comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat in propħa iohel. quia erit
in nouissimis diebus. effundam
de spũ meo suꝑ omnem carnem
et propħabunt. Quod utiq tale
est. sicut illud quod ait. Om̃s
rimis etiam ulud magnificentis¬
simum demonstratur: quod ea
quȩ in ꝑpħis scripta sunt. uel in¬
lege moysi. pauci tunc. id est ip¬
si propħe. et uix sieubi unus
ex omni popło superare poterat
intellectum corporeum: et mauis
aliquid. idẽ spiritale quid poterat
intellegere in lege uel propħis: nunc
autem innumerȩ sunt multitudi¬
nes credentium: qui licet non om̃s
possint per ordinem atq ad liqui¬
dum sp̾alis intellȩgentiȩ ex planare
consequentiam: camen omnes ꝑsu¬
asum habẽt. quod neq circumcisio
corporaliter intellegi debeat. neq
ocium sabbati. uel sanguinis effusio
peccoris. neq quod de his moy si
responsa darentur a deo. Qui utiq:
sensus: dubium non est dubium¬
suggeratur. Sicut autem multi sc̃
intellectus de xp̃o. qui utiq quã¬

Expanded text:
est in propheta Joële, quia «erit est in propheta Joële, quia «erit in novissimis diebus, et effundam de Spiritu meo» super omnem carnem, et prophetabunt:» quod utique tale est sicut illud quod ait: «Omnerimis etiam illud magnificentissimum demonstratur, quod ea quæ in Prophetis scripta sunt, vel Lege Moysi, pauci tunc, id est ipsi Prophetæ, et vix sicubi unus ex omni populo superare poterat intellectum corporeum, et majus aliquid, id est, spirituale quid poterat intelligere in Lege vel Prophetis; nunc autem innumeræ sunt multitudines credentium, qui licet non omnes possint per ordinem atque ad liquidum spiritualis intelligentiæ explanare consequentiam, tamen omnes persuasum habent, quod neque circumcisio corporaliter intelligi debeat, neque otium sabbati, vel sanguinis effusio pecoris, neque quod de his Moysi responsa darentur a Deo: qui utique sensus dubium non est qusuggeratur. III. Sicut autem multi sunt intellectus de Christo, qui utique quam
Abbreviated transcription (Latin):
cari. Quomodo enim hoc de
scripturis poterunt adffirma¬
re:aut quam differentiam
dare poterunt inter sp̃m
nitio aliqua aut descriꝑtio
inueniri potest sp̃s scĩ. Nã
ut concedamus martioni
uel ualentino posse differen¬
tias ditatis inducere: et aliam
boni naturam. aliam uero
iusti describere.quid exaogi¬
tabit. aut quid inueniet ut dif¬
ferantiam scĩ sp̃s introducat:
Nichil ergo illos posse ad indiciũ
qualiscumq differentiȩ arbitror.
inuenire. nos uero estunainus
quod participationem eius simi¬
liter ut sapientiȩ di. et uerbi di
absq ulla differentia creatura ra¬
tionabilis omnis adsumat. Uideo
tamen: quod precipuus sp̃s sc̃i ad¬
uentus ad homines. post ascensi¬
onem xp̾i in cęlos magis. quam
ante aduentum eius declaratur.
antea namq solis propħis et pau¬
cis siqui forte in populo meruis¬
set: donum scĩ sp̃s prebeatur. Post
aduentumꝰ saluatoris scriptum est
adimpletum eẽ illtid quod dictũ

Expanded text:
cari. Quomodo enim hoc de cari. Quomodo enim hoc de Scripturis poterunt affirmare, aut quam differentiam dare poterunt inter Spirinitio aliqua aut descriptio inveniri potest Spiritus sancti. Nam ut concedamus Marcioni vel Valentino posse differentias deitatis inducere, et aliam boni naturam, aliam vero justi describere, quid excogitabit, atque quid inveniet, ut indifferentiam Spiritus sancti introducat? Nihil ergo illos posse ad indicium qualiscumque differentiæ arbitror invenire. II. Nos vero existimamus quod participationem ejus similiter ut sapientiæ Dei et verbi Dei absque ulla differentia creatura rationabilis omnis assumat. Video tamen quod præcipuus sancti Spiritus adventus ad homines post ascensionem Christi in cœlos, magis quam ante adventum ejus declaretur. Antea namque solis Prophetis, et paucis, si quis forte in populo meruisset, donum Spiritus sancti præbebatur; post adventum vero Salvatoris scriptum est adimpletum esse illud quod dictum
Abbreviated transcription (Latin):
uia ergo post primas illas
dissertiones quas de patre et
filio et sp̃ũ scõ. in initiis scđm
quod res poposcerat exposui¬
mus. uisum est rursum re¬
petere nos debere. et ostendere
d̾s idem eẽe creator. et condi¬
tor. mundi. et pater dñi nr̃i
idem da. Tum de inde etiam
de xp̃o. quod his qui uerbum
et sapientia dĩ suꝑius fuerat
ostensus. & iam qualiter ho¬
mo factus est in consequͤntib
debuit demonstrari: suꝑ est
ut etiam de sp̃u sco quam
posumus breuiter repetamus.
Tempus est ergo nunc de spu
scõ nos pro uiribus pauca dis¬
setere: quem dominus et salua¬
tor nr in euangłio scđm iohan¬
nem paraclitum nominauit.
Sieut enim idem ipse ds̃ ata:
idem ipse ipse xp̃c:ita idẽ
propħis et inapłis fuit: idẽ
siue in illis qui ante aduen¬
tum xp̃i deo crediderunt.
siue in his qui ꝑ xp̃m confuge¬
runt ad dm̃: et duos quidem
deos ausos ẽẽ hereticos dicere
et duos xpos audiuimus: du¬
os autem sp̃s scõs nunquam
cognouimus ab aliquo predi¬

Expanded text:
uia ergo post primas illas dissertiones quas de Patre et Filio et Spiritu sancto in initiis, secundum quod res poposcerat, exposuimus, visum est rursum repetere nos debere, et ostendere s idem esset creator et conditor mundi, et pater Domini nosidem Deus; tum deinde etiam de Christo, quod is qui verbum et sapientia Dei superius fuerat ostensus, etiam qualiter homo factus est in consequentibus debuit demonstrari: superest ut etiam de Spiritu sancto quam possumus breviter repetamus. Tempus est ergo nunc de Spiritu sancto nos pro viribus pauca disserere quem Dominus et Salvator noster in Evangelio secundum Joannem, Paracletum nominavit. Sicut enim idem ipse Deus, atque idem ipse Christus; ita idem Prophetis et in Apostolis fuit, id est, sive in illis qui ante adventum Christi Deo crediderunt, sive in his qui per Christum confugerunt ad Deum. Et duos quidem Deos ausos esse hæreticos dicere, et duos Christos audivimus; duos autem Spiritus sanctos nunquam cognovimus ab aliquo prædi
Abbreviated transcription (Latin):
et ars ueritasis huius: ad compara¬
tionem ipsius substantie. eius ac
naturȩ: Quia ergo mens nr̃a ipsũ
ꝑseipsam dm̃ sicut est non potest
intueri: ex pulchritudine operũ
et decore creaturarum. parentem
uniuersitatis intellegit. Non ergo
corpus aliquod aut incorpore ẽẽ
putandus est dĩ. s intellec tualis
natura. simplex: nichil in se omni
no adiuntionis ad mitters. uti
ne mauis aliquid et inferius in
se habere credatur: s ut sit ex omĩ
parte monas ponac et ut ita
dicam egiac. et mens. ac fons ex
quo inicium totius intellectualis
naturȩ uel mentis est. Mlens uero
ut moueatur uel operetur. non
uidiget loco corporeo. neq sensibi¬
li magnitudine. uel corporali ha-¬
bitu uel colore: neq alio ullo pror¬
sus indiget horum. que corporis.
uel materie propria sunt: Propt̃
quod natura illa simplex. et tõta
menf ut moueatur. uel operetur

