comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tio uel possessio. Sicut
enim cain possessio eorum. ita
diuatum nomen quod est canan.
facit possessio eorum.⁊ Matu¬
salam. inter pretatur mortu¬
us est. Euidens &himologia
nominis. quidam enim cum cũ
patre translatum fuisse & di¬
luuium pręterisse puta uerunt.
Obhoc signanter trans sestur
mostuus est. utostenderetus
non uixisse eum post diluuium.
sed in eodem catadismo fus se
defunctum: Soli enim octoho¬
mines. in arta diluuium cuase¬
runt. ⁊ Iameh ꝑcutiens. iste
enim ꝑcussit &inter fecit cain
quodedam ipse postea perpe¬
trasse uxoribus confuetur.
Noc. requies interp̃tatur . pro
eo quod subillo omnia retro o¬
peta qui euerunt perdiluuium.
Unde & pater cius uocans nomen
cere nos facit. ab omnius ope¬
ribus nostris.: Semdiatur no¬
minatus. quod nomen exp̃sagio
posteritatis accepit. exipso enim
& populusdi Ex eius quoq stir¬
pe est xpc. cuius abostu solisusq
ad occasum magnum est nomen
ingentibus: Cham calidus

Expanded text:
tio vel possessio eorum; sicut tio vel possessio eorum; sicut enim Cain possessio, ita derivatum nomen, quod est Cainan, facit possessio eorum. Matusalam interpretatur mortuus est. Evidens etymologia nominis. Quidam enim eum cum patre translatum fuisse, et diluvium praeterisse putaverunt. Ob hoc signanter transfertur: mortuus est, ut ostenderetur non vixisse eum post diluvium, sed in eodem cataclysmo fuisse defunctum. Soli enim octo homines in arca diluvium evaserunt. Lamech percutiens. Iste enim percussit et interfecit Cain: quod etiam ipse postea perpetrasse uxoribus confitetur. Noe requies interpretatur, pro eo quod sub illo omnia retro opera quieverunt per diluvium. Unde et pater eius vocans nomen ste requiescere nos facit ab omnibus operibus nostris.' Sem dicitur nominatus, quod nomen ex praesagio posteritatis accepit. Ex ipso enim et populus Dei. Ex eius quoque stirpe et Christus, cuius ab ortu solis usque ad occasum magnum est nomen in gentibus. Chain calidus,
Abbreviated transcription (Latin):
sumpsit calamitas. Alii aũt
dicunt. obhoc euam uitam
&calamitatem appellation
quia saepe mulier uiro. causa
salutis est. saepetalamitatis.
& mostis. quod est uae
Cain possessio interp̃tatus
unde & himologiam ipsiuis ex¬
id est possedi hominem perdm̃.
Idem &lamentatio. proeo quoo
inter fecto abd. interfectus
sit. & poenam sui sceleris dederit.
bel luctus interp̃tatur. quo
nomine p̃figurabatur ociden¬
dus. idem &uanitas. quia cto
solutus est atq sub tractus.
Seth interp̃tatur resurrectio.
eo quod post fratris inter fectio¬
nemnatus sit. quasi resunectio¬
nem fratris. exmostuis suscitar&.
Idem & positio. quia posuit cum
priȩ linguae uari&atem. homo
uel ur dicitur. & congrua e
eim scriptum est. Tunc initiũ
fuit inuocandi nomen dñi.
Licet pleriq hebitorum arbi¬
trentur. quod tunc primum
in nomine dñi & insimilitudine
eius fabricata sint idola
noc dedicatio In ipsius enim
nomine cuiitatem. post ea ȩdifi¬
cauit cain. Cainan. lamenta¬

Expanded text:
sumpsit calamitas. Alii autem sumpsit calamitas. Alii autem dicunt: ob hoc Eva vita et calamitas appellata, quia saepe mulier viro causa salutis est, saepe calamitatis et mortis, quod est vae. Cain possessio interpretatur, unde etymologiam ipsius exid est, Possedi hominem per Deum.' Idem et lamentatio, eo quod pro interfecto Abel interfectus sit, et poenam sui sceleris dederit. Abel luctus interpretatur, quo nomine praefigurabatur occidendus. Idem et vanitas, quia cito solutus est atque subtractus. Seth interpretatur resurrectio, eo quod post fratris interfectionem natus sit, quasi resurrectionem fratris ex mortuis suscitaret. Idem et positio, quia posuit eum prie lingue varietatem, homo vel vir dicitur, et congrue enim scriptum est ‘tunc initium fuit invocandi nomen Dlicet plerique Hebraeorum arbitrentur quod tunc primum in nomine Domini et in similitudine eius fabricata sint idola. Enoch dedicatio. In ipsius enim nomine civitatem postea aedificavit Cain. Cainan lamenta
Abbreviated transcription (Latin):
DEHOMINIBUS QUI QUO¬
DAM PRAESAGIO NOMI¬
NA ACCEPERU NT
LERIQUE PRIMORUM
hominum. exproprus cau¬
sis originem nominum habext.
quib ita prophetice indita fuN
uocabula. ut aut futuris. aut
precedentib eorum causis coni¬
ueniant.: Inquibus tamen ma¬
nente spitali sacramento. nunc
tantum adlitteram intellec¬
tum historiae. prosequimur.
Ubi autem ethimologiae in¬
terpretationem non adtin¬
gimus solam ipsam in latinv
& himologiam postumus. Quoo
autem unum nomen hebraicum:
aliter atq: aliter interp̃tatur
hoc secundum accentuum &
licterarum euenit diuer sitatẽ.
utinuarus significationibus.
nomina commutentur
dam sicut beatus hieronimus
tradidit. homo. siue terrenus.
siue terra rubra interp̃tatur.:
Exterra enim facta est caro. &
humus. hominis faciendi mate¬
ries fuit : Eua interp̃tatur
uita. sue calamitas. siue uae.
Uita. quia origo fuit na scendi.
Calamitas &uae. quia ꝑp̃ua¬
ricationem causa extitit mo¬
riendi. Acadendo enim nomex

Expanded text:
De hominibus qui quoDe hominibus qui quodam praesagio nomen acceperunt. Plerique primorum hominum ex propriis causis originem nominum habent. Quibus ita prophetice indita sunt vocabula, ut aut futuris aut praecedentibus eorum causis conveniant. In quibus tamen manente spiritali sacramento, nunc tantum ad litteram intellectum historiae persequimur. Ubi autem etymologiae interpretationem non attigimus, solam ipsam in Latino etymologiam posuimus. Quod autem unum nomen Hebraicum aliter atque aliter interpretatur, hoc secundum accentuum et litterarum evenit diversitatem, ut in variis significationibus nomina commutentur. Adam, sicut beatus Hieronymus tradit, homo sive terrenus sive terra rubra interpretatur. Ex terra enim facta est caro, et humus hominis faciendi materies fuit. Eva interpretatur vita sive calamitas sive vae. Vita, quia origo fuit nascendi: calamitas et vae, quia praevaricatione causa extitit moriendi. A cadendo enim nomen
Abbreviated transcription (Latin):
sum malorum. in cad esti uigore
steterunt Nam post quam
apostatȩ angdi ceciderunt
hiꝑseuerantia acternę beatitu¬
dinis solidati sunt. Unde &
post caeli creationem in prina
mentum cadum: Nimirum
ostendens quod post ruinam
angelorum malorum. hi qui
ꝑmanserunt. firmitatem aeter¬
nae ꝑscuerantia e consecuti suN.
nullo iam lapsu auersi nulla
suꝑbia cadentes. sed firmiter
indi amore & contemplatione
manentes. Mihil aliud dulce
habent nisi eum a quo creatis.
Quod autem duo seraphim ine¬
saia leguntur. figuraliter ue¬
teris & noui testamenti signisi¬
cationem ostendunt.: Quod
uero faciem & pedesdi operint.
quaa preterita antemundum
& futura post modum scire.
non possumus. sed mediatan¬
tum eorum testimonio contem¬
plamur.: Singuli senas alas
habent quia defabrica tantũ
mundi. quae insex dib facta
sunt. inp̃senti sđo nouimus.
quod clamat ter sc̃s. alter ad
alterum. trinitatis inuna di¬
uinitate domonstrat myste¬
rium.

