comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiae fonsest &sapientiae sed
sicut uos exortatus sum ab initi oser¬
monis huuis in quo ꝑuenistis. in eo
ambulate : & hoc quoq: uobir ds̃ re¬
uelabit & sinon in hac uita: certe
in altera: Nihilest enim occultum
qđ non reuel abitur: Quando ergo
duxi proph&am illum: & quodait
a postolus cuius uult miser&ur &
quem uultobdurat: In eo quem
seducipmittit uel obdurare ma¬
laeius merita. Credite ineo uero
cuius miser&ur: gratiam dĩ non
reddentis malapromalir sed bo¬
na promalis : fideliter atꝙ indubi¬
tanter agnoscente: necideo aufera¬
tis a farahone liberum arbitrium.¬
arbitrium qui amultos locis dr̃
uel induraui. aut indurabo corfara¬
onis: Non enim propt̃ ea ipse pha¬
rao indurauit corsuum: Nã & hoc
deillolegitur: quando ablata est
ab aegypto cinomra : Dicentescrip¬
tura: & ingrauauit pharao corsuũ
Et inisto tempore: & noluit dimit¬
tere populum. Acꝑ hoc & dr̃ in du

Expanded text:
iustitiae fons est et sapientiae, sed, sicut uos exhortatus sum ab initio sermonis huius, in quod peruenistis, in eo ambulate, et hoc quoque deus uobis reuelabit, etsi non in hac uita, certe in altera. nihil est enim occultum, quod non reuelabitur. quando ergo duxi prophetam illum, et, quod ait apostolus: cuius uult miseretur, et quem uult obdurat, in eo quem seduci permittit uel obdurari mala eius merita credite, in eo uero cuius miseretur gratiam dei non reddentis mala pro malina pro malis, fideliter et indubitanter agnoscite. Nec ideo auferatis a Pharaone liberum arbitrium, quia multis locis dicit « Induravi, » aut « Indurabo cor Pharaonis. » Non enim propterea ipse Pharao non induravit cor suum. Nam et hoc de illo legitur, quando ablata est de Aegypto cynomyia, dicente Scriptura: « Et ingravavit Pharao cor suum in isto tempore, et noluit dimittere populum . » Ac per hoc et Deus indu
Abbreviated transcription (Latin):
QUIDANI MVNDO CREDENTE NON
cce iam credidit mundus: subla¬
tum terrenũ xp̃i corpus. resur¬
rectionẽ carnis & ascensionẽ. in su¬
pernas sedes paucissimis remanen¬
tib atq stupentib ł doctis ł indoc¬
tis iam credider̃ & docti & in doc¬
ti sirem credibilem credider̃:
uideant quã sint stolidi quiñcre¬
dunt: Siaũ res incredibilis credi¬
taẽ : &iam utiq incredibile est
Sic creditũ esse qđ in credibile ẽ:
hȩc igit᷑ duo credibilia: resurrec¬
tionẽ scilicet nr̃i corporis in et̃¬
nũ & rem tã cͣredibilẽ mundum
esse crediturũ. Idem ds̃ antequã
ł unũ horũ fieret ambo futura eẽ
p̃dix̃: unum duorũ incredibiliũ
iã factã uidemus: ut qđ erat incre¬
dibile crederet mundus: quur id
qđ reliquũ ẽ desperatur: ut &iam
hoc ueniat qđ in credibile credid
mundus: sic̃ iã uenit qđ similit̃ in¬
credibile fuit : ut rem tã incredi¬
bilem crederet mundus: quando
quidem hoc utrumq incredibile.

Expanded text:
quidam mundo credentenoncrit aliquando: ecce iam credidit mundus sublatum terrenum Christi corpus in caelumrectionem carnis et adscensionem in supernas sedes, paucissimis remanentibus adque stupentibus uel doctis uel indoctis. iam crediderunt et docti et indocti. Si rem credibilem crediderunt, uideant quam sint stolidi, qui non credunt; si autem res incredibilis credita est, etiam hoc utique incredibile est. sic creditum esse, quod incredibile est. Haec igitur duo incredibilia, resurrectionem scilicet nostri corporis in aeternum et rem tam incredibilem mundum esse crediturum, idem Deus, antequam uel unum horum fieret, ambo futura esse praedixit. Unum duorum incredibilium iam factum uidemus, ut, quod erat incredibile, crederet mundus: quur id quod reliquum est desperatur, ut etiam hoc ueniat, quod incredibile credidit mundus, sicut iam uenit, quod similiter incredibile fuit, ut rem tam incredibilem crederet mundus, quando quidem hoc utrumque incredibile,
Abbreviated transcription (Latin):
Ded cũtales absp̃ĩtalib euangelitant᷑
& sacram̃tis inbuuntͥ tãquã ꝑseipsã
rebecca eos parit. sic̃ esau Cũ aũꝑ illos
qui ñ caste annuntiant euangeliũ. tales
indĩ populo generant᷑ sarra quidem
sed ꝑagar: Item boni sp̃itales in euan¬

Expanded text:
ed cum tales ab spiritalibus euangelizantur et sacramentis inbuuntur, tamquam per se ipsam Rebecca eos parit sicut Esau; cum autem per illos qui non caste adnuntiant euangelium tales in dei populo generantur, Sarra quidem sed per Agar. item boni spiritales quando euan
Abbreviated transcription (Latin):
in uobis & faciam ut in iustificatio¬
nib: meis ambul&is: Audiantado
crediderunt. quot quot erant pre¬
ordinati inuitã &ernã: Audiant
hec & aliaquȩtũq ñdixiquib osten¬
ditur dĩ ad regnũ &iam cęlorum:
&aduitam &ernam parare. & con¬
uertere hominem uoluntates:
Cogitateaũt qualesicut credamus.
ad constituenda regna terrena ho¬
minũ uoluntates operaridm̃ ut
ad capis sendãm regnũ celorum ho¬
mines operariuoluntates suas:

Expanded text:
in uobis et faciam, ut in iustificatioin uobis et faciam, ut in iustificationibus meis ambuletis; audiant: a domino crediderunt quotquot erant praeordinati in uitam aeternam a m. audiant et alia, quaecumque non dixi, quibus ostenditur deus ad regnum etiam caelorum et ad uitam aeternam parare et conuertere hominum uoluntates. cogitate autem, quale sit, ut credamus ad constituenda regna terrena hominum uoluntates operari deum et ad capessendum regnum caelorum homines operari uoluntates suas.
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ ap aulo dicebant᷑: sic enim uo¬
cabatur ut creder&: Agit quippedr̃
quo duut in cordib: hominum uel
adiuuando uł iudicando ut &iam
pereos impleatur quod manus eiꝰ
& consilium predistinauit fieri
Frustraitaq &iam illud quod regno¬
rum . & paralrpiomenon teste scrip¬
tura probauimur. Cũ ds̃ uult fieri.¬
qđ non nisi uolentib: hominibur
oport& fieri: Inlinari eorum cor¬
da ut hocuelint: eoscilic& incli¬
nante quunno bis mirabilimo¬
do & ineffabili operatur & uelle:
ad causam dequa disserimus non
ꝑtinere. Dixerunt: quid est aliuit
nihul dicere. &tamen contradice¬
re: Nisi forte existimant adreg¬
naterrena facienda dm̃ inclina¬
re ad regnum uero cęleste obti¬
nendum dm̃ non inclinare: quo¬
rum uoluerit uoluntates Sed
puto propt̃ regnũcęlorum non
propt̾regnũ celorum terrenum
eẽ dictum : Inclina cormeũ intes¬
timoniatua: uł ad nõ gres susho¬
l& uł paratur uoluntasadño Au

