comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Nterha ec missae sunt mihi a ca stagine quȩstiones sex.
quas proposuit amicus quidam quem cupiebam fieri
xp̃ianum ut contra paganos soluerentur. presestim quia non nul¬
las carum aporphirio philosopho propositas dixit. sed non eum
eẽ arbitror porphirium illum siculum cuius celeberrima est
fama: harum quȩstionum disputationum inunum librum
contuli non prolixum. cuius est titulus sex quȩstiones contra
paganos expositȩ : earum aũt primaẽ deresurrectione: secun¬
da detempore xpĩana religionis. testia desacrificiorum dis¬
tinctione. quasta deco quod scriptum est. in quamen sura
mensi fueritis remiti&ur uobis. quinta defilio di secundũ
salomonem. Sextadeiona propheta. inquarum secunda
quod dixi falussalus religionis huius perquam solamue¬
ram salus ueraciter quȩ promittitur nullium quam defuit
quidignus fuit & cui de fuit dignus non fuit nonitadixitam¬
quam exmeritis fuis quisq dignus fuerit sedquemadmodũ

Expanded text:
nter haec missae sunt mihi a Carthagine quaestiones sex, quas proposuit amicus quidam, quem cupiebam fieri christianum, ut contra Paganos solverentur, praesertim quia nonnullas earum a Porphyrio philosopho propositas dixit. Sed non eum esse arbitror Porphyrium Siculum illum cujus celeberrima est fama. Harum quaestionum disputationes in unum librum contuli, non prolixum, cujus est titulus: Sex quaestiones contra Paganos expositae. Earum autem prima est de resurrectione; secunda, de tempore christianae religionis; tertia, de sacrificiorum distinctione; quarta, de eo quod scriptum est, In qua mensura mensi fueritis, remetietur vobis ; quinta, de Filio Dei secundum Salomonem; sexta, de Jona propheta. In quarum secunda quod dixi, Salus religionis hujus, per quam solam veram salus vera veraciterque promittitur, nulli unquam defuit, qui dignus fuit; et cui defuit, dignus non fuit; non ita dixi tanquam ex meritis suis quisquam dignus fuerit; sed quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
uauerit offendat aut̃ in uno factus estomnium reus. deu¬
troq consulens cum. sed in illo priore quȩstionẽ quam pro¬
posui ipse non solui. in posteriore aut̃ quid mihi deilla sol¬
uenda uider&ur non tacui. sed utrum hoc approbar& etiã
illum consului: Rescripsit aut̃ laudans eandem consultati¬
onem meam sibi tamen ad respondendum ocium non eẽ respon¬
dit. Ego uero quousq eẽt incorpore hos libros ederenolui
ne fosteresponder& aliquando & cũipsa responsione eiuspo
tius ederentur. Illo aut̃ defuncto ad hoc edidi priorem ut
quilegit admoncatur. aut non querere omnino quomo¬
do d&ur anima nascentibus autceste dereobscurissima¬
mea solutione quȩstionis huius admittere quae contra¬
ria non sit apestissimis rebus quamuis deoriginali peccato
fides catholica nouit in paruulis nisi regenerentur in xp̃o
sine dubitatione damnandis. ꝑ osteriorem uero ad hocut
quȩstionis dequa ibi agitur &iam quae nobis uisa ẽ solutio

Expanded text:
averit, offendat autem in uno, factus est omnium reus ; de utroque consulens eum. Sed in illo priore quaestionem quam proposui ipse non solvi; in posteriore autem quid mihi de illa solvenda videretur ipse non tacui: sed utrum hoc approbaret etiam ille, consului. Rescripsit autem laudans eamdem consultationem meam; sibi tamen ad respondendum otium non esse respondit. Ego vero quousque esset in corpore, hos libros edere nolui, ne forte responderet aliquando, et cum ipsa responsione ejus tius ederentur. Illo autem defuncto ad hoc edidi priorem, ut qui legit admoneatur aut non quaerere omnino quomodo detur anima nascentibus, aut ceeam solutionem quaestionis huius admittere, quae contraria non sit apertissimis rebus, quamuis de originali peccato fides catholica nouit in paruulis, nisi regenerentur in Christo, sine dubitatione damnatis, posteriorem uero ad hoc, ut quaestionis. de qua ibi agitur, etiam quae nobis uisa est solutio
Abbreviated transcription (Latin):
UTRIBUS LIDRS CONTRA EPISTOLAD PARMENIAM DOUATISTAAUOI CAR¬
thaginiensis episcopi successorisq donati quȩ ftio magna uersatur
& soluitur utrum inunitate & eorundem communione sacram̃¬
torum mali contaminant bonos. Etquem ad modum non conta¬
nt disputatur ꝓpt̃ ecclesiam toto orbe diffusam cuicalum¬
niando scisma fecerunt. In quo libro tertio cum dis sereretur
quo modo sit accipiendum quod ait apostolus. auferte malum
ex uobis ipsis. illud quod dixi ut ex seipso quisq auferat malum
non sic esse intellegendum. sed sic potius ut homo malus auferat᷑
ex hominib bonis. quod fit ꝑ ecclesiafticam disciplinã satis greca
lingua indicat ubi sine am biguitate scriptum est ut intellegat᷑¬
Quamuis & secundũ istum intel¬
lectum responderim parmaeniano. Hocopussic incipit¬
Multa quidem alias aduersus donatistas

Expanded text:
Parmeniani, Donatistarum Carthaginiensis episcopi successorisque Donati, quaestio noua uersatur et soluitur, utrum in unitate eorundem communione sacramentorum mali contaminent bonos et quemadmodum non contaminent disputatur propter ecclesiam toto orbe diffusam, cui calumniando scisma fecerunt. In quorum libro tertio, cum dissereretur, quomodo sit accipiendum, quod ait apostolus: auferte malum ex uobis ipsis, illud, quod dixi: ut ex se ipso quisque auferat malum, non sic esse intellegendum, sed sic potius, ut homo malus auferatur ex hominibus bonis, quod fit per ecclesiasticam disciplinam, sicut graeca lingua indicat, ubi sine ambiguitate scriptum est, ut intellegatsecundum istum intellectum responderim ParmMulta quidem alias aduersus Donatistas
Abbreviated transcription (Latin):
tractaui & ab eorescripta correptionis eius accepiꝰ huius operis
lib̵ adrenatũ sic incip̃. Sinceritatẽ tuã erganos. ad petrumaũ
sic. dño dilectissimo fratri & conprbro petro. duorũ uero no¬
uissimorum aduincentium uictorem. primus sic in cip̃. qđ mihi

