comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dam mei contraria fortima ut si ⁊
ddas restituas gaio seio ũcias uniͣ q̃ĩ
⁊ adierit h̃dicatẽ au is ꝙͦ rogatꝰ sit
ut ex sua portõne restituat inditatẽ
corneliũ aũt hĩdem debe pro ratap¬
seio fac̾e młier hdis institutifi
restitueret nurui qdãsue cui fidi
ad filiũ tuũ qĩtumest qͥd del fid̾io

Expanded text:
curatoris quondam mei contraria fortuna usi et ddas restituas Gaio Seio uncias quattuor'. et adierit hereditatem, an is quoque rogatus sit, ut ex sua portione restituat hereditateCornelium autem heredem debere pro rata pSeio facere.Mulier htitueret nurui quondam suae, cuius fidei ad filium tuum': quaesitum est, quando ho
Abbreviated transcription (Latin):
seĩ restituat filiã suã hr̃dem scri¬
psit et nepotẽ quẽ ex ea. hebat ei
tũ esse quẽ scͥpsi unu̾sã rem meã
eo qd̃ filiã meã ⁊ nepotẽ meũ hr̃de ᷤᷤ
adĩuicẽ ꝯmẽdo fid̾i filia adita pñs
hrditate diu̾tit a maritto q̃ĩtũ est
an ticiꝰ ꝯdam eius marictꝰ suo uł fi¬

Expanded text:
Seii restituat.Filiam suam heredem scripsit et nepotem, quem ex ea habebat, ei tum esse, quoniam scripsi uniuersam rem meam, eo quod filiam meam et nepotem meum heredes inuicem commendo'. filia adita patris hereditate diuertit a marito: quaesitum est, an Titius quondam eius maritus suo uel fi
Abbreviated transcription (Latin):
debitons quãsolutũ repet̾e posse
nõ antbigitur si si dap̃natꝰ sit
his filiũ lib̾are nõ adicit iuł ñ
trũ acceptiłone fuiꝰ auꝑacto sit̃
testatorem ⁊ ne filiꝰ inquiete¬
tur nonne pĩ. tc̃ enĩ accepcło¬

Expanded text:
sse non ambigitur. Sed si damnatus sit heres filium liberare, non adicit Iulianus, utrum acceptilatione filius an pacto sit ltestatorem, id est ne filius inquietetur, non ne pater: tunc enim accep
Abbreviated transcription (Latin):
hĩdem uł tũicas uł palliola ⁊ ex
finthesi prãturũ uł u̾am estĩa¬
cionem eaꝵ Seia test̾o ita ca
sa faciã sinaut ab hĩdib meis
fi uolo iubeo ꝙ fignũ dari ex
lib̾s .c. cũ illa sacra ede ⁊ in prĩa

Expanded text:
heredem uel tunicas et palliola set ex synthesi praestaturum uel ueram aestimationem earum.Seia testamento ita causa faciam: sin autem, ab heredibus meis fieri uolo: iubeoque signum dei ex libris centum in illa sacra aede et in patria s
Abbreviated transcription (Latin):
nari debẽbit quã si caueatur ei
adu̾sus debitorem defensũiri Itẽ
agñte debitore nich ampliꝰ hr̃s p̃¬
stare d quãnt eñ adu̾sus credito¬
rem defendat

Expanded text:
nari debebit, quam si caueatur ei aduersus debitorem defensu iri. item agente debitore nihil amplius heres praestare debet, quam ut eum aduersus creditorem defendat
Abbreviated transcription (Latin):
bitorib ea que debũt rͨte le
psit si res pignori data iegetur
debitor acreditore uałe eũq¬
legutũ hr̃e ⁊ actõnem ut pignꝰ
⁊ ad h ꝑuenet᷑ exemplo lutõnis

Expanded text:
bitoribus ea quae debent recte leglianus scripsit, si res pignori data legetur debitori alegatum habereque eum actionem, ut pignus et ad hoc peruenietur exemplo luitionis
Abbreviated transcription (Latin):
deus ornamentũ legau̾at ita se¬
iẽ amice mee ornam̃ta uniu̾sa
daĩ uolo eod̾ cest̾o ita scͥpsat fu¬
nari me arbitͥo uiri mei uolo ⁊
garittis unuolas ex smaragdis
est utm ad ea cui ornam̃ta umi¬
u̾sa reliq̃rat ꝑtineat an ad h̃¬

Expanded text:
ens ornamenta legauerat ita: 'Seiae amicae meae ornamenta uniuersa dari uolo'. eodem testamento ita scripserat: 'funerari me arbitrio uiri mei uolo etgaritis et uiriolas ex smaragdis':est, utrum ad eam, cui ornamenta uniuersa reliquerat, pertineant an ad he
Abbreviated transcription (Latin):
si ꝯualuiss seiõ redd̾ ꝯͥ deinde ticiꝰ
defũcto tonatore seio ded̾it ⁊ hi̾seiꝰ
petat debitũ seius doli exceptõnem
hĩ ¶ Nunc de effcũ legãti uideamꝰ
⁊ siquid̃ mͥ lib̾atõ sit relicta cũ soluis
sim debitor suie a me petat᷑ exceptõ¬

Expanded text:
si conualuisset, sibi redderet, deinde Titius defuncto donatore Seio dederit et heres eius petat debitum, Seius doli exceptionem habet.Nunc de effectu legati uideamus. et si quidem mihi liberatio sit relicta, cum solus sim debitor, siue a me petatur, except
Abbreviated transcription (Latin):
di cã uxori a iuiro fuissent alit̾
int̾pretãti b sũmã fore captõnẽ
si uascłariꝰ aut faũ argñtariꝰ
uxori ita legass cũ italegatũ eẽt
ãrgñtum ꝗ in domo mãerit cum

Expanded text:
di causa uxori viro fuissent: aliter enim interpretantibus summam fore captionem, si vascularius aut faber argentarius uxori ita legasset. Cum ita legatum esset: "argentum, quod domo mea erit cum
Abbreviated transcription (Latin):
tum accepisse ct.t.u.p. ꝗ ad edcm̃ p̃¬
toris attuiet seiisses bonoꝵ fr̃ĩ nc̃
uo post ꝯstitutõnem dimi pii ant̃ Rĩ¬
ꝯfuatur ꝑs nepotiutrũ nirił an qͣr¬
ta debeat fuari nani si iñ aui natus
ptãte fuisset quĩgebant᷑ in unã ꝑ¬
temcũprẽ suo ⁊ ꝓponamꝰ esse aliim
ex eotem nepotem in familia aui du¬
o unã quartãhituri erãt piẽ eori

Expanded text:
ad edictum praetoris attinet, semisses bonorum fient: nunc uero post constitutionem diui Pii si conseruatur pars nepoti, utrum uirilis an quarta debeat seruari? nam si in aui natus potestate fuisset, coniungebatur in unam partem cum patre suo. et proponamus esse alium ex eodem nepotem in familia aui: duo unam quartam habituri erant patre eorum
Abbreviated transcription (Latin):
pilli status in dubiũ deuocatur
tur utiq integra fide ⁊ maiore
cõstũciã cam̃ defensura recept
sitũ ꝑtũ apparu̾it actõnes hr̃dita¬
dr᷑ decesserit tñ si ꝑticipesmaleficũ
sint in p̃senti cognoscñd̾e̾ si aũt
nemo sit qui puuiri possit qr ouĩs
ꝑticipes facinoris foite decesseut¬

Expanded text:
pilli status in dubium deuocatur,tur utique integra fide, et maiore constantia causam defensura recentisitum apparuerit, actiones hereditadicitur, decesserit, tamen, si participes maleficii sint, in praesenti cognoscendum est. si autem nemo sit qui puniri possit, quia omnes participes facinoris forte decesse
Abbreviated transcription (Latin):
res que tpr̃ ꝑiture aut detĩores
fut᷑e sunt distrahͥe d Itẽ a debito¬
t̾a cũ pupillo possidebit an aũ
uescendi cã dumere possit is
qui ex carbomiano nussus ẽinde
decreuit pieses sĩ nõ dinmuit
uescendi cã ⁊ ħ nmꝰ restituet hĩ¬
ditatis petitori ꝗ si sat̃dae nõ po¬

