comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
utiq: nonẽ aliquid. quando uere & proprie dicitur. siue
dicatur . sine illo factumẽ nihil. siue sine illo nihil ẽfactũ.
uel nihil factumẽ. nihil interẽ. Quis aũ uelit loqui cũ
hominibus. qui hoc ipsum quod dixi nihil inter ẽ. possunt
dicere ergo inter est aliquid. quia ipsum nihil aliquid
est. Hi aũ qui sanũ habent cerebrũ. rem manifestissimã
uident. hoc idem intellegi. cum dixi nihil inter ẽ. quod
intelleger&ur. sidicerẽ. Inter est nihil Atisti si alicui
dicant. quid fecisti &ille respondeat nihil sefecisse.
consequens ẽ uteicalummentur dicentes fecisti er¬
go aliquid. quia nihil fecisti Ipsum enĩ nihil. aliquid
ẽ Habent aũ & ipsum dnm̃ infine sententiae ponentẽ
hoc uerbum. ubi ait. &in occulto locutus sum nihil
Ergo legant. & taceant: quia ergo ds̃ om̃a quae ñdese
genuit. sed per uerbũ suũ fecit: Non dehis rebus quȩ

Expanded text:
utique non est aliquid, quando uere et proprie dicitur, siue utique non est aliquid, quando uere et proprie dicitur, siue dicatur "sine illo factum est nihil" siue "sine illo nihil factum est uel "nihil est factum" nihil interest. quis autem uelit loqui cum hominibus, qui hoc ipsum, quod dixi "nihil interest". possunt dicere: ergo interest aliquid, quia ipsum nihil aliquid est ? hi autem, qui sanum habent cerebrum, rem manifestissimam uident hoc idem intellegi, cum dixi „nihil interest," quod intellegeretur si dicerem "interest nihil." at isti si alicui dicant: quid fecisti? et ille respondeat nihil se fecisse, consequens est ut ei calumnientur dicentes: fecisti ergo aliquid, quia nihil fecisti; ipsum enim nihil aliquid est. habent autem et ipsum dominum in fine sententiae ponentem hoc uerbum, ubi ait: et in occulto locutus sum nihil. ergo legant et taceant. Quia ergo deus omnia, quae non de se genuit, sed per uerbum suum fecit, non de his rebus, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ erat. uerbũ: hocerat in principio apud dm̃ Om̃a
per ipsũ facta sunt. &sine ipso factũ ẽ nihil. Idest
nonẽ factũ sine ipso aliquid Neꝙ enĩ audienda
sunt deliramenta hominũ. qui nhil hocloco aliꝗd
intellegendũ putant. & adhuius modi uanita tem
propter ea putant cogi posse aliquẽ. quia ipsum
nihil infine sententiae positumẽ Ergo inquiunt
factumẽ. Etideo quia factumẽ. ipsũ nihil aliquidẽ
Sensum enĩ perdiderunt. studio contradicendi. Nec
Intellegunt nihil inter eẽ. utrũ dicatur sine illo
factumẽ nihil. ansine illo nihil factum ẽ quia &¬
si illo ordine dicer&ur. sine illo nihil factumest.
possit nihilominus dicere ipsum nihil aliquid eẽ. quia
factum ẽ Quod enĩ reuera ẽ aliquid. quid inter ẽ vtrum
ita dicatur. sine illo facta ẽ domus. ansine illo domus ẽ facta᷑
dum intellegatur. aliquid sine illo factũ. quod aliquid do¬
mus ẽ Ita quia dictum ẽ sine illo factumẽ nihil. quõ nihil

Expanded text:
s erat uerbum; hoc erat in principio apud deum. omnia per ipsum facta sunt et sine ipso factum est nihil, id est non est factum sine ipso aliquid. Neque enim audienda sunt deliramenta hominum, qui nihil hoc loco aliquid intellegendum putant et ad huiusmodi uanitatem propterea putant cogi posse aliquem. quia ipsum nihil in fine sententiae positum est. ergo, inquiunt, factum est et ideo, quia factum est, ipsum nihil aliquid est; sensum enim perdiderunt studio contradicendi nec intellegunt nihil interesse, utrum dicatur "sine illo factum est nihil," an sine illo nihil factum est," quia etsi illo ordine diceretur "sine illo nihil factum est" , possent nihilominus dicere ipsum nihil aliquid esse, quia factum est. quod enim reuera est aliquid, quid interest, utrum ita dicatur "sine illo facta est domus" an "sine illo domus est facta," dum intellegatur aliquid sine illo factum, quod aliquid domus est? ita quia dictum est: sine illo factum est nihil, quoniam nihil
Abbreviated transcription (Latin):
dum me manicheos coepisse refellere. & illas
nugas nondum in uasisse neq de ipsa catholica
magnum aliquid aperuisse. sed uoluisse tan¬
tum modo eruere tibi si possem. falsam opini¬
onem de ueris xp̃istianis. malitiose aut impe¬
rite nobis insinuatam & erigere ad magna¬
Qua re. hoc ¶uolumen ita se se habeat
Placatiore autem animo tuo facto. ero fostasse
inc&eris promptior

Expanded text:
dum me Manichaeos coepisse refellere et illas dum me Manichaeos coepisse refellere et illas nugas nondum inuasisse neque de ipsa catholica magnum aliquid aperuisse, sed uoluisse tantummodo eruere tibi, si possem, falsam opinionem de ueris christianis malitiose aut inperite nobis insinuatam et erigere ad magnaquare hoc uolumen ita sese habeat; placatiore autem animo tuo facto ero fortasse in ceteris promptior
Abbreviated transcription (Latin):
aut commutabile. aut compositicium. aut fictum
Quae si mihi concedis. non enim aliter de dõ sentiendũ
est : Omnia illorum machinamenta subuersa sunt
Illud uero quo modo sit. Ut nec d̃smalum geni¬
malum genu¬
erit aut fecerit. Nec ulla sit. fueri Que um quã
natura atq substantia. quam non ds aut non genu¬
erit. aut fecerit : & tamen amalo nos liber& tam
necessariis rationibus approbatur. Ut dubitari om¬
nino non possit.. Prȩsertim tibi atq talibus. si
tamen bono ingenio pi&as & pax quȩdam mentis acce¬
dat. sine qua de tantis rebus nihil prorsus intelle¬
gi potest. Et non hic fama de fumo est. & nescio qua
fabella persica. cui satis est aurem accommodare. &
animum non subtilem. sed plane puerilem. Ionge
omnino. longe se aliter. Non ut manic hei desipi¬
unt ueritas hab&. Sed quõ iste sermo noster mul¬
tum processit longius quam putabam. hic finem
libro faciamus In quo memineris volo non¬

