comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ quod de iohanne diximus. di¬
ligenter confideranditm est. Hõ
enim parua repugnantia pu¬
tari potest. cum & locorum płi¬
mum intersit ⁊ temporis. uipsiꝰ
uocationis. Nam si ruxta iorda¬
nem ante quam iħs isser in ga¬
lileam ad testimonium ioħis
baptiste secuti sunt eum duo
quorum imnus andreas qui frẽm
sinim simonem continuo addu¬
xit ad iħm. quando ad nom̃
ut petrus uocaretur accepit.
quomodo ab aliis euangłistis
ar̃ quod eos in galilea piscanteᷤ
inuenerit. ath ad discipłatũ
uocauerit. msi quia intelligẽ¬
dum est non sic eos uidisse tut̃
dnm nixta iordanem. ut ei ia
inseparabiliter cohererent. s tĩ
cognouisse quis eẽt. eumq im¬
raros ad ꝓpria remeasse. Nam &
chanan galilee cum fecisset de
aqua imnim dicit idem ioħs q̃
crediderint in eum discipłi eiꝰ.
Quod ita narrat. Et die teicio
miptie facte sunt in chananga¬
lilee:⁊erat mater iħu ibi. Uoca¬
tus est autem & iħs ce discipłi eiꝰ

Expanded text:
ergo quod de Joanne diximus, diergo quod de Joanne diximus, diligenter considerandum est: non enim parva repugnantia putari potest, cum et locorum plurimum intersit, et temporis, et ipsius vocationis. Nam si juxta Jordanem, antequam Jesus isset in Galilaeam, ad testimonium Joannis Baptistae secuti sunt eum duo, quorum erat unus Andreas, qui fratrem suum Simonem continuo adduxit ad Jesum, quando et nomen ut Petrus vocaretur accepit; quomodo ab aliis Evangelistis dicitur quod eos in Galilaea piscantes invenerit, atque ad discipulatum vocaverit ? nisi quia intelligendum est, non sic eos vidisse tunc Dominum juxta Jordanem, ut ei jam inseparabiliter cohaererent, sed tantum cognovisse quis esset, eumque miratos ad propria remeasse. 38. Nam et in Cana Galilaeae cum fecisset de aqua vinum, dicit idem Joannes, quod crediderint in eum discipuli ejus. Quod ita narrat: Et die tertio nuptiae factae sunt in Cana Galilaeae, et erat mater Jesu ibi. Vocatus est autem et Jesus et discip
Abbreviated transcription (Latin):
in galilea s nixta iordanem pri¬
mo andream secutum ẽẽ dñm
cum aho. cinus nomen tacetur.
Deĩ petrum ab illo nomen acce¬
pisse. Teicio philipum uocatũ
ur cum sequeretur. Ceteri aurẽ
tres euangłiste de piscatione eoᷤᷤ¬
uocatos dicunt satis inter se cõ¬
uenientes. maxime matħs &e
mairus. Nam lucas andream ñ
nominat. qui tamen intelligr
marci narrationem. qui breuit᷑
hoc ꝑstringunt quemadmodũ
gestum sit. quod lucas apertius
explicauit cominemorans ibi
etiam miracłm suꝑ captura pis¬
cium⁊⁊ quod ex ip̃sa naui dñs
prtus fuerit locitus ad turbas.
Hoc etiam uidenir distare. quod
tantum petro a dño dictum cõ¬
memorat. ex hoc iam homines
eris capiens. quoꝰ illi ambob fr̾ibꝰ
dictum eẽ narrarunt. S potuit
utiq prius hoc petro dici. cum
de capta ingenti multitutine pi¬
scium mͥraretur. quod luicas rasi¬
nuiauit:⁊ ambob postea quod
illi duo commemorauerũt. Ild̃

Expanded text:
in Galilaea, sed juxta Jordanem, priin Galilaea, sed juxta Jordanem, primo Andream secutum esse Dominum cum alio, cujus nomen tacetur, deinde Petrum ab illo nomen accepisse, tertio Philippum vocatum ut eum sequeretur: caeteri autem tres Evangelistae de piscatione vocatos eos dicant satis inter se convenienter, maxime Matthaeus et Marcus. Nam Lucas Andream non nominat, qui tamen intelligitur Marci narrationem, qui breviter hoc perstringunt, quemadmodum gestum sit: quod Lucas apertius explicavit, commemorans ibi etiam miraculum super captura piscium, et quod ex ipsa navi Dominus prius fuerit locutus ad turbas. Hoc etiam videtur distare, quod tantum Petro a Domino dictum commemorat, Ex hoc jam homines eris capiens; quod illi ambobus fratribus dictum esse narrarunt. Sed potuit utique prius hoc Petro dici, cum de capta ingenti multitudine piscium miraretur, quod Lucas insinuavit; et ambobus postea, quod illi duo commemoraverunt. Illud
Abbreviated transcription (Latin):
quia erat docens eos quasi potesta¬
tem habens & non sicut sciibe.
Hartauit de homine a quo et¬
pulsus est sp̃s mimumdiis. dem̃
ex soctu petti. In his autem lucas
ei consentit. Maths uero. de isto de¬
mono nichil narrauit. de soctu
lutem petri non tacuit. s postea.
In hoc autem loco quem ninc cõ¬
sideramus idem matħs post uo¬
cationem discipłorum quib pis¬
cantib tussit ut eum sequerent᷑.
narrat cum cutirisse galileam.
d ocentem in sinagogis & predicã
tem euangłium:⁊ sanantem õnr̃
langorẽ:⁊ collectis aid cum turb̾
ascendisse in montem iͥ sum fu¬
isse illo sermone prohxo. dat gͦ
locum intelligendi tum facta eẽ
que martus post electionem eo¬
rumdem discipłorum natiat.
cum cutiuret galileam ⁊ dͥocet
insinagogis eorum. Tunc etiam de
socru petti. s eum postea comine¬
morasse quod p̃termisetat quã¬
ins non ommia p̃dermissa in nar¬
ratione reuocauerit. Sane potest
niouere quomodo ioħs dicar ñ

Expanded text:
quia erat docens eos quasi potestaquia erat docens eos quasi potestatem habens et non sicut scribae. narrauit etiam de homine, a quo expulsus est spiritus inmundus, deinde de socru Petri — in his autem Lucas ei consentit —, Mattheus uero de isto demonio nihil narrauit; de socru autem Petri non tacuit, sed postea. In hoc autem loco, quem nunc consideramus, idem Mattheus post uocationem discipulorum, quibus piscantibus iussit, ut eum sequerentur, narrat eum circumisse Galilaeam doctem Evangelium, et sanantem omnem languorem; et collectis ad eum turbis, ascendisse in montem, et usum fuisse illo sermone prolixo. Dat ergo locum intelligendi, tunc facta esse quae Marcus post electionem eorumdem discipulorum narrat, cum circuiret Galilaeam, et doceret in synagogis eorum: tunc etiam de socru Petri: sed eum postea commemorasse quod praetermiserat, quamvis non omnia praetermissa in narrationem revocaverit. 37. Sane potest movere, quomodo Joannes dicat, non
Abbreviated transcription (Latin):
men tunc accepisse intelligendꝰ
est.s timc ponus quando ei ioħs
dictum õẽ cominemorat. tu uo¬
caberis cephas quod inter pretat᷑
pettus. ut cum hoc nomine ap¬
pellaret dñs dicens. ti es petrus.
Non enim ait. tu uocaberis pe¬
irus. s tu es petrus. quod ei iam
dictum erar antea tu uocabcris.
Demde conterit uarrationem
matłis &e dicit. Et relicta cunta¬
te naraier uenit & habitauit
capharnaum maritima in fini¬
b tabulon ⁊ neptalim. ⁊ cetera
quousq sermo terminetu quẽ
habuit in monte. in quo conter¬
tu narrationis attetur &r maitꝰ
de discipulorum uocatione pe
& and̾iee. ⁊ paulo post iaco
bi uohamns. S cumi matħs cõ¬
tnio cominigeret narrationẽ
pliti illius ser monis quem in mõ¬
te habuit postta quam multo
curauit ⁊ eum multe turbe se¬
cute sunt. marcus inter posint
alia quia docebat cos. in sinago¬
ga.⁊ stupẽbant suꝑ doctrina eiꝰ
tunc ipse dixit. quod ⁊ matħs
post illum ꝓlixum sermonem.

