comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dunt. re aut̾ uera mala st̃ uniu̾sa ad unã partẽ ꝯstituerꝰ.
similiq estimatione adiudicans unã de cunetis sententiam
dat dicens. Uidens mala uniu̾sa ẽẽ sub sole. et cuneta uanita¬
tem ati afflictionẽ sp̃s Rursus detestatꝰ sum omẽm industꝰ¬
am meã. Et ne forte putares eũ illã hic industriã decestari
qua maiorẽ sapientie. dedit oꝑam. et ñ illã potius qua in eo¬
rũ occupatione q̃ sub sole uana st̃ distñdebatur. mox quam
industriam detestandã estimet. exponit dicens: Et q̃ sub sole
studiosissime laboraui. subaudit᷑ detestat᷑ sũ Continuoq cau¬
iungit: Habiturus hedem post me quẽ ignoro utrũ sapiens
an ffultus fut̾us sit. et dñabit᷑ in laborib meis qͥbus desuda¬
ii. et sollicitus fui Et nouissime de hoc cõmendans. iudici¬
um suũ infert Et ẽ quicquã tam uanũ : Acsi dic̾et: Nich

Expanded text:
dunt, re autem vera mala sunt, universa ad unam partem constituens, dunt, re autem vera mala sunt, universa ad unam partem constituens, similique aestimatione adjudicans unam de cunctis sententiam dat, dicens: Videns mala esse universa sub sole, et cuncta vanitatem, et afflictionem spiritus, rursus detestatus sum omnem industriam meam. Et ne forte putares eum illam hic industriam detestari qua majorem sapientiae dedit operam, et non illam potius qua eorum occupatione, quae sub sole vana sunt, distendebatur: mox quam industriam detestandam existimet, exponit dicens: Et quae qua sub sole studiosissime laboravi. Subauditur detestatus sum. Continuoque cauit, cum subjungit: Habiturus haeredem post me, quem ignoro, utrum sapiens an stultus futurus sit: et dominabitur in laboribus meis quibus desudavi, et sollicitus fui. Et novissime de hoc commendans judicium suum infert. Et est quidquam tam vanum? Ac si diceret: Nihil
Abbreviated transcription (Latin):
absumat᷑ despiciat. et ꝓ eo adipiseñdo. qd̾ diu stare ñ pot̃
inani se labore ũ affug̾at: Propt̾ hoc rursũ de eadẽ parimor¬
talitatis conditione sententiã ingeminat dicens Morit᷑ doc¬
tus similit̾ et indoctꝰ. et iocirco teduit me uite mee Meri¬
to siqͥdẽ talis uita in tediũ ueñ. q̃ tota confusioĩ obnoxia
neq in bonis suis dũ stare uidetur. neq in malis suis dũ
finit᷑. bonos a malis. dignos adignis secernit: Bona siqͥd
eiꝰ sine disc̾tione ad indignos parit᷑ ut ad dignos ꝑuenuin.
et mala illiꝰ simul bonos et malos parili sorte et eodẽ ꝓuenr¬
tu affligt̃: Unde et bona qͦ uite huiuus ustis in despectum
iure ueniunt. q̃ et ꝓ se laborantes uariis doloribꝰ affliguN
et sepe mlto labore q̃sita sine utilitate possidĩitiũ ad maloᷤ
a bonis. et a suis ad alienos tnͣseunt: Qd̃ iste consid̾ans. ñ
solũ q̃ mala uident᷑ huiꝰ uite. s ea quoq q̃ sp̾em bom p̃ten¬

Expanded text:
atur despiciat? et pro eo adipiscendo, quod diu stare non potest, inani se labore non affligat. Propter hoc rursum de eadem pari mortalitatis conditione sententiam ingeminat, dicens: Moritur doctus similiter ut indoctus: et idcirco taeduit me vitae meae. Merito siquidem talis vita in taedium venit, quae tota confusioni obnoxia, neque in bonis suis dum stare videtur, neque in malis suis dum finitur, bonos a malis vel dignos ab indignis secernit. Bona siquidem ejus sine discretione ad indignos pariter ut ad dignos perveniunt, et mala illius bonos simul et malos parili sorte et eodem proventu affligunt. Unde, et bona quoque vitae hujus justis in despectum jure veniunt: quae et pro se laborantes variis doloribus affligunt, et saepe multo labore quaesita sine utilitate possidentium ad malos a bonis et a suis ad alienos transeunt. Quod iste considerans non solum, quae mala videntur hujus vita, sed ea quoque quae speciem boni praeten
Abbreviated transcription (Latin):
respint. quod pͥorũ sagax diligentia ñ sine gͣndi labore ⁊ cur.
acquisiuit: Hoc gͦ uanitas ẽ. et magnũ malũ:. Uanũ ẽ iccͥco
in coguitione u̾itatis laborare. ut in noticiã illoꝵ ueniamꝰ
qui ui̾tatẽ nec ꝓpt̾ se susciꝑe uolt̃. nec in aliis senint approba¬
re: huiꝰ modi ergo laborẽ fructꝰ ñ seqͥtur. qͥa nec sibi ꝓfutura
congregat. nec quibꝰ congregata derelinqͥt aliqua ututis emi¬
latione ad studiũ boni ꝓuocant᷑ Si enĩ q̃renti labor ẽ.o. ac¬
cipienti utilitas ñ ẽ. quid ꝓdest labor talis: S et malũ ma¬
gnum ẽ ut unde aliꝰ laboreᷤ atterit᷑. aliꝰ ociose ⁊⁊ illicite abuta¬
tur: dalũ enĩ ẽ magnũ. qͥa et ille malo suo collig̃. et iste ac¬
cipit in malũ suũ: Propt̾ea uanitas ẽ hoc. et malũ magnũ.
Quid enĩ ꝓdest homini de uniu̾so labore suo et afflictione
sp̃s qua sub sole cruciatꝰ ẽ : Si ñ ad aliud ꝓdest. nicħ ꝑdest

Expanded text:
et cura acquisivit. Hoc ergo vanitas est, malum magnum. Vanum est idcirco in cognitione veritatis laborare, ut in notitiam illorum veniamus, qui veritatem nec propter se suscipere volunt, neque in aliis sciunt approbare. Hujusmodi ergo laborem fructus non sequitur, quia nec sibi profutura congregat, nec quibus congregata derelinquit, aliqua virtutis aemulatione ad studium boni provocantur. Si enim quaerenti labor est, et accipienti utilitas non est, quid prodest labor talis? Sed et malum magnum est, ut unde alius labore atteritur, alius otiose et illicite abutatur. Malum enim est magnum, quia et ille malo suo colligit et iste accipit in malum suum. Propterea vanitas est hoc et malum magnum. Quid enim prodest homini de universo labore suo, et afflictione spiritus, quo sub sole cruciatus est? Si non ad aliud prodest, nihil prodest;
Abbreviated transcription (Latin):
illo ꝑseueret. ꝑueniat retͥbutione: ut ilsd̃ in p̃mium ac¬
cipiat: Tali mͦ gͥ ocłi sapientis st̃ in capite eiꝰ: Propt̾ea nãq
caput nr̃m cũ ẽẽt deorsũ nob̾cũ neforte quoq nr̃a intentĩ¬
o deorsũ reman̾et. ascendit sursũ caput ad caput. ut nõ the¬
ret post se. et ecce sursũ st̃ non duo capita. sed unũ caput:
Caput enĩ deorsũ fuit.xp̃c hõ in mundo. et caput sursum
fuit ds̃ pat̾ in celo: Uis scire qr xp̃c caput ẽ: Caput mulie¬
ris uir. caput uiri xp̃c. et caput omĩs eccłie xp̃e constitutꝰ
so suo xp̃o. et de capite suo xp̃o: Ipsa nãꝙ sponsa ẽ. q̃ in cas
ticis canticoꝵ dilectũ suũ cõmendans ptꝰ młtã talia et alia mł¬
ta. hoc in euis laude addit dicens: Gaput eiꝰ aurũ optimũ

