comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
talis actanta pax erit q̃uamelior & maior eẽ ñ pos
ua ꝓpter possemus dicere fines bono Qtt¬
rũ nostrorũ eẽ pacẽ : sicut &ernã dixi¬
mus uitã : prȩsertim quia ipsi ciuitati dĩ de
qua nobis est ista opero sissima disputatio.
in scõ dicitur psalmo : Lauda hierusalem dñm
conlauda dm̃ tuumsion: quo confortauit seras
portarũ tuarũ benedixit filios tuos inte: qui
posuit fines tuos pacẽ: Quando enĩ confir¬
matȩ fuerint serȩ portarũ eius: Iam in illam
nullus intrabit : nec ab illa ullus exibit: ac
per hoc fines eius: eã debemus hic intellegere
pacẽ quã uolumus demonstrare finalem : Nã
& ipsius ciuitatis mysticũ nomen: id est hie¬
rusalẽ : quod & ante lã diximus iusio pacis inter¬
pretatur: Sed qũo pacis nomen &iã in his reb
mortalib: frequentatur : ubi utique non est
uita ȩterna : Propter ea finẽ ciuitatis huius
ubi erit sũmũ bonũ eius. ȩternã uitã malui¬

Expanded text:
talis et tanta pax erit, qua melior et maior esse non postalis et tanta pax erit, qua melior et maior esse non posuapropter possemus dicere fines bonorum nostrorum esse pacem, sicut aeternam diximus uitam, praesertim quia ipsi ciuitati Dei, de qua nobis est ista operosissima disputatio, in sancto dicitur psalmo: Lauda Hierusalem Dominum, conlauda Deum tuum Sion; quoniam confirmauit seras portarum tuarum, benedixit filios tuos in te, qui posuit fines tuos pacem. Quando enim confirmatae fuerint serae portarum eius, iam in illam nullus intrabit nec ab illa ullus exibit. Ac per hoc fines eius eam debemus hic intellegere pacem, quam uolumus demonstrare finalem. Nam et ipsius ciuitatis mysticum nomen, id est Hierusalem, quod et ante iam diximus, uisio pacis interpretatur. Sed quoniam pacis nomen etiam in his rebus mortalibus frequentatur, ubi utique non est uita aeterna, propterea finem ciuitatis huius, ubi erit summum bonum eius, aeternam uitam malui
Abbreviated transcription (Latin):
tur ꝑsapientiã : uerũ &iam incorpore quod
re surrectione renouabitur : Ibi uirtutes.
non contra ulla uitia. uel mala quȩ cum que
certantes : sed habentes uictoriae prȩmiũ &er¬
nã pacẽ : quam nullus aduersarius inquietat:
Ipsa ẽ enim beatitudo finalis: ipse perfectionis
finis qui consumentem non hab& finẽ : Hic:
autẽ dicimur quidem beati: quando pacẽ habe¬
mus : quantula cũq hic haberi potest inuita
bona: sed hȩc beatitudo illi quã finalẽ dicimus
beatitudini cõparata prorsus miseria repperit᷑:
Hanc ergo pacem qualis hic potest eẽ morta¬
les homines. in reb: mortalib: quando habemus.:
si recte uiuimus: bonis eius recte utitur uirtus:
quando uero eam non habemus: &iã malis quȩ ho¬
mo patitur: bene utitur uirtus: Sed tunc ẽ ue :¬
ra uirtus quando &omnia bona quib bene
utitur : & quicquid in bono usubonorũ & malorũ
facit: & se ipsã adeũfinẽ refert ubi nobis

Expanded text:
tur per sapientiam, uerum etiam in corpore, quod tur per sapientiam, uerum etiam in corpore, quod resurrectione renouabitur; ibi uirtutes, non contra ulla uitia uel mala quaecumque certantes, sed habentes uictoriae praemium aeternam pacem. quam nullus aduersarius inquietet. Ipsa est enim beatitudo finalis, ipse perfectionis finis, qui consumentem non habet finem. Hic autem dicimur quidem beati, quando pacem habemus, quantulacumque hic haberi potest in uita bona; sed haec beatitudo illi, quam finalem dicimus, beatitudini conparata prorsus miseria reperitur. Hanc ergo pacem, qualis hic potest esse, mortales homines in rebus mortalibus quando habemus, si recte uiuimus, bonis eius recte utitur uirtus; quando uero eam non habemus, etiam malis, quae homo patitur, bene utitur uirtus. Sed tunc est uera uirtus, quando et omnia bona, quibus bene utitur. et quidquid in bono usu bonorum et malorum facit, et se ipsam ad eum finem refert, ubi nobis
Abbreviated transcription (Latin):
impia ciuitate : qui deos sibi amicos esse dixerunt :
indȩ mones malignos incidisse. certissimum est.
quib: tota ipsa ciuitas subditur: &ernũ cũ eis
habitura suppliciũ: Ex eorũ quippe sacris uel
potius sacrilegiis : quib: eos colendos & exludis
inmundissimis ubi eorũ crimina celebrantur.
quib: eos placandos putarunt: Fisdem ipsis
auctorib: & ex actorib: talium tantorum que
dedetorũ satis ab eis qui colantur apertũ est:¬
ed neque scĩ & fideles unius ueri dĩ summiq x
cultores ab eorum fallacis. & multi formi tẽp¬
tatione securisunt: In hoc enĩ loco infirmita¬
tis & diebus malignis: &iam ista sollicitudo
non ẽ in utilis: ut illa securitas. ubi pax plenis¬
sima atque certissima ẽ desiderio feruen¬
tiore quȩratur : Ibi enĩ erunt naturȩ mu¬
nera : hoc est quȩ naturȩ nostre. ab omnium
naturarum creatore donantur : non solũ bona
sed &iam sepiterna: nonsolũ in animo quisana¬

Expanded text:
pia ciuitate, qui deos sibi amicos esse dixerunt, pia ciuitate, qui deos sibi amicos esse dixerunt, in daemones malignos incidisse certissimum est, quibus tota ipsa ciuitas subditur, aeternum cum eis habitura supplicium. Ex eorum quippe sacris uel potius sacrilegiis, quibus eos colendos, et ex ludis inmundissimis, ubi eorum crimina celebrantur, quibus eos placandos putarunt eisdem ipsis auctoribus et exactoribus talium tantorumque dedecorum, satis ab eis qui colantur apertum ested neque sancti et fideles unius ueri Dei summique cultores ab eorum fallaciis et multiformi tentatione securi sunt. In hoc enim loco infirmitatis et diebus malignis etiam ista sollicitudo non est inutilis, ut illa securitas, ubi pax plenissima adque certissima est, desiderio feruentiore quaeratur. Ibi enim erunt naturae munera, hoc est, quae naturae nostrae ab omnium naturarum creatore donantur, non solum bona, uerum etiam sempiterna, non solum in animo, qui sana
Abbreviated transcription (Latin):
Insocietate uero scõrũ angelorũ quã philo sophi
illi qui nobis deos amicos esse uoluerunt: quarto
constituerunt loco : uelut ad mundũ uenientes
aborbe terrarũ: ut sic quodam modo cõplecte¬
rentur &cȩlũ. Nullo modo quidem metuimus
netales amici uel morte nos sua: uel de prauati¬
one contrstent: Sed quia nobis nonea qua
homines familiaritate miscentur: quod &iam
ipsũ aderũ nas huius pertinet uitȩ : & aliquan:¬
do satanas. sicut legimus. trans figurat se uelut
angelũ lucis ad tẽptandos eos quos ita uel erudiri
opus ẽ : uel decipilustum ẽ: Magna dĩ miseri¬
cordia necessaria ẽ nequis quã cũ bonos angelos
amicos se habere putat: habeat malos daemo¬
nes fictos amicos: eosque tanto nocentiores.
quanto astutiores. ac fallaciores patiatur
inimicos: Et cui magna ista dĩ miseri cordia
necessaria ẽ : nisimagnȩ humanȩ miseriȩ : quȩ
ignorantia tanta prȩmitur: ut istorũ simula¬
tione fallatur: & illos philosophos quidem in¬

Expanded text:
In societate uero sanctorum angelorum, quam philosophi illi, qui nobis deos amicos esse uoluerunt, quarto constitnerunt loco, uelut ad mundum uenientes ab orbe terrarum, ut sic quodam modo conplecterentur et caelum, nullo modo quidem metuimus, ne tales amici uel morte nos sua uel deprauatione contristent. Sed quia nobis non ea, qua homines, familiaritate miscentur quod etiam ipsum ad aerumnas huius pertinet- uitae et aliquando Satanas, sicut legimus, transfigurat se uelut angelum lucis ad tentandos eos, quos ita uel erudiri opus est uel decipi iustum est: magna Dei misericordia necessaria est, ne quisquam, cum bonos angelos amicos se habere putat, habeat malos daemones fictos amicos, eosque tanto nocentiores, quanto astutiores ac fallaciores, patiatur inimicos. Et cui magna ista Dei misericordia necessaria est nisi magnae humanae miseriae, quae ignorantia tanta premitur, ut facile istorum simulatione fallatur? Et illos quidem philosophos in in
Abbreviated transcription (Latin):
te pmistplato tã quã uiolenti a disputatiomis huius
in t̃cid&. anibiꝓpt̃ ea ñfit quia ds̃non uult: cuius
uoluntatẽ utaitplato nulla uis uincitꝰ Quid ergo
ꝓhib& ut hoc&iã t̃restrib: corporib ds̃ possitefficere:
quando quidẽ utnecea quȩ ortas õccidant nec ea
quȩs iuincta soluant᷑ nec ea quȩ s̃ exelem̃tis sumpta

Expanded text:
te, promisit Plato, tamquam uiolentia disputationis huius te, promisit Plato, tamquam uiolentia disputationis huius intercidet? An ibi propterea non fit, quia Deus non uult, cuius uoluntatem, ut ait Plato, nulla uis uincit? Quid ergo prohibet, ut hoc etiam de terrestribus corporibus Deus possit efficere, quandoquidem, ut nec ea quae oquae sunt juncta solvantur, nec ea quae sunt ex elementis sumpta
Abbreviated transcription (Latin):
mantẽ : anima scilic& sicut asserunt rationa¬
liuł intellectuali intãmagna mole corporis eiꝰ
inclu saipsiusq corporis tãquã mẽ bra locis suis
posita atq digesta quattuor c̃stituerit elem̃¬
ta: Quorũ conuinturã ncũ quã ds̃ eorũ tam
magnus moriatur: in solubilẽ ac sẽpiternã ue¬
lnt quid causȩ ẽ utin corporemaioris animantis.
tã quã mediũ mẽbrũ & esna sit t̃ra : & aliorũ ani¬
mantiũ t̃restriũ corpora nds̃ sic̃ illud uelit & na
eẽ non possint : Sed t̾rȩ inquiunt. terra reddendaẽ.
unde animaliũ terrestria sumpta sunt corpora.:
E quosit inquiunt utea sit necesse dissolui &emori.
& eo modo terrȩ stabili ac sẽpit̃nȩ unde fuerant
sumpta restitui: Siquis hoc &iã deigne similit̃ af¬
firm& & dicat reddenda eẽ uniũ saigni corpora
quȩ in de sumpta sunt. uttȩlestia fierent animalia
ñne inmortalitas quãtalib dus uelutdõ sũmo loquen¬

Expanded text:
mantem, anima scilicet, sicut adserunt, rationamantem, anima scilicet, sicut adserunt, rationali uel intellectuali in tam magna mole corporis eius inclusa, ipsiusque corporis tamquam membra locis suis posita adque digesta quattuor constituerit elementa, quorum iuncturam, ne umquam deus eorum tam magnus moriatur, insolubilem ac sempiternam uelint: quid causae est, ut in corpore maioris animantis tamquam medium membrum aeterna sit terra, et aliorum animantium terrestrium corpora, si Deus sicut illud uelit, aeterna esse non possint? Sed terrae, inquiunt, terra reddenda est, unde animalium terrestria sumta sunt corpora; ex quo fit, inquiunt, ut ea sit necesse dissolui et emori et eo modo terrae stabili ac sempiternae, unde fuerant sumta, restitui. Si quis hoc etiam de igne similiter adfirmet et dicat reddenda esse uniuerso igni corpora, quae inde sumta sunt, ut caelestia fierent animalia: nonne inmortalitas, quam talibus dis, uelut deo summo loquen
Abbreviated transcription (Latin):
mune illis cũ uulgo uocabulũ uilem faciat
palliatorũ tanto magis inflatã. quanto ma¬
gis sciguẽ paucitatẽ. E tquęrentes quid in
doctrina xpĩ ana rep̃hendant: & agitant
&ernitatẽ corporũ : tam quã hec sint int̃se con¬
traria : ut& beatitudinẽ quȩ ramus animȩ : &e¬
am semꝑ eẽ uelimus incorpore uelut erũ noso
uinculo colligatã: Cũ eorũ auctor & magister
plato : donũ adõ sũmodusabillo factis. dicat eẽ
c̃cessũ nealiquando moriant᷑ ida corporib: qui¬
b eos conexuit. separent᷑: Contendunt &iã isti.
terrestria corpora sempit̃na eẽ non posse : cũ
ipsã uniũ sã terrã dĩ sui ñ quidem sũ mi sed ta¬
m̃ magni idest totius huu smundi mẽ brum
in medio positũ : & sẽpiternũ eẽ non dubitent:
Cũ ergo dr̃ ille sũ mus fecerit eis alterũ quẽ pu¬
tant dm̃ idest istũ mundũ c&eris diis qui infra
eũ sunt p̃ferendũ: cundemq ex istiment ani¬

Expanded text:
mune illis cum vulgo vocabulum, vilem faciat mune illis cum vulgo vocabulum, vilem faciat palliatorum, tanto magis inflatam, quanto magis exiguam paucitatem: et quaerentes quid in doctrina christiana reprehendant, exagitant aeternitatem corporum, tamquam haec sint inter se contraria, ut et beatitudinem quaeramus animae et eam semper esse uelimus in corpore, uelut aerumnoso uinculo conligatam; cum eorum auctor et magister Plato donum a deo summo dis ab illo factis dicat esse concessum, ne aliquando moriantur, id est a corporibus, quibus eos conexuit, separentur. CAPUT XVII.ria corpora sempiterna esse non posse, cum ipsam uniuersam terram dei sui, non quidem summi, sed tamen magni, id est totius huius mundi, membrum in medio positum et sempiternum esse non dubitent. Cum ergo deus ille summus fecerit eis alterum quem putant deum, id est istum mundum, ceteris dis, qui infra eum sunt, praeferendum, eundemque esse existiment ani
Abbreviated transcription (Latin):
morian tur. idest dissoluantur a corpo¬
re: de sua facit in mortalitate securos.
non propter eorum naturam quae̾ sit com¬
pacta non simplex. sed propter suam in¬
uictis si mam uoluntatem qua potens est
facere. ut nec orta occidant. nec conexa
soluantur. sed incorrupti biliter perse¬
uerent Et hoc quidem utrum plato ue¬
rum de sideribus dicat. aliaquȩstio est.
Neque enim ei continuo conceden dum est.
globos istos luminum. siue orbiculos lucecor¬
porã suꝑterras scudie. stu nocte. fulgentes suis
qui busdam proprus animis uiuere cisq in¬
tellet tualibus & beatis. qđ &iam deipso uniũ¬
somundo. tam quã uno animali maximo quo
cuncta c&era continerentur animalia in¬
stanter affirmat: Sed hȩc utelixi alia quȩsti¬
o est quã nunc discutiendam ñ suscepimus::
hoc tantũ contra istos cõmemorandũ putaui.
qui se platonicos uocari uł esse gloriant᷑ cuius
suꝑbia nominis crubescunt eẽ xp̃i ani. ne cõ¬

Expanded text:
moriantur, id est dissoluantur a corpomoriantur, id est dissoluantur a corpore, de sua facit inmortalitate securos; non propter eorum naturam, quae sit conpacta, non simplex, sed propter suam inuictissimam uoluntatem, qua potens est facere, ut nec orta occidant nec conexa soluantur, sed incorruptibiliter perseuerent? Et hoc quidem utrum Plato uerum de sideribus dicat, alia quaestio est. Neque enim ei continuo concedendum est globos istos luminum siue orbiculos luce corporea super terras seu die seu nocte fulgentes suis quibusdam propriis animis uiuere eisque intellectualibus et beatis, qrso mundo, tanquam uno animali maximo, quo cuncta caetera continerentur animalia, instanter affirmat. Sed haec, ut dixi, alia quaestio est, quam nunc discutiendam non suscepimus. Hoc tantum contra istos commemorandum putavi, qui se Platonicos vocari vel esse gloriantur, cujus superbia nominis erubescunt esse Christiani, ne com
Abbreviated transcription (Latin):
se ipsos malunt dicereꝰ dum nobis non
desinat contra dicere. Nempe platonis
haec uerba sunt. sicut eacicero in lati¬
num uertit. quibus inducit. sum mum
dm̃ deos quos fecit alloquentem ac dicen¬
tem: Uos qui deorum ortu sati estis atten¬
dite: quorum corporum ego parens ef fec¬
torque sum:: Haec sunt indis solubilia.
meinuito: quam quam omne colligatum
solui potest: Sed aud quaquam bonum
est: ratione uinctum uelle dis soluere
Sed qm̃ estis orti. in mortales Uos quidem
es se & in dis solubiles non potestis. nec
um quam tamen dis soluemini neque
uos ulla mortis fata periment : nec erunt
ualentiora quam consilium meum.
quod magis est uinculum ad perp&uitatẽ
uram : quam illa quibus estis tum cum gig¬
ne bamini colligati. Eicce deos plato
dicit corporis animaeque colligatione
mortales : & tamen in mortales: di a quo
facti sunt uoluntate atque consi lio Si
ergo animae poena est. inqualicum que
corpore colligari. quid est quod eos al¬
lo quens ds̃. tamquam sollicitos neforte

Expanded text:
se ipsos malunt dicere, dum nobis non desinant contradicere? Nempe Platonis haec uerba sunt, sicut ea Cicero in Latinum uertit, quibus inducit summum deum deos quos fecit adloquentem ac dicentem: Vos, qui deorum satu orti estis, adtendite: quorum operum ego parens effectorque sum, haec sunt indissolubilia me inuito, quamquam omne conligatum solui potest; sed haudquaquam bonum est ratione uinctum uelle dissoluere. Sed quoniam estis orti, inmortales uos quidem esse et indissolubiles non potestis; ne utiquam tamen dissoluemini, neque uos ulla mortis fata periment, nec erunt ualentiora quam consilium meum, quod maius est uinculum ad perpetuitatem uestram, quam illa quibus estis tum, cum gignebamini, conligati. Ecce deos Plato t corporis animaeque conligatione mortales, et tamen inmortales dei a quo facti sunt uoluntate adque consilio. Si ergo animae poena est in qualicumque corpore conligari, quid est quod eos adloquens deus tamquam sollicitos, ne forte
Abbreviated transcription (Latin):
plerũq significans: sexcentesimo quip¬
pe anno uite noe: secundo mense. factum
ẽ diluuium : Ac sic centum iuiginti anni
p̃dicti sunt futuri. uite hominũ peritu᷑rũ.
quib: trans actis. diluuio delerentur.
Nec frustra creditur sic factũ esse diluui¬
um : iam non inuentis in terra qui non erant
digni tali morte defungi qua in impios
uindicatum ẽ Non quo quicquã bonis

Expanded text:
plerumque significans; sescentensimo quipplerumque significans; sescentensimo quippe anno uitae Noe, secundo mense factum est diluuium; ac sic centum uiginti anni praedicti sunt futuri uitae hominum periturorum, quibus transactis diluuio delerentur. Nec frustra creditur sic factum esse diluuium, iam non inuentis in terra qui non erant digni tali morte defungi, qua in inpios uindicatum est; non quo quic- ■ quam bonis
Abbreviated transcription (Latin):
uerum etiã magnitudines et fortitudines
corporũ non magni pendendas esse sapienti:
qui spiritalib: atq: inmortalib: longe melio¬
rib atq firmiorib: et bonorũ propriis. nonbo¬
norũ malorũq communib beatificatur bonis:
Quã rem alius propheta commendans. ait. Ibi
fuer̃ gigantes. illi nominati qui ab initio fuer̃
staturosi: scientes proeliũ : non hos elegit dñs.
nec uiã scientiae dedit illis: sed interier :
quia ñ habuer̃ sapientiã perier̃ propter
erunt dies eorum centũ .xx. anni : non sic
accipiendũ est. quasi p̃nuntiatum sit
Post hȩc homines. centũ uiginti annos uiuen¬
do non trans gredi. cũ et p̾diluuiũ etiam
quingentos excessisse inueniamus Sed
intellegendum ẽ hoc dm̃ dixisse. cũ circa
finẽ quingentorũ annorũ esset noe . Id ẽ
quadringentos octoginta uitȩ annos age¬
ret quos more suo scriptura quingentos
uocat. nomine totius maximã partem

Expanded text:
uerum etiam magnitudines et fortitudines uerum etiam magnitudines et fortitudines corporum non magni pendendas esse sapienti, qui spiritalibus adque inmortalibus longe melioribus adque firmioribus et bonorum propriis, non bonorum malorumque communibus beatificatur bonis. Quam rem alius propheta commendans ait: Ibi fuerunt gigantes illi nominati, qui ab initio fuerunt staturosi, scientes proelium. Non hos elegit Dominus, nec uiam scientiae dedit illis; sed interierunt, quia non habuerunt sapientiam, perierunt propter Erunt dies eorum centum uiginti anni, non sic accipiendum est, quasi praenuntiatum sit post haec homines centum uiginti annos uiuendo non transgredi, cum et post diluuium etiam quingentos excessisse inueniamus; sed intellegendum est hoc Deum dixisse, cum circa finem quingentorum annorum esset Noe, id est quadringentos octoginta uitae annos ageret, quos more suo scriptura quingentos uocat, nomine totius maximam partem
Abbreviated transcription (Latin):
quae sub eiꝰ nomine ꝓferuntur : et continent
istas degigantib fabulas qđ non habuerint
homines patres. recte a prudentib iudicant᷑
ñ ipsius eẽ credenda. sicut multa sub nomi¬
nib et aliorũ ꝓphetarũ . et recentiora sub
nominib: apostolorũ abhereticis ꝓferunt᷑
Quae omã : nomine a pocriforũ. ab auctorita¬
te canonica diligenti examinatione remo¬
ta sunt.: Igitur secundũ scripturas cano¬
nicas hebreas atq: xp̃ianas multos gigan¬
tes ante diluuiũ fuisse non dubium est : et
hos fuisse ciues terrigenȩ societatis homi¬
num.: Dĩ autẽ filios. qui secundũ carnẽ
de seth ꝓpagati sunt: in hac societate deserta
iustitia declinasse: Nec mirandũ quod
etiã deipsisgigantes nasci potuerunt. Neq
enim om̃s gigantes sed magis multi utiq tunc
fuer̃ quã post diluuiũ temporib cȩteris.
Quos propter ea creare placuit creatori ut etiã
hinc ostenderetur: non solũ pulchritudines.

Expanded text:
quae sub eius nomine proferuntur et continent quae sub eius nomine proferuntur et continent istas de gigantibus fabulas, quod non habuerint homines patres, recte a prudentibus iudicantur non ipsius esse credenda; sicut multa sub nominibus et aliorum prophetarum et recentiora sub nominibus apostolorum ab haereticis proferuntur, quae omnia nomine apocryphorum ab auctoritate canonica diligenti exami. natione remota sunt. Igitur secundum scripturas canonicas Hebraeas adque Christianas multos gigantes ante diluuium fuisse non dubium est, et hos fuisse ciues terrigenae societatis hominum; Dei autem filios, qui secundum carnem de Seth propagati sunt, in hanc societatem deserta iustitia declinasse. Nec mirandum est, quod etiam de ipsis gigantes nasci potuerunt. Neque enim omnes gigantes, sed magis multi utique tunc fuerunt, quam post diluuium temporibus ceteris. Quos propterea creare placuit Creatori, ut etiam hinc ostenderetur non solum pulchritudines,
Abbreviated transcription (Latin):
ambiguum: ut et filii dĩ et filii deorũ posset
tari: Omittamus igit᷑ edrũ scriptura¬
rũ fabulas. quȩ a pocrife nuncupant᷑ : eo qđ
earũ occulta origo non claruit patrib aquib
usq ad nos auctoritas ueraciũ scripturarum.
certissima et notissima successione perue¬
nit In his aũ a pocrifis. et sinuenit᷑ aliqua
ueritas : tam̃ propt̃ multa falsa. nulla ẽ ca¬
nonica auctoritas. Scripsisse quidẽ non¬
nulla diuina. illũ enochseptimũ ab adã nega¬
re ñ possumus: cũ hoc in epistola canonica.
iudas a postolus dicat: sed ñ frustra ñ sunt¬
in eo canone scripturarum. qui seruabatur intẽ¬
plo hebrei populi. succedentiũ diligentia sacer¬
dotũ : nisi quia ab antiquitate : suspecte fidei
iudicata sunt: nec utrũ hȩc essent quȩ ille
scripsisset. poterant inueniri: nontalibus
proferentibus : qui ea ꝑseriem successionis
reperirentur rite seruasse .: Vnde illa

Expanded text:
ambiguum, ut et filii Dei et filii deorum posset ambiguum, ut et filii Dei et filii deorum posset interpretari. Omittamus igitur earum scripturarum fabulas, quae apocryphae nuncupantur, eo quod earum occulta origo non claruit patribus, a quibus usque ad nos auctoritas ueracium scripturarum certissima et notissima successione peruenit. In his autem apocryphis etsi inuenitur aliqua ueritas, tamen propter multa falsa nulla est canonica auctoritas. Scripsisse quidem nonnulla diuine illum Enoch, septimum ab Adam, negare non possumus, cum hoc in epistula canonica ludas apostolus dicat. Sed non frustra non sunin eo canone scripturarum, qui seruabatur in templo Hebraei populi succedentium diligentia sacerdotum, nisi quia ob antiquitatem suspectae fidei iudicata sunt, nec utrum haec essent, quae ille scripsisset, poterat inueniri, non talibus proferentibus, qui ea per seriem successionis reperirentur rite seruasse. Unde illa,
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ sed declinando ad inferiora: dicuntur
homines: nomine nature non gratiae.
Dicunt᷑ et caro desertoressps et deserendo
deserti: Et septuaginta quidem interpre¬
tes : et angelos dĩ dixer̃istos. et filios dĩ: quod
quidẽ non omnes codices habent: Nam qui¬
dã. nisi filios dĩ non habent: Aquila autẽ.
quẽ in terp̃tem iudȩi ceteris ante ponunt.
ñ angelos dĩ nec filios dĩ : sed filios deorum
interp̃tatus ẽ. Utrũq autẽ uerum ẽ
Nam et filii dĩ erant . sub quo patre suorum
patrũ . etiã fratres erant : Et filii deorũ.
quõ diis geniti erant : cũ quib et ipsi du erant:
iuxta illud psalmi: ego dixi. di estis et filii
excelsi om̃s Merito enim creduntur.
septuaginta interp̃tesaccepisse propheti¬
cũ spm̃: ut si quid eiꝰ auctorita mutarent.
atq: aliter quam erat qđ interp̃tantur di¬
cerent : neq hoc diuinitus dictum esse dubi¬
taretur: Quãuis hoc in hebreo esse ꝑhibeat᷑

Expanded text:
Dei, sed declinando ad inferiora dicuntur Dei, sed declinando ad inferiora dicuntur homines nomine naturae, non gratiae; dicuntur et caro, desertores spiritus et deserendo deserti. Et septuaginta quidem interpretes et angelos Dei dixerunt istos et filios Dei; quod quidem non omnes codices habent, nam quidam nisi filios Dei non habent. Aquila autem, quem interpretem Iudaei ceteris anteponunt, non angelos Dei, nec filios Dei, sed filios deorum interpretatus est. Utrumque autem uerum est. Nam et filii Dei erant, sub quo patre suorum patrum etiam fratres erant; et filii deorum, quoniam dis geniti erant, cum quibus et ipsi di erant iuxta illud psalmi: Ego dixi: Di estis et filii Excelsi omnes. Merito enim creduntur septuaginta interpretes accepisse propheticum spiritum, ut, si quid eius auctoritate mutarent adque aliter quam erat quod interpretabantur dicerent, neque hoc diuinitus dictum esse dubitaretur. Quamuis hoc in Hebraeo esse perhibeatur
Abbreviated transcription (Latin):
enimait. Cigantes aũ erant suꝑ terrã
indieb illis: et p̾illud cũ intrarent filu
dĩ ad filias hominum. Ergo et ante indi¬
eb illis: et p̾illud. Quod aũ ait. et genera¬
bant sibi : satis ostendit : qđ prius ante quã
siccaderent filii dĩ dõ generabant ñ sibi:
id est non dominante libidine coeundi:
sed seruiente officio propagandi : non fa¬
miliã factus sui sed ciues ciuitatis. qͣuib
ad nuntiarent tamquã angelidi. ut pone¬
rent in dõ spem suam: similes illius qui
natus ẽ de seth. filius resurrectionis: et
sperauit inuocare nom̃ dnĩ dĩ.  inquaspe.
essent cũ suis posteris cohȩredes eternorũ
bonorum : et sub dõpatre. fratres filiorũ
Non aũ illos ita fuisse angelos dĩ : ut homines
non essent: sicut quidã putant: sed homines
procul dubio fuisse scriptura ipsa sine ulla
ambiguitate declarat. Cũ enim p̃mis sũ
esset qđ uidentes angelidĩ filias hominũ.
quia bonȩ sunt : sumpser̃ sibi uxores exom¬

Expanded text:
enim ait: Gigantes autem erant super terram in diebus illis et post illud, cum intrarent filii Dei ad filias hominum. Ergo et ante in illis diebus et post illud. Quod autem ait: Et. generabant sibi, satis ostendit, quod prius, antequam sic caderent filii Dei, Deo generabant, non sibi, id est non dominante libidine coeundi, sed seruiente officio propagandi; non familiam fastus sui, sed ciues ciuitatis Dei. quibus adnuntiarent tamquam angeli Dei, ut ponerent in Deo spem suam, similes illius, qui natus est de Seth, filius resurrectionis, et sperauit inuocare nomen Domini Dei; in qua spe essent cum suis posteris coheredes aeternorum bonorum et sub Deo patre fratres filiorum. Non autem illos ita fuisse angelos Dei, ut homines non essent, sicut quidam putant, sed homines procul dubio fuisse, scriptura ipsa sine ulla ambiguitate declarat. Cum enim praemissum esset, quod uidenquia bonae sunt, sumpserunt sibi ex omnibus uxo
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc quia euangelica sententia est: mirum non
est non ea repressas fuisse . deorum multorum.
falsorũ que cultores quominus fingerent dae¬
monis responsis: quos tamquam deos colunt:
diffinitum esse: quanto tempore mansura e&̃
religio xp̃iana: Cum enim uiderent: nec tot
tantisque persecutionibus eam potuis se consu¬
mi: Sed his potius mira incrementa sũpsisse.
excogitauerunt nescio quos uersus grecos. tam

Expanded text:
haec quia euangelica sententia est, mirum non haec quia euangelica sententia est, mirum non est non ea repressos fuisse deorum multorum falsorumque cultores, quominus fingerent daemonum responsis, quos tamquam deos colunt, definitum esse quanto tempore mansura esset religio Christiana. Cum enim uiderent nec tot tantisque persecutionibus eam potuisse consumi, sed his potius mira incrementa sumsisse, excogitauerunt nescio quos uersus Graecos tam
Abbreviated transcription (Latin):
te quȩ sierunt dicentes: Dñe si hoc tempore
representabis regnum is rahel: At ille non est
inquit uestrum nosse tempora. quȩ pater posu¬
it in sua potestate : Non utique illi dehora
uel die uel anno sed de tempore interrogaue¬
rant quando istud accepere responsũ : Frus¬
traigitur annos quiremanent huic sȩculo com¬
putare ac diffinire conamur. Cum hoc scire
non esse nostrũ exore ueritatis audiamus: Quos
tamen alii quadringentos alii quingentos: ali
&iam mille ab ascensione dñi. usque ad eius ulti¬
mum aduentum compleri posse dixerunt:
Quem ammodum autem quisque eorum astruat
opinionem suam longum est demonstrare & non
necessarium : Coniecturis quippe utuntur
humanis. non ab eis aliquid certum descripturȩ
canonicȩ auctoritate profertur: Omnium uero
de hacre calculantium digitos resoluit. & quiesce¬
re iub& ille quidicit : Non est uestrum scire
tempora que pater posuit insua potestate: Sed

Expanded text:
te quaesierunt dicentes: Domine, si hoc tempore te quaesierunt dicentes: Domine, si hoc tempore repraesentabis regnum Israel? At ille: Non est, inquit, uestrum scire tempora, quae Pater posuit in sua potestate. Non utique illi de hora uel die uel anno, sed de tempore interrogauerant, quando istud accepere responsum. Frustra igitur annos, qui remanent huic saeculo, conputare ac definire conamur, cum hoc scire non esse nostrum ex ore Veritatis audiamus; quos tamen alii quadringentos, alii quingentos, alii etiam mille ab adscensione Domini usque ad eius ultimum aduentum conpleri posse dixerunt. Quem ad modum autem quisque eorum adstruat opinionem suam, longum est demonstrare et non necessarium. Coniecturis quippe utuntur humanis, non ab eis aliquid certum de scripturae canonicae auctoritate profertur. Omnium uero de hac re calculantium digitos resoluit et quiescere iubet ille, qui dicit: Non est uestrum scire tempora, quae Pater posuit in sua potestate. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
si tamen iam quieuit : ut fugientes inde non nulli
usq ad romana oppida ꝑuenirent: Hȩc atque
huius modi mihi cogitanti : non uidetur esse dif¬
finiendus numerus persecutionũ quibus exer¬
ceri oport& ecclesiam: sed rursus affirmare a¬
liquas futuras aregibus. prȩter illam nouissi¬
mã: dequa nemo ambigit xp̃ianus. nonminoris
est temeritatis: Itaq: hoc inmedio relinquimus
neutrã partem quȩstionis huius astruentes
siue destruentes : sed tantum modo ab affirman¬
di quod lib& horũ audaci prȩsumptione reuo¬
quȩ ab antixp̃o futura est prȩsentia sua extin¬
gu& ipse ihs̃: Sic enim scriptum est: quod eum
interfici& sp̃u orissui: & euaeuabit inluminati¬
one prȩsentiȩ suȩ : Hic quȩri sol& quando
istud erit importune omnino: Sienĩ hoc no¬
bis nosse prodess& : a quo melius quã ab ipso dõ
magistro Interrogantibus discipulis diceretur:
Non enĩ inde siluerunt apud eum. sed a prȩsen¬

Expanded text:
si tamen iam quieuit, ut fugientes inde nonnulli si tamen iam quieuit, ut fugientes inde nonnulli usque ad Romana oppida peruenerint? Haec adque huius modi mihi cogitanti non uidetur esse definiendus numerus persecutionum, quibus exerceri oportet ecclesiam. Sed rursus adfirmare aliquas futuras a regibus praeter illam nouissimam, de qua nullus ambigit Christianus, non minoris est temeritatis. Itaque hoc in medio relinquimus neutram partem quaestionis huius adstruentes siue destruentes, sed tantummodo ab adfirmandi quodlibet horum audaci praesumtione reuoquae ab Antichristo futura est, praesentia sua exstinguet ipse Iesus. Sic enim scriptum est, quod eum interficiet spiritu oris sui et euacuabit inluminatione praesentiae suae. Hic quaeri solet: Quando istud erit? Inportune omnino. Si enim hoc nobis nosse prodesset, a quo melius quam ab ipso Deo magistro interrogantibus discipulis diceretur? Non enim siluerunt inde aput eum, sed a praesen
Abbreviated transcription (Latin):
& constantissimi iuuenis : quimultis uttor¬
querentur ad prehensis pertotum diem : pri¬
mus est tortus. interungulas cruciatus que
psallentis. libertatem atque hilaritatem mi¬
ratus horruiss& : & inceteris deformius eru¬
bescere timuiss& : Postremo nr̃a memori¬
a ualens supra dicti ualentinĩ frater arria¬
nus : nonne magna persecutione. perorien¬
tis partes catholicam uastauit ecclesiam:
Quale est autẽ non considerare ecclesiam.
pertotũ mundum fructificantem atque. cres¬
centem : posse in aliquibus gentibus. persecuti¬
onẽ pati a regibus : & quando in aliis non patit᷑:
nisi forte non est persecutio cõputanda: quan¬
dorex gothorũ in ipsa gothia: persecutus ẽ
xp̃ianos crudelite mirabili: Cum ibi non essent
nisi catholici : quorum plurimi martyrio coro¬
natisunt : Sicut a quibusdam fratribus quitunc
illic pueri fuerant: & se ista uidisse incunotan¬
ter recordabantur audiuimus: Quid modo in
perside . nonne ita inxp̃ianos furit persecutio.

Expanded text:
 constantissimi iuuenis, qui multis, ut torquerentur, adprehensis per totum diem primus est tortus, inter ungulas cruciatusque psallentis libertatem adque hilaritatem miratus horruisset et in ceteris deformius erubescere timuisset. Postremo nostra memoria Valens, supradicti Valentiniani frater, Arianus, nonne magna persecutione per Orientis partes catholicam uastauit ecclesiam? Quale est autem, non considerare ecclesiam per totum mundum fructificantem adque crescentem posse in aliquibus gentibus persecutionem pati a regibus, et quando in aliis non patitur? Nisi forte non est persecutio conputanda, quando rex Gothorum in ipsa Gothia persecutus est Christianos crudelitate mirabili, cum ibi non essent nisi catholici, quorum plurimi martyrio coronati sunt, sicut a quibusdam fratribus, qui tunc illic pueri fuerant et se ista uidisse incunctanter recordabantur, audiuimus? Quid modo in Perside? Nonne ita in Christianos ferbuit persecutio
Abbreviated transcription (Latin):
& fratrem meum alipium: non dum quidẽ
clericos : sediam dõ seruientes. uterat cumtota
domo sua religiosissim sipse susceperat: &a
pud eum tunc habitabamus. Curabatur
amedicis: fistulas quas numerosas atq ꝑplexas
habuit : inposteriore atque ima corporis paste :
iam secuerant eum. & astis suae cȩtera me

Expanded text:
 fratrem meum Alypium, nondum quidem clericos, sed iam Deo seruientes, ut erat cum tota domo sua religiosissimus, ipse susceperat, et aput eum tunc habitabamus. Curabatur a medicis fistulas, quas numerosas adque perplexas habuit in posteriore adque ima corporis parte. Iam secuerant eum et artis suae cetera me
Abbreviated transcription (Latin):
cut nigrum tenebris ⁊ Cum itaq ignis in
lignis arde at ut lapides coquat: contrari¬
os hab& non in contrariis rebus effectus.
Et sienim lapides & ligna diuersa sunt.
contraria tamen non sunt: sicut album &
nigrum : quorũ in lapidib unũ facit: alte

Expanded text:
cut nigrum tenebris. Cum itaque ignis in lignis ardeat, ut lapides coquat, contrarios habet non in contrariis rebus effectus. Etsi enim lapides et ligna diuersa sunt, contraria tamen non sunt, sicut album et nigrum, quorum in lapidibus unum facit, alte
Abbreviated transcription (Latin):
naculum dđ quod cecidit & reȩdificabo quȩ ce¬
ciderunt eius : & destructa eius resuscitabo:
& reȩdificabo ea sicut dies sęculi: ita utex¬
quirant me residui hominũ: & om̃ gentes
in quib: inuocatũ ẽ nomen meũ suꝑ eos dicit

Expanded text:
naculum Dauid, quod cecidit, et reaedificabo, quae cenaculum Dauid, quod cecidit, et reaedificabo, quae ceci. derunt eius, et destructa eius resuscitabo et reaedificabo ea sicut dies saeculi; ita ut exquirant me residui hominum et omnes gentes, in quibus inuocatum est nomen meum super eos, dicit
Abbreviated transcription (Latin):
transibunt: idem proph&a testatur dicens.
quõ dieb multis sed ebunt filiu isrł. sinerege
sine principe : sinesacrificio: sine altari sinesa¬
cerdotio sine manifestationib: Quis non ui¬
deat nunc sic esseiudeos: sed quid adiungat au¬
& stupescent indnõ & in bonis ipsius in nouis¬
simis diebus: Nihil est ista proph&ia ma¬
nifestius : cumdđ regis nomine significatus
intellegitur xp̃s: quia factus ẽ sicut dicitapos¬
tolus  Ex semine dđ secundum carnẽ : Prȩ¬
nuntiauit iste proph&a &iam tertia die xp̃i
resurrectionem futurã sicuteã proph&ica
altitudine prȩnuntiari oportebat ubi ait : Sa¬
nabit nos post biduum indie tertio resurge¬
mus: Secundum hoc enim nobis dicit aposto¬
lus si surrexistis cũ xpo quȩ sursum sunt que¬
rite : A mos quoq: derebus talib sic prophe¬
tat: Prepara in quit te ut in uoces dnindm̃
isrł : quia ecceego firmans tanitruum & creans
spm̃ & adnuntians in hominib xpm̃ suum :
Et alio loco indieilla inquit resuscitabo taber¬

Expanded text:
r dicens: Quoniam diebus multis sedebunt filii Israel sine rege, sine principe, sine 20 sacrificio, sine altari, sine sacerdotio, sine manifestationibus. Quis non uideat nunc sic esse Iudaeos? Sed quid adiungat, au regem suum, et stupescent in Domino et in bonis ipsius in nouissimis diebus. Nihil est ista prophetia manifestius, cum Dauid regis nomine significatus intellegitur Christus, quia factus est, sicut dicit apostolus, ex semine Dauid secundum carnem. Praenuntiauit iste propheta etiam tertio die Christi resurrectionem futuram, sicut eam prophetica altitudine praenuntiari oportebat, ubi ait: Sanabit nos post biduum, in die tertio resurgemus. Secundum hoc enim nobis dicit apostolus: Si resurre-xistis cum Christo, quae sursum sunt quaerite. Amos quoque de rebus talibus sic prophetat: Praepara, inquit, te, ut inuoces Deum tuum Israel; quia ecce ego firmans tonitrum et creans spiritum et adnuntians in hominibus Christum suum; et alio loco: In illa die, inquit, resuscitabo taber
Abbreviated transcription (Latin):
ignis a&ernus : ut ds̃ sententiam suam miti¬
g& : & reflectat in melius : cosque ab illo igne
faciat alienos: An erit forsitan quisquam.
qui & hoc futurum esse prȩsumat ã ffirmans.
&iam sanctos angelos. simul cum sanctis homi¬
nibus. qui tunc aequales erunt angelis dĩ. pro
damnan dis. & angelis & hominibus oraturos.
utmisericordia non paantur: quod ueritate me
rentur pati. Quod nemo sanȩ fidei dixit. nemo
dicturus est ⁊ alioquin: nulla causa est.
cur non &iam nunc prodiabolo &angelis eius
or& ecclesia: quam magistes dr̃ pro inimitis
suis iussit orare. Haec igitur causa: qua fit
ut nunc et clesia non or& promalis angelis.
quos suos esse nouit inimicos: eadem ipsa
causa est quafi&: ut in illo tunc iudicios &iã
proominibus a&erno igne cruciandis: quam¬
uis perfecta sit sanctitate : non or&: Nunc
enim propterea proeis orat. quos ingenere
humano hab& inimicos: qui a tempus est peni¬
tentiae fru etuosȩ Nam quid maxime pro

Expanded text:
ignis aeternus, ut Deus sententiam suam mitiignis aeternus, ut Deus sententiam suam mitiget, et reflectat in melius, eosque ab illo igne faciat alienos? An erit forsitan quisquam, qui et hoc futurum esse praesumat, affirmans etiam sanctos Angelos simul cum sanctis hominibus, qui tunc aequales erunt Angelis Dei, pro damnandis et angelis et hominibus oraturos, ut miserirentur pati? Quod nemo sanae fidei dixit, nemo dicturus est. Alioquin nulla causa est, quur non etiam nunc pro diabolo et angelis eius oret ecclesia, quam magister Deus pro inimicis suis iussit orare. Haec igitur causa, qua fit ut nunc ecclesia non oret pro malis angelis, quos suos esse nouit inimicos, eadem ipsa causa est, qua fiet ut in illo tunc iudicio etiam pro hominibus aeterno igne cruciandis, quamuis perfecta sit sanctitate. non oret. Nunc enim propterea pro eis orat, quos in genere humano habet inimicos, quia tempus est paenitentiae fructuosae. Nam quid maxime pro
Abbreviated transcription (Latin):
bet intellegi: Par pari enim relata sunt:¬
hinc supplici um a& ernum: inde uita aeter¬
na: Dicere autem in hoc uno eodem que sen¬
su : uita aeterna sine fine erit: supplicium
aeternum finem habebit: multum absurdũ
est. ⁊ Unde quia uita a&erna sanctorum.
sine fine erit: supplicium quoque a&ernum. in¬
qui bus erit: finem procul dubio non habebit⁊
causas: contra dĩ uenire uerba: uelut misericordi¬
a maiore conantur.Ut ideo uidelic& uera
sint : qui a ea quae dixit. homines esse pas suros.
pati digni sunt : non quia passuri sunt. Dona¬
bit enim eos inqui unt precibus sanctorum
suorum: &iam tunc tanto magis orantium pro
inimicis suis: quanto sunt utique sanctiores.
eorumque efficacior est ortctio. & & auditio¬
ne dĩ dignior. iam nullum habentium omni no
peccatum : Cur ergo eadem perfectissi ma
sanctitate: & cuncta lmpetrare ualentibus.
mundissimis & misericordissimis precibus. &i¬
am ꝓ angelis non orabunt: qui bus paratus est

Expanded text:
bet intellegi. Par pari enim relata subet intellegi. Par pari enim relata suhinc supplicium aeternum, inde uita aeterna. Dicere autem in hoc uno eodemque sensu: \'Vita aeterna sine fine erit, supplicium aeternum finem habebit\' multum absurdum est. Unde, quia uita aeterna sanctorum sine fine erit, supplicium quoque aeternum quibus erit finem procul dubio non habebit. causas contra Dei uenire uerba uelut misericordia maiore conantur, ut ideo uidelicet uera sint, quia ea, quae dixit hopati digni sunt, non quia passuri sunt. Donabit enim eos, inquiunt, precibus sanctorum suorum, etiam tunc tanto magis orantium pro inimicis suis, quanto sunt utique sanctiores, eorumque efficacior est oratio, et exauditione Dei dignior, jam nullum habentium omnino peccatum. Cur ergo eadem perfectissima sanctitate, et cuncta impetrare valentibus mundissimis et misericordissimis precibus, etiam pro angelis non orabunt, quibus paratus est
Abbreviated transcription (Latin):
num. qui paratus est diabolo & angelis eius: uel
uniuersi. uel aliqui eorum non semper ibi erunt
quid causȩ est: cur diabolus &angeli eius semꝑ
ibi futur esse credantur : anforte dĩ sententia.
quae in malos & angelos: homines profer&ur.¬
in angelos ueraerit : in homines falsa : Ita pla¬
ne hocerit : si non quod ds̃ dixit: sed quod suspican¬
tur homines: plus ualebit. Quod fieri qui a non
potest: non argumentari aduersus dm̃: sed diuino
potius. dumtempus est debent parere prȩcepto:
qui sempiterno cupiunt carere supplicio. De in¬
de quale est. a& ernum supplicium. proigne di¬
uturni temporis & istimare : & uitam &ernam
credere sine fine : cumxp̃s eodem ipso loco: inuna
eademque sententia dixerit. utrumque conple¬
xus: Sic ibunt isti in supplicium a&ernum. ius¬
ti autem inuitam &ernam ⁊ Siutrũque a&er¬
num : profecto aut utrumque cum fine dutur¬
num. aut utrumque sine fine perp&uum. de¬

Expanded text:
num, qui paratus est diabolo et angelis eius, uel num, qui paratus est diabolo et angelis eius, uel uniuersi uel aliqui eorum non semper ibi erunt, quid causae est quur diabolus et angeli eius semper ibi futuri esse credantur? An forte Dei sententia. quae in malos et angelos et homines proferin angelos uera erit, in homines falsa? Ita plane hoc erit, si non quod Deus dixit, sed quod suspicantur homines plus ualebit. Quod fieri quia non potest, non argumentari aduersus Deum, sed diuino potius, dum tempus est, debent parere praecepto, qui sempiterno cupiunt carere supplicio. Deinde quale est aeternum supplicium pro igne diuturni temporis existimare et uitam aeternam credere sine fine, cum Christus eodem ipso loco, in una eademque sententia dixerit utrumque conplexus: Sic ibunt isti in supplicium aeternum, iusti autem in uitam aeternam? Si utrumque aeternum, profecto aut utrumque cum fine diuturnum aut utrumque sine fine perpetuum de
Abbreviated transcription (Latin):
rum: Quibus uerbis i hil scriptura diuna signi¬
ficare consueuit: nisi quod finem non hab& tem¬
poris: Quam obrem prornus. nec alia causa.
nec iustior atque mani festior inueniri potest: cur
uerissima pi&ate teneatur fixum &in mobile:
nullum regressum adiustitiam. uitamque sanc¬
torum: diabolum &angelos eius habituros
nisi quia scriptura quȩ neminem fallit: dicit eis
dm̃ non pepercis se : & sic ab illo esse inter im prȩ¬
damnatos. ut carteribus caliginis inferi retrusi.
traderentur seruandi: atque ultimo iudicio
puniendi : quando eos a&ernus ignis accipi &:
ubi cruabuntur in saecula saetulorum: Quod
sita est: quo modo ab huius a&ernitate poenȩ.
uel uniuersi. uel quidam homines. post quantum¬
ub& temporis subtrahentur : ac non statim ener¬
uabitur fides. qua creditur sempiternum dȩmo¬
num futurum esse supplicium. Sienim quibus
dic&ur : discedite a me maledicti in ignem aber¬

Expanded text:
rum, quibus uerbis nihil scriptura diuina signirum, quibus uerbis nihil scriptura diuina significare consueuit, nisi quod finem non habet temporis. Quam ob rem prorsus nec alia causa nec iustior adque manifestior inueniri potest, quur uerissima pietate teneatur fixum et inmobile nullum regressum ad iustitiam uitamque sanctorum diabolum et angelos eius habituros, nisi quia scriptura, quae neminem fallit, dicit eis Deum non pepercisse. et sic ab illo esse interim praedamnatos, ut carceribus caliginis inferi retrusi traderentur seruandi adque ultimo iudicio puniendi, quando eos aeternus ignis accipiet, ubi cruciabuntur in saecula saeculorum. Quod si ita est, quo modo ab hnitis aeternitate poenae uel uniuersi uel quidam homines post quantumlibet temporis subtrahentur, ac non statim eneruabitur fides, qua creditur sempiternum daemonum futurum esse supplicium? Si enim quibus dicetur: Discedite a me. maledicti, in ignem aeter
Abbreviated transcription (Latin):
cprimum quaeri oport& atque cognosci.
tur ecclesia ferre nequiuerit hominum dis¬
putationem: diabolo &iam post maximas & diu¬
turnissimaspoenas purgationem uel indulgenti¬
am pollicentem: Neque enim tot sancti & sacris.
u& eribus. ac nouis litteris eruditi mundationem.
& regni caelorum beatitudinem post qualiacum¬
que & quanta cumque supplicia: qualibus cum¬
que & quantis cumque angelis inuiderunt: sed
potius uiderunt cdiuinam uacuari uel in firma¬
ri non posse sententiam: quam se dñs prȩnuntia¬
uit iniudicio platurum. atque dicturum. Dis¬
cedite ame maledicti inignem a&ernum qui pa¬
ratus est diabolo & angelis eius: Sic quippe osten¬
dit a& erno igne diabolum & angels cius arsuros⁊
Et quod scriptum est. in a pocalrpsi: diabolus qui se¬
ducebat eos mis susest instagnum ignis & sulphu¬
ris. quo & bestia & speudo proph&a cruciabuntur
die ac nocte. insȩcula saeculorum. Quod ibi dic¬
tum est aeternum: hic dictum est in saecula sȩculo¬

Expanded text:
primum quaeri oportet adque cognosci, quur ecclesia ferre nequiuerit hominum disputationem diabolo etiam post maximas et diuturnissimas poenas purgationem uel indulgentiam pollicentem. Neque enim tot sancti et sacris ueteribus ac nouis litteris eruditi mundationem et regni caelorum beatitudinem post qualiacumque et quantacumque supplicia qualibuscumque et quantiscumque angelis inuiderunt, sed potius uiderunt diuinam uacuari uel infirmari non posse sententiam, quam se Dominus praenuntiauit in iudicio prolaturum adque dicturum: Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis eius sic quippe ostendit aeterno igne diabolum et angelos eius arsuros; et quod scriptum est in apocalypsi: Diabolus, qui seducebat eos, missus est in stagnum ignis et sulphuris, quo et bestia et pseudopropheta; et cruciabuntur die ac nocte in saecula saeculorum. Quod ibi dictum est aeternum, hic dictum est in sae. cula saecul o
Abbreviated transcription (Latin):
anꝰ nuntiantũ credidit utmerito deillo di¬
ceretur : in obauditu auris obaudiuit mihi :
quia fides ex auditu est: Iste in quam popu¬
lus additus ueris & carne & fides: ifrahelitis.
ciuitas estdĩ: quȩ ipsum quoq secundum
carnem peperitxpm : quando insolis illis
is rahelitis fuit : Indequippeerat uirgo
maria inqua carnem xp̃s ut homo esset as¬
sumpsit: De quaciuitate psalmus aliusait
Mater sion dicithomo & homofactus ẽ in ea
et ipsefundauit eam altissimus: Quis ẽ al
in illa ciuitate ꝑ mariam fier& homo: Ip¬
se in patri archis & prophetis fundauiteã:
Cum igitur huic reginae. ciuitati tanto ar

Expanded text:
adnuntiatum credidit, ut merito de illo diadnuntiatum credidit, ut merito de illo diceretur: In obauditu auris obaudiuit mihi, quia fides ex auditu est — -iste, inquam, populus additus ueris et carne et fide Israelitis ciuitas est Dei, quae ipsum quoque secundum carnem peperit Christum, quando in solis illis Israelitis fuit. Inde quippe erat uirgo Maria, in qua carnem Christus, ut homo esset, adsumsit. De qua ciuitate psalmus alius ait: Mater Sion, dicet homo, et homo factus est in ea, et ipse fundauit eam Altissimus. Quis est iste in illa ciuitate per Mariam fieret homo, ipse in patriarchis et prophetis fundauit eam. Cum igitur huic reginae ciuitati Dei tanto a