comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cs ñ genitꝰ: ad ñ genitorẽ referat᷑ necesse
ẽ. ẜcece euident̾ ostendit. qd̵ ingenitꝰ re¬
latiue dr̃. & de solo patre accipit᷑. aliaq
genit᷑: ita ip̃e solus debeat dici ñ genitꝰ.
uł ñ filius. ut nec etiã sp̃c sc̃s possit dici:
ñ filiꝰ uł ñgenitꝰ. Quibusda uidet᷑: qd
pater solus debeat dici: ñ genitus. uł ñ
unt: ñ est dicendus ñ genitus. uł ñ filiꝰ.

Expanded text:
itus ad non genitorem referatur necesse est. Ecce evidenter ostendit quod ingenitus relative dicitur, et de solo Patre accipitur. Alia genitus, ita ipse solus debeat dici non genitus, vel non Filius; ut nec etiam Spiritus sanctus possit dici non Filius, vel non genitus. Quibusdam videtur quod Pater solus debeat dici non genitus vel noniunt, non est dicendus non genitus vel non Filius.
Abbreviated transcription (Latin):
uł. filiꝰ defilio. quia huiꝰm nomina:
diuersis ꝑsonis ꝯuenire ñ possunt. qd̾
auõ. licet obscure: in eod. li. ita dic̃
Hoc solum de eis dici ñ potest: illud
ueillo: quia simul ambo. ñ sunt .i
illo solo noĩe ñ possumꝰ uti: adostenden¬
dũ unũ deuno: qđ simul ambobꝰ ñ ꝯueñ.
Sic̃: uerbũ deu̾bo: dici ñ pot̾ q ñ simul
ambo: uerbũ. nec: ymago de ymagine.
nec: filius defilio. quia ñ simul ambo:
filius uł ymago. Qđ nomina sub̃e aliq̃n¬
distincte faciunt: ita eciã interdũ totiꝰ tͥ¬
nitatis simul. Unde aus̃ in eod̾.li. ait. In
patris noĩe: ip̃e pater: ꝑse ꝓnuntiat᷑. In

Expanded text:
vel Filius de Filio, quia hujusmodi nomina diversis personis convenire non possent. Quod Aug., licet obscure, in eodem lib. ita dicit: Hoc solum de eis dici non potest illud de illo, quod simul ambo non sunt, id est, illo solo nomine non possumus uti ad ostendendum unum de uno, quod simul ambobus non convenit; sicut Verbum de Verbo dici non potest, quia non simul ambo Verbum; nec imago de imagine, nec Filius de Filio, quia non simul ambo Filius vel imago. Et sicut nomina substandistincte faciunt, ita etiam interdum totius Trinitatis simul. Unde Aug., in eodem libro, ait: In Patris nomine, ipse Pater per se pronuntiatur; in
Abbreviated transcription (Latin):
scd̾m id qđ inprincipio erat uerbũ.
nec humanitas eiꝰ: aliena ẽ a natura
matris: scd̃m id qd̃ uerbũ caro factũ
est. Illa enĩ natura que semꝑ genita
manet expatre: naturã nr̃am sine poc¬
eato suscepit: ut nasceret᷑ exuirgine
Hac auctoritate uid̾r tradi: qđ uiui¬
na natura: humanã suscepit. Ubi
uehem̃ter moueri possumꝰ. qd̾ eã genitã
et̾nalit̾ expatre dicit. nͥ forte: naturã ꝓ
ꝑsona. bic accipiat. Alioqͥn: si dixerimꝰ
naturã tͥbus ꝑsonis ꝯmunẽ: genitã eẽ:
occͣrunt nobis exaduerso: ꝗͦ intractatu
turã. naturã. s ꝑsonã: ꝑsonã genuisse.
qͥa si natura genuisset naturã: eũ una
ead̾eq sit natura triũ: eade Res seip̃am
genuisset. qd̾ aug̃ posse ficri negat. S
alibi: certũ reꝑimus documentũ: qͦ na¬
tura naturã assũꝑsisse monstrat᷑. Ait
enĩ aug̃ in .iͦ. libro de trinitate. Etiã se
cipiens. Neq enĩ sic accepit formã serui
ut amitteret formã dei: in qua erat e¬

Expanded text:
 1: In principio erat Verbum; nec humanitas ejus aliena est a natura matris, secundum id quod Verbum caro factum est. Illa enim natura quae semper genita manet ex Patre, naturam nostram sine peccato suscepit, ut nasceretur ex Virgine. Hac auctoritate videtur tradi quod divina natura humanam suscepit. Ubi vehementer moveri possumus, quod eam genitam aeternaliter ex Patre dicit, nisi forte natura pro persona hic accipiatur; aloquin si dixerimus naturam tribus personis communem genitam esse, occurrunt nobis ex adverso quae supra turam naturam, sed personam personam genuisse. Quia si natura genuisset naturam, cum una eademque sit natura Trinitatis, eadem res seipsam genuisset. Quod Aug. fieri posse negat. Sed alibi certum reperimus documentum, quo natura naturam assumpsisse monstratur. Ait enim August., in primo lib. de Tricipiens. Nec enim sic accepit formam servi, ut amitteret formam Dei, in qua erat ae
Abbreviated transcription (Latin):
pot̾. eũ nos saluatorẽ natũ ꝓfite
mine dauid. & alio loco: factũ ex
muliere. cũ aliud sit: fieri: aliud sit:¬
nasci. Aliquid gͦ. sig̃cauit hoc dicto.
Quia enĩ ñ humano semine dereta ẽ
caro dnĩ inutero uirginis. & ecepꝰ ef¬
fecta: s effectu os uirtute sp̃c scĩ: id co
apłs dic̃ factũ. ñ: natũ. Aliud ẽ enĩ
semine ãmixto. & sanguinis coagu¬
lo generare: aliud ẽ: ñ ꝑmixtione:
S urtute ꝓcreare. Possunt hominos
generare filios homines. e ñ facere
eiꝰ s. natiuitas: que fuit sine uirili semi¬
ne. nr̃e similis putaret᷑. que ꝯficit᷑ semi¬
nũ ꝯmictione. Id̾o autẽ: cũ factũ dicerts
apłs: addidit: ex semine dauid. qͥa & si
ñ intercessit sem̃ hominis indceptione
uirginis: tam̃. qͥa exea carne xp̃c ftema¬
tus ẽ. quȩ ostat exsemine: recte dr: qͥa

Expanded text:
t, cum nos Salvatorem natum profiteamine David , et alio loco factum ex muliere; cum aliud sit fieri, et aliud nasci? Aliquid ergo significavit hoc dicto. Quia enim non humano semine creata est caro Domini in utero Virginis, nec corpus effecta, sed effectu et virtute Apostolus dicit, factum non natum. Aliud enim est semine admisto, et sanguinis coagulo generari; aliud non permistione, sed virtute procreari. Possunt homines generare filios homines, sed non facereejus scilicet nativitas quae fuit sine virili semine, nostrae similis putaretur, quae conficitur seminum commixtione. Ideo autem cum factum diceret Apostolus, addidit ex semine David, quia etsi non intercessit semen hominis in conceptione Virginis, tamen quia ex ea carne Christus formatus est quae constat ex semine, recte dicitur quia
Abbreviated transcription (Latin):
ñ accepit ꝑsonã hoĩs. s naturã. Itẽ.
Dei filius unigenitus: ut carnẽ hoĩs:
animãq mundaret: susceptione car-¬
nis animeq rationalis in carnatus ẽ.
His: aliisq pluribꝰ auctoritatibꝰ eui¬
denter ostendit᷑ ñ natura: naturã.¬
nec ꝑsona: ꝑsonã. s ꝑsona naturã: ac¬
cepisse. De quarto uͦ qͤstionis articulo:
utrũ.s. natura: naturã assũpserit: seru¬
pulosa &̃ interdoctos qͤstio ẽ. Quia & in
hoc plurinũ dissentire uident᷑: qui
auctoritate p̃clari: aliis doctiores insa¬
era pagina exstiterunt. Nec tantũ alii
ab aliis: uerũ etiã ide a se ip̃is: dissona¬
re uidentur. sic̃ subiecta capitula do¬
cent. Legit᷑ enĩ in ꝯcilio tolechano oc¬
nitas oꝑata sit formationẽ suscepti ho¬
minis: qm̃ inseparabilia sunt oꝑa tri¬
nitatis: solus tam̃ filius: accepit hoĩem

