comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Des: s ueritas. Est inquit fides: qͣ ere¬
dunt᷑ que ñ uident᷑. S tam̃ est etiã fi¬
Des: rerũ. qñ ñ uerbis. s rebus ipsis
p̃sentibus: credit᷑. Qđ erit: cum ꝑspe¬
ciem manifestã se otemplandã scĩs p̃¬
des. immo fidei merces. ad quã: cre¬
dendo ꝑuemiet. ut ex fide uerboꝵ:
cernebat: dicimus: eum fidem pas¬
sionis habuisse. ñ in eo: qđ credebat
hominẽ pati. quia hoc uidebat: s
in eo: qd̾ eredebat d̾m esse: qͥ patieba¬
tur. Non enim uirtus fidei erat: qd̾
credebat᷑ homo ꝑati.: mori. qđ uideiꝰ
cernens credebat. s qđ credebat᷑ ds
esse: qui patiebatur. Unde aug̃ suꝑ
illum locum psalmi. Respondit ei
in uia uirtutis suȩ. Laus fidei ẽ: ñ
quia credit hominẽ illũ mortuũ:
qđ &e paganus credit. s quia eredit
eum glorificatũ: & uerum d̾m. Ere¬
glorificatũ. Non gͥ petro fuit fides:
credere: hominẽ illum mori. qd̾ ocu¬
lis cernebat. s credere: m esse qui
moriebat᷑. Nec nobis etiam fides is

Expanded text:
ides qua creduntur ea quae non videntur. Sed tamen etiam fides rerum, quando non verbis, sed rebus ipsis praesentibus creditur, quod erit, cum per speciem manifestam se contemplandam sanctis praeicitur fides, imo fidei merces ad quam credendo pervenietur; ut ex fide verborum cernebat, dicimus eum fidem passionis habuisse, non in eo quod credebat hominem pati, quia hoc videbat; sed in eo quod credebat Deum esse, qui patiebatur. Non enim virtus fidei erat, quod credebatur homo pati et mori, quod Judaeus cernens credebat; sed quod credebatur Deus esse, qui patiebatui 101 locum: Respondit ei in via virtutis suae: Laus fidei est, non quia credit hominem illum mortuum, quod et paganus credit, sed quia credit eum glorificatum, et verum Deum. Creglorificatum. Non ergo fuit Petro fides credere hominem illum mori, quod oculis cernebat; sed credere Deum esse, qui moriebatur. Nec nobis etiam fides in
Abbreviated transcription (Latin):
dimꝰ. Alia. quȩ nisi credamꝰꝰ ñ intelli¬
gemꝰ. Nemo tam̃ potest credere in d̾o
nisi aliquid intelsigat. cum fides sit
ex auditu p̃dicationis. Ide in libro de
trinitate. Certa fides: ut ẽq inchoat
cognitionẽ. Cognitio nͦ certa: ñ ꝑfici¬
tur: nͥ post hanc uitã. Amb̃ꝵ qͦq
ait. U̾bi fides: ñ statim cognitio. Ubi
cognitio: fides p̃cedit. Eax his appa¬
ret: aliqua credi: quȩ ñ intelligun¬
tur: uł sciunt᷑: nisi prius eredant᷑.
Queda uͦ etiã intelligi aliq̃n.: etiao
ante qͣm eredant᷑. Nec tam̃ sic intelli

Expanded text:
dimus; alia, quae nisi credamus, non intelligemus. Nemo tamen potest credere in Deum, nisi aliquid intelligat, cum fides sit ex auditu praedicationis. Idem in libro de Trinit.: Certa fides utcumque inchoat cognitionem. Cognitio vero certa non perficitur nisi post hanc vitam. Ambros. quoque ait: Ubi fides, non statim cognitio; ubi cognitio est, fides prae cedit. Ex his apparet aliqua credi quae non intelliguntur vel sciuntur, nisi prius credantur; quaedam vero intelligi aliquando, etiam an
Abbreviated transcription (Latin):
cere d̾m: sicut ꝑcipitur a mundis
cordibꝰ. nͥ ꝑfideo diligat᷑: ñ pot̾it cor
tum. Ecce hic aꝑte habes: quia ñ po¬
test sciri d̾s: nisi prius diligendo cre¬
dat᷑. Supra autẽ dictũ est: qđ nemo
potest credere i d̃m nͥ aliquid intel¬
ligat᷑. Unde colligit᷑. ñ posse sciri &
intelligi credenda quȩd̾a. nͥ prius cre¬
dant᷑. & queda ñ credi: nͥ prius in¬
telligant᷑. & ip̃a ꝑfidem ampliꝰ intel¬
ligi. Rec ea quȩ pͥus credunt᷑ qͣm u¬
tesligant᷑. penitus ignorant᷑. cũ fi¬
des sit ex auditu. Ignorant᷑ t̾am̃ ex
parte: quia ñ seiunt᷑. Credit᷑ gͦ: qđ
ignorat᷑. s ñ penitꝰ. sic̃ etiã amat᷑. qd̾¬
diligi: pot̾. Diligi uͦ qđ nescitur: qͤ¬
ro utrum possit. Si ñ potest: nemo
diligit dm: ante qͣm seiat. Ubi aut̃
sunt illa tria: fides. spes. caritas. nͥ

Expanded text:
ere Deum, sicut percipitur a mundis cordibus, nisi per fidem diligatur non poterit cor tum. Ecce hic aperte habes, quia non potest sciri Deus, nisi prius credendo diligatur. Supra autem dictum est quod nemo potest credere in Deum, nisi aliquid intelligatur. Unde colligitur non posse sciri et intelligi credenda quaedam, nisi prius credantur; et quaedam non credi, nisi prius intelligantur, et ipsa per fidem amplius intelligi. Nec ea quae prius creduntur quam intelligantur, penitus ignorantur, cum fides sit ex auditu. Ignorantur tamen ex parte, quia non sciuntur. Creditur ergo quod ignoratur, sed non penitus, sicut etiam amatur qdiligi potest. Diligi vero quod nescitur, quaero utrum possit. Si non potest, nemo diligit Deum antequam sciat. Ubi autem sunt illa tria, fides, spes, charitas, n
Abbreviated transcription (Latin):
incognitis tantũ est: de his uidet᷑ ẽẽ
qđ cũ uisio: alia sit interioe: &¬
alia exterior. ñ est fides de subiectis.
exteriori uisioni. est tam̃ de his. qͣ ui¬
su interiori utẽq capiunt᷑. Et quȩd̾a¬
utiq sic capiuntur: ut intelligant᷑.
qͥa cum fides sit ex auditu: ñ mͦ exte¬
riori: s interiori: ñ potest ẽẽ de eo: qd̾
om̃ino ignorat᷑. quȩ ip̃a: ad sensũ cor

Expanded text:
 de his videtur esse od cum visio alia sit interior, alia exterior, non est fides de subjectis exteriori visioni: est tamen de his quae visu interiori utcumque capiuntur. Et quaedam sic capiuntur, ut intelligantur, quia cum fides sit ex auditu non modo exteriori, sed etiam interiori, non potest esse de eo quod omnino ignoratur; quae ipsa ad sensum c
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. Quamus ex auditu fides in no¬
bis sit: ñ tam̃ ad eum sensũ corporiᷤᷤ
ꝑtinet: qui d̾r auditꝰ. quia ñ est sonus.
Nec ad ullũ sensum corporis. qm cor¬
dis est ista res: ñ corporis. Qued̾a gͦ
fide credunt᷑: quȩ intelligunt᷑ natura

