comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aliquos hoĩes respectualioꝵ płꝰ
defic̾e a rõnis usu quã femne
a iuiris sequitur eos nͣlit̾ ẽẽ sb̃
hũane aliquos seruire ⁊ aliqͦs
pͥucipari ut ĩ pͥncipio capitu¬
li dicebatur.

Expanded text:
aliquos homines respectu aliorum plus deficere a rationis usu quam foeminae a viris, sequitur eos naturaliter essehumanae aliquos servire, et aliquos principari, ut in principio capituli dicebatur.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtes eeñciales diuiditur in cor¬
minãs ⁊ corpus est .q. obsequẽs
⁊ obẽdiens. corpus .n. nõ posset
se ipm̃ dirigere ad oꝑatõnes
debitas. s dirigitur ad huiꝰ mo¬

Expanded text:
s naturales dividitur in corminans, et corpus est quasi obsequens et obediens. Corpus enim non posset seipsum dirigere ad operationes debitas, sed dirigitur ad huiusmo
Abbreviated transcription (Latin):
ci ordiuata ad ꝯẽ bonũ. Uidẽtur
.n. se hr̃e ui ilites n oꝑe bellico
sic̃ magistri ⁊ doctores ĩ scũs a¬
lus. qr sic̃ nullus efficiẽdus est
lus assinẽdus ÷ ad digiitatem
militarẽ uisi ꝯstet ipm̃ dilig̾e
beatur ꝙ sit tonus ĩ oꝑebellico

Expanded text:
onum. videntur enim se habere milites in opere bellico, sicut magistri et doctores in scientiis aliis. Quare sicut nullus efficiendus est lus assumendus est ad dignitatem militarem, nisi constet ipsum diligere beatur quod sit bonus in opere bellico
Abbreviated transcription (Latin):
ta pͥncipãtis impedire oẽs sedi¬
tões cauũ ⁊̃ oẽs opp̾ssiones eoꝵ
qui sũt ĩ regno ꝑ quas tur
regem nã ħ exsecutt bouoꝵ.
belloꝵ ⁊ remou̾e mipedimẽta
ad eos quib rex aut pͥucepsuo¬
luerit ꝯuntt̾e talia. scire tũ
encia ꝯẽ bonũ maxĩe spectat ad
pͥncipãtẽ. ex hoc gͦ pat̾e pt̃ qͣles
sũt ad miliciã aduttẽdi. nã un

Expanded text:
ta principantis impedire omnes seditiones civium et omnes oppressiones eorum qui sunt in regno, per quas turbregem. Nam licet executio bellorum, et removere impedimenta ad eos quibus ipse rex aut princeps voluerit committere talia: scire tameentia commune bonum, maxime spectat ad principantem. Ex hoc ergo patere potest, quales sint ad militiam admittendi
Abbreviated transcription (Latin):
agg̾diatur ⁊ suꝑet nupediẽcia et
ꝓhibitiua. iuilitaris gͦ ẽ q̃dã spẽs.
pͣdencie ꝑ quã seꝑãtur. hostes⁊ ꝓro¬
hibentes bonũ ciule ⁊ ꝯẽ ¶ ex hoc
ã apꝑet ad quid sit milicia iustituta
nã sic̃ leges ut supͣ ostendebat᷑ pͥu¬
cipalit̾ respiciũt ꝯẽ bonũ sic ⁊ in

Expanded text:
 superet impedientia et prohibentia. Militaris ergo est quaedam species prudentiae, per quam superantur hostes et prohibentes bonum civile et commune. Ex hoc autem apparet ad quid sit militia instituta. Nam sicut leges ut supra ostendebatur principaliter respiciunt commune bonum, sic et
Abbreviated transcription (Latin):
te requirit᷑ excelleus pͥͣdencia q̃
saat alios dirig̾e. sic ĩ quol ciue
requirit᷑ pͥdeucia aliqualis qua
noscat aduuplere leges ⁊ mãda¬
ta pͥncipãtis. nõ .n. sic obsequi¬
tur cuus pͥncipi aut regi sicut
maitellus fabro qr ĩ martello
uulla ẽ coguitõ s solũ agitatur
a fabro.s ĩ aue requirit᷑ pͣdencia
aliqua ꝑ quã hãt bouã opiõuem
ħ prudencia a ꝓrudencia ꝑticulari
quã collocanmmꝰ in pͣ spẽ. nã aliud est
ꝙ hõ saat se reg̾e ut est aliquid ni
se ⁊ aꝰ ut est ib̾iectꝰ pͥncipãti. nã et
si quis solitariã utã duc̾et adhuc
oport̾et ipĩ hr̃e aliqualem pͥdẽtiã
qͣr saret se reg̾e ⁊ gub̾uare nõ tũ

Expanded text:
te requiritur excellens prudentia qua sciat alios regere, sic in quolibet cive requiritur prudentia aliqualis qua noscat adimplere leges et mandata principantis. Non enim sic obsequitur civis principanti aut regi, sicut martellus fabro: quia in martello nulla est cognitio, sed solum agitatur a fabro, sed in cive requiritur prudentia aliqua per quam habeat bonam opinionem haec prudentia a prudentia particulari, quam collocavimus in prima specie. Nam aliud est quod sciat se regere ut est aliquid in se, et aliud ut subiectus principanti. Nam et si quis solitariam vitam duceret, adhuc oporteret ipsum habere aliqualem prudentiam qua sciret se regere et gubernare: no
Abbreviated transcription (Latin):
d reginime ciuitatis et regni⁊
det̾imnatũ est qualit̾ regẽ¬
da sit cuutas atq regnũ tẽpore
pacis reliquũ est tractare de
oꝑẽ bellico ut sciant reges ⁊
pͤnopes qualit̾ ꝯmittẽda suit
bella nõ ut płunũ belloꝵ ĩdu¬
de re nulitari plus ꝯft̾ ad op¬
auẽdã uictoriam quã faciat.
młtitudo uł ⁊̃ fozaitudo bellã¬
ciũ. opus ã bellicũ ut patebit
ĩ ꝑse ꝙ̃do ꝯtinetur sb̾ uulitari
quare si de oꝑe bellico tracta¬
re uolumꝰ. iudend̾ ÷ quid sit mi¬
licia ⁊ ad quid sit iustuta¬

Expanded text:
 regimine civitatis regni, et determinandum est qualiter sit civitas atque regnum tempore pacis. Reliquum est tractare de tempore bellico, ut sciant reges et principes qualiter committenda sint bella. Nam ut plurimum bellorum induDe re militari, plus confert ad obtinendam victoriam, quam faciat multitudo vel fortitudo bellantium. Opus autem bellicum ut patebit in sequendo continetur sub militari: quare si de opere bellico tractare volumus, videndum est quid sit militia, et ad quid sit instituta
Abbreviated transcription (Latin):
sciãs. tẏrãnũ .i. uolũt ciues
hr̃e pacem ⁊ ꝯcordiã adĩuicẽ
.sursus uolunt eos eẽ mag¬
uamimos ⁊ uirtuosos nec ⁊̃
nolunt ipõs ẽẽ sapiẽtes ⁊ dis¬
cetur. sufficiat a ad p̾seus sci
Tyrãnico ud̾e nõ est difficile.
nam tãto peio est pͥnceps ꝙͣ¬
to peiori dño pͥncipatur qͥr si
oẽm diligẽciã al adhib̾e debet
rex ne sit pessunꝰ sũme curare
debet ue dũetur ꝑ tyrãudem
qui est pessuꝰ pͥopatus .c .uiii.¬
ꝙ est offm̃ regis ⁊ qualiter

Expanded text:
s. Tyranni enim nolunt cives habere pacem et concordiam adinvicem: rursus nolunt eos esse magnanimos et virtuosos: nec etiam volunt ipsos esse sapientes et discetur. sufficiat autem ad praesens scirtyrannico, videre non est difficile. Nam tanto peior est princeps, qunato peiori dominio principatur: quare si omnem diligentiam adhibere debet rex ne sit pessimus, summe curare debet ne dominetur per tyrannidem qui est pessimum principatus. Quod est officium regis, et qualiter
Abbreviated transcription (Latin):
aptũ natũ agi qr̾ tũt regnũ
naturalit̾ regitur qũ hoiẽs
existentes in ip̃o sic regiu¬
tur ut sũt apti nati regi hõ
ticipat tũc nͣlit̾ regit᷑ ⁊̃ ut
est aptus natus regi qũ uo
lũtarie seruit ⁊ libere obedt
quare quãto dũiũ aliquoꝵ ma¬
gis ẽ inuolũtariũ muagis d di¬

