comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mas centum aureas conquirendur: Ita &ĩ
quito tius urbis moeni dereliquid: Centu¬
plum demelioribus premur in sublimisede
per cipi& Ad sum mã illud per spicere
de bemur: quod &sinostrur ue limur reten¬
tare diuitiar. lege mortis ob ipsir diuellic¬
mur inuiti: Ut in libro aecle si astes scriptũ
ẽ: E ur igitur non facimur denecern tate
uirtutem᷑ : Cur non adlucranda regnu cae¬
lestiu. ultro relinquimur quod lucis istiur
fine perdendum e Nihil eorum curae sit
monu chis. quae secum auferre non pos sunt:
Illud potiur debemur exp&ere: quod nor
ducat adcaelum: Sapientiam scilicet: car¬
titatem: iustitium. uirtutem. sensum per¬
uigilem. pauperum curam. fidem in xp̃o
robustum. animu mirȩ uictorem. hos pua¬
lem. Haec sec tuntes mansionem nobis int̃ra
qui &orum. secundum euangelium p̃pura¬
bimur : Cons̃ deremur dñi ersenor famu¬
lus: & seruitutem debere a quo creatisu¬
mus: Ut enim seruur p̃teriti gratiu fumu¬

Expanded text:
mas centum aureas conquirendas; ita etiam, mas centum aureas conquirendas; ita etiam, qui totius orbis dominium dereliquit, centuplum de melioribus praemiis in sublimi sede recipiet. Ad summum, illud perspicere debemus, quod etsi nostras velimus retentare divitias, lege mortis ab ipsis devellamur inviti, ut in libro Ecclesiastis scriptum est. Cur ergo non facimus de necessitate virtutem? cur non ad lucranda regna coelestia ultro relinquimus quod lucis istius fine perdendum est? Nihil eorum curae sit Christianis, quae secum auferre non possunt; illud potius debemus expetere, quod nos ducat ad coelum, sapientiam scilicet, castitatem, justitiam, virtutem, sensum pervigilem, pauperum curam, fidem in Christo robustam, animum irae victorem, hospitalitatem. Haec sectantes, mansionem nobis in terra quietorum, secundum Evangelium , praeparabimus. Consideremus Domini esse nos famulos, et servitutem debere ei a quo creati sumus. Ut enim servus praeteriti gratia famu
Abbreviated transcription (Latin):
reliquũ est: labor & dolor ẽ: Quun doer¬
go lxxx aut centũ. ut multũ annor laboran¬
ter in dĩ opere uixerimus : non paritem¬
pore regnu turisumur infuturo: Sed pro
annir supra dictir : omnium nobis scłorũ
regna tribuentur : Non terrã hȩreditabi¬
mur. sed celum: Corpur quo que corruptũ
relin quenter: idipsum cum in corruptione
recipiemur: Ergo filioli. non uos aut tediũ
de fati ger : aut uanȩ gloriae delect&ambitio:
Non sunt enim condignae passioner huiur
uobis : Nemo cum aspexerit mundum: reliquir¬
se searbitretur ingentia: Qui a omnis terra
ad infinitu comparata caelorum: breuir
ac par uic ẽ: Giergo nec uniuerso orbi re¬
nuntianter dignum aliquid habita culir
porsumur compensare caelestibur : Ceunur¬
quirq: consider&: & stutim intel legit. par¬
uis aruis & parietibur. uel modica duripor¬
tione contempta: nec gloriari re debere.
quasimagna dimiserit: nec tedere. quu si
paruu sit recepturus: Ut enim contempnit
aliquis unam ȩream dragmum. ad drag¬

Expanded text:
 est, labor et dolor est . Quando ergo octoginta, aut centum, ut multum, annis laborantes, in Dei opere vixerimus, non pari tempore regnaturi sumus in futuro; sed pro annis praedictis, omnium nobis saeculorum regna tribuentur. Non terram haereditabimus, sed coelum; corpus quoque corruptum relinquentes, idipsum cum incorruptione recipiemus. Ergo, filioli, non vos aut taedium defatiget, aut vanae gloriae delectet ambitio: Non sunt enim condignae passiones hujus ur in nobis . Nemo, cum despexerit mundum, reliquisse se arbitretur ingentia, quia omnis terra, ad infinitatem comparata coelorum, brevis ac parva est. Si ergo nec universo orbi renuntiantes, dignum aliquid habitaculis possumus compensare coelestibus, se unusquisque consideret, et statim intelliget, parvis aruris et parietibus, vel modica auri portione contempta, nec gloriari se debere, quasi magna dimiserit; nec taedere, quasi 41 parva sit recepturus. Ut enim contemnit aliquis unam aeream drachmam, ad drach
Abbreviated transcription (Latin):
scripturor posse suf ficere. Sed & hoc opti¬
mum fore: si mutuir se inuicem fratrer sermo¬
nibus consolurentur: Etuor er go in quit: ut
patri referte quȩ nostir: &ego quȩ perlon¬
gum aetatem consec utur sum. quasĩ filiir in¬
dicabo: Hoc sit aut̃ plurimum cunotis in com¬
mune mandatum: nullum in arrepti pro¬
positi uigore lur sercere : Sed quasi incipien¬
tẽ: augere semper debere quod coeperit :
Prae ser tim. cumhumu iae uitae spatia
nimium largitatem: rursur adiecit dicens:
In p̃senti hac uita. ȩquadia sunt pro rerum
com munione commer li: nec maiorure¬
cipit abemente quiuenditat: Promis sio
aũt uitae sempiternae uili p̃tio compura¬
tur: Scriptum ẽ enim. Dies uitae ur̃ae lxx¬

Expanded text:
Scripturas posse sufficere; sed et hoc optimum fore, si mutuis se invicem fratres sermonibus consolarentur. Et vos ergo, inquit, ut patri referte quae nostis, et ego quae per longam aetatem consecutus sum quasi filiis indicabo. Hoc sit autem primum cunctis in commune mandatum, nullum in arrepti propositi vigore lassescere, sed quasi incipientem augere semper debere quod coeperit, praesertim cum humanae vitae spatia,iam Dei largitatem, rursus adjecit, dicens: In praesenti hac vita aequalia sunt pro rerum commutatione commercia, nec majora recipit ab emente qui vendit. Promissio autem vitae sempiternae vili pretio comparatur. Scriptum est enim: Dies vitae
Abbreviated transcription (Latin):
mus : tam quã leo rugienr: Sed quia dictum ẽ:
ẽ: quod rugit disperationis: Sicut alio loco
est quod frendit: Seduictiẽ quod tabescit:
Seclinter hȩc quanta sint illa quȩ ado repara¬
ta sunt homini : &ã liuor prodit inimici:
Hȩc itaque Kmi cogitanter in hoc agone de¬
sudanter : &gloriosi acp̃dari patris nostri
nos discipulos memine remus ẽẽ & filios: Ra¬
piamus unus quisque quod possumur debono
sumat fidei holo sericam gestorum uarieta¬
te p̃ciosam: hic mansue tudinis ac simplicita
tis occupet talentum: Illedecus pectoris be¬
niuolentiae ac sapientiae monilibus sibium¬
dicet: Hic margaritam conpunctionis. &t
tes aurum castitatis inuadat Licet eni ille
lacupletirsimus dĩ amicus quic quid habut
integrum secum tulerit : & nobis tamen si
uoluerimus totum relis quit: Ita ergo agamꝰ
bona illius sec tanter ut qui in aeternam gloriã
suscitanddr subsine saeculorum redditur nunc

