comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
opus. sũt enĩ semina pexinane uolitantia: quib
interse temere cõglobatis uniu̾sa gignũt᷑ & coni¬
inesũt. Cut ig̃ illa nõ sentimus aut cernugius
quia nec colorem hñt inꝗe. nec calorem ullũ nͦ
adotem saporis quoꝗ & humotis sũt expertia:
beꝵ necessitas ad delirameta per luxit. Ubicĩs
se aut unde ista coͣpuscula: Cur nemo illa
peter. unũ leucippum sonniauit. aquo demo¬
critus eruditus: hereditatẽ stultitie celiquit epi¬
caro. Que si sũt cõpuscula: & quidem solida
ut dicũt. sub oculos certe uenire possũt si
radem eñ nã orium : quõ tes uarias esficiut ua¬
rio inquid ordine ac dispositione cõuetiunt.
Siꝰ lr̃e que cũ sit ꝑauce: uarie tam̃ colocate.
di possũt. si aliꝗd in est illis quod emineat: si
aut leuia sũt & humoris indigent. coherẽt
ño possũt. hamata igͭ ẽẽ opor̾tet: ut possĩtit
inuicem cõcathenari. Cũ uo̾ tã minuta elle

Expanded text:
opus: sunt enim semina per inane uolitantia, quibus opus: sunt enim semina per inane uolitantia, quibus inter se temere conglobatis uniuersa gignuntur atque concrescunt. cur igitur illa non sentimus aut cernimus? quia nec colorem habent inquit nec calorem ullum nec odorem. saporis quoque et umoris expertia sunt rerum necessitas ad deliramenta perduxit. ubi enim sunt aut unde ista corpuscula? cur nemo illa praeter unum Leucippum somniauit, a quo Democritus eruditus hereditatem stultitiae reliquit Epicuro? quae si sunt corpuscula et quidem solida ut dicunt, sub oculos certe uenire possunt. si eadem est natura omnium, quomodo res uarias efficiunt? uario inquit ordine ac positione conueniunt sicut litterae: quae cum sint paucae, uarie tamen collocatae di possunt, si aliquid inest illis quod emineat. si autem leuia sunt et hamis indigent, cohaerere non possunt. hamata igitur esse oportet, ut possint inuicem concatenari. cum uero tam minuta esse
Abbreviated transcription (Latin):
tus sic eniz eam cam ronẽq ignoranti uidebat᷑:
Qistemauit nlłam ẽẽ prouidentiã. Quod cũ sibi
persua sissꝵ: suscepit ebã defendendũ sic in exto¬
res inextricabiles se ip̃e cõiecit. Si enĩ proridẽtia
nlła est quõ tam ordinate tam disposite mũdus
nus que reprehẽderet. que singula si uacaret
refellet̃ facile facile ostenderem: nec sapientẽ fuis
se hũc nec sanũs Item si nłła prouidentia ẽ. quõ
aĩalius coͣpora tam ꝓuident᷑ ordinata sũt: ut sin¬
gula queq m̃ẽbra mirabili rõne disposita sua of-¬
ficia cõ seruẽt. Nihil inꝗt in procieandis aĩalib
ꝓuidentie rõ molita ẽ. Nam neq oculi ad uidẽcdũ
fac ti sũt. neq aures adaudiendũ. neq lingua
ad loquẽdum: neq pedes ad ambulandum q̃m̃¬
te fieri necesse ẽ. Inde ergo nascunt᷑ aut quõ fi¬
unt om̃ia que gerunt᷑. Non ẽ inquit᷑ prouidẽtie

Expanded text:
tus — sic enim causam rationemque ignoranti uidebatur — tus — sic enim causam rationemque ignoranti uidebatur — existimauit nullam esse prouidentiam. quod cum sibi persuasisset, suscepit etiam defendendum: sic in errores inextricabiles se ipse coniecit. si enim prouidentia nulla est, quomodo tam ordinate, tam disposite mundus nus quae reprehenderet. quae singula si uacaret refellere, facile ostenderem nec sapientem hunc fuisse nec sanum. item si nulla prouidentia est, quomodo animalium corpora tam prouidenter ordinata sunt, ut singula quaeque membra mirabili ratione disposita sua officia conseruent? nihil inquit in procreandis animalibus prouidentiae ratio molita est. nam neque oculi ad uidendum facti sunt neque aures ad audiendum neque lingua ad loquendum neque pedes ad ambulandum, quonte fieri necesse est. j unde ergo nascuntur aut quomodo fiunt omnia quae geruntur non est inquit prouidentiae
Abbreviated transcription (Latin):
diceret edos illum suas disturbate: cum ideo di-¬
sturbet quia nõ sũt sue. Capitolium quod ẽe
tomane urbis: R religionis caput sũmum : nõ
semu sed sepaus fulmmne ictũ conflagrauit . Hlo¬
mines aũt ingeniosi quod de hoc existimauerĩt
ex dicto ciceronis apparet qui aut diuinitus
extitisse illam flamam: nõ que terrestre illd domi-¬
ciliũ iouis delexet. sed quia sublimius magͥlitẽtusq
de posceret. qua de re: & in libris cõsulatui sui
eadem dixitꝙ lucretiui. Nam pr̃ altitonans stel¬
lanti nisus ołimpo. Ipse suas arces atꝗ inclita tẽpla
petuut. Et capitolinis iniecit sedib ignes. Perti¬
naci gͦ stultitia: nõ modo uim maiestatẽq ueri dei
intessexerũt᷑. Sed etiã impietatẽ sui errores auxe-¬
rũt. qui templũ celesti iudicio sepe damnatũ: re¬
sutuere contra fas om̃e cõtẽnerint. Cum igł co¬
gitaret epicurus eaꝵ reꝵ. uelut iniquitate induc¬

Expanded text:
diceret aedis illum suas disturbare, cum ideo didiceret aedis illum suas disturbare, cum ideo disturbet, quia non sint suae. Capitolium, quod est Romanae urbis et religionis caput summum, non semel, sed saepius fulmine ictum conflagrauit: homines autem ingeniosi quid de hoc existimauerint, ex dicto Ciceronis apparet, qui ait diuinitus extitisse illam flammam, non quae terrestre illut domicilium Iouis deleret, sed quae sublimius magnificentiusque deposceret. qua de re etiam in libris consulatus sui eadem dixit quae Lucretius: nam pater altitonans stellanti nixus Olympo ipse suas arces atque inclyta templa petiuit et Capitolinis iniecit sedibus ignes. pertinaci ergo stultitia non modo uim maiestatemque ueri dei non intellexerunt, sed etiam inpietatem sui erroris auxerunt, qui templum caelesti iudicio saepe damnatum restituere contra fas omne contenderint. cum haec igitur cogitaret Epicurus, earum rerum uelut iniquitate induc
Abbreviated transcription (Latin):
maiore distordia secũ ip̃e pugnauit ꝙͣ intͦse uniusi.
nde aut disciplina eius tota destendãt. quã orignẽ
heat ex plicandum. Uidebat epicurus bona adu̾sa semꝑ
accidere. paupertatẽ. Iabores exilia : caroꝵ amissio¬
nes malos cõtra bonos tẽ: augeri potentia: Honorib
affici. iudebaꝵ in nocẽtiam minus tut̃a. scelexa im¬
mortẽ sed alios ad senectute peruenire: Alios in¬
fantes rapi: alios iam tobustes intexite: Alios in
primo adolescẽtie flore. immaturis funerib exti¬
qui. in bellis meliotes potuis uicti peritȩ. Maxĩe
Quł monebat hoĩes. imprimis religiosos grauoril
milis affia his aũt qui addeoi om̃io negligeeẽt. aut
no pie colerẽt uł minora incõmoda euenire uel
mittat .& edel ipe suas disturbet. & indesertater
uiat. ex ercens telum quod sepe notentes preterit.
exanimatq indignos atꝗ merentes. Quod si uel
exiguam ueritatis aurã colligere potuisset: nũꝙͣ

