comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uero nunc inspe ẽ. inre autẽ
futurum ẽ: Id est glorificatio:
Huius rei sacram̃tum : idest un¬
tatis corporis & sanguinis xp̃i:
alicubi cottidie. alicubi cer¬
tis int̃uallis dierum. alibi indo¬
rat᷑. & demensa dominica sumi¬
tur: Quibusdã aduitã quibus¬
dã adexitiũ: Res uero ipsa cuiꝰ
sacram̃tum ẽ: omni hominiad
uitã. nulli ad exitiũ. quicumq
mea inquit. uere ẽ cibus. & san¬
guis meus. uere ẽ potus : Cum
enĩ cibo & potu. id app& ant
homines. ut ñ esuriant neq siti¬
ant hoc ueraciter ñ prȩstat.
nisi ifte cibꝰ & potus : qui eos
a quib: sumitur : in mostales & in¬
corruptibiles facit : Id est socie¬
tas ipsa sc̃oꝵ: ubi paxerit . & uni¬
tas plena atq perfecta: Propt̃¬
ea quippe. sicut &iam ante nos
hoc intellexerunt homines dĩ.¬
nem suũ. in eis reb: commendauit:
quȩ ad unum aliquid redigunt᷑
exmultis : Namq aliud. inunũ
exmultis granis conficitur. Ali¬

Expanded text:
vero nunc in spe est, in re autem vero nunc in spe est, in re autem futurum, id est glorificatio. Hujus rei sacramentum, id est unitatis corporis et sanguinis Christi alicubi quotidie, alicubi certis intervallis dierum in Doristi de mensa Dominica sumitur, quibusdam ad vitam, quibusdam ad exitium. Res vero ipsa, cujus sacramentum est, omni homini ad vitam, nulli ad exitium: quicunque mea, inquit, / vere est cibus, et sanguis meus vere est potus. Cum enim in cibo et potu id appetant homines, ut non esuriant neque sitiant, hoc veraciter non pręstat nisi iste cibus et potus, qui eos, a quibus sumitur, inmortales et incorruptibiles facit. In hac tas ipsa sanctorum, ubi pax erit et unitas plena atque perfecta. Propterea quippe, sicut etiam ante nos hoc intellexerunt homines Dnem suum in eis rebus commendavit, quae ad unum aliquid rediguntur ex multis. Namque aliud in unum ex multis granis conficitur, ali
Abbreviated transcription (Latin):
dere. nescio siuiuit: Quid respon¬
d& om̃is siuiuit: Corpus utiq me¬
re esto xp̃i: Numquid enĩcor¬
pus meũ uiuit despũ meo: Meũ
uiuit despũ neo. & tuũ de tuo:
Non potest uiuere corpus xp̃i.
nens nobis apostolus paulus hunc
panem unlis panis inquit unum
corpus multi sumꝰ : O sacram̃tum
pi&atis. o signũ unitatis. o uincu¬
lũ caritatis: Qui uult uiuere.
hab& ubi uiuat. hab& undeuiuat̃:
Accedat. credat : in corpor&ur
utuiiuific&ur: Non abhorreat
a compage membrorũ: Nonsit
putre membrũ. quod secarime¬
reatur : Nonsit distor tum: de
quo erubescatur: Sit pulchrũ
sit aptũ. sit sanum: Nereat
corpori. uiuat dedõ: Nunc
labor& interra. ut postea re¬
gicorporis & membrorũ suorũ
Quod est scã eccła. in prȩdisti¬
natis & uocatis & iustificatis. & glo¬
rum primũ iam factum ẽ id est
prȩdistinatio : Scđm & tertium¬
& factũ est. & fit & fi&: id est
uocatio. & iustificatio: Quastũ

Expanded text:
dere, nescio si vivit: quid respondere, nescio si vivit: quid respondet omnis qui vivit? Corpus utique mere esto Christi. Numquid enim corpus meum vivit de spiritu tuo? Meum vivit de spiritu meo, et tuum de tuo. Non potest vivere corpus Christnens nobis apostolus Paulus hunc panem, Unus panis, inquit, unum corpus multi sumus . O Sacramentum pietatis! o signum unitatis! o vinculum charitatis! Qui vult vivere, habet ubi vivat, habet unde vivat. Accedat, credat,; incorporetur, ut vivificetur. Non abhoreat a compage membrorum, non sit putre membrum quod resecari mereatur, non sit distortum de quo erubescatur: sit pulchrum, sit aptum, sit sanum; haereat corpori, vivat Deo de Deo: nunc laboret in terra, ut postea recorporis et membrorum suorum, quod est Ecclesia in praedestinatis, vocatis, justificatis, glorum primum jam factum est, id est praedestinatio; secundum et tertium factum est et fit et fiet, id est vocatio et justificatio; quartum
Abbreviated transcription (Latin):
bores : post humilitatẽ & contri¬
quam adcalicem dñi uenistis : Et
ibi uos estis inm̃sa : & ibiuos estis in
calice: Nobiscum uos estis: Simul
enim hoc sumimus : simulbibimꝰ.
ducauerit ex hoc pane. uiu& in
a&ernũ: Etpanis quem ego dabo.
caro mea ẽ promundiuita : Hoc
quando caper& caro. quod dixit
panem carnem: Vocatur earo.
qđ non capit caro: Et ideo ma¬
gis ñ capit caro. quia uocatur caro:
Noc enim exhorruerunt. hoc
fieri putauerunt: Caro mea est
inquit. promundi uita: NoruNT
fideles corpus xp̃i. si corpus xp̃i
ẽẽ ñ neglegant : Fiant corpus
Intellegite fr̃s mei quid dixerim:
Nomo es : Et spm̃ habes & corpus
habes : Sp̃m dico quȩ anima uo¬
catur: qua conftat quod homo
es: Conftat enim exanima & cor¬
pore : Habes itaq spm inuis ibi¬
lem corpus uisibile : Dic mihi.
quid ex quo uiuat Sp̃s tuus uiuit
excorpore tuo. ancorpus tuum
exspũ tuoꝰ Respond& omnis qui
uiuit Quiaut̃ hoc ñ potest respon¬

Expanded text:
bores, post humilitatem et contribores, post humilitatem et contriquam ad calicem Domini vebistis, et ibi vos estis in mensa, et ibi vos estis in calice, nobiscum vos estis. Simul enim hoc sumimus, simul bibimus, ducaverit ex hoc pane, vivet in aeternum; et panis quem ego dabo, caro mea est pro mundi vita. Hoc quando caperet caro, quod dixit panem carnem? Vocatur caro, quod non capit caro: et ideo magis non capit caro, quia vocatur caro. Hoc enim exhorruerunt, hoc fieri putaverunt. Caro mea est, inquit, pro mundi vita. Norunt fiesse non neglegant. Fiant corpus Intelligite, fratres mei, quid dixerim. Homo es, et spiritum habes, et corpus habes. Spiritum dico quae anima vocatur, qua constat quod homo es: constas enim ex anima et corpore. Habes itaque spiritum invisibilem, corpus visibile. Dic mihi quid ex quo vivat: spiritus tuus vivit ex corpore tuo, an corpus tuum ex spiritu tuo? Respondet omnis qui vivit: qui autem hoc non potest respon
Abbreviated transcription (Latin):
pe pronobis : comm̃ dauit nobis
FIinisto sacram̃to corpus & sangiu¬
cascuit nemsuũ : quod &iã fecit & nos
ipsos : Nam & nos corpus ipsius
factisumus: Et permisericordiã
ipsius. quod accipimus nos sumꝰ
Recordamini : & uos ñ fuistis : &
creati estis : Adaream domini¬
cam. compostatiestis : Laborib
boumi dest adnuntiantiũ euan¬
geliũ : triturati estis: Quando
cathecumini differebamini: ĩn
horreo seruabimini Nomina
ur̃a dediftis: coepistis moli ĩ eiu¬
nus & ex orcismis: Postea ada¬
quã uenistis : & consparsi estis. &
panis dominicus facti estis : Ecce
quod accepistis: Quomodo ergo
estote uos. diligendo uos: Tenen¬
do unã fidem. unam spem indi¬
uiduã caritatẽ: Her&ici quan¬
do hoc accipiunt: testimonium
contra se accipiunt: Quia illi
quȩrunt diuisionem : cumpans
iste indic& unitatem: Sic & uinũ.
inmultis racemis fuit : & modo
inunũ est : Vnum ẽ insuauitate
calicis : post pressurã torcularis :
Etuos post illa ieiunia: post la¬

