comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cum uellerib suis. Cũq mortuus funsse.
ahab: p̃uaricatus r̃ fedus qđ habebat cũ
rege isrł. Egressus est igitur rea io¬
ram indie illa de samaria & recen¬
suit uniuersum isrł misitq ad iosa¬
phat regem iuda dicens. Rex moab
recessit ame: ueni mecũ contra mo¬
ab ad pręliũ. Qui respondit. Ascen¬
dam: qui meus ẽ tuus est: pls mes
płs tuus. equi mei. equi tui. Dir̃ꝙ.
ꝑquam uiam ascendemus : At ille re¬
spondit. ꝑ desertũ idumeȩ. Prexerĩ
igtt᷑ rex isrł & rex iudã & rex edom
& circũerunt ꝑ uiam septẽ dierum:
nec erat aqua exercitui & iumentis
quȩ sequebant᷑ eos. Diritq rex isrł
łteu. heu. heu congregauit nos dñs
tres reges ut traderet in manũ mo¬
ab. Et ait iosaphat. Est ne hic ꝓpħa
dni : ut dep̃cemur dnm ꝑ eum:
Et respondit unus de serius regis
ifrł Est hic heliseus filius safath.
qui fundebat aquã suꝑ manus he¬
liȩ Et ait iosaphat. Est apud cũ
escenditꝙ ad eũ rex isrł & ios aphat.¬

Expanded text:
cumque mortuus fuisset Ahab praevaricatus est foedus quod habebat cum rege Israhel egressus est igitur rex Ioram in die illa de Samaria et recensuit universum Israhel misitque ad Iosaphat regem Iuda dicens rex Moab recessit a me veni mecum contra Moab ad proelium qui respondit ascendam qui meus est tuus est populus meus populus tuus equi mei equi tui dixitque per quam viam ascendemus at ille respondit per desertum Idumeae perrexerunt igitur rex Israhel et rex Iuda et rex Edom et circumierunt per viam septem dierum nec erat aqua exercitui et iumentis quae sequebantur eos dixitque rex Israhel eheu eheu eheu congregavit nos Dominus tres reges ut traderet in manu Moab et ait Iosaphat estne hic propheta Domini ut deprecemur Dominum per eum et respondit unus de servis regis Israhel est hic Heliseus filius Saphat qui fundebat aquam super manus Heliae et ait Iosaphat est apud eum escenditque ad eum rex Israhel et Iosaphat et
Abbreviated transcription (Latin):
us fuit timens deũ : & ecce creditor ue¬
nit ut tollat duos filios meos ad serui¬
endum sibi. Cui dixit heliseus. Quid uis
ut faciam tibi : dic mihi quid habes in
domo tua. At illa respondit. Non habco
ancilla tua quicquã in domo mea nisi
parum olei quo unguar. Cui ait. uade
pete mutuo ab omnib uicinis tuis ua¬
sa uacua non pauca: & ingredere &
claude ostium cũ intrinsecus fueris tu
& filii tui. & mitte inde in omnia uasa
hȩc: & cum plena fuerint. tolles. Iuit
itaq mulier̃ & clausit ostium suꝑ se &
suꝑ filios suos Illi offerebant uasa: & illa

Expanded text:
reditor venit ut tollat duos filios meos ad serviendum sibi cui dixit Heliseus quid vis ut faciam tibi dic mihi quid habes in domo tua at illa respondit non habeo ancilla tua quicquam in domo mea nisi parum olei quo unguear cui ait vade pete mutuo ab omnibus vicinis tuis vasa vacua non pauca et ingredere et claude ostium cum intrinsecus fueris tu et filii tui et mitte inde in omnia vasa haec et cum plena fuerint tolles ivit itaque mulier et clusit ostium super se et super filios s
Abbreviated transcription (Latin):
sua. At illa dixit. Da pło ut comedat.
Responditq ei minister eius. Quantũ est
Rursum ille da ait pło. ut comedant:
hȩc enĩ dicit dno. Comedent. & super¬
erit. Posuit itaq coram eis. Qui come¬
derunt & suꝑ fuit iuxta uerbũ dni.¬

Expanded text:
sua at ille dixit da populo ut comedat sua at ille dixit da populo ut comedat responditque ei minister eius quantum Rursum ille: Da, ait, populo, ut comedat: haec enim dicit Dominus: Comedent, et supeerit. Posuit itaque coram eis: qui comederunt, et superfuit juxta verbum D
Abbreviated transcription (Latin):
ad eum. Qui ait. Tolle filium tuum.
Uenit illa & corruit ad pedes eius. ꝙ
ad orauit suꝑ terrã: tulitq filiũ suũ
& egressa est & heliseus reuersus ẽ
in galgala. Erat aut̃ fames in terra.
& filii ꝓphetarum habitabant corã
eo dixitq uni de pueris suis. Pone
ollam grandem: & coque pulmentum
filiis
is ꝓpħarum. Et egressus est unus in agrõ.
ut colligeret herbas agrestes: inuenit¬
ꝙ quasi uitẽ siluestrem & collegit ex ea
coloqͥnthidas agri & impleuit palliũ¬
suum: & reuersus concidit in ollam
pulmenti nesciebat enĩ quid eẽt. Infu¬
derunt gͦ soclis ut comederent. Cumꝙ
gustassent de coctione: exclamauerunt
dicentes. Mors in olla uir dĩ & ñ potu¬
erunt comedere. At ille. afferte inquit
ollam & ait. Infunde turbe. ut come¬
dati & non fuit amplius quicquã a¬
maritudinis in olla. Uir aut̃ qui¬
dam uenit de balsãlis a deferens uiro
dĩ panes primitiarũ: & uiginti panes
hordeaceos: & frumentũ nouũ in pera

Expanded text:
m tuum venit illa et corruit ad pedes eius et adoravit super terram tulitque filium suum et egressa est et Heliseus reversus est in Galgala erat autem fames in terra et filii prophetarum habitabant coram eo dixitque uni de pueris suis pone ollam grandem et coque pulmentum filiis prophetarum et egressus est unus in agrum ut colligeret herbas agrestes invenitque quasi vitem silvestrem et collegit ex ea colosuum, et reversus concidit in ollam pulmenti, nesciebat enim quid esset. Infuderunt ergo sociis, ut comederent: cumque gustassent de coctione, exclamaverunt, dicentes: Mors in olla vir Dei. Et non potuerunt comedere. At ille: Affertollam et ait infunde turbae et comedat et non fuit amplius quicquam amaritudinis in olla vir autem quidam venit de Balsalisa deferens viro Dei panes primitiarum et viginti panes hordiacios et frumentum novum in pera
Abbreviated transcription (Latin):
egressi sunt de ciuitate: & illudebant
ei dicentes. Ascende calue: ascende cal¬
ue. Qui cũ respexisset uidit eos: &
maledirit eis in nomine dnĩ. Egressiq
sunt duo ursi de saltu: & lacerauer̃
ex eis quadraginta & duos pueros.
Abiit aut̃ inde montẽ carmeli: & inde
Sreuersus ẽ samariã. aoram uero filis
ahab. regnauit suꝑ isrł insamaria.
anno octaito decimo iosaphat regis
iudes regnauitq duodecim annis &
fecit malũ coram dnõ: sed ñ sicut
pater suus & mater. Tulit enĩ statu
rumtamen in peccatis hieroboam fi¬
lii nabath qui peccare fecit isrł ad¬
hesit: nec recesit ab eis.
Porro mesa rex moab nutriebat peco¬