Expanded text:
men tunc accepisse intellegendus men tunc accepisse intellegendus est, sed tunc potius, quando ei Iohannes dictum esse commemorat: tu uocaberis Cephas, quod interpretatur Petrus, ut eum hoc nomine appnon enim ait \'tu uocaberis Petrus, sed tu es Petrus, quod ei iam dictum erat antea tu uocaberis. Deinde contexit narrationem Mattheus et dicit: et relicta ciuitate Nazareth uenit et habitauit in Capharnaum maritimam in finibus Zabulon et Neptalin, et cetera, quo usque sermo terminetur, quem habuit in monte. in quo contextu narrationis adtestatur ei Marcus de discipulorum uocatione Petri et Andreae et paulo post Iacobi et Iohannis. sed cum Mattheus continuo coniungeret narrationem prolixi illius sermonis, quem in monte habuit, posteaquam multos curauit et eum multae turbae secutae sunt, Marcus interposuit alia, quia docebat eos in synagoga et stupebant super doctrinam eius. tunc ipse dixit quod et Mattheus post illum prolixum sermonem,
Abbreviated transcription (Latin):
theus. Cum autem audisset qd̃
ioħs traditus eẽt. secessit inga¬
lileam. hoc &e martus dicit &
luicas. S licas de iohanne tra¬
dito. nicħ hoc loco dicit. Iohan¬
ne autem euangłista prrusquã
iret in galileam. dicit petrum
& andream mansisse cum illo
umo die.:⁊ tunc petro nomen ĩ¬
positum. cum antea symon uo¬
caret᷑. Sequenti item die iã
nolentem exire in galileam in¬
uenisse philipum & dirisse ut
sequeretur cum. Inde uentũ
est. ut enam de nathanaele nar¬
raret: die antem tercio ingali¬
lea constituum. fecisse illud in
chanan de aque in uinum cõ¬
uersione miracłm. Que omnia
ceteri euangłiste pretermisert̃.
iad contexentes uarrationib fuiꝰ.
quoa iħs reuetsus sit in galileã.
Unde intelligitur fuisse intei¬
positos aliquot dies. quib de diꝰ¬
cipulis iesta sunt que interpo¬
ninitur a iohanne. Non est aut̃
contrarum ei loco ubi matħs
narrat dnm dixisse petro. tu es pe¬
trus.⁊ suꝑ hanc petram edificabo
eccłiam meam. Neq enim hoc no¬

Expanded text:
cum autem audisset quod Iohannes traditus esset, secessit in Galilaeam. hoc et Marcus dicit, hoc et Lucas; sed Lucas de Iohanne tradito nihil hoc loco dicit. Iohannes autem euangelista, priusquam iret Iesus in Galilaeam, dicit Petrum et Andream mansisse cum illo uno die et tunc Petro nomen inpositum, cum antea Simon uocaretur. sequenti item die iam uolentem exire in Galilaeam inuenisse Philippum et ei dixisse. ut sequeretur eum. inde uentum est, ut etiam de Nathanahele narraret. die autem tertio in Galilaea constitutum fecisse illud in Cana de aquae in uinum conuersione miraculum. quae omnia ceteri euangelistae praetermiserunt id contexentes narrationibus suis, quod Iesus reuersus sit in Galilaeam. unde intellegitur fuisse interpositos aliquot dies, quibus illa de discipulis gesta sunt, quae interponuntur a Iohanne. non est autem contrarium ei loco, ubi Mattheu narrat dominum dixisse Petro: tu es Petrus et super hanc petram aedificabo ecclesiam meam. neque enim hoc no
Abbreviated transcription (Latin):
bo nariarunt. ut non absinle
senciatur eorum narrationes ħ
int̾ponentium in essdem locis &
dieb eẽ uersatas. Nam matħs ħ¬
ita dicit. Et socute sunt eum tur¬
be multe de galilea & de capoli.
ierosolimis &e iudea: ide transior¬
danen. Uidens antem turbas. as¬
cencdit in montem. Et cum sedi¬
Tet. accesserunt ad eum discipłi
eiꝰ. ꝗt apperiens os suum. doce¬
bat eos dicens. Bean pauꝑes spũ
quoniam ipsorum est ragnũ ce¬
lorum. & cetã. Hic potest inderi
multas turbas uitare uoluisse.⁊
ob hoc ascendisse in montem tã¬
quam secedendo a turbis. ut so¬
lis sins discipłis loqueretur. Cin
iti indetur attestati etiam lucas.
ita narrans. factum est autem
in illis dieb. exiit in montem o¬
rare. ⁊ erat ꝑnoctãs in oratione
aĩ. Et cum dies factus cẽt. noca

Expanded text:
bo narrarunt, ut non absurde bo narrarunt, ut non absurde sentiatur eorum narrationes haec interponentium in eisdem locis et diebus esse versatas. Nam Matita dicit: et secutae sunt cum turbae multae a Galilaea et Decapoli et Hierosolymis et Iudaea et de trans Iordanen. uidens autem turbas ascendit in montem, et cum sedisset, accesserunt ad eum discipuli eius. et aperiens os suum docebat eos dicens: beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum caelorum, et cetera. hic potest uideri multas turbas uitare uoluisse et ob hoc ascendisse in montem tamquam secedendo a turbis, ut solis suis discipulis loqueretur. cui rei uidetur adtestari etiam Lucas ita narrans: factum est autem in illis diebus, exiit in montem orare et erat pernoctans in oratione dei. et cum dies fac
Abbreviated transcription (Latin):
cdusio. prorsus eadem repperit᷑
de homine prudente qui edifi¬
cat suꝑ arenram: & de stulto qui
edificat suꝑ areram. nisi quod
ibi flumen tantum dicit illi sũ
domin. ñ ⁊ pluinam & uentos si¬
cut matħs. Posset eigo facilli¬
me credi. eumdem etiam ipse
dm̃i interposuisse sermonem. ali¬
quas p̃termnisisse sentencias. qͣs
matħs posint. item alias posuisse
quas iste non dixit. quasdam etiã
non isdem uerbis. custodita tamẽ
ueritatis integittare similit̾ expli¬
casse. Posset hoc sicut diri facilli¬
me credi. nisi quod moueret ma
tħs in monte dicit hunc habitũ
c̃ẽ sermonem a domino sedente.
lucas autem in loco campestri a
dño stante. Hoc itaq diuersitas
facit uideri alium fuisse illum.
alium istum. Quid enim ꝓhiberet
xp̃m alibi quedam repetere quȩ
anteai iam dixerat. aut iterum
quedam facere. que antea iam fe¬
cerat: Non sane istos duos ser¬
mones quorum inrum matħs
alterum lucas inseruit. longa tẽ

