comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mulieres uiderĩt adhinnũit: ũpatientiã suã ꝓnefas scͥpt᷑ar̃ solant᷑
exemplis. S upse muliercule misere nec non miserabilis p̃ceptoris¬
sui u̾ba cantantes. Quid n nͥ semen reqͥrit ds̃ : ñ solũ pudicitiam. s ue
recundiã ꝑdid̾runt. Maioriq ꝓcacitate defendt̃ libidinẽ qͣm exercent.
habes inexercitui cuo plures succenturiatos. habes scurras iuelites.
in p̃sidiis crassos. cõptos. nitidos. clamatores. qͥ te pugnis calcibusq de-
S fendant¬
Tibi cedunt deuia nobiles. tͥ osculant᷑ diuites capd̾. Hisi titu uenisses ebrii atq
ructantes parabisũ intͣre ñ poterãt macte uirtute immo uitũs. Habes in
tes ctͣse uiros adpugnã libidinũ ꝓuocantes. lqͥa opulentus paterfami¬
ptatis lustͣ circũuolent. Me carpe. me dissice. obice cmina q̃ uolueris.
argue luxurie. ⁊ deliciar̃. Magis me amabis. si tał fuera ero enim de ar

Expanded text:
mulieres viderint, adhinniunt, et impatientiam suam, proh nefas! Scripturarum solantur mulieres viderint, adhinniunt, et impatientiam suam, proh nefas! Scripturarum solantur exemplis. Sed et ipsae mulierculae mcantantes, Quid enim nisi semen requirit Deus? non solum pudicitiam, sed etiam verecundiam perdiderunt, majorique procacitate defendunt libidinem, quam exercent. Habes praeterea in exercitu plures succenturiatos, habes scurras et velites in praesidiis, crassos, comptos, nitidos, clamatores, qui te pugnis calcibusque defendantTibi cedunt de via nobiles, tibi osculantur divites caput. Nisi enim tu venisses, ebrii atque ructantes paradisum intrare non poterant. Macte virtute, immo vitiis, habes in tes contra se viros ad pugnam libidinum provocantes. Et quia opulentus paterfamiptatis lustra circumvolent. Me carpe, me disjice, objice crimina quae volueris, argue luxuriae et deliciarum. Magis me amabis, si talis fuero, ero enim de arm
Abbreviated transcription (Latin):
bem d̃i ut ribũ panis. dñm ñ inuocauer̃. Heremias captiuitatẽ nũptians.
lapidat᷑ apopło. ananias filius atur frangebat ligneas torq̃s:⁊ infuturum
ferreas p̃parabat. Sẽꝑ Ye Υ ae rip oq̃ n taĩ. ducia pollicent᷑. ⁊ ad modicũ
placent. Amara res ẽ ueritas ⁊ qͥ eã p̃dicãt replent᷑ amaritudine. Inazimis i
est qͣm audiat sponsa xp̃i int̾ uirgines ut duas colibes. Unde upsum nom̃
inditũ est qd̃ celo digni sit qͥ coitu careãt. raro ieiunate crbrius nubece.
N n potestis implere oꝑa nuptiar̃ nͥ mulsũ icarnes inucleũ sũpseritis.
Uiribꝰ opꝰ ẽ adlibidinẽ cito caro consũpta marcescet. Holite metuere
fornicationẽ. Qui semel ĩxpo baptizatꝰ ẽ cad̾e ñ pot̾. habet n ad despu¬
mandas libidines solatia iiptiar̃. ⁊uod isicetid̃is redintegrabit uos peni¬
tentia. ⁊qͥ inbaptismate siustis hipocte. eritis inpenitentia solide fidei.

Expanded text:
 Dei, ut cibum panis, Deum non invocaverunt. Jeremias captivitatem nuntians, lapidatus a populo. Ananias filius Azur frangebat ad praesens ligneas torques, et in futurum ferreas praeparabat. Semper pseudoprophetae dulcia pollicentur, et ad modicum placent. Amara est veritas, et qui eam praedicant, replentur amaritudine. In azymis eet quam audiat sponsa Christi, inter virgines, et viduas, et caelibes unde et ipsum nomen inditum est, quod coelo digni sint, qui coitu careant. « Raro jejunate, crebrius nubite. Non enim potestis implere opera nuptiarum, nisi mulsum, et carnes, et nucleum sumpseritis. Viribus opus est ad libidinem. Cito caro consumpta marcescit 382. Nolite timere fornicationem. Qui semel in Christo baptizatus est, cadere non potest: habet enim, ad despumandas libidines, solatia nuptiarum. Quod et si cecideritis, redintegrabit vos poenitentia, et qui in baptismate fuistis hypocritae, eritis in poenitentia solidae fidei.
Abbreviated transcription (Latin):
rat. Basilides magist̃ luxurie iturpissimoꝵ cõplexuũ pꝰ tot annos ita in
iouinianũ qͣsi in euphorbiũ tͣns formatꝰ ẽ. ũlauna qͦq lingua haberet he¬
resim suã. Hulla ne fuit ĩ toto orbe ꝓuincia q̃ retiꝑet p̃coniũ uoltipta¬
tis. in qͣm coluber tortuosus inreꝑet. nͥ qͣm petͥ doctͥna supͣ pecrã fundau̾at
xp̃s Uexillũ crucis ⁊ p̃dicationis aust̾itas. idoloꝵ tẽpla destruxerat. Ereuie
luxuria penis ⁊ gutturis subutere nitit᷑ forcitudinẽ crucis. Unde ꝑisaiã

Expanded text:
rat. Basilides magister luxuriae et turpissimorum complexuum, post tot annos ita in Jovinianum, quasi in Euphorbum transformatus est, ut Latina quoque lingua haberet haeresim suam. Nulla ne fuit alia in toto orbe provincia, quae reciperet praeconium voluptatis, in quam coluber tortuosus irreperet, nisi quam Petri doctrina super petram fundaverat Christum. Vexillum crucis et praedicationis austeritas, idolorum templa destruxerat: e regione luxuria penis, ventris et gutturis, subvertere nititur fortitudinem crucis. Unde per Isaiam
Abbreviated transcription (Latin):
taceam de his quas greci ẜ a NU co ic̃. uocant :
nos ad oꝑa manuũ ꝑtinere possumus dicere. Uerbi
grã. Grã maticam. rethoricam. philosophiȩ tria ge¬
nera. phisicã. hechicã. logicam. geometricam quoq
astronomiã. astrologiam. arithineticẽ. musicam. q̃
& ipse partes philosophiȩ sunt. medicinã & iam quȩ in

Expanded text:
taceam de his, quas Graeci βαναύσους vocant, taceam de his, quas Graeci βαναύσους vocant, nos ad opera 717 manuum pertinere possumus dicere: verbi gratia, grammaticam, rhetoricam, philosophiae tria genera, physicam, ethicam, logicam, geometriam quoque, et astronomiam, astrologiam, arithmeticam, musicam, quae et ipsae partes philosophiae sunt: medicinam etiam, quae in
Abbreviated transcription (Latin):
ta conectis. ac ꝑ scripturarum latissunos campos infre¬
nis ęqui lib̾tate baccaris. suꝑ fortissima questione cui
pollicitiis ets te in consequentib responsurum. omĩno
taciusti : obliuionem simulans. ut necessitatem respon¬
sionis euaderes. Sed ego stultus ad horam tribui
quod petebas: eristimans ob laturum sponte quod
acceꝑas : & non ad monitum reddere qd̃ debebas. At̃.
Nisi fallor.: depossibilib mandatis dilata responsioẽ.
Pone gͥ ut uolueris. CR̃. Aut possibilia ds̃ mandata de¬
dit : aut in possibilia. Si possibilia: in nrã ẽ potestate ea
facere si uelimus. Si impossibilia: nec in hoc rei sumus.
si non facimus quod implere non possumus. Ae ꝑ hoc si¬
ue possibilia dedit ds̃ manclata siue in possibilia : pot̃
hõ sine peccato ẽẽ si uelit. At̃. Queso ut patient̃ audias.
Non enĩ de ad uersario uictoriam : sed contͣ mendaciũ
querimus ueritatem. Ds possibiles dedit humano in¬

