comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ra. qđ ẽ ab inferiore. quia & suꝑiora & infe¬
riora bona sunt omnia: Nec tamen mulier
a corpore. uel carne accepit exemplum. ut
ita eẽt subdita uiro. sicut sp̃ui caro. s ut
consequent̾ apłs intelligi uoluit. qđ dicere
pret̾misit:Aut forte quia caro concupiscit
aduersus sp̃m in huius uitȩ mortalitate

Expanded text:
ra, quod est ab inferiore: quia et superiora et infera, quod est ab inferiore: quia et superiora et inferiora bona sunt omnia. nec tamen mulier a corpore uel carne accepit exemplum, ut ita esset subdita uiro, sicut spiritui caro; sed aut consequenter apostolus intellegi uoluit, quod dicere praetermisit, aut forte quia caro concupiscit aduersus spiritum in huius uitae mortalitate
Abbreviated transcription (Latin):
in his surdi: & eritis in utrisq correcti:. Hec
enim si accipiatis ut dignũ est conemini &
illa intelligere ut uerumẽ: Tres quasdam
copulas nobis insinuauit apłs. xp̃m & ȩccłam.
famulant᷑. Omnia bona sunt. ut in eis ordi¬
nis pulchritudine quȩdam excellent᷑ p̃po¬
sita. quȩdam decent̾ subiecta custodiant.
uir & uxor quales secum eẽ debeant precepta
accipiunt. & exemplũ preceptũ est: Mulie¬
res uiris suis subditȩ sint. sicut dño. quia
uir caput ẽ mulieris: Et uiri diligite uxo¬
res ur̃as: Eremplum autem datur mulieribs
diligant. adiecit exemplum. sicut. xp̃c di-
lexit ȩccłam:S uiros & a re inferiore adhor¬
tatus est. id est a corpore suo. ñ tantũ a suꝑi¬
ore. idest a dño suo: Nonenim solũ ait. uii
diligite uyores ur̃as. sicut xp̃c dilexit ȩcclã.
qd est a suꝑiore: uerũ etiam dixit. uiri de¬
bent diligere uxores suas.sicut sua corpo¬

Expanded text:
in his surdi, et eritis in utrisque correcti. haec in his surdi, et eritis in utrisque correcti. haec enim si accipiatis, ut dignum est, conemini et illa intellegere, ut uerum est. Tres quasdam copulas nobis insinuauit apostolus: Christum etfamulantur, omnia bona sunt, ut in eis ordinis pulchritudine quaedam excellenter praeposita, quaedam decenter subiecta custodiunt. uir et uxor quales secum esse debeant, praeceptum accipiunt et exemplum. praeceptum est: mulieres uiris suis subditae sint sicut domino, quia uir caput est mulieris, et: uiri diligite uxores uestras. exemplum autem datur mulieribusdiligant, adiecit exemplum: sicut Christus dilexit ecclesiam. sed uiros et a re inferiore adhortatus est, id est a corpore suo, non tantum a superiore, id est a domino suo. non enim solum ait: uiri diligite uxores uestras, sicut Christus dilexit ecclesiam, quod est a superiore, uerum etiam dixit: uiri debent diligere uxores suas sicut sua corpo
Abbreviated transcription (Latin):
sibi gloriosam eccłam ñ habentẽ maculam
aut rugam. aut aliquid huiusmodi: s ut
sit scã. & immaculata: Ita inquit & uiri de¬
bent diligere uxores suas: sicut corpora sua.
Qui diligit uxorem suam: seipsum diligit:
Nemo enim unqͣm carnẽ suam odio habuit:¬
ad hȩc dicit immundissimȩ ĩpietatis insa¬
nia: Quid ad hec dicitis manichei: qui uob̃
uel apłicis litteris duas sine micio naturas.
unã boni.alterã mali. conamini induere:
& apłicas litteras. quȩ uos ab ista sacrilega
ꝑuersitate corrigant. ñ uultis audire : Sic̃
legitis caro concupiscit aduersus sp̃m. & ñ
habitat in carne mea bonũ: ita legite. ne¬
mo unqͣm carnẽ suã odio habuit : s nutrit
& fouet eam: sicut xp̃c dilexit eccł̃am: Sicut
legitis. uideo aliam legem in mbris meis. re¬
pugnantẽ legimentis meȩ: ita legite. sicut
xp̃c dilexit eccłam. ita & uiri debent dili¬
gere uxores suas sicut corpora sua: Nolite in
illis sc̃ẽ scripturȩ testimonus esse insidiosi.

Expanded text:
se gloriosam ecclesiam non habentem maculam aut rugam aut aliquid huius modi, sed ut sit sancta et inmaculata. ita, inquit, et uiri debent diligere uxores suas sicut corpora sua. qui diligit uxoemo enim unquam carnem suam odio habuitad haec dicit inmundissimae inpietatis insania? quid ad haec dicitis, Manichaei? qui nobis uel ex apostolicis litteris duas sine initio naturas, unam boni, alteram mali, conamini inducere et apostolicas litteras, quae uos ab ista sacrilega peruersitate corrigant, non uultis audire. sicut legitis: caro concupiscit aduersus spiritum, et: non habitat in carne mea bonum, ita legite: nemo umquam carnem suam odio habet, sed nutrit et fouet eam sicut et Christus ecclesiam. sicut legitis: uideo aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae, ita legite: sicut Christus dilexit ecclesiam, ita et uiri debent diligere uxores suas sicut corpora sua. nolite in illis sanctae scripturae testimoniis esse insidiosi,
Abbreviated transcription (Latin):
ore nesciens uerum loquitur: sciens enim
uoluntate mentitur: Non consideratis itaq
reb ipsis de quib aliquid dicitur. s sola
intentione dicentis: melior est qui nesciens
falsum dicit. qm id uerum putat: quam
qui mentiendi animũ gerit sciens: nesciens
uerum eẽ qđ dicit: Ille namq non aliud
habet in animo: aliud in uerbo: Huic uͦ
qualecunq ꝑseipsum sit qđ abeo dicitur.
aliud tam̃ clausũ in pectore: aliud in lingua
ꝓmptũ ẽ. qđ malũ ẽ ꝓpriũ mentientis. xiiiii.¬
n ipsarum autem rerum consideratione que¬
dicuntur.tantum interest qua in re quisq¬
fallatur. siue mentiatur: ut cum falli quã
mentiri minus sit malum. qͣntum ꝑtinet
ad hominis uoluntatẽ: tam̃ longe sit tole¬
rabilius in his que a religione sunt seunc¬
ta mentiri. quam in his sine quorũ fide
uel noticia ds̃ coli non potest falli. ut in¬