Expanded text:
clusio prorsus eadem repperitur, clusio prorsus eadem repperitur, de homine prudente, qui aedificat super petram, et de stulto, qui aedificat super harenam, nisi quod ibi flumen tantum dicit inlisum domui, non etiam pluuiam et uentos, sicut Mattheus. posset ergo facillime credi eundem etiam ipse domini interposuisse sermonem, aliquas autem praetermisisse sententias, quas Mattheus posuit, item alias posuisse, quas iste non dixit, quasdam etiam non isdem uerbis, custodita tamen ueritatis integritate similiter explicasse. Posset hoc, ut dixi, facillime credi, nisi moueret, quod Mattheus in monte dicit hunc habitum esse sermonem a domino sedente, Lucas autem in loco campestri a domino stante. haec itaque diuersitas facit uideri alium fuialium istum. Quid enim prohiberet Christum alibi quaedam repetere quae jam antea dixerat, aut iterum quaedam facere quae antea jam fecerat? Non sane istos duos sermones, quorum unum Matthaeus, alterum Lucas inseruit, longa temp
Abbreviated transcription (Latin):
Siuis potes me mundare. & cet̾a.
de hoc lȩpso mundato talia co¬
necuit. ut ipse intelligatur quẽ
matħs commemorat tunc ẽẽ
mundatum. qñ post illum ser¬
monem dñs de monte descend̾.
Sic enim ait matħs. Cum ã
descendisset de monte. secure
sunt eum turbe multe. Et
ecte seprosus ueniens. adora¬
bat eum dicens. Domine si
ins potes me mundare. & ceta.
hunis leprosi etiam lucas me¬
inunt. ñ sane hoc ordine. s ut
solent p̃termissa rocordari. uel
posterius facta preoccupari. sicut
diumninis suggerebantur que an¬
tea cognita postea concordando
conscriberent. Uerumptamen id̾
lucas sermonem etiam ipse dñi
ꝓhrum narrauit. ubi etiam sic
exorsus est. ut in isto uraths. ħ
enim cdxit. Beati pauꝑes spũ.
quoniam ipsorum est regnum
celorum. Et ille. Beati pauꝑes.
quia ur̃m est regnum dĩ: Oem̃
multa que sequuntur. etiam in
luce narratione similia sunt.⁊
ad extremum sermonis ipsa cõ¬

Expanded text:
Si vis, potes me mundare , et caetera Si vis, potes me mundare , et caetera de hoc leproso mundato talia connectit, ut ipse intelligatur, quem Matthaeus commemorat tunc esse mundatum, quando post illum sermonem Dominus de monte descendit. Sic enim ait Matthaeus: Cum autem descendisset de monte, secutae sunt eum turbae multae. Et ecce leprosus ueniens adorabat eum dicens: domine, si uis, potes me mundare, et cetera. Huius leprosi etiam Lucas meminit non sane hoc ordine, sed ut solent praetermissa recordari uel posterius facta praeoccupari, sicut diuinitus suggerebantur quae ante cognita postea recordando conscriberent. uerum tamen idem Lucas sermonem etiam ipse domini prolixum narrauit, ubi etiam sic exorsus est, ut in isto Mattheus. hic enim dixit beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum caelorum, et ille beati pauperes, quia uestrum est regnum dei. deinde multa quae sequuntur etiam in Lucae narratione similia sunt. et ad extremum sermonis ipsa con
Abbreviated transcription (Latin):
& abiit iterum ingalileam. Ic̃
gͦ intelligimus iam fuisse tradi¬
tum ioħm. tudeos uero audisse
qđ płes discipłos faceret & bap¬
tizaret. quam fecerat & bapti¬
dauerat ioħs.
AM tunc̾ de illo sermone ꝓlixo
quem scł̃m matħm in monte
habuit dñs. uideamꝰ utrum ei
cet̾i euangłiste nicħ aduersari
uideantur. Marcꝰ quippe non e¬
um comiemorauit omĩo. nec
aliquid eius simile dix̃ nsi qͣs¬
dam sententias non contextim
s sparsim quas dñs locis aliis
repetiuit. Reliquit tamen locũ
in textii narrationis sue. ubi in¬
telligamus hunc dicium ẽẽ ser¬
monem. s ab eo p̃termissum. &
erat inquit p̃dlicans in sinago¬
gis eorum:i omni galilea. ⁊ de¬
monia eiciens. In hac predicati¬
one quam dicit eum habuisse
m om̃i galilea. intelligitur euã
sermo iste: habius inmonte. cꝰ
cominemorationẽ facit matħs.
Namiq idem marcꝰ itascquit᷑.
Et uenit ad eum leꝓsus depre
cans eum:⁊ genu flexu dixit.

Expanded text:
et abiit iterum in Galilaeam. tunc et abiit iterum in Galilaeam. tunc ergo intellegimus iam fuisse traditum Iohannem, Iudaeos uero audisse, quod plures discipulos faceret et baptizaret, quam fecerat et baptizauerat Iohannes. Iam nunc de illo sermone prolixo, quem secundum Mattheum in monte habuit dominus, uideamus, utrum ei ceteri euangelistae nihil aduersari uideantur. Marcus quippe non eum commemorauit omnino nec aliquid eius simile dixit nisi quasdam sententias non contextim, sed sparsim, quas dominus locis aliis repetiuit. reliquit tamen locum in textu narrationis suae, ubi intellegamus hunc dictum esse sermonem, sed ab eo praetermissum: et erat, inquit, praedicans in synagogis eorum et omni Galilaea et demonia eiciens. in hac praedicatione, quam dicit eum habuisse in omni Galilaea, intellegitur etiam sermo iste habitus in monte, cuius commemorationem facit Mattheus. namque idem Marcus ita sequitur: et uenit ad eum leproscans eum, et genuflexo dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
secessit in galileam. Similiter
& marcꝰ. Postea autem quam
traditus est inquit ioħs. uenit
iħs ingalileam. Lucas etiam
ncħ quidem dicit de tradito
iohe. s tamen ce̾ ipse post bapti¬
sinum & temptationem xp̃i. di¬
cit eum isse in galileam. sicur il¬
li duo. Nam ita contexit narra¬
tionem suam. Et consuminata
omni temptatione. diabolus
recessit ab illo usq ad tempus.
Et regressus est iħs in uirtute
sp̃s ingalileam.:⁊ fama exiit ꝑ
uniuersam regionem de illo.
Unde intelligitur hos tres enã¬
głistas non ioħi euangłiste cõ¬
trara narrasse. s pret̾misisse pri-
mum aduentum dm̃i in galileã.
postea quam baptizatus est qñ
am conexuisse narrationib suis.
qui post iohem traditum factꝰ
ẽ. De quo eius rediti in galileam.
etiam ipse iołis euangłista fic loqr.
Ut ergo cognouit iłis quia au¬
dierunt pharisei quia iħs płes
discipłos facit & baptizat quã
ioħs. quanquam iħs non bapti¬
taret s discipłi eiꝰ. reliquit udeã.

