comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ris seruitutẽ excelsior luceat
doc trina. quȩ ꝑoffitia cos¬
poralia: idẽ ꝑ uocẽ & linguã
&c&eros corporis motus in
bonis operibus insinuatur
discentibus. ⁊ Super cande¬
labrum ergo ponit lucernã
cum dicit apostolus. : Non
sic pugno tamquã aerem
cedens. sed castigo corpus me¬
um &seruituti subitio: nefor¬
te aliis predicans ipse re¬
probus inueniar ⁊
onenĩ ẽ aliquid abscondin¬
tũ quod non manifestetur
nec factum ẽ occultũ sed
ut palã ueniat. ⁊ Nolite
inquid erubescere euange¬
lium dĩ. sed intenebras ꝑse¬
cutoꝵ lumen uerbi supra
ur̃i corporis candelabrum
l&ate. fixa mente retinen¬
tes illum retributionis extre¬
mȩ diem. quo in luminauit
ds̃ abscondita tenebrarum.
& manifestabit cogitationes
cordiũ. : Tunc enĩ & uos
adõ laus. & aduessarios ue¬
ritatis poena man& &erna
Siquis hab& aures audiendi
audiat. ⁊ Siquis hab& sen¬
sum intellegendi uerbũ dĩ
non se subtrahat. non audi¬

Expanded text:
ris servitutem excelsior luceat ris servitutem excelsior luceat doctrina, quae per officia cporalia, id est, per vocem et linguam et caeteros corporis motus, in bonis operibus insinuatur discentibus. Super candelabrum ergo ponit lucernam, cum dicit Apostolus: Non sic pugno, tanquam aerem caedens, sed castigo corpus meum, et servituti subjicio: ne forte aliis praedicans, ipse reprobus efficiar . Non enim est aliquid absconditum, quod non manifestetur: nec factum est occultum, sed ut palam veniat. Nolite, inquit, erubescere Evangelium Dei, sed inter tenebras persecutorum, lumen verbi supra vestri corporis candelabrum levate, fixa mente retinentes illum retributionis extremae diem, quo illuminabit Dominus abscondita tenebrarum, et manifestabit cogitationes cordium. Tunc enim et vos a Deo laus, et adversarios veritatis poena manet aeterna. Si quis habet aures audiendi, audiat. Si quis habet sensum intelligendi verbum Dei, non se subtrahat, non audi
Abbreviated transcription (Latin):
quia tempus uitȩ nos trȩ
sub certa diuinȩ prouisi¬
onis mensura contin&ur
recte modio conparatur:
ec tum uero animȩ. cor¬
pus in quo tempora liter
in habitans qui escit. recte
appellari posse quis non¬
non uideat: unde sanato cui¬
dam dicitur. Surge tolle lec¬
tum tuum &uade indomũ tuã
Quod ẽ aperte dicere. surge
detorpore negligentiȩ. &
corpus incuius desideriis diu¬
tius iacebas. in ex ercitus
bonoꝵ operum sedulus atta¬
le: & sic domũ a&ernȩ ha¬
bitationis premia bonoꝵ ope¬
rum ꝑcepturus ingredere .:
Quiergo amore uitȩ tempora¬
lis & in lecebrarum carnalium
occultat uerbum dĩ. quasi mo¬
do. uellecto lucernam opest.
quia concupiscentias carnis
prȩponit manifestationi ue¬
ritatis quã p̃dicare m&uit.
Supra candelabrũ autẽ ponii
lucernã. quicorpus suum mi¬
nisterio dĩ subicit. ut supe¬
rior sit predicatio uerita¬
tis. & inferior seruitus corpo¬
ris. ⁊ Peripsum tamen corpo¬

Expanded text:
quia tempus vitae nostrae quia tempus vitae nostrae sub certa divinae provisionis mensura continetur, recte modio comparatur. Lectum vero animae, corpus, in quo temporaliter inhabitans, quiescit, recte appellari posse quis non videat? Unde sanato cuidam dicitur: Surge, tolle tectum tuum, et vade in domum tuam . Quod est aperte dicere: Surge de corpore negligentiae; et corpus, in cujus desideriis diutius jacebas, in exercitia bonorum operum sedulus attolle: et sic domum aeternae habitationis, praemia bonorum operum percepturus, ingredere. Qui ergo amore hujus vitae temporalis et illecebrarum carnalium, occultat verbum Dei, quasi modio vel lecto lucernam operit, quia concupiscentias carnis praeponit manifestationi veritatis, quam praedicare metuit. Super candelabrum autem ponit lucernam, qui corpus suum ministerio Dei subjicit, ut superior sit praedicatio veritatis, et inferior servitus corporis: per ipsam tamen corpo
Abbreviated transcription (Latin):
sint opera quib fides nesit
otiosa consumatur. in hac
tam̃ ambo sunt uita neces¬
saria. premium uero fidei
& operationis quȩ ꝑ dilec¬
tionẽ exercetur. infutu¬
ra ẽ uita sperandum .: .xii.¬
t dicebat illis. num quid
uenit lu cerna ut sub mo¬
dio ponatur aut sub lecto.
nonne ut super candelabrũ
ponatur. ⁊ Quia supra dixe¬
rat apostolis. & eis qui cũ il¬
lis erant. uobis datũ est sci¬
re mysterium regni di.
illis autem qui foris sunt in
parabolis omnia fiunt. nunc
ostendit ꝑ eos. aliquando &ĩ¬
am c&eris idemm ysterium eẽ
reuelandum. & pectus omniũ
qui domum di essent intra¬
turi fidei flammis inlustran¬
dum : Quib: &iam uerbis
typice fidutiã doc& predi¬
candi nequi timore carna¬
lium in commodorũ. lucem
scientiȩ quam nouit abscon¬
dat.: M odunamq & lec¬
ti nomine ui tamhanc p̃¬
sentẽ & carnem in qua
uiuimus. lucernȩ aũ uo¬
cabulo. uerbũ in quo in¬
lustramur designat. Nam

Expanded text:
sint opera quibus fides, ne sit sint opera quibus fides, ne sit otiosa, consummatur, in hac tamen ambo sunt vita necessaria, praemium vero fidei et operationis, quae per dilectionem exercentur, in futura est vita sperandum. Et dicebat illis: Nunquid venit lucerna, ut sub modio ponatur aut sub lecto? Nonne ut super candelabrum ponatur? Quia supra dixerat apostolis et eis qui cum illis erant: Vobis datum est nosse mysterium regni Dei: illis autem qui foris sunt, in parabolis omnia fiunt, nunc ostendit per eos, aliquando etiam caeteris idem mysterium esse revelandum, et pectus omnium qui domum Dei essent intraturi fidei flammis illustrandum. Quibus etiam verbis typice fiduciam docet praedicandi, ne quis timore carnalium incommodorum lucem scientiae, quam novit, abscondat. Modii namque et lecti nomine, vitam hanc praesentem, et carnem, in qua vivimus; lucernae autem vocabulo, verbum quo illustramur, designat. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
uera euenturũ ẽ ei. dissolui
ab hac uita & ẽẽ cũdiabob
thi sunt quisuꝑ terrã bonã
seminati sunt : qui audiunt
uerbũ & suscipiunt & fructifi
hoc est fidelis electorum con¬
scientia omnibus tribus t̾̃rȩ
nequam prouentibus contra¬
ria facit. quia & commenda¬
tum sibi semen uerbi libent̃
excipit. exceptum inter ad¬
uersa ac prospera constan¬
ter ad fructus usq tempora
conseruat. : Pructificat
autẽ. & facit unum triginta.
Triginta uidelic& cũ fidẽ scẽ
trinitatis electorũ cordibus
onis Nam quia insenario
numero mundi ornatus
ex pl&cus ẽ. recte ꝑhunc
bona operatio designatur.
Centum cum in uniuersis
quȩ agimus. querenda no¬
bis in regno cel esti p̃mia de¬
monstrat. Centum nãq
quȩ conputando index¬
teram trans feruntur:
Rec te in significatione po
continentur. Centum tran¬
seunt addextera. Quam¬
uis enim magna fides quae
nobis cognitionẽ nri con¬
ditoris reuelat. Magna

