comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ueniat quod ꝑfectũ ẽ. Quid suꝑ ẽ homini inom¬
nilabore suo. quolaborat subsole:
Sost generalẽ sententiã. quoduana sint om¬
nia ab hominib: incipit. quod frustra in mun
diistius labore desudent. congregantes duui¬
tias. crudientes liberos. ambientes ad honorẽ.
ȩdificia construentes. & in medio opere subita
morte subtracti. audiunt. Insipiens. hac nocte
aufcretur ammatua ate. quȩ aũ parasti cuius
crunt : Maxime cũ exomni labore nihil secũ
ferant. sed nudi interrã redeant. de qua sũptis
Ceneratio uadit. &gneratiouenit. & terra in
sȩculũ stat
Aiis morientib nascuntur alii & quos uideras.

Expanded text:
ectum est. Quid superest homini in omni labore suo, quo laborat sub sole? Post generalem sententiam, quod vana sint omnia, ab hominibus incipit: quod frustra in mundi 387 istius labore desudent; congregantes divitias, erudientes liberos, ambientes ad honorem, aedificia construentes, et in medio opere subita morte subtracti audiant: Insipiens, hac nocte auferetur anima tua a te: quae autem parasti, cujus erunt ? maxime cum ex omni labore nihil secum ferant, sed nudi in terram redeant, unde sumpti sunt. Generatio vadit, et generatio venit: et terra in saeculum stat. Aliis morien
Abbreviated transcription (Latin):
monstr&ur. Iale quid & in psalmoscriptũ ẽ
Uerũ tamen uniuersa uanitas. omnis homo uiuens
Siuiuens homouanitas ẽ. ergo mortuus uanitas
uanitatũ Legimus in exodo glorificatũ uultum
moysi. intantũ ut filii israhel cũ aspicere ñ possens
Quã gloriã Apostolus paulus ad comparatio¬
nẽ euangelicȩ gloriȩ dicit esse non gloriam
Nam nec glorificatũ est inquit. quod glorifi¬
catũ fuit in hac parte. propter excellentem
gloriã Possumus igitur & nos hunc mundum.
cȩlũ. terrã. maria. & omnia quȩ in hoc sȩculo ẽ¬
tinentur. bona quidẽ ꝑsedicere. sed ad dm̃ con¬
parata. eẽ ꝓnihilo. Et quomodo sugniculũ
lucernȩ uidens. ẽtentus essẽ eius lumine. & po¬
stea orto sole ñcerni quod lucebat. stellarum
quoq: lumina. iubare uiderẽ solis abscondi. ita
aspiciens elementa. &rerũ multiplicẽ uari&a¬
tẽ. ad miror quidẽ operũ magnitudinẽ. re¬
cogitans aũ omnia ꝑtransire & mundũ suo
cõpellor dicere. Nonsemel. sed bis. uanitas

Expanded text:
id et in Psalmo scriptum est: Verumtamen universa vanitas omnis homo vivens . Si vivens homo vanitas est; ergo mortuus vanitas vanitatum. Legimus in Exodo, glorificatum vultum Moysi intantum, ut filii Israel eum aspicere non possent. Quam gloriam Paulus Apostolus ad comparationem Evangelicae gloriae, dicit esse non gloriam: Nam nec glorificatum est, inquit, quod glorificatum fuit in hac parte, propter excellentem gloriam . Possumus igitur et nos in hunc modum, coelum, terram, maria, et omnia quae in hoc circulo continentur, bona quidem per se dicere, sed ad Deum comparata, esse pro nihilo. Et quomodo, si igniculum lucernae videns, contentus essem ejus lumine, et postea, orto sole, non cernerem, quod lucebat, stellarum quoque lumina jubare viderem solis abscondi: ita aspiciens elementa et rerum multiplicem varietatem, admiror quidem operum magnitudinem; recogitans autem omnia pertransire, et mundum suo d fuerit, compellor dicere non semel, sed bis: Vanitas
Abbreviated transcription (Latin):
cistat sapientia Qui aũ non recipit ꝓfectum.
nec ꝑ momenta succrescit. sed semꝑ inplenitudine
est iste dicłre potest. astat mihi sapientia Et om¬
ne quod postulauerunt oculimei. ñtuli ab eis.
nec ꝓhibui cormeũ ab omni l&itia. quia cͥqͥme¬
um laatũ est in omni labore meo & hȩc fuit por¬
tio mea ex omni labore meo
culi animę & mentis intuitus. ẽ templatio¬
go se ecclesiastes totũ dedit. & leues tribula
eñi portio nr̃a est pramiũq ꝑp&uũ. si hic pro
uirtutib laboremus Et respexi ego ad omnia
opera mea. quȩ fecerunt manus meę & in omni la¬
bore quod labora uerã faciens Quicũq diligentia

Expanded text:
ei stat sapientia; qui autem non recipit profectum, ei stat sapientia; qui autem non recipit profectum, nec per momenta succrescit, sed semper in plenitudine est, iste dicere potest: Et stetit mihi sapientia. Et omne quod postulaverunt oculi mei, non tuli ab eis: nec prohibui cor meum ab omni laetitia: quia cor meum laetatum est in omni labore meo. Et haec fuit portio mea ex omni labore meo. Oculi animae et mentis intuitus contemplatiogo se Ecclesiastes totum dedit, et leve tribulatenim portio nostra est, praemiumque perpetuum, si hic pro virtutibus laboremus. Et respexi ego ad omnia opera mea, quae fecerant manus meae, et in labore quo laboraveram faciens. Qui cum diligentia
Abbreviated transcription (Latin):
temperata est. & ꝑ apostolos suos inminora cili¬
cia. scyphos paruulos & crateres. intoto orbecre¬
dentib effusa sapientia ẽ. Et magnificatus sũ.
& adieci sapientiã suꝑ om̃s qui fuerunt ante
me in hicrusalẽ. Et quidẽ sapientia mea astitit
mihi
agnificatũ ecclesi asten. minime uid&ur
dño conuenire. nisi forte ei illud apte¬
mus. proficiebat sapientia & ȩ̨tate & grã.
Et propter. quod illũ ds̃ exaltauit & donauit¬
illi nomen. Quod aũ ait. qui fuerunt ante me
in hicrusalẽ. dehis dicit. qui ante aduentum
suũ. congregationẽ scõrũ. & ecclesiã guberna¬
irunt. Si spitaliter intelligamus scripturas.
lior intelligitur synagoga quã ccclesia tu¬
lit ergo uelamen quod fuit positum suꝑ uul¬
tum mossi. & pleno lumine faciẽ eius uidere
nos fecit. Porro astitisse sapientiã sibi. ille est¬
sensus. quod &iã incarne posito. sibi ꝑ manserit
sapientia Qui profectũ hab& insapientia. non

