comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fleuit ne tu homo diu fleres. et ille iniu¬
rias passus. netu iniuriã tuam doleres
Grande remedium. solatium habere de xp̃o
Ille hȩc pronobis patientius tulit. et sumus
quipatienter hȩc pro illius nomine ferre
nequeamus: Quis appetitus non discat ignos
putas xp̃i in firmitates. tuas esse uirtu¬
tes: Cur deremedus nostris. ei quȩsti¬
onem mouemus Lacrimȩ illȩ nos la¬
uant. fletus illi nos abluunt. At dubi¬
tatio illa Nos firmat. Netu cũ coeperis
dubitare. disperes. Quanto maior est¬
in iuria. tanto uberior debetur gratia
Sed in ipsis iniuris. cognosce diuinitatẽ
In cruce pendebat. & elementa ei omnia
seruiebant Sol refugit. dies occidit. of
muit. non tremuit qui pependit Quid
aliud hȩc. quam auctoris reuerentiam
signant Quia incruce est uides. quia reg¬
num dĩ donat. non uides Quia mortẽ
gustauit legis. quia latronem quoque ad
paradisum inuitauit. non legis Mulieres
flentes intueris. ad tumulum non intueris

Expanded text:
flevit, ne tu homo diu fleres: ille injuflevit, ne tu homo diu fleres: ille injurias passus est, ne tu injuriam tuam doleres. 95. Grande remedium, solatium habere de Christo. Ille enim pro nobis haec patientius tulit, et sumus qui patienter haec pro illius nomine ferre nequeamus! Quis appetitus non discat ignoscputas Christi infirmitates, tuas esse virtutes? Cur de remediis nostris ei quaestionem movemus? Lacrymae illae nos lavant, fletus illi nos abluunt, ac dubitatio illa nos firmat; ne tu si coeperis dubitare, desperes. Quanto major esinjuria, tanto uberior debetur gratia. 96. Sed in ipsis injuriis cognosce divinitatem. In cruce pendebat, et elementa ei omnia serviebant. Sol refugit, dies occidit, offmuit: non tremuit qui pependit . Quid aliud haec, quam Auctoris reverentiam signant? Quia in cruce est, vides: quia regnum Dei donat, non vides. Quia mortem gustavit, legis: quia latronem quoque ad paradisum invitavit , non legis. Mulieres flentes intueris ad tumulum, non intueris
Abbreviated transcription (Latin):
medicamentum. quod non solũ cicatri¬
cem uetusti uulneris amputauit. sed etiã
causam passionis incidit. O fides. tesau¬
ris omnibus opulentior. O ulcerũ nostro¬
rum peccatorũ que . medicamina prȩstan¬
tiora. Consideremus. quia nobis prodest
bene credere: Mihi enim prodest scire
quia ꝓpter me xp̃s suscepit meas in¬
firmitates. mei corporis subiit passio¬
nes. Prome peccatũ. hoc est ꝓ omni ho¬
mine: ꝓme maledictũ factus: ꝓme atq:
cillȩ. ꝓ me diem iudicu ignorans:
ꝓme nesciens diem aut horã: prome
Nã quo modo posset nescire diẽ qui dies
fecit & tempora: Quomodo posset diem
ignorare iudicui: quĩ & horã iudicui futuri
expressit
expers sit & causam. Factus ergo maledic¬
tum. non secundum diuinitatem. sed secun¬
dum carnem: Srriptum est enim. maledic¬
tus omnis. qui pendet in ligno. Secundũ
carnem utique pependit. et ideo maledi¬
ctum. quia nostra maledicta suscepit Ille

Expanded text:
medicamentum, quod non solum cicatrimedicamentum, quod non solum cicatricem vetusti vulneris amputavit, sed etiam causam passionis incidit. O fides thesauris omnibus opulentior! o vulnerum nostrorum, peccatorumque medicina praestantior! 93. Consideremus quia nobis prodest bene credere. Mihi enim prodest scire quia propter me Christus suscepit meas infirmitates, mei corporis subiit passiones : pro me peccatum, hoc est, pro omni homine, pro me maledictum factus est, pro me atque cillae, pro me diem judicii ignorans, pro nobis nesciens diem aut horam. 94. Nam quomodo posset diem nescire, qui dies fecit et tempora? Quomodo posset diem ignorare judicii, qui et horam futuri judicii expressit et causam? Factus ergo maledictum non secundum divinitatem, sed secundum carnem; scriptum est enim: Maledictus omnis qui pendet in ligno . Secundum carnem utique pependit; et ideo maledictum, qui nostra maledicta suscepit. Ille
Abbreviated transcription (Latin):
adhunc omnes quisanari uolunt. accipi
in mortalibus sucis Hoc ex terra non
pullulat. Expers enim omnis hominis.
natura huius confectionis Diuino enim
consilio. suscepit hanc carnem. ut osten¬
deret legem carnis. legi esse subditam men¬
tis Suscepit carnem. ut homo uinceret .¬
ut homihes erudiret. Quid mihi prodesset
siquasi ds̃ ex erta potestate. duunitatẽ
cur susciperet carnem . nisi ut temptari
se naturȩ atque infirmitatis meȩ condi¬
tione pateretur. Temptari debuit. con¬
patimihi debuit. ut scirem quem ad mo¬
dum temptatus uincerem. quam passus
cuaderem Uicit per continentiam . ui¬
cit per contemptum diuitiarũ. uicit per
fidem. calcauit ambitionẽ. fugauit in¬
temperantiam. lasciuiam religauit
Hoc medicamentũ petrus uidit et retia
sua. instrumenta iudelicet quȩstus &
subsidia dereliquit: renuntians carnis
concupiscentiȩ. tam quã corruptȩ
naui In quam sentina quȩdã multa¬
rum ingreditur passionũ. Magnũ ergo

Expanded text:
ad hunc omnes qui sanari volunt; accipiaad hunc omnes qui sanari volunt; accipiaimmortalibus succis. Hoc ex terra non pullulat; expers enim est omnis natura hujus confectionis. Divino enim consilio suscepit hanc carnem, ut ostenderet legem carnis legi esse subditam mentis. Suscepit carnem, ut quasi homo vinceret, qui homines erudiret. 91. Quid mihi prodesset, si quasi Deus exerta potestate divinitatem cur susciperet carnem, nisi ut tentari se naturae atque infirmitatis meae conditione pateretur? Tentari debuit, compati mihi debuit; ut scirem quemadmodum tentatus vincerem, compassus evaderem. Vicit per continentiam, vicit per contemptum divitiarum, vicit per fidem: calcavit ambitionem, fugavit intemperantiam, lasciviam relegavit. 92. Hoc medicamentum Petrus vidit, et retia sua, instrumenta videlicet quaestus et subsidia dereliquit, renuntians carnis concupiscentiae tamquam corruptae navi, in quam quasi sentina quaedam multarum ingreditur passionum. Magnum ergo
Abbreviated transcription (Latin):
dit : ut consolationis unitas. non pluralitas
sit. Conticescat ergo perfidia. ut siratione
non uincitur. morali humanitate flectatur
Consideremus. quam moraliter egerit dñs
ut nos non solum fidem. sed etiã mores doce¬
ret. Namque in forma hominis constitu¬
tus. subditus erat iosephet mariȩ Num¬
quid ergo minor et hominibus. quia sub¬
dits Aliud pietatis. aliud potestatis
est Sed non prȩ̾iudicat pietas potestati:
In eo ergo legis subditum patri. scilicet in
corpore. in quo erat subditus matri Aga
mus & nos moraliter. Persua deamus illis.
quod sibi prosit. obsecremus & ploremus
lumus sed sanare: Non insidiose agimus.
sed religiose monemus. Sepe fletit huma¬
nitas. quos nec uirtus potuerit superare
nec ratio. Denique dñs illum hominẽ
qui ex hiericho descendens incidit inla¬
trones. quem non asperioribus legis me¬
dicamentis non pro phetico rigore cura¬
bat. oleo curabat & uino. Ueniant ergo

