comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
desiderata terrenaꝵ rerum habundã¬
tia oculos mentis p̃mit. Et hoc qͦd
in eis eẽ honorabile debuit ante d̾i
oculos fedat: quia curis multipli¬
tib aggrauat. Quib tamen nec so¬
lum sufficit ut ip̃i suꝑbiant: nisi
et hi qui eis coniuncti sunt de eorꝰ
pinguedine etiam ip̃i glorientur.
Nam sunt nonnulli qui patroniᷤᷤ
maiorib adiuncti suꝑbiunt: et de
eorum potentia contra in opes ex¬
tollunt᷑. Unde adhuc subditur. Et
de laterib eius aruina dependet. Qr
aruina pinguedo carnis est: latera
iunctos cernimꝰ. Aruina de eius la¬
terib dependet: quia quis qͥs potẽ¬
ti et iniquo adheret. ip̃e quoq de
eius potentia uelut ex pinguedi¬
ne rerum tumet: ut patroni ꝑ¬
uersi iniqͥtatem sequens dm̃ ñ
timeat. quos ualet ⁊ qͣntum ualet
paupes affigat: de gła tempali

Expanded text:
desiderata terrenarum rerum abundandesiderata terrenarum rerum abundantia oculos mentis premit, et hoc quod in eis esse honorabile debuit, ante Dei oculos foedat, quia curis multiplicibus aggravat. Quibus tamen nec solum sufficit ut ipsi superbiant, nisi et hi qui eis conjuncti sunt de eorum pinguedine etiam ipsi glorientur. Nam sunt nonnulli qui patronis majoribus adjuti superbiunt, et de eorum potentia contra inopes extolluntur. Unde et adhuc subdde lateribus ejus arvina dependet. - Quia arvina pinguedo est carnis, latera junctos cernimus. Arvina de lateribus ejus pendet, quia quisquis potenti et in iniquo adhaeret, ipse quoque de ejus potentia velut ex pinguedine rerum tumet. Qui patroni perversi iniquitatem sequens Deum non timet, quos valet, et quantos valet pauperes affligit, e
Abbreviated transcription (Latin):
na que possederant reliquisse: et
niliam tͣnsitorium q̃rere. nullis ꝓ
hac uita iurgiis admisceri. Cum ita
olyua florem ꝓtulit. S cum qͥdam
extalib rursus ceperit mundi glo¬
tumen ᷤ. contra p̃cepta m̾taĩ qͣ si
de magnitudine carnis erigitur.
Quid enim pauꝑtas: nisi quedã
maties: Et quid rerum habundã¬
tia: nisi ꝑinguedo est uite p̃sentiᷤ:
Pingui gͦ ceruice se contra dm̃ erigit:
qui temꝑalem habundantiã in suꝑ¬
biam assumit. Hñt enim hoc potẽ¬
tes et iniqui ꝓprium: ut fallatib di¬
uitiis occupati. ueras dei opes negli¬
gant: et quantominꝰ qͦd uerum ẽ
inquitunt. tanto amplius falsis
diuitiis extollunt᷑. Cura etenim¬
multiplex terrenarum rerum qͥa
situdo. Uisus quippe in facie est:
in qua et prima corꝑis honorabi¬
lior pars est. Nongͦ in merito men¬
tis intentio per faciem designatꝰ.
qm quolibet uertimꝰ illuc uidemꝰ.
Faciem gͦ crassitudo operuit: quia

Expanded text:
na quae possederant relna quae possederant relnil jam transitorium quaerere, nullis pro hac vita jurgiis admisceri. Cumque oliva florem protulit. Sed cum quidam ex talibus rursum coeperint mundi glotumens contra praecepta veritatis, quasi de magnitudine carnis erigitur. Quid enim paupertas nisi quaedam macies, et quid rerum abundantia nisi pinguedo est vitae praesentis? Pingui ergo cervice se contra Deum erigit qui temporalem abundantiam in superbiam assumit. Habent enim hoc potetes et iniqui proprium, ut fallacibus divitiis occupati veras Dei opes negligant; et quanto minus, quod verum est, inquirunt, tanto amplius falsis divitiis extollantur. Cura multiplex terrenarum rerum quante. --Visus quippe in facie est, in qua et prima corporis honorabilior pars est. Non ergo immerito mentis intentio per faciem designatur, quam quolibet vertimus, illuc videmus. Faciem ergo crassitudo operit, quia
Abbreviated transcription (Latin):
dine fructuum euacuat᷑. Et qͦtienꝰ
inchoantes quiq bona oꝑa laudari
ab aspicientib ceperint. atq in sy¬
is laudib delectari. fit caligo intel¬
ligenne in cogitatione: ut iam dis¬
cernere nequeant. qua intentione
quid faciant: et fructum ꝑdit oꝑiᷤ.
uelut ex nebula fauoris. Unde bene
per Salomonem dicit᷑. Mane surga¬
mus ad uineas: uideamꝰ si floruit
uinea. Si flores fructꝰ parturiunt.
Norent quippe uinee: cum men¬
tes fidelium bona oꝑa ꝓponunt.
sed fructꝰ non pariunt᷑. si ab eõ qͦd
ꝓposuerint aliquib uidi errorib
infirmant᷑. Nongͦ intuendũ est
si uinee florcant: sed si flores ad par¬
tum fructuum conualescant. quia.
mirum non est siquis bona inchoet:
sed ualde mirabile est.si intentione
recta in bono opere perduret. Unde
fit plerumq ut si in bono oꝑe nõ
recta intentione tenet᷑ etiam ip̃m̃
hoc opus qͦd bonum credit᷑ amitta¬
tur. Nam qͦsdam sepe uidemꝰ terre¬

Expanded text:
dine fructuum vacuatur. Et quoties dine fructuum vacuatur. Et quoties inchoantes quique bona opera laudari ab aspicientibus coeperint, atque in suis laudibus delectari, fit caligo intelligentiae in cogitatione, ut jam discernere nequeant qua intentione quid faciant, et fructum perdant operis, velut ex nebula favoris. Unde bene per Salomonem dicitur: Mane surgamus ad vineas, videamus si floruit vinea, si orent quippe vineae, cum mentes fidelium bona opera proponunt; sed fructus non pariunt, si ab eo quod proposuerint, aliquibus victi erroribus infirmantur. Non ergo intuendum est si vineae floreant, sed si flores ad partum fructuum convamirum non est si quis bona inchoet, sed valde mirabile est si intentione recta in bono opere perduret. Unde fit plerumque ut si in bono opere recta intentio non tenetur, etiam ipsum hoc opus quod bonum creditur amittatur. Nam quosdam saepe vidimus terre
Abbreviated transcription (Latin):
uel ad exteriora agenda retrahit᷑. quo
qͣsi extra se ducitur eradicatur: qr
et arbor que radices prius in altum
non mittit. citius uentorum impetx
sternitur: Si se ad altam uerticem ex¬
tollit. eoq citius ad yma corruit: qͦ
altius inaere sine radicib extreuit.
Non numqͣm uero florentem uine¬
am: non frigꝰ sed estus arefacit. Cũ¬
q immoderato calore tangitur: diᷤᷤ¬
tussa florib tabescit. Et plerumꝙ
contiuigit ut. ħi qui ad b̃ona oꝑa re¬
cta intentione non ueniunt: cum
placere se hominib uident. ad ex̾¬
cenda hec eadem opera uehem̃tius
accendant᷑. humanis placitura ocy¬
lis agere auxii sticdeant. ⁊ quasi in
sc̃õ studio feruescant. Quid itaq istoᷤ
nisi in flore estus contigit: qͦs huma¬
ne laudis appetitio a fructr alienos
fecio: Qnde ⁊ bene sũditiu. A¬
t quasi olyua ꝓiciens florem fr¬
um. Oliua quippe cum in flore
est. si inmoderata tangit᷑. a plenito¬