Expanded text:
secessit in Galilaeam. similiter et Marcus: posteaquam autem traditus est, inquit, Iohannes, uenit Iesus in Galilaeam. Lucas etiam nihil quidem dicit de tradito Iohanne, sed tamen et ipse post baptismum et temtationem Christi dicit eum isse in Galilaeam, sicut illi duo. nam ita contexit narrationem somni tentatione, diabolus secessit ab illo usque ad tempus, et regressus est Jesus in virtute in Galilaeam, et fama exiit per universam regionem de illo. Unde intelligitur hos tres evangelistas non Joanni evangelistae contraria narrasse, sed praetermisisse primum Domini adventum in Galilaeam posteaquam baptizatus est, quando am conexuisse narrationibus suis, qui post Iohannem traditum factus est. de quo eius reditu in Galilaeam etiam ipse Iohannes euangelista sic loquitur: ut ergo cognouit Iesus, quia audierunt Pharisaei, quia Iesus plures discipulos facit et baptizat quam Iohannes, quamquam Iesus non baptizaret, sed discipuli eius, reliquit Iudaeam
Abbreviated transcription (Latin):
cationem humilitatis ex⁊ resfit.
Unde ab eademuoluntate non ab¬
errant. Utilis gͥ modus:⁊ memo¬
rie maxime cõ menandis. c̃
de comienientia dicumis euan¬
głistarum. nõ ẽẽ mendanum c̃
quisq etiam dicens aliqͥd aliud
qd̾ etiam ille non dixit. de quo a¬
liquid narrat. uoluntatem tñ eiꝰ
hecic explicat. quam etiam ille
qui enis uerba cominemorat.
Ita enim salubrit̃ discimus nicħ
loquit᷑¬

Expanded text:
cationem humilitatis expressit, cationem humilitatis expressit, unde ab eadem uoluntate non aberrauit. utilis igitur modus et memoriae maxime commendandus, cum de conuenientia dicimus euangelistarum, non esse mendacium, cum quisque etiam dicens aliquid aliud quod etiam ille non dixit, de quo aliquid narrat, uoluntatem tamen eius hanc explicat, quam etiam ille qui eius uerba commemorat. ita enim salubriter discimus nihil loquit
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ calciamenta portare. aliud corri
oblitus aliud ꝓ alio dixisse puta¬
b̃r̃. Omnem autem falaitatem ab¬
c̃ẽ ab arargłistis decet. non solum
eam que mentiendo ꝓmit᷑. s enã
eun que oblinscendo. Itaq si ao
rem ꝑrnet aliquid aliud intelli¬
gere erco quod dicutm ett cortm¬
giam calciamenti soluere. quid
aliuid accipiendum recte exiai¬
maueris. nisi ioħm utrumq dixi¬
se. siuie aliuil alio tempore. sine
contextim. Potuit enim sic dice.
cuius non sum dignus corrigiam
caltiamenti soluere. nec caltiamẽ¬
ta portare. nt unus euangłistarũ
hinc alnid. alii uero aliuid. om̃s tñ
uerum narrauetint. Si antemn¬
cħ intendit ioħs cum de calciam̃¬
tis dñi diceret nisi excellentiam
enis. i humilitatem suã. qd libet
horum dixerit. siue de sosuenda
aorrigia caltiamentorum. siue de
portandis calciamentis. eandem
tamen sententiam tenuit qͥsquis
etiam uerbis suis. ꝓ calciamentoꝵ
cõmemoratione eandem signifi¬

Expanded text:
esse calceamenta portare, aliud corriesse calceamenta portare, aliud corrioblitus aliud pro alio dixisse putabitur. omnem autem falsitatem abesse ab euangelistis decet, non solum eam quae mentiendo promitur, sed etiam eam quae obliuiscendo. itaque si ad rem pertinet aliquid aliud intellex eo quod dictum est cgiam calciamenti soluere, quid aliud accipiendum recte existimaueris nisi Iohannem utrumque dixisse, siue aliud alio tempore siue contextim? potuit enim sic dicere cuius non sum dignus corrigiam calciamenti soluere nec calciamenta portare\', ut unus euangelistarum hinc aliud, alii uero aliud, omnes tamen uerum narrauerint. si autem nihil intendit Iohannes, cum de calciamentis domini diceret, nisi excellentiam eius et humilitatem suam, quodlibet horum dixerit, siue de soluenda corrigia calciamentorum siue de portandis calciamentis, eandem tamen sententiam tenuit, quisquis etiam uerbis suis per calciamentorum commemorationem eandem signifi
Abbreviated transcription (Latin):
apparebit nec eum fuisse menti¬
tum cui recorc̾anti tale aliquid
acciderit. quale illis accidisse mõ¬
stratur. ⁊ quantomagis ad mores
opuinos ꝑtinet canere menda¬
tium. tantomagis tam eminenti
auctoritate rrgi debebamus. ne
putaremus ẽẽ. mendatia. cum sic
inter se uariari aliquorum nar¬
rationes iuenenmus. ut inter
euangłistas uariate funt. Simł
enam qđ ad doctrinam fidelem
marime ꝑtinet. intelligẽmꝰ nõ
tam uerborum quãrerum que¬
tendam uel amplectandam ẽẽ.
ueritatem. quando eos qui non
eadem locutione utuntur. cum
rebeis sentenciisq non discrepãt.
in eadem ueritate constitisse ap
probamnis. Qͥ gͦ in his que de
narranonib euangłistarum colla¬
ta ꝓposin putandum est ẽẽ contͣ¬
rium quod alius aixit. cuiꝰ non
sum diginis calciamenta portare.
alii uero corrigiam calciameti sol¬
uere: Non enim nerbis aut u̾¬
borum ordine. aut aliquo gn̾e lo¬
cuionis. s etiam re ipsa uidet᷑ alid̾

Expanded text:
apparebit nec eum fuisse mentiapparebit nec eum fuisse mentitum, cui recordanti tale aliquid acciderit, quale illis accidisse monstratur. et quanto magis ad mores optimos pertinet cauere mendacium, tanto magis tam eminenti auctoritate regi debebamus, ne putaremus esse mendacia, cum sic inter se uariari aliquorum narrationes inueniremus, ut inter euangelistas uariatae sunt, simul etiam, quod ad doctrinam fidelem maxime pertinet, intellegeremus non tam uerborum quam rerum quaerendam uel amplectendam esse ueritatem, quando eos qui non eadem locutione utuntur, cum rebus sententiisque non discrepant, in eadem ueritate coprobamus. 29. Quid ergo in his quae de narrationibus Evangelistarum collata proposui, putandum est esse contrarium? An quod alius dixit, cujus non sum dignus calceamenta portare; alii vero, corrigiam calceamenti solvere? Non enim verbis, aut verborum ordine, aut aliquo genere locutionis, sed etiam re ipsa videtur aliud
Abbreviated transcription (Latin):
gis dicere statint nartãdoritmn gr̃a.
ficiat aliquid sibi non totum ex¬
plicandum.s ex parte tangendũ
quoisq suscipiat. siue ad illummã¬
dam declarandamq sententiam.
ncħ quidem re:rum uerborum
tamen aliquid addat cii aucro¬
ritas narrandi concessa est. siue rẽ
bñtenens non assequatur. quan¬
uis id conetur. memoriter etrã
uerba que audnnt ad integrũ
emintiare. Quisquis autem dic̃
ttam id debuisse concedi ut nec
ingnẽ nerborum nec in ordine.
nec in numero discreparent. nõ
intelligit quanto amplius euan¬
głistarum excellit auctontas. tã¬
tomagis ꝑ eos fuisse firmandam
cet̾orum hominum uera loquẽ¬
tium securitatem. ut płib eandẽ
rem forte narrantib nullomodo
quisquam eorum de mentlatio
recte argnatur si ab altero ita dis¬
crepanerit. ut possit etiam euã-¬
glistarum exemplo ꝓcedente de¬
fendi. Cum emim fas non sit euã¬
głistarum aliquem mentitum
fiusse uel existimare ł dicere. sic

