comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cata comburit & illud quidẽ
asperum algorem frigoris re¬
mouet. hȩc autem delictoꝵ di¬
abolicum frigus expellit Si
guit corpoꝵ. fides autem libi¬
dinum fluenta consuinit:
& ꝑ illud medicina capiti ꝓcu¬
ratur. ꝑ fidem autem sp̃ale ca
refouetur. S & fidei uixta cõ¬
parationem sin apis scõ odore
ꝑfruumur. sicut ait beatus apłs
Igitur scm̃ martyrem lauren¬
tium grano sinapis possumus
comparare: qui diuersis attri¬
tus passionibus ꝑ totum or¬
bem gr̃a meruit sui fraglare¬
martyrii. Qui enim antea con¬
stitutus erat in corpore. erat
humilis. ignotus & uilis post¬
ea quam uexatus. laceratus
exustus est. nniuersis ꝑ totum
mundum ȩccłiis odorem sue
nobilitatis infudit Recte gͥ
huc comparatio comparatus
Siquidem granum sinapis cum
teritur accenditur. laurentius
cum patitur inflammatur. Illud
feruorem attritionis sue euomit.
hic ignem pluruna uexatione
suspirat. Sinapis inquam in uas¬
culo calido uapore decoquitur:

Expanded text:
cata comburit. Et illud quidem cata comburit. Et illud quidem asperum algorem frigoris removet; haec autem delictorum diabolicum frigus expellit. Siquit corporum; fides autem libidinum fluenta consumit. Et per illud medicina capiti procuratur; per fidem autem spirituale carefovetur. Sed et fidei juxta comparationem sinapis sancto odore perfruimur, sicut ait beatus ApostIgitur sanctum martyrem Laurentium grano sinapis possumus comparare, qui diversis attritus passionibus per totum orbem grmartyrii. Qui enim antea constitutus in corpore, erat humilis, ignotus et vilis; posteaquam vexatus, laceratus, exustus est, universis per totum mundum ecclesiis odorem suae nobilitatis infudit. Recte igitur huic comparatio copulatur: siquidem granum sinapis cum teritur, accenditur; Laurcum patitur, inflammatur; illud fervorem attritionis suae evomit; hic ignem plurima vexatione suspirat. Sinapis, inquam, in vasculo calido vapore decoquitur;
Abbreviated transcription (Latin):
hibetꝰ. cibum flammei saporis ex¬
alat. & tanto feruoris calore sue¬
cenditur. ut mirum sit in tam
friuolis granis. tantum ignem
fuisse conclusum: cinus etiam
seminis cibum homines hyemid
p̃cipue tempore magna ꝓ fua¬
uitate ꝑcipiunt. quatinus re.¬
pellant frigora. humores ege¬
rant uiscerum interna calefa¬
ciant sepe etiam ex hoc capiti
adhibent medicinamꝰ ut si qͥd
inualidum. si quid egrotum
fuerit sinapis igne curetur ita
ergo & fides xp̃iana. prima
fronte uidetur eẽ parua. uilis
& tenuis. non potentiam suam
ostendens. non suꝑbiam p̃fe¬
rens. non grãm subministrats
At ubi diuersis temptationibꝰ
teri cȩperit statim uigorem su¬
um ꝓdit acrimoniam indicat.
calorem dominicȩ credulita¬
tis aspirat: & tanto diuini ig¬
nis ardore iactatur ut &e ipsa
ferueat. & participautem sibi
ardere compellat. Sicut in
phas dixerunt dum cum ip¬
pis menbroꝵ uiscera calefacit:
fidei autem uigor. cordium pec¬

Expanded text:
hibet, cibum flammei saporis exhibet, cibum flammei saporis exhalat, et tanto fervoris calore succenditur, ut mirum sit in tam frivolis tantum ignem fuisse conclusum: cujus etiam seminis cibum homines, hiemis praecipue tempore, magna pro suavitate percipiunt; quatenus repellant frigora, humores egerant, viscerum interna calefaciant; saepe etiam ex hoc capiti adhibent medicinam, ut si quid invalidum, si quid aegrotum fuerit, sinapis igne curetur: ita ergo et fides christiana prima fronte videtur esse parva, vilis et tenuis, non potentiam suam ostendens, non superbiam praeferens, non gratiam subministrans; at ubi diversis tentationibus teri coeperit, statim vigorem suum prodit, acrimoniam indicat, calorem dominicae credulitatis aspirat, et tanto divini ignis ardore jactatur, ut et ipsa ferveat, et participantem sibi ardere compellat. Sicut in ulis dixerunt, dum cum ippis membrorum viscera calefacit; fidei autem vigor cordium pec
Abbreviated transcription (Latin):
sit in hortum suum & creuitꝰ et
facta est arbor. & uolueres celi
requieuerunt in ramis eius. Mo¬
uet fortasse sensus urõs. eur reg¬
num dei tan p̃clarum atq mag¬
uficum grano sinapis exigno
de solatium rei uilissime simile
eẽ dicatur. p̃sertim cum alibi idẽ
dominiis discipulis suis dicat.
Si habueritis fidem sicut gra¬
num sinapis dicetis huic monti
tollere &e iactare in mare. Igit᷑
sis sedibus montium fundam̃ta
transferre. necessario ergo & gra¬
num sinapis magnum est. ad cu¬
ius similitudinem fidem habe¬
re compellimur: Magnum aũt
dixerim. non specie s iurtute.
& non fidei qualitate holeris
comparandum. s uigore acri¬
nioniȩ coȩquandum: Ham si
diligenter intendamus iiue¬
nimus recte a dño hanc simili¬
tudinem comparatam. Sicut
enum granum sinapis prima
fronte specie sui est paruum
uile. despectum non saporẽ
p̃stans. non odorem circumfe¬
rens. non indicans suauitatẽ
at ubi teri cȩperit. statim odorem
sirum infunditꝰ acrinioniam ex¬

Expanded text:
t in hortum suum; et crevit, et facta est arbor, et volucres coeli requieverunt in ramis ejus. Movet fortasse sensus vestros, quare regnum Dei tam praeclarum atque magnificum grano sinapis exiguo de solatium, rei vilissimae simile esse dicatur: praesertim cum alibi idem Dominus discipulis suis dicat, Si habueritis fidem sicut granum sinapis, dicetis huic monti, Tollere et jactare in mare; et fiesis sedibus, montium fundamenta transferre, necessario et granum sinapis magnum est, ad cujus similitudinem fidem habere compellimur. Magnum autem dixerimus, non specie, sed virtute; et non fidei, qualitate oleris, comparandum, sed vigore acrimoniae coaequandum. Nam si diligenter intendamus, invenimus recte a Domino hanc similitudinem comparatam. Sicut enim granum sinapis prima fronte speciei suae est parvum, vile, despectum, non saporem praestans, non odorem circumferens, non indicans suavitatem; at ubi teri coeperit, statim odorem suum fundit, acrimoniam ex
Abbreviated transcription (Latin):
lus dñm portans in iherłm
duceretur: nos saltim uelut
ramos de arboribꝰ cedentes
de scripturis scĩs hymnos lau-¬
desq decerpimꝰ quas in cõmu-¬
ne gaudiũ ꝓferamꝰ. Om̃s tam̃¬
eidem dño paremus. eũde ma¬
gistrum sequimurꝰ. eũdẽ pͥnci¬
pem comitamur. eidem capiti
subiungimurꝰ. ad eamdẽ ierłm
tendimus: eamdẽ sectamur
caritatem: eamdẽ amplecti¬

