comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
alescunt. ⁊ incipiunt hoĩes dilige loca sua. ⁊ t̾ras suas inqͥb nati fu¬
nͥ ds t̾get istas passionũ uolitas suauitates. ñerat qͦ intͣret ad uos
desidiũ eiꝰ. ꝓpt̾ea dat udicia sua. ⁊ ueniunt ꝯmotõnes ⁊ ꝯcussiones
gentiũ. ⁊ tͣnsmigͣtones ppłoꝵ.⁊ surgunt alii ut rapiant ñ sua.
⁊ alii diripiunt ⁊ disꝑgunt᷑. ⁊ it̾m fortiores qͥb posse datũ:⁊
ñ sua: ⁊ fluctuat mundꝰ in semet ip̃o. ut uideat ħo ñ ẽẽ hic stabiłe
mansionẽ. ⁊ assuescat paulatĩ attraħe animũ suũ. ⁊ solue a umculis
t̾renarũ delectatõnũ. ꝓꝑt̾ea uenit tempꝰ spargendi lapides. ut ñ
sit stabilis mansio suꝑ t̾rã.⁊ cogat᷑ ħo suspirare uiexilio suo adpa¬
tam uͥ gaudia manent in ꝯcussa: ⁊ pacis securitas nulla suꝑueni¬
ñ pot̃ in adu̾sis du salua subsist̾e: uenit post tempꝰ disꝑsionis

Expanded text:
alescunt, et incipiunt homines diligere loca sua, et terras suas in quibus nati fualescunt, et incipiunt homines diligere loca sua, et terras suas in quibus nati fuas suavitates, non erat quo intraret ad nos desiderium ejus. Propterea dat judicia sua, et veniunt commotiones, et concussiones gentium, et transmigrationes populorum: et surgunt alii, ut rapiant non sua, et alii diripiuntur, et disperguntur, et iterum fortiores quibus posse datum est, et non sua, et fluctuat mundus in semetipso: ut videat homo non esse hic stabilem mansionem, et assuescat paulatim abstrahere animum, et solvere a vinculis terrenarum delectationum. Propterea venit tempus spargendi lapides, ut non sit stabilis mansio super terram: et cogatur homo suspirare in exsilio suo ad patriam, ubi manent gaudia inconcussa, et pacis securitas nulla superveninon potest diu in adversis salva consistere, venit post tempus dispersionis
Abbreviated transcription (Latin):
tõnẽ suã ⁊ uitȩ mortał dubiũ attendunt: neq cogitant ꝑicła.
suꝑuentã. Et id̾o secure peceant. ⁊ effundut se in uoluptates suas
s.⁊ ambulant post desidĩa cordis sui in intuitu ocłoꝵ suoꝵ ut faciãt
⁊ reuocat ac cohibet esfluentes. ut ñ eant in omñe ab alienatõnẽ.
Tc̃ uenit tẽpꝰ flendi. ⁊ tempꝰ plangendi: ⁊ dolent hoĩes ⁊ causant᷑ se¬
uens honrinẽ. ut discat ẽẽ timoratꝰ. ⁊ soiat qm̃ apudip̃m ÷ potesta
uitȩ ⁊ mortis. Iptea ÷ tempꝰ flendi.⁊ tempꝰ ridendi. tempꝰ plangen¬
di.⁊ tempꝰ saltandi: ⁊ succedit ⁊̃ his tempꝰ spargendi lapides. ⁊
tempꝰ colli gendi. Hoc tempꝰ post illa enum̾atũ ÷. s ordinatũ milł:¬
qr tepr̃e simul sẽpe sunt cause. quȩ unã tpr̃is rõnẽ ꝯducunt.
empꝰ spargendi lapides: ⁊ tempꝰ colligendi. Om̃is muncꝰ exili¬
Nũ ÷. his qͥb cęlũ pat̾a eẽ debuisset. S tñ animi mortaliũ usu co¬

Expanded text:
nt, neque cogitant pericula superventura. Et ideo secure peccant, et effundunt se in voluptates noxias, et ambulant post desideria cordis sui in intuitu oculorum suorum, ut faciant et revocat ac cohibet effluentes ut non eant in omnem abalienationem. Tunc venit tempus flendi, et tempus plangendi: et dolent homines, et causantur saevens hominem, ut discat esse timoratus: et sciat quoniam apvitae, et mortis. Propterea est tempus flendi, et tempus ridendi: tempus plangendi, et tempus saltandi. Et succedit his tempus spargendi lapides, et tempus colligendi. Hoc tempus post illa enumeratum est, sed ordinatum iepe simul sunt causae, quae unam temporis rationem conducunt. Tempus spargendi lapides, et tempus colligendi. Omnis mundus exsilium est iis quibus coelum patria esse debuisset: sed tamen animi mortalium usu co
Abbreviated transcription (Latin):
destruere debeat. ⁊ qñ edificare. aliqͥs neqͣqͣm querendũ eͣxistimet.
qm̃ hic solũ hoc demonstrari putet. qͦd ħo qͥ soyte uaria euntib tem¬
porũ subicit᷑. ista dissimilit̃ at nolens patiat᷑. Nos aũ ad faciliorẽ intel¬
ligentiã ħ quȩ dicta sunt applicantes: dicere possumꝰ qͦd tempꝰ occi¬
dendi sit. cũ ds peccã hominũ punire uolens. ad castigatõnẽ gladiũ
in t̾fectõuis ad ducit. Tempꝰ uͦ sanandi: cũ afflictos ⁊ tͥbulatõnũ pla¬
gis saucios refduens. solita miseratõne restituit. Et plane hoc u̾itati¬
mag̃ ꝯsonũ ẽẽ uidet᷑. ut hic tpr̃a rerũ acciꝑe debeamꝰ: ñ quȩ huia¬
nȩ uoluntati seruiunt. s q̃ diuinȩ obtẽꝑant dispositõni. Neq emĩ tẽ

Expanded text:
destruere debeat et quando aedificare, quispiam nequaquam quaerendum esse existimet; destruere debeat et quando aedificare, quispiam nequaquam quaerendum esse existimet; quoniam hic solum hoc demonstrari putet quod homo, si forte varia eventibus temporum subjicitur, ista dissimiliter etiam nolens patiatur. Nos autem ad faciliorem intelligentiam haec quae dicta sunt applicantes, dicere possumus quod tempus occidendi sit, cum Deus peccata hominum punire volens, ad castigationem gladium interfectionis adducit; tempus vero sanandi, cum afflictos et tribulationum plagis saucios refovens, solita miseratione restituit. Et plane hoc magis veritati consonum esse videatur ut hic tempora rerum accipere debeamus, non quae humanae voluntati se
Abbreviated transcription (Latin):
iccireo post tempꝰ plantandi ⁊ tempꝰ euellendi. ꝯgrue &̃ tempꝰ ooci¬
dendi subinfer tur. Inqͦ esu qͥa m̃sura necessaria ne hoc caro ad incita¬
m̃tũ uicioꝵ sumat. qͦd ad sustentam̃tũ infirmitatis accepit: statĩ post
tempꝰ occidendi adiungit tempꝰ sanandi. ut uidelicet ip̃oꝵ aĩaliũ uitã
quȩ ꝓ nr̃a infirmitate sustentanda. in tẽpr̃e oportuno id cũ necessi¬
tas exigit occidenda accipimꝰ. cȩt̾is tpr̃ib diligenti cura nutͥre ac ꝯser¬
uare studeamꝰ. hocenĩ qͣsi infirmantia sanare ÷: in qͥb sͥ ñ suffici ũt
subueniendo deficientia reparare. Uñ fortasse ꝯgrue cũ dixisset tẽ¬
pꝰ acidendi. ñ addid̾ tempꝰ sanandi qͦd occisũ ÷ sic̃ pͥus postquã dixa̾t
litt̾ȩ seqͥm᷑ sensũ. nichil spiritali intelligentiȩ p̃uidicamꝰ quȩ post¬