Expanded text:
vel ad exteriora agenda retrahitur, quo vel ad exteriora agenda retrahitur, quo quasi extra se ducitur, eradicatur, quia et arbor quae radices in altum prius non mittit, citius ventorum impetu sternitur, si se ad altum vertice extollit; eoque citius ad ima corruit, quo altius in aere sine radicibus excrevit. Nonnunquam vero florentem vineam non frigus, sed aestus arefacit. Cumque immoderato calore tangitur, discusso flore botrus tabescit. Et plerumque contingit ut hi qui ad bona opera recta intentione non veniunt, cum placere se hominibus vident, ad exercenda haec eadem opera vehementius accendantur, humanis placitura oculis agere anxie studeant, et quasi in sancto studio fervescant. Quis itaque istos nisi in flore aestus contigit, quos humanae laudis appetitio a fructu alienos fecit? Unde et bene subditur: Et quasi oliva projiciens florem suum. Oliva quippe cum in flore est, si immoderata nebula tangitur, a plenitu
Abbreviated transcription (Latin):
sandum nobis est qͣliter hypocrita
sicut uinea in primoflore: uel sic̃
olẏua florem proiciens ledatur. Si
florentem uinee pro ineqͣlitate ae¬
ris immoderatum frigus attigerit:
ꝑtinus ab omini humore uiriditatis
arefacit. Et sicut nonnulli qui post
peruersa itinera scãs uias sectari ap¬
petunt: sed priusqͣm in eis ut dixi¬
mus desideria bona roborent᷑. q̃dam
illos p̃sentis seculi prosperitas acci¬
pit: que eos reb exteriorib impli¬
cat. et eorum mentẽ dum calorem ĩ¬
timi amoris ꝑtrahit: qͣsi ex frigore
extinguit.⁊ quicqͥd in eis de mrcutũ
flore apparere uidebat᷑ interficit. In
terrenis quippe actib ualde frigescit
animꝰ: si nec dum fuerit ꝑ intima
dona solidatꝰ. ¶Inde necesse est ut lo¬
ca maiora uel exteriora opera que hy¬
manis sunt necessitatib ꝓfutura:
illi exercenda suscipiant. qui hec di¬
iudicare atq sub semetip̃is p̃mere
ex uirtute intima nouerunt. Namcũ
infirmꝰ quisq ad locum regiminis:

Expanded text:
sandum nobis est qualiter hypocrita sicut vinea in primo flore, vel sicut oliva florem projiciens laedatur. Si florentem vineam per inaequalitatem aeris immoderatum frigus attigerit, protinus ab omni humore viriditatis arefacit. Et sunt nonnulli qui post perversa itinera sanctas vias sectari appetunt, sed priusquam in eis, ut diximus, desideria bona roborentur, quaedam illos praesentis saeculi prosperitas accipit, quae eos rebus exterioribus implicat, et eorum mentem dum a calore intimi amoris retrahit, quasi ex frigore exstinguit, et quidquid in eis de virtutum flore apparere videbatur, interficit. In terrenis quippe actibus valde frigescit animus, si necdum fuerit per intima dona solidatus. Unde necesse est ut loca majora vel exteriora opera, quae humanis sunt necessitatibus profutura, illi exercenda suscipiant, qui haec dijudicare, atque sub semetipsis premere ex virtute intima noverunt. Nam cum infirmus quisque vel ad locum regiminis,
Abbreviated transcription (Latin):
seuerabit substantia eius: nec mit¬
tet in terra radicem suam. Quodhic
non dabitur dictum est: in quibdã
codicib reperi non ditabit᷑. S sentꝰ
non discrepat: qmuis se sermo diͦ¬
cordet. Ille enim uirtutib ditat᷑: ꝙ¬
ius mentem inhabitat omp̃c d̾s.
S quia suꝑbi cogitatio ab auctoris li
Propter hoc uͭ qͦd transitorium foras
tumet: recte subiungit᷑. Nec perscus¬
rauit substantia eius. Ae si aꝑtedi¬

Expanded text:
severabit substantia ejus, nec mittet in terra radicem suam. - Quod hic non habitabitur dictum est, in quibusdam codicibus reperi non ditabitur. Sed sensus non discrepat, quamvis a se sermo discordet. Ille enim virtutibus ditatur, cujus mentem inhabitat omnipotens Deus. Sed quia superbi cogitatio ab auctoris sui propter hoc vero quod transitorium foris tumet, recte subjungit: Nec perseverabit substantia ejus. Ac si ape
Abbreviated transcription (Latin):
diq trepida: omnis qui ad memo¬
riam uenit exquirere cont᷑ria cre¬
dit᷑. Cui gͦ tranquillitas securita¬
tis deest: hinic proculdubio terro¬
ris sonitꝰ semꝑ in aurib est. Et
seꝑe contingit ut talia cuilibet
proximo suo simpliciter loquat᷑.
nichil aduersum cogitet. S cum ꝑax
sit ille insidias suspicatur: quiaqͥ
semper dolose agit. simpliciter gͣ
Se agi non extimat: et quia scrp
tus iniquitatis sue tenebris iam
deluce desperat. Unde et sequit᷑. Nõ¬

Expanded text:
dique trepida. Omnis qui ad memodique trepida. Omnis qui ad memoriam venit exquirere contraria creditur. Cui ergo tranquillitas securitatis deest, huic procul dubio terroris sonitus semper in auribus est, et saepe contingit, ut tali cuilibet proximus suus simpliciter loquatur, nil adversum cogitet. Sed cum pax sit, ille insidias suspicatur, quia qui semper dolose agit simpliciter erga se agi non aestimat. Et quia scriptus iniquitatis suae tenebris, jam de luce desperat. Unde et sequit
Abbreviated transcription (Latin):
peccauerat: ibi atrocius ardebat.
Recte gͦ nunc dicit᷑. Et auferetiur
sp̃s oris sui: quia eo pertussiomis sẽ¬
tentiam accepit. qui oris sui sp̃m
sub diuina formidine non reftͥn
ꝑam elemosinas facimus: quasi
pro prauis actib p̃cium damus.
Unde et per ꝓpħ̾am de eo qui hec
non agit dicitur. Non dabit deo ꝓ¬
pitiationem suam: nec p̃cium re¬
demptõis anime sue. Non numqͣm
uero diuites elati inferiores oppri¬
munt. aliena rapiunt: et tamen
qͣsi q̃dam aliis largiunt᷑. Et cum
multos depͥmant: aliqͣndo qͥbdã
openi defensionis ferunt. Et pro
petrata plangimus et abdicamus
Nam qͥ eo semꝑ peccare uult: ⁊ qͣ¬
si semꝑ elemolinam largiti. frust᷑¬
securtatis.Et contra mens prana
semꝑ in laborib: quia aut molit᷑
mala que inferat: aut metuit
ne hec sibi ab aliis inferant᷑. Et
quicqͥd contra proximos excogitat:
hoc contra se excogitari a ꝓximis
formidat. Fit undiq suspesta un¬

