comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ergo scrutando intellexit hic par¬
is: Quod mimus a postolorũ
paulus. idest paruulus ostendit.
ldeo datam legem. quȩ uiui fica¬
re non posset : quia conclusit
scriptura omnia sub peccato :
ut promissio exfide ihũxpĩ. dare¬
tur credentibus: Itadnẽ. ita
fac misericors dnẽ. impera quod
non posset impleri: Immo im¬
pera. quod non nisi pertuã gra¬
tiam possit impleri: ut cum
homines persuas uires ad im¬
plere nequi uerint : omne õs
obstruatur. et nemo sibi magnus
uideatur: Sint omnes paruuli.
etreus fiat omnis mundus tibi.
qui añ iustificabitur exlege. om¬
nis caro coram te. perlegem enim.
cognitio peccati: Nunc autem.
sine lege iustitia tua manifes¬
tata est: testimonium habens
alege et prophetis. Haec sunt
mirabilia testimonia tua. quȩ
scrutata est anima paruuli huius.
et ideo inuenit. quia humilia¬
tus est. et paruulus factus est:
Quis enim facit mandata tua.
sicut facienda sunt. idest ex fi¬
de quae perdilectionem ope¬

Expanded text:
ergo scrutando intellexit hic parergo scrutando intellexit hic parvulus, quod minimus Apostolorum Paulus, id est parvulus, ostendit, ideo datam legem quae vivificare non posset, quia «conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus» . Ita, Domine, ita fac, misericors Domine; impera quod non possit impleri, imo impera quod nonnisi per tuam gratiam possit impleri: ut cum homines per suas vires id implere nequiverint, «omne os obstruatur,» et nemo sibi magnus videatur. Sint omnes parvuli, et reus fiat omnis mundus tibi: quia «non justificabitur ex lege omnis caro coram te; per legem enim cognitio peccati. Nunc autem sine lege justitia tua manifestata est, testimonium habens a Lege et Prophetis» . Haec sunt mirabilia testimonia tua, quae scrutata est anima parvuli hujus; et ideo invenit, quia humiliatus est, et parvulus factus est. Quis enim facit mandata tua sicut facienda sunt, id est, ex fide quae per dilectionem ope
Abbreviated transcription (Latin):
posset nec ulla es set bona lege ius¬
titia. Sienim data esset lex quȩ
posset uiuificare: omnino ex lege
essetiustitia. Cur ergo data est.
quae uiuificare non posset. etex
mirandum est. nempestudendũ:
Haec suntergo mirabilia testimo¬
nia dr̃ propter hoc huius anima
scrutata estea: quõ de his non
ei diciposset: fortiorate nescru¬
tatus fueris. sed quae prȩcepit
dñs. illa cogita semper Ipsa sunt
enim. quae precepit nobis dñs et
ideo cogitanda sunt semper : Io
tuorum inluminat. et intellege¬
re facit parucilos. Quid est par¬
uulus. nisi humilis. et infirmus.
Noli ergo superbire : noli detua
quae nulla est. uirtute prȩsume¬
re. et in telleges quare sit abono
dõ. bonalexdata. quae tamen uiui¬
ficare non posset: Ad hoc enim
data est : ut te demagno paruu¬
lum faceret : ut te ad faciendã
legem: uires detuo non habere
monstraret. Ac sic opis indi¬
gus et egenus: ad gratiam con¬
fugeres. et clamares: Miserere
mei dñe. quõ infirmus sum: hoc

Expanded text:
posset, nec ulla esset ex bona lege justitia. «Si enim data esset lex quae posset vivificare, omnino ex lege esset justitia.» Cur ergo data est quae vivificare non posset, et ex mirandum est, nempe stupendum. Haec sunt ergo mirabilia testimonia Dei: propter hoc hujus anima scrutata est ea, quoniam de his non ei dici posset, «Fortiora te ne scrutatus fueris; sed quae praecepit tibi Dominus, illa cogita semper.» Ipsa sunt enim quae praecepit nobis Dominus; et ideo cogitanda sunt semper. Pottuorum illuminat, et intelligere facit parvulos.» Quid est parvulus, nisi humilis et infirmus? Noli ergo superbire, noli de tua, quae nulla est, virtute praesumere; et intelliges quare sit a bono Deo bona lex data, quae tamen vivificare non possit. Ad hoc enim data est, ut te de magno parvulum faceret, ut te ad faciendam legem vires de tuo non habere monstraret; ac sic opis indigus et egenus ad gratiam confugeres, et clamares: «Miserere mei, Domine, quoniam infirmus sum» . Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
quidem nidificant passeres propt̃ prȩ¬
sentem neces sitatem: Sed p&ram
illam habent ducem quȩ fluctibus
tunditur. & non frangitur: Imitan¬
tur enim xp̃i passiones.: &si forte
cȩtdri libani iratȩ fuerint. & aliquid
molestiae uel scandali seruis dĩ. in ra¬
mis suis commouerint: Volabunt
quideminde passeres: seduȩ cȩdrore¬
manenti sinenidis passerum Passe¬
resenim. non naufragabunt: non pe¬
Montes altissi¬
mi ceruis: cerui magni spĩtales trans¬
cendentes incur suom̃a spinosa ue pri¬
um atque siluarum: Qui ꝑficis in¬
quidpedes meos sicut cerui. & suꝑ ex¬
celsa statuesme Teneant montes
altos. alta p̃cepta dĩ. sublimia cogitent:
Teneant ea quȩ multum eminent ins
scripturis: iustificentur in summis.
Cerui enĩ sunt illi montes altissimi.
Quid de humilibus bestus: quiddelepo¬
re quidde ericio: Lepus minutum
animal & infirmum. ericius &iam
spinosum: Illud animal timidum:

Expanded text:
quidem nidificant passeres, propter praequidem nidificant passeres, propter praesentem necessitatem: sed petram illam habent ducem, quae fluctibus tunditur, et non frangitur; imitantur enim Christi passiones. Et si forte cedri Libani iratae fuerint, et aliquid molestiae vel scandali servis Dei in ramis suis commoverint, volabunt quidem inde passeres; sed vae cedro remanenti sine nidis passerum. Passeres enim non naufragabunt, non pe«Montes altissimi cervis.» Cervi, magni, spirituales, transcendentes in cursu omnia spinosa veprium atque silvarum. «Qui perficit,» inquit, «pedes meos sicut cervi, et super excelsa statuet me» . Teneant montes altos, alta praecepta Dei; sublimia cogitent, teneant ea quae multum eminent in Scripturis, justificentur in summis: cervis enim sunt illi montes altissimi. Quid de humilibus bestiis? quid de lepore? quid de ericio? Lepus minutum animal et infirmum, ericius etiam spinosum: illud animal timidum,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ eorum: quȩ ẽ fulicȩ domus. Fu¬
lica sicut omnes nouimus. marina a¬
uis ẽ: uel in stagnis ẽ. uel inmari ẽ.
hab& quandam domum. non facile
in litore terre autnum quam. sed
in his quȩ mediã aqua sunt. Plerũ¬
que ergo in p&ris. quas aquae circũ¬
dant. Intellegimus ergo p&ram:
eẽ idoneam fulice domum: Nusquã
fortius. & firmius habitat quam in pe¬
tra: In quali p&ra in mari constitu¬
ta: Etsitunditur fluctibus. frangit
tamen fluctus non frangitur: Hoc
hab& magnum p&ra inmari consti¬
tuta.. Quanti fluctus contuderunt
in illum iudȩi illi fracti sunt. ille inte¬
germansit: &unus quisq: imitans
xp̃m. ita sit in isto sȩculo. idest in isto ma¬
ri. ubi non potest. nisi ꝓcellas tempesta¬
tesq sentire : ut nulliuento cȩdat :
nulli fluctui: sedomnia excipiat &in¬
tegermaneat. Ergo fuligȩ domus &
fortis ẽ & humilis: Non hab& domũ
fulica in excelsis: Nihil illa domofir¬
mius & nihil humilius. Incedris