Expanded text:
quae a Paulo dicebantur. sic enim uoquae a Paulo dicebantur. sic enim uocabatur, ut crederet. agit quippe deus quod uult in cordibus hominum uel adiuuando uel iudicando, ut etiam per eos impleatur quod manus eius et consilium praedestinauit fieri. Frustra itaque etiam illud, quod Regnorum et Paralipomenon teste scriptura probauimus: quod deus uult fieri nisi uolentibus hominibus oportet fieri, inclinari corda, ut hoc uelint, eo scilicet inclinante, qui in nobis mirabili modo et ineffabili operatur et uelle, ad causam, de qua disseruimus, non pertinere dixerunt. quid est aliud nihil dicere et tamen contradicere? nisi forte existimant ad regna terrena facienda deum inclinare, ad regnum uero caeleste optinendum deum non inclinare quorum uoluerit uoluntates? sed, puto, propter regnum caelorum, non propter regnum terrenum esse dictum: inclina cor meum in testimonia tua, uel: a domino gressus hol: paratur uolu
Abbreviated transcription (Latin):
aũt adiungat adtendite Dõ aũ
inquit gratias qͥui semꝑ trium pha¬
re nos facit inxp̃o: &odorem noti¬
ciesuȩ manifestat ꝑnos inomni
loco : qui axpĩ bonus odor sumur
dõ in his qui salui fiunt & inhisq
pereunt: quib: dam quidemodor
mortis in mortẽ : quib dam aũt
odoruite inuitam: Ecceunde
gratias miles acerrimus. & defen¬
sor inuictissimus gratiae: ecceun¬
degratias agit : qui axpĩ bonus o¬
dorsunt a posto lidõ & in his qui
salui fiunt gratia eiur : & in his qui
pereunt iudicio eius: Sedutm inꝰ
initium fidei audientium signifi¬
cauit a postolus: quidestenim oran¬
tes & pronobis ut ds̃ aperiat nobis
ostium uerbi : Nisia ꝑtissima de¬
monstratio &iam ipsum mnitium
fidei ẽẽ donum dĩ : Nonenim oran¬
do p&er&ur abeo : nisi abipsotribui
creder&ur: hoc donũ cęlestirgra¬
tiae in illam purꝓdrariam descen¬
derat. cui sicut scriptura dicit in
actib a postolorum dsaperuerat
sensumeius: & intendebatinea

Expanded text:
autem adjungat attendite: Deo autem, autem adjungat attendite: Deo autem, inquit, gratias, qui semper triumphare nos facit in Christo, et odorem notitiae suae manifestat per nos in omni loco, quia Christi bonus odor sumus deo in his qui salui fiunt et in his qui pereunt, quibusdam quidem odor mortis in mortem, quibusdam autem odor uitae in uitam. ecce unde gratias agit miles acerrimus et defensor inuictissimus gratiae; ecce unde gratias agit: quia Christi bonus odor sunt apostoli deo et in his qui salui fiunt gratia eius et in his qui pereunt iudicio eius. sed ut minus initium fidei audientium significauit apostolus. quid est enim: orantes simul et pro nobis, ut deus aperiat nobis ostium uerbi, nisi apertissima demonstratio etiam ipsum initium fidei donum dei? non enim orando peteretur ab eo, nisi ab ipso tribui crederetur. hoc donum caelestis gratiae in illam purpurariam descenderat, cui, sicut scriptura dicit in Actibus apostolorum, deus aperuerat sensum eius et intendebat in ea
Abbreviated transcription (Latin):
uomodo aperitur ostium uer¬
bi nisicũ sensus aperitur audi¬
entis ut credat & initio fidei facto.
ea que ad edi ficandsm salubrẽ
doctrinam predicantur & dispu¬
tantur amittat: neꝑ in fidelitatẽ
corde clauso eaquȩ dicantur in ꝓ¬
b& acrepellat: unde & adcͥorinthi¬
osait ꝑmanebo aut̃ ȩꝓhesiusq ad
pente costen: ostium enimmihi
aꝑtum est magnũ &euidens & ad¬
uerrarii multi Quidhic aliuđ po¬
test intellegi nisi p̃dicatio ibi per
eum primitus euangelio credidis¬
semultos: Et multor eiurdem fi¬
dum illud dñi : nemouenit ad me:
nisicuidatum suerit apatremeo.
& uobdatum ẽ nos semr̃ steriũ reg¬
nicaelorum illisaut̃ ñ est datum :
Ostiu mergo aꝑtum est in eis quibur
secunda epistala ĩ demapostolus¬
Cumuenissem inquit tro ade ine
ritumeo: qđ non inuenititum
fratrẽ meum: sed uale illis faciens.
exi in macedoniam Quib uale¬
fecit nisi eis qui crediderunt: in
quorum scilic& cordib euangeli¬
Tantar aꝑtum est ostium: quid

Expanded text:
uomodo aperitur ostium uerbi, nisi cum sensus aperitur audientis, ut credat, et initio fidei facto ea quae ad aedificandam salubrem doctrinam praedicantur et disputantur admittat, ne per infidelitatem corde clauso ea quae dicuntur improbet ac repellat? unde et ad Corinthios ait: permanebo autem Ephesi usque ad pentecosten; ostium enim mihi apertum est magnum et euidens, et aduersarii multi. quid hic aliud potest intellegi nisi praedicato ibi per eum primitus euangelio credidisse multos et multos eiusdem fidum illud domini: nemo uenit ad me, nisi cui datum fuerit a patre meo, et: uobis datum est nosse mysterium regni caelorum, illis autem non est datum? ostium ergo apertum est in eis quibus secunda epistCum venissem, inquit, Troadem, inritui meo, eo quod non inveni Titum, fratrem meum; sed vale illis faciens, exivi in Macedoniam. Quibus valefecit, nisi eis qui crediderant, in quorum scilicet cordibus evangelizanti apertum est ostium? Quid
Abbreviated transcription (Latin):
tate ñager& ergo aculeus mortis
peccatũ ẽ: qui a peccatũ facta est
delectatio quȩ iam possit resistere uo¬
luntati & cũdolore cohiberi: quam
delectationem : quia indefectuẽ ani¬
mȩ d&erioris effectȩ. iure mortem
uocamus: Virtus aut̃ peccatilex est:
quia multo sceleratius & flagitiosius.
quȩ lexꝑ hib& cõmittunt᷑: quã si nul¬
lalege ꝓhiberentur : Tc̃itaq: ab sorp¬
taerit mors inuictoriã cũꝑscĩficati¬
onẽ inomr homines parto ꝑfecta de

Expanded text:
tate non ageret. ergo aculeus. mortis peccatum est, quia peccato facta est delectatio,\' quae iam possit resistere uoluntati et cum dolore cohiberi. quam delectationem, quia in defectu est animae deterioris effectae, iure mortem uocauit. uirtus autem peccati lex est, quia multo sceleratius et flagitiosius quae lex prohibet committuntur, quam si nulla lege prohiberentur. tunc itaque absorpta erit mors in uictoriam, cum per sanctificationem in omni hominis parte perfecta de
Abbreviated transcription (Latin):
feruorem uulneris: sed materiem medi¬
caminis traxit: Nam cum ipsa decima¬
tio ad prȩ figurandam medicinã per¬
tinuerit : illud in abrahȩ carne decima¬
batur. quod curabatur : Non illudunde