Expanded text:
temperata est, et per Apostolos, minora κυλίtemperata est, et per Apostolos, minora κυλίκια, scyphos parvulos et crateras, in toto orbe credentibus effusa sapientia est. Et magnificatus sum, et adjeci sapientiam super omnes qui fuerunt ante me in Jerusalem: et quidem sapientia mea stetit mihi. Magnificatum Ecclesiasten, minime videtur Domino convenire, nisi forte ei illud aptemus: Proficiebat sapientia et aetate et gratia . Et: Propter quod illum Deus exaltavit . Quod autem ait: Qui fuerunt ante me in Jerusalem, de his dicit, qui ante adventum suum, congregationem Sanctorum et Ecclesiam gubernarunt. Si spiritualiter intelligimus Scripturas, lius intelligitur Synagoga, quam Ecclesia. Tulit ergo velamen, quod fuit positum super vultum Moysi , et pleno lumine faciem ejus videre nos fecit . Porro stetisse sapientiam sibi, ille sensus est, quod etiam in carne posito sibi 402 permanserit sapientia. Qui profectum habet in sapientia, non
Abbreviated transcription (Latin):
quod latinus sermo ñrecipit. aliud multo quã in
ꝓmptu ẽ. aquila inter p̃tatur Non enĩ homines. ui¬
ros uidelic& & feminas. sed uasculorũ species no¬
dicitur. sadda & soddoth Deniq symiachus.
lic& uerbũ non potuerit exprimere deuerbo. ab
hac opinione ñ longe ẽ. dicens mensurarũ species.
& appositiones Siue igitur urceos. siuẽ scyfos. siue
crateras. qui inministeriis ordinantur. auro gem¬
misq: distinctos. salomonẽ habuisse credendumẽ
Et quod ex uno cilicio id est cratere. aluscilicus.
minorib: scilic& uasculis haurir&ur: & ꝑministro¬
rũ manus. potantiũ uinũ turba susciper& Quia
igitur ecclesiasten inter pͣtamur inxp̃o & sapien¬
tia incratere mixto. in ꝓuerbus prȩtereuntes ad
se c̃uocat. corpus dñi craterẽ magnũ debemus
acipere. in quo ñ meraca diuinitas. ut incęlestib
fuit: Sed propter nos hum anitate media.

Expanded text:
quod Latinus sermo non recipit aliud multo, quam in quod Latinus sermo non recipit aliud multo, quam in promptu est, Aquila interpretatur. Non enim homines, viros videlicet, et 401 feminas, sed vasculorum species nodicitur SADDA   et SADDOTH  . Denique Symmachus, licet verbum non potuerit exprimere de verbo, ab hac opinione non longe est, dicens: Mensarum species, et appositiones. Sive igitur urceos, sive scyphos, sive crateres, qui in ministeriis ordinantur, auro gemmisque distinctos Salomonem habuisse credendum est: et quod ex uno κυλικίῳ, id est, cratere, aliis κυλικίοις, minoribus scilicet vasculis, hauriretur: et per ministrorum manus potantium vinum turba susciperet. Quia igitur Ecclesiasten interpretamur in Christo: et sapientia in cratere mixto in Proverbiis praetereuntes ad se convocat: Corpus Domini nunc craterem magnum debemus accipere, in quo non meraca Divinitas, ut in coelestibus fuit, sed propter nos humanitate media
Abbreviated transcription (Latin):
Cantatrix uero adhuc quasi circa materiã uolu¬
tatur. quã greci NAN uocant. nec potest uocem
suã insublime tollere Ubicũq ergo inscripturis
femina legitur & sexus fragilior. ad materiã in¬
telligendã transferamus Unde & pharao. ñ uult
masculos uiuificare. sed tantũ feminas. quȩ mate¬
riae sunt uicinȩ. Et eẽtrario Nullus sc̃orũ nisi per¬
raro. feminas genuisse narratur. Solus salphaaht
qui inpeccato mortuus ẽ. om̃s filias genuit Ia cob
inter duodecĩ patriarchas. unius filia pater & ob
ipsã periclitantur Delitiae quoq: filiorũ hominũ
suꝑ sapientia intelligenda. quȩ instar paradysi.
hab& poma uaria. & multiplices uoluptates De
ipsa p̃cipitur. delectare in dño & dabit tibi pori¬
tiones cordis tui Et in alio loco. Torrente uolup¬
tatis tuȩ potabis cos Nam & deuini fusoribus.
& uinifusi tricib ad diftinetionẽ quippe nunc mas¬
culim generis. feminino genere uoluit declinare.

Expanded text:
Cantatrix vero adhuc circa materiam voluCantatrix vero adhuc circa materiam volutatur, quam Graeci ὕλην vocant; nec potest vocem suam in sublime tollere. Ubicumque ergo in Scripturis femina legitur et sexus fragilior, ad materiae intelligentiam transferamus. Unde et Pharao non vult masculos vivificari, sed tantum feminas, quae materiae sunt vicinae . Et e contrario nullus Sanctorum, nisi perraro feminas genuisse narratur. Solusque Salphaath, qui in peccatis mortuus est, omnes filias genuit . Jacob inter duodecim Patriarchas, unius filiae pater est, et ob ipsam periclitatur . Deliciae quoque filiorum hominum super sapientia intelligendae, quae ad instar paradisi habet pomaria varia, et multiplices voluptates. Et de ipsa praecipitur: Delectare in Domino, et dabit tibi petitiones cordis tui . Et in alio loco: Torrente voluptatis tuae potabis eos . Nam de vini fusoribus, et vini fusitricibus ad distinctionem quippe nunc masculini, feminino genere volui declinare,
Abbreviated transcription (Latin):
Argentũ & aurũ. semꝑ scriptura diuina. suꝑsermo¬
quȩ interp̃tatur inspũ. propter manifestiora. &
uisui exposita. alas de argentatas hab&. Oc cultio¬
rẽ uero intrinsecus sensũ. in auripallore operit
Regũ aũ substantias & ꝓuintiarũ siue regionũ.
incredentiũ congregauit ecclesiã. illorũ regũ
de quib: psalmista canit. Astiterunt reges terra &
principes conuencrunt inunũ: Illarũq: regionũ
inquas oculos eleuare saluator p̃cepit. quia lam
candeant ad m&endũ. Possunt regũ substantia
& philosophorũ dici dogmata. & scientia secularis.
quas ecclesiasticus uir diligenter intelligens. app̃¬
hendit sapientes in astutia eorũ. & ꝑdit sapientiã
sapientiũ . & prudentiã prudentiũ reꝓbat Can¬
ttores quoq: & cantatrices illi uel illa sunt. quꝗ̧
psallunt spũ. psallunt & mente Cantator qua¬
siuir & robustus & spiritalis. dealtiorib canit

