comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
illa epła de baptismo apud hereti¬
cos uel scistnaticos dato. unde nunc
hȩc ẽ. ut heretici ad eccłiam uenien¬
tes baptizent᷑: eo quod foris nullam
apud peccatores remissionẽ peccatoꝵ
consequantur. Cui respondet᷑. Uniuer

Expanded text:
illa epistola de Baptismo apud haeretiilla epistola de Baptismo apud haereticos vel schismaticos dato, unde nunc est, ut haeretici ad Ecclesiam venientes baptizentur; eo quod nullam foris apud peccatores remissionem peccatorum consequantur
Abbreviated transcription (Latin):
pręstat᷑ uenienti qui foris acceperat idẽ
ut licite intꝰ habeat. quod illicite fo¬
ris habebat. Sed aliquis forsitan quȩ¬
rat. quid de hac re beati cypriani epła
cõmemoratio facta ẽ. cũ in exordio
conciliũ non sit cõmemorata: credo
quia non putatum ẽ necessariũ. Na
ꝙ ipsam in isto cȩtu consacerdotum
lectã esse dixit. Quod factum om̃ino
non dubito. quantũ arbitror ut fie¬
ri solet. quo possent iam congregati
ep̃i etiã de illa causa simul aliquid
cognoscere. quȩ illa epła continetur.
Nam ꝓrsus ad quȩstionẽ p̃sentẽ ñ
ꝑtinet. Et magis miror cur eam iste
cõmemorare uoluerit:quã cur in
exordio concilii cõmemoratio eius
p̃termissa sit. Quod si quisqu̾a arbi¬
tretur me aliquid noluisse ꝓferre in
medium. quod in ea positum ẽ. p̃sen¬
ti causȩ necessarium: legat eam &
sciat uerũ esse quod dico: aut si ali¬
ud inuenerit redarguat. Prorsus enĩ

Expanded text:
praestatur venienti qui foris acceperat; id est, praestatur venienti qui foris acceperat; id est, ut licite intus habeat, quod illicite foris habebat. Sed aliquis forsitan quaerat, quid de hac re beati Cypriani epistola ententia commemoratio facta est, cum in exordio concilii non sit commemorata, credo quia non putatum est necessarium. Nam et ipsam in isto coetu consacerdotum lectam esse dixit: quod factum omnino non dubito, quantum arbitror, ut fieri solet, quo possent jam congregati episcopi etiam de illa causa simul aliquid cognoscere, quae illa epistola continetur. Nam prorsus ad quaestionem praesentem non pertinet; et magis miror cur eam iste commemorare voluerit, quam cur in exordio concilii commemoratio ejus praetermissa sit. Quod si quisquam arbitratur me aliquid noluisse in medium proferre, quod in ea positum est praesenti causae necessarium, legat eam et sciat verum esse quod dico: aut si aliud invenerit, redarguat. Prorsus enim
Abbreviated transcription (Latin):
ta uis ẽ in sacramento simplicis bap.¬
tismi: ut cũ fateam᷑ aliquẽ baptiratũ
ꝙ adhuc male uiuentẽ debere mun¬
dari. uetemꝰ tam̃ ulteriꝰ baptizari.
rescens a circha dixit. In tanto cȩtu
lectissimi nr̃i ad iubaianũ. itẽq ad
stephanũ. quȩ tantum in se scĩsimo¬
rum ex scripturis dñicis continen
ut merito om̃s ꝑ d̾r gr̃am adunati
consentire debeamus: censeo gͦ om̃s he¬
reticos siue scismaticos qui ad catho.¬
licam ȩccłiam uoluerint uenire. non
ante ingredi nisi exorcirati & baptra¬
ti fuerinit: exceptis his sane qui in ȩccła
catholica fuerint ante baptizati. Ita
tamen ut ꝑ manꝰ impositionẽ in
penitentiã ȩcłȩ reconcilient᷑. Hic as¬
rant. quod intꝰ acceperant: Ergo quod
habere foris poterant. cur non ꝙ tra-¬
dere poterant: An illicite foris tradit᷑.
Sedd neq licite foris habet᷑. ꝙ tam̃ habe¬
autẽ p̃stat᷑ redeunti qͥ intꝰ acceperat. hoc

Expanded text:
ta uis est in sacramento simplicis bapta uis est in sacramento simplicis baptismi, ut, cum fateamur aliquem baptizatum et adhuc male uiuentem debere mundari, uetemus tamen ulterius baptizari. Crescens a Cirta dixit: In tanto coetu lectissimi nostri ad Iubaianum itemque ad Stephanum, quae tantum in se sanctissimorum ex scripturis deificis continent, ut merito omnes per dei gratiam adunati consentire debeamus, censco ergo omnes haereticos sine schismaticos qui ad catholicam eeolesiam uoluerint uenire non ante ingredi, nisi exorcixati et baptizati fuerint, exceptis his sane qui in ecclesia catholica fuerint ante baptizati; ita tamen per manus iupo.;;iNonffm in paenitentiam ecclesiae reconcilientur. Hic amrant quod intus acceperant? ergo, quod habere foris poterant, cur non et tradere poterant? an inlicite foris traditur? sed neque licite foris habetur et tamen habeautem praestatur redeunti qui intus acceperat, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
qui forinsecus ueniunt. & ad eandẽ
compaginem corporis xp̃i interno
uinculo pacis accedunt: baptismꝰ tam̃
xp̃i in utrisq agnoscendus. ꝙ in nul¬
lis imꝓbandꝰ est siue anteqũa conuer¬
tant᷑. qũauis eis nichil ꝓsit siue cũ con¬
uertunt᷑ ut ꝓsit. Cum ipsi ab ȩcclła quȩ
una ẽ inquit recedendo infatuati.
contrarii facti sint: fiat sicut scriptũ
est. Domꝰ contrariorum legis. debeq
emundationẽ. Et consequens ẽ in¬
quit eos qui a contrariis baptitati
inquinati sunt. primo purgari: &
tunc demũ baptizari. Quid gͦ: Rapto¬
res & homicidȩ non sunt contrarii
legis dicentis: non occides ñ furabe¬
ris:. Debent ergo emundationẽ. Qͥs
hoc negauerit: Et tamen & non solũ
quicũq ã talibꝰ intꝰ baptitant᷑. sed
etiã qui tales non mutati baptiran¬
tur. quauis adhuc purgationẽ debe¬
ant ut mutent᷑. non tamen amplius
cum mutati fuerint baptizant᷑. Tan¬

