comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
se dõ. Primꝰ. opus ÷ hominis corruptibile: Scd̃s ÷ opus dĩ. ꝙ nũquã desinit
ẽe in quo oꝑe uisibili. iniusibilis sapientia creatoris uisibilit᷑ scripta est.
Terciꝰ ÷ ñ opus dĩ s sapientia. ꝑ quã fec̃ om̃ia oꝑa sua ds̃. quã genuit non
fec̃. in qua ab etͣno cuncta que facturꝰ erat scdm sententiã ꝓuidentie
⁊ pͣdestinationis p̾scͥpta habuit : ⁊ hic ÷ lib̾ iute. in qͦ qͥcqͥd semel scriptũ
fuerit. nũquã aboletur. ⁊ om̃s qui meruerint ꝑuenire usq ad eiꝰ ins¬
pectionem uiuent in eternum. De trib uerbis.

Expanded text:
 opus Dei, quod nunquam desinit esse, in quo opere visibili invisibilis sapientia Creatoris visibiliter scripta est; tertius est non opus Dei, sed sapientia, per quam fecit omnia opera sua Deus, quam genuit non fecit, in qua ab aeterno cuncta, quae facturus erat secundum sententiam providentiae et praedestinationis praescripta habuit. Et hic est liber vitae, in quo quidquid semel scriptum fuerit, nunquam abolebitur, et omnes, qui meruerint pervenire usque ad ejus inspectionem, vivent in aeternum. CAP. XIII.
Abbreviated transcription (Latin):
eccłe sue quasi pͥmui laboris: quasi merces oꝑis. quasi meta itineris.
quasi corona certaminis. in ꝯmuni om̃ib fidelib ꝓpositꝰ: qui ͤ t̃ra ortꝰ ÷
⁊ celos penetrauit. qui ad ima uenit ⁊ suͬma non deseruit. qͥ sur suͣ
desideriũ. deorsũ ut p̃sta. subsidiũ: deorsum intͣ nos. sursu supͣ nos.
Neorsum ꝙ a nobis sũpsit: sursum ꝙ nobis ꝓposuit. Iste ÷ mons domꝰ
dñi p̃ꝑatus in uertice montiũ: ad quẽ fluuit om̃s gentes. ⁊ de qua

Expanded text:
Ecclesiae suae, quasi praemium laboris, quasi merces operis, quasi meta itineris, quasi corona certaminis in communi omnibus fidelibus propositus, qui de terra ortus est, et coelos penetravit, qui ad ima venit et summa non deseruit, qui sursum desiderium, deorsum ut praestet subsidium. Deorsum intra nos, sursum supra nos. Deorsum quod a nobis sumpsit, sursum quod nobis proposuit. Iste est mons domus Domini praeparatus in vertice montium, ad quem fluunt omnes gentes ,
Abbreviated transcription (Latin):
tur aliquando: ⁊ nemo suꝑuiuens inuenit᷑. Hi gͦ qr ⁊ ex mertius a merta¬
lib morituri fui̾t: ⁊ suis lectorib sius amatorib uitã semꝑ ꝑmanentem
dare non possũt. nequaꝗͣ. libri uite. s potuis mortis. uł mortuoꝵ uł mori¬
entiũ. appellari digni siͣt. Qd si ego talem librũ inuenire possim cuiꝰ origo
etͣna. cuius incorruptibilis essentia. euiꝰ cognitio sit uita. ciuiis scͥptura
indelebilis. cuiꝰ inspectꝰ desid̾abilis. cuiꝰ doctrina facilis. ciniꝰ scientia dulcis.
cuiꝰ ꝓfunditas inꝑscrutabilis. cuiꝰ u̾ba innumerabilia. ⁊ unũ u̾bũ tmͣ oma:¬

Expanded text:
tur aliquando, et nemo semper vivens invenitur. Ii ergo, quia ex mortuis a mortatur aliquando, et nemo semper vivens invenitur. Ii ergo, quia ex mortuis a mortalibus morituti fiunt, et suis lectoribus, suis amatoribus vitam semper permanentem dare non possunt, nequaquam libri vitae, sed mortis potius, vel mortuorum, vel morientium appellari digni sunt. Quod si ego talem librum invenire possim, cujus origo aeterna, cujus incorruptibilis essentia, cujus cognitio sit vita, cujus scriptura indelebilis, cujus inspectus desiderabilis, cujus doctrina facilis, cujus scientia dulcis, cujus profunditas imperscrutabilis, cujus verba innumerabilia, et unum ta
Abbreviated transcription (Latin):
taꝵ mentiũ refectio ÷: ⁊ infirmantiũ obũbratio. Lib utte ad aquilonem
respicit. qr ꝑ humanitatẽ saluatoris exortũ ÷ lumͣ habitantib in regio̾e
umbre mortis. Ꝙ lignũ uite ad austrũ uertit᷑. ut robustos gustu
sue. dulcedinis pascat. ⁊ ꝓuehat: ⁊ infirmos adhuc ne deficiant in estu
tẽptacionũ sub alis ꝑtectionis sue quasi in umbraculo meridiani abscon¬
dat. Nec ipsi si paululũ adhuc ꝓsequamur: non sit onerosum. Uolumus
enĩ nũc more exponentis planis ⁊ paucis uerbis sensum aꝑire non more
meclitantis: ñ quasi dubitantes. ñ quasi inuenientes huc illucq acit m̃tis
ipra quos scribut homines expellib Iuis lib̾ uite dicatur.¬
mortuoꝵ animaliũ siue ex alia quacũq corruptibili mat̾ia sũt. ⁊ cũ pusillum
durauerit ipsi qͦ ueterascũt: ⁊ quadã sua morte resoluunt᷑ in nichilũ. nullũ
de se deinceps relinquentes uestigiũ. E istos libros omͣ̃s qui legũt moriun-¬

Expanded text:
entium refectio est, et infirmantium obumbratio. Liber vitae ad aquilonem respicit, quia per humanitatem Salvatoris exortum est lumen habitantibus in regione umbrae mortis. Et lignum vitae ad austrum vertitur, ut robustos gustu suae dulcedinis pascat et provehat, et infirmos adhuc, ne deficiant in aestu tentationum, sub alis protectionis suae quasi in umbraculo meridiano abscondat. Haec ipsa si paululum prosequamur non sit onerosum. Volumus enim nunc more exponentis planis, et paucis verbis sensum aperire, nunc meditantis, nunc quasi dubitationes, nunc quasi invenientes huc illucque acie mentis Libri, quos scribunt homines, ex pellibus mortuorum animalium, sive ex alia qualicunque corruptibili materia fiunt, et cum pusillum duraverint, ipsi quoque veterascunt, et quadam sua more resolvuntur in nihilum, nullum de se deinceps relinquentes vestigium. Et istos libros omnes qui legunt, moriun
Abbreviated transcription (Latin):
ascendi in tͣciam mansionẽ ubi uirtutes sut̃. que sũt necessarie. S
intͣ has om̃s p̃cipue una ÷ necessaria id ÷ caritas. que nos dõ ꝯuingit.¬
⁊ ideo in supͣmo archa ad unũ colligitur. ut iam unum cogitemꝰ. unũ
ihc xpͣc. hos gradus habes in psalmo ubi dicit. bonitatẽ ⁊ disciplinam
iscientiã: si ꝯu̾tas scientiã disciplinã ⁊ bonitatẽ.: doce me dñe ihũi xp̃e.