Expanded text:
ptum natum agi: quare tunc regnum naturaliter agitur, quando homines existentes in ipso sic reguntur ut sunt apti nati regi: homo ticipat, tunc naturaliter regitur et ut est aptus natus regi, quando voluntarie servit et libere obedit: quare quanto dominium aliquorum magis est involontarium, magis d
Abbreviated transcription (Latin):
bilia quãto pses bonas leges
⁊ bonos ꝯsuetudines ni mente
ht̃ ex quib scire pt̃ quid ĩ qͦl
negotõ sit agendũ. Aquarto
sepe sepius excogitare d quõ
dines debite regnũ regat eh¬
ciendo exeis debitas ꝯcłones
agibiliũ. nõ .N. sufficit ĩtel¬
ligentẽ eẽ habendo cogitõ¬
nem legũ ⁊ ꝯsuetudinũ que
sunt pͥncipia agibiliũ iusi
quis sit rõnalis ex illis legib
nes agibiliũ eliciendo ꝙ quõ¬

Expanded text:
bilia, quanto plures bonas leges, bilia, quanto plures bonas leges, et bonas consuetudines in mente habet: ex quibus scire potest, quid in quolibet negotio sit agendum. Quarto saepe saepius excogitare debet, qdines debite regnum regat, eliciendo ex eis debitas conclusiones agibilium. Non enim sufficit esse intelligentem, habendo cognitionem legum, et consuetudinem, quae sunt principia agibilium: nisi quis sit rationalis, ex illis legibus, nes agibilium eliciendo. quo
Abbreviated transcription (Latin):
sue debent expend̾e ĩ cogitã¬
do q̃ possut eẽ reguo ꝑficua ꝙ
nõ sic intelligẽd̾ ẽ ut nullas
recreatõnes corporales hr̃e
debeant. s debent eis adeo mo¬
d̾ate uti ut nõ impendiãtur
in regimne regni se ipõs gͦ
pot̾ũt pͥdentes fac̾e ut nͣ lit̾
regnũ regãt excogitãdo pͦ.
tẽpora retroacta. sb̾ quib tẽ¬
porib regnũ melius regeba¬
tur pp̃ ꝙ habebit menioriam
agendũ sit ni futurũ. nã sꝑ
debet suũ regnũ ꝯformare
regñm retroacti sb̾ quo regi¬
nimi tucuis ⁊ meluis regeba
bus. sic reges ⁊ pͥncipes recogi¬
tãdo acca suoꝵ p̾decessoꝵ fiũt
iuagis pͥdentes in agibilibus
¶sõ debent diligẽt̾ intueri
fudara bona q̃ possut̃ ẽẽ ꝓficua
regno ⁊ mala q̃ possunt eẽ no¬
ciua. nã ex ħ habebũt ꝓuiden¬
ciam fu tutoꝵ ut ꝑessm̃t mala
expedicus uitare ⁊ bona faciliꝰ
xime pͥncipia agibiliũ. intel¬
lectus .i. pͥntipioꝵ ẽ tãto gͦ
rex magis intelligẽs ẽ cͥca agi¬

Expanded text:
suae debent expendere in cogitando quae possunt esse regno proficua. Quod non sic intelligendum est, ut nullas recreationes corporales habere debeant, sed debent eis adeo moderate uti, ut non impediantur in regimine regni sui. Seipsos ergo poterunt prudentes facere, ut naturaliter regnum regant. excogitando primo tempora retroacta, sub quibus temporibus regnum melius regebatur, propter quod habeant memoriam agendum sit in futurum. Nam semper debet suum regimen conformare regimini retroacto, sub quo regnum tutius, et melius regebatbus: sic reges et principes cogitando acta suorum praedecessorum, fiunt magis prudentes in agibilibus. Secundo debent diligenter intueri futura bona, quae possunt esse proficua regno: et mala, quae possunt esse nociva. Nam ex hoc habuerunt providentiam futurorum, ut possint mala expeditius vitare, et bona faciliusxime principia agibilium, sicut intellectus principiorum est. Tanto ergo rex magis intelligens est circa agi
Abbreviated transcription (Latin):
¶ tcio manifestabit᷑ quõ eligẽdi
sũt pugnatores ⁊ qualit̾ ĩ pugũa¬
di st̃ hostes ⁊ quõ ordinãde sũt a¬
cies belloꝵ. ⁊ quib cautelis uti de¬
beant bellantes
⁊ pło dixetunt euutatem
ordiuant ami eẽ et quid
sensernt de cuuli geguinẽ

Expanded text:
o manifestabitur quomodo eligendi sunt pugnatores, et qualiter impugnandi sunt hostes, et quomodo ordinandae sunt acies bellorum, et quibus cautelis uti debeant bellantes. et Plato dixerunt civitatem ordinandam esse, et quid senserunt de civili regimine
Abbreviated transcription (Latin):
circa finẽ elenchoꝵ nullus sibi
sufficit ĩ iuueniendo artẽ ali¬
quã s m̾ ad hoc iuari ꝑ auxili¬
iu p̾cedenciũ tradencium noti¬
ciam aliquã de arte illa io o pp̃
tatis ⁊ regu recitare qͥd sense¬

Expanded text:
circa finem Elenchorum, nullus sibi sufficit in inveniendo artem aliquam, sed oportet ad hoc iuvari per auxilium praecedentium tradentium notitiam aliquam de arte illa: ideo oporitatis et regni citare quid sense
Abbreviated transcription (Latin):
tractaturi sumꝰ. p.n. ex dc̃is na¬
turalem gen̾atõm cinitatis ⁊ reg¬
in ordinari ad bene uiu̾e ⁊ ad
pacifice uiu̾e. ⁊ ad resistẽd̾ uo¬
lentib tͦbare pacẽ ⁊ ĩꝓugna¬
re aues. ostendend̾ ÷̃ gͦ qualit̾
possit bene regi ciuitas sine reg

Expanded text:
tractaturi sumus. Patet enim ex dictis naturalem generationem civitatis et regni ordinari ad bene vivere, et ad pacifice vivere, et ad resistendum volentibus turbare pacem, et impugnare cives. Ostendendum est ergo qualiter possit
Abbreviated transcription (Latin):
lentibus. cuii .ii. homines dis¬
ꝑsi morabautur pot̾at quis ĩ¬
surg̾e per tyramudem et
per molencian et domina¬
ri eis et ut facilius eis do¬
ninaretur poterat eos u¬
olenter ꝯgregare ĩuinun ⁊
ꝯstituere inde cinitatẽ sic ⁊̃ et reg¬
nũper molenciã ⁊ ꝑ tyrãnidem
ꝯstitui poss. ut si quis dñaus ali¬
cui cuutati ꝑ tyrãmdẽ ⁊ ꝑciui¬

Expanded text:
tus. Cum enim homines dispersi morabantur, poterat quis insurgere per tyrannidem et per violentiam, et dominari eis: et ut facilius eis dominaretur, poterat eos violenter congregare in unum, et constituere inde civitatem. Sic etiam et regnum per violentiam et per tyrannidem constitui posset, ut si quis dominans alicui c
Abbreviated transcription (Latin):
sistãt hostib ꝙ fit ꝓ societatẽ pͥn¬
cipatus ⁊ regin. uidemꝰ .n. cuutates
nõ existẽtes sb̾ uno rege płes
gnerras ⁊ discordias hre ad ĩucẽ
enu̾atis ã duobus modis gen̾a¬
tõius auitatis ⁊ regni. quoꝵ