Expanded text:
Argentum et aurum semper Scriptura divina super sermoArgentum et aurum semper Scriptura divina super sermoquae interpretatur in spiritu, manifestiores et visui expositas alas deargentatas habet, occultiorem vero intrinsecus sensum in auri pallore operit. Regum autem substantias, et provinciarum, sive regionum, in credentium congregavit Ecclesiam; illorum regum, de quibus psalmista canit: Astiterunt reges terrae, et principes convenerunt in unum : illarumque regionum in quas oculos levari Salvator praecepit: quia jam candeant ad metendum . Possunt regum substantiae et philosophorum dici dogmata, et scientiae saeculares, quas Ecclesiasticus vir diligenter intelligens, apprehendit sapientes in astutia eorum, et perdit sapientiam sapientium, et prudentiam prudentium reprobat . Cantores quoque et cantatrices, illi vel illae sunt, qui psallunt spiritu, psallunt et mente. Cantator quasi vir et robustus et spiritualis de altioribus canit.
Abbreviated transcription (Latin):
ad id ꝑuenłre. ut homines ẽẽ mereantur. & rede.¬
ant adimaginẽ conditoris: Dili gentius nota
quod inseruis & ancillis & inuernaculis. multitu
doñ additur : Inbub uero & ouib dicitur: posses¬
sio armenti & ouiũ multa fuit mihi Plura quippe
inecclesia armenta quã homines. plures oues. quã
serui ancillȩ atq uernaculi Illud uero quod infinc
dicitur: suꝑ om̃s qui fuerunt ante me inhierusa¬
lẽ. non ad grandẽ gloriã ꝑtin& salomonis unopa¬
tresuo regeseditiorẽ fuisse: quia sub saule necdũ
regnabatur inhicrusalẽ. & aicbuscis. qui ipsi urbi
in sederant tencbatur. Altius itaq tractandũ quȩ
sit hicrusalẽ & quomodo ecclesiastes ante om̃s
qui se prȩcesserunt reges inhicrusalẽ. ditior sucrit
Congregaui mihi argentũ & aurũ & substantias
regũ & prouintiarũ Eccimihi cartatores & canta¬
trices delitias filiorũ hominũ. nnistros uint&
ministras

Expanded text:
ad id pervenere, ut homines esse mereantur, et redead id pervenere, ut homines esse mereantur, et redeant ad imaginem conditoris. Diligentius nota quod in servis, et ancillis, et vernaculis multitudo non additur, in bobus vero et ovibus dicitur, possessio armenti et ovium multa fuit mihi. Plura quippe in Ecclesia armenta, quam homines; plures oves, quam servi, ancillae atque vernaculi. Illud vero, quod in fine dicitur: Super omnes, qui fuerunt ante me in Jerusalem. Non ad grandem gloriam pertinet Salomonis, uno patre suo rege se ditiorem fuisse, quia sub Saule, necdum regnabatur in Jerusalem, et a Jebusaeis, qui ipsi urbi insederant, tenebatur. Altius itaque tractandum, quae sit Jerusalem: et quomodo Ecclesiastes, ante omnes, qui se praecesserunt reges in Jers regum et provinciarum. Feci mihi cantores et cantatrices, et delicias 400 filiorum hominum, ministros vini et ministras.
Abbreviated transcription (Latin):
de & hiopia uenientib aquis irrigantur. Terra
uero reꝓmissionis. quȩ montuosa ẽ & crecta. tem¬
poraneã & scrotinã pluuiã expectat decelo Mer¬
catus sũ mihi scruos & ancillas. & uernaculi fuer
mihi Et quidẽ possessio armenti & ouiũ multa
Siuolumus ȩcclesiasten ut supra diximus &iã nunc
ad xp̃i referre ꝑsonã. possumus seruuos cius di¬
cere. qui habent sp̃mtimoris inscruitutẽ. & spĩ¬
talia magis desiderant quã tencant Ancillas
uero ẽas animas appellare. quȩ adhuc corpori
terrȩq sunt deditȩ: Uernaculos quoq illos qui
sunt quidẽ de ecclesia. & scruuos & ancillas dequi¬
b diximus ante cedunt. nec dũtamen libertate
donatisunt. nec nobilitati adño. Sunt aũ & alu
infamilia ecclesiastes. ad instar. boũ & ouiũ propt̃
opera & simplicitatẽ. qui absq ratione & scientia
scripturarũ. laborant quidẽ inecclesia. sed necdũ

Expanded text:
de Aethiopia venientibus aquis, irrigatur. Terra de Aethiopia venientibus aquis, irrigatur. Terra vero repromissionis, quae montuosa est et erecta, temporaneam et serotinam pluviam exspectat e coelo. Mercatus sum servos, et ancillas, et vernaculi fuermihi, et quidem possessio armenti et ovium multa volumus Ecclesiasten, ut supra diximus, etiam nunc ad Christi referre personam, possumus servos ejus dicere, qui habeant spiritum timoris in servitute, et spiritualia magis desiderant, quam teneant. Ancillas vero eas animas appellare, quae adhuc corpori terraeque sunt deditae. Vernaculos quoque illos qui sunt quidem de Ecclesia, et servos, et ancillas, de quibus diximus, antecedunt: necdum tamen libertate donati sunt, nec nobilitate a Domino. Sunt autem et alii in familia Ecclesiastae, instar boum et ovium, propter opera et simplicitatem: qui absque ratione et scientia Scripturarum laborant quidem in Ecclesia, sed necdum
Abbreviated transcription (Latin):
omnẽ fructiferũ Indomodiuitis. ñ solũ aureauasa
sunt & argentea sed& lignea & fictilia Piunt igitur
& orti. propter imbecilliores quosq: & infirmos
Nam qui infirmus est. holerib uescitur. Plantan¬
tur arbores. non omnes fructiferȩ. ut in latinis
codicib habemus. sed omnes ȩqualiter fructus¬
habentes. hoc ẽ diuersarum frugum atq pomorũ.
quia diuersȩ sunt gratiȩ inecclesia: & alius ẽ oculus.
alius manus. alius pes: & quȩ uerecundiora nr̃a suN
his malorẽ honorẽ circũ damus Et inter quas
frugiferas arbores. estimotenere primatũ lignũ
uitȩ. quod ẽ sapientia Nisi enĩ in medio illa plan¬
tetur. ligna c&era siccabuntur
Ceci mihi piscinas aquarũ. ad irrigandũ ab eis
saltũ geminantiũ lignorũ Ligna saltuũ. ligna
siluarũ. quȩ nonsfrugifera. quȩ poma ñ afferunt.
aluntur ñ ymbre cȩlesti . & suꝑnis aquis. sed his quȩ
inpiscinas deriuulis colliguntur. Nã & egyptis
humilis &iacens. quasi ortus holcrũ. terrenis. &

Expanded text:
fructiferum. In domo divitis non solum aurea vasa sunt et argentea, sed et lignea et fictilia . Fiunt igitur et horti propter imbecilliores quosque et infirmos. Nam qui infirmus est, oleribus vescitur . Plantantur arbores, non omnes fructiferae, ut in Latinis codicibus habemus: sed omnes fructus, hoc est, diversarum frugum atque pomorum, quia diversae sunt gratiae in Ecclesia: et alius est oculus, alius manus, alius pes, et, quae verecundiora nostra sunt, his majorem honorem circumdamus . Inter quas frugiferas arbores aestimo tenere primatum lignum vitae, quod est sapientia. Nisi enim in medio illa plantetur, ligna caetera siccabuntur. Feci mihi piscinas aquarum, ad irrigandum 399 ex eis saltum germinantem lignum. Ligna saltuum, ligna silvarum, quae non sunt frugifera, quae poma non afferunt, non aluntur imbre coelesti, non supernis aquis, sed his quae in piscinas de rivulis colliguntur. Nam Aegyptus humilis et jacens, quasi hortus olerum, terrenis et
Abbreviated transcription (Latin):
letificat. homine clarificat¬
Sensum aperit. Omnẽ malũ
occidit. Perfectionẽ instru¬
it. Excelsa de mons trat.
Desiderium regni caelestis tri