Expanded text:
ore nesciens verum loquitur, sciens autem ore nesciens verum loquitur, sciens autem voluntate mentitur. Non consideratis itaque rebus ipsis de quibus aliquid dicitur, sed sola intentione dicentis, melior est qui nesciens falsum dicit, quoniam id verum putat, quam qui mentiendi animum sciens gerit, nesciens verum esse quod dicit. Ille namque non aliud habet in animo, aliud in verbo: huic vero qualecumque per se ipsum sit quod ab eo dicitur, aliud tamen clausum in pectore, aliud in lingua promptum est; quod malum est proprium mentientis. In ipsarum autem quae dicuntur consideratione rerum tantum interest, qua in re quisqfallatur sive mentiatur, ut cum falli quam mentiri minus sit malum, quantum pertinet ad hominis voluntatem, tamen longe sit tolerabilius in his quae a religione sunt sejuncta mentiri, quam in his sine quorum fide vel notitia Deus coli non potest, falli. It
Abbreviated transcription (Latin):
b. ac de ipsa dei natura falsum aliquid
dicere: nonnunqͣm bonum piumq opus
esse contendant: Michi autem uidetur pec¬
Ucatum quidem esse omne mendaciũ: sed
multum intereẽ quo animo. & de quib
reb quisq mentiatur: Non enim sic pec¬
cat qui consulendi: quomͦ ille qui nocen¬
di uoluntate mentitur: Haud uͦ tantum
nocet qui uiatorẽ mentiendo in diuersũ
iter mittit: qnͣtum is qui uiam uitȩ men¬
dacio fallente deprauat: Nemo sane men¬
tiens iudicandus ẽ qui dicit falsum qđ
putat uerum: qm̃ qͣntum in ipso est non
fallit ipse. sed fallitur: Non itaq menda¬
cii. sed aliqͣnͣdo temeritatis arguendus est.
qui falsa incautius credit ac ꝓueris habet:
potiusq e contrario qͣntum in ipso ẽ. ille
mentitur. qui dicit uerum qđ putat fal¬
sum Qntum enĩ ad animũ eius attinet.
quia non qđ sentit hoc dicit. non uerũ
dicit: qͣmuis uerum inueniat᷑ esse quod
dicit: Nec ullomͦ liber ẽ a mendacio qui

Expanded text:
bus ac de ipsa Dei natura falsum aliquid bus ac de ipsa Dei natura falsum aliquid dicere, nonnunquam bonum piumque opus esse contendant. Mihi autem videtur peccatum quidem esse omne mendacium, sed multum interesse quo animo et quibus de rebus quisque mentiatur. Non enim sic peccat ille qui consulendi, quomodo ille qui nocendi voluntate mentitur: aut vero tantum nocet qui viatorem mentiendo in diversum iter mittit, quantum is qui viam vitae mendacio fallente depravat. Nemo sane mentiens judicandus est, qui dicit falsum quod putat verum: quoniam quantum in ipso est, non fallit ipse, sed fallitur. Non itaque mendacii, sed aliquando temeritatis arguendus est, qui falsa incautius credita pro veris habet. Potiusque e contrario, quantum in ipso est, ille mentitur, qui dicit verum quod putat falsum. Quantum enim ad animum ejus attinet, quia non quod sentit hoc dicit, non verum dicit, quamvis verum inveniatur esse quod dicit: nec ullo modo liber est a mendacio, qui
Abbreviated transcription (Latin):
sit illa uita. ubi est anime nr̃e ipsa ueritas
uita: ubi nemo fallit. fallitur nemo. Hic
enim homines fallunt. atq falluncur:
miserioresq sunt cum mentiendo fallunt.
quam cum mentientib credendo fallunt᷑.
Usq adeo tamen rationalis natura refugit
falsitatẽ. & qͣntum potest deuitat errorẽ:
ut falli nolint eciam qͥcunq amant fallere:
Non enim sibi qui mentit᷑ uidetur errare.
s alium in errorem mittere credentẽ sibi:
& in ea re quidem non errat quam men¬
dacio contegit. si noiit ipse quid uerum
sit: sed in hoc fallitur quod putat sibi suũ
non obesse mendaciũ: cum magis facien¬
ti quam patienti obsit omne peccatum:
nitur questio: de qua iam grandẽ librum
cum respondendi necessitas nos urgeret ab¬
soluimus: utrum ad officium hominis
iusti ꝑtineat aliqͣndo mentiri: xxiii.¬
onnulli enim eousq ꝓgrediunt᷑: ut &
peierare & de reb ad dei cultum ꝑtinenti¬

Expanded text:
sit illa vita, ubi est animae nostrae ipsa veritas sit illa vita, ubi est animae nostrae ipsa veritas vita: ubi nemo fallit, fallitur nemo. Hic autem homines fallunt atque falluntur; miserioresque sunt cum mentiendo fallunt, quam cum mentientibus credendo falluntur. Usque adeo tamen rationalis natura refugit falsitatem, et quantum potest devitat errorem, ut falli nolint etiam quicumque amant fallere. Non enim sibi qui mentitur videtur errare, sed alium in errorem mittere credentem sibi. Et in ea quidem re non errat quam mendacio contegit, si novit ipse quid verum sit: sed in hoc fallitur, quod putat sibi suum non obesse mendacium; cum magis facienti quam patienti obsit omne peccatum. nitur quaestio, de qua jam grandem librum, cum respondendi necessitas nos urgeret, absolvimus: utrum ad officium hominis justi pertineat aliquando mentiri. Nonnulli enim eo usque progrediuntur, ut et pejerare, et de rebus ad Dei cultum pertinenti
Abbreviated transcription (Latin):
eo quo tendebamus ꝑ deuiũ cireuitum ꝑue¬
niremus: cognitisq insidus eoꝵ. nos gratu¬
laremur errasse: atq inde gr̃as ageremus d̾o:
Quis gͦ uiatorem sic errantem. sic non erranti
latroni preponere dubitauerit: Et fortasse
ideo apud illum summũ poȩtam loq̃ns
quidam miser amator. ut uidi inquit. ut
ꝑii. ut me malus abstulit error: qm est &¬
error bonus. qui non solum nichil obsit. ue¬
rum etiam ꝓsit aliquid: .xXII.
Sed diligentius considerata ueritate cũ
aliud nichil sit errare. quam uerum pu¬
tare qd falsum ẽ.falsumq quod uerũ ẽ.
uel certum habere ꝓ incerto. incertumue
ꝓ certo. siue falsum siue sit uerum: idq
tam sit in animo deforme atq: indecens ꝗͣ.
pulchrũ atq decorum eẽ sentimus. uel in
loquendo uel in assentiendo. est. est. non.ñ:
ꝓfecto & obhoc ipsum est. uita misera ista
qua uiuimus. qđ ei nonnunqͣm ut ñ amit¬
tatur error est necessarius: absit ut talis

Expanded text:
eo quo tendebamus, per devium circuitum veeo quo tendebamus, per devium circuitum veniremus; cognitisque insidiis illorum, nos gratularemur errasse, atque inde gratias ageremus Deo. Quis ergo viatorem sic errantem sic non erranti latroni praeponere dubitaverit? Et fortasse ideo apud illum summum poetam loquens quidam miser amator, Ut vidi inquit, ut perii, ut me malus abstulit error! quoniam est et error bonus, qui non solum nihil obsit, verum etiam prosit aliquid. Sed diligentius considerata veritate, cum aliud nihil sit errare, quam verum putare quod falsum est, falsumque quod verum est; vel certum habere pro incerto, incertumve pro certo, sive falsum, sive sit verum; idque tam sit in animo deforme atque indecens, quam pulchrum et decorum esse sentimus, vel in loquendo, vel in assentiendo, Est, est, Non, non : profecto et ob hoc ipsum est vita misera ista qua vivimus, quod ei nonnunquam, ut non amittatur, error est necessarius. Absit ut talis
Abbreviated transcription (Latin):
uamuis enim error qͣnta possumus cu¬
ra cau̾endus sit. non solum in maiorib sed¬
etiam inminorib reb. nec nisi rerũ igno¬
rantia possit errari: non est tam̃ consequens
ut continuo erret quisquis aliquid nescit:
s quisquis existimat scire quod nescit:
Puero quippe approbat falsum: qđ erroris
est ꝓpriũ. Uerumtam̃ in qua re quisq er¬
ret. interest plurimũ: Nam in una eademq
re. & nescienti sciens. & erranti non errans:
recta ratione preponit᷑: In diuersis enĩ reb
id est cum iste scit alia. ille alia: & iste utibi¬
ora. ille minus utilia uel etiam noxia. quis
non ineis quȩ ille scit. ei preferat nescientẽ:
Sunt enĩ quȩdã q̃ nescire qͣm scire sit melius:
tem nonnullis errare ꝓfuit aliqͣndo: XXI.¬
s: in uia pedum. non in uia morum: Nam
nobis ipsis accidit. ut in quodam biuio
falleremur: & non iremus ꝑeum locũ. ubi
oꝑiens transitũ nr̃m donatistarũ manus
armata subsederat: atq ita factum est. ut