Expanded text:
vera eventurum est ei, dissolvi vera eventurum est ei, dissolvi ab hac vita, et esse cum diabolo. Et hi sunt qui super terram bonam seminati sunt, qui audiunt verbum et suscipiunt et fructifichoc est fidelis electorum conscientia, omnibus terrae nequam proventibus contraria facit, quia et commendatum sibi semen verbi libenter excipit, et exceptum inter adversa ac prospera constanter ad fructus usque tempora conservat. Fructificat autem, et facit unum triginta, Triginta videlicet, cum fidem sanctae Trinitatis electorum cordibus operationis. Nam quia in senario numero mundi ornatus expletus est, recte per hunc bona operatio designatur. Centum, cum in universis quae agimus quaerenda nobis in regno coelesti praemia demonstrat. Centum namque quae computando in dexteram transferuntur, recte in significatione poncontinentur, centum transeunt ad dexteram. Quamvis enim magna sit fides, quae nobis cognitionem nostri Conditoris revelat, magna
Abbreviated transcription (Latin):
rum. uerum &iam ipso c̃¬
tentu falsarum . qui se eẽ ue¬
racit̃ fatentur. tam quam
nihil habentes & om̃ã pos¬
sidentes . Bene aũ cum
deceptio diuitiarũ. ad¬
didit & circa reliqua con¬
cupiscentiȩ. Precipit
enim scriptura. concupis¬
cens sapientiã serua manda¬
ta. &ds p̃b& illam tibi
& tterum dicit. ⁊ Beatus
uir quitim & dñm inman¬
datis eius cupit nimis.⁊
Cui contra qui negleeta sapi¬
entia. mandatisq dñi con¬
temptis: circa reliquã con¬
cupiscens aberrat. nec fruc¬
tum accipere sapientiae.
nec adgaudium potest ue¬
rȩ beatitudinis ad tingere
Suffocant enĩ huiusmodi con¬
cupiscentiȩ uerbum. quia
in postunis cogitationibus.
suis. gut tur mentis stran¬
gulant. & dum bonũ deside¬
riũ intrare ad cor nonsi¬
nunt. quasi aditum uitalis
necant.: Cui iusto iuditio
contingit. ut quantũ circa
reliqua concupiscit. tantũ
longe absit ab illo pauperũ
sp̃u desiderio. quocupiunt
potius tim & miser quod re¬

Expanded text:
rum, verum etiam ipso corum, verum etiam ipso contemptu falsarum, qui se esse veraciter fatentur tanquam nihil habentes, et omnia possidentes? Bene autem cum deceptio divitiarum, addidit: Et circa reliqua concupiscentiae. Praecipit enim Scriptura: Concupiscens sapientiam, serva mandata, et Deus praebet illam tibi. Et iterum dicit: Beatus vir qui timet Dominum, in mandatis ejus cupit nimis . Cui contra, qui, neglecta sapientia mandatisque Domini contemptis, circa reliqua concupiscens aberrat, nec fructum accipere sapientiae, nec ad gaudium potest verae beatitudinis attingere. Suffocant enim hujusmodi concupiscentiae verbum, quia importunis cogitationibus suis guttur mentis strangulant. Et dum bonum desiderium intrare ad cor non sinunt, quasi aditum flatus vitalis necant. Cui justo judicio contingit ut quantum circa reliqua concupiscit, tantum longe absit ab illo pauperum spiritu ac desiderio, quo cupiunt potius timet miser quod re
Abbreviated transcription (Latin):
sum prouidentia: ea quȩ
iam adquesierat conser¬
u&. qua deniq gloria
ac̃ dignitate ad quisitoꝵ
copia ꝑ fruatꝰ. quantis ne¬
cesse ẽ misera mens ꝑ horas
singulas. curarũ stimulis
exulcer&ur.⁊ Vnde apte
dñs in expositione spinarũ.
appel laturus diuitias. p̃m sit
erumnas dicens.
talu sunt qui inspinis sem¬
nantur. hisunt qui uerbum
audiunt &erumne scłi. &
deceptio diuitiarum. &circa
reliqua concupiscentiȩ in¬
troeuntes. suffocant uerbũ
& sine fructu efficitus
A erumnę inquit scłi & decep¬
tio diuitiarum. quȩcũq enĩ
suꝑ uacuus diuitiarũ decepit
App&itus. necesse ẽ mox cu¬
rarum erumna continuarum
comitans: siue &iam percur¬
rens adfligat.: Quid enim
erum nuosius illis. qui quanto
plura habent tanto plus egenꝰ.
&minus sibi ipsis habere uiden¬
tur. iuxo qđ po& arũ quid am
filargyris inludens ait
Crescit amos nummi quantũ
ipsa peccunia crescit: Quan¬
toq: feliciores non solũ
app&itu uerarum diuitia¬

Expanded text:
sum providentia ea quae sum providentia ea quae jam acquisierat conservet, qua denique gloria ac dignitate acquisitorum copia perfruatur: quantis necesse est misera mens per horas singulas curarum stimulis exulceretur? Unde apte Dominus in expositione spinarum appellaturus divitias, praemisit aerumnas dicens: Et alii sunt qui in spinis seminantur, hi sunt qui verbum audiunt: et aerumnae saeculi, et deceptio divitiarum, et circa reliqua concupiscentiae introeuntes suffocant verbum: et sine fructu efficitur. Aerumnae inquit, saeculi, et deceptio divitiarum. Quemcunque enim supervacuus divitiarum decipit appetitus, necesse est mox curarum aerumna continuarum comitans, sive etiam praecurrens, affligat. Quid enim aerumnosius illis, qui quanto plus habent, tanto plus egent, et minus sibi ipsis habere videntur? Juxta quod poetarum quidam philargyris illudens ait: Crescit amor nummi, quantum ipsa pecunia crescit. Quantoque feliciores non solum appetitu verarum divitia
Abbreviated transcription (Latin):
utilitatis occasione perci¬
pere dignantur: quoꝵ in¬
disciplinatis. Ac duris cos¬
dib mandatũ uerbũ confes¬
tim in mundi sp̃s quasi uiȩ
tritȩ: uolucres semen eripiunt.
Sunt qui auditi uerbi &uti¬
litatem probant & deside¬
rici gustant. sed nead id qđ
ꝓbant perueniant: Alios
huuis uite aduersa terren¬
do. Alios prospera blandien¬
do retardant. : Quorum pri¬
mos dñs terre pr&rosȩ . secun¬
dos comparat spinosȩ. Ex¬
cipiuntur sane gentiles.
qui ne audire quidem uer¬
ba uitȩ merentur. Nec
mirum uideri deb& qua¬
re spinis diuitias conpara¬
uit dñs cum ille pungant.
ifte delectant: Recte enĩ
spinȩ uocantur : quia co¬
gitationũ suarũ punctio¬
nib m̃tẽ lacerant : & cum
usq ad pec catum ꝑ trahuat.
quasi inflicto uulnere cru¬
entant : S ed exceptis uiti¬
oꝵ punctionib diuitia¬
rũ cupido plurimũ m̃ tẽ
de uastat. ac securam eẽ ñ
dine. siue arte eaquȩ ñdũ
hab& adquirat. quarur¬