Expanded text:
aut commutabile aut compositicium aut fictum aut commutabile aut compositicium aut fictum ; quae si mihi concedis — non enim aliter de deo sentiendum est —, omnia illorum machinamenta subuersa sunt. illud uero quomodo sit. ut nec deus malum genuerit aut fecerit nec ulla sit fueritue umquam natura atque substantia, quam non deus aut genuerit aut fecerit, et tamen a malo nos liberet tam necessariis rationibus adprobatur, ut dubitari omnino non possit, praesertim tibi atque talibus, si tamen bono ingenio pietas et pax quaedam mentis accedat, sine qua de tantis rebus nihil prorsus intellegi potest. et non hic fama de fumo est et nescio qua fabella Persica. cui satis est aurem adcommodare et animum non subtilem, sed plane puerilem. longe omnino, longe se aliter, non ut Manichaei desipiunt, ueritas habet. sed quoniam sermo iste noster multum processit longius quam putabam, hic finem libro faciamus: in quo memineris uolo non
Abbreviated transcription (Latin):
uenire m&uendus est. Nam Neq ds̃ mali auetor
est. Nec umquam eum quicquam fecisse poenituit
Nec ullius commotionis animi. tempestate turba¬
tur: Nec terrae particula regnum eius est
N ulla flagitia uel scelera probat. aut imperat. num
Haec enim atq huius modi nos
mouebant. cum ea magis inuectionibus quaterent.¬
& hanc esse u&eris testamenti disciplinam insimula¬
rent: quod omnino falsissimum est. Itaq illos recte
reprehendere ista concedo. Quid ergo didici: quid
putas : nisi cum ista reprehenduntur. displicinã catho¬
licam non reprehendi. Ita quod apud eos uerũ didi¬
ceram. teneo. quod falsum putauerã. respuo. Sed & alia
multa me docuit ecclesia catholica. quo illi homi¬
nes ex sangues corporibus. sed crassi mentib aspi¬
rare non possunt : Dm̃ non esse corporeum. nullã
eius pastem corporeis oculis posse sentiri. Nihil de
substantia eius atq natura. Ullo modo esse uiolabile

Expanded text:
uenire, metuendus est. nam neque deus mali auctor uenire, metuendus est. nam neque deus mali auctor est nec umquam eum quicquam fecisse paenituit nec ullius commotionis animi tempestate turbatur nec terrae particula regnum eius est, nulla flagitia uel scelera probat aut imperat, numquam mentitur. haec enim atque huiusmodi nos mouebant, cum ea magnis inuectionibus quaterent et hanc esse ueteris testamenti disciplinam insimularent: quod omnino falsissimum est. itaque illos recte reprehendere ista concedo. quid ergo didici? quid putas, nisi cum ista reprehenduntur, disciplinam catholicam non reprehendi? ita quod apud eos uerum didiceram. teneo, quod falsum putaueram, respuo. sed et alia multa me docuit ecclesia catholica, quo illi homines exangues corporibus, sed crassi mentibus aspirare non possunt: deum non esse corporeum, nullam eius partem corporeis oculis posse sentiri, nihil de substantia eius atque natura ullo modo esse uiolabile
Abbreviated transcription (Latin):
tis. te pia fide. a lacri spe. simplici caritate com¬
mittas.
mittas: Dm̃q ipsum cuius unius & bonitate
facti sumus. & iustitia poenas luimus. & clementia
liberamur . orare non cesses . Ita tibi neq. praecepta
& disputationes doctissimorum hominum . & uere
xpistianorum : Neq libri Neq serenȩ ipsae cogita¬
tiones defuerint. quibus facile quod quaeris inuenias
Nam istos uerbosos & miseros. quid enim aliud miti¬
us dixerim: penitus desere: qui dum nimis quae¬
runt unde sit malum. nihil repperiunt nisi ma¬
lum In qua quaestione. saepe auditores erigunt
ad quaerendum. sed ea docent excitatos. Ut uel
dormire semper satius sit. quam illo modo euigi¬
lare:. De lethargicis enim. fren&icos faciunt
Inter quos morbos. cum sit uterque plerumq mor¬
tiferus. hoc tamen inter est. quod lethargici. sine
aliena vexatione moriuntur. Fren&icus au¬
tem. multis satis. & eis potissimum qui uolunt sub¬

Expanded text:
tis te pia fide, alacri spe, simplici caritate comtis te pia fide, alacri spe, simplici caritate committas deumque ipsum, cuius unius et bonitate facti sumus et iustitia poenas luimus et clementia liberamur, orare non cesses. ita tibi neque praecepta et disputationes doctissimorum hominum et uere christianorum neque libri neque serenae ipsae cogitationes defuerint, quibus facile quod quaeris inuenias. nam istos uerbosos et miseros — quid enim aliud mitius dixerim ? — penitus desere: qui dum nimis quaerunt, unde sit malum, nihil reperiunt nisi malum. in qua quaestione saepe auditores erigunt ad quaerendum, sed ea docent excitatos, ut uel dormire semper satius sit quam illo modo euigilare. de lethargicis enim phreneticos faciunt: inter quos morbos. cum sit uterque plerumque mortiferus, hoc tamen interest, quod lethargici sine aliena uexatione moriuntur, phreneticus autem multis sanis et eis potissimum, qui uolunt sub
Abbreviated transcription (Latin):
coporũ. frustra her&icis circũ latrantib & pastim plebis
ipsius iudicio. partim conciliorũ grauitate. pastim &iã
miraculorũ maiestate. damnantis columen auctorita¬
tis optinuit : Qui nolle primas dare. uel sum mȩ ꝓstcto
impi&atis est uel p̃cipitis arrogantiȩ. Nam si nulla cer¬
ta ad sapientiã salutẽq animis uia est. nisi cũ eos rationi p̃¬
colit fides. quid est aliud ingratũ ẽẽ opi atq auxilio diui¬
no. quã tanto labore preditȩ auctoritati uelle resistere.
& si una quaeq disciplina quam quã vilis & facilis. Vt
percipi possit doctorem aut magistrum requirit.
quid temerariae superbiae plenius . quã diuinorum
sacramentorũ libros. & ab inter pr&ibus suis nolle
cognoscere. & in cognitos uelle damnare. Quã ob¬
rem si quid te ratio uel oratio Nostra commouit. &¬
siueram ut credo curam tui geris. uelim me audi¬
as. & bonis prȩceptoribus catholicae xpistianita¬

Expanded text:
coporum frustra haereticis circumlatrantibus et partim plebis coporum frustra haereticis circumlatrantibus et partim plebis ipsius iudicio, partim conciliorum grauitate, partim etiam miraculorum maiestate damnatis columen auctoritatis obtinuit? cui nolle primas dare uel summae profecto inpietatis est uel praecipitis adrogantiae. nam si nulla certa ad sapientiam salutemque animis uia est, nisi cum eos rationi praecolit fides, quid est aliud ingratum esse opi atque auxilio diuino, quam tanto robore praeditae auctoritati uelle resistere? et si unaquaeque disciplina, quamquam uilis et facilis, ut percipi possit, doctorem aut magistrum requirit, quid temerariae superbiae plenius, quam diuinorum sacramentorum libros et ab interpretibus suis nolle cognoscere et incognitos audere damnare ? Quamobrem si quid te uel ratio, uel oratio nostra commouit et si ueram, ut credo, curam tui geris, uelim me audias et bonis praeceptoribus catholicae christianita
Abbreviated transcription (Latin):
&iã ꝑ contextos plures dies ꝑp&uata ieiuna. Qđ castitas
usq ad coniugii ꝓlisq contemptũ. qđ patientia usq ad cru¬
ces flammasq neglectas . qđ liberalitas usq ad patrimonia
distributa pauperib qđ deniq totius huius mundi asper¬
natio usq ad desideriũ mostis intenditur: pauci hȩc faciuñ
pauciores bene prudenterq: faciunt. Sed populi ꝓbañ.
populi audiãnt. populi fauent. diligunt postremũ popu¬
li . suã in becillitatẽ. qđ isti ñpossunt. Nec sine ꝓuectu men¬
tis in dm̃. nec sine quib dã scintillis uistutis accusant.
uitã atq in hs unuersis. digna reb tantis atq uistutib
ꝓ temporũ oportuntate mracula. Cũ igitur tantũ
auxiliũ dĩ. tantũ ꝓfectũ. fructũq uideamus: Dubita¬
bimus nos eius eccłȩ condere gremio: quȩ usq ad confes¬
sionẽ generis humani. ab a postolica sede. ꝑsuccessiones epis¬