Expanded text:
non accepit personam hominis, sed naturam. Item: Dei Filius unigenitus, ut carnem hominis animamque mundaret, susceptione carnis animaeque rationalis incarnatus est. His aliisque pluribus auctoritatibus evidenter ostenditur, non naturam pernec personam personam, sed personam naturam accepisse. De quarto vero quaestionis articulo, utrum scilicet natura naturam assumpserit, scrupulosa etiam inter doctos quaestio est, quia et in hoc plurimum dissentire videntur, qui auctoritate praeclari aliisque doctiores in sacra Pagina extiterunt; nec tantum alii ab aliis, verum etiam iidem a seipsis dissonare videntur, sicut subjecta capitula docent. Legitur enim in concilio Toletanonitas operata sit formationem suscepti hominis, quoniam inseparabilia sunt opera Trinitatis; solus tamen Filius accepit hominem
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ in utero habens despũ sc̃o. Cuiꝰ dicti
rationẽ: ambrosius insinuaus inscd̾o
tre filioq ꝓcedit. Ex potestate autẽ. sic̃
exdeo omĩa. Quomͦ gͦ inutero habuit
maria exspu scõꝰ Sic quasi ex sub̾a. Er¬

Expanded text:
 in utero de Spiritu sancto . Cujus dicti rationem Sanctus Ambrosius insinuans in secunt Filio procedit. Ex potestate autem, sicut ex Deo omnia. Quomodo ergo in utero habuit Maria ex Spiritu sancto? Si quasi ex sub
Abbreviated transcription (Latin):
ria uirgo genu̾it. s tantũ filiũ. qͥsolus:
naturã nrãm in unitate ꝑsonȩ sue assũp¬
sisset. In carnationẽ quoq huiꝰ filii dei:
tota trinitas oꝑata esse credenda ẽ. So¬
lus tam̃ filius: formã serui accepit. in
singularitate ꝑsone. His insinuari ui¬
detur: qđ ꝑsona tantũ: naturã. ñ na¬
tura: naturã assũpsit. Si enĩ qd cõmu¬
ne ẽ trinitati. ñ accepit hominẽ: gͦ

Expanded text:
antum Filium, qui solus naturam nostram in unitatem personae suae assumpsit. Incarnationem quoque hujus Filii Dei tota Trinitas operata esse credenda est. Solus tamen Filius formam servi accepit in singularitatem personae. His insinuari videtur quod persona tantum, non natura naturam assumpserit. Si enim quod commune est Trinit
Abbreviated transcription (Latin):
dici: diuinã nat᷑ã ẽẽ incarnatã: sic̃ ds incar¬
natꝰ ⁊ u̾bũ in carnatũ: sane dr. Hec inqͥsitio:
siue querendi ratio: iuxta sacrarũ auc¬
toritatũ testimonia: partim implicita:
atq ꝑplexa: partim uͦ explicita ẽ. & a¬
ꝑta. Certũ ẽ enĩ: & sine ambiguitate
uerũ: qđ ñ natura: ꝑsonã. nec ꝑsona¬

Expanded text:
 incarnatam, sicut Deus incarnatus, et Verbum incarnatum sane dicitur. Haec inquisitio sive quaerendi ratio, juxta sacrarum auctoritatum testimonia, partim implicita atque perplexa, partim vero explicita est et aperta. Certum est enim et sine ambiguitate verum, quod non natura personam, nec
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽ insemeip̃o. Cotidie auteo ĩmo¬
latur insacram̃to. qͥa insacͤm̃to: recor¬
uatio fit illius. qđ fc̃m est semel. Undͤ
Tamen: ne obliuiscam᷑ qđ semel fc̃mẽ:
in memoria nr̃a: om̃i annofit.s. qͦti¬
ens pascha celebrat᷑. Nunquid totienᷤ
tio rep̃sentat: qđ olim fc̃m ẽ. &. sic no ᷤᷤ
facit moueri: tanꝗͣ uideamꝰ dñm us

Expanded text:
tus est in semetipso; quotidie autem immolatur in sacramento, quia in sacramento recordatio fit illius quod factum est semel. Unde tamen ne obliviscamur quod semel factum est, in memoria nostra omni anno fit. Quoties pascha celebratur, nunquid toties Ctio repraesentat quod olim factum est, et sic nos facit moveri, tanquam videamus
Abbreviated transcription (Latin):
meliꝰ corpore & sanguine xp̃i. Siue
gͦ ꝑ bonos: siue ꝑ malos ministros
intra ȩocłam dispensetur: sacrũ tñ
est. quia spe sc̃s uiuificat. Nec bonoꝵ
dispensatoꝵ meritis ampliat᷑: nec ora¬
loꝵ attenuat᷑. Hoc de corpore dñi. ħ
endũ est & tenendũ. quia uirtus di¬
uina secretiꝰ oꝑat᷑ in eis. Et diuina¬
solũmꝰ est heo iurtus.siue potestas. ñ
humana efficatia. Illi uͦ qui excõmu¬
nicati sunt. uel de heresi manifeste
notati: ñ uident᷑ hoc saeram̃tũ posse
ꝯfic̾e̾. licet sacerdotes sint. quia nemo
dicit in ip̃a ꝯsecratione. offero. s offe¬
rimus. quasi exꝑsona ȩccłe. & ido: cũ
alia sacram̃ta extra ȩccłam possint
aduertite ueritatẽ. Missa enĩ dr: eo qd
cȩlestis missus ad osecrandũ uiuificũ
corpus: adueniat. iuxta dictũ sacerdotiᷤᷤ

Expanded text:
melius corpore et sanguine Christi! Sive melius corpore et sanguine Christi! Sive ergo per bonos, sive per malos ministros inter Ecclesiam dispensetur, sacramentum tamen est, quia Spiritus sanctus vivificat; nec bonorum dispensatorum meritis ampliatur, nec malorum attenuatur. Hoc de corpore Domini, endum est et tenendum; quia virtus divina secretisolummodo est haec virtus sive potestas, non humanae efficaciae. Illi vero qui excommunicati sunt, vel de haeresi manifeste notati, non videntur hoc sacramentum posse conficere, licet sacerdotes sint, quia nemo dicit in ipsa consecratione: Offero, sed: Offerimus, quasi ex persona Ecclesiae. Et ideo cum alia sacramenta extra Ecclesiam possint advertite veritatem. Missa enim dicitur, eo quod coelestis nuntius ad consecrandum vivificum corpus ad
Abbreviated transcription (Latin):
tant quida omunionẽ eorporis minis
ẽẽ scĩficatã: si illoꝵ fiat officio: quoꝵ
uita eoꝵ oculis uidr ignobilis. heu
in quã magnũ laqueũ incidunt. ut
diuina & occulta mysteria plus ab
aliis seĩficata posse fieri credant. cum
uisibiliter ea mysteria & oꝑando scĩ¬
ficet: & sc̃ĩficando benedicat. Mysteri¬
um ido dr: qđ secretã & reconditã ha¬
beat dispensationẽ. Sacrificiũ uͦ: qͣsi
sacrũ factum. quia p̃ce mystica ꝯse¬
crat᷑ ꝓnobis: in memoriã dnicȩ pas¬
sionis. Saeram̃tũ est in aliqua celebͭ¬
tione: cũ res ita fit: ut aliquid sig̃ca¬
tȩ rei accipiamꝰ. Sacramenta sunt:
baptisma. crysma. corpus xp̃i. ꝰ ue
ido sacramenta dicunt᷑: quia sub te¬
gum̃to uisibiliũ rerũ diuina uirtus.
secretius salutẽ eorund̃c sacram̃toꝵ
oꝑatur. Unde a secretis iurtutibꝰ uel
Sacris: sacram̃ta dicunt᷑: panis &s cali¬
eis sacram̃tũ: groce eucharystia đr.
latine: bona grã interpretat᷑. Etqͥd