Expanded text:
utilitatis occasione perciutilitatis occasione percipere dignantur. Quorum indisciplinatis ac duris cordibus mandatum verbum, confestim immundi spiritus quasi vitae tritae volucres semen eripiunt. Sunt qui auditi verbi et utilitatem probant, et desiderium gustant, sed ne ad id quod probant perveniant, alios hujus viae adversa terrendo, alios prospera blandiendo retardant. Quorum primos Dominus terrae petrosae, secundos comparat spinosae. Excipiuntur sane gentiles, qui ne audire quidem verba vitae merentur. Nec mirum videri debet quare spinis divitias comparaverit Dominus, cum illae pugnant, istae delectent. Recte enim spinae vocantur, quia cogitationum suarum punctionibus mentem lacerant. Et cum usque ad peccatum pertrahunt, quasi inflicto vulnere cruentant. Sed et exceptis vitiorum punctionibus, divitiarum cupido plurimum mentem devastat, ac securum esse nodine sive arte ea quae nondum habet acquirat, qua rur
Abbreviated transcription (Latin):
tuentibus. ne ea quȩ uide¬
rant eius facta uel itine¬
ra intellegerent. sinon in
eis aliquid amplius quam
carnis oculis patebat. spiri¬
talites uell& intel legi.
Illis ergo quȩ foris sunt. ne¬
que. adꝓpinquant pedib
dñi: ut accipiant dedoc¬
trina eius: in parabolis om¬
nia fiunt: & facta scilic&
& uerba saluatoris. quia
neq: in hisquȩ operaba tur
uirtu tibus: neq: in his quȩ
predicabat archanis. eum
cognoscere dm̃ ualent. ideo¬
que adremissionẽ pecca¬
torum quȩ ꝑgratiã fidei
ipsius obtinenda ẽ. non me¬
rentus adtingere. : Hi au
tẽ qui circa uiam ubi semi¬
natur uerbum. & cũ audie¬
rint confestim uenit satanas
& aufest uerbum. quod semi¬
natũ ẽ incorda eoꝵ. & c&
nhac dñi expositione om¬
nes eoꝵ qui audire quidem
uerba salutis potuerunt.
sed ad salutẽ peruenire ne¬
queunt. distantia conp̃hen¬
ditur ⁊ Sunt namq: qui
uerbum quod audiunt. nul¬
la fide. nullo intellectu.
nulla saltim temptandȩ

Expanded text:
tuentibus ne ea quae videtuentibus ne ea quae viderent ejus facta vel itinera intelligerent, si non his aliquid amplius quam carnis oculis patebat spiritualiter vellet intelligi? Illis ergo qui foris sunt, neque appropinquant pedibus Domini, ut accipiant de doctrina ejus, in parabolis omnia fiunt, et facta scilicet et verba Salvatoris, quia neque in his quae operabatur virtutibus, neque in eis quae praedicabat arcanis, eum cognoscere Deum valent. Ideoque ad remissionem peccatorum quae per gratiam fidei ipsius obtinenda est, non merentur attingere. Hi autem sunt qui circa viam, ubi seminatur verbum. Et cum audierint, confestim venit Satanas, et aufert verbum quod seminatum est in corde eorum, etc. In hac Domini expositione omnis eorum qui audire quidem verba salutis potuerunt, sed ad salutem pervenire nequeunt, distantia comprehenditur. Sunt namque qui verbum quod audiunt nulla fide, nullo intellectu, nulla saltem tentandae
Abbreviated transcription (Latin):
derisalitaris. quod sem̃
uitȩ concipiat. & multũ
inẽ duritiȩ nocentis qđ
fructui salutis. obsistat.
t dicebat. qui hab& aures
audiendi audiat. Quoti¬
es hȩc ad moniuncula. uel
in euangelio uel in apolip¬
si iohanns int̃ponitur
Mysticum eẽ hoc quod dici¬
tur. atq: ad audiendũ
discendũq: salubre insinu¬
atur. Aures enim audi¬
endi. Aures sunt cordis
& sensus. interiores. aures
oboediendi & faciendi
quȩ iussa s̃: Illis aũ quifo¬
rissunt. inparabolis om̃a
fiunt. ut uidentes uidean¬
& non uideant. & audien¬
tes audiant & ñ intellegad¬
nequando conuertantur
& dimit tantur eis pecca¬
ta: No tandũ inhis dñi n
uerbis quia non solum ea
quȩ loquebatur : uerum
&iam quȩ fatiebat parabo¬
lȩ fuerunt. idẽ rerum sig¬
na mysticarum. cũ dicunt᷑
illi quibus in parabolis om¬
nia fiebant. neq quȩ uide¬
bant . neq: quȩ audiebant.
ad intellectũ potuisse ꝑdu¬
cere. ⁊ Quid enĩ obstar& in¬

Expanded text:
derii salutaris quod semen derii salutaris quod semen vitae concipiat, et multum inest duritiae nocentis quod fructui salutis obsistat. Et dicebat, Qui habet aures audiendi, audiat. Quoties haec admonitiuncula vel in Evangelio, vel in Apocalypsi Joannis interponitur, mysticum esse hoc quod dicitur, atque ad audiendum discendumque salubre insinuatur. Aures enim audiendi, aures sunt cordis, et sensus interiores, aures obediendi et faciendi quae jussa sunt. Illis autem qui foris sunt in parabolis omnia fiunt, ut videntes  non videant: et audientes audiant et non intelliganne quando convertantur, et dimittantur eis peccata. Notandum in his Domini verbis quod non solum ea quae loquebatur, verum etiam quae faciebat parabolae fuerunt, id est rerum signa mysticarum, cum dicuntur illi quibus in parabolis omnia fiebant, neque quae videbant, neque quae audiebant, ad intellectum potuisse perducere. Quid enim obstaret in
Abbreviated transcription (Latin):
tudinẽ fidei in uictȩ. pro
his infundam̃to bonoꝵ open
inserendam eẽ moueat
n hoc ergo loco altitudo
terrȩ. quȩ comp&ent̃ ex¬
culta sem̃ uerbi debuerat ex¬
cipere. probitas ẽ animi dis¬
ciplinis caelestib exerciti.
atq: ad auscultan dum. oboe¬
diendumq: diuinis eloquiis.
regulariter instituti. P&ro¬
sa uero loca: quȩ tenui ces¬
pite contecta sus ceptum se¬
m̃ cito germinare queunt.
sed uim radicis figendȩ non
habent. illa nimirũ s̃ precor¬
dia. quȩ nullis disciplinȩ stu¬
dis erudita. nullis tempta¬
tionũ ꝓbationib emollita.
dulcedine tantum auditi
sermonis ac promissis. cae¬
lestib: adhoram delectantur::
Sed intempore temptations
recedunt. quia cũ mom̃ta¬
neam caelestis oraculi dul¬
cedinẽ. insite . Austeritati
pretendunt. quasi locus
semini scõ deputatus. magnã
lapidum congeriem pau¬
co terre humo coeperit
Quȩ ideo adfructum ꝑ ue¬
nire iusticie non ualent
quia parum eis in ẽ desi¬