Expanded text:
idcirco post tempus plantandi et tempus evellendi, congrue etiam tempus occiidcirco post tempus plantandi et tempus evellendi, congrue etiam tempus occidendi subinfertur. In quo esu, quia mensura necessaria est, ne hoc caro ad incitamentum vitiorum sumat, quod ad sustentamentum infirmitatis accepit: statim post tempus occidendi adjungit tempus sanandi ut videlicet ipsorum animalium vitam, quae pro nostra infirmitate sustentanda in tempore opportuno, id est cum necessitas exigit, occidenda accepimus caeteris temporibus diligenti cura nutrire ac conservare studeamus. Hoc enim quasi infirmantia sanare est in quibus sibi non sufficiunt subveniendo, deficientia reparare. Unde fortasse, congrue cum dixisset: Tempus occidendi, non addidit, tempus sanandi quod occisum est. Sicut prius postquam dixerat litterae sensum sequimur, nihil spirituali intelligentiae quia post
Abbreviated transcription (Latin):
seq̃r: qr ilła arguenda suscepit.⁊ in narratõne diligentiꝰ expone̾t.
⁊ in ꝯparatõne añferret: ut ce t̾ȩom̃s qͣsi ob hoc solũ ꝯmemorate
udeant᷑. ut illarũ in ꝯparatõne ħ qͣnta sit agnoscat᷑. Tempꝰ nascen¬
di: ⁊ tempꝰ mor iendi. Tempꝰ nascendi ÷ qñ ħo ducendꝰ : in hanc uitã:¬
tatẽ añ mortẽ dũ in hac uita mortali utuit. quȩ sustentam̃to indigit
⁊ a lim̃tis nutrit᷑ ut subsistat. tempꝰ plantandi. ⁊ tempꝰ euellendi:
Possunt aũ ⁊ ħ duo sequentia p̃cet̾ntib duob ꝯferrihoc mͦ. ꝑdistincꝰ¬
tõnẽ. Tompꝰ nascendi. ⁊ tempꝰ plantandi. tempꝰ moriendi. ⁊ tempꝰ
euellendi. Nascente enĩ hoĩe tempꝰ: plantandi: ut fructib t̾renis
alat᷑ uita t̾rena. Moriente aũ hoĩe tempꝰ euellendi: qr cũ uita moꝵ¬
talis destruit᷑. &̃ ea quȩ ꝓpt̾ uitã mortale ꝯdita fuerant tollunt᷑.
Quia aũ infirmitati humanȩ post fructꝰ t̾rȩ ꝙ̃ carnis usꝰ ꝯcedit᷑.

Expanded text:
arguendam suscepit et in narratione diligentius exponeret, et in comparatione anteferret. Ut caeterae omnes quasi ob hoc solum commemoratae videantur, ut illarum comparatione, haec quanta sit, agnoscatur. Tempus nascendi et tempus moriendi. Tempus nascendi est, quando ducendus est homo itatem ante mortem dum in hac vita mortali vivit, quae sustentamento indiget, et alimentis nutritur, ut subsistat. Tempus est plantandi et tempus evellendi, Possunt autem et haec duo sequentia praecedentibus duobus per distinco: Tempus nascendi et tempus plantandi; tempus moriendi et tempus evellendi. Nascente enim homine tempus est plantandi, ut fructibus terrenis alatur vita terrena. Moriente autem homine, tempus est evellendi; quia cum vita mortalis destruitur, etiam ea quae propter vitam mortalem condita fuerant, tolluntur. Quia autem infirmitati humanae post fructus terrae etiam carnis usus conceditur:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝯuertit᷑ retrorsũ ad se: elongat ut opp̃ssos ñ lib̾et. ut ualae af¬
fligant᷑. ⁊ dolore ac tͥsticia mala dulcedo ⁊ delectatõ iniqͣ t̾gat᷑. Q io¬
eirco qͥ uolunt in uita ista ioꝯdari. ⁊ pactũ faciuut amoris eũ scło¬
⁊ inique ꝓponũt ñ reqͥrere u̾itatẽ cogunt᷑ u̾is uidiciis uide mala
quȩ sub sole sũt. ut ñ placeant sibi nunis inau̾sione sua. Ipt̾e̾a
ne. quia ñ sic uita ista ẽ ut reqͥes in ea ẽẽ possit. ꝓpt̾ea adurug̃ ⁊ dic̃.
uisurꝰ: aliꝰ ab eo qͣm pͥus estimauat erede amonet᷑. hecenꝰ
omia quȩ uidebunt᷑ nc̃ alibi docent ẽẽ uerũ bonũ homiuis qͣm
in hac uita. quȩ tantis miseriis ⁊ dolorib subiecta ÷ in qͣ innocen¬
tia p̃mit᷑ ⁊ dolor ꝯsolatõnis ñ meret᷑. Hoc itaq alud ⁊ longe a¬

Expanded text:
ertitur retrorsum ad se, et elongat, ut oppressos non liberet, ut valde affligantur, et dolore, ac tristitia, mala dulcedo, et delectatio iniqua tergatur. Et idcirco qui volunt in vita ista jucundari, et pactum faciunt amoris  inique proponunt non requirere veritatem, coguntur veris judiciis videre mala, quae sub sole sunt, ut non placeant sibi nimis in aversione sua. Propterea ne, quod non, sic vita ista est, ut requies in ea esse possit.visurus est, aliud ab eo quod prius existimaverat, credere admonetur. Haec enim omnia, quae videbuntur tunc, alibi doceat esse verum bonum hominis, quam in hac vita, quae tantis miseriis et doloribus subjecta est, in qua innocentia premitur, et dolor consolationem non meretur: hoc itaque al
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt eruditõnẽ ꝓximoꝵ necẽe ÷ ñ reticere. Uñ ñ solũ oꝑa hoi̾um. s
yu̾ba fugientis uitȩ incertũ seqͥm᷑. ut totũ uanitas occupet. ⁊ nicħ
stabile ł ꝯstans relinqͣt᷑. cũ uec semꝑ dice possimꝰ quȩ scimꝰ. nec semꝑ
quȩ nouimꝰ retice: ⁊ nc̃ tacuisse noceat quȩ dicenda fuerant. nc̃ uͦ di¬
xisse culpa sit quȩ fuerant reticenda. Itẽ sepe ñ possumꝰ cũ uolumꝰ
magnũ ÷ incertũ ⁊ caligo ignoratõnis ꝓfundȩ: ut incitet᷑ ħo de tp̃r
ad tempꝰ. ⁊ ñ intelligat tempꝰ suũ in om̃i oꝑe suo. Tempꝰ dilectõnis::
tempꝰ odii. Multa sunt quȩ diligunt᷑ ii hoc mundo: ⁊ similit̃ odi¬
unt᷑ płima. Et in his om̃ib quȩ diligunt᷑ pauciuitatẽ diligt̃: ⁊ in his

Expanded text:
 eruditionem proximorum necesse est non reticere. Unde non solum opera hominum, sed et verba fugientis vitae incertum sequuntur, ut totum vanitas occupet: et nihil stabile vel constans relinquatur: cum nec semper dicere possimus quae scimus, nec semper quae novimus, retinere: et nunc tacuisse noceat, quae dicenda fuerant: nunc vero dixisse culpa sit, quae fuerant reticenda. Item saepe non possumus, cum volmagnum est incertum, et caligo ignorationis profundae: ut jactetur homo de tempore ad tempus, et non intelligat tempus suum in omni opere suo. Tempus dilectionis, et tempus odii. Multa sunt quae diliguntur in hoc mundo, et similiter odiuntur plurima. Et in omnibus, quae diliguntur, pauci
Abbreviated transcription (Latin):
om̃es filios tuos doctos a tño. G tempꝰ: spargendi lapides. ut tꝰti in
hac uita uerã reqͥẽ ñ ẽẽ ex ipso suȩ disꝑsionis ⁊ ꝯcussionis labore in¬
telligant :n rursũ tempꝰ ÷ laꝑides colligenai. ut post actͥctionẽ exi¬
lii corpalis ne deficiant aĩo it̾m pace redtita. tẽpali bnficio adȩt̾na
ꝯualescant. Sic qͦd occultũ ÷ difficile in mĩa aliqͣm partẽ udicaripo¬
test: qm̃ iccireo sermo diumꝰ in qͥbꝰda locis se a nob̾ dissimulat. ut õ