Expanded text:
qui forinsecus ueniunt et ad eandem qui forinsecus ueniunt et ad eandem conpaginem corporis Christi interno uinculo pacis accedunt. baptismus tamen Christi in utrisque agnoscendus et in nullis inprobandus est, siue antequam conuertantur, quamuis eis nihil prosit, siue cum conuertuntur ut prosit. cum ipsi ab ecclesia quae una est, inquit, recedendo infatuati contrarii facti sint, fiat sicut scriptum est: domus contrariorum legis debent emundationem, et consequens est, inquit, eos qui a contrariis baptixati inquinati sunt primo purgari et tunc demum baptixari. quid ergo? raptores et homicidae non sunt contrarii legis dicentis: non occides, non furaberis? debent ergo emundationem; quis hoc negauerit? et tamen non solum quicumque a talibus intus baptizantur, sed etiam qui tales non mutati baptizantur, quamuis adhuc purgationem debeant ut mutentur, non tamen amplius cum mutati fuerint baptizantur. tan
Abbreviated transcription (Latin):
lere aliquid. uł ad suã uel ad alioꝵ
salutẽ. Sed &̾ qui tales intus uident᷑.
non solum sp̃ualit̃ foris sunt. sed etiã
corporalit̃ in fine separabunt᷑. Om̃s enĩ
tales ad nichil ualent: nec ideo tam̃
saeramentum baptisiatis quod in eis
ẽ nichil ẽ. Nam s in ipsis qui ꝓiciun¬
tur foras. si resipiscant & redeant. sa¬
lus eis quȩ recesserat redit baptisma
uͦ quia non recesserat ñ redit. Et illud
quod ait dñs. ite gͦ ꝙ docete gentes
baptizantes eos in nomine patris &
filii ꝙ sp̃s scĩ: non ꝑmisit baptirare nͥ
bonos. quia malis non diceret. sicui
dimiseritis peccata dimittent᷑ ei sicui
tenueritis tenebunt᷑: Quomͦ gͦ intꝰ bapti¬
tant mali. qui dimittere peccata non
possunt: Quomͦ etiã baptirant malos
non mutatos: quorum adhuc super¬
eos peccata sunt. sicut ioħs dicit qui
odit frẽm suum untenebris ẽ usq ad¬
huc: Si autẽ tunc dimittunt᷑. eum se
intima caritate coniungunt: sic & illi

Expanded text:
lere aliquid uel ad suam uel ad aliorum lere aliquid uel ad suam uel ad aliorum salutem. sed et qui tales intus uidentur non solum spiritaliter foris sunt, sed etiam corporaliter in fine separabuntur. omnes enim tales ad nihil ualent, nec ideo tamen sacramentum baptismatis quod in eis est nihil est. nam et in ipsis qui proiciuntur foras, si resipiscant et redeant, salus eis quae recesserat redit, baptisma uero quia non recesserat non redit. et illud quod ait dominus: ite ergo et docete gentes, baptixantes eos in nomine patris et filii et spiritus sancti, non permisit baptizare nisi bonos, quia malis non diceret: si cui dimiseritis peccata dimittentur ei, si cui tenueritis tenebuntur. quomodo ergo intus baptizant mali qui dimittere peccata non possunt? quomodo etiam baptizant malos non mutatos, quorum adhuc peccata super eos sunt, sicut Iohannes dicit: qui odit fratrem suum, in tenebris est usque adhuc? si autem tunc dimittuntur, cum seintima caritate coniungunt, sic et illi
Abbreviated transcription (Latin):
num: ꝙ audiat ab eo qũã multi etiam
intꝰ scdm oꝑa mala carnis uiuunt. q̃
cum heresibꝰ damnat apł̃s. ꝙ tamen
baptizant ꝙ baptizantur. Cur ergo
soli heretici dicunt᷑ baptismũ habere
non posse: que habent socii damnatio¬
nis eoꝵ:anuariꝰ a lambese dixit.
Scđm scripturarum sc̃arum auctorita¬
tẽ decerno hereticos om̃s baptizandos:
& sic in eccłiam admittendos. Huic
licum orbis terrarũ: etiam in hereticis¬
inuentũ baptismũ xp̃i non esse imꝑ¬
bandũ. Si autẽ poneret testimonia
scripturarum: aut contra nos non ẽẽ.
aut etiam ꝓ nobis esse demonstrare¬
mus. sicut ille qui eum sequitur.
Ucius agastragalba ex euangłio
posuit testimonium dicente dño. Uos
estis sal terrȩ. Si autẽ sal infatuatus
fuerit. id quod saliet᷑ ex eo ad nichi¬
lum ualebit. nisi ut ꝓiciat᷑ foras ꝙ con¬
culcetur abhominibus: quasi nos di¬
camꝰ homines ipsos foras ꝓiectos ua¬

Expanded text:
num et audiat ab eo, quam multi etiam num et audiat ab eo, quam multi etiam intus secundum opera mala carnis uiuunt, quae cum haeresibus damnat apostolus, et tamen baptizant et baptizantur. cur ergo soli haeretici dicuntur baptismum habere non posse, quem habent socii damnationis ipsorum? Ianuarius a Lambese dixit: Secundum scripturarum sanctarum auctoritatem decerno haereticos omnes b sanctam admittendos. Huic licum orbis terrarum etiam in haereticisinuentum baptismum Christi non esse inprobandum. si autem poneret testimonia scripturarum, aut contra nos non esse aut etiam pro nobis esse demonstraremus, sicut ecce qui eum sequitur. ; Lucius a Castra Galba ex euangelio posuit testimonium dicente domino: uos estis sal terrae; si autem sal infatuatus fuerit, id quod sallietur ex eo ad nihilum ualebit, nisi ut proiciatur foras et conculcetur ab hominibus. quasi nos dicamus homines ipsos foras pro-, iectos ua
Abbreviated transcription (Latin):
sine spũ. Iam uero & alibi sepe dictũ
ẽ quomͦ fieri possit: ut habeant cõmu¬
niter unum baptisma qui excłiam
non habent unam: sicut fieri potest
in ipsa intus eccłia. ut non habeant
baptisma. Sic enim dictũ ẽ unũ corpꝰ
id ẽ eccłia: sicut unus sp̃s. & unũ ba¬
ptisma. Iam cȩtera quȩ dixit. nr̃e potiꝰ
assertioni suffragant᷑. Posuit enĩ ex euã¬
głio testimonium. quod natum ẽ de
carne caro ẽ. & quod natũ ẽ de spu¬
Et intulit. Ergo om̃s heretici & scisma¬
tici omĩa quęcũq faciunt carnalia
iste executus est. qm̃ quicũq hec fa-¬
ciunt. regnum di non hereditabuĩ.
Deinde adiecit & dixit. Condeminat
itaq apłs cum om̃ibꝰ malis ꝙ qui di¬
uisionẽ faciunt: hoc ẽ scismaticos &
hereticos. Bene quod enumerans oꝑa
carnis inter quȩ & hereses sunt. inue¬
nit & dixit. simul om̃ia damnantẽ
apłm. Interroget gͦ ipsũ sanct̾ũ cypria¬

