comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
um erat. quod suo tempore futurum erat .:¬
Illud quoq non dubito ante quam homo pri¬
mus creatus esset. numquam quem quam fuis¬
se hominem: nec eundem ipsum nescio quibus
circuitibus. nescio quotiens reuolutum: nec a¬
lium aliquem natura similem.: Neq: ab hac
fide me philosophorum argumenta deterrent.
quorum acutissimum illud putatur. quod di¬
cunt. nulla infinita ulla scientia posse comp̃¬
hendi: Ac perhoc ds̃ inquiunt rerum quas
facit omnium finitarum. omnes finitas apud
serationes hab&.: Bonitas autem eius num¬
quam uacua fuissecredenda est. nesit tempo¬
ralis eius operatio: cuius retro fuerit a&erna
cessatio. quasi penituerit eum prioris sinei¬
nitio uacationis. ac propterea sit operis ag¬
gressus initium .: Etideo necesse est inquiunt
eadem semper repeti. cademq semper repe¬
tenda trans currere. uel manente mundo
mutabiliter: quilic& num quam non fuerit
& sine initio temporis. tamen factus est. uel

Expanded text:
um erat, quod suo tempore futurum eratum erat, quod suo tempore futurum eratIllud quoque non dubito, antequam homo primus creatus esset, numquam quemquam fuisse hominem; nec eundem ipsum nescio quibus circuitibus nescio quotiens reuolutum, nec alium aliquem, natura similem. Neque ab hac fide me philosophorum argumenta deterrent, quorum acutissimum illud putatur, quod dicunt nulla infinita ulla scientia posse conprehendi; ac per hoc Deus, inquiunt, rerum quas facit omnium finitarum omnes finitas aput se rationes habet; bonitas autem eius numquam uacua fuisse credenda est, ne sit temporalis eius operatio, cuius retro fuerit aeterna cessatio, quasi paenituerit eum prioris sine initio uacationis ac propterea sit operis adgressus initium; et ideo necesse est, inquiunt, eadem semper repeti eademque semper repetenda transcurrere, uel manente mundo mutabiliter, qui licet numquam non fuerit et sine initio temporis tamen factus est, uel
Abbreviated transcription (Latin):
sed sapere adtem perantiam. sicut unicui¬
q ds̃ partitus est mensuram fidei.: Sienĩ
citatis excedat. defici& antequam crescat:
constitueretur humanum. me fateor ignorare :
Non tamen dubito nihilomnino creaturae. ge¬
atori esseco &ernum .: Dicit &iam apostolus.
tem pora &erna necea futura. sed quod ma¬
ius est mirandum praeterita.: Sic enimait
nspem uitae &ernae. quam promisit non m̃¬
dax ds̃ ante tempora &erna. mani festauit
autem temporibus suis uerbum suum: Ecce
dixit retro quod fuerint tempora &erna.
quaetamen non fuerint dõ coa&erna.
Siquidem ille ante tempora a &erna non solũ
erat. uerum &iam promisit uitam a&ernã.
quam mani festauit tem¬
poribus suis.
idest congrius. quid aliud
quam uerbum
suum :: Hoc est enim uita a&erna: quomodo
autem promisit . cum hominibus utiq promi¬
serit quinondum erant ante tempora a&erna.
nisi quia in eius a&ernitate . atq in ipso uerbo
cius cidem coa&erno. iam praedistinatione foc¬

Expanded text:
sed sapere ad temperantiam, sicut unicuised sapere ad temperantiam, sicut unicuiDeus partitus est mensuram fidei. Si enim citatis excedat, deficiet antequam crescat. institueretur humanum, me fateor ignorare; non tamen dubito nihil omnino creaturae Creatori esse coaeternum. Dicit etiam apostolus tempora aeterna, nec ea futura, sed, quod magis est mirandum, praeterita. Sic enim ait: In spem uitae aeternae, quam promisit non mendax Deus ante tempora aeterna; man i fe s tau ita autem temporibus suis uerbum suum. Ecce dixit retro quod fuerint tempora aeterna, quae tamen non fuerint Deo coaeterna, si quidem ille ante tempora aeterna non solum erat, uerum etiam promisit uitam aeternam, quam manifestauit temporibus suis, id est congruis, quid aliud quam Verbum suum? Hoc est enim uita aeterna. Quo modo autem promisit, cum hominibus utique promiserit, qui nondum erant ante tempora aeterna, nisi quia in eius aeternitate adque in ipso Verbo eius eidem coaeterno iam praedestinatione fix
Abbreviated transcription (Latin):
non eam spatio trans currente. sed manente
perpetuitate praecedens .: Sed hoc sirespon¬
dero eis quirequirunt. quomodo sem per
creator. semper dñs fuit. sicreatura seruiens
non semper fuit. aut quomodo creata est.
& non potius creatori coa&erna est. si semper
fuit: Uereor nefacilius iudicer ad firmare
quod nescio. quamdocere quod scio: Rede¬
o igitur ad id quod creator noster scirenos
uoluit. illa uero quaeuel sapientioribus in
hac uita scire permisit. uel omnino perfec¬
tis. in alia uita scienda seruauit. ultra uires
meas essecon fiteor. Sed ideo putaui sine
ad firmatione tractanda. ut quihȩc legunt
uideant a quibus quȩstionum periculis de¬
beant temperare. nec adomnia seidoneos
arbitrentur: potiusq intellegant quam sit
apostolo obtem perandum praccipienti salu¬
briter ubiait. Dico autem pergratiamdĩ¬
quaedata est mihi omnibus qui sunt in uo¬
bis . non plus sapere quam o port& sapere:

Expanded text:
non eam spatio transcurrente, sed manente non eam spatio transcurrente, sed manente perpetuitate praecedens. Sed hoc si respondero eis qui requirunt, quo modo semper creator, semper dominus fuit, si creatura seruiens non semper fuit; aut quo modo creata est et non potius creatori coaeterna est, si semper fuit: uereor ne facilius iudicer adfirmare quod nescio, quam docere quod scio. Redeo igitur ad id, quod creator noster scire nos uoluit; illa uero, quae uel sapientioribus in hac uita scire permisit uel omnino perfectis in alia uita scienda seruauit, ultra uires meas esse\' confiteor. Sed ideo putaui sine adfirmatione tractanda, ut qui haec legunt uideant, a quibus quaestionum periculis debeant temperare, nec ad omnia se idoneos arbitrentur potiusque intellegant quam sit apostolo obtemperandum praecipienti salubriterquae data est mihi, omnibus qui sunt in nobis, non plus sapere, quam oportet sapere,
Abbreviated transcription (Latin):
ati sunt. nec sisemper fuerunt. ideo creato¬
ri coa&erni sunt.: Ille enim semper fuit
a &ernitate in mutabili. isti autem facti sunt.
sed ideo semper fuissedicuntur. quia om¬
nitempore fuerunt. sine quibus tempora
nullo modo esse potuerunt: Tempus aut̃
quõ mutabilitate transcurrit. a &ernitate
inmutabili non potest esse co&ernum:
Ac perhoc &iam si in mortalitas angelorum
non transit intem pore. nec practerita est
qua si iam nonsit. nec futura quasi nondũ
sit. tamen corum motus. quibus tempora
peraguntur. &x futuro in practeritum tran¬
seunt: &ideo creatori in cuius motu dicen¬
dum non est. uel fuisse quodiam non sit.
uel futurum esse quod non dum sit coa&er¬
ni esse non possunt: Qua propter. sids̃
semper dñs fuit. semper habuit creaturã
suo dominatui seruientem. uerum tamen
non deipsogenitam. sed ab ipso denihilo fac¬
tam. nec ei co&ernam.: Fratquippe ante
illam. quamuis nullo tempore sine illa.