Expanded text:
peccaverat, ibi atrocius ardebat. peccaverat, ibi atrocius ardebat. Recte ergo nunc dicitur: Et auferetur Spiritu oris sui, quia eo percussionis sententiam accepit, quo oris sui spiritum sub divina forpam eleemosynas facimus quasi pro pravis actibus pretium damus. Unde et per Prophetam de eo qui haec non agit, dicitur: « Non dabit propitiationem suam, nec pretium redemptionis animae suae . » Nonnunquam vero divites elati inferiores opprimunt, aliena rapiunt, et tamen quasi quaedam aliis largiuntur, et cum multos deprimant, aliquando quibusdam opem defensionis ferunt, et pro erpetrata plangimus et abdicamus; nam qui et semper peccare vult, et quasi semper eleemosynam largiri, frustdet. At contra mens prava semper in laboribus, quia aut molitur mala quae inferat, aut metuit ne haec sibi ab aliis inferantur, et quidquid contra proximos excogitat, hoc contra se excogitari a proximis formidat. Fit undique suspecta, un
Abbreviated transcription (Latin):
ticiam redire uoluiss : de tenebris re¬
cederet. S quia lucem iusticie non
querit : de tenebris non recedit. Cuiꝰ
euiam exemplo hi qui ei adherent ĩ
terrenis ꝑfectib anhelant: auaritie
facib accendunt᷑. desiderioꝵ carna¬
enim sibi qͦsdam et̾nam patriam q̃¬
rentes adungeret: ramos in se uiri¬
des haberet. Sed quia ip̃i quoq qͥ
econiuncti sunt terrenis desiderii
estuant ⁊ aun desigeriore flamma
clientum eius animꝰ accendit᷑ scil¬
cet ramos eius arefacit. ut fructum
boni oꝑis non ferat: quia ad appetẽ¬
Da infima per nequitiam anhelat.
hac uita plus ualet: eo sibi lingue
frena audacius relaxat. ut loquat᷑
peruersa quelibet nullum de uer¬
bis suis metuat istos contumeliis
feriat: illos maledictionib iacule
erunt in celo os suum: et lingua
eorum transiit suꝑ terram. Unde
et diues in igne positꝰ. stillari sͥ aqͣ
ex digito lazari in lingua postulat.
¶Ea ex re intelligitur.q ubi ampliꝰ

Expanded text:
stitiam redire voluisset, de tenebris restitiam redire voluisset, de tenebris recederet. Sed quia lucem justitiae non quaerit, de tenebris non recedit. Cujus etiam exemplo hi qui ei adhaerent in terrenis profectibus anhelant, avaritiae facibus accenduntur, desideriorum carnaenim sibi quosdam aeternam patriam quaerentes adjungeret, ramos in se virides haberet. Sed quia ipsi quoque qui ei conjuncti sunt terrenis desideriis aestuant, et dum desideriorum flamma clientium ejus animos accendit, scilicet ramos ejus arefacit, ut fructum boni operis non ferant, quia ad appetenda infima per nequitiam anhelant. hac vita plus valet, eo sibi linguae frena audacius relaxat, ut loquatur perversa quaelibet, nullos de verbis suis metuat, istos contumeliis feriat, illos maledictionibus jaculeterunt in coelo os suum, et lingua eorum transivit super terram : Unde et dives in igne positus, stillari sibi aquam ex digito Lazari in linguam postulat . Qua ex re intelligitur quia ubi amplius
Abbreviated transcription (Latin):
et illũd qͦd transire non poterat: in¬
terius non ht̃. Unde aꝑte subiungit᷑.
Ec̃ mittet in terra
radicem suam. Quod si de hac
terta dictum accipiamꝰ: licet ꝓcul
dubio quia arbor que in terra radi¬
tem non ht̃: uł tenuissimis commo
to collo et inpingui ceruice contra ar¬
storem erigitur. stare qͣsi arbor uide¬
tu. sed ftatus eius sine radice est :
quia uelut ad lene flatum. sic ad mo¬
tum occulte sententie uita eius ser¬
uat . Sin uero hoc loco terram et̾ne
uite retributoem accipimꝰ. de qua
ꝓpħa ait. portio mea in terra uiuenti¬
um: iniquus iste in terra radicem
suam nonmittit: quia num qͣm ad
dix arbori hoc unicuiq hominũ cogi¬
tatio sua est: quia in eõ qͦd exterius
uidetir. per illud tenetur qd interiuᷤᷤ
non uidetiu. Unde et per ꝓph̾am dicit᷑.
Alutet rãdicem deorsum: et faciet fc᷑¬
tum sursum. Cum enim cogitatõem
urãm ad compatiendum indigenti ꝓ¬
ximo tendimus: quasi radicem dẽor¬
sum mittimꝰ ut retributõis fructum

Expanded text:
et illud quod transire non poterat interius non habet. Unde et apte subjungitur: Nec mittet in terra radicem suam. Quod si de hac terra dictum accipimus, liquet procul dubio quia arbor quae in terra radicem non habet, vel tenuissimis commotto collo, et pingui cervice contra auctorem erigitur, stare quasi arbor videtur. Sed status ejus sine radice est, quia velut ad lenem flatum, sic ad motum occultae sententiae vita ejus eruitur. Sin vero hoc loco terram aeternae vitae retributionem accipimus, de qua Propheta ait: Portio mea in terra viventium , iniquus iste in terra radicem suam non mittit, quia nunquam ad dix arbori, hoc unicuique hominum cogitatio sua est, quia in hoc quod exterius videtur, per illud tenetur quod exterius non videtur. Unde et per prophetam dicitur: Mittet radicem deorsum, et faciet fructum sursum . Cum enim cogitationem nostram ad compatiendum indigenti proximo tendimus, 413 quasi radicem deorsum mittimus, ut retributionis fructum
Abbreviated transcription (Latin):
sideriis anime sue: et qui iniqͣ ge¬
rit benedicet᷑. Domus uero deserte
sunt cogitatões praue: qͣs iniquuꝰ
iste inhabitat quia per omne qͥd a¬
git: iniquor hominũ placere cogi¬
tationib appetit. Que ciuitates de¬
solate et domus deserte recte nominã¬
tur: quia nisi omp̃c ds talium con¬
uersatões cogitationesq p̃tedentib
eorum culꝑis relinqueret: ad gͦmo¬
ra ꝑpetranda minime ꝑuentrent.
Bene autem dicit᷑. que in tumulo ft
redacte. Ꝙuentia namq domoꝵ at¬
q ciuitatum eclificia tumulos fa¬
tiunt: qͣni dum praui quiq cort¬
sis actib sibimetip̃is ad peruersa
oꝑa iungunt᷑. ostendunt ꝓculdu