Expanded text:
illo perseveret; perveniat retributione, ut illud in praemium acillo perseveret; perveniat retributione, ut illud in praemium accipiat. Tali modo igitur oculi sapientis sunt in capite ejus. Propterea namque caput nostrum cum esset deorsum, nobiscum ne forte nostra quoque intentio deorsum remaneret, ascendit sursum caput ad caput, ut nos traheret post se: et ecce sursum sunt non duo capita, sed unum caput. Caput enim deorsum fuit Christus homo in mundo, et caput sursum fuit Deus Pater in coelo. Vis scire quod Christus caput est? Caput mulieris vir, caput viri Christus . Et caput omnis so suo Christo? et de capite suo Christo? Ipsa namque sponsa est, quae in canticorum dilectum suum commendans, post multa talia et alia multa, hoc in ejus laudem addit, dicens: Caput ejus aurum optimum .
Abbreviated transcription (Latin):
nantẽ. orantem. elemosinas multas tͥbuentẽ. compatien¬
tẽ miseris. subuenientẽ in angustia. et tͥbulatioe con¬
stitutis. et p̃dicasti magnũ et imitatione dignũ. iã¬
qͣsi dõ ꝑximũ et dilectũ: Et tam̃ multi omnia ista fec̾unt.
et nichil ꝓfec̾unt. qm̃ dm̃ in causa ñ posuert. nec habu¬
ert̃ ocłos incapite suo sic̃ sapiens. sed intentionẽ suã de¬
orsum curuantes. ł sibi ł aliis plac̾e cupientes. et de bo¬
no suo sine dõ głantes. et bonũ suũ ꝑdidunt. et ad sum¬
mũ bonũ ñ ꝑuen̾unt: Merito enĩ membra uiua ten̾e
ñ potuert̃. qui caput a corꝑe p̾sciđunt: Id̾o ocłi sapien¬
tis in capitẽ eiꝰ ut ad sumiũ bonũ pͥus intentione m̃tiᷤ
ac desidio p̾cedat. postea studio et accione subseqͣtur. de¬
inde retͥbũtione ꝑueniat : Precedat intentione. ut õe
qd fac̃ ꝓ illo adipis cendo faciat. subsequat᷑ studio. ut in

Expanded text:
nantem, orantem, elemosynas multas tribuentem, compatiennantem, orantem, elemosynas multas tribuentem, compatientem miseris, subvenientem in angustia, et tribulatione constitutis, et praedicastis magnum et imitatione dignum, quasi Deo proximum et delectum. Et tamen multi omnia ista fecerunt, et nihil profecerunt; quoniam Deum in causa non posuerunt. Non habuerunt oculos in capite suo sicut sapiens, sed in tentationem suam deorsum curvantes, vel sibi, vel aliis placere cupientes et de bono suo sine Deo gloriantes, bonum suum perdiderunt, et ad summum bonum non pervenerunt. Merito enim membra viva tenere non potuerunt, qui caput a corpore praeciderunt. Ideo oculi sapientis in capite ejus, ut ad summum bonum prius mentis intentione ac desiderio praecedat, postea studio et actione subsequatur, deinde retributione perveniat. Praecedat intentione, ut omne quod facit, pro illo adipiscendo faciat; subsequatur studio, ut in
Abbreviated transcription (Latin):
qd summũ ẽ: Quidã enĩ sursũ ocłos habuerunt. et usq ad
caput ocłos ñ erexert̃.s in corꝑe medio remansert̃: S quid
facerent m̃bra sine capite : Nũqͥd uiuere possent m̃bra
a capite p̃cisa : Ita omne bonũ sine summo bono ñ ẽ uerĩ
bonum : Uidisti hominẽ abstinentẽ ab his q̃ lege ꝓhibent᷑¬
ñ homicidiũ facientẽ. ñ ad ult̾antẽ. ñ rapientẽ. non fal¬
sũ testimoniũ ꝑibentẽ. ñ concupiscentẽ rem ꝓixii sui.
et dixisti hominẽ bonũ bone uite. bone conu̾sationis.
dignũ laude. dignũ retͥbutione: Et quã multi fec̾unt
hec et dõ non placuert. qͥa ꝓpt̾ dm̃ non fec̾unt qd̾ fec̾unt.
⁊ id̾o non bene fec̾unt. qͥa ꝓpt̾ summũ bonũ ñ fecert. Ui¬
distͥi᷑ ad huc altiꝰ ascendentem. et maiora bona facientem.
non solũ a malo abstinentẽ. s et̃ in bono se ex̾centẽ. ieiu¬

Expanded text:
quod summum est. Quidam enim oculos sursum habuerunt et usque ad quod summum est. Quidam enim oculos sursum habuerunt et usque ad caput oculos non erexerunt, sed in corpore medio remanserunt. Sed quid facerent membra sine capite? Nunquid vivere possent membra a capite praecisa? ita omne bonum, sine summo bono non est verum bonum. Vidistis hominem abstinentem ab his quae lege prohibententem, non adulterantem, non rapientem, non falsum testimonium perhibentem, non concupiscentem rem proximi sui, et dixistis hominem bonum, bonae vitae, bonae conversationis, dignum laude, dignum retributione. Et quam multi fecerunt haec, et Deo non placuerunt; quia propter Deum non fecerunt, quod fecerunt: et ideo nec bene fecerunt, quia propter summum bonum non fecerunt. Vidistis alium adhuc altius ascendentem et majora bona facientem, non solum a malo abstinentem, sed etiam in bono se exercentem, jeju
Abbreviated transcription (Latin):
mo malo. quẽadmodũ om̃e bonũ a summo bono: Omne enĩ
datũ optimũ. et omne donũ ꝑfectũ desursũ ẽ. descendens a
summo bono õe bonũ. et ad suminũ bonũ oe bonum: Simi
go summũ bonũ omĩũ bonorũ. et caput ẽ et finis: Suminũ¬
bonũ p̃ter summũ bonũ in tantũ bonũ ẽ. qͣntũ conduẽ ad¬
sumiũ bonũ. et omẽ malũ p̃ter summũ malũ in tantũ
malũ ẽ. qͣntũ conduc̃ ad summũ malũ Multienĩ fuer̃. qui
media ista bona habuer̃. et uera bona eis ñ fuert̃. qͥa ꝑ ea
ad summũ bonũ ñ ꝑuenert̃. et multi fuer̃ qͥ media mala
malũ ñ descend̾unt: Illi itaq falsis bonis elati ad summũ
malũ corruer̃. isti falsis malis ex̾citati et humiliati ad sũ¬
mũ bonũ ꝓfecer̃: Propt̾ea sapiens usq ad caput suũ ocłos
leuat. et ñ suffic̃ ei aliquid qd̾ infra ẽ. donec ꝑueniat ad id

