comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
seruoꝵ di omnibus ep̃is & cle¬
ricis. nec non iudicibus per
italiam constitutis. salutem & apłi¬
cam benedictionem. Ad sedem apl̃i¬
cam ꝑlata ẽ questio nouiter exorta
de gradibus consanguinitatis. qmͣ
quidam legum & canonum imperi¬
ti existimantes eosdẽ propinqui¬
tis gradus contra sacros canones
& ȩccłasticum morem numerare ni¬
tuntur. nouo et in audito erro¬
re affirmantes quod germani fr̃s
uel sorores inter se sint in scd̃a gene¬
ratione. filii eoꝵ uel filiȩ in quar¬
ta. nepotes eors uel neptes. in sexta.
Taliq mͦ progeniem conpunctantes.
& eiusmodi sexto eam gradu ter¬
minantes. dicunt deinceps uiros
& mulieres inter se posse nuptialia
iura contrahere. & ad huius modi
profanum errorem confirmandum
in argumento assumunt sclates
leges. quas iustinianus imperator
promulgauit. de successionibus
consanguineoꝵ. Quibus confiisi osten¬
dere moliuntur fr̃s in scđo gradu
ẽẽ numeratos. filios eoꝵ in quar¬

Expanded text:
servorum Dei, omnibus episcopis et cleservorum Dei, omnibus episcopis et clericis, necnon judicibus per Italiam constitutis, salutem et apostolicam benedictionem. Ad sedem apostolicam perlata est quaestio noviter exorta de gradibus consanguinitatis; quoniam quidam legum et canonum imperiti existimantes eosdem propinquitatis gradus contra sacros canones et ecclesiasticum morem numerare nituntur; novo et inaudito errore affirmantes, quod germani fratres vel sorores inter se sint in secunda generatione, filii eorum vel filiae in quarta; nepotes vel neptes eorum in sexta: talique modo progeniem computantes et ejusmodi, sexto eam gradu terminantes. Dicunt deinceps viros ac mulieres inter se posse nuptialia jura contrahere, et ad hujusmodi profanum errorem confirmandum in argumento assumunt saeculares leges quas Justinianus imperator promulgavit de successionibus consanguineorum, quibus confisi ostendere moliuntur, fratres in secundo gradu esse numeratos, filios eorum in quar
Abbreviated transcription (Latin):
na continentur. ultra quos affinitas
pagari. Qnare usq ad sextũ gradũ
consanguinitas custoditur.
onsanguinitas dum se paulatim
propaginum ordinib dirimens.
usq adultimum gradum subtraxer¬
rit. & propinquitas cẽ desicrit.
eam rursus lex matrimonii uincło
repetit. & quodammͦ reuocat fugi¬
entem. Ideo autem usq ad sextum
gradum generis consanguinitas con¬
stituta est. ut sicut sex etatibus
mundi generatio & hominis statuˢ
finitur: ita propinquitas generis tot
gradibus terminetur. hoc modo filiꝰ
& filia quod ẽ fr̃ & soror: sit ipse tri¬
cus. illis seorsum se iunc̾tis: ex radice
illius trunci egrediuntur isti ramus¬
culi nepos & neptis: primus. Pro¬
nepos proneptis: Scd̾s ab nepos &
abneptis: tercius: adnepos ad neptis:
quartus. trinepos ⁊ trineptis: quin
Rogeniẽsuã unũ quemq ad sep¬
timam obseruare decernimus ge
lem copulam accedere denegamus.
Quod si fecerint separentur. Quomͦ

Expanded text:
na continentur, ultra quos affinitasna continentur, ultra quos affinitaspagari. Quare usque ad sextum gradum consanguinitas custoditur. Consanguinitas dum se paulatim propaginum ordinibus dirimens usque ad ultimum gradum subtraxerit, et propinquitas esse desierit, eam rursus lex matrimonii vinculo repetit, et quodammodo revocat fugientem. Ideo autem usque ad sextum generis gradum consanguinitas constituta est, ut sicut sex aetatibus mundi generatio, et hominis status finitur, ita propinquitas generis tot gradibus terminetur hoc modo. Filius et filia, quod est frater et soror, sit ipse truncus. Illis seorsum sejunctis, ex radiillius trunci egrediuntur isti ramusculi: nepos, neptis: primus; pronepos, proneptis: secundus; abnepos, abneptis: tertius; atnepos, atneptis: quartus; trinepos, trirogeniem suam unumquemque usque ad septimam observare decernimus genos, ad conjugalem copulam accedere denegamus: quod si fecerint, separentur. Item
Abbreviated transcription (Latin):
triauus triauia. Infra trinepos tri¬
neptis. Ex obliquo fr̃is & sororis.
ad nepos adneptis. fr̃s patruelis. so¬
rores matruelis. amitini. amitine.
consobrini. ꝯsobrinȩ. Patrui magni.
amitr magnȩ. Auuncłi magni.
materterȩ magnȩ. Nepos neptis ꝓpͥ¬
oris consobrini filius uł filia qͥ con¬
sobrini appellantur. Quib ex latere
accrescunt. propatrui ꝓ amite. pro a¬
uunculi. ꝓ matercere. filiꝰ uł filia. ad¬
patruus ad amita. Hi sunt ab aui pa¬
terni. fr̃ & soror. ab auuncłs ab mater¬
tera. Hii sunt ab auiȩ pat̾nȩ mat̾neq
explanari amplius ñ possunt quam
ipse auctor diseruit. Septimo gradu
qui sunt cognati recta linca supͣ infraq
sororis. aut ad nepos ad neptis. conso
brini filii filieq successionis. Iccirco
gradus.uii. constituti sunt: quia
adulteriꝰ ꝑ rerum naturam. nec noĩa
inueniri nec uita succedentibus
prorogari potest. In his septem gra¬
dibus omnia propinquitatum nomi¬

Expanded text:
tritavus, tritavia. Infra, trinepos, tritritavus, tritavia. Infra, trinepos, trineptis. Ex obliquo fratris et sororis adnepos adneptis. Fratres patruelis et sorores matruelis, amitini amitinae, consobrini, consobrinae. Patrui magni, amitae magnae, avunculi magni materterae magnae. Nepos nepotis propioris consobrini filius et filia qui consobrini appellantur. Quibus ex latere accrescunt propatrui, proavunculi, promaterterae, filius vel filia adpatruus, adamita. Hi sunt abavi paterni frater et soror. Abavunculus, abmatertera, hi sunt abaviae paternae maternaeque explanari amplius non possunt quam ipse auctor disseruit. Septimo gradu qui sunt cognati recta linea, supra infraqsororis, adnepos adneptis, consobrini filii, filiaeque successionis. Idcirco gradus septem constituti sunt: qui ulterius per rerum naturam, nec nomina nec vita succedentibus prorogari potest. In his septem gradibus omnia propinquitatum nomi
Abbreviated transcription (Latin):
cit patruus magnus amitta magna.
idẽ aui paterni fr̃ ⁊ soror. Auun-¬
culus magnus. matertera magna.
idẽ auiȩ tam paternȩ quam mater
supra quidem attauus attauia. In¬
fra ad nepos ad neptis. Ex obliquo
fr̃is & sororis. ꝓ nepos ꝓneptis. fr̃s
patrueles. sorores patrueles. amitini
amitinȩ. consobrini consobrinȩ. filiꝰ
uel filia. proprius consobrinus con¬
sobrma. id est patrui magni. amitȩ
nagnȩ. auunculi magnĩ. materte
ex matre accipiuntur. Quȩ personȩscb
sequentibus quoq gradib similiter
pro substantia earum.quȩ. inquo
cantur. Istȩ personȩ inscđo gradi
ideo dupplices appellantur. quia
duo aui ⁊ pat̾rinus est & mat̾rinꝰ.
tem duo genera nepotum sunt.
accrescunt propattuus & proamita.
Hii sunt proaui materni fr̃ & soror
Proauunculus. promatertera. hi sunt
ror: proaui atq materni. Hȩc speci¬
es nec aliis gradibus quam scripta
est nec aliis uocabulis declarari po¬
test. Sexto gradu ueniunt supra

