comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
spargit. S qͤ ẽ macula pec̃ci: a qͣ aniorã
lauat. Ecce enim: qͥs: uoluit fac̾e bo¬
micidiũ. & patrauit. qͦ patrato: desinit tã
uelle quã fac̾e̾ ñdũ tam̃ uere & huon¬
liter penitet. nec ofiteri ꝓponit. Quȩ
gͥ remansit in anima illiꝰ macula:
Mala uoluntas quidẽ: macula fuit¬
illiꝰ aĩe. s illa transiit. Alacula ẽ etiã:
si penitere tẽpnit. S hoc ẽ pec̃ẽm
aliud a p̃cedenti. Que gͥ macula re¬
mansit: a qua in penitentia purga¬
turꝰ Polluta quidẽ est anima: qͦ usq
penitet: sic̃ erat : dũ inea praua erat
uoluntas. Sic̃ enĩ qui tangit morti¬
cinũ: uł aliud ĩmundũ: ita pollutꝰ
est post tactũ: quousq lauat᷑. sicut
fuit dũ tangeret. ita: post actũ pec¬
cati. ita polluta remanet anima:
siẽ fuit in ip̃o actu pecci. qͥa ita lon

Expanded text:
spargit. Sed quae est macula peccati, a qua animam lavat? Ecce enim quis voluit facere homicidium, et patravit; quo patrato desinit tam velle, quam facere; nondum tamen vere et humiliter poenitet, nec confiteri proponit. Quae ergo remansit in anima illius macula? Mala voluntas quidem fuit macula illius animae; sed illa transiit. Macula etiam est, si poenitere contemnit; sed hoc est peccatum aliud a praecedenti. Quae ergo macula remansit, a qua ipse in Poenitentia purgatur? Polluta quidem est anima, quousque poeniteat, sicut erat, dum in ea prava erat voluntas. Sicut enim qui tangit morticinium vel aliud immundum, ita pollutus est post tactum quousque lavatur, sicut fuit dum tangeret; sic post actum peccati ita polluta remanet anima, s
Abbreviated transcription (Latin):
nis ꝯmuniter exhibetur. Deniq: illi¬
sacerdotes in quibus xp̃c habitat:
benedictionis plenitudinẽ tͥbuere
nȩ transfundant grãm. s quia illi
soli licite os digne id agunt. Nec sub¬
ditos mala uita sacerdotis ledit: si
bona faciunt quȩ ille dicit. Unde
gg̃. Multi: dum plus uitã saccrdo¬
tum quã suã discutiunt: mnerroris
foueã dilabuntur: minꝰ ꝯsiderantes:
qd ñ eos uita sacerdotũ lederet: si
humiliter bonis sacerdotũ ãmoni

Expanded text:
omnibus communiter exhibetur. Denique sacerdotes in quibus Christus habitat, benedictionis 264 plenitudinem tribuere am transfundant, sed quia illi soli licite et digne id agant. Nec subditos mala vita sacerdotis laedit, si vere faciunt quod ille dicit. Unde Gregorius: Multi dum plus vitam sacerdotis quam suam discutiunt, in erroris foveam dilabuntur, minus considerantes, quod non eos vita sacerdotum laederet, si humiliter bonis sacerdotum admoni
Abbreviated transcription (Latin):
remissionẽ pecc̃oꝵ: uł ꝑse ip̃m facit.
uł ꝑ ipsius columbȩ menbra. qͥbꝰ
ait. Sicui dimiseritis: dimittentur.
etate quid tenendũꝰ Hoc sane dic̾e
ac sentire possumꝰ: qđ solus ds dunit¬
tit pecc̃a. & retinet. & tam̃ ȩccłiȩ
ꝯtulit potestatẽ ligandi & soluendi.
S aliter ip̃e soluit uł ligat: aliter
ȩecła. Ip̃e enĩ ꝑse tm̃ ita dimituit pec¬
catũ: quia & animã mundat ab in¬
teriori macula. & adebito ȩcernȩ mor¬
tis soluit. Quomͦ sacerdotes soluunt¬

Expanded text:
remissionem peccatorum vel seipsum facit, vel per ipsius columbae membra, quibus ait: Si cui dimiseritis, dimittetur. etate quid tenendum? Hoc sane dicere ac sentire possumus, quod solus Deus dimittit peccata et retinet; et tamen Ecclesiae contulit potestatem ligandi et solvendi, sed aliter ipse solvit vel ligat, aliter Ecclesia. Ipse enim per se tantum dimittit peccatum, qui et animam mundat ab interiori macula, et a debito aeternae mortis solvit. 6. Quomodo sacerdotes ligant
Abbreviated transcription (Latin):
traditionis. ut quãuis aliquis bomi
meriti sit: ñ tam̃ possit benedic̾e:
nͥ fu̾it ordinatꝰ. ut officii minusteriũ
ex hibeat. dei autẽ est: effectũ tribue¬
re benedictionis. Hinc eudenter
ostendit᷑ ordo ñ pͥuari potestate tri¬
buendi grãm: ob ministri indigni¬
tatẽ. H uic tam̃ aug̃i sententię uid̾r
obuiare: qđ ait esytius. Sacerdotes¬

Expanded text:
traditionis: ut quamvis aliquis boni meriti sit, non tamen possit benedicere nisi fuerit ordinatus, ut officii ministerium exhibeat. Dei autem est effectum tribuere benedictionis. Hinc evidenter ostenditur ordinem non privari potestate tribuendi gratiam ob ministri indignitatem. Huic tamen August. sententiae videtur obviare quod ait Esychius, super Le
Abbreviated transcription (Latin):
solis ẽẽ ꝯcessã: qui doctrinã simul ac
uitã apłoꝵ seruant. Illas enĩ claues ꝓ¬
misit dñs petro. & imitatoribꝰ eiꝰ tm̃ ut
auint. Qui etiã auctoritatibus utun¬
tur: in munim̃tũ suȩ opinonis. Hoc
enĩ dicunt agustinũ sensisse: suꝑius:¬

Expanded text:
solis esse concessam, qui doctrinam simul ac solis esse concessam, qui doctrinam simul ac vitam apostolorum servant. Illas enim claves promisit Dominus Petro, et imitatoribus ejus tantum, ut aiunt; qui etiam auctoritatibus utuntur in munimentum suae opinionis. Hoc enim dicunt Aug. sensisse, ubi s
Abbreviated transcription (Latin):
nendi: ñ om̃es habent sacerdotes.
Unde dolendũ est atq lugendum.
Multi enim licet indiscreti: atq sei¬
entiȩ qua eminere debet sacerdos
ex ortes: sacerdotii gradũ recipere
p̃sumunt. uita & scĩa: eo indigni.
qđ nec ante sacerdociũ: nec post:
scĩãm habent discernendi: qͥ ligan¬
di sint uł soluendi. Idoq: illã cla¬
uẽ inosecratione ñ recipiunt. qͥa
semꝑ scĩa carent. Qui uͦ ante sacer¬
dociũ scĩa discernendi p̃ditisunt:
licet habeant discretionẽ: ñ tam̃
in eis clauis est. quia ñ ualent ea
claudere uł aꝑire. Idoq: cũ ꝓmo¬
uetur in sacerdotẽ: clauem discreti¬
onis recte dr acciꝑe. quia: & ante
babita discretio auget᷑. & fit in eo
clauis. ut ea iam ualeat uti: ad
ũꝙ iam constet.: ñ om̃es sacerdo¬
tes illas duas hab̾e: quia scĩa discer¬
nendi pleriq carent: de altera .i. po¬
tentia ligandi & soluendi: querit᷑: u¬
trũ omes sacerdotes eam babeant. Qui¬
dam enĩ putant hanc potestatẽ illis

