comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
catur de suis indiuiduis uelut¬
de petro et paulo et alus nec ista
niunt. hanc gͥ similitudinem int̾
res sempit̾nas. et res temporales ꝑ¬
pendens ioh̾es. umiu̾salitatis et ꝑti¬
cularitatis noĩa que reb temꝑali¬
bus aprie ꝯueniunt ad res eteruas
transtulit. aug̃ U maiorem indẽs
dissimilitudinẽ qmͣ similitudinẽ
int̾ res p̾dc̃ãs. ab excellencia trim¬
tatis predicta noĩa remouit Ee qͥ
sensu dixit personas differre
stases differre nũo non na¬
tura. ĩ eo qd̃ non oportet differte
natura ait. uerissime et sine scru¬
pulo loqͣuar. Qd̃ u̾o dicit differre
nũo:. cauend̾̃ est qũo intelugatur.
Diu̾sis enĩ modis dicunt᷑ aliqͣ dif¬

Expanded text:
catur individuis, velutde Petro et Paulo et aliis, nec ista niunt. Hanc ergo similitudinem inter res sempiternas et res temporales perpendens Joannes, universalitatis et particularitatis nomina, quae rebus temporalibus proprie conveniunt, ad res aeternas transtulit, Aug. vero majorem videns dissimilitudinem quam similitudinem inter res praedictas, ab excellentia Trinitatis praedicta nomina removit. 15. Ex quo sensu dixerit personas differrestases differre numero, non natura; in eo quod non differre natura ait, verissime et sine scrupulo loquitur. Quod vero dicit differre numero, cavendum est quomodo intelligatur. Diversis enim modis dicuntur aliqua dif
Abbreviated transcription (Latin):
ĩder᷑ tñ mͥ ita posse accipi
cũ ait. Sub̾a est cõe. et ypo¬
stasis est ꝑticulare. non ita hec
accepit cum de deo dicuntur. ut
accipiunt᷑ in pħica disciplina. s
ꝑ siłitudinẽ eoꝵ que a phĩcis di¬
cunt ᷑ locutus est. ut sic̾ ibi cõe¬
Particulare u̾o uł indinduñ
ꝗd de unosolo: Ita ħͥ eeñtia dĩna
mulet de singulis seꝑat ł̃ oicit᷑.
ꝑticulare u̾o singula quel ꝑso¬

Expanded text:
en mihi ita posse accipi, cum ait: Substantia est commune, et hypostasis est particulare. Non ita haec accipit cum de Deo dicantur, ut accipiuntur in philosophica disciplina, sed per similitudinem eorum quae a philosophis dicuntur, locutus est; ut sicut ibi cparticulare vero vel individuum quod de uno solo, ita haec essentia divina dmul, et de singulis separatim dicitur. Particulare vero singula quael
Abbreviated transcription (Latin):
us ũbis aperte oñ dit indiffe¬
rentẽ magnitudinẽ tͥũ ꝑso¬
naꝵ. Item in eod̾. tu nempe dixisti
unũ deum ñ ex partib eẽ ꝯpositum
est ingenita simplex. et tñ in hac
simplici uͥtute multa uideris ꝯme¬
morare cil dicis. Deus deũ genint.
bonus bonũ genuit. sapiens sapi¬
entẽ. clemens clementẽ. potens po¬
tentẽ. Nũquid gͦ bonitas et sapĩa.
et clemencia et potencia partes
sunt unius uͥtutis. qmͣ simplice̾ eẽ
dixisti: Si dixeris ꝑtes sunt. sĩplex
gͦ initus ex ꝑtib constat. ⁊ sĩplex
ista uͥtus de diffimente unus ẽ d̃s.
g ͦ deum ex ꝑtib ꝯpositũ ẽẽ dicis.
non dico inquis. Non gͦ sũt partes.
Si gͦ in una ꝑsona patris. et illa
ĩuenis que pła uident᷑. et ꝑtes nõ
qnͣto magis pat̾ et filins et sp̃t .s.