Expanded text:
sine spiritu. iam uero et alibi saepe dictum sine spiritu. iam uero et alibi saepe dictum est, quomodo fieri possit, ut habeant communiter unum. baptisma qui ecclesiam non habent unam, sicut fieri potest in ipsa intus ecclesia, ut non habeant baptisma. sic enim dictum est unum corpus id est ecclesia, sicut unus spiritus et unum baptisma. iam cetera quae dixit nostrae potius adsertioni suffragantur, posuit enim ex euangelio testimonium: quod natum est de carne caro est et quod natum est de spet intulit: ergo omnes haeretici et sehismatici omnia quaecumque faciunt carnalia iste exsecutus est: quoniam quicumque haec faciunt regnum dei non heredi tabu ni. deinde adiecit et dixit: condemnat itaque apostolus cum omnibus malis et qui diu-isionem faciunt, hoc est schismaticos et haereticos. bene quod enumerans opera carnis, inter quae et haereses sunt, inuenit et dixit simul omnia damnantem apostolum. interroget ergo ipse sanctum Cypria
Abbreviated transcription (Latin):
quod dñs dixit & uerũ ẽ aliud autẽ
om̃is qui nascit᷑ ex aqua ꝙ. sp̃u intra¬
bit in regnum cęlorum. quod utiq
falsum ẽ Namq symon ille magus
natꝰ erat ex aqua ꝙ̃ spũ: ꝙ tamen non
intrauit in regnũ cęloꝵ. Sic fieri pot̾.
ut etiam hereticis contingat. Aut si
non nascit᷑ ex sp̃u. nisi qui ueraci con-¬
uersione mutat᷑: om̃s qui scło uerbis
ꝙ non factis renuntiant. non utiq
de sp̃u. sed ex aqua sola nascuntur: qͥ
tamen & intus teste cypriano sunt. Ne¬
cesse ẽ enim. ut unũ de duobꝰ conce-¬
dat᷑. Aut illi qui fallacit̾ scło renunti¬
ant nascunt᷑ de spii. qũãuis ad ꝑnitiẽ
non ad salutẽ. atq ita possunt ꝙ he¬
rediei: aut si illud quod scriptum ẽ. scs̃
enĩ sp̃s disciplinȩ effugiet fictum. etiã
ad hoc ualet. ut fallacit̾ scło renunti¬
antes non nascant᷑ de sp̃u. & potest
quis baptirari aqua & ñ nasci de
sp̃u: ꝙ frustra nemesianꝰ ait. neq
sp̃s sine aqua oꝑari potest. nec aquã

Expanded text:
quod dominus dixit et uerum est, aliud autem \'omnis qui nascitur ex aqua et spiritu intrabit in regnum caelorum\', quod utique falsum est. nam et Simon ille magus natus erat ex aqua et spiritu et tamen non intrauit in regnum caelorum; sic fieri potest ut etiam haereticis contingat. aut si non nasci tur ex spiritu nisi qui ueraci conuersione mutatur, omnes qui saeculo uerbis et non factis renuntiant non utique de spiritu, sed ex aqua sola nascuntur, qui tamen et intus teste Cypriano sunt. necesse est enim ut unum de duobus concedatur: aut illi qui fallaciter saeculo renuntiant nascuntur de spiritu, quamuis ad perniciem, non ad salutem, adque ita possunt et haeretici, aut si illud, quod scriptum est: sanctus enim spiritus disciplinae effugiet fictum, etiam ad hoc ualet, ut fallaciter saeculo renuntiantes non nascantur de spiritu, potest quis baptizari aqua et non nasci de spiritu et frustra Nemesianus ait: neque spiritus sine aqua operari potest nec aqua
Abbreviated transcription (Latin):
possunt quia non habent sp̃m sc̃m.
nec baptizare sp̃ualiter possunt: ꝓpt̃ea
censemus ab homicidis baptizato¬
res uel homicidas baptizatos atq
in meliꝰ non mutatos. cum se correxe¬
rint baptitari. At hoc non ẽ uerũ:
qui enim odit fr̃em suum homicida
ẽ. Et tales nouerat intꝰ cyprianus:
qui utiq baptirabant. frustra ergo
talia de baptirandis hereticis dicta
sunt. Fortunatus a tuccabori dix̃¬
ptizandi ep̃is dedit. non hereticis.
Quare: quia qui extra ecdiam sunt
& contra xp̃m stantes. oues eiꝰ & gre¬
gem spargunt. baptizare foris non
possunt. Ad hoc addidit foris. ut ei
tam breuit̃ responderi non possit. Nã
ꝙ huic totide pene uerbis ita respon

Expanded text:
ia non habent spiritum sanctum, nec baptizare spiritaliter possunt. propterea censemus ab homicidis baptizatos uel homicidas baptizatos adque in melius non mutatos, cum se correxerint, baptizari.\' at hoc non est uerum. qui enim odit fratrem suum homicida est, et tales nouerat intus Cyprianus, qui utique baptizabant. frustra ergo talia de baptizandis haereticis dicta sunt. Fortunatus a Tuccabori dixptizandi episcopis dedit, non haereticis. quire qui extra ecclesiam sunt et contra Christum stantes oues eius et gregem spargunt baptizanre foris non possunt Ad hoc addidit \'foris\', ut ei tam breuiter responderi non possit. nam et huic totidem paene uerbis ita respon
Abbreviated transcription (Latin):
reperit᷑. Hanc ergo pacem qualis hic po¬
test ẽẽ mortales homines in reb morta¬
lib quando habemus. si recꝰte uiuimꝰ.
bonis eius recꝰte utit᷑ uirtus: quando uͦ
eam ñ habemus etiã malis quȩ homo
patitur bene utitur uirtus. Sed cunc
est uera uirtus: quando & omĩa bona
quib bene utitur. & quicqͥd in bono
usu bonoꝵ & maloꝵ facit. & se ipsam
ad eũ finem refert. ubi nobis talis et
tanta pax erit qua melior & maior ẽẽ
non pos sit

Expanded text:
reperitur. Hanc ergo pacem, qualis hic poreperitur. Hanc ergo pacem, qualis hic potest esse, mortales homines in rebus mortalibus quando habemus, si recte uiuimus, bonis eius recte utitur uirtus; quando uero eam non habemus, etiam malis, quae homo patitur, bene utitur uirtus. Sed tunc est uera uirtus, quando et omnia bona, quibus bene utitur. et quidquid in bono usu bonorum et malorum facit, et se ipsam ad eum finem refert, ubi nobis talis et tanta pax erit, qua melior et maior esse non possit
Abbreviated transcription (Latin):
ueri dĩ summiq cultores. ab eorũ fal¬
laciis & multiformi temptatione securi
sunt. In hoc enĩ loco infirmitatis & di¬
ebus malignis etiã ista sollicitudo non
est mutilis: ut illa securitas ubi pax
plenissima atq certissima. ẽ. desiderio
feruentiore requiratur. Ibi enĩ erunt
nature munera. hoc . ẽ. quȩ nature nr̃e
ab omniũ naturarũ creatore donantur.
non solum bona uerũ etiã sempiterna
non solum in animo qui sanatur ꝑsapi¬
entiam: uerũetĩã in corꝑe qͦd resurrec¬
tione renouabit᷑. Ibi uirtutes non con¬
tra uitia ulla uel mala quecũq certan¬
tes: sed habentes uictorie premiũ eter¬
nam pacem quã nullus aduersarius in¬
quietet. Ipsa. ẽ. enĩ beatitudo finalis. ip¬
se ꝑfectionis finis. qui consumentẽ non
habet finẽ. Hic autẽ dicim᷑ͦ quidẽ bea¬
ti. quando pacem habemus quantula¬
cũq hic haberi potest inuita bona sed
hec beatitudo illi quã finalem dicimus
beatitudim cõparata. prorsus miseria

