comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in telligentiȩ nr̃ȩ ineccłiasten qͥ scdtͣ est libroꝵ salomonis aꝑ¬
endũ ig̃dientib eiꝰ lectionẽ p̃parauimꝰ: eet̾m totã eiꝰ latitudi¬
nẽ digne explatiare supͣ uires nr̃as fatem᷑ ẽẽ. magis in reb
huiꝰ mocti alta ꝓfunditate tectis. doctorẽ audire querentes.
mient̃ ualuerimꝰ dicere: p̃t̃ spẽ sit & estimationẽ. si qua utilit̃
ñ p̃t̃ intentionẽ. Primũ quasi ꝓeniũ qͦdda p̃mittit libro suo.
in qͦ eam quã ꝯmemorauinꝰ sequentis oꝑis tripliẽt mat̾iam. distui¬
& occidit. Ab inde pͥma pars libri inchoat. & cęt̾a sicut diximꝰ. d
ipsa textꝰ uerba ꝯside̾mꝰ: si quid in eis. ex his quȩ supͣ dicta sunt
comprehendere ualeamus.
anitas uanitatũ. dixit eccłiastes. uanitas uanitatũ. &
omĩa uanitas. Cum pondẽ ꝓnuntiandũ ÷. qͦa de se qͣsi
de alio loquit᷑. dixit excłiastes. Nã quia ꝓauctoritate

Expanded text:
intelligentiintelligentieriendum ingredientibus ejus lectionem praeparavimus. Caeterum totam ejus latitudinem digne explanare supra vires nostras fatemur esse: magis in rebus hujusmodi alta profunditate tectis, doctorem audire quaerentes,nienter valuerimus dicere, praeter spem sit, et existimationem. Si qua utiliter, non praeter intentionem. Primum quasi prooemium quoddam praemittit libro suo: in quo eam quam commemoravimus sequentis operis triplicem materiam distin: Oritur sol, et occidit. Abinde prima pars libri inchoatur, et caetera sicut diximus. Nunc ipsa litterae verba consideremus, si quid in eis ex iis, quae supra dicta sunt, comprehendere valeamus. Vanitas vanitatum dixit Ecclesiastes, vanitas vanitatum, et omnia vanitas. Cum pondere pronuntiandum est quod de se quasi de alio loquitur, dixit Ecclesiastes. Nam quia pro auctoritate
Abbreviated transcription (Latin):
Dem̃ sccio loco uanitatẽ quȩ ẽ in oꝑib humanis adiungit.
Quid ħt ampliꝰ ħo de uniu̾so laboresuo qͦ laborat sub sole.
Tercio loco illa uanitatẽ quȩ corporib humanis ꝑ mortalita¬
tem imest: subdit dicens. Generatio p̃tit. & gen̾atio aduenit. s
scãm has tres distinctiones totã qͦ sequentis oꝑis seriẽ intres pan¬
tes diuidit. singłis singłas tͥbuens portiones. In pͥma parte
euiꝰ mitiũ ÷. orit᷑ sol & uccidit: disputat de uanitate mutabili¬
tatis. In scđ̾a parte quȩ sic incipit. ego eccłiastes fui rex in ihe
rłm ꝓsequit᷑ latissime uanitatẽ humanȩ cupiditatis. Int̾eia
parte quȩ quasi clausula loco nouissimo in disputatione collo¬
catur. cuiꝰ initiũ ÷. mem̃to in creatoris tui in dieb uuentutis
tuȩ. uanitatẽ mortalitatis ꝯmemorat: ut quasi hoc animꝰ
humanꝰ in fine aucliat quod magis necẽe est intenta ꝯsidã¬
tione ꝑ ciꝑe. & sepiꝰ ad memoriã reuocare. Hȩc nos ꝓ captu

Expanded text:
o loco vanitatem, quae est in operibus humanis, adjungit. Quid habet amplius homo de universo labore suo quo laborat sub sole? Tertio loco illam vanitatem, quae corporibus humanis per mortalittem inest, subdit dicens: Generatio praeterit, et generatio advenit. Et secundum has tres distinctiones, totam quoque sequentis operis seriem in tres partes dividit, singulis singulas tribuens portiones. In prima parte cujus initium est: Oritur sol, et occidit, disputat de vanitate mutabilitatis. In secunda parte, quae sic incipit: Ego Ecclesiastes fui rex Israersequitur latissime vanitatem humanae cupiditatis. In tertia parte quae quasi clausula loco novissimo in disputatione collocatur, cujus initium est: Memento Creatoris tui in diebus juventutis tuae  vanitatem mortalitatis commemorat, ut quasi hoc animus humanus in fine audiat, quod magis necesse est intenta consideratione percipere, et saepius ad memoriam revocare. Haec nos pro captu
Abbreviated transcription (Latin):
ne ꝑ mortalitatẽ defluit: & m̃te ꝑ iniqͥtatẽ: sed alt̾m suũ ÷ ex
ipso. alt̾mn suũ contͣ ip̃m. & totũ in ipso.
ec tͥa gen̾a uanitatũ mox in pͥncipio librisui auctoꝵ
distinguit. quȩ postea ꝑ omnẽ oꝑis sui serie sin gillatĩ
ꝓsequendo copiosa disputatione ex tendit ubiq u
trib: quartũ illud genꝰ uanitatis qͦd m̃tib pͣuis uc̃e
diximꝰ arguens. & solũ hoc culpȩ obnoxiũ. & pęnȩ debitũ osten

Expanded text:
d alterum suum est ex ipso, alterum suum contra ipsum, et totum in ipso. Haec tria genera vanitatum mox in principio libri sui auctor distinguit, quae postea per omnem operis sui seriem singillatim prosequendo copiosa disputat one extendit, ubique in tribus quartum illud genus vanitatis, quod mentibus pravis inesse diximus, arguens, et solum hoc culpae obn
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃e ñerat uanitas. quia ꝯtra ueͬnitatẽ dixit qͦd de uanitate dĩr.
ad constat quia ꝯtrariꝰ uanitati ẽẽ ñ potuit uieo qͦd uanitas fuit.
Aliqͥd gͦ in ipsosuit qͦd uanitas ñ fuit: & id ꝯtra uanitatẽ ñ uane
loqui potuit. Sed quid erat. hoc aut uͥ erat.Certe si corpus hoc
fuisse dixeriniꝰ. aut in corpore aliqͥd qͦd sine uanitate locutũ sit
de uanitate: gͦ corpꝰ qͦd corrũpit᷑ uanitati subiectũ. & totũ uani

Expanded text:
a vanitatem dixit, quod de vanitate dixit; et constat, quod contrarius vanitati esse non potuit in eo quod vanitas fuit. Aliquid ergo in ipso fuit, quod vanitas non fuit, et id contra vanitatem non vane loqui potuit. Sed quid erat hoc, aut ubi erat? Certe si corpus hoc fuisse dixerimus, aut in corpore aliquid, quod sine vanitate locutum sit de vanitate: ergo corpus quod corrumpitu
Abbreviated transcription (Latin):
morit᷑ in homine ipm̃ ÷ qͦd uiuit in homine: qͦd ido uanitati subie¬
ctũ ÷. quia obnoxiũ ÷ mortalitati. Ergo sensus corporeus ñ potuit
uanitatẽ arguere: in qͦ nicħ reꝑiri pot̃ lib̃m ac purũ a uanitate
Quid gͦ dicentũ ÷ ilłd fuisse: nunqͥd aĩa: Nonnie & ilła suꝑiꝰ uam¬
tati subiectã ẽẽ ostendimꝰ : In ea nãq uanitatẽ posiumꝰ iniqͥtatis