Expanded text:
sum malorum in caelesti vigore sum malorum in caelesti vigore steterunt. Nam postquam apostatae angeli ceciderunt, hi perseverantia aeternae beatitudinis solidati sunt. Unde et post caeli creationem in princimentum caelum.' Nimirum ostendentis quod post ruinam angelorum malorum hi, qui permanserunt, firmitatem aeternae perseverantiae consecuti sunt, nullo iam lapsu aversi, nulla superbia cadentes, sed firmiter in Dei amore et contemplatione manentes, nihil aliud dulce habent nisi eum a quo creati sunt. Quod autem duo Seraphim in Esaia6, 2 leguntur, figuraliter Veteris et Novi Testamenti significationem ostendunt. Quod vero faciem et pedes Dei operiunt, quia praeterita ante mundum et futura post mundum scire non possumus, sed media tantum eorum testimonio contemplamur. Singuli senas alas habent, quia de fabrica tantum mundi, quae in sex diebus facta sunt, in praesenti saeculo novimus. Quod clamat ter Sanctus alter ad alterum, Trinitatis in una divinitate demonstrat mysterium.
Abbreviated transcription (Latin):
to uicinius coram eo consistunt.
Unde &ipsi uelunt faciom &
pedes sedentis inthronodĩ. &
idcuco cetera angelorum tur¬
ba uidere dĩ essentiam plene
teget: Haec igitur uocabula
agminum angelorum. ita sunt
specialia ordinum singulorũ.
uita men sint expaste commu¬
nia omnium.: Nam dum thro¬
ni sedesdi inquorundam an¬
gelorum ordine specialiter
designentur. Tamen perpsal¬
mistam qui sedes suꝑcherubim
dicitur: Sedideo isti ordines
angdorum priuatis nominib
appellantur. quia hoc ipsum
officium. in propria ordine
plenius acceperunt.. Ettum
sint omnib communia. pro¬
prietamen haec nomina. sius
ordinibus deputantur.
Unicuiq enim sicut p̃dictum
est propria officia sunt ininc¬
ta. quae promerus se eos in
mundi constat exordio.
Nam qui a angeli & locis &
hominib p̃sunt. ꝑprophetam
mihi Vnde apparet nullũ
cẽ locum. cui angli non p̃sint.
Pręsunt enim & auspicus operũ
omnium. Hic est ordo ueldis¬
tinctio anglorum. qui post lap¬

Expanded text:
to vicinius coram eo consistunt, to vicinius coram eo consistunt, Unde et ipsi velant faciem et pedes sedentis in throno Dei; et idcirco cetera angelorum turba videre Dei essentiam plene tegit. Haec igitur vocabula agminum angelorum ita sunt specialia ordinum singulorum, ut tamen sint ex parte communia omnium. Nam dum Throni sedes Dei in quorundam angelorum ordine specialiter designentur, tamen per Psalmistam79, 2: 'Qui sedes super Cherubin,' dicitur. Sed ideo isti ordines angelorum privatis nominibus appellantur, quia hoc ipsud officium in proprio ordine plenius acceperunt. Et cum sint omnibus communia, proprie tamen haec nomina suis ordinibus deputantur. Unicuique enim, sicut praedictum est, propria officia sunt iniuncta, quae promeruisse eos in mundi constat exordio. Nam quia angeli et locis et hominibus praesunt, per Prophetam mihi.' Unde apparet nullum esse locum cui angeli non praesint. Praesunt enim et auspiciis operum omnium. Hic est ordo vel distinctio angelorum, qui post lap
Abbreviated transcription (Latin):
minent. qui proco quod cete¬
ris anglorum agminibus do
minantur. dominationes uo¬
cantur. hroni sunt agmina
angelorum. qui latino doqͥo
sedes dicuntur. &uocati thro¬
ni quia illis conditor p̾sidet
& peos indicia sua disponit.
Cherubim autem. & ipsi subli¬
mes caelorum potestates & an¬
glica ministeria phibentur
qui exhebrȩo in linguam nram
interp̃tantur scientia e mul¬
titudo.: Sunt enim sublimiora
agmina angelorum quiꝓ ieo
quoduicinius positi diuina sci¬
entia ceteris pleni sunt. che¬
rubim id est plenitudo scientiȩ
appellantur .⁊ Ipsa sunt duo
illa animalia super propitia¬
torium arcȩ. ficta exmetallo.
propter signi ficandam an¬
gelorum p̃sentiam. in quorũ
medio ostenditur ds̃.: Sera¬
phim quoq similiter multitu¬
do est angelorum. qui exhe
breo in latinum ardentes uel
incendentes interpretantus.
qui idcirco ardentes uocantus.
quia inter cos &dm̃. nulli alii¬
angeli consistunt. &ideo quan¬

Expanded text:
minent; qui pro eo quod caeteminent; qui pro eo quod caeteris angelorum agminibus dominantur, Dominationes vocantur. Throni sunt agmina angelorum, qui Latino eloquio sedes dicuntur; et vocati Throni quia illis conditor praesidet, et per eos iudicia sua disponit. Cherubin autem et ipsi sublimes caelorum potestates et angelica ministeria perhibentur; qui ex Hebraeo in linguam nostram interpretantur scientiae multitudo. Sunt enim sublimiora agmina angelorum, qui pro eo, quod vicinius positi divina scientia ceteris amplius pleni sunt, Cherubin, id est plenitudo scientiae, appellantur. illa animalia super propitiatorium arcae ficta ex metallo, propter significandam angelorum praesentiam, in quorum medio ostenditur Deus. 24. Seraphim quoque similiter multitudo est angelbraeo in Latinum ardentes vel incendentes interpretantur. Qui idcirco ardentes vocantur, quia inter eos et Deum nulli angeli consistunt; et ideo quan
Abbreviated transcription (Latin):
plectitur. ordines angelorum
& dignitates intelleguntur
Et prohac ipsa distributione
officiorum. alii throni. aludo¬
minationes. alii principatus.
alii potestates dicuntur. pro
cestis dignitatib quib inuicom
distinguntur.. Uistutes. ange¬
lica qua edamministeria per¬
hibentur. per quos signa &mi
racula inmundo funt. propt̃
quod &uis tutes dicuntur.
Potestates sunt. quib uistutes
aduersae subiectae funt. &in¬
de potestatum nomine nuncu¬
pantur. quia maligni sp̃sco
rum potestate cohercentus
netantum moͬdo noceant quan¬
tum cupiunt.: Principatus
sunt hi. qui anglorum agmi¬
nabus p̃sunt qui proeo quod
subditos angdos ad explenduu
ministerium diuinum dispo¬
nunt. principatus uocabulum
acciperunt.⁊ Nam alii sunt
qui administrant. alii qui as¬
sistunt. sicut᷑ ꝑdanihelem dici¬
tur. colia milium ministra¬
bant ei & decies milies centena
milia assistebant illi .⁊ Domi¬
nationes sunt hi qui &iam.
uistutibus & prinipatibus pre¬