Expanded text:
 animae suae, et qui iniqua agit benedicitur . Domus vero desertae sunt cogitationes pravae, quas iniquus iste inhabitat, quia per omne quod agit iniquorum hominum placere cogitationibus appetit. Quae civitates desolatae, et domus desertae recte nominantur, quia nisi omnipotens Deus, talium conversationes cogitationesque, praecedentibus eorum culpis, relinqueret, ad graviora perpetranda minime pervenirent. Bene autem dicitur: Quae in tumulos sunt redactae. Ruentia namque domorum atque civitatum aedificia tumulos faciunt, quoniam dum pravi quique confusis actionibus sibimetipsis ad perversa opera junguntur, ostendunt procul
Abbreviated transcription (Latin):
agit iniquus tͥbulatõe ⁊ angustia
uallatur: quia cor eius antietate
et suspitione confundit᷑. Alius oe¬
culte appetit aliena diripere qui
laborat in cogitationib ne depͥhen¬
di ualeat: alius relicta ueritate men¬
tiri deliberat: ut audientiũ aminũ
fallat.  qͣntus labor est sollicite po¬
stodire neip̃a eius fallatia dep̃hend
queat: Ponit quippe ante oculos
quid sͥ aueritate scientib responde¬
ti possit: et cum magno cogitatu ꝑ¬
tractat: quomͦ per argumẽnta fal¬
sitatis documenta ueritatis exupet
Hinc inde se circumtegit et cont̾
hoc unde dep̃hendi ꝑotuerit: reni¬
tati similem responsionẽ querit.
Qui si uellet uerum dicere: unꝙ
sine labore potuiss. Plana quippe
ueritatis uia: et graue est iter mẽ¬
dacii. ¶nde et per ꝓpħam dicit᷑ S
cuerunt enim lingͣuam suam la
mendacium: ut iique agerent
laborauert̃. Bene gͦ dicit᷑. Tercebit
eum toulatio ⁊ angustia uallabit

Expanded text:
d iniquus agit tribulatione et angustia vallatur, quia cor ejus anxietate et suspicione confunditur. Alius occulte appetit vi aliena diripere, qui laborat in cogitationibus, ne 410 deprehendi valeat. Alius, relicta veritate, mentiri deliberat, ut audientium animum fallat. Sed quantus labor est sollicite custodire ne ipsa ejus fallacia deprehendi queat? Ponit quippe ante oculos quid sibi a veritatem scientibus responderi possit, et cum magno cogitatu pertractat quomodo per argumenta falsitatis documenta veritatis exsuperet. Hinc inde se circumtegit, et contra hoc, ubi deprehendi potuerit, veritati similem responsionem quaerit, qui si vellet verum dicere, utique sine labore potuisset. Plana quippe veritatis via, et grave est iter mendacii. Unde et per prophetam dicitur: Docuerunt enim linguam suam loqui mendacium, ut inique agerent laboraverunt . Bene ergo dicitur: Terrebit eum tribulatio, et angustia vallabit
Abbreviated transcription (Latin):
rasiter loquit᷑: ut camen q̃siuinul
sermo ad spetialem eius nequitiam
diriuet᷑. Qui enim dicens: ledet᷑ qͣsi
uinea in primo flore botrꝰ eius. ⁊ qͣ¬
subdit.: Sgregatio enim hypocrite

Expanded text:
raliter loquitur, ut tamen divinus sermo ad specialem ejus nequitiam derivetur. Qui enim dicens: Laedetur quasi vinea in primo flore botrus ejus, et qusubdit: Congre
Abbreviated transcription (Latin):
in malo opere obstaculum de adu̾¬
sitate non habuit. De quo adhuc
additur. Et ꝑingui ceruice armatꝰ
est. Pinguis cerux est opulenta sy¬
ꝑbia: affluentib uidelicet reb qͣ¬
si multis carnib fulta. Potens gͥ
iniquus impingui ceruice contra¬
qui ait. Si dyxcrimus quia peccatũ
non habenius: ip̃i nos sedutimus.
Sigͥ inter scõs illius nemo innuta¬
bilis et celi inconspectu illius ñ sunt
mundi: quis apud se de iusticie oꝑe
p̃sumat. Unde et subdit᷑. Quan¬

Expanded text:
in malo opere obstaculum de adverin malo opere obstaculum de adversitate non habuit, de quo adhuc additur. Et pingui cervice armatus est. - Pinguis cervix est opulenta superbia, affluentibus videlicet rebus quasi multis carnibus fulta. Potens igitur iniquus in pingui cervice qui ait: Si dixerimus quia peccatum non habemus, ipsi nos seducimus . Si igitur inter sanctos illius nemo immutabilis est, et coeli in conspectu ejus non sunt mundi, quis apud se de justitiae opere praesumat? Unde et subditu
Abbreviated transcription (Latin):
ditionis aspiciunt: et ꝑlangunt se
ꝯtraria neritati uoluisse. Et sunt
nonnulli qui hoc qͦd peruerse ꝯtra
deum appetunt: iusto dei iudicio ĩ¬
pleri nequius ꝑmittunt᷑. ⁊ tum eos
malicia accendit potentia roborat:
tanto iam semetipõs in errore cog¬
noscere nequeunt: qͣnto in reb af¬
fluentib extra se semꝑ per potenti¬
am trahunt᷑. De quorum nunc intẽ.¬
tione dicitur. Tetendit enim aduer¬
sus deum manum suam: et contra
omnipotentẽ roboratꝰ est. Contra
quipꝑe deum manũ tendere est: in
oꝑatione praua despectis dei iudicii
ꝑseuerare. Et quia tunc magis iraᷤ¬
citur deus cum ꝑmitait impleri:
qͦd saltem concipi in cogitatione ñ
debuit. contra omnipotentẽ iniquꝰ
iste roborat᷑ quia prosperari in ma¬
la sua astione ꝑmittit᷑. quatinꝰ ⁊ per¬
collo. Erecto collo contra deum
curbere est: ea que creatori displi¬
cent cum audacia perpetrare. Se
quo recte dicitur. Cucurrit. sdest

Expanded text:
ditionis aspiciunt, et plangunt se ditionis aspiciunt, et plangunt se contraria veritati voluisse. Et sunt nonnulli 411 qui hoc quod perverse contra Deum appetunt justo Dei judicio implere nequius permittuntur. Et cum eos malitia accendit, potentia roborat, tanto jam semetipsos in errore cognoscere nequeunt, quanto in rebus affluentibus extra se semper per potentiam trahuntur. De quorum nunc intentione dicitur: Tetendit enim adversus Deum manum suam, et contra Omnipotentem roboratus est. Contra Deum quippe manum tendere est in operatione prava, despectis Dei judiciis, perseverare. Et quia tunc magis irascitur Deus, quando permittit impleri quod saltem concipi in cogitatione non diste roboratur, quia prosperari in mala sua actione permittitur, quatenus et percollo. - Erecto collo adversus Deum currere est, ea quae Creatori displicent cum audacia perpetrare. De quo recte dicitur cucurrit, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
rat. dum modohic dum ualeat oẽ
qͦd placet agat. Unde ⁊ aclhuc sub¬
um manum suam: et contra omi¬
potentem roboratꝰ est. Hec de ip̃o inz¬
quorum capite scilicet᷑ antrxp̃o aꝑti¬
us sentiunt᷑: qui contͣ deum mañ
erigens roborari dicitur: quia ꝑuo
intemꝑe ꝑmiccet᷑ exaltari. ut cum
ad moditum głari sinit᷑. eo in per¬
petuo atrocius puniat᷑. S quia õs
membra eius sunt iniqui: Hoc qͦd
in fine mundi ille tunc singłariter¬
acturꝰ est: uideamꝰ modo qualiter
a malignis agatur singulis Sũt
namq nonnulli qui et si quid aliqͣnͣ¬
do agere contra omnipotentis dei ro¬
Tiniuim nicunt᷑̃ ip̃a imposibisitate
explende sue uoluntatis frasti ad se¬
metipõs respiciunt: atq ad eum ꝙͣ
Stempnere uoluerant conuertunt᷑.
Et qui discedere longe poterant. si
quod uellent implere ualuissent:
hoc aliqͣndo saluant᷑: quia qͦd nequi¬
ter uoluerunt implere nequiuert̃.
Unde et ad se reducti: cuius sint cõ¬