Expanded text:
et inludebant ei dicentes ascende calve ascende calve qui cum se respexisset vidit eos et maledixit eis in nomine Domini egressique sunt duo ursi de saltu et laceraverunt ex eis quadraginta duos pueros abiit autem inde in montem Carmeli et inde reversus est Samariam Ioram vero filius Ahab regnavit super Israhel in Samaria anno octavodecimo Iosaphat regis Iudae regnavitque duodecim annis et fecit malum coram Domino sed non sicut pater suus et mater: tulit enim statuater ejus. Verumtamen in peccatis Jeroboam filii Nabat, qui peccare fecit Israel, adhaesit, nec recessit ab eis. Porro Messa rex
Abbreviated transcription (Latin):
reuersusq stetit suꝑ ripam iordanis:
& pallio helię qđ ceciderat ei ꝑcussit aqͣs:¬
nunc: ꝑcussitq aquas : & diuisę sunt
huc atꝙ illuc & transit heliseus. Ui¬
dentes aut̃ filii ꝓphetarum qui erant¬
euit sp̃s helię suꝑ heliseum. Et uenien¬
tes in occursum eiusͥadorauerunt eũ
ꝓni in terrã: dixeruntꝙ illi. Ecce cum
serus tuis sunt quinquaginta uiri¬
fortes: qui possint ire & querere dnm̃
uallium. Qui ait. Nolite mittere. Co¬
egeruntꝙ eum donec ad quiesceret: &
diceret: mittite. Et miserunt quinqua¬
ginta uiros: qui cum quesissent trib
dieb ñ inuenert̃ & reuersi sunt ad
eum. At ille habitabat in hiericho.
Dixitq eis. Numquid ñ dixiuob̾nolite:
mititre : Dixerunt quoq uiri ciuita¬
tis ad heliseum. Ecce habitatio ciuita¬
tis huius optima ẽ: sicut tu ipse dñe
ꝑspicis : sed aquȩ pessimȩ st̃ & t̾rasterilis.
At ille ait. Afferte mihi uas nouum: &

Expanded text:
Reversusque stetit super ripam Jordanis: Reversusque stetit super ripam Jordanis: et pallio Helie quod ceciderat ei et nunc? Percussitque aquas: et divise sunt huc atque illuc: et transiit Heliseus. Videntes autem filii pevit spiritus Helie super Heliseum. Et venientes in occursum eius, adoraverunt eum proni in terram, dixeruntque illi: Ecce cum serfortes: qui possint ire et querere Domivallium. Qui ait. Nolite timere. Coegeruntque eum donec acquiesceret: et diceret mittite. Et miserunt quinquaginta viros. Qui cum quesissent tribus diebus: non invenerunt: et reversi sunt ad eum. At ille habitabat in Hierico. Dixitque eis. Numquid non dixi vobis nolite mittere? Dixerunt quoque viri civitatis ad Heliseum. Ecce habitatio civitatis hujus optima est: sicut tu ipse Domine perspicis: sed aque pessime sunt et terra sterilis. At ille ait. Afferte mihi vas novum et
Abbreviated transcription (Latin):
quaginta uiri de filiis ꝓphetarũ se¬
cuti sunt  qui ꝙ steterunt econtra lon¬
ge. Illi aut̃ ambo stabant suꝑ iordanẽ.
Tulitꝙ helias pallium suũ & inuoluit
illud  ꝑcussit aquas: quȩ diuisę sunt in
utramq partẽ.l & transierunt ambo ꝑ
siccum. Cumq transissent. helias dixit
ad heliseum. Postula qđ uis ut faciam
tibi: antequã tollar ate. Dixitq heli¬
seus. Obsecro:. ut fiat duplex in me
sp̃s tuus. Qui respondit. Rem difficilẽ
postulasti at tamen si uideris me
quando tollar a teerit qđ petisti: si
aut̃ non uideris non erit. Cumq ꝑge¬
rent & incedentes sermocinarentur:
ecc e currus igneus & equi ignei diui¬
serunt utrumq. Et ascendit helias ꝑ
turbinem in cęlũ: Feliseus aut̃ uidebat:
& clamabat. Pater mi pater mi: cur¬
rus isrł & auriga eius. Et non uidit
eum amplius. Apprehenditq uestim̃ta
sua. & scidit illa in duas partes: &
leuauit pallium heliȩ. qđ ceciderat ei:

Expanded text:
quaginta viri de filiis prophetarum sequaginta viri de filiis prophetarum secuti sunt qui et steterunt e contra longe illi autem ambo stabant super Iordanem tulitque Helias pallium suum et involvit illud et percussit aquas quae divisae sunt in utramque partem et transierunt ambo per siccum cumque transissent Helias dixit ad Heliseum postula quod vis ut faciam tibi antequam tollar a te dixitque Heliseus obsetuus in me. Qui respondit. Rem difficilem postulasti. Attamen si videris me quando tollar a te: erit quod petisti. Si autem non videris: non erit. Cumque pergerent: et incedentes sermocinarentur: ecce currus igneus et equi ignei diviserunt utrumque: et ascendit Helias per turbinem in celum. Heliseus autem videbat: et clamabat. Pater mi. Pater mi. Currus Israel: et auriga ejus. Et non vidit eum amplius. Apprehenditque vestimenta sua et scidit illa in duas partes. Et levavit pallium Helie: quod ceciderat ei.
Abbreviated transcription (Latin):
I T LI A M BER TURBI AẼ
in cęlum: ibant helias & heliseus de
galgalis dixitq helias ad helyscũ. Sede
hic qm̃ dñs misit me usq in bethel. Cui
ait heliseus. Uiuit dñs & uiuit anima
tua: quia non derelinquã te. Cumꝙ
descendissent bethel. egressi sunt fibii
ꝓphetarũ qui erant in bethel ad heli¬
seum: & dixerunt ei. Rumquid nostis
quia hodie dñs tollat dominũ tuum
a te : Qui respondn. Et ego noui silete
Dixit aut̃ helias ad heliseum. Sede hic:
quia dñs misit me in hiericho. Et ille
ait. Uiuit dñs & uiuit anima tuo:
quia non derelinquã te. Cumꝙ uenis¬
sent hiericho: accesserunt filii ꝓpħarũ
qui erant in hiericho ad heliscum: &
dixerunt. ei. Numquid nosti quia ho¬
die dñs tollat dnm̃ tuũ ate: & ait
eis. Et ego noui silete. Dixit autẽ
ei helias. Sede hic: quia dñs misit me use¬
ad iordanem. Qui ait. uiuit dñs &
uiuit anima tua quia ñ derelinquã
te. Ierunt igitur ambo pariter̾. & qͥn¬

Expanded text:
 Heliam per turbinem in caelum ibant Helias et Heliseus de Galgalis dixitque Helias ad Heliseum sede hic quia Dominus misit me usque Bethel cui ait Heliseus vivit Dominus et vivit anima tua quia non derelinquam te cumque descendissent Bethel egressi sunt filii prophetarum qui erant Bethel ad Heliseum et dixerunt ei numquid nosti quia hodie Dominus tollat dominum tuum a te qui respondit et ego novi silete dixit autem Helias ad Heliseum sede hic quia Dominus misit me in Hiericho et ille ait vivit Dominus et vivit anima tua quia non derelinquam te cumque venissent Hierichum accesserunt filii prophetarum qui erant in Hiericho ad Heliseum et dixerunt ei numquid nosti quia hodie Dominus tollet dominum tuum a te et ait et ego novi silete dixit autem ei Helias sede hic quia Dominus misit me ad Iordanem qui ait vivit Dominus et vivit anima tua quia non derelinquam te ierunt igitur ambo pariter et quin
Abbreviated transcription (Latin):
bestię equitesq oportuno in loco coͬ¬
positi:. considerans machabeus ad¬
uentũ multitudinis & apparatũ uari¬
um armorũ. ac ftrocitatt᷑ bestiarũ:
eatendens manũ incęlũ. ꝓdigia faci¬
entem dñm inuocauit qui non seđm