Expanded text:
aut deteriores futurae sint, distrahere debet: item a debitotera cum pupillo possidebit.An autem uescendi causa deminuere possit is qui ex Carboniano missus est, uidecreuit praeses siue non, deminuet uescendi causa et hoc minus restituet hereditatis petitori. quod si satis dare non po
Abbreviated transcription (Latin):
sũt uł ex illa q̃ cognatis datͣ  itade¬
mũ añt huic etcõlotꝰ est si status
⁊ bĩdicatis ꝯtͦu̾sia sit̃ nã si status¬
cedit. ¶Non solũ alim̃ta pupillep̃¬
stari debũt s ⁊ instudia ⁊ in nccͣri¬
as cet̾as im̃pensas d impẽdĩ ꝑ mͦ¬

Expanded text:
sunt, uel ex illa, qua cognatis datur.Ita demum autem huic edicto locus est, si status et hereditatis controuersia sit: nam si tantucedit.Non solum alimenta pupillo praestari debent, sed et in studia et in ceteras necessarias impensas debet impendi
Abbreviated transcription (Latin):
maũmissoꝵ sic̃ in eo quia prẽ auo¬
pos ab auo maĩmussus dedit sear¬
rogandũ prĩ suo suie manẽs in
ptãte pũs decessit sũ mañmissus
diem suũ obierit solus admitte

Expanded text:
manumissorum sic: 'in eo, qui a patre auopos ab auo manumissus dedit se adrogandum patri suo: siue manens in potestate patris decesserit siue manumissus diem suum obeat, solus adm
Abbreviated transcription (Latin):
Iou usq ato exeq̃dus est prõno ꝑc̃s
ut in famiana aut caluisiana at¬
tõ decur ei qr nuqũ est ingenuis
hoĩbus non eẽ lib̾am ir̃ suaꝵ alie¬
natõnem ꝑ aul̾

Expanded text:
on usque adeo exaequandus est patrono parens, ut etiam Fauiana aut Caluisiana actio ei detur, quia iniquum est ingenuis hominibus non esse liberam rerum suarum alienationem. 3 Paul
Abbreviated transcription (Latin):
tor ꝯstituit sigͥ uult hiditatem au̾
singłas respet̾e petat inquit dirͤ¬
ta acto̾ne qͣ hĩs ut ea petitõne
iudicari possit an qiͣ ex lib̾is hr̾s sit
ne p̃suptõ carbomiane bo. põuis in¬

Expanded text:
constituit. si igitur uult hereditatem aut singulas res petere, petat, inquit, directa actione quasi heres, ut ea petitione iudicari possit, an quasi ex liberis heres sit, ne praesumptio Carbonianae bonorum
Abbreviated transcription (Latin):
statu ꝑiditentur aũquã se tueri
possint cec̾um si ydoneos he̾ant a
qͥb defendant᷑ ⁊ tã expeditã cã
ut ipõr pupillor intersit mat᷑e
de ea re uidicari ⁊ tuctores eoꝵ ui
ditõ expediri nolũt nõ d adu̾sus
pupillos obfuari ꝗ pro ipĩs exco¬
gitatũ est ⁊ pend̾e̾ statꝰ eori cũiã
possit indubitatꝰ eẽ s si mĩ impu
puta si dicat᷑ aut nõ esse ex ipõ de fũt̃
to ꝯceptus aut ex ipõ quid̾ si non ex
m̃m̾io editꝰ si is qͥ statꝰ ꝯtͦu̾siã filiofa¬
ciebat ⁊ solũ se finũdicebat deteffit

Expanded text:
se tueri possint.Ceterum si idoneos habeant, a quibus defendantur, et tam expeditam causam, ut ipsorum intersit mature de ea iudicari, et tutores eorum iudicio experiri uolunt: non debet aduersus pupillos obseruari, quod pro ipsis excogitatum est, et pendere status eorum, cum iam possit indubitatus esse'.Si mater impuputa si dicatur aut non esse ex ipso defuncto conceptus aut ex ipso quidem, sed non ex matrimonio editus.Si is, qui status controuersiam filio faciebat et solum se filium dicebat, d
Abbreviated transcription (Latin):
dicit ex hr̃s esto qr nõ est fuiꝰ exlp̃¬
datuł ¶Siqͥs filiũ sĩ hr̃dẽ institũt
ex minnua ꝑte sic ille quiex illa na¬
tus e̾ hr̃c esto non qͣ faiũ suũ deiũ
hic ꝯtñdat piẽni uitestatũ decessi¬
sse se que ei suũ hĩtem esse int̾est
cohĩdens eius utrũ negent eũ fili¬
u an uo ꝯtendat cestm̃ uałe si¬

Expanded text:
dicit, exheres esto', quia non est filius exheredatus.Si quis filium suum heredem instituerit ex minima parte sic 'ille qui ex illa natus est heres esto', non quasi filium suum, deinde hic contendat patrem intestatum decessisse seque ei suum heredem esse, interest, coheredes eius utrum negent eum filium an uero contendunt testamen
Abbreviated transcription (Latin):
pot̾it si uelut eͣxneus excludetur qi
nõ suo nomine auo hĩt extiterit
tũ adoptet mox filiũ emancipet nõ
ulgetur hic nepos filio emãcipato
qr ñ defũt eẽ emacipato ex lib̾is

Expanded text:
poterit, sed ut extraneus excludetur, quia non suo nomine auo heres extiterittum adoptet, mox filium emancipet, non iungetur hic nepos filio emancipato, quia desiit esse emancipato ex liberis
Abbreviated transcription (Latin):
cipit is aut̃ cͦ nom̃ in test̾o uolũ¬
tate testatoris inductũ est sicut
ad adeundã hĩditatẽ itã ad pe.bo.¬
poñ scͥptꝰ nõ inilłigr᷑ quãuis no
mẽ eiꝰ legat᷑ quidã testm̃ intabłis¬

Expanded text:
cipit.Is autem, cuius nomen in testamento uoluntate testatoris perductum est, sicut ad adeundam hereditatem, ita ad pcipit.Is autem, cuius nomen in testamento uoluntate testatoris perductum est, sicut ad adeundam hereditatem, ita ad pe
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ si testator eũ negau̾it ex ub̃is nõ
tiũ ex hĩdem scͥpsit carboniauo po¬
Essit ẽẽ locus s s ⁊ siqͥs non tĩ ex libis
negetur esse uerũ ⁊̃ fiuis esse dica¬
ad huc carbomiano locum esse ꝗ ⁊
¶diuus piꝰ sx ꝑsit nã uł magis ꝯsulẽ¬
dum est hus quib maius ꝑiculũ
intendr᷑ nam ⁊ si aliter obfuetur

Expanded text:
auerit ex liberis, non tamen exheredem scripserit, Carboniano possit esse locus.Sed et si quis non tantum ex liberis negetur esse, uerum seruus etiam esse dicaadhuc Carboniano locum esse: quod et diuus Pius rescripsit: nam uel magis consulendum est his quibus maius periculum intend
Abbreviated transcription (Latin):
ad ecł. cũ filus hres uł exhr̃s scͥptꝰ
est carboniañ eccm̃ cessare qͣnis
filus esse negetur qr uł qͣi scͥptus
nisi forte postumꝰ inquit ẽ hĩs insti¬
tutꝰ ⁊ nat᷑ negetur esse fiaiꝰ s sb̃iͤ¬
tus cẽ dicetur quo caũ eius ꝑtis tã¬