Expanded text:
est pro nobis, commendavit nobis in isto Sacramento corpus et sanguinem suum; quod etiam fecit et nos ipsos. Nam et nos corpus ipsius facti sumus, et per misericordiam ipsius quod accipimus, nos sumus. Recordamini, et vos non fuistis, et creati estis. Ad aream dominicam comportati estis: laboribus boum, id est annuntiantium Evangelium, triturati esticatechumeni differebamini, in horreo servabamini, nomina vestra dedistis, coepistis moli jejuniis et exorcismis; postea ad aquam venistis, et conspersi estis, et panis dominicus facti estis. Ecce, quod accepistis. Quomodo ergo estote vos, diligendo vos, tenendo unam fidem, unam spem, individuam caritatem. Haeretici, quando hoc accipiunt, testimonium contra se accipiunt, quia illi quaerunt divisionem, quum panis iste indicet unitatem. Sic et vinum in multis racemis fuit, et modo unum est, unum est in suavitate calicis post pressuram torcularis. Et vos post illa jejunia, post la
Abbreviated transcription (Latin):
lib& fructus. in quolib& a gro
natus eius ẽ qui creauit. Quia
dñi est terra & plenitudo eius:
Et omnis creatura dĩ bona est:
Sed siillud quod inagris nascit᷑.
consecrat᷑ idolo uel sacrificatur.
tunc int̃ idolothytita deputan¬
s.
tur: Siergo cestum ẽ esse. melius
xp̃iana uistute respuitur: Siaut̃

Expanded text:
libet fructus in quolibet agro natus eius est, qui creauit, quia domini est terra et plenitudo eius et omnis creatura dei bona est. sed si illud, quod in agris nascitur, consecratur idolo uel sacrificatur, tunc inter idolothyta deputansi tur. si ergo certum est esse, melius Christiana uirtute respuitur; si autem
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntas in uobis dicit dñs omni¬
potens : & hostiã ñ accipiam de
manib ur̃is: Ecce quod est. se¬
cundũ ordinem a aron: Cur
aut̃ hoc ñ accipiat. addit & di¬
cit: Quia abostu soli susq ad¬
occasum. glorificatum ẽ nom̃
meum ingentib & in omniloco
incensũ offestur nomini meo.
& hostia pura : quia magnumẽ
nom̃ meũ ingentib dicit dñs¬
omnipotens: Ecce quodẽ. se
cundũ ordinem mel chisedech
Incensum enĩ quod est grece
hannes in apocalypsi: orationes
s̃scõrum : Quid ergo dico: Quod
idolis immolatũ sit aliquid: aut
quod idolumsit aliquid: Ced¬

Expanded text:
oluntas i n vobis, dicit Dominus omnipotens, et hostiam non accipiam de manibus vestris. Ecce quod est secundum ordinem Aaron. Cur autem hoc non accipiat, addit, et dicit: Quia ab ortu solis usqoccasum glorificatum est nomen meum in gentibus, et in omni loco incensum admouebitur nomini meo et hostia pura. magnum enim nomen meum in gentibus, dicit domcundum ordinem Melchisedec. Incensum enim quod est graece annes in Apocalypsi, orationesidolorum. Quid ergo? dico quod idolis immolatum sit aliquid, aut quod idolum sit aliquid?
Abbreviated transcription (Latin):
tione ĩnu&eratur interinimi¬
cos suos. uistutis inuidos doemo¬
nes cum suo principe diabolo
A&ernorumq: illa uisio abipso
&iam capite. cum coniuge u&i¬
tum manducante sub trahitur.
utlumen oculorũ eius nonsit
cum illo Acsic ab illa illustra¬
tione ueritatis ambo nudati.
atq apestis oculis conscientiȩ.
ad uidendũ quã in honesti atq
in decori remanserint: tamquã
folia dulciũ fructuũ sine ipsis
fructib ita sine fructib boni
operis: bona uerba contexunt.
U tmale uiuentes: quasibene
loquendo contegant turpitu¬
disseratur: ipsam mentem ho¬
minis. in qua factus ẽ adima¬
ginem dĩ : quandã scilic& ratio¬
nalem uitã. distribui in a&er¬
nae contemplationis uerita¬
tem. & in rerũ temporaliũ¬
administrationem. Atq: ita
fieri. quasi masculũ & feminã.

Expanded text:
tione, inveteratur inter inimitione, inveteratur inter inimicos suos virtutis invidos daemones cum suo principe diabolo: aeternorumque illa visio ab ipso etiam capite cum conjuge vetitum manducante subtrahitur, ut lumen oculorum ejus non sit cum illo ; ac sic ab illa illustratione veritatis ambo nudati, atque apertis oculis conscientiae ad videndum quam inhonesti atque indecori remanserint, tanquam folia dulcium fructuum, sed sine ipsis fructibus, ita sine fructu boni operis bona verba contexunt, ut male viventes quasi bene loquendo contegant turpitudisseratur ipsam mentem hominis in qua factus est homo ad imaginem Dei, quamdam scilicet rationalem vitam distribui in aeternae contemplationis veritatem, et in rerum temporaliuadministrationem; atque ita fieri quasi masculum et femina
Abbreviated transcription (Latin):
distat a uiro. recte potuit in eiꝰ
corporali uel amento figurari
pars illa rationis: quead tem¬
poralia gubernanda deflecti¬
tur. Vtnon maneat imagodĩ.
nisi ex qua paste mens homi¬
nis a&ernis rationib conspici¬
endis. uel consulendis adheserit
Quã non solũ masculos. sed &iã
feminas habere manifeftũ ẽ:
Ergo in eorũ iã mentib: commu¬
nis natura cognoscitur In eoꝵ
uero corporib ipsius unius
mentis distributio figuratur:
Ascendentib: itaq: introrsus
quibusdã gradib considerati¬
onis peranimae pastes. Inde
incipit aliquid occurrere
quod non sit nobis commune
cumbestus. inde incipit ratio : EXLIB̃¬
ubi iã homo interior possit
agnosci: Qui&iã ipse : siper VI.¬
illã rationem cui temporaliũ
rerũ administratio delegata
est. immoderato progressu.
nimis in exteriora prolabit᷑
consentiente sibi capite suo.
id est non eam cohibente atq
refrenante. illa quȩ inspecula
consili presid& quasi uirili por¬