Expanded text:
mo malo, quemadmodum omne bonum a summo bono. Omne enim mo malo, quemadmodum omne bonum a summo bono. Omne enim datum optimum, et omne donum perfectum desursum est descendens a summo bono omne bonum, et ad summum bonum omne bonum. Similgo summum bonum omnium bonorum, et caput est, et finis. Sumbonum praeter summum bonuomne malum, praeter summum malum, in tantum malum est, quantum conducit ad summum malum. Multi enim fuerunt qui media ista bona habuerunt, et vera bona eis non fuerunt, quia per ea ad summum bonum non pervenerunt. Et multi fuerunt qui media mala gravia malum non descenderunt. Illi itaque falsis bonis elati ad summum malum corruerunt; isti falsis malis exercitati, et humiliati ad summum bonum profecerunt. Propterea sapiens usque ad caput suum oculos levat, et non sufficit ei aliquid, quod infra est, donec perveniat ad id
Abbreviated transcription (Latin):
sapiens ẽ cunctis p̃ponit q̃ concupisẽndũ aliqͥd habe uident᷑.
et in eiꝰ comꝑatione despic̃ uniu̾sa Et recte. qͥa sap̾ia sũ¬
mũ omniũ egt. caput sapientis ipsa ẽ. qm̃ et hoc ipsũ qd
sapiens ẽ. ab ipsa sapĩa est. et qd̾ ẽẽ cup̃ sapiens. totũ in ip¬
sa ẽ: Quaꝓpt̾ caput sapientis ñ aliud rectiꝰ accipit᷑ qͣm ip¬
sa sapĩa. quoniã ab ipsa ẽ bonitatis origo. et in ipsa consi¬
stit omĩs boni consũmatio: Itaq summũ omĩum caput sa¬
lum finis: Duo enimst̃ summũ bonum et summũ malum
altͥnsecus ex ad u̾so constituta. et de lͫ medio uniu̾sa bona et
mala ad istos duos sines recurrunt: O mẽ bonũ ad summnũ
bonũ. et omẽ malũ ad summũ malũ: Non enĩ ẽ uerũ bonũ
nͥ conducat ad summũ bonũ. nec uerũ malũ nͥ recurrat
ad summũ malũ Ergo similit̾ omẽ malũ ad suminũ malũ.
sic̃ om̃e bonũ ad sumiũ bonũ: S ñ similit̾ om̃e malũ asũ

Expanded text:
sapiens est, cunctis praeponit, quae concupiscendum aliquid habere videntur, et in ejus comparatione despicit universa. Et recte, quia Sapientia summum omnium est; caput sapientis ipsa est, quoniam et hoc ipsum quod sapiens est, ab ipsa Sapientia est, et quod esse cupit, sapiens totum in ipsa est. Quapropter caput sapientis non aliud rectius accipitur, quam ipsa Sapientia; quoniam ab ipsa est bonitatis origo, et in ipsa consistit omnis boni consummatio. Itaque summum omnium caput salum finis. Duo enim sunt summum bonum, et summum malum, altrinsecus ex adverso constituta, et de medio universa bona, et mala ad istos duos fines recurrunt. Omne bonum ad summum bonum, et omne malum ad summum malum. Non enim est verum bonum, nisi conducat ad summum bonum, nec verum malum nisi recurrat ad summum malum. Ergo similiter omne malum ad summum malum, s
Abbreviated transcription (Latin):
presentiam nulla posst̃ au̾sione declinare: Quare hoc. nͥqͥa
stulticia excecaũ ocłos eoꝵ qm̃ in finibꝰ t̾re illos defixert̃. sta¬
tuentes apd̾ se ocłos suos declinare int̾ram: S ne forte cos¬
trariũ qͥs putet qd̾ hic stultus in teneb̾s ambulare dr̃ ⁊ qd̾
illic ut commemoratũ ẽ ocłi stultoꝵ in fimbꝰ t̾re ẽẽ ꝑhiben¬
tur  Uidet̾ enim qͣsi utrũq affirmatũ. qd̾ uideant et ñ ui

Expanded text:
praesentiam nulla valent aversione declinare? Quare hoc? nisi quia praesentiam nulla valent aversione declinare? Quare hoc? nisi quia stultitia excaecavit oculos eorum: quam in finibus terrae illos defixerunt, statuentes apud se oculos suos declinare in terram. Sed ne forte contrarium quis putet quod hic stultus in tenebris ambulare dicitur, et quod illic, ut commemoratum est, oculi stultorum in finibus terrae esse perhibentur. Videtur enim quasi utrumque affirmatum, quod vide
Abbreviated transcription (Latin):
nant᷑ a luce ut luceant : Tam̃ ipsa lux lucet etiã in tenebͥs. s
tenebrȩ eã ñ comp̃hendunt. ut eã in se suscipiant. et parti¬
cipes eiꝰ fiant. qm̃ tenebre luci communicare ñ possunt: Iste
gͦ st̃ tenebre in qͥbus ambulant stulti qui t̾rena sapiunt. et
non intelligentes honorẽ suũ comꝑati st̃ ium̃tis insipientibꝰ.
et similes facti st̃ ilł: Nam qͥa more uim̃torũ t̾rena sola ap¬
petunt. et celestia nullo m̃tis affectu reqͥrunt. ita tandem
carnis delectatione cecant᷑. et uoluptatũ illeceb̾s sopiuntur
ut nec cogitare ualeant. a qͥbus bonis ceciðint. neꝙ ad que
mala sint ꝓuent᷑i ꝓspic̾e: Qͥd gͥ isti nͥ in teneb̾s ambulant.
qͥ ita pͣua delectatione cecati sunt. ut nec uera bona possint
agnosc̃e. nec uera mala ꝓuidẽ: Quas tenebras intꝰ patuiN᷑
qui lucẽ p̃sentẽ ñ uident. et illd̾ bonũ ñ posst᷑ cognosce̾. ciniꝰ

Expanded text:
nantur a luce ut luceant. Tamen ipsa lux lucet etiam in tenebris, sed nantur a luce ut luceant. Tamen ipsa lux lucet etiam in tenebris, sed tenebrae eam non comprehendunt , ut eam in se suscipiant, et participes ejus fiant, quoniam tenebrae luci communicare non possunt. Istae ergo sunt tenebrae in quibus ambulant stulti: qui terrena sapiunt et non intelligentes honorem suum, comparati sunt jumentis insipientibus et similes facti sunt illis . Nam quia more jumentorum sola terrena appetunt, et coelestia nullo mentis affectu requirunt; ita tandem carnis delectatione caecantur, et voluptatum illecebris sopiuntur, ut nec cogitare valcant a quibus bonis ceciderint, neque ad quae mala sint perventuri prospicere. Quid igitur isti, nisi in tenebris ambulant, qui ita prava delectatione caecati sunt, ut nec vera bona possint cognoscere, nec vera mala praevidere? Quas tenebras intus patiuntur qui lucem praesentem non vident, et illud bonum non possunt agnoscere, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
pereꝰ : A mare. ipsũ ẽ saꝑe: Amor enĩ ipse sapor ẽ. et dilec¬
tio ipsa sapientia ẽ: Amare itaq q̃ sursũ st̃. hoc ẽ saꝑe ea
q̃ sursũ st̃. qͥa ipsa dilectio il luc trahit. uͥ ẽ qd diligit᷑. et
habet interim saporẽ suũ qd̾ respicit donec ꝑueniat᷑ ad id qd̾
diligit᷑ Qͥa gͦ qd̾ ꝑ sapientiã diligit᷑ sursũ ẽ. iccirco sursum
trahit ipsa sapientia Et qͥa qd̾ ꝑ concupiscñtiã diligit᷑ deor¬
sum ẽ. deorsũ quoq trahat necẽe est ipsa concupisẽntia: Ab eo
aut̃ qd̾ sapĩa sursũ trahit. et concupiseñtia deorsũ. qͣsi diui¬
sio ẽ tenebrarũ a lce. et q̃ ab inde corda deorsũ deseñdunt. a
luce deficiunt. q̃ uͦ a sendt̃. in luce st̃: Qͥ enĩ ad uanitatẽ des¬
cendt̃. a ueritate deficiunt. et qͥ a u̾tate deficiunt. deficuN
a luce. qͥa ueritas lux ẽ: Et ñ defic̃ ipsa lux. sed ipsa a luce
deficiunt. qñ tenebre fiunt. qͥa tenebre ñ stͣ lux. nec illumi¬

