comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritatis. eundem dici filium
dĩ unigenitũ semꝑ dm̃ apud dm̃.
qui dicitur etiã filius đđ. propter
acceptã formã serui ex uirgine ma¬
ria coniuge ioseph.⁊ Nunc inter¬
im quia dematheo uoluit disputa¬
re. nec a me totus mathei liber
huic sermoni inseri potest. legat
qui uoluerit. & uideat quem ad¬
modum matheus eũ quem paren¬
tes eius enu meraturus dicit filiũ
dauid. narrando usq ad passionem
resurrectionẽq perducat: nec a¬
lium quã ipsum dicat auirgine
maria despũ scõ conceptum & na¬
tum.⁊ Cui rei adhibet et testimo¬
nium deꝓph&a ecce uirgo acci¬
piet inutero & pari& filiũ. & uo¬
cabunt nomen eius emmanuhel.
quod est interp̃tatũ nobiscum
ds̃ Fundemq baptizatum aio¬
dequo dictum erat iam expartu
uirginis nobiscum ds̃. ⁊ Nisi forte
uisum sit fausto minus esse quod
dictus ẽ ds̃. quã quod dictus est
filius dĩ. ⁊ Exhoc enĩ conicere co¬
natus ẽ. matheo non ẽẽ uisum qđ

Expanded text:
auctoritatis eundem dici filium auctoritatis eundem dici filium dei unigenitum semper deum apud deum, qui dicitur etiam filius Dauid propter acceptam formam serui ex uirgine Maria coniuge Ioseph ? nunc interim, quia de Matthaeo uoluit disputare nec a me . totus Matthaei liber huic sermoni inseri potest, legat qui uoluerit et uideat, quemadmodum Matthaeus eum, quem parentes eius enumeraturus dicit filium Dauid, narrando usque ad passionem resurrectionemque perducat nec alium quam ipsum dicat a uirgine Maria de spiritu sancto conceptum et natum. cui rei adhibet et testimonium de propheta: ecce uirgo accipiet in utero et pariet filium et uocabunt nomen eius Emmanuhel, quod est interpretatum "nobiscum deus.". eundemque baptizatum a Iode quo dictum erat iam ex partu uirginis "nobiscum deus." nisi forte uisum sit Fausto minus esse, quod dictus est deus quam quod dictus est filius dei. ex hoc enim conicere conatus est Matthaeo non esse uisum, quod
Abbreviated transcription (Latin):
idescatholica eadem quae apos¬
cundum diuinitatẽ & filium da¬
uid secundũ carnem: quod ita
probamus ex euangelicis & aposto¬
licis litteris. ut nemo possit contra¬
dicere probationibus nr̃is. nisi qui
ipsis litteris contra dicit.⁊ Non
sicut sibi faustus iste ꝓposuit. nes¬
cio quem pauca uerba dixisse. et
contra eiusdem fausti uersipelles
astutias. nulla postea testimonia
protulisse.⁊ Quod ego cum fecero
nihil eis quod respondeat remane¬
bit. nisi illud quo um manifestis¬
sime ueritatis in scripturis sc̃is ex¬
presse inludere atq: euita re
conatur. ut falsa illa & diuinis
codicib immissa respondeat.
Quam dementiã furiosamq prȩ¬
sumptionẽ & audatiã. iam supe¬
rius in hoc opere quantũ suffice¬
re uisum ẽ refutaui. nec eadem
repetere oportet. ut modum ser¬
monis &iã cogitemus.: Quid igi¬
tur opus est dispersa ꝑscripturas
omnes quaerere. atq. colligere tes¬
timonia: quib: contra istum pro¬
bemus. in libris maxime diuinȩq

Expanded text:
ides catholica eademque aposcundum diuinitatem et filium Dauid secundum carnem : quod ita probamus ex euangelicis et apostolicis litteris, ut nemo possit contradicere probationibus nostris, nisi qui ipsis litteris contradicit, non sicut sibi Faustus iste proposuit nescio quem pauca uerba dixisse et contra eiusdem Fausti uersipelles astutias nulla postea testimonia protulisse. quod ego cam fecero, nihil ei quod respondeat remanebit nisi illud, quo uim manifestissimae ueritatis in scripturis sanctis expresse inludere atque euitare conatur, ut falsa illa et diuinis codicibus inmissa respondeat. quam dementiam furiosamque praesumptionem et audaciam iam superius in hoc opere, quantum sufficere uisum est, refutaui; nec eadem repetere oportet, ut modum sermonis etiam cogitemus. quid igitur opus est dispersa per scripturas omnes quaerere atque colligere testimonia, quibus contra istum probemus in libris maximae diuinaeque
Abbreviated transcription (Latin):
Perdix enĩ nimis contentiosũ animal.
n otumẽ quantũ auiditate ipsius conten¬
tions. currat in laqueum :: Non enĩ dispu¬
tareamant her&ici. sed quo quomodo
superare inpudentissima ꝑ uicat᷑ia.
Aut congregent sicut hicdicit qua eñ
pereunt: Xp̃ianos enĩ quos maxime
xp̃i nomine seducunt. lamꝑipsius xpi
euangelium natos inuenunt. & faciunt
illas diuitiassuas. non sane cum iu dicio
sed cumtem eritate in considerata: Non
enĩ intellegunt ibieẽ ueram & salubrẽ
Et quodammodo germanã atq radicalẽ
xp̃ianã societatem. Unde istos sepa¬
rauer̃ quos ad suas diuitias congregar̃ :
Et quia detalib dic̃ apłs: Sic̃ enĩ iam nes

Expanded text:
perdix enim, nimis contentiosum animal, perdix enim, nimis contentiosum animal, notum est, quanta auiditate ipsius contentionis currat in laqueum. non enim disputare amant haeretici, sed quoquo modo superare inpudentissima peruicacia, ut congregent, sicut hic dixit quae non pepererunt. christianos enim, quos maxime Christi nomine seducunt, iam per ipsius Christi euangelium natos inueniunt et faciunt illos diuitias suas, non sane cum iudicio, sed cum temeritate inconsiderata. non enim intellegunt ibi esse ueram et salubrem et quodam modo germanam atque radicalem christianam societatem, unde istos separauerunt, quos ad suas diuitias congregarunt. et
Abbreviated transcription (Latin):
nec ipsos hoctacusse ꝓphetas demons¬
traremus. ⁊ namne pergam longius.
idem hieremias eo ipsoloco. ubiait.
& homo est & quis agnoscit eum:
nequasi hoc ipso excusatieent iudaei
sent sic̃ apłs dicit. numquã dnm̃glo¬
riae crucifixissent : Seꝗ̃t : Et ostendit
occulti eorũmeriti fuisse. ut non cognos¬
cerent. Ait enĩ. Ego dñs int̃roganscorda
& ꝓbans renes. ut demunz cuiq scđmuiã
eius & scđm fructum studiorum eius:
Porro si hoc gentilis ille mouer&urcur
&iam ipsi qui appellantur xp̃ianiut
in multas heres es uariasq discedunt:
Neq hoca prophetis hebreis pr&ermis¬
sum eẽ doceremus. tamqua eẽt conse¬
quens ut iudeis in sua cecitate demons¬
tratis. hoc illiuenir& inmentẽ qđ & iã
multi sub nomine xp̃iano. ab ipsa xp̃i¬
ana soci& ate deuiarent: Ipse hieremas
uelut cata ⁊ izandi ordinẽ nob̵ insinu¬
ans. continuo subiecit. Clam auit per¬
dix. congregauit quȩ non peperit.
faciens diuitias suas non cũ iudicio.