Expanded text:
maiore discordia secum ipse pugnauit quam inter se uniuersi. maiore discordia secum ipse pugnauit quam inter se uniuersi. unde autem disciplina eius tota descendat, quam originem habeat, explicandum est. uidebat Epicurus bonis aduersa semper accidere, paupertatem labores exilia carorum amissiones, malos contra beatos esse, augeri potentia, honoribus adfici; uidebat innocentiam minus tutam, scelera inmortem, sed alios ad senectutem peruenire, alios infantes rapi, alios iam robustos interire, alios in primo adulescentiae flore inmaturis funeribus extingui, in bellis meliores potius et uinci et peru\'e. maxime autem commouebat homines in primis religiosos grauioribus malis adfici, iis autem qui aut deos omnino neclegerent aut non pie colerent, uel minora incommoda euenire uel mittat et aedis ipse suas disturbet et in deserta recedens saeuiat exercens telum, quod saepe nocentes praeterit exanimatque indignos inque merentes. quodsi uel exiguam ueritatis auram colligere potuisset, numquam
Abbreviated transcription (Latin):
nus est. pretetea ut ad se multitudinem cõtrahat.¬
apposita singulis quibusq moribis Ioquit᷑. Desidio¬
sum uetat lr̃as discere. Auarũ populari largitione
exercere. Timidum militare. In religiosos audit
deos nihil curate. Inhumanis & suis cõmodis seruiẽs
iubet᷑ mhil cuiꝗͣ tribuere. Omĩa eni sua cã facere sa¬
piẽtem. Fugienti turbam: solitudo laudat᷑. Qui
nimiũ parcus est discit aqua & polenta uitaim pos¬
se tolerari. Qui odit uxoxem huic emĩant᷑ celibatꝰ
bona. Habenti malos liberos orbitas predicat᷑: Ad¬
uersus impios parentes nullũ uinculum ẽẽ n&̾. Im¬
patienti ac delicato dolorẽ eẽ ornĩu doloꝵ maximũ
dr̃. Forti etiã intormẽtis bim cẽ lapiẽtem Qui
clatitati ac potẽtie studet: Nuic precipit᷑ reges colere.
militiã ferre. Ita homo astutus exuariis diuersisq
morib circulum cogit & dum studet placere om̃ibi

Expanded text:
nus est. praeterea ut ad se multitudinem conus est. praeterea ut ad se multitudinem coapposita singulis quibusque moribus loquitur. Desidiosum vetat litteras discere, avarum populari largitione  pigrum exerceri, timidum militare. Irreligiosus audit deos nihil curare; inhumanus, et suis commodis serviens jubetur nihil cuiquam tribuere; omnia enim sua causa facere sapientem. Fugienti turbam solitudo laudatur. Qui nimium parcus est, discit aqua et polenta uitam posse tolerari. qui odit uxorem, huic enumerantur caelibatus bona, habenti malos liberos orbitas praedicatur, aduersus parentes inpio, nullum uinculum esse naturae. inpatienti ac delicato dolorem esse omnium malorum maximum dicitur, forti, etiam in tormentis beatum esse sapientem. qui claritati ac potentiae studet, huic praecipitur reges colere, giam fugere. ita homo astutus ex uariis diuersisque moribus circulum cogit et dum studet placere omnibus,
Abbreviated transcription (Latin):
Quod ieridens persius: Postꝗ inquit sapere urbi
cũ pipere & palmis uenit. tanꝙͣ sapĩa tũ sapo¬
ribus inhertibus fuerit inuenta: que secũdum
hõis naͣm eit. cum hoĩe ip̃o ceperit necesse ẽ. si uo̾ nõ
ẽ. nec capere quidem possetillã humana naͣ: sed quia
recepit aprincipio: gͦ fuisse sapĩam necesse est. Eego
pħia que nõ apͥnciͦ fuit. nõ ẽ cadem ua̾ sapĩa. seđ
uidelicꝵ greci. quia sacras ueritatis lr̃as tcõ attige¬
rant. quẽ ad modũ deprauata eẽt sapĩa nescierunt.
cõiũcti sũt idest latẽtem atq ignota libi ueritatem
disserendo eruere uoluerũt: quõd studium per igno¬
no ut cũ isdem certemus qui stare nõ postũt᷑ s ut
eos fugiẽtes atq deiectos nr̃o campo insequam᷑. Epicu¬
ri disciplina multo celebtior semꝑ fuit. ꝙͣ ceteroꝵ.
nõ quia ueri aliquid affert. sed quia multos populat
nom̃ uoluptatis immutat. Nemo enĩ nõ inuitia pro¬

Expanded text:
quod inridens Persius postquam inquit sapere urbi quod inridens Persius postquam inquit sapere urbi cum pipere et palmis uenit, tamquam sapientia cum saporis mercibus fuerit inuecta. quae si est secundum hominis naturam, cum homine ipso est, nec capere quidem illam posset humana natura. Sed quia recepit, igitur a principio fuisse sapientiam necesse est; ergophia quia non a principio fuit, non est eadem uera sapientia. sed uidelicet Graeci quia sacras ueritatis litteras non attigerant, quemadmodum deprauata esset sapientia nescierunt; osophiam commenti sunt id est latentem atque ignotam sibi ueritatem disserendo eruere uoluerunt: quod studium per ignonon ut cum his decertemus, qui stare non possunt, sed ut eos fugientes atque deiectos nostro campo insequamur. Epicuri disciplina multo celebrior semper fuit quam ceterorum, non quia ueri aliquid adferat, sed quia multos populare nomen uoluptatis inuitat. nemo enim non in uitia pro
Abbreviated transcription (Latin):
ex uita cuius finis incertus e. Ciceronis bortẽlius
cõtra pħiam disseres. cirliuenit᷑ arguta cõclusione.
ui cum diceret philosophandu nõ esse: nihilominꝰ
ciendũ uł nõ faciẽdũ sit disputgret Nos ab hac
calunia immunes ac liberi sumus quia pħiam
tollimus. quia humane cogitationis inuentio
E. sophia defendimus quiã diuina traditio ẽ
cãq ab om̃ib suscipi oportete testamã. Ille cũ phiami
tolleret nec meluis aliquid afferret: sapĩam tollex
putabat᷑ eoq facilius desentẽtia pulsus est. quiao¬
plurimũ quo ille est usus hortentius. Exeo posle
origo eius appareat. Quãdo inquit pbi eẽ cepe
Uh uo̾ apud antiquiores. latuit amor iste inuesti¬
gande ueritatis. Idem lucretius ait. Aeniq naͣ
possem uertere uoces. Et geneca. Nõ dum lũt
inquit Mille anni. ex quo initia sapie nota st.
Multis ergo seculis hominũ genus sine xõne uixit