Expanded text:
rat, dummodo hic, dum valet, omne rat, dummodo hic, dum valet, omne quod placet agat. Unde et subum manum suam, et contra Omnipotentem roboratus est. - Haec de ipso iniquorum capite scilicet Antichristo apertius sentiuntur. Qui contra Deum manum erigens, roborari dicitur, quia parvo tempore permittitur exaltari, ut cum ad modicum gloriari sinitur, eo in perpetuum atrocius puniatur. Sed quia ejus membra sunt omnes iniqui, hoc quod in fine mundi ille tunc singacturus est unus, videamus modo qualiter a malis agatur singulis. Sunt namque nonnulli qui et si qua aliquando agere contra omnipotentis Dei judicium nituntur, ipsa impossibilitate explendae suae voluntatis fracti, ad semetipsos respiciunt, atque ad eum quem contemnere voluerant convertuntur; et qui discedere longe potuerant, si quod vellent implere valuissent, per hoc aliquando salvantur, quia quod nequiter voluerunt, implere nequiverunt. Unde ad se reducti, cujus sint con
Abbreviated transcription (Latin):
eum: quia apĩ Eemecip̃m in labo¬
re timoris defecit. qui secuntatis so¬
ciam uiam u̾itatis reliquit. Qui be¬
ne regi p̃parato ad p̾lium comꝑat᷑
quia in eo ip̃o malum qd agit ⁊ t̾ret᷑
et festinat. ⁊ ex ꝯscientia trepidat. ⁊
ex defiderio anhelat. Metuit et su
lium: sic de hoste suspectus est ꝓt
cundem quoq quem ducit ex̾citũ
metuat: ne labefactetur ⁊ per desti¬
tutoẽm militum iaculis pateat ini¬
mitor Iniquus gͦ angustia uallatͣ
sicut rex qui p̃paratur ad p̃lium: qr
uidelicet falsa agens false loquenᷤᷤ
formidat ne suos amiitet milites.
idest argumenta falsitatis et u̾ita¬
tis iaculis pateat: si ei fortasse defo¬
erit qͦd ex fallacia opponat. S qͣm¬
uis animus trepidet et qͣmuis con¬
scientia accuset: cupiditate tamẽ
sua iniquus uincitur: et supp̃sso
pauore audaciam de iniqͥtatib fo¬
mit. Et seꝑe enim ultioni mente ꝓ¬
posita se contra deum erigit: que¬
libet ab eo aduersa perpeti delibe¬

Expanded text:
eum, quia apud semetipsum in labore timoris deficit, qui securitatis sociam viam veritatis relinquit. Qui bene regi praeparato ad praelium comparatur, quia in eo ipso malo quod agit, et terretur, et festinat, et ex conscientia trepidat, et ex desiderio anhelat, metuit et suplium sic de hoste suspectus est, ut eidem quoque quem ducit exercitui metuat, ne labefactetur, ne per destitutionem militum jaculis pateat inimicorum. Iniquus ergo angustia vallatur, sicut rex qui praeparatur ad praelium, quia videlicet falsa agens, falsa loquens, formidat ne suos amittat milites, id est, argumenta falsitatis, et veritatis jaculis pateat, si ei fortasse defuerit quod ex fallacia opponat. Sed quamvis animus trepidet, quamvis conscientia accuset, cupiditate tamen sua iniquus vincitur, et suppresso pavore audaciam de iniquitatibus sumit. Et saepe etiam ultione menti proposita, se contra Deum erigit, quaelibet ab eo adversa perpeti delibe
Abbreviated transcription (Latin):
Onitus terroris semper in ay¬
rib illius: et cum pax sit ille ĩ
a corde felicius: quia quo innocen¬
tiam erga alios exhibet: nichilẽ
quod pati ab aliis formidet. Ha¬
bet enim ⁊ quasi arcem quandam
fortitudinis simplicitatem suam:
nec suspectꝰ est pati quod se fecisse
non meminit. Unde bene per Sa
ait. Secura mens: quasi iuge con¬
uiuium. ¶asi enim continuatio
resestionis est: ip̃a tranquillitas

Expanded text:
onitus terroris semper in auribus illius; et cum pax sit, ille inci corde felicius, quia quo 409 innocentiam erga alios exhibet, nihil est quod pati ab aliis formidet. Habet enim quasi arcem quamdam fortitudinis simplicitatem suam. Nec suspectus est pati quod se fecisse non meminit. Unde bene per Salait: Secura mens, quasi juge convivium . Quasi enim continuatio refectionis est ipsa tranquillitas
Abbreviated transcription (Latin):
Iobfecerat quem pt̾ iusticiam fia¬
gella deprimebant. S cum coro dic¬
ta inuist audiunt: hec ꝑer elatoem
potius qͣm u̾itatem existimant ꝓ¬
lata. Ex sius enim cordib u̾bau¬
storum pensant et dici humiliteꝵ
posse uerba bona non estimano i¬
cut enim grauis culpa est Shoc ho¬
minem arrogare qͦd non est: kio
plerumq culꝑa nulla est. si humi¬
uter bonum dicat qͥd est. Unde le¬
pe contingit ut iusti ⁊ iniusti ha¬
heant uerba similia: sed tamen
semꝑ cor longe dissimile est. Et ex
quib dicti s dominꝰ abiniustis et¬

Expanded text:
Job fecerat, quem post justitiam flagella deprimebant; sed cum eorum dicta injusti audiunt, haec per elationem potius quam per veritatem existimant prolata. Ex suis enim cordibus verba justorum pensant, et dici humiliter posse verba bona non existimant. Sicut enim gravis culpa est sibi hoc hominem arrogare quod non est, sic plerumque culpa nulla est, si humiliter bonum dicat quod est. Unde saepe contingit ut justi et injusti habeant verba similia, sed tamen semper cor longe dissimile, et ex quibus dictis Dominus ab injustis
Abbreviated transcription (Latin):
qͣsi de antiquitate possunt. Anti¬
quos patres se habere testant᷑: at¬
ꝙ ip̃os doctores eccłie professionis
magistros dicunt. Cumq p̃sente
p̃dicatores despitiunt: de antiqͦꝵ
pacrum magisteno falsa p̃sump¬
tione głantur: ut ea que ip̃idicũt.
etiam antiqui patres temisse fa

