comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicib sese ipsa demergat. ¶¬
ricȩ quã latinitra mariciam uocant.
ex amaritudine nominata. Custus
enim eius nimis amarus est. haec
arbor in solitudine & faxoso
humo nascitur. Ex quactiam
arbore maleficis artib mitra
a mare dicta. eo quodlitorea sit¬
tetis lę̧tissima & amantes litora
mirtȩ hinc est quod agrecis mir¬
tine dicitur. Medicorum aũt
libri hanc arborem soribunt
mulierum aptum. necessitatib
plurimis. Lentiscus quod cus¬
pis eius lentus sit & mollis. Nã
lentum dicimus quicquid flexi¬
desudat. Cortex raesinam. quae¬
mastix appellat᷑. cuius plurima¬
genera. sed melior inchio insula
nascit᷑. Tere bentus arbor:
grecum nomen. generans resinã
omnium resinarum prȩstantior¬
est. Buxus grecum nomen est
ex parte alatinis corruptum.
pixos enim appellat᷑ apudeos
arbor semꝑ uirens. & lenitate
materiȩ. elementorum apicib
rupte uulgo lodandrum uocatur
quod sit folus lauri similis flore
utrosa. Arbor uenenatic. inter¬
ficit enim animalia. & medet

Expanded text:
dicibus sese ipsa demergat. Myrice, quam Latini tamaricum vocant, ex amaritudine nominata; gustus enim eius nimis amarus est. Haec arbor in solitudine et saxosa humo nascitur; ex qua etiam arbore maleficis artibus μίσηθa mare dicta, eo quod magis litorea tetis laetissima; et: Amantes littora myrtos. Hinc est, quod a Graecis μυρίνη dicitur. Medicorum autem libri hanc arborem aptam scribunt mulierum necessitatibus plurimis. Lentiscus, quod cuspis ipsius lentus sit et mollis: nam lentum dicimus quidquid flexidesudat, cortex rmastix appellatur, cujus plurima et melior in Chio Insula gignitur. Terebinthus arbor, Graecum nomen, generans resinam omnium resinarum praestantiorem. Buxus Graecum nomen est, ex parte a Latinis corruptum; πύξος enim appellatur apud eos. Arbor semper virens et levitate materiae elementorum apicibusrupte vulgo lorandrum vocatur, quod sit foliis lauri similibus, flore ut rosa; arbor venenata. Interficit enim animalia, et medetur
Abbreviated transcription (Latin):
excipiunt. quasi excipiabilia
Excipiunt enim apros. expectanq
leones. intrant ursos. sit tantũ
equali amento ponderata uibratur.
Amentum uinculum ẽ iaculorum
astilium quimediis astis aptatur.
Et inde amentum. quod media
asttc religatur. utiacul& ur
Claua ẽ qualis fuit herculis. dicta
quod sit clauis ferreis inuicem
religatio. & est cubito semis facta
in longitudine. Haec & cateia quã
oratius caiam dicit. Est enim genus
galliciteli & materia quam ma¬
xime lenta. quȩ iactu quidem
non longe propter grauitatem
euolat. sed quo ꝑuenit ui nimia
ꝑfrangit. Quod si ab artifice
mittatur. rursum redit ad eũ
torquere cataias. Unde & cos
hispani & gallitautanos uocant.
Falarica ẽ telum ingens torno
factum. habens ferrum cubitale.
& rotunditatem deplumbo in
modum sperȩ. in ipsa sum mitate
dicitur &iam &ignem habere
affixum. Hoc aũtelo pugnatur
del phinorumq columnas. Afalis
igitur dicta ẽ falarica. sicut amu¬

Expanded text:
excipiunt, quasi excipiabula. excipiunt, quasi excipiabula. Excipiunt enim apros expectantque leones, intrant ursos, sit tantum aequali amento, ponderata vibratur. Amentum vinculum est iaculorum hastilium qui mediis hastis aptatur: et inde amentum quod media hasta religatur ut iaculetur. Clava est qualis fuit Herculis, dicquod sit clavis ferreis invicem religata, et est cubito semis facta in longiHoratius caiam dicit. Est enim genus Gallici teli ex materia quam maxime lenta, quae iacta quidem non longe propter gravitatem evolat, sed quo pervenit, vi nimia perfringit; quod si ab artifice mittatur, rursum redit ad eum torquere cateias. Unde et eos Hispani et Galli tautanos vocant. Falarica est telum ingens torno factum, habens ferrum cubitale et rotundimodum spere; in ipsa summitate dicitur etiam ignem habere afdelphinorumque columnas. A falis igitur dicta est falarica, sicut a mu
Abbreviated transcription (Latin):
tus gladius. ferrum ẽ latum
cuius duplex mucro acbi furcus.
inmodum caude irundineae
formatur. Unde & celidoniatus
dicitur. Sica a secando dicta
est en imgladius breuis. quo
maxime utuntur qui apud italos
latrocinia exercent a quo sicari
cuius dam gladicctoris in ludo
emissum gladium curuatum fu¬
iss& exacie rectac. procucurrit
unus adid corrigendum. Tumq
apugnante responsum est. Sichac
pugnabo. Inde sicae nomendatũ¬
Secures signa sunt quȩ ante con¬
sules ferebant᷑ quas ispani ab usu
francorum ꝑdiriuationem fran¬
ciscas uocant. ea signa portari.
ne aut usum ꝑderent belli. aut
uacans ocio aspectũ amiterent
cum ferro. cuius diminutiuum
facit astilia. Nomen aũ astec
ab astu sumpsit. unde & astutia.
Contus ferrum non hab&. sed tantũ
cuspide acuto est. Uirgł. Ferra
contos. contum aũ quasi conͥtũ
est enim conum acuta rotunditas.
Trudes amites sunt cum lunato
ferro. quȩ grȩci aplustria dicunt
uenatui habilia. ł qui auenientẽ

Expanded text:
cus gladius ferrum est latum, cus gladius ferrum est latum, cuius duplex mucro ac bifurcus in modum caudae hirundineae formatur; unde et chelidoniacus dicitur. Sica a secando dicta. Est enim gladius brevis quo maxime utuntur qui apud Italos latrocinia exercent; a quo et sicarii cuiusdam gladiatoris in ludum emissi gladius curvatus fuisset ex acie recta, procucurrit unus ad id corrigendum; tumque a pugnante responsum est: Sic ha pugnabo. Inde sicae nomen datuSecures signa sunt, que ante consules ferebantur, quas Hispani ab usu Francorum per derivationem Franciscas vocant et eas loco signi portant, ne usum perderent belli, aut vacantes ocio, aspectum amitterent cum ferro, cuius diminutivum facit hastile. Nomen autem hasta ab astu sumpsit, unde et astutia. Contus cuspide acuto est. Vergilius Aecontos. Contum autem quasi conitum: est enim conum acuta rotunditas. Trudes amites sunt cum lunato ferro, quae Graeci aplustria dicunt.venatui abilia, vel quia venientem
Abbreviated transcription (Latin):
ibi capitur utteneatur. namali as
acies ferri nonsinit. Qucro
non tantum gladuẽ. sed&cuius¬
lib& teli acumen. dictus alongi¬
tudine. nam macron greci longũ
uocant. hinc &macera. Macera
autem est gladius longus. ex una
parte acutus. Framea uero gla¬
dius exutraq parte acutus. quã
uulgo spatam uocant. ipsa est¬
& romphea. framea aũ dictaquia
ferrea est. Nam sicut ferramentũ.
sic framea dicit᷑. Ac ꝓ inde omnis
gladius frameu. Spatu apassione
grece dicit᷑ pati. Unde & patior
& patitur dicimus. Alii spatã alati¬
tudine autumant dictam. eoqđ
spatiosa sit. idẽ latac & am pla
unde & spatula in pecoribus.
Semi spacium gladius ẽ amedia
spate longitudine appellatus
non ut inprudens uulgus dicit
sine spacium. dum sagita uelo¬
tiorsit. Pugio apungendo & trans¬
figendo uocatus. est enimgladius
pariis & bis acutus. lateriadherens.
Idem & clunabulum dictum. quod
religetur adclunes. Celidonia.¬