Expanded text:
s verbis aperte ostendit indifferentem magnitudinem trium personarum. Item in eodem: Tu nempe dixisti unum Deum non ex partibus esse compositum,est ingenita, simplex; et tamen in hac simplici virtute multa videris commemorare, cum dicis: Deus Deum genuit, bonus bonum genuit, sapiens sapientem, clemens clementem, potens potentem. Numquid ergo bonitas, et sapientia, et clementia, et potentia tres partes sunt unius virtutis, quam simplicem esse dixisti? Si dixeris, partes sunt, simplex ergo virtus ex partibus constat. Et simplex ista virtus, te definiente, unus est Deus; ergo Deum ex partibus compositum esse dicis. Non dico, inquis, non sunt partes. Si ergo in una persona Patris, et illa invenis quae plura videntur, et partes non quanto magis Pater, et Fi
Abbreviated transcription (Latin):
tem de uͥtute genitã. et uͥtutẽ
de uͥtute ꝓcedentẽ non uis eand̾
fidem rectam et catholicã dicis. hiis uͥ
sulia q eaꝵ uͥtus trinitatis pars
dicenda ẽ. nec una est maior aliis.
Cum dm̃s tres ꝑsonas ẽẽ unã eeñ¬
ciam nec ut genus de spẽb nͨ ut
ise een̾tia genus et ꝑsone spes ul¬

Expanded text:
tute genitam, et virtutem de virtute procedentem non vis eamdem fidem rectam et catholicam dicis. His verbNullaque illarum Trinitatis pars dicenda est, nec una alias ulla major aliis. 8. Cum dicimus tres personas esse unam essentiam, nec ut genus de speciebus, nec ut est essentia genus, et persona spe
Abbreviated transcription (Latin):
ũ et creatoris et sui.
iiitz homo pͥmus ante lap¬
sũ criplici cognitõne predi
R eꝵ quippe cognitionẽ. hominẽ
accepisse ꝑspicuũ est. cũ non ipse
c̾ator uł angelus aliquis. set hõ oĩ¬
bus aĩantib noĩa imposi̾ntͣ uͭt os¬
tend̾etur ꝙ singłoꝵ noticiam hõ
ip̃e habuit. que erĩ pp̃ illũ c̾ãta

Expanded text:
 et Creatoris, et sui. Fuit homo primus ante lapsum triplici cognitione praediuippe cognitionem hominem accepisse perspicuum est, cum non ipse Creator vel angelus aliquis, sed homo omnibus animantibus nomina imposuerit; ut ostenderetur quod singulorum notitiam homo ipse habuerit.
Abbreviated transcription (Latin):
noticia es. et amor tͥa quedã st̃.
cnẽs enĩ nouit se ⁊ amat se uet
amor eiꝰ. Eũ gͦ se nouit mẽs ⁊
lamat se. manet tͥnitas .s. mens a¬
mor et noticia. Mẽs aũt hic acci¬

Expanded text:
notitia, et amor tria quaedam sunt. Mens enim novit se et amat se, nec amor ejus. Cum se noverit mens, et amat se, manet Trinitas, scilicet mens, amor et notitia. Mens autem non acci
Abbreviated transcription (Latin):
uis alñsit caro xp̃iet si fiat caro
panis et aqua ẽ uiũ. alii uo ꝯce¬
dunt illud qd̾ erat pains ułumũ:
post ꝯsecrationẽ ẽẽ corpus ⁊ san¬
guniẽ. nec tñ sequit᷑ panis est
caro xp̃i. uł unũ est sanguis qr¬

Expanded text:
 fit caro Christi, etsi fiat caro panis, et aqua vinum. Alii vero concedunt, illud quod erat panis vel vinum, post consecrationem esse corpus et sanguinem; non tamen sequitur: Panis est caro
Abbreviated transcription (Latin):
uiro iuncta fenima geuerare cõsure¬
uerat. liquet gͥ ꝙ pret̾ nature or¬
dinem uirgo generauerit. et hoc qd
conficime  ex ͤ u̾gine ẽ. Quĩgͦ hic que¬
ris nature ordinẽ in xp̃i corpore. cũ

Expanded text:
uiro mixta femina generare consueuit. Liquet igitur quod preter nature ordinem uirgo generauit, et hoc quod conficimus corpus ex uirgine est. Quid hic queris nature ordinem in Christi corpore, c
Abbreviated transcription (Latin):
funre non sufficio. formalem tñ¬
eẽ non cognosco. qr spẽs reꝵ que
aute fuerant ñ remanent: Ta por
et pondus. q̃uibrdam ẽẽ uidetur
sub̾al: dicentib sic sub̾am ꝯu̾ti ĩ¬