Expanded text:
quasi de antiquitate possent, antiquasi de antiquitate possent, antiquos Patres se habere testantur, atque ipsos doctores Ecclesiae suae professionis magistros dicunt. Cumque praesentes praedicatores despiciunt, de antiquorum Patrum magisterio falsa praesumptione gloriantur, ut ea quae ipsi dicunt etiam antiquos Patres tenuiss
Abbreviated transcription (Latin):
primus homo ty natus es et ante col¬
les formatꝰ: Num qͥd consilium d̾i
audisti ⁊ inferior te erit eius sapi¬
entia: Ac si uerbis aꝑtiorib dicat.
Qi de eterno loqueris: pensa qr
temꝑalis es. Qui de cius sapientia
disputas: ꝑensa quia eius ꝯsilium
ignoras S quia ad huc heretici uer¬
ba dnĩce defensionis adsumunt ut
docti eẽ uideant᷑ et dum diuinam
głam defendere uident᷑ suam infi¬
pientiam hominib innotescunt:
ipsa hoc ełyphar subiuncta uerba
testant᷑. qui loqui quidem de sapi¬
entia dei cepit: sed statim ad suam
elationem cetidit dicens. Quid nosti
patent̾ oftendunt: ex qua mentis
elatione prodeat. quicqͥd quasi ad
dnigam desensionẽ sonat. Sequit᷑
sunt in nobis multo uetustioreᷤᷤ
quam patres tui. Quia omnes here¬
titi a scã uniu̾sali eccłia sunt egres¬
si. testatur Iohannes qui ait. Ex
nobis ꝓdierunt: sed non erant ex
nobrsᷤ. S ut ea que asserunt: cõ¬
mendare stultis mentib hominũ

Expanded text:
primus homo tu natus es, et ante colles formatus? Nunquid consilium Dei audisti, et inferior te erit ejus sapientia? - Ac si verbis apertioribus dicat: Qui de aeterno loqueris, pensa quia temporalis es, qui de ejus sapientia disputas, pensa quia ejus consilium ignoras. Sed quia ad hoc haeretici verba dominicae defensionis assumunt, ut docti esse videantur, et dum divinam gloriam defendere videntur, suam scientiam hominibus innotescant, ipsa hoc Eliphaz subjuncta verba testantur, qui loqui quidem de sapientia Dei coepit, sed statim ad suam elationem cecidit, dicens: VERS. 9.-- patenter ostendunt, ex qua mentis elatione prodeat, quidquid quasi ad Dominicam defensionem sonat. Sequitursunt in nobis multo vetustiores quam patres tui. - Quia omnes haeretici a sancta universali Ecclesia sunt egressi testatur Joannes, qui ait: « Ex nobis prodierunt, sed non erant ex nobis . » Sed ut ea quae asserunt commendare stultis mentibus hominum
Abbreviated transcription (Latin):
cłia multis in hac uita aduersita¬
tib laborat: et reproborum uita. tã¬
to sine flagello dimittit᷑. qͣnto ad
nulla p̃mia seruat᷑. S afflictiones
scẽ eccłie uidentes heretici eam des¬
pitiut : et tot illam flagellis at-¬
teri ex pue ꝯfessioĩs merito suspicant᷑.
Unde adhuc subdit᷑. Numqͥd grande
est ut consolet᷑ te deus. S perba
tua praua hoc ꝓhibent. Ac si paten¬
ter dicat. Si professionem fidei cor¬
rigeres: iam dudum consolatõem a¬
flageslis habere potuisses. Sequit᷑.¬
Quid te eleuat cor tuum. ⁊ qͣl mag¬
na cogitans absconditos habes o¬
los. Sepe iustor mens ita ad aluo¬
ra contemplanda suspendit᷑ uot
terius eorum facies obstupusse uide¬
atur. S quia hanc contẽplatoĩs uim
in occulto agere heretici ignorant.
hoc a iustis et recta sapientib fierima¬
gis per hypocrisim qͣm ꝑer u̾itatem
putant: quia hoc qͦd ip̃i habere ne¬
queunt ineẽ ueraciter aliis nons¬
picantur. Sequit᷑. Q uid tumet E¬

Expanded text:
ia multis in hac vita adversitatibus laborat, et reproborum vita tanto sine flagello dimittitur, quanto ad nulla praemia servatur. Sed afflictiones sanctae Ecclesiae videntes haeretici, eam despiciunt, et tot illam flagellis atteri ex pravae professionis merito suspicantur. Unde adhuc subditurest, ut consoletur te Deus, sed verba tua prava hoc prohibent. - Ac si ei patenter dicat: Si professione fidei corrigeris, jam dudum consolationem flagellis habere potuisses. SequitQuid te elevat cor tuum, et quasi magna cogitans, attonitos habes oculos? - Saepe justorum mens ita ad altiora contemplanda suspenditur, ut exterius eorum facies obstupuisse videatur. Sed quia hanc contemplationis vim in occulto agere hhoc a justis et recta sapientibus fieri magis per hypocrisim quam per veritatem putant, quia hoc quod ipsi habere nequeunt inesse veraciter aliis non suspicantur. Sequitur: CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
suorum magistros rexisse ueracis
eccliam pitant. Quis uͦ alienus:n
apostata angłs uocatur. Unde et ꝑ
psalmistam de cunctis simul malis¬
nis spiritib dicitur. Qm̃ aliem m¬
surrȩxerunt in me: et fortes que¬
sierunt animam meã. Heretici gͥ
quia doctorum suor corda apostãs¬
te angelo existimant non fuisse so¬
iecta: transisse per eos alienum de¬
negant. Cu iudelicet alieno ꝑ unũ¬
quemq transire est: iniqual iu
corde euis cogitanones mittere. ̃
et per ꝓpħe hocem demalignis fi¬
ritib contra stantem animam ducti¬
¶ Qi dixerunt anime nie: incurua
re ut transeamus. S elyphazthe¬
manites quia q̃dam natraturus a¬
dire uult: qͣmiris multa que dicen¬

Expanded text:
suorum magistros rexisse veraciter suorum magistros rexisse veraciter Ecclesiam putant. Quis vero alienus nisi apostata angelus vocatur? Unde et per Psalmistam de cunctis simul malignis spiritibus dicitur: Quoniam alieni insurrexerunt in me, et fortes quaesierunt animam meam . Haeretici igitur, quia doctorum suorum corda apostatae angelo existimant non fuisse subjecta, transisse per eos alienum denegant. Cui videlicet alieno per unumquemque transire est iniquas in corde ejus cogitationes immittere. Unde et per prophetae vocem de malignis spiritibus contra stantem animam dicitur: Et dixerunt animae tuae: Incurvare 408 ut transeamus . Sed Eliphaz Themanites quia quaedam narraturus audiri vult, quamvis multa quae dicen
Abbreviated transcription (Latin):
stendam tibi audi me: ⁊ qd
yidi narrabo tͥ. Habent hoc
omnes arrogantes ꝓprium ut cũ
rectum quid uel patum senserĩt.
in usum hoc elacionis inflectant.
atq insde per intellectum Tem etip̾s
altiores siunt. inde pertimorem in
foueam elationis cadunt: se q doctiᷤᷤ
doctiores existimant. ut reu̾entiam
sibi a meliorib exigant: et docere
sanctiores quasi ex auctoritate contẽ¬
dunt. Ende et nunc dicit᷑. Ostendã
tͥ audi me. Et quia cum minore aue¬
toritate docet is qui audit qͣmis qͥ
ea que uiderit loquit᷑: ut fortiorem
sibimet auctoritatem elypha arro¬
get dicit. Quod uidi narrabo tibi
Quia uero non numqͣm heretiti dẽ
dampnatis suis patrib ꝯfimdunit᷑.
et tamen eorum sententias quas nĩ
auctoritate ad medium ꝑfcrunt. ex¬
quorum stulticia iure repbant᷑. in¬
te ip̃a hereticorum audatia subiitꝰ
quorum et laude ꝑsiliunt. ⁊ eos ue¬
per eos Solis suis patrib datamt̾¬
ram existimant: quia solos error