Expanded text:
est eorum.» Quae est fulicae domus? Fuest eorum.» Quae est fulicae domus? Fulica, sicut omnes novimus, marina avis est; vel in stagnis est, vel in mari est. Habet quamdam domum non facile in littore terrae, aut nunquam; sed in iis quae in media aqua sunt: plerumque ergo in petris quas aqua circumdat. Intelligimus ergo petram esse idoneam fulicae domum, nusquam fortius et firmius habitat, quam in petra. In quali petra? In mari constituta. Etsi tunditur fluctibus, frangit tamen fluctus, non frangitur: hoc habet magnum petra in mari constituta. Quanti fluctus contuderunt in illum Judaei; illi fracti sunt, ille integer mansit. Et unusquisque imitans Christum, ita sit in isto saeculo, id est in isto mari, ubi non potest nisi procellas tempestatesque sentire, ut nulli vento cedat, nulli fluctui, sed omnia excipiat, et integer maneat. Ergo fulicae domus et fortis est, et humilis. Non habet domum fulica in excelsis; nihil illa domo firmius, et nihil humilius. In cedris
Abbreviated transcription (Latin):
te. inquã multis cetdris libani. pas¬
seres illi dequibus locutus sum nidi¬
ficant: Sed tamen fr̃s mei ipsi pas¬
seres sispiritales sunt quam uis nidi¬
ficent incedris libani : non promagno
habere debent cedros libani. & puta¬
re illos eẽ superiores: a quibus eorũ
necessaria complentur: Passeres
enim sunt: illȩ enim cedri libani sunt:
Ergo folicȩ domus duxẽ eorum: quã¬
uis incedris libani nidificent passeres.
non tamen cedri libani duces sunt
passerum : Ecce satiabuntur ligna cã¬
pi. omnes populi &cedri libani sati¬
abuntur quas planta uit dñs. Omnes
nobiles. &excelsi fideles.: Illic idest
incȩdris libani passeresnidificabunt:
Prȩbebunt ramos facultatum suarũ.
colligendis minutis. sp̃italibusitp̃¬
bent ista: Faciunt hȩc cedrilibani.
quacsplantauit dñs : Faciunt: &
libenter faciunt .: Nouerunt quid
facitat. nouerunt quid accipiant.
Sed passeres. quam uis incedris libani
nidi ficabunt: fulocȩ domus dux

Expanded text:
te in quam multis cedris Libani paste in quam multis cedris Libani passeres illi, de quibus locutus sum, nidificant. 17. Sed tamen, fratres mei, ipsi passeres si spirituales sunt, quamvis nidificent in cedris Libani, non pro magno habere debent cedros Libani, et putare illos esse superiores, a quibus eorum necessaria complentur. Passeres enim sunt; illae autem cedri Libani sunt. Ergo «fulicae domus dux est» passerum. Quamvis in cedris Libani nidificent passeres, non tamen cedri Libani duces sunt passerum. Ecce satiabuntur ligna campi, omnes populi; et cedri Libani satiabuntur, quas plantavit Dominus, omnes nobiles et excelsi fideles. Illic, id est in cedris Libani, passeres nidificabunt; praebebunt ramos facultatum suarum colligendis minutis spiritualibus. Praebent ista, faciunt haec cedri Libani quas plantavit Dominus; faciunt, et libenter faciunt; noverunt quid faciant, noverunt quid accipiant. Sed passeres quamvis in cedris Libani nidificabunt, «Fulicae domus dux
Abbreviated transcription (Latin):
est: Prorsus totum mundum dimi¬
sit p&rus : & totum mundum acce¬
pit p&rus .: Quasinihil habentes &
omnia possidentes Eaciant hoc
multi: Ista faciunt qui parum ha¬
bent: &ueniunt. &fiunt passere su¬
tiles: Minuti uidentur. quia non ha¬
bent altitudinem dignitatis sȩcula¬
ris: Hidificant incethris libani: &¬
enim &cedrilibani nobiles & diuites
&excelsi huius sȩculi: quõ cum timo¬
re audiunt: beatus qui intellegit
suꝑ egenum & pauperem: Atten¬
dunt ressuas. uillas suas. &om̃ suꝑ¬
fluas copias. quibus uidentur excel¬
si &p̃bent illas seruis dĩ. : Pant agros
dant ortos. edificant ecclesias. monas¬
teria:: Colligunt passeres. ut ince¬
dris libani ndificent passeres.
Ergo satiantur cedri libani: quasplan¬
tauit dñs &illic passeres nidificabt̃.
Adtendite totam terram sinonita ẽ:
Vtloquerer ista : non solum credidi.
sed &uidi.: Dedit mihi intellectũ.
ipsum experimentum. Interroga¬
te latissimas terras quinostis. & uide¬

Expanded text:
est? Prorsus totum mundum dimiest? Prorsus totum mundum dimisit Petrus, et totum mundum Petrus accepit. Quasi nihil habentes, et omnia possidentes . Faciunt hoc multi: ista faciunt qui parum habent, et veniunt, et fiunt passeres utiles. Minuti videntur, quia non habent altitudinem dignitatis saecularis: nidificant in cedris Libani. Etenim et cedri Libani, nobiles et divites et excelsi hujus saeculi, quoniam cum timore audiunt, «Beatus qui intelligit super egenum et pauperem;» attendunt res suas, villas suas, et omnes superfluas copias, quibus videntur excelsi, et praebent illas servis Dei; dant agros, dant hortos, aedificant ecclesias, monasteria, colligunt passeres, ut in cedris Libani nidificent passeres. Ergo satiantur «cedri» «Libani quas plantavit» Dominus, et «illic passeres nidificabunt.» Attendite totam terram, si non ita est. Ut loquerer ista, non solum credidi, sed et vidi; dedit mihi intellectum ipsum experimentum. Interrogate latissimas terras qui nostis, et vide
Abbreviated transcription (Latin):
li passeres uidentur: Quid dimiser:
quidmagnum dimiserunt: alius se
cõuertit dimi sit cellam patris sui
inopem uixunum lectum: & unam
arcam. Conuertit se tamen: fac¬
tus ẽ passer. quȩ siuit sp̃ĩtalia: bene
optime : Non illi insultemus. non di¬
camus. nihil dimi sisti: Non suꝑbiat
qui multa dimisit.: P&rus ut sequȩ¬
r&ur dñm nouimus quod piscator
erat. Quid potuit dimittere: uel
frat̃ eius andreas: uel filii Zebedei.
iohannes &ia cobus &iam ipsi piscato¬
res: &tamen quid dixerunt : ecce
nos dimisimus omnia. & secuti sumus
te :Noneis dixit dñs oblitus espauꝑ¬
tatẽ tuam quid dimisisti. ut totum
mundum acciperes.
dimisit fratres mei. multum dimi¬
sit : qui non solum dimisit quic quid
habuit. sed &iam huicquid habere
cupiebat: Quis enim pauꝑ nontur¬
gescit inspem sȩculi huius. quis non
cottidie cupit augere quod hab&
ista cupiditas pci sa ẽ: Ibat in in mensũ¬
accepit modum: &nihil dimissum