Expanded text:
tractavi, et ab eo rescripta correctionis ejus accepi. Hujus operis tractavi, et ab eo rescripta correctionis ejus accepi. Hujus operis liber ad Renatum sic incipit: Sinceritatem tuam erga nos. Ad Petrum autem sic: Domino dilectissimo fratri, et compresbytero Petro, Duorum vero novissimorum ad Vincentium Victorem primus sic incipit: Quod mihi
Abbreviated transcription (Latin):
inuenit apud spanum quendam prb̵m petrum non nullũ opuscu¬
lum meum ubi quodam loco deorigine homonum singulorum
utrum exillauna primi hominis. acdeinde exparentibus ꝓpagent᷑
an sicut illiuni sine ulla ꝓpagatione singulȩ singulisdentur me
nescire confessussum. Uerum tamen scire animam non corpus eẽ
sed spm̃. et contra istamea ad eundem petrum scripsit ille duos libros
quos mihi decesaria renatus monachus misit quibus ego lectis respon¬
sione mea quattuor reddidi. Unũ adrenatum monachũ alterum
ad prb̵m petrum & duos ad eundem uictorem sed ad petrum quam¬
uis habeant libri ꝓlix itatem tam̃ epła est quam uolui atribus
c&eris separari. In his aut̃ omnib in quibus multa necessa ria
disseruntur. defendi deorigine animarumq: singulis homi¬
nibus dantur cunctationẽ meã & multos errores atq prauita¬
tes p̃sum ptionis eius ostendi. quem tam̃ iuiuenẽ non prepro¬
pere detestandum sed adhuc docendum quanta potui lenitate

Expanded text:
inuenit apud Hispanum quendam presbyterum Petrum nonnullum opusculum meum, ubi quodam loco de origine animae hominum singulorum, utrum ex illa primi hominis ac deinde ex parentibus propagentur an sicut illi uni sine ulla propagatione singulae singulis dentur, me nescire confessus sum, uerum tamen scire animam non corpus esse, sed spiritum, et contra ista mea ad eundem Petrum scripsit ille duos libros, quos mihi de Caesarea Renatus monachus misit. quibus ego lectis responsione mea quattuor reddidi, unum ad Renatum monachum, alterum ad presbyterum Petrum et duos ad eundem Victorem. sed ad Petrum quamuis habeat libri prolixitatem, tamen epistula est, quam nolui a tribus ceteris separare. in his autem omnibus, in quibus multa necedisseruntur, defendi de origine animarum, quae singulis hominibus dantur, cunctationem meam, et multos errores atque pravitates praesumptionis ejus ostendi. Quem tamen juvenem non praepropere detestandum, sed adhuc docendum quanta potui lenitate
Abbreviated transcription (Latin):
mordia naturalia nec sic culpandus. sed laudandus ds̃ eẽt. Sicut in eo¬
dem libro testio disputauimus quae disputatio contra manicheos haben¬
da est qui non accipiunt scripturas scãs u&eris instrumenti inquibus
peccatũ originale narratur . & quicquid inde in literis apostolicis legi¬
tur . detestabili impudentia in missum fuisse contendunt acorrupto¬
ribus scripturarum tam quam non fuerit ab apostolis dictum. Contra
pelagianos aũ hoc defendendum ẽ quod utraq scriptura commendat
quam se accipere profitentur. Hoc opus sic incipit. Dic mihi queso
te utrum ds̃ non sit auctor mali.

Expanded text:
mordia naturalia, nec sic culpandus, sed laudandus deus esset, sicut in eomordia naturalia, nec sic culpandus, sed laudandus deus esset, sicut in eodem libro tertio disputauimus. quae disputatio contra Manicheos habenda est, qui non accipiunt scripturas sanctas ueteris instrumenti, in quibus peccatum originale narratur, et quidquid inde in litteris apostolicis legitur, detestabili inpudentia inmissum fuisse contendunt a corruptoribus scripturarum, tamquam non fuerit ab apostolis dictum. contra Pelagianos autem hoc defendendum est, quod utraque scriptura commendat, quam se accipere profitentur. Hoc opus sic incipit: Dic mihi, quaeso te, utrum deus non sit auctor mali.
Abbreviated transcription (Latin):
diis quidem bonis inuenitur liberum uoluntatis arbitrium. quia & male
illo uti possumus. sed tamen tale est . ut sine illo recte uiuere nequeamus
Bonus aut̃ usus eius iam uistus est quaein magnis repperitur bonis quib:
male uti nullus potest. Et quia omnia bona sicut dictum est & ma¬
gna & media &minima exdõ sunt sequitur ut ex dõ sit &um bonus
usus liberae uoluntatis quae uistus ẽ & in magnis numeratur bonis.
Deinde dictum ẽ exqua miseria peccantib iustissime inflicta liber&
dĩ gratia qua sponte homo id est libero arbitrio cadere potuit non &iã
surgere. Ad quam miseriam iustae damnationis pestin& ignorantia
& difficultas quam patitur omnis homo ab ex ordio natiuitatis suae:
nec abisto malo quisquam nisi dĩ gratia liberatur. Quam miserum
pelagiani nolunt exiusta damnatione descendere negantes originale
peccatum quamuis ignorantia & difficultas &iam sieẽnt hominis pri¬

Expanded text:
diis quidem bonis invenitur liberum voluntatis arbitrium, quia et male diis quidem bonis invenitur liberum voluntatis arbitrium, quia et male illo uti possumus; sed tamen tale est, ut sine illo recte vivere nequeamus. Bonus autem usus ejus jam virtus est, quae in magnis reperitur bonis, quibus male uti nullus potest. Et quia omnia bona, sicut dictum est, et magna, et media, et minima ex Deo sunt; sequsus liberae uoluntatis, quae uirtus est et in magnis numeratur bonis. deinde dictum est, ex qua miseria peccantibus iustissime inflicta liberet dei gratia, quia sponte homo, id est libero arbitrio, cadere potuit, non etiam surgere. ad quam miseriam iustae damnationis pertinet ignorantia et difficultas, quam patitur omnis homo ab exordio natiuitatis suae, nec ab isto malo quisquam nisi dei gratia liberatur. quam miseriam Pelagiani nolunt ex iusta damnatione descendere negantes originale peccatum, quamuis, ignorantia et difficultas etiamsi essent hominis pri
Abbreviated transcription (Latin):
imposita est. Porro quia de omni potentia dĩ &iustitia dubitare de¬
mentis est. iusta haec poena est & propeccato aliquo penditur. Non
enim quisquam in iustus dominatur. aut subripere hominem potuit
uelut ignoranti dõ. aut extorqueri in uito tam quam in ualidiori. uel
terrendo uel confligendo ut hominem in iusta poena cruciar&
Relinquitur ergo ut haec poena iusta dedamnatione hominis ueniat
Et alio loco approbare inquam falsa proueris ut err& inuitus. & resistente
atq: torquente dolore carnalis uinculi non posse alibidinosis operibus
tem perare non est natura instituti hominis. sed poena damnati. Cum
aũ de illa uoluntate recte faciendi loquimur de illa scilic& inqua homo
factus ẽ loquimur. eccequam longe antequam pelagiana heresis extitis¬
s& sic disputauimus. uelut iam contra illos disputaremus. Cum enim
omnia bona dicerentur exdõ. idest & magna & media &minima. in me¬