Expanded text:
plectitur, ordines angelorum plectitur, ordines angelorum et dignitates intelleguntur; et pro hac ipsa distrofficiorum, alii throni, alii dominationes, alii principatus, alii potestates dicuntur, pro certis dignitatibus quibus invicem distinguuntur. Virtutes angelica quaedam ministeria perhibentur, per quas signa et racula in mundo fiunt; propter quod et Virtutes dicuntur. Potestates sunt, quibus virtutes adversae subiectae sunt, et inde Potestatum nomine nuncupantur, quia maligni spiritus eorum potestate coercentur, ne tantum mundo noceant quantum cupiunt. Principatus sunt hi qui angelorum agminibus praesunt. Qui pro eo, quod subditos angelos ad explendum ministerium divinum disponunt, principatus vocabulum acceperunt. Nam alii sunt qui administrant, alii qui assistunt sicut et per Danielem dicitur: Millia millium ministrabant ei, et decies centena millia assistebant illi . Dominationes sunt hi qui etiam virtutibus et principatibus praee
Abbreviated transcription (Latin):
tempore. quoerat dñs nascitu¬
rus &trimphaturus demundo.
gabrihel mititur ad mariam
utillum adnuntiaret quia dde¬
bellandas acrias potestates hu¬
milisuenire dignatus est.
Michahd interp̃tatur quis¬
utds. quando enim aliquid in
mundo mira e uistutis fit. hic
archangelus mutitur. ut exip¬
tur. quia nemo ualet facere.
quod facere potest ds̃.
Raphahed interp̃tatur curatio
ud medicina dĩ. ubi cumq enĩ
curandi & medendi opus neces¬
sartum est. hic archangelus
adomititus &inde medicina
di uocatur. unde & ad tobiã
idem archanglus missus. ocu¬
lis cius curationem adhibuit.
& cecitato detor sa uisum ei re¬
sttuit.: Nominis enun inter¬
p̃tatio exangli officio desig¬
natur.: Urihd interp̃tatur
ignis dĩ. sicut legimus a paru¬
isse ignem in rubo . Legimus
&iam ignem missum desuper
&implesse quod p̃ceptum est.
Ihroni autem &dominationes
& principatus & potestates &iur¬
tutes. quibus uniuer sam cad es¬
tem soci&atem apostolus com.¬

Expanded text:
tempore, quo erat Dominus nascitutempore, quo erat Dominus nasciturus et triumphaturus de mundo, Gabriel venit ad Mariam, ut illum adnuntiaret qui ad debellandas aerias potestates humilis venire dignatus est. Michael interpretatur, Qui sicut Deus. Quando enim aliquid in mundo mirae virtutis fit, hic archangelus mittitur. Et ex ipius, quia nemo valet facere quod facere potest Deus. Raphael interpretatur curatio vel medicina Dei. Ubicumque enim curandi et medendi opus necessarium est, hic archangelus a Deo mittitur; et inde medicina Dei vocatur. Unde et ad Tobiam idem archangelus missus oculis eius curationem adhibuit, et caecitate detersa visum ei restituit. Nominis enim interpretatione et angeli officium designatur. Uriel interpretatur ignis Dei, sicut legimus apparuisse ignem in rubo. Legimus etiam ignem missum desuper, et inplesse quod praeceptum est. Throni autem et dominationes et principatus et potestates et virtutes, quibus universam caelestem societatem Apostolus con
Abbreviated transcription (Latin):
li. qui uero summa. archange¬
li nuncupantur.. Archange
li dicti eo quod primatum tene¬
ant interangelos. Archos enim
grece. latine princeps interp̃¬
tatur.: Sunt enim duces &¬
principes. sub quorum ordine
unicuiq: angelorum officia
deputata sunt.. Nam quia
angeli angelis praesunt. La¬
charias propheta testatur di¬
cens. ecce̾ angelus quilo queba¬
tur in mo egredi ebatur. & a¬
lius angdus egredicbatur in oc¬
cus sum eius. &dixit ad eum:
Curre loquere adpuerum is¬
tum dicens. absq muro habita¬
bitur hierusalem.: Sienim
in ipsis officus anglorum. ne¬
quaquam potestates superiores
inferiores disponerent. nullo
modo hoc quod homini dicer&
angdus ab anglo cognouis set.
Iuidam autem archangelorũ.
priuatis nominibus appellan¬
tur. ut ꝓuocabula ipsa in opere
suo quidualeant designetur.
Cabrihel hebraice. in linguã
nra muestitur fostitudo dĩ.
Vbi enimpotentia diinaul
fostitudo manifestabitur.ga¬
brihd mititur.: Unde &co

Expanded text:
li; qui vero summa, archangeli; qui vero summa, archangeli nuncupantur. Archanli dicti eo quod primatum teneant inter angelos; archos enim Graece, Latine princeps interpretatur. Sunt enim et duces principes, sub quorum ordine unicuique angelorum officia deputata sunt. Nam quia archangeli angelis praesunt, Zacharias propheta testatur dicens: Ecce angelus, qui loquebatur in me, egrediebatur: et alius angelus egrediebatur in occursum ejus, et dixitCurre, loquere ad puerum istum dicens: Absque muro habitabitur Hierusalem.' Si enim in ipsis officiis angelorum nequaquam potestates superiores inferiores disponerent, nullo modo hoc, quod homini diceret angelus, ab angelo cognovisset. Quidam autem archangelorum privatis nominibus appellantur, ut per vocabula ipsa in opere suo quid valeant designetur. Gabriel Hebraice in linguam nostram vertitur fortitudo Dei. Ubi enim potentia divina vel fortitudo manifestatur, Gabriel mittitur. Unde et eo
Abbreviated transcription (Latin):
dici sed abusiuȩ. quõ uere sub¬
stantia apud grecos psona intd¬
abco quod dñi uoluntatem. po¬
pulis nuntiant.. Anglorũ
autem uocabulum. officii nom
est nonnaturae. semꝑ enim sp̃s
sunt. sed cummituntus uocan¬
tur angeli. quib id eo pictorũ
licentia pennas facit ut celerem
eorum incuncta discur sum sig¬
nificet. sicut &iuxta fabulcs
po&arum. uenti pennas habere
dicuntur propter uel octatem
scilicet. Vnd &scriptura saa
dicit. qui ambulat suꝑpennas
uentorum. Nouem autom ẽe¬
ordines angdorum sacrae scrip¬
turae testantur. id est angeli
archangeli. throni & domina¬
tiones. uiftutes. principatus.¬
& potestates. cherubim & scra phĩ.
Quorum officiorum uocabula
cur itadicta sint interp̃tando
exequimur.: Angli uocant᷑.
propter quod declis ad adnun¬
tiandum hominus mittuntus.
Angelus enim grece. latine nun¬
tuis dicitur. Archangeli gre¬
ca lingua summi nuntu inter¬
pretantur. Qui enim parua
uel minima adnuntiant. ange¬