Expanded text:
quidam communionem corporis minus esse sanctificatam, si illorum fiat officio quorum vita eorum oculis videtur ignobilis. Heu! in quem magnum laqueum incidunt, ut divina et occulta mysteria plus ab aliis sanctificata posse fieri credant, cum visibiliter ea mysteria et operando sanctificet, et sanctificando benedicat! Mysterium ideo dicitur, quod secretam et reconditam habeat dispensationem; sacrificium vero, quasi sacrum factum, quia prece mystica consecratur pro nobis in memoriam dominicae passionis. Sacramentum est in aliqua celebratione, cum res ita re fit, ut aliquid significatae rei accipiamus. Sacramenta sunt Baptisma, Chrisma, Corpus Christi; quae ideo sacramenta dicuntur, quia sub tegumento visibilium rerum divina virtus secretius salutem eorumdem sacramentorum operatur. Unde a secretis virtutibus vel sacris sacramenta dicuntur. Panis et calicis sacramentum Graece Eucharistia dicitur, Latine bona gratia interpretatur: et quid
Abbreviated transcription (Latin):
infirmitatis repetit᷑ quia ꝑficit ho¬
minẽ. s nr̃ȩ quia cotidie pecoamꝰ.
Ex his colligitur sacrificiũ esse & di¬
ci: qđ fit uel agitur in altari. & xp̃m
semel oblatũ. & cotidie offerri. s ali¬
ter tẽ: aliter ñc. Et etiã quȩ sit uirtꝰ
huiꝰ sacram̃ti: ostenditur. remissio
bus decausis. in augm̃tũ uirtutis
.s. caritatis. &s in medicinã cotidianȩ
sit passus. quia cotidie peccamꝰ pecca¬
tis: sine quibꝰ mortalis infirmitas ui

Expanded text:
cit hominem, sed nostrae, quia quotidie peccamus. Ex his colligitur esse sacrificium et dici quod agitur in altari; et Christum semel oblatum, et quotidie offerri, sed aliter tunc, aliter nunc. Et etiam quae sit virtus hujus sacramenti ostenditur: remissio,s de causis. In augmentum virtutis, scilicet, charitatis, et in medicinam quotidianae passus, quia quotidie peccamus peccatis, sine quibus mor
Abbreviated transcription (Latin):
quã iure missa uocari pot̾. Nunqͥd enĩ
si hoc mystetiũ hereticus fu̾it ausus u¬
surpare: angłm de celis mittit ds. obla¬
cã benedictionibꝰ¬
ur̃is. Qđ si benodi

Expanded text:
quam jure vocari potest. Numquid enim si hoc mysterium haereticus ausus fuerit usurpare, angelum de coelo mittit Deus oblacam benedictionibtris. Quod si benedi
Abbreviated transcription (Latin):
mus: &. ille iam mori ñ pot̾. ꝑ hoc
sacram̃tũ remissionẽ ꝯseqͣmur. Coti¬
die comedit᷑ xp̃c & bibit᷑ in ueritate.
s integer & uiuus ꝑmanet. Item. My¬
steriũ fidei dr: quia crede debes: qđ
ibi salus nr̃a osistat. Si autẽ queritur
utrũ cotidie ꝯmunicandũ sit: audi
quid inde tradit aug̃. Cotidie in qͥt
tuꝑo. Om̃ibꝰ tam̃ dnĩcis diebus omu¬
nicandũ hortor. Si tam̃ mens in affec¬
tu peccandi ẽ: grauari magis dico ꝑ¬
eucharystię ꝑceptionẽ: quã purifica¬
ri. Et licet quis peoc̃o mordeat᷑. si pec¬
candi tam̃ de cȩtero ñ habeat uolu¬
tatẽ: & satisfaciat lacͥmis & oratio¬
nibus: accedat securus. S hoc de illo
dico: quẽ mortalia peccata ñ gͣuant.
Si ñ frequentiꝰ: saltẽ ter in anno ho¬
mines ꝯmunicent. nͥ forte quis eri¬
minalibus impediat᷑. In pascha .s.
&. pentecoste. & natali. Om̃es gͦ mu¬
nicent: qui noluerint eccłasticis ca¬

Expanded text:
c sacramentum remissionem consequamur. Quotidie comeditur ipse et bibitur in veritate, sed integer et vivus manet. Item: Mysterium fidei dicitur, quia credere debes quod ibi salus nostra consistat. Si autem quaeratur utrum quotidie communicandum sit, audi quid inde tradit August., lib. de tupero; omnibus tamen dominicis diebus communicandum hortor. Si tamen mens in affectu peccandi est, gravari magis dico Eucharistiae perceptione, quam purificari. Et licet quis peccato mordeatur, si peccandi tamen de caetero non habeat voluntatem, et satisfaciat lacrymis et orationibus, accedat securus: sed hoc de illo dico quem mortalia peccata non gravant. Si non frequentius, saltem ter in anno homines communicent, nisi forte quis criminalibus impediatur: in Pascha, scilicet, et Pentecoste, et in Natali. Omnes ergo communicent, qui noluerint carere
Abbreviated transcription (Latin):
olet etiã queri: utrũ p᷑ui sacerdo¬
tes hoc sacram̃tũ oficere queant.
Ad qđ dici potest. qđ aliqui licet pͣ
intus sunt noĩe & sacram̃to. & si ñ
uita. quia ñ inmerito ꝯsee̾ntis: s in
uerbo efficitur creatoris. Unde aug̃.

Expanded text:
Solet etiam quaeri utrum pravi sacerdotes hoc sacramentum conficere queant. Ad quod dici potest quod aliqui, licet sint intus sunt nomine et sacramento, etsi non vita; quia non in merito consecrantis, sed in verbo efficitur Creatoris; unde A
Abbreviated transcription (Latin):
ducat: qui innocentiã ad altare poetat.
latio. & si xp̃c cotidie ĩmolatur. uel
semel tantũ ĩmolatus sit. Adh ocbre¬
uiter dici potest. Illud qđ offertur.
& ꝯsecratur a sacerdote. uocari sacͥfici¬
um & oblationẽ. quia memoria est
& rep̃sentatio sacrificii ueri. & sc̃e im

Expanded text:
ducat, qui innocentiam ad altare portat. 7. latio, et si Christus quotidie immoletur, vel semel tantum immolatus sit. Ad hoc breviter dici potest, illud quod offertur et consecratur a sacerdote vocari sacrificium et oblationem, quia memoria est et repraesentatio veri sacrificii et sanctae im
Abbreviated transcription (Latin):
oblata ẽ hostia: ad salutẽ potens. Quid
gͦ nos.: Nonne ꝑsingłos dies offerimus:¬
nẽ mortis eiꝰ fit. & una est hostia. non
multȩ. Quom una. & ñ multe: Quia
seniel immolatus ẽ. xp̃c. Hoc autẽ sacͥ¬
ficiũ exemplũ est illius: id ip̃m semꝑ.
ciũ. Alioqͥn: qm̃ in multis locis of¬
fert᷑: multi sunt xp̃i. Non. s unus