Expanded text:
moritur in homine, ipsum est quod vivit in homine; quod ideo vanitati subjectum est, quia obnoxium est mortalitati. Ergo sensus corporeus non potuit vanitatem arguere, in quo nihil reperiri potest liberum ac purum a vanitate. Quid ergo dicendum est illud fuisse? Nunquid anima? Nonne, et illam superius vanitati subjectam esse ostendimus. In ea namque vanitatem posuimus ini
Abbreviated transcription (Latin):
ipse dixit. Quid dixit: Audite qͥd dixit. & intendite. Nonem̃ par¬
ua sunt quȩ dicunt᷑. Uanitas uanitatũ. uanitas uanitatũ. & oĩa
uantas. Si omĩa uanitas. gͦ & ipse uanitas fuit. qͥ hoc dixit. Ee qͦ¬
mͦ ñ constabit ẽẽ uanũ qͦd uanitas dixit de uanitate: Quodsiue¬
rũ ÷ quia uanũ: qͦd dixit. audiendũ ñ ÷ sed respuendũ. Quia gͦ
dicemꝰ.Aut ñ omĩa uanitas ut dixit. & falsũ dixit: aut oĩa ua¬
nitas ut dixit. & ipse uanitas uanũ dixit. Sed ꝓfecto ut ip̃e dix̃

Expanded text:
ipse dixit. Quid dixit? Audite quid dixit et intendite. Non enim paripse dixit. Quid dixit? Audite quid dixit et intendite. Non enim parva sunt, quae dicuntur: Vanitas vanitatum, vanitas vanitatum, et omnia vanitas. Si omnia vanitas, ergo et ipse vanitas, qui hoc dixit. Et quomodo constabit non esse vanum, quod vanitas dixit de vanitate? Quod si verum est, quia vanum est quod dixit, audiendum non est, sed respuendum. Quid ergo dicemus? Aut non omnia vanitas, ut dixit, et falsum dixit, aut omnia vanitas, ut dixit, et ips
Abbreviated transcription (Latin):
miiẽ in xp̃o siue incorpore siue extra corpus nescio dsscit. raptũ
huiꝰ modi usq ad t̾ciũ cȩlũ. & raptũ eiꝰ modi in paradisũ. & audisse
archana u̾ba quȩ ñ licet hõi loqui. Sed hoc genꝰ locutionis qͦtiens
in scͥptura assumit᷑ uł humilitatis causafit. uel aminirationis: ut
scilieet cũ magna de nob̾ dicere uolumꝰ. hoc potiꝰ quasi aliis ascͥbat᷑.
ne uel suꝑbũ. uel nimiũ uideat᷑ sinob̾ ea tͥbuamꝰ. Nã & magna ano-¬
b̾ ꝓpt̃ humilitatẽ remouere debemꝰ: & mirabilia ꝓpt̃ ãmirationẽ qͣsi
delonge ostende. Minꝰ enĩ mira sunt: quȩ magis ad cognitionẽ acce¬
dunt. Ut gͦ om̃iũ anini ac̃ futurã dictionẽ erigant᷑. & quasi mira¬
cło quoda nouitatis eiigilent: dicat᷑ recte. Dixit ȩccłiastes. Ac si
diceretur. Quod tantꝰ ac talis dixit uanũ ẽẽ ñ potuit: &̃ side ua¬
nntate dixit. Cominunis doctor. & om̃iũ eruditor dixit eccłiastes

Expanded text:
ive in corpore, sive extra corpus nescio, Deus scit, raptum ejusmodi usque ad tertium coelum et raptum ejusmodi in paradisum, et audisse arcana verba, quae non licet homini loqui . Sed hoc genus locutionis quoties in Scriptura assumitur, vel humilitatis causa fit, vel admirationis, ut scilicet cum magna dicere volumus, haec potius quasi aliis ascribamus, ne vel superbum vel nimium videatur, si nobis ea tribuamus. Nam, et magna propter humilitatem a nobis removere debemus, et mirabilia propter admirationem quasi de longe ostendere. Minus enim mira sunt quae magis ad cognitionem accedunt. Ut ergo omnium animi ad futuram dictionem erigantur, et quasi miraculo quodam novitatis evigilent, dicitur recte: Dixit Ecclesiastes. Ac si diceretur: Quod tantus ac talis dixit, vanum esse non potuit, etiamsi de vanitate dixit. Communis doctor, et omnium eruditor Ecclesiastes
Abbreviated transcription (Latin):
nitatẽ in se ꝯtinentẽ. quasi genꝰ om̃iũ generũ. eo quost om̃ũ
in se rerũ gen̾a ꝯtineat appellauit. Omĩa eiũ uanitas. &s ex om̃ib
unu̾sitas: & imiu̾sa uanitas. Nunc aũ quia de ipso ꝯtemplatõ¬
nis gen̾e quo ista mens humana de hoiime suie de humatis
ꝑspicere potuit. qͣntũ adp̃sens uidebat᷑ ĩa diximꝰ ad̃ ꝓpositã re¬
uer tem᷑. & ꝯsequent̃ gena̾ uanitatũ om̃iũ quas ip̃a ꝯtempli¬
tione illuminatꝰ rebusꝰ eaducis iẽt dep̃hendtit aistinguensꝰ
quia uieo qͦd ipsam oꝑis totiꝰ mat̾iam pͥmũ dilucide explicari
nitim᷑: tectꝰ quoq eiꝰ legentib manifestiꝰ aꝑimꝰ. De uanitate
fiunt his subiace̾ testat᷑. Prima  uanitas mutabilitatis. q̃
onũb reb caducis in est ꝑ ꝯditionẽ. Scd̾a ÷ uanttas euriosi¬
tatis sine cupiditatis. quȩ m̃tib hommũ inest ꝑ rerũ tͣnse¬

Expanded text:
nitatem in se continentem, quasi genus omnium generum eo quod omnia in se rerum genera contineat appellavit. Omnia enim vanitas, et ex omnibus universitas, et universa vanitas. Nunc autem, quia de ipso contemplationis genere quo ista mens humana de homine, sive de humanis perspicere potuit, quantum ad praesens videbatur, jam diximus. Ad propositum revertemlluminatus, rebus caducis inesse deprehendit, distinguemus; quia in eo quod ipsam operis totius materiam primum dilucide explicare nitimur; textum quoque ejus legentibus manifestius aperimus. De vanitate fiunt, his subjacere testatur. Prima est vanitas mutabilitatis, quae omnibus rebus caducis inest per conditionem. Secunda est vanitas curiositatis sive cupiditatis, quae mentibus hominum inest per rerum t
Abbreviated transcription (Latin):
ut honosintin sibiaceat᷑ qui pͥus meyeatõne sua supͣ om̃ñ uisi¬
at corruptibui qͥdem mat̾ia sũpta. sed ꝑ grãm supͣ cor rꝑptõ¬
nem eleuata. & ꝯtra corruptõnẽ confirmata. hoc indono ac¬
ceꝑat. ut ortũ qͥdem eũ cȩtis hab̾et. occasũ aũ ñ hab̾e̾t os in nas¬
ditur is. sea ñ morituris ꝑ increm̃ta etatis susciꝑet augñtũ.
ñ pat̾et᷑ defectũ. hanc dignitatẽ homo ꝑ pecc̃m p̃uaricat io¬
nis ꝑdidit: qñ inmortalitatis stola exitꝰ. & adsuȩ orignns ꝯdi¬
tionẽ relapstis. ex sententia creatoris audiuit terra es. & iut̾¬
rã ibis. Hiuic gͦ uanitati quȩ cȩt̾is natura subiacere solihõi
deputat᷑ ad pęnã: quia solus homo supra ilła stare acceꝑat ꝑ
grãm. Cũ gͥ tres uanitates distinxerimꝰ. pͥma qͥdem id uani¬
tas mutabilitatis causa ÷ pecc̃i. ascda id uanitas cupiditatis