Expanded text:
dicit, sed abusive, quoniam vere subdicit, sed abusive, quoniam vere substantia apud Graecos persona inteab eo quod Domini voluntatem populis nuntient. 2. Angelorum autem vocabulum officii nomen est, non naturae; semper enim spiritus sunt, sed cum mittuntur, vocantur angeli. 3. Quibus ideo pictorum licentia pennas facit, ut celerem eorum in cuncta discursum significent, sicut et juxta fabulas poetarum venti pennas habere dicuntur, propter velocitatem, scilicet. Unde Scriptura sacra dicit: Qui ambulat super pennas ventorum . 4. Novem autem ordines esse angelorum sacrae Scripturae testantur, id est, angeli, archangeli, throni, dominationes, virtutes, principatus, potestates, cherubim et seraphim: quorucur ita dicta sint, interpretando exequimur. Angeli vocantur propter quod de caelis ad adnuntiandum hominibus mittuntur. Angelus enim Graece, Latine nuntius dicitur. Archangeli Graeca lingua summi nuntii interpretantur. Qui enim parva vel minima adnuntiant, ange
Abbreviated transcription (Latin):
nibus hoc significatur quod ad
se inuicem referuntur. non ipsa
substantia. quia unum sunt.
Proinde trinitas. in relatius
ꝑsonarum nominibus est.
Dĩtas nontriplicatur. sed insin¬
gularitate est.: Quia sttripli¬
catur. deorum inducimus plu¬
ralitatem. nomen autem deorũ
in angelis & scĩs hominibus id eo
pluraliter diitur. propter ꝗqo
sint merito a equales. De quib
psalmus. ego dixi du estis.
Depatre autemꝰ filio & spu sc̃o.
propter unam & a equalem diui¬
nitatem non nomen deorum sed
dĩ cẽ ostenditur. Sicut ait a¬
postolus. Nobis tamen unus ds̃.
Ud sicut uoce diuina dicitur.
Audi israhed dñs ds̃ tuus. ds unus
est. scilicet ut &trinitas sit
& unus dñs. ds̃ sit. Fades apito.
grecos detrinitate hoc modo ẽ
una usia. ac sidicat unanatu¬
ra. aut una essentia. Tres ipo¬
stasis quod resonat in latinum
ud tres ꝑsonas ud tres substan¬
tias. Nam latinitas. propriae
nondicit dedõ nisi essentiam.
substantiam uero non propria

Expanded text:
nibus hoc significatur, quod ad nibus hoc significatur, quod ad se invicem referuntur, non ipsa substantia qua unum sunt. Proinde Trinitas in relativis personarum nominibus est; deitas non triplicatur, sed in singularitate est; quia si triplicatur, deorum inducimus pluralitin angelis et sanctis hominibus ideo pluraliter dicitur, propter quod non sint merito aequales, de quibus Psalmus, Ego dixi: Dii estis : de Patre autem et Filio et Spiritu sancto, propter unam et aequalem divinitatem, non nomen deorum, sed Dei esse ostenditur, sicut ait Apostolus: Nobis tamen unus Deus ; vel sicut voce divina dicitur: Audi, Israel, Dominus Deus tuus Deus unus est , scilicet ut et Trinitas sit, et unus Dominus Deus sit. Fides apud Graecos de Trinitate hoc modo est: Una οὐσία, ac si dicat una natura, aut una essentia, tres hypostases, quod resonat in Latinum, vel tres personas, vel tres substantias. Nam Latinitas proprie non dicit de Deo nisi essentiam: substantiam vero non proprie
Abbreviated transcription (Latin):
us & sp̃s sc̃s. trinitas &unitas.
idem enim unum. idem &tria.
Innatura unum. in ꝑsonis tria.
Unum propter maiestatis com¬
munionem. Tria propter per¬
sonarum propri&atem. Nam
alius pater. alius filius. alius
sp̃s sc̃s. Sed alius quidem. non
aliud. quia partter simplex. pa.¬
riterq: in commutabile bonum
& co&ernum. Pater solus
non est dealio ideo solus appel¬
latur ingenitus.. Filius solus
depatre est natus. ideo solus di¬
lus amborum nuncupatur sp̃s.
Inhac trinitate alia appella¬
tiua nomina. alia propria
sunt. Propria sunt essentia
quia ipsam substantiam signifi¬
cant. quia unum sunt.
Appellatiua uero pater & fili
quia adscinuicem referuntus.
Cum enim dicitur ds̃. essentia
quia ad se inuicem referuntur.
Nampater non adscipsum sed
ad filium relatiue dicitus
quia est ci filius. sic & filius rela¬
tiue dicitur. quia est ei pater.
Sic & sp̃s sc̃s. quia est patris. fi¬
luq sp̃s: His enim appellatio¬

Expanded text:
us et Spiritus sanctus trinitas et unitas. us et Spiritus sanctus trinitas et unitas. Idem enim unum, idem et tria. In natura unum, in personis tria. Unum propter maiestatis communionem, tria propter personarum proprietatem. Nam alius Pater, alius Filius, alius Spiritus sanctus: sed alius quidem non aliud, quia pariter simplex pariterque incommutabile bonum et coaeternum. Pater solus non est de alio; ideo solus appellatur ingenitus. Filius solus de Patre est natus; ideo solus dilus amborum nuncupatur spiritus. In hac Trinitate alia appellativa nomina, alia propria sunt. Propria sunt essentialquia ipsam substantiam significant qua unum sunt. Appellativa vero Pater et Filiquia ad se invicem referuntur. Cum enim dicitur Deus, essentia quia ad se invicem referuntur. Nam Pater non ad se ipsum, sed ad Filium relative dicitur, quia est ei filius: sic et Filius relative dicitur, quia est ei pater: sic et Spiritus sanctus, quia est Patris Filiique spiritus. His enim appellatio
Abbreviated transcription (Latin):
sibilis est. aqua sp̃s sci in uisibi¬
lis est. Ista abluit corpus. & sig¬
nificat quod fit inanima. per
illum autem spm̃ sem ipsa anima
ideo unctio dicitur. iohanne
testante apostolo. quia sicut ole¬
um naturali pondere suꝑfestur
omniliquori. Ita in principio su¬
ꝑferebatur sp̃s sc̃s aquis. Vnde
& dñs oleo exultationis. hoc est
spũ scõ fuisse legitur unctus.
Sed &iohannes a postolus. spm̃.
scm̃. unctionem uocat dicens.
Etuos inquit unctionem quam
accepistis ab eo ꝑmaneat in uobis.
& necesse non habetis utaliquis
doccat uos. sed sicut unctio eius
docet uos deomnue. Ipse enim
DEEADEMTRIMITATE
RINITASAPPELLATUA
quod fiat totum unum. ex
quibusdam tribus quasi tri¬
unitas. ut memoria. intellegen¬
tia. & uoluntas. in quibus mens
habet inse quandam imaginem
diinae trinitatis.: Nam dum
tria sint unum sunt. quia &sin¬
gula insemanent. & omnia in
omnibus. Pater igitur & fili¬