Expanded text:
tudinem fidei invictae pro tudinem fidei invictae pro his in fundamento bonorum operum inferendam esse moneat. In hoc ergo loco, altitudinem terrae quae competenter exculta semen verbi debuerat excipere, probitas est animi, disciplinis coelestibus exercitati, atque ad auscultandum obediendumque divinis eloquiis regulariter instituti. Petrosa vero loca, quae tenui cespite contecta, susceptum semen cito germinare queunt, sed vim radicis figendae non habent, illa nimirum sunt praecordia quae nullis disciplinae studiis erudita, nullis tentationum probationibus emollita, dulcedine tantum auditi sermonis ac promissis coelestibus ad horam delectantur, sed in tempore tentationis recedunt; quia cum momentaneam coelestis oraculi dulcedinem insitae sibi austeritati praetendunt, quasi locus semini sancto deputatus, magnam lapidum congeriem pauca terrae humo cooperiunt. Quae ideo ad fructum pervenire justitiae non valent, quia parum eis inest desi
Abbreviated transcription (Latin):
contigerit perut . quia in¬
probo pessimȩ cogitationis
transitu. conculcatum adȩ¬
monib rapitur : Qui recte
uolucres cȩli . siue quia cae¬
lestis spiritalis quȩ s̃ natu
pellantur : Aliud uero
cecidit suꝑ p&rosa ubi non
bebat altitudinẽ t̃rȩ : &
quõ exortus ẽ sol ex ȩstuaũ.
eo quod ñ haber& radicẽ
exaruit. Et huius mys¬
terium seminis dñs exposu¬
it. inqua ui delic& expo¬
sitione discimus. quiane¬
quaquã ipsȩ res inuna ea¬
demq: significatione semꝑ
allegorice ponantur. Nãq
p&ram duriciam proter¬
uȩ m̃tis. terram lenitatem
animȩ obedientis. solem dic̃
feruorem ꝑ secutionis seui¬
entis. cum ipse alibi solem
in bono ponat dicens. fulge¬
re iustos infuturo. quasi so¬
lem in regno patris eoꝵ.
& instructura domus spi¬
ritalis fodiendum in altũ.
Terram eiciendam & p&rã
infundam̃to doceat eẽ lo¬
candam. hoc ẽ abimo cor¬
dissinu cogitationes terre¬
nas expurgandas. & forti¬

Expanded text:
contigerit, periit, quia imcontigerit, periit, quia improbo pessimae cogitationis transitu conculcatum a daemonibus rapitur, qui recte volucres coeli, sive quia coelestis spiritalisque sunt naturpellantur. Alia autem ceciderunt in petrosa, ubi non bebat altitudinem terrae. Et quando exortus est sol, exaestuavit, et eo quod non haberet radicem exaruit. Et hujus mysterium seminis Dominus exponit. In qua videlicet expositione discimus quia nequaquam ipsae res in una eademque significatione semper allegorice ponantur. Namque petram duritiam protervae mentis, terram lenitatem animae obedientis, solem dicit fervorem persecutionis saevientis: cum ipse alibi solem in bono ponat, dicens fulgere justos in futuro quasi solem in regno Patris eorum: et in structura domus spiritalis fodiendum in altum, terram ejiciendam, et petram in fundamento doceat esse locandam, hoc est ab intimo cordis sinu cogitationes terrenas expurgandas, et forti
Abbreviated transcription (Latin):
quos dam ob deuotionẽ pi¬
& atis matrẽ suã appellauit
& fr̃s. quod differentiam.
manifestȩ iudaicam gentis
exprimit. In qua multidnõ
rebelles. non nulli sunt di¬
uina adoptione condigni.
Et dum seminat. aliud ce¬
cidit circauiam. & uener
uolucres & comeder̃ illud.
n euangelio lucȩ ita de hoc
semine scriptum ẽ. Aliud
cecidit secus uiam & con¬
culcatum ẽ. & uolucres cęli
comeder̃ illud: Quȩ cumq
ergo dns in hac parabula
exponere ipse dignatus ẽ.
pia fide suscipienda sunt . quȩ
uero tacita nr̃ȩ intellegen¬
tiȩ̃ dereliquit. aeque pia
intentione ꝑ quirenda ac
ꝑstringenda sunt breuit̃:
Semen quod cir cauiam
cecidit duplicilesura dis¬
periit : & ab itinerantib: s
scilic& conculcatũ. & auo¬
lucrib: raptum: Uia ergo
ẽ mens sedulo malarũ co¬
gitationum meatutrita atq:
are facta. ne uerbi sem̃ exci¬
pere ac̃ germinare suffici¬
at. Atq ideo quic quid bon
seminis uicinia talis uiae

Expanded text:
quosdam ob devotionem piquosdam ob devotionem pietatis, matrem suam appellavit et fratres. Quod differentiam manifeste Judaeae gentis exprimit; in qua multi Domino rebelles, nonnulli sunt divina adoptione condigni. Et dum seminat, aliud cecidit circa viam, et venerunt volucres, et comederunt illud. In Evangelio Lucae ita de hoc semine scriptum est: Aliud cecidit secus viam, et conculcatum est, et volucres coeli comederunt illud. Quaecunque ergexponere ipse dignatus est, pia fide suscipienda sunt. Quae vero tacita nostrae intelligentiae dereliquit, aeque pia intentione perquirenda, ac perstringenda sunt breviter. Semen quod circa viam cecidit duplici laesura disperiit, et ab itinerantibus scilicet conculcatum, et a volucribus raptum. Via ergo est mens sedulo malarum cogitationum meatu trita atque arefacta, ne verbi semen excipere ac germinare sufficiat. Atque ideo quidquid boni seminis vicinia talis viae
Abbreviated transcription (Latin):
Ipse dñs insequen¬
tib: hanc parabolam exponens.
semen ẽ uerbum dĩ. semi nan¬
tẽ uero se ipsum asseuerat .:
Quod uero dicit. quia ex ut
seminans adseminandum. no¬
bis querendum reliquid :
Ex iit ergo seminans ad semi¬
nandum. Quia dñs desinu
patris egrediens. uenit in
mun dum. ac uerbũ uerita¬
tis. quod apud patrem uidit.
humano generi uel ꝑse ipsũ.
ł ꝑ eos quos instituit ipse semi¬
nauit. Iuxta quod in eius lau¬
dibus dicit ambacuch. Ex¬
isti insalutem populitui. ut
sal uos facies xp̃õs tuus : Id ÷
eos quos iunctione sp̃s tui.
consecrare. actu scĩ nomins
participes facere digneris.
Uel certe exit ad seminandũ.
cum post uocatam ad fidem
suam par tem synagogȩ elec¬
tam. adcollectionẽ quoq
gentiũ. gratiȩ suȩ dona dif¬
fudit. quod ipsum &iam suo
itinere designauit. cum post
p̃dicationẽ domi habitam
admare docturus exit.
Deniq: indomo p̃dicans quos¬
dam obblas phemiȩ suȩ sce¬
lus in remissibile deseruit.

