comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
CU. FLUUIUS RUNDACOS. Nascitur in campis asie¬
frigiae. in flut in mare cycladarum currit milia deviiii. Fluuius MEAN¬
DROS. Nascitur in campis asciaticis. Bicornius currit quas in duo redigens
se adunum. influit in mare cycladarum. currit mił dccce xCuiii.
influit in marecaspium in insula rodos currit mił cccc. FLUUIUS ADRU¬
BELA. Nascitur demonte badua Influit in mare cuspio in rumpens in mon¬
tem caueasum currit mił CCCXU. QUAS GENTES OCEANI. SEDTENTRI

Expanded text:
us nascitur in campis Asiae; influit in mare Cycladarum; currit per millia DCVIIII. Meandros nascitur in campis Asiaticis bicornus; currit quasi sinu reddens se ad unum; influit in mare Cycladarum; currit per millia DCCCXCVinfluit in mare insulae Rhodos. Currit milia CCCCXXII. Fluuius Asdrubelena nascitur de monte Bodua. Influit in mare Caspium, inrumpens montem Caucasum. Currit milia CCCXV. Gentes oceani septentri
Abbreviated transcription (Latin):
FLuVS GAVDVS Nascitur demontetauro. Influt inmare crclacum currit
mił cLXU ELUUIUS PIRAMUS. Nascitur demonte tauro influit in mare
adriatico contra insulam cypros. currit milia. cccxxviii. Fluuius PERSI¬
CIVS Nascitur demonte ida macedoniae prouintiae influit inmareegeũ
currit mił de iii. FLVVIVS ACELΟVS. Nascitur incamposephiro
influit in mare ionium currit mił dccxe. FLUUIUS SALFEVS Nascitur
incampis achaie influit inmare et sreno cucurrit mił cccelxxi.
ELVVIVS EVRΟΤΑS Nascitur in campis frigie influit in mare tyrreno

Expanded text:
ad Cycladas. Currit milia CCCLXV. Fluuius Pyramus nascitur de monte Tauro. Infunditur in mare Adriaticum contra insulam Cypros. Currit milia CCCXXII. Fluuius Shius nascitur de monte Ida Macedoniae prouinciae. Influit in mare Aegaeum. Currit milia DCII. Fluuius Achelous nascitur in campis Epiri. Infunditur in mare Ionium. Currit milia DCCXC. Fluuius Alpheus nascitur in campis Achaiae. Influit in mare Tyrrenum. Currit milia CCCCLXX. Fluuius Ryndacus nascitur in campis Phrygiae. Influit
Abbreviated transcription (Latin):
currit mił ccce lUIi Eluuius duritius Nascitur in curpitania exi¬
ens demonte caia iuxta pirineum currit ꝑ camposspanie. in lustrans para¬
mum deinde disrumpens loca montuosa diuidens galliciã etsitaniã ducen
aquus multas ualde. occidit in oceano occidentale milia .ccCcxCv
luuius minius Nascitur suꝑiugum interanus in rotunditate uertitur
nius fluuius aptaione ueniens relictacaida ortus sui quod araris nuncupatur
quem uicornum diximus ante coniunctioni rodani. uel commixtione in supernis
Aliud nomen accepit. preter ui cornum hicuicornius hic renus hic araris appel¬
laturrenus prouinciam germaniam. It aergo fit ut hic fluuius tribus nominibus
peaeaionensi usq: ad mare trrrenum contrã insulas aulos ualeares eius aut̃
medi&as quẽ ruit ab & aquileum perturtuosum iugduno ubi& nascitur ibi aut̃ in¬
ruit utrum in oceano occidentis aninmare trrreno inp̃senti potest uideri. qr ab
aqua adaquam uidetur currere currit mił dccc lii. FLUUIUS NASCITUR¬
ELUUIUS NASCITUR

Expanded text:
Currit milia CCCCII. Fluuius Durius nascitur in Carpitania, exiens de monte Caia iuxta Pyrenaeum, currit per campos Hispaniae inlustrans paramum. Deinde disrumpens loca montuosa, diuidens Galliciam et Lusitaniam, ducens aquas multas ualde, occidit in oceano occidentali. Currit milia CCCCXCV. Fluuius Minio nascitur prope Pyrenaeum. In rutunditate uertitur,ornis a Patauione ueniens relicta cauda ortus sui quod Araris nuncupatur. quem Bicornem diximus, ante coniunctionem Rhodani uel commixtionem in supernis nomen aliud accipit praeter Bicornem: hic Bicornis, hic Rhenus, hic Araris appellatur. Ita ergo fit ut hic fluuius tribus nominibus Patauionis usque ad mare Tyrrenum contra insulas Baleares. Eius autem medietas qua inruit, habet aquileum pertortuosum Lugdunum. Vbi et nascitur ubi autem inruit, utrum in oceano occidentis an in mari Tyrreno, non potest in praesenti uideri, quia ab aqua ad aquam uidetur currere. Currit milia DCCCLII. Fluuius Garumna nascitur
Abbreviated transcription (Latin):
syriaeciuitates diffundit in man &egeum ubi est insulc cypros. currit mił
dccxxx. Fluuius eleuter. Nuscitur in campissyrie diffundit se
inmare aegeum ubi insula cyprosdicitur milia dcxxx ELUUIUS
ADOΝIS. Nascitur prope tyberiadem Locum diffundit mił dece lxiui¬
in lacum tyberiaden dequo exiens suocursu occurrit ad scrtopolim aquam
secans mediam et ab eaexiens effunditur inmare mortuum currit mił¬

Expanded text:
Syriae ciuitates. Diffundit se in mare Aegaeum, ubi est insula Cypros. Currit milia DCCCXXX. Fluuius Eleuther nascitur in campis Syriae. Diffundit se in mare Aegaeum, ubi est insula Cypros. Currit milia DCXXX. Adonis fluuius nascitur prope Tiberiadem lacum. Diffundit in in lacum Tiberiadem. De quo exiens suo cursu excurrit ad Scythopolin, quam secans mediam et ab ea exiens fundit in mare Mortuum. Currit mi
Abbreviated transcription (Latin):
homicidia. Recte ut arbitror censuimus de ipso
uitio primum qualiter sacerdotali iudicio cano¬
nice penitus sit corrigendum ostendere. Ac de¬
in de secundum ordinem uitiorum ita remedium
subsequatur quo facilius unde cumque penitens
purgari uoluerit sine dilatione insingulis capitu¬
lis inueniatur. Capitula LiBRi Quarti.¬
I De homicidus sponte commissis.
VII Dehis qui parcos suos exsornicatione diuersis modis interimunt.
VII. Dehis qui fornicantur in rationabiliter. idẽ quimiscentur peco¬
ribus. aut cum masculis polluuntur.
aut actenus hoc uitio tabescunt.
.XI. Quod hisqui intercedente repudio deuortium pertulerunt
aliisq se iuncxerunt nuptus adulteri esse monstrentur