Expanded text:
id ergo nos? Nonne per singulos dies offerimusnem mortis ejus, et una est hostia, non multae. Quomodo una et non multae? Quia semel oblatus est Christus. Hoc autem sacrificium exemplum est illius, idipsum semper cium; alioquin, quoniam in multis locis offertur, mult
Abbreviated transcription (Latin):
s. an prius a patre qͣm afilio ꝓeesserit.
is & huius mͦi questionibus magis la-¬
que ds est: interualla tempoꝵ nulla st̃.
ꝑ que possit ostendiaut saltem roquiri:
utrũ prius depatre natus sit filius. &
postea de ambobus ꝓcesserit sp̃c sc̃s. Nuis¬
quid gͦ possumus querere: utrũ iã ꝓces¬
ꝓcesserit: Non possunt. ꝓrsus ista ibi

Expanded text:
 an prius a Patre quam a Filio processerit. His et hujusmodi quaestionibus magis laquae Deus est, intervalla temporum nulla sunt per quae posset ostendi aut saltem requiri utrum prius de Patre natus sit Filius, et postea de ambobus processerit Spiritus sanctus. Numquid ergo possemus quaerere utrum jam procesprocessit? Non possunt prorsus ibi ista
Abbreviated transcription (Latin):
quia sic̃ ñ ante ꝓcedit apatre qͣm afilio.
ita ñ magis: uł plenius ꝓcedit apatre:
Non frustra inquit inhac trinitate: ñ
dr̃ uerbũ dei: nͥ filius. nec donũ dei: nͥ¬
Spẽ sc̃s. nec dequo genitũ est u̾bũ: & de
quo ꝓcedit principalit̾ spc̃ sẽs: nͥ ds̃ pat̾.
continuo ex quo sensu dixerit: aꝑit sub¬
dens. ¶ Ieoq addidi principaliter.: qr
ti. & ñdũ habenti. s quicqͥd unigenito
uerbo dedit: gignendo dedit. Sic gͦ eũ
genuit: ut etiã de illo donũ cõmune
Sc̃s ꝓcedat apatre. ñ: quia prius uł ma¬
gis ꝓcedat apatre qͣm afilio: s quia: cũ
sp̃m scm̃: uerũ dm inuenimus inscͥp¬
tura. & de patre eẽ ꝓpͥe. Et item depatre:¬

Expanded text:
quia sicut non ante procedit a Patre quam a Filio; ita non magis vel plenius procedit a Patre Non frustra, inquit, in hac trinitate non dicitur verbum Dei, nisi Filius, nec donum Dei, nisanctus, nec de quo genitum est Verbum, et de quo procedit principaliter Spiritus sanctus. continuo de quo sensu, dixerit aperit, diens: Ideo addidi principaliter, quiati, et nondum habenti; sed quidquid unigenito Verbo dedit, gignendo dedit. Sic ergo eum genuit, ut etiam de illo donum commune ter procedat a Patre, non quia prius vel magis procedat a Patre quam a Filio, sed quia cum Spiritum sanctum verum Deum invenimus in Scriptura, et de Patre esse proprie. Et item: De
Abbreviated transcription (Latin):
a filio: & eẽ filii. ꝓfessi sunt: sp̃m sc̃o: etiã
ꝓ cedere a filio. Unde athanasius: insym¬
bolo fidei att Sp̃e sc̃s̃: apatre & filio. ñ factꝰ.
nec cieatus. nec genitus. s ꝓcedens ẜcce:
Didimus etiã eoꝵ maximus doctor: in
nim loquet᷑ a semetip̃o. hoc ẽ ñ sine me.
& sine meo &s patris arbitrio. quia inse¬
parabilis ẽ ame: & a patris uoluntate.
quia exse ñ est. s expatre: & me est. Hoc
enĩ ip̃m qd subsistit. & loquit᷑. apatre

Expanded text:
a Filio, et esse Filii, professi sunt Spiritum sanctum etiam procedere a Filio. Unde Athanasius in Symbolo fidei: Spiritus sanctus a Patre et Filio non factus, nec creatus, nec genitus, sed procedens. Ecce Didymus etiam eorum maximus doctor in lnim loquetur a semetipso, hoc est, non sine me et sine meo et Patris arbitrio, quia inseparabiliter est a me et a Patris voluntate; quia ex se non est, sed ex Patre et me est. Hoc enim ipsum quod subsistit et loquitur, a Patre
Abbreviated transcription (Latin):
nominat᷑. & ꝓfluit abeo: sic̃ exdeo patre.
de expõne symboli.: sic ait. Iste ẽ sp̃c̃ ꝓced̾ns
de patre & filio. qui diuidit dona ꝓpͥa:
ꝓ ut uult. Idem: in alia omelya Creden¬
dum ẽ. sp̃m sc̃m : patris cẽ & filii. Istum
Sp̃m scm: dicimus patri & filio coeqͣlem.
& ꝓcedentẽ depatre &. filio. Hoc c̾dite: ne
colloquia mala corrumpant bonos mo¬
res. E cce: adoctoribus grecoe aꝑta habe¬
mus testimonia. quibus: spe sẽs apatre¬

Expanded text:
nominatur, et profluit ab eo sicut ex Deo Patre. de Expositione symboli sic ait: Iste est Spiritus procedens de Patre et Filio, qui dividit dona propria prout vult. Idem in alia homil.: Credendum est Spiritum sanctum Patris esse et Filii. Istum Spiritum sanctum dicimus Patri et Filio coaequalem, et procedentem de Patre et Filio. Hoc credite, ne colloquia mala corrumpant bonos mores. Ecce a doctoribus Graecorum aperta habemus testimonia, quibus Spiritus sa
Abbreviated transcription (Latin):
exigendus ẽ: quoꝵ in nuptiis desiderat᷑.
nͥ euident̾ dissentiat. Item. Sponsalia: siẽ
nuptie: osensu fiunt ꝯtrahentiũ. & id̾o:
sic̃ innuptiis: ita &s insponsalibus: patͥs
familias filiam ꝯsentire opoetet. Quȩ si pa¬
tris uoluntati ñ repugnat: osentire intel¬

Expanded text:
exigendus est, quorum in nuptiis desideratur. exigendus est, quorum in nuptiis desideratur. nisi evidenter dissentiat. Item, sponsalia sicut nuptiae consensu fiunt contrahentium. Et ideo sicut in nuptiis, ita et in sponsalibus patris familias filiam consentire oportet, quae si patris voluntati non repugnat, consentire intel
Abbreviated transcription (Latin):
renitentẽ: Ramoldo desponsauerit: q̃m
legũ & canonũ auctoritas talia sponsalia
ñ apꝓbat: ne ignorantibꝰ leges & canones
nimis durũ uideat᷑: ita sententiã tempe¬
ramus. ut si pͥnceps cũ assensu filie id qd̃¬
inceptũ est ꝑficere uolu̾it: ꝯcedamus. Sin
autẽ: legatus nr̃ utrasq partes audiat. &
sinichil fu̾it exparte Ramaldi qđ ampliꝰ im-¬
pediat: ab ip̃o iordane sacram̃tũ qͦ ostent
hȩc quȩ dicta sunt accipiat. Et nos cano¬
nũ ac legũ scripta sequentes: deinceps ñ ꝓ¬
hibemus: quin alii uirosi uolu̾it p̃dicta
eiꝰ filia: tm̃ in dño: nubat. Ex his apparet:
oiugiũ fieri inter ꝯsentientes. & spontaneoᷤᷤ.
ñ inter renitentes &s inuitos. Uerũtam̃: qͥ
inuiti & ooacti iunctisunt: si postea aliqͦ
temporis spacio sine otradictione & qͦri¬
moria cohabitauerint: facultate disce¬
dendi uł reclamandi habita: osentire ui¬
dentur. & consensus ille ꝯsequens: supplet
qđ p̃cedens caactio tulerat. S cdm
Pandectarum.

