comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
subuerterant pudorem tacitur¬
nitatis incurrere. neuiderentur
seipsi silentio dam nauisse:
Illic plane in mensȩ multitudinis
numerositas: etiam cum coniugib
acliberis excita conuenerat. Ad¬
erat populus. expectator futurus
&iudex. Astabant partes. dispari
conditione dissimiles: Hinc diui
Hinc fides: in deperfidia: Inde pe¬
lagius auctor.: Hincxp̃s: pri¬
ori in loco beatissimi sacerdotes
buerunt aduersariis co¬
piam disputandi quȩ solanuditate
uerborum
niteret᷑ : & aures
occapauit & tempora. Deinde
antqͥstites uenerandi. torrentes
eloquusui. cum a postolicis &ecian¬
gelicis nitoribus profuderunt:
Miscebatur sermo proprius cum di¬
uino. & adsertiones uiolentissimas.
lectionum testimonia seque¬
bantur ⁊ Conuincitur uanitas.
perfidia confutatur. itautadsin¬
gulas uerborum obiectiones. reos
se dum respondere nequeunt.
faterentur : Populus arbiter:
uix manus continet: iudicium
tamen clamore testatur:
UM SUBITOUIR TRI

Expanded text:
subverterant, pudorem tacitursubverterant, pudorem taciturnitatis incurrere, ne viderentur se ipsi silentio damnavisse. Illic plane inmensae multitudinis numerositas etiam cum coniugibus ac liberis excita convenerat, aderat populus expectator futurus et iudex, adstabant partes dispari conditione dissimiles: hinc divinhinc fides, inde perfidia; inde Pelagius auctor, hinc Christus. Primori in loco beatissimi sacerdotes buerunt adversariis copiam disputandi; quae sola nuditate verborum diu inaniter et aures occupavit et tempora. Deinde antestites venerandi torrentes eloquii sui cum apostolicis et euangelicis tonitribus profuderunt; miscebatur sermo proprius cum divino, et adsertiones violentissimas lectionum testimonia sequebantur. Convincitur vanitas, perfidia confutatur, ita ut ad singulas verborum obiectiones reos se, dum respondere nequeunt, faterentur. Populus arbiter vix manus continet, iudicium tamen clamore testatur. Cum subito vir tri
Abbreviated transcription (Latin):
insulam. que inter om̃sẽ uel prima
uel maxima. a postolici sacerdotis. rap¬
tim opinione: prȩdicatione: uirtutib
impleuerunt Et cum coͬtidie irra¬
ente frequentia stiparentur: diuinus
sermo nonsolum ecdesus: uerum etĩa
pertriuia. &rura. perde uia funde¬
batur: ut passim & fideles catholici
firmarentur: & de prauati. uiam cor¬
rectionis agnoscerent. Erat in illis
a postolorum in star. &gloria aucto¬
ritas perconscientiam: doctrina per
litteras: uirtutes exmeritis: accede¬
bat
Prȩterea tantis auctorib.
adsertio ueritatis.: Itaque regio¬
nis uniuersitas : in eorum sententiã
prompta transiẽrat Latebant ab¬
diti sinistrepersuasionis auctores.
& more maligni sp̃s gemebant:
perire sibi popalos euadentes.
ad extremum diuturna meditatio¬
ne concopta: prȩsumunt in sre
conflictum. Procedunt con¬
spicui diuitus: ueste fulgentes.
circum dati adsentatione multo¬
rum. cognitionisq subire alia ma¬
luerunt. quam in popula quem

Expanded text:
insulam, quae inter omnes est vel prima vel maxima, apostolici sacerdotes raptim opinione, praedicatione, virtutibus impleverunt; et cum cotidie, inruente frequentia, stiparentur, divinus sermo non solum in ecclesiis, verum etiam per trivia, per rura, per de via fundebatur, ut passim et fideles catholici firmarentur et depravati viam correctionis agnoscerent. Erat in illis apostolorum instar et gloria, auctoritas per conscientiam, doctrina per litteras, virtutes ex meritis. Accedebat praeterea tantis auctoribus adsertio veritatis, itaque regionis universitas in eorum sententiam prompta transierat. Latebant abditi sinistrae persuasionis auctores et more maligni spiritus gemebant, perire sibi populos evadentes. Ad extremum, diuturna meditatione concepta, praesumunt inire conflictum. Procedunt conspicui divitiis, veste fulgentes, circumdati adsentatione multorum, cognitionisque subire aleam maluerunt, quam in populo, quem
Abbreviated transcription (Latin):
multosdies . Et sc̃m cum urbi pedem in tu¬
lis set omnis turba ciuium congaudebat:
quod defensorem suum perquem salut esse
consueuerant . In colomem recepissent:
Inter ea seuissimus attila & in manior om¬
nium regum scelere multas urbes erutas.

Expanded text:
multis diebus, et sanctum cum urbi pedem intulmultis diebus, et sanctum cum urbi pedem intullisset, omnis turba civium congaudebat, quod defensorem suum, per quem salvi esse consueverant, incolumem recepissent. Interea sevissimus Attila et inmanior omnium regum scelere, multas urbes erutas,
Abbreviated transcription (Latin):
uestra erit in omnib: euo. memoranda
uictoria : Haec cum dixisset lacrimis su¬
bito obortis. ffusae : faciem humectabat:¬
motus praecib: dandum solatium repromi¬
sit. Et sedixit ubiq suis suggessionibus seu
uiui seu mori. Inutrumq presteẽ. Tunc
Interrogans beatissimum anianum epm̃
quotem pore uel inqua die ei occurrer&.
Sc̃s anianus dixit. Quia dõ imperante meis
suggestionib: teuideo permotum: Si annu¬
ere dignaris. ut promissa custodias: Octa¬
uo decimo Kalendas iulias oportunum te
nobis uenire conuenit.: Quod situnc oceur¬
rendum tardaueris. nec ingressute illa in
parte mouere coneris: Quia sic est l pud
metuas defuturum. Sin aliter non possum:
Tamenme illadie ut potuero uestris obtu¬
tibus praesentabo: Haec audiens sc̃s̃ ania¬
nus. gratias egitdõ quod obtinuerat quȩ
mente optabat: Et continuo data oratio¬
ne uale dixit egidio patricio. & ad propria
nianus nostrae salutis uiator rediens post