Expanded text:
ex uita, cuius finis incertus est. Ciceronis Hortensius ex uita, cuius finis incertus est. Ciceronis Hortensius contra philosophiam disserens circumuenitur arguta conclusione, quod cum diceret philosophandum non esse, nihilominus ciendum uel non faciendum sit disputare. nos ah hac calumnia inmunes ac liberi sumus qui philosophiam tollimus, quia humanae cogitationis inuentio est, sophiam defendimus, quia diuina traditio est, eamque ah omnibus suscipi oportere testamur. ille cum philosophiam tolleret nec melius aliquid adferret, sapientiam tollere putabatur eoque facilius de sententia pulsus est, quia coplurimum, quo idem est usus Hortensius, ex eo posseorigo eius appareat. quando inquit philosophi esubi ergo aput antiquiores latuit amor iste inuestigandae ueritatis? idem Lucretius ait: denique natpossim uertere uoces. et Seneca non sunt inquit mille anni, ex quo initia sapientiae mota sunt. multis igitur saeculis humanum genus sine ratione uixit:
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ cicero testatus est. Profecto inquit om̃is¬
istoꝵ disputatio. ꝗͣꝙ ubertimos fontes nirtatis
R sciẽ cõtineat. tani collata cũ hoꝵ actibrs per¬
se negotus hõium quãclam oblectationẽ ocii. Uere¬
ri qũdẽ debuit cũ ueꝵ diceret: sed quasitimetet
ne proditi misterii. reus apħis citaret᷑. nõ t̃ ausui
cofident pronũtiare. quod fuit uerũ illos non
ideo disputar ut doceant: sod ut se oblectent
inocio: qui qͣm̃ auctores sũt reꝵ gerẽdaꝵ: nec
ip̃i quicꝙͣ gerũt. proloquacib sũt hñdi. Sed
profecto quia nihl ad uitã boni afferebãt᷑: nec
ip̃i decretis suis obtemperauet̾ nec quisꝙͣ per
tot secula inuentꝰ ẽ. qui eoꝵ legibus uiueret.
quidem mature: nõ enis nobis altera uita cõce¬
ditut. ut cum in hac sapĩam queramꝰ. in illa sapere
possimus. In hac utrunq fieri nȩcesse est cito in¬
ueniri debet ⁊it cito suscipi ꝑoslit. ne quid pereat

Expanded text:
quidem Cicero testatus est: quidem Cicero testatus est: istorum disputatio quamquam uberrimos fontes uirtutis et scientiae continet, tamen conlata cum eorum actis perse negotiis hominum quantam oblectationem otiis. uereri quidem non debuit, cum uerum diceret, sed quasi timeret ne proditi mysterii reus a philosophis citaretur, non est ausus confidenter pronuntiare quod fuit uerum, illos non ideo disputare ut do-1 ceant, sed ut se oblectent in otio. qui quoniam auctores sunt i rerum gerendarum nec ipsi quicquam gerunt, pro loquacibus \' sunt habendi. sed profecto quia nihil ad uitam boni adferebant, nec ipsi decretis suis obtemperauerunt nec quisquam per tot saecula inuentus est qui eorum legibus uiueret. quidem mature. non enim nobis altera uita conceditur, ut cum in hac sapientiam quaeramus, in illa sapere possimus: in hac utrumque fieri necesse est. cito inueniri debet, ut cito suscipi possit, ne quid pereat
Abbreviated transcription (Latin):
illi qui honestiora ꝑtecipiũt᷑: aut nõ facuit ip̃iqͥ su¬
adent at si facuit. quod rator accudit nõ disci¬
plient costidiceaum. sed nã producat. que sepi
uł indoctos impellit ad laudem: Uerũ enim
nisi iñaliquo actu fuerit: quo uimꝰ suã exexceat
manis & falsa est. Fecteq tullius. ciuiles ui.¬
co sñtuãt aut cõstĩtutas equitate tueant᷑. qui
salute libeetatẽq ciuium uł honis legibus. uł
potiusꝙͣ inclusos inangulis facienda precipiat᷑.
que nẽ ip̃i quidem faciĩt qui loquũt᷑. & qm̃ se
aueris actibus remouerũt apparet es exertẽde
repperisse. qui aũt docent tantũ nec̃ faciũt. ip̃i
preceptis suis deitahũt pondus. Quis enĩ obtempe¬
ret. cũ ip̃i preceptores doceãt nõ obtemperare. honũ
ẽ aũt bona & honesta precipere. sed nisi & faciat
mẽdacium est. Et est incõgruẽs atq hore ineptũ
nõ inpectore sed in labris hr̃e uexitatem. nõ eĩ
utilitatem ex pħo: sed oblectationẽ petũt. quod

Expanded text:
aut non faciant ipsi quae suadent aut si faciunt, quod raro accidit, non disciplina eos ad rectum, sed natura producat, quae saepius etiam indoctos inpellit ad laudem. Verum enim nisi in aliquo actu fuerit quo uim suam exerceat, inanis et falsa est recteque Tullius ciuiles uiconstituant, aut constitutas aequitate tueantur, qui salutem libertatemque civium vel bonis legibus, vel potius quam inclusos in angulis facienda praecipere, quae ne ipsi quidem faciunt, qui loquuntur; et quoniam se a veris actibus removerunt, apparet eos exercendam philosophiae reperisse. Qui autem docent tantum, nec faciunt, ipsi praeceptis suis detrahunt pondus; quis enim obtemperet, cum ipsi praeceptores doceant non obtemperare? Bonum est autem recta et honesta praecipere: sed nisi et facias, mendacium est; et est incongruens atque ineptum, non in pectore, sed in labris habere bonitatem. Non ergo utilitatem ex philosophia, sed oblectationem petunt. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
quicq̃: iciat. Quero eni uitum ne achademia
phiam putent esse aut nõ. Negaturum nõ aebitrõ
om̃ia reddat incerta legem abroget. artẽ nlłlam
putat. r̃onem subuertit regulam deprauat:
sciãm funditus tollit. Falla igit̾ illa omĩa que
in remi semper incertam. & ad huc nihil explicãtem ca-¬
uendi: nisi in hac unica & uera &e celesti sapĩa
cõstituta est. que pħis fuerit ignota. INam illa ter¬
rena qm̃ falsa est fit uaria gi multiplex sibiq tota
contraria est. Et sic̃ unus eit huiusmo cõstitũtor
Se rector deus. una ueritas. ita unã eẽ di simpbe¬
cem sapiam necesle ẽ. quia quicꝗd ẽ boriũ acuerã
ia perfectum esse nõ põt. nisi fuerit singulare. Qđ

Expanded text:
quicquam sciat? quaero enim utrumne Academiam quicquam sciat? quaero enim utrumne Academiam philosophiam putet esse an non. negaturum non arbitror. phiam, quae ut omnia reddat incerta, legem abrogat, artem nullam putat, rationem subuertit, regulam deprauat, scientiam funditus tollit. falsa igitur illa omnia, quia in rem semper incertam et adhuc nihil explicantem cauendi nisi in hac unica et uera et caelesti sapientia constituta est, quae philosophis fuerat ignota. nam illa terrena quoniam falsa est, uaria et multiplex sibique tota contraria est. et sicut unus est huius mundi constitutor et rector deus, una ueritas, ita unam esse ac simplicem sapientiam necesse est, quia quidquid est uerum ac bonum, id perfectum esse
Abbreviated transcription (Latin):
docuit illa uite parens philosophia si uerũ misera¬
biliter ignoras. Quod si hec erroris ignorationisq
ofessio pene inuito tibi ab intimo pẽctore expressa
docentem incelũ laudib extulisti: magr̃am uixtutis
esse nõ posse: Podem ductus errore seneca
enĩ rectam uitam teneret. errante cicerone/ pħr̃a
inquit nihil aliud ẽ. ꝙͣ recte uiuendi rõ: uł hone¬
ste s uiuendi scĩa: uel ars recte uite agende. Non
errabimus si dixerimus pħĩam ẽẽ legem bñ hone¬
steq uiuendi. Et qui dixerit illam xegulã iite
suum illi reddidit. hic plane nõ respixit ad cõe
distula nihilq habeat certi. nihil deniq de quo
uniuersi una mẽte ac uoce cõsentiant᷑. Quid
in qua diuersitas preceptoꝵ rectum iter umpediat
&quibet aut legem bniuuedi cuus capiea longes
Sissonat aut sentẽtiam uite agende inqua nibil
aliu efficit᷑ contraria iope dĩscendo ꝙͣ utnemo