Expanded text:
et ars universitatis hujus, ad comparaet ars universitatis hujus, ad comparationem ipsius substantiæ ac naturæ. Quia ergo mens nostra ipsum per seipsam Deum sicut est non potest intueri, ex pulchritudine operum, et decore creaturarum, parentem universitatis intelligit. Non ergo aut corpus aliquod, aut in corpore esse putandus est Deus, sed intellectualis natura simplex, nihil omnino in se adjunctionis admittens: uti ne majus aliquid et inferius in se habere credatur, sed ut sit ex omni parte μονὰς, et ut ita dicam ἑνὰς, et mens, ac fons ex quo initium totius intellectualis naturæ, vel mentis est. Mens vero ut moveatur vel operetur, non indiget loco corporeo, neque sensibili magnitudine, vel corporali habitu, aut colore; neque alio ullo prorsus indiget horum quæ corporis vel materiæ propria sunt. Propter quod natura illa simplex et tota mens ut moveatur vel operetur
Abbreviated transcription (Latin):
hebetior. atq obtunsior redditur.
licet ad com parationem naturȩ cor¬
poreȩ longe precellens habeatur:
tamen dum adincorporea nititur.
atq fimatur intuitum: tunc sin¬
tillȩ alicuuis aut lucernȩ uix ob¬
tinet locum: Quid autem in omĩb
intellectualib idẽ incorporis cam
prestans omnib. tam in effabilit᷑
atq inestimaliter precellens.
quam ds̃. cuius utiq natura acie
humane mentis intendit atq
intueri. quam uis ea sit purissi¬
ma mens. ac limpidissima non
potest. Uerum non uidetur ab¬
surdum si diudentiorem rei
manifestationem: etiam alia
utamur similitudine. Interdũ
oculi nr̃i ipsam naturam lucis
idẽ substantiam solis intueri ñ
possunt: spleudorem uero eius
uel radios. fenestris uel quib libet
luminum breuib recepta eulis
infuisos intuentur: considerare ex¬
his possumus. fom es ipse ac fons
quantus sit corporei luminis. Ita
erge quasi iadii quidam sunt dĩ
natura: operẽ diuinȩ prouidentie

Expanded text:
hebetior atque obtusior redditur, hebetior atque obtusior redditur, licet ad comparationem naturæ corporeæ longe præcellens habeatur, tamen dum ad incorporea nititur atque eorum rimatur intuitum, tunc scintillæ alicujus aut lucernæ vix obtinet locum. Quid autem in omnibus intellectualibus, id est, incorporeis, tam præstans omnibus, tam ineffabiliter atque inæstimabiliter præcellens, quam Deus? cujus utique natura acie humanæ mentis intendi atque intueri, quamvis ea sit purissima mens ac limpidissima, non potest. VI. Verum non videtur absurdum, si ad evidentiorem rei manifestationem etiam alia utamur similitudine. Interdum oculi nostri ipsam naturam lucis, id est, substantiam solis intueri non possunt: splendorem vero ejus vel radios. fenestris forte et quibuslibet luminum brevibus recepta - culis infusos intuentes, considerare possumus fomes ipse ac fons quantus sit corporei luminis. Ita ergo quasi radii quidam sunt Dei naturæ, opera divinæ providentiæ
Abbreviated transcription (Latin):
seruientes: non ueritatis neq
sp̃ui adorabant dominum:
similiter autem hi: qui adora¬
bant in monte garizim. Um
ni gͥ sensu qui corporeum
aliquid de deo: indellegi sug-¬
gerit. pro ut potumus con¬
futato: dicimus scđm uerita¬
tem quidem dm̃ in compre¬
hensibilem eẽ. atq inestima¬
bilem: Si quid enim illuo
est quod sentire uel intellir¬
gere de deo potuerimus. mul¬
tis longe modis eum meli¬
orem e̾ẽ ab eo quod sentimus.
necesse est credi: Sicut enim
si uideamus aliquem uix
posse sintillam luminis aut
breuissima lucerne lumen
aspicere: et cum eum cuius
acies oculorum plus luminis
capere quam supra diximus
non ualet. si uelimus de cla¬
ritate ac splendore solis edo¬
cere: non ne oportebit nos ei ech ce¬
re quia omniꝰ lumine quõ uides
in effabiliter et in estima biliter
melior. ac prestantior. solis est splen¬
dor: Ita mens nr̃a cum intra carnis
et sanguinis claustra concluditur:
et pio talis materuȩ participatione

Expanded text:
servientes, non veritate neque servientes, non veritate neque spiritu adorabant Deum: similiter autem et ii qui adorabant in monte Garizim. V. Omni igitur sensu qui corporeum aliquid de Deo intelligi suggerit, prout potuimus, confutato, dicimus secundum veritatem quidem Deum incomprehensibilem esse atque inæstimabilem. Si quid enim illud est quod sentire vel intelligere de Deo potuerimus, multis longe modis eum meliorem esse ab eo quod sensimus necesse est credi. Sicut enim si videamus aliquem vix posse scintillam luminis, aut brevissimæ lucernæ lumen aspicere; et eum cujus acies oculorum plus luminis capere quam supra diximus non valet, si velimus de claritate ac splendore solis edocere: nonne oportebit nos ei dicere, quia omni hoc lumine quod vides, ineffabiliter et inæstimabiliter melior ac præstantior est solis splendor? Ita mens nostra cum intra carnis et sanguinis claustra concluditur, et pro talis materiæ participatione
Abbreviated transcription (Latin):
mulierem loquens: ista protule
oporteret deum: dicers quod
samaratana mulier putans
inhiero solimis adorari oportẽ¬
ret dm̃. aut in hoc monte. et
ita dicebat. Patres nostri om̃s
in hoc monte adorauerunt:
et uos dicitis quia in iheroso¬
limis est locus. ubi adorare
oportet: Ad hec ergo quȩ opina¬
batur samaritana. putans¬
quod ex locorum corporaliũ
prerogatiua minus recte uel
is in iherosolimis. aut a sama¬
ritanis in monte garirim: tes¬
pondit saluator recedendum¬
eẽ a presumptione corporali¬
um locorum. huic qui uult
hora: ut ueri adoratores neq
in ierosolimis neq inhoc mon
te adorent patrem. Os sp̃s est:
et eos qui adorant eum. insp̃u
et ueritate oportet adorare.
Et uide quam consequenter
ueritatem sp̃ui sociauit: ut
ad distinctionem quidem cor¬
porum spm nominaret: ad dis¬
tinctionem uero umbre uel
imagins. ueritatẽ: Qui enim
adorabant in iherosolimis. um¬
brȩ uel imagini cȩlestium de¬