Expanded text:
inire non sufficio. Formalem tamen non esse cognosco, quia species rerum quae ante fuerant remanent, et sapor, et pondus. Quibusdam esse videtur substantialis, dicentibus sic substanti
Abbreviated transcription (Latin):
sangins. Si uõ queris modũ quo
io fi̾ possit: breiitͥ respondeo. mnist̃¬
ui fidĩ credisalubrit᷑ pot̾. ĩniiestͥ¬
xp̃i panis mutatione ĩ id ñ aug¬
mentat᷑. Nec sanguis ex uim ꝯu̾si¬
one eiꝰ uoluntati et potencie ascͥ¬
bat᷑ qui id̾ corpꝰ xp̃i de uͥgine eduxͭ
fit g ͦ sub̾a illa. ista sũ hꝰ augmẽto.¬

Expanded text:
speri. Si vero quaeris modum quo id fieri possit, breviter respondeo: Mysterium fidei credi salubriter potest, investiorpus Christi, panis mutatione in id, non augmentatur, nec sanguis ex vini conversione, ejus voluntati et potentiae adscribatur, qui idem corpus de Virgine eduxit; fit ergo sub
Abbreviated transcription (Latin):
dedit. qr nullus eum genuit. gig¬
uendo enĩ dedit pater potenciã
filio sic̃ oĩa que hab in sub̾a sua.
gignendo de dit ei qm̃ genuit de

Expanded text:
dedit, quia nullus eum genuit. Gignendo enim dedit Pater potentiam Filio, sicut omnia quae habet in substantia sua, gignendo dedit ei quem genuit de
Abbreviated transcription (Latin):
dere dicit. saluator ĩquit qui et
ueritas. Non enĩ loquet᷑ a semi¬
ip̃o ħ est nõ sine me et sine meo
a filio loquete que nescit cũ
cedens deus de deo sp̃ẽ ui̾tatis ꝓ¬
cedens a u̾tate ꝯsolator manẽs

Expanded text:
dere dicit: Salvator, inquit, qui et Veritas est, non enim loquetur a semetipso , hoc est non sine me, et sine meo a Filio loquente quod nescit, cum procedens Deus de Deo, spiritus veritatis procedens a veritate, consolator manens
Abbreviated transcription (Latin):
addid̾it. siam si illd̾ dic̾et. sibi ip̃e¬
ebat uenite ad quosdã quibus
scribebat sid chessalonicenses
ut suppleret que eoꝵ fidĩ deerãt.
s qui supplet. qd̾ minꝰ erat adg̾:
ñ qd̾ merat tollit. Qui ã pret̾g̾¬
ditͤ fidĩ regulã ñ accedit ĩ ina
s recedit a uia ad ilid̾ ã qd̾ de

Expanded text:
istis. Nam, si illud diceret, sibi ipseebat venire ad quosdam quibus scribebat, sicut ad Thessalonicenses, ut suppleret quae illorum fidei deerant. Sed qui supplet, quod minus erat addit, non quod inerat tollit. Qui autem praetergreditur fidei regulam, non accedit in via, sed re
Abbreviated transcription (Latin):
dentiũ plebs ei ĩ quẽ credit copu¬
lat᷑. que copulatio aq̃ et umi
sic miscet᷑ in calice xp̃ruit mix¬
tio illa non possit seꝑari. siainsi
uinũ quis tm̃ offerat sanguris
ĩuõ q̃uerit᷑ anitrit iłm sit
qd̾ geritur. si aqua preter¬
mittat᷑: audi quid sequit᷑ in eodẽ
canone. son potest inquit calix
domini ẽẽ aqua sola. aut uinũ so¬
lũ. nͥ utrũq misceat᷑. It̃ cyͣpriauꝰ¬
eatix domm n est aqua sola aut
uinũ solũ uͥ ut rũq misceat᷑. sicut
nec corpus dñi potest ẽẽ farma so
la. nͥ utrũq fu̾it adunatũ. et pa¬
nis innꝰ ꝯpage solidatũ. sĩ quis
tͣam non intendens introducere
h̾esim. obliuione uł ignorancia
aqũa pret̾misert. non undet᷑ ecre
irritum sacramentũ. set ille gra¬
uit̾ est corripiendus. Nam ⁊ g̃coꝵ