Expanded text:
eri Dei summique cultores, ab eorum fallaciis et multiformi tentatione securi sunt. In hoc enim loco infirmitatis et diebus malignis etiam ista sollicitudo non est inutilis, ut illa secplenissima adque certissima est, desiderio feruentiore quaeratur. Ibi enim erunt naturae munera, hoc est, quae naturae nostrae ab omnium naturarum creatore donantur, non solum bona, uerum etiam sempiterna, non solum in animo, qui sanatur per sapientiam, uerum etiam in corpore, quod resurrectione renouabitur; ibi uirtutes, non contra ulla uitia uel mala quaecumque certantes, sed habentes uictoriae praemium aeternam pacem. quam nullus aduersarius inquietet. Ipsa est enim beatitudo finalis, ipse perfectionis finis, qui consumentem non habet finem. Hic autem dicimur quidem beati, quando pacem habemus, quantulacumque hic haberi potest in uita bona; sed haec beatitudo illi, quam finalem dicimus, beatitudini conparata prorsus miseria
Abbreviated transcription (Latin):
runt baptismum xp̃i. & manducauert̃
corpus. xp̃i: non moriantur inȩternum
sed uitam quandoq consequantur ȩter¬
nam: atq illa omnis impietas quanto
maior fuerit. non eis ualeat ad eternita¬
tem sed ad diuturnitatem magnitudi¬
nemq penar u o

Expanded text:
runt baptismum Christi et manducauerunt runt baptismum Christi et manducauerunt corpus Christi, non moriantur in aeternum, sed uitam quandoque consequantur aeternam; adque illa omnis inpietas, quanto maior fuerit, non eis ualeat ad aeternitatem, sed ad diuturnitatem magnitudinemque poenarum.
Abbreviated transcription (Latin):
TE M sunt alii ab ȩterno supplicio libe¬
rationem nec ipsis saltem omnib homini¬
bus ꝓmittentes. sed tantũmodo xp̃i bap¬
tismate ablutis qui participes fiunt corꝑis
eius: quomodolibet uixerint in quacũq
heresi uel impietate fuerint: propter il¬
lud quod ait it̃lc. Hic est panis qui de ce¬
lo descendit: ut si quis ex ipso manducaue¬
rit non moriatur. Ego sum panis uius.
qui de cȩlo descendi. Siquis manducauerit
ex hoc pane: uiuet meternum. fb eter na
ergo morte inquiunt necesse est istos erui.
& aduitam ȩternam quandocũq ꝑduc
habentib baptismatis xp̃i & eius corpons
sacramentum sed solis catholicis quamuis
male uiuentib pollicentur: quia ñ solo
sacramento sed re ipsa manducauer unt
corpus xp̃i in ipso eus corpore constituti
de quo dicit apłs. unus panis. unũ cor¬
pus multi sumus: ut etiam si postea in
aliquã heresim uel etiã ingentilium ido¬
latriam lapsi fuerint. tantum quia inca¬
pore xp̃i idest incatholica eccłia sumpse¬

Expanded text:
tem sunt alii ab aeterno supplicio liberationem nec ipsis saltem omnibus hominibus promittentes, sed tantummodo Christi baptismate ablutis, qui participes fiunt corporis eius. quomodolibet uixerint, in quacumque haeresi uel inpietate fuerint, propter illud quod ait Iesus: Hic est panis qui de caelo descendit, ut, si quis ex ipso manducauerit, non moriatur. Ego sum panis uiuus, qui de caelo descendi. Si quis manducauerit ex hoc pane, uiuet in aeternum. Ab aeterna ergo morte, inquiunt, necesse est istos erui et ad uitam aeternam quandocumque habentibus baptismatis Christi et eius corporis sacramentum, sed solis catholicis quamuis male uiuentibus pollicentur, quia non solo sacramento, sed re ipsa manducauerunt corpus Christi, in ipso eius corpore constituti, de quo dicit apostolus: Unus panis, unum corpus multi sumus; ut, etiamsi postea in aliquam haeresim uel etiam in gentilium idolatriam lapsi fuerint, tantum quia in corpore Christi, id est in catholica ecclesia, sumse
Abbreviated transcription (Latin):
& infiliis cham cultores dĩ: utrũq ta¬
men hominum genus terris numquã
defuisse credendum est. Siquidem &
quando dictũ est. om̃s declinauerunt
simul inutiles facti sunt non est qui faci-¬
at bonum non est usq adunũ: inutro¬
lum meum incibo panis. Erat ergo etĩã
tunc populus dĩ. Unde illud quod dictũ
est non est quifaciat bonum. non. ẽ. usq
adunũ: de filiis hominum dictum  esse
non defiliis di. Nam premissum est. d̾s
de cȩlo ꝓspexcit suꝑ filios hominũ ut ui¬
deret si est intelligens aut requirens dm̃:
ac deinde illa subiuncta. quȩ om̃s filios
hominũ idest adciuitatem ꝑtinentes
quȩ uiuit scdm hominem non scd̾m dm̃:
reprobos esse demonstrat.

Expanded text:
et in filiis Cham cultores Dei; utrumque taet in filiis Cham cultores Dei; utrumque tamen hominum genus terris numquam defuisse credendum est. Si quidem et quando dictum est: Omnes declinauerunt, simul inutiles facti sunt; non est quifaciatbonum, non est usque ad unum, in utrolum meum in cibo panis? Erat ergo etiam tunc populus Dei. Unde illud, quod dictum est: Non est qui faciat bonum, non est usque ad unum, de filiis hominum dictum est, non de filiis Dei. Nam praemissum est: Deus de caelo prospexit super filios hominum, ut uideret si est intellegens aut requirens Deum, ac deinde illa subiuncta, quae omnes filios hominum, id est, ad ciuitatem pertinentes, quae uiuit secundum hominem, non secundum Deum, reprobos esse demonstrant.
Abbreviated transcription (Latin):
illis septuaginta duab gentib ciuitatẽ
di: non possumus affirmare. illo tempore
quo erat eis labium unum idest loque¬
la una. tunc iam genus humanũ aliena¬
tum fuisse acultu ueri dĩ: ita ut insolis
istis generationib pietas uera remane¬
ret quȩ descendunt de semine sem per
arfacrat: & tendunt ad abraham. Sed
ab illa suꝑbia ȩdificande turris usq incę¬
lum. qua impia significatur elatio: appa-¬
ruit cnutas idest societas impioꝵ. Utrũ
itaq ante non fuerit. an latuerit. anpo¬
tius utraq ꝑmanserit. pia scilicet induob
filiis Noe qui benedicti sunt eorũq po¬
steris. impia uero in eo qui maledictus
est atq eius progenie. ubi etiã eixrortus
est gigas uenator contra dñm: non est
dnudicatio facilis. Fortassis enim quod
ꝓfecto est credibilius. & infiliis duoꝵ il¬
lorũ iam tunc antequam baby lonia cȩ¬
pisset institui fuerunt contemptores dĩ.