Expanded text:
nendi, non habent omnes sacerdotes, unde dolendum est atque lugendum. Multi enim, licet indiscreti, atque scientiae qua eminere debent, exortes, sacerdotii gradum recipere praesumunt, vita et scientia eo indigni; qui nec ante sacerdotium, nec post, scientiam habent discernendi qui ligandi sint vel solvendi. Ideoque illam clavem in consecratione non recipiunt, quia semper scientia carent. Qui vero ante sacerdotium scientia discernendi praediti sunt, licet habeant discretionem, non tamen in eis clavis est, quia non valent ea claudere vel aperire. Ideoque cum promovetur in sacerdotem, clavem discretionis recte dicitur accipere, quia ante habita discretio augetur, et fit in eo clavis, ut ea jam valeat uti ad Cumque jam constet non omnes sacerdotes illas duas claves habere, quia scientia discernendi plerique carent; de altera, id est, potentia ligandi et solvendi, quaeritur utrum omnes sacerdotes eam habeant. Quidam enim hanc potestatem putant illis
Abbreviated transcription (Latin):
na aurea legit᷑. Erit autẽ lamina au¬
rea semꝑ infronte sacerdotis. Hȩc in¬
quit significat: fiduciã bonȩ uitȩ. ꝗͣ
qui u̾e ꝑfecteq: ñ sig̃datione: s uerita¬
te: sacerdos habet: solus pot̾ peccata
doctrina tenent. Item: ex dictis orige¬
nis. Hec potestas soli petro ocessa ẽ &
imitatoribꝰ petͥ. Nam quic̃q uestigia
petri imitant᷑. habent recte ligandi
& soluendi potestatẽ. His aliisq testi¬
moniis innitunt᷑: qui asserunt po¬
testatẽ ligandi ac soluendi: illis soliᷤ
ocessã sacerdotibus: qui uita & doctri¬
na pollent: sic̃ apłi.¬
cunctis sacerdotibus hanc clauẽ
dari . s. ligandi & soluendi. s ñ eã re¬
cte ac digne habent: nͥ qui uitã &
doctrinã apłicam seruant. Nec ꝑp̃¬
missas auctoritates: malos sacerdo¬
s illos solos digne ac recte hac potesta¬
te uti sig̃cant: qui p̃diti sunt uita &
doctrina apłica. quia soli apłoꝵ imi
tatores digne recteq possunt ligare

Expanded text:
na aurea legitur: Erat autem lamina aurea semper in fronte sacerdotis: Haec, inquit, significat fiduciam bonae vitae, quam qui vere perfecteque, non significatione, sed veritate sacerdos habet, solus potest auferrdoctrina tenent. Item ex dictis Origen.: Haec potestas soli Petro concessa est, et imitatoribus Petri. Nam quicumque vestigia Petri imitantur, habent recte ligandi et solvendi potestatem. His aliisque testimoniis innituntur, qui asserunt potestatem ligandi ac solvendi illis solis concessam sacerdotibus, qui vita et doctrina pollent sicut apcunctis sacerdotibus hanc clavem dari, scilicet, ligandi et solvendi; sed non eam recte ac digne habent, nisi qui vitam et doctrinam apostolicam servant. Nec praemissae auctoritates malos sacerdoed illos solos digne ac recte hac potestate uti significant, qui praediti sunt vita et doctrina apostolica, quia soli ipsorum apostolorum imitatores digne recteque possunt ligare
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmotione sacerdotii. Cũ enĩ recipit
ordinẽ sacerdotalẽ: simul ⁊ has cla¬
ues recipit. S ñ uidr: qđ om̃es uel
soli sacerdotes has claues habeant.
quia pleriq: ante sacrã ordinationẽ:
sciãm discernendi habent. plures:
post osecrationẽ ea carent:¬

Expanded text:
cerdotii. Cum enim recipit ordinem sacerdotalem, simul et has claves recipit. Sed non videtur quod omnes vel soli sacerdotes has claves habeant, quia plerique ante sacram ordinationem scientiam discernendi habent, plures post consecrationem ea carent
Abbreviated transcription (Latin):
& mundicia mentis: sic̃ fuit. dũ pec¬
catũ ageret. Ip̃a gͦ dissimilitudo qͦ in¬
est animȩ ex peecato: & ẽ ado elonga¬
tio: anime macula intelligit᷑. a quã
purgat᷑: in penitentia. Hoc autẽso¬
lus d̃ facit: qui solus suscitat ani¬
mã. & illuminat. Qđ sacerdotes ne¬
suscitabunt & ꝯfitebunt᷑ tibi: Qd̾ ex¬
ponens aug̃: ait. Boni doctores:
recte medic dicunt᷑. qͥ uiuentes cu¬
rare ministerio possunt. s ñ mortu¬
ossuscitare. Sola enĩ grã dei: reui

Expanded text:
mentis, sicut fuit dum peccatum ageret. Ipsa ergo dissimilitudo quae inest animae ex peccato, et est a Deo elongatio, animae macula intelligitur, a qua purgatur in Poenitentia. Hoc autem solus Deus facit, qui solus suscitat animam et illuminat; quod sacerdotes nesuscitabunt, et confitebuntur tibi? quod exponens Aug. ait: Boni doctores recte medici dicuntur, qui viventes curare ministerio possunt, sed non mortuos suscitare. Sola enim Dei grati
Abbreviated transcription (Latin):
catis solui: nec oelum possunt ingredi.
etiã si malus sit: gr̃ãm tam̃ tranfun¬
dat: ꝓ suȩ dignitatis officio: aug̃ o
stendit dicens. Dictũ ẽ a dño in nuore¬
ris ad moysen & aaron: sacerdotes. uoᷤᷤ
ponite nom̃ meũ suꝑ filios isrł. Ego
dñs: benedicã eos. ut gr̃am traditio:
ꝑ mtnisteriũ oedinis: transfundat ho¬
minibus. nec uoluntas sacerdotis ob¬
esse uł ꝓdesse possit. s meritũ bene¬
dictionẽ poscentis. Quanta autẽ dig¬
hinc aduertamꝰ. Idem. Dictũ est de
nequissimo chaypha. inter ꝙt̾a. Hoc

Expanded text:
i, nec coelum potest ingredi. etiam si malus sit, gratiam tamen transfundat pro suae dignitatis officio, Augustinus ostendit dicens: « Dictum est a Domino, in Numeris, ad Moysen et Aaron sacerdotes: Vos ponite nomen meum super filios Israel, ego dominus benedicam eos, ut gratiam traditio per ministerium ordinati transfundat hominibus nec uoluntas sacerdotis obesse aut prodesse possit, sed meritum benedictionem poscentis. Quanta autem dighinc aduertamus. dictum est autem de nequissimo
Abbreviated transcription (Latin):
tus debito et̾nȩ moetis. filius enĩ ire
manet suꝑ illũ: qͥ credit in xp̃m. sed
suꝑ illũ: qui ñ credit. Non gͥ postox¬
dũ ꝑsac̾dotẽ cui ofitetur: ab ira ȩt̾na
lib̾atur. a qua iam liberatꝰ ẽ ꝑ dñm:
ex quo dixit. ofitebor. Solus gͥ d̾s homi¬
nẽ interius mundat a macula peeca¬
ti. & a debito ȩternȩ penȩ soluit. qui¬
tes. & pecc̃a ppłi. Itẽ amb̾ꝵ. uerbũ
dei dimittit pecc̃a. sacerdos ẽ iudex.
Sacerdos qͥdem offm̃ suũ exbibet.
s nulliꝰ potestatis uira exercet. Idem¬
mo tollit pecẽa: nͥ solus xp̃c. qͥ ẽ agnꝰ
tollens peoca mundi. Tollit autẽ os di¬
mittendo quȩ fc̃a sunt. ꝙ adiuuando:
ne siant. & ꝑducendo ad uitã: ubi om¬
nino fieri ñ possint. his alusq pluri¬
bus testimoniis docet᷑ d̾m solũ ꝑse
pecc̃a dimitt̾e. & sic̃ dimittit qͥbuodã

Expanded text:
tus debito aeternae mortis. Filius enim irae manet super illum qui credit in Christum, sed super illum qui non credit. Non ergo postmodum per sacerdotem cui confitetur ab ira aeterna liberatur, a qua jam liberatus est per Dominum, ex quo dixit: Confitebor. Solus ergo Deus hominem interius mundat a peccati macula, et a debito aeternae poenae solvit; quites et peccata populi. Item Ambr.: Verbum Dei dimittit peccata, sacerdos est judex. Sacerdos quidem officium suum exhibet, sed nullius potestatis jura exercet. Idemmo tollit peccata, nisi solus Deus, qui est Agnus tollens peccata mundi. Tollit autem et dimittendo quae facta sunt, et adjuvando ne fiant, et perducendo ad vitam, ubi omnino fieri non possunt, His aliisque pluribus testimoniis docetur Dominum solum per se peccata dimittere; et sicut dimittit
Abbreviated transcription (Latin):
nendi scientia &s potentia iudican
di .i. ligandi & soluendi. qua dig¬
nos reciꝑe: indignos debet exclu¬
dere a regno. ȩccłasticꝰ uidex. qͥ siẽ
habet ius ligand: ita: soluendi.