Expanded text:
ati sunt, nec si semper fuerunt, ideo Creatoati sunt, nec si semper fuerunt, ideo Creatori coaeterni sunt. Ille enim semper fuit aeternitate inmutabili; isti autem facti sunt; sed ideo semper fuisse dicuntur, quia omni tempore fuerunt, sine quibus tempora nullo modo esse potuerunt; tempus autem quoniam mutabilitate transcurrit, aeternitati inmutabili non potest esse coaeternum. Ac per hoc etiamsi inmortalitas angelorum non transit in tempore, nec praeterita est quasi iam non sit, nec futura quasi nondum sit: tamen eorum motus, quibus tempora peraguntur, ex futuro in praeteritum transeunt, et ideo Creatori, in cuius motu dicendum non est uel fuisse quod iam non sit, uel futurum esse quod nondum sit, coaeterni esse non possunt. Quapropter si Deus semper dominus fuit, semper habuit creaturam suo dominatui seruientem; uerum tamen non de ipso genitam, sed ab ipso de nihilo factam nec ei coaeternam; erat quippe ante illam, quamuis nullo tempore sine illa;
Abbreviated transcription (Latin):
do nonerat mundus:: A tuero erat temp:
quando nullum erat temp: tam in conueni¬
enter dicimus. ac si quis quam dicat . Frat
homo. quando nullus erat homo. auterat
iste mundus. quando non erat mundus:
Sienim dealio atq alio intellegatur. potest
dici aliquo modo. hoc est. erat alius homo.
quando nonerat iste homo Sic ergo. erat
aliud tempus. quando non erat hoctemp:
recte possumus dicere: Atuero erat temp:
quando nullum erattem pus. quis uel insipi¬
entissimus dixerit: Sicut enim dicimu¬
creatum tempus. cum ideo semper fuisse
dicatur. quia omnitempore tempus fuit.
ita non est consequens. utsi semper fuerłnt
angeli. ideo non sint creati. ut propter ea sẽ¬
per fuissedicantur: quia omni tempore fu¬
erunt. & propter ea omni tempore fuerint:
quia nullo modo sine his ipsa tempora esse
potuerunt. Ubienim nulla creatura est
cuius mutabilibus motib tempora per¬
agantur. tempora omnino esse non pos¬
sunt .: Ac perhoc & sisemper fuerunt cre¬

Expanded text:
do non erat mundus; at uero: Erat tempus, quando nullum erat tempus, tam inconuenienter dicimus, ac si quisquam dicat: Erat homo, quando nullus erat homo, aut: Erat iste mundus, quando iste non erat mundus. Si enim de alio adque alio intellegatur, potest dici aliquo modo, hoc est: Erat alius homo, quando non erat iste homo; sic ergo: Erat aliud tempus, quando non erat hoc tempus, recte possumus dicere; at uero: Erat tempus, quando nullum erat tempus, quis uel insipientissimus dixerit? Sicut ergo dcreatum tempus, cum ideo semper fuisse dicatur, quia omni tempore tempus fuit: ita non est consequens, ut, si semper fuerunt angeli, ideo non sint creati, ut propterea semper fuisse dicantur, quia omni tempore fuerunt, et propterea omni tempore fuerunt, quia nullo modo sine his ipsa tempora esse potuerunt. Ubi enim nulla creatura est, cuius mutabilibus motibus tempora peragantur, tempora omnino esse non possunt; ac per hoc etsi semper fuerunt, cre
Abbreviated transcription (Latin):
mentib tẽ legint quod sequitur. Perfecisti aũ
sperantibus inte : Quidẽ ab scondisti timentib te:¬
ꝑsecisti sperantibus: nisi quia illis quitimore poena¬
rum suã ustitiam uolunt constitucre qsinlege est.
non est iustitia dĩ dulcis. quia nesciunt eam : nonenim
gustauerunt eam:. In senamq sperant nonin ipso:
&ideo eis abscondituł multitudo dulcedinis dĩ: quo
timent quidem dm̃. sed illotimore seruili. quinon est
incaritate : quia ꝑfecta caritas foras matit timorem:
Ideo sperantib incum pficit dulcedinẽ suam: inspi¬
rando eis caritatẽ suam: uttimore casto. non quẽ ca¬
ritas foras mittit: s ed ꝑmanente in sctmscdi. cũ glo¬
riantur. indnoglori&ur : Iustitia quippedi xp̃s ẽ.
qui factus ẽ nob̵ sicut dicit apostolus. sapientia ado
&iustitia & sci ficatio & redemptio: utquẽ ad modũ
scriptũ est: quigloriatur. indño gloridur: Hanc¬

Expanded text:
mentibus te! legant quod sequitur: Perfecisti autem sperantibus in te. Quid est abscondisti timentibus, perfecisti sperantibus, nisi quia illis, qui timore poenarum suam iustitiam uolunt constituere quae in lege est, non est iustitia Dei dulcis, quia nesciunt eam? Non enim gustauerunt eam. In se namque sperant, non in ipso, et ideo eis absconditur multitudo dulcedinis Dei; quoniam timent quidem Deum, sed illo timore seruili, qui non est in caritate, quia perfecta caritas foras mittit timorem. Ideo sperantibus in eum perficit dulcedinem suam inspirando eis caritatem suam, ut timore casto, non quem caritas foras mittit, sed permanente in saeculum saeculi, cum gloriantur, in Domino glorientur. Iuqui factus est nobis, sicut dicit Apostolus, sapientia a Deo, et justitia; et sanctificatio, et redemptio: ut quemadmodum scriptum est, Qui gloriatur, in
Abbreviated transcription (Latin):
incuius filiis finitur illa conexio octauage¬
neratione. scilic& ex adam : septima ex cam:
quasi ess& inde aliquid deinceps conectendũ.
unde peruenir&ur uel adisrahelicum popu¬
lum. inquo caelesti ciuitati & iamter rena
Hierusalem figuram propheticam p̃buit: uel
acdxpm̃ secundum carnem : qui est super
omnia ds̃ benedictus insȩcula : Supernȩ
hierus alem fabricator atq regnator : cumtota
progenies cain. in diluuio sit deleta: Vnde
uideri potest. in eodẽ ordine generationũ.
primogenitos fuisse commemoratos.
Cur ergo tam pauci sunt.: Non enim usq
ad diluuium tot esse potuerunt: non ua¬
cantibus usq ad centenariã pubertatem
patribus ab officio generandi: si non erat
tunc proportione longȩuitatis illius. etiã¬