Expanded text:
cit patruus magnus, amita magna, cit patruus magnus, amita magna, id est, avi paterni frater et soror. Avunculus magnus, matertera magna, id est, aviae tam paternae, quam maternsupra quidem atavus, atavia: infra adnepos, adneptis: ex obliquo fratris et sororis, pronepos, proneptis: fratres patrueles, sorores patrueles: amitini, amitinae: consobrini, consobrinae filius, vel filia, proprius consobrinus, consobrina, id est, patrui magni, amitae magnae, avunculi magni, materteex matre accipiuntur. Quae personae, sequentibus quoque gradibus similiter pro substantia earum quae in quo cantur. Istae personae in secundo gradu ideo duplices appellantur, quia duo avi sunt, et paternus et maternus. Item duo genera nepotum sunt accrescunt propatruus et proamita, hi sunt proavi paterni frater et soror; proavunculus, promatertera, hi sunt ror; proavique materni. Haec species nec aliis gradibus quam scripta est; nec aliis vocabulis declarari potest. Sexto gradu veniunt supra
Abbreviated transcription (Latin):
De consanguinitate. & de gradibꝰ
consanguinitatis.
Rimo gradu superiori linea con¬
tinentur pater ⁊ mater. Inferiori
filius. filia. Quibusq nullȩ aliȩ perso¬
nȩ iunguntur. Scđo gradu conti¬
nentur superiori linea: auus auia.
In inferiori: nepos. neptis. Intransuer¬
so. fr̃. soror. quȩ personȩ duplicant᷑
Auus enim & a uia tam expatre. quã¬
siue exfilio. siue exfilia procreati. Fr̃
& soror. extransuerso ueniunt. id est
uit fr̃ patris. aut fr̃ matris. qui
aut patruus. aut auunculus nomi¬
nantur. Qui & ipsi hoc ordine dupli¬
cantur. Tercio gradu ueniunt. supͣ.
pauus ꝓauia. infra: pro nepos pro¬
neptis. Ex obliquo fr̃is sororisq
filius uł filia. Patruus. amita. id est
du ueniunt supra. ab auus. ab ab auia.
nfra: abnepos abneptis. Ex obliquo:
filia. Consobrinus consobrina. id ẽ
auunculi & materterȩ filius uel filia.
A mitinus amitina. idẽ amrte filius
uel filia. Item consobrini qui exduab
sororibus nascuntur. Quibus acres

Expanded text:
De consanguinitate et gradibus consanguinitatis. Primo gradu, superiori linea, continentur pater et mater. Inferiori, filius et filia. Quibus quoque nullae aliae personae junguntur. Secundo gradu continentur in superiori linea avus et avia. In inferiori, nepos et neptis. In transversa, frater et soror, quae personae duplicantur. Avus enim et avia tam ex patre, quasive ex filio sive ex filia procreati. Frater et soror ex transverso veniunt; id est aut frater patris, aut frater matris, qui aut patruus aut avunculus nominatur. Qui et ipsi hoc ordine duplicantur. Tertio gradu veniunt supra proavus, proavia; infra pronepos, proneptis. Ex obliquo fratris et sororis filius vel filia, patruus, amita, id est du veniunt supra abavus et abavia, infra abnepos et abneptis. Ex obliquo filia. Consobrinus, consobrina, id est avunculi et materterae filius vel filia. Amitinus, amitina, id est amitae filius vel filia. Itemque consobrini qui ex duobus sororibus nascunt
Abbreviated transcription (Latin):
u̾bum reconciliationis. Obsecramu
gͦ ꝓ xp̃o. reconciliamini dõ. In hoc
g iuce mediatoris funguntur sa¬
cerdotes. qđ dm̃ ꝓpeccatis popłi ex¬
orant. & penitentes absoluendo dõ¬
reconciliant. Qua ꝓpt̾ conuenit ut
tanquam boni mediatores int̾ homi¬
nes & dm̃. & p̾cepta d̃i ad pͦpłm de¬
ferant. u̾itatem p̾dicando. & p̃ces
ppłi dõ offerant ꝓpeccatorib int̾ce¬
dendo. Mediator autẽ ut ait apłs
unius non ẽ: quia discordes recon¬
ciliare non potest. qui utrimq so¬
cietatis pace. & amiciciȩ uincło cõcors
non ẽ. & idcirco sacerdotes cum do
ad titum insinuat dicens. huius
rei gr̃a reliqͥ te cretȩ ut constituas ꝑ
ciuitates p̃sbit̾os. quẽadmodum
tͥ disposui. siquis sine crimine est

Expanded text:
verbum reconciliationis. Obsecverbum reconciliationis. Obseco reconciliamini Deo . In hoc igitur vice mediatoris funguntur sacerdotes, quod Deum pro peccatis populi exorant, et poenitentes absolvendo reconciliant. Quapropter convenit ut tanquam boni mediatores inter homines et Deum, et praecepta Dei ad populum deferant, veritatem praedicando, et preces populi Deo offerant pro peccatoribus intercedendo. Mediator autem, ut ait Apostolus, unius non est , quia discordes reconciliare non potest, qui utrinque societatis pace, et amicitiae vinculo concors non est; sed idcirco sacerdotes cum Deoad Titum insinuat, dicens: Hujus rei gratia reliqui te Cretae, ut constituas per civitates presbyteros quemadmodum tibi disp
Abbreviated transcription (Latin):
ctoritas potestatis ab om̃ĩb pas¬
sim undicata. inferiores erga supͣ¬
positos insolentes redderent. & solu¬
to obedientiȩ uinculo scandalum
gen̾aret. Presbit̾i successores & uicarii
quippe presbit̾i qui ad iutores sunt
ep̃oꝵ rudes popłos cathecizando in¬
iciant. baptirando unitati ȩccłiȩ
incorporant. & in om̃ib sacram̃tis
usq ad manus imposioͥnem popło
dĩ ministrant. Ep̃i uͦ successores
sunt apostoloꝵ. qui exnecessitate
adadiutorium & supplementum
sui officii intanta multitudine
popłoꝵ regendoꝵ minist̾um sibi
ex petunt sacerdotum. sicut moy
dentes quoꝵ consilio & auxilio mul¬
titudinẽ tantam facilius gub̃naret.
Suc suꝑioris siue inferioris ordinis
sint sacerdotes. idẽ siue p̾sbri. siue
ep̃i. uicem gerant summi pontifi¬
cis. dum popłos delinquentes
adpenitentiam uocant & orationũ
suarum medicam̃to sanant. Unde
apłs dicit. Ds erat inxp̃o mundũ
reconcilians sibi. & posuit in nob̃