Expanded text:
tis connectis, ac per Scripturarum latissimos campos, infretis connectis, ac per Scripturarum latissimos campos, infrenis equi libertate baccharis, super fortissima quaestione, cui pollicitus es te in consequentibus responsurum, omnino tacuisti, oblivionem simulans, ut necessitatem responsionis evaderes. Sed ego stultus ad horam tribui, quod petebas, existimans oblaturum sponte quod acceperas, et non admonitum reddere quod debebas. A. Nisi fallor, de possibilibus maPone igitur ut volueris. CRIT. Aut possibilia Deus mandata dedit, aut impossibilia. Si posfacere, si velimus. Si impossibilia, nec in hoc rei sumus, si non facimus, quod implere non possumus. Ac per hoc sive possibilia dedit Deus mandata, sive impossibilia, potest homo sine peccato esse, si velit. A. Quaeso ut patienter audias; non enim de adversario victoriam, sed contra mendacium quaerimus veritatem. Deus possibiles dedit humano ge
Abbreviated transcription (Latin):
ministerioꝵ : sed idem dñs. Et diuisiones oꝑationũ:
et inuna atq eadem questione: ut ꝑsuadere coneris
hominem uniuersa simul habere ñ posse. quasi aut
in uiderit aut non potuerit ds̃ p̃stare imagini & si¬
militudini suȩ. ut in omibus suo respondeat creatori.
At̃. Ego nenimius. antu qui soluta ꝓponis. & non
untellegis aliud eẽ similitudinẽ. aliud ȩqualitatẽ
Iilud pieturã hoc ẽẽ corꝑis ueritatẽ. &uerus ęquis.
corpoꝵ spatia transuolat. Pictus: parieti heret incinr¬
rii. Arriani dĩ filio ñ concedtunt.: quod tu omĩ homini
tribud iũ non audent. ꝑfectũ inxp̃o homiuem confite¬
ri: ne suscipere in eo hominis peceata cogantur. quasi
potentior sit creatio creatore. Et id ipsum filius tantũ
hominis quod filius dĩ. Aut gͥ ꝓpone alia. quibus res¬
pondeam: aut desine suꝑbire. & dagłam dõ. CR. Im¬
memor. et. sponsionis tuȩ : & dũ argumentis argumen¬

Expanded text:
ministeriorum sunt, sed idem Dominus: et diministeriorum sunt, sed idem Dominus: et dies in una atque eadem quaestione, ut persuadere coneris hominem universa simul habere 716 non posse, quasi aut inviderit aut non potuerit Deus praestare imagini et similitudini suae, ut in omnibus respondeat suo Creatori. A. Egone nimius, an tu? qui soluta proponis; et non intelligis aliud esse similitudinem, aliud aequalitatem: illud picturam, hoc esse veritatem. Verus equus camporum spatia transvolat, pictus parieti haeret in curru. Ariani Dei Filio non concedunt, quod tu omni homini tribuis. Alii non audent perfectum in Christo hominem confiteri, ne suscipere in eo hominis peccata cogantur: quasi potentior sit creatio Creatore; et idipsum filius tantum hominis, quod Dei Filius. Aut igitur propone alia, quibus respondeam; aut desine superbire, et da gloriam Deo. C. Immemor es responsionis tuae; et dum argumenta argumen
Abbreviated transcription (Latin):
dio spatio uel corruant. uel p̃ter uolant & ad optata
ꝑueniant. E lephanti tantȩ molis. & grifes in sua gra¬
uitate causentur : cur quaternis pedibus incedant:
cũ muscȩ culicesq & cã. huiuscemodi animantia sub
pinnulis senos pedes habeant. Et aliqui uermiculi
sint : qui tantis pedibus scateant. ut in numerabiles
simul motus nulla: cies cõprehendat. Dicat hec mar¬
chion & om̃s heretici qui creatoris oꝑibus inludunt:
ur̃m decretum usq ꝑueniet. ut dũ singłã calumn¬
antur manũ iniciant dõ. Cur solus ds̃ sit: cur in ui¬
derit cretturis. ut non om̃s eadem polleant maiestate.
ueg licet non dieatis. neꝙ enĩ tam insani estis ut aꝑte repiig¬
netis dõ: tamen aliis uerbis loquimini remdĩ homini
copulantes. ut sit absq peccato. quod & ds̃ ẽ. Unde
& apłs suꝑ diuersis intonans gratiis : loquitur. Diui¬
siones donationũ st̃. idem aut̃ sp̃c̃. Et diuisiones

Expanded text:
dio spatio vel corruant, vel praetervolent, et ad optata dio spatio vel corruant, vel praetervolent, et ad optata perveniant. Elephanti tantae molis, et gryphes in sua gravitate causentur, cur quaternis pedibus incedant, cum muscae, culicesque, et caetera hujuscemodi animantia sub pennulis senos pedes habeant, et aliqui vermiculi sint, qui tantis pedibus scateant, ut, innumerabiles simul motus, nulla acies comprehendat. Dicat haec Marcion et omnes haeretici, qui Creatoris operibus illudunt. Vestrum decretum hucusque perveniet, ut dum singula calumniantur, manum injiciant Deo, cur solus Deus sit, cur inviderit creaturis, ut non omnes eadem polleant majestate. Quod licet non dicatis neque enim tam insani estis, ut aperte repugnetis Deo, tamen aliis verbis loquimini, rem Dei, homini copulantes, ut sit absque peccato, quod et Deus est. Unde Apostolus super diversis intonans gratiis loquitur: Divisiones donationum sunt, idem autem Spiritus; et divisiones
Abbreviated transcription (Latin):
tum in eo quod facere ñ potuit. cr̃. sed sicut ꝑfectus ẽ: ineo
quod fecit quia facere uoluit. ĩta & in eo ꝑ quod inꝑfectus
est quia ñ fecit: ꝑfectũ ẽẽ potuisse sifacere uoluisset. at̃.
Quis enim ñ uult facere quod ꝑfectũ ẽ. aut quis non cunc¬
tis cupiat florere uirtutibus.  sitotũ requiris ab omĩb:
tollis rerũ diuersitatẽ & grãpe distantiam. & creatoris
arti ficem uarietatẽ: cuius sacro ꝓpħa sonat carmine.
Omĩa insapientia fecisti. Indignetur luciser quare lu¬
ne fulgorem ñ habeat: luna suꝑ suis defectibus & labore
causetur. cur annũ solis circulum singłis mensibus ex¬
pleat. solqueratur quid offenderit. ut lune cursu tardior
sit. Glameinus & nos homunculi: quid cause extiterit
ut homines & ñ angłi factisimus. Quamquã magister
nales creaturas ȩquo asserat iuire conditas: Ut instar
quadrigarum & curruũ de carceribus exeuntes: in me¬