Expanded text:
 est spargendi lapides, ut justi in hac vita veram requiem non esse ex ipso sui dispersionis et concussionis labore intelligant. Et rursum tempus est lapides colligendi, ut post attritionem exsilii corporalis, ne deficiant animo iterum pace reddita temporali beneficio ad aeterna convalescant. Sic quod occultum est difficile in unam aliquam partem judicari potest: quoniam idcirco sermo divinus in quibusdam l
Abbreviated transcription (Latin):
tonũ seminũ spectant.⁊ nascentiũ atq eoꝵ quȩ uegetatõnis sen
p̃bet. ñ effectũ oꝑanti exercet. Talia sut omĩa oꝑa hominũ quȩ si¬
unt suꝑ tra. ex qͥb multa uitȩ mortał necessitas cogit: multa su¬
adet cupiditas. multa uanitas oꝑat᷑. Et in his om̃ib qr nichil stabile in¬
uenit᷑. ⁊ tnͣseunt uniu̾sa quȩ funit sub sole. quȩ uł nat̾a pctucit ꝑ
fingit artifex iuutans nat̾am. cuncta subicit uauitati sapĩe ꝯtẽ¬
uit᷑. uec dispositõnis aut ordinis rerũ ratõ ĩmutat᷑. Ipt̃ea ostendꝰ
pmũ natͣe oꝑa uanitati subiecta. siue in his quę natura sola oꝑat᷑
qr or ta occidt: siue in his quȩ cũ nat᷑a artifex facit. qr auct̾a senes¬
cunt. Postea oꝑa artificis imitantis nat᷑am multa ac diu̾sa enuni̾at.
alia necessitatis. alia cupiditatis. alia uanitatis. ⁊ omĩa uanitatisub¬
icit: qr mutabilitati obnoxia ostendit. Opꝰ soliꝰ nat᷑e÷ cũ dr̾. Tempꝰ

Expanded text:
tionem seminum spectant, et nascentium atque eorum quae vegetationis sensbet, non effectum operandi exercet. Talia sunt omnia opera hominum, quae fiunt super terram, ex quibus multa mortalis vitae necessitas cogit, multa suadet cupiditas, multa vanitas operatur. Et in his omnibus, quia nihil stabile invenitur, et transeunt universa quae fiunt sub sole: quae vel natura producit, vel fingit artifex imitant naturam: cuncta subjicit vanitati sapientiae contemmitur, nec dispositionis aut ordinis rerum ratio immutatur. Propterea ostendit primum naturae opera vanitati subjecta sive in iis quae natura sola operatur, quia orta occidunt, sive in iis quae cum natura artifex facit, quia aucta senescunt. Postea opera artificis imitantis naturam multa ac diversa enumerat: alia necessitatis, alia cupiditatis, alia vanitatis, et omnia vanitati subjicit quia mutabilitati obnoxia ostendit. Opus solius naturae
Abbreviated transcription (Latin):
tet semꝑ moriti separatõnẽ. Tempꝰ ad qͥrendi: ⁊ tempꝰ ꝑdendi. Que st̃
bona quȩ pͥus adqͥrunt᷑: ⁊ postea ꝑdunt᷑. Edita enĩ fuerant q̃d̃a bo¬
na. ⁊ adqͥsita postea: ut deinceps ꝑdiũ possint. Et erant rursũ alia
nũ. s ñ ut pͥma bonaquȩ u̾a erant. Et ista bona ñ bona erant hoĩs
ad uerũ bonũ: ⁊ ueñ ħo postqͣm u̾a amiserat. ⁊ ad qͥsiuit falsabona. fe¬
licẽ se estimans ui ilł. Uoluit enĩ ꝯsolari ⁊ hab̾e in tpr̃e qͦd ȩt̾nitas ꝯ¬
fert. ⁊ collegit ꝑit᷑a quȩ tene̾ ñ posset. ⁊ ꝯcessit hoc ds ut boni distanti¬
ã agnosc̾et: ut erudiret᷑ uanitate sua ad ꝯu̾tendũ mea quȩ u̾a sunt.¬

Expanded text:
endi. Quae sunt bona quae primum acquiruntur, et postea perduntur? Perdita enim fuerant quaedam bona et acquisita sunt postea, ut deinceps perdi non possint. Et erant rursum alia num, sed non ut prima bona quae vera erant. Et ista bona non bona erant hominis ad verum bonum: et venit homo postquam vera amiserat, et acquisivit falsa bona, felicem se existimans in illis. Voluit enim consolari et habere in tempore quod aeternitas confert: et collegit peritura, quae tenere non posset; et concessit hoc Deus, ut boni distantiam agnosceret, et erudiretur vanitate sua, ad convertendum se in ea qu
Abbreviated transcription (Latin):
cis. ꝯuenient̃ hic p̃mittat tempꝰ spargendi lapides. ⁊ tempꝰ colligen¬
di: ut uidelicet tpr̃e belli instante colligant᷑ lapides ad extruendas
munitõnes ⁊ menia muroꝵ adu̾sus obsidiones. tpr̃e uͦ pacis q nulla
ꝑicła belloꝵ inminent. agge̾s miitõnũ disꝑgant᷑. qͣtinꝰ cunctis ac¬
cessus sine ꝯtͣdictõne patescant. Nec suꝑfluũ uideri debet ꝓpt̾ea qͦa
supͣ dira̾t tempꝰ destruendi. & tempꝰ edificandi. qͣsi ide scãm repet¬

Expanded text:
cis, convenienter hic praemittat tempus spargendi lapides, et tempus colligendi, ut videlicet tempore belli instante colligantur lapides ad exstruendas munitiones et moenia murorum adversum obsidiones; tempore vero pacis, quia nulla pericula bellorum imminent, aggeres munitionum dispergantur, quatenus cunctis accessus sine contradictione patescant. Nec superfluum videri debet propterea quod supra dixerat: Tempus destruendi et tempus aedificandi quasi idem
Abbreviated transcription (Latin):
geat it̾ato parabolarũ istarũ duritiã attẽptare : donec forsitan usu
sermonis attͥto cotice u̾bi. eiꝰ int̾iora patescant. Intpr̃ib enĩ sumꝰ
uoluit᷑ nob̾cũ sermo nr̃ donec stabiliam᷑ ieo qͦd tpr̃e ñ mutat᷑. Hocão
totũ uanitatis. Tempꝰ occidendi: ⁊ tempꝰ sanandi. Quȩ fuert tpr̃a
occidendi: ⁊ tpr̃a sanandi: Muerabile pͥncipiũ humanarũ actoñ.
ab occisione ⁊ int̾fectõne. Sio inciꝑe debuit opꝰ uitȩ morti adiec