Expanded text:
ctoritas potestatis ab omnibus pasctoritas potestatis ab omnibus passim vindicata, inferiores erga superpositos insolentes redderet, et soluto obedientiae vinculo scandalum generaret. Presbyteri successores et vicarii quippe presbyteri qui adjutores sunt episcoporum, rudes populo catechizando initiant, baptizando unitati Ecclesiae incorporant, et in sacramentis usque ad manus impositionem populo Dei ministrant. Episcopi vero successores sunt apostolorum, qui ex necessitate ad adjutorium et supplementum sui officii, in tanta multitudine populorum regendorum ministerium sibi expetunt sacerdotum. Sicut Moysdentes, quorum consilio et auxilio multitudinem tantam facilius gubernaret. Sive inferioris sive superioris sint ordinis sacerdotes, id est sive presbyteri sive episcopi, vicem gerunt summi pontificis, dum populos delinquentes ad poenitentiam vocant, et orationum suarum medicamento sanant. Unde Apostolus dicit: Deus erat in Christo mundum reconcilians sibi, et posuit in nobis
Abbreviated transcription (Latin):
mant. & pacem ipsi annuntiant.
Hoc officio usus ẽ dñs quando post
cenam ꝓpͥo ore. & ꝓpͥis manibus
sacramenta confecta dispensauit.
& quando apłos dormitantes ad
eptimo loco subsequitur ordo
Nam qui tunc sacerdotes uocabant᷑
hi sunt qui nunc appellantur pres¬
bit̾i & qui tunc dicebant᷑ pͥncipes
sacerdotum. nunc ep̃i nominant᷑
Presoit̾i autem int̾p̃tant᷑ seniores. qi
seniores greci p̃soit̾os uocant. De
nȩ conu̾sationis. Sicut scͥptum ẽ.
Senectꝰ uen̾abilis ẽ non diuturna.
ni sunt enim sensus hominis. &
etas senectutis uita in maculata.
Distat autẽ hoc tantum int̾ pontifi¬
ces & huiꝰ temporis sacerdotes. qd̃
solis pontificib addita ẽ clericoꝵ or¬
dinatio. basilicaꝵ dedicatio. sacri
crismatis consecratio. manus impo¬
fitio. & cõmunis suꝑ popłm bene¬
dispensatio. Sũmis gͦ sacerdotib
supra dicta idciro singłariter
reseruata sunt. ne eadem ꝓrsus au¬

Expanded text:
mant, et pacem ipsi annuntiant. mant, et pacem ipsi annuntiant. Hoc officio usus est Dominus, quando post coenam proprio ore et propriis manibus sacramenta confecta dispensavit, et quando apostolos dormitantes ad teris. Septimo loco subsequitur ordo tium. Nam qui tunc sacerdotes vocabantur, hi sunt qui nunc appellantur presbyteri, et qui tunc dicebantur principes sacerdotum, nunc episcopi nominantur. Presbyteri autem interpretantur seniores, quia seniores Graeci presbyteros vocant. Debnae conversationis, sicut scriptum est: Senectus venerabilis est, non diuturna, ni enim sunt sensus hominis, et aetas senectutis vita immaculata . Distat autem hoc tantum inter pontifices, et hujus temporis sacerdotes, quod solis pontificibus addita est clericorum ordinatio. Basilicarum dedicatio, sacri chrismatis consecratio, manus impositio, et communis super populum benedispensatio. Summis ergo sacerdotibus supradicta idcirco singulariter reservata sunt, ne eadem prorsus au
Abbreviated transcription (Latin):
plicantur. Ponitur eis orarium id
ẽ stola suꝑ sinistrum humerum
abep̃o. ut ꝑ hoc agnoscant se acce¬
pisse uigum dñi quo omĩa adsi¬
nistram. idẽ p̃sentẽ uitam ꝑtinen¬
tia adu̾sa fortit̾ tolerent: & diuino
timori subiciant. Accipiunt & tex¬
tum euuangłioꝵ de manu ep̃i. ꝑ
quẽ intelligant se ẽe p̃cones euuan¬
głii xp̃i. Nam sicut lectoribus uetꝰ
testamentum. ita diaconib nouũ
p̃dicare p̾ceptum ẽ. p̃cipue euuan¬
głm qđ solis ipsis in ęccłia ꝓnun¬
tiare licet. Ad ipsos ꝑtinet assist̾e
sacerdotibus & ministrare om̃ib q̃
aguntur insacram̃tis.xp̃i. inbap¬
tismo scilicet. incrismate. inpathe¬
na & calice. oblationes etiam infer¬
re. & disponere inaltari. Cõponere
etiam m̃sam dñi. atq uestire. cru¬
cem ferre. & p̃dicare euuangłiũ
& apłm. Ad ipsos quoq ꝑtinet
officium p̃cum & recitacio no¬
minum. Ipsi p̃monent aures ad
dñm. ipsi hortantur orare. ipsi cla¬

Expanded text:
plicantur, ponitur eis orarium, id plicantur, ponitur eis orarium, id est stola super sinistrum humerum ab episcopo, ut hoc agnoscant se accepisse jugum Domini; quo omnia ad sinistram, id est, praesentem vitam pertinentia adversa fortiter tolerent, et divino timori subjiciant. Accipiunt et textum Evangeliorum de manu episcopi, per quem intelligant se esse praecones Evangelii Christi. Nam sicut lectoribus Vetus Testamentum, ita diaconis novum praedicare praeceptum est; praecipue evangelium quod solis ipsis in Ecclesia pronuntiare licet. Ad ipsos pertinet assistere sacerdotibus et ministrare in omnibus quae aguntur in sacramentis Christi, in baptismo scilicet in chrismate, in patena et calice. Oblationes etiam inferre et disponere in altari, componere etiam mensam Domini atque vestire, crucem ferre et praedicare Evangelium et apostolum. Ad ipsos quoque pertinet officium precum, et recitatio nominum. Ipsi praemonent aures ad Dominum, ipsi hortantur orare. Ipsi cla
Abbreviated transcription (Latin):
maculati accedant. Tales enim do¬
minum decet habere ministros.
qui nullo carnis corrumpantur
contagio. s ꝑfecta m̃tis & corporis
castitate splendeant. Quales enĩ
diacones ordinandi sunt. apłs
plenissime docet scribens adthi¬
motheum. Nam cum p̾misisset de
sacerdotum electione continuo sub¬
iunx̃. diacones similit̾ in rep̃hen¬
sibiles. hoc ẽ sine crimine. sicut
epõs pudicos. hoc ẽ alibidine con¬
tinentes. non bilingues scilicet
ne turbent habentes pacem. ñ
multo uino deditos. quia uͥ ebri¬
etas ibi libido & furor dñatur.
non turpe lucrum sectantes. ne
de celesti milicia lucra t̾rena secten¬
tur. Post hȩc subiecit. hi autẽ pro¬
bentur pͥmum & sic ministrent.
nullum crimen habentes. Et bi
itaq sicut ep̃i ante ordinationẽ
ꝓbari debent. & si digni inuenti
fu̾int. sic demum ad sacrum mini¬
stͥium admitti hi cum ordinant᷑
solus ep̃s manus eis imponit. qr
ad minist̾ium ñ ad sacerdocium ap¬