Expanded text:
tum in eo, quod facere non potuit. C. Sed sicut perfectus est in eo tum in eo, quod facere non potuit. C. Sed sicut perfectus est in eo quod fecit, quia facere voluit, ita et in eo, per quod imperfectus est, quia non fecit, perfectum esse potuisse, si facere voluisset. A. Quis enim non vult facere quod perfectum est? Aut quis non cunctis cupiat florere virtutibus? Si totum requiris ab omnibus, 715 tollis rerum diversitatem, et gratiarum distantiam, et Creatoris artificis varietatem, cujus sacro Propheta sonat carmine: Omnia in sapientia fecisti . Indignetur lucifer, quare fulgorem lunae non habeat. Luna super suis defectibus et labore causetur, cur annum solis circulum singulis mensibus expleat. Sol queratur, quid offenderit ut lunae cursu tardior sit. Clamemus et nos homunculi, quid causae exstiterit, ut homines et non Angeli facti simus: quamquam magister nales creaturas aequo asserat jure conditas, ut instar quadrigarum et curruum de carceribus exeuntes, in me
Abbreviated transcription (Latin):
tum sit nescio. CR. Ignoras hanc philosophoꝵs ẽẽ sententiã.
quid paulus doceat. cR̃. Obsecrote. nonne iacobus apłs
seribit. qui in uno offendit ẽẽ eum omĩũ reũ.i At̾
Ipse locus se interpretatur. Non enĩ dixit unde ceꝑat
disputatio. qui diuitẽ pauꝑi in honorem pretulerit. reus
ẽ adulterii uel homicidii. In hoc enĩ delirant stoici. pa¬
ria contendentes eẽ pecc̃a : sed ita quoꝙ. Qui dixit. Non
mȩchaberis: dixit & ñ occides. Qd si s̃ occides mecharis
aut̃: factus ẽ trans gressor legis. Leuia enĩ leuibus: &
grauia grauibus cõꝑantur. Hec ferula dignũ uitium
gladio uindicandũ ẽ : nec gladio dignum scelus ferula
conercendũ. CR. Esto. ut nullus scõꝵ om̃s uirtutes ha¬
beat. Hoc certe dabis : in eo quod pot̃ facere si fecerit. ẽẽ
ꝑfectum. At̃. Nontenes quid supͣ direrum. &CR. Quid¬
nam illud ẽ.: At̃. Perfectum eẽ in eo quod fecit: & inꝑfec¬

Expanded text:
tum sit nescio. C. Ignoras hanc Philosophorum esse sententiam?tum sit nescio. C. Ignoras hanc Philosophorum esse sententiam?eles, sed quid Paulus doceat. C. Obsecro te, nonne Jacob apostolus scribit , qui in uno offenderit, eum esse omnium reum? A. Ipse locus se interpretatur. Non enim dixit unde coeperat disputatio, qui divitem pauperi in honore praetulerit, reus est adulterii vel homicidii. In hoc enim delirant Stoici, paria contendentes esse peccata. Sed ita: Qui dixit, non moechaberis, dixit et, non occides; quod etsi non occidis, moecharis autem, factus es transgressor legis . Levia cum levibus, et gravia cum gravibus comparantur. Nec ferula dignum vitium, gladio vindicandum est; nec gladio dignum scelus, ferula coercendum. C. Esto, ut nullus Sanctorum omnes virtutes habeat; hoc certe dabis, in eo quod potest facere, si fecerit, esse perfectum. A. Non tenes quid supra dixerim? C. Quidnam illud est? A. Perfectum esse in eo quod fecit, et imperfec
Abbreviated transcription (Latin):
quoq capiti ñ ẽẽ subiectum. Namq si patitur unum
menbrum : cõpatiuntur omĩa. Et totũ corpus: unuis
menbri dolore cruciatur. Quod dico: ita manifestius
fiet. Quam diu habemus thes aurũ istũ inuasis fictilib
& fragili carhe circundamur. immo mortali & corrup
tunc d̃s erit omĩa inom̃ĩbus: ut nonsit tantũ in salomone
sapientia. indauid animi mansuetudo: in helia & fine e
telus. in abrahã fides : inpetro cui diciũ ẽ simon ioħ̃is
amas me ꝑfecta dilectio: inelectionis uase studiũ p̃dicandi:
& incȩteris uelbina uelterna : sed totus incunctis sit. Romĩ
uirtutum choro scoꝵ numerus głetur: & sit d̃ omĩa in õib
CR̃. Hullus gͦ scõꝵ quã diu inisto corpusculo ẽ cunctas pot̾
habere uirtutes. At̃. Nullus. Quia nc̃ exparte ꝓpħamus.
& exparte cognoscimus. Nec enĩ possunt omĩa ẽẽ in homi
nibus: quia ñ ẽ in mortał filus hominis. CR. Et quomodo
lant inquibusdam. & tam̃ hoc quod legisse tedicis: ubi scͥp¬

Expanded text:
bjectum. Namque si patitur unum membrum, compatiuntur omnia, et totum corpus dolore unius membri cruciatur. Quod dico ita manifestius fiet. Quamdiu habemus thesaurum istum in vasis fictilibus, et fragili carne circumdamur, immo mortali et corruptunc Deus erit omnia in omnibus: ut non sit tantum in Salomone sapzelus, in Abraham fides, in Petro cui dictum est, Simon Joannis, amas me ? perfecta dilectio, in electionis Vase studium praedicandi, et in caeteris vel bina, vel terna; sed ut totus in cunctis sit, et omni virtutum choro sanctorum numerus glorietur, et sit Deus omnia in omnibus. CRIT. Nullus ergo sanctorum, quamdiu in isto corpusculo est, cunctas potest habere virtutes? A. Nullus, quia nunc ex parte prophetamus, et ex parte cognoscimus. Nec enim possunt omnia esse in omnibus hominibus: quia non est immortalis filius hominis. C. Et quomodo lant in quibusdam; et tamen hoc quod legisse te dicis, ubi scrip
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ ꝓbant qͣm suais fauent uitiis. Incirtulis platear̾ ootidie fictꝰ hariolus
stultoꝵ nates u̾berat ⁊ obtorto fuste dentes mordentiũ qͣtit. Hectũ de ẽ.
ne succi duo nutͥas. Post p̃coniũ tuũ ⁊ balneas q̃ uiros parit̾ i feminas
lauant omĩs inpatientia q̃ ardentt̃ pͥus libidint̃ qͣsi uerec̃die uestibꝰ
ꝓtegebat nudata ẽ & exposita:Ad̾ ante inocculto erat ñc inppatulo ẽ Oste¬
disti cales discpłos. ñ fecisti. Hoc ꝓfec̃ doctͥna tua ut peccatũ ne penitẽtiã
qͥdẽ habeat. Uirgines tue qͣs prudentissimo c̃silio qd̵ ncmo uinquã leg̾at
nec audierat ne apło dociusti. meliꝰ nub̾e qͣm uri. occuͤ. itos adultos inꝙꝑ.