Expanded text:
 societatem principatus et regni; videmus enim civitates non existentes sub uno rege plures guerras et discordias habere ad invicem. Enumeratis autem duobus modis generationis civitatis et regni, quorum
Abbreviated transcription (Latin):
edificia maxie uałe si ꝑ alias iuachi¬
rietẽ ꝯstitinitur lupus. dicebatur
.n. trabem f̾ratã ꝑcucientẽ uiuros
numitõis obsesse pp̃ duriciẽ tapitis
foxtissimis ⁊ acutis ⁊ ligatũ famb
cũ quo capit᷑ caput arietis uł ca¬
put illius trabis ferrate. quo cap¬
to uł oĩõ aries ad suꝑiora trahi¬
tur uł ita suspenditur ut inu¬
ris noc̾e nõ possit. uñ ⁊ della¬
tores autiqui huiꝰ f̾rũ uocaue¬
tũt lupũ eo ꝙ acutis dentib
ułtũ ualent ferra ignita ad¬
hibetur tũ spãle tem edium

Expanded text:
aedificia maxime valere, si per alias machiArietem constituatur Lupus. Dicebatur enim, trabem ferratam percutientem muros munitionis obsessae propter duritiem capitis fortissimis, et acutis, et ligatum funibus, cum quo capitur caput arietis, vel caput illius trabis ferratae: quo capto, vel omnino Aries ad superiora trahitur, vel ita suspenditur, ut muris nocere non possit. Unde et bellatores antiqui huiusmodi ferrum vocaverunt Lupum, eo quod acutis dentibus multum valent ferra ignita: adhibetur tamen speciale remedium
Abbreviated transcription (Latin):
sut a̾ ⁊ iułte alie ꝑticislares caute¬
le ualentes ad defensiouẽ ꝯͣ lapida¬
rias machinas . s qr talia ꝯplete
sb̾ uarratõue uõ cadũt pͥdentis iu¬
ditõ teliuquãtur ¶ ostenso quõ re¬
sisteid̾ sit anuicilis ⁊ lapidiris ma

Expanded text:
utem et multae aliae particulares cautelae, valentes ad defensionem contra lepidarias machinas: sed quia talia complete sub narratione non cadunt, prudentis iudicio relinquantur. Ostensio quomodo resis
Abbreviated transcription (Latin):
remediũ ÷ postꝙͣ ꝯ stituta õ ma¬
china nct̾ius fac̾e̾ ei fũdã ex ca¬
thenulis freis uł destã ex ferre
⁊ uix uachinã illã ꝯstruere fab̾¬
cam in qua aliqd̾ magnũ f̾rũ bñ
igniatur ꝙ beue iguitũ appoutai
suꝑ findam ex f̾r̾o textã ⁊ ꝑiciat᷑
adiuachiuã aliã uł ad ꝙꝯ edificiũ

Expanded text:
remedium est, postquam constituta est machina, interius facere ei fundam ex cathenulis ferreis, vel testam ex ferro, et iuxta machinam illam construere fabcam in qua aliquod magnum ferrum bene ignatur, quod bene ignitum apponatur super fundam ex ferro textam et proiiciatur ad mach
Abbreviated transcription (Latin):
uiariuũ bellũ uultũ ualeut ĩ sidie
uã sic̃ ĩ t̾ra ponũtur iusidie uli¬
dum qui ex ĩpniso ĩuadentes hostes
eos t̾rẽt ⁊ de facili uintũt sic in
niari post aliquas isulas fiunt
iusidie ut iarini pugnatores ex
inꝓuiso irruentes in hostes eos fa¬
bestũ attẽdẽd̾ ut sꝑ pugnãtes uanẽ
suã faciant etͣ ꝓfund̾ a quaꝵ et
nanem hostiũ impĩgãtad litus
qr pugnandi impetũ per sut
qui dectahuntur ad t̾rã quarto
ad arborẽ uauis suspendend̾ est
lignũ qddam lõgũ ex utͣq ꝑte fer¬
ratũ ꝙ ad ꝑcuciẽdũ tã nauẽ quã

Expanded text:
marinum bellum multum valent insidiae. Nam sicut in terra ponuntur insidiae militum, qui ex improviso invadentes hostes, eos terrent, et defacili vincunt: sic in mari post aliquas insulas siunt insidiae, ut marini pugnatores ex improviso irruentes in hostes, eos fabellum attendendum, ut semper pugnantes navem suam faciant circa profundum aquarum, et navem hostium impingant ad littus: quia pugnandi impetum perdunt, qui detrahuntur ad terram. Quarto ad arborem navis suspendendum est lignum quoddam longum ex utraque parte ferratum, quod ad percutiendum tam navem, quam
Abbreviated transcription (Latin):
stes iunuũ offendũtur s ce¬
t̾a talia qr unuis ꝑticularia
sint sb̾ narratõne nõ cadũt
sufficiant gͦ cautele quas tra¬
didimns erga uauale bellũ
¶Ostenso qualit̾ madenda
sunt ligna ex quib ꝯstruẽ¬
nauali telo reliqũ ẽ ut de¬
claremꝰ ad quid bella oia or

Expanded text:
ostenduntur. Sed caetera talia quia nimis particularia sunt, sub narratione non cadunt. Sufficiant ergo cautelae, quas tradidimus erga navale bellum. Ostenso qualiter incidenda sunt ligna ex quibus construennavali bello. Reliquum est, ut declaremus, ad quid bella o
Abbreviated transcription (Latin):
dubitatur añꝙͣ hec fiat nixͣ il¬
los uniros eri gũt ͦ edificia lig¬
lapidei ut si ꝯtĩg̾et possidẽtes
ĩtrare iuuctõm rediuẽtur clau¬
si ĩt̾uiuros illos ⁊ uõ ualẽtes.
se defeud̾e pp̃ uroꝵ inclusio¬
nẽ lapidib obruũtur ¶ est tñ
diligẽt̾ adu̾tend̾ ꝙ alũ obsiden
tes fingũt se fug̾e ⁊ sic per
ĩsidias ⁊ u̾sucias ĩuadũt unui¬
tõm obsessam i̾ouõ statĩ post
recessum hostiũ sunt minutõ¬
nes dimittẽ de ⁊÷ custodiaue¬
gligenda Iunuo ĩ uestigãde sũt
ꝯdicões hostiũ ut qd̾ palã hĩe
nõ potuerũt ꝑ insidias ⁊ hastu¬
cias optin̾e nõ possint.

Expanded text:
dubitatur, antequam hoc fiat, iuxta illos muros erigantur aedificia liglapidei: ut si continget obsidentes intrare munitionem, retineantur clausi inter muros illos; et non valentes se defendere propter murorum inclusionem, lapidibus obruantur. Est tamen dites fingunt se fugere, et sic per insidias, et versutias invadunt munitionem obsessam. Ideo non statim post recessum hostium sunt munitiones dimittendae, et est custodia negligenda. Immo investigandae sunt conditiones hostium: ut quod palam habere non potuerunt, per insidias et astutias o
Abbreviated transcription (Latin):
tãtes abs eo ꝙ alu ꝑcipiãt ma¬
ciuã ĩteudinit quoꝑacto tra¬
destruedi machinas faciẽdo sagi¬
itas quas appellãt colos. est a. sa¬
gita illa ĩ medio .ꝙ. hñs qͣdat
caueã ĩ qua po᷑ ignis foras fcũs ex

Expanded text:
cipiant, machinam incedunt: quo peracto tradestruendi machinas faciendo sagittas quas appellant telos. Est autem sagitta illa in medio quasi quaedam cavea, in qua ponitur ignis fortis factus ex
Abbreviated transcription (Latin):
cũ bellãt ꝯͣ obsidẽtes detẽt
se fing̾e fug̾e ⁊ exire foue¬
am illã quo fc̃o totã aquamꝰ
aut uriuã sic ꝯg̾gatã effũ¬
dẽ debent supͣ obsidẽtes exi
stẽdes ĩ tuniculis. tẽporib¬
.n. nostris nulti obsidenciũ sic ꝑi¬
clitati sunt q̃r si ħ alñ fcm̃ fint.¬