Expanded text:
dit, ut consolationis unitas, non pluralitas dit, ut consolationis unitas, non pluralitas sit! Conticescat ergo perfidia, aut si ratione non vincitur, morali humanitate flectatur. 88. Consideremus quam moraliter egerit Dominus; ut nos non solum fidem, sed etiam mores doceret. Namque in forma hominis constitutus, subditus erat Joseph et Mariae . Numquid ergo minor et hominibus, quia subditus? Aliud pietatis, aliud potestatis est: sed non praejudicat pietas potestati. In quo ergo legis subditum Patri? In corpore scilicet, in quo erat subditus matri. CAmus et nos moraliter, persuadeamus illis quod sibi prosit, obsecremus et ploremus lumus, sed sanare: non insidiose agimus, sed religiose monemus. Saepe flectit humanitas, quos nec virtus potuerit superare, nec ratio. Denique Dominus illum hominem qui ex Hiericho descendens, incidit in latrones, quem non asperioribus Legis medicamentis, non prophetico rigore curaverat, oleo curavit et vino . 90. Veniant ergo
Abbreviated transcription (Latin):
nis : In qua & officia nr̃a suscepit & nomina
Dicimus itaq unam eẽ potentiam trinita.¬
tis. quam nos in ipsa. atꝙ: post ipsam docuit
passionem Filius enimpatitur ꝑcorpo¬
pater quoq maxima uoce signatur. Dici¬
mus unam patris & filui essei maginem. unã
onem. unam gloriam. unam quoq diuinita¬
tem. Vnus ergo & solus ds̃. qui ascriptumẽ
dñm dm̃ tuum adorabis. & ipsisoli seruies
Unus ds̃ non ut ipse sit & pater & filius. sicut
impius sabellius asserit. sed quia patris
diuinitas. una uoluntas. & una p̃ceptio¬
Deniq ut scias patrem eẽ. & filium eẽ. &
a postolum sequere. qui dixit. Ipse autem ds̃
pater noster: & dñs nr̃ iuĩc. dirigat uiam nrãm
aduos. Et patrem loquitur. & filium loqui¬
tur. Sed unitas directionis ẽ. quia unitas
inc xp̃c. & ds̃ & paternr̃. qui dilex it nos.
& dedit consolationem a&ernam. & spem
bonam ingratia. consol&ur corda ur̃a
& confirm&. Quantam unitatem osten¬

Expanded text:
is, in qua officia nostra suscepit et nomina. is, in qua officia nostra suscepit et nomina. Dicimus itaque unam esse potentiam Trinitatis, quam nos in ipsa atque post ipsam docuit passionem. Filius enim patitur per corpoPater maxima voce signatur. Didicimus unam Patris et Filii esse imaginem, unam onem, unam gloriam, unam quoque divinitatem. 86. Unus ergo et solus Deus; quia scriptum est: Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies . Unus Deus, non ut ipse sit Pater et Filius, sicut impius Sabellius asserit: sed quia Patris divinitas, una voluntas, una pDenique 501 ut scias et Patrem esse, et Filium esse, et Apostolum sequere qui dixit: Ipse autem Deus et Pater noster, et Dominus Jesus dirigat viam nostram ad vos , et Patrem loquitur, et Filium loquitur: sed unitas directionis est, quia unitas  et Deus, et Pater noster qui dilexit nos, et dedit consolationem aeternam, et spem bonam in gratia; consoletur corda vestra, et confirmet . Quantam unitatem osten
Abbreviated transcription (Latin):
est aũ gloriam suam quȩrit: hoc ẽ non
diuisam a patre gloriam. Nam utiq &
uerbum ds hab& gloriam Deniq dicit
Vt uideant gloriam meam. Sed illa uerbiglo¬
ria. eadem patris gloria ẽ. sicut scriptumẽ.¬
dñs iũc ingloria dĩpatris. amen Igitur
secundum diuinitatem dĩfilius suam gloriã
hab&. ut patris & filii una sit gloria. Non
ergo minor inclaritate. quia una gloria
Nonminor diuinitate. quia plenitudo diui¬
nitatis in xp̃o est. Et quomodo inquit scri¬
ptumẽ. pater uenit hora. clarifica filium
tuum. Qui hoc dicit. clarificatione utiq
indig&. Huc usq oculos habes. quo dreliquũ
est non legisti Sequitur enim. ut filius cla¬
rific& te Num quid & pater indig&: qui
clarificandus a filio ẽ: Parimodo obedi¬
cie inuentus ut homo. humiliauit sem&¬
ipsum. factus ob audiens usq ad mortem.
& hominem praemisit. &usq admorte
dixit. ut intellegeremus oboedientiam
mortis. non diuinitatis fuisse sed incarnatio¬

Expanded text:
est autem: Gloriam suam quaerit? Hoc est, non est autem: Gloriam suam quaerit? Hoc est, non divisam a Patre gloriam; nam utique et Verbum Deus habet gloriam. Denique dicit: Ut videant gloriam meam . Sed illa verbi gloria eadem Patris gloria est, sicut scriptums in gloria est Dei Patris . Ita igitur secundum divinitatem Dei Filius suam gloriam habet, ut Patris et Filii una sit gloria. Non est ergo minor in claritate, quia una gloria: non minor divinitate, quia plenitudo divinitatis in Christo est. 83. Et quomodo, inquis, scriptum est: Pater, venit hora, clarifica Filium tuum ? Qui hoc dicit, clarificatione, inquis, indiget. Hucusque oculos habes: quod reliquum est non legisti; sequitur enim: Ut Filius tuus clarificet te . Numquid et Pater indiget, qui clarificandus a Filio est? CAPUT X. Objcie inventus ut homo, humiliavit semetipsum factus obediens usque ad mortem. Et hominem praemisit, et usque ad mortem dixit, ut intelligeremus obedientiam mortis non divinitatis fuisse, sed humanitat
Abbreviated transcription (Latin):
mea. Namsine eruditione lit terarum do¬
ceat. non quasi homo. sed utpote ds̃ uid&ur
docere. quidoc trinam non didicerit. sed in¬
uenerit. Adinuenit enim omnem uiam dis¬
ciplinae. ut supra lectum ẽ. Nam utiq de
uiam disciplinȩ. posthaec interris uisus ẽ.
& cum hominib conuersatus. Quomodo
ergo secundum diuinitatem doctrinam suam
non hab& : qui ad inuenit omnem uiam discipli¬
nae. ante quam uider&ur interris. Aut quo¬
modo minor de quo dictumẽ: Non aestima¬
bitur alius ad eum. Vtiq: in comparabilis di¬
citur. adquem nemo alius a estimari potest
Sed in comparabilis. ut patrinequeat ante¬
ferri. Quod sidepatre dictum putant . im¬
pi&atem sabellii non euadunt. ut patrisus¬
ceptionem humanȩ carnis attribuant
Persequamur sequentia. Qui a sem& ipso in¬
quit loquitur. gloriam suam quȩrit. Uide
unitatem. quȩ & patrem signat & filium
Non potest non eẽ quiloquitur. sed non po¬
test a sem& ipso eẽ quod loquitur. in quo
natura liter ex patre sunt omnia. Quid