Expanded text:
lus Dominum portans in Jerusalem lus Dominum portans in Jerusalem duceretur: nos saltem velut ramos de arboribus caedentes, de Scripturis sanctis hymnos laudesque decerpimus, quas in commune gaudium proferamus . Omnes tameidem Domino paremus, eumdem magistrum sequimur, eumdem principem comitamur, eidem capiti subjungimur, ad eamdem Jerusalem tendimus, eamdem sectamur charitatem, eamdemque amplecti
Abbreviated transcription (Latin):
dixit dñs pusillos cum mag¬
nis Precesserunt p̃minuerun
Si eos sequi non ualemꝰ actu:
sequamur affectu. Si ñ gła.
certe lȩticia: Si non meritis. uo¬
tis. Si non passione: compassio¬
ne:. Si non excellentia: conexi¬
one: Non nobis parũ uideatur
quod eius corporis membra
sumus. cuius & illi quibus
equiꝑari non possumus Qͥa
si unum membrum patitur.
compatiuntur omnia m̃bra
Ita cum głificatur unũ m̃brũ:
congaudent om̃ia membra.
Gła capiti. unde consulit᷑ et
suꝑioribꝰ manibꝰ. & infimis
pedibꝰ. Sicut ille unus animã
suam ꝓ nobis posirit. ita & imi¬
tati sunt martyres. & animad
suas ꝓ frĩbus posuerunt. atq
ut ista popłoꝵ tãquã germi¬
nũ copiosissima fertilitas sur-¬
geret. t̾ram suo sanguin e
rigauerunt. Fructus gͦ labo
ris illoꝵ. etiam nos sumꝰ. Mi¬
ramur eos: miserant᷑ nos. Gra¬
tulamur eis: p̃cant᷑ ꝓ nobis
Illi corpora sua tãquam uesti¬
menta ꝓstrauerunt cum puł¬

Expanded text:
dixit Dominus pusillos cum magdixit Dominus pusillos cum magnis . Praecesserunt, praeeminuerunt. Si eos sequi non valemus actu, sequamur affectu: si non gloria, certe laetitia: si non meritis, votis: si non passione, compassione: si non excellentia, connexione. Non nobis parum videatur quod ejus corporis membra sumus, cujus et illi, quibus aequiparari non possumus. Quia si unum membrum patitur, compatiuntur omnia membra: ita cum glorificatur unum membrum, congaudent omnia membra . Gloria capiti, unde consulitur et superioribus manibus, et infimis pedibus. Sicut ille unus animam suam pro nobis posuit: ita et imitati sunt martyres, et animas suas pro fratribus posuerunt, atque ut ista populorum tanquam germinum copiosissima fertilitas surgeret, terram suo sanguine irrigaverunt. Fructus laboris ergo illorum etiam nos sumus. Miramur eos, miserantur nos. Gratulamur eis, precantur pro nobis. Illi corpora sua tanquam vestimenta straverunt, cum pul
Abbreviated transcription (Latin):
angłos fulgeat. quãius etiã
nunc &e ille guttan ex digito pau¬
peris apud inferos sitiat: & ille in
sinu iusti deliciose requiescat
Sicut enim plurimum distat
int̾ leticias miseria sue somnian¬
tium & uigilantium:. ita multũ
int̾est int̃ torm̃ta uel gaudia mor¬
tuoꝵ & resur gentium ñ quod
sp̃s defunctoꝵ sicut dormienti¬
um necesse sit falli. s quod alia
est animarum sine ullis corpo¬
ribus requies. alla cum corpo¬
ribꝰ cęlestibꝰ elaritas &e felicitas
angłoꝵ quibus equabitur resur¬
gentium multitudo fidelium
in qua głosissimi martyres p̃¬
cipua si honoris luce fulgebiin:
ipsaq corpora in quibus indig¬
na torm̃ta ꝑpessi sunt. eis dig¬
na in ornam̃ta uertentur. Un
mus deuotissime cel ebremus.
sobria hylaritate. casta cong̾¬
gatione. fideli cogitatione:
fidenti p̃dicatione: Hon par¬
ua pars imitationis est. meli¬
orum congaudere uirtutibꝰ.
Illi magni nos parui. s bene¬

Expanded text:
Angelos fulgeat: quamvis etiam Angelos fulgeat: quamvis etiam nunc ille guttam ex digito pauperis apud inferos sitiat, et ille in sinu justi deliciose requiescat . Sicut enim plurimum distat inter laetitias miseriasve somniantium et vigilantium; ita multum interest inter tormenta vel gaudia mortuorum et resurgentium: non quod spiritus defunctorum sicut dormientium necesse sit falli; sed quod alia est animarum sine ullis corporibus requies, alia cum corporibus coelestibus claritas et felicitas Angelorum, quibus aequabitur resurgentium multitudo fidelium: in qua gloriosissimi martyres praecipua sui honoris luce fulgebunt, ipsaque corpora in quibus indigna tormenta perpessi sunt, eis digna in ornamenta vertentur. CAPUT VI. mus, devotissime celebremus, sobria hilaritate, casta congregatione, fideli cogitatione, fidenti praedicatione. Non parva pars imitationis est, meliorum congaudere virtutibus. Illi magni, nos parvi: sed bene
Abbreviated transcription (Latin):
nec mori nec dolere timuert
Uicit in eis qui uxit in eis: ut
qui non sibi s illi uixerunt. nec
mortui morerentur Ipse eis exhi¬
bebat sp̃ales delicias. ne sentirens
corporales molestias: quantũ
ñ defectioni. s exercitationi
sufficeret. Quid cum resolute
his uinculis animȩ martyrũ
ꝑ labores ꝑiculosi certaminis
triumphis angłicis excepte at¬
q refectȩ sunt ubi non eis dr̃
implete quod iussi. s accipite
quod ꝓmisi: Qua nunc iocun¬
ditate sp̃alit̾ epulant᷑. quam
securi in dño. & quã sublimi
honore głantur: quis t̾r eno
docere possit exemplo: & hec
ati martyres habent. quãuis
iam nullis possit scłi huiꝰ feli¬
citatibus uel suauitatibus
comparari: parua particula
ꝓmissionis. immo solatium
dilationis Ueniet aũt retri¬
butionis dies: iibi corporibꝰ
redditis. totus homo recipiat
quod meretur. Ulbi & illius di¬
uitis m̃bra quȩ quondã tẽpo¬
rali purpura decorabantur
et̃no igne torreantur: & caro
pauꝑis ulcerosi mutata inter

Expanded text:
nec mori, nec dolere timuerunt. Vicit in eis qui vixit in eis; ut qui non sibi, sed illi vixerunt, nec mortui morerentur. Ipse eis exhibebat spirituales delicias, ne sentirent corporales molestias; quantum non defectioni, sed exercitationi sufficeret. his vinculis animae martyrum post labores periculosi certaminis, triumphis angelicis exceptae atque refectae sunt, ubi non eis dicitur, Implete quod jussi; sed, Accipite quod promisi? Qua nunc jucunditate spiritualiter epulantur? Quam securi in Domino, et quam sublimi honore gloriantur, quis terreno docere possit exemplo? CAPUT ati martyres habent, quamvis jam nullis possit saeculi hujus felicitatibus vel suavitatibus comparari, parva particula promissionis agitur, imo solatium dilationis. Veniet autem retributionis dies, ubi corporibus redditis, totus homo recipiat quod meretur. Ubi et illius divitis membra quae quondam temporali purpura decorabantur, aeterno igne torreantur, et caro pauperis ulcerosi mutata inter
Abbreviated transcription (Latin):
Non & ille. Quã gͦ auctoritatẽ
potestis habere. cũ uos i deatis
supplicio subiacere: & marty¬
res dixerunt Auctoritatem
regis et̾ni portamꝰ. ideo aucto¬
ritatẽ mortalis hominis non
euramꝰ. Tunc in carceribꝰ mis¬
si. catenis honerati sunt. qn¬
tũ dictũ est ab impũs. Ubi est
ds̃ eoꝵ: Ueniat deus eoꝵ in
quo crediderunt. & liberet
eos de carceribus: eripiat eos
ã gladio. eripiat eos a bestrĩs
Om̃ia ista dicebant. s in petra
positos non deiciebant. Illi
seuiebant. s illi ñ tim ebant:
Sciebant ubi cos dimitte¬
bant: &e quo festinabant.
coronant᷑ martyres. confes¬
sores: & remanserunt udi-¬
ces desertores. Sic uult ds̃
ut ꝓbatum uelit cum marty¬
ribus coronare.