Expanded text:
 debent se fingere fugere, et exire foveam illam quo facto totam aquam aut urinam congregatam effundere debent supra obsidentes ex stentes in cuniculis. Temporibuenim nostris multi obsidentium sic periclitati sunt: quare si hoc aliquando fact
Abbreviated transcription (Latin):
lu̾abaut᷑ supratres spã¬
les modi impuguãdi
nunitões obsessandũ
quoꝵ uiuis erat ꝑ cuiculos
⁊ uias sb̾t̾raneas alius ꝑ mathi¬
uas lapidarias ⁊ t̾cuis ꝑedi¬
ficia uupulsa us ad iuenia.
cast̾ uł ciuitatis obsesse .q̾r si do¬
unua d̾e obsessos reliqũ ẽ ut
declareuius quõ obsessi ap̾di¬
ccis inpugnatõnib ꝯͣ obsidẽ¬
tes se defend̾e ualeaut. ¶ pͦ gͦ
dicemus de reuedus ꝯͣ inpug¬
nare uuũ ẽ ꝑ ꝓfunditatem
fossaꝵ repletaꝵ aquis. nã si cͥ¬
cauuutõm obsessam suit ꝑ¬
fiuide fouee a quis replete
ĩpedũctur obsidentes ne ob¬
sessos impugnare possint
possuit si suit ualde ꝓfunde.
ꝑ ample sufficiẽt̾ npeduut
sb̾t̾raneas iuas qr hoc gen̾e nu¬
puguatõius iupuguari uou
possunt nnictões obsesse iusi¬

Expanded text:
abantur supra tres speciales modi impugnadi munitiones obsessas. Quorum unus erat per cuniculos etvias subterraneas. Alius per machinas lapidarias. Et tertius per aedificia impulsa usque ad moenia castri, vel civitatis obsessae. Quare si doobsidentes obsessos: reliquum est ut declaremus quomodo obsessi a praedictis impugnationibus contra obsidentes se defendere valeant. Primo ergo dicemus de remediis contra impugnare. Unum est per profunditatem fossarum repletarum aquis. Nam si circa munitionem obsessam sint profundae foveae aquis repletae, impediuntur obsidentes; ne obsessos impugnare possint possint, si sint valde profundae, per ample, sufficienter impediunt subterraneas vias: quia hoc genere impugnationis impugnari non possunt munitiones obsess
Abbreviated transcription (Latin):
fi̾ possit ¶ uno quõ refistẽd̾ sit
debellatõm fcẽ ꝑ cuniculos. res¬
tat uid̾e quõ obsessi debeãt ob¬
multitudo armatoꝵ ⁊ ĩuadũtma¬
chinã ⁊ pͥus ꝙͣ ex̾citus possit suctu¬
tere ad defendeudũ eã sutẽdũt
ipãm ¶ S si nimitõm iꝑãm ob¬
sessi exire nõ audeãt tũc claide
nocte ꝑ uuros aliqui ligati fimi

Expanded text:
i possit. Viso quomodo resistendum sit debellationi factae per cuniculos: restat videre quomodo obsessi debeant obmultitudo armatorum, et invadunt machinam; et prius quam exercitus possit succurrere ad defendendum eam, succedunt ipsam. Sed si munitionem ipsam obsessi exire non audeant: tunc clam de nocte aliqui ligati funi
Abbreviated transcription (Latin):
uec ħ eas repletas aquis p̃p
qd̾ tnuetur de ĩpugnatõe ꝓ
amiculos diligẽt ꝯsid̾are dẽ¬
tent ꝯbsessi utr̃ ab aliqua ꝑ¬
ꝑ aliqua sigua cognoscepo

Expanded text:
et eas repletas aquis, propter quod tometur de impugnatione per cuniculos; diligenter considerare debent obsessi, utrum ab aliqua pper aliqua signa cogno
Abbreviated transcription (Latin):
lo uident sibi ĩmiu̾e mortẽ
qr̾ si oculi tellauaũ ĩ tali ꝓug¬
na ex pulu̾e calcis sic offen¬
dũtur ut uid̾e nõ possuit. de
facili uł ꝑnuũt᷑ ab hostibus
uł sb̃m̾gũtur ĩ aquis. ¶uo¬
na cantela z hr̃e multauasa
plena ce molli sapone q̃ c̃
iupeo ꝑicienda sunt ad ua¬
ues hostiũ ⁊ hoc suꝑ lota il¬
la ii quib ꝯtingit hostes
exist̾e ad defendend̾ nanes
uã uasis illis ꝯfractis ĩ huiꝰ
locis loca illa ꝑ saponẽ liqui¬
d̾ redd̾t᷑ a deo lubͥta ꝙ hostes
ibi ponẽtes pedes st̃atĩ labũ¬
tur in aquis. est ⁊̃ ⁊ deoma
qui du ib̾ aquis durare post̾
naute gͥ debent se serio or¬
diuare ꝯͣ nauẽ hostiũ. et.
clam post t̾gũ debent aliquẽ
emtt̾e du ualentẽ durare
sub aqnis qui accepto pene¬
trali sb̾ aquis d acced̾e ad ho
dare aqua qua habũdare et
hostes ⁊ nauẽ ꝑit̾ ꝑiclida¬
bit ¶sunt aut̃ ui bello naua¬
li alia obsu̾anda ut sit ibi co¬

Expanded text:
lo vident sibi imminere mortem. lo vident sibi imminere mortem. quare si oculi bellantium in tali pugna ex pulvere calcis sic offenduntur, ut videre non possint; de facili vel perimuntur ab hostibus, vel submerguntur in aquis. Nona cautela est habere multa vasa plena ex molli sapone, quae cum impetu proiicienda sunt ad naves hostium; et hoc super loca illa, in quibus contingit hostes existere ad difendendum naves. Nam vasis illis non fractis in huiusmodi locis, loca illa per saponem lividum reduntur adeo lubrica, quod hostes ibi ponentes pedes statim labuntur in aquis. Est etiam et dequi diu sub aquis durare possunt: nautae igitur debent se serio ordinare contra navem hostium, et clam post tergum debent aliquem emittere diu valentem durare sub aquis; qui accepto penetrali sub aquis debet accedere ad hosdare aqua, qua abundante, et hostes, et navem periclitabit. Sunt autem in bello navali alia observanda, ut sit ibi co
Abbreviated transcription (Latin):
auplaꝵ sagittaꝵ cũ quib sandẽ¬
da sũt uela hostiũ. nã uelis eoꝵ ꝑ
foratis ⁊ nõ ualẽtib retiu̾e neu¬
tũ nõ tm̃ possunt ip̃i hostes ĩpetũ
hre pugnãdi nec ⁊̃ post̾ sic faci¬
lit̾ reced̾e si ueluit dedinare abel¬
lo ¶ sexto ꝯsueu̾ũt uautehrẽ ferrũ
ꝙ dã curuatũ ad mod̾ falcis bñ inci¬
dens ꝙ applicatũ ad sunes retinẽ¬
tes uela statĩ ucidit ipã. uelis a
sic lucisis ⁊ cadentib ab arbeze
sb̾trahit᷑ ab hostib ne sic pugna
ferreos fortes ut cũ uides se eẽ
płes hostib cũ ilł uncis capiũt
eoꝵ naues ut nõ ꝑmittãt eos dis¬
ced̾e ¶Occauo ĩ nauali bello ÷ ħ
cautela actendenda ut de calceal¬
ba płi̾̾zata habeãt iułta uasa ple¬
na que ex alto sunt picienda m
naues hostm̃ quib ex nupe¬
tu ꝓiectis ⁊ fractis elenatur
pułuis ut sipͣ dixiꝰ ĩ bello
t̾restͥ ⁊ sõĩtrat hostiũ oculos
⁊ adeo affenditeos ut .q. ce¬
ex oĩ ꝑte bellantes ĩ talitel¬

Expanded text:
cum quibus scindenda sunt vela hostium. Nam velis eorum perforatis, et non valentibus retinere ventum; non tantum possunt ipsi hostes impetum habere pugnandi, nec etiam possunt sic faciliter recedere, si volunt declinare a bello. Sexto consueverunt nautae habere ferrum quoddam curvatum ad modum falcis bene incidens, quod applicatum ad funes retinentes vela; statim incidit ipsa. Velis autem sic incisis, et cadentibus ab arbore, subtrahitur ab hostibus, ne sic pugnarferreos fortes, ut cum vident se esse plures hostibus, cum illis uncis capiunt eorum naves, ut non permittant eos discedere. Octavo in navali bello est haec cautela attendenda: ut de calce alba pulverizata habeant multa vasa plena, quae ex alto sunt proiicienda in naves hostium, quibus ex impetu proiectis, et fractis elevatur pulvis ut supra diximus in bello terrestri et subintrat hostium oculos, et adeo offendit eos ut quasi caeex omni parte bellantes in tali bel
Abbreviated transcription (Latin):
quib ꝯstituenda ẽ uauis non
sunt quoł tẽpore incidenda. nã
tẽpore maron ⁊ apͥł ĩ quo huõr
incipit ĩ arborib habundare
nõ est bonũ intid̾e arbores ex
quuib fab̾canda est nauis. s
tẽpore iulu ⁊ augusti uł ⁊̃ aliqͦ
nauis s pꝰ arbores sunt dundẽ
de ꝑtabulas ⁊ ꝑͦ aliqd̾ tẽpus di¬
nuttẽde ut desiccari possiit. uã
si ex lignis iuridib ꝯstruatur