Expanded text:
illis septuaginta duabus gentibus ciuitatem illis septuaginta duabus gentibus ciuitatem Dei, non possumus adfirmare illo tempore, quo erat eis labium unum, id est loquella una, tunc iam genus humanum alienatum fuisse a cultu ueri Dei, ita ut in solis istis generationibus pietas uera remaneret, quae descendunt de semine Sem per Arphaxat et tendunt ad Abraham; sed ab illa superbia aedificandae turris usque in caelum, qua inpia significatur elatio, apparuit ciuitas, hoc est societas, inpiorum. Utrum itaque ante non fuerit an latuerit, an potius utraque permanserit, pia scilicet in duobus filiis Noe, qui benedicti sunt, eorumque posteris; inpia uero in eo, qui maledictus est, adque eius progenie, ubi etiam exortus est gigans uenator contra Dominum, non est diiudicatio facilis. Fortassis enim, quod profecto est credibilius, et in filiis duorum illorum iam tunc, antequam Babylonia coepisset institui, fuerunt contemtores Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
alia cursimq tangamus. Secundo g
anno post diluuium. sem cũ ẽẽt cen¬
xrat autẽ cum esset centũ triginta qͥnq
annorũ: genuit cainan. Qui cum ẽẽt
centũ trig̾inta: genuit sala. Porro etĩã
ipse sala totidem annorũ erat: quando
genuit heber. Centum uero & triginta
& quatuor agebat annos heber cũ ge¬
nuit phalech: in cuius dieb diuisa est
terra. Ipse autẽ phalech uixit centum
triginta annos & genuit Razau: & Ra¬
gau centum triginta duos & genuit se-
nuit Nachor: & Nachor septuaginta no¬
uem. & genuit thara: thara autẽ septu¬
aginta. & genuit abram: quẽ postea d̾s
mutato uocabulo nominauit abraham.
Fiunt itaq anni a diluuio usq ad abra¬
ham mille septuaginta & duo: scd̾m uul¬
gatam editionem. hoc est interpretũ sep¬
tuaginta. Inhebreis autẽ codicib longe
pauciores annos ꝑhibent inueniri: de qͥ¬
bus rationem aut̃ nullam aut difficilli
mam reddunt. Cum ergo quęrimus in

Expanded text:
alia cursimque >\' tangamus. Secundo igitur alia cursimque >\' tangamus. Secundo igitur anno post diluuium Sem genxat autem, cum esset centum triginta quinque <annorum>, genuit Cainan; qui cum esset centum triginta. genuit Sala; porro etiam ipse Sala totidem annorum erat. quando genuit Heber; centum uero et triginta et quattuor agebat annos Heber, cum genuit Phalech, in cuius diebus diuisa est terra; ipse autem Phalech uixit centum triginta, et genuit Ragau; et Ragau centum triginta duo,  genuit Nachor. vem, et genuit Thara: Thara autem septuaginta, et genuit Abram : quem postea Deus mutato vocabulo nominavit Abraham . Fiunt itaque anni a diluvio usque ad Abraham mille septuaginta et duo, secundum Vulgatam editionem, hoc est interpretum Septuaginta. In hebraeis autem codicibus longe pauciores annos perhibent inveniri: de quibus rationem aut nullam, aut diffmam reddunt. Cum ergo quaerimus in
Abbreviated transcription (Latin):
nerationũ ordinẽ ꝑtinẽtẽ qͥꝑtendit ad abraham.
& qͦt annos pꝰt modũ uixerit intimãs eũ filioᷤ
filiaq genuusse: ut intelligamus unde
potuerint populi accrescere. ne in pau¬
cis qui commemorantur hominib oc¬
cupati pueriliter hesitemus unde tan¬
ta spatia terrarum atq regnorũ reple¬
ri potuerint de genere sem: maxime
propter assyriorũ regnũ. unde gͥmus
ille orientalium dominator usq quaq
popłorũ ingenti prosperitate regnauit.
& latissimum ac fundatissimum regnũ
quod diuturno tempore duceretur suis
posteris propagauit. Sed nos ne dutius
quã opus est immoremur. non quot
annos quisq mista generationũ serie
uixerit. sed quoto anno uite sue genue¬
rit filium hoc ordine memorandũ tan¬
tummodo ponimus: ut & numerũ an¬
norũ a transacto diluuio usq ad abra-¬
ham colligamus. & propter illa in quib
nos cogit necessitas immorari. breuites

Expanded text:
nerationum ordinem pertinentem, qui pertendit ad Abraham, nerationum ordinem pertinentem, qui pertendit ad Abraham, et quot annos postmodum uixerit, intimans eum filios filiasque genuisse; ut intellegamus unde potuerint populi adcrescere, ne in paucis qui commemorantur hominibus occupati pueriliter haesitemus, unde tanta spatia terrarum adque regnorum repleri potuerint de genere Sem, maxime propter Assyriorum regnum; unde Ninus ille Orientalium domitor usquequaque populorum ingenti prosperitate regnauit et latissimum ac fundatissimum regnum, quod diuturno tempore duceretur, suis posteris propagauit. Sed nos, ne diutius quam opus est inmoremur, non quot annos quisque in ista generationum serie uixerit, sed quoto anno uitae suae genuerit filium, hoc ordine memorandum tantummodo ponimus, ut et numerum annorum a transacto diluuio usque ad Abraham colligamus et propter illa, in quibus nos cogit necessitas inmorari, breuiter
Abbreviated transcription (Latin):
toq uixisset. Ubi certe agnoscendũ. ẽ.
quod ante ꝓmiseram: ut appareat qͣre
sit dictum de filiis heber. nomen uniꝰ
phalech. quia indieb eius diuisa est
terra. Quid enĩ aliud intelligendum
est terram ẽẽ diuisam. nisi diuersitate
linguarũ: Omissis igitur cȩteris filiis
sem adhanc rem non ꝑtinentib: illi co-¬
nectuntur in ordine generationũ ꝑ quos
possit ad abraham ꝑueniri: sicut illi co¬
nectebantur ante diluuium ꝑ quos ꝑue¬
niretur ad Noe generationes que ꝓpaga¬
te sunt ex illo adamfilio qui est appella¬
tus sech. Sic ergo incipit generationũ
ista conteatio. Et hȩ generationes sem.
Sem filius Noe centũ annoꝵ cũ ẽẽt ge¬
nuit arfaxat: scdo anno post diluuium.
Et uixit sem post quã genuit arfaxat
qͥngentos annos. & genuit filios & filias. &
mortuus. ẽ. Sic exsequit᷑ cȩtero dicens qͦto
qͥsq anno uite suȩ filiũ genuerit adistũ ge¬

Expanded text:
toque uixisset. Ubi certe agnoscendum est, toque uixisset. Ubi certe agnoscendum est, quod ante promiseram, ut appareat quare sit dictum de filiis Heber: Nomen unius Phalech, quia in diebus eius diuisa est terra. Quid enim aliud intellegendum est terram esse diuisam nisi diuersitate linguarum? Omissis igitur ceteris filiis Sem ad hanc rem non pertinentibus illi conectuntur in ordine generationum, per quos possit ad Abraham perueniri; sicut illi conectebantur ante diluuium, per quos ueniretur ad Noe generationibus, quae propagatae sunt ex illo Adam filio, qui est appellatus Seth. Sic ergo incipit generationum ista contextio: Et hae generationes Sem. Sem filius centum annorum, cum genuit Arphaxat, secundo anno post diluuium. Et uixit Sem, postquam genuit Arphaxat, quingentos annos et genuit filios et filias et mortuus est. Sic exsequitur ceteros dicens, quoto quisque anno uitae suae filium genuerit ad istum ge
Abbreviated transcription (Latin):
UA propter: inter illos tunc hominũ
populos qui ꝑ septuaginta duas genteᷤᷤ¬
T& totidem linguas colliguntur fuisse di¬
uisi: quęramus si possumus inuenire illam
interris peregrinantem ciuitatem dĩ que
usq addiluuium arcamq ꝑducta est.
atq infiliis Noe ꝑ eoꝵ benedictionem ꝑ¬
seuerasse monstratur. maxrime in macri¬
mo qui est appellatus sem: quando qͥdẽ
iafeth ita benedictus. ẽ. ut in eiꝰ fr̃is sui¬
domib habitaret. Tenenda est igitur¬
series generationũ ab ipso sem. ut ipsa
ostendat post diluuium ciuitatem dĩ:
sicut eam ser ies generationũ ab illo qui
est appellatus seth ostendebat ante di¬
luuium. Propter hoc ergo scriptura di¬
uina cũ terrenam eiuitatem inbabilo¬
ne hoc est inconfusione monstrasset.
ad patriarcham sem recapitulando re¬
uertitur. & orditur inde generationes
usq ad abraham: commemorato etiã
numero annorũ quanto quisq ad hanc
seriem ꝑtinentem filium genusset. qͦn¬