Expanded text:
ibi capitur ut teneatur: nam alias ibi capitur ut teneatur: nam alias acies ferri non sinit. Mucro non tantum gladii est, sed et cuiuslibet teli acumen, dictus a longitudine. Nam μακρὸν Graeci longum vocant; hinc et machaera. Machaera autem est gladius longus ex una parte acutus. Framea vero gladius ex utraque parte acutus, quam vulgo spatam vocant. Ipsa est et romphea. Framea autem dicta quia ferrea est: nam sicut ferramentum, sic framea dicitur; ac proinde omnis gladius framea. Spatha a passione Graece dicitur pati; unde et patior et patitur dicimus. Alii spatam Latine autumant dictam, eo quod spatiosa sit, id est lata et ampla: unde et spatula in pecoribus. Semispatium gladium est a media spatae longitudine appellatum, non, ut inprudens vulgus dicit, sine spatio, dum sagitta velocior sit. Pugio a pungendo et transfigendo vocatus. Est enim gladius parvus et bis acutus lateri adhaerens. Idem et clunabulum dictum, quod religetur ad clunem. Chelidonia
Abbreviated transcription (Latin):
Tuba aũ p̃lium indicabat. ut. at
tuba terribilem sonitum ꝓcul¬
nam inter dum canitur ut bella
Interdum receptui. nam receptus
dicitur quose exercitus recipit.
Unde & signa receptui canere dicunt᷑.
Classica sunt cornua quȩ conuo¬
candi causa erant factu. Etaca¬
lando classica dicebantur. Dequib
amazonas aũ non tuba sicut aregib
secda regina sistro. uocabatur
feminarum exercitus.
reponunt᷑. armaria dicta sunt
Item arma & tela. omniũ generũ.
sed arma sunt quibus ipsi tuemur.
Tela sunt quȩ emittimus. nam arma
proprie dicticsunt. eo quod ar¬
mos tegunt. Nam arma ł ab ar
ladius generalit̃ diciturensis in iui¬
proe lio. sed ensis ferrũ tantũ
dius uerototus. Proprie
aũ appellatur gladius quodgu¬
lam diuidit. idẽ ceruicem secat.
Ad hoc enimprimum est factus
namc& era membra set uribus
magis cedunt᷑. Collum. gladio
tantum. Acies aũ gladii ab acu¬
mine dicta. Capulus uocatur
ł quia capud est gladii. ł qui a

Expanded text:
Tuba autem praelium indicabat, ut: At Tuba autem praelium indicabat, ut: At tuba terribilem sonitumNam interdum canitur ut bella interdum receptui. Nam receptus dicitur quo se exercitus recipit, unde et signa receptui canere dicuntur. Classica sunt cornua quae convocandi causa erant facta, et a calando classica dicebantur. De quibuAmazonas autem non tuba, sicut a regibus, sed a regina sistro vocabatur feminarum exercitus. reponuntur, armaria dicta sunt. Item arma et tela omnium generum; sed arma sunt quibus ipsi tuemur, tela sunt quae emittimus. Nam arma proprie dicta sunt eo quod armos tegunt. Nam arma vel ab arm De gladiis . Gladius generaliter dicitur ensis in proelio; sed ensis ferrum tantum, dius vero totus. Proprie autem appellatus gladius, quod gulam dividit, id est cervicem secat. Ad hoc enim primum est factus; nam cetera membra securibus magis caeduntur, collum gladio tantum. Acies autem gladii ab acumine dicta. Capulus vocatus vel quia caput est gladii, vel quia
Abbreviated transcription (Latin):
foeni. quod manum impleant
Cetera signa diuersis pręlata ima¬
ginib secundum militarem consu
&udinem existunt. ꝑquȩ exerci¬
tus. ꝑ mixtionem p̃liorum agnoscit
dicta auoce. qua sibuocina. nam
pagani a grestesq ad omnem usum
bucina ad competu conuocabant᷑
Proprie ergo hoc agrestib signũ fuit.
ad arma qui rites. Huius clangor
bucinum dicitur. Tuba¬
r. Tubamtyrreni
primi inuenerunt.
excogitatã. cumdisꝑsi cirta mari¬
timas oras non facile adquam quã
prȩde occasionem. uoce autbucina
conuocarentur. uento plerumq¬
obstrepente. Hinc postea bellicis
certaminib adhibitaẽ. ad denun¬
tianda signabellorum. Etubiex¬
audiri pręco p̃tumultu non pote¬
rat. sonitus tubȩ langentis attinger&
Tuba autem dicta. quasitofic. id est
caua. Item tuba quasi tibia. Inter
tubam aũ & bucinam. u& eres
discernebant. nam bucina in sonans.
sollicitudinem adbella denunciabat.
Uirgł. Quabucina signũ diradedit

Expanded text:
feni, quod manum impleant. feni, quod manum impleant. Caetera signa diversis praelata imaginibus secundum militarem consuudinem existunt, per quas exercitus permixtionem proeliorum agnoscitudicta a voce, quasi vocina. Nam pagani agrestesque ad omnem usum bucina ad conpita convocabantur: proprie ergo hoc agrestibus signum fuit.ad arma Quirites. Huius clangor bucinum dicitur. Tubam Tyrrheni primi invenerunt; excogitatam, cum dispersi circa maritimas oras non facile ad quamque praedae occasionem voce aut bucina convocantur, obstrepente. 3. Hinc postea bellicis certaminibus adhibita est ad denuntianda signa bellorum, ut ubi exaudiri praeco prae tumultu non poterat, sonitus tubae clangentis attingeret. Tuba autem dicta, quasi tofa, id est, cava. Item tuba, quasi tibia. 4. Inter tubam autem et buccinam veteres discernebant. 378 Nam buccina insonans sollicitudinem ad bella denuntiabat. Virgilius: Qua buccina signum Dira dedit.
Abbreviated transcription (Latin):
ignabellorum dicuntur qđ¬
exhis exercitus &pugnandi
& uictoriȩ receptui accipit
simbulum. Nam aut ꝑuocem
tube. aut ꝑ simbalum ammonet᷑
exercitus legionum. Principalia
signa. aquilȩ. dracones. & pilȩ
A quile ideo quod eadem aues. iouis
in armis auspicio fuerit. Nam
dum idem iouis aduersus titanas
ꝓficis cer&: aquilam sibi in auspicio
apparuisse ferunt. Quamille
ꝓindicio uictoriae acceptam
tutelȩ suȩ auspicatus eam legioni
signum dedit. quo factum est
ut de inceps militum signis commit¬
ter&. cuius meminit lucanus dicens
Signa pares aquilas & pilaminan¬
tia pilis. Draconum signa ab apol
Dehine agrecis & romanis. inbello
gestari coeperunt. Pilam in
signo constituisse fert᷑ augustus.
propter nationes sibi in toto orbe
subiectas ut malus figuram orbis
& ipsũ
signum bellicum. tractum nom̃
habens aueli diminutione. quasi
uexillum. Subromulo aũ fasciculos
foeni puexillis milites habuer
hinc & manipuli appellantur.
manipulos enim dicimus fasciculos