Expanded text:
homicidia: recte, ut arbitror, censuimus, de ipso homicidia: recte, ut arbitror, censuimus, de ipso vitio primum qualiter sacerdotali judicio canonice penitus sit corrigendum, ostendere. Ac deinde secundum ordinem vitiorum ita remedium subsequatur, quo facilius undecunque poenitens purgari voluerit, sine dilatione in singulis inveniatur. CAPUT PRIMUM. De homicidiis sponte commissis.  De his qui partus suos ex fornicatione diversis modis interimunt. it. De his qui fornicantur irrationabiliter, id est qui miscentur pecoribus, aut cum masculis polluuntur. aut hactenus hoc vitio tabescunt. is. Quod hi qui intercedente repudio divortium pertulerunt, aliisque se vinxerunt nuptiis, adulteri esse monstrentur
Abbreviated transcription (Latin):
orationis tantum modo consecuntur.
autem omni cuilib& in exituposito & poscenti sibi
cõmunionis gratiam tribui. ep̃r probabiliter ex
oblatione dare debebit. DEPAENITENTIBUS.
UTAPRESBITERIS NONRECONCILIENTUR.
DEPAENITENTIBUS.
tpaenitentibus secundum differentiam peccato¬
rum. ep̃i arbitrio paenitentiae tempora decernan¬
tur. & ut prb in consulto ep̃o non reconcili& pae¬
nitentem. nisi absentia epĩ necessitate cogente.
cuius cumque aut̃ paenitentis publicum &uulgatis¬
simũ crimen est. quod uniuersam ecclesiam com
mouerit ante absidam manus ei inponatur
Astitutus. &se reconciliari diuinis altaribus
p&ierit. si ep̃s absens fuerit deb& utique presbi¬
ter consulere ep̃m. & sic periclitantem eius prae¬
cepto reconcili are: quamrem debemus salubri
consilio roborare. Detempore
Depaenitentibus aũt qui siue ex grauioribus com¬
missis siue exleuioribus paenitentiam gerunt
sinulla interueniat egritudo quinta feria ante

Expanded text:
orationis tantummodo consequuntur. Generaliter autem omni cuilibet in exitu posito, et poscenti sibi communionis gratiam tribui, episcopus probabiliter ex oblatione dare debebit. CAPUT XI. De poenitentibus, ut a presbyteris non reconcilientur, poenitentibus. enitentibus, secundum differentiam peccatorum, episcopi arbitrio poenitentiae tempora decernantur, et ut presbyter inconsulto episcopo non reconciliet poenitentem, nisi absentiae episcopi necessitate cogente. Cujuscunque autem poenitentis publicum et vulgatissimum crimen est, quod universam Ecclmoverit, ante absidam manus ei imponatur stitutus, et se reconciliari divinis altaribus petierit: si episcopus absens fuerit, debet utique presbyter consulere episcopum, et sic periclitantem ejus praecepto reconciliare: quam rem debemus salubri concilio roborare. CAPUT XIIIDe poenitentibus autem qui, sive ex gravioribus commissis, sive ex levioribus poenitentiam gerunt, si nulla interveniat aegritudo, quinta feria ante
Abbreviated transcription (Latin):
recte uiuendi sunt instituta. nemo quis dubit& esse
Haec sunt enim asacratissimis uiris
uirtutes expositȩ. quas sacerdotes dñi qui iura tenent
ecclesiae. Nec non ligandi atque soluendi habentes
potestatem. intente debent intellegere. ac frequen¬
tius prȩdicare. ut populus careat uitis. & opitu¬
lante superno ad utorio con&ur pro uiribus quis¬
que in herere uirtutibus. Satis ut opinor ex
tribus gradibus caelestium. scilic& fide & spe. &
caritate. nec non & uirtutibus quat tuor quibus
adculmina uirtutum ascenditur est disputatum.
Nunc iam qualiter unum quodque iudicio sacer¬
dotali purgandum sit uitium. breuiter est inse¬
quentis operis libello inserendum.¬

Expanded text:
recte vivendi sunt instituta, nemo quis dubitet esserecte vivendi sunt instituta, nemo quis dubitet esse connexa. Hae sunt enim a sacratissimis viris virtutes expositae, quas sacerdotes Domini, qui jura tenent Ecclesiae, nec non ligandi atque solvendi habentes potestatem, intente debent intelligere ac frequentius praedicare, ut populus careat vitiis, et opitulante superno adjutorio conetur pro viribus quisque inhaerere virtutibus. Satis, ut opinor, ex tribus gradibus, coelestium scilicet, fide, spe et charitate, nec non et virtutibus quatuor, quibus ad culmina virtutum ascenditur, est disputatum. Nunc jam qualiter unumquodque judicio sacerdotali purgandum sit vitium, breviter est insequentis operis libello inserendum.
Abbreviated transcription (Latin):
pene nullus ignorat.
Siquidem totus orbis oriente.
& meridie. quat tuor termi¬
nari partibus inuenitur.
&ipse adam qui est
humani generis pater. uel generale nomen quod dici¬
tur homo. quattuor lit teris explicatur. Corpus
quoque quat tuor elementis exstructum. quater¬
narii numeri ipse contin& sacramentum. Ipsius
&iam animae quattuor esse affectiones quibus
uel adbona utimur uel admala. Quattuor
&iam flumina quae de paradysi fonte procedunt.
uelquattuor euan gelia. Et ideo uirtutes istae¬
quae tantum continent perfectionis in numero.
Sollicite considerare debemus quantam scĩ tatem
conferant animo xp̃iano. & quam nihil perfecti¬
onis umquam fit. quod in istis uirtutibus nonsit.
Namsi prudentia prudentem. iustitia iustum.
temperantia temperantem facit. eo quod pruden¬
ter & iuste & fortiter ac temperanter agit.
Nihil est quod possit esse perfectius.
Qua prop¬
ter sicut exelementorum numero quaternariu
conpago mundi. nec non & corpora humana ꝑficiunt᷑¬

