comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
senserit mortẽ ut qͣntum in se ẽ uitaui¬
tã perdiderit. si eni hoc ita eẽt: uite fon
aruisset. sensit igittr mort̾e partitipa¬
tione humani affc̃s qũe sponte suscepe¬
rat. si nature sue perdidit potentiam ꝑ
qsia tiuicta uuuficat. sic in sepulero car
nẽ suam cõmoriendo si deseruit. sicut in
it̾o uirginis connascendo formauit:
mortuus ẽ igitur ñ disdedente uita. sici
passus est s̃ pereunte potentia nemo au
tore oꝑis. ponet aĩam suam ecce habes op
actoris. ⁊ ut gn̾alit̾ deludam quotiens in
carne xp̃c aliquio patitur: opꝰ actoris
ẽ que enĩ potestate sua ñ alio cogente ꝑ¬
petitur: ip̃e actor ẽ oꝑis. ñ ergo ad mari¬
am locani motu u̾bi cdiumitas uenit. s
meffabili potentie sue plenitudine sĩ
priuata. nec dimisit prem xp̃c tũ uenit
in uirgin̾e ubiq totus ubiq perfẽs. uno
igitur eod̾ q tp̃e totus erat in inferno. to¬
tus in telo. uere mortuus uere uiuus
inquo ⁊ mortẽ susceptio mortalitatis ex

Expanded text:
senserit mortem, ut quantum in se est, vita vitam perdiderit! si enim hoc ita esset, vitae fons aruisset. Sensit ergo mortem participatione humani affectus, quem sponte susceperat; non naturae suae perdidit potentiam, per quam cuncta vivificat. Sic in sepulcro Christus carnem suam commoriendo non deseruit, sicut in utero virginis connascendo formavit. Mortuus est ergo non discedente vita, sicut passus est non pereunte potentorem operis, ponet animam suam; ecce habes opus auctoritatis, et ut generaliter concludam, quoties in carne Christus aliquid patitur, opus auctoris est, quia enim potestate sua non alio cogente perpetitur. Ipse auctor est operis. Non ergo ad Mariam locali motu verbi divinitatis venit, sed ineffabili potentiae suae plenitudine non privata; nec dimisit Patrem Christus cum venit in Virginem. Ubique totus, ubique perfectus. Uno igitur eodemque tempore totus erat in inferno, totus in coelo, vere mortuus, vere vivus, in quo et mortem susceptio
Abbreviated transcription (Latin):
mone ⁊ predicatiõe
tribuatur hõi s do.
hic dicit ni p̃erfectoᷤ pꝑ¬
cognitores ⁊ docto¬
res quib opus ñ est
doceros auditores

Expanded text:
mone et praedicatione tribuatur homini, sed Hic dicit non perfectos cognitores et doctores, quibus opus non est do
Abbreviated transcription (Latin):
dei abscondita ẽ ut
uestiant ꝑseudo qr
ñ in uerbis s inuir¬
tute est nĩ hũa rõne
comp̾hensibrlis. s
sp̃e efficatia credibi¬
lis qu̾a sapĩam d̾s

Expanded text:
Dei, abscondita est, ut nesciant pseudo quia non in verbis, sed in virtute est; non humana ratione comprehensibilis, sed spiritus efficacia credibilis. Quam sapientiam Deus
Abbreviated transcription (Latin):
dixint eosobserue¬
ambulant
multi e st̃ qui alr̃¬
nobiscum de legis
abolitione. s legẽ
tũ euangelio ẽe te¬
nendam p̃dicantes¬
.ẜ quos sepedum p̃¬
sens eram apd̃ uos

Expanded text:
Dico ut eos observeambulant. Multi enim sunt, qui alnobiscum de legis abolitione, sed legem cum Evangelio tenendam esse praedicantes, quos saepe, dum praesens eram apud vos
Abbreviated transcription (Latin):
cũ prossloꝵ perditi¬
one tñ pro simpli¬
ciũ subuersione. illos minnicos crutis di
tit ẽe. qr qui carnales obseruantias in¬
dicunt. crutem superfluam asserunt.
uoꝵ finis
interitꝰ quo¬

Expanded text:
tum pro illorum perditione, tum pro simplicium subversione. Illos inimicos crucis esse dicit, quia qui carnales observantias inducunt, crucem superfluam asserunt. Quorum finis interitu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ si solo uerbo ñ
exemplo. cõicet ei
u̾bum audiens est cõmui̾e se doctori
exhibeat recipiendo ⁊ opere implendoq̃
ille dixit. ⁊ ne quis dicat. sĩ de beo agere

Expanded text:
etsi solo verbo, non exemplo, communicet ei st qui verbum audiens est, communem se doctori exhibeat recipiendo et opere implendo quae ille dixerit. Et ne quis dicat: Non debeo agere,
Abbreviated transcription (Latin):
dulciuis fit cdum uetatur ⁊ sic pcc̾m fallit
per mandatum ex prohibitione nãq uͥ
caritas deficit. desscerium mali crescit. qͦ
aucto dultius fit qd prohibetur ⁊ita pec¬
catum fallit falsa dultectine. fallax eniz
dulcedo est quam płes atq maiores pena¬
rũ amarituclines secuntur ⁊ ñ solũ se¬
is te int̾erit mandato era tanqͣm gladio
armatus eras ut inmucũ occsc̾es qd̾ ñ ua¬
les si de te p̃sumuis. esto ergo humilis ne dete
dontra ingentem goliam s in dei noĩe pre¬
me cum elipeo ⁊ lancea egoinoĩe dei om̃i
per illud .i. per hoc ꝙ seduxit oc me .i. ad eter¬

Expanded text:
dulcius fit dum vetatur, et sic peccatum fallit per mandatum. Ex prohibitione namque ubi charitas deficit, desiderium mali crescit, quo aucto dulcius fit quod prohibetur, et ita peccatum fallit falsa dulcedine. Fallax enim est dulcedo quam plures atque majores poenarum amaritudines sequuntur, et non solum seis te interemit. Mandato enim tanquam gladio armatus eras, ut inimicum occideres, quod non vales, si de te praesumis. Esto ergo humilis, non de te ontra ingentem; sed in nomine Domini praet, cum clypeo et lancea; ego in nomine Domini per illud, id est per hoc quod seduxit, occidit
Abbreviated transcription (Latin):
iõ dicit qr corporeus sit ds. s u̾botransla¬
to usus est. qr intemplo manu fc̃õ olim¬
ñ corporałr s urabraliter ħitauit .ł p̃¬
figurantib signis. õs enim slle obser¬
uantie limbre fu̾nt futuroꝵ sĩ ergo qr
diuinitas corpus sit. s pp̃ umibrarum
comparõnem legaliũ dixit corporalit̃.
.b completiue. qr insslo implenturõia.
ut quodamodo sit corpus ⁊ impletiou¬
brarum legis .i. sigicationũ illarum
ip̃e sit ueritas. sic̃ ergo ip̃e figure trans¬
latiue ñ ꝓprie dce sũnt umbre: ita cũ
corporals̾ translato u̾bo usus est. quiue
ro dicit carnales obseruantias ncc̃ias
um ad om̃ia sufficientem uł cerce ⁊ d̾o