Expanded text:
Ipse Dominus in sequentibus hanc parabolam exponens, semen esse verbum Dei, seminantem vero seipsum asseverat. Quod vero dicit quia exiit seminans ad seminandum, nobis quaerendum reliquit. Exiit ergo seminans ad seminandum, quia Dominus de sinu Patris egrediens venit in mundum, ac verbum veritatis quod apud Patrem vidit, humano generi vel per seipsum, vel per eos quos instituit ipse seminavit, juxta quod in ejus laudibus dicit Abacuc, Existi in salutem populi tui, ut salvos facias christos tuos , id est eos quos unctione Spiritus tui consecrare, ac tui sancti nominis participes facere dignaris. Vel certe exiit ad seminandum, cum post vocatam ad fidem suam partem Synagogae electam, ad collectionem quoque gentium gratiae suae dona diffudit. Quod ipsum etiam suo itinere designavit, cum post praedicationem domi habitam ad mare docturus exiit. Denique in domo praedicans, quosdam ob blasphemiae suae scelus irremissibile deseruit;
Abbreviated transcription (Latin):
enim ds̃ producto fructu
mittit falcem & messem su¬
am de se cat. Quia unũ quẽq
adopera ꝑfecta ꝑduxerit.
eius temporalem uitam per
emissam sententiã incidit.
ut granum suũ ad cȩlestia
horrea ꝑducat.: Cũ igi¬
tur des ideria bona conci¬
pimus. semen interrã mit ti¬
mus. Cũ uero operari recta
incipimus. herba sumus. ⁊¬
Cũ autẽ ad ꝑfectũ boni ope¬
ris crescimus. ad spicã per¬
uenimus : Cũ in eiusdẽ ope¬
rationis ꝑfectionẽ solidam᷑.
Iam plenũ frumentũ inspica
ꝓferimus. : Nullus itaq: qui
ad bonũ ꝓpositũ adhuc in
mentis teneritudine ee con¬
frumentũ dĩ abherba in¬
cipit ut granũ fiat.: R¬
t dicebat. cui adsimila¬
bimus regnũ dĩ. Aut
cui parabolȩ conparabi¬
mus illud. Sicut granũ
sinapis quod cũ seminatũ
fuerit interra. ninus est
omnibus seminibus quȩ sun

Expanded text:
enim Deus producto fructu enim Deus producto fructu mittit falcem, et messem suam desecat, quia cum unumquemque ad opera perfecta perduxerit, ejus temporalem vitam per emissam sententiam incidit, ut granum suum ad coelestia horrea perducat. Cum ergo desideria bona concipimus, semen in terram mittimus. Cum vero operari recta incipimus, herba sumus. Cum autem ad perfectum boni operis crescimus, ad spicam pervenimus. Cum in ejusdem operationis perfectione solidamur, jam plenum frumentum in spica proferimus. Nullus itaque ad bonum propositum adhuc in mentis teneritudine esse confrumentum Dei ab herba incipit ut granum fiat. Et dicebat cui adsimilabimus regnum Dei aut cui parabolae conparabimus illud sicut granum sinapis quod cum seminatum fuerit in terra minus est omnibus seminibus quae su
Abbreviated transcription (Latin):
Semen homo iactat in terram
cum corde suo bonã intentio¬
nẽ inserit. & postquã semen
iactauerit dormit . quia iam
inspe boni operis quiescit.
N oc te uero exsurgit ac die quia
inter aduersa & prospera
proficit. & femen germ:¬
nat & crescit dum ille nes¬
cit. Quia & cum ad huc
m&iri increm̃ta sua ñ ual&
semel concepta uirtus ad
profectum ducitur. & ul¬
tro terra fructificat : quia
p̃ueniente se gratia mens
hominis spontanea ad fruc¬
tũ bom operis adsurgit .:
Seu haec eadem terra. primũ
herbam. de inde spicam. de¬
inde plenũ frum̃tũ produc̃
inspica. Herbam quippe ꝓ¬
ducere ẽ. in choationis bo¬
nȩ adhuc teneritudinẽ ha¬
bere. A dspicam uero her¬
ba ꝑuenit. Cum se uirtus
animo c̃cepta: ad ꝓfectum
boni operis ꝑ trahit. Plenũ
uͦ frum̃tũ inspica fructifi¬
cat. quando iam intantum
uirtus proficit. ut eẽ ro¬
busti & ꝑ fecti operis possit.
& cum se pro duxerit fruc¬
tus. statim mittit falcem
quõ adẽ temp: messis. Omp̃s

Expanded text:
Semen homo jactat in terram, cum cordi suo bonam intentionem inserit. Et postquam semen jactaverit, dormit, quia jam in spe boni operis quiescit. Nocte vero exsurgit ac die, quia inter adversa et prospera proficit. Et semen germinat et crescit, dum ille nescit; quia et cum adhuc metiri incrementa sua non valet, semel concepta virtus ad profectum ducitur. Et ultro terra fructificat, quia praeveniente se gratia, mens hominis spontanea ad fructum boni operis assurgit. Sed haec eadem terra primum herbam, deinde spicam, deinde plenum frumentum producit in spica. Herbam quippe producere, est inchoationis bonae adhuc teneritudinem habere. Ad spicam vero herba pervenit, cum se virtus animo concepta ad profectum boni operis pertrahit. Plenum vero frumentum in spica fructificat, quando jam in tantum virtus proficit, ut esse robusti et perfecti operis possit. Et cum se produxerit fructus, statim mittit falcem, quoniam adest tempus messis. Omnipotens
Abbreviated transcription (Latin):
d. infine ẽ nominis legenda.
sedb: beel tebub ergo baal
mus carum idẽ uir muscar
siue habens muscas interp̃¬
tatur. obsordes uidelic&
immolatici cruoris. ex
cuius exspurcissimo ritu
uel nomine. principem de¬
monioꝵ cognominabant .
Et conuocatis eis. in parabo¬
lis dicebat illis. quo modo
potest stare regnum illud.
Et sidomus suꝑ sem&ip¬
sam disꝑtiatur: non pote¬
rit domus illa stare : Non
potest regnũ & ciuitas c̃tra
se diuisa ꝑstare. sed quomo¬
do concordia paruȩ res cres¬
cunt. sic discordia maxime
dilabuntur. Si ergo sata¬
nas pugnat contrase. & de¬
mon inimicus ẽ dȩmonis.
deber& iam mundi uenisse
consummatio. nec haberent

Expanded text:
d, in fine est nominis legenda, d, in fine est nominis legenda, sed b. Beelzebub ergo Baal muscarum, id est vir muscarum, sive habens muscas interpretatur, ob sordes videlicet immolatitii cruoris, ex cujus spurcissimo ritu vel nomine principem daemoniorum cognominabant. Et convocatis eis, in parobolis dicebat illis: Quomodo potest Et si domus super semetipsam dispertiatur, non poterit domus illa stare. Non potest regnum et civitas contra se divisa, perstare. Sed quomodo concordia parvae res crescunt, sic discordia maximae dilabuntur . Si ergo Satanas pugnat contra se, et daemon inimicus est daemonis, deberet jam mundi venisse consummatio, ne haberent
Abbreviated transcription (Latin):
solimis ueniens secuta ẽ eũ.¬
dnm. sicut & ab aliis regio¬
nib iudeorũ. siue &iam gen¬
tium. Quis enim nescit. idu¬
meam. tyrum. & sydonem.
pro uincias. siue ciuitates.
fuisse gentilium. sed scribȩ
ab hierosolimis descentes blas¬
phemus illum ꝑ sequebant᷑
horrendis: Quia sic nimi¬
rum erat passionis tẽpore
futurum ut turba illum
populi iudeoꝵ. cũ palmis
ac laudib hierosoli mã ꝑdu¬
cer&. gentiles uidere desi¬
derarent. sed scribȩ & senio¬
res popđli de eius nece trac¬
tarent : Turbis ergo quȩm¬
nus eruditȩ uidebantur. dñ
semꝑ facta mirantib illi con¬
tra uel negare hȩc. uel quȩ
negare nequiuerant. sinis¬
tra inter pr&atione ꝑ uer¬
tere laborabant. quasi non
diuinitatis sed opera eent̃ in¬
mundissimi sp̃s. id est beel¬
Tebub. qui ds̃ erat acharon
N am beel quidẽ ipse ẽ baal¬
⁊ ebub aũ muscauocatur.
Nec iuxta quȩdam mendo sȩ
exemplaria .l. littera. uel