Expanded text:
maculati accedant. Tales enim Domaculati accedant. Tales enim Dominum decet habere ministros, qui nullo carnis corrumpantur contagio, sed perfecta mentis et corporis castitate splendeant. Quales enim diaconi ordinandi sint, Apostolus plenissime docet scribens ad Timothaeum . Nam cum praemisisset de sacerdotum electione, continuo subjunxit: Diaconos similiter irreprehensibiles; hoc est, sine crimine: sicut episcopos pudicos, hic est a libidine continentes: non bilingues, ne turbent habentes pacem: non multo vino deditos, quia ubi ebrietas, ibi libido et furor dominatur: non turpe lucrum sectantes, ne de coelesti militia lucra terrena sectentur. Post hoc subjecit: Hi autem probentur primum; et sic ministrent nullum crimen habentes. Et hi itaque sicut episcopi ante ordinationem probari debent; et si digni inventi fuerint, sic demum ad sacrum ministerium admitti. Hi cum ordinantur, solus episcopus manus eis imponit, quia ad ministerium non ad sacerdotium ap
Abbreviated transcription (Latin):
fulgentes scĩ sint corpore & sp̃u. hi
sunt septem angłi in apocalipsi tu¬
ba canentes. hii sunt septem can¬
delabra aurea. hi uoces tonitru¬
oꝵ. Ipsi etiam clara uoce in modũ
p̃conis admonẽt cunctos. siue ad
orandum siue ad genua fiecten¬
da siue ad psallendũ. siue ad le¬
gendum. & audiendũ u̾bũ. Ipsi
euuangłizant. ipsi sacram̃ta di
dispensant. Sine ipsis sacerdos no¬
men habet officium ñ babet.
Nã sic̃ in sacerdote consecͣtio: ita inmi¬
nistro dispensatio sacͣmenti ẽ Ipsis
&̃ sicerdocib ꝓpt̾ p̃sumptionẽ ñ licet ca¬
licẽ dñi. mmñsa tollere nͥ tͣditꝰ eis fu̾t
a diacono. Leuite hostia ᷤ suꝑ altare
ponunt: ipsi m̃sã domini com¬
ponunt. Leuitȩ oꝑiunt archam
testamenti quia non om̃s uidere
debent aut possunt alta mist̾ioꝵ
quȩ oꝑiuntur alciitis. Ipsi albis
uestibus induti assistunt altari.
ut candore uestis mundicia uite
significetur. nitiqͥ ad hostias & mmi¬

Expanded text:
fulgentes, sancti sint corpore et spiritu. Hi fulgentes, sancti sint corpore et spiritu. Hi sunt septem angeli in Apocalypsi tuba canentes . Hi sunt septem candelabra aurea . Hi voces tonitruorum . Ipsi enim clara voce in modum praeconis admonent cunctos, sive ad orandum, sive ad genua flectenda, sive ad psallendum, sive ad legendum, et audiendum verbum. Ipsi evangelizant, ipsi sacramenta Dei dispensant. Sine ipsis sacerdos nomen habet, officium non habet. Nam sicut in sacerdote consecratio, ita in ministro dispensatio sacramenti. Ipsis etiam sacerdotibus propter praesumptionem non licet calicem domini in mensa tollere, nisi traditus eis fuerit a diacono. Levitae hostias super altare ponunt, ipsi mensam Domini componunt. Levitae operiunt arcam testamenti, quia non omnes videre debent aut possunt alta mysteriorum quae operiuntur a levitis. Ipsi albis induti vestibus assistunt altari, ut candore vestis munditia vitae significetur, nitidique ad hostias et im
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi componerent. Auiginti annis
& supra iussi sunt seruire intab̃na¬
in nouo testam̃to constituerunt:
qm̃ hȩc etas ad portanda onera io¬
busta ẽ. qđ illi ordini a moyse in¬
stitutum ẽ. Qd̃ etiam in nouo tes¬
tamento ixp̃sentatur. cum draco¬
nibus supͣ sinistrum humerum
stola ponitur. & casula indiebus
ieiunii suꝑ eumdẽ humerum cõ¬
plicatur. quia quicquid laboris &
sustinentiȩ in hac uita toleramus
tanquã insinistra portamꝰ. donec
indext̾a hoc ẽ inȩt̾nitate requiẽ
habeamus. hoc ordo in nouo tes¬
tam̃to ab apłis inicium sumpsit.
nos sp̃u scõ. ad hoc officium elege¬
runt. & oratione p̃misa manus
ẽis imposuerunt. & ͤ inde apłi &
eoꝵ successores decreuerunt ut in
om̃i matrice ęccłia. septem diaconeᷤᷤ
circa aram xp̃i sublimiori gͣdu
tanꝗͣ columpnȩ altaris assist̾ent.
ñ sine aliquo septenarii mist̾o inqͦ
figuratur ut septiformis gr̃ȩ sp̃u

Expanded text:
ipsi componerent. A viginti autem annis ipsi componerent. A viginti autem annis et supra jussi sunt servire in tabernain Novo Testamento constituerunt, quoniam haec aetas ad portanda onera robusta est, quod illi ordini a Moyse institutum est. Quod etiam in Novo Testamento repraesentatur, cum diaconis supra sinistrum humerum stola ponitur, et casula in diebus jejunii super eumdem humerum complicatur; quia quidquid laboris et sustinentiae in hac vita toleramus, tanquam in sinistra portamus, donec in dextera, hoc est, in aeternitate requiem habeamus. Hic ordo in Novo Testamento ab apostolis initium sumpsit, nos Spiritu sancto ad hoc officium elegerunt: et oratione praemissa manus eis imposuerunt . Et exinde apostoli et eorum successores decreverunt, ut in omni matrice Ecclesia septem diaconi circa Aaram Christi sublimiori gradu, tanquam columnae altaris assisterent, etiam non sine aliquo septenarii mysterio. In quo figuratur ut septiformis gratiae spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
nantur sicut sacerdotes. & leuitȩ
manus impositionẽ ñ accipiunt.
s tantũ calicem uacuum. & pate¬
nam uacuam de manu ep̃i. De ma¬
nu uͦ archidiaconi urceolum cũ aqͣ.
aquȩ manile. ⁊ manutgium. quib
mundare debent manus sacerdos
& leuita tractaturi diuina sacra¬
m̃ẽta. Hoc officio usus ẽ dñs quã¬
do facta cena. cum discipłis lin¬
theo se p̾cinx̃. ⁊ mittens aquã
loco. non sine aliquo senarii
mist̾io in quo ꝓpt̾ ꝑfectionẽ
sui significatur oꝑum ꝑfectio.
Hic ordo inuet̾i testam̃to a tribule¬
ui habet exordium. Precepit enĩ
dñs moysi. ut post ordinationẽ
aaron & filioꝵ eius. rursus tribus
leui addiuini cultus mist̾ia ordi¬
naretur & consecraret᷑. dño. & ser¬
uirent. ꝓ isrł coram aaron & filiis
eius intabnacło dĩ. ipsiq gestarent
aicham & tab̃nacłm & omĩa uasa
eiis. & incircuitu tab̃naculi ipsi cas¬
tra constituerent. & intransportan¬
do tab̃nacło ipsi deponerent. rurs

