit utipse postmodũ
loquebatur: angelum ad aurerepĩ tractantis loquen¬
tem : ut uerba angeli populo
epsrenuntiare ui¬
der&ur: Quouiso conuersus. fidem quã expugnabat:
coepit ipsedefendere: Fuerunt &iã duo cubicula¬
rii. tunctem poris gratiani imperatoris deheresi
arrianorũ : Qui tractanti ni ep̃o questionẽ propo¬
nerent: Adquã audienda : altero die ad basi licãpor¬
tianam sead futuros promiserant : Eratenĩ questi¬
ode incarnationedñĩ : Sed aliodie: miserandi homi¬
nes suꝑbiȩ tumore compl&i: nec memores promis so¬
rum contẽpnentes dm̃ insacerdote ipsius: nec plebis
expectantis considerantes in iuriã: In memorer &ia
dictorũ dominicorũ : Qũo quiscanda liz auerit unũ &
minimis istis. oport& ut mola asinaria collo eius allige¬

Expanded text:
Per idem tempus erat quidam vir de haeresi Arianorum, acerrimus nimium disputator, et durus atque inconvertibilis ad fidem catholicam. Is constitutus in Ecclesia, tractante Episcopo, vidit ut ipse postmodum loquebatur Angelum ad aures Episcopi tractantis loquentem; ut verba angeli populo Episcopus renuntiare videretur. Quo viso conversus, fidem quam expugnabat, coepit ipse defendere. 18. Fuerunt etiam duo cubicularii tunc temporis Gratiani imperatoris de haeresi Arianorum, qui tractanti Episcopo quaestionem proponerent, ad quam audiendam altero die ad basilicam Portianam se adfuturos promiserant; erat enim quaestio de incarnatione Domini. Sed alio die miserandi homines superbiae tumore completi, nec memores promissorum, contemnentes Deum in Sacerdote ipsius, nec plebis exspectantis considerantes injuriam, immemores etiam dictorum Dominicorum, quoniam qui scandalizaverit unum ex minimis istis, oportet ut mola asinaria collo ejus allige
Abbreviated transcription (Latin):
monũ: sed confessio: Undemiseriores arriani ueliu¬
dei ut quod confitentur demones. illinegant : Ds
tamen quigratiã ecclesiȩ suȩ augere consueuit. non
passus est : diu insultari a ꝑfidis: scirsuis Unusitaq: ex
ipsa multitudine: subito arreptus spũ inmundo: cla¬
mare coepit : itatorquȩri eos. ut ipse torquebatur. qui
negarent martrres: uel quincrederent intrinitatis
unitatẽ : quãdoc& ambrosius Atilli hacuoce confu¬
si qui conuerti debuerant : Et dignã tali confessione
agere paenitentiã. in piscina dimersũ hominẽ nec a¬
uerunt : Perfidiȩ homicidium iungenter : deduxit enim
illos ad hunc finẽ sũ manecessitas: Sc̃ s uero ambrosius ep̃s.
maioris humilitatis uirfactur. donatã sibi ad nõ gratiã