Expanded text:
dicens: Quamvis ex auditu fides in nobis sit, non tamen ad eum sensum corporis pertinet, qui dicitur auditus, quia non est sonus; nec ad ullum sensum corporis, quoniam cordis est res ista, non corporis. Quaedam ergo fide creduntur, quae intelligu
Abbreviated transcription (Latin):
tum enim ad animũ eiꝰ attinet: ñ ue¬
rum dicit. quia ñ qd sentit dicit. qͣni¬
ius uerũ inueniat᷑ esse: qđ dicit. Nec
ille liber est a mendacio: qui ore nesci¬
ens loquitur uerũ. sciens autẽ: uolun

Expanded text:
tum enim ad animum ejus attinet, non verum dicit; quia non quod sentit dicit, quamvis verum inveniatur esse quod dicit. Nec ille liber est a mendacio, qui ore nesciens loquitur verum, sciens autem volun
Abbreviated transcription (Latin):
Si uirscierit uxorẽsuam deliquisse: & ñ e¬
gerit penitenciã mulier. s ꝑmanet infor¬
nicatione sua: & uiuit cum illa uir: reus
erit & particeps peccatiȩius. Qđ si mulier
dimissa egerit penitenciã: & uolu̾it ad ui

Expanded text:
Si vir sciens uxorem suam deliquisse, que non egerit penitentiam, sed permanet in fornicatione, vixerit cum illa, reus erit et eius peccati particeps. Quod si mulier dimissa egerit penitentiam et voluerit ad vi
Abbreviated transcription (Latin):
rit scd̃m uirũ mulier: & reꝯciliari uolu̾it
priori: ñ potest. Determinatio.
ed hȩc omĩa intelligenda sunt: de illa
quȩ ab adulterio recedere noluit: nec
ꝑpenitentiã peccatũ delere. Qđsi uirsci¬
enter patitur: osentire uiđ̾r. Si enĩ inadul¬
terio ꝑseuerare elegit: patronus turpitudi¬
nis: oͥ lenocinii reus: maritus habebitur.
si ñ eam adulterii ream fac̾e̾ uolu̾it. Si au¬
tẽ apeccato recesserit: & ꝑpenitentiã illud
purgau̾it: poterit uiro reꝯciliari. Unde
aug̃. Qđ tibi durũ uiđr: ut post adulte¬
riũ reocilietur oiunx: si fides assit: ñ erit
durũ. Cur enim adhuc deputamꝰ adul¬
teros: quos credimus penitentia esse sa¬
on erit tupis: nee difficilis: etiã pꝰ
patrata & purgata adulteria: reconcilia¬
tio oiugii. ubi ꝑclaues regni celoꝵ: ñ dubi¬
tatur fieri remissio peccatoꝵ ñ ut post ui¬
ri diuortiũ: ad ultera reuocet᷑ s ut post xp̃
ꝯsortiũ: ad ultera ñ uocetur. Itẽ cõ. In libro¬

Expanded text:
t secundum virum mulier, et reconciliari voluerit priori, non potest. 5. Determinatio. Sed haec omnia intelligenda sunt de illa quae ab adulterio recedere noluit, nec per poenitentiam peccatum delere. Quod si vir scienter patitur, consentire videtur . Si enim in adulterio perseverare elegit, patronus turpitudinis, et lenocinii reus maritus habebitur, nisi eam adulterii ream facere voluerit. Si autem a peccato recesserit, et per poenitentiam illud purgaverit, poterit viro reconciliariuod tibi durum videtur, ut post adulterium reconcilietur conjux, si fides adsit, non erit durum. Cur enim adhuc deputamus adulteros, quos credimus poenitentia esse saon erit turpis nec difficilis, etiam post patrata et purgata adulteria reconciliatio conjugii, ubi per claves regni coelorum non dubitatur fieri remissio peccatorum; non ut post viri divortium adultera revocetur, sed ut post Christi consortium adultera n
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ego: s dñs: uxorẽ a uiro ñ discedere. Q d̾
si dicesserit: manere innuptã. aut uiro
de uiro sicut de muliere: quia licet uiro:
aliã ducere. S hoc afalsariis in ambrosii
libro positũ: creditur. Supplendũ enĩ essẽ
in uiro: qđ de uxore p̃misit: aꝑte dicit
misit de uiro: nͥ qđ similẽ formã uult

Expanded text:
s, uxorem a viro non discedere; quod si discesserit, maneat innupta, aut viro de viro sicut de muliere, quia licet viro aliam ducere. Sed hoc a falsariis in Ambrosii libro positum creditur; supplendum enim esse in viro quod de uxore praemisit, aperte dicit m
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯceditur uiuo uiro: a quo recessit: nec
huc alteram duc̃e uiua upore qͣm dimi¬
sit: multonimꝰ fas est: illicita cum quibus¬
libet stupra cõmittere. Idem. It ñ facile di
mittatur uxor: dñs solam fornicationis cãm
stineri. & mechum dixit: qui a uiro solutã
duxerit. Ex his ostenditur: qđ si causa form¬
cationis fit separatio: ñ potest uir uł mulier:
in aliã transire copulã. Possunt autẽ redei¬
liari: & cohabitare sic̃ prius: si dimissũ: alt̾

Expanded text:
conceditur vivo viro, a quo recessit, neque huic alteram ducere viva uxore, quam dimsit, multo minus fas est illicita cum quibuslibet stupra committatur uxor, Dominus solam fornicationis causam stineri, et moechum dixit, qui a viro solutam duxit. Ex his ostenditur quod si causa fornicationis fit separatio, non potest vir nec mulier in aliam transire copulam. Possunt autem reconciliari et cohabitare sic
Abbreviated transcription (Latin):
quus est qui castam dimittit: sic fatuus &
iniquus est: qui recinet meretricẽ. Patronꝰ
enĩ turpitudinis ẽ: qui celat crimen uxo¬
liã diuiserit: & se fornicatione a marito se¬
parauerit: ñ debet tencri. ne uirũ quoq sub
maledicto faciat. dicente scriptura. Qui tenet
adulterã: stultus &s impius est. Idem ad a

Expanded text:
quus est, qui castam dimittit, sic fatuus est et iniquus qui retinet meretricem. Patronus autem turpitudinis est, qui celat crimen uxoliam diviserit et se fornicatione a marito separaverit, non debet teneri, ne virum quoque sub maledicto faciat, dicente scriptura: Qui tenet adulteram, stultus et impius est. Et quia
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiã demonstrauit. s in peccatore minu¬
it culpã. Eui licebat plures hab̾e. uł ñ.
scriptum est indeutronomio. Non habebit
urores plurimas: quȩ alliciant animã eiꝰ.
Suꝑ quẽ locũ: aug̃ ait. Manifestũ ẽ: salomo
nẽ hoc p̃ceptũ transisse. Dauid autẽ plures
habuit. nec p̃ceptũ p̃teriit. ẜ missũ est enĩ
plures habere. ñ plurimas. quȩ alliciant a¬

Expanded text:
justitiam demonstravit, sed in peccatore minujustitiam demonstravit, sed in peccatore minuit culpam. 4. Cui licebat plures habere, vel noscriptum est in Deuteronomio, c. 17 Non habebit rex uxores plurimas quae alliciant animam ejus. Super quem lnem hoc praeceptum transisse. David autem plures habuit, nec praeceptum praeteriit. Permissum est enim regi plures habere, non plurimas, quae alliciant a
Abbreviated transcription (Latin):
ante placuit in ꝯiugio: sic nc̃ uugines pla¬
cent incastitate.Seruiuit ille: legi & tẽpori
suo. seruuamꝰ & nos: legi & tempori nr̃o. in qͦs
fines scłoꝵ deuenerunt. Exhis apparet.: qd
sc̃i patres ante legẽ sine pecrato plures ha¬
buerunt uxores uł ꝯcubinas. Eas enĩ: nc̃
uxores appellat scriptura: nẽ ꝯeubinas. Ra¬
chel tam̃ & lya: ambe uxores fuerunt: ñ
seruabant illi patres: dieimꝰ. in hoc seruas¬
se fidem thori: quia ñ aliis: s ꝓpͥis uroribꝰ
uł ancillis miscebant᷑ E oce quȩ fu̾it osue¬
egis uͦ tpre interdixit moyses carna¬
lem copulam fieri: cum matre. cũ nou̾ca.
cum sorore. cum nepti. cũ amita. cũ mater¬
tera. cũ nuru. & aliis quibusd̾a. ꝑ misit aut̃
diuortiũ fieri: dato libello repudii. in quo
ur scribebat causas: ꝓ quibus uxorẽ repu¬
diabat. ꝑ misit etiã ałiam uxorẽ ducere: da¬
ne fierent peiora. & hoc ꝑmittendo: ñ dei