Expanded text:
uamvis enim error quanta possumus cura cavendus sit, non solum in majoribus, veretiam in minoribus rebus, nec nisi rerum ignorantia possit errari; non est tamen consequens ut continuo erret quisquis aliquid nescit, sed quisquis se existimat scire quod nescit: pro vero quippe approbat falsum, quod est erroris proprium. Verumtamen in qua re quisque erret, interest plurimum. Nam in una eademque re et nescienti sciens, et erranti non errans, recta ratione praeponitur. In diversis autem rebus, id est, cum iste sciat alia, ille alia; et iste utiliora, ille minus utilia, vel etiam noxia: quis non in eis quae ille scit, ei praeferat nescientem? Sunt enim quaedam quae nescire quam scire sit melius. Itemque nonnullis errare profuit aliquando, sed in via pedum, non in via morum. Nam nobis ipsis accidit ut in quodam bivio falleremur, et non iremus per eum locum ubi opperiens transitum nostrum Donatistarum manus armata subsederat: atque ita factum est ut
Abbreviated transcription (Latin):
cadit illa ꝓpħica detestatio: Ue hiis qui di¬
ẽ malum: De ipsis enim reb quib homi¬
nes mali sunt. non de hominib dictum¬
eẽ intelligendũ est. Unde qui adulteriũ
dieit bonũ. recte arguitur illa uoce ꝓpħica:
Qui uͦ ipsum hominẽ dicit bonũ quẽ putat
castum: nescit adulterũ: non in doctrina
rerum bonarũ & malarũ. sed in occultis
humanorũ fallitur morũ: uocans homi¬
castum: s hunc bonũ dicens. nesciendo
adulterũ castum non esse: Porro si ꝑ errorẽ
euadit quisq ꝑniciem. sicut suꝑius dixi
nobis in itinere contigisse: etiam boni ali¬
quid homini errore confertur: S cum di¬
co in quibzdam reb nonnullo malo aliquẽ.
uel nonnullo etiam bono falli: non ipsũ
errorem dico nullum malum uel nonnul¬
lum bonum: s: malum quo non uenitur
uel bonũ quo uenit᷑ errando. id est ex ip¬
so errore quid non eueniat uel quid pro¬
ueniat: Nam & ipse ꝑ seipsum error. aut

Expanded text:
cadit illa prophetica detestatio, Vae iis qui dicadit illa prophetica detestatio, Vae iis qui dium. De ipsis enim rebus quibus homines mali sunt, non de hominibus dictum intelligendum est. Unde qui adulterium dicit bonum, recte arguitur illa voce prophetica. Qui vero ipsum hominem dicit bonum, quem putat castum, nescit adulterum, non in doctrina rerum bonarum et malarum, sed in occultis humanorum fallitur morum; vocans homicastum: sed hunc bonum dicens, nesciendo adulterum esse, non castum. Porro si per errorem evadit quisque perniciem, sicut superius dixi nobis in itinere contigisse, etiam boni aliquid homini errore confertur. Sed cum dico in quibusdam rebus nullo malo aliquem, vel nonnullo etiam bono falli; non ipsum errorem dico nullum malum vel nonnullum bonum; sed malum quo non venitur, vel bonum quo venitur errando, id est, ex ipso errore quid non eveniat vel quid proveniat. Nam ipse per se ipsum error aut
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ ut illustretur exemplis. intueam᷑ qͣle sit:
Si quispiã dum mentitur. uiuere nuntiet
aliquem mortuũ: & alius dum fallitur
credat iterum xp̃m postqͣmlibet longa
tempora moriturũ ⁊ nonne illo mͦ mentiri
quam isto mͦ falli incomparabilit prestat :
multoq minoris mali ẽ in illum errorem
aliquem inducere. quam in istum ab aliqͦ¬
magno. in quibdam paruo. in quib dam
nullo malo: in quibdam nonnullo etiã
bono fallimur: Nam magno malo fallit᷑̃
homo.cum hoc non credit qd̃ ad uitam
ducit ȩtnam: uel hoc credit qđ ad mor¬
tem ducit ȩternã: Paruo autem malo fal-¬
litur qui falsum ꝓ uero affirmando inci¬
dit in aliquas molestias temporales: quib
tam̃ adhibita fidelis patientia. conuertit
eas in usum bonũ: ueluti si quisqͣm bonũ
hominẽ putando qui malus ẽ. aliquid
ab eo patiatur mali: Qui uero malum homi¬
nẽ ita bonum credit. ut nichil ab eo mali¬
patiatur. nullo malo fallitur: nec in eum

Expanded text:
 ut illustretur exemplis, intueamur quale sit, si quispiam dum mentitur, vivere nuntiet aliquem mortuum; et alius dum fallitur, credat iterum Christum post quamlibet longa tempora moriturum: nonne illo modo mentiri quam isto modo falli imcomparabiliter praestat, multoque minoris mali est in illum errorem aliquem inducere, quam in istum ab aliqmagno, in quibusdam parvo, in quibusdam nullo malo, in quibusdam nonnullo etiam bono fallimur. Nam magno malo fallitur homo, cum hoc non credit quod ad vitam ducit aeternam, vel hoc credit quod ad mortem ducit aeternam. Parvo autem malo fallitur, qui falsum pro vero approbando incidit in aliquas molestias temporales, quibus tamen adhibita fidelis patientia convertit eas in usum bonum. Velut si quisquam bonum hominem putando qui malus est, aliquid ab eo patiatur mali. Qui vero malum hominem ita bonum credit, ut nihil ab eo patiatur mali, nullo malo fallitur: nec in eum
Abbreviated transcription (Latin):
contradicit. aut omnino a xp̃i nomine ali¬
enus ẽ: aut hereticus: Hec sunt defendenda
ratione. uel a sensib corporis inchoata: uel
ab intelligentia mentis inuenta: Quȩ enim
nec corporeo sensu exꝑti sumus. nec mente
assequi ualuimus ac ualemus: eis sine ulla
dubitatione credenda sunt testib.a quib
ea quȩ diuina iam meruit uocari scriptura
confecta est: qui ea siue ꝑ corpus siue ꝑ animũ
diuinitus adiuti. uel uidere uel etiam preui¬
dere potuerunt: MI.¬