Expanded text:
etiam per contextos plures dies perpetuata ieiunia, quod castitas etiam per contextos plures dies perpetuata ieiunia, quod castitas usque ad coniugii prolisque contemptum, quod patientia usque ad cruces flammasque neglectas, quod liberalitas usque ad patrimonia distributa pauperibus. quod denique totius huius mundi aspernatio usque ad desiderium mortis intenditur? pauci haec faciunt, pauciores bene prudenterque faciunt, sed populi probant, populi laudant, populi fauent, diligunt postremum populi: populi suam inbecillitatem, quod ipsa non possunt, non sine prouectu mentis in deum nec sine quibusdam scintillis uirtutis accusant. uitam atque in his uniuersis digna rebus tantis atque uirtutibus pro temporum oportunitate miracula. cum igitur tantum auxilium dei, tantum profectum fructumque uideamus, dubitabimus nos eius ecclesiae condere gremio, quae usque ad confessionem generis humani ab apostolica sede per successiones epis
Abbreviated transcription (Latin):
hebescit obruiturq: miraculis. Nos uero hȩc om̃a non
cognoscendi facilitate. Quidenĩ causis horũ obscurius.
sed certe sentiendi assiduitate contemnimus Tacta
sunt igitur illa oportunissime. Ut his multitudine
credentiũ congregata atq: ꝓpagata. in ipsos mores
utilis conuerter&ur auctoritas Mores aũ quili¬
b& tantũ ualent adoptinendas hominũ mentes. ut
&ĩam quȩ in his praua sunt. qđ fere superantib libidi¬
nibus euenit improbare & detestaricitius. quã dese¬
rere aut mutare possimus Parumne consultũ rebus¬
humans arbitraris qđ hl terrenũ. i hligneũ nhldeꝵq¬
qđ corporis sensus attingit ꝓdõ colendũ eẽ: Ad quã solo
intellectu ambigendũ ẽẽ. Non pauci doctissim disputant.
sed imperitũ &iã vulgus mariũ femnarũꝙ. intã multis
diuersisq generib & credit & p̃dicat. qđ continentia usq
ad teniussimũ uictũ panis & aquȩ. & cͥottidiana solũ. sed

Expanded text:
hebescit obruiturque miraculis; nos uero haec omnia non hebescit obruiturque miraculis; nos uero haec omnia non cognoscendi facilitate — quid enim causis horum obscurius? — sed certe sentiendi adsiduitate contemnimus. facta sunt igitur illa oportunissime, ut his multitudine credentium congregata atque propagata in ipsos mores utilis conuerteretur auctoritas. Mores autem quilibet tantum ualent ad obtinendas hominum mentes. ut etiam quae in his praua sunt, quod fere superantibus libidinibus euenit, inprobare citius et detestari quam deserere aut mutare possimus. parumne consultum rebushumanis arbitraris, quod nihil terrenum, nihil igneum, nihil de corporis sensus adtingit, pro deo colendum esse. ad quem solo intellectu ambiendum est, non pauci doctissimi disputant, sed inperitum etiam uulgus marium feminarumque in tam multis diuersisque generibus et credit et praedicat? quod continentia usque ad tenuissimum uictum panis et aquae et non cotidiana solum, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ta sunt illo tempore. quo ds inuero homine. quantũ
sat erat hominib apparebat. Sanati languidi. munda¬
ti leprosi. incessus claudis. cȩcis uisus. surdis auditus
est redditus: Homines illius temporis. aquã in ui
pedib maria. mostuos resurgentes viderunt¬
Ita quȩdã corpori manifestiore beficio. quȩdã uero men¬
ti occultiore signo. & omnibꝰ hominib maiestatis testimo¬
nio consulebat. Sic inse tunc animas errantes mostaliũ.
diuina commouebat auctoritas. Cur inquis ista modo
non fiunt : quia non mouerent. nisi mira essent. At si so¬
lita essent. mira ñessent. Nam diei a noctis uices. &
constantissimũ ordinẽ rerũ cȩlestiũ. annorũ quadrifa¬
riã conuersionẽ decidentes redeuntesq frondes ar¬
boribus. infinitã uim seminũ pulchritudinẽ lucis. colo¬
rum. sonorũ odorũ saporumq: uari&ates : da qui pri¬
mum uideat atq sentiat. Cũ quo tamen loqui possimus

Expanded text:
ta sunt illo tempore, quo deus in uero homine, quantum ta sunt illo tempore, quo deus in uero homine, quantum sat erat, hominibus adparebat: sanati languidi, mundati leprosi; incessus claudis, caecis uisus, surdis auditus est redditus. homines illius temporis aquam in uinupedibus maria, mortuos resurgentes uideruntita quaedam corpori manifestiore beneficio, quaedam uero menti occultiore signo, et omnia hominibus maiestatis testimonio consulebant: sic in se tunc animas errantes mortalium diuina commouebat auctoritas. cur, inquis, ista modo non fiunt? quia non mouerent, nisi mira essent; at si solita essent, mira non essent. nam diei et noctis uices et constantissimum ordinem rerum caelestium, annorum quadrifariam conuersionem, decidentes redeuntesque frondes arboribus, infinitam uim seminum, pulchritudinem lucis, colorum, sonorum. odorum saporumque uarietates da qui primum uideat atque sentiat, cum quo tamen loqui possimus,
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ideo purg&ur ut uideas. ꝑuersũ ceste atq p̃poste¬
rum ẽ : Homini ergo non ualenti uerũ intueri. ut adid
fiat idoneus. purgariq sesinat : auctoritas prȩsto est :
quã ut paulo ante dixi. pastim mraculis. pastim multi¬
tudine ualere. nemo ambigit. Miraculũ uoco. quic¬
quid arduũ aut insolitũ. supra sp̃e uel facultatẽ mi¬
rantis appar& . In quo genere n hlẽ populis aptius.
& omnno stultis homib quã id qđ sensib ammou&ur
Sed rursus hȩc in duo diuiduntur. Quȩdã enĩ sunt quȩ
solã faciunt admrationẽ. quȩdã uero magnã &iam
gratiã beniuolentiãq conciliant. Nãsiquis uolan¬
tem hominẽ cernat. cũ ea res nihil spectatori ad fe¬
rat commodi p̃ter ipsũ spectaculũ : miratur tantũ¬
modo. Si quis autẽ graui & desperato morbo affec¬
tus. mox ut iussũ fuerit conualescat. ammrationẽ sa¬
nitatis suȩ sanantis &iã caritate superabit. Alia fac¬