Expanded text:
monum, sed confessio; unde miseriores Ariani vel Jumonum, sed confessio; unde miseriores Ariani vel Judaei, ut quod confitentur daemones, illi negent. 16. Deus tamen qui gratiam Ecclesiae suae augere consuevit, non passus est diu insultari a perfidis sanctis suis. Unus itaque ex ipsa multitudine subito arreptus a spiritu immundo, clamare coepit ita torqueri eos, ut ipse torquebatur, qui negarent martyres, vel qui non crederent in Trinitatis unitatem, quam docet Ambrosius. At illi hac voce confusi, qui converti debuerant, et dignam tali confessione agere poenitentiam, in piscinam demersum hominem necaverunt, perfidiae homicidium adjungentes; deduxit enim illos ad hunc finem digna necessitas. Sanctus vero Ambrosius episcopus majoris humilitatis vir factus, donatam sibi a
Abbreviated transcription (Latin):
do arrianorũ cũ iustina constituta deridebat tantã
dĩgratiam : quã ecłȩ suȩ catholicae dñsihĩmeritis
martrrũ suorũ conferre dignatus est : Venerabilem¬
q uirũ ambrosi ũ narrabat pecunia cõnparasse homi¬
ner. qui seuex ari ab inmundis spiritib mentirentur
Atq: ita ab illo sicut &amartrrib se torqueri dicerent :
Sed hoc udaico ore loquebantur arriani: subparesscili¬
c& eorum: Illienim ded̃o dicebant: quõ in beelze¬
bub principe demoniorũ eicit demonia: Istidemar¬
trrib uel dedñĩ sacerdote loquebantur: quod ñ dĩgra¬
tia quȩ ꝑ ipsos operabatur inmundi spiritus pellerentꝰ :
sed accepta pecunia se torqueri mentirentur: Clama¬
bant enim de mones. scimus uos martyres. &arriani
dicebant. nesci musesse martrres: Iam hoc &in e¬
scimuste quisis filiurdĩ : Et iudei dixer. hicaũt un¬
de sit nescimus: Sedñ hic testimoniũ accipitur dȩ¬

Expanded text:
do Arianorum cum Justina constituta deridebat tantam do Arianorum cum Justina constituta deridebat tantam Dei gratiam, quam Ecclesiae catholicae Dominus Jesus meritis martyrum suorum conferre dignatus est: venerabilemque virum Ambrosium narrabat pecunia comparasse homines, qui se vexari ab immundis spiritibus mentirentur; atque ita ab illo, sicut et a martyribus se torqueri dicerent. Sed hoc Judaico ore loquebantur Ariani, suppares scilicet eorum; illi enim de Domino dicebant, quoniam in Beelzebuth principe daemoniorum ejicit daemonia : isti de martyribus, vel de Domini Sacerdote loquebantur, quod non Dei gratia, quae per ipsos operabatur, immundi spiritus pellerentur; sed accepta pecunia se torqueri mentirentur. Clamabant enim daemones: Scimus vos martyres; et Ariani dicebant: Nescimus esse martyres. Jam hoc et in EScimus te, quia sis Dei Filius ; et Judaei dicebant: Hic autem unde sit, nescimus . Sed non hic testimonium accipitur dae
Abbreviated transcription (Latin):
na ita &iam sepultura in cognitaerant: In tantũ ut su¬
praipsorũ sepulchra ambularent om̃r qui uellent ad
cancellos ꝑuenire : Quib: scõrũ naboris & felicis mar¬
trrũ ab iniuria sepulchra defendebantur: Sed ubis cõ¬
rum martrrũ sunt corpora leuata. & in lecticis posita :
multorũ ibisanate egritudines ꝑdocentur: Caecuse¬
tiam seuerus nomine: qui nunc usq in eadem basilica:
quedicitur am brosiana. inquamartrrũ corpora sunt
translata religiose seruit : ubiuestem martrrũ at tigit.
statim lumen recepit: Obsessa &iam corpora abspiriti¬
b: inmundiscurata: sũma cumgratia domũ rep&ebant:
Sed his beneficus martrrũ. inquantũ crescebat fides
ecclesiae catholicae : intantũ arrianorũ ꝑ fidia mi¬
nuebatur: Deniq: ex hoctem pore sedaricaepit ꝑ¬
secutio: quȩ iustinȩ furore accendebatur : ut sacerdos
deeccła peller&ur: Tamen qm̃ intrapalatiũ multitu¬