Expanded text:
s passeres videntur. Quid dimiserunt? s passeres videntur. Quid dimiserunt? quid magnum dimiserunt? Alius se convertit, dimisit cellam patris sui inopem, vix unum lectum et unam arcam. Convertit se tamen, factus est passer, quaesivit spiritualia. Bene, optime; non illi insultemus, non dicamus: Nihil dimisisti. Non superbiat qui multa dimisit. Petrus ut sequeretur Dominum, novimus quod piscator erat, quid potuit dimittere? Vel frater ejus Andreas, vel filii Zebedaei Joannes et Jacobus, etiam ipsi piscatores ; et tamen quid dixerunt? «Ecce nos dimisimus omnia, et secuti sumus te» . Non ei dixit Dominus: Oblitus es paupertatem tuam; quid dimisisti ut totum mundum acciperes? Multum dimisit, fratres mei, multum dimisit, qui non solum dimisit quidquid habebat, sed etiam quidquid habere cupiebat. Quis enim pauper non turgescit in spem saeculi hujus? quis non quotidie cupit augere quod habet? Ista cupiditas praecisa est: ibat in immensuaccepit modum, et nihil dimissum
Abbreviated transcription (Latin):
tauit: illic passeres nidificabunt: Fuli¬
cȩ domꝰ duxẽ eorum. Vbi passeres ni¬
dificabunt : incȩdris libani: Iamaudi¬
uimus quȩ sint cȩtlrilibani. Nobiles
sȩculi excelsi genere. opibus honoribus.
&ipsecȩdri satiantur Ill&amen.
quas ipse plantauit: in hiscȩdris pͥas¬
seres nidificant: qui sunt passeresaues
quidẽ & uolatilia çȩli sunt passeres:
sedminuta uolatilia solent dici passe¬
res: Sunt ergo quidam spĩtales. nidi¬
ficantes incȩdris libani: Idẽ quidã
sunt serui dĩ. audientes in euangelio:
dimitte omnia tua: ueluende omnia
tua & da pauperibus & habebis thes¬
aurum incȩlis &ueni sequere me :
& non tantum hoc audierunt magni.
sedaudierunt & parui. & uoluerunt
hoc facere &parui. &eẽ spĩtales: Non
iungi uxoribus : non macerari cura
filiorum non habere ꝓprias sedes ꝗb
deligarentur. sedire inuitam quandã
communem: Sedquid dimiserunt
isti passeres: minuti enim huius sȩcu¬

Expanded text:
 Illic passeres nidificabunt. Fuli Illic passeres nidificabunt. Fulicae domus dux est eorum.» Ubi passeres nidificabunt? In cedris Libani. Jam audivimus quae sint cedri Libani, nobiles saeculi, excelsi genere, opibus, honoribus: et ipsae cedri satiantur, illae tamen quas plantavit ipse. In his cedris passeres nidificant. Qui sunt passeres? Aves quidem et volatilia coeli sunt passeres, sed minuta volatilia solent dici passeres. Sunt ergo quidam spirituales nidificantes in cedris Libani: id est, sunt quidam servi Dei audientes in Evangelio, «Dimitte omnia tua,» vel, «vende omnia tua, et da pauperibus, et habebis thesaurum in coelis; et veni, sequere me» . Et non tantum hoc audierunt magni, sed audierunt et parvi, et voluerunt hoc facere et parvi, et esse spirituales; non jungi uxoribus, non macerari cura filiorum, non habere proprias sedes quibus deligarentur, sed ire in vitam quamdam communem. Sed quid dimiserunt isti passeres? Minuti enim saeculi huju
Abbreviated transcription (Latin):
Uinum illum iustitia ẽ ueritas est Ve
ta: &panis corhominis confirmat.
Satiabuntur lugna campi. & deista gratia
educta d&erra ligna campi: plebes po¬
pulorum : & caedri libani quas planta¬
uit.: Caedrilibani. potentes in sȩculo.
&ipsi saturabuntur: Peruenit panis
&uinum &oleum xp̃i. ad senatores.
adnobiles. adreges.: Satiata sunt
ligna campi: Prius humiles satiatis.
tauit: Nam &impi sunt cȩdrilibani.
quia cõterit ds̃ cȩdroslibani : Libanus
enĩ mons ẽ: Ibi iste arbores &am secun¬
dum litteram annorsissime sunt. &
excellentissimȩ : Libanus aut̃ interp̃¬
tatur sicut legimus in eis quiista scrip¬
serunt. candidationem : Libanus dr̃
candidatio: Uidetur aut̃ candidatio
sȩculi huius. modonitentis & fulgens¬
tis in põnpissuis.: Sunt ibi cȩdri liba¬
ni. quas plantauit dñs: ipsȩ satiabun¬
tur quas plantauit dñs.: Nam ar¬
bor inquit quã non plantabit paterms.
eradicabitur.. &cedrilibani quasplan

Expanded text:
inum illud justitia est: veritas est, verta» . «Et panis cor hominis confirmat.Satiabuntur ligna campi:» sed de ista gratia educta de terra. «Ligna campi,» plebes populorum. «Et cedri Libani quas plantavit.» Cedri Libani, potentes in saeculo, et ipsi satiabuntur. Pervenit panis, et vinum, et oleum Christi ad senatores, ad nobiles, ad reges; satiata sunt ligna campi. Prius humiles satiati sunt, tavit. Nam et impii sunt cedri Libani, quia, «Conteret Dominus cedros Libani» . Libanus enim mons est; ibi istae arbores etiam secundum litteram annosissimae sunt et excellentissimae. Libanus autem interpretatur, sicut legimus in eis qui ista scripserunt, Candidatio. Libanus dicitur candidatio: videtur autem candidatio esse saeculi hujus, modo nitentis et fulgentis in pompis suis. Sunt ibi cedri Libani quas plantavit Dominus; ipsae satiabuntur quas plantavit Dominus. Nam «arbor,» inquit, «quam non plantavit Pater meus, eradicabitur» . «Et cedri Libani quas plan
Abbreviated transcription (Latin):
tum est . ut redimamur demanudia¬
boli: Magno p̃tio: quod sanguis estxp̃i :
unde non quocumq: mari: sed mari
rubro id conuenientius figuratum ẽ :
Sanguis enim rubrum colorem facit:¬
Etoperuit aqua tribulantes eos unus &
eis non remansit : non ecomnib: aegyp¬
tis. sed ex eis qui per sequebantur. pro¬
fectos ad prehendere. uel interimere
quia non ait uerbis eius uel in uerba .ciꝰ
sed in uerbis eius. tamen scripturis usi¬
tatissina: Etlaudauerunt laudeseius:
Tales sunt locutiones cum dicimus hanc
seruitutem seruiuit: talẽuitã uixit.:
Laudem porro dĩ notissimam illã comme¬
morat ubi dicitur: Cantemus dño glo¬
riosȩ enim magnificatus equum &equi
legibilius habent: festinauer̃. obliti
sunt operum eius. non sustinuerunt con¬
silium eius Debuerunt enim cogitare
tanta erga se opera dĩ non esse in ania
seduocare adaliquam sine fine felicita¬
tem quae ꝑpatientiam sustinenda est:
sed festinauerunt beatos fieri tempo¬