Expanded text:
inposita est. porro quia de omnipotentia dei et iustitia dubitare deinposita est. porro quia de omnipotentia dei et iustitia dubitare dementis est, iusta haec poena est et pro peccato aliquo penditur. non enim quisquam iniustus dominator aut subripere hominem potuit uelut ignoranti deo aut extorquere inuito tamquam inualidiori uel terrendo uel conturbando, ut hominem iniusta poena cruciaret. relinquitur ergo, ut haec poena iusta de damnatione hominis ueniat. et alio loco: adprobare, inquam, falsa pro ueris, ut erret inuitus, et resistente atque torquente dolore carnalis uinculi non posse a libidinosis operibus temperare non est natura instituti hominis, sed poena damnati. cum autem de uoluntate recta faciendi loquimur, de illa scilicet, in qua homo factus est, loquimur. Ecce tam . longe, antequam Pelagiana heresis extitisset, sic disputauimus, uelut iam contomnia bona dicerentur ex Deo, id est et magna, et media, et minima: in me
Abbreviated transcription (Latin):
da ubi uult homo recte facere & non potest. Nam unde sunt illae uo¬
ces. Non enim quod uolo facio bonum. sed quod odi malum hoc ago.
Et illud. uelle adiac& mihi. perficere aũ bonum non. Et illud. caro
sibi ad uersantur ut non ea quae uultis faciatis. Sed haec omnia homi¬
num sunt exilla mostis damnatione uenientium. Nam si non est ista
poena hominis sed natura. nulla ista peccata sunt.
ab eo modo quo naturaliter factus est. ita ut melius eẽ non possit. ea
quaedeb& facit cum haec facit. Si aũ bonus homo e& si aliter ess&. nunc¬
aũ quia ita est. non est bonus. nec hab& in potestate ut bonus sit. siue ñ
uidendo qualis eẽ debeat . siue uidendo & nonualendo eẽ qualem debe¬
re eẽ se uid&. Poenam istam eẽ quis dubit&. Omnis aũ poena siiusta
est. peccati pena est & supplicium nominatur. Si aũt in iusta poena
est cum poenam eẽ nemo ambigit. in iusto aliquo dominante homini

Expanded text:
da, ubi vult homo recte facere, et non potest. Nam unde sunt illae voda, ubi vult homo recte facere, et non potest. Nam unde sunt illae voces: Non enim quod volo facio bonum, sed quod odi malum hoc ago . Et illud: Velle adjacet mihi, perficere autem bonum, non . Et illud: Caro enim sibi invicem adversantur, ut non ea quae vultis faciatis . Sed haec omnia hominum sunt, ex illa mortis damnatione venientium. Nam si non est ista poena hominis, sed natura, nulla ista peccata sunt. Si enim non receditur ab eo modo quo naturaliter factus est, ita ut melius esse non possit, ea quae debautem quia ita est, non est bonus nec habet in potestate, ut bonus sit, siue non uidendo, qualis esse debeat, siue uidendo et non ualendo esse, qualem debere esse se uidet. poenam istam esse quis dubitet ? omnis autem poena; si iusta est, peccati poena est et supplicium nominatur. si autem iniusta poena est — quoniam poenam esse nemo ambigit — iniusto aliquo dominante homini
Abbreviated transcription (Latin):
nibus quam si non omnia tribuiss&. Et alio loco. Tutantum inquã¬
pi&ate in concussa tene. ut nullum tibi bonum. uel sentienti uel in¬
tellegenti. uel quo quomodo cogitanti occurrit quod non sit ex dõ.
Itemq alio loco dixi. Sed quõ non sicut sponte homo cecidit. ita &iam spon¬
te surgere potest. porrectam nobis desuper dexteram dĩ id est dñĩ nr̃i
inũ xp̃i firma fide teneamus. Et in libro testio cumdixissem illud
quod & pelagium demeis opusculis usum fuisse commemoraui. quis
enim peccat in eo quod nullo modo caueri potest. peccatur aũ. caueri igit᷑
potest. Continuo secutus ad iunxi. Et tamen &iam per ignorantiam
facta quaedam im probantur & corrigenda iudicantur. sicut indiuinis
auctoritatib legimus. Ait enim a postolus Miseri cordiam consecutus
sum quia ignorans feci. Ait & proph&a. Delicta uiuentutis & igno¬
rantiae meae nememineris. Sunt &iam necessitate facta improban¬

Expanded text:
nibus, quam si non omnia tribuisset. et in alio loco: tu tantum, inquanibus, quam si non omnia tribuisset. et in alio loco: tu tantum, inquainconcussam tene, ut nullum tibi bonum uel sentienti uel intellegenti uel quoquo modo cogitanti occurrat, quod non sit ex deo. itemque alio loco dixi: sed quoniam non, sicut sponte homo cecidit, ita etiam sponte surgere potest, porrectam nobis desuper dexteram dei, id est domini nostri Iesu Christi, firma fide teneamus. Et in libro tertio, cum dixissem illud, quod et Pelagium de meis opusculis usum fuisse commemoraui: quis enpotest; continuo secutus adjunxi: Et tamen etiam per ignorantiam facta quaedam improbantur, et corrigenda judicantur, sicut in divinis auctoritatibus legimus. Ait enim Apostolus: Misericordiam consecutus sum, quia ignorans feci ; ait et Propheta: Delicta juventutis et ignorantiae meae ne memineris . Sunt etiam necessitate facta improban
Abbreviated transcription (Latin):
da impi&ate conantur auferre. Diximus quippe insecundo libro.
non solum magna. sed &iam minima bona. non eẽ posse nisi ab illo a quo
sunt omnia bona. hoc est adõ. Et paulo post. Histutes inquam quib
recte uiuitur magna bona sunt. Species aũ quorum lib& corporum
sine quibus recte uiui potest minima bona sunt. Potentie uero animi
sine quibus recte uiui non potest . media bona sunt. Uistutib nemo ma¬
le utitur. C&eris aut̃ bonis id est mediis &minimis. non solum bene
sed &iam male quisq uti potest. & ideo iustute nemo male utitur.
quia opus uirtutis est. Bonus usus istorum quibus &iam non bene
uti possumus nemo aũ bene utendo male utitur. Quare abundantia
& magnitudo bonitatis dĩ non solum magna. sed &iam media &minima
bona eẽ praestitit magis laudanda est bonitas eius in magnis. quam
in mediis. & magis in mediis quam inminimis bonis. sed magis in om¬