Expanded text:
mus: Tanquam leo rugiens. Sed quia dictum est:mus: Tanquam leo rugiens. Sed quia dictum est: electionis est, quod rugit, desperationis. Sicut alio loco est quod frendit; sed victi est quod tabescit. Et inter haec, quanti sint illa quae a Deo praeparata sunt homini, etiam livor prodit inimici. Haec itaque, charissimi, cogitantes et in hoc agone desudantes, gloriosi ac praeclari Patris nostri nos et discipulos meminerimus esse et filios. Rapiamus unusquisque quod possumus de bonisumat fidei holosericam fidei loricam, gestorum varietatem pretiosam; hic mansuettis occupet talentum, ille decus pectoris beneuolentiae ac sapientiae monile sibi uindicet, hic margaritam compunctionis et thesaurum castitatis inuadat. licet enim ille locupletissimus . dei amicus, quidquid habuit, integrum secum tulerit, et nobis tamen, si uolumus, totum reliquit. ita ergo agamus bona illius sectantes, ut, qui in aeternam gloriam suscitandus sub fine saeculorum reddetur, nunc
Abbreviated transcription (Latin):
crimina& pec cata: Quis eni suscipiet bellum con¬
tramilitem suum: Quis uelit inpugnare subieo¬
tum suum Sed supra omnem infelicitatem erat
uita illius: cui nocere non dignabatur inimicus:
nuntiauimus: uidit cultores suos ad auctoris
sui pristinum redisse famulatum: uidit in nob̵
quodã modo ido lasua indi templa mutari:
Frendens &tumquam leo rugiens : omner nocen
di aditus ꝑuigil insidicetor explorat: De quo
leone a postolus protes tatur: Uigilate itaq:
quia aduersarius uerter diabo lus: tam quam
Leo rugiens circuit querens quem deuoret :
Beati quos hic leo inquirendor iudicat : & sequen¬
dos uti que uir tutum uertiguis &odore meri¬
torum: Non eni ab illo in quiruntur nisiboni: Quia
seultro ingerunt mali : post illos uiolenter car¬
rit : Istos exiã neglienter incurrit : Beatiigitur
quos hic leo inuiꝰa cogitur querere : & malt¬
tia non ꝑmit titur inuenire: Per ribiliter
quidem sonat in auribur nostris dumaudiui¬

Expanded text:
crimina et peccata. Quis enim suscipiat bellum concrimina et peccata. Quis enim suscipiat bellum contra militem suum? quis velit impugnare subjectum suum? Sed supra omnem infelicitatem erat vita illius, cui nocere non dignabatur inimicus. nuntiavimus, videt cultores suos ad auctoris sui pristinum rediisse famulatum; videt in nobis quodammodo idola sua in Dei templa mutari, frendens et tanquam leo rugiens, omnes di aditus peruigil insidiator explorat, de quo leone apostolus attestatur: uigilate, quia aduersarius uester diabolus ut leo rugiens circuit quaerens, quem deuoret. beati, quos hic leo inquirendos iudicat et sequendos utique uirtutum uestigiis et odore meritorum. non enim ab illo inquiruntur nisi boni, quia se ultro ingerunt mali. post illos uiolenter currit, hos etiam neglegenter incurrit. beati igitur, quos hic leo inuitia non permittitur invenire. Terribiliter quidem sonat in auribus nostris, dum audivi
Abbreviated transcription (Latin):
solatio suo porrec tamanu subleuat : sedtituban¬
tem sicut parietem inclinatum maleloquioru
inpulsum : adiuuat adruinam : Et salubri ter
prodisciplinae ratione correptum : ꝑsinis trai
consilia sic incitat. ut allidat : sic armat. ut
ꝑ imat: Itaque fratres cui mala propria non
suf ficiunt : ille sic agat ut iudicium &iam ali¬
ene ꝑditionis non in currat: Certi sumus Rm̃i
quod nisi caueamus: nisi nos tras cotidie
resecemus &circum cidamus passiones: dete¬
riores multum nos effici quam fuimus dum
in saeculo uiueremus Itaut fiant extrema
nostra peiora prioribus: Et quidem Rmiquã¬
diu admundum ꝑtinendo illic actibur & nego¬
tus militantes in quibus nunc erubercimus:
tunc nobis aduersariur non obstabat. immo
&iam consentibat: Quia cir ca miserabil em
ac ꝑditam uitam nos tram: non inueniebat inquo
exerceret inuidiam suam Delec tabant illum
opera nortra : suf ficiebant illi persinis tram

Expanded text:
solacio suo porrecta manu non subleuat, sed titubansolacio suo porrecta manu non subleuat, sed titubantem sicut parietem inclinatum maleloquiorum impulsu adiuuat ad ruinam et salubriter pro disciplinae ratione correctum per sinistra consilia sic incitat, ut allidat, sic armat, ut perimat. Itaque, fratres, cui mala propria non sufficiunt, ille sic agit, ut iudicium etiam alienae perditionis incurrat. certi simus, carissimi, quod, nisi caueamus, nisi nostras cotidie resecemus et circumcidamus passiones, deteriores multum nos effici, quam fueramus, dum in hoc saeculo uiueremus, ita ut fiant extrema nostra peiora prioribus. et quidem, cadiu ad mundum pertinuimus, et illis actibus et negotiis militavimus, in quibus nunc erubescimus, tunc nobis adversarius non obstabat, imo etiam consentiebat: quia circa miserabilem ac perditam vitam nostram non inveniebat in quo exerceret invidiam suam. Delectabant illum opera nostra, sufficiebant illi per se nostra
Abbreviated transcription (Latin):
alienas extinguere: quã suas in luminare cu¬
piebant: Et ideo adistarum similitudinem
sicuique nos trum de est pinguis sima gratia
humilitatis: si fidei ignis : si flamma feruoris: si
oleum caritatis: silum̃ discretionis: ueniant
adeos quos magir abundari ꝑspexerint: & gratiã
in seproximi : non auferendo sedimitando tran fun
dat: Et bonȩ possessionis aliȩnae : non solum
sinedamno: sed &ia cumlucro possessoris inuadat
rimus ignis ac census Ner minuit solis lucem:
considerantium multi tudo: quanti adeũ per¬
spexerint : tantir munera sua commodat :¬
& ipse tamen semper integer perseuerat :
terius confundit suꝑbiam: Cuius pacientia :¬
proximi extinguit iracundiam: Cuius oboedien¬
tia pigritiã altertus tacite increpat: Cuius
feruor iner tiam alieni teporis exsuscitat:
gratia consolationis atque aedificationis
inluminat: Melits hic quã ille qui fratrẽ
paulolum ab ali quo contris tatum non tam