Expanded text:
docuit illa uitae parens, si uerum miseradocuit illa uitae parens, si uerum miserabiliter ignoras? quodsi haecerroris ignorationisque confessio paene inuito tibi ab intimo pectore expressa docentem in caelum laudibus extulisti, magistram uirtutis esse non posse? Eodem ductus errore Seneca — quis enim ueram uiam teneret errante Cicerone? — philosophia inquit nihil aliut est quam recta ratio uiuendi uel honeste uiuendi scientia uel ars rectae uitae agendae. non errabimus, si dixerimus philosophiam esse legem bene honesteque uiuendi, et qui dixerit illam regulam uitae, suum illi reddidit. hic plane non respexit ad commudiffusa nihilque habeat certi, nihil denique de quo uniuersi una mente ac uoce consentiant, quid in qua diuersitas praeceptorum rectum iter inpediat et turbet aut legem bene uiuendi, cuius capita longe dissonant, aut scientiam uitae agendae, in qua nihil aliut efficitur contraria saepe dicendo quam ut nemo
Abbreviated transcription (Latin):
ris diltiplinas sic ipe głiati soles eamq iꝑ̃am latuei
Tris illastraueris imitatoremq te placorus oftenderis
ec̃o i quide didicer il: aut inqua septa ueritatem
de prehenderis: in achademia .s. quã sequutꝰ es quã
probasti. & hec nihil docet nisi ut scias te nihil sciẽ
pugd te libri arguũt. qͣ nihil phiam dici possit ad
ꝯistra est. an tibi ip̃i cecus & hebes & obtiensus
sudebare quẽ oportiut᷑ illa docente. Re sentit̃ R
supete: & in clara luce uersari. t quã cõfessus
fueris phĩe ueritatem: docent ad fliũ cõposita pre¬
coptas noscenda: uiuendũ aũt ẽẽ ciuilit᷑. quid tam
repugnas dici põt si noscenda sũt prȩcepta phĩe
ideo uitiq noscenda sũt ut recte sapienterꝗ uiua¬
qui nõ secũdũ pħiam uiuit. Si aũt nõ itulte ui.¬
uit qui cuulit uiuit: sequit᷑ ut stulte uiuat qui
nescio qui nos teneat exxor. aut miserabilis ignora¬

Expanded text:
ris disciplinas, sicut ipse gloriari soles, eamque ipsam Latinis ris disciplinas, sicut ipse gloriari soles, eamque ipsam Latinis litteris inlustraueris imitatoremque te Platonis ostenderis. cedo igitur quid didiceris aut in qua secta ueritatem deprehenderis. in Academia scilicet, quam secutus es, quam probasti. at haec nihil docet nisi ut scias te nihil scire. tui ergo te libri arguunt, quam nihil a philosophia gistra vitae, cur tibi ipse caecus, et hebes, et obtusus videbare, quem oportuit, illa docente, et sentire, et sapere, et in clarissima luce versari? At quam confessus fueris philosophiae veritatem, docent ad filium composita praecepta noscenda, uiuendum autem esse ciuiliter. quid tam repugnans dici potest? si noscenda sunt praecepta philosophiae, ideo utique noscenda sunt, ut recte sapienterque uiuaqui non secundum philosophiam uiuet: si autem. non stulte uiuit qui ciuiliter uiuit, sequitur ut stulte uiuat qui nescio a qui nos teneat error ac miserabilis ignora
Abbreviated transcription (Latin):
infaciem. Erauit̾ enã querit᷑ extitisse aliquos qui ra
uituperarẽt. Quisq ne inquit uituꝑare uite ꝑatẽ¬
tem. & hoc parriciedio se inquinare audeat. S
negaimus parentẽ ẽẽ uite. Antu qui aduersus deum.
tam impie ⁊ugratus eiꝰ. Nõ hũc cuius esfigiem uenerit¬
tis incapitolio sodentem : sed illum qui mundũ fecit
tutis aut. parentẽ uite uocas ad quã siquis accesserit.
mlto sit incertior necesse eit: ꝗͣ prius fuecit. Cuiꝰ
eni uirtutis. que ip̃a ubi sita ut ad huc pħi nõ ex¬
pediũt: cuius uite. cũ ip̃i doctores ante fuerint
senecta ac mõte cõfecti: quã cõstituerũt quõ uiui
deceat Cuiꝰ ueritati indaginẽ proferre potes qui
sepe testaris cum tanta młtitudo fuerit phoꝵ. sapi
illa uite docuit. an ut potẽtissimũ cõiulessi maledi¬
itis incesseres. cũꝗ hostem pt̃ie uene ratis or̃onib
faceres. Sed omitamus illa que possũt excusari for-

Expanded text:
in faciem. grauiter etiam queritur extitisse aliquos qui eam in faciem. grauiter etiam queritur extitisse aliquos qui eam uituperarent. quisquamne inquit uituperare uitae parentem et hoc parricidio se inquinare audet et tnegamus parentem esse uitae, an tu, qui aduersus deum tam inpie ingratus es, non hunc cuius effigiem ueneraris in Capitolio sedentem, sed illum qui mundum fecit tutis aut parentem uitae uocas? ad quam si quis accesserit, multo sit incertior necesse est quam prius fuerit. cuius enim uirtatisP quae ipsa ubi sita sit, adhuc philosophi non expediunt. cuius uitae? cum ipsi doctores ante fuerint senectute ac morte confecti quam constituerint quomodo uiui deceat. cuius ueritatis indagatricem profiteri potes, qui saepe testaris, cum tanta multitudo fuerit philosophorilla uitae docuit? an ut potentissimum consulem maledictis incesseres eumque hostem patriae uenenatis orationibus faceres? sed omittamus illa quae possunt excusari fortu
Abbreviated transcription (Latin):
torem sapĩe ut deũ laudauit. ita er̃m dicit. Ne¬
mo ut opinoͣ exit mo̾tali cõpore cretus. Nã si ut
ip̃a petit maiestas cognita reꝵ. dicendum ẽ: de¬
us ille fuit. deus inclite memini tam̃ ño erat
sic laucdandus deug: qđ sapiam inuenerit sed
quod hoĩem fecerit: qui posset capet̃ sapiam. Mi¬
nuit erã laudem qui partem laudat ex toto. sed ille
ut hoĩem laudauit. qui tam̃ ob id ip̃m cleberet pro deo
habert quod sapete inuenerit. nã ut ait Nõne dece¬
bit hũc hoĩem duũi niu̾o cdignarier ẽt̃. Unde appacet
nã primus tradit᷑ disputasse. Sed dum horẽm querit
ex tollere. rem ip̃am depressitꝰ Nõ est enĩ magnaie
si ab hoĩe potuit inueniti: uerũ pot̾ ut poete dati ue¬
nia. At ille idem perfectus oratõ: idem sũmus
accusat : & tam̃ sequit᷑ iꝑam sapiam quã alias deũ
alias inuentũ deoꝵ uecat. poetice̾ figueatũ. laudat