Expanded text:
tum est, ubi redimimur de manu diatum est, ubi redimimur de manu diaboli magno pretio, quod sanguis est Christi? Unde non quocumque mari, sed mari Rubro id convenientius figuratum est: sanguis enim rubrum colorem habetEt operuit aqua tribulantes eos; unus ex eis non remansit:» non ex omnibus Aegyptiis, sed ex eis qui persequebantur profectos, apprehendere vel interimere quia non ait, Verbis ejus, vel, in verba ejus, sed, «in verbis ejus;» tamen Scripturis usitatissima. «Et laudaverunt laudem ejus.» Tales sunt locutiones, cum dicimus, Hanc servitutem servivit, talem vitam vixit. Laudem porro Dei notissimam illam commemorat, ubi dicitur: «Cantemus Domino; gloriose enim magnificatus est: equum et equitligibilius habent, «Festinaverunt, obliti sunt operum ejus: non sustinuerunt consilium ejus.» Debuerunt enim cogitare tanta erga se opera Dei non esse inania, sed vocare ad aliquam sine fine felicitatem, quae per patientiam sustinenda est; sed festinaverunt beati fieri tempo
Abbreviated transcription (Latin):
inquit propter nomen suum: ut notam
faceret potentiam suam: non propt̃
ullam qua increpatur mare emissam
celitus uocem: sed potentiam diuinam
qu a id factum est: increpationem ap¬
pellauit: nisi forte quis dicat latenter
increpatum: sicut aqua poss& audirt
& homines non possent: Valde occulta
& abstrusauis est. quad sagit. ut &iam
illa quae sensu carent. confestim eius
obtemperent uoluntati: Et dedixiteos
in abyssis sicut indeserto. Abrssus dixit
multitudinem aquarum : Nam qui
inter pretari dixerunt : &eduxit eos
in aquis multis. Quidestergo in abys¬
sis sicut in deserto . nisi quia factumerat
siccitate uelut desertum ubi fuerant
dientium : Hunc uersum percircuitũ
quidam inter pretati sunt uerba minꝰ
latina uitantes: & saluos fecit eos dema¬
nu eorum quioderunt eos. & redemiteos
demanu in imici. quid prȩtiidatum
est in hac redemptione. an proph&ia
est. quod infigura baptismi hoc fac¬

Expanded text:
inquit, «propter nomen suum, ut notam inquit, «propter nomen suum, ut notam faceret potentiam suam:» non propter ullam, qua increparetur mare, emissam coelitus vocem; sed potentiam divinam qua id factum est, increpationem appellavit: nisi forte quis dicat latenter increpatum, sic ut aqua posset audire, et homines non possent. Valde occulta et abstrusa vis est qua Deus agit, ut etiam illa quae sensu carent, confestim ejus obtemperent voluntati. «Et eduxit eos in abyssis, sicut in deserto.» Abyssos dixit multitudinem aquarum. Nam quidainterpretari, dixerunt, «Et eduxit eos in aquis multis.» Quid est ergo, «in abyssis, sicut in deserto,» nisi quia factum erat siccitate velut desertum, ubi fuerant dientium.» Hunc versum per circuitum quidam interpretati sunt, verba minus latina vitantes: «Et salvos fecit eos de manu eorum qui oderant eos. Et redemit eos de manu inimici.» Quid pretii datum est in hac redemptione? An prophetia est, quod in figura Baptismi hoc fac
Abbreviated transcription (Latin):
historiam quando exierunt deȩgypto
& perrubrummare transierunt : do¬
let eorum in fidelitatem in quanta
trepidatione & desperatione fuerint
postrecentia tot &tanta miracula in
aegypto : cuius multitudinis misericor¬
diaetłi: non eos fuisse memores dicit.
Ascenderunt aũt: propterea dictum est.
quia ita terrae positio ẽ ut descensio di¬
catur in aegẏptum deterra chanaan.
& in eam illinc ascensio.: Notandũ ẽ
sane q̃uem ad modum scriptura culpa-¬
reuoluerit. non intellegere quod intelle¬
gendum : & non meminisse quod memo¬
riae retinendum est: quod homines suae
culpȩ deputari nolunt: adnihil aliud ni¬
si utminus supplicent: minusq sint hu¬
miles dõ : incuius conspectu. confitean¬
tur quod sunt.: imperato aduito¬
rio possint esse quod non sunt.
Nam &iam peccata ignorantiae uel negle¬
gentiae . melius accusantur ut pereant.
quã accusantur ut maneant: meliusq
purgantur in uocato dõ quam firmant᷑

Expanded text:
iam, quando exierunt de Aegypto, iam, quando exierunt de Aegypto, et per mare Rubrum transierunt, dolet eorum infidelitatem, in quanta trepidatione et desperatione fuerint, post recentia tot et tanta miracula in Aegypto; cujus multitudinis misericordiae Dei non eos fuisse memores dicit. «Ascenderunt» autem, propterea dictum est, quia ita est terrae positio, ut descensio dicatur in Aegyptum de terra Chanaan, et in eam illinc ascensio. Notandum est sane quemadmodum Scriptura culpare voluerit, non intelligere quod intelligendum est, et non meminisse quod memoria retinendum est: quod homines suae culpae deputari nolunt, ad nihil aliud nisi ut minus supplicent, minusque sint humiles Deo, in cujus conspectu confiteanur quod sunt, atque impetrato adjutorio possint esse quod non sunt. Nam etiam peccata ignorantiae vel negligentiae melius accusantur ut pereant, quam excusantur ut maneant; meliusque purgantur invocato Deo, quam firmantur
Abbreviated transcription (Latin):
ricauerunt: & bonis presentib falla¬
cibus atq fugacib beatos sefieri que¬
siuerunt.: Nam fuerunt memores
multitudinis misericordiae tuae: & in¬
tellectum redarguit & memoriam.:
Intellectum quippe opus erat utcogi¬
tarent. adquorum bonorum a &erniti¬
tem perilla temporalia uocaret ds̃.
Memoria uero ut saltim quae tem po¬
raliter mirabilia facta sunt non obliuis¬
cerentur: fideliterq presumerent.
quod decadem potestate quã fuerant
iam experti : Ds̃ illos ab in imicorum per¬
secutione liberaret. Oblitisunt autem
quideis in aegypto ad inimicos eorum
conterendos pertanta prodigia prae¬
stitiss&: Etirritauerunt ascendentes
in mari rubrum Marerubrum codex
quem intuebar. sic habebat: & his qui¬
dem duob uerbi s ultimis. quod dic¬
tum est mare rubrum stella fuerat no¬
tata qua significatur quae in haebreo
sunt & inter pretatione septuaginta
non sunt: Plures autem codices quos
inspicere potui & greci & latini sicha¬