Expanded text:
alienas exstinguere, quam suas illuminare cualienas exstinguere, quam suas illuminare cupiebant . Et ideo ad istarum similitudinem, si cuiquam nostrum deest pinguissima gratia humilitatis, si fidei ignis, si flamma fervoris, si oleum charitatis, si lumen discretionis, veniat ad eos quos magis abundare perspexerit, et gratiam in se proximi non aufdat et bona possessionis alienae non solum sine damno, sed etiam cum lucro possessionis inuadat. rimis ignis accensus, nec minuit solis lucem considerantium multitudo, quanti ad eum perspexerint, tantis munera sua commodat; et ipse tamen semper integer perseverat. 4terius confundit superbiam, cuius patientia proximi exstinguit iracundiam, cuius oboedientia pigritiam alterius tacite increpat, cuius feruor inertiam alieni teporis exsuscitat, gratia consolationis atque aedificationis illuminat. melius est huic quam illi, qui fratrem paululum ab aliquo contristatum non tamen
Abbreviated transcription (Latin):
suȩ iniquitatis alios adtraxerit : quantor
distlixerit : de tantis periculum damnationis
incurrit: quantis detrimentum fuit : de tan¬
tis damna contraxit: Et peccatum quod ab illo
semel recersit : ad eum multipliciter redunda¬
bit: quam obrem sicut ille ualde admirandus
at que laudandus ẽ : cuturcursur bonur multo¬
rum pro fectus ẽ : ita ille merito lugendus ẽ
cuius uitamala multorum ruina est: Ideoq
fratres hm̃i quȩad edificationem ꝑtinent:
ea in medio positi agere stu deamus: Ne
uitia nostra aliorum uirtutibur noceant:
Nealiorum feruorem: tepor norter debilitet:
Et ne aliorum pacientiam: nos traira cundiaui¬
olet: Nealiorum humi litatem : suꝑbia nostra
de prauet: Nealiorũ sanitatem : infirmitas
nr̃a corrumpat: Nealiorũ pulchri tudinem:
feditas nostra contaminet: Nealiorum arden¬
tes extinguamus lampader: sin ostrar in lumi¬
nare non possumus: Et quidem stultȩ illae
uirginer quã libet stulte essent : non tam

Expanded text:
suae iniquitatis alios traxerit, quantos suae iniquitatis alios traxerit, quantos destruxerit, de tantis periculum damnationis incurrit. Quantis detrimentum fuit, de tantis damna contraxit; et peccatum quod ab illo semel recessit, ad eum multipliciter redundavit. Quamobrem sicut ille valde admirandus atque laudandus est, cujus cursus bonus multorum profectus est, ita ille merito lugendus est cujus vita mala multorum ruina est. Ideo, fratres charissimi, quae ad aedificationem pertinent, ea in medio positi agere studeamus: ne vita vitia nostra aliorum virtutibus noceat noceant, ne aliorum fervorem tepor noster debilitet; et ne aliorum patientiam iracundia nostra violet, ne aliorum humilitatem superbia nostra depravet, ne aliorum sanitatem infirmitas nostra corrumpat, ne aliorum pulchritudinem foeditas nostra contaminet, ne aliorum ardentes exstinguamus lampades, si nostras illuminare non possumus. Et quidem stultae illae virgines, quamlibet stultae essent, non tam
Abbreviated transcription (Latin):
nos tram pertinent nihil in hac uita conso lati¬
onis requirere : nihil honoris : prȩsentiarũ
rerum. solatia refugere. Ad promissa ȩter¬
ne remunerationis: animum preparare:
Subiectione atque abiectione gaudere :
pauꝑtatis studium querere: & non solum
faculta tes: sed &iã ipsas uoluntes decordi¬
bus eradicare: Nihil eni habere : interdum
uitam agere constituerunt. aut cu grandi
fructu aut cum grandeͥ periculo: uel diligen¬
ter uel &iam negli gentes sunt: unde felix
est il la unima quȩ dum bene in congregati¬
one uersatur multorum gaudium est: &
plurimi ex ea uel edificantur uel in luminantur
Bona eni eius dum multis communicantur ad¬
duntur : Ad quod &ia sapientis simi illiur sen¬
tentia respicit quae dicit: Filisi sapiens fueris.
tibi & proximis tius: Itaque siquis in congre¬
orum conuertit: Siuero e contrario per inoboe¬
dientiã uel superbiam quaerer quod ius est
faciliur inuenirisolet : ad malum exemplũ

Expanded text:
nostram pertinent nihil in hac uita consolatinostram pertinent nihil in hac uita consolationis requirere, nihil honoris, praesentium rerum solatia refugere, et ad promissa aeternae remunerationis praemia animum praeparare. Subjectione et abjectione gaudere, et paupertatem studio quaerere; et non solum facultates, sed ipsas voluntates de cordibus eradicare. Nihil enim proprium habere interdum vitam agere constituerunt, aut cum grandi fructu, aut cum grandi periculo, vel diligentes, vel etiam negligentes sunt. Unde felix est illa anima quae cum bene in congregatione versatur, multorum gaudium est; et plurimi ex ea vel aedificantur vel illuminantur. Bona enim ejus, dum multis communicantur, adduntur. Ad quod etiam sapientissimi illius sententia respicit, quae dicit: Fili, si sapiens fueris, tibi eris et proximis tuis. Itaque si quis in congrecra convertit. Si vero econtrario per inobedientiam vel superbiam quaeres quod pejus est, facilius inveniri solet, ad malum exemplum
Abbreviated transcription (Latin):
dlocum hunc Rm̃i non ad quie tem ñ ad se¬
curita tem: sed ad pugnam certamenq
conuenimus: ad agonem huc procersimus.
ad exercenda cumuitiis bella concedimus:
uitia eñi nos tra: hos tes nos trisunt: Dequi
bus scriptura pronuntiat dicens: cauene
um quam habeas cumeis foedus: Necessaria
nobis ẽ fr̃s per uigilcura: in difessaque
custodia: quia conflictus iste sine pace
non potest: Et ideo prelium istud quod sus¬
cepimur satis durũ satique periculo sum
est: quia in troc hominẽ geritur: &nisicũ
ipso homine non finitur: Ideo ergonos adhȩc
tran quilla secreta & spiri talia castra con¬
tulimus : ut cotidie contrapassio nes nos¬
tras in fati gabili congres sione certemus.¬
ut cotidie senioribus nos tris uolunta tes¬
nos tras quasi famulas subiciamus ut cordis
nequitias circum cidamus: uel linguae gladi¬
&s retundamus: Non solum in inuicem non in fe¬
ramus iniurias: sed nec ab aliis sentiamus in¬
latas: peculiater enim ista ad professionem