Expanded text:
in cuius filiis finitur illa contextio, octaua gein cuius filiis finitur illa contextio, octaua generatione scilicet ex Adam, septima ex Cain, quasi esset inde aliquid deinceps conectendum, unde perueniretur uel ad Israeliticum populum, in quo caelesti ciuitati etiam terrena Hierusalem figuram propheticam praebuit, uel ad Christum secundum carnem, qui est super omnia Deus benedictus in saecula, supernae Hierusalem fabricator adque regnator, cum tota progenies Cain diluuio sit deleta? Unde uideri potest in eodem ordine generationum primogenitos fuisse commemoratos. Quur ergo tam pauci sunt? Non enim usque ad diluuium tot esse potuerunt, non uacantibus usque ad centenariam pubertatem patribus ab officio generandi, si non erat tunc proportione longaeuitatis illius etia
Abbreviated transcription (Latin):
sophari. in solitudinibus indiȩ. ciues eius sunt.
& a generando secohibent: Non ẽ enim hoc
bonum nisi cum sit secundum fidem summibo¬
ni. quids̃ est .: hoctam̃ nemo fecisse ante diliuuiũ
repperitur :: quando quidem &iam ipse enoch.
septimus abadam. quitrans latus refertus
eẽ non mortuus: genuit filios & filias. ante¬
quam trans ferretur .: In quibus fuit matusa
lccm. perquem generationum memoranda¬
rum ordo transcurrit : Cur ergo tanta pau¬
citas successionum. com memoratur inge¬
nerationibus ex cam :si eus usq ad diluuium
ꝑducio portebat . nec erat diuturna actus.
p̃ueniens pubertatem. quaecentum uelam¬
plius annos uacar& a foetibus : Namsi non inten¬
debat auctor libri huius aliquem. adquem ne¬
cessurio perducer& seriem generationum :
Sicut in illis que ueniunt descth. intendebat per¬
uenire ad noe : I quo rursus ordo necessarius se¬
queretur : qui dopus erat p̃termittere primo¬
genito s filios: ut peruenirctur adla mech.

Expanded text:
sophari in solitudinibus Indiae, cives ejus sunt, et a generando se cohibent. Non enim est hoc bonum, nisi cum fit secundum fidem summi boni, qui est Deus. Hoc tamen nemo fecisse ante diluvium reperitur: quandoquidem etiam ipse Enoch septimus ab Adam, qui translatus refertur esse, non mortuus, genuit filios et filias antequam transferretur; in qlam, per quem generationum memorandarum ordo transcurrit. Quur ergo tanta paucitas successionum commemoratur in generationibus ex Cain, si eas usque ad diluuium perduci oportebat, nec erat diuturna aetas praeueniens pubertatem, quae centum uel amplius annos uacaret a fetibus? Nam si non intendebat auctor libri huius aliquem, ad quem necessario perduceret seriem generationum, sicut in illis, quae ueniunt de semine Seth, intendebat peruenire ad Noe, a quo rursus ordo necessarius sequeretur: quid opus erat praetermittere primogenitos filios, ut perueniretur ad Lamech,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃ianorum toto orbe pollere : sibi aut honorẽ
illum magnum esse subtractum: deficiunt ocu¬
li eius & defluit anima eius tabe mȩroris ⁊ Propri
e autem adhuius domum heli cui haec dicebant᷑
qͥuȩ sequitur pertin&: Et omnis qui superauerit
domustuȩ: decid& gladio uirorum Ethoc tibi
signum quod ueni& super duos filiostuos hos ofni
& finees : die uno morientur ambo: Hoc ergo sig
huius : quo signo significatum ẽ: mutandum sa¬
cerdotium domus aaron: Mors quippe filio¬
rum huius : significauit mortem non hominum

Expanded text:
Christianorum toto orbe pollere, sibi autem honorem Christianorum toto orbe pollere, sibi autem honorem illum magnum esse subtractum, deficiunt oculi ejus, et defluit anima ejus tabe moeroris. Proe autem ad hujus domum Heli, cui haec dicebantur, quod sequitur pertinet: « Et omnis qui supererit domui tuae decidet in gladio virorum. Et hoc tibi signum, quod venturum est duobus filiis tuis, Ophni Phinees die uno morientur ambo. » Hoc ergo signhuius. quo signo significatum est mutandum sacerdotium domus Aaron. Mors quippe filiorum huius significauit mortem non hominum
Abbreviated transcription (Latin):
patris eius non eum de proximo patredicere sed
deillo a aron qui primus sacerdos est institutus de
patris tui cum essent interra egypti serui indo¬
mo phardo & elegi domum patris tui ex omnibus
sceptris isrł mihi sacerdotio fungi.  Quis patrũ
fuit huius in illa aegrptia seruitute undecũ libera¬
ti essent electus est ad sacerdotium: Nisi aaron
Dehuius ergo stripe isto loco dixit futurum fuisse.
utnoneent ulterius sacerdotes quod iam uidemus
impl&um: Vigil& fides presto sunt res: cer¬
nuntur : tenentur : &uidere nolentium oculis in¬
geruntur: Ecceinquit diesueniunt & ex ter
minabo sementuum & semen domus patristui:
& non erit tibi senior indomomea omnib: diebus
& uirum ex terminabo tibi ab altari meo ut defici¬
ant oculi eius & defluat anima eius: Eccedies
qui prȩnuntiati sunt : iam uenerunt.: Nullus
sacerdos est secundum ordinem aaron: & quicum¬
q ex eius genere est homo cum uid& sacrificium

Expanded text:
patris eius, non eum de proximo patre dicere, sed patris eius, non eum de proximo patre dicere, sed de illo Aaron, qui primus sacerdos est instpatris tui, cum essent in terra Aegypti servi in domo Pharaonis: et elegi domum patris tui ex omnibus sceptris Israel mihi sacerdotio fungi. » Quis patrum fuit hujus in illa Aegypti servitute, unde cum liberati essent electus est ad sacerdotium, nisi Aaron? De hujus ergo stirpe isto loco dixit futurum fuut non essent ulterius sacerdotes; quod iam uidemus inpletum. Vigilet fides, praesto sunt res, cernuntur. tenentur et uidere nolentium oculis ingeruntur. Ecce, inquit. dies ueniunt, et minabo semen tuum, et semen patris tui, et non erit tibi senior in domo mea omnibus diebus. Et virum exterminabo tibi ab altari meo, ut deficiant oculi ejus, et defluat anima ejus . Ecce dies qui praenuntiati sunt jam venerunt; nullus sacerdos secundum ordinem Aaron; et quicumque ex ejus genere est homo, cum videt sacrificium
Abbreviated transcription (Latin):
et aduetus testamentum proprie: figu¬
rate uero pertinebat ad nouum: prophe¬
tia facti etiam ipsa non uerbi: id sci¬
licet facto significans: quod uerbo ad
heli sacerdotem dictum est perprophetã
Nam fuerunt postea sacerdotes
ex genere a aron sicut sadoch: et
abiathar regnante dauid: et alii
deinceps ante quam tempus ueniret
quo ista quae desacerdotio mutando
tanto ante praedicta sunt effici per
xp̃m oportebat.n
Quis autem nunc fideli oculo haec intu¬
ens non uideat esse completa: quan¬
do qui dem nullum taber naculum.
nullum templum. Nullum alta¬
re : nullum sacrificium. et ideo nec
ullus sacerdos remansit iudeis. qui¬
bus ut desemine a aron ordina re¬
tur: in dĩ fuerut lege man¬
datum : quod & hic commemoratum est illo di¬
cente proph&a : Haec dicit dñs ds̃ isrł. Dixi¬
domus tua & domus patris tui transibunt corã
me usq in a&ernum : & nunc dicit dñs: ne qua¬
quam: Sed glorificantes meglorificabo & qui me
spernit spern&ur: Quod enim nominat domũ¬