Expanded text:
contradicit, aut omnino a Christi nomine alicontradicit, aut omnino a Christi nomine alienus est, aut haereticus. Haec sunt defendenda ratione, vel a sensibus corporis inchoata, vel ab intelligentia mentis inventa. Quae autem nec corporeo sensu experti sumus, nec mente assequi valuimus aut valemus, eis sine ulla dubitatione credenda sunt testibus, a quibus ea quae divina vocari jam meruit, Scriptura confecta est: qui ea sive per corpus, sive per animum, divinitus adjuti, vel videre, vel etiam praevidere potuerunt. CAP
Abbreviated transcription (Latin):
dum dm̃: ꝓfecto dicturus es breuius hoc
dictum ẽẽ quã uelles: ac deinde petiturus
ea tͥ breuiter explicari quȩ ad sngula ista
tria ꝑtineant: quid credendũ scilicet quid
sꝑandũ. quid amandum sit Qđ cum fece¬
ro. ibi erunt omnia illa quȩ in epła tua
querendo posuisti:cuius exemplum si est
penes te. facile est ut ea reuoluas & relegas:
Si autem non est: memorante me recolas:.iii.
encheridion ut dicunt habeas. & de tuis
manib non recedat: continens postulata.
id est. quid sequendũ maxime. quid ꝓpt̃
diuersas principalit̾ hereses sit fugiendũ:
in qͣntum ratio ꝓ religione contendat: uel
quid in ratione cum fides sit sola non con¬
ueniat: quid primũ quid ultimũ teneatur :
quȩ totius diffinitionis summa sit: quod
certum ꝓpriũq fidei catholicȩ fundam̃tũ:
Hec omnia que requiris ꝓculdubio scies. di¬
ligenter sciendo quid credi: quid sꝑari debe-¬
at:quid amari: Hec enim maxime. immo
uͦ sola in religione sequenda sunt: His qui

Expanded text:
dum Deum; profecto dicturus es, brevius hoc dictum esse quam velles: ac deinde petiturus ea tibi breviter explicari, quae ad singula tria ista pertineant; quid credendum scilicet, quid sperandum, quid amandum sit. Quod cum fecero, ibi erunt omnia illa quae in epistola tua quaerendo posuisti: cujus exemplum si est penes te, facile est ut ea revolvas et relegas; si autem non est, commemorante me recolas. CAPUTEnchiridion ut dicunt habeas, et de tuis manibus non recedat: continens postulata, id est, quid sequendum maxime, quid propter diversas principaliter haereses sit fugiendum; in quantum ratio pro religione contendat, vel quid in ratione, cum fides sit sola, non conveniat; quid primum, quid ultimum teneatur, quae totius definitionis summa sit; quod certum propriumque fidei catholicae fundamentum. Haec omnia quae requiris procul dubio scies, diligenter sciendo quid credi, quid sperari debeat, quid amari. Haec enim maxime, imo vero sola in religione sequenda sunt. His qui
Abbreviated transcription (Latin):
otest enim homo uel angelus ñ esse.xuii.
iniustus: miustus autem non potest esse
nisi homo uel angelus: & bonum est quod
homo: bonum quod angelus: malum est¬
qđ iniustus. E hec duo contraria. ita simul
sunt: ut si bonum non esset. in quo esset.

Expanded text:
otest enim homo vel angelus non esse injustus; injustus autem non potest esse nisi homo vel angelus: et bonum quod homo, bonum quod angelus; malum quod injustus. Et haec duo contraria ita simul sunt, ut si bonum non esset in quo
Abbreviated transcription (Latin):
uita errorib erumpnisq plenissima. ad
cosdem errores & erumpnas euadendas
nosse concedit᷑ Ad illam quippe felicitatẽ
tendendum ẽ ubi nulla quatiam erũpna:
nullo errore fallam᷑: Nam si causȩ corpo¬
raliũ motionũ noscendȩ nobis essent:
nullas magis nosse quam nr̃ȩ ualitudi¬
nis deberemus: Cum uͦ eis ignoratis me¬
dicos querimus: quis ñ indeat qđ de
secretis celi & terre nos latet. qͣnta sit pa¬
tientia nesciendũ: xx.

Expanded text:
vita erroribus aerumnisque plenissima, ad vita erroribus aerumnisque plenissima, ad eosdem errores et aerumnas evadendas nosse conceditur. Ad illam quippe felicitatem tendendum est, ubi nulla quatiamur aerumna, nullo errore fallamur. Nam si causae corporalium motionum noscendae nobis essent, nullas magis nosse quam nostrae valetudinis deberemus. Cum vero eis ignoratis, medicos quaerimus, quis non videat quod de secretis coeli et terrae nos latet, quanta sit patientia nesciendum?
Abbreviated transcription (Latin):
& bona potest & mala: Nec fuit prorsus un¬
de primitus oriretur uoluntas mala. nisi ex
angeli & hominis natura bona: qđ & ipse
dñs in eodem loco ubi de arbore & fructib
loquebatur aꝑtissime ostendit: Ait enim:
Aut facite arborem bonam & fructus eius
bonos : aut facite arborem malam & fructꝰ
eius malos: satis admonens ex arbore qui¬
dem bona.malos.aut ex mala bonos nasci
fructus non posse: ex ipsa tam̃ t̾ra cui loque¬
uȩ cum ita sint. qͣndo nobis maronis
uersus placet. felix qui potuit rerũ cognos¬
cere causas: ñ nobis uideat᷑ ad felicitatem
consequendã ꝑtinere. si sciamus causas mag¬
norũ in mundo corporaliũ motuũ quȩ
ab ditissimis nature sinib occultantur:
Unde tremor terris. qua ui maria alta tumes¬
cunt obicib ruptis. rursusq inseipsa resi¬
dant: & cȩdera huiusmodi: s bonarum
malarũq rerum causas nosse debemus:
& id hactenus. quatenus eas homini in hac

Expanded text:
et bona potest et mala; nec fuit prorsus unet bona potest et mala; nec fuit prorsus unde primitus oriretur voluntas mala, nisi ex angeli et hominis natura bona. Quod et ipse Dominus eodem loco, ubi de arbore et fructibus loquebatur, apertissime ostendit: ait enim, Aut facite arborem bonam et fructum ejus bonum, aut facite arborem malam et fructum ejus malum : satis admonens ex arbore quidem bona malos, aut ex mala bonos nasci fructus non posse; ex ipsa tamen terra cui loquee cum ita sint, quando nobis Maronis ille versus placet, Felix qui potuit rerum cognoscere causas. non nobis videatur ad felicitatem consequendam pertinere, si sciamus causas magnarum in mundo corporalium motionum, quae abditissimis naturae sinibus occuluntur; Unde tremor terris, qua vi maria alta tumescant, Objicibus ruptis, rursusque in se ipsa residant. et caetera hujusmodi: sed bonarum et malarum rerum causas nosse debemus, et id hactenus, quatenus eas homini in hac
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓrsus nec malum esse potuisset:quia non¬
modo ubi consisteret. sed unde oriretur cor¬
ruptio non haberet: nisi esset qd corrumꝑet᷑.
Qđ nisi bonum esset. nec corrumꝑet᷑: qm̃ nichil
ẽ aliud corruptio. quam boni ext̾minatio:
Ex bonis gͥ mala orta sunt. & nisi in aliquib
bonis non sunt: nec erat unde oriret᷑ ulla
mali natura: Nam si esset in qͣntũ natura
esset. ꝓfect᷑o bona esset: & aut incorruptibi¬
lis natura magnum esset bonum: aut etiã
natura corruptibilis nullomͦ esset nisi ali¬
quod bonum: quod bonum corrumpendo
posset ei nocere corruptio:.xuiii.
non putetur hoc dñicȩ sententiȩ refragari
qua dixit: non potest arbor bona fructus
malos facere: Non potest enim ut ueritas
ait colligi uua de spinis: quia non potest
nasci uua de spinis: s: ex bona t̾ra & uites
nasci posse uidemus &e spinas. Et eodem mͦ
tanqͣm arbor mala fructus bonos id est
opera bona.non potest facere uoluntas mala:
sed ex bona hominis natura. oriri uoluntas