Expanded text:
si bilis est; aqua Spiritus invisibisi bilis est; aqua Spiritus invisibilis est. Ista abluit corpus, et significat quod fit in anima; per illum autem Spiritum sanctum ipsa anima ideo unctio dicitur, Joanne testante apostolo, quia sicut oleum naturali pondere superfertur omni liquori, ita in principio superferebatur Spiritus sanctus aquis. Unde et Dominus oleo exsultationis, hoc est, Spiritu sancto fuisse legitur unctus. 30. Sed et Joannes apostolus Spiritum sanctum unctionem vocat, dicens: Et vos, inquit, unctionem, quam accepistis ab eo, permaneat in vobis; et necesse non habetis, ut aliquis doceat vos, sed sicut unctio ejus docet vos de omni re . Ipse enim 4 De trinitate. Trinitas appellata quod fiat totum unum ex quibusdam tribus, quasi Triunitas; ut memoria, intellegentia et voluntas, in quibus mens habet in se quandam imaginem divinae Trinitatis. Nam dum tria sint, unum sunt, quia et singula in se manent et omnia in omnibus. Pater igitur et Fili
Abbreviated transcription (Latin):
linguarum utignis apparuit.
qui & insedit. suꝑunum quemq
eorum.. Propter ea autem di¬
uersarum linguarum gratiam
apostolis dedit. utidonei effice¬
rentur fidelium eruditione po¬
pulorum. Quoduero supra singu¬
los sedisse memoratur. id causȩ
est utintellegatur ꝓplures non
fuisse diuisus. sed mansisse insin¬
gulis totus. sicut fere ignibus
mos est. Hanc enim habet natu¬
ram ignis accensus. ut quanti
adcum. quanti adcrinem pur¬
purei splendoris a spexerint.
Tantis uisum suae lucis impestiat
tantis mysterium sui muneris
tribuat. & ipse nihil hominus¬
in sui integritate permaneat.
Sp̃s sc̃s nomine a quae appellatur
in euangelio. dñoclamante &di¬
cente. Siquis sitit ueniat ad me
&bibat qui credit inme flumina
Euangelista autem exposuit un¬
de diceret. secutus enim ait. hoc
enim dicebat despũ quem accep¬
tuni erant credentes in eum.
Sed aliud est aqua sacramenti.
aliud aqua quae significat sp̃m
dĩ .: Aqua enim sacramenti ui¬

Expanded text:
linguarum ut ignis apparuit: linguarum ut ignis apparuit: qui et insedit super unumquemque eorum . Propterea autem diversarum linguarum gratiam apostolis dedit, ut idonei efficerentur fidelium eruditione populorum. Quod vero supra singulos sedisse memoratur, id causae est ut intelligatur per plures non fuisse divisus, sed mansisse in singulis totus, sicut fere ignibus mos est. Hanc enim habet naturam ignis accensus, ut quanti ad eum, quanti ad crinem purpurei splendoris aspexerint, tantis visum suae lucis impertiat, tantis mysterium sui muneris tribuat, et ipse in sua nihilominus integritate permaneat. Spiritus sanctus nomine aquae appellatur in Evangelio, Domino clamante et dicente: Si quis sitit, veniat ad me, et bibat. Qui credit in me, flumina Evangelista autem exposuit unde diceret; secutus enim ait: Hoc enim dicebat de Spiritu quem accepturi erant credentes in eum . Sed aliud est aqua sacraliud aqua, quae significat Spiritum Dei. Aqua enim sacramenti vi
Abbreviated transcription (Latin):
cupatur. Sicut autem unicũ
dĩ uerbum propriae uocamus
nomine sapientiae. cum sit
cumsit &pater & filius uniuer
saliter caritas.: Sp̃s ses digitus
dĩ ẽẽ in libris euangelii apertis¬
sime dedaratur. cum enim unus
cu angelista dixisset. indigito
di eicio demonia. Alius hocidẽ
ita dicit. inspũ di eicio demonia.
Unde &digito di scripta lex est.
data die quinquagesimo ab occi
di dicitus. ut cius operatoria
uistus cumpatre &filio signifi¬
cetur. unde &paulus ait. haec
autem omnia operatur unus atq:
idem sp̃s diuidens singulis pro¬
utuult.: Sicut autem perbap
cimur. ita spu signamus. quoo
est digius di. & spiritale signa¬
culum Sp̃s sc̃s idcirco in colum¬
bae specie uenisse scribitur
utnatura eius ꝑ auem simplicita¬
tis &innocenti ae dedararetur
unde & dñs. estote inquid sim¬
plices sicut columbae. hacc enim
auis corporaliter ipso felle caret.
habens tantum innocentiam &
ignis appellatur. proeo quod in
apostolorum actibus ꝑdiuisionẽ

Expanded text:
cupatur. Sicut autem unicum cupatur. Sicut autem unicum Dei Verbum proprie vocamus nomine Sapicum sit et pater et filius uniuesaliter caritas. Spiritus sanctus Digitus Dei esse in libris Evangelii apertissime declaratur. Cum enim unus evangelista dixisset: In digito Dei ejicio daemonia, alius hoc idem ita dixit: In Spiritu Dei ejicio daemonia. Unde et digito Dei scripta lex est, data die quinquagesimo ab occisDei dicitur, ut ejus operatoria virtus cum Patre et Filio significetur. Unde et Paulus ait: Haec autem omnia operatur unus atque idem Spiritus, dividens singulis prout vult . Sicut autem per bapcimur, ita spiritu signamur, qui est Digitus Dei et spirituale signaculum. Spiritus sanctus idcirco in Columbae specie venisse scribitur, ut natura ejus per avem simplicitatis et innocentiae declaretur. Unde, et Dominus: Estote, inquit, simplices sicut columbae . Haec enim avis corporaliter ipso felle caret, habens tantum innocentiam etIgnis appeapostolorum Actibus per divisionem
Abbreviated transcription (Latin):
men eẽ iudetur. restat ut sp̃ssit
Intellegunt ergo ibi nonnulli tr¬
nitatem significari. in spũ prin¬
cipali patrem. insp̃u recto filiũ.
donum dicitur. eo quod datur.
adando enim donum est nuncu¬
patum. Notissimum est enim
dentes impleti. linguis omnium
gentium loquebantur.. In tan
tum autem donumdi est. inquav¬
tum datur cis qui pcum diligunt
dm̃.. Apud se autem ds̃ est
apud nos autem donum est sed
donumẽ distribuens singulis
proutuult. gratiarum dona.
Nam & prophetias quibus uult
impestit. & peccata quibus uult
dimitut. Nam peccata sine sp̃u¬
de propriae caritas nuncupa¬
tur. ud quia naturaliter cos
aquib procedit conuingit. &¬
se unum cum eis eẽ ostendit.
uel quia in nobis id agat utindõ
maneamus. &ipse in nobis.
Vnde &indonis dĩ. nihil mauis
est carttate. &nullum mauisẽ¬
donumdi quam sp̃s scs. ipse est
& gratia. quae quia non me¬
ritis nris sed uoluntate diuina
gratis datur. inde gratia nun¬