Expanded text:
mulierem loquens ista protulermulierem loquens ista protuleroporteret Deum, dicens quoniSamaritana mulier, putans in Hierosolymis adorari oporteret Deum, an in hoc monte; et ita dicebat: «Patres nostri omnes hoc in monte adoraverunt, et vos dicitis, quia in Hierosolymis est locus ubi adorare oportet.» Ad hæc ergo quæ opinabatur Samaritana, putans ex locorum corporalium prærogativa, quod minus recte vel is in Hierosolymis, aut a Samaritanis in monte Garizim, respondit Salvator esse recedendum a præsumptione corporalium locorum huic qui vult hora ut veri adoratores, neque in Hierosolymis, neque in monte hoc adorent Patrem. Deus spiritus est,» et eos qui adorant eum, in spiritu et veritate oportet adorare.» Et vide quam consequenter veritatem spiritui sociavit, ut ad distinctionem quidem corporum nominaret spiritum; ad distinctionem vero umbræ vel imaginis, veritatem. Qui enim adorabant in Hierosolymis, umbræ vel imagini cœlestium de
Abbreviated transcription (Latin):
nam dicitur in medio positi sibi
auftrre particulas. & ita eius par¬
ticipium sumere: an potius in¬
tellegendum est quod qui cum¬
q promptis paratisq mentib in¬
tellectũ artis ipsiꝰ medicinȩq discipli¬
ne q ꝑcipiunt: is medicine
participare dicantur: S hec non
omnimodis similia exempla pu¬
tanda sunt. de medicina sc̃o sp̃ui
comparata: s ad hoc tantum mͦ
comprobandum. quia non conti¬
nuo corpus putandum est id.
Icuius participatio habetur aplu¬
rimis sp̃s enim sc̃s longe differt a
medicinȩ ratione uel disciplina:
pro eo quod sp̃s sc̃s subsistentia
est intellec tualis. et proprie sub¬
sistit et extat. Nichil autem tale
est medicina: S ad ipsum iam
sermonem euangelis transeun¬
dum est. ubi scriptum est. quia
conse quenter his que diximꝰ:
intelligi debeat: Interroganius
namq quando ista dixerit sal¬
uator. nr: uel apud quem. uel cũ
quid quereretur: Inuenimus si¬
ne dubio quod ad samaritanam

Expanded text:
na dicitur, in medio positi sibi na dicitur, in medio positi sibi auferre particulas, et ita ejus participium sumere? an potius intelligendum est quod quicumque promptis paratisque mentibus intellectum artis ipsius disciplinæque percipiunt, hi medicinæ participare dicantur? Sed hæc non omnino similia exempla putanda sunt de medicina sancto Spiritui comparata; sed ad hoc tantummodo comprobandum, quia non continuo corpus putandum est id cujus participatio habetur a plurimis: Spiritus enim sanctus longe differt a medicinæ ratione vel disciplina, pro eo quod Spiritus sanctus subsistentia est intellectualis, et proprie subsistit et extat; nihil autem tale est medicina. IV. Sed ad ipsum jam sermonem Evangelii transeundum est, ubi scriptum est quia consequenter his quæ diximus intelligi debeat. Interrogemus namque quando ista dixerit Salvator noster, vel apud quem, vel cum quid quæreretur. Invenimus sine dubio quod ad Samaritanam
Abbreviated transcription (Latin):
quis non se conuerterit ad
intellegentiam spiritalem:
intellegentia crassiore: scriptura
ipsa uelari dicitur uel putatur:
et hoc est quod ait suꝑ positum
eẽ uelamen uultui moysi cum
loqueretur ad populum: io est
cum lex uulgo recitatur. Si autẽ
conuertainus nos ad dominum
ubi est et uerbum di: et ubi sp̃e
sẽs reuelat scientiam sp̃iritalem:
tunc auferetur uelamen: et tune
reuelata faciȩ: inscripturis scĩs
głam domini speculamur:. S.
et cum de spũ scõ multi scĩ par¬
ticipant: non utiq corpus aliqͦd
intellegi potest sp̃s sc̃s. quod di¬
uisum in partes corporales: ꝑci¬
piat unusquisq scõrum. s uirtꝰ
profecto scĩficans est. euius par¬
ticipium habere dicuntur om̃s.
qui ꝑ eius gratiam scificari meru¬
erunt. Et ut facilius possit intel
uiꝰ imparibus sumamus exemplũ.
Multi sunt qui disciplinȩ siue
artis medicinȩ participant. Et
nunquid putandum est om̃s
eos qui medicine participant.
corporis alicuius quod in edici¬

Expanded text:
quis non se converterit ad intelligentiam spiritualem,intelligentia crassiore Scriptura ipsa velari dicitur vel putatur: et hoc est quod ait superpositum esse velamen vultui Moysi cum loqueretur ad populum, id est, cum Lex vulgo recitaretur. Si autem convertamus nos ad Dominum, ubi est et Verbum Dei, et ubi Spiritus sanctus revelat scientiam spiritualem, tunc auferetur velamen, et tunc revelata facie in Scripturis sanctis gloriam Domini speculabimur. III. Sed et cum de Spiritu sancto multi sancti participant, non utique corpus aliquod intelligi potest Spiritus sanctus, quod divisum in partes corporales percipiat unusquisque sanctorum: sed virtus profecto sanctificans est, cujus participium habere dicuntur omnes qui per ejus gratiam sanctificari meruerint. Et ut facilius quod dicimus vis imparibus sumamus exemplum. Multi sunt qui disciplinæ sive artis medicinæ participant, et numquid putandum est omnes eos qui medicinæ participant, corporis alicujus quod medici
Abbreviated transcription (Latin):
apͥprobari querunt. quo modo
natura dĩ suꝑ eminet corꝑoꝵ
naturam: uide ege si non celã
apostolus hoc idem ait: cum de
xp̃o loquitur dicens. Qui esti¬
mago inuisibilis dĩ. pͥmogenitꝰ
omnis creature. Non enum qui¬
dam ut putant. natura dĩ ali¬
cui uisi bilis est ẽt aliis inuisi¬
bilis: Non enim dixit apłs
imago in uisibilis di Hbminib.
auet in uisibilis peccatorib.s
ualde constanter pronuntiat
de ipsa natura dicers: unago
inuisibilis di. S et iohan nes
in euangłio dicers. om̃ nemo
uidit unquam: manifeste de

Expanded text:
inde approbari quærunt, quomodo inde approbari quærunt, quomodo natura Dei supereminet corporum naturam. Vide ergo si non etiam Apostolus hoc idem ait, cum de Christo loquitur dicens: «Qui est imago invisibilis Dei primogenitus omnis creaturæ.» Non enim, ut quidam putant, natura Dei alicui visibilis est, et aliis invisibilis: non enim dixit Apostolus, imago invisibilis Dei hominibus, aut invisibilis peccatoribus, sed valde constanter pronuntiat de ipsa natura Dei dicens: «Imago invisibilis Dei.» Sed et Joannes in Evangelio dicens: «Deum nemo vidit» unquam,» mani
Abbreviated transcription (Latin):
absurdum. his quidem que
inferiora sunt. substantias
eẽ subiectas adintenden¬
dum. huic autem uirtuti
que melior est. idẽ mentis
sensui nichil omnino subi¬
ci substantiale:. s eẽ intellec¬
tualis nature uirtutem.
corporib accidentem uel
consequentem: Quod quid
dicunt. sine dubio incon¬
tumeliam eius substantie
quȩ in ipsis melior est. hec
proferunt: Immo uero
ex hoc etiam ad ipsum dm̃
refertur iniuiria: cum ꝑu¬
tant eum ꝑ naturam cor¬
poream posse intellegi:
quo scilicet scđm ipsos cor¬
pus sit. et illuo quod ꝑcorpꝰ
potest intellegi uel sentiri:
et nolunt hoc intellegi quod
propin quitas quedam sit m̃¬
ti ad dm̃. cuius ipsamens in¬
teliectualis imago sit: et ꝑ hec
possit aliquid de ditatis sentire
natura: maxime si expugatior.
et segregatior. sit a materia cor¬
porali¶Uerum iste asssertiones¬
ne minus fortassis auctoritatis
habere uideantur apud eosqͥ
ex scĩs scripturis de rebus diui¬
nis inffui uolunt: &iamq sibi

Expanded text:
absurdum, his quidem quæ absurdum, his quidem quæ inferiora sunt, substantias esse subjectas ad intendendum; huic autem virtuti quæ melior est, id est mentis sensui, nihil omnino subjici substantiale, sed esse intellectualis naturæ virtutem corporibus accidentem vel consequentem? Quod qui dicunt, sine dubio in contumeliam ejus substantiæ, quæ in ipsis melior est, hoc proferunt: imo vero ex hoc etiam ad ipsum Deum refertur injuria, cum putant eum per naturam corpoream posse intelligi, quo scilicet secundum ipsos corpus sit et illud quod per corpus potest intelligi vel sentiri; et nolunt hoc intelligi quod propinquitas quædam sit menti ad Deum, cujus et ipsa mens intellectualis imago sit, et per hæc possit aliquid de divinitatis sentire natura, maxime si expurgatior et segregatior sit a materia corporali. VIII. Verum istæ assertiones minus fortassis auctoritatis habere videantur apud eos qui ex sanctis Scripturis de rebus divinis institui volunt, et etiam sibi
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. ita etiam habitum
anime uel mentis intellegi
debere arbitrentur: quasi
apte accominodeq forma¬
cum adhoc. ut de singulis
sentiat uel intellegat: atq ut
uitalib motib moueatur.
Uerum qualem colorem men¬
tis scđm hoc quod mens est.
et intelligibilider mouetur:
describere quis posset aut
dicere: non auerto  Ao huc ad
confirmationem atq expla¬
nationem eorum que de
mente uel anima diximus.
eo quod prestantior sit tocius
nature corporee: &iam hec
addi possunt. Unicuiq cor¬
poreo sensui sustantia quȩ¬
dam sensibilis subiacet pro¬
prie. inquam ipse sensus
corporalis intendit᷑ uerbi gr̃a
uisui subiacent colores. habi¬
tui magnitudo: auditui
uoces et sonus: odoratui ni¬
dores. et boni uel mali odo¬
res: gustui sapores: tactui.
calida : uel frigida. dura uel
mollia: aspera uel lenia:
Horum autem sensuum de
quib supra diximus. quia
multo melior. sit sensus men¬
tis: omnibus clarum est.
Quomodo ergo non uidetur

Expanded text:
sunt: ita etiam habitum sunt: ita etiam habitum animæ vel mentis intelligi debere arbitretur, quasi apte accommodeque formatum ad hoc ut de singulis sentiat vel intelligat, atque ut vitalibus motibus moveatur. Verum qualem colorem mentis secundum hoc quod mens est et intelligibiliter movetur, describere quis posset, aut dicere, non adverto. Adhuc ad confirmationem atque explanationem eorum quæ de mente vel anima diximus, eo quod præstantior sit totius naturæ corporeæ, etiam hæc addi possunt unicuique corporeo sensui substantia quædam sensibilis subjacet propria in quam sensus ipse corporalis intenditur. Verbi gratia, visui subjacent colores, habitus, magnitudo; auditui, voces et sonus; odoratui, nidores, boni vel mali odores; gustui, sapores; tactui, calida vel frigida, dura vel mollia, aspera vel lævia. Horum autem sensuum, de quibus supra diximus, quia multo melior sensus sit mentis, omnibus clarum est. Quomodo ergo non videtur
Abbreviated transcription (Latin):
ad exercitium sui. mens utitur:
neq operandi iuim sustentare ua¬
let: neq ꝑcipiende disciplinȩ ex hi¬
bere sufficit facultatem. Si qui au¬
tem sunt qui mentem ipsam ani¬
mam q e corpus ẽẽ arbitrantur.
uelim michi responderent. quomͦ
tantarum terum. tam difficilium.
tamq: subtilium rationes adsertio¬
nesq recipiagt. unde ei uiitus
memorie: unde terum in uisibiliũ
contemplatio unde certe incorpora¬
lium intellectus corpori in est:
quomodo natura corporea disci-¬
plinas artium. rerum contem¬
plationes. rationesq rimatur:⁊
unde etiam diuina dogmata
quȩ manifeste incorporea sunt.
sentire atq intelligere potest:
Nisi si forte aliquis pitcet quod
sicut forma ista corporea. et ha¬
bitus ipse aurium uel oculorũ.
confert aliquio ad audiendum¬
et ad uidendum: et ut singła
menbra quȩ a deo formata
sunt. habent aliquid oportu¬
nitatis. etiam ipsa formȩ qua¬
litate qualitate ad hoc quoo
agere naturaliter insticuta

Expanded text:
ad exercitium sui mens utitur, ad exercitium sui mens utitur, neque operandi vim sustentare valet, nec percipiendæ disciplinæ exhibere sufficit facultatem. VII. Si qui autem sunt qui mentem ipsam animamque corpus esse arbitrentur, velim mihi responderent quomodo tantarum rerum, tam difficilium, tamque subtilium rationes assertionesque recipiat. Unde ei virtus memoriæ? Et unde ei rerum invisibilium contemplatio? Unde certe incorporalium intellectus rerum corpori inest? Quomodo natura corporea disciplinas artium, rerum contemplationes rationesque rimatur? Unde etiam divina dogmata, quæ manifeste incorporea sunt, sentire ac intelligere potest? Nisi forte aliquis putet quod sicut forma ista corporea, et habitus ipse aurium vel oculorum, confert aliquid ad audiendumet ad videndum, et ut singula membra quæ a Deo formata sunt habent aliquid opportunitatis etiam ex ipsa formæ qualitate ad hoc quod agere naturaliter instituta
Abbreviated transcription (Latin):
est putandum. ne forte priora: Ipso
principio eẽ inueniantur elem̃ta:
ex quibus: compositum est omẽ
quicquid illud est. quod composi¬
tum dicitur. S nec magnitudine
corporali mens indiget. ut aliquio
uel moueatur: sicut ocusis cum
in maiora quidem corpora intu¬
endo diffunditur: ad parua uero
et exigua: coartatur. et adstringi¬
tur ad uidendum. Indiget sane
mens magnitudine intellȩgibili:
quia non corporaliter. s intelleͥgi¬
biliter crescit. Non enim corpora¬
lib incrementis simul cum cor¬
pore mers usq ad uigesimum
uel trigesimum annum ȩcatis
augetur.: s eruditionib atq exer¬
Ecitiis atħbitiss. acumen quid sm
elimatur ingenii: et quẽqͣ sunt
ei insita ad urtellegentiam ꝓuo¬
intellectus. non corporalib incre¬
mentis aucta. s eruditionis exercitiis.:
elimata
Que idcirco non statim a puero uel
anatiuitate recipere potest: quia
inualida ad huc᷑ in becilla menbioꝵ
compago quibꝰ uelut organis

Expanded text:
est putandum: ne forte priora ipso est putandum: ne forte priora ipso principio inveniantur elementa esse, ex quibus compositum est omne quidquid illud est quod compositum dicitur. Sed nec magnitudine corporali mens indiget ut agat aliquid, vel moveatur: sicut oculus cum in majora quidem corpora intuendo diffunditur, ad parva vero et exigua coarctatur, et astringitur ad videndum. Indiget sane mens magnitudine intelligibili, quia non corporaliter, sed intelligibiliter crescit. Non enim corporalibus incrementis simul cum corpore mens usque ad vigesimum vel trigesimum annum ætatis augetur, sed eruditionibus et exercitiis adhibitis acumen quidem elimatur ingenii, quæque sunt ei insita ad intelligentiam provointellectus, non corporalibus incrementis aucta, sed eruditionis exercitiis elimata. Quæ idcirco non statim a puero vel a nativitate recipere potest, quia invalida adhuc et imbecilla membrorum est compago, quibus velut organis
Abbreviated transcription (Latin):
bi grã quia nauigantib et
fluctib maris iactatis. mninꝰ
aliquanto mens ugeat quã
uigere interroris solet: non¬
eos ex locis diuersitate id pati.
s excorporis commotione uel
conturbatione credendum
est: cui mens adiuncta est¬
uel inserta. Uidetur enim
contra naturam in mari
degere corpus humanum:
et propterea uelut quadam
siu inȩqualitate: motus men¬
tis in composite mordinate¬
q susciꝑe: et acuminis eius
ictus obtunsiori ministerio
dispensare. non minus quã
siqui etiam intetra etiam
positi: febrib urgeantur:
quorum certum est quod
si minus aliquid ꝑ um fe¬
brium mers suum non ser¬
uet officium: non loci cul¬
pam. s morbum corporis eẽ
causandam. ꝑ quem curbatum cor¬
pus atq confusum. nequaquam
notis ac naturalib lineis: solita mͣti
dependit officia: Qm̃ quidem nos
homines animal sumus compositũ
ex corꝑis anime q concursu: hoc
enun modo habitare nos suꝑ ter¬
ras possibile fuit. Dm̃ uero qui

Expanded text:
bi gratia, quia navigantibus et bi gratia, quia navigantibus et fluctibus maris jactatis minus aliquanto mens vigeat quam vigere in terris solet: non ex loci diversitate id pati, sed ex corporis commotione vel conturbatione credendum est, cui mens adjuncta vel inserta est. Videtur enim quasi contra naturam in mari degere corpus humanum, et propterea velut quadam sui inæqualitate motus mentis incomposite inordinateque suscipere, et acuminis ejus ictus obtusiori ministerio dispensare, non minus quam si qui etiam in terra positi febribus urgeantur: quorum certum est quod si minus aliquid per vim febrium mens suum non servet officium, non loci culpam, sed morbum corporis esse causandum, per quem turbatum corpus atque confusum nequaquam notis ac naturalibus lineis solita menti dependit officia, quandoquidem nos homines animal simus compositum ex corporis animæque concursu. Hoc enim modo habitare nos super terram possibile fuit. Deum vero, qu
Abbreviated transcription (Latin):
poralt habitu uel colore. neq
alio ullo prorsus indiget horũ
que corporis uel materiȩ prr¬
pria sunt. Propter quod natu¬
ra illa simplex et tota mers:
ut moueatur uel operetur
aliquid. nichil dilationis aut
cdntationis habere potest:
ne ꝑhiuis modi adiuncti¬
onem cirtum scribi uel inhi-¬
beri aliquatenus uideatur
diuinȩ naturȩ simplicitas:
uti nequod est pͥncipium
omiium. compositum inue¬
niatur et diuersum. et sit
multa non unum: quod opor¬
tet totius corporeȩ ad mixti¬
onis alienum: uina sola ut
ita dixerim ditatis specie
constare. Quia autem mens
non indigeat loco. ut scđm
naturam suam moueatur:
certum est &iam ex nr̃e m̃tis
comtemplationent: Hȩc enun
si in sua mensura consistat:
nec exqualibet causa aliquid
ei obtunsionis eueniat: nicħ
unquam ex locorum diuersi-¬
cate cardabitur: quo minus
suis motib agat. neq rursum
ex locorum qualitatem aug¬
mentum aliquoo uel incre¬
mentum mobilitatis adqͥrit.
Quod si ostendat aliquis uer¬

Expanded text:
habitu, aut colore; neque alio ullo prorsus indiget horum quæ corporis vel materiæ propria sunt. Propter quod natura illa simplex et tota mens ut moveatur vel operetur aliquid, nihil dilationis aut cunctationis habere potest, ne per hujusmodi adjunctionem circumscribi vel inhiberi aliquatenus videatur divinæ naturæ simplicitas, uti ne quod est principium omnium, cómpositum inveniatur et diversum, et sit multa, non unum, quod oportet totius corporeæ admixtionis alienum una sola, ut ita dixerim, deitatis specie constare. Quia autem mens, non indigeat loco, ut secundum naturam suam moveatur, certum est etiam ex nostræ mentis contemplatione. Hæc enim si in sua mensura consistat, nec ex qualibet causa aliquid ei obtusionis eveniat, nihil unquam ex locorum diversitate tardabitur, quominus suis motibus agat: neque rursus ex locorum qualitate augmentum aliquod, vel incrementum mobilitatis acquirit. Quod si obtendat aliquis, ver
Abbreviated transcription (Latin):
omnẽ qui hos libros descͥpturus. ẽ.
uł lecturus. in conspectu dĩ patris
&. filii. & sp̃c sc̃i contestor. atq conue¬
nio ꝑ futuri regni fidẽ. ꝑ resurrctio¬
nis ex mortius sacͣmentũ. ꝑ illum
qui p̃paratus. ẽ. diabolo & angłis eiꝰ
et᷑num ignem. sic ñ illum locum et᷑na
ħeditate possideat uͥ . ẽ. flecus & stri¬
dor dentium. & uͥ ignis eorum ñ ex¬
stiuguetur. q uermis eorum ñ mori¬
tur: ne addat aliquis huic scͥpturȩ.
ne auferat. ne inferat. ne iminutet:
s conferat cum exemplaribus unde
scͥpserit. & emendet ad litteram. &
distinguat: & memendatũ uł non
distinctũ codicẽ non habeat : ne sen¬
suũ difficultas si distinctus codex
non sit. maiores obscuritates legñ¬

Expanded text:
omnem, qui hos libros vel descripturus est, omnem, qui hos libros vel descripturus est, vel lecturus, in conspectu Dei Patris et Filii et Spiritus Sancti contestor atque convenio, per futuri regni fidem, per resurrectionis ex mortuis sacramentum, per illum qui praeparatus est diabolo et angelis suis aeternum ignem, sic non illum locum aeterna haereditate possideat, ubi est fletus et stridor dentium ; et ubi ignis eorum non extinguetur, et vermis eorum non morietur , ne quis addat aliquid huic scripturae, ne auferat, ne inferat, ne immutet; sed conferat cum exemplaribus, unde scripserit, et emendet ad litteram, et distinguat, 511 et inemendatum vel non distinctum codicem non habeat; ne sensuum difficultas, si distinctus codex non sit, majores obscuritates legen
Abbreviated transcription (Latin):
tatem traxerant. ad pietatem iste
conuterret: Sicubi ergo nos in
libris eius aliquid contra id in¬
uenimus quod ab ipso incȩteris
locis pie detrinitate fuerat de¬
finitum: uelut adulteratum
hoc et alienum aut precermisi¬
mus. aut scđm eam regulam
protulimus. quam ab ipso fre¬
quenter inuenimus affirmatã.
Si qua sane uelut peritis iam et
scientibꝰ loquens dum breuiter
transire uult. obscurius protulit᷑.
nos ut manifestior fieret locus.
eaquȩ de ipsa re in aliisꝰ libris
aꝑtius legeramus adiecimus. ex¬
planationi studentes Nicħ tam̃
nrm̃ diximts: s licet in aliis locis.
dicta sua camen sibi reddidimꝰ.
iterum se criminandi putent
inuenisse materiam: s uiderint
quid peruersi et contentiosi ho¬
mines agant: Nobis interim
tantus labor. si tamen orantib
fieri non potest. licet forte etiã
hoc ds̃ fac. iet et clauderemus:
s ut ꝓficere ad scientiã rerũ uoleu¬
tib materiã p̃berenus: Illud sane

Expanded text:
tatem traxerunt, ad pietatem iste tatem traxerunt, ad pietatem iste conuerteret. sicubi ergo nos in libris eius aliquid contra id inuenimus, quod ab ipso in ceteris locis pie de trinitate fuerat definitum, uelut adulteratum hoc et alienum aut praetermisimus aut secundum eam regulam protulimus, quam ab ipso frequenter inuenimus adfirmatam. si qua sane uelut peritis iam et scientibus loquens, dum breuiter transire uult, obscurius protulit, nos, ut manifeea quae de ipsa re in aliis ejus libris apertius legeramus, adjecimus, explanationi studentes; nihil tamen nostrum diximus: sed licet in aliis locis, dicta sua tamen ipsi reddidimus inde se criminandi putarent invenisse materiam. Sed viderint ipsi, quid perversi et contentiosi homines agant. 3. « Nobis interim tantus labor, si tamen orantibusfieri non potest, licet forte etiam hoc Deus faciet clauderemus; sed ut proficere ad scientiam rerum volentibus, materiam praeberemus. Illud sane
Abbreviated transcription (Latin):
lector inueniat. Hunc ergo
etiam nos licet non eloquen¬
tiȩ uirib disciplinȩ tamen¬
regulis in quantum possu¬
mus sequimur: obseruan¬
tes scilicet. ne ea quȩ in libris
origenis a seipso discrepantia
inueniuntur atq contra-¬
ria: proferamus. Cuius diũ¬
sitatis causã plenius tibi in
apologẽtico quem pamphi¬
lus pro libris ipsuis origenis
scripsit edidimus. breuissi¬
mo libello suꝑaddito: in qͦ
euidentib ut arbitror pid¬
bamentis. corruptos eẽ in
quam plurimis ab hereticis
et maliuolis libros eius ost¬
fendimus: et precipue istos
quos nunc exigis. ut inter¬
quod uel de principiis. uel
deprincipalib dici potest.
qui sunt reuera aliã et obs¬
curissimi. et difficillimi:
De rebus enim ibi talib dis¬
putat. in quibus philosophi
omni sua ȩtatȩ con sumpta.
inuenire potuerunt: nicħ:
hic uero nr̃ quantum po¬
tuit. id egit. ut creatoris fi¬
dem. et creaturarum rati¬
onem quam illi adimpie¬

Expanded text:
lector inueniat. hunc ergo lector inueniat. hunc ergo etiam nos, licet non eloquentiae uiribus, disciplinae tamenregulis, in quantum possumus, sequimur, obseruantes scilicet, ne ea, quae in libris Origenis a se ipso discrepantia inueniuntur atque contraria, proferamus. cuius diuersitatis causam plenius tibi in Apologetico, quem Pamphilus pro libris ipsius Origenis scripsit, edidimus breuissimo libello superaddito, in quo euidentibus, ut arbitror, probamentis corruptos esse in quam plurimis ab hereticis et maliuolis libros eius ostendimus et praecipue istos, quos nunc exigis ut interquod uel \'de principiis\' uel \'de principatibus\' dici potest, qui sunt re uera alias et obscurissimi et difficillimi. de rebus enim ibi talibus disputat, in quibus philosophi omni sua aetate consumpta inuenire potuerunt nihil. hic uero noster, quantum potuit, id egit, ut creatoris fidem et creaturarum rationem, quam illi ad inpie
Abbreviated transcription (Latin):
tanti uiri oruare possumus dicta
Unde uereor. ne uitio meo io ac¬
cidat. ut isuir quem ille allte¬
rum post płos eccłiȩ doctorem
in opia sermonis nostri longe eẽ se
in ferior. uideatur. Quod ego
sepe considerans reticebam:. nec
dep̾cantibus me frequenter
in hoc fratribus annuebam.
S tua uis fidelissime frater
machari tanta est: cui obsistẽ
ne imꝑitia quidem potest.
Propter quoo ne uͤltra grauẽ
paterer exauctorem.&iam con¬
tra propositum meum cessi:
ea tamen lege atq ordine eo.
ut quantum fieri potest
in interpretando sequar re¬
gulam precessorum: et eius
precipue uiri. cuius superiꝰ
fecimꝰ mentionẽ : qui eum
ultra septuaginta libellos
origenis quos omeliticos ap¬
pellauit aliquantos & iam
de theoinis in apostolum scriꝑ¬
tis transtulisset in latinũ:
inquibus cum aliquanta
offendicula inueniantur
ingreco: ita elimauit omĩa
interpretando atq purga¬
uit: ut nichil in illis quod
a fide nrã discrepet. latinus

Expanded text:
tanti uiri ornare possumus dicta. tanti uiri ornare possumus dicta. unde uereor, ne uitio meo id accidat, ut is uir, quem ille alterum post apostolos ecclesiae doctorem inopia sermonis nostri longe se inferior uideatur. Quod ego saepe considerans reticebam nec deprecantibus me frequenter in hoc opus fratribus adnuebam. sed tua uis, fidelissime frater Macari, tanta est, cui obsistere ne inperitia quidem potest; propter quod, ne te ultra tam grauem paterer exactorem, etiam contra propositum meum cessi, ea tamen lege atque ordine, ut, quantum fieri potest, in interpretando sequar regulam praecessorum et eius praecipue uiri, cuius superius fecimus mentionem. qui, cum ultra septuaginta libellos Origenis, quos homileticos appellauit, aliquantos etiam de tomis in apostolum scriptis transtulisset in Latinum, in quibus cum aliquanta offendicula inueniantur in Graeco, ita elimauit omnia interpretando atque purgauit, ut nihil in illis, quod a fide nostra discrepet, Latinus
Abbreviated transcription (Latin):
cio quam plurimos fratrũ.
scientiȩ scripturarum desi¬
dĩo prouocatus. poposcisse ab ali¬
quantis eruditis uiris. et grecoꝵ
peritis uiris. ut origenem roma¬
num facerent. et latinis aurib
ut omelias duas de cantico canti¬
corum in latinum transtulisset
e greco: tea in illo oꝑe ornate mag¬
nifice q ie prefatus ẽ. ut cuiuss
legendi origenem et auidissime
ꝑquirendi desidium cõmoueret:
dicens illius animȩ conuenire qͦd
dictum est. quia introduxit me
rex incubiculum suum: asserers
eum quod cum incetis libris om̃s
iuncat. in canticis canticorum etiã
ipse se uicerit: sollicetur sane ipsa
in pͣfatione. se et ipsos incantica
canticorum libros. et alios quã
plurimos origenis. romanis aurib
largiturum: S ille ut uideo in
stilo proprio placers. tem maioris
głȩ sequitur.: ut pater uerbi sit
potius. quã interpres. Nos ergo¬
iam ab illo rem ab illo quidem
coeptam sequimur. et probatam.
s non ȩquis eloquentiȩ uiribus

Expanded text:
cio quam plurimos fratrum scientiae scripturarum desiderio prouocatos poposcisse ab aliquantis eruditis uiris et Graecarum peritis, ut Origenem Romanum facerent et Latinis auribus  homilias duas de Cantico canticorum in Latinum transtulisset ex Graeco, ita in illo opere ornate magnificeque praefatus est, ut cuiuis legendi Origenem et auidissime perquirendi desiderium commoueret, dicens illius animae conuenire, quod dictum est, quia introduxit me rex in cubiculum suum, adserens eum, quod, cum in ceteris libris omnes uincat, in Canticis canticorum etiam ipse se uicerit. pollicetur sane in ipsa praefatione se et ipsos in Cantica canticorum libros et alios quam plurimos Origenis Romanis auribus largiturum; sed ille, ut uideo, in stilo proprio placens rem maioris gloriae sequitur, ut pater uerbi sit potius quam interpres. nos ergo rem ab illo quidem coeptam sequimur et probatam, sed non aequis eloquentiae uiribus
Abbreviated transcription (Latin):
a płos et ep̃s et marti
fuit : ubros ediderit: qui
mos id est regrognatio:
Quibus cum expersona
petri apłi doctrina quasi
uere aplica inquam plu¬
rimis exponatur: in aliqͥ¬
bus ita eunomii dogina
scrbitur.: ut nichil aliud
quam ipse eunomius dis¬
putare credatur: filium
di creatum de nullis ex¬
tantib ad seuerans Tunc

Expanded text:
pus et martyr fuit, libros edidit, qui ὸς, id est, recognitio, in quibus quum ex persona Petri Apostoli doctrina, quasi vere apostolica in quamplurimis exponatur: in aliquibus ita Eunomii dogma inseritur, ut nihil aliud quam ipse Eunomius disputare credatur, Filium Dei creatum 508 de nullis exstantibus asseverans. » Et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ nos missam. quasi instet dies diũ:
nemo uos sedricat ullo modo: Calia
ergo quedam uideo etiam nobis¬
accidere: Nam quidam auctor he¬
reseos. cum sub presentia multorum
habita inter nos fuisset disputatio
cripserant codicem. que uoluit ad¬
didit. et quȩ uoluit abstulit. et
quȩ ei uisum est ꝑmutauit: et
circumfert tanquam ex nomine
nostio. insultans et ostendens ea.
quȩ ipse conscripsit: Ero quibus
indignantes fratres qui inpalesti¬
na sunt: miserunt ad me agthe¬
nas hominem. qui acciperet ame
ipsa authentica exemplaria:. quod
ne relectum ame quidem uel
recensetum antea fuerat : s ita ne¬
glectum iacebat: ut uix inueni¬
ri potuerit. Uisi tamen. et sub deo
ceste locbr: qm̃ cum conuenissem
illum  qui adulterauerat librũ
quare hoc fecisset: uel et satis fa¬
ciens michi respondit: qm magis
ornare uoluit disputationem ipsam¬
atq purgare. Uidete: quali purga¬
tione disputationem nram purgauit.
Cali nempe: quali purgatione mar¬

Expanded text:
per nos missam quasi instet dies Domini nemo vos seducat ullo modo». Talia ergo quaedam video accidere nobis. Nam quidam auctor haereseos, cum sub praesentia multorum habita fuisset disputatio cripserant codicem quae voluit addidit, et quae voluit abstulit et quae ei visum est permutavit et circumfert tanquam ex nomine nostro insultans et ostendens ea quae ipse conscripsit pro quibus indignantes fratres qui in Palestina sunt miserunt ad me Athenas hominem qui acciperet a me ipsa autentica exemplaria quod ne relectum quidem vel recensitum a me antea fuerat, sed ita neglectum iacebat ut vix inveniri potuerit, misi tamen et sub Deo teste loquor, quoniam cum convenissem illum ipsum qui adulteraverat librum, quare hoc fecisset velut satisfaciens mihi respondit «Quoniam magis ornare volui disputationem atque purgare ipsam». Videte quali purgatione disputationem nostram purgavit tali nempe quali purgatione Mar
Abbreviated transcription (Latin):
no Multa sunt autem quȩ nos la¬
dent. quȩ illi soli cognita sunt:
qui est medicus animarum
nostrarum: Si enim ad corporis
sauitatem pro his uitiis quȩ
ꝑ escam potumq collegius
necessariam habemus interdũ
austerioris ac mordatioiris me¬
dicamenti curamꝰ nonãquam
uero si id uitii qualitas depo¬
poscerit rigore ferri et sectionis
asꝑitate inligemus. Quod si
et atͣe suꝑgressus fuerit morbi
modus. adultimum concep¬
tum uitium ignis exurit:
quanto magis intellegendũs ẽ
diluere uitia animarum nr̃arũ.
que ex peccatorum et scelerum
diuersitate collgerant. uti huiꝰce¬
modi penalibus curif. In suꝑ
&iam ignis Inferre supplicium.
his qui sanitatem animȩ ꝑdi¬
quȩ ꝑ ignem inferri dicitur. isa
cit. Abluet dominus sordes fili¬
orum et filiarum sion: et sangui¬
nem expugͣnabit emedio ipsoꝵ
spũ iudicii. et spũ adustionis. De
caldeis autem sic dicit. Habes car¬
bones ignis. sedebif suꝑ eof. Hi
erunt tibi aduitorio. Et inaliis

Expanded text:
 Multa sunt etiam alia quæ nos latent, quæ illi soli cognita sunt qui est medicus animarum nostrarum. Si enim ad corporis sanitatem pro his vitiis quæ per escam potumque collegimus, necessariam habemus interdum austerioris ac mordacioris medicamenti curam; nonnunquam vero, si id vitii qualitas depoposcerit, rigore ferri et sectionis asperitate indigemus; quod si etiam hæc supergressus fuerit morbi modus, ad ultimum conceptum vitium etiam ignis exurit: quanto magis intelligendum est diluere vitia animarum nostrarum, quæ ex peccatorum et scelerum diversitate collegerant, uti hujuscemodi pœnalibus curis, insuper etiam ignis inferre supplicium his qui sanitatem animæ perdiper ignem inferri dicitur, pro cit: «Abluet Dominus sordes filiorum vel filiarum Sion, et sanguinem expurgabit e medio ipsorum spiritu judicii et spiritu ustionis.» De Chaldeis autem sic dicit: «Habes carbones ignis, sede super eos, hi erunt tibi in adjutorio.» Et in aliis
Abbreviated transcription (Latin):
sensisse. De origaie uero in qͦ
similiter ut in his quo ᷤᷤ supra
diximus quȩ diuersitas inue¬
nitur. istud non sufficiat
sentire. quod de preuidicatis
iam catholicis sentitur. uel
intellegitur uiris: nec simi¬
liᷤs cause similis sufficiat ex¬
cusatio: nisi et ipsius hoc
conquerentis et de ploran¬
tis scriptis ac uocib proba¬
remus. Quid eium ipse dũ
adhuc eet in carne uiuens.
sentiens. uidens.q e ꝑpes¬
sus sit. de librorum suorum
uel sermonum corruptionib.
uel adulterinis editionib.
er ipsius epła quam scribit
ad quosdam caros suos alex¬
andriam euidenter docet᷑¬

Expanded text:
ens: « De Origene quoque, in quo similiter, ut in his quos supra diximus, quaedam diversitas invenitur, istud non sufficiat sentire, quod de praejudicatis jam catholicis sentitur, vel intelligitur viris, ne similis causae, similis sufficiat excusatio. » Si conquerentis et deplorantis scriptis ac vocibus prabavimus. Quid enim ipse cum adhuc in carne vivens, sentiens, vidensque perpessus sit de librorum suorum, vel sermonum corruptionibus, vel adulterinis editionibus, ex ipsius epistola quam scribit ad quosdam charos suos Alexandriam, evidenter docet
Abbreviated transcription (Latin):
ri debeant puidebit propt̃
quod et sapientissimus salo¬
mon. naturam rerum ꝑ sapi¬
entissimam contuensatt . Uixi.
sapiens efficiar: et in ipsa saꝑi¬
entia longe facta est ame: Lon¬
ge. plusquam erat. Et altitu¬
diuem profundam quis in¬
ueniet: S et y saias sciens re¬
rum inicia anatura mortali
inueniri non posse: si ne abhis
quidem naturis. quȩ quamuis
diuini ores sint quam humana
est. facte camien et ipsȩ sunt uel
creatȩ: Sciens ergo quod a nulla
harum. neq uucitm neq finis
inueniri potest. ait: Priora quȩ
fuerint dicite. et sciemus quia
dii estis: uel nouissima quȩ sint
annuntiate. ẽt cunc uidebimus
quod dii estis. Nam et hebreus
doctor. tradebat. pro eo quod
inicia omnium uel finis non
posset abullo comp̃hendi. nisi
tantum modo a domino tħu xͦ.
duos seraphin solos ẽẽ qui dua¬
bus quidem alis operunt faciẽ
dĩ duabus uero pedes: et duab¬
uolare eos: et clamantes ad in¬

Expanded text:
ri debeant pervidebit. Propter ri debeant pervidebit. Propter quod et sapientissimus Salomon naturam rerum per sapientiam intuens, ait: «Dixi, Sapiens efficiar, et ipsa sapientia longe facta est a» me, longe plus quam erat: et altitudinem profundam quis inveniet? Sed et Esaias sciens rerum initia a natura mortali inveniri non posse, sed ne ab his quidem naturis quæ quamvis diviniores sint quam humana est, factæ tamen et ipsæ sunt vel creatæ: sciens ergo quod a nulla harum neque initium neque finis inveniri potest, ait: «Priora quæ fuerint dicite, et scimus quia dii estis: vel novissima quæ» sunt annuntiate, et tunc videbimus quia dii estis.» Nam et Hebræus doctor ita tradebat: pro eo quod initium omnium vel finis non possit ab ullo comprehendi, nisi tantummodo a Domino Jesu Chrduos Seraphim solos esse qui duabus quidem alis operiunt faciem Dei, duabus vero pedes, et duabus volant clamantes ad in
Abbreviated transcription (Latin):
scrutatur etiam profunda dĩ.
Aititudinem duttiarum sapien¬
tiȩ ac scieutie di scrutans. nec tã¬
men adfinem ut itadixerim ad
incunam cognitionem preua¬
lens ꝑuenire: desperatione drei
et stupore proclamat. et dicit.
Ualtitudo diuitiarum sapientie
et scientie di Et quam desꝑatio¬
nem ꝑfecte comprehensionis hȩc
exclamauerit: audi ipsum dicen¬
cem Quam inscrutabilia sunt
iudicia dĩ. et quam inuestigabiles
uiȩ eius: Non eium dixit difficile
posse inuestigari uias eius. s
uon posse inuestigari: Quantũ¬
cumq enim quis scrutatido ꝑ¬
moueat. et studio intentiori
proficiat. grã quoq dĩ ad iutus
sensumq illuminatus. ad ꝑfec¬
tum finem corum que requirunt᷑
peruenine non poterit. Nec
omnis mens quȩ creata est
possibile est habet ullo gene¬
re comprehende: s cum inue¬
uerit aliquantum ex his quȩ
queruntur. iterum uidet
alia que querenda sunt. Qđ¬
si et ad ipsa ꝑuenerit: multo
iterum plura ex illis quȩ que¬

Expanded text:
scrutatur etiam profunda Dei, altitudinem divinæ sapientiæ ac scientiæ scrutans, nec tamen ad finem, et, ut ita dixerim, ad intimam cognitionem prævalens pervenire, desperatione rei et stupore clamat et dicit: «O altitudo divitiarum sapientiæ et scientiæ Dei!» Et quod desperatione perfectæ comprehensionis hoc proclamaverit, audi ipsum dicentem: Quam inscrutabilia sunt judicia Dei, et quam investigabiles viæ ejus!» Non enim dixit, difficile e investigari posse vias ejus, sed non posse investigari. Quantumcumque enim quis in scrutando promoveat, et studio intentiore proficiat, gratia quoque Dei adjutus, sensuque illuminatus, ad perfectum finem eorum quæ requiruntur pervenire non poterit; nec omnis mens quæ creata est possibile habet ullo genere comprehendere, sed ut invenerit quædam ex his quæ quæruntur, iterum videt alia quæ quærenda sunt. Quod etsi ad ipsa pervenerit, multo iterum plura ex illis quæ requi
Abbreviated transcription (Latin):
est:an id potius credẽdum est
si homines ad assertionem dogma
cum ͦ sub uirorum sẽorum no-¬
inine canquam facilius creden¬
da. inter seruerunt ea quȩ illi
nec sensisse. nec scripsisse cre¬
dendi sunt: Tlemens quoq¬

Expanded text:
t? An id potius credendum, si homines ad assertionem dogmatum suorum sub virorum sanctorum nomine, tamquam facilius credenda, interseruerint ea, quae illi nec sensisse, nec scripsisse credendi sunt? » Clementem quoq