Expanded text:
bestiae equitesque oportuno in loco conbestiae equitesque oportuno in loco conpositi considerans Macchabeus adventum multitudinis et adparatum varium armorum ac ferocitatem bestiarum extendens manum in caelum prodigia facientem Dominum invocavit qui non se
Abbreviated transcription (Latin):
manus ꝓtendenit᷑. orare ꝓ omi ppło
iudeorum. Post hȩc apparuisse & aliũ
uirũ ętate & gła mirabiłe l& magni
decoris habitudine cirea illũ respon¬
dentẽ oniam dixeisse hic est fratrũ
amator & ppłi isrł hic ẽ qui multũ
orat ꝓ ppło & uniuersa scã ciuitate:
hieremias ꝓpħa dĩ ex tendisse aut̃
hicremiã dex trãl& dedisse iudac
gladium aurcũ dicentt̃. Accipe scm
gladiũ munus ado: in quodeicies ad¬
uersarios ppłi mei isrł. ¶ l iiii.¬
hortati itaq iudę sermonib bonis
ualde. de quib extolli poss& impetis.
& animi iuucnũ confortari. statuer᷑
dimicare & confligere fortiter. ut
uirtus de negotiis iudicar&: coquod
ciuitas & sc̃a. & templũ periclitarẽt᷑.
fr̃ib & cognatisiminor sollicitudo. ma¬
erat templi sed & cos qui inciuitate e¬
rant ñ minima sollicitudo habebat.
ꝓ his qui congressuri erãt. Et cum iam
om̃s sperarent indiciũ futurũ. hostesq
adesser atq exercitus ess& ordinatus

Expanded text:
ro omni populo Iudaeorum post haec apparuisse et alium virum aetate et gloria mirabilem et magni decoris habitudine circa illum respondentem vero Onian dixisse hic est fratrum amator et populi Israhel hic est qui multum orat pro populo et universa sancta civitate Hieremias propheta Dei extendisse autem Hieremiam dexteram et dedisse Iudae gladium aureum dicentem accipe sanctum gladium munus a Deo quo deicies adversarios populi mei Isrhortati itaque Iudae sermonibus bonis valde de quibus extolli possit impetus et animi iuvenum confortari statuerunt dimicare et confligere fortiter ut virtus de negotiis iudicaret eo quod civitas et sancta et templum periclitaretur fratribus et cognatis minor sollicitudo maerat templi sed et eos qui in civitate erant non minima sollicitudo habebat pro his qui congressi erant et cum iam omnes sperarent iudicium futurum hostisque adesset atque exercitus esset ordinatus
Abbreviated transcription (Latin):
lymam ꝑferri. Cuo cum ꝑ ueniss&.
conuocatis contribulib & sacerdoti¬
bus ad altart. arcersut & cos qui in
arce erant. & ostenso capite nicano¬
ris. & mani nefaria. quã exstenderat
contra domũ sanctam om̃ipotentis
dil magnifice gloriatus est. Linguam
etiam impii nicanoris precisãᷤ mssit
particulatim auibus dari manũ aut̃
dementis. contra templum suspendi.
Om̃s igitur. eeli dñm benedixerunt:
dicentes: Benedictus qui locũ suum
incontaminatũ conseruauit. Sus¬
pendit aut̃ nicanoris caput insũma
arce. euidens ut ess& & maniststũ signũ
auxcilii in di. Itaq om̃s cõmuni
consilio. deercuerunt: nullomodo
dicin istum absq celebritait preit
mensis adar: qđ dicitur uoce syriaca
pridie mardochȩi dic Igit᷑ his erga
meanore̾ gestis & ex illis temporiꝰb
ab hebreis ciuitate possessa. ego
quoq in his finem faciam sermonis.
Et si quidem bent & hystorie con¬
petit & ipse uelim sit aut̃ minus

Expanded text:
lymam perferri quo cum convenisset lymam perferri quo cum convenisset convocatis contribulibus et sacerdotibus ad altare arcersiit et eos qui in arce erant et ostenso capite Nicanoris et manu nefaria quam extendens contra domum sanctam omnipotentis Dei magnifice gloriatus est linguam etiam impii Nicanoris praecisam iussit particulatim avibus dari manum autem dementis contra templum suspendi omnes igitur caeli Dominum benedixerunt dicentes benedictus qui locum suum incontaminatum conservavit suspendit autem Nicanoris caput in summa arce evidens ut esset et manifestum sit auxilii Dei itaque omnes communi consilio decreverunt nullo modo diem ismensis adar quod dicitur voce syriaca pridie Mardochei die igitur his erga Nicanorem gestis et ex illis temporibus ab Hebraeis civitate possessa ego quoque in his finem faciam sermonis et siquidem bene et ut historiae conpetit et ipse velim si autem minus
Abbreviated transcription (Latin):
inuocans hoc modo. In dñe misisti
angłm tuu̾ sub erechia rege iudę
& int᷑fecisti de castris sennacherib
centũ octoginta quinq milia. Et
nunc dominatoꝵ cęlorum mitte
angłm tuũ bonũ ante nos. intimore
& tremore magnatudinis brachii tui.
& metuant qui cum blasphemia ueni¬
unt aduersus scm popłm tuũ. Et hic
quide ita ꝑ orauit: Nicãnor autẽ &
qui cum ipso erant: cum tubis & canti¬
eis admouebant. Iudas uͦ & qui cum
eo erant. inuocato dõ ꝑ orationes con¬
gressi sunt: manu quidem pugnantes
sed & cordibus dñm orantes⁊ prostra¬
uerunt non minus triginta quinq¬
milia: p̾sentia di magn̾ifice delec¬
tati. Cumq cessa ssent. & cũ gaudio
redirent. cognouerunt nicanorem
russe cum armis suis. facto itaque
clamort & ꝑturbatione excitata.
patria uoce. omnipotenit᷑. benedice¬
recepit itaq iudas qui per omnia
corpore & animo. mori ꝓ ciuibus
paratus crat̾. caput nicanoris & ma¬
num cum humero abscisam: hicroso¬

