comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
manifestũ est. cũ uideamꝰ fere om¬
nia bruta animalia uigore senti¬
endi longe hominẽ p̃cedẽ: immo
ex hoc ipso ueri similius ꝓbetur.¬
humanũ semen non nͥ exanima
rationali uiuificari et sensũ ꝑciꝑe:
qͥa ꝓfecto iustũ erat ut brutis ani¬
malib quib nichil dandũ erat
in intellectu aliqͥd amplius dare¬
tur insensu.et econtrario tanto
maior necessitas homini indicere¬
tur exercendȩ rationis: qͣnto ma-¬
iorẽ in sensib corporeis defectum
pateretur. S et illud qͦd in sacra
scͥptura aliquotiens circa una et
eandẽ ꝑsonã designandã spm̃¬
inuenimus: non ꝓpt̾ diuersas eẽn¬
tias significan das factũ ẽ. sed
ꝓpt̾ eusdem essentiȩ. diu̾sam ꝓpͥ¬
Unde et illi sp̃c qui pͥmũ conditi
sunt ut in sua puritate ꝑsisterent.
neq miscerentur corporib. sp̃e dici
possunt. animȩ ñ possunt. qͥa na-¬
turam spũalem habent. s animati-¬

Expanded text:
manifestum est, cum videamus fere ommanifestum est, cum videamus fere omnia bruta animalia vigore sentiendi hominem praecedere; imo ex hoc ipso verisimilius probetur, semen nonnisi ex anima rationali vivificari, et sensum percipere; quia perfecto justum erat ut brutis animalibus, quibus nihil dandum erat in intellectu, aliquid amplius daretur in sensu, et econtrario, tanto major necessitas homini indiceretur exercendae rationis, quanto majorem in sensibus corporeis defectum pateretur. Sed et illud quod in sacra Scriptura aliquoties circa unam et eamdem personam designandam spiinvenimus: non propter diversas essentias significandas factum est, sed propter ejusdem essentiae diversam propriUnde et illi spiritus, qui primum conditi sunt, ut in sua puritate persisterent, neque miscerentur corporibus, spiritus dici possunt, animae non possunt; quia naturam spiritualem habent, animati
Abbreviated transcription (Latin):
incellectũ. Neq si humano cor¬
pori rationalis anma ante for¬
mationẽ non datur. licet moue¬
atur et crescat pͥus qũa formam
humanã accipiat. iccirco necesse
ẽ ut hoc ꝑ animã aliqũa fieridi¬
camꝰ. cũ manifeste uideamꝰ uirgul¬
ta et herbas sine anima moueri.
et increm̃tũ habere. nͥ forte ipsam
uegetationẽ et motũ naturalem
animã qͥs appellare uelit. S hȩc
ius licet secdm aliqͥd anima dici
possit sensualis tam̃ et quȩ animal
faciat nullo modo dicenda est.Ri¬
diculum eñi et pret̃ ratio Onem
om̃ino ẽ. ut humanũ corpꝰ sine ani¬
ma rationali bestiam nasci dicamꝰ:
et non potius nec uiuere nec nasci
si anima rationali uiuificatũ non
fuerit. Nam illud qͦd dicunt in¬
dignũi eẽ. ut sem̃ humanũ etiam¬
scđm naturalẽ conceptũ. cȩderoꝵ
animaliũ seminib ad uiuificatio¬
nẽ infirmius ẽẽ credatur et minus
efficax. quã nullius ponderis sit

Expanded text:
intellectum. Neque si humano corintellectum. Neque si humano corporis rationalis anima ante formationem non datur, licet moveatur, et crescat priusquam formam humanam accipiat, idcirco necesse est ut hoc per animam aliquam fieri dicamus, cum manifeste videamus virgulta, et herbas sine anima moveri, et incrementum habere. Nisi forte ipsam vegetationem et motum naturalem, animam quis appellare velit. Sed haec vis licet secundum aliquid anima dici possit, sensualis tamen et quae animas aciat, nullo modo dicenda est. Ridiculum enim, et praeter rationem omnino est, ut humanum corpus sine anima rationali bestiam nasci dicamus, et non potius nec vivere, nec nasci si anima rationali vivificatum non fuerit. Nam illud quod dicunt indignum esse, ut semen humanum secundum naturalem conceptum caeterorum animalium seminibus ad vivificationem infirmius esse credatur, et minus efficax quam nullius ponderis sit
Abbreviated transcription (Latin):
turalit̾ insit. ut in semetipso demꝑe
adueniente uiuificationẽ accipi¬
at: indignũ uidetur hoc huma¬
no semini qͦd in sua natura excel¬
lentius ẽẽ constat denegare. Post
hȩc omia illudetiã in testimoniũ¬
eius assertionis adducunt. quod
in scͥpturis catholicis frequent
inuenimꝰ in una ꝑsona gemina¬
to uocabulo animam et sp̃m no¬
minari: et in p̃cib ȩccłȩ cotidie
sine aliqua erroris suspicione cũ
funeri fidelit obsequium reddi-¬
mus.animã et spm̃
defũc¬
tidño comm̃damus.
Hac
gͦ ratione ꝓbare uoluns
qũeq hominẽ duas animas hab̃e
alterã qua uiuit. alterã qua sapit.
et utr̃aq in futuro in electis beati¬
rationalẽ ꝑ uisionem creatoris:
nale ꝑconscientiã malã. S fides
catholica eiꝰmodi assertionẽ non
recipit. s unã eandẽq animam
ẽẽ uerissime testatur: quȩ in ho¬
mine et corpori uitam prebet ꝑ
sensũ. et insemetipsa uiuit per

Expanded text:
turaliter insit, ut a semetipso tempore turaliter insit, ut a semetipso tempore adveniente vivificationem accipiat, indignum videtur hoc humano semini, quod in sua natura excellentius esse constat, denegare. Post haec omnia illud etiam in testimonium assertionis adducunt, quod in Scripturis catholicis frequenter invenimus, in una persona geminato vocabulo animam et spiritum nominari, et in precibus Ecclesiae quotidie sine aliqua erroris suspicione cum fidelium funeri obsequium reddimus, animam et spiritum defuncti Domino commendamus. Hac ergo ratione probare volunt quemque duas animas habere, alteram qua vivit; alteram qua sapit, et utramque in futuro in electis beatir visionem Creatoris; nscientiam malam. Sed fides catholica ejusmodi assertionem non recipit, sed unam eamdemque animam esse verissime testatur, quae in homine et corporis vitam praebet per sensum, et in semetipsa vivit per
Abbreviated transcription (Latin):
m̃a ꝓ anima reddat. Si autẽ for¬
matũ non fuerit. multet᷑ pecu¬
nia. Quidã etiã scõꝵ patrũi in suis
tractatib hoc asseruisse inueniun¬
tur.Et ꝓpt̾ea cũ constet animã
rationalem ñ nͥ formato corpori
dari. et it̾m manifestũ sit ipsũ
corpus pͥus quã humanã formã
accipiat. moueri et crescere. et
ipso uitali motu qui sibi inest ad
hanc ipsam formã ꝑducisine con-¬
tradictione aliqua concedendum
putant. qͦd anteqũã racionalem
animã accipiat corpꝰ humanum.
animã habeat sensualẽ qua uiuat
et uegetet᷑. et increm̃tũ formamq
ꝑcipiat: Intantũ ut siconcepto
semini et formato. rationalis ani-¬
ma ñ daret᷑. cũ illa anima qũã a
pͥma conceptione habet irratio¬
nalẽ in humana forma de homi¬
ne. animal brutũ nasceret᷑. nichil
acȩt̾is irradionabilib distans. ex¬
cepto qͦd de humano semine sub¬
stantiam contraxisset. Nam cum
brutoꝵ animaliũ semini hoc na¬