Expanded text:
on quia corporeus sit Deus, sed verbo translato usus est, quia in templo manufacto, non corporaliter, sed umbratiliter habitavit, figurantibus signis. Omnes autem illae observantiae umbrae fuerunt futurorum. Non ergo quia divinitas corpus sit, sed propter umbrarum comparationem legalium, dixit, corporaliter, id est completive, quia in illo implentur omnia, ut quodammodo sit corpus et impletio umbrarum legis, id est significationum illarum ipse sit veritas. Sicut ergo ipsae figurae translative non proprie dictae sunt umcorporaliter, translato verbo usus est. Qui ergo dicit carnales observantias necessarum ad omnia sufficientem. Vel certe ideo
Abbreviated transcription (Latin):
se fieri creatitrã.
hasci deuirgine.
de. ꝯsiderantes ele¬
m̃ta .i has creaturas uisibiles in quibꝰ
ex comnuxtione seminis animalia
facere uł posse qͣm carnalis rõsuadet q̃
tius ydola exponunt clicentes. Iuno

Expanded text:
se fieri creaturam; nasci ex virgine: considerantes eleest has creaturas visibiles, in quibus ex commistione seminis animalia facere vel posse quam carnalis ratio suadet, quae tius exponunt idola dicentes: Juno
Abbreviated transcription (Latin):
bñ statis. E irut
ergo fidei funcla¬
mento. ac. bona
enĩ fuit acceptio.
accepistis inqͣm
minores.radi in
actiua utta ut ar¬
bor ad fructificã¬
dum. ⁊ uos maro¬
res qui in ꝯtem¬
platione estis sẽ
in actione gr̃aꝵ.
uitione. ⁊ habetĩs
materiam gr̃aꝵ
dat intrem̃tum.
⁊ in hac ambula
solent decipi qui
cupurnt pruden¬
tes iudicarim mu¬
do ⁊ eandem sigi¬
cat subdens. ⁊ per

Expanded text:
ne statis, sicut ergo fidei fundamento accepistis, bona enim fuit acceptio, accepistis, inquam, minores, radicati in activa vita, ut arborum ad fructificandum, et vos majores qui in contemplatione estis, supin actione gratiarnitione, et habetis materiam gratiadat incrementum. Et in hac ambulatsolent seduci, qui cupiunt prudentes judicari in mundo. Et eamdem significationem subdens, per
Abbreviated transcription (Latin):
dat. uł ego parilus scribo uł mando oĩb qui
ft̃ epħ scĩs exercitio uirtutum ⁊ fid̾. fide rec¬
ta q̃ est in xp̃o. ie. recte slla duo posuittt̃ enĩ
ꝓdest at creditur bona uita si fides est inxp̃o
fectos. Scribit ergo scĩs .i. perfectis. ⁊ ñ solam
eis s ⁊ fidelib ami si ñ sunt sã uel in f̾idesant

Expanded text:
mando omnibus qui sunt Ephesi sanctis exercitio virtutum, et fidelibus fide recta quae est in Christo Jesu. Recte illa duo posuit: tunc enim prodest ac creditur bona vita, si fides est in Christo fectos. Scribit ergo sanctis, id est perfectis, et non solum eis, sed etiam fidelibus, qui, si non sancti sunt, vel in fide sani.
Abbreviated transcription (Latin):
rum p̃uaricari aftu. hec si
dominaretur: facilius se¬
duceretur Nota qd̃ arta¬
uaricatorem apłs dicat
in silitudinem p̃uarica

Expanded text:
rum praevaricari actu. Haec si dominaretur, facilius duceretur. Nota quod ait Avaricatorem Apostolus dicat in similitudinem praevarica
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓueniet mithi dico
in. sa q̃ salus erits
ta qͣntam salutem
expecto. ⁊ in p̃senti
spero ⁊ hoc firintt̃
spero. Quiam .n

Expanded text:
eniet mihi, dico, in salutem quae salus erit, ta quantam salutem exspecto, et in praesenti spero. Et hoc firmiter spero, quia in
Abbreviated transcription (Latin):
futuro. per quos⁊
in p̃senti lecificor
⁊ in futuro corona
na magr̃. sic. sta. ĩ
chi sinules staresci¬

Expanded text:
t per quos etiam in praesenti laetificor, et in futuro coronabna magistri. Sic state in hi similes stare sci
Abbreviated transcription (Latin):
iuiã. dico labora. et¬
qͣminsita moneam
te laborare ñ tñ u
uas de operetuo.q
itirmꝰ es ⁊ minua¬
cpede dicatorem qui in agco ecceligorie
tor primos feuctus laboris sui degustet
ita apłs prius iubet eũ sum̃e qui primꝰ
pit ⁊ post aliis de hiis q̃ supersunt minis
tatit ⁊ uult ut intlligat ꝙ nc̃tia sĩoi sume
ab eis in quib d̾o militat. ⁊ quos tanꝙͣ eul¬
tor uneam exercet uł tarq gregem pastto
u est indiectas s potestas. Tymothens aũ
tante abstinentiẽ fuit ꝙ ⁊̃ a licits tempe¬
rans se uolebat de labore manuũ unn̾e. cũ
dñs decreuerit ut qui euangłm anñciat¬
de euangłio uiuat.
ntellige. ¶. dico
ittaccibias nccia

Expanded text:
nua: dico, labora, amvis ita moneam te laborare, non as de opere tuo, nfirmus es, et minupraedicatorem qui in agro Ecclesiae tor primos fructus laboris sui degustat, ita Apostolus prius jubet eum sumere qui primus pit, et post aliis de his quae supersunt ministfacit; et vult ut intelligat quod necessaria sibi sumere ab eis in quibus Deo militat, et quos tanquam cultor vineam exercet, vel tanquam gregem pascit, non est mendicitas, sed potesttae abstinentiae fuit, quod etiam a licitis se temperans volebat de labore manuum vivere, cum Dominus decreverit ut qui Evangelium annude Evangelio vivat. Intellige. Quasi ut accipias n
Abbreviated transcription (Latin):
uobis sororẽ nram ministra ecce q̃ est chen¬
tris. cheneris em dactur lotus corintho in¬
cnus imo portus ip̃us corinthi. Ex hocergo
apparet de coritho scripta ⁊ ex eo ꝙ dicit. salu¬
rat uos gaius hospes m̃s. de quo scribens co¬
rinthuis cõmemorat dicens. geãs ago domo
ꝙ nemuñe urm bapti zaui nsi teispũ ⁊ gam̃
Hec ergo epła ad intlludũ ceteris dificilior
in qua apłs uidetur ẽẽ ꝑfestior primatũ oꝑti¬