Expanded text:
cum ideo purgetur, ut uideas, peruersum certe atque praepostecum ideo purgetur, ut uideas, peruersum certe atque praeposterum est. homini ergo non ualenti uerum intueri, ut ad id fiat idoneus purgarique se sinat, auctoritas praesto est: quam, ut paulo ante dixi. partim miraculis, partim multitudine ualere nemo ambigit. miraculum uoco quicquid arduum aut insolitum supra spem uel facultatem mirantis adparet. in quo genere nihil est populis aptius et omnino stultis hominibus quam id, quod sensibus admouetur. sed rursus haec in duo diuiduntur: quaedam enim sunt. quae solam faciunt admirationem, quaedam uero magnam etiam gratiam beneuolentiamque conciliant. nam si quis uolantem hominem cernat, cum ea res nihil spectatori. adferat commodi praeter ipsum spectaculum, miratur tantummodo. si quis autem graui et desperato morbo adfectus mox, ut iussum fuerit, conualescat, admirationem sanitatis suae sanantis etiam caritate superabit. talia fac
Abbreviated transcription (Latin):
ueri Si enĩ dĩꝓuidentia non p̃sid& reb humans. nhlẽ de
religione satagendũ. sinuero & species rerũ omnũ. quã
ꝓfecto exaliquo uerissime pulchritudins fonte manare
credendũ ẽ & interior nescio qua conscientia dm̃ quȩ¬
rendũ dõq seruiendũ. meliores quosq anmos quasi publi¬
ce priuatimq hostatur : Non ẽ desperandũ ab eodẽ ip¬
so dõ auctoritatẽ aliquã constitutã. quo uelut gradu
cesto inntentes. at tollamur in dm̃. Haec aũ seposita
ratione. quã sincerã intellegere vt sepe diximus diffi¬
cillimũ stultis ẽ. duplicit̃ nos mouet. partim miraculis.
pastim sequentiũ multitudine. Nihl horũ ẽẽ necessa¬
riũ sapienti quis negat : sed id nunc agitur . Ut sapientes
ẽẽ possimus. idẽ in herere ueritati: qđ ꝑfecto sordidus
animus non potest. Sunt aũ sordes animi. ut breui ex¬
intu&ur. Verũ igitur uidere velle ut anmũ purges

Expanded text:
ueri. si enim dei prouidentia non praesidet rebus humanis, nihil est de ueri. si enim dei prouidentia non praesidet rebus humanis, nihil est de religione satagendum. sin uero et species rerum omnium, quam profecto ex aliquo uerissimae pulchritudinis fonte manare credendum est, et interior nescio qua conscientia deum quaerendum deoque seruiendum meliores quosque animos quasi publice priuatimque cohortatur: non est desperandum ab eodem ipso deo auctoritatem aliquam constitutam, quo uelut gradu certo innitentes adtollamur in deum. haec autem seposita ratione, quam sinceram intellegere, ut saepe diximus, difficillimum stultis est, dupliciter nos mouet: partim miraculis. partim sequentium multitudine. nihil horum est necessarium sapienti, quis negat? sed id nunc agitur, ut sapientes esse possimus, id est inhaerere ueritati: quod profecto sordidus animus non potest. sunt autem sordes animi. ut breui exintuetur. uerum igitur uidere uelle, ut animum purges,
Abbreviated transcription (Latin):
re homnẽ dignar&ur : Qui ñ modo illa facer&. quib ad se¬
quendũ dm̃ inuitaremur. sed &iã illa pater&ur. quib a sequen¬
do dõ deterrebamur. Nã cũ adipisci cestissimũ ac summũ
bonũ nemo possit. nsi id plene ꝑfecteq dilexerit. qđ uul¬
lo pacto fi& quãdiu mala corporis atq fostuita formdant
lle nascendo mrabilit̃ &operando. conciliauit caritatem:
moriendo aũ & resurgendo. exclusit timorẽ. Ille uero
talẽ se in c&eris reb omizb p̃buit. quas ꝑsequi longũ est.
Vt & diuina clementia quo porrigi. & humana infirntas
quo possit euehi sentiremus. Haec ẽ crede saluberrima
auctoritas. hȩc prius mentis nr̃e a terrena inhabitatione
suspensio. haec in dm̃ uerũ. ab huius mundi amore conuersio
Sola est auctoritas. quȩ commou& stultos. vt adsapientiã
festin&ur : Quã diu intellere sincera non possumus auc¬
toritate quidẽ decipi mserũ ẽ. sed ceste mserius non mo¬

Expanded text:
re hominem dignaretur? qui non modo illa faceret, quibus ad sere hominem dignaretur? qui non modo illa faceret, quibus ad sequendum deum inuitaremur, sed etiam illa pateretur, quibus a sequendo deo deterrebamur. nam cum adipisci certissimum ac summum bonum nemo possit, nisi id plene perfecteque dilexerit — quod nullo pacto fiet, quamdiu mala corporis atque fortuita formidantur — ille nascendo mirabiliter et operando conciliauit caritatem, moriendo autem et resurgendo exclusit timorem. iam uero talem se in ceteris rebus omnibus praebuit, quas persequi longum est, ut et diuina clementia, quo porrigi, et humana infirmitas, quo possit euehi, sentiremus. Haec est, crede, saluberrima auctoritas haec prius mentis nostrae a terrena inhabitatione suspensio, haec in uerum deum ab huius mundi amore conuersio. sola est auctoritas, quae commouet stultos, ut ad sapientiam festinent. quamdiu intellegere sincera non possumus, auctoritate quidem decipi miserum est; sed certe miserius non mo
Abbreviated transcription (Latin):
tate firmata eẽ uoluit. libens obtemperes Cũ enĩ sa¬
piens sit dõ itamente coniunctus. Vt nhl interponatur
qđ separ& : D̃s enĩ est ueritas : Nec ullo pacto sapiens
quisquã ẽ si non ueritatẽ mente contingat. Negare
non possumus. int̃stultitiã honns & sincerissimã dĩ ueri¬
tatẽ. mediũ quiddã int̃positã ẽẽ honnis sapientiã. Sapi
imitandũ salubrit̃ : Nihl ẽ homne sapiente propinquius :
Quẽ qũo ut dictũ ẽ intellegere ratione non facile ẽ : Opor¬
tebat quȩdã mracula ipsis oculis ad moueri . quib utunt᷑
stulti mundo quã mente commodius: Ut commotorũ aucto¬
ritate homnũ. prius uita moresq purgarent᷑. & ita rationi
accipiendȩ habiles fierent: Cũ igitur & homo ess& intan¬
dus. & non in homne spesponenda. quid potuit indulgenti¬
us & liberalius diuintus fieri quã vt ipsa dĩ sincera &erna
in commutabilisq sapientia. cui nos herere opost&. suscipe¬