Expanded text:
da inpietate conantur auferre. diximus quippe in secundo libro da inpietate conantur auferre. diximus quippe in secundo libro non solum magna sed etiam minima bona non esse posse nisi ab illo, a quo sunt omnia bona, hoc est deo. et paulo post: uirtutes, inquam, in quibus recte uiuitur, magna bona sunt; species autem quorumlibet corporum, sine quibus recte uiui potest, minima bona sunt; potentiae uero animi, sine quibus recte uiui non potest, media bona sunt. uirtutibus nemo male utitur, ceteris autem bonis, id est mediis et minimis, non solum bene sed etiam male quisque uti potest. et ideo uirtute nemo male utitur, quia opus uirtutis est bonus usus istorum, quibus etiam non bene uti possumus; nemo autem bene utendo male utitur. quare abundantia  magnitudo bonitatis dei non solum magna sed etiam media et minima bona esse praestitit. magis laudanda est bonitas eius in magnis quam in mediis et magis in mediis quam in minimis his bonis, sed magis in om
Abbreviated transcription (Latin):
in quodam libro suo pelagius usus est. Cui libro cum respondissem titu¬
lum libri mei eẽ uolui denatura & gratia. In his atq huius modi
uerbis meis quia gratia dĩ commemorata non est dequa tunc non age¬
batur. putant pelagiani uel putare possunt suam nos tenuisse senten¬
tiam. sed fustra hoc putant. Uoluntas quippe est qua & peccatur
& recte uiuitur quod hic uerbis egimus. Voluntas ergo ipsa nisi
gratia dĩ liber&ur aseruitute qua facta est serua peccati. & ut uitia
super& ad iuu&ur recte pieq uiui amortalibus non potest. Et hoc
diuinum beneficiũ quoliberatur . nisi eam praeuenir&. iam meritis
eius dar&ur . & non ess& gratia quaeutiq gratis datur. Quod in ali¬
is opusculis nr̃is satis egimus istos in imicos huius gratiae nouos here¬
ticos refellentes. quamuis & in his libris qui non contra illos. omnino
quippe illi nondum erant. sed contra manicheos conscripti sunt deli¬
bero arbitrio non omni modo deista dĩ gratia r&icuimus. quam nefin¬

Expanded text:
in quodam libro suo Pelagius usus est. cui libro cum respondissem, titulum libri mei esse uolui : de natura et gratia. In his atque huius modi uerbis meis, quia gratia dei commemorata non est, de qua tunc non agebatur, putant Pelagiani uel putare possunt suam nos tenuisse sententiam. sed frustra hoc putant. uoluntas quippe, qua et peccatur et recte uiuitur, quod hic uerbis egimus, uoluntas ergo ista nisi dei gratia liberetur a seruitute, qua facta est serua peccati, et, ut uitia superet, adiuuetur, recte pieque uiui a mortalibus non potest. et hoc diuinum beneficium, quo liberatur, nisi eam praeueniret, iam meritis eius daretur et non esset gratia, quae utique gratis datur. quod in aliis opusculis nostris satis egimus istos inimicos huius gratiae, nouos hereticos, refellentes, quamuis in his libris, qui non contra illos omnino — quippe illi nondum erant — sed contra Manicheos conscripti sunt de libero arbitrio, non omni modo de ista dei gratia reticuimus, quam nefan
Abbreviated transcription (Latin):
si quod cumuolumus facimus. Qua propter nihil tam in nr̃a potesta¬
te . quam ipsa uoluntas est. ea enim prorsus nullo interuallo. mox
utuolumus presto est. Item in alioloco. Sienim tu laudaris inquã
uidendo quid facere debeas cum id non uideas. nisi in illo qui est in¬
commutabilis ueritas. quanto magis ille qui & uelle prȩcepit & pos¬
se praebuit . & non inpune nolle permisit. Deinde subiunxi dicens.
Si enim hoc deb& quisq quod accepit. & sic homo factus est ut necessa¬
rio pecc& hoc deb& ut pecc&. Cum ergo peccat. quod deb& facit
Quod si scelus est dicere. neminem natura sua cogit ut pecc&. Et iterũ.
quaetandem eẽ poterit inquam ante uoluntatem causa uoluntatis.
Aut enim &ipsa uoluntas est. & aradice ista uoluntatis non receditur.
aut non est uoluntas. & peccatum nullum hab&. Aut igitur uo¬
tum nisi peccanti. Non ergo est cui recte imputetur nisi uolenti

Expanded text:
si quod, cum volumus, facimus. Quasi quod, cum volumus, facimus. Quate quam ipsa uoluntas est. ea enim prorsus nullo interuallo mox, ut uolumus, praesto est. item alio loco: si enim tu laudaris, inquam, uidendo, quid facere debeas, cum id non uideas nisi in illo, qui est incommutabilis ueritas, quanto magis ille, qui et uelle praecepit et posse praebuit et non inpune nolle permisit. deinde subiunxi dicens: si enim hoc debet quisque, quod accepit, et sic homo factus est, ut necessario peccet, hoc debet, ut peccet. cum uero peccat, quod debet facit; quod si scelus est dicere, neminem natura sua cogit, ut peccet. et iterum: quae tandem esse poterit, inquam, ante uoluntatem causa uoluntatis? aut enim et ipsa uoluntas est et a radice ista uoluaut non est voluntas; et peccatum nullum habet. Aut igitur votum nisi peccanti. Non ergo est cui recte imputetur nisi volenti
Abbreviated transcription (Latin):
luntate meritum sit. inbeatitate aut̃ & miseria praemium atq sup¬
plicium. Et alio loco quid inquam quisq sectandum &am plecten¬
dum eligat in uoluntate esse positum constitit. Et in libro secun
do. Homo enim ipse inquam inquantum homo est. aliquod bonũ
est. quia recte uiuere cum uult potest. Et alio loco dixi. recte fie¬
ri non posse. nisi eodem libero uoluntatis arbitrio. Et in libro testio
Quid opus est quaeri inquam unde istemotus existat quo uoluntas auer¬
titur ab in commutabili bono. ad commutabile bonum. cum eum non
nisi animi & uoluntarium & ab hoc culpabilem eẽ fateamur. omnisq
de hac redisciplina utilis ad id ualeat ut eo motu improbato atq co¬
hibito uoluntatem nr̃am ad fruendum sempiterno bono alapsu
temporalium conuestamus. Et alio loco. Optime inquam dete
ueritas clamat. Non enim posses aliud sentire eẽ in potestate nr̃a ni¬

Expanded text:
luntate meritum sit, in beatitate autem et miseria praemium atque supluntate meritum sit, in beatitate autem et miseria praemium atque supplicium. et alio loco: quid, inquam, quisque sectandum et amplectendum eligat, in uoluntate esse positum constitit. et in secundo libro: homo enim ipse, inquam, in quantum homo est, aliquod bonum est, quia recte uiuere, cum uult, potest. et alio loco dixi: recte fieri non posse nisi eodem libero uoluntatis arbitrio. et in libro tertio: quid opus est quaeri, inquam, unde iste motus existat, quo uoluntas auertitur ab incommutnisi animi, et voluntarium, et ob hoc culpabilem esse fateamur: omnisque de hac re disciplina utilis ad id valeat, ut eo motu improbato atque cohibito, voluntatem nostram ad perfruendum sempiterno bono a lapsu temporalium convertamus? Et alio loco: Optime, inquam, de te veritas clamat: Non enim posses aliud sentire esse in potestate nostra, ni
Abbreviated transcription (Latin):
ltem cum ipsã bonam uoluntatem tam magnũ bonum eẽ monstrarem.
ut omnib corporis & externis bonis merito ante poneretur dixi.
Uides igitur iam ut ex istimo in uoluntate nr̃a eẽ constitutum. ut hoc
uel fruamur uel careamus tanto &tam uero bono. Quid enim tam in
uoluntate . quam ipsa uoluntas sita est. Et alio loco. quid ergo cause
est inquam . curdubitandum putemus &iam sinumquam ante sapien¬
tes fuimus uoluntate . nos tamen laudabilem & beatam uitam. uolun¬
tate turpem & miseram mereri ac degere. Item alio loco. ex quo
conficitur inquam ut quisquis recte honesteq uult uiuere. si id se
uelle prefugacibus rebus uelit assequatur tantam rem tanta facili¬
tate. ut nihil aliud ei. quam ipsum uelle sit habere quod uoluit.
Itemq alibi dixi. hoc enim aeterna lex illa ad cuius considerationẽ
redire iam tempus ẽ. in commutabili stabilitate firmauit. ut in uo¬