Expanded text:
nec ipsos hoc tacuisse prophetas demonstraremus. nam. ne pergam longius, idem Hieremias eo ipso loco, ubi ait: et homo est. et quis agnoscit eum? ne quasi hoc ipso excusati essent Iudasent, sicut apostolus dicit, numquam dominum gloriae crucifixissent — sequitur et ostendit occulti eorum meriti fuisse, ut non cognoscerent. ait enim: ego dominus interrogans corda et probans renes, ut dem unicuique secundum uiam eius et secundum fructum studiorum eius. Porro si hoc gentilis ille moueretur, cur etiam ipsi, qui appellantur christiani, in multas haereses uariasque discedunt. neque hoc a prophetis Hebraeis praetermissum esse doceremus. tamquam enim esset consequens, ut Iudaeis in sua caecitate demonstratis hoc illi ueniret in mentem, quod etiam multi sub nomine christiano ab ipsa christiana societate deuiarent, ipse Hieremias uelut catechizandi ordinem nobis insinuans continuo subiecit: clamauit perdix, congregauit, quae non peperit, faciens diuitias suas non cum iudicio.
Abbreviated transcription (Latin):
Seq̃ & hic ꝓph&a &dicit deꝑdice. quia
congregauit quȩ ñ peperit. Indim¬
dio dierum eius derelinquunt eum
& innouissimis suis erit insipiens ⁊¬
dest qui primo tam quã ꝑpollicitati¬
onẽ &ostentationẽ excellentis sa¬
pientiȩ seducebat. Erit insipi¬
ens. Id ÷ apparebit insipiens eis quip¬
pe quib primo sapiens erat. Tunc
erit insipiens cũ apparebit quia dem̃tia eiꝰ
notaerit omizb & tam quã ille quẽ catezi¬
tamꝰ querer& et dicer&: Quo ergo signoma¬
nifesto adhuc paruulus & non dũ ualens li¬
quidã discernere a tot errorib ueritatẽ
quomanifesto indicto tenebo ecclesiã
xp̃i inquẽ iam credere tanta rerũ antea
p̃dictarum manifestatione cõpellor :
sequitur idem ꝓpheta: & tam quã motus
animi ordinatissime excipiens: docet
nib emin& etappar&. Ipsa ẽ enim sed is

Expanded text:
et hic propheta et dicit de perdice, qui congregauit, quae non peperit: in dimidio dierum eius derelinquent eum et in nouissimis suis erit insipiens. id est qui primo tamquam per pollicitationem et ostentationem excellentis sapientiae seducebat, erit insipiens, id est adparebit insipiens. eis quippe, quibus primo sapiens erat, tunc erit insipiens, cum adparebit. quia dementia eius nota erit omnibus. Et tamquam ille, quem catechizamus, quaereret et diceret: quo ergo signo manifesto adhuc paruulus et nondum ualens liquidam discernere a tot erroribus ueritatem, quo manifesto indicio tenebo ecclesiam Christi. in quem iam credere tanta rerum antea praedictarum manifestatione conpellor? sequitur idem propheta et tamquam motus animi eius ordinatissime excipiens docet enibus eminet et adparet. ipsa enim est sedes
Abbreviated transcription (Latin):
plaus ẽ eandem tantũ sententiam
saluã integramq custodiens. Alt̃aut᷑
tam quã mẽbratim cuncta digessit.
ut ñ solũ quid factũ sit. uerũ &iãquem¬
ad modũ factũ sit intimar&: sic̃ faustus¬
hinc euangelioꝵ ueritati uoluit calũ¬
nari : Quia matheus aliquid dix̃ qđ
luca scũ idẽ narrar& dicere p̃termsit
Quasi negauerit lucas dioxisse xp̃mqđ
eum scripsit dixissematheus. hncõnno
nulla ũquã questio fuit: Neq hocabici
uolentib seuualentib potest illud sane
&requiri inter fideles &obiciabin fide¬
lib sol& s &iã ipsis ł parũ eruditis uł
mnus c̃tentiosis nsi ad montirespuerus
qđ matheus dix̃. Accessit adeũ centurio
rogans eũ &dicens . lucus aũ qđ mserit
ad eũ senpres iudȩoꝵ. hoc ipsũ rogantes
depuero eiꝰ quia egrotabat ut eũ sanar&.
&cum ad propinquas & domui msitalios
ꝑquos dicer& n ẽẽ sedignum incuuiꝰdomũ

Expanded text:
plexus est, eamdem tamen sententiam salvam integramque custodiens, alter autem tanquam membratim cuncta digessit, ut non solum quid factum sit, verum etiam quemadmodum factum sit, intimaret? Sichinc euangeliorum ueritati uoluit calumniari, quia Matthaeus aliquid dixit, quod Lucas, cum idem narraret, di. cere praetermisit, quasi negauerit Lucas dixisse Christum, quod eum scripsit dixisse Matthaeus. hinc omnino nulla umquam quaestio fuit neque hoc obiciuolentibus seu ualentibus potest. illud sane et requiri inter fideles et obici ab infidelibus solet. sed etiam ipsis uel parum eruditis uel nimis contentiosis, nisi admoniti resipuerint, quod Matthaeus dixit: accessit ad eum centurio rogans eum et dicens, Lucas autead eum seniores Judaeorum, hoc ipsum rogantes de puero ejus qui aegrotabat, ut eum sanaret; et cum appropinquaret domui, miserit alios per quos diceret, non esse se dignum in cujus domum
Abbreviated transcription (Latin):
adeũ rogans & dicñs. Puerm̃s iac& indo¬
moparaliticus & maletor quet᷑ Hosergo
intellegit᷑ matheũ breuit᷑ sententiã ipsã
ueram integramq: cõplexũ dicentem
Qđ centurio accesserit adihm̃ & ndicentẽ
ut rum ꝑseipsum accesserit anꝑali¬
os & qđ ei depuero suo illud dixerit nẽx
eñ nonne talib locutiorb humana ple¬
na ẽ consu&tdo: Cũdicimꝰ aliquẽ aliqđ
multũ accessis se&iãquẽ non dũdicimꝰ¬
uid& non eẽ qđ additã possit &ia palios
fieri usitatissime loquimur sepedicen¬
do egitille causã suã. ꝑuert adiudicem
aut ꝑuent ad illũ uł illũ potentẽ cum
plerũq id faciat ꝑan cos. ñuisoeo prorsus
adquẽ quisq dicit᷑ ꝑuensse: linde&iã
tales homnes quicũq adpotentiũ quo¬
dã modo in accessibiles anmos siue pscip¬
sos siue ꝑalios ambition sastec̃tingunt.
iã &iã uulgo ꝑuentoresuecant᷑ : Quidergo
cũ legimꝰ obliuiscimur quẽ admodũ loqui
solebamus : Anscriptura di alit̃ nob̾cũ fue