Expanded text:
transeuntium subjaceat, qui prius in creatione sui supra omnium viside corruptibilis quidem materia sumpta, sed per gratiam supra corruptionem elevata, et contra corruptionem confirmata: hoc in dono acceperat, ut ortum quidem cum caeteris haberet, occasum autem non haberet; et in nascituris, sed non morituris per incrementa aetatis susciperet augmentum, non pateretur defectum. Hanc dignitatem homo per peccatum praevaricationis perdidit, quando immortalitatis stola exutus, et ad suae originis conditionem relapsus, ex sententia Creatoris audivit: Terra es, et in terram ibis . Huic ergo vanitati quae caeteris nata est subjacere soli homini deputatur ad poenam; quia solus homo supra illam stare acceperat per gratiam. Cum igitur tres vanitates distinxerimus, prima quidem, id est vanitas mutabilitatis, causa est peccati; secunda, id est vanitas cupiditatis
Abbreviated transcription (Latin):
ra cor ad ꝯtemplationẽ u̾itatis diffundit᷑. quasi in pͥncipio ꝯ¬
templationis flama sine fumo: t̃cio quia ĩa inuenta u̾i̾tate
& ꝑfecta caritate nichil ultra id qͦd unicũ ÷ querit᷑. insolo a¬
corde toto uignẽ amoris ꝯu̾so uere ds omĩa in omib ẽt
sentit᷑: cũ tam̃ intima dilectionis suscipit᷑. ut p̃t̾ illũ &̃ de
ꝯtemplatio. In meditatione m̃tẽ pia deuotione suecensã.
ꝑturbatõ passionũ carnaliũ importune exurgens obnu¬
bilat. In speculatõne nouitas in solite uisionis i admiratõ¬
nẽ subleuat. In contemplatione mire dulcedinis gustꝰ. totã
ingaudiũ & ioꝯditatẽ ꝯmutat. Igit᷑ in meditat̃one: sollici¬
tudo. in speculatione ammiratõ. in ꝯtẽplatõne ctulcedo. So
cere: dũ post lucta temptatõnũ & caliguĩe erroris subito insꝑa¬
ta pace ꝯponit. & insolita claritate ꝑfundit. In hanc gͥ iste

Expanded text:
ra cor ad contemplationem veritatis diffunditur, quasi in principio cra cor ad contemplationem veritatis diffunditur, quasi in principio contemplationis flamma sine fumo est. Tertio, quia jam inventa veritate et perfecta charitate, nihil ultra id quod unicum est, quaeritur; in solo acorde toto in ignem amoris converso, vere Deus omnia in omnibus esse sentitur, cum tam intima dilectione suscipitur, ut praeter illum etiam de atio; tertia, contemplatio. In meditatione, mentem pia devotione succensam perturbatio passionum carnalium importune exsurgens obnubilat. In speculatione, novitas insolitae visionis in admirationem sublevat. In contemplatione, mirae dulcedinis gustus totam in gaudium, et jucunditatem commutat. Igitur in meditatione est sollicitudo; in speculatione, admiratio; in contemplatione, dulcedo. Solcere, dum post luctam tentationum, et caliginem erroris, subito insperata pace componit, et insolita claritate perfundit. In hanc igitur iste
Abbreviated transcription (Latin):
ignis purus sme fłama & fumo. Sic nimirũ carnale cor qͣsi lignũ
uiride. & necctũ ab humore carnalis ꝯcupiscentiȩ exsicatũ. si qũ ali¬
quã huuini timoris scu dilectionis scintilła ꝯceꝑit. pͥmũ qͥđe pra¬
ius desidis reluctantib. passĩonũ & ꝑturbationũ fumꝰ exorit᷑.
splendesc̾e ceꝑit: mox om̃is ꝑtͦbationũ caligo euanescit. & iã
pura m̃te animꝰ ad ꝯtemplationẽ ueritatis se diffundit. No¬
uissime aũ postqͣm assidua u̾itatis ꝯtemplat̾one cor penetratũ
fuerit. & ad ip̃m sũmę u̾itatis fontẽ medullitꝰ toto amine affe¬
ctu intrau̾it: tunc in idip̃m dulcedinis qͣsi totũ ignitũ. & iu
ignẽ amoris ꝯu̾sũ ab om̃i strepitu & ꝑtͣbatõne paccatissi¬
mũ requiescit. Primũ gͦ quia int̾ ꝑicła temptatõnũ ꝯsiliũ
querit᷑. quasi in meditatione fumꝰ cũ fłama÷: scdo qͥa m̃te pu¬

Expanded text:
ignis purus sine flamma, et fumo. Sic nimirum carnale cor quasi lignum ignis purus sine flamma, et fumo. Sic nimirum carnale cor quasi lignum viride, et necdum ab humore carnalis concupiscentiae exsiccatum, si quando aliquam divini timoris seu dilectionis scintillam conceperit, primum quidem pravis desideriis reluctantibus passionum et perturbationum fumus exoritur; lendere coeperit, mox omnis perturbationum caligo evanescit: et jam pura mente animus ad contemplationem veritatis se diffundit. Novissime autem postquam assidua veritatis contemplatione cor penetratum fuerit, et ad ipsum summae veritatis fontem medullitus toto animae affectu intraverit, tunc in idipsum dulcedinis quasi totum ignitum, et in ignem amoris conversum, ab omni strepitu et perturbatione pacatissimum requiescit. Primum ergo, quia inter pericula tentationum consilium quaeritur, quasi in meditatione fumus cum flamma est. Secundo quia mente pu
Abbreviated transcription (Latin):
donec tand̾e̾ paulatĩ crescente incendio. uapore om̃i ex hau¬
sto & caligine disiecta splendor serenꝰ appareat. Tunc uictr
fłama in onnĩẽ crepitantis rogi congeriem discurrens lib̾e
dñat᷑: sub iectãq mat̾iam circũ uolitans ac molli attractu
ꝑstringens lambendo exurit ac penetrat: nec pͥus quiesa
quã ultima penetndo succendens. totũ qͦdamͦ trax̾it uise qͦs
inuenit pret̃ se. Postquã aũ incendio ia qͦa exurentũ÷ ꝯcre¬
matũ asua qͦdamͦ natura totũ in ignis similitucdiñe ꝓpͥeta t̃
marũ spicła e medio sublata tollunt᷑. seuusq ille & uorax ig¬
nis cunctis sibi subiectis. & amica quadã suuilitudine corpo¬
ratis. in alta se pace silentioq ꝯponit: quia ñ inueñ nec diuit¬
sũ aliquid p̃t̃ se. nec adu̾sũ contra se. Prunũ gͦ uisus ÷ ignis
cũ fłama & fumo. deiũ ignis cũ fłama sine fumo: postremo

Expanded text:
donec tandem paulatim crescente incendio vapore omni exhaudonec tandem paulatim crescente incendio vapore omni exhausto, et caligine disjecta, splendor serenus appareat. Tunc victrix flamma, in omnem crepitantis rogi congeriem discurrens, libere dominatur, subjectamque materiam circumvolitans, ac molli attactu perstringens lambendo exurit ac penetrat; nec prius quiescit, quam intima penetrando succedens totum quodammodo traxerit in se, quod invenit praeter se. Postquam autem incendio id quod exurendum est concrematum a sua quodammodo natura totum in ignis similitudinem proprietatemmarum spicula e medio sublata tolluntur, saevusque ille, et vorax ignis cunctis sibi subjectis, et amica quadam similitudine concorporatis, in alta se pace silentioque componit; quia jam non invenit nec diversum aliquid praeter se, nec adversum contra se. Primum ergo visus est ignis cum flamma, et fumo, deinde ignis cum flamma sive fumo, postremo
Abbreviated transcription (Latin):
platio ad multa uł as̃ ad unin̾sa cõp̃hendenda diffundit᷑. Mechi¬
tatio itaq÷ quȩda uis nĩtis curiosa & sagax. obscura inuesti¬
gare. & pplexa euoluere. Contemplatio: iuuacitas illa uitelli¬
gentiȩ quȩ cuncta inpalam ħns manifesta uisione cõp̃henbi
E̾ ita qͦda mͦ id qͦd meditatio querit. ꝯtemplatio possidet. Con¬
templationis aũ duo sunt genera. unũ qͦd & pͥmũ:. & incipi
do incessit. in excłiaste ad pͥmũ gradi ꝯtemplatõnis asceudit
in canticis canticoꝵ ad sup̃mũ se tͣnstulit. In meditatõne qͣsi
quȩda lucta÷ ignorantiȩ cũ scientia: & lum̃ u̾itatis qͦdamͦ i
media caligine erroris emicat. uelua ignis in ligno iuridi pͥ¬
mo qͥde difficile app̃hendit. sed cũ flatu uehem̃tiori excitatꝰ
fuerit. & acriꝰ in subiectã mat̾iam exardescere ceꝑit: tuc
magnos fumose caliginis globos exsurg̾e. & ip̃ãm adhuc mo¬
dicȩ scintillationis fłamã rariꝰ int̾lucentẽ obuolu̾e uidemꝰ.