Expanded text:
men est, videtur restare ut spiritus sit. men est, videtur restare ut spiritus sit. Intellegunt enim ibi nonnulli Trinitatem significari: in Spiritu principali Patrem: in Spiritu recto Filium: donum dicitur, eo quod datur. A dando enim donum est nuncupatum. Notissimum est enim dentes inpleti linguis omnium gentium loquebantur. In tantum autem donum Dei est, in quantum datur eis qui per eum diligunt Deum. Apud se autem Deus est. Apud nos autem donum est. Sed donum est, distribuens singulis, prout vult, gratiarum dona. Nam et prophetias quibus vult impertit, et peccata quibus volet dimittit. Nam peccata sine Spde proprie charitas nuncupatur, vel quia naturaliter eos a quibus procedit conjungit, et se unum cum eis esse ostendit, vel quia in nobis id agit, ut in Deo maneamus et ipse in nobis: unde et in donis Dei nihil majus est charitate, et nullum edonum Dei quam Spiritus sanctus. Ipse est et gratia, quae quia non meritis nostris, sed voluntate divina gratis datur, inde gratia nun
Abbreviated transcription (Latin):
quod dicitur paraditus. a conso¬
latione dicitur.. Paradisis enĩ
latine consolato appellatur
XPE enim cum apostolis lugen¬
tibus misit. post quam ab eorum
oculis in cadum ascendit. Con¬
solator enim tristibus mutitur
secundum illam ciusdem dnĩ
sententiam. Beati lugentes
quõ ipsi consolabuntur. Ipse
&iam dixit. Tunc lugebunt filu
sponsi cum abeis ablatus fuerit
sponsus. Item paraditus. proco
quod consolationem prestet ani¬
mabus. quaegaudium. tempora¬
le amittunt.. Alu paraditum
latine oratorem ud aduocatum
interp̃tantur. Ipse nim sp̃s
scs̃ dicitur. ipse docet. peripsum
datur sermo sapienuae. ab ipso
scã scriptura inspirata est.
tur. propter dona quaedcunita
eius plenitudine pafticulatim
quiq: utdigni sunt consequi pro¬
merentur. Ipse enim sp̃s sapien¬
tiae &intellectus. sp̃s consilu &
fostitudinis. sp̃s scientiae & pieta¬
tis. sp̃s timoris dñi Sp̃s autom
simo legitur. ubi qui atestio sp̃s
reppecitur. Nonnulli trinita

Expanded text:
quod dicitur Paracletus, a consoquod dicitur Paracletus, a consolatione dicitur; παράκλησις enim Latine consolatio appellatur. Christus enim eum Apostolis lugentibus misit, pooculis ipse in coelum ascendit. Consolator enim tristibus mittitur secundum illam ejusdem Domini sententiam: Beati lugentes, quoniam ipsi consolabuntur . Ipse etiam dixit: Tunc lugebunt filii sponsi, cum ab eis ablatus fuerit sponsus . Item paracletus pro eo quod consolationem praestat animabus, quae gaudium temporale amittunt. Alii paracletum Latine oratorem, vel advocatum, interpretantur. Ipse enim Spiritus sanctus dicit, ipse docet, per ipsum datur sermo sapientiae, ab ipso sancta Scriptura inspirata est. tur propter dona quae de unita ejus plenitudine particulatim quique, ut digni sunt, consequi promerentur. Ipse enim spiritus sapientiae et intellectus, spiritus consilii et fortitudinis, spiritus scientiae et pietatis, spsimo legitur, ubi quia tertio spiritus repetitur, nonnulli Trinitat
Abbreviated transcription (Latin):
quam scitas coessenti alis. & consub¬
ideo nondicitur genitus. neduo
intrinitate filu suspicentur
Ideo non predicatur ingenitus.
neduo patres intrinitate ipsa¬
credantur.. Procedens autem
dicitur testimonio dñi dicen¬
tis. Multa adhuc habeo quę
uobis loquar sed non potestis mo¬
do illa audire. ueniet autem
sp̃s ueritatis qui a patre procedit
& demeo accipiet. ille uobis indi¬
cabit omnia Hic autem non
solum natura procedit. sed semꝑ
adperagenda opera trinitatis
indesinenter procedit. Hoc aũ
inter est interna scentem filium
& procedentem sp̃m scm̃. quod
filius exuno nascitur. sp̃s scs ex
utroq procedit. Etudeo dicit
a postolus.: Qui autem sp̃m xp̃i
non habet. hic non est cus.
deillo & quacuentura sunt ad¬
nuntiabit uobis. Etutiq an¬
gelus grece. latine nuntius
interp̃tatur. Vnde & duo
angeli apparuerunt loth.
inquibus dñs singulariter ap¬
pellatur. quos intellegimus fi
quam legitur missus. Sp̃s sc̃s

Expanded text:
quam sanctitas coessentialis et consubideo non dicitur genitus, ne duo in Trinitate Filii suspicentur. Ideo non praedicatur ingenitus, ne duo Patres in ipsa Trinitate credantur. 7. Procedens autem dicitur, testimonio Domini dicentis: Multa adhuc habeo, quae vobis loquar, sed non potestis illa modo audire. Veniet autem Spiritus veritatis, qui a Patre procedit, et de meo accipiet, 307 ille vobis indicabit omnia . Hic autem non solum natura procedit, sed semper ad peragenda Trinitatis opera indesinenter procedit. 8. Hoc autem interest inter nascentem Filium et procedentem Spiritum sanctum, quod Filius ex uno nascitur; Spiritus sanctus ex utroque procedit, et ideo dicit Apostolus: Qui autem Spiritum Christi non habet, hic non est ejus Et quae ventura sunt adnuntiabit vobis'; et utique angelus Graece, Latine nuntius interpretatur. Unde et duo angeli apparuerunt Loth, in quibus Dominus singulariter appellatur, quos intellegimus Filquam legitur missus. Spiritus sanctus,
Abbreviated transcription (Latin):
tate humanitatis. non ex sua e
naturae ꝑmansione. sed exnra
quia expatre filioq procedit.
& substantiam cius habet.
Neq enim aliud depatre proce¬
dere potuit. quam quod ipseẽ
pater. Sp̃s sc̃s autem dictus se¬
cundum id quodad aliquid re
fertur spiritus. & spirans utiq
spu inspirans est. & exco appella¬
tus est sp̃s. proprio autem modo
quod refestur ad patrem & filiũ.
quod eorum sit sp̃s . Nam & hoc
naturam significat. Omnis cnĩ
incorporea natura. sp̃s inscriptu¬
rissacris appellatur. unde non
sedomni rationali geaturae &
asumae hoc uocabulum congruit.
quia patris & filu scitas est. Nam
cumsit & pater sp̃s. & filius sp̃s¬