Expanded text:
distat a uiro, rite potuit in eius distat a uiro, rite potuit in eius corporali uelamento figurari pars illa rationis, quae ad temporalia gubernanda deflectitur, ut non maneat imago dei nisi ex qua parte mens hominis aeternis rationibus concupiscendis uel consulendis adhaerescit, quam non solum masculos, etiam feminas habere manifestum est. Ergo in eorum mentibus communis natura cognvero corporibus ipsius unius mentis distributio figuratur. Ascendentibus itaque introrsus quibusdam gradibus considerationis per animae partes, unde incipit aliquid occurrere, quod non sit nobis commune cum bestiis, inde incipit ratio, ubi homo interior jam possit agnosci. Qui etiam ipse si per illam rationem cui temporalium rerum administratio delegata est, immoderato progressu nimis in exteriora prolabitur, consentiente sibi capite suo, id est, non eam cohibente atque refrenante illa quae in specula consilii praesidet quasi virili por
Abbreviated transcription (Latin):
baptismum xp̃i : & induentes
nouum hominem: xp̃m utiq in¬
dumus perfidem: Quis est ergo.
qui ab hoc consostio feminas ali¬
en& cum sint nobiscũ gratiae
coheredes Etalio loco idem
apostolus dicat. Omnes enim
filii dĩ eftis. perfidem quȩ ẽ in¬
xp̃o inu: Quicumq enim in xp̃o
baptizati eftis . xp̃m induiftis:¬
Non ẽ iudȩus neq grecus . Ñ ẽ
seruus neq liber : nonẽ mascu¬
lus Neq femina: Om̃s enimuos.
unum estis in xp̃o inU: Num¬
quid nam igitur fideles feminȩ
sexũ corporis amiserunt Sed
quia ibi renouantur adimagi¬
nem dĩ ubi sexus nullus ẽ: ibi
factus ẽ homo adimaginẽ dr̃ubi
sexus nullus ẽ. hoc est inspũ
mentis suȩ: Cur ergo uir. pro¬
pterea non deb& caput uelare
quia imago est. & gloria dĩ : mu¬
lier aut̃ deb& quia gloria uiri
est Quasi mulier non reno¬
u&ur spũ mentis suȩ : qui re¬
nouatur inagnitione dĩ. secun¬
dum imaginem eius quicreaũ
eum : Sed quia sexu corporis

Expanded text:
baptismum Christi et induentes baptismum Christi et induentes nouum hominem Christum utique induimus per fidem. quis est ergo, qui ab hoc consortio feminas alienet, cum sint nobiscum gratiae coheredes et alio loco idem apostolus dicat: omnes enim filii dei estis per fidem in Christo Iesu; quicumque enim in Christo baptizati estis, Chrinon est Iudaeus neque Graecus, non est seruus neque liber, non est masclus neque femina: omnes enim uos unum estis in Christo Iesu ? numquidnam igitur fideles feminae sexum corporis amiserunt? sed quia ibi renouantur ad imaginem dei, ubi sexus nullus est, ibi factus est homo ad imaginem dei, ubi sexus nullus est, hoc est in spiritu mentis suae. cur ergo uir propterea non debet caput uelare, quia imago est et gloria dei, mulier autem debet, quia gloria uiri est, quasi mulier non renouetur spiritu mentis suae, qui renouatur in agnitionem dei secundum imaginem eius qui creauit eum? sed quia sexu corporis
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritas : non scđm formam
corporis homo factus ẽ adima¬
ginem dĩ : sed scđm rationalem
mentem : Logitatio quippe tur¬
piter uana ẽ : quȩ opinatur dm̃
membrorũ corporaliũ linia¬
mentis circumscribi. atq: defini
ri: Porro aut̃. nonne idembeatꝰ¬
paulus apostolus. dicit: Re¬
nouamini spũ mentis ur̃ȩ. & in¬
duite nouum hominem quise¬
cundũ dm̃ creatus est: Etalibi
apestius: Exuentes uos inquit
u& erem hominẽ cumactib eiꝰ.¬
& induite nouũ qui renouatur
inagnitionẽ dĩ. secundũ imagi¬
nem eius qui creauit eũ: Siergo
spũ mentis nr̃ȩ renouamur.
& ip̃se est nouus homo quire¬
nouatur inagnitione dĩ. secun¬
dum imaginem eius quicreaũ
eum: nulli dubiumẽ. non scđm
corpus. neq scđm quam lib&
animi pastem. sed scđm rationa¬
lem mentem: ubi potest eẽ agn¬
tio dĩ. hominem factũ adima¬
ginem eius quicreauit eum.:
Secundũ hanc aut̃ renouati¬
onem: efficimur &iam filii dĩ per

Expanded text:
auctoritas, non secundum formam auctoritas, non secundum formam corporis homo factus est ad imaginem Dei, sed secundum rationalem mentem. Cogitatio quippe turpiter vana est, quae opinatur Deum membrorum corporalium lineamentis cirri. porro autem nonne idem beatus apostolus dicit: renouamini spiritu mentis uestrae et induite nouumu hominem, eum qui secundum deum creatus est? et alibi apertius: exuentes uos, inquit, ueterem hominem cum actibus suis induite nonum, qui renouatur in agnitio ne dei secundum imaginem eius qui creauit eum? si ergo spiritu mentis nostrae renouamur et ipse est nonus homo, qui renouatur in agnitione dei secundum imaginem eius qui creauit eum, nulli dubium est non secundum corpus neque secundum quamlibet animi partem, sed secundum rationalem mentem, ubi potest esse agnitio dei, hominem factum ad imaginem eius qui creauit eum. secundum hanc autem renouationem efficimur etiam filii dei per
Abbreviated transcription (Latin):
genda inferiora: non ẽ imago
dĩ: Et quõ quantumcumq
se extenderit inid quod &ernum
est : tanto magis inde formatur
adimaginem dĩ : & propterea
nonẽ cohibenda ut se inde conti¬
neat ac temper&: id eo uir non
deb& uelare caput: Quia uero
illi rationali actioni. que in reb
corporalib tempora libusq uer¬
satur . periculosa ẽ nimia in in¬
feriora progressio: deb& habere
potestatem suꝑ caput: Quod in¬
dicat uelamentũ. quo significa¬
tur eẽ cohibenda: Grata ẽ enim
scĩs angelis. sacrata & pia scĩfi¬
catio: Nam ds . ñ ad tempus uid&
Nec aliquid noui fit in eius uisi¬
one atq sententia: cũ aliquid
temporaliter ac transitoriae
geritur. Sicut inde afficiuntur
sensus: uel carnales animaliũ
& hominũ: uel &iam cęleftes
ftice. deuelando mulieris capite
loquitur: Quod nisi adaliquod
secr&ũ sacramenti referatur.
inane remanebit : Sicut enim
non solum ueracissimaratio.
sed &iã ipsius a postoli declarat