Expanded text:
gis dicere statuit narrandorum gratia, ut gis dicere statuit narrandorum gratia, ut ficiat, aliquid sibi non totum explicandum, sed ex parte tangendum quisque suscipiat, siue ad inluminandam declarandamque sententiam nihil quidem rerum, uerborum tamen aliquid addat, cui auctoritas narrandi concessa est, siue rem bene tenens non adsequatur, quamuis id conetur, memoriter etiam uerba, quae audiuit, ad integrum enuntiare. quisquis autem dicitncti potentiam id debuisse concedi, ut nec in genere uerborum nec in ordine nec in numero discreparent, non intellegit, quanto amplius euangelistarum excellit auctoritas, tanto magis per eos fuisse firmandam ceterorum hominum uera loquentium securitatem, ut pluribus eandem rem forte narrantibus nullo modo quisquam eorum de mendacio recte arguatur, si ab altero ita discrepauerit, ut possit etiam euangelistarum exemplo praecedente defendi. cum enim fas non sit eualistarum aliquem mentitum fuisse uel existimare uel dicere, sic
Abbreviated transcription (Latin):
alrus a lurta nerborum ordinẽ
tenet. non est utiq contrarum
noq illua contrartum ẽ. si alius
dicit quod alius pretermittit.
Ut enim quisq meminerat. &
uit cuiq cordi erat uelbreius ł
prolixtus. eandem tamen explica¬
re senentiam ata eos explicasse
manifestum est. Et in hoc sats
apperet quod ad rem martine ꝑ¬
tinet. qm̃ uertins enangłii uer¬
bo dĩ quod supͣ omnẽ creaturã
ct̃um atq incommitabile ꝑ¬
manet. ꝑ creaturam temporatibꝰ
signis ce lingius hominum dis¬
pensato. summũ culmen aticd¬
ritaus obtimnt᷑ nos debere atbi¬
trari mentiri. quanꝙͣ si płib rẽ
quam audierunt uel iderunt
remtniscentib non eodem modo
atq ensdem uerbis. eadem tñ fue¬
rit indicata. ut siue mutetur qr¬
do uerborum. siune alia pro aliis
quie tamen id̃em ualeant uerba
ꝓferantur. siue aliquid uł tecordã¬
ti non occurrit. uł quod ex aliit
que dicantur possit intelligima¬
nus dicatur. siue aliorum que ma¬

Expanded text:
alius alium uerborum ordinem alius alium uerborum ordinem tenet, non est utique contrarium. neque illud contrarium est, si alius dicit quod alius praetermittit. ut enim quisque meminerat et ut cuique cordi erat uel breuius uel prolixius eandem tamen explicare sententiam, ita eos explicasse manifestum est. Et in hoc satis apparet, quod ad rem maxime pertinet, quoniam ueritas euangelii uerbo dei, quod supra omnem creaturam aeternum adque incommutabile permanet, per creaturam temporalibus signis et linguis hominum dispensato summum culmen auctoritatis optinuit, non nos debere arbitrari mentiri quemquam, si pluribus rem, quam audierunt uel uiderunt, reminiscentibus non eodem modo adque eisdem uerbis eadem tamen res fuerit indicata, aut siue mutetur ordo uerborum, siue alia pro aliis quae tamen idem ualeant uerba proferantur, siue aliquid uel quod recordanti non occurrerit uel quod ex aliis quae dicuntur possit intellegi minus dicatur, siue aliorum quae ma
Abbreviated transcription (Latin):
De baprisino aintem hoc ab ittocs
quia non dixit &e igni. s tantũ
in spũ sc̃o. Sicut enim maths
na & lucas dixit &e codem ordine
ipse uos bapittabit in spũ &e ig¬
ni.Nisi quod lucas addlidit scõ.
sicut matħis dixit in sp̃u sc̃o &
igni. His trib attestatur ioħs e
uanglista cum dicit. Iołis testimo¬
nium phibet de ipso:i damat di¬
cens. Hic erat quem dyxi. qui pꝰ
me uenit ante me factus est. ꝙ
prior me erat. Sic enim ostenait
tuic eum hoc dixisse. quando
eum illi aixise commeniorãt.
Repetise autem &e cõmemorasse
qł iam dixisset cum ait. hic erat
quem doxi. qui post me uenit.
Si eigo queritur que uerba po¬
nuis iohs baptista dixenit. irũ
que math̾s aut que lucas eum
dir isle commemorat.an que ma¬
cus in ipsis paucis que illum di¬
risse posuit. tacens ce cet̾a. millo
modo huic laborandum ẽ iu¬
bicaat. qui ptudenter intelligit
ipsas sententias. ct nocessaas
ee gnoscende ueritati. quibus libet
uerbii fucunt erplicate. Qđ cmim

Expanded text:
ptismo autem hoc ab utroque, quia non dixit et igni, sed tantum spiritu sancto. sicut enim Mattheus, ita et Lucas dixit et eodem ordine: ipse uos baptizabit in spiritu et igni, nisi quod Lucas non addidit sancto, sicut Mattheus dixit in spiritu sancto et igni. his tribus adtestatur Iohannes euangelista, cum dicit: Iohannes testimonium perhibet de ipso et clamat dicens: hic erat quem dixi: qui post me uenit ante me factus est, quia prior me erat. sic enim ostendit tunc eum hoc dixisse, quando eum illi dixisse commemorant, repetisse autem et commemorasse quod iam dixisset, cum ait: hic erat quem dixi: qui post me uenit. Si ergo quaeritur, quae uerba potius Iohannes baptista dixerit, utrum quae Mattheus an quae Lucas eum dixisse commemorat an quae Marcus in ipsis paucis quae illum dixisse posuit tacens cetera, nullo modo hinc laborandum esse iudicat qui prudenter intellegit ipsas sententias esse necessarias cognoscendae ueritati, quibuslibet uerbis fuerint explicatae. quod enim
Abbreviated transcription (Latin):
scensione didicisse. quod ipse sci¬
licet bapriztaret in spũ scõ pro¬
pria quadam &e diumna potesta¬
te. ut nullus homo qui accepis¬
set a deo baptismum. etiam si ali¬
quem baptitaret. posset dicere
sinim cẽ quod traderet uel a se