Expanded text:
torem sapientiae, ut deum, laudavit; ita enim dicit: Netorem sapientiae, ut deum, laudavit; ita enim dicit: Nemo ut opinor erit mortali corpore cretus. Nam si, ut ipsa petit majestas cognita rerum, Dicendum est, Deus ille fuit, Deus, inclyte Memmi: tamen non erat sic laudandus Deus, quod sapientiam invenerit, sed quod hominem fecerit, qui posset capere sapientiam. Minuit enim laudem, qui partem laudat ex toto. Sed ille, ut hominem, laudavit, qui tamen ob id ipsum deberet pro Deo haberi, quod sapere invenerit. Nam sic ait: Nonne decebit, Hunc hominem numero divum dignarier esse? Unde apparet, natura primus traditur disputasse. Ita dum hominem quaerit extollere, rem ipsasi ab homine potuit inueniri. uerum potest ut poetae dari uenia. at ille idem perfectus orator, idem summus accusat et tamen sequitur, ipsam sapientiam, quam alias donum, alias inuentum deorum uocat, poetice figuratam laudat
Abbreviated transcription (Latin):
tõfessionẽq perducere tanꝙͣ cõ fideret. responder̃
prorsus nihil posse: quominus pħĩa eẽt magẽe
upette profesius ẽ. ad cam ip̃ani conueria or̃one
phaꝰ dux inquit: ouirtutis indagatrix. expulfrixq
uitioꝵ quod nõ modo nos sed om̃io uita hoiũnũ
bine te ẽẽ potuiss& Tu inuentcix legumtanuads¬
quita moꝵ & discipline fuisti quas so ailiquud
per se ip̃am sentiret an nõ potius ille laudan¬
dus est qui eam tribuit: potuit eodem modo
gras agere cibo se potui. qđ sine his rebus uita
cõstare nõ possit: inquibus & senius ita br̃ficis
nihil ist. At qui ut illa cõporis alimẽta sunt¬
sic anime sap̃iã. Rectius itaq lucxetius: cũ eũ lau¬
dat qui sapam pͥmus inuenit sed hoc inepte: quođ
ab hoĩe inuenta putauit. qiͣ uo̾ illam alicubi iacẽ¬
tem homo ille quẽ laudabat ĩnuenerit: tanꝙͣ ti
bicis uas ad fontem ut poete aũit. quod si reper¬

Expanded text:
confessionemque perducere; tanquam confideret responderi confessionemque perducere; tanquam confideret responderi prorsus nihil posse, quominus philosophia esset aperte professus est, ad eam ipsam conversa oratione, vitae philosophia dux, inquit, o virtutis indagatrix expultrixque vitiorum: quid non modo nos, sed omnino vita hominum sine te esse potuisset? Tu inventrix legum, tu magistra morum ac disciplinae fuisti. » Quasi vero aliquid per se ipsa sentiret, ac non potius ille laudandus esset, qui eam tribuit. Potuit eodem modo gratias agere cibo et potui, quia sine his rebus vita constare non possit; in quibus ut sensus, ita beneficii nihil est. Atqui ut illa corporis alimesic animae sapientia. Rectius itaque Lucretius, cum eum laudat qui sapientiam primus inuenit, sed hoc inepte, quod ab homine inuentam putauit: quasi uero illam alicubi iacetem homo ille, quem laudabat, invenerit, tanquam tibias ad fontem, ut poetae aiunt. Quod si reper
Abbreviated transcription (Latin):
ea queret᷑. cum ab isto discendi gne dilcesseris.
equidẽ tamg si oꝑam dederimus: ut ꝙͣ tulancunq
dicẽdi assequerer facultatem. propter studiũ do¬
cendi: tam̃ eloquens nũꝙ̃ fui quippe qui foꝵ nõ
attingerim quidem. Sĩ nccesse ẽ: ip̃a me faciat
c&e bonitas eloquẽtem. Ad quã diserte copioseq
defendendã sciã diuinitatis & ip̃a ueritas susfic̾.
ellem gͭ Ciceronem: paulisper ab inferis tesur¬
gere. ut uir eruditissimꝰ ab homũculo nõ diferto
doceret᷑. Primũ quidnã sit quod laudandum
putet quĩ uituperat id studium quod uocat᷑ pha
tia discat᷑ nec aliã ullam sicut putauit. Posttemo
qñi ẽ uixtutis dilciplina ubi querẽda sit. cũ ab
illo discendi gnẽ discesseris. quod ille nõ audiẽdi
discendiq gratia querebat. a quo enim posset
audire: fum sciret id nemo: Sed ut in caĩs
facere solebat. interrogatione uoluit urgere ad

Expanded text:
ea quaeretur, cum ab isto discendi genere discesseris? ea quaeretur, cum ab isto discendi genere discesseris? equidem tametsi operam dederim ut quantulamcumque dicendi adsequerer facultatem propter studium docendi, tamen eloquens numquam fui, quippe qui forum ne adtigerim quidem: sed necesse est ipsa me faciat causae bonitas eloquentem, ad quam diserte copioseque defendendam scientia diuinitatis et ipsa ueritas sufficit. uellem igitur Ciceronem paulisper ab inferis surgere, ut uir eloquentissimus ab homunculo non diserto doceretur: primum quidnam sit quod laudandum putet qui uituperat id studium quod uocatur phitia discatur nec aliam ullam, sicut putauit; postremo quoniam est uirtutis disciplina, ubi quaerenda sit, cum ab illo discendi genere discesseris, quod ille non audienddiscendique gratia quaerebat. A quo enim posset audire, cum sciret id nemo? Sed ut in causis facere solebat, interrogatione voluit urgere, ad
Abbreviated transcription (Latin):
num stultine pena subeunda est. si aut̃ ꝑsorã
manis auit opinio falsa deceperit. Homo aũt
qualiscunꝗ est. si sibi credit. hoc ẽ: si hõi cre¬
didit ut nõ dicam stultus qui suũ nõ udeat
cõditio nõ recipit. Ille ĩp̃e romane lingue sũ-¬
mus auctoe ꝙͣtum falla t᷑ licet exilla snĩa peruui¬
studiũ qui uituperat. haud sane intelligo quid nã
sit quod laudandũ putet. Nara si oblectatio que¬
uit animi. requiesq curaꝵ: quid cõferri enĩ eor
studiis pot̾. qui semꝑ aliquid acquirũt quocd u̾spectet
Ex ualeat ad bene bt̃eq uiuendum: si uõ rõ con¬
stantie uitrutisq ducit᷑. aut hec ẽ ars: aut nłła om̃io
per quas eas assequamͣ: nullam dicet̃ maximaꝵ reꝵ
artẽ esse: cũ minimaꝵ sine arte ñlłła sit hominũ
t paꝵ cõsiderat᷑e loquẽtium: atq in maximis rebi
erxantiũ: Si aũt̃ e aliqua disciplina uirtatis ubi