Expanded text:
tem probant, quam suis favent vitiis. In circulis platearum quotidie fictus hariolus stultorum nates verberat, et obtorto fuste dentes mordentium quatit, nec tamen deenae succidiae nutrias? Post praeconium tuum, et balneas, quae viros pariter et feminas lavant, omnis impatientia quae ardentem prius libidinem, quasi verecundiae vestibus protegebat, nudata est, et exposita: quae ante in occulto erant, nunc in propatulo sunt. Ostendisti tales discipulos, non fecisti. Hoc profecit doctrina tua, ut peccata nec poenitentiam quidem habeant. Virgines tuae quas prudentissimo consilio, quod nemo umquam legerat, ne
Abbreviated transcription (Latin):
re. ut̾trario qͣs int̾dũ habeat molestias uincłm c̃iugale. lransiuimꝰ ad se-¬
cundam particionẽ inqͣ negat eos qͥ tota fide baptisma c̃secuti ft̃. dehinc
posse peccare. ⁊ dociumꝰ qd excepto d̾o om̃is creat᷑a subuitio sit. ħ qͦ uniu̾si pec¬
cauerĩt. s qͦ peccare possĩt. ⁊ similiũ ruina stantiũ metus sit. Tertio uenimꝰ
adiriunia. łqi adu̾sarũ duplex ꝓpositio fuerat. uł adphibosophos. uł addi-¬
uinar̃ scͥpt᷑ar᷑ ꝓuocantis exẽpla nos qͦq adutrũq respondimꝰ. Quarta id ẽ ex-¬
trima diuisio. ou  es ⁊ hedos dextrã ⁊ sinistrã. iustos ⁊ peccatores induos or
dines distͥbuerat uolens ostñd̾e nullã ĩt iustũ ⁊ iustũ peccatorẽ ⁊ peccato¬
rẽ eẽ distantiã. lhoc ut ꝓharet. infinita descripturis exempla c̃gesserat.
qͣsi suo sensui c̃gruentia. Cui nos q̃stioni ⁊ argum̃tis ⁊exemplis respondi¬

Expanded text:
e contrario quas interdum habeat molestias vinculum conjugale. Transivimus ad see contrario quas interdum habeat molestias vinculum conjugale. Transivimus ad secundam partitionem, in qua negat eos, qui tota fide baptisma consecuti sunt, deinde posse peccare. Et docuimus, quod, excepto Deo, omnis creatura sub vitio sit, non quod universi peccaverint, sed quod peccare possint, et similium ruina, stantium metus sit. Tertio venimus ad jejunia, et quia adversarii duplex propositio fuerat, vel ad philosophos, vel ad divinarum Scripturarum provocantis exempla, nos quoque ad utramque respondimus. Quarta, id est extrema divisio, oves et haedos, dexteram, et sinistuerat, volens ostendere, nullam inter justum et justum, peccatorem et peccatorem esse distantiam. Et ut hoc probaret, infinita de Scripturis exempla congesserat, quasi suo sensui congruentia, cui nos quaestioni, et argumentis, et exemplis respondi
Abbreviated transcription (Latin):
mi psalmi qͥbꝰ misticũ erudim᷑ alfabetũ. ꝑ quindecĩgͣdus usq illuc ꝑueni¬
mus ut possimꝰ can̾e. Ecce nc̃ benedicite dñm om̃s serui dñi. qͥ statis ĩdemo
dñi inatriis domus di nr̃i. Quare due ⁊semis tͥbus tͥnsiorda nen habitant. uͥ¬
plurima st̃ ium̃ta. inouẽ ⁊ semis reliq uł expellũt pͥstinos habicacores de
sedibis suis uł cũ ipsis habitãt. Cir leuitica tͥb partẽ ttra ñ acce̾pit. s dñs
pontifex solus ingris᷑. Quare reliqͥ sacdoces lineis tantũ utuntur uestibꝰ. iñ hñt
tes. ⁊ plustra. ibnues accipiũt. maioris ardinis. ipsi gesant archã dñ hum̾is suis.
seuerãt uirgines. Cur laborãt uidue. Cur marite se c̃tinent. Peccemꝰ om̃s¬
tes gurgitũ. ⁊ spumeos fluctꝰ ⁊nauẽ uł insublime subrectã uł in ima p̃cipi¬
DIAUTI Ñ. apłi de huicemodi q̃stionib disputantis singłis oppositi onibus
responsũ ẽ. Singłaris qͦq litat᷑a uenit ĩmediũ q̃ uirgines fuerĩt. q̃ uniui

Expanded text:
mi psalmi, quibus mysticum erudimur 378 alphabetum, per quindecim gradus usque illuc pervenimus, ut possimus canere: Ecce nunc benedicite Dominum, omnes servi Domini. Qui statis in domo Domini, in atriis domus Dei nplurima sunt jumenta, et novem et semis, reliquae vel expellunt pristinos habitatores de sedibus suis, vel cum ipsis habitant? Cur Levitica tribus in terra partem non pontifex solus ingreditur? Quare reliqui sacerdotes lineis tantum utuntur vestibus, et non htes plaustra et boves accipiunt: majoris ordinis gestant arcam Domini humeris suis. perseverant virgines? quid laborant viduae? cur maritatae se continent? Peccemus omtes gurgitum, et spumosos fluctus, et navim, vel in sublime subrectam, vel in ima praecipiρικοπὴ Apostoli, de hujuscemodi quaestionibus disputantis, singulis oppositionibus responsum est. Saecularis quoque litteratura venit in medium, quae virgines fuerint, quae uni
Abbreviated transcription (Latin):
percata multa rep̾hendit. ⁊ alit̃ ĩhis qͥbꝰ sacͣm̃ta asecłis ignorata disse¬
ruit. Alit̃ ĩtito itimotheo. alit̾ ĩ paulo. Certe ĩt̾ natos mulierũ ñ fuit
maior ioħe baptista. Ubi aut̃ maior dr̃ nec ẽẽ ẽ. ut cet̾os habuerit
minores. Et qͥ minimꝰ ẽ. inqͥd ĩregno celoꝵ maior ẽ illo. Uides ergo

Expanded text:
peccata multa deprehendit, et aliter in his, quibus sacramenta a saeculis ignorata dissepeccata multa deprehendit, et aliter in his, quibus sacramenta a saeculis ignorata disseruit: aliter in Tito et Timotheo, aliter in Paulo. Certe inter natos mulierum non surrexit major Joanne Baptista. Ubi autem major dicitur, necesse est ut caeteros habuerit minores. Et, Qui minimus est in regno coelorum, major est illo. Vides ergo,
Abbreviated transcription (Latin):
ponat num̾ũ ⁊ sic gͣdatĩ ad maiora conscendat. Uerbi gra ut dicat ali¬
quẽ fuisse annoꝵ qͥnq ⁊ septuaginta ⁊ centũ nec tñ qͥnq iseptuagĩ¬
ta plura pot̾unt eẽ qͣm centũ. quia pͥora s̃ nominatadin accipis in
bonam partẽ diu̾sitatẽ num̾i centũ ⁊ sexaginta tͥginta nec ĩmalã
partẽ accipies ⁊ idẽ uitiũ erit seminis qd secꝰ uiã cecidit: ⁊ suꝑ petras
tum fuit ꝓduabꝰ rebꝰ sex species num̾are p̾sertĩ cũ ũmatheo. ⁊ inmar¬
cho. ⁊ luca. narrata parabola saluator semꝑ intulerit. qͥ habet aures
audiendi audiat. Ubi nichil c̃ qd̃ intͥns ecꝰ lateat. frust᷑ ad intelligẽ¬
tiã misticã ꝓuocem᷑. Si aut pat̾ ⁊ filiꝰ mansionc̃ faciũnt apud credẽ¬
tes. ⁊ ibi xp̃c hospes ẽ. ibi nich de eẽ estimas puto qdꝰ alit̾ ap̃s habita¬
uerit incorinthiis alit̃ inephesiis. hoc ẽ alit̃ ĩhis apd̃d qͦs paulus aplłi