Expanded text:
igna bellorum dicuntur, quod iis exercitus et pugnandi et victorie receptui accipit simbolum. Nam aut per vocem tube, aut per symbolum admonetur exercitus legionum. Prinsigna aquilae, dracones, et pilae. 2. Aquilae ideo, quod eadem avis Jovis in armis auspicio fuerit. Nam dum idem Jovis adversus Titanas proficisceretur, aquilam ei in auspicio apparuisse ferunt, quam ille pro indicio victoriae acceptam tutelae suae auspicatus eam legioni signum dedit, quo factum est ut deinceps militum signa comitaretur. Cujus meminit Lucanus dicens: Signa pares aquilas, et pila minantia pilis 3. Draconum signa ab ApollDehinc a Graecis et Romanis in bello gestari coeperunt. 4. Pilam in signo constituisse fertur Augustus, propter nationes sibi in cuncto orbe subjectas, ut melius figuram orbis t ipsum signum bellicum tractum nomen habens a 377 veli diminutione, quasi velillum. Sub Romulo autem fasciculos feni, pro vexillis, milites habuerunt. Hinc et manipuli appellantur. Manipulos enim dicimus fasces
Abbreviated transcription (Latin):
statu cause proferebantur
Nunc parte ablata nominis testes
uocantur. Testis aũ considerat᷑.
conditione. natura & uitic
conditione. siliber. non seruus
nam sepȩ seruus metu dominantis
testi monium subprimit ueritatis.
Natura. siuir. non femina. Namuaria
geractu. Nam siuita bona defuerit
fide carebit. Non enim potest
iustitia cum scelerato habere soci¬
& atem. Duo aũ sunt generttestiũ.
aut dicendo idquoduiderunt aut
ꝓferendo id qđ audierꝰ. Duob aũ
modis testes delinquunt. cũ aut
falsa ꝓmunt. aut uera silentio
obtegunt. Idespectaculis.¬

Expanded text:
statum causae proferebantur. statum causae proferebantur. Nunc parte ablata nominis, testes vocari. Testis autem consideratur condicione, natura et vita. Condicione, si liber, non servus. Nam saepe servus metu dominantis testimonium subprimit veritatis. Natura, si vir, non femina. Nam Virgger actu. Nam si vita bona defuerit, fide carebit. Non enim potest iustitia cum scelerato habere societatem. Duo sunt autem genera testium: aut dicendo id quod viderunt, aut proferendo id quod audierunt. Duobus autem modis testes delinquunt: quum aut falsa promunt, aut vera silentio obtegunt. De spectaculis
Abbreviated transcription (Latin):
Negociatio in commercus dicitur.
ubi aliquid dat᷑ ut maiora lucrent᷑.
Iurgium dictum. quasi uiris garriũ.
eo quod hi qui causam dicunt. iure
disceptent. Lis a contentione
limitis prius nomen sumpsit
litem ut discerner&agri. Causa aũ
argumento. aut probatione constat.
Argumentum numquam testibus
num quam tabulis dat probationẽ
sed sola inuestigatione inuenit
ueritatem. Unde & dictum argu
aut testibus & fide tabularum
constat. In omni aũ iudicio sex
ꝑsone queruntur. ludex. accusator.
reus. & tres testes. Iudex dictus.
quasi ius dicens populo. siue quod
iure discept&. Iure aũ disceptare
est. iuste iudicare. Non est aũt
iudex. si non in eo iustitia. Accu¬
sator uocatur. quasi ad causator
quia ad causam uocat eum quem
appellat. Reus are qua petitur
nuncupatur. qui a quam uis sceleris
conscius nonsit. reus tamen dicit᷑
quam diu in iudicio ꝓre aliqua
petitur. Testes antiquitus super¬
stites dicebantur. eo quod suꝑ

Expanded text:
negotiatio in commerciis dicitur, negotiatio in commerciis dicitur, ubi aliquid datur ut maiora lucrentur. Iurgium dictum quasi iuris garrium, eo quod hi qui causam dicunt iure disceptent. Lis a contentione limitis prius nomen sumpsit.litem ut discerneret agri. Causa aut argumento aut probatione constat. Argumentum numquam testibus, numquam tabulis dat probationem, sed sola investigatione invenit veritatem; unde et dictum argumtem testibus et fide tabularum constat. In omne autem iudicium sex personae quaeruntur: iudex, accusator, reus et tres testes. Iudex dictus quasi ius dicens populo, sive quod iure disceptet. Iure autem disceptare est iuste iudicare: non est autem iudex si non est in eo iustitia. Accusator vocatus quasi adcausator, quia ad causam vocat eum quem appellat. Reus a re, qua petitur, nuncupatus, quia, quamvis sceleris conscius non sit, reus tamen dicitur, quamdiu in iudicio pro re aliqua petitur. Testes antiquitus superstites dicebantur, eo quod super
Abbreviated transcription (Latin):
quo figitur crista quam greci conũ
uocant. Nam conus est curua¬
tura quȩ ingalea promin&. suꝑ
roneo rege quiprimus grecis n¬
ległs dedit. Quilocus & proras¬
tra uocatur. ideo quod ex bello
punico captis nauib cartaginen¬
sium rostra ablatasunt. & inforo
romano p̃fixa. utess& huius in¬
signe uictoriȩ. Constat aũ forus
causa. lege. & iudice. Cau sa
uocatic acasu quoeuenit. estenĩ
materia & origo negotii. nec dũ
discussionis ex amine patefacta.
Quȩdum p̃ponitur. causa est . dũ
discuti̾tur. iudicium est. dũfinit᷑
iustitia. Uocatũ aũ iudicium
quasi uris dictio. & iustitiaquasi
iuris status. Iudicium aũ prius
inqui sitio uocabat᷑. Unde & acto¬
res iudiciorum. &p̃positos ques¬
tores ł quesitores uocamus. Nego¬
tium multa. significat. Modo
actum rei alicuius. cui contra¬
rium est ocium. Modo actionem
causȩ. quod est iurgium litis. Et
dictum negotium. quasi nec otiũ
idẽ sine otio. Negocium aũ incausis.