Expanded text:
ascendi in tertiam mansionem, ubi virtutes sunt, quae sunt necessariae. Sed ascendi in tertiam mansionem, ubi virtutes sunt, quae sunt necessariae. Sed inter has omnes praecipue una necessaria est, id est charitas, quae nos Deo conjungit, et ideo in supremo arca ad unum colligitur; ut jam unum cogitemus, unuminus Jesus Christus. Hos gradus habes in psalmo ubi dicit: Bonitatem, et disciplinam et scientiam , si convertas scientiam, et disciplinam, et bonitatem doce me Domine
Abbreviated transcription (Latin):
in utrisq: Scientiuã abscondo si bonũ ꝙ noui oꝑe non ostendo: ⁊ ideo
mͥ non potͣ ꝓdesse. ꝙ cũ sciam hab̾e dissimulo. Si autẽ oꝑam dedero nͣ
tantũ ut sciã. s ñ ut agam ea que bona sutͣ ⁊ utilia. ⁊ in hoc sedulo
fuerit cogitacio cordis mei. quatenꝰ uirtutes quas in aliis iã amare
⁊ ãmirari didici. meas faciã ꝑ ex̾citũ discipline ⁊ formã recte ui¬
uendi : tc̃ possũ dic̾e ꝙ utilis sit cogitacio cordis mei. ⁊ tuc̾ ascen¬
di in scd̾am mansionẽ: ⁊ cor meu̾ iam magis in unũ collegi. ut non
hoc ÷ ut ꝙ foris demonstro in oꝑe:: intus possideam in uirtute. Alio¬
quin nͣ multũ mͥ ꝓdest habe̾ oꝑa: nisi ñ uirtutes oꝑm habea. Si ergo
ad hoc cogitacionem cordis mei insłituo. ut quicquid boni in mẽ
foris humanis aspectib diuinis intus satagã p̾sentare obtutib: tuc̾

Expanded text:
in utrisque? Scientiam abscondo, si bonum quod novi opere non ostendo, et ideo in utrisque? Scientiam abscondo, si bonum quod novi opere non ostendo, et ideo mihi non potest prodesse, quod cum sciam habere dissimulo. Si autem operam dedero non tantum ut sciam, sed etiam ut agam quae bona sunt et utilia, et in hoc sedula fuerit cogitatio cordis mei, quatenus virtutes, quas in aliis jam amare, et admirari didici, meas faciam per exercitium disciplinae, et formam recte vivendi, tunc possum dicere, quod utilis sit cogitatio cordis mei, et tunc ascendi in secundam mansionem, et cor meum in unum, jam magis collegi, ut non hoc est, ut quod foris demonstro in opere intus possideam in virtute. Alioquin non multum mihi prodest habere opere, nisi etiam virtutes operum habeam. Si ergo ad hoc cogitationem cordis mei instituo, ut quidquid boni in me foris humanis apparet aspectibus, divinis, intus satagam praesentare obtutibus, tunc
Abbreviated transcription (Latin):
egressa foras: colorẽ cũ nomine parit᷑ mutauit. Sic enim scͥptũ:.
Egressa ÷ dina: ut uideret mulieres regionis illius. Quã cũ iudisset
sichem filiꝰ emor euei princeps tͣre illuis: adamauit. rapuit. ⁊ dormi¬
uit cũ illa: in opprimens uirgine᷑. Que ui opprimit᷑ patet qr non ideo
ex iit ut corru̾patur.s tam̃ qr teme̾ exiit. pudicitie sue dapͣna etiam
inuita sustinuit. Qd̾ autͣ subiungitur ꝯglutinauit eam sibi hoc ÷ ca
genera cogitacionũ: rectũ. utile. necessaruĩ. Si ego dilig̾e cepero
meditationẽ scͥpturarũ. ⁊ libent᷑ cogitauero de uirtutib scoꝵ. ⁊ de oꝑib
ꝙ de aliis cogito. ꝙ in aliis agnosco: s mnutile mͥ si illud ad exẽplũ uiuen¬
di nͣ traho. Qiua aliena uirtus mͥ non ꝓdest: si illam quantũ possum
imitari neglexero. Thesaurꝰ absconditꝰ. ⁊ scientia abscondita. q̃ utilitas

Expanded text:
egressa foras colorem pariter cum nomine mutavit. Sic enim scriptum est: egressa foras colorem pariter cum nomine mutavit. Sic enim scriptum est: Egressa est Dina, ut videret mulieres regionis illiue illius, adamavit, et rapuit eam, et dormivit cum illa, vi opprimens virginem . Quae vi opprimitur patet quod non ideo exit ut corrumpatur, sed tamen quia temere exiit, pudicitiae suae damna etiam invita sustinuit. Quod autem subjungitur, conglutinavit eam sibi; hoc est genera cogitationum, rectum, utile, necessarium. Si ego diligere coepero meditationem Scripturarum, et libenter cogitavero de virtutibus sanctorum, quod de aliis cogito, et quod in aliis cognosco, sed inutile mihi, si illud ad exemplum vivendi non traho. Quia aliena virtus mihi non prodest, si illam quantum possum imitari neglexero. Thesaurus absconditus, et scientia abscondita, quae utilitas
Abbreviated transcription (Latin):
cłib prius naufraga erat. Similit᷑ in scd̾o gene̾ ꝯtẽplationis qͦtiens
in reb iusibilib inuisibilẽ dĩ uirtutẽ ⁊ sapientiã ãmirari discimꝰ
quasi ramũ oliue ab aquis ad archam reportamꝰ: qr in reb mutabilib
extra nos illũ agnoscimus. quẽ in nobis inmutabilit̾ diligamꝰ. In tͣcio
itidẽ ꝯtẽplationis gen̾e̾ dũ uiditia eiꝰ foris attendimꝰ. in timore eiꝰ ⁊ am¬
re intus renouamur. In pͥmo gͦ mat̾ia uanitatis inspecta. in nobis
generat ꝯtep̾tum mundi. In scd̾o simulachrũ rationis. laudem dei.
In tͣcio. insłrumentũ dispensacionis. timorẽ ⁊ amorẽ dĩ. In quarto
fonres cupiditatis. incentiuũ libidinis. hunc igit᷑ exitũ caueamus.
ne egrediam᷑ temere. Nemo de ꝯscientia sua ꝯfidat Dina intꝰ uirgo
intus casta. intꝰ colu̾ba fuit. s qr colu̾ba fuit seducta nͣ habens cor̾

Expanded text:
ctibus prius naufraga erat. Similiter in secundo genere contemplationis quoties ctibus prius naufraga erat. Similiter in secundo genere contemplationis quoties in rebus visibilibus invisibilem Dei virtutem et sapientiam admirari discimus, quasi ramus olivae ab aquis ad arcam reportamus, quia in rebus mutabilibus extra nos illum agnoscimus, quem in nobis immutabiliter diligamus. In tertio itidem contemplationis genere dum judicia ejus foris attendimus, in timore ejus, et amore intus renovamur. In primo ergo materia vanitatis inspecta, in nobis generat contemptum mundi, in secundo simulacrum rationis, laudem Dei, in tertio instrumentum dispensationis timorem et amorem Dei, in quarto fomes cupiditatis incentivum libidinis. Hunc igitur exitum caveamus, ne egrediamur temere. Nemo de conscientia sua confidat. Dina intus virgo, intus casta, intus columba fuit, sed quia columba seducta fuit non habens cor,
Abbreviated transcription (Latin):
miles sũt coruo qui reuersus ñ ÷: qr dũ foris ꝙ male delectat inuen¬
ut᷑. ad archam ꝯscrentie. amplius redire nolunt. Reliqua uero tria cõ¬
tẽplationũ genera. in exitu colũbe figurata sut: que cũ emissa esset
⁊ non inueniret ubi requiesceret pes eius: reu̾sa ÷ ad uesꝑam. portans
nͣ habuit. Nec tñ foris amaut: ꝙ intus detulit. Ramus oliue
magis foris oꝑa diuina aspicuĩt: tantomagis intus in amore ꝯditoris
uiridescut. Tum enĩ rerum pͣsentiũ mutabilitatẽ aspiciut᷑: ꝯtinuo
om̃ia ꝙ in hoc mundo pulchra uident᷑ eis in cogitacione uilescunt.
⁊ quasi reu̾tentes oliuã in ore deferut᷑. qmͣ tanto ardentiꝰ ꝯditoris
sui spetiẽ ꝯcupiscut᷑ : quo in reb ꝯditis nicħ ꝙ delectaret inuenerũt.
Delectabilit᷑ intꝰ mens pascit᷑. qr delectabilit᷑ foris non tenet᷑. ⁊ qͣsi
ad arche sue portũ reducta iam secura tͥpudiat: que in mundi flu¬