Expanded text:
dat. Verbi gratia, 367 ut dicat aliquem fuisse annorum quinque et septuaginta et centum, nec tamen quinque et septuaginta plura poterunt esse quam centum, quae priora sunt nominata. Si non accipis in bonam partem diversitatem numeri centum et sexaginta et triginta, nec in malam partem accipies: et idem vitium eritstultum fuit pro duabus rebus sex species numerare, praesertim cum in Matthaeo et in Marco et in Luca narrata parabola, Salvator semper intulerit: Qui habet aures audiendi, audiat . Ubi nihil est quod intrinsecus lateat, frustra ad intelligentio in credentibus. --Si autem Pater et Filius mansionem faciunt apud credentes, et ubi Christus hospes est, ibi nihil deesse existimas, puto quod aliter Christus habitaverit in Corinthiis, aliter in Ephesiis; hoc est aliter in his, apud quos Paulus apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
int̾fecerit nolens.: upse urbes sac̾dotales st̃. Rogare libet figitiuos istos inter
hircos tuos an int̾ oues nr̃as colloces. Si hirci eẽnt occid̾ent᷑. ut homidcide ce¬
neri. nec ministror̃ di ĩ trarent ciuitates. Si oues dixeris. utiq: ñ er̃ tales oues
neas adextris eẽ. uer̃ ñ stare s fug̾e donec moriat᷑ sacdos magnus iͣ in.
ferna descendens liberet animas fugitiuor̃. Gabaonite occurr̃t filiis isrł ice

Expanded text:
interfecere nolentes: et ipsae urbes Sacerdotales sunt. Rogare libet, fugitivos istos inter hircos tuos, an inter oves nostras colloces? Si hirci essent, occiderentur ut homicidae caeteri, nec ministrorum Dei intrarent civitates. Si oves dixeris, utique non erunt tales oves, neas: a dextris esse, verum non stare, sed fugere, donec moriatur Sacerdos magnus, et ad inferna descendens, liberet animas fugitivorum. Gabaonitae occurrunt filiis Israel, et
Abbreviated transcription (Latin):
blari sed audacter om̃s in crepare: aut si sacerdos
& doctor ñ solum serui dĩ sed int̾ seruos eius prin¬
cipalem tenent locum: frustra seruis dĩ blanditias
& dulcedines reseruasti: cũ hoc ꝓpriȩ hereticoꝵ.
sit : & eoꝵ qui deciꝑe cupiunt audientes. Dicente
da ẽ: adulatio. Pulchreq adulator apud philoso¬
phos: definitur blandus inimicus. Ueritas amara
ẽ: rugose frontis. ac tristis. offenditq correptos.
Vnde & apłs loquitur. Inimicus uob̃ factussum.
ueritatem dicens uobis. a & comicus. Obsequium ami¬
cos: ueritas odium parit. Qua ꝓpt̃ & pascha : cum
amaritudinib comedimnus. E tuas electionis: docet pascha
celebrandum inueritate & sinceritate. Ueritas in nob̾sit:¬
& sinceritas & amaritudo ilico consequetur. Lei
regi. quis xpĩanoꝵ possit audire.si enĩ non unus. nec
pauci. Hec multi. sed om̃s reguntur ꝓpria uoluntate.
ubi erit auxiliũ dĩ.. & quomodo illud exponas. ad nõ

Expanded text:
ulari, sed audacter omnes increpare; aut si sacerdos ulari, sed audacter omnes increpare; aut si sacerdos et doctor, non solum servi Dei, sed inter servos ejus principalem tenent locum, frustra servis Dei blanditias et dulcedines reservasti, cum hoc proprie haereticorum sit, et eorum qui decipere cupiunt audientes, dicente da est adulatio. Pulchreque adulator apud philosophos definitur blandus inimicus. Veritas amara est, rugosae frontis ac tristis, offenditque correptos. Unde et Apostolus loquitur: Inimicus vobis factus sum, veritatem dicens vobis ? Et Comicus: Obsequium amicos, veritas odium parit. Quapropter et Pascha cum amaritudinibus comedimus, et vas electionis docet Pascha celebrandum in veritate et sinceritate ; veritas in nobis sit sinceritas, et amaritudo illico consequetur. 27. regi, quis Christianorum potest audire? Si enim non unus, nec pauci, nec multi, sed omnes reguntur propria voluntate, ubi erit auxilium Dei? Et quomodo illud exponis? A Domino
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ feminis in cubilibus suis. & absque uiroꝵ frequen¬
tia . & congregatione turbarum: Gerum tudonas
quod licet. Utquod uerecunde facere debeant & ab¬
sq ullo arbitro: magistri auctoritate ꝓclament.
de orẽ suo: sed semꝑ quod dulce ẽ & suaue debere
ꝓferre: &x quasi alius sit seruus dĩ alius doctor & sacerdos
eccłiȩ: Oblitus prioris sententiȩ. ponis in aliotitulo. xxciii.
Sacerdotem siue doctorem. omĩũ actũs speculari debe¬
Nec semel dixisse contem ꝑtus: id ipsum replicas & in¬
culcas. axxi. Sacerdotem siue doctorem: nemini ad¬
ulari debere : sed audentent̾ om̃s corripere ne & se &
eos qui eum audunt ꝑdat. Tantam ne ẽẽ in uno oꝑe
dissonantiam. ut quid prus dixeris nescias. a sienĩ
seruus dĩ nichil amarũ de suo debet ore ꝑferre.
sed semꝑ quod dulce & suaue ẽ. aut sacerdos & doc¬
fiducialiter debent corriꝑe peccantes. & nulli ad¬

Expanded text:
esse feminis in cubiculis suis, et absque virorum frequenesse feminis in cubiculis suis, et absque virorum frequentia et congregatione turbarum? Verum tu donas quod non licet; ut quod verecunde facere debeant, et absque ullo arbitro, magistri auctoritate proclamentde ore suo, sed semper quod dulce est et suave debere proferre; et quasi alius sit servus Dei, alius doctor et sacerdos Ecclesiae, prioris oblitus sententiae, ponis in alio titulo , sacerdotem sive doctorem omnium actus speculari debeNec semel dixisse contentus, idipsum replicas, et inculcas sacerdotem sive doctorem nemini adulari debere, sed audenter omnes corripere, ne et se et eos qui eum audiunt, perdat. Tantane est in uno opere dissonantia, ut quid prius dixeris nescias? Si enim servus Dei nihil amarum de suo debet ore proferre, sed semper quod dulce et suave est: aut sacerdos et docfiducialiter debent corripere peccantes, et nulli ad
Abbreviated transcription (Latin):
tias tuas parumꝑ discutere : ut intelligant sectatores tui:
quã diuinũ inte mirentur ingeniũ. Dicis sine pecc̃o
ẽẽ ñ posse : nisi qui scientiam legis habuerit. ꝑ quod mag¬
nam partem xpĩanoꝵ excludis aiusticia. & qui pre¬
dicatores inpeccantiȩ : om̃s ꝓpeccatores ẽẽ ꝓnuntias.
Q uotus enĩ quisq apĩanoꝵ habet legis scientiam.
quã in multis doctorib eccłiȩ aut raro aut difficult̃
in uenias.  Herũ tu tante es liberalitatis. & fauo¬
rem tibi apud amazonas tuas concilias. ut in alio loco
scripseris. ax̃g. Scientiam legis &iam feminas ha¬
bere debere : cũ apłs doceat tacendum ẽẽ mulierib
ineccłia: & siquid ignorant domi uiros suos debere
consulere. Nec sufficit tibi dedisse agmini tuo scien¬
tiam scripturarum : nisi earum uoce & canticis de¬
lecteris. Iungis enĩ & ponis intitulo : quod & feminȩ
dõ psallere debeant. Quis enim ignorat psallendũ