Expanded text:
renitentem, Raynaldo desponsaverit; quoniam legum et canonum auctoritas talia sponsalia non approbat, ne ignorantibus leges et canones nimis durum videatur, ita sententiam temperamus, ut si princeps cum assensu filiae id quod coeptum est perficere voluerit, concedamus. Sin autem, legatus noster utrasque partes audiat; et si nihil fuerit ex parte Raynaldi quod amplius impediat, ab ipso Jordane sacramentum, quo constent haec quae dicta sunt, accipiat. Et nos canonum et legum scripta sequentes, deinceps non prohibemus quin alii viro, si voluerit, praedicta ejus filia tantum in Domino nubat. Ex his apparet conjugium fieri inter consentientes et spontaneos, non inter renitentes et invitos. Verumtamen qui inviti et coacte conjuncti sunt, si postea ab aliquo tempore sine contradictione et querimonia cohabitaverint facultate discedendi vel reclamandi habita, consentire videntur; et consensus ille consequens supplet quod praecedens coactio tulerat. 2. Pandectarum.
Abbreviated transcription (Latin):
ta succurrunt ad sãciendũ ꝯiugiũ: qđ pͥus
occulte fuerat ꝯtractũ. Noluntas gͥ uerbis exp̃s¬
sa mocculto: ad hoc suffragat᷑ ut fiat ꝯiugiũ.
Manifeste uͦ exp̃ssa: suffragat᷑: ut sanctiat᷑. q
roboret. ac liberũ siat ȩccłe de hoc iudicare:
si expedierit: De qua re sit osensus ille: an de¬
carnali copula: an decohabitatione.: an de
osensus sit ille. an carnalis copulȩ. an coha¬
here matrimoniũ. Si carnalis copulȩ: tunc
inter mariã & ioseph: ñ fuit ꝯiugiũ. ł posue¬
rat enĩ maria in uirginntate manere. nͥ d̾s
aliter facere iuberet. Sed̾m qđ: uidr angło¬
me ñ cogniturã ꝓposui. Neq enim quia tẽ¬
uirũ ñ cognoscebat. necesse erat inquiri:
quomͦ posset hab̾e filiũ. s quia se nunquã
cogniturã ꝓposucrat. Dicit enim beda: qd̾
suũ ꝓpositũ post osensit in carnalẽ copulã:

Expanded text:
ta succurrunt ad sanciendum conjugium, quod prius occulte fuerat contractum. Voluntas ergo verbis expressa in occulto ad hoc suffragatur, ut fiat conjugium; manifeste vero expressa suffragatur ut sanciat et roboret, ac liberum sit Ecclesiae de hoc judicare si expedierit. 3. De qua re sit consensus ille: An carnali copula, an de cohabitatione, an de afaciat, cujus rei consensus sit ille, an carnalis copulae, an cohahere matrimonium. Si carnalis copulae, tunc inter Mariam et Joseph non fuit conjugium. Proposuerat enim Maria in virginitate manere, nisi Deus aliter facere me non cognituram proposui. Neque enim quia virum tunc non cognoscebat, necesse erat inquiri quomodo posset habere filium; sed quia se nunquam cognituram proposuerat. Dicit enim Beda, ad csuum propositum post consensit in carnalem copulam,
Abbreviated transcription (Latin):
esse conubia. Aliter uͦ p̃sũpta: ñ ouiꝰ gia:
s adulteria uł fornicationes sunt. nͥ uo¬
luntas ꝓpͥa suffragata fu̾it. te uota succur¬
rerint legitima. Hoc autẽ ñ ita intelligen¬
dũ est: tanqͣm sine enumeratis ñ possit
esse legitimũ ꝯiugiũ. s quia sine illis ñ
habet decorẽ & honestatẽ debitã.

Expanded text:
esse connubia; aliter vero praesumpta, non conjugia, esse connubia; aliter vero praesumpta, non conjugia, sed adulteria vel fornicationes sunt, nisi volontas propria suffragata fuerit, et vota succurrerint legitima. Hoc autem non ita intelligendum est, tanquam sine enumeratis non possit esse legitimum conjugium, sed quia sine illis non habet decorem et honestatem debitam.
Abbreviated transcription (Latin):
debet ficri. & ip̃e ad pͥriorẽ copulã reuoea¬
remisse autẽ sententiȩ uidr ob nibus¬
uiare: illud qđ leges tradunt. Si quis
tactis diuinis scripturis iurauerit mulieri:
se eam legitimã uxorẽ habiturũ: uł etiã si
in oratorio tale sacram̃tũ dederit: sit illi
legitima uxor. qͣmuis nulla dos: nulla a¬
lia scriptura: in a. terposita sit.
ed hic osten¬
dit᷑: qͥd fieri uł esse debeat. ñ qͥd tunc
fiat. Non enĩ ꝑ illud iuram̃tũ. tẽ fit uxor.
ẜ fieri debet: quia uiratũ est. Pot̾ etiã de il¬
lo iuramento boc dictũ intelligi: ubi dep̃¬
senti ꝯsentiunt. acse inuicẽ suscipiunt.
Illi etiã sententiȩ qua dictũ est solũ osen p¬
stius papa ait. Aliter ꝯugiũ ñ fit legitimũ:
nͥ abhis: qui suꝑ feminã dñationẽ habere
uident᷑: & a quibus custodit᷑: uxor petatur.
o a parentibus sponset᷑. & legibus dotetur.
& a sacerdote ut mos est: benedicat᷑. & a
paranymphis custodiat᷑. ac sollẽp  nit̾

Expanded text:
 copulam revocaaemissae autem sententiae videtur obviare illud quod leges tradunt: Si quis tactis divinis Scripturis juraverit mulieri se eam legitimam uxorem habiturum, vel etiam si in oratorio tale sacramentum dederit, sit illi legitima uxor, quamvis nulla dos, nulla alia scriptura interposita sit. Sed hic ostend fieri vel esse debeat, non quid tunc fiat. Non enim per illud juramentum tunc fit uxor, sed fieri debet, quia juratum est. Potest et de illo juramento hoc dictum intelligi, ubi de praesenti consentiunt, ac se invicem suscipiunt. Illi etiam sententiae qua dictum est, solum consenstus papa ait: Aliter legitimum non fit conjugium, nisi ab his qui super feminam dominationem habere videntur, et a quibus custoditur. Uxor petatur, et a parentibus sponsetur, et legibus dotetur, et a sacerdote ut mos est benedicatur, et a paranymphis custodiatur ac solemniter
Abbreviated transcription (Latin):
futuro se ꝯtracturos uirando ꝓmittuntꝰ
Itẽ.Si ex ui iuramenti adfuturũ ꝑtinentis:
mox efficiunt᷑ ꝯiuges eur uirant infuturo
se facturos. qđ in presenti efficiunt: Itẽ. Si
ex quo iurant mox efficiunt᷑ niuges: tunc
hanc rem efficiunt: qñ iurant se facturos.
Iđo dico.: quia ꝯuigiũ tõ ñ fuit: s futurũ
ꝓmittit᷑. Si uͦ ille post. uxorẽ duxit: & illa
marito nupsit: ꝯiugiũ utrĩq fuit. & ñ po¬
test dissolui. Precedens gͥ mendaceiũ: uel¬
ꝑiuriũ: penitentia est corrigendũ. ẜ oiugiũ