Expanded text:
miles sunt corvo, qui reversus non est, quia dum foris quod male delectat inveniunt, ad arcam conscientiae amplius redire nolunt. Reliqua vero tria contemplationis genera in exitu columbae figurata sunt, quae cum emissa esset, et non inveniret ubi requiesceret pes ejus, reversa est ad vesperum portans non habuit, nec tamen foris amavit, quod intro detulit. CAP. V. magis foris opera divina aspiciunt, tanto magis intus in amore Conditoris inardescunt. Dum enim rerum praesentium mutabilitatem aspiciunt, continuo omnia quae in hoc mundo pulchra videntur, eis in cogitatione vilescunt, et quasi revertentes olivam in ore deferunt, quoniam eo ardentius Conditoris sui speciem concupiscunt, quo in rebus conditis quod delectaret minus invenerunt. Delectabiliter intus mens pascitur, quia delectabiliter foris non tenetur, et quasi ad arcae suae portum reducta jam secura tripudiat, quae in mundi flu
Abbreviated transcription (Latin):
securitate. s iugi sudore ⁊ ꝯtricione sp̃s adquiramus. ne in illo ꝑnitio¬
sissimo tẽpore ꝑmanentes ab ore suo euone̾ incipat dtͣ. Hanc uero lu¬

Expanded text:
securitate, sed jugi sudore et contritione spiritus acquiramus, ne in illo perniciosecuritate, sed jugi sudore et contritione spiritus acquiramus, ne in illo perniciosissimo tepore permanentes, ab ore suo nos emovere incipiat Deus. Hanc vero lu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtrahũt uitã. Rursũ cũ succensi feruore sp̃s oꝑa carnis uolumus
extingu̾e. sine ullo respectu fragilitatis humane. ⁊ nosmet ipsos
totos ad inmoderata uirtutũ studia. cordis elationẽ ꝯferre. in be¬
cillitas carnis int̾pellans ab illa rep̃hensibili nimietate sp̃c reuo¬
cat ac tardat: ⁊ ita fit utraq ꝯcupiscentia tali colluctacio̾e alt̾na
sibimet repugnante. ut anime uoluntas que nec se tota̾ carna¬
lib desideriis dedere. nec uirtutũ uult laborib desudare quodã
uisto modamint tẽꝑetur: quadã equalitatis libra in staterns nr̃i
corꝑis ꝯstituta. que sp̃c carnisq exanime nec a dextris mentem
sp̃s ardore succensam. nec a beua carnẽ uitioꝵ aculeis p̃ponderare
ꝑmittes tepidũ illũ animalis uoluntatis statũ excludit. ⁊ ad illud
quartui ꝙ nolumꝰ salubrit᷑ uenire ꝯpellit. ut uirtutes non otio et

Expanded text:
pertrahunt viam. Rursum cum succensi fervore spiritus opera carnis volumus pertrahunt viam. Rursum cum succensi fervore spiritus opera carnis volumus exstinguere sine ullo respectu fragilitatis humanae, et nosmetipsos totos ad immoderata virtutum studia cordis elatione conferre, imbecillitas carnis interpellans ab illa reprehensibili nimietate spiritus revocat, ac retardat, et ita fit utraque concupiscentia tali colluctatione alterna sibimet repugnante, ut animae voluntas, quae nec totam se carnalibus desideriis dedere, nec virtutum laboribus vult desudare, quodam justo moderamine temperetur, quadam aequalitatis libra in statera nostri corporis constituta, quae spiritus, carnisque examine, nec a dextra mentem spiritus ardore succensam, necpermittens, tepidum illum animalis voluntatis statum excludit, et ad illud quartum quod volumus salubriter venire compellit, ut virtutes non otio et
Abbreviated transcription (Latin):
dtiosic querens apassiõib tẽperare carnalib: ut nequaqͣ ꝯsentiat
dolores necessarios sustinẽ. sine quib desideria sp̃c nequent possi¬
leris: donũ casstitatis desiderans obtine absq castigatioe uł mace¬
maclõe carnis: sne uigdurũ labore. cordis puritatem ad quire. hu¬
militatẽ ap̃i sine honoris mundam iactura exhibe: Postremo sic
nult futura ꝯsequi bona: ut ñ amittat p̃sentia. Qur uoluntas
Mlo. nos ad pfertio nẽ uerã ꝓducet. s in tẽpore quodam tetͣrimo
tollosaret. n̾sibũc tepidissimũ statũ intrmsetus hec insurgen¬
tos bella plor ũperet. Iam cũ huic uoluntati famulantes uolumꝰ
nosiet ipsos relaxare paulilñ: consestim aculei. carnis ĩ iuegente
nequaꝗͣ. nos in illa qua delectam᷑ teporis puritate noxia stare ꝑ¬
mittut᷑: s ad illam qͣ. horremus frigidam ⁊ plenã sentib uitioꝵ

Expanded text:
cit; sic quaerens a passionibus tempererare carnalibus, ut nequaquam consentiat cit; sic quaerens a passionibus tempererare carnalibus, ut nequaquam consentiat dolores necessarios sustinere, sine quibus desideria spiritus nequeunt possideri, donum castitatis desiderans obtinere absque castigatione vel maceratione carnis, sine vigiliarum labore cordis puritatem acquirere; humilitatem Christi sine honoris mundani jactura exhibere. Postremo sic vult futura consequi bona, ut non amittat praesentia Quae voluntas nunquam nos ad perfectionem veram perduceret, sed in tempore quodam teterrimo collocaret, nisi hunc tepidissimum statum intrinsecus haec insurgentia bella dirumperent. Nam cum huic voluntati famulantes volumus nosmetipsos paululum relaxare, confestim aculei carnis insurgentes, nequaquam nos in illa, qua delectamur, teporis puritate innoxia stare permittunt, sed ad illam, quam horremus, frigidam et plenam sentibus vitiorum
Abbreviated transcription (Latin):
spe requiescentiũ ⁊ p̃stolantiũ głam resurrectiõis. Octonariꝰ qr sig¬
nil̃ ÷ beatitudinis. illis ꝯuenit qui iã receptis corꝑib beata imor¬
ralitate letant᷑. Erł adhuc alius ꝙ dicere possumiis cde trib primis
mansiõib. Habet namq unusquisq nr̃m tres uoluntates inse: qr
pͥma ÷ carnalis. scdã animalis. t̾cia sp̃alis. Carnalis uoluntas ⁊ laxare
frena ꝯcupiscentiȩ desideriis carnalib : ꝑ om̃ia sine retractacio̾e ob¬
audire legi nͣ subẽe. neminẽ timere. qͥcquid libuerit fac̾e. Cui e¬
tra ꝯcupiscentia sp̃s aduersata ita desiderat tota sp̃alib inhere̾
st uoiis: int ̃ necessarios carnis usus optet exclude. Intͣ has igit᷑ utras
ꝯcupiscentias anine uoluntas in meditullio quodã uituꝑabiliore
consustens. ec uitioꝵ Fligiciis oblectat᷑ nec uirtutũ dolorib adqͥes¬