Expanded text:
Item, cum ipsam bonam voluntatem tam magnum bonum esse monstrarem, Item, cum ipsam bonam voluntatem tam magnum bonum esse monstrarem, ut omnibus corporeis et externis bonuides igitur iam, ut existimo, in uoluntate nostra esse constitutum, ut hoc uel fruamur uel careamus tanto et tam uero bono; quid enim tam in uoluntate quam ipsa uoluntas sita est? et alio loco: quid ergo causa est, inquam, cur dubitandum putemus, etiamsi numquam antea sapientes fuimus, uoluntate nos tamen laudabilem et beatam uitam, uoluntate turpem et miseram mereri ac degere? itemque alio loco: ex quo conficitur, inquam, ut quisquis recte honesteque uult uiuere, si id se uelle prae fugacibus rebus uelit, adsequatur tantam rem tanta facilitate, ut nihil aliud ei quam ipsum uelle sit habere, quod uoluit. itemque alibi dixi: hoc enim aeterna lex illa, ad cuius considerationem redire iam tempus est, incommutabili stabilitate firmauit, ut in uo
Abbreviated transcription (Latin):
quandam & dõ cogernam introducere naturam mali.
uero dĩ quasuos electos sic praedistinauit. ut eorum qui iam in eis ut un¬
tur libero arbitrio ipse &iam prȩparar& uoluntates. nihil in his li¬
bris disputatum est. propter hoc proposita questione. ubi aut̃ incidit
locus ut huius gratiae commemoratio fier& transeunter commemora¬
ta est non quasi inde ager&ur operosa ratiocinatione defensa. Aliud
est enim quaerere unde sit malum. & aliud est quaerere unde redeatur
ad pristinum uel ad maius perueniatur bonum. Qua propter noui
her&ici pelagiani. quiliberum sic asserunt uoluntatis arbitrium
ut gratiae dĩ. non relinquant locum. quando quidem eam secundum
merita nr̃a dari asserunt non se extollant quasi eorum egerim causam
quia multa in his libris dixi prolibero arbitrio quaeillius disputationis
causa poscebat. Dixi quippe in primo libro malefacta iustitia dĩ uin¬
dicari & ad didi non enim iuste uindicarentur. nisi fierent uoluntate

Expanded text:
quandam et deo coaeternam introducere naturam mali. de gratia uero dei, qua suos electos sic praedestinauit, ut eorum, qui iam in eis utuntur libero arbitrio, ipse etiam praeparet uoluntates, nihil in his libris disputatum est propter hoc proposita quaestione. ubi autem incidit locus, ut huius gratiae commemoratio fieret, transeunter commemorata est, non, quasi inde ageretur, operosa ratiocinatione defensa. aliud est enim quaerere, unde sit malum, et aliud est quaerere, unde redeatur ad pristinum uel ad maius perueniatur bonum. Quapropter noui heretici Pelagiani, qui liberum sic asserunt uoluntatis arbitrium, ut gratiae dei non relinquant locum, quandoquidem eam secundum merita nostra dari adserunt, non se extollant, quasi eorum egerim causam, quia multa in hicausa poscebat. Dixi quippe in primo libro, malefacta justitia Dei vindicari, et addidi: Non enim juste vindicarentur, nisi fierent voluntate.
Abbreviated transcription (Latin):
EREOS DEM ANNOS QUIBUS PAULA TĨ LI BROS OETRINITATE
dictabam scripsi &alios labore continuo inter ponens¬
eos illorum temporibus inquib sunt libri quattuor. euangelis
tarum ꝓpt̃ eos quitam quã dissentientibus calumni antur
Quorum primus liber aduersus illos conscriptus est. qui
tam quam maxime sapientem xpm̃ uel honorant uel hono¬
rare se fingunt. & ideonolunt euangelio credere quia non
abipso illa conscripta sunt. sed ab eius discipulis quos exifti
mant ei diuinitatẽ quia crederetur ds̃ errore tribuisse
Inquo libro quod dixi exabraam coepisse gentem hebreorũ.¬
esse uideantur¬
ur. Sed exillo uerius intelleguntur appellati
qui uocabatur eber tam quam hebrei.
Dequa re in libro sexto
decimo deciuitate dĩ satis disserui.
In secundo cumagerem
deduobus patribus ioseph ab altero dixi genitum ab altero adop¬
tatum. sed dicendum fuit alteri adoptatum
De functo enĩ

Expanded text:
er eosdem annos quibus paulatim libros de Trisitate dictabam, scripsi eos illorum temporibus, in quibus sunt libri quattuor de consensu euangelistarum propter eos, qui tamquam dissentientibus calumniantur. quorum primus liber aduersus illos conscriptus est, qui tamquam maxime sapientem Christum uel honorant uel honorare se fingunt et ideo nolunt euangelio credere, quia non ab illo illa conscripta sunt, sed ab eius discimant ei divinitatem, qua crederetur Deus, errore tribuisse. In quo libro quod dixi, Ex Abraesse uideantur, sed ex illo uerius intelleguntur appellati, qui uocabatur Heber, tamquam Heberei, de qua re in libro sexto decimo de ciuitate dei satis disserui. in secundo, cum agerem de duobus patribus Ioseph, ab altero dixi genitum, ab altero adoptatum; sed dicendum fuit: alteri adoptatum. defuncto eni
Abbreviated transcription (Latin):
nter opuscula mea repperi expositionem epistolae ia cobi.
quam retractans aduesti annotationes potius expositorum
quorundam eius locorum in librum redactas fratrum dili¬
gentia qui cas infrontibus codicis eẽ noluer̃. Ad iuuant
ergo aliquid nisi quod ipsa mepistolam quam legebamus
quando istadictaui non diligenter exgreco habebamus¬
interp̃tatam¬
m. Hic liber sic incip̃¬
in dispersione salutem
DEPECCATORŨ MERITIS ETRT¬
MISSIONE. ET DEBAPTIS MO PARUULORṼ ADMARCELLINṼ