Expanded text:
num stultitiae poena subeunda est, si aut persona num stultitiae poena subeunda est, si aut persona inanis, aut opinio falsa deceperit. Homo autem, qualiscumque est, si sibi credit, hoc est si homini credit ut non dicam stultus, qui suum non videat conditio non recipit. Ille ipse romanae linguae summus auctor quantum fallatur, licet ex illa sententia pervistudium qui uituperat, haut sane intellego quidnam sit quod laudandum putet. nam si oblectatio quaeritur animi requiesque curarum, quae conferri cum eorum studiis potest, qui semper aliquid anquirunt quod spectet et ualeat ad bene beateque uiuendum? siue ratio constantiae uirtutisque ducitur, aut haec est ars aut nulla omnino, per quam eas adsequamur. nullartem esse, cum, minimarum sine arte nulla sit, hominum est parum considerate loquentium atque in maximis rebus errantium. si autem est aliqua disciplina uirtutis, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
enqua tota dyalenca & oniis loquẽdi xõ cõtinet᷑
Hant diuina eruditio nõ desiderat. quia nõ in lin¬
gua sed incorde sapiã ẽ nec intexest quali utare
fermone: res enĩ nõ uerba querunt᷑. Nõ ele gra¬
matico aut orator̃. quoꝵ sciã: scĩa ẽ. quõ loqui
deceat sed de sapic̃te disserimus. cuiuis docteiã
ẽ qũo uiuer̃ oporteat. Quod si neꝗ phisica illa xõ
necessaria est neq hec logica quia btmn facere nõ
possũt. Restat ut in sola ethica totius pħie ius
cõtineat᷑ ad quã se abiectis om̃ib socrates cõtulisse
sumũ: cuius capiendi gr̃a gti̾ati sũt. nõ compre¬
henderũt. Apparet faliam ẽẽ &c inanẽ omẽm¬
pħiam: qlia nec insteuit ad iustitie munera. nͦ
officiũ hõis rõnemq cõfirmat. Scĩat igł exrare
se. qui pħĩam putãt eẽ sapĩam. Nõ trahant᷑ aueto¬
ritate cuiusꝗ sed ueritati potius de faueãt S
actedat᷑ Nullus hu temeritati locus est: ĩueptio.¬

Expanded text:
qua tota dialectica et omnis loquendi ratio continetur. hanc diuina eruditio non desiderat, quia non in lingua, sed in corde sapientia est nec interest quali utare sermone. res enim, non uerba quaeruntur. et nos non de grammatico aut oratore, quorum scientia est quomodo loqui deceat, sed de sapiente disserimus, cuius doctrina est quomodo uiuere oporteat. quodsi neque physica illa ratio necessaria est neque haec logica, quia beatum facere non possunt, restat at in sola ethica totius philosophiae uis contineatur; ad quam se abiectis omnibus Socrates contulisse um, cujus capiendi gratia generati sumus, non comprehenderunt; apparet falsam et inanem ephiam, quia nec instruit ad justitiae munera, nec officium hominis rationemque confirmat. Sciant igitur errare se, qui philosophiam putant esse sapientiam: non trahantur auctoritate cujusquam; sed veritati potius faveant, et accedant. Nullus hic temeritati locus est: in aeter
Abbreviated transcription (Latin):
Iupanari ad scolan transtulit disserẽs: dixit¬
ueluptatẽ corporis ẽẽ sumũ bonũ. que doctna
quar: quibus inpropatulo corte cũta coiugib mos
fuit. Quid mirum si acanib quoꝵ uitam uii¬

Expanded text:
lupanari ad scholam transtulit, disserens lupanari ad scholam transtulit, disserens voluptatem corporis esse summum bonum. Quae doctrina quar? quibus in propatulo coire cum conjugibus mos fuit. Quid mirum, si a canibus, quorum vitam i
Abbreviated transcription (Latin):
modo eodẽq ꝓpõĩto. At quin nihil interest. quo
dio facias: quod fecisse uitiosum ẽ. qr facta cernũt᷑
Aĩus nõ uẽ. Aristippo cirenaicoꝵ magro cum
laide nobili scorto fuit cõ suȩtudo: quođ flagitiũ
grauis ille pħie doctor sic deferdebat: ut diceret.
ret laidem: alĩ a laide haberent᷑. O preclata
& bonis imitanda sapĩa. huic uito liberos indi¬
sciplinam dares. ut discerẽt hẽre meretricem.
aliquid interȩẽ ac perditos interesse dicebat.s qđ
illi bona sua perderẽt. ip̃e gratis luxuriaxenur
in quo tam̃ sapiẽtior mexeteis fuit: quẽ sic pħu
hũit pro lenone ut ad se om̃ĩs iuuentus doe¬
toris exemplo &e auctoritate coreupta sine rllo
pudore courreret. Quid gͦ inter fuit quo
du phus ad meretricem samosissima cõmeat et
cum eum populus & riuales eius uiderẽt om̃iħi
purduis nequiorem. Nec satis fuit ita uiuere
sed docet iam libidines cepit. ac mores suos de

Expanded text:
modo eodemque proposito. atquin nihil interest quo modo eodemque proposito. atquin nihil interest quo animo facias quod fecisse uitiosum est, quia facta cernuntur, animus non uidetur. Aristippo Cyrenaicorum magistro cum Laide nobili scorto fuit consuetudo. quod flagitium grauis ille philosophiae doctor sic defendebat, ut diceret mret Laidem, alii a Laide haberentur. o praeclara et bonis imitanda sapientia! huic uero liberos in discAliquid inter se ac perditos interesse dicebat; scilicet quod illi bona sua perderent, ipse gratis luxuriaretur. In quo plane sapientior meretrix fuit, quae philosophum habuit pro lenone, ut ad se omnis juventus, doctoris exemplo et auctoritate corrupta, sine ullo pudore concurreret. Quid ergo interfuit, quo animo philosophus ad meretricem famosissimam commearet, cum eum populus et rivales sui viderent omnibus perditis nequiorem? Nec satis fuit ita vivere: sed docere etiam libidines coepit, ac mores suos de
Abbreviated transcription (Latin):
existimẽ opus ẽẽ magistros uiuedi: ꝙͣ plerisq qui in
ea disputanda uersant᷑. Uideo eni magna partem
eoꝵ qui inscola depudore cõtinẽtia pretipiant argute
cosde. in om̃iu libidinũ cupiditatib uiuere. Item
sũt diserti incõuitũ suũ. quos si audias in aua¬
ritiã In libidinẽ in ambitionem per orantes. iniu¬
diciũs suũ ꝓrofessos putes: ideo redundant ad
ip̃os maledicta inpublicĩẽ missa. quos nõ aliter
intueri decet. quã medicos quoꝵ tituli remedia
hñt pixides uenena. Quosdam uo̾ nec pudor ui¬
tioꝵ tenet. sed patrocinia turpitudine sue fin-¬
gunt. ut etĩã honeste peccare uideant᷑. Faciet in-¬
ut etiam ad maiora transitũ inuer̃at: nec relinquet
mores bonos sed ip̃i aptabit. ut quib alis utunt᷑
ad głam aut uoluptatem: utant᷑ agende rei gr̾a
Deinde paulo port. Omĩa que lucuriosi faciũt.
queq imperiti: faciet & sapiens : sed nõ eodem