Expanded text:
geat iterato parabolarum istarum duritiam attentare: donec forsitan usu sermonis attrito cortice verbi ejus interiora patescant. In temporibus enim sumus, et volvitur nobiscum sermo noster, donec stabiliamur in eo quod tempore non mutatur: hoc totum vanitatis. Tempus occidendi et tempus sanandi. Quae fuerunt tempora occidendi, et tempora sanandi? Miserabile principium humanarum actionum, ab occisione et interfectione. Sic incipere debuit opus vitae mo
Abbreviated transcription (Latin):
ficis. in subiecta rerũ mat̾ia oꝑari.ł dis uincta cõponendo. ł ꝯuin¬
cta separtinda ita ut nec ereare cũ do possit ut sit qͦd ñ erat. neccũ
natura fȩtib rerũ increm̃ta tͥbuere. ut maiꝰ sit qͦd minꝰ erat. Treᷤ
itaq opifices sunt in hoc mmundo: ds. nat᷑a. ⁊ artifex uitaus na¬
turã. S hii tres ualde disparipotentia. id qͦd ad effectũ ꝑducũt
officiunt. Nam ds in oꝑe suo nec nat᷑e oꝑa indiget.: nec opificis imi¬
tam fecit: cooꝑantẽ nat᷑am ñ ħuit. Non enĩ potuit qͦd nondũerate
seniet ips  oꝑari. cũ eo qͥ solꝰ erat. Sic pͥmũ nata᷑m fecit sine nat᷑a.
ut postea in nat᷑a alia face̾t cũ nat᷑a. alia supͣ nat᷑am. Cũ nat᷑a qͥppe
facit ea: quȩ de nat᷑a sect̾mi nat᷑am ꝓducit. Supͣnat᷑am facit: qn in

Expanded text:
ubjecta rerum materia operari vel disjuncta componendo, vel conjuncta separando; ita ut nec creare cum Deo possit, ut sit quod non erat, nec cum natura fetibus rerum incrementum tribuere, ut majus sit quod minus crat Tres itaque opifices sunt in hoc mundo, Deus, natura et artifex imitans naturam. Sed hi tres valde dispari potentia id quod ad effectum producunt, efficiunt. Nam Deus in opere suo, nec naturae opera indiget, nec opificis imiaturam non habuit. Non enim potuit quod nondum erat, semetipsum operari cum eo qui solus erat. Sic ergo primum naturam fecit sine natura, ut postea in natura, alia faceret cum natura, alia supra naturam. Cum natura quippe facit ea quae de natura secundum naturam producit; supra naturam facit, quando in
Abbreviated transcription (Latin):
iqͣ oꝑant᷑: aĩo parit̃ ⁊ oꝑatõne diuidam᷑. S ne forte ħ sententia eade
uideat᷑ cũ illa qͦ supͣ dictũ ÷ tempꝰ amplexandi. ⁊ tempꝰ lonege fieri ab ãplȩxi¬
b: qm̃ in illa similit̃ de ꝯiunctõne ⁊ separatõne sociał dilectõnis tͣctari
asseruimꝰ. possunt ũ in ꝯuenient̃ quȩ illic dicta st̾ tm̃ de amiore ac dilectõ¬
ne significanda accipi: quȩ uͦ hic memorant᷑ ad qͣnic̾q societatẽ siue pacᷤᷤ
se similitudines rerũ prãnt ad sapĩam intelligenda: ⁊ utit᷑ ip̃a sapĩa
funda scrutatõne digna: s ñ cuncta exire uolunt. ut sẽꝑ intꝰ requi¬
rant᷑. Tempꝰ tacendi: ⁊ tempꝰ loquendi. Priꝰ tempꝰ tacendi: postea tẽpꝰ
loquendi Sapiã enĩ exit de corde: nec aliuñ ħt de lingua qͦd recte ꝓ¬
ferri possit. nͥ priꝰ u̾bũ intelligentia formet. Propt̾ea pͥus tempꝰ

Expanded text:
ntia eadem videatur cum illa qua supradictum est: tempus amplexandi et tempus longe fieri ab amplexibus: quoniam in illa similiter de conjunctione et separatione socialis dilectionis tractari asseruimus, possunt non inconvenienter quae illic dicta sunt tantum de amore ac dilectione significanda accipi: quae vero hic memorantur, ad quamcunque societatem se similitudines rerum praestant ad sapientiam intelligendam: et utitur ipsa sapientia funda scrutatione digna; sed non cuncta exire volunt, ut semper intus requirantur. Tempus tacendi, et tempus loquendi. Prius tempus tacendi, postea tempus loquendi. Sapientia enim de corde exit, nec aliunde lingua habet quod recte proferre possit, nisi prius verbum intelligentia formet. Propterea prius est tempus
Abbreviated transcription (Latin):
aliud bonos impugnat. nͥ ut eis iusticiã tollat. & boni ñ aliud
ꝑhanc pugnã exigunt. nͥ ut usticiam suã ñamittant: patet
ꝓfecto quod ip̃e eum ñ ualet qͦd uult ad effectũ ꝑducere. semꝑ
a bonis uincitur: &̃ si foris p̃ualuissẽ uideat᷑. Ergo cũ milites
uineunt. D Ergo sacram̃ta ap̃i arma sunt. G Noñ solũ armas
sed &̃ medicam̃ta. O Quomͦ: OMedicam̃ta sunt quia sauant
infirmos. arma sunt. quia ꝓtegunt sanos. O Quid  sacram̃¬
tũ. En Saerȩ rei signũ.d. Quot modis fiͥnt sacram̃ta: STri¬
b. id rebus. u̾bis. factis. Rebus. ut inaqua. inpane. inutno.
insale. in cine̾. oleo igne: & in cȩt̾is husꝰmodi. Uerbis. ut ÷ tri¬
nitatis inuocatio: & alia quȩ in benedictionibꝰ siue consecra¬
tionib. uł ꝯuirationib uirtutẽ diuinã habentia u̾ba ꝓfe¬
runtur. factis: ut ÷ erucis signacłm. in curuatõ geniñ. ex¬
pansio manuũ: & cȩ t̾a sacram̃ta quęcũq talia sunt. DQua¬

Expanded text:
nos impugnat nisi ut eis justitiam tollat, et boni non aliud per hanc pugnam exigunt, nisi ut suam justitiam non amittant, patet profecto quod ipse cum non valet quod vult ad effectum perducere, semper a bonis vincitur, etiam si foris praevaluisse videatur. Ergo cum milites atientiam vincunt. D. Ergo sacramenta Christi arma sunt? M. Non solum arma, sed et medicamenta. D. Quomodo? M. Medicamenta sunt, quia sanant infirmos; arma, quia protegunt sanos. D. Quid est sacramentum? M. Sacrae rei signum. D. Quot modis fiunt sacramenta? M. Triid est rebus, verbis, factis. Rebus, ut in aqua, in pane, in vino, in sale, in cinere, in oleo, in igne et in caeteris hujusmodi; verbis, ut est Trinitatis invocatio et alia quae in benedictionibus sive consecrationibus vel conjurationibus virtutem divinam habentia verba proferuntur; factis, ut est crucis signaculum, incurvatio genuum, expansio manuum, et caetera quaecunque talia sunt. D. Qua
Abbreviated transcription (Latin):
ricordia. ꝑsalem sapientia. & cet̾a. O In talibus gͦ salutẽ queret
ħo eũ ipse sit rationał. & dignior in ꝯditõne sua reb uisensatis:
Quomꝰ ista salutẽ dare possunt. & languorib animarũ mederi
oũ ipsa sint corporalia nichil p̃t̃ spẽm uisibiłe habentia .m Et
ꝓrsus aliud ibi p̃t̃ quod ocłis corporeis cernit᷑: & ipsũ ÷ qͦd imnu¬
sibilit̃ peccõꝵ maeulas mundat: & languorib animarũ me
usibilit̃ oꝑatur. D Nonne hanc eande uirtutẽ ad raparatio¬
fuit ut ista uistituerent᷑. ut iub̾et᷑ ħo quasi in istis que infe¬
ħo salutẽ & debeat querere. & possit sꝑare. Mn istis ñ ab istis
ubet᷑ ħo salutẽ querere.sicut eã cũ adeptꝰ fuerit sciat se ab
illo qͥ cã in istis querere uissit accepisse. ¶ Dic gͦ: cur p̃cepit̾ ho¬
mini in eiꝰ modi reb salutẽ querere. M ut humiliaretur ħo.
& erudiret᷑. Hũmiliat᷑ qͥd̾e dũ cogit᷑ uc̃ iacens ininferiori bo¬