Expanded text:
pene nullus ignorat. pene nullus ignorat. Siquidem totus orbis, oriente,  meridie, quatuor terminari partibus invenitur. Et ipse Adam, qui est humani generis pater, vel generale nomen, quod dicitur homo, quatuor litteris explicatur. Corpus quoque quatuor elementis exstructum, quaternarii numeri in se continet sacramentum. Ipsius etiam animae quatuor esse affectiones, quibus vel ad bona utimur, vel ad mala. Quatuor iam flumina, quae de paradisi fonte procedunt, vel quatuor Evangelia. Et ideo virquae tantum continent perfectionis in numero, sollicite considerare debemus, quantam sanctitatem conferant animo Christiano: et quam nihil profectionis unquam fit, quod in istis virtutibus non fit. Nam si prudentia prudentem, justitia justum, temperantia temperantem facit, eo quod prudenter, et juste, et fortiter, ac temperanter agit, nihil est quod possit esse perfectius. Quapropter sicut ex elementorum numero quaternarii compago mundi, nec non et corpora humana perficiuntu
Abbreviated transcription (Latin):
perat. desideria scã multiplicat. uit iosa castigat
om̃a intranos confusa ordinat. ordinata corrobo¬
rat. Cogitationes prauas remou&. inserit scãs.
ignem libi dinosae uoluptatis extinguit. Omnemq
intem perantiam nram adhonestum modum redigit
incibo ipso uel potu. ut contenti simus ad positis.
Temperantia est quod reuerentiam senioribus ex¬
hibemus. aequales germanitus honoramus. luni¬
oribus gratiam paternae dilectionis inpendimus:
Itaque difficile quidem est nomina uirtutum. quae
ex istis quattuor principalibus oriuntur ostendere.
Uerum tamen hoc nosse & tenere debemus.
Quod istȩ uirtutes quattuor. uel omnes quae ex illis
ex istunt dona sunt dĩ. Et quod nullus eas hab&
aut habuit uel habebit. nisi cui dr̃ qui est uirtu¬
tum omnium propri&as &origo contulerit
Principales ergo quat tuor esse uirtutes non solum
philosophi sentiunt. sed &iam nr̃i consentiunt.
Quia quaternarium numerum perfectionis sacratum.

Expanded text:
perat, desideria sancta multiplicat, vitiosa castigat; perat, desideria sancta multiplicat, vitiosa castigat; omnia intra nos confusa ordinat, ordinata corroborat; cogitationes pravas removet, inserit sanctas, ignem libidinosae voluptatis exstinguit: omnemque intemperantiam nostram ad honestum modum redigit in cibo ipso, et potu, ut contenti simus appositis. Temperantiae est, quod reverentiam senioribus exhibemus, aequales germanitus honoramus, junioribus gratiam paternae dilectionis impendimus. Itaquedifficile quidem est nomina virtutum quae ex istis quatuor principalibus oriuntur, ostendere. Verumtamen hoc nosse et tenere debemus: quod istae virtutes quatuor, vel omnes quae ex illis existant, dona sunt Dei. Et quod nullus eas habet, aut habuit, vel habebit, nisi cui Deus, qui est virtutum omnium proprietas et origo, contulerit. Principales ergo quatuor esse virtutes, non solum philosophi sentiunt, sed etiam nostri consentiunt: quia, quaternarium numerum profectionis sacratum
Abbreviated transcription (Latin):
mihi insalutem. Fortitudonostra est quae ita nos
contra omnia uitia inuicta protectione corroborat.
ut animum nr̃m nec blanda dissoluant. Nec ad¬
uersa deiciant. & tunc laus nr̃a dñs fit. si non
nos demuneribus dĩ. sed diuina in nobis cupiamus
munera prȩdicari. &utique animi fortitudo
tam desperandi ignauiam deb& excutere. quam
iactantiam contraire. & quidhac fortitudi¬
ne melius est. quamdiabolum uincere. omnesq
eius suggestiones superare. & aduers a mundi
emperantia est totius uitae modus. nequid nimis
homo uelam& uel odio habeat. sed om̃s uitȩ huius
uari&ates considerata. temper & diligentia.
Unde quidam philosophorum Ait. adprime in
uita esse utile. ut nequidnimis
emperantia igitur temperantem facit. absti¬
Anentem. parcum. sobrium. moderatum. pudicũ.
tacitum. serium. uerecundum. Haec uirtus si in
animo habitat. libidines frenat. affectus tem¬

Expanded text:
mihi in salutem: Fortitudo nostra est, quia ita nos mihi in salutem: Fortitudo nostra est, quia ita nos contra omnia vitia invicta protectione corroborat, ut animum nostrum nec blanda dissolvant, nec adversa dejiciant; et tunc laus nostra Dominus fit, si non nos de muneribus Dei, sed divina in nobis cupiamus munera praedicari. Et utique animi fortitudo tam desperandi ignaviam debet excutere quam jactantiae contraire.Et quid hac fortitudine melius est, quam diabolum vincere, omnesque ejus suggestiones superare, et adversa mundi erantia. Temperantia est totius vitae modus, ne quid nimis homo vel amet, vel odio habeat, sed omnis vitae hujus varietates considerata temperet diligentia. Unde quidam philosophorum ait, apprime in vita esse utile, ut ne quid nimis. Temperantia igitur temperantem facit, abstinentem, parcum, sobrium, moderatum, pudicum, tacitum, serium, verecundum. Haec virtus, si in animo habitat, libidines frenat, affectus tem
Abbreviated transcription (Latin):
diter subuenitur. & de terreno censu regnicaelestis
hereditascom paratur. DefoꝵtIt uDΙNO
DEFORTIT UDINO
ortitudo est magna animi patientia & longanimi¬
tas &per seuerantia in bonis operibus. & iucto¬
ria contra omnium uitiorum genera.
nimiigitur fortitudo ea deb& intellegi. qua e non solũ
Idiuersis pulsata molestus in concussa permaneat.
sed &iam nullis uoluptatum in lecebris resoluta
succumbat. Alio quin si imp&us quidem malorum
sacuientium frangat. si calamitatibus quibus lib&
in pactis obsistat. si inter in iuriarum saeua. inter
procellas angentium pressurarum. inter inimici¬
tias & damna praesentia. atque multimodas per¬
se cutiones infatigata persistat.
Eos autem
quos ad tolerantiam passionum fortes dĩ caritas
reddit: Nulla delectatio carnis. Nulla uoluptas
male blanda corrumpit. quia animi fortitudo
quia animi fortitudo
ab illo est nobis. cui cum proph&a cantamus.
Fortitudomea & laudatiomea dñs. & factus est

Expanded text:
diter subvenitur: et de terreno censu regni coelestis diter subvenitur: et de terreno censu regni coelestis haereditas comparatur CAPUT IX. fortitudine. Fortitudo est magna animi patientia, et longanimitas, et perseverantia in bonis operibus, et victoria contra omnium vitiorum genera. Animi igitur fortitudo ea debet intelligi quae non solum diversis pulsata molestiis inconcussa permaneat, sed etiam nullis voluptatum illecebris resoluta succumbat: alioquin si impetus quidem malorum sequentium frangat, si calamitatibus quibuslibet impactis obsistat, si inter injuriam saeva, inter procellas angentium pressurarum, inter inimicitias, et damna praesentia, atque multimodas persecutiones, infatigata persistat. Eos autem quos ad tolerantiam passionum fortes Dei charitas reddit, nulla delectatio carnis, nulla voluptas male blanda corrumpit: quia animi fortitudoquia animi fortitudo ab illo est nobis, cui cum Propheta cantamus: Fortitudo mea et laus mea Dominus, et factus est
Abbreviated transcription (Latin):
psa quippe iustae acrationabiliter dicitur iustitia.
qua fiunt iusti quieam fuerint operati. Ex qua
man& aequitas. quaenos facit ut omnium necessi¬
tates hominum nr̃as esse dicamus. Nec nobis tan¬
tum. sed &iam generi humano nos natos esse cre¬
damus. Qua propter si inhacuita iustitiam co¬
namur implere: cuius iustitiae opus est propriũ
suacuique tribuere dõ nos a quosumus facti red¬
damus. nec dominari nobis ea quibus sumus
naturaliter prȩpositi permittamus. Domi¬
Domi¬
netur uitusratio. subiciatur corpus animo. Ani¬
mus dõ. & impl&a est hominis iustitia totaque
perfectio. Deiustiuae adhuc fonte procedunt
liberalitas. beneficN caritas. & cȩtera huius mo¬
di quibus multipliciter iuuarȩ homines possunt.
Liberalitas est quae &iam in eos quinihil in digere uiden¬
tur ex uberat. In qua liberalitate rei familiaris
ponitur amplitudo. Beneficientia&e multa sunt¬
opera. quibus necessitati indigenliũ misericor¬