Expanded text:
nantur sicut sacerdotes et levitae nantur sicut sacerdotes et levitae manus impositionem non accipiunt, sed tantum calicem vacuum et patenam vacuam de manu episcopi. De manu vero archidiaconi urceolum cum aqua manile seu mantile, et manutergium, quibus mundare debent manus sacerdos et levita tractaturi divina sacramenta. Hoc officio usus est Dominus, quando facta coena cum discipulis linteo se praecinxit, et mittens aquam loco, non sine aliquo senarii mysterio, in quo propter perfectionem sui significatur operum perfectio. Hic ordo in Veteri Testamento a tribu Levi habuit exordium. Praecepit enim Deus Moysi ut post ordinationem Aaron et filiorum ejus, rursus tribus Levi ad divini cultus ministeria ordinaretur, et consecraretur Domino, et servirent pro Israel coram Aaejus in tabernaculo Dei; ipsique gestarent arcam et tabernaculum, et omnia vasa ejus, et in circuitu tabernaculi ipsi castra constituerent, et in transportando tabernaculo ipsi deponerent, rursusque
Abbreviated transcription (Latin):
uinto loco ordo ẽ subdiaconoꝵ.
uocantur. Isti sunt qui in hesdra
nath mei id ẽ inhumilitate dño
seruientes appellantur. ex quoꝵ
ordine fuit ille nathanael qui
in euuangłio saluatorẽ confit̾i. &
ab ipso meruit collaudari dicen¬
te dño. Ecce uͭ isrłita in quo dolꝰ
non ẽ. Isti subseruiunt leuitis. &
uasa corporis & sanguinis xp̃i. ip¬
sis ad altaria offerunt. & item re¬
ferunt. De quib quidem patribus
placuit. ut qui sacra mist̾ia con¬
trectant. legem obseruant continen¬
tiȩ. sicut scriptum ẽ. Mundamini
qui fertis uasa dñi. hi intemplo
dñi oblationes suscipiunt a popłiᷤ.
Ad istoꝵ aẽ ꝓuisionem ꝑtinet tan¬
tum de oblationib ponere inal¬
tari quamtum sufice̾ possit po¬
pło di. Simiłr ipsi corporales pal¬
las. & substratoria lauare. & aquã
in baptisinum u̾gere debent. urce¬
um quoq ⁊ aquȩ manile. & ma¬
nui̾gium tenere ep̃o. & presbit̾o.
& leuitis ꝓ lauandis manib ante
altare aquam p̾bere. hi cũ ordi¬

Expanded text:
uinto loco est ordo subdiaconorum vocantur. Isti sunt qui in Esdra Nathanei, id est in humilitate Domino servientes appellantur, ex quorum ordine fuit ille Nathanael, qui in Evangelio Salvatorem confiteri, et ab ipso meruit collaudari, dicente Domino: Ecce vere Israelita, in quo dolus non est . Isti subserviunt levitis, et vasa corporis et sanguinis Christi ipsis ad altare deferunt, et iterum referunt. De quibus quidem Patribus placuit, ut qui sacra mysteria contrectant, legem observent continentiae, sicut scriptum est: Mundamini qui fertis vasa Domini . Hi in templo Domini oblationes suscipiunt a populis. Ad istorum provisionem pertinet tantum de oblationibus ponere in altari, quantum sufficere possit populo Dei. Similiter ipsi corporales pallas et substratoria lavare, et aquam in baptisterium vergere debent; urceum quoque et aquam, manile et manutergium tenere, episcopo et presbytero, et levitis, pro lavandis manibus ante altare aquam praebere. Hi cum ordi
Abbreviated transcription (Latin):
nec ꝓsꝑa extollant. Accipiunt &
calicem cum uino. & patenã cũ
hostiis de manu ep̃i. quatenus bis
instrum̃tis potestatẽ se accepisse
agnoscant. placabiles do hostia s
offerendi. Ad ipsos namq ꝑtinet
sactam̃tum corporis & sanguiniᷤᷤ
dñi in altario dĩ cõficere. oratio¬
nes dicere. & benedicere dona di.

Expanded text:
nec prospera extollant. Accipiunt et nec prospera extollant. Accipiunt et calicem cum vino, et patenam cum hostiis de manu episcopi, quatenus his instrumentis potestatem se accepisse agnoscant, placabiles Deo hostias offerendi. Ad ipsos pertinet sacramentum corporis et sanguinis Domini in altario Dei conficere, orationes dicere,
Abbreviated transcription (Latin):
enim ep̃m sine crimine ẽẽ. Qua sen¬
tentia ostendit etiam p̃sbit̾os sub ep̃oꝵ
nomine taxari. Uñ & ad thimoteũ
de ordinatione ep̃i & diaconi scribit.
de p̾sbit̾is tacens. quos sub nomine
epõꝵ. intelligendos reliquit. Quaꝑꝑ
testantur. Presbit̾i cum ordinant᷑
ep̃o eos benedicente. & manus suꝑ
capita eoꝵ tenente. om̃s p̃soit̾iqui
p̃sentes sunt manus usta manũ
scm̃ suꝑ eos qui ordinantur inuo¬
cant. Ingunt᷑ p̃soris manus sicut
ep̃is. ut cognoscant se hoc sacram̃¬
to gr̃am consecrandi acciꝑe. & oꝑa
debere. Unctio capitisspecialit̾ adepi¬
scopum ꝑtinet. ut intelligat se
uicarium ẽẽ illius de quo scͥptũ
ẽ. Unx̃ te ds̃ d̾s tuus oleo leticiȩ.
Hi post inuocationẽ scĩ sp̃c. stolam
suꝑ utrumq humerum accipiũt.
que inmodum sustentaculoꝵ dex¬
trum latus munit & sinistrum.
ut ex hoc intelligãt se ꝑ arma iu¬
sticiȩ adextris ⁊ asinistris ẽẽ mu¬
nitos. ut eos nec adu̾sa frangant.

Expanded text:
m esse sine crimine . Qua sententia ostendit etiam presbyteros sub episcoporum nomine taxari. Unde et ad Timotheum de ordinatione episcopi et diaconi scribit de presbyteris tacens, quos sub nomine episcoporum intelligendos reliquit. Quaprotestantur. Presbyteri cum ordinantur; episcopo eos benedicente, et manus super capita eorum tenente, omnes presbyteri qui praesentes sunt manus juxta manum m super eos qui ordinantur invocant. Unguntur presbyteris manus sicut episcopis, ut cognoscant se hoc sacramento gratiam consecrandi accipere, et odebere. Unctio capitis specialiter ad episcopum pertinet, ut intelligat se vicarium illius esse de quo scriptum est: Unxit te Deus, Deus tuus oleo laetitiae . Hi post invocationem sancti Spiritus stolam super utrumque humerum accipiunt, quae in modum sustentaculorum dextrum latus munit et sinistrum, ut ex hoc intelligant se per arma justitiae a dextris et a sinistris esse munitos, ut eos nec adversa frangant,
Abbreviated transcription (Latin):
quando post cenam panẽ & iu¬
num incorpꝰ & sanguinẽ suũ cõ¬
mutauit. & ut inmemoriã suȩ
passionis idẽ fac̾ent discipłos mo¬
nẽs instittuit. hoc quoq excellen¬
do ipse sacerdos & hostia se ipsum
inara crucis ꝓpt̾ peccata genis hu¬
mani optulit. & ꝑ ꝓpͥum sangui¬
nem scã et̾na ingrediens cȩlestia &
t̾rena pacificauit. In quo apparet
quanta sit excellentia sacerdotał
officii. ꝑ qđ cotidie in altari pas¬
sio xp̃i celebratur. & reus quisq
apeccatis conu̾sus dõ reconciliatur.
Quib om̃ib de sacerdotali officio
breuiter ꝑtractatis. ammonendi
sunt xp̃i sacerdotes quatenus sic̃
excellunt ordinis dignitate. sic ex¬
cellant uite scĩtate. ut plebs eis cõ¬
missa. atq eoꝵ disciplinis edocta.
grantanter eis obediat. & eoꝵ