Expanded text:
rsus nec malum esse potuisset: quia nonmodo ubi consisteret, sed unde oriretur corruptio non haberet, nisi esset quod corrumperetur; quod nisi bonum esset, nec corrumperetur; quoniam nihil est aliud corruptio, quam boni exterminatio. Ex bonis igitur mala orta sunt, et nisi in aliquibus bonis non sunt: nec erat alias unde oriretur ulla mali natura. Nam si esset, in quantum natura esset, profecto bona esset: et aut incorruptibilis natura magnum esset bonum, aut etiam natura corruptibilis nullo modo esset nisi aliquod bonum, quod bonum corrumpendo posset ei nocere corruptio. CAPUT Xnon putetur hoc dominicae sententiae refragari, qua dixit, Non potest arbor bona fructus malos facere. Non potest enim, sicut Veritas ait, colligi uva de spinis , quia non potest nasci uva de spinis; sed ex bona terra et vites nasci posse videmus et spinas. Et eodem modo tanquam arbor mala fructus bonos, id est, opera bona non potest facere voluntas mala: sed ex bona hominis natura oriri voluntas
Abbreviated transcription (Latin):
ignem:poterit gͦ saluare sine oꝑib fides:
falsum erit & illud qđ dicit idem ipse pau¬
lus: Nolite inquit errare:neq: fornicarii.
neq: idolis seruientes.neq adulteri. neq
molles. neq masculorũ concubitores. neq

Expanded text:
ignem; poterit ergo salvare sine operibus fides, ignem; poterit ergo salvare sine operibus fides, falsumque erit et illud quod idem ipse Paulus: Nolite, inquit, errare, neque fornicatores, neque idolis servientes, neque adulteri, neque molles, neque masculorum concubitores, neq
Abbreviated transcription (Latin):
nec diluant penitendo. nec elemosinis redi¬
mant. sed meis usq ad huius uitȩ ultimũ
diem ꝑtinacissime ꝑseuerant.salui futuriꝑ
ignem: licet ꝓ magnitudine facinoꝵ flagiti¬
oꝵq diuturno.nontamen ȩt̃no igne puniri:
Sedd qui hoc credunt. &tamen catholici sunt:
humana quadam beniuolentia mͥ falli ui¬
dentur: Nam scriptura diuma aliud con¬
sulta respondet: librum autem de hac ques¬
tione conscripsi: cuius titulus est de fide &
oꝑib: ubi scđdm scripturas sc̃as qͣntum do¬
adiuuante potui demonstraui. eam fidem
saluos facere. qͣm satis euidenter expressit
sed fides quȩ ꝑ dilectionẽ oꝑatur:. Si autem
ait: difidem dicat quis se habere. oꝑa autem
non habeat: nunquid poterit fides saluare
eum: Porro enim si homo sceleratus ꝓpter¬
ipsam solam fidem ꝑ ignem saluabitur: &si
sic est accipiendum quod ait beatus paulus.
ipse autem saluus erit.sic tamen quasi per

Expanded text:
nec diluant poenitendo, nec eleemosynis redinec diluant poenitendo, nec eleemosynis redimant, sed in eis usque ad hujus vitae ultimum diem pertinacissime perseverent, salvi futuri per ignem; licet pro magnitudine facinorum flagitiorumque diuturno, non tamen aeterno igne puniti. Sed qui hoc credunt, et tamen catholici sunt, humana quadam benevolentia mihi falli videntur: nam Scriptura divina aliud consulta respondet. Librum autem de hac quaestione conscripsi, cujus titulus est, de Fide et Operibus; ubi secundum Scripturas sanctas, quantum Deadjuvante potui, demonstravi eam fidem salvos facere, quam satis evidenter expressit sed fides quae per dilectionem operatur . Si autem ait: Si fidem dicat quis se habere, opera autem non habeat, nunquid poterit fides salvare eum? Porro autem si homo sceleratus propter solam fidem per ignem salvatur, et si sic est accipiendum quod ait beatIpse autem salvus erit, sic tamen quasi per
Abbreviated transcription (Latin):
lutarib agitur sacramentis. magis ad spẽ
futuroꝵ bonoꝵ. quam ad retentionẽ uel
condempnationẽ presentiũ ꝑtinere. Multa
etiam hic uident᷑ ignosci. & nullis supplicus
umdicari: s eoꝵ penȩ reseruant᷑ in posterũ.
Neq enĩ frustra ille proprie dicitur dies iu¬
dicii. qñ uenturus est iudex uiuorũ & mor¬
tuorũ: sicut e contrario uindicant᷑ hic aliqͣt
&tam̃ si remittunt᷑. ꝓfecto in futuro scło ñ
nocebunt: Propterea de quibdam tempo¬
ralib penis.quȩ in hac uita peccantib ir¬
rogantur.eis quorũ peccata delentur ne
seruentur in finem:ait apls:Si enim nosip¬
sos iudicaremus:a dño non iudicaremur:Cum
iudicamur autem a d̃o corripim᷑: ne cum
hoc mundo dampnemur:.lxxiiii.¬
reduntur a quibdam etiam hii qui nom̃
xp̃i non relinquunt. & eius lauachro in ȩccła
baptizantur. nec ab ea ullo scismate uel heresi
precidunt᷑: in qͣntislibet scelerib uiuant.q̃

Expanded text:
lutaribus agitur Sacramentis, magis ad spem lutaribus agitur Sacramentis, magis ad spem venturorum bonorum, quam ad retentionem vel adeptionem praesentium pertinere. Multa etiam hic videntur ignosci et nullis suppliciis vindicari; sed eorum poenae reservantur in posterum. Neque enim frustra ille proprie dicitur dies judicii, quando venturus est judex vivorum atque mortuorum. Sicut e contrario vindicantur hic aliqua, et tamen si remittuntur, profecto in futuro saeculo non nocebunt. Propterea de quibusdam temporalibus poenis, quae in hac vita peccantibus irrogantur, eis quorum peccata delentur, ne eserventur in finem, ait Apostolus: Si enim nos ipsos judicaremus, a Domino non judicaremur: cum judicamur autem a Domino corripimur, ne cum hoc mundo damnemur .uam, a quibusdam, etiam hi qui nomen Christi non relinquunt, et ejus lavacro in Ecclesia baptizantur, nec ab ea ullo schismate vel haeresi praeciduntur, in quantislibet sceleribus vivant, quae
Abbreviated transcription (Latin):
sui peccati: In actione enim penitentiȩ ubi tale
commissum est. ut is qui cõmisit a xp̃i etiã
corpore separetur: non tam consideranda est
mensura temporis.qm doloris: Cor enim cõ¬
tritum & humiliatũ ds̃ non sꝑnit: Uerum
quia plerumq dolor alterius cordis. occul¬
tus est alteri: nec in alioꝵ notitiã ꝑ uerba.
uel quecunq alia signa ꝓcedit.cum sit corã
illo cui dicitur. gemitus meus ate non est
absconditus: recte constituunt᷑ ab huis qui
eccłiis presunt. tempora penitentiȩ: ut fiat
satis etiam ȩcclȩ. in qua remittunt᷑ ipsa pec¬
ñ remittunt᷑ ulla peccata: ita ut quib re¬
sio peccatorũ. In hac autem uita usq adeo
ualet quod scriptum est. graue iugum suꝑ
filios adȩ. a die exitus de uentre matris eoꝵ.
usq indiem sepulturȩ in matrem omniũ:
ut etiam paruulos uideamus post lauachrũ
regenerationis. diuersoꝵ maloꝵ afflictione
cruciari: ut intelligamus totum quod sa¬