Expanded text:
salem, sapientia, etc. D. In talibus ergo salutem quaeret homo cum ipse rationalis sit, et dignior in conditione sua rebus insensatis? Quomodo ista salutem dare possunt et languoribus animarum mederi; cum ipsa sint corporalia, nihil praeter speciem visibilem habentia? M. Est prorsus aliud ibi praeter id quod oculis corporeis cernitur; et ipsum est quod invisibiliter peccatorum maculas mundat, et languoribnvisibiliter operatur. D. Nonne hanc eamdem virtutem ad reparatiofuit ut ista instituerentur, ut homo quasi in istis quae infehomo salutem et debeat quaerere et possit sperare? M. In istis, non ab istis jubetur homo salutem quaerere; sic ut eam cum adeptus fuerit, sciat se ab illo qui eam in istis quaerere jussit accepisse. D. Dic ergo cur praecepit Deus homini in ejusmodi rebus salutem quaerere? M. Ut humiliaretur homo et erudiretur. Humiliaretur quidem dum cogitur nunc jacens in inferiori bo
Abbreviated transcription (Latin):
quia ħo ex se iusticiam euadendi ñ ħuit. ds homini ꝑ miscłiao
iusticiã dedit. Neq enĩ erectio hominis ꝑfecte rationabił eẽt.
nͥ exutraq parte iusta fieret: hoc sicut deus iusticiã ħuit ho¬
minẽ reqͥrendi. ita & ħo iusticiã hab̾et euadendi. Sedhanc iu¬
adito do redicitr. Dedit gͥ homumi hominẽ qũẽ ħ oꝑliontine doredaet.
qui ut dicgna recompensatio fieret. priori ñ solũ equal. sedor inaior
mine: & dedat  se homo homini. ut se acciꝑet de homine. Incarna

Expanded text:
homo justitiam evadendi non habuit, Deus homini per misericordiam justitiam dedit. Neque enim ereptio hominis perfecte rationabilis esset, nisi ex utraque parte justa fieret, hoc est, sicut Deus justitiam habuit hominem requirendi, ita et homo justitiam haberet evadendi. Sed hanc judebito Deo redderet. Dedit homini hominem, quem homo pro homine redderet; qui ut digna recompensatio fieret, priori non solum aequalis, sed et major mo pro homine; et dedit se homo homini, ut se acciperet ab homine. Incarna
Abbreviated transcription (Latin):
suscitpientib alis uͦ suscipientibꝰ sacram̃ta xp̃i: oo factȩ sunt aduie fam¬
lie. ima xp̃i. alt̾a. ctiaboli. Diabolus gͦ uidens quia genis humani ꝓ¬
pago. quã in radice sua inciau̾at. qͣmius tota cũ corruptione nas¬
cendo pdiret. ñ tñ tota ineadẽ renascendo innouata ꝑsiste̾t.: statiit
ꝑeos quos possidebat illos quos amitebat ꝑseq̃ndo p̃mere. tantonẽ
amplius ad inferenda uuolentiam p̃sumeris. quanto se prius me¬
minerat frauulentia p̃ualitisse. Uerũ hȩc maligni u̾suta ma¬
chinatio aiuinȩ miscdiȩ ispensatio fuit: ut uidesicet ħo confir
ductꝰ deseruit. In qͦ nimirũ conuenient̃ &̃ suꝑbia tyranni con¬
fundit᷑ : quȩ mͦ homiuẽ mortałe & infirmum ꝑ torm̃ta suꝑa¬
re ñ p̃ualet. quẽ aña nulla infirmitate circundatũ sola ꝑsu¬
asione seduxit. Tam diu̾sa gͥ intentione opus unũ ꝑficitur.

Expanded text:
suscipientibus, aliis vero suscipientibus sacramenta Christi: et factae sunt duae famsuscipientibus, aliis vero suscipientibus sacramenta Christi: et factae sunt duae familiae: una Christi, altera diaboli. » Diabolus ergo videns quod generis humani propago quam in radice sua vitiaverat, quamvis tota cum corruptione nascendo prodiret, non tamen tota in eadem renascendo innovata persisteret, statuit per eos quos possidebat, illos quos amittebat persequendo premere; tanto tunc amplius ad inferendam violentiam praesumens, quanto se prius meminerat fraudulentia praevaluisse. Verum haec maligni versutia machinatio, divinae misericordiae dispensatio fuit, ut videlicet homo confim prius seductus deseruit. In quo nimirum convenienter etiam superbia tyranni confunditur, quod modo hominem mortalem et infirmum per tormenta superare non praevalet quem antea nulla infirmitate circumdatum sola persuasione seduxit. Tam diversa igitur intentione opus unum perficitur,
Abbreviated transcription (Latin):
pam a paradiso exulans in hunc mundũ uenit: diabolꝰ
ius tyrannicũ in illo excercens sicut eũ pͥus fraudulent̃
seduxat: ita postmotũ uiolent᷑ possidebat. Sed dĩ ꝓuidentia q̃
ex ipsa ei pęna remediũ p̃pararet. Itaq iã tunc ab ipso mundi exor¬
dio sacram̃ta salutisire hõi ꝓposuit. qͥbus eũ sub expectatione fut᷑e
sc̃ĩficationis consignaret: quatinꝰ ea qͥsquis fide recta. & spe fir
mans & hominẽ erudiens: ut qͥcũq eũ saluatorẽ atq lib̾atorẽ
exspectare elige̾t. eiusde suȩ ȩlectionis uotũ in ꝑceptione sacra¬
m̃toꝵ ciꝰ approbare debuisset. Proposuit ⁊ diabolus sacram̃ta sua
qͥbus suos sibialligaret: quatinꝰ ab illis qͥ eiꝰ imꝑiũ detrectabant.
quanto eos manifestiꝰ discern̾et. tanto securiꝰ possidet. Cepit gͦ
genꝰ humanũ mox inpartes ꝯtͣrias diuidi: aliis diabłi sacram̃ti

Expanded text:
pam a paradiso exsulans in hunc mundum venit, diabolus pam a paradiso exsulans in hunc mundum venit, diabolus jus tyrannicum in illo exercens, sicut prius fraudulenter seduxerat, ita postmodum violenter possidebat. Sed Dei providentia quae ex ipsa ei poena remedium praepararet. Itaque jam tunc ex ipso mundi exordio sacramenta salutis suae homini proposuit quibus eum sub exspectatione futurae sanctificationis consignaret: quatenus ea quisquis fide recta et spe firmmans et hominem erudiens, ut quicunque eum salvatorem atque liberatorem exspectare eligeret, ejusdem suae electionis votum in perceptione sacramentorum ejus approbare debuisset: « Proposuit et diabolus sacramenta sua quibus suos sibi alligaret, quatenus ab illis qui ejus imperium detrectabant quanto eos manifestius discerneret tanto securius detineret. Coepit ergo genus humanum mox in partes contrarias dividi aliis diaboli sacramenta
Abbreviated transcription (Latin):
gen̾a hominũ ab inicio num qͣm ullo tempore defuerunt. Tam̃tẽp
naturalis legis ad aꝑte malos ꝑtinet. quia illi tunc &nitmꝰo plureᷤᷤ
& statu excellentiores fuerunt. Tempꝰ scptȩ legis ad ficte bonos: qͥa
tunc homines in timore seritientes opus mundabant ñ aniiuo.
Tempus gr̃ẽ ad uere bonos ꝑtinet: qui mͦ & simim̃o płures ñsint.
tam̃ statu sunt excellentiores: & di gr̃a publice añfert᷑ &̃ abhisqͥ
di usq ad finẽ nullũ fuisse uł cẽ uere bonũ. nisi iustificatũ ꝑgr̃ãs
p̃cedentes. siue subsequentes uno sanctificationis remectio salua¬
tos agnoscas. Aspice gͦ castra nr̃i regis & acies excercitꝰ eiꝰ marmis¬
cat̃ua stipatꝰ incedat. DUelłe ut hunc tantĩregis excercitũ mͥ
singillatim deseriberes: qui & quales milites eiꝰ abincio fuerint.
quȩ arma qͦ hostes habuerint. ubi & qñ & qualia bella gesserit