Expanded text:
solymis veniens secuta est Domsolymis veniens secuta est Dominum, sicut et ab aliis regionibus Judaeorum, sive etiam gentium. Quis enim nescit Idumaeam, Tyrum et Sidonem, provincias sive civitates fuisse gentilium? Sed scribae ab Hierosolymis descendentes blasphemiis illum persequebantur horrendis, quia sic nimirum erat passionis tempore futurum, ut turba illum populi Judaeorum cum palmis ac laudibus Hierosolymam perduceret, gentiles videre desiderarent, sed scribae et seniores populi de ejus nece tractarent. Turbis ergo, quae minus eruditae videbantur, Domini semper facta mirantibus, illi contra vel negare haec, vel quae negare nequiverant sinistra interpretatione pervertere laborabant, quasi non haec Divinitatis, sed opera essent immundissimi spiritus, id est Beelzebub, qui deus erat Accaron. Nam Beel quidem ipse est Baal, Zebub autem musca vocatur. Nec juxta quaedam mendosa exemplaria, k littera, vel
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsequunt᷑  His & enim spes
salutis adhuc si forte intel¬
lexerunt restat. illis aũ qui
nolentes intellegere ut be¬
ne agant. iniquitatẽ medi¬
tantur incubili suo. quȩ
spes saluandi ultra re man&.
cũ & hoc que prosalute an¬
mȩ suȩ recte intellegendo
ꝑceperant. de testando atq
oduis insequendo reicere con¬
tendunt : uide enim quod
sequitur.
Et scribȩ qui ab hiero¬
solimis descenderant
dicebant. quõ beel zebub
hab&. & quia in principe
demonum eicit demonia.
Nec sine causa. qui tantum
plasphemiȩ dñõ inferebanT.
ab hierosolimis descendis¬
se dicuntur. sed futurum
utiq pro tendebant eum
aciuib urbis illius. usque
ad mor tẽ eẽ ꝑsequendũ.:
Legimus qui dẽ supra quia
multa turba agalilea &¬
iudea secuta ẽ eum & ab
hiero solimis & ab idumea.
& trans ior danẽ. & qui cir¬
c tyrum & sydonẽ mul¬
titudo magna. audientes
quȩ faciebat. uenerunt ad
eum. Turba ergo ab hiero¬

Expanded text:
persequuntur. His etenim spes persequuntur. His etenim spes salutis adhuc, si forte intellexerint, restat; illis autem qui nolentes intelligere ut bene agant, et iniquitatem meditantur in cubili suo, quae spes salvandi ultra remanet, cum et hoc quod pro salute animae suae recte intelligendo perceperunt detestando atque odiis insequendo rejicere contendunt? Vide enim quid sequitur. Et scribae qui ab Hierosolymis descenderant, dicebant quoniam Beelzebub habet: et quia in principe daemonum ejicit daemonia. Nec sine causa qui tantum blasphemiae Domino inferebant, ab Hierosolymis descendisse dicuntur; sed futurum utique portendebant eum a civibus orbis illius usque ad mortem esse persequendum. Legimus quidem supra quia multa turba a Galilaea secuta est eum, et ab Hierosolymis, et ab Idumaea et trans Jordanem, et qui circa Tyrum et Sidonem, multitudo magna, audientes quae faciebat, venerunt ad eum. Turba ergo ab Hiero
Abbreviated transcription (Latin):
patria sua & indomosua. quẽ
enim exteri quasi auctorẽ ui¬
tȩ & sapientiã dĩ adire uide¬
re & audire desiderant. hunc
propinqui quasi mentis im¬
potẽ eẽ ligandum decernua:
quia enim altitu dinẽ sapien¬
tiȩ . quã audiebant . capere
non poterant. quasi alieno
eum sensu locutũ eẽ crede¬
bant. iuxta ex emplum eoꝵ
quisa cram̃tũ carnis eius man¬
ducandȩ & bibendi sanguins
non ferentes. Aiebant. Du¬
rus ẽ hic sermo. quis eumpo¬
test audire: & ꝓpt̃ ea r&ro
abierunt. &iam cñcũ illo
ambulabant. Allegorice
aũ eo quod turba ad illũ con¬
ueniente frequenti. ut furi¬
osus asuis contempnitur.
salus credentium degentib
ad probatur. & inuida iu¬
deoꝵ ꝑfidia notatur . Deqͥ¬
bus ait iohannes. In propria
uenit. & sui eum non rece¬
perunt : multum fane dis¬
tat. inter eos qui ũbum dĩ
ꝓmentis tarditate non in¬
tellegunt. & eos qui hoc
quod intellegunt. de in¬
dustria blasphemant . Ac

Expanded text:
patria sua et in domo sua. Quem patria sua et in domo sua. Quem enim caeteri quasi auctorem vitae, et sapientiam Dei adire, videre, et audire desiderant, hunc propinqui, quasi mentis impotem, esse ligandum decernunt. Quia enim altitudinem sapientiae quam audiebant capere non poterant, quasi alieno eum sensu locutum esse credebant: juxta exemplum eorum qui sacramentum carnis ejus manducandae et bibendi sanguinis non ferentes aiebant: Durus est hic sermo. Quis eum potest audire? Et propterea retro abierunt, et jam cum illo non ambulabant. Allegorice autem in eo quod turba ad illum conveniente frequenti, ut furiosus a suis contemnitur, salus credentium de gentibus approbatur, et invidia Judaeorum perfidiaque notatur. De quibus ait Joannes: In propria venit, et sui eum non receperunt . Multum sane distat inter eos qui verbum Dei pro mentis tarditate non intelligunt, et eos qui hoc quod intelligunt de industria blasphemant ac
Abbreviated transcription (Latin):
sia suo prius corde studio¬
sa ex ploratione. quic ꝗd
inerat paruitatis expurgat:
t conuenit iterum turba.
ita ut non possent neq man¬
ducare panẽ  O quam felix
occupatio saluatoris. quam
beata frequentia turbȩ con¬
fluentis. Cui tantũ studii ad
audiendũ uerbum dĩ : Tan¬
tum fuit curȩ adoptinen¬
dam salutẽ. ut auctori fa¬
lutis cum eis qui secum erat᷑
ne uescendi. quidem hora
a solatio uitȩ miseros in pen¬
dendo libera maner&. Uti¬
porib eui tantũ gratiȩ tuis
fidelib largiaris. qui docto¬
res suos assi diuĩtate discen¬
di. non solũ ab app&itu car¬
naliũ uoluptatũ. uerũ &iã
non num quã ab ipsa quoq
panis cottidiani ꝑceptione
p̃ pediant. sed quẽ turba
frequentat externa. uideam
quanti hunc pro quinquoꝵ
estimatio pendat. Sequitur.
Et cum audissent sui ex ier̃
tenere eum: Dicebant enim.
quõ infurorẽ uersus ẽ: Uere
sicut ipse dicit. alibi. non ẽ
proph&a sine honore nisi in