Expanded text:
e 486 eruditione litterarum doceat, non quasi homo, sed potius ut Deus videtur docere, qui doctrinam non didicerit, sed invenerit. 80. Adinvenit enim omnem viam disciplinae, ut supra lectum est; nam utique de viam disciplinae. Post haec in terris visus est, et cum hominibus conversatus est . Quomodo ergo secundum divinitatem doctrinam suam non habet, qui adinvenit omnem viam disciplinae, antequam videretur in terris? Aut quomodo minor, de quo dictum est: Non aestimabitur alius ad eum? Utique incomparabilis dicitur, ad quam nemo alius aestimari potest: sed ita incomparabilis, ut Patri nequeat anteferri. Quod si de Patre dictum putant, impietatem Sabellii non evadent, ut Patri susceptionem humanae carnis attribuant. 81. Persequamur sequentia: Qui a semetipso, inquit, loquitur, gloriam suam quaerit . Vide unitatem, quae et Patrem signat et Filium. Non potest non esse, qui loquitur: sed non potest a semetipso esse quod loquitur, in quo naturaliter ex Patre sunt omnia. 82. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ nunc hominis passiones. Quasi ds̃ loquitur
quȩ sunt diuina. quia uerbum. quasi homo
dicit quȩ sunt humana. quia in mea substan¬
tia loquebatur: hic ẽ panis uiuus qui descen¬
dit decȩlo. Panis hic caro ẽ. sicut ipse dixit¬
Et hic panis quem ego dabo. caromea ẽ. hic
tera nos doc&. scĩficatione non diuinitatẽ
quod & scĩficatur incarne ꝓnobis. & diuinita¬
te scĩficat. Hic idem ẽ quem patermisit.
sed factum ex muliere. factum sublege
trina non ẽ mea. sed eius quime misit. Siquis
uoluerit uoluntatem eius facere. cognosc&
dedoctrina utrum ex dõ est. an ego a me ipso
loquar. Alia ergo exdõ doctrina. alia ex
homine. Itaq uidȩi cum doc trinam eius secun¬
dum hominem quererent ut dicerent. quo¬
modo hic litterras nouerit cum non didicerit.

Expanded text:
Dei, nunc hominis passiones. Quasi Deus loquitur Dei, nunc hominis passiones. Quasi Deus loquitur quae sunt divina, quia Verbum est: quasi homo dicit quae sunt humana, quia in mea substantia loquebatur. 78. Hic est panis vivus, qui descendit de coelo . Panis hic caro est, sicut ipse dixit: Hic panis quem ego dabo, caro mea est . Hic tera nos docet sanctificatione divinitatem quod et sanctificatur in carne pro nobis, et divinitate sanctificat. 79. Hic idem est quem Pater misit, sed factum ex muliere, factum sub Lege, trina. non est mea. sed ejus qui me misit. Si quis voluerit. volumtatem ejus facere. cognoscet de doctrina hac. utrum ex Deo est. an ego a me iloquar . Alia ergo ex Deo doctrina, alia ex homine. Itaque Judaei cum doctrinam ejus secundum hominem quaererent, et dicerent: Quomodo hic litteras novit, cum non didiceri
Abbreviated transcription (Latin):
tis ergo. quod simplicitas sermonis non
in iuria missionis ẽ. Ipse igitur missus
lius sp̃m mittit. sicut ipse dixit. Cum uene¬
cedit. Hunc eundem paraclitum. & a pa¬
tre eẽmittendum. supra docuit dicens
Paraclitus aũ ille sp̃s sc̃s quem mitt& pater
innomine meo. Nide unitatem. quia quem
ds̃ pater mittit. mittit & filius. & quem
mittit pater. mittit & sp̃ssc̃s. Aut si no¬
lunt filium missum. quia addexteram
patris filium legimus. ipsi depatre quod
defilio abnuunt fatebuntur. Nisi forte
aut alterum sibi patrem. aut alterum
sibi filium inueniant arriani Sileant igi¬
tur in anes desermonib quȩstiones. quia
regnum dĩ sicut scriptum ẽ. non in ꝑsua sione
uerbi ẽ. sed in ostensione uirtutis. Serue¬
mus distinctionem. diuinitatis & carnis. Vnus
in utroꝙ loquitur dĩfilius. quia in eodem utraq:
natura ẽ. Et sudem loquitur. non in uno semꝑ
loquitur modo. Intende in eo nunc gloriã

Expanded text:
tis ergo quod simplicitas sermonis, non tis ergo quod simplicitas sermonis, non injuria 485 missionis sit. Ipse igitur missus lius Spiritum mittit, sicut ipse dixit: Cum venecedit . Hunc eumdem Paraclitum et a Patre esse mittendum supra docuit dicens: Paraclitus autem ille Spiritus sanctus, quem mittet Pater in nomine meo . Vide unitatem, quia quem Deus Pater mittit, mittit et Filius: et quem mittit Pater, mittit et Spiritus. Aut si nolunt Filium missum, quia dexteram Patris Filium legimus; ipsi de Patre quod de Filio abnuunt, fatebuntur: nisi forte aut alterum sibi Patrem, aut alterum sibi Filium inveniant Ariani. 77. Sileant igitur inanes de sermonibus quaestiones; quia regnum Dei, sicut scriptum est , non in persuasione verbi est, sed in ostensione virtutis. Servemus distinctionem divinitatis et carnis. Unus in utraque loquitur Dei Flius; quia in eodem utraque natura est: et si idem loquitur, non uno semper loquitur modo. Intende in eo nunc gloriam
Abbreviated transcription (Latin):
cum inpatre & filio. nulla distantia diuini¬
tatissit. sed una maiestas. Nec illud sane
m&uo. quod solent obtendere: minorem
eẽ. quia missussus ẽ. Si enim &minor non:
doc&ur. & honorificentiȩ doc&ur aequa¬
litas. cumita omnes honorificent filium.
sicut honorificant patrem. constat eo minorẽ
non ẽẽ : Quod missus ẽ: non ergo humani sermo¬
nis angustias. sed uerborum caritatem in tu¬
ere operibus crede. Considera quia dñs
a spu Habes igitur scriptum. quod filius
apatre & sp̃ueius dicat eẽ se missum. Ego
sum inquit primus. ego in a&ernum. & ma¬
nus mea fundauit teram. dextera mea
solidauit cȩlum Et infra. ego locutussũ
ego uocaui. ego ad duxi eum. & prosperũ
iter eius feci Accedite ad me. & audite
haec. Non in occulto abinitio locittus sũ.
cumfierent illic eram . & nunc dñs misit
me & sp̃s eius. Utiq quicȩlum fecit & terrã
ipse dicit ad nõ & sp̃u eius eẽ se missum. Uide¬