Expanded text:
quibus construenda est navis, non sunt de quolibet tempore incidenda. Nam tempore Martii et Aprilis, in quo humor incipit in arboribus abundare non est bonum incidere arbores, ex quibus fabricanda est navis. Sed tempore Iulii et Augusti vel aliquo navis: sed primo arbores sunt dividendae per tabulas; et per aliquod tempus dimittendae. ut desiccari possint. Nam si ex lignis viridibus construatur
Abbreviated transcription (Latin):
ualent q̃ꝯ dixrinꝰ cͥta resistenciã ma¬
chiuaꝵ. nã sic̃ destrui possunt lapi¬
dariemachiue ꝑ ĩpiusũ insultũ obses¬
soꝵ ⁊ ꝑ hoĩes de nocte latc̃et̾ eunssos
⁊ ꝓ sagittas def̾eutes iguẽ fortem
⁊ ꝑ machiuas abias enntiẽtes lapi¬

Expanded text:
uaecumque dix mus contra resistentiam machinarum. Nam sicut destrui possunt lapidariae machinae per improvisum insultum obsessorum, et per homines de nocte latenter emissos, et per sagittam deferentem ignem fortem, et per machinas alias emittentes lapi
Abbreviated transcription (Latin):
suit fossis. nuuctõ gͥ defen¬
deuda uł ÷ supͣ petrã firuã
est facile ꝑ ciniuculos debellare
eam uł est supͣ petrã de facilido
labilẽ aut supra t̾ra q̃ de fa
foueas est fortificanda uni¬

Expanded text:
s. Munitio ergo defendenda vel est supra petram firmam: est facile per cuniculos debellare eam. vel est supra petram de facili labilem, aut supra terram, quae de facofundas foveas est fortificanda muni
Abbreviated transcription (Latin):
ardiu ⁊ difficilis. nã ardintas
⁊ difficultas potissime sunt
repugnãcia ⁊ ꝓhibẽcia ne.
possumꝰ ꝯsequi bonũ ⁊ intare.
dediss ałibus ꝯcupiscibilẽ ꝑ¬

Expanded text:
ardui, et difficilis: nam arduitas, et difficultas potissime sunt repugnantia, et prohibentia, ne possimus consequi bonum, et vitare dedisset ani
Abbreviated transcription (Latin):
bona. delectabilia ꝓꝰ intellectũ
delectabilia ⁊ agg̾dir t̾¬
ribilia. qrͣ si oĩs uirtus mo¬
ralis uł ẽ in ĩdellectu uł in
appetitu ⁊ appetitus alius est
uł ĩ uolũtate. uł in irascibi¬
li uł in ꝯcupiscibili accipien¬
do gͥ untutẽ moralẽ large ꝓ¬
ut ipã prudencia diatur qͣ¬
dam nͥtus moralis dic̾e por¬

Expanded text:
bona delectabilia per intellectum, delectabilia, et aggredimur terribilia. Quare si omnis virtus moralis, vel est in intellectu, vel in appetitu: et appetitus alius intevel in voluntate, vel in irascibili, vel in concupiscibili. Accipiendo ergo virtutem moralem large prout ipsa prudentia dicitur quaedam virtus moralis, dicere po
Abbreviated transcription (Latin):
sic alia ꝑ ꝯcupiscibilẽ fugiũt
mala tͥstia.⁊ ꝓseqũt᷑ bona de¬
lectabilia ꝑ irascibilem uͦ ag¬
g̾dũctur ꝯtraria q̃ possent ea
ut leo ꝑ ꝯcupiscibilem ꝑgit
ut ꝓsequatur cibũ tãquam
scibilis respicit bonũ ⁊ iualũ¬

Expanded text:
scibilem fugiunt mala tristia, et prosequuntur bona delectabila. Per irascibilem vero aggrediuntur contraria, quae possent ea Ut Leo per concupiscibilem pergit, ut prosequatur cibum tanquam scibilis respicit bonum, et malu
Abbreviated transcription (Latin):
uimib bonis sic̃ nec uͥtutes uio¬
rales. pͣui .n. hoĩes ⁊ si possent
ẽẽ scientes. hastuti. ⁊ u̾si pel¬
les prudentes tñ ẽẽ nõ post̾
ut suo loco patebit Inde est gͦ
ꝙdicitur .ui. etħ. ꝙ ĩpossibi¬
le est pͥdentem eẽ nõ entem¬

Expanded text:
minibus bonis, sicut nec virtutes morales: pravi enim homines et si possunt esse scientes, astuti, et versipelles; prudentes tamen esse non possunt, ut suo loco patebit. Inde est ergo quod dicitur 6. Ethic. quod impossibile est prudentem esse non e
Abbreviated transcription (Latin):
ralis pħia geometͥa methaphi¬
sica ⁊ cet̾a talia. uͥtutes u̾o simi¬
ꝓlicit̾ morales sunt ille q̃ sũt
in appetitu sine appetitus ille
sit sensitiꝰ siue ĩtellectiꝰ ouꝰuo
di aũt sũt iustitia tẽꝑantia for¬
titudo mãs uetudo ⁊ cet̾a talia
de quib simiꝰ snigularit̾ tracta¬
turi uͥtutes ã medie ĩ t̾ ĩtelle¬
ctuales ⁊ morales sunt uͥtu¬
tes exñtes ĩ intłłcu praccco.

Expanded text:
etaphysica, et caetera talia. Virtutes vero simpliciter morales sunt illae, quae sunt in appetitu, sive appetitus ille sit sensitivus, seve intellectivus, cuiusmodi sunt Iustitia, Temperantia, Fortitudo, Mansuetudo, et caetera talia, de quibus sumus singulariter tractaturi. Virtutes autem mediae inter inltellectuales et morales, sunt virtutes
Abbreviated transcription (Latin):
domus ⁊ uici. est ã alia ꝯĩtas
pͥncipalior ea cmodi est ꝯĩtas
regni de qua suo loco dicetur
ostendemus .ii. ꝯĩtatẽ regui.
utilẽ eẽ i uita hũana ⁊ eẽ pͥu¬
cipaliorẽ ꝯĩtate ciuitatis iͦ .n.

Expanded text:
domus, et vicio. Est autem alia communitas principalior ea, cuiusmodi est communitas regni, de qua suo loco dicetur: ostendemus enim communitatem regni utilem esse in vita humana, et esse principaliorem communitate civitatis.
Abbreviated transcription (Latin):
tur s qr ẽ tãti cordis ⁊ sic ii¬
pellitur auͥtute ut pocuis
tespiciat oꝑa ⁊ u̾ba hominũ
quõ uelit pp̃ea desist̾e ab o¬
ex ꝯñti ĩpellit. i̾o hũił dici¬
⁊ houestis alios reu̾etur
ĩ oꝑa magno honore digna
huuulitas u̾o pͥnapalit̾ mode¬
rat ipaũi spẽ ne aliquis iinis
honoris amatiua qr ille dici¬
medioc̾t̾ tẽdit ĩ honores
illos. utrũ a humilitas sit
idẽ simplicit̾ ꝙ dilig̾e medi¬
ocres honores uł utrũ sit
idem sunplicit᷑ aĩ uͥtute il¬
la quã pħs distinguẽs amag¬
naminitate appellat eam ho¬
noris amatiã nõ ẽ p̾sentis
speculatõns s si ĩ moralib
ostendemͦ nͥtutẽ de qua loqui¬

Expanded text:
ic impellitur a virtute, ut potius despiciat opera et verba hominum, quam velit propter ea desistere ab oex consequenti impellit. ideo humilis diciet honestis alios reuereturin opera magno honore digna. Humilitas vero principaliter moderat ipsam spem, ne aliquis nimis honoris amativa: quia ille dicimediocriter tendit in honores illos. Utrum autem humilitas sit idem simpliciter quod diligere mediocres honores, vel verum sit idem simpliciter cum virtute illa quam Philosophus distinguens a magnanimitate appellat eam honoris amativam? non est praesentis speculationis. Sed si in Moralibus ostendem
Abbreviated transcription (Latin):
nũ ut ꝑbat pħs .iiͣ. etħ.
nullus a bõmis si ultrad
qd̾ rõ diccet ꝓsequatur ho¬
u̾ores de ncc̃itate cũ niag¬
nanimitas impellit nos ĩ a¬
liqua magna bona ne retͣ¬
hainur rõne difficultatis oz
ꝙ̃ eis sit aunexa humilitas
ne ultra quã rõ diccet tẽtet
ĩ ea rõne bonitatis. alit̾ .n.