Expanded text:
ricaverunt, et bonis praesentibus fallaricaverunt, et bonis praesentibus fallacibus atque fugacibus beatos se fieri quaesierunt. «Non fuerunt memores multitudinis misericordiae tuae.» Et intellectum redarguit, et memoriam. Intellectu quippe opus erat, ut cogitarent ad quorum bonorum aeternitatem per illa temporalia vocaret Deus: memoria vero, ut saltem quae temporaliter mirabilia facta sunt, non obliviscerentur, fideliterque praesumerent quod eadem potestate quam fuerant jam experti, Deus illos ab inimicorum persecutione liberaret; obliti sunt autem quid eis in Aegypto ad inimicos eorum conterendos per tanta prodigia praestitisset. «Et irritaverunt, ascendentes in mari», «mare Rubrum.» Codex quem intuebar, sic habebat: et his quidem duobus verbis ultimis, quod dictum est, «mare Rubrum,» stella fuerat praenotata; qua significantur quae in hebraeo sunt, et in interpretatione Septuaginta non sunt. Plures autem codices, quos inspicere potui, et graeci et latini sic ha
Abbreviated transcription (Latin):
quia uelhabens qui tunc erat diciuel
de postfuturis potuit prophetari. lon¬
ge aberant ab a&ate illorum qui in
aegypto peccauerunt. non intellegen¬
tes mirabilia dĩ: Hocenim sequitur
exponendo quomodo peccauerint
cum patribus suis.: Patres nr̃i inquit
rum multa commemorat Ansic poti¬
us accipiendum est. quod ait peccaui¬
muscum patribus nostris. Tam quã di¬
ceret. peccauimus sicut patres nostri
eorum uidelic& imitando peccata: quod
suta est adstruendum aliquo huius mo¬
di locutionis &xemplo quod cum in pre¬
sentia quererem. non occurrit utcum
illo sequisq peccasse : uelcum illo seali¬
quid fecis sedicat quem insimili facto.
&iam postmultum tem poris fuerit
imitatus. Quid est ergo patres nostri¬
in aegypto non intellexerunt mirabili¬
a tua : nisi cognouerunt quod perilla
mirabilia eis prestare uolueris: quid
utiq: nisi uitam a&ernam : & nontem¬
porale : sed in commutabile bonum:
quod perpacientiam e pectatur: ldeo
in pacienter mur murauerunt: &ama¬

Expanded text:
quia vel ab eis qui tunc erant dici, vel de post futuris potuit prophetari, longe aberant ab aetate illorum qui in Aegypto peccaverunt, non intelligentes mirabilia Dei. Hoc enim sequitur, exponendo quomodo peccaverunt cum patribus suis: «Patres nostri,» inqrum multa commemorat. An sic potius accipiendum est quod ait, «Peccavimus cum patribus nostris,» tanquam diceret, Peccavimus sicut patres nostri, eorum videlicet imitando peccata? Quod si ita est, astruendum est aliquo hujusmodi locutionis exemplo: quod cum in praesentia quaererem, non occurrit, ut cum illo se quisquam peccasse, vel cum illo se aliquid fecisse dicat, quem in simili facto etiam post multum temporis fuerit imitatus. 7. Quid est ergo, «Patres nostri non intellexerunt mirabilia tua;» nisi, non cognoverunt quid per illa mirabilia eis praestare volueris? Quid utique nisi vitam aeternam, et non temporale sed incommutabile bonum, quod per patientiam exspectatur? Ideo impatienter murmuraverunt, et ama
Abbreviated transcription (Latin):
placato ad portum perduxit
Qui eum denique constituit
in eo populo. ubi humilibus
gratiam dat. non in illo ubi
superbis resistit: et fecit eum
suum. ut in tus manens Mul¬
tiplicaretur. non ut foras exi¬
ens minueretur: hocuident
recti &iocundantur Omnis
ergo iniquitas oppilauit os
et haec. unde custodiet. per
humilitatem. intellegendo mise¬
rationes dnĩ quia ubique dictũ
est.: Confiteantur dnõ misera¬
tiones eius. et mirabilia eius fili¬
is hominum.¬

Expanded text:
placato ad portum perduxit: placato ad portum perduxit: qui eum denique constituit in eo populo, ubi humilibus dat gratiam, non in illo ubi superbis resistit; et fecit eum suum, ut intus manens multiplicaretur, non ut foras exiens minueretur. Hoc vident recti, et jucundantur. «Omnis» ergo «iniquitas oppilabit os et haec.» Unde custodiet? Per humilitatem, intelligendo miserationes Domini; quia ubique dictum est, «Confiteantur Domino miserationes ejus, et mirabilia ejus filiis hominum.
Abbreviated transcription (Latin):
ouis est: & posuit sicut oues fami¬
lias. ⁊ M agna ista mysteria. ma¬
gna sacramenta. quam profunda.
plena my steriorum. quam dulcit̃
in uenta quam diu latentia:
Ergo uidebunt recti &iocunda¬
buntur. & omnis iniquitas op¬
pila uit os suum. Quissa piens
& custodi& haec & intellegit
clausit: quis sapietis &custodi¬
& haet: Quid custoditurus est
sapiens. Id est si paupersit custo¬
diat: sinon sit diues. idest non
sit superbus. Nonsit inflatus.
custodiathaec. Quare enim
cus todit haec quia intellegit
miserationes dnĩ : xonmerito
su& non uires suas non poten¬
tiam suam. sed miserationes dnĩ:
qui errantem etgementem in
uiam deduxit et pauit: qui pug¬
nantem aduersus difficultatẽ
peccatorem. et conligatum uin¬
culis consuetudinis. soluit. et
liberauit : qui fastidi entem uer¬
bum dĩ et tedio quodam poe¬
ne morientẽ. missa medicince
uerbi sui retreauit. Qui peri¬
clitantem inter naufraga et
procellosa discrimina. mari