Expanded text:
quo figitur crista; quam Graeci κῶνον quo figitur crista; quam Graeci κῶνον vocant. Nam conus est curvatura quae in galea prominet, suproneo rege, qui primus Graecis leges dedit. Qui locus et Prorostra vocatur ab eo quod ex bello Punico captis navibus Carthaginensium rostra ablata sunt, et in foro Romano praefixa, ut esset huius insigne victoriae. Constat autem forus causa, lege et iudice. Causa vocata a casu quo evenit. Est enim materia et origo negotii, necdum discussionis examine patefacta; quae dum praeponitur causa est, dum discutitur iudicium est, dum finitur, iustitia. Vocatum autem iudicium quasi iurisdictio, et iustitia quasi iuris status. Iudicium autem prius inquisitio vocabatur; unde et actores iudiciorum et praepositos quaestores vel quaesitores vocamus. Negotium multa significat: modo actum rei alicuius, cui contrarium est otium; modo actionem causae, quod est iurgium litis. Et dictum negotium quasi nec otium, id est sine otio. Negotium autem in causis,
Abbreviated transcription (Latin):
telorum ictum. Utenim telis
resistatur. clippeus ante fertur
breue & rotundum. De quo uirgł
dictum ab ancisione quod sit ab
omni parte ueluti recisum ac ro
recisum quaq notes oculis. angu¬
lus omnis ab est. Pelta scutum
breuissimum in modum lunȩ medie¬
scutum lortum sine ligno. quoutunt᷑¬
afri & mauri. De quo po&a. leuam
quasi paruum clippeum. Dicitur
aũ & testudo scutum. Nam in modũ
testudinis fit. clippeus. Est & tes¬
tudo scutorum conexio. curuata¬
intestudinis modum. Nam q: in
armorum generib milites &iam
ab animalib nomina sumunt
ut ari&es. Etsalustius. in modũ
Solis enim circulis ferreis contexta
est. quama ẽ lorica ferrea. ex la¬
minis ferreis aut acreis concate¬
nata in modum squamȩ piscis. &
ex ipso splendore squamarum.
& similitudine nuncupatur.
Galea decorio. namgaleroscoriũ
dicitur. Cassidam aũ atuscis nomi¬
natam. Illi enim galeam cassim
uocant. credo a capite. Apex
est quod insum ma galea emin&

Expanded text:
telorum ictum. Ut enim telis telorum ictum. Ut enim telis resistatur, clipeus antefertur. breve et rotundum. De quo Vergildictum ab ancisione, quod sit ab omni parte veluti ancisum ac rotrecisum: quaqlus omnis abest. Pelta, scutum brevissimum in modum lunae mediaescutum lorAfri et Mauri. De quo poeta Virg.quasi parva, non clypeum. Dicitur autem et testudo scutum, nam in modum testudinis fit clypeus. Est et testudo scutorum conexio curin testudinis modum. Namque in armorum generibus, milites etiam ab animalibus nomina sumunt, ut aries. Et Sallustius: In modum,solis enim circulis ferreis contexta est. 2. Squama est lorica ferrea ex laminis ferreis, aut aereis concatenata in modum squamae piscis, et ex ipso splendore squamarum, et similitudine nuncupata est. galea de coreo. Nam galeros coreum dicitur. Cassidam autem a Tuscis nominatam: illi enim galeam cassim nominant, credo a capite. Apex est quod in summa galea eminet,
Abbreviated transcription (Latin):
in modum ari&um pugnantiũ.
Ualide enim ac nodose arboris
capud. ferro uestitur. eaq suspensa
finib multorum manib admurũ
impellitur. de inderctrorsum
ducta. maiori imp&u destinat᷑
Sicq crebris ictibus. concussũ
murilatus cedit. cauatum q
irrumpit. ac fenestram facit.
Contra impulsum ari&is reme¬
dium est. saccus paleis plenus
& in eum locum dimissum. quo a¬
ries ꝑcutit. Laxo enim saccorum
sinu. ictus ari&is illisus mollit᷑.
Duriora enim molliorib facilius
cȩdunt. Plutei sunt. cratescorio
crudo intexte. quȩ in opere faci¬
endo hosti obiciuntur. Mus¬
culus cuniculo similisfit. quo
murus ꝑfodit᷑. ex quo & appel¬
latur quasi murus culus. Clip x.
peus est scutus maior. dictus abeo
quod clip&. idẽ cel& corpus. pe¬
riculisq subducat. ATOTOYRA
ETTYN. obpositus est enim. sua
defensione abhastis. & iaculis.
corp. munit. Clippeus aũ peditũ
est scutus equitum. Scutum
appellatum eo quod ase excutiat

Expanded text:
in modum arietum pugnantium; in modum arietum pugnantium; valide enim ac nodose arboris caput ferro vestitur, eaque suspensa funibus, multorum manu ad murum impellitur. Deinde retrorsum ducta, maiori impetu destinatur, sicque crebris ictibus concussum, muri latus cedit, cavatumque irrumpit ac fenestram facit. Contra impulsum arietis remedium est saccus paleis plenus et in eum locum demissus quo aries percutit: laxo enim saccorum sinu, ictus arietis illisus mollitur; duriora enim mollioribus fcedunt. Plutei sunt crates corio crudo intextae, quae in opere faciendo hosti obiciuntur. Musculus cuniculo similis fit, quo murus perfoditur; ex quo et appellatus, quasi murusculus. De clypeis . Clipeus est scutus maior, dictus ab eo quod clipet, id est celet, corpus periculisque subducat, ἀπὸ τοῦ κλέπτειν. Oppositus enim sua defensione ab hastis et iaculis corpus munit. Clypeus autem peditum est, scutus equitum. Scutum appellatum eo quod a se excutiat
Abbreviated transcription (Latin):
us baiol&. Theca eo quod aliquid
receptum tegat .c. littera . ꝓg.
posita. Alii greco nomine thecã
uocari asserunt. qđ ibi reponat᷑
aliquid. inde & bibliotheca.
librorum repositio dicitur.
Dolones sunt uaginȩ ligneae
intra quas lat& pugio subbaculi
specie. Dolones aũ adolo dictis.
quod fallant & decipiant ferro.
cum speciem p̃ferent ligni.
Hos uulgus greco nomine oxos uocit
idest acutos. unde & apud medi¬
cos acutus morbus. oxea uocat᷑
Arcus uocatus. eo quod arteat
aduersarium. Inde & arces di¬
cunt᷑ a quib arcent᷑ hostes. Itẽ
arcus obspeciem. quod sint tur
quod ex ea fundantur lapi¬
des idest emittantur. P alista
genus tormenti. ab emittendo
iaculadicta. Bali enim grece
emittere dicit᷑. Torquet᷑ enim
uerbere neruorum. & magnac ui
iacit aut hastas aut saxa. Inde
& fundibalus quasi fundens &
emitens. Contra balistam. testudo
ual&. series enim fit armorum
Ari& i nomen species dedit. eo qđ uiiii
cum impetu inpingit murum