Expanded text:
Ipsa quippe juste ac rationabiliter dicitur justitia, Ipsa quippe juste ac rationabiliter dicitur justitia, qua fiunt justi qui eam fuerint operati. Ex qua manat aequitas, quae nos facit ut omnium necessitates hominum nostras esse dicamus; nec nobis tantum, sed etiam generi humano nos natos esse credamus. Quapropter si in hac vita justitiam conamur implere, cujus justitiae opus proprium, sua cuique tribuere, Deo nos, a quo sumus facti, reddamus, nec dominari nobis ea quibus sumus naturaliter praepositi, permittamus. Dominetur vitiis ratio, subjiciatur corpus animo, animus Deo: et impleta est hominis justitia totaque perfectio. De justitiae adhuc fonte procedunt liberalitas, beneficentia, charitas, et caetera hujusmodi, quibus multipliciter juvari homines possunt. Liberalitas est quae etiam in eos qui nihil indigere videntur exuberat. In qua liberalitate rei familiaris ponitur amplitudo. Beneficentiae multaopera, quibus necessitati laborantium misericor
Abbreviated transcription (Latin):
& simplices sunt sicut columbae. quia nec simpli¬
ces circum ueniri aliquos possunt. Nec pruden¬
tes se circum ueniri permittunt. Quõ qui¬
dem haec uirtus multum auitio saecularis ac
mundialis prudentiae distat. quod illud cor¬
rumpit sana. haec uero sanat uitii accessio¬
ne corrupta. ac sic omnibus quibus potest pro¬
desse festinat ueraciter prudens. ut eius me¬
onis deposcit. ut &iam deprudentia quae princi¬
palis est uirtus primopone r&ur in loco.
Restat quoque quid sit iustitia a perire. DeiustitiA.
ustitia est animi nobilitas. unicuique rei propri¬
am tribuens dignitatem. In hac diuinitatis cultus¬
& humanitatis iura &iusta iudicia. & aequites
totius uitae conseruatur. Quidenim iustius quã
dm̃ diligere . eiusque mandata custodire : perquẽ dũ
non fueramus creatisumus : Dum perditi fuimus.
recreati sumus. & a seruitute diabolica liberati.
Quinobis om̃a bona quae habemus concessit.

Expanded text:
et simplices sicut columbae; quia nec simpliet simplices sicut columbae; quia nec simplices circumvenire aliquos possunt, nec prudentes se circumveniri permittunt. Quandem haec virtus multum a vitio saecularis ac mundialis prudentiae distat, quod illud corrumpit sana, haec vero sanat vitia, accessione corrupta: ac sic omnibus, quibus potest, prodesse festinat veraciter prudens: ut ejus meonis deposcit ut etiam de prudentia, quae principalis est virtus, primo poneretur in loco, restat quoque quid sit justitia aperire. CAPUT VIII. De justitia. Justitia est animi nobilitas, unicuique rei propriam, tribuens dignitatem. In hac, Divinitatis cultust humanitatis jura, et justa judicia, et aequitas totius vitae conservatur. Quid enim justius quam m diligere, ejusque mandata custodire? per quem, dum non fueramus, creati sumus; dum perditi fuimus, recreati sumus, et a servitute diabolica liberati: qui nobis omnia bona quae habemus concessit.
Abbreviated transcription (Latin):
munus accipitur. nisi inquisitio & coñprehensio
ueritatis. quiueritatem prudenter quaerere. &
sapienter inuenire potuerit : Is prudens. issa¬
piens. iure uocabitur: & quic quid deprudentia
fuerit disputatum. id totum desapientia possit
intellegi. Quiergo prudentiae participatione
prudentes effecti. dõ suo non pedibus sed scĩs mori¬
bus ad propinquant. exea parte qua sunt dĩ dono
prudentes. nec suo perire possunt nec alieno peccato.
Exeo autem quod nec dum ita est eorum perfecta
prudentia. sicut erit in illa uita ubi perfecte
uiuentibus ullus error omnino obripere non po¬
terit. &iam prudenter aliquotiens peccatis
fallentibus ad quiescunt. non uoluntate deprauati.
sed humano errore ut homines lapsi. Nec ad huc
tota prudentiae acsapientiae perfectione perfecti.
sicut ibi erunt ubinec ignorare aliquid nec pecca¬
re iampossunt. Tales dr̃ in euangelio fieri praece¬
pit dicens. Estote prudentes sicut serpentes.

Expanded text:
munus accipitur, nisi inquisitio et comprehensio munus accipitur, nisi inquisitio et comprehensio veritatis: qui veritatem prudenter quaerere et sapienter invenire potuerit, is prudens, is sapiens jure vocabitur. Et quidquid de prudentia fuerit disputatum, id totum de sapientia possit intelligi. Qui ergo prudentiae participatione prudentes effecti, Deo suo non pedibus, sed sanctis moribus appropinquant; ex ea parte, qua sunt Dei dono prudentes, nec suo perire possunt, nec alieno peccato. Ex eo autem quod necdum ita est eorum perfecta prudentia, sicut erit in illa vita ubi perfecte viventibus ullus error omnino obrepere non poterit; etiam prudentes aliquoties peccatis fallentibus acquiescunt, non voluntate depravati, sed humano errore, ut homines, lapsi: nec adhuc tota prudentiae ac sapientiae perfectione perfecti, sicut ibi erunt, ubi nec ignorare aliquid, nec peccare jam possunt. Tales Dominus in Evangelio fieri praecepit dicens: Estote prudentes sicut serpentes,
Abbreviated transcription (Latin):
&is cui dederit ds̃. Quae in animo habitat. sed
animam corpusque sc̃ĩ ficat. ad quam nullus acce¬
dit inuitus. quam nullus amittit nisi propria uo¬
luntate deceptus. Dequa rursum alias dicitur.
Virtus quoque animi habitus est naturae. decus que
uitae. ratiomorum. pi&atis cultus. diuinitatis honor
a&ernae beatitudinis meritum. Cuius partes
sunt ut diximus principales quattuor. Pruden
Prudentia est rerum diuinarum humanarum q¬
quae prout homini datum est scientia. Inqua in¬
quam ipra quia dr̃ secundum humanae mentis modolũ
intellegitur &tim&ur. atque eius futurum credi¬
tur iudicium. ubi bona boni. malauero mali
promeritorum qualitate recipiunt.
Prudentiam igitur & sapientiam plerique inda¬
gationeueri & inuentione constituunt. Prop¬
Prop¬
terea quod nec sapiens dicirecte possit. cuide est
prudentia: Nec prudens. cui de est sapi entia.
Qua propter sinihil aliud prudentiae ac sapientiae