Expanded text:
n. » Et ille: « Quam ergo auctoritatem potestis habere, cum vos videatis supplicio subjacere? » Et Martyres dixerunt: « Auctoritatem Regis aeterni portamus, ideo auctoritatem mortalis hominis non curamus. » Tunc in carceribus missi, catenis onerati sunt. Quantum dictum est ab impiis, Ubi est Deus eorum ? Veniat Deus eorum, in quem crediderunt, et liberet eos de carceribus, eripiat eos a gladio, eripiat eos a bestiis. Omnia ista dicebant, sed in petra positos non dejiciebant. Illi saeviebant, sed illi non timebant. Sciebant ubi eos dimittebant, et quo festinabant. Coronantur Martyres confessores, et remanserunt judices desertores. Sic Deus vult ut probatum velit cum Martyribus coronare.
Abbreviated transcription (Latin):
litatis impleta est: quanto nẽ
ad eos honorandos eccła pieta¬
tis impletur Omi anno spectat
cum religione caritas. quod
uno die cum sacrilegio cõmi¬
sit impietas Spectauerunt
& illi: s longe uoluntate dissi¬
mili. Illi clamando faciebant.
quod mordendo bestie non im¬
plebant: nos autem & quod fe¬
cerunt impii miseramur. et
quod pii passi sunt ueneram.
Illi uiderunt oculis. quod cor¬
dis imnianitati refunderent
nos aspicumis oculis cordis qđ
illis erectum est ne uiderent
Illi letati sunt mortua corpo¬
ra martyrum: nos m̃tes mor¬
tuas dolemus illoꝵ. Illi sine
lumine fidei martyres puta¬
runt extinctos: nos fidelim
tuitu cernimus coronatos:
Deniq illori insultatio. facta
est nr̃a exultatio. & hec qui¬
dem religiosa & sempit̃na:
illa uero tunc impia. nunc
plane iam nulla: Martyres¬

Expanded text:
litatis impleta est, quanto nunc litatis impleta est, quanto nunc ad eos honorandos ecclesia pietatis impletur. Omni anno spectat cum religione charitas, quod uno die cum sacrilegio commisit impietas. Spectaverunt et illi, sed longe voluntate dissimili. Illi clamando faciebant, quod mordendo bestiae non implebant. Nos autem et quod fecerunt impii, miseramur, et quod pii passi sunt, veneramur. Illi viderunt oculis carnis, quod cordis immanitati refunderent: nos aspicimus oculis cordis, quod illis ereptum est, ne viderent. Illi mortua laetati sunt corpora martyrum, nos mentes mortuas dolemus illorum. Illi sine lumine fidei martyres putaverunt exstinctos, nos fidelissimo intuitu cernimus coronatos. Denique illorum insultatio facta est nostra exsultatio. Et haec quidem religiosa et sempiterna: illa vero tunc impia, nunc plane jam nulla. CA
Abbreviated transcription (Latin):
tauit S illa interioris hominis
cautissimo & firmissimo robore.
om̃s eus obtudit insidias impetꝰq¬
na: quam uiri mirantur. faciliud
quam imitantur: S hoc illiuis
potissimum est laudis in quem
credens & in cuius nom̃ fideli studio
concurrens. scđm interiorem homi¬
nem nec masculus nec femina in¬
uenitur ut etiam in his quȩ sunc
femine corpore. uiiitus mentis se¬
xum carnis abscondat. & in mem¬
bris pigeat cogitare. quod in fa¬
cꝰtis non potuit apparere. Cal¬
catus est gͦ draco pede casto. et
uictorie uestigio. & capud ser¬
picium femine cadenti. gradus
spectaculo suaunis. quid hoc cer¬
tamine fortius. quid hac iucto¬
ria głosuis: Iunc cum bestiis
phiteatro fremebant gentes.
& popłi meditabant᷑ mania
s qui habitat in cęlis irride¬
bat. & dñs subsannabat eos.
Hunc autem posteri illoꝵ quo¬
rum uoces in carne martyrũ
impie scuiebant merita mr̃in¬
pns uocibus laudant. Neq enim
tunc tanto concursu hominum
ad eos occidendos cauea crude¬

Expanded text:
as. Sed illae interioris hominis cautissimo et fortissimo robore omnes ejus obtuderunt insidias, impets, quas viri mirantur facilius, quam imitantur? Sed hoc illius potissimum laus est, in quem credentes, et in cujus nomine fideli studio concurrentes, secundum interiorem hominem, nec masculus, nec femina inveniuntur; ut etiam in his quae sunt feminae corpore, virtus mentis sexum carnis abscondat, et in membris pigeat cogitare, quod in factis non potuit apparere. Calcatus est ergo draco pede casto et victore vestigio, cum erpitium feminae cadenti, gradus spectaculo suavius? quid hoc certamine fortius? quid hac victoria gloriosius? Tunc cum bestiis phitheatro fremebant gentes, et populi meditabantur inania. Sed qui habitat in coelis, irridebat eos, et Dominus subsannabat eos . Nunc autem posteri illorum, quorum voces in carnem martyrum impie saeviebant, merita martypiis vocibus laudant. Neque tunc tanto concursu hominum ad eos occidendos cavea crude
Abbreviated transcription (Latin):
efulget &e p̃minet
xus infirmior: quia ꝓfecto uiri¬
lis animus in femina maiis aliqͥd
fecit quando sub tanto pondere
fragilitas feminea non defecit
Bene inheserat uni uiro: cui uir¬
go casta unica exhibetur eccła.
Bene inquam inheserat illi uiro
a quo uirtutem traxerat qua
resister et diabolo. ut femina
ꝓsterneret inimicum: qui ꝑ fe¬
minam ꝑstrauerat uirum. Ille
in ea apparuit inuictus. qui ꝓ
ea factus est infirmus. Ille eam
ut meteret fortitudine imple¬
uit. qui eam ut seminaret se¬
metipsum exinaniuit. Ille eam
ad hos honores laudesq ꝑduxit
qui ꝓ ea opprobria & crimina au¬
diuit. Ille fecit feminã uiriliter ce
fidelit̾ mori: qui ꝓ ea dignatus ẽ.
ctat autem piam m̃tem tal e
spectaculum contueri. beatã¬