Expanded text:
ante placuit in conjugio, sic nunc virgines plaante placuit in conjugio, sic nunc virgines placent in castitate. Servivit ille legi et tempori suo; serviamus et nos legi et tempori nostro, in quos fines seculorum devenerunt. Ex his apparet quod sancti Patres ante legem sine peccato plures habuerunt uxores vel concubinas. Eas enim nunc uxores appellat Scriptura, nunc concubinas. Rachel tamen et Lia ambae uxores fuerunt, nonservabant illi patres, dicimus in hoc servasse fidem thori, quia non aliis, sed propriis uxoribus vel ancillis miscebantur. Ecce quae fuerit consueLegis vero tempore interdixit Moyses carnalem copulam fieri cum matre, cum noverca, cum sorore, cum nepte, cum amita, cum matertera, cum nuru, et aliis quibusdam. Permisit autem divortium fieri dato libello repudii in quo vir scribebat causas pro quibus uxorem repudiabat. Permisit autem aliam ducere dane fierent pejora; et hoc permittendo non Dei
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓle. fcenicarius uł illicitus deubitus. Et
qđ est in cibo licito ĩmoderationis appetitus.
hoc est inoiugibus uenialis ille ꝯcubitus.
Non p̃fert᷑ uirginitas ioħ̾is. casticati abrabe¬
uod uͦ castitas uirginalis ñ p̃ferat᷑ in
merito: diugali castitati abrahȩ: aug̃
tum pacientiȩ in petro qui passus ẽ: & in
iohe qui passus ñ est: sic ñ impar meritũ o¬
tinentie: in iob̾e: qui nullas exꝑtus ẽ nup¬
tias: & in abrabã qui filios genuit. Nã illius
celibatus  istius conubiũ: ꝓtempoꝵ distri¬
butione xp̃o militauerunt. s ꝯtinentiã ioħs
in oꝑe: abrahã insolo habebat habitu. Me¬
lior est autẽ castitas celibũ: quã nuptiarũ.
Quarũ unã: abrahã habebat in usu. amba
in habitu. Caste enim ꝯiugaliter uixit. esse
autẽ castus. sine niugio potuit. s tẽ: ñ opor
satione dei. om̃s retroscõs eiuede fuisse me¬
riti: cuiꝰ nc̃ xp̃iani sunt: Quomͦ abrahao

Expanded text:
prole fornicarius vel illicitus concubitus; et prole fornicarius vel illicitus concubitus; et quod est in cibo licito immoderatior appetitus, hoc est in conjugibus venialis ille concubitus. 2. Non praefertur virginitas Joannis castitati AbraQuod vero castitas virginalis non praeferatur in merito conjugali castitati Abrahae, Augustum patientiae in Petro qui passus est, et in Joanne qui passus non est: sic non est impar meritum continentiae in Joanne, qui nullas expertus est nuptias, et in Abraham, qui filios genuit. Nam illius caelibatus et istius connubium pro temporum distributione Christo militaverunt; sed continentiam Joannes in opere, Abraham in solo habebat habitu. Melior est autem castitas caelibum quam nuptiarum; quarum unam Abraham habebat in usu, ambas in habitu. Caste enim et conjugaliter vixit. Esse autem castus sine conjugio potuit, sed tunc non oportsatione Dei omnes retro sanctos ejusdem fuisse meriti, cujus nunc christiani sunt? Quomodo Abraham
Abbreviated transcription (Latin):
uagȩ succensus libidinis: ñ petulantis for¬
me captus decore: ancille ꝯturbernio con¬
iugalem post habuit thoꝵ.s studio que¬
rende posteritatis: & ꝓpagande sobolis Ad¬
huc post diluiuũ: raritas erat gñis huma¬
ni.erat etiam religionis. Deniq &s loth
buerunt: ne genus deficeret humanũ.
& id̾o: publici muneris gr̃a priuatã culpã
p̃texit. Itẽ aug̃. In libro d
ustus: quamuis cupiat
dissolui & esse eũ xp̃o: tam̃ sunut alim̃tũ.
ñ cupiditate uiuendi: s officio osulendi. ut
maneat qđ necessariũ est. ꝓpt̾ alios. Sie mi¬
sceri feminis iure nuptiarũ officiosũ fuit
uiris scĩs. ñ libidinosũ. Qđ enim est eibus
adsalutẽ hominis: hoc est ꝯcubitus adsalu
tem generis. & utrũq ñ est sine delectatio¬
ne carnali. quȩ tam̃ modificata: & refrenan¬
te temperantia inusũ naturalẽ redacta. li¬
bido esse ñ potest. Qđ autẽ insustentando
uitã illicitus est cibus: hoc est inquerenda

Expanded text:
vage succensus libidinis, non petulantis forme captus decore, ancille contubernio coniugalem posthabuit thorum, sed studio querende posteritatis et propagande sobolis. Adhuc post diluvium raritas erat humani generis; erat etiam relatis habuerunt, ne genus deficeret humanum; et ideo publici muneris gratia privatam culpam praetexit. Item August., in lib. dustus quamvis cupiat dissolvi et esse cum Christo, tamen sumit alimentum, non cupiditate vivendi, sed officio consulendi, ut maneat quod necessarium est propter alios. Sic misceri feminis jure nuptiarum officiosum fuit sanctis viris, non libidinosum. Quod enim est cibus ad salutem hominis, hoc est concubitus ad salutem humani generis, et utrumque non est sine delectatione carnali; quae tamen modificata, et refrenante temperantia in usum naturalem redacta, libido esse non potest. Quod autem in sustentando vitam illicitus est cibus, hoc est in quaerenda
Abbreviated transcription (Latin):
toribus suis ãmirantibꝰ: doctrinã suam:
ꝯ delectabant᷑. ñ auiditate sseqͣndȩ lauidiꝰ.
tis nr̃e mysteriũ uelaret᷑: iusti: officio ꝓpa¬
gandi nuptias contrahebant. ñ uicti libi¬
dine: s ducti pietate. qui multo facilius
dtin̾e possent & uellent. Utebantur tam̃
ꝯiugibus. & plures uni uiro hab̾e licebat.
quas castius habebat: quã nc̃ unã qͥlibet
istoꝵ: in quibus uidemus qđ scđ̾m ueniã
concedit apłs. Habebant enim eas: in oꝑe
generandi: ñ in morbo desiderii.
ut ñ pariam. Intra gͦ ad ancillã mcã. ut
filiũ facias exea. Et ita factum est. Consida
pͥmũ: qđ abraham ante legẽ moysi: &s añ
eugłiũ fuit. Non gͦ in legẽ omisit abrahã.