Expanded text:
apor est, et dilectio ipsa sapientia est. Amare itaque quae sursum sunt, hoc est sapere ea, quae sursum sunt; quia ipsa dilectio illuc trahit, ubi est quod diligitur: et habet interim saporem suum quo reficitur, donec perveniatur ad id quod diligitur. Quia ergo quod per sapientiam diligitur, sursum est; idcirco sursum trahit ipsa Sapientia. Et quia quod per concupiscentiam diligitur, deorsum quoque trahat necesse est ipsa concupiscentia. Ab eo autem quo Sapientia sursum trahit, et concupiscentia deorsum, quasi divisio est tenebrarum a luce: et quae corda deorsum descendunt a luce deficiunt; quae vero ascendunt in luce sunt. Qui enim ad vanitatem descendunt, a veritate deficiunt, et qui a veritate deficiunt, deficiunt a luce; quia veritas lux est. Et non deficit ipsa lux, sed ipsi a luce deficiunt, quando tenebrae fiunt; quia tenebrae non sunt lux, nec illumi
Abbreviated transcription (Latin):
gore et nuditate: Itaꝙ m̃tita ẽ iniqͥtas de dõ cũ dix̃. qͥa boniᷤᷤ
tantũ bona. et mał tantũ mala dat ds̃: Nã et bonis bonadat.
et malis mala dat. et bonis mala. ⁊ mał bona: Bonis enĩ et bo¬
na dat ut foueant᷑. et mala dat ut ex̾ceant᷑. et malis mala dat
ut castigent᷑. et bona dat ut ꝓuocent᷑: Itaq m̃tita ẽ iniqͥtas
de dõ cũ dix̃. bona bonis. et ma̾la malis dat ds̃: Uerũ aut̃ dixi¬
sset. si de ueris bonis. et de ueris malis dixisset. qͥa uera bona⁊
uera mala. ñ nͥ bona bonis et mala malis: Propt̾ea gͦ de deo
m̃tita ẽ iniqͥtas. s et de se qͦ m̃tita ẽ iniqͥtas Quando m̃tita

Expanded text:
e? Itaque mentita est iniquitas de Deo, cum dixit: Quod bonis tantum bona, et malis tantum mala dat Deus. Nam et bonis bona dat, et malis mala dat; et bonis mala, et malis bona. Bonis enim et bona dat ut foveantur, et mala dat ut exerceantur; et malis mala dat ut castigentur, et bona dat ut provocentur. Itaque mentita est iniquitas de Deo, cum dixit: bona bonis et mala malis dat Deus. Verum autem dixisset, si de veris bonis et de veris malis dixisset, quod vera bona et vera mala non nisi bonis bona, et malis mala. Propterea ergo de Deo mentita est iniquitas
Abbreviated transcription (Latin):
sub t̾rã terra nr̃a: Sed nc̃ ꝑ grãm eleuata ẽ suꝑ celũ t̾ra nr̃a
Ergo t̾rena omĩa sub t̾ra nr̃a st̃ Et est tam̃ terra nr̃a t̾reniᷤ
iuncta. et quadam amicicia copulata. sic̃ celc̃ celestibꝰ iunctũ
ẽ. et fedatum: Et terra usq ad t̾rena. et celũ usq ad celestia
Ergo t̾rena fines st̃ terre. et celestia fines celi. qr t̾ra usq ãd
terrena et ñ ultͣ. et celũ usq ad celestia et ñ ultͣ Terra ꝑcon¬
cupiscentiã tendit se usq ad t̾rena. et celũ ꝑ sapientiã tendit
cupiscit deorsũ: et ido in contrariũ ałt̾i utrũq se tendit. Et
utrũq cũ ꝑuen̾it quo tendit. ibi finẽ fac̃. et ñ ultͣ se tendit
Ergo fines terre t̾rena sunt. quo t̾ra carnis ꝑ desidiũ carna¬
le tendit᷑: Et habet qͥdẽ t̾ra nr̃a aliũ finẽ iudicii. s desid̾ii al¬
um finẽ ñ habet: Huc usq ꝑ desid̾iũ tendit᷑. s ꝑ iudiciũ ultͣ

Expanded text:
levata est supra coelum terra nostra. Ergo terrena omnia sub terra nostra sunt. Et est tamen ipsa terra terrenis juncta et quadam amicitia copulata, sicut coelum coelestibus junctum est et foederatum, et terra usque ad terrena, et coelum usque ad coelestia. Ergo terrena fines sunt terrae, et coelestia fines coeli; quia terra usque ad terrena et non ultra, et coelum usque ad coelestia et non ultra. Terra per concupiscentiam tendit se usque ad terrena, etcupiscit deorsum: et ideo in contrarium alteri utrumque se tendit. Et utrumque cum pervenerit quo tendit, ibi finem facit et non ultra se tendit. Ergo fines terrae terrena sunt, quo terra carnis per desiderium carnale tenditur. Et habet quidem terra nostra alium finem, judicii, sed desiderii alium finem non habet. Hucusque per desiderium tenditur, sed per judicium ultra
Abbreviated transcription (Latin):
ad uoluptatũ suarũ illecebras ocłos aꝑiunt. et qͥd ultͣ post¬
ea futurũ sit. ñ attendunt Id̾o stulti st̃. qͥa in media uia si¬
nem faciunt ubi ñ ẽ finis. et non ꝓspiciunt finẽ ubi ẽ fini̾:
Cor stultorũ ubi leticia ẽ. et cor sapientiũ ubi tͥsticia Et alia¬
scͥptura dic̃ Omnibꝰ diebꝰ uite tue memorare nouissima tua.
et in et̾nũ non peccabis: Propt̾ea stulti peccare ñ timent. qr
ad solã respiciunt peccati delectationẽ. non aut̃ ꝓspiciuntq̃
deinde sequit᷑ delectationis dãpnationẽ: Ocłi stultorũ in fini

Expanded text:
ad voluptatum suarum illecebras oculos aperiunt, et quid ultra postad voluptatum suarum illecebras oculos aperiunt, et quid ultra postea futurum sit non attendunt. Ideo stulti sunt qui in media via finem faciunt, ubi non est finis: et non prospiciunt finem ubi est finis. Cor stultorum ubi laetitia est et cor sapientium ubi tristitia Eccls tuis omnis diebus vitae tuae, memorare novissima tua, et in aeternum non peccabis . Propterea stulti peccare non timent, quia ad solam respiciunt peccati delectationem, non autem respiciunt quae deinde sequitur, delectationis damnationem. Oculi stultorum in fi
Abbreviated transcription (Latin):
sumatũ fu̾it. gen̾at mortẽ: Concepit dolorẽ. et peꝑit in iqͥta¬
tem: Conu̾tetur dolor eiꝰ in caput eiꝰ: et in u̾ticẽ ipsiꝰ in iqui¬
tas eiꝰ descendet: Itaq carnaliũ uoluptatũ delectationes fineᷤᷤ
t̾re sunt. et delectationes qͥdẽ carnis st̃ mors carnis. mortẽ
uero carnis seqͥtur ultio dãpnationis Ergo fines t̾re unũ
finẽ habent mortẽ. quo excipiunt᷑ et consumunt᷑. mors aut̃
finẽ habet dãpnationẽ. quo accipit᷑ et consumat᷑: Delectati¬
ones enĩ carnales morte consumunt᷑. ut ampliꝰ ñ sint. mors
uꝰ carnis dãpnatioẽ consũmat᷑ ut semꝑ sit: Istos fines stułti
consið̾are nolt̃. qͥ ocłos habent in fimbꝰ t̾re T̃antũmͦ enĩ pͥ¬
mos fines t̾re intuent᷑ circa t̾ram. ubi t̾ra ipsa finit᷑. ñ ultͣ
aliũ finẽ. ubi isti fines finiunt᷑: Intendunt ad fines desidi
sui. non ad fines iudicii sui Ad delectationes carnis sue ȩt

