comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hȩctria unus homo sedunius hominirs:
lta in ipsa sũmatrinitate. cuius hȩc ima¬
go ẽ unius dĩ sunt illatria sed uñ ds̃
ẽ & tressunt illae ñ una ꝑ sona: quod
sane mirabi lit̃ in effabileẽ uł in effa¬
biliter mirabile: cũsi tuna ꝑ sona haec
imago trinitatis: ipsa uero sũmatrini¬
tas tresꝑsonȩsint. insepabiliorest illa
trinitas ꝑ sonarũ trium quã hȩc unius:
illa quippe innatura diuinitatis. siue
id melius dicit᷑ dĩtatis qđ ẽ hoc ẽ atq in¬
cõmutabilit̾ int̾se ac sẽꝑ ȩqualis ẽ: nec
aliquando ñ fuit aut alit̃ fuit : necali¬
quando ñerit. aut aliter erit: ista uero
triaquȩ sunt inimpari imagine: & si ñ lo¬
cis quo ñ r̃ corpora : Tam̃ interse nunc
in istauita magnitudinibus separantꝰ :
neq: quiamoler nullȩ ibi sunt. ideo
ñ uidemus in alio maiorem esse me¬
moriam quã intellegentiã: in alio c̃¬
tra inalio duo hȩcamoris magnitudi¬

Expanded text:
haec tria unus homo, sed unius hominis sunt, haec tria unus homo, sed unius hominis sunt, ita in ipsa summa trinitate, cuius haec imago est, unius dei sunt illa tria, sed unus deus est, et tres sunt illae, non una persona. quod sane mirabiliter ineffabile est uel ineffabiliter mirabile, cum sit una persona haec imago trinitatis, ipsa uero summa trinitas tres personae sint, inseparabilior est illa trinitas personarum trium quam haec unius. illa quippe in natura diuinitatis, siue id melius dicitur deitatis, quod est, hoc est atque incommutabiliter inter se ac semper aequalis est nec aliquando non fuit aut aliter fuit nec aliquando non erit aut aliter erit. ista uero tria, quae sunt in impari imagine, etsi non locis, quoniam non sunt corpora, tamen inter se nunc in ista uita magnitudinibus separantur. enim quia moles nullae ibi sunt, ideo non uidemus in alio maiorem esse memoriam quam intellegentiam, in alio contra, in alio duo haec amoris magnitudi
Abbreviated transcription (Latin):
erum in illa sũ matrinitate quȩ in cõpa¬
rabilit̃ reb omnib antecellit: tanta ẽ
inseparabilitas: uitũ trinitas hominũ.
homo habensillatria una ꝑ sonaẽ: itaẽ
me illa quã pecora ñ habent: idẽ quares
intellegibiles ita continentur. ut ñ in
eã ꝑ sensus corporis uenirent. habeat ꝓ
modulo suo in hac imagine trinitatis.
in cõparabilit̃ quidem im parẽ sed tam̃
qualem cũq: similitudinẽ patrir : Itẽ¬
q: intellegentia hominis quȩ ꝑ intenti¬
onẽ cogitationis inde formatur quan¬
do qđ scitur dicitꝰ : & nullius linguȩcor¬
dis uerbũ ẽ: habeat in sua magna dis¬
parilitate : ñ nullã similitudinẽ filii :
&amor hominis descientia ꝓcedens.
& memoriã intellegentiã que coniun¬
gens tãquã parenti prolique cõmunis:
unde nec parens intellegitur esse nec ꝓ¬
ler habeat in hac imagine aliquã. lic&
ualde imparem similitudinẽ sps̃ scĩ ñ
tam̃ sicut in ista imagine trinitatis. non

Expanded text:
erum in illa summa trinitate, quae incomparabiliter rebus omnibus antecellit, tanta est inseparabilitas, ut cum trinitas hominum homo, habens illa tria una persona est, ita est me illa quam pecora non habent, id est qua res intellegibiles ita continentur, ut non in eam per sensus corporis uenerint, habeat pro modulo suo in hac imagine trinitatis incomparabiliter quidem imparem, sed tamen qualemcumque similitudinem patris; itemque intellegentia hominis, quae per intentionem cogitationis inde formatur, quando quod scitur dicitur et nullius linguae cordis uerbum est, habeat in sua magna disparilitate nonnullam similitudinem filii; et amor hominis de scientia procedens et memoriam intellegentiamque coniungens tamquam parenti prolique communis — unde nec parens intellegitur esse nec proles — habeat in hac imagine aliquam, licet ualde imparem similitudinem spiritus sancti: non tamen, sicut in ista imagine trinitatis non
Abbreviated transcription (Latin):
uando ergo deiecerit superbia
diabolum : ut natitrã suã bo¬
nã praua uoluntate peruer¬
ter& : Scriptura nostra dicit¬
ttm antetam̃ factum fuisse᷑ ex hac&ĩ
homini inuidisseratio manifes¬
tadeclarat In prũptu est enĩ
omnibus h& intuentibus. non
ex inuidentia su perbiã nasci
Sed ex superbia potius inuiden¬
tiã: non aũ frustra putaripo¬
test. abinitio temporis diabo
lum superbia cecidisse ne fu¬
isseullum anteatempus. quo¬
cũ scĩs angelis pasatus uixerit &¬
beatus sed ipso primordio creature
a suo creatore apostatasse: utillud
eius qđ dñs ait ille homicida erat
abinitio &inueritate non st&it: ut¬
que abinitio intellegamus: Non so¬
lum qđ homicida fuit: sed&iã qđ in
ueritate non st&it: & homicida qui¬
dã abillo initio: ex quohomo ñ potuit
occidi. Nonaũ potuit occidi ante¬
quã ess& quod occider&ur: Ab ini¬
nitio ergo homicida diabolus
qui aipse occidit hominem pri¬
mũ antequã nullus hominum
fuit. Inueritate aũ nonst&it & hoc

Expanded text:
uando ergo deiecerit superbia diabolum, ut naturam suam bonam praua uoluntate peruerteret, scriptura non dicit; ante tamen factum fuisse et ex hac eum homini inuidisse ratio manifesta declarat. in promtu est enim omnibus haec intuentibus non ex inuidentia superbiam nasci, sed ex superbia potius inuidentiam. non autem frustra putari potest ab initio temporis diablum superbia cecidisse nec fuisse ullum antea tempus, quocum angelis sanctis pacatus uixerit et beatus, sed ab ipso primordio creaturae a suo creatore apostatasse, ut illud quod dominus ait: ille homicida erat ab initio et in ueritate non stetit utrumque ab initio intellegamus, non solum quod homicida fuit sed etiam quod in ueritate non stetit. et homicida quidem ab illo initio, ex quo homo potuit occidi: non potuit autem occidi antequam esset qui occideretur. ab initio ergo homicida diabolus, quia ipse occidit hominem primum, ante quem nullus hominum fuit. in ueritate autem non stetit, et hoc
Abbreviated transcription (Latin):
arca utiq ꝑaquã: Potẽ ergo fieri
tͥ quia illic eis incipit aqua ꝓdesse
ad salutẽ: Neq enĩ alit̃ dici possunt sal¬
ui facti in arca nisi ꝑ aquã: Etrursus
quidam qui uidebantͥ intus baptizati:
ꝑeandem p̃scientiã dĩ foris baptizati.
uerius deputent᷑: Male quippe uten¬
tes baptismo ꝑaquã moriunt᷑ Qđ nulli
tc̃ dccidit: nisi quip̃t̃ artam fuit Certe
foris incorde ñ in corpore cogitandũ:
quando quidem om̃s qui corde s̃ inarcȩ
unitate ꝑ eandem aquã salui fiunt. ꝑ
quã om̃s qui corde s̃ foris: siue &iam
corpore foris s̃. siue ñs̃ tãquã unita¬
tis adũsarii moriunt᷑ : Sic̃ ergo ñ alia
sed eadẽ aqua & in arta positos saluos
fec̃ : & extra arcã positos int̃gͥmit : sic
catholici salui fiunt: & mali catholici
ł heretici pereunt:
Qđ multis lupis interius insidi¬
antis: et multis ocb: extenius