Expanded text:
nendi scientia, et potentia judicandi, id est, ligandi et solvendi; qua dignos recipere, et indignos debet excludere a regno ecclesiasticus judex, qui sicut habet jus ligandi, ita solvendi.
Abbreviated transcription (Latin):
gant᷑ incȩlis .i. apud dm. qͥa diuino
apꝓbat᷑: ꝙ ofirmat᷑. Quos gͦ scd̃m meri
foris sunt apud dm & ui autẽ ñ meruit :
a caritate. ꝑ hoc. exit de castris eccłiȩ.
etiã si ep̃i uoce ñ abiciat᷑. Sic̃ eꝯtra: ali¬
quis ñ recto iudicio foras mittit᷑. S si ñ
egit ut mereret᷑ exire: nichil ledit᷑. Int̾¬
dũ enĩ: qui foras mittit᷑: intus ẽ. & qͥfo¬
sũ est exparte: qualiter sacerdotes diort¬
tunt pecc̃a. uł tenent. & tam̃: retinu¬
te sͥ ds qͣndã singularẽ potestatẽ dimit
se debitũ ȩterne mortis soluit. & animã
interius purgat Que sunt inferiores
tenebre. ⁊ interior macula.
ic querit᷑: quȩ sit illa macula: &
quȩ suit illȩ tenebrȩ interiores. a
quibus d̾s interius animã purgat.
cũ uerã penitentiã immittit. De te¬
nebris os interiori ealigine:satissacile¬
est intellig̾e. & respond̾e. Cũ enĩ quis
mortalit̾ delinqͥt: & gr̃ã uirtutis pri¬

Expanded text:
gantur in coelis, id est, apud Deum, quia divino gantur in coelis, id est, apud Deum, quia divino approbatur et confirmatur. Quos ergo secundum meritforis sunt apud Deum. Qui autem non meruit, a charitate, per hoc exit de castris Ecclesiae, etiamsi episcopi voce non abjiciatur, sicut contra aliquis non recto judicio foras mittitur; sed si non egit ut mereretur exire, nihil laeditur. Interdum enim qui foras mittitur, intus est; et qui fostensum est ex parte qualiter sacerdotes dimittant peccata vel teneant, et tamen retinuit sibi Deus quamdam singularem potestatem dse debitum aeternae mortis solvit, et animam interius purgat. 9. Quae sint interiores tenebrae et interior macula. Hic quaeritur quae sit illa macula et quae sint illae tenebrae interiores a quibus Deus interius animam purgat, cum veram poenitentiam immittit. De tenebris et interiori caligine satis facileet intelligere, et respondere. Cum enim quis mortaliter delinquit, et grati
Abbreviated transcription (Latin):
git. quia dei gr̃a & ꝓtectio illis ampliꝰ
subtrahit᷑. ac sibi ipsis relinquunt᷑. ut
sit illis lib̾ũ. ruere in interitũ peccati.
in quos etiam diabolo maior seruien¬
di datur potestas. Orationes quoq ec¬
clesie: & benedictionũ ac meritoꝵ suf¬
fragia: eis nequaqͣm suffragari putant᷑.
cdm hos ligandi & soluendi modos.
Aliqñ enĩ: ostendunt solutos uł ligatoᷤᷤ.
qͥ ñ sunt apud dm̃. & pena satisfactio¬
nis uł ex omunicationis int̾dũ indig¬
nos ligant uł soluunt. & indignos. sa¬
cram̃tis admittunt. & dignos ad mitti:
arcent. S intelligendũ est hoc: in illis:
quoꝵ merita solui uł ligari: postulant.
Tunc enĩ sententia sacerdotis: iudicio
dei & totiꝰ cȩlestis curiȩ apꝓbat᷑: & ꝯfir¬
mat᷑: cum ita ex discretione ꝓdit: ut
reoꝵ merita: ñ ꝯtradicant. Quosõq gͦ
soluunt uł ligant. adhibentes clauẽ
discretionis reoꝵ meritis: soluunt᷑ uł li¬

Expanded text:
git, quia gratia Dei et protectio illius amplius git, quia gratia Dei et protectio illius amplius subtrahitur, ac sibi ipsis relinquuntur, ut sit eis liberum ruere in interitum peccati, in quos etiam major diabolo saeviendi datur potestas. Orationes quoque Ecclesiae, et benedictionum ac meritorum suffragia, eis nequaquam suffragari putantur.Secundum hos ligandi et solvendi modos, Aliquando enim ostendunt solutos vel ligatos, qui ita non sunt apud Deum; et poena satisfactionis vel excommunicationis interdum indignos ligant vel solvunt; et indignos sacramentis admittunt, et dignos admitti arcent. Sed intelligendum est hoc in illis quorum merita solvi vel ligari postulant. Tunc enim sententia sacerdotis judicio Dei et totius coelestis curiae approbatur et confirmatur, cum ita ex discretione procedit, ut reorum merita non contradicant. Quoscumque ergo solvunt vel ligant, adhibentes clavem discretionis reorum meritis, solvuntur vel li
Abbreviated transcription (Latin):
catores exercere nequeunt. Et notandũ
quia quas satisfactione penitentiȩ ligant:
eo ip̃o a peccatis solutos ostendunt. qͥa
ñ imponit᷑ alicui satisfactio penitenti¬
alis: nͥ qͦm sacerdos u̾e penitentẽ arbi¬
trat᷑. Alii: ñ imponit. & eo ip̃o: pecc̃o¬
a do retineri indicat. Qđ autẽ hoc ad¬
Fustrat claues eccłȩ : qui sine arbitͥo
sacerdotis penitentiã agit. si sine oris
ꝯfessione: cͥminis indulgentia impe¬
tratur. Est os alius modꝰ ligandi & sol¬
uendi. qͥ ꝑ ex ꝯmunicationẽ geritur. dũ
aliqͥs: scd̃m canonicã disciplinã: ter¬
cio uocatꝰ ad emendationẽ manifesti
delicti: & satisfac̾e uilipendens: senten¬
cia ȩocłȩ a loco orationis: o sacram̃toꝵ
omunione: & fideliũ osortio: p̃cidit᷑.
ut erubescat. & pudore sceleris ꝯu̾sus.
munioni admittit᷑. & ȩccłȩ reociliat᷑.
Hȩc autẽ ȩccłȩ anathematedatio: hanc
penã illis qui digne ꝑcellunt᷑: infli¬