Expanded text:
locum hunc, carissimi, non ad quietem, non ad securitatem, sed ad pugnam, ad certamen conuenimus, ad agonem huc processimus, ad exercenda cum uitiis bella conscendimus. uitia enim nostra hostes nbus Scriptura pronuntiat, dicens: Cave ne unquam habeas cum eis foedus . Necessaria nobis est, fratres, pervigil cura, indefessaque custodia, quia conflictus iste sine fine, hostis iste sine pace,non potest. Et ideo praelium istud quod suscepimus, satis latum satisque periculosum est, quia intra hominem geritur, et nisi cum ipso homine non finitur. Ideo ergo nos ad haec tranquilla secreta et spiritalia castra contulimus, ut quotidie contra passiones nostras infatigabili congresut cotidie senioribus nostris quasi famulas uoluntates nostras subiciamus, ut cordis nequitias circumcidamus uel linguae gladium recondamus, ut non solum inuicem non inferamus iniurias, sed nec ab aliis sentiamus illatas. peculiariter enim ista ad professionem
Abbreviated transcription (Latin):
le commoto. eproximis tabernis. pigerri¬
mam uestem. breuemq atq hispidam:
quinq: comparatam argenteis . rapit . atq: an¬
te martini pedes. iratus exponit. En inquit
uestem. sed pauper hic non est. Ille nihil
motus. iub& eum paululum stare proforib
secr&o utiq procurans. dũ sibi uestẽ nudus impo¬
ner&. Iotis uiribus elaborans. ut possit oc¬
cultum eẽ quod fecerat:. Sed quando inscĩs
uiris latent ista : quaerentib uelint. nolint
cuncta produntur
UM HAC IGITUR OB¬
laturus sacrificium dõ ueste. procedit
Quo quidem die. mira dicturus sum: cum
iam altarium sicut est so lemne benedi¬
cer&. globum ignis decapite illius uidimꝰ
emicare: Ita ut in sublime contendens. lon¬
gius collum crinemq flamma producer&
Hoc lic& celeberrimo factum die. Inmagna
populi multitudine uiderimus. una de
uirginibus. & unus de presbyteris. tres tan¬
tum uidere demonachis. C&eri cur

Expanded text:
le commoto, e proximis tabernis bigerrile commoto, e proximis tabernis bigerricam uestem, breuem adque hispidam, quinque conparatam argenteis rapit adque ante Martini pedes iratus exponit. en, inquit, uestem, sed pauper hic non est. ille nihil motus iubet eum paululum stare pro foribus, secretum utique procurans, dum sibi uestem nudus inponeret, totis uiribus elaborans ut posset occultum esse quod fecerat. sed quando in sanctis uiris latent ista quaerentibus? uelint nolint cuncta produntur. cum hac igitur oblaturus sacrificium Deo ueste procedit. quo quidem die — mira dicturus sum — cum iam altarium, sicut est sollemne, benediceret, globum ignis de capite illius uidimus emicare, ita ut in sublime contendens longum admodum crinem flamma produceret. et licet celeberrimo factum die in magna populi multitudine uiderimus, una tantum de uirginibus et unus de presbyteris, tres tantum uidere de monachis: ceteri cur
Abbreviated transcription (Latin):
tripecias : uos scolastici. aut certe tu qui
de grecia uenis. tripodas nuncupatis
Ergo hoc secr&um beati uiri pauper ille
captatum. cum ei archidiaconus dare tu¬
nicam diftuliss& irrupit: dissimulatum
se acderico querens. algere deplorans
Nec mora sc̃s paupere non uidente. Intra
amfibalum sibi tunicam latenter eduxit.
pauperemq: contectum discedere iub&
Dein paulo post. archidia conus ingressus. ad¬
mon& pro consu&udine expectare in ecle¬
sia populum. illum adagenda solemnia
debere procedere. Cui ille respondens ait.
Pauperem prius. de se autem dicebat. opor¬
tere uestiri. Se ad ecclesiam non posse pro¬
cedere: nisi uestem pauper acciper&. Dia¬
conus uero. nihil intellegens. quia extrin¬
secus inditum amfibalo. ueste nudum inte¬
rius non uidebat. postremo. pauperem
non comparere causatur. Mihi inquit
uestis quae prȩparata est deferatur . pauꝑ
non deerit uestiendus. Astatus demum
clericus. necessitate compulsus. lamq fel¬

Expanded text:
tripeccias, uos scholastici aut certe tu, qui tripeccias, uos scholastici aut certe tu, qui de Graecia uenis, tripodas nuncupatis –: hoc secretum beati uiri pauper ille captatus, cum ei archidiaconus dare tunicam distulisset , inrupit, dissimulatum se , a clerico querens, algere deplorans. nec mora, sanctus paupere non uidente intra amphibalum sibi tunicam latenter eduxit pauperemque contectum discedere iubet. dein paulo post archidiaconus ingressus admonet pro consuetudine, exspectare in ecclesia populum, illum ad agenda sollemnia debere procedere. cui ille respondens ait, pauperem prius — de se autem dicebat — oportere uestiri: se ad ecclesiam non posse procedere, nisi uestem pauper acciperet. diaconus uero nihil intellegens, quia extrinsecus indutum amphibalo, ueste nudum interius non uidebat, postremo pauperem non conparere causatur. mihi, inquit, uestis, quae parata est, deferatur: pauper non deerit uestiendus. tum demum clericus necessitate conpulsus, iam fel
Abbreviated transcription (Latin):
beato me uiro iunxi.
paucos post dies euntem. ad ecclesiam seque¬
bamur: Interim ei seminudus. hibernis
mensibus pauper occurrit. orans sibi uesti¬
mentum dari Tunc ille accersito archi¬
diacono. iussit algentem sine dilatione
uestiri Deinde secr&arium ingressus.
cum solus ut erat illi consu&udo resider&
hanc enim sibi &iam in ecclesia solitu di¬
nem. permissa clericis libestate. prae¬
ftabat. cum quidem In alio secr&ario pre¬
sbyteri sederent. uel salutationibus ua¬
cantes. uel audiendis negotiis occupati.
Martinum uero usq in eam horam qua so lem¬
nia populo agi. consu&udo deposcer&.
sua solitudo cohibebat. Illud non pr&er¬
ibo. quod insecr&ario sedens. num quam ca¬
thedra usus est Nam in ecclesia nemo um¬
quam illum sedere conspexit: sicut quen¬
dam nuper: testor dm̃. non sine meo pudo
re. uidi sublimi solio. quasi regio tribuna¬
li. celsa sede residentem Sedebat autem
martinus insellula rusticana. ut est in usi¬
bus seruulorum. quas nos rustici galli.