Expanded text:
na, ita etiam sepulcra incognita erant, in tantum ut suna, ita etiam sepulcra incognita erant, in tantum ut supra ipsorum sepulcra ambularent omnes, qui vellent ad cancellos pervenire, quibus sanctorum Naboris et Felicis martyrum ab injuria sepulcra defendebantur. Sed ubi sanctorum martyrum corpora sunt levata, et in lecticis posita, multorum ibi satanae aegritudines perdocentur. Caecus etiam Severus nomine, qui nunc usque in eadem basilica quae dicitur Ambrosiana, in quam Martyrum corpora sunt translata, religiose servit; ubi vestem martyrum attigit, statim lumen recepit. Obsessa etiam corpora a spiritibus immundis curata, summa cum gratia domum repetebant. Sed iis beneficiis martyrum in quantum crescebat fides Ecclesiae catholicae, in tantum Arianorum perfidia minuebatur. 15. Denique ex hoc tempore sedari coepit persecutio, quae Justinae furore accendebatur; ut Sacerdos de Ecclesia pelleretur. Tamen intra palatium multitu
Abbreviated transcription (Latin):
licam porcianã inuadere nitebantur: Exercitus &iã
armatur ad custodiendas fores eccłȩ est directus: Vt
nemo auder& catholicam ecclesi am ingredi: Sed dñr
quide aduersarus suis ecclesiȩ suȩ triumphosdonare
consueuit. ad ecclesiȩ suae munimentũ militũ corda
conuertit: ut aduersis scutis ecclesiȩ foresseruarent:
Necegredi dimitterent: sed in gredi ecclesiã plebem
catholicam minime prohiberent : Sed nec hoc satis
erat missismilitib: nisi ut &iã procatholica fide. cum
plebe pariterad clamarent: Hoc intempore primo
anthiphone rmni & uigiliȩ: inecclesia medio lanen¬
si cȩlebrari coeperunt: Cuius celebritatis deuotio
usq: in odiernum diem : Uonsolum in eadem ecclesi a
cerdoti reuelauerunt: Erant enim inbasilica positi :
inqua sunt hodie corpora naboris & felicis martrrũ
Sed scĩ martrres nabor & felix celeberrimo srequen¬
tabantur: Protasi i uero & geruasu martrrum. ut nomi¬

Expanded text:
licam Portianam invadere nitebantur: exercitus etiam licam Portianam invadere nitebantur: exercitus etiam armatus ad custodiendas fores ecclesiae est directus, ut nemo auderet catholicam ecclesiam ingredi. Sed Dominus qui de adversariis suis Ecclesiae suae triumphos donare consuevit, ad Ecclesiae suae munimentum militum corda convertit; ut aversis scutis ecclesiae fores servarent, nec egredi dimitterent, sed ingredi ecclesiam plebem catholicam minime prohiberent. Sed nec hoc satis erat missis militibus, nisi etiam pro catholica fide cum plebe pariter acclamarent. Hoc in tempore primum antiphonae, hymni, ac vigiliae in ecclesia Mediolanensi celebrari coeperunt. Cujus celebritatis devotio usque in hodiernum diem non solum in eadem ecclesia, cerdoti revelaverunt. Erant enim in basilica positi, in qua sunt hodie corpora Naboris et Felicis martyrum: sed sancti martyres Nabor et Felix celeberrime frequentabantur, Protasii vero et Gervasii martyrum ut nomi
Abbreviated transcription (Latin):
populum excitabat: Sed infirmotalib: promissir
uersas alias dignitater. hisqui illũ deȩcła raptũ adex¬
ilium ꝑduxissent: Quod cũ multi conarentur:
sed dõ prȩsule ꝑficere nonualerrent: Unus in fe¬
licior c&eris nomine eutimiur tanto furore exci¬
tatus est. ut uxta ecclesiã sibi domũ parar&: Atq
in eadem carrũ constituer&: quo facilius raptum
suꝑ positũ carpento ad exilium ꝑduce s&: Sed ini¬
quitas eius inuerticẽ ipsius descendit Postannũ
&enĩ eodem die quo illum rapere se arbitrabat̃. In eo¬
dem carpento inpositus deeadem domo ipse ad ex¬
ilium destinatusest: Reputans sibi iusto iudic io
dĩ id inseesse conuersum. ut in eodem carpento diri¬
geretur ad exilium: quod ipseparauerat sacerdoti:
Cui non minimũ solatii sacerdos prȩbuit: dando sũptus
uel aliaꝙ̃ erant necessaria: Sed hec confessio hominis
necmulieris furorem nec uesanorũ arrianorũ dem̃¬
tiam repressit Maiore enim accensidementia. basi¬