Expanded text:
dentium plebs ei in quem credit copulatur, quae copulatio aquae et vini sic miscetur in calice Christi, ut mixtio illa non possit separari. Nam si vinum quis tantum offerat, sanguis vero quaeritur an irritum sit quod geritur, si aqua praetermittatur, audi quod sequitur in eodem canone: Non potest, inquit, calix Domini esse aqua sola, aut vinum solum, nisi utrumque misceatur. Item Cypriaalix Domini non est aqua sola, aut vinum solum, nisi utrumque misceatur; sicut nec corpus Domini potest esse farina sola, nisi utrumque fuerit adunatum, et panis unius compage solidatum. Si quis tamen non intendens introducere haeresim, oblivione vel ignorantia aquam praetermiserit, non videtur esse irritum sacramentum; sed ille graviter est corripiendus. Nam et Graec
Abbreviated transcription (Latin):
ħ seruauit. qd̾ nos domniꝰ face̾
et exemplo et magist̾io docuit:
pot̾ simplicicati eiꝰ indiugẽcia
domini uenia ꝯcedi. Nobis uo ñ
rat sine aqua. sacramentum cõ¬
fitiat. aqua u̾o nullatenus sine
uino potest offerri ĩ sacrificiũ.
nec panis nͥ de frumento. nec
granũ frumenti nͥ redactũ fu̾it
cͣt et grano frumenti se ꝯpa¬

Expanded text:
 servaverit, quod nos Dominus facere et exemplo et magisterio docuit, potest simplicitati ejus indulgentia Domini venia concedi. Nobis vero non rat sine aqua, sacramentum conficiat. Aqua vero nullatenus sine vino potest offerri in sacrificio, nec panis nisi de frumento; nec granum frumenti, nisi redactum fuerit dicit, et grano frumenti se compa
Abbreviated transcription (Latin):
et qr̃ sub sub duplici spẽ¬
alt̾utra totus sit xpẽ ut᷑ ostende¬
ret᷑ totam humanã naturam as¬
sumpsisse. ut totam redim̾et. Pͥa¬
nis enĩ ad carnem referr᷑. uinum

Expanded text:
ed quare sub duplici spealterutra totus sit Christus? Ut ostenderetur totam humanam naturam assumpsisse, ut totam redimnis enim ad corpus refertur, vinum
Abbreviated transcription (Latin):
tum dedit discipulis. corpus uõta¬
le dedit qͣuale tc̃ habuit .i. mor¬
tale et ꝓassibile. Nunt u̾o sumit ͤ
a nobis mortale et impassibłe. nͭ
tam̃ monorẽ habet efficientiam.
Elicharistia q ituta fine

Expanded text:
tum dedit discipulis. Corpus vero tale dedit, quale tunc habuit, id est, mortale et passibile. Nunc vero sumitur a nobis immortale et impassibile; nec tamen majorem habet efficientiam. Eucharistia quoque in
Abbreviated transcription (Latin):
quem fĩ ip̃e uolu̾it. ñq nullus sit
hominum nͥ quem saluum fĩ uelit:
S ꝙ nullus fiat saluus nͥ qũe uelit
saluarret iõ rogandus est ut uelit
qr ncc̃e est fĩ si uolu̾it. Non est enĩ
credendum oĩpotens aliquid uoluis¬

Expanded text:
eri ipse voluerit: non quod nullus sit hominum nisi quem salvum fieri velit, sed quod nullus fiat salvus nisi quem velit salvari; et ideo rogandus est ut velit: quod necesse est fieri si voluerit. Non est enim credendus Omnipotens aliquid voluis
Abbreviated transcription (Latin):
qnͣ dĩ uoluntas suꝑata sit homi¬
num uoluntate. et infi missimis
nolentib et impedientib nõ po¬
tuerit fac̾e potentissimꝰ qd̾ uole
si collig̾e filios ierłm uoluit ⁊ nõ
fecit. Nͣ enim p̾dictis płim̃ obui¬