Expanded text:
existimem opus esse magistros uiuendi quam plerisque qui in existimem opus esse magistros uiuendi quam plerisque qui in ea disputanda uersantur. uideo enim magnam partem eorum qui in schola de pudore et continentia praecipiant argutissime, eosdem in omnium libidinum cupiditatibus uiuere. item orum tales sunt, diserti in conuicium suum. quos si audias in auaritiam, in libidinem, in ambitionem perorantes, indicium professos putes: adeo redundant ad ipsos maledicta in publicum missa. quos non aliter intueri decet quam medicos, quorum tituli remedia habent, puxides uenena. quosdam uero nec pudor uitiorum tenet, sed patrocinia turpitudini suae fingunt, ut etiam honeste peccare uideantur. — faciet sut etiam ad maiora transitum inueniat, nec relinquet mores bonos, sed tempori aptabit, et quibus alii utuntur in gloriam aut uoluptatem, utetur agendae rei causa. deinde paulo post: omnia quae luxuriosi faciunt quaeque inperiti, faciet et sapiens, sed non eodem
Abbreviated transcription (Latin):
&qui cã nõ didicissent. eẽnt om̃s semper mnalu ut
suo in raabiles exiftant. & sempex existerĩt qui sit
aut fuerit sine ulla doctrina boni. ex phil aũt
gnũ Quis ẽ tandem qui nõ uideat eos hor̃es uũ¬
tutis qua ip̃i egeant nõ esse dec tores nam siquis
inmores eo diligentꝰ inquiret inueniee reacũ¬
dos ouidos. libidinosos. arrogantes proteruos
& sub obientu sapĩe sua uitia celantes  i denti
Ssfatentes caque inscolis arguissent. Mentic
forrasse accusandi gr̃a. Nonne id ip̃m tullius
ut r̃o postulat : qui disciplinã suã: nõ obstentationẽ
sententie. sed legem uite putet: qui obtemperet
ip̃e sibi & decretis pareat suis : Uidex̃ lic& alios
tanta leuitate & iactatione ut his fuerit nõ didi¬
cisse melius: alios pecunie cupidos: alios głiȩ: mul¬
tos libidinũ seruos. & cũ eoꝵ uita mirabilit pu¬
gnet or̃o. Nepos q cornelius ad eundẽ cicetotiẽ
ĩta scribit. Tantum abest ut ego magt̃am uite

Expanded text:
issent, essent omnes semper mali. cum uero innumerabiles exsistant et semper extiterint qui sint aut fuerint sine ulla doctrina boni, ex philosophignum, quis est tandem qui non uideat eos homines uirtutis, qua ipsi egent, non esse doctores? nam si quis mores eorum diligenter inquirat, inueniet iracundos cupidos libidinosos adrogantes proteruos et sub obtentu sapientiae sua uitia celantes, tum domi facientes ea quae in scolis arguissent. mentior fortasse accusandi gratia: nonne id ipsum Tulliusut ratio postulat? qui disciplinam suam non ostentationem scientiae, sed legem uitae putet? qui obtemperet ipse sibi et decretis pareat suis? uidere licet alios tanta leuitate et iactatione, ut iis fuerit non didicisse melius, alios pecuniae cupidos, alios gloriae, multos libidinum seruos, ut cum eorum uita mirabiliter pugnet oratio. Nepos quoque Cornelius ad eundem Ciceronem ita scribit: tantum abest ut ego magistram put
Abbreviated transcription (Latin):
alđ sequehat od si ita cet etia ipami feec aoneelõ¬
bo suimule neꝗ iz fieti posse ut nĩo essse rotnelũ:
quod rotundo inclulum teneret᷑: Si em̃ roturida
eta tẽgͥa esset necesse esse ut in om̃is celi partes ean¬
dem faciem gerat. idest mõtes erigat: campos
tendat. marĩã consternat. Quod si cuã dẽt. seque¬
bãt ilłd extremũ ut nlła sit pars terte: que nõ
ab hõibus ceterisq aĩalib incolatur: Sic pendulos
istos antipodas celi rotunditas ad inuenit. Quod
si queras ab his qui hec portenta defendũt qũo
ferant᷑. & ad medium cõnexa sint om̃ia sic̃
radios iudemus in pota. Que añt leuia sũt.
ua nebula fumus ignis. a medio deferant᷑ ut
Fendũt nisi quo eos interdũ prito aut ioita¬

Expanded text:
uod si ita esset, etiam ipsam terram globo similem; neque enim fieri posset, ut non esset rotundum, quod rotundo conclusum teneretur. Si autem rotunda etiam terra esset, necesse esse, ut in omnes coeli partes eamdem faciem gerat, id est montes erigat, campos tendat, maria consternat. Quod si esset, etiam sequebatur illud extremum, ut nulla sit pars terrae, quae non ab hominibus caeterisque animalibus incolatur. Sic pendulos istos Antipodas coeli rotunditas adinvenit. Quod si quaeras ab iis, qui haec portenta defendunt, quomferantur, et ad medium connexa sint omnia, sicut radios videmus in rota; quae autem levia sunt, ut nebula, fumus, ignis, a medio deferantur, ut fendunt; nisi quod eos interdum puto, aut jo
Abbreviated transcription (Latin):
falsas esse intelligũt ꝑseuerãt: ut aliꝗd tenere ui-¬
deant᷑. aut om̃io nihil colũt: ne incidãt merro¬
rem cũ id ip̃m maximi sit exroris utam pecudu
sub figuta hõis iritati: falsum uoͣ iatelligeꝰ est᷑
quidem sapĩe: s humane. Ultta hũc gradum
procedi ab hoĩe nõ põt. Itaq młti pħoꝵ ut docui.
teligiones sustuletũt: ueru aũt scite diuine sapĩe

Expanded text:
falsas esse intellegunt perseuerant, ut aliquid tenere uifalsas esse intellegunt perseuerant, ut aliquid tenere uideantur, aut omnino nihil colunt, ne incidant in errorem, cum id ipsum maximi sit erroris, uitam pecudum sub figura hominis imitari. falsum uero intellegere est quidem sapientiae, sed humanae, ultra hunc gradum procedi ab homine non potest, itaque multi philosophorum religiones ut docui sustulerunt: uerum autem scire diuinae sapie
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfessi: stultitiã potius exibent. Nõ sum equide tam
miquus ut eos putem diuinate potuisse: ut uerita¬
tem perse ip̃os iuenizẽt. quod ego fieri nõ posse
ꝯfitear: sed hoc ab his exigo: quod tõne ip̃a pre¬
stare potuerũt. Pacerẽt em̃ prudentius. si intellige¬
rent esse aliquã uerã: & falsis impugnatis aperte
pronũtiarĩt eam que uere  ẽẽt ab om̃ib nõ teneri.
Sed mouerit eos fortasse illud quod siqua eẽt uera¬
uera religio exereret se ac uindicaret: nec pateret᷑
ẽẽ aliquid̾ quicꝙͣ. Uidece eĩ nlło modo poterãt. qͣre
art quo & quẽ adioͫ religio ueta opptimeret᷑ quod
est diuini sactam̃ti & celestis atcani. Id uoͣ insido¬
ceat᷑. aliquis scire nlło pacto põt. Suma rei hec est
Imperiti & insipientes falsas teligiones pro ueris hñt.
quia neq uera sciũt: neq falsam intelligũt. Pru¬
dentiores uõ quia uera nesciũt. aut in his quas.