Expanded text:
fervorem vulneris, sed materiem medicaminis traxit. Nam cum ipsa decimatio ad praefigurandam medicinam pertinuerit, illud in Abrahae carne decimabatur quod curabatur, non illud unde
Abbreviated transcription (Latin):
rintheo scumait apostolus cotidie
morior ꝑ urãm gloriam fratres quã
habeo in xpo ihũ: Aitenim quidam
interpres cotidie morior ꝑ uram̃ iu¬
rogloriam: quia in greco uox iuran¬
tis manifesta est siue ambiguo sono:
rarissime lgitur & difficillime in¬
ueniri potest ambi guitas in ppriis uer¬
bis quantum ad libros diuinarum
scripturarum spectat: quã aut᷑ͣ ñcir

Expanded text:
rinthios, cum ait apostolus: cotidie morior per uestram gloriam, fratres, quam habeo in Christo Iesu, ait enim quidam interpres: cotidie morior per uestram iuro gloriam, quia in graeco uox iurantis manifesta est sine ambiguo sono. rarissime igitur et difficillime inueniri potest ambiguitas in propriis uerbis, quantum ad libros diuinarum scripturarum spectat, quam non aut cir
Abbreviated transcription (Latin):
talem : quidẽ ergo conuersioaq in sangui¬
nem : nisi quia obscuratum ẽ insipiens cor
eorum: Dicentes enim seẽe sapientes:
stulti factisunt : & commutauer gloriã
in corruptibilis dĩ : insimilitudinẽ imagi¬
nis corruptibilis hominis: gloria in cor¬
ruptibilis dĩ : Sicut aqua: similitudo ima¬
ginis corruptibilis. hominis. sicut sanguis:
& hoc quidem fit in cordeimpiorum. Nã
ds̃ in commutabilis man&: neq: enim
quia & apostolus dixit. commutauerun:
Non accipies nom̃ dñidĩtui inuanum¬
Ueritasergo mundat: uanitas inquinat:
Etquõ quiloquit᷑ ueritatẽ dedõ loquitur:
Quienim loquit᷑ m̃datiũ: de suo loquitur:
Ueritatẽ loquiẽ rationabilit̃ loqui Mani¬
tatẽaũ loquiẽ streperepotius quã loqui
Merito quia scdm̃ p̃ceptũ ẽ dilectioueritatis:
Cui contrariaẽ dilectiouanitatis: Loquit᷑ aũ
ueritas perstrepitũ uanitas. huic p̃cepto scđo

Expanded text:
talem? quid est ergo conuersio aquae in sanguinem, nisi quia obscuratum insipiens cor eorum? dicentes enim se esse sapientes stulti facti sunt et commutauerunt gloriincorruptibilis Dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis . Gloria incorruptibilis Dei sicut aqua, similitudo imaginis corruptibilis hominis sicut sanguis. Et hoc quidem fit in corde impiorum. Nam Deus incommutabilis manet. Neque enim quia et Apostolus dixit, Commutaverunt, Non accipies nomen Dominiueritas ergo mundat, uanitas inquinat. et quoniam qui loquitur ueritatem, de dei loquitur — qui enim loquitur mendacium, de suo loquitur - ueritatem loqui est rationabiliter loqui, uanitatem autem loqui est strepere potius quam loqui; merito: quia secundum praeceptum est dilectio ueritatis, cui contraria est dilectio uanitatis. loquitur autem ueritas, perstrepit uanitas. huic praecepto s
Abbreviated transcription (Latin):
lentiae premium tribuitur: Ita&iã
c&era creatura. pro meritis animarũ
rationabilium uel sentitur uł lat&.
uł modesta uł cõmoda ẽ: sũ moenĩ
dõ cuncta beneam ministrante quȩ
secit: nihil in ordinatum uniuerso.ni¬
hilque in iustum est. siuescientib
siuenescientib nobis: sed parte of¬
fenditur anima peccatrix: Tam̃quia
promeritis ibi est ubi eẽ talem dec &:
& eapatitur quȩ talem pati aequũ est
uniuersum dĩ regnũ nulla sua fedita¬
te deformat. quã obrem qm̃ ñ om̃a
nouimus quȩ de nobis bene agit credo

Expanded text:
lentiae praemium tribuitur: ita etiam lentiae praemium tribuitur: ita etiam caetera creatura pro meritis animarum rationalium vel sentitur vel latet, vel molesta vel commoda est. Summo enim Deo cuncta bene administrante quae fecit, nihil inordinatum in universo, nihilque injustum est, sive scientibus sive nescientibus nobis. Sed in parte offenditur anima peccatrix: tamen quia pro meritis ibi est, ubi talem esse decet, et ea patitur quae talem pati aequum est, universum regnum Dei nulla sua foeditate deformat. Quamobrem, quoniam non omnia novimus quae de nobis bene agit ordo
Abbreviated transcription (Latin):
icri potest. ut ꝑ malum hominem di¬
uina pro uidentia & puniat &opitu¬
l&ur : Nam iudȩorum impi&as & iudã
subplantauit. & gentib saluti fuit:
Item fieri potest ut diuina prouidenti.
a ꝑ hominem bonum &damn& & adui¬
u&: sicut ait a postolus: Miis sumus o¬
dor uitae inuitam: Aliis aũt odormor¬
tis in mortem: sed cum omnis tribula¬
tio aut poe̾na impiorum sit: Aut ex¬
ercitatio iustorum: Quia eadem tri¬
bulatio & palea concidit & frum̃ta
apaleis exuit. unde tribulatio no¬
men accepit: Rursum cum pax & qui¬
es amolestus sȩcularibus & bonos lu¬
cr&ur. ut corrum pat malos : Omnia
haec diuina prouidentia promeritis
moderatur animarũ: sed eam̃ ñ sibi
elegunt boniministerium tribula
tionis : Necmali amant pacm quare
ipsiquoq ꝑ quos id agitur qđ ignorant :
ñ iustitiae quȩre fertur ad dm̃. sed ma¬
liuolentiae suae mercedem accipi¬
unt: quemammodũ nec bonis in pu¬
tatur. quod ipsis prodesse uolentib
noc&ur aligui: sed bono animobeniuo¬

Expanded text:
ieri potest, ut per malum hominem diuina prouidentia et puniat et opituletur. nam Iudaeorum impietas et Iudam supplantauit et gentibus saluti fuit. item fieri potest, ut diuina prouidentia per hominem bonum et damnet et adiuuet, sicut ait apostolus: aliis sumus odor uitae in uitam, aliis autem odor mortis in mortem. sed cum omnis tribtio aut poena impiorum sit aut exercitatio iustorum — quia eadem tribula et paleam concidit et frumenta a paleis exuit, unde tribulatio nomen accepit — rursum cum pax et quies a molestiis saecularibus et bonos lucretur et corrumpat malos, omnia haec diuina prouidentia pro meritis moderatur animarum. sed tamen non sibi eligunt boni ministionis, nec mali amant pacem. Quare ipsi quoque, per quos id agitur quod ignorant, non justitiae quae refertur ad Deum, sed malevolentiae suae mercedem accipiunt. Quemadmodum nec bonis imputatur, quod ipsis prodesse volentibus nocetur alicui, sed bono animo benevo
Abbreviated transcription (Latin):
adiutorio dĩ: planeinquił liberũ
arbitrium nostrũ : Ad hoc nob suffi¬
cit: quidergo ẽ qđ ait a postolus
scribens ad corinthios: oram̃ ad dm̃
nequid faciatismali At tendistis.
Audistis : Accepistis: &uiam mani¬
festissimũ ẽ sine dubio intellexis¬
tis quidorauit a postolus oram̾uos
in quit ad dm̃ nequid faciatirmali:

Expanded text:
adjutorio Dei? Plane, inquit, liberum adjutorio Dei? Plane, inquit, liberum arbitrium nostrum ad hoc nobis sufficit. Quid est ergo quod ait Apostolus, scribens ad Corinthios, Oramus ad Deum, ne quid faciatis mali ? Attendistis, audistis, accepistis; et quia manifestissimum est, sine dubio intellexistis quid oravit Apostolus. Oramus, inquit, ad Deum, ne quid faciatis mali
Abbreviated transcription (Latin):
rein potestate benedictiones: fra¬
tresmei benedictiones nrãs quas
suꝑ uos facimur euacuant: ex inani¬
unt : elidunt: audistirme credo
fratres mei : quando dico conuersi
addm̃ benedicamꝰ nom̃ eĩ : d& nob
ꝑseuerare inmandatis eius : Am¬
bulare inuiarecta eruditionis
suȩ: placere illi in omnio perebo¬
no: cȩtera talia: prorsus inqͥunt.
hoctotũ in potestate nr̃a ẽ consti¬
tutũ: Ergo talia nos in aniteruo¬
bis optamus: Defendamꝰ nos &uos.
Fratresmei am̃ urm subscriptio
ur̃a ẽ: consensio ur̃a ẽ: ad stipula¬
tiourã ẽ Neforte aliqua ipsorũ.
& nos condem n& &uos: Defenda¬
m̃nos dea postolopaulo: Videamꝰ
sitalia optauit: plebisue Audi¬
te quid dixerit qualia oramꝰ suꝑ
uos: Auditequid dixerit quodã
loco: Rẽ breuemdico: quid dicis soͦ
no ue her &icłquicũq meaudis si
se p̃sens: quid dicis quia ñ peccare:
in potestate habem̃ sic: ut hoc si¬
ne adiutorio diuine gratiae imple¬
in potestate habemꝰ ñ peccare sine

Expanded text:
in potestate. benedictiones, fratres mei, benedictiones nostras,\' quas super uos facimus, euacuant, exinaniunt, elidunt. au-i distis me, credo, fratres mei, quando dico: conuersi ad dominum benedicamus nomen eius, det nobis perseuerare in mandatis suis, ambulare in uia recta eruditionis suae, placere illi in omni opere bono et cetera talia. prorsus, inquiunt, hoc\' totum in potestate nostra est constitutum. ergo nos inaniter talia uobis optamus. defendamus nos et uofratres mei, amen uestrum suscriptio uestra est, consensio uestra est, adstipulatio uestra est. ne forte aliqui ipsorum et nos condemnent et uos, defendamus nos de apostolo Paulo, uideamus, si talia optauit plebi suae - audite quid dixerit — qualia oramus super uos. audite, quid diloco. Rem brevem dico. Quid dicis, o nove haeretice, quicumque me audis, si praesens es? quid dicis? Quia non peccare in potestate sic habemus, ut hoc sne adjutorio divinae gratiae implein potestate habemus non peccare sine
Abbreviated transcription (Latin):
Nuptie quippe habent ordinẽ suũ.
& benedictionem suam: bo¬
numq suum: quod nec subintran¬
te peccato ammit tere potuerunt.
Tuaũt quaresit subdiabalo ille sal¬
tim infans qui manifestissime uex¬
aturadiabalo: Itaut aliquando ip¬
sauexatione moriatur : Responde
sipotes: non uis enim quem quam
ullam poenam pro alienis subire
peccatir: Nehine fiat credibili&i¬
am contagia peccatorum. innas¬
centes exgignentibus posse transi¬
re Sed uidelic& e gregius dialec¬
ticus: non me pateris clabi sed
presse interrogabis. Et breuiter:

Expanded text:
nuptiae quidem habent ordinem suum nuptiae quidem habent ordinem suum et benedictionem suam bonumque suum, quod nec subintrante peccato amittere potuerunt. tu autem, quare sit sub diabolo ille saltem infans, qui manifestissime uexatur a diabolo, ita ut aliquando ipsa uexatione moriatur, responde, si potes. non uis enim quemquam ullam poenam pro alienis subire peccatis, ne hinc fiat credibile etiam contagia peccatorum in nascentes ex gignentibus posse transire. Sed uidelicet egregius dialecticus non me pateris elabi, sed presse interrogabis et breuiter
Abbreviated transcription (Latin):
Sed a potestate tenebrarum ñ eru¬
antur: Sit eorum p̃cium sanguis.
qui in re missionẽ fususẽ peccato¬
rum: Sed nullius peccati remissio¬
ne purgentur: Hoctotum ꝓpterea:
quiatim &is dicere. non baptizent᷑:
Ne non solum facies uestrȩ sputisob¬
linantur uiuorum : uerũ &iã capit&
sandali is muliercularum cõmiti¬
antur : Noscerte causam cursub
diabulo sit quinascitur: donec re¬
cimus ẽẽ contagium: uosaũt qui
hoc negatis & saltim quȩ aꝑta sunt
intuemini: curñ nulli &iam demo¬
num patiantur insantes: Nisi sorte
&ipsos autẽe: aut sub diabo loeẽ ne¬
gabitis: Nec uos euangelium cõmone¬
bit ubi forsitan propt̃ uos in terroga¬
uit dñs quod sciebat : ut paterꝓueri¬
responder& filium suum ab infanci¬
asua demonio tam graui uexari.
ut axp̃i discipulis non posset expel¬
li Ecceego ut sint paruuli indiabu¬
lo potestate causam. nuptias ñ eẽ
dico quod me dicere calum niaris:

Expanded text:
sed a potestate tenebrarum non erused a potestate tenebrarum non eruantur, sit eorum pretium sanguis, qui in remissionem fusus est peccatorum, sed nullius peccati remissione purgentur; hoc totum propterea, quia timetis dicere: "non baptizentur", ne non solum facies uestrae sputis oblinantur uirorum, uerum etiam capita sandaliis muliercularum commitigentur. Nos certe causam, cur sub diabcimus esse choc negatis, ea saltem quae aperta sunt intuemini, cur nonnulli etiam daemonem patiantur infantes. nisi forte et ipsos aut esse aut sub diabolo esse negabitis, nec uos euangelium cobit, ubi forsitan propter vos interrogavit Dominus quod sciebat, ut paterresponderet filium suum ab infantia sua daemonio tam graui uexari, ut a Christi discipulis non posset expelli. ecce ego, ut sint paruuli in diaboli potestate, causam nuptias esse non dico, quod me dicere calumniaris.
Abbreviated transcription (Latin):
rustraitaq putas ideo in paruulis
ñ ẽẽ delectum : quia sine uoluntate
quȩ in eis nulla est ẽẽ non potest
Hocenim sectedicitur. propt̃ propri¬
um cuiusq peccatum : Non propter
primi pectati originale contagium:
quod sinullum ẽẽt: profecto nulli
malo paruuli obstricti: Nihil ma¬
liuel incorpore. uelinanimȩ sub
stantiae. lus tidĩ potestate pate¬
rentur: quod tamen &ipsũ ãmala
uoluntate priorum hominũ sũp¬
sit ex ordium: itanisi uoluntas
mala. non est cuiusq origo pec¬
cati: haec sis apias. simpliciter &ue¬
raciter. graciam xp̃i erga paruulos
confiteberis: Neccogeris resimpi¬
issimasatq absurdis simas dicere:
Aut baptizandos non ẽẽ paruulor.
quodquidem postea estirforte
dicturi: Aut tam magnum sacram̃¬
tum. Sic in eis eẽ ludibrium ut in
saluatore baptizentur: sed ñ sal¬
uentur. Aliberatore redimantur:
sed non liberentur: lauacro rege¬
nerationis lauentur: sed ñ ab luan¬
tur : Exor zitentur: & exuflentur :