Expanded text:
toribus suis admirantibus doctrinam suam condelectabantur, non aviditate consequendae laudis, tis nostrae mysterium velaretur, justi officio propagandi nuptias contrahebant, non victi libidine, sed ducti pietate; qui multo facilius continere possent et vellent. Utebantur tamen conjugibus, et plures uni viro habere licebat; quas castius habebat, quam nunc unam quilibet istorum in quibus videmus quod secundum veniam concedit Apostolus. Habebant enim eas in opere generandi, non in morbo desiderii. it me Dominus ut non pariam. Intra ergo ad ancillam meam, ut filium facias ex ea; et ita factum est. Considera primum quod Abraham ante legem Moysi et ante Evangelium fuit. Non ergo in legem commisit
Abbreviated transcription (Latin):
nis. Unde etiã: in lege maledicta erat ste¬
rilis: quȩ ñ relinquebat semen suꝑ t̾rao.
hinc etiam sacerdotibꝰ ꝯiugia decretaft̃.
quia in successione familie.: successio est
officii. Non gͥ abrabam uł iacob deliquit:
quia preter uxorẽ filios ex ancilla qͦsiuit.
fecunditatẽ in aliqua licet alicui querere.
poris.: turpitudinẽ fere initet᷑ fornicatio¬
nis illius temporis.

Expanded text:
nis. Unde etiam in lege maledicta erat stenis. Unde etiam in lege maledicta erat sterilis, quae non relinquebat semen super terram. Hinc etiam sacerdotibus conjugia decreta sunt, quia in successione familiae successio est officii. Non ergo Abraham vel Jacob deliquit, quia preter uxores filios ex ancilla quesierunfecunditatem in aliqua licet alicui querere, poris turpitudinem fere imitetur fornicationis illius temporis.
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ copulam: filii os filiȩ eoꝵ matrimonio d¬
iuncti sunt. s unus: uni tm̃. Ido autẽ frẽs
sororibꝰ tẽsunt copulati: quia ñ erant aliȩ
mulieres uł uiri: quibꝰ adefilii uł filiȩ iun¬
gerent᷑. Primꝰ omniũ lamech: duas simul
legitur habuisse uxores. & hoc in eo arguit᷑.
quia ꝓ expletionẽ carnalis uoluptatis id
fecise ꝑhibet᷑. Postea uͭ. eum iam pene õee
homines falsis diis seruirent: paucis in
cultu dei ꝑmanentibꝰ: ꝯsultũ aest ado: plu¬
res in matrimoniũ copulare sibi. ne illis
paucis deficientibus: cultus &s noticia d̾i
deficeret. Unde abraham: uiuente uxore:
ad ancillã intrauit. & ex eagenuit. Iacob
etiam liberis & ancillis se copulauit. O fi¬
liȩ loth: patre ebrio use sunt. Cum enĩ cȩ¬
teris inydolatria relictis: abrahã & filios
eiꝰ inpeculiarẽ ppłm sibi dñs delegisset:
rite multarũ fęcunditate mulierũ. ppłi
dei multiplicatio querebat᷑. quia insuc¬
cessione sanguinis: erat successio religio¬

Expanded text:
vero copulam filii et filiae eorum matrimonio conjuncti sunt, sed unus uni tantum. Ideo autem fratres sororibus tunc sunt copulati. quia non erant aliae mulieres vel viri, quibus Adae filii vel filiae jungerentur. Primus omnium Lamech duas legitur simul habuisse uxores; et hoc in eo arguitur, quia pro expletione carnalis voluptatis id fecisse perhibetur. Postea vero cum jam pene omnes homines falsis diis servirent, paucis in cultu Dei permanentibus, consultum est a Deo plures in matrimonio copulare sibi, ne illis paucis deficientibus, cultus et notitia Dei deficeret. Unde Abraham vivente uxore ad ancillam intravit, et ex ea genuit. Jacob etiam liberis et ancillis se copulavit; et filiae Loth patre ebrio usae sunt. Cum enim caeteris in idololatria relictis, Abraham et filios ejus in peculiarem populum sibi Dominus elegisset, rite multarum fecunditate mulierum populi Dei multiplicatio quaerebatur, quia in successione sanguinis erat successio religio
Abbreviated transcription (Latin):
sic ait. Antiquis iustis ñ fuit pecẽm:
qđ pluribꝰ feminis utebantur. Neq tra
naturã hoc faciebant: cũ ñ lascuuiendi cã:
s gignendi: hoc facerent. Nec contra morẽ:
quia eo tempore ea fiebant. Nec contia pre¬
ceptũ: quia nulla lege erat ꝓhibitũ. Id̾e.
rat: crimen ñ erat. Sic patriarchȩ onugibꝰ
excipientibꝰ semen suũ miscebant᷑: ñ ꝯcu¬
piscentia ꝑficiendȩ uoluptatis: s ꝓuiden

Expanded text:
it peccatum, quod pluribus feminis utebantur; nec contra naturam hoc faciebant, cum non lasciviendi causa, sed gignendi hoc facerent; nec contra morem, quia eo tempore ea fiebant; nec contra praeceptum, quia nulla lege erat prohibitum. Idemrat, crimen non erat. Sic patriarchae conjugibus excipientibus semen suum miscebantur, non concupiscentia perficiendae voluptatis, sed providen
Abbreviated transcription (Latin):
tata: reducta est lex nuptiarũ. ad pͥorẽ ho¬
nestiorẽq institutionẽ. ut unus uni: infi
muneris insuccessione gñis. s in ꝑfectione
uite.  sinceritate scĩȩ. & uirginitas: fȩcun¬
ditati p̃fertur. & sacerdotibus: otinentia in¬
dicitur. De uirginitate mentis ⁊ carnis.
elior ẽ autẽ uirginitas
mentis: quam carnis. Unde amb̃ꝵ¬
Tolerabilius est mentẽ uirginẽ: quã car¬
nẽ habere. Utrũq bonũ est. si liceat. Si ñ¬
liceat: saltẽ ñ homini casti: s dõsimus.
uirgo ꝓstitui potest: adulterari ñ potest.
Nec lupanaria: infamant castitatẽ. s casti
enĩ a contagione anima: caro ñ peccat.
Infine huirꝰ capituli aꝑitur: quomͦ ue¬
rũ sit: nisi anima pͥus fu̾it oorrupta: cor¬
pus ñ posse corrumpi. s. peccato.¬
llud etiam augustini aditcendũ est.Sic̃¬
inquit sanctius est mori fame: quã yoo¬
lotytis uesci: ita scius ẽ defungi sine libe¬
ris: quã ex illicito coitu stirpẽ querere. Und̾¬

Expanded text:
tata, reducta est lex nuptiarum ad priorem honestioremque institutionem, ut unus uni in figmuneris in successione generis, sed in perfectione vitae et sinceritate scientiae, et virginitas fecunditati praefertur, et sacerdotibus continentia indicitur. 5. De virginitate mentis et carnis. Melior est autem virginitas mentis quam carnis. Unde AmbTolerabilius est mentem virginem, quam carnem habere. Utrumque bonuliceat, saltem non homini, sed Deo casti simus. Virgo prostitui potest, adulterari non potest; nec lupanaria infamant castitatem, sed castitenim a contagione anima, caro non peccat. In fine hujus capituli aperitur quomodo verum sit, nisi anima prius fuerit corrupta, corpus non posse corrumpi, scllud etiam Augustini in liinquit, sanctius est mori fame quam idolothytis vesci; ita sanctius est defungi sine liberis, quam ex illicito coitu stirpem quaerere. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
nec conuigia facere: quadra gesimali tp̃re
uerit᷑ hic de antiquis patribꝰ: qͥ plu¬
res simul legunt᷑ habuisse uxores: uł
dcubinas: utrũ peccau̾int. Ad qđ dicioꝰ
ꝓ uarietate tempoꝵ: uaria inuenit᷑ dispen¬
satio conditoris. Ab exordio enim tp̃ris:

Expanded text:
nec conjugia facere quadragesimali tempore Quaeritur hic de antiquis patribus, qui plures simul leguntur habuisse uxores vel concubinas, utrum peccaverint. Ad quod dicimus, pro varietate temporum varia invenitur dispensatio Conditoris. Ab exordio enim temporis
Abbreviated transcription (Latin):
gis possunt esurientes flere: quã sugere.
ꝓpͥe uͦ infirmitati mentis congruit. hec
infirmitas carnis His uerbis: insinuari
uidr: qđ filii etiam paruuli: officiis m̃¬
broꝵ ualerent uti. Quibusd̾a ñ absurde
placuit. qđ filii paruuli nascerentur. ⁊
ꝑ accessum temporis: instatura: & in aliis