Expanded text:
usque peccati. In actione autem poenitentiae, ubi tale usque peccati. In actione autem poenitentiae, ubi tale commissum est, ut is qui commisit a Christi etiam corpore separetur, non tam consideranda est mensura temporis quam doloris. Cor enim contritum et humiliatum Deus non spernit . Verum quia plerumque dolor alterius cordis occultus est alteri, neque in aliorum notitiam per verba vel quaecumque alia signa procedit; cum sit coram illo cui dicitur, Gemitus meus a te non est absconditus : recte constituuntur ab iis qui Ecclesiis praesunt tempora poenitentiae, ut fiat satis etiam Ecclesiae, in qua remittuntur ipsa pecnon remittuntur ulla peccata, ita ut quibus resio riptum est, Grave jugum super filios Adam, a die exitus de ventre matris eorum usque in diem sepulturae in matrem omnium ; ut etiam parvulos videamus post lavacrum regenerationis diversorum malorum afflictione cruciari: ut intelligamus, totum quod sa
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa etiam uita cȩtera iam ratione utentis. qͣn¬
talibet prepolleat fecunditate iusticiȩ. sine
peccatorũ remissione non agitur: qm filii dĩ
qͣmdiu mortaliter uiuunt. cum morte confli¬
gunt: & qͣmuis sit de illis ueraciter dictum.
quotquot sp̃u dei agunt᷑. hii filii sunt dei.
si tam̃ sp̃u dei excitantur. & tanqͣm filiidei ꝓ¬
ficiunt ad dm̃: ut etiam sp̃u suo maxime eũ¬
aggrauante corruptibili corpore tanqͣm filii
hominis in quibzdam humanis motib de¬
ficiant ad seipsos: & ideo peccent. Interest qͥdẽ
in qͣntum: Neq enim quia peccatum ẽ omne
crimen: ideo crim̃ etiã est omne peccatum:
Itaq scõꝵ hominũ uitam. qͣmdiu in hac mor¬
te uiuit᷑. inueniri posse dicimus sine crimine:
peccatũ autem si dixerimꝰ quia non habemꝰ.
ait tantus apłs. nosipsos seducimꝰ & ueritas
in nobis non est..lx xii.
est:agentib penitentiã scđm modum cuiusq¬

Expanded text:
ipsa etiam vita caetera jam ratione utentis aetatis, quanipsa etiam vita caetera jam ratione utentis aetatis, quantalibet praepolleat fecunditate justitiae, sine peccatorum remissione non agitur. Quoniam filii Dei quamdiu mortaliter vivunt, cum morte confligunt. Et quamvis de illis sit veraciter dictum, Quotquot Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei ; sic tamen Spiritu Dei excitantur, et tanquam filii Dei proficiunt ad Deum, ut etiam spiritu suo, maxime aggravante corruptibili corpore , tanquam filii hominum quibusdam humanis motibus deficiant ad se ipsos, et ideo peccent. Interest quidem quantum: neque enim quia peccatum est omne crimen, ideo crimen est etiam omne peccatum. Itaque sanctorum hominum vitam quamdiu in hac mortali vivitur, inveniri posse dicimus sine crimine: Peccatum autem si dixerimus quia non habemus, ut ait tantus apostolus, nosmetipsos seducimus, et veritas in nobis non est . est agentibus poenitentiam secundum modum sui cuj
Abbreviated transcription (Latin):
ipso quippe beata est rationalis creatura.
quȩcunq beata est: non ipsi de illa. Unde
scłm hoc melius accipitur quod scriptumẽ.
pax dei precellit omnẽ intellectum: ut in eo
quod dixit omnẽ. nec ipse intellectus sc̃oꝵ
angeloꝵ eẽ possit exceptus. s dei solius: neq
enim & ipsius intellectum pax eius excellit:¬
oncordant autem nobiscum angeli. lxxi.¬
etiam nunc. cum remittunt᷑ nr̃a peccata: &¬
ideo post commemorationẽ sc̃e eccłȩ in ordi¬
ne confessionis ponit᷑ remissio peccatoꝵ. Per
hanc enim stat ȩccła quȩ interris est:ꝑ hanc
non perit qđ ꝑierat & inuentum est. Excepto
quippe baptismatis munere. qd contra pec¬
neratione attractum est. regen̾atione detra¬
hatur. & tamen actiua quoq peccata que¬
cunq corde. ore. opere. commissa inuenerit
tollit: hac gͦ excepta magna indulgentia.
unde incipit hominis renouatio. in qua sol¬
uitur omnis reatus & ingeñatus. & additus.

Expanded text:
ipso quippe beata est rationabilis creatura, ipso quippe beata est rationabilis creatura, quaecunque beata est; non ipse de illa. Unde secundum hoc melius accipitur quod scriptum est, pax Dei, quae praecellit omnem intellectum, ut in eo quod dixit, omnem, nec ipse intellectus sanctorum angelorum esse possit exceptus, sed Dei solius, neque enim et ipsius intellectum pax ejus excellitoncordant autem nobiscum Angeli etiam nunc, cum remittuntur nostra peccata. Ideo post commemorationem sanctae Ecclesiae in ordine Confessionis ponitur remissio peccatorum. Per hanc enim stat Ecclesia quae in terris est: per hanc non perit quod perierat et inventum est . Excepto quippe Baptismatis munere, quod contra orineratione attractum est, regeneratione detrahatur; et tamen activa quoque peccata, quaecumque corde, ore, opere commissa invenerit, tollit: hac ergo excepta magna indulgentia, unde incipit hominis renovatio, in qua solvitur omnis reatus et ingeneratus et additus;
Abbreviated transcription (Latin):
sanguinẽ erucis eius. siue quȩ in cęlis sunt
intellectum: neq semri a nobis. nisi cum
ad eam uenerimus potest: Quom enim
pacificant᷑ cȩlestia nisi nobis: id est concor¬
dando nobiscum: Nam ibi semꝑ est pax:
& uniuersis inter se intellectualib creaturis.
& cum suo creatore: Quȩ pax precellit ut
dictum est omnẽ intellectum: sed utiq
nr̃m. non eorum qui semꝑ uident faciem
patris:Nos enim qͣntus cunq sit intellectus¬
inobis humanus.ex parte scimus: & uidemꝰ¬
nunc ꝑ speculũ in enigiate: Cum uͦ equales
angelis dei fuerimus.tunc quemadmodũ¬
& ipsi uidebimus facie ad faciem: tantamq
habebimus pacem erga eos. qͣntam & ipsi
erga nos:quia tancum eos dilecturi sumꝰ
quantũ ab eis diligimur: Itaq pax eorum
nota nobis erit:quia & nr̃a talis ac tanta
erit: nec precellet tunc intellectum nr̃m:
Dei uͦ pax quȩ illic est erga eos: & nr̃m & illoꝵ
intellectum sine dubitatione precellit: De