Expanded text:
populum excitabat. Sed infirmorum animi talibusversas alias dignitates iis, qui illum de ecclesia raptum, ad exsilium perduxissent. Quod cum multi conarentur, sed Deo praesule, perficere non valerent, unus infelicior caeteris, nomine Euthymius, in tantum furorem excitatus est, ut juxta ecclesiam sibi domum pararet, atque in eadem carrum constitueret, quo facilius raptum, superpositum carpento ad exsilium perduceret. Sed iniquitas ejus in verticem ipsius descendit ; post annum etenim eodem die quo illum rapere se arbitrabatur, in eodem carpento impositus, de eadem domo ipse ad exsilium destinatus est, reputans sibi justo judicio Dei id in se esse conversum; ut in eo carpento dirigeretur ad exsilium, quod ipse paraverat Sacerdoti. Cui non minimum solatii Sacerdos praebuit, dando sumptus, vel alia quae erant necessaria. 13. Sed haec confessio hominis nec mulieris furorem, nec vaesanorum Arianorum dementiam repressit; majore etenim accensi amentia, basi
Abbreviated transcription (Latin):
Etqđ praesumere non potuissent ut fier&.
miitus extremuit factum: Reuersus ad patremrem
estimretulit. Virautem uenerabilis benedictus hoc
non suis meritis sed obedienti eillius. reputa recoepit: At
contramauris prosoloeius imperio factum dicebat : Se¬
que conscium in illauirtute nonesse quã nesciens fecis¬
sx : Sed in hac humilititis mutuae amica contentione
accessit arbiterpues quiereptus est: Nam dicebat
ego cum exaquatraherer. supercaput meũ abbatis. me¬
lotem uidebam: Atq ipsum me exaquis reducere con¬
siderabam. x̃ĩ. Magna sunt ualde quȩ narras & mul¬
corum aedificione profutura: Ego autẽ boni uirimi¬
racula quod plos bibo plussitio ERs cumuam loca¬

Expanded text:
et quod praesumere non potuisset ut fieret, et quod praesumere non potuisset ut fieret, miratus extremuit factum. Reversus itaque ad Patrem, rem gestam retulit. Vir autem venerabilis Benedictus hoc non suis meritis, sed illius obedientiae deputare coepit. At econtra Maurus pro solo ejus imperio factum dicebat: seque conscium in illa virtute non esse, quam nesciens fecisset. Sed in hac mutuae humilitatis amica contentione accessit arbiter puer qui ereptus est; nam dicebat: Ego cum ex aqua traherer, super caput meum melotem abbatis videbam, atque ipsum me ex aquis educere considerabam. Petr. Magna sunt valde quae narras, et ad multorum aedificationem profutura: ego autem boni viri miracula quo plus bibo, eo plus sitio. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
uadam uero diedumis dem uenerabilis benedictus.
incella consister& praedictus placidus puers cĩuiri
monachus ad auriendũ a quã egressus est. quiuas
quod tenuerat in qua sub caute submittens. ipse
quoq cadendo secutus est: Quẽ mox unda rapuit
ut poene unius sagitte cursũ atterra. introrsus
traxit : Virautem dĩ intracella positus. hoc pro¬
tinus agnouit. & maurum festine uocauit dicens
Fratermaure curre quia puerille qui adaurien¬
dam aquam ꝑrexerit in lacum cecidit iamq eũ
longius undatrabit: Resmira & post petrum
a postolum inusitata benedictione: & enĩ
postulata adq ꝑcepta. ad patrissui imperiũ
concitus ꝑrexmaurus Adq usq ad eũ locum
quo abunda deducebatur. puer ꝑterrã seire
existimans suꝑ aquã cucurrit: eũq ꝑcapillos
tenui trapido quoq cursu rediit Qui mox
terram tetigit adsereuersus posterga respex
& quia suꝑ aqua scucurris s& agnouit.