Expanded text:
cum in Patre et Filio nulla distantia divinicum in Patre et Filio nulla distantia divinitatis sit, sed una majestas. metuo, quod solent obtendere minorem esse, quia missus est. Si enim et minor non docetur, et honorificentiae docetur aequalitas; cum ita omnes honorificent Filium, sicut honorificant Patrem , constat eo minorem non esse, quod missus est. 75. Non ergo humani sermonis angustias, sed verborum claritatem intuere, operibus crede. Considera quia Dominab Spiritu est? Habes igitur scriptum quod Filius a Patre et Spiritu ejus dicat esse se missum: Ego sum, inquit, primus, et ego in aeternum, et manus mea fundavit terram, dextera mea solidavit coelum ; et infra: Ego locutus sum, et ego vocavi; adduxi eum, et prosperum iter ejus feci. Accedite ad me, et audite haec: non in occulto ab initio locutus sum. Cum fierent, illic eram: et nunc Dominus misit me, et Spiritus ejus . Utique qui coelum fecit et terram, ipse dicit a Do
Abbreviated transcription (Latin):
s&ȩ est potestatis: num quid sic potest minor
quemadmodum maior operari. Aut una
operatio potest eẽ ubi diuersa substantia ẽ
Itaq accipe xp̃m. secundum diuinitatem
minorem non posse dici Ipse loquitur ad
abraham. ꝑ mem& ipsum iuraui. Ostendit
autem a postolus eum quiꝑse iurat. mino¬
rem eẽ non posse. Itaq sic ait abra hae cũ
repromisiss& ds̃. quõ nullum alium maiorẽ
habebat iurauit ꝑsem & ipsum dicens. nisi
benedicendo benedixero te. & multipli¬
bene addidit. homines enim ꝑ maiorem
iurant. quia homines maiorem habent.
ds̃ non hab&. Aut siuolunt depatredictũ
uideri reliqua non coherent. Neq enim
pater uisus est abrahȩ. & dõ patripedes
lauit. sed in eo futuri hominis ẽ figura
Deniq dĩfilius dicit. Abraham diem meũ
nonẽ. Intermaiorem autem minoremq
discr&io ẽ Ergo defilio & patre. prae¬
sentis doc& lectionis exemplum. quia nec
pater minorem hab&. nec maiorem dĩ filius.

Expanded text:
sae est potestatis, nunquid sic potest minor, sae est potestatis, nunquid sic potest minor, quemadmodum major operari? aut una operatio potest esse, ubi diversa substantia est? Itaque accipe Christum, secundum divinitatem, minorem non pAbraham: Per me ipsum juravi . Ostendit autem Apostolus eum qui per se jurat, minorem 484 esse non posse. Itaque sic ait: Abrahae cum repromisisset Deus, quoniam nullum alium majorem habebat, juravit per seipsum, dicens: Nisi benedicendo benedixero te, et multiplibene addidit: Homines enim per majorem se jurant; quia homines majorem habent, Deus non habet . 72. Aut si volunt de Patre dictum videri, reliqua non cohaerent; neque enim Pater visus est Abrahae, nec Deo Patri pedes lavit, sed ei in quo futuri hominis est figura. Denique Filius Dei dicit: Abraham diem meum non est: inter majorem autem minoremque discretio est. Ergo de Filio, et Patre praesentis docet lectionis exemplum, quia nec Pater minorem habet, nec majorem Dei Filius;
Abbreviated transcription (Latin):
inquit pater fecerit. eadem & filius facit simi¬
liter: Filius igitur. patri & dicitur & proba¬
tur a equalis. Bona aequalitas. quȩ & diffe¬
rentiam diuinitatis excludit. & cum filio pa¬
trem signat. cui filius sit a equalis . Non ẽ enĩ
diuersa. nec singularis a equalitas. quia nemo
a equalis ipse sibi solus ẽ. Ergo euangelista
interp̃tatus ẽ. quid sit proprium filium dĩ se
dicere. hoc ẽ a equalem sefacere dõ. Unde
id secutus a postolus dixit . Non rapinam arbi¬
tratus ẽ esse se a equalem dõ. Quod enim
quis non hab&. rapere conatur. Ergo ñ
quasi rapinam habebat a equalitatem cũ
patre . quam in substantia sui. tamquamds̃
& dñs possidebat. Unde addidit. formam
serui accepit. Contrarium utiq seruus
a equali. A equalis ergo indĩ forma. minor
in susceptione carnis. & hominis passione
Nam quomodo eadem possit minor esse aequa¬
lisque naturaꝰ Quomodo autem siminorest
eadem similiter facit quae pater facit :
Namquem ad modum eadem operatio diuer¬

Expanded text:
inquit, Pater fecerit, eadem et Filius facit similiter . Filius igitur Patri et dicitur et probatur aequalis. Bona aequalitas, quae et differentiam divinitatis excludit, et cum Filio Patrem signat, cui Filius sit aequalis; non est enim diversa, nec singularis aequalitas; quia nemo aequalis ipse sibi solus est. Ergo Evangelista interpretatus est quid sit proprium Filium Dei se dicere, hoc est, aequalem se facere Deo. 70. Unde id secutus Apostolus dixit: Non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo . Quod enim quis non habet, rapere conatur. Ergo non quasi rapinam habebat aequalitatem cum Patre quam in substantia sui tamquam Deus et Dominus possidebat. Unde addidit: Formam servi accepit . Contrarium utique servus, et aequalis. Aequalis ergo in Dei forma; minor in susceptione carnis, et hominis passione. Nam quomodo eadem posset minor esse aequalisque natura? Quomodo autem, si minor est, eadem similiter facit, quae Pater facit? Nam quem
Abbreviated transcription (Latin):
ipora. & ex uirgine postea editum de¬
emus. Neq Ut sabellius patrem confun¬
ius & uerbum. ut eundẽ patrẽ asseram
lium. Neq ut fotinus in itium filii ex
gine disputemus. Neq Ut arrius plu
credendo & dissimiles poteftates. plures
sgentili errore faciamus. Quia scrip
nomen est poteftatis. sicut ipse dicit Dñs
en ẽ mihi. & sicut alibi proph&a asserit.

Expanded text:
ditum denegemus: neque ut Sabellius, Patrem confundamus et Verbum; ut eumdem Patrem asseramus et Filium: neque ut Photinus, initium Filii ex Virgine disputemus: neque ut Arius, plures credendo et dissimiles potestates, plures deos gentili errore faciamus, quia scriptnomen est potestatis, sicut ipse dicit: Dominus nomen est mihi. Et sicut alibi Propheta asserit:
Abbreviated transcription (Latin):
misit imprincipio. ante quam terram face¬
r&. ante omnes colles genuit me. Ante
cum dicitur: in infinitum r&rosine aliqua
definitione porrigitur. Deniq ante a¬
angelos: sed ante cum dicit. non se intra
aliquem . sed omnia intrase dixit. Sic enĩ
moris ẽ. A&ernitatem dĩ scripturis signi¬
ficare diuinis. Deniq: alibi habes. prius¬
terrȩ. a sȩculo usque insȩculum tues. An¬
te omnia ergo generatio . interomnia &
factus ex maria sublege Sed scriptum ẽ¬
post meuenit iur qui anteme factus est. quiu
priorme erat: Undedicunt. ecce quierat fac¬
tus: Ipsa uerba ponenda. post me inquit ue¬
nit uir: Uirergo ẽ quiuenit . ipse qui factus
est uir autem. nomen est sexus: Sexus aũ
non utiq diuinitatis. sed naturȩ deputatir
humanȩ Possemergo dicere: erat inprȩ¬
cognitione quidem corporis. sed & erni¬
tate uirtutis . Nam & ecclesia erat. & scĩ
erant predestinati ante sȩcula. sed non