Expanded text:
imam pro anima reddat; si autem forimam pro anima reddat; si autem formatum non fuerit, multetur pecunia . Quidam etiam sanctorum Patrum in suis tractatibus hoc asseruisse inveniuntur. Et propterea cum constet animam rationalem nonnisi formato corpori dari, et iterum materiam, sicut ipsum corpus, priusquam humanam formam accipiat moveri, et crescere, et ipso vitali motu, qui ipsi inest, ad hanc ipsam formam perduci, sine contradictione aliqua concedendum putant, quod antequam rationalem animam accipiat corpus humanum, animam habeat sensualem, qua vivat et vegetetur et incrementum formamque percipiat intantum ut si concepto semini, et formato rationalis anima non daretur, cum illa anima, quam a prima conceptione habet irrationalem, in humana forma de homine animal brutum nasceretur, nihil a caeteris irrationabilibus distans, excepto quod de humano semine substantiam contraxisset. Nam cum brutorum animalium semini hoc na
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥt maria. Magnificat anima
mea dñm. et exultauit sp̃e m̃s
indõ salutari meo. Quare ani-¬
ma magnificat. et sp̃c exultat:
Idem fortasse alio uerbo repeticũ
ẽ. Nam anima et sp̃c in homine
idemẽ. qũaius aliud anima et ali¬
ud sp̃c notet. Nam sp̃c ad substan¬
tiam qret anima ad uiuificatio¬
nẽ. Ueruntam̃ qͥa occasio se obtu¬
lit. errorẽ quordam hic cõmemo¬
rare ñ ab re puto. Nam sunt qui
in uno quoq homine duas aiãs
ẽẽ contendunt. uñã rationalem
et unã sensualẽ rationis. exꝑtem.
quales sunt animȩ brutoꝵ amma¬
liũ. Hanc autẽ opinionẽ ratiom¬
b quibsdã et auecoritatib firma¬
re conant᷑. Aunt eñĩ animã rati¬
onalẽ non nͥ in uulua formato
corpori infundi. qũeadmodum
legicur in pͥmo homine corpꝰ pͥus
formatũ. acdeinde spiraculũ uitȩ
infpiratũ. Et moyses in legedicit.
qͥa siqͥs ꝑcusserit mulierem preg¬
nantẽ. et illa abortiuerit. si forma¬
tũ fuerit aborti uũ. ꝑcussor am¬

Expanded text:
inquit Maria: Magnificat anima mea Dominum: Ex exsultavit spiritus meus in Deo salutari meo. Quare anima magnificat, et spiritus exsultat? Idem fortasse alio verbo repetitum est. Nam anima, et spiritus in homine idem est, quamvis aliud anima, et aliud spiritus notet. Nam spiritus ad substantiam dicitur, anima ad vivificationem. Verumtamen quia occasio se obtulit, errorem quorumdam hic commemorare non abs re puto. Nam sunt, qui in unoquoque homine duas animas esse contendunt: unam rationalem et unam sensualem rationis expertem, quales sunt animae brutorum animalium. Hanc autem opinionem rationibus quibusdam, et auctoritatibus firmare conantur. Aiunt enim animam rationalem nonnisi in vulva formato corpori infundi, quemadmodum legitur in primo homine corpus prius formatum ac deinde spiraculum vitae inspiratum. Et Moyses in lege dicit: Quod si quis percusserit mulierem praegnantem et illa abortivum fecerit: si formatum fuerit abortivum, percussor an
Abbreviated transcription (Latin):
tiones ꝓ peccatis. De illo officio in
quo ẽ legatus dei ad popłm.
dictũ ẽ ut sciat compati his qui igno¬
rant et errant. Qm̃ et ipse circũdatꝰ
est infirmitate. Quidã funt qͥ se in
infirinitate ẽẽ cognoscunt. s circũ¬
datos infirmitate ñ putant. hii ui-¬
delicet qͥ in qͥbdã actionib suis for¬
tes se eẽ considerant. Qui uͦ inomĩb
sius se infirmari conspiciunt. hii
qͣntũ ad reputationẽ suã undiq in¬
firmitate circũdati sunt.

Expanded text:
tiones pro peccatis. De illo officio in tiones pro peccatis. De illo officio in quo est legatus Dei ad populum, dictum est, ut sciat compati iis qui ignorant et errant. Quoniam et ipse circumdatus est infirmitate . Quidam sunt qui se in infirmitate esse cognoscunt, sed circumdatos infirmitate non putant, hi videlicet qui in quibusdam actionibus suis fortes se esse considerant. Qui vero in omnibus suis se infirmari conspiciunt, in quantum ad existimationem suam, undique infirmitate circumdati sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
saris cesari. & quȩ sc̃ dĩ dõ. Sicut
cesar habet p̃fectos suos ad popłm
qͥ exigant ea quȩ cesaris st̃: sic & ds̃
habet p̃fectos suos ad popłm suum
qui ea quȩ dĩ sunt requirant. Et sic̃
p̃fecti cesaris legatione popłi fun¬
gunt᷑ ad int̃cedendũ. & legationece¬
saris ad popłm ad imꝑandũ. sic &
p̃fecti dĩ. idest p̾lati in ȩccłia legatio¬
ne popłi fungunt᷑ addm̃ ut obsecrens.
siue legatione dĩ ad popłm ut iube¬
ant. Aliud ẽ eñĩ officiũ p̃lati inqͣn¬
tũ ẽ legatus popłi ad dm̃. & aliudẽ
in qͣntũ legatꝰ dĩ ad popłm. In illo
officio quo ẽ legatꝰ popłi. erga dm̃
deuotionẽ exhib̃e debet. ut eũ obla¬
tionib & sacrificio spũali p̃cibq pla¬
catũ reddat. In eo officio quo ẽ legatꝰ
dĩ ad popłm ad illũ ꝑtinet ignoran¬
tes docere. peccantes corriꝑe. Deillo
officio in quo ẽ legatꝰ popłi ad dm̃.
dictũ ẽ ut offerat sacrificia & obla¬

Expanded text:
saris Caesari, et quae sunt Dei Deo . Sicut saris Caesari, et quae sunt Dei Deo . Sicut Caesar habet praefectos suos ad populum qui exigant ea quae Caesaris sunt, sic et Deus habet praefectos suos ad populum suum, qui ea quae Dei sunt requirant. Et sicut praefecti Caesaris legatione populi funguntur ad intercedendum, et legatione Caesaris ad populum ad imperandum, sic et praefecti Dei, id est praelati in Ecclesia legatione populi funguntur ad Deum ut obsecrent, sive legatione Dei ad populum ut jubeant. Aliud est enim officium praelati, inquantum est legatus populi ad Deum, et aliud est in quantum legatus Dei ad populum. In illo officio, quo est legatus populi erga Deum, devotionem exhibere debet, ut eum oblationibus et sacrificio spirituali precibusque placatum reddat. In eo officio quo est legatus Dei ad populum, ad ipsum pertinet ignorantes docere, peccantes corrigere. De illo officio in quo est legatus populi ad Deum dictum est, ut offerat sacrificia et obla
Abbreviated transcription (Latin):
ad eũ uenit de cęlo. dicens. & clarifi
caui. et it̾m clarificabo. approbatus
& confirmatꝰ ẽ in dignitate sua. sic̃
aaron pꝰ ordinationẽ qͥa qͦs dã emu-¬
los. & suo sacerdotio derogantes ha¬
buit. adõ ꝓbatꝰ est & confirmatus.
In monte uestẽ głȩ in ordinationẽ
accepit. in resurrectione ad offeren¬
das ꝓ nob̃ p̃ces dõ induit. Omnis
nanq pontifex ex hominib assũp¬
tꝰ. ꝓhominib constituit᷑ in his quȩ
sunt addm̃. ut offerat oblationes
& sacrificia ꝓ peccatis. Dupplex ẽẽ
debet assũptio eoꝵ qͥ p̃ficiunt᷑ scili¬
cet ut pͥmũ intꝰ ꝑ grãm assumant᷑
ad excellentiã uͥtutis. pꝰmodũ foris
ꝑ obedientiã uocent᷑ ad excellenti¬
am dignitatis. Alii assumuntur
int̾ et non foris. sicut bom subiecti.
alii assumunt᷑ foris & ñ intꝰ. sicut
mali p̃lati. alii foris & intꝰ. sicutbo.¬
ni p̃lati. alii nec foris nec intꝰ sicut