Expanded text:
stendam tibi, audi me, quod stendam tibi, audi me, quod vidi narrabo tibi. - Habent hoc omnes arrogantes proprium, ut cum rectum quid vel parvum senserint, in usum hoc elationis inflectant; atque unde per intellectum sibimetipsis altiores fiant, inde per tumorem in foveam elationis cadant, seque doctis doctiores existiment, reverentiam sibi a melioribus exigant, et docere sanctiores quasi ex auctoritate contendant. Unde nunc dicitur: Ostendam tibi, audi me. Et quia cum minore auctoritate docet is qui audita quam is qui ea quae viderit loquitur, ut fortiorem sibimet auctoritatem Eliphaz arroget, dicit: Quod vidi na- Quia vero nonnunquam haeretici de damnatis suis partibus confunduntur, et tamen eorum sententias, quasi cum auctoritate ad medium quorum stultitia jure reprobantur, recte ipsa haereticorum audacia subinferquorum et laudem prosiliunt, et eos veper eos. Solis suis patribus datam terram existimant, quia solos errorum
Abbreviated transcription (Latin):
hominem et iustum perse posse eẽ
negauerat: hunc ab hominabilẽ
et inutilem appellat: abhomina¬
bilem scilicet ꝓpter inmundiciam
matule: inutilem uero ꝓpter iniu¬
sticiam inꝑfecte uite. Qui tamen
abhominabilis et inutilis intelli¬
gi ⁊ aliter potest. Aliqͣndo enim ho¬
mo peruersꝰ quedam recte agere ui¬
decur: sed per ea que iniqua sunt:
etiam ea que eius recta sunt dest¬
untur. Et quia multum deo displi
cent mala: neq illa placent que
uidentur bona. Qui ergo inmalis
suis deo ab hominabilis est in bo¬
nis inutilis est: quia dum se per
praua opera deo execrabilem exhi¬
bet. nec illud de eõ qͦd rectum uide¬
quia mandit᷑ ut glutiatur. Qrod
autem bibitur tantum ad glutiẽ¬
dum moram non ht̃: qnͣtum nul¬
lam et ad mandendũ necessitatem
ht̃. Culpa gͦ que abstulto homine
sine ulla ratione ꝑpetratur: qua¬
si aqua iniquitas bibitur. Qui
enim inlicita sine timore facit.
quasi potum iniustitie sine obsta¬
culo gluttit. Sequit᷑. A¬

Expanded text:
hominem et justum per se posse esse negaverat, hunc abominabilem et inutilem appellat: abominabilem scilicet propter immunditiam maculae, inutilem vero propter injustitiam imperfectae vitae. Qui tamen abominabilis et inutilis intelligi et aliter potest. Aliquando enim homo perversus quaedam recte agere videtur, sed per ea quae iniqua sunt etiam ea quae ejus recta sunt destruuntur. Et quia multum Deo dispcent mala, neque illa placent quae videntur bona. Qui ergo in malis suis Deo abominabilis est, in bonis inutilis. Seqprava opera Deo exsecrabilem exhibet, nec illud de eo quod rectum videquia manditur ut glutiatur. Quod autem bibitur, tanto ad glutiendum moram non habet, quanto nullam et ad mandendum necessitatem habet. Culpa ergo, quia a stulto homine sine ulla retractatione perpetratur, quasi aqua iniquitas bibitur. Quia enim illicita sine timore facit, quasi potum injustitiae sine obstaculo glutit. Sequit
Abbreviated transcription (Latin):
enim est sp̃c hominis. nisi sp̃e
elationis: Sagnte autem dnĩ
sp̃m hominis ebibunt: cum sy
bibunt: quia intentũ exteriorib
introrsus trahunt. His namq sa¬
dicebat. Indeficiendo in me sp̃m
meum: to cognouisti semitas me¬
as. Et rursum. Negaui animã me-
am consolari memor fui dei ⁊ delec¬
tatus sum. ⁊ exercitatꝰ sum ⁊ defe¬
tit paulisper sp̃t meus Sagutarꝰ uͦ
indignatio iusti sp̃m bibit: quia
suꝑne sententie electos qͦs in pecca¬
tis inueniunt. dum uulnerant in¬
mutant ut duritiam suam tͣnsfi¬
xa mens deserat. atq ex salutifero
uulnere sanguis ꝯfellionis currat.¬
Densant namq unde quo lap¬
si sunt: pensant a quanta beatiry¬
dine ad que corruptionis sue torm̃¬
ta ceciderunt:⁊ non solum gemũt
in his que sustinent: sed insuper
metuunt hoc qͦd districtus iudex de¬
linqñtib de gehenne ignib mina¬
tur. Unde recte sb̃iungit᷑.¬

Expanded text:
enim est spiritus hominis, nisi spiritus elationis? Sagittae autem Domini spiritum hominis ebibunt, cum supbibunt, quia intentum exterioribus introrsus trahunt. Epotadicebat: In deficiendo in me spiritum meum, et tu cognovisti semitas meas . Et rursum: Negavi consolari animam meam, memor fui Dei, et delectatus sum, exercitatus sum, et defecit paulisper spiritus meus . Sagittarum ergo indignatio justi spiritum ebibit, quia supernae sententiae electos, quos in peccatis inveniunt, dum vulnerant, immutant; ut duritiam suam transfixa mens deserat, atque ex salutifero vulnere sanguis confessionis curratensant namque unde, quo lapsi sunt, pensant a quanta beatitudine ad quae corruptionis suae tormenta ceciderunt; et non solum gemunt in his quae sustinent, sed insuper metuunt hoc quod districtus judex delinquentibus de gehennae ignibus minatur. Unde recte subjungit
Abbreviated transcription (Latin):
Ac si aperte diceret. Ego in exilii
dampnatõe non gaudeo. sed sub
iudicio positus doleo: quia uim
percussionis agnosco. Pleriq
autem sunt qͦs tormenta cruti¬
ant. s non emendant: quo cõtͣ

Expanded text:
Ac si aperte diceret: Ego in exsilii damnatione non gaudeo, sed sub judicio positus doleo, quia vim percussionis agnosco. Plerique autem sunt quos tormenta cruciant, sed non emendant. Quo contra
Abbreviated transcription (Latin):
cumq eẽt amꝑutauit. Hinc esa¬
ꝙ ad persecutõem frĩs exarsit: qr
pͥmogenitor bñdictione ꝑdita.
qͣm tamen esu lentitule ipse uẽ¬
diderat. minorẽ Se ez quem na¬
scendo p̃ibat ingemuit. Hinc io¬
seph fratres sui ismahelitis tran¬
seuntib uendiderunt: quia cog¬
nito reuelanonis myst̾io. ne se me¬
lior sieret. eius prouestib obuia¬
re conati sunt. Hinc saul datud
subditum lanceam intorqñdo ꝑ¬
sequitur: quia quem magnis co¬
tidie angeriuirtutũ successib sẽ¬
sit: ultra se extrescere expauit.
Paruulus itaq est qui inuidia
occiditur: quia nisi ip̃ẽ inferior
existeret: de bono alterius non do