Expanded text:
descensione didicisse, quod ipse scidescensione didicisse, quod ipse scilicet baptizaret in spiritu sancto propria quadam et diuina potestate, ut nullus homo, qui accepisset a deo baptismum, etiamsi aliquem baptizaret, posset dicere suum esse quod traderet uel a se
Abbreviated transcription (Latin):
tiquorib codicib grocis non in¬
ueniti ꝓhibeatur. tamen si ali¬
quib fide dignis cxemplaribus
confirmari possit. quid aluta
quam uitumq intelligendura
est. quolibet uetborum oraine
de celo somnsse:
uod autem scłm iohã¬
nem de columba dr̃. ñ
quando factum est na¬
ratur. s uerba iohanins baptiste
referutur cominemorantis quid
inderit. In quo queuitur quem¬
admodum dictum sit.⁊ go non
noueram eum.s qui misit me
baptizare in aqua. ille michn
dixit. Suꝑ quemideris sp̃m de¬
scendentem ⁊ manentem supcr
eum. hic est qui baptitat in spi¬
ritu scõ. Siᷤ enim tunc eum cog¬
noinit. cum columbam udit des¬
querendum est quomodo gire¬
rit uenienti ut baptteatenir. e¬
go magis abs te debcobapntat.
Hoc enim ei dixit. arae quam
columba descerderet. Ex quo
apparet quarans eum iamnos¬
set. nam eriam in ute. o matris
exultaint cum ⁊d helisabeth ma¬
nia uenisset. aliquid tamen an co
quod mindum nouerat colum de

Expanded text:
tiquioribus codicibus Graecis non intiquioribus codicibus Graecis non inueniri perhibeatur, tamen si aliquibus fide dignis exemplaribus confirmari possit, quid aliud quam utrumque intellegendum est quolibet uerborum ordine de caelo sonuisse? Quod autem secundum Iohannem de columba dicitur non quando factum est narratur, sed uerba Iohannis baptistae referuntur commemorantis, quid uiderit. in quo quaeritur, quemadmodum dictum sit: et ego non noueram eum, sed qui misit me baptizare in aqua, ille mihi dixit: super quem uideris spiritum descendentem et manentem super eum, hic est qui baptizat in spiritu sancto. si enim tunc eum cognouit, cum columbam uidit desquaerendum est, quomodo dixerit uenienti, ut baptizaretur: ego magis abs te debeo baptizari; hoc enim ei dixit, antequam columba descenderet.. ex quo apparet, quamuis eum iam nosset — nam etiam in utero matris exultauit, cum ad Elisabeth Maria uenisset —, aliquid tamen in eo, quod nondum nouerat, columbae
Abbreviated transcription (Latin):
cutionem retulerint eandem re¬
tulisse sementiã. Que diuersita ᷤᷤ
locutionim ad hoc etam utił¬
est ne uno modo dictum intelli¬
gat᷑ te aliter quam se res ht̃ int̃¬
p̃tetur. Qd̃ enim dictum est in
quo michi complacui. si uelit
quis ita intellig̾e ut ds in filio
sibi complacuisse uideat᷑. ãmone¬
tur ex eo quod dictum est. in te
complacin. Si rursus ex hocu¬
no intelligat quisq in filio. pa¬
trem placuisse hominib ammo¬
netur ex eo quod dictum est ĩ
te complacuit mͥ. Ex quo satis
apparet quilibet euangłistar̃
celestis uocis etiam uerba tenue¬
rit. alios ad eandam sententiã
familiar uis uerba uariasse. ut
intelligatur hoc dictum cẽ ab ho¬
minib tanquam diceretur. in
te placitum ircum consiin. hoc
est ꝑ te gerere quod michi placet.
Illud autem quod ñ nuilli codi¬
ces hñt scđ̃m lucam. hoc illa no¬
ce sonusse quod in spsalmo scri¬
pium est filius m̃s es tu. go ho¬
die genun te. quanquam in an¬

Expanded text:
cutionem rettulerunt eandem recutionem rettulerunt eandem rettulisse sententiam. quae diuersitas locutionum ad hoc etiam utiest, ne uno modo dictum minus intellegatur et aliter, quam se res habet, interpretetur. quod enim dictum est in quo mihi conplacui, si uelit quis ita intellegere, ut deus in filio sibi conplacuisse uideatur, admonetur ex eo quod dictum est in te conplacui. si rursus ex hoc uno intellegat quisque in filio patrem placuisse hominibus, admonetur ex eo quod dictum est in te conplacuit mihi. ex quo satis apparet, quilibet euangelistarum caelestis uocis etiam uerba tenuerit, alios ad eandem sententiam familiarius explicandam uerba uariasse, ut intellegatur hoc dictum esse ab omnibus, tamquam diceretur in te placitum meum constitui\', hoc est per te gerere quod mihi placet\'. illud uero quod nonnulli codices habent secundum Lucam hoc illa uoce sonuisse quod in psalmo scriptum est: filius meus es tu, ego hodie genui te, quamquam in an
Abbreviated transcription (Latin):
cut columbam ce uenientem fuꝑ
se. Et ecce uox d̃e celis dicens. Hic
est filius meus dilectus in quo mͥ
complacui. hoc ce alii duo marcꝰ
ce̾ lucas smnuliter narrant s de
uerbis uocis que de celo facta ẽ
uariant locutionem saltia tñ
sententia. Qd̃ enim matłs ait
dictum. hic est filius m̃s lilectꝰ.
Re alii duo dicunt. tu es filius m̃s
dilectꝰ. ad eandem sentenciam ex¬
plicandam ualet. sicut suꝑiꝰ trac
tatum est. Uox enu celestis unũ
horum dix̃. s euangłista ostendẽ
uoluit ad id ualere quod dictũ
est. hic est filius m̃s. ut illis potus
qui audiebant in dicaret᷑ quod
ipse cẽt filius dei. atq ita dictũ re¬
ferre noluit. tues filius m̃s. ac si
illis dicerctur. hic est filius m̃s. h̃o¬
cnim xp̃o indicabatur quod sci¬
ebat. s audiebãt qui aderant.
propter quos etiam ipsa nos fac¬
ta est. Iam uero quod alius dic̃.
quid horum in illa uoce somue¬
rit. quod libet accipe dum modo
intelligas eos qui non eandem lo¬

Expanded text:
columbam, et venientem super se. Et ecce vox de coelis dicens: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui. Hoc et alii duo, Marcus et Lucas, similiter narrant: sed de verbis vocis quae de coelo facta est, variant locutionem, salva tamen sententia. Quod enim Matthaeus ait dictum, Hic est Filius meus dilectus, et alii duo dicunt, Tu es Filius meus dilectus, ad eamdem sententiam explicandam valet, sicut superius tratatum est. uox enim caelestis unum horum dixit, sed euangelista ostendere uoluit ad id ualere quod dictum est hic est filius meus, ut illis potius qui audiebant indicaretur, quod ipse esset filius dei, adque ita dictum referre uoluit tu es filius meus, ac si illis diceretur hic est filius meus. noenim Christo indicabatur quod sciebat, sed audiebant qui aderant, propter quos etiam ipsa uox facta est. iam uero quod alius dicit quid horum in illa uoce sonuerit, quod libet accipiendum, modo intellegas eos qui non eandem lo
Abbreviated transcription (Latin):
tior me est. Ille uero. Uenit aut̃
inquit fortior me. Item matħs.
Cuius noniquit digniis calcia¬
menta portare. Ille autem. cinꝰ
dicit. cum cetera taceat. Nam pꝰ
cõmemoratum habuum &̾ ui¬
cium enis secuius ait. Et predi cabat oi¬
cens. uenir fortior me post me