Expanded text:
catores exercere nequeunt. Et notandum est catores exercere nequeunt. Et notandum est quia quos satisfactione poenitentiae ligant, eo ipso a peccatis solutos ostendunt, quia non imponitur alicui satisfactio poenitentialis, nisi quem sacerdos vere poenitentem arbitratur. Aliis vero non imponunt; et eo ipso peccatum retineri a DFrustrat claves Ecclesiae, qui sine arbitrio sacerdotis poenitentiam agit, si sine oris confessione criminis indulgentiam imprecatur. Est et alius modus ligandi et solvendi, qui per excommunicationem geritur, dum aliquis secundum canonicam disciplinam tertio vocatus ad emendationem manifesti delicti, et satisfacere vilipendens, sententia Ecclesiae a loco orationis, et sacramentorum communione, et fidelium consortio praescinditur, ut erubescat, et pudore sceleris conversus communioni admittitur, et Ecclesiae reconciliatur. Haec est autem Ecclesiae anathematizatio; hanc poenam illis qui digne percelluntur, infli
Abbreviated transcription (Latin):
& ignorantiã: interdũ uidicat. Ds̃
autẽ semꝑ iudicat scd̃m ueritatẽ. &
in remittendis uł in retinendis cul¬
pis: id iuris & officii habent eugełic
Sacerdotes: qđ olim sub lege habe
bant legales incurandis lepsis. hii
gͦ pecc̃a dimitunt: uł retinent:
dum dimissa ado uł retenta: iu¬
dicant. S ostendunt. Ponunt gͦ sac̾¬
dotes nom̃ dei suꝑfilios isrł. s ip̃e
benedicit. ut legitur in numeris.
Hunc modũ ligandi o&soluendi: ie¬
ronimus supraᷤ notauit Alius¬
Sigant quoq sacerdotes: dũ sa-
tisfactionẽ penitentie ꝯfitentibus
imponunt. Soluunt: cũ de ea
aliquid dimittunt. uł ꝑ eam pur¬
gatos: ad sacͣm̃toꝵ omunionẽ admitunt.
modũ: eciã dicunt᷑ sacerdotes dimitt̾e
pecc̃a. uł retinere. Unde suꝑiꝰ aug̃ dix̃.¬
enĩ iusticiȩ exercent in peccatores: cũ
eos iusta pena ligant. Opus miscdie:
dũ de ea aliquid relaxant. uł sacͣmen¬
toꝵ ꝯmunioni ꝯciliant. Alia oꝑa: in pec¬

Expanded text:
t ignorantiam interdum judicat, Deus autem semper judicat secundum veritatem. Et in remittendis vel in retinendis culpis id juris et officii habent evangelici sacerdotes, quod olim habebant sub lege legales in curandis leprosis. Hi ergo peccata dimittunt vel retinent, dum dimissa a Deo vel retenta judicant et ostendunt. Ponunt enim sacerdotes nomen Domini super filios Israel, sed ipse benedicit, ut legitur in Numeris. Hunc modum ligandi et solvendi Hieronymus supra notavit. igant quoque sacertisfactionem poenitentiae confitentibus imponunt. Solvunt, cum de ea aliquid dimittunt, vel per eam purgatos ad sacramentorum communionem admittunt. dicunt etiam sacerdotes dimittere peccata vel retinere. Unde ait B. Augustierdotes exercent in peccatores, cum eos justa poena ligant; opus misericordiae, dum de ea aliquid relaxant, vel sacramentorum communioni conciliant; alia opera in pec
Abbreviated transcription (Latin):
uend .i. ostendend homines liga¬
tos uł solutos. Unde & dñs: lepsuo¬
prius sanitati ꝑse restituit. Deinde:
ad sacerdotes misit. quoꝵ iudicio:
ostenderetur mundatꝰ. Ita etiã lara¬
rũ iam uiuificatũ: obtulit discpłis
soluendũ. quia & siquis apud dm̃ sit
solutꝰ: ñ tam̃ in facie eccłe solutꝰ ha¬
bet᷑. nͥ ꝑ udiciũ sacerdotis. In soluers¬
dis qͥ culpis uł retinendis: ita oꝑat᷑
sacerdos eugłicꝰ. &. iudicat: sic̃ olim
legalis: in islis qui otaminati erant
lepra. quȩ pecẽm sig̃cat. Unde ieroni¬

Expanded text:
est, ostendendi homines ligatos vel solutos. Unde Dominus leprosum sanitati prius per se restituit, deinde ad sacerdotes misit, quorum judicio ostenderetur mundatus. Ita etiam Lazarum jam vivificatum obtulit discipulis solvendum. Quia etsi aliquis apud Deum sit solutus, non tamen in facie Ecclesiae solutus habetur, nisi per judicium sacerdotis. In solvendis ergo culpis vel retinendis, ita operatur sacerdos evangelicus et judicat, sicut olim legalis in illis qui contaminati erant lepra, quae peccatum signat. Unde Hieron
Abbreviated transcription (Latin):
ter. ⁊c̃. Hunc inquit locũ quida ñ
intelligentes: aliquid sumunt de suꝑ¬
cilio phariseoꝵ. ut dãpnare in noxlos:
uł solu̾e se putent noxios. cũ apud
dm̃ ñ sententia sacerdotũ: s reoꝵ ui¬
ta querat᷑. In leuitico ostende se sacer¬
dotibus iubentur leꝑsi. qͦs illi ñ faci¬
unt lȩꝓsos uł mundos. s discernunt:
qui mundi uł immundi sint. Itaz¬

Expanded text:
 . Hunc, inquit, locum quidam non bene intelligentes, aliquid sumunt de supercilio Pharisaeorum, ut damnare innoxios, vel solvere se putant noxios, cum apud Deum non sententia sacerdotum, sed reorum vita quaeratur. In Levitico ostendere se sacerdotibus jubentur leprosi : quos illi non faciunt leprosos vel mundos, sed discernunt qui mundi vel immundi sunt; ita
Abbreviated transcription (Latin):
Inotritione iam deletũ sit peccatũ:
dicimus qͥa quȩdã punitio peõci
est. siẽ satisfactio oꝑis. Eofessionẽ eti¬
am intelligit sacerdos: qualit̾ debe¬
at iudicare de cͥmine. ꝑ eam quoq
peccator fit humilior. cautior.
missũ ẽ ado. ꝑ cordis otritionẽ.
ex quo penitens uotũ habuit ofiteq¬
di: quid postea dimittat᷑ ei a sacer¬
dote. Uideo enĩ quo uinculo eũ li¬
gat .s. tẽporalis penȩ.s ñ a quo eũ ab¬
soluat. & ido quero ante penitudi¬
nẽ qͥppe cordis. anima rei maculã
habet & fȩtorẽ peocati. atq et̾nȩ ulti¬
onis uinculo ligata existit. Si uͦ ante

Expanded text:
sit peccatum, dicimus quia quaedam punitio peccati est, sicut satisfactio operis. Per confessionem etiam intelligit sacerdos qualiter debeat judicare de crimine. Per eam quoque peccator fit humilior et cautiormissum est a Deo per cordis contritionem, ex quo poenitens votum habuit confitendi, quid postea dimittatur ei a sacerdote. Video enim quo vinculo eum ligat, scilicet, temporalis poenae, sed non a quo eum absolvat. Et ideo quaero. Ante poenitudinem quippe cordis, anima rei maculam habet et foetorem peccati, atque aeternae ultionis vinculo ligata existit. Si vero ante
Abbreviated transcription (Latin):
prius ꝑse interius iuiuficauit. de¬
inde: foras exire iussit. atq cũ ad¬
buc ligatũ: soluere apłis p̾cepit.
quia ut aiunt: ip̃e interius ani¬
mã a caligine maculaꝙ peccat.
emundat. Sacerdotibus uͦ. dedit. uin¬
culũ ęt̾nȩ mortis solu̾e. Alioꝵ senten¬
solũ dm. ñ sacerdotẽ: debitũ et̾nȩ