Expanded text:
tate firmata esse uoluit, libens obtemperes. cum enim satate firmata esse uoluit, libens obtemperes. cum enim sapiens sit deo ita mente coniunctus, ut nihil interponatur, quod separet — deus enim est ueritas nec ullo pacto sapiens quisquam est, si non ueritatem mente contingat —: negare non possumus inter stultitiam hominis et sincerissimam dei ueritatem medium quiddam interpositam esse imitandum salubriter nihil est homine sapiente propinquius: quem quoniam. ut dictum est, intellegere ratione non facile est, oportebat quaedam miracula ipsis oculis admoueri, quibus utuntur stulti multo quam mente commodius, ut commotorum auctoritate hominum prius uita moresque purgarentur et ita rationi accipiendae habiles fierent. cum igitur et homo esset imitandus et non in homine spes ponenda, quid potuit indulgentius et liberalius diuinitus fieri, quam ut ipsa dei sincera, aeterna, incommutabilisque sapientia, cui nos haerere oportet, suscipe
Abbreviated transcription (Latin):
eũ domũ suã venre noluit : Solo eius imperio. pueri morbũ
credens ẽẽ cessurũ. Irgo ille adferens medicinã. quȩ cor¬
ruptissimos mores sanatura ess& nraculis conciliauit :
auctoritate meruit fidẽ side contraxit Multitudinẽ.
multitudine obtinuit. U&ustatẽ: u&ustate roborauit
Religionẽ quã non solũ her& icorũ ineptissima nouitas frau¬
dib agens : Sed nec gentiũ quidẽ v&ernosus error uio¬
lenter aduersans. aliqua expaste conueller&: Quã obrẽ
tã & sidocere ñ ualeo. monere tam̃ non desino Ut quõ
multi se sapientes uideri uolunt. neq utrũ sint stulti di¬
noscere facile ẽ. omni intentione votisq omnb genztib
Deniq uel &iã si fieri potest fl&ib dm̃ dep̃care . Vtte ab
horrores malo liber&. si tibi beata uita cordi ẽ: quo faci¬
lius fi&.si p̃ceptis eius quȩ tanta ecłȩ catholicȩ auctori¬

Expanded text:
eum domum suam uenire noluit, solo eius imperio pueri sui morbum eum domum suam uenire noluit, solo eius imperio pueri sui morbum credens esse cessurum. ergo ille adferens medicinam. quae corruptissimos mores sanatura esset. miraculis conciliauit auctoritatem, auctoritate meruit fidem, fide contraxit multitudinem, multitudine obtinuit uetustatem, uetustate roborauit religionem: quam non solum haereticorum ineptissima nouitas fraudibus agens, sed nec gentium quidem ueternosus error uiolenter aduersans aliqua ex parte conuelleret. Quamobrem tametsi docere non ualeo, monere tamen non desino, ut quoniam multi se sapientes uideri uolunt neque utrum sint, stultis dinoscere facile est, omni intentione uotisque omnibus, gemitibus denique uel etiam, si fieri potest, fletibus deum deprecare, ut te ab erroris malo liberet, si tibi beata uita cordi est. quod facilius fiet, si praeceptis eius, quae tanta ecclesiae catholicae auctori
Abbreviated transcription (Latin):
non sunt. Nam id aduersus nos pagan quidã dicunt
Stulte quidẽ. sed nonsibi aduersi. nec repugnantes
Hos uero quis ferat ad xp̃m se ꝑtinere ꝓsiteri: qui nsi
aꝑtissimã rationẽ stultis de dõ ꝓtulerint. nhlcreden¬
dũ eẽ contendunt At ipsũ uidemus. quantũ illa cui
& ipsi cedunt doc& hystoria: Nihl prius neq fostius
quã credi sibi uoluisse. cũ illi nondũ essent idonei. cũ
quib eisres ẽ& ad diuina ꝑcipienda secr&a. Quid enĩ
aliud agunt : tanta & tã multa mracula. ipso &iã dicen¬
te. illa fieri ñ obaliud nsi vt sibi creder&. fide ille stul¬
tos ducebat. Uos ratione ducitis. Clamabat ille ut
creder&ur: vos reclamatis. Laudabat crodentes ille :
vos obiurgatis. Nisi uero. aut inuinũ aquã conuester&
vt alia omittã. si n hl tale facientẽ. sed docentẽ homines
sequi possent. Aut nhl pendenda uox illa ẽ. credite
dõ. & nh credite. Aut temeritatis ille culpandus ẽ. qui

Expanded text:
non sunt. nam id aduersus nos pagani quidam dicunt, non sunt. nam id aduersus nos pagani quidam dicunt, stulte quidem, sed non sibi aduersi nec repugnantes. hos uero quis ferat ad Christum se pertinere profiteri, qui nisi apertissimam rationem stultis de deo protulerint, nihil credendum esse contendunt? at ipsum uidemus, quantum illa, cui et ipsi cedunt, docet historia nihil prius neque fortius quam credi sibi uoluisse: cum illi nondum essent idonei, cum quibus ei res esset, ad diuina percipienda secreta. quid enim aliud agunt tanta et tam multa miracula, ipso etiam dicente illa fieri non ob aliud, nisi ut sibi crederetur? fide ille stultos ducebat, uos ratione ducitis; clamabat ille, ut crederetur, uos reclamatis; laudabat credentes ille, uos obiurgatis. nisi uero aut in uinum aquam conuerteret, ut alia omittam, si nihil tale facientem sed docentem homines sequi possent, aut nihil pendenda uox illa est: credite deo, et mihi credite, aut temeritatis ille culpandus est, qui
Abbreviated transcription (Latin):
igitur cis de xp̃o credã. quẽ non uiderunt. Dete non
credã. quẽ nolunt uidere. Scriptis ait crede. At scrip¬
tura omnis. si noua & in audita ꝓferatur. uel commen¬
d&ur a paucis. nulla confirmante ratione. non ei. sed il¬
lis qui eã ꝓferunt creditur. Quã obrem scripturas istas.
siuos ꝓfestis tã pauci & in cogniti. non lib& credere
Simul &iã contra promis sũ facitis. fidẽ potius imperan¬
do quã reddendo rationẽ. Rursus me admultitudinẽ
famamq: reuocabis : Cohbe tandẽ ꝑtinatiã & nescio
quã indomitã ꝓpagandi nonnzs libidinẽ. & mone poti¬
us ut huius multitudis primates quȩrã. & quȩrã dili¬
gentissime ac laboriosissime. ut ab hs potius de his lit¬
teris aliquid discã. Qui si non essent. discendũ omiino
ẽẽ nescir&ͫ. Iu uero in latebras tuas redi. Nec quicquã
insidiare sub nomne ueritatis . quã conaris eis adimere.

