comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inceritatem tuam erga
nos renate frater Rarissime & frternã
beniuo lentiam ac mutuce dilectionis
affectum probatum quidem & antea
nobis amica diligentia demonstrasti quodmihi duos libros
tenebamus uerum Nunc probatiorem
men ideo contemnendi uincentii uictoris sic enimprȩ¬
notctumibinomen eius inueni. proxime precerita aestate
misisti. quam uis mihi eo quod absens fuissem in autũni
fine sint redditi: Quomodo enim tularissimus meus
posses uel deberes in meam non perferre notitiam cum
inmanustuas uenissent cuius lib& hominis qualescũq
litterȩ lic& adalium scribentis. Ibi tamen nomen
iom memoraretur & legeretur meum. Ita ut contra
diceretur uer bismneis quȩ in quibusdam opusculis edidis
sem hociteq: quod sincerissimus & dilectissimus ami

Expanded text:
inceritatem tuam erga nos, Renate frater charissime, et fraternam benevolentiam, ac mutuae dilectionis affectum probatum quidem et antea tenebamus: verum nunc probatiorem nobis amica diligentia demonstrasti, quod mihi duos librostenebamus, uerum nunc probatiorem men ideo contemnendi, Vincentii Victoris — sic enim praenotatum ibi nomen eius inueni — proxime praeterita aestate misisti, quamuis mihi eo quod absens fuissem in autumni fine sint redditi. quomodo enim tu carissimus meus posses ucl deberes in meam non perferre notitiam, cum in manus tuas uenissent cuiuslibet hominis qualescumque litterae licet ad alium scribentis, ubi tamen nomen commemoraretur diceretur verbis meis, quae in quibusdam opusculis edidissem? Hoc itaque fecisti, quod sincerissimus et dilectissimus ami
Abbreviated transcription (Latin):
condudat qđ geiuerit filios & filias : proinde cũ multo plurib illiuixerint annis quã israhelitȩ
incegr pto suer̃. quis non uideat quĩ multibumines nascipotuer̃ unde illaciuitas impleret᷑.¬

Expanded text:
concludat, quod genuerit filios et filias. proinde cum multo pluribus illi uixerint annis quam Israhelitae concludat, quod genuerit filios et filias. proinde cum multo pluribus illi uixerint annis quam Israhelitae in Aegypto fuerunt, quis non uideat quam multi homines nasci potuerunt, unde illa ciuitas i
Abbreviated transcription (Latin):
que aprincipio ubids̃ cģlũ & terrã fecisse narratur usq ad di missĩ onẽ duorũ prior ã hominũ
de faradiso tractari multi pliciter possunt de quibus alic̃s quantum potuimus disseruimus ħ ȩ
sunt quae legentibus nobis occurrentia uoluimus lit teris attineri
uomodoꝰ cain potuerit condere ciuitetẽ. cũ ciuites alicũ utiqi constituatur hominum
multitudini: ill autẽ duo pareites & duo fili fuisse refirantur. quorũ filiorũ ab altero al¬
ter occisus st : Incuius occisi locum alius natus eẽ narratur : anideo quȩ stio est qm̃ quile¬
gunt putant solos tunc fuisse homines quos̃ liuina scriptura cõmemorat. nec aduertunt eos
qui prius sunt conditiduos uol eos &ĩ quos genuerunt tã diua uxisso ut multos gignerent.
non enĩ &ado ipse eos solus genuit quorũ nomina leguntur. cumdeillo scriptura lo quens ita

Expanded text:
quae a prin- cipio, ubi deus caelum et terram fecisse narratur, usque ad dimissionem duorum primorum hominum quae a prin- cipio, ubi deus caelum et terram fecisse narratur, usque ad dimissionem duorum primorum hominum de paradiso tractari multipliciter possunt, de quibus alias, quantum potuimus, disseruimus, haec sunt quae legentibus nobis occurrentia uoluimus litteris adtinere. QVAEST. I. Quomodo Cain potuerit condere ciuitatem, cum ciuitas alicui utique constituatur hominum multitudini, illi autem duo parentes et duo filii fuisse referantur, quorum filiorum ab altero alter occisus est, in cuius occisi locum alius natus esse narratur. an ideo quaestio est, quoniam qui legunt putant solos tunc fuisse homines quos diuina scriptura commemorat nec aduertunt eos qui prius sunt conditi duos uel eos etiam quos genuerunt tam diu uixisse, ut multos gignerent? non enim et Adam ipse eos solos genuit, quorum nomina leguntur, cum de illo scriptura loquens ita
Abbreviated transcription (Latin):
cuRRΕRΕMuS PLACurCΛS queSΠOΝES que IMẽ ue
nirent
suebre uitet commemorando uel &um pertractando tantum modo ꝓponerentur siue
& iam qualitet cum que tam quam afestinuntib soluerent᷑ stilo alligare nedeme moria
fugerq nonut eas satis ex plicaremus sedut cum opus ẽ& possemis inspicere. Siue ut
Asmonere mur quid adhũc eet requirendũ siue ut exeo qđ iam uidebatur inuentũ ut peteramis
esenus & adco ꝗ tandũ instructi & cedres pondendũ parati : si quis igit᷑ hae legere ꝓpt̃ incultũ
binra fcstincetione sermoneri nonfastidierit. quas questiones ꝓ positaes in uenerit nec solutas. n
ideo sibinibil collatum put& non nulla enm pars inuentionis est nosse quid quȩras : qua ũ solutis
aitẽ placuerit : Nom ibiule contẽpnat eloquium seđdeali qua participatione dostrinȩ potius
arte tuiletur: non enĩdis puttotio ueritate seduerittes dis putatione requiritur exceptis ergohis

Expanded text:
curreremus, placuit eas quaestiones, quae in mentem uenirent, siue breuiter commemorando uel etiam pertractando tantummodo proponerentur siue etiam qualitercumque tamquam a festinantibus soluerentur, stilo alligare. ne de memoria fugerent: non ut eas satis explicaremus, sed ut, cum opus esset, possemus inspicere, siue ut admoneremur quid adhuc esset requirendum, siue ut ex eo quod iam uidebatur inuentum, ut poteramus, essemus et ad cogitandum instructi et ad respondendum parati. si quis igitur haec legere propter incultum in nostra festinatione sermonem non fastidierit, quas quaestiones propositas inuenerit nec solutas, non ideo sibi nihil conlatum putet; nonnulla enim pars inuentionis est nosse quid quaeras. quarum autem solutio placuerit, non ibi uile contemnat eloquium, sed de aliqua participatione doctrinae potius gratuletur; non enim disputatio ueritate sed ueritas disputatione requiritur. exceptis ergo his
Abbreviated transcription (Latin):
non enꝰ & adam ipse eos solus gonuit quorũ nomana leguntur. cum deillo scriptura loquens ita
condudat qđ geauerit filios & filias : proitide cũ multo plurib illiux erint annis quã is rabelitȩ
in aegr pto fuer̃. quis non uident quẽ multibomines nascipotuer̃ unde illaciuitas impleret.
si ebrei multo minore tempore Itec multiplicari potuerunt.
.II.

Expanded text:
non enim et Adam ipse eos solos genuit, quorum nomina leguntur, cum de illo scriptunon enim et Adam ipse eos solos genuit, quorum nomina leguntur, cum de illo scriptuconcludat, quod genuerit filios et filias . Proinde cum multo pluribus illi vixerint annis, quam Israelitae in Aegypto fuerunt, quis non videat quam multi homines nasci potuerunt, unde illa civitas impleretur, si Hebraei multo minore tempore ita multiplicari potuerunt? II.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙrtt tuletur: non enĩ dis putotio ueritate seduerittes dis putatione requiritur: ex ceptis ergohis
que aprincipio ibids̃ cȩlũ & terrã fecisse narratur usq addimes si onẽ duorũ priorã hominũ
defara diso tracteri multi pliciter pos sunt. dequibus ali c̃s quantum potuimus disseruimus. hs
sunt quae legentibus nobis occurrentia uoluimus lit teris attineri
uomodoꝰ cain potuerit condere ciuntictẽ. cũ ciuities alicũ utiqi constituatur hominum
multtudini: illi autẽ dus pare ites & duo fili fuise refirantur. quorũ filiorũ ab altero al¬
ter occisus st : Incuius occisi locum alius natus eẽ narratur : anideo quȩ stio est qm̃ quile¬
gunt putant solos tunc fuise homines quos diuina scriptura cõmemorat. nec aduertunt eos
qui prius sunt conditiduos uol eos &ũ quos gonuerunt tã diu uixisse ut multos gignerent.

Expanded text:
gratuletur; non enim disputatio ueritate sed ueritas disputatione requiritur. exceptis ergo his gratuletur; non enim disputatio ueritate sed ueritas disputatione requiritur. exceptis ergo his quae a prin- cipio, ubi deus caelum et terram fecisse narratur, usque ad dimissionem duorum primorum hominum de paradiso tractari multipliciter possunt, de quibus alias, quantum potuimus, disseruimus, haec sunt quae legentibus nobis occurrentia uoluimus litteris adtinere. QVAEST. I. Quomodo Cain potuerit condere ciuitatem, cum ciuitas alicui utique constituatur hominum multitudini, illi autem duo parentes et duo filii fuisse referantur, quorum filiorum ab altero alter occisus est, in cuius occisi locum alius natus esse narratur. an ideo quaestio est, quoniam qui legunt putant solos tunc fuisse homines quos diuina scriptura commemorat nec aduertunt eos qui prius sunt conditi duos uel eos etiam quos genuerunt tam diu uixisse, ut multos gignerent?
Abbreviated transcription (Latin):
UM SCRIPTURAS SCÃS QUAE
APPELLANTURCANONCAEICCCO¬
do et cumalns codicisus secup dum sep¬
TUACIUTA INIERPREIATOUEM CORFERENDO PER¬
curRe Remus Placureas quesnones quȩ ipmtẽ ue¬
niRent
siuebre uitet commemorundo uel &um per tractando tantum modo ꝓponerentur. siue
& iam qualiter cumque tam quam a festinantib soluerent᷑ stilo alligare nede memoria
fugerett honuteas satis ex plicaremus sedut cum opus ẽ& possemis ins picere. Siueut
Amonere mur quid adhũc eet requirendũ siue ut exeo qđ iam iidebatur inuentũ iut potoeramist
esenus &l adco ꝗ tadũ in sitructi & cedres pondendũ parati : si quis ugit᷑ hae legore ꝓpt̃ incultũ
binra fcstinetione sermonemi non fastidierit. quas quęstiones ꝓ posites in uenerit nec solutas. n
ideo sibinibil collatum put& nom nulla enm pars inuentionis est nosse quid quȩ ras : qua tũ solutis
auitẽ placuerit : Non ibiuile contẽpnat eloquium seđ deali qua participatione dostrinȩ potius

Expanded text:
um scripturas sanctas quae appellantur canonicae legendo et cum aliis codicibus secundum Septuaginta interpretationes conferendo percurreremus, placuit eas quaestiones, quae in mentem uenirent, siue breuiter commemorando uel etiam pertractando tantummodo proponerentur siue etiam qualitercumque tamquam a festinantibus soluerentur, stilo alligare. ne de memoria fugerent: non ut eas satis explicaremus, sed ut, cum opus esset, possemus inspicere, siue ut admoneremur quid adhuc esset requirendum, siue ut ex eo quod iam uidebatur inuentum, ut poteramus, essemus et ad cogitandum instructi et ad respondendum parati. si quis igitur haec legere propter incultum in nostra festinatione sermonem non fastidierit, quas quaestiones propositas inuenerit nec solutas, non ideo sibi nihil conlatum putet; nonnulla enim pars inuentionis est nosse quid quaeras. quarum autem solutio placuerit, non ibi uile contemnat eloquium, sed de aliqua participatione doctrinae potius
Abbreviated transcription (Latin):
ad officiumtuum per tinere arbitratus es cũtibiesses alicuius conscius
facultatis suscipere atq exserere contradictionẽ quiacius communi¬
onises quãuis nulla functione dericatui adstrictus quantomninus
mihi licuit promunere sarcinȩ meae uel contra petilianum uel

Expanded text:
ad officium tuum pertinere arbitratus es, cum tibi esses alicuius conscius ad officium tuum pertinere arbitratus es, cum tibi esses alicuius conscius facultatis, suscipere atque exserere contradictionem, quia eius communionis es quamuis nulla functione clericatui adstrictus, quanto minus mihi licuit pro munere sarcinae meae uel contra Petilianum uel
Abbreviated transcription (Latin):
UAN DO ADTE
cresconi mea scripta per uenire possent ignoran
per uentura tamen minime desperaui quia & ad
me tua qũauis longe postea quã scripsisti
tamen quandoq ꝑuenire potuerunt quȩ
tibi uisũ ẽ aduersus ea scribere debere quae petiliano arcensi ep̃o ur̃o
iterationẽ baptismi ad struere molienti & cominumonẽ nr̃am non documen¬
torũ pondere ur guenti sedmaledictorũ leuitate criminantiut potui bre¬
uiter proparte respondi Non enĩ tota eius epistola in manus meas tunc
uenerat sed parua pars prior: quod cur acciderit quid opus ẽ. quȩreresi
quando quidẽ cũ ad nos postea uniuersa ꝑuenit uniuersae respondere
nompiguit His ergo luteristuis quas adme dedisti sinon rescriberen
fortasse contumeliosũ putares quod autẽ rescribo rursum uereor ne con¬
tentiosũ putes sed situ inuentis litteris mels non adte datis tantum que
ep̃m partis donati uel ipsam partẽ donti redarguere uidebantur

Expanded text:
uando ad te, Cresconi, mea scripta peruenire possent, ignoranperuentura tamen minime desperaui, quia et ad me tua, quamuis longe postea quam scripsisti, tamen quandoque peruenire potuerunt, quae tibi uisum est aduersus ea scribere debere, quae Petiliano Cirtensi episcopo uestro iterationem baptismi adstruere molienti et communionem nostram non documentorum pondere urgenti, sed maledictorum leuitate criminanti ut potui breuiter pro parte respondi. non enim tota eius epistula in manus meas tunc uenerat, sed parua pars prior. quod cur acciderit, quid opus est quaerere, quandoquidem, cum ad nos postea uniuersa peruenit, uniuersae respondere non piguit? his ergo litteris tuis quas ad me dedisti si non rescriberem, fortasse contumeliosum putares, quod autem rescribo, rursum uereor ne contentiosum putes. sed si tu inuentis litteris meis non ad te datis, tantum quia episcopum partis Donati uel ipsam partem Donati redarguere uidebantur,
Abbreviated transcription (Latin):
facultatis suscipere atq exserere contradictionẽ quiacius communi¬
onises quãuis nulla functione dericatui adstrictus quantominus
mihilicuit promunere sarcinȩ meae uel contra petilianum uel

Expanded text:
facultatis, suscipere atque exserere contradictionem, quia eius communifacultatis, suscipere atque exserere contradictionem, quia eius communionis es quamuis nulla functione clericatui adstrictus, quanto minus mihi licuit pro munere sarcinae meae uel contra Petilianum uel
Abbreviated transcription (Latin):
UANDOADTE
cresconi mea scripta per uenire possent ignorans
per uentura tame minime desperaui quia & ad
me tua quãuis longe postea quã scripsisti
tamen quandoq ꝑuenire potuerunt quȩ
tibi usũ ẽ aduersus  ea scribere debere quae petiliano arcensi ep̃o uro
iterationẽ baptismi ad struere moliente & cominumonẽ nr̃am nondocumen¬
torũ pondere ur guenꝰti sedmaledictorũ leuitate criminanti ut potui bre¬
uiter proparte respondi Nonenĩtota eius epistola in manus meas tune
uenerat sed parua pars prior: quod cur acciderit quid opus ẽ. quȩreres
quando quidẽ cũ ad nos postea uniuersa ꝑuenit uniuersae respondere
nonpiguit His ergo luteristuis quas adme dedisti sinon rescriberen
fortasse contumeliosũ putares quod autẽ rescribo rursum uereor ne con¬
tentiosũputes sed situ inuentis litteris meͥs non adte datis tantum que
epm partis donati uel ipsam partẽ donti redarguere uidebantur
ad officiumtuum per tinere arbitratus es cũtibiesses alicuius conscius

Expanded text:
uando ad te, Cresconi, mea scripta pervenire possent ignorans, perventura tamen minime desperavi: quia et ad me tua, quamvis longe posteaquam scripsisti, tamen quandoque pervenire potuerunt; quae tibi visum est adversus ea scribere diterationem baptismi adstruere molienti et communionem nostram non documentorum pondere urgenti, sed maledictorum leuitate criminanti ut potui breuiter pro parte respondi. non enim tota eius epistula in manus meas tunc uenerat, sed parua pars prior. quod cur acciderit, quid opus est quaerere, quandoquidem, cum ad nos postea uniuersa peruenit, uniuersae respondere non piguit? his ergo litteris tuis quas ad me dedisti si non rescriberem, fortasse contumeliosum putares, quod autem rescribo, rursum uereor ne contentiosum putes. sed si tu inuentis litteris meis non ad te datis, tantum quia episcopum partis Donati uel ipsam partem Donati redarguere uidebantur, ad officium tuum pertinere arbitratus es, cum tibi esses alicuius conscius
Abbreviated transcription (Latin):
uiuificaret animam: aut neutrum: aut uiui¬
ficaret corpus aut uiuificaret᷑ acorpore.
aut neutrũ. Nam quicqͥd uiuificat᷑ ab anima:
corpus est. Si qͥd autẽ uiuificat anima: melius
est quã anima. Rursum quo uiuificat᷑ corpus:
anima est. qͦd uiuificatur a corpore. nichil ẽ.
Heutyũ uͦ idẽ nullius uitȩ indigens. nullãq
uitã tͥbuenᷤ aut omino nichil ẽ. aut aliqͦd cor

Expanded text:
vivificaret animam, aut neutrum: aut vivivivificaret animam, aut neutrum: aut vivificaret corpus, aut vivificaretur a corpore, aut neutrum. At quidquid vivificatur ab anima, corpus est: si quid autem vivificat animam, melius est quam anima. Rursum quo vivificatur corpus, anima est: quod vivificatur a corpore, nihil est. Neutrum vero, id est, nullius vitae indigens nullamque vitam tribuens, aut omnino nihil est, aut
Abbreviated transcription (Latin):
mne uerũ a ueritate uerũ ẽ &om̃is ani¬
ma eo anima ẽ: quo uera anima est
Om̃is anima igit᷑ a ueritate habet. ut
omnino anima sit. Auud autẽ anima .ẽ.
aliud ueritas. Nam ueritas falsitatẽ numquã patit᷑.
anima uero sepe fallit᷑. Non igit᷑ cũ aueritate anima
est: a se ipsa ẽ. Est autẽ ueritas d̾s. Dm̃ igitur habet
auctorẽ. ut sit anima.
mne qͦd ẽ: aut eodẽ modo semꝑ ẽ aut non. Et
omĩs anima. omni corpore melior est.Melius
ẽ enim om̃e qd uiuificat. quã illud qͦd uiuificat᷑.
Corpus ab anima autẽ uiuificari. non acorpore
animam: nemo ambigit. Quod autẽ corpus non ẽ.
& tamen aliqͥd ẽ: aut anima est: aut ea melius aliqͥd.
Deteruis enimcorpore nichil ẽ: quia & si materiã
quis dixerit unde ipsum corpus fit: recte qm̃
caret omni specie: nichil esse dicitur. Rursum
inter corpus & animam. mediũ qͦd melius sit cor-¬
pore. deterius anima: non in uenitur. Si qͥd enĩ
esset mediũ: aut uiuificaretur ab anima: aut

Expanded text:
mne verum a veritate verum est; et omnis anima eo anima est, quo vera anima est. Omnis igitur anima a veritate habet ut omnino anima sit. Aliud autem anima est, aliud veritas. Nam veritas falsitatem nunquam patitur, anima vero saepe fallitur. Non igitur, cum a veritate anima est, a se ipsa est. Est autem veritas Deus: Deum igitur habet auctorem ut sit anima.mne quod est, aut eodem modo semper est, aut non. Et omnis anima omni corpore melior est. Melius est enim omne quod vivificat, quam id quod vivificatur: corpus autem ab anima vivificari, non a corpore animam, nemo ambigit. Quod autem corpus non est, et tamen aliquid est, aut anima est, aut ea melius aliquid. Deterius enim omni corpore nihil est: quia et si materiam quis dixerit, unde ipsum corpus fit; recte, quoniam caret omni specie, nihil dicitur. Rursus inter corpus et animam, quod melius sit corpore, deterius anima, non invenitur. Si quid enim esset medium, aut vivificaretur ab anima, aut
Abbreviated transcription (Latin):
mariȩ fuit & incȩlo. Quomodo uerbũ hominis.
qd̾ &smulti audiunt. totũ audiunt singuli. xloiii.
minib iste ut donũ ipsũ qͦ bene uiuendo ꝑuenitꝰ¬

Expanded text:
matris fuerit et in coelis. Quomodo verbum hominis, quod etsi multi audiunt, totum audiunt singuli. XLIII. Qminibus; iste, ut donum ipsum, quo bene vivendo pervenit
Abbreviated transcription (Latin):
& rationẽ & uerbũ significat. Sed hoc loco melius
interpretat᷑ ue̾rbũ. ut significet᷑ non solum ad
patrẽ respectus. sed ad illa etiam quȩ ꝑ uerbũ
facta sunt operatiua potentia. Ratio autem et¬
si nichil ꝑ illam fiat. recte ratio dicitun.

Expanded text:
autem et rationem et uerbum significat sed hoc loco melius autem et rationem et uerbum significat sed hoc loco melius 'uerbum' interpretatur ut significetur non solum ad patrem respectus, sed ad illa etiam quae per uerbum facta sunt operatiua potentia. ratio autem, etsi nihil per illam fiat, recte ratio dicitur.
Abbreviated transcription (Latin):
on oportet moueri. cũ magicis artib miracula fiunt.
plerũq similia miraculis quȩ fiunt ꝑ scõs seruos di.
sicut seriptũ ẽ in exodo. qͦd magi pharaonis fecerunt
ñnulla similit̾ sicut fecit moyses. Non gͦ hȩc oportet
pirari. quia omĩa quȩ uisibiliter fiunt. ȩtiam ꝑ in¬
feriores potestates aeris huius. non absurde posse
sieri credunt᷑. S hoc int̾ẽ. qd̾ cũ sc̃i talia facunt
ĩnomine dĩ dñi om̃iũ rerũ. de sublimiorib appara¬
tib iubet᷑ inferiori creaturȩ. Cũ autẽ mali homine
magicis artib oꝑantꝰ similia. ĩ manꝰ suaᷤ dant᷑ Exaudiunt̃
a demonib Digni st̾ enĩ qͥ tali exauditione decipiunt᷑.
ut pena illis fiat hoc qͦd uident᷑ ĩpet̾re beneficium.
cũ eis exibent qͣsi pͥuatĩ iferiores potestates quȩda mi¬
racula. ut eos habeant subiugatos. ꝑmissu tam̃ diuinȩ
ꝓuidentiȩ. ut ꝓ meritis animaꝵ sua cuiq t̾buantur
N pͥncipio erat uerbũ. quod grece logos dicit᷑. latine

Expanded text:
on oportet moueri, cum magicis artibus miracula fiunt plerumque similia miraculis, quae fiunt per sanctos sernos dei, sicut scriptum est in Exhodo, quod magi Pharaonis fecerunt nonnulla similiter, sicut fecit Moyses. non ergo haec oportet mirari, quia omnia quae uisibiliter fiunt etiam per inferiores potestates aeris huius non absurde fieri posse creduntur. sed hoc interest, quod, cum sancti talia faciunt in nomine dei, a deo omnium reruli homines magicis artibus operantur similia, in manus suas dantur, cum exaudiuntur a daemonibus. Digni sunt enim qui tali exauditione decipiantur, ut poena illis fiat hoc quod videntur impetrare beneficium, cum eis exhibent quasi privatim aeriae potestates quaedam miracula, ut eos habeant subjugatos, permissu tamen divinae providentiae, ut pro meritis animarum sua cuique tribuantur inquit, erat uerbum": quod graece 'logos' dicitur, latine
Abbreviated transcription (Latin):
issent ꝑ cartas multas: qm̃ ab ipso primo tẽpore
conuersionis nr̃e postea quã in affricã uenimꝰ.
sicut interrogabar a fr̃ib qͣndo me uacantẽ
uidebant. nulla a me seruata ordinatione
dictatȩ sunt: iussi eas iam ep̃s colligi. & unum
ex eis librum fieri. adhibitis numeris. ut quod
qͥsq legere uoluerit: facile inueniat. Harum
questionũ prima ẽ: utrum anima a se ipsa sit.¬

Expanded text:
issent per cartulas multas, quoniam ab ipso primo tempore conuersionis meae, posteaquam in Africam uenimus, sicut interrogabar a fratribus, quando me uacantem uidebant, nulla seruata ordinatione dictatae sunt, iussi eas iam episcopus colligi et unum ex eis librum fieri adhibitis numeris, ut quod quisque legere uoluerit facile inueniat. Harum quaestionum prima est: utrum anima a se ipsa sit
Abbreviated transcription (Latin):
rerum ad suum officium ꝑtinentium.
nec indemꝑandem audes dicere illoꝵ
fuisse iustitiam : in tantum ut eos
faceret reos gehenne. Cur gͦ illam le¬
gem scđm quam uiuebant antiqui
iusti. hec addendo xp̃e impleret : cũ
eoꝵ quoq iusticia sine istis ẽẽ non
posset e an dicturus es quod preceps
iracundia. & lingua improba. ex qͥ
uenit xp̃e ceꝑit ad iniquitatẽ ꝑtine¬
re.antea uero non erat iniquum
uel corde uel ore ista committere. sic̃
inquib dam reb ꝓ tempoꝵ ꝓprietati¬
b institutis inuenimus. nunc aliqͥd
non licere qđ ande licuerit: uel qđ
ante non licuerit nunc licere :Non
usq adeo desipis. ut hoc dicas. Sed eti¬
am si dicas : respondebitur tͥ. cid̾ scd̃m¬
quidem assumitis. preter mittits
uero ritum illum ac morem. quo

Expanded text:
rerum ad suum officium pertinentium nec intemperantem audes dicere eorum fuisse iustitiam in tantum, ut eos faceret reos gehennae. cur ergo illam legem. secundum quam uiuebant antiqui iusti, haec addendo Christus inpleret, cum eorum quoque iustitia sine istis esse non posset? an dicturus es, quod praeceps iracundia et lingua inproba. ex quo uenit Christus, coepit ad iniquitatem pertinere, antea uero non erat iniquum uel corde uel ore ista committere? sicut in quibusdam rebus pro temporum proprietatibus institutis inuenimus nunc aliquid non licere, quod ante licuerit uel quod ante non licuerit, nunc licere. non usque adeo desipis, ut hoc dicas.; sed etiam si dicas, respondebitur tibi, quvero ritum illum ac morem, quo
Abbreviated transcription (Latin):
cautũ est idem debere seruari. Idem
septem dierũ ebdomadas. id est pen¬
tecosten. quam ꝑinde moyses certo quo¬
dam sacrificioꝵ & genere & numero:
imbuendam censet. uos ȩquȩ colitis:
sed damnat a parte eiꝰ. id est litatio¬
nibus ipsis & sacrificiis: quia hȩc
cum xp̃iana fide non congruunt.
De mandato uͦ abstinendi a cibis
cõmunib uisum uobis ẽ & uehem̃¬
ter creditum: morticina quidẽ &
immolata eẽ sane immunda: de por¬
cina uero idem credere noliustis. nec
de lepore aut erinacio neque de
mullis & lolliginib cȩterisq quȩ
uobis sapuere generib pisciũ: quã¬
uis eadem moyses omnia immun-¬

Expanded text:
cautum est idem debere servari. Item septem dierum hebdomadas, id est, Pentecosten, quam perinde Moyses certo quodam sacrificiorum et genere et numero imbuendam censet , vos aeque colitis; sed damnata parte ejus, id est, litationibus ipsis et sacrificiis, quia haec cum christiana fide non congruunt. De mandato vero abstinendi a cibis communibus visum vobis est et vehementer creditum, morticina quidem et immolata esse sane immunda : de porcina vero idem credere noluistis, nec de lepore aut herinacio, neque de mullis et lolliginibus, caeterisque quae vobis sapuere generibus piscium; quamvis eadem Moyses omnia immun
Abbreviated transcription (Latin):
in filio suo chanaan sicut scriptu¬
ra demonstrat. sed in se ipso fuerit
a patre maledictus. In eodem tercio
decimo de sole & luna talia dicta st̃.
tamquam sentiant: & ideo tolerent
uanos adoratores suos. Quamuis
uerba ibi accipi possint ab animali
ad inanimale translata. modo lo¬
cutionis qui uocatur grece metafo¬
ra: sicut de mari scriptum est quod
fremat in utero matris suȩ uolens
ꝓgredi. cum utiq non habeat
uoluntatem. In undeuicesimo: absit
inquam. ut sit in menbris scõꝵ etrã
genitalib aliqua turpitudo. Dicun¬
.I. atur quidem in honesta: quia non
habent eam speciem decoris. quam
menbra quȩ in ꝓmptu locata sunt.
Sed ꝓbabilior in aliis postea scrip¬
tis nr̃is reddita ratio est. cur ea
dixerit etiam apłs in honesta: ꝓpt̃
legem scilicae in menbris. repugnantẽ
legi mentis: quȩ de peccato accidit.
non de pͥma nr̃e institutione naturȩ.

Expanded text:
in filio suo Chanaan, sicut Scriptuin filio suo Chanaan, sicut Scriptura demonstrat, sed in seipso fuerit a patre maledictus . In quarto decimo de sole et luna talia dicta sunt, tanquam sentiant, et ideo tolerent vanos adoratores suos : quamvis verba ibi accipi possint ab animali ad inanimale translata, modo locutionis qui vocatur graece metaphora; sicut de mari scriptum est quod fremat in utero matris suae, volens progredi , cum utique non habeat voluntatem. In undetrigesimo, Absit, inquam, ut sit in membris sanctorum etiam genitalibus aliqua turpitudo. Dicuntur quidem inhonesta, quia non habent eam speciem decoris, quam membra quae in promptu locata sunt : sed probabilior in aliis postea scriptis nostris reddita ratio est, cur ea dixerit etiam Apostolus inhonesta , propter legem scilicet in membris repugnantem legi mentis , quae de peccato accidit, non de prima nostrae institutione naturae.
Abbreviated transcription (Latin):
redditur ratio. Uterini autem fr̃s
fuerunt in quib hoc contigit. ut
unius defuncti qui uocabatur
heli. duceret alter uxorem qui uo
cabatur iacob a quo matheus nar¬
rat genidum esse ioseph: sed uteri¬
no fratri suo eum genuit: cuius
filium lucas dicit fuisse ioseph:
non utiq genitum. sed ex lege
adoptiuum. hoc in eoꝵ litteris in¬
uentum est: qui recenti memoria
post ascensionem dñi de hacre scrip¬
serunt. Nam etiam nomen eius de
mulieris quȩ peperit iacob patrem
ioseph. de priore marito mathan qͥ
fuit pater iacob. auus ioseph scd̃m
matħm. & de marito posteriore mel¬
chi peperit heli. cuius erat adoptuniᷤᷤ
ioseph. non tacuit affricanus: quod¬
quidem cum fausto responderem.
nondum legeram: sed tamen ꝑ ad¬
optionem potuisse contingere. ut
unus homo duos haberet patres.
dubitare non poteram. In duode¬
cimo. & terciodecimo. de filio noȩ
scdo. qui est appellatus cham. ita
disputatum est tamquam non

Expanded text:
redditur ratio. uterini autem fratres redditur ratio. uterini autem fratres fuerunt, in quibus hoc contigit, ut unius defuncti, qui uocabatur Heli, duceret alter uxorem, id est Iacob, a quo Matheus narrat genitum esse Ioseph; sed uterino fratri suo eum genuit, cuius filium Lucas dicit fuisse Ioseph, non utique genitum, sed ex lege adoptiuum. hoc in eorum litteris inuentum est, qui recenti memoria post ascensionem domini de hac re scripserunt. nam etiam nomen eiusdem mulieris, quae peperit Iacob, patrem Ioseph, de priore marito Mathan, qui fuit pater Iacob, auus Ioseph, secundum Matheum, et de marito posteriore Melchi peperit Heli, cuius erat adoptiuus Ioseph, non tacuit Afquidem, cum Fausto responderem, nondum legeram; sed tamen per adoptionem potuisse contingere ut unus homo duos haberet patres, dubitare non poteram. 3. In duodecimo et tertio decimo, de filio Noe secundo qui est appellatus Cham, ita disputatum est, tanquam non
Abbreviated transcription (Latin):
cheum. blaspheman
nationem xp̃i. scrip¬
duras audem noui
testamenti quib conuincitur falsa¬
tas esse dicentem. scripsi grande opꝰ:
uerbis eius ꝓpositis. reddens respon¬
siones meas. Triginta & tres dispu¬
tationes sunt: quas etiam libros
cur non dixerim: Ilam & si sunt
in eis aliqui ꝑ breues : tamen libri
sunt. Unus uero eoꝵ ubi a nobis
aduersus eius criminationes pa¬
triarcharum uita defenditur: tan¬
te ꝓliritatis est: quantȩ nullus fe¬
re librorum meoꝵ. In libro gͦ ter¬
cio cum soluerem questionem quo¬
modo potuerit duos patres habe¬
re ioseph. dixi quidem quod ex alio
natus. ab alio fuerit adoptatus. s
genus quoq adoptionis dicere de¬
bui. Sic enim sonat quod dixi. tã¬
quam eum uiuus adoptauerit aliꝰ
pater. Lex autem filios etiam mor¬
tui adoptabat. iubens ut frĩs sine
filiis mortui duceret frater uxorem:
& frĩ defuncto semen ex eadem sus¬
citaret. Quȩ ꝓfecto de duobus uni¬
us hominis patrib expeditior ibi

Expanded text:
hetas nationem Christi, scripturas autem noui testamenti, quibus conuincitur. falsatas esse dicentem, scripsi grande opus uerbis eius propositis reddens responsiones meas. triginta et tres disputationes sunt, quos etiam libros cur non dixerim? nam etsi sunt in eis aliqui breues, tamen libri sunt. unus uero eorum, ubi a nobis aduersus eius criminationes patriarcharum uita defenditur, tantae prolixitatis est, quantae nullus fere librorum meorum. In libro ergo tertio cum soluerem quaestionem, quomodo potuerit duos patres habere Ioseph, dixi quidem, quod ex alio natus, ab alio fuerit adoptatus, sed genus quoque adoptionis dicere debui; sic enim sonat, quod dixi, tamquam eum uiuus adoptauerit alius pater. lex autem filios etiam mortuis adoptabat iubens, ut fratris sine filiis mortui duceret frater uxorem et fratri defuncto semen ex eadem suscitaret. quae profecto de duobus unius hominis patribus expeditior ibi
Abbreviated transcription (Latin):
creaturȩ postea quam dicitur. & sic est
factum. additur & fecit ds: non omni
mͦ simile hoc eidem michi uidet᷑. Denig
etiam ibi sensus latit: hic autẽ locutio¬
sola est. Hoc opꝰ sic incipit. Locutiones

Expanded text:
creaturae, posteaquam dicitur: et sic est factum, additur: et fecit deus, non omni modo simile hoc eidem mihi uidetur. denique ibi etiam sensus latet, hic sola locutio est. Hoc opus sic incipit: Locutiones
Abbreviated transcription (Latin):
in medio tui & in medio mulieris: quod
locutionis ẽ Nam tantundem ualet
quantum cum dicitur. inter te &
mulierem. Hoc & in eo quod sequit᷑
in medio semus tui. & in medio se¬
muns eius
uod habent multi codices. quia¬
audisti uocem mulieris tuȩ. & edisti de
ligno de quo prȩceperam tibi de eo so¬
lo non edere: greci habent edisti de
ligno. de quo p̃ceperam tibi eo solo
non edere ex eo. Alii autẽ interpretes
greci habent. manducasti uel edisti.
ut ita sit sensus scđm ipsos. Quia au¬
disti uocẽ mulieris tuȩ & edisti de
ligno de quo prȩceperam tͥ eo solo non
edere: ex eo edisti.
tio est frequens inscripturis: apposuit

Expanded text:
in medio tui et in medio mulieris: quod in medio tui et in medio mulieris: quod locutionis est; nam tantundem ualet quantum cum dicitur: inter te et inter mulierem. hoc et in eo, quod sequitur: in medio seminis tui et in medio seminis eius. Quod habent multi audisti vocem mulieris tuae, et edisti de ligno de quo praeceperam tibi, de eo solo non edere; graeci habent, edisti de ligno de quo praeceperam tibi, eo solo non edere ex eo: alii autem interpretes graeci habent, manducasti, vel edisti; ut ita sit sensus secundum ipsos, Quia audisti vocem mulieris tuae, et edisti de ligno de quo praeceperam tibi eo solo non edere, ex eo edisti. tio est frequens in Scripturis, apposuit
Abbreviated transcription (Latin):
ligno quod ẽ in paradyso. escȩ edes. non
paradẏso escȩ distinguendum ẽ. sed escȩ
edes. Nam esca edes dici. admitit lati¬
na locutio. qm̃ latina ꝓ datiuo casu gre¬
co ablatuium. uel quem appellant se¬
ptimum in huiusmodi locutionib
solent ponere. Aut certe ordo uerboꝵ
est. ex omni ligno escȩ.
erpens erat prudentissimus om̃ium
bestiarum: quod multi latini habent
Sofrotatos enum in greco scriptum est:
Iuod scriptumẽ de adam & eua aꝑti
sunt oculi eoꝵ: cum absurde credatur
eos in paradiso cȩcos. uel oculis clausis
prius oberrasse. locutionis est: qua
etiam de agar scriptum est. aꝑuit ocu¬
los suos. & uidit puteum: neq enum
clausis oculis prius sedebat: & quod
infractione panis aꝑti sunt oculi eoꝵ
qui cognouerunt dñm post resurrecti¬
onem. Neq enu ꝑ uiam cum illo
elausis oculis ambulabant.
Quod habent multi codices. & iuimi¬
citiã ponã inter te & mulierẽ: greci habent

Expanded text:
ligno, quod est in paradiso, escae edes, non ligno, quod est in paradiso, escae edes, non paradiso escae distinguendum est, sed escae edes; nam "esca edes" dici admittit latina locutio, quoniam pro datiuo casu graeco ablatiuum uel quem appellant septimum in huius modi locutionibus solent ponere. aut certe ordo uerborum est: ex omni ligno escae. Serpens erat prudentissimus omnium bestiarum, quod multi latini habentto; enim in graeco scriptum est, Quod scriptum est de Adam et Eua: aperti sunt oculi eorum, cum absurde credatur eos in paradiso caecos uel oculis clausis prius oberrasse, locutionis est, qua etiam de Agar scriptum est: aperuit oculos suos et uidit puteum — neque enim clausis oculis prius sedebat — et quod in fractione. panis aperti sunt oculi eorum, qui cognouerunt dominum post resurrectionem; neque enim per uiam cum illo clausis oculis ambulabant. Quod habent multi codices: et inimicitiam ponam inter te et inter mulierem, graeci habent:
Abbreviated transcription (Latin):
tes: quȩ idiomata grece
uocantur. linguȩ hebraicȩ
uel grece.
It diuidant inter mediũ
diei. & int̾̃ mediũ noctis.
olatilia uolantia suꝑ
terram scd̾m firmam̃tũ
cęli. Queritur quomͦ
accipiendum sit scdm
firmamentum. Sic
etiam faciamꝰ homi¬
nt̃ scd̾m imaginẽ
& scd̾m sumlitudi¬
nem: quod multi
latini codices
habent. ad ima.¬
ginem & similitudinem.
mplete terram. & dñamini eius. Lati.¬
na enĩ locutio ẽ. dñamini ei.
t homo non erat oꝑari terram. quod
latim codices habent qͥ oꝑaret᷑ t̾rã.
lantauit łs parachẏsum scam orientẽ.
qd̃ latini habent ad orientem.
uod habent multi latini codices. &
lignum sciendi bonum & malum. uł
lignum scientiȩ boni & mali. uł lignũ
sciendi boni & mali. & si quȩ sunt alie
uarietates: de hac re interpretatum gre¬
cus habet. & lignum ad sciendum cogno¬
scibile bom & mali: quod nescio utrũ
locutionis sit & non magis certum sen¬
sum aliquem insinuet.
Iuod habent latini codices ex omni

Expanded text:
tes, quae idiomata graece uocantur, linguae hebraicae uel graecae. Et diuidant inter medium diei et inter medium noctis. Uolatilia uolantia super terram secundum firmamentum caeli. quaeritur, quomodo accipiendum sit: secundum firmamentum. sic etiam: faciamus hominem secundum imaginem et secundum similitudinem: quod multi latini codices habent "ad imaginem et similitudinem." Inplete terram et dominamini eius. latina enim locutio est: dominamini ei. Et homo non erat operari terram: quod latini codices habent: qui operaretur terram. Plantauit deus paradisum secundum orientem: quod latini habent "ad orientem". Quod habent multi latini codices: et lignum sciendi bonum et malum, uel: lignum scientiae boni et mali, uel: lignum sciendi boni et mali et si quae sunt aliae uarietates de hac re interpretum, graecus habet: et lignum ad sciendum cognoscibile boni et mali: quod nescio utrum locutionis sit et non magis certum sensum aliquem insinuet. Quod habent latini codices: ex omni
Abbreviated transcription (Latin):
in campo. usurrexit eam suꝑ abel &
occidit eium: locutio est. Nlam & si ñ
haberet & factum est: posset integer
sensus eẽ. & cum essent in campo.
Quod scriptum est in quibda latinis
cõdicib & penituit & dixit ds̃ dele¬
am hominem quem feci a facie terrȩ.
in greco inuenitur dienode quod ma¬
gis recogitauit. quam penituit signi¬
ficare ꝑhibetur. Quod uerbum etiã
non nulli latini codices habent.
uod habent latini codices pluri¬
mi. nidos facies in arcam. cum la¬
tina locutio sit non in aream s in
arca: greci nec in aream nec in arca
habent: s nidos facies arcam. quod
intelligitur ut ipsa arca nidi ee̾̃nt.
uod habent pleriq codices
facies ostium arcȩ a latere: non nulli
habent ex transuerso. Sic enim uolue¬
runt interp̃tari. quod grece dicitur
diluiuum aquȩ suꝑ terram. quod
non nulli latini codices habent. in
greco inuenitur. ego inducam pluui¬
am suꝑ terram. Greca locutio geniti¬
uum casum habet non accusatiuũ:

Expanded text:
in campo, insurrexit Cain super Abel et occidit eum: locutio est; nam etsi non haberet "et factum est", posset integer sensus esse: et cum essent in campo. Quod scriptum est in quibusdam latinis codicibus: et paenituit. et dixit deus: deleam hominem, quem feci, a facie terrae, in graeco inuenitur: SievoTjOifj, quod magis recogitauit quam paenituit significare perhibetur. quod uerbum etiam nonnulli latini codices habent. Quod habent latini codices plurimi: nidos facies in arcam, cum latina locutio sit non "in arcam" sed "in arca", graeci nec "in arcam" nec "in arca" habent sed: nidos facies arcam, quod intellegitur, ut ipsa area nidi essent. Quod habent plerique codices: facies ostium arcae x latere, nonnulli habent: ex transuerso; sic enim uoluerunt interpretari, quod graece diciturdiluuium aquae super terram, quod nonnulli latini codices habent, in graeco inuenitur: ego inducam pluuiam super terram. graeca locutio genetiuum casum habet, non accusatiuum,
Abbreviated transcription (Latin):
magnum. flu¬
men eufraten.
Non dixit usq
ad flumen ma¬
mu eufraten.
it iudicium
quod durum fue¬
rit a uobis. afferetiꝰ
illud ad me. Non
dixit quod durum
fuerit uobis. s a uo¬
bis. id est ita durum ut a uobis uidi¬
cari non possit.
I uidebit aliquis uiroꝵ istoꝵ. derrã
optimam hanc quam uiraui patrib
eoꝵ. p̃ter caleph filius ieffone hic
uidebit eam. Et in libro numeroꝵ¬
quicunq in uobis for¬
tis est
t sciatis uiam quam
ibitis eam. Plenum ẽẽt
etiã si non haberet eam.
t factum est cum essetis in iericho.
Notanda locutio est. Nondum quippe

Expanded text:
magnum, flumen Euphraten . non dixit: usque ad flumen magnum Euphraten. Et iudicium, quod durum fuerit a uobis, adferetis illud ad me . non dixit: quod durum fuerit uobis, sed a uobis, id est ita durum, ut a uobis iudicari non possit. Si uidebit aliquis uirorum istorum terram optimam hanc, quam iuraui patribus eorum praeter Chaleb filius Iephone; hic uidebit eam . et in libro Numerorquicumque in uobis fortis est. Ut sciatis uiam quam ibitis eam: plenum esset, etiam si non haberet "eam". Et factum est cum esset Iesus in Iericho . notanda locutio est; nondum quippe
Abbreviated transcription (Latin):
gis aut ex papi¬
ro contextul ex nlis
arboꝵ cortice
formatum
t inualescebant
ualde ualde.
Quid ẽ quod dictũ
est de obstetricib.
& fecerunt sĩbi domos. qm̃ tunuert̃¬

Expanded text:
gis et papiro contextum vel arborum cortice formatumEt inualescebant ualde ualde. Quid est, quod dictum est de obstetricibus: et fecerunt sibi domos, quonia
Abbreviated transcription (Latin):
ex nulla tamen falsum est. Quid
ergo si aliquid deest fidi eoꝵ: quos
circumuenire conamini: Numqͥd
ideo id qđ eis ad est destruendũ est.
ac non potius id quod deest astru¬
endum est: sicut & ad quosdam
imꝑfectos loquẽs apłs ait: gaudets
& luidens ur̃am conu̾sationem.
& id qđ deest fidei ur̃e in xp̃o :
Cernebat utiq quandam fabricã
spĩtalem. sicut alibi dicit dĩ edifica¬
tio estis : & in ea cernebat utrũq
& unde gauderet. & unde satage.¬
ret. Gaudebat ex eo qđ iam ȩdi¬
ficatum uidebat: satagebat ex
eo quod usq ad culmen ꝑfectionis
adhuc ȩdificandum ẽẽ sentiebat.
Itao uos re uera catholicos non¬
dum ꝑfectos. sed quoddammodo
ut dixisti semixp̃ianos: quos falla
Quȩ cum fortis & potens p̃ꝑatur a dño:
facile fit opus pietatis. etiam quod diffi

Expanded text:
ex nulla tamen falsum est. quid ex nulla tamen falsum est. quid ergo? si aliquid deest fidei eorum, quos circumuenire conamini, numquid ideo id quod eis adest destruendum, ac non potius id quod deest astruendum est? sicut ad quosdam inperfectos loquens apostolus ait: gaudens et uidens uestram conuersationem et id quod deest fidei uestrae in Christo. cernebat utique quandam fabricam spiritalem, sicut alibi dicit: dei aedificatio estis, et in ea cernebat utrumque: et unde gauderet et unde satageret. gaudebat ex eo, quod iam aedificatum uidebat, satagebat ex eo, quod usque ad culmen perfectionis adhuc aedificandum esse sentiebat. itaque nos reuera catholicos nondum perfectos, sed quodam modo, ut dixisti, semichristianos, quos fallaquae cum fortis et potens praeparatur a Domino, facile fit opus pietatis, etiam quod diffi
Abbreviated transcription (Latin):
meo responsionem meam. Disputatio .i.
austus dixit. Satis suꝑq in
lucem iam traductis errori¬
bus. ac uidaice suꝑstitionis. simul
& semi xp̃ianorum abunde detecta
fallatia. a doctissimo scilic& & solo
nobis post beatum patrem nr̃m
manicheum studendo adimanto:
concinna responsa. ꝓpter callidas¬
& astutas conferentium nobiscum
ꝓpositiones scribere: quo cum idẽ
uos ex more parentis sui serpentis
captiosis circumuenire questiuncu¬
lis uoluerint: & ipsi ad responden
dum uigilanter eis sitis instructi.¬
Ita enim fiet. ut ad ea ipsa quȩ pro¬
posuerint religati: ulterius huc
atq illuc uagari non possint. Ac
ne ꝓfusa confusa ue oratione legen¬
tium inundarentur ingenia: tam
breiiter quam distincte. ex aduer¬
constitui.
ygustinus respondit. Tu semi¬
xp̃ianos cauendos putas. qđ
nos ẽẽ. dicis: nos autem pseu¬
do xp̃ianos cauemus. quod uos
esse ostendimus. Nam quod semũ
est : ex quadam parte imꝑfectum:

Expanded text:
meo responsionem meam. CAPUT II. meo responsionem meam. CAPUT II. FAUSTUS dixit: Satis superque in lucem jam traductis erroribus, ac Judaicae superstitionis simul et semichristianorum abunde detecta fallacia, a doctissimo scilicet et solo nobis post beatum patrem nostrum Manichaeum studendo Adimanto;  et concinna responsa, propter callidaset astutas conferentium nobiscum propositiones scribere, quo cum idem uos ex more parentis sui serpentis captiosis circumuenire quaestiunculis uoluerindum uigilanter eis sitis instructi.ita enim fiet. ut ad ea ipsa, quae proposuerint, religati ulterius huc atque illuc uagari non possint. ac ne profusa confusaue oratione legentium inundarentur ingenia, tam breuiter quam distincte ex aduerconstitui. AUGUSTINUS respondit: Tu semichristianos cauendos putas, quod nos esse dicis; nos autem pseudochristianos cauemus, quod uos esse ostendimus. nam quod semum est, ex quadam parte inperfectum,
Abbreviated transcription (Latin):
austus quidam fuit gen¬
te affer. ciuitate mileuita¬
nus : eloquio suauis. in¬
genio callidus. secta ma-¬
nicheus: ac ꝑ hoc nefan¬
do errore ꝑuersus. No-¬
ueram ipse hominem : quemadmo-¬
dum eum commemoraui in libris
confessionum mearum. Hic quod¬
dam uolumen edidit aduersus recꝰ¬
tam xp̃ianam fidem: & catholicã
ueritatem. Quod cum uenisset in
manus nr̃as. lectumq esset a fr̃ib:
desiderauerunt & iure caritatis
ꝑ quam eis seruimus flagitauer̃t.¬
ut ei responderemus. Hoc aggredi-¬
ar nunc in nomine atq adiutorio
quam nichil sitͦ acutum ingenũ
& lingua expolita. nisi a dño gres¬
sus hominis dirigantur. Quo d
multis etiam tardiorib & inuali-¬
diorib occulta ȩquitate diuinȩ mi¬
sericordiȩ prestitum est: eum multi
acerrimi & facundissimi. deserti¬
ab aduitorio dĩ. ad hoc uelociter
& ꝑtinaciter currerent: ut a ueri¬
tatis uia longius aberrarent. Cõ¬
modum autem arbitror. sub eiꝰ no¬
mine uerba eius ponere: & sub

Expanded text:
austus quidam fuit gente Afer, ciuitate Mileuitanus, eloquio suauis, ingenio callidus, secta Manichaeus ac per hoc nefando errore peruersus. noueram ipse hominem, quemadmodum eum commemoraui in libris Confessionum mearum. hic quoddam uolumen edidit aduersus rectam christianam fidem et catholicam ueritatem. quod cum uenisset in manus nostras lectumque esset a fratribus, desiderauerunt et iure' caritatis, per quam eis seruimus, flagitauerut ei responderemus. Hoc aggrediar nunc in nomine atque adjutorioquam nihil sit acutum ingenium et lingua expolita, nisi a Domino gressus hominis dirigantur . Quod multis etiam tardioribus et invalidioribus occulta aequitate divinae misericordiae praestitum est, cum multi acerrimi et facundissimi, deserti adjutorio Dei, ad hoc velociter et pertinaciter currerent, ut a veritatis via longius aberrarent. Commodum autem arbitror, sub ejus nomine verba ejus ponere, et sub
Abbreviated transcription (Latin):
retur ait. & immun¬
dus immundus uo¬
cabitur: quasi non
satis esset semel di-¬
cere. immundus
uocabitur. Quaqũa
non nulli codices

Expanded text:
retur, ait, Et immundus immundus vocabitur; quasi non satis esset semel dicere, immundus vocabitur. Quanquam nonnulli codices
Abbreviated transcription (Latin):
eptem libros. de septẽ libris
diuinarum scripturarum.
id est moysi quinq & uno
uãunaue. & altero uidicum.
feci: notatis locutionib sin¬
guloꝵ quȩ minꝰ usitate sunt linguę
nr̃ȩ. quas parum aduertendo sensum
querunt qui legunt duunoꝵ eloqui¬
oꝵ. cum sit locutionis genꝰ: & non¬
nunquam exculpunt aliquid qd̾
a ueritate quidem non abhorreat:
non tamen id sensisse auctor a quo
hoc scriptum est inuenitur. s gene¬
re locutiomis hoc dixisse credibilius
apparet. Multa autẽ in scripturis
scĩs obscura: cognito locutionis ge¬
nere dilucescunt. Dropter quod co¬
gnoscenda sunt eadem genera locu¬
tionum ubi sententiȩ patent: ut etiã
ubi latent cognitio ipsa succurrat.
easq intentioniꝰ legentis aꝑiat. Huius
opis atulus est: locutiones de genesi.
atq ita de singulis libris. Quod autẽ
in primo libro posui. scriptum ẽẽ. &
fecit noe omnia uerba quȩcunq p̃ce
dixi ci eẽ simiłẽ. quod in conditione

Expanded text:
Septem libros de septem libris divinarum Scripturarum, id est Moysi quinque, et uno Jesu Nave, et altero Judicum feci, notatis locutionibus singulorum quae minus usitatae sunt linguae nostrae: quas parum advertendo sensum quaerunt, qui legunt, divinorum eloquiorum, cum sit locutionis genus, et nonnunquam exsculpunt aliquid quod a veritate quidem non abhorreat; non tamen id sensisse auctor a quo hoc scriptum est invenitur, sed genere locutionis hoc dixisse credibilius apparet. Multa autem in Scripturis sanctis obscura, cognito locutionis genere dilucescunt. Propter quod cognoscenda sunt eadem genera locutionum ubi sententiae patent; ut etiam ubi latent cognitio ipsa succurrat, easque intentioni legentis aperiat. Hujus operis titulus est, Locutiones de Genesi; atque ita de singulis libris. Quod autem in libro primo posui scriptum esse: Et fecit Noe omnia verba quaecumque praedixi esse similem ei, quod in conditione
Abbreviated transcription (Latin):
nirent: o si aliquando conferrent.
atq illis disputantib ueritas appa¬
reret. Ecce factum est: ecce conuicta
ẽ falsitas: ecce apparuit ueritas. Quid
adhue fugitur unitas: quid adhuc
condemnitur caritas: Quid nobisẽ
creauit unus ẽ ds. qui nos redemit
unus xst xp̃e. qui nos consociare
debet unꝰ est at .q. sp̃c. Iam nomen
dñi honoretur. nor & appareat uo-¬
bis in iocunditate ut agnoscatis fr̃s
ur̃os in ipsius imitate. Iam in ꝓsecutio
error ẽ uictus: aliquando in cordib
ur̃is uincat᷑ & diabolus: & gregi suo
collecto atq pacato sit ꝓpituis. qui

Expanded text:
nirent, o si aliquando conferrent atque illis disputantibus ueritas appareret!\' ecce factum est, ecce conuicta est falsitas, ecce apparuit ueritas. quid adhuc fugitur unitas, quid adhuc contemnitur caritas? quid nobis ocreauit unus est deus, qui nos redemit unus est Christus, qui nos consociare debet unus est spiritus. iam nomen domini honoretur et appareat uobis in iucunditate, ut agnoscatis fratres uestros in ipsius unitate. iam in prosecutierror est uictus: aliquando in cordibus uestris uincatur et diabolus et gregi suo collecto atque pacato sit propitius qui
Abbreviated transcription (Latin):
T uobiscum erunt
unus quisq scd̾m
principum: filiis
symeon. scdm ꝓpin¬
quitates eoꝵ. scd̃m
domos familiarum
eorum. scdm numerum nominum

Expanded text:
t uobiscum erunt unusquisque secundum principum. Filiis Symeon secundum propinquitates eorum. secundum domos familiarum eorum, secundum numerum nominum
Abbreviated transcription (Latin):
defunctus est iesus:
interrogabant filii
isrł in dño. Non
ait dñm. quod ser¬
monis nr̃i consue¬
tudo poscebat.
Et bellemus in
chananeo. Non di

Expanded text:
defunctus est Iesus, interrogabant filii Israhel in domino: non ait "dominum", quod sermonis nostri consuetudo poscebat. Et bellemus in Chananaeo. non di