Expanded text:
genda inferiora, non est imago genda inferiora, non est imago Dei. Et quoniam quantumcumque se extenderit in id quod aeternum est, tanto magis inde formatur ad imaginem Dei, et propterea non est cohibenda, ut se inde contineat ac temperet; ideo vir non debet velare caput. Quia vero illi rationali actioni quae in rebus corporalibus temporalibusque versatur, periculosa est nimia in inferiora progressio; debet habere potestatem super caput, quod indicat velamentum quo significatur esse cohibenda. Grata est enim sanctis Angelis sacrata et pia significatio. Nam Deus non ad tempus videt, nec aliquid novi fit in ejus visione atque scientia, cum aliquid temporaliter ac transitorie geritur, sicut inde afficiuntur sensus vel carnales animalium et hominum, vel etiam coelestes stice, quia de velando mulieris capite loquebatur, quod nisi ad aliquod secretum sacramenti referatur, inane remanebit. 12. Sicut enim non solum veracissima ratio, sed etiam ipsius Apostoli declarat
Abbreviated transcription (Latin):
lum & feminam. fecit eos. & be¬
dixit eos: Adimaginem quip
pe dĩ naturam ipsam humanã
factam dicit: quȩ sexu utroq
compl&ur. nec ab intellegen¬
da imagine dĩ separat femi¬
nam: Dicto enim quod fecit
ds̃ hominem adimaginem dĩ
fecit eum inquit masculum & feminã
Vel ceste alia diftinctione: mascu¬
lum & feminam fecit eos : Quomo¬
do ergo perapostolum audiuimꝰ.
uirum esse imaginem dĩ. unde ca¬
put uelare ꝓhib&ur. Mulierem
aut̃ non & ideo hoc ipsa facere
una imago sit tota illa substantia
Cum aut̃ ad adiutorium distri¬
buitur : quod ad eam ipsã solã
attin&: non ẽ imago dĩ: Quod
aut̃ adsolum uirũ attin&: ima¬
go dĩ est tam plena atq: inte¬
gra: quã inunum coniuncta
templ&ur ueritatem: i mago
dĩ est. Etcum exea distribuitur
aliquid: & quadã intentione
deriuatur adactionem rerũ
tempotalium: nihilhominus.
exqua paste conspectã consu¬
lit ueritatem: imagodĩ est.
Ex qua uero intenditur in a¬

Expanded text:
lum et feminam fecit eos, et benelum et feminam fecit eos, et benedixit eos. Ad imaginem Dei quippe naturam ipsam humanam factam dicit, quae sexu utroque completur, nec ab intelligenda imagine Dei separat feminam. Dicto enim quod fecit Deus hominem ad imaginem Dei, Fecit eum, inquit, masculum et feminam: vel certe alia distinctione, masculum et feminam fecit eos. Quomodo ergo per Apostolum audivimus virum esse imaginem Dei, unde caput velare prohibetur, mulierem autem non, et ideo ipsa hoc facere una imago sit tota illa substantia: cum autem ad adjutorium distribuitur, quod ad eam ipsam solam attinet, non est imago Dei; quod autem ad virum solum attinet, imago Dei est, tam plena atque integra, quam in unum conjuncta templetur veritatem, imago Dei est; et cum ex ea distribuitur aliquid, et quadam intentione derivatur ad actionem rerum temporalium, nihilominus ex qua parte conspectam conslit veritatem, imago Dei est; ex qua vero intenditur in a
Abbreviated transcription (Latin):
cendum hominib: sed ad ser¬
uiendum demonib: adhib&ur
Quis aut̃ possit . speciales ne¬
fariarum super stitionum
ꝓhibitiones. inscripturis
inuenire Cum generaliter
apłsdicat. Nolo uos socios
fieri daemoniorum: Etite¬
rum: Quȩ enim consonan¬
tia xp̃i adbelial: Nisi foste
quia belial nominauit. & ge¬
neralem soti&atem daemoni¬
orum ꝓhibuit. lic& xp̃ianis
sacrificare neptuno. quia
nihil proprie deneptuno
Non enim uir exmuliere.
sed mulier ex uiro: Et enim non
est creatus uir propter mulie¬
rem sed mulier propter uirum:
Ideo deb& mulier potestatem
habere super caput propter
quod mulieri adhibendũ mon&.
cur & mulier non est imago di:
Nam propterea caput uelare
prȩcipitur : quod ille quia ima
go est prohib&ur : Sed uiden¬
dum est: quomodo non sit con¬
trariũ quod dicit apostolus
Non mulierem sed uirũ esse im¬
ginem dĩ. huic quod scriptum ẽ
in genesi fecit ds̃ hominem ad
imaginem dĩ. fecit eum mascu¬

Expanded text:
cendum hominibus sed ad sercendum hominibus sed ad seruiendum daemonibus adhibentur. quis autem possit speciales nefariarum superstitionum prohibitiones in scripturis inuenire, cum generaliter apostolus dicat: Nolo uos socios fieri daemoniorum et iterum: Quae enim consonantia Christi ad Belial? nisi forte, quia Belial nominauit et generalem societatem daemoniorum prohibuit, licet Christianis sacrificare Neptuno, quia nihil proprie de Neptuno Non enim vir ex muliere est, sed mulier ex viro. Etenim non est creatus vir propter mulierem, sed mulier propter virum. Ideo debet mulier potestatem habere supra caput propter quod mulieri adhibendum monet,cur et mulier non est imago Dei? Nam et propterea caput velare praecipitur, quod ille quia imago Dei est prohibetur . 10. Sed videndum est quomodo non sit contrarium quod dicit Apostolus, non mulierem, sed virum esse imaginem Dei, huic quod scriptum est in Genesi, Fecit Deus hominem, ad imaginem Dei fecit eum; mascu
Abbreviated transcription (Latin):
ixeelã put suum: Nolo deorna
ousoct mentis auri uel uestis prȩ¬
properam habeas in prohi¬
bendo sententiam : Nisi eos
quineq coniugati. neq
coniugari cupientes. cogi¬
tare debent quomodo pla¬
ceant dõ Illi aut̃ cogitant
quȩ sunt mundi: quomodo
placeant: uel uiriuxoribus.
uel mulieres maritis: Nisi
qđ capillos nudare feminas.
quas &iam caput uelare apłs
iub&. nec maritatas dec&:
ꝑucare aut̃ pigmentis. quo
uel rubicundior uel candi¬
dior appareat : ad ulterina
fallacia est: Qua non dubi¬
to &iam ipsos maritos se
nolle decipi: quib solis per¬
mittendȩ sunt feminȩ or¬
nari. secundum ueniam. ñ
secundum imperium: Nam
uerus ornatus. maxime xp̃i¬
anorum & xp̃ianarum : non
tantum nullus fucus mendax.
uerum neauri quidem uestisq
pompa : sed mores boni sunt
Ex ecranda aut̃ super futio
ligaturarum: inquib: &iam
in aures uirorum. insummis
ex una paste auriculis suspex¬
sae deputantur : non ad pla¬