Expanded text:
us baiuletur. Teca ab eo quod aliquid us baiuletur. Teca ab eo quod aliquid receptum tegat, C littera pro G posita. Alii Graeco nomine thecam vocari adserunt, quod ibi reponatur aliquid. Inde et bibliotheca librorum repositio dicitur. Dolones sunt vaginae ligneae, intra quas latet pugio sub baculi specie. Dolones autem a dolo dicti sunt, quod fallant et decipiant ferro, quum speciem praeferant ligni. Hos vulgus Graeco nomine oxos vocant, id est acutos. Unde et apud medicos acutus morbus ὀξεῖα vocatur. Arcus vocatus eo quod arceat adversarium. Inde et arces dicuntur a quibus arcentur hostes. Item arcus ob speciem, quod sint curvquod ex ea fundantur lapides, id est emittantur. genus tormenti ab emittendo iacula dicta: balin eemittere dicitur; torquetur enim verbere nervorum et magna vi iacit, aut hastas, aut saxa. Inde et fundibalus, quasi fundens et emittens. Contra balistam testudo valet: series enim fit armorum,Arieti nomen species dedit, eo quod cum impetu impingit murum,
Abbreviated transcription (Latin):
pilis: Telum uocatum sec undũ
grecam & himologiam atorte
AOΦNN. quicquid longe iacI
potest. Quam quam ab usiue
dicatur & gladium ut ẽ illud.
At non hoctelum mea quo ui
dextera uersat. pro prie aũt
telum. Alongitudine dictum.
Unde & mustelum dicimus qđ
longior sit quammus. Cuspis
astilis amentata acespite dictus
myrtum. Proprie aũ cuspis
ueloci ictuuocatic. Pennis enĩ
fertur quasi auis utteleriter
mors ꝑ currat ad hominem
His primum cretenses usi sunt.
Quib: pennȩ ut diximus ideo
ad gluti nantur ut leues sint
& ꝑuolent. Scaptus. spiculas
sagittȩ ł lance ȩ breues. ab
spicarum specie nuncupate
Scorpio est sagita uenenata. xtu
ł tormentis excussa. quedum
ad hominem uenerit. uirus quo
figit infundit. Unde & scorpio
tarum theca. a ferendo iacula
dicta. sicut & feretrum. ubi fu¬
nus defertur. Quȩ id circo & hi¬
mologiam communem habent.
quia faretra mortem. feretrum
mortuum. portat. Coriti ꝓpriȩ
lattc. eo quod in ea mucro ł gladi¬

Expanded text:
 Telum vocatum secundum Grecam etymologiam, apo tu teloten, quicquid longe ipotest, quanquam abusive dicatur et gladius, ut est illud: At non hoc telum mea quod vi dextera versat. Proprie autem telum a longitudine dictum: unde et mustelam dicimus quod longior sit quam mus. Cuspis hastilis amentata, a cespite dictus,myrtum. Proprie autem cuspis veloci ictu, vocata. Pinnis enim fertur, quasi avis, ut celeriter mors percurrat ad hominem. Has primum Cretenses usi sunt, quibus pinnae, ut diximus, ideo adglutinantur ut leves sint et pervolent. Scaptos. Spicula sunt sagittae vel lanceae breves, ab spicarum specie nuncupatae. Scorpio est sagitta venenata arcu vel tormentis excussa, quae dum ad hominem venerit, virus, quo figit, infundit; unde et scorpio tarum theca, a ferendo iacula dicta; sicut et feretrum, ubi funus defertur. Quae idcirco etymologiam communem habent, quia pharetra mortem, feretrum mortuum portat. Coriti proprie a eo quod in ea mucro vel gladi
Abbreviated transcription (Latin):
muntur. Pugna uocata eo quod¬
in inicio usus fuiss& inbello pug¬
nis contendere. ł quia primo
bellum pugnis incipiebant
Unde &pugna &iam duorum est
aliquando. & sine ferro. Quat¬
tuor aũ inbello geruntur pugna.
fuga. uictoria .pax. Pacis uoca¬
bulum uid&ur apacto sumptũ.
Posterior aũ pax accipit᷑. foedus
primum initur. Foedus estpax
quȩ fit interdimicantes. ła fide
ł a ficialib idẽ sacerdotib dictũ
Peripsos enim fiebant foedera.
sicut ꝑ seculares bella. Alii foedera
dicta putant aporca foeda &cru¬
deliter occisa. cuius mors optabat᷑
ei qui a pace resiliss&. Uirgł. Et
Foederis partes. induciae. & dictȩ
induciȩ quasi indies ocia.
DETRI UM PHIS

Expanded text:
mitur. Pugna vocata eo quodmitur. Pugna vocata eo quod initio usus fuisset in bello pugnis contendere, vel quia primo bellum pugnis incipiebant. Unde et pugna etiam duorum est aliquando et sine ferro. Quattuor autem in bello aguntur: pugna, fuga, victoria, pax. Pacis vocabulum videtur a pacto sumptum. Posterius autem pax accipitur, foedus primum initur. Foedus est pax quae fit inter dimicantes, vel a fide, vel a fetialibus, id est sacerdotibus, dictum. Per ipsos enim fiebant foedera, sicut per saeculares bella. Alii foedera dicta putant a porca foede et crudeliter occisa, cuius mors optabatur ei qui a pace resilisset. VergiliusFoederis partes indutiae: et dictae indutiae quasi in dies otia. De triumphis
Abbreviated transcription (Latin):
tus nonsit: Tumultus aũ sine
bello esse non potest. Quid est
enim aliud tumultus :: nisi ꝑtus¬
batio tanta ut maior timor oriat᷑
Unde &iam dictus tumultus quasi
timor multus. Grauius aũ est
tumultus quam bellum. Nam
in bello uocationes ualent. in tu¬
multu nonualent. Diff
Diffestaũ
bellum. pugna. & pr¬
nam bellum uniuersum dicit᷑
ut punicum. huius partes sunt
pugnae. uttanensis. termensis.
Rursum in una pugna multa s¬
prȩlia. Aliud enim in cornib¬
aliud in media. aliud in extrema
aciegerit᷑. Bellum igit̃ esttotũ.
Pugna unius diei. Proeliũ pars
pugnȩ est. Bellum antea luel¬
lum. uocatum. eo quod duȩ̨ sint
partes dimicantium. ł quodalterũ
fatiat uictorem. alterum uictum
Dostece mutata & detracta littera.
dictum bellum. Alii ꝑ antifra¬
sin putant dictum eo quod sit
horridum. Unde illud. Bella
pessimum. Prȩlia dicuntur ab
in primendo hostis hostem. Unde
& prela ligna quib uuae prȩ¬