Expanded text:
futuro se contracturos jurando promittunt? futuro se contracturos jurando promittunt? Item, si ex vi juramenti ad futurum pertinentis mox efficiuntur conjuges, cur jurant in futuro se facturos, quod in praesenti efficiunt? Item, si ex quo jurant, mox efficiuntur conjuges, tunc rem hanc efficiunt, quando jurant se facturos. Ideo dico quod conjugium tunc non fuit, sed futurum promittitur. Si vero ille post uxorem duxit, et illa marito nupsit, conjugium utrinque fuit, et non potest dissolvi. Praecedens ergo mendacium verjurium, poen
Abbreviated transcription (Latin):
cui copulatus in diugio: ulteriꝰ ad sacros or¬
dines ñ accederet cũ uiduã duxerit. Non
ẽ gͥ ambigendũ: quin solus dep̃senti osensꝰ
diugiũ efficiat. &s exinde ueri ꝯiuges appellen¬
tur. Ido: post talem ꝯsensũ: siquis alii se co¬
pulauerit: etiã si carnis ꝯmixtio illic seqͣt᷑
mento: diugiũ efficiat. ut siquis ꝓmittat:
uł etiã iuret alicui. se usq ad tempus placi¬
tũ illã ducturũ. & illa ꝓmittat uł iuret:
se illi nupturã: nunqͥd talis sponsio eos ꝯiu¬
ges fecit: Si mutato ꝓposito: alter uł uterq
sponsionẽ iuram̃to subnixã: scde federati¬
onis pactũ scindetur: Responsio.¬
onsidera. quia longe alud est ꝓmittere:
& aliud facere. Qui ꝓmittit: ñdũ facit.
Qui gͦ ꝓmisit se in uxorem ducturũ aliquã:
ñdũ eam duxituxorẽ. ꝙ quȩ spopondit se
nupturã: ñdũ nupsit. Quomͦ coniuges ap¬
pellari possunt: qui ñdũ contrahunt: s in

Expanded text:
cui copulatus in conjugio, ulterius ad sacros orcui copulatus in conjugio, ulterius ad sacros ordines non accederet, cum viduam duxerit. Non est ergo ambigendum quia solus de praesenti consensus conjugium efficiat, et exinde veri conjuges appellentur. Ideo post talem consensum si quis alii se copulaverit, etiamsi carnis commixtio illic sequatumento, conjugium efficiat: ut si quis promittat vel etiam juret alicui se usque ad tempus placitum illam ducturum, et illa promittat vel juret se illi nupturam, numquid talis sponsio eos conjuges facit? Si mutato psponsionem juramento subnixam, secundae foederationis pactum scindetur? Considera quia longe est aliud promittere, et aliud facere. Qui promittit, nondum facit. Qui ergo promisit se in uxorem ducturum aliquam, nondum eam duxit in uxorem; et quae spopondit se nupturam, nondum nupsit. Quomodo ergo conjuges appellari possunt, qui nondum contrahunt, sed in
Abbreviated transcription (Latin):
tur: quȩda sollẽpnia pacta nuptialia. De
nstitutũ est: sp
uilem habeat maritus datã: quã suspirat
sponsus dilatã. Quȩ sponsa sit uidua
mortuo sponso. & quȩ non.
t est sciendũ: qđ illa sponsa quȩ tantũ
infuturo ẽ pacta: mortuo sponso ñ re¬
manet uidua. quia ñ fuerat uir eiꝰ. Unde:
siquis eam duxerit: ad sacros ordines oscen¬
dere ñ ꝓhibet᷑. quia ñ duxit uiduã. Uidue
enĩ maritus: eque sic̃ bigamꝰ: sacerdos fieri
ꝓhibet᷑. Extali autẽ copula: nullus arcet᷑ a
sacris ordinibus. Qui alterius sponsam
eo moetuo dueit: ad saeros oedine aeced̾e pot᷑.
cł̃m boc intelligndũ est.: qđ at pela¬
gius papa de illo: qui mortuo sponso:
eiꝰ sponsã ducit inuxorẽ. Nichil est inquit:
uiet de canonicis institutis: quin adsacros
ordines ꝓmoueri ualeat. Si uͦ talis sponsa fu¬
isset: inter quã &s sponsũ eiꝰ sensus dep̃senti
intercessisset: eo mortuo uidua remansisset:

Expanded text:
tur quaedam solemnia pacta nuptialia. 12.tur quaedam solemnia pacta nuptialia. 12.Institutum est ut vilem habeat maritus datam, quam suspiravit sponsus dilatam. 13. Quae sponsa sit vidua mortuo sponso, et quae non. Et est sciendum quod illa sponsa quae tantum in futuro est pacta, mortuo sponso non remanet vidua, quia non fuerat vir ejus. Unde si quis eam duxerit, ad sacros ordines conscendere non prohibetur, quia non duxit viduam. Viduae enim maritus aeque sicut bigamus, sacerdos fieri prohibetur. Ex tali autem copula nullus arcetur a sacris ordinibus. 14. Qui alterius sponsam eo mortuo ducit, ad sacros ordines accedere potest. ecundum hoc intelligendum est quod ait Pelagius papa, de illo qui mortuo sponso ejus sponsam ducit in uxorem. Nihil est, inquit,lum attinet, quod ei obviet de canonicis institutis, quin ad sacros ordines promoveri valeat. Si vero talis sponsa fuisset inter quam et sponsum ejus consensus de praesenti intercessisset. eo mortuo vidua remansisset;
Abbreviated transcription (Latin):
ñ nubendi: ex rigore infligit᷑. ut alii
uidã desponsauit uxorẽ. ⁊dotauit.
& cũ ea coire ñ potuit. quam
claneulo frat᷑ eius corrupit: ⁊ guidã
reddidit. Decretum est: ut ꝙͣ uis nup¬
ta ñ potui̾t esse legitimo uiro: despon¬
satam tñ fr̃i. frat̃ hr̃e ñ possit. s mechꝰ
⁊ mecha: fornicationis qͥdẽ uindictam
sustineant: licita uͦ eis ꝯiugia ñ negent᷑.
De illa defponsatione hoc intelligi de¬
bet: ubi ñ fuit consensus coniugalis de
p̃senti: alioqͥn ñ licero eis alia sortiri ẽ
sponsã alteriꝰ rapuerit. publica peniten¬
tia multet᷑. & sine spe ꝯiugii maneat. Et si
se desponsatã sine pactione ꝯugali de pre¬
senti. & ido: ñ fuisse ꝯiugẽ. Cui: uiuente spon¬
so alii nubendi licentia ñ negat᷑. Sunt e¬
nim quȩdã nuptialia pacta defuturo:
ex quibus sponsi &sponse uocant᷑. nec ex¬
inde oiuges sunt. ꝙ est quȩda pactio ꝯiuga
lia: interdũ đr. ꝓprie tam̃ sponsalia dicun¬

Expanded text:
 ut alii uidam desponsavit uxorem et dotavit, et cum ea coire non potuit, quam clanculo frater ejus corrupit et gravidam reddidit, decretum est, ut quamvis nupta non potuerit esse legitimo viro, desponsatam tamen fratri frater habere non possit; sed moechus et moecha fornicationis quidem vindictam sustineant, licita vero eis conjugia non negentur. De illa desponsatione hoc intelligi debet, ubi non fuit consensus conjugalis de praesenti; alioquin non liceret eis alia sortiri consponsam alterius rapuerit, publica poenitentia mulctetur, et sine spe conjugii maneat. Et si se desponsatam sine pactione conjugali de praesenti, et ideo non fuisse conjugem, cui vivente sponso alteri nubendi licentia non negatur. Sunt enim quaedam nuptialia pacta de futuro, ex quibus sponsi et sponsae vocantur, nec exinde conjuges sunt. Et est pactio quadicuntur; proprie tamen sponsalia dicun
Abbreviated transcription (Latin):
uia enĩ ñ ancilla uł dña datur: ido
nec desũmo: nec deimo: a principio
formata est.s delatere uiri: ob ꝯiugalẽ socie¬
tatẽ. Si desũmo fieret: ut de capite: uideretꝰ
ad dñationẽ creata. Si uͦ de inio: ut de pe¬
dibus: uideret᷑ ad seruitutẽ subicienda. S
quia nec in dñam. nec in ancillã assumi¬
tur: fcã est de medio .i. de latere. qͥa ad ꝯiu¬
galẽ societatẽ assumit᷑. Cũ gͥsic oueniunt:
ut dicat uir: accipio te in meã diugẽ: &
dicat mulier: accipio te in meũ uirũ: his
uerbis uł aliis idem sig̃cantibus: expͥmit᷑
osensus: ñ copulȩ carnalis. uł cohabitatio¬
nis corporalis. s oiugalis societatis. Ex qua
oportet eos cohabitare: nͥforte causa religi¬
onis pari uoto corporaliter separent᷑. uł ad
portet autẽ osensũ diugalẽ.
liberũ esse a coactione. s oactus enĩ
osensus: qui nec osensus appellari debet:
ꝯiugiũ ñ facit. sic̃ testatur urbanꝰ papa.
De neptis tue ꝯiugio: qͦuã te cuida militi