Expanded text:
spe requiescentium et praestolantium gloriam resurrectionis. Octonarius, quia sigspe requiescentium et praestolantium gloriam resurrectionis. Octonarius, quia signum est beatitudinis, illis convenit, qui jam receptis corporibus beata immortalitate laetantur. Est adhuc aliud quod dicere possumus de tribus primis mansionibus, habet namque unusquisque nostrum tres voluntates in se, quarum prima est carnalis, secunda animalis, tertia spiritualis. Carnalis voluntas est laxare frena concupiscentiae desideriis carnalibus per omnia sine retractione obedire. Legi non subesse, neminem timere, quidquid libeurit facere. Cui econtrario concupiscentia spiritus adversata ita desiderat tota spiritualibus studiis inhaerere, ut etiam necessarios carnis usus optet excludere. Inter has igitur utrasque concupiscentias animae voluntas in meditullio quodam temperatiore consistens, nec vitiorum flagitiis oblectatur, nec virtutum doloribus acquies
Abbreviated transcription (Latin):
miiꝰ : ꝑfecto qr iiꝑse redep̾tor nrͣ scđm formã suscepte humanitatis
mninor pat .ẽi ipse hoc patri ꝑ obedientiã subicit. ꝙ ipse a patre per
enualititẽ maiestatis non accepit.Si quis aut̃ uoluerit indagare
mustera nuneroꝵ qͦs supra in altitudie uniuscuiꝰq mansionis distri¬
biumus. uidebit ꝯgrue quat᷑nariũ pͥme mansioni deputatũ. Quia i.
corpus humanũ quatuor elem̃tis ꝯponit᷑. ex quatuor humoꝵ ꝯplexio¬
ne ꝯpagnnat᷑. recte carnaliũ uita qui uoluptatib corporis deseruit.
ꝑ auaternariũ expͥmit᷑. Pehinc quinariꝰ ꝓpt̾ quinq sensus apte ani.¬
males homines figurat: qr quãuis flagiciis carnalib turpiter ñ sub¬
iacet. qr tñ que sit delectacio sp̃c ñ nouerũt ea que foris ad delecta¬
tinẽ. sensuũ ꝑtinet᷑. sequunt᷑ ⁊ diligũt. Senarius ꝓptͣ ꝑfectionem
operũ sp̃alib ꝯgruit. Septenariꝰ qi requiẽ significat᷑ animarũ : ⁊ in

Expanded text:
ia et ipse redemptor noster secundum formam susceptae humanitatis minor patre est, et ipse hoc Patri per obedientiam subjicit, quod ipse a Patre per aequalitatem majestatis non accepit. Si quis autem voluerit indagare mysteria numerorum, quos supra in altitudine unius cujusque mansionis distribuimus, videbit congrue quaternarium primae mansioni deputatum. Quia enim corpus humanum ex quatuor elementis componitur, ex quatuor humorum complexione compaginatur, recte carnalium vita, qui voluptatibus corporis deserviunt, per quaternarium exprimitur. De hinc quinarius propter quinque sensus apte animales homines figurat, qui quamvis flagitiis carnalibus turpiter non subjaceant, quia tamen quae sit delectatio spiritus non noverunt, ea quae foris ad delectationem sensuum pertinent, sequuntur et diligunt. Senarius propter perfectionem operum spiritualibus congruit. Septenarius, quia requiem significat, animarum est in
Abbreviated transcription (Latin):
mansirescũt. Quintã mansionẽ homo tenet. ⁊ uolatilia. ꝑ hominẽ
designat᷑ uiuacitas racionis ⁊ intellegentie. in uolatili exprimit᷑ agilitas
in corruptibilis nature. Quando gͦ mortale hoc induerit inmortalitatẽ.
⁊ crrruptibile hoc uestierit incorruptionẽ. tcͣ mente parit᷑ ⁊ corpore
sp̾ales effecti scdm modulũ nr̃m ꝑ mentis illuminationẽ omia sciemꝰ.

Expanded text:
mansionem homo tenet, et volatilia. Per hominem designatur vivacitas rationis, et intelligentiae, in volatilli exprimitur agilitas incorruptibilis naturae. Quando ergo mortale hoc induerit immortalitatem, et corruptibile hoc vestierit incorruptionem , tunc mente pariter, et corpore spiritales effecti, secundum modulum nostrum, et per mentis i
Abbreviated transcription (Latin):
defectu ꝑfrui: hoc ÷ enĩ ad ipsum tend̾e̾. ⁊ ad ipsũ ꝑtinge̾. semꝑ
eum ⁊ ꝑ desideriũ quere̾. ⁊ ꝑ cognitione̾ inuenire. ⁊ ꝑ gustũ tangere¬
In illa mansig̾e̾ que fundo erat ꝯtigua. deputatꝰ erat fimꝰ animałium
qui uitã recte carnaliũ exprimit᷑: qmͣ hi qui carnis desideriis inser¬
iuit. qͥd aliud quã putredo fui̾t : Scd̾a ab hinc mansio ꝯtinet cibaria
anunaliũ ꝑ que ꝯuenient᷑ designant᷑ hi qui in scã eccła quendã mediũ
statũ tenet. qui neq ꝓrsus ꝑ illicita desideria carni succunbunt.

Expanded text:
defectu perfrui. Hoc est enim ad ipsum tendere, et ad ipsum pertingere, semper defectu perfrui. Hoc est enim ad ipsum tendere, et ad ipsum pertingere, semper eum et per desiderium quaerere, et per cognitionem invenire, et per gustum tangere. Illi mansioni, quae fundo erat contigua, deputatus erat fimus animalium, qui recte vitam carnalium exprimit, quoniam ii qui carnis desideriis inserviunt, quid aliud quam putredo fiunt? Secunda abhinc mansio continet cibaria animalium, per quae convenienter designantur ii, qui in sancta Ecclesia quemdam medium statum tenent, qui neque pr
Abbreviated transcription (Latin):
sioue qui supinus ÷. ⁊eubito supͥmo ꝯtigiuis :. Id tres inferirenan
re rerbe in canticis canticoꝵ sponsa dilectũ siuui post parute stare
ꝯmemorat .: qr quã diu corruptionis huiꝰ tegmine circumndam. quasi
quodã pir iete. int᷑ posito ab eiuis facie ꝓhibemur. Quarta autẽ. ⁊ qum¬
ta mansio in ascensu suo ad unũ colliguuntur: q anime sanct orum
⁊ nc̃ deposito carnis honere in ꝯtẽplatiõe sui ꝯditoris letant᷑. ⁊cũ iterũ
corꝑa sua inmortalia ⁊ inpassibilia receꝑint: tcͣ plenius ⁊ uiciniꝰ ei ꝑ
ꝯtẽplicionis pͣsentiã adherebit. Qd̃ enim archa in tecto suo sursum
in unũ colligit᷑. qͥd aluid significat nisi ꝙ cũ ab huiꝰ uite tenebris
educti fuermmiꝰ. tc̃ om̃iũ desiderioꝵ nr̃oꝵ fine̾ ad unũ referemꝰ: qͣndo
sicuti ẽ dm̃ uidere ceperimus. ut ia nil libeat nisi eiꝰ facie̾ sine in¬
t̃missio̾e intueri. eiꝰ dulcedine sine fastidio saciari. eiꝰ amore sine