Expanded text:
uadam vero die dum idem venerabilis Benedictus uadam vero die dum idem venerabilis Benedictus in cella consisteret, praedictus Placidus puer sancti viri monachus ad hauriendam de lacu aquam egressus est: qui vas quod tenuerat in aquam incaute submittens, ipse quoque cadendo secutus est. Quem mox unda rapuit, et pene ad unius sagittae cursum eum a terra introrsus traxit. Vir autem Dei intra cellam positus, hoc protinus agnovit, et Maurum festine vocavit, dicens: Frater Maure, curre, quia puer ille qui ad hauriendum aquam perrexerat, in lacum cecidit, jamque eum longius unda trahit. Res mira, et post Petrum apostolum inusitata. Benedictione etenim postulata atque percepta, ad Patris sui imperium concitus perrexit Maurus; atque usque ad eum locum quo ab unda deducebatur puer, per terram se ire existimans, super aquam cucurrit, eumque per capillos tenuit, rapido quoque cursu rediit. Qui mox ut terram tetigit, ad se reversus post terga respexit, et quia super aquas cucurrisset agnovit,
Abbreviated transcription (Latin):
uero die eidare ferramentum iussit quoda falcis
similitudinẽ falcastrũ uocatur. ut delocoquodã
uepres abscider& : qua tenus illic fieri hortus
deber&. Locus at̃ ipse quẽ mundandũ gothus
sus ceperat suꝑ ipsam laciripam iacebat: Cumq go¬
thus is dẽdensitatem ueprium totius uirtutis adnisu
sucaderet: ferrum demanubrio prosiliens in lacũ
cecidit ubi scilic& tanta erat aquarum profun¬
ditas: ut spesrequirendi ferra menti milliã
eẽt : Ita que ferro ꝑdito tremebundus ad maurũ¬
monachum cucurrit. gothus damnũ quod fecerat
nunciauit : & reatus sui egit penitentiam quod mau¬
rus quoq monachus: mox benedieto dĩ famulo cucur¬
ritindicare. Virigitur dñi benedictus haec audiens
acces sit ad locũ tulitdemanugothimanubrium &mi¬
sit in lacum: &mox ferrdm deprofundo redut atq
inmanubrio intrauit Qui statim ferramentum
gothored didit dicens eccelabora noli contristari

Expanded text:
vero die ei dari ferramentum jussit, quod ad falcis vero die ei dari ferramentum jussit, quod ad falcis similitudinem falcastrum vocatur, ut de loco quodam vepres abscinderet, quatenus illic hortus fieri deberet. Locus autem ipse quem mundandum Gothus susceperat, super ipsam laci ripam jacebat. Cumque Gothus idem densitatem veprium totius virtutis annisu succideret, ferrum de manubrio prosiliens in lacum cecidit, ubi scilicet tanta erat aquarum profunditas, ut spes requirendi ferramenti nulla jam esset. Itaque ferro perdito, tremebundus ad Maurmonachum cucurrit Gothus: damnum quod fecerat nuntiavit, et reatus sui egit poenitentiam. Quod Maurus quoque monachus mox Benedicto famulo Dei curavit indicare. Vir igitur Domini Benedictus haec audiens accessit ad lacum: tulit de manu Gothi manubrium, et misit in lacum: et mox ferrum de profundo rediit, atque in manubrium intravit. Qui statim ferramentum Gotho reddidit, dicens: Ecce labora, et noli contristari