Expanded text:
is cui dederit Deus. Quae in animo habitat, sed is cui dederit Deus. Quae in animo habitat, sed animam corpusque sanctificat. Ad quam nullus accedit invitus, quam nullus amittit, nisi propria voluntate deceptus. De qua rursum alias dicitur: Virtus quoque animi habitus est naturae, decusque vitae, ratio morum, pietatis cultus, Divinitatis honor et aeternae beatitudinis meritum. Cujus partes sunt, ut diximus, principales quatuor, prudentudentia. Prudentia est rerum divinarum humanarumque, prout homini datum est, scientia. In qua inquam ipsa qua Deus, secundum humanae mentis modulum intelligitur et timetur, atque ejus futurum creditur judicium: ubi bona boni, mala vero mali pro meritorum qualitate recipiunt. Prudentiam igitur et sapientiam plerique in indagatione veri et inventione constituunt. Propterea quod nec sapiens dici recte possit, cui deest prudentia: nec prudens, cui deest sapientia. Quapropter si nihil aliud prudentiae ac sapientiae
Abbreviated transcription (Latin):
n&. In eos aũt in quibus fuerit omnibur his
bonis quae hab& impertit. & quid illis esse po¬
test in hacuita perfectius. quitantis habundant
caritate inserogante uirtutibus: qua propter
caritas hic quidem in prȩsenti necessaria est. quae
nos separat ad iabolo. purificat apeccato. reconciliat
dõ. Sed in futuro perfecta erit. cumper fectos dõ
orro antequam de principalib uirtutibus
quattuor dicatur aliquid. primo indagatione
ueritatis scire o port&. quids it autquare uirtus
dicatur. quae in tanto nominis prȩcellit honore:
Vt nulla quamuis uideantur recta. sine uirtute
dõ fiunt ac ceptabilia.
irtus namque omnis scã res est diuina. incorporea
prorsus atque mundissima. quam mentes inqui¬
natae non inquinant. sed ipsȩ inquinatas emaculat.
Cuius participatione firmantur infirma. suscitantur
mortua. sanantur infirma. corriguntur praua.
reconciliantur aduersa. Hanc non hab& nisi dr̃.¬

Expanded text:
net: eos autem in quibus fuerit, omnibus his net: eos autem in quibus fuerit, omnibus his bonis quae habet impertit. Et quid illis esse potest in hac vita perfectius, qui tantis abundant, charitate in se regnante, virtutibus? Quapropter charitas hic quidem in praesenti necessaria est, quae nos separat a diabolo, purificat a peccato, reconciliat Deo. Sed in futuro perfecta erit, cum perfectos Deo, e virtute. Porro antequam de principaliumvirtutibus quatuor dicatur aliquid, primo indagatione veritatis scire oportet quid sit, aut quare virtus dicatur, quae in tanto nominis praecellit honore, ut nulla, quamvis videantur recta, sine virtute, Deo fiant acceptabilia. Virtus namque omnis sancta res est, divina, incorporea prorsus, atque mundissima: quam mentes iniquitate non inquinant, sed ipsa inquinatos emaculat: cujus participatione firmantur infirma, suscitantur mortua, sanantur infirma, corriguntur prava, reconciliantur adversa. Hanc non habet, nisi D
Abbreviated transcription (Latin):
uia caritas est recta uoluntas. ab omnibus ter¬
renis ac prȩsentibus prorsus a uersa. iuncta
dõ inseparabiliter. &unita igni quodam scĩ sp̃r.
nulliuitio mutabilitatis obnoxia
Supra om¬
nia quae carnaliter diliguntur excelsa. diuinae
contemplationis auida. in omnibus semper in¬
uicta mors criminum. uita uirtutum. Q¬
Quam
fides concipit. adquam spes currit. cui profectus
omnium seruit. sine qua nullus dõ placuit. cum
qua nec potuit aliquis peccare. nec poterit
Naec est caritas uera. germana perfecta. &om¬
nino uia quae ducit perse ambulantes ad patriã.
qui a sicut sine uia nullus poterit peruenire quo
tendit. Ita sine caritate quae dicta est uia. non am¬
bulare possunt homines sederrare. Vnde aposto¬
lus inquit. Caritas patiens est. benigna est.
Nonȩmulatur. Non agit perperam. Non inflatur.
Non est ambitiosa. Nonquęrit quae sua sunt: &ite¬
rum. Omnia suffert. om̃a sperat. om̃a susti¬

Expanded text:
Quia charitas est recta voluntas ab omnibus terQuia charitas est recta voluntas ab omnibus terrenis ac praesentibus prorsus aversa, juncta Deo inseparabiliter, et unita igni quodam sancti Spiritus, nullo vitio mutabilitatis obnoxia: supra omnia quae carnaliter diliguntur excelsa, divinae contemplationis avida: in omnibus semper invicta, mors criminum, vita virtutum. Quam fides concipit, ad quam spes currit, cui profectus omnium servit, sine qua nullus Deo placuit, cum qua nec potuit aliquis peccare nec poterit. Haec est charitas vera, germana, perfecta, et omnino via quae ducit per se ambulantes ad patriam: quia sicut sine via nullus poterit pervenire quo tendit, ita sine charitate, quae dicta est via, non ambulare possunt homines, sed errare. Unde Apostolus inquit: Charitas patiens est, benigna est, non aemulatur, non agit perperam, non inflatur, non est ambitiosa; non quaerit quae sua sunt. Et iterum: Omnia suffert, omnia sperat, omnia susti
Abbreviated transcription (Latin):
qua perspem peregrinatur ȩcclesia. fides &
spessunt ad ipiscendȩ cum caritatis laude
Vnde apostolus ait. Nunc aũt man& fides. spes¬
& caritas. maior autem his est caritas. Q
ideo maior: quia non cum mundo transit perituro.
sed hĩc incipit. & perman& infuturo
amporro caritas quam duabus istis. idest fide
acspe maiorem dixit apostolus: Quanto¬
Quanto
in quocumque maior est. tanto melior est in quo
est. Cumenim quaeritur utrum quis que
homo bonus sit. non quęritur quid credat. aut spe¬
rãt sedquid am&.¬
Nam qui recte amat.
p̾roculdubio recte credit &sperat.
amat in aniter credit. &iam si sunt uera quae
credit: in aniter sperat. &iam si adueram felici¬
tatem doceantur pertinere quae sperat: Nisi
hoc credat acsper&. quod sibi p&enti donari
Percaritatem igitur bona om¬
nia iustificantur.
quaecreduntur acsperantur.
Quam excellentiorem uiam apostolus nuncupat.
Adquam non pedumuia: sed morum est ascendendũ.