Expanded text:
si a suo prius corde studiosi a suo prius corde studiosa exploratione quidquid inerat pravitatis expurgat. Et convenit iterum turba, ita ut non possent neque panem manducare. O quam felix occupatio Salvatoris, quam beata frequentia turbae confluentis, cui tantum studii ad audiendum verbum Dei, tantum fuit curae ad obtinendam salutem, ut auctori salutis cum eis qui secum erant, ne vescendi quidem hora a solatio vitae miseris impendendo, libera maneret! Utiporibus aevi tantum gratiae tuis fidelibus largiaris, qui doctores suos assiduitate discendi, non solum ab appetitu carnalium voluptatum, verum etiam nonnunquam ab ipsa quoque panis quotidiani perceptione praepediant. Sed quem turba frequentat externa, videamus quanti hunc propinquorum aestimatio pendat. Sequitur, Et cum audissent sui, exierunt tenere eum, dicebant enim, quoniam in furorem versus est. Vere sicut ipse dicit alibi, Non est propheta sine honore, nisi in
Abbreviated transcription (Latin):
uersarius minister infirmat.
quanta mortalitas dñi qui
periclitari apud nos iuditi¬
um suũ. quã affectũ maluit.
Sus ceperat enim hominis
fragilitatẽ. & ideo nec has¬
partes recusauit infirmi¬
tatis humanȩ. Uoluit de¬
seri. uoluit prodi. uoluit
ab apostolosuo tradi. ut tu
asocio. desertus. A socio pro¬
ditus modefte feras. tuum
errasse iuditium. perisse
bene ficiũ. Ordinatis aũ
inmonte apłis. qui ad pre¬
dicandum euangelium
mit terentur. apte sub¬
ditur. & ueniunt addo¬
mũ. electos namq in mon¬
te apłos ad domũ reducit.
quasitacite. eos am monens
ut post acceptum aposto¬
latus gradum ad conscien¬
tiam suam redeant. & quo
ampliorẽ docendoꝵ curã
susceper̃ populoꝵ. cos soler¬
cius ipsi habitacula menti¬
um suarũ consideran dope¬
netrent. Et nequid ibi
forte quod occulti inspec¬
toris oculos offendat inue¬
niatur : Sedula examina¬
tione ꝑquirant. Sic & eñ
quisq sic ꝓximũ rite regit.

Expanded text:
versarius minister infirmat? versarius minister infirmat? Quanta moralitas Domini, qui periclitari apud nos judicium suum quam affectum maluit? Susceperat enim hominis fragilitatem, et ideo nec haspartes recusavit infirmitatis humanae. Voluit deseri, voluit prodi, voluit ab apostolo suo tradi, ut tu a socio desertus, a socio proditus, moderate feras tuum errasse judicium, periisse beneficium. Ordinatis autem in monte apostolis, qui ad praedicandum Evangelium mitterentur, apte subditur: Et veniunt ad domum. Electos namque in monte apostolos ad domum reducit, quasi tacite eos admonens ut post acceptum apostolatus gradum ad conscientiam suam redeant, et quo ampliorem docendorum curam susceperunt populorum, eo solertius ipsi habitacula mentium suarum considerando penetrent, et ne quid ibi forte quod occulti inspectoris oculos offendat inveniatur, sedula examinatione perquirant. Sic etenim quisque, sic proximum rite regit,
Abbreviated transcription (Latin):
tur. ad testantib ciuibus
ipsius quide uir tutib eius
stupenter agebant. Non¬
ne iste ẽ faber filius mariȩ
frat̃ ia cobi & ioseph. & iu¬
dȩ & symonis  Et symonẽ
chananeum. & iudam scari¬
oth. quitradidit illum:
Et hos cumadditamente po¬
suit ad diftinctionẽ symonis
p&ri. & iudȩ ia cobi. Si mon
aũ chananeus achana uico ga¬
lileȩ cognom̃ accepit.: Qđ
euangelista lucas cum inter¬
celotis. Chana quippe ze¬
lus chananeus dicitur ⁊e¬
lotes id÷ emulator : Iudas
aut scarioth aut auico in
quo ortus ẽ. aut ex tribu
isachar presagũ suȩ dam na¬
tionis uocabulũ sumpsit.:
sachar quippe quod dicitꝰ¬
ẽ merces : p̃cium proditi¬
onis insinuat. scarioth aũ
quod memoria mortis in¬
terp̃tatur. arguit eum ñ
repente ꝑsuasum ẜ medita¬
tum dutius dominicȩ tra¬
ditionis patrasse flagitium
qui non ꝑ inprudentiam.
sed ꝑ prudentiam int̃ apos¬
tolos elegitꝰ. Quanta enim
enim ẽ ueritas quam nec ad¬

Expanded text:
tur, attestantibus civibus tur, attestantibus civibus ipsius, qui de virtutibus ejus stupentes aiebant: Nonne iste est fabri filius et Mariae, frater Jacobi et Joseph, et Judae, et Simonis ? Et Simonem Chananaeum, et Judam Scarioth, qui et tradidit illum. Et hos cum additamento posuit, ad distinctionem Simonis Petri et Judae Jacobi. Simon autem Chananaeus a Chana vico Galilaeae cognomen accepit, quod evangelista Lucas cum interZelotes. Chana quippe, zelus. Chananaeus dicitur Zelotes, id est aemulator. Judas autem Scarioth, aut a vico in quo ortus est, aut ex tribu Issachar, praesagium suae damnationis, vocabulum sumpsit. Issachar quippe, quod dicitur merces, pretium proditionis insinuat. Scarioth, autem quod memoria mortis interpretatur, arguit eum non repente persuasum, sed meditatum diutius dominicae traditionis patrasse flagitium. Qui non per imprudentiam, sed per providentiam inter apostolos eligitur. Quanta enim est veritas, quam nec ad
Abbreviated transcription (Latin):
describens euangelista
matheus ita ponit. Philip¬
pus. & bartholomeus.
canus. C&eri ergo euan¬
gelistȩ in coniunctione
nominũ primũ ponunt
matheum & post ea tho¬
mam. & publicanũ eum
non adscribunt ne an¬
tiq conuersationis re¬
gelistam uiderentur. Ip
appellat. ut ubi abunda¬
uit pec catũ super habun¬
d& gratia. Et iacobũ
alphei & matheum. Iaco¬
bum alphei cum additam̃¬
to posuit. ad distinctionẽ
ia cobi us ebedei: Ipse qui in
euangeliis nominatur. fra¬
ter dñi : & in epistola ad
galatas. quia maria uxor
alphei. soror fuit mariȩ
matris dñi . quam mariam
quia isdẽ alpheus &iam cleophas ẽ dictus.
ipsi teftantur. apłi qui eum
post dñi passionẽ statim hie¬
rosolimorum ordinauer̃¬
epm̃ aecclesiȩ Thatheus aũ
ipse ẽ quẽ lucas. & in euan¬
gelio suo & inactibus apos¬
toloꝵ. iudam ia cobi nomi¬
nat. Erat enim frater
ia cobi fratris dñi. & ipse in
epistola sua scribit. Unde
&iam ipse frat᷑ dñi uocaba¬