Expanded text:
ben sororem nostram, ministram Ecclesiae quae est Cenchris . Cenchris enim dicitur locus Corintho vicinus, imo portus ipsius Corinthi. Ex hoc ergo apparet de Corintho scripta, et ex eo quod dicit: Salutat vos Caius hospes ; de quo scribens Corinthiis commemorat dicens: Gratias ago Deonem vestrum baptizavi nisi Crispum et Caium . Haec ergo Epistola ad intelligendum caeteris difficilior, in qua Apostolus videtur perfectior, primatum obti
Abbreviated transcription (Latin):
duxit hi qr si salutatio eius noĩe ratitulata ꝓte¬
scribctur. ⁊ longe facundiore ⁊ splendidiore stdio
ꝙͣ cet̾e eclita ẽ. quib suffitient̃ Rdetur hoc modo
nulliꝰ eoꝵ noĩe p̃titulata sit nec obid quo ꝑau
lsi ee̾ putanda est q diligentius est scriptaodi
uaserem sua lingua ꝙͣ. in peregrina. illam enihe¬
braice cet̾as uero grecẽ scrrpsit nom̃ uero suu̾ido
p̃mitt̾e noluit : qr hebreis odiosus erat eũ legiᷤ
destructore arbitrantib. Quocirca de legis ato
cerimoniaꝵ abolitione trastaturus: recte rom̾
suũ subtituit ne p̃scciꝑti noĩs inudiautilita¬
tẽ seq̃ntis exeluceret loonis estita ⁊illa epła¬

Expanded text:
uia nec salutatio ejus nomine intitulata praescribitur, et longe facundiore et splendidiore stylo quam caeterae edita est. Quibus sufficienter respondetur hoc modo: nullius eorum nomine scripta sit. Nec ob id quoque Pauli non esse putanda est, quia diligentius est scripta, valere in sua lingua quam in peregrina: illam enim Hebraice, caeteras vero Graece scripsit. Nomen vero suum ideo praemittere noluit, quia Hebraeis odiosus erat, eum legis destructorem arbitrantibus. Quocirca de legis atque caeremoniarum abolitione tractaturus, recte nomen suum tacuit, ne praescripti nominis invidia, utilitatem sequentis excluderet lectionis. Est itaque e
Abbreviated transcription (Latin):
pcca supplitioꝵ deñciatione compesceret at
eundem ppłm bonoꝵ reꝓmissionib ad obe¬
diendum ac sermuendum d̾oiiuenti cõmo¬
ꝑutilis est doctrina secuta ut ecc̃am dei
contͣ hereticas p̃mururit preuutates ⁊
suborientia uitia resecaret.⁊ pꝰ futuras
qõnes exclud̾et. Hi sunt pantu qui ad ex
ꝓphie at ẽuangłii consonis detestimõi¬
Nͣ uelut triplicifime cirtunligata. ce
lacu ignorantie iurtidelitatis pecõꝵ ad
lucem gr̃e ⁊ ueritatis edutitur. Inter õs
uero epłaꝵ sceiptores paulus intrib
tate in fidei assertione ⁊ ingre comm̃da¬
de seu spei subleuatione. In oꝑis ꝓfundita¬
te. qr hoc opus ⁊ceteris prolixĩus. ⁊ adintl

Expanded text:
peccata suppliciorum denuntiatione compesceret, atque eumdem populum bonorum repromissionibus ab obediendum ac serviendum Domino viventi commosecuta est doctrina, ut Ecclesiam Dei contra haereticas communiret pravitates, et suborientia vitia resecaret, et post futuras quaestiones excluderet. Hi sunt panni, qui ad extprophetiae atque Evangelii consonis testimoniis, velut triplici fune, circumligata , de lacu ignorantiae et infidelitatis peccator ad lucem gratiae et veritatis educitur. Inter omnes vero epistolarum scriptores, Paulus in tribus profunditate, in fidei assertione et gratiae commendatione, seu spei sublevatione: In operis profunditate, quia hoc opus et caeteris pro
Abbreviated transcription (Latin):
posuit ut totus ħo sit perfc̃s. aliqũ enim
inquinatur aĩa per cogitationẽ mala ⁊
in hoĩe clicit ẽẽ debere. si aũmala utta.
uł cogitatio int̾cedat. n etit utegee sp̃e.
ẽẽ sine poc̃o qd de solo in hac uita uugen¬
to dc̃m est. aliud ẽe sine q̃rela qsd̾ de mul¬
tis iustis ⁊̃ in hac uita dici potuit. qr ẽ qui¬
ta q̃rela et̃ sĩ possit quis enim q̃ritur iuste
de hor̃e qui nemimi malũ uult ⁊ quib pot̃¬
fideło ꝯsulit nec contra tuiusqͣm inuirias
tenet libidine iundicandiuit ueratit᷑ dicat
poc̃o señ ẽẽ decłarat. in multis eni offendi¬
mus õs. item nota ꝙ tria posuit quib ħo

Expanded text:
posuit, ut totus homo sit perfectus. Aliquando enim inquinatur anima per cogitationem malam, et in homine mundum dicit esse debere; si autem mala vita vel cogitatio intercedat, non erit integer spiritus. esse sine peccato, quod de solo in hac uita unigenito dictum est, aliud esse sine querella, quod de multis iustis etiam in hac uita dici potuit, quoniam est quita querela esse non possit. Quis enim queritur juste de homine qui nemini malum vult, et quibus fideliter consulit? nec contra cujusquam injurias tenet libidinem vindicandi? ut veraciter dicatpeccato se non esse, declarat. In multis enim offendimus omnes . Item, nota quod tria posuit quibus ho
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i uobiscũ
Salutat uos
trmoth̃s ad¬
lucius⁊lason
et sosipater
cognati mei.
saluto uos
ego tertius
qui scripsi

Expanded text:
i vobiscum. Salutat vos Timotheus adLucius, et Jason, et Sosipater, cognati mei. Saluto vos ego Tertius, qui scripsi
Abbreviated transcription (Latin):
pr̃is ⁊ filii ⁊ .s.ẜ ubi pcipue comiũdata
est hꝰ indiuidue głatrinitatis. d̾s ita
qui est ip̃a trinitas p̃p̃ea solus sapienᷤᷤ
risrpiens nec unqͣm poterit pergrãm par¬
ticeps ẽẽ sapĩe. s sapiens immobilitate
atq unmutabilitate nature ei ergo sit

Expanded text:
i, ubi praecipue commendata est hujus individuae gloria Trinitatis. Deus itaque, qui est ipsa Trinitas, propterea solus sapiens rinsipiens, nec unquam poterit per gratiam particeps esse sapientiae, sed sapiens immobilitate, atque immutabilitate naturae. Ei, ergo, sit
Abbreviated transcription (Latin):
cint qͣr qd̃ nossi attentitis. stigmatagͦ
appellauit qͣi notas penarũ de persetu¬
tionsb quas patiebatur. stignia em dr̃ꝯ
punstum uł nota aliquo ferro fca ⁊est ss.
lios ꝯflictus ⁊ certamina q̃ in persecutõ¬
nib quas patior metũ climitant Orã
ecce conclusio eple
⁊ inĩmullis aliis
epłis utitur. ꝙ. ut¬
predc̃a teneatis.
gr̃a ñ dissensio. ñ¬
legis serutus. s̃ ri¬