Expanded text:
igitur eis de Christo credam, quem non uiderunt, de te non igitur eis de Christo credam, quem non uiderunt, de te non credam, quem nolunt uidere? scriptis, ait, crede. at scriptura omnis, si noua et inaudita proferatur uel commendetur a paucis nulla confirmante ratione non ei, sed illis, qui eam proferunt, creditur. quamobrem scripturas istas si uos profertis, tam pauci et incogniti, non libet credere. simul etiam contra promissum facitis fidem potius imperando quam reddendo rationem. rursus me ad multitudinem famamque reuocabis. cohibe tandem pertinaciam et nescio quam indomitam propagandi nominis libidinem et mone potius, ut huius multitudinis primates quaeram et quaeram diligentissime ac laboriosissime, ut ab his potius de his litteris aliquid discam, qui si non essent, discendum omnino esse nescirem. tu uero in latebras tuas redi nec quicquam insidiare sub nomine ueritatis, quam conaris eis adimere,
Abbreviated transcription (Latin):
num auctoritate p̃feratis. Quȩ igitur ista tanta de¬
mentia ẽ: illis crederexpͣo ẽẽ credendũ. & a nobis discere
quid dixerit. Cur obsecro te nã si illȩ deficerent.
nec me quicquã docere possent : Multo facilius
nh ꝑsuaderẽ xp̃o non ẽẽ credendũ. quã deillo cui¬
quam nisi ab hs ꝑ quos ei credidissẽ. discendũ O in¬
gentẽ confidentiã. uel potius in eptiã. Ego te doceo
quid xp̃s p̃ceperit cui credis.
Quid si non ei crede¬
rem. nũ aliquid de illo me docere posses: Sed opost&
inquit vt credas Nũ vobis eũ commendantib:. Non
inquit: Nã nos illos qui ei credunt. ratione ducimus
Cur igitur illi credã: quia fama fundata ẽ. Utrũ ꝑ uos.
an ꝑalios : ꝑalios inquit. Illis ergo credã. Ut tu me do¬
ceas : Deberẽ fostasse . nsi me hoc illi p̃cipue monertã
ut omnino adte non accederẽ. Dicunt enĩ. ꝑniciosas uos
habere doctrinas. Respondebis. mentiuntur. Quo modo

Expanded text:
num auctoritate praeferatis. quae igitur ista tanta denum auctoritate praeferatis. quae igitur ista tanta dementia est? illis crede Christo esse credendum et a nobis disce, quid dixerit. cur? obsecro te. nam si illi deficerent nec me quidquam docere possent, multo facilius mihi persuaderem Christo non esse credendum quam de illo quicquam nisi ab iis, per quos ei credidissem, discendum. o ingentem confidentiam uel potius ineptiam! ego te doceo, Christus praeceperit. cui credis. quid ? si non ei crederem, num aliquid de illo me docere posses ? sed oportet, inquit, ut credas. num uobis eum commendantibus ? non, inquit; nam nos illos, qui ei credunt, ratione ducimus. cur igitur illi credam? quia fama fundata est. utrum per uos, an per alios ? per alios, inquit. illis ergo credam, ut tu me doceas ? deberem fortasse, nisi me hoc illi praecipue monerent, ut omnino ad te non accederem; dicunt enim perniciosas uos habere doctrinas. respondebis: mentiuntur. quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
uerũ qđ ille dixerit. &iã sinulla ratione fulciatur
Hoc her&ice principio me ducturus es. Sine pauldlũ
hominib uoluit. qui istis &iã uulgarib oculis uisus ẽẽ
p̃dicatur. ego non uidi. quib de illo crediderim. Ut ad te
iam tali fide prestruetus accedã. nullis me uideo credi¬
disse. isi populorũ & gentiũ confirmatȩ opinioni. ac
famȩ admodũ celeberrimȩ Hos aũ populos. ecclesiȩ
catholicȩ mysteria usquequaq occupasse. Cur non
igitur apud eos potissimũ diligentissime requirã quid
xp̃s p̃ceperit᷑. quorũ auctoritate commotus . xp̃m ali¬
quid vtile p̃cepisse iam credidi. Tune nh melius expo¬
siturus es. quid ille dixerit. Quẽ fuisse aut ẽẽ non pu¬
tarem. si abste mihi hoc commendar&ur eẽ credendũ
Hoc ergo credidi ut dixi famȩ celebritate. consensio¬
ne v&ustate roborata. Uos aũ &tã pauci. & tam
turbulenti. & tã noui. nenn dubĩuẽ. quunihil dig¬

Expanded text:
uerum, quod ille dixerit, etiamsi nulla ratione fulciatur . uerum, quod ille dixerit, etiamsi nulla ratione fulciatur . hoc, haeretice, principio me ducturus es? sine paululum dparere hominibus uoluit, qui istis etiam uulgaribus oculis uisus esse praedicatur, ego non uidi — quibus de illo crediderim, ut ad te iam tali fide praestructus accedam. nullis me uideo credidisse nisi populorum atque gentium confirmatae opinioni ac famae admodum celeberrimae, hos autem populos ecclesiae catholicae mysteria usquequaque occupasse. cur non igitur apud eos potissimum diligentissime requiram, quid Christus praeceperit, quorum auctoritate commotus Christum aliquid utile praecepisse iam credidi ? tunc mihi melius expositurus es, quid ille dixerit, quem fuisse aut esse non putarem, si abs te mihi hoc commendaretur esse credendum ? hoc ergo credidi, ut dixi, famae celebritate, consensione, uetustate roboratae. uos autem et tam pauci et tam turbulenti et tam noui, nemini dubium est, quin nihil dig
Abbreviated transcription (Latin):
qđ om̃s her&ici xp̃ianos credere hostantur: possuntne
magis sibi aduersari : in quo duplicter vrgendi sunt
Primũ quȩrendũ ab hs. vbi sit ratio quã pollicebantur:
ubi obiurgatio temeritatis. Ubi p̃sumptio scientiae
Si enĩ turpe ẽ sine ratione cuiquã credere. quid expec¬
tas quid satagis. ut alicui sine ratione credã. quo faci¬
lius tua ratione duci possim. Anfirmũ aliquid suꝑ¬
ȩdificabit ratio tua fundamentũ temeritatis. Secun¬
dũ illos loquor. quib credendo displicemus Nam
ego credere ante rationẽ. cũ ꝑcipiendȩ ration non sis
idoneus . & ipsa fide animũ excolere excipiendis semi¬
nib ueritatis. Nonsolũ saluberrimũ iudico. sed tale
omnno sine quo ȩgris anns salus redire non possit
Quod illis cũ deridendũ & plenũ temeritatis uid&ur.
ꝓfecto ut xp̃o credamus. agunt impudenter. Deinde
fateor. me iã xp̃o credidisse. & in animũ induxisse. id ẽẽ