Expanded text:
ad eum venit ad eum venit robatus et confirmatus est in dignitate sua, sicut Aaron post ordinationem, quia quosdam aemulos et suo sacerdotio derogantes habuit, a Deo probatus est et confirmatus. In monte vestem gloriae in ordinationem accepit; in resurrectione ad offerendas pro nobis preces Deo induit. Omnis namque pontifex ex hominibus assumptus pro hominibus constituitur in his quae sunt ad Deum, ut offerat oblationes et sacrificia pro peccatis . Duplex esse debet assumptio eorum qui praeficiuntur, scilicet ut primum intus per gratiam assumantur ad excellentiam virtutis, postmodum foris per obedientiam vocentur ad excellentiam dignitatis. Alii assumuntur intus, et non foris sicut boni subjecti. Alii assumuntur foris et non intus sicut mali praelati, alii foris et intus sicut boni praelati, alii nec foris nec intus sicut
Abbreviated transcription (Latin):
loquat᷑ ꝓ nob̾. qͥa pontifex ẽ ud offe-¬
rat dõ uota populi. & magnꝰ. Mag¬
nus scđm diuinitatẽ qͥa filius dei.
magnus scd̾m humanitatẽ. qͥa pe-¬
netrat cȩlos. Accedamꝰ gͦ cũ fidutia
ad thronũ gr̃ȩ eiꝰ. id est ad ipsũ in qͦ
qͥa nec in eo malicia ẽ quȩ effectum
gr̃ȩ impediat quin uelit. nec inno-¬
bis miseria qͥn possit. Accedamꝰ gͦ
cũ fidutia qm̃ & officiũ eius ẽ ut
ꝓ nob̾ oret. qͥa pontifex constitutus¬
et meritũ ipsius ut impetret qͥa iustꝰ
Deniq libent᷑ compatiet᷑. qͥa & ipse
ꝓpt̾ nos infirmitatib circũdatus
est. Consticutꝰ ẽ qͥa adõ. Non eñi ip¬
se se constituit. sed ds̃ illũ glorificauit
qui dixit. filius m̃s estu ego hodie ge¬
nuice. Qnͣdo inbaptismo hoc dictũ
ẽ suꝑ xp̃m. tunc quasi ad pontifica-¬
tũ electus ẽ. Qnͣdo in monte dictũ ẽ.
tunc quasi ẽ pontifex ordinatꝰ. & ue¬
ste indutꝰ głȩ. Postea in t̾cia uocequȩ

Expanded text:
quatur pro nobis, quia pontifex est, ut conferat Deo vota populi, et magnus. Magnus secundum divinitatem, quia Filius Dei; magnus secundum humanitatem, quia penetrat coelos. Accedamus ergo cum fiducia ad thronum gratiae ejus, id est ad ipsum in quoquia nec in eo malitia est, quae affectum gratiae impediat quin velit, nec in nobis miseria quin possit. Accedamus ergo cum fiducia, quoniam et officium ejus est ut pro nobis oret, quia pontifex constitutuset meritum ipsius ut impetret, quia justus. Denique libenter compatietur, quia et ipse propter nos infirmitatibus circumdatus est. Constitutus est, quia a Deo. Non enim ipse se constituit, sed Deus illum glorificavit, qui dixit: Filius meus es tu: ego hodie genui te . Quando in baptismo hoc dictum est super Christum, tunc quasi ad pontificatum electus est. Quando in monte dictum est, tunc quasi pontifex est ordinatus, et veste indutus gloriae. Postea in tertia voce quae
Abbreviated transcription (Latin):
uidet. et intentiones cõprehendit.
Sequit᷑. Non est ulla creatura inui¬
sibilis coram ipso. Oculus dĩ& lon¬
ginqua capit. qͥa ubiq p̃sens ẽ. & in¬
tima qͥa in om̃ib ẽ. & subtilia qͥa ꝑ¬
spicax ẽ. & maxima cõprehendit. qͥa

Expanded text:
videt, et intentiones comprehendit. videt, et intentiones comprehendit. Sequitur: Non est ulla creatura invisibilis coram ipso . Oculus Dei et longinqua capit, quia ubique praesens est, et intima, quia in omnibus est, et subtilia, quia perspicax est, et maxima comprehendit
Abbreviated transcription (Latin):
unt. et bona desidiagignunt. uł ex
malis ortȩ similit mala ꝓferunt. In
qua ambiguitate. qͥa difficilius ueri¬
tas discerni potest. bene post diuisio¬
nẽ animȩ ac sp̃c. idest carnaliũ & sp̃u¬
aliũ uoluntatũ diuisio cõpagũ. id ẽ
cogitationũ bonarũ. & malarũ. qua
stremo qͥa disc̾cio intentionũ his
om̃ib secretior ẽẽ cognoscit᷑. merito
in extremo medullarũ qͦ diuisio
subdit᷑. Hȩc autẽ omĩa sermo dĩ diudi¬
cando penetrat. qͥa ille qui ꝑsapien¬
tiam suam intus secreta nr̃a subtilit̃
intelligendo discernit. foris ꝑ doctͥ¬
nã suam utilit̾ nos illuminando ea¬
dẽ intellig̾e facit. Q uia gͥ uiuus est
sermo dĩ. credamꝰ eũ uera ꝓmictere.
qͥa efficax ẽ. sꝑemꝰ eũ ꝓmissa ꝑficere.
qr penetrabilis ẽ. & falli ñ potest. of¬
fendisse eũ pęniteamꝰ: et de reliquo
timeamꝰ offendere. Ipse enĩ & uolun¬
tates nr̃as intelligit. & cogitationes

Expanded text:
unt, et bona desideria gignunt, vel ex unt, et bona desideria gignunt, vel ex malis ortae similiter mala proferunt. In qua ambiguitate quia difficilius veritas discerni potest, bene post divisionem animae ac spiritus, id est carnalium et spiritualium voluntatum, divisio compagum, id est cstremo, quia discretio intentionum iis omnibus secretior esse cognoscitur, merito in extremo medullarum quoque divisio subditur. Haec autem omnia sermo Dei dijudicando penetrat, quia ille qui per sapientiam suam intus secreta nostra subtiliter intelligendo discernit, foris per doctrinam suam utiliter nos illuminando eadem intelligere facit. Quia igitur vivus est sermo Dei, credamus eum vera promittere; quia efficax est, speremus eum promissa perficere; quia penetrabilis est, et falli non potest, offendisse eum poeniteamus, et de reliquo timeamus offendere. Ipse enim et voluntates nostras intelligit, et cogitationes
Abbreviated transcription (Latin):
re. uł discutere. cũ ñ solũ ex p̃ceden¬
tib desidiis de quib orut᷑. s etiã
ex subsequentib quȩ ipsȩ gignunt
eas oporteat iudicare. S ut aꝑtius
uideatur qualit̃ ex prauis desidiis
bonȩ. & exbonis desidiis prauȩ co-¬
gitationes nascunt᷑ exemplo mon¬
stretur. Nemo ẽ qui desiłium rapine
nesciat malũ ẽẽ. s aliqñ ex desidio ra-¬
piendi nascit᷑ desidium occidendi.
Et sepe ex desidio occidendi nascitur
horror homicidii. Dũ gͦ ex malo desi¬
dio cogitatio bonũ gignens affectũ
ꝓdit. quasi in radice mala surculus
bonus dulcẽ fructũ facit. Similiter
aliq̃n exbono desidio mala cogitatio
nascitur. ut ñnũqũa pollutionem
carnis abhominando curpitudinẽ
carnalis concupiscentiȩ cogitare in¬
cipimꝰ. & ex ipsa nr̃a cogitatione ad
delectationẽ illicita inflãmam. et
quasi de puro fonce aqua manare in¬
ceꝑat. s paulatim defluens insentinã
turpitudinis ibat. Aliqͣndo autem
cogitationes et exbonis desidiis ꝓde¬