Expanded text:
cat: quod vos non attenditis. Stigmata ergo appellavit quasi notas poenarum de persecutionibus quas patiebatur. Stigma enim dicitur punctum vel nota aliquo ferro facta. Et estlios conflictus, et certamina quae in persecutionibus quas patior mecum dimicant. Gratia. Ecce conclusio Epistin nonnullis aliis Epistolis utitur; qupraedicta teneatis, gratia, non dissensio, nlegis servitus, non ri
Abbreviated transcription (Latin):
.uadeo patre
constititꝰ est per¬
filiũ qui ẽ salua¬
cor⁊ rex. ñ ergo¬
contrarius ẽ deo
a quo per filium
ut d̾t in destitutione legis ĩponebant¬
em̃ illi ꝙ contraria d̾o preclitaret eo ꝙ
te honinem. i mortalem. s per eum

Expanded text:
a Deo Patre constitutus est peFilium, qui est salvator et rex. Non ergocontrarius est Deo a quo per Filiumin destructionem legis. Imponebatm illi quod contraria Deo praedicaret, eo quod te hominem, id est mortalem; sed per eum
Abbreviated transcription (Latin):
tũ prima epła
ad corrchios
⁊renuntiauit
fiebant apud
lutur ut sciant ea
latere paułus inꝙͣ
⁊timoth̃s scribũt
uł̾ mandant hanc

Expanded text:
cum prima Epistola ad Corinthios, et renuntiavit fiebant apud nitur, ut sciant ea latere. Paulus, inquam, et Timotheus scribunt vel mandant hanc
Abbreviated transcription (Latin):
bit apłs galathis. galathe aũ
sunt greci galliem᷑ in qͣnclam
grecie prouintiam olim uerientes grecis
senuscuerunt. un̾illa proiuintia prius
gallogretia. deiñ gallathia appellata ẽ.
uñ cum greci acuti ingem suit. illi tr̃o
gallathe stulti ⁊ ad intłłncdum tarcdio¬
res erant sicut ⁊ indociles. Gallihi ueri¬
tatẽ fidei ⁊ doctrine ab apło acceperunt
s post ut uidanarent a ꝑseudo apłis tẽp¬
tati sunt multis modis eis persuadentib¬

Expanded text:
s Galatis. Galatae autem sunt Graeci. Galli enim in quamdam Graeciae provinciam olim venientes Graecis se miscuerunt. Unde illa provincia prius Gallograecia, deinde Galatia appellata est. Unde, cum Graeci acuti ingenii sint, illi tamen Galatae stulti, et ad intelligendum tardiores erant, sicut et indociles Galli. Hi veritatem fidei et doctrinae ab Apostolo acceperant, sed post, ut judaizarent, a pseudoapostolis tentati
Abbreviated transcription (Latin):
xp̾i fidem sune carnalib obseruantiis ñ
sufficere ad salutẽ. ⁊ ꝑetrum ⁊ iacobum ⁊
alios qui tum dño fuerant legis obseru̾a¬
tias cum enangłio mistuisse. ip̃m quoq
paulum aliud in indea fatere aliud in gen¬
terunt adeo ut eis assentientes in legis ob¬
seruantias transirerit. so hos apłs reuocat
ad ueritatẽ fidei xp̃iane ⁊ doctrine euͣnge¬
lice. scribens eis ab epheso de gr̃a de qua ⁊
sensu ⁊ profuntliorib usus ẽ argum̃tis
istis uero uelut minus sapientib usisẽ
moderato sermone. quib ⁊ clicit. oinsen¬
sati galathe. ut sic eos reuotaret. ẽ igitrˢ
intentio apłi in hac epła galachas uersu¬
tiis ꝑsendo apłoꝵ circumuentos ad fidei
ueligione ⁊ euangłii ueritatẽ reducere.
Modus talis. Dalutationem p̾mittit ubi
contra detractores ⁊ de operib legis głan¬
cõmendans person̾a suam qũa ꝑseudo
deprimebant. post salutation̾e de leuita¬
te eos reclarguit. post: person̾a suam la¬

Expanded text:
i fidem sine carnalibus observantiis non sufficere ad salutem, et Petrum et Jacobum et alios qui cum Domino fuerant legis observantias cum Evangelio miscuisse; ipsum quoque Paulum aliud in Judaea facere, aliud in genterunt, adeo ut eis assentientes in legis observantias transirent. Ideo hos Apostolus revocat ad veritatem fidei Christianae, et doctrinae evangelicae, scribens eis ab Epheso de gratia de qua et sensu et profundioribus usus est argumentis; istis vero velut minus sapientibus usus est moderato sermone: quibus etiam dicit: O insensati Galatae, ut sic eos revocaret. Est ergo intentio Apostoli in hac Epistola Galatas, versutiis pseudoapostolorum circumventos, ad fidei religionem et Evangelii veritatem reducere. Modus talis: Salutationem praemittit, ubi contra detractores et de operibus legis gloriancommendans personam suam quam pseudo deprimebant; post salutationem, de levitate eos redarguit, post personam suam la
Abbreviated transcription (Latin):
ulti pharia
rie ⁊ẽ paulus doctor
egregius gentiũ apłs¬
uolens honorificare
ad romanos ate qͣm¬
gentium honorifico
ministerum meũ
tẽptans siquomo¬
Do ad emulandum
tis modis fidem ihu
ficere ad iusticiam¬
⁊ ad salit̾e legalia
uero post passionẽ
uerum ⁊ officerequo¬
rũdam hebreoꝵ su¬
ꝑstitiosam traditõ¬
nem exclucens qui
xp̃m confitentes le¬
gales obseruantiaᷤ¬

Expanded text:
ultifariam, rie, etc. Paulus doctor egregius, gentium Aposvolens honorificare ad Romanos ait: Quagentium, honorificabo ministerium meum, tentans si quomodo ad aemulandum ltis modis fidem Jesu fieri ad justitiam et salutem, legalia vero post passionem verum etiam officere. Quorumdam Hebraeorum superstitiosam traditionem excludens, qui Christum confitentes legales observantia
Abbreviated transcription (Latin):
ixem scribit a płs co
rinthus. quoꝵ qui¬
dam ꝑer p̃cedentem
eplam ⁊si primo contristati pꝰ¬
ea tñ emendati fu̾ant ⁊ multa
corithioꝵ correctis per prim̃a
epłam sccłam repellens ꝑseudo¬
apłos. ostendendo deceptionem
preclicõis eoꝵ ⁊ semultis modis
docens eos si debere egre ferre. cũ
ip̃e pro alioꝵ salute piełis cotidie
⁊morti subiateat. ẽ igitur inten¬
tio eiꝰ in hac epła incorrestos corrige ⁊ corre¬
tos ad utiliora prouocare ⁊ ꝑseudo cum siu
commñtlatione comprimere. Modus trac¬
tandi talis est. more solito salutationer
pmitait. dem̃ deuonis per grãm collatis¬
grãs d̾o agit. loq̃us perfestis postad passio¬
nis tolerantiam sui exemplo muntat.¬