Expanded text:
 cum filius heres uel exheres scriptus est, Carbonianum edictum cessare, quamuis filius esse negetur, quia uel quasi scriptus nisi forte postumus, inquit, est heres institutus et natus negetur esse filius, sed subiectus esse dicetur, quo casu eius partis tan
Abbreviated transcription (Latin):
luit quidem in aui ꝓtãte nõ heat
fuibi suis ꝯferet si ⁊ si sunt nepotes
uoluit .n. pretor filiis suis qui sũt
in ptãte solis cõfeire m̾ito qd̾ cõ
utrũ ⁊ in eo caũ uirilẽ sibidet h ac
an u̾o qr dimidiã ꝑ tem ht̃ bonor

Expanded text:
tes in aui potestate non habeat, fratribus suis conferet: sed si sint nepotes, uoluit eum praetor filiis suis qui sunt in potestate solis conferre, merito, quia utrum et in eo casu uirilem detrahat, an uero, quia dimidiam partem habeat bonor
Abbreviated transcription (Latin):
d E mancipato quis filio retum¬
it̃ ex co nepotes m̃ptãte fliꝰ emaci¬
patus susceptis pꝰea ub̾is decessit ꝑl¬
acuit᷑ in aui ptãte manẽtes snułcũ
hus qui pꝰ emãcipatõnem nati sũt
uelit auus sibi ꝑ nepotes acgri bona
ꝯferat sua aut nepotes emãcipetut
sibi emolum̃tũ pĩne hĩditatis acqͥ¬

Expanded text:
Emancipato quis filio retinuit ex eo nepotes in potestate: filius emancipatus susceptis postea liberis decessit. placuit in aui potestate manentes simul cum his, qui post emancipationem nati suntuelit auus sibi per nepotes adquiri, bona sua conferat aut nepotes emancipet, ut sibi emolumentum paternae hereditatis adqu
Abbreviated transcription (Latin):
s. nepotes si sũt si minꝰ eos qui sũt
infenoris gradus nec ei nus cebũ¬
tur plane si sut̃ emãcipati nepo¬
tes ⁊ ex nepote eius alio uł nepos
nepos redierit dd̾ est eũ prĩ emãcipa¬
to ꝯuĩgi si pr̃ ex duob filũs quosin
potem ex eo in locũ filũ adoptau̾it
nepoti in locũ fitii adoptato succͣ¬
ri oꝑte̾ ut qͣi filius portom̃ hẽat
quã hẽret ⁊ si extraneꝰ adoptatꝰ
eẽt sic fiet inqͥtut filiꝰ qui in ptã¬
te fui̾t tertiam ꝑtem uepos in lo¬
cũ filũ adoptatus aliam tertiam
ptatus qͣ ib ẽxneo eet adoptatꝰ¬
Illud nõ int̾est quota poitõ hr̃di¬
tatis ad nepotẽ ꝑtineat an ꝑ¬
quã modica nã ⁊ si modita fit

Expanded text:
 nepotes, si sunt, si minus, eos qui sunt inferioris gradus: nec eos miscebimus. plane si sint ex emancipato nepos et ex nepote eius alio pronepos,nepos redierit, dicendum est eum patri emancipato coniungi.Si pater ex duobus filiis, quos in potem ex eo in locum filii adoptauerit nepoti in locum filii adoptato succurri oportere, ut quasi filius portionem habeat, quam haberet et si extraneus adoptatus esset. sic fiet, inquit, ut filius, qui in potestate fuit, tertiam partem, nepos in locum filii adoptatus aliam tertiam ptatus, quam si ab extraneo esset adoptatus.Illud non interest, quota portio hereditatis ad nepotem pertineat, an perquam modicam: nam et si modica sit,
Abbreviated transcription (Latin):
feret ⁊ prũo eoꝵ qui in ptãte mã¬
sit unã ꝑtem dabit t̾ciam ꝑtẽ¬
ipẽ hebit nec ꝙ nepotib ꝯfer¬
tur a prũo emancipato ipĩpũ
conferẽt h.n. nõ de bonis aui si
pp̃ bona postea accrescit eis eue

Expanded text:
ruo eorum qui in potestate mansit unam partem dabit, tertiam ipse habebit: nec quod nepotibus confertur a patruo emancipato, ipsi patri conferent: hoc enim non de bonis aui, sed propter bona postea eis accessit.Eue
Abbreviated transcription (Latin):
ptate duos neminẽ p̾terea exli¬
b̾is h̾ebit emãcipatus dimidiã
potes ut quadrãtes fa̾nt s ⁊ si p̃¬
terea aliꝰ filius eueniet ut filius
he̾at diudiã ꝑtem hĩditatis ex quo
tatis cũ filius suus ita ut quadrãtẽ
hĩditatis ipe fat quadrãs in ub̾os
eius duudatur ssi ambo filii eña
cũ nepotib suis duudãt ita ut ip̃i
quadrantes residuos ⁊ si alt̾duos
filios alt̾ tresht̃ quadrans unꝰ int̾
duos alius inter tres diuidit᷑  siqͥs

Expanded text:
tate duos, neminem praeterea ex liberis: habebit emancipatus dimidiam potes, ut quadrantes ferant. sed si sit praeterea alius filius, eueniet, ut filius habeat dimidiam partem hereditatis, ex quo ssem cum filiis suis ita, ut quadrantem hereditatis ipse ferat, quadrans inter liberos eius diuidatur. sed si ambo filii sint cum nepotibus suis diuidant ita, ut ipsi quadrantes: et si alter duos filios, alter tres habeant, quadrans unus inter duos, alius inter tres dividitur. Si quis
Abbreviated transcription (Latin):
conferat aut si unũ nepotẽ he¬
¶ pronepores ita diuidãt .i. ut ne
unãm ꝑcem hñt Si sic filius in
pt̃ate alius emancipatus ex defũc¬
to unꝰ nepos in ptãte alius nepos
sse dici tres eũ ꝑtes face̾ dere̾ ssbi
potes ex eodem filio qͣui hu em̃a¬
cipati sũt ⁊ ex alt̾o eon ꝓuepos
iñ ptãte defucti partem hẽbitne¬
pos nius auam nepos cũ filiosu¬
e si ⁊ si nepos ⁊ ex alio nepote de¬
finicto duo ꝓnepotes mius ex proue¬
potib emãcipatus soli frĩ suo ꝯfer¬
at uł si fr̾ nõ est soli pr̃o nõ ⁊̃ pa¬
truo maiori ⁊ ais
ta exceptis ꝑsonis nepos prẽt si pt̃
nam abfurdũ est prẽm quid̾ eiũc le¬
gata prãre ipm̃ uo plus hĩe cum
eadẽ condicõne in hac ꝑte uocat᷑

Expanded text:
conferat, aut si unum nepotem habepronepotes, ita diuidat quinquagintunam partem habent.Si sit filius in potestate, alius emancipatus, ex defuncto unus nepos in potestate, alius nepos sse dici tres eum partes facere, unam sibi, potes ex eodem filio hique emancipati sunt et ex altero eorum pronepos in potestate defuncti: partem habebit nepos unus, alia‹m› nepos cum filio suo. sed et si nepos et ex alio nepote defuncto duo pronepotes: unus ex pronepotibus emancipatus soli fratri suo conferat uel, si frater non est, soli patruo, non etiam patruo maiori. 2 Pauta exceptis personis nepos praestet: sednam absurdum est patrem quidem eius legata praestare, ipsum uero plus habere, cum eadem condicione in eandem pa
Abbreviated transcription (Latin):
tus debent ne potes ad mnti nã ex¬
pt̃r in pt̃ate manens ex hr̾datus
uł institutus sit nepotem ex eosũ
in ꝑtãte manentẽ sũ emancipat
ad bona aui u uocarin nocandũ
eẽ sceuoł ait tocies̃ .n. ꝯsulendũe̾¬