Expanded text:
gis possunt esurientes flere quam sugere, gis possunt esurientes flere quam sugere, proprieque infirmitati mentis congruit haec infirmitas carnis. His verbis videtur insinuari quod filii etiam parvuli officiis membrorum valerent uti. 6. Quibusdam non absurde placuit quod filii parvi nascerentur, et per accessum temporis in statura et in aliis
Abbreviated transcription (Latin):
paruulos nasci oportebat: ꝓpt̾ mat̾ni
uteri necessitatẽ. S utrũ mox nati: ꝑfec¬
tionẽ stature: & menbroꝵ usũ haberet.
an paruuli: & in minori etate constitu
ti: uti possent menbroꝵ officiis: an ꝑin
terualla tempoꝵ eo modo quo nẽ fit:
ꝑfectionẽ stature & usũ menbroꝵ recep¬
turi eẽnt: de auctoritatabꝰ diffinitũ ñ
habemꝰ. Ambigua aug̃i uerba ponit. uͥ
tm̃ uiđr innuere. qđ filii &̃ paruuli pos¬
aug̃: ambigue loquit᷑. Mouet nos inqͥt.
si pͥmi hoĩes ñ peocassent: utrũ talesfi
eẽnt habituri.
qui nec lingua. nec manibus uterent᷑.
erat paruulos nasci. S quamuis exigua
pars corporis sit costa: ñ tam̃ ꝓpt̾ hoc:
paruulã uiro conugẽ fecit. Unde. & eiꝰ
filios poterat omĩpotentia creatoris.
runt. & matres scquunt᷑. Econt᷑ hoĩ na¬
to: nec ad incessũ pedes idonei sunt. nec
manus: saltẽ adscalpendũ habiles. &.
iuxta se mãmis positis: nascentes ma¬

Expanded text:
parvulos nasci oportebat, propter materni parvulos nasci oportebat, propter materni uteri necessitatem; sed utrum mox nati perfectionem staturae et membrorum usum haberent, an parvuli et in minore officiis, an per intervalla temporum eo modo quo nunc fit perfectionem staturae et usum membrorum recepturi essent, de auctoritatibus definitum non habemus. 5. Ambigua Augustinus verba ponit, ubi tamen videtur innuere quod filii et parvuli pous ambigue loquitur. Movet nos, inquit, si primi homines non peccassent, utrum tales filios essent habituri, qui nec lingua, nec manibus, nec pediberat parvulos nasci: sed quamvis exigua pars corporis sit costa, non tamen propter hoc parvulam viro conjugem fecit, unde et ejus filios poterat omnipotentia Crrrunt, et matrem sequuntur. Contra homini nato nec ad incessum pedes idonei sunt, nec manus saltem ad scalpendum habiles, et, juxta se mammis positis, nascentes ma
Abbreviated transcription (Latin):
forme statuoranentibꝰ & de ligno uite ui¬
gorẽ sumentibꝰ. & filii ad eunde ꝑduceren¬
tur statũ. donec impleto numero: sine
moete animalia corpora inaliã qualita¬
tem transirent. in qua: omĩno regenti
spũi deseruirent. & solo sp̃u uiuificante
sine corporeis alimentis uiuerent. Uel
potuert̃ parentes filiis cedẽ. ut ꝑsucces¬
siones numerꝰ impleret᷑. Qui genitis
filiis: ꝑfectaq humani officii iusticia:
ad meliora transferrent᷑. ñ ꝑmortẽ .s. ꝑ¬
aliquã mutationẽ. Eoce hic habes det̾n¬
situ hominis ad meliora. s incertũ nobis
relinquit᷑ utrũ simul transferrent᷑: an
ꝑsuccessiones. Quales ꝓercarent filios.
utrũ ꝑfectionẽ stature ⁊ usũ menbroꝵ
Sic ip̃e pͥmus homo scõm staturã cor¬
poris: & usus menbroꝵ ꝑfectus mox
conditꝰ exstitit: ita etiã eius filii in ipo
natiuitatis exordio ꝑfecti existerent.
qui ambulare: & loqui: & cuncta facere
possent. N esponderi potest. qđ filios

Expanded text:
formae statu manentibus, et de ligno vitae vigorem sumentibus, et filii ad eumdem perducerentur statum, donec impleto numero sine morte animalium corpora in aliam qualitatem transirent; in qua omnino regenti spiritui deservirent, et solo spiritu vivificante sine corporeis alimentis viverent. Vel potuerunt parentes filiis cedere, ut per successionem numerus impleretur; qui, genitis filiis perfectaque humani officii justitia, ad meliora transferrentur, non per aliquam mutationem. Ecce hic habemus de transitu hominis ad meliora, sed incertum nobis relinquitur utrum simul transferrentur, an per successiones. 4. Quales procrearent filios; utrum perfectionem staturae et usum membrorum sicut ipse primus homo secundum naturam corporis et usum membrorum perfectus mox conditus extitit, ita etiam ejus filii in ipso nativitatis exordio perfecti existerent, qui ambulare et loqui, et cuncta facere possent, responderi potest quod filios
Abbreviated transcription (Latin):
ad̾e lege qua & nẽ natiuitatẽ humanã
oedinatã cernimꝰ: stature increm̃tũ. o
menbroꝵ usũ: recepturos. ut in illis. ex¬
pectaret᷑ etas ad ambulandũ. & loqͦndũ.
sic̃ mͦ: in nobis. Qd utiq: ñ esset uicio de¬
putandũ. s conditioni nature. Sic̃ aci
illud erat exuicio: s exnatura conditi¬
carent: nec moeerent᷑. S ñ peccarent &¬
si ñ comederent. Poterant gͥsine alimo¬
ma uiu̾e. Cet̾m: sic̃ supra diximꝰ: ñ so¬
lũ peccarent: si de ligno uecito ederent:
s etiam si concessis ñ uterent᷑. quia sic̃

Expanded text:
adem lege qua et nunc nativitatem humanam ordinatam cernimus, staturae incrementum et membrorum usum recepturos, ut in illis expectaretur aetas ad ambulandum et loquendum sicut modo in nobis; quod utique non esset vitio imputandum, sed conditioni naturae: sicut a illud erat ex vitio, sed ex natura conditicarent, non morerentur; sed non peccarent si non comederent; poterant igitur sine alimonia vivere. Caeterum, sicut supra diximus, non solum peccarent si de ligno vetito ederent, sed etiam si concessis non uterentur; quia sic
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ ñ ꝑmoetẽ s ꝑ aliquã mutationẽ. An
patres: inaliquo statu uite manerent:
ligno uite utentes: donec filii adeund̾e
statũ ꝑuenirent: & sic impleto nũo. oẽs
simul ad meliora transferrent᷑. ut eẽnt

Expanded text:
 mortem sed per aliquam mutationem; an patres in aliquo statu vitae manerent ligno vitae utentes, donec filii ad eumdem statum pervenirent; et sic, impleto numero, omnes simul ad meliora transferrentur, ut essent
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ iubet ds cis exhiberi .s. intͥbutis.
uł diabolus: aliqͥd usserit uel
suaserit contra dm: tẽ resistendũ ẽ.
Unde: aug̃ det̾minans: qñ sit resisten
dũ potestati: in libro denatura bo¬
ni: ait. Si illud iubeat potestas qd̾¬
ñ debes fac̾e̾: hic sane otep̃ne potesta¬
tẽ. timendo potestatẽ maiorẽ. Ip̃os
humanarũ rerũ gradus: aduerte.
Si qͥd iusserit curator: nunqͥd facien¬
dũ ẽ: si otra posulẽ iubeat. Rursũ
si quid ip̃e ꝓosul iubeat: & aliudiu¬
beat imꝑator: nunqͥd dubitat᷑. illo