Expanded text:
uer meus iacet in domo paralyticus et male torquetur?" hoc ergo intellegitur Matthaeum breuiter sententiam ipsam ueram integramque conplexum dicentem, quod centurio accesserit ad Iesum, et non dicentem, utrum per se ipsum accesserit, an per alios, et quod ei de puero suo illud dixerit, non expenim ? nonne talibus locutionibus humana plena est consuetudo, cum dicimus aliquem ad aliquid multum accessisse, etiam quem nonduuidetur non esse quod addi iam possit, etiam per alios fieri usitatissime loquimur saepe dicendo: egit. ille causam suam, peruenit ad iudicem, aut: peruenit ad illum uel illud potentem, cum plerumque id faciat per amicos non uiso eo prorsus, ad quem quisque dicitur peruenisse? unde etiam tales homines, quicumque ad potentium quodam modo inaccessibiles animos siue per se ipsos siue per alios ambitionis arte pertingunt, iam etiam uulgo "peruentores" uocantur. quid ergo? cum legimus, obliuiscimur, quemadmodum loqui soleamus ? an scriptura dei aliter nobiscum fue
Abbreviated transcription (Latin):
euangelii non inumbra futuri ciusq
occisionẽ cum cottidie . tũ maximean¬
niuersaria solemnitate . non uenturã
p̃signemꝰ sed factam cõmemorem : Ideo
sane dies paschae solemntatis nraẽ ad
bntae diem celebracionis umbracie iudae¬
orũ non occurrit ut & domicũ diem
quo xp̃s resurrexit complecteremur
Azima uero qui recte fidei xp̃iane st̃.
non in fermento ueteris uitȩ. hocẽ ma¬
litiȩ. sed in ipsius fidei ueritate & since¬
ritate custodiunt non .vii. dieb: sedom
die qđ signficatumẽ num ero dierum
septenario quo cottidie omns uoluitur
dies : Qđ et si aliquantũ laborio sumẽ
in hoc scđo quõ angusta & astauia ẽ que
ducitaduitam. mercis tam̃ cesta seruatur
N amipse labor signficatus ẽ illis pycridus
qđ aliquantulũ subamara sint: Pente¬
costen&iam idest a passione & resur¬
rectione dñĩ quinquagesimũ diẽ quo
misit. qđ futurum & iam ꝑiuda eorum

Expanded text:
Evangelii, non in umbra futuri, ejusque Evangelii, non in umbra futuri, ejusque occisionem cum quotidie, tum maxime anniversaria solemnitate, non venturam praesignemus, sed factam commemoremus? Ideo sane dies Paschae solemnitatis nostrae ad diem celebrationis umbraticae Iudaeorum non occurrit, ut et dominicum diem, quo Christus resurrexit, conplecteremur. azyma uero qui rectae fidei christiani sunt, non in fermento ueteris uitae, hoc est malitiae, sed in ipsius fidei ueritate et sinceritate custodiunt, non septem diebus, sed omni die: quod significatum est numero dierum septenario, quo cotidie omnis uoluitur dies. quod etsi aliquantum laboriosum est in hoc saeculo, quoniam angusta et arta uia est, quae ducit ad uitam, merces tamen certa seruatur. nam ipse labor significatus est illis picridiis, quod aliquantulum subamara sint. Pentecosten etiam, id est a passione et resurrectione domini quinquagesimum diem, quo misit : quod futurum etiam per Judaeorum
Abbreviated transcription (Latin):
secommemorat suscens& eis & eos
increpans corrigit uolentes eẽ pau¬
linum Quid paulus inquit prouob
crucifi OXusest : aut in nomne pau¬
li baptizatiestis : tam quam dicer&
cam non pauliani : A tuero qui elec¬
tus ab ecła ministeriũ euangeli zandi
rernuerit ab ipsa ecła merito digneq
contemnitur: hoc ẽ enĩ quod in eius
facie iubetur expuere : non sanesine
signo huus opꝓbrii. ut calciam̃to pe¬
disunus exuatur nesit in eorũ soste
quib ipse apłs ait. Et calciati pedes
in p̃paratione euangelii pacis. et de
quib cõmemorat ꝓpheta. quã speciosi
pedes eorũ qui ad nuntiant pacẽ. qui
ꝓdesse non rennuat : Bene intellegit᷑
utroq pede calciatus: quia ũt sibipu¬
tat quia credidit satis eẽ consultum
suram uero lucrandorũ refugit aliorum.
decalciati illius. non figuratum signficabiit
sed inseimpletum postabit obꝓbrium
ne qđ itautiudei celebramꝰ insultat᷑ :¬
cũ ouem magis nos habeamꝰ in re p̃sentis

Expanded text:
se commemorat , succenset eis, et eos increpans corrigit, volentes esse Pauli: Numquid Paulus, inquit, pro vobis crucifixus est? aut in nomine Pauli baptizati estis ? Tanquam diceretni vocamini, non Pauliani. At vero qui electus ab Ecclesia ministerium evangelizandi renuerit, ab ipsa Ecclesia merito digneque contemnitur. Hoc est enim quod in ejus faciem jubetur exspuere, non sane sine signo hujus opprobrii, ut calceamento pedis unius exuatur, ne sit in eorum sorte, quibus ipse Apostolus ait, Et calceati pedes in praeparationem Evangelii pacis : et de quibus commemorat propheta, Quam speciosi pedes eorum qui annuntiant pacem, qui  et Ecclesiae prodesse non renuat, bene intelligitur utroque pede calceatus. Qui autem sibi putat, quia credidit, satis esse consultum, curam vero lucrandorum refugit aliorum, discalceati illius non figuratum significabit, sed in se impletum portabit opprobriunec quod ita ut Judaei celebramus insultat, cum ovem magis nos habeamus in re praesentis
Abbreviated transcription (Latin):
& a scensionem dnĩ continuo uen¬
turus erat sp̃s sc̃s apertissime dic¬
tum estaiohanne. sp̃senĩ non dũ
erat datus. qui a ihs non dum fuerat
glorificatus : Si hȩc itaq causaerat
ut nondar&: quia nondũ erit clari¬
ficatus ihs: proculdubio clarificaio
itũ iam causaerat ut statĩ dar&ur ⁊
nam & Κata frigesse promssũ parads¬
tum suscepisse dixerunt. &hincͦfi¬
de catholica deuiarunt: conantes
prohibere qđ paulus concessit &dã¬
nare secundas nuptias. quas illeper¬
misit: sub his uerbis insidiantes. quia
scriptũ est deparadito. ipseuos indu
garũ paraclrto reseruassent. Ad
hoc & illud traxer̃ qđ paulus ait.
expaste em̃ scimꝰ & expaste proph&a¬
mus. cũ aut̃ uenerit qđ ꝑfectũ est.
qđ expaste est euacuabitur. itsa¬