Expanded text:
sanguinem crucis ejus, sive quae in terris, sanguinem crucis ejus, sive quae in terris, intellectum, neque sciri a nobis, nisi cum ad eam venerimus, potest. Quomodo enim pacificantur coelestia, nisi nobis id est, concordando nobiscum? Nam ibi semper est pax, et inter se universis intellectualibus creaturis, et cum suo creatore; quae pax praecellit, ut dictum est, omnem intellectum; sed utique nostrum, non eorum, qui semper vident faciem Patris . Nobis autem quantuscunque sit intellectus humanus, ex parte scimus, et videmus per speculum: in aenigmate . Cum vero aequales angelis Dei fuerimus, tunc, quemadmodum ipsi, videbimus facie ad faciem : tantamque pacem habebimus erga eos, quantam et ipsi erga nos, quia tantum eos dilecturi sumus, quantum ab eis diligemur. Itaque pax eorum nota nobis erit, quia et nostra talis, ac tanta erit, nec praecellet tunc intellectum nostrum. Dei vero pax, quae illic est erga eos, et nostrum et illorum intellectum sine dubitatione praecellit; de
Abbreviated transcription (Latin):
on enim ꝓ angelis mortuus xp̃c: sed ideo
etiam ꝓ angelis fit quicquid in genere homi¬
num. ꝑ eius mortem redimitur & liberatur
a malo:qm̃ cum eis quodammͦ redit in gr̃am.
post inimicitias quas inter homines & scõs
angelos peccata fecerunt: & ex ipsa hominũ
redemptione.ruine illius angelicȩ detrim̃ta
reparant᷑. Et utiq nouerunt scĩ angeli docti
de deo. cuius ueritatis ȩt̾nȩ contemplatione
beati sunt: qͣnͣti numeri supplem̃tum de
genere humano. integritas illius ciuitatis
expectet: Propter hoc ait apłs instaurari
omnia in xp̃o.quȩ in cȩlis sunt: & quȩ int̾ris:
In ipso instaurant᷑ quippe quȩ in cęlis sunt:
cum id quod inde inangelis lapsum est. ex
hominib redditur: Instaurantur enim que
interris sunt: cum ipsi homines. qui predesti¬
nati sunt inuitam eternã. acorruptionis ue¬
tustate renouant᷑: de sic ꝑ illud singulare sa
crificium. in quo mediator est immolatus.
rabant: pacificant᷑ terrestria cum cȩlestib.¬

Expanded text:
od pro angelis mortuus est Christus, sed ideo etiam pro angelis fit quidquid hominum per ejus mortem redimitur et liberatur a malo, quia cum eis quodammodo reditur in gratiam post inimicitias quas inter homines et sanctos angelos peccata fecerunt; et ex ipsa hominum redemptione ruinae illius angelicae damnum reparatur; et utique noverunt angeli sancti docti de Deo, cujus veritatis aeterna contemplatione beati sunt, quanti numeri supplementum de genere hexspectet. Propter hoc ait Apostolus instaurari omnia in Christo, quae in coelis sunt, et quae in terris, in ipso . Instaurantur quippe quae in coelis sunt, cum id quod inde in angelis lapsum est, ex hominibus redditur: instaurantur autem quae in terris sunt, cum ipsi homines qui praedestinati sunt ad aeternam vitam, a corruptionis vetustate renovantur. Ac sic per illud sicrificium, in quo Mediator est immolatus, rabant, pacificantur coelestia cum terrestribus
Abbreviated transcription (Latin):
ab illa ꝑegrinatur in terris eo nobis notior
quo in illa sumus:& quia hominũ est.quod
& nos sumus. Hec sanguine mediatoris nullũ
habentis peccatũ. ab omni est redempta pecca¬
to: cuius uox est.si ds̃ ꝓ nobis.quis contra
nos: Qui filio suo non peꝑcit ꝓprio: sed tra¬

Expanded text:
ab illa peregrinatur in terris, eo nobis notior ab illa peregrinatur in terris, eo nobis notior est, quod in illa sumus, et quia hominum est, quod et nos sumus. Haec sanguine Mediatoris nullum habentis peccatum, ab omni redempta est peccato, ejusque vox est, Si Deus pro nobis, quis contra nos? Qui Filio pro
Abbreviated transcription (Latin):
agis opus est duudicare atq dinoscere
cum se sathanas tranfigurat uelut ange¬
lum lucis: ne fallendo in aliqua ꝑniciosa
mentem uͦ non mouet a uera rectaq senten¬
¶tia
qua quisq uitam fidelem gerit: nullum est
in religione ꝑiculũ: uel cum se bonũ fingens
ea facit siue dicit quȩ bonis angelis congru¬
unt: eciam si credatur bonus.non est error
xp̃iane fidei periculosus. aut morbidus: Cum
uͦ ꝑ hȩc aliena ad sua incipit ducere:tunc eũ
dinoscere. nec ire post eũ. magna & necessaria
uigilantia est: Sed quom unusquisq homi¬
num idoneus est om̃s mortiferos eius dolos
euadere I nisi regat atq tueatur ds̃: Et illa
huius rei difficultas ad hoc est utilis. ne sit
spes sibi quisq. aut homo alter alteri. sed
ds̃ suis omnib: id enĩ nobis expedire potiꝰ.
prsus piorũ ambigit nemo:. lxUIII.
dei est ȩccła: tunc nobis sicuti est innotescet :
cum ei coniuncti fuerimꝰ in fine. ad simul ha¬
bendam beatitudinẽ sempiternã: Ista uͦ quȩ

Expanded text:
agis opus est dijudicare atque dignoscere, cum se satanas transfigurat velut angelum lucis , no fallendo ad aliqua perniciosa mentem vero non movet a vera rectaque sententia, qua quisque vitam fidelem gerit, nullum est in religione periculum: vel cum se bonum fingens, ea facit sive dicit, quae bonis angelis congruunt, etiam si credatur bonus, non est error christianae fidei periculosus aut morbidus. Cum vero per haec aliena ad sua incipit ducere, tunc eum dignoscere, nec ire post eum, magna et necessaria vigilantia est. Sed quotusquisque hominum idoneus est omnes mortiferos ejus dolos evadere, nisi regat atque tueatur Deus? Et ipsa hujus rei difficultas ad hoc est utilis, ne sit spes sibi quisque, aut homo alter alteri, sed Deus suis omnibus. Id enim nobis potius expedire prorsus piorum ambigit nemo. CAPUT LXI. Dei est Ecclesia, tunc nobis sicuti est innotescet, cum ei conjuncti fuerimus in finem, ad simul habendam beatitudinem sempiternam. Ista vero quae
Abbreviated transcription (Latin):
peccata. ignorat non se penã remouere.sed
ueniã: apud homines enim iudices. qm̃ fal¬
li possunt.quacunq uelit purgare falla¬
tia qđ ꝑperam factum ẽ ꝓdesse aliquid ui-¬
detur ad tempus. apud dm̃ autẽ qui falli
ñ potest. ñ ẽ adhibenda fallax defensio.s
uera confessio peccatorũ: Et alii quidem qͥ
sua consueuerunt excusare peccata fatose
ad peccandũ querunt᷑ impelli. tanqͣm hoc
decreuerint sydera & cȩlum prius talia cõ
putare qđ peccant. qm̃ fortuitis casib pu¬
tant agitari. nectam̃ hoc se fortuita teme¬
ritate s ꝑspecta ratione sapere atq asseue