Expanded text:
tate humanitatis: non ex suae tate humanitatis: non ex suae naturae permansione, sed ex nosquia ex Patre Filioque procedit, et substantiam eius habet. Neque enim aliud de Patre procedere potuit quam quod ipse est Pater. Spiritus autem dictus secundum id quod ad aliquifertur spirans. Et spirans utique spiritu spirans est, et ex eo appellatus spiritus est. Proprio autem modo quod refertur ad Patrem, et Filium, quod eorum spiritus sit. Nam et hoc naturam significat. Omnis enim incorporea natura spiritus in Scripturis sacris appellatur. Unde non sed omni rationali creaturae et animae hoc vocabulum congruit. quia Patris et Filii sanctitas est. Nam cum sit et Pater spiritus, et Filius sp
Abbreviated transcription (Latin):
nis contumdias descendisse cog¬
noscitur. qui dumsit dĩ patris
co&ernus ante sđa filius. post quã
uenit plenitudo temporis. prop¬
ter salutem nr̃am formam serui ac¬
cepit̾. & factus est hominis filius.
Inde quaedam dcillo inscripturis
secundum formam dĩ. qua edam
secundum formam serui dicuntur.
quorum exempli gratia duo quȩ¬
dam commemorantur. ut singula
adsingula reserantur.. Secun¬
ior meest. Homines autem minꝰ
intellegentes. quid proquid dica¬
tur. ea quae propter formam.
serui dicta sunt. uolunt trans¬
ferre ad formam di. & rursus ca
quaedicta sunt utadse inuicem
ꝑsonae referantur. uolunt no¬
mina cẽ naturae atq substantię
& faciunt errorem infide. Sic
autem di filio coniuncta est hu¬
mana natura. ut exduabus sub¬
stantus fieret una persona.
Solus igitur homo ꝑtulit crucẽ.
sed propter unitatem personae.
& ds dicitus ꝑtulisse. Hincẽ
crucifixum fatemur. non exiur¬
tute diuinitatis. sed exinfirmi¬

Expanded text:
nis contumelias descendisse cognis contumelias descendisse cognoscitur. Qui dum sit Dei Patris coaeternus ante saecula Filius, postquam venit plenitudo temporis propter salutem nostram, formam servi accepit, et factus est hominis filius. Inde quaedam de illo in Scripturis secundum formam Dei, quaedam secundum formam servi sequuntur. Quorum exempli gratia duo quaedam commemad singula referantur. Secunior me est.' Homines autem minus intellegentes quid pro quid dicatur, ea quae propter formam servi dicta sunt volunt transferre ad formam Dei; et rursus ea quae dicta sunt ut ad se invicem personae referantur, volunt nomina esse naturae atque substantiae, et faciunt errorem in fide. Sic autem Dei filio coniuncta est humana natura, ut ex duabus substantiis fieret una persona. Solus igitur homo pertulit crucem, sed propter unitatem personae et Deus dicitur pertulisse. Hinc escrucifixum fatemur, non ex virtute divinitatis, sed ex infirmi
Abbreviated transcription (Latin):
ne ipsius redempti sumus.
Flos quia dectus. Uia. quia
pipsum ad dm̃imus.. Ostium.
quia ꝑipsum. ad dm̃ ingredimus.
Mons. quia fortis.. Petra.
quia firmitas est credentium.
Lapis angularis. uel quia duo
parictes ediuerso idest decirtum¬
cisione &p̃putio uenientes. inu¬
nam fabricam ecdesiae iuingit.
uel quod pacem in se angelis &
hominibus facit. Lapis offensi¬
onis. quia ueniens humilis. offen¬
derunt in eum increduli homines
& factus est p&ra scandali. sicut
autem ideo uocatur. quia fides
in eo firmissima est. uel quia su¬
per cum catholica eccdesia construc¬
ta est.: Nam &xp̃s. agnus proin¬
nocentia. &ouis propter patien¬
tiam. & aries propter principatũ.
proco quod pronobis est immola¬
tus. Itleo. proregno. & fostitudi¬
ne Et serpens. promoste & sa¬
pientia. idem &uermis quia
resurrexit.. Aquila. quod post
rcsunectionem ad astra remca¬
uit: Nec mirum suulibus signi¬
ficationib figuretur. quiusq
ad nostrarum passionum. scu car¬

Expanded text:
ne ipsius redempti sumus. ne ipsius redempti sumus. Flos, quia electus. Via, quia per ipsum ad Deum imus. Ostium, quia per ipsum ad Deum ingredimur. Mons, quia fortis. Petra, quia firmitas est credentium. Lapis angularis, vel quia duos parietes e diverso, id est de circumcisione et praeputio, venientes in unam fabricam Ecclesiae iungit, vel quod pacem in se angelis et hominibus facit. Lapis offensionis, quia veniens humilis offenderunt in eum increduli homines, et factus est petra scandali, sicut autem ideo vocatur, quia fides in eo firmissima est, vel quia super eum catholica Ecclesia constructa est. Nam et Christus Agnus pro innocentia; et Ovis propter patientiam; et Aries propter principatum; pro eo quod pro nobis est immolatus; et Leo pro regno et fortitudine; et Serpens pro morte et sapientia; idem et Vermis, quia resurrexit; Aquila, propter quod post resurrectionem ad astra remeavit. Nec mirum si vilibus significationibus figuretur, qui usque ad nostrarum passionum seu car
Abbreviated transcription (Latin):
uissimum ipse suscepit. Medi¬
ator. quia inter dm̃ & hominẽ
medius constitutus est. ut homi¬
nem addm̃ ꝑducer&. Unde &
Paraditus. Id est aduocatus.
quia pronobis intercedit apuo
Paraditus autem grecum est.
quodlatine dicitur aduocatus.
quia proculpa nr̃a remouenda
curam gerit. & pro abluendis nr̃is
criminib curam impendit.
Sponsus quia descendens ecaelo.
adhesit ecdesiȩ . ut pace noui tes¬
tamenti ẽent duo in carne una.
Anglus dicitur propter ad nun
dum sit ds̃ &dominus anglorũ.
Missus dicitur eoquod apparuit
Homo autem dicitur. quia na¬
tus est. propheta. quia futura re¬
uelauit. Sacerdos quia prono¬
bis sehostiam obtulit. Pastor
quia custos.. Magister. quia
ostensor. Natareus uero. aloco.
natarcus amerito. id est scs siue
mundus. quia peccatum non fe¬
cit.. Si quidem &dealus inferi¬
oribus rebus nominum species
ad setraxit xp̃s . ut facilius intel¬
legatur. Dicitur enim panis.
quia caro. uitis. quia sangui¬