Expanded text:
beato me uiro iunxi, paucos post dies euntem ad ecclesiam sequebamur. interim ei seminudus hibernis mensibus pauper occurrit, orans sibi uestimentum dari. tunc ille arcessito archidiacono iussit algentem sine dilatione uestiri: dein secretarium ingressus, cum solus, ut erat consuetudo, resideret — hanc enim sibi etiam in ecclesia solitudinem permissa clericis libertate praestabat, cum quidem in alio secretario presbyteri sederent, uel salutationibus uacantes uel audiendis negotiis occupati: Martinum uero usque in eam horam, qua sollemnia populo agi consuetudo deposceret, sua solitudo cohibebat. illud non praeteribo, quod in secretario sedens numquam cathedra usus est: nam in ecclesia nemo umquam illum sedere conspexit, sicut quendam nuper, testor Dre vidi sublimi solio et quasi regio tribunali celsa sede residentem. Sedebat autem Martinum in sellula rusticana, ut sunt istae in usibus seruulorum, quas nos rustici Galli
Abbreviated transcription (Latin):
ne uigilar&. Igitur ubi turonici eos
conspiciunt obdormisse. apprehensam sci
alii aforis suscipiunt Positaque in naue
cum omni populo per uienna fluuium
descendunt. Ingressiq ligeris alueum.
ad urbem turonicam cum magnis laudibus
psallentium: dirigunt comitatum. De quo¬
rum uocibus pictaui ex pergefacti. nihil de
thesauro quem custodiebant habentes. cum
magna confusione ad propria sunt reuersi
Quod siquis requirit. cur post transitũ gratia¬
ni ep̃i : unus tantum idest lidorius. usq ad
tibus paganis. diu ciuitas turonica sine benedi¬
ctione sacerdotali fuit. Nam xẽiani qui eo
tempore uidebantur. occulte per latebras
diuinũ officium celebrabant: Nam siqui apa¬
ganis repesti fuissent xp̃iani. aut afficiebant᷑
uerberibus. aut gladio truncabantur:
A passione ergo dnĩ usq ad transitum scĩ mar¬
putantur

Expanded text:
ne vigilaret. Igitur ubi Turonici eos ne vigilaret. Igitur ubi Turonici eos conspiciunt obdormisse, apprehensam sancalii aforis suscipiunt, positumque in navi cum omni populo per Vingennam fluvium descendunt. Ingressique Ligeris alveum, ad urbem Turonicam cum magnis laudibus psallentioque dirigunt copioso. De quorum vocibus Pictavi expergefacti, nihil de thesauro quem custodiebant habentes, cum magna confusione ad propria sunt reversi. Quod si quis requiret, cur post transitum Gatiani episcopi, unus tantum, id est Litorius, usque ad a obsistentibus paganis, diu civitas Turonica sine benedictione sacerdotali fuit. Nam qui Christiani eo tempore videbantur, occulte et per latebras divinum officium celebrabant. Nam si qui a paganis reperti fuissent Christiani, aut afficiebantur verberibus, aut gladio truncabantur. A Passione ergo Domini, usque transitum sancti Marputantur
Abbreviated transcription (Latin):
Si deiustutibus nobis facta sufficere dicitis.
scitote. quia uobiscum positus amplius ẽ
quam hic operatus : Nam ut pr&ermit¬
tamus plurima. uobis suscitauit duos mor¬
tuos. nobis unum. Et ut ipse sȩpe dicebat
maior ei uistus ante episcopatũ fuit. quã
post episcopatũ. Ergo necesse ẽ. ut qđ nobcũ
ñ impleuit vius. expleat ł defunctꝰ. Uob̃ ẽ enĩ
ablatꝰ nob̵ adõ donatus. Uerum simos an¬
tiquitus institutus seruatur. In urbe qua
ordinatus ẽ. habebit dõ iubente sepulchrũ.
Certe. si promonasterii priuilegio cupitis uor¬
dicare .: scitote. quia primo ei monasterium
cum mediolanensib fuit. His ergo litigan¬
tibus. sole urgente nox clauditur: corpusq
ditur: futurum: ut mane facto apictauis
per iuolentiam auferr&ur Sed ds omp̃s
noluit urbem turonicam. proprio frustra¬
re patrono : Deniq: nocte media. omnes
pictaui a somno facile comprimuntur.
nec ullus superfuit. qui ex illa multitudi¬

Expanded text:
Si virtutum nobis facta sufficere dicitis, Si virtutum nobis facta sufficere dicitis, scitote quia vobiscum positus, amplius est quam hic operatus. Nam, ut praetermittamus plurima, vobis suscitavit duos mortuos, nobis unum; et, ut ipse saepe dicebat, major ei virtus ante episcopatum fuit, quam post episcopatum. Ergo necesse est, ut quod nobiscum non implevit vivens, expleat vel defunctus. Vobis est enim ablatus, nobis a Deo donatus. Verum si mos antiquitus institutus servatur, in urbe qua ordinatus est, habebit Deo jubente sepulcrum. Certe si pro monasterii privilegio cupitis vindicare, scitote quia primum ei monasterium cum Mediolanensibus fuit. His ergo litigantibus, sole ruente nox clauditur, corpusqueditur, futurum ut mane facto a Pictavis per violentiam auferretur: sed Deus omnipotens noluit urbem Turonicam a proprio frustrare patrono. Denique nocte media omnis Pictava somno phalanga comprimitur, nec ullus superfuit qui ex hac multitudi
Abbreviated transcription (Latin):
REHADIO UERO ET
nus turonorum ep̃s. plenus uistutibus &
sancuitate. prȩbens infirmis multa beneficia
octogesimo primo a&atis suae anno. Epi¬
scopatus aũ uicesimo sexto. apud condaten¬
sem diocesis suae uicum: excedens asȩculo
feliciter migrauit ad xem̃. Transiit aut
media nocte: quae dominica habebatur
attico cȩsarioq consulibus. Multi aũ
in eius transitu: psallentiũ uoces audier̃
in cęlo. quod in libro uistutũ eius primũ
plenius exposiumus. Nam cum primũ
sc̃i dĩ. apud condatensem ut diximus uicũ:
ȩgrotare coepiss&. pictaui populi ad eius
transitum sicut turonici. conuenerunt
Quo migrante. grandis altercatio: inter
utrumq surrexit populũ
Dicebant enĩ
pictaui. Noster ẽ monachus : nobis abba exti¬
tit : nos requirimus commendatũ. Suffici
mati fuistis benedictionibus: insuper: & uir¬
tutibus iocundati: Sufficiant uobis ista
omnia. nobis liceat. auferre: uel cadauer
exanime. Adhec turonici respondebaN