Expanded text:
nter opuscula mea repperi expositionem epistulae Iacobi, quam retractans aduerti annotationes potius expositorum quorundam eius locorum in librum redactas fratrum diligentia. qui eas in frontibus codicis esse noluerunt. adiuuant ergo aliquid, nisi quod ipsam epistulam, quam legebamus, quando ista dictaui, non diligenter ex graeco habebamusinterpretatam. Hic liber sic incipin dispersione salutem. De peccatorum meritis et remissione, et de baptismo parvulorum ad Marcellin
Abbreviated transcription (Latin):
nedeformis parer& ꝓponere in concubitu formonsam sole¬
repicturam nom̃ hominis qui hoc facere solebat quasi cestum
posuicum sit incestum. quia memoriamefefellit. hoc aut̃ sora¬
nus auctor medicinȩ scripsit regem crprium facere solere sed
nom̃ eius ꝓpriũ non expressit : hocopus sic incip̃. Contumelias
tuas & uerba maledica iuliane.
DE FI DIET CARITATT. LIBTR .I

Expanded text:
ne deformes pareret, proponere in concubitu formonsam solene deformes pareret, proponere in concubitu formonsam solere picturam, nomen hominis, qui hoc facere solebat, quasi certum posui, cum sit incertum, quia memoria me fefellit. hoc autem Soranus, auctor medicinae, scripsit regem Cyprium facere solere, sed nomen eius proprium non posuit. Hoc opus sic incipit: Contumelias tuas et uerba maledica, Iuliane. DE FIDE, SPE, CARITATE LIBER
Abbreviated transcription (Latin):
nterea libri quatuor iuliani pelagiani quos supra mem oraui
uener̃ &iam in manus nras: inquibus comperi illa quae ex eis
decerpserat quia ea comiti ualerio miserat non oma eomo¬
do quoauiliano dicta sunt ad eundem comitem scripta sed
non nulla corum aliquantum fuisse mutata: scripsi ergo
sex libros aduersus illos quattuor. sed eorum duo primi
testimoniis scõrum qui fidem catholicam posta postolos
defender̃ iuliani inpudentia redar guitur. quitam quã
manicheorum dogma nobis obiciendum putauit. Quia ex
adam trahi dicimus originale peccatum. qđ ꝑ lauacrum rege¬
nerationis non solum inmaiorib uerum &iã in paruulis
soluitur: quantum aut̃ ipse iulianus quibus dam sententus
suis adiuu& manicheos in primi librimei paste posteriore
monstraui C&eriaut̃ nr̃i quatuor redduntur libris illis singu¬
lis singuli uerum in huiuftanti tamque elaborati operis quin¬
to uolumine ubi commemoraui deformẽ maritũ coniugisuae

Expanded text:
nterea libri quattuor Iuliani Pelagiani, quos supra commemoraui, . uenerunt etiam in manus nostras, in quibus comperi illa, quae ex eis decerpserat, qui ea comiti Valerio miserat, non omnia eo modo, quo a Iuliano dicta sunt, ad eundem comitem scripta, sed nonnulla eorum aliquantum inmutata. scripsi ergo sex libros aduersus illos quattuor, sed meorum duo primi testimoniis sanctorum, qui fidem catholicam post apostolos defenderunt, Iuliani inpudentiam redarguunt, qui tamquam Manicheorum dogma nobis obiciendum putauit, quia ex Adam trahi dicimus originale peccatum, quod per lauacrum regenerationis non solum in maioribus uerum etiam in paruulis soluitur. quantum autem ipse Iulianus quibusdam sententiis suis adiuuet Manicheos, in primi libri mei parte posteriore monstraui. ceteri autem nostri quattuor redduntur illis singulis singuli. uerum in huius tanti tamque elaborati operis quinto uolumine, ubi commemoraui deformem maritum coniugi suae,
Abbreviated transcription (Latin):
demeritum donatistarum epm̃ qui in conlatione nr̃a quam
cum illis habuimus. eorum causam maxime agere
uidebatur : Aliquanto post eandem conlationem scripsi
librum satis utilem quõ res quibus uincuntur ueluictiẽẽ
monstrantur commoda breuitate complectitur. hic
xxiii. lib̵ sic incip̃. Siuel nunc frater emerite¬
DEGESTIS PELAGUI. LIBERL

Expanded text:
Emeritum, Donatistarum episcopum, qui in conlatione nostra, quam cum illis habuimus, eorum causam maxime agere uidebatur, aliquanto post eandem conlationem scripsi librum satis utilem, quoniam res, quibus uincantur uel uicti esse monstrantur, commoda breuitate conpl liber sic incipit: Si vel nunc, frater EmeriteDe Gestis Pelagii, liber
Abbreviated transcription (Latin):
describentium atq legentium & leguntur utiliter si non nullis ignoscatur
uel si non ignoscatur hontamen inhereatur erratis. Qua propter quicũq¬
ista lecturi sunt non me imitentur errantem. sed in melius proficientem.
Inueni & enim fostasse quo modo scribendo profecerim. quisquis opuscula
mea ordine quo scripta sunt legerit. Quod ut possit . hoc opere quantũ
potero curabo. ut eundem ordinem nouerit.

Expanded text:
describentium atque legentium et leguntur utiliter, si nonnullis ignoscatur describentium atque legentium et leguntur utiliter, si nonnullis ignoscatur uel, si non ignoscatur, non tamen inhaereatur erratis. quapropter quicumqsta lecturi sunt, non me imitentur errantem, sed in melius proficientem. inueniet enim fortasse, quomodo scribendo profecerim, quisquis opuscula mea ordine, quo scripta sunt, legerit. quod ut possit, hoc opere, quantum potero, curabo, ut eundem. ordinem nouerit.
Abbreviated transcription (Latin):
me praesente loqui opus ess& ad populum rarissime tacere . atq alios audi¬
re permitterer & esse uelox ad audiendum tardus aũ adloquendum.
R estat igitur ut me ipse iudicem submagistro uno cuius de offensionib:
meis iudicium euadere cupio. Magistros aũ plures tunc fieri existimo.
cumdiuersa atq interse aduersa sentiunt . cum uero id ipsum dicunt om̃s
&uerum dicunt &abunius ueri magistri magisterio non recedunt. of¬
fendunt aũ non cum illius multa dicunt. sed cum addunt sua. sic qui ppe
incidunt exmultiloquio &iam in falsiloquium. Scribere aũ mihi ista
placuit ut haec emittam in manus hominum aquib: ea quae iam edidi
reuocare emendanda non possum. Nec illa sane prȩter eo quaecathecu¬
minus iam lic& relicta spe quam terrenam gerebam. sed adhuc sȩculariũ
literarum inflatus consu&udine scripsi. quia &ipsa exierunt in notitiã