Expanded text:
tus non sit. Tumultus autem esse sine tus non sit. Tumultus autem esse sine bello non potest. Quid est enim tumultus, nisi perturbatio tanta, ut major timor oriatur? Unde etiam dictus tumultus, quasi timor multus. Gravior autem est tumultus quam bellum. Nam in bello vacationes valent, in tumultu non valent. 8. Differt autem bellum, pugna et prNam bellum universum dicitur, ut Punicum. Hujus partes sunt pugnae, ut Cannensis, Trebiensis. Rursum in una pugna sunt multa praelia. Aliud enim in cornibaliud in media, aliud in extrema acie geritur. Bellum igitur est totum, pugna unius diei, proelium pars pugnae est. Bellum antea duellum vocatum eo quod duae sint partes dimicantium, vel quod alterum faciat victorem, alterum victum. Postea mutata et detracta littera dictum est bellum. Alii per antiphrasin putant dictum eo quod sit horridum; unde illud Virg. pessimum. Prelia dicuntur ab inpremendo, hostis hostem. Unde et prela ligna quibus uva pre
Abbreviated transcription (Latin):
inuicem inuna gente gesserunt.
Plus quam ciuile bellum ẽ. ubi
non solum ciues certant. sed & cog¬
nati. Quale actum est intercesa¬
rem & pompeium. quandogener
& socer inuicem dimicauerun.
Siquidem in hac pugna frat̾ cum
fratre dimicauit. & pat̾ aduer¬
sus filium arma portauit. Luca
dicuntur interna. externa ser¬
uilia. sotialia. pyratica. Nam
pyratica bella sunt. sparsa latro¬
num ꝑmaritima mioparonib
leuib & fugacib nonsolũ nauib
commeatus. sed& iam insulas
ꝓunciasq uastantib Quod pri¬
mum genus pompeius postmultã
uastationem quã terra mariq
diuegerat. mira celeritate con¬
pressit acsuperauit. Sicut aũ
bellum uocatur quod contrahostes
agitur. Ita tumultus quod ciui li
seditione concitatur. Nam sedioest
dissensio ciuium. dicta quod
seorsum alii ad alios eant. Alu
estimant dissensionem animorũ
seditionem uocari quam grecidias¬
utrumq cicero doc&. potest
enim inquit ẽẽ bellum. uttumul¬

Expanded text:
invicem in una gente gesserunt. invicem in una gente gesserunt. Plus quam civile bellum est ubi non solum cives certant, sed et cognati; quale actum est inter Caesarem et Pompeium, quando gener et socer invicem dimicaverunt. Siquidem in hac pugna frater cum fratre dimicavit, et pater adversus filium arma portavit. Lucandicuntur interna, externa, servilia, socialia, piratica. Nam piratica bella sunt sparsa latronum per maria mioparonibus levibus et fugacibus, non solum navibus commeatus, sed etiam insulas provinciasque vastantibus. Quos primum Gnaeus Pompeius post multam vastationem, quam terra marique diu egerant, mira celeritate conpressit ac superavit. Sicut autem bellum vocatur quod contra hostes agitur, ita tumultus quod civili seditione concitatur. Nam seditio est dissensio civium, dicta quod seorsum alii ad alios eant. Alii aestimant dissensionem animorum seditionem vocari, quam Graeci διάutrumque, Cicero docet: Potest enim, inquit, esse bellum, ut tumul
Abbreviated transcription (Latin):
II de instrumentis bellicis.
rimus bella intulit nidus
assiriorum rex. ipse enim
finib suis nequaquam contentus.
humane soti&atis foedus irrum¬
pens. exercitus ducere. aliena
uastire liberos populos. aut
trucidare. aut subicert coepit
Uniuersamq asiam usq adlibiae
fines noua seruitute ꝑdomuit.
hinc &iam studuit orbis. inmutuo
idẽ iustum. Iniustũ. Ciuile. Et
plusquam ciuile. Iustum bellũ est
quod exp̃dicto geritur derebus
repetitis. aut ꝓpulsandorũ hostiũ
causa. Iniustum bellum ẽ quod
defurore. non delegitima ratione
inetur. De quo in re publicacicero
dicit illa in iusta bella sunt. quȩ
sunt sine causa susrepta. nam
extra ulciscendi aut ꝓpulsan¬
dorum hostium causam. bellum
geri iustum nullum potest. Et
hocidem tullius paucis interiectis
sub didit. Nullum bellum iustũ
hab& nisi denuntiatum. nisi dictũ.
inisi derepetitis rebus. Ciuile
bellum ẽ interciues orta seditio.
& concitatio tumultus sicut int̃
sillam & marium quibellum ciuile

Expanded text:
. Primus bella intulit Ninus Assyriorum rex. Ipse enim finibus suis nequaquam contentus, humanae societatis foedus irrumpens, exercitus ducere, aliena vastare, liberos populos aut trucidare, aut subjicere coepit, universamque Asiam usque ad Libyae fines nova servitute perdomuit. Hinc jam studuit orbis in mutuo id est, justum, injustum, civile, et plusquam civile. Justum bellum est, quod ex praedicto geritur de rebus repetitis, aut propulsandorum hostium causa. Injustum bellum est, quod de furore, non de legitima ratione initur. De quo in Republica dicit Cicero: Illa injusta bella sunt, qusunt sine causa suscepta. Nam extra ulciscendi aut propulsandorum hostium causa bellum geri iustum nullum potest.' Et hoc idem Tullius parvis interiectis subdidit: 'Nullum bellum iustum habetur nisi denuntiatum, nisi dictum, nisi de repetitis rebus.' Civile bellum est inter cives orta seditio et concitati tumultus, sicut inter Syllam et Marium, qui bellum civile
Abbreviated transcription (Latin):
Hic osium cesariensis mauritanie
opidum. hercule illuc transeun¬
te. uiginti a comitatu eius descen¬
dentes construxerunt. Hanc ne
quis in posito a se nomine priuatĩ
glonar&ur. de condentium nume¬
rourbi nomen hicosium datum.
Cyrene regina fuit libiae. quȩ exsuo
nomine ciuitatem cyrenen condidit.
e qua & libiã cyrenensem uocauit.
DEAE DIFICIIS PUBLICIS

Expanded text:
Icosium Caesariensis Mauretaniae Icosium Caesariensis Mauretaniae oppidum, Hercule illuc transeunte, viginti a comitatu eius discindentes construxerunt. Hanc ne quis inposito a se nomine privatim gloriaretur, de condentium numero urbi Icosio nomen datum. Cyrene regina fuit Libyae quae ex suo nomine civitatem Cyrenen condidit, ex qua et Libyam Cyrenensem vocavit. § 2 De aedificii
Abbreviated transcription (Latin):
& nuncupata. Quoloco sicut his¬
torio graui dicunt. celumterra
& maria distinguntur a terris.
Ispalim cesar ulius condidit.
quam ex suo & rome urbis uocabu¬
lo. iuliam romulam nuncupauit.
Iis palo aũ asitu nuncupata est.
eo quod insolo palustri sit fixa.
Inpro fundo palis locata est. ne lu¬
brico atq. instabili fundam̃to cader&
adis opi dum apoenis conditum.
qui &iam & cartuginem isparta¬
riam condiderunt.
eptem opidum amontib septem.
qui a similitudine fratris uocati
gaditano inminent freto.
Tingis ciuitatis. elix anteus auctor
est. quem erculis fertur luctȩ cer¬
taminis superatũ interfecis se
ixaũ alixo flumine mauritaniȩ
nuncupatu. Ubi ante i regia fuitt.
& sala quȩ in min& sane flumine.
Cesaream. mauritaniȩ opidum iuba
rex. maurorum inhonore cesaris
augusti condidit. quam exeius no¬
mine cesaream appellauit. sicut
herodes aliam cesaream in palestina.
que nunc urbs est clarissima.