Expanded text:
quod omnes haeretici Christo nos credere hortantur. possuntne quod omnes haeretici Christo nos credere hortantur. possuntne magis sibi aduersari? in quo dupliciter urgendi sunt. primum quaerendum ab his, ubi sit ratio quam pollicebantur, ubi obiurgatio temeritatis, ubi praesumptio scientiae. si enim turpe est sine ratione cuiquam credere, quid expectas, quid satagis, ut alicui sine ratione credam, quo facilius tua ratione duci possim? an firmum aliquid superaedificabit ratio tua fundamento temeritatis ? secundum illos loquor, quibus credendo displicemus. nam ego credere ante rationem, cum percipiendae rationi non sis idoneus, et ipsa fide animum excolere excipiendis seminibus ueritatis non solum saluberrimum iudico, sed tale omnino, sine quo aegris animis salus redire non possit. quod illis cum deridendum et plenum temeritatis uidetur, profecto ut Christo credamus, agunt inpudenter. deinde fateor me iam Christo credidisse et in animum induxisse id esse
Abbreviated transcription (Latin):
do tantã ut psares digna ẽ curã negotiũq tibi audebis.
imponere. cũ id qđ quȩris ẽẽ non credas : Recte igitur
catholicȩ disciplinȩ. maiestate inftitutũ ẽ . ut acceden¬
tib ad religionẽ. fides ꝓsuadeat᷑ ante om̃a Itaq ille he¬
r&icus. si quidẽ de his nobis sermo ẽ qui se xp̃ianos di¬
ci uolunt. quã m h rationẽ afferat queso te. Quid ẽ
unde me a credendo. ueluti atemeritate reuoc&. si nhl
me credere dubit& Hanc ipsã uerã religionẽ. Ullã
in reb humanis ẽẽ ñ credo. quã cũ ẽẽ non credo ñquęro
At ille ut opinor. quȩrenti monstraturus ẽ. Ita enim
scriptũ ẽ. Querens inuer&. Ad eũ igit᷑ qui me u&at
credere. ñ inuenrẽ . nsi aliquid crederẽ. Estne ulla
maior dementia quã ut eis sola quȩ nulla scientia subixa
est fide displiceã. quȩ ad eũ ipsũ me sola ꝑduxit. Quid.

Expanded text:
do tantam, quanta ipsa res digna est, curam negotiumque tibi audebis do tantam, quanta ipsa res digna est, curam negotiumque tibi audebis imponere, cum id quod quaeris, esse non credas? Recte igitur catholicae disciplinae majestate institutum est, ut accedentibus ad religionem fides persuadeatur ante omnia. Itaque ille haereticus — siquidem de his nobis sermo est, qui se christianos dici uolunt — quam mihi rationem adferat, quaeso te? quid est, unde me a credendo ueluti a temeritate reuocet? si nihil me credere iubet, hanc ipsam ueram religionem ullam in rebus humanis esse non credo: quam cum esse non credo, non quaero. at ille, ut opinor, quaerenti monstraturus est; ita enim scriptum est: quaerens inueniet. ad eum igitur, qui me uetat credere, non uenirem, nisi aliquid crederem. estne ulla maior dementia quam ut ei sola, quae nulla scientia subnixa est, fide displiceam, quae ad eum ipsum me sola perduxit? Quid?
Abbreviated transcription (Latin):
ne cũ beneficiũ ame p&ere non auderes. aut ceste
tũ uenis: cũ dm̃. neꝙ eẽ neq sisit. curare nos putes
Quid si tanta resẽ. quȩ nisi sedulo atq omnib uirib
quȩsita nequeat. repperiri: Quidsi ipsa difficillima
rentis exerc&: Quid enĩ oculis nr̃is lac luce iocun¬
dius & familiarius. quã tam̃ ꝑp&i atq tolerare. post
diuturnas tenebras nequeunt¬
Quid ex hausto egro¬
tatione corpori accommodatius. quã cib & potio
Uideamus tam̃ conualescentes refrenari atq cohiberi.
ne saturata ualentiũ committere sese audeant. cibisq
ipsis agere. Ut ad illũ morbũ quo eos repudiabat. re¬
uertantur.. De conualescentib loquor. Quid ipsos
egrotantes. nonne vrgemus. ut aliquid sumant.
In quo ꝓfecto nobiscũ tanta molestia non obtemperareñ.
si se illũ morbũ euasuros ẽẽ ñ crederent. Quando ergo
te tu operosissimȩ ac laboriosissimȩ inquisitio dabis. quan

Expanded text:
ne, cum beneficium a me petere non auderes aut certe ine, cum beneficium a me petere non auderes aut certe itum uenis, cum deum neque esse neque, si sit, curare nos putes ? quid ? si tanta res est, quae nisi sedulo atque omnibus uiribus quaesita nequeat reperiri? quid? si ipsa difficillima rentis exercet? quid enim oculis nostris hac luce iucundius et familiarius? quam tamen perpeti atque tolerare post diuturnas tenebras nequid exhausto aegrotatione corpori adcommodatius quam cibus et potio ? uidemus tamen conualescentes refrenari atque cohiberi, ne saturitati ualentium committere sese audeant. cibisque ipsis agere, ut ad illum morbum, quo eos repudiabant. reuertantur. de conualescentibus loquor. quid? ipsos aegrotantes nonne urgemus, ut aliquid sumant ? in quo profecto nobis cum tanta molestia non obtemperarent, si se illum morbum euasuros esse non crederent. quando ergo tu te operosissimae ac laborio
Abbreviated transcription (Latin):
aũ intellectu capitur. intus apud animũ est . Nec id habe¬
re quicquã est aliud quã uidere: Careit aũ stultus sapi¬
entia. Non igitur nouit sapientiã. Non enim oculis eam
poss& uidere. Non aũ potest uidere & non habere
neq habere & stultus ẽẽ. Nescit hanc igitur. & dum̃
nescit. in alio loco cognoscere non potest. Nonergo
potest quam diu stultus est quisquã. cestissima cogni¬
tione inuenire sapientẽ. cui obtemperando. tanto
stultitiae malo liber&ur. Huic igitur tã in mani
difficultati. quo de religione quęrimus. d̃s solus me¬
deri potest. Quẽ nisi &ẽẽ & humanis mentib opi¬
tulari credimus. ne quȩrere quidẽ ipsã uerã religi¬
onẽ debemus Quid enĩ tandẽ tanto molimine
inuestigare cupimus : quid optamus attingere: quo
ꝑuenire desideramus: eo ne qđ eẽ: aut ad nos ꝑtine¬
re: non credimꝰ: nihil est tali mente ꝑuersius. Tu¬

Expanded text:
autem intellectu capitur, intus apud animum est nec id habeautem intellectu capitur, intus apud animum est nec id habere quicquam est aliud quam uidere. caret autem stultus sapientia; non igitur nouit sapientiam non enim oculis eam posset uidere: non autem potest uidere et non habere neque habere ac stultus esse. nescit hanc igitur, et dum loco cognoscere non potest. non ergo fotest quamdiu stultus est, quisquam certissima cognitione inuenire sapientem, cui obtemperando tanto stultitiae malo liberetur. Huic igitur tam inmani difficultati, quoniam de religione quaerimus, deus solus mederi potest: quem nisi et esse et humanis mentibus opitulari credimus, nec quaerere quidem ipsam ueram religionem debemus. quid enim tandem tanto molimine inuestigare cupimus? quid optamus adtingere? quo peruenire desideramus? eone quod esse aut ad nos pertinere non credimus ? nihil est tali mente peruersius. tu
Abbreviated transcription (Latin):
tur difficillima quęstio. Quo nam enim modo stulti
sapientem inuenire poterimus: cũ hoc nomen tam &¬
si nemo ferre audeat palã. pleriq tamen ex obliquo si¬
bi uindicant. cũ dereb ipsis quarũ cognitione constat
sapientia. ita inter se dissentia̾t. Ut aut nullũ corum.
aut ceste unũ necesse sit᷑ sapientẽ Sed qui nã iste sit.
cum ab stulto requiratur quo pacto queat dinosci pla¬
ne atq ꝑcipi: omnino non uideo Neq enim signis qui¬
bus lib& cognoscere aliquid potest: nisi illud ipsũ cu¬
ius ea signa sunt nouerit. At qui sapientiã stultus ig¬
norat. Non enim utaurũ & argentũ. c&eraq: id genus
& cognoscere cũ uideas. & non habere concessũ est. ita
sapientiã mentis eius oculo. qui ea careat uideri sas est.
Sensu enim corporis quȩ cumq attingimus. forinsecus no¬
bis offeruntur. & ideo lic& quoq: res alienas oculis cer¬
nere. cũ earũ uel eius generis nos nihil habeamus: Quod