Expanded text:
rcadii vero et nctus Martinus Turonorum episcopus, plenus virtutibus et sanctitate, praebens infirmis multa beneficia, octogesimo et primo aetatis suae anno, episcopatus autem vigesimo sexto apud Condatensem dioecesis suae vicum excedens a saeculo feliciter migravit ad Christum. Transiit autem media nocte, quae Dominica habebatur, Attico Caesarioque consulibus. Multi enim in ejus transitu psallentium audierunt in coelo, quod in libro virtutum ejus primo plenius exposuimus. Nam cum primitus sanctus Dei apud Condatensem, ut diximus, vicum aegrotare coepisset, Pictavi populi ad ejus transitum sicut Turonici convenerunt. Quo migrante, grandis altercatio in utrumque surrexit populum. Dicebant enim Pictavi: Noster est monachus; nobis abba exstitit; nos requirimus commendatum. Sufficiamati fuistis benedictionibus, insuper et virtutibus jocundati. Sufficiant ergo vobis ista omnia: nobis liceat auferre vel cadaver 35 exanimum. Ad haec Turonici respondebant:
Abbreviated transcription (Latin):
Sedꝰ presbyterii honore praeditus. sepius
beatum mastinum conuitiis lacessiuit
Ad epto ergo consentientib ciuib pon¬
tificatus officio. orationi uacabat
Quia quamquam ess& superbus & uanus
castus tamen habebatur Incorpore:
lier ad quam cubicularii eius ueftimenta
deferebant ad abluendum. quȩ sub specie
religionis erat ueste mutata: concepit . &
peperit. Qua derẽ . surrexit omnis popu
lus turonorum iniram: & totum crimen
super ep̃m referunt: uolentes eum unan¬
miter lapidare. Aiebant enim: Diupi¬
&as scĩ tuam celauit luxuria Nec nos di¬
utius ds̃ sin& manus tuas indignas oscu¬
lando pollui. Illo quoq econtrario uiri¬
liter haec negante: affeste inquit infantẽ
adme. Cumq oblatus fuiss& infans tri¬
ginta dies ab ostu habens: ait ad eum bricci
omnipotentis: Ut si ego te generaui. coram
cunctis edicas. Et ille infans dixit sc̃o¬

Expanded text:
Sed et praesbiterii honore praeditus, saepius Sed et praesbiterii honore praeditus, saepius beatum virum conviciis lacessivit. Adeptum ergo consentientibus civibus pontificatus officium, orationi vacabat. Quia quamquam esset superbus et vanus, castus tamen habebatur in corpore. lier, ad quam cubicularii eius vestimenta deferebant ad abluendum, quae sub specie religionis erat veste mutata, concepit et peperit. Qua de re slus Turonorum in iram, et totum crimen super episcopum referunt, volentes eum unanimiter lapidare. Dicebant enim: Diu pietas sancti tuam celavit luxuriam: nec Deus nos diutius sinit manus tuas indignas osculando pollui. Illo quoque econtrario viriliter haec negante: Afferte, inquit, infantem ad me. Cumque oblatus fuisset infans, triginta dies ab ortu habens, ait ad 43 eum BricciuFilium Dei omnipotentis, ut si ego te generavi, coram cunctis edicas. Et ille: Non es
Abbreviated transcription (Latin):
CITUR POSTEXCESSU
beati mastini turonicȩ ciuitatis ep̃i
summi & Incomparabilis uiri. decuius
uistutib magna apud nos uolumina r&i¬
nentur : sc̃s briccius ad episcopatum succe¬
dit. At uero hic briccius cum ess& pri¬
meuȩ a&datis iuuenis. scõ mastino adhuc
uiuente Incorpore multas ferebat insidi
atũ uirũ : & nescio ubi sit. ł quid operis agat
Cui briccius Si ixquit delirũ illũ quaeris
ꝓspice ennus. ecce caelum solite sicut amexs
respicit. Cumq pauper ille occursu red¬
dito. quod p&ierat imp&rass& : briccioni
diacone uirbeatus mastinus alloquitur.
En ego briccio delirus tibi uideor. Cumq
ille confusus haec audiens dixisse se dene¬
gar&. At uero sc̃s mastinus. Nonne aures
meae ad ostium erant. cum haec eminus
loquebaris: Amen dico tibi. quia ob¬
tinui apud dm̃. ut post me ad pontificatꝰ
honorem accederes : sed noueris te inepisco¬
patu multa aduersa passurũ. Briccius
haec audiens. irridebat eum dicens Non¬
ne uerum dixi. istum de lira uerba ꝓferre

Expanded text:
itur post excessum beati Martini Turonicae civitatis episcopi, summi et inconparabilis viri, de cuius virtutibus magna apud nos volumina retinentur, Brictius ad episcopatum succedit. At vero hic Brictius, cum esset primaevae aetatis iuvenis, sancto adhuc viventi in corpore multas tendebat insidiaatum virum et nescio, ubi sit vel quid operis agat'. Cui Brictius: 'Si', inquid, 'delerum illum quaeris, prospice eminus; ecce! caelum solite sicut amens respicit'. Cumque pauper ille, occursu reddito, quod petierat inpetrasset, Brictionem diaconem vir beatus adloquitur: 'En ego, Brictio, delerus tibi videor?' Cumque ille confusus haec audiens dixisse se denegaret, ait vir sanctus: 'Nonne aures meae ad os tuum erant, cum haec eminus loquebaris? Amen dico tibi, quia obtinui apud Deum, ut post me ad pontificatus honorem accedas, sed noveris te in episcopatu multa adversa passurum'. Brictius haec audiens inridebat, dicens: 'Nonne verum dixi, istum delera verba proferre?'
Abbreviated transcription (Latin):
parumper mora ess& ut hȩc audirentur.
diabolus eum cum iniquis angelis r&inere
temptauit: Nihilq suum in eodem reperi¬
ens. confusus abscessit. Quid ergo deno¬
bis peccatoribus erit. si tantum sacerdotẽ
uoluit pars iniqua nocere: Haec sacerdo¬
te loquente. notatum tempus. archidia co¬
nus turonos misit uel ociter: qui haec di¬
ligenter inquirer&. Qui ueniens. eo die
horaq manifestissime cognouit transisse
beatum uirum. quo sc̃s seuerinus. audiuit
psallentium chorum. Sed &si ad seueri recur¬
ramus hystoriam. ipsa hora. eum sibi scripsit
cum libro uitȩ suȩ: fuisse reuelatum

Expanded text:
parumper morae esset, ut haec audirentur, parumper morae esset, ut haec audirentur, diabolus eum cum iniquis angelis retinere tentavit, nihilque suum in eodem reperiens, confusus abscessit. Quid ergo de nobis peccatoribus erit, si tanto sacerdoti voluit pars inimica Al., iniqua nocere? Haec sacerdote loquente, notatum tempus, archidiaconus Turonus misit velociter qui haec diligenter inquireret. Qui veniens, eum diem horamque manifestissime cognovit transisse beatum virum, quo sanctus Severinus audivit psallentium chorum. Sed si ad Severi recurramus historiam, ipsa hora eum sibi scripsit cum libro vitae suae fuisse revelatum
Abbreviated transcription (Latin):
EATUS AUTE SE UER¬
nus. colonensis ciuitatis ep̃s. uir ho¬
nestȩ uitȩ. & per cuncta laudabilis
Dum die dominico loca sc̃ã ex consu&udine.¬
post matutinos cum suis clericis circuir&.
illa hora qua uir beatus obiit. audiuit cho¬
rum canentium insublimi Uocatoq ar¬
chidiacono. Interrogat si aures eius percu¬
terent uoces. quas ille attentius audir&
Respondit. Nequaquam Tunc ille: di¬
ligenter inquit ausculta: Archidia co¬
nus autem. coepit sursum collum exten¬
dere. aures erigere. & super summis ar¬
ticulis. baculo sustentante stare: Sed cre¬
do eum non fuisse aequalis meriti. a quo heç
non merebatur audiri. Tunc prostrati
precantur: ut hoc ei diuina pi&as audire
permitter& : Prectis autem rursum. In terro¬
gat senis. Quid audis : qui ait Uoces psal¬
lentium: tam quam incęlo audio. sed quidsit
prorsus ignoro. Cui ille. ego tibi quid sit
narrabo Domnus m̃s mastinus ep̃s: mi¬
grauit ex hoc mundo: Et nunc angeli. ca¬
nendo eum deferunt in excelsum. Et ut