Expanded text:
et ascensionem domini continuo uenet ascensionem domini continuo uenturus erat spiritus sanctus, apertissime dictum est a Iohanne: spiritus enim nondum erat datus, quia Iesus nondum fuerat clarificatus. si haec itaque causa erat, ut non daretur, quia nondum erat clarificatus Iesus, procul dubio clarificato Iesu iam causa erat, ut statim daretur. nam et Cataphrygae se promissum paracletum suscepisse dixerunt et hinc a fide catholica deuiarunt conantes prohibere, quod Paulus concessit, et damnare secundas nuptias. quas ille permisit, sub his uerbis insidiantes, quia scriptum est de paracleto: ipse uos indugarum paracleto reseruassent. ad hoc et illud traxerunt, . quod Paulus ait: ex parte enim scimus et ex parte prophetamus; cum autem uenerit quod perfectum est, quod ex parte est, euacuabitur
Abbreviated transcription (Latin):
semus. Quid facer&is dicite mihi . nsi
clam a r&is. nullomodo uospotuisse
falsare codices qui iã inmanbus essent
omnium xp̃ianorum . quia moxut
facere coepiss&is u&ustiorum exem¬
plarium ueritate conuinceremini :
Quaigit᷑ causa uob̵ corrumpi non
possent haec causa aneminer
potuerunt : Quisquis enim hocpri¬
mitus ausus ess& multorum codiũ
u&ustiorum conlatione confutar&.
maxime quia non una lingua sed
multis eadem scriptura continer&:
Nam &iam nunc ñ nullȩ codicum
mendositate sueldeantiquioribus
uł delingua p̃cedente emendant᷑ :
itaergo aut cogimini ueraces illos
codices confiteri . & continuo euer¬
tent beresim uram. Aut sifallaces
eosdixeritis. eorum auctoritate
paradytum non poteritis asserere
& uos euestiftis heresim uram:
Nuc accedit quia eadicta sunt in
pronssione para cdrti : ut manche¬
um posttam multos an nos ueentẽ
ab ista suspicione prorsus exclu¬
dant : Quia enim pꝰresurrectionẽ

Expanded text:
semus . quid faceretis, dicite mihi, nisi semus . quid faceretis, dicite mihi, nisi clamaretis nullo modo uos potuisse falsare codices, qui iam in manibus essent omnium christianorum ? quia mox ut facere coepissetis, uetustiorum exemplarium ueritate conuinceremini. qua igitur causa a uobis corrumpi non possent, hac causa a nemine potuerunt. quisquis enim hoc primitus ausus esset, multorum codicum uetustiorum conlatione confutaretur, maxime quia non una lingua, sed multis eadem scriptura contineretur. nam etiam nunc nonnullae codicum mendositates uel de antiquioribus uel de lingua praecedente emendantur. ita ergo aut cogimini ueraces illos codices continuo, et continuo euertent haeresim uestram, aut si fallaces eos dixeritis, eorum auctoritate paracletum non poteritis adserere, et uos euertistis haeresim uestram. Huc accedit, quia ea dicta sunt in promissione paracleti, ut Manichaeum post tam multos annos uenientem ab ista suspicione prorsus excludant. quia enim post resurrectionem
Abbreviated transcription (Latin):
gelio qđ non totum accipitis qđ
falsatũ esse uos dicitis: Quisergo
testẽ suum prius ipse dicat falsitate
essecorruptum. & tunc ꝓducat ad
testimonum : Si enim qđ uultis ei
credimꝰ. & qđ non uultis ei ñ credimus.
iam non illi sed uobis gedimus
Siaũ uobcralere uelimus. testẽ auob̃
non exigeremus: Deinde paraditꝰ
sicest promssus ut dicer&ur. ipse
uos induc& in omnẽ ueritatẽ: quo¬
modo uos aũ ille induc& inuerita¬
nssione paradrti in euangelio
leguntur. talia esse demonstra¬
r&is ut omino nsideman cheo
urõ possit intellegi. sic̃ ostendunt᷑
inproph&is eaessedicta dexpõ.
quȩ in alium cadere omiinoñ pos¬
sint: tamen cũ ea dehis codicibus pro¬
fer&is quos dicitis infalsatos . Hoc ip¬
sum illic falsum. &a corruptoribus
maioribus ur̃is inmissum eẽdicere¬
mus quod illic demancheo sic scriptũ
leger&is. ut dealio intellegere ñ pos¬

Expanded text:
gelio ? quod non totum accipitis, quod gelio ? quod non totum accipitis, quod falsatum esse uos dicitis. quis ergo testem suum prius ipse dicat falsitate esse corruptum et tunc producat ad testimonium? si enim, quod uultis, ei credimus, et quod non uultis, ei non credimus, iam non illi, sed uobis credimus. si autem uobis credere uellemus, testem a uobis non exigeremus. deinde paracletus sic est promissus, ut diceretur: ipse uos inducet in omnem ueritatem. quomodo uos autem ille inducet in ueritapromissione paracleti in euangelio leguntur, talia esse demonstraretis, ut non omnino nisi de Manichaeo uestro possent intellegi, sicut ostenduntur in prophetis ea esse dicta de Christo, quae in alium cadere omnino non possint, tamen cum ea de his codicibus proferretis, quos dicitis infalsatos, hoc ipsum illic falsum et a corruptoribus maioribus uestris inmissum esse diceremus, quod illic de Manichaeo sic scriptum legeretis, ut et alio intellegere non pos
Abbreviated transcription (Latin):
nnistratas. Respond&is quia mul¬
ta sunt in eis & interse & sibi contra¬
ria:omnio falsissimum est. uos non
intellegitis: Nam qͣnidtale ꝓtulit
faustus . quod ita uob uider&: ita ñ esse
monstratum est Etquic quid iale
a nob̵ prolatum suerit hocdocebimꝰ :
Quis aũ ferat lectorẽ uł auditorem.
scriptura tante auctoritatis facilius.
quã uitiũ suȩ tarditatis auderecul¬
pare : An hoc dicitis uos para drtũ
docuis sescripturas istasapostoloꝵ
non esse ẜ subeorum nomnbus
ab aliis eẽ conscriptas : Hoc saltim do¬
c&e istũ ipsum paraclitũ esse aquo di¬
dicistis. Haec apostolorũ non essean
dic&is ipsũ xp̃s promsio &misit.
Respond&ur uobomnino istũ xp̃s
nec promsit necmsit: & simulosten¬
ditur . quandomserit quẽ ꝓmsit :
Quod ergo eũ xp̃s miserit᷑ hoc ꝓbate
unde as seritis ꝑsonam uri auctoris
uel potius deceptoris. Respond&is
ex euangelio uos probare : ex quo euan¬

Expanded text:
ministratas ? respondetis: quia mulministratas ? respondetis: quia multa sunt in eis et inter se et sibi contraria. omnino falsissimum est; uos non intellegitis. nam quicquid tale protulit Faustus, quod ita uobis uideretur, ita non esse monstratum est; et quicquid tale a uobis prolatum fuerit, hoc docebimus. quis autem ferat lectorem uel auditorem scripturam tantae auctoritatis facilius quam uitium suae tarditatis audere culpare? an hoc dicitis uos paracletum docuisse scripturas istas apostolorum non esse, sed sub eorum nominibus ab aliis esse conscriptas ? hoc saltem docete istum ipsum paracletum esse, a quo didicistis haec apostolorum non esse. an dicetis: ipsum Christus promisit et misit? respondetur uobis: omnino istum Christus nec promisit nec misit; et simul ostenditur, quando miserit, quem promisit. quod ergo eum Christus miserit, hoc probate. unde adseritis personam uestri auctoris uel potius deceptoris? respondetis ex euangelio uos probare. ex quo euan
Abbreviated transcription (Latin):
iussa & obseruata. nunccõpleriuideamꝰ:
deinde para clrtũ sic̃ ꝓmissũ legimꝰ in
his libris quorũ non om̃a uultis accipere:
lta & missũ legimus in eo libro quẽ no¬
minare &iam formidatis: in actib
quippe apłorũ sicut saepe & paulo
ante cõmemoraui. apestissime
legitur missus die pente costes
sp̃s sc̃s qui &iam opere manifestauꝰ.
quis ess&: linguis eñ omnbus locuti
sunt: qui eũ printus acceperent.
ut hoc&iã signo promiter& in lingu¬
is omib hocẽ in omrib gentibus fu¬
turã ecdesiã quȩ illũ sicut patrem
& filiũ uerissime p̃dicar& : Vos
iam dicite. quare non accipiatis om¬
nia ex libris nouitestamenti: ut rum
quia non sunt apostolorum xp̃i añ
quia paruialiquid docuerunt apsłi
xpĩ Nam illa uox altera paganorum
est: quidiunt apłos xp̃i non recta do cu¬
isse : Vos ergo qđ dictis unde ostendi¬
tis scripturas illas non abapostolis