Expanded text:
prius per se interius vivificavit, deprius per se interius vivificavit, deinde foras exire jussit, eumque adhuc ligatum solvere apostolis praecepit; quia, ut aiunt, ipse interius animam a caligine maculaque peccati emundat, sacerdotibus vero dedit vinculum aeternae mortis solvere. Alii vesolum D
Abbreviated transcription (Latin):
bet sacerdotes. Heresis: uendicare
ñ potest: quȩ ueros sacerdotes ñ ha¬
bet. De usu clatuum.
Sus uͦ harũ clauiũ: multiplex
nũ pͥuatione se facit. Si sacerdos
potest dimittere uł retin̾e pecẽo.
ed querit᷑. utrũ a pecc̃o solu̾e
ualeat sacerdos.i. a culpa. si
culpȩ maculã abstergat. uel debi¬
tũ ecernȩ mortis soluere ualeat. gͥda
arbitrati sunt: cũ peccator duplici¬
ter ligatus teneatur: ut p̃dictum
& debito futurȩ penȩ: alt̾m eura¬
ri ꝑdm: alt̾m solui ꝑsacerdotẽ.
Patitur enĩ ꝑ pecc̃m quasd̾a tene¬
bras interiores. & maculas. a qͥbꝰ
nͥ liberet᷑: ꝓiciet᷑ in tenebras exte¬
riores. Cũ autẽ liberat᷑ ab his. sus¬
citat᷑ a morte peccati. Unde apłs.
animã resuscitat. ac pulsis tenebͥs
int̾ioeibꝰ & maculis: eam illuminat¬
& mundat. qui anime faciẽ lauat.
Debitũ uͦ ecernȩ penȩ solu̾e ꝯcessit
sacerdotibus. Qđ in resurrectione
la̾ari signatũ asserunt. quẽ xp̃c

Expanded text:
s vendicare non potest, quae veros sacerdotes non habet. 3. De usu clavium. Usus vero harum clavium multiplex num privatione se facit. 4. Si sacerdos potest dimittere vel retinere peccata. Sed quaeritur utrum a peccato solvere valeat sacerdos, id est, a culpa, ut culpae maculam abstergat, vel debitum aeternae mortis solvere valeat. Quidam arbitrati sunt, cum peccator dupliciter ligatus teneatur, ut praedictuet debito futurae poenae, alterum curari per Deum, alterum solvi per sacerdotem. Patitur enim per peccatum quasdam tenebras interiores et maculas, a quibus nisi liberetur, projicietur in tenebras exteriores. Cum autem liberatur ab his, suscitatur a morte peccati. Unde Apostoanimam resuscitat, ac, pulsis tenebris interioribus et maculis, eam illuminat et mundat, qui animae faciem lavat; debitum vero aeternae poenae solvere concessit sacerdotibus. Quod in resurrectione Lazari signatum asserunt; quem Christus
Abbreviated transcription (Latin):
nuit sͥ potestatẽ baptismi: ita & pem¬
tentiȩ.&. id̾o: sicut interius gr̃ã sua
animã illuminat: ita: simul & debi¬
tũ ȩternȩ mortis relaxat. Ip̃e enĩ ꝑse
ip̃m pecc̃a penitentiũ tegit. Wtẽ te¬
git: quando ad penam ñ reseruat.
Tunc gͦ tegit: qñ debitũ penȩ soluit.
Qđ autẽ ip̃e cegat: aꝑte dicit aug̃. ex
texit ds pecc̃a: noluit aduertere. Si
noluit aduertere: noluit animadu̾t̾e
tecta: ut d̾s ñ uideat .i. ecernalit̾ pu¬
niat. Uidere enĩ dei pecc̃a ẽ ad penã
imputare. Auert̾e autẽ faciẽ a pecca
ieꝵꝵ Quibus d̾s dimittit pecc̃a: tegit
ne iniuidicio reuelent᷑. Item cassiodorꝰ.
putat. aliis ꝑ miscd̾iam ñ imputat.
Exhis aꝑte ostendit᷑: qđ ds ip̃e peni¬
tentẽ soluit a debito pene. &̾ tc̃ soluit
qñ uitus illuminat inspirando ue¬
rã cordis ꝯtritionẽ. Cui sententiȩ: ra¬
tio suffragat᷑. & auctoritates attestan¬
tur. Nemo enĩ depeccato uere opun

Expanded text:
retinuit sibi potestatem baptismi, ita et poenitentiae, et ideo sicut interius gratia sua animam illuminat, ita simul debitum aeternae mortis relaxat. Ipse enim per seipsum peccata poenitentium tunc tegit quando ad poenam non reservat. Tunc ergo tegit, quando debitum poenae solvit. Quod autem ipse tegat, aperte dicit Aug. expotexit Deus peccata, noluit advertere; si noluit advertere, noluit animadvertertecta, ut Deus non videat, id est, aeternaliter puniat. Videre enim Dei peccata, est ad poenam imputare. Avertere autem al.: Quibus Deus dimittit peccata, tegit ne in judicio revelentur. Item Cassiodorus putat, aliis per misericordiam non imputat. Ex his aperte ostenditur quod Deus ipse poenitentem solvit a debito poenae; et tunc solvit quando intus illuminat, inspirando veram cordis contritionem. Cui sententiae ratio suffragatur, et auctoritates attestantur. Nemo enim vere compun
Abbreviated transcription (Latin):
raciter ad d̾m ouerso pec̃c̃a dimit¬
tunt᷑ : ab eis dimittunt᷑: quibꝰ ip̃e
ritate coherentibus. siue se nouerint
cuiꝰ tenent᷑ pecc̃a: ab eis tenent᷑: a qͥ¬
bus ille cordis prauitate disiungit᷑.
siue notis corporalit̾: siue ignotis.
cti sunt. Ecce hic dicit. pecca dionit¬

Expanded text:
raciter ad deum conuerso peccata dimittuntur, ab eis dimittuntur quibus ipsaritate cohaerentibus, siue se nouerint cujus tenentur peccata, ab eis tenentur a quibus ille cordis pravitate disjungitur, sive notis corporaliter, sive ignotis. cti sunt. Ecce, hic dicit peccata dimit
Abbreviated transcription (Latin):
Ios tenent pecea suo modo.
ec id̃o tam̃ negamꝰ: sacerdotibꝰ
ꝯcessã potestatẽ dimitendi & re¬
tinendi pecc̃a. cũ hoc ueritas in eu¬
angelio aꝑte doceat. hinc aug̃: ait
funditur in ocedibus eoꝵ qui parti¬
cipes sui sunt : pecc̃a dimittit. meo
qui ñ sunt: tenet. Idem. Sacerdotes
possunt ofitentibis parce. Quibus
enĩ remittunt: remittit d̾s. Laĩarũ
enĩ de monum̃to suscitauit: &. ob¬
tulit discpłis soluendũ. ꝑ hoc osten¬
dens: potestatẽ soluendi ocessã sacer¬
iẜ om̃es cȩlestis miliciȩ ordines: & ões
sc̃ĩ ingła mea: laudant uobiscũ. &¬
ꝯfirmant: quos ligatis & soluitis. Non
dixit: quos putatis ligare & solu̾e.
s in quos exercetis opus iusticiȩ. uł¬

Expanded text:
 tenent peccata, suo modo. Nec ideo tamen negamus sacerdotibus concessam potestatem dimittendi et retinendi peccata, cum hoc Veritas in Evangelio aperte doceat Hinc August. aitfunditur in cordibus eorum qui participes sui sunt, peccata dimittit; eorum qui non sunt, tenet. Idem: Sacerdotes possunt confitentibus parcere: quibus enim remittunt remittit Deus. Lazarum enim de monumento suscitatum obtulit discipulis solvendum, per hoc ostendens potestatem solvendi concessam saceret omnis coelestis curiae ordines, et omnes sancti in gloria mea laudant vobiscum nfirmant quos ligatis et solvitis. Non dixit quos putatis ligare et solvere; sed in quos exercetis opus justitiae
Abbreviated transcription (Latin):
cultũ ẽ. Qđ notauit dicens. Nont᷑ di¬
co: ut te ꝓdas inpublicũ. Sic̃ enĩ pub¬
lica noxa publico eget remedio. ita
occulta: secreta ꝯfessione & occulta sa¬
tisfactione purgatur. Nec necesse est
ut qđ sacerdoti semel ofessi sumꝰ: it̾o
confiteam᷑. s lingua cordis ñ carnis:
apud uerũ iudicẽ id iugiter ꝯfiteride¬
Nunc autẽ si recorderis peocatoꝵ
tuoꝵ: & frequenter ea in ospectu dei
ꝓ nuncies: & ꝓ eis dep̃ceris: citius illa
delebis. Si uͦ obliuiscaris: tc̃ eoꝵ recorda¬
beris nolens: qñ publicabunt᷑. & in
ambrosii: lacͥmȩ lauant delictũ. qd̾
uoce pudor est ofiteri: ad publicã pe¬
nitentiã referendũ est. Ibi enĩ uirtu¬
tẽ lacͥmarũ ⁊ ofessionis oftendens. sig¬
nificari uoluit: qđ lacrimȩ occultȩ
os ꝯfessio secreta: sicut quȩ fit soli sacer¬
doti: lauant delictũ. qđ pudet pub¬
se lacͥmas petri: ñ ꝯfessionẽ uł satis