Expanded text:
edificat, hominem clarifsensum aperit, omne malum occidit, perfectionem instruit, excelsa demonstrat, desiderium regni coelestis
Abbreviated transcription (Latin):
uel resurretionẽ renouatur.
pyssus INquid sicut palleũ
amictur elus. Quid hic sequi
ion bene pleriq
arbitrantur. Abrssũ hic

Expanded text:
uel resurrectione renouatur. Abyssus, inquit, sicut pallium amictus eius; quid hic sequimur? Non bene plerique arbitrantur abyssum hic
Abbreviated transcription (Latin):
& non cognouerunt sicut in
exito super summum. R¬
Iuod babrlonii uictoria in so¬
lentes esfecti. Ita &xposuerun
signa di templo sicut consti¬
tuti intropeum solent perfor¬
nices Introitusq portarum.
uid est quoo scriptrur.
Ads̃ autem rexnẽr ante saecula
operatus est salute in medio
terrae. R Iudea dixit in qua
xp̃s liberauit pererucẽ mun¬
dum. quac aliqui umbilicũ
terrae. Id est inutero uirginali
UID EST QUOD LeSIM US
quia calix in manu dñi umi
meri plenus est mixto. Et in¬
clinauit ex hoc in hoc uerum¬
tamen fex elus ñ ẽ &x ianita.
inclinatur. diuina se ueritate
transitur. Fex autẽ elus ideo
non ginanitur. quia ad huc
ultimum iudicu reseruatur.
uesicnificantia est quod

Expanded text:
 non cognorunt sicut in exitu super summum. Quod Babyllonii uictoria insolentes effecti ita exposuerint signa in dei templo, sicut constitui in tropaeum solent super fornices introitusque portarum. Quid est, quod scribitur: deus autem rex noster ante saecula operatus est salutem in medio terrae? Iudaeam dixit in qua Christus liberauit per crucem mundum, quam aliqui umbilicum terrae, id est, in utero uirginali. Quid est, quod legimus: quia calix in manu domini uini meri plenus est mixto et inclinauit ex hoc in hoc; uerumtamen faex eius non est exinanita? dicium diuina seueritate transitur; faex autem eius ideo non exinanitur, quia adhuc ultimum iudicii reseruatur. Quae significantia est, quod
Abbreviated transcription (Latin):
dculus aduentum omnes homi¬
nes re surgere habent cum cor¬
poribus suis.
Etreddituri sunt defactis pro¬
pris rationem
Et qui bona egerunt ibunt inuitã

Expanded text:
cujus adventum omnes homines resurgere habent cum corporibus suis, et reddituri sunt de factis propriis rationem, et qui bona egerunt ibunt in vita
Abbreviated transcription (Latin):
tate : minor patris saecundũ
one humanitatis in dõ
nus omnino ñ confusione substan¬
tiae: sed unitate ꝑsone.

Expanded text:
inor patre secundum one humanitatis in deo, 34 unus omnino non confusione substtiae, sed unitate personae.
Abbreviated transcription (Latin):
&x uoce profq tur. Et quod can¬
ticum proscientiam. Proope¬
rae uero psalmus accipitur.
psalmus uero ad actuale. Id ẽ
ad practicen. Canticum uero
ad contem platiuã. Id est ad
theorica refertur
urauii DNS NECPENITEBTICU
Quomodo iurauit dñs. R¬
urare dñi est inmutabiliter
pro mittere. Recte Igitur¬

Expanded text:
x uoce profertur, et quod canticum pro scientia, pro opere uero psalmus accipitur; psalmus ergo ad actualem, id est, ad practicen, canticum uero ad contemplatiuam, id est, ad theoriam refertur. Iurauit dominus nec paenitebit eum; quo modo iurat dominus?. Iurare domini est inmutabiliter promittere; recte igitur
Abbreviated transcription (Latin):
dieb xci. Unde siunt anni¬
uertentis dieb ccclxv. Haec
itaq saecundum naturalem
temporum differentiam.
Ceterum luxta allegoriam
Hiemps temporalis. intellegi¬
tur tribulatio quando tem¬
pestates auturbinis saeculi in¬
cumbunt. Estas est fidei
persecutio quando doctrina
perfidei ariditate siccatur.

Expanded text:
dies XC; unde fiunt anni dies CCCLXV. Haec itaque secundum naturalem temporum differentiam. 6. Caeterum juxta allegoriam hiems temporalis intelligitur tribulatio, 15 quando tempestates et turbines saeculi incumbunt. Aestas est fidei persecutio, quando doctrina perfidiae ariditate siccatur.
Abbreviated transcription (Latin):
audientes. ne ira & furore superati. inmaledic¬
tum & ind&ractionem regum & principũ pro¬
rumpamus . Quia contra spem interdum euenit:
ut his quib: maledixim nunti&ur. & incurramꝰ
periculum immoderatione linguae. Quod aũ ait
Aues caeli auferant uocem & habens pennas.
ad nuntiabit uerbum. hiꝑbolice intelligendum.
Quomodo solemus dicere. &iam ipsos pari&es quib
consciis loquimur Quae audierint non caelatu¬
ros. Sed melius ẽ sic audire prȩceptũ. ut sciamus
nobis eẽ mandatum Nonsolum contra xp̃m te¬
mere nihil loquendum . uerum &iam in archanis
Nihil plasphemum. nihil impium sentiendum sit :
mus & eis quos uiderimus sapientia. scientia
uistutibusq: ditatos. linguae mordacitate deroge¬
mus Quia angeli qui terrã circueunt. & sunt
ministratorii sp̃s. & in alaria loquuntur cir

Expanded text:
audientes ne ira et furore superati in maledicaudientes ne ira et furore superati in maledictum et in detractionem regum et principum erumpamus; quia contra spem interdum evenit, ut si his quibus maledicimus nuntietur, incurramus periculum in immoderatione linguae. Quod autem ait: Aves coeli auferent vocem, et habens pennas annuntiabit verbum, hyperbolice intelligendum est. Modo  Ms., quomodo solemus dicere, etiam ipsos parietes, quibus consciis loquimur, quae audierunt non celaturos: sed melius est sic audire praeceptum, ut sciamus esse nobis mandatum, non solum contra Christum nihil temere loquendum, verum etiam in arcanis bus, nihil blasphemum, nihil impium sentiendum sit. Emus, et eis quos viderimus sapientia, scientia virtutibusque ditatos, lingua mordaci  Ms., linguae mordacitate derogemus, quod angeli, qui terram circumeunt, et sunt administratores spiritus, et in Zacharia loquuntur, cir
Abbreviated transcription (Latin):
omnia. dupliciter accipiendum uel ipsos doc¬
tores postquam adulatione ditatisi nt reg¬
num inpopulis exercere Hel certe quia argen¬
tum prosermone semꝑ accipitur Eloquia eñi
dñi eloquia casta. argentum igne examinatũ.¬
probatum terrȩ purgatum septuplum. Hloc
asserat. quod eloquentiae & orationi. quae
uerborum sit fronde composita: facile uulgus
cedat ignobile Aliter. qui habent apud se
sponsum & propterea lugere & ieiunare pro¬
hibentur. in risu faciunt panem: a quo risu¬
Nomen isaac accepit. & in la&itia bibentium.
uinum prȩparant. Omnis itaq uir sc̃s qui ut
xp̃s prȩcipit magister ecclesiae est. in risu &
l&itia panem facit. &iuni pocula ministrat
milias sunt talenta. & decem minae. quae
serius innegotiatione credunduntur
Inmente tua regi nemaledixeris. & insecr&o cubilis¬
tui. nemaledixeris diuiti. quia uolucres eaeli. au¬
tiabit uerbum Simplex pręceptum aedificat