Expanded text:
olam scribit Apostolus Corinthiis, quorum quidam per praecedentem Epistolam, etsi primo contristati, postea tamen emendati fuerant, et multa Corinthiorum per primaEpistolam secundam, repellens pseudoapostolos ostendendo deceptionem praedicationis eorum, et se multis modis docens eos non debere aegre ferre, cum ipse pro aliorum salute periculis quotidie et morti subjaceat. Est ergo intentio ejus in hac Epistola incorrectos corrigere, et correctos ad ulteriora provocare, et pseudo sui commendatione deprimere. Modus tractandi talis est: More solito salutationem praemittit; deinde de bonis per gragratias Deo agit loquens perfectis: post ad passionis tolerantiam sui exemplo invit
Abbreviated transcription (Latin):
rem se
p̃beat.
demnde
ut solli¬
citiorẽ
eum fa¬
ciat. et
ad obe¬
diendũ
drem:
uentu¬
rum se
ad illũ
sig̃icat
solent
enĩ ab¬
sentes
contẽp¬
ni Salu¬
tat᷑ te

Expanded text:
rem se praebeat. Deinde ut sollicitiorem eum faciat, et ad obediendum orem, venturum se ad illum significat,Solent enim absentes contemni. Salutat te
Abbreviated transcription (Latin):
pͥma ponactur. q̃ tñ añ alias om̃s si est sccipta
eplam̃ erũ q̃ ad corithios scribitur añ iftã
scripsisse uidetur. qr hanc de corintho scriꝑsis¬
cinus. imo portus ip̃ius corinthi. Exhocergo
apparet de corintho scripta. ⁊ ex eo ꝙ dicit. salu¬
tat uos galus hospes mͣs. de quo sc̾ribens co¬
rutthiis cõmemorat dicens. grãs ago domo

Expanded text:
 alias omnes scripta. Epistolam enim quae ad Corinthios scribitur, ante istam scripsisse videtur, quia hanc de Corintho scripsiscinus, imo portus ipsius Corinthi. Ex hoc ergo apparet de Corintho scripta, et ex eo quod dicit: Salutat vos Caius hospes ; de quo scribens Corinthiis commemorat dicens: Gratias ago Deo
Abbreviated transcription (Latin):
euidentissima rõ. qua epłas .xiiii. scripsit ⁊ diftĩe¬
te .x. ad ecc̃as .iiii. ad ꝑsonas direxit uñ quoꝵ d̾a
scribitur. ⁊ longe facundiore ⁊ splendidiore stilo
ꝙͣ cet̾e eclita ẽ q̃uib suffiuent᷑ Rdetur hoc modo
nulliꝰ eoꝵ noĩe p̃titulata sit nec obid quo ꝑau¬
li ñ eẽ putanda est qr diligentis est scriptaqdi
ualerem sua linrgua qͣ. in peregrina. illam enhe
braite cet̾as uero grace scerꝑsit nom̃ uero sumudo
p̃mut̾e noluit: qr hebreis odiosus erat eũlege
destructore arbitrantib. Quocirea delegis atq
cerimoniaꝵ abolitione traftaturus: becte nomi
suũ subticuit ne p̃scciꝑti noĩs inuidiaritiita¬
tẽ seq̃titis exeluderet lconis est ita ⁊illa epła¬

Expanded text:
evidentissima ratio, qua Epistolas XIV scripserit et distincte X ad Ecclesias, IV ad personas direxerit. Unde quorumdam scribitur, et longe facundiore et splendidiore stylo quam caeterae edita est. Quibus sufficienter respondetur hoc modo: nullius eorum nomine scripta sit. Nec ob id quoque Pauli non esse putanda est, quia diligentius est scripta, valere in sua lingua quam in peregrina: illam enim Hebraice, caeteras vero Graece scripsit. Nomen vero suum ideo praemittere noluit, quia Hebraeis odiosus erat, eum legis destructorem arbitrantibus. Quocirca de legis atque caeremoniarum abolitione tractaturus, recte nomen suum tacuit, ne praescripti nominis invidia, utilitatem sequentis excluderet l
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑutilis est doctrina secuta ut ecc̃am dei
cort᷑ hereticas p̃munurt prauitates ⁊
suborientia uicia resecaret ⁊ pꝰ futuras
qones exclud̾et. Hi sunt panni qui ad ex
ꝓpħie at euangłi consorus detestimõi¬
i uelut trrplitifune cirtunligata. de
lacu ignorantie ⁊nnifidelitatis pecõꝵ ad
lucem gr̃e ⁊ ueritatis edutitur. Inter õs
uero epͣsaꝵ scciptores paulus intrib
Doe. seu spei subleuatione. In oꝑis ꝓfundita¬
te. qr hoc opus ⁊ cereris prolixius ⁊ adintb

Expanded text:
secuta est doctrina, ut Ecclesiam Dei contra haereticas communiret pravitates, et suborientia vitia resecaret, et post futuras quaestiones excluderet. Hi sunt panni, qui ad extprophetiae atque Evangelii consonis testimoniis, velut triplici fune, circumligata , de lacu ignorantiae et infidelitatis peccator ad lucem gratiae et veritatis educitur. Inter omnes vero epistolarum scriptores, Paulus in tribus tione, seu spei sublevatione: In operis profunditate, quia hoc opus et caeteri
Abbreviated transcription (Latin):
Quod &iã mistice dñssanans in firmũ docuitcũait Surgetolle grabatũtuu & ambula Surge

Expanded text:
Quod etiam mystice Dominus sanans infirmum docuit, cum ait: « Surge, tolle grabatum tuum, et ambula. » SurgeQuod etiam mystice Dominus sanans infirmum docuit, cum ait: « Surge, tolle grabatum tuum, et ambula. » Surge
Abbreviated transcription (Latin):
pi& as saluatoris om̃s quosibi languentes inuenit sanare nequit sedut docer& p̃t unitate dominicae
sidei nullũ cui lib& locũ patere salutis łrataut̃ quida homo inquit ibi trigintas otorantos mapie
in infirmitate sua homo iste multorũ in firmitate detentus annorui s. gnifcet peccatoru que lib&
en ormiscelerum magnitudine uelnu merositate de pressum cuius significando reatui &iam
motus temporis quo istelanguebat congruit. Nam duo de qua draginta annos habebat in in firo¬
mitate. Quad ra genarius aut̃ numerus qui denario quater ducto conficitur ꝓperfectione
todecalogũ ꝑ quattuor scĩ euangelui libros impl& a quanimirũ ꝑfectone duominus hab& quic
dĩ & pximi dilectione quam legis pariter & euangeli scriptura commendat uacuus incedit:

Expanded text:
pietas Salvatoris, omnes quos ibi languentes invenit, sanare nequiverit, sed ut doceret praeter unitatem catholicae pietas Salvatoris, omnes quos ibi languentes invenit, sanare nequiverit, sed ut doceret praeter unitatem catholicae fidei, nullum cuilibet locum patere salutis. « Erat autem quidam homo, inquit, ibi triginta et octo annos habens in infirmitate sua. » Homo iste, multorum infirmitate detentus annorum, significat peccatorum quemlibet enormi scelerum magnitudine, vel numerositate depressum, cujus significando reatui etiam motus temporis quo iste languebat, congruit. Nam duo minus quadraginta annos habebat in infirmitate. Quadragenarius autem numerus, qui denario quater ducto conficitur, pro perfectione to Decalogum per quatuor sancti Evangelii libros implet. A qua nimirum perfectione quo minus habet, qui in Dei et proximi dilectione, quam legis pariter et Evangelii Scriptura commendat, vacuus incedit.
Abbreviated transcription (Latin):
porticib suis continebat nec sanabat languidos. Gratia aũt eu angelii quae ꝑfidem ac mrsterium do¬
minicȩ passionis sanatom̃s lango re siniquitatũ nostrarũ a quib in legemorsi non potuimus iusti ficari
quasi eiectis deporticb legis ae grotos in aquã piscinae turpidã ut sanari possint inmittit: quia apec¬
catis quaelex ostender& ꝑ aquã baptimatis abluit Testante a postolo quia quicũq baptir atisum
in xp̃o itiu inmorte ipsius baptitosumus consepultienim sumus cum illo ꝑbaptismũ in mortẽ ut quo
modo surrexitxp̃s amortuis ꝑgloriam patris. Ita& nos in nouitate uitae ambulemus. Beneaũt dici
quia qui primus descendiss& post motũ aquae sanus fiebat d quocumq langoretenebatur: quia
unus dñsuna fides lnũ baptisma unusds̃ & qui inunitate catholica xp̃i ministeriis imbuitur sanus
frac̃nitatuestraeloquamur in quo &i amipseunus cõmendatur sanat Non quia omni potentr

Expanded text:
porticibus suis continebat, nec sanabat languidos: gratia autem Evangelii, quae per fidem ac mysterium Dominicae passionis sanat omnes languores iniquitatum nostrarum, a quibus in lege Moysi non potuimus justificari, quasi electos de porticibus legis aegrotos in aquam piscinae turbidam, ut sanari possint, immittit, quia a peccatis quae lex ostenderat per aquam baptismatis abluit, testante Apostolo: Quia quicunque baptizati sumus in Christo Jesu, in morte ipsius baptizati sumus; consepulti enim sumus cum illo per baptism Christus a mortuis per gloriam Patris, ita et nos in novitate vitae ambulemus . » Bene autem dicitur, quia qui prius descendisset post motionem aquae, sanus fiebat a quocunque languore tenebatur; quia unus Dominus, una fides, unum baptisma. Et qui in unitate catholica Christi mysteriis imbuitur, sanus fraternitati vestrae loquamur, in quo etiam ipso, unus commendatur sanatus. Non quia omnipotentis
Abbreviated transcription (Latin):
sanabantur. quia perlegem cognitio peccati gratia dũt remissionis non nisi ꝑiimxpm fuctae hunc
designat angelus. quunuisibilet̃ descendens inpiscinã ad suggerendã uimsanandi mouebat aquã¬
spiritalit̃ languentes sanare sed & mortuo suiuificare sufficer&. Motusergo aquae passionem dñ¬
orum & mouit peccatores factis ac doc trinasua ut ocider& ipse quasua morte corporali non solũ
nec tam̃ e doctus ut suadecr&a complerentur adiuuit quasi edoctus desedib ignorantiae prioris in

Expanded text:
sanabantur; quia per legem cognitio peccati, gratia autem remissionis nonnisi per sanabantur; quia per legem cognitio peccati, gratia autem remissionis nonnisi per designat angelus qui invisibiliter descendens in piscinam ad suggerendam vim sanandi movebat aquaspiritualiter languentes sanare, sed et mortuos vivificare sufficeret. Motus ergo aquae passionem Dorum, et movit peccatores factis ac doctrina sua, ut occideretur ipse qui sua morte corporali non solum nec tamen edoctos ut sua decreta complerentur adjuvit, quasi eductos de sedibus ignorantiae prioris in
Abbreviated transcription (Latin):
inmundorum spirituum temptam̃tis agitari ꝑ aquã signatur piscinae: quae nunc placidduentis
stare nunc ei sirruentib turbari consueuerat Etbenepiscina eadem ꝓbatica uocat᷑. ꝓbata quippe¬
grecae õuesdicuntur. Quic erantnimirum in illo populo quidiceredño nossent nosaut populustuus
& oues gregistuae confitebimur tibiinsaecula. Vulgo aũt ꝓbatlca Id est pecul laris piscina ferdur appe¬
lata quod in ea sacerdotes ostiaslauare consueuerant Multitudo languentium quae inme moratis
tib in plorabant. Caeuerant quinecdũ perfectũ fidei lum̃ habebant. Claudi quibona quaenorant
operandi gresib: lmplere non quibnt: Aridiqui quã lib& oculorum scientiae habentes pinguedi ne
tamen spei & dilectionis egebant Tales in quinq porticib. lacebant sed nonnis in piscina angelo ueniente

Expanded text:
immundorum spirituum tentamentis agitari, per aquam signatur piscinae, quae nunc placida ventis immundorum spirituum tentamentis agitari, per aquam signatur piscinae, quae nunc placida ventis stare, nunc eis irruentibGraece oves dicuntur. Quia erant nimirum in illo populo, qui dicere Domino nossent: Nos autem populus tuus, et oves gregis tui, confitebimur tibi in saecula . Vulgo autem probatica, id est, pecualis piscina fertur appellata, quod in ea sacerdotes hostias lavare consueverint. Multitudo languentium, quae in memoratis tibus implorabant. Caeci erant, qui necdum perfectum fidei lumen habebant; claudi erant, qui bona quae noverant, operandi gressibus implere nequibant; aridi, qui quamlibet oculum scientiae habentes, pinguedine tamen spei et dilectionis egebant. Tales in quinque porticibus jacebant, sed nonnisi in piscina angelo veniente
Abbreviated transcription (Latin):
electatiodiuinorum eloquiorum intellegendae scãe scripturae & maxime humilis euange
ueritatis in quauerborum honesta simplicitas pat&. & sensuum alta ꝓfunditas lates ad¬
iuu ante ipsodño qui dat suauitatem ut terra nostra d& fructũ suũ & nos adlo quendũ & uos ad
audi endũ exortatur atq utinã & tam efficax nobi sess & loquendi sensus quamuobis studiosa
qđ s alubrae ẽ nonres puitur. sed cũ auiditate ꝑ cipitur & utiliter continetur : loquamurexgo uob
& nunc de euangelicalectione in quaduo parit̃ miracula humane sanitatis leguntur lnũ inuisib¬
bissunt breuit exponenda mysteria ne ꝓlixaelectionis ꝓlixa quoq explanatio cui quã forte
grauis existat Probaticapiscina quae inquinq porticib cingebatur populus ẽ iudaeorum leg
undiq custodia nepeccare debeat munitus. Recte & enĩ lex quae quinq libris morsi descripta est.
qui narinu mero figuratur recte populus quuinquib dã munditiauitae seruire. in quib:dã uero solebai

