comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& super fructus & superspinas: qui istis uerbis auditis sipeior fac¬
tus fuerit & spinus depluuia generauerit: Ignem sper&. pluuiam
non accus& : qui autem melior factus fust & fruges debona terra
genuerit. horreum sper& pluuiam laud&: aut qui sunt nubes
autquid est pluuia nisi dĩ misericordia omnia facientis circa eos quos di¬
ligit. et quibus donauit ut ab eis diligatur. EXPLIC̃ DEPSALMO XCUII¬

Expanded text:
et super fructus et super spinas. Qui istis verbis auditis pejor facet super fructus et super spinas. Qui istis verbis auditis pejor factus fuerit, et spinas de pluvia generaverit, ignem speret, pluviam non accuset: qui autem melior factus fuerit, et fruges de bona terra genuerit, horreum speret, pluviam laudet. Aut quid sunt nubes, aut quid est pluvia, nisi Dei misericordia, omnia facientis circa eos quos diligit, et quibus donavit ut ab eis diligatur? IN PSALMUM XCI
Abbreviated transcription (Latin):
dete. ⁊ illi autẽ qui non ei communicant quia preter ipsum montem ad¬
orant &laudant dm̃ non ex audiuntur ad uitam ae ternam .: Etsi ad
quaedam temporalia exaudiantur non sibi ergo blandiantur quia
eos inquibusdam exaudit ds̃ ⁊ nam & paganos exaudit inquibdã.
non ne clament pagani ad dm̃ & pluit quare᷑.⁊ Quia facit solem suũ
oriri superbonos & malos & pluit super iustos & iniustos.: Noli ergo
gloriari pagane quia te clamante addm̃ pluit ds̃ qui super iustos &
in iustos pluit.: audiuitte ad temporalia. nonte audit ad aeterna. ni¬
si in monte eius ad oraueris.: ad orate dnm̃ inmonte scõ eius quõ sc̃s ẽ¬
nauit locuti sumus. ⁊ Etce quicquid loquimur in nomine dĩ. quõ dĩ
est loquentis pernos. imberdĩ est iudete uos qualis terra sitis.: Nã
quando pluuia uenit super terram. sibona terra est fructus bonos
parit. nam simala terra est spinas parit .⁊ pluuia tamen dulcis ẽ.

Expanded text:
dete. Illi autem qui non ei communicant, quia praeter ipsum montem addete. Illi autem qui non ei communicant, quia praeter ipsum montem adorant et laudant Deum, non exaudiuntur ad vitam aeternam; etsi ad quaedam temporalia exaudiantur. Non sibi ergo blandiantur, quia eos in quibusdam exaudit Deus: nam et Paganos exaudit in quibusdam. Nonne clamant Pagani ad Deum, et pluit? Quare? Quia facit solem suum oriri super bonos et malos, et pluit super justos et injustos . Noli ergo gloriari, pagane, quia te clamante ad Deum, pluit Deus, qui super justos et injustos pluit. Audivit te ad temporalia; non te audit ad aeterna, nisi in monte sancto ejus adoraveris. «Adorate Dominum in monte sancto ejus, quoniam sancnavit, locuti sumus. Et quidquid loquimur in nomine Dei, quoniam Dei est loquentis per nos, imber Dei est: videte vos qualis terra sitis. Nam quando pluvia venit super terram, si bona terra est, fructus bonos parit; si mala terra est, spinas parit: pluvia tamen dulcis est
Abbreviated transcription (Latin):
Videmus confracta ab illo lapide omniu terrae .: quae erant regnater¬
rae: regna idolorum regna daemoniorum fracta sunt.⁊ regnabat sa¬
turnus inmultis hominibus.⁊ Vbi est regnum eius: regnabat mercurius
fractum est redacti sunt illi in regnum xp̃i Inquibus ille regnabat:
regnum caelestis quale erat cartagini ubi nunc est regnum caelestis.
Lapis ille fregit omniu regna terrarum. lapis precisus demonte sine
manibus: quid est precisus demonte sine manibus : natus degente ludȩ¬
orum sine opere hominum. Omnes enim qui nascuntur deopera mari¬
tali nascuntur. ille de uirgine natus sine manibus natus est .: perma¬
nus enim opus humanum significatur. quomanus humanȩ non ac¬
cesserunt ubi maritalis amplexus non fuit. faetus tamen fuit.⁊ natus
est ergo demonte sine manibus lapis ille creuit & crescendo fregit om¬
nia regna terrarum Factus ẽ aut̃ mons magnus & impleuit uniuer¬
sam faciem terrae. haec est ecclesia catholica cuiuos communicare gau¬

Expanded text:
videmus confracta ab illo lapide omnia regna terrae. Quae erant regna terrae? Regna idolorum, regna daemoniorum fracta sunt. Regnabat Saturnus in multis hominibus: ubi est regnum ejus? Regnabat Mercurius Fractum est, redacti sunt illi in regnum Christi, in quibus ille regnabat. Regnum Coelestis quale erat Carthagini! ubi nunc est regnum Coelestis? Lapis ille fregit omnia regna terrarum, lapis praecisus de monte sine manibus. Quid est, praecisus de monte sine manibus? Natus de gente Judaeorum sine opere hominum. Omnes enim qui nascuntur, de opere maritali nascuntur; ille de virgine natus, sine manibus natus est; per manus enim, opus humanum significatur: quo manus humanae non accesserunt, ubi maritalis amplexus non fuit, fetus tamen fuit. Natus est ergo de monte sine manibus lapis ille: crevit, et crescendo fregit omnia regna terrarum. Factus est autem mons magnus, et implevit universam faciem terrae. Haec est Ecclesia catholica, cui vos communicare gau
Abbreviated transcription (Latin):
tate sua: anquia tu in iustus es. iustus non erit iudexxͦ aut quia tu men¬
daxes uerax non erit ueritas. Sed siuis habere miseri cordem. esto mise¬
ricors antequam ueniat : Dimitte siquid inte commissum est da exeo

Expanded text:
tate sua.» An quia tu injustus es, justus non erit judex? aut quia tu mentate sua.» An quia tu injustus es, justus non erit judex? aut quia tu mendax es, verax non erit veritas? Sed si vis habere misericordem, esto misericors antequam veniat: dimitte si quid in te commissum est, da ex eo
Abbreviated transcription (Latin):
percipite regnum. quod uobis paratum est ab origine mundi.⁊ Et in pu¬
tat opera misericordiae . ⁊ Esuriui enim & dedistis mihi manducare.Si¬
tiui & potastisme. & cetera. ⁊ Rursus adsinistram positis quid in putabi¬
tur᷑ quia noluerunt facere misericordiam. & quo ibunt᷑: Ite in ignem
aeternum ⁊ iste auditus malus magnum gemitum faci&.: Sed quid dix̃
alius psalmus: In memoria aeternae erit iustus. ab auditu malo nonti¬
mebit. ⁊ Quid est auditus malus : Ite in ignem aeternum qui paratus est
diabolo &angelis eius.⁊ Quigaudebit ab auditu bono. nontimebit ab au¬
ditu malo .: quo modo gaudebunt adauditum bonum:: Uenite benedic¬
ti patris mei., Et aquo auditu non timebunt.⁊ Ite in ignem aeternum
qui paratus est diabolo &angelis eius.⁊ haec est aequitas: haec est ueri¬
tas. ⁊ iudicabit enim orbem terrarum in aequitate .⁊ Etpopulus inueri¬

Expanded text:
percipite regnum quod vobis paratum est ab origine mundi.» Et impupercipite regnum quod vobis paratum est ab origine mundi.» Et imputat opera misericordiae: «Esurivi enim, et dedistis mihi manducare; sitivi, et potastis me,» et caetera. Rursus ad sinistram positis quid imputatur? Quia noluerunt facere misericordiam. Et quo ibunt? «Ite in ignem aeternum.» Iste auditus malus magnum gemitum faciet. Sed quid dixit alius psalmus? «In memoria aeterna erit justus; ab auditu malo non timebit» . Quid est, auditus malus? «Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus» . Qui gaudebit ad auditum bonum, non timebit ab auditu malo. Quomodo gaudebunt ad auditum bonum? «Venite, benedicti Patris mei.» Et a quo auditu non timebunt? «Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus.» Haec est aequitas, haec veritas. «Judicabit» enim «orbem terrarum in aequitate, et populos in veri
Abbreviated transcription (Latin):
has in capite Oliteras habent.⁊ Anatholen. dicunt orientem.: Desis
occidentem. Arcton aqulonem. Messembriam meridiem ⁊ habes adam
Ipse ergo adam. toto orbe terrarum sparsus est .⁊ In uno loco fuit & cedit.
et quodam modo comminutus impleuit orbem terrarum. sed misericordia
dñi undique collegit fracturas & conflauit igne caritatis. & fecit unum
quod fractum erat : nouit illud facere artifex ille ⁊ nemo disper& mul¬
tum quidem est. sed quisit artifex cogitate.⁊ ille reficit qui fecit : illere¬
formauit. qui formauit .⁊ Iudicabit orbem terrarum inaequitate . et po¬
pulos inueritate sua : quae est aequitas & ueritas: Congregabit secum
electos suos ad iudicandum. ceteros autem separabit ab inuicem. Positurus
est enim alios addexteram. alios adsinistran ⁊ Quid autem equius. quidue¬
Qui autem uoluerunt facere miseri cordiam. cum mi sericordia iudicabun¬
tur . : Dicetur enim eis addexteram positis. Uenite benedicti patris mer

Expanded text:
has in capite litteras habent, Ἀνατολὴν dicunt Orientem; Δύσιν, Occidentem; Ἀρκτον, Aquilonem; Μεσημβρίαν, Meridiem: habes, Adam. Ipse ergo Adam toto orbe terrarum sparsus est. In uno loco fuit, et cecidit, et quodam modo comminutus implevit orbem terrarum: sed misericordia Dei undique collegit fracturas, et conflavit igne charitatis, et fecit unum quod fractum erat. Novit illud facere artifex ille; nemo desperet: multum quidem est, sed qui sit artifex, cogitate. Ille refecit, qui fecit; ille reformavit, qui formavit. «Judicabit orbem terrarum in aequitate, et populos in veritate sua.» Quae est aequitas et veritas? Congregabit secum electos suos ad judicandum, caeteros autem separabit ab invicem: positurus est enim alios ad dexteram, alios ad sinistram. Quid autem aequius, quid veQui autem voluerunt facere misericordiam, cum misericordia judicabuntur. Dicetur enim eis ad dexteram positis: «Venite, benedicti Patris mei,
Abbreviated transcription (Latin):
te uenit lassitudo ista : quã inuenimus in omnib: refectionib: nr̃is : demoste est
ꝗa corpus mortale portamus: Qđ ꝗdẽ mortuum dic̃ apto lus : & ante animȩ resolu¬
tionẽ: Corpus ꝗdem inquit : mortuum ẽ ꝓpt̃ peccatum. Nam si ꝑse ueraueris in eo
qd reficis : &iam morieris : Perseuera in multũ manducando : ipsa reste interfi¬
ci& ꝑ seuera in multum ieiun ando inde morieris: Sede semꝑ ut nolis surgere :
Quanclo aut̃ ad sumpta fuerit mors inuictoria. nonerunt ista : &erit paxplena
&ȩterna: erimus inquadã ciuitate fr̃s: quando deillo loquor. finire nolo:
& naximȩ quando scandala crebrescunt : quis non desider& illã pacem unde ami¬
cus non exit quo inimicus non intrat: ubinullus temptator ẽ. nullus seditiosus.
nullus diuidens populũ dĩ. nullus ȩclesiã fatigans inministerio diaboli : quando
ipse princeps ipsor mittit᷑ inignẽ &ernũ. &hicũ illo ꝗcumq illi cõsentiunt & re

Expanded text:
te venit lassitudo ista, quam invenimus in omnibus refectionibus nostris. De morte est, quia corpus mortale portamus; quod quidem mortuum dicit Apostolus et ante animae resolutionem: «Corpus quidem,» inquit, «mortuum est propter peccatum» . Nam si perseveraveris in eo quo te reficis, etiam morieris. Persevera in multum manducando; ipsa res te interficiet: persevera in multum jejunando; inde morieris: sede semper, ut nolis surgere; Quando ergo absorpta fuerit mors in victoriam, non erunt ista; et erit pax plena et aeterna. Erimus in quadam civitate: fratres, quando de illa loquor, finire nolo, et maxime quando scandala crebrescunt. Quis non desideret illam civitatem, unde amicus non exit, quo inimicus non intrat, ubi nullus tentator est, nullus seditiosus, nullus dividens populum Dei, nullus fatigans Ecclesiam in ministerio diaboli; quando ipse princeps ipsorum mittitur in ignem aeternum, et hi cum illo quicumque illi consentiunt, e
Abbreviated transcription (Latin):
bunt in isto monte nobiscum. et enim lapis ille qui praecisus est demon¬
te sine manibus. lam uidemus quantum creuerit. & quantas regionefur¬
terrae occupauerit &usque ad quas gentes peruenerit. Quid est mons
unde praecisus est lapissine manibus: regnum iudaeorum ⁊ primo quod
pis quem reprobauerunt aedificantes hic factus est incaput anguli .⁊ Lapis
iste precisus demonte sine manibus confregit omnia regna terrarum.

Expanded text:
bunt in isto monte nobiscum. Etenim lapis ille qui praecisus est de monbunt in isto monte nobiscum. Etenim lapis ille qui praecisus est de monte sine manibus, jam videmus quantum creverit, et quantas terrae regiones occupaverit, et usque ad quas gentes pervenerit. Quid est mons unde praecisus est lapis sine manibus? Regnum Judaeorum: primo quod pis quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli» . Lapis iste praecisus de monte sine manibus, confregit omnia regna terrarum
Abbreviated transcription (Latin):
diris filio tuo & malus cum caedis filium tuum. et cum blandiris pater
es & cum cederis pateres. ⁊ Ideo blandiris nedeficiat ideo cedis nepereat.
eius. intelleximus autem quid sit adorare scabellum pedum eius. sic & mo¬
do post exaltationem dñĩ nrĩ ihũ xp̃i nequis illum preter montẽn eius ex¬
alt&. commendauit & montem ipsius.⁊ mons ipsius quis est: Legimus
alibi dehoc monte quia lapis fuit precisus demonte sine manibus. & con¬
fregit omnia regna terrae: &creuit lapis ipse.: Danihelis uisio est istu
quam narro. ⁊ Creuit lapis iste qui precisus demonte sine manibus. & fac¬
tus est inqunt mons magnus ita ut impler& uniuersam faciem terrae :
In ipsomonte magno adoremus si exaudiri uolumus. Heretici non adorant
inisto monte. quia mons iste impleuit uniuersam faciem terrae. Heser̃
inparte & totum amiserunt.: Si agnoscant ecclesiam catholicam adoru¬

Expanded text:
diris filio tuo, et malus cum caedis filium tuum. Et cum blandiris, pater diris filio tuo, et malus cum caedis filium tuum. Et cum blandiris, pater es; et cum caedis, pater es: ideo blandiris, ne deficiat; ideo caedis, ne pereat. ellum pedum ejus;» intelleximus autem quid sit adorare scabellum pedum ejus: sic et modo post exaltationem Domini Dei nostri, ne quis illum praeter montem ejus exaltet, commendavit et montem ipsius. Mons ipsius quis est? Legimus alibi de hoc monte quia lapis fuit praecisus de monte sine manibus, et confregit omnia regna terrae, et crevit lapis ipse. Danielis visio est ista quam narro. Crevit lapis iste qui praecisus est de monte sine manibus, «et factus est,» inquit, «mons magnus, ita ut impleret universam faciem terrae» . In ipso monte magno adoremus, si exaudiri volumus. Haeretici non adorant in isto monte; quia mons iste implevit universam faciem terrae: haeserunt in parte, et totum amiserunt. Si agnoscant Ecclesiam catholicam, adora
Abbreviated transcription (Latin):
natte.: rogat medicum ut tollut emplastrum. & nontollit nisi cum fue¬
rit sanatum quod posuerat. ⁊ uirtus in infirmitate perficitur.⁊ Ergo fra¬
tres quicumq in xp̃o proficimus. non nos putemus sine flagello futuros.
quia quantum lib& proficiamus. nouit ipse peccata nr̃a aliquando. &n
bis ostendit illa &uidemus & nos peccata nostra. &cum inter tales homi¬
nes uersari coeperimus ut iam homines quid in nobis reprehendant non
inueniant. reprehendit ille ad huc qui omnia nouit. & uindicat In om¬
nes affectiones quia propitius est nobis. nam si non iundic& & deserat.
perimus. Ds̃tu propitius fuisti illis & uindicans in omnes affectiones
eorum Exaltate dnm̃ dm̃ nrm̃. Iterum exaltemus illum quibonus est.:
et cum fuerit quomodo laudandus est quomodo exaltandus est :: Tu potes
hoc ex hibere filio tuo & ds̃ non potest᷑.: non enim bonus es quando blan¬

Expanded text:
nat te. Rogat medicum ut tollat emplastrum; et non tollit, nisi cum fuenat te. Rogat medicum ut tollat emplastrum; et non tollit, nisi cum fuerit sanatum quo posuerat. «Virtus in infirmitate perficitur.» Ergo, fratres, quicumque in Christo proficimus, non nos putemus sine flagello futuros: quia quantumlibet proficiamus, novit ipse peccata nostra; aliquando et nobis ostendit illa, et videmus et nos peccata nostra. Et cum inter tales homines versari coeperimus, ut jam homines quid in nobis reprehendant non inveniant; reprehendit ille adhuc qui omnia novit, et vindicat in omnes affectiones, quia propitius est nobis. Nam si non vindicet, et deserat, perimus. «Deus, tu propitius fuisti illis, et vindicans in omnes affectiones um Deum nostrum.» Iterum exaltamus illum: qui bonus est et cum ferit, quomodo laudandus est, quomodo exaltandus est? Tu potes hoc exhibere filio tuo, et Deus non potest? Non enim bonus es quando blan
Abbreviated transcription (Latin):
lizatur &ego non uror: quanto maior caritas tanto maiores plage de
peccatis alienis. ⁊ acceperat quidem ille &stimulum carnis angelum sa¬
tanȩ a quo cola fizaretur.. etce quomodo propitius erat ds̃ uindicans
in omnes affectiones eius. quae sunt affectiones inquas sic uindicat᷑.
ipse exposuit . ipse dixit .: In magnitudine inquit reuelationum neex¬
tollar cdlatus mihi stimulus carnis meae. angelus satanae qui me colafi¬
non poner& ds̃ medi camentum ubi uulnus non ess&. etrogauit uttol¬
leretur. Eger ille rogauit ut auferetur medi camentum propterqđ
ter dnm̃ rogaui inquit ut auferr& eum ame. Id est stimulum carnis
a quo colafizabatur. aliquem forte dolorem corporis. rogaui inquit
ut auferr& eum ame. & dixit mihi.⁊ Sufficit tibi gratia mea nam
uirtus in infirmitate perficitur.⁊ Ego noui quem curo. non mihi d&
quia egrotat consilium. tamquam em plastrum mordax urtote. sed sa¬

Expanded text:
lizatur, et ego non uror» ? Quanto major charitas, tanto majores plagae de lizatur, et ego non uror» ? Quanto major charitas, tanto majores plagae de peccatis alienis. Acceperat quidem ille et stimulum carnis, angelum satanae, a quo colaphizaretur. Ecce quomodo propitius erat Deus, vindicans in omnes affectioneisse? Ait ipse: In magnitudine revelationum ne extollar, datus est mihi stimulus carnis meae, angelus satanae, qui me colaphinon poneret Deus medicamentum, ubi vulnus non esset. Et rogavit ut tolleretur; aeger ille rogavit ut auferretur medicamentum: «Propter quod ter Dominum rogavi,» inquit, «ut auferret eum a me,» id est, stimulum carnis a quo colaphizabatur, aliquem forte dolorem corporis: «rogavi,» inquit, «ut auferret eum a me; et dixit mihi, Sufficit tibi gratia mea; nam virtus in infirmitate perficitur» . Ego novi quem curo; non mihi det qui aegrotat consilium. Tanquam emplastrum mordax urit te, sed sa
Abbreviated transcription (Latin):
quanta ad huc inperfectione iaceamus & fit in nobis quod dictum est. qui
apponit scientiam. apponit dolorem.⁊ Ecce abund& inte caritas. & plus
quanto inte maior caritas est. tanto amplius tetorque
nontorquebit tamquam irascentem illi. sed tamquam
dolentem pro illo.
Vide paulum a postolum quid patiebatur.⁊ uidit quis
quid patiebatur. : praeter illa inquit quae extrinsecus sunt. Dixit
enim multa quae patiebatur & coepit dicere interiora. praeter illa quȩ
extrinsecus erant quae patiebatur amalis persecutoribus xpĩ. Incursus
in me cottidianus sollicitudo omnium ecclesiarum. Et uide qualis solli¬
citudo quam paterna quam materna. uidete quomodo cedebatur ut
uindicaretur in omnes affectiones eius. Dicemus affectiones eius inquu
uindicabat ds̃. quis infirmatur inquit &ego non infirmor. quis scandu¬

Expanded text:
 exigat Deus, in quanta adhuc imperfectione jaceamus; et fit in nobis quod dictum est: «Qui  exigat Deus, in quanta adhuc imperfectione jaceamus; et fit in nobis quod dictum est: «Qui apponit scientiam, apponit dolorem» . Ecce abundet in te charitas, plus Quanto in te major charitas est, tanto amplius te torquebit quem toleras: non torquebit tanquam irascentem illi, sed tanquam dolentem pro illo. 13. Vide Paulum apostolum, quid patiebatur; vide quis quid patiebatur: «Praeter illa,» inquit, «quae extrinsecus sunt» dixit enim multa quae patiebatur, et coepit dicere interiora, praeter illa quae extrinsecus erant, quae patiebatur a malis persecutoribus Christi, «incursus in me quotidianus, sollicitudo omnium Ecclesiarum.» Et vide qualis sollicitudo, quam paterna, quam materna; videte quomodo caedebatur, ut vindicaretur in omnes affectiones ejus: dicemus et affectiones ejus, in quas vindicabat Deus. «Quis infirmatur,» inquit, «et non ego infirmor? quis scanda
Abbreviated transcription (Latin):
bis te inter malos.⁊ Velle habes quasi separcte ate malos & separare ab ec¬
desia omnes malos. respondebit tibi dnĩ sententia. Sinite utraque cres¬
cere usq ad messem. neforte cum uultis eradicare tizania eradicetis simul
& triticum Ex sententia dnĩ necesse erit paruere tyzanis. & conditione ser¬
ui. necesse erit uiuere inter ⁊yrania.: Separare ea non potes tolerare tibi
necesse est. Uide quantas plagas in corde patiaris. qui corpore integro
intermalos uersaris :. Probabitis qui cumque proficeritis. probabitis qui
iam pro ficistis.⁊ Toleranda sunt ergo ista : & forte hoc pertin& alillud.
seruus qui nouit uoluntatem dnĩ sui & non facit dignic plagis uapulabit
multis. In multis enim quantum nobis in notesc& uoluntas dĩ. etiam reatꝰ
nr̃ in notesc& nobis. & quanto ille nobis innotescit tanto plus imus infletus
crimas : Videmus enim quam sit iustum quod denobis

Expanded text:
bis te inter malos. Velle habes quasi separare a te malos, et separare ab Ecbis te inter malos. Velle habes quasi separare a te malos, et separare ab Ecclesia omnes malos; respondebit tibi Domini sententia: «Sinite utraque crescere usque ad messem, ne forte cum vultis eradicare zizania, eradicetis simul et triticum» . Ex sententia Domini necesse erit parcere zizaniis, ex conditione servi necesse erit vivere inter zizania: separare ea non potes, tolerare tibi necesse est. Vide quantas plagas in corde patiaris, qui corpore integro inter malos versaris. Probabitis quicumque profeceritis, probatis qui jam profecistis. Toleranda sunt ergo ista; et forte hoc pertinet ad illud: «Servus qui novit voluntatem domini sui, et non» «facit digna, plagis vapulabit multis» . In multis enim quantum nobis innotescit voluntas Dei, etiam reatus noster innotescit nobis; et quanto ille nobis innotescit, tanto plus imus in fletus et lacrymas. Videmus enim quam sit justum quod de nobis
Abbreviated transcription (Latin):
do et istum uindicauit: Samuhel et ipse sc̃s senex mortuus est. relictis
filus succes soribus suis. quid est quod in illis uindicatum est quaero.
& secundum homines non inuenio.⁊ Secundum autem quod scio patiser¬
uos dĩ cottidie in illos uindicabatur., Legite &uidete uindictas. & qui pro¬
ficitis forte uindictas cottidiae patiebantur. populos contradicentes cot¬
tidie patiebantur inique uiuentes &inter illos uiuere cogebantur. quo¬
rum uitam cottidiae rep̃hendebant. haec erat uindicta non dum profici
cui parua est .: Tantum te enim torquet in iustitia aliena. quantum
recesseris atua .: Cum enim fueris fumentum idest herba bona dese¬
mine bono semine filius regni. cum coeperis fructum dare. tunc tibi
apparebunt Zyzaniu.⁊ Cum enim creuiss& herba & fructum feciss&
tunc apparuerunt Tyzaniu Cum coeperint apparere Ryzani uide¬

Expanded text:
do et in istum vindicavit? Samuel et ipse sanctus senex mortuus est, relictis do et in istum vindicavit? Samuel et ipse sanctus senex mortuus est, relictis filiis successoribus suis . Quid est quod in illos vindicatum est quaero, et secundum homines non invenio: secundum autem quod scio pati servos Dei, quotidie in illos vindicabatur. Legite, et videte vindictas, et qui proficitis ferte vindictas. Quotidie patiebantur populos contradicentes, quotidie patiebantur inique viventes; et inter illos vivere cogebantur, quorum vitam quotidie reprehendebant. Haec erat vindicta. Nondum proficit, cui parva est. Tantum te enim torquet injustitia aliena, quantum recesseris a tua. Cum enim fueris frumentum, id est herba bona de semine bono, filius regni, cum coeperis fructum dare, tunc tibi apparebunt zizania: «cum» enim «crevisset herba, et fructum fecisset, tunc apparuerunt zizania.» Cum coeperint apparere zizania, vide
Abbreviated transcription (Latin):
riturus : qualis illa uindicta : Ostendit ibi uindictam suam. ut dicer&.
non intrabitis interram promissionis. qua intraturus erat populus. quan¬
dam figuram quarundã gerebat moyses .: nam qui in regnum caelorum
intrauit. magnu illi paena erat ad terram illam non uenireiquae adtempus
erat promissa utumbram ostonder& et transir&. ⁊ Nonne mubti perfidi
intrarunt in illam terram : non ne in illa terra uiuentes. multa mala fe¬
cerunt: & dm̃ offenderunt: nonne &ido latriam secuti sunt. in ipsam ter¬
ram: magnum erat non dedisse istam terram moysi: Sed moyses uolu¬
it gestare figuram eorum qui sublege erant. quia permoysen data est
lex  Et ostendit eos qui sublege esse uellent . & sub gratia essenollent.
non intraturos interram promissionis. Ergo illud quod dictum est
moysi. figuru erat non paena seni. morsq. paeni non intrare in il
sacerdotio : filius eius. post ea sacerdotium administrauit quomo¬

Expanded text:
riturus? Qualis illa vindicta? Ostendit ibi vindictam suam, ut diceret, riturus? Qualis illa vindicta? Ostendit ibi vindictam suam, ut diceret, «Non intrabis in terram promissionis» , quo intraturus erat populus? Quamdam figuram quorumdam gerebat Moyses. Nam qui in regnum coelorum intravit, magna illi poena erat ad terram illam non venire, quae ad tempus erat promissa, ut umbram ostenderet et transiret? Nonne multi perfidi intrarunt in illam terram? nonne in illa terra viventes multa mala fecerunt, et Deum offenderunt? nonne et idololatriam secuti sunt in ipsa terra? Magnum erat non dedisse terram istam Moysi? Sed Moysen voluit gestare figuram eorum qui sub Lege erant, quia per Moysen data est Lex: et ostendit eos qui sub Lege esse vellent, et sub gratia esse nollent, non intraturos in terram promissionis. Ergo illud quod dictum est Moysi, figura erat, non poena. Seni mors quae poena? Non intrare in illam sacerdotio; filius ejus postea sacerdotium administravit : quomo
Abbreviated transcription (Latin):
derent: Sed aliud iudicat oculus inperitus. aliud iudicat artificis regu¬
la ⁊ Sic & illi scĩ uersabantur ante oculos dũ tamquam sine culpa. tam¬
quam perfecti. tamquam angeli. nouerat aut̃ quid illis deess& qui
uindicabat in omnes affectiones eorum.: Uindicabat autem. non irascens
sed propitius.: ad hoc uindicabat . ut perficer& coeptum. Non uitlamnar&
Uindicans ergo in omnes affectiones eorum erat ds̃.
do uindicauit insamu hele. ubi est uindicta ipsas.  Hocdico ut nouerint
xp̃iani qui iam hic cognouerunt xpm̃ ad quos uenit inscabellum pedũ
suorum. quos ita dilexit. proquibus sanguinem fudit : nouerint quomodo
uapulent. multum profłcerint. Querimus uindictam in moysen. propenul¬
lam hab& nisi quod adextremum ait illi ds̃. ascende in montem & morere. ⁊
ait seni morere.⁊ Iam peregerat aetates suas. ⁊ numquid numquam erat mo¬

Expanded text:
derent: sed aliud judicat oculus imperitus, aliud judicat artis reguderent: sed aliud judicat oculus imperitus, aliud judicat artis regula. Sic et illi sancti versabantur ante oculos Dei, tanquam sine culpa, tanquam perfecti, tanquam angeli: noverat autem quid illis deesset, qui vindicabat in omnes affectiones eorum. Vindicabat autem non irascens, sed propitius: ad hoc vindicabat ut perficeret coeptum, non ut damnaret ejectum. Vindicans ergo in omnes affectiones eorum erat Deus. Quomodo vindicavit in Samuelem? ubi est vindicta ipsa? Hoc dico, ut noverint Christiani, qui jam hic cognoverunt Christum, ad quos venit in scabello pedum suorum, quos ita dilexit, pro quibus sanguinem fudit; noverint quomodo vapulent, cum multum profecerint. Quaerimus vindictam in Moyse; prope nullam habet, nisi quod ad extremum ait illi Deus: «Ascende in montem, et morere.» Ait seni, «Morere:» jam peregerat aetates suas: numquid nunquam erat mo
Abbreviated transcription (Latin):
pto.⁊ habuit &aaron
primam uitam quaedis plicer& dõ
nam ipse in sanienti
populo & quaerenti idolum permisit
ut fier& & factum
est populo dĩ idolum quod cidorar&.:
Samuhel quid fecit
in fans ad templum datus . Omnes aeta¬
tes suas interscã sacra¬
menta dĩ per egit ab in eunte aetate famu¬
dictum est desamuhele nihil ab homini¬
bus ⁊ nouerat ibi forte ds̃ aliquid quod purgar&. quia & quod perfectũ
lam uidetur hominibus illius perfectioni ad huc inperfectum est ple¬
raq faciunt artifices &ostendunt imperitis etcum iam iocundauerint
imperiti esse perfecta. Ex polunt illa artifices qui nouerunt ad huc
quid illis desit. ut mirentur homines tantam expoliationem rebus ac¬
cidisse quas iam perfectas pronuntiauerant.: Fit hoc & in aedificus.
& inpicturis & in uestibus & prope in omni genere artium .⁊ primo iu¬
dicant illud iam quasi perfectum esse : utoculi eorum amplius nihildesi¬

Expanded text:
pto . Habuit et Aaron pto . Habuit et Aaron primam vitam quae displiceret Deo. Nam ipse insanienti populo et furenti idolum permisit ut fieret, et factum est populo Dei idolum quod adoraret . Samuel quid fecit, infans ad templum datus? Omnes aetates suas inter sancta sacramenta Dei peregit, ab ineunte aetate famudictum est de Samuele, nihil ab hominibus. Noverat ibi forte Deus aliquid quod purgaret; quia et quod perfectum jam videtur hominibus, illi perfectioni adhuc imperfectum est. Pleraque faciunt artifices, et ostendunt imperitis; et cum jam judicaverint imperiti esse perfecta, expoliunt illa artifices, qui noverunt adhuc quid illis desit, ut mirentur homines tantam expolitionem rebus accidisse, quas jam perfectas pronuntiaverant. Fit hoc et in aedificiis, et in picturis, et in vestibus, et prope in omni genere artium. Primo judicant illud jam quasi perfectum esse, ut oculi eorum amplius nihil desi
Abbreviated transcription (Latin):
tu exaudisti eos. ds̃ tu propitius fusti illis. propitius nondicitur ds̃ nisi
peccatis.: quando dat ueniam tunc dicitur propitius Etquid habebat
in istis quod uindicaret utess& propitius. Ignoscendo propitius fuerat.¬
propitius erat donando peccata. propitius fuerat &uindicando . quid
enim sequitur. tupropitius fuisti illis. Et uindicans in omnes affectio¬
nes eorum Etiam uindicans propitius fuisti nonsolum donans peccata sed
etiam uindicans propitius fuisti⁊ Uidete fr̃s mei quid hic commen
dauit aduertite.: illi ds̃ ira satur quem peccantem non flagellat: nam
enim tres istas personas. moysen &aaron & samu helem. et quomodo
in eis uindicatum sit quia dixit uindicans in omnes affectiones eorum.
Vtiq eus affectiones dicens eorum quas dñs nouerat in cordibus illorum.
quas homines non nouerant. Et enim sine quaerela hominum uersabant᷑
in medio plebis dĩ.: Sedquid dicimus quia moyses habuit primam uitam
fortasse peccatricem.
nam & percusso homine fugit deegy¬

Expanded text:
tu exaudisti eos; Deus, tu propitius fuisti illis.» Propitius non dicitur Deus, nisi peccatis: quando dat veniam, tunc dicitur propitius. Et quid habebat in istis quod vindicaret, ut esset propitius ignoscendo? Propitius erat donando peccata, propitius erat et vindicando. Quid enim sequitur? «Tu propitius fuisti illis, et vindicans in omnes affectiones eorum.» Etiam vindicans propitius fuisti: non solum donans peccata, sed etiam vindicans propitius fuisti. Videte, fratres mei, quid hic commenddavit; advertite. Illi Deus irascitur, quem peccantem non flagellat: nam enim tres istas personas, Moysen, et Aaron, et Samuelem, et quomodo in eis vindicatum sit, quia dixit, «Vindicans in omnes affectiones eorum:» utique eas affectiones dicens eorum, quas Dominus noverat in cordibus illorum, quas homines non noverant. Etenim sine querela hominum versabantur in medio plebis Dei. Sed quid dicimus? quia Moyses habuit primam vitam fortasse peccatricem? Nam et percusso homine, fugit de Aegy
Abbreviated transcription (Latin):
etiam sacerdotem. : Et ibi quidem non uidetur sacerdos esse. nisi aaron
Aperte enim in illis litteris aaron nominatur sacerdos dĩ. de moyse non
ibidicitur quod sacerdos erat. Sed si hoc non erat quid erat. Num quid
maior sacerdote esse poterat. :¬
oterat᷑: Ex propriat psalmus iste quia & ipse
sacerdos erat. Moyses &aaron insacerdotibus eius.⁊ Ergo erant illi
dnĩ sacerdotes. postea samuhel iam in libro regnorum legitur. Iste est
samuhel temporibus dauid. nam ipse unxit scm̃ dauid. Samuhel ab
initio aetatis suae intemplo creuit mater eius sterilis fuit. Uolens hu¬
bere filium orauit ad dnm̃ cum gemitu magno & petens utdar& ei ds̃fi¬
lium: Ostendit quia non carnaliter habere uoluit. quem natum illi
dedit qui eum esse uoluit.: Vouit enim eum dño dõ &ait . Si mi hi
nasculus natus fuerit templotuo serui&. & ita fecit.
&ita fecit. Natus scs samu¬

Expanded text:
etiam sacerdotem. Et ibi quidem non videtur sacerdos esse, nisi Aaron. etiam sacerdotem. Et ibi quidem non videtur sacerdos esse, nisi Aaron. Aperte enim in illis Litteris Aaron nominatur sacerdos Dei : de Moyse non ibi dicitur quod sacerdos erat. Sed si hoc non erat, quid erat? numquid major sacerdote esse poterat? Exprimit psalmus iste quia et ipse sacerdos erat: «Moyses, et Aaron in sacerdotibus ejus.» Ergo erant illi Domini sacerdotes. Samuel postea jam in libro Regnorum legitur: iste est Samuel temporibus David; nam ipse unxit sanctum David. Samuel ab initio aetatis suae in templo crevit. Mater ejus sterilis fuit: volens habere filium, oravit ad Dominum cum gemitu magno, et petens ut daret ei Deus filium, ostendit quia non carnaliter habere voluit, quem natum illi dedit, qui eum esse voluit. Vovit enim eum Domino Deo, et ait, «Si mihi masculus natus fuerit, templo tuo serviet:» et ita fecit. Natus sanctus Samu
Abbreviated transcription (Latin):
Ille autem instruxit illos & ait illis. Sp̃s est qui uiuificat. caro aut̃ nihil
prodest. Verba quaelocutus sum uobis sp̃s est &uita. spiritaliter intel¬
legite quod locutus sum ⁊ non hoc corpus quod uidetis manducaturi estis
& bibituri illum sanguinem quem fusuri sunt qui mecruci figent.⁊ Sacru¬
mentum aliquod uobis commendiui. spiritaliter intellectum uiui ficabit
uos. et sin ecesse est illud uisibiliter caelebrari. oport& tamen in u sibili¬
na nubis loquebatur adeos. Isti antiqui moyses &aaron & samuhel ser¬
ui dĩ magni apud antiquos.: Nostis quia moyses eduxit inuirtutedĩ
populum isrł. exaegypto perrubrum mure. &duxit inheremo: et quun¬
ta mirabilia. fecerit illo tempore ds̃ permanum moysi :: Nouerunt om¬
nes qui istas scripturas libenter audiunt in ecclesi a. uel apud selegunt
uel quomodo didicerunt  Aaron frater ipsius fuit : quem ordinauit

Expanded text:
Ille autem instruxit eos, et ait illis, «Spiritus est qui vivificat; caro autem nihil Ille autem instruxit eos, et ait illis, «Spiritus est qui vivificat; caro autem nihil prodest: verba quae locutus sum vobis, spiritus est et vita» . Spiritualiter intelligite quod locutus sum: non hoc corpus quod videtis, manducaturi estis; et bibituri illum sanguinem, quem fusuri sunt qui me crucifigent. Sacramentum aliquod vobis commendavi; spiritualiter intellectum vivificabit vos. Etsi necesse est illud visibiliter celebrari, oportet tamen invisibilina nubis loquebatur ad eos.» Isti antiqui Moyses et Aaron et Samuel, servi Dei, magni apud antiquos. Nostis quia Moyses eduxit in virtute Dei populum Israel ex Aegypto per Rubrum mare; et duxit in eremo; et quanta mirabilia fecerit illo tempore Deus per manum Moysi, noverunt omnes qui istas Scripturas libenter audiunt in Ecclesia, vel apud se legunt, vel quoquo modo didicerunt. Aaron frater ipsius fuit, quem ordinavit
Abbreviated transcription (Latin):
& dixerat. nisiquis manducauerit carnem meam. non habebit in seui¬
tam aeternam. Scandalizati sunt quidam discipuli eius septuugintu
ferme & dixerunt. durus est hic sermo quis potest hoc intellegere.¬
et recesserunt abeo. &amplius cum eo non ambulauerunt. Durum illis
ui sum est quod ait. nisiquis munducauerit carnem meum non hubebit
uitam aeternã. Et coeper̃ illud stulte. ⁊ Carnaliter illud cogitauerunt
& putauerunt quod praecisurus ess& dñs particulus quasdam decorpore
suo & claturus illis & dixerunt durus est hic sermo. Ipse erant duri nonser¬
mo Renim siduri non essent sed mites essent dicerent sibi. non si¬
ne causa hoc dicit. nisi quia est abi aliquod sacramentum latens.: mu¬
nerent cum illo lenes nonduri & discederent ab illo quod illis discedenti¬
bus qui remanserunt didicerunt.: Nam cum remansissent cum illo disci
puli duodecim. illis recedentibus suggesserunt illi tamquam dolentes
illorum mortem quod scandalizati sunt in uerbo eius & recesserunt.

Expanded text:
 dixerat: «Nisi quis manducaverit carnem meam, non habebit in se vitam aeternam.» Scandalizati sunt discipuli ejus quidam, septuaginta ferme, et dixerunt: «Durus est hic sermo; quis potest Et recesserunt ab eo, et amplius non cum eo ambulaverunt. Durum illis visum est quod ait: Nisi quis manducaverit carnem meam, non habebit vitam aeternam: acceperunt illud stulte, carnaliter illud cogitaverunt, et putaverunt quod praecisurus esset Dominus particulas quasdam de corpore suo, et daturus illis; dixerunt: Durus est hic sermo. Ipsi erant duri, non sermo. Etenim si duri non essent, sed mites essent, dicerent sibi: Non sine causa hoc dicit, nisi, quia est ibi aliquod sacramentum latens; manerent cum illo lenes non duri, ut discerent ab illo, quod, illis discedentibus, qui remanserunt didicerunt. Nam cum remansipuli duodecim, illis recedentibus, suggesseruut illi, tanquam dolentes illorum mortem, quod scandalizati sunt in verbo ejus et recesserunt.
Abbreviated transcription (Latin):
istos quia in columna nubis loquebatur ad eos ds̃. quid est incolumna nu¬
bis loquebatur perfiguras.: Si enim in quadam nubicula loquebatur
obscura illa dicta nescio quem manifestum praesignabant.⁊ Ille autẽ
nescio quis iam non est nescio quis quia scitur a nobis dñsnr̃ ihs̃ xp̃s.¬
Moyses & aaron insacerdotibus eius. & samuhel in his qui in uocant nomen
eius.: Inuocabant dnm̃ &ipse exaudiebat illos in columna nubis loqueba¬
tur adeos : qui primo loquebatur in columna nubis. ipse nobis locutus est
inscabello pedum suorum. Idest interra ad sumpta carne unde adoramus

Expanded text:
ommemoravit istos, quia in columna nubis ad illos loquebatur Deus. Quid est, «in columna nuommemoravit istos, quia in columna nubis ad illos loquebatur Deus. Quid est, «in columna nubis?» Loquebatur per figuras. Si enim in quadam nubecula loquebatur; obscura illa dicta nescio quem manifestum praesignabant. Ille autem nescio quis, jam non est nescio quis; quia scitur a nobis, Dominus nosel in his qui invocant nomen ejus. Invocabant Dominum, et ipse exaudiebat eos; in columna nubis loquebatur ad eos.» Qui primo loquebatur in columna nubis, ipse nobis locutus est in scabello pedum suorum; id est, in terra assumpta carne, unde adoramus
Abbreviated transcription (Latin):
fratres uidete quos
& quales scõs nomin auerit. Custodie¬
bant testimonia eius:
& precepta eius quod dedit eis.: Custodi
cit & negare non potest.⁊ nihil nehabebant peccati. quomodo. quando custo¬
diebant praecepta eius custodiebant testimonia eius .: Uidete quules nos ue¬
lit formari nequasi deperfecta iustitia praesumamus. ecce moyses & aa¬
ron insacerdotibus eius. & samuhel in his qui in uocant nomen eius. ad quos
de columna nubis loquebatur lam aperte illos exaudiebat qui custodiebant
testimonia eius & praecepta eius. quaededit eis.. Onẽ inquit ds̃ noster
tus ẽ sacerdos magnus. sacerdos sc̃s̃. Illo tempore commemorat istos
& pes istos omnesscõs nos uult intellegere. Quure autem hic illos nomi¬
nauit. quõ diximus xpm̃ hic nos debere intellegere.⁊ Aduertat sc̃ĩtas
scabellum pedum eius adorandum est quia carnem adsumpsit inqua ap¬
parer& generi humano.: Et uolens nobis ostendere &antiquos patres ip¬

Expanded text:
ratres: videte quos et quales sanctos nominaverit. «Custodiebant testimonia ejus, et praecepta ejus quae dedit eis.» Custodiecit, et negari non potest. Nihilne habebant peccati? Quomodo? Quando custodiebant praecepta ejus, custodiebant testimonia ejus. Videte quales nos velit formari, ne quasi de perfecta justitia praesumamus. Ecce Moyses ron in sacerdotibus ejus, et Samuel in his qui invocant nomen ejus, ad quos de columna nubis loquebatur, tam aperte illos exaudiebat, qui custodiebant testimonia et praecepta ejus quae dedit eis. «Domine,» inquit, «Deus noster, tus est sacerdos magnus, sacerdos sanctus illo tempore . Commemorat istos, et per istos omnes sanctos nos vult intelligere. Quare autem hic illos nominavit? Quoniam diximus Christum hic nos debere intelligere. Advertat Sanctitas scabellum pedum adorandum est, quia carnem assumpsit, in qua appareret generi humano; et volens nobis ostendere et antiquos patres ip
Abbreviated transcription (Latin):
primi hominis : & regnum secundi. satis a perteq distincta sint.: Ad hoc¬
enim existimo hominis dĩ morsi. nomen titulo eius inscriptum. ut eis qui
pie recteq scrutantur scripturas. eo modo intimaretur &iam legem dĩ
quȩ permorsen ministrata est. ubi probonis operibus sola uel poene sola prȩmia
terrenorum bonorum ds̃ polliceri uidetur sine dubio habere
subuelamento tale aliquid quale iste psalmus ostendit: Sedcum quisq trans¬
ierit ad xpm. aufertur uelamen : & reuelabuntur oculi ut consideret mi¬
rabilia delege dĩ. donante illo cui dicimus. reuela oculos meos. & conside¬
rabo mirabilia delege tua.

Expanded text:
primi hominis et regnum secundi, satis aperteque distincta sint; ad hocprimi hominis et regnum secundi, satis aperteque distincta sint; ad hoc existimo hominis Dei Moysi nomen titulo ejus inscriptum, ut eis qui pie recteque scrutantur Scripturas, eo modo intimaretur etiam legem Dei, quae per Moysen ministrata est, ubi pro bonis operibus sola vel pene sola praemia terrenorum bonorum Deus polliceri videtur, sine dubio habere sub velamento tale aliquid, quale iste psalmus ostendit. Sed cum quisque transierit ad Christum, auferetur velamen , et revelabuntur oculi ejus, ut consideret mirabilia de lege Dei; donante illo cui dicimus, «Revela oculos meos, et considerabo mirabilia de lege tua
Abbreviated transcription (Latin):
dirige: Cui uersui diligentes & docti praenotant stellam. quos asteris cos
uocant. quibus significant ea quae in ebreo. uel aliis interpretibus. grecis
uelimus exponere : id mihi uid&ur habere sententiae. quod omnia bona
opera nr̃a. unum opus est caritatis: Plenitudo enim legis est caritas.
Nam si superiorem uersum cũ dixiss& &opera manuum nr̃arum dirige super
nos: Isto ultimo non opera sed opus dixit : manuum nrarum dirige. Tam quã
ultimo uersu uolens ostendere ipsa opera. unum opus esse. id est adunum opus
dirigi: Tunc enim recta sunt opera. cum ad hunc unum finem diriguntꝰ:
finis enim prȩcepti caritas est. decorde puro & conscientia bona: & fide ñ
ficta. Opus ergo unum ẽ in quo sunt omnia fides qua e perdilectionem
operatur unde &iam dns in euangelio dicit. hoc est opus dĩ ut credatis
in eum quem ille misit Cum igitur in isto psalmo et uita uetus. & uita

Expanded text:
dirige.» Cui versui diligentes et docti praenotant stellam, quos asteriscos dirige.» Cui versui diligentes et docti praenotant stellam, quos asteriscos vocant, quibus significant ea quae in hebraeo vel aliis interpretibus graecis elimus exponere, id mihi videtur habere sententiae, quod omnia bona opera nostra, unum opus est charitatis: plenitudo enim Legis charitas . Nam superiore versu cum dixisset, «Et opera manuum nostrarum dirige super nos;» isto ultimo non «opera,» sed «opus» dixit «manuum nostrarum dirige:» tanquam ultimo versu volens ostendere ipsa opera unum opus esse, id est, ad unum opus dirigi. Tunc enim recta sunt opera, cum ad hunc unum finem diriguntur: finis enim praecepti est charitas de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta . Opus ergo unum est, in quo sunt omnia, fides quae per dilectionem operatur : unde etiam Dominus in Evangelio dicit, «Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem ille misit» . Cum ergo in isto psalmo, et vita vetus et vita
Abbreviated transcription (Latin):
nima nostra illorum dierum desiderio. sitiat ardenter atq uehemen¬
ter. ut illic repleamur ubi satiemur̃. ibi dicamus. quod hic prȩdicimus
mus quod sequitur. Et respice inseruos tuos & in opera tua. Ipsi enim
serui tui opera tua sunt Nonsolum ut homines sint. sed &iam ut sint ser¬
ui tui. id est oboedientes iussis tuis: Ipsius enim sumus figmentum. non solum
in adam : sed &iam creati in xp̃o uiũ in operibus bonis. quae prȩparauit ds̃ ut
in illis ambulemus. Ds̃ est enim quioperatur in nobis. & uelle & perficere
sunt pedes: quia pacem peccatorum intuenti. displicere coeperat ds̃ qua¬
si ista nesciens. quasi ista noncurans. & abhumani generis gubernatione
per nos : Vt non ea prorerum terrenarum mercede faciamus.: Iunc enim non
directa sed curuata sunt. Huc usq psalmum iftum multi codices habent:
sed in nonnullis legitur alius ultimus uersus:: It opus manuum nostrarũ

Expanded text:
nima nostra illorum dierum desiderio, sitiat ardenter atque vehemennima nostra illorum dierum desiderio, sitiat ardenter atque vehementer; ut illic repleamur, ibi satiemur, ibi dicamus quod hic praedicimusmus quod sequitur: «Et respice in servos tuos, et in opera tua.» Ipsi enim servi tui opera tua sunt, non solum ut homines sint, sed etiam ut sint servi tui, id est obedientes jussis tuis. Ipsius enim sumus figmentum, non solum in Adam, sed etiam creati in Christo Jesu, in operibus bonis, quae praeparavit Deus ut in illis ambulemus . Deus est enim qui operatursunt pedes, quia pacem peccatorum intuenti displicere coeperat Deus, quasi ista nesciens, quasi ista non curans, et ab humani generis gubernatione per nos:» ut non ea pro rerum terrenarum mercede faciamus; tunc enim non directa, sed curva sunt. Huc usque psalmum istum multi codices habent; sed in nonnullis legitur alius ultimus versus, «Et opus manuum nostrarum
Abbreviated transcription (Latin):
re bonos : Hidies & alio loco anni appellantur. ubi dõ dicitur.: Iuaũ
idem ipse es : & anni tui nondeficient: non enim anni sunt qui pro
nihilo habentur. aut dies sunt qui sicut umbra declinauerunt. sed a¬
es sunt. qui sunt : quorum numerum . notum sibi fieri precabatur
qui dicebat. notum fac mihi dnẽ finem meum. Quo perueniendo
maneam ut nihil ulterius iam requiram.: Et numerum dierum meo¬
rum qui est: utiq quiest. non qui non est: quia dies isti dequib &il¬
lic consequenter dicit. ecce ueteres posusti dies meos: non sunt. quia
non stant. nonmanent : celerrima mutabilitate transcurrunt: nec una
hora in eis inuenitur. inquaita simus. ut non alia pars eius transierit
alia uentura sit. nulla stet ut sit: illi aũ anni & dies non deficiunt. in
quibus nec nos deficiemus. sed sine defectu reficiemur ex aestu& a¬

Expanded text:
s bonos» ? Hi dies et alio loco anni appellantur, ubi Deo dicitur: «Tu autem s bonos» ? Hi dies et alio loco anni appellantur, ubi Deo dicitur: «Tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient.» Non enim anni sunt qui pro nihilo habentur, aut dies sunt qui sicut umbra declinaverunt : sed dies sunt qui sunt, quorum numerum notum sibi fieri precabatur qui dicebat, «Notum fac mihi, Domine, finem meum» quo perveniendo maneam, et nihil ulterius jam requiram, «et numerum dierum meorum qui est;» utique «qui est,» non qui non est. Quia dies isti, de quibus et illic consequenter dicit, «Ecce veteres posuisti dies meos» , non sunt, quia non stant, non manent, celerrima mutabilitate transcurrunt; nec una hora in eis invenitur in qua ita simus, ut non alia pars ejus transierit, alia ventura sit, nulla stet ut sit. Illi autem anni et dies non deficiunt, in quibus nec nos deficiemus, sed sine defectu reficiemur. Exaestuet a
Abbreviated transcription (Latin):
tuo: Mane ad stabunt & contemplabuntur . & sicut alii dixerunt in¬
terp̃tes satiati sumus mane misericordia tua Tunc satiabuntur : sicut
enim alibi ait: Satiabor dummanifestabitur gloria tua. Vndedicitur:
Ostende nobis patrem & sufficit nobis: & ipse dñs ait : Ostendam me ipsũ
illi quod donec fiat nihil boni bonis sufficit. nec sufficere deb&: nedesi¬
derium nr̃m inuia remaneat : quod don ec perueniat extendendum est
Repleti sumus mane misericordia tua. & ex ultauimus & iocundati sumꝰ
in omnib dieb nrĩs. Dies ille. dies est sine fine.: Simul sunt illi omnes
dies ideo satiant .: Non enim succedentib cedunt. ubi non est aliquid.
quod non ueniendo nondum sit. &ueniendo iam nonsit: Omnes simul
sunt quia unus est quistat & nontransit. ipsa ẽ a&ernitas. Hi sunt
dies dequib dicitur. quis est homo qui uult uitam. & diligit dies uide¬

Expanded text:
tuo» . Mane astabunt et contemplabuntur ; et, sicut alii dixerunt intuo» . Mane astabunt et contemplabuntur ; et, sicut alii dixerunt interpretes, «Satiati sumus mane misericordia tua,» tunc satiabuntur: sicut enim alibi ait, «Satiabor, dum manifestabitur gloria tua» . Unde dicitur, «Ostende nobis Patrem, et sufficit nobis;» atque ipse Dominus ait, «Ostendam meipsum illi» : quod donec fiat, nihil boni nobis sufficit; nec sufficere debet, ne desiderium nostrum in via remaneat, quod donec perveniat extendendum est. «Repleti sumus mane misericordia tua; et exsultavimus, et jucundati sumus» «in omnibus diebus nostris.» Dies ille, dies est sine fine. Simul sunt illi omnes dies; ideo satiant. Non enim succedentibus cedunt, ubi non est aliquid quod non veniendo nondum sit, et veniendo jam non sit. Omnes simul sunt, quia unus est qui stat et non transit: ipsa est aeternitas. Hi sunt dies de quibus dicitur: «Quis est homo qui vult vitam, et diligit videre die