Expanded text:
misit: In principio antequam terram facemisit: In principio antequam terram faceret, ante omnes colles genuit me. Ante, cum dicitur, in infinitum retro sine aliqua definitione porrigitur. Denique, ante Aangelos. Sed ante, cum dixit, non se intra aliquem, sed omnia intra se dixit; sic enim moris est aeternitatem Dei Scripturis significare divinis. Denique alibi habes: Priusterrae, a saeculo et usque in saeculum tu es . 62. Ante omnia ergo generatio, inter omnia etfactus ex Maria sub Lege. CAPUT Post me venit vir, qui ante me factus est; quia prior me erat. Unde dicunt: Ecce qui erat, factus est. Ipsa verba perpendamus. Post me, inquit, venit vir . Vir ergo est qui venit, ipse qui factus est. Vir 509 autem nomen est sexus: sexus autem non utique divinitati, sed naturae deputatur humanae. 64. Possem ergo dicere: Erat in praecognitione quidem corporis, sed aeternitate virtutis; nam et Ecclesia erat, et sancti erant praedestinati ante saecula: sed non
Abbreviated transcription (Latin):
ante quam abyssos facer&. Antequam ꝓ¬
cederent fontes aquarũ. Ante omnes col¬
les genuit me Fortasse dicis. quomodo¬
de incarnatione xp̃i dictum eẽ memoraue¬
rim. dñs creauit me. cum ante incarnatio¬
nem xp̃i creatura sit mundi Sed conside¬
raqui a moris ẽ scripturis diuinis. & futu¬
ra proprȩteritis dicere . & geminam in xp̃o
sinificare substantiam. diuinitatis & carnis
N equis aut diuinitatem eius neget. aut
carnem: Nam sicut esaias hab&. puer
natus ẽ nobis. filius datus ẽ nobis. Ita hic
quoq: ante prȩmisit creaturam carnis. &
sub tex uit assertionem diuinitatis. Ut sci¬
res non duos xp̃os sed unũ esse . qui ante
secula genitus a patre sit . & ultimis tem¬
porib: creatus ex uirgine: Hoc ẽ. sum ille
creatus ex homine. creatus ex causa qui
sũ genitus ante sȩcula. Deniq dicturus.
dñs creauit me. prȩmisit. commemorabo
quȩ a sȩculo sunt. Dicturus genuit. prȩ¬

Expanded text:
antequam abyssos faceret, et antequam pantequam abyssos faceret, et antequam produceret fontes aquarum, ante omnes colles genuit me . CAPUT IX. de incarnatione Christi dictum esse memoraverim: Dominus creavit me, cum ante incarnationem Christi creatura sit mundi? Sed considera quia moris est Scripturis divinis, et futura pro praeteritis dicere, et geminam in Christo significare substantiam divinitatis, et carnis; ne quis aut divinitatem neget ejus, aut carnem. 60. Nam sicut in Esaia habes: Puer natus est nobis, et Filius datus est nobis ; ita hic quoque ante praemisit creaturam carnis, et subtexuit assertionem divinitatis; ut scires non duos Christos, sed unum esse: qui et ante saecula generatus sit ex Patre, et ultimis temporibus creatus ex Virgine, hoc est: Ego sum ille creatus ex homine, creatus ad causam, qui sum generatus ante saecula. 61. Denique dicturus: Dominus creavit me, praemisit: Commemorabo quae a saeculo sunt. Dicturus: Genuit, prae
Abbreviated transcription (Latin):
non marcionitis. Proph&a dicit nobis. hoc
est credentibus. non incredulis: Et illequi¬
dem misericordia sua omnib natus est Sed
perfidia her&icorũ fecit . Ut non omnibus
nascer&ur. qui omnib: natus est: Nam & lu¬
men diei oriri iub&ur superbonos & malos.
sed oriri nonuidentibus uidetur. Sicut er¬
go puer non omnib: natus ẽ. sed fidelibus. sic
filius non infidelib datus est. s ed fidelib
Nobis datus est non fotinianis: Illi enim non
datũ nobis dĩ filium dicunt esse. sed abinitio
internos natum Non sabellianis. Illienim
nolunt filium datum. eundem asserentes
patrem eẽ quem filium: Nobis non arrians
Et ipsi enim non habent filium ꝓsalute da¬
tum. sed ꝑinfirmitate transmissum
Non habent consiliarium: quem putant futu¬
ra nescisse Non habent filium. quem non
in principio erat uerbum. Deniq ut adꝓ
positum reuerta mur exemplum. in prin¬
cipio inquit antequam terram facer&:

Expanded text:
non Marcionitis. Propheta dicit: Nobis, hoc non Marcionitis. Propheta dicit: Nobis, hoc est credentibus, non incredulis. Et ille quidem misericordia sua omnibus natus est, sed perfidia haereticorum fecit, ut non omnibus nasceretur, qui omnibus natus est. Nam et lumen diei oriri jubetur super bonos et malos: sed oriri non videntibus non videtur . 58. Sicut ergo puer non omnibus natus est, sed fidelibus: sic Filius non infidelibus datus est, sed fidelibus. Nobis datus est, non Photinianis; illi enim non datum nobis Dei Filium dicunt esse, sed ab initio inter nos natum: nobis datus est, non Sabellianis; illi enim nolunt Filium datum, eumdem asserentes Patrem esse quem Filium: nobis, non Arianis; et ipsi enim non habent Filium pro salute datum, sed pro infirmitate transmissum: non habent consiliarium, quem putant futura nescisse: non habent Filium, quem sempIn principio, erat Verbum . Denique ut ad propositum revertamur exemplum: In principio, inquit, antequam terram faceret,
Abbreviated transcription (Latin):
rent ipsum eẽ cȩli dñm. qui inpresepib ui¬
der&ur. Diftingue singulorum momenta
uerborum Puernatus est nobis. filius datus
est nobis Etsi expatre natus. non tamen
nobis natus. sed datus ẽ. quia non filius ꝓpt̃
nos. sed nos propter filium. Neq enim
nobis natus est. qui& antenos natus. & toti¬
us ẽ conditor creaturȩ. Neꝙ nunc primũ
nascitur . qui erat semper . & erat in princi¬
pio. Sed illuo quod nonerat. nobis nascitur
Hoc est puer ex uirgine. corpus ex maria.
hoc enim post nos illud ante nos. Alisic
habent. Puernatus ẽ nobis filius. & datus
est nobis. hoc ẽ qui erat filius dĩ. hic ex
da nobis. Quod enim supra nos ẽ datur.
quod decȩlo ẽ. datur. Sicut &iam de sp̃u
legimus. Quia caritas dĩ esfusa ẽ incordib¬
nr̃is. ꝑ sp̃m scm quidatus est nobis. Sed ui¬
dete: quem admodum hic locus multas he¬
reses ex tinguat. Puernatus ẽ nobis. No¬
bis non iudȩis. nobis non manicheis. Nobis