Expanded text:
quando post coenam panem et vinum in corpus et sanguinem suum commutavit, ut in memoriam suae passionis idem facerent discipulos moriens instituit. Hoc quoque excellendo ipse sacerdos et hostia seipsum in arca crucis propter peccata generis humani obtulit, et proprium sanguinem sancta aeterna ingrediens coelestia et terrena pacificavit. In quo apparet quanta sit excellentia sacerdotalis officii, per quod quotidie in altari passio Christi celebratur, et reus quisque a peccatis conversus Deo reconciliatur. Quibus omnibus de sacerdotali officio breviter pertractatis admonendi sunt Christi sacerdotes, quatenus sicut excellunt ordinis dignitate, sic excellant vitae sanctitate, ut plebs eis commissa atque eorum disciplinis edocta, gratanter eis obediat, et eo
Abbreviated transcription (Latin):
nia. uñ dicitur: ⁊ quid est
imonia symonia.
asimone mago nomen accepit.
qui huius mali exemplum exici¬
Alẽ posteris reliquit. Est enim simoni¬
a gr̃am spũalem pecunia comparare
uelle. Quod cum fit. & ille utiq qui
uendit. & ille quiemit. eadem sententi¬
ua feriuntur. quia eiusdem reatus cul¬
olim imbalaam pululauit: qui
diuinationis p̃cio proposito ad
maledicendum popłm di ꝑrexit. De¬
hinc hiuiꝰ hesiduo leguntur auctores
pestilentes emersisse. alter sub ꝓpħica.
alter sub apłica doctrina. Primus gie¬
N magister ẽẽ uendentium. deinde
simon auctor uidetur emptoꝵ. Hors
autem ut dictum ẽ sectatores sicut
non sunt inerrore diu̾si: ita nec in
dampnatione discreti. De his qui

Expanded text:
I. Unde dicitur, et quid est simonia. Simonia a Simone Mago nomen accepit, qui hujus mali exemplum exitiale posteris reliquit. Est enim simonia gratiam spiritualem pecunia comparare velle. Quod cum fit, et ille utique qui vendit, et ille qui emit eadem sententia feriuntur, quia ejusdem reatus culolim in Balaam pullulavit, qui divinationis pretio proposito ad maledicendum populum Dei perrexit . Dehinc hujus haeresis duo leguntur auctores pestilentes emersisse: alter sub prophetica, alter sub apostolica doctrina. Prius Giezi magister esse vendentium , deinde Simon auctor videtur emptorum . Horum autem, ut dictum est, sectatores, sicut non sunt in errore diversi, ita nec in damnatione discreti. CAP. I
Abbreviated transcription (Latin):
corporis ẽ in menbris illis. que iam
secuta sunt caput & sunt cum ipso
capite uͥẽ ipsum caput. Sicut scrip¬
tum ẽ. Uͥcumq fuit corpus illuccon¬
gregabuntur & aquilȩ. Illigͦ qui iam
de hac uita exiuerunt. quoꝵ corpo¬
ra in sepulchris requiescunt. animȩ
cum xp̃o sunt. isti sunt pars corporiᷤ
altera. Et sunt quasi simul duȩ par¬
tes istȩ caput scilicet & hec altera pars
corporis. Propterea in altari duȩ par¬
tes seorsum reseruantur extra calicem
quasi extra passionem. qm̃ ipsum caput.
iam inmortale ⁊ impassibile de mor¬
te resurrexit. amplius non moriturũ
neq passurum amplius. & similit̾
illi qui de hac uita egressi sunt sc̃ĩ ce
cum ipso capite suo iam głantur &
gaudent. expectantes & ipsi resurrectio¬
nem carnis suȩ & immortalitatem. ĩã
neq dolorem neq passionem sentiunt
ullam. & sunt simul istȩ duȩ partes
extra calicem & extra passionem. qm̃ hec
pͥora transicrunt. Tercia pars incali¬

Expanded text:
corporis est in membris illis, quae jam corporis est in membris illis, quae jam secuta sunt caput; et sunt cum ipso capite, ubi est ipsum caput. Sicut scriptum est: Ubicunque fuerit corpus, illuc congregabuntur aquilae . » Illi ergo qui jam de hac vita exierunt, quorum corpora in sepulcris requiescunt, et animae cum Christo sunt, isti sunt pars corporis altera; et sunt quasi simul duae partes istae: caput scilicet et haec altera pars corporis. Propterea in altari duae partes seorsum reservantur extra calicem quasi extra passionem, quoniam ipsum caput jam immortale et impassibile de morte resurrexit, amplius non moriturus neque passurus amplius, et similiter illi qui de hac vita egressi sunt sancti et cum ipso capite suo jam gloriantur et gaudent, exspectantes et ipsi resurrectionem carnis suae, et immortalitatem, jam neque dolorem neque passionem sentiunt ullam, et sunt simul istae duae partes extra calicem, et extra passionem, quoniam hinc priora transierunt. Tertia pars in cali
Abbreviated transcription (Latin):
qui ex sua ratione fidi p̃iudicium faci¬
unt. & sensu suo incedentes aserere
nituntur. uł hoc ẽẽ solum quod cer¬
nitur. uł tale c̃ẽ quod creditur. hoc
ẽ quia sola panis & uini species cer¬
nitur. solam ibi ẽe panis & uini fub¬
stantiam. uł quia ibi substantia cor¬
poris ce sanguinis xp̃i cceditur. pas¬
sibiliter ei inẽe speciemꝰ qualitatem pa¬
nis & uiniquȩ cernitur. quasi non possit
sp̃es apparere cuius non adsit sub¬
stantia. uł substantia latere cuius
cant tres portiones ille q̃ de corpore
xp̃i insacram̃to altaris fiunt. x¬
Res porciones quȩ inaltarifi¬
Dunt de corpore xp̃i misticam
significationem habent. Est enim
corpus xp̃i uniu̾sa ȩccłia caput scili¬
cet cum menbris. Ee inueniuntur in
corpore istoqͣ f̾res partes exquib totũ
corpus constat. Una pars ẽ ipsum
caput. Caput enim & caput ẽ. &
pars corporis similiter. Itaq caput
ipsum parscorporis una ẽ. Alia pars