Expanded text:
tus, debent nepotes admitti: nam expater in potestate manens exheredatus uel institutus sit, nepotem ex eo siue in potestate manentem siue emancipatum ad bona aui neque uocari neque uocandum esse Scaeuola ait: to
Abbreviated transcription (Latin):
eniãcipato aut̃ sũ sit institutꝰ emã¬
te ox besse emãcipato ex triente
truo sextantem pũ unciã ablat᷑¬
um. ¶ Si pr̃emancipatꝰ exhr̃datꝰ
sit nepotib ex eo p̃teritis qui erãt
in ptãte retenti nepotes adiitũ¬
tur absurdum est enũ cũ pũ p̃tor

Expanded text:
emancipato autem, siue sit institutus emante ex besse, emancipato ex triente truo sextantem, patri unciam ablaturum.Si pater emancipatus exheredatus sit nepotibus ex eo praeteritis qui erant in potestate retenti, nepotes admittuntur: absurdum enim est, cum patr
Abbreviated transcription (Latin):
ate ꝑmansissi ita ut ex ea ꝑte dimni¬
dia reliqua lib̾ieĩs qui dũtaxat
dona sua ꝯferat᷑siiȩdtm equissimũ
est ut in emãtipatus solus uemat¬
⁊ excludat nepotes in pt̃ate manẽ¬
tes ni nepotes iuire ꝑtãtis obician¬
tur pũ suc mn adopcom̃ datꝰ filius
⁊ hĩs institutus ad h edcm̃ ꝑtinet
ut ei iũgatur nepo s qͥr in aui sui
nepos pri suo emãcipato sũ pr̃ p̃¬
teritus sit siue eĩstãcipatustus ⁊ h

Expanded text:
arte dimidiam, reliquam liberi eius hisque dumtaxat bona sua conferat.Hoc edictum aequissimum est, ut neque emancipatus solus ueniat et excludat nepotes in potestate manentes, neque nepotes iure potestatis obiciantur patri suo.Et in adoptionem datus filius et heres institutus ad hoc edictum pertinet, ut ei iungatur nepos, qui in aui sui nepos patri suo emancipato, siue pater praeteritus sit siue institut
Abbreviated transcription (Latin):
enda ea que sũ custodia salua
esse nõ possunt custodem ab hĩ¬
de ponendum utputa p̃torĩs ⁊ si
nondũ messis nĩdemia ue fcã sit
⁊ si fuit ꝯtrou̾sia qũatũ diminiui
oꝑceat arbitriũ dandũ curatore
aũt ꝯstituto ħ omĩa cessare puco
conscͥbere tñ curaton debũt ⁊ uẽ¬
denditi ⁊ m̃uentariũ ir̃ facienti
ciat aut certũ sit eam non eẽ pg̃¬
uantẽ ⁊ si sciẽs prudens qr se pg̃¬
nantem nõ esse ꝯsup̃serit de sui

Expanded text:
enda ea, quae sine custodia salua enda ea, quae sine custodia salua esse non possunt, custodem ab herede ponendum ut puta pecoris, et si nondum messis uindemiaue facta sit: et si fuerit controuersia, quantum deminui oporteat, arbitrum dandum.Curatore autem constituto haec omnia cessare puto: conscribere tamen curatori debent et uendenti et inuentarium rerum facienti.ciat aut certum sit eam non esse praegnatem.Et si sciens prudensque se praegnatem non esse consumpserit, de suo
Abbreviated transcription (Latin):
bonis curator datus est possũt
esse secu  creditores cum ꝑiculũ
ad curatorem ꝑtineat idcirco
curatorem bonis ex inqͥsitõne
curare uł siqͥs alius est qui non
eato ꝑtu successõnem sperei ħ
aũt iure utimur ut id̾ curator⁊
tonis ⁊ uentri detur s ⁊ si credi¬
tores instent uł qui sꝑat se suc¬
cessurũ diligñcius atq cutum¬
rem curator qͥstituendus ẽ qu
cibũ potũ ⁊ uestitũ rectũ młlẽ¬
ri prẽt pro facultatib defucti
⁊ pro dignitate eius atq uiłie¬
ris dmanuitõ aũt ad hos sup̃tͦ
fĩ d primũ ex pecũa uũata sic
a nõ fuit ex hiis reb que pr̃imo¬
nũ honare magis im̃pendio
antur ne debitores cpr lib̾ent᷑
idem. curare d. ita gͥ curã hoc
curatores aut tutores pupilloꝵ¬
Eligitur aũt curator aut ex
huis qui tutores dati sũt̃ postũo
uncti aut ex creditõrib st̃ͥis utiz
petitur aut fuus datur łseruus
qͥgebat resh̾rditarias hĩdem in¬
stitutũ uł sb̾stitutũ obsignare

Expanded text:
bonis curator datus est, possunt esse securi creditores, cum periculum ad curatorem pertineat. idcirco curatorem bonis ex inquisitionecurare uel si quis alius est, qui non edito partu successionem speret.Hoc autem iure utimur, ut idem curator et bonis et uentri detur: sed si creditores instant uel qui sperat se successurum, diligentius atque circumrem curator constituendus est, qui cibum potum uestitum tectum mulieri praestet pro facultatibus defuncti et pro dignitate eius atque mulieris.Deminutio autem ad hos sumptus fieri debet primum ex pecunia numerata: si ea non fuerit, ex his rebus, quae patrimonia onerare magis impendio antur, ne debitores tempore liberentur, idem curare debet. Ita igitur curam hoc curatores aum.Eligitur autem curator aut ex his, qui tutores dati sunt postumo, uncti aut ex credi‹t›oribus, sed utiqupetitur aut serius datur, Seruius aiebat res hereditarias heredem institutum uel substitutum obsignare
Abbreviated transcription (Latin):
solitus est ex huf t̾e caĩs uentͥs
tamus eo faciliꝰ ꝗ faliorabilior
fanetur ut m̃ lucem producat᷑
ꝓuõ ut in familia deducatur par¬
tus .n. iste alendus est qui ⁊ si nõ
nascitur Sicͥs p̾ma uxore p̃gnã¬
te fcã moꝵ aliam. duxit eam q p̃s¬
nãtem fecit diẽq suum obierit
edcrũ ambobus suffici uidel cũ
nemo ꝯcendit nec calup̃matri
drẽt. ¶Quociẽs aut̃ nent᷑ in põm¬

Expanded text:
solitus est, ex hisdem causis uentri tamus, eo facilius, quod fauorabilior fauetur, ut in lucem producatur, puero, ut in familiam inducatur: partus enim iste alendus est, qui et si non nascitur.Si quis prima uxore praegnate facta mox aliam duxerit eamque praegnatem fecerit diemque suum obierit, edictum ambobus sufficiet, uidelicet cum nemo contendit nec calumniatricem dicit.Quotiens autem uenter in po
Abbreviated transcription (Latin):
Iurator uentͥs alim̃ta młierĩ sta¬
at uñ sustentare se possit̃ qr iud̾¬
ẽtur que ita prãntur ipĩ prãri qͥ
iũ uto est Curator uentri datꝰ so¬
debetur Ulpianus
xtraneo postuo hĩde instituto
non alr̾ uenter in põne mutitur
nisi nir̃ aliunde se alere nõ possit
ne forte ei qui uatus bo possessuͣt
futurus denegasse alimenta uide

Expanded text:
urator uentris alimenta mulieri staat, unde sustentare se possit, quia uidentur quae ita praestantur ipsi praestari qui in utero est.Curator uentri datus sodebetur. 6 Ulpianus xtraneo post‹u›mo herede instituto non aliter uenter in possessionem mittitur, nisi mater aliunde se alere non possit, ne forte ei, qui natus bonorum possessor futurus est, denegasse alimenta uide
Abbreviated transcription (Latin):
non fuit que se ex eo pg̃nantẽ
dicit Etiam ⁊ emancipat uen
tetessics ⁊ pr̃ eius mortans sit an
neret sisr uentĩe admitt̾emꝰ si filiꝰ
in adoptõnem decesserit pg̃nante
uxore tũc demũ adoptator defũt
adoptuũ si anͣt m eius quĩ rñ adop¬
tõnem ded̾at filiũ mittetur indea¬
amus ⁊ si hic nepos postum᷑ hĩs ab
auo naturali institutus sĩt mitte
mo exlibis sit alius bo põ ẜmi ta¬

