comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
utrum sit & hoc xp̃i teftimo¬
nium ut credi debeat absolu¬
te. Anscriptoris. ut ex ami¬
nari sollicite: Necsinos non¬
credi derimus falsis. xp̃mhinc
offendimus. sed falsatores:
Tamen ut cumq hoc fieri pote¬
ritxp̃ianis oppositum : Quid
aute deillis agemus. quos re¬
tuli: iudaeo scilic& dtq gentili:
quibus dicere non possumus.
Sixbianus es crede: Si non cre¬
dis xp̃ianus non es : Quam¬
quam nex piano quidem hoc
rectissi me dixeris. Cumxp̃s
thomam a postolum dubitan¬
tem dese aspernatus non sit
sed quo animi eius uulneribus
meder&ur. corporis suicica¬
trices oftendit. N ec dixit. sidis¬
cipulus es crede. si non credis.
discipulus non es. Tumihi
hoc dicas non dex r̃o dubitan¬
ti. sed desententia utrum sit eius
an sub: in ducta : At inquis be¬
atiores appellat . qui non ui¬
derunt & crediderunt: H ocsi
ideo dictum putas. ut sine ra¬
tione & iudicio quidq credamus.
Esto tu beatior sinesensu: Ego mihi

Expanded text:
utrum sit et hoc Christi testimoutrum sit et hoc Christi testimonium, ut credi debeat absolute, an scriptoris, ut examinari sollicite. nec si nos noncrediderimus falsis, Christum hinc offendimus, sed falsatores. tamen utcumque hoc ferri poterit christianis obpositum. quid autem de illis agemus, quos retuli, Iudaeo scilicet atque gentili, quibus dicere non possumus: si christianus es, crede; si non credis, christianus non es? quamquam de christiano quidem hoc rectissime dixeris, cum Christus Thomam apostolum dubitantem de se aspernatus non sit; sed quo animi eius uulneribus mederetur, corporis sui cicatrices ostendit nec dixit: si discipulus es, crede; si non credis, discipulus non es. tu mihi hoc dicas non de Christo dubitanti, sed de sententia, utrum sit eius. an subinducta. at, inquis, beatiores appellat, qui non uiderunt et crediderunt. hoc si ideo dictum putas. ut sine ratione et iudicio quidque credamus, esto tu beatior sine sensu, ego mihi
Abbreviated transcription (Latin):
quo. sed exuera illa xp̃i. &
discipulorum eius traditio¬
ne. uos omnino fateami¬
ni neces se est. Contraria
inuicem sibi ih̃m docuisse¬
atque mosen. Iduircoq nec
dem uellent ex hibere mosi :
Quos ergo falsum nonerit illud
iħm dixis se adeos. sicreder& is
moysi. creder& is & mihi: Cum
sit longe manifestum. idcirco
magis eos non credidis se ih̃u.
quia moysi crederent. Potuis¬
se autem fidem xꝑo habere: si
mosi credere destruissent : Iuta¬
men ut dixi ubi nam moyses
dexꝑo aliquid scripserit. quȩso
nos doceas: Alias inquit. Si
xpianus es crede dicentixpo
quia dese scripsit moyses. Quod
sinon credis . xp̃ianus non es
Inepta hȩc semper & inbecilla
responsio est nihil habenti¬
um quod ostendant: Quan¬
to igitur melius fecis ses. si idẽ
confitereris simpliciter. & ta¬
men hoc mihi quidem dicere
potui fo. quem scias nec esse
habere ut credam causa reli¬
gionis qua famulor xpo: lic&
hocipsum adhuc quęratur.

Expanded text:
quo, sed ex uera illa Christi et quo, sed ex uera illa Christi et discipulorum eius traditione, uos omnino fateamini necesse est, contraria inuicem sibi Iesum docuisseatque Moysen, idcircoque nec dem uellent exhibere Moysi. quorsum ergo falsum non erit illud legum dixisse ad eos: si crederetis Moysi. crederetis et mihi? cum sit longe manifestum idcirco magis eos non credidisse Iesu. quia Moysi crederent, potuisse autem fidem Christo habere, si Moysi credere destitissent. tu tamen, ut dixi, ubinam Moyses de Christo aliquid scripserit, quaeso nos doceas. Alias, inquit. si christianus es, crede dicenti Christo, quia de se scripsit Moyses; quod si non credis, christianus non es. inepta haec semper et inbecilla responsio est nihil habentium, quod ostendant. quanto igitur melius fecisses, si idem confitereris simpliciter? et tamen hoc mihi quidem dicere potuisti. quem scias necesse habere, ut credam causa religionis, qua famulor Christo, licet hoc ipsum adhuc quaeratur,
Abbreviated transcription (Latin):
dum disceptator sed &iu¬
b&q: alia quidem abligurri¬
ri promundis : Alia uero pro
inmundis necon ongiquidẽ
Quorum in parte porcum
Taxat & leporem. & si quid
inpis cibus car& squama
aut in qua drupedibus ungula
fissam non hab& necruminat :
Hec ergo iudȩi fortiter credi der̃.
scribente moseo: Idcircoq
xꝑo iam credere non poterant
in differentiam docenti ciboru:
Et a suis quidem discipulis omnia
penitus remouenti. sȩculari¬
bus uero uulgo concedenta om¬
nia quȩ possent aedi. at que
asseueranti. quod eos nihilinos
intrans polluer&. quia quae
deore in prudenter procedant
ea sola sint quȩpolluant ho¬
minem :Haec atq alia mul¬
ta mosi contraria itm dog¬
mati⁊dre: nemo qui nesciat:
Quȩ quia singula percurre¬
re longum est: unum promul¬
tis ostendam. Idefe quia
xp̃ianarum heresium pars
maxima. Et quod est in
promptu catholici. nihileo¬
rum seruare curant quȩ mo¬
yses scribit . Quod ipsum
si non deerrore descenditali¬

Expanded text:
dum disceptator sedet iudum disceptator sedet iubetque alia quidem abligurriri pro mundis, alia uero pro inmundis ne contingi quidem: quorum in parte porcum taxat et leporem et si quid in piscibus caret squama aut in quadrupedibus ungulam fissam non habet nec ruminat. haec ergo Iudaei fortiter crediderunt scribente Moyse idcircoque Christo. iam credere non poterant indifferentiam docenti ciborum et a suis quidem discipulis omnia penitus remouenti, saecularibus uero uulgo concedenti omnia, quae possent edi, atque adseueranti, quod eos nihil in os intrans pollueret, quia quae de ore inprudenter procedant, ea sola sint, quae polluant hominem. haec atque alia multa Moysi contraria Iesum dogmatizare, nemo qui nesciat. Quae quia singula percurrere longum est, unum pro multis ostendam, id est quia christianarum haeresium pars maxima et, quod est in promptu, catholici nihil eorum seruare curant, quae Moyses scribit. quod ipsum si non de errore descendit ali
Abbreviated transcription (Latin):
sibi cessationis statuisse diem.
quia sit iugis & infatigabilis
uirtus. seq adeo idcirco num¬
quam debere cessare. nesabba¬
os quidem: Pater enim inquit
m̃s semper operatur. & meo¬
port& operari : Ita moses car¬
nis perithomen insacris & dõ
amabilibus numerat. iub&q
circum cidi masculinum omne
carnem prȩputi ipsorum.
es seq hoc doc&. neces sarium
signum testamenti illius.
quod ds̃ suus disposuerit ad
abra ham. adfirmatq quod
utrorum uirorum quis quis
non hoc gestauerit. ex termi¬
nabitur d& ribu sua ille. &¬
hereditatis quȩ habrahȩ repro¬
missasit acseminieius. non
ueni& in consortium. Et hoc
ergo iudȩi ual decrediderant
ad seuerante moseo. Iduircoq
fidemxpi habere non poterant.
infirmantiea & insoper ad¬
seueranti. quod dupliciter
gehennȩ filius fier& qui ess&
circum cisus : Item moses.
carnalium cibo rum sollici¬
tam facit discretionem. &
interpisces acuolucres & qua¬
drupedia. helluonis inmo¬