Expanded text:
vestra erit evo in omnibus memoranda vestra erit evo in omnibus memoranda victoria'. Haec cum dixisset, lacrimis subito obortis, diffuse vultum umectabat etmotus, dandum solatium repromisit et se dixit ubique suis suggessionibus, seu vivi seu mori, in utrumque prestum esse. Tum interrogans beatissimo Aniano episcopo, quo tempore vel in qua die ei occurreret, sanctus Anianus dixit: 'Quia, Deo imperante, meis suggessionibus te video permotum, si adnuere dignaris, ut promissa custodias, octavo decimo Kal. Iulias oportunum te nobis venire convenit; quod si tum occurrendum tardaveris nec ingressum te illa in parte movere coneris, – quia sic est decretum apud metuas defuturum; sin aliter non possum, tamen me illa in die, ut puterim, vestris obtutibus presentabo'. Haec ut audiens sanctus Anianus, gratias agit Deo, quod reppererat, quid mente obtabat; et continuo, data oratione, vale dixit Egitio patricio et ad propria nianus nostrae salutis viator rediens post
Abbreviated transcription (Latin):
neraet. At ille quendam iocularem ser¬
monem. emisit pium ac scm̃. praesertim
ab egidio patricio est admiratum. ut aliorũ
episcoporum qui extrinsecus stabant pri¬
us causam suggerer&. quam necessitatẽ¬
propriam in plorar&. Tunc egidius patri¬
tius. sua praesentia episcopos uenire prae¬
cepit. quos ei sc̃s anianus ibidem esse Inno¬
tuerat. Et quod cumq petierunt ab eo sta¬
tim sunt consecuti: Deinde tum de inceps
beatissimus anianus epsegidio patricio
lacrimans indicat quod petebat ait. In¬
numerabilem hunorum exercitum omnẽ
prouintiam a partibus orientis crudeli
caede uastatam: & multas &cellentes ur¬
bes eorum uirtute comperimus esse con¬
lisas. &iam ipsius iam caput galliae mul¬
tarum urbium obsidione tenent. quas
ne in hac seua tempestate ples mea cadat.
Potentiam gloriae tuae ex posco: ut adde
rum falange ad repellendaf hunorũ
insidias properetis. auxiantedõ: Quia
si haec quod uobis oro fuerit inperratum:

Expanded text:
meret. Ad ille quendam iocularem sermeret. Ad ille quendam iocularem sermonem emisit pium ac sanctum, – presertim ab Egitio patritio est admiratum, – ut aliorum episcoporum, qui extrinsecus stabant, prius causam suggereret, quam suam necessitatem inploraret. Tunc Egitius patricius sua presentia episcopus venire precepit, quos ei sanctus Anianus ibidem esse innotuerat, et quodcumque petierunt ab eo, statim sunt consecuti. Tum deinceps beatissimus Anianus episcopus Egitio patritio lacrimans indicat quod petebat. Ait: 'Innumerabilem Chunorum exercitum omnem provinciam a partibus Orientis crudeli caede vastatam et multas excellentes urbes eorum virtute conperimus conlisas. Et iamiam ipsius Galliae capud multarum urbium obsidione detenentur, qne in han saevam tempestatem plebs mea cadat, potentiam gloriae vestrae exposco, ut ad defrum falanges ad repellendas Chunorum insidias properetis, auxiliante Deo. Quod haec a me, quae vobis oro, fuerit inpetratum,
Abbreviated transcription (Latin):
Pb̃tinus interra deorsum expuit. & digi¬
to parun᷑ per conteruit: oculorum cilia
reditum mixtum linuit. Statim a perti
sunt oculieius. & tamquam squameus hor¬
ror diluit inde mixto cruore. Recepto
quae petierat In nomine dñi uisu. Omnis¬
turba fratrum congaudebat. quod talem
tantumq: apostolice sedis uirum insitaue¬
plebem suam obtinendam salutem speci¬
alius persistebat. Et cum multa spatia
egidium patricium uirum dignitatis suȩ
perspicuum. Uirtute egregia inuictũ
quemtali tantaq ueneratione excepit:¬
ut non solum prestiterit quod petebat.
sed & multorum episcoporum qui pro
necessitatib eorum illuc multis iam di¬
ebus sedebant. quorum nec praesentia
neq responsum dabatur. Sed tamen
seruus dĩ quibonis actibus ubiq fulge¬
bat. manifeste se celare non poterat.
inconfabulando. Cum sermo prolonga¬
retur. Interrogans scm̃ anianum quam
ob causam tante adeum regionis spatic
uenisset. saltim quid dicere uellet ex po¬

Expanded text:
Protinus in terra deorsum expuit et digiProtinus in terra deorsum expuit et digito parumper pulvis conteruit, oculorum cilia reddito mixto linuit: protinus aperti sunt oculi eius, et tamquam scameus orror labit inde, mixto cruore. Recepto quod petierat in nomine Domini visum, omnes fratrum turba gaudebat, quod talem tantumque apostolicae sedis virum visitaveplebi suae obtinendam salutem, specialius persistebat. Et cum multa spatia Agetium patricium virum dignitatis suae perspicuum, virtute egregia invictum. Quem tali tantamque veneratione excepit, non solum ut prestitit, quod petebat, sed et multorum episcoporum, qui pro necessitatibus eorum illuc iam multis diebus resedebant, quorum nec presentia neque responsum dabatur. Sed tamen servus Dei bonis actionibus, ubique gerebat se manifestandum, celare non poterat. tis, tum in confabulando, cum sermo prolongaret, interrogans sancto Aniano, quam ob causam tante regionis ad eum venisset, saltim, quid dicere vellit, expre
Abbreviated transcription (Latin):
per& : Et eum priora beneficia recolens. cũ
donis subsequeretur. uel una comitaretur
nomine arna inum duerteret: Vbimagno¬
rum acbeatissimorum. adueniente scõ ania no
monachorum turba occurrit: Et cum sum
bonae conuersationis rector. Itemq abba.
qui per endinatis triginta spatiuͦm labentib
annis. graui fuerat caecitate percussus In ip¬
sum oculorum acie. palpebrarum obductione
conglutinatdcassiduis dolorib: graueꝰ tolera¬
bat erumnam. Nam & ille fide non dubi¬
us celeri a lacritate sermonum. tali est scm̃
epm uoce affatus.⁊Sciote inquit scaẽ acbe¬
petieris. tibi praestandum non dubito. ⁊
meorum. quod diu accidente casu amisi.
in nomine patris & filii & sp̃s scĩ ame hoc
eẽ faciendum. fiat tibi. ut petis: qui re¬
semetipsum fremuit sp̃ũ. eleuatisq ocu¬
lis ad caelum dixit : Dñe circum ad stan
tis familiae tuae preces ex audi. & daglo¬
riam nomini tuo insaecula sȩculorum.

Expanded text:
peret et eum in priora, beneficio recolente, cum peret et eum in priora, beneficio recolente, cum donis subsequeretur vel una comitaretur nomine Arnaino devertisset, ubi magnorum ac beatissimorum, adveniente sancto Aniano, monachorum turba occurrit et cum summabone conversationis rector idemque abba, qui, conperendinatis triginta spatio labentibus annis, grave fuerat cecitate percussus, ait ipsum, oculorum aciae palpebrarum obductione conglutinato, adsiduae doloribus gravem toleraret aerumnam. Nam et illi fide aut dubius celeri alacritate sermonum tali est sancto episcopo voce adfatus: Scio te', inquid, 'sancte ac bepetieritis, vobis prestandum non dubito. Qumeorum, quod ex diu, casu accedente, amisi, in nomine Patris et Filii et Spiritui sancti a me faciendum, fiat tibi, ut petis'. Qui resemet ipsum fremuit spiritu, elevatis oculis ad celum, dixit: 'Domine circumstanti adesto familiae tuae preces et da gloriam nomini tuo in secula seculorum'.
Abbreviated transcription (Latin):
praegaudio exiliit: cum omni familia occur¬
rit: & ad pedes scĩ aniani terra se genibusq
prouoluit: Lamentabile uoce supplicans.
ut uirum suum uisitar&. & ei suis orationib:
in colomem redder&: Neque enĩ quieuit a¬
precib: doneo adipiscer& quod poscebat :
Obtentoque scõ aniano ut indem cubile¬
sit. ltemq nomen ipsius sciscitatur. Cum
haec agerentur. uesperante iam die facta
quiete. ante grabattum ipsius. sehumo pro¬
strauit. Omni potentem deprecans dm̃.¬
lacrimis in oratione pernoctat: Iterum
atq iterum ipsius nominis uocabulum inter¬
rogans. & sepius memorans
Exactis iam densis atrisq uoluminibus noc¬
tis. primo lucis exhordio ab oratione sesub¬
leuans. uocauit eum. At ille expergefac¬
putabant sp̃m emisisse . : Tunc omnes qui
aderant. benedixerunt dm̃. quod persacer¬
dotem suum amortuis suscitar& eum dñs.
Tantusq membrorum confestim attulit ui¬
gor ut statim suaebenedictionis cibum acci¬