Expanded text:
genera hominum ab ingenera hominum ab innaturalis legis ad aperte malos pertinet, quia illi tunc et numero plures et statu excellentiores fuerunt. Tempus scriptae legis, ad ficte bonos, quia tunc homines in timore servientes opus mundabant non animum. Tempus gratiae ad vere bonos pertinet, qui modo etsi numero plures non sint, tamen statu sunt excellentiores, et Dei gratia publice ante feruntur, etiamdi usque ad finem, nullum fuisse vel esse vere bonum, nisi justificatum per praecedentes sive subsequentes uno sanctificationis remedio salvatos agnoscas. Aspice ergo castra regis nostri et acies exercitus eju stipatus incedat. D. Vellem ut nunc tanti regis exercitum mihi sigillatim describeres; qui et quales milites ejus ab initio fuerint; quae arma, quos hostes habuerint, ubi et quando, et qualia bella gesserint
Abbreviated transcription (Latin):
fuerunt: ONichil ueriꝰ. D Sed multi alit̃ existimant. M Uis
idem tibi euidentiꝰ ostendi: Ouolo. Mria sunt tẽpora. ꝑ quȩ
p̃sentis secłi spaciũ decurrit. Primũ ÷ tempꝰ naturał leg̃is. &¬
scłm tempꝰ seriptȩ legis: t̃eiũ ÷ tempus gr̃e. Primũ÷ ab adam
lis legis. homines seriptȩ legis. homines gr̃ȩ. homines nat᷑ał
tiam ui qͣ nati sunt ambulant. homines scͥptȩ legis : hii qͥ ext̾i¬
orib p̃ceptis adbene uruendũ informant᷑. homines gr̃ȩ ft̃.
hii ꝑ aspirationẽ sp̃c scĩ afflati. & illuminant᷑ ut bonũ quod
faciendũ ÷ cognoscant: & infłamant᷑ ut diligant. & corro¬
borant᷑ ut ꝑfictant: & ut ide manifestiori distinctiõe sig¬
nemꝰ. homines naturalis legis sunt aꝑte mali. homines sc̃p¬
tȩ legis fictȩ boni. homines gr̃ȩ uere boni. In pͥmo genere
ꝯtinent᷑ pagani. in scdo genere uidei: in t̾cio xp̃iani. Ista tͥa

Expanded text:
fuerunt? M. Nihil verius. D. Sed multi aliter existimant. M. Vis fuerunt? M. Nihil verius. D. Sed multi aliter existimant. M. Vis idem tibi evidentius ostendi? D. Volo. M. Tria sunt tempora per quae praesentis saeculi spatium decurrit. Primum est tempus naturalis legis; secundum tempus scriptae legis; tertium est tempus gratiae. Primum est ab Adam lis legis, homines scriptae legis, homines gratiae. Homines naturalis tiam in qua nati sunt ambulant. Homines scriptae legis sunt ii qui exterioribus praeceptis ad bene vivendum informantur. Homines gratiae sunt ii faciendum est agnoscant, et inflammantur ut diligant, et corroborantur ut perficiant. Et ut idem manifestiori distinctione significemus, homines naturalis legis sunt aperte mali; homines scriptae legis, ficte boni: homines gratiae, vere boni. In primo genere continentur pagani; in secundo Judaei; in tertio Christiani. Ista tria
Abbreviated transcription (Latin):
hunc mundũ intrauit ꝑ assũꝑtã humanitatẽ cũ diabolo bella¬
turꝰ. s eũ exiñ quasi tyrannũ & uolent̃ in alieno adñantẽ ex¬
pulsurꝰ e quid om̃s pͥores scõs qͥ añ incarnationẽ abinicio fu
turũ in acie p̃cedentes. qͥ tunc sc̃ificabant᷑ sacram̃tis quasi qui¬
bcła armis mirniti atq p̃cincti Quid itẽ eos qͥ post incarnatio¬
nẽ usq ad finẽ electi subsecunt᷑. nͥ milites alios ñ tñ aliũ sedip̃m
tes & ipsi arma noui noua. tñ abeodẽ armati. & contͣ eundem
pugnaturi. Siue gͥ p̃cedentes. siue subsequentes. uniꝰ regis
sacram̃ta portantes. uni regi militantes. & unũ tẏramiũ su¬
pantes. illi uentirrũ p̃cedentes. & isti p̃cedentẽ sequentes. Ui¬
des gͥ qͦmͦ om̃s qͥ abintio usq ad finẽ bomsunt ap̃i sunt: neq ul¬
li diabolũ uincunt nͥ hiisoliqͥ sunt xp̃i : O Ergo ab mnitio xp̃iani

Expanded text:
hunc mundum intravit per assumptam humanitatem cum diabolo bellahunc mundum intravit per assumptam humanitatem cum diabolo bellaturus, et eum exinde, quasi tyrannum et violenter in alieno dominantem, expulsurus. Et quid omnes priores sanctos qui ante incarnationem ab initio ftes, ipsis quibus tunc sanctificabantur sacramentis quasi quibus armis muniti atque praecincti. Quid item eos qui post incarnationem usque ad finem electi subsequuntur, nisi milites alios non tamen alium, sed ipsum tes et ipsi novi arma nova, tamen ab eodem armati et contra eumdem pugnaturi? Sive igitur praecedentes sive subsequentes, unius regis sacramenta portantes, uni regi militantes, et unum tyrannum superantes; illi venturum praecedentes, isti praecedentem subsequentes. Undes ergo quomodo omnes ab initio usque ad finem boni sunt Christi? Neque ulli diabolum vincunt, nisi hi soli qui sunt Christi. D. Ergo ab initio Christiani
Abbreviated transcription (Latin):
& ĩmutabile. uidiciũ scdm oꝑationẽ uago qͦdam mͦ est. os sacra¬
m̃tũ uidicii scd̾m retributionẽ: quia illud manifestat
causam. & p̃seientiã innuit. hoc uͦ manifestabit causam: os con¬
firmabit p̾̃seientiã. D Quid ad nos ꝑtinuit qͦd ap̃e diabłmn ui
eit. M Xp̃c ꝓpterea filiꝰ hominis dicit᷑ : quia humana natura
quȩ in pͥmo parente ꝑpeccatũ senuerat. in ap̃o renouata quasi
ad uiuentutis robur refloruit. & iustũ fuit &̃ scłm legẽ. ut ꝓ
patre decrepito & quasi ꝑdefectũ etatis debili filiꝰ ualidior ro¬
bore contra tyraniũ cong̃ssum facerit: & ut eiꝰ uictoria ñ fibi
sed illi p̃cipue ꝓ qͦ pugnauit adlib̾tatẽ ualeret. Nã os iccirco fili
cdi filiꝰ hominis fieri uoluit: ut illud de homine sume̾t. in qͦ ħo
ꝓ homine cdiabłm suꝑaret. ON Ium qͥd ñ oẽ añ passionẽ ap̃i fuerat
ficat. ita futura tunc credentes sc̃ificabat. Qua ratione hoc¬
pot̾is confirmare: QQuia uerbũ incarnatũ aixim: nͥ regẽ qui