Expanded text:
iussa et obser- - uata nunc iam conpleri uideamus. iussa et obser- - uata nunc iam conpleri uideamus. deinde paracletum sicut promissum legimus in iis libris, quorum non omnia uultis accita et missum legimus in eo libro, quem nominare etiam formidatis. In Actibus quippe Apostolorum, sicut et saepe et paulo ante commemoravi, apertissime legitur missus die Pentecostes Spiritus sanctus, qui etiam opere manifestavit quis esset. Linguis enim omnibus locuti sunt, qui eum primitus acceperunt : ut hoc etiam signo promitteret in linguis omnibus, hoc est, in omnibus gentibus futuram ecclesiam, quae illum sicut patrem et filium uerissime praedicaret. Uos ergo iam dicite, quare non accipiatis omnia ex libris noui testamenti: utrum quia non sunt apostolorum Christi, an quia praui aliquid docuerunt aposto apostolorum Christi. nam illa uox altera paganorum est, qui dicunt apostolos Christi non recta docuisse. uos ergo quid dicitis? unde ostenditis scripturas illas non ab apostolis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓhibens &iam qđ ante p̃ceperit. Sicenĩ
sehabebat sanandieius corporis ratio.
Ita genus hominũ abadam usq infinem
scđi. quã diucorpi qđ corrumpitur ad gra¬
uat animã. aegrũ atq saucium nonde¬
b& diuinã rep̃hendere medicinã Si
inquibusdam hocidem. inquibus dam
uero aliud prius aliud posterius obser¬
uandumeẽ p̃cepit: Pres estim quia se
aliud p̃cepturã meẽ ꝓmisit : Nulla ergo
cõparatioẽ quã faustus obtendit. Ita uob
para chrtum ex nouo testam̃to qđ cre¬
datis elegisse & qđ respuatis demonstra¬
uisse cum ipsonouo testam̃to fuerit ꝓphe¬
tatus. sic̃ nob̵x p̃sfecit ex u&ere: qđ simi¬
liter ꝓphetatus est: Hoc enim aliqua
uerisimile ratione dicer&ur. sieet̃ aliqđ
inueteris testam̃ti libris. quod nos di¬
ceremus non recte dictum nonuissũ.
dicimꝰ sed accipimꝰ om̃a siue qua e obser¬
uamus ut recte uiuamus. siue quae non
obseruamꝰ & tam̃ & ipsa tunc in ꝓphetia

Expanded text:
prohibens etiam quod ante praeceperat — sic enim prohibens etiam quod ante praeceperat — sic enim se habebat sanandi eius corporis ratio — ita genus humanum ab Adam usque in finem saeculi quamdiu corpus, quod corrumpitur, adgrauat animam, aegrum atque saucium non debet diuinam reprehendere medicinam, si in quibusdam hoc idem, in quibusdam uero aliud prius, aliud posterius obseruandum esse praecepit, praesertim quia se aliud praecepturam esse promisit. Nulla ergo conparatio est, quam Paracletum ex Novo Testamento quod credatis elegisse, et quod respuatis demonstravisse, cum ipse Novo Testamento fuerit prophetatus; sicut nobis Christus fecit ex Vetere, quo similiter prophetatus est. Hoc enim aliqua verisimili ratione diceretur, si esset aliquid in Veteris Testamenti libris, quod nos diceremus non recte dictum, non divinidicimuamus, ut recte uiuamus, siue quae non obseruamus, ut tamen et ipsa tunc in prophetia
Abbreviated transcription (Latin):
omna siue dequibus singillatim
iam anteriorib huius operis pastib
dis seruimus. siue quȩ insto cuire¬
spondemꝰ sermone suo faustus sim¬
lia posuit . una firmssimaueritatis
ratione defendimus. quam descãrũ
eẽ. laudamꝰ accipimꝰ ad probamus :
Sedquȩ in hs mandata corporali ope¬
ratione ñ obserua mus. & rectissime
tunc mandata intellegimus &umbra
futurorum eẽ didicimus. & nunc iam
impleri cognoscimꝰ : Acꝑ hoc quisquis
illatunc &iam opere qđ ad signfican¬
dũ agi iubebant᷑ ñ obsertiabat: poenas
diuintus constitutas rectissimo iudi¬
tio ꝑsoluebat : Sicut nunc siquissa cram̃ta
nouites tam̃ti ꝓtemporis ratione distincta
fuerit ausus sacrilegate meritate uiolare :
quẽ admodũ enĩ tunc iustiuiri qui pillissa¬
cram̃tis. nec mortẽ recusauer̃ iure laudaont᷑
ltanunc ꝓistis mastrres xp̃i : Et sic̃ ager
non deb& rep̃hendere medicinalẽ doctri¬
nã si aliudilli hodie p̃ciperit. Aliud cras

Expanded text:
omnia, siue de quibus singillatim omnia, siue de quibus singillatim iam anterioribus huius operis partibus disseruimus. siue quae in isto, cui respondemus, sermone suo Faustus similia posuit, una firmissima ueritatis ratione defendimus, quam de sanctaresse laudamus, accipimus, adprobamus; sed quae in his mandata corporali operatione non obseruamus, et rectissime tunc mandata intellegimus et umbram futurorum esse didicimus et nunc iam inpleri cognoscimus. ac per hoc quisquis illa tunc etiam opera, quae ad significandum agi iubebantur, non obseruabat, poenas diuinitus constitutas rectissimo iudicio persoluebat, sicut nunc si quis sacramenta noui testamenti pro temporis ratione distincta fuerit ausus sacrilega temeritate uiolare. quemadmodum enim tunc iusti uiri, qui pro illis sacramentis nec mortem recusauerunt, iure laudantur, ita nunc pro istis martyres sancti. et sicut aeger non debet reprehendere medicinalem doctrinam, si aliud illi hodie praeceperit, aliud cras
Abbreviated transcription (Latin):
carnalis appareat : Quis iam hoc
xp̃ianus obseruat : ut turdos uel mnu¬
tiores auiculas non attingat. n siqua¬
rum sanguis effusus est. Aut leporẽ
ñ edat simanu aceruice ꝑcussus. nullo¬
cruento uulnere occisus est : Et qui
foste pauci adhuc tangere ista form¬
dant ac&eris irridentur : It aom¬
numanmos in hacrẽ tenuit illa sen¬
tentia ueritatis. non quod intrat
in os urm̃ uosto inquinat. sed qđ
exit. nullam cibi naturã quã soci¬
& a sammitit humana. sedquȩ
inquitas comttit peccata condemnans:
iam uero de antiquorũ factis &quȩ
stultis atq ineruditis uident᷑ peccata
dũ non sunt & que uere peccata sun
quã obcausa conscripta sunt serua¬
ta magisq cõmendata scripturae
ipsius ueneratione. sufficienti iam
sermone monstrauimꝰ: nec ñdemale¬
dicto eiꝰ quipend& inligno. & eiꝰ qui ñ
suscitauerit semen insrł. iampri¬
mum suo loco respondimus. cũ haec
antedilueremus obiecta: & prorsus