Expanded text:
isti angelum tuum sub Ezechia rege Iudae et interfecisti de castris Sennacherim centum octoginta quinque milia et nunc Dominator caelorum mitte angelum tuum bonum ante nos in timore et tremore magnitudinis brachii tui ut metuant qui cum blasphemia veniunt adversus sanctum populum tuum et hic quidem ita peroravit Nicanor autem et qui cum ipso erant cum tubis et canticis admovebant Iudas vero et qui cum eo erant invocato Deo per orationes congressi sunt manu quidem pugnantes sed cordibus Dominum orantes prostraverunt non minus triginta milia praesentia Dei magnifice delectati cumque cessassent et cum gaudio redirent cognoverunt Nicanorem ruisse cum armis suis facto itaque clamore et perturbatione suscitata patria voce omnipotentem Dominum benediceaecepit autem Iudas qui per omnia corpore et animo emori pro civibus paratus erat caput Nicanoris et manum cum umero abscisam Hieroso
Abbreviated transcription (Latin):
beus aut̃ confidebat semꝑ cũ omĩspe
auxilium sibi ado affuturũ: & horta¬
batur suos neformidarent ad aduen¬
tum nationũ: sed inmenit: haberetł
adiutoria sibi facta decelo. & nunc
sperarent ab oni̾potente affuturam
sibi uictoriã E t allocutus illos dele¬
ge & ꝓphetis: admonens ctiã certã¬
minum quę fecerant prius ꝓmtio¬
res cos constituit & ita animis corũ
erectis. simul osfendebtgentiũ falla¬
tiam: & iuramentorũ p̃uaricationẽ.
Singulos aut illorũ armauit. ñ chypei
& haste munitionei sed sermonibus
optimis & hortationib: exposito dig¬
na fide somnio. ꝑ qđ uniuersos letiꝰ¬
ficauit. Erat aũt huiꝰ modi uisus oniã
qui fuerat sũmus sacerdos uirũ bonu

Expanded text:
beus autem confidebat semper cum omni spe beus autem confidebat semper cum omni spe auxilium sibi a Domino adfuturum et hortabatur suos ne formidarent ad adventum nationum sed in mente haberent adiutoria sibi facta de caelo et nunc sperarent ab Omnipotente adfuturam sibi victoriam et adlocutus illos de lege et prophetis admonens etiam certaminum quae fecerant prius promptiores eos constituit et ita animilaciam et iuramentorum praevaricationem singulos autem illorum armavit non clypei et hastae munitione sed sermonibus optimis et hortationibus exposito digno fide somnio per quod universos laetificavit erat autem huiusmodi visus Onian qui fuerat summus sacerdos virum b
Abbreviated transcription (Latin):
uenit ꝑ mediam ceruiee. Et cum ad¬
huc spirar&: accensis animis surrexit Et¬
cum. sanguis cius magno fluxu dẽ¬
fluer& saucius cursu turbã ꝑtransũt
& stans supͣ petrã quanda p̃ruptam
& iam exsanguis effectus. cõplexiis in¬
testina sua u̾trisq manib ꝓiecit suꝑ
turbas: inuocans dominatorẽ uitȩ
ac sp̃s ut hȩc illi utrũ redderet. atq
itaͣ de functus est.. Iiii.¬
icanor aut̃ ut conperit iudam cͦe in
norem tribue dici sc̃ificationis. & ho¬
nora eũ qui uniuersa conspicit At
ille infelia int̾rogauit. siest potens
in celo qui imperauit agi dicm sabba¬
torum Et respondentib iudeis est
dñs uiuus. ipse incelo potens.
qui iussit agi septimã diemꝰ ille att
Et ego potens sum suꝑ terrã. qui im¬
pero sumi arma. & ne gocia regis im¬
pleri : Iamen ñ optinuit. ut consiliũ
ꝑficer&. Et nicanor quiđe cũ sũma
suꝑbia crectus: cogitauerat cõmune
tropheum statuere de uida. Gacha¬

Expanded text:
venit per mediam cervicem et cum advenit per mediam cervicem et cum adhuc spiraret accensis animis surrexit cum et sanguis eius magno fluxu deflueret saucius cursu turbam pertransiit et stans super petram quandam praeruptam et iam exsanguis effectus conplexus intestina sua utrisque manibus proiecit super turbas invocans Dominatorem vitae ac spiritus ut haec illi iterum redderet atque ita vita defunctus est Nicanor autem ut conperit Iudam esse innorem tribue diei sanctificationis et honora eum qui universa conspicit at ille infelix interrogavit si est potens in saeculo qui imperavit agi diem sabbatorum et respondentibus illis est Dominus vivus ipse in caelo potens qui iussit agi septimam diem at ille ait et ego potens sum super terram qui impero sumi arma et negotia regis impleri tamen non obtinuit ut consilium perficeret et Nicanor quidem cum summa superbia erectus cogitaverat commune tropeum statuere de Iuda Maccha
Abbreviated transcription (Latin):
Uatias aut̃ quida deseniorib ab hicro¬
solymis delatuse nicanori. uir amator
ciuitatis & bene audiens: qui ꝓ affec̾¬
tu pater iudȩoꝵ appellabatui Hic
multis temporib continentię ꝓpo¬
situm tenuit iniudaismo: corpusq
& animã tradere contentus ꝓꝑse¬
uerantia. Uolens aut nicanor. mani¬
festare odium qđ habebat iniudecis.
misit milites quingentos. ut cũ conp̃¬
henderent putabat enĩ sullũ dece¬
piss&: se dadem maximã iudeis in¬
laturũ. Turbis aut̃ irruere domum
eius. & ianu̾am disrũpere atq ignem
ad mouẽre cupientibus. cũ iam conp̾¬
henderet᷑ gladiose petit: eligens no¬
bilit᷑ mori potius quã subditus ficri
peccatoribł & contranatales suos in¬
dignis iniurus agi. Sedcũ ꝑfestinati¬
onem non certo ictu plagam dedisset:
& turbȩ intra ostia in rumperent᷑.
recurrens audacter ad murũ. pre¬
cipitauit semetipsũ uirilit̾ inturbaᷤ
Quib uelocit᷑ locum dantib casui eiꝰ:

Expanded text:
quidam de senioribus ab Hierosolymis delatus est Nicanori vir amator civitatis et bene audiens qui pro adfectu pater Iudaeorum appellabatur hic multis temporibus continentiae propositum tenuit in iudaismo corpusque et animam tradere contentus pro perseverantia volens autem Nicanor manifestare odium quod habebat in Iudaeos misit milites quingentos ut eum conprehenderent putabat enim si illum decepisset se cladem maximam Iudaeis inlaturum turbis autem inruere domum eius et ianuam disrumpere atque ignem admovere cupientibus cum iam conprehenderetur gladio se petit eligens nobiliter mori potius quam subditus fieri peccatoribus et contra natales suos indignis iniuriis agi sed cum per festinationem non certo ictu plagam dedisset et turbae intra ostia inrumperent recurrens audenter ad murum praecipitavit semet ipsum viriliter in turbas quibus velociter locum dantibus casui eius
Abbreviated transcription (Latin):
nescire se ubi ess& qui quęrebatur:
extendens manũ ad templũ uirauit.
Nisi uinctũ uida tradideritis. istud
dĩ fanũ inplanitiem deduca̾ & altare
effodiam. & templũ hoc libcropatri
consecrabo. Et his dictis abiit. Sacer¬
dotes aut̃ ꝓtendentes manus incęlũ ÷¬
inuocabant eũ qui semꝑ ꝓpugnator
ess& gentis ipsorũ: hec dicenit᷑s. Tu
dñe qui uniuersitatis. nullius indiges
uoliusti templũ habitationis tue. ficri
in nobis. Et nunc sc̃ȩ scoꝵ om̃iũ dne.
conserua ineternũ inpollutã domũ