Expanded text:
professi professi iniquus, ut eos putem divinare potuisse, ut veritatem per seipsos invenirent; quod fieri ego non posse confiteor. Sed hoc ab his exigo, quod ratione ipsa praestare potuerunt. Facerent enim prudentius, si et intelligerent esse aliquam veram religionem, et falsis impugnatis, aperte pronuntiarent, eam, quae vera esset, ab hominibus non teneri. Sed moverit eos fortasse illud, quod si qua vera esset religio, exereret se ac vindicaret, nec pateretur esse aliud quidquam. Videre enim nullo modo poterant, quare, aut a quo et quemadmodum religio uera opprimeretur, quod est diuini sacramenti et caelestis arcani: id uero nisi doceatur, aliquis scire nullo pacto potest. summa rei haec est. mperiti et iusipieutes falsas reiigioucs pro ueris habent, quia neque ueram sciunt neque falsam intellegunt, prudentiores autem quia ueram nesciunt, aut in his quas
Abbreviated transcription (Latin):
fragrlium cultorefi ꝙ uis sirit mepti: quia celestia
cosituũt in rebus cõtuꝑtibilib. atq tẽrens: aliꝗd
tam sapie retinẽt: & haber̃ ueniam possut quia funes.¬
mu hõĩł officium. & si nõ tes ip̃a : tñ proposito tenẽt:
si quides hõiu atq mutoꝵ. uł solum uł certe ma¬
Xm̃nũ in religione discrimen ẽ. hi uero ꝗͣto fuerut᷑
sapiẽtioros: quod intelligerũt false religĩonis ettore:
tanto sũt facti stultiores: quod ẽẽ aliquã ueram nõ
putauerũt. Itaq qm̃ facilius est de alienis iudicate
ꝙ̃ de suis dum alioꝵ precipitium uident: nõ proste¬
xerũt quid ante pedes suos eẽt. In utcaq igͥ parte.
& sũma stãltitia inuenit᷑. & odor quida sapĩe. ut
possis dubitare. quoe dicas potissimu stultiores: illos¬
ne qui falsam religionem suscipiũt: ati eos qui
nllam: Ced ut dixi uenia cõcedi põt impetitis. &e
qui se sapiẽtes ẽe nõ fateant᷑. his uoͣ nõ põt: qui sapiãm

Expanded text:
quia coelestia constituunt in rebus corruptibilibus atque terrenis, aliquid tamen sapientiae retinent, et habere veniam possunt, quia summum hominis officium, etsi non reipsa, tamen proposito tenent: siquidem hominum atque mutorum, vel solum, vel certe maximum in religione discrimen est. Hi vero quanto fuerunt sapientiores, quod intellexerunt falsae religionis errorem, tanto sunt facti stultiores, quod esse aliquam ueram non putauerunt. itaque quoniam facilius cst de alienis iudicare quam de suis, dum aliorum praecipitium uident, non prospexerunt quid ante pedes suos esset. in utraque igitur parte et summa stultitia inuenitur et odor quidam sapientiae, ut possis dubitare quos dicas potissimum stultiores, illosne qui falsam religionem suscipiunt an eos qui nullam. sed ut dixi uenia coucedi potest inperitis et qui se sapientes non esse fateantur: iis uero non potest, qui sapientiam
Abbreviated transcription (Latin):
deoꝵ putatis. ⁊ radite igitur nobis stellaꝵ mistetia
ut aras & templa singłii etigamus. ut sciamus quãꝗ
ritu quo die colamug. quib nõib. quib precib ad uo¬
cemus : nisi forte: nlło discrimine tã inuabiles. tam
minutos deos aceruatim colere debemus Quid q̃đ
argumẽtum ilłđ̃ quo colũt uniu̾sa celestia: deos iẽ
tn cõtrarium ualet. Nam si deos id arco esse opinãt᷑.
quia cunctos & rationabiles cursui hñt: errant
AX hoc em̃ apparet deos nõ esse: quod ex orbitate illis
aprestitutis itinetib nõ licet. Ceteꝵ si dis eẽnt: huc
rit eo fectur᷑. Nõ est igit᷑ astioꝵ motus uolutarius
sed nebenfaus. quia presficutis legib officiisq deseruũt.
Sed cã dispuraret decursib sideꝵ: quos ex ip̃a reꝵ ac
tp̃um cõgruentia intelligebat nõ esse fortuitos: exi¬¬
scimauit᷑ uolũtai̾os esse tanꝙͣ nõ possent tam dispor̃te

Expanded text:
deos putatis. Tradite igitur nobis stellarum mysteria, deos putatis. Tradite igitur nobis stellarum mysteria, ut aras et templa singulis erigamus; ut sciamus quo quamque ritu, quo die colamus, quibus nominibus, quibus precibus advocemus; nisi forte nullo discrimine tam innumerabiles, tam minutos deos acervatim colere debemus. Quid quod argumentum illud, quo colligunt universa coelestia deos esse, in contrarium valet. Nam si deos esse idcirco opinantur, quia certos et rationabiles cursus habent, errant. Ex hoc enim apparet deos non esse, quod exorbitare illis a praestitutis itineribus non licet. Caeterum si dii essent, huc rit, eo fertur. Non est igitur astrorum motus voluntarius, sed necessarius, quia praestitutis legibus officiisque deserviunt. Sed cum disputaret de cursibus siderum, quos ex ipsa rerum ac temporum congruentia intelligebat non esse fortuitos, existimavit voluntarios esse, tamquam non possent tam disposite,
Abbreviated transcription (Latin):
obsequetia: comodis atq usibus hõrm ꝑpetua neces¬
sitate famulari: tñ illa deos existimãt esse ingrati
aduersus bnfica diuina. qui deo & pri indulgentiꝰ
sua sibi oꝑa pretulerũt. Sed quid mirum si aut har
pline m eadem sint opinione: ut ora celestia que
mouent᷑ indeoꝵ nũo hñda ẽẽ ceseãt. Si quidem
luciluis stoicus apd ciceronẽ sic lopt᷑. Hãc igit᷑ in
scellis cõstantiã. hãc tãtam intam uariis cuisib ra
om̃i eternitate ꝯueniẽtia tempoꝵ: nõ possu intelli¬
gxt̾ sme mc̃te: rõne: condilio que cũ insideribus¬
esse uidcamꝰ. nõ possumus ea ip̃a nõ indeoꝵ nũo
poniet. Item paulo suꝑius: testat mꝗt ut etas
astcoꝵ sit noluntatus ꝙͣ qui rudeat nõ idocte
solum. ueꝵetiani impie facit. si deos ee neget: Nos
ros probamus qui ignotãtiam imꝑitoꝵ uanitate
iustis Illi enim solem & lunam: uos etiã sideca

Expanded text:
obsequentia commodis atque usibus hominis perpetua necesobsequentia commodis atque usibus hominis perpetua necessitate famulari, tamen illa deos existimant esse, ingrati aduersus beneficia diuina, qui deo et patri indulgentissimo sua sibi opera praetulerunt. sed quid mirum si aut barhoicae disciplinae in eadem sint opinione, ut omnia caelestia quae mouentur in deorum numero habenda esse censeant? siquidem Lucilius Stoicus aput Ciceronem sic loquitur: bane igitur in stellis constantiam, hanc tantam in tam uariis cursibus in omni aeternitate conuenientiam temporum non possum intellegere sine mente ratione consilio. quesse videamus, non possumus ea ipsa non in deorum numero reponere. » Item paulo superius: « Restat, inquit, ut motus astrorum sit voluntarius; quae qui videat, non indocte solum, verum etiam impie faciat, si deos esse neget. » Nos rosque probamus, qui ignorantiam imperitorum vanitate vicistis. Illi enim solem et lunam, vos etiam sidera