comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
freti ꝯtͥciõe. ⁊ stꝰ derelĩq̃. ⁊ intlłectuales op̃ones
radiũ. cuncta aufens. ⁊ acurictis ab solutus
tantes scireea que sccłm se ipos ẽ cognitõtie
eum qui ponit deneuͥs latibulũ suũ si aicẽ. sc̃
istos sunt diuine doctrine myst̾ioꝵ quid dicat
gurant. ⁊ nicl ip̃ani hr̃e. dñt sr̃ compõitas
ab ip̃is imꝑias ⁊ inftiformes. forͣdõnes. O ĩtp̃a

Expanded text:
tuales operationes, radium, cuncta auferens, et a cunctis absolutus, tantes scire, quae secundum ipsos est cognitione eum, qui ponit tenebras ad latibulum suum. Si autem super istos sunt divinae doctrinae mysteriorum, quid dicatgurant, et nihil ipsam habere dicunt super compositas ab ipsis impias et multiformes formationes. GLOSSA.
Abbreviated transcription (Latin):
quocũq modo existencia. omne principiũ. om̃as
finis. omnis uita. u̾is ĩ̾mort alit s. õis s ap̃ia. om̃us
ordo. om̃is armonia. oĩs uirtꝰ. oĩs cuftodia. omnis
collocatio. oĩs clistribuc̃o. õis intlłectirał. om̃is
om̃is untt̃o. oĩs ꝯcͤco. om̃is atmcicia. om̃is ⁊ cor

Expanded text:
utcunque existentia, omne principium, omnis finis, omnis vita, omnis immortalitas, omnis sapientia, omnis ordo, omnis harmonia, omnis virtus, omnis custodia, omnis collocatio, omnis distributio, omnis intellectus, omnis om
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ quidqͥd de diuina e̾entia credi oꝑtet. Gratias ago
benignitatitue. et ĩ rep̾hensione et ĩ laude mei opꝰ
culi. Cũ .n. ca q̃ tibi digna susceptione uident᷑ tanto
lande extulissi. scit̃ apparet. qr que tibi uisa infir
ma sũt beniuolentia ñ maliuolentia rep̃hendisti¬

Expanded text:
e quidquid de divina essentia credi oportet. Gratias ago benignitati tuae et in reprehensione, et in laude opusculi mei. Cum enim ea, quae tibi digna susceptione videntur, tanta laude extulisti, satis apparet, quia quae tibi infirma visa sunt, benevolentia
Abbreviated transcription (Latin):
qmuis illd̾ cogitari ñ possit cui quãt ñ cogitabi¬
le dici. ita cũ dr̃ quo nil maius ualet cogitari pro¬
culdubio ꝙ auditur cogitari et intelligi pot̾ ⁊ si
res illo cogitari ñ ualeati. aut intelligi. qr maius
cogitar nequit. slam et si quidqmͣ est tam ĩ sipiẽs¬
ut dicat ñ ẽẽ aliqͥd quo maius ũ possit cogitani. nõ
tñ itaerit ĩpudens. ut dicat se ñ posse intelligere.
aut cogitare qͥd dicat. aut si quis tał ĩuenitur nõ
modo sermo eius est respuendus. sed ⁊ sp̃e ꝯspuen
nogationem ĩtlłigere aut cogitare ail pet̾ sã ꝑtib eius
pars autẽ eins est: quo maiꝰ cogitari ñ pot̃. Quiꝯ gͥ h¬

Expanded text:
quamvis illud cogitari non possit, cui convenit non cogitabile dici: ita cum dicitur, quo nihil majus valet cogitari; procul dubio quod auditur, cogitari et intelligi potest, etiamsi res illa cogitari non valeat aut intelligi, qua majus cogitari nequit. ut dicat non esse aliquid quo majus non possit cogitari, non tamen ita erit impudens, ut dicat se non posse intelligere aut cogitare quid dicat: 40 aut si quis talis invenitur, non modo sermo ejus est respuendus, sed et ipse conspunegationem intelligere aut cogitare non potest sine partibus ejus: pars autem ejus est, quo majus cogitari non potest. Quicu
Abbreviated transcription (Latin):
tũꝯseꝙ̃ter qr intelligit᷑. uide qr ꝯsequit᷑ o̾e ĩ
intellectu ex eo quia intelligit᷑. Sic̃ .n. ꝙ cogi¬
tatur cogitatione cogitat᷑. sicut cegip᷑ Sic eit¬
est idip̃m .s. quo maiꝰ nõ potest cogitari ẽ gno
maiꝰ cogitari potest. Rogo quid ꝯseꝙ̃tius: an
.n. siest uł in solo intellcũ ñ pot̃ cogitan ẽẽ et
in re: aut ñ pot᷑. ñ ne qui ħ cogitat aliqdͥd cogi¬
tat maiꝰ eo si est in solo intelleũ: Quid gͥ ꝯse

Expanded text:
uenter quia intelligitur. Vide quia consequitur esse in intellectu, ex eo quia intelligitur. Sicut enim quod cogitatur, cogitatione cogitatur; et quod cogitationeest, idipsum scilicet quo majus non potest cogitari, est quo majus cogitari potest: rogo quid consequentius? An enim si est vel in solo intellectu, non potest cogitari esse et in re? Aut si potest, nonne qui hoc cogitat, aliquid cogitat majus eo; si est in solo intellectu? Quid e
Abbreviated transcription (Latin):
nõ potest ñ eẽ. Maius u̾o cogitat qui ħ cogitat: qmͣ qui
hcogitat ꝙ possit ñ e̾ẽ. dũ gͦ cogitatur ꝙ maiꝰ ñ pos¬
sit cogitari si cogitatur ꝙ possit ñ t̾e ñ cogitatur q
ñ possit cogitari maius. Sed nequit idem sunłꝰ co¬
gitari et ñ cogitari. Quare qui cogitat quo maius¬
firma. sed satis ncc̃a argum̃tationẽ ꝓbasse ĩ ꝑrefa¬
to libello reip̃a existere aliquid quo maiꝰ cogitariñ
possit. nec eam alicuiꝰ obitioĩs infirmri firmitate
tantã .n. iũ probatioĩs huiꝰ in se ꝯtinet sig̃catio. ut
ħ ip̃n ꝙ dr̃ ex ncc̃itate eo io ꝙ intelligitur. uł co¬
gitat et reuera probet᷑ existere. et id ip̃m ẽẽ. quidqͥd
dediuina sub̾a oꝑtet credere. Credimꝰ nãq de diui¬
na sub̾a quidꝙͥ absolute cogitari poe melius d̾e qmͣ¬

Expanded text:
o cogitat qui hoc cogitat, quam qui cogitat quod possit non esse. Cum ergo cogitatur, quo majus non possit cogitari, si cogitatur quod possit non esse, non cogitatur quo non possit cogitari majus; sed nequit idem simul cogitari, et non cogitari. Quare qui cogitat quo majufirma, sed satis necessaria argumentatione probasse in praefato libello, reipsa existere aliquid, quo majus cogitari non possit; nec eam alicujus objectionis infirmari firmitate. Tantam enim vim hujus probationis in se continet significatio; utitur, ex necessitate, eo ipso quod intelligitur vel cogitatur, et revera probetur existere, et idipsum esse quidquid de divina substantia oportet credere. Credimus namque de divina substantia, quidquid absolute cogitari potest melius esse q
Abbreviated transcription (Latin):
dixi. quidqͥdalicii aut aliqñ totũ ñ est. illd̾ uo
solũ ñ pot̃ cogitati ñ eẽ ĩ quo nec initiũ nec fi¬
illa ĩuenit᷑ cogitatio. Ecuto gͥ qr potes cogitare
te ñ ẽe qͣm diu ẽẽ certissime scs ꝙ te miror dixis¬
senescire. Młta nãq cogitamꝰ ñ tẽ que scimꝰ ẽẽ¬