Expanded text:
res inferiores mUnde recte in Canticis canticorum sponsa dilectum suum post parietem stare commemorat, quia quandiu hujus corruptionis tegmine circumdamur, quasi quodam pariete interposito ab ejus facie prohibemur. Quarta autem et quinta mansio in ascensu suo ad unum colliguntur, quia animae sanctorum et nunc deposito carnis onere in contemplatione sui conditoris laetantur, et cum iterum corpora sua immortalia et impassibilia receperint, tunc plenius et vicinius ei per contemplationis praesentiam adhaerebunt. Quod enim arca in tecto suo sursum in unum colligitur, quid aliud significat, nisi quod cum ab hujus vitae tenebris educti fuerimus, tunc omnium desideriorum nostrorum finem ad unum referemus, quoniam sicuti est, Deum videre coepimus, ut jam nil libeat, nisi ejus faciem sine intermissione intueri, ejus dulcedine sine fastidio satiari, ejus amore sine
Abbreviated transcription (Latin):
scentis annus fabricita ÷: qi eccła que ab initio seculi fuit. infine scli
ad altitudinẽ suĩ. humani corporis instar ostendit. in qͦ xp̃c appa¬
ruit. nã⁊ ipsa corpus euis ÷. Corꝑis enĩ longitudo autiae usq ad
latus. ⁊ decres tantũ quantũ ⁊ altitudo. Cuiꝰ altitudis mensura. m
late. a dorso in uentre᷑. uelut si iacente̾ homurẽ meturis supinum
siue: ꝓmĩ. sexies tantũ longitudinis acapite usq ad pedes ꝙͣ latitudinis
a dextera in sinis łrã uł a sinistra in dexterã. ⁊ decies quã lat a terra.
Ulel tiecenti ngnificat fidem trmmitatis. uł criicẽ ꝓpt̃ tau:. ꝙ in nũ¬
meris trecentos significat. ⁊ adhuc aput syros formã retin crucis.
pinq̃gunta. remissionẽ peccatoꝵ designut. łriginta: mensura ttati

Expanded text:
annis fabricata est, quia Ecclesia, quae ab initio saeculi fuit, in fine saeculi ad altitudinem, suam, humani corporis instar ostendit, in quo Christus apparuit; nam et ipsa corpus ejus est. Corporis enim longitudo a avertice usque ad antum latitudo. Cujus latitudinis mensura est in latere a dorso ad ventrem, velut si jacentem hominem metiaris supinum, seu pronum, sexies tantum longitudinis est a capite usque ad pedes, quam latus a dextera in sinistram, vel a sinistra in dexteram, et decies quam altus a terra. Vel trecenti significant fidem Trininatis, vel crucem propter Tau, quod in numeris trecentos significat, et adhuc apud suos formam retinet crucis. Quinquaginta remissionem peccatorum designant, triginta mensuram aetati
Abbreviated transcription (Latin):
ab mitio detͣmines ñ tempꝰ occisionis s salutis. ⁊ ia inconueniens
nullũ erit. si semel ⁊ ab initio occisus e̾ẽ dicat᷑. Prius enim mors
eius ꝑfuit quã fuit. Priꝰ ꝓmissio ac deinde exhibitio. Ab initio gͦ

Expanded text:
ab initio determines non tempus occisionis sed salutis, jam inconveniens ab initio determines non tempus occisionis sed salutis, jam inconveniens nullum erit, si et semel, et ab initio dicatur esse occisus. ejus profuit, quam fuit. Prius promissio, ac deinde exhibitio. Ab initio ergo
Abbreviated transcription (Latin):
singulare̾ suꝑ homines ÷. Centũ anni in quib edificata ÷ archa:
idem significat ꝙ centũ cubiti. Nam centũ anni significat᷑ tempꝰ¬
grẽ. qr scã eccła que ab initio mundi cepit: in tẽpore grͣȩ ꝑ ĩmolati¬
sacramenta. Quando agnꝰ ĩmolatꝰ ÷ : tc̃ sponsa agni nata ÷. Quando
adã soporatus : : tẽ eua fabricata ÷. Ascendit sponsus nrͣ thalami sui
lectum : dormiuit moriendo. exibuit ꝙ ab mitio ꝓfuit. fecit qđ
ab initio fuit. Uide an idem dice uelit scͥptura qͣuando loquitur
dĩ. ꝑmisit se crucifigi. ꝓ salute hominũ ꝑmisit se occidi. ꝑmisit se
incarnari: Nichil adhuc mortale habuit. ⁊ qͦmodo mori potuit:
Qd si ab inttio occisus ÷ priꝰ occisus ÷ ꝙͣ incarnatꝰ ÷. Si ab initio occisꝰ
⁊ ñ iam semel sed sepe. inmo semꝑ occisus ÷. Nam ꝙ ab initio fuit.
initio id÷ his qui fuerut ab initio. hoc ÷ ad redẽptionẽ. ad salutẽ.
ad reconciliationẽ eoꝵ qui fuerut᷑ ab initio: ita ut ꝑ hoc ꝙ dicit

Expanded text:
singularem supra homines est. Centum anni, in quibus aedificata est arca, idem significant quod centum cubiti. Nam centum anni significant tempclesia, quae ab initio mundi coepit, in tempore gratiae per immolatisacramenta. Quando Agnus immolatus est, tunc est sponsa Agni nata. Quando Adam soporatus est, tunc Eva fabricata est . Ascendit sponsus noster thalami sui lectum, dormivit, moriendo exhibuit quod ab initio profuit, fecit quod ab initio fuit. Vide an idem dicere velit Scriptura, quando loquitur Dei, permisit se crucifigi pro salute hominum, permisit se occidi, permisit se incarnari? Nihil adhuc mortale habuit, et quomodo mori potuit? Quod si ab initio occisus est, prius occisus est quam incarnatus est. Si ab initio occisus est, non jam semel, sed saepe, imo semper occisus est. Nam quod ab initio fuit, initio, id est, iis qui fuerunt ab initio, hoc est ad redemptionem, ad salutem, ad reconciliationem eorum, qui fuerunt ab initio, ita ut per hoc quod dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
suos oꝑatus sit. uł adhuc oꝑaturꝰ sit: trecentoꝵ cubitoꝵ longitudi¬
neͣ in corde tuo metiris. Si autẽ cogitaciõe ꝑcurris eccłam. et
uitã fideliũ ꝯtẽplatus. eam tibi ad exẽplũ ꝓponis: in latitudurem
qͥnquaginta cubitoꝵ cor extendis. Si dinine pagine que trigin¬
ta libris ꝯturet᷑ scientiã adeptus fueris. in altitudine̾ trigint̾a
cubitoꝵ cor tuũ erigis. Hec ÷ archa quã edificare debes. Ist̃i sunt
tͣmini patrũ tuoꝵ quos tibi trangredi ñ lic&: quos altissimꝰ ꝯsti
cella ⁊ tẽpestas foris. quacũq ꝓdieris naufragiũ patieris. Si su¬
ꝑbe ꝑ sapientiã tuã diuina secreta rimari conaris. que ds nobis ꝑ
scͥpturã suã apire noluit. altitudinẽ triginta cubitoꝵ transcendis.
amatorib huiꝰ mundi ⁊ de uana ꝯuersacio̾e illoꝵ cogitare delectaris.
quinquaginta cubitoꝵ mensurã transgrederis. Deostio ⁊ fe