Expanded text:
tis, l diabolus, aliquid jusserit vel suaserit contra Deum, tunc resistendum est. Unde August., determinans quando resistendum sit potestati, in lib. de Natura boni ait: Si aliquid jubeat potestas qn debes facere, hic sane contemne potestatem timendo majorem potestatem. Ipsos humanarum rerum gradus adverte, si quid jusserit curator, nunquid faciendum est, si contra proconsulem jubeat? Rursum, si quid ipse proconsul jubeat, et aliud jubeat imperator
Abbreviated transcription (Latin):
c̃q nͥ a deo ȩquo.ꝙ si te lateat eqͥtas:
An aliq̃ñ resistendũ ẽ potestati.
ic ortt᷑ questio: ñ tͣnsilienda silentio
dictũ est enĩ supra: qđ potestas pec¬
ꝑcandi &s nocendi: ñ est homini: uł di¬
abolo: nͥ adeo. Apłs autẽ dicit: qđ qͥ po¬

Expanded text:
cumque, nisi a Deo aequo, etsi te lateat aequitas. 3. cumque, nisi a Deo aequo, etsi te lateat aequitas. 3. An aliquando resistendum sit potestati? Hic oritur quaestio, non transilienda silentio. Dictum est supra quod potestas peccandi vel nocendi non est homini vel diabolo, nisi a Deo. Apost
Abbreviated transcription (Latin):
aug̃. cupiditatẽ nocendi ꝑse habet.
Potestatẽ autẽ: si ille ñ dat: ñ habet.
Id̾oq: diabolus anteqͣm aliqͥd tolle¬
ret. Iob: dicebat dño. Mitte manũ
tuã. id ẽ.da mͥ potestatẽ. quia etiã
nocentiũ potestas: ñ est nisi a deo.
&. iob de dño art. Qui facit regnare
ypoeritã. ꝓpt̾ ꝑuersitatẽ ppłi. Et de
ppło isrł. dic̃ dñs. Dedi eis regẽ: in
ira mea. Nocendi enĩ uoluntas: po¬
test eẽ ab bomuus animo. Potestas¬
aut̃: ñ est nͥ adeo. & hoc: abdita ap¬
taq iusticia. Nã ꝑpotestatẽ diabolo
datam: iustos ds̃ fac̃ suos: De boc etiã
gg̃ in moralibꝰ ait. Tumoris elatio: ñ
potestatis &edo: incrimine ẽ. Potentiã:
ds̃ distribuit. elationẽ uͦ potentie:
malicia nr̃e mentis. inuenit. Tollamꝰ¬
gͦ: qđ de nr̃o ẽ. qͥa ñ potentia iusta:
s actio pͣua: dãpnat᷑. His auctorita¬
tibꝰ: aliisq plurimis: euident̾ osten¬
dit᷑: qđ ñ est potestas boni uł malicui¬

Expanded text:
cupiditatem nocendi per se habet; potestatem si ille non dat, non habet. Ideoque diabolus antequam aliquid tolleret Job, dicebat Domino: Mitte manum tuam , id est da potestatem, quia etiam nocentium potestas, non est nisi a Deo.  Job de Domino ait: Qui facit regnare hypocritam propter perversitatem populi . Et de populo Israel dicit Deus: Dedi eis regem ira mea. Nocendi enim voluntas potest esse ab homine, potestasautem non est nisi a Deo, et hoc abdita aptaque justitia; nam per potestatem diabolo datam justos Deus facit suos. De hoc etiam Gregor. in Mor. ait: Tumoris elatio, non potestatis ordo in crimine est. Potentiam Deus tribuit, elationem vero potentiae malitia nostrae mentis invenit. Tollamta, sed actio prava damnatur. His auctoritatibus aliisque pluribus evidenter ostenditur quod non est potestas, boni vel mali cui
Abbreviated transcription (Latin):
tẽp̃to illo: obtẽꝑandũ ẽ deo. Potesta¬
ti gͣ diaboli: uł hominis: tẽ resista¬
mus: cũ aliqͥd contra dm suggerit.
lis: nulli potestati obediamꝰ:¬
am nẽ: his intelligendis atq ꝑtͣctan¬
dis. que adu̾bi incarnati mysteriũ ꝑ¬
tinent: integra m̃tis osid̾atione inten¬
damꝰ. ut de ineffabilibꝰ: uł modicũ
aliqͥd fari dõ reuelante ualeamꝰ:¬

Expanded text:
tempto illo obtemperandum est Deo. Potestati ergo diaboli vel hominis tunc resistamus, cum aliquid contra Deum suggesserit; lis nulli potestati obediamJam nunc his intelligendis atque pertractandis, quae ad Verbi incarnati mysterium pertinent, integra mentis consideratione intendamus, ut de ineffabilibus vel modicum aliquid fari, Deo revelante, valeam
Abbreviated transcription (Latin):
one nãꝙ uoluntatis & cogitationiꝰ
Pinitiũ: ñ homini exseip̃onasci:
s diuinitꝰ parari: &e tͥbui: in eo d̾s eui¬
denter ostendit: quia nec diabolus:
nec aliqͥs angłoꝵ eiꝰ: exqͦ in hanc cali¬
ginẽ sunt detrusi: bonã potuit uel
pꝰoterit resum̾e uoluntatẽ. qͥa si possi¬
bile foret: ut humana natura postꝗͣ
ado au̾sa. bonitatẽ ꝑdidit uolunta¬
tis: exseip̃a rursus eam hab̾e potiuis¬
set: multo possibiliꝰ hoc natura habe¬
ret angłica. que qͣnto minꝰ gͣuat᷑. t̾¬
reni corporis pondere: tanto magis
eẽt bac p̾dita facultate. Non gͥhomo
uł angłs: a se uoluntatẽ bonã hab̾e
pot̾. s malã. Similit̾: & de potentia
inqͥunt. ꝑsimilitudinẽ uoluntatis:
de potentia boni os mali disserentes
qd illa sit a deo: & ñ ista. Auctoritatibꝰ¬
N astruunt potentiã poccandi a dõ ẽẽ
ed pluribꝰ scõꝵ
testimoniis indubitant᷑ monstra¬
tur: qđ potestas mali: a deo ẽ a quo
ẽ om̃is potestas. Ait enĩ apłs. Non ẽ

Expanded text:
onae namque voluntatis et cogitationis initium non homini ex seipso nasci, sed divinitus parari et tribui in eo Deus evidenter ostendit, quia nec diabolus, nec aliquis angelorum ejus, ex quo in hanc caliginem sunt detrusi, bonam potuit vel poterit resumere voluntatem; quia si possibile foret, ut humana natura postquam a Deo aversa bonitatem perdidit voluntatis, ex seipsa rursus eam habere potuisset, multo possibilius hoc natura haberet angelica, quae quanto minus gravatur terreni corporis pondere, tanto magis hac esset praedita facultate. Non ergo homo vel angelus a se voluntatem bonam habere potest, sed malam. Similiter et de potentia inquiunt, per similitudinem voluntatis de potentia boni vel mali disserentes, quod illa sit a Deo, non ista. 2. Auctoritatibus astruit potentiam peccandi esse a Deo. Sed pluribus sanctorum testimoniis indubitanter monstratur quod potestas mali a Deo est, a quo st omnis potestas. Ait enim Apostolus, Ro
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ beel̾ebub potestati: bonitati: & grẽ
dei: inuidere ñ dubitat᷑. Non itaq di¬
stinctio illa u̾boꝵ. sic accipienda est:
quasi triũ ꝑsonarũ duuse sint offen¬
Pecc̃m enĩ inpatrẽ: id intelligit᷑. qd̾
attribuit scͥptura : potentiã. Pecc̃m
infiliũ: qđ fit ꝑ ignorantiã. qͥa sap̃ia :¬
filio attribuit᷑. Terciũ: expositũ ẽ. Qui
gͦ peccat ꝑ infirmitatẽ: uł ꝑ ignoran¬
tiam: facile ueniã ad ipiscit᷑. s ñ ille:

Expanded text:
esse Beelzebub, potestati, bonitati et gratiae Dei invidere non dubitatur. Non itaque distinctio illa verborum sic accipienda est, quasi trium personarum divisae sint offenPeccatum enim in Patrem id intattribuit potentiam; peccatum in Filium, quod fit per ignorantiam, quia sapientia Filio attribuitur; tertium expositum est. Qui ergo peccat per infirmitatem vel per ignorantiam, facile veniam ad
Abbreviated transcription (Latin):
De potentia peccandi. an sit hõi. uł
potentia peccandi sit nobis: adeo uł
a nobis. Putant quid̃a: potentiã rec¬
te agendi: nobis esse a dco. Potentiã
uͦ peccandi: ñ ad eo. s a nobis: uł a
diabolo eẽ.sic̃ mala uoluntas: ñ a
deo: nobis ẽ. s a nobis ẽ. & adiabo¬
lo. Bona autẽ: a deo tantũ nobis ẽ.

Expanded text:
DE POTENTIA PECCANDI; AN SIT HOMINI VEpeccandi potentia sit nobis a Deo, vel a nobis. Putant quidam potentiam recte agendi nobis esse a Deo; potentiam vero peccandi non a Deo, sed a nobis vel a diabolo esse; sicut mala voluntas non a Deo nobis est, sed a nobis et a diabolo, bona autem a Deo tantum nobis est.
Abbreviated transcription (Latin):
ro remittet᷑ ei: diligent̾ adu̾te. Nun¬
qͥd alia ẽ offensa filii: alia sp̃c sc̃ĩ. Sic̃
una dignitas: sic una iiuria. s siqͥs
sp̃e corporis deceptꝰ bumani: temissius
aliqͥd sentit: dexp̃i carne qͣm dignũ
ẽ: habet culpã. ñ est tam̃ exclusus a
uenia. Si quis uͦ scĩ sp̃c dignitatẽ: ma¬

Expanded text:
ro remittetur ei, diligenter adverte. Numquid alia est offensio Filii, alia Spiritus sancti? Sicut una dignitas, sic una injuria. Sed si quis corporis specie deceptus humani remissius aliquid sentit de Christi carne quam dignum est, habet culpam, non est tamen exclusus a venia. Si quis
Abbreviated transcription (Latin):
sibile: ñ quia aliq̃n ñ dimitat᷑. s qͥa
uix & raro: ac difficulter: dimittit᷑. Non
enĩ soluit᷑ cristallus: nͥ uehem̃ti sp̃e
impetu. Alii uͦ tradunt: ñ qͣmlibet
obstinationẽ: uł desꝑationẽ: appella¬

Expanded text:
sibile, non quin aliquando remittatur, sed quia vix et raro et difficulter dimittitur. Non enim solvitur cristallus, nisi vehementi spiritus impetu. Alii vero tradunt non quamlibet obstinationem vel desperationem appella
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa aug̃ dic̃. impenitentia ẽ pecẽm in
spm̃ scm̃. S cũ sic obstinatꝰ ẽ aliqͥs: ut
ñ peniteat: discuti oportet: an aliud
obstinatio: aliud impenitentia: sit
ineo peocatũ. an idẽ: s diu̾sis modiᷤᷤ
omissũ. Scdm istos: pecẽm illud d̾e
irremissibile: eo qđ nunꝗͣ dimittat᷑.
Unde aug̃ eciã dicit. qd hoc pecẽm
talit̾ peocans: digne penitere ñ pot̾.
Et id̾o: recte ioħs dicit: ut ñ ꝓco oret
quis. quia qui sic peccat: oationibꝰ
eccłe hic uł u. futuro iuuari ñ potꝰ.
habens cor induratũ : tanquã lapis.
sic̃ de diabolo legit᷑. Quia pꝰ hanc ui¬
Hoc enĩ peccatũ. augustiñ diffini¬
ens: in libro desermone dñi. in mon
sit ignoscendũ peccanti: si peniteat.

Expanded text:
quia August. dicit impoenitentiam esse peccatum in Spiritum sanctum, cum sic obstinatus est aliquis, ut non poeniteat, discuti oportet an aliud sit obstinatio, aliud impoenitentia sit in eo peccatum, an idem, sed diversis modis commissum. Secundum istos peccatum illud dicitur irremissibile, eo quod nunquam dimittatur. Unde Aug. etiam dicit, quod hoc solum taliter peccans, digne poenitere non potest. Et ideo recte Joannes dicit: Ut non pro eo oret quis; quia qui sic peccat, orationibus Ecclesiae hic vel in futuro juvari non potest, habens cor induratum tanquam lapis, sicut de diabolo legitur. Post hanc viHoc enim peccatum August. definiens in lib. de Sermone Domini in montsit ignoscendum peccanti si poeniteat,
Abbreviated transcription (Latin):
gant᷑. N ullũ quippe genꝰ peccati ẽ: qd̾
int̾dũ exsuꝑbia ñ ꝓuemat. Nullũ eci¬
am: qđ excupiditate aliq̃n ñ descen¬
dat. Sunt enĩ ñ nulli bominũ: qͥ excu¬
piditate fiunt suꝑbi. & aliqͥ: exsuꝑbia
fiunt cupidi. Est enĩ: ut ait aug̃. homo
qͥ ñ cẽt amator pecunie: nͥ ꝑboc puta¬
ret: se excellentiorẽ ẽẽ. Id̾oq ut excellat:
piditas. Et est aliquis: qui ñ amaret
excellere: nͥ putaret ꝑ hoc maicees diui¬
tias hab̾e. Id̾o gͦ excellere laborat: qͥa di¬
uitias habere amat. Huic: innascitur
suꝑbia .i. amor excellentie: excupidita¬
te. Patet ꝙͦ qđ exsuꝑbia: aliqñ cupidi¬
ido deutraq recte đr: qđ sit radix om̃iᷤᷤ

Expanded text:
quippe genus peccati est, quod interdum ex superbia non proveniat; nullum etiam, quod ex cupiditate aliquando non descendat. Sunt enim nonnulli hominum qui ex cupiditate fiunt superbi: et aliqui ex superbia fiunt cupidi. Est enim, ut ait Aug., homo qui non esset amator pecuniae, nisi per hoc putaret se excellentiorem esse; ideoque ut excellat, ritur cupiditas. Et est aliquis qui non amaret excellere nisi putaret per hoc divitias majores habere. Ideo ergo excellere laborat, quia divitias habere amat. Huic innascitur superbia, id est, amor excellentiae, ex cupiditate. Patet ergo quod ex superbia aliquando cupidiideo de utraque recte dicitur quod sit radix omnis
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c sc̃s: amor est patris. & filii. & benig¬
malitiã: dei bonitatẽ suꝑare putant.
& id̾o: penitentiã ñ assumunt. & qͥ
iniquitati tã ꝑtinaci mente inhe
d ei nimis p̃sumentes. & adbonitatẽ¬
placet malitia: ꝓpt̾ se. sic̃ piis: boni¬
tas. Isti: nunia ꝑtinacia: & p̃sup̃tio¬
ne : peccant. autum antes: dm̃ ñ ius
tũ. Illi: desꝑatione: dm̃ ñ bonũ: esti¬
mant. tollentes in hoc tͣbulentissimo
iniqͥtatũ mari: portũ diuine indul¬
gentie: qͦ se recipiant fluctuantes. atꝙ
ip̃a desꝑatione: addunt pecc̃a pecca¬
tis. dicentes: miscdia nulla ẽ. o suꝑ