Expanded text:
rustra itaque putas ideo in paruulis non esse delictum, quia sine uoluntate, quae in eis nulla est, esse non potest. hoc enim recte dicitur propter proprium cuiusque peccatum, non propter primi peccati originale contagium. quod si nullum esset, profecto nullo malo paruuli obstricti nihil mali uel in corpore uel in anima sub tanta iusti dei potestate paterentur. quod tamen et ipsum a mala uoluntate primorum hominum sumsit exordium. ita nisi uoluntas mala non est cuiusquam ulla origo peccati. haec si sapias, simpliciter et ueraciter gratiam Christi erga paruulos confiteberis nec cogeris res impiissimas atque absurdissimas dicere, aut baptizandos non esse paruulos, quod quidem postea estis forte dicturi, aut tam magnum sacramentum sic in eis esse ludibrium, ut in saluatore baptizentur, sed non saluentur, a liberatore redimantur, sed non liberentur, lauacro regenerationis lauentur, sed non abluantur, exhorcizentur et exsufflentur,
Abbreviated transcription (Latin):
illud amplis simum. ñ ꝑficere inter
se possessuri diuisissent: sed potius
dissipassent. bellis omnia uasta tu¬
ri. ptho lomeosreges habere coepit
aegrptus. quorum primus lagi filius
multos exiudae a captiuos in egyptũ
transtulit: huicaut succedens alius
ptholomeus qui est appellatus phi¬
ladelfus : Omnes quos ille addux e¬
rat sub iugatos. liberos redire ꝑmisit:
insuper & donaregia intemplũ dĩ
misit p&iuit que ab elea zaro tunc
pontifice darisibi scripturasquas ꝓ¬
fecto audierat fama predicante di¬
uinas: & ideo concupiuerat habere
inbibliotheca: quã nobilissimam
fecerat: haseicum idem pontifex
lis duo decim tribub: seniorer homi¬
nes linguȩ utriusq doctissimi he¬
breae scilic& atq gratae: quorum
interp̃tatio ut septu aginta uoc&ur
iamobtinuit consu&udo: Traditur¬
huic sane tammi rabile acstupendum:
planeq: diuinum in eorũ uerbis fu¬
÷ isse consensum: & cum ad hoc opusse¬
paratim singuli sederent. Itaenim
eorum fidem ꝑtho lomeo placuit

Expanded text:
illud amplissimum non pacifice inter se possessuri diuisissent, sed potius dissipassent bellis omnia uastaturi, Ptolomaeos reges habere coepit Aegyptus; quorum primus, Lagi filius, multos ex Iudaea captiuos in Aegyptum transtulit. Huic autem succedens alius Ptolomaeus, qui est appellatus Philadelphus, omnes, quos ille adduxerat subiugatos, liberos redire permisit; insuper et dona regia in templum Dei misit petiuitque ab Eleazaro tunc pontifice dari sibi scripturas, quas profecto audierat fama praedicante diuinas, et ideo concupiuerat habere in bibliotheca, quam nobilissimam fecerat. Has ei cum idem pontifex lis duodecim tribubus seni homines, linguae utriusque doctissimi, Hebraeae scilicet adque Graecae, quorum interpretatio ut Septuaginta uocetur, iam obtinuit consuetudo. Traditur sane tam mirabilem ac stupendum planeque diuinum in eorum uerbis fuisse consensum, ut, cum ad hoc opus separatim singuli sederint ita enim eorum fidem Ptolomaeo placuit
Abbreviated transcription (Latin):
lis ẽpatri &spũscõ Nam si hoc propt̃ea
dictũ e&. profecto de ommc&era blas¬
phemia taceret̃. ut hȩcsola remissibi¬
lis uideret̃. quȩ contrafiliũ hominis r̃.
quasi fut homo solum putatur: Cũ uero

Expanded text:
ritui sancto. nam si hoc propterea dictum esset, profecto de omni cetera blasphemia taceretur, ut haec sola remissibilis uideretur quae contra filium hominis dicitur, quia sicut homo solum putatur. cum uero
Abbreviated transcription (Latin):
icendumẽ quur tanta celebritate. ho¬
dierna potissimũ nocte uigilem: quo die
factum eẽ : scm̃ euangelium eontestatur:
Totumenĩdiem a precedente nocte conpu¬
tari non dubiũ ẽ : Non scđm dierũ ordinẽ
quicã memorant᷑ ingenesi quam quã &
illic tenebre prȩcesserunt: Nam tene¬
brȩerant suꝑ abyssum. cum dixitds̃.
fiat lux & factaẽlux: Sed quia illa & te

Expanded text:
icendum est cur tanta celebritate hodierna potissimum nocte uigilemus. quod dfactum esse sanctum euangelium contestatur. totum enim diem a praecedente nocte computari non dubium est, non secundum dierum ordinem, qui commemorantur in Genesi — quamquam et illic tenebrae praecesserunt; nam tenebrae erant super abyssum, cum dixit deus: fiat lux, et facta est lux — sed quia illae te
Abbreviated transcription (Latin):
seinuicẽ consolare sic̃ tristes sede
re unamagis seportant & quasi
incũ bt̃ sibi: quã siuñ tristis eẽt :¬
Et alius gauder&: Siaũt aduersũ se
tristessint: ꝓrsusse tolerare ñ pos¬
sunt: &ideo inhuius modi affectio¬
nib: suscipiendaẽ aliquantulum
liberare: & sic suscipienda. ut ad aux¬
ilium ñ ad ȩqualita tẽmiseriȩ ua¬
leat: quẽ ammodũse inclin&. qui
manũ iacenti porrigit: Ñ enim se
picit ut ambo iaceant: sed incur¬
uat tam̃ utiacentẽ erigat ueq
ulla res officiosum istũ laborem
ad portanda onera aliorũ facit᷑ li¬
benter inpendit: Nisicũ cogitamꝰ