Expanded text:
et ad uetus testamentum proprie, figurate uero pertinebat ad nouum prophetia facti etiam ipsa, non uerbi, id scilicet facto significans, quod uerbo ad Heli sacerdotem dictum est per prophetam. Nam fuerunt postea sacerdotes ex genere Aaron, sicut Sadoc et Abiathar, regnante Dauid, et alii deinceps, antequam tempus ueniret, quo ista, quae de sacerdotio mutando tanto ante praedicta sunt, effici per Christum oportebat. Quis autem nunc fideli oculo haec intuens non uideat esse conpleta? Quando quidem nullum tabernaculum, nullum templum, nullum altare, nullum sacrificium et ideo nec ullus sacerdos remansit ludaeis, quibus, ut de semine Aaron ordinaretur, in Dei fuerat lege mandatum. Quod et hic commemoratum est illo dicente propheta: Haec dicit Dominus Deus Isrdomus tua et domus patris permanebunt coram me usque in aeternum. Et nunc haec dicit Dominus: Nequaquam, sed glorificantes me glorificabo: Qui me spernit, spern
Abbreviated transcription (Latin):
quod ds̃ fieri pro hibuerat: diabolus homi¬
nem noncepiss& nisi lam ille sibi ipsi place¬
re coepiss&: H inc enim et delectauit quod
dictum est. eritis sicutdii: Quod melius eẽ
possent summo ueroq principio coherendo
per oboedientiam: non suum sibi existen¬
do principium persu perbiam.  Dii enim
creati: non sua ueritate : sed dĩ ueri participa¬
tione suntdii: Plus autem appetendo mi¬
nus est: quidum sibi sufficere diligit: ab
illo qui ei uere sufficit deficit., Illud itaq
malum : quocum sibi homo plac&: tamquã
sit & ipse lumen: auertitur ab eo lumine.
quod ei si placeat. etipse sit lumen.: Illud
inquam malum precessit in abdito: ut seque¬
retur hoc malum quod perpe tratum est
in aperto.: Uerum est enim quod scrip¬
tum est: ante ruinam exaltatur cor. et
ante gloriam humiliatur : Illa prorsus rui¬
nu quaefit in occulto: precedit ruinam quȩ
fit in manifesto : dum illa runa esse non
putatur: Quis enim exaltationem ruinã

Expanded text:
quod Deus fieri prohibuerat, diabolus hominem non cepisset, nisi jam ille sibi ipsi placere coepisset. Hinc enim et delectavit quod dictum est, Eritis sicut dii . Quod melius esse possent summo veroque principio cohaerendo per obedientiam, non suum sibi existendo principium per superbiam. Dii enim creati, non sua veritate, sed Dei veri participatione sunt dii. Plus autem appetendo, minus illo, qui ei uere sufficit, deficit. Illud itaque malum, quo, cum sibi homo placet, tamquam sit et ipse lumen, auertitur ab eo lumine, quod ei si placeat et ipse fit lumen — illud, inquam, malum praecessit in abdito, ut sequeretur hoc malum quod perpetratum est in aperto. Verum est enim quod scriptum est: Ante ruinam exaltatur cor et ante gloriam humiliatur. Illa prorsus ruina, quae fit in occulto, praecedit ruinam, quae fit in manifesto, dum illa ruina esse non putatur. Quis enim exaltationem ruinam
Abbreviated transcription (Latin):
dum est: &iam cum rectas & secundũ dm̃
habemus has affectiones: huius uitae sunt:
Non illius quam futuram speramus. ⁊ Et se¬
pe illis &iam inuiti cedimus Itaq aliquan¬
do quam uis nonculpabili cupiditate sed
laudabili caritate moueamur : &iam dũ

Expanded text:
dum est, etiam cum rectas et secundum deum dum est, etiam cum rectas et secundum deum habemus has affectiones, huius uitae sunt, non illius quam futuram exspectamus. et saepe illis etiam inuiti cedimus; itaque aliquando, quamuis non culpabili cupiditate, sed laudabili caritate moueamur, etiam du
Abbreviated transcription (Latin):
uocentur .: Sed cum rectam rationem sequan¬
tur istae affectiones. quando ubi oport&
adhibentur. quis eas tunc morbos seu ui¬
tiosas passiones audeant dicere. Quã ob¬
rem etiam dñs ipse : in forma serui: ageuitã
dignatus est humanam: sed nullum hu.¬
bens omnino peccatum: adhibuit eas ubi
ad hibendas esse iudicauit.: Neq enĩ
in quo uerum erat hominis corpus: & uerus
hominis animus. falsus erat humanus af¬
fectus. Cumergo eius in euangelio ista
referuntur: quod super duritia cordis
iudȩorum. cum ira contristatus sit : quod
dixerit gaudeo propter uos utcredatis.
Quod lazarum suscitaturus &iam lacrimas
fuderit: quod concupiuerit cum discipulis:
suis manducare pascha: quod propinquan
te passione tristis fuerit anima eius. non
falso utiq referuntur: Uerum ille hos mo¬
tus certȩ dispensationis gratia. Ita cum uo¬
luit suscepit animo humano: ut cum uo lu¬
it factus est homo⁊ Pro inde quod faten¬