Expanded text:
non fuerit, quae se ex eo praegnatem dicit.Etiam ex emancipato uentdecessisset et pater eius mortuus sit, an ueret, similiter uentrem admittemus.Si filius in adoptionem datus decesserit praegnate uxore, tuncadoptiui. sed an etiam in eius, qui in adoptionem dederat filium, mittetur, uideamus: et si hic nepos postumus heres ab auo naturali institutus sit, mittetmo ex liberis sit alius bonorum
Abbreviated transcription (Latin):
uoui det̾uer si dubitari de repo¬
tit᷑ oꝑam daret uep̃iudicuĩ fiat
sta sit̃ calũpmatrix młr debe̾ eã
decretum elig̾e ⁊ ubi oĩuo uire du¬
bitarĩ pot̾it anex eo pg̃nãs sit de¬
creto tuenda est̃ ne p̃uidiciũ ꝑtu¬

Expanded text:
noui decerneret: si dubitari de re poterit, operam daret, ne praeiudicium fiat sta sit calumniatrix mulier, debere eam decretum eligere: et ubi omnino iuste dubitari poterit, an ex eo praegnas sit, decreto tuenda est, ne praeiudicium partu
Abbreviated transcription (Latin):
tra tres mensẽs mortis mee na¬
tus erit exhĩs esto nam qui pꝰ
tres menses uent̾ mortis mee¬
in pom̃ utiq mittetur qr aliqͦ
taũ suus hnĩs futurꝰ est ⁊ sane be¬
iugniõiem esse p̃torem in hãc

Expanded text:
tra menses tres mortis meae natus erit, exheres esto' uel 'qui post tres menses', uenter in possessionem utique mittetur, quia aliquo casu suus heres futurus est: et sane benigniorem esse
Abbreviated transcription (Latin):
si non est exhĩdatus ⁊ id ꝙ in ut̃o
est inter suos hr̃tes futurũ erit
si ⁊ si incertũ sit aliquo tñ caũ po¬
ssit existere quo qui editur suus
futurus sit nentrẽ mittemus ecͥ¬
us .n. est uł frustra nõnũquã ini¬
su futurus est q̃r ⁊ si ita exhĩdatõ
ftã fit si michi filius uius nasce¬
tur ex b̃s esto qr filia nasti pt̃
uł psures filii uł filius ⁊ filia uen¬
ter in põne mittetur sanccnis ẽ. n.
qui incerte eius que detur aliĩ ⁊ eñ
qui exh̾idatus sit quã eñ qui non
sit̃ exlñdatus fame necari ratũq

Expanded text:
us et id quod in utero erit inter suos heredes futurum erit. sed et si incertum sit, aliquo tamen casu possit existere, quo qui editur suus futurus sit, uentrem mittemus: aequius enim est uel frustra nonnumquam imsu futurus est.Quare et si ita exheredatio facta sit: 'si mihi filius unus nascetur, exheres esto', quia filia nasci potest uel plures filii uel filius et filia, uenter in possessionem mittetur: satius est enim sub incerto eius qui edetur ali etiam eum qui exheredatus sit, quam eum qui non sit exheredatus fame necari: ratumque
Abbreviated transcription (Latin):
ne suĩam admittimꝰ eidimantis
incerto utiliut᷑ uentrẽ ali si uẽ¬
ter ab institut exhñdatus sit a
institutis qr exhridatus qͣ um ẽ¬
ꝑ ꝯͣnum aũt s̃i ab m̃stitutis pre¬
teritus sit uent̾ a sb̾stitutis exhĩ¬
datus uiuis mstitutis mittendꝰ

Expanded text:
ntiam admittimus existimantis incerto utilius est uentrem ali.Si uent‹er› ab institutis exheredatus sit, a institutis, quia exheredatus est: um autem si ab institutis praeteritus sit uenter, a substitutis exheredatus, uiuis institutis mittendus
Abbreviated transcription (Latin):
auł n ec ip̃a do tem frib fuuis con
res p̃ter dotem de dit eam q in fa¬
miliam retuunt a frĩbus sb̾ ꝯditõ¬
ne si dotem ⁊ cet̾a que nubenti tͣ¬
didit ꝯtulisset cobĩdem conscͥp¬
sit cũ filia se boms abstinusset ⁊
fre̾ib res non in dotẽdatas uen¬
dicantib exceptõnem doli pla¬
cũ fribus cõtenta dote ab stineat
se bonis ꝯplłatur eam ꝯfr̾e dniꝰ¬

Expanded text:
 nec ipsa dotem fratribus suis confres praeter dotem dedit eamque in familia retinuit ac fratribus sub condicione, si dotem et cetera quae nubenti tradidit contulisset, coheredem adscripsit. cum filia se bonis abstinuisset, fratribus res non in dotem datas uindicantibus exceptionem doli placum fratribus contenta dote abstineat se bonis, compellatur eam con
Abbreviated transcription (Latin):
qui iam ĩ reb huma te¬
nis sunt curã pretor hu̾it ita ⁊̃
cos qui nondũnati sunt pp̃ spẽ
nascendi non neglexit nam ⁊ hc
ꝑ te eccĩ eos tutꝰ est᷑ dũ uentrẽ

Expanded text:
qui iam in rebus humanis sunt, curam praetor habuit, ita etiam eos, qui nondum nati sint, propter spem nascendi non neglexit. nam et hac parte edicti eos tuitus est, dum uentrem
Abbreviated transcription (Latin):
instituta post cessionẽ intestati
prĩs endre frĩs eniãcipati sccure
accepit dotem scͥpto frĩ nõ ꝯ̃ferre
cogetur cum ea ꝓossessõ frustra
petita sit̃ ⁊ filia pͥns uolũtatem fi¬
lii iurii prĩs retineat id sͥ ut om̃s
filia que soluto m̾t̾io dotẽ ꝯfr̾e
potuit morãcolłonis facit uiri bo¬
ni arbitratu cogetur nsuras qͦ
dotis conferre cũ emãcipatꝰ fr̃⁊̃¬

Expanded text:
ossessionem intestati patris errorem fratris emancipati secuta accepit. dotem scripto fratri conferre non cogetur, cum ea possessio frustra petita sit et filia patris uoluntatem fini uirilis partis retineat, id est ut omnes .Filia, quae soluto matrimonio dotem conferre debuit, moram collationi fecit: uiri boni arbitratu cogetur usuras quoque dotis conferre, cum emancipat
Abbreviated transcription (Latin):
esse obseruand̾ ne optimꝰ uł pes¬
simnus accipiatir que suĩa rescͥpͣ¬
natur qui rescͥpserũt homine
legato apͣtõrem non posse eligi¬
¶Si de c̾co fimto sensit testator nec
appareat de quo cogitauit electio
hedis erit quẽ uelit dare aut si
appayeat ipe fundus uendicabr᷑¬
s si i ancem leg auitꝰ nec  apparet
quã electio est hedis quã uelit da

Expanded text:
obseruandum, ne optimus uel pessimus acci piatur: quae sententia rescripuuatur, qui rescripserunt homine legato actorem non posse eligi.Si de certo fundo sensit testator nec appareat de quo cogitauit, electio heredis erit, quem uelit dare: aut si appareat, ipse fundus uindicabitur.Sed et si lancem legauerit nec appareat quam, aeque electio est heredis, quam uelit
Abbreviated transcription (Latin):
hoc dicend̾ est si duob test̾is mͥ ea¬
dem res legata sit sealt̾ me restit¬
uere rogau̾it uł ipãm rem uł aͣd
pro ea aut si so̾ ꝯditõne legasset
si ꝯuĩctim res legata sit ꝯstat ꝑtes