Expanded text:
rent ipsum esse coeli Dominum, qui in praesepibus virent ipsum esse coeli Dominum, qui in praesepibus videretur. 55. Distingue singulorum momenta verborum: Puer natus est, Filius datus est nobis. Etsi ex Patre natus, non tamen nobis natus, sed datus est; quia non Filius propter nos, sed nos propter Filium. Neque enim nobis natus est, qui et ante nos natus est, et totius est conditor creaturae: neque nunc primum nascitur, qui erat semper, et erat in principio: sed illud quod non erat, nobis nasciturhoc est, puer ex Virgine, corpus ex Maria; hoc enim post nos, illud ante nos. 56. Alii codices sic habent: Puer natus est nobis, Filius datus est nobis; hoc est, qui erat Filius Dei, hic ex da nobis . Quod enim supra nos est, datur: quod de coelo est, datur; sicut etiam de Spiritu legimus quod, Charitas Dei effusa est in cordibritum sanctum, qui datus est nobis . 57. Sed videte quemadmodum hic locus multas haereses exstinguat. Puer natus est nobis, non Judaeis: nobis, non Manichaeis: nobis,
Abbreviated transcription (Latin):
moniȩ xp̃s. qui pauper factus ẽ. cum diues
ẽ&. Principium patientiȩ xp̃s quicum
maledicer&ur . non remaledixit . cum ꝑcu¬
cuter&ur. non repercussit. Principium hu¬
militatis xp̃s. qui formam serui accepit.
cum patrem dm. mai estate uirtutis aequar&
Ex illo enim accepit. uirtus unaquȩq: prin¬
cipium: Et ideo ut hȩc ustutũ genera
disceremus. filius datus ẽ nobis. cuius prin¬
cipium suꝑ humeros eius. Principium illud
crux dñi est. principiũ fortitudinis. quo
uia sanctis ẽ reserata martyrib: ad sacricer¬
taminis passionem. Uidit hoc principium
esa ias . & ideo ait Puernatus est nobis. fi¬
lius datus ẽ nobis. Uiderunt magi. & ideo
cum paruulum inprȩsepio cernerent. ad¬
orauerunt dicentes. puernatus ẽ nobis Cũ
stellam conspicerent. prȩdicantes. filius da¬
tus ẽ nob Aliud munus & erris. aliuo munꝰ
ecȩlo et utrumq: munus. unum adorauerunt.
eidemq: munera obtulerunt: Vt ostende¬

Expanded text:
moniae Christus, qui pauper factus est, cum esset moniae Christus, qui pauper factus est, cum esset dives . Principium patientiae Christus, qui cum malediceretur, non remaledixit; cum percuteretur, non repercussit . Principium humilitatis Christus, qui formam servi accepit ; cum Patrem Deum majestate virtutis aequaret. Ex illo enim accepit virtus unaquaeque principium. 53. Et ideo ut haec virtutum genera disceremus: Filius datus est nobis, cujus principium super humeros ejus . Principium illud crux Domini est; principium fortitudinis, quo via sanctis est reserata martyribtaminis passionem. Vidit hoc principium Isaias et ideo ait: Parvulus natus est nobis, filius datus est nobis. Viderunt et magi et ideo cum parvulum in praesepio cernerent, adoraverunt dicentes: Parvulus natus est nobis; cum stellam conspicerent praedicantes, filius datus est nobis. Aliud munus e terris, aliud munus e coelo et utrumque unum adoraveeidemque munera obtulerunt; ut ostende
Abbreviated transcription (Latin):
Deniq ut scias quod uias suas omnipotens pa¬
ter. secundũ incarnationem prȩscripserit
filio. habes inzacharia adih̃m indu tum
uestimenta sordida. abangelo dictum¬
Haec dicit dñs omnipotens. Si iniuis meis
ambulaueris . & precepta meacus custodi¬
eris Q uod est uestimentũ illud sordidũ.
nsicarnis assumptio : Viȩ igitur dñi uelut
quidam tramites bonȩ uitȩ sunt. quidi¬
riguntur axp̃o. quiait. Egosum uia. &
ueritas & uita Ui aergo suꝑna ẽ. dĩ uir¬
tus. Ap̃s enim nobis ẽ. & bona uia quȩcre¬
dentibus. caeli regna patefecit. Uiae autẽ
dñi uiȩ rectȩ sunt sicut scriptum ẽ . uias
tuas dñe notas facmihi Uia castitas. uia
fides. uia est abstinẽtia Est namq: iustu¬
tis. est & uia iniquitatis Scriptumẽ enim.
Et uide siẽ uia iniquitatis inme. Principium
cipium integritatis. Quidocuit uirgines ñ
uiriles expectare concubitus. sed integrita¬
temmentis &corporis. scõ magis dicare
spiritui quam marito. Pricipium parsi¬

Expanded text:
Denique ut scias quod vias suas omnipotens Pater secundum incarnationem praescripserit Filio, habes in Zacharia ad Jesum indutum vestimenta sordida ab Angelo dictumHaec dicit Dominus omnipotens: Si in viis meis ambulaveris, et praecepta mea custodieris . Quod est vestimentum illud sordidum, nisi carnis assumptio? 51. Viae igitur Domini velut quidam tramites bonae vitae sunt, quae diriguntur a Christo, qui ait: Ego sum via, et veritas, et vita . Via ergo superna est Dei virtus; Christus enim nobis via est. Et bona via, quae credentibus coeli regna patefecit. Viae autem Domini viae rectae sunt, sicut scriptum est: Vias tuas, Domine, notas fac mihi . Via castitas, via fides, via est abstinentia. Est namque via virtutis, est et via iniquitatis; scriptum est enim: Et vide si est via iniquitatis in me . 52. Principium cipium integritatis, qui docuit virgines non viriles exspectare concubitus, sed integritatem mentis et corporis sancto magis dicare Spiritui, quam marito . Principium parci
Abbreviated transcription (Latin):
est percorporis passionem. Nec alius car¬
ne se exuit. nisi dĩ filius qui carne se indu¬
it. Ipse ergo significatur ds̃. qui opus nr̃ȩ
resurrectionis operatus ẽ: Ergo cum legis¬
dm̃ non separes patrem. non separes filiũ
quia deitas patris & filii una eademq ẽ
Et ideo nec ibi separes ubi legis. quia bea¬
tus & summus potens Dedõ enim dictũ
est. sicut habes. Precipio coram dõ qui ui¬
do conuenit & operationis effectus. Per¬
sequamur c&era Prȩcipio inquit coram

Expanded text:
est per corporis passionem. Nec alius se carnem exuit, nisi Dei Filius, qui carnem se induit. Ipse ergo significatur Deus, qui opus nostrae resurrectionis operatus eDeum, non separes Patrem, non separes Filium; quia deitas et Patris et Filii una eademque est. Et ideo nec ibi separes, ubi legis quia beatus et solus potens; de Deo enim dictum est, sicut habes: Praecipio coram Deo, qui vido convenit et operationis effectus. 500 Persequamur et caetera. Praecipio, inquit, coram
Abbreviated transcription (Latin):
deremus. Cum in hoc mundo sum. lux sum hu¬
ius mundi. Et enim quasi homo. in hoc mun¬
do ꝓtempore est. Nam quasi ds. semꝑ est
Deniq alibi ait. ecce ego uobiscum sum. usq
Adconsumntionem mundi Necdeprincipio
resedit aliquid quȩ ftionis. cum in terrogatus
incarne. tuquis es: responderit principiũ.
&iam addocumenta uirtutum Ex hoc
enim & dm̃ seꝓbauit a&ernũ. quia omniũ
ipse principium ẽ. & unius cuiusq uistutis au¬
ctor. quia ecclesiȩ caput ẽ Sicut scriptum
est quia ipse ẽ caput corporis ecclesiȩ qui
ẽ principium. primogenitus ex mortuis