Expanded text:
uocentur. Sed cum rectam rationem sequanuocentur. Sed cum rectam rationem sequantur istae adfectiones, quando ubi oportet adhibentur, quis eas tunc morbos seu uitiosas passiones audeat dicere? Quam rem etiam ipse Dominus in forma serui agere uitam dignatus humanam, sed nullum habens omnino peccatum adhibuit eas, ubi adhibendas esse iudicauit. Neque enim, in quo uerum erat hominis corpus et uerus hominis animus, falsus erat humanus adfectus. Cum ergo eius in euangelio ista referuntur, quod super duritia cordis Iudaeorum cum ira contristatus sit, quod dixerit: Gaudeo propter uos, ut credatis, quod Lazarum suscitaturus etiam lacrimas fuderit, quod concupiuerit cum discipulis suis manducte passione tristis fuerit anima eius, non falso utique referuntur. uerum ille hos motus certe dispensationis gratia ita cum uoluit suscepit animo humano, ut cum uoluit factus est homo. proinde, quod faten
Abbreviated transcription (Latin):
nibus. legitime magno agone certantẽ.
et palmam suꝑnȩ uocationis in anteriora
sectantem: Oculis fidei libentissime spec¬
antem: Gaudere cum gaudentibus. fle¬
re cum flentib foris habentem pugnas.
intus timores. Cupientem dissolui etesse
cum xp̃o : desiderantem uidere romanos.:
utaliquem fructum habeat : Et in illis sic̃
inceteris gentibus: aemulantem corinthios.
& ipsa aemulatione metuentem. neseducan¬
tur eorum mentes a castitate quȩ in xp̃o ẽ :
M agnam tristitiam et continuum dolorem
cordis. deis rahelitis habentem : quod igno¬
rantes dĩ iustitiam: & suam uolentes consti¬
tuere. iustitiae dĩ non essent subiecti.
N ec solum dolorem. uerum etiam luctũ suũ
denuntiantem quibusdam qui ante pecca¬
uerunt : & nonegerunt poenitentiam suꝑ
inmunditia & fornicationibus suis ⁊ himo¬
tus hi affectus de amore boni: et descã cari¬
tate uenientes. siuitia uocanda sunt. sinu¬
mus utea quae uere uitia sunt: uirtutes

Expanded text:
nibus, legitime magnum agonem certantem nibus, legitime magnum agonem certantem et palmam supernae uocationis in anteriora sectantem, oculis fidei libentissime spectant gaudere cum gaudentibus, flere cum flentibus, foris habentem pugnas, intus timores, cupientem dissolui et esse cum Christo, desiderantem uidere Romanos, ut aliquem fructum habeat et in illis sicut et in ceteris gentibus, aemulantem Corinthios et ipsa aemulatione metuentem, ne seducantur eorum mentes a castitate, quae in Christo est, magnam tristitiam et continuum dolorem cordis de Israelitis habentem, quod ignorantes Dei iustitiam et suam uolentes constituere iustitiae Dei non essent subiecti; nec solum dolorem, uerum etiam luctum suum denuntiantem quibusdam, qui ante peccauerunt et non egerunt paenitentiam super inmunditia et fornicationibus suis. Hi motus, hi adfectus de amore boni et de sancta caritate uenientes si uitia uocanda sunt, sinamus, ut ea, quae uere uitia sunt, uirtutes
Abbreviated transcription (Latin):
ptationibus. uident petrum flentem: Ut
gaudeant intemptationibus: audiunt ia¬
cobum dicentem. Omne gaudium exis¬
timate fratres mei. cum in temptationes ua¬
rias incideritis: N on solum autẽ propter
se ipsos his mouentur affectibus : Uerum
etiam propter eos quos liberari cupiunt.
& nepereant metuunt : &dolent si pereunt.
& gaudent siliberantur : Illum quippe
optimum & fortissimum uirum : qui in suis
in firmitatibus gloriatur: uteum potissimũ
commemoremus: qui in ecclesiam xp̃i exgen¬
tibus uenimus. doctorem gentium infide
& ueritate : quietplus omnibus suis coapos¬
tolis laborauit: et pluribus epistolis. popu¬
los dĩ non eos tantum qui p̃sentes ab illo ui¬
debantur: uerum &iam illos qui futuri
p̃uidebantur instruxit.: Illum in quam
uirum. athletam xp̃i. doctum ab illo. uc¬
tum deillo. crucifixum cum illo: glorio¬
sum in illo : Intheatro huius mundi qui
spectaculum factus est: &angelis & homi¬

Expanded text:
ntationibus, uident Petrum flentem; ut ntationibus, uident Petrum flentem; ut gaudeant in tentationibus, audiunt Iacobum dicentem: Omne gaudium existimate, fratres mei, cum in tentationes uarias incideritis. Non solum autem propter se ipsos his mouentur adfectibus, uerum etiam propter eos, quos liberari cupiunt et ne pereant metuunt, et dolent si pereunt et gaudent si liberantur. Illum quippe optimum et fortissimum uirum, qui in suis infirmitatibus gloriatur, ut eum potissimum commemoremus, qui in ecclesiam Christi ex gentibus uenimus, doctorem gentium in fide et ueritate, qui et plus omnibus suis coapostolis laborauit et pluribus epistulis populos Dei, non eos tantum, qui praesentes ab illo uidebantur, uerum etiam illos, qui futuri praeuidebantur, instruxit; illum, inquam, uirum, athletam Christi, doctum ab illo, unctum de illo, crucifixum cum illo, gloriosum in illo, in theatro huius mundi, cui spectaculum factus est et angelis et homi
Abbreviated transcription (Latin):
peccare: cupiunt perseuerare : dolent
in peccatis : gaudent in operibus bonis:
Ut enim metuant peccare: audiunt: quo
abundauit iniquitas. refrigesc& caritas.
multorum: uttupiant ꝑ seuerare : audi¬
unt quid scriptum est : qui perseuera¬
uerit usq infinem. hic saluus erit.
Vtdoleant in peccatis. audiunt: sidixeri¬
mus quia peccatum non habemus. nos ip¬
sos seducimus. & ueritas in nobis non est.
Vtgaudeant in operibus bonis. audiunt:
hilarem datorem diligit ds̃ ꝯ Item sicuti se
infirmitas eorum firmitasq habuerit: me¬
tuunt temptari: cupiunt temptari: dolent
intem ptationibus: gaudent intemptationib:
U tenim metuant temptari. audiunt : siquis
preoccupatus fuerit in aliquo delicto: uos
qui spiritales estis: instruite huius modi in
spũ man suetudinis: intendens te ipsum ne
ettu tem pteris. Utaut̃ cupiant temptari:
audiunt: quendam uirum fortem ciuitatis
dĩ dicentem : Probame dnẽ : et temptame: ure
renes meos &cormeum. Utdoleant intẽ¬

Expanded text:
peccare, cupiunt perseverare: dolent in peccatis, gaudent in operibus bonis. Ut enim metuant peccare, audiunt, Quoniam abundabit iniquitas, refrigescet charitas multorum . Ut cupiant perseverare, audiunt quod scriptum est, Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Ut doleant in peccatis, audiunt, Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est . Ut gaudeant in operibus bonis, audiunt, Hilarem datorem diligit Deus . Item sicuti se infirmitas eorum firmitasque habuerit, metuunt tentari, cupiunt tentari: dolent in tentationibus, gaudent in tentationibus. Ut enim metuant tentari, audiunt, Si quis praeoccupatus fuerit in aliquo delicto, vos qui spiritales estis, instruite huius modi in spiritu mansuetudinis, intendens te ipsum. ne et tu tenteris; ut autem cupiant tentari, audiunt quendam uirum fortem ciuitatis Dei dicentem: Proba me, Domine, et tenta me; ure renes meos et cor meum; ut doleant in te
Abbreviated transcription (Latin):
quos genuit undecĩ nominantur.. Pe in¬
de usq ad quos fines peruener̃ comme¬
moratis quib: dã ciuitatib: dicitur: ac per
hoc filiis nepotibq computatis deproge¬
me chã triginta unus geniti referuntur:
Restat commemorare filios sem maximi
filii noe: ad eũ quippe gradatim generati¬
onum istarũ peruenit aminimo exorta
narratio.: Sed unde incipiunt commemo¬
rari filii sem. habet quiddã obscuritatis.
qđ ex posicione in lus trandum ẽ : quia et
multũ adrem pertinet quã requirimus.:
Sic enim legitur. Et semnatus ẽ etiã ip