Expanded text:
tior me est, ille uero: uenit autem, tior me est, ille uero: uenit autem, inquit, fortior me. item Mattheus: cuius non sum, inquit, dignus calciamenta portare, ille autem: cuius Marcus dicit, cum cetera taceat. nam post commemoratum habitum et uictum eius secutus ait: et praedicabat dicens: uenit fortior me post
Abbreviated transcription (Latin):
nos bapnro in aqua in peuitẽci¬
ã. Qui autem post me uenturꝰ¬
est. fortior me est. cuius non sum
Cinus uentilabrum in mami su
a.iꝑmundabit aream suam: ⁊
congregabit trirtum suum in
horreum. paleas autem combu¬
ret igni. inexungubili. Hec om¬
ma dicit & lucas. eadem pene u̾¬
ba ioħis exprimens. iubi aliquid
uarium est in nerbis. ab eadema
tamen sententia non receditur.
Uelut cum dicit matħi ioħm
dixisse:i ne uelitis dicere intra
uos patrem habenius abraham.
ille autem:⁊ ne ceꝑitis dicere. parrẽ
habemus abraam. Iste. ggͣo quidẽ
uos baptizo inaqua in penitentia.
ille iaterponit interrogationem
turbarum quid facerent. &̾ eis re¬
spondentem ioħma de bonis oꝑi¬
b tanquam de frucnb periten¬
ue. quod matħs omisit. Oeuide
in cordib oͣgitantibus de illo. ii¬
trum ipse cẽt xp̃c. eum dicit res¬
pondisse. Ego autem aqua bap¬
tizo uos. non dixit in penitenti¬
am: Demde marħs. Qui autẽ
inquit post me uenturus ẽ. for¬

Expanded text:
nos baptizo aqua in poenitentiam. qui autem post me uenit fortior me est, cuius ego non sum cuius uentilabrum in manu sua et permundabit aream suam et congregabit triticum suum in horreum, paleas autem conburet igni inextinguibili. haec omnia dicit et Lucas eadem paene uerba Iohannis expromens. et ubi aliquid uarium est in uerbis, ab eadem tamen sententia non receditur, uelut cum dicit Mattheus Iohannem dixisse et ne uelitis dicere intra uos: patrem habemus Abraham, ille autem et ne coeperitis dicere: patrem habemus Abraham, iste ego quidem uos baptizo in aqua in paenitentiam, ille interponit interrogationem turbarum, quid facerent, et eis respondentem Iohannem de bonis operibus tamquam de fructibus paenitentiae, quod Mattheus omisit, deinde in cordibus suis cogitantibus de illo, utrum ipse esset Christus, eum dicit respondisse ego quidem aqua baptizo uos, non dixit in paenitentiam\'. deinde Mattheus: qui autem, inquit, post me uenturus est for
Abbreviated transcription (Latin):
ambigue positum est noc elucr
uitrum er ꝑsona sua ides ma¬
th̾s hoc cominemorauit m ad¬
huc uerba eiuisdem ioħis secutꝰ
adiiuxerit. ut totum hoc ioħis
dixuse intelligantur: penit᷑ ag̃.¬

Expanded text:
ambigue positum est, nec elucet, utrum ex persona sua idem Mattheus hoc commemorauerit, an adhuc uerba eiusdem Iohannis secutus adiunxerit, ut totum hoc Iohannes dixisse intellegatur: paenit
Abbreviated transcription (Latin):
uenerunt quem natum puta¬
uerant erubuisse ad se rodire.
atq nacum timore depulso ab
inquirendo ac ꝑseguendo puero
quieinsse. Cum gͦ post purgatio¬
nem matris eiis inierłm cum.
illo uenissent. & a gesta eẽnt ĩ
templo que a luca narrantur.
quia uerba simeonis & anne de
illo ꝓphetanitum cum cepissẽt
ab eis qui audierant pralicari.
ad pristinam intentionem re¬
uocatura erant anunum rogis.¬
admonitin ꝑ somanum ioscph
cum infante ⁊ matre eiꝰ fugit
in egiptum. Oemq iilgatis re¬
b que in templo facte dicteq
fuerant. herodes se a magis seu
sit illusum. ac deide ad xp̃i mor¬
tem cupiens ꝑuenire. multos in¬
fantes sicut matħs narrat occi

Expanded text:
nuenerunt quem natum putanuenerunt quem natum putauerant, erubuisse ad se redire adque ita eum timore depulso ab inquirendo ac persequendo puero quieuisse. cum ergo post purgationem matris eius in Hierusalem cum illo uenissent et ea gesta essent in templo quae a Luca narrantur, quia uerba Symeonis et Annae de illo prophetantium, cum coepissent ab eis qui audierant praedicari, ad pristinam intentionem reuocatura erant animum radmonitus per somnum Joseph cum infante et matre ejus fugit in Aegyptum. Deinde vulgatis rebus, quae in templo dictae factaeque fuerant, Herodes a magis se sit illusum, ac deinde ad Christi mortem cupiens pervenire multos infantes, sicut Matthaeus narrat, occi
Abbreviated transcription (Latin):
ptum. in mentem ulliuenerit qͤ¬
rere aiãm pueri:inecare tot
paruulos. Si hoc ergo meuet.
omitto dicere quot & quantis
occupationib regia cura distẽ¬
di potuerit. & ꝑ plures dies ab
illa intentione uel auerti om¬
nino uel impedri. Neq enim e¬
numerari posfunt catise. quibꝰ
hoc potuerit accidere. quas ta¬
men multas & magnas ẽẽ potu¬
isse. neuio ita ita rerum huma¬
rum in exꝑtus est. ut aut ne¬
get aut dubitet. Cinus enĩ
cogitarioni uon occurrat quã
multa alia terribiliora regi nũ¬
tiari poteierint seu uera seu fal¬
sa. uit qui regem infantem pꝰ
aliquot armos sibi nel filis fins
aaneisaturum iumietat. aliquor
magis propirinquantium peri¬
cłorum teriorib agitanis. ab illa.
cira mentem abreptam in aliis
prorine cauendis porius occupa¬
ret. Ut ergo hec omritam illud
dicopostea quam nichil herodi
magi mintiauerunt. eum crede¬
re ponusse illos fallaci stelle rasio¬
ne deceptos. posteaquam non m¬

Expanded text:
ptum in mentem illi uenerit quptum in mentem illi uenerit quaerere animam pueri et necare tot paruulos, si hoc ergo mouet, omitto dicere, quot et quantis occupationibus regia cura distendi potuerit et per plurimos dies ab illa intentione uel auerti omnino uel inpediri. neque enim enumerari possunt causae, quibus hoc potuerit accidere, quas tamen multas et magnas esse potuisse nemo ita rerum humanarum inexpertus est, ut aut neget aut dubitet. cuius enim cogitationi non occurrat, quam multa alia terribiliora regi nuntiari potuerint seu uera seu falsa, ut qui regem infantem post aliquot annos sibi uel filiis suis aduersaturum timuerat aliquorum magis propinquantium periculorum terroribus agitatus ab illa cura mentem abreptam in aliis proxime cauendis potius occuparet? ut ergo haec omittam, illud dico, posteaquam nihil Herodi magi renuntiauerunt, eum credere potuisse illos fallacis stellae uisione deceptos, posteaquam non i
Abbreviated transcription (Latin):
festiuitatem sollempnennon pre¬
termitterent. in qua latere facil¬
lime possent. Neq enim incredi¬
bile est. captatis temporib opo¬
rtunis uel dicrum ł horatum
accedere homines ad ea loca in
quib oẽ formidant.
INc iam illa solumur¬
questio. si aliquem
mouet cum iam sol¬
licitus eẽt ille maior herodes ꝑ¬
culsus magorum niracio. qł tex
iuidearum natus fuisset. quomͦ
potuerint completis dieb pur¬
gatioras matris enis. tito cum
illo ascendere in teraplum ut
sierent cuta eum scłm legem
dm̃i que lucas comiemorat:
Quis eram non mdeat enam il¬
lum diem imũ rogem multis oc¬
occupatum latre potuisse: Si
autem illud uerisimile nonre¬
detur quod herodes qui uere sas¬
licitus expectabat quid sibi ma¬
gi de puero renuntiarent. post
tammultos dies se sensit illu¬
sum. ut transacto tempore pur¬
ganionis matris enis: i ꝑacta circa
infantem sollempnitate primo¬
genitorum in templo ierłm. pꝰ
etiam ꝓfectionem eorum in egi¬