Expanded text:
dixi, quidquid alicubi aut aliquando totum non est; illud vero solum non potest cogitari non esse, in quo nec initium, nec filla invenit cogitatio. Scito igitur quia potes cogitare te non esse, quandiu esse certissime scis: quod te miror dixisse nescire. Multa namque cogitamus non esse, quae scimus e
Abbreviated transcription (Latin):
br q̃ sũt. sic̾ ibi aꝑtissime dr̃et᷑. ergo ñ est qͦ ma¬
ius cogitari nequit: illud nãq alio ĩdiget argum̃
Ergo si ñ simłr pot̃ probati de illo ꝙ maiꝰ om̃ibus
dr̃ oꝑ de se ꝑ se ip̃m ꝓbat. quo maiꝰ nequit cogitari
ĩiuste me reprehendidisti dixisse ꝙ ñ dixi. cũ tm̃
differat ab eo ꝙ dixi. Si u̾o uł post aliud argumñt̃
pot̾. nec sic me de biusti rep̾hent̾e dixisse ꝙ ꝓbari
pot̃. utrũ a̾ possit facile ꝑpendit qui hoc posse qͦ
maiꝰ cogitari neqͥt cognoscit. sullatenꝰ .n. potest

Expanded text:
bus quae sunt, sicut ibi apertissime diceretur; ergo non est quo majus cogitari nequit? Illud namque alio indiget argumenErgo si non similiter potest probari de eo quod majus omnibusd de se per seipsum probat quo majus nequit cogitari, injuste me reprehendisti dixisse quod non dixi, cum tantum differat ab eo quod dixi. Si vero vel aliud argumentum potest: nec sic me debuisti reprehendere dixisse quod probari potest. Utrum autem possit, facile perpendit, qui hoc posse, quo majus cogitari nequit, cognoscit: nullatenus enim potest
Abbreviated transcription (Latin):
aut ñ est ħ ex hiis quib maiꝰ quib rogitari ua¬
let cognitiue id quo matꝰ cogitari nequit: Est gͥ
nũpossit cognici quo maiꝰ cogitari nequeat. Sic
itaq facile referri pot̃ insipiens quisacram auc
ñ ualet exaliis reb conici posse. At si quis catho¬
licus hoc neg it memin̾it qr in ussibilia dei acrea¬

Expanded text:
 cogitari valet, conjicere id quo majus cogitari nequit? Est igitur unde possit conjici, quo majus cogitari nequeat. Sic itaque facile refelli potest insipiens, qui sacram auctnon valet, ex aliis rebus conjici posse. At si quis Catholicus hoc neget, meminerit quia invisibilia Dei a crea
Abbreviated transcription (Latin):
qr ꝑ ħ e̾e quoq ĩ re ñ pof ulłatenꝰ obtinere. illud .n.¬
ẽẽ ãdhc̃ penitus ñ ꝯcedo. quousq mͥ argum̃to ꝓ¬
illud maiꝰ om̃ib ẽẽ. cũ ĩdego eo nsq negẽ adhc̃
dubitẽ ue ꝯstare. ut ne inĩtellcũ quid̾ uł cogitatioẽ
mea. eo saltẽ modo maiꝰ ip̃m ẽẽ dicã quo

Expanded text:
r hoc esse quoque in re non potest ullatenus obtinere, illud esse ei adhuc penitus non concedo, quousque mihi argumento pillud majus omnibus esse: cum id ego eousque negem adhuc, dubitemve constare; ut ne in intellectu quidem vel cogitatione mea, eo saltem modo majus ipsum esse dicam, quo
Abbreviated transcription (Latin):
acsi aliqͥd ĩsulam occeani om̃s t̾ras sua stetlita¬
te iũcẽtem q̃ difficultate. ĩmo ĩpossibilitare
ĩueniẽdi ꝙ ñ est ꝑdita noĩatur. dicat id cirto
ñ posse dubitari. sͤ ce̾ ĩ re. quia u̾bis descͥptam facile
quis intelligit. fidens loquor. qr siqͥs mͥ ĩi en̾it

Expanded text:
ac si aliquis insulam Oceani, omnes terras sua fertilitate vincentem, quae difficultate, imo impossibilitate inveniendi quod non est, perdita nominatur, dicat idcirco n posse dubitari vere esse in re, quia verbis descriptam facile quis intelligit. Fidens loquor; quia si quis invenerit
Abbreviated transcription (Latin):
intelligit᷑. ⁊ cogitat᷑. ⁊ est in ĩtellcũ et cogitatione qͣre
aut ueta ñsunt. quib ꝯtͣ conaris ꝓbare. Aut ex eis nõ
tas exeo ꝙ intesligit᷑ aliqͥd quo maiꝰ cogitari neqͥt nõ
ꝯsequi illd̾ e̾em intellcũ. nec si est in ĩtellcũ ideo e̾e ĩ
re. certe ego dico. S uel cogitari pot̃ c̾e ncc̃e est illud
ẽẽ. Nam quo maiꝰ cegitari nequit ñ pot̾ cogitari esse

Expanded text:
intelligitur et cogitatur, et est in intellectu et cogitatione. Quare, aut vera non sunt quibus contra conaris probare, aut ex eis non tas ex eo, quid intelligitur aliquid quo majus cogitari nequit, non consequi illud esse in intellectu; nec si est in intellectu, ideo esse in re: certe ego dico: si vel cogitari potest esse, necesse est illud esse. Nam quo majus cogitari nequit, non potest cogitari esse
Abbreviated transcription (Latin):
saltẽ cogitari. et qr ñ magis ꝯsequit᷑ hocꝙ dico quo
manis cogitari ñ possit ex eo qr ẽ ĩ intellcũ ẽe et in
re ꝙͣ ꝑditam ĩ sulã certissime existere ex ed quia cũ
describit᷑ uerbis audienseam ñ ambigit ĩ intellcũ
suo e̾e. Ego u̾o dico siquo maiꝰ cogitari ñ pot̃ ñ in¬
telligit᷑. uł cogitat᷑. nec ẽ in ĩtellcũ uł cogitatione. ꝓ¬
fecto deus aut ñ quo mał.aut cogitari non possitiant

Expanded text:
saltem cogitari: et quia non magis consequitur hoc, quod dico, quo majus cogitari non possit, ex eo quia est in intellectu, esse et in re, quam perditam insulam certissime existere ex eo quia cum describitur verbis, audiens eam non ambigit in intellectu suo esse. Ego vero dico: Si, quo majus cogitari non potest, non intelligitur, vel cogitatur, nec est in intellectu vel cogitatione; profecto Deus
Abbreviated transcription (Latin):
qm ꝑ ħ ille mͥ uelit astrucre de ĩsula illa ꝙ uere sit
⁊ ambigend̾ ultͣ ñ e̾e aut iocati ulũ credã. aut
nescio ꝙͣ quẽ stultorẽ debeam reputare. utrum
me si ei ꝯcedã ati illũ si se puret aliqͣ certitu dĩe
insule illiꝰ et̾ntiã astruxisse nͥ pͥus ip̃am pͥstãtiã
eius solũ modo sic̃ rem uere atq ĩdubie existentem
Cui cũ de inceps asserit᷑. tale ẽe maius illd̾ ut nec so¬
lacogitatione ualeat ñ ẽe.⁊ ħ rursus ñaliũ proba¬

Expanded text:
insula illa, quod vere sit, et ambigendum ultra non esse: aut jocari ipsum credam, aut nescio quem stultiorem debeam reputare; utrum me, si ei concedam; an illum, si se putet aliqua certitudine insulae illius e sentiam astruxisse, nisi prius ipsam praestantiam ejus solummodo sicut rem vere atque indubie existentem,cui cum deinceps asseritur tale esse majus illud, ut nec sola cogitatione valeat non esse: et hoc rursus non aliunde proba
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbari ĩtm̃ ⁊̃ res ip̃a id e̾e̾ ut nec possit cogitari nõ
esse. Quaꝓpt̃ certissimo pͥmitus aliquo probãdũ
est argumento aliꝙ̃ suꝑiorẽ. ħ est maiorẽ ac mn¬
liorẽ om̃iũ que sũt ẽe naturã. ut ex hoo iam alia
possimꝰ om̃ia ꝯprobare. Quib ncc̃e est illud ꝙ ma¬