Expanded text:
deremus: Cum in hoc mundo sum, lux sum huderemus: Cum in hoc mundo sum, lux sum hujus mundi . Etenim quasi homo in hoc mundo pro tempore est; nam quasi Deus semper est. Denique et alibi ait: Ecce ego vobiscum sum usque ad consummationem mundi . 49. Nec de principio residet aliquid quaestionis, cum interrogatus in carne: Tu qui es? responderit: Principium r, sed etiam ad documenta virtutum. Ex hoc enim et Deum se probavit aeternum; quia omnium ipse principium est, et uniuscujusque virtutis auctor, quia Ecclesiae caput est, sicut scriptum est: Quia ipse est caput corporis Ecclesiae, qui est principium, primoge
Abbreviated transcription (Latin):
opera sua. acurruptelae seruitio liberan¬
da. dñs suscepit carnem. ut illum quuim¬
perium habebat mostis. persui corporis
destruer& passionem. Caro enim xp̃i ꝓpt̃
opera. diuinitas ante opera. quia ipse ante
omnia. & omnia in ipso conftant Nonergo
diuinitas propter opera. sed pp̃t diuinita¬
tem opera Sicut apostolus declarauit di¬
cens. quia propter filium dĩ omnia. Sic enim
habes. decebat autem eum ꝑquem omnia.
& propter quem omnia. multis filiis inglo¬
riam deductis. ducem salutis eorũ. perpas¬
sionem consummari Nonne euidenter
exposuit. quia dĩ filius qui ꝓpt diuinitatẽ
suam omnia creauit. postea propt̾ populi
salutem & carnis sus ceptionẽ . & mostis as¬
sumpserit passionem Propterquȩ autem
opera sit creatus exuirgine. ipse dñs cum
illũ cę̧cum curar&. oftendit: dicens in illo
Meo port& operari opera eius. qui memisit
& addidit. ut de incarnatione dictum cre¬

Expanded text:
opera sua a corruptelae servitio liberanopera sua a corruptelae servitio liberanda Dominus susceperit carnem; ut illum qui imperium habebat mortis, per sui corporis destrueret passionem. Caro enim Christi propter opera, divinitas ante opera; quia ipse ante omnia, sed et omnia in ipso constant. 47. Non ergo divinitas propter opera, sed propter divinitatem opera; sicut Apostolus declaravit, dicens quod propter Filium Dei omnia. Sic enim habes: Decebat autem eum per quem omnia, et propter quem omnia, multis filiis in gloriam adductis, ducem salutis eorum per passionem consummari . Nonne evidenter exposuit quia Dei Filius qui propter divinitatem suam omnia creavit, is postea propter populi salutem et carnis suceptionem, et mortis assumpserit passionem? 48. Propter quae autem opera sit creatus ex Virgine, 506 ipse Dominus cum illum caecum curaret, ostendit dicens: In illo me oportet operari opera ejus, qui misit me . Et addidit, ut de incarnatione ejus dictum cre
Abbreviated transcription (Latin):
modi quȩ uoluntate dĩ facta sunt. Ergo
sicut indĩ patris. ita &iam in xp̃i uolun¬
tate & inuirtute facta sunt. sicut legimus
Creati inx̃p̃o. in operib bonis. Et inpsal¬
mo frat pax inuirtute tua:. Et alibi. om¬
nia insapientra fecifti Insapientia inquit
fecisti. non sapientiam fecisti Nam cum
omnia insapientia facta sunt. xp̃s autem
sapientia dĩsit . non accedens utiq sed
subsistens & permanens in a&ernum. si
facta est sapientia. iam non de teriore con¬
ditione facta est quam omnia. quia sapi¬
entia fieri perseipsa non potuit. Ergo
sifactum ẽẽ. frequenter ad aliquid non
ad naturam refertur . &iam creatum ad
quod de incarnatione dñi scriptum est
Dñs creauit me principium uiarum suarũ
inopera sua. id significare. quod adredim̃¬
da opera patris. dñs it̃s. ex uirgine sit
creatus. Neq enim dubitari potest. de
in carnationis dictum eẽ mssterio. cum ꝓpt̃

Expanded text:
modi, quae in voluntate Dei facta sunt. 45. Ergo modi, quae in voluntate Dei facta sunt. 45. Ergo sicut in Dei Patris, ita etiam in Christi voluntate et virtute facta sunt, sicut legimus: Creati in Christo in operibus bonis ; et in psalmo: Fiat pax in virtute tua ; et alibi: Omnia in sapientia fecisti . In sapientia, inquit, fecisti, non sapientiam fecisti. Nam cum omnia in sapientia facta sint, Christus autem sapientia sit , non accidens utique, sed subsistens et permanens in aeternum; si facta est sapientia, jam deteriore conditione facta est quam omnia; quia sapientia fieri per se ipsam non potuit. Ergo si factum esse frequenter ad aliquid, non ad naturam refertur, etiam creatum esse ad quod de incarnatione Domini scriptum est: Dominus creavit me principium viarum suarum in opera sua , id significare quod ad redimenda opera Patris Dominus Jesus ex Virgine sit creatus. Neque enim dubitari potest de incarnationis dictum esse mysterio, cum propter
Abbreviated transcription (Latin):
est nihil quod factũ est Alii sic omnia
quid autem factum ẽ. in ipso est. Quid est
in ipso : apostolus doc& dicens. in ipso eñ¬
& sumus. & uiuimus & mouemur. Iamen
&iam. quem admodum uelint pronun¬
tient. non possunt hinc calumniari dõ
uerbo. si ad substantiam eius uelint re¬
ferre quod factum ẽ. quin calumnien¬
tur & patridõ. de quo scriptum eft
Qui autem facit ueritatem . uenit ad lucem
ut mani festentur opera eius. quia in dõ
sunt facta. Ecce hic opera hominis indõ
facta legimus. & ad substantiam tamen di¬
uinam referre non possumus. Sed aut
ꝑipsum facta cognoscimus. Ut est &iam
illud apostolicum. quia per ipsum & in
ipso creatasunt. & ipseẽ ante omnes. &
omnia in ipso constant: aut ut doc& prȩ¬
sentis lectio testimonii. uirtutes quib
uitȩ aernȩ fructus adquiritur . In dõ
factas aestimare debemus. castitatem.
pi&atem. religionẽ. fidem. & alia huius¬