Expanded text:
efulget et praeeminet xus infirmior. Quia profecto virilis animus in feminas majus aliquid fecit, quando sub tanto pondere fragilitas feminea non defecit. Bene inhaeserant uni viro, cui virgo casta unica exhibetur Ecclesia . Bene, inquam, inhaeserant illi viro, a quo virtutem traxerant, qua resisterent diabolo: ut feminae prosternerent inimicum, qui per feminam prostraverat virum. Ille in eis apparuit invictus, qui pro eis factus est infirmus. Ille eas ut meteret, fortitudine implevit; qui eas seminaret, semetipsum exinanivit. Ille eas ad hos honores laudesque perduxit, qui pro eis opprobria et crimina audivit. Ille fecit feminas viriliter et fideliter mori, qui pro eis dignatus est ctat autem piam mentem tale spectaculum contueri, qua
Abbreviated transcription (Latin):
& uiam que duert ad uitam
expediti sicut boni milites.
cucur rerunt. Sicut scriptũ
est: Iamquã nichil habentes.
& om̃ia possidentes. & uere in
terra nichil habebant. s in ce¬
lo felicitatem ꝑpetuam posside¬
bant. Ad celũ deuote festinabañ
& uiam uite securi currebant
& adhuc loige positi. manus ad
palmam etendebant. Currite
scĩ. Sic curnte ut comp̃henda¬
tis. Regnun cȩloꝵ iuim patit᷑.¬
&&e qui uimfaciunt diripuin
illud. Non st angustum. Quis¬
quis beatis uult ẽẽ. ad regnũ
cȩloꝵ festuet. Hulli elausũ est
nisi ei quise excluserit. Para¬
tus est xp̃. suscipere confesso¬
res suos. Iise desuꝑ dicit. Spec¬
touos. Ceitantes adiuuabo:
uincentes coronabo. Hanc po
tes: terrores & minas ꝑsequi¬
toris ꝓ nichilo habuerunt.
Nam cum ꝑsecutor diceret. a
crificate ydolis: responderit.
Non facimꝰ. quia ȩt̾nũ dm̃n
celis habenus. cui semꝑ sari¬
ficamus. Nam demoniis ron
immolanus. & iudex. Qia¬

Expanded text:
et viam quae ducit ad vitam, et viam quae ducit ad vitam, expediti sicut boni milites cucurrerunt; sicut scriptum est, Tanquam nihil habentes, et omnia possidentes . Et vere in terra nihil habebant, sed in coelo felicitatem perpetuam possidebant. Ad coelum devote festinabant, et viam vitae securi currebant; et adhuc longe positi manus ad palmam extendebant. Currite, sancti; sic currite, ut comprehendatis. Regnum coelorum vim patitur, et qui vim faciunt, diripiunt illud . Non est angustum: quisquis beatus vult esse, ad regnum coelorum festinet. Nulli clausum est, nisi ei qui se excluserit. Paratus est Christus suscipere confessores suos. Ipse desuper dicit: Specto vos, certantes adjuvabo, vincentes coronabo. 2. Persetes, terrores et minas persecutoris pro nihilo habuerunt. Nam cum persecutor diceret: « Sacrificate idolis; » responderunt: « Non facimus, quia aeternum Deum in coelis habemus, cui semper sacrificamus; nam daemoniis non immolamus. » Et judex: « Qua
Abbreviated transcription (Latin):
ollempnitas beatissi¬
mor martyrũ. leti¬
orem nobis reddidit
diem. Letamur quia
de terra laboris ad regionẽ
quietis martyres transie¬
runt: S hoc ñ saltando sȩd
orando. ñ potando s ieiunan
non rixando s tolerando meru¬
erunt. Contristabant᷑ credo pa¬
rentes eoꝵ quando ad passionẽ
abierunt. s illi letabant᷑ &e dice¬
bant. Letatus sum in his quȩ die¬
ta sunt michi in domũ dnĩ ibimꝰ
Holite parentes. nolite plange¬
re gaudia nr̃a. Si eos quos nu¬
tristis ñ uultis. in gehennam
ire: imitari debetis non impe¬
dire. Illi nouerant quo ꝑgebant:
&e parentes mereduli sine cau¬
sa plangebant: S tunc aman¬
tes filios carnales lugebant.
postea credentes in dm̃i dicebant:
Coniertisti planctũ meũ ingau¬
dium mͥ. coriei disti saccũ meum
& p̃cinxistime leticia. Utin am
fr̃s rumpatur in nob saccus
pęnitentie: & effundat᷑ p̃cium
indulgentie. Martyres om̃s
sarcinas lucroꝵ scłi hinus hic
posuerunt hic dimiserunt.

Expanded text:
olemnitas beatissimorum Martyrum laetiorem nobis reddidit diem. Laetamur, quia de terra laboris ad regionem quietis Martyres transierunt: sed hoc non saltando, sed orando; non potando, sed jejunando; non rixando, sed tolerando meruerunt. Contristabantur, credo, parentes eorum, quando ad passionem abierunt: sed illi laetabantur et dicebant, Laetatus sum in his quae dicta sunt mihi, in domum Domini ibimus . Nolite, parentes, nolite plangere gaudia nostra. Si eos quos nutristis, non vultis in gehennam ire; imitari debetis, non impedire. Illi noverant quo pergebant, et parentes increduli sine causa plangebant. Sed tunc amantes filios carnales lugebant: postea credentes in Deum dicebant, Convertisti planctum meum in gaudium mihi, conscidisti saccum meum, et praecinxisti me laetitia . Utinam, fratres, rumpatur in nobis saccus poenitentiae, et effundatur pretium indulgentiae. Martyres omnes sarcinas lucrorum saeculi hujus hic posuerunt, hic dimiserunt,
Abbreviated transcription (Latin):
futuroꝵ. suꝑna mistĩaͥ ⁊ idõ scd̾m o¬
racła occidit uitulũ apatre suo idoliᷤ
deputatũ: ⁊ ip̃e septeminẽ aliũ uitu¬
lum immolauit dõ. qͦ facto manifeᷤᷤ¬
stissime reuelauit ꝑ aduentũ dñi
omĩa gentilitatõ abolenda eẽ sacͥ¬
ficia: solũq sac̾ficium dõ dñice pas¬
ppłi deferendum. E tenim untulus il¬
sp̃ãlium plenitudo uͥtutum. sic̃ ysa¬

Expanded text:
futuri superna mysteria; et ideo secundum oracula occidit vitulum a patre suo idolis deputatum, et ipse septennem alium vitulum immolavit Deo . Quo facto manifestissime revelavit post adventum Domini omnia gentilitatis abolenda sacrificia, solumque sacrificium Deo Dominicae paspuli deferendum. Etenim vitulus ilitalium plenitudo virtutum, sicut Esa
Abbreviated transcription (Latin):
obsessi gabaonite a regib amorreoꝵ
misissent ad iħm ut sibi subuenire¬
tur. ita scͥptura sequit᷑ & dic̃. Ascen¬
dit iħc a galgala ip̃e & omnis po¬
pulus bellatoꝵ cum illo om̃is po¬
tens infortitudine. & dixit domi¬
nus ad iħm. Noli tim̾e illos. In
manu enĩ tuas tradidi eos ñ subsi¬
stet ex illis quisquã corã uob̃. ubi
neq consultus est dñs utrũ eundũ
adcos ẽẽt. s ultro suis recte subue¬
nire uolentib futtirã uictoriam
pͥmntiauit. Si g̃ posset quamuis
ñ consultus de ip̃is gabaonitis ãmo¬
ñe. qui essent cumse longinquos ẽẽ
mentirent᷑. nisi ei placuiss illa iura¬
tio. que subiectis parc̃e cog̾et. Credi¬
derant enim deo. quẽ audierant suo
popło ꝓmisisse. qd illas gentes subũ¬
teret eoꝵq terram obtineret. & hãe
eoꝵ fidem ñ eos ꝓdendo remuñauit

Expanded text:
obsessi Gabaonitae a regibus Amorrhaeorum misissent ad Iesum, ut sibi subueniretur, ita scriptura sequitur et dicit: et ascendit Iesus a Galgala, ipse et omnis populus bellator cum illo, omnis potens in fortitudine. et dixit dominus ad Iesum: noli timere illos; in manus enim tuas tradidi eos: non subsistet ex illis quisquam coram uobis. ubi neque consultus est dominus utrum eundum ad eos esset, sed ultro suis recte subuenire uolentibus, futuram uictoriam praenuntiauit. sic.ergo posset quamuis non consultus de ipsis Gabaonitis admonere, qui essent, cum se longinquos esse mentirentur, nisi ei placuisset illa iuratio, quae subiectis parcere cogeret. crediderant enim deo, quem audierant suo populo promisisse, quod illas gentes subuerteret eorumque terram obtineret; et hanc eorum fidem non eos prodendo remunerauit
Abbreviated transcription (Latin):
Ut aũ ꝓmitiorẽ te o auditor hoꝵ p̾pa¬
rares ad huiꝰ edificii construct̾ionẽ
ut lapis aliquis inueniaris uicmior
fundam̃to: disce quia & ip̃e xͦ huiꝰ¬
mentũ enim alid nemo pot̃ pon̾e¬

Expanded text:
 promptiorem, o auditor horum, praeparares ad hujus aedificii constructionem, ut lapis aliquis inveniaris vicinior fundamento, disce quia et ipse Chrimentum e
Abbreviated transcription (Latin):
pit: exintegͦ in consortiũ ppłi
societatẽq suscepta ẽ : & scͥptum
dilexerunt quã sue ꝑditionis me¬
tu ꝑt̾riti cum calliditate & fraude
aecesserunt. ad iħm. quomͦ potuert̃
lib̾tatem uite.⁊ regni consortiũ. do¬
lis seruilib ꝓmereri. Deniq uis nos¬
se quam digna erga eos ab iħu ꝓpter
ignobilitatẽ mentis eoꝵ conditio
dispensata ẽ. ip̃i dicunt in seq̃ntib
Quia audiuimꝰ quanta fec̃ dñs uob̃
ꝑ mare rubrũ ĩn deserto. Et cum
dicerent & scire. & audisse se de di¬
uinis mirabilib faterent᷑: nicħ tñ
fide digñ. nicħ tantaꝵ uͥtutum
ammiratione gesserũt. & iõ uideis
angustũ eoꝵ exiguũq ꝓpositum
infide. modationẽ erga eos iustissi¬
mã seruat. ut salutẽ mererent᷑. qui
paruũ licet fidi detulerunt: nͨ tñ¬

Expanded text:
pit, et ex integro in consortium populi pit, et ex integro in consortium populi societatemque suscepta est; et scriptum dilexerunt, quam suae perditionis metu perterriti cum calliditate et fraude accesserunt ad Jesum, quomodo potuerunt libertatem vitae et regni consortium dolis servilibus promereri? Denique vis nosse quam digna erga eos ab Jesu propter ignobilitatem mentis eorum conditio dispensata est, ipsi dicunt in sequentibus: « Quia audivimus quanta fecit Dominus vobis per mare Rubrum, et in deserto. » Et cum dicerent, et scire et audisse se divinis mirabilibus faterentur, nihil tamen fide digne, nihil tantarum virtutum admiratione gesserunt; et ideo videns angustum eorum exiguumque propositum in fide, moderationem erga eos justissimam servat, ut salutem mererentur, qui parvum licet fidei detulerunt, n
Abbreviated transcription (Latin):
ab iħu salutẽ cum iuram̃ti in t̾po¬
sitione suscipiunt. Ego nolebam
in gabaonitaꝵ ordine salutẽ ꝯseqͥ.
nͨ in ligni cesorib. uł aque gestatori¬
b numerari. s intra isrłitas cupe¬
rem hereditatĩ terre reꝓmissionis
acciꝑe. Obseruandum sane ẽ. qd̾
solent hetici legentes hunc locũ ca¬
lumniã fac̾e. hii qui uetꝰ testamen¬
tum ñ accipiunt.⁊ dicunt. uide
quomͦ nicħ humilitatis habutt iħe
filiꝰ naue: ut hominib. qͥ ad se sup¬
plices uenerãt salutẽ concedens no¬
tam eis infamie. & iugũ seruitutis
inflig̾et. H si audit aĩa minꝰ instru¬
cta. inscͥptis diuinis. infirmari cõ¬
tinuo & ꝑiclitari pot᷑: ut refugiat
catholicam fidem. Non enĩ intelli¬
gunt eoꝵ subreptiones. Iħe enĩ
secundum m̃surã fidi ip̃oꝵ cõpe¬
tens erga eos iudiciũ tenurt. Por¬
ro au̾ raab metrix que fide integͣ
cũ om̃i domo sua exploratores isrł¬
iticos plenissima deuotione susce¬

Expanded text:
ab Jesu salutem cum juramenti interpoab Jesu salutem cum juramenti interpositione suscipiunt. Ego nolebam in Gabaonitarum ordine salutem consequi, nec in ligni caesoribus vel aquae gestatoribus numerari, sed intra Israelitas cuperem haereditatem terrae repromissionis accipere. Observandum sane est quod solent haeretici legentes hunc locum calumniam facere, hi qui Vetus Testamentum non recipiunt, et dicunt: Vide quomodo nihil humilitatis habuit Jesus filius Nave, ut hominibus qui ad se supplices venerant salutem concedens, notam eis infamiae et jugum servitutis infligeret. Haec si audit anima minus instructa in Scripturis divinis, infirmari continuo et periclitari potest, ut refugiat catholicam fidem. Non enim intelligunt eorum subreptiones. Jesus enim secundum mensuram fidei ipsorum competens erga eos judicium tenuit. Porro autem Raab meretrix, quae fide integra cum omni domo sua exploratores Israeliticos plenissima devotione susce
Abbreviated transcription (Latin):
dei religiosi sunt. & seruire eiscupi¬
unt: s ad ornatum eccłe uł iuiste¬
rium satis ꝓmpti & apti ñ sunt:
in actib suis. ⁊ conu̾satione ꝓpͥa
obsceni satis.⁊ uiciis inuoluti: nͨ oĩo
deponentes uet̾em hominẽ cũ act̾ibꝰ
sius. Et sicut isti pannis ⁊ calciam̃¬
tis ueterib obtecti pret̾ hoc qd̾ in
deum credunt. ⁊ erga seruos di uł
eccłe cultum uident᷑ ẽẽ deuoti
nicħ adhibentes emendationis uł
de his figura describit᷑. Ait enim.
Que ẽ arbor que ulinꝰ appellat᷑. q̃
fructũ ñ affert : portat tñ uitem
q̃ affert płimum fruct̾ũ. q̃ ex eo qͣd
adminiculo ẽ uiti. q̃ eiꝰ uirib ni¬
fructũ pͭ. &̃ ulmus q̃ infruetuosa
ẽ necessaria uidrͣ & irtił ex hoc ĩp̃o
qd fructuose deseruiat uiti. Tale
aliquid & intellige ingabaonitis
qui ñ deposuert̃ quid uet̾em hõiem
cum actib suis: ministrant tamen
scĩs.⁊ seruiunt. & aliquid utilitatis
impendunt. & tali quodã ordine

Expanded text:
Dei religiosi sunt, et servire eis cupiDei religiosi sunt, et servire eis cupiunt, sed ad ornatum Ecclesiae vel ministerium satis promti et apti non sunt, in actibus suis et conversatione propria obsceni satis et intus involuti, nec omnino deponentes veterem hominem cum actibus suis: et sicut isti pannis et calceamentis veteribus obtecti, praeter hoc quod in Deum credunt, et erga servos Dei vel Ecclesiae cultum videntur esse devoti, nihil adhibentes emendationis vel de his figura describitur, ait enim: « Quae est arbor quae ulmus appellatur, quae fructum non affert; portat tamen vitem, quae affert plurimum fructum, ex eo quod adminiculo est viti, quae ejus viribus niructum; » etiam ulmus, quae infructuosa est, necessaria videtur et utilis ex hoc ipso quod fructuosae deserviat viti. Tale aliquid etiam intellige in Gabaonitis, qui non deposuerunt quidem veterem hominem cum actibus suis, ministrant tamen sanctis, et serviunt, et aliquid utilitatis impendunt: et tali quodam ordine
Abbreviated transcription (Latin):
poruisse: quia uͨ multi ẽẽ poterant.
Et ñ solum saccos. s & utres portasse
scͥptura cõmemorat. A ulte ergo eoꝵ
qui ad salutem ueniunt differentie
designant᷑. Uñ & nunc gabaonitas hos.
quoꝵ historia recitata est arbitror por¬
tiunculam quandã eẽ eoꝵ qui saluan¬
di sunt: ita tamen ut ñ absq alicuiꝰ
note inustione saluent᷑. uides nanq
quomͦ ligni cesores. uł aque gestato¬
res fieri condemnant᷑ ad obsequiũ
ppłi. ⁊ altaris dei minist̾ium. qm̃qui¬
dem cum dolo & calliditate accessert̃
ad filios isrł: pannis & calciamentis
uet̾ib induti. ⁊ cibũ uetusti panis
ferentes. Isti ergo ueniunt ad iħm
cũ om̃ib uetustatib suis: & orant
ab eo hoc tm̃ ut saluent᷑. In quoꝵ figͣa
tale mͥ uidrͣ aliquid ostendi. St̃ qui¬
dã in eccła. credentes quidẽ. ⁊ hñtes
fidem in dm. & ad quiescentes om̃ib
diuinis p̾ceptis: quiq & erga seruos

Expanded text:
potuisse. quia nec multi esse poterant potuisse. quia nec multi esse poterant et Scriptura commemorat. Multae ergo eorum qui ad salutem veniunt differentiae designantur; unde et nunc Gabaonitas hos, quorum historia recitata est, arbitror portiunculam quamdam esse eorum qui salvandi sunt; ita tamen ut non absque alicujus notae inustione salventur. Vides namque quomodo ligni caesores, vel aquae gestatores fieri condemnantur, ab obsequium populi, et altaris Dei ministerium, quoniam quidem cum dolo et calliditate accesserunt ad filios Israel, pannis et calceamentis veteribus induti, et cibum vetusti panis ferentes. Isti ergo veniunt ad Jesum cum omnibus vetustatibus suis et orant ab eo hoc tantum ut salventur. In quorum figura tale mihi videtur aliquid ostendi. Sunt quidam in Ecclesia credentes quidem et habentes fidem in Deum, et acquiescentes omnibus divinis praeceptis, quique etiam erga servos
Abbreviated transcription (Latin):
dixerunt q. atq oĩ simł isrħ. Deter¬
ra longinqua uenimꝰ. pacẽ uob̾cũ
baonite uenerunt ad iħm cũ ue¬
tustis panib. & saccis ut putarent᷑
sic̃ fiunx̾ant de t̾ra uenisse longinqͣ
quo eis parcet᷑. Constitutũ. enĩ erat
a domino. ne alicui t̾ras illas in babi¬
tanti parcerent: qͦ ingrediebant᷑. non¬
nłłi codices & greci ⁊ latini hñt. & ac¬
cipientes saccos uet̾es suꝑ huiños suot
Alii uͦ qui u̾aciores uident᷑. ñ bñt suꝑ
humeros s suꝑasinos suos. Similitu¬
do enĩ u̾bi ingreca lingua m̃dositatẽ
facile fec̃: & iõ quoq latina exempla¬
ria uariata sunt. Omon quippe &
onon. ñ multum abinuicem disso¬
nant: quoꝵ pͥꝰ humeroꝵ nom̃ est:
posfius asinoꝵ. Ideo ẽ autẽ de asimis
credibilius: qm se asua gente longin¬
qua missos eẽ dixerunt. Uñ appar&
cos fuisse legatos. & iñ mag̃ inasimiᷤ
quã in humeris necessaria portare

Expanded text:
dixerunt ei, atque omni simul Israeli: De terdixerunt ei, atque omni simul Israeli: De terra longinqua venimus, pacem vobiscum baonitae uenerunt ad esum cum uetustis panibus et saccis, ut putarentur, sicut finxerant, de terra uenisse longinqua, quo eis parceretur — constitutum enim erat a domino, ne alicui terras illas inhabitanti parcerent, quo ingrediebantur — nonnulli codices et graeci et latini habent: et accipientes saccos ueteres super humeros suos; alii uero, qui ueraciores uidentur, non habent: super humeros, sed: super asinos suos. similitudo enim uerbi in graeca lingua mendositatem facilem fecit et ideo latina quoque exemplaria uariata sunt; wĮ10OV quippe et £ vu>v non multum ab inuicem dissonant. quorum prius humerorum nomen est, posterius asinorum. ideo est autem de asinis credibilius, quoniam se a sua gente longinqua missos esse dixerunt: unde adparet eos fuisse legatos et ideo magis in asinis quam in humeris necessaria portare
Abbreviated transcription (Latin):
cipes uł potestates iste contrarie
ut ñ xp̃ianoꝵ genus. latiꝰ ac ꝓfusiꝰ
ꝓpagetur. Scͥptum namq est quia
quantomagis eos humiliabant. tan¬
to plures fiebant. & inualescebãt
ualde. Confidimꝰ autẽ. quia ñ solũ
ñ nos potuerunt obtin̾e in uisibi¬
xͦ domino nr̃o uincente conteret᷑
sachanas subpedib seruoꝵ eiꝰ. Illo
& enim duce nos uincimꝰ militis
sui. ita ut nos dicamꝰ sic̃ in esdra
scͥptum est. quia a te dñe ẽ uicto¬
ria & ego tuus. benedictus es deus
u̾itatis. At hii qui habitabant
in Gabaon: audientes cunct̾a q̃
fec̾at iosue iericho & ahi. & callide
cogitantes. tulerunt sibi cybaria.
saccos uet̾es asinis imponentes. ⁊
utres uinarios scissos atq consutos
calciam̃taq ꝑantiqua. que ad in¬
dicium uetustatis pictaciis consu¬
ta erant. induti uet̾ib uestim̃tis
Panes quoq quos portabant obui¬
aticum. duri erant. & infrusta cõ¬
minuti. Prexeruntq ad iosue qͥ
tuc̃ morabat᷑ in castris Galgale. &

Expanded text:
testates istae contrariae, ut non Christianorum genus latius ac profusius propagetur. Scriptum namque est, quia « quanto magis eos humiliabant, tanto plures fiebant, et invalescebant valde . » Confidimus autem quia non solum non nos poterunt obtinere invisibi Domino nostro vincente, conteretur Satanas sub pedibus servorum ejus; illo etenim duce nos vincimus milites sui, ita ut nos dicamus sicut in Esdra scriptum est « Quia a te, Domine, est victoria, et ego tuus: benedictus es Deus veritatis . » « At hi qui habitabant in Gabaon, audientes cuncta quae fecerat Josue Jericho et Ahi, et callide cogitantes, tulerunt sibi cibaria, saccos veteres asinis impositos, et utres vinarios scissos atque consutos, calceamentaque perantiqua, quae ad indicium vetustatis pictaciis consuta erant, induti veteribus vestimentis: panes quoque quos portabant ob viaticum, duri erant et in frusta commi nuti: perrexeruntque ad Josue, qui tunc morabatur in castris Galgalae, et
Abbreviated transcription (Latin):
uib auditis cuncti reges transior.¬
danen qui u̾sabant᷑ in monta¬
nis & incampestrib in maritimis
ac littore maris magni. hii quoq
qui habitabant iuxta libanũ. ethe¬
us & amorreus. & chananeus. fere¬
zeus. eueus. & iebuseus. congregati
sunt parit̾. ut pugnarent contra
iosue. & isrł. uno animo eadq sen¬
tentia. Simul hystoria rerum ge
staꝵ manifesta explanatione ñ in¬
diget: qd euident᷑ expletũ ẽ. ⁊ ex
his tam̃ que gesta sunt uisibilib
nr̃i domini illu saluatoris bella ac¬

Expanded text:
uibus auditis cuncti reges trans Iordanem qui versabantur in montanis et in campestribus in maritimis ac litore maris Magni hii quoque qui habitabant iuxta Libanum Hettheus et Amorreus et Chananeus Ferezeus et Eveus et Iebuseus congregati sunt pariter ut pugnarent contra Iosue et Israhel uno animo eademque sentestarum manifesta explanatione non indiget, quod evidenter expletum est; et ex his tamen quae gesta sunt visibilibus, nostri Domini
Abbreviated transcription (Latin):
anathemate: quasi aceruo lapidũ
ita młtitudine pecc̃oꝵ suoꝵ opp̾ssi
atq extintti st̃. Quoꝵ auctor. ⁊ ꝑemp¬
tor rex hai. s ẽ diabolus. q̃ ꝑ illoꝵ
impietatem fideliũ quosdã euic̾at.
rursus suꝑatus eiuncit᷑: atq appło
di suspensus ligno. crucis uirtute
necatuR.

Expanded text:
anathemate, quasi acervo lapidum, anathemate, quasi acervo lapidum, ita multitudine peccatorum suorum oppressi atque exstincti sunt: quorum auctor ac peremptor ex Ahiimpietatem fidelium quosdam vicerat, rursus superatus vincitur, et a populo Dei suspensus, crucis virtute necatur.
Abbreviated transcription (Latin):
inpbilosophoꝵ uł rethoꝵ sermonibꝰ
pulcͥtudo: qͥ om̃s sũt de ciuitate ieri¬
cho idẽ huiꝰ mundi hõies. Iericho
itaq ut dictũ ẽ mundi gerit fig᷑am.
De anathemate gͦ eiꝰ fraudans ĩ tab̾na¬
culo suo abscondit. qͥ scłares mores
insecretis eccłe inserit: qͥ sub cultu
di manens. sollep̃nitatis scħuł spec¬
tacula dilig̃. qͥ sortilegos. aruspices
⁊ augures inquirit. uł qui cet̾os ritꝰ
seculo habebant᷑. Iste ergo quia pꝰ
fidi indumentũ conu̾sationis secularĩ
cultum inducit. quasi palliũ de ana¬
themate tollit. S ⁊ ille de anathema¬
te iericho fraudat. qui in eccłam heti¬
coꝵ infert doginata. uł suꝑsticiosa
seculariũ litteraꝵ studia. Hec enĩ ẽ
regula aurea luculento sermone ap¬
tata. Hanc fraudati sunt. arriꝰ. mar¬
cion. ⁊ basilides. furati s̃ enim isti re¬
gulas aurcas. de iericho: & philoso¬
phoꝵ sectam ñ rectam in eccłam co¬
natisunt introdutere.⁊ maculare
om̃em eccłam dommi: ita ut alii ꝑ

Expanded text:
ilosophorum et rhetorum sermonibus pulchritudo, qui omnes de civitate sunt Jericho, id est, hujus mundi homines. Jericho itaque, ut dictum est, mundi gerit figuram. De anathemate ergo ejus fraudans, in tabernaculo suo abscondit, qui saeculares mores in secretis ecclesiae inserit: qui sub cultu Dei manens, solemnitates saeculi vel spectacula diligit; qui sortilegos, aruspices et augures inquirit; vel qui caeteros ritus in hoc saeculo, habebantur. Iste ergo, quia post fidei indumentum, conversationis saecularis cultum inducit, quasi pallium de anathemate tollit. Sed et ille de anathemate Jericho fraudat, qui in ecclesiam haereticorum infert dogmata, et superstitiosa saecularium litterarum studia. Haec enim est regula aurea, luculento sermone aptata: hanc fraudati sunt Arius, Marcion et Basilides; furati sunt enim isti regulas aureas de Jericho, et philosophorum sectam non rectam in Ecclesiam conati sunt introducere et maculare omnem Ecclesiam Domini, ita ut alii multi
Abbreviated transcription (Latin):
euidentiꝰ nosc̃e in quib cordib iħc
scͥpserit legem. & in quib ñ scripse¬
rit: & hoc tͥ ex scͥpturaꝵ auctoritate
patefaciam. ut consolationẽ capiaᷤ
tu qui exgentib uocatus es. nͨ uerea
ris iact̾antiã eoꝵ. qͥ legem moysi. tił
tabuł uł cartulis inscͥptam se accepis¬
se głantur. In quoꝵ cordib dominꝰ
iħc inscͥpserit legem: paulus dic̃. Cũ
enĩ gentes que legem ñ hñt. naturałr
ea que legis sunt faciunt. hmͦi legem
ñ habentes. ip̃i sib sunt lex: qui osten¬
dunt opus legis scͥptum in cordib
suis: testimoniũ reddente eis conscĩa.
Si gͦ uideas gentes ad iħm uenire. &
crede ei ⁊ opus legis impłe. qd illi quid¬
qui legem acceꝑant impłe ñ possc̃.
ñ dubites de eis dr̃e. quia iłłc in istis
lapidib integͥs deut̾onomiũ scͥpsit.
Mouet me sane qd addidit inconseqñ¬
tib scͥptura : & scͥpsit inquit iħc suꝑ
lapides detit̾onomium coram filiis
isrł. Quomͦ potuit tam magnũ li¬

Expanded text:
n quibus cordibus Jesus scripserit legem, et in quibus non scripserit, etiam hoc tibi ex Scripturarum auctoritate patefaciam, ut consolationem capias tu qui ex gentibus vocatus es, nec verearis eorum jactantiam, qui legem Moysi et tabulis et chartulis inscriptam se accepisse gloriantur. In quorum cordibus Dominus Jesus inscripserit legem, Paulus dicit: « Cum enim gentes quae legem non habent, naturaliter ea quae legis sunt, faciunt, hujusmodi legem non habentes, ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis, testimonium reddente eis conscientia . » Si ergo videas gentes ad Jesum venire, et credere ei, et opus legis implere quod illi qui legem acceperant implere non possunt, non dubites de eis dicere quia Jesus in istis lapidibus integris Deuteronomium scripsit. Movet me sane quod addidit in consequentibus Scriptura: « Et scripsit, inquit, Jesus super lapides Deuteronomium coram filiis Israel. » Quomodo potuerit tam magnum li
Abbreviated transcription (Latin):
hostib om̃s simł ꝓcedunt: ita uͭ scͥp¬
tura dic̃ relinquerent uacuã ciuitatĩ
S postea quã constitutũ ꝓgressi sunt
locum. conu̾sus iħc signũ dedit. ut
exurg̾ent qui in insidis erant. ⁊ dor¬
sa hostiũ cedent. ⁊ ita ill nouissim
⁊ isti pͥmi medios hostes conelusos
int̾imunt uniu̾sos. Et hoc mͦ uictis
his qui habitabant ahi. regẽ eoꝵ
suspendunt in ligno. His auditis
cti sunt qui habitabant ahi: qiͣ ñ
similia. aut & potentiora bella
uł gesta sint uł gerant᷑: ħ fuit cu¬
ra sp̃c sc̃i. ut relictis tot ⁊ tantarũ
nobiliũ excidiis urbiũ. p̾lium euu¬
tatis ahi inscͥptum sacris uolumi¬
nib mandaret᷑. Primo ꝑꝑ pecc̃a us¬
ti sumꝰ. ⁊ hii qui habnabant ahi qͥ¬
płimos ex nob̾ int̾fecerunt. Ahi in¬
terp̾tat᷑ chaos. Chaos aũ locũ uł
habitaculũ ẽẽ nouimꝰ contrariaꝵ
uirtutũ. quaꝵ rex & pͥnceps dia¬
bolus ẽ. Aduersũ hc̃ ueniens iħc

Expanded text:
hostibus, omnes simul procedunt, ita ut, ut Scriphostibus, omnes simul procedunt, ita ut, ut Scriptura dicit, relinquerent vacuam civitatem. Sed posteaquam in constitutum progressi sunt locum, conversus Jesus signum dedit ut exsurgerent qui in insidiis erant, et dorsa hostium caederent: et ita illi novissimi et isti primi medios hostes conclusos interimunt universos: et hoc modo victis his qui habitabant Ahi, regem eorum suspenderunt in ligno. His auditis,icti sunt qui habitabant Ahi? quia si non similia, aut etiam potentiora bella, vel gesta sint vel gerantur, haec fuit cura Spiritus sancti ut, relictis tot tantarum nobilium excidiis urbium, praelium civitatis Ahi inscriptum sacris voluminibus mandaretur. Primo propter peccata victi sumus, et hi qui habitabant Ahi quamplurimos ex nobis interfecerunt. Ahi interpretatur chaos, chaos autem locum vel habitaculum esse novimus contrariarum virtutum, quarum rex et principes diabolus est. Adversum hunc veniens Jesus,
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ antea : fugiemꝰ a facie illoꝵ. Et
cum exierint post nos adducemꝰ illoᷤᷤ
de ciuitate ⁊ dicent. Fugiunt isti afa¬
cie nr̃a sic̃ antea. uos autẽ exurgetiᷤᷤ¬
ex insidiis. ⁊ ibitis in ciuitatẽ: scd̾m
u̾bum istud facietis: ecce p̾cipio uob̾.
Querend̾ ẽ utrũ om̃is uoluntas fal¬
lendi ꝓmendatio deputanda sit.
Et si ita ẽ utrum possit iustũ eẽ men¬
datium: quo ille fallit᷑. qͥ dignꝰ est
falli: & si nec hoc quid̃ mendatiũ
iustũ repꝑit᷑: restat ut secund̾ aliꝗͦ
significationẽ. ħ qd de insidus fẽm¬
est ad ueritatẽ referat᷑. Iubet᷑ a do dux¬
popłi ifłs induas partes diuide ppłm
ut pars simulet fugã. pars ã subsistat
in insidiis. qͥbꝰ decipiat᷑ abi. Quib
ita dispositis: rex ahi uidens iħm &
filios isrł eminus: concitat᷑ adu̾sus eos
inp̾lium. Ilł uͦ simulantib fugã: isti
acͥus insect᷑ant᷑. ⁊ uelut spolia ductĩ de

Expanded text:
sicut et antea, fugiemus a facie illorum. Et sicut et antea, fugiemus a facie illorum. Et cum exierint post nos, abducemus illos de civitate, et dicent: Fugiunt isti a facie nostra sicex insidiis et ibitis in ciuitatem. secundum uerbum istud facietis. ecce praecipio uobis. quaerendum est utrum omnis uoluntas fallendi pro mendacio deputanda sit et, si ita est, utrum possit iustum esse mendacium, quo ille fallitur, qui dignus est falli; et si ne hoc quidem mendacium iustum reperitur, restat, ut secundum aliquam significationem hoc, quod de insidiis faest, ad ueritatem referatur. Quodpopuli Jesus in duas partes dividere populum, ut pars simulet fugam, pars autem subsistat in insidiis, quibus decipiatur Ahi. Quibus ita dispositis, rex Ahi videns Jesum et filios Israel eminus, concitatur adversus eos in praelium: illis vero simulantibus fugam, isti acrius insectantur, et velut spolia ducturi de
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ ut iustũ bellũ suscipiat. c̃ bellare fas ẽ.
Non enĩ om̃ib fas est. Cum aũ iustũ
bellũ susceꝑit: utrum aꝑta pugna
utrum insidiis uincat nicħ ad iusti¬
ciã interest. Iusta aũ bella definiri so¬
lent. que ulciscunt᷑ in iurias : si qua
gens uł ciuitas que bello petenda est
uł uindicare neglex̾it quod asuis
imꝓbe factum est: uł redd̾e qd ꝑ in¬
iurias ablatum est.S &̃ hoc genus
belli sine dubitatione iustum ẽ. qd
deus imꝑat. apud quẽ ñ ẽ iniqͥtas
⁊ nouit quid cuiq fieri debeat. In qͦ
bello ductor ex̾citus uł ip̃e ppłs. ñ
tam atictor belli quã minister iudi¬
candꝰ est. Iħ̾s mnitcens ad ahi de bel¬
ilł. uos insidiabimini pꝰ ciuitatẽ
⁊ ñ longe eritis a ciuitate. ⁊ eritis õs
parati. Et ego ⁊ om̃is ppłs qͥ meẽ ẽ
accedemꝰ ad ciuitatẽ. ⁊ erit cũ exierĩt
qui cõmorant᷑ mahi. in obiuã nob̾¬

Expanded text:
nisi ut iustum bellum suscipiat, cui bellare fas est; nisi ut iustum bellum suscipiat, cui bellare fas est; non enim omnibus fas est. cum autem iustum bellum susceperit, utrum aperta pugna, utrum insidiis uincat, nihil ad iustitiam interest. iusta autem bella ea definiri solent quae ulciscuntur iniurias, si qua gens uel ciuitas, quae bello petenda est, uel uindicare neglexerit quod a suis inprobe factum est uel reddere quod per iniurias ablatum est. sed etiam hoc genus belli sine dubitatione iustum est, quod deus imperat, apud quem non est iniquitas et nouit quid cuique fieri debeat. in quo bello ductor exercitus uel ipse populus non tam auctor belli quam minister iudicandus est. Iesus mittens ad Gai debelillis: uos insidiabimini post ciuitatem et non longe eritis a ciuitate et eritis omnes parati. et ego et omnis populus qui mecum est accedemus ad ciuitatem. et erit cum exierint qui commorantur in Gai in obu