Expanded text:
quos genuit undecim nominantur. Deinquos genuit undecim nominantur. Deinde usque ad quos fines peruenerint commemoratis quibusdam ciuitatibus dicitur. Ac per hoc filiis nepotibusque conputatis de progenie Cham triginta unus geniti referuntur. Restat commemorare filios Sem, maximi filii Noe; ad eum quippe gradatim generationum istarum peruenit a minimo exorta narratio. Sed unde incipiunt commemorari filii Sem, habet quiddam obscuritatis, quod expositione inlustrandum est, quia et multum ad rem pertinet, quam requirimus. Sic enim legitur: Et Sem natus est, et ip
Abbreviated transcription (Latin):
et edificasse niniuen et alias quas c̃texuit
ciuitates. longe p̾ea factumẽ. Quod ex
hac occasione ꝑstrinxit ꝓpt̃ nobilitatem
regni assyriorũ : qđ mirabilit̃ dilatauit
ninus. heli filius. conditor niniue ciuitatis
e Cuius ciuitatis nom̃ exillius
nomine diriuatum ẽ. ut inino niniue
uocaretur.
Assur aũ unde assyrii.
non fuit infilus cham. medii filii noe
sed infiliis sem reperitͥ qui fuit noe ma¬
ximus filius. Vnde apparet depro¬
genie sem exortos fuisse qui post ea re¬
gnũ gigantis illius optinerent : et in de
ꝓcederent atq alias conderent ciuita¬
tes : quarũ prima ẽ anino apellata.
niniue Nincredit᷑ ad aliũ filium
cham qui uocabat᷑ mesraim : et comme¬
morantur quos genuit : nontam quam
singuli homines sed nationes septem:
et desexta uelut de sexto filio gens com¬
memoratur exisse quȩ apellat᷑ philistĩ.
unde fiunt octo: Inde iterũ ad cana an
reditur inquofilio maledictus ẽ chamet

Expanded text:
et aedificasse Nineuen et alias quas contexuit et aedificasse Nineuen et alias quas contexuit ciuitates, longe postea factum est, quod ex hac occasione perstrinxit propter nobilitatem regni Assyriorum, quod mirabiliter dilatauit Ninus, Beli filius, conditor Nineuae ciuitatis magnae; cuius ciuitatis nomen ex illius nomine deriuatum est, ut a Nino Nineue uocaretur. Assur autem, unde Assyrii, non fuit in filiis Cham, medii filii Noe, sed in filiis Sem reperitur, qui fuit Noe maximus filius. Unde apparet de progenie Sem. exortos fuisse, qui postea regnum gigantis illius obtinerent et inde procederent adque alias conderent ciuitates, quarum prima est a Nino, appellata Nineue. Hinc reditur ad alium filium Cham, qui uocabatur Mesraim, et commemorantur quos genuit, non tamquam singuli homines, sed nationes septem. Et de sexta, uelut de sexto filio, gens commemoratur exisse, quae appellatur Philistiim; unde fiunt octo. Inde iterum ad Chanaan reditur, in quo filio maledictus est Cham, et
Abbreviated transcription (Latin):
tes duo & nepote uno: fit eorũ summa
Chusaũ¬
tamquam ad caput. et dicitur. Chus aũ
genuit nebroth: hic coepit eẽ gigans suꝑ
terram: Hic erat gigans uenator contra
dñm & factumẽ in itiũ regnieius. babylon.
oreg: archad: & calemne : interra senna ar:
Deterra illa &iit assur : et adificauit niniuen
medium niniue &cale hȩc eiuitas magna
ste porro chus pater gigantis nebroth. prim
nominatus ẽ infiliis chã. cuius quinq filii iã
fuerant computati. & nepotes duo.⁊ Sedistũ
gigantem : aut post nepotes suos natos genuti:
aut qđ est credibili us. seorsum de illo ꝓpt̃
eius eminentiã scriptura locutaẽ : quando
quidem & regnumeius comie moratũ est.
cuius in itium erat illa nobilissima baby¬
lonciuitas: & quae iuxta cõmemoratȩ sunt
siue ciuitates siue regiones. Quod uero
dictum ẽ deterra illa idẽ de terra sennaar.
quȩ ꝑtinebat ad regnũ nebrothȩxisse asur.

Expanded text:
tes duo ex nepote uno: fit eorum summa tes duo ex nepote uno: fit eorum summa Chus autamquam ad caput et dicitur: Chus autem genuit Nebroth; hic coepit esse gigans super terram. Hic erat gigans uenator contraDominum. Et factum est initium regni ejus Babylon, Orech, Archad, et Chalanne in terra Sennaar. De terra illa exiit Assur, et aedificavit Niniven nter medium Ninives et Chalach: haec civitas magna. Iste porro Chus pater gigantis Nebroth primus nominatus est in filiis Cham, cuius quinque filii iam fuerant conputati et nepotes duo. Sed istum gigantem aut post nepotes suos natos genuit, aut, quod est credibilius, seorsum de illo propter eius eminentiam scriptura locuta est; quando quidem et regnum eius commemoratum est, cuius initium erat illa nobilissima Babylon ciuitas, et quae iuxta commemoratae sunt siue ciuitates siue regiones. Quod uero dictum est de terra illa, id est de terra Sennaar, quae pertinebat ad regnum Nebroth, exisse Assur
Abbreviated transcription (Latin):
tur aliquid &iam significare putanda sunt :
Sed propt̃ illa quae aliquid significant. &iã
eaquȩ nihil significant ad texuntur: Solo
enim uomere terra proscinditur: sed ut hoc
fieripossit &iam c&era aratri membra sunt
necessaria : Etsoli nerui incitharis atque
huius modi uasis musicis aptantus ad cantũ:
sed ut aptari possint: in sunt &c&era in cõ¬
pagibus organorum quae non ꝑcutiunt᷑ a ca¬
nentib : selea quae ꝑcussa resonant his co¬
nectuntur.: Ita in proph&ica historra di¬
cuntur &cliqua: quae nihil significant:
sed quib adhaereant quae significant &
ergo filiorum noe deinceps intuendae. &
qđ de his dicendũ uid&ur attoendũ ẽ
huic operi: quociuitatis utriusq terrenae
scilic& et caelestis ꝑ tempora ꝓcursus
ostendatur.: Coeptae sunt enim cõme¬
morceri aminimo filio quiuocatus est
iaphat. cuius filii octo nominatis unt :¬
& ne potes quinq & uno eius filio: pronepo