Expanded text:
qui ex sua ratione fidei praejudicium faciqui ex sua ratione fidei praejudicium faciunt, et sensu suo incedentes asserere nituntur, vel hoc esse solum quod cernitur; vel tale esse quod creditur, hoc est, quia sola panis et vini species cernitur, solam ibi esse panis et vini substantiam, vel quia substantia corporis et sanguinis Christi creditur, possibiliter ei inesse speciem et qualitatem panis et vini quae cernitur, quasi non possit species apparere, cujus non adsit substantia; vel substantia latere, cujus cent tres portiones illae, quae de corpore Christi in sacramento altaris fiunt. em portiones, quae in altari fiunt de corpore Christi, mysticam significationem habent. Est enim corpus Christi universa Ecclesia, caput scilicet cum membris: et inveniuntur in corpore isto quasi tres partes, ex quibus totum corpus constat. Una pars ipsum caput. Caput enim et caput est, et pars corporis similiter. Itaque cipsum pars corporis una est. Alia pars
Abbreviated transcription (Latin):
eR u̾ba scificationis uera panis
& uera uini substantia inuerũ
corpus & sanguinem xp̃i conu̾titur.
sola specie panis & uini remanente.¬
& substantia in substantiam transe¬
unte. Conu̾sio autem ipsa non scđm
unionem. s scd̾m transitionem creden¬
da ẽ qm̃ nequaquam ẽẽntia eẽntię
inaugm̃tũ accedit ut ꝑ id quod acce¬
dit id ad quod accedit manis fiat.
s transitionem ut id qd accedit cũ
illo ad qđ accedit unum fiat. nec
sic inpane corpus xp̃i consecrari dici¬
mus. ut de pane corpus xp̃i ẽẽ accipi¬
at. nec quasi nouum corpus subito
factum de mutata essentia. s in id
ipsum corpus uerum mutatam ẽẽn¬
tiam. Nec ipsam substantiam. panis
& uini innichilum redac̾tam. quia
desiit ẽẽ quod fuit. s mutatam po¬
cius quia cȩpit ẽẽ aliud quod nonfu¬
it. & ipsum quod cepit ẽẽ. aliud exea ẽẽ ñ
accep̃ qr pͥus panis fuit. s ipsa eius eẽ
accepit. quando desiit ẽẽ quod fuit.
Hoc expressius distinximus. ꝓpt̾ eos

Expanded text:
erba sanctificationis vera panis et vera vini substantia, in verum corpus et sanguinem Christi convertitur, sola specie panis et vini remanente, substantia in et substantiam transeunte. Conversio autem ipsa non secundum unionem, sed secundum transitionem credenda est; quoniam nequaquam essentiae in augmentum accidit, ut per id quod accedit, id ad quod accedit majus fiat; sed transitione, ut id quod accedit, cum illo ad quod accedit, unum fiat. Nec sic in pane corpus Christi consecrari dicimus, ut de pane corpus Christi esse accipiat, nec quasi novum corpus subito factum de mutata essentia, sed in ipsum corpus verum mutatam essentiam. Nec ipsam substantiam panis et vini nihilum redactam, quia desiit esse quod fuit; sed mutatam potius, quia eoepit esse aliud quod non fuit, et ipsum quod coepit esse ex ea esse non accepit, quia panis fuit; sed ipsa ejus esse accepit quando desiit esse quod fuit. Hoc expressius distinximus propter eos
Abbreviated transcription (Latin):
quantum adse inuiolabilis corporis
ueritatem. Uidetur corrodi & manet
incorruptus. Uidetur affici uł macu¬
lari & ꝑseuerat inuiolatus. Susti¬
net hȩc fieri cura se: ne sensus nr̃
aliquid alienum ꝑcipiat. s non re¬
cipit hec inse ne incorruptibilis
natura. sinceritatem suam amittat.
Tanta ẽ dignitas & mundicia corpo¬
ris xp̃i. ut nec corruptione aliqua
affici possit. nec sordibus maculari.
Itaq siquando hȩc fieri uideris noli
timere ipsi. s sollicitus esto tͥ. Ipse le¬
di non potest. tu noccri potes qui
male credere potes. Quid fiat de

Expanded text:
quantum ad se inviolabilis corporis quantum ad se inviolabilis corporis veritatem. Videtur corrodi, et manet incorruptus. Videtur affici vel maculari, et perseverat inviolatus. Sustinet haec fieri circa se, ne sensus noster aliquid alienum percipiat, sed non recipit haec in se, ne incorruptibilis natura sinceritatem suam amittat. Tanta est dignitas et munditia corporis Christi, ut nec corruptione aliqua affici possit, nec sordibus maculari. Itaque si quando haec fieri videris, noli timere ipsi, sed sollicitus esto tibi. Ipse laedi non potest; tu noceri potes, qui male credere potes. CAP. XIII.
Abbreviated transcription (Latin):
tua quomͦ hoc ẽẽ possit. cogita faci¬
entem & desinet ẽẽ mirabile quicqͥd
illud fu̾it. Et si forte mirabile ẽẽ ñ
desierit. tamen incredibile ñ erit Si
factor. omp̃c cogitatur. non erit im
speciem solã fiant. xIi.¬
uob si contingat aliquando sicut
contingere solet e ut iudeas
Taliqua fieri in hoc sacram̃to quȩ
minus digna ẽẽ iudebuntur. noli
hortere. sola species quȩ apparet hec
habet. Tibi monstrat speciem. sibi ser¬
uat ueritatem. Exhibet sensui tuo
similitudinem cibi corporalis. ut sen¬
sus tuus ꝑ omnia in suo erudiatur.
seruat corpori suo ueritatem natu¬
re inuiolabilis & immortabilis. ne
in suo corrumpatur. Si maliquo a
similitudine recederet uerum sacra¬
mentum non eẽt: Et ꝓderet se ibi.
& tolleret locum fidi. neq iam crede¬
retur. s uideretur. Quod ita fieri
non oportet. taq quantum ad nos
seruat ꝑomĩa corruptibilis cibi si¬
militudinem & tamen non amittit¬

Expanded text:
tua quomodo hoc esse possit, cogita scitua quomodo hoc esse possit, cogita scientem, et desinet esse mirabile, quidquid illud fuerit. Et si forte mirabile esse non desierit, tamen incredibile non erit. Si factor omnipotens cogitatur, non erit impspeciem solam fiunt. Quod sit contingat aliquando sicut contingere solet, ut videas aliqua fieri in hoc sacramento, quae minus digna esse videbuntur, noli horrere: sola species quae apparet hoc habet. Tibi monstrat speciem, sibi servat veritatem. Exhibet sensui tuo similitudinem cibi corporalis, ut sensus tuus per omnia in suo erudiatur. Servat corpori suo veritatem naturae inviolabilis et immortalis, ne in suo corrumpatur. Si in aliquo a similitudine recederet, verum sacramentum non esset et perderet se ibi, et tolleret locum fidei, neque jam crederetur, etiam si videretur. Quod ita fieri non oportet. Itaque, quantum ad nos, servat per omnia corruptibilis cibi similitudinem,
Abbreviated transcription (Latin):
mirumẽ: nec tamen sic mirum ẽ quia
opus dĩ ẽ. Non ẽ mirum si mirabilis
mirabilia oꝑatur. Quomͦ inquis corpꝰ
unum eodem tempore indiu̾sis locis
ẽẽ potest: hic ẽ. ibi ẽ. & totum utrobi¬
q ẽ. & in multis locis similiter. Noli
mirari. Qui locum fecit corpus fecit.
& locum incorpore. & corpus inloco.
Et quifecit ut corpus unum in loco
uno eẽt fecit sicut uoluit. & si uoluis¬
set aliter facere potuisset. Nam ce
quando uult aliter facit. & ẽ sicut
ipse uult semꝑ. Quia autem sic̃ ipse
fecit ut corpus unum in loco uno eẽt.
tu quod factum ẽ uidisti & nescis
aliud nͥ quod factum ẽ quod iudisti.
dcuro miraris. quando aliud uides
uł audis quam uidere uł audire con¬
suesti. Ipse autem non miratur quan¬
do aliud facit. quam quod facere con¬
sueuit. quia quando illud fecit sci-¬
uit. & tunc quidẽ aliter facere potu¬
isset si uoluisset. Idcirco eumquid mi¬
rari ceperis. & dix̾it forte tͥ cogitatio