Expanded text:
me praesente loqui opus esset ad populum, rarissime tacere atque alios audime praesente loqui opus esset ad populum, rarissime tacere atque alios audire permitterer et esse uelox ad audiendum, tardus autem ad loquendum. restat igitur, ut me ipse iudicem sub magistro uno, cuius de offensionibus meis iudicium euadere cupio. magistros autem plures tunc fieri existimo, cum diuersa atque inter se aduersa sentiunt. cum uero ipsum dicunt omnes et uerum dicunt, ab unius ueri magistri magisterio non recedunt. offendunt autem, non cum illius multa dicunt, sed cum addunt sua. sic quippe incidunt ex multiloquio etiam in falsiloquium. Scribere autem mihi ista placuit. ut haec emittam in manus hominum, a quibus ea, quae iam edidi, reuocare et emendare non possum. nec illa sane praetereo, quae catechumenus iam, licet relicta spe, quam terrenam gerebam, sed adhuc saecularium litterarum inflatus consuetudine scripsi, quia et ipsa exierunt in notitiam
Abbreviated transcription (Latin):
Absit enim ut multilo quium deputetur quando necessaria dicuntur
quanta lib & sermonum multitudine ac prolixitate dicantur. Sed istam
sententiam scripturae scaẽ propter ea timeo. quia de tam multis disputa¬
tionibus meis sine dubio multa colligi possunt. quae si non falsa atceste uide¬
antur siue &iam conuincantur non necessaria. quem uero xp̃s fidelium
suorum non terruit ubi ait . Omne uerbum otiosum quod cumq dixerit
homo redd& pro illo rationem indie iudicii. Vnde & eius apostolus ia cobꝰ.¬
Sit inquit omnis homo uelox ad audiendum tardus aũ adloquendum.¬
Et alio loco. nolite inquit plures magistri fieri fratres mei. scientes quõ
maius iudicium sumitis in multis enim offendimus omnes. Siquis in
uerbo non offendit hic perfectus est uir. Ego mihi hanc perfectionẽ
nec nunc arrogo cum sim senex quanto minus cum iuuenis coepiscri¬
bere uel apud populos dicere. tantumq mihi tributum est . ut ubicũq

Expanded text:
absit enim, ut multiloquium deputetur, quando necessaria dicuntur, absit enim, ut multiloquium deputetur, quando necessaria dicuntur, quantalibet sermonum multitudine ac prolixitate dicantur — sed istam sententiam scripturae sanctae propterea timeo, quia et de tam multis disputationibus meis sine dubio multa colligi possunt, quae si non falsa, at certe uideantur siue etiam conuincantur non necessaria. quem uero Christus fidelium suorum non terruit, ubi ait: omne uerbum otiosum, quodcumque dixerit homo, redd"Sit, inquit, omnis homo uelox ad audiendum, tardus autem ad loquendum"et alio lmaius iudicium sumitis. in multis enim offendimus omnes. si quis in uerbo non offendit, hic perfectus est uir. ego mihi hanc perfectionem nec nunc arrogo, cum sim senex, quanto minus, cum iuuenis coepissem scribere uel apud populos dicere tantumque mihi tributum est, ut, ubicumque
Abbreviated transcription (Latin):
AM DIU EST UTFACERE COGITO ATQ DISPONO QUODNUNE
adiuuante dñõ ad gredior. quia differendum esse non arbitror
ut opuscula mea. siue in libris siue in epistolis. siue intractatibus. cum
quadam iudiciaria seueritate recenseam. & quod me offendit. uelut
censoris stilo denotem. Neq enim quisquam nisi in prudens ideo
quia mea errata reprehendo. me reprehendere audebit. Sed sidi¬
cit non ea debuisse ame dici. quae post ea mihi &iam disciplicerent.
uerum dicit & mecum facit. Eorum quippe reprehensor est quorũ
&ego sum Neque enim ea reprehendere deberem. sidicere debuissẽ
sed ut uolit quisq accipiat hoc quod facio me tamen a postolicam illam
sententiam & in hac re opostuit intueri ubi ait. Si nos ipsos iudicare¬
mus ad nõ non iudicaremur Illud &iam quod scriptum est. exmultilo¬
quio non effugies peccatum. terr& me plurimum nonquia multa scripsi
uel quia multa &iam quaedictata non sunt. tamen amedicta conscripta st̃

Expanded text:
am diu est, ut facere cogito atque dispono quod nunc adiuuante domino adgredior, quia differendum esse non arbitror, ut opuscula mea siue in libris siue in epistulis siue in tractatibus cum quadam iudiciaria seueritate recenseam et, quod me offendit, uelut censorio stilo denotem. neque enim quisquam nisi inprudens ideo, quia mea errata reprehendo, me reprehendere audebit. sed si dicit non ea debuisse a me dici, quae postea mihi etiam displicerent, uerum dicit et mecum facit. eorum quippe reprehensor est, quorum et ego sum. neque enim ea reprehendere deberem, si dicere debuissem. Sed, ut uolet, quisque accipiat hoc quod facio; me tamen apostolicam illam sententiam et in hac re oportuit intueri, ubi ait: si nos ipsos iudicaremus, a domino non iudicaremur. illud etiam, quod scriptum est: ex multiloquio non effugies peccatum, terret me plurimum, non quia multa scripsi uel quia multa etiam, quae dictata non sunt, tamen a me dicta conscripta sunt —
Abbreviated transcription (Latin):
quo erat proposita sed sicut mihi disserenti degratia noui
testamenti. tamquam suis locis congruenter occurrere
potuerunt : hic li sic incip̃. quinq mihi proposuistitrac

Expanded text:
quo erant proposita, sed sicut mihi disserenti de gratia noui quo erant proposita, sed sicut mihi disserenti de gratia noui testamenti tamquam suis locis congruenter occurrere potuerunt. Hic liber sic incipit: Quinque mihi proposuisti trac
Abbreviated transcription (Latin):
o ipso tempore quo contradonatistas uehementer exerce¬
bamur & contra pelagianos exerceriiam ceperamus amicus
quidam misit mihi quinq: a castagine questiones & rogauit ut
eas illi scribendo exponerem. Quae sunt quid sibi uelit uox
illa dñi. ds̃m̃s ds̃ m̃s ut quid medere liquisti. et quid sit quod
ait apł̃s. ut incaritate radicati & fundati praeualeatis comp̃¬
hendere cumomnibus scĩs quae sit latitudo & longitudo
& altitudo & profundum. Et quae sunt quinq uirgines
stultȩ quaeue sapientes. et quaes int tenebrae exteriores.
et quomodo intellegendum sit uerbum caro factum ẽ.Ego
aut̃ intuens su pradictam heresim nouam in imicam gratiae
dĩ. sex tam mihi proposui quȩstionem degratia testamenti
noui dequa disputans interposita expositione psalmiui¬
cesimi primi incuius capite scriptumẽ. quod dñs exclama¬
uit incruce quod ille amicus in primis mihi proposuit ex¬
ponendum. omnia illa quinq dissolui non in hoc ordine