Expanded text:
qua et per quam peregrinatur Ecclesia, fides et qua et per quam peregrinatur Ecclesia, fides et spes sunt adipiscendae cum charitatis laude. Unde Apostolus ait: Nunc autem manet fides, spes, charitas; major autem harum est charitas. Et ideo major, quia non cum mundo transit perituro, sed hic incipit et permanet in futuro. Jam porro charitas, quam duabus istis, id est fide ac spe majorem dixit Apostolus, quanto in quocunque major est, tanto melior in quo est. Cum enim quaeritur utrum quisque homo bonus sit, non quaeritur quid credat aut speret, sed quid amNam qui recte amat, procul dubio recte credit et sperat: qui vero non amat, inaniter credit, etiamsi sint vera quae credit; inaniter sperat, etiamsi ad veram felicitatem doceantur perthoc credat et speret quod sibi petenti donari Per charitatem igitur bona omnia justificantur quae creduntur ac sperantur. Quam excellentiorem viam Apostolus nuncupat: Ad quam non pedum via, sed morum, est ascendendum.
Abbreviated transcription (Latin):
cuti sunt senes. fide intellegimus apparata esse
saecula uerbo dĩ. ut ex inuisibilibus uisibilia fie¬
rent. Fide plurimam hostiam abel quam cain
obtulit
Fide enohe trans latus est neuider&
mortem
Fide abraham obtulit isaac cumtẽp¬
Quia sicut idem Ait aposto¬
lus. Sine fide in possibile est placeredõ
Miterum. Exfide igitur iustificati pacem habe
inqua stamus. & gloriamur inspegloriae fili¬
orum dĩ
pes dicitur cum aliquid quod promittitur. cum
Spe enim salui facti sumus.
d&ur non est spes
Nam quod uid& quis
quid sperat : si autem quod non uidemus speramus.
perpatientiam expectamus
Video ambulemus
inspe proficientes de die indiem. & spũ facta car¬
nis mortificemus
Nouit enim dñs qui sunt
eius. & quot quot spũdĩ aguntur. hifilii sunt dĩ
sed gratia non natura.¬
ura. Unicus enim natura fili¬
us dĩ propter nos misericordia factus est hominis
filius. ut nos natura filii hominis. filii dĩ per illius
In actuali quippeuita in

Expanded text:
cuti sunt senes. Fide intelligimus apparata esse saecula Verbo Dei, ut ex invisibilibus visibilia fierent. Fide, plurimam hostiam Abel quam Cain obtulit. Fide, Enoch translatus est, ne videret mortem. Fide, Abraham obtulit Isaac, cum tenquia, sicut idem ait Apostolus, sine fide impossibile est placere Deo. Et iterum: Ex fide igitur justificati pacem habeain qua stamus, et gloriamur in spe gloriae filiorum Dei. Spes dicitur cum aliquid quod promittitur, cum Spe enim salvi facti sumus. spes. Nam quod videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus. Et ideo ambulemus in spe proficientes de die in diem, et spiritu facta carnis mortificemus. Novit enim Dominus qui sunt ejus. Et, quotquot spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei, sed gratia, non natura. Unicus enim natura Filius Dei propter nos misericordia factus est hominis filius, ut nos natura filii hominis, filii Dei per illum gratia fieremus. In actuali quippe vita, in
Abbreviated transcription (Latin):
apud dnm misericordia est. & copiosa apud eum
redemptio. In dispensandis itaque dĩdonis. non
debemus esse difficiles. Nec se accu santium gemitus
lacrimasque neglegere. cum ipsam paenitendi af¬
fectionem ex dĩ credamus inspiratione contentam.
Nem tempore mortis exposcunt. Aut si
DISPERATUS. ET CONSECUTUS COMMUNIO¬
Nem lterum conualuerint.
ehis quiad exitum ueniunt &iam nunclex anti¬
qua. regularisque seruabitur. ita utsi quis
egreditur ecorpore ultimo & necessario uiatico

Expanded text:
apud Dominum misericordia est, et copiosa apud Deum apud Dominum misericordia est, et copiosa apud Deum redemptio. In dispensandis itaque Dei donis non debemus esse difficiles, nec se accusantium gemitus lacrymasque negligere, cum ipsam poenitendi affectionem ex Dei credamus inspiratione contentam, nem tempore mortis exposcunt: aut, si desperatus et consecutus, communionem iterum convaluerit. De his qui ad exitum veniunt, etiam nunc lex antiqua regegreditur e corpore, ultimo et necessario viatico
Abbreviated transcription (Latin):
reantur intersint. Ad ominicae aũt mensae
conuiuio segregentur. Vt haec saltim districtione
correpti. & ipsi inse sua errata castigent. & aliis ex¬
emplum tribuant. quatenus ab obscenis cupiditati
proficisci. percõmunionis gratiam uolumus subueniri.
Quam formam &circa mulieres quaese post paeniten¬
tiam talibus pollutionibus deuinxerunt seruandam
ETQUODABSOLUTIO PAENITENTUM. PER
MANUUM IN POSITIONEM EPISCOPORUM
SUPPLICATIONIBUS FIAT.
is autem qui intempore necessitatis & inpericulis
urguentis instantia praesidium paenitentiae
& mox reconciliationis implorant. Nec satis factio
interdicenda est. Nec reconciliatio deneganda.
quia misericor diaedĩ nec mensura possumus ponere.
Nectem pora definire. Apudquem nullas patitur
uenire moras conuersio. dicente dĩ spũ perproph&am
Cum conuersus ingemueris tunc saluus eris. &alibi.
Dic iniqui tatestuas prior ut iustificeris. Item quia

Expanded text:
reantur, intersint. A Dominicae autem mensae reantur, intersint. A Dominicae autem mensae convivio segregentur: ut hac saltem districtione correpti, et ipsi in se sua errata castigent: et aliis exemplum tribuant: quatenus ab obscenis cupiditatibproficisci, per communionis gratiam volumus subveniri. Quam formam, et circa mulieres, quae se post poenitentiam talibus pollutionibus devinxerunt, servandamet quod absolutio poenitentium per manuum impositionem episcoporum supplicationibus fiat. His autem, qui in tempore necessitatis et in periculis urgentis instantiae, praesidium poenitentiae et mox reconciliationis implorant: nec satisfactio interdicenda est, nec reconciliatio deneganda; quia misericordiae Dei nec mensuram possumus ponere, nec tempora definire, apud quem nullas patitur venire moras conversio, dicente Dei Spiritu per Prophetam: Cum conversus ingemueris, tunc salvus eris. Et alibi: Dic iniquitates tuas prior, ut justificeris. Item, quia
Abbreviated transcription (Latin):
quia est honestus questus & turpis. uerum tamen
paenitenti utilius est dispendia pati quã periculis nego¬
tiationis adstringi. Quia difficile est interementis
TENTIAM REDIRE NONDEBEANT.
ontrarium est omnino. ecclesi asticae regulis
postpaenitentiae actionẽ redire ad militiam saecu¬
larem Cũ apostolus dicat. Nemomilitans dõ im¬
plicat se negotus saecularibus. Vnde non est liber
alaqueis diaboli qui semilitiam mundanam uoluerit implicare:
iuero quiacta paenitentia tam quã canes ac sues
aduomitus pristinos & uolutabra redeuntes
& militiae cingulum. & ludicras uoluptates & noua
coniugia & inhibitos denuo app&i uere concubitur.
quorum professam incontinentiam generati. postabsolutio¬
nem filii prodiderunt
Dequibus quia iam suffugi¬
um non habent paenitendi. id duximus decernendũ
ut sola in tra ecclesiam fidelibus oratione iungantur
sacrae mysteriorum celebritati. quam uis non me¬