Expanded text:
quaerebatur extendens manum ad templum iuravit nisi mihi vinctum Iudam tradideritis istud Dei fanum in planitiem deducam et altare effodiam et templum hoc Libero patri consecrabo et his dictis abiit sacerdotes autem protendentes manus in caelum invocabant eum qui semper propugnator esset gentis ipsorum haec dicentes tu Domine qui universitatis nullius indiges voluisti templum habitationis tuae fieri in nobis et nunc sancte sanctorum omnium Domine c
Abbreviated transcription (Latin):
Alchimus aut̃ uidens caritate̾ illoꝵ
ad inuicẽ . & conuentiones. uenit ad
demetriũ. & dicebat nicanorẽ reb
alicnis assentire iudamq regni in¬
sidiatorẽ successorẽ sibi deftinasse
ltaq rex exasperatus & pessimis huiꝰ
criminationib irritatus seripsit n¬
canori dicens: grauit᷑ quiđe se ferre
amicitie conu̾entionẽ: iubere tam̃
machabeũ citius uinctũ mittere an¬
tiochiam. Quib cognitis nicanor con¬
sternabat᷑ & grauiter ferebat. si ca
quȩ conuenerant irrita facer& nihil
lesus auiro. Sed quia regi resistere
ñ pottrat. oportunitate m ͦ seruabat
qua p̾ceptum ꝑficeret.
i machabeus uidens austtrius secũ
agere nicanorẽ. & consuctũ occursũ
ferotius exhibent̾t᷑. intelligens non
ex bono esse austtritatt᷑ istam: paucis
suorũ congregatis. occultauit se ani¬
canore. Qđ ut ille cognouit fortit᷑
se a uiro p̾uentũ. uenit ad maximũ
& sc̃issimũ templũ: & sacerdotib soli

Expanded text:
Alchimus autem videns caritatem illorum ad invicem et conventiones venit ad Demetrium et dicebat Nicanorem rebus alienis adsentare Iudamque regni insidiatorem successorem sibi destinasse itaque rex exasperatus et pessimis huius criminationibus inritatus scripsit Nicanori dicens graviter quidem se ferre de amicitiae conventione iubere tamen Macchabeum citius vinctum mittere Antiochiam quibus cognitis Nicanor consternabatur et graviter ferebat si ea quae convenerant irrita faceret nihil laesus a viro sed quia regi resistere non poterat oportunitatem observabat qua praeceptum perficeret at Macchabeus videns austerius secum agere Nicanorem et consuetum occursum ferocius exhibentem intellegens non ex bono esse austeritatem istam paucis suorum congregatis occultavit se a Nicanore quod ut ille cognovit fortiter se a viro praeventum venit ad maximum et sanctissimum templum et sacerdoti
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ cadem passi erant inagnificabant. &. qͥ
ante lęsi erant qm̃ non lędebant᷑ gr̃ãs
agebant: & ut ess& differentia donum
petebant. Propt̃ qđ ignis arilentt̃ co¬
lumnã ducẽ habuerunt ignotȩ uie.
& solem sine lȩsura boni hospicii p̃sti¬
carcerẽ tenebrarũ: qui inclusos custodi¬
ebant filios tuos: ꝑ quos incipiebat in¬
corruptũ legis lumen scło dari cũ cogi¬
tarent iustorũ occidere infanits & uno
exposito filio & liberato. intraductionẽ
illoꝵ multitudinẽ filioꝵ. abstulisti. &
parit᷑ illos ꝑdidisti inaquã ualidam
llla nox eñi ante cognita ẽ apatribus¬

Expanded text:
passi erant, magnificabant te; et qui ante laesi erant, quia non laedebantur, gratias agebant; et ut esset differentia, donum petebant. Propter quod ignis ardentem columnam ducem habuerunt ignotae viae, et solem sine laesura bon hospitii praesticarcerem tenebrarum qui inclusos custodiebant filios tuos per quos incipiebat incorruptum legis lumen saeculo dari cum cogitarent iustorum occidere infantes et uno exposito filio et liberato in traductionem illorum multitudinem filiorum abstulisti et pariter illos perdidisti in aquam validam illa nox
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ oportet p̾uenire solem. adbenedicꝰ¬
tionẽ tuã. & ad orientt̃ lucis adorart.
Ingrati cĩ fides. tanquã hibernalis gla¬
cies tabescitꝰ. & disperi& tãquã aqua suꝑ¬
ciatua dnẽ & incnarrabilia uerba tua¬
ꝓpt hoc indisciplinatȩ animȩ errauer
Dum cnĩ ꝑsuasũ habent iniqui possc
dominari nationi sc̃ȩ. uinculis tenebra¬
rum & longe noctis cõpediti: incdusi
subtectis. fugitiui ꝑpetuę ꝓuidentiae
iacuerunt᷑. Et dum putant se latt̾re
in obscuris peccatis. tenebroso obliuoni
uelamento disꝑsi sunt: pauentes horren¬
de. & cũ ammiratione nimia ꝑturbati
Ncq cnĩ quȩ continebat illos spelunca

Expanded text:
quoniam oportet praevenire solem ad benedicquoniam oportet praevenire solem ad benedictionem tuam et ad orientem lucis tibi adorare ingrati enim fides tamquam hibernalis glacies tabescit et disperiet tamquam aqua supcia tua et inenarrabilia  hoc indisciplinatae animae erraverunt. Dum enim persuasum habent iniqui posse dominari nationi sanctae: vinculis tenebrarum et longae noctis conpediti inclusi sub tectis fugitivi perpetuae providentiae iacuerunt et dum putant se latere in obscuris peccatis tenebroso oblivionis velamento dispersi sunt paventes horrende et cum admiratione nimia perturbati neque enim quae continebat illos spe
Abbreviated transcription (Latin):
tem. & om̃is saporis suauitatt̃. Substan¬
tiam enĩ tuã & dulcedinẽ tuã quã in
filios habes ostendebas. & descruiens
unius cuiusq uoluntati: ad quoð quis uo
lebat conuertebat᷑. Nix aũt & glacies
sustinebant uim ignis & ñ tabescebant:
ut scirent qm fructus inimicoꝵ. ext¬
minabat ignis ardens: ingrandine et
pluuia coruscans. Hoc aut̃ utrum ut
nutrircut᷑ iustiͣ ^ ct̾iã sue uirtutis oblitꝰ ẽ.
reatura cnĩ tibi factori
deseruiens. ex candescit intorm̃tũ aducr¬
sus iniustos: & lenior fit adbenefacien¬
dum ꝓ his. qui inte confidunt. Propt᷑ hoc
& tunc inomã transfigurata omniũ nu¬
trici gr̃ẽ tuę descriuebant. aduoluntatt̃
horũ qui ate desiderati sunt: Eat¬
t scirent filui tui quos dilexisti dñe. qm̃ nõ
natiuitatis fructus pascunt hominefisco
sermo tuus hoᷤ qui inte crediderint con¬
seruat. Qđ eiũ abigne ñ poterat exter¬
minari.statim ab exigno radio solis cale¬
factum tabescebat. ut notũ omĩb ess&

Expanded text:
poris suavitatem. Substantia enim tua dulcedinem tuam, quam in filios habes ostendebat; et deserviens uniuscujusque voluntati, ad quod quisque volebat, convertebatur. Nix autem et glacies sustinebant vim ignis et non tabescebant ut scirent quoniam fructus inimicorum exterminabat ignis ardens in grandine et pluvia coruscans hoc autem iterum ut nutrirentur iusti etiam suae virtutis oblitus est creatura enim tibi factori deserviens excandescit in tormentum adversus iniustos et lenior fit ad benefaciendum pro his qui in te confidunt propter hoc et tunc in omnia transfigurata omnium nutrici gratiae tuae deserviebant ad voluntatem horum qui a te desiderati sunt ut scirent filiatis fructus pascunt homines sed sermo tuus hos qui in te crediderint conservat quod enim ab igni non poterat exterminari statim ab exiguo radio solis calefactum tabescebat ut notum omnibus esset
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝑigncm consũmati. Qđ cñ mirabile
crat inaqua quȩ om̃a extinguit. plus
ignis ualebat uindex ẽ eñĩ orbis iustoꝵ.
Quoła eñi tẽpore mansuetabat᷑ ignis
ne cõburtrent᷑ quȩ adimpios missac
rant animalia. scd ut ipsi uidentes sci¬
rent qm̃ dĩ iudicio patiunt᷑ ꝑsccutionẽ
Et quoda tempore inaqua suꝑ uirtutẽ
ignis exardebat undiq ut inique t̾rę
nationẽ ext̾minarct Pro quib angłoꝵ.
esca nutristi ppłm tuunt᷑