Expanded text:
 discutere, cum non solum ex praecedentibus desideriis, de quibus oriuntur, sed etiam ex subsequentibus quae ipsae gignunt, eas oporteat judicare. Sed ut apertius videatur qualiter ex pravis desideriis bonae, et ex bonis desideriis pravae cogitationes nascantur, exemplo monstretur. Nemo est qui desiderium rapinae nesciat malum esse, sed aliquando ex desiderio rapiendi nascitur desiderium occidendi, et saepe ex desiderio occidendi nascitur horror homicidii. Dum ergo ex malo desiderio cogitatio bonorum gignens affectum prodit, quasi in radice mala surculus bonus dulcem fructum facit. Similiter aliquando ex bono desiderio mala cogitatio nascitur, ut nonnunquam pollutionem carnis abominando, turpitudinem carnalis concupiscentiae cogitare incipimus, et ex ipsa nostra cogitatione ad delectationem illicitam inflammamur, et quasi de puro fonte aqua manare incoeperat, sed paulatim defuens in sentinam turpitudinis ibat. Aliquando autem cogitationes et ex bonis desideriis prode
Abbreviated transcription (Latin):
ti sunt. qͥa corda nr̃a ad similitudinẽ.
sapientiȩ dĩ condita sunt. sicut dicit᷑.
Signatũ ẽ suꝑ nos lum̃ uultus tui
dñe. Adhuc seribi debent libri nr̃i
scdm exemplar libri uitȩ. sicut dixit
apłs. estote imitatores xp̃i. sicut filii
lm̃i. & si scͥpti ñ st̃ saldem corrigen¬
di sunt. Conferamꝰ itaq libros nr̃os
cũ hoc libro. ut siqͥd alic̾ habuerus
corrigant᷑. ne in illa ultima collati-¬
one si quippiã alit̃ inuenti fuerus
habentes abiciant᷑. Sic intelligi pot̃.
ad quẽ id est sermonẽ ẽ nob̃ sermo.

Expanded text:
ti sunt, quia corda nostra ad similitudinem ti sunt, quia corda nostra ad similitudinem sapientiae Dei condita sunt sicut dicitur: Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine . Adhuc scribi debent libri nostri secundum exemplar libri vitae, sicut dicit Apostolus: Estote imitatores Christi sicut filiimi . Etsi scripti non sunt, saltem corrigendi sunt. Conferamus itaque libros nostros cum hoc libro, ut si quid aliter habuerint, corrigantur, ne in illa ultima collatione, si quidpiam aliter inventi fuerint habentes, abjiciantur. Sic intelligi potest, ad quem, id est sermo
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ duob modis. ꝑ naturã. & per
grãm. Per naturã qͣndo condicis
aspirat cognitionẽ boni. ꝑ grãm
qͣndo reꝑatis suggerit amorẽboni.
Duob etiã modis fit nr̃sermo ad
ipsũ. uł consulendo rationẽ. uł red¬
dendo rationẽ. Si mͦ rationẽ ex uo¬
luntate consulere ad faciendũ nolu¬
mꝰ. tunc ex necessitate de factis rati¬
oñẽ reddemꝰ. Sicut in apocalipsi di¬
cunt᷑ libri aꝑti. & demde alius lib̃
aꝑtꝰ. qͥ ẽ uitȩ. postea iudicatos mortu¬
os ex his quȩ scͥpta erant in libris.
Libri sunt corda hominũ. lib̾ uidȩ ẽ
sapientia dĩ. Libri aꝑunt᷑ qͣndo
manifesta fiunt secreta cordiũ. lib̾
uitȩ aꝑiet᷑. qͣndo unicuiq luce int̾i¬
ori manifeste patescet om̃e qͦd faci-¬
endũ est & mortui ex his quȩ
in libris sunt. nonquȩ in libro iudican¬
tur. qͥa peccatores ex suis oꝑib iudi-¬
cabunt᷑. Libri nr̃i ad librum dĩ scͥp¬

Expanded text:
tionem duobus modis, per naturam et per tionem duobus modis, per naturam et per gratiam. Per naturam, quando conditis inspirat cognitionem boni; per gratiam, quando reparatis suggerit amorem boni. Duobus etiam modis fit noster sermo ad ipsum, vel consulendo rationem, vel reddendo rationem. Si modo rationem ex voluntate consulere ad faciendum nolumus, tunc ex necessitate de factis rationem reddemus: sicut in Apocalypsi dicuntur libri aperti, et deinde liber alius apertus qui est vitae, postea judicatos mortuos ex iis quae scripta erant in libris . Libri sunt corda hominum. Liber vitae est sapientia. Dei libri aperiuntur, quando manifesta sunt secreta cordium. Liber vitae aperietur, quando unicuique luce interiori manifeste patescet omne quod faciendum est. Et mortui ex his quae in libris sunt, non quae in libro, judicantur, quia peccatores ex suis operibus judicabuntur. Libri nostri ad librum Dei scrip
Abbreviated transcription (Latin):
dunt᷑. Actio uisibilis ẽ. intentio
inuisibilis ẽ.S actiones hominũ
licet in sua natura uisibiles sint:
multis cam̃ modis tegunt᷑ ab ocu¬
lis nr̃is ne uideant᷑. Incentio autem
uideri ñ potest. etiã si ipsa actio ui¬
deatur. Igit᷑ oculis dĩ om̃ia st̃ nuda
qͥa ipse om̃s actiones hominũ ui-¬
det. ubicumq fiant qͥa ñ st̃ cene
brȩ. & non ẽ umbra mortis ut ibi
abscondant᷑ qui oꝑant᷑ malũ. nec
oꝑim̃tum degit. nec uelam̃ ꝓtegic
nec paries intercludit. nec caligo
abscondit nos aboculis eius. Ergo
om̃ia sunt nuda. qͥa ipse iudet om¬
ne qͦd agit᷑. Omĩa aꝑta. qͥa ipse iudet
qua intentione agat᷑. Sequit᷑. Ad
qũe nob̃ sermo. id est ad dm̃. uł ad
ẽẽ debet sermo. Primũ fic sermo dĩ
adnos. postea sermo nr̃ addm̃. Duo¬
bus modis fit sermo dĩ ad nos. int̾.¬
us & ext̾ius. int̾ius ꝑaspirationem.
ext̾ius ꝑ p̃dicationẽ. Item ꝑ aspira¬

Expanded text:
duntur. Actio visibilis est, intentio duntur. Actio visibilis est, intentio invisibilis est. Sed actiones hominum licet in sua natura visibiles sint, multis tamen modis teguntur ab oculis nostris, ne videantur. Intentio autem videri non potest, etiamsi ipsa actio videatur. Igitur oculis Dei omnia sunt nuda, quia ipse omnes actiones hominum videt ubicunque fiant, quia non sunt tene non est umbra mortis, ubi abscondantur qui operantur malum; nec operimentum tegit, nec velamen protegit, nec paries intercludit, nec caligo abscondit nos ab oculis ejus. Ergo omnia sunt nuda, quia ipse videt omne quod agitur; omnia aperta quia ipse videt qua intentione agatur. Sequitur: Ad quem nobis sermo , id est ad Deum vel ad esse debet sermo. Primum fit sermo Dei ad nos, postea sermo noster ad Deum. Duobus autem modis fit sermo Dei ad nos, interius et exterius. Interius per inspirationem, exterius per praedicationem. Item per inspira
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib. Uel nulla creatura dicit.
nulla actio. uł cogitatio. uł intentio
humana.Quidam ẽ oculus qͥ foris
ẽ & ñ intus. sicut oculus carnis. qͥ¬
aliqͥd foris. ut oculus cordis. & qui¬
dam oculus qͥ intꝰ ẽ tantũ & ñ foris
ut oculus dĩ. Oculus carnis uidet
tantũ extima corꝑum. & oculus m̃¬
tis extima cordium. Oculus dei:
intima uidet. oculus cordis adoeu¬
lum carnis intꝰ ẽ. ad oculũ dĩ foris.
Et sicut oculus carnis ñ capit quȩ
oculus cordis ñ capit quȩ capitoełs
dĩ. s ocłs dĩ capit quȩ capit oculus
cordis. Igitur oculus carnis tantũ
capit extima corporũ. Oculus cordis
& extima & intima corꝑum. s tan¬
tũ extima cordiũ. Oculus uͦ dĩ. exti¬
ma simul & intima. ñ solũ corꝑum
sed etiam cordiũ capit. Gnonẽ ulla
creatura inuisibilis corã eo. Om̃ia
autẽ sunt nuda & aꝑta corã eo. Ab
oculis nr̃is tegunt᷑ sepe etiã eaquȩ
uisibilia st̃. quȩ inuisibilia st̃ clau¬

Expanded text:
omnibus, vel nuda creatura dicitur, nuda actio vel cogitatio, vel intentio humana. Quidam est oculus, qui foris est et non intus, sicut oculus carnis; qualiquid foris, ut oculus cordis; et quidam oculus, qui intus est tantum et non foris, ut oculus Dei. Oculus carnis videt tantum extima corporum, et oculus mentis extima cordium. Oculus Dei intima videt. Oculus cordis ad oculum carnis intus est, ad oculum Dei foris. Et sicut oculus carnis non capit quae oculus cordis non capit quae capit oculus Dei; sed oculus Dei capit quae capit oculus cordis. Igitur oculus carnis tantum capit extima corporum. Oculus cordis et extima et intima corporum sed tantum extima cordium. Oculus vero Dei extima simul et intima non solum corporum, sed etiam cordium capit. Ergo non est ulla creatura invisibilis coram eo. Omnia autem sunt nuda et aperta coram eo. Ab oculis nostris teguntur saepe etiam quae visibilia sunt; quae invisibilia sunt clau
Abbreviated transcription (Latin):
Delectatio ꝓuidentiam obtentu
necessitatis ad suꝑfluitatẽ p̃cipi¬
tat. Prouidentia rationẽ
ꝑ cõpassionẽ inferioris
inclinat a sententia ueritatis. Prima
diuisio ẽ int̾ serpentẽ & euã. hoc est
int̃ carnalitatẽ. siue animã. uł anima-¬

Expanded text:
Delectatio providentiam obtentu Delectatio providentiam obtentu necessitatis ad superfluitatem praecipitat. Providentia rationem per compassionem inferioris inclinat a sententia veritatis. Prima divisio est inter serpentem et Evam, hoc est inter carnalitatem sive animam,
Abbreviated transcription (Latin):
& om̃ipotentia oꝑum eiꝰ credenda
potius qͣm discucienda sunt. quȩ sit
subtilitas iudiciorũ eius considere¬
mus. Penetrabilior inqͥt ẽ sermodĩ
om̃i gladio ancipiti. Anceps ẽ gla-¬
dius qͥ ex ambab partib incidit qui
cũ infigit᷑ penetrans. ex utraq par-¬
te secando uiam sibi aꝑit. Hic tam̃
ñ nͥ carnẽ incidit. S dĩ gladius utͦ¬
biq secat: qͥa pocest animã & corpꝰ
ꝑdere ingehennã ignis. Siue in u¬
dicus utrobiq secat. qͥa utrũq di¬
iudicat. incidit. et discernit. Se¬
quit᷑. Pertingens usq ad diuisio¬
nẽ animȩ. ac sp̃c. In uno qͦ homi¬
ne tria sunt. caro. sp̃c. et mens. Ad
carnẽ ꝑtinet delectatio. ad sp̃m co-¬
gitatio. ad m̃tem discretio. Delecta¬
tio ẽ serpens. cogitatio eua. discre¬
tio adam. In delectatione ẽ suꝑflui-¬
tatis concupiscentia. in cogitatio¬
ne ẽ necessitatis ꝓuidentia. indi-¬
scretione ẽ ueritatis sententia.

Expanded text:
et omnipotentia operum ejus credenda et omnipotentia operum ejus credenda potius quam discutienda sunt, quae sit subtilitas judiciorum ejus consideremus. Penetrabilior, inquit, est sermo Dei omni gladio ancipiti. Anceps est gladius, qui ex ambabus partibus incidit, qui cum infigitur penetrans ex utraque parte secundo viam sibi aperit, hic tamen non nisi carnem incidit; sed Dei gladius utrinque secat, quia potest animam et corpus perdere in gehennam ignis . Sive in judiciis utrinque secat, quia utrumque dijudicat, incidit et discernit. Sequitur: Pertingens usque ad divisionem animae ac spiritus . In unoquoque homine tria sunt, caro, spiritus, et mens. Ad carnem pertinet delectatio, ad spiritum cogitatio, ad mentem discretio. Delectatio est serpens, cogitatio Eva, discretio Adam. In delectatione est superfluitatis concupiscentia. In cognitione est necessitatis providentia. In discretione est veritatis sententia.
Abbreviated transcription (Latin):
sient. Ibi utiq ñ transibunt: ubi
transitoria ñ sunt. Quia sicut in
multis unũ uerbũ ñ diuidit᷑. ita
multa in uno uerbo ñ uariantur.
His itaq de sermone dĩ breuit ex¬
plicatis: nc̃apłi uerba inspiciamus.
Uiuus ẽ inquit sermo dĩ & efficax.
et penetrabilior om̃i gladio ancipiti.
Uiuus qͥa ñ mutat᷑. Efficax qͥa non
deficit. Penetrabilis qͥa ñ fallit᷑. Non
mutat᷑ in ꝓmisso. ñ deficit in facto.
ñ fallit᷑ in iuditio. Promissio eiꝰ obli¬
uione ñ morit᷑: nec intentione mu¬
tatur. Oꝑatio eiꝰ difficultate ñ uin¬
citur. udicium eiꝰ ambiguitate
ñ fallit᷑. Ueracit̃ ꝓmittit. forticer
facit. subtilit̾ discernit. Uiuus ẽ
sermo dĩ. ut credas. Efficax ut
speres. penetrabilior ut timeas.
Uiuus ẽ in p̃ceptis. et ꝓhibitioni¬
bus. efficax in ꝓmissis. et cõminatio¬
nib. penetrabilior in iudiciis & dãp-¬
nationib. S qͥa ueritas ꝓmissorũ

Expanded text:
sibunt . Ubi utique non transibunt ubi sibunt . Ubi utique non transibunt ubi transitoria non sunt, quia sicut in multis unum verbum non dividitur, ita multa in uno verbo non variantur. His itaque de sermone Dei breviter explicatis, nunc Apostoli verba inspiciamus: Vivus est, inquit, sermo Dei et efficax et penetrabilior omni gladio ancipiti . Vivus, quia non mutatur; efficax, quia non deficit; penetrabilis, quia non fallitur. Non mutatur in promisso, non deficit in facto, non fallitur in judicio. Promissio ejus oblivione non moritur, nec intentione mutatur. Operatio ejus difficultate non vincitur. Judicium ejus ambiguitate non fallitur. Veraciter promittit, fortiter facit, subtiliter discernit. Vivus est sermo Dei ut credas, efficax ut speres, penetrabilior ut timeas. Vivus est in praeceptis et prohibitionibus, efficax in promissis et comminationibus, penetrabilior in judiciis et damnationibus. Sed quia veritas promissorum,
Abbreviated transcription (Latin):
ius alit̾ ꝑ carnẽ atq alit̃ ꝑuocẽ hu¬
manã hominib innotescat. quodã
mͦ cam̃ hoc hic intelligenda ẽ uaxũ¬
bi. qͦd ibi caro dĩ. Humanitatẽ. xp̃i
mali qͦ & increduli ñ solũ uideress
etiam occidere potuerunt: et adhuc
cotidie sermonẽ dĩ foris mali audi¬
unt & contemnunt. Et quẽadmo¬
dũ illi hominẽ occidere ñ p̃sume¬
rent sidm̃ cognoscere potuissent.:
ita qͦs isti nequaqͣm uerba diuina
audita respuerent. si untutẽ eorũ
int̾no sapore gustare ualerent. Ser¬
mogͥ dei uiuus ẽ qͥa uita in eo est.
In eo qͦd foris auditũ excitat. id qͦd
intꝰ cor uiuificat. In eo qͦd aurib illa¬
bitur. id qͦd cordi inspiratur. Quodfo¬
ns ẽ tͣnsit: qͦd intꝰ ẽ mutabilitatẽ non
recipit. Quod foris decursus uerbo¬
rũ explicat: intꝰ uerrtas incõmuta¬
bilis dictat. Propt̾ea inqͥt cȩlũ et
t̃ra tͣnsibunt: uerba autẽ mea ñ tran¬

Expanded text:
vis aliter per carnem, atque aliter per vocem huvis aliter per carnem, atque aliter per vocem humanam hominibus innotescat, quodam modo tamen hic intelligenda est vox Verbi, quod ibi caro Dei. Humanitatem Christi mali quoque et increduli non solum videre, sed etiam occidere potuerunt: et adhuc quotidie sermonem Dei foris audiunt et contemnunt. Et quemadmodum illi hominem occidere non praesumerent, si Deum cognoscere potuissent, ita quoque isti nequaquam verba divina audita respuerent, si virtutem eorum interno sapore gustare valerent. Sermo igitur Dei vivus est, quia vita in eo est. In eo quod foris auditum excitat, id quod intus est cor vivificat. In eo quod auribus illabitur, id quod cordi inspiratur. Quod foris est transit, quod intus est mutabilitatem non recipit. Quod foris decursus verborum explicat, intus veritas incommutabilis dictat. Propterea, inquit, coelum et terra transibunt, verba autem mea non tran
Abbreviated transcription (Latin):
est sermo eius.Unus ẽ gͦ sermo
dĩ. qͥa unũ ẽ uerbũ dĩ. Et idõ uere
unus. qͥa unius unꝰ. qͥ sententias
multiplices ñ cõplectit᷑. s uno ꝙ sim¬
custodiã sermones tuos: Sienim
uere sermo dĩ unꝰ credit᷑. quomodo
multi sermones eiꝰ dicunt᷑: S scien¬
dũ ẽ qͦd alit̾ ꝑhominũ oraloquitur
ds̃. alic̾ ꝑ semet ipsũ. Nam qͦd ds̃
in hominib & ꝑ homines loquitur
hoc fere omĩs & uet̾is & noui cesta¬
m̃ti scͥptura cestat᷑. Loquit᷑ gͦ ds̃ ꝑ
homines. loquit᷑ ꝑ se. multos sermo.¬
nes ꝑ homines. unũ ꝑsemet ipsum.
S quos cũq ꝑ hominũ ora ꝓtulit.
iste unꝰ in om̃ib illis fuit & om̃s in
isto uno unum st̃. qͥ sine isto quoli¬
bet loco. uł tempore ꝓlati ẽẽ ñ pos¬
sunt. Uideamꝰ ergo magnũ sacra¬
m̃tum. Uerbũ dĩ humana carne
uesticũ semel uisibil e apparuit. et
minc cotidie idem ipsũ humana
uoce conditũ ad nos uenit. Et qͣm¬

Expanded text:
est sermo ejus. Unus est ergo sermo Dei, quia unum est Verbum Dei. Et ideo vere unus, quia unius unus, qui sententias multiplices non complectitur; sed uno et simcustodiam sermones tuos . Si enim vere sermo Dei unus creditur, quomodo multi sermones ejus dicuntur? Sed sciendum est quod aliter per hominum ora loquitur Deus, aliter per semetipsum. Nam quod Deus in hominibus per homines loquitur, hoc fere omnis et Veteris et Novi Testamenti scriptura testatur. Loquitur ergo Deus per homines, loquitur per se, multos sermones per homines, unum per semetipsum. Sed quoscunque per hominum ora protulit, iste unus in omnibus illis fuit, et omnes in isto uno unum sunt, qui sine isto quolibet loco vel tempore prolati esse non possunt. Videamus ergo magnum sacramentum, verbum Dei humana carne vestitum, semel visibile apparuit, et nunc quotidie idem ipsum humana voce conditum ad nos venit. Et quam
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ sapientiam & cũ lucente rectum
ddiscernis: ꝑ infłãmantẽ caritatem
et cũ ardente misereris: per ꝓuiden¬
tem uͦ pat̾nitatẽ. & cũ tuence demet ip¬
sum custodis. Pertrinitatẽ itaq co¬
oꝑando tͥnitati. trinitatis imago
efficeris. uerũq tunc sacrificium
teipsũ dõ offers cũ ad eiꝰ similitudi¬

Expanded text:
ergo sapientiam et cum lucente rectum ergo sapientiam et cum lucente rectum discernis; per inflammantem charitatem et cum ardente misereris; per providentem vero paternitatem, et cum tuente temetipsum custodis; per Trinitatem cooperanti Trinitati Trinitatis imago efficeris, verumque sacrificium tunc te ipsum Deo offers, cum ad ejus similitudi
Abbreviated transcription (Latin):
uũ. paruũ. minꝰ iudica. Si dubium
malũ ẽ. bonũ puta. Hoc ẽ iudiciũ
uerũ iudiciũ bonũ. iudiciũ dõ pla¬
citũ. Quodsi tu illi ñ solũ discernen¬
do s etiã faciendo insacrificiũ obcu¬
leris: placabis iram & grãm conseque¬
ris. Deinde sequit᷑ diligere miscđiã.
Non solũ facere s diligere qͥa magis
facit qͥ affectu pietatis cõpatit᷑. quã
qui ex debito p̃ceptionis miseretur.
Oportet gͦ te pͥmũ facere iudicium:
ut qͦd recte discernis. oꝑe cõpleas.
Deinde diligere miscdiam: ut bonũ
qͦd agis ñ extimore s ex amore facias.
Postremo sollicitũ incedere. ne uel
bonũ qͦd necdũ habes. ñ merearis ac-¬
cipere: uł bonũ qͦd habes amittas.
Porro in his trib tͥnitati inte oꝑan¬
ti cooꝑaris. Sapientia enĩte adag¬
nitionẽ ueritatis illuminat: cari¬
tas de addesideriũ bonitatis inflam¬
mat: pat̾nicas in de custodit quod
creauit. ne ꝑeat. Per illuminantem

Expanded text:
vum, parvum minus judica. Si dubium vum, parvum minus judica. Si dubium malum est, bonum puta. Hoc est judicium verum, judicium bonum, judicium Deo placitum. Quod si tu illi non solum discernendo, sed etiam faciendo in sacrificium obtuleris, placabis iram, et gratiam consequeris. Deinde sequitur diligere misericordiam. Non solum facere, sed etiam diligere, quia magis facit qui affectu pietatis compatitur, quam qui ex debito praeceptionis miseretur. Oportet ergo te primum facere judicium ut quod recte discernis, opere compleas; deinde diligere misericordiam, ut bonum quod agis non ex timore, sed ex amore facias. Postremo sollicitum incedere, ne vel bonum, quod necdum habes, non merearis accipere, vel bonum quod habes amittas. Porro in his tribus tti cooperaris. Sapientia enim te ad agnitionem veritatis illuminat; charitas te ad desiderium bonitatis inflammat; paternitas in te custodit quod creavit, ne pereat. Per illuminantem
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd facere debes & qͥd facere ñ debes.
postea hȩc ad inuicẽ conferendo ꝑ¬
pende. si idẽ ẽ qͦd facis et qͦd debes. &¬
fudem qͦa ñ facis & qͦd ñ debes. Qͦd
siita inueneris gaude. Si aut̃ẽ idẽ
eẽ pspexeris qͦd facis & qͦd ñ debes:
aut qͦd ñ facis et qͦd debes tune. Int̃
te & ꝓrximũ tuũ hoc mͦ iudicare de-¬
bes. Uide quid facis ꝓximo tuo: et
quid tͥ faciat ꝓximꝰ tuus. Si ille tibi
bonũ facit & tu illibonũ reddis: ma¬
lus ñ es. Si ille tͥ malũ facit. et tu illi
malũ reddis: bonꝰ non es. Si ille tibi
bonũ facit. & tu illi malũ reddis: ma
lus es. Si illetͥ malũ facit. & tu illibo¬
nũ redlis. bonus es. De ꝓximo tuo
hoc mͦ iudicare debes. Uide qͥd facit.
sicertũbonũ. si dubiũ bonũ. si certũ
malũ. sidubiũ malũ. Si certũ bonũ
ẽ: paruũ magnũ. magnũ. maius
existima. Si dubiũbonũ ẽ. uerum
puta. Si certũ malũ ẽ. magnũ. par¬

Expanded text:
quid facere debes, quid facere non debes; quid facere debes, quid facere non debes; postea haec ad invicem conferendo pende si idem est quod facis et quod debes, quod non facis et quod non debes. Quod si ita inveneris, gaude. Si autem idem perspexeris quod facis et quod non debes, aut quod non facis et debes, time. Inter te et proximum tuum hoc modo judicare debes. Vide quid facias proximo tuo, et quid tibi faciat proximus tuus. Si ille tibi bonum facit, et tu illi bonum reddis, malus non es. Si ille tibi malum facit, et tu illi malum reddis, bonus non es. Si ille tibi bonum facit, lus es. Si ille tibi malum facit, et tu illi bonum reddis, bonus es. De proximo tuo hoc modo judicare debes. Vide quid facit. Si certum bonum, si dubium bonum; si certum malum, si dubium malum. Si certum bonum est, parvum magnum, magnum majus existimes. Si dubium bonum est, verum puta. Si certum malum est, magnum par
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ sollicitudo. Sic tam̃ offerut ne¬
q in discretione munerũ unitatẽ
trinitatis diuidas: neq in partici¬
patione donorũ trinitate unitatis
confundas: s singulis sua et simul
uni singula exhibeas. Si iuste iudi¬
cas: iustũ uidic̃e honoras. Si miseri¬
cordiam diligis: eũ qui pius ẽ accep¬
tabili sacrificio ueneraris. Si sollici¬
tus intimore dĩ semꝑ ambulas: pla¬
cas tibi cȩlestẽ patre. quẽ ꝓ peccatis
tius offensũ habebas. Nunc gͦ au¬
sculta quale sit iudiciũ quod facere
iuberis. Primũ ẽ tibi iudiciũ faci¬
endũ. de te ipso. deinde int̃te &
ꝓximũ tuũ. postremo de ꝓximo
tuo.In eo iudicio quo iudicas temet¬
ipsũ ẽe debes districtꝰ. In eo iudicio
quo iudicas int̾ te & ꝓiximũ cuũ.
debes ẽẽ iustus. In eo iudicio quo
iuidicas ꝓximũ tuũ debes ẽẽ pius.
Teipsũ iudicare debes hoc mͦ. Consi¬
dera diligent̃ qͥd facis & qͥd ñ facis.

Expanded text:
nitatem sollicitudo. Sic tamen offer, ut nenitatem sollicitudo. Sic tamen offer, ut neque in discretione munerum unitatem trinitatis dividas, neque in participatione donorum, trinitatem unitatis confundas, sed singulis sua, et simul uni singula exhibeas. Si juste judicas, justum judicem honoras. Si misericordiam diligis, eum qui pius est acceptabili sacrificio veneraris. Si sollicitus in timore Dei semper ambulas, placas tibi coelestem Patrem, quem pro peccatis tuis offensum habebas. Nunc ergo asculta quale sit judicium quod facere juberis. Primum est tibi judicium faciendum de teipso, deinde inter te et proximum tuum, postremo de proximo tuo. In eo judicio quo judicas temetipsum, esse debes districtus. In eo judicio quo judicas inter te et proximum tuum, debes esse justus. In eo judicio quo judicas proximum tuum, debes esse pius. Teipsum judicare debes hoc modo. Considera diligenter quid facis et quid non facis;
Abbreviated transcription (Latin):
Hȩc eñi omĩa ame aliena st̃. et idõ ꝓ
mea salute digna recõpensatio eẽ ñ
possunt. S fortasse satis faciã si dede¬
ro pͥmogenitũ meũ ꝓ scelere meo.
fructum uentris mei ꝓ peccato ani-¬
mȩ meȩ. Hȩc tam̃ extra me sunt qͣm¬
us ex me ꝓcesser̃t. & qͥ meipsũ ab¬
stuli: etiam si cotũ pret mededero.
nondũ plene debicũ restauraui.
Quid gͦ faciam. qͥd dabo. qͥd redlam:
Quid retribuam dño ꝓom̃ib quȩ
retͥbuit mͥ: Indicabo tibi homoqͥd
sit bonũ & qͥd ds̃ querat ace. Utiq
facere uidiciũ diligere miscd̃iam:
& sollicitũ ambulare cũ dõ tuo. Tria
hȩc st̃ quȩ offerre debes: quia & ds̃
qui trinitas ẽ non nͥtrinosacrificio
digne placari potest. Offergͦ iudici¬
um filio iudici. Offer miscłiam spi¬
ritui scõ caritati. Offer sollicitudiñe
pat̾nitati. Ad sapientiã ꝑtinet di¬
seretio. ad caritatẽ pietas. ad pat̃m¬

Expanded text:
Haec enim omnia a me aliena sunt, et ideo pro Haec enim omnia a me aliena sunt, et ideo pro mea salute digna recompensatio esse non possunt. Sed fortasse satisfaciam, si dedero primogenitum meum pro scelere meo, fructum ventris mei pro peccato animae meae. Haec tamen extra me sunt, quamvis ex me processerunt, et qui meipsum abstuli etiam si totum praeter me dedero, nondum plene debitum restitui. Quid ergo faciam? quid dabo? quid reddam? quid retribuam Domino pro omnibus quae retribuit mihi? Indicabo tibi, homo, quid sit bonum, et quid Deus quaerat a te. Utique facere judicium, diligere misericordiam , et sollicitum ambulare cum Deo tuo. Tria haec sunt quae offerre debes, quia et Deus, qui Trinitas est, non nisi trino sacrificio digne placari potest. Offer ergo judicium Filio judici. Offer misericordiam Spiritui sancto charitati. Offer sollicitudinem paternitati. Ad sapientiam pertinet discretio, ad charitatem pietas, ad pater
Abbreviated transcription (Latin):
tantur. Idõ autẽ ꝑmictunt᷑ malicon¬
tra bonos seiure. ut ostendant᷑ ñ pos¬
se ꝓficere: & ipsa eoꝵ malignitas qͣn¬
atur. Hoc ẽ enim qͦd sequit᷑. Ut cog¬
nosceres iusticiam siue misciam dñi.
Ac sidiceret. Idõ ex parte relaxati st̃:
ut agnosceres ꝑiculum. Idõ ꝓhibiti
sunt: ut intelligeres unde eẽt tibi p̃¬
sidium. Tantis gͦ beneficiis accep¬
tis qͥd tͥ iam restat. nͥ ut gr̃as agas &
saluatori tuo atq ꝓtectori recõpen¬
sacione digna respondeas: Nam
si popłs uanus suo regi ꝑditionẽ
bonorũ machinanti respondet: qͥd
popłs fidelis acq electus. nonne
multomagis. suo regi bonos libe¬
ranti atq saluanti obediendo et
seruiendo respondere debet:d
dices fortassis. Quid dignũ offerã
dño: Curuabo genu dõ excelso:
Numqͥd offerã ei holocaustomata.
& uitulos anniculos: Numqͥd pla¬
cari potest ds̃ in milib arietũ aut in
multis milib hircorũ pinguium:¬

Expanded text:
tantur. Ideo autem permittuntur mali contantur. Ideo autem permittuntur mali contra bonos saevire, ut ostendantur non posse proficere, et ipsa eorum malignitas quanatur. Hoc est enim quod sequitur, ut cognoceres justitiam sive misericordiam Domini. Ac si diceret: Ideo ex parte relaxati sunt, ut agnosceres periculum; ideo prohibiti sunt, ut intelligeres unde esset tibi praesidium. Tantis ergo beneficiis acceptis quid tibi jam restat, nisi ut gratias agas et Salvatori tuo atque protectori recompensatione digna respondeas? Nam si populus vanus suo regi perditionem bonorum machinanti respondet, quid populus fidelis atque electus? Nonne multo magis suo regi bonos liberanti atque salvanti obediendo et serviendo respondere debet? Sed dices fortassis: Quid dignum offeram Domino? curvabo genu Deo excelso? Numquid offeram ei holocaustomata, et vitulos anniculos? Numquid placari potest Dominus in millibus arietum, aut in multis millibus hircorum pinguium
Abbreviated transcription (Latin):
Qui diabolus inpelle habitathoc
ẽ incorde carnali qͥa meis tantũmͦ
requiẽ inuenit. qͦs concupiscentiȩ
carnalis affectus. a constantia acq
rigore uirtutũ resoluens ꝑ turpia
desideria emollit. Ubi autẽ bala-¬
am filius beor. iniquo balachde
nr̃a ꝑditione cogitanti responde.¬
at ostendit᷑. cũ subinfert᷑. Desechim
usq galgalim subaudit᷑ girans &
circũiens & locũ maledictionis
exquirens. Sechim int̾pretatur
spma. Galgalim uolutabrũ dr̃.
Hȩc est gͦ uia popłi uani. et circuitus
erroris: spina uidelicet & uolutabrũ
id est cura et uoluptas. Cura ꝑ quam
adipiscenda desudat: uoluptas uͦ
ꝑ qũa ad quisitis immod̾ate atq illi¬
cice ucendo se maculat. De sethugͦ
usq galgalim uanus popłs maligno
regi respondo fideles ꝑsequit᷑ quia
om̃s iniqui & ꝑ auaritiã bona tem¬
poralia acquirendi & ꝑ incontinen¬
tiam adquisitis utendi diabolo ser-¬
uientes. in ꝑsecutionẽ bonoꝵ exci-¬

Expanded text:
Qui diabolus in pelle habitat, hoc Qui diabolus in pelle habitat, hoc est in corde carnali, quia in eis tantummodo requiem invenit quos concupiscentiae carnalis affectus a constantia atque rigore virtutum resolvens, per turpia desideria emollit. Ubi autem Balaam filius Beor in qua Balac de nostra perditione cogitanti respondeat ostenditur, cum subinfertur. De Setim usque ad Galgalam, subauditur gyrans et circumveniens, et locum maledictionis exquirens. Setim interpretatur spina. Galgalam volutabrum dicitur. Haee est ergo via populi vani, et circuitus erroris, spina videlicet et volutabrum, id est cura et voluptas. Cura per quam adipiscenda desudat, voluptas vero per quam acquisitis immoderate atque illicite utendo se maculat. De Setim ergo usque Galgalam, vanus populus maligno regi respondendo fideles persequitur, quia omnes iniqui et per avaritiam bona temporalia acquirendo, et per incontinentiam acquisitis utendo, diabolo servientes, in persecutionem bonorum exci
Abbreviated transcription (Latin):
aduersariꝰ nr. & hostis pessimꝰ a qͦ
ꝓstratos atq elisos ille sanat & eri¬
git de quo inpsalmo canit᷑. Dñs
erigit elisos. dñs diligit iustos. Iste
balach rex ẽ moab. qͦd int̾pretatur
ex patre illorũ. scilicet quib dñs
in euangłio dicit. Uos ex patre di¬
abolo estis. Hic contra nos malig¬
nũ cogitat. sicut de ipso apłs paulus
adquosdã discipłos suos loquit᷑ di¬
nia sachana. Non enĩ ignoramus
cogitationes eiꝰ. Huic autẽ cogitan¬
ti contra nos & consiliũ subuersio¬
nis quȩrenti respondet balaam qͥ
int̾pretat᷑ popłs uanus uidelicet
iniquorũ omium: respondet scili¬
cet eiꝰ uoluntati obtemꝑans. & in
nr̃a subuersione atq ruina.unani-¬
mit̾ seiuenti concordans. Quibala¬
am hoc ẽ popłs uanus filius ẽ beor
qͥd sonat inpelle ut subaudiatur
habitantis: id est eiusdẽ diaboli
ꝑ imitationẽ filius. nos cũ eo oppͥ¬
mendo & odio iniquo ꝑsequendo.

Expanded text:
adversarius noster, et hostis pessimus, a quo adversarius noster, et hostis pessimus, a quo prostratos atque elisos ille sanat et erigit; de quo in psalmo canitur: Dominus erigit elisos, Dominus diligit justos . Iste Balac rex et Moab; quod interpretatur ex patre, illorum scilicet quibus Dominus in Evangelio dicit: Vos ex patre diabolo estis . Hic contra nos malignum cogitat, sicut de ipso apostolus Paulus ad quosdam discipulos suos loquitur, dir a Satana . Non enim ignoramus cogitationes ejus. Huic autem cogitanti contra nos et consilium subversionis quaerenti, respondet Balaam, qui interpretatur populus vanus, videlicet iniquorum omnium, respondet scilicet ejus voluntati obtemperans, et in nostra subversione atque ruina unanimiter saevienti concordans. Qui Balaam, hoc est populus vanus, est filius Beor, quod sonat in pelle ut subaudiatur habitantis, id est ejusdem diaboli per imitationem filius, nos cum eo opprimendo, et odio iniquo persequendo.