Expanded text:
peccata ignorat non se poenam remouere, sed peccata ignorat non se poenam remouere, sed ueniam. apud homines enim iudices, quoniam falli possunt, quacumque uelut purgare fallacia quod perperam factum est prodesse aliquid uidetur ad tempus; apud deum autem, qui falli non potest, non est adhibenda fallax defensio, sed uerax confessio peccatorum. Et alii quidem, qui sua consueuerunt excusare peccata, fato se ad peccandum queruntur inpelli, tamquam hoc decreuerint sidera et caelum prius talia deceputare, quod peccant: qui omnia fortuitis casibus agitari putant nec tamen hoc se fortuita temeritate, sed perspecta ratione sapere atque asseue
Abbreviated transcription (Latin):
& ñ uult culpabilis inueniri. dedignat᷑q cũ
peccat conuinci qđ ipse peccauerit. ñ salubri
humilitate suscipiẽs accusationẽ sui. sexcusationẽ
potiꝰ rumosa elatione conquirens: Ad hanc
suꝑbiã cohercendã. continentiã petiuit a
dño ille cuiꝰ suꝑiꝰ uerba iam posui. & sicut
potui cõmendaui.Namq cum dixisset. po¬
ne dñe custodiã ori meo. & ostiũ continen¬
tiȩ circumlabia mea. ne declines cor meũ
in uerba maligna: unde hoc diceret eui¬
dentius explicans ad excusandas inquit¬
excusationes in peccatis: Quid enim malig¬
nius his uerbis. quib malus malum se
neget. etiam de oꝑe malo conuictus: qđ
negare ñ ualeat: E qm̃ factum ñ potest
cegere. nec benefactum potest dicere. & a se
factum uidet patere. querit in alium referre
qđ  fecit.tamqͣm inde possit auferri quod
meruit: Nolensq se esse reum. addit potius
ad reatum. & sua excusando ñ accusando

Expanded text:
et non uult culpabilis inueniri dedignaturque, cum et non uult culpabilis inueniri dedignaturque, cum peccat, conuinci quod ipse peccauerit, non salubri humilitate suscipiens accusationem sui, sed excusationem potius ruinosa elatione conquirens. ad hanc superbiam cohercendam continentiam petiuit a domino ille, cuius superius uerba iam posui et, sicut potui, commendaui. namque cum dixisset: pone, domine, custodiam ori meo et ostium continentiae circum labia mea. ne declines cor meum in uerba maligna, unde hoc diceret euidentius explicans, ad excusandas excusationes, inquit, in peccatis. quid enim malignius his uerbis, quibus malus malum se neget, etiam de opere malo conuictus quod negare non ualeat? et quoniam factum non potest tegere nec bene factum potest dicere et a se factum uidet patere, quaerit in alium referre quod fecit, tamquam inde posset auferre quod meruit. nolens se esse reum addit potius ad reatum et sua excusando non accusando
Abbreviated transcription (Latin):
quam mortificante saꝑemꝰ: ilico addidit.
Quot qͦt enim sp̃u dei agunt᷑: hii filii sunt
eius: Itaq ut sp̃u nr̃o oꝑa carnis mortifice¬
mus. sp̃u dei agimur quidat continentiã.
qua frenemꝰ. domemꝰ. uincamꝰ concupiscen¬
tiam. In tam magno hoc p̾lio in quo uiuit
homo sub grã. & cum bene pugnat. adiutꝰ
exultat in dño cum tremore: ñ tñ &̃e desunt
strenuis bellator: ib. & oꝑm carnis qͣmuis
inuictis mortificatorib aliqua uulnera
peccatorũ. ꝓpt᷑ quȩ sananda cotidie ueracit᷑
dicant. dimitte nobis debita nr̃a.contra
eadem uicia. & contra diabolũ principem
ipsa oratiõe c̾tanteᷤ. ne ualeãt aliqͥd morci¬
fere suggestiones eiꝰ. quib instigat insuꝑ
peccatorẽ. sua excusanda potius quã accu¬
sanda peccata. ac sic illa uulnera ñ mͦ non
sanent᷑. uerumetiam & si mortifera ñ erant
grauit᷑ & letalit infligant᷑: Et hic gͦ cau¬
tiore opus est continentia. qua cohibeatur
suꝑb hominis appetitus: quo placet sibi

Expanded text:
quam mortificante saperemus, ilico addidit: quotquot enim spiritu dei aguntur, hi filii sunt dei. itaque ut spiritu nostro opera carnis mortificemus, spiritu dei agimur, qui dat continentiam, qua frenemus, domemus, uincamus concupiscentiam. In hoc tam magno proelio, in quo uiuit homo sub gratia et, cum bene pugnat adiutus, exultat in domino cum tremore, non desunt tamen etiam strenuis bellatoribus et operum carnis quamuis inuictis mortificatoribus aliqua uulnera peccatorum, propter quae sananda cotidie ueraciter dicant: dimitte nobis debita nostra, contra eadem uitia et contra diabolum principem ipsa oratione certantes, ne aliquid ualeant mortiferae suggestiones eius, quibus instigat insuper peccatorem ad sua excusanda potius quam accusanda peccata, ac sic illa uulnera non modo non sanentur, uerum etiam, etsi mortifera non erant, grauiter et letaliter infligantur. et hic ergo cautiore opus est continentia, qua cohibeatur superbus hominis adpetitus, quo placet sibi
Abbreviated transcription (Latin):
tate diuersũ. ut marcion Nichil trinitatis
essentia ad creaturarũ nat᷑am deductũ. ut pla¬
to & tertullianꝰ. nichil officio singulare. nec
alteri cõmunicabile. ut origenes. nichil con¬
fusum ut sabellius. s totum ꝑfectũ. quia totũ
ex uno & unũ. ñ tam̃ solitariũ ut p̾sumunt
siluanꝰ & praxeas petapolitana dampnabilis
ds̃ in homine suo. in gła patris desiderabił
uideri ab angelis. sicut pater & sp̃s sc̃s ad¬
orat᷑ ab angelis & ab omni ereatura: Nonho

Expanded text:
tate diversum, ut Marcion: nihil Trinitatis tate diversum, ut Marcion: nihil Trinitatis essentia ad creaturarum naturam deductum, ut Plato et Tertullianus: nihil officio singulare, nec alteri communicabile, ut Origenes: nihil confusum, ut Sabellius: sed unum perfectum, quia totum ex uno, et unum, non tamen solitarium, ut praesumunt Sylvanus, Pentapolitana damnabilis Deus in homine suo in gloria Patris, desiderabilis videri ab angelis: sicut Pater et Spiritus sanctus adoratur ab angelis et ab omni creatura; non ho