Expanded text:
vissimum ipse suscepit. Medivissimum ipse suscepit. Mediator, quia inter Deum et hominem medius constitutus est, ut hominem ad Deum perduceret; unde et Paracletus, id est advocatus, quia pro nobis intercedit apud Paracletus autem Graecum est, quod Latine dicitur advocatus. quia pro culpa nostra removenda curam gerit, et pro abluendis nostris criminibus curam inpendit. Sponsus, quia descendens de caelo adhaesit Ecclesiae, ut pace Novi Testamenti essent duo in carne una. Angelus dicitur propter adnuntidum sit Deus et Dominus angelorum. Missus dicitur eo quod apparuit Homo autem dicitur quia natus est. Propheta, quia futura revelavit. Sacerdos, quia pro nobis hostiam se obtulit. Pastor, quia custos. Magister, quia ostensor. Nazarenus vero a loco. Nazareus a merito, id est sanctus sive mundus, quia peccatum non fecit. Siquidem et de aliis inferioribus rebus nominum species ad se trahit Christus, ut facilius intellegatur. Dicitur enim Panis, quia caro. Vitis, quia sangui
Abbreviated transcription (Latin):
Brachium quia abipso omnia
continentur. Uistus proeo quod
omnem potestatem patris inseme¬
tipso habeat. & omnem cali tor¬
rȩq creaturam gubemat. conti¬
neat atq regat. Sapientia
proeo quod ipse seuel & mysteria
scientiae. & archana sapientia e
&lux. Proprie tamen his nomi¬
nibus. filius nuncapatur.
Splendor autem nuncupatur
propter quod manifestat. Lum̃.
quia in luminat. Lux quia ad
ueritatem contemplandam cor¬
disoculos reserat.. Sol quia in la¬
minator est.. Oriens. qui a lumi¬
nis fons &in lustratos est rerum.
& quodoriri nos faciat aduitam
a &ernam.. Fons quia rerum on¬
go est uel quod satiat sitientes.
Ipse quoq. alsa. it .o. alfa enim
littera nulla p̃cedit.. Prima est
enim litterarum. sicut & filiusdi.
Ipse enim scprincipium audacis in¬
terrogantibus eẽ respondit. undo
ipsam litteram ponens ait. Ego
sum alfa. & .o. primus & nouissimꝰ.
primus quia ante eum nihil est.
nouissimus quia udicium no¬

Expanded text:
Brachium, quia ab ipso omnia Brachium, quia ab ipso omnia continentur. Virtus, pro eo quod omnem potestatem Patris in semetipso habeat, et omnem caeli terraeque creaturam gubernet, contineat atque regat. Sapientia, pro eo quod ipse revelet mysteria scientiae et arcana sapientiae. et lumen et lux, proprie tamen his nominibus Filius nuncupatur. Splendor autem appellatur propter quod manifestat. Lumen, quia illuminat. Lux, quia ad veritatem contemplandam cordisoculos reserat. Sol, quia illuminator. 27. Oriens, quia luminis fons, et illustrator est rerum, et quod oriri nos faciat ad vitam aeternam. 303 28. Fons, quia rerum origo est, vel quod satiat sitientes. Ipse quoque Α, et Ω; alpha enim litteram nulla praecedit; prima est enim litterarum, sicut et Filius Dei; ipse enim se principium Judaeis interrogantibus esse respondit. Unde ipsam litteram ponens ait22, 13: 'Ego sum A et Ω, primus et novissimus.' Primus, quia ante eum nihil est. Novissimus, quia iudicium no
Abbreviated transcription (Latin):
Inuisibilis ds̃. & imago inuisibilis.
Principium. eo quod ab ipso sunt
omnia. & quia ante eum nihil
Pinis uel quia dignatus est infi¬
ne temporum humiliter in came
nasci &mori. &uidicium nouis¬
simum ipse suscipere. uel quicquio
agimus. ad illum referimus. &
cumad eum ꝑuenerimus. ultra
quod queramus non habemus.
Os dĩ est. quia uerbum eius est.
Nam sicut prouerbis quae perlin¬
guam fuint. sacpe dicimus illa
os ponitur. quia mos est. ut ore
uerba formentur. Verbum aũ
ideo dicitur. quia ꝑeum pater
omnia condidit sue iussit.
Ueritas quia nonfallit. sed tri¬
buit quod promisit. Utta.
quia creauit. Imago dicitur.
propter parem. similitu dinem. pa¬
tris Figura est. quia suscipiens
formam serui. operum iustutũq
similitudinem. patris inse ima¬
ginem atq in mensam magnitu¬
dinem designauit.. Manus
dĩ est. quod omnia ꝑipsum fac¬
ta sunt. hinc &dextera. propt̃
effectum operis totius creaturȩ
quaepipsum formata est.

Expanded text:
Invisibilis Deus et imago invisibilis. Invisibilis Deus et imago invisibilis. Principium, eo quod ab ipso sint omnia, et quia ante eum nihil. Finis, vel quia dignatus est in fine temporum humiliter in carne nasci et mori, et iudicium novissimum ipse suscipere, vel quia quidquid agimus ad illum referimus. Et cum ad eum pervenerimus, ultra quod quaeramus non habemus. Os Dei est, quia Verbum eius est. Nam sicut pro verbis, quae per linguam fiunt, saepe dicimus illa os ponitur, quia mos est ut ore verba formentur. Verbum autem ideo dicitur, quia per eum Pater omnia condidit, sive iussit. Veritas, quia non fallit, sed tribuit quod promisit. Vita, quia creavit. Imago dicitur propter parem similitudinem Patris. Figura est, quia suscipiens formam servi operum virtutumque similitudine Patris in se imaginem atque inmensam magnitudinem designavit. Manus Dei est, quod omnia per ipsum facta sunt. Hinc et dextera propter effectum operis totius creaturae, quae per ipsum formata est.
Abbreviated transcription (Latin):
uerbum &caro. Unde &bis geni¬
tus dicitur. siue quia pater cum
genuit. sine matre in acternitate.
siue. quia mater sine patre in
tempore:. Vnigenitus autem
uocatur. secundum diuinitatis
excellentiam. quia sine fratrib
primogenitus secundum suscepti¬
onem hominis. in qua ꝑadoptio¬
nem gratiae fratres habere dig¬
natus est. quibus esset primoge¬
nitus.. O mousion patri. abuni¬
tate substantiae appellatur.
Substantia enim uel essentia
grece usia dicitur. omo unum.
utrumq igitur conuinctum so¬
nat una substantia.. Hoc enim
uocatur. omousion. quod est. ego
dem cumpatre substantiae.
Quod nomen &si scriptum inscis
litteris noninueniatur. in ad ser¬
tione tamen totius trinitatis
defenditur. quiadatur ratio.
unde recte dici ostendatur
Sicut & pater in illis libris nus¬
quam ingenitus legitur. sed ta¬
men dicendus eẽ atq credendus
non dubitatur.. O mousion si¬
milis substantiae. quia qualis
ds talis est &imago eius.

Expanded text:
verbum et caro. Unde, et bis geniverbum et caro. Unde, et bis genitus dicitur, sive quia Pater eum genuit sine Matre in aeternitate, sive quia Mater sine Patre in tempore. 13. Unigenitus autem vocatur secundum divinitatis excellentiam, quia sine fratribus; Primogenitus secundum susceptionem hominis, in qua per adoptionem gratiae fratres habere dignatus est, quibus esset primogenitus. 14. Homousios Patri ab unitate substantiae appellatur. Substantia enim, vel essentia Graece οὐσία dicitur, ὅμος unum. Utrumque igitur conjunctum sonat una substvocatur Homousion, quod estIoann.dem cum Patre substantiae. Quod nomen etsi scriptum in sanctis litteris non inveniatur, in assertione tamen totius Trinitatis defenditur, quia datur ratio unde recte dici ostendatur; sicut et Pater in illis libris nusquam Ingenitus legitur, sed tamen dicendus esse atque credendus non dubitatur. Homoeusion, similis substantiae, quia qualis Deus, talis est et imago eius.