Expanded text:
s 4. Ethic. nullus autem bonus sit, si ultra quam ratio dictet prosequatur honores, de necessitate cum magnanimitas impellit nos in aliqua magna bona, ne trahamur ratione difficultatis, oportet quod ei sit annexa humilitas, ne ultra quam ratio dictet tendat in ea ratione bonitatis. aliter
Abbreviated transcription (Latin):
retrahiunifa delectatõnib
sensibilib. s cũ passiones nos
retrahũt ab eo ꝙ rõ dictat
nõ indigemus uirtute retͣ¬
hente s magis im¬
pellente ut p in
fortitudine q̃ mag̃
nos ĩpellit ad ꝑicula bellica
quã retrahãt nos ab illis. cũ
gͦ retraħe ⁊ ĩpelłe sint qͦdã¬

Expanded text:
retrahimur a delectationibus sensibilibus. Sed cum passiones nos retrahunt ab eo quod ratio dictat, non indigemus virtute retrahente, sed magis impellente, ut patet in fortitudine, quae magis nos impellit ad pericula bellica, quam retrahat nos ab illis. Cum ergo retra
Abbreviated transcription (Latin):
dictet retrahamut nos ab
illis eo ꝙ ardua ⁊ difficilia
siuit. qr̃ ccͣ talia duplici
uͥtute indigenus una ny¬
pellẽte nos ne retrahamꝰ
pp̃ difficultatẽ ⁊ hec
est magnanimitas
Balia retrahẽte
nos ne ultra rõ¬
nẽ tẽdamuseã illa rp̃ne
bouitatis ⁊ ħ ÷ humilitas
oĩs .n. magnaniꝰ hũilis
ẽ nã cũ ipossibile sit eẽ

Expanded text:
dictet retrahamus nos ab illis, eo quod ardua et difficilia sint. Quare circa talia duplici virtute indigemus. Una impellente nos, ne retrahamur propter difficultatem, et haec est magnanimitas: et alia retrahente nos, ne ultra rationem tendamus in illa ratione bonitatis, et haec est humilitas. Omnino ergo magnanimus humilis est. nam cum impos
Abbreviated transcription (Latin):
illud dare duas uͥtutes unã
impellentẽ ⁊ aliã retrahẽ¬
tem. uidemnuis ã ꝙ magna¬
ninutas eẽ h c̾ca magnos
houores magnus aũt honor
ẽ quodãmͦ maguũ bonũ mag¬
nũ a̾ bonũ rõne qua mag¬
nũ ẽ nos retrahit neꝑseqͣ¬
nur illud rõne difficulta¬
tis ꝑut u̾o bonũ ẽ nos ali¬
cit ut tẽtamꝰ ĩ ipm gͦ ccͣ
magnos ⁊ honores ⁊ ccͣ mag¬

Expanded text:
s virtutes. unam impellentem, et aliam retrahentem. Videmus autem quod magnanimitas est circa magnos honores. Magnus autem honor est quodammodo magnum bonum. Magnum autem bonum, ratione qua magnum est, nos retrahit, ne prosequamur illud, ratione difficultatis. Prout vero bonum est, nos allicit, ut tendamus in ipsum. Ergo circa magno
Abbreviated transcription (Latin):
ĩg̾ẽtẽ honorib ñ appellãt
bus sit idem ꝙ hrẽ humilita¬
quã appellat honoris amati
tates insurgũt. nã oĩs mag¬
nanimꝰ ẽ honoris amatunis
sic̃ oĩs magnificus ẽ lib̾alis
qr̃ si honoris amatina eẽt q̃

Expanded text:
ingerentem honoribus, non appellat mbus, sit idem, quod habere humilitat honoris amativtates insurgunt. Nam omnis magnanimus est honoris amativus, sicut omnis magnificus est liberalis: quare si honoris amativa esset qu
Abbreviated transcription (Latin):
bonꝰ ꝯsiliator habeat existẽt̾ satis
aꝑꝑet quales ꝯsiliatores deceat q̃¬
rere regiã miaiestatẽ qr debet q̃re¬
pientes. ut si boni sint nõ meu¬
ciantur rõne sui qr bonis displi¬

Expanded text:
onsiliator habeat existenter: satis apparet quales consiliatores deceat quaerere regiam maiestatem; quia debet quaeresapientes. Ut si boni sint, non mentiantur ratione sui, quia bonis displi
Abbreviated transcription (Latin):
uałe ꝙͣ ualeaut ⁊ eẽ melores
quã suit. qr̾ si auditores c̾dũt
bennuolis ⁊ auncis uł eis quoᷤsti
estimãt tales eẽ huiꝰ c̾dulitas.
sumit originẽ ex ꝑte ipõy au¬
ditor ad quos est sermo qui
ex se passionantur ⁊ ĩclinãtur
ut fidem ad hibeant eis quos pu
datur eẽ prudens. nã prudẽtis
ĩ scire cognosc̾e ipãs res ⁊ ipãue¬
gocia agibilia qr ut dr̃ pͦ etħ.¬

Expanded text:
ores quam sint. Quare si audotores credunt benivolis et amicis, vel eis quos existimant tales esse, huiusmodi credulitas sumit originem ex parte ipsorum auditorum, ad quos est sermo, qui ex se passionantur, et inclinantur ut fidem adhibeant eis, quos putedatur esse prudens. Nam prudentis est, scire et cognoscere ipsas res, et ipsa negocia agibilia: quia ut dicit
Abbreviated transcription (Latin):
fides et redditur ei aliquids c̾di¬
tiuus si estimet illud bonũ ꝯsi¬
liatorẽ eẽ. s ad hoc ꝙ bouꝰ ꝯsilia¬
tor existat nõ suffict ꝙ sit appẽ¬
ter talis s requiritur existent̾

Expanded text:
redditur ei aliquis creditivus, si exsistimet illum bonum consiliatorem esse. Sed ad hoc quod bonus consiliator existat, non sufficit quod sit apparenter talis, sed requiritur existenter
Abbreviated transcription (Latin):
loquitur. auditorẽ ad quem
loquit᷑ ⁊ rem de qua loquitur
dũ si̾uoues auditos ex ꝑte dicẽ¬
tis ꝙ ꝯtingit si dicens sit bonꝰ
uł c̾datur bonus. Naui boiis
hoĩb ⁊̃ si uullas rõnes assigna¬
re sciãt cditur eis ⁊ faciũt fidẽ
auditorib. s huiꝰ fides suunt o¬
riginem ex ꝑte dicentis. uã qr¬

Expanded text:
loquitur, auditorem ad quem loquitur, et rem de qua loquatur.dum sermones auditos ex parte dicentis, quod contingit, si dicens si bonus, vel credatur bonus. Nam bonis hominibus etiam si nullas rationes assignare sciant, creditur eis, et faciunt fidem auditoribus: sed huiusmodi fides sumit originem ex parte dicentis; nam q
Abbreviated transcription (Latin):
sare uolumꝰ quales ꝯsilarios
hrẽ deceas regiam maiestatem
et q̃ ⁊ quot sunt ĩ ꝯsilus requi¬
rẽda sare expedit quot iuodis
ꝑsuadetur hoĩb uł quot iuo¬
dis sit eis fides et incliuãt᷑
ad c̾dend̾ sermones auditos ħ¬