Expanded text:
festiuitatem sollemnem non praefestiuitatem sollemnem non praetermitterent, in qua latere facillime possent. neque enim incredibile est captatis temporibus oportunis uel dierum uel horarum accedere homines ad ea loca, in quibus esse formidant. XI. Hinc etiam illa soluiturquaestio, si aliquem monet, cum iam sollicitus esset ille maior Herodes perculsus magorum nuntio, quod rex Iudaeorum natus fuisset, quomodo potuerint conpletis diebus purgationis matris eius tuto cum illo ascendere in templum, ut fierent circa eum secundum legem domini quae Lucas commemorat. quis enim non uideat etiam illum unum diem regem multis occupatum latere potuisse? si autem illud ueri simile non uidetur, quod Herodes, qui ualde sollicitus expectabat, quid sibi magi de puero renuntiarent, post tam multos dies se sensit inlusum, ut transacto tempore purgationis matris eius et peracta circa infantem sollemnitate primogenitorum in templo Hierusalem, post etiam profectionem eorum in Aegy
Abbreviated transcription (Latin):
contempnere.
N &e hoc aliquis dicit.
Quomodo ergo sicut lu¬
cas narrat ibant pareni¬
tes enis ꝑ omnes annos puericie
illuc ꝓhibebantur accedere: hoc
michi dissoluere non eẽt diffici¬
le. nec si aliquis euangłistarum
exp̃ssisset quamdni regnaret
arhelaus. fieri emim poterat ut
ꝑ diem festum inter tam ingẽ¬
tem turbam latent̃ ascenderẽt
mox reu̾suri. ubi tamen aliis die¬
bus habitare metuerent: ut nec
sollempintare p̃termissa eeñt in¬
religiosi. nec contmira mansione
conspicri. Cum uero etiam de
regno archelai quam fuerit di¬
uturmim om̃s tacuerint. iste qͦ
intellecius patet. ut quod luicas di¬
cit ꝑ om̃s annes eos ascendere so¬
litos in ierłm. tunc accipiamis
factitatum cum iam non tnne¬
retur archelaus. Quod si arche¬
lai regnum aliquanto diutur¬
nus ulla preter euangłium ꝓ¬
dit historia cui fides habenda
indeatur. illud quod fuꝑnis di¬
.xi. suffecerit quod ita tnuebant
parentes. pueri habitatiõtem in
ietłm. ur tamen ꝓpter qi timorẽ

Expanded text:
contemnere. An et hoc aliquis dicit: quomodo ergo, sicut Lucas narrat, ibant parentes eius per omnes annos pueritiaeilluc prohibebantur accedere? hoc mihi dissoluere non esset difficile, nec si aliquis euangelistarum expressisset, quamdiu ibi regnaret Archelaus. fieri enim poterat, ut per diem festum inter tam ingentem turbam latenter ascenderent mox reuersuri, ubi tamen aliis diebus habitare metuerent, ut nec sollemnitate praetermissa essent inreligiosi nec continua mansione conspicui. cum uero etiam de regno Archelai, quam fuerit diuturnum, omnes tacuerint, iste quoque intellectus patet, ut quod Lucas dicit per omnes annos eos ascendere solitos in Hierusalem tunc accipiamus factitatum, cum iam non timeretur Archelaus. quod si Archelai regnum aliquanto diuturnius ulla praeter euangelium prodit historia, cui fides habenda uideatur, illud quod superius dixi suffecerit, quod ita timebant parentes pueri habitationem in Hierusalem, ut tamen propter dei timorem
Abbreviated transcription (Latin):
tu uenis ad me: Respondens ã¬
iħs dixit ei. Sine modo. Sic em̃
decet nos implere onnẽ isticiã.
T̃unc dimisit eum. Attestantur
dẽ cetĩ uenisse iħm ad ioħm. bap¬
tizatum autem tres commemorãt
s tacent quod matħs ait dixisse do¬

Expanded text:
s ad me? Respondens auJesus, dixit ei: Sine modo; sic enim decet nos implere omnem justitiam. Tunc dimisit eum. Attestantur et caeteri venisse Jesum ad Joannem. Baptizatum autem tres commemorant: sed tacent quod Matthaeus ait, dixisse Do
Abbreviated transcription (Latin):
pati xp̃m inesingere teria die.
uonait oportibat me pari. Po¬
tuit gͦ & ioħs baptista cum gri¬
gete que secunt ir. hic est emmmi
ba eius matħs ita uarrationem
conterat. Ipse autem ioħs habe¬
bat uestimentum de pilis came¬
lorum. ⁊ c̃. Qd si ita est. non mirũ
si oe interroganis quiã diceret de
seipso. sicut narrat ioħserian¬
glista. ggo ait uox clamantis m
deserto. sicut iam dixerat pre¬
cipiens ut agerent penitenttã.
De uestitu ergo enis ae uctu.
ita matho sequntin dicens. Ip̃
autem ioħs habebat uestimẽ¬
nĩ de pilis camelorum ⁊ tonã
pelliccam cura lumbos euis. Et¬
eai autem cus erat locusta ce
mel siluestre. Hoc & maicuis dĩ
pene totidem uerbis. Seteri ã
duo tacent. Saqintur egͦ matħs
de dicit. Tunc exibat ad eum õiꝰ¬
ierrsolma c omnis uidea :⁊ ois
uano arta iordanem.⁊ baptiza.¬
bautur in iordane ab eo consi
tentes pecc̃a sua. Uidens autem
multos phariseorinn &e saduce¬
orum uenientes ad bapusinum
suum. dix̃ eis. Progemes inpera¬

Expanded text:
pati et resurgere tertio die, non ait \'oportebat me pati\'. potuit ergo et Iohannes baptista, cum dixigere quae sequuntur hic est enim s ita narrationem contexat, Ipse autem Joannes habebat vestimentum de pilis camelorum, etc. Quod si ita est, non mirum si et interrogatus quid diceret de seipso, sicut narrat Joannes Evangelista, Ego, ait, vox clamantis in deserto ; sicut jam dixerat, praecipiens ut agerent poenitentiam. De vestitu ergo ejus et victu ita Matthaeus sequitur, dicens: Ipse autem Joannes habebat vestimentum de pilis camelorum et zonam pelliciam circa lumbos suos. esca autem eius erat lucustae et mel siluestre. hoc et Marcus dicit paene totidem uerbis, ceteri autem duo tacent. Sequitur ergo Mattheus et dicit: tunc exibat ad eum Hierosolyma et omnis Iudaea et omnis regio circa Iordanen et baptizabantur in Iordane ab etentes peccata sua. Videns autem multos Pharisaeorum et Saducaeorum venientes ad baptismum suum, dixit eis: Progenies vipera