Expanded text:
le erat in aqua quae omnia extinguit plus ignis valebat vindex est enim orbis iustorum quodam enim tempore mansuetabatur ignis ne conburerentur quae ad impios missa erant animalia sed ut ipsi videntes scirent quoniam Dei iudicio patiuntur persecutionem et quodam tempore in aqua super virtutem ignis ardebat ut iniquae terrae nationem exterminaret pro quibus angelorum esca nutr
Abbreviated transcription (Latin):
maiore cõputat scientiã eius causę. de
agitabant᷑ timore. aliquando animę
deficiebant traductione subitaneus
enĩ illis & insperatus timor suꝑ uene¬
rat. Deinde siquisquã c& illis detidis¬
set custodiebat᷑ in carcere. sine ferro
reclusus. Sicnĩ rusticus quis erat aut
pastor aut agric la borũ operarius
p̃ occupatus ess&: ineffuga bilem susti¬
nebat necessitatẽ Una ciñ catena ie¬
nebrarũ om̃s erant ͤ ligatii suic sp̃s sibi¬
suauis: aut uis aque dcturrentiᷤᷤ nimiũ.
aut sonus ualidus p̾cipitatarũ petrarũ
aut ludentiũ animaliũ cursus inuisus.
aut mugientiũ ualida bestiarũ uox.
aut resonans dcaltissimis montib etho.
deficientes faciebant illos p̃timore.
Omĩs cñĩ orbis terrarũ limpido lumina¬
batur lumine. & ñ impeditis operib con¬
tinebat᷑: solis aut̃ illis suꝑposita erat gra¬
uis nox: imago tenebrarũ quę suꝑ uentu¬

Expanded text:
maiorem putat scientiam eius causae de maiorem putat scientiam eius causae de agitabantur timore aliquando animae deficiebant traductione subitaneus enim illis et insperatus timor supervenerat deinde si quicumque ex illis decidisset custodiebatur in carcere sine ferro reclusus si enim rusticus quis erat aut pastor aut agri laborum operarius praeoccupatus esset ineffugibilem sustinebat necessitatem una enim catena tenebrarum omnes erant suavis, aut vis aquae decurrentis nimium, aut sonus validus praecipitatarum petrarum, aut ludentium animalium cursus invisus, aut mugientium valida bestiarum vox, aut resonans de altissimis montibus echo: deficientes faciebat illos prae timore omnis enim orbis terrarum limpido luminabatur lumine et non inpeditis operibus continebatur solis autem illis superposita erat gravis nox imago tenebrarum quae superventu
Abbreviated transcription (Latin):
tristes apparentes pauorẽ illis p̾stabant
& ignis quide nulla uiᷤ poterat illis lumͣ
p̾bere: nec syderũ limpidę fla̾me in¬
luminare. poterant illã nocit̃ horrenda
ꝓparebat aut̃ illis subitancus
ignis timore plenus & timore ꝑcussi
illius quȩ uidebat᷑ facieiꝰ estimabant
dettriora esse quȩ andebant᷑: & magi¬
cȩ artis appositi erant derisus. & sapi¬
eutię gła correptio cũ contumelia
lui cñ qui ꝓmittebant timores & tur¬
bationes expellere se abanuima langen¬
te. hicũ derisu. pleni timore langue¬
bant. Nam & si nihil illos camonstris
ꝑturbabat. transitu animaliũ &. ser¬
pentiũ sibilatione cõmoti. tremebun¬
di peribant: & aerem quẽ nulla ratione
quis effugere poss& negantes se uidere.
Cum sit cm̃ timida nequitiã: data est¬
sumit scua conturbata conscientia. ħĩ¬
hil eñ est timor. nisi p̾sũptionis ad ui¬
toriũ. ꝓͣditio cõgitationis auxiliorum.
Et dum abintroꝰ minor ẽ expectatio.

Expanded text:
em illis praestabant et ignis quidem nulla vis poterat illis lumen praebere nec siderum limpidae flammae inluminare poterant illam noctem horrendam apparebat autem illis subitaneus ignis timore plenus et timore percussi illius quae non videbatur faciei aestimabant deteriora esse quae videbantur et magicae artis adpositi erant derisus et sapientiae gloriae correptio cum contumelia illi enim qui promittebant timores turbationes expellere se ab anima languente hi cum derisu pleni timore languebant nam et si nihil illos ex monstris perturbabat transitu animalium et serpentium sibilatione commoti tremebundi peribant et aerem quem nulla ratione quis effugere posset negantes se videre cum sit enim timida nequitia dat testsumit saeva conturbata conscientia nihil enim est timor nisi praesumptionis adiutorium proditio cogitationis auxiliorum et dum ab intro minor est expectatio
Abbreviated transcription (Latin):
narrare sensũ tuũꝰ & si est tibi delictũ
noli denudare Audi& emĩte & custo¬
di& it & quasi defendens peccatũ odi&
tt: & sic aderit tibi semꝑ. Audisti uer
bum aduersus ꝓximũ ca̾ moriat᷑ into:
fidens qm n̾it disrũp&. A facit uerbi
parturit fatuus tãquã gemitus partꝰ
infantis. Sagitta infixa femoricanus:
sic uerbũ incorde stulti. Corripe ami

Expanded text:
narrare sensum tuum et si est tibi delictum noli denudare audiet enim te et custodiet te et quasi defendens peccatum odiet te et sic aderit tibi semper audibum aduersus proximum: commoriatur in te fidens quoniam non te disrumpet a facie uerbi parturit fatuus tamquam gemitus partus infantis. sagitta infixa femori carnis, sic uerbum in ore stulti. co
Abbreviated transcription (Latin):
gaudiũ inimicis tuis: He oblecteris
inturbis uec inmodicis: assidua ẽ enĩ
cõmissio illoꝵ. Ne fueris mnediocris in
contentione ex fę̃nore᷑ & ñ est tibi ni¬
chil inscło: eris eĩ inuidus tue uitac.
Iperarius ebriosus ñ locuple  T II.¬
tabitur. & qui spernit modica paulatĩ
decidit. Uiuũ & mulieres apostatare
faciunt sapientesi & arguent sensatos
& qui se iungit fornicariis crit nequã.
Putredo & uermes hereditabunt illũ.
& extollet᷑ in exemplũ maius: & tollet
denumero anima eius. Qui credit cito
leuis corde ẽ & minorabit᷑ꝰ & qui de¬
linquit in anima suã. insuꝑ habebit᷑.
Qui gaud& iniquitate denotabiturꝰ &
qui odit correptionẽ minuct᷑ uita &.
qui odit loquacitatt̃ extinguit maliciã¬