Expanded text:
em, et peperit iniquitatem. Convertetur dolor in caput ejus, et in verticem ipsius iniquitas ejus descendet . Itaque carnalium voluptatum delectationes fines terrae sunt, et delectationes quidem carnis sequitur mors carnis. Mortem vero carnis sequitur ultio damnationis. Igitur fines terrae unum finem habent mortem quo excipiuntur, et consumuntur; mors autem finem habet damnationem, quo excipitur et consummatur. Delectationes enim carnales morte consumuntur, ut amplius non sint; mors vero carnis damnatione consummatur, ut semper sit. Istos fines stulti considerare nolunt, qui oculos habent in finibus terrae. Tantummodo enim primos fines terrae intuentur circa terram, ubi terra ipsa finitur; non ultra alium finem, ubi isti fines finiuntur. Intendunt ad fines desiderii sui, non ad fines judicii sui. Ad delectationem carnis suae, et
Abbreviated transcription (Latin):
illa leticia qͦ letant᷑ qͥ male faciut̃. et qͥ exultant in rebꝰ pessim
Non ẽ enĩ in conspectu eiꝰ illa leticia. qr de his qͥ eã amplec¬
tunt᷑ dix̃ script᷑a : Pones eos dorsũ in reliqͥis tuis. p̃ꝑabis util¬
tũ eorum Ergo ds̃ homini bono leticiã dedit. s eã q̃ in cos¬
spectu suo ẽ de qͣ scͥptũ ẽ: Iusti epulent᷑ et exultent inc̃pec

Expanded text:
in rebus pessimis . Non enim est in conspectu ejus illa laetitia, quia de iis qui eam amplectuntur dixit Scriptura: Pones eos deorsum, in reliquiis tuis praeparabis vultum eorum . Ergo Deus homini bono laetitiam dedit, sed eam quae in conspectu suo est. De qua scriptum est: Justi epulentur, et exsultent in c
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c. et caput xͥ ds̃: Ego in qͥt pͥncipiũ qͥ et loquor uobi
hoc enĩ pͥncipiũ ipsũ ẽ caput nr̃m ad qd sapiens ocłos suoᷤ
erex̃. nc̃ ad illud intendendo ꝑ fidẽ. ut post modũ in illd̾ ocu¬
los suos hab̾e possit. illd̃ contẽplando ꝑ speciẽ: Ad hoc pͥn¬
cipiũ et ad caput istud ut ocłos leuenus scͥptura nos admo¬
net dicens: Si conresurrexistis cũ xp̃o. q̃ sursũ st̃ sapite.
ubi xp̃c ẽ in dext̾a dĩ sedens. q̃ sursum st̃ q̃rite. ñ q̃ suꝑ ter

Expanded text:
t Christi Deus: Ego, inquit, principium, qui et loquor vobis . Hoc enim principium ipsum est caput nostrum: ad quod sapiens oculos suos erexit, nunc ad illum intendendo per fidem, ut postmodum in illud oculos suos habere possit, illud contemplando per speciem. Ad hoc principium et ad caput istud, ut oculos levemus Scriptura nos admonet, dicens: Si consurrexistis cum Christo, quae sursum sunt sapite, ubi Christus est in dextera Dei sedens
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑueniat᷑ ad dãpnationẽ: Quo cũ uentũ fu̾it. sistet uniu̾¬
sa in finibꝰ eiꝰ. et fines ipsi nunꝗͣ. habebunt finẽ : Et tẽ quoc
ipsa sap̾ia ꝑtinget a fine usq ad finẽ fortit̾. ut ampliꝰ nũꝙͣ.¬
uł a retͥbutioe iustoꝵ deficiat. uł a pena iniqͦꝵꝵ desistat. dis¬
ponens omĩa suauit̾. hinc ad gaudiũ. illine ad suppliciũ et̾¬
nũ: Sed q̃so q̃ suauitas inferis erit. q̃ suauitas in torm̃tiᷤᷤ
et̾nis ẽẽ pot̾it. ut dicat᷑ disponens omĩa suauit̾: An id̾osua¬
uit̾ dispoñ. qͥa ipsa suauis ꝑmanet q̃ dispoñ. licet iꝑsi sua¬
ues ñ sint qͦs disponit. nec illud suaue sit in qͦ disponit:
Quomͦ tam̃ suauit̾ disponit : An id̾o suauit̾ dispoñ. qͥa illa
dispositio suauis ẽ. etiamsi illa ñ sint suauia q̃ disꝑonit. ⁊
sic̃ mala ñ male s bene dispoñ. ita insuauia et amara sua

Expanded text:
perveniatur ad damnationem. Quo cum ventum fuerit, sistet univeperveniatur ad damnationem. Quo cum ventum fuerit, sistet universa in finibus suis; et fines ipsi nunquam habebunt finem. Et tunc quoque ipsa Sapientia pertinget a fine usque ad finem fortiter, ut amplius nunquvel a retributione justorum deficiat, vel a poena iniquorum desistat: disponens omnia suaviter hinc ad gaudium, illinc ad supplicium aeternum. Sed, quaeso, quae suavitas in inferis erit? quae suavitas in tormentis aeternis esse poterit, ut dicatur disponens omnia suaviter? An ideo suaviter, quia ipsa suavis permanet quae disponit, licet illi suaves non sint quos disponit, nec illud suave sit in quo disponit? Quomodo tamen suaviter disponit? An ideo suaviter disponit, quia ipsa dispositio suavis est, etiamsi illa suavia non sunt quae disponit: et sicut mala non male, sed bene disponit, ita insuavia
Abbreviated transcription (Latin):
ne ipsos contͣ eorũ uoluntatẽ compellat: S et siqndo ext̾i
iuolentiã pͣuis uoluntatibꝰ cohibendis siue plectendis adhi
qͥlla ꝑmanens. unde adu̾santiũ pacẽ male qͥetã turbat. iñ
regnũ iusticie sue solidiꝰ ad pacẽ compoñ: ꝓpt̾ea gͦ ꝑting̃ a¬
fine usq ad finẽ fortit̾. et dispoñ omĩa suauit̃: Restat nẽ
maximus ille et supp̃mus sapĩe excursus a fine usq ad finẽ
qͥ nullũ habet finẽ. sursũ sublime contẽplationis. et deor¬
sum ꝓfundũ dãpnationis: Isti enĩ fines ñ habent ultͣ abio
fines. qͥbus ipsi fintri possint: s omĩa usꝙ ad ipsos q̃ facta
sunt ad ipsos. et ultͣ ipsos nicħ : Ad istos duos fines uniu̾¬
sorũ cursũ incipiens a medio sap̾ia hinc inde siue ꝓmouen¬
do siue deserendo disponens. conduc̃ sursũ ascendentibꝰ uã
st̾nens iusticiã. deorsũ descendentibꝰ uiã reling̃ns iniqͥtatem.
ut ꝑ iusticiã eat᷑ ad beatitudinẽ. ꝑ iniqͥtatẽ uͦ et iniusticiã¬

Expanded text:
ne ipsos contra eorum voluntatem compellat. Sed et si quando exterius violentiam pravis voluntatibus adhibendis, sive plectendis adhibe tranquilla permanens, unde adversantium pacem male quietam turbat: inde regnum justitiae suae solidius ad pacem componit. fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suaviter. Restat nunc maximus ille et supremus Sapientiae excursus, a fine usque ad finem: qui nullum habent finem. Sursum sublime contemplationis, et deorsum profundum damnationis. Isti enim fines non habent ultra alios fines, quibus ipsi finiri possint; sed omnia usque ad ipsos, quae facta sunt ad ipsos, et ultra ipsos nihil. Ad istos duos fines universorum cursum, incipiens a medio sapientia hinc inde sive promovende, sive deserendo disponens conducit; sursum ascendentibus viam sternens justitiam; deorsum descendentibus viam relinquens iniquitatem, ut
Abbreviated transcription (Latin):
rem suũ: Idem ipse qͥ rex ẽ. faccor ẽ: Factor ẽ qͥa creauit.
rex qͥa gub̾nat : In eo qd̾ creaũ et dirigit ad qd̾ creauit.
creauit᷑ enĩ in magno bono. et dixigit ad suminũ bo¬
num: Qͥs ẽ qͥ seqͥtur factorẽ suũ: Qui uiuit ut factꝰ ẽ.
qͥ incedit scd̾m qd̾ insticutꝰ ẽ. qͥ seruat bonũ. qd̾ creatꝰ ac¬
cep̃. et qd nat᷑a contulit impollutũ custodit. iste seqͥtur
factorẽ suũ Et qͥs ẽ qͥ seqͥtur regẽ suũ: Qͥ tendit ad qd̾
dirigit᷑. qͥ festinat ꝑuenire quo inuitat᷑. qͥ legibꝰ bñ p̃si¬
dentis obtemꝑat. qui iubentis imꝑio spontanea se ad
omĩa uoluntate inclinat: Iste sequit᷑ regẽ suũ: S qͥd ẽ
ho. qͥ dõ responde possit : Qͥs sufficiens inueniet᷑ redðe
uicẽ dõ: Si ipse p̃cedit et tu sequeris. ergo aliud suũ ẽ.
aliud tuũ: Inmo si ipse bonũ inchoat. tu consũmas. qd
minꝰ ẽ suũ est. et qd̾ maiꝰ ẽ tuũ ẽ: Si ds̃ p̃cedit bonũ in¬