Expanded text:
eloquiorum, et dulcedo intelligendae sanctae Scripturae, et maxime humilis evangelicae veritatis, in qua verborum honesta simplicitas patet et sensuum alta profunditas latet, adjuvante ipso Domino qui dat suavitatem ut terra nostra det fructum suum, et nos ad loquendum et vos ad audiendum exhortatur. Atque utinam tam efficax nobis esset loquendi sensus quam vobis studiosaquod salubre est non respuitur, sed cum aviditate percipitur et utiliter continetur. Loquamur ergo vobis et nunc de evangelica lectione in qua duo paritnobis sunt breviter exponenda mysteria, ne prolixae lectionis prolixa quoque explanatio cuiquam forte gravis existat. Probatica piscina quae quinque porticibus cingebatur, populus est Judaeorum, legis undique custodia, ne peccare debeat, munitus. Recte etenim lex quae quinque libris Moysi descripta est quinario numero figuratur: recte populus qui in quibusdam munditiam vitae servare, in quibusdam vero solebat
Abbreviated transcription (Latin):
qui est donumdĩ remissio ẽ omnium peccatorũ credentib Septinarus quoq numerus sidiuiditur intria
& quattuor scam trinitatem significat. in trinario numero &omnium creatararũ ꝑfectionem
in qu at̃nario ꝓpt̃ quattuor edem̃taplenaria & quattuor plagas mundi & quat tuor a nnitẽ pora
mur & samus credidit ipse & domuseiꝰ tota qui a nuntiatus est ei filius sanus. A d solumergoser¬
monem credider̃ pluressamaritani ad illũ aũt miraculũ soladomus illa credidit quaeres por¬
tendit in multitudine sidem gentium. & pͥauctatefidem iudeorũ gentes uero solo sermone Id est

Expanded text:
qui est donum Dei, remissio est omnium peccatorum credentibus. Septenariusque numerus si dividitur in tria qui est donum Dei, remissio est omnium peccatorum credentibus. Septenariusque numerus si dividitur in tria et quatuor, sanctam Trinitatem significat. In trinario numero, et omnium creaturarum perfectionem, in quaternario propter quatuor elementa plenaria, et quatuor plagas mundi, et quatuor anqui est donum Dei, remissio est omnium peccatorum credentibus. Septenariusque numerus si dividitur in tria emur et sumus . Credidit ipse, et domus ejus tota. Quia nuntiatus est ei filius sanus. Ad solum ergo sermonem crediderunt plures Samaritani; ad illud autem miraculum sola domus illa credidit. Quae res portendit in multitudine fidem gentium, et in paucitate fidem Judaeorum: gentes vero solo sermone, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
patrem quantofacilius dĩpater intellegendus est eẽ princpium. quihab& quidem cuipa¬
tersit᷑ filius enĩ patris est filius. &pat̃ utiq filii pat̃ est : Et pat̃ ds̃ sed nondedõds̃. filius uero
ds̃ dedõ ẽ : & pat dicit lum̃. sed non delumine: filius dicit᷑ lum̃ seddlum̃ delumine Sicpat̃
principiũ sed non de principio filius principiũ. sed a principio principium. Quo denĩerat in
principio non finitur tempore. non principium praeuenitur. Siue adcreaturarum
temporum uelis referre: Quod ait in principio erat uerbum : quicquidcreaturarũ quod¬
cumq: principium habuit ut e&. erattunc uerbum dĩ ꝑ quod facta sunt om̃a. łdeoquat᷑
dicit euangesta erat erat erat. erat. ut intellegeres om̃atempora praeuenisse. coet̃nũ¬

Expanded text:
Patrem, quanto facilius Deus Pater intelligendus est esse principium, qui habet quidem Filium, cui PaPatrem, quanto facilius Deus Pater intelligendus est esse principium, qui habet quidem Filium, cui Pater sit? Filius enim Patris est Filius, et Pater, utique Filii Pater est, et Pater Deus, sed non de Deo Deus; Filius vero Deus de Deo est, et Pater dicitur lumen, sed non de lumine: Filius dicitur lumen, sed lumen de lumine. Sic Pater principium, sed non de principio; Filius principium, sed a principio principium. Quod enim erat in principio, non finitur tempore, non principio praevenitur. Si vero ad creaturarum vel temporum velis referre principium, quod ait: In principio erat Verbum, quidquid creaturarum quodcunque principium habuit ut esset, erat tunc Verbum Dei, per quod sunt omnia. Ideo quater dicit evangelista, erat, erat, erat, erat, ut intelligeres omnia tempora praevenisse coaet
Abbreviated transcription (Latin):
cdarius solisradis infigere consueuit obtutus It ceteri euan gelistae: quasi int̃¬
ra abulant cum dño. qui tem poralem eius generationẽ pariter & temporalia
facta sufficienter exponentes. pauca de diuinitate dixerunt. Nicautẽ quasi
ad caelũcum dño. qui perpauca de temporalibus actis edisserens aet̃nã diui¬
nitatis eius potentiã perquam omnia factasunt sublimius mente uolando
& limpidius speculando cognouit: denobis cognoscendã scribendo tradidit᷑
irgo alii euangistae xp̃m extempore natũ describunt. lohannes eundem in
principio lamfuisse testatur dicens in primpio erat uerbum Quod duobus
modis intellegitur. Nampater principiũ est: quasi dixiss&. mpatre est filius.
quem uerbũ nominauit iste euan ista. Nec nos mouere deb& quod insequen¬
tib huius euangelii ludacis int̾rogantib quiseẽt ipse ds̃ dĩfilius respon¬
dit principium qui & loquor uobis Sienimfilius pricpium est qui hab&

Expanded text:
clarius solis radiis infigere consuevit obtutus. Et caeteri evangelistae quasi in terra ambulant cum Domino, qui temporalem ejus generationem pariter et temporalia facta sufficienter exponentes, pauca de divinitate dixerunt: hic autem quasi ad coelum volat cum Domino, qui perpauca de temporalibus ejus actis edisserens, aeternam divinitatis ejus potentiam, per quam omnia facta sunt, sublimius mente volando, et limpidius speculando cognovit, ac nobis cognoscenda scribendo contradidit. Ergo alii evangelistae Christum ex tempore natum describunt, Joannes eumdem in principio jam fuisse testatur, dicens: In principio erat Verbum. Quod duobus modis intelligitur. Nam Pater principium est: quasi dixisset, In Patre est Filius: quem Verbum nominavit iste evangelista. Nec nos movere debet quod in sequentibus hujus Evangelii, Judaeis interrogantibus quis esset, ipse Deus Dei Filius respondit: Principium, qui et loquor vobis . Si enim Filius principium est, qui habet
Abbreviated transcription (Latin):
trem quanto facilius ds̃pater intellegendus est eẽ prinupium. quihab& quidem aipa
incipiũ sednonde principio filius principiũ. sed a principio principium Quodenĩerat in
incipio nonfinitur tempore. non principium praeuenitur. Siue ad creaiurarum uel
mporum uelis referre Quod ait in principio erat uerbum. quiequidcreaturarũ quod¬
mq principium habuit ut e&. crattunc uerbum dĩꝑ quod facta sunt om̃a. łdeoquat᷑
ut euan gesta erat erat erat. erat. ut intellegeres om̃atempora praeuenisse. coȩt̃nũ