Expanded text:
describens evangelista describens evangelista Matthaeus, ita ponit: Philippus et Bartholomaeus, canus. Caeteri ergo evangelistae in conjunctione nominum primum ponunt Matthaeum, et postea Thomam, et publicanum eum non ascribunt, ne antiquae conversationis regelistam viderentur. Ipsappellat, ut ubi abundavit peccatum, superabundet gratia . Et Jacobum Alphaei, et Thaddaeum. Jacobum Alphaei cum additamento posuit, ad distinctionem Jacobi Zebedaei. Ipse est qui in Evangeliis nominatur frater Domini, et in Epistola ad Galatas: quia Maria uxor Alphaei soror fuit Mariae matris Domini, quam Mariam quia vel idem Alphaeus etiam Cleophas est dictus ipsi testantur apostoli, qui eum post Domini passionem statim Hierosolymorum ordinavererunt Ecclesiae. Thaddaeus autem ipse est quem Lucas et in Evangelio suo, et in Actibus apostolorum Judam Jacobi nominat. Erat enim frater Jacobi fratris Domini, ut ipse in Epistola sua scribit. Unde etiam ipse frater Domini vocaba
Abbreviated transcription (Latin):
atq: inlustratus ẽ. confes¬
tim inuento fratriꝑoris of¬
ficium. propinare studuit
dics. Quẽ scripsit moyses
inlege & proph&ȩ. inuen¬
mus iħm filium ioseph ana¬
uareth. P artholo meus
syrum ẽ non ebreũ. & in¬
ter pr&catur filius suspen¬
dentis aquas. quod euiden¬
ter filium dĩ sonat. qui p̃¬
dicatoꝵ suoꝵ mentes ad cȩ¬
lestia contemplanda sus¬
pendit. ut quo celsa libe¬
corda feracius dictoꝵ suoꝵ
guttis in ebrient. Mat¬
heus donatus dicitur.
uidelic& quia magno dñĩ
munere de theloneario
ac publicano inapostoli
ẽ & euangeliste delegatꝰ
officium. Thomas abrssus
uel geminus quod ẽ gre¬
ter pr&atio eius statui con¬
gruit. Didimus & enim
recte uocari potuit. prop¬
ter dubium cor increden¬
do effectu dominicȩ resur¬
rectionis. Ab yssus id ÷
potuit iure dici. Cum
altitudinẽ dominice uir¬
tutis in resurrectione ce¬
lebrata. certa fide pene¬
trauit : Notandum sane
quod apostoloꝵ nomina

Expanded text:
atque illustratus est, confesatque illustratus est, confestim invento fratri per oris officium propinare studuit, dicens: Quem scripsit Moyses in lege et prophetae, invenimus, Jesum filium Joseph a Nazareth . Bartholomaeus Syrum est, non Hebraeum, et interpretatur, filius suspendentis aquas, quod evidenter Filium Dei sonat, qui praedicatorum suorum mentes ad coelestio contemplanda suspendit, ut quo celsa libecorda feracius dictorum suorum guttis inebrient. Matthaeus donatus dicitur, videlicet quia magno Domini munere de teloneario ac publicano, in apostoli est et evangelistae delegatus officium. Thomas, abyssus vel geminus, quod est Graeterpretatio ejus statui congruit. Didymus etenim recte vocari potuit, propter dubium cor in credendo effectu dominicae resurrectionis. Abyssus idem potuit jure dici, cum altitudinem dominicae virtutis in resurrectione celebratam certa fide penetravit. Notandum sane quod apostolorum nomine
Abbreviated transcription (Latin):
adnõ duci. & aliquando
sonum denubȩ terrificũ
ꝑcipere meruerunt. hic
ẽ filius meus dilectus ipsũ
audite. Prisca quoq. no¬
mina meritis aptissima
gestabant. Ia cob enim sup¬
plantator. io hannes in quo
ẽ gratia. uel dñi gratia:
Dicit̾ namq ille & carnis
curam dño uocante subplan¬
tare . & ipsam carnẽ herode
trucidante gauisus ẽ con¬
tempnere: Iste obamoris
p̃cipui gratiam quam uir¬
ginali georia meruerat. su¬
per re demptoris sui pectus
incena recubuit : Et an¬
dream. Et philippũ. &
bar thomeũ. & matheum.
& thomam. Andreas gre
uirilis. ab eo que: grece uir
appellatur. aner. quo ap¬
tissimo uo cabulo decoratꝰ
ille qui ad p̃dicationẽ io¬
hannis mox agnũ dĩ sequi
uidere & audire curauit.
& post modum ipsum se uo¬
cantẽ relictis omnib: sequi.
ipsi ꝑ p&uo adherere non
tardauit. Phi lippus os
lampadis siue lampadarũ
interp̃tatur : & recte quia
uocatus ad nõ lum̃ gratiȩ
quo ipse incorde accensus

Expanded text:
a Domino duci, et aliquando a Domino duci, et aliquando sonum de nube terrificum percipere meruerunt: Hic est filius meus dilectus, ipsum audite Prisca quoque nomina meritis aptissima gestabant. Jacobus enim supplantator. Joannes in quo et gratia, vel Domini gratia, dicitur. Namque ille et carnis curam, Domino vocante, supplantare, et ipsam carnem, Herode trucidante, gavisus est contemnere; iste ob amoris praecipui gratiam quam virginali gloria meruerat, super Redemptoris sui pectus in coena recubuit. Et Andream et Philippum et Bartholomaeum, et Matthaeum, et Thomam. Andreas Graeatur virilis, ab eo quod Graece vir appellatur Ἀνήρ. Quo aptissime vocabulo decoratur ille qui ad praedicationem Joannis mox Agnum Dei sequi, videre et audire curavit, et postmodum ipsum se vocantem relictis omnibus sequi, ipsi perpetuo adhaerere non tardavit. Philippus os lampadis sive lampadarum interpretatur. Et recte, quia vocatus a Domino lumen gratiae, quo ipse in corde accensus
Abbreviated transcription (Latin):
dixit. Tues p&rus & suꝑ
hanc p&ram ȩdificabo eccle¬
siam meã . Quod uero simon
ponens merorẽ. siue audiens
tristiciam inter pr&atur.
illi tẽpore congruit. quando
post resurrectionẽ uiso dño
uel mortis illius uel suȩ ne¬
gationis merorẽ deposuit
sed suȩ confestim mortis tris¬
titiam audiuit. dicente
dño. Cum aũ senueris ex¬
tendes manus tuas. & alius
te cing& & duc& quo non
uis. Et ia cobum ⁊ ebedei.
& iohannẽ fratrẽ iacobi.
Sub auditur a superiorib
uocauit adse. cumascende¬
r& in montẽ. & in posuit
eis nomina boanerges. qđ
ẽ filui tonitrui. Apte filu
tonitrui sunt cognomina¬
ti: quoꝵ unus aecelestib
intonans. uocẽ illam the¬
olegiam. quã nemo prius
edere nouerat emisit : In prin¬
cipio erat ũbũ & uerbum
erat apud dm̃. & ds̃ erat ũbũ.
& c&. quȩ tanto uirtutis
pondere grauida reliquid.
ut si aliquanti plus intonare
uoluiss&. nec ipse capere
mundus poss&. sed & ambo
sȩpe seor sum & in montem

Expanded text:
dixit: Tu es Petrus, et super dixit: Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam . Quod vero Simon, ponens moerorem, sive audiens tristitiam, interpretatur, illi tempori congruit, quando post resurrectionem, viso Domino, vel mortis illius, vel suae negationis moerorem deposuit: sed suae confestim mortis tristitiam audivit, dicente Domino: Cum autem senueris, extendes manus tuas, et alius te cinget, et ducet quo non vis . Et Jacobum Zebedaei et Joannem fratrem Jacobi Subauditur a superioribus vocavit ad se, cum ascenderet in montem. Et imposuit eis nomina Boanerges, quod est filii tonitrui. Apte filii tonitrui sunt cognominati, quorum unus e coelestibus intonans vocem illam theologicam, quam nemo prius edere noverat, emisit: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum, etc. . Quae tantae virtutis pondere gravida reliquit, ut si aliquando plus intonare voluisset, nec ipse capere mundus posset. Sed et ambo saepe seorsum et in montem