Expanded text:
eatus autem Severinus Colonensis civitatis episcopus, vir honestae vitae et per cuncta laudabilis, dum die dominico loca sancta ex consuetudine cum suis clericis circuiret, illa hora qua vir beatus obiit audivit chorum canentium in sublimi. Vocatoque archidiacono, interrogat, si aures eius percuterent voces, quas ille adtentus audiret. Respondit: 'Nequaquam'. Tunc ille: 'Diligenter', inquid, 'ausculta'. Archidiaconus autem coepit sursum collum extendere, aures erigere et super summis articulis, baculo sustentante, stare. Sed credo, eum non fuisse aequalis meriti, a quo hnon merebantur audiri. Tunc prostrati Dominum 1006 deprecantur, ut hoc ei divina pietas audire permitteret. Erectis autem, rursum interrogat senex: Quid audis? Qui ait: Voces psallentium tanquam in coelo audio, sed quid sit prorsus ignoro. Cui ille: Ego tibi quid sit narrabo. Dominus meus Martinus episcopus migravit ex hoc mundo; et nunc Angeli canendo eum deferunt in excelsum. Et ut
Abbreviated transcription (Latin):
illum quem nominare nolo fuiss& imitatus.
numquam ame tam crudeliter disparatus:
ignoti pulueris regione teger&ur. naufra¬
gi soste prȩdonis. passus inmedio marimor¬
tem. & uix in extremo nactus litore sepul¬
turam. Uideant hoc opussuum. qui¬
luerunt. Uideant gloriam suam. & uel
nunc aduersum me grassari desinant vin¬
dicati. Haec cum maxime flebili uoce
gemeremus. omnium lacrimis per nr̃a
lamenta commotis. cum magna quidem
mastini admiratione. sed non minore ex
nostris fl&ibus dolore. discessum est

Expanded text:
illum, quem nominare nolo, fuisset imitatus , illum, quem nominare nolo, fuisset imitatus , numquam a me tam crudeliter disparatus ignoti pulueris syrte tegeretur, naufragi sorte praedonis passus in medio mari mortem et uix in extremo nanctus litore sepulturam. uideant hoc opus suum, quiluerunt, uideant gloriam suam et uel nunc aduersum me grassari desinant uindicati. Haec cum maxime flebili uoce gemeremus, omnium lacrimis per nostra lamenta commotis, cum magna quidem Martini admiratione, sed non minore ex nostris fletibus dolore discessum est
Abbreviated transcription (Latin):
ruit audire apostolum prȩdicantẽ. sed ne¬
qua quã axẽo gallias derelictas. quibus do¬
nauerit habere martinum Cum uero ad
aegyptum usq perueneris. quamquam illa
suorum scorum numero & iustutibus sit su¬
perba. tamen non dedign&ur audire. quia
illi uel uniuersae asiae. Insolo martino euro¬
pa non cesserit .
ET ERUM. CUM HIERO SO¬
lymam inde p&iturus. uentis cursum ue¬
laq commiseris. negotium tibi nostri dolo¬
ris iniungo. Ut siumquam illustris illius
ptolomaidis litus accesseris. sollicitus in qui¬
ras. vbi sit consepultus noster ille pompon¬
us Nec fastidias uisitare ossa peregrina.
multas illic lacrimas. tam ex affectu tuo.
quam ex nostris funde visceribus¬
Ac lic& in ani munere . solum ipsum: flore purpu¬
reo. & suaue redolentibus sparge graminbus
Dices tamen illi . sed non aspere. non acerbe.
compatientis alloquio. non exprobrantis elo¬
gio . quod siuel te quondam. uel me semper
audire voluiss& . & mastinum magis. quam

Expanded text:
ruit audire Apostolum praedicantem; sed nequaquam a Christo Gallias derelictas, quibus donaverit habere Martinum. Cum vero ad Aegyptum usque perveneris, quamquam illa suorum sanctorum numero et virtutibus sit superba, tamen non dedignetur audire, quia illi vel universae Asiae in solo Martino Europa non cesserit. Caeterum cum Hierosolymam inde pla commiseris, negotium tibi nostri doloris iniungo. ut si umquam inlustris illius Ptolemaidis litus accesseris, sollicitus inquiras, ubi sit consepultus noster ille Pomponius, nec fastidias uisitare ossa peregrina. multas illic lacrimas tam ex affectu tuo quam ex nostris funde uisceribusac licet inani munere solum ipsum flore purpureo et suaue redolentibus sparge graminibus. dices tamen illi. sed non aspere, non acerbe, conpatientis alloquio, non exprobrantis elogio: quod si uel te quondam uel me semper audire uoluisset, et Martinum magis quam
Abbreviated transcription (Latin):
ratur dño annuente perducitur. Quo
ad uoluntatem sacerdotis composito. dic¬
tis &iam missis. ut uentum est ad conui¬
uium requirentes sollicite senem. Nequa¬
quam repperiunt. Sed nec homo quidem
extitit. qui eum debasilica exire uidiss&
Credo aliqua fuiss& uistus angelica. qui &
beatum uirum se uidisse pronuntiauit.
& deinceps nulli comparuit. Inquo loco
ex illa die multae uistutes factaesunt.
quȩ per negligentiam Non sunt scriptae
Nos uero quantum de nr̃o tempore: Aut
fieri uidimus. Aut factum ceste cogno¬
uimus silere nequiuimus¬