Expanded text:
uapropter inter illos tunc hominum populos, qui per septuaginta duas gentes et totidem linguas colliguntur fuisse diuisi, quaeramus, si possumus inuenire, illam in terris peregrinantem ciuitatem Dei, quae usque ad diluuium arcamque perducta est adque in filiis Noe per eorum benedictiones perseuerasse monstratur, maxime in maximo, qui est appellatus Sem, quando quidem Iapheth ita benedictus est, ut in eius, fratris suidomibus habitaret. series generationum ab ipso Sem, ut ipsa ostendat post diluuium ciuitatem Dei. sicut eam series generationum ab illo, qui est appellatus Seth, ostendebat ante diluuium. Propter hoc ergo scriptura diuina cum terrenam ciuitatem in Babylone, hoc est in confusione, monstrasset, ad patriarcham Sem recapitulando reuertitur et orditur inde generationes usque ad Abraham, commemorato etiam numero annorum, quanto quisque ad hanc seriem pertinentem filium genuisset quan
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ ubicũq fiunt ibi sciuntur. uix tota
ipsa ciuitate uel quocũq cõmanentiũ lo¬
co. Nam plerũq etiã ibi paucissimi sciuñs
ignorantib cȩteris: maxime si magna sit
ciuitas. Et quando alibi aliisq narrant᷑.
non tanta ea cõmendat auctoritas ut sine
difficultate uel dubitatione credantur.
quãuis xp̃ianis fidelib afidelib indi¬
mediolani factũ est: cũ illic essemus
quando illuminatus est cęcus. ad multo¬
rũ notitiã potuit ꝑuenire: quia & gran¬
dis. ẽ. cuntas & ibi erat tunc imperator.
& immenso popło teste res gesta est concur¬
rente ad corꝑa martyrum protasii & ger¬
uasii. quȩ cum laterent & penitus nesciren¬
tur: ep̃o ambrosio ꝑsomniũ reuelata re¬
ꝑta sunt. Ubi cȩcus ille depulsis ueteribus
tenebris: diem uidit
A

Expanded text:
autem ubicumque fiunt. ibi sciuntur uix a tota autem ubicumque fiunt. ibi sciuntur uix a tota ipsa ciuitate uel quocumque commanentium loco. Nam plerumque etiam ibi paucissimi sciunt ignorantibus ceteris, maxime si magna sit ciuitas; et quando alibi aliisque narrantur, non tanta ea commendat auctoritas. ut sine difficultate uel dubitatione credantur, quamuis Christianis fidelibus a fidelibus indiMediolani factum est, cum illic essemus, quando inluminatus est caecus, ad multorum notitiam potuit peruenire, quia et grandis est ciuitas et ibi erat tunc imperator et inmenso populo teste res gesta est concurrente ad corpora martyrum Protasii et Geruasii; quae cum laterent et penitus nescirentur, episcopo Ambrosio per somnium reuelata reperta sunt; ubi caecus ille depulsis ueteribus tenebris diem uidit. A
Abbreviated transcription (Latin):
to diutius homo uiuat tamen inde mortẽ
quãlibet tardius affuturã. scdm ypocratis
ut ferunt sententiã. omnis. ẽ. omittenda
curatio. Hoc illa aperito medico & suȩ do¬
mui familiarissimo acceperat: & ad solũ
dm̃ orando se conuerterat. Ammonecur
in somnis appropinquante pascha: ut in
parte feminarũ obseruanti ad baptisterũ
festim sanitas consecuta est. Medicus sase
qui ei dixerat ut nichil curationis adhibe¬
ret si paulo dutius uellet uiuere. cũ inspe¬
xisset eã postea & sanissimã cõperisset qͣl
prius habere illud malũ tali inspectione
cognouerat: quesiuit ab ea uehementes
quid adhibuisset. cupiens quantũ in
siue ꝑ orationes uel memorias sc̃oꝵ eius:
sed non eadem claritate illustrantur. ut tan¬
ta quanta illa gła diffamentur. Canon
quippe sacrarũ litterarũ quẽ diffinitum
esse oportebat. illa facit ubiq recitari. &
memoriȩ cunctoꝵ inherere popłoꝵ: hȩc

Expanded text:
homo diutius vivat, tamen inde morte homo diutius vivat, tamen inde morte quamlibet tardius adfutura, secundum Hippocratis, ut ferunt, sententiam omnis est omittenda curatio. Hoc illa a perito medico et suae domui familiarissimo acceperat, et ad solum Deum se orando converterat. Admonetur in somnis appropinquante Pascha, ut in parte feminarum observanti ad baptisterium, et confestim sanitas consecuta est. Medicus sane qui ei dixerat, ut nihil curationis adhiberet, si paulo diutius vellet vivere, cum inspexisset eam postea et sanissimam conperisset, quam prius habere illud malum tali inspectione cognouerat, quaesiuit ab ea uehementer quid adhibuisset curationis, cupiens, quantum insiue per orationes uel memorias sanctorum eius; sed non eadem claritate inlustrantur, ut tanta quanta illa gloria diffamentur. Canon quippe sacrarum litterarum, quem definitum esse oportebat, illa facit ubique recitari et memoriae cunctorum inhaerere populorum; haec
Abbreviated transcription (Latin):
illa poscebat tremenda: ferramenta ꝓferit¬
tur. Atconitis suspensisq omnib eis aũ
quorũ erat maior auctoritas defectũ ani¬
mi eiꝰ consolando erigentib: ad manus sec¬
turi membra in lectulo componunt᷑. sol¬
uuntur nodi ligamentoꝵ. nudatur locus.
inspicit medicus : & secandũ illũ sinũ ar¬
matus atq intentus inquirit. Serutat᷑
oculis. digitisq contrectat: temptat de¬
niq modis omnib. inuenit firmissimam
cicatricẽ. Iam illa letitiȩ laus atq gr̃arum
actio. misericordi & omnipotenti dõ que
fusa est ore omniũ lacrimantib gaudiis
non est cõmittenda meis uerbis. cogitet᷑
potius quam dicatur
N eadem carthagine innocentia religio¬
sissima femina de pͥmariis ipsius ciuitatiᷤ.
in manuilla cancrum habebat: remsicut
medici dicunt nullis medicamentis sana¬
bilem. Aut ergo p̾cidi solet & a corꝑe sepa¬
rari membrũ ubi nascitur. aut ut aliquan