Expanded text:
platio ad multa, vel etiam ad universa comprehendenda diffunditur. Meditatio itaque est quaedam vis mentis curiosa; et sagax nitens obscura investigare, et perplexa evolvere. Contemplatio est vivacitas illa intelligentiae quae cuncta in palam habens, manifesta visione comprehendit. Et ita quodammodo id quod meditatio quaerit, contemplatio possidet. Contemplationis autem duo sunt genera: unum quod et prius est, do incessit, in Ecclesiaste ad primum gradum contemplationis ascendit, in Canticis canticorum ad supremum se transtuquaedam lucta est ignorantiae cum scientia, et lumen veritatis quodammodo in media caligine erroris emicat, velut ignis in ligno viridi primo quidem difficile apprehendit, sed cum flatu vehementiori excitatus fuerit, et acrius in subjectam materiam exardescere coeperit, tunc quosdam fumosae caliginis globos exsurgere, et ipsam adhuc modicae scintillationis flammam rarius interlucentem obvolvere videmus,
Abbreviated transcription (Latin):
pͥus habenda ÷: & distinguenda sunt gen̾a speculatõnũ spu¬
aliũ. Tres sunt amine rationał uisiones. cogitatõ. meditatio.
ꝯtemplatio. Cogitatio. cũ meus notione perũ tͣnsitorie tan¬
gitur. cũ ipsa res sua uagine ammo subito p̃sentat᷑: uel per
sensũ eg̾diens. uel a memoria exurgens. Meditatõ ÷ assidua
& sagax retractio cogitationis. aliquid uel inuolutũ explicare
nitens. uł scrutans penetrare occultũ. Contemplatio ÷ ꝑsꝑi¬
cax. & liberanimi ꝯtuitꝰ: in res ꝑspiciendas usqqͣq disfusus.
Int̾ meditationẽ & ꝯtemplationẽ hoc int̃ẽẽ uidetur. qͦd me¬
ditatio semꝑ ÷ de rebus ab intelligentia nr̃a occultis: ꝯtemplatio

Expanded text:
is habenda est, et distinguenda sunt genera speculationum spiritualium. Tres sunt animae rationalis visiones, cogitatio, meditatio, contemplatio. Cogitatio est, cum mens notione rerum transitorie tangitur cum ipsa res, sua imagine animo subito praesentatur, vel per sensum ingrediens, vel a memoria exsurgens. Meditatio est assidua et sagax retractatio cogitationis, aliquid, vel involutum explicare nitens, vel scrutans penetrare occultum. Contemplatio est perspicax, et liber animi contuitus in res perspiciendas usquequaque diffusus. Inter meditationem et contemplationem hoc interesse videtur. Quod meditatio semper est de re
Abbreviated transcription (Latin):
tũ incantico canticoꝵ sponsi iungit amplexib. Haud lon¬
ge sane ab hoc gen̾e tractatõnis os̃ gentiliũ philosophi aulito¬
res suos formare consueuant. pͥmũ ethicam. dem̃ phisicã. po¬
Salomonis in hoc ope sunt omĩa uanitati subiecta: id caduca
& tͣnsitoma. Intentõ÷. muni ꝯtemptũ ꝑsuade. Nodus tracꝰ

Expanded text:
tum in Canticis canticorum sponsi jungit amplexibus. Haud longe sane ab hoc genere tractationis etiam gentilium philosophi auditores suos informare consueverant, primum ethicam, deinde physicam, poSalomonis in hoc opere, sunt omnia vanitati subjecta, id est caduca et transitoria. Intentio est mundi contemptum persuadere. Modus tr
Abbreviated transcription (Latin):
italus ist libri iste in quo o breuit̃ os qualitasex¬
primit᷑ sequentis oꝑis: & parit̃ ꝑsona cõmendat᷑
auctoris. Nam in eo quiod dic tũ uerba multiplex
disputatio signat᷑ : & ad diu̾sas diducta sententi¬
as. Quia ciĩ in hoc libro multoꝵ mores. & studia & oꝑa desc̃e¬
binitur: ꝓpterea neceẽ ÷ loquentẽ multoꝵ uoces assumere.
niultoꝵ opuriones in suo sermone er pͥm̾e: nt ualeat multoꝵ
ꝑsonas cũ ipse tantũ ñ nͥ unus sit qui loquit᷑ in sua ꝑsona p̃sen¬
tare. Nam cirea finẽ libri iultis loeitũ se. & in se multos fu¬
isse testatur dicens. finẽ loquendi om̃s parit̃ audiamꝰ. Dñti¬
me & mandata eiꝰ obserua. hoc ÷ omĩs honio. Hoc &̾ eur se in
hoc oꝑe eccliasten nominari uoluit: quia uidelicet sermo esꝰ
hic non ad unũ aliquẽ specialit. sȩd ad totã eccłiam id ꝯti

Expanded text:
itulus libri est iste: in quo breviter, et qualitas exprimitur sequentis operis, et pariter persona commendatur auctoris. Nam in eo, quod dictum est, verba; multiplex disputatio signatur, et ad diversas deducta sententias. Quia enim in hoc libro multorum mores, studia, et opera describuntur: propterea necesse est loquentem multorum voces assumere, multorum opiniones in suo sermone exprimere, ut valeat multorum personas cum ipse tamen nonnisi unus sit, qui loquitur in sua persona praesentare. Nam circa finem libri multis locutum se, et in se multos fuisse testatur, dicens: Finem loquendi omnes pariter audiamus. Deum time, et mandata ejus observa: hoc est omnis homo. Hoc est etiam cur se in hoc opere Ecclesiasten nominari voluit; quia videlicet sermo ejus hic non ad unum aliquem specialiter, sed ad totam Ecclesiam, id
Abbreviated transcription (Latin):
pe fit hoç ut alt̾nati s suecedant utͣq nec gͣue om̃tno illud ÷ qr mutro
temꝑant᷑. ut nec mala sint mala qͥb bona suecedunt. neq bona opti¬
ma quȩ malis subseq̃ñtib t̾mmant᷑: & totũ hoc sustineri pot̃. ⁊ cõꝑa¬
ratõnẽ ħt qͦd cũq cũ accidit ne nimiũ estimet᷑. Unũ ÷ qͦd cũ euen̾it.
qͥs pot̾it sustine: Tempꝰ tacendi. ⁊ tempꝰ loquendi. tempꝰ ꝯg̃gandi. ⁊

Expanded text:
pe fit hoc ut alternatim sibi succedant utraque. Nec grave omnino illud est, quod mutuo temperantur, ut nec magna sint mala, quibus bona succedunt, neque bona optima, quae malis subsequentibus terminantur et totum hoc sustineri potest, et comparationem habet quodcunque cum acciderit, ne nimium existimetur, unum est quod cum evenerit, quis po
Abbreviated transcription (Latin):
di: & tempꝰ sanandi. Non solabona nec sola mala: s & bona & mala.
Nec solũ post bona mala. sed os post bona mala: pͥus tam̃ post bona ma¬
la. ꝙ dem post mala bona secunt᷑. Due qͥppe uitȩ sut : una scd̾m an¬