Expanded text:
uia enim non ancilla vel domina datur, ideo nec de summo, nec de imo a principio formata est, sed de latere viri, ob conjugalem societatem. Si de summa fieret, ut de capite, videretur ad dominationem creata; si vero de imo, ut de pedibus, videretur ad servitutem subjicienda. Sed quia nec in dominam, nec in ancillam assumitur, facta est de medio, id est, de latere, quia ad conjugalem societatem assumitur. Cum ergo sic conveniunt ut dicat vir: Accipio te in meam conjugem; et dicat mulier: Accipio te in meum virum, his verbis vel aliis idem significantibus exprimitur consensus, non copulae carnalis vel cohabitationis corporalis, sed conjugalis societatis; ex qua oportet eos cohabitare, nisi forte causa religionis pari voto corporaliter separentur, vel a1. Oportet autem consensum conjugalem liberum esse a coactione. Coactus enim consensus, qui nec consensus appellari debet, Conjugium non facit, sicut testatur Urbanus papa De neptis tuae conjugio, quam te cuidam militi
Abbreviated transcription (Latin):
N huiꝰ enĩ sacramenti celebratione: sic̃
in aliis: quȩdã sunt ꝑtinentia ad sub̾am
sacramenti. ut osensus dep̃senti: qui so¬
lus sufficit ad ꝯtrahendũ matrimoniũ.
queda uͦ ꝑtinentia: ad decore &osollẽpntta¬
tẽ sacram̃ti. ut parentũ traditio. sacerdotũ be¬
nedictio. & buiꝰmodi. sine quibꝰ legitime fit.
iugiũ: quantũ ad urtutẽ. ñ quantũ ad hone¬
statẽ sacram̃ti. Sine his gͦ: ñ quasi legitimi con¬
uges. s quasi adulteri uł fornicattees ꝯueniunt.
ut illi qui clanculo nubunt. Et utiq fornica¬
tores eẽnt: nͥ eis suffragaret᷑ uoluntas: uerbis
exp̃ssa de p̃senti. que legitimũ inter cos facit
matrimoniũ. Nam & consensus occultꝰ de p̃¬
ñ sit ibi honestus ꝯtractus. S matͥmoniũ ñ
sancit: ꝯsensus qui in occulto fu̾it.Si enĩ alter
alt̾m dimiserit: ñ cogitur uidicio ȩccłe redire.

Expanded text:
n hujus enim sacramenti celebratione, sicut in aliis, quaedam sunt pertinentia ad substantiam sacramenti, ut consensus de praesenti, qui solus sufficit ad contrahendum matrimonium; quaedam vero pertinentia ad decorem et solemnitatem sacramenti, ut parentum traditio, sacerdotum benedictio, et hujusmodi; sine quibus legitime fit conjugium, quantum ad virtutem, non quantum ad honestatem sacramenti. Sine his ergo non quasi legitimi conjuges, sed quasi adulteri vel fornicatores conveniunt, ut illi qui clanculo nubunt; et utique fornicatores essent, nisi eis suffragaretur voluntas verbis expressa de praesenti, quae legitimum inter eos facit matrimonium. Nam et consensus occultus de prnon sit ibi honestus contractus; sed matrimonium non sanxit consensus qui in occulto fuit. Si enim alter alterum dimiserit, non cogitur judicio Ecclesiae redire et
Abbreviated transcription (Latin):
nobis ex natura: sed̾m qđ prius ẽ in¬
dr̃ hic defectus naturalis: quia qͣsi ꝓ
natura in oleuit: inom̃ibꝰ diffusus.
Destatibus hominis.⁊ quid de singłis¬
notandũ. xp̃m de om̃istatu hoĩs
aliquid accepisse. qui om̃es uenit salua¬
re. Sunt enim. iiii. status hoĩs. Primus:
ante peccatũ. Seds: post peccatũ: & an¬
te grãm. Tercius: subgrã. Quartꝰ: ingła.
De pͥmo statu: accepit immunitatẽ pec
exponens: Qui de sursũ uenit: suꝑ om̃s
est: dicit. xp̃m uenisse de susũ .i. de al¬
titudine humanȩ nature: ante pecca¬
tum. quia de illa abatudine: assũpsit
uerbũ dei. humanã naturã. dũ ñ assũp
sit culpã: cuiꝰ assũpsit penã. S penã as¬
sũpsit de statu scd̾o. & alios defectus. De
tercio uͦ: gr̃ȩ plenitudinẽ. De quarto: ñ
posse peccare. & dei ꝑfectam ꝯtemplati¬
onẽ. Habuit enim simul bona uie quȩ¬
dam: & bona patriȩ.sicut & quȩła ma

Expanded text:
nobis ex natura secundum quod prius enobis ex natura secundum quod prius e dicitur hic defectus naturalis, quia quasi pro natura inolevit in omnibus diffusus. 2. De statibus hominis, et quid de singulisnotandum Christum de omni statu hominis aliquid accepisse, qui omnes venit salvare. Sunt enim quatuor status hominis: primus ante peccatum; secundus post peccatum, et ante gratiam; tertius sub gratia; quartus in gloria. De primo statu accepit immunitatem peccgelistae exponens: Qui desursum venit, super omnes est, dicit Christum venisse desursum, id est, de altitudine humanae naturae ante peccatum, quia de illa altitudine sumpsit Verbum Dei humanam naturam, dum non assumpsit ipsam culpam cujus assumpsit poenam. Sed poenam assumpsit de statu secundo, et alios defectus. De tertio vero gratiae plenitudinem. De quarto non posse peccare, et Dei perfectam contemplationem. Habuit enim simul bona vitae quaedam, et bona patriae, sicut et quaedam ma
Abbreviated transcription (Latin):
homo nẽ: passibilis. uł mortalis. ñ
mͦ ꝓpt̾ aptitudinẽ. s & ꝓpter necessi¬
tatem. S nunquid bic defectus fuit
eiꝰ cum passibilis extiterit ante
mortẽ: nunquid necessitatẽ patien¬
di habuit. Si enim necessitas patien¬
di uł moriendi fuit in xp̃o: ñ ud̾r
sola uoluntate miserationis defectꝰ
nr̃os acccpisse. Ad qđ dici potest.
xp̃m uoluntate. ñ necessitate suȩ na¬
ture: hos defectus. sicut alios susce¬
pisse. scił. necessitat̾ẽ patiendi in aĩa
Simul ac patiendi &. moriend in car¬
ne. Uerum: hanc necessitatẽ ñ habu¬
it: ex nccessitate suȩ oditionis. qͥa a
peocato inmunis. s ex sola uolunta¬
te: accepit de nr̃a infirmitate. po¬
nens tabernaculũ suum insole scił.
sub tẽporali mutabilitate & labore.
mori: ita & xp̃c eadem necessitate:
ẜ iure nature: semel oblatus ẽ. &. ñ
sepe. Nec ideo dicit iure nature: qd̾
ex natura suȩ dditionis. hunc defec¬
tum traxerit: qui etiam ñ ꝓuenit