Expanded text:
suum. Idem ipse qui rex est, factor est. Factor est, quia creavit; rex, qui gubernat in eo quod creavit, et dirigit ad quod creavit. Creavit enim in magno bono, et dirigit ad summum bonum. Quis est qui sequitur factorem suum? Qui vivit, ut factus est. Quis incedit ste sequitur factorem suum. Et quis est qui sequitur et regem suum? Qui tendit ad quod dirigitur; qui festinat pervenire quo invitatur; qui legibus bene praesidentis obtemperat; qui jubentis imperio spontanea se ad omnia voluntate inclinat. Iste sequitur regem suum. Sed quis est homo qui Deo respondere possit? Quis sufficiens invenietur reddere vicem Deo? Si ipse praecedit, et ut sequeris: ergo aliud illius est, aliud tuum. Imo si ipse bonum inchoat, tu consummas: quod minus est illius est, et quod majus est tuum est. Si Deus praecedit bonum in
Abbreviated transcription (Latin):
pientia ꝑtingat ad fines t̾re. q̃ ꝑtingit a fine usq ad finẽ
fortit̾ et dispoñ omĩa suauit̃: Qͥa igͥ istos fines inueni¬
mus. sitam̃ ea q̃ de finibꝰ istis diximꝰ int̾pretatiõi scͥpture
suã ueritatẽ accomodare digne ualent. et ñ sit alia excelsi¬
or int̾pretatio cui ista iure concedat. nẽ restat inqͥrere qͥ sit̃
isti fines t̾re qͥ cõmemorati sunt. et ubi st̃.sed et q̃ sit t̾ra
ipsa. et ubi sit. in cuiꝰ finibꝰ st̃ ocłi stultoꝵ qͥ ñ respiciuN
ad caput suũ ut uideant. et ñ ambulent in tenebris: Pri
qͥa in hoc mundo t̾ra ẽ. et celũ ẽ. et int̾ celũ et t̾rã ẽ qͥeqͥd

Expanded text:
pientia pertingit ad fines terrae, quae pertingit a fine usque ad finem pientia pertingit ad fines terrae, quae pertingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter. Quia igitur istos fines invenimus. Si tamen ea quae de finibus istis diximus, interpretationi Scripturae suam veritatem digne accommodare valeant, et non sit alia excellentior interpretatio cui ista jure concedat, nunc restat inquirere qui sint isti fines terrae, qui commemorati sunt, et ubi sunt, sed et quae sit terra ipsa, et ubi sit, in cujus finibus sunt oculi stultorum, qui non respiciunt ad caput suum ut videant, et non ambulent in tenebris. Primquod in hoc mundo terra est et coelum est, et inter terram, et coelum
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ut bona mał augeant᷑ adiunctis. s cõmendent᷑ cõꝑatis:
Qͥs aut̃ sapiens ẽ ut intelligat ħ. qͥd mala faciant in reg¬
no boni: Et tam̃ si nicħ facerent. in regno sap̾ie omĩno
mala ñ eẽnt : Ergo aliqͥd faciunt mala ꝓpt̾ qd̾ ipsa ẽẽ ꝑmi¬
ssa st̃. et bonũ faciunt ipsa mala. et ñ ipsa mala faciunt
bonũ. sed ex ipsis malis bonũ facit. qͥ et bonis et malis uti
Sirtius fortassis quã tractatꝰ breuitas postularet.
in his discutiendis immorati sumꝰ s ñ plane quã rei
difficultas exigeret: Nc̃ gͥ qͥa inuenimꝰ fine̾ et finẽ. de qͥbꝰ
scͥptura loquuta ẽ cũ dice̾t sapientiã ꝑting̾e a fine usq ad
finẽ fortit̾. et dispon̾e omĩa suauit̾. et istos fines q̃rere ꝓ
positũ erat. ꝓpt̾ fines t̾re uͥ sunt ocłi stultorũ qͥ ambulant
in tenebͥs. ne forte ꝑtingat sapia ad fines t̾re. q̃ a fine ꝑtin¬
git usq ad finẽ. et lux in teneb̾s luceat in finibꝰ t̾re. si sa¬

Expanded text:
n ut bona malis augeantur adjunctis, sed commendentur comparatis. Quis autem sapiens est, ut intelligat haec, quid mala faciant in regno boni: et tamen si nihil facerent in regno sapientiae omnino mala non essent? Ergo aliqui faciunt mala propter quod esse permissa sunt: et bonum faciunt ipsa et mala et non ipsa mala faciunt bonum, sed ex ipsis malis facit bonum: qui et bonis et malis uti iutius fortassis quam tractatus brevitas postularet in his discutiendis immorati sumus; sed non plane quam rei difficultas exigeret. Nunc igitur quia invenimus finem, et finem de quibus Scriptura locuta est, cum diceret Sapientiam pertingere a fines quaerere propositum erat propter fines terrae, ubi sunt oculi stultorum, qui ambulant in tenebris, ne forte pertingat Sapientia ad fines terrae quae a fine pertingit usque ad finem, et lux in tenebris luceat in finibus terrae, si Sa
Abbreviated transcription (Latin):
suauit̃: Uultis scire quã suauit̃ dispoñ omĩa : Sine uiołñ¬
tia adu̾sa subic̃. sine tumłtuatiõe pͣua dirig̃. et in pacatissimo
regno suo qd iusticia uitꝰ tenet. mala qͦ. et adu̾santiũ motꝰ
uicioꝵ sine coactioẽ sec̃to ordine. sapientissimaꝙ dispositioe
seruire fac̃ : Tã suauit enĩ omnia et ñ suauia dispoñ. ut oĩa

Expanded text:
is scire quam suaviter disponit omnia? Sine violentia adversa subjicit; sine tumultuatione prava dirigit, et in pacatissimo regno suo, quod justitia intus tenet, mala quoque et adversantium vitiorum motus, sine coactione secreto ordine sapientissimaque dispositione servire facit. Tam suaviter enim omnia etiam non suavia disponit, ut omnia
Abbreviated transcription (Latin):
ma celũ. corpus t̾ra. aĩa in corꝑe celũ in t̾ra. et tam̃ semꝑ
celũ sursũ. terra deorsũ Nã sicut celũ hoc t̾ra sua loco ex¬
celsius ẽ. ita celũ illud t̾ra sua sublimiꝰ: Propt̾ea in mun¬
do maiore q̃ in t̾ra st̃ sub t̾ra st̃.q̃ extͣ t̾ram st̃ supͣt̾rã st̃
in mundo minore q̃ int̾ sunt supra st̃. q̃ foris st̃ subtꝰ sunt:
Que st̃ intus. et q̃ st̃ foris : Inuisibilia intꝰ sunt. uisibillo¬
foris st̃ Ergo inuisibilia suꝑͣ st̃. uisibilia subtꝰ. s inuisibi¬
tia
supͣ celũ nr̃m. uisibilia sub t̾ra nr̃a Omĩa t̾rena sub terra
nr̃a st̃. qͥa ad eiꝰ seruitutẽ facta st̃. et ad eiꝰ obseqͥũ ordinata:
Ergo supͣ t̾ram t̾ra nr̃a Et qͥd dico: Nonne et suꝑͣ celũ ẽ t̾ra
nr̃a: Nonne illuc portaũ eã. et illuc collocaũ eã sũptã de no.
qui eã sũpsit ꝓ nb̃: Ergo suꝑͣ celũ t̾ra nr̃a: facta erat pͥmũ¬