Expanded text:
immutabile. Judicium secundum operationem imago quodammodo est sacramentum judicii secundum retributionem; quia illud manifestat causam et praescientiam innuit: hoc vero manifestabit causam et confirmabit praescientiam. D. Quid ad nos pertinuit quod Christus ditus propterea Filius hominis dicitur, quia humana natura quae in primo parente per peccatum senuerat, in Christo renovata quasi ad juventutis robur refleruit; et justum fuit etiam secundum legem, ut pro patre decrepito et quasi per defectum aetatis debili, Filius validior robore contra tyrannum congressum faceret, et ut ejus victoria non ipsi sed illi praecipue pro quo pugnaverat ad libertatem valeret. Nam et idcirco Filius Dei Filius hominis fieri voluit, ut illud de homine sumeret in quo homo pro homine diabolum superaret. D. Nunquid non etiam ante passionem Christi fuerat  credentes sanctificabat. D. Qua ratione poteris hoc confirmare? M. Quid Verbum incarnatum dixerim, nisi regem qui
Abbreviated transcription (Latin):
desut semꝑ uilns gondiũ plenũ ⁊ inuenire ñ potit. Tanoeg̾ ali¬
quñ mutabiliũ ꝯditõnẽ agnoscens uidit se in utroq errase Neq
ea que ui gene̾ suo bona erant malacẽ arguit. sue qr ea que tusito¬
pia erant᷑ ꝓpetuo stare posse putauit. ⁊ sõ itaq corrigeus semetipm
ꝓ estimatõne p̃tita : ꝓfitet᷑ ontĩa quȩ sub oelo sunt simul & tp̃retise¬
untia ⁊ tpõe suo bona. Quoꝵ omiũ mutabiliũ & fluctuato qͣnta sit
traria ire ostenctit dicens. Omĩa tempꝰ ħnt: ⁊ suis sꝑaciis tr ansent
uniusa sub sol̃. Etenumat deiũ unuisa in gene suo. singła distn

Expanded text:
 in his gaudium plenum et invenire non poterat. Tandem ergo aliquando mutabilium conditionem agnoscens, vidit se in utroque errasse, sive quod ea quae in genere suo bona erant, mala esse arguit, sive quod ea quae transitoria erant, perpetuo stare posse putavit. Nunc itaque corrigens semetipsum pro existimatione praeterita, profitetur omnia quae sub coelo sunt simul et tempore transeuntia et tempore suo bona. Quorum omnium mutabilitas et fluctuatio quanta sit,traria ire ostendit, dicens: Omnia tempus habent, et suis spatiis transeunt universa sub coelo. Et enumerat deinde universa in g
Abbreviated transcription (Latin):
ri ñ possunt: ⁊ inhis om̃ib uita humana uicissituduie patit .⁊ subia¬
cet mutabilitati. Transeunt enĩ ista omĩa suꝑ eã ⁊ incurrunt uiois¬
sim alia post alia: ⁊ subsequunt᷑ quȩ p̃cesserant. ⁊ rursũ quȩ secuta
fuerant p̾cedunt: ⁊ sine int̾missione hoc agit᷑. in undis magnarũ flu¬
ctuatõnũ. Uent post fletũ risus. ⁊ post risũ fletꝰ succedit : et cum
dolori gaudiũ suecesserit. it̾m gaudia in dolorẽ ꝯmutant᷑. Et oĩa¬
ħ tempꝰ ħnt cũ uoluntas hominis se ꝑ iꝰticiã ꝓ tpr̃e qiuiinę uolunti¬
ti. uł ad ħ agenda sponte ꝯformat. ł ad patienda supponit. Tempus

Expanded text:
ri non possunt. Et in his omnibus vita humana vicissitudinem patitur, et subjacet mutabilitati. Transeunt enim ista omnia super eam, et incurrunt vicissim alia post alia; et subsequuntur quae praecesserant, et rursum quae secuta fuerant, praecedunt; et sine intermissione hoc agitur in undis magnarum fluctuationum. Venit post fletum risus, et post risum succedit fletus; et cum dolori gaudium successerit, iterum gaudia in dolorem commutantur. Et o tempus habent, cum voluntas hominis se per justitiam pro tempore divinae voluntati, vel ad haec agenda sponte conformat, vel ad patienda supponit. Tempus
Abbreviated transcription (Latin):
qñ iuste fieribut. ꝓfiteri licet mͥ qͦd ⁊ in pͥncipio. qr hoc ad alta ⁊ subli¬
mia ista sensu minor sũ. ut narrẽ qͦd oporteat: ꝙ hoc qͦd ñ oportet
⁊ ñ ꝯueñ hoc satis: declinasse sidat᷑. Multa enĩ sũt in ꝓfudo sapĩȩ se
ereta ab ꝯdita: ⁊ ñ ualet ħo scrtitari archana eiꝰ ⁊ u̾ba sapĩȩ ad sensũ
ominẽ excellentia spargunt de his quȩ latent lum̃ aliqͦd.⁊ ip̃m modi¬
cũ: ad totũ. Iptẽa laborat ħo cũ uidet illud.⁊ estimat ing̾di ut ꝯtem¬
plet᷑. ⁊ ñ ualet nͥ fuerit cũ ip̃o sapĩa.⁊ ostendit illi secreta uiarũ su¬

Expanded text:
 juste fieri habent. Profiteri licet mihi quod et in principio: quod ad alta et sublimia ista sensu minor sim ut narrem quod oporteat, quia quod non oportet et non convenit, hoc satis est declinasse si datur. Multa enim sunt in profundo sapientiae secreta abscondita, et non valet homo scrutari arcana ejus; et verba sapientiae ad sensum omnem excellentia spargunt de iis quae latent lumen aliquod, et ipsum modicum est ad totum. Propterea laborat homo cum videt illud, et existimat ingredi ut contempletur; et non valet nisi fuerit cum ipso sapientia, et ostendat illi intus secreta viar
Abbreviated transcription (Latin):
Badopꝰ aũ ꝑtiuent: id eẽntia rerũ. forma ⁊ ordo. hecaũ ta sic post¬
ea auctor ipse testat᷑ de oꝑib di stabilia sunt. nec tpris capiunt in

Expanded text:
Dei pertinent, id est essentia rerum, forma et ordo. Haec autem tria, sicut postea auctor ipse attestatur de operibus Dei, stabilia sunt, nec temporis capiunt
Abbreviated transcription (Latin):
eminosos puuiunt. ꝓ zelo ȩqͥtatis. ⁊ int̾ficiunt hoĩes cdãpnatos ꝓsce¬
lib suis: scđ̾m p̃cepta legis diuinȩ accepta potestate. in hoc ip̃o dõ ser¬
uientes. Et hii pro defensione pat̾ȩ ⁊ pace ȩccłiarũ bella gerunt: ⁊
expugnant inimicos pacis ne oppͥmant innocentes. Est ⁊ odiũ scm̃ qͦ
dͥiina odiunt᷑ ñ hoĩes: ⁊ ipm aliq̃n ꝓ t̃rore salubri seu̾tatẽ distͥctã ex¬

Expanded text:
equitatis, et interficiunt homines damnatos pro sceleribus suis, secundum praecepta legis divinae accepta potestate in hoc ipso Deo servientes. Et hi pro defensione patriae, et pace Ecclesiarum, bella gerunt, et expugnant inimicos pacis, ne opprimant innocentes. Est et odium sanctum quo crimina odiuntur, non homines; et ipsum aliquando pro terrore salubri se
Abbreviated transcription (Latin):
habet aluid quod in his uerbis quȩ supra exposita sunt conuenien¬
ter satis & forte manifestius intelligere possit. Quia enĩ dixerat
nec ocłm usu saciari. nec aurem impleri auditu. confestim causam
ad ungit. quare nec oculũ uisus. nec aur̃e possit implere auditꝰ
quia uidelicet rerũ transitoriarũ spẽs ꝑ sensum quidem adue¬
nientes concupiscentiam excitant. sed cito fugientes desidium
fraudant. De hoc enĩ tͣnsitu sententiam subuingit dicens. Quid ÷ qc
fuit. Iam non est: preterit enĩ & iam non est. Ipsũ idem tale erit
transibit. & cũ ꝑtransierit amplius nonerit. Quia est quoa facħ