Expanded text:
ovis est. «Et posuit sicut oves famiovis est. «Et posuit sicut oves familias.» Magna mysteria ista, magna sacramenta, quam profunda, plena mysteriorum; quam dulciter inventa, quia diu latentia. Ergo, «Videbunt recti, et jucundabuntur; et omnis iniquitas oppilabiet custodiet haec, et intelliget clausit: «Quis sapiens? et custodiet haec.» Et quid custoditurus est sapiens? Id est, si pauper sit, custodit; si non sit dives, id est, non sit superbus, non sit inflatus, custodit haec. Quare enim custodit haec, Quia «intelliget miserationes Domini:» non merita sua, non vires suas, non potentiam suam; sed «miserationes Domini,» qui errantem et egentem in viam deduxit et pavit; qui pugnantem adversus difficultatem peccatorum, et colligatum vinculis consuetudinis solvit et liberavit; qui fastidientem verbum Dei, et taedio quodam pene morientem, missa medicina verbi sui recreavit; qui periclitantem inter naufraga et procellosa discrimina, mari
Abbreviated transcription (Latin):
sunt principes. & aduitus est pau¬
per ab iecti sunt superbi. & instruc¬
tus humilis: hoc fecit: & hoc facien¬
do adiuuit pauperem amendicita¬
te . ÷: M edicus ille est nihil sibitri¬
buens. totum demis ericordia dĩ
ex pectans: ante ianuam dnĩ eam
cottidie clamat: pulsans ut ape¬
riatur ei : nudus et tremens. ut
uestiatur : oculos interram de¬
iciens. & pectus tundens.: Istum
mendicum. hunc pauperem. hunc
humilem adiuuit ds̃: plurimum.
etiam deipsa separatione heretico¬
rum. qui pauci factisunt & uexa¬
tisunt. & ductiininuio. non inuia.
Demq quod postea: ex illis deminu¬
tis. seductis. pauci factis. uexatis.
in ad uito paupere quid fit: & po¬
suit sicut oues familias: quasi
unum pauperem. & unum mendi¬
cum intellegebas. dequo dixit.
& adiuuit pauperem amendicita¬
te ÷ Pauper iste. multae familiae
sunt ⁊ Pauperiste multae pleber
sunt. multae ecclesiae: una eccle¬
sia. una plebs: una familia. una

Expanded text:
sunt principes, et adjutus est pausunt principes, et adjutus est pauper? Abjecti sunt superbi, et instructus est humilis. Hoc fecit, et hoc faciendo «adjuvit pauperem a mendicitate.» Mendicus est ille, nihil sibi tribuens, totum de misericordia Dei exspectans; ante januam Dominicam quotidie clamat, pulsans ut aperiatur ei, nudus et tremens ut vestiatur, oculos in terram dejiciens, et pectus tundens. Istum mendicum, hunc pauperem, hunc humilem adjuvit Deus plurimum, etiam de ipsa separatione haereticorum; quia pauci tacti sunt, et vexati sunt, et seducti in invio et non in via. Denique quid postea ex illis deminutis, seductis, paucis factis, vexatis, in adjuto paupere quid fit? «Et posuit sicut oves familias.» Quasi unum pauperem et unum mendicum intelligebas, de quo dixit, «Et adjuvit pauperem a mendicitate:» pauper iste multae familiae sunt, pauper iste multae plebes sunt; multae Ecclesiae una Ecclesia, una plebs, una familia, una
Abbreviated transcription (Latin):
nisi questionib: in quietati here¬
ticorum : & hic adtendite quia
non prȩter mis sum est. Ecce ef¬
fusus est contemptus superprin¬
cipes. super illos tauros: Quare
contempti sunt aliud ad nunti¬
antes: Quid sunt contempti: a na¬
themati : Quis quis enim uobis ad¬
nuntiauerit prȩter quam quod
accepistis anathemasit : Quid tam
contemptum quam sal infatuatus.
qui foras proiectus conculcatur.
& iuidete sinon principes sunt: ip¬
sum paulum audite: lic& sinos.
aut angelus decaelo euangelira¬
uerit uobis praeter quam accepis¬
tis. anathemasit. Principes sunt:¬
doctisunt . magnisunt. lapides
praetiosi sunt: quid ad huc dictu¬
rus es: numquid angeli sunt: & ta¬
men siangelus decaelo uobis ad¬
nuntiauerit. praeter quam quod
accepistis. anathema sit .: quia
& ipsediabolus. angelus decaelo
lapsus est. Offusus ergo contemp¬
tus super principes: & ad uiuit
pau perem amendicitate.
Quid est hoc fratres contempti

Expanded text:
nisi quaestionibus inquietati haerenisi quaestionibus inquietati haereticorum. Et hic attendite quia non praetermissum est: ecce «effusus est contemptus super principes,» super illos tauros. Quare contempti sunt? Aliud annuntiantes. Quid sunt contempti? Anathematizati. «Quisquis» enim «vobis annuntiaverit praeterquam quod accepistis, anathema sit.» Quid tam contemptum quam sal infatuatus, qui foras projectus conculcatur? Et videte si non principes sunt; ipsum Paulum audite: «Licet si nos, aut angelus de coelo evangelizaverit vobis praeterquam quod accepistis, anathema sit» . Principes sunt,docti sunt, magni sunt, lapides pretiosi sunt. Quid adhuc dicturus es; numquid angeli sunt? Et tamen, «etsi angelus de coelo vobis annuntiaverit praeterquam quod accepistis, anathema sit:» quia et ipse diabolus angelus de coelo lapsus est. «Effusus est» ergo «contemptus super principes. Et adjuvit pauperem a mendicitate.» Quid est hoc, fratres, Contempti
Abbreviated transcription (Latin):
quid de illis praedictum ẽsset in quo¬
dam psalmo: Congregatio tauro¬
rum idest ceruicatorum & suꝑborũ
Congregatio tuurorum inter uac¬
cas populorum. Uaccas dicit se¬
ductiles animas quae facile con¬
sentiunt seductoribus tauris.
Sed qua re hoc exclucdantur hu
qui probati sunt argento. Quid
est ut& dudantur. utappareant
utemineant illi qui sunt proba¬
ti in elo quio dĩ. Cumenim respon¬
detur hereticis & necessitate ae¬
dificantur catholici. &utilitate:
hanc sententiam plane paulus
&x pres sit dicens: O portet enĩ
in quid hereses esse. ut probati
mani festi fiant in uobis. Opor
t& & tauros seducentes esse ut
probati sint argento mani festi
sint. hoc est &dudantur. Quid
est argento probati argento.
Sloquia dñi eloquia casta argen¬
tum igne examinatum terrae.
purgatum septuplum.. Quicũ¬
q: sunt probati in hoc argento.
idest in elo quio dñi : Non pos¬
sunt plene exercere hoc argentũ.