Expanded text:
et nuncupata; quo loco, sicut hiset nuncupata; quo loco, sicut historiographi dicunt, caelum a terra et maria distinguuntur a terris. Hispalim Caesar Iulius condidit, quam ex suo et Romae urbis vocabulo Iuliam Romulam nuncupavit. Hispalis autem a situ cognominata est, eo quod in solo palustri suffixis in profundo palis locata sit, ne lubrico atque instabili fundamento cederet. Gades oppidum a Poenis conditum, qui etiam et Carthaginem Spartariam condiderunt. Septe oppidum a montibus septem, qui a similitudine Fratres vocati Gaditano inminent fretu. Tingis civitatis et Lix Antaeus auctor est, quem Hercules fertur luctae certamine superatum interfecisse. Lix autem a Lixo flumine Mauretaniae nuncupata, ubi Antaei regia fuit, et Sala, quod inmineat Salae flumini. Caesaream Mauretaniae oppidum Iuba rex Maurorum in honorem Caesaris Augusti condidit, quam ex eius nomine Caesaream appellavit; sicut Herodes aliam Caesaream in Palaestina, quae nunc urbs est clarissima.
Abbreviated transcription (Latin):
Bur digalim appellatam ferunt
quod purgos gallos primum colo¬
nos habuerit. quibus antea
cultoribus adimpleta est.
Tarra conam ispaniat. scipiones
con struxerunt. Ideo caput est tar¬
ra conensis prouintiae.
Caesarea augusta terra conensis
ispanie oppidum. acesare augus
to situm & nominatum. lociamoe
nitate & deliciis. prestantius ci¬
uitatib ispaniae cunctis. atq in¬
iustrius florens scõrum marty¬
rum sepulturis.
Afri sub anni bale maritima ispa¬
niȩ occupantes. cartaginem spar¬
tariam construxerunt. Quȩ mox
a romanis captic &colonia facta
indissolationem redacta est.
Saguntum greti ex insula iacincto
profecti inspania condiderunt
quam afri postea abello in peti¬
tam de leuerunt.
meritam cesar augustus aedifica¬
uit. post quam lusitaniam. &
quaslam oceani in sulascȩpit.
Dans ei nomen eo quod ibi mili¬
tes ueteranos constituiss&
Nam emeriti dicuntur. u& erani
solutiq milicia
Oli sipona. abulixe est condita

Expanded text:
Burdegalim appellatam ferunt, Burdegalim appellatam ferunt, quod Burgos Gallos primum colonos habuerit, quibus antea cultoribus adimpleta est. 65. Tarraconam in Hispania Scipiones construxerunt; ideo caput est Tarraconensis provinciae. 66. Caesaraugusta Tarraconensis Hispaniae oppidum a Caesare Augusto et situm et nomnitate et deliciis praestantius civitatibus Hispaniae cunctis atque inlustrius, florens sanctorum martyrum sepulturis. Afri sub Hannibale maritima Hispaniae occupantes, Carthaginem Spartariam construxerunt, quae mox a Romanis capta et colonia facta,solationem redacta est. Saguntum Graeci ex insula Zacyntho profecti in Hispania condiderunt; quam Afri postea bello inpetitam deleverunt. Emeritam Caesar Augustus aedificavit, postquam Lusitaniam et quasdam Oceani insulas cepit, dans ei nomen tes veteranos constituisset. Nam emeriti dicuntur veterani solutique militiae. Olisipona ab Ulixe est condita
Abbreviated transcription (Latin):
uirgine illic sepulta parte nopia
appellata. Quod opidum post¬
ea augustus neapolim eẽ maluit
Ad promonturium leucaten. in
quo actum apollinis tem plum
fuit. Bellum augustus contra
antonium gessit. quo uicto
urbem in actiaco sinu condidit.
quam auictoria nicopolĩ appellauit.
Palantius parteniorum dux. parte¬
nios constituit.¬
aras. neptuni filius fuit. a quo
tarentum ciuitas & condita
& appellata est.
Cumcirus maritimas urbes greciae
occupar& & focenses abeo expug¬
nati omnib angustiis preme¬
rentur. iurauerunt ut profugerent
quam longis sime ab im perio
persarum ubi nec nomen quidem
eorum audirent. Atq: ita in ulti¬
mos galliae sinus nauib ꝓfecti.
armisq: se aduersus gallicam feri¬
tatem tuentes. massiliam condi¬
derunt. & & nomine ducis nun¬
cupauerunt. Hos uarro trilin¬
gues eẽait. quod grece loquan¬
tur. & latinae. & gallicae.
Narbonam. & are latum & picta¬
ues. coloni ꝑprii condiderunt.

Expanded text:
quadam illic sepulta, Parthenopea quadam illic sepulta, Parthenopea appellata, quod oppidum postea Augustus Neapolim esse maluit. 61. Ad promontorium Leucaten, in quo Actii Apollinis templum fuit, bellum Augustus contra Antonium gessit. Quo victo, urbem in Actiaco sinu condidit, quam a victoria Nicopolim appellavit. 62. Phalantus Partheniorum dux Parthenios constituit. Taras Neptuni filius fuit, a quo Tarentum civitas, et condita et appellata est. 206 63. Cum Cyrus maritimas urbes Graeciae occuparet, et Phocenses ab eo expugnati omnibus angustiis premerentur, juraverunt, ut profugerent quam longissime ab imperio Persarum, ubi ne nomen quidem eorum audirent, atque ita in ultimos Galliae sinus navibus profecti, armisque se adversus Gallicam feritatem tuentes, Massiliam condiderunt, et ex nomine ducis nuncupaverunt. Hos Varro trilingues esse ait, quod et Graece loquantur, et Latine, et Gallice. 64. Narbonam, et Arelatum, et Pictavium coloni proprii condiderunt.
Abbreviated transcription (Latin):
euander dicitur condidisse. ut est
illud. tunc pater euander roma¬
ne conditor arcis.
ncus marcus ex filia numȩ pamphi¬
liȩ natus. hic urbem in exitu tybe¬
ris condidit. quȩ & peregrinas mer¬
ces exciper&. & hostem morar&.
Quam abipso situ hostiã appellauit.
alliquidem intestina discordia
& assiduis dissensionib suorum
ꝑ moti. sedes nouas quȩrentes.
italiam ꝓfecti sunt. Sedibusq pro¬
prus tuscis expulsis. medio lanũ
atque alias urbes condiderunt.
Uocatum aũ mecliolanum. ab eo
quod ibi sus sub mediolanea ꝑhi¬
b&ur inuentu. historiis plac&.
A mesappo greco messappiae
datim originem. uersa postmo¬
dum in nomen calabriae. quã
in exordio. cenotri frater peu¬
cetius peucetiam nominauerat.
anto tyresiae filia post interitũ
tebanorum dicitur delata in
italiam. mantuam condidis se.
Est aũ inuentio. Quȩ gallice cis¬
alpina dicitur. & dicta mantua
quodinane aestuetur
Parte nopia. a parte nope quadam