Expanded text:
ima in corpore; coelum in terra. Et tamen semper coelum sursum, terra deorsum. Nam, sicut coelum hoc terra suo loco excelsius est, ita coelum illud terra sua natura sublimius. Propterea in mundo majore, quae in terra sunt, sub terra sunt; quae extra terram sunt, supra terram sunt. In mundo minore, quae intus sunt supra sunt, quae foris sunt subtus sunt. Quae sunt intus, et quae sunt foris? Invisibilia intibilia supra sunt, visibilia subtus; et invisibilia supra coelum nostrum, invisibilia sub terra nostra. Omnia terrena sub terra nostra sunt, quia ad ejus servitutem facta sunt, et ad ejus obsequium ordinata. Ergo supra terram terra nostra. Et quid dicam? Nonne et supra coelum est terra nostra? Nonne illuc portavit eam, et illic collocavit eam sumptam de nobis, qui eam sumpsit pro nobis? Ergo supra coelum est terra
Abbreviated transcription (Latin):
uniu̾sa. qͥa si una ẽẽt pulcritudo in singłis. qͣmlib⁊ excel¬
lens illa foret. et cet̾is omĩbꝰ eminentior. non eẽt oĩs pulc̾ti¬
do in uniu̾sis Ergo sap̾i̾a a fine usq ad finẽ ꝑting̃ fortit᷑.¬

Expanded text:
universa; quia summa esset pulchritudo in singulis quaelibet exceluniversa; quia summa esset pulchritudo in singulis quaelibet excellens illa foret, et caeteris omnibus eminentior, non esset omnis pulchritudo in universis. Ergo Sapientia a fine usque ad finem fortit
Abbreviated transcription (Latin):
Demñ itaq ad alia pꝰ alia faciendo. tantominus semꝑ post̾iori¬
bus oꝑum suoꝵ pulcͥtudinis ac decoris contulit. quantoma¬
gis pͥora faciendo et uires fortitudinis sue qua ampliꝰ poss.
et qua sciret ampliꝰ prudentie sue uim ingeniũq consũp¬
sit: Propt̾ea rerũ ordo deorsũ degen̾auit ad infima descen¬
dens. ⁊ nisi sap̾ia sibi ꝓspexisset. ut in his tandẽ faciendi
finẽ constitueret. ñ erat fortasse ultͣ pulcͥtudinis aliqͥd qd̾
faciendis conferre potuisset: Qͥd dicimꝰ: Ergo in faciendo
minorata ẽ sapĩa dei. et debił ꝓsequuta opͦ suũ in finem:
Et ubi ẽ ꝑtingens a fine usꝙ̾ ad finẽ fortit̾  Si fortit̾ per¬
ting̃ sap̾ia a fine usq ad finem. gͦ ñ ẽ defectꝰ opificis. difĩe¬
rens pulctudo conditionis: Quare gͦ ñ eque pͥulchra st̃
omĩa. nͥ ut mag̃ pulchra sint simus uniuersa : Nã si nos
ẽẽnt different̾ pulchra singła. ñ ẽent in comꝑabilit̾ puleͣ

Expanded text:
dendo, et alia post alia faciendo, tanto minus semper posterioribus operum suorum pulchritudinis ac decoris contulit, quando magis priora faciendo, et vires fortitudinis suae qua amplius posset, et qua sciret amplius, prudentiae suae vim ingeniumque consumpsit. Propterea rerum ordo deorsum degeneravit ad infima descendens. Et nisi sapientia sibi prospexisset, ut in his tandem faciendi finem constitueret, non erat fortasse ultra pulchritudinis aliquid quod faciendis conferre potuisset. Quid dicimus? Ergo in faciendo minorata est sapientia Dei? et debilis prosecuta opus suum in finem? Et ubi est pertingens a fine usque ad finem fortiter? Si fortiter pertingit Sapientia a fine usque ad finem: ergo non est defectu opificis, differens pulchritudo conditionis. Quare ergo non aeque pulchra sunt omnia, nisi ut magis pulchra sint simul universa? Nam si non essent differenter pulchra singula, non essent incomparabiliter pulchra
Abbreviated transcription (Latin):
et impuritatis ẽ hoc. contͣ bonitatẽ et honestatẽ: Ergo iniqͥ¬
tas hoc dix̃. et in hoc bonitatẽ se dixit. qͥa hoc bonitatis tan¬
tũ ẽẽ dix̃. qd̾ se facturã dix̃. qͥa se bonitatẽ ẽẽ p̃sumpsit Dix̃
eni: Homini bono dedit ds̃ in conspectu suo sapi̾am. et scĩam.
et leticiã: Primũ dedit̾ sapiam et scientiã ut intelligat ⁊ sci

Expanded text:
et impuritatis est hoc contra bonitatem et honestatem. Ergo iniquitas hoc dixit, et in hoc bonitatem se dixit: quia hoc bonitatis tantum esse dixit, quod se facturam dixit, quia se bonitatem esse praesumpsit. Dixit enim: Homini bono dedit Deus in conspectu suo sapientiam et scientiam, et laetitiam. Primum dedit sapientiam, et scientiam ut intellig
Abbreviated transcription (Latin):
ñ pulerũ uidet᷑. tͣꝑe tam̃ ñ ẽ ubi ẽ. s minꝰ in parte pulc¬
tudinis habet. qͥa hoc in toto pulchrũ ẽ. ad qd̾ ẽ: Ergo in
nulla parte tͣpitudo ẽ. s tam̃ in quibusdã partibꝰ maior.
in qͥb dã partib minor pulcͥtudo ẽ. qͥa ex eo in toto parti¬
um maxima ẽ. qd in partib differens. et multi plicit̾ ua¬
riata atq distincta omnifaria pulcͥtudo ẽ: Dem̃n seqͥt᷑ ⁊ dic̃:
Disponens omĩa suauit: Suauit̾ enĩ omĩa dispoñ. qͥa in¬

Expanded text:
n pulchrum videtur, turpe tamen non est, ubi est; sed minus in parte pulchritudinis habet, quia hoc in toto pulchrum est ad quod est. Ergo in nulla parte turpitudo, sed tamen in quibusdam partibus major, in quibusdam minor pulchritudo est; quia ex eo in toto partium maxima est, quod in partibus differens, et multipliciter variata distinctaque omnifariam pulchritudo est. Deinde sequitur, et dicit: Disponens omnia sua
Abbreviated transcription (Latin):
dicere qͥequã possunt. siue nesciant᷑ auferre: Ibi gͦ uidi
qͥa hane occupationẽ pessimã dedit ds̃ filiis hominũ ut
distendant᷑ in ea. qͥa cuncta q̃ fuint sub sole uniu̾sa ua¬
nitas et afflictio spc̃ Nã qͥa fructũ ñ habent uana st̃.
et qͥa affligt̃ noxia: Possidentes quippe ñ adiuuant. et
q̃rentes se affligt Sine labore enĩ queri ñ posst̃. sed po¬
ssunt sine utilitate possideri: animus nãq statĩ ut eiua
ac desidio q̃rendi atq inueniendi ea qͥbꝰ occuꝑatꝰ fu̾it. et se ꝑ
curiositatis studiũ ac sollicitudinẽ cupiditatis in ea diffu¬
derit digna temeritatis sue pena affligendus. et młtipli¬
citate spargit᷑. et difficultate reuerbat᷑ Uidi gͦ cuncta qͥ
sub sole fiunt. et ecce uniu̾sa uanitas et afflictio sp̃e Uidi