Expanded text:
pre gaudio exiliit, cum omnem familiam occurpre gaudio exiliit, cum omnem familiam occurrit et ad pedes sancti Aniani se terram genibus provolvit, lamentabili voce subplicans, ut virum suum visitaret et ei suis orationibus incolumem redderet. Neque enim quievit precibus, donec adipisceret, quod poscebat. Obtento quoque sancto Aniano, ut in eadem cubisit itemque nomen ipsius sciscitatur. Cum haec praecepisset, vesperante iam die, facto quiaete, ante grabatum ipsius se humum prostravit, omnipotentem Deum, adsidua oratione pernoctans, iterum atque iterum vocabulum nominis ipsius interrogans et sepius memorans,Exacta iam densis atris voluminibus noctem, primo lucis exordio orationi se sublevans, eum vocavit. Ad ille, ut expergefacputabant efflasse spiritum. Tunc omnes qui aderant benedixerunt Deum, quod per sacerdotem suum a mortuis eum suscitasset. Tantus se membrorum confestim adtulit vigor, ut statim suae benedictione cibum acci
Abbreviated transcription (Latin):
sauit: Sentiens agrippinus. meritis
scĩaniani. sibi met uitam quem ad mo¬
dum condonatam. lussit ut omnes
qui incarcere tenebantur. absq aliqua
tarditate dimitti: Hoc enim praestitũ est
beatissimo antistite. ut factus fuerit ab infeli¬
cibus carcer uacuus. & custos carceris abso¬
lutus: Accidit enͣim non post multo tempo¬
re. perattilam regem persecutio galliarum
Tum teniq: ad exploranda auxilia. armatus
xp̃o proficiscitur In partes arelatensium
ciuitatis ad aegidium patritium: Cuius sub
imperio maioriani apud omne uulgun te¬
nens iustitiam. res puplica agebatur : Et iti¬
neribus ut manifesta sunt quantas uirtutes
perseruum suum dñs ostenderet. Ita utom
sibi suorumq: recuperare ab eo animam pos¬
tularent. Illa in parte erat quidam homo
fectus. marie tenuatus. foedoq uultu. fere
ut sine spũ iacer& : Ut neq oculorum at¬
toller& asspectum. nec apellantium respon¬
dere ualer& oraculo : Tunc illius domus ma¬
tris familias. audiens seruum dĩ aduenientẽ

Expanded text:
uit. Sentiens Agripinus meritis sancti antestitis sibimet vitam quemadmodum condonatam, iussit omnes qui in carcere tenebantur absque aliqua tarditate dimitti. Hoc etenim praestitum est beatissimo antestiti, ut factus fuerit ab infelicibus carcer vacuus et custos carceris absolutus. 4. Accedit enim non post multo tempore per Attila rege persecutio Galliarum. Tunc denique ad exploranda auxilia armatus Christo, proficiscitur in partes Arelatensium civitatis ad Agetio patricio, cuius sub imperio Maioriani, apud omnem vulgum tenens iustitiam, res publica agebatur. Et in itineribus, ut manifesta sunt, quantasque virtutes per servum suum Deus ostendit, ita ut omnes sibi suorum recuperari ab eo animam postularent. 5. Illa in parte erat quidam homo fectus, maciae tenuatus feduque vultu fere ut sine spiritu iaceret, ut neque oculorum adtolleret aspectu nec appellantum respondere valeret oraculo. Tunc illius domui matris familiae ut audiens servum Dei adventantem,
Abbreviated transcription (Latin):
se in ipsa tribulatione deficere. scrip¬
no anastasia finisuenit corporis.
Memento mei. utegredientem
animam meam ipse suscipiat. pro
cuius amore istasustineo. quae
exore huius uaetulae recognoscis
Ad haec sc̃s crisogonus. talia remisit
scripta. On sogonus anastasię ⁊
Semperest: ut lumen tenebrrae prȩ¬
cedant.: Cic etiam postinfirmi¬
tatem. salus reuertitur. Et
uita postmortem promitti.¬
tur: unofine clauduntur. & ad¬
uersa huius mundi & prospera ne
uel tnstibus desperatio. uellętis
elatio dominetur.: Unum mare
est. In quo nauiculae corporis ñri
re. animȩ nr̃ȩ. nautico funguntur
officio.: Quorum dam igitur
nauis fortissimis carinarum
nexibus solidate. & tenebrosi ae¬
quoris concitos. fluctus in laese
prȩtereunt: Quorum dam
uero fragilis iunctura lignorum:
etiam intranquillo. uicinum mor¬
ti conficiunt cursum : Propeẽ
enim ut pereant: qui non cogitant.
ut ad salutis portum attingant:
Tuautem oxp̃i inreprehensibilis
pus dm̃ praepara. in quotuis deside¬

Expanded text:
se in ipsa tribulatione deficere, scripno, Anastasia. Finis venit corporis; memento mei, ut egredientem animam meam ipse suscipiat pro cujus amore ista sustineo, quae ex ore hujus vetulae recognoveris. » Ad haec sanctus Chrysogonus talia remisit scripta: « Chrysogonus Anastasiae. Semper est ut lumen tenebrae antecedant. Sic etiam post infirmitatem salus revertitur, et vita post mortem promittitur. Uno fine concluduntur et adversa hujus mundi, et prospera, ne vel tristibus desperatio, vel laetis elatio dominetur. Unum mare est, in quo naviculae corporis nostrre animae nostrae nautico funguntur officio. Quorumdam igitur naves, fortissimis carinarum nexibus solidatae, tenebrosi aequoris concitatos fluctus illaesae praetereunt. Quorumdam vero fragili junctura lignorum etiam in tranquillo vicinum morti conficiunt cursum. Prope est enim ut pereant qui non cogitant qualiter ad salutis portum pertingant. Tu autem, o Christi irreprehensibilis pus Dei praepara. In quo ejus deside
Abbreviated transcription (Latin):
fecturȩ dignitatem: Sume etiã
re: Cc̃s crisogonus respondit: Unũ
dm̃mente adoro. corde colo. sinceris
actibus ueneror. Istorum autem de¬
orum dearumque simulacra: quia dae¬

Expanded text:
m, sume etiam beatus Chrysogonus respondit: Unum Deum mente adoro, corde colo, sinceris actibus veneror; istorum autem deorum vestrorum simulacra, quia omnino dae
Abbreviated transcription (Latin):
Non esituta defensio. quamtu putas per
hominem posse constare. seriptura di¬
cente. Maledictus homo quispem suam
ponit in homine. Et benedictus ho¬
mo. qui spem suam ponit indõ: Caue
fortiter. uigilanter. strenue uniuersa
peccata. et adõ solo quęre solatium.
cuius iussa conseruas: Cito enim ad te
quasi postnoctis tenebras. flondũ
dieilumen accipies: atque ut post
glatiale frigus hiemis transcuntis.
aurea tibi tempora & serena succedum.
ut omnibus qui praxp̃i amore affli¬
guntur. praebeas temporalem lae¬
titiam: Perquam sine dubio con¬
sequaris ȩternam: Vale indño: &
ora prome , Hanc epistolam le¬
gens anastasicc fortiores ficlei uires
prius de oppressione infidelissimi
uiri. secausabatur affligi.: Interea

Expanded text:
Non est tuta defensio quam per Non est tuta defensio quam per hominem putas posse constare. Audi Scripturam dicentem: Maledictus homo qui spem suam ponit in homine; et benedictus homo qui spem suam ponit in Deo . Cave fortiter, vigilanter, strenue universa peccata, et a Deo solo quaere solatium, cujus jussa conservas. Cito enim ad te quasi post noctis tenebras floridum dies lumen aspicies; atque post glaciale frigus hyemis transeuntis, aurea tibi tempora et serena succedent, ut omnibus, qui pro Christi amore affliguntur, praebeas temporalem laetitiam, per quam sine dubio consequeris aeternam. Vale in Domino, et ora pro me. » Hanc epistolam legens Anastasia, fortiores fidei vires aprius de oppressione infidelissimi viri se causabatur affligi. Igitur
Abbreviated transcription (Latin):
torib Melius estenimei exalare
sp̃m. quamdĩ filium denegare. &ẽu
ro. sanctorum uestigus adherebo.
coeperam Vale uirdi & memento
mei. : Cum hanc epistolam legissec
sc̃s crisogonus. oratione facta cum mul¬
tis confessoribus. ita rescripsit: Onso¬
procellas & turbines mundi. cito super
undas deambulans xp̃s adueniet. ut
diaboli aduersumte flantem sp̃m. uno
iussionis suae sermone conpescat.
Patienter ergo & quasi in mediomani po¬
sita: crede adte xp̃m ẽẽ uenturum. & ad
temet ipsam conuersa: exclama cum pro¬
pheta dicens. Quare tristis es anima
mea & quare conturbasmeͥ spera indõ¬
quia confitebor illi : salutare uultus mei
etdsmeus : Geminum o diuini mune¬
nis probabitir indicium. cum tibi & ter¬
rena reddentur. & donabuntur caeles¬
tia: Pñs enim beneficium suum ob
hoc per aduersa protrahit. ut non sit no¬
bis uile quod prestat uitȩ neturberis in
hoc. quod pieuiuenti tibi inferantur ad¬
uersa. Nonenim decipens sed probaris

Expanded text:
toribus. Melius est enim ei exhalare toribus. Melius est enim ei exhalare itum quam Dei Filium denegare et eumro, sanctorum vestigiis adhaerebo, coeperam. Vale, vir Dei, et memento mei. » Cum hanc epistolam legisset Chrysogonus, oratione facta cum multis confessoribus, ita rescripsit: procellas et turbines mundi, cito super undas deambulans Christus adveniet, et diaboli adversum te flantem spiritum uno jussionis suae sermone compescet. Patienter, et quasi in medio mari posita, crede ad te Christum esse venturum, et ad temetipsam conversa, exclama cum propheta, dicens: Quare tristis es anima mea, et quare conturbas me? Spera inuc confitebor illi: salutare vultus mei, et Deus meus . Geminum divini muneris probatur indicium, cum tibi et terrena reddentur, et donabuntur coelestia. Deus enim beneficium suum ad hoc extremitatibus protrahit, ut non sit nobis vile quod praestat. Vide ne turberis in hoc quod pie viventi tibi inferantur adversa. Non enim deciperis, sed probaris.
Abbreviated transcription (Latin):
tertus Cco confessori xp̃i cry¬
sogono. anastasia. Licet pater
mihi cultor fuerit idolorum.
Mater tamen fausta : xp̃i anissima
semper uixisse probatur & casta.
haec meinter ipsa cunabula. fecit
fien xp̃ianam.. Postcuius exces¬
sum. sacrilegi iugum mariti suscepi.
cuius dõ miserante thorum mentita
infirmitate declinans. die noctuq
umiste patrimonium meum erquo
in lustratur. cumindignis acturpi¬
bus idolatris ex auriat me quoque
ueluti magam atque sacrilegam.
custodię tam grauissimȩ mancipa¬
uit. ut uitam corporalem meamit¬
tere suspicer: nihil enim superest.
nisi utamissospũ. morti suc cumbã
inqua morte lic& gloner de confes
mea mens ualde conteritur. quod o¬
pes meae quas ego omnes ex asse dõ
uoueram alienis adõ acturpibus.
deprecor homodĩ. ut instanter dñm
de preceris. ut aut ad fidem suum
uenturum si praeuidit publi um
sinat uiuere autsi prae uidit eum
in hac incredulitate speruersitate man¬
surum. lubeateum locum lare suis cul¬

Expanded text:
Sancto confessori Christi Chrysogono, Anastasia. Licet pater meus cultor fuerit idolorum, mater tamen Fausta Christianissima semper vixisse probatur et casta. Haec me inter ipsa cunabula fecit fieri Christianam. Post cujus excessum sacrilegi jugum mariti suscepi. Cujus, Deo miserante, thorum mentita infirmitate declinans, die noctuquestigia. Cum iste patrimonium meum, ex quo illustratur, cum indignis et turpibus idololatris exhauriat, me quoque veluti magnam atque sacrilegam custodiae tam gravissimae mancipavit, ut vitam me corporalem amittere suspicer. Nihil enim superest, nisi ut, emisso spiritu, succumbam; in qua morte licet glorier de confessmens mea valde conteritur, quod opes meae, quas ego ex asse Deo voveram, alienis a Deo et turpibus deprecor te, homo Dei, ut instanter Dominum depreceris, ut aut, ad fidem suam venturum si praevidet Publium, sinat vivere; aut, si praevidet eum in hac incredulitatis perversitate mansurum, jubeat eum dare locum suis cul
Abbreviated transcription (Latin):
tendum uidetur. quod
in eodemitinere. postdies ali¬
quot. noctis cęcitate compulsus :
medio crium personarum succes¬
sit hospitio.: Namid maxime
ambitum refugiens: requirebat :
Cumque in diuino operesolito per¬
noctasset officio. luxortaẽ. nul¬
lis galloram cantibus nuntiata:
Cum caram auium copia. inisdem
domibus nondeess&: causam no¬
uitatis explorat. Agnoscit mul¬
tum iam tempus esse quotristis ta¬
citurnitas naturale gallicinium
damnauiss&: ab omnibus exora¬
tus : mercedem mansionis exsol¬
uit .⁊ Acceptum enim triticum:
benedictione condiuit. Quo
pastȩ auiculȩ auditus habitan¬
tium usque ad molestiam. fre¬
quentatis cantibus fatigabant:
Ita uirtus diuina &iam in rebas
minimis maxima preminebat.
IODEMTEMPORE

Expanded text:
tendum videtur, quod in eodem itinere post dies aliquot, noctis caecitate conpulsus, mediocrium personarum successit hospitio; nam id maxime, ambitum refugiens, requirebat. Cumque in divino opere solito pernoctasset officio, lux orta est, nullis gallorum cantibus nuntiata, cum earum avium copia in hisdem domibus non deesset. Causam novitatis explorat; agnoscit, multum esse iam tempus, quo tristis taciturnitas naturale gallicinium damnavisset. Ab omnibus exoratus, mercedem mansionis exsolvit. Acceptum enim triticum benedictione condivit, quo pastae aviculae auditus habitantium usque ad molestiam frequentatis cantibus fatigabant. Ita virtus divina etiam in rebus minimis maxima praeminebat. 12. Eodem tempore
Abbreviated transcription (Latin):
Otitent: Quis digne ualeat explicare
uel quiftanta uerborum copia instru¬
ere eristat.: Aut que oratio tante
affluentię̧ ubertate exundans quae
cuncta eius bona ut decet queat pro¬
sequi Fratenim in lege dñi sine lassitu¬
dine persistens. nulla naxia conuersa¬
tione se inquinabat actus uitȩ suȩ
omni hora custo diebat: Oculum
mentis sue addm̃ sẽper defixum habe¬
bat. Consilium &opus suum semper
addm̃ conuertebat.: Pedes eius di¬
recti erant ad euangeligandum pacẽ.
etiam s fidelis seruus & prudens ad ño
constitutus ut eius familiȩ tribuit
cybum Intempore oportuno: sic
ille populum sibi commissum omni¬
modis festinabat spiritali reficere
cybon clementer docebat ornabili¬
ter instruebat. A consuetudine pec¬
candi. omniuirtute retra here nite¬
batur: Erat enim sp̃ũ feruens
& sollicitudine inpiger. operibus or¬
natus: & ualde clarus. interdiuites
& pauperes medius. non respiciebat
ad personas potentiaȩ. sed potius ad

Expanded text:
teterit, quis digne valeat explicare, teterit, quis digne valeat explicare, vel quis tanta verborum copia instructus existat, aut que oratio tantae affluenciae ubertatem exundans, que cuncta eius bona, ut decet, queat prosequere? Erat enim in lege Domini sine lassitudinem persistens, nulla noxia conversatione se inquinabat; actus vite suae omni ora custodiebat, oculum mentes suae ad Deum semper defixum habebat, consilium et opus suum semper ad Deum convertebat; pedes eius directi erant ad euangelizandum pacem. Et iam sicut fidelis servus et prudens ad Dominum constitutus, ut eius familiae tribuat cybum in tempore oportuno, sic illi populum sibi conmissum omnimodis festinabat spiritali refecere cibo. Clementer docebat, ornabiliter instruebat; a consuaetudine peccandi omne virtute retrahere nitebatur. Erat enim spiritu fervens et solicitudinem inpiger, operibus ornatus et valde clarus; inter divites et pauperes medius, non respiciebat ad personas potentiae, sed pocius ad
Abbreviated transcription (Latin):
desede pontificali: &eiectus deprouin¬
cia treiectinse: Tunc agmina clerico¬
rum & uulgus populorum una parit̃
uoce ingente. postu labant dm̃ ut pas¬
torem eorum domnum landebertũ
recepturi essent: In illo tem̃p erat
princeps pippinus superplurimas re¬
giones & ciuitates sitas europe: Audi¬
to operȩ beatissimi uiri sub unius di¬
ei articulo iussit eum cum magna ho¬
nore adpropriam sedem reuocare:
Etiam longum est enarrare. quanta
exultatio inuniuerso populo ad fu¬
it quanta laudes et hymni In aduen¬
tueius tripudiantes psallebant. sa¬
cerdotes cum leuitis monachorum
agmina & uniuersi cleriꝰ laudemxp̃i
uociferantes.: Aduene & peregrini
in opes & pauperes. uiduȩ cumpupil¬
lis perurbes laetantes: Ita omnis
terra lȩtabatur. quasi unum exapos¬
tolis xp̃i suscepissent, Regressus
autem a postolicus domnus ad urbẽ
propriam institutionis suae normã
cotidiȩ augmentabat in melius.
Cedqualem sedemum quantumq pres¬

Expanded text:
de sede pontificale et eiectus de provinde sede pontificale et eiectus de provintia Treiectinse. Tunc agmina clericorum et vulgus populorum una pariter vocem ingentem postolabant Deum, ut pastorem eorum domno Landiberto recepturi essent. In illo tempore erat princeps Pippinus super plurimas regionis et civitatis sitas Eoruppe. Audita opera beatissimi viri, sub unius diei articulo iussit eum cum magna honore ad propriam sedem revocare. Et iam longum est aenarrare, quanta exultatio in universo populo adfuit, quante laudes et hymni in adventum eius tripudiati sallebant sacerdotes cum levitis, monachorum agmina et universi cleri, laudem Christi voceferantes, advene et peregrini, inopes et pauperes, viduae cum pupillis, per orbes letantes. Ita omnis terra letabatur, quasi unum ex apostolis Christi suscepissent. 8. Regressus autem domnus apostolicus ad urbem propriam, institucionis suae normam cotidiae augmentabat in melius. Sed qualem se demum quantumque se pres
Abbreviated transcription (Latin):
promebat. Corcontritum & hu¬
miliatum ds̃ non spernit. & reliqua
Illiuero quimissi fuerant postulantes.
dicunt. Dñe pater noster precatur
& fratres suggerunt. ut ambules lam
inospitium ad illos.⁊ Atille abut
cumeis : Etubu ntro ueniens statim
pater monasteni unasimul cum mo¬
nachorum agminae ad pedes ponti¬
ficis prouolutis genibus ueniam
postulans ait. Ignosce mihi pa¬
ter ignosce. quia nesciens pecca¬
ui quod sic insipienter egi.
Daindul gentiam tuis deuotis famulis:
Atille data sit inquit uobis adõ indul¬
gentia.: Quiatu non insipienter
egisti. sed prudenter fecisti. Ut
paulus docit. Infrigore &nuditate
subicio corpus meum: Continuo
fratres balneum parant ei. Et mu¬
tauerunt illi indumenta alia. &
osculantes manus eius & pedes ad
inuicem mutuo dicerunt. Nolu¬
it nobis dñs in hac nocte notum fa¬
cere. sed proeius augenda gloria
& lucrum promerenda premia ab¬
ditum fuit a nobis.: Post septem
annis expletis depositus est pharamundus

Expanded text:
promebat: Cor contritum et hupromebat: Cor contritum et humiliatum Deus non spernit, etreliqua. Ille vero, qui misse fuerant, postolantes dicunt: 'Domine, pater noster precat, et fratris suggerant, ut ambules iam in ospicio ad illos'. Ad ille habiit cum eis. Et ubi introveniens, statim pater monastyrii una simul cum monachorum agmina, ad pedis pontefeci provolutus genibus, venia postolans, ait: 'Ignusci mihi, pater, ignusci, quia nesciens peccavi, quod sic insipienter egi! Da indulgentiam tuis devotis famulis!'. At ille: 'Data sit vobis a Deo indulgentia, quia tu non insipienter egisti, sed prudenter fecisti, ut Paulus dixit: In frigore et nuditate subicio corpus meum'. Continuo fratres balneo parant ei et mutaverunt illi indumentis aliis, et osculantes manus eius et pedes, ad invicem mutuo dixerunt: 'Noluit nobis Dominus in hac nocte notum facere, sed pro eius augenda gloria et lucris promerenda premia abditum fuit a nobis'. 7. Post septem annis expletis depositus est Pharamundus
Abbreviated transcription (Latin):
psalmum orecanebat. Quando
ueniam &apparebo ante fecciem
dĩ mei: Quem dñs paratus adig¬
noscendum audiuit. orantem
& adño factum est ut solebat in noc¬
turno citius gallorum cantus ad¬
fuit: Nec mora frater monasteru
pulsato signo ingredientes aduigili¬
as. officio peracto exeunt descũ¬
ano festinanter prenimia fngore
Intro gressi domum sibtad cale faci¬
endum.: Interdum sc̃s dĩpotius
certando semper stabat inuictus
adcrucem : Tunc pater monaste¬
rii requirens ait: & si habemus
fratres nostros: equibus unus dixit:
Egote audiui hac nocte iudicare
qucem sed nescio quis fuis set
Adhuc illo loquente. Alius defra¬
tribus intrauit &dixit. Uere dom¬
nus landebertus hac nocte diutius ad
pauefactus intimorem conuersus.
dixit ad fratres: It euelociter & sug¬
gerite ei utueniat nobiscum: At
illi percurrentes inuenerunt stan¬
tem ad crucem. Erat autem caput
eius &humerus opertus niue pertotũ:
Ipse uero domnus adplicatus tunc ore

Expanded text:
psalmo ore canebat: Quando veniam et apparebo ante faciem Dei mei? Cui Dominus paratus ad ignuscendum audivit orantem, et a Domino factum est, ut solebat in nocturno, cicius gallorum cantus adfuit. Nec mora fratres. monastyrii, pulsato signo, ingredientis ad vigilias, officio peracto, exiunt de sanctoario festinanter prae nimia frigore, introgressi domum sibi ad calefaciendum. Interdum sanctus Dei forcius certando semper stabat invictus ad crucem. Tunc pater monastyrii requerens, alt: 'Et si habemus omnes fratres nostros?' E quibus unus dixit: 'Ego te audivi ac nocte iudicare crucem, sed nescio, qui fuisset'. Adhuc illo loquente, alius de fratribus intravit, dixit: 'Veri domnus Landibertus hac nocte diucius ad s pavefactus, in timore conversus, dixit ad fratris: 'Ite velociter et suggiritis ei, ut veniat nobiscum'. Ad ille percurrentis, invenerunt stantem ad crucem. Erat autem capud eius et humerus opertus nivem per totum. Ipsi vero domnus apostolicus tunc ad ore
Abbreviated transcription (Latin):
mas curare capientes: hi corpora
referrqͥnequeunt ⁊ quȩ xp̃s opera¬
batur infamulo. quiuirtutes foc¬
ciebat infirmus: etcum debilitata suȩ
nihil remedii pateretur adhibere:
Quadam nocte cadentem niueis uestib
uidit sibi ad essepersonam: Quae
manu extensa iacentem uideretur
attollere: eumque consistere firmis
gressibus. imperabat. Postquam
horam ita fugatis doloribus recepit
pristinam sanitatem: ut die reddito
it ineris laborem subiret intrepidus.
NTEREA SAXONOS PICTIQ

Expanded text:
mas curare cupientes, hi corpora. mas curare cupientes, hi corpora. Referri nequeunt, quae Christus operabatur in famulo, qui virtutes faciebat infirmus; et cum debilitati suae nihil remedii pateretur adhiberi, quadam nocte candentem niveis vestibus vidit sibi adesse personam, quae manu extensa iacentem videretur adtollere eumque consistere firmis vestigiis imperabat. Post quam horam ita, fugatis doloribus, recepit pristinam sanitatem, ut, die reddito, itineris laborem subiret intrepidus. 17. Interea Saxones Pictiq
Abbreviated transcription (Latin):
in loco infirmitateᷤ necessitate¬
I constringitur: Inuicina quama¬
nebat. casuale exarsit incendium ⁊
Quod consumptis domibus. quae illic
palustri arundine tegebantus: ad
Atabernaculum in quoidem iacebat
flabris stimulantibus ferebatur .
Concursus omnium ad antistitem con¬
uolauit: ut eleuatis manibus. pericu¬
lum quod imminebat euaderet:
Qui omnibus increpitis. mouerise fi¬
dei prȩsumptione non passas est :
Maltitudo omnis disperatione per¬
territa: obuiam carrit incendio:
Sed utdĩ potentia manifestior appareꝰ¬
ret: quicquid custodire temptaue¬
rat turba consumitur: quod uero
iacens & infirmus defenderet. re¬
seruatur.: Hospitium sc̃iuiri ex pa¬
uescens flamma transiliuit altra.
citraq: desȩuiens. & interglobos
flam mantis incendii. in colome ta¬
bernacalum quod habitator inclu¬
sus seruabat. emicuit. Exultat
turba miraculo &uictam sediuinis
uirtutibus gratulatios Excubabat
diebus ac noctibus ante tugurium.
pauperũ turba in numera: hĩ ani¬

Expanded text:
in loco infirmitatis necessitate constringitur, in vicinia qua manebat casuale exarsit incendium. Quod, consumptis domibus, quae illic palustri arundine tegebantur, ad habitaculum, in quo idem iacebat, flabris stimulantibus ferebatur. Concursus omnium ad antestitem convolavit, ut elevatis manibus, periculum, quod inminebat, evaderet; qui, omnibus increpatis, moveri se fidei praesumptione non passus est. Multitudo omnis, desperatione perterrita, obviam occurrit incendio. Sed ut Dei potentia manifestior appareret, quicquid custodire temptaverat turba, igne consumitur; quod vero iacens et infirmus defenderat, reservatur. Hospitium sancti viri expavescens flamma transilivit, ultra citraque desaeviens, et inter globos flammantis incendii incolome tabernaculum, quod habitator inclusus servabat, emicuit. Exultat turba miraculo et victam se divinis virtutibus gratulatur. Excubabat diebus ac noctibus ante tugurium pauperis turba sine numero, hi ani
Abbreviated transcription (Latin):
codemi qui ine uangelio scriptus ẽ. & gama
ploratus ac magisiussus. a scõ & dĩcultore.
patreauito prbo. ut secundũ fidem consũmatã
interroganti quasi filius patri oboediens: &¬
sicut cognoui cumomni simplicitate inpiger
indicaremomnem ueritatem. Die parasce
solatu honorii decies. & theodosi augustorũ.
adueniente nocte dormienteme incubili
meo in loco scõ baptisterii. In quo consuetudo
mihi erat dormire &custodire eclesi astica
quae erant inministerio hora tertia noctis.
qua e est prima custodia uigiliarum : quasi in
ex tasi effectus semiuigilans: uidi uirum senẽ
longum ieponpen .xv. hocẽ dignum sacerdo¬
tem canum : barbam prolixam habentem: pal¬
latum alba stola indutum : Cuiinerant gẽ¬
me aureae habentes intrinsecus scm̃ crucis sig¬
num : &uirgam auream inmanu habens : Vt
uenit adstitit addexteram meam: Inaurean.
uirga pulsauitme : teruo cans nomine meo
dicens: Luciane. Luciane. Lucian e:. Et
dixitmihi grecosermone: Uade inciuitatẽ

Expanded text:
codemi qui in Evangelio scriptus est, et Gamalploratus ac magis jussus a sancto et Dei cultore patre Avito presbytero, ut secundum fidem consummatam interroganti quasi filius patri obaudiens, sicut cognovi, cum omni simplicitate impiger integre indicarem omnem veritatem. 2. Die igitur sulatu Honorii decies et Theodosii sexies Augustorum, adveniente nocte dormiens in cubili meo, in loco sancto baptisterii, in quo consuetudo erat mihi dormire, et custodire ecclesiastica quae erant in ministerio, hora tertia noctis quae est prima custodia vigiliarum, quasi in ecstasi effectus semivigilans, vidi virum senem, longum, hieroprepen, hoc est dignum sacerdotem, canum, barbam prolixam habentem, palliatum alba stola, cui inerant gemmulae aureae habentes intrinsecus sanctae crucis signum, et virgam auream in manu habentem. Et veniens stetit ad dexteram meam, et aurea virga pulsavit me, ter vocans nomine meo, dicens: Luciane, Luciane, Luciane. Et dixit mihi graeco sermone, Vade in civitatem
Abbreviated transcription (Latin):
debantur insidiae : utautequus lapsum
incurrer&. uel ramos arboris tanger&: aut
aqua uallis. uel glaties periculum genera¬
r&. Mox qui utquantum. autqualitertotũ
inergumin ÷ factum omnẽ confitebantꝰ &
numerum. Cumuero pedẽ efferr& dedomo
uel eđa. uideres strages dae monum. antetan¬
tipontificis actrium phatoris obtutum cade¬
bant cirta sc̃i cateruatim uestigia: diuersis
modis effusa. Haec muta illi clamantia.
illa fixa. haec lubrica. & uelut ante iudicem
dumgesta referrent propria none fugiebant
tormenta: sed ad sci praeconium quanta
est haec laudatio : cum ine fabiliter multa
SETE RUCO ELE MOSINIS

Expanded text:
debantur insidiae, ut aut equus lapsum incurreret, vel ramus arboris tangeret, aut aqua vallis vel glacies periculum generaret; mox qui aut quanti aut qualiter totum energumina factum omne confitebantur et numerum. Cum vero pedem efferret de domo vel ecclesia, videres strages daemonum ante tanti Pontificis ac triumphatoris obtutum. Cadebant circa Sancti catervatim vestigia diversis modis effusa: haec muta, illa clamantia; illa fixa, haec lubrica. Et velut ad judicem dum gesta referrent propria, non effugiebant tormenta. Sed ad Sancti praeconium quanta est haec laudatio, cum ineffabiliter multa Caeterum eleemosynis
Abbreviated transcription (Latin):
UM EXPLETI¬
ds̃ ostendere huic
matronam aburbe roma no¬
mine eusebiã. opihus ualde di¬
uitem. & nobilem natalibus.
cuiuserat locupletatio magna.
et infinitus familia enumerus.
et minis terium copiosum.
Et haec cęcaerat effecta per
tissime dnm̃ de precaretir. appa¬
ruit ei angelus dñi inuisudicens:
Eusebia exauditaẽ dep̃catiotua
Surge etuade intragallias. requi¬
re locum. qui dicitur augusta
uermandorum: Iuxta fluuium
quidicitur sumena. ubitransit
ager publicus. quiuenit deam¬
bianensium ciuitate. & pergit
contra lugdunũ clauatũ IN
ipso igitur loco require. etinue¬
nies subaqua. corpusscĩ quintini
martyris mei. Atubi reuelata
latentia perte in populũ fucriN
demonstratus. statim recipies
lumen oculorum. & sanocorpore.
& firma mente. ad tuum redies
tugurium.: Cumq bis uelter.
haec uisio apparuisset. Atilla
defide credulitatis non dubitans.
Iter que mei angelus nuntiauit.

Expanded text:
 expletdeus ostendere huic|matronem ab orbis roma . nomine| euseuia . ouebus ualde diuitem . et nubile nata| lebus cuius erat locoplectacio magna . et infinitus| familiae numerus . et ministerium copiosum . et hic| ceca +erat effecta per tissemi dominum deprecaret. Aparuit ei angelus| domini in uiso dicens. Euseuia exaudita est deprae| catio tua. Surge et uade inter gallias+ require| locum que dicitur agusta uermandorum iuxta| fluuium . qui dicitur sumena . ubi transit ager publi| cus qui uenit de ambianinsium ciuitatem et per| git contra lugduno clauato . in ipso igitur loco| require . et inuenies sub aqua corpus sancti quintini| martiris mei . Ad ubi releuata latencia per te+ in populo| fuerit demonstratum statim oculorum recipies| lumen et sano corpore et firma mente ad tuum redies| tugurium. Cumque bis uel ter hec uisio aparuisset| ad illa de fide credulitatis . non dubitans iter .| quem ei angelus nunciauit
Abbreviated transcription (Latin):
ab aduersario ereptã sanauit.
Alio quoque tempore infraurbem.
oborationis munus lucrandum. ad¬
basilicam scęcrucis accessit. ibique
puellam nequiter debacchantem
repperit .: Quam cum uidisset. mise¬
ricordia motus. archidia conosuo
ait : Nuncigitur frater hac nocte.
proista miserrima orationum uigi¬
lias cãelebremus. & superueniente
diluculo Ista pariter reuertamur:
Cumque deinceps crastinadie. secun¬
dum comdictum in ibi fuissent: puellã
abhoste antiquo liberatam repperẽ¬
runt : Sicque factum est. ut sc̃itas
huius uiri. &iam absentes longeque
positas curaret⁊ Temporib demiq
dagoberti regis. cum in palatio ess&
eidem quidam leprosus clamare
coepit. uictum. seuetiam uestitum
deposcens: Atille statim iussiteum
in hospitium duci. Cumque ergailla.

Expanded text:
ab adversario erepta sanavit. ab adversario erepta sanavit. Alio quoque tempore infra urbem ab oracionis munus lucrandum basilicam sanctae Crucis accessit ibique puellam nequiter debacchantem repperit. Quam cum vidisset, misericordia motus, archidiacono suo ait: 'Nunc igitur, frater, hac nocte pro ista miserrima oracionum vigilias celebremus et superveniente diluculo istic pariter revertamur'. Cumque deinceps crastina die secundum condictum inibi adfuissent, puellam ab oste antiquo liberatam repperierunt. Sicque factum est, ut sanctitas uius viri etiam absentes longeque positos curaret. 11. Temporibus denique Dagoberti regis cum in palacio esset, eidem quidam lebrosus clamare coepit, victum seu etiam vestimentum deposcens. At ille statim iussit eum in ospicium duci. Cumque erga ill
Abbreviated transcription (Latin):
bettila nequiter ademonio arrepta:
discrimine suaeuite. sepefortiter
quatiebatur. ⁊ Cumque haec corã
sco praesule. debacchare coepisset.
is quippe pietate uterat semper in¬
mensa ductus ait : Heu miserrimũ
humanum genus. ut quid tam prę¬
ualuit inimicus. utubi xp̃s debuit
habitare. illedomicilium infelix
possideat⁊ Superuentura igitur
nocte. mulierem inuigiliis adsistere
prȩcepit ⁊ Cum que uirsc̃s sese
in orationem dedisset. moxdemo¬
nium clamans &eiulans. amulie¬
re discessit : Ilico gaudentibus om¬
nibus. iussitillam abire in colomẽ
& lȩtam quaedudum fuerat ab
inimico oppressa & infirma :
Peridem namque tempus. qu ad ridu¬
anum ieiunium. uniuersalis celebrare
consueuit ecdesia. Uirsc̃s extraciui¬
tatem. cum crucibus atque promiscuo
populi genere. orandigratia scdm̃
morẽ urbis processit.:: Etecce exme¬
dus cateruis. femina arrepta demo¬
nio. clamare coepit.. Hanc ille cũ
uidiss&. uexillocrucis in iecto mox

Expanded text:
Bettila nequiter a daemonio arrepta, Bettila nequiter a daemonio arrepta, discrimine suae vitae saepe fortiter quaciebatur. Cumque haec coram sanctum praesule debacchare coepisset, his quippe, pietate ut erat semper inmensa ductus, ait: 'Heu miserrimum humanum genus! Ut quid tam praevaluit inimicus, ut ubi Christus debuit habitare, ille domicilium infelix possideat? Superventura igitur nocte mulierem in vigiliis adsistere praecepit. Cumque vir sanctus sese in oracione dedisset, mox daemonium clamans et eiulans a muliere discessit. Ilico, gaudentibus omnibus, iussit illam abire incolumem et laetam, quae dudum fuerat ab inimico oppressa et infirma. 10. Per idem namque tempus, quo triduanum ieiunium universalis celebrare consuevit ęcclesia, vir sanctus extra civitatem cum crucibus adque promiscuo populi genere orandi gratia secundum mos ex urbe processit; et hecce! ex mediis catervis femina arrepta daemonio clamare coepit. Hanc ille cum vidisset, vexillo crucis iniecto, mox
Abbreviated transcription (Latin):
delonginquis regionibus. atque
ciuitatibus fama currente : innu¬
mera caterua pauperum. ad scm̃
arnulfum pontificem. refocilanda
festinaret ⁊ Eratnamq iugiter
sollicitus atqueintentus. in cunctis
bonis actibus : prȩsertim insuscep¬
tione monachorum. seu peregri¬
nantium. deuotissimus inuigilabat
Ita. utquos hospicio recepisset mani¬
bus propriis pedes ablueret. illosq
uestitos atquerefectos deducens.
Mox alios refocilandos susciperet :
Porro abstinentiae illius normam.
narrare quis ualeat: uel maxime
cum interdum posttriduana. seuam¬
plius protracta ieiunia. paneordea¬
cio. seulymphȩ poculo uictitaret:
Indutus namque iugiter intrinsecus.
tonicȩ occulto cilicio. sicque exesis
iam membris. uigiliis atq ieiunis.
geminum ingerebat cruciatum
Miracula aũ aliqua: saltm demultis
quȩ gessit. narranda a grediar.
In conticuis namque partibus uosagi.
in predio scistephani. cumuirsc̃s
ad fuiss& : quȩ dammalier nomine

Expanded text:
de longinquis regionibus adque de longinquis regionibus adque civitatibus, fama currente, innumera caterva pauperum ad sanctum Arnulfum pontefecem refocilanda festinaret. 8. Erat namque iugiter sollicitus adque intentus, in cunctis bonis hactibus, praesertim in suscepcione monachorum seu peregrinancium, devotissimus invigilabat, ita ut, quos ospicio recepisset, manibus propriis pedes ablueret, illosque vestitos adque refectos deducens, mox alios refocilandos susciperet. Porro abstinenciae illius normam narrare quis valeat, vel maxime cum interdum post triduana seu amplius protracta ieiunia panem ordeacio seu limphae poculo victitaret? Indutus namque iugiter intrinsecus tonice occulte cilicio, sicqui exesis iam membris vigiliis adque ieiuniis geminum ingerebat cruciatum. 9. Miracula autem aliqua saltim de multis quae gessit narranda acgrediar. In contiguis namque partibus Vosagi, in praedio Sancti Stephani cum vir sanctus adfuisset, quaedam mulier nomine
Abbreviated transcription (Latin):
lerinum usque monasterium ad pe¬
regrinandum propterxpm. itinerare¬
se disposuit
Sedutriusq desiderus
in hac causa obfuit uoluntas al¬
tissimi.: Nequeenim fas omni¬
potens ds̃ fore censuit. ut hi
duouiri. quidemum: ueluti duę̧
lam pades fulserunt insaeculo.
subunius modu articulo occu¬
lerentur. dicente dño: Nemo
accendit lucernam & poniteã
sub modio. sed supra cande labrũ.
ut luceat omnibus qui indomos
Cumque in his atquediuersis bo
inuigilar&. forto fuit. uturbs
met tensium. praesule indiger&
Tunc una uox populorum. arnul¬
fum domes ticum atque consili¬
arium regis. dignumeẽ ep̃m ad¬
clamauit  Ille autem lacrimans
& compulsus. quiadõ ita placitũ
fuit. urbem ad gubernandum
suscepit: Sicque deinceps epis¬
copales gestans infulas. utetiam
domesticatus sollicitudinem. atq
primatum palatii. acsinolens te¬
neret: Moxautanta: tamque
perfecta munificentia. inelymo¬
sinis pauperum ad creuit. ut etĩa

Expanded text:
Lerinum usque monasterium ad peLerinum usque monasterium ad peregrinandum propter Christum iterare disposuit; sed utriusque desideriis in hac causa obfuit voluntas Altissimi. Neque enim fas omnipotens Deus fore censuit, ut hii duo viri, qui demum veluti duae lampades fulserunt in saeculo, sub unius modii articulo hoccultarentur, dicente Domino: Nemo accendit lucernam et ponet eam sub modio, sed supra candelabrum, ut luceat omnibus qui in domo sunt. 7. Cumque in his adque diversis boninvigilaret, forte fuit, ut urbs Metensium praesule indigeret. Tunc una vox populorum Arnulfum domesticum adque consiliarium regis dignum esse episcopum adclamavit. Ille autem lacrimans et conpulsus, quia Deo ita placitum fuit, urbem at gubernandum suscepit, sicque deinceps episcopales gestans infulas, ut eciam domesticatus sollicitudine adque primatum palacii hacsi nollens teneret. Mox autem tanta tamque perfecta munificencia in aelemosinis pauperum adcrevit, ut etiam