Expanded text:
carnalis appareat, quis iam hoc carnalis appareat, quis iam hoc christianus obseruat, ut turdos uel minutiores auiculas non attingat, nisi quarum sanguis effusus est, aut leporem non edat, si manu a ceruice cruento uulnere occisus est? et qui forte pauci adhuc tangere ista formidant, a ceteris inridentur. ita omnium animos in hac re tenuit illa sententia ueritatis: non quod intrat in os uestrum, uos coinquinat, sed quod exit, nullam cibi naturam, quam societas admittit humana, sed quae iniquitas committit peccata condemnans. Iam uero de antiquorum factis et quae stultis atque ineruditis uidentur peccata, dum non sunt, et quae uere peccata sunt, quam ob causam conscripta sunt, seruata magisque commendata scripturae ipsius ueneratione sufficienti iam sermone monstrauimus; necnon de maledicto eius, qui pendet in ligno, et eius, qui non suscitauerit semen in Israhel, iam primum suo loco respondimus, cum haec ante dilueremus obiecta. et prorsus
Abbreviated transcription (Latin):
ne quicquã ederent carnis. cuius san¬
guis ñ ess& effusus: qđ Alii non sic in¬
tellegunt. sed a sanguine p̃ceptum
eẽ abstinendum nequis homudio
secontamn&: hoc nunc discutere
longũ est & non necessarium. quia
& si hoc tunc apłi p̃ceperunt ut an
elegis se mh uident᷑ protempore
rem facilem & nequaquã obseruan¬
tib honerosã. inquacũ israhelitis&iã
gentes ꝓp̃t̃ angularem illũ lapidem
duos in se condentem. aliquid cõmunt᷑
obseruarent. simul &ad monerent
in psa arta noe: quandods̃ hoc iussit.
ecclesiam omnum gentiũ fuisse figura¬
tam : cuius facti ꝓph&ia iamgentib ad
fidem accedentib: inꝗui piebat impleri.:
Trans acto uero illo tempore: quo illiduo
pari&es. unus excircũ cisione: alter ex
proputio uenentes. qua uis in angula¬
rilapide c̃cordarent : Ta mensuis
quibusdã propri&atib distinctius
em nebant: At ubi ecclesia gentium
talis effecta est . ut in ea nullus israhelita

Expanded text:
ne quicquam ederent carnis, cuius sanne quicquam ederent carnis, cuius sanguis non esset effusus. quod alii non sic intellegunt, sed a sanguine praeceptum esse abstinendum, ne quis homicidio se contaminet. hoc nunc discutere longum est et non necessarium, quia et si hoc tunc apostoli praeceperunt, ut anelegisse mihi uidentur pro tempore rem facilem et nequaquam obseruantibus onerosam, in qua cum Israhelitis etiam gentes propter angularem illum duos in se condentem aliquid communiter obseruarent, simul et admonerent in ipsa arca Noe, quando deus hoc iussit, ecclesiam omnium gentium fuisse figuratam, cuius facti prophetia iam gentibus ad fidem accedentibus incipiebat impleri. transacto uero illo tempore, quo illi duo parietes, unus ex circumcisione, alter ex praeputio . uenientes, quamuis in angulari lapide concordarent, tamen suis quibusdam proprietatibus distinctius eminebant, ac ubi ecclesia gentium talis effecta est, ut in ea nullus Israhelita
Abbreviated transcription (Latin):
hendit quã facieba patres praefigu¬
rantes sanguinẽ sacrificii. quonos
xp̃s redemit. Sed quae immolant
gentes daemoniis inquit immolant
& non dõ : De in deadiecit qđ dixi.
nolouos socios fieri demoniorum:
Namsinatura ipsa immo latitiae car¬
nis ess& inmunda utiꝰ & nescientẽ
contaminar&. Neq enĩ eominus ip¬
sa ess& quominus absciente accipe¬
r&ur. sed propt̃ conscientiã nede¬
monib communi casse uideatur.:
Mosticinũ aut̃ puto qđ a descã usus
hominũ non admisit eo qđ non occi¬
sorũ sed mostuos & animadiũ morbi¬
da caro ẽ. Nec apta ad salutẽ cor¬
poris cuius causa sumimꝰ alimentũ .
Nam qđ deeffundendo sanguine
antiquis infigura p̃ceptũ est. idest
ipsi noe post diluuium qđ iam quid
signficar& ostendimus : Pleriq: in¬
tellegunt. & inactib: a postolorum
hoc legi p̃ceptum ab apostolis. ut absti¬
nerent gentes tantum Aforncati¬
one & ab immolatis & sanguine: id ẽ

Expanded text:
hendit, quam faciebant patres praefiguhendit, quam faciebant patres praefigurantes sanguinem sacrificii, quo nos Christus redemit, sed quae immolant gentes, daemoniis, inquit, immolant, et non deo. deinde adiecit quod dixi: nolo uos socios fieri daemoniorum. nam si natura ipsa immolatinis esset inmunda, utique et nescientem contaminaret. neque enim eo minus ipsa esset, quo minus ab sciente acciperetur, sed propter conscientiam, ne daemonibus communicasse uideatur. morticinum autem puto quod ad escam usus hominum non admisit, eo quod non occisorum, sed mortuorum animalium morbida caro est nec apta ad salutem corporis, cuius causa suminus alimentum. nam quod de effundendo sanguine antiquis in figura praeceptum est, id est ipsi Noe post diluuium — quod iam quid significaret ostendimus — plerique intellegunt. et in actibus ■ apostolorum hoc legi praeceptum ab apostolis, ut abstinerent gentes tantum a fornicatione et ab inmolatis et a sanguine, id est
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ scriptam ulegẽ accepit in monte. legite
euangelium & aduestite ibi spm̃ scm̃ appel¬
latum digitũ dĩ: ea quippe anni uersariȩ
in ecła celebrantur. quae in signt̃ excellentia
cestis dieb facta st̃ ut eorum necessariam
salubremq: memoriã festiuitas concele¬
brata custodiat: Siuultis ergo nosse qua¬
recelebramus pascha quiatunc ꝓ nob̵rm¬
molatus ẽ xp̃s. Si uultis nosse quare non
illud ritu iudaico celebremꝰ. quia illa erat
uenturi ueri p̃figuratio. Haec cõpleti
cõmemoratio : futurũ aut̃ & p̃teritum.
nec ipsis uerb̵ nr̃is eomodo enuntiatur:
Vnde iam satis in hocopere locuti sumꝰ :
Siaut̃ & hoc quaeritis cur ex omiib cibis
aquib: inumbra futurorũ populus ẽ
ille ꝓhibitus nos mosticino &rmmo¬
laticio non uescimur : Et hoc audite
& calumnis uantatis uerum aliquando
p̃ponitae: Cur enimñ expediat immo¬
latitio uescixp̃iano : A postolus dicit:
Nolouos inquit socios fieridemonior
N eq enĩ ipsamimmolationẽ repre¬