Expanded text:
inimicis ne oblecteris in turbis nec in modicis ad duas est enim commissio illorum ne fueris mediocris in contentione ex fenore et non est tibi nihil in sacculo eris enim invidus tuae vitae operarius ebriacus non locupletabitur et qui spernit modica paulatim decidet vinum et mulieres apostatare faciunt sapientes et arguent sensatos et qui se iungit fornicariis erit nequa putredo et vermes hereditabunt illum et extolletur in exemplum maius et tolletur de numero anima eius qui credit cito levis corde minorabitur et qui deliQui gaudet iniquitate, denotabitur; et qui odit correptionem, minuetur vita: et qui odit loquacitatem, extinguit malitia
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. noctt ebrii sunt Nos aut̃ qͥ diei
sumus sobrii simus induti loricam
fidei & karitatis& galcã spem salatis.
qm̃ ñ posuit nos d̾s iniram. sed in ad
uigilemꝰ si ue dormiamꝰ simul cũ illo

Expanded text:
diei simus, sobrii simus, induti loricam fidei et caritatis et galeam spem salutis. quoniam non posuit nos deus in iram, sed in adquigilemus siue dormiamus simul cum illo
Abbreviated transcription (Latin):
credentib in machedonia & inachaia
Auobis cnĩ diffamatus ẽ sermo diũi. non
solum in machedonia & in achaia. sed
in om̃i loco fides ura quȩ est adđm ꝑ
fecta crita ut nonsit nobis necesse qͥd¬
quã loqui. Ipsi eiũ de nob̾ annunciant.
quałe introitũ habucrimꝰ aduos et
quomodo conuersi estis addm. asimu¬
lachris seruire do uiuo & uero. expe

Expanded text:
edentibus in Macedonia et in Achaia a vobis enim diffamatus est sermo Domini non solum in Macedonia et in Achaia sed in omni loco fides vestra quae est ad Deum profecta est ita ut non sit nobis necesse quicquam loqui ipsi enim de nobis adnuntiant qualem introitum habuerimus ad vos et quomodo conversi estis ad Deum a simula
Abbreviated transcription (Latin):
eq enĩ aliquando fiumꝰ in sermone
adulationis sicut scitis neq inoccasione.
auaricie. ds testis est: nec quęrentes
ab hominib głam. neq auobis neque
ab aliis: cũ possemus e̾t oncri uobis
inmedio urm̃ tanquã si nutrix foue

Expanded text:
e enim aliquando fuimus in sermone adulationis sicut scitis neque in occasione avaritiae Deus testis est nec quaerentes ab hominibus gloriam neque a vobis neque ab aliis cum possimus oneri esse in medio vestrum tamquam si nutrix
Abbreviated transcription (Latin):
comederas cuomes. & ꝑdes pulchros ser¬
mones tuos. In aurib insipientiũ ne
loquaris. quia despiciunt doctrinã
eloquii tui. Ne adtingas terminos
paruulorũ: & agrum pupillorũ ne
introcas. Propinquus enĩ corũ fortis
est: & ipse iudicabit contrait causam
illorũ. Ingrediat᷑ ad doctrinã cor tuũ.
& aures tue aduerba scientie. Noli sub¬
trahere apuero disciplina. sienĩ ꝑcus
scris cũ uirga: ũ moriet᷑: Iu uirga ꝑ cu¬
tis cũ. & anima̾ ciuis de inferno liberab̾.
Pilimi si sapiens fucrit animus tuus
gaudebit tecũ cor meũ: & exultabuis
renes mei cũ locuta fuerint rectum
labia tua. Non cmulct᷑ cor tuũ pecca¬
tores. sed intimore dnĩ esto tota dic:
quia habebis spem innouissimo. & p̃¬
stolatio tua ñ auftret᷑. Audi filimi &
esto sapiens. & dirige inuia animũ
tuũ. Noli esse in cõuiuiis potatorũ nec
in cõmessationib eoꝵ. qui carnes ad
uescendũ conferunt quia uacantes

Expanded text:
comederas, evomes, et perdes pulchros sercomederas, evomes, et perdes pulchros sermones tuos. In auribus insipientium ne loquaris: quia despicient doctrinam eloquii tui. Ne attingas terminos parvulorum: et agrum pupillorum ne introeas. Propinquus enim illorum fortis est: et ipse judicabit contra te causam illorum. Ingrediatur ad doctrinam cor tuum, et aures tuae ad verba scientiae. Noli subtrahere a puero disciplivirga, non morietur. Tu virga percuties eum: et animam ejus de inferno liberabis. Fili mi, si sapiens fuerit animus tuus, gaudebit tecum cor meum: Et exsultabunt renes mei, cum locuta fuerint rectum labia tua. Non aemuletur cor tuum peccatores: sed in timore Domini esto tota die: Quia habebis spem in novissimo, et praestolatio tua non auferetur. Audi, fili mi, et esto sapiens: et dirige in via animum tuum.in comessationibus eorum qui carnes ad uescendum conferunt, quia uacantes
Abbreviated transcription (Latin):
Uoliesse amicus homini iracundo. neque.
ambules cũ uiro furioso: ne forit discas
semitas cius & sumas scandalũ animȩ
tuę. Noli esse cum his qui defigunt ma
mis suas: & qui uades se offerun̾t ꝓ debi¬
tis. Sicñ ñ habet unde restituat᷑. quid
cause ẽ ut tollat opcrimentũ de tubili
tuo : HNe transgrediaris terminos anti¬
quos: quos posucrunt patres tui. Nidisti
uirũ uelocẽ in opere suo. corã regibus
gent᷑ adtende quę posita sunt antt fa¬
cicm tuã. & statuȩ cultrũ ingutture
tuo: si tam̃ habes potestait᷑ in animã tuã.
ħe desideres de cibis ciuis:. in quo ẽ panis
mendatii. Noli laborare: ut dittris. sed
prudentiȩ tuȩ pone modũ. Ne crigas
oculos tuos adopes quas habere ñ potes.÷
quia facient sibi pennas quasi aquile: &
uolabunt incclũ. He comedas cum ho¬
mine inuido. & ne desideres cibos cius:
qm̃ insimilitudinẽ arioli & coniectoris
estimat qđ ignorat. Comede & bibe di
cet tibi. & mens cius non ẽ treũ. Cibos qͦs

Expanded text:
oli esse amicus homini iracundo, neque ambules cum uiro furioso: ne forte discas semitas eius et sumas scandalum animae tuae. noli esse cunus suas, et qui vades se offerunt pro debitis, si enim non habet unde restituat, quid causae est ut tollat operimentum de cubili tuo? Ne transgrediaris terminos antiquos, quos posuerunt patres tui. Vidisti virum velocem in opere suo, coram regibus genter attende quae posita sunt ante faciem tuam: Et statue cultrum in gutture tatem in animam tuam. Ne desideres de cibis ejus: in quo est panis mendacii. Noli laborare ut diteris: sed prudentie tue pone modum. Ne erigas oculos tuos ad opes: quas non potes habere: quia facient sibi pennas quasi aquile et volabunt in celum. Ne comedas cum homine invido: et ne desideres cibos ejus. Quoniam in similitudinem arioli et conjectoris estimat quod ignoracet tibi: et mens ejus non est tecum. Cibos, quos
Abbreviated transcription (Latin):
uerant urtice operuerant suꝑficieni
eius spinȩꝰ & maceria lapidũ destructa
erat. Qđ cũ indissem. posui incorde mco:¬
& exeimplo didici disciplinã. Parũ inquã
dormies mnodicũ dormitabis: pauxillũ
manus conscres ut quiescas: & ueniet
quasi cursor egestas tua. & mendicitas tuo