Expanded text:
 Dei voluntas superata sit hominum voluntate, et infirmissimis nolendo impedientibus non potuerit facere Potentissimus quod volebsi colligere filios Hierusalem voluit, et non fecit? Haec enim praedictis plurimum obvi
Abbreviated transcription (Latin):
quid̃ filios suos ab ip̃o colligi nolu¬
it. qua tam̃ nolente. filios eius col¬
legit ip̃e om̃s quos uoluit qr in ce¬
lo et in terra ñ quedã uoluit ⁊ fe¬
cit. quedam u̾o uoluit et nõ fec̃.
et oĩa queꝯ uoluit fecit. ut sit
sensus quociens uolui ꝯgͥgare fili¬
os tuos et noluisti. et qͦtqͦt cõgre¬
gaui uoluntate mea efficatite
nolente feti. Eͣcͣce ĩ euidenti poĩ¬
tum est qr ina domimi u̾ba suꝑiori

Expanded text:
quidem filios suos ab ipso colligi noluit, sed ea quoque nolente filios ejus collegit ipse quos voluit? quia in coelo et in terra, non quaedam voluit et fecit, quaedamumque voluit fecit; ut sit sensus: Quoties volui congregare filios tuos, et noluisti? id est: Quotquot congregavi mea voluntate semper efficaci, te nolente feci. Ecce in evidenti positum e
Abbreviated transcription (Latin):
las hominũ uoluntates quas̾
uolu̾it. et qũ uoluerit. ⁊ ubi uo¬
luerit ĩ bonim non posse ꝯu̾tere:
luit et non fecit. et qd̾ est ĩdig¬
nnis iõ non fecit qm̃ ne fi̾e̾t
qd̃ uolebat op̃e. uoluntas hoĩs ĩ¬
pediuit. Iõ q cũ audimus et in
sacris litt̾is legimꝰ ꝙ uelit oẽs

Expanded text:
las hominum voluntates quas voluerit, et quando voluerit, et ubi voluerit, in bonum non posse convertere? luit et non fecit; et, quod est indignius: Ideo non fecit, quoniam ne fieret quod volebat Omnipotens voluntas hominis impedivit. Ideoque cum audimus, et in sacris Litteris legimus, quod velit omnes
Abbreviated transcription (Latin):
uult non fĩ. neqͣqͣͣ fit. Nõ ita añ
est de siguis. qr p̾ce pit deus ml̾tis
ea que non facĩt. ⁊ ꝓhib que
cui teste aploꝰ nicħ resistit. Queri¬
tur gͦ qũo accipiend̾ sit qd̾ apł̃s

Expanded text:
 fit. Non ita autem est de signis, quia praecepit Deus multis ea quae non faciunt, et prohibet quae cui, teste Apostolo, nihil resistit. Quaeritur ergo quomodo accipiendum sit quod Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
gent̾ distingnat lector ubi de uo¬
luntate dĩ scriptura ꝯmemorat.
iuxta quẽ ad mod̾ accipi oporteat
utrũ .s. ꝓ bñplacito dĩ an ꝓaliqͤ
signoꝵ eiꝰ Tmagna enĩ est adhibẽ¬
da disc̾tio ĩ cogintione dĩne uolũ¬

Expanded text:
genter distinguat lector ubi de voluntate Dei Scriptura commemorat, juxta quem modum accipi oporteat, utrum pro beneplacito Dei an pro aliquo signorum ejus. Magna enim est adhibenda discretio in cognitione di
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ angłoꝵ tñ q hoies decedenti¬
sunt in hac uita. sngłi qͦq nũqm
decedunt s simł om̃s sunt. eẽ pot̾
ut singłi bomiinũ dũ in hac uita
sũt singulos hẽant angelos bo¬
nos uł malos ad enstodiã uład ex̾¬
ciciũ destinatos. Cet̾m siu̾ ita sit
siue nõ: non est dubitand̾ innun¬
qũeq hr̃e angł̾m sibi deputat ũ
siue płib simł destinat᷑ sit siu̾ u¬
i singularit̾. Nec est mirand̾ u¬
nũ angelũ płi̾b hoĩb ad custodi¬
am deputari cũ uni hoĩ płiũ cus¬
todia deputer. ita ut eoꝵ quisq su¬