Expanded text:
di et tempus sanandi. Non sola bona, nec sola mala; sed et bona et mala. di et tempus sanandi. Non sola bona, nec sola mala; sed et bona et mala. Nec solum post bona mala, sed etiam post mala bona: prius tamen post bona mala, et deinde post mala bona subsequuntur. Duae quippe vitae su
Abbreviated transcription (Latin):
Ante hoc tempꝰ qͥcqͥd intpr̃e agit᷑ ocoultũ: suie longũ siue breue
sit. ut ħo di udiciũ scrutari ñ audeat. sed paratꝰ sit ad om̃e tempꝰ
suie bonũ siue malũ sit. ut ꝑ bona & mala ꝓbatꝰ tͣnseat adbona głifi¬
candꝰ. Ꝙ si intim longasint spacia tẽpr̃is. ñ p̃sumat iubomis ñ cor¬
ruat in malis: qr spaciis sus tͣnseunt iniuersa sub cȩlo: ut iͣnse unte
tpr̃e sub glo. succedat ȩt̾uitas quȩ ÷ incȩlo.
empꝰ nascendi: & tempꝰ moriendi. Nc̃ exemplis succed̾ntib
ꝓseq̃r. qͦd gen̾alit̾ ꝓmiserat dicens: omĩa tempꝰ ħut. sẜeuimiat¬
hĩc & bona & mala: & itẽ post bona mala nusqͣm sola mala łsola mala
ꝗͣ du tẽpꝰ ÷ ut oĩa habeant tẽpꝰ. Tempꝰ nascendi: & tẽpꝰ moriendi.
empꝰ plantandi: & tẽpꝰ euellendi. tempꝰ incidendi. & tempꝰ sana¬
di. tempꝰ destruendi. & tempꝰ edificandi. Primũ bona & mala.
tempꝰ nascendi. & tempꝰ moriendi. Postea mala ꝙ bona tempꝰ occion¬

Expanded text:
Ante hoc tempus quidquid in tempore agitur, occultum est, sive longum sive breve sit, ut homo Dei judicium scrutari non audeat, sed paratus sit ad omne tempus, sive bonum sive malum sit, ut per bona et mala probatus transeat ad bona glorificandus. Et si interim longa sint spatia temporis, non praesumat in bonis, non corruat in malis; quia spatiis suis transeunt universa sub coelo, ut transeunte tempore sub coelo succedat aeternitas quae est in coelo. Tempus nascendi, et tempus moriendi. Nunc exemplis succedentibus prosequitur quod generaliter praemiserat, dicens: Omnia tempus ha bona, mala, et item post mala, bona; nusquam sola mala, vel sola quandiu tempus est ut omnia habeant tempus. Tempus nascendi et tempus moriendi; tempus plantandi et tempus evellendi; tempus occidendi et tempus sanandi; tempus destruendi et tempus aedificandi. Primum bona et mala: tempus nascendi et tempus moriendi. Postea mala et bona: tempus occiden
Abbreviated transcription (Latin):
git᷑. ⁊ ipsũ tͣnsitoriũ qͦ demonstrat᷑ : ut nicħ maneat subsole. ⁊ leti¬
cia quȩ de natiuitate uł plantatõne sub orit᷑. ⁊ eradicatõnis memoria
temꝑet᷑. Deĩ oꝑa soliꝰ artificis siue oꝑe nat᷑e.⁊ ip̃a płima enumi̾ant᷑.
⁊ omĩa tͣnsitoria ẽẽ demonstrant᷑: ut in gͣdib sius uanitas ex crescat.
Et tñ uniu̾sa ħ sicut mutabilitate uana sunt. ita tp̃re ꝯgyua sunt.
in his om̃ib ħo ⁊ si statũ ęt̾nitatis tene̾ ñ pot̃. seruare tñstudeat or ainẽ¬

Expanded text:
 quoque transitorium esse demonstratur, ut nihil maneat sub sole, laetitia quae de nativitate vel plantatione suboritur mortis et eradicationis memoriais sine opere naturae, et ipsa plurima enumerantur, et omnia transitoria esse demonstrantur, ut in gradibus suis vanitas excrescat; et tamen universa haec sicut mutabilitate vana sunt, ita tempore congrua fiunt, ut in his omnibus homo, et si statum aeternitatis tenere non potest, servare tamen studeat or
Abbreviated transcription (Latin):
nis. & dũ tͣnseunt aliqñ morã faciunt: ꝙ ħnt spacia q̃da spacia singła.
ꝓut ordinant᷑ donec finẽ accipiant. Ipt̾ea enuniat queda alt̾nanti¬

Expanded text:
nis; et dum transeunt aliquando moram faciunt, et habent spatia quaedam singula nis; et dum transeunt aliquando moram faciunt, et habent spatia quaedam singula prout ordinantur, donec finem accipiant. Propterea enu
Abbreviated transcription (Latin):
miãm foueat: in ala qͥb ꝑ iusticiã oulpas examinando ad dicat. sp
ħt om̃is uita bona sua &s mala sua ut omĩa tempꝰ ħant: o suis
spaciis tͣnseunt un iu̾sa sub cȩlo. Utrũq dat᷑ & urrũq ꝓponit᷑.
sccnia & u̾itas obuiauerunt sibi: iusticia & pax oscłatȩ sunt. Si solamala.
ñ eẽt miscd̃ia : sisola bona. ñ eẽt iusticia. Igit᷑ bona & mala ꝓponit ds: Ipo¬
testatẽ electõnis hoĩ relinqͥd qͦd pͥus accipiat. Nã utrũq gustare opor
udiciũ ut careat b̾ndictõne in nouissimo pͥus bona eligit: & dat illi
ds bona tp̃ralia q̃ finẽ ħnt. ut ilł suecedant mala mansura sine fine.
sua & bona sua. s mala in tpr̃e. bona inęt̾nitate. Ita oĩs uita alt̾na
sorte ducit᷑ in ꝯsũmatõnẽ: alt̾a debonis ad mala. alt̾a de malisadbo¬
na. Q omĩa tempꝰ ħnt ut sint. & tnseunt ut ñ sint: su is spaciis ꝓcur¬
rentia adfinẽ. qͣnͣdui sitit. Transeunt bona imalis. & bona mala inbo¬

Expanded text:
iam foveat; mala, quibus per justitiam culpas examinando addicat. Et habet omnis vita bona sua et mala sua, ut omnia tempus habeant, et suis spatiis transeant universa sub coelo; utrumque datur, et utrumque proponitur; sericordia et veritas obviaverunt sibi: justitia et pax osculatae sunt . Si sola mala, non esset misericordia. Si sola bona, non esset justitia. Igitur et bona et mala proponit Deus, et potestatem electionis homini relinquit, utra prius accijudicium, ut careat benedictione in novissimo; prius bona eligit, et dat illi Deus bona temporalia quae finem habeant ut illis succedant mala mansura sine fine.sua et bona sua; sed mala in tempore, bona in aeternitate. Ita omnis vita alterna sorte ducitur in consummationem, altera de bonis ad mala, altera de malis ad bona. Et omnia tempus habent ut sint, et transeunt ut non sint, suis spatiis procurrentia ad finem, quandiu sint. Transeunt bona in malis, et mala in bo
Abbreviated transcription (Latin):
eẽnt. & ħ aliqͥd. Qͣntũ gͦ participant uerũ eẽ tm̃ sunt omĩaħ q̃ ñ ħnt in
se ipsis uerũ ẽẽ. qͥb hoc totũ ÷ eẽ qͦd sunt. ipsũ qͦd ħt ueyũ ẽẽ. Ꝙ cũ in se uñỹ
sit. in ipsis tñ ꝓ capacitate participantiũ aliud uidr ẽẽ. cũ suit ip̃a alia in
sistendi alia maiora & aliaminora ꝓut sunt: in eo qͦd nec maiꝰ nec minꝰ :.
sed idem semꝑ ip̃m:. Ido diuidit᷑ & ꝯm̃surat᷑ ex eo unieuiq spaeiũ suũ ⁊
tẽpꝰ suũ alii breue alii longũ: & sunt dies & m̃ses. & anni & lustra. & scła.
& horȩ breues & mom̃ta. & instantia. & om̃ia ħ tempꝰ sunt impsis quȩ

Expanded text:
in seipsis verum esse: quibus hoc totum est esse, quod sunt ipsum quod habet verum esse. Et cum in se unum sit, in ipsis tamen pro capacitate participantium aliud videtur esse, cum sint ipsa alia in sistendi alia majora et alia minora; prout sunt in eo quod nec majus nec minus est, sed idem semper ipsum est. Ideo dividitur et mensuratur ex eo unicuique spatium suum et tempus suum alii breve, alii longum; et sunt dies et menses, et anni, et lustra, et saecula, et horae breves, et momenta, et instantia; et omnia
Abbreviated transcription (Latin):
lo in bonũ. cũ đr. tempꝰ belli. & tempꝰ pacis: qr pͥma uita pͥmũbonũ.
& ultimũ malũ. sod̾a uita pͥmũ malũ & ultimũ bonũ ħt. inmedio
utriꝰq malis & bonis incerta sorte fluctuantib. In his aũ omũb quȩ
enuma̾nt᷑ ꝓ exemplo uniu̾soꝵ quȩda sunt sumpta de ip̃a uitahu-¬
mana. q̃da de his quȩ ꝑtinent ad uitã humanã: ut totũ mutabile
ostendat᷑ qͦd hõĩs ÷. qͥ fortassis totꝰ in corruptõnẽ iret. si uł in se ułi
sius saltẽ aliqͣtenus stare potusset. Tempꝰ nascendi. & tempꝰ morien¬
di. hoc ÷ de uita humana : tempꝰ plantandra. tempꝰ euelletidi qͦd
plantatũ ÷. hoc ÷ de his quȩ ꝑtinent ad uitã humanã. Opꝰ enĩ hõa
simul cũ homine int̾ibit: qͥuia sic̃ in homine qͦd nascit᷑. nascit᷑
ut moriat᷑: tra qͦd plantat᷑ ab homine plantat᷑ ut euellat᷑. Nõ
tñi in uoluntate hõis tempꝰ ÷ om̃i rei sub cȩlo. sed in arbitͥo ꝯditoriᷤ:

Expanded text:
tempus pacis. Quia prima vita primum bonum, et ultimum malum. Secunda vita primum malum, et ultimum bonum habet; in medio utriusque malis, et bonis incerta sorte fluctuantibus. In his autem omnibus quae enumerantur pro exemplo universorum quaedam sunt sumpta de ipsa vita humana, quaedam de iis quae pertinent ad vitam humanam, ut totum mutabile ostendatur, quod hominis est, qui fortassis totus in corruptionem non iret, si vel in se vel in suis saltem aliquatenus stare potuisset. Tempus nascendi et tempus moriendi, hoc est devita humana; tempus plantandi et tempus evelendi, quod plantatum est, hoc est de iis quae pertinent ad vitam humanam. Opus enim hominis simul cum homine interibit; quia sicut in homine quod nascitur, nascitur ut moriatur, ita quod plantatur ab homine, plantatur ut evellatur. Non enim in voluntate hominis tempus est omni rei sub coelo, sed in arbitrio Conditoris.
Abbreviated transcription (Latin):
lo. Tempꝰ ħnt qñ incipiant: & q̃ñ finiant᷑ tempꝰ ħnt: spacia ħnt qͣn¬
dui subsist̾e ħnt. Hoc enĩ spaciũ mora subsistendi int̃ pͥncipiũ ⁊ finẽ.
& ipsa spacia multoꝵ similia. multoꝵ dissimilia sunt: omĩa tam̃ ȩ qͦ
ꝙ adu̾sis fatigant᷑ spacia longa ꝓcurrũt. magna miseria & infe¬
licitas magna existimat᷑: & nescit tam̃ homo sortẽ suã. neq iudici¬
ũ di suꝑ se scrutari pot̃. Nã & ipsa longa tẽpora finẽ ħnt. o cũ finẽ

Expanded text:
incipiant, et quando finiantur tempus habent. Spatia habent quandiu subsistere habent: hoc enim spatium mora est subsistendi inter principium et finem; et ipsa spatia multorum similia, multorum dissimilia sunt; omnia tamen aequoerumnis sunt et adversis fatigantur, spatia longa procurrunt, magna miseria et infelicitas magna existimatur, et nescit tamen homo sortem suam neque judicium Dei super se scrutari potest: nam et ipsa tempora longa finem
Abbreviated transcription (Latin):
spectare uident᷑: cȩt̾a ꝓpͥe omĩa ad eã quȩ in actõnib humanis uͥ¬
sat᷑ ꝑtinere. Quia enĩ orta omĩa occidunt. ⁊ aucta senescunt. ꝓpt̾
ea quȩ iniuunt ⁊ sentiunt dictũ: tempꝰ nascendi. ⁊ tempꝰ moriendi: ꝓptẽa
iñ ꝓhis quȩ studio ⁊ industͥa ad unuficatõnẽ aptant᷑. tempꝰ plantandi ⁊
niu̾sa. Qͣntũ ÷ enĩ elongare & ꝑegͥnari a ꝓpͥo ẽẽ: & ire aoꝑge̾ in ꝯtͣriũ eẽ¬

Expanded text:
nibus humanis versatur pertinere. Quod enim omnia orta occidunt, et aucta senescunt, propter ea quae vivunt et sentiunt dictum est: Tempus nascendi et tempus moriendi; propter ea inde pro iis quae studio et industria ad vivificationem aptantur: tempus plantandi, et niversa. Quantum est enim elongare et peregrinari a pro
Abbreviated transcription (Latin):
lud fuerit uł a do sine homine. uł ab hoiẽ cũ do. Na sine do ab homone
ut aliqͥd fiat ita tempꝰ nullũ÷. sic̃ iustũ nichil fieri sine do ab hoĩt port.
Tempꝰ nascendi. & tempꝰ moriendi : tempꝰ plantandi. & tempꝰe uel¬
lendi. Possumꝰ hic sũmã qͣnda atq uniu̾sałe mutabilitatis om̃iũ p̃¬
hensionẽ attende. ut sic̃ in pͥncipio de tota oꝑis serie distinxi: ita

Expanded text:
lud fuerit. Vel a Deo sine homine, vel ab homine, cum Deo. Nam sine Deo ab homine ut aliquid fiat, ita tempus nullum est, sicut justum nihil fieri sine Deo ab homine potest. Tempus nascendi et tempus moriendi. Tempus plantandi et tempus evellendi. Possumus hic summam quamdam atque universalem mutabilitatis omnium comprehensionem attendere, ut sicut in principio d
Abbreviated transcription (Latin):
mi tui. Septimũ. ñ concupisces rẽ ꝓximitui. Primũ. scd̾m p̃oꝙ¬
tionẽ factũ. sex alia scd̾m ꝓhibitionẽ. DQuare de faciendis unũ
tantũ p̃ceptũ cdatũ ÷: & de ñ faciendis plura. Młriiũ peccm
hominis fuit inobedientia: & ido uita ista quę homini ad pe¬
nirentiã concedit᷑. tota obedientię deputat᷑. Quia gͥ ħo in
malis agendis ex ꝓpͥa concupiscentia in diu̾sa distrahit᷑. in bo¬
nis uͦ agendis sola obedientię regula gub̾nat᷑: ido in malisca
dus: ut ibi ꝑ sententiã alt̾iꝰ salubriꝰ disc̾e̾t qͥd ipse ag̾e de bu¬
isset. Cũ enĩ iubet᷑ ħo patri &s matri honorẽ deferr̾e. ñ hoc
ad carnales parentes solũmͦ referendũ ÷: sed hoc potiꝰ ei p̃ci
ut in his qui hȩc habeant qualis aut quanta estecta ÷ repara¬
tio ostendas. M Si sũmũ bonũ hominis ꝯtẽplatõ di p̃sentis

Expanded text:
mi tui; septimum: Non concupisces rem proximi tui . Primum secundum praemi tui; septimum: Non concupisces rem proximi tui . Primum secundum praeceptionem factum est; sex alia secundum prohibitionem. D. Quare de non faciendis unum tantum praeceptum datum est, et de faciendis plura? M. Primum peccatum hominis fuit inobedientia; et idcirco vita ista quae homini ad poenitentiam conceditur, tota obedientiae deputatur. Quia igitur homo in malis agendis ex propria concupiscentia in diversa distrahitur, in bonis vero agendis sola obedientiae regula gubernatur; ideo in malis cadus, ut ibi per sententiam alterius salubrius disceret quid ipse agere debuisset. Cum enim jubetur homo patri et matri honorem deferre, non hoc ad carnales parentes solum referendum est; sed hoc potius ei praeut in his qui haec habebant, qualis aut quanta effecta sit reparatio ostendas. M. Si summum bonum hominis contemplatio praesentis
Abbreviated transcription (Latin):
alia ꝑ ꝓhibitionẽ ualt̾am partẽ tantũ locare: ut quẽ admnodũ pͥ¬
mo honini in paradiso ds de concessione naturali. unã ꝓ p̃cepto
discipline ꝓhibitõnẽ exceꝑat. ita mͦ filiis eiꝰ ñ iuna u̾itate stantib
sed ꝑriarios errores dissipatis. ñ unũ de concessione nat᷑ali p̃ceptũ.
disciplinȩ quasi ꝓbantis sed quasi corrigendis. & reꝑandis multa
formaret: ut quanto magis se in mediis temꝑare disce̾nt. tanto
leuiꝰ inconcessa cau̾e ualent. D Quȩ fuerunt illa quȩ lex nat᷑ał
facienda aut uitanda ꝓposuerat: OIlla septẽ quȩ postea lex se̾p¬
ta in sccła tabula de dilectione ꝓximi mandabat. Prunũerat ho¬
nora patrẽ tuũ. q matrẽ tuam. ut bene sit tͥ. &sis longeuꝰ suꝑ
t̃ram. Scd̾m ñ occides. t̾ciũ ñ mechab̾is. auartũ ñ furtũ facies.
euintũ ñ falsũ testimoniũ dices. Sextũ ñ concupis ces uxorẽ ꝓxi¬

Expanded text:
alia per prohibitionem in alteram partem tantum locare, ut quemadmodum pralia per prohibitionem in alteram partem tantum locare, ut quemadmodum primo homini in paradiso Deus de concessione naturali unam pro praecepto disciplinae exhibitionem exceperat, ita modo filiis ejus non ex una veritate stantibus, sed per varios errores dissipatis, non unum de concessione naturali praeceptum disciplinae quasi probandis, sed quasi corrigendis et reparandis multa formaret, ut quanto magis se in mediis temperare discerent, tanto levius inconcessa cavere valerent. D. Quae fuerunt illa quae lex naturalis facienda aut vitanda proposuerat? M. Illa septem quae postea lex scripta in secunda tabula de dilectione proximi mandabat. Primum erat: Honora patrem tuum et matrem tuam, ut bene sit tibi, et sis longaevus super terram; secundum: Non occides; tertium: Non maechaberis; quartum: Non furtum facies; quintum: Non falsum testimonium dices; sextum: Non concupisces uxorem proxi
Abbreviated transcription (Latin):
mago. & si ita dicendũ ÷ limam̃ta u̾i̾tatis habentia: ista uͦ ñ iã
umbra uł imago. sed corpꝰ u̾i̾tatis. In qͥb qͥa plenariȩ salutisef¬
fectus dat᷑ & euident̃ ostendit᷑. qͣsi sp̃o in corpore uiuenti exti̾¬
ori motione se ꝓdit: sic in eis gr̃ȩ unuisibilis uita clar issime
demonstrat᷑. ¶ De oꝑib restat᷑ inde ut quȩ dicenda sunt aꝑi¬
as. MTria sunt gen̾a factoꝵ. Quȩła sunt om̃imꝰ bona q̃ nuꝗͣ
q̃da sunt mecdia q̃ siue fiant siie non fiant. nec culpa ÷ uec
ini̾tũ. Quȩ sic gͦ se ħnt ut nũqͣm licite fieri possunt. illa tantũ¬
mͦ lex naturał ꝓhibuit: illa uͦ q̃ nũqͣm licite possunt p̃t̾iri so¬
la p̃cepit. meclia aũ omĩa ad utrũlibet relinquens. De ilł aũ
licet considatõne ħo discet. quałe se erga ꝓximũ exhib̾e deberet.
Sed postea cũ lex subint᷑sset & disciplinã uiuendi artiorẽ ꝓpon̾e̾t.
cepit exhis quȩ media erant quȩła exciꝑe. ut ex eis alia ꝑ p̃cept̃onẽ

Expanded text:
mago, et si ita dicendum est lineamenta veritatis habentia. Ista vero non jam umbra vel imago, sed corpus veritatis; in quibus quia plenarie salutis effectus datur, et evidenter ostenditur quasi spiritus in corpore viventi exteriori motione se prodit; sic in eis vita gratiae invisibilis clarissime demonstratur. D. De operibus restat nunc ut quae dicenda sunt aperias. M. Tria genera factorum sunquaedam sunt media quae sive fiant sive non fiant nec culpa est nec meritum. Quae sic ergo se habent ut nunquam licite fieri possint, illa tantummodo lex naturalis prohibuit; illa vero quae nunquam licite possunt praeteriri sola praecepit, media omnia ad utrumlibet relinquens. De illis autem licet consideratione homo disceret qualem se erga proximum exhibere deberet. Sed postea, cum lex subintrasset, et disciplinam vivendi arctiorem proponeret coepit ex iis quae media erant quaedam excipere, et ex eis alia per praeceptionem,
Abbreviated transcription (Latin):
& ĩmutabile. uidiciũ scdm oꝑationẽ uago qͦdam mͦ est. os sacra¬
m̃tũ uidicii scd̾m retributionẽ: quia illud manifestat
causam. & p̃seientiã innuit. hoc uͦ manifestabit causam: os con¬
eit. M Xp̃c ꝓpterea filiꝰ hominis dicit᷑ : quia humana natura
quȩ in pͥmo parente ꝑpeccatũ senuerat. in ap̃o renouata quasi
ad uiuentutis robur refloruit. & iustũ fuit &̃ scłm legẽ. ut ꝓ
patre decrepito & quasi ꝑdefectũ etatis debili filiꝰ ualidior ro¬
bore contra tyraniũ cong̃ssum facerit: & ut eiꝰ uictoria ñ fibi
sed illi p̃cipue ꝓ qͦ pugnauit adlib̾tatẽ ualeret. Nã os iccirco fili
cdi filiꝰ hominis fieri uoluit: ut illud de homine sume̾t. in qͦ ħo
ꝓ homine cdiabłm suꝑaret. ON Ium qͥd ñ oẽ añ passionẽ ap̃i fuerat

Expanded text:
immutabile. Judicium secundum operationem imago quodammodo est, et sacramentum judicii secundum retributionem. Quia illud manifestat causam et praescientiam innuit, hoc vero manifestabit causam, et contus propterea Filius hominis dicitur, quia humana natura quae in primo parente per peccatum senuerat, in Christo renovata quasi ad juventutis robur refleruit; et justum fuit etiam secundum legem, ut pro patre decrepito et quasi per defectum aetatis debili, Filius validior robore contra tyrannum congressum faceret, et ut ejus victoria non ipsi sed illi praecipue pro quo pugnaverat ad libertatem valeret. Nam et idcirco Filius Dei Filius hominis fieri voluit, ut illud de homine sumeret in quo homo pro homine diabolum superaret. D. Nunquid non etiam ante passionem Christi fuerat
Abbreviated transcription (Latin):
causam hominis susctꝑe noluit: quia homini adhuc ꝓculpa sua i¬
ratꝰ fuit. Oportuit gͦ ut priꝰ ħo dͥm placaret: & sic dem̃ fiducia¬
lit̾ do patrocinante cũ diabolo causam mniret. Sed d̾m rationabi¬
lit̃ placare ñ pot̾a̾t. nͥ & dapnũ qͦd intułat restitueret: & de con¬
temptii satisfaceret. ħo uͦnchilhabuit qͦd digne do ꝓ ablato dap
no reꝯpensaret. quia siqͥd de rationabili ereatura redãet. ꝓratio¬
nabili sublata minꝰ eẽt. Sed nec hominẽ ꝓ homine rede potuit. qr
iustũ & innocentẽ abstulerat.: & neminẽ nͥ peccatorẽ inuenit. Nicħ¬
gͦ ħo inuenit ũ sibi m placare posset: quia siue sua fuie se ipsũ
daret. digna recõpensatio ũ eẽt. Uidens gͣ deus hominẽ sua uirtu¬

Expanded text:
causam hominis suscipere noluit; quia homini adhuc pro culpa sua iratus fuit. Oportuit ergo ut prius homo Deum placaret, et sic deinde fiducialiter Deo patrocinante cum diabolo causam iniret. Sed Deum rationabiliter placare non poterat, nisi damnum quod intulerat restitueret, et de contno recompensaret. Quia si quid de irrationali creatura redderet, pro rationali sublata, minus esset. Sed nec hominem pro homine reddere potuit, quia justum et innocentem abstulerat, et neminem nisi peccatorem invenit. NiUnde Deum sibi placare posset, quia sive sua, sive seipsum daret, digna recompensatio non esset. Videns ergo Deus hominem sua virtu
Abbreviated transcription (Latin):
ħo muentꝰ ÷ ꝓ homine. qui ñ solũ ut dictũ÷ par. sed & maior eẽt
homine. Io innatiuitate xp̃i angłi mundo pac̃e anmnntiant
aicentes. Gła in excelsis dõ: & in t̾ra pax hominubꝰ bonȩ uolim¬
tatis. Sed adhuc suꝑ erat homini. ut sicut restaurando dap¬
nũ placauat ira: itaquoq ꝓcontẽpti satisfaciendo. dignꝰ
fueret euacłe pęnã. Sed hoc conuenientiꝰ fieri ñ pot̾at. nisi
ut peña quã non debebat sponte & obedient̃ susciꝑet: ut de
pena qũa ꝑ inobedientiã meruerat. eripidignꝰ fieret. hanc
soluit. & moriendo reatũ hominis exp̾iauit: ut cũ ipse ꝓhoĩe
tẽ quã debebat euadẽt. & iã locũ calũpniandi diabolꝰ ñ in
fuit. Idem itaq &s uidiciũ nrm os causã nr̃am̃ fecit. Uñ psal¬
mista. Qñ fecisti iuidiciũ meũ & causam meã. Causam nr̃ãm
fecit: quia debitũ patri ꝓ nobis soluit. & moriendo reatũ
expiauit. Iudiciũ uͦ: quia descendens ad inferos. & portam

Expanded text:
 est pro homine qui non solum, ut dictum est par, sed etiam major esset homine. Ideo in nativitate Christi angeli mundo pacem nuntiabant, dicentes: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis . Sed adhuc super erat homini, ut sicut restaurando damnum placaverat iram, ita quoque pro contemptu satisfaciendo dignus fieret evadere poenam. Sed hoc convenientius fieri non poterat, nisi ut poenam quam non debebat sponte et obedienter susciperet, ut de poena quam per inobedientiam meruerat eripi dignus fieret. Hanc solvit, et moriendo reatum hominis expiavit, ut cum ipse pro homine tem quam debebat evaderet, et jam locum calumniandi diabolus non irari dignus fuit. Idem itaque et judicium nostrum et causam nostram fecit. Unde Psalmista: Quoniam fecisti judicium meum et causam meam . Causam nostram fecit; quia debitum Patri pro nobis solvit, et moriendo reatum expiavit. Judicium vero; quia descendens ad inferos
Abbreviated transcription (Latin):
causam uicdicam ex quo ẽẽ incipimꝰ. qñ boni uel mali sumꝰ: sec̃m
oꝑationẽ uidicamur. qñ oꝑib foris ostenduꝰ quales intꝰ apud
nos sumꝰ. & scđm retributionẽ uidicabim᷑ qñ in ꝑcipienda mer¬
cede oꝑm cognoscemꝰ quales ab ȩt̃no apua đm p̃uisi fuimꝰ. Ex hi
quatuor uidiciis duosunt occulta. uidiciũ scđm p̃scientiam
duo manifesta. id iudiciũ scđm oꝑationẽ. od uidiciũ scđm re

Expanded text:
 incipimus, quando boni vel mali sumus. Secundum operationem judicamur, quando operibus foris ostendimus quales intus apud nos sumus. Secundum retributionem judicabimur, quando in percipienda mercede operum cognoscemus quales ab aeterno apud Deum praevisi fuimus. Ex his quatuor judiciis duo sunt occulta: judicium scilicet du
Abbreviated transcription (Latin):
lie. ima xp̃i. alt̾a. ctiaboli. Diabolus gͦ uidens quia genis humani ꝓ¬
pago. quã in radice sua inciau̾at. qͣmius tota cũ corruptione nas¬
cendo pdiret. ñ tñ tota ineadẽ renascendo innouata ꝑsiste̾t.: statiit
ꝑeos quos possidebat illos quos amitebat ꝑseq̃ndo p̃mere. tantonẽ
amplius ad inferenda uuolentiam p̃sumeris. quanto se prius me¬
minerat frauulentia p̃ualitisse. Uerũ hȩc maligni u̾suta ma¬
chinatio aiuinȩ miscdiȩ ispensatio fuit: ut uidesicet ħo confir
ductꝰ deseruit. In qͦ nimirũ conuenient̃ &̃ suꝑbia tyranni con¬
fundit᷑ : quȩ mͦ homiuẽ mortałe & infirmum ꝑ torm̃ta suꝑa¬
re ñ p̃ualet. quẽ aña nulla infirmitate circundatũ sola ꝑsu¬
asione seduxit. Tam diu̾sa gͥ intentione opus unũ ꝑficitur.
cũ diabolus suos milites ad ꝑsecutionẽ. ap̃c uͦ suos ad pacientiã¬

Expanded text:
iliae: una Christi, altera diaboli. » Diabolus ergo videns quod generis humani piliae: una Christi, altera diaboli. » Diabolus ergo videns quod generis humani propago quam in radice sua vitiaverat, quamvis tota cum corruptione nascendo prodiret, non tamen tota in eadem renascendo innovata persisteret, statuit per eos quos possidebat, illos quos amittebat persequendo premere; tanto tunc amplius ad inferendam violentiam praesumens, quanto se prius meminerat fraudulentia praevaluisse. Verum haec maligni versutia machinatio, divinae misericordiae dispensatio fuit, ut videlicet homo confim prius seductus deseruit. In quo nimirum convenienter etiam superbia tyranni confunditur, quod modo hominem mortalem et infirmum per tormenta superare non praevalet quem antea nulla infirmitate circumdatum sola persuasione seduxit. Tam diversa igitur intentione opus unum perficitur, cum diabolus suos milites ad persecutionem et violentia