Expanded text:
cunque esset, amputavit. Hinc Esacunque esset, amputavit. Hinc Esau ad persecutionem fratris exarsit , quia primogenitorum benedictione perdita, quam tamen esu lenticulae ipse vendiderat, minorem se ei, 179 quem nascendo praeibat, ingemuit. Hinc Joseph fratres sui Ismaelitis transeuntibus vendiderunt , quia cognito revelationis mysterio, ne se melior fieret, ejus provectibus obviare conati sunt. Hinc Saul David subditum, lanceam intorquendo, persequitur , quia quem magnis quotidie augeri virtutum successibus sensit, ultra se excrescere expavit. Parvulus itaque est qui invidia occiditur, quia nisi ipse inferior existeret, de bono alterius non do
Abbreviated transcription (Latin):
rectitudinis. longe a rectitudine
aberret. Quia uero sicut diximꝰ
etiam laudanda boni emulatio
mentis oculum turbat: recte nẽ
dicit᷑. Uirum instum stultum in¬
terficit iracundia. Ac si aperte
diceret᷑. Ira ꝑer zelum sapience ᷤ
turbat: ira uero per uitium stul¬
tos trucidat: quia illa subratio¬
ne restringit᷑: hec uero in ratio¬
nabiliter deuicte mentrdñabit᷑:
Bene autem subdit᷑. Et ꝑuulum
possumus: nisi eis qͦs nobis in
aliquo meliores putamꝰ. Pariu¬
lus gͦ est qui lyuore occidit᷑: qͥ a
ip̃e sibi testimoniũ occid ꝑhibet.
quod ei minor sit. cuiꝰ iniudia tor¬
quet᷑. Hinc est qͦd hostis callidus
primo homini inudendo sb̃ripu¬
it: quia amissa b̾itudine mino¬
rem se inmortalitati illius agno¬
uit. Hinc est qͦd cayn ad ꝑpetͣnduũ
frĩcidium corruit: qr despecto suo
sacrificio platum sͥ infremuit cy¬
ius deus hostiam accepit:⁊ quẽ
meliorem se eẽ exhorruit. ne ut¬

Expanded text:
rectitudinis, longe a rectitudine rectitudinis, longe a rectitudine aberret. Quia vero, sicut diximus, etiam laudanda boni aemulatio mentis oculum turbat, recte nunc dicitur: Virum stultum interficit iracundia. Ac si aperte diceretur: Ira per zelum sapientes turbat, ira vero per vitium stultos trucidat, quia illa sub ratione restringitur, haec vero irrationabiliter devictae menti dominatur. Bene autem subditur. CAPUT possumus, nisi eis quos nobis in aliquo meliores putamus. Parvulus ergo est qui livore occiditur, quia ipse sibi testimonium perhibet, quod ei minor sit cujus invidia torquetur. Hinc est quod hostis callidus primo homini invidendo subripuit, quia amissa beatitudine, minorem se immortalitati illius agnovit. Hinc est quod Cain ad perpetrandum fratricidium corruit ; quia despecto suo sacrificio, praelatum sibi infremuit, cujus Deus hostiam accepit: et quem meliorem se esse exhorruit, ne ut
Abbreviated transcription (Latin):
tutis adsumit᷑. m̃ti ira dñetuꝵ:
ne qͣsi domina p̾eat. s uelut an¬
cilla ad obsequium ꝓarata. a ra¬
tionis tergo numqͣm recedat. Tc̃
enimrobustius contra uitia erigit᷑.
cum subdita rationi famulat᷑. Nã
surgat: si inmoderata mentẽ iu¬
cerit. rationi ꝓtinus seruire ꝯtẽp¬
niu ⁊ tanto se impudentiꝰ dila¬
tat. qͣnto in ꝓatientie uitiũ uircy¬
tem putat. Unde necesse est. ut hoc
ante onmia qui zelo rectiudinis
mouetur atcendat. ne ira extra m̃¬
tis dniũ transeat: s in ultione pec¬
cati tempꝰ modumq osiderans.
surgentem animi ꝑturbatõem
subtilius retractando restͥngat:¬
animositatẽ repͥmat:⁊ motus
feruidos subequitate disponat:
ut eo fiat iustior. ultor. alienus.
quo prius extitit uictor suus: qͣ¬
tinuis sic culpas delinqñtium cor¬
rigit. ut ante ip̃e qui corrigit. ꝑ
patientiã crescat. Ut feruorem fy¬
um transcendendo diidicet:
ne intemꝑanter excitatꝰ. ip̃o zelo

Expanded text:
tutis adsumitur, menti ira dominetur, tutis adsumitur, menti ira dominetur, ne quasi domina pręeat, sed velut ancilla, ad obsequium parata,/ a rationis tergo numquam recedat. Tunc enim robustius contra vitia erigitur, cum subdita rationi famulatur. Nam surgat, si immoderata mentem vicerit, rationi protinus servire contemnit; et tanto se impudentius dilatat, quanto impatientiae vitium virtutem putat. Unde necesse est ut hoc ante omnia, qui zelo rectitudinis movetur, attendat, ne ira extra mentis dominium transeat, sed in ultione peccati tempus modumque considerans, surgentem animi perturbationem subtilius retractando restanimositatem reprimat et motus fervidos sub aequitate disponat, ut eo fiat iustior ultor alienus, quo prius extitit Victor suus, quatenus sic culpas delinquentium corrigat, ut ante ipse, qui corrigit, per patientiam crescat, ut fervorem suum transcendendo diine intemperanter excitatus ipso zelo
Abbreviated transcription (Latin):
tranquilla cernebat. S inde sub¬
cilius ad alda reducuur: unde ad
tempꝰ ueuideat reuerberat᷑. Nam
ip̃a recti emulatio eterna. post par¬
lulum in tranquillitate largius
aperit:que hec interim per com-¬
motoẽm claudit. Et unde mens
turbat᷑ neuideat. inde ꝓficit ut
ad uidendũ uerius clarescat: sicut
infirmanti. oculo cum collixium.
mittit᷑: lux penitꝰ negat᷑. S inde
eam pt paululum ueraciter recipit
inde hanc ad tempꝰ salubriter a¬
mitut. Numqͣm uero commotioĩ
ꝯtemplato iungit᷑. nec p̃ualet
mens ꝑturbata conspicere. ad qͦd
tux tranqͥlla ualet inhiare nec so qr¬
lis radius cernit᷑: cum commote
mibes cęli façiem obdutunt: nec
turbatꝰ fons respicientis ymagi¬
uem reddit. qͣm tranquillꝰ ꝓprie
ostendit: quia quo euis unda pal¬
pitat. in se spetie in similitudintᷤᷤ
obscurat. S cum per zelum ani¬
mus mouet᷑: curandũ sũmoꝑe ẽ.
ne hec eadem que instrum̃to uir-¬

Expanded text:
tranquilla cernebat. Sed inde subtranquilla cernebat. Sed inde subtilius ad alta reducitur, unde ad tempus, ne videat, reverberatur. Nam ipsa recti aemulatio aeterna post palulum in tranquillitate/ largius aperit, quę haec interim per commotionem claudit; et unde mens turbatur, ne videat, inde proficit, ut ad videndum verius clarescat – sicut infirmanti oculo, cum collirium mittitur, lux penitus necatur, sed inde eam post paululum veraciter recipit, unde hanc ad tempus salubriter amittit. Numquam vero commotioni contemplatio iungitur, nec praevalet mens perturbata conspicere, ad quod vis tranquilla valet inhiare, quia nec solis radius cernitur, cum commotę bes caeli faciem obducunt. Nec turbatus fons respicientis imaginem reddit, quam tranquillus proprie ostendit, quia quo eius unda palpitat, in se speciem similitudinis obscurat. Sed cum per zelum animus movetur, curandum summopere est, ne haec eadem, quae in instrumento vir