Expanded text:
iam reipsa id esse, ut nec possit cogitari non esse? Quapropter certissimo primitus aliquo probandum est argumento aliquam superiorem, hoc est, majorem ac meliorem omnium, quae sunt, esse naturam, ut ex hoc, alia jam possimus om
Abbreviated transcription (Latin):
ens cogitauit. Et me qͦ e̾e certissime scio. sed ⁊ posse
ñ ẽe nichiloꝰ scio. Sũmũ u̾o illud sꝑẽ .s. deus ⁊ ẽe
⁊ nõ ẽe ñ posse indubitãter ĩtelligo. Cogitart au
me ñ ẽẽ qmͣ diu ẽe certissime scio. Sia̾ nõ possis¬
nõ erit iam istud ꝓpͥũ deo. Cetera libelli illius tam
ueratit᷑ ⁊ tam p̃clare sũt magnificeu diserta.
tanta deniq referta utilitate. ⁊ pu at scĩ affectꝰ
intimo quodã odore fra grãtia. ut ulło mͦ ꝓpt̾ illa
q̃ in intimis recte quid̃ sensa. s unꝰ firmiter ar¬
gum̃tata st̾ ista st̾ ꝯtẽp̃nẽda. sed illa potius argu¬
m̃tandarobustius. Ac sic om̃ia cum ĩgenti uenera¬
tione. ⁊ laude suscipienda.

Expanded text:
ens cogitavit: et me quoque esse certissime scio, sed et posse non esse nihilominus scio; summum vero illud quod est Deus, et esse, et non esse non posse, indubitanter intelligo. Cogitare autem me non esse, quandiu esse certissime scio, nescio utrum possinon erit jam istud proprium Deo. 8. Caetera libelli illius tam veraciter et tam praeclare sunt magnificeque disserta, tanta denique referta utilitate, et pii ac sancti affectus intimo quodam odore fragrantia, ut nullo modo propter illa, quae in initiis recte quidem sensa, sed minus firmiter argumentata sunt, ista sint contemnenda, sed illa potius argumentanda robustius, ac omnia cum ingenti veneratione et laude suscipienda.
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ seip̃o quoq subfistere ñ erit ambiguũ exempli gͣ
anint quidã alicubi occeani ẽẽ insulam qmͣ ex dif¬
ficultate. uł poꝰ ĩpossibłitate ĩueĩendi ꝙ ñ ẽ ꝯnoĩat¬
aliqui ꝑditã ꝙͣ q fabłantur młto amp̃. qmͣ de fortu¬
natis insulis fertur diuitiaꝵ deliciaꝵ qr om̃iũ in¬
estimabłi ub̾tate pollere. nlło q possessoreantha
doꝵ redũdanͣ usq ꝙ̃q p̾stare hoc ita ee dicat mͥ qͥd¬
piã. et ego facile dem̃ ĩ quo nͥ est difficultatis intel¬
ligam. At si tũc uelud ꝯseꝙ̃ter adiũ gat ⁊ dicat ñ po¬
tes ultra. dubitare insulã illã omĩb t̾tis p̾stantiorẽ
uere e̾e alicui ĩ re qmͣ intellcũ tuo ñ ambigis ẽẽ. ⁊ qr¬

Expanded text:
in seipso quoque subsistere non erit ambiguum. 6. Exempli gratia: Aiunt quidam alicubi Oceani esse insulam, quam ex difficultate vel potius impossibilitate inveniendi quod noaliqui perditam: quamque fabulantur multo amplius, quam de fortunatis insulis fertur, divitiarum, deliciarumque omnium inaestimabili ubertate pollere, nulloque possessore aut harum redundantia usquequaque praestare. Hoc ita esse dicat mihi quisptam; et ego facile dictum, in que nihil est difficultatis, intelligam. At si tunc velut consequenter adjungat ac dicat: Non potes ultra dubitare insulam illam omnibus terris praestantiorem vere esse alicubi in re, quam et in intellectu tuo non ambigis esse:
Abbreviated transcription (Latin):
tu talẽ asseris illam. ut ẽe ñ possit simłe qͥdq᷑
cirem. dici tñ aliquid audirẽ. ꝑ illã spetialem
generalẽ ue notitiã. qua quid sit hõ uł hoĩes
nouide illo qͦ scd̾ rem ip̃am q̃ est hõ cogitare
possẽ. ⁊ cũ fieri posset ait m̃tiente illo qui dr̃et ĩp̃e

Expanded text:
tu talem asseris illam, ut esse non possit simile quidquam. cirem, dici tamen aliquid audirem, per illam specialem generalemve notitiam, qua quid sit homo vel homines novi, de illo quoque secundum rem ipsam, quae est homo, cogitare possem: et tamen fieri posset, ut
Abbreviated transcription (Latin):
negantẽaut dubitãtẽ. ꝙ sit aliqͣ tał natura to¬
ta ista disputatio ẽ assup̃ta. postremo ꝙ tale sit
illd̾ ut ñ possit nͥ mox cogitatũ indubitabłis ex¬
istentie sue certo ꝑciꝑi ĩ tellcũ. in dubio aliqͦ
dcã ad hc̃ puto. ⁊ in suꝑ magis silla deceptus ut
sepe fit cred̾em. qui illud ñ dum credo. unde nec il¬
ere. Illa .n. pidura añ qm̃ fiat ĩ ip̃a pictoris arte
habet᷑. et tale quispiã ĩ arte artificis alicuiꝰ nͭ
est aliud qmͣ ꝑs quedã intelligẽtie ip̃iꝰ. Quia ⁊
sic sc̃s augustinus ait. cũ faber archam facturͤ
in oꝑe pͥus ht̃ illam ĩ arte archa q̃ sit ĩ oꝑe: ñ est
uita. archa q̃ est ĩ arte uita ẽ. qr uiuit aĩa artisi

Expanded text:
negantem aut dubitantem quod si aliqua talis natura, tota ista disputatio assumpta est? Postremo, quod tale sit illud, ut non possit, nisi mox cogitatum, indubitabilis existentiae suae certo percipi intellectu; in dubio aliquo a adhuc puto; et insuper magis, si illa deceptus, ut saepe fit, crederem qui istud nondum credo. 3. Unde nec ilere. Illa enim pictura, antequam fiat, in ipsa pictoris arte habetur; et tale quidpiam in arte artificis alicujus nihil est aliud quam pars quaedam intelligentiae ipsius; quia et sicut sanctus Augustinus ait cum faber arcam facturus in opere, prius habet illam in arte: arca, quae fit in opere, non est vita; arca, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ad ip̃os ꝑtinent. Sexta ꝑs tractat decreatone
tractat de lapłn. Octaua de reꝑatione. Nona de in¬
stititõne sacmentoꝵ. Decima de fideUndecima
de satͣmẽtis nꝗturał legis.duodecima de sacra¬
Hͣuius libri capła ꝑ sin̾gulas ꝑtes. subt̾ ordi

Expanded text:
 Sexta de creatione eptima de lapsu. Octava de reparatione. Nona de institutione sacramentorum. Decima de fide. Undecima de sacramentis naturalis legis. Duodecima de sacraHujus libri capitula per singulas partes subter ordi
Abbreviated transcription (Latin):
eadem stilo ex primere molestum uł suꝑfluũ uide¬
batur inserui. in quib sermo si forte sim plicior
colorem dictamituis seruare ñ potuit. ñ multũ int̾¬
ẽẽ putaui eadem u̾itate estante. Hoe aut̃ m a¬
gił me mouet qd̾ cum ħ eadem prius negligen
fic̾e tunc arbitratꝰ eiusmodi. minima uł anno¬
tata: innoticiam uenire. S qr post mod̾. cuin
eadem huius oꝑis testui insererẽ. quedam iñ ip¬
sił mutare quedam u̾o adic̃e. uł detrab̾e.r̃o po¬
stulabat. lectorem admonrtũ eẽ uolo. ut sicubi
extͣ oꝑis huius seriem. aluid aut ałr aliquid hñ¬
tia inuenerit. hancdiu̾sitatis c̾am ẽẽ sciat. ⁊ si
quid forte in eis em̃dandum fu̾is adhuiꝰ oꝑis for
xi. quatiuꝰ in tanta rerum multitudine ⁊ plixita¬
te. incisio narrationis legentib tediũ tolleret:
⁊simul utrũq scrtb̾e nõ ualentib aut linisim
H̾re uolentib ⁊moctiorem formam exhiberet.
ue ꝑtes complectitur. Drima ꝑs tractat decre¬