Expanded text:
jicere quidquam possunt, sive nesciantur auferre. Ibi ergo vidi jicere quidquam possunt, sive nesciantur auferre. Ibi ergo vidi quod hanc occupationem pessimam dedit Deus filiis hominum; ut distendantur in ea, quia cuncta quae fiunt sub sole, universa vanitas et afflictio spiritus. Nam quia fructum non habent, vana sunt, et quia affligunt, noxia. Possidentes quippe non adjuvant, et quaerentes se affligunt. Sine labore enim quaeri non possunt, sed possunt sine utilitate possideri. Animus namque statim ut cura ac desiderio quaerendi atque inveniendi ea occupatus fuerit, et se per curiositatis studium ac sollicitudinem cupiditatis in ea diffuderit digna temeritatis suae poena affligendus; et multiplicitate spargitur, et difficultate reverberatur. Vidi ergo cuncta quae sub sole fiunt, et ecce universa vanitas et afflic
Abbreviated transcription (Latin):
da diffudi: Abstuli sompnũ ab ocłis m̃is. nec dedi reqͥem
cordi meo nocte ac die.donec inuemrẽ qd q̃rebat aĩa mã.
et inuenirẽ rationẽ de omĩbꝰ q̃ funt sub sole: S qͥs fi¬
nis in tantis conatibꝰ ẽẽ potuisset: feci et defeci. conabar
et repellebar: Donec contabuit anima mea. et sensus cõ¬
tenebrati sunt. qm in tanta rerũ młtitudine. et in la¬
tenti ꝓfunditate dũ intellectꝰ spargi inciꝑet. et reu̾be¬
rari. pondus laboris. et inextͥcabilis lucte angustiã ult
sustin̾e ñ ualui Tc̃ in memetipsũ reu̾sus. et quasi re¬
pulsus ab illo cui obniti conabar denso et in meabili ladẽ¬
tis nat᷑e inuio. cogitare cepi stultũ ẽẽ ⁊ uanũ illarͣ reꝵ
scientiã tã ꝑtinaci studio hominẽ mortalẽ q̃rere. q̃ ñ so¬
lũ extͣ eiꝰ naturã facte st̃. s nec saluti eiꝰ siue sciant᷑ ad¬

Expanded text:
da diffudi. Abstuli somnum ab oculis meis, nec dedi requiem da diffudi. Abstuli somnum ab oculis meis, nec dedi requiem cordi meo nocte ac die donec invenirem quod quaerebat anima mea, ut invenirem rationem de omnibus quae fiunt sub sole. Sed quis finis in tantis conatibus esse potuisset? Feci et defeci, conabar et repellebar, donec contabuit anima mea et sensus contenebrati sunt, quoniam in tanta rerum multitudine et veri latentis profunditate, dum intellectus et spargi inciperet et reverberari, pondus laboris et inextricabilis luctae angustiam ultra sustinere non valui. Tunc in memetipsum reversus et quasi repulsus ab illo cui obniti conabar denso ac immeabili latentis naturae invio; cogitare coepi stultum esse et vanum illarum rerum scientiam tam pertinaci studio hominem mortalem quaerere, quae non solum extra ejus naturam factae sunt, sed nec saluti ejus sive sciantur ad
Abbreviated transcription (Latin):
es. distendens et dissipans. affligens et crucians animos qͥbus
dñaris. illa semꝑ appetenda suggerens. quoꝵ inqͥsitio aut no¬
xia fit: aut uana. inuentio uͦ młtomag̃ aut inutił aut ꝑ¬
niciosa Si gͦ dulcis eẽs. et sine labore animos posside uale¬
res. qͥs maliciã tuã unqͣm dep̃hendet: Nc̃ aut̃ ipse labor
et afflictio qͣm m̃tibꝰ ingeris. odiosã te faciunt. et faciliꝰ qd̾
ꝓmittis uanũ ẽẽ agnoscit᷑. dũ qd̾ infers durũ ẽẽ sentit᷑ Sic
teat laborantibꝰ difficultas Propterea iste adiunx̃. et ait
Uidi q̃ fiunt cuncta sub solẽ. et ecce uniu̾sa uanitas et afflic¬
qͥt uidi. exꝑiendo cognoui Qͥd fecisti᷑ ꝓ posui inqͥt in ani¬
mo meo q̃rere et inuestigare sapient̾ de cunctis. q̃ fuint sub
tã oꝑoso studio exitũ aliquẽ inuenire: Extendi gͦ animũ
meum qͥntũ potui. cogitationẽ meã in omnia cͥcum lust¬

Expanded text:
es distendens et dissipans, affligens et crucians animos: quibus es distendens et dissipans, affligens et crucians animos: quibus dominaris illa semper appetenda suggerens, quorum inquisitio aut noxia sit, aut vana; inventio vero multo magis aut inutilis, aut perniciosa. Si ergo dulcis esses, et sine labore animos possidere valeres, quis malitiam tuam unquam deprehenderet? Nunc autem ipse labor et afflictio quam mentibus ingeris odiosam te faciunt, et facilius quod promittis vanum esse agnoscitur, dum id quod infers durum esse sentitur. Sic teat laborantibus difficultas. Propterea iste adjunxit et ait: Vidi quae fiunt cuncta sub sole, et ecce universa vanitas et afflic Quid fecisti? Preposui, ait, in animo meo quaerere et investigare sapienter de cunctis quae fiunt sub mavi me in tam operoso studio exitum aliquem invenire. Extendi ergo animum meum quantum potui; cogitationem meam in omnia circumlustran
Abbreviated transcription (Latin):
sisse ꝓbat᷑ Dũ enĩ ultͣ se ꝑting̾e nitit᷑ in id qd̾ ñ ẽ. in sem¬
ipso defic̾e incip̃. et inanescere ab eo qd̾ ẽ Sic nimirum
mens humana dũ ꝑ curiositatẽ ad inqͥrenda ea q̃ extͣ ipsã
st̃ tendit᷑. ne semetipsã considare ualeat. ipsa sue inqͥsiti¬
onis occupatione p̃pedit᷑ Hanc gͦ occupationẽ pessimam
dedit ds̃ filiis hominũ. ut distendant᷑ in ea O pessima
occupatio. o distensio ꝑnitiosa. quo trahis animũ: Quan¬
tũ ꝓmictis. et quantum tolł: P romittis homini dotũ qd̾ ip¬
se non ẽ. et tollis totũ qd̾ ipse ẽ Qd̃ si totũ dares qd̾ ꝓmit¬
tis. et totũ tolleres qd̾ tollis. qͥd ꝓderet homini si totũ mũ
dũ lucraret᷑. anime uero sue detrim̃tũ pateret᷑: Quanto
mag̃ mͦ qͥa fallacit᷑ totũ ꝓmittis. et ueracit̃ totũ tolliꝰ pess

Expanded text:
sisse comprobatur. Dum enim ultra se pertingere nititur in id quod non est, in semetsisse comprobatur. Dum enim ultra se pertingere nititur in id quod non est, in semetipso deficere incipit, et inanescere ab eo quod est. Sic nimirum mens humana dum per curiositatem ad inquirenda ea quae extra ipsam sunt, tenditur ne semetipsam considerare valeat, ipsa suae inquisitionis occupatione praepeditur. Hanc ergo occupationem pessimam dedit Deus filiis hominum ut distendantur in ea. O pessima occupatio! o distentio perniciosa! quo trahis animum? Quantum promittis, et quantum tollis? Promittis homini totum quod ipse non est, et tollis totum quod ipse est. Quid si totum dares quod promittis, et totum tolleres, quod tollis? Quid enim prodest homini si universum mundum lucretur, animae vero suae detrimentum patiatur? Quanto magis modo, quia fallaciter totum promittis, et veraciter totum tollis? Pessima