Expanded text:
ultum est. Quod notavit dicens: Non tibi dico ut te prodas in publicum. Sicut enim publica noxa publico eget remedio, ita et occulta secreta confessione et occulta satisfactione purgatur. Nec necesse est ut quod sacerdoti semel confessi sumus, iterum confiteamur; sed lingua cordis, non carnis, apud verum judicem id jugiter confiteri deNunc autem si recorderis peccatorum tuorum, et frequenter ea in conspectu Dei pronunties, et pro eis depreceris, citius illa delebis. Si vero obliviscaris, tunc eorum recordaberis nolens, quando publicabuntur, et in acrymae: Lacrymae lavant delictum quod voce pudor est confiteri, ad publicam poenitentiam referendum est. Ibi enim virtutem lacrymarum et confessionis ostendens, significare voluit quod lacrymae occultae et confessio secreta, sicut quae fit soli sacerdoti, lavant delictum quod pudet ase lacrymas Petri legiss
Abbreviated transcription (Latin):
regnat uel ypocrisis: humilitas lo¬
cum ñ habet. Sine humilitate uͦ:
alicui ueniã sꝑare ñ licet. Ubi uͦ ẽ
taciturnitas ofessionis. ñ est sꝑanda
uenia criminis. Iam certissime liqͦt:
quã sit detestabile: peccati silentiũ.
os eouerso: quã sit necessaria ofessio.
Est enĩ ꝯfessio: testimoniũ ꝯseĩe dm
timentis. qui enĩ tumet udiciũ d̃i:
pecc̃m ñ erubescit ofiteri. ꝑfectus ti¬
mor: soluit omnẽ pudoẽ. Confessio
peccati: pudorẽ habet. & ip̃a eru¬
bescentia: est grauis pena. Id̾oq iu¬
bemur ꝯfiteri pecc̃a : ut erubescentĩa
patiam᷑ ꝓpena. Nã hoc ip̃m: pars

Expanded text:
regnat et hypocrisis, humilitas loregnat et hypocrisis, humilitas locum non habet. Sine humilitate vero alicui veniam sperare non licet. Ubi est ergo taciturnitas confessionis, non est speranda venia criminis. Jam certissime liquet quam sit detestabile peccati silentium, et e converso quam sit necessaria confessio. Est enim confessio testimonium conscientiae Deum timentis. Qui enim timet judicium Dei, peccatum non erubescit confiteri. Perfectus timor solvit omnem pudorem; confessio peccati pudorem habet, et ipsa erubescentia est gravis poena. Ideoque jubemur confiteri peccata, ut erubescentiam patiamur pro poena, nam hoc ipsum pars
Abbreviated transcription (Latin):
liis. in se sententiã ex omunicationis fe¬
runt: ad publicã ꝯfessionẽ &satisfacti¬
onẽ referri oportet Non enĩ solis Sacer¬
dotibus ius ligandi & soluendi datũ
est: si cuiq suo arbitrio se pena uel ex¬
ꝯmunicationis sententia ligare: & ab&ꝙ
sacerdotali iudicio seip̃m deo uł altari
reꝯciliare: licet. Qd eccłi̾astice instituti¬
oni & osuetudim penitus repugnat.
Potius gͦ: si publice peccasti: publice
ꝯfitere te reum. & emenda. Si uͦ oc¬
culte deliquisti: etiã sic: ñ taceas. nec
tam̃ dico: ut publices.¬
aciturnitas enĩ peccati: exsuꝑbia
suũ quis celat: ne reputet᷑ foris: qͣlẽ
se iam diuino ospectui exhibuit. qd̾:
ex fonte suꝑbiȩ nascitur. Sp̃es enĩ suꝑ¬
biȩ est : se uelle iustũ uideri: qͥ pecca¬
tor est. atq ẏpocrita ꝯuncit᷑: qui ad¬
instar pͥmoꝵ parentũ: uł t̾giuersa¬
tione uerboꝵ. pecc̃a sua leuigare.
tendit. uł sic̃ caẏn peocatũ suũ reti¬
cendo suppͥm̾e querit. Ubi uͦ suꝑbia

Expanded text:
liis in se sententiam excommunicationis ferunt, ad publicam confessionem et satisfactionem referri oportet. Non enim solis sacerdotibus jus ligandi atque solvendi datum est, si cuique suo arbitrio se poena vel excommunicationis sententia ligare, et absque sacerdotali judicio seipsum Deo vel altari reconciliare licet, quod ecclesiasticae institutioni et consuetudini penitus repugnat. Potius ergo si publice peccasti, publice confitere te reum, et emenda. Si vero occulte deliquisti, etiam sic non taceas, nec tamen dico ut publices.aciturnitas enim peccati ex superbia suum quis celat, ne reputetur foris qualem se jam divino conspectui exhibuit, quod ex fonte superbiae nascitur. Species enim superbiae est se velle justum videri qui peccator est; atque hypocrita convincitur qui instar primorum parentum vel tergiversatione verborum peccata sua levigare contendit, vel sicut Cain peccata sua reticendo supprimere quaerit. Ubi ergo superbia
Abbreviated transcription (Latin):
peditũ est. & oertificatũ p̃missis cesti¬
moniis: qđ ñ sufficit ꝯfiter do. sine
sacerdote. noc ue bumilis & penstisi
si ñ desiderat &. requirit sacemlotis iu¬
diciũ. S nunqͥd ȩque ualet alicu
ofiter socio uł ꝓrimo suo: Saltẽ cũ
de est sacerdos. Sane ad hoc dici po¬
test. qđ sacͥdotis examen reqͥrendũ ẽ
studiose. Quia sacͥdotibꝰ ocessit Qs po¬
testatẽ ligandi & soluendi. & ido. qͥs̃
ip̃i dimittunt: &s ds dimittit. Si ta

Expanded text:
stimoniis, quod non sufficit confiteri Deo sine sacerdote, nec est vere humilis et poenitens, si non desiderat et requirit sacerdotis judicium. Sed numquid aeque valet alicui confiteri socio vel proximo suo, saltem cum deest sacerdos? Sane ad hoc potest dici quod sacerdotis examen requirendum est studiose, quia sacerdotibus concessit Deus potestatem ligandi atque solvendi; et ideo quibus ipsi dimittunt, et Deus dimittit. Si
Abbreviated transcription (Latin):
Iacob dilexi. esau odio habui. S ñ ẽ simpłi
dicendũ: qđ dilexit. ne p̃destinati intel
quantũ opus ȩiꝰ futuri erant .i. qđ. & qͣ

Expanded text:
acob dilexi, Esau odio habui. Sed non est simpliciter dicendum quod dilexit, ne praedestinati intellquantum opus ejus futuri erant, id est, q
Abbreviated transcription (Latin):
umq eiꝰ dilectio sit ĩmutabilis & et̾na:
alium tam̃ magis: aliũ minꝰ: diligit.¬
Unde aus̃. In op̃hensibilis ẽ dilectio: atꝙ
immutabilis. qua ds inuno qͦꝙ nr̃um a¬
mat qđ fecit. sic̃ & odit: qđ fecimꝰ. Miro
gͥ & diuino mõdo: etiã qñ odit: diligit
nos. & hoc quidem in om̃ibꝰ intelligiꝰ pot.
Quis gͦ digne possit eloqui: quantum di¬
ligat menbra unigeniti sui. ꝙ qͣnto am¬
pit᷑. qđ deus om̃es ciraturas suas diligat
quia scriptũ est. Richil odisti eoꝵ qͣfe¬
bona sunt: cs̾ om̃e bonũ diligit: om̃a
g diligit quȩ fecit. & int̾ea: magis dili¬
git rationales creatuiras. & de illis: eas
intendit᷑ uł remitit᷑: si querit᷑: ꝗͦ sitͥra¬
tio dicti: eum dr̃: magis uł minus di¬
ligcieꝰ Dicimus: dilectionẽ dei: sic̃ pacẽ.¬

Expanded text:
umque ejus dilectio sit immutabilis et aeterna, alium tamen magis, alium minus diligit.ugust.: Incomprehensibilis est dilectio Dei atque immutabilis, qua Deus in unoquoque nostrum amat quod fecit, sicut et odit quod fecimus. Miro ergo et divino modo etiam quando odit, diligit nos. Et hoc quidem in omnibus intelligi potest. Quis ergo digne potest eloqui quantum diligat membra Unigeniti sui, et quanto ampitur quod Deus omnes creaturas suas diligat, quia scriptum est: Nihil odisti eorum quae febona sunt, et omne bonum diligit, omnia ergo diligit quae fecit; et inter ea magis diligit rationales creaturas, et de illis eas intenditur, vel remittitur, si quaeritur quae sit ratio dicti cum dicitur magis vel minus dis omnia diligere, dicimus dilectionem Dei sicut pace
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ inciꝑe diligi a deo. Non: qđ ds noua
dilectionẽ quȩmqͣm possit dilige̾. ĩmo
sempiterna dilectione dilexit: ante muis¬
di ostitutionẽ quosẽꝙ diligit. S tẽ dr̃¬
aliqͥm diligat: quasi noua dilactione:
quȩ in ip̃o ante ñ erat. apud qͣm nec p̃te¬
rita transierunt: & futura iam facta s̃t.
Itaꝙ om̃s scõs suos ante mundi ostituti¬
onem dilexit. sic̃ p̃destinauit.S cũ ouer¬
tunt᷑ &. inueniunt illũ: tẽ inciꝑe ab eo
diligi dnr. ut eo modo dicat᷑ quo potest
humano affectu capi: qđ dđr. Sic etiã cũ
iratꝰ malis đ̾r: & placidus bonis: illi mu¬
tant᷑. ñ ip̃e. ut lux: infirmis oculis ẽ as¬
ñ sua. Ita: cum aliquis ꝑ iustificationẽ
incipit eẽ amicus dei: ipse mutat᷑. ñ ds̃
da est dilectionis intelligentia. Si enĩ re¬
feratur ad dilectionis effectũ: ꝯcessibile ẽ.
lis simpłr hoc ẽẽ ꝯcedendũ. qđ ds ab ecer¬
no eos dilexit. quos adiusticiã & coronã

Expanded text:
 incipere diligi a Deo; non quod Deus nova dilectione quemquam possit diligere, imo sempiterna dilectione dilexit ante mundi constitutionem quoscumque diligit. Sed taliquem diligat quasi nova dilectione, quae in ipso ante non erat, apud quem nec praeterita transierunt, et futura jam facta sunt. Itaque omnes sanctos suos ante mundi constitutionem dilexit, sicut praedestinavit. Sed cum convertuntur et inveniunt illum, tunc incipere ab eo diligi dicuntur, ut eo modo dicatur, quo potest humano affectu capi quod dicitur. Sic etiam cum iratus malis dicitur, et placidus bonis, illi mutantur, et non ipse; ut lux infirmis oculis aspertione, non sua. Ita cum aliquis per justificationem incipit esse amicus Dei, ipse mutatur, non Deus. da est dilectionis intelligentia. Si enim referatur ad dilectionis effectum, concessibile eslis simpliciter hoc esse concedendum, quod Deus ab aeterno eos dilexit, quos ad justitiam et coronam
Abbreviated transcription (Latin):
rationales creaturas .i. hoĩes uł an¬
gelos: alios magis: alios minꝰ: dilig̾e đr.
ñ nutabilitatẽ karitatis ȩius sig̃cat. d qd̃
alios admaiora bona: alios ad minora: di¬
lexit. Alios: ad meliores usus. alios: admi¬
nus bonos. Omĩa enim bona nr̃a. exeiꝰdi¬
ledione nobis ꝓueniunt. Electoꝵ gͦ alioᷤ
magis: alios minus: dilexit abȩterno. ⁊
diligit etiam nc̃. quia aliis maiora: aliis
mincea: ex dilectione sua p̃parauit bona.
aliisq maiora. &. aliis minora bona: con¬
feit intẽpore. unde: magis uł minꝰ dr hoᷤᷤ
uł illos dilig̾e. Qđ duobus inodis inspi

Expanded text:
rationales creaturas, id est, homines vel angelos, alios magis, alios minus diligere dicitur, non mutabilitatem charitatis ejus significat, sed quod alios ad majora bona, alios ad minora dilexit; alios ad meliores usus, alios ad minus bonos. Omnia enim bona nostra ex ejus dilectione nobis proveniunt. Electorum ergo alios magis, alios minus dilexit ab aeterno, et diligit etiam nunc, quia aliis majora, aliis minora ex dilectione sua praeparavit bona; aliisque majora, et aliis minora bona confert ex tempore. Unde magis vel minus dicitur hos vel illos diligere. 3. Quod duobus modis inspi
Abbreviated transcription (Latin):
uenat᷑ uocabulũ: quosͥ uicissim respon.¬
beant. Cũ gͦ dicimꝰ: donũ patris & filii ñ
quidẽ possumꝰ dice̾: pattẽ doni. aut filiũ
doni. s ut hec uicissim respondeant: di¬
cimꝰ: donũ donatoris. & donatorẽ doni.
quia hic potuit inueniri usitatũ uocabu¬
lũ. illic ñ potuit. Donũ gͦ donatoris: & do¬
natorẽ donicũ dicimꝰ: relatiue utrũq ad
inuicẽ dicimꝰ. Donatoe tam̃ ñfuit d̾s nͥ ex¬

Expanded text:
 quo sibi vicissim respondeant. Cum ergo dicimus donum Patris, et Filii, non quidem possumus dicere patrem doni aut filium doni; sed ut haec vicissim respondeant, dicimus donum donatoris, et donatorem doni; quia hic potuit inveniri usitatum vocabulum, illic non potuit. Donum ergo donatoris, et donator doni cum dicimus, relative utrumque ad invicem dicimus: donator tamen
Abbreviated transcription (Latin):
confitet᷑: anathema sit. Siquis autẽ:
ypostasim usyã intelligens: ñ tͥbꝰ ꝑ
sonis unã ypostasim indicit: alienꝰ a
nomine pietatis: tres naturas conat᷑ as¬
serere. Sufficiat nobis dic̾e̾. unã sub̾ao
tres ypostases: si placet. Nom̃ enĩ hoc:
ñ bone suspicionis est. cũ in eod u̾bo
sensus dissentiunt. Aut si rectũ puta¬
tis: tres ypostases cũ int̾p̃tationibus
sius: deb̾e nos dice̾. ñ negamꝰ. S mͥẽ
oite. uenenũ sub melle latet. Transsi
noĩẽ ypostasis. s hereticos eo praue
us os ostendit. conta qͦo: cautela opꝰ
erat. indistinetione sigẽonis. Alioqͥn:
sͥ contradiceret. qui supra: tres ypostases
confitet᷑. De ꝓpͥetatibꝰ ꝑsonarũ. & de
nominibus earũ relatiuis.
am deꝓpͥetatibus ꝑsonarũ uideamꝰ. Q
etiã notiones: siue relationes: inscͥpt᷑a
plerũq dicunt᷑. In illa scã tͥuitate. que
ido a nobis repetitur. ut nr̃o cordi tena¬

Expanded text:
confitetur, anathema sit. Si quis autem confitetur, anathema sit. Si quis autem hypostasim usiam intelligens, non tribus personis unam hypostasim indicit, alienus anomine pietatis tres naturas conatur asserere. Sufficiat nobis dicere unam substantus hypostases, si placet. Nomen hoc non bonae suspicionis est, cum in eodem verbo sensus dissentiunt. Aut si rectum putatis, tres hypostases cum interpretationibus suis debere nos dicere, non negamus. Sed mihi credite, venenum sub melle latet. Transfignomine hypostasis, sed haereticos eo prave usos ostendit; contra quos cautela opus erat in distinctione significationis; alioquin sibi contradiceret, qui supra tres hypostases confitetur. 2. De proprietatibus personarum, et de nominibus earum relativis. Jam de proprietatibus personarum videamus, quae etiam notiones sive relationes in Scriptura plerumque dicuntur, in illa sancta Trinitate; quae ideo a nobis repetitur, ut cordi nostro tena
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsouatũ. s. pͥus de hoc nõĩe ypostasis.
unc de ꝓpͥetatibꝰ ꝑsonarũ: qͣs frcqͦn¬
ter in hoc tractatu cõmemorauimꝰ.
aliquid nos loqui oportet. S pͥmũ au¬
diamus: quid de hoc noĩe. s. ypostasis:
ieꝵ dic̃. Ait enĩ sub hoc noĩe. uenenũ
latere.S hocdic̃. scd̾m qđ heretie eo
utebant᷑. ut simplices seducerent .s. ꝓ
adinconueniens deduoerent. cũ ñ e¬
rat hoc nom̃ ita ap̃ catholicos uulga¬
tũ. nec ita eius sigc̃atio det̾minata.
ut mͦ. & id̾o: ies dic̃: hoc noĩe ñ uten¬
bens defide catholica addamasũ pa¬
pã. Ab arryanor p̃sule. ypostasion no¬
uellũ nom̃. a me homine romano exi¬
ugit᷑. Int̾rogamꝰ quid tres ẏpostases ar¬
bitrent᷑ intelligi. T res ꝑsonas subsisten¬
tes. auint. Respondemꝰ nos ita c̾dere.
Non suffic̃ eis sensus. ip̃m nom̃ effla¬
gitant. quia nescio quid ueneni in
sillabis latet. C lamamꝰ. Si quis tres y¬
postases.i. tres subsistentes ꝑsonas ñ

Expanded text:
 PRIUS DE HOC NOMINE HYPOSTASIS. c de proprietatibus personarum, quas frequenter in hoc tractatu commemoravimus, aliquid loqui nos oportet. Sed primum audiamus quid de hoc nomine hypostasis Hieron. dicit: ait enim sub hoc nomine venenum latere; sed hoc dicit secundum quod haeretici eo utebantur ut simplices seducerent, sciliad inconveniens deducerent, cum non erat hoc nomen ita apud Catholicos vulgatum, nec ita ejus significatio determinata ut modo. Et ideo Hieron. dicit hoc nomine non utendebatur, ita scribens de fide catholica ad Damasum papam: Ab Arianorum praesule, hypostasion novellum nomen a me homine Romano exigitur; interrogamus quid tres hypostases arbitrentur intelligi? tres personas subsistentes aiunt. Respondemus nos ita credere. Non sufficit eis sensus; ipsum nomen efflagitant, quia nescio quid veneni in syllabis latet. Clamamus: Si quis tres hypostases, id est, tres subsistentes personas non
Abbreviated transcription (Latin):
nicħ tam̃ scd̾m accidens. Ostendit᷑ etiã
ꝓpͥetas patris eẽ: qđ habee filiũ. & ꝓpͥetas
filii: qd habet patrẽ. Idoq: cũ dixit eter¬
nũ & incõmutabile eẽ. qđ pater dr: & qd̾
filius dr: ita intelligi uoluit .i. ꝓpͥetas:¬

Expanded text:
nihil tamen secundum accidens. Ostenditur etiam proprietas Patris esse quod habet Filium, et proprietas Filii, quod habet Patrem. Ideoque cum dixerit aeternum et incommutabile esse quod Pater dicitur, et quod Filius dicit
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ ẽ patri: eẽ patrẽ os geniusse filiũ. Qd̾ utiq
quid̃a ꝯcedunt. Si autẽ hoc ẽ: cui gͦ conue¬
nit: ut sit pater: ei ꝯuenit: genuisse filiũ.
Natura gͥ diuina: si pater ẽ: genuit filiũ.
Si uͦ ñ genuit. pat̾ ñ est. S quis audeat
dice̾: aut qd ipã genuit filiũ: aut qd ipã
pater ñ sit: Si autẽ ip̃a pater est: nec si¬
liũ genuit: ñ est gͦidem dice̾: aliqͥd eẽ pa¬
trẽ: & gign̾e filiũ. o ita ñ uidr una eadeq

Expanded text:
go Patri esse Patrem, et genuisse Filium, quod utique quidam concedunt. Si autem hoc est, cui ergo convenit ut sit pater, ei convenit genuisse filium. Natura ergo divina si pater est, genuit filium; si vero non genuit, pater non est. Sed quis audeat dicere quod ipsa genuit filium, aut quod ipsa pater non sit? Si autem ipsa pater est, nec filium genuit, non est ergo idem dicere aliquid esse patrem, et gignere filium.
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃e nͥ filius atq ita: qui semꝑ ẽ filius.
nascibilitatis ꝓpͥetate: ac ucritate filiꝰ¬
est: eius solius qui genuit ꝙ ille tm̃qͥ
genuit: pater ipsius ẽ. quia sic̃ ille est¬
filius origine: ita ille pat̾ generatione.

Expanded text:
ipse nisi Filius. Atque ita qui semper est Filius, ipse nisi Filius. Atque ita qui semper est Filius, nascibilitatis proprietate ac veritate Filius est solius qui genuit, et ille tantum qui genuit Pater ipsius est, quia sicut ille Filius origine, ita ille Pater generatione.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ꝓpͥetate natiuitatis Deus autẽ filius:
originis ꝓpͥetate filius ẽ. & ueritate nati¬
uitatis. ñ factura uł ad optione. & illiqͥ¬
dem ante sunt: quã filii dei sint. fiunt
enĩfilii dei. ñ nascunt᷑ filii dei. Unde hyl.
Solũ d̾m natũ: ceiginis ꝓpͥetate dĩ filiũ
ostendens: interipm̃: & homines filios
nascitur: uerus filius ẽ. & nos quidẽ. filii
dei sumus. s ꝑfacturã Fuimus enĩ aliqñ
ti sumus: postqͣm nascimur: o qi om̃e qd̃
fit: ante qͣm fiat. ñ fuit. Nos cũ filii ñ fu¬
issemus: efficimur. Ante enĩ filii ñ etamꝰ
s ꝑ grãm facti sumus. ñ nati nec genera¬
& ꝑ hoc: dr nos genuisse. Genuisse enĩ d̾m¬
filios: nunqͣm cum ꝓpͥctatis sigẽone cog
nos cimus dici. Eix adoptione enĩ. hõ estfi
est. s nuncupatio. Ac ꝑ id: ñ uere: filiꝰ. qr
nec ꝓpͥe natus dr. nec semꝑfilius fuit. U¬
nigenitꝰ autẽ ds: nec fuit aliqñ ñ filius.
nec fuit aliquid ante qͣm filius. nͨ qͥcꝗͣ

Expanded text:
em Filius originis proprietate Filius est et veritate nativitatis, non factura vel adoptione; et illi quidem ante sunt quam filii Dei sunt. Fiunt enim filii, non nascuntur filii Dei. Unde Hilarius solum Deum natum originis proprietate Dei Filium ostendens, inter ipsum et homines filios nascitur vere Filius est: et nos quidem filii Dei sumus, sed per facturam. Fuimus enim aliquando ti sumus potius quam nascimur: et quia omne quod fit, antequam fiat non fuit, nos cum filii non fuissemus, efficimur. Ante enim filii non eramus, sed per gratiam facti sumus, non nati neque genera per hoc dicitur nos genuisse. Genuisse enim Dfilios, nunquam cum proprietatis significatione cognoscimus dici. Ex adoptione enim homo factusest, sed nuncupatio: ac per hoc non vere est filius, quia nec proprie natus dicitur, nec semper filius fuit. Unigenitus autem Deus nec fuit aliquando non Filius, nec fuit al