Expanded text:
tur, aliquid etiam significare putanda sunt; tur, aliquid etiam significare putanda sunt; sed propter illa, quae aliquid significant, etiam ea, quae nihil significant, adtexuntur. Solo enim uomere terra proscinditur; sed ut hoc fieri possit, etiam cetera aratri membra sunt necessaria; et soli nerui in citharis adque huius modi uasis musicis aptantur ad cantum; sed ut aptari possint, insunt et cetera in conpagibus organorum, quae non percutiuntur a canentibus, sed ea, quae percussa resonant, his conectuntur. Ita in prophetica historia dicuntur et aliqua, quae nihil significant, sed quibus adhaereant quae significant et ergo filiorum Noe deinceps intuendae, et quod de his dicendum uidetur, adtexendum est huic operi, quo ciuitatis utriusque, terrenae scilicet et caelestis, per tempora procursus ostenditur. Coeptae sunt enim commemorari a minimo filio, qui uocatus est Iapheth, cuius filii octo nominati sunt, n
Abbreviated transcription (Latin):
turorum gestasatq: conscripta : neq nisi ad
xp̃m & eius ecclesiam quae ciutas dĩ est ẽẽ re¬
ferenda : cuius ab initio generis humani non
defuit p̃dicatio quam ꝑ om̃a uidemus in pleri
Genedictis igitur duobus filiis noe atq uno
in medio eoꝵ maleclicto: de inceps usque ad
abraham de iustorum aliquorum quipiedm̃
colerent commemoratione silentiumẽ per
annos amplius quã mille. Nec eos defuisse
crediderim : sed siomnes commemorarent᷑ :
nimis longum fier&: etesset haec historica
magis diligentia: quã ꝓ ph&ica ꝓuidentia :
Illa itaq ex sequitur lit terarũ sacrarũ¬
scriptor istarum: uł potius ꝑeum dĩ sp̃s: qui¬
bus non solum narrent᷑ p̃terita : uerum &iã
p̃nuntietur futura: quae tam̃ ꝑtinent ad ciui¬
tatem dĩ: Quia & de hominib: qui ñ sunt ci¬
ues eius quicquid hic dicitur ad hoc dicitur
ut illa ex comporatione contraria uł proficiat
uł emineat . Nonsane om̃a quaegesta narran¬

Expanded text:
turorum gesta adque conscripta neque nisi ad turorum gesta adque conscripta neque nisi ad Christum et eius ecclesiam, quae ciuitas Dei est, esse referenda; cuius ab initio generis humani non defuit praedicatio, quam per omnia uidemus inpleri. Benedictis igitur duobus filiis Noe adque uno in medio eorum maledicto deinceps usque ad Abraham de iustorum aliquorum, qui pie Deum colerent, commemoratione silentium est per annos amplius quam mille. Nec eos defuisse crediderim, sed si omnes commemorarentur, nimis longum fieret, et esset haec historica magis diligentia quam prophetica prouidentia. Illa itaque exsequitur litterarum sacraruscriptor istarum uel potius per eum Dei Spiritus, quibus non solum narrentur praeterita, uerum etiam praenuntientur futura, quae tamen pertinent ad ciuitatem Dei; quia et de hominibus, qui non sunt ciues eius, quidquid hic dicitur, ad hoc dicitur, ut illa ex conparatione contraria uel proficiat uel emineat. Non sane omnia, quae gesta narran
Abbreviated transcription (Latin):
crucifixus est : ex infirmitate.: Vnde idẽ
dicit : Infirmũ dĩ forcius ẽ hominib: et stui¬
tum dĩ sapientius ẽ hominibus. Quod ue¬
ro cũ dictum esset et nudatus ẽ: addidit
scriptura indomosua: Elegant̃ osten¬
dit : qđ a suae carnis gente : &domesticis sangui¬
nis sui utiq iudȩis fuerat crucẽ mortẽq
passarus: Hanc passionẽ xp̃i foris. in
sono tantũ uocis. reꝓbi annuntiant. Non
enim qđ annuntiant intellegent .: Pro¬
bi aut in interiore homine habent tam
grande mysteriũ : atq honorant in tus in
corde infirmũ & stultum dĩ : quia fortius
& sapientius ẽ hominib : Hu ius rei figu¬
raẽ : quod cham &iens. hoc nuntiauit foris ⁊
Sem uero &iaphet. ut hoc uelarent idẽ hono¬
rarent ingressisunt : hoc ẽ interius idegerunt:
Haec scripturae secreta diuinae indagamus
ut possumus: Alius alio magis minu sue con¬
gruenter uerum tam̃ fideliter : certum te¬
nentes non ea sine aliquac p̃figuratione fu¬

Expanded text:
infirmitate. Unde idem dicit: Infirmum Dei fortius est hominibus, et stultum Dei sapientius est hominibus. Quod uero cum dictum esset: Et nudatus est, addidit scriptura: In domo sua, eleganter ostendit, quod a suae carnis gente et domesticis sanguinis sui, utique Iudaeis, fuerat crucem mortemque passurus. Hanc passionem Christi foris in sono tantum uocis reprobi adnuntiant; non enim quod adnuntiant intellegunt. Probi autem in interiore homine habent tam grande mysterium adque honorant intus in corde infirmum et stultum Dei, quia fortius et sapientius est hominibus. Huius rei figura est, quod Cham exiens hoc nuntiauit foris; Sem uero et Iapheth, ut hoc uelarent, id est honorarent, ingressi sunt, hoc est interius id egerunt. Haec scripturae secreta diuinae indagamus, ut possumus, alius alio magis minusue congruenter, uerum tamen fideliter certum tenentes non ea sine aliqua praefiguratione fu
Abbreviated transcription (Latin):
Uestimentũ significat sacra¬
mentũ : dorsa memoriã preteritorum
Quia passionẽ xpĩ eoscilicet iam tempore
quo habitat i aphet in domib sem: et malus
frat̃ in medio eorũ : trans actã celebrat eccle¬
sia : non ad huc ꝓspectat futuram: Sed mu¬
lus frat̃ infilio suo hoc ẽ in opere suo. puer
idẽ seruus seruorũ est fratrũ bonorum.:
cũ uel adexercitationẽ pacientiae: uel ad
puectũ sapientiae scient̃ utunt᷑ malis boni:
Sunt enim teste apostolo qui xpm̃ adnuntiant
ñ caste : sed siue occasione inquit siue uerita¬
dequa dic̃ ꝓpheta: Uinea enĩ dnĩ saba oth.
domus isrl est. Et bibit de uino ei: siue
ille calix hic intellegatur dequo dicit: po¬
testis bibere calicẽ quẽ ego bibiturus sum:
et pat̾ si fieri potest transeat calixiste: quo
suã sine dubio significat passionẽ : si ue
quia uinũ fructus ẽ uineae hoc pocius illo
significatum ẽ: quod exipsa uinea hoc est
ex genere israhelitarũ carnẽ pronobis et