Expanded text:
illa poscebat, tremenda ferramenta proferunilla poscebat, tremenda ferramenta proferuntur, attonitis suspensisque omnibus. Eis autem quorum erat major auctoritas, defectum animi ejus consolando erigentibus, ad manus secturi membra in lectulo componuntur, solvuntur nodi ligamentorum, nudatur locus, inspicit medicus, et secandum illum sinum armatus atque intentus inquirit. Scrutatur oculis, digitisque contrectat; tentat denique modis omnibus: invenit firmissimam cicatricem. Jam illa laetitia et laus atque gratiarum actio misericordi et omnipotenti Deo, quae fusa est ore omnium lacrymantibus gaudiis, non est committenda meis verbis: cogitetur potius, quam dicatur. 3. In eadem Carthagine Innocentia, religiosissima femina, de primariis ipsius civitatis, in mamilla cancrum habebat: rem, sicut medici dicunt, nullis medicamentis sanabilem. Aut ergo praecidi solet, et a corpore separari membrum ubi nascitur; aut, ut aliquanto
Abbreviated transcription (Latin):
Ubi nobis ex more genua figentib atq
incũbentib terrȩ: ille se ita ꝓiecit tanquã
fuisset aliquo grauiter impellente ꝓstra¬
tus: & cepit orare. Quib modis. quo af¬
fectu quo motu animi. quo fluuio lacͥ¬
marũ. quib gemitib atq singultib suc¬
cutientib omĩa membra eius. & pene in¬
terclaudentib sp̃m: quis ullis explicet uer¬
bis. Utrum orarent alii nec in hec eorũ
auerteretur intentio: nesciebam. Ego
tamen prorsus orare ñ poteram. Hoc tan
tũmͦ breuiter incorde meo dixi. Dñe. qͥs
tuoꝵ p̾ces exaudies. si has ñ exaudis.
Nichil enĩ michi uidebatur addi iam poᷤ¬
se: nisi ut exspiraret orando. Surreximꝰ¬
itaq: & accepta ab ep̃o benedictione dis¬
cessimus: rogante illo ut mane adessent
Illis ut ȩquo animo c̾ẽt hortantib: illu¬
xit dies qui metuebatur. Aderant serui
dĩ sicut se affuturos ẽẽ ꝓmiserant. ingres¬
si sunt medici: parantur omnia que hora

Expanded text:
ubi nobis ex more genua figentibus adque ubi nobis ex more genua figentibus adque incumbentibus terrae ille se ita proiecit, tamquam fuisset aliquo grauiter inpellente prostratus, et coepit orare: quibus modis, quo adfectu, quo motu animi, quo fluuio lacrimarum, quibus gemitibus adque singultibus subcutientibus omnia membra eius et paene intercludentibus spiritum, quis ullis explicet uerbis? Utrum orarent alii nec in haec eorum auerteretur intentio, nesciebam. Ego tamen prorsus orare tummodo breviter in corde meo dixi, Domine, quas tuorum preces exaudis, si has non exaudis? Nihil enim mihi videbatur addi jam posse, nisi ut exspiraret orando. Surreximus, et accepta ab Episcopo benedictione discessimus; rogante illo ut mane adessent, illis ut aequo animo esset hortantibus. Illuxit dies qui metuebatur, aderant servi Dei, sicut se adfuturos esse promiserant: ingressi sunt medici, parantur omnia quae hora
Abbreviated transcription (Latin):
merore nimio domini tantus. ẽ. in domo
illa exortus dolor. ut tanquã funeris plan¬
ctus uix comprimeretur a nobis. Uisitabãt
eũ cotidie sc̃i uiri. ep̃c tunc uz alensis be¬
atȩ memoriȩ saturninus. & presbiter
Zilosus. ac diaconi carthaginensis eccłiȩ.
in quib erat & ex quib solus est nunc in
reb humanis iam ep̃c cũ honore a nobis
debito nominandus aurelius: cũ quo re¬
cordantes mirabilia operũ dĩ de hac re
sepe collocuti sumus eumq ualde memi¬
nisse quod cõmemoramus inuenimus
Qui cũ eũ sicut solebant uespere uisita¬
rent. rogauit eos miserabilib lacrimis.
ut mane dignarentur ẽẽ p̃sentes suo fu¬
neri potius quã dolori. Tantus enĩ metꝰ
eũ expriorib inuaserat pęnis: ut se inter
medicorũ manus non dubitaret ẽẽ mori.¬
turũ. Consolati sunt eũ illi & hortati ut
in dm̃ fideret. eiusq uoluntatẽ uiriliter
ferret. Inde adorationem ingressi sumus.

Expanded text:
maerore nimio domini tantus est in domo maerore nimio domini tantus est in domo illa exortus dolor, ut tamquam funeris planctus uix conprimeretur a nobis. Visitabant eum cottidie sancti uiri. episcopus tunc Uzalensis, beatae memoriae Saturninus, et presbyter Gulosus ac diaconi Carthaginensis ecclesiae; in quibus erat et ei quibus solus est nunc in rebus humanis iam episcopus cum honore a nobis debito nominandus Aurelius, cum quo recordantes mirabilia operum Dei de hac re saepe conlocuti sumus eumque ualde meminisse, quod commemoramus, inuenimus. Qui cum eum, sicut solebant, uespere uisitarent, rogauit eos miserabilibus lacrimis, ut mane dignarentur esse praesentes suo funeri potius quam dolori. Tantus enim eum metus ex prioribus inuaserat poenis, ut se inter medicorum manus non dubitaret esse moriturum. Consolati sunt eum illi et hortati, ut in Deo fideret eiusque uoluntatem uiriliter ferret. Inde ad orationem ingressi sumus;
Abbreviated transcription (Latin):
cicero: quia mundũ non inderiturum
cũ platonicis sentit. Constat enĩ eũ ꝓ
ea salute uoluisse bellũ suscipi a ciuitate
qua fit ut maneat hic ciuitas sicut dicit
ȩderna quãuis morientib & nascentibus
singłis: sicut ꝑhennis est opacitas oleȩ uł
lauri. atq huiusmodi cęterarũ arborum
singuloꝵ lapsu ortuq folioꝵ. Nors qͥp¬
pe ut dicit non hominũ singłoꝵ sed uni¬
uerse pęna est ciuitatis: quȩ apena ple¬
rũq singłos uendicat. Unde merito qͦ¬
ritur utrũ recte fecerint saguntini.
quando uniuersam ciuitatẽ suã inte¬
rire maluerunt. quã fidem frangere.
propter exiguũ quod remansit palmam
tanti laboris auferret. E edditi sunt ani¬
mo eius: & placuit ut eodem alȩxandri-¬
no assistente. ipsi sinũ illum ferro. qui ĩa
consensu omniũ aliter insanabilis puta¬
batur aperirent. Quȩ res. dilata. ẽ. in con¬
sequentem diem. S ed cũ abissent illi: ex