Expanded text:
Patrem, quanto facilius Deus Pater intelligendus est esse principium, qui habet quidem FilPatrem, quanto facilius Deus Pater intelligendus est esse principium, qui habet quidem Filprincipium, sed non de principio; Filius principium, sed a principio principium. Quod enim erat in principio, non finitur tempore, non principio praevenitur. Si vero ad creaturarum vel temporum velis referre principium, quod ait: In principio erat Verbum, quidquid creaturarum quodcunque principium habuit ut esset, erat tunc Verbum Dei, per quod sunt omnia. Ideo quater dicit evangelista, erat, erat, erat, erat, ut intelligeres omnia tempora praevenisse coaeternum
Abbreviated transcription (Latin):
darius solisradiis infigere consueuit obtutus Etaeteri euan gelistae: quasi int̃¬
ra abulant cum dño. qui tempor alem eius generationẽ pariter & temporalia
facta sufficienter exponentes. pauca de diuimitate dixerunt. Ni cautẽ quasi
ad caelũcum dño. quiperpauca detemporalibus actis edisserens a et̃nã diui¬
nitatis cius potentiã perquam omnia factasunt sublimius mente uolando
& limpidius speculando cognouit. Ac nobis cognoscendã scribendo tradidit
irgo alii euangistae xp̃m extempore natũ describunt . lohannes eundem in
principio lamfuisse testatur dicens. in primpio erat uerbum. Quod duobus
modis intellegitur. Nampater principiũ est: quasidixiss& ipatre est filius.
quem uerbũ nominauit iste cuan tista: Nec nos mouere deb& quod in sequen¬
tib huius euangelii iudiccis int̾rogantib quiseẽt ipse ds̃ dĩfilius respon¬
dit principium qui & loquor uobis si enimfilius princpium est qui hab&

Expanded text:
arius solis radiis infigere consuevit obtutus. Et caeteri evangelistae quasi in terra ambulant cum Domino, qui temporalem ejus generationem pariter et temporalia facta sufficienter exponentes, pauca de divinitate dixerunt: hic autem quasi ad coelum volat cum Domino, qui perpauca de temporalibus ejus actis edisserens, aeternam divinitatis ejus potentiam, per quam omnia facta sunt, sublimius mente volando, et limpidius speculando cognovit, ac nobis cognoscenda scribendo contradidit. Ergo alii evangelistae Christum ex tempore natum describunt, Joannes eumdem in principio jam fuisse testatur, dicens: In principio erat Verbum. Quod duobus modis intelligitur. Nam Pater principium est: quasi dixisset, In Patre est Filius: quem Verbum nominavit iste evangelista. Nec nos movere debet quod in sequentibus hujus Evangelii, Judaeis interrogantibus quis esset, ipse Deus Dei Filius respondit: Principium, qui et loquor vobis . Si enim Filius principium est, qui habet
Abbreviated transcription (Latin):
et uerbum erat apud dm̃ & ds̃ erat uerbum: neq: enimfrustrabeatus ioħ dilectus dñi
discipulus incena supra pectusihũ recubuisse ꝑhib&ur: sed perhoctypice docetur
quia caelestis haustum sapientiae ceteris excelsius de sũssimo eius dem pectoris¬
fonte potauerit: Vnde & merito infigura quattuor animalium aquilae uolanti
comparatur : Cunctis quippe auibus aquila celsius uolare. cunctis animantib

Expanded text:
et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. « Neque enim frustra beatus Joannes, dilectus Domini discipulus, in coena supra pectus Jesu recubuisse perhibetur. Sed per hoc typice docetur, quia coelestis haustum sapientiae caeteris excelsius  Beda, efonte potaverit. Unde et merito in figura quatuor animalium aquilae volanti comparatur. Cunctis quippe avibus aquila celsius volare, cunctis animantib
Abbreviated transcription (Latin):
tam dicit filrus. non ueni facere uoluntatẽ¬
meam. sed uoluntatem eius qui misit me:.
quia xp̃c non est de se. sed de patre suo est
Quod autẽ habuit ut homo appareret : de
creatura assumpsit quam ipse formauit¬

Expanded text:
on veni facere voluntatemeam, sed voluntatem ejus qui misit me; quia Christus non est de se, sed de Patre suo est. Quod autem habuit ut homo appareret, de creatura assumpsit quam ipse formavit
Abbreviated transcription (Latin):
deri ds. Ouomiodo: Si propterea uidere non
posset quia sordidos et saucios oculos habe¬
ret irruente puluere uel pituita uel fumo.
diceret illi medicus. Purga de oculo tuo qͥeqͥd
mali est: ut possis uidere luinen oculoꝵ tu¬
orum. Puluis. pituita. fumus: peccata et
iniquitates sunt. Tolle inde ista omnia. &
uidebis sapientiam quȩ presens est: quia ds̃
est ipsa sapientia. & ddictum est. Beati mun¬
do corde. q̃m ipsi dm̃ uidebunt.

Expanded text:
deri Deus. Quomodo si propterea videre non deri Deus. Quomodo si propterea videre non posset, quia sordidos et saucios oculos haberet, irruente pulvere vel pituita vel fumo, diceret illi medicus: Purga de oculo tuo quidquid mali est, ut possis videre lucem oculorum tuorum. Pulvis, pituita, fumus, peccata et iniquitates sunt; tolle inde ista omnia, et videbis sapientiam quae praesens est: quia Deus est ipsa sapientia; et dictum est, Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt
Abbreviated transcription (Latin):
pso lumine plenus erat qui dixit. Non sũ
ego xp̃c sed qui post me uenit. cuius ego¬
non sum dignus corrigiam calciamenti
soluere:. Ab ipso lumine illuminatus erat
qui dixit. In principio erat uerbum. et
uerbum erat apud dm̃: et ds̃ erat uerbum
Eigo illa uita lux est hominum. Sed forte¬
ahuc stulta corda hominum capere istam
lucem non possunt. quia peccatis suis aggra¬
uantur ut eam uidere non possint. Non ide¬
o cogitent quasi absentem lucem. quia eam
uidere non possunt: ipsi enim propter pecca¬
ta tenebre sunt. & lux lucet in tenebris. et
teuebre eam non compreheuderunt. Eigo
fr̃s quomodo homo positus in sole cȩcus pre¬
sens est illi sol sed ipse soli absens est: Sic om̃is
stultus omnis iniquus om̃is impius cęcus
est corde. presens est sapientia. Sed cum cȩco
presens est oculis eius absens est: non quia illi
ipsa absens est. secd quia ab illa ipse absens est
Ouid gͦ faciat iste. Nundet unde possit ui¬

Expanded text:
pso lumine plenus erat qui dixit: Non sum pso lumine plenus erat qui dixit: Non sum ego Christus; sed qui post me venit, cujus non sum ego dignus corrigiam calceamenti solvere . Ab illo lumine illuminatus erat qui dixit, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Ergo, illa vita lux est hominum. 19. Sed forte stulta corda adhuc capere istam lucem non possunt, quia peccatis suis aggravantur, ut eam videre non possint. Non ideo cogitent quasi absentem esse lucem, quia eam videre non possunt: ipsi enim propter peccata tenebrae sunt. Et lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. Ergo, fratres, quomodo homo positus in sole caecus, praesens est illi sol, sed ipse soli absens est; sic omnis stultus, omnis iniquus, omnis impius, caecus est corde. Praesens est sapientia, sed cum caeco praesens est, oculis ejus absens est: non quia ipsa illi absens est, sed quia ipse ab illa absens est. Quid ergo faciat iste? Mundet unde possit vi