Expanded text:
se invicem consolari: sicut et tristes de re una magis se portant et quasi incumbunt sibi, quam si unus tristis esset et alius gauderet: si autem adversum se tristes sint, prorsus se tolerare non possunt; et ideo in hujusmodi affectionibus suscipienda est aliquantulum liberari, et sic suscipienda ut ad auxilium, non ad aequalitatem miseriae valeat: quemadmodum se inclinat qui manum jacenti porrigit. Non enim se projicit ut ambo jaceant, sed incurvat tantum ut jacentem erigat. Neque ulla res officiosum istum laborem ad portanda onera aliorum facit libenter impendi, nisi cum cogitam
Abbreviated transcription (Latin):
ditur cum oculir: num quid sopit᷑
cum sensibus corporis: etunde sepe
&iam in somnis resistimus. nostriq
prd positi memorer: atque in eo cas¬
tissime permanenter: Nullum
talibur in lecebiis adhibemus ad¬
sensum: &tamentantum inter est:
ut cum aliter accidit. euigilantes.
ad constientiȩ requi em redeamꝰ
Ipsaque distantia. repperiamur
nos non fecisse quod tamenin
nobis quo nuomodo factum ẽẽ
abundantiori gratiatua. lasci¬
uos motus. &iam mei soporir ex¬
tinguere: Augebis dñe magis
magisque in memuneratua ut
ani mamea sequatur me adte:
concupiscentiȩ uisco ex pedita:
ut non sit rebellis sibi : At que ut
in somnis &iam non solum non
ꝑp&r& istas corruptelarx turpi¬
tudiner. ꝑ imagines animaler us¬
que ad carnis fluxũ : sed ne consen¬
tiat quidem: Nam ut nihiltaleuł
tantulum libeat. qu antulum pos¬
sit nutu cohibere &iã incasta dor¬
mientis affectũ non tantum in
Nommagnum est omnipotenti: qui
uales facere supraquam p&imur
& intellegimur: nunctamen quid

Expanded text:
ditur cum oculis? numquid sopitur cum sensibus corporis? et unde saepe etiam in somnis resistimus . nostrique propositi memores atque in eo castissime permanentes nullum talibus inlecebris adhibemus adsensum? et tamen tantum interest, ut, cum aliter accidit, euigilantes ad conscientiae requiem redeamus ipsaque distantia reperiamus nos non fecisse, quod tamen in nobis quoquo modo factum esse ibundantiore gratia tua lasciuos motus etiam mei soporis extinguere? augebis, domine, magis magisque in me munera tua, ut anima mea sequatur me ad te concupiscentiae uisco expedita, ut non sit rebellis sibi atque ut in somnis etiam non solum non perpetret istas corruptelarum turpitudines per imagines animales usque ad carnis fluxum, sed ne consentiat quidem. nam ut nihil tale uel tantulum libeat, quantulum possit nutu cohiberi etiam in casto dormientis affectu non tantum in non magnum est omnipuales facere supra quam petimus et intellegimus. nunc tamen quid
Abbreviated transcription (Latin):
rgo ipsa generat & ꝑuterũ suũ & ꝑute¬
ros ancillarũ exis esacram̃tis tam¬
quã exiuri sui semine : Nenĩ frustra dic̃
apłs. om̃a illa infigura eẽ gesta: Sed qui
suꝑbiunt & legitime matri ñ adiungun¬
tur similes s̃ his maheli qͥequo dic¬
tũ ẽ. Eice ancillã & filiũ eiꝰ. Ñ enim
heres erit filius ancille: cũ filio meo¬
isaac: Qui aũ pacifice diligunt legi¬
timã patris sui c̃iugem: cuius legiti¬
mȩꝰ iure regeneratis : Similes s̃ filus
ia cob quãuis de ancillis natis & tam̃
eandem hereditatẽ sum̃tib: Quiaũ
deutero ipsius matris. in tus inunita¬
te natii neglegunt gratiã quã acce¬
per̃ similes s̃esaufilio isaac : qui reꝓba¬
tus ẽ dõ ad testante & dicente: iacob
dilexi esau aũ odiohabui cũ ambo ex
uno c̃cubitd c̃cepiti exuna matre nati

Expanded text:
rgo ipsa generat per uterum suum et per uteros ancillarum ex eisdem sacramentis tamquam ex uiri sui semine. non enim frustra dicit apostolus omnia illa in figura esse gesta. sed qui superbiunt et legitimae matri non adiunguntur, similes sunt Ismaheli de quo dictum est: eice ancillam et filium eius; non enim heres erit filius ancillae cuIsaac. qui autem pacifice diligunt legitimam patris sui coniugem, cuius legitimo iure regenerati sunt, similes sunt filiis Iacob quamuis de ancillis natis, sed tamen eandem hereditatem sumentibus. qui autem de utero ipsius matris intus in unitate nati neglegunt gratiam, quam acceperunt, similes sunt Esau filio Isaac, qui reprobatus est deo attestante et dicente: Iacob dilexi, Esau autem odio habui, cum ambo ex uno concubitu concepti, ex uno utero nati
Abbreviated transcription (Latin):
cũ decalibus sacramentis. eo modo sepe
p̃ciper& quȩ finem fuerant habitura:
quȩsi diligentius dicta intelle gantur.
ea fortasse quȩ illis sacram̃tis signifi¬
cabantur. sinem nonerant habicitura:
Ita enim nelongiur ab eã dicimus & nũ
dm̃ non utique istas duas breuissimas
syllabas: sed quod eis significatur
scribens ait spẽ uite &erne quam
promisit non men dax dr̃. antetem¬
pora &erna: cumaũ r&rorsũtem¬
pora aconstitutione mundi habere
uidehantur initium : quomodo sunt

Expanded text:
cum de talibus sacramentis eo modo saepe praeciperet, quae finem fuerant habitura; quanquam si diligentius dicta intelligantur, ea fortasse quae illis sacramentis significabantur, finem non erant habitura. Ita enim, ne longius abeam, dicimus aeternum Deum, non utique istas duas brevissimas syllabas, sed quod eis significatur. scribens ait: Spem vitae aeternae quam promisit non mendax Deus ante tempora aeterna . Cum autem retrorsum tempora a constitutione mundi habere videantur initium, quomodo sunt
Abbreviated transcription (Latin):
murdo sun nobis est. ipsa coniungit:
Non sepasant instantes molestiȩ:¬
ł foc enim leuiores eas sentimus. quo
ei a quonosse parare moliuntur.
artius inhȩremus Nõr separat ꝓ¬
missio futurorum: Nam & quicquid
bonifuturum est certius promittit
ds̃ & nibil est ipsodõ melius. quiiã
profectobene sibi inhȩrentib p̃sensẽ:¬

Expanded text:
mur Deo; si in nobis est, ipsa conjungit. Non separant instantes molestiae: hoc enim leviores eas sentimus, quo ei unde nos separare moliuntur, arctius inhaeremus. Non separat promissio futurorum: nam et quidquid boni futurum est, certius promittit Deus; et nihil est ipso Deo melius, qui jam profecto bene sibi inhaerentibus praese
Abbreviated transcription (Latin):
ratis omnib: scĩs: Qui&iã ante ad¬
uentũ eiꝰ in hoc scło uixer̃ Ita eũ
credentes uenturũ eẽssic̃ nos ue¬
nisse : Sic̃ enĩ ia cobmanũ prius dũ
nasceretur emisit exutero quã
&iã pedem p̃nascentis fñs tenebat
Deinde utiq secutũ ẽ caput. Ium
demum neces sariem̃bra cȩtera