Expanded text:
Quid de illis dictum est in quoQuid de illis dictum est in quodam psalmo? «Congregatio taurorum,» id est cervicatorum et superborum; «congregatio taurorum inter vaccas populorum. Vaccas» dicit seductiles animas, quae facile consentiunt seductoribus tauris. Sed quare hoc? «Ut excludantur hi qui probati sunt argento» . Quid est, «ut excludantur?» Ut appareant, ut emineant illi qui sunt probati in eloquio Dei. Cum enim respondetur haereticis ex necessitate, aedificantur Catholici ex utilitate. Hanc sententiam plane Paulus expressit: «Oportet enim,» inquit, «haereses esse, ut probati manifesti fiant in vobis» . Oportet et tauros seducentes esse, «ut qui probati sunt argento,» manifesti sint, hoc est, «excludantur.» Quid est, «argento probati? Eloquia Domini, eloquia casta; argentum igne examinatum terrae, purgatum septuplum» . Quicumque sunt probati in hoc argento, id est in eloquio Domini, non possunt plene exserere hoc argentum,
Abbreviated transcription (Latin):
Sed si forte nostrisunt in occulta prae¬
scientia dĩ. necesse est utredeant :
quam non nostri adhuc qua si in¬
tus. & quam multi nostri adhuc
quasi foris: nouit dñs qui sunt eius.
Etilli non nostri qui intus sunt. quan¬
do occasiones inuenerint ex eunt.
Etilli nos tri qui foris sunt quan¬
do occasiones inuenerint redeunt .
lllud ergo accipite quod nouit ds̃.
secundum hoc seduxit eos in in uio
& non inuia.: Et quid deillis fecit.
quoddicere coeperam quod at¬
tente audiatis: Potuit illos pati
intus semper. sed nos deillis non pro¬
ficeremus.: Cum autem separati
sunt. & per quaestiones malignas
inquietant nos. Pro positum est
nobis exillis. & inquisitionis studi¬
um. & timoris exemplum : unus¬
quisq tremit cum alterum uid&
exisse : tamquam ecillius exire di¬
catur illi. Qua propter. qui se
putat stare iuideat necadat ::
Pro sunt ergo quia exeunt : Nam
suntus essent. & tamquam mali
essent. nihil deillis prodessent.

Expanded text:
. Sed si forte nostri sunt in occulta prae. Sed si forte nostri sunt in occulta praescientia Dei, necesse est ut redeant. Quam multi non nostri adhuc quasi intus, et quam multi nostri adhuc quasi foris? «Novit Dominus qui sunt ejus.» Et illi non nostri qui intus sunt, quando occasiones invenerint, exeunt; et illi nostri qui foris sunt, quando occasiones invenerint, redeunt. Illud ergo accipite quod novit Deus, secundum hoc «seduxit eos in invio, et non in via.» Et quid de illis fecit? Quod dicere coeperam, quod attente audiatis. Potuit illos pati intus semper, sed nos de illis non proficeremus: cum autem separati sunt, et per quaestiones malignas inquietant nos, propositum est nobis ex illis et inquisitionis studium, et timoris exemplum. Unusquisque tremit, cum alterum videt exisse, tanquam ex illius exitu dicatur illi: «Quapropter qui se putat stare, videat ne cadat» . Prosunt ergo quia exeunt: nam si intus essent, et tam mali essent, nihil de illis prodesset.
Abbreviated transcription (Latin):
& seduxit eos in inuio & noninuia:
Illi superius inuia: illi ad ciuitatem
directi: deniq: deducti non seduc¬
ti. Isti autem in inuio seducti: quid
est seduxit eos. tradidit in concu
seduxit donauit illos sibi. Nam
sipropriae queras ipsi se seducunt.
Quienim putat se aliquidesse cumni¬
hilsit seipsum seducit.: Quid est
ergo seduxiteos.
dimisiteos in in uio
& non inuia.
Quomodo enim inuia
homines qui partem tenent. & totũ
relinquunt: Quomodo inuia: quae
est enim uia. autubi agnoscitur uia.
Ds inquit misereatur. & benedicat
nos in luminet uultum suum super
nos Agnos camus in terra uiam tuã in qua
t̃ra in omnibus gentibus salutare tuum.
Vtiq tales utminuatur: ut pauci fi¬
ant: hinc exeunt amultitudine uni¬
tatis . Omnes &xierunt sicut pau¬
lo ante commemoraui. dictum leil¬
lis & nobis eierunt. sed non fuerunt
& nobis .: Sienim ex nobis fuissent.
per mansissent utique nobiscum:

Expanded text:
 seduxit eos in invio, et non in via.» Illi superius in via, illi ad civitatem directi, denique deducti, non seducti: isti autem in invio seducti. Quid est, «seduxit eos? Tradidit illos Deu«seduxit,» donavit illos sibi. Nam si proprie quaeras, ipsi se seducunt. «Qui enim putat se esse aliquid, cum nihil sit, seipsum seducit» . Quid est ergo, «seduxit eos?» Dimisit eos. «In invio, et non in via:» quomodo enim in via homines qui partem tenent, et totum relinquunt? quomodo in via? Quae est ergo via, aut ubi agnoscitur via? «Deus,» inquit, «misereatur nostri, et benedicat nos; illuminet vultum suum super nos, ut agnoscamus in terra viam tuam.» In qua terra? «In omnibus gentibus salutare tuum» . Utique tales ut minuantur, ut pauci fiant, hinc exeunt; a multitudine unitatis omnes exierunt, sicut paulo ante commemoravi dictum de illis: «Ex nobis exierunt, sed non fuerunt ex nobis; si enim ex nobis fuissent, permansissent utique nobiscum»
Abbreviated transcription (Latin):
ille fugam. iste uictorias. & ta¬
men &istorum duorum duo¬
rum posterioribus patͣribus.
quorum tam diuersi tituli sunt.
psalmus iste conponitur : ubi
significatur. adunum aliquid
perficie historiae. sed altitu¬
dine prophetiae copulatis u¬
trius que finibus. in hoc uno.
cuius est titulus. Canticumpsal¬
mi ipsidauid: Neultro illi

Expanded text:
ille fugam, iste victorias. Et taille fugam, iste victorias. Et tamen ex istorum duorum posterioribus partibus, quorum tam diversi tituli sunt, psalmus iste componitur. Ubi significatur ad unum aliquid perficie historiae, sed altitudine prophetiae, copulatis utriusque finibus in hoc uno, cujus est titulus, «Canticum psalmi, ipsi David;» neutro illi
Abbreviated transcription (Latin):
suscipimus xp̃m. Siue cum ip¬
senos suscipit quiest caput aec¬
desiae. Et quod ibi ait tribu¬
lantes nos. hic ait inimicos nos¬
tros. Vtique idem ipsi dicunt:
am monemur sane isto psalmo.
eos titulos. quitam quam de histo¬
ria positi sunt. rectissime ficri.
ut secundum prophetiam intel¬
leͥgamus: secundum quod uide¬
mus psalmos esse conscriptos.
Quid enim tam diuersum se¬
cundum historiam quam id
quod est intitulo quinquage¬
simi sexti. In finem necorrum¬
pas. ipsi clauid. intituli scriptio¬
ne cum fugeret a facie saul in
spelunca: & intitulo quin qua¬
gesiminoni. in finem his qui iñ¬
mutabuntur. intituli scripti¬
one ipsidauid in doctrinu¬
cum succendit mesopotamiã
syriam & syriam sobal: & con¬
uertit iobal. & percus sit inual¬
le salinarum duo decim milia:
nam praeter id quod positum
est intituli scriptione. & ipsi
dauid. & in finẽ cetera ita diuer¬
sasunt: utille habeat humili¬
tatem dauid. iste fortitu dinẽ.