Expanded text:
o ipso tempore, quo contra Donatistas uehementer exercebamur et contra Pelagianos exerceri iam coeperamus, amicus quidam misit mihi quinque a Carthagine quaestiones et rogauit, ut eas illi scribendo exponerem. quae sunt: quid sibi uelit uox illa: deus, deus meus, ut quid me dereliquisti? et quid sit, quod ait apostolus: ut in caritate radicati et fundati praeualeatis conprehendere cum omnibus sanctis, quae sit latitudo et longitudo et altitudo et prof undum; et quae sint quinque uirgines stultae quaeue sapientes; et quae sint tenebrae exteriores; et quomodo intellegendum sit: uerbum caro factum est. ego autem intuens supra dictam heresem, nouam inimicam gratiae dei, sextam mihi proposui quaestionem de gratia testamenti noui, de qua disputans interposita expositione Psalmi uicensimi primi, in cuius capite scriptum est, quod dominus exclamauit in cruce, quod ille amicus in primis mihi proposuit exponendum, omnia illa quinque dissolui non hoc ordine,
Abbreviated transcription (Latin):
non erat. si uero erat . sicut erat. ipsam uidetur plato uocasse intellegi¬
bilem mundum. Nec tamen isto nomine nos uteremur. siiam satis
essemus literis ecclesiasticis eruditi. Nec illud mihi plac& quod cum
dixissem summa opera danda est optimis moribus. mox addidi.
ds̃ enim noster aliternos exaudire non poterit. bene aũ uiuentes
facillime exaudi&. Sic enim dictum est tamquam ds̃ non ex audiat
peccatores. Quod quidem dixit in euangelio. sed illequi nondum co¬
gnouerat xp̃m a quo iam fuerat in luminatus in corpore. Nec illud¬
Nec illud
plac& quod prtagorȩ philosopho tantũ laudis dedi. ut qui hanc audit
uel legit possit putare mecredidisse nullos errores in prtagorica eẽ
doctrina. cum sint plures idemq capitales.

Expanded text:
non erat. si uero erat, sicut erat, ipsam uidetur Plato uocasse intelleginon erat. si uero erat, sicut erat, ipsam uidetur Plato uocasse intellegibilem mundum. nec tamen isto nomine nos uteremur, si iam satis essemus litteris ecclesiasticis eruditi. Nec illud mihi placet, quod cum dixissem: summa opera danda est optimis moribus, mox addidi: deus enim noster aliter nos exaudire non poterit; bene autem uiuentes facillime exaudiet. sic enim dictum est, tamquam deus non exaudiat peccatores; quod quidem dixit in euangelio, sed ille, qui nondum cognouerat Christum, a quo iam fuerat inluminatus in corpore. nec illud placet, quod Pythagorae philosopho tantum laudis dedi, ut, qui hanc audit uel legit, possit putare me credidisse nullos errores in Pythagorica esse doctrina, cum sint plures idemque capitales.
Abbreviated transcription (Latin):
na sed ex mea sic commendaui . tam quam hoc &iam dñs significare
uoluerit quia non ait. regnum meum non est demundo. sed regnũ
meum non est de hoc mundo. Cum possit & aliqua locutione dictũ
inueniri &si alius ad nõ xp̃o significatus ẽ mundus. ille congruentius
possit intellegi. in quo erit caelum nouum & terra noua quando
complebitur quod oramus dicentes. Adueniat regnum tuum.
Nec plato quidem in hoc errauit. quia esse mundum intellegibilem
dixit : si non uocabulum quod ecclesiasticȩ consu&udini in re illa in¬
usitatum ẽ. Sed ipsam rem uelimus attendere. Mundum quippe
ille intellegibilem nuncupauit. Ipsam rationem sempiternam atq
in commutabilem qua fecit ds̃ mundum. Quam qui esse negat.
sequitur ut dicat in rationabiliter dm̃ fecisse quod fecit autcum facer&
uel antequam facer& nescisse quid facer&. si apud eum ratio faciendi

Expanded text:
na, sed ex mea sic commendaui, tamquam hoc etiam dominus significare na, sed ex mea sic commendaui, tamquam hoc etiam dominus significare uoluerit, quia non ait: regnum meum non est de mundo, sed: regnum meum non est de hoc mundo, cum possit et aliqua locutione dictum inueniri et, si alius a domino Christo significatus est mundus, ille congruentius possit intellegi, in quo erit caelum nouum et terra noua, quando conplebitur quod oramus dicentes: adueniat regnum tuum. nec Plato quidem in hoc errauit, quia esse mundum intellegibilem dixit, si non uocabulum, quod ecclesiasticae consuetudini in re illa inusitatum est, sed ipsam rem uelimus adtendere. mundum quippe ille intellegibilem nuncupauit ipsam rationem sempiternam atque incommutabilem, qua fecit deus mundum. quam qui esse negat, sequitur, ut dicat inrationabiliter deum fecisse quod fecit, aut, cum faceret uel antequam faceret, nescisse, quid faceret, si apud eum ratio faciendi
Abbreviated transcription (Latin):
er idem tempus inter illos quidẽ qui deachademicis scri¬
pti sunt. duos &iam libros deordine scripsi. inquib questio
magna uersatur . Utrum omnia bona & mala diuine ꝓui¬
dentiae ordo contineat. Sed cum rem uiderem ad intellegendum
difficilem satis aegre ad eorum perfectionem cum quibus age¬
bam disputando posse perduci. deordine studendi loqui malui
cum acorporalibus ad incorporalia potest profici. Uerum & in his
libris displic& mihi sepe in terpositum fostunae uocabulum. & qđ
non ad debam corporis quando sensus corporis nominaui. & quod mul¬
tum tribui liberalibus disciplinis. quas multi scĩ multum nesciunt
quidam &iam quisciunt eas. scĩ non sunt. Et quod musas quasi ali¬
quas deas. quam uis iocando commemoraui. Et quod ad mirationẽ
uitium nuncupaui. & quod philosophos non uera pi&ate prȩditos
dixi uistutis luce fulsisse. Et quod duos mundos. unum sensibilem
alterum intellegibilem non explatonis. uel explatonicorum perso

Expanded text:
er idem tempus, inter illos quidem, qui de Academicis scripti sunt, duos etiam libros de ordine scripsi, in quibus quaestio magna uersatur, utrum omnia bona et mala di??nae prouidentiae ordo contineat. sed cum rem uiderem ad intellegendum difficilem satis aegre ad eorum perceptionem, cum quibus agebam, disputando posse perduci, de ordine studendi loqui malui, cum a corporalibus ad incorporalia potest profici. Uerum et his libris displicet mihi saepe interpositum fortunae uocabulum; et quod non addebam: corporis, quando sensus corporis nominaui; et quod multum tribui liberalibus disciplinis, quas multi sancti multum nesciunt, quidam etiam sciunt et sancti non sunt; et quod Musas quasi aliquas deas quamuis iocando commemoraui; et quod admirationem uitium nuncupaui; et quod philosophos non uera pietate praeditos dixi uirtutis luce fulsisse; et quod duos mundos unum sensibilem, alterum intellegibilem, non ex Platonis uel ex Platonicorum p