Expanded text:
omnia, dupliciter accipiendum. Vel ipsos docomnia, dupliciter accipiendum. Vel ipsos doctores postquam adulatione ditati sint, regnum in populos exercere: vel certe, quia argentum pro sermone semper accipiatur: Eloquia enim Domini, eloquia casta: argentum igne probatum terrae, purgatum septuplum : hoc asseverat, quod eloquentiae, et orationi, quae verborum sit fronde composita, facile vulgus cedat ignobile. Aliter: Qui habent apud se sponsum, et propterea lugere et jejunare prohibentur, in risu faciunt panem. A quo risu, et Isaac nomen accepit, et in laetitia bibentium vinum praeparant. Omnis itaque vir sanctus qui, ut Christus praecepit, magister Ecclesiae est, in risu et laetitia panem facit, et vini pocula ministrat milias sunt talenta, et decem mnae, quae servis in negotiatione creduntur . In mente tua regi ne maledixeris, et in secrtui ne maledixeris diviti, quia aves coeli portiabit sententiam. Simplex praeceptum aedificat
Abbreviated transcription (Latin):
tacerent. & non uterentur officio magistrorũ
insermone & doctrina. quod & titus common&ur
ut faciat. & thimotheo praecipitur Ne gratiã
negligat. quam ꝑ impositionẽ manuum accepe¬
rat Sed & meose estimarent presbiteros & e¬
piscopos sidonaria acciperent. & multi prȩcep¬
tores honorẽ duplicem quererent. quilaboran¬
tib indoctrina & sermone deb&ur Nunc e¬
contrario accusat eos quiloquuntur quidem
inecclesia & docent populos. sed ea docent
quȩ populi audire delectantur. quod pec¬
catores palpent inuitio. & strepitus concitent
Audientium Nonne quando inecclesia las
facere panem & uinum ad l&itiã miscere
bibentium Siue quod ipsi quidocent. diuitias
& cibos & opes ꝑdelectabilia promissa conqui¬
rant. siue quod ecdesiae panem. qui panis lugen¬
tium ẽ & nonridentium. Beati quippe lugentes.
qũo ipsi ridebunt:. In laetitia gaudioq conficiant
Quod aĩi sequitur. lecuniȩ uł argento oboedient

Expanded text:
tacerent, et non uterentur officio magistrorum,tacerent, et non uterentur officio magistrorum,sermone et doctrina, quod 478 et Titus commonetur, ut faciat , et Timotheo praecipitur, ne gratiam negligat, quam per impositionem manuum acceperat: sed et in eo se aestimarent presbyteros et episcopos, ut salutaria acciperent, et uti praeceptores honorem duplicem quaererent, qui laborantibus in doctrina et sermone debetur ; nunc econtrario accusat eos qui loquuntur quidem in Ecclesia, et docentpopulos, sed ea docent quae populum audire delectet, quod peccatores palpet in vitio, et strepitus concitet audientium. Nonne quando in Ecclesia lascpanem facere, et vinum ad laetitiam miscere viventium? Sive quod ipsi qui docent, divitias, et cibos, et opes per delectabilia promissa conquirant: sive quod Ecclesiae panem, qui panis lugentium est, et non ridentium beati quippe lugentes, quoniam ipsi ridebunt in laetitia gaudioque conficiant. Quod autem sequitur: Pecuniae vel argento obediunt
Abbreviated transcription (Latin):
uiunt mihi bona manducabunt. uos autem esuri&is
Et iteru ecce quiseruiunt mihi l&abuntur. uos aũ
pudebit Inpigritus humiliabitur contignatio. &
in infirmitate manuum stillabit domus Domus
quam habemus incaelis. sipigri sumus & ad bona
opera tardiores. humiliabitur & omnis contignatio.
quae deb& cul men portare insublime. ad terram cor¬
ruens habitarem suum opprimit. Cũq auxilium
manuum uirtutũq torpuerit. omnes desuꝑ tem¬
pestates &nimborũ ad nos turbo prorumpit. Por¬
ro quod in homine uno interpr&ati sumus. melius
potest suꝑ ecclesia accipi. quod ꝑneglegentiam
principum. omnis eius corruit altitudo. &ibi uiti¬
orum in lecebrae sint. ubi tegmen putabatur ẽẽ
uirtutum In risu faciunt panem & uinum. ut
Inpigritia enim & in socordia magistrorum. humiliari
ecclesiam &culmen eius concidere. &tigna ꝑflui
supra exposuimꝰ. Nunc ergo deeisdem magistris
loquitur: & quia uisus fuerat acusare eos cur

Expanded text:
viunt mihi, manducabunt: vos autem esurietis: viunt mihi, manducabunt: vos autem esurietis: Et iterum: Ecce qui serviunt mihi, laetabuntur: vos autem pudebit . In pigritiis humiliabitur contignatio, et in infirmitate manuum stillabit domus. Domus quam habemus in coelis, si pigri sumus, et ad bona opera tardiores, humiliabitur. Et omnis contignatio quae debet culmen portare in sublime, ad terram corruens, habitatorem suum opprimet. Cumque auxilium manuum virtutumque torpuerit, omnes desuper tempestates, et nimborum ad nos turbo prorumpit. Porro quod in homine uno interpretati sumus, melius potest super Ecclesia accipi: quod per negligentiam principum omnis ejus corruat altitudo: et ibi vitiorum illecebrae sint, ubi tegmen putabatur esse virtutum. In risu faciunt panem et vinum, ut In pigritia enim et in socordia magistrorum humiliari Ecclesiam, et culmen ejus concidere, et tigna perflui, supra exposuimus. Nunc ergo de eisdem magistris loquitur. Et quia visus fuerat accusare eos, cur
Abbreviated transcription (Latin):
mant huius saeculi uolp tates: Qui ante quam dies
a. Cuius rex ẽ xp̃s. filius ingenuorum. De abraham
&isaac. & ia cob prophetarum quoq & sc̃orum om¬
nium stirpe descendens. quibus peccatum non fuit
dominatum. & obiduere fuerunt liberi. Ex quib
nata ẽ uirgo liberior scã maria. nullum habens
fruticem . nullum germen ex latere. sed totus
fructus eius erupit inflorem. loquentem in
cantico canticorum. Ego flos campi. & lilium
conuallium. Erincipes quoq eius sunt a postoli
& omnes sc̃i qui regem habent filium ingenuo¬
rum filium libere non de ancilla agar. sed de¬
sarae & libera generatum. Nec comedunt
mane nec uelociter non enim in prȩsenti sȩculo
quȩrunt uoluptatẽ sed tempore suo manducabunt.
cũ retributionis tempus aduenerit . Et manducabunt
infortitudine . & non in confusione: Omne quippe
bonum praesentis scłi confusio ẽ. futuri perp&ua ẽ¬
fortitudo Lale quid & inesaia dicitur Ecce quiser¬