Expanded text:
tias tuas parumper discutere, ut intelligant sectatores tui, tias tuas parumper discutere, ut intelligant sectatores tui, quam divinum in te mirentur ingenium. Dicis, Sine peccato esse non posse, nisi qui scientiam legis habuerit, per quod magnam partem Christianorum excludis a justitia, et qui praedicator es impeccantiae, omnes prope peccatores esse pronuntias. Quotus enim quisque Christianorum habet legis scientiam, quam in multis Doctoribus Ecclesiae; aut raro, aut difficulter invenias? Verum tu tantae es liberalitatis, 722 ut favorem tibi apud Amazonas tuas concilies, ut in alio loco scripseris, Scientiam legis etiam feminas habere debere: cum Apostolus doceat esse tacendum mulieribus in Ecclesia; et si quid ignorant, domi viros suos debere consulere . Nec sufficit tibi dedisse agmini tuo scientiam Scripturarum, nisi earum voce et canticis delecteris. Jungis enim et ponis in titulo, Quod et feminae Deo psallere debeant. Quis enim ignorat psallendum
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc enĩ quod ꝓposuisti. posse hominem sine peccato
eẽ siuelit: aut uerum ẽ aut falsum. Si uerũ ẽ. osten¬
dit quis fuerit. Si falsum. quicquid falsũ ẽ. fieri ñqͣ
potest. Herũ hȩc quasi explosa taceantur. & inscrinio¬
lis urĩs tantũ musitent: publicã faciem formidantia
est. Ita dum tarat: ut habeas potestatem refellendi.
& querendi siquid uolueris. cr̃. Audiam pacienter.
Non enĩ dicam libenter. Et mirabor ingenium. cuiꝰ¬
magis stupeo falsitatem. At̃. Utrũ falsa sunt anue¬
ra quȩ dicturussum: cũ audieris tunc ꝓbabis. cr̃.
Loquere ut us. Al ichi decretũ ẽ si respondere non potue¬
ro: magissilere. quã mendatio ad quiescere. At. Quid
interẽ. utrum te tacentem an loquentem suꝑem. &
uixta ꝓthei fabulam uigilantẽ. capiã andormientẽ.
cũ dixeris quȩ uolueris: audies quȩ nequaquã uelis.
Neritas enĩ laborare potest. Uinci ñ potest. Libet senten¬

Expanded text:
Hoc enim, quod proposuisti, posse hominem sine peccato Hoc enim, quod proposuisti, posse hominem sine peccato esse si velit, aut verum est, aut falsum est. Si verum est, ostende quis fuerit: si falsum; quidquid falsum est, numquam fieri potest. Verum haec quasi explosa taceantur, et in scriniolis vestris tantum mussitent, publicam faciem formidantia.est, ita dumtaxat, ut habeas potestatem refellendi et quaerendi si quid volueris. C. Audiam patienter, non enim dicam libenter; et magis mirabor ingenium, cujus stupeo falsitatem. A. Utrum falsa sint an vera quae dicturus sum, cum audieris tunc probabis. C. Loquere ut vis, mihi decretum est si respondere non potuero, magis silere, quam mendacio acquiescere. A. Quid interest utrum te tacentem, an loquentem superem, et juxta Protei fabulam vigilantem capiam, an dormientem? C. Cum dixeris quae volueris, audies quae nequaquam velis. Veritas enim laborare potest, vinci non potest. A. Libet senten
Abbreviated transcription (Latin):
probatur posse hominẽ eẽ sine peccato. & maculam non
habere. At. Non intelligis quid ꝓposueris. Neq enĩ
homo potest eẽ sine peccato. quod tua habet sententia:
sed potest siuoluerit ds̃ seruare hominẽ sine peccato:
& in maculatũ sua mĩa custodire. Hoc & ego dico. qd
cuncta dõ possibilia sunt. Homini aut̃ ñ quicquid uo¬
luerit possibile ẽ: et marime id eẽ: quod nullam habe¬
re legeris creaturã. CR̃. Nondico hominem eẽ sine pecc̃o
quod tibi forsitan in possibile uideatur: sed posse eẽ siue¬
lit. Aliud ẽ enim eẽ: aliud posse. Esse querit exemplũ:
posse ostendit imꝑũ ueritatẽ. At. Nugaris. Nec memi¬
nisti illius ꝑuerbii. Actũ negas. & in eodem ceno uolutaris.
Immo laterẽ lauas. Proquo nichil aliud audies: nisi
hoc quod omĩb patet. Rem te uelle sirmare: quȩ nec
est nec fuit. & forsitan nec futura ẽ. Atq ut ipso uer¬
tionis ostendam: eẽ posse te dicere. quod eẽ ñ possit.

Expanded text:
peccato, et maculam non habere. A. Non intelligis, quae proposueris. Neque enim homo potest esse sine peccato, quod tua habet sententia; sed potest, si voluerit Deus, hominem servare sine peccato, et immaculatum sua misericordia custodire. Hoc et ego dico, quod Deo cuncta possibilia sunt. Homini autem non quidquid voluerit possibile est; et maxime id esse, quod nullam legeris habere creaturam. C. Non dico hominem esse sine peccato, quod tibi forsitan possibile videtur; sed posse esse si velit. Aliud est enim esse, aliud posse. Esse, quaerit exemplum; posse, ostendit imperii 721 veritatem. A. Nugaris, nec meministi illius proverbii: « Actum ne agas; et in eodem coeno volutaris, immo laterem lavas. » Pro quo nihil aliud audies, nisi hoc, quod omnibus patet: rem te velle firmare, quae nec est, nec fuit, et forsitan nec futura est. Atque ut ipso vertionis ostendam, esse posse, te aio dicere, quod esse non possit.
Abbreviated transcription (Latin):
me leuas. qͣntũ israscent᷑ qͦs ꝓpt̃ leue cotidianũ qͦq peccatũ ĩ ext̾io¬
res tenebras retrusisti. Si aut inꝑsecutione qͥ suffocat᷑. ⁊ qͥ decolatur
⁊qͥ fugerit ⁊ qͥ ĩcarcerẽ retrusus obierit. inuariis lucte gen̾ibꝰ una
corona uictorie ẽ: ⁊ hoc ꝓ nob facit. Imartire ti uoluntas exqͣ ipsa morᷤᷤ
nascit᷑ coronat᷑. Meũ ẽ oponere me gentiliũ furori ⁊ dñm nr̃m ne-
gare. Iam milloꝵ arbitͥo ẽ. aut decollare. aut urere. aut retrude in

Expanded text:
me elevas, quantum irascentur, quos propter leve quotidianumque peccatum, in exteriome elevas, quantum irascentur, quos propter leve quotidianumque peccatum, in exteriores tenebras retrusisti. Si autem in persecutione, qui suffocatur, et qui decollatur, et qui fugerit, et qui in carcerem retrusus obierit, in variis luctae generibus una corona victoriae est, et hoc pro nobis facit. In Martyre enim voluntas, ex qua ipsnascitur, coronatur. Meum est, opponere me gentilium furori, et Dominum non negare. Jam in illorum arbitrio est, aut decollare, aut urere, aut recludere in
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ioues ⁊ hedos fuisse c̃uincimꝰ. ⁊ inuno atq eod homine alios ad extristͥs
stecisse. asinistris. Ab adã enĩ usq ad moy sen. mors suꝑ om̃s homines
domina᷑ ẽ eciã suꝑ eos qͥ ñ peccauert̃ ĩsimilitudinẽ p̃uaricatiois adam.¬
De eo aũt qd̾ nit̾is ad ꝓbare c̃uiciũ ⁊ homicidiũ racha ⁊ adult̾iũ iotio¬
sũ sermonẽ ⁊uĩpietatẽ uno suplicio repensari id isupͣ tͥ responsũ ẽ.
inc̃ breuit̃ respondebo. aut peccatorẽ te negabis ut ñ sis reꝰ gehẽne.
aut sipeccator fueris. etiã deleui cͥmine deduc̾is ad tartarũ. Os qd̾ mẽ-
Om̃is i homo mendax. ut sit solus d̾s uerax. ut iustificet᷑ insermo¬
nibus t̾uis. ⁊ uincat cũ iudicau̾it. Aut gͥ homo ñ eris ne mendax sis.
aut si qi homo es mendax fueris. cũ parricidis ⁊ adultis punieris. Hul¬
la ẽ n ĩt peccata diu̾sitas. m̃ tͥ habebt̃ tantas gr̃as qͦs de humili ĩ subli¬

Expanded text:
imus fuisse, et in uno atque eodem homine, alios a dextris Dei stetisse, alios a sinistris. Ab Adam enim usque ad Moysen, mors super omnes dominata est, etiam super eos qui non peccaverunt: in similitudinem praevaricationis Adamd niteris approbare, convicium et homicidium, raca et adulterium, et otiosum sermonem, et impietatem uno supplicio repensari, jam et supra tibi responsum est, et nunc breviter respondebo. Aut peccatorem te negabis, ut non sis reus gehennae: aut si peccator fueris, etiam de levi crimine duceris ad tartarum. Os, inquit, omnis enim homo mendax , ut sit solus Deus verax, et justificetur in sermonibus suis, et vineat cum judicaverit . Aut igitur homo non eris, ne mendax sis: aut si quia homo es, mendax fueris, cum parricidis et adulteris punieris. Nulla est enim inter peccata diversitas: et non tibi habebunt tantas gratias quos de humili in subli
Abbreviated transcription (Latin):
ut non in partib sed ingenere : hoc ẽ nequaꝗͣ in singuł
rebus: sed in conditionis & arbitrũ intellegant potes¬
tate CR̃. Non ẽ ita ut autumas: sed ame utrũq
dicitur. Ut et dĩ gr̃ẽ sit quod tales conditi sumus.
& ꝑ singula oꝑa illius amminiculo fulciamur. At̃.
Constat gͦ internos in bonis oꝑibus post propͥam uo¬
luntatem. dĩ nos niti adiutorio. in malis. diaboli.Cñ.
Constat: & suꝑ hoc null a contentio ẽ. t̃. male gͥ senti¬
unt. qui ꝑ singulas ros quas agimus. dĩ auferunt
adutorium. Et illud qd̃ psalmista canit. Nisi dñs
edificauerit domum. in uanũ laborauerunt. qui
edificant eam. Nisi dñs custodierit ciuitatem in ua

Expanded text:
ut non in partibus, sed in genere, hoc est, nequaquam in singulis ut non in partibus, sed in genere, hoc est, nequaquam in singulis rebus, sed in conditione arbitrii intelligant potestatem. C. Non est ita ut autumas, sed a me utrumque dicitur, ut et Dei gratiae sit, quod tales conditi sumus, et per singula opera illius adminiculo fulciamur. A. Constat ergo inter nos, in bonis operibus post propriam voluntatem, Dei nos niti auxilio, in malis diaboli. C. Constat, et super hoc nulla contentio est. A. Male ergo sentiunt, qui per singulas res quas agimus, Dei auferunt adjutorium, et illud quod Psalmista canit: Nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laborant qui aedificant eam. 699 Nisi Dominus custodierit civitatem
Abbreviated transcription (Latin):
rie g posse hominem sine peccato eẽ si uelit cũ
dĩ grã. Honsolũ fatebor: sed & libere ꝓclamabo. At̃.
Errat gͦ qui dĩ grãm tollit as cR. Errat. Qum potuis
arbitrandus ẽ impius. cũ d̃ĩ nutu omĩa gub̾nentur:
et hoc quod sumus & habemus appetitũ ꝓpͥȩ uoluntad̃.
dĩ conditoris sit bũficiũ. It enim liberũ possideamus
arbitrium. & uel ad bonã uel ad malam partem decli¬
nemus ꝓpria uoluntate : eius ẽ gr̃ȩ qui nos ad ima¬
O crithobole dubium ẽ : exeuis cuncta pendere udicio
qui creator ẽ. omĩũ : & quicquid habemus illius bene¬
ficio deputandum. Sed quęro. Hoc ipsum qõ dĩ asseris
gr̃e : ad conditionis referas beneficiũ. an insingulis
reb putez eẽ quas gerimus. Nt scilicet illius in om̃ib
utamur auxilio : an semel abeo liberi arbitrii conditi:
nrã uoluntate uel uirib againus quod uoluiis.
Noui enĩ plerosq urm̃ ita ad dĩ cuncta referre grãm:

Expanded text:
ris ergo, posse hominem sine peccato esse, si velit, cum ris ergo, posse hominem sine peccato esse, si velit, cum Dei gratia? C. Non solum fateor; sed et libere proclamo. A. Errat ergo qui Dei gratiam tollit? C. Errat. Quin potius arbitrandus est impius, cum Dei nutu omnia gubernentur, et hoc quod sumus et habemus appetitum propriae voluntatis, Dei conditoris sit beneficium. Ut enim liberum possideamus arbitrium, et vel ad bonam, vel ad malam partem declinemus propria voluntate; cujus est gratiae, qui nos ad imao Critobule, dubium est, ex ejus cuncta pendere judicio, qui creator est omnium, et quidquid habemus, illius beneficio deputandum. Sed quaero, hoc ipsum quod Dei asseris gratiae, utrum ad conditionis referas beneficium, an in singulis rebus putes esse quas gerimus, ut scilicet illius in omnibus utamur auxilio; an semel ab eo liberi arbitrii conditi, nostra voluntate vel viribus agamus quod volumus? Novi enim, plerosque vestrum ita ad Dei cuncta referre gratiam,
Abbreviated transcription (Latin):
to posse ẽẽ si uelit : non ut quidam maledici: calum¬
niantur absq dĩ grã : quod etiam cogitasse sacrilegũ
est. sed simplicit̃ posse si uelit: ut sub audiatur cũ dĩ
grã. At tieos. Ergo & maloꝵ inte oꝑum auctorẽ
dñs.C Rit̃. Hequaquam ita ut estimas. Sed
siquis in meboni habeo: illo suggerente & adiuuante
cõpletur. At. Non de natura quęro: sed deactu. ͥs
enim dubitat dm̃ omĩũ creatorẽ. a hoc mͥ responde¬
et dĩ. Ut ego operer: & ille aduiuet. At̃. Et qͦmͦ
CR. Aliror attice cur erroris alieni ame causã
racionemq flagites: & id queras quod scriptum
ñ ẽ : cũ ꝑ spicuũ sit quid scripserim. Dixi posse¬
hominẽ sine peccato eẽ si uelit. Num quid addidi
absꝙ ãi gr̃ã. AT̃. sed ex eo qd̃ non addidisti: ui¬
deris negare.CR.. Immo ereo quod ñ negaui:
dirisse estimanduesum. Hleq enĩ quic quid ñdi¬
enmus. negare arbitrandi sumus. t. Confite¬

Expanded text:
to posse esse, si velit, non ut quidam maledici calumto posse esse, si velit, non ut quidam maledici calumniantur, absque Dei gratia quod etiam cogitare sacrilegium est, sed simpliciter posse, si velit, ut subaudiatur cum Dei gratia. A. Ergo et malorum in te operum auctor est Deus? C. Nequaquam ita ut autumas. Sed si quid in me boni habeo, illo suggerente et adjuvante completur. A. Non de natura quaero, sed de actu. Quis enim dubitat Deum omnium Creatorem? Hoc mihi respondeet DC. Miror, Attice, cur erroris alieni a me causam rationemque flagites, et id quaeras quod scriptum non est, cum perspicuum sit quod scripserim. Dixi hominem sine peccato esse posse, si velit. Numquid addidi, absque Dei gratia? A. Sed ex eo quod non addidisti, videris negare. C. Immo ex eo quod non negavi, dixisse existimandus sum. 698 Neque enim quidquid non dicimus, negare arbitrandi sumus. A. Confite
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ̃ non audere defendẽ: qd̃ bonum ꝑ certo noueris.
Qui minas. in uiriam. pauꝑtatem. ferre non possu¬
re ꝑfidiam discere: cum ueram fidem. meȩ xp̃c re¬
liquerit uoluntati. ExPLiC̃ PRoLOGIS. Incis it
crtihobole. uerũ ẽ qd ete scriptum audio. posse
hominẽ sine peccato ẽẽ si uelit & facilia clĩ esse
precepta. CRTTOBOLUS. U erum attice. sed ñ
eodem sensu abemulis accipitur : quo a me dic¬
tum ẽ. Atticos. Quid enĩ ambiguitatis indicto ẽ. ut
diuerse intellegentiȩ tribuatur occasio. Hec quero ut
de utroq parit̾ respondeas. Ouo enĩ ate ꝓposita sunt.
U nũ posse hominẽ sine peccato eẽ si uelit : alterum faci¬
lia dĩ ẽẽ precepta. Licet gͦ simul dicta sint: tamen ꝑ
partes singulas disserantur. Ntquors una uidetur
sidet᷑ : nulla sit insententiarum duersitate contentio.
CRITHOBOLUS. Ego attice dixi hominẽ absq pecca¬

Expanded text:
quam non audere defendere, quod bonum pro certo noveris. quam non audere defendere, quod bonum pro certo noveris. Qui minas, injuriam, paupertatem ferre non possure perfidiam discere, cum veram fidem meae Christus reliquerit voluntati. LIBER PRIMUS. 697 1. Critobule, verumne est quod a te scriptum audio: Posse hominem sine peccato esse si velit: et facilia Dei esse praecepta? CRITOBULUS. Verum, Attice, sed non eodem sensu ab aemulis accipitur, quo a me dictum est. A. Quid enim ambiguitatis in dicto est, ut diversae intelligentiae tribuatur occasio? Nec quaero ut de utroque pariter respondeas. Duo enim a te proposita sunt. Unum, posse hominem sine peccato esse, si velit: alterum, facilia Dei esse praecepta. Licet ergo simul dicta sint, tamen per partes singulas disserantur, ut quorum una videtur fides, nulla sit in sententiarum diversitate contentio. C. Ego, Attice, dixi hominem absque pecca
Abbreviated transcription (Latin):
potius om̃s qui catholicã sectamu̾r fidem : optamus
& cupimus damnari heresim. hominez emendari.
Aut certe si inerrore uoluerint ꝑmanere : ñ nrãm
culpã eẽ qui scripsimus: sed eors qui mendacium
pretulerint ueritati. Breuit̾q calumniatoribus res¬
sententie hominũ damnare naturã : & liberum aufer¬
re arbitrium & aduitorium di tollere. rursumꝙ:
aꝑtissimȩ in samȩ : hoc hominẽ dicere ẽẽ qđ deus ẽ.
Et sic in grediendũ uia regia: ut nec ad simstͣm nec
addexteram declinemus: Appetitũq ꝓpͥe uolunta¬
tis. dĩ semꝑ credamus auxilio gub̾nari. Siquis aut̃
falsose in famari clamitat. & głatur nr̃a sentire : tẽ
uere fidei ꝓbabit absensum: cũ aꝑte absꝗ dolo ad¬
uersa damnauerit. Ne audiat illud ꝓpħicum. Et
in omnib his non ẽ conuersa ad me preuaricatrix
soror eiꝰ uida extoto corde suo: sed inmendatio. Mi¬
norisq peccati ẽ sequi malũ qd bonum putaueris:

Expanded text:
potius omnes qui catholicam sectamur fidem, optamus potius omnes qui catholicam sectamur fidem, optamus et cupimus damnari haeresim, homines emendari. Aut certe si in errore voluerint permanere, non nostram culpam esse qui scripsimus, sed eorum, qui mendacium praetulerunt veritati. Breviterque calumniatoribus ressententiae, hominum damnare naturam, et liberum auferre arbitrium, et adjutorium Dei tollere. Rursumque apertissimae insaniae, hoc hominem dicere, quod Deus est. Et sic ingrediendum via regia, ut nec ad sinistram nec ad dextram declinemus; appetitumque propriae voluntatis, Dei semper credamus auxilio gubernari. Si quis autem falso se infamari clamitat, et gloriatur nostra sentire; tunc verae fidei probabit assensum, cum aperte et absque dolo adversa damnaverit: ne audiat illud Propheticum, Et in omnibus his non est conversa ad me praevaricatrix soror ejus Juda ex toto corde suo, sed in mendacio . Minorisque peccati est, sequi malum quod bonum putaveris,
Abbreviated transcription (Latin):
quoq respondi ut potui. Rufinus ñ uni urbi. sed orbi
blasphemias origenis & tie ẜia ERXCN libros qͣntum
inse fuit intulit : ita ut eusebii quoq primum librum
defensionis origenis: sub nomine pamphili martiris
ederet : & quasi ille parũ dixisset. nouum ꝓ eo uolum̃
euomeret. Hum inuidemus ei quia respondimus.
& tanta ui illo eloquentie fuere flumina: ut me abscri¬
bendi atq dictandi studio deterreret. Palladius ser¬
uilis nequitie. eandem heresim instaurare conatus
ẽ : & nouã translationis hebraice michi calumniam¬
ał inurere in struere. Num & illius in genio nobili
sum qui cunctoꝵ gła mordear. & tam miser ut his
quoq ii uideam. qui ñ merentur in uideam. u unde
ut omĩb ad ꝓbarem me non odisse homines sed erro¬
rez. nec aliquoꝵ infamiã querere. magisq dolere
uicem eoꝵ. qui falsi nominis scientia supplantant᷑.
attici & crithoboli nomina posui : ꝑ quos & nr̃a pars.

Expanded text:
quoque respondi ut potui. Rufinus non uni urbi, sed orbi quoque respondi ut potui. Rufinus non uni urbi, sed orbi blasphemias Origenis et περὶ Ἀρχῶν libros, quantum in se fuit, intulit: ita ut Eusebii quoque primum librum Defensionis Origenis sub nomine Pamphili martyris ederet, et quasi ille parum dixisset, novum pro eo volumen evomeret. Num invidemus ei, quia respondimus, et tanta in eo eloquentiae fuere flumina, ut me a scribendi atque dictandi studio deterrerent? Palladius servilis nequitiae, eamdem haeresim instaurare conatus est, et novam translationis Hebraicae mihi calumniam struere. Num et illius ingenio nobilitsum, qui cunctorum gloria mordear; et tam miser, ut his quoque invideam, qui non merentur invidiam. Unde ut omnibus probarem me non odisse homines, sed errores, nec aliquorum infamiam quaerere, magisque dolere vicem 696 eorum, qui falsi nominis scientia supplantantur, Attici et Critobuli nomina posui, per quos et nostra pars