Expanded text:
operatus sit, vel adhuc operaturus, trecentorum cubitorum longitudioperatus sit, vel adhuc operaturus, trecentorum cubitorum longitudinem in corde tuo metieris. Si cogitatione percurris Ecclesiam, et vitam fidelium contemplatus eam tibi ad exemplum proponis, et in latitudinem quinquaginta cubitorum cor extendis. Si vero divinae paginae, quae triginta libris continetur, scientiam adeptus fueris, in altitudinem triginta cubitorum cor tuum erigis. Haec est arca, quam aedificare debes. Isti sunt termini patrum tuorum, quos tibi transgredi non licet, quos Altissimus conscella et tempestas foris saevit, quacunque prodieris naufragium patieris. Si superbe per sapientiam tuam divina secreta rimari conaris, quae nobis Deus per scripturam suam aperire noluit, altitudinem triginta cubitorum transcendis. amatoribus hujus mundi, et de vana conversatione illorum cogitare delectaris quinquaginta cubitorum mensuram transgrederis. CAP. II. De
Abbreviated transcription (Latin):
ñ pͣmit. s flama caritatis accendit. Ne timeas hucͣ igne̾ in tectis tu¬
is. Ue tibi si nͣ arserit ex eo tab̾naculũ tuũ. postea bituminabis archã
tuã intus ⁊ extra. Extra: ut mansuetudine̾ exhibeas. intꝰ: ut caritatẽ
nͣ amittas. Nullatenus eniͣ in secreto ꝯscientie tue suauit᷑ pausare po¬
teris. nͥ priꝰ malos ⁊ extra ꝑ mansurtudine̾̃ tołare: ⁊ intus didiceris
ꝑ caritatẽ non odisse. Bitumen calide nature ÷ ⁊ nascit᷑ de t̾ra ful¬
minata: ⁊ caritas ꝓcreat᷑ in anima timore duuni uiditii ꝑcussa.
Ueinceps uideamus de mensura arche qualit᷑ fieri possit in nobis
diximus supra trecentos. pͣfens scłm designare. Si ergo tu cogita¬
cionẽ tuã duxeris ab exordio mundi usq ad fine̾. ⁊ ꝑtransieris et¬
ꝯsid̾aueris que ⁊ quanta ds̃ mirabilia ꝓpt electos suos ⁊ ꝑ ebectos¬

Expanded text:
non premit. sed flamma charitatis incendit. Nec timeas hunc ignem in tectis tunon premit. sed flamma charitatis incendit. Nec timeas hunc ignem in tectis tuis. Vae tibi si non arserit ex eo tabernaculum tuum. Postea bituminabis arcam tuam intus et extra. Extra ut mansuetudinem exhibeas, intus ut charitatem non amittas. Nullatenus enim in secreto conscientiae tuae suaviter pausare poteris, nisi prius malos, et extra per mansuetudinem tolerare, et intus didiceris per charitatem non odisse. Bitumen calidae naturae est, et nascitur de terra fulminata, et charitas procreatur in anima timore divini judicii percussa. Deinceps videamus de mensura arcae, qualiter fieri possit in nobis diximus supra trecentos cabitos praesens saeculum designare. Si ergo tu cogitationem tuam duxeris ab exordio mundi usque ad finem, et pertransiens consideraveris quae, et quanta Deus mirabilia propter electos suos
Abbreviated transcription (Latin):
sut. simul subsis tere possut: Et in hoc quodãmodo racionalis anima¬
similitudinẽ ht creatoris sui: qi sicut in mente diuina om̃iũ rerũ cau¬
se etͣralit᷑ sine mutabilitate ⁊ distinctiõe tẽporali subsistut. ita etiã
in mente nr̃a pͣterita pͣsentia et futura. ꝑ cogitacionẽ simul subsistũt.
Si gͦ ꝑ studium mediationis assidue cor nr̃m inhabitare ceꝑimꝰ: iaͣ qͦ¬
damm tẽporales ẽẽ destitiumꝰ. ⁊ quasi mortui mundo facti. intus cũ
deo iuuimꝰ. Tucͣ qͥcqͥd fortuna extra molitur facile ꝯtepͣnimꝰ: si ibi fix¬
ũ ÷ desideriu nrͣm ubi mutabilitati ñ subiacemꝰ: ubi nec pͣterita re¬
rectas. habeamus utiles ⁊ castas cogitacioes: qr de tali archa fabricabi¬
mus archã nr̃aͣm. Ista sut ligna que in aquã missa natat᷑. in igne posi¬
ta ardent. qr tales cogitaciones fluxus carnaliũ delectacionum deorsũ

Expanded text:
sunt, simul subsistere possunt. Et in hoc quodammodo rationalis animasunt, simul subsistere possunt. Et in hoc quodammodo rationalis animasimilitudinem sui Creatoris habet, quia sicut in mente divina omnium rerum causae aeternaliter sine mutabilitate, et distinctione temporali substiterunt, ita etiam in mente nostra praeterita, praesentia, et futura per cogitationem simul subsistunt. Si ergo per studium meditationis assidue cor nostrum inhabitare coeperimus, jam quodammodo temporales esse desistimus, et quasi mortui mundo facti intus cum Deo vivimus. Tunc quidquid fortuna extra molitur facile contemnimus, si ibi fixum est desiderium nostrum, ubi mutabilitati non subjacemus. Ubi nec praeterita rerectas, habeamus utiles et castas cogitationes, quia de tali materia fabricabimus arcam nostram. Ista sunt ligna, quae in aquam missa natant, in igne posita ardent, quia tales cogitationes fluxus carnalium delectationum deorsum
Abbreviated transcription (Latin):
ralit᷑ aut᷑ quisqͥs se abhuiꝰmodi delectacio̾e̾ separare ⁊ uirtutib oꝑam
dare ꝯtendit: cooꝑante grã dĩ edificare debet intus edificiũ uirtutũ.
cuiꝰ longitudo in fide trmitatis trecentos cubitos habeat. In latitud̾ie
in bona oꝑatione Iongus. in dilectioe amplus. in desiderio altꝰ. ut cor
suũ habent: ubi xp̃c ÷ in dextera dĩ sedens. Unde ⁊ ipsius crucifyel
caput in altitudine crucis positũ ÷: mamis aut̃ in latitucłire expanse
sut᷑ ut affectꝰ cordis nrͣi usq ad inimicos diligendos extendatur.
Tn longitudine corpus crucifixi positũ ÷. ut non sit remissa ꝯꝑatio
nr̃a s extensa: et ꝑseueret usq in finẽ. Explicit lib̾ pͥmus
sapientie. ita dist inguendũ eͣ ab his que scd̾m allegoriam
suꝑius assignata sut eccłe: ut ꝙ ibi demons tratũ : inre:
hoc hic quenit᷑ in cogitacio̾e. Habetͣ enĩ qd̾dã t̾e suuꝰ res in nrente ho¬
minis. uibi ⁊ͣ illa que in se ipsis uł iam p̃terierut᷑ uł adhuc futura

Expanded text:
isque se ab hujus mundi delectatione separare, et virtutibus operam dare contendit, cooperante Dei gratia, aedificare debet intus aedificium virtutum, cujus longitudo in fide Trinitatis trecentos cubitos habeat, in latitudine in bona operatione longus, in dilectione amplus, in desiderio altus, ut cor suum habeat ubi Christus est in dextera Dei sedens. Unde et ipsius crucifixi caput in altitudine crucis positum est, manus autem in latitudine expansae sunt, ut affectus cordis nostri usque ad inimicos diligendos extendatur. In longitudine crucis corpus crucifixi positum est, ut non sit remissa operatio nostra, sed extensa, ut perseveret usque in finem. LIBER SECUNDUSiae ita distinguendum est ab iis quae secundum allegoriam superius assignata sunt Ecclesiae, ut quod ibi demonstratum est in re, hoc hic quaeratur in cogitatione. Habent enim quoddam esse suum res in mente hominis, ubi illa etiam, quae in seipsis vel jam praeterierunt, vel adhuc futura
Abbreviated transcription (Latin):
tepore gr̾e. ꝑ que scã eccła a principio mundi usq ad finẽ a p̃senti
uir ad futirã glani tendit. Quinquaginta cubitoꝵ latitudo uns¬
uersos fideles significat. qui sub uno capite sut̃ ꝯstituti. id⁊ xp̃o.
Nam quinquaguita ꝯstat ex septies septe᷑ id ÷ quadraginta noue.
qui nunerus uniu̾sitatẽ fidelum designat.: ⁊ uno suꝑ addito ꝙ
siguificat xp̃m qui ÷ caput eccłe sue ⁊ finis desiderium nr̃oꝵ:

Expanded text:
per quae sancta Ecclesia a principio mundi usque ad finem, a praesenti vita ad futuram gloriam tendit. Quinquaginta cubitorum latitudo universos fideles significat, qui sub uno capite sunt constituti, id est Christo. Nam quinquaginta constat ex septies septem, id est quadraginta novem, qui numerus universitatem fidelium designat, et uno superaddito, quod signifi
Abbreviated transcription (Latin):
figura q̃ scͥbitur. Elementũ sonis qui ꝓnuntiatur. Cet̾m hic large acci¬
prenda ÷ litt̾a. ut ⁊ uocẽ ⁊ scͥpturã inteiligamꝰ. Utrũq i. ad gͣmaticã spec¬
tat. Iuidã autẽ dicut᷑ gͣmaticã ñ ẽẽ parte̾m philosophie. s qu̾asi ꝙ dã apen¬
ditiũ ⁊ instrumͣtũ ad philosophiã. De racioe aut̃ disserendi boetiꝰ dicͣ. ꝙ ⁊
pars possit ẽẽ. ⁊ instrumentũ ad philosophiã. sic̃ pes. manus. lingua. ociili.¬

Expanded text:
figura quae scribitur; elementum sonus qui pronuntiatur. Caeterum hic large accipienda est littera, ut et vocem et scripturam intelligamus utrumque enim ad grammaticam pertinet. Quidam dicunt grammaticam non esse partem philosophiae, sed quasi quoddam appendicium et instrumentum ad philosophiam. De ratione autem disserendi Boetius dicit: « Quod pars esse possit et instrumentum ad philosophiam, sicut pes manus, lingua, oculi,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊Ctudiis mitilib oꝑam suã expendat. ꝙͣ. ne in bono ⁊ utili ꝓpo̾ito tepidus
remaneat. Malũ ÷ bonũ negligent᷑ ag̾e. s peiꝰ ÷ in uanũ labores multos
expend̾e. s qr ñ om̃s hanc discretionẽ hab̾e possũt ut intelligat᷑ ꝙ sibi ex¬
pediat. Idc̾co q̃ scͥpture: mͥ utiliores uideantur lectori breuit᷑ de monstꝰ¬
bo. ac cdem̾ de mͦ quoq discendi pauca ad nectam.

Expanded text:
in studiis inutilibus operam suam expendat, quam ne in bono et utili proposito tepidus in studiis inutilibus operam suam expendat, quam ne in bono et utili proposito tepidus remaneat. Malum est bonum negligenter agere, pejus est in vanum labores multos expendere. Sed quia non omnes hanc discretionem habere possunt, ut intelligant quod sibi expediat, idcirco quae Scripturae mihi utiliores videantur, lectori breviter demonstrabo, ac deinde de modo quoque disserendi pauca adnectam.
Abbreviated transcription (Latin):
q̃dam ĩstrum̃ta ⁊ rudim̃ta quab iua ꝑatur aĩo ad plenã philosophie u̾itatis
noticiã. hinc tͥuiũ ⁊ quadruuuĩ nom̃ acceꝑunt. eo ꝙ his quasi quib dam uiis
uiuax animꝰ ad secreta sopħie introeat. Nemo tuc tẽporis nomine magistri
digniis ndebat᷑. qui ñ harũ uii. scientiã ꝓfiteri possit. Pithagoras qͦ hanc ĩ flu¬
dis ꝯsuetudine᷑ seruasse legit᷑. ut usq ad uii. mĩos. sed nu̾m iudelic& .uii. lib̾a
liũ artiũ nudiꝰ discipłoꝵ suoꝵ de his que ab ipso dicebant᷑ rone̾ posce̾ auder&.
s fidem dare u̾bis magistri. quo adusq oĩa audiuesset. sicq iam ꝑsemet ipsum
endũ id de quo ambigeretur folia libroꝵ reuoluendo non qͣreret᷑. s statĩ sin¬
gula corde ꝑata haberet᷑. Hinc ꝓfecło accidit tot eo tẽpore fuisse sapientes.
nescuit modũ ꝯgruũ in discendo seruare. ⁊ idcͥco multos studentes paucos
sapientes iueminꝰ. Michi uͦ uidet᷑ ñ minori cura ẽe̾ ꝓuidendũ lectori. ne

Expanded text:
itatis notitiam. Hinc trivium et quadrivium nomen accepit, eo quod ii quasi quibusdam viis vivax animus ad secreta sophiae introeat. Nemo tunc temporis nomine magistri dignus videbatur; qui non harum VII scientiam profiteri posset. Pythagoras hanc in studicebantur rationem poscere auderet; sed fidem daret verbis magistri quousque omnia audivisset, sicque jam per semetipsum rendum, id de quo ambigeretur, folium librorum non quaererent, sed statim singula corde parata haberent. Hinc profecto incidit eo tempore tot fuisse sapientes nesciunt modum congruum in discendo servare, et idcirco multos studentes, paucos sapientes invenimus. Mihi vero videtur non minori cura providendum esse lectori ne
Abbreviated transcription (Latin):
historia cubal. Primꝰ ꝓmitheꝰ ferreo cͥculo lapidẽ in pͥmens usũ anuli in¬
uenit. Nauigii usum pelagii pͥmũ inuenerut᷑. Ceres pͥmũ ing̾cia apud
eleusim usum frum̃ti inuenit. ysis in egipto. Pilunnꝰ in italia usũ frumti
n farris ⁊ ritũ molendi ⁊ pisendi. Thagus in hispania serendi. Osiris apud
egiptũ cultũ uinearũ reꝑꝑit. Lib̾ ap̃ indos. Nedalꝰ pͥmus m̃sam ⁊ sellã fecͣ.
apitiꝰ quidã pͥmꝰ ꝯposuit apparatũ coqͥne. Qͥ tande̾ in eo ꝯsupͣtis bonis mor¬
te uoluntaria ꝑiit. Medicint auctor apͣ gͣcos apollo fuit. Hanc filiꝰ eiꝰ escu¬
Tunc ea reuocauit in luce̾ ypoc̾tes asclepio patre genitꝰ in insula choo. Ludi
alidis initiũ supsisse creduntur. qui ex asia uenientes in etruria ꝯsederut᷑
sub cireno duce. Ibiq intͣ cet̾os suꝑs ticionũ suarũ ritus spectacła institu¬
erut. quẽ morem romani sut imitati. artificib inde accersitis. indeq¬

Expanded text:
serit Tubal. Primus Prometheus ferreo circulo lapidem imprimens, usum annuli invenit. Navigii usum Pelagi primi invenerunt. Ceres prima in Graecia apud Eleusim usum frumenti invenit; Isis in Aegypto. Pilumnus in Italia usum frumenti et farris, et ritum molendi et pinsendi. Tagus in Hispania ritum serendi. Osiris apud Aegyptum cultum vinearum reperit, Liber apud Indos. Daedalus primus mensam fecit et sellam. Apitius quidam te voluntaria periit. Medicinae auctor apud Graecos Apollo fuit. Hanc filius ejus EscuTunc eam revocavit in lucem Hippocrates, Asclepio patre genitus in insula Co. Ludi a Lydis initium sumpsisse creduntur, qui ex Asia venientes, in Etruria consederunt sub Tyrreno duce; ibique inter caeteros, superstitionum suarum ritus, spectacula instituerunt; quem morem Romani imitati sunt, accersitis inde
Abbreviated transcription (Latin):
x om̃ib aut̃ scientiis sup enumãtis .uii. specialit᷑ decreuerũt antiqͥ
ĩstudiis suis ad opis erudiendoꝵ in quib totã utilitatẽ ẽe p̃ ceteris