Expanded text:
ment hujus saeculi voluptates, qui antequam dies ment hujus saeculi voluptates, qui antequam dies siae, cujus rex est Christus Filius ingenuorum: de Abraham, Isaac, et Jacob, prophetarum quoque et sanctorum omnium stirpe descendens, quibus peccatum non fuit dominatum; et ob id vere fuerunt liberi. Ex quibus nata est Virgo liberior sancta Maria, 477 nullum habens fruticem, nullum germen ex latere: sed totus fructus ejus erupit in florem, loquentem in Cantico Canticorum: Ego flos campi, et lilium convallium . Principes quoque ejus sunt Apostoli et omnes sancti, qui regem habent filium ingenuorum, filium liberae: non de ancilla Agar, sed dSarae libertate generatum. Nec comedunt mane, nec velociter. Non enim in praesenti saeculo quaerunt voluptatem, sed tempore suo manducabunt, cum retributionis tempus advenerit, et manducabunt in fortitudine, et non in confusione. Omne bonum praesentis saeculi confusio est, futuri perpetua fortitudo. Tale quid et in Isaia dicitur: Ecce qui ser
Abbreviated transcription (Latin):
cessitate cogantur. Uerum mihi sacratius quid late¬
re uid&ur inlitera. quod iuuenes dicantur inscrip¬
tura. quia u&eri auetoritate desciscunt & cana
prȩcepta parentum contemnunt. qui neglecto dĩ
mandato. cupiunt statuere traditiones hominũ
De quib: & inesaia isrł dñs comminatur. Ioquod no¬
luerit aquam siloae quae uadit cumsilentio &
u&erem piscinã auerterit: Eligens sibi fluenta
samarae & gurgites damasci Et dabo inquit iu¬
uenes principes eorum & in lusores dominabunt̃
eis Lege damhel u&ustum dierum inuenies
dm̃ Lege apocalypsin iohannis. & caput saluatoris.
candidum ut niuem & quasi lanam albam reperies
Hieremias quoq quia sapiens erat & canieius insapientia
reputabantur. prohib&ur uiuenem eẽ se dicere. Uae
ergo terrȩ cuius ẽ diabolus rex. qui semꝑ nouarum
rerum cuꝑidus &iam in absalon. aduersus parentẽ
rebellat Quȩ iudices & principes eos hab& quia¬

Expanded text:
cessitate cogantur. Verum mihi sacratius quid latecessitate cogantur. Verum mihi sacratius quid latere videtur in littera, quod juvenes dicantur in Scriptura, qui a veteri auctoritate desciscunt, et cana praecepta parentum contemnunt: qui neglecto Dei mandato, cupiunt statuere traditiones hominum. De quibus et in Isaia Israeli Dominus comminatur, eo quod noluerit aquam Siloe, quae vadit cum silentio, et veterem piscinam averterit, eligens sibi fluenta Samariae, et gurgites Damasci. Et dabo, inquit, juvenes principes eorum, et illusores dominabuntur eis . Lege Daniel, et vetustum dierum invenies Deum . Lege Apocalypsim Joannis, et caput Salvatoris candidum ut nivem, et quasi lanam albam reperies . Jeremias quoque quia sapiens erat, et cani ejus in sapientia reputabantur, prohibetur juvenem esse se dicere . Vae ergo terrae cujus rex est diabolus, qui semper novarum rerum cupidus etiam in Abessalon adversus parentem rebellat: quae judices et principes eos habet, qui a
Abbreviated transcription (Latin):
tatem. cum firma sit & robusta. omnessapientes
saeculi & heretici. impugnare conantur It
quod depbilosophis diximus. hoc idem & dehe¬
r&icis sciendum. quod frustra laborent. &
affligantur instudio scripturarum: Cum am¬
bulent indeserto. & ciuitatem inuenire non
ualeant Dequorum errore. & psalmista com¬
memorat. Dicens. Errauerunt indeserto. & in
cipes tuimane comedunt. Beata terra. cuius rex
tuus filius ingenuorum. & principes tui intempore
comedunt infortitudine. & non in confusione. Uid&ur
quidem reprobare iuuenum principatum. luxu¬
riosos udices condemnare. quod in altero ꝑ&atem
sit infirma sapientia. in aliis matura a &as dilicuis
eneruetur. & e contrario principem probare bonis
moribus & liberaliter institutum. Et eos iudicos
predicare. quinequaquã uoluptatẽ negot᷑us
ciuium preferant. Sed post multum laborem &
ad ministrationẽ rei publicȩ cibum capere quasi ne¬

Expanded text:
tatem, cum firma sit et robusta, omnes et sapientes tatem, cum firma sit et robusta, omnes et sapientes saeculi et haeretici impugnare conantur. Et quod de philosophis diximus, hoc idem etiam de haereticis sentiendum, quod frustra laborent et affligantur in studio Scripturarum, cum ambulent in deserto, et civitatem invenire non valeant. De quorum errore et Psalmista commemorat, dicens: Erraverunt in deserto et incipes tui mane comedunt. Beata terra, cujus rex tuus filius ingenuorum, et principes tui in tempore comedunt, in fortitudine, et non in confusione. Videtur quidem reprobare juvenum principatum, et luxuriosos judices condemnare, quod in altero per aetatem sit infirma sapientia, in aliis etiam matura aetas deliciis enervetur. Et econtrario principem probare bonis moribus, et liberaliter institutum; et eos judices praedicare, qui nequaquam voluptatem negotiis civium praeferant: sed post multum laborem et administrationem reipublicae, cibum capere quasi ne
Abbreviated transcription (Latin):
uersiculos. aut generalit̃ de omnib stultis. qui
ignorant dm̃. aut specialiter deher&icis dispu¬
tationib Lege platonẽ. aristotilis uolue uer¬
sutias. henonem: & carneadem diligentius in¬
tuere. & probabis uerum ẽẽ quod dicitur.
labor stultorum affligit eos. Ueritatem illi qui¬
dem omni studio quesierunt. Sed quia non ha
buerunt. ducem & preuium itineris. & huma¬
nis sensibus ratisunt se comprehendere posse
sapientiã. Ad ciuitatẽ minime ꝑuenerunt.
Dequa inpsalmo dicitur. Dñe inciuitate tua
imaginem ipsorũ ad nihilũ rediges. Omnes enim
umbras & diuersas imagines. atq: ꝑsonas quas
sibi inuarus dogmatib induerunt: in urbe sua
dñs dissipauit: Dequa & alibi scribitur . Iluminis
imp& us. l&ificat ciuitatem dĩ Et ineuangelio.
Non potest ciuitas abscondi. supra montem posita
It inesaia. ego ciuitas firma: ciuitas quȩ obpug¬
natur Siquidem hanc ueritatis & sapientiae ciui¬