Expanded text:
 quia homines decedentisunt in hac vita, angeli vero nunquam decedunt, sed simul omnes sunt, ideo esse potest ut singuli hominum dum in hac vita sunt, singulos habeant angelos bonos vel malos ad sui custodiam vel exercitium destinatos. Caeterum sive ita sit, sive non, non est dubitandum unumquemque habere angelum sibi deputatum, sive pluribus simul destinatus sit, sive uni singulariter. Nec est mirandum unum angelum pluribus hominibus ad custodiam deputari, cum uni homini plurium custodia deputetur, ita ut eorum quisque su
Abbreviated transcription (Latin):
cognitione et dilectione dĩ. lic eĩ
ut aiunt ĩ ꝯfirmatione bĩtudinẽ
acceꝑũt etͥnam atq ꝑfectã. au¬
getur tam̃ cotidie eoꝵ beatitudo
qr inagis ac magis diligũt atq
cognoscũt. et est caritas eoꝵ qua de¬
um et nos diligunt et meritũ ⁊
p̃miũ. meritũ qr per eã et obseqͥa
ex ea nobis impensa me̾nt ᷑ et ĩ be¬
atitudine ꝓficiũt et ip̃a ead̾ est

Expanded text:
itione et dilectione Dei. Licet enim, ut aiunt, in confirmatione beatitudinem acceperint aeternam atque perfectam, augetur tamen quotidie eorum beatitudo, quia magis ac magis diligunt atque cognoscunt; et est eorum charitas, qua Deum et nos diligunt, et meritum et praemium meritorum, quia per eam et obsequia ex ea nobis impensa merentur, et in beatitudine proficiunt; et ipsa eadem est
Abbreviated transcription (Latin):
sint. ỹsid̾ ostendit sic. Series cõ¬
sangiunitatis .ui. gradib diri¬
mnit᷑ hoc modo filiꝰ et filia qd̾ ẽ¬
fr̃ et soror sit ipͣe truncus. illis
se orsum seiũctis ex radice illiꝰ
trunci eg̾diunt᷑ isti ramuscłi. ne¬
pos et neptis primus ꝓnepos
et ꝓneptis scd̾us ab nepos et
abneptis. Ecuadnepos ⁊ aduep¬
tis. Quartus. tͥ nepos et tͥnep¬
tif Qͥntus. tͥ ne potis ne pos et
tͥneptis neptis: Sextus satten¬
qr truncũ int̾ gradus ñ ꝯputat.
cum int̾ gradus ꝯnumterant. ua¬
rie namq ꝯputantͤ gradꝰ cogna¬
tionis. Alii enĩ prẽm in pͥmo gra¬
du.filios in scd̾o gradu ponũt. Alii
pͥmũ gradũ filios appellant ne¬
gantes gradũ cognationis int̾ pa¬
trem et filiũ ẽẽ cum una caro sint
pat̾ et filiꝰ. Auctoritates qͦ que cõ¬
sanguinitatis cautelã usq ĩ .uii.
gradum ꝓhibent: prẽm ponũt

Expanded text:
sunt, Isidorus ostendit sic: « Series consanguinitatis sex gradibus dirimitur hoc modo: Filius et filia sit frater et soror, sit ipse truncus. Illis seorsum sejunctis, ex radice illius trunci egrediuntur isti ramusculi: nepos et neptis, primus; pronepos et proneptis, secundus; abnepos et abneptis, tertius; adnepos et adneptis, quartus; trinepos et trineptis, quintus; trinepotis nepos et trineptis neptis, sextus. Attenquia truncum inter gradus non computat. cum inter gradus computant. Varie namque computantur gradus consanguinitatis. Alii enim patrem in primo gradu, filios in secundo ponunt; alii primum gradum filios appellant, negantes gradum cognationis in patrem et filium esse, cum una caro sint pater et filius. Auctoritates ergo quae consanguinitatis cautelam usque in septimum gradum prohibent, patrem pon
Abbreviated transcription (Latin):
icc̃m est. aug̾ ⁊̃ dicit qr non est
uera pudicicia infidelis cũ fideli.
sẽt᷑ nera negat᷑ eẽ pudicicia non
ꝙ infideliũ ꝯiugium non sit u̾m:
s qr non ht̃ iͣslũd tͥ plex bonum
qd̃ excusat coitũ et mer̾et ᷑ p̾mi¬
um. It̃ illud aplĩ om̃e qd̾ non ẽ
fide pet̾m est. non ita intelligẽ¬
dum ẽ ut quicquid fit ab infide¬
lib pocm̃ sit: set om̃e qd̾ fit con
ad gehennam edificat. uł ing
oĩ eo qd̃ infideł facit peccat. ñ
qr illud facit. set qr ñ eo modo il¬
lud facit quo debet nec ref̾ens
ad debitum finẽ. ꝙ legictimũ
Sit ꝯuignũti deliũ sec non ratũ¬