Expanded text:
i scriptam legem accepit in monte. legite euangelium et aduertite ibi spiritum sanctum appellatum digitum dei. ea quippe anniuersarie in ecclesia celebrantur, quae insigniter excellentia certis diebus facta sunt, ut eorum necessariam salubremque memoriam festiuitas concelebrata custodiat si uultis ergo nosse quare celebramus pascha: quia tunc pro nobis immolatus est Christus. si uultis nosse quare non illud ritu iudaico celebramus: quia illa erat uenturi ueri praefiguratio, haec completi commemoratio. futurum autem et praeteritum nec ipsis uerbis nostris eodem modo enuntiatur; unde iam satis in hoc opere locuti sumus. Si autem et hoc quaeritis, cur ex omnibus cibis, a quibus in umbra futurorum populus est ille prohibitus, nos morticino et immolaticio non uescimur, et hoc audite et calumniis uanitatis uerum aliquando praeponite. cur enim non expediat immolaticio uesci christiano apostolus dicit: nolo uos, inquit, socios fieri daemoniorum. neque enim ipsam immolationem repre
Abbreviated transcription (Latin):
para clrtum dicitis: ꝓinde nullo modo
uolentes ostendere quomodo sit ille pa¬
racirtus. non ẽ undedoceatis firmissima
aliqͣ auctoritate uos cõperis sequẽ ad modũ
haec scripta euangelica ex quib non om̃a
tat ergo utdicatis. hocuos earatione com¬
perisse. quia talia ibi st̃ quȩ xpĩgloriam
decolerent. scilic& quianatus ex uirgine
ibi narratur. quia circũcisus. quia pillo
oblatũ sacrificium qđ tunco fferebatur:
quia baptizatus . quia temptatus adia
literis c& erauos scđm id qđ faustus
loquit᷑ fatemn: accipere & p̃cipue cru¬
cis eius mysticam fixionẽ quȩ passions
animȩ urȩ uulnera demonstrantur
Demde inquit p̃cepta salutaria eius
& parabolas cunctumq sermonẽ dificũ
quim ax imeduarũ preferens natu¬
rarum discretionẽ ipsius eẽ. non uent
indubiũ. Videtisergo iduos agere. ut
om̃s demedio scripturarũ auferat᷑ auctoritus.
& suuscuiq animꝰ auctor sit quidinqua

Expanded text:
paracletum dicitis. proinde nullo modo paracletum dicitis. proinde nullo modo ualentes ostendere, quomodo sit ille paracletus, non est, unde doceatis firmissima aliqua auctoritate uos conperisse, quemadmodum haec scripta euangelica, ex quibus non omnia ti. restat ergo, ut dicatis hoc uos ea ratione conperisse, quia talia ibi sunt, quae Christi gloriam decolorent, scilicet quia natus ex uirgine ibi narratur, quia circumcisus, quia pro illo oblatum sacrificium, quod tunc offerebatur, quia baptLitteris, caetera vos secundum id quod Faustus loquitur, fatemini accipere, cis eius mysticam fixionem, qua passionis animae uestrae uulnera demonstrantur. deinde, inquit, praecepta salutaria eius et parabolas cunctumque sermonem deificum, qui maxime duarum praeferens naturarum discretionem ipsius esse non uenit in dubium. uidetis ergo id uos agere, ut omnis de medio scripturarum auferatur auctoritas  suus cuique animus auctor sit, quid in qua
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ꝑfectũ est: Hocenim modopla¬
ne quidde hacre senserit satis apłs
explicauit Nec futurũ est. hoc scĩs:
nficũ factũ fuerit qđ &iã iohannes
dicit. Filudĩ sumus & nondũ appa¬
ruit quiderimus: Scimꝰ quiacũ ap¬
paruerito. similes ei erimus quõiu
debimꝰ etm sicutiest : Tunc intro¬
introducente in omnẽ ueritatem
spũ scõ. cuius nunc pignus accipimꝰ :
Quod aũ dictũ est. mundus cũ accipe¬
renon potest. Dehis utiq: dictum
est: qui solent inscripturis mun¬
di nomine appellari amatores
mundi uł impiiuł carnales. Nequu¬
lib dicit apostolus. Anim alis aut̃
homo non percipit quae st̃ sp̃s di : De hocenĩ
mundo eẽ dicuntur. quã diu non posst̃ sapere
amplius quam st̃ ista corporex quȩ in hoc
mundo senser̃ : sicut nec uos aliud sapitis.
quicum lucem istam solis & lunae mirarẽ¬
in italia uobis oma diuina finxistis. Auc¬
tore illo uaniloquo. quẽ decepti & deceptores

Expanded text:
quod perfectum est. hoc enim modo plaquod perfectum est. hoc enim modo plane quid de hac re senserit, satis apostolus explicauit . nec futurum est hoc sanctis, nisi cum factum fuerit, quod etiam Iohannes dicit: filii dei sumus, et nondum adparuit, quid erimus. scimus, quia, cum adparuerit, similes ei erimus, quoniam uidebimus eum sicuti est, tunc introducente in omnem ueritatem spiritu sancto, cuius nunc pignus accepimus. quod autem dictum est: mundus eum accipere non potest, de his utique dictum est, qui solent in scripturis mundi nomine appellari, amatores mundi uel inpii uel carnales, de qualibus dicit apostolus: animalis autem homo non percipit, quae sunt spiritus dei. de hoc enim mundo esse dicuntur, quamdiu non possunt sapere amplius quam sunt ista corporea, quae in hoc mundo senserunt; sicut nec uos aliud sapitis, qui, cum lucem istam solis et lunae miraremini, talia uobis omnia diuina finxistis auctore illo uaniloquo, quem decepti et deceptores
Abbreviated transcription (Latin):
uehementius apłs cõmendauit Siquis
uob̵ euangeli ⁊ auerit p̃ter quã qđ &
accepistis anathema sit : cũ cȩperit
aliud annutians ab unuerso orbeanathe¬
mari. continuodicat hocestqđ scrip¬
tum ẽ . mundus et accipereñ potest
Vnde ergo ꝓbare poteritis qđ a uobis
exigitur paraditum cẽ illũ a quodi¬
dicistis qđ ẽuangelica scripta ñ sapło&ꝵ¬
spm̃ scm̃ nsiqui litu clarificato mox
uent : Ideo eñ ñdum eratdatus quia
nondũ ihs̃ fuerat cdarificatꝰ: Probamꝰ
&iã ipsum inducere in omnem ueri¬
tatem. quia non intratur inuerita¬
tem nsi ꝑcaritatẽ: Caritas aũdĩ diffu¬
&iam non dixisse paulũ. cũ uenerit.
qđ per fectum est. nisi deꝑfectione
illa. quȩ in ꝑceptione uitȩ &ernae futu¬
ra est : Hoc erm cũ loquer&ur: Ui¬
demus inim inquit nunc ꝑspeculũ
inengmate tunc aũ faciead faciem.
Hiccestensi apeste insanre uolueri¬
tis. fatemini non uos uidere dm̃ facie
ad ifaciem: non ergo a duos uent. illutd