Expanded text:
hoc dicendum est, si duobus testamentis mihi eadem res legata sit, sed alter me restituere rogaverit vel ipsam rem vel aliud pro ea, aut si sub condicione legasset Si coniunctim res legetur, constat partes
Abbreviated transcription (Latin):
plende ꝯductõnis cã datũ esset suꝑes¬
sets si c̾tũ corpꝰ dare dampnatꝰ sit
nec fecit quominꝰ ibi ul id esset tͤte¬
quid̾ ⁊ cassius estimatõnem. procusꝰ
⁊ nerua nr̃ ꝑtes esse legatas estima¬
uerũt s o hedi succiri ut ip̃e eli¬
gat siue nr̃ ꝑtes siue estimatõnem
dare malu̾it In hiĩs cñ rerus ꝑtẽ
dare hes ꝯced̾r que sine dãpno diui¬
di possut̃/ sinaũ uł nat᷑alit̾ indiui¬
se siñt uł sũ dapͥno diuisio eaꝵ fĩñ
potest estimatõ ab scte omĩno p̃standa

Expanded text:
is causa datum esset, superesset. Si certum corpus heres dare damnatus sit nec fecerit, quo minus ibi ubi id esset tradequidem et Cassius aestimationem, Proculus et Nerva ret heredi succurri, ut ipse eligat, siue rerum partes siue aestimationem dare maluerit. in his tamen rebus partem dare heres conceditur, quae sine damno diuidi possunt: sin autem uel naturaliter indiuisae sint uel sine damno diuisio earum fieri non potest, aestimatio ab herede omnimodo praestanda
Abbreviated transcription (Latin):
plocie u̾nas meos om̃s p̃terquã
quos alii legaui lego cũ eeñt idem¬
quidam ⁊ u̾ne et testores labõ ait
qm̃ nec quos ticie testores nõ leg¬
u̾it alit̾ apparere possit qͣd̾ si cogͥ¬
tum fui̾t quos eoꝵ plocie legaui̾t
nes ambobus esse hoc .n. uiris est ⁊
si neutrius legati noĩe qͥcꝗͣ esset ex¬
ceptũsquod si ħ modo esset legatũ
ne ⁊ textores sut̃ nentri legatosn
ta ticio ⁊ meio an ita titio cum
tũ mͣ ͤ si alt̾i sticũ h̾es ded̾it qui
duob dare dampnatꝰ fu̾a̾t et aũ

Expanded text:
.Plotiae uernas meos omnes, praeterquam quos alii legaui, lego.' Cum essent quidam et uernae idem et textores, Labeo ait, quoniam nec quos Titiae textores non legaverit, aliter apparere possit, quam si cognitum fuerit, quos eorum Plotiae legaverit, nes ambobus esse: hoc enim iuris est et si neutrius legati nomine quicquam esset exceptum. Quod si hoc modo esset legatum rna et textor esset, neutri fuisse Titio et Maevio" an ita "Titio cum tum videtur. Si alteri Stichum heres dederit, quem duobus dare damnatus fu
Abbreviated transcription (Latin):
enuł filio h̾ede ⁊ pure pũ lega¬
ri potest nec int̾est andie cedente
legatũ pũs potestate sit̃ Igit᷑ ⁊ siiꝰ¬
su prĩs adita sit ħ editas imputab̾r
ei in falçidiam

Expanded text:
A filio herede etiam pure patri legari potest nec interest, an die cedente legati in patris potestate sit: igitur et si iussu patris adita sit hereditas, imputabitur ei in Falcidiam.
Abbreviated transcription (Latin):
q rei rõeuidens est qd̾ ead̾ res sepiꝰ
p̃stari non potest Eadem sũmauo¬
leure testatore młciplicari potest¬
¶set hita erit accipiend̾ si nõ certũ
corpus nũmoꝵ sepiꝰ sit relictũ ut

Expanded text:
sque rei ratio euidens est, quod eadem res saepius praestari non potest, eadem summa uolente testatore multiplicari potest.Sed hoc ita erit accipiendum, si non certum corpus nummorum saepi
Abbreviated transcription (Latin):
exceptõne id ꝗ ei deteo legaui uti¬
ei sicͤ aristo ait  Id ꝗ honoraria ac¬
tõne mͥ debetur si legetur mͥ legatũ
mͥ utile eẽ legatũ  n falcidia hoc
minuat

Expanded text:
eo legem, utidetur, sicut Aristo ait id quod honoraria actione mihi debetur si legetur mihi, legat, utile esse legatum, ut neque Falcidia hoc minuat
Abbreviated transcription (Latin):
tũ. est ad collegatariũ ꝑtinebit
tia alter ex undecim untiis ⁊ eis fũ
ꝑtes in fundo hiturũ coh̾edem ũ¬
ciam plane si alt̾ ex legatarne h̾eͦ
extit̾it hedi a quo segatũ erat re¬
lictũ nõ iõ minꝰ ꝑtem cũ legatario
faciet retinet .n. pro ꝑte legatum¬
¶Si ita ticio legetur fund̾ seianũ
uł usumifr̾ eius tͥ heto duo essele¬
gara ⁊ arbitrio eius eẽ au uelit
usummfr̃ uendicare s ⁊ si qͥsitã
leget cycio fundũ dolego ut eũ ꝓ¬

Expanded text:
tum est ad collegatarium pertinebicia, alter ex undecim unciis, et eis fudecim partes in fundo habiturum, coheredem unciam. Plane si alter ex legatariis heres extiterit heredi, a quo legatum erat relictum, non ideo minus partem collegfaciet: retinet enim pro parte legatum.Si ita Titio legetur: 'fundum Seianum uel usum fructum eius sibi habeto', duo esse legata et arbitrio eius esse, an uelit usum fructum uindicare.Sed et si quis ita leget Titio: 'fundum do lego, ut eum
Abbreviated transcription (Latin):
gait̾ini nͥ postea propnetatẽ euit
nactus sim mutile legatũ es¶ siqͥs
no legato ꝑtem aliꝗͣ adiec̾it quam
finido tyciano destinaret id ꝗ adiec¬
tum est exigi a legatario potest ⁊ si¬
nł est cã allumonis ⁊ maxĩe si ex ali¬
o agro qui fuit eius cũ testm̃ fac̾et
eam ꝑtem adieciti ꝗ si post testiũ fcm̃
ex fundo ticiano aliqͥd detraxit ⁊ alii
fundo adiecit uidend̾ est utrũ ne eã
qͦ ꝑtem legatariꝰ petiturꝰ sit̃ anhoc
minꝰ qͣi fundi ciciami esse desiert᷑ cũ
urã destinatõe fundõ domꝰ nõ nata¬

Expanded text:
i postea proprietatem eius nactus sim, inutile legatum est.Si quis no legato partem aliquam adiecerit, quam fundi Titiani destinaret, id quod adiectum est exigi a legatario potest et similis est causa alluuionis et maxime si ex alio agro, qui fuit eius cum testamentum faceret, eam partem adiecit.Quod si post testamentum factum ex fundo Titiano aliquid detraxit et alii fundo adiecit, uidendum est, utrumne eam quoque partem legatarius petiturus sit an hoc minus, quasi fundi Titiani esse desierit, cum nostra destinatione fundorum nomina
Abbreviated transcription (Latin):
isse tunc enĩ uni precium alii ip̃ares
assignatur electione rei uł p̃tũ ser¬
uanda ei qui prior de legato siue de¬
fidei ꝯmisso littem ꝯtestatus est ita
tũ ut non h̃eat liu̾am alc̾o electo
ad alterũ transseire
tum in nonissimũ prion nõ debebi¬
tur tñ etͫ si nouissimus talis sit in
di eadem res sepius legetur in eod̾
cestõ ampliꝰ quam semł peti nonp̾
sufficiat qr uł rẽ ꝯsequi uł rei estĩa