Expanded text:
s est amor Patris et Filii, et benigmalitia Dei bonitatem superare putant, et ideo poenitentiam non assumunt; et qui iniquitati tam pertinaci mente inhaeDei nimis praesumentes; quibus placeplacet malitia propter se, sicut piis bonitas. Isti nimia pertinacia et praesumptione peccant, aestimantes Deum non esse justum. Illi desperatione, Deum non bonum existimant, tollentes in hoc turbulentissimo iniquitatum mari portum divinae indulgentiae, quo se recipiant fluctuantes. Atque ipsa desperatione addunt peccata peccatis, dicentes misericordiam nullam esse,
Abbreviated transcription (Latin):
gregdoeiꝰ ait. Prima ẽ. eũ bonũ qđ habit
quis. sͥ tͥbuit. Scd̃a: cũ credit a deo ẽẽ
datũ. s tam̃: ꝓsuis meritis. Tercia: eũ se
iactat habere: qd ñ habet. Quarta: cũ
ceteris despectis: singularit̾ uult uideri.
Merito gͦ: radix om̃is mali: dr suꝑbia.

Expanded text:
Greg. ait. Prima est, cum bonum quod habet quis, sibi tribuit. Secunda, cum credit a Deo esse datum, sed tamen pro suis meritis. Tertia, cum se jactat habere quod non habet. Quarta, cum caeteris despectis singulariter vult videri. Merito ergo radix omnis mali dicitur superbia.
Abbreviated transcription (Latin):
dentia grẽ: fr̃nitatẽ impenitent̾ op¬
pugnans. que: utiq obstinatio ẽẽ ui¬
det᷑. &. om̃is impenitentis: obstinatio
atq desꝑatio: Hotandũ uͦ est: qđ ñ
omis qui ñ penitet: impenitens di¬
ci pot̾. qͥa impenitentia: ꝓpͥe obstina

Expanded text:
dentia gratiae fraternitatem impoenitentis oppugnans; quae utique obstinatio esse videtur, et omnis impoenitentis obstinatio atque desperatio. Notandum vero est quod non omnis qui non poenitet impoenitens dici potest, quia impoenitentia p
Abbreviated transcription (Latin):
uitã: ñ oremꝰ. Dũ aut̃ in bac uita
est: nec pec̃cm iudicare: nec de illo
Ista impenitentia: uł eoe impenitens:
quãdui qͥsq in bac earne uiuit: ñ pot̾
iudicari. De nullo enĩ desꝑandũ est:
quãdiu pacientia dei ad penitentiã
adducit. Paganꝰ est hodie. iudeus infi¬
delis ẽ hodic. bereticꝰ est bodie. scismati¬
cus ẽ hodie. Quid si eras amplectat᷑ ca¬
tbolicã pacẽ: & sequat᷑ catholicã ueri¬
tatẽ. Quid si isti qͦs in qͦẽq gen̾e erroris
notas: &. tanqͣm desꝑatissimas dãpnas:
ante qͣm finiant istã uitã: agunt pe¬
nitentiã: & inueniunt ucrã reqͥẽ. & in¬
tã infuturo. Nolite gͦ ante tẽpus qͥoꝗͣ
uidicare. Exhis ostendit᷑: ꝓsingłis pec¬
catoribꝰ in hac uita ẽẽ orandũ. nec de

Expanded text:
vitam, non oremus. Dum autem in hac vita vitam, non oremus. Dum autem in hac vita est, nec peccatum illius judicare, nec de illo Ista impoenitentia, vel cor impoenitens quandiu quisque in hac carne vivit, non potest judicari. De nullo enim desperandum est, quandiu patientia Dei ad poenitentiam adducit: paganus est hodie; judaeus infidelis est hodie; haereticus est hodie: schismaticus est hodie; quid si cras amplectatur catholicam fidem, et sequatur catholicam veritatem? Quid si isti quos in quocumque genere erroris notas, et tanquam desperatissimos damnas, antequam finiant istam vitam agant poenitentiam, et inveniant veram requiem et vitam in futuro? Nolite ergo ante tempus judicare quemquam . Ex his ostenditur pro singulis peccatoribus in hac vita esse orandum; n
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃m: uł ad mortẽ: hic posita ẽ. qua
illud pecc̃m esse traditur: oppugna¬
tio fr̃nitatis: post agnitionẽ. & inui¬
dentia gr̃e: post reociliationẽ. qđ: spe¬
cies qued̃a obstinationis: intelligipo
test. Illã tam̃ diffinitionẽ. aug̃ inli
adiciendũ ibi fore: nec asserendose
dixisse: aꝑit. ita dicens. Qđ quide ñ¬
ofirmaui: qm̃ hoc putare me dixi.
S tam̃ addendũ fuit: si in hac scele¬
rate m̃tis ꝑu̾sitate: fimerit hanc ui¬
tã. qm̃ dequoc̃q pessimo inhac ui¬
ta ostituto: ñ est desꝑandũ. Nec ꝓ
illo imprudenter orat᷑: de qͦ ñ de¬
sꝑat᷑. his uerbis insinuat᷑: pecẽm
p̃missa diffinitione descͥptum: tẽ so¬
lũ debere dici ad moetẽ: uł insp̃m
sc̃m: cũ ñ habet comitẽ peniten¬
tiã. Nec de aliquo peccatore in hac
esse orandũ. Unde illud ioħis: Non
ꝓeo dico. ut quis oret: sic accipien¬
dũ uidet᷑. ut ꝓaliqͦ peccante ad mor¬
tẽ: uł in sp̃m sc̃m̃: postꝗͣ finierit hanc

Expanded text:
m, vel ad mortem, hic posita est, qua illud peccatum esse traditur, oppugnatio fraternitatis post agnitionem, et invidentia gratiae post reconciliationem, quod species quaedam obstinationis intelligi potest. Illam tamen definitionem Augustinus adjiciendum ibi fore, nec asserendo se dixisse, aperit, ita dicens: Quod quidem confirmavi, quoniam hoc putare me dixi. Sed tamen addendum fuit si in hac scelerata mentis perversitate finierit hanc vitam, quoniam de quocumque pessimo in hac vita constituto non est desperandum, nec pro illo imprudenter oratur de quo non desperatur. His verbis insinuatur peccatum praemissa definitione descriptum, tunc solum deberm, cum non habet comitem poenitentiam; nec de aliquo peccatore desperaesse orandum. Unde illud Joan. 5: Non pro eo dico ut quis oret, sic accipiendum videtur, ut pro aliquo peccante ad mortem vel in Spiritum sanctum, postquam finierit hanc
Abbreviated transcription (Latin):
inseptẽ ppłis: qͥ terrã ꝓmissionis isrłi
ꝓmissã: tenebant. Dehis: quasi asep¬
tẽ fontibꝰ: cuncte animarũ mortifere
corruptelȩ emanant.Et diciuit᷑ hec ca¬
pitalia: quia exeis oriuint᷑ omĩa mala
ginẽ trahat. De suꝑbia qͦ ẽ radix om̃is m
x suꝑbia tam̃: omĩa mala oriunt᷑.
o hȩc: & alia. quia ut ait gg̃: radix
cuncti mali est suꝑbia de qua dr. In¬

Expanded text:
in septem populis, qui terram promissionis Israeli promissam tenebant. De his quasi septem fontibus cunctae animarum mortiferae corruptelae emanant. Et dicuntur haec capitalia, quia ex eis oriuntur omnia mala.ginem trahat. 9. De superbia, quae est radix omnis mali. Ex superbia tamen omnia mala oriuntur, et haec, et alia, quia, ut ait Greg., radix cuncti mali est superbia. De qua di