Expanded text:
tur difficillima quaestio. quonam enim modo stulti sapientem inuenire poterimus, cum hoc nomen, tametsi nemo fere audeat palam, plerique tamen ex obliquo sibi uindicant. cum de rebus ipsis, quarum cognitione constat sapientia, ita inter se dissentiant, ut aut nullum eorum, aut certe unum necesse sit esse sapientem? sed quinam iste sit, cum ab stulto requiratur, quo pacto queat dinosci plane atque percipi, omnino non uideo. neque enim quibuslibet signis cognoscere aliquid potest nisi illud ipsum, cuius ea signa sunt,. nouerit. atqui sapientiam stultus ignorat. non enim ut aurum et argentum ceteraque id genus et cognoscere, cum uideas. et non habere concessum est, ita sapientiam mentis eius oculo qui ea careat, uideri fas est. sensu enim corporis quaecumque adtingimus, forinsecus nobis offeruntur, et ideo licet quoque res alienas oculis cernere, cum earum uel eius generis nos. nihil habeamus. quod
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ dõreparare quod fuit. quam creasse
qđ non fuit. Aut quid mirum. si homi¬
nem expuluere reficit. qui simul omnia
exnihilo creauitꝰ᷑ Mirabilius namq ẽ
celũ ac terram exnullis existentibus
condidisse. quam ipsum hominem ex¬
terra reparare
ed cinis attenditur. & in carnem re¬
dire posse desperatur. & diuinȩ ope¬
rationis uirtus comprehendi. quasi exra

Expanded text:
est Deo reparare quod fuit quam creasse est Deo reparare quod fuit quam creasse quod non fuit. 1559 Aut quid mirum si hominem ex pulvere reficit, qui simul omnia ex nihilo creavit? Mirabilius namque est coelum et terram ex nullis existentibus condidisse, quam ipsum hominem exterra reparare. Sed cinis attenditur, et in carnem redire posse desperatur, et divinae operationis virtus comprehendi quasi ex ra
Abbreviated transcription (Latin):
sistitur . quib asserunt. nullum esse
terrenum corpus in caelo: nec corpus
in omne corpus conuerti . & mutari pos¬
se concedunt : Qua corporis resurrecti¬
one facta: a temporis conditione libe¬
rati & erna uita in effabili caritate . atq
illud quod scriptum est. Absorta ẽ mors
inuictoria. Ubi ẽ mors aculeus tuus Vbi
est mors contentio tua: Hȩc est fides uerȩ¬
nota sunt. Ut credendo sub iugentur dõ. Sub¬
iugati. recte uiuant: recte uiuendo. cor
mundent. Corde mundato quod credunt
uia sunt non nulli. qui deresurrectione car¬
nis incerti sunt : Et tunc rectius docemus.
sietiam cordium urorum quȩstionibus occultis
occurrimus : Pauca nobis de ipsa resurrectionis
ossaq: inpuluerem redigi ꝑsepulcra c̃spiciunt
reparari expuluere carnem & ossa diffidunt
Sicq apud se. quasi ratiocinantes dicunt. Quando
expuluere homoreducitur: quando
agitur ut cinis animetur: Quibꝰ bre¬
uiter respondemus. quia longe minus

Expanded text:
sistitur, quibus asserunt nullum esse posse sistitur, quibus asserunt nullum esse posse terrenum corpus in caelo, omne corpus in omne corpus conuerti et mutari posse concedunt. qua corporis resurrectione facta a temporis condicione liberati aeterna uita ineffabili caritate atque illud, quod scriptum est: absorta est mors in uictoria. ubi est, mors, aculeus tuus ubi est, mors, contentio tua? Haec est fidnota sunt, ut credendo subiugentur deo, subiugati recte uiuant, recte uiuendo cor mundent, corde mundato quod credunt uia sunt nonnulli qui de resurrectione carnis incerti sunt, et hanc tunc rectius docemus, si etiam cordium vestrorum quaestionibus occultis occurrimus: pauca nobis de ipsa resurrectionis ossaque in pulverem redigi per sepulcra conspiciunt, reparari ex pulvere carnem et ossa diffidunt, sicque apud se quasi ratiocinantes dicunt: Quando ex pulvere homo reducitur? quando agitur ut cinis animetur? Quibus breviter respondemus quia longe minus
Abbreviated transcription (Latin):
non possidebunt: Sed quale futurum
sit qđ nunc caro & sangus ẽ. prȩdicat
Inqualem naturam. quisquis hanc car¬
nem conuerti posse non credit. gradibus
ducendus est ad fidem
Sienim ab eo quȩras. utrum terra
inaquã possit conuerti. ꝓpt̃ uicinitatem.
non ei uidetur incredibile. Rursussiquȩ¬
ras. utrũ aqua possit in aerem. neq: hoc
absurdũ esse respondetur. Uicina enĩ
sunt sibi. Et de aere siquȩratur. utrum
in ȩtherium corpus. idest incȩleste
possit mutari. iam ipsa uicinitas ꝑ suad&
Quod ergo perhos gradus fieri posse conce¬
ditur. ut terra incorpus & herium con¬
uertatur : cur non accedente dĩ uolunta¬
te qua corpus humanum suꝑ aquas po¬
tuit ambulare : celerrime id fieri posse
quem ad modũ dictum ẽ. in ictu oculi. si¬
ne ullis talibus gradib creditur: Sicut
plerumq fumus. inflammam mira cele
ra utique ex terra est
hilosophi aũ. quorũ argumentis
sepius resurrectioni carnis re¬

Expanded text:
non possidebunt, sed quale futurum non possidebunt, sed quale futurum sit, quod nunc caro et sanguis est, praedicat, in qualem naturam quisquis hanc carnem conuerti posse non credit, gradibus ducendus est ad fidem. si enim ab eo quaeras, utrum terra in aquam possit conuerti, propter uicinitatem non ei uidetur incredibile. rursus si quaeras utrum aqua possit in aerem, neque hoc absurdum esse respondet; uicina enim sunt sibi. et de aere si quaeras, utrum in aethereum corpus, id est in caeleste possit mutari, iam ipsa uicinitas persuadet. quod ergo per hos gradus fieri posse concedit, ut terra in corpus aethereum conuertatur, cur non accedente dei uoluntate, qua corpus humanum super aquas potuit ambulare, celerrime id fieri posse, quemadmodum dictum est: in ictu oculi, sine ullis talibus gradibus credit, sicut plerumque fumus in flammam mira celero enim nostra utique ex terra est; philosophi autem, quorum argumentis saepius resurrectioni carnis re