Expanded text:
versiculos: aut generaliter de omnibus stultis, qui versiculos: aut generaliter de omnibus stultis, qui ignorant Deum, aut specialiter de haereticis disputat. Lege Platonem; Aristotelis revolve versutias, Zenonem et Carneadem diligentius intuere, et probabis verum esse quod dicitur: Labor stultorum affliget eos. Veritatem illi quidem omni studio quaesierunt; sed quia non habuerunt ducem et praevium itineris, et humanis sensibus rati sunt se comprehendere posse sapientiam, ad civitatem minime pervenerunt, de qua in psalmo dicitur: Domine, in civitate tua imaginem eorum ad nihilum rediges . Omnes enim umbras, diversas, diversas imagines atque personas, quas sibi in variis dogmatibus induerunt, in urbe sua nus dissipabit. De qua et alibi scribitur: Fluminis impetus laetificat civitatem Dei . Et in Evangelio: Non potest civitas abscondi supra montem posita . Et in Isaia: Ego civitas firma, civitas quae oppugnatur . Siquidem hanc veritatis et sapientiae civi
Abbreviated transcription (Latin):
tatio ẽ cuitis lalna prȩcipitant sapientem. siue iuxta
aliam interpretationẽ. stultũ ipsum corruere faciunt¬
Et initium sermonis eius & finis. stultitia ẽ. &error pes¬
simus siue ut symmachus transtulit tumultus. &
quaedam uerborum in constantia. dum nonman&
insententia. Sed putat inmultiplicatione sermonũ.
effugere seposse peccatũ Lum enim nec pra&erito¬
rum meminerit nec futura cognoscat. & ignorantiae
tenebris obuoluatur. solam sibi scientiã repromit¬
tens in eo doctum seputat eẽ & sapientem. si uerba
multiplic&. Potest hoc & deher&icis accipi. qui pru¬
dentium uirorum dicta non capiunt. Sed seaddis¬
putationes contrarias preparantes. & initium &
finem. loquendi uanitatẽ. cum multo errore con¬
uoluunt: & cũ nihil sciant. Ioquuntur plura quã
norunt. Labor stultorũ affligit eos quinesciunt
ire inciuitatẽ Lum superiorib &iam hos iunge

Expanded text:
tatio est, cujus labia praecipitant sapientem, sive juxta tatio est, cujus labia praecipitant sapientem, sive juxta aliam interpretationem, stultum ipsum corruere faciunt. Initium enim sermonis ejus, et finis stultitia est et error pessimus; sive ut Symmachus transtulit, tumultus, et quaedam verborum inconstantia; dum non manet in 475 sententia, sed putat in multiplicatione sermonum effugere se posse peccatum. Cum enim nec praeteritorum meminerit, nec futura cognoscat, et in ignorantia et tenebris volutetur, falsam sibi scientiam repromittens; in eo doctum, in eo se putat esse sapientem, si verba multiplicet. Potest hoc et de haereticis accipi, qui prudentium virorum dicta non capiunt; sed se ad disputationes contrarias praeparantes, et initium, et finem loquendi vanitate, tumultu, errore convolvunt: et cum nihil sciant, loquuntur plura quam norunt. Labor stultorum affliget eos, qui nesciunt ire in civitatem. Cum superioribus etiam hos junge
Abbreviated transcription (Latin):
ba oris sapientis gratia: & labia insipientis precipi¬
tabunt eum Stultitia sisua ess& rusticitate conten¬
ta minus aliquid haber& mali Nunc aũ contra
sapientia bellum gerit. Et quicquid prudentia e
indocto uiro uiderit. helo stimulata non recipit:
Loquitur enim uir sapiens uerba scientiae. uerba
gratiae. quȩ utilitatem possunt prebere audien¬
tib & aures stulti nonita audiunt quȩ dicun¬
tur. Vt dicta sunt. Sed econtrario. uirum pru¬
dentem subplantare conatur & sui similem
facere : & reuera precipitatur uir sapiens. quan¬
do inaurẽ loquitur imprudentis. & uerba eius
inprofundo & ut itam dicam. gurgitȩ pereunt
Vnde beatus ille ẽ qui in aures loquitur sapien¬
tium Initium uerborũ stulti insipientia. & nouis¬
simum oris eius. error
pessimus. & stul¬
tus multiplicat uerbum
Ignorat homo
quid sit quod factum ẽ & quiꝰd futurum ẽ post
eum quis ad nuntiabit eiꝰ Ad huc ei destulto dispu¬

Expanded text:
ba oris sapientis gratia, et labia insipientis praecipiba oris sapientis gratia, et labia insipientis praecipitabunt eum. Stultitia, si sua esset rusticitate contenta, minus aliquid haberet mali: nunc autem contra sapientiam bellum gerit, et qin docto viro viderit, zelo stimulata non recipit. Loquitur enim vir sapiens verba scientiae, et verba gratiae, quae utilitatem possunt praebere audientibus, et aures stulti non ita suscipiunt quae dicuntur, ut dicta sunt; sed e contrario virum prudentem supplantare conantur, et sui similem lacere. Et revera praecipitatur vir sapiens, quando in aurem loquitur imprudentis, et verba ejus in profundo, ut ita dicam, gurgite pereunt. Unde beatus, qui in aurem loquitur audientis. Initium verborum ejus insipientia, et novissimum oris ejus error pessimus. Et stultus multiplicat verba. Ignorat homo quid sit, quod factum est: et quod futurum est post eum, quis annuntiabit ei? Adhuc ei de stulto dispu
Abbreviated transcription (Latin):
tur abeo It post laborẽ & industriam sudore nimid
ualebit sapientiã recipere quam amiserat. Et hoc
ẽ quod in hebreo significantius dicitur & fortitudi¬
nib corroborabitur Idẽ labore & sudore. & industra
& cotidiana lectione. sapientiam consequ&ur & for¬
titudo ipsius habebit hunc finem. ut accipiat sapien¬
tiam Simomorderit serpens insilentio. nonẽ amplius
habenti linguam Simplex hic sensus ẽ: serpens & de¬
tractator equales sunt: quomodo enim ille occulte
mordens uenenũ inserit Sic iste olam d&rahens.
uirus pectoris sui infundit infratrem. & nihil hab&
a serpente amplius Cum enim ligua hominis ad
benedicendũ dm̃ & aedificationem proximi sit cre¬
ata. ille eam serpenti a equalem facit. Dum uirtu¬
tib eius in ꝑuersum ab utitur. Aliter. siquidem
serpens diabolus occulte morderit. & nullo conscio
eum peccati ueneno infꝗcerit. sitacuerit quiꝑcus¬

Expanded text:
tur ab eo, et post laborem et industriam, sudoremque nimium, tur ab eo, et post laborem et industriam, sudoremque nimium, valebit sapientiam recipere quam amiserat. Hoc est, quod in Hebraeo significantius dicitur: Et fortitudinibus corroborabitur, id est, labore et sudore, et industria, et quotidiana lectione, sapientiam consequetur, et fortitudo ipsius habebit hunc finem, ut accipiat sapientiam. 474 Si momorderit serpens in silentio, non est amplius habenti linguam. Simplex hic sensus est: Serpens et detractor aequales sunt. Quomodo enim ille occulte mordens venenum inserit; sic iste clam detrahens, virus pectoris sui effundit in fratrem, et nihil habet a serpente amplius. Cum enim lingua hominis ad benedicendum, et ad aedificationem proximi sit creata, ille eam serpenti aequalem facit, dum virtutibus ejus in perversum abutitur. Aliter: Si quem serpens diabolus occulte momorderit, et nullo conscio, cum peccati veneno infecerit; si tacuerit qui percus
Abbreviated transcription (Latin):
inuenta. Nec acumen habuerit ingenii quo contra¬
ria quȩ que desec&. sed principale cordis eius hebet& ur
inpartem transibit aduersam & confirmabit eum
& suꝑ flua roboratus sapientia Incipi& inquit for¬
titudinẽ habere & sapientiã. quȩ suꝑ flua ẽ & non
ad iuuat possedentẽ Sir&unsum fuerit ferrum et
hoc non ut prius. sed conturbatum fuerit. uirtutib
corroborabitur. & reliquum fortitudinis. sap
rarum r&undi. Et a cumen ingenii eius fuerit ob¬
tunsum & conturbatus. nequaquam manserit qualis
esse iam coeperat: euenit quippe interdum. ut cum mo¬
dicum scientiae quis habuerit. elatus insu ꝑbiã. discere
desistat &legere . & paulatim exeo quonihil ei addit᷑
subtrahatur. & uacuũ disciplinis pectus remaneat.
ferrumq quod acutum fuerat. hebe tetur. ocium
enim & desidia quasi quedam rubigo sapientia ẽ
Siigitur quis hoc passus fuerit. non desper& remediũ
sanitatis sed uadat ad magistrũ & rursum instrua¬

Expanded text:
inventa, nec acumen habuerit, quo contrainventa, nec acumen habuerit, quo contraria quaeque secet: sed principale cordis ejus hebetetur; in partem transibit adversam, et confirmabit eum tabitur; et superflua roboratus sapientia incipiet, inquit, fortitudinem habere, et sapientiam, quae superflua est, et non adjuvat possidentem. Si retusum fuerit ferrum; et hoc non ut prius, sed conturbatum fuerit, virtutibus corroborabitur: et reliquum fortitudinis sapierarum, et acumen ingenii ejus fuerit obtusum: et conturbatus nequaquam manserit, qualis esse jam coeperat: Evenit quippe interdum, ut cum modicum scientiae quis habuerit, elatus in superbiam, discere desistat et legere, et paulatim ex eo, quod nihil ei additur, subtrahatur, et vacuum disciplinis pectus remaneat, ferrumque, quod acutum fuerat, hebetetur: otium enim et desidia quasi quaedam rubigo sapientiae est. Si igitur quis hoc passus fuerit, non desperet remedium sanitatis, sed vadat ad magistrum, et rursum instrua
Abbreviated transcription (Latin):
solute scriptua ait. qui subtrahit lapides. siue quitrans¬
fert lapides & non adiecit bonos. siue malos. Propterea
&e contrario intellegendum. quod ecclesiasticus uir.
ep̃s uidelic& & presbiter. Si iuxta mandatũ leuiticũ
deleprosa domo lapidem abstulerit. incinerem &
puluerem conterendũ Dolebit in eo ipso. quod de
dum apostolum Plere cumflentib. lugẽre cum lugen¬
tibus. It quis infirmatur. & ego non infirmor: quis
scandalihatur & ego nonuror: ligna quoq scindens peri¬
clitabitur in eis. Heretici ligna infructuosa sunt. Et sal¬
tus absq utilitate pomorũ: Unde & intemplo dĩ. proh¬
b&ur plantari nemus & uana foliorũ. Idẽ uerborum
tantũ sonantiũ spernuntur umbracula: Quam uis igi¬
tur sit prudens & doctus uir. qui gladio sermoriis
sui haec ligna conscindat. periclitabitur in eis. Nisi
diligenter attenderit. maxime siei quod sequitur
acciderit. sireunsum fuerit ferrũ. & faciem eius
turbauerit . Idẽ sidisputatio eius infirmior fuerit

Expanded text:
solute Scriptura ait, Qui subtrahit lapides, sive, qui transfert lapides, et non adjecit bonos, sive malos; propterea et e contrario intelligeepiscopus videlicet et presbyter, si juxta mandatum Levitici de leprosa domo lapidem abstulerit, in pulverem et cinerem conterendum , dolebit in eo ipso quod de dum Apostolum: Flere cum flentibus, lugere cum lugentibus ; et, Quis infirmatur, et ego non infirmor? 473 quis scandalizatur, et ego non uror ? Ligna quoque scindens, periclitabitur in eis. Haeretici  Al. haeretici ligna infructuosa sunt, et saltus absque utilitate pomorum. Unde et in templo Dei prohibetur plantari nemus, et vana foliorum, id est, verborum tantum sonantium spernuntur umbracula. Quamvis igitur sit prudens et doctus vir, qui gladio sermonis sui haec ligna conscindat, periclitabitur in eis, nisi diligenter attenderit; maxime si ei hoc quod sequitur, acciderit: Si refusum fuerit ferrum, et faciem ejus turbaverit, id est, si disputatio ejus infirmior fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
non sufficiant. Cur insolo
studio scripturarum ueteri
sapore contempti sunt.
Nec hoc dico quod p̃cessores
meos mordea utquid quam
dehis arbitrer de trahendum
quorum translationẽ diligen¬
dissime aemendatum. Olim
meae linguae hominib dede¬
rim. sed quod aliud sit in &ccle¬
sus xp̃o credentium psalmor
legere. aliut ludaeis singula
uerba calum niantib respon¬
dere. quos opusculum meũ
si ingrecum ut polliceris trans
hoc habeo sola mens in labore
communi. Intellega mihi &
laude & uituperationẽ esse
commune. Ualere te in dño

Expanded text:
non sufficiant: cur in solo studio Scripturarum, veteri sapore contenti sunt? Nec hoc dico, quo praecessores meos mordeam, aut quidquam de his arbitrer detrahendum, quorum translationem diligentissime emendatam, olim meae linguae hominibus dederim; sed quod aliud sit in Ecclesiis Christo credentium Psalmos legere, aliud Judaeis singula verba calumniantibus respondere. Quod opusculum meum, si in Graecum ut polliceris transhoc habebo solamen, si in labore communi intelligam, mihi et laudem, et vituperationem tecum esse communem. Valere te in Do
Abbreviated transcription (Latin):
nem psalmi descripti sunt
omnes. & diuerse quide con¬
luncti. quida autem diuisi.
Qua propter primus & secun¬
dus con iuncti sunt luxta he¬
breum. Et iterum septu¬
agesimus uii. con lunctus ẽ
aput nos. In hebreo autem
partitus est induos. Inquinq
uero libros diuidunt hebrei
psalmorum librum. Quorum¬

Expanded text:
nem descripti sunt omnes, et diverse quidem: quidam conjuncti, quidam autem divisi. Quapropter primus et secundus conjuncti sunt juxta Hebraeum, et iterum septuagesimus septimus conjunctus est apud nos: in Hebraeo autem partiti sunt in duos. In quinque vero libros dividunt Hebraei Psalmorum librum