Expanded text:
re volumus quales consiliarios habere deceat regiam maiestatem, et quae et quot sunt in consiliis requirenda: scire expedit quot modis persuadetur hominibus, vel quot modis sit eis fides, et inclinantur ad credendum sermones auditos
Abbreviated transcription (Latin):
ue difficultatis grahamur
ut nõ ꝑsequamiͦ oꝑa mag¬
no honore digna qr gͥ ĩ h̾
ali qui suꝑhabũdãt ut pre¬
sup̃tuosi ꝑseꝙ̃tes ardua.
magis ꝙͣ debeant. quidã u̾o
deficiunt ut pusillaunues
i̾o magnauimutas ÷ media
mitates sic ⁊̃ ext
est uͥtus nos retrahẽs ue
rõue bouitatis ⁊ delecta¬
bilitatis q̃ ÷ ĩ rebus hono¬
rificis ꝑsequam᷑ ea pultra ꝙͣ
rõ dict᷑et in hec gͥ aliqͥ su¬
ꝙ̃tes excellencias ⁊ honoreĩ
nltra quã debeãt. aliqu uͦ¬

Expanded text:
mur, ut non prosequamur opera magno honore digna. Qia igitur in hoc aliqui superabundant, ut praesunptuosi, prosequentes ardua magis quam debeant: quidam vero deficiunt, ut pusillanimes: ideo magnanimitas est media mitates. Sic etest virtus nos retrahens, ne ratione bonitatis et delectabilitatis, quae est in rebus honorificis, prosequamur ea, ultra quam ratio dictet. In hoc ergo aliqui suquentes excellentias, et honores, ultra quam debeant. Aliqu
Abbreviated transcription (Latin):
ulis deiectus ⁊ bestia qr suũ
statũ nõ cognosc̾et uł ⁊̃ eẽt̃
suꝑbus ⁊ iactator. nã aliqui
ex hoc q̃rũt excellenciã et
iactãciã deiciendo se ultra
quã deceat. uñ pħs .nuͭ ͦ. etħ.
quãdã gentẽ g̾cã latonien

Expanded text:
lis, deiectus, et bestia, quia suum statum non cognosceret; vel esset superbus, et iactator. Nam aliqui ex hoc quaerunt excellentiam et iactantiam, deiiciendo se ultra quam deceat. Unde Philosophus 4. Ethic. quandam gen
Abbreviated transcription (Latin):
tuc̃ pͥ utipalius opponitur
per quã ĩ pestimͦ magnaui¬
mutas gͦ qr ẽ nͥtus: ĩpellens
in ardua bona magis opponi¬
tur pufillaiuntati q̃ ÷̃ defec¬
tus nos retrahẽs a talib uo¬
nis quã opponatur p̾sup̃tõm
q̃ ÷ exceslencia ĩpellens nos
ĩ illa s hunulitas eꝯͣtio qr ÷¬

Expanded text:
tunc principalius opponitur per quam impellimur. Magnanimitas ergo, quia est virtus impellens in ardua bona, magis opponitur pusillanimitati, quae est defectus nos retrahens e talibus bonis, quam opponatur praesumptioni, quae est excellentia expellens nos in illa. Sed humilitas e contr
Abbreviated transcription (Latin):
aĩe. indel ĩintellectu. ĩ nolũ¬
tate ĩ irascibili ĩ ꝯcupiscibili
cũ gͥ ĩ uñtellectu practico pͥn¬
cipalior nͥtus sit pͣdencia. In uo¬
lũtate loꝙ̃do ce nͥtutib adqͥsitis
pͥncipalior sit iusticia ĩ irasci¬
bili uero pͥncipalior sit forti¬
tudo ⁊ ĩꝯcupiscibili tẽꝓãcia.

Expanded text:
icet, in intellectu, in voluntate, in irascibili, in concupiscibili: cum ergo in intellectu practico principalior virtus sit prudentia, in voluntate loquendo de virtutibus acquisitis principalior sit Iustitia, in irascibili vero principalior sit Fortitudo, et in concupiscibili Temperantia:
Abbreviated transcription (Latin):
niũt ⁊ uidicant ista p̾cipit uͭ
fiit prudencia gͥ nimediacns
dirigit ĩ oꝑa fienda eo ꝙ p̾cipi¬
at illa fi̾ quã faciat nͥtus inuẽ¬
tiua ⁊ iudicataia. cũ gͦ ĩ mora¬
lib actus ⁊ oꝑa dicãtur eẽ pocio¬
ra pͥdençia q̃ inmediacꝰ se h ad

Expanded text:
niunt et iudicant, ista praecipit ut fiat. Prudentia ergo immediatus dirigit in opera fienda, eo quod praecipiat illa fieri, quam faciat virtus inventiva et iudicativa. Cum ergo in moralibus actus et opera dicantur esse potior
Abbreviated transcription (Latin):
u̾satur ad sciãm ⁊ ad artẽ a qui¬
bus distruguitur. est .ii. pͥden¬
cia uͥtutũ moraliũ directina
nã uͥtutes morales de se ĩcliuãt
ĩ finẽ sibi ꝯuemẽtẽ ut tẽꝑãcia
ĩclinat in sobͥetatẽ ⁊ ĩ detesta¬
tõm uen̾eoꝵ. s nõ sufficit ĩcli¬
uari ĩ finẽ debitũ tẽꝑãcie uł ĩ
finẽ aliaꝵ uͥtutũ mnoraliũ uͥ sa
gͦ morales pͥstitimꝰ nobis debi
nes illos. qr̃ pͥdencia ut ꝯꝑatur
ad nͥtutes morales sic diffiuri

Expanded text:
iam, et ad artem, a quibus distinguitur. Est enim prudentia virtutum moralium directiva: nam virtutes morales de se inclinant in finem sibi convenientem, ut Temperantia inclinat in sobrietatem, et in detestationem venereorum: sed non sufficit inclinari in finem debitum temperantiae, vel in finergo morales praestituimus nobis debitnes illos. Quare prudentia, ut comparatur ad virtutes morales, sic diffini
Abbreviated transcription (Latin):
ccͣ rõcinari recte ⁊ nõ rectẽ o da¬
re uͥtutẽ aliquã q̃ sit recta rõ
ꝑquã de ip̃is agibilib rectas rõ¬
nes faciamꝰ. rursimi ꝯ ꝯtĩgat
oꝑari recte ⁊ nõ recte. sicͣ ẽ da¬
re uͥtutẽ ꝑ quã dirigim᷑ inrõ¬
uãdo de agibilib sic ÷̃ dare uͥtu¬
tẽ ꝑ quã dirigiu᷑ ĩ eꝑãdo ipã
agibilia. Amplius qr ꝯtingit uos
passionari recte ⁊ nõ recteoz da¬
re uͥtutes aliquas ꝑ quas uiodi¬
ficemur in ip̃is passionib. ẽuui
gͦ passiones q̃dã ĩpellant uos
ad malũ ut passiones ꝯcupisci¬
biles qr ꝓni siminis ad agẽdum
illa q̃dã u̾o retrahãt nos a bono
ut passiones irascibilis ccͣ passio¬
nes o dare uͥtutẽ aliquã ne pas¬
siones nos impellant ad illud ꝙ
ne passiones nos retrahant ab

Expanded text:
iocinari recte et non recte, oportet virtutem aliquam, quae sit recta ratio, per quam de ipsis agibilibus rectas rationes faciamus. Rursus cum contingat operari recte et non recte, sic ut est dare virtutem, per quam dirigimur in ratiocinando de agibilibus: sic est dare virtutem, per quam dirigimur in operanda ipsa agibilia. Amplius quia contingit nos passionari recte et non recte, oportet dare virtutes aliquas, per quas modificentur in ipsis passionibus. Cum ergo passiones qad malum, ut passiones concupiscibiles, quia proni sumus ad agendum illa: quaedam vero retrahunt nos a bono, ut passiones irascibiles: circa passiones oportet dare virtutem aliquam, ne passiones nos impellant ad id quod ne passiones retrahant nos ab
Abbreviated transcription (Latin):
magis a rõne deficiãtł ꝙͣ ip̃i.
¶ t̾tio ꝯtiugit mulieres eẽ mobi¬
les ⁊ iustabiles ꝙ forte accidit
ex debilitate ꝯpplexionis. uã c̃
aĩa ut suꝑuis dicebatur ut płi¬
uiũ sequatur ꝯplexiones corpo¬
ris sic̃ mulieres hũt corpus mol¬
le ⁊ iustabile sic uolũtate ⁊ de¬