Expanded text:
mirum est; nec tamen sic mirum, quia mirum est; nec tamen sic mirum, quia opus Dei est. Non est mirum, si mirabilis mirabilia operatur. Quomodo, inquis, corpus unum eodem tempore in diversis locis esse potest? Hic est, ibi est, et totum utrobique est, et in multis locis. Simmirari. Qui locum fecit, corpus fecit, et locum in corpore, et corpus in loco. Et qui fecit ut corpus unum in loco uno esset, fecit sicut voluit; et si voluisset, aliter facere potuisset. Nam et quando vult aliter facit, et est sicut ipse vult semper. Quia autem sic ipse fecit ut corpus unum in loco uno esset; tu quod factum est vidisti, et nescis aliud nisi quod factum est quod vidisti. Idcirco miraris quando aliud vides vel audis, quam videre et audire consuevisti. Ipse autem non miratur quando aliud facit quam quod facere consuevit; quia quando illud fecit scivit, et tunc quod aliter facere potuisset, si voluisset. Idcirco cum quod mirari coeperis, et dixerit forte tibi cogitatio
Abbreviated transcription (Latin):
oli autem putare. quando par¬
tes uides insacramento altaris.
quasi diuisum sit uł separatum ase.
aut uelut ꝑm̃bra discerptum corpus
xp̃i Ipse integer manet. & inse nec
diuiditur nec patitur. S tͥ scd̃m spe¬
ciem exhiberi oportebat qd ad misticã
significationem ꝑtinuit. Monstrat.
gͦ foris tͥ speciem inqua sensus tuus
erudiatur. & seruat intus corporis su
incorruptionem inqua unitas eius
non diuidatur. Uidetur pars una &
quasi pars ẽẽ uidetur. & totum ibi
est & pars altera uidetur. & quasi al¬
tera uidetur & idem ẽ. & totum ipsũ.
& si t̾cia pars uidetur. similiter idem
ipsum ẽ totum. Totum hic & totum
ibi. nec minus inparte. quam intoio.
nec initoto maius quam in parte .lus¬
cumq partes feceris insingulis totum
c̃. Nec mirtris opusdĩ ẽ hoc. Si indi¬
u̾sis locis potest ẽẽ unus quare non¬
etiam insingulis partib potest eẽ to¬
tus. Utrumq mirum ẽ. s non idõ fal¬
sumẽ si mirum ẽ. Et ucrum ẽ quia

Expanded text:
oli autem putare quando partes vides in sacramento altaris, quasi divisum sit vel separatum a se, aut velut per membra discerptum corpus Christi. Ipse integer manet in se, nec dividitur, nec partitur. Sed tibi secundum speciem exhiberi oportebat, quod ad mysticam significationem pertinuit. Monstrat ergo tibi foris speciem in qua sensus tuus erudiatur, et servat intus corporis sui incorruptionem, in qua unitas ejus non dividatur. Videtur pars una et quasi pars esse videtur, et totum ibi est, et pars altera videtur et quasi altera videtur, et idem est totum ipsum. Et si tertia pars videtur, similiter idem ipsum est et totum. Totum hic et totum ibi, nec minus in parte quam in toto, nec majus in toto quam in parte. Quotcunque partes feceris, in singulis totum est. Nec mireris. Opus Dei est hic. Si in diversis locis potest esse unus, quare etiam non in singulis partibus potest esse totus? Utrumque mirum est. Sed non ideo falsum est, si mirum est. Et verum est quia
Abbreviated transcription (Latin):
plati existunt. De ornam̃tiᷤ regus.
in ornam̃ta quȩdam dignitatis
sue quib & excellentia ordinis os¬
tenditur. & sacram̃tum minist̾ii
siguratur. Anulus fidem. Armil¬
la bonam oꝑationẽ. sceptrum iu¬
sticiam. gladius uindictã. pur¬
pura reuerentiã. diadema głam
designat. Et hec quidem descłari

Expanded text:
praelati existunt. CAP. IX. De ornamentis regiis. praelati existunt. CAP. IX. De ornamentis regiis. is ornamenta quaedam dignitatis suae, quibus et excellentia ordinis ostenditur, et sacramentum ministerii figuratur. Annulus fidem, armilla bonam operationem, sceptrum justitiam, gladius vindictam, purpura reverentiam, diadema gloriam designat. Et haec quidem in
Abbreviated transcription (Latin):
exercetur & ꝓfertur u̾itatis senten¬
tia. Scđm ꝑsonam gͥ iusticia ui¬
olaret᷑ si uidex scłaris in ȩccłiasticã
ꝑsonam manũ mitt̾et. scdm cau¬
sam si eccłiastica negotia exami¬
nanda susciꝑet. scđm mensurã.
si mendatium uł maledictũ sus¬
pendio puniret. scđ̃m locum. si loca
sacra uiolare p̾sumeret. & confugi¬
entib ad illa etiam reis & ꝓsus
sccłib cõdempnandis inordinate
iuolentiam inferre tẽptaret.Scb̃m
tempꝰ si sacris & sollempnib dieb
reuentiam ñ exiberet. quando &
his parcendum ẽ quib ꝓculpissuꝰ
supplicia debentur. His gͥ modis
scłaris potestas iusticiam exercere
debet. legum instituta sequens &
nicħ p̃ter iusticiã ⁊ u̾itatẽ appro¬
bans in iudicando. Scłaris autẽ
potestas caput habet regem uł im¬
ꝑatorem. ab illo ꝑsubiectas potesta¬
tes duces & comites. & p̃fectos ce ma¬
gistratus alios descendens. qui ta¬
men om̃s apͥma potestate aucto¬
ritatẽ sumunt. in eo qđ subiecti

Expanded text:
fertur veritatis sententia. Secundum personam ergo justitia violaretur; si judex saecularis in ecclesiasticam personam manum mitteret. Secundum causam, si ecclesiastica negotia examinanda susciperet. Secundum mensuram, si mendacium vel maledictum suspendio puniret. Secundum locum, si loca sacra violare praesumeret; et confugientibus ad illa etiam reis et pro suis sceleribus condemnandis inordinate violentiam inferre tentaret. Secundum tempus si sacris et solemnibus diebus reverentiam non exhiberet, quando et his parcendum est quibus pro culpis suis supplicia debentur. His igitur modis secularis potestas justitiam exercere debet, legum instituta sequens, et nihil praeter justitiam et veritatem approbans in judicando. Saecularis autem potestas caput habet regem sive imperatorem ab illo per subjectas potestates duces, et comites et praefectos, et magistratus alios; descendens qui tamen omnes a prima potestate auctoritatem sumunt in eo quod subjectis
Abbreviated transcription (Latin):
obsequium. Sicut enim regia potes¬
tas patrociniũ qd debet alt̾i non
potest dare. sic ipsa possessio etiã
ab eccłiasticis ꝑsonis obtenta obse¬
quium qđ regiȩ potestati ꝓpatro¬
cinio debetur. iure negare non
potest. Sicut scriptum ẽ. reddite
quȩ sunt cesaris cesari. & quȩ sunt

Expanded text:
obsequium. Sicut enim regia potestas patrocinium quod debet alteri non potest dare; sic ipsa possessio etiam ab ecclesiasticis personis obtenta, obsequium quod regiae potestati pro patrocinio debetur jure negare non potest. Sicut scriptum est: Reddite quae sunt Caesaris Caesari, et quae sunt