Expanded text:
eadem stylo exprimere molestum vel superfluum videbatur, inserui. In quibus, si forte sermo simplicior colorem dictaminis servare non potuerit, non multum interesse putavi, eadem veritate constante. Hoc autem magis me movet quod cum haec eadem prius negligentficere tunc arbitratus ejusmodi minima vel adnotata in notitiam venire. Sed, quia postmodum cum eadem hujus operis textui insererem, quaedam in ipsis mutare, quaedam vero adjicere vel detrahere ratio postulabat. Lectorem admonitum esse volo, ut sicubi ea extra operis hujus seriem aliud aut aliter aliquid habentia invenerit, hanc diversitatis causam esse sciat, et si quid forte in eis emendandum fuerit, ad hujus operis forxi; quatenus in tanta rerum multitudine et prolixitate incisio narrationis legentibus taedium tolleret, et simul utrumque scribere non valentibus aut divisim habere volentibus commodiorem formam exhiberet.ve partes complectitur. Prima pars tractat de cre
Abbreviated transcription (Latin):
pena ⁊ omne p̾mium ⁊ ferres semꝑ aliquid ⁊¬
portione iuste pulchritudinis position recũ
oĩum. datũ ẽ .n. anime liħum arbitrĩ. Q
iiugatoriis rõciuatuõtb. labe fc̃are conatitur
us ad eo ceci sunt: ut no ip̃a ista quidẽ nanã.
ac sacriles⁊ ꝓpria uolũtate se dr̃e intlłigãt
siec tñ ita lib̾um arbitriũ aĩe datũ ẽ. ut qdͣli

Expanded text:
iquid proportione justae pulchritudini dispositionique rerum omnium. Datum est enim animae liberum arbitrium, quod qui nugatoriis ratiocinationibus labefactare conantur, usque adeo caeci sunt, ut ne ista ipsa quidem vana atque sacrilega propria voluntate se dicere intelligant. Nec tamen ita liberum ar
Abbreviated transcription (Latin):
ĩuictissimo tociꝰ creature dño. S ista ut uidẽ¬
da sunt uid̾e paucoꝵ ẽ. n ad hos quisquam.
nisi u̾a religione fit ydontus. Est .N. religio u̾a:
ctu tereio atq uicipit duc̾e: purgat ĩ qrͣto
reformat ĩ quitito. introducit.ĩ sexto. pasct
in septimo: atq fit altascitius. alias ⁊arceꝰ.¬

Expanded text:
ssimo totius creaturae Domino. Sed ista ut videnda sunt videre, paucorum est; neque ad hoc quisquam nisi vera religione fit idoneus. Est enim religio vera, ctu tertio, atque incipit ducere; purgat in quarto; reformat in quinto; introducit in sexto; pascit in septimo. Atque hoc fit alias citius, alias tar
Abbreviated transcription (Latin):
si tͥ modis sermonis hic plac. tresq ille questi¬
ones que remanebant tam breutt̾ ꝑstringẽde
in pͥsecitia uise sunt: cedam iudicio tuo. ac deã¬
cepstam magnis reb ĩnestigandis. ñ modo
tempꝰ ꝓpͥ tuas occupatõnes s etiam me ip̃m
ꝯportuniorem obseruabo. incipr¬

Expanded text:
si tibi modus sermonis hic placet, tresque illae quaestiones quae remanebant, tam breviter perstringendae in praesentia visae sunt; cedam judicio tuo, ac deinceps tam magnis rebus investigandis, non modo tempus propter tuas occupationes, sed etiam meipsum opportuniorem observabo.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ alia multa iamdiu q̃renda ⁊ͥ potiꝰ aliqũ qmͣ cos¬
noscenda ꝓcułim: qd̾ fiet utilissime si duce pieta¬
te requirantur. Que cum ita surt: quis ẽ qui ĩte
stom achetur. qd̾ agendo adq ministͣndo corpori
anima data sit: cum tatitus ⁊ tam diuinus rer̃
ordo conecti meliꝰ ñ possit: Aut q̃rendum put
quał in ħ mortali ⁊ fragili corꝑe efficiaturr cũ ⁊
in mortẽ ꝓp̃ pc̃cm une ⁊trusa sit: ⁊ uirtute hic
⁊ possit excesłe: Aut quał post ħ corpus futura
sit: cum ⁊ pena mortis nceriomau̾e debett manẽ¬
te poc̃o. ł uirtuti pietati q sit ds ip̃e. id ẽ: u̾itas

Expanded text:
 alia multa jamdiu quaerenda tibi potius aliquando, quam cognoscenda protulerim. Quod fiet utilissime, si duce pietate requirantur. 81. Quae cum ita sint, quis est qui juste stomachetur, quod agendo atque administrando corpori anima data sit, cum tantus et tam divinus rerum ordo connecti melius non possit; aut quaerendum putet, qualis in hoc mortali et fraopter peccatum jure contrusa sit, et virtute hic etiam possit excellere; aut qualis post hoc corpus futura sit, cum et poena mortis necessario manere debeat manente peccato, et virtuti pietatique sit Deus ipse, id est veritas
Abbreviated transcription (Latin):
tus. lege ĩuolabł ⁊ incorrupta qua omne qd
ꝯidit. regit subicit. anunt corp̾. animã sibi:
⁊ sicominra sibi. n innullo actu eadẽ deserit. si¬
ue pena. sine p̾mio. id .ti. indicauiti eẽ pulcher¬
rimũ ut ẽẽt quicquid ẽ. quo ẽ: ⁊ ita naturegͥ

Expanded text:
us lege inviolabili et incorrupta, qua omne quod condidit regit, subjicit animae corpus, animam sibi, et sic omnia sibi: neque in ullo actu eam deserit, sive poena, sive praemio. Id enim judicavit esse pulcherrimum, ut esset quidquid est, qu
Abbreviated transcription (Latin):
suicio ꝑlac̾e ꝑfc̃e sola lib̾tas ẽ. Sideo me pene
excessisse metas. ꝓpositimi. ac sũ ulla int̾rognti¬
one tauidiutͥmulta dixisse. neq id mo peuitet
Nam cum sintista ꝑ tam multusecc̃e scripts
dispsa qͣmͣqͣm ea nõ in⁊ mode collegifle iuidenti
pleno tũ milłig nequeunt uisi quisq illoꝵ sep¬
tcm quarco gͣdu fortit̾ agem̃ pietatemq custodi

Expanded text:
itio placere perfecta et sola libertas est. Sed video me pene excessisse metas propositi mei, ac sine ulla interrogatione tamdiu tibi multa dixisse: neque id me poenitet. Nam cum sint ista per tam multas Ecclesiae scripturas dispersa, quanquam ea non incommode collegisse videamur, plene tamen intelligi nequeunt; nisi quisque in illorum septem quarto gradu fortiter agens, pietate
Abbreviated transcription (Latin):
qmͣ c̾ q̃lib anima. rõ cerca ⁊uiticit. si in odo eam
u̾ amarores clucentẽ ꝑ iusolitam q̃dam. ⁊ obhoc
arduam estuntissime atq obscruattissue se¬
qui audeant. Siquid u̾o aliud ẽ in rerũ natura
p̾t ista que sensib nota sunt: ⁊ ꝓrsus q̃ siliquod
spatiũ loci optinent quib omnib p̾stantio