Expanded text:
est nihil quod factum est; alii sic: Omniaest nihil quod factum est; alii sic: Omniaquid autem factum, est in ipso. Quid est, In ipso? Apostolus docet dicens: In ipso enim sumus, et vivimus et movemur . 44. Tamen etiamsi quemadmodum velint, pronuntient, non possunt hic calumniari Deo 505 Verbo, si ad substantiam ejus velint referre: Quod factum est; quin calumnientur et Patri Deo, de quo scriptum est: Qui autem facit veritatem, venit ad lucem; ut manifestentur opera ejus, quia in Deo sunt facta . Ecce hic opera hominis in Deo facta legimus, et ad substantiam tamen divinam referre non possumus: sed aut per ipsum facta cognoscimus, ut est etiam illud Apostolicum, quod omnia per ipsum, et in ipso creata sunt; et ipse est ante omnes, et omnia in ipso constant : aut, ut docet praesentis lectionis testimonium, virtutes quibus vitae aeternae fructus acquiritur, in Deo factas aestimare debemus, castitatem, pietatem, religionem, fidem et alia hujus
Abbreviated transcription (Latin):
Nam & moyses dicit. Adiutor & ꝓtector
factus est mihi. insalutem. Et dauid dicit
esto mihi in dm̃ protectorẽ. & in domum re¬
figiut saluum me facias. Et esaias dicit.
factus est omni ciuitati humili aduitor
Non utiq sc̃ĩ dõdicunt. creatus es sed ꝓtector
& adiutor ꝑgratiam factus es nobis
Vnde nec illuo uerendum ẽ. quod solent
anriani seua interp̃tatione componere:
dicentes factum ẽẽ dĩ uerbum Quia scrip¬
tum ẽ inquiunt. Quod factum ẽ in ipso.
uita est. Primum intellegant. si ad sub¬
stantiam diuinam referunt: quõ factum
est : mani cheorum sequestionibus impli¬
cari Obiciunt enim manichei. sic quod in
ipso factum est uita est. est ergo aliquid
quod inipsononsit . & morssit. ut duo impie¬
inducant principia. Sed hoc damnat ec¬
clesia Deinde. unde possunt docere. sic
pronuntiosse euangelistam: Pleriq
enim docti et fideles. sic ꝓnuntiant
Omnia per ipsum facta sunt. & sincipso factũ

Expanded text:
Nam et Moyses dicit: Adjutor et protector Nam et Moyses dicit: Adjutor et protector factus est mihi in salutem . Et David dicit: Esto mihi in Deum protectorem, et in domum refugii, ut salvum me facias . Et Esaias dicit: Factus est omni civitati humili adjutor . Non utique sancti Deo dicunt: Creatus es, sed protector et adjutor per gratiam tuam factus es nobisec illud verendum est, quod solent Ariani saeva interpretatione componere, dicentes factum esse Dei Verbum; quia scriptum est, inquiunt: Quod factum est in ipso, vita est . 42. Primum intelligant si ad substantiam divinam referant, quod factum est; Manichaeorum se quaestionibus implicari. Objiciunt enim Manichaei: Si quod in ipso factum est, vita est: est ergo aliquid quod in ipsoinducant principia. Sed hoc damnat Ecclesia. 43. Deinde unde possunt docere sic pronuntiasse Evangelistam? Plerique enim docti et fideles sic pronuntiant: Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum
Abbreviated transcription (Latin):
lutis abiurant. Istiduuntatis maiestatem:
usq ad carnis infirma deducunt Detes¬
tandi iudȩi. quicarnem dñi crucifixerunt
D& estabiliores enim eos arbitror. qui diui¬
nitatem xp̃i. cruci subdi crediderunt:
Deniq qui iudȩis sȩpe tractabat. her&i¬
cum inquit post unam correptionem de¬
uita. Nec tamen sine iniurta patris. fac¬
tam nobis ẽẽ sapientiam. ad illam inenar¬
rabilem . nec ullis temporib momentisq
obnoxiam xp̃i generationem. sacrilega
interpretatione diriuant. Nam prȩter
id quod filii iniuria. patris ẽ contumelia.
&iam in patrem sacrilegia ista ꝓceduNT
De quo scriptum est. fiat autem ds uerax.
omnis autem homo mendax. Aut de fi¬
lio putant dictum. generationi quidem ñ
prȩiudicant. Et dm̃ autem & dm̃ uerum.
huius lectionis auctoritate quod abnu¬
unt. confitentur. Prolixum ẽ . siuelim
singula recensere. quotiens factum legeri¬
mus. non utiq pernaturam. sed pergratiam

Expanded text:
lutis abjurant: isti divinitatis majestatem lutis abjurant: isti divinitatis majestatem usque ad carnis infirma deducunt. Detestandi Judaei, qui carnem Domini crucifixerunt: detestabiliores tamen eos arbitror, qui divinitatem Christi cruci subditam crediderunt. Denique qui cum Judaeis saepe tractabat: 504 Haereticum, inquit, post unam correptionem devita . 39. Nec tamen sine injuria Patris factum nobis esse sapientiam, ad illam inenarrabilem, nec ullis temporibus momentisque obnoxiam Christi generationem sacrilega interpretatione derivant. Nam praeter id quod Filii injuria Patris est contumelia, etiam in Patrem sacrilegia ista procedunt, de quo scriptum est: Fiat autem Deus verax, omnis autem homo mendax . Aut si de Filio putant dictum, generationi quidem non praejudicant: Deum autem et Deum verum hujus lectionis auctoritate quod abnuunt, confitentur. 40. Prolixum est si velim singula recensere, quoties factum legerimus, non utique per naturam, sed per gratiam.
Abbreviated transcription (Latin):
tatis crucifixissent. Vbimysterium
passionis ex primitur . non utiq gene¬
rationis & ernȩ series declaratur
Sapientia igitur mea. crux dñi est. re¬
demptio mea. mors dñi est. Sangune
enim prȩcioso redempti sumus. uta postoł
p&rus dixit. Sanguine ergo suo. quasi
homo dñs nos redemit. Idemq quasids̃
peccata donauit. Nonergo in uerbis.
quas dam constituamus insidias : & uer¬
borum tendiculas aucupemur. Ut
quia & aliud secundum impios significare
putatur sermo qui legitur. non id quod
sensus exprimat. sed quod littera osten¬
dat . interpretamur Sic perierunt
iudȩi . dum sensuum ꝓfunda dispiciunt
& sequuntur nuda uerborum. Littera
enim occidit. sp̃us autem uiuificat
Ettamen interduo grauia sacrilegia.
fortasse detestabilius sit. ad duunitãtẽ
referre quȩ carnis sunt : quam adlitte¬
ram referre quȩ sp̃s sunt: IllitimueruN
indõ carnem credere. & ideo redemptio¬
nis gratiam ꝑdiderunt. quia causã sa¬

Expanded text:
tatis crucifixissent . Ubi mysterium tatis crucifixissent . Ubi mysterium passionis exprimitur, non utique generationis aeternae series declaratur. 36. Sapientia igitur mea crux Domini est, redemptio mea mors Domini est; sanguine enim pretioso redempti sumus, ut apostolus Petrus dixit . Sanguine igitur suo, quasi homo, Dominus nos redemit; idemque, quasi Deus, peccata donavit. 37. Non ergo in verbis quasdam constituamus insidias, et verborum tendiculas aucupemur; ut quia et aliud secundum impios significare putatur sermo qui legitur, non id quod sensus exprimat, sed quod littera ostendat, interpretemur. Sic perierunt Judaei, dum sensuum profunda despiciunt, et sequuntur nuda verborum; Littera enim occidit, spiritus autem vivificat . 38. Et tamen inter duo gravia sacrilegia fortasse detestabilius sit ad divinitatem referre quae carnis sunt, quam ad litteram referre quae spiritus sunt. Illi timuerunt in Deo carnem credere; et ideo redemptionis gratiam perdiderunt, quia causam sa