Expanded text:
habet aliud quod in his verbis, quae supra exposita sunt, convenienhabet aliud quod in his verbis, quae supra exposita sunt, convenienter satis et forte manifestius intelligere possit. Quia enim dixerat nec oculum visu satiari, nec aurem impleri auditu, confestim causam adjungit, quare nec oculum visus, nec aurem possit implere auditus; quia videlicet rerum transitoriarum species per sensum quidem advenientes, concupiscentiam excitant, sed cito fugientes transitu desiderium fraudant. De hoc enim transitu sententiam subjungit, dicens: Quid est quod fuit? Jam non est: praeteriit enim, et jam non est. Ipsum idem tale erit et transibit, et cum pertransierit amplius non erit. Quid est quod fac
Abbreviated transcription (Latin):
cedentes. alios successores relinquemꝰ: Si gͦ scire uolumꝰ quales
erimꝰ apud eos qui post nos futuri sunt: consideremꝰ quales modo a¬
pud nossint qui nos ab hac uita iam olim sublati precesserunt. Q
ut om̃is unprobis m̃tib spes presentiũ tollatur. hii quoq qui post
nos futurisunt non ꝑmansuri dicunt᷑. nec in recordationẽ apud su¬
os suos posteros uenturi: ne uł hoc in consolationem prauis men¬
tibus ueniat. si is qui in semetipso stare non potest. saltem insuo
herede aut successore subsistat. Propterea preteritoꝵ p̃sentiuor
& futurorũ om̃iũ ostendit interitum. non est priorũ memoria.
sed nec eorũ qui post nos futuri sunt erit recordatio apud eos qyi
futuri sunt in nouissimo: ut omĩa uanitati subiciat. & humanũ
animũ ab amore eorũ quȩ sub sole uident᷑ ad desideriũ et̃ noꝵ
conuertat. Si quis autẽ simplici expositione contentus esse uelit.

Expanded text:
cendentes, alios successores relinquemus. Si ergo scire volumus quales cendentes, alios successores relinquemus. Si ergo scire volumus quales erimus apud eos qui post nos futuri sunt, consideremus quales modo apud nos sint qui nos ab hac vita jam olim sublati praecesserunt. Et ut omnis improbis mentibus spes praesentium tollatur, ii quoque qui post nos futuri sunt non permansuri dicuntur; nec in recordationem apud suos posteros venturi, ne vel hoc in consolationem pravis mentibus veniat, si is qui in semetipso stare non potest, saltem in suo haerede aut successore subsistat. Propterea, praeteritorum, praesentium ac futurorum omnium unum ostendit interitum. Non est priorum memoria; sed nec eorum qui post nos futuri sunt erit recordatio, apud eos qui futuri sunt in novissimo, ut omnia vanitati subjiciat, et humanum animum ab amore eorum, quae sub sole videntur, ad desiderium aeternorum convertat. Si quis autem simplici expositione contentus esse non velit,
Abbreviated transcription (Latin):
transeinitia recedunt: nã prius a presentia nr̃a subtrahintur.
ut non subsistant ꝑ spẽm: deinde & iam a memoria obliuione delen-¬
tur. ut non subsistant saltem ꝑ recordationẽ. Q ne forte dura cor¬
da homiinũ transitꝰ preteritoꝵ ad contemptũ rerũ iusibiliũ tra-¬
here non sufficeret. si illis sub latis hii qui p̃sentes sunt de statu suo
fiduciam habere potuissent: ideo postquã illoꝵ tͣnsitũ ꝯmemora-¬
uerat. non est prioꝵ memoria. statim istorũ etiam interitũ uen-¬
turum demgnstrat dicens. Sed nec eorũ qui post nos futurisunt.
Nam sipost futuri sunt profecto constat quia nos qui modo subsisti¬
mus cum uenerint qui post nos futuri sunt. & nos quoq eadẽ forte
sublati &iam in recordationem uiuentiũ tunc nequaquã ueniemꝰ.
Quid gͦ nobis prodest quodhiis qui ꝑ mortẽ sublatisunt in hanc
uitã successimꝰ: quia & nos quoq cum tempus ur̃m aduenerit dis¬

Expanded text:
transeuntia recedunt. Nam prius a praesentia nostra subtrahuntur, transeuntia recedunt. Nam prius a praesentia nostra subtrahuntur, ut non subsistant per speciem; deinde etiam a memoria oblivione delentur, ut nec subsistant saltem per recordationem. Et ne forte dura corda hominum transitus praeteritorum ad contemptum rerum visibilium trahere non sufficeret, si illis sublatis ii qui praesentes sunt de statu suo fiduciam habere potuissent. Ideo postquam illorum transitum commemorando ait: Non est priorum memoria, statim istorum etiam interitum demonstrat, dicens: Sed nec eorum qui post nos futuri sunt. Nam si post nos futuri sunt, alii profecto constat quod nos qui modo subsistimus, cum venerint qui post nos futuri sunt, et nos quoque eadem forte sublati, etiam in recordationem viventium tunc nequaquam veniemus. Quid ergo nobis prodest, quod illis qui per mortem sublati sunt, in hanc vitam successimus; quia et nos quoque cum tempus nostrum advenerit des
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Sed & in rebus ipsis preteritoꝵ qualitatẽ quȩ non uidimiꝰ
ex futuroꝵ comparatione cũ suꝑuenerint colligemꝰ. Dicat gͦ
quid est quod fuit. ipsũ quod futurũ est. Ꝙ sicut dictũ est qua
precedit in prouidentia. hoc idem q non aliud in effectu rerỹ
subsequitur. Q deinceps quid est quod factũ estIpsũ quodfa¬
ciendum est. quia eade rerum natura in singulis generib ean¬
dem similitudinẽ actu exhibuit in preteritis. quã producet cỹ¬
superuenerint in futuris: & ideo nichil nouũ in rerum genem¬
bus subsole. cuius similitudo non p̃cessit. nec ualet quisqũa dicere
hoc recens est. quantũ ad similitudinẽ generis sui. Iam enĩ p̃cessit
in secłis quȩ fuerunt ante nos. ingenere suo cunus ipsum est. Eb
tũ fluunt omĩa nec ꝑmanet quicquã subsole. & in dispositione ordi¬
nantis fixa sunt. a nr̃a presentia simul & memoria insemet ipsis

Expanded text:
atur. Sed et in rebus ipsis, praeteritorum qualitatem quae non vidimus, atur. Sed et in rebus ipsis, praeteritorum qualitatem quae non vidimus, ex futurorum comparatione cum supervenerint colligemus. Dicat ergo: Quid est quod fuit? Ipsum quod futurum est. Quia sicut dictum quod praecedit in providentia: hoc idem et non aliud in effectu rerum subsequitur. Et deinceps: Quid est quod factum est? ipsum quod faciendum est. Quia eadem rerum natura in singulis generibus eamdem similitudinem actu exhibuit in praeteritis, quam producet supervenerint in futuris. Et ideo nihil novum est in rerum generibus sub sole, cujus similitudo non praecessit. Nec valet quisquam dicere: Hoc recens est, quantum ad similitudinem generis sui. Jam enim praecessit in saeculis quae fuerunt ante nos in genere suo, cujus ipsum est. Et tamen fluunt omnia, nec permanet quidquam sub sole. Et quae in dispositione ordinantis fixa sunt a nostra praesentia simul et a memoria in semetipsis