Expanded text:
quaelibet anima, ratio certa convincit; si modo eam veri amatores ducentem per insolita quaedam, et ob hoc ardua, constantissime atque observantissime sequi audeant. 78. Si quid vero aliud est in rerum natura praeter ista quae sensibus nota sunt, et prorsus quae aliquod spat
Abbreviated transcription (Latin):
lamus. Querimꝰ quippe de aĩe potentia: ⁊ ficri
pot de anima ut ħ omnia simul agat. S ido
solum ag̾e uideatur qd̾ agit cum difficultate
aux c̾tecum timore.Agit .N. hoc multo qm cet̾a
attentior. Ascendentib igitur sursũ u̾sus pͥtnꝰ
ac̾tiis docendi c̃a dicatur atmato. Scdꝰ senłus
ẽercius ars. quartus uirtus quintus tnͣquilli¬
tus. Sextus ing̾ssio. Septimꝰ etemplat̃o. Dossũt¬
⁊ hoc modo a pplłari. De corꝑe. ꝑ corpꝰ circa corpꝰ.
ad seip̃am. In seip̃a: ad deũ. apud d̾m. Dossũt¬
⁊ sic. pulchre de alio. Dulchre ꝑ aliud. pulchre
uorabuł nete moueat cũ alii alus nõib ead̾uo¬
cant. aut ałretiam partuuntur: ⁊ obħ aut ista
aut ilia imꝓbes. Inuumerabłib .n. modis. ead̾¬

Expanded text:
. Quaerimus quippe de animae potentia, et fieri potest ut haec omnia simul agat, sed id solum sibi agere videatur quod agit cum difficultate, aut certe cum timore. Agit enim hoc multo quam caetera attentior. Ascendentibus igitur sursum versus, primus actus, docendi causa, dicatur animatio; secundus, sensus; tertius, ars; quartus, virtus; quintus, tranquillitas; sextus, ingressio; septimus, contemplatio. Possunt et hoc modo appellari: de corpore; per corpus; circa corpus; ad seipsam; in seipsa; ad Deum; apud Deum. Possunt et sic: pulchre de alio; pulchre per aliud; pulchre vocabulis, ne te moveat cum alii aliis nominibus eadem vocant, aut aliter etiam partiuntur; et ob hoc aut ista aut illa improbes. Innumerabilibus enim modis ea
Abbreviated transcription (Latin):
mend ẽ his qui ꝑ negligenciam. ãm᷑ittunt.
sollicite uniu̾sis cauetur. ne forte sñ ip̃o ab hc
uita subthantur. Manfestũ ẽ aitt̃ ꝙ pͥmis
temꝑibr omins urctio crismatis ꝑ selos pon¬
tifices fiebat. S ⁊ postea qmͣ institutũ ẽ ut
haptizatũ sacerdos ĩ uertice luuat. ⁊signa¬
tio tñ frotitis. solis pontificib reseruatur.
Solus .ii. pontifex frotitem ꝯsignare. ac litu¬

Expanded text:
mendum est iis qui per negligentiam amittunt epne ipso ab hac vita subtrahantur. Manifestum est autem quod primis temporibus omnis unctio chrismatis per solos pontifices fiebat. Sed et posteaquam institutum est, ut baptizatum sacerdos in vertice liniat, consignatio tamen frontis solis pontificibus reservatur. Solus enim pontifex frontem consignare et li
Abbreviated transcription (Latin):
in eo ꝙ a solissĩmis pontificib celebͣtur. maio¬
ri indeatur reu̾etitia colend̾. S ħ dro ita ꝯĩ¬
cta sunt. in oꝑatione salutis. ut nͥ moꝵte in¬
tuemiente. omnino seꝑari non possint. Qi

Expanded text:
in eo quod a solis pontificibus celebratur, majori videatur reverentia colendum, sed haec duo ita conjuncta sunt in operatione salutis, ut nisi morte interveniente omnino separari non possint.
Abbreviated transcription (Latin):
uam ħt ⁊ ꝑfc̃am nundatonẽ. alii liq̾res
omnes aqua purificatit᷑. ⁊ siquid alio qrio¬
Datõnis ꝯstat sicut scriptũ ẽ. Nisiquis .r. f.e.a. ⁊. ss¬
indiliuuo pceffit. ub in figuram saluando¬
rum octo anime ꝑ lignum salue fc̃e sunt. Siłre
⁊ inmari rub uͥ aqua bapt̃inũ ⁊ rũbor sangu¬
nẽ p̾fe̾bat. Sinułr in aqͣ asꝑsionis. cui cinis
rufe uitułe miscebatur que cartiem xͥ figuta¬
bat. que fem ineo sexu designatur ꝓp̃ infirmi¬
tatẽ. rufa pp̃ sanguinem. Septut a pars d¬
Rismatis utictionẽ iam ab ⁊ firinatone¬
atitiquo in uet̾i testam̃to institutã legi¬
mus. quatunc. quid reges solum ⁊ sacer¬
dotes limehanit᷑ quoꝵ nrictione singularis
ille unctꝰ qui p̾figurabatur. qui p̾cunctis ꝑ¬
ticipib suis uuctus ẽ. ut cum illo ꝑticiparẽ
in nomine. qui ꝑticipes illius merentur anu

Expanded text:
 et perfectam mundationem. Alii vero liquores omnes aqua purificantur. Et si quid alio quodationis constat, sicut scriptum est: Nisi quis renatusdiluvio praecessit, ubi in figura salvandorum octo animae per lignum salvatae sunt. Similiter et in mari Rubro, ubi aqua baptismum, et rubor sanguinem praeferebat. Similiter in aqua aspersionis cui cinis rufae vitulae miscebatur, quae carnem Christi figurabat, quae feminino sexu designatur propter infirmitatem, rufa propter sanguinem. PARS rismatis unctionem jam ab antiquo in Veteri Testamento institutam legimus, qua tunc quidem reges solum et sacerdotes liniebantur. Quorum unctione singularis ille unctus praefigurabatur, qui prae cunctis participibus suis unctus est , ut cum illo participerant in nomine, qu
Abbreviated transcription (Latin):
hoc omnino intende̾ ut decirr ⁊ accipiatur.
ꝙ iocose uł datur ⁊ accipit᷑ Aliũd e̾ aut̃ aliꝙͥ
ud aliquid ccumq. ubi ergo intentio bay¬
tuatidi ẽ. ⁊ si reuentia debita in agendo ũ
ẽ.silt̾mentum qͥd ẽ. quia omnino agitur.

Expanded text:
hoc omnino intendere, ut detur et accipiatur, quod jocose vel datur vel accipitur. Aliud autem aliquid ud aliquid quodcunque. Ubi ergo intentio baptizandi est, etiamsi reverentia debita in agendo non est, sacramentum quidem est, quia omnino agitur,
Abbreviated transcription (Latin):
noriam offerunt. ⁊ quodammodo arictores fi¬
unt. n genera t̃onis none. De quib placuit.
pr̃ib ut ꝑ singulos baptirandos patrini sĩ
ũcriciam exib̾e o ꝑcebat. passim diffusa ĩ mr̃i¬
monii copula obee potufs. S quedam ecc̃e
hane ꝯsuetuctinẽ ñ seruãt plures ad suscept¬
tres fac̾e possunt. quib hꝰ modi ꝯm̾cia fami¬
liaritatis phibetitur. Dadrim fidenissores
sunt. ꝓ his qͦs in baptismo susceꝑutit. ut eo

Expanded text:
novam offerunt et quodammodo auctores fiunt ipsius regenerationis novae. De quibus placuit patribus ut per singulos baptizandos patrini singverentiam exhibere oportebat, passim diffusa, in matrimonii copula obesse potuisset. Sed quaedam Ecclesiae hanc consuetudinem non servant, plures ad suscepttres facere possunt, quibus ejusmodi commercia familiaritatis prohibentur. Patrini fidejussores sunt, pro iis quos in
Abbreviated transcription (Latin):
siueex tͣ ecc̃am. ħ ẽ. siue acatholico. siue ab he¬
tico. siue deniq a fidli. siue ab infideli. curiꝰcũq
⁊litionis. etatis aut sexus pꝰ illud acceꝑit. tm̃
modo scd̾m fidem rectami catholici baptism cccis
la rõne pot̃it it̾ari. Qͥ .n. bonũ accepit: qͣir
bonũ ñiudicetur.eciam si ã bono ñ acceꝑit
Non .a. illius erat a quo accepit: uł potiꝰ ꝑ quem acce¬
pit. bomuis ñ fuit. s illꝰ in cuiꝰ nꝯmi nẽ accepit. qui
semꝑ bonus: malum dare ñ potuit. Dp ħ eos qui
ab heticis in nomine tͥnitatis baptixati sũt. cũ
ad unitatem ecẽe redeunt. ñ rebaptizare. s uł
unctione crismatis iͣm põit̃ono manus regcilia

Expanded text:
 a Catholico, sive ab haeretico, sive denique a fideli, sive ab infideli cujuscunque conditionis, aetatis, aut sexus persona illud acceperit, modo tantum secundum rectam Catholici baptismatisatione poterit iterari. Quod enim bonum accepit, quare bonum non judicetur etiamsi a bono non accepit? Non enim illius erat a quo accepit, vel potius per quem accepit, qui bonus non fuit, sed illius in cujus nomine accepit qui semper bonus, malum dare non potuit. Propter hoc eos qui ab haereticis in nomine Trinitatis baptizati sunt, cum ad unitatem Ecclesiae redeunt non rebaptizari, sed vel unctione chrismat
Abbreviated transcription (Latin):
dote.si abrenirn tiet sathane.⁊ omnibus
opib eius. ad omtub pompis euis. ꝑ ora ge¬
stantiũ Rndet. ut qui aliena inquitate
obligatusẽ. aliena fide ⁊ ⁊fessione. soluatur.
Dost abremurtiatõnẽ fc̃am ungitur: oleo sacto
in pectore. tatiqm muniat᷑ adu̾sus hostem. ne
ei deinceps. ⁊ noxia ⁊ ĩmunda ꝑsuad̾e possit. Un¬
gitur ⁊ int̾ scapulas ubi nigor portatidi om̃is

Expanded text:
rdote an abrenuntiet Satanae, et omnibus operibus ejus, atque omnibus pompis ejus, per ora gestantium respondet, ut qui aliena iniquitate obligatus est, aliena fide et confessione salvatur. Post abrenuntiationem factam, ungitur oleo sacro in pectore tanquam muniatur adversus hostem, ne ei deinceps immunda et noxia persuadere possit. Ungitur et inter scapulas, ubi vigor portandi oneris
Abbreviated transcription (Latin):
sicut pͥdem arruos ꝑ impositõnẽ mariꝰ ccci¬
dens. ꝑ unctõnem u̾o sacricrismatis. ad Gressuĩ
catholice ecc̃e oriens. reformauit. Nam qui solũ
sacmentũ foris acceꝑuit. intꝰ ꝑ impõi tonem
uianꝰ sp̃m accipinnt. Placuit tñ eos qui sebap¬
tixatos nesciunt. ⁊ sin baptismatis testes ñ ha¬
bent si netractatone baptizate. quia sc̃m dici

Expanded text:
em arianos, per impositionem manus occidens, per unctionem vero sacri chrismatis ad ingressum Catholicae Ecclesiae oriens reformavit. Nam qui solum sacramentum foris acceperunt, intus per impositionem manus spiritum accipiunt. Placuit tamen eos qui se baptizatos nesciunt, et sui baptismatis testes non habent, sine cunctatione baptizari; quia iteratum dici
Abbreviated transcription (Latin):
plłatur. additur etiam or̾out gr̃a p̾ueniat ⁊
subseqͣtur. q̃ uires p̾beat. lib̾o arbitrio. ⁊ qua
ptul fiat uniu̾sa maligni sp̃s illusio. forma igͥ
exorcistm: in hunc modũ ꝓfertur. Signatur
primo baptirandꝰ cracis signacło in fronte
in pectore. in oculꝰ. in narib. in aurib. in ore
ut tociꝰ corꝑis sensus hoc siglacło munrantur
cuius mirtude omtna nr̃a sacram̃ta complent᷑ͦ.¬

Expanded text:
ut gratia praeveniat et subsequatur, quae vires praebeat libero arbitrio, et qua procul fiat universa maligni spiritus illusio. Forma igitur exorcismi in hunc modum perficitur. Signatur primo baptizandus crucis signaculo in fronte, in pectore, in oculis, in naribus, in auribus, in ore, ut totius corporis sensus hoc signaculo muniantur, cujus virtute omnia nostra sacramenta complent
Abbreviated transcription (Latin):
ei aures ⁊ uares cum salina. ut tactu suꝑne
lio significauit qñ aures it ostatigit surdi
plecisuenit sac̾dos ad fontẽ tism¬
qui scificat: ꝯ stare sciatur sient scriptũ est
hic ẽ qui baptizat. Sicut .n. nͭ a bono meliꝰ
datur: nec ⁊ malo pcius accipitur. quia sã¬

Expanded text:
ei aures et nares saliva, ut tactu supernlio significavit, quando aures et os tetigit surdi pletis, venit sacerdos ad fontem: coqui sanctificat constare sciatur, sicut scriptum est: Hic est qui baptizat . Sic enim nec a bono melius datur, nec a malo pejus accipitur
Abbreviated transcription (Latin):
adiurantes eum ut egrediatur ab ilł. Recte ergo
post catheri ⁊ atõnem exorcisinꝰ sequit᷑ ut ab eo
qui iam fido instructus ẽ. adu̾saria uirtus plła¬
tur. Triaquedam sunt usq ad suscept̃onẽ no¬
uitatis ꝑficienda. quib baptizandꝰ qiͣ ⁊cipit᷑
⁊ tutritur. ⁊ usq ad integritatẽ noue uite

Expanded text:
irtute objecta; adjurantes eum ut egrediatur ab illis. Recte ergo post catechizationem exorcismus sequitur, ut ab eo qui jam fide instructus est, adversaria virtus pellatur. Tria quippe sunt usque ad susceptionem novitatis perficienda, quibus baptizandus quasi concipitur et nutritur, et usque ad integritatem novae vitae
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ cogitatõnis. ⁊locutonis ⁊ oꝑat̃õnis emũdado.
⁊ pletis aut̃ ba pt̃mi sacͣm̃tis postqmͣ bapti ca¬
tusa fonte ascenit. sacro crismate ĩ u̾tice un
ctione effectus. Ex ande tractitur xp̃tatio uestis
sacram unctionẽ caput eus sacro uelamine

Expanded text:
est cogitationis, locutionis et operationis emundatio. Completis autem baptismi sacramentis, postquam baptizatus a fonte ascendit, sacro chrismate in vertice ungctione effectus. Exinde traditur Christiano vestis sacram unctionem ejus caput sacro velamine,
Abbreviated transcription (Latin):
quo diuinidate in molãbłi ꝑmariento sola
humanitas dolorem mortis sustinit. Dꝰ dea
ecluctusẽ ppłs isrł de egypto ꝑ mare tubrũ in
colũpnia ignis. ⁊ nubis. sicut fideles di̾ de deneb̾s
pc̃ci lib̾antur: renonati ꝑ sacͣmetrtũ berpt̃¬
miꝰ cp̃i. sauguinem ⁊ sectatũ ip̃m fide seqñ¬
tes. in quo ẽ ⁊ nubes humanitatis. ⁊ ignis ai¬
uinitatis. Quarta etate in iherłm tegnũ pp
di sublimatur temꝑale. p̾figurans et̾mim.
in quo princeps pacis pat̾ futuri scłi fideles
suos ad isionem et̾ne pacis introducet. Hui
aut̃ regis dd̃ exordium extitit. qui ꝑ mult᷑as tͥ¬

Expanded text:
 divinitate inviolabili permanente sola humanitas dolorem mortis sustinuit. Postea eductus est populus Israel de Aegypto per mare Rubrum in columna ignis et nubis, sicut fideles Dei de tenebris peccati liberantur, renovati per sacramentum baptismi Christi sanguine consecratum; ipsum fide sequentes in quo est et nubes humanitatis et ignis divinitatis. Quarta aetate in Jerusalem regnum populi Dei sublimatur temporale, praefigurans aeternum; in quo princeps pacis, pater futuri saeculi , fideles suos ad visionem aeternae pacis introducet. Hujus autem regni exordium David exstitit, qui per multas t
Abbreviated transcription (Latin):
hostiam ꝓmundi redemptone. in ara cruais
pr̃i offerens mortem sustimut. ut crederitibꝰ
in se mortis timorem dolłet. ⁊ amorte resur¬
rexit. ut ꝓse morientib spem uite ⁊ resurrõ¬
nis darct. postea ascensurꝰ in celum. cliscipi¬
los in mũdũ nniu̾sum misit. doce ⁊ baptraa¬
re omnes gtͣs ut uocarentur. qui p̾cedentẽ
seq̃reritur ad utam. Hec sunt sacram̃ta
fidei xp̃isne ab untio ⁊dita. in fidecredenda. si¬
ne fide ñ ꝓfutrira. ħ sutis quib catherixan¬

Expanded text:
hostiam pro mundi redemptione in ara crucis Patri offerens mortem sustinuit, ut credentibus in se mortis timorem tolleret, et a morte resurrexit ut pro se morientibus spem vitae et resurrectionis daret. Postea ascensurus in coelos discipulos in mundum universum misit docere et baptizare omnes gentes, ut vocarentur qui praecedentem sequerentur ad vitam. Haec sunt sacramenta fidei Christianae ab initio condita in fine credenda, sine fine profutura. Haec sunt quibus cate
Abbreviated transcription (Latin):
aliocumq. Eiusmodi ẽ. ꝙ quidam im̃ ꝑiti e¬
stimauit u̾ba illa. que ad ⁊ficiendam enchari¬
stiam ĩstituta sunt. a quacumq ꝑlona. siue
in quocumq loco ⁊ qualicũq intentione siper
panomꝰ luinũ plata effectum esecrat̃orus
⁊ sãficationis hre. qͣl sacͣmenta dei sic institu¬
ta sint. ut. nlłam oꝑanti rõnem admttãt.
s tumultuos a qͣdam ⁊ uiolenta atq irrõna¬
bili ꝑtinatia si nẽ omiui intent̃one. sut no¬
luritate oꝑantiũ ad effectũ ꝓccdant. Ego

Expanded text:
ocunque. Ejusmodi est quod quidam imperiti existimant verba illa quae ad conficiendam Eucharistiam instituta sunt: a quacunque persona sive in quocunque loco et qualicunque intentione super panem et vinum prolata, effectum consecrationis et sanctificationis habere, quasi sacramenta Dei sic instituta sint, ut nullam operandi rationem admittant; sed tumultuosa quadam et violenta atque irrationabili pertinacia sine omni intentione aut voluntate operantium ad effectum procedant. Ego
Abbreviated transcription (Latin):
tisim impłe posse comꝓbandam assumpserat.
dicens In quinto libꝰ cum drem uicem baptis¬
mi posse hr̃e passionem. ñ satis ydoneum po¬
si illuis latronis exemplũ. qui utrũ nõ fun̾t
haptidatus inc̾tum ẽ. S ꝯsid̾are debes quia in

Expanded text:
t dicens: In quarto libro cum dicerem vicem baptismi posse habere passionem, non satis idoneum posui illius latronis exemplum, qui utrum fuerit baptizatus incertum est. Sed considerare debes quod in
Abbreviated transcription (Latin):
uꝯtũtas. cum dtõrie fidei sue ñ despicitur.
quatnis ab eo ꝙ foris ẽ sacramñto aque ꝑstp¬
etido. articło nẽcitatis p̃pecliaturuis nosse ple¬
nius utrum ne rõ ħ alicubi auctoritato manifo¬
stiori se ꝓb qmͣuis ⁊ illo quas supͣ memoram¬
mus auctates. tam manifeste ideantͫ ut dem̾¬
.tate ip̃aꝵ dubitari ñ possit: Auditñ adhuo al

Expanded text:
n despicitur, quamvis ab eo quod foris est sacramento aquae percipiendo articulo necessitatis praepediatur. Vis nosse plenius an ne ratio haec alicubi auctoritate manifestiori se probet, quamvis et illae quas supra commemoravimus auctoritates tam manifestae videantur, ut de veritate ipsarum dubitari non possit? Audi tamen adhuc al
Abbreviated transcription (Latin):
dam reu̾eritia dunitt̃entur. idostend̾entur
bona fuifse temꝑe suo. Et simiłt que intipiẽ¬
da erarce. ñ subito in auctoritatẽ assument .
scum mora ⁊ gͣuitate in chorrentur. ne uel
Illa igitur dimissa sunt ñ piecta. ⁊ ista insti¬
trita sunt nõ issirrpada. nt diuim ⁊silĩ au¬
ctoritas ubiq secuaretur. ⁊ humana eami¬
sat̃o. nediuina oꝑa rep̾hende and̾et. adino¬
nietur Qͣmuts ergo in passione xp̃i ꝑ qm ⁊¬
sũmata sunt omnia ꝗ uet̾is figure status siuneͤ
acceꝑit. ⁊ nꝯui estitutio sacͣm̃i exordium. tñ ⁊
prnus aliqnͣto temꝑe. ⁊ noua inchoata sut. ad
ꝯsuetuclint̾ ⁊ uetera postmnodũ aliqnͣctin toła¬
ta. scłm dispensaionem. Simul ergo fuernite
itͣtͣq temꝑs illo siuc añ passionẽ suio post. Ab
atione fua usq ad passionemꝰ luam hoc fuiteͥ¬
cuncisio cum bapt̃tno pꝰt passionẽ xp̃i usq ad
illud tempꝰ quꝰ ip̃a circũcisio cepit phib̾i. Sic̃

Expanded text:
dam reverentia dimitterentur, ut ostenderentur bona fuisse tempore suo. Et similiter quae incipienda erant non subito in auctoritatem assumerentur, sed cum mora et gravitate inchoarentur, ne velIlla igitur dimissa sunt, non projecta; et ista instituta sunt, non usurpata, ut divini consilii auctoritas ubique servaretur, et humana causatio ne divina opera reprehendere auderet, admoneretur. Quamvis ergo in passione Christi summata sunt omnia, veteris figurae status finem accepit, et novi constitutio sacramenti exordium, tum et prius aliquanto tempore et nova inchoata sunt ad consuetudinem, et vetera postmodum aliquandiu tolerata secundum dispensatioutraque tempore illo, sive ante passionem, sive post, ab atione sua usque ad passionem Christi; hoc fuit circumcisio cum baptismo post passionem Christi, usque ad i
Abbreviated transcription (Latin):
salutis que p̾cesserunt in p̃patatonẽ. ⁊ signũ
tedemptonis que completa ẽ in morde xp̃i.
drima namq etate abel agnũ odetit in sacͥ¬
ficio. figuram mortis xp̃i. Scd̾a etate. noe ar¬
cham in diluuio gub̃nauit. sic xp̃o ecc̃am. int̾¬

Expanded text:
tis quae praecesserunt in praeparationem et signum redemptionis, quae completa est in morte Christi. Prima namque aetate Abel agnum obtulit in sacrificio figuram mortis Christi. Secunda aetate Noe arcam in diluvio gubernavit, sicut Christ
Abbreviated transcription (Latin):
tis interimn carere ñ uialt. ne forte ip̃a ai¬
tñto salutis: subito ab hac uita exirent. ⁊¬
grua u̾o ꝓuisa ẽ. ⁊ ilł medicina salutis. ut
in sacͣm̃to fidei baptidentur ⁊ ꝑ alt̾ius fidẽ
d̾o rercilientur. ꝑ quos ꝑ alt̾ius pc̃cm alietia¬
tos estet ẽẽ ã d̾o. Institutũ ẽ itaq adhoe no

Expanded text:
tis interim carere non vult, ne forte ipsa dipto sacramento salutis subito ab hac vita exirent. Congrue ergo provisa est in illis medicina salutis, ut in sacramento fidei baptizentur, et per alterius fidem Deo reconcilientur, quos per alterius peccatum alienatos constat esse a Deo.
Abbreviated transcription (Latin):
quo ad ip̃m p̾dicantib apłis nuntiis uͥbi p̾¬
ceptum ĩstitutõnis ꝑuenit. Q aut̃ intert̃
longe positi aut ꝓpo inocculto estitut nõdũ
cognita ustitut᷑one diuina forte ab hac ui¬
ta sũbducti sunt. hoc de ip̃ts setinenidũ iude
cio siue inr lege fu̾nt qr ꝙ illis fecer̃t. temꝑã:
istis oꝑata ẽ ab sentia. Si quis auc̃ tp̃e uelit
br ⁊ remons t̾taꝵ sedibdeg̾e edendat. qui for¬
te mandatũ durinũ de ꝑcipiendo baptisia¬
tis sãc̃mento ñ acceꝑint. ⁊ ego uł neminẽ te¬

Expanded text:
quod ad ipsum praedicantibus apostolis nuntiis verbi praeceptum institutionis pervenit. Qui autem interim longe positi, aut prope in occulto constituti, nondum cognita institutione divina forte ab hac vita subducti sunt, hoc de ipsis mihi sentiendum videio, sive in lege fuerunt, quia quod illis fecerunt tempora, hoc istis operata est absentia. Si quis autem pertinax ebus, et remotis terrarum sedibus degere contendat, qui forte mandatum divinum de percipiendo baptismatis sacramento non acceperint, ego vel neminem ta
Abbreviated transcription (Latin):
si saluus ẽ. qui ꝓp̾ dm̃ a qͣm suscrpit. quare ñ mł¬
tomagis saltuis ẽ. qui ꝓp̃ lm̃ sanguinẽ fundit ͦ
plus ẽ .n. sangninem date: qm aquam acciꝑe
illud .N. qd̾ quidam diciuid pp̃ca saluos eẽ. qui
sanguinẽ fud̾unt. quia cum sangumẽ fudm
manat. baptitati dicuntur qͥ int̾ficuurt. ergo
qui suffocaritur uł subm̃guntur. uł aliquoli¬
bet gn̾e mortis nͥ sangnis ñ funditur occi dñr.
baptitati ñ sunt insatignine suo: ⁊ frustramor

Expanded text:
scepit, quare non multo magis salvus est, qui propter Deum sanguinem fudit? Plus enim est sanguinem dare quam aquam accipere. Illud enim quod quidam dicunt: propterea salvos esse qui sanguinem fundunt, quia cum sanguine etiammanat baptizati dicuntur, qui interficiuntur, ergo qui suffocantur vel submerguntur, vel alio quolibet genere mortis ubi sanguis non funditur occiduntur, baptizati non sunt in sanguine suo, et frustra
Abbreviated transcription (Latin):
Minister xp̃i corpus suum castiget. ⁊ in serui¬
tridem redigat. quẽadmnodũ byssus cił linũ
chrosteram multis tunsiorib. ⁊ qͥt quadã uex¬
tione attritã adquirit. De xonsi.n n
mullo incentiuoꝵ estu dissoluatur. sicrit sqͥ¬

Expanded text:
minister Christi, corpus suum castiget, et in servitutem redigat , quemadmodum byssus vel linum industriam multis tunsionibus et quasi quadam vexatione attritum acquirit. CAP. III. De nullo incentivorum aestu dissolvatur, sicut scr
Abbreviated transcription (Latin):
esentaneum eẽ. ꝓbatur. ex eo unũqueniq o¬
bligari cepisse. debito bapt̃matis suscipien di.
ex quo uł post instrtutonẽ p̾ceptũ uł añ in¬
ĩtititõnem ꝯsilium ꝑcepte baptizan di. Ee
.n. nec priꝰ ⁊temptor ⁊silii. nec post p̾cepti
tequis aut prius aut postea ita ignorats fu¬
isse dicatur. Ad qmͣ a qua diuine institutõnis
noticia ꝑueniss nisi euis culpa obstitiss. Qͣ̃¬

Expanded text:
sentaneum esse probatur; ex eo unumquemque obligari coepisse debito baptismatis suscipiendi, ex quo vel post institutionem praeceptum vel ante institutionem consilium percepit baptizandi. Qui enim nec prius contemptor consilii, nec post praevarite quis aut prius aut postea ignorans fuisse dicatur, ad quem divinae institutionis notitia pervenisset, nisi ejus culpa obstitisset. Q
Abbreviated transcription (Latin):
satͥitirtũ q̃ ñ instrcutũ sit sacͣmenitũ.
baptini. ex quo deincepslicitũ ñ fuit illud
neglig̾e. ⁊ qñ illud suscrꝑe debitum fuit. ⁊
Alii dicunt ex eo institutũ baptina quo ẜ
nichodemo nocte ad seuenienti modũ noue
regen̾at̃onis itsinuans ait. stisi quis re .f. e.¬

Expanded text:
aeritur quando institutum sit sacramenta baptismi, ex quo deinceps licitum non fuit illud negligere, quando illud suscipere debitum fuit. EtAlii dicunt ex eo institutum baptismum quod Christus Nicodemo nocte ad se venienti modum novae regenerationis insinuans ait: « Nisi quis re
Abbreviated transcription (Latin):
lium gr̃aꝵ signa. magis semꝑ ac magis eui¬
dentia ac declarantia formarentur. ut cum
effectu salntis crese̾et cognitio u̾idatis. Itaq
sub lege naturali primũ data sunt sacramẽ¬
.ta. decimationes. sacrificia. ⁊ obłones. Ut ĩde¬
cutiatone qͥd̾ pcc̃oꝵ remissio. in sacrificu᷑ u
carnis mortificatio. in obłone uo boni oꝑis
exibitiosignaretur. N erat obscura signifi¬
catio ħ in sacram̃to decimat̃onis uͥ hoctio dẽ
his que possidebat ꝑtem obtulit. ꝑtam reti

Expanded text:
lium gratiarum signa; magis semper ac magis evidentia ac declarantia formarent, ut cum effectu salutis, cresceret cognitio veritatis. Itaque sub lege naturali primum data sunt sacramenta, decimationes, sacrificia et oblationes, ut in decimatione quidem peccatorum remissio; in sacrificiis vero carnis mortificatio; in oblatione autem boni operis exhibitio signaretur. Sed erat obscura significatio haec in sacramento decimationis, ubi homo de iis quae possidebat partem obtulit, partem reti
Abbreviated transcription (Latin):
guinẽ fund̾e poss etiam siuitamũ daret. ⁊
mimis ẽẽt sangumẽ futid̾e. quam uitã dare.
sicut sacratnentũ ip̃m accepisse ñ ꝓdest. ita cũ¬
baptixatur. Ita inquiunt u̾m ẽ. qmuis ibi di¬
ctũ ñ ẽ ⁊ id̾o nm̃ ẽ. quia alibi dc̃m ẽ etiam si ibi

Expanded text:
guinem fundere posset; et si vitam non daret, et minus esset sanguinem fundere quam vitam dare. sicut sacramentum ipsum accepisse non prodest; ita cubaptizatur. Ita, inquiunt, verum est quamvis ibi dictum non est, et ideo verum est quia alibi dictum est; etiam si ibi
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. enorim dates amputure p̃t. sas u̾o que
intritisecꝰ sunt pollutonũ sordes mũdare nõ
pot̃. uenit post circũcisionẽ. lauatrũ aq̃ totũ
purgans ire ꝑfc̃a iusticia signaret᷑. Rursũ
quia prioris ppłi qui subtuore seruiebat
mundatio laboriosa fuit ꝓp̃ sacramentũ
circũcisionis ⁊n carne q̃ dolorem ħ̾t: illi datũ
ẽ. Nouo aritẽ ppło. qui uolutitade ⁊ dilectõe¬

Expanded text:
sunt enormitates amputare potest, eas vero quae intrinsecus sunt pollutionum sordes mundare non potest, venit post circumcisionem lavacrum aquae totum purgans, ut perfecta justitia signaretur. Rursus quia prioris populi qui sub timore serviebat mundatio laboriosa fuit, propterea sacramentum circumcisionis in carne quae dolorem habet illi datum est. Novo autem populo qui volu