Expanded text:
sibi cessationis statuisse diem, sibi cessationis statuisse diem, quia sit iugis et infatigabilis uirtus; seque adeo idcirco numquam debere cessare, ne sabbatis quidem; pater enim, inquit, meus semper operatur et me oportet operari. item Moyses carnis peritomen in sacris et deo amabilibus numerat iubetque circumcidi masculinum omne carne praeputii ipsorum esseque hoc docet necessarium signum testamenti illius, quod deus suus disposuerit ad Abraham, adfirmatque, quod utrorum uirorum quisquis non hoc gestauerit, exterminabitur ille de tribu sua et hereditatis, quae Abrahae repromissa sit ac semini eius, non ueniet in consortium. et hoc ergo Iudaei ualde crediderant adseuerante Moyse, idcircoque fidem Christo habere non poterant infirmanti ea et insuper adseueranti, quod dupliciter gehennae filius fieret, qui esset circumcisus. item Moyses carnalium ciborum sollicitam facit discretionem et inter pisces ac uolucres et quadrupedia helluonis in mo
Abbreviated transcription (Latin):
erunt. Sinulla fuerint. nee
xẽc potuit ad seuerare quodnus¬
quam est. Ita sixee hoc minime
adseuerauit. capitulum illud
falsum esse confuterit.Sed
nec illud quidem ueri simi le est
quodpro sequitur. Sicreder&is¬
moysi. creder&is & mihi: quia
dissimilis admodum traditioẽ.
& longe altera moseos & xpi
ut si eorum ateri iudȩi crederent:
alteri neces sario repugnarent :
Nam moses quidem prȩc&eris. ab
opere omni abstnendum doc&
insabbato : Eausamq inducit
religionis huius hanc esse. quia
ds̃ cum mundum & quȩ in eo sunt
omnia fabricar&. sex diebus in¬
dulserit operi. septima uero
cessa uerit. quod est sabbatum.
idcircoq benedixerit. idest scĩ¬
fica uerit. tamquam sude tran¬
quillitatis portum. legemq de¬
derit insuper. ut qui idem sol¬
uer& occider&ur: Hocigitur
iudȩi uehementer credebant:
docente moseo. Id circoq xpo
neaures quidem accom modan¬
das putabant. Ad seueranti.
dm semper operari. nec ullu

Expanded text:
erunt. si nulla fuerint, nec erunt. si nulla fuerint, nec Christus. potuit adseuerare, quod nusquam est. ita si Christus hoc minime adseuerauerit, capitulum illud falsum esse constiterit. Sed nec illud quidem uerisimile est, quod prosequitur: si credeMoysi, crederetis et mihi, quia dissimilis admodum traditio est et longe altera Moyseos et Christi, ut si eorum alteri Iudaei crederent, alteri necessario repugnarent. nam Moyses quidem prae ceteris ab opere omni abstinendum docet in sabbato causamque inducit religionis huius hanc esse, quia deus cum mundum et quae in eo sunt omnia fabricaret, sex diebus indulserit operi, septima uero cessauerit — quod est sabbatum — idcircoque benedixerit, id est sanctificauerit, tamquam suae tranquillitatis portum legemque dederit insuper, ut qui idem solueret, occideretur. hoc igitur Iudaei uehementer credebant docente Moyse, idcircoque Christo ne aures quidem adcommodandas putabant adseueranti deum semper operari nec ullum
Abbreviated transcription (Latin):
s& aictoribus condonata.
quia eadem ex incerto pende¬
r&: pauens acsollicita semper
subinminentia gladiorum
Nehoc quidem ergo adxom per¬
tin&: Quȩrenda sunt alia
Namillud quidem uix credide¬
rim. dexr̃o uos dictum putare
maledictum esse omnem qui
pend& in ligno: Aut illud aiud
interficiendum esse proph& am
siue principem populi. qui eos
adosuo uell& auertere: Aiquid¬
ue infringere mandatorum:
Quod ego qui demxp̃m fecis sepla¬
ne negare non possum : sed tu
contra deipso hȩc esse scripta
planefateri non poteris. nesi
hoc sit. quęrere rursus incipi¬
amus &iam in quo nam spu
moy ses proph&auerit. ut aut
maledicer& xpo. aut eum iu¬
ber& occidi: Sienim sp̃m dĩ ha¬
buit. hȩc dexr̃o non dixit. Sihȩc
Neque enim diuinus sp̃s. aut ma¬
ledicer& Xpo. Aut cum iuber&
interfici : U tergo moysen ab
hoc crimine uindic&is. fatea¬
mini nec esse est. Neq hȩc qui
Quod si hȩc dexeo minime scrip¬
sit aut alia dabitis. Aut nulla

Expanded text:
set a uictoribus condonata, set a uictoribus condonata, quia eadem ex incerto penderet pauens ac sollicita semper sub inminentia gladiorum. ne hoc quidem ergo ad Christum pertinet; quaerenda sunt alia. nam illud quidem uix crediderim de Christo uos dictum putare maledictum esse omnem, qui pendet in ligno, aut illud aliud interficiendum esse prophetam siue principem populi, qui eos a deo suo uellet auertere aliquidue infringere mandatorum. quod ego quidem Christum fecisse plane negare non possum. sed tu contra de ipso haec esse scripta plane fateri non poteris, ne si hoc sit, quaerere rursus incipiamus, etiam in quonam spiritu Moyses prophetauerit. ut aut malediceret Christo, aut eum iuberet occidi. si enim spiritum dei habuit, haec de Christo non dixit; si haecneque enim diuinus spiritus aut malediceret Christo aut eum iuberet interfici. ut ergo Moysen ab hoc crimine uindicetis, fateamini necesse est ne haec quidem quodsi haec de Christo minime scripsit, aut alia dabitis aut nulla
Abbreviated transcription (Latin):
bis sic credere con ducibile eft
quia non proph&a xec̃. nec
moysi similis proph&a: Si
qui dem ille fuerit homo. hic
ds̃ Illepeccator. hic sc̃s. Ille
excoitunatus . hic secundum
te ex uirgine. secun dum me
uero. nec ex uirgine: Illeof¬
fenso dõ suo occiditur inmonte
hic patri perplacens. patrtur pro¬
pria uoluntate : Quomodo er¬
go ipse erit proph&a similis mo¬
ysi :: nempe statim nos iudȩus.
aut imperitos ridebit. aut coar¬
gu& ut mendaces: An illud of¬
ferimus ei. quod per indesol&is
inducere. Uidebunt uitam sua
pendentem. & non credent. Cui
uos quidem adicios in ligno.
nam non hab& Sed hoc quoq
probare quod adxõm minime
pertineat. nihil tam im prõp¬
tuẽ : In termaledictorum
enim sȩua quȩ prompsit inpo¬
pulum suum. sialegesua descis¬
cerent: &iam hoc adiecit. futu¬
ros eosdem dicens. incaptiui¬
tate ostium suorum. finemq
sui meditaturos diebus acnoc¬
tibus. ut nec uitae ipsius sude
fiduciam gererent. quȩsibies¬

Expanded text:
bis sic credere conducibile est, bis sic credere conducibile est, quia non propheta Christus nec Moysi similis propheta, si quidem ille fuerit homo, hic deus; ille peccator, hic sanctus; ille ex coitu natus, hic secundum te ex uirgine, secundum me uero nec ex uirgine; ille offenso deo suo occiditur in monte, hic patri perplacens patitur propria uoluntate. quomodo ergo ipse erit propheta similis Moysi ? nempe statim nos Iudaeus aut ut inperitos ridebit aut coarguet ut mendaces. An illud offeremus ei, quod perinde soletis inducere: uidebunt uitam suam pendentem, et non credent? cui uos quidem adicitis "in ligno:" nam non habet. sed hoc quoque probare, qucd ad Christum minime pertineat, nihil tam in promptu est. inter maledictorum enim saeua, quae prompsit in populum suum, si a lege sua desciscerent, etiam hoc adiecit. futuros eosdem dicens in captiuitate hostium suorum finemque sui meditaturos diebus ac noctibus, ut nec uitae ipsius suae fiduciam gererent, quae sibi es
Abbreviated transcription (Latin):
fectus acdoc trinȩ. quam mihi
obiurgationis tuae fiducia pro¬
mittit : Nulla frus treris in ui¬
dia: sed doceas siquid est quod
meforte legentem pr& erierit:
dedõ acde dño nr̃o memora¬
tum inscriptura moysi N ec
dixeris quȩso ut imperrtisolent.
hoc ipsum satis esse debere ad fidẽ
quIax ẽc dixerit dese scripsis se
moysen Nolo enim nunc ad
merespicias. quem adcredendu
professio mea fecit obnoxium.
ut non possim non credere ei que
sequor. sed puta nos cum iudȩis
tractare: puta cumgentili.:
Cum cis dixerimus. moyses de
xẽo scripsit. Quȩsituri erunt
probationes : Quid offerimus :
Num quid nam dicere poterimus
Xẽc hocdixit. Cui ad huc illi
minime credunt: Nem peopus
erit. nos ipsos ostendere quid
scripserit: Quid ergo osten¬
dimus: An illud quod uosso¬
l&is Ubi ds̃ suus loquitur
admoysendicens. Suscitabo
illis proph&a defratribus ip¬
sorum. similem tibi : Sed hoc
quidem adxꝑm mini mes pec¬
tare neciudȩum lat&: nec no¬

Expanded text:
fectus ac doctrinae, quam mihi fectus ac doctrinae, quam mihi objurgationis tuae fiducia promittit, nulla frustreris invidia; sed doceas, si quid est quod me forte legentem praeterierit de Deo ac de Domino nostro memoratum in scriptura Moysi. Nec dixeris, quaeso, ut imperiti solent, hoc ipsum satis esse debere ad fidem, quia Christus dixerit de se scripsisse Moysen. Nolo enim nunc ad me respicias, quem ad credendum professio mea fecit obnoxium, ut non possim non credere ei quem sequor; sed puta nos cum Judaeo tractare, puta cum Gentili: cum eis dixerimus, Moyses de Christo scripsit, quaesituri erunt probationes, quid offeremus? num quidnam dicere poterimus "Christus hoc dixit," cui adhuc illi minime credunt? nempe opus erit nos ipsis ostendere, quid scripserit. Quid ergo ostendemus ? an illud, quod uos soletis, ubi deus suus loquitur ad Moysen dicens: suscitabo illis prophetam de fratribus ipsorum similem tibi? sed hoc quidem ad Christum minime spectare nec Iudaeum latet nec no
Abbreviated transcription (Latin):
tasse moysen. sed tam quam
reuera alienus. & nullum ha¬
bens exeorum patribus tefomo¬
nium : Respondit. nem pe in
lege ura scriptum est. quia
duorum hominum teftimo¬
nium uerum est: Egosum qui
testificor deme. & testificatur
deme qui me misit pater
uud eos com memorans. quod
decȩlo dictum omnes audi erant¬
Hic est filius meus dilectis simus
credite illi: Nec non & illud mi¬
hi ueri simile non uid& ur iu¬
dȩos potuisse tacere. Cum xr̃c
dicer& dese scripsisse moysen
quin statm ut pote maligni
& astuti quȩrerent. quidnam
illud ess& quod dese amoyse scrip¬
tum putar&.: Sed & hȩc eorũ
omnifaria tactur nitas . Non
minus inunihil tale dixis se sig
firmandam suspicionem falsi.
decapitulo isto: plus tamen illo
teneor. quia omnem ut dixi mo¬
seos scripturam scrutatus. nul¬
las ibi dex ꝑo proph&ias inueni:
Nunc tamente conpertus meli¬
oris intellegentiae lectorem. con¬
secirturume aliquidcredo. aActu¬
rumq: fateor gratias. sispempro¬

Expanded text:
tasse Moysen, sed tamquam tasse Moysen, sed tamquam reuera alienus et nullum habens ex eorum patribus testimonium respondit: nempe in lege uestra scriptum est, quia duorum hominum testimonium uerum est. ego sum qui testificor de me; et testificatur de me, qui me misit pater, illud eis commemorans, quod de caelo dictum omnes audieranthic est filius meus dilectissimus, credite illi. necnon et illud mihi uerisimile non uidetur Iudaeos potuisse tacere, cum Christus diceret de se scripsisse Moysen, quin statim, utpote maligni et astuti, quaererent, quidnam illud esset, quod de se a Moyse scriptum putaret. sed omnifaria taciturnitas non minus Jesum nihil tale dixisse signifirmandam suspicionem falsi de capitulo isto, plus tamen illo teneor, quia omnem, ut dixi, Moyseos scripturam scrutatus, nullas ibi de Christo prophetias inveni. Nunc tamen te compertus melioris intelligentiae lectorem, consecuturum me aliquid credo, acturumque fateor gratias, si spem pro
Abbreviated transcription (Latin):
modum oftendis. quia xes
moysen descripsisse tefiatus
sit: Ita &iam illud doceas.
quȩ nam sint ea quȩscripsit :
Nam ego qui dem scripturas
eius prescrutatus. ut iustum
est. nullas ibidem dexp̃o pro¬
ph&ias inueni : siue quia nul¬
lȩsunt. siue quia intellege¬
re ipse non potui Unde
iningenti positus aestu. ra¬
tione cogebar inalterume
duobus: ut aut falsum pro¬
nuntiarem capitulum hoc
aut mendacem im: Seded
quidem alienum pi&atis erat.
dm̃ ex iftimare mentitum :
Nectius ergo uisum est. scripto¬
ribus ascribere fabsitatem: qua
ueritatis auctori men datium:
Quippe cum & ipsum dicentem
Audirem fures fuis se & latro¬
nes omnes qui uenerunt ante
se: Qua sententia primo om¬
nium uideo feriri moysen:
Adhȩc & cum maestatem sua
loquenti eidem: ubi semundi lu¬
menappellat. Iudȩi indignan¬
tes recla marent. quia tu d& e
testificaris. testimonium tuum
non eftuerum : N on cum indeo
prosecutum. ubi maxi me locus
ex igebat ut dicer& dese prophe¬

Expanded text:
modum ostendis, quia Christus modum ostendis, quia Christus Moysen de se scripsisse testatus sit, ita etiam illud doceas, quaenam sint ea quae scripsit. nam ego quidem scripturas eius perscrutatus, ut iussum est, nullas ibidem de Christo prophetias inueni, siue quia nullae sunt, siue quia intellegere ipse non potui. unde in ingenti positus aestu ratione cogebar in alterum e duobus, ut aut falsum pronuntiarem capitulum hoc, aut mendacem Iesum. sed id quidem alienum pietatis erat deum existimare mentitum. rectius ergo uisum est scriptoribus ascribere falsitatem quam ueritatis auctori mendacium. quippe cum et ipsum dicentem audirem fures fuisse et latrones omnes, qui uenerunt ante se: qua sententia primum omnium uideo feriri Moysen. ad haec et cum maiestatem suam loquenti eidem, ubi se mundi lumen appellat, Iudaei indignantes reclamarent: quia tu de te testificaris, testimonium tuum non est uerum, non eum uideo prosecutum, ubi maxime locus exigebat, ut diceret de se prophe
Abbreviated transcription (Latin):
An quis quam noll& in omni
profundo marga ritam nasci
inomnibus terris gemmas.
insiluis omnibus poma : Acsi
piscem deman edere non no¬
c&. Aquam bibere noc&.
sciuntq homines utilibus sump¬
tis. inimica respuere: Nobis
liberum non es s& religionis
cuius uis ritu dam nato. sies s&
in utilis nobis: solas inde de
xpo proph&ias accipere : N eq
hoc prodes s& erroribus. ad
capien dos nos m&. Ac redi¬
gendos in propriam seruitutẽ
quia nec spiritibus inmun¬
dis. cum idem inm esse filiũ
dĩ. exerte indissimulanterq
consiterentur: profuit ut
minime sint nobis ex osi
Cuaresi & moyses secun dum
hoc testimonium dexp̃o aliquid
scripsit. accipiam. I tatamen
ut ipsi hoc minime prosie ad
captiuandum me inpropria
legem. quam nihil uidea ma
paga nismo distare : Qua ꝓp¬
ter. nihil omnino eft quo d
arbitreris. si probatum hoc
fuerit. me mini megauisurũ
spm omnem proph&as sede
xꝑo. ⁊Tibi sane insufficient es
referam gratias. siquem ad¬

Expanded text:
an quisquam nollet in omni an quisquam nollet in omni profundo margaritam nasci, in omnibus terris gemmas, in siluis omnibus poma? ac si piscem de mari edere non nocet, aquam bibere nocet, sciuntque homines utilibus sumptis inimica respuere: nobis liberum non esset religionis cuiusque ritu damnato, si esset inutilis nobis, solas inde de Christo prophetias accipere? neque hoc prodesset erroribus ad capiendos nosmet ac redigendos in propriam seruitutem. quia nec spiritibus inmundis, cum idem Iesum esse filium dei exerte indissimulanterque confiterentur, profuit, ut minime sint nobis exosi. quare si et Moyses secundum hoc testimonium de Christo aliquid scripsit, accipiam, ita tamen, ut ipsi hoc minime prosit ad captiuandum me in propriam legem, quam nihil uideam a paganismo distare. quapropter nihil omnino est quod arbitreris, si probatum hoc fuerit, me minime gauisurum spiritum omnem prophetasse de Christo. Tibi sane insufficientes referam gratias, si quemad
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc dicit uera ueritas. quȩ nec
falla cibus formis. cumtenebra¬
rum gente pugnauit. nec falla¬
cisanguine teredemit. XXXII.
UAREMONYSENNONACCI¬
pitis : Cum xrc dicat:. Moyses
deme scripsit. Et sicreder&is moy¬
si. creder&is & mihi. Ego uero
non solum moysen dexeoscrip¬
sis seuelim. sedomnes &iam pro¬
ph&as iudaeorum & gentium
Quidenim hoc nostrȩ fidei noce¬
r& aut quid non potius pro¬
dess&: Si congrua & conuenien¬
tia. undique in dmnostrum
testimonia carperemus : Siquidem
ess& &iam tunc liberum nobis.
odio manente atque ex secratio
ne superstrtionis eorum. solas
abisdem dexpo excerpere proph&i¬
as: Adeo mihi con trarium non
potest esse si& moyses quam¬
uis sit alienus. nonnihil tamen
uideatur scripsis se dexpo: An
quisquam hominum non ob¬
tauerit: despinis omnibus flo¬
rem legere deomni herba fru¬
gem. Demus cis omnibus mel:
quam uis nec muscas. nec gra¬
men incibum. nec spinas in
coronȩ usurpemus ornatum

Expanded text:
hoc dicit uera ueritas, quae nec hoc dicit uera ueritas, quae nec fallacibus formis cum tenebrarum gente pugnauit nec fallaci sanguine te redemit. .LIBER Quare Moysen non accipitis, cum Christus dicat: Moyses de me scripsit; et si crederetis Moysi, crederetis et mihi ? Ego vero non solum Moysen de Christo scripsisse velim, sed omnes etiam Prophetas Judaeorum et Gentium. Quid enim hoc nostrae fidei noceret, aut quid non potius prodesset, si congrua et convenientia undique in Deum nostrum testimonia carperemus? Siquidem esset etiam tum liberum nobis, odio manente atque exsecratine superstitionis eorum solas ab eisdem de Christo excerpere prophetias; adeo mihi contrarium non potest esse, si et Moyses, quamuis sit alienus a Christo, nonnihil tamen uideatur scripsisse de Christo. an quisquam hominum non optauerit de spinis omnibus florem legere, de omni herba frugem, de muscis omnibus mel, quamuis nec muscas nec gramen in cibum nec spinas in coronae usurpemus ornatum?
Abbreviated transcription (Latin):
plum regis. Propatribus tuis
nati sunt tibi filii. conftrtues cos
principes super omnem terram
memores erunt nominis tui in
omni progenie & generatione.
Propter ea populi confitebuntur
tibi in &ernum & in sȩculum sȩculi :
Sedtu in felix aserpente corrupta
quando uel cogitare conaris
quȩsit pulchritudo filiae regis
intrinsecus : Ipsa efe enim casti¬
tas mentis. ubitu uitiata es. ut
aperirentur tibi oculi. Adaman¬
dum & adorandum solem &
lunam. Asic perius tum iu¬
dicium dĩ alienares aligno uitȩ¬
quod est a&erna & interna sapien¬
tia: Nihilque aliud uoca res puta¬
resque ueritatem atque sapien¬
tiam. Nisilucem istam. quamꝑ
male apertos oculos tractam. &
in inmensum auctam. multi pli¬
citer que uariatam . per ima gines
fabulos as in pudica mente con¬
uolueres. Haesunt fornicationes
tuae nimis abhominandae. Et
tamen patenter cogita eas. & re¬
uertere adme dicit ueritas
Reuertere adme & mun daberis
Repa raberis siconfundaris tibi
& refundaris mihi. Hocaudi

Expanded text:
tribus tuis nati sunt tibi filii, constitues eos principes super omnem terram; memores erunt nominis tui in omni progenie et generatione; propterea populi confitebuntur tibi in aeternum et in saeculum saeculi. sed tu infelix a serpente corrupta quando uel cogitare conaris, quae sit pulchritudo filiae regis intrinsecus? ipsa est enim castitas mentis, ubi tu uitiata es, ut aperirentur tibi oculi ad amandum et adorandum solem et lunam, acsi per iustum iudicium dei alienareris a ligno uitaquod est aeterna et interna sapientia, nihilque aliud uocares putaresque ueritatem atque sapientiam nisi lucem istam, quam per male apertos oculos tractam et in inmensum auctam multipliciterque uariatam per imagines faculosas inpudica mente conuolueres. - hae sunt fornicationes tuae nimis abominandae. et tamen patienter cogita eas et. reuertere ad me,, dicit ueritas. reuertere ad me, et mundaberis, reparaberis, si confundaris tibi et refundaris mihi. hoc audi,
Abbreviated transcription (Latin):
hoc suspendit in ligno. hoc maledictum ẽ
permorsen. ibi mors damnataẽ neregna
peccatũ ut nos libera remur. neregnante
peccato nos damnati rema neremus : Quid
ergomiratur faustus maledictum ẽẽ
peccatũ maledictameẽ mortẽ. maledic¬
tam ẽ ẽ mostalitatẽ carnis. sine peccato
xp̃i. expeccato tam̃ homns & iam in xp̃o
factam exadam qui ppe ad sumpsit. quiua
ex adam uirgomaria quae peperit xpm̃. ⁊
Dix erata ut̃ ds̃ in para drso. quadie tetige¬
ritis morte moriemini: hocẽ maledicto
qđ pependit in ligno: Ille neg& xp̃m¬
ipsũ ppri e corporis membrũ qđ mouemus
embrũ qd mouemus ad operandũ & alio modo
fitetur & mostuum & negare non potest
mortẽ depeccato eẽ : & obhoc &iam ipsumpec¬
catum uocari : Audiat apłm dicentẽ quõ
uetus homo nr̃ simulcum illo crucifixusẽ

Expanded text:
hoc suspendit in ligno, hoc maledictum est hoc suspendit in ligno, hoc maledictum est per Moysen; ibi mors damnata est, ne repeccatum. ut nos liberaremur, ne regnante peccato nos damnati remaneremus. Quid ergo miratur Faustus maledictum esse peccatum, maledictam esse mortem, maledictam esse mortalitatem carnis sine peccato Christi, ex peccato tamen hominis etiam in Christo factam? ex Adam quippe corpus adsumpsit, quia ex Adam uirgo Maria, quae peperit Christum. dixerat autem deus in paradiso: qua die tetigeritis, morte moriemini. hoc est maledictum, quod pependit in ligno. ille neget Chripsum proprie corporis membrum, quod mouemus ad operandum. et alio modo fitetur mortuum, et negare non potest mortem de peccato esse, et ob hoc etiam ipsum peccatum vocari, audiat Apostolum dicentem: « Quoniam vetus homo noster simul cum illo crucifixus
Abbreviated transcription (Latin):
sione calumniantium her&icorum : Quo¬
modo illud sa cram̃tum fidelib exponatur.⁊
mors hominis ex poena peccatiest.: Unde
& ipsa peccatum dicitur: non quia pec¬
cathomo dummoritur. sed quia expeccato
factum ẽ ut moriatur. Sicut alio modo
dicitur lingua propriae caro quae intra
dentes subpalatomouetur. & alio modo uel¬
dicitur lingua. quod ꝑ linguã fit scđmquẽ
modũ dicitur lingua greca alia latina: Et
manus aliomodo mariusdicitur scriptura quae
fit ꝑmanum : Dicimus enim ꝑlata est manus
eius. lecta ẽ aduersus cum manus eiꝰ habeo ma
membrum ẽe hominis et tam̃ dicitur manus
eo qđ manu facta sit : sic & peccatum nontantũ
ipsum opus malum qđ poena dignumẽ sed
& iam ipsamors que peccato factaẽ pecca¬
tum appellatum sit: Illud itaq peccatum
quo reus eẽt mostis. non cõmisitxp̃s. Illud
aut̃ alterũ idẽ mostem quae peccato in¬
flictaẽ humanae naturae. suscepit pronob

Expanded text:
sione calumniantium haereticorum. quosione calumniantium haereticorum. quomodo illud sacramentum fidelibus exponatur. Mors hominis ex poena peccati est: unde et ipsa peccatum dicitur, non quia peccat homo, dum moritur. sed quia ex peccato factum est. ut moriatur; sicut alio modo dicitur lingua proprie caro, quae intra dentes sub palato mouetur. et alio modo dicitur lingua. quod per linguam fit; secundum quem modum dicitur alia lingua graeca, alia latina. et manus alio modo dicitur ifit per manum. dicimus enim: "prolata est manus eius" "lecta est aduersus eum manus eius" "habeo manmembrum esse hominis; et tamen dicitur manus, eo quod manu facta sit. sic et peccatum non tantum ipsum opus malum, quod poena dignum est. sed etiam ipsa mors, quae peccato facta est, peccatum appellatum est. illud itaque peccatum, quo reus esset mortis, non commisit Christus; illud autem alterum, id est mortem, quae peccato inflicta est humanae naturae, suscepit pro nobis.
Abbreviated transcription (Latin):
IVSHOMO FAVSTVS DOLET XEN
eẽ maledictũ amorse et obhocodit morsen
quia diligit xp̃m : Interim ante quã aperiã
in quam magno sac ramento & quã piedic¬
ligno. Istos pios homines interrogo curiras¬
cantur morsi quando quidem maledictum
eius ad xpm̃istorum non ꝑuenerit: Si enĩ
xp̃s pependit in ligno. clauis utiq affixusẽ
Vnde &iam ipsas cicatrices. pꝰresurrec¬
tionem discipulominus credulo demonstra¬
uit : qđ siita ẽ utiq uulnerabile atq. mor¬
tale corpus habuit. qđ istinolunt fateri:
Siergo & illa uulnera & ille cicatrices fal¬
seerant. falsum ẽ & qđ pependit in ligno
N onitaq potuit ad eum illa maledictio ꝑue¬
nire : non est qđ suscense ant ei acuiusore
ꝓcessit : Itaq siipsi irasci se finguntei qui
sos dixerim: quomodo fugiendi st̃ qui
non maledicunt xp̃m. sed quod est execra¬
endus quima ledictum in gerit mostali¬
tati. quomodo ẽ detestandus qui fallaciã
obicit ueritati : Sediam uideamus exocca¬

Expanded text:
ius homo Faustus dolet Christum esse maledictum a Moyse et ob hoc odit Moysen, quia diligit Christum. interim, antequam aperiam, in quam magno sacramento et quam pie dicpenderit, istos pios homines interrogo, cur irascantur Moysi. quandoquidem maledictum eius ad Christum istorum non peruenerit. si enim Christus pependit in ligno, clauis utique adfixus est: unde etiam ipsas cicatrices post resurrectionem discipulo minus credulo demonstrauit. quod si ita est, utique uulnerabile atque mortale corpus habuit, quod isti nolunt fateri. si ergo et illa uulnera et illae cicatrices falsae erant, falsum est et quod pependit in ligno. non itaque potuit ad eum illa maledictio peruenire, non est, quod suscenseant ei, a cuius ore processit. itaque si ipsi irasci se fingunt ei, qui sos dixerim: quomodo fugiendi sunt, qui non maledicunt Christum. sed quod est execraendus, qui maledictum ingerit mortalitati, quomodo est detestandus, qui fallaciam obicit ueritati? sed iam uideamus ex occa
Abbreviated transcription (Latin):
dum erat incalamo. inmunditie mem¬
branarum scribendo affix istis nisi qđ
coleres contrario testimonio uos ar¬
guunt: Uos enĩ potius adlucem candidirũ
paginarum cũ tenebris atrimenti ue¬
nistis: nobis debetis talia dicentibus
Anuobis talia credentibus. ut uelitis no¬
commemorationẽ fidei nr̃ȩ. & ad con¬
solationem spei nrãe: et ad ex hostati¬
onem caritatis nr̃ȩ. libros ꝓpheticos
& a postolicos legimus. alterutris uocib
sibim & concinentes. & ea concinentia
tam quã celesti tuba . & a corpore
mortalis uitae nos excitantes. & ad

Expanded text:
dum erat in calamo, inmunditiae memdum erat in calamo, inmunditiae membranarum scribendo adfixistis, nisi quod colores contrario testimonio uos arguunt. uos enim potius ad lucem candidarum paginarum cum tenebris atramenti uenistis. nobis debetis irasci talia dicentibus, an uobis talia credentibus, ut, uelitis, nocommemorationem fidei nostrae et ad consolationem spei nostrae et ad exhortationem caritatis nostrae libros propheticos et apostolicos legimus alterutris uocibus sibimet concinentes et ea concinentia tamquam caelesti tuba et a torpore mortalis uitae nos excitantes et ad
Abbreviated transcription (Latin):
& inquinatã & dilaniatam. quã uos man¬
ducando recreatis. & absoluitis et pur¬
gatis & sanatis ut uobis merces retribuatur.
n ecum illa quaeliberari non potuerit. in
globo a eterno damnemini: Hanc fabellã
cotidie & morib & uocib cantatis: Curad¬
huc in eam queritis testimonia librorũ:
ut in rebus suꝑ fluis & conficiendis codicib
ur̃is aliena substantia consumatur. &
dĩur̃ĩ ligatateneatur: Incendite om̃s
illas membranas. elegantesq iecturas de¬
coris pellib exquisitas. ut necres suꝑflua
uos honor&. et ds̃ ur̃ indesoluatur. qui
tam quã pena seruili &iam incodicelegatꝰ
tenetur : Nam si poss&is libros uros uel
elixatos comedere. quantum membris
điur̃ĩ beneficium prestar& is: An &
sifieriposs& carnis inmunditia ꝓhi¬
ber& paginas abepulis urĩs:imput&
Ergo sibi en causti munditia quae corio.
in hesit agnino: sed& hoc uos fecistis.
quitam quã primo bello ur̃o id qđ mun¬

Expanded text:
et inquinatam et dilaniatam: quam uos manet inquinatam et dilaniatam: quam uos manducando recreatis et soluitis et purgatis et sanatis, ut uobis merces retribuatur, ne cum illa, quae liberari non potuerit, in globo aeterno damnemini. hanc fabellam cotidie et moribus et uocibus cantatis. cur adhuc in eam quaeritis testimonia librorum, ut in rebus superfluis et conficiendis codicibus uestris aliena substantia consumatur et dei uestri ligata teneatur? incendite omnes illas membranas ele.gantesque tecturas decoris pellibus exquisitas, ut nec res superflua uos oneret, et deus uester inde soluatur, qui tamquam poena seruili etiam in codice ligatus tenetur. nam si possetis libros uestros uel elixatos comedere, quantum membris dei uestri beneficium praestaretis ? an et si fieri posset. carnis inmunditia prohiberet paginas ab epulis uestris? inputet ergo sibi encausti munditia. quae corio inhaesit agnino. sed et hoc uos fecistis, qui tamquam primo bello uestro, id quod mun
Abbreviated transcription (Latin):
est illẽ perdix congregans quae non pepe¬
rit: Itane eum non dum derelin quitis
uos quos congregat : & nondũ uob apparet
insipiens: quidicit hebreorum testimona
credider̃ om̃s libros ꝑquos factumẽ ut
crederent: Namsihocuerum ẽ curł
ipsum euangeliũ xpia fidelib legatur
non uideo Ante fidem quippe in utile est.
quia ille gentilis quẽ ridentẽ ridendus
uel potius flendus faustus inducit. non
credit xp̃o: Post fidẽ aut̃ suꝑuacuum
creditur . cum in eum creditũ fuerit .:
Hic foste dicetis: sed euangeliũ deb& legere
um fidelis neobliuis catur qđ credidit
Sic ergo in sani &iam ꝓphetarum uerates¬
timona neo bliuiscatur quare crediderit
Quod si oblitus fuerit firmũ apud eũ non po
teriteẽ qđ credidit: Aut ꝓicite iam libros
manichei. quib testib credidis selucẽ pug¬
nasse cũ tenebris. quaelux ipseds̃ erat.
& ut possit legare lux tenebras. prius
eẽ lucem a tenebris deuoratam & ligatã

Expanded text:
est ille perdix congregans quae non pepeest ille perdix congregans quae non peperit. Itane eum nondum derelinquitis, vos quos congregat, et nondum vobis apparet insipiens, qui dicit Hebraeorum testimonia crediderunt, omnes libros per quos factum est ut crederent. Nam si hoc verum est, cur vel ipsum Evangelium Christi a fidelibus legatur, non video. Ante fidem quippe inutile est, quia ille gentilis, quem ridentem ridendus, vel potius flendus Faustus inducit, non credit Christo. Post fidem autem supervacuum, creditur, cum in eum creditum fuerit. Hic forte dicetis: Sed Evangelium debet legere jam fidelis, ne obliviscatur quod credidit. Sic ergo, insani, etiam Prophetarum vera testimonia, ne obliviscatur quare crediderit: quod si oblituterit esse, quod credidit. aut proicite iam libros Manichaei, quibus testibus credidistis lucem pugnasse cum tenebris, quae lux ipse deus erat, et ut posset ligare lux tenebras, prius esse lucem a tenebris deuoratam et ligatam
Abbreviated transcription (Latin):
serit suis missurã se paraclitum idẽ con¬
solatorẽ uel aduocatũ spm̃ueritatis per
hane ꝓmissionis occasionem hunc paracli¬
tumdicentes eẽ manicheum ł in mani¬
cheo subrepunt in hominũ mentes igno¬
rantes. ille axp̃o ꝓmissus. quando sit
missus : quiaut̃ leger̃ canonicũ librum
quiactus apłorum in scribitur. uident
illã xp̃i ꝓfessionẽ. illicrursus cõmemo¬
ratam & illicmani festissim e impletam:
Sed modo querimus unde fidẽ gentili
illi faceret dexp̃o Puto emĩ neminẽ eẽ
tam cecum qui uelit dicere: manicheo
credocumdicat . xp̃õ non credo Deinde
si non ridens. saltem stoma chans dicer&.
Itanepersicis libris me iub& credere: qui
hebreis medixisse noncredere : Quomodo
ergo capturus es her&ice istum hominẽ
nisiiam nomine xp̃i aliquomodo subelitũ
inueneris ut quia ille iam xp̃o credendũ
eẽ non dubitat. tam quã melius p̃dicanti
xp̃m manicheo deceptus ad quiescat Ecce

Expanded text:
promiserit suis, missurum se Paracletum, id est, consolatorem vel advocatum, Spiritum veritatis ; per hanc promissionis occasionem, hunc Paracletum dicentes esse Manichaeum, vel in Manichaeo, subrepunt in hominum mentes ignorantes ille a Christo promissus quando sit missus. Qui autem legerunt canonicum librum, qui Actus Apostolorum inscribitur, vident illam Christi promissionem illic rursus commemoratam, et illic manifestissime impletam . Sed modo quaerimus, unde illi gentili fidem faceret de Christo? Puto enim neminem esse tam caecum, qui velit dicere, Manichaeo credo: cum dicat, Christo non credo. Deinde si non ridens, saltem stomachans diceret, Itane Persicis libris me jubes credere, qui Hebraeis me dixisti non credere? Quomodo ergo capturus es, haeretice, istum hominem, nisi jam nomini Christi aliquo modo subditum inveneris; ut quia ille jam Christo credendum esse non dubitat, tanquam melius praedicanti Christum Manichaeo deceptus acquiescat? Ecce
Abbreviated transcription (Latin):
PROSIT NOBIS HOCLOCO ADBREUI¬
tatem respondendi superior tam ꝓlixa
responsio : Puto enimiam qui illam lege¬
rit rid& istum talia delirantem & adhuc
dicentẽ xpm̃ filium dĩ. hebreos non p̃nun¬
tiasse prophetas. In qua sola gente nom̃
ipsũ qđ dicitur xp̃s. et in rege et in sacerdo¬
te sacratissimũ fuit : nec inde sublatũ an¬
te quã ipse ueniss& qui in illis figurabat᷑.
Respondeant aut̃ ipsi xpĩ nom̃ un dedidi¬
cerint : Siamanicheo quaero ipsimani¬
cheo quomodo crediderint. ut alio stace¬
am homines a fri homini persae. cum faus¬
tus rep̃hendat romanos & grecos ł alias
gentes. si hebreis ꝓphetis. tamquã alien ge¬
ns dexpo crediderint : dicat. Curillis ac

Expanded text:
Prosit nobis hoc loco ad breuitatem respondendi superior tam prolixa responsio. puto enim iam qui illam legerit, ridet istum talia delirantem et adhuc dicentem Christum filium dei Hebraeos non praenuntiasse prophetas: in qua sola gente nomen ipsum, quod dicitur Christus, et in rege et in sacerdote sacratissimum fuit nec inde sublatum, antequam ipse uenisset, qui in illis figurabatur. respondeant autem ipsi, Christi nomen unde didicerint. si a Manichaeo, quaero ipsi Manichaeo quomodo crediderint, ut alios taceam, homines Afri homini Persae. cum Faustus reprehendat Romanos et Graecos uel alias gentes, si Hebraeis prophetis tamquam alienigenis de Christo crediderint, dicatque illis a
Abbreviated transcription (Latin):
tior tamen a pec cato ẽ quiñ
iurat. Vnde admoniti o iuran¬
di conseruatio ẽ apec catope¬
iurii. Ita cum pecc& qui per
inmoderationẽ iniuste uult
uindicari: Non pecc& aute
quimodum ad hibens iustȩ uult
uindicari : remotior est apeccato
INiuftit e uindicte. qui non
uult omnino uindicari. Peccat
enim qui exigit ultro debitum.
Non peceat Autem qui ex igit debi

Expanded text:
tior tamen a peccato est qui non tior tamen a peccato est qui non iurat — unde admonitio non iurandi conseruatio est a peccato peiurii\': — ita cum peccet qui per immoderationem iniuste uult uindicari, non peccet autem qui modum adhibens iuste uult uindicari, remotior est a peccato iniustae uindictae qui non uult omnino uindicari. peccat enim qui exigit ultra debitum; non peccat autem qui exigit debi
Abbreviated transcription (Latin):
nem eius qui percus serit : Aut si
ipse repercutere uelit totum
hominem. si non &iam teloaliquo
arrepto. pugnis calcibusq: contun¬
dit: Nuic igitur immoderatȩ
Acperhoc inuiste ultioni. lex
iustum modum figens. p&enam
talionis instituit: Hoc ẽ ut
qualem quisq intulit in iuria
talesup plicium pendat: Pro¬
inde oculum pro oculo. Dente
prodente. Non fomes. sedlimes¬
furoris ẽ. non ut id quod sopi¬
tum erat hinc accender&ur.¬
sedneid quodardebat ultra
extender&ur: in positus. E sc
iusteq deb&ur ei qui fuerte
passus iniuriam: Unde utq
cum ignos cimus. denostro quo¬
dam modo iure largimur.
Vnde&iam debita dicuntur.
quȩ in oratione domini cahuma¬
nitus dimit tere monemur.
Ut nobis enostra diuitus dimit¬
tantur. Quod autem debe¬
tur. & si benigne dimittitur.
Non tamen inique rep&itur
sed sicut iniurando &iam qui
uerum irat. propinquat peiu¬
rio. Vndelonge abest. quiom¬
nino non iurat. & quam uisñ
pecc& qui uerum iurat. remo¬

Expanded text:
nem ejus qui percusserit; aut, si nem ejus qui percusserit; aut, si ipse repercutere velit, totum hominem, si non etiam telo aliquo arrepto, pugnis calcibusque contundit? Huic igitur immoderatae, ac per hoc injustae ultioni, lex justum modum figens, poenam talionis instituit, hoc est, ut qualem quisque intulit injuriam, tale supplicium pendat. Proinde, Oculum pro oculo, dentem pro dente, non fomes, sed limesfuroris est, non ut id quod sopitum erat, hinc accendersed ne id quod ardebat ultra extenderetur impositus. est iusteque debetur ei qui fuerit passus iniuriam. unde utique cum ignoscimus, de nostro quodam modo iure largimur. unde etiam debita dicuntur, quae in oratione dominica humanitus dimittere monemur, ut nobis et nostra diuinitus dimittantur. quod autem debetur, etsi benigne remittitur, non tamen inique repetitur. sed sicut in iurando etiam qui uerum iurat propinquat peiurio, unde longe abest qui omnino non iurat; et quamuis non peccet qui uerum iurat, remo
Abbreviated transcription (Latin):
dirimatis quȩ scionem. inter
muscas lucipe tas. & blattas
lucifugas : Utramq enim prolẽ
gentis tenebrarum esse conten¬
ditis. Vnde ergo illae amant
ase alienam lucem. Illeautẽ
hanc auersando. sua potius ori¬
gine delectantur : Anmun¬
dius nascuntur muscȩ inf&idis
cloacis quamblattȩ in obscu¬
ris cubiculis. Iam uero illud
quod antiquis dictum est. Oculũ
pro oculo dentem. prodente. Iuo¬
modo contrarium hab& quod ant
dñs : Egoaute dico uobis. non
restere malo. Sed siquis tepercus¬
serit inmaxillam tuam dex¬
teram p̃be illi & alteram &c&era
Quando quidem & illud antiquum
ad diripiendas flammas odiorũ
seuientiumq in moderatos ani¬
mos refrenandos. ita p̃ceptum
tentus e. tantum reponere
uindictȩ. quantum accipit miu¬
riae : NNonne uidemus homines
lȩuitelaesos moliri cedem: sitire
sanguinem: Uixq inuenire in
malis inimici undesaoentur::¬
Quis pugno percussus. non aut
iudicia concitat indamnatio¬

Expanded text:
dirimatis quaestionem inter dirimatis quaestionem inter muscas lucipetas et blattas lucifugas; utramque enim prolem gentis tenebrarum esse contenditis. unde ergo illae amant a se alienam lucem, illae autem hanc auersando sua potius origine delectantur? an mundius nascuntur muscae in fetidis cloacis quam blattae in obscuris cubiculis? Iam uero illud, quod antiquis dictum est: oculum pro oculo, dentem pro dente, quomodo contrarium habet, quod ait dominus: ego autresistere malo; sed si quis te percusserit in maxillam tuam dextram, praebe illi et alteram et cetera, quando quidem et illud antiquum ad reprimendas flammas odiorum saeuientumque immoderatos animos refrenandos ita praeceptum tentus est tantum reponere uindictae, quantum accepit iniuriae? nonne uidemus homines leuiter laesos moliri caedem, sitire sanguinem uixque inuenire in malis inimici unde saQuis pugno percussus, non aut judicia eoncitat in damnatio
Abbreviated transcription (Latin):
delirant. uicinam sibi lucem acq
contiguam concupiuit. eaq friu
uoluit. Atq ut fruer&ur inuade¬
re cogitauit.: Neq enimista cul¬
pa est cum uerum & beatificum
bonum app&itur: Unde & dñs
dicit. Regnum cęlorum uimpa¬
titur. & quiim fecerint diri¬
pient illud. Etce gens tenebra¬
rum secundum eorum uanitatẽ.
uim facere. Ac diripere uolutt
bonum quod ama uerat: eius cla¬
ritate &specie delectata: Nec
eam uicissim ds̃ dilexit. sed odio
d&estans. fruis se uolentem fun¬
ditus eradicare molitus eft:
Siergo mali amant bonum quo
fruantur. bomi autem oderunt
malum nepolluantur. Respon¬
d& ema nichei. quinam eorum
impleant quod dñsait. Diligi¬
te inimicos uestros: Eccesihas
singulas repugnantesq senten¬
tias ẽẽ uultis. ds̃ uester fecit quod
scriptum ẽ in lege moysi. Ode¬
ris inimicum tuum: & gens
tenebrarum. quod scriptum ẽ
ineuangelio. Diligite inimicos
uros quam qua nec fingendo
inuenire potuistis. quopacto

Expanded text:
delirant, uicinam sibi lucem atque delirant, uicinam sibi lucem atque contiguam concupiuit eaque frui uoluit atque, ut frueretur, inuadere cogitauit. neque ista culpa est, cum uerum et beatificum bonum adpetitur. unde et dominus dicit: regnum caelorum uim patitur, et qui uim fecerint, diripient illud. ecce gens tenebrarum secundum eorum uanitatem uim facere ac diripere uoluit bonum, quod amauerat, eius claritate et specie delectata; nec eam uicissim deus dilexit, sed odio detestans frui se uolentem funditus eradicare molitus est. si ergo mali amant bonum, quo fruantur, boni autem oderunt malum, ne polluantur, respondete, Manichaei, quinam eorum inpleant, quod dominus ait: diligite inimicos uestros. ecce si has singulas repugnantesque sententias esse uultis, deus uester fecit, quod scriptum est in lege Moysi: oderis inimicum tuum, et gens tenebrarum, quod scriptum est in euangelio: diligite inimicos uestros. quamquam nec fingendo inuenire potuistis. quo pacto
Abbreviated transcription (Latin):
tur ⁊ Audito igitur & non in¬
tellecta quodantiquis dictum
erat oderis inimicum tuum:
Ferebant homines in hominis odi¬
um. cum deberent non odisse
nisiuitium : Hos corrigit dñs
dicendo. Diligite in imicos ues¬
tros : ut quiiam dixerat. Non
ueni soluere legem. sed adim¬
plere: Ideoq. deodio inimici
quod scriptum est in lege non sol¬
uer&: Prȩcipiendo utiq: ut diliga¬
mus inimicos. Coger& nos intel¬
legere quonam modo possimus
unum eundem q hominem. &
odisse perculpam. & diligere prop¬
ter naturam : Sed peraduersas
eorum mentes intellegere multũ
ẽ: Urguendi sunt tantum ut se¬
cundum calumniae sude perdita
rationem. uel potius amentiam.
defendant dm̃ suum que non pos¬
sunt dicere Dilectorem gentis
tenebrarum deoq adeius ex¬
emplum non habent. que admo¬
dum hortentur. ut suum quisq
diligat inimicum . Potius enim
genuipsi tenebrarum. dilectio¬
neminimici tribuere potuerunt
quam dosuo. : Illa quippe sic ut

Expanded text:
tur. audito igitur et non intur. audito igitur et non intellecto. quod antiquis dictum erat: oderis inimicum tuum, ferebantur homines in hominis odium, cum deberent non odisse nisi uitium. hos corrigit dominus dicendo: diligite inimicos uestros, ut qui iam dixerat: non ueni legem soluere, sed adinplere ideoque de odio inimici quod scriptum est in lege non solueret, praecipiendo utique, ut diligamus inimicos, cogeret nos intellegere, quonam modo possemus unum eundemque hominem et odisse propter culpam et diligere propter naturam. sed hoc ad peruersas eorum mentes intellegere multum est. urguendi sunt tantum, ut secundum calumniae suae perditam rationem uel potius amentiam defendant deum suum, quem non possunt dicere dilectorem gentis tenebrarum, ideoque ad eius exemplum non habent, quemadmodum hortentur, ut suum quisque diligat inimicum. potius enim genti ipsi tenebrarum dilectionem inimici tribuere potuerunt quam deo suo. illa quippe. sicut