Expanded text:
isse: tunc enim uni pretium, alii ipsa res isse: tunc enim uni pretium, alii ipsa res adsignatur electione rei uel pretii seruanda ei, qui prior de legato siue fideicommisso litem contestatus est, ita tamen, ut non habeat licentiam altero electo ad alterum transire. 3tum in nouissimum, priori non debebitur, tametsi nouissimus talis sit, in r.Si eadem res saepius legetur in eodem testamento, amplius quam semel peti non potest sufficitque uel re
Abbreviated transcription (Latin):
hes meꝰ eisd̾ dieb dato s si ita repe¬
tita fin̾it que a filio mõ legaui ħ¬
es meꝰ dato pure repetita uidebũt᷑
legata ⁊ dinitaxat demonstracõ
ne coꝵ fcã igitur ⁊ ħ ipm̃ legatũ
de quo querit᷑ presens debebitur¬
¶ Si quis ples sticos hñs stiꝯ legau̾it
si nõ appareat de quo stico senserit
quẽ hes eleg̾it deb p̃stare ¶Si ꝑti
tuuitatis aliquid sit relictũ qd̃ ad
ornatũ uł ꝯpendiũ rei publice sit
spectat sine dubio debebitur
siquid̾ ꝯuĩctim ⁊̃ si alt̾ uendicet
alt̾ ex test̾o̾ agat non ampliꝰ quã
ꝑtem hebit is qui ex test̾o aget
¶ ꝗ si seꝑatĩ si quid̾ eiudentissime aꝑ¬
parui̾t a dempcõne a priore legͣta¬
rio fcã ad scd̾m legatũ testatorẽ
quolasse solũ post̾iorẽ ad legatũ
ꝑuenire placet ¶sinaũ ħ minie
apparore pocest pro uirili portõne
ad legatũ om̃s ꝑuenire .s. nisi ip̃e
cestator ex scͥptura maĩfestissimꝰ
esset utrum eoꝵ solid̾ acciꝑe uolu¬

Expanded text:
es meus isdem diebus dato": sed si ita repetita fuerint: "quae a filio meo legavi, heres meus dato", pure repetita videbuntur legata et dumtaxat demonstratio eorum facta: igitur et hoc ipsum legatum de quo quaeritur praesens debebitur. Si quis plures Stichos habens Stichum legaverit, si non apparet, de quo Sticho sensit, quem elegerit debet praestare. Si parti civitatis aliquid sit relictum, quod ad ornatum vel conpendium rei publicae spectat, sine dubio debebitur. si quidem coniunctim, etiamsi alter uindicet, alter ex testamento agat, non plus quam partem habebit is qui ex testamento aget: quod si separatim, si quidem euidentissime apparuerit ademptione a priore legatario facta ad secundum legatum testatorem conuolasse, solum posteriorem ad legatum peruenire placet: sin autem hoc minime apparere potest, pro uirili portione ad legatum omnes uenire: scilicet nisi ipse testator ex scriptura manifestissimus est utrumque eorum solidum accipere uolu
Abbreviated transcription (Latin):
quib dies appositus no n est amiua bi¬
ma tͥma die hes meꝰ dare dampnax
esto nõ .n. ħ egisse testatorem ut ꝯfir¬
maret que mutilia sũt s ut diemũ¬
tilibus piorogare¶ dem ii eod̾ loco
⁊ in sb̾stituto impub̾e scͥpsit ut si fu¬
erit mnpub̾emutilit̾ legatũ sb̾stitu¬
tus ħ debeat s hoc ampliꝰ legatũ ab
eo sit relictũ aliqͥd nec ille pr̃ hes ex¬
tit̾it ⁊ decesserit. In legapo płibure¬
licto si ꝑtes adiecte non sut eqiue sͥ

Expanded text:
quibus dies adpositus non est, annua bima trima die heres meus dare damnas esto": non enim hoc egisse testatorem, ut confirmaret quae inutilia sunt, sed ut diem utilibus prorogaret. Idem eodem loco et in substituto impuberis scribsit, ut, si fuerit ab impubere inutiliter legatum, substitutus hoc debeat, si "hoc amplius" legatum ab eo sit relictum aliquid nec ille patri heres exstiterit et decesserit. In legato pluribus relicto si partes adiectae non su
Abbreviated transcription (Latin):
Dauł̾. et ⁊̃ ad ea que codicilł ꝯfirma¬
tuto cũ is in suam tutelam uenisset
peciũam legauit. ⁊ a sb̃stituto h̾ede
legatũ repecierat impub̾e filio mo¬
⁊ tuo scdꝰ hes legatũ non debebit ꝙ

Expanded text:
iam ad ea, quae codicillis confirmatuto, cum is in tutelam suam venisset, pecuniam legaverit et a substituto herede legata repetierat, impubere filio mortuo secundus heres legatum non
Abbreviated transcription (Latin):
legatũ renctũ potest dici cessare au¬
xxeut unlgaem hanc clausulã
cessare Item si legetur pecũia que ĩ
spẽs legatur cessare diximꝰ hanc ã
scripturã nõ solũ ad p̃cedencia legͣta

Expanded text:
legatum relictum, potest dici cessare anulgarem hanc clausulam cessare. Item si legetur pecunia quae inspecies legetur, cessare diximus. Hanc autem scripturam non solum ad praecedentia sola
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ̃ ꝯ in duos seruos h̾eret ⁊ miũ ex
hiis legasset ut nõ iutllig̾etur q̃
legasset legatarii est electio
lp̃ ⁊ grege legato aliqͣ pecora uiuo
testatore moitua eẽnt in q eoꝵ lo¬
cũ aliqua eent sõtituta euud̾ gregẽ
uid̾i ⁊ si diminutũ ex eo grege pecus
esset ul̾ muis bos suꝑeẽt eñ uendi¬
cari posse quãuis grex desusset eẽ
q̃ ad mod̾ insula legata si ꝯbusta eẽt
atea posset uendicari

Expanded text:
i duos seruos haberet, unum ex his legasset, ut non intellegeretur quem legasset, legatarii est electio. um.Grege legatotestatore mortua essent in eorumque locum aliqua essent substituta, eundem gregem uideri: et si deminutum ex eo grege pecus esset et uel unus bos superesset, eum uindicari posse, quamuis grex desisset esse: quemadmodum insula legata, si combusta esset, area possit uindicari
Abbreviated transcription (Latin):
n to. põnibus inris ignorancia nõ¬
hĩdi instituto ⁊ añ aꝑtas tabłas di¬
escedit satis .i. est scire mortuũ eẽ
se qͦue ꝓxiniũ cognatũ suisse co¬
piamq eoꝵ quiͦs ꝯsulent hũisse
scĩam .n. non hanc accipi queui¬
at tutor tucele iudicõ te᷑¬

Expanded text:
onibus iuris ignorantia noheredi instituto et ante apertas tabulas dies cedit. satis est enim scire mortuum esse seque proximum cognatum fuisse copiamque eorum quos consuleret habuisse: scientiam enim non hanc accipi, quat, tutor tutelae iudicio te
Abbreviated transcription (Latin):
aułi petiũa legata iu boĩt legͣn¬
tis nõ sit soluendo tñ heditas sit
hr̃s pecĩam legatam dare ꝯplłi¬
tur siue de suo siue ex uenditõne
ir̃ h̾editariaꝵ siue uude uolui̾t
qd̾ ita legatum est hrs cũ moriet᷑
lucio ticio .x. dato cũ inc̾ta die le¬