Expanded text:
non est vera pudicitia infidelis cum fideli. Sed vera negatur esse pudicitia, non quod infidelium conjugium non sit verum, sed quia non habet illud triplex bonum, quod excusat coitum, et meritur praemium. Item illud Apostoli: Omne quod non est ex fide, peccatum est, non ita intelligendum est, ut quidquid fit ab infidelibus peccatum sit; sed omne quod fit contad gehennam aedificat. Vel in omni eo quod infidelis facit, peccat, non quia illud facit, sed quia non eo modo illud facit quo debet, non referens ad debitum finem. 9. Quod legitimum sit conjugium infidelium, sed non rat
Abbreviated transcription (Latin):
gñatio sunt et gradũ scd̾m faci
sensu existit dulfitas. ꝙͣuis in
mĩo graduũ uarietas uideatur.
ultĩa enĩ gn̾atio si a fr̃ib sumat

Expanded text:
generatio sunt, et secundum gradum faciusensu existit diversitas, quamvis in numero graduum varietas videatur. Ultima enim generatio si a fratribus sumat
Abbreviated transcription (Latin):
spĩali et prius de cartrali oco.
unt suꝑest de cognatõne
aliquid dic̾e. Est enĩ cog¬
natio alia carnalis. alia spũalis
pͥrimũ de carnali cogratõne ⁊
affinitate inspiciamus. Cogna¬
ti gͥ uł affines in .uiiͦ. gradu uel
infra copulari ñ debent. unde

Expanded text:
SPIRITUALI; ET PRIUS DE CARNALI. 1. Nunc superest de cognatione aliquid dicere. Est autem cognatio alia carnalis, alia spiritualis. Primum de carnali cognatione et affinitate inspiciamus. Cognati ergo vel affines in septimo gradu, vel infra, copulari non debent; unde
Abbreviated transcription (Latin):
emolumentum debe̾at peciꝑe. hãc
aũt scĩam homo peccando ñ pdi¬
dit sic̃ nec illã. qua carnis nccͣria
ꝓuident᷑. et idcirco ĩ scͥptura hõ

Expanded text:
emolumentum debebat recipere. Hanc autem scientiam homo peccando non perdidit, sicut nec illam qua carnis necessaria provideretur. Et idcirco in Scriptura ho
Abbreviated transcription (Latin):
de singulis int̾rogatus deum responi¬
de. de ut roq int̾rogatus. non deoss
deum responde. non sic in hoĩbus:
admittat. Si gͦ tibi dcm̃ fuerit.
dicitur. ad se enim dicit᷑ deus. ad
prẽm filius dr̃. rursum q pat̾:
ttem non est pater. qd̾ dicitur.
pat̾ ad se. filius ad se. hoc est pr̃
et filius .i. deus¬
ic consid̾.indum
est cum deus sit
dĩna eẽncia et ita dicatur unꝰ
deus eẽ ttes ꝑsone. sicut una eeñ¬
tiadicit᷑ tres ꝑsone. utrũ itaua¬
leat sane dici unus ceus trium¬

Expanded text:
De singulis interrogatus, Deum responde. De utroque interrogatus, non deos, sed Deum responde. Non sic in hominibus. admittat. Si ergo tibi dictum fuerit, dicitur. Ad se enim Deus dicitur, ad Patrem Filius dicitur. Rursusque Pater atrem, non est Pater; quo dicitur Pater ad se, Filius ad se, