comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ quem desiderauit absentẽ
contẽpsit p̃sentem. S omipe
d̾s claritatem qͣm accepit apa¬
tre dedit hominib: ⁊ contẽp¬
nentes se facit inglorios . et
erigit in sublime humilia¬
tos. Igit᷑ circa curationẽ cuiꝰ¬
dam uiri nobilis. ⁊ in urbe
salernitana notissimi. sue¬
cumbentib mẽdicis quoꝵ
ibi p̃cipue ars iuget ⁊ studi¬
dium eidem uiro de medicoꝵ
auxilio desꝑanti: noctu qͥdam
ꝑ sonnum apparens. intima¬
uit aduenisse salernum uirũ
sc̃m. ⁊ in curationib efficacem.
hunc inquirere iubet᷑: ⁊ de la¬
uacro manuum eiꝰ bibere. Que¬
siuit. inuenit. aquam petiit.
bibit: conualuit. Hoc u̾bum
ꝑ totam urbem diuulgatũ ad
aures regis ⁊ ꝑcerum eiꝰ ꝑueñ.
Cũ om̃ium gͣ ppłoꝵ fauore. so¬
lo rege in malicia ꝑmanente
abbas romam reu̾titur: p̃dictũ
quoꝙ petrum pisanum. ⁊ qͦs¬
dam alios reconciliat eccłie. et
innocentio pape confed̾at.
duenerat tempꝰ in quo cõ¬

Expanded text:
et quem desideravit absentem, et quem desideravit absentem, contempsit praesentem . Sic omnipotens Deus claritatem, quam accepit a Patre, dedit hominibus , et contemnentes se facit inglorios et erigit in sublime humiliatos. Igitur circa curationem cujusdam viri nobilis, et in urbe Salernitana notissimi, succumbentibus medicis, quorum ibi praecipue ars viget et studium, eidem viro de medicorum auxilio desperanti, noctu quidam per somnium apparens intimavit advenisse Salernum Virum sanctum, et in curationibus efficacem. Hunc inquirere jubetur, et de lavacro manuum ejus bibere. Quaesivit, invenit, aquam petiit, bibit, convaluit. Hoc verbum per totam urbem divulgatum, ad aures Regis et procerum ejus pervenit. Cum omnium igitur populorum favore, solo Rege in malitia permanente, Abbas Romam revertitur: praedictum quoque Petrum Pisanum, et quosdam alios reconciliat Ecclesiae, et Innocentio papae confoederat. 47. Advenerat tempus, in quo com
Abbreviated transcription (Latin):
merabilia seruoꝵ ⁊ ancillarũ
dĩ collegia. necesse ẽ ut sub
uno t᷑bine corruant ĩ abyssũ.
Epõs ⁊ abbates. ⁊ reliquos eccłie
pͥncipes: collo p̃cipitimola asi¬
naria alligata pelag uorax exci
piet. Solus ex pͥncipibꝰ mun¬
di archam petri intuit iste ro¬
gerius: et ceteris om̃ib ene¬
catis. solus ipse saluabitur.
Absit ut totius mundi reli¬
gio ꝑeat.⁊ ambitio petri cui
uita palam ẽ. qualis extit̾it:¬
⁊ regnum celoꝵ. obtineat. Ad
nens manum petri eleuaũ
tiorem inquiens si mͥ credas
intrabimꝰ arch̃a. Et sic̃ iam
pͥdem mente conceꝑat. salu¬
tarib illum aggrediens mo.
ꝓsuasit. ut ad urbem redieis
innocentio pape reconciliaret᷑.
si ⁊ bñuentana ꝑuincia am¬
plissimũ ẽ cupidꝰ occupau̾at:
putabatq hunismodi suspen¬
sionib aliqua a romanis ex¬
torquere pͥuilegia. ꝑ que in
ius ꝓprium deinceps sibi sta¬
biliret᷑ hereditas. Sic herodes
uisum saluatorẽ contempsit:

Expanded text:
memeDei collegia, necesse est ut sub uno turbine corruant in abyssum. Episcopos, et abbates, et reliquos Ecclesiae principes collo praecipiti mola asinaria alligata pelagupiet! Solus ex principibus mundi arcam Petri intravit iste Rogerius, et caeteris omnibus enecatis solus ipse salvabitur! Absit ut totius mundi religio pereat; et ambitio Petri, cujus vita palam est qualis exstiterit, regnum coelorum obtineat. » Ad nens manum Petri Pisani etiorem, » inquiens, « si mihi credas, intrabimus arcam. » Et sicut jam pridem mente conceperat, salutaribus illum aggrediens monitinus persuasit ut ad Urbem rediens, Innocentio papae reconciliaretur. si et Beneventana provincia amplissimum est, cupidus occupaverat, putabatque hujusmodi suspensionibus aliqua a Romanis extorquere privilegia, per quae in jus proprium deinceps sibi stabiliretur haereditas. Sic Herodes visum Salvatorem contempsit,
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm in tp̃re passionis. nͨ echni¬
cus p̃sumpsit scindere. nͨ iude¬
us. fautore hoc dño. petrus
leonis lacerat ⁊ dirumpit. U
ma. Nos neq duos dños. nec
geminã fidem: nͨ duo bap¬
tismata nouumꝰ Ut ab antiqͥs
ordiar: una archa tp̃re dilu¬
uii fuit. In hac octo anime ce¬
teris om̃ib ꝑeintib euasert̃:
& quotqͦt extra archam inuen¬
ti sunt ꝑierunt. Archam hanc
typum habere eccłiȩ nemo qͥ
ambigat. Archa alia nuꝑ. fa¬
bricata est: & cũ sint du ẽ.
alteram necesse ẽ esse ad ulte¬
ram. &e in ꝓfundũ demergi.
Archa qͣm regit petrus si ex
deo est: necesse est ut archa
qͣm regit innocentiꝰ obruat᷑.
ꝑibit gͦ orientalis eccłia. peri¬
bit occidens totꝰ. ꝑibit francia.
ꝑibit germania. hiberi & an¬
gli. & barbara regna ĩ ꝓfun¬
dum pelagi dimergentur.
Religio camas drengis. cartufi¬
ensiᷤ ⁊ clumacñsis. ⁊ cist̾ciensis.⁊
premonstratñsis. aliaq innu¬

Expanded text:
quam in tempore passionis nec ethniquam in tempore passionis nec ethnicus praesumpsit scindere, nec Judaeus, fautore hoc domino, Petrus Leonis lacerat et dirumpit. Unma . Nos neque duos dominos, nec geminam fidem, nec duo baptismata novimus. Ut ab antiquis ordiar, una arca tempore diluvii fuit: in hac octo animae caeteris omnibus pereuntibus evaserunt, et quotquot extra arcam inventi sunt, perierunt. Arcam hanc typum habere Ecclesiae nemo est qui ambigat. Arca alia nuper fabricata est; et cum sint duae, alteram necesse est esse adulteram; et in profundum demergi. Arca, quam regit Petrus, si ex Deo est, necesse est ut arca quam regit Innocentius, obruatur. Peribit ergo Orientalis Ecclesia, peribit Occidens 1263 totus, peribit Francia, peribit Germania, Iberi et Angli, et Barbara regna in profundum pelagi demergentur! Religio Camaldulensis, et Carthusiensis, et Cluniacensis, et Cisterciensis, et Praemonstratensis, aliaque innu
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃is uirib s eiꝰ fidei collata
hec uictora ẽ: iterũq insili¬
ens equo. hostes insequebatur.
Nec tam̃ hac plaga sibi infli¬
cta celitꝰ. correptꝰ ẽ animꝰ regis
nec detumuit ꝓcella. qͣm con¬
glomerarat praue mentis ela¬
tio: s post fugam reu̾sis qui
euaserant. simulans alaeritatẽ
regio se ornatu attollens. stipa¬
ta militib curia utranq par¬
dem p̾cipit accersiri: ⁊ pͥus instru¬
cto petro. ⁊ multarũ ꝓmissio¬
num auctoramentis accenso.
de cause sue rationib eloqui
iubet. Prior itaq petrus electi¬
legũ ⁊ caronum assertionib
indelligens. scio inquit petre¬
te uirum sapientem ⁊ litteratũ
esse: ⁊ utinam samor pars et
honestiora de occupassent ne¬
gotia. utinã te patronum. cau¬
sa felicior obtineret: ⁊ sine dui
bio racionabilia allegantem.
nulla posset impedire facun
geret. institiitum silentium
teneremꝰ. Nunc aũt cogit noᷤᷤ
karitas eloqui. qr tunicã dñi

Expanded text:
nostris viribus, sed ejus fidei collata nostris viribus, sed ejus fidei collata haec victoria est. » Iterumque insiliens equo, hostes insequebatur. 45. Nec tamen hac plaga, sibi inflicta coelitus, correctus est animus Regis, nec detumuit procella quam conglomeraverat pravae mentis elatio: sed post fugam reversis qui evaserant, simulans alacritatem, regio se ornatu attollens, stipata militibus curia, utramque partem praecipit accersiri; et prius instructo Petro, et multarum promissionum auctoramentis accenso, de causae suae rationibus eloqui jubet. Prior itaqlegum et canonum assertionibusintelligens: « Scio, inquit, Petre, virum te sapientem et litteratum esse: et utinam sanior pars et honestiora te occupassent negotia; utinam te patronum causa justior obtineret: sine dubio enim rationabilia te allegantem nulla posset impedire facundgeret, institutum silentium teneremus. Nunc autem cogit nos charitas eloqui, quia tunicam Domini,
Abbreviated transcription (Latin):
gis plurimum creuisset exer¬
citus : ignorans qd̾ ñ in mul¬
titudine foret euentꝰ belli. ui¬
rum scm̃. querentẽ ea q̃ pacis
erant. ulterius audire ꝯtemp¬
sit. Nt ille ducem rannulfum
⁊ catholicoꝵ aciem uerbis po¬
tentib adortatꝰ. sicut regi
fugam. sic illis uictoriã polli¬
citus ẽ. ⁊ tumphũ. Cunq ad
ꝓximam uillulam declinas¬
set.⁊ instaret orationi: repen¬
te fugientium ⁊ insequentiũ
clamor auditur. Siqͥdem per
eundem locum. fugientẽ re¬
gis exercitum rannulfus per¬
sequebat᷑. Egressus itaq fr̃
quidam ex his qui c̃ abbate
erant. uni ex militib occur¬
rit: & quid accidisset int̾roga¬
bat. At ille siquidem litteras
nouerat: uidi inquit impiũ
suꝑexaltatũ ⁊ eleuatũ sic̃ cedros
libani. ⁊ transiui ⁊ ecce ñ erat.
Nec mora dux ipse secutꝰ ut
monachum uidit. sicut erat
armatꝰ equo desiliuit: o eius
pedib aduolutꝰ. gr̃as inquit
ago d̾o. ⁊ fideli seruo eiꝰ. qui ñ

Expanded text:
gis plurimum crevisset exergis plurimum crevisset exercitus, ignorans quod non in multitudine foret eventus belli, Virum sanctum quaerentem ea quae pacis erant, ulterius audire contempsit. 44. At ille ducem Rannulfum, et Catholicorum aciem verbis potentibus adhortatus, sicut Regi fugam, sic illis victoriam pollicitus est et triumphum. Cumque ad proximam villulam declinasset, et instaret orationi, repente fugientium et insequentium clamor auditur. Siquidem per eumdem locum fugientem Regis exercitum Rannulfus persequebatur. Egressus itaque frater quidam ex his qui cum Abbate erant, uni ex militibus occurrit, et quid accidisset, interrogabat. At ille, siquidem litteras noverat: Vidi, inquit, impium superexaltatum et elevatum sicut cedros Libani; et transivi, et ecce non erat . Nec mora, Dux ipse secutus, ut monachum vidit, sicut erat armatus, equo desiliit; et ejus pedibus advolutus: « Gratias, inquit, ago Deo, et fideli servo ejus, quia non
Abbreviated transcription (Latin):
tia nulli scd̃m: putabat q si e¬
loquentie eiꝰ in publico consisto¬
rio audientia preberet᷑. de cla-¬
mationib rethoricis simplici¬
tatem abbatis posse obrui. et
silentium ei ui u̾boꝵ ⁊ pondere
rationũ imponi. Ne du morer
uenit pars utraq salernum: s
militauerat ultio ⁊ p̾uenerat
tanti sceleris machinam̃tum.
Parato nanq ad bellũ innu¬
merabili exercitu. aduersuꝰ ran¬
nulfum ducem. idem rex in
campum armatas ꝓduxerat
acies. cũ subito uisõ duce au¬
dacter obuiam ꝓcedente. t̾ritꝰ
fugit: effusumq exercitũ pre¬
de & cedib exposuit: ⁊ in nu¬
meris militib captis ⁊ inter¬
fectis. inui.tus. ducem ditatrit
opib. gła sublimauit. Que
quidem ei iuxta u̾bum uiri
dei. omĩa contigerunt. Cum
enĩ pͥmꝰ eorũ qui uocati fue¬
rant abbas sc̃s adueniens. re¬
gem in castris positũ inuenis¬
set. ꝑ multos dies uicinas acies
bis. Nouissime uͦ c̃ eiusdem re¬

Expanded text:
tia nulli secundum; putabatque si etia nulli secundum; putabatque si eloquentiae ejus in publico consistorio audientia praeberetur, declamationibus rhetoricis simplicitatem Abbatis posse obrui, et silentium ei vi verborum et pondere rationum imponi. Ne diu morer, venit pars utraque Salernum. Sed militaverat ultio, et praevenerat tanti sceleris machinamentum. Parato namque ad bellum innumerabili exercitu adversus Rannulfum ducem, idem rex in campum armatas produxerat acies: cum subito viso duce audacter obviam procedente, territus fugit, effusumque exercitum praedae et caedibus exposuit, et innumeris militibus captis et interfectis, invitus Ducem ditavit opibus. gloria sublimavit. Quae quidem ei juxta verbum Viri Dei omnia contigerunt. Cum enim primus eorum qui vocati fuerant Abbas sanctus adveniens, Regem in castris positum invenisset, per multos dies vicinas acies, bis. » Novissime vero cum ejusdem re
Abbreviated transcription (Latin):
dissociatis agminib uincła
rumpebant᷑: ipsiꝰ quoq petͥ
animus tabescebat. qr se co¬
tidie minui. innocentium
uͦ crescere minime dubitabat.
Defecerant pecunie. contabu¬
erat curie amplitudo. arue¬
rant ministeria domꝰ. rarus
mensam eiꝰ frequentabat con¬
uiua: deliciȩ in plebeia ciba¬
& tota domꝰ effigies pallida
dissolutionẽ ꝓximã indicabat.
INterea rex sic̾ilie rogerꝰ qui
solus iam ex pͥncipib obedi¬
re pape mnnocentio detrecta¬
bat. ad eũ mittit petens ut
haimericũ cancellariũ suũ.
& abbatem clareualł ad semit¬
teret: nicħ̃ominꝰ a petro leonis
idem petens. ut petrũ sͥ pisa¬
num a suo latere delegaret.
Niebat aũt se dissensionis hu¬
ius quȩ iam diu induruerat
uelle scire originẽ : & cognita
ueritate. aut corrige errorem.
aut sancire sententiam. Mite¬
bat aũt in dolo. Audierat enim
petrum pisanũ eloquentisimũ
esse: & in legũ o canonũ scien¬

Expanded text:
dissociatis agminibus, vincula dissociatis agminibus, vincula rumpebantur: ipsius quoque Petri animus tabescebat, quia se quotidie minui, Innocentium vero crescere minime dubitabat. Defecerant pecuniae, contabuerat curiae amplitudo, aruerant ministeria domus. Rarus mensam ejus frequentabat conviva, deliciae in plebeia cibaet tota domus effigies pallida, dissolutionem proximam indicabat. 43. Interea rex Siciliae Rogerius, qui solus jam ex principibus obedire papae Innocentio detrectabat, ad eum mittit, petens, ut Haimericum cancellarium suum, et Abbatem Clarae-Vallensem ad se mitteret: nihilominus a Petro Leonis idem petens, ut Petrum sibi Pisanum a suo latere delegaret. Aiebat autem se dissensionis hujus, quae jamdiu induruerat, velle scire originem; et cognita veritate, aut corrigere errorem, aut sancire sententiam. Mittebat autem in dolo, quia audierat Petrum Pisanum eloquentissimum esse, et in legum et canonum scien
Abbreviated transcription (Latin):
mia. uilis int̃ ceteros habe¬
ret᷑: & male sub umbra ho¬
nestatis inderim sic esse qͣm
expelli a sedib suis. ⁊ publice
mendicitati exponi. Eoꝵ qui
de petri ꝓsapia erant. hec erat
responsio: qr iam credi eis a
nemine posset si demembra¬
rent genus suũ. ⁊ eum relin¬
querent qͥ cognationis sue
caput ẽẽt ⁊ dñs. Ceteri iura¬
mento fidelitatis excusabait
ꝑfidiam : nec aliquis ex sana
conscientia parti illi confere¬
bat suffragia. Denunciabat
itaq albas eis colligationes
impietatis ẽẽ sacrilegas ⁊ ꝓpha¬
nas. conspirationes legib et
canonib condempnatas Iui¬
ramentis ñ posse muniri: nͨ
posse nec debere ueritatis sacra¬
menta mendatio suffragari.
Insanire aũt eos qui rem illi¬
citam sacramenti patrocinio
constare existimant. cũ opor¬
deat extra ordinarias pactio¬
irritũ: & auctoritate diuina
dissolui. Auditis his aliisq ui¬
ri d̾i sermonib defluebant
a petro. & cotidie partis illiꝰ

Expanded text:
mia, vilis inter caeteros habemia, vilis inter caeteros haberetur: et malle sub umbra honestatis interim sic esse, quam expelli a sedibus suis, et publicae mendicitati exponi. Eorum qui de Petri prosapia erant, haec erat responsio: quia jam credi eis a nemine posset, si demembrarent genus suum, et eum relinquerent, qui cognationis suae caput esset et dominus. Caeteri juramento fidelitatis excusabant perfidiam, nec aliquis ex sana conscientia parti illi conferebat suffragia. Denuntiabat itaque eis Abbas colligationes impietatis esse sacrilegas, et profanas conspirationes legibus et canonibus condemnatas juramentis non posse muniri; non posse, nec debere veritatis sacramenta mendacio suffragari. Insanire autem eos, qui rem illicitam sacramenti patrocinio constare existimant, cum oporteat extraordinarias pactioirritum, et auctoritate divina dissolvi. Auditis his aliisque Viri Dei sermonibus defluebant a Petro, et quotidie partis illius
Abbreviated transcription (Latin):
piam iudicantes aliqͣndo ex¬
tollamini. nec alioꝵ curantes
iudicia excidatis in nugas.
singła uͦ ꝓsequentes uos ser¬
uos mutiles reputetis. Eumn¬
dum ẽ aũt qͦ nos obedienti¬
mimꝰ confidentes de erus cle¬
mentia tradimꝰ & cõmenda
mꝰ. Hec dicens & benedicens.
fientib uniuersis. discessit:
q cũ multa reuerentia u̾q
susceptꝰ. demum romam ꝑ¬
uenit. In cuiꝰ aduentu tam
dñs papa qͣm fr̃s letati sunt:
& ꝯmunicatis cũ eo consiliis
scd̾m rerum ꝓuentꝰ ⁊ statum
causarũ. abbas alia uia opus¬
aggredit᷑: nec ĩ currib nec in
equis spem ponens: s colloqͥa
quorũdam suscipiens sciscitat᷑
que sit eorũ facultas. qͥ fautoꝵ
animi utrum errore an ma-¬
licia seducti. tantũ scelus ꝓtra¬
hant ⁊ ꝓtelent. Intellig̃ ex se¬
cretis clerum qͥ cũ petro erat.
de statu suo sollicitum scire
qͥdem peccatũ. s ñ audere re¬
uerti. ne ꝑpetua notatꝰ in fa¬

Expanded text:
piam judicantes aliquando expiam judicantes aliquando extollamini: nec aliorum curantes judicia, excidatis in nugas: singula vero prosequentes, vos servos inutiles reputetis. Eundum est autem quo nos obedientirem, confidentes de ejus clementia, tradimus et commendamus. » 42. Haec dicens, et benedicens, flentibus universis, discessit: et cum multa reverentia ubique susceptus, demum Romam pervenit. In cujus adventu tam dominus Papa, quam fratres laetati sunt; et communicatis cum eo consiliis, secundum rerum proventus et statum causarum Abbas alia via aggreditur: nec in curribus, nec in equis spem ponens, sed colloquia quorumdam suscipiens, sciscitatur, quae sit eorum facultas, qui fautorum animi; utrum errore, an malitia seducti, tantum scelus protrahant et protelent. Intelligit ex secretis clerum qui cum Petro erat, de statu suo sollicitum, scire quidem peccatum, sed non audere reverti, ne perpetua notatus infa
Abbreviated transcription (Latin):
monis petri fidem. s symonis
magi representat p̃stigia. Con¬
tia unam gentem. occidente
edomito suꝑest lucta. Orantib
uob ⁊ iubilantib ihericho ru¬
et: ⁊ cũ excenditis ad d̾m cũ
moyse manꝰ. amalech uictus.
aufugiet.Iosue pugnat. ⁊ ut ad
consũmationẽ uictorie dies
sufficiat ꝓtelata. soli ut stec.
ñ tam or̾at qͣm imꝑat:⁊ me¬
ret᷑ fides tam solis obedienti¬
am. qͣm de hoste prostrato
uictoriam. Nob̾ gͥ pugnan¬
tib uos ferte presidium: &
auxilium de celo supplicib
animis implorate. Agite
que agitis. & state ĩ gradu
quo statis. & licet nichiluo¬
bis conscii sitis. iudicio tam̃
ur̃o ñ estimetis uos iustos: qi
solus d̃s quos iustificat iudi¬
cat. & ꝑfectissimꝰ quisq iuidi
cii diuini districtũ examen
ignorat. Iudicari aũt ab hu¬
mano die ñ multũ curetis: ne¬
q ur̃a ꝓpria. neq aliena udi¬
cia approbantes. sub timore
d̾̃i sic state. ut nec uos quẽ¬

Expanded text:
monis Petri fidem, sed Simonis monis Petri fidem, sed Simonis Magi repraesentat praestigias. Contra unam gentem, Occidente edomito, superest lucta. Orantibus vobis et jubilantibus Jericho ruet; et cum extenderitis ad Deum cum Moyse manus, Amalech victus aufugiet. Josue pugnat, et ut ad consummationem victoriae dies sufficiat protelata, soli ut stet, non tam orat, quam imperat: et meretur fides tam solis obedientiam, quam de hoste prostrato victoriam. Nobis igitur pugnantibus vos ferte praesidium, et auxilium de coelo supplicibus animis implorate. Agite quae agitis, et state in gradu quo statis: et licet nihil vobis conscii sitis, judicio tamen vestro non aestimetis vos justos; quia solus Deus quos justificat judicat, et perfectissimus quisque judicii 1109 divini districtum examen ignorat. Judicari autem ab humano die non multum curetis, neque vestra propria, neque aliena judicia approbantes; sub timore Dei sic state, ut nec vos quem
Abbreviated transcription (Latin):
scriptura seruauit: manifestũ
est legentibus eam.
dĩ uocant. & ut adsit laboran¬
ti eccłie. supplicant cardina¬
les. Int̾mittunt᷑ stũdia:. & que
mͦ continua erant int̃polatis
discursib resumunt᷑. Nulla
uaccatõ suꝑest: seruus dei aut
orat. aut meditat᷑. aut legit.
aut concionat᷑. Uidens gͥ excu¬
sationes frustra expendi: con¬
uocatos ex multis partib fr̃es
diu ꝓfundeq suspirans affat᷑.
Uidetis frẽs in quantis tribula¬
tionib laboret eccłia. Pars qd̾e
petri.⁊ in italia.⁊ in aquitania
auctore d̾o elisa: iã ñ paiturit
s abortit. Enasati sunt ĩ his
regionib scismatis defensores:
Rome magna pars nobiliũ
innocentium sequit᷑: ⁊ fauent
ei multi fidelium. qͥ tam̃ teme¬
rarie multitudinis impetum
formidantes ñ audent publice
confiteri: quẽ innocentio fir¬
mauere consensũ. Coniuratos
habet petrus homines ꝑditos
quos corrupit pecunia: o mu¬
nitionib eoꝵ occupatis. ñ sy¬

Expanded text:
scriptura servavit, manifestum scriptura servavit, manifestum est legentibus eam CDei vocant, et ut adsit laboranti Ecclesiae, supplicant cardinales. Intermittuntur studia, et quae modo continua erant, interpolatis discursibus resumuntur. Nulla vacatio superest: Servus Dei aut orat, aut meditatur, aut legit, aut concionatur. Videns igitur excusationes frustra expendi vocatos a multis partibus fratres, diu profundeque suspirans, affatur: « Videtis, fratres, in quantis tribulationibus laboret Ecclesia. Pars quidem Petri, et in Italia, et in Aquitania, auctore Deo elisa, jam non parturit, sed abortit. Evasati sunt in his regionibus schismatis defensores. Romae magna pars nobilium Innocentium sequitur, et favent ei multi fidelium: qui tamen temerariae multitudinis impetum formidantes, non audent publice confiteri, quem Innocentio firmavere, consensum. Conjuratores habet Petrus homines perditos, quos corrupit pecunia: et munitionibus eorum occupatis, non Si
Abbreviated transcription (Latin):
dens in casulam pisatiis tor¬
quib circuntextam. solus
meditationib diuinis ua¬
care disponit. & repente
occurrunt ei ĩ diu̾sorio hu¬
mili. quasi ad presepe dñi
consistenti amatoria canti¬
ca: ⁊ sp̃ualium fercula nup¬
tiarum. Considerat ⁊ expa
uerit sponsam: ⁊ decolora¬
tam a sole. tanto extollat
preconio. ut dicat eam to¬
tam formosam. nec ullam
in eam macłam esse. Ipsam
quoq sponsam dilectione
languere miratur.⁊ ĩqui
nem tanto affectu anima
impacient̃ anhelat. Eunq
sponsus multis laudib
sponsã attollat. ñ tamen
in om̃ib plenam ei sui copi¬
am prebeat: nec utͦq ad ple¬
nitudinem sacietatis se spon¬
se desid̾anti concedat. Quesitꝰ
aliq̃ñ ñ inueniat᷑: & post lon¬
gos circuitus reꝑtus teneat᷑.
effũdit. multiplicit̃ hec expo¬
nens. quantũ ipse profecerit qͥ
cotidie in ilł epulabat᷑ deliciis.
quantũ nob̃ profuĩt. quib euis¬
dem bñdictionis reliquias in

Expanded text:
dens in casulam pisatiis tordens in casulam pisatiis torquibus circumtextam, solus meditationibus divinis vacare disponit. Et repente occurrunt ei in diversorio humili, quasi ad praesepe Domini consistenti, amatoria Cantica, et spiritualium fercula nuptiarum. Considerat et expaverit sponsam, et decoloratam a sole, tanto extollat praeconio, ut dicat eam totam formosam, nec ullam in ea maculam esse. Ipsam quoque sponsam dilectione languere miratur, et inquirnem tanto affectu anima impatienter anhelat. Cumque Sponsus multis laudibus sponsam attollat, non tamen in omnibus plenam ei sui copiam praebeat, nec usque ad plenitudinem satietatis se sponsae desideranti concedat: quaesitus aliquando non inveniatur, et post longos circuitus repertus teneatur, effudit; et multipliciter haec exponens, quantum in se profecerit qui quotidie in illis epulabatur deliciis, quantum nobis profuerit, quibus ejusdem benedictionis reliquias in
Abbreviated transcription (Latin):
egredientem sp̃m ei reddidit.
cuiꝰ minister usq ĩ finem ex¬
titerat. Corpꝰ eius a nepotib
suis quos in eccłia illa hono¬
rib sublimau̾at. inuentũ ĩ
lectulo suo exanime.⁊ enor¬
mit̃ tumidum. in basilica
quãda humatũ est: s pꝰtea
a Gaufredo carnotensi episco¬
po. sedis apłicȩ legato inde ex¬
tractum est. aliasq piectum.
Nepotes quoq eius ab eadẽ
eccłia postea eliminati sunt.
⁊ om̃is ꝓgenies ⁊ plantatio
a radice̾ auulsa: ꝑ extera reg¬
na tanti iudicii circiinfereis
q̃rimonias exulauit. Canto
igit᷑ malo obruto. ⁊ scisma¬
te girardi redacto ĩ cineres:
uir di cum gaudio magno
claranuallem reu̾titur. Ad¬
sunt frẽs. circunfusi pedib
eiꝰ gr̃as agunt do:. qͥ bonis in¬
itis feliciores ꝓuentꝰ accu¬
mulat. t serui sui humi¬
litatem ubiq głificat & ex¬
altat. Nlactus uͦ uir d̃i ali¬
quod quietis tempꝰ. aliis se
negociis occupauit: ⁊ secẽ¬

Expanded text:
egredientem spiritum ei reddidit, egredientem spiritum ei reddidit, cujus minister usque in finem exstiterat. Corpus ejus a nepotibus suis, quos in ecclesia illa honoribus sublimaverat, inventum in lectulo suo exanime, et enormiter tumidum, in basilica quadam humatum est: sed postea a Gaufrido Carnotensi episcopo Sedis apostolicae legato inde extractum, alioque projectum est. Nepotes quoque ejus ab eadem ecclesia postea eliminati sunt, et omnis progenies et plantatio a radice avulsa, per extera regna, tanti judicii circumferens querimonias, exsulavit. Tanto igitur malo obruto, et schismate Gerardi redacto in cineres, Vir Dei cum gaudio magno Claram-vallem revertitur. Adsunt fratres, circumfusi pedibus ejus: gratias agunt Deo, qui bonis initiis feliciores proventus accumulat, et servi sui humilitatem ubique glorificat et exaltat. 40. Nactus vero Vir Dei aliquod quietis tempus, aliis se negotiis occupavit, et sece
Abbreviated transcription (Latin):
diuisos ⁊ discordes ad carita¬
tis reuoca unitatem.Suib¬
dere innocentio pape.⁊
sicut ei om̃is obedit eccłia.
tu quoq electo ado tanto
pare pontifici. Fudiens ħ
ctus nec audebat respon¬
dere nec poterat: s statim
occurrit.⁊ in pacis oscło
recepit ep̃m: ⁊ eadem qua
eũ ab iurauerat manti. ẽ
totius exultatõne ciuitatis
ad ꝓpriam sedem reduxit.
S ⁊ deinceps abbas cũ co¬
mite iã familiaiꝰ ⁊ suaui¬
us loquens. pat̾ne eũ mõ¬
nuit. ne ad tam impios et
tam temerarios ausus ultͣ
exurgeret: ne d̾i patienti¬
am in tantis irritaret. fla¬
giciis. ne pacem factã ĩ aliqͦtͦ
baret. Pace itaq om̃i aqͥ¬
tanice eccłie reddita. solus
girardꝰ ꝑseuerat ĩ malis:
s ñ multopost aduenien¬
te die irȩ in domo sua
miserabilit̾ extinctus est. Et
cum dicat scriptura. ẽ pec¬
catum ad mortem. ꝓ eo ñ di¬
co ut roget quis: impenitens
⁊ subito mortuus. sine con¬
fessione ⁊ uiatico. de corpore

Expanded text:
divisos et discordes ad charitadivisos et discordes ad charitatis revoca unitatem. Subdere Innocentio papae, et sicut ei omnis obedit Ecclesia, tu quoque electo a Deo tanto pare Pontifici. » Audiens haec ctus, nec audebat respondere, nec poterat: sed statim occurrit, et in pacis osculo recepit episcopum; et eadem qua eum abjuraverat manu, cum totius exsultatione civitatis ad propriam sedem reduxit. Sed et deinceps Abbas cum Comite jam familiarius et suavius loquens, paterne eum monuit, ne ad tam impios, et tam temerarios ausus ultra exsurgeret, ne Dei patientiam tantis irritaret flagitiis, ne pacem factam in aliquo violaret. 39. Pace itaque omni Aquitaniae Ecclesiae reddita, solus Gerardus perseverat in malis: sed non multo post, adveniente die irae, in domo sua miserabiliter exstinctus est. Et cum dicat Scriptura, Est peccatum ad mortem, pro eo non dico ut roget quis , impoenitens et subito mortuus, 1108 sine confessione et viatico, de corpore
Abbreviated transcription (Latin):
sicut seruoᷤᷤ eius condemnes:
lacrimab ant᷑ uniu̾si qui
aderant. &e orationib ĩten¬
ti prestolabant᷑ exitum rei:
& om̃ium suspensa expecta¬
tio nescio quid diuinũ fieri
celitus expectabat. Uidens co¬
mes abbatem in sp̃u uehem̃¬
ti ꝓcedentem. ⁊ sacratissimũ
expauit ⁊ diriguit: membris¬
q tremebundis metu ⁊ disso¬
lutis. quasi amens solo pro¬
uoluit᷑. Eieuatꝰ amilitib
rursum ĩ faciem ruit: nec
qͥppiam alicui loquens. aut
intendens in aliquem: sali¬
uis ꝑ barbam defluentib
cũ ꝑfundis efflans gemiti¬
b. epilenticus uidebatur.
Tum uir d̾i ad eũ ꝓpuis ac¬
cedit. ⁊ pede pulsans accli¬
nem. surgere iubet:⁊ stare
supͣ pẽdes. ⁊ d̾i audire sen¬
tentiam. Presens est inquit
pictauensis ep̃c que ab ec¬
clesia sua expulisti. uade &
reconciliare ei. ⁊ in oscło sc̃o
pacis cum eo iungito fẽdera.
⁊ ipse ad sedem suã eũ redu¬
cito.⁊ satiffaciens d̃o redde
pro contumelia głam. et
in uniu̾so pͥncipatu tuo

Expanded text:
ntemnes? » Lacrymabantur universi qui aderant, et orationibus intenti praestolabantur exitum rei: et omnium suspensa exspectatio, nescio quid divinum fieri coelitus exspectabat. Videns Comes Abbatem in spiritu vehementi procedentem, et sacratissimum expavit et diriguit, membrisque tremebundis metu et dissolutis, quasi amens solo provolvitur. Elevatus a militibus rursum in faciem ruit, nec quidpiam alicui loquens, aut intendens in aliquem, salivis in barbam defluentibus, cum profundis efflans gemitibus, epilepticus videbatur. Tum Vir Dei ad eum propius accedit, et pede pulsans acclivem, surgere jubet, et stare supra pedes, et Dei audire sententiam. « Praesens est, inquit, Pictavensis episcopus, quem ab ecclesia sua expulisti. Vade et reconciliare ei, et in osculo sancto pacis cum eo jungito foedera, et ipse ad sedem suam eum reducito: et satisfaciens Deo, redde pro contumelia gloriam, et in universo principatu tuo
Abbreviated transcription (Latin):
łͥ in altero quẽ iã decu nabu¬
inus conuentu seruoꝵ d̾i.
ante te adunata multitudo:
⁊ contẽpsisti. Ecce ad te ꝓces
Adest udex tuus: in cuius
nomine om̃e genu curua¬
tur. celestium terrestreum.
⁊ infernoꝵ. Adest uidex tu

Expanded text:
tibi in altero quem jam tecum habutibi in altero quem jam tecum habuimus conventu, servorum Dei ante te adunata multitudo, et contempsisti. Ecce ad te proceAdest Judex tuus, in cujus nomine omne genu curvatur, coelestium, terrestrium, et infernorum. Adest Judex tu
Abbreviated transcription (Latin):
adducta quoq exempla da¬
than ⁊ abyron quos reatu scis¬
matis t̾ra uiuos absorbuit:
nec tanto malo uindictã d̾i
aliqñ defuisse monstratum.
his auditis comes ex parte
sano usus est consilio. ⁊ res¬
pondit se mobedientiã in¬
nocentii pape.posse dare ꝯ¬
sensum: s in restitutionem
ep̃oꝵ quos de sedib suis ex¬
pulerat. nulla ratione in¬
duci. qm̃ implacabilit̃ eũ
offenderant: ⁊ iurauerat se
eoꝵ pacem nullo tempore
susceptiirum. Diu ꝑ int̃nun¬
cios ꝓtractus est sermo. ⁊ dũ
uicissim u̾bis se mutuo oc¬
cupant: uir d̾i efficatiora
arma corripiens: ad altare
sc̃m oblaturus ⁊ supplicatu¬
rus accedit. Intrauerant ec¬
clesiam quib licebat diuiniᷤ
intesse mysteriis: comes su¬
diffusa in ppłm. homo dei
iam ñse agens ut hominẽ:
corpus dñi suꝑ patenã ponit.¬
⁊ secum tollit: atq ignea fa¬
cie. ⁊ flammeis ocłis. ñ suppli¬
cans s minax foras egredit᷑:

Expanded text:
Adducta quoque exempla DaAdducta quoque exempla Dathan et Abiron, quos pro reatu schismatis terra vivos absorbuit , nec tanto malo vindictam Dei aliquando defuisse monstratum est. His auditis, Comes ex parte sano usus consilio, respondit, se in obedientiam Innocentii papae posse dare consensum; sed in restitutionem episcoporum, quos de sedibus suis expulerat, nulla ratione induci, quoniam implacabiliter eum offenderant, et juraverat se eorum pacem nullo tempore suscepturum. Diu per internuntios protractus est sermo: et dum vicissim verbis se mutuo occupant, Vir Dei efficaciora arma corripiens, ad altare sanctum oblaturus et supplicaturus accedit. Intraverant ecclesiam, quibus licebat divinis interesse mysteriis: Comes sudiffusa in populum, Vir Dei jam non se agens ut hominem, corpus Domini super patenam ponit et secum tollit, atque ignea facie, et flammeis oculis, non supplicans, sed minax foras egreditur,
Abbreviated transcription (Latin):
na manifestam exercuerat
ultionem. Propt̃ hec ⁊ alia hu¬
iusmodi. ante homines con¬
fundi ceꝑat girardꝰ: ⁊ timeis
opponi sibi q̃ negari ñ pote¬
rant. conuentꝰ publicos euita¬
bat. Significatũ ẽ int̾m co¬
miti puros illustres. qͥ ad eũ
securi audebant accẽdere. qd
tensis. aliiq ep̃i ⁊ religiosiui¬
ri colloqͥum eius expeterent.
mouendo tractarent. Psuasũ¬
colloqͥum. qr poterat fieri. ut
cõmunicatio cum eis consilio¬
ce facile esset qd̾ mͦ putabat᷑
difficile: ⁊ qd̾ uidebat᷑ impos¬
sibile. repentino ꝓuentu pos¬
sibile redderetur. Itaq apd̾
partinac̃ hinc inde conue¬
niunt.⁊ in pͥmis de diuisio¬
ne eccłie. ⁊ de scissure obsti-¬
natione que infra alpes in
sola aquitania quasi nebu¬
le corruptela consederat. mł¬
tis modis ⁊ rationib a seruis
dĩ comiti intimatũ ẽ: quod
eccłia una est: ⁊ qͥcqͥd extra
eam ẽ quasi extͣ archam. iudi¬
cio d̾i necesse ẽ int̾ire ⁊ dilui.

Expanded text:
na manifestam exercuerat na manifestam exercuerat ultionem; propter haec et alia hujusmodi, ante homines confundi coeperat Gerardus, et timens opponi sibi quae negari non poterant, conventus publicos evitabat. 37. Significatum est interim Comiti per viros illustres, qui ad eum securius audebant accedere, quod tensis, aliique episcopi, et religiosi viri colloquium ejus expeterent; movendo tractarent. Persuasumcolloquium: quia poterat fieri, ut communicato cum eis consilio, facile esset quod modo putabatur difficile; et quod videbatur impossibile, repentino proventu possibile redderetur. Itaque apud Partiniacum hinc inde conveniunt; et in primis de divisione Ecclesiae, et de scissurae obstinatione, quae infra Alpes in sola Aquitania, quasi nebulae corruptela consederat, multis modis et rationibus a servis Dei Comiti intimatum est, quod Ecclesia una est, et quidquid extra eam est, quasi extra arcam, judicio Dei necesse est interire et dilui.
Abbreviated transcription (Latin):
prius innocentio subtrahere
obedientiam: anacletũ suũ
los predicare. Unde factum ẽ
ut animati ⁊ armati ĩ insani¬
am clerici: publice ex ea die
ꝑsecutionẽ catholicis inten
eoꝵ eccłia sacrificiũ dõ. Post
cuiꝰ disfessum decanꝰ eius d̾e
eccłie. altare in qͦ diumna my¬
steria celebrarat: impie qͥd̾e
s ñ impune confregit. Si qͥd̾
post breue tempꝰ ꝑcussus ado
in qua moriebat᷑ plenã ui¬
dit demonib: ⁊ se a demo¬
nio iugulari clamitans. cul¬
tellum a circunstantib postu¬
labat . quem mmim̾geret
guturi suo. ut extracto de¬
mone uiueret. S diabolꝰ
cui datus erat. eum inter
hec u̾ba extinxit: ꝙ pestilen¬
tem animã in inferm̃i dem̃¬
sit. Archip̃sbit̃ quoq qͥ pet̾
inuasoris pictauensis eccłie
synodum denunciabat: corã
ipsis quos ad conuentũ ꝑfi¬
die inuitabat. a diabolo cor¬
reptus ẽ. S & in alios mul¬
tos qͥ in scismate illo feruen¬
tiores extiterant: manꝰ diui¬

Expanded text:
prius Innocentio subtrahere prius Innocentio subtrahere obedientiam. Anacletum suum los nominare. Unde factum est ut animati et armati in insaniam clerici, publice ex ea die persecutionem Catholicis intenteorum ecclesia sacrificium Deo. Post cujus discessum, decanus ejusdem ecclesiae altare, in quo divina mystesia celebrarat, impie quidem, sed non impune confregit. Siquidem post breve tempus percussus a Deo, in qua moriebatur, plenam vidit daemonibus; et se a daemonio jugulari clamitans, cultellum a circumstantibus postulabat quem immergeret gutturi suo, ut extracto daemone viveret. Sed diabolus, cui datus erat, eum inter haec verba exstinxit, et pestilentem animam in infernum demersit. Archipresbyter quoque, qui Petri invasoris Pictavensis Ecclesiae synodum denuntiabat, coram ipsis, quos ad conventum perfidiae invitabat, a diabolo correptus est. Sed et in alios multos, qui in schismate illo ferventiores exstiterant, manus divi
Abbreviated transcription (Latin):
aufugit.
is ita patratis: simł abbs
⁊ legatus ingrediuntur
aqͥtaniam. Interim girardꝰ
assensu comitis burdega¬
lensem archiepiscopatũ oc¬
cupau̾at: ⁊ simł burdegałe¬
sem ⁊ engolism̃sem detine¬
bat eccłiam. S effluentib
peciiniis quas in assentatoꝵ
manꝰ iniecerat.⁊ magis ac
magis cognita ueritate.ĩa
defluebant ab eo subsidia
pͥncipum: ⁊ ꝑfidie eiꝰ time¬
bant existere defensores. Mo¬
rabatur itaq locis in ilł in
quib securiorẽ se putabat:
nec iã facile publicis sese
conuentib p̃sentabat. Ut
enĩ pͥus gesta breuit̃ repe¬
tamꝰ: ubi pͥmũ cepit audiri.
qͥd aduersus eccłiam dĩ ge¬
rardus ille machinaretur.
ab innocentio papa adhuc
in galliis demorante. missi
sunt albas nr̃ clareuallensis
&e ioslenus uenerabił episcopꝰ
suessionensis. ⁊ pictauĩ usq
uenert: ut tam ip̃m qͣm pre¬
dictũ pͥncipem conuenirent.
At ille iam eodem pͥncipe ꝑ¬
suaso. impudent᷑ in eccłiam
catholicam a qua se p̃cidebat

Expanded text:
aufugit. 36. His itaque patratis, simul Abbas et legatus ingrediuntur Aquitaniam. Interim Gerardus, assensu Comitis, Burdegalensem archiepiscopatum occupaverat, et simul Burdegalensem et Engolismensem detinebat ecclesiam. Sed effluentibus pecuniis, quas in assentatorum manus injecerat, et magis ac magis cognita veritate, jam defluebant ab eo subsidia principum, et perfidiae ejus timebant existere defensores. Morabatur itaque in locis illis, in quibus securiorem se putabat, nec jam facile publicis sese conventibus praesentabat. Ut enim prius gesta breviter repetamus, ubi primum coepit audiri quid adversus Ecclesiam Dei Gerardus ille machinaretur, ab Innocentio papa adhuc in Galliis demorante missi sunt Abbas noster Clarae-Vallensis, et Joslenus venerabilis episcopus Suessionensis, et Pictavim usque venerunt, ut tam ipsum quam praedictum principem convenirent. At ille jam eodem principe persuaso, impudenter in Ecclesiam catholicam, a qua se praecidebat,
Abbreviated transcription (Latin):
xeunti alio tempore mona¬
sterii claustra: senem para¬
liticum ex ꝓximo uicło qͥ mun¬
diuilla dicit᷑ obtulert̃. Subsistͥᷤᷤ
aũt modice ⁊ breuit̾ orans. ce¬
tigit hominẽ: ⁊ incolumẽ suis
pedib abire p̃cepit. Quo abeun¬
te: ppłs multuᷤᷤ qui ĩ occursũ
uiri scĩ conflux̾at. ñ sñ lacͥmis
dñm collaudabat.

Expanded text:
xeunti alio tempore monasterii claustra, senem paralyticum ex proximo viculo, qui Mundivilla dicitur, obtulerunt. Subsistens autem modice, et breviter orans, tetigit hominem, et incolumem suis precibus abire praecepit. Quo abeunte, populus multus qui in occursum Viri Dei confluxerat, non sine lacrymis Dominum collaudabat.
Abbreviated transcription (Latin):
uuob post hec aut tribr dieb ui¬
uens et loquens: ea maxime q̃
p̃ceperat albas sc̃s constituit sñ
ulla retractatõne seruari. Sed &
disposuit domui sue. & elemosi¬
nas dedit: & sic demum xp̃iano
more in bona spe miscd̾ie di a¬
nimam exalauit.
euertebat᷑ aliquando pater
sc̃s apratis: & obuiam ha¬
buit mulierem. paruułu filiũ
in brachiis deportantem quem
delonge attulerat ad eum: ab u¬
tero matͥs habentem manũ ari¬
dam ⁊ brachium totũ. Motꝰ au¬
dem lacͥmis matͥscȩ p̃cib iussit
puerum deponi: factaq oratio¬
ne continuo signans puerum
ce brachium ce ihanum eiꝰ. dixit
mulieri. ut uocaret filium suũ.
uocauit illa infantem. ce ille de¬
currit: & utroq brachio ample¬
xatus matrem suam sanusfac¬
tus est ex ea hora.

Expanded text:
uobus post haec aut tribus diebus vivens et loquens, ea maxime quae praeceperat Abbas sanctus, constituit sine ulla retractatione servari. Sed et disposuit domui suae, et eleemosynas dedit: et sic demum Christiano more in bona spe misericordiae Dei animam exhalavit. 44. Revertebatur aliquando Pater sanctus a pratis, et obviam habuit mulierem parvulum filium in brachiis deportantem, quem de longe attulerat ad eum, ab utero matris habentem manum aridam, et brachium tortum. Motus autem lacrymis matris et precibus, jussit puerum deponi; factaque oratione continuo signans puerum, et brachium et manum ejus, dixit mulieri ut vocaret filium suum. Vocavit illa infantem, et ille accurrit, et utroque brachio amplexatus matrem suam, sanus factus est ex ea hora.
Abbreviated transcription (Latin):
patͥ scõ obtulit mat̃: cui morb
epilempsie loquendi adem̾at
facultatem. Nec mora seruo
xp̃i imponente ei manũ. so¬
lutum est uincłm oris eius. et
loquebatur recte.
N euisdem urbis diocesi loco
cui nom̃ donnamant eũ uir
sc̃s missarũ sollemnia celebͣs¬
set. cecum ili filiũ obtulit pa¬
ter. Expuens aũt indigitos
suos. ⁊ palpebras eiꝰ liniens: e¬
adem hora uidentẽ illũ reddi

Expanded text:
Patri sancto obtulit mater, cui morbus Patri sancto obtulit mater, cui morbus epilepsiae loquendi ademerat facultatem. Nec mora, Servo Christi imponente ei manum, solutum est vinculum oris ejus, et loquebatur recte. In ejusdem urbis dioecesi loco, cui nomen Domnamant, cum Vir sanctus Missarum solemnia celebrasset, caecum illi filium obtulit pater. Exspuens autem in digitos suos, et palpebras ejus liniens, eadem hora videntem illum reddi
Abbreviated transcription (Latin):
um ueniset aliqñ pater
sc̃s ad monast̾ium tͥun¬
fontium: oblatꝰ ẽ ei clericuss
qͥdam ex his qͥ regłares nomi¬
nant᷑. homo grandeuus ⁊ cetꝰ
Imposuit ei manum. ⁊ breuẽ
ex more fecit or̃onem: ⁊ ead̾e
hora uidentem illum remi¬
sit ad eccłiam suam.
N trecensium urbe multa ꝑhc
di famulum miracła claruer̃t.
E quib duo quȩ p̃sentib ep̃is
godefrido lingonensi. ⁊ henri¬
co trecensi. facta sunc memo¬
ramꝰ. Puellam curuam ĩ p̃dicti
trecensis ep̃i domo: ꝓpinqui
⁊ noti cum multis eiꝰ precibus
offerebant. Tantꝰ uͦ concursus
erat ut cum eam signatã dei
famulꝰ ac si molle lutũ intra
sacras manus mirabiliter for¬
mans erexisset. ⁊ erectam ince¬
dere p̃cepisset: locꝰ ñ potuerit
inueniri. Demũ suꝑ mensam
magnam. que ꝓpe posita erat
statuer̃t illam. et erecta libere
gradiebatur: magnifice dñm
collaudantib uniuersis. hanc
quoq adhuc suꝑstitem abhis
qͥ eam nouere nuꝑ audiuimꝰ.
N eadem urbe filiã mutam

Expanded text:
um venisset aliquando Pater sanctus ad monasterium Trium-Fontium, oblatus est ei clericus quidam ex his qui Regulares nominantur, homo grandaevus et caecus. Imposuit ei manum, et brevem ex more fecit orationem, et eadem hora videntem illum remisit ad ecclesiam suam. In Trecensium urbe multa per hunc Dei famulum miracula claruerunt: e quibus duo quae praesentibus episcopis Godefrido Lingonensi, et Henrico Trecensi facta sunt, memoramus. Puellam curvam, in praedicti Trecensis episcopi domo, propinqui et noti cum multis ei precibus offerebant. Tantus vero concursus erat, ut cum eam signatam Dei Famulus, ac si molle lutum intra sacras manus mirabiliter formans erexisset, et erectam incedere praecepisset, locus non potuerit inveniri. Demum super mensam magnam quae prope posita erat, statuerunt illam, et erecta libere gradiebatur, magnifice Dominum collaudantibus universis. Hanc quoque adhuc superstitem ab his qui eam novere, nuper audivimus. In eadem urbe filiam mutam
Abbreviated transcription (Latin):
Dur pat̾ inseq̃ris latebras misere mulieris.
Cur. aut qͦ curꝯꝰ ͤ fremit ħ leo. mmurat ursꝰ.
uod sꝑare bonum potes ĩ regione leonum :¬
ec ea dũ memorat. monachꝰ ꝓsternit᷑. orat.
ut bñdicatur. s ⁊ hec ea strata precatur.
Femina. sc̃ẽ pat̃. monachꝰ. scĩssima mater.
Clamitat int̾̃quȩ bũdic inculcat ut̃q.
Hec ratio mnittis. hec unica lis heremitis.
Cec̾a pars uite concors fuit ⁊ sñ lite.
Dum sic certat᷑ sacra femina calia facur.
offendis uere qr uir petis a muliere
Hec tͥ p̃beri que debet nir mulieri.
Uera loqui detur. transgressor iuris habet᷑
Q ui rogat illa dari que possunt iure negari
Tu uir. tu pͥdem monachꝰ. tup̃sbit̃ idem.
His trib urgeris parere preci mulieris.
Te peocatrici bñdicere non bñdici

Expanded text:
ur, Pater, insequeris latebras miserae mulieris? Cur, aut quo cursus? Fremit hic leo, murmurat ursus. Quod sperare bonum potes in regione leonum? Haec ea dum memorat, monachus prosternitur, orat Ut benedicatur, sed et haec ea strata precatur Femina: Sancte Pater; monachus: Sanctissima mater. Clamitat uterque; Benedic, inculcat uterque. Haec ratio litis, haec unica lis eremitis; Caetera pars vitae concors fuit et sine lite. Dum sic certatur, sacra femina talia fatur. Offendis vere, dum vir petis a muliere Hoc tibi praeberi quod debet vir mulieri. Vera loqui detur, transgressor juris habetur Qui rogat illa dari, quae possunt jure negari: Tu vir, tu pridem monachus, tu presbyter idem, His tribus urgeris parere preci mulieris. Te peccatrici benedicere, non benedici
Abbreviated transcription (Latin):
it ille. ⁊ circunfusa sͥ mesticia
int̃num declarans animi dolo¬
rem. qͥd gͦ ait sine me uultis
abire: ꝙ illi. Non potest adhuc
tuo ⁊ nr̃o satisfieri desiderio do¬
nec ueniat tempꝰ nouoꝵ. Dice¬
bant aũt tempꝰ nouoꝵ qͦ fru¬
ges noue colligerent᷑. sicut eui¬
dent̃ pꝰtmod̾u ꝓbauit euentus:
dum in augusto mense deces¬
sit. Mane gͦ frãt ille cui hoc
ostensum fuerat consolatꝰ est
cȩt̾os. uelut iam imminentem
p̾atris obitũ formidantes. ⁊ qd̾
uiderat ⁊ audierat indicauit.
Adhuc aũt hẏens erat.

Expanded text:
it ille, et circumfusa sibi moestitia it ille, et circumfusa sibi moestitia internum declarans animi dolorem: « Quid ergo, ait, sine me vultis abire? » Et illi: « Non potest adhuc tuo, et nostro satisfieri desiderio, donec veniat tempus novorum. » Dicebant autem tempus novorum, quo fruges novae colligerentur, sicut evidenter postmodum probavit eventus, dum in Augusto mense decessit. Mane ergo frater ille, cui hoc ostensum fuerat, consolatus est caeteros, velut jam imminentem Patris obitum formidantes, et quod viderat et audierat indicavit. Adhuc autem hiems erat.
Abbreviated transcription (Latin):
tis fr̃ib hec eadem u̾ba locu¬
tus ẽ. Quid tenetis miserum
hominẽꝰ fortiores estis ⁊ inua¬
luistis. Parcite queso parcite.
sinite mẽ abire. Priꝰ tam̃ cũ
in sũmo ꝑicło ⁊ timore frat᷑s
om̃s moronib humiliarent
animas suas. uni eoꝵ uisio ta¬
lis apparuit. Occurrebat cum
multa exultatõne uiro di extra
monasterii claustra innum̾abił
multitudo. In qͣ tam̃ ꝓcessione
solos qͣtuor preeuntes idem fr̾
qͥ uidebat agnouit. magnum
illũ dilectorem eiꝰ atq dilectum
cuiꝰ ⁊ ipse in libro qͣrto de consi¬
d̾atone cũ laude memunit Gau¬
fridum ep̃m carnotensem. hũ¬
bertum quoq qͥ igniacensis ce¬
Gerardum. Exceptꝰ itaq reu̾ent̃
⁊ pꝰt oscłm pacis. amica diucol¬
loquia miscens. pat̾ sc̃s ac beatꝰ
cũ his qͣtuor stabat expectante
seorsum multitudĩe cet̾oꝵ. No¬
uissime salutantes eum p̃dicti
uiri ex hoc gͥ iam redeundum
esse dicebant. Tum uͦ expallu¬

Expanded text:
tis fratribus haec eadem verba locutis fratribus haec eadem verba locutus est: « Quid tenetis miserum hominem? Fortiores estis, et invaluistis. Parcite, quaeso, parcite, sinite me abire. » Prius tamen cum in summo periculo et timore fratres omnes in orationibus humiliarent animas suas, uni eorum visio talis apparuit. Occurrebat cum multa exsultatione Viro Dei extra monasterii claustra innumerabilis multitudo. In qua tamen processione, solos quatuor praeeuntes idem frater qui videbat agnovit: magnum illum dilectorem ejus atque dilectum, cujus et ipse in libro quarto de Consideratione cum laude meminit. Gaufridum episcopum Carnotensem; Humbertum quoque, qui Igniacensis coeGerardum. Exceptus itaque reverenter, et post osculum pacis amica diu colloquia miscens Pater sanctus ac beatus, cum his quatuor stabat, exspectante seorsum multitudine caeterorum. Novissime salutantes eum praedicti viri, ex hoc sibi jam redeundum esse dicebant. Tum vero expallu
Abbreviated transcription (Latin):
nec cuilib alt̾i qͥ eũ nouerit
credimꝰ dubitandum. Neq
id solum s qd̾ ñ minori dig¬
nũ aminiratõne uidet᷑: nom̃
quoq ⁊ ꝑsonã successoris ipsiꝰ
idicante sibi eodem fr̃e extẽ
innotuisse testat᷑. Manifeste
enĩ eadem hora fr̃ ille p̃dixit.
qr donnꝰ robertꝰ qͥ hodie abbas
est de dunis pꝰt hunc beatum
patr̃e abbas futurꝰ est clareualł̃.
Nam qd̃ disiunctiue sex uł sep¬
tem annos uicturũ dicebat ad
tꝰ sit terminꝰ idem ultͣ sextum
annũ. infra septimĩi tamen.
rope erat iam tempꝰ. ⁊ festi¬
nabat pat̾ sc̃s ad metam.
Infirmabat᷑ eñi. sicut in huius
libelli pͥncipio memorauimꝰ:
adeo ut in illa iã ĩfirmitate.
ipsiꝰ ꝑfici uirtꝰ. iã unminere
exitus uideret᷑. Int̾ea fr̃s insta¬
re supplicatõnib ⁊ obsecracio¬
nib quib pot̾ant apd̾ dm. Un¬
de eciam sc̃s ip̃e cognoscens
ferri. cũ aliqͣnto meliꝰ scd̾m
corpꝰ habere cepisset: ꝯgrega¬

Expanded text:
nec cuilibet alteri qui eum noverit, nec cuilibet alteri qui eum noverit, credimus dubitandum. Neque id solum, sed quod non minori dignum admiratione videtur, nomen quoque et personam successoris ipsius, indicante sibi eodem fratre, extunc innotuisse testatur. Manifeste enim eadem hora frater ille praedixit, « quia dominus Robertus, qui hodie abbas est de Dunis, post hunc beatum Patrem abbas futurus est Clarae-Vallis. » Nam quod disjunctive sex vel septem annos victurum dicebat, ad tus sit terminus idem ultra sextum annum, intra septimum tamen. 18. Prope erat jam tempus, et festinabat Pater sanctus ad metam. Infirmabatur enim, sicut in hujus libelli principio memoravimus, adeo ut illa jam infirmitate ipsius perfici virtus, jam imminere exitus videretur. Interea fratres instare supplicationibus et obsecrationibus, quibus poterant, apud Deum. Unde etiam Sanctus ipse cognoscens rri, cum aliquanto melius secundum corpus habere coepisset, congrega