Expanded text:
homo nunc passibilis vel mortalis, non modo propter aptitudinem, sed etiam propter necessitatem. Sed numquid hic defectus fuit jus cum passibilis extiterit ante mortem, numquid necessitatem patiendi habuit? Si enim necessitas patiendi vel moriendi fuit in Chrmiserationis defectus nostros accepisse. Ad quod dici potest Christum voluntate, non necessitate suae naturae, hos defectus sicut alios suscepisse, scilicet, necessitatem patiendi in anima, simul autem patiendi et moriendi in carne. Verum hanc necessitatem non habuit ex necessitate suae conditionis, quia a peccato immunis, sed ex sola voluntate accipit, de nostra infirmitate ponens tabernaculum suum in sole, scilicet, sub temporali mutabilitate et labore.mori, ita et Christus eadem necessitate et jure naturae semel oblatus est, et non saepe. Nec ideo dicit jure naturae, quod ex natura suae conditionis hunc defectum traxerit, qui etiam non provenit
Abbreviated transcription (Latin):
sitas talis in xp̃i carne suerit. De ap¬
titudine enim moriendi: qđ in eo
in eo ñ fuit defectus. Nec gͥ morta¬
litas illa: tẽ in co fuit defectꝰ qͥa na¬
tureꝰ ei erat. Unde etiam: quid̾a talẽ
inoetalitatẽ: in nobis ñ esse defectũ:
ñ imꝓbe tradunt. S necessitatẽ mo

Expanded text:
sitas talis in Christi carne fuerit. De apsitas talis in Christi carne fuerit. De aptitudine enim moriendi, quod in ein eo non fuit defectus; nec ergo mortalitas illa tunc in eo fuit defectus, quia natura ei erat. Unde etiam quidam talem mortalitatem in nobis non esse defectum non improbe tradunt, sed necessitatem m
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter mortẽ: s usq ad mortẽ tristẽfu
stẽ ẽẽ usq ad mortẽ: Non enĩ eiꝰdem
sig̃cationis est: tristem esse ꝓpt̾ mor¬
tem: & usq ad mortẽ. quia uͥ ꝓpter
mortẽ tristicia ẽ: illic mors causa
tristicie ẽ. Ubi uͦ tristicia ẽ usq ad
finis. Adeo autẽ ñ ꝓpt̾ mortẽ susccp¬
ta est tristicia: ut sit destituta ꝑmor¬
tẽ. Non ꝯͦ sͥ tristis est. s illis: qui in
scandalo ꝑinfirmitatẽ camnis erant
futuri. quos monet orare: ne indu¬
cantur intẽptationẽ: qui ante pol¬
ic orit᷑ questio. exp̃dictis ducens
originẽ. Dictum est enĩ supra: qd̃¬
xp̃e inde nrõs defectus suscepit: p̃t̾
peocatũ. Est autẽ hominis quid̾a ge¬
neralis defectus: qui peccatũ ñ est.
scił. necessitas patiendi. uł morien¬
di. Unde: eoepus nr̃uo. ñ tantũ mor¬
tale: s etiam mortuũ dr. qͥa ñ tantũ
aptitudinẽ moriendi s etiã nocs¬
sitatẽ habet. Idco querit᷑: utrũ neaes¬

Expanded text:
istem stem esse propter mortem? non enim ejusdem significationis est, tristem esse propter mortem, et usque ad mortem. Quia ubi propter mortem tristitia est, illic mors causa tristitiae est; ubi vero tristitia usque ad finis. A Deo autem non propter mortem suscepta est tristitia, ut sit destituta per mortem. Non ergo sibi tristis est, sed illis qui in scandalo per infirmitatem carnis erant futuri, quos monet orare, ne inducantur in tentationem, qui ante polHic oritur quaestio ex praedictis ducens originem; dictum est enim supra qe nostros defectus suscepit, praeter peccatum. Est autem hominis quidam generalis defectus, qui peccatum non est, scilicet, necessitas patiendi vel moriendi. Unde corpus nostrum non tantum mortale, sed etiam mortuum dicitur, quia non tantum aptitudinem moriendi, sed etiam necessitatem habet. Ideo quaeritur utrum neces
Abbreviated transcription (Latin):
neq furiosa: matrimoniũ otrahere possunt.
S si ꝯtractum fu̾it: ñ scparentur. Itẽ nẏcola¬
& uni ex duobꝰ uł ambobus: amentia uel
furor.uł aliqua infirmitas accesserit: ob
hanc infirmitatẽ. taliũ ꝯiugia solui ñ pos

Expanded text:
e furiosus neque furiosa matrimonium contrahere possunt; e furiosus neque furiosa matrimonium contrahere possunt; sed si contractum fuerit, non separentur. Item Nicolaet uni ex duobus vel ambobus amentia, vel furor, vel aliqua infirmitas accesserit; ob hanc infirmitatem talium conjugia solvi non pos
Abbreviated transcription (Latin):
de naturali impossibilitate statutũ est.
De his qui maleficiis impediti. coire
impedimento: hoc tenendũ decer¬
nitur. Qđ si ꝑsortiarias & maleficas ꝯcubitꝰ¬
ꝯcubitus ñ seqͥtur: bortandi sunt qͥbus
ista eueniunt: ut sp̃u ꝯtrito & humiliato:
deo : sacerdoti: de om̃ibꝰ peccatis ofessionẽ
nibus. & ieiuniis: dño satisfaciant. & ꝑ exor¬
lismos: ac cȩtera ȩccłastice disciplinȩ mu¬
nimina: ministri ȩccłȩ tales sanare ꝓcu¬
rent. Qđ si ñ potuerint: separari ualebunt.
S postquã alias nuptias expecierint: illis
uiuentibꝰ quibꝰ post uinctȩ fu̾int: prioribꝰ
quos reliquerant: etiã si possibilitas ꝯcum¬
bendi cis reddita fu̾it: reconciliari nequi¬
bunt. Qd infine huiꝰ capituli ꝯtinet᷑: exri¬
gore inagis dictum intelligendũ est: quã
ex canonica equitate. Uł intelligendũ est:
ñ posse reconciliari prioribus: ñ iudicio
eccłe. quo diuisio facta fuerat.
dũ inamentia sunt: matͥmoniũ otͣhere

Expanded text:
de naturali impossibilitate statutum est. 3. De his qui maleficiis impediti coire nimpedimento hoc tenendum decernitur: quod si per sortiarias et maleficas concubitus non sequitur, hortandi sunt quibus illa eveniunt, ut spiritu contrito et humiliato Deo et sacerdoti de omnibus peccatis confessionem nibus, et jejuniis Domino satisfaciant, et per exorcismos ac caetera ecclesiasticae disciplinae munimina ministri Ecclesiae tales sanare procurent. Quod si non potuerint, separari valebunt. Sed postquam alias nuptias expetierint illis viventibus quibus post junctae fuerint, prioribus quos reliquerant, etiam si possibilitas concumbendi eis reddita fuerit, reconciliari nequibunt . Quod in fine hujus capituli continetur, ex rigore magis dictum intelligendum est, quam ex canonica aequitate. Vel intelligendum est non posse reconciliari prioribus, nisi judicio Ecclesiae, quo divisio facta fuerat. um in amentia sunt, matrimonium contrahere
Abbreviated transcription (Latin):
scripsisse. Nec idͦo hec eis scͥpsi: ut postqͣm
infide fuerint solidati: si infra ꝓpͥam ꝯsan¬
guinitatẽ inuenti fiu̾nt. ñ separent᷑. aut

Expanded text:
scripsisse. Nec ideo haec eis scripsi, ut postquam in fide fuerint solidati, si infra propriam consanguinitatem inventi fuerint, non separentur; aut