Expanded text:
 omnibus scientiis supra enumeratis septem specialiter decreverant antiqui  omnibus scientiis supra enumeratis septem specialiter decreverant antiqui in studiis suis ad opus erudiendorum, in quibus tantam utilitatem esse prae caeteris
Abbreviated transcription (Latin):
edidit .ꝙͣ. in foliis palmarũ ab scͥptã ee̾ ferut᷑. Post daretẽ in gͣcia heroditꝰ
his tericus pͥmus habitus ÷. Post quẽ fericides hisdẽ tẽporib claruit qiuib
Egiptꝰ ÷ mat᷑ artiũ. inde in gͣcia. deinde in italiam uenerut᷑. In ea pͥmũ
gͣmatica inuenta ÷ tẽpore osiris mariti ssidis. In ea qͦ dialectica pͥmũ reꝑta
⁊a parmenide qͥ ciuitates ⁊ cetus hominũ fugiens. in rupe ꝯsedit ñ mo¬
dico tẽpore. Sic q dialecticã excogitauit. un ⁊ rupes parmenidis appellata
÷.Piato autͣ post mortẽ soc̾tis magistri sui. amore sapientie sue egẏptũ
demigrauit. ibiq ꝑceptis lib̾alib studiis athenas rediit. ⁊ ap̃ achademiã
redegit. Marcꝰ terentiꝰ uarro pͥmus dialecticã de gco in latinũ tͦnstulit. Postea
tisias ap̃ latinos. Corax ap̃ siracusas. hec ab aristotile. igorgia. ⁊ hermag
ĩ gco sc̃pta ÷ tͦns lata in latinũ a tullio qͥntiliano ⁊ ticiano.

Expanded text:
edidit, quam in foliis palmarum ab eo conscriptam esse ferunt. Post Daretem autem in Graecia Herodotus historiam primus habitus est. Post quem Pherecydes claruit his temporibus quibAegyptus mater est artium, inde in Graciam; deinde in Italiam venerunt. In ea primum grammatica reperta est tempore Osiris mariti Isidis. In ea quoque dialectica primum inventa est a Parmenide, qui civitates et coetus hominum fugiens in rupe consedit non modico tempore, sicque dialecticam excogitavit, unde et rupes Parmenidis appellata est. Plato autem, post mortem Socratis magistri sui, amore sapientiae in Aegyptum migravit, ibique perceptis liberalibus disciplinis. Athenas rediit; et apud Academiam redegit. Marcus Terentius Varro primus dialecticam de Graeco in Latinum transtulit. Postea  creditur. Tisias apud Latinos. Corax apud Syracusas. Haec ab Aristotele et Gorgia et Hermagora in Graeco scripta est, translata in Latinum a Tullio, Quintiliano et Titiano.
Abbreviated transcription (Latin):
librũ strategomaton .i. militaris suauitatis. Orechanica duier sos huit aue¬
tores. Esiodꝰ ascreꝰ. pͥmus apͣ grecos in descͥbendis reb rusticis studuit. de¬
inde democ̾tus magnuis quoq carthaginensis in xxxiii. uolum nibt stut¬
diũ agͥculture ꝯscͥpsit. aput romanos pͥmꝰ cato de agri cultura iestitinte
ꝙ deinde marcus terentiꝰ expoliuit. Uirgiliꝰ quod georgica fec̃. Hema scorins¬
sius ⁊ niliꝰ atticus emilianus. suit colomella insignis orator qtetũ cmpise¬
ap̃ gͥcos pͥmã mineruã monstrasse ferut. hanc ÷ pͥmã telam ordinasse. lanã coloras¬
fe. oluir qͦ ⁊ fabrice inuent̾cem fuisse credut᷑. Ab ipsa dedalꝰ didicit. ⁊⁊ ip̃t post
eam fabricã fecisse creditur. ap̃ egiptũ aut̃ ysis filia machi usum serendi lin
reꝑꝑit ⁊ qͣlit̾ mn uesł im̃ta fteret᷑ monstrauit. Similit̾ lane usũ ibide̾ ipsa
repperit. In libia pͥmũ usũ lane exortus ÷ a tẽplo hamonis. Ninus rex assirio

Expanded text:
tagematon, id est militaris subtilitatis. Mechanica diversos habuit auctores. Hesiodus Ascraeus primus apud Graecos in describendis rebus rusticis studuit. Deinde Democritus; Mago quoque Carthaginensis XXVII, voluminibus studium agriculturae conscripsit; apud Latinos primus Cato opus De agricultura instituit, quod deinde Marcus Terentius Varro expolivit. Virgilius quoque Georgica fecit. Deinde Cornelius et Julius Atticus Aemilianus, sive Columella insignis orator, qui totum corpusprimam Minervam monstrasse ferunt. Hanc etiam primam telam ordinasse, lanasque colorasse, olivae quoque et fabricae inventricem fuisse credunt. Ab ipsa Daedalus didicit; et ipse post eam fabricam fecisse creditur. Apud Aegyptum autem Isis filia Inachi usum serendi lini reperit, et qualiter inde vestimenta fierent monstravit. Similiter lanae usum ibidem ipsa reperit. In Lybi
Abbreviated transcription (Latin):
solebat. ñ qr in theatro tmͣ ludus fieret. s qr cebebrior locus fuerat
ceteris. fiebat aut̃ ludi. alii in theatͥs. alii in gabulis. alii ĩ ginnasiis. alii
in amphicͥcis: alii in harenis. alii in ꝯuiuiis. alii in fanis. In theatro gesta
tabaͣt. In ginnasiis luctabat᷑. In amphitͥcis cursu certabat. uł pedũ. uł equoꝵ
In harenis pugiles ex̾cebant᷑. In ꝯuiiiis rithinis. ⁊ musicis instrum̃tis. et
odis psallebant. ⁊ alea ludebat᷑. In fanis tẽpore sollep̃ni deoꝵ. laudes canebat᷑.
Ludos qͦ idcͥco int̾ legittimas actioes ꝯnuimerabat᷑. qr tẽꝑato motu naturał
calor nutͥtur in corꝑe. ⁊leticia aĩmus reꝑatur. Uł ꝙ magͣ uidet᷑ qr necẽe fu
it ppłm ad ludendũ aliqͣn ꝯuenire. uoluerut᷑ detͣminata ẽẽ loca badendi.
ne in diu̾soriis ꝯuenticła facientes ꝓbrosa aliqua. aut facinorosa ꝑpetrarent

Expanded text:
solebat, non quia in theatro tantum ludus fieret, sed quia celebrior locus fuerat solebat, non quia in theatro tantum ludus fieret, sed quia celebrior locus fuerat caeteris. Fiebant autem ludi alii in theatris, alii in atriis, alii in gymnasiis, alii in amphicircis, alii in arenis, alii in conviviis, alii in fanis. In theatro gesta tabant. In gymnasiis luctabantur. In amphicircis cursu certabant vel pedum, vel equorum, vel curruum. In arenis pugiles exercebantur. In conviviis, rhythmis et musicis instrumentis, et odis psallebant, et alea ludebant. In fanis tempore solemni deorum laudes canebant. Ludos vero idcirco inter legitimas actiones connumerabant, quod temperato motu naturalis calor nutritur in corpore; et laetitia ejus reparatur. Vel quod magis videtur, quiquando ad ludum convenire, voluerunt determinata esse loca ludendi, ne in diversoriis conventicula facientes, probrosa aliqua aut facinorosa perpetrarent