Expanded text:
quia est honestus quaestus, et turpis. Verumtamen quia est honestus quaestus, et turpis. Verumtamen poenitenti utilius est dispendia pati, quam periculis negotiationis astringi.Quia difficile est inter ementis tentiam redire non debeant. Contrarium est omnino ecclesiasticis regulis, post poenitentiae actionem redire ad militiam saecularem, cum Apostolus dicat: Nemo militans Deo, implicat se negotiis saecularibus. Unde non est liber a laqueis diaboli, qui se in militiam mundanam voluerit implicare. servaverunt. Hi vero qui, acta poenitentia, tanquam canes ac sues ad vomitus pristinos et volutabra redeuntes, et militiae cingulum, et ludicras voluptates, et nova conjugia, et inhibitos denuo appetivere concubitus: quorum professam incontinentiam generati post absolutionem filii prodiderunt. De quibus, quia jam suffugium non habent poenitendi, id duximus decernendum, ut sola intra ecclesiam fidelibus oratione jungantur; sacrae mysteriorum celebritati, quamvis non me
Abbreviated transcription (Latin):
testimonia eis fidelium circum stantium prodesse debe¬
bunt. Simultamen & paenitentiae & reconcilia¬
tionis beneficium consequantur.
.IIII. DEHIS QUIPAENITENTIAM AGERE DIFFERVNT
issimulatio haec potest non contemptu esse reme¬
dii. sed dem&u grauius deliquendi. unde paeni¬
tentia quae dilata est cum studiosius p&ita fuerit
non neg&ur : Vt quomodo ad indulgentiae medicinã
anima uulnerata perueniat. QUOD OΡORTEAT
EUM QUIABINLICITIS UENIAM POSCIT. ETIAM
AMULTIS LICITIS ABSTINERE.
liud quidem est debita iusta reposcere. aliud pro¬
pria perfectionis amore contempnere. sed in¬
licitorum ueniam postulantem. Oport
alicitis abstinere. Dicente a postolo. Omnia
licent. sed nonomã expediunt. Unde si paeniten¬
tes habent causam. quam neglegere forte non debeant¬
melius exp&it quis ecclesi asticũ quã foren se iudicium.
NIS EXERCERE CONUENIXT
ualitas negotiantem aut excusat aut arguit.

Expanded text:
testimonia eis fidelium circumstantium prodesse debetestimonia eis fidelium circumstantium prodesse debebunt. Simul tamen, et poenitentiae, et reconciliationis beneficium consequantu. . De his qui poenitentiam agere differunt. XXI. Dissimulatio haec potest non de contemptu esse remedii, sed de metu gravius delinquendi. Unde poenitentia, quae dilata est, cum studiosius petita fuerit, non negetur: ut quoquo modo ad indulgentiae medicinam anima vulnerata perveniat. Quod oporteat eum, qui pro illicitis veniam poscit, etiam multis licitis abstinere. XXII. Aliud quidem est debita justa reposcere, aliud propria perfectionis amore contemnere, sed illicitorum veniam postulantem oportet etiam a licitis abstinere, dicente Apostolo: Omnia licent, sed non omnia expediunt . Unde si poenitentes habent causam, quam negligere forte non debeantpetit quis ecclesiasticum, quam forense nis exercere conveniat. Qualitas negotiantem aut excusat, aut arguit,
Abbreviated transcription (Latin):
a enitentibus secundum differentiam peccato¬
rum. episcopi arbitrio paenitentiae tempora
sonae acceptione paenitentiae legis in iungat.
II. QUOD NULLISIT ULTIMA PAENITENTIA DENEGANDA.
era ergo addm̃ conuersio inultimis positorum
mente potius est aestimanda. quam tempore : pro¬
ph&a hoctaliter asserente. cum conuersus inge¬
mueris. tunc saluus eris. Cum ergo dñs sit cordis¬
inspector. quouis tempore non est deneganda paeni¬
tentia postulanti. cum illi se oblig& iudici. cui occul¬
ta omnia nouerit reuelari.
II DETUS QUINECESSITATE MORTIS URGUENTE PAENITEN¬
TIAM SIMUL ETUIATICUM PETUNT. ETDENIS QUIOB MUTESCVNT
ANTE QUAM ADEOS SACERDOS DATURUS PAENITENTIA ACCEDAT
ta ergo talium necessitati auxiliandum est. ut nec
actio illis paenitentiae. nec communionis gratia
deneg&ur
Si eam &iam amissio uocis officio. perin¬
dicia integri sensus quaerere comprobentur.
Quod
si ita aliqua ȩgritudine fuerint ad grauati. ut quod paulo
ante poscebant sub prȩsentia significare non ualeant.

Expanded text:
 inquit, secundum differentiam peccatorum, episcopi arbitrio poenitentiae tempora sonae acceptione poenitentiae leges injungat. CAPUT II. Quod nulli sit ultima poenitentia deneganda. Vera ergo ad Deum conversio in ultimis positorum mente potius est aestimanda, quam tempore, Propheta hoc taliter asserente: Cum conversus ingemueris, tunc salvus eris.Cum ergo Dominus sit cordisquovis tempore non est deneganda poenitentia postulanti, cum illi se obliget judici, cui occulta omnia noverit revelari. III. De his qui necessitate mortis urgente poenitentiam simul et viaticum petunt; et de his qui obmutescunt, antequam ad eos sacerdos daturus poenitentiam accedat. Ita ergo talium necessitati auxiliandum est, ut nec actio illis poenitentiae, nec communionis gratia denegetur: sic eam etiam amisso vocis officio, per indicia integri sensus quaerere comprobentur. Quod si ita aliqua aegritudine fuerint aggravati, ut quod paulo ante poscebant, sub praesentia significare non valeant,
Abbreviated transcription (Latin):
intellegat. &intellegens opus bonum perse¬
ueranter exerceat. Qũo nec opera sine fide.
Nec sine operibus fides sola iustificat. &ideo
habendo fidem. nec iustitiam cordis habere
ait: Sperandarum substantia rerum. argumen¬
tum non apparentum. In hac testimoniũ conse