Expanded text:
Evander dicitur condidisse, unde est Evander dicitur condidisse, unde est illud: Tunc pater Evandrus Romanae conditor arcis. 56. Ancus Martius ex filia Numae Pompilii natus hic urbem in exitu Tiberis condidit, quae et peregrinas merces exciperet, et hostem moraretur, quam ab ipso situ Ostiam appellavit. 57. Galli quidam intestina discordia, et assiduis dissensionibus 205 suorum permoti, sedes novas quaerentes Italiam profecti sunt, sedibusque propriis Tuscis expulsis, Mediolanum, atque alias urbes condiderunt. Vocatum autem Mediolanum, ab eo quod ibi sus medio lanea perhibetur inventa. 58. Historiis placet sappo Graeco Messappiae datam originem versa postmodum in nomen Calabriae, quam in exordio Oenotri frater Peucetius Peucetiam nominaverat. 59. Manto Tiresiae filia post interitum Thebanorum dicitur delata in Italiam Mantuam condidisse. Est autem in Venetia, quae Gatlia Cisalpina dicitur. Et Mantua dicta, quod inanes tuetur. 60. Parthenopia a Parthenope virgine
Abbreviated transcription (Latin):
in cam pania. pompeia. quiuictor
exispania pompãboum dixerat.
Eneas aũ pͥ excidium troię in eandẽ
italiam ueniens. ab uxoris nomine
labiniam condidit. Ascanius uero
relicto labiniȩ nouertae sugregno.
albam longam ȩdificauit. Alba
aũ uocatte propter colorem suis
longae. quia longum opidum est
iuxta prolixitatem collis in quo
situ est. Ex hac &iam urbe reges
albanorum appellari coeperunt
Capuam. capis siluius rex albanorũ
construxit. appellata nomine
conditoris. Licetsint quidicant
a capacitate eamdictam capuam.
quod cius terra. omnem uitȩ fructũ
capiat. Alii a locis campestribus
in quib sita est. Est aũ caput urbi¬
um campaniae. intertres maximas.
romam cartaginemq numeratic
ex qua & prouincia italie campa¬
nia dicti est. Romi¬
.Romulus cum in
terfecto aput albam amulio. auum
numitorem in regno restituiss&.
in eum locum ubi nunc roma est
deuenit. Ibiq. sedes posuit. moenia
construxit. urbemq ex nomine suo
romam uocauit. Hanc aũ antea

Expanded text:
in Campania Pompeia, qui victor ex Hispania pompam boum duxerat. 52. Aeneas autem post excidium Trojae in eamdem Italiam veniens, ab uxoris nomine Lavinium condidit. 53. Ascanius vero relicto Laviniae novercae suae regno, Albam Longam aedificavit. Alba autem vocata propter colorem suis: Longa, qiuxta prolixitatem collis in quo sita est. Ex hac etiam urbe reges Albanorum appellari coeperunt. Capuam Capys Silvius rex Albanorum construxit, appellatam a nomine conditoris; licet sint qui dicant a capacitate eam Capuam dictam, quod eius terra omnem vitae fructum capiat: alii a locis campestribus in quibus sita est. Est autem caput urbium Campaniae, inter tres maximas Romam Carthaginemque numerata; ex qua et provincia Italiae Campania dicta est. Romulus cum interfecto apud Albam Amulio, avum Numitorem in regnum restituisset, in eum locum, ubi nunc Roma est, devenit, ibique sedes posuit, moenia construxit, urbemque ex nomine suo Romam vocavit. Hanc autem ante
Abbreviated transcription (Latin):
& corporis fluxii. nam molliciã
libero & ueneri immolabant. illi
ꝑsexum illiꝑ fluxũ dissoluti. quȩ
uero ibi uocib & modis & organis
& liris transigunt᷑. apollinis &mu¬
sas & mineruas & merturios patro¬
nos habent. Quod spectaculum
xp̃i ane odiredebes cuius odisti
auctores.
DELUDOGLADIATORIO

Expanded text:
et corporis fluxu. Nam molliciem et corporis fluxu. Nam molliciem libero et veneri immolabant, illi per sexum, illi per fluxum dissoluti. Que vero ibi vocibus et modis et organis et lyris transiguntur, Apollines et musas et Minervas et Mercurios patronos habent. Quod spectaculum christiane odire debes, quorum odisti auctores. DE LUDIS GLADIATORI
Abbreviated transcription (Latin):
Como edi sunt qui priuatorum
hominum acta. dictis acgestu can¬
tabant . atq. stu prac uirginum. &
amores meretricum. insuis fabulis
inorganis & in lyris &crtharis
precinebant. Etdicti temelici qđ
olim in orcistru stantes cantabant
mento gestus inpudicarum feminarũ
exprimebant. Hi saltando &iam
historias & resgestas demonstraban:
Dictiaũ ystriones siue quod abhistria
id genus sit ad ductum. siue quod ꝑ¬
plexas historus fabulas exprime¬
rent quasi historiones.
imi sunt dicti greca appellatione
quod rerum humanarum sint
imitatores. nam habebant suum
auctorem qui ante quammimum
agerent. fabalam ꝓnuntiarent.
nam fabulȩ ita conponebant᷑ apo&is
ut aptissimȩ cent motui corporis.
altatores aũ nominatos uarro
dic̃. ab arcade salio. que mȩneas
initaliã secum ad duxꝰ quiq pri¬
mo docuit romanos. adulescentes¬
nobiles saltare.¬
X Est plane in artib. scenicis liberi
& ueneris patrociniũ. quȩpri¬
uatic & ꝓprias scene. degestu

Expanded text:
Comoedi sunt qui privatorum hominum acta dictis aut gestu cantabant, atque stupra virginum et amores meretricum in suis fabulis in organis et lyris et citharis praecanebant. Et dicti thymelici quod olim in orchestra stantes cantabant mento gestus inpudicarum feminarum exprimebant; hi autem saltando etiam historias et res gestas demonstrabant. Dicti autem histriones sive quod ab Histria id genus sit adductum, sive quod perplexas historiis fabulas exprimerent, quasi historiones. § 49 De mimis. Mimi sunt dicti Graeca appellatione quod rerum humanarum sint imitatores; nam habebant suum auctorem, qui antequam mimum agerent, fabulam pronuntiarent. Nam fabulae ita conponebantur a poetis ut aptissimae essent motui corporis. Saltatores autem nominatos Varro dicit ab Archade Salino, quem Eneas in Italiam secum adduxit, quique primo docuit Romanos adolescentes saltare. Est plane in artibus scenicis liberi et veneris patrocinium, que privata et propria sunt scene de gestu
Abbreviated transcription (Latin):
darũ quattuor. Doricȩ. horicȩ.
tus canicae. corinteae. mensura¬
int̃se crassitudinis & altitudinis
interse distantes. Quintũ genus
ẽ earum quaeuocantur atticae
quaternis angulis aut amplius
parib laterũ interuallis. Bases¬
fulture sunt columna rum quȩ
a fundamento consurgunt. & su¬
ꝑpositȩ fabricȩ sustinent pondus.
Basis aũ nomen petrȩ ẽ fortissimȩ
syro sermone. Capitalia dictic
quod sint columnarum capitac
quasi suꝑ collum capud. Epistoli¬
a sunt quȩ suꝑ capitella columna¬
rum ponuntur. & est grecum.

Expanded text:
darum quatuor sunt: Doricae, Ionicae, Tuscanicae, Corinthiae, mensura crassitudinis et altitudinis inter se distantes. Quintum genus est earum, quae vocantur Atticae, quaternis angulis aut amplius, paribus laterum interfulturae sunt columnarum, quae a fundamento consurgunt, et superpositae fabricae sustinent pondus. Basis autem nomen petrae est fortissimae Syro sermone. Capitolia dicta quod sint columnarum capita, sicut super collum caput. Epistylia sunt, quae super capitella columnarum ponuntur, et est graecum