Expanded text:
stolus commendavit, Si quis vobis evangelizaverit praeterquam quod accepistis, anathema sit ; cum coeperit aliud annuntians ab universo orbe anathemari, continuo dicat, Hoc est quod scriptum est, Mundus eum accipere non potestnde ergo probare poteritis quod a vobis exigitur, Paracletum esse illum a quo didicistis quod evangelica scripta nosanctum, nisi qui Iesu clarificato mox uenit. ideo enim nondum erat datus, quia Iesus nondum fuerat clarificatus. probamus etiam ipsum inducere in omnem ueritatem, quia non intratur in ueritatem nisi per caritatem; caritas autem dei diffuetiam non dixisse Paulum: cum uenerit quod perfectum est, nisi de perfectione illa, quae in perceptione uitae aeternae futura est. hoc enim cum loqueretur, uidemus enim, inquit, nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem. hic certe nisi aperte insanire uolueritis, fatebimini non uos uidere deum facie ad faciem. non ergo ad uos uenit illud,
Abbreviated transcription (Latin):
& hoc euacuerit: Ad hȩc cũ eis dictũ
fuerit qđ sint eadesiȩ tanto ante
ꝓnsse & toto orbe diffusȩ auctoritate
dãnati: Respondent hinc &iã inse
illud esse compl&ũ qđ deparadito
dictũ est : quod munduscũ accipere
ñ potest ⁊ Nonne ista sunt quȩ etiã uos
dicere sol&is. ipseuos induc& inom¬
nem ueritatẽ . & cũuenerit qđ ꝑfec¬
tumẽ : qđ expaste ẽ euacuabitur.
& mundus eũ accipere non potest
tandem poterit heresis exoriri. sub
paraditi nomne. quae non haec om¬
na uerisimiliter sibi audeat coap¬
tare: Num quid en est heresis quȩ
ñ ueritatem se nomn&. & quanto
est suꝑbior tanto magisse &iã ꝑfec¬
tam nomn& ueritatẽ. ut et in omnẽ
ueritatẽ sepolliceat᷑ inducere & doc¬
trinã a postolorũ suo error con

Expanded text:
ad haec cum eis dictum fuerit, quod sint ecclesiae tanto ante promissae et toto orbe diffusae auctoritate damnati, respondent hinc etiam in se illud esse conpletum. quod de paracleto dictum est, quod mundus eum accipere non potest. nonne ista sunt, quae etiam uos dicere soletis: ipse uos inducet in omnem ueritatem et: cum uenerit quod perfectum est, quod ex parte est, euacuabitur et: mundus eum actandem poterit haeresis exoriri sub Paracleti nomine, quae non haec omnia verisimiliter sibi audeat coaptare? Numquid enim est haeresis, quae non veritatem se nominet, et quanto est superbior, tanto magis se etiam perfectam nominet veritatem; ut et in omnem veritatem se polliceatur inducere, et doctrinam
Abbreviated transcription (Latin):
se matheo. donec & ipsum pro¬
bemus hȩc non scripsisse. sed ali¬
um nescio quem sub nomine eius
Quodq: doc& & ipsalectionis eius dem
mathei obliqua narratio: Quideni
dicit: Etcum transir& ihs. uidit
hominem sedentem ad teloneum
nomine matheum. & uocauit eum:
At ille confeftim surgens. secutus ẽ
eum: Et quis ergo desescribens di¬
cat: uidit hominem. & uocauit
eum. & secutus efe eum. Ac non
potius dicat: uidit me & uocauit
me. & secutus sum eum: Nisi quia
conftat hȩc matheum non scripsis¬
se sed alium nescio quem sub eius
nomine: Cum ergo nequidem si
& matheus hoc scriber&. uerum
for& quia p̃sens non erat cumihs
hȩc loquebatur in monte. quan¬
tomagis credendum nonerit. quia
nec matheus eadem scripsit sedali¬
us sub nominibus & ihu & mathei
Quid quod &iam ex ipso sermone
quop̃cepit non putare quia uene¬
rit legem soluere. magis d& urquia

Expanded text:
se Matthaeo, donec et ipsum prose Matthaeo, donec et ipsum probemus haec non scripsisse, sed alium nescio quem sub nomine eius : quod docet et ipsa lectionis eiusdem Matthaei obliqua narratio. quid enim dicit? et cum transiret Iesus, uidit hominem sedentem ad telonium nomine Matthaeum et uocauit eum; at ille confestim surgens secutus est eum. et quis ergo de se scribens dicat "uidit hominem et uocauit eum et secutus est eum," ac non potius dicat: uidit me et uocauit me et secutus sum eum, nisi quia constat haec Matthaeum non scripsisse, sed alium nescio quem sub eius nomine ? cum ergo ne quidem si et Matthaeus hoc scriberet. uerum foret, qui praesens non erat, cum Iesus haec loquebatur in monte: quanto magis credendum non erit, quia nec Matthaeus eadem scripsit, sed alius sub nominibus et Iesu et Matthaei! Quid? quod etiam ex ipso sermone. quo praecepit non putare, quia uenerit legem soluere, magis i
Abbreviated transcription (Latin):
cauere fallentem: At si ille dis¬
cipulus ueras cicatricss tetigit
xp̃i. Ueram confiteri cogeris
& carnem xp̃i : Ita manicheus¬
non ꝑma nebis. sisic credis ut thomas.
infidelis autem remanebis. sinec
sic credis ut thomas. XXIIII.
CURLEGEM NON ACCIPI¬
non seuenisse soluere dixerit: sed ad¬
implere : Quis hoc testatur dixis¬
se ihm: Matheus. Ubi dixisse:
Inmonte: Quibus p̃sentibus:
P&ro Andrea. la cobo & iohan¬
ne : quat tuor histantum. C&e¬
ros enim nec dum elegerat. nec
ipsum matheum: Exhis ergo¬
quattuor unus. idest lohannes.
euangelium scripsit. Ita alicu¬
bi hoc ipse commemorat: Nusqua
Quomodo ergo quodiohannes
nontestatur qui fuit in mon¬
te. matheus hoc scripsit : qui
longo inter uallo. post quam
ihs demonte descendit secutus
eeum:: Acper hoc dehoc ipso
primo ambig. itur. ut rumihe
tale aliquid dixerit. quia tes¬
tis idon eus tac&: loquitur aut
minus idon eus : ut inter imper¬
miserimus nobis iniuriam fecis¬

Expanded text:
cauere fallentem? at si ille discauere fallentem? at si ille discipulus ueras cicatrices tetigit Christi, ueram confiteri cogeris et carnem Christi. ita Manichaeusnon permanebis, si sic credis ut Thomas; infidelis autem remanebis, si nec sic credis ut Thomas. LIBER DECur legem non accipinon se uenisse soluere dixerit, sed adinplere? quis hoc testatur dixisse Iesum? Matthaeus. ubi dixisse? in monte. quibus praesentibus ? Petro, Andrea, Iacobo et Iohanne. quattuor his tantum; ceteros enim necdum elegerat nec ipsum Matthaeum. ex his quattuor unus, id est Iohannes euangelium scripsit. ita alicubi hoc ipse conmemorat? nusquam. quomodo ergo, quod Iohannes non testatur. qui fuit in monte, Matthaeus hoc scripsit, qui longo interuallo, postquam Iesus de monte descendit, secutus est eum? ac per hoc de hoc ipso primo ambigitur, utrum Iesus tale aliquid dixerit, quia testis idoneus tacet, loquitur autem minus idoneus. ut interim permiserimus nobis iniuriam fecis