Expanded text:
intelligat, et intelligens opus bonum perseintelligat, et intelligens opus bonum perseveranter exerceat: quoniam nec opera sine fide, nec sine operibus fides sola justificat. Et ideo, habendo fidem, nec justitiam cordis habere ait, sperandarum substantia rerum, argumentum non apparentium. In hac enim testimonium conse
Abbreviated transcription (Latin):
ides uero iustitiae est fundamentum. quam
nulla opera bona praecedunt. ex qua omnia
Ipsa nos apeccatis omnibus
purgat. mentes nostras inluminat. dõ reconci¬
liat. cunctis participibus nostrae naturae
consotiat. spemnobis futurae remunerationis
inspirat. Aug& in nobis uirtutes scãs. ac nos
in earum possessione confirmat. Ipsa quoque
gradus accensionis est. perquam gressus omnis
transeuntis uitae dirigitur. ut errores huma¬
nȩ uitae trans fugiat. & ad caelestia sȩcurus
ceat. & populus credere ea quae doc&ur
intellegat. dicente a postolo. Nisi credide¬
Vnde datur intellegi
quod non fider ex intellectu. sed exfide intellec¬
tus existat. ac per hoc ut beneagat quis in¬
telle gere studeat. &ut intellegat credat.
Deb& doctor ecclesiae prędicare quod audiat
crediturus. Quia sine prȩdicatione nullus
erit auditus. sicut scriptum est. Quomo¬
do audient sine praedicante : Uerbum fidei
predicandum est ut audiens credat. credens

Expanded text:
Fides vero justitiae est fundamentum, quam Fides vero justitiae est fundamentum, quam nulla opera bona praecedunt, ex quaomnia procedunt. Ipsa nos a peccatis omnibus purgat, mentes nostras illuminat, Deo reconciliat, cunctis participibus nostrae naturae consociat: spem nobis futurae remunerationis inspirat, auget in nobis virtutes sanctas, ac nos in earum professione confirmat. Ipsa quoque gradus ascensionis est, per quam gressus omnis transeuntis vitae dirigitur: ut errores humanae vitae transfugiat, et ad coelestia securus pceat: et populus credere, ut ea quae docetur intelligat, dicente Apostolo: Nisi credidede datur intelligi quod non fides ex intellectu, sed ex fide intellectus existat: ac per hoc, ut bene agat, quis intelligere studeat, et ut intelligat, credat, debet doctor Ecclesiae praedicare, quod audiat crediturus: quia sine praedicatione nullus erit auditus, scriptum est: Quomodo audient sine praedicante? Verbum fidei aedicandum est, ut audiens credat, credens
Abbreviated transcription (Latin):
fragili tabernaculo ubi coctidie ingemescimus
contemplatiuae uitae quod am modo partici¬
pes fieri possumus nemo quis dubit&. quia
ecclesiarum principes uitae contemplatiuae
posse & debere fieri sectatores.
si uita contemplatiua. Quam rerum laten¬
tium futurarumque notitia. siue uacatio
ab omnibus occupationibus mundi. Siue diui¬
narum studium licterarum nonuid&ur quid
in pedimentis scĩs sacerdotibus possit afferri.
quominus aduirtutes nequeant peruenire.
Quorum cura est ab occupationibus mundi aufu¬
gere. &diuinarum studiis litterarum in herere.
Quinon torpent otio sed insistunt perfectionis
suae negotio. Uerbodĩ infatigabiliter uacant.
sapientes ueraciter fiunt. Caelestia sapiunt.
terrena despiciunt. oboedientes instruunt
scĩs uirtutibus. quibus indies singulos fiant
do propinquiores incumbunt. Quaeuita
perfidem & spem inpresenti incipit sacculo¬
iii. sed infuturo ꝑ man& cũ dño. Depide.
DEFIDE

Expanded text:
fragili tabernaculo, ubi quotidie ingemiscimus, fragili tabernaculo, ubi quotidie ingemiscimus, contemplativae vitae quodammodo participes fieri possumus, nemo quis dubitet: quia Ecclesiarum principes vitae contemplativae posse, et debere fieri sectatores: sit vita contemplativa, quam rtium, futurarumque notitia; sive vacatio ab omnibus occupationibus mundi, sive divinarum studium litterarum, non videtur quid impedimenti sanctis sacerdotibus possit afferri, quominus ad virtutes nequeant pervenire: quorum cura est ab occupationibus mundi aufugere, et divinarum studiis litterarum inhaerere. Qui non torpent otio, sed insistunt perfectionis suae negotio: verbo Dei infatigabiliter vacant, sapientes veraciter fiunt, coelestia sapiunt; terrena despiciunt, obedientes instruunt, sanctis virtutibus, quibus in dies singulos fiant Deo propinquiores, incumbunt. Quae vita per fidem et spem in praesenti incipit saeculo, sed in futuro permanet cum Domino. De fide.
Abbreviated transcription (Latin):
I DEUITA ACTIUA.¬
ctualis estuita. conuersatio religiosa quaedoc&
quo modo prepositi subse regant uiuentes & diligant
ac nonminus de eorum salute quam desua solliciti
quodeis expedire sciunt paterna cura prouideant.
Et qualiter praeposito suo subiecti
membra deseruiant ac praecepta eius uelut imperi¬
um. dĩ summo amore custodiant. Ipsa nam que¬
Ipsa nam que
ac tualis uita
panem esurienti tribuit
Uerbosapientiae
nescientem edoc&. Errantem cor¬
rigit adhumilitatis uiam. superbientem pro¬
ximum reuocat. infirmantis curam gerit
Quae singulis quibusque expediant dispensat. &
commissis qualiter subsistere ualeant sollicite
cum corpore deficiunt attamen merces huius
uitae perman& in a&ernum
.II. DEUITA CONTEMPLATIUA.
ontemplatiua uita a contemplando. idest
auidendo nomen accepit inqua creatorem
suum creatura intellectu alis ab omnipeccato
purgata atque exomni pcerte sanata uisura est.
Sed& si diligenter considerare uelimus in hoc

Expanded text:
 De vita activa. Actualis est vita conversatio religiosa, quae edocet quomodo praepositi sub se regant viventes et diligant, ac non minus de eorum salute, quam de sua solliciti, quod eis expedire sciunt, paterna cura provideant: et qualiter praeposito suo subjecti, tanquam capiti membra deserviant, ac praecepta ejus, velut imperium Dei, summo amore custodiant. Ipsa namque actualis vita panem esurienti tribuit, verbo sapientiae nescientem edocet, errantem corrigit, ad humilitatis viam superbientem proximum revocat, infirmantis curam gerit: quae singulis quibusque expediant, dispensat: et commissis, qualiter subsistere valeant, sollicitecum corpore deficiunt, attamen merces hujus vitae permanet in aeternum. CAPUT II. De vita contemplativa. Contemplativa vita a contemplando, id est, a videndo, nomen accepit: in qua, Creatorem suum creatura intellectualis, ab omni peccato purgata, atque ex omni parte sanata, visura est. Sed etsi diligenter considerare velimus in hoc