Expanded text:
d caput suum. Nolo de ornad caput suum. Nolo de ornaornamentis auri uel uestis praeproperam habeas in prohibendo sententiam nisi eos, qui neque coniugati neque coniugari cupientes cogitare debent. quo modo placeant deo. illi autem cogitant, quae sunt mundi, quo modo placeant uel uiri uxoribus uel mulieres maritis, nisi quod capillos nudare feminas, quas etiam caput uelare apostolus iubet, nec maritatas decet; fucari autem pigmentis, quo uel rubicundior uel candidior appareat, adulterina fallacia est, qua non dubito etiam ipsos maritos se nolle decipi, quibus solis permittendae sunt feminae ornari secundum ueniam non secundum imperium. nam uerus ornatus maxime Christianorum et Christianarum non tantum nullus fucus mendax uerum ne auri quidem uestisque pompa sed mores boni sunt. Execranda autem superstitio ligaturarum, in quibus etiam inaures uirorum in summis ex una parte auriculis suspensae deputantur: non ad pla
Abbreviated transcription (Latin):
nino indifferenter a equalis:
Filius. patri deb& quodẽ. Hoc
&iam debens patriutiq quod
idem patri aequalis ac par est:
Pater aut̃: nulli deb& quic¬
sids̃ non nisi omnia simultriu:
quomodo caput xp̃i ds̃. id
est caput xp̃i trinitas. cum
intrinitate sit xp̃c ut sit tri¬
nitas: An quod est pater
cumfilio: caput est ei quodẽ
solus filius : Cum filio enim
pater ds̃ est: Solus aut̃ filius
xp̃c est Maxime : quia iam
uerbum caro factum loquitur:
Secundum quam humilita¬
tem eius. &iam maior ẽpater
Sicut dicit : quõ pater ma¬
ior me est : Vt hoc ipsum dm̃
esse. quod illi cumpatre unũ
est: caput sit hominis medi¬
atoris quod ipse solus est : Si
enim mentem recte dicimus
principale hominis: ĩdest tã¬
quam caput humanȩ substan¬
tiae. cum ipse homo cum men¬
te sit homo : cur non multo
congruentius. multoq ma¬
gis uerbum cum patre simul
quod caro factum est. intel¬
legi non possit: Nam sinon
uelatur mulier : tondeatur:

Expanded text:
nino indifferenter aequalis. nino indifferenter aequalis. Filius Patri debet quod est, hoc etiam debens utique Patri quod eidem Patri aequalis aut par est; Pater autem nulli debet quiddeus non nisi omnia simul tria; quomodo caput Christi deus, id est caput Christi trinitas, cum in trinitate sit Christus, ut sit trinitas ? an quod est pater cum filio, caput est ei quod est solus filius? cum filio enim pater deus, solus autem filius Christus est, maxime quia iam uerbum caro factum est et loquitur, secundum quam humilitatem eius etiam maior est pater, sicut dicit: quoniam pater maior me est, ut hoc ipsum deum esse, quod illi cum patre unum est, caput sit hominis mediatoris, quod ipse solus est. si enim mentem recte dicimus principale hominis, id est tamquam caput humanae substantiae, cum ipse homo cum mente sit homo, cur non multo congruentius multoque magis uerbum cum patre, quod quod caro factum est, intellegi non povelatur mulier, tondeatur.
Abbreviated transcription (Latin):
mis in commutabiliter datur
Ced sp̃s hominis dequo apłsdic̃¬
Nemoscit quid est in homine.
Sic & quȩdĩsunt. Nemo scit pi¬
si sp̃s dĩ : Hic ergo sp̃s homins
cum p̃sens est : idest intentus ẽ
& se pi&ate subicit dõ. intelle¬
git homo quȩs piritaliter di¬
cuntur : Cum aut̃ diabolier¬
ror : tam quã absente intel
lectu. inanima dominatur.
adulter est: Uoca ergo inquit
uirum tuum: id est spm̃ qui ẽ
inte: quopotest homo intelle ge¬
quor tibi : ut spiritalem a quã¬
quidem ac filio: multis libris
disseruerunt docti & spirita¬
les uiri: quantum homines ho¬
minib: poterant : quemad mo¬
dum non unus ess& pater & fi¬
lius: sed unum essent: Et quid
proprie pater ess& quid filius.
insinuare conatisunt : Quod
ille genitor: ille genitus: Ille
non defilio: ille depatre: Iue
huius principium. unde & ca
put xp̃i dicitur: Quamuis &
xp̃c principium s ed ñ patris:
Hic uero illius imago : quãuis
nulla expastẽ dissimilis. & om¬

Expanded text:
mis incommutabiliter datur: mis incommutabiliter datur: sed spiritus hominis, de quo AposNemo scit quid est in homine, Sic et quae Dei sunt, nemo scit, nisi Spiritus Dei. Hic ergo spiritus hominis cum praesens est, id est, intentus est et se pietate subjicit Deo, intelligit homo quae spiritaliter dicuntur; cum autem diaboli error, tanquam absente intelectu in anima dominatur, adulter est. Voca ergo, inquit, virum tuum, id est, spiritum qui est in te, quo potest homo intelligequor tibi, ut spiritalem aquaquidem ac filio multis libris disseruerunt docti et spiritales uiri, quibus, quantum homines hominibus poterant, et quemadmodum non unus esset pater et filius, sed unum essent, et quid proprie pater esset et quid filius, insinuare conati sunt: quod ille genitor, ille genitus; ille non de filio, ille de patre; ille huius prinput Christi dicitur, quamuis et Christus principium, sed non Patris. Hic uero illius imago, quamuis nulla ex parte dissimilis et om
Abbreviated transcription (Latin):
la ueritatis intellegentia
transigamus: Iales necesse
est eẽ infantes & paruulos pu¬
eros : quia nondum possunt
accipere rationem: Et quia
naturales sunt isti sensus qui
primũm &atem regunt: &
dõ astifice nobis tributi suNT
Recte dicuntur uiri: idest
mariti : tam quã legitimi: Qm̃
ñ eos error uitio proprio. sed
dĩ astificio natura contribuit
Cum aut̃ quisq uenerit ad
eam & atem. Ut iam possit
capax eẽ rationis: siuerita¬
tem statim comp̃hendere po¬
tuerit. ñiam illis sensib recto¬
rib utetur : sed habebit uirũ.
sp̃m rationalem: cui sensus
illos infamulatũ redigat: ser¬
uituti subiciens corpus suũ:
amplexuis spiritalia : & erna
uita sine ullo separationis ti¬
more perfruitur: Quis nos
enim separare poterit a cari¬
quasi maritus quod ammodo
sp̃s hominis : quia animalem
affectionem. tam quã coniu¬
gem regit : Non ille sp̃s sc̃s.
qui cum patre & filio in com¬
mutabilis man&. & dignis ani¬

Expanded text:
la veritatis intelligentia la veritatis intelligentia transeamus. Tales necesse est esse infantes et parvulos pueros, qui nondum possunt accipere rationem. Et quia naturales sunt isti sensus, qui primam aetatem regunt, et Deo artifice nobis tributi sunt, recte dicuntur viri, id est mariti, tanquam legitimi; quoniam non eos error vitio proprio, sed Dei artificio natura contribuit. Cum autem quisque venerit ad eam aetatem, ut jam possit capax esse rationis, si veritatem statim comprehendere potuerit, non jam illis sensibus rectoribus utetur; sed habebit virum, spiritum rationalem, cui sensus illos in famulatum redigat, servituti subjiciens corpus suum: amplexu spirituali aeterna vita sine ullo separationis timore perfruitur. Quis nos enim separare poterit a chariquasi maritus quodam modo spiritus hominis, qui animalem affectionem tanquam conjugem regit. Non ille Spiritus sanctus, qui cum Patre et Filio incommutabilis manet, et dignis ani
Abbreviated transcription (Latin):
untur: Cum aut̃ si homoplac&
noniam homo sed ds̃ plac& Vtrũq
ergo recte dicipotest:. Etego
adsit bonus intellector̃ piusq
pulsator : patebit utrumq: &
nulla interse repugnantia re¬
nȩccła iste ordo ẽ: Alui prȩce¬
dunt. alii sequuntur: Et quiprȩ¬
cedunt. exemplo se prebent se¬
quentib: Etquisequuntur. imi¬
tantur prȩcedentes: Sed &alii.
quise exemplo prȩbent sequen¬
tib num quid neminem sequun¬
tur: Si neminem sequuntur
errabunt : Sequuntur ergo &
alii aliquem̃ Ipsum xp̃m Meli¬
ores quiq: in eccła : quib: non
remansit iam homo quem imi¬
tentur : quia om̃s ꝓficiendo
superarunt : ipse xp̃c eis rema¬
n&: quem usq infinem sequan¬
tur : Etcernitis ordinatos gra¬
dus : perpaulii apostolum dicex¬
scire : quod omnis uiri caput
xp̃c est : caput aut̃ mulieris uir.
ipeccatum primi hominis nͣati
sumus : ut nondũ reddita luce
mentis. carnalib sensib: sub¬
diti : carnalem uitam sine ul¬

Expanded text:
untur; cum autem sic homo placet, untur; cum autem sic homo placet, non jam homo, sed Deus placet. Utrumque ergo recte dici potest; et, Egadsit bonus intellector, piusque pulsator, patebit utrumque, et nulla inter se repugnantia ren Ecclesia iste ordo est: alii praecedunt, alii sequuntur: et qui praecedunt, exemplo se praebent sequentibus; et qui sequuntur, imitantur praecedentes. Sed et illi qui se exemplo praebent sequentibus, numquid neminem sequuntur? Si neminem sequuntur, errabunt. Sequuntur ergo et illi aliquem, ipsum Christum. Meliores quique in Ecclesia, quibus non remansit jam homo quem imitentur, quia omnes proficiendo superaverunt, ipse Christus eis remanet, quem usque in finem sequantur. Et cernitis ordinatos gradus per Paulum apostolum dicenscire, quod omnis uiri caput Christus sit, caput autem mulieris uir, peccatum primi hominis nati sumus, ut nondum reddita luce mentis, carnalibus sensibus subditi, carnalem vitam sine ul
Abbreviated transcription (Latin):
Qui hominib: propt̃ uerita¬
tem plac&. noniam ipse illis¬
sed ueritas plac& : Placere aut̃
dixit. quantũ inse ipso est¬
Idest quantũ ad eius uolun¬
tatem attin&: Acsidicer&
placere uellem : Non enim si hoc
eo non agente placeat aliciu
quasi propt̃ se ipsum & ñ propt̃
dm̃. atq euangeliũ quodad nun¬
tiat superbiae ipsius potius.
xp̃i seruus non essem: Iub& enĩ
ille seruis suis. ut discant ab ip¬
so. mites eẽ & humiles corde:
Quod nullomodo potest: qui ꝓpt̃
seipsum. idest propter suam
quasi priuatã & propriã glori¬
am : placere hominib quȩrit :¬
Non ergo moueat. quod dicit
Sicut & ego. omnib: peromã
placeo Addit enĩ. Non quȩ rens
quod mihi prodest. sed quod
multis ut saluifiant : Nulliaut̃
prodest ut saluus fiat . si homo
ei propt̃ se ipsum placeat : qui
ñplac& aliter. pisi cum propt̃
dm̃ placet: Id est. ut ds̃ place¬
at & glorific&ur : cumdona eiꝰ
attenduntur in homine: aut
permisteriũ hominis accipi¬

Expanded text:
qui hominibus propter vetem placet, non jam ipse illissed veritas placet. Placerem autem dixit quantum in seipso est, quantum ad ejus voluntatem attinet; ac si diceret, placere vellem. Non enim si hoc eo non agente placeat alicui, quasi propter seipsum, et non propter Deum atque Evangelium quod annuntiat, superbiae ipsius potius, Christi servus non essem. Jubet enim ille servis suis ut discant ab ipso mites esse et humiles corde . Quod nullo modo potest qui propter seipsum, id est propter suam quasi privatam et propriam gloriam, placere hominibus quaeritNon ergo moveat quod alibi dixit, Sicut et ego omnibus per omnia placeo: addidit enim, Non quaerens quod mihi prodest, sed quod multis, ut salvi fiant . Nulli autem prodest, ut salvus liat, si homo ei propter seipsum placeat: qui non placet utiliter, nisi cum propter Deum placet, id est, ut Deus placeat et glorificetur, cum dona ejus attenduntur in homine, aut per ministerium hominis accipi
Abbreviated transcription (Latin):
partitione minuitur : cũ að illũ
unigenito eũ sacerdote placamꝰ. &
ei cruentas uiotimas cędimꝰ quan¬
do usq ad sangiuine peiꝰ ueritate
certamus: Cum suauissimo adolemus
incenso cũ In eius conspectu: pio scõq
amore flagramus : Et dona eius in
nob: nosq ipsos uouemus & reddi¬
mus: Et beneficiorũ eius sollẽ¬
nitatib festis & dieb statutis. di¬
camus. sacramꝰq memoriam: Ne
ue iumne tẽporũ. Ingrata sub¬
repat obliuio: Eisacrificamꝰ hos¬
tiam hunlitatis &laudis: In ara
cordis igne feruidã caritatis.
Adhunc uidendũ : sicut uideri
poterit: eiq coherendũ : ab om¬
ni peccatorũ & cupiditatũ mala¬
rũ labe mundamur: & eius nom¬
ne con secramur: Ipse enĩ fons
nr̃ae beatitudinis: ĩpse om̃is ap¬
p&itionis est fins: Hunc eligen¬
tes: uel potius re eligentes.
amiseramꝰ enĩ neglegentes : Huno
ergo re eligentes. unde & religio

Expanded text:
partitione minuitur. Cum ad illum partitione minuitur. Cum ad illum Unigenito eius sacerdote placamus; ei cruentas uictimas caedimus, quando usque ad sanguinem pro eius ueritate certamus: eum suauissimo adolemus incenso, cum in eius conspectum pio sanctoque amore flagramus: ei dona eius in nobis quoque ipsos uouemus et reddimus; ei beneficiorum eius sollemnitatibus festis et diebus statutis dicamus sacramusque memoriam, ne uolumine temporum ingrata subrepat obliuio; ei sacrificamus hostiam humilitatis et laudis in ara cordis igne feruidam caritatis. Ad hunc uidendum, sicut uideri poterit, eique cohaerendum ab omni peccatorum et cupiditatum malarum labe mundamur et eius nomine consecramur. Ipse enim fons nostrae beatitudinis, ipse omnis adpetitionis est finis. Hunc eligentes uel potius religentes amiseramus enim neglegentes — hunc ergo religentes, unde et religio
Abbreviated transcription (Latin):
siue ꝓph&iã. siue doctrinã: siue
orationẽ. siue ymnũ. siue psal¬
fixcȩ atq immobili tãquã impo¬
natur : ut possit integrũ atq in¬
libatũ eẽ qđ loquimur: Nã mul¬
ti her&ici ñ habentes altare: Idest
ueram fidem : blasphemias plau¬
de dixer: Terrenis udelic& opi¬
nionib ad grauati: uotũ suũ tã¬
quã int̾rã picientes: Sed deb& eẽ
corde nro. Idest in interiore dĩ
templo: Templũ enĩ dĩ scm̃ ẽ in¬
quit. qđ eftis uos: Et in interio¬
re homine. habitare xpm̃ ꝑfidẽ.
lib acbeatis : & nob mortalib ac
miseris : ut immortales & beatieẽ
possimus : dm̃ deorũ colendũ qui
& nr̃ ẽ & illorũ: Huc nos serui¬
tutẽ quȩ latria grecȩ dicitur: siue
inquib ꝙ sacram̃tis. siue innob
ipsis debemꝰ: Huius enĩ tẽplũ
simul om̃s : & singuli tẽplasumꝰ
Quia & omniũ concordiã: & sin¬
gulos in habitare dignatur. Non
in omnib: quã singulis maior.
qm̃ nec mole diftenditur: nec

Expanded text:
sive prophetiam, sive doctrinam, sive orationem, sive hymnum, sive psalfixe atque immobiliter tanquam imponatur, ut possit integrum atque illibatum esse quod loquimur. Nam multi haeretici non habentes altare, id est veram fidem, blasphemias pro laude dixerunt; terrenis videlicet opinionibus aggravati, votum suum tanquam in terram projicientes. Sed debet esscorde nostro, id est in interiore Dei templo; Templum enim Dei sanctum est, inquit, quod estis vos ; et, In interiore homine habitare Christum libus ac beatis et nobis mortalibus ac miseris, ut inmortales ac beati esse possimus, unum Deum deorum colendum, qui et noster est et illorum. Huic nos seruitutem, quae Xatpeia Graece dicitur, siue in quibusque sacramentis siue in nobis ipsis debemus. Huius enim templum simul omnes et singuli templa sumus, quia et omnium concordiam et singulos inhabitare dignatur; non in omnibus quam in singulis maior, quoniam nec mole distenditur nec
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩ s spalia quȩserinauit ñsi ũbũ.
& ministeriũ. sac ram̃ti regni cȩ¬
lorũ. Quȩ aũ carnalia : quȩ sibi
licere m&ere dicit. Nisi haec
tẽporalia : quae uitae atq indigen¬
tiae carnis indulta sunt:¬
Sialii potestatis urae participes
sunt : non potius nos. Sed ñ usi
sumꝰ hac potestate. : Uerũ om̃a
sustinem: Nequod offendiculũ
demus euangelio xp̃i
Qua poteftate se dic̃ ñ usũ: nisi
quã habebat In eos ad nõ acceptam.
ut eorũ carnalia meter&. aduictũ
uitȩ huius quȩ in carne agitur : Cuius
potestatis. participes eraN &iã alii:
qui ñ eis primo eugłm adnuncia¬
uerant : ẜadeorũ eccłam. id ipsũ p̃¬
dicantes postea uenerant: Ideo cũ
dixiss&. sinos uob spãlia seminaui¬

Expanded text:
alia, quae seminauit, nisi uerbum et ministerium sacramenti regni caelorum? quae autem carnalia, quae sibi licere metere dicit, nisi haec temporalia, quae uitae atque indigentiae carnis indulta suntsi alii potestatis uestrae participes sunt, non potius nos? sed non usi sumus hac potestate, sed omnia sustinemus ne quod offendiculum demus euangelio Chriqua potestate se dicit non usum, nisi quam habebat in eos a domino acceptam, ut eorum carnalia meteret ad uictum uitae huius, quae in carne agitur? cuius potestatis participes erant etiam alii, qui non eis primo euangelium adnuntiauerunt, sed ad eorum ecclesiam id ipsum praedicantes postea uenerunt. ideo cum dixisset: si
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ poteftatis exemplũ: c̃ui fide¬
lissimȩ mulieres : talia necessaria
desuis facultatib mystrabant:
Amplius aũ fec̃ apłs paulus. ut de
co apłis suis docum̃tũ adhber&
huius licentiae adnõ ꝑinssȩ: Neq
Sed uthc oftender&. hoc se accipe¬
re noluisse :. quod ei licer& accipere.
caeterorũ &iam commlitorũ eiꝰ
more ꝓbar&ur:
Aut ego & barnabas ñ habemꝰ po¬
testatem hoc operandi
Quia om̃s euangelistȩ & ministri
uerbi dĩ habebant potestatẽ
ad nõ acceptã: ut nõperarent᷑ ma¬
nib suis. s. ex euangelio uiuerent.
Operantes tantũ modo spĩalia.
in p̃dicatione regni cȩlorũ. & ae¬
dificatione pacis eccđae: Om̃spa
rit̃ habebant hanc potestatem :
Qua isti ñ utebant᷑: amplius lm¬
pendentes ecđae : sic̃ in illis locis
ubi euangeli labant: Infirmis
congruere iudicabant: &ideo
nec o apłos suos rep̃hendisse ui¬
der&ur : sub iunxit & dixit.
Quis nlitat suisstipendis umquã¬

Expanded text:
dem potestatis exemplum, cui fidedem potestatis exemplum, cui fidelissimae mulieres talia necessaria de suis facultatibus ministrabant? Amplius autem fecit apostolus Paulus, ut de coapostolis suis documentum adhiberet hujus licentiae a Domino permissae. Neque sed ut hinc ostenderet hoc se accipere noluisse, quod ei licere accipere caeterorum etiam commilitonum ejus more probaretur. us et Barnabas non habemus potestatem non operandi? nisi quia omnes euangelistae et ministri uerbi dei habebant potestatem a domino acceptam, ut non operarentur manibus suis, sed ex euangelio uiuerent, operantes tantummodo spiritalia in praedicatione regni caelorum et aedificatione pacis ecclesiariter habebant hanc potestatem, qua isti non utebantur, amplius inpendendo ecclesiae, sicut in illis locis, ubi euangelizabant, infirmis congruere iudicabant. et ideo, ne coapostolos suos reprehendisse uideretur, subiungit et dicit: quis militat suis stipendiis umquam
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃a : Vinaũ. aduos reuert&ur :¬
neadem aũ domo man&e: edentes
& bibentes quȩ apuo illos s̃: Dignꝰ
ẽ eñ operarius mercede sua hic
appar& : non eẽ illa iussa. s ꝑns¬
sa. Ut quisquis uti uell&. eo ute¬
r&ur. qđ sibi licer& exdñi c̃ftitu¬
tione : Liquis aũ uti noll&. ñ c̃tra
iussũ facer& s desuo iuraȩ ceder&
Misericordius & laboriosius c̃uer¬
satꝰ in euangelio : In quo & debitã
mercedẽ noll& accipere : Alio¬
qui postea quã oftendit sibi lice¬
r& : statim sub iecit: Sed tamen
ego ñ sũ usus hac potestate: Uad
ordinẽ redeamꝰ: ac totũ ipsũ ȩcdȩ
locũ diligent̃ c̃sideremꝰ: Num¬
quid n habemꝰ in qͥt licentiã man
ducandi &bibendi Nũqͥd ñ ha¬
bemꝰ licentiã. sororẽ mulierem
circũ ducendi Quã licentiã
dixit. nisi quã dedit dñs eis. quos
adp̃dicandũ regnũ cȩlorũ insit
dicens. eaquȩ ab ipsis smanduca¬
te: Dignꝰ ẽ eñ operarius. merce¬
de sua: Et se ipsũ ꝓponens ad eius¬

Expanded text:
reuertetur. in eadem autem domo manete edentes et bibentes quae apud illos sunt; dignus enim est operarius mercede sua. hic adparet non esse illa iussa, sed permissa; ut quisquis uti uellet, eo uteretur, quod sibi liceret ex domini constitutione; si quis autem uti nollet, non contra iussum faceret, sed de suo iure decederet misericordius et laboriosius conuersatus in euangelio, in quo et debitam mercedem nollet accipere. alioqui posteaquam ostendit sibi licere, statim subiecit: sed t a me n ego non sum usus hac potestate. Sed ad ordinem redeamus ac totum ipsum epistulae locum diligenter consideremus. numquid non habemus. inducandi et bibendi? Numquid non habemus licentiam sororem mulierem circumducendi? Quam licentiam dixit, nisi quam Dominus dedit eis quos ad praedicandum regnum coelorum misit, dicens, Ea quae ab ipsis sunt manducate: dignus est enim operarius mercede sua; et se ipsum proponens ad ejus
Abbreviated transcription (Latin):
significari arbitror. eos qui se¬
debunt suꝑ duo decim thronos.
& cũ dño iudicabunt Terrae
aũ nomine : c&eram multitu¬
dinem benedictorũ. qui consti¬
tuentur addexteram: Ut ꝑo
pera miscđae conlaudati : reci¬
piantur ab eis intab̵ nacula ae¬
t̃na : quos amicos sibi demãmo¬
na iniquitatis . In huius uitę
mortalitate fȩcer̃: Cis quip¬
semina uimus. magnũ ẽsi ur̃a
carnalia m&amus : Quod &iã
his ũbis dici potest: Sinos uob̾
cȩlestia seminauimꝰ : magnũ ẽ
sitrena ur̃a m&amus: In cęlo
ergo respicit cȩleftia seminan¬
tes : In t̾ra aũ. t̃rena reddentes:
Tam̃ humiles : & hos & illos: Hu¬
milia enim respicit. Incaelo &
int̾ra . Qua meminer̃ utriq:
quid fuerint ꝑ malitiã suã : quid
facti sunt ꝑ onĩ gratiam:¬
Dona sunt minis teria circa¬
ic̃ pauperes : & maxime circa scõs
dĩ seruitia debita: obsequia reli¬
giosa: Redduntur enim . ñdan
dni aedificamus uos: Nolite
pigri eẽ ad suscipiendos scõs:

Expanded text:
significari arbitror eos qui sedebunt super duodecim thronos, et cum Domino judicabunt ; terrae autem nomine caeteram multitudinem benedictorum, qui constituentur ad dexteram, ut per opera misericordiae collaudati recipiantur ab eis in tabernacula aeterna, quos amicos sibi de mammona iniquitatis in hujus vitae mortalitate fecerunt . Eis quipseminavimus, magnum est si vestra carnalia metamus» ? Quod etiam his verbis dici potest: Si nos vobis coelestia seminavimus, magnum est si terrena vestra metamus? In coelo ergo respicit coelestia seminantes, in terra autem terrena reddentes; tamen humiles et hos et illos. «Humilia» enim «respicit in coelo et in terra;» quia meminerunt utrique quid fuerint per suam malitiam, quid facti sona sunt ministeria circa pauperes, et maxime circa sanctos Dei servitia debita, obsequia religiosa. Redduntur enim, non dantDomini aedificamus vos, nolite pigri esse ad suscipiendos sanctos.
Abbreviated transcription (Latin):
sed tam̃ in lege dĩ & xp̃i : Noneñ
alia erat lex illa &alia lexdĩ: sic̃
ꝑditi manichei solent dicere: Alio¬
quin: sicũ illa fecit finxisse pu¬
tandus est. finx̃ & paganũ. & sa¬
crificauit idolis: quia dic̃ factũ
se fuisse ħs qui sine lege s̃. quasi
sine lege : quos utiq ñ nisi genti¬
les quos paganos dicimꝰ. uult in¬
tellegi: Aliud ergo ẽ eẽ sublege
aliud inlege. aliud sine lege:.¬
Sed sub lege carnales ludaei: In
Unde illi seruauer̃ morẽ illũ pa¬
triũ . sed onera insolita : creden¬
tib gentib ñ imposuer̃ : Etideo

Expanded text:
sed tamen in lege dei et Christi. non enim sed tamen in lege dei et Christi. non enim alia erat lex illa et alia lex dei, sicut perditi Manichaei solent dicere. alioquin si, cum illa fecit, finxisse putandus est, finxit et paganum et sacrificauit idolis, quia dicit factum se fuisse his qui sine lege sunt quasi sine lege, quos utique nonnisi gentiles, quos paganos dicimus, uult intellegi. aliud ergo esse sub lege, aliud in lege, aliud sine lege. sub lege carnales iudaei; in unde illi seruauerunt morem illum patrium, sed onera insolita credentibus gentibus non inposuerunt; et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
erant. tãquã sine lege eem̃: cũ
sine lege dĩ ñ eem̃ Sed inlege eem̃¬
xp̃i. ut lucri facerem eos qui
sine lege erant:
Quod si ñ simulandi uersutia fa¬
Iciebat: sed compaciendi miscđa
Idest. non quasi ut se finger& lu¬
daeũ. sic̃ ñ nulli putauer̃: Quia
legitima u&era. hiero solimis ob¬
seruauit : Lecit enim hoc scđm
liberã & mani feftã sententiã suã
inqua dic̃ Lircũ cisus quis uocatꝰ ẽ
ñ ad ducat. Idest ñ sic uiuat. qua¬
si p̃putiũ adduxerit : Sic̃ alio lo¬
co dic̃. circũcisio tua p̃putiũ factaẽ
Scđm hanc ergo sententiã suã qua
dic̃ : circũ cisus quis uocatꝰ ẽ ñ ad¬
catꝰ ẽ. ñcircũ cidatur: Fecit illa:
quȩ ñ intellegentib & parũ adten¬
dentib finxisse putatus ẽ: Iudȩ¬
us enim erat: & circũcisus uocatꝰ
noluit adducere. Id est. noluit
ita uiuere. ac sicircũ cisus ñ eet᷑
Hoc enĩ lam inpotestate habebat:
Et sublege quidem nonerat: Sic̃
illi qui eam seruilit̃ operabantꝰ᷑

Expanded text:
 cum sine lege dei non sim, sed sim in lege Christi, ut lucrifacerem eos qui sine lege sunt. quod non simulandi uersutia faciebat, sed conpatiendi misericordia, id est non quasi ut se fingeret iudaeum, sicut nonnulli putauerunt, quia legitima uetera Hierosolymis obseruauit. fecit enim hoc secundum liberam et manifestam sententiam suam, in qua dicit: circumcisus quis uocatus n adducat, id est non sic uiuat, quasi praeputium adduxerit et id co dicit: circumcisio tua praeputium facta est. secundum hanc ergo sententiam suam, qua dicit: circumcisus quis uocatus est? non adcatus est? non circumcidatur, fecit illa, quae non intellegentibus et parum adtendentibus finxisse putatus est; iudaeus enim erat et circumcisus uocatus; noluit adducere, id est noluit ita uiuere, ac si circumcisus non esset. hoc enim iam in potestate habebat. et sub lege quidem non erat sicut illi, qui eam seruiliter operabantur,