Expanded text:
estimentum significat sacramentum, dorsa memoriam praeteritorum, quia passionem Christi eo scilicet iam tempore, quo habitat Iapheth in domibus Sem et malus frater in medio eorum, transactam celebrat ecclesia, non adhuc prospectat futuram. Sed malus frater in filio suo, hoc est in opere suo, puer. id est seruus est fratrum bonorum, cum ad exercitationem patientiae uel ad prouectum sapientiae scienter utuntur malis boni. Sunt enim teste apostolo, qui Christum adnuntiant non caste; sed siue occasione, inquit, siue ueritade qua dicit propheta: Vinea Domini Sabaoth domus Israel est, et bibit de uino eius siue ille calix hic intellegatur, de quo dicit: Potestis bibere calicem, quem ego bibiturus sum? et: Pater, si fieri potest, transeat calix iste, quo suam sine dubio significat passionem; siue, quia uinum fructus est uineae, hoc potius illo significatum est, quod ex ipsa uinea, hoc est ex genere Israelitarum, carnem pro nobis et
Abbreviated transcription (Latin):
malȩ uitae suerit cat holicus xp̃i anus. uel ut
qui super aedi ficauerit ligna faenum. stipu¬
lam: putant eum saluum fieri perignem:
id est post poenas ignis illius liberari: quo igne
in ultimo iudicio punientur mali. xxii¬
omperi &lam quosdã putare ẽos tantum mo¬
do arsuros. illius a&ernitate supplicii qui
propeccatis suis facere dignas elemosinas ne¬
glegunt: iuxta illud apostoli iacobi: Iudiciũ
autem sine misericordia illi qui non fecit miseri¬
cordiam:
Quiergo fecit inquiunt quam uis
mores in melius non mutauerit. sed inter ipsas
suas elemosinas nefarie acnequiter uixerit :
iudicium illi cum misericordia futurum est:
ut aut nulla damnatione plecͣtur: aut postali¬
quo d tempus: siue paruum siue prolixum: ab il¬
ladamnatione liber&ur: Ideo iudicem ipsũ
uiuorum atque mortuorum. noluisse ecistimant
aliud commemorare seesse dicturum. siue dex¬
tris quibus est uitam daturus abernam: siue

Expanded text:
malae uitae fuerit catholicus Christianus, uelut malae uitae fuerit catholicus Christianus, uelut qui superaediifcauerit ligna, fenum, stipulam, putant eum saluum fieri per ignem, id est post poenas ignis illius liberari, quo igne in ultimo iudicio punientur mali. omperi etiam quosdam putare eos tantummodo arsuros illius aeternitate supplicii, qui pro peccatis suis facere dignas elemosynas neglegunt, iuxta illud apostoli Iacobi: Iudicium autem sine misericordia illi, qui non fecit misericordiam. Qui ergo fecit, inquiunt, quamuis mores in melius non mutauerit, sed inter ipsas suas elemosynas nefarie ac nequiter uixerit, iudicium illi cum misericordia futurum est, ut aut nulla damnatione plectatur aut post aliquod tempus siue paruum siue prolixum ab illa damnatione liberetur. Ideo iudicem ipsum uiuorum adque mortuorum noluisse existimant aliud commemorare se esse dicturum siue dextris, quibus est uitam daturus aeternam, siue
Abbreviated transcription (Latin):
unt autem : qui ꝓpter id quod scriptum est:
qui ꝑ seuerauerit usque infinem. hic saluus
erit: non nisi in ecclesia catholica ꝑseuerantib
quamuis in ea male uiuentibus. hoc ꝓmittunt :
ꝑignem uidelic& saluandis: merito fundamen¬
ti dequo ait apostolus : Fundamentum enim
aliud nemopotest ponere: prȩter id quod posi¬
tum est quod est xp̃s iħs: Siquis autem ȩdificat¬
suꝑ fundamentum hoc aurum. argentum lapi¬
des pretiosos: ligna fȩnum. stipulam : uniuscu¬
iusque opus manifestabitur: cdies enim: de¬
clarabit: qm̃ in igne reuelabitur: & unius¬
cuiusque opus quale sit ignis probabit.⁊
Situius opus perman serit quod super edifica uit:
mercedem accipi&. Sicuius autem opus arse¬
rit damnum pati&ur: Ipse autem saluus erit :
sic tamen quasi perignem. Dicunt ergo cuius¬
lib& uitȩ catholicum xp̃i anum : xpm habere
infundamento: quod fundamentum nulla he¬
resis hab&. acorporis eius unitate praecisa
Et ideo propter hoc fundamentum: &iam si

Expanded text:
unt qui propter id quod scriptum est: qui perseuerauerit usque in finem, hic saluus erit, non nisi in ecclesia catholica perseuerantibus, quamuis in ea male uiuentibus, hoc promittunt, per ignem uidelicet saluandis merito fundamenti, de quo ait apostolus: fundamentum enim aliud nemo potest ponere praeter id quod positum est, quod est Christus Iesus. si quis autem super fundamentum hoc, aurum, argentum, lapides pretiosos, ligna, fenum, stipulam, uniuscujusque opus manifestabitur. Dies enim declarabit, quia in igne revelabitur, et uniuscujusque opus quale sit ignis probabit. Si cujus opus permanserit, quod superaedificavit, mercedem accipiet. Si cujus autem opus arserit, damnum patietur; ipse autem salvus erit; sic tamen quasi per ignem. Dicunt ergo cuiuslibet uitae catholicum Christianum Christum habere in fundamento, quod fundamentum nulla haeresis habet a corporis eius unitate praecisa; et ideo propter hoc fundamentum, etiamsi
Abbreviated transcription (Latin):
eo ipso tempore conflagrationis eius ubi
erunt sc̃ĩ: cum eos habentes corpora: in ali¬
quo corporali loco esse necesse sit i Possum
respondere: futuros eos esse insuperiorib
partibus: quoita non ascend& flam ma
illius incendii quem ad modum nec unda
diluuii : Talia quippe illis inerunt corpo¬
ra: ut illic sint ubi esse uoluerint: sed nec
ignem conflagrationis illius ꝑtimescent.
in mortales atque in corruptibiles facti
siuirorum trium corruptibi lia corpora.
atque mortalia: Incamino ardenti in laesa
uiuere potuerunt i¬

Expanded text:
eo ipso tempore conflagrationis eius ubi eo ipso tempore conflagrationis eius ubi erunt sancti, cum eos habentes corpora in aliquo corporali loco esse necesse sit. Possumus respondere futuros eos esse in superioribus partibus, quo ita non adscendet flamma illius incendii, quem ad modum nec unda diluuii. Talia quippe illis inerunt corpora, ut illic sint, ubi esse uoluerint. Sed nec ignem conflagrationis illius pertimescent inmortales adque incorruptibiles facti, si uirorum trium corruptibilia corpora adque mortalia in camino ardenti inlaesa uiuere potuerunt