Expanded text:
Cicero, quia mundum non interiturum Cicero, quia mundum non interiturum cum Platonicis sentit. Constat ergo eum pro ea salute uoluisse bellum suscipi a ciuitate, qua fit ut maneat hic ciuitas, sicut dicit, aeterna, quamuis morientibus et nascentibus singulis. sicut perennis est opacitas oleae uel lauri adque huius modi ceterarum arborum singulorum lapsu ortuque foliorum. Mors quippe, ut dicit, non hominum singulorum, sed uniuersae poena est ciuitatis, quae a poena plerumque singulos uindicat. Unde merito quaeritur, utrum recte fecerint Saguntini, quando uniuersam ciuitatem suam interire maluerunt quam fidem frangere, propter exiguum quod remansit palmam tanti laboris auferret. Redditi sunt animo eius, et placuit ut eodem Alexandrino adsistente ipsi sinum illum ferro, qui iam consensu omnium aliter insanabilis putabatur, aperirent. Quae res dilata est in consequentem diem. Sed cum abissent illi, ex
Abbreviated transcription (Latin):
plicabantur. Non erat eis ꝓ salute pugna¬
re: nisi salutẽ ꝓsaluatore conteminere. Sci¬
o in libro ciceronis tertio nifallor de repu¬
blica disputari. nullũ bellum suscipi aci¬
uitate optima. nisi aut ꝓ fide aut ꝓsalu¬
te. Quid autẽ dicat ꝓsalute. uel quã indel¬
ligi salutẽ uelit. alio loco demonstrans: sed
his pęnis inquit quas etiã stultissimi senti¬
unt. egestate. ex ilio. uinclis. uerberib.
elabuntur sepe priuati. oblata mortis cele¬
ritate. Ciuitatib autẽ mors ipsa pena est:
quȩ uidetur a pena singulos uendicare.
Debet enĩ constituta sic ẽẽ ciuitas: ut ȩter¬
na sit. Itaq nullus interitus est reipubli¬
cȩ naturalis. ut hominis: in quo mors ñ
modo necessaria est: uerũ etiã optanda
ꝑsepe. Ciuitas autẽ cũ tollitur. deletur.
extinguitur: simile est quodãm ut par¬
ua magnis conferamus. ac si omĩs hic mun¬
dus intereat & concidat. Hoc ido dixit

Expanded text:
plicabantur. Non erat eis pro salute pugnaplicabantur. Non erat eis pro salute pugnare, nisi salutem pro Salvatore contemnere. 2. Scio in libro Ciceronis tertio, nisi fallor, de Republica, disputari, nullum bellum suscipi a civitate optima, nisi aut pro fide, aut pro salute. Quid autem dicat pro salute, vel intelligi quam salutem velit, alio loco demohis poenis, inquit, quas etiam stultissimi sentiunt, egestate exsilio, uinculis uerberibus, elabuntur saepe priuati oblata mortis celeritate; ciuitatibus autem mors ipsa poena est, quae uidetur a poena singulos uindicare. Debet enim constituta sic esse ciuitas, ut aeterna sit. Itaque nullus interitus est rei publicae naturalis, ut hominis, in quo mors non modo necessaria est, uerum etiam optanda persaepe. Ciuitas autem cum tollitur, deletur, exstinguitur: simile est quodam modo, ut parua magnis conferamus, ac si omnis hic mundus intereat et concidat.\' Hoc ideo dixit
Abbreviated transcription (Latin):
ro numeret quã multi quantalibet seui¬
tia crudelitatis occidi: quã. xp̃m dm̃ ne¬
gare maluerunt: Proinde. metuᷤ quãli¬
bet leuis indignationis quȩ ab animis ro-¬
manorũ si non fieret. posse putabat᷑ existe¬
re. cõpellebat aliquas ciuitates positas
sub iure romano tanquã dm̃ colere Ro¬
mulum: a xp̃o autẽ deo ñ solũ colendo
uerũetiã confitendo tantã ꝑ orbem ter¬
re martyrũ multitudinẽ metus reuoca¬
re non potuit. ñ leuis offensionis animo¬
rũ. sed immensarũ uariarũq pęnarũ:
& ipsius mortis quȩ plus cȩteris for mida¬
tur. Neq tunc ciuitas xp̃i quãuis ad¬
huc peregrinaretur interris & haberet
tamen magnoꝵ agmina popłoꝵ aduer¬
sus impios ꝑsecutores suos ꝓ temꝑali salu-¬
te pugnauit: sed potius ut obtineret ȩcer¬
nam non repugnauit. Ligabantur. in clu¬
debantur. cȩdebantur. torquebant᷑. urebas¬
tur. lanabantur. trucidabant᷑: & multi¬

Expanded text:
ro numeret, quam multi quantalibet saeviro numeret, quam multi quantalibet saevitia crudelitatis occidi, quam Christum Deum negare maluerunt? Proinde metus quamlibet levis indignationis, quae ab animis Romanorum, si non fieret, posse putabatur existere, compellebat aliquas civitates positas sub jure Romano tanquam deum colere Romulum: a Christo autem Deo non solum colendo, verum etiam confitendo, tantam per orbem terrae martyrum multitudinem metus revocare non potuit, non levis offensionis animorum, sed immensarum variarumque poenarum, et ipsius mortis, quae plus caeteris formidatur. Neque tunc civitas Christi, quamvis adhuc peregrinaretur in terris, et haberet tamen magnorum agmina populorum, adversus impios persecutores suos pro temporali salute pugnavit; sed potius ut obtineret aeternam, non repugnavit. Ligabantur, includebantur, caedebantur, torquebantur, urebantur, laniabantur, trucidabantur, et multi
Abbreviated transcription (Latin):
uerũ erat amaret E xceptis enĩ tot &¬
tantis miraculis quȩ ꝑsuaserunt dm̃ ẽẽ
adhuc creduntur implende sed iam de¬
monstrantur impletȩ. De Romulo autem
quia condidit Ronam in eaq regnauit.
auditur legitur ue quod factũ est. ñ qͦd
ante fuerit ꝓphetatum. sed qͦd sit receptꝰ
inter deos creditũ tenent licterȩ non fac-¬
tũ docent. Nullis quippe rerũ mirabili¬
um signis: idei uere ꝓuenisse monstratur.
Lupa quippe illa nutrix. qͦd uidetur qͣsi
magnũ extitisse portentũ: quale aut qͦn¬
tũ est ad demonstrandũ deũ: Certe enĩ
& si non meretrix fint lupa illa sed bestia:
cũ cõmune fuerit ambob. fr̃ tam̃ eius
non habetur deus. Quis autẽ ꝓhibitus est
aut romulum aut herculem aut alios ta¬
les homines deos dicere: & mori maluit
quã non dicere: Aut uͦ aliqua gentium
coleret inter deos suos Romulũ: nisi ro¬
mani nominis metus cogeret: Quis por¬

Expanded text:
uerum erat amaret. Exceptis enim tot et uerum erat amaret. Exceptis enim tot et tantis miraculis, quae persuaserunt Deum esseadhuc creduntur inplendae, sed iam demonstrantur inpletae; de Romulo autem, quia condidit Romam in eaque regnauit, auditur legiturue quod factum est. non quod antequam fieret prophetatum; sed quod sit receptus in deos, creditum tenent litterae, non factum docent. Nullis quippe rerum mirabilium signis id ei uere prouenisse monstratur. Lupa quippe illa nutrix, quod uidetur quasi magnum exstitisse portentum, quale aut quantum est ad demonstrandum deum? Certe enim etsi non meretrix fuit lupa illa, sed bestia. cum commune fuerit ambobus, frater tamen eius non habetur deus. Quis autem prohibitus est aut Romulum aut Herculem aut alios tales hoquam non dicere? Aut vero aliqua gentium coleret inter deos suos Romulum, nisi Romani nominis metus cogeret? Quis por