Expanded text:
magis a ratione deficiant quam ipsi. Tertio contingit mulieres mobiles et instabiles: quod et forte accidit ex debilitate complexionis. Nam cum anima ut superius dicebatur ut plurimum sequatur complexiones corporis: sicut mulieres habent corpus molle et instabile, sic voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
sũt nusericordes nõ tñ ex̾ eadẽ
causa hoc uidetur ꝯtiugereqr
pñi ut suꝑius dicebatur sunt
iuseratiui quia sua inuocençia
alios mensurãtes credũt oẽs inno¬
centes ẽẽ ⁊ putãt eos idigne.
pati qr̃ semꝑ eis de facili miserẽ¬
tur senes u̾o mseratini existũt
q ꝯ ip̃i ni corpore ⁊ ĩ uita deficiãt
uolũt alios misereri ⁊ ꝯpati ipĩs
qr̃ ꝯ de facili quis nicliuet᷑ ad fa¬
ciend̾ aliis ꝙ nult ab eis fĩ sibi
senes de facili suꝑ alus unt̾ent᷑.
iulieres quidẽ nuifatiue sunt ex
mollicie cordis. nã habentes cor
nolle uõ post̾ durũ aliqd̾ sustiu̾e
i̾o statĩ miserentur ꝯuident ali

Expanded text:
misericordes. Non tamen ex eadem causa hoc videtur contingere: quia pueri ut superius dicebatur sunt miserativi, quia sua innocentia alios mensurantes credunt omnes innocentes esse, et putant eos indigne pati. quari super eis de facili miserentur. Senes vero miserativi existunt: quia cum ipsi in corpore et in vita defiolunt aliis miserere et compati ipsis. quare cum de facili quis inclinetur ad faciendum aliis, quod ab eis vult fieri sibi; senes de facili super aliis miserentur. Mulieres quidem miserativae sunt ex mollitie cordis. Nam habentes cor molle, non possunt aliquid sustinere: ideo statim miserentur, cum vident a
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfcã ⁊ ĩ ꝑfc̃ã intelligend̾ est de
.ii. ꝑ fectõm bonitatis i se ip̃is
iueniũt unde gaud̾e possunt
põ qd̾ nõ młtũ curant gaud̾e¬
de ou hoĩm opione qr̃ cũ muli¬
eres ꝯĩt̾ nõ tãta bouitate pol¬
leaut sic̃ uiri si aliqualẽ bomi¬
tatẽ habeaut ut puta si polle¬
aut aliquo bono corporali ut
suit pulcre ⁊ elegãtes uł si qͣ
alia bonitate ꝑticipent ual¬
de cupiũt laudari ⁊ ꝯmendari
ii ea ꝙ totũ ꝯtĩgit eis ex ĩper¬
fectõne bouitatis. nã bona cor¬
poris ut elegancia ⁊ pulcritu¬
do ⁊̃ cet̾a talia unꝑfecta boã
sunt mulieres gͦ ut płiium
uł ꝓticipant bona iꝑfecta
ut aliqua bona. corporis uł siꝑ
ticipant bona ꝑfcã ut bonamẽ¬
tis. ꝑticipant ea imꝑfcõ mo
fect᷑one uiroꝵ qr̃ cũ ad augm̃e¬
tũ ꝑfectõnis bonitatis ninu¬
atur cupiditas laudis ⁊ deside¬
riũ repͥutatõns tãto plus a¬
lieres quã uiri quãto ĩ boni¬
de nigłatõne ⁊̃ de amissione

Expanded text:
a et imperfecta, intelligendum est de enim perfectionem bonitatis, in seipsis inveniunt unde gaudere possint: propter quod non multum curant gaudere de hominum opinione. Quare cum mulieres communiter non tanta bonitate polleant sicut viri; si aliqualem bonitatem habeant, utputa si polleant aliquo bono corporali, ut sint pulchrae et elegantes, vel si aliqua alia bonitate participent; valde cupiunt laudari et commendati in ea. quod totum contingit eis ex imperfectione bonitatis. Nam bona corporis, ut elegantia, pulchritudo, et caetera talia, imperfecta bona fuit. Mulieres ergo ut plurimum vel participant bona imperfecta, ut aliqua bona corporis: vel si participant bona perfecta, ut bona mentis, prticipant ea imperfecto perfectione virorum. Quare cum ad augmentum perfectionis bonitatis minuatur cupiditas laudis et desiderium reputationis, tanto plus alieres quam viri, quanto in bonide inglorificatione et de amissione
Abbreviated transcription (Latin):
uñ cũ sunt pie sunt ualde pie ⁊
cũ sunt crudeles sunt ualde cru
ciam capũt tãta tͦpia ꝓpetrãt
ꝙ iux inuenirent᷑ uiri adeo ĩu̾e¬
ꝯdi ut possint tãta turpia oꝑari
hoc aut̃ t̾tiũ ⁊ si in bonis pt̃ ẽẽ.
laudabile ĩ malis u̾o ẽ iutuꝑabile
¶Uiso q̃ sũt laudabilia ĩ fenũs.
restat uarrare q̃ sunt uituꝑabi

Expanded text:
unde cum sunt piae, sunt valde piae: et cum sunt crudeles, sunt valde crudciam capiunt, tanta turpia perpetrant, quod vix invenirentur viri adeo inverecundi ut possint tanta turpia operari. Hoc autem tertium et si in bonis potest esse laudabile, in malis vero est vituperabile. Viso, quae sunt laudabilia in foeminis: restat narrare
Abbreviated transcription (Latin):
ci decã ꝯtĩgit pͦ ex appetitu lau¬
dis sõ ex tinuditate cordis uin¬
lieres .ni. ualde sunt appetitiue
laudis nã in oĩb qui sunt nu¬
ꝑfcẽ tales plis appetũt lauda¬
ri ꝙͣ ꝑfc̃ẽ possideutes illud ale¬
fectã sciãm plus desid̾ant ut
uocentur scientes ⁊ ut habe¬
ant nomẽ ꝙ suit excellentes
clerici qũa ue scientes. nã qui
u̾e sciũt in se ipĩs inuemũt
unde gaudeant ĩo nõ tm̃ curãt
de aꝑꝑencia s qui inꝑfecte cog¬
noscũt qͥ nõ iudent in se ip̃is

Expanded text:
 contingit. Primo, ex appetitu laudis. Secundo, ex timiditate cordis. Mulieres enim valde sunt appetitivae laudis. Nam in omnibus quae sunt imperfecte tales, plus appetunt laudari, quam perfecte possidentes illud. Cleerfectam scientiam, plus desiderant, ut vocentur scientes, et ut habeant nomen quod sint excellentes clerici, quam vere scientes. Nam qui vere sciunt, in seipsis inveniunt unde gaudeant: ideo non tantum curant de apparentia. Sed qui imperfecte cognoscunt, quia non vident in seipsis
Abbreviated transcription (Latin):
quã alii ĩ .xui. ioͥ qr detalib
pũctalẽ regulã dare nõ possu¬
nuis aliqua reliuquẽda sunt
indicio pedagogi qm debet py¬
eros instruere ut possit hmꝰ
tem pus anticipare ⁊ ꝓlõgare
ut ei nidebitur expedire. In

Expanded text:
de talibus punctualem regulam dare non possumus, aliqua relinquenda sunt iudicio paedagogi, qui debet pueros instruere, ut possint huiusmodi tempus anticipare et prolongare, ut ei videbitur expedire. In
Abbreviated transcription (Latin):
b̾e rõuis usum oio sint ĩ dispo¬
siti ad scienciã assuescẽdi st̃
ad illas artes de quib fecit¬
C.xui. qualis cara
habẽda sit de filiis ab auno.¬

Expanded text:
bere rationis usum, omnino sint indispositi ad scientiam, assuescendi sunt ad alias artes, de quibus feciionem. Qualis cura gerenda sit de filio ab anno