Expanded text:
ratur, Domino annuente, perducitur. Quo ratur, Domino annuente, perducitur. Quo ad voluntatem Al., votum sacerdotis composito, dictiam missis, ut ventum est ad convivium, requirentes sollicite senem, nequaquam reperiunt. Sed nec homo quidem exstitit, qui eum de basilica exire vidisset. Credo aliquam fuisse virtutem angelicam, quae et beatum virum se vidisse pronuntiavit, et deinceps nulli comparuit. In quo loco ex illa die multae virtutes factae sunt, quae per negligentiam non sunt scriptae. Nos vero quantum tempore nostro aut fieri vidimus, aut factum certe cognovimus, silere nequivimus
Abbreviated transcription (Latin):
re potuerunt: Iunc conturbati atq exterri¬
ti. quid facerent nesciebant: Dicit eis unus
talis episcopatus elus esse consueuerat: Et
forsitan inhac die se transferri vos ad mon&
die noctuq insistentes. triduum illud conti¬
nuatione duxerunt. Quasta aut̃ die ac¬
cedentes ponentesq: manus. Nonualebant
penitus mouere sepulchrum. Pauore autͣ
omnes exterriti . lam in hoc stantes. Vt terra
uasculum quod detexerant operirent. appa¬
ruit eis veneranda canicie senis instar niuis
candorem efferens. dicens se esse abbatem
Et ait eis. Usq quo conturbamini & tar¬
datis. Non uid &is domnum mastinum stan¬
tem. Uobis iuuare paratum simanus appona¬
tis: Tunc lactans pallium quo vtebatur.
posuit manum adsarcophagũ: cum reliquis
sacerdotib crucib paratis & cereis. In posi¬
taq: antiphona. dederunt cuncti uoces
psallentium in excelso. Tantumq: adsenis
conatum protinus sarcophagũ insumma
leuitate commotum. Ix loco ubi nunc ado¬

Expanded text:
re potuerunt. Tunc conturbati atque exterrire potuerunt. Tunc conturbati atque exterriti, quid ftalis episcopatus ejus esse consueverat: et forsitan in hac die se transferri debere vos adie noctuque insistentes, triduum illud continuatim duxerunt. Quarta autem die accedentes, ponentesque manus, non valebant penitus movere sepulcrum. Pavore autem omnes exterriti, jam in hoc stantes, ut terra vasculum quod detexerant operirent, apparuit eis veneranda canitie senex, ad instar nivis candorem efferens, dicens se esse abbatem, et ait eis: Usquequo conturbamini, et tardatis? Non videtis domnum Martinum stantem vos juvare paratum, si manus apponitis? Tunc jactans pallium, quo utebatur, posuit manum ad sarcophagum cum reliquis sacerdotibus, crucibus paratis, ac cereis, impositaque antiphona, dederunt cuncti 1009 voces psallentium in excelso. Tum ad senis conatum protinus sarcophagum cum summa levitate commotum, in loco, ubi nunc ado
Abbreviated transcription (Latin):
dis cathedram sortitus ẽ dignitatis. Adeptusq
hunc apicẽ. cum magno. Uotorum consensu
fundamenta templi ampliora quam fuerant.
super beata membra locare disposuit. Quod
sagaci Insistens studio. mirifice mancipauit ef¬
fectui. Dequa fabrica. multum quõd loque¬
remur erat : Sed quia praesens ẽ. conticere
exinde melius putauimus. Adueniente
ergo optato tempore sacerdoti. ut tem¬
plum dedicar&ur: & scm̃ corpusculum
a loco ubi sepultum fuerat transferr&ur.
conuocauit beatus perp&uus. addiem festũ
uicinos pontifices. sed &abbatum. ac diuer¬
sorum clericorum. Non minimã multitudinẽ
Et quia hoc in kalendis iulus agere uolebat.
uigilata una nocte. factomane. Accepto sar¬
culo. terram quȩ super scm̃ erat tumulum
coeperunt effodere. Quo d&ecto. manus
ut eum commouerent initiunt. Ibiq mul¬
titudo tota laborans. nihil prorsus pertotũ
diem proficit. Uigilata deniq: alia nocte.
mane temptantes. iterum nihil omnino age¬

Expanded text:
dis cathedram sortitus est dignitatis. Adeptusque dis cathedram sortitus est dignitatis. Adeptusque hunc apicem, cum magno 1008 devotorum consensu, fundamenta templi, ampliora quam fuerant, super beata membra locare disposuit; quod sagaci insistens studio, mirifice mancipavit effectui. De qua fabrica multum quod loqueremur erat; sed quia praesens est, conticere exinde melius putavimus. Adveniente ergo optato tempore Sacerdoti ut templum dedicaretur, et sanctum corpusculum a loco ubi sepultum fuerat transferretur, convocavit beatus Perpetuus ad diem festum vicinos pontifices, sed et abbatum ac diversorum clericorum non minimam multitudinem. Et quia hoc in Kalendis Iulii agere volebat, vigilata una nocte, facto mane, accepto sarculo, terram quae super sanctum erat tumulum coeperunt effodere. Quo detecto, manus, ut eum commoverent, iniciunt, ibique multitudo tota laborans, nihil prorsus per totam diem proficit. Vigilata denique alia nocte, mane temptantes, iterum nihil omnino age
Abbreviated transcription (Latin):
tum uobis excitantibus non expleui
Tunc illi obstupefacti pariter & ad mirantes.
diem & tempus notant. Qui sollicite requi¬
rentes. ipsam diem tempusq repperiunt.
deser uisse Obeatum uirum. In
cuius transitu scorũ canit numerus. angelo¬
rum exultat chorus. omniumq uistutum
cȩlestium: occurrit exercitus. diabolus prȩ¬
sumptione confunditur. ecclesia uistute
roboratur. sacerdotes reuelatione glorifi¬
cantur. quem michahel assumpsit cũ angelis.
maria suscepit cum uirginũ choris. para dy¬
sus r&in&. la&um cum sanctis. Sed quid
nos in laudem eius temptamus : quod ñsuf¬
ficimus adimplere. Ipse est enim laus illius.
Cuius laus ab eius ore num quam recessit.
Nam nos utinam uel simplicem possimus
hystoriam explicare
&iam illud inserere lectioni. qualiter scm̃
eius corpusculum. In loco ubi nunc adoratur
fuerit angelo annuente trans latum: Anno
sexagesimo quasto. post transitum gloriosi
domni mastini. beatus perp&uus turonicȩ se¬

Expanded text:
tum, vobis excitantibus, non explevi. tum, vobis excitantibus, non explevi. Tunc illi stupefacti, pariterque admirantes, diem et tempus notant, sollicite requirentes. Qui ipsam diem tempusque transitus Sdeservisse. O beatum virum, in cujus transitu sanctorum canit numerus, angelorum exsultat chorus, omniumque coelestium virtutum occurrit exercitus: diabolus praesumptione confunditur, Ecclesia virtute roboratur, sacerdotes revelatione glorificantur; quem Michael assumpsit cum angelis, Maria suscepit cum virginum choris, paradisus retinet laetum cum sanctis! Sed quid nos in laudem ejus tentamus, quod non sufficimus adimplere? Ipse est enim laus illius, cujus laus ab ejus ore nunquam recessit. Nam nos utinam vel simplicem possimus historiam explicare.etiam illud inserere lectioni, qualiter sanctum ejus corpusculum in locum ubi nunc adoratur fuerit, angelo annuente, translatum. Anno sexagesimo quarto post transitum gloriosi domni Martini, beatus Perpetuus Turonicae se