Expanded text:
arca, utique per aquam. potest ergo fieri tur, quia illic eis incipit aqua prodesse ad salutem; neque enim aliter dici possunt salui facti in arca. nisi per aquam. et rursus quidam, qui uidebantur intus baptizati, per eandem praescientiam dei foris baptizati uerius deputentur; male quippe utentes baptismo per aquam moriuntur, quod nulli tunc accidit, nisi qui praeter arcam fuit. certe sia intus et foris in corde, non in corpore cogitandum, quando quidem omnes, qui corde sunt in arcae unitate, per eandem aquam salui fiunt, per quam omnes, qui corde sunt foris, siue etiam corpore foris sunt siue non sint, tamquam unitatis aduersarii moriuntur. sicut ergo non alia, sed eadem aqua et in arca positos saluos fecit et extra catholici salvi fiunt, et mali catholici vel haeretici pereunt. Quod multi lupi sint interius insidiantes et multae oves exterius
Abbreviated transcription (Latin):
terrã. & non adici& uir tutem suã dare
tibi. gemens & tremens eris interra: Nunc
ecce quis nonuideat. quis non agnoscat
in tota terra. quacumq dispersus ẽ ille
populus. quomodo gemat merore amis¬
si regni. & tremat timore. sub innume¬
rabilibus populis xp̃ianis : ideoq respon¬
dit cam &dixit: maior est causa mecc.
si ciecisme hodie a faciȩ terrȩ : &a facietua
abscondar. &erogemens & tremens
superterram : Eterit omnis qui inuene¬
ritme occidetme Uere inde gemit &¬
tremit. neregno &iam terreno perdito.
ista uisibili morte occidatur Hancdicit
maiorem causam: quã illã quodei terra
nondat uirtutẽ suã: Nespiritalit̃ moria¬
tur : carnaliter enim sapit : &abscondi
a faciedĩ. idestiratum haberedm̃ graue
nonputat: nisi ne inueniatur &occidat᷑
Carnalit̃ enim sapit . tam quã opercons
tram : cuius uirtutem non accipit scepe¬
reaũ scđm carnem: morsẽ quam ille ñ

Expanded text:
terram et non adiciet uirtutem suam dare terram et non adiciet uirtutem suam dare tibi. Gemens et tremens eris in terra. nunc ecce, quis non uideat, quis non agnoscat in tota terra, quacumque dispersus est ille populus, quomodo gemat maerore amissi regni et tremat timore sub innumerabilibus populis cbristianis? ideoque respondit Cain et dixit: maior est causa mea; si eicis me hodie a facie terrae, et a facie tua abscondar, et ero gemens et tremens super terram, et erit, omnis, qui inuenerit me, occidet me. uere inde gemit et tremit, ne regno etiam terreno perdito ista uisibili morte occidatur. hanc dicit maiorem causam quam illam, quod ei terra non dat uirtutem suam, ne spiritaliter moriatur. carnaliter enim sapit et abscondi a facie dei, id est iratum habere deum, graue non putat, nisi ne inueniatur et occidatur. carnaliter sapit tamquam operans terram, cuius uirtutem non accipit. sapere autem secundum carnem mors est; quam ille non
Abbreviated transcription (Latin):
absconditam uirtutẽ: seduaelam̃ quod ab¬
sconditur: Unde xp̃o incruce passo: uelũ
lentur secreta sacram̃torũ fidelib: adbiben¬
dum eius sanguinẽ : oreaꝑto. inconfessionẽ
transeuntibus: Propter ea populus ille
sicut cam. adhucoperat᷑ terram: adhuc exer¬
c& operationẽ legis carnalit̃. quȩ noneidat
uirtutem sũa. quia in ea non intellegit gra¬
tiamxp̃i: propterea &inipsaterra quam
xp̃s portauit: Idest in eius carne: ipsiope¬
ratisunt salutemnram: crucifigendo
nec eis dedit eadem terra uirtutẽ suam.
Quia non iustificati sunt uirtutem resur¬
rectionis eius : quire surrexit propterius¬
ctificationem nrãm: Quia &sic crucifix¬
usẽ in infirmitate : sed uiuit inuirtute dĩ
sicut dicit apostolur: Hȩcergo e uirtus
terrȩ illius: quam non ostendit impus &
in credulis: Unde necresurgens ẽis aqui
operanti terram. ut granum illud semina¬
retur: Nonostendens eadem terra fruc¬
tum uirtutis suȩ quõ operaueris inquit

Expanded text:
absconditam uirtutem, sed uelamen. quo absconditur. unde Christo in cruce passo uelum lentur secreta sacramentorum fidelibus ad bibendum eius sanguinem ore aperto in confessione transeuntibus. propterea populus ille sicut Cain adhuc operatur terram, adhuc exercet operationem legis carnaliter, quae non ei dat uirtutem suam, quia in ea non intellegit gratiam Christi. propterea et in ipsa terra, quam Christus portauit, id est in eius carne, ipsi operati sunt salutem nostram crucifigendo nec eis dedit eadem terra uirtutem suam, quia non iustificati sunt uirtute resurrectionis eius, qui resurrexit propter iustificationem nostram; quia etsi crucifixus est ex infirmitate, sed uiuit in uirtute dei, sicut dicit apostolus. haec ergo est uirtus terrae illius, quam non ostendit inpiis et incredulis. unde nec resurgens eis, a quoperanti terram, ut granum illud seminaretur, non ostendens eadem terra fructum uirtutis suae: quoniam operaberis, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
mut& : nam & commutans int̃pretatur
thamar: Sed inea prorsus nomen aman¬
tud inis maneat: non illius amaritudinis.
in quadño fellemimstrauit : Sed illius
inqua petrur amarefleuit : Nam & iudas
latine confessione: Confessiomergo ama¬
ritudo misceatur utuera sapientia prȩ

Expanded text:
mutet: nam et "commutans" interpretatur Thamar. sed in ea prorsus nomen amaritudinis maneat, non illius amaritudinis, in qua domino fel ministrauit, sed illius, in qua Petrus amare fleuit; nam et Iuda latine "confessio" est. confessioni ergo amaritudo misceatur, ut uera paenitentia pr
Abbreviated transcription (Latin):
data: quando eis certa &inmutabili
iam dataẽ: quiadanda suo tẽpore apa¬
trib creditaẽ : de ipsa gratia quȩ scir̃
datur. scribens ad timotheum aposto¬
lusait: Ñsecundũ opera nra. sed secun¬
dũ suũ prȩ̨ꝓositũ & gratiã. quȩ dataẽ

Expanded text:
data, quando eis certa et immutabiliam data est, quae danda suo tetribus credita est; sicut de ipsa gratia quae sanctis datur, scribens ad Timotheum Apostolus ait, Non secundum opera nostra, sed secundum suum propositum et gratiam, quae data est
Abbreviated transcription (Latin):
tione hac p̃distinationedĩ iã factum
erat. qđ suo tempore futurũ fuerat
quo eẽ dic̃mani festatã quã uis hȩc
possit intellegi. &dxerra futuri scłi.
quando erit cȩlũ nouũ & terranoua
in qua in iustihabitare ñ potũ erunt:
Etideo rectediciturpiis qđ ipsa sit ter¬
raeorũ quȩulla expte ñerit impiorũ
quia & ipra similiterdataẽ quando

Expanded text:
m erat quod suo tempore futurum fuerat: quod esse dicit manifestatam. quamuis haec possunt intellegi et de terra futuri saeculi, quando erit caelum nouum et terra noua, in qua iniusti habitare non poterunt. et ideo recte dicitur piis, quod ipsa sit terra eorum, quae ulla ex parte non erit impiorum, quia et ipsa similiter data est, quando
Abbreviated transcription (Latin):
cõmodo ac salute corrũpit᷑: ad sẽpi¬
t̃nã uero salutẽ. nullus ducendus ẽ:
opitulante m̃dat᷑io : Ñ enĩ malis
conũsentiũ morib ad bonos mores
conũtendus ẽ: Quia sierga illũ fa¬
ciendũ ẽ debet &iã ipse conũsess
facere erga alios: atq: ita ñ adbo¬
nos sed ad malos mores conuertit᷑.
Cũ hoc ei p̃betur imitandũ conũso
qđ ei prestitũ ẽ conuertendo: neq
septimo genere m̃tiendũ ẽ Ñ enĩ
cuius quã cõmoditas. aut salus tempo

Expanded text:
commodo ac salute corrumpitur. Ad sempicommodo ac salute corrumpitur. Ad sempiternam vero salutem nullus ducendus est opitulante mendacio. Non enim malis convertentium moribus ad bonos mores convertendus est: quia si erga illum faciendum est, debet etiam ipse conversus facere erga alios; atque ita non ad bonos, sed ad malos mores convertitur, cum hoc ei praebetur imitandum converso, quod ei praestitum est convertendo. Neque septimo genere mentiendum est; non enim cujusquam commoditas aut salus tempo
Abbreviated transcription (Latin):
occultabat: Respondit querentib:
nec m̃tiri se posse nec hom inẽ ꝓde¬
re: passusq: tam multa torm̃ta cor¬
poris. Nondũ erant enĩ imperato¬
res xp̃iani ꝑmansit insententia:
Deinde adimperatorem ductus usq
adeo mirabilis apparuit: ut ipsi homi
tauũ ẽ genus m̃datu qđ & nulli obest
& ad hoc ꝓdest : ut ab inmunditia cor¬
porali aliquem tuatur: Non igitur
m̃tiendũ doctrina pietatis imagnũ
scelus ẽ. & primũ genus detestabilis
m̃ dacii: ñ ẽ m̃tiendũ secundo genere:
quia nulli facienda ẽ in iuria: ñ ẽ m̃ti¬
endũ Fertio genere: quia nulli cũ
alterius in uiria consulendũ ẽ ñẽ
m̃tiendũ Quarto genere : ꝓpt̃ m̃da¬
cu libidinẽ: quȩ ꝑseipsã uiciosa ẽ
ñ ẽ m̃tiendũ Quinto genere quia
nec ipsa ueritas. fine placendi homi¬
nib enuntianda ẽ: Quantom inus
utiq turpe ẽ: ñ ẽ m̃tiendũ. Sexto
genere neq eñĩ recte : etiã testimo¬
nu ueritas. ꝓcuius quam temporali

Expanded text:
occultabat, respondit quaerentibus nec mentiri se posse, nec hominem perdere; passusque tam multa tormenta corporis nondum enim erant imperatores Christiani permansit in sententia. Deinde ad imperatorem ductus usque adeo mirabilis apparuit, ut ipse homintauum est genus mendacii, quod et nulli obest et ad hoc prodest, ut ab immunditia corporali aliquem tueatur. Non igitur mentiendum in doctrina pietatis; magnum enim scelus est et primum genus detestabilis mendacii. non est mentiendum secundo genere, quia nulli facienda est iniuria. non est mentiendum tertio genere, quia nulli cum alterius iniuria consulendum est. non est mentiendum quarto genere propter mendacii libidinem, quae per se ipsa uitiosa est. non est mentiendum quinto genere, quia nec ipsa ueritas fine placendi hominibus enuntianda est, quanto minus utique turpe est. non est mgenere; neque enim recte etiam testimonii veritas pro cujusquam temporali
Abbreviated transcription (Latin):
trahunt utendi modum et ibi est.
& non uident eũ: ut non eant lon¬
gius & fortitudinem suã ad tecusto¬
diant: nec eam spargant in delici¬
osas lassitudines ⁊ ego aũ he lo¬
quens atque dis cernens. &iamistis
pulchrir gessum in necto: sed tu
euelles dne. euellestu quõ misen¬
cordiatua ante o culos meos ẽ lege

Expanded text:
trahunt utendi modum. et ibi est et non uident eum, ut non eant longius et fortitudinem suam ad te custodiant nec eam spargant in deliciosas lassitudines. ego autem haec loquens atque discernens etiam istis pulchris gressum innecto, sed tu euelles, domine, euelles tu, quoniam misericordia tua ante oculos meos est.
Abbreviated transcription (Latin):
posui: & tam̃ in eisdẽ litteris scrip¬
ta s̃ uenient & hȩc sic̃ ista uener̃
quȩ increduli ñ putabant ẽẽ uen¬
tura: Idem quippe dr̃. utraq pro¬
misit: utraq uentura ẽẽ p̃dix̃ quẽ
ꝑorrescunt noͣmina paganorum
PUTANT TERRENOMOMINŨ
CORPORA ADCELES TEM HABI¬
TACULUM NONPOS SEE TRANS

Expanded text:
posui, et tamen in eisdem litteris scripta sunt. Venient et haec sicut ista venerunt, quae increduli non putabant esse ventura. Idem quippe Deus utraque promisit, utraque ventura esse praedixit, quem perhorrescunt numina paganorum,putant terrena hominum corpora ad coeleste habitaculum non posse trans
Abbreviated transcription (Latin):
tionem. exercitationem que accom¬
modatus: quidaliud quam rationa¬
lis disciplinae regulam impleuit:
Nam & inysteriorum expositradea
dirigitur. quae apestissi me dicta sunt:
Et si eatantum essent. quae fasillime
intellegantur: n& studiose quae¬
rer&ur n& suauiter inuenir &ur
ueritas neque si essent inscriptuns
ueritatis satis cum cognitione actio
conuenir& Nuncuero quõ pi&ar
timore inchoatur caritate perficitꝰ:
populur timore constristur. aempo¬
re seruitutis. inu& erelege multis sa¬
crcmentir onerabatur Hoc enm
utilitati ar erat ad desiderandam
gratiam dĩ. quae ꝑ prð ph& aruentu¬
ra canebatur: Qat ubiuenit aup¬
sadĩ sapientia. homine assumpto:
& in lihertatem uocati sumus. pauca
sacramenta salubenzma constitu¬
ta sunt: quaesoci& atem xpianipo¬
puli. hoc est sub unodõ libere mul¬
titudinis continerent: Multauerd.
quae populo hebrȩo. hoc est sub eođ
unodõ compeditȩ multitudini
imposita erant ab actione remota

Expanded text:
tionem exercitationemque accomtionem exercitationemque accommodatus, quid aliud quam rationalis disciplinae regulam implevit? Nam et mysteriorum expositio ad ea dirigitur, quae apertissime dicta sunt. Et si ea tantum essent quae facillime intelliguntur, nec studiose quaereretur, nec suaviter inveniretur veritas. Neque si essent in Scripturiveritatis, satis cum cognitione actio conveniret. Nunc vero quoniam pietas timore inchoatur, charitate perficitur; populus timore constrictus tempore servitutis in veteri Lege multis Sacramentis onerabatur. Hoc enim talibus utile erat ad desiderandam gratiam Dei, quae per Prophetas ventura canebatur. Quae ubi venit, ab ipsa Dei Sapientia homine assumpto, a quo in libertatem vocati sumus, pauca Sacramenta saluberrima constituta sunt, quae societatem christiani populi, hoc est sub uno Deo liberae multitudinis, continerent. Multa vero quae populo Hebraeo, hoc est sub eodem uno Deo compeditae multitudini imposita erant, ab actione rem
Abbreviated transcription (Latin):
niosissimum mortis genus. crucẽ
putabant: crucifixus est: omniaquȩ
habere cupientes. non recte uiueba¬
ullum peccatum com mitti potest.
nisi dum app&untur ea quȩ ille con¬
tempsit : aut fugiuntur quae illesus¬
tinuit: Totaitaque uita eiur intems.
perhominem quem suscipere dig¬
natus est disciplina morũ fuit Re¬
surrectio uero eius amortuis ni bil
ominus perire naturae cumom¬
nia salua sunt dõ satis indi cauit:
Et quem ad modum cuncta seruant
tionem: quam que facile corpus ani¬
mȩ seruiat: cum ipsa subicitur dõ:
quibus perfectir: Non solum nulla
substantia malum est. quod fierinũ¬
quã potest. Sed &iã nullo modo affi¬
citur. quod fien per peccatum &uin¬
dictam potuit Et ha& est discipli¬
na naturalis xp̃ianis. minus intel¬
legentibur plena fide digna. Intel¬
legentibus autem : omni errore
trinae modus. pastim a pestis¬
simur: pastim similitu dinibus
indictis. in factis. in sacramen¬
tis ad omnem animae instruc¬

Expanded text:
niosissimum mortis genus crucem niosissimum mortis genus crucem putabant: crucifixus est. Omnia quae habere cupientes non recte vivebaullum peccatum committi potest, nisi aut dum appetuntur ea quae ille contempsit, aut fugiuntur quae ille sustinuit. 32. Tota itaque vita ejus in terris, per hominem quem suscipere dignatus est, disciplina morum fuit. Resurrectio vero ejus a mortuis, nihil is perire naturae, cum omnia salva sunt Deo, satis indicavit, et quemadmodum cuncta servianttionem, quamque facile corpus animae serviat, cum ipsa subjicitur Deo. Quibus perfectis non solum nulla substantia malum est, quod fieri nunquam potest; sed etiam nullo malo afficitur, quod fieri per peccatum et vindictam potuit. Et haec est disciplina naturalis, Christianis minus intelligentibus plena fide digna, intelligentibus autem omni errore trinae modus, partim apertissimus, partim similitudinibus, in dictis, in factis, in sacramentis, ad omnem animae instruc
Abbreviated transcription (Latin):
culis conciliauit fidem dõ quierat
passione homini quem regebat:
Itaque loquens ad turbar ut dĩnui¬
ciatam sibi matrem negauit:
Et tamen ut euangelium loquitur.
puer parentibus subułtus erat:
doctrina enim dr̃ apparebat a&a¬
tibus homo: item aquam inuinũ
conuessurus ut dr̃dicit. Recede
a me mulier mihi & tibi quid est
non dum uenit horamea: Cum
aũ ueniss& hora : qu a ut homo mo¬
rer&ur decruce cognitam matrẽ
commendauit discipulo: quem p̃
ca&eris diligebat: Satellitss uo¬
luptatum diuitias. pernisio sepo¬
puli app&ebant: pauper esseuolu¬
it honoribus &imperus in hi abnt:
Rex fieri noluit: carnales filior mag¬
num bonum putabant: tale con¬
iugium prolem que contemꝰsit:
Contumeliar superbissi me hore¬
bant: Omne genur contumelia¬
rum sustinuit iniuriar into. lera
biles esse arbi trabantur: quae
maior iniuria: quamiustum in¬
nocentemq: dampnan : dolorẽ cor¬
pons et ecrabantur flagellatur
atque cruciatus est: mon ietue¬
bant morte multatus est ignomi¬

Expanded text:
culis conciliauit fidem deo, qui erat, passione homini, quem gerebat. itaque loquens ad turbas ut deus nuntiatam sibi matrem negauit; et tamen, ut euangelium loquitur, puer parentibus subditus erat; doctrina enim deus apparebat, aetatibus homo. item aquam in uinum conuersurus ut deus dicit: recede a me, mulier; mihi et tibi quid est? nondum uenit hora mea. cum autem uenisset hora, qua ut homo moreretur, de cruce cognitam matrem commendauit discipulo, quem prae ceteris diligebat. satellites uoluptatum diuitias perniciose populi appetebant: pauper esse uoluit; honoribus et imperiis inhiabant: rex fieri noluit; carnales filios magnum bonum putabant: tale coniugium prolemque contemsit; contumelias superbissime horrebant: omne genus contumeliarum sustinuit; iniurias intolerabiles esse arbitrabantur: quae major injuria quam justum innocentemque damnari? Dolores corporis exsecrabantur: flagellatus atque cruciatus est. Mori metuebant: morte multatus est. Ignomi
Abbreviated transcription (Latin):
nificationis inquirit: Siemm tabulas
quas digito dĩ. hocẽ operationem sp̃ssci
scriptas acceperat. ideo fregit quia in dig¬
noseos quibus eorleger& iudicauit:. Side¬
niq ut ab eis illeuitulus aboleretur incen¬
dit eum contriuit inaqua sparsit atque

Expanded text:
nificationis inquirit. si enim tabulas, quas digito dei, hoc est operatione spiritus sancti, scriptas acceperat, ideo fregit, quia indignos eos, quibus eas legeret, iudicauit, si denique, ut ab eis ille uitulus penitus aboleretur, incendit eum, contriuit, in aqua sparsit atque
Abbreviated transcription (Latin):
uero beneficientia quaiustus consu¬
lit prox imo quȩdam fiunt quȩ obsint.
cumpro d esse putatasint: & aliquan
doꝑ insirmitatem uel cum minus
sus ficitur necessitatib aliorũ. uel
parum in eis proficit quod benigni¬
tatis ac laboris inpenditur. subre¬
pit cłedium quo fusc&ur hlaritar
in quadatorem diligit dr̃ subrepit
autem tanto magirquantominus
quisq: & tantominus quanto magis¬

Expanded text:
uero beneficientia, qua iustus consuuero beneficientia, qua iustus consulit proximo, quaedam fiunt quae obsint, cum prodesse putata sint, et aliquando per infirmitatem, uel cum minus sufficitur necessitatibus aliorum uel parum in eis proficit, quod benignitatis ac laboris impenditur, subrepit taedium, quo fuscetur hilaritas, in qua datorem diligit deus, subrepit autem tanto magis, quanto minus quisque, et tanto minus, quanto magi
Abbreviated transcription (Latin):
diuergo peregrinantes ad ño: ꝑfidẽ
ambulamur non ꝑspeciem: Vndedic¬
tumest iustur ex fideuiuit Haecest
nunc inista peregrinatione nr̃a¬
iustitia quacurrimuf esurienter &si
tientes ad ꝑfectionem plenitudinẽ¬
q: uistitiae : ut ea postea saturemur:
Vnde dñr in euangelio cũ dixerit:
Nolite facereiustitiam uram coram
hominib: utuideamini ab eis. Ne
istum nr̃m cursum fine huma neglo¬
riȩ m&er&ur Nonẽ in expositione
iustitiȩ ipsius ex secutur. nisustatria.
ieunium . elymosinam. orationem:
ieiunio scilic& uniuersã corporir
castigationem significans: Aelr̃ mo¬
sinis omnem beniuolentiam & bene¬
ficientiam ueldandi uł ignoscendi:
Etoratione insinuans om̃s regular scĩ
desiderii: ut qm̃ in castigatione cor¬
poris frenatur concuscentia quȩ non
frenari sed omninoeẽ ñdeb&: necerit
m illa ꝑfectione iustitiȩ ubinullũ
erit omnino peccatum: Et sepe inu¬
sum rerũ &iã concessarũ atq licitarerũ
exegit immoderationẽ suam in ipsa

Expanded text:
diu ergo peregrinantes a domino per fidem ambulamus, non per speciem — unde dictum est: iustus ex fide uiuit — haec est nostra in ipsa peregrinatione iutientes ad perfectionem plenitudinemque justitiae, ut ea postea saturemur. unde dominus in euangelio cum dixisset: nolite facere iustitiam uestram coram hominibus, ut uideamini ab eis, ne istum nostrum cursum fine humanae gloriae metiremur, non est in expositione iustitiae ipsius exsecutus nisi tria ista: ieiunium, elemosynas, orationes; ieiunio scilicet uniuersam corporis castigationem significans, elemosynis omnem beneuolentiam et beneficientiam uel dandi uel ignoscendi et oratione insinuans omnes regulas sancti desiderii: ut quoniam in castigatione corporis frenatur concupiscentia, quae non frenari, sed omnino esse non debet nec erit in illa perfectione iustitiae, ubi nullum erit omnino peccatum, et saepe in usu rerum etiam concessarum atque licitarum exserit immoderationem, suam in ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
apostolus in quo loq batur xp̃r: aut
ex ag erare uo luisse fornicationis
malum supere&era omnia peccata.
quȩ &si ꝑ corpus commit tantur ñ tam̃
animũ humanũ concupiscentiae carnali
ita efficiunt obstictum & obnoxium quẽ¬
am modum in solo opere fornicationis ui su¬
corporalis. Commisceri facit animũ uisi

Expanded text:
apostolus, in quo loquebatur Christus, aut apostolus, in quo loquebatur Christus, aut exaggerare uoluisse fornicationis malum super cetera omnia peccata, quae etsi per corpus committantur, non tamen animum humanum concupiscentiae carnali ita efficiunt obstrictum et obnoxium, quemadmodum in solo opere fornicationis corporalis commisceri facit animum uis
Abbreviated transcription (Latin):
nifesta aũt sunt opera carnis. & exe¬
quitur. quȩ sunt fornicationes. in¬
munditiae. luxuriae. ueneficia.
inimicitiae. contentiones. aemula¬
tioner. animositates. dissensiones.
hereses. inuidiae ebri&ates. & hissi¬
milia: quȩ predico uobis sicut prae¬
dixi quia quitalia agunt regnũ dĩ
non pos sidebunt: Numquid enim
ñ uid&ur nobis extracorpus fieri ce¬
tera illa quȩ ibi interposuit: Aemu¬
lationes animo sitates. Dis sensio¬
nes inuidias. hereses. & tam̃ operib
carnis ista at tribuit doctorgentiũ
infide &ueritate: Quidẽ ergo:
omnepeccatum qđ cũq fecerit homo
&x tracorpus est. & unũ tantũ modo for¬
nicationis peccatũ nominans ait.
quiaut̃ fornicatur in corpus propriũ
peccat: Appar&igitur ciiuis tardo.
xobtunso. quã sit ista quȩ stio: quam
dñr piȩ intentioni nr̃ę̧ sialiquantu¬
lum dignatus fuerit dilucescere. at¬
q reuelare poterimur aliquidratio¬
nabiliter dicere: Vid &urenim beatus

Expanded text:
nifesta autem sunt opera carnis, et exenifesta autem sunt opera carnis, et exequitur: quae sunt fornicationes, immunditiae, luxuriae, ueneficia, inimicitiae, contentiones, aemulationes, animositates, dissensiones, haereses, inuidiae, ebrietates et his similia; quae praedico uobis, sicut praedixi, quia qui talia agunt regnum dei non possidebunt. numquid enim non uidetur nobis extra corpus fieri certe illa quae ibi interposuit, aemulationes, animositates, dissensiones, inuidias, haereses? et tamen operibus carnis ista tribuit doctor gentium in fide et ueritate. quid est ergo: \'omne peccatum, quodcumque fecerit homo, extra corpus est, et unum tantummodo fornicationis peccatum nominans ait: qui autem fornicatur, in corpus proprium peccat? Apparet igitur cuiuis tardo et obtunso, quam sit ista quaestio; quam dominus piae intentioni nostrae si aliquantulum dignatus fuerit dilucescere atque reuelare, poterimus aliquid rationabiliter dicere. uidetur enim beatus
Abbreviated transcription (Latin):
onem corporis huius. quã uis nec ipsa
ido latria neq ipsa auaritia pr&er
seruitium corporis. poterat ad usum
fructumq suum ꝑuenire: Quidest
ergo s om ne peccatum quod cũq fece¬
rit homo &tra corpus est. qui aũ for¬
nicatur incorpus proprium peccat :
primum quia incorporeisto homo
constiutus. quicquid solotantũ ani¬
mo poterit iniq: concupiscere dici
ñ potest &tra corpus hoc hominem
facere cum const&eum carnali sen¬
su& carnali prudentia hocagerere :
isto ad huc circum septur in corpore:
Nam & quod in psalmo scriptum est:
Dixit impius incorde suo ñẽ ds̃ Idem
beatus a posto lus. ñ potuit utiq sepda¬
rareacorporali opere. illo loco ubi
ait. Omnes stabimus ante tribun al
xp̃i utrecipiat unusquisq secundũ
ea quȩ ꝑ corpus gessit. siue bonũ siue
malum: Quiauidelic& ñnisi in cor¬
pore constitutus impius potuit dice¬
re ñ ẽ dr̃ : Vt taceam qđ in alia ep ir¬
tola ipse doctorgentium dicit Ma¬

Expanded text:
onem corporis huius? quamuis nec ipsa onem corporis huius? quamuis nec ipsa idololatria neque ipsa auaritia praeter seruitium corporis poterit ad usum fructumque suum peruenire. quid est ergo: omne peccatum, quodcumque fecerit homo, extra corpus est; qui autem fornicatur, in corpus proPrimum, quia in corpore isto homo constitutus, quidquid solo tantum animo poterit inique concupiscere, dici non potest extra corpus hoc hominem facere, cum constet eum carnali sensu et carnali prudentia hoc agere, isto adhuc circumseptum corpore. Nam et quod in Psalmo scriptum est, Dixit impius in corde suo, Non est Deus : idem beatus Paulus apostolus non potuit utique separare a corporali opere, illo loco ubi ait, Omnes astabimus ante tribunal Christi, ut recipiat unusquisque secundum ea quae per corpus gessit suum, sine bonum siue malum, quia uidelicet non nisi in corpore constitutus impius potuit dicere: non est deus; ut taceam quod in alia epistula ipse doctor gentium dicit: ma
Abbreviated transcription (Latin):
molles. neq masculorũ concubitores.
neq fures. neq auari. neq ebriosi
neq maledici. neq rapaces regnum
dĩ possidebunt: Ista om̃a sacinora
& flagitia. num quid ñ nisi ꝑcorpus
fieri aut exerceri possunt : quis hoc
sani capitis homonegauerit: Totũ
quippe istum locum a postolus ꝓpt̃
ipsum corpus. iam emptũ magno. idẽ
tiis polluer&ur. sed potius inuiola¬
tam. tã quam dĩ habitaculũ seruare¬
tur agebat & defendebat Quareer¬
go subiungi uoluit hocunde diffici¬
lis quȩstio nascer&ur. id estut dicer& :
Omneƿeccatum qđ cũq fecerit homo
& tra corpus est. qui aũt fornicatur
incorpus proprium peccat: cũ siue
ipsa fornicatio siue alia huiusmodi
quȩ ñ nisi ꝑcorpus fiunt peccatatur¬
pitudine & fornicationi simillima.
non nisi ꝑ ipsum corpus geranturat¬
q: exerceantur: Quid enim :poterit¬
neesse quis piam ut t&era membra¬
ta suꝑ iustitiam fur uel ebriosur. uł
ma ledicus uelrapax extra operati¬

Expanded text:
ulorum concubitores neque fures neque auari neque ebriosi neque maledici neque rapaces regnum dei possidebunt, ista omnia facinora et flagitia numquid non nisi per corpus fieri aut exerceri possunt? quis hoc sani capitis homo negauerit? totum quippe istum locum apostolus propter ipsum corpus iam emtum magno, id est tiis pollueretur, sed potius inuiolatum tamquam dei habitaculum seruaretur, agebat et defendebat. quare ergo subiungere uoluit hoc, unde difficilis quaestio nasceretur, id est ut diceret: omne peccatum, quodcumque fecerit homo, extra corpus est; qui autem fornicatur, in corpus proprium peccat, cum siue ipsa fornicatio siue alia huius modi quae non nisi per corpus fiunt peccata turpitudini et fornicationi simillima non nisi per ipsum corpus generentur atque exerceantur? quid ergo? poteritne esse quispiam, ut cetera memorata superius taceam, fur uel ebriosus uel maledicus uel rapax extra operati
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq aliquando. quam uis non culpa¬
bili cupiditate. sed laudabili carita¬
te moueamur : &iam dũnolumus
flemus: Habemus ergo eas exliu¬
manȩ̨ conditionis infirmitate

Expanded text:
itaque aliquando, quamuis non culpabili cupiditate, sed laudabili caritate moueamur, etiam dum nolumus flemus. habemus ergo eas ex humanae condicionis infirmitate
Abbreviated transcription (Latin):
post octo dies: eo loquendi modo: quo
pitrs ꝓtoto cõmemorat᷑: Itẽ qđ lucas
ait demoyse & helya. Et factũ ẽ cũ dis¬
cederent ab illo ait perus adihm̃. p̃¬
ceptor bonũ ẽ nos hic ẽẽ. & cetera: ñ
deb& putari c̃trariũ ei. qđ matheus
marcusq ita c̃iunxer̃ petrũ hoc sug¬
gessisse quasi ad huc moyses & helyas
naculis faciendis dño suggessisse:
addidit &iã lucas. Intrantib illis in
nubẽ: factã eẽ uocẽ denube: qđ illi
ñ dixer̃ sed nec contra dixer̃
do repucuet matheo et marco

Expanded text:
 ultimo, dixit, Post octo dies, eo loquendi modo, quo pars pro toto commemoratur. Item quod Lucas ait de Moyse et Elia: Factum est cum discederent ab illo, ait Petrus ad Jesum: Praeceptor, bonum est nobis hic esse, etc. Non debet putari contrarium ei, quod Matthaeus Marcusque ita conjunxerunt Petrum hoc suggessisse, quasi adhuc Moyses et Elias abernaculis faciendis Domino suggessisse. Addidit etiam Lucas, intrantibus illis in nubem factam esse vocem de nube, quod illi non dixerunt, sed nec contradixeruntnon repugnet Matthaeo et Marco
Abbreviated transcription (Latin):
poralem : Interc& eram axime numero
annorum mille permotisunt : tam quã
oporter& in scĩs eomodo uelut tantitẽ¬
poris fieri sabbatismum: Uꝗcatione sci¬
lic& scã postlabores annorum sexmiliũ.
ex quo creaturẽ homo. Et magni illius
peccatimerito in huius mortalitatis
aerum nas. deparadisi felicitate di¬
missus ẽ: ut quõ scriptum ẽ : unus dies
apud dñm sicut mille anni : & mille an¬
ni sicut diesunus. Sex annorũ milibus
tamquamsex dieb: impl&is.: Sequatur
uel septimus sabbati in annis mille
postremis: ad hoc scilic&sabbatũ cęle¬
brandum resurgentib sc̃ĩs: qu eopinio
e&̃ ut cum que tolerabilir. sialiqͦ diliciȩ
spiritalis in illosabbato ad futurȩ scĩs per
dñĩ prȩsentiã crederentur: Nam&iam
nos hocopinati fuimꝰ aliquando: sed cã
eos qui tunc resurrexer int dicant in¬
moderatissimis carnalib epulis uaca¬
turor inquib: cibus sit tantus acpotus.
ut non solum nullã modestiã teneant:
sed modum quoq: ipsius incredulitatis

Expanded text:
poralem, inter cetera maxime numero annorum mille permoti sunt, tamquam oporteret in sanctis in eo modo uelut tanti temporis fieri sabbatismum, uacatione scilicet sancta post labores annorum sex milium., ex quo creatus est homo et magni illius peccaerumnas de paradisi felicitate dimissus est, ut quoniam scriptum est, Unus dies apud Dominum sicut mille anni, et mille anni sicut dies unus, sex annorum millibus, tanquam sex diebus impletis, sequatur velut septimus sabbati in annis mille postremis, ad hoc scilicet sabbatum celebrandum resurgentibus sanctis. Quae opinio esset utcunque tolerabilis, si aliquae deliciae spiritales in illo sabbato adfuturae sanctis per Domini praesentiam crederentur. Nam etiam nos hoc opinati fuimus aliquando. Sed cum eos qui tunc resurrexerint dicant immoderatissimis carnalibus epulis uacaturos, in quibus cibus sit tantus ac potus, ut non solum nullam modestiam teneant, sed modum quoque ipsius incredulitatis
Abbreviated transcription (Latin):
& ñ fac̃: ut ipsum dicamus uelle.
qui ut ue lint iste fac̃: Scđm illã
uero uoluntatẽ suã quȩ cũ eius
prȩscientia sẽpit̾na ẽ : ꝓfecto in
cȩlo & int̾ra om̃a quȩ cũq uoluit.
ñ solũ p̃terita ł p̃sentia sed etiam
futura iã fec̃: uerũ antequã ueni¬
at temp: qđ uoluit ut fieret. qđ
ante tempora uniũsa prȩsciũ atq
disposuit: dicimus. fiet quando
ds uoluerit Si aũ ñ solũ temp: quod
futurum ẽ uerum &iã utrũ futu.¬
rum sit ignoramus: dicimus fiet
si dr̃ uoluerit : ñ quia dr̃ nouã uolun¬
tatem quã ñhabuit tc̃habebit.
sed quia idꝰ ex ȩt̾nitate in eius in¬
mutabili p̃paratũ ẽ uoluntas t̃c
erit.

Expanded text:
et non facit", ut ipsum dicamus uelle, et non facit", ut ipsum dicamus uelle, qui ut uelint isti facit. secundum illam uero uoluntatem suam, quae cum eius praescientia sempiterna est, profecto in caelo et in terra omnia quaecumque uoluit non solum praeterita uel praesentia, sed etiam futura iam fecit. Verum antequam ueniat tempus, quo uoluit ut fieret, quod ante tempora uniuersa praesciuit adque disposuit, dicimus: <Fiet quando Deus uoluerit\'; si autem non solum tempus quo futurum est, uerum etiam utrum futurum sit ignoramus, dicimus: \'Fiet, si Deus uoluerit\'; non quia Deus nouam uoluntatem, quam non habuit, tunc habebit; sed quia id, quod ex aeternitate in eius inmutabili praeparatum est uoluntate, tunc erit.
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃ operatur in hominib &iã uelle
dr̃ quod ñ ipse uult. sed tos. id uo¬
lentes fac̃: sic̃ dr̃ cognouisse qđ ut
cognosceret᷑ fec̃ aquib ignorabat᷑
Neq: eñi dicente apostolo. nuncaũ
cognoscentes dm̃: immo cognitiado.
fas ẽ ut credamus qđ eos tẽ cogno¬
uerit ds̃ p̃cognitos ante constituti¬
onẽ mundi: sed tc̃ cognouisse dic¬
tus ẽ : qđ tc̃ ut cognosceret᷑ effecit:
dehis locutionum modis iã & in
superiorib libris memini disputa¬
tũ: scđm hanc ergo uoluntatẽ quam
dm̃ uelle dicimus quod alios effecit
uelle: aquib futura nesciunt᷑ mul¬
ta uult nec fac̃ Multa eñi uolunt
fieri sc̃i eius ab illo inspirata sca
uoluntate : nec fiunt: sic̃ orant ꝓ
quib dam pie scẽq & qđ orant ñ
fac̃ : cũ ipse in eis hanc orandi uo¬
luntatẽ scõ sp̃u suo fecerit: ac ꝑ hoc
quando scđm dm̃ uolunt. & orant
sc̃i. ut quisq:  saluus possumus illo
modo locutionis dicere uult ds̃

Expanded text:
deus operatur in hominibus, etiam uelle deus operatur in hominibus, etiam uelle dicitur quod non ipse uult, sed suos id nolentes facit; sicut dicitur cognouisse quod ut cognosceretur fecit, a quibus ignorabatur. neque enicognoscentes Deum, imo cogniti a Deo, fas est ut credamus quod eos tunc cognoverit Deus praecognitos ante constitutionem mundi, sed tunc cognovisse dictus est, quod tunc ut cognosceretur effecit. De his locutisuperioribus libris memini disputatum. secundum hanc ergo uoluntatem, qua deum uelle dicimus quod alios effecit uelle, a quibus futura nesciuntur, multa uult nec facit. multa enim uolunt fieri sancti eius ab illo inspirata sancta uoluntate nec fiunt; sicut orant pro quibusdam pie sancteque, et quod orant non facit, cum ipse in eis hanc orandi uoluntatem sancto spiritu suo fecerit. ac per hoc. quando secundum deum uolunt et orant sancti, ut quisque sit saluus, possumus illo modo locutionis dicere: "uult deus
Abbreviated transcription (Latin):
ulta fiunt quidem amalis con¬
tra uoluntatem dĩ sed tantae
ẽ ille sapientiȩ. tanteq uirtu¬
tis ut in eos exitus siue fingis. quos
bonos & iustos ipse prȩsciuit: Ten
dant om̃a quȩ uoluntata eius ui¬
dent᷑ aduersa: ac ꝑhoc cum ds̃ dr̃
mutare uoluntatem: ut quib lenis
erat uerbi gratia: reddat᷑ iratus
illi potius: quã ipse mut᷑ant᷑ & eũ
quodã modo mutatũ. in his quipa¬
tiunt᷑ inueniunt: Sic̃ mutat᷑ sol
oculis sauciatis: & asper quodam
modo exmieti et exdelectabili
molestus efficit᷑ cũ ipse apud se
dientiũ mandatis eius: De qua
dĩcapostolus. Ds̃ ẽ eñi qui operat᷑
in uob & uelle: sic̃ iustitia dĩ. Non
solum qua ipse iustus ẽ dr̃ssed illa
&iã quã homo qui abillo iustifi¬
catur facit Sic &lex eius uocatͥ:
quȩ potius ẽ hominũ seab ipso da¬
ta: Nam utiq homines erant. quib
ait dñs in lege ur̃a scriptũ ẽ: cũ alio
loco legimus. Lex dĩ eius incorde
ipsius: scđm hanc uoluntatẽ quã

Expanded text:
unt enim quidem a malis contra voluntatem Dei, sed tantae est ille sapientiae tantaeque virtutis, ut in eos exitus, sive fines, quos bonos et justos ipse prdant omnia, quae uoluntati eius uidentur aduersa. ac per hoc cum deus mutare dicitur uoluntatem, ut quibus lenis erat uerbi gratia reddatur iratus, illi potius quam ipse mutantur et eum quodam modo mutatum in his quae patiuntur inueniunt; sicut mutatur sol oculis sauciatis et asper quodam modo ex miti et ex delectabili molestus efficitur, cum ipse apud se dientium mandatis eius, de qua dicit apostolus: deus est enim, qui operatur in uobis et uelle; sicut iustitia dei non solum qua ipse iustus est dicitur, sed illa etiam quam in homine, qui ab illo iustificatur, facit. sic et lex eius uocatur, quae potius est hominum, sed ab ipso data; nam utique homines erant quibus ait Iesus: in lege uestra scriptum est, cum alio loco legamus: lex dei eius in corde eius. secundum hanc uoluntatem, quam
Abbreviated transcription (Latin):
tas uocans prȩcepit ut carnali con¬
su&udine resistamus: docens ne¬
minem aptũ: esse regnodĩ quiñ
istas carnales necessitudines oder&
neque hoc cuiquam inhumanum
uidere d&& Magis enim est in hu¬
manum. non amare inhomine
quod homo est sed amare quod fi¬
lius est Hoc est enim nonin eo ama¬
re illud. quod ad dm̃ pertin&
Sedamare illud. quod ad sepertin&:
Quidergo mirum siad regnum
non peruenit.qui non commu¬
nem sed priuatum rem diligitꝰ:

Expanded text:
tas uocans praecipit ut carnali contas uocans praecipit ut carnali consuetudini resistamus, docens neminem aptum esse regno dei qui non istas carnales necessitudines oderit. neque hoc cuiquam inhumanum uideri debet. magis enim est inhumanum non amare in homine quod homo est, sed amare quod filius est; hoc est enim non in eo amare illud quod ad deum pertinet, sed amare illud quod ad se pertinet. quid ergo mirum, si ad regnum non peruenit qui non communem, sed priuatam rem diligit
Abbreviated transcription (Latin):
&iam inimicos nr̃os : Siuere in iuic¬
ti esse uolumus: Non enim pesse
ipsum quis quam hominum inuic¬
tus est sed perillam in commutabilẽ¬
legem: cui quicumque seruiunt:
soli sunt liberi Sicenim eis quod di¬
ligunt. auferrinon potest: quȩ res
una. inuictos facit & perfectos uirq:
Nam siuel ipsum hominem homo
dilexerit: nontamquam se ipsum.
sedtam quam iumentum: autbalne¬
as aut auiculam uictam: uel garrula:
Idest ut ex eo aliquid temporalis uo¬
luptatis aut commodi capiat: ser¬
uiat necesseest. non homini: sed qđ ẽ
turpius. tam foedo & detestabili
uitio: quo non amandus. sicut ho¬
mo amandus est: quo uitio domi¬
nante usque ad extremam uitam
uel potius mortem perducitur:
Sed n& sic quidem ab homine homo
diligendus est . ut diliguntur cama¬
les fratres uel filui: uel coniuges.¬
uel quique cognati: ut ad fines aut
ciues: Nam & ista dilectiotempo
ralis est: Itaque ad pristinam per¬
fectamque naturam nos ipsa ueri¬

Expanded text:
etiam inimicos nostros, si uere inuicetiam inimicos nostros, si uere inuicti esse uolumus. non enim per se ipsum quisquam hominum inuictus est, sed per illam incommutabilelegem, cui quicumque seruiunt soli sunt liberi; sic enim eis quod diligunt auferri non potest; quae res una inuictos facit et perfectos uiros. nam si uel ipsum hominem homo dilexerit non tamquam se ipsum, sed tamquam iumentum aut balneas aut auiculam pictam uel garrulam, id est ut ex eo aliquid temporalis uoluptatis aut commodi capiat, seruiat necesse est non homini, sed, quod est turpius, tam foedo et detestabili uitio, quo non amat mo amandus est. quo uitio dominante usque ad extremam uitam uel potius mortem perducitur. sed ne sic quidem ab homine homo diligendus est, ut diliguntur carnales fratres uel filuel quique cognati aut adfines aut ciues; nam et ista dilectio temporalis est. itaque ad pristinam perfectamque naturam nos ipsa ueri
Abbreviated transcription (Latin):
uincitur nisi ciueripiturlabuer¬
sario quodamat: qui ergo id amat
solum quod amanti eripere non
potest: ille indubitanter inuictus ẽ:
nec ulla cruciatur inuidia Idenĩ
diligit ad quod diligendum. etper¬
cipiendum. quanto plurer uene¬
rint : tanto eis ubenus gratulatur
Diligit enim dm̃. extoto corde. & exto¬
taanima. & ex totamente :et diligit
proximumtam quã seipsum: Non
illiergo inuidit. ut siquod ipse estim¬
mo adiuuat &iam quantum potest:
nec potest amittere pronmum
quem diligit tam quam se ipsum:
quia neque inseipso ea diligit
quȩm oculis subiacentꝰ autulli salus
corporis sensibus: ergo apud seip¬
sum hab&: quem diligittam quã
seipsum: eaest autem regula dil&¬
tionis ut quae sibi uultbona pro¬
uenire & illi uellit: quae accidere
sibi mala non uult etillinolit: &¬
hanc uoluntatem: erga omnes ho¬
mines seruat Namerga neminẽ
operandum est malum: & dilectio
proximi malum non operatur:
Diligamus ergo ut praeceptum est

Expanded text:
uincitur nisi cui eripitur ab aduersario quod amat. qui ergo id amat solum quod amanti eripi non potest, ille indubitanter inuictus est nec ulla cruciatur inuidia. id enim diligit ad quod diligendum et percipiendum quanto plures uenerint, tanto eis uberius gratulatur. diligit enim deum ex toto corde et ex tota anima et ex tota mente; et diligit proximum tamquam se ipsum. non illi ergo inuidet ut sit quod ipse est; immo adiuuat etiam quantum potest. nec potest amittere proximum, quem diligit tamquam se ipsum, quia neque in se ipso ea diligit quae oculis subiacent aut ullis aliis corporis sensibus; ergo apud se ipsum habet quem diligit tamquam se ipsum. ea est autem regula dilectionis, ut quae sibi uult bona prouenire et illi uelit, quae accidere sibi mala non uult et illi nolit. hanc uoluntatem erga omnes homines seruat; nam erga neminem operandum est malum et dilectio proximi malum non operatur. diligamus ergo, ut praeceptum est,
Abbreviated transcription (Latin):
De eo quod scriptum est angelos dĩ
cum filiab: hominum concubuisse
ex eođ lib̾ quȩstionũ degenesi
Dearca noe utrum animalia omnia
cum escis eorum ferre potueritl¬
Quod recogitatio dĩ mutandarũ
rerx iit inmutabi lis ratio & demen
duobus posse modis intellegi ex lib
&de in cantationib marsorum
Qualiter intelle gendum sit ecce

Expanded text:
De eo quod scriptum est, angelos Dei cum filiabus hominum concubuisse, ex eodem libro Quaestionum de GenesiDe arca. Noe, utrum animalia omnia cum escis eorum ferre potueritQuod recogitatio dei mutandarum rerum sit immutabilis ratio; et de mensduobus posse modis intellegi. Item dde incantationibus Marsorum. Qualiter intellegendum sit: ecce
Abbreviated transcription (Latin):
Decreatione primi hominis & de
causalib: rationib uł quomodo
additi sunt anni xu ezechiȩ regi
aduitã quem prȩdixerat non uic¬
turum ex libro degen esi adlitterãui¬
Destella quam magi secuti sunt
xĩ famula non fatali ex libỹ
contra faustum. iii
xlui

Expanded text:
De creatione primi hominis, et de causalibus rationibus, vel quomodo additi sint anni quindecim Ezechiae regi ad vitam, quem praedixerat non victurum, ex libro VI de Genesi ad litteraDe stella quam Magi secuti sunt Christi famula non fatali, ex libro II contra Faustum. Nos De stella quam Magi secuti sunt
Abbreviated transcription (Latin):
uod & erna diuinitas nec per
temp nec ꝑlocum mota moueat
creaturam & deor dine natura¬
ix quam cui prȩposuerit quam¬
que subdiderit ex lib degenen
ad litteram. uiii
Suodñoꝑ ipsã dĩ substantiam sed ꝑ
subditam creaturam & locutio diui¬
na adadam & deambulatio in para¬
dyso debeat in cunctanter ex lib̵ de

Expanded text:
uod aeterna diuinitas nec per tempus nec per locum mota moueat creaturam; et de ordine naturarum, quam cui praeposuerit quamque subdiderit. ex libro de genesi ad litteram VIIIon per ipsam dei substantiam, sed per subditam creaturam et locutio diuina ad Adam et deambulatio in paradiso debeat incunctanter inte