Expanded text:
i pecunia legata in bonis legantis non sit, soluendo tamen hereditas sit, heres pecuniam legatam dare compellitur siue de suo siue ex uenditione rerum hereditariarum siue unde uoluerit. Quod ita legatum est: 'heres cum morietur Lucio Titio dato
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ inuenitu si inter duos diui¬
⁊ legatum petãt ⁊ hes solu̾e̾ ꝑatꝰ
sit demde amto defend̾e hedem ꝑ¬
aci sint eng̾e debi his cui soluat
ut ab eo defendatu ⁊ertã petu¬
uiam legatam si ⁊ legatariꝰ ⁊ sb̾st¬
ituci legatarii pecierĩt ⁊ hr̃s sol¬
uere ꝑatus sit si ambo h̾edem de
fend̾e parati sut elig̾e deb hĩs cͥ
soluat ut ab eo defendat᷑ ⁊ si neu¬
trius manifesta calup̃nia uideat᷑
ei pociuis soluend̾ cui pͥmũ legatũ
esti si cui c̾tam ꝑtem h̾editatis

Expanded text:
quod inuenitur. Si inter duos dubiet legatum petant et heres soluere paratus sit, deinde ambo defendere heredem parati sint, eligere debut ab eo defendatur. Certam pecuniam legatam si et legatarius et substituti legatarii peterent et heres soluere paratus sit, si ambo defendere heredem parati sint, eligere debet heres cui soluat, ut ab eo defendatur: et, si neutrius manifesta calumnia uideatur, ei potius soluendum, cui primum legatum est. Si cui certam partem hereditatis
Abbreviated transcription (Latin):
tatea testatore data ꝑieͣposita fu¬
erat ual legatũ nãꝵ si cũ moie¬
retur hͥis seruꝰ uber ẽẽ uissus sit
recte sine lib̾tate ⁊ ab hede lega
capturus nõ sit s ex testo testato¬
ris ht ¶Sticũ aut pamphilũ utͣm
his meus uoliticio dato dũ utͣm
uent dare eo die quo testm̃ meũ
recitatũ erit dicat si nõ dixit ħ¬

Expanded text:
testatore data‹e› praeposita fuerit, ualet legatum: nam et si, cum moreretur heres, seruus liber esse iussus esset, recte sine libertate ei ab herede legarcapturus non sit, sed ex testatoris habet. 'Stichum aut Pamphilum, utrum heres meus uolet, Titio dato, dum, utrum uelit dare, eo die, quo testamentum meum recitatum erit, dicat.' si non dixerit
Abbreviated transcription (Latin):
d̾. ⁊ qͥs seruũ h̾edis uł alienũ legͣũit
⁊ is fugiss cautõnes int̾ponende sũt
de reducñto eo s ⁊ siꝗͭ inuoͣ testatore
fug̾et expñsis legͣtarii reducit᷑ si pꝰ
mortẽ sup̃tu hedis ¶Si ita legetur
sempnio .x. aut si noluĩt hom̃ẽsti¬
ꝯ do lego ħ caũ duo legͣta sũt set

Expanded text:
edis vel alienum legaverit et is fugisset, cautiones interponendae sunt de reducendo eo: sed si quidem vivo testatore fugerit, expensis legatarii reducitur, si post mortem, sumptibus heredis. Si ita legetur: "Sempronio decem aut, si noluerit, hominem Stichum lego", hoc casu duo legata sunt, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ede uͦ semissario duob exncis ꝯtͦ¬
aut ⁊ ab ip̃o h̾ede cui legatũ ẽ se¬
nissẽ ⁊ ab alio h̾ede trientẽnẽdi¬
cabut᷑ ¶alienꝰ seruꝰ h̾es institutꝰ
legari ipẽ a se nec totꝰ nͣ pio ꝑte p̃¬
¶ Seruo heditario recte legat᷑ h ħ¬
editas adita nõ sit qr heditas ꝑ de

Expanded text:
ede vero semissario duobus extraneis conautem et ab ipso herede cui legatum est semissem et ab alio herede trientem vindicabunt. Alienus servus heres institutus legari ipse a se nec totus nec pro parte potest. Servo hereditario recte legatur, licet ea adita non sit, quia hereditas pe
Abbreviated transcription (Latin):
titii extingui qr plac nõ płꝰ posse
rogari restituere ꝗͣ qͣtũ eĩ relictũ
moitis legͣtarii collatũ marelłus
decessit q̃ ex fiuctib c. ꝑtiꝑi s ure¬
est ut leg̃tariũ ex redditib uolu̾it añ
dare ꝗͣ si fructꝰ legatariꝰ ꝑepiss c̾te
erit legatariꝰ audiendꝰ a uelit totũ
fund̾ p̃iare si de restituendo caueat᷑

Expanded text:
sse rogari quem restituere quam quantum ei relictum mortis legatarii collatum, ait Marcdecesserit, quam ex fructibus centum est, ut legatarium ex reditibus voluit ante dare, quam fructus legatarius percepisset: certe erit legatarius audiendus, si velit totum fundum praestare, si de restituendo cavetur:
Abbreviated transcription (Latin):
tñ extra ordinẽdełe ꝯstitui eũ qui
agnouit id ꝗ dͥ relictũ est hac cõ¬
templatõne ut ubͥos suos enĩa ci
demũ ħ accipiend̾ est q̃ admod̾ si
sb̾ ꝯdicõne lib̃oꝵ emãcipãdoꝵ ei fu¬
iss legatũ uł ita relictũ ut cos emiã

Expanded text:
ra ordinem debere constitui eum qui adgnouit id, quod sibi relictum est hac contemplatione, ut liberos suos emancipdeinde hoc accipiendum, quemadmodum si sub condicione liberorum emancipandorum ei fuisset leg
Abbreviated transcription (Latin):
nam quedam młier cũ nepoces su¬
os hĩdes instituisset ⁊ ipm̃ filiũ co¬
hidem filiis dedisset eius eos ꝙ iñ¬
uitẽ sb̾stituisset rogass ꝙ filiũ ut
eos emãciparet nõ aut̃ rogassiut
diui scu̾i emãcipare eos qͣpulsus eͤ¬

Expanded text:
nepotes suos heredes instituisset et ipsum filium coheredem filiis suis dedisset eosque inuicem substituisset rogassetque filium, ut filios emanciparet, non autem rogasset, diui Seueri emancipare eos compulsus e
Abbreviated transcription (Latin):
st̃o ita cautũ cẽt sticꝰ si rõnes red¬
did̾it cũ ꝯtub̾nali sua lib̾ esto eis¬
cũ fide actus sui que si nlła sũt p᷑¬
e accepisse lib̾tatem uidebuntur
tum est ꝗ si cũ adh  reliqͣ hr̃et¬

Expanded text:
to cautum esset: 'Stichus si rationes reddiderit, cum contubernali sua liber esto eiscum fide actus sui. quae si nulla sunt, pure accepisse libertatem uidebuntur:tum est. quod si, cum adhuc reliqua habe
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃ p r̃ filio suo cohĩtes sñ ulla ꝙ¬
dicõne filias ip̃iuis dedit ac petut
ut filias suas emãciparet ita ut

Expanded text:
ater filio suo coheredes sine ulla condicione filias ipsius dedit ac petit, ut filias suas emanciparet, ita ut
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ qui cũ filio defũcti morati sũt
⁊ ꝑ eos nõ stecit quonumꝰ morarẽ¬
tur mortuo filio testatoris defe¬
cisse nõ uidĩ s si testator pp̃ filii
ucilitatẽ hiis qui cũ eo moraties¬
sent alũta prãri uoluit qͣ uo¬
lũtatẽ defuc̃ti petentes audiri nõ
fid̾ĩꝯmisit ut rẽ unuu̾sã restituerz
filiis eiꝰ ubis ue coꝵ cũ ipĩpeciis¬
sent sñ ulla uir̃ cauinatõne qr¬

Expanded text:
 qui cum filio defuncti morati sunt aut per eos non stetit, quo minus morarentur, mortuo filio testatoris defecisse non uideri. sed si testator propter filii utilitatem his, qui cum eo morati fuissent, alimenta praestari uoluit, contra uoluntatem defuncti petentes audiri non fidei commisit, uti rem eius uniuersam restitueret filiis eius liberisue eorum, cum ipsi petissent