Expanded text:
verant urticae, operuerant superficiem verant urticae, operuerant superficiem ejus spinae: et maceria lapidum destructa erat. Quod cum vidissem, posui in corde meo, edormies, modicum dormitabis, pauxillum manus conseres ut quiescas, et veniet quasi cursor egestas tua, et mendicitas tua
Abbreviated transcription (Latin):
in malũ. Cumꝰ ceciderit inimicus tuus
ne gaudeas & inruina cius ne exultet
cor tuũ: neforte uideat dñs & displi¬
ccat ciꝰ & auferat abco iram suam. Nc
contendas cũ pessimis. nec cinuleris im¬
pios. qmͣ non habent futurorũ spem
mali. & lucerna impioꝵ extinguctux.
Tumc dnm filimi & regc̃m: & cum de¬
tractorib ne cõmisccaris. qm̃ repento
consurget ꝑditio corũ & ruiã utriusq
quis nouit : Nec quoꝙ sapientib cog¬
noscere ꝑsonam inuditio ñ est bonum
qui dicunt impio iustus es: maledicent
ei ppłũ& detestabunt᷑ cũ tribus. Qui
arguunt laudabunt᷑: & suꝑ iꝑsos ueni&
benedictio. labia deosculabit᷑ qͥ recta
uerba respondet. Prepara foras opus
turꝰ & diligent̃ exerce agrũ tuũ ut
frustra cont̃ ꝓximũ tuũ nec lacits quẽ¬
quã labus tuis. Ne dicas qͦmodo fecit mͥ
sic faciam ci. rcdda unicuiꝙ scd̾m opꝰ suũ.
Per agrum hominis pigri transiui.
& puincã uiristulti. & eece totũ reple¬

Expanded text:
in malum cum ceciderit inimicus tuus ne gaudeas et in ruina eius ne exultet cor tuum ne forte videat Dominus et displiceat ei et auferat ab eo iram suam ne contendas cum pessimis nec aemuleris impios quoniam non habent futurorum spem mali et lucerna impiorum extinguetur time Dominum fili mi et regem et cum detractoribus non commisditio eorum: et ruinam utriusque quis novit? Haec quoque sapientibus: Cognoscere personam in judicio, non est bonum. Qui dicunt impio: Justus es: maledicent eis populi, et detestabuntur eos tribus. Qui arguunt, laudabuntur: et super ipsos veniet benedictio: Labia deosculabitur, qui recta verba respondet. Praepara foris opus tuum, et diligenter exerce agrum tuum: ufrustra contra proximum tuum, nec lactes quemquam labiis tuis. Nec dicas, Quomodo fecit mihi, sic faciam ei: reddam unicuique secundum opus suum. Per agrum hominis pigri transivi, et per vineam viri stulti; et ecce totum reple
Abbreviated transcription (Latin):
erbum dulce multiplicat amicos. &
mitigat iuimicos: & lingua eũcharis¬
gratiosa in bono homine habundabit
Aulti pacifici sint tibiꝰ & consiliarius
tibi sit unus demille. Si possides ami¬
cum. intẽptatione posside cũ& ñ facile
credas illi ẽ ciũ amicus scđm tempsᷤ
suũ. & ñ ꝑmanebit indic tribulationi.
Et c̃ amicus qui conuertit᷑ ad ĩmicitiã

Expanded text:
plicat amicos, et mitigat inimicos: et lingua eucharis in bono homine abundabit. Multi pacifici sint tibi, et consiliarii tibi sint unus de mille. Si possides amicum, in tentatione posside eum, et non facile credas illi. Est enim amicus secundum tempus suum, et non permanebit in die tribulationis. Est amicus, qui egreditur ad
Abbreviated transcription (Latin):
It si defrcerit sensu ueniã da: & ne sper¬
nas cũ intua uirtuit. Elemosyna cium
patris. ñcrit in obliuione nam ꝓpeccato
matris restituct᷑ tibi benũ & in iusticia
edificabit᷑ tibi: & indie tribulationis
cõmemorabit᷑ tui sicut insereno glacies:
soluent᷑ tua peccata. Quã male fame ẽ
qui relinquit patre: & est maledictus

Expanded text:
sensu veniam da et ne spernas eum in tua virtute elemosyna enim patris non erit in oblivione nam pro peccato matris restituetur tibi bonum et iniustitia aedificabitur tibi in die tribulationis commemorabitur tui sicut in sereno glacies solventur tua peccata quam malae famae est q
Abbreviated transcription (Latin):
supplantauit suspicio illoꝵ & inuani¬
tate detinuit sensus illoꝵ. Cor durũ
male habebit innouissimo: & qͥ amat
periculũ in illo peribit. Cor ingredicis
cordis in illis scandalizabit᷑. Cor nequã
grauabit᷑ indolorib & peccator adici&.

Expanded text:
ntavit suspectio illorum, et in vanitate detinuit sensus illorum. Cor durum male habebit in novissimo: et qui amat periculum, in ipso peribit. Cor ingrediens cordis in illis scandalizabitur. Cor nequam gravabitur doloribus, et peccator adjiciet
Abbreviated transcription (Latin):
habebit. Ignc̾ ardentẽ extinguit aqua:
& elemosyna resistit peccatis & ds̃ pro¬
spector cius. qui reddit grãm. meminit
inposterũ: & intẽpore casus sui in ueni&
firmamentũ¬

Expanded text:
it. « Ignem ardentem exstinguit aqua, et eleemosyna resistit peccatis; et Deus prospector est ejus, qui reddit gratiam; meminit ejus in posterum, et in tempore casus sui inveniet firmamentu
Abbreviated transcription (Latin):
honorat patre suũ uita uiu& longiore:
& qui obę̧di& patri refrigerabit matre᷑.
Qui tim& dñm honorat parentes: & qͣsi
dominis serui& his qui se generauerunt.
in opere & sermone & inonũ patientia:
honora patr̾e tuũ ut suꝑueniat tibi

Expanded text:
 uita uiuet longiore, et qui obaudit patri, refrigerabit matrem. qui timet deum, honorat parentes: et quasi dominis seruiet his qui se generauerunt. in opere et sermone et omni patientia honora patrem tuum, ut superueniat tibi
Abbreviated transcription (Latin):
cipibus & potestatib subditos ess i
dicto obędire: ad omẽ opus bonũ pa¬
ratos ct᷑: neminc̃ blasphemarẽ. ñlitigi¬
osos cͦt sed modestos:. omẽm ostcuden¬
tts mansuctudinẽ ad om̃s homines:
Eramus cm̃ & nos aliquando insipien¬
tes: increduli. errantes. scruientes
desiderus & uoluptatib uarus: in ma

Expanded text:
tos esse, dicto obedire, ad omne opus bonum paratos esse: neminem blasphemare, non litigiosos esse, sed modestos, omnem ostendentes mansuetudinem ad omnes homines. Eramus enim aliquando et nos insipientes, increduli, errantes, servientes desideriis et voluptatibus
Abbreviated transcription (Latin):
reliquit diligens hoc scłm. & abit the̾¬
salonicã crescenis ingalatiã. titus indal¬
mariã: lucas est inecũ solus: Marcum as¬
sume & adduc itcũ est cñ mihi utilis
iministerie: Tithicũ autͣ misi ephesũ¬

Expanded text:
ligens hoc saeculum, et abiit Thessalonicam, Crescens in Galatiam, Titus in Dalmatiam, Lucas est mecum solus. Marcum assume, et adduc tecum; est enim mihi utilis in ministerio: Tychicum vero misi Ephesu