Expanded text:
suscipimus Christum, sive cum ipsuscipimus Christum, sive cum ipse nos suscipit, qui est caput Ecclesiae. Et quod ibi ait, «Tribulantes nos;» hic autem, «inimicos nostros:» utique iidem ipsi sunt. 2. Admonemur sane isto psalmo, eos titulos qui tanquam de historia positi sunt, rectissime fieri ut secundum prophetiam intelligamus, secundum quod videmus psalmos esse conscriptos. Quid enim tam diversum secundum historiam, quam id quod est in titulo quinquagesimi sexti, «In finem, ne corrumpas; ipsi David, in tituli inscriptionem, cum fugeret a facie Saül in speluncam:» et in titulo quinquagesimi noni, «In finem, his qui immutabuntur, in tituli inscriptionem, ipsi David, in doctrincum succendit Mesopotamiam, Syriam, et Syriam Sobal, et convertit Joab, et percussit in valle salinarum duodecim millia?» Nam praeter id quod positum est, «In tituli inscriptionem,» et, «ipsi David,» et, «in finem;» caetera ita diversa sunt, ut ille habeat humilitatem David, iste fortitudinem;
Abbreviated transcription (Latin):
et illic ex surge utin illa
cantaretur. et psalletur :
Item ibi: quõ magnificata
est usque ad caelos miseri¬
cordia tua: uel sic᷑ alii in¬
ter pretatisunt. eleuata est .s
Hic autem quõ magnifica¬
ta est su per caelos miseri¬
Ideo enim
magnificata est usque in
caelos ut magna sit caelis.
Hoc enim uoluit dicere
super caelos Item in quin¬
qua gesimo nono. Leta¬
bor et diuidam si cimam.
Hicuero exaltabor et diui¬
dcem sicimam ubi osten di¬
tur: quod de diui denda sici¬
ma significatum est post dnĩ
exaltationem prȩdictum fu¬
turum. Et illam letitiam
adhanc exaltationem pertine¬
re: utideo letetur quia ealtatur:
Unde alibi dicit. Conuertisti
luctum meum ingaudium mihi
conscidisti saccum meum &ac¬
cinxisti me l&itia: item ibi
suscipiendo enim fit fortitudo.
idest sus cipiendo fortes facit.
fructi ficans in nobis: Inter¬
pretatur enim effraim fructi¬
ficatio: Susceptio aũt ad utrũ¬
q: referri potest: Siue cum

Expanded text:
t illic, «Exsurge,» ut in illa t illic, «Exsurge,» ut in illa cantaretur et psalleretur. Item ibi, «Quoniam magnificata est usque ad coelos misericordia tua;» vel, sicut alii interpretati sunt, «elevata est:» hic autem, «Quoniam magna est super coelos miseriIdeo enim «magnificata est usque ad coelos,» ut magna sit in coelis; hoc enim voluit dicere, «super coelos.» Item in quinquagesimo nono, «Laetabor, et dividam Sichimam:» hic autem, «Exaltabor», «et dividam Sichimam.» Ubi ostenditur quod de dividenda Sichima significatum est, post Domini exaltationem praedictum futurum, et illam laetitiam ad hanc exaltationem pertinere; ut ideo laetetur, quia exaltatur. Unde alibi dicit, «Convertisti luctum meum in gaudium mihi; conscidisti saccum meum, et accinxisti me laetitia» . Item ibSuscipiendo enim fit fortitudo, id est, suscipiendo fortes facit, fructificans in nobis: interpretatur enim Ephraem Fructificatio. Susceptio autem ad utrumque referri potest, sive cum
Abbreviated transcription (Latin):
SALMUMCENTESIMŨ
septimum exponendo non
putaui. Quõ exposui eũ
inpsalmo quinquage simo sex¬
to et in psalmo quinquagesi¬
mo nono. exquorum postre¬
mis partibus ita constat.
Nam postrema pars quin¬
quagesimi sexti. prima est
huius usque ad eum uersum
ubi dicit. et super omnem
terram glorictua.
Hinc autem usque infinem
postrema parsest quin¬
qua gesimi noni. Sicut pos¬
trema pars centesimi tricen te¬
simi quarti ea demest quae
centesimi tertii abeo uersu
ubi dicitur. simulacra genti¬
um argentum et aurum.
Sic tercius detimus. et quinqua¬
gesimus secundus. mutatis ali¬
quibus mediis eadem habent
omnia principiis usque ad finẽ
Quaetumque igitur in hoc psal¬
mo centesimo septimo septimo
aliquantulum aliter posita
sunt. quam in illis duobus.
ex quorum partibus constat᷑.
non habet intellectum dif¬
ficilẽ: sicut inquin quec gesi¬
mo sexto dicitur. Cantabo
et psallam. ex surge glorico
mea.Inisto autem canta¬
bo et psallam ingloria mece:
Ad hoc enim dictum est¬

Expanded text:
salmum centesimum septimum exponendum non putavi; quoniam jam exposui eum in psalmo quinquagesimo sexto, et in psalmo quinquagesimo nono, ex quorum postremis partibus iste constat. Nam postrema pars quinquagesimi sexti, prima est hujus, usque ad eum versum ubi dicitur, «Et super omnem terram gloria tua.» Hinc autem usque in finem, postrema pars est quinquagesimi noni: sicut postrema pars centesimi tricesimi quarti, eadem est quae centesimi tertii decimi, ab eo versu ubi dicitur, «Simulacra Gentium argentum et aurum:» sicut tertius decimus et quinquagesimus secundus, mutatis aliquibus mediis, eadem habent omnia a principiis usque in fines. Quaecumque igitur in hoc psalmo centesimo septimo aliquantulum aliter posita sunt, quam in illis duobus, ex quorum partibus constat, non habent intellectum difficilem: sicut in quinquagesimo sexto dicitur, «Cantabo, et psallam; exsurge, gloria mea;» in isto autem, «Cantabo, et psallam in gloria mea.» Ad hoc enim dictum es
Abbreviated transcription (Latin):
plicerent. & dm̃ amarent : Vt inam in
difficultatibus &x clamarent: & ane¬
cessitatibus liberarentur: sed multũ
dese praesumentes pauci facti sunt:
manifestumest: Patres omnes quise
diuidunt ab unitate. pauci facti sunt
multi enim sunt. sed in unitate dum
non separantur abunitate : Cumenĩ
coeperit ad eos non pertinere multi¬
tudo unitatis. inheresi & in scis mate:
paucisunt.
Effusus est contemptus super princi¬
pes .: Reprobati sunt enim ab ecle¬
sia dĩ : & magis quia principes esse
uoluerunt. Ideo contempti sunt &
facti sunt salin fatuatus. pro iectus fo¬
ras. ideo conculcatur ab hominibus:
effusus est contemptus suꝑ principes.

Expanded text:
plicerent, et Deo placerent; utinam in plicerent, et Deo placerent; utinam in difficultatibus exclamarent, et a necessitatibus liberarentur. Sed multum de se praesumentes, «pauci facti sunt.» Manifestum est, fratres; omnes qui se dividunt ab unitate, pauci fiunt. Multi enim sunt, sed in unitate, dum non sepcoeperit ad eos non pertinere multitudo unitatis, in haeresi et in schismate pauci sunt. Effusus est contemptus super principes.» Reprobati enim sunt ab Ecclesia Dei: et magis, quia principes esse voluerunt, ideo contempti sunt, et facti sunt sal infatuatum projectum foras; ideo conculcatur ab hominibus . «Effusus est contemptus super principes.