Expanded text:
is omnibus sanctis, qui etiam ante aduentum eius in hoc saeculo uixerunt, ita eum credentes uenturum esse, sicut nos uenisse. sicut enim Iacob manum prius, dum nasceretur, emisit ex utero, qua etiam pedem praenascentis fratris tenebat, deinde utique secutum est caput, tum demum necessario membra cetera
Abbreviated transcription (Latin):
SITANDIS RUDIBUS
on ob aliud. ante aduentũ dñi
scripta s̃ om̃a quȩ in scĩs scriptu¬
illisris legimus nisiutilius cõm̃daret
aduentus & futura p̃signat᷑ eccle¬
sia: Idẽ populus dĩ ꝑ om̃sgentes qđ¬

Expanded text:
izandis rudibus. Non ob aliud ante adventum Domini scripta sunt omnia quae in sanctis Scripturis legimus, nisi ut illius commendaretur adventus, et futura praesignaretur Ecclesia, id est populus Dei per omnes gentes, q
Abbreviated transcription (Latin):
eduident᷑ sibi argum̃tissime quȩ¬
rere. utrũ generet filios baptis¬
moͦ xp̃i in parte donati annongene¬
ret: ut sȩ c̃senserimus qđ generet su¬
am eẽ asserint ecłam matrẽ quȩ fi¬
lios potuit dexp̃i baptismate ge
Siaũ dixerimus ñ generat: cur ego
inquiunt apud uos ñ renascunt᷑ ꝑ
baptismũ qui transeunt a nob aduos.
cũ apud nos fuerint baptizati siñdũ
renati s̃ : quasi uõ ex hoc generat unde
seperata ẽ & ñ ex hoc unde c̃iuncta
ẽ. Seperata ẽ enĩ auinculo caritatis
& pacis. sed iuncta ẽ in uno baptismate:
Itaq: una ẽ eđa quȩ sola catholica no¬
minat᷑ & quic ꝗd suũ hab& in cõmunio¬
inib diu̾sarũ a sua unitate separatis
ꝑ hoc qđ suũ in eis habet ipsa utiq ge

Expanded text:
ed uidentur sibi argutissime quaerere, utrum generet filios baptismus Christi in parte Donati an non generet, ut si concesserimus quod generet suam esse adseuerent ecclesiam matrem quae filios potuit de Christi baptismate gensi autem dixerimus \'non generat\', cur ergo\', inquiunt, Caput uos non renascuntur per baptismum qui transeunt a nobis ad uos, cum aput nos fuerint baptizati, si nondum nati sunt?\' Quasi uero ex hoc generat unde separata est et non ex hoc unde coniuncta est. separata est enim a uinculo caritatis et pacis, sed iuncta est in uno baptismate. itaque una est ecclesia quae sola catholica nominatur, et quidquid suum habet in communionibus diuersorum a sua unitate separatis, per hoc quod suum
Abbreviated transcription (Latin):
& si habuero omnẽ fidẽ ut montes
trans ferã caritatẽ aũ ñ habuero ni¬
hil sũ ꝗd ergo eis ꝓdẽ. silinguã insa¬
cris misterus habeant angelicã & ꝓ
phetiã quẽ ad modũ caiphas & saul ut
&aliquando ꝓphetent : quos fuisse dam¬
nabiles sca scriptura testat᷑ Si sacra¬
m̃ta ñ tantũ sciant sed & habeant: sic̃
habuit simon magus. si fidem sic̃ de¬
bant cũ dicerent. ꝗd nob̵ & tibi ẽ fili
dĩ scimus quisis Si disꝑtiant &iã ipsi
substantiã suã pauperib sic̃ multi. non
solũ incatholica sed in diũsis heresib
faciunt: si aliqua ingruenti ꝑsecutio¬
ne tradant ad flãmas nob̵cũ corpus
suũ ꝓfide quã parit̃ c̃fit:ent᷑: tam̃ quia
separate hȩc agunt. ñsufferentes in¬
uicẽ indilectione : neq studentes ser¬
uare unitatẽ sp̃s inuinculo pacis: ca¬
ritataẽ utiq ñ habendo: &iã cũ illis om¬
nib quȩ nihil eis ꝓsunt ad ȩc̃nã salutẽ
ꝑuenire ñ possunt. Obiectio

Expanded text:
tes transferam, charitatem autem non habeam, nihil sum . Quid ergo eis prodest si et linguam in sacris mysteriis habeant angelicam, et prophetiam quemadmodum Caiphas et Saül , ut aliquando prophetent, quos fuisse damnabiles sancta Scriptura testatur? Si sacramenta non tantum sciant, sed et habeant, sicut habuit Simon magus : si fidem, sicut daebant cum dicerent: quid nobis et tibi est, fili dei? scimusquisis —, si dispertiant etiam ipsi substantiam suam pauperibus, sicut multi non solum in catholica sed in diuersis haeresibus faciunt, si aliqua ingruente persecutione tradant ad flammas nobiscum corpus suum pro fide quam pariter confitentur? tamen quia separati haec agunt non sufferentes inuicem in dilectione neque studentes seruare unitatem spiritus in uinculo pacis, caritatem utique non habendo, etiam cum illis omnibus quae nihil eis prosunt ad aeternam salutem peruenire
Abbreviated transcription (Latin):
spargunt fi extollat ex his quȩ ha¬
bent quitantũ ꝑ ea quȩ sanas suꝑ¬
bos oculos dicunt: ut uulnus suum¬
ñ dignentͥ humilit̃ intueri. nec solũ
ꝗd ad sit sed etiã ꝗd desit ad ten¬
dant: uideant quã multa &quã
magna nihil ꝓsint. si unũ quiddam
defuerit: & uideant ꝗd sit ipsũ unũ:
na me in hoc audiant sed apostolũ:
Si linguis hominũ loquar inquit &
angelorũ : caritatẽ aũ ñ habeã fac¬
tus sum aeram̃tũ sonans & cymbalũ¬

Expanded text:
spargunt. Non extollantur et his quae habent. Quid tantum per ea quae sana sunt superbos oculos ducunt? Et vulnus suum dignentur humiliter intueri: nec solum quid adsit, sed etiam quid desit attendant. Videant quam multa et quam magna nihil prosint, si unum quiddam defuerit: et videant quid sit ipsum unum, nec me in hoc audiant, sed Apostolum: Si linguis hominum, inquit, loquar et angelorum, charitatem autem non habeam, factus sum aeramentu
Abbreviated transcription (Latin):
quattuor pofuisse: nec sic tam̃ om̃a ẽẽ
c̃scripta quȩ ab illo seu dicta seu facta
sermone quȩdã figurate. quedã ꝓpne
tur: Potest eñi iste: utunũ aliꝗd dicã
qđ animo int̃im occurrit: quõ manet
ut ñsciat sinistra qđ faciat dextera &
ipsas elemosinas. & quic ꝗd illic aliud
p̃cepit : figurate accipiendũ putare :
sane rursus ammo neo : qđ o portetme¬
minisse lectorẽ : netali ãmonitione
sepissime indigeat: aliis atalus sermo¬
nũ suorũ locis. dnm iã multa iterasse:
quȩ alibi dixerat: Neforte ipsorum
locorũ ordo : cũ exalio euangelista ñ con¬
uenerit: alicui eorũ. Hinc putaet ẽẽ con¬
trariũ : cũ intellegere debeant iterũ
alibi dici: qđ iã alibi dictũ erat: nec tan¬
tũ dedictis: uerũ &iã defactis obserua¬
re debere: Nihil eñĩ ꝓhibet. hoc idem:
iterũ factũ credere: calũniare aũ euan¬
gelio dũ ñ credit iterũ factũ: qđ iterũ
fieri ñ potuisse nemo c̃uincit: sacri legȩ
cus dicunt post.

Expanded text:
quatuor posuisse; nec sic tamen omnia esse conscripta, quae ab illo seu dicta, seu factasermone quaedam figurate, quaedam proprie tur. Potest enim iste, ut unum aliquid dicam quod animo interim occurrit, quoniam monet ut non sciat sinistra quid faciat dextra, et ipsas eleemosynas, et quidquid illic aliud praecipit figurate accipiendum putare. Sane rursus admoneo quod oportet meminisse lectorem, ne tali admonitione saepissime indigeat, aliis atque aliis sermonum suorum locis Dominum multa iterasse, quae alibi jam dixerat, ne forte ipsorum locorum ordo, cum vel ex alio evangelista non convenerit, alicui eorum hinc putet esse contrarium, cum intelligere debeat iterum alibi dici, quod jam alibi dictum erat, nec tantum de dictis, verumetiam de factis observari debere. Nihil enim prohibet hoc idem iterum factum credere, calumniari autem Evangelio; dum non credit, iterum factum, quod iterum fieri non potuisse nemo convincit, sacrilegae vt Marcus dicunt: Post
Abbreviated transcription (Latin):
auidus: Alter amicalis: Alter inuidus
Alter hocuolens praximo. quod sibu
Alter subicere protimũ sibi alterꝑti
Alter in angelis. Alter inbonis. Alter
inmalis: & distinterunt conditas
ingenere humano. ciuitates duas.
Subam mirabili. & in effabili proui¬
dentiadĩ. Cuncta quȩ creat ãmi¬
nistrantes. Alterã iustorum. Alte¬
ram iniquorum: Quarum &iam
quadã temporali commixtione ꝑagit
saeculũ: donec ultimo iuditio separentꝰ
Et alterã coniunctã angelis bonir in
regno suo. uitam consequatur &nã:
Alteram con iunctam angelis malis.
inignem cum regesuo mittatur&nũ.
di dedecimatione leui in lumsis

Expanded text:
auidus, alter amicalis, alter inuidus, alter hoc uolens proximo quod sibi, alter subicere proximum sibi, alter prot in angelis, alter in bonis, alter in malis, et distinxerunt conditas in genere humano ciuitates duas sub admirabili et ineffabili prouidentia dei cuncta quae creat administrantis, alteram iustorum, alteram iniquorum. quarum etiam quadam temporali commixtione peragitur saeculum, donec ultimo iudicio separentur et altera coniuncta angelis bonis in regno suo uitam consequatur aeternam, altera coniuncta angelis malis in ignem cum rege suo mittatur aeternum. XXVI DE DECIMATIONE LEVI IN LVMBIS
Abbreviated transcription (Latin):
numeris scribunt beta: qđẽ b: ipso¬
rũ uocatur innumeris duo: ubiscribt̃
gamma uocatꝰ innumeris ipsorũ tria:
ubiscribunt. delta uocat᷑ innume¬
ris ipsorũ: quattuor: & sic ꝑ om̃s lit¬
teras numeros habentes: quod nos

Expanded text:
numeris scribunt beta β, quod est b ipsonumeris scribunt beta β, quod est b ipsorum, vocatur in numeris duo. Ubi scribunt gamma γ, vocatur in numeris ipsorum tria. Ubi scribunt delta δ, vocatur in numeris ipsorum quatuor: et sic per omnes litteras numeros habent. M, quod nos
Abbreviated transcription (Latin):
ebantꝰ illeloq batur spiritaliter
quis enim possit intellegere : de quo
templodicebat: Sed ñ multũ quȩ rere¬
mus ꝑ euangelistam nobisapperuit :
.Dix̃ de quotem plodicer& soluite tem¬
ƿlohoc &trib: dieb excitabo illud:
XLsexannis aedificatũ ẽ tẽplũ & tri¬
duo excitabis illud Dicebataũt ait
euangelista d&emplo corporis sui:
& manifestũ ẽ. occisum dnm̃ : postridu
quiꝰ ꝑtotã orbem t̃rarũ ẽ. audistisiã
hesternodie: inquat tuor litteris
grecir quat tuor uerborũ grecorũ:
si enim ista uerba quat tuor scribar
subinuicẽ. idẽ nomina quat tuor
partium mundi orientis: occiden¬
tis aquilonir: & meridiani qđ est
totus orbis unde dic̃dñs aquat tuoruen¬
tiscollecturũ se electos suos cũ uenerit
adiudicium Siergo facies ista quat tu¬
ornomina greca anathole qđ ẽ oriens.
thole. dissis arctos mesembria capita
uerborũ adamhabent: Quomodo ergo
litteras computant greci: qđ nos faci¬
mus adlit terã: Illilinguasua ponunt

Expanded text:
ebant: ille loquebatur spiritaliter. quia autem posset intellegere, de quo templo dicebat? sed non multum quaerimus; per euangelistam nobis aperuit. dixit de quo templo diceret: soluite templum hoc, et tribus diebus excitabo illud. XLVI annis aedificatum est templum, et triduo suscitaevangelista, de templo corporis sui, et manifestum est occisum Dominum post triduuquia per totum orbem terrarum est audistis jam hesterno die in quatuor litteris graecis quattuor uerborum graecorum. si enim ista uerba quattuor scribas subinuicem, id est nomina quattuor partium mundi, orientis, occidentis, aquilonis et meridiani, quod est totus orbis — unde dicit dominus a quattuor uentis collecturum se electos suos, cum uenerit ad iudicium — si ergo facias ista quattuor nomina graeca avaroXr;,quod est oriens, tole, dysis, arctos, mesembria, capita verborum Adam habent. Quomodo ergo litteras numeros computant Graeci. Quod nos facimus a litteram, ipsi lingua sua ponuat
Abbreviated transcription (Latin):
ut tdm̃uerum dicant excȩcasseinfide¬
liũ mentes: Cumenim legerint. in quib
ds̃: suspendunt prenuntiationem: Ac

Expanded text:
ut deum uerum dicant excaecasse infidelium mentes. cum enim legerint: in quibus deus, suspendunt pronuntiationem; a
Abbreviated transcription (Latin):
bsit. ut ad resuscitanda corpo¬
ra uitȩ que redda: ñ possit om¬
ni potentia creatoris omnia
uel inumorẽ solutũ: uel in auras
ẽ exalatũ absit. ut sinus ullus. se¬
cretũs quenature ita recipiat ali¬
quid subtractũ sensib nrĩs: ut om¬
niũ creatoris. aut cognitionẽ la¬
teat. auteffugiat potestatẽ: dm̃
certe uolens. sic̃ poterat definire
Cicero: tantus auctor ipsorũ mens
quȩdam ẽ inquid soluta & libera
secreta ab omni c̃gregatione mor

Expanded text:
bsit, ut ad resuscitanda corpora uitaeque reddenda non possit omnipotentia creatoris omnia uel in humorem solutum uel in auras est exhalatum. absit, at sinus ullus secretumque naturae ita recipiat aliquid abstractum sensibus nostris, ut omnium creatoris aut cognitionem lateat aut effugiat potestatem. deum certe uolens, sicut poterat, definire Cicero, tantus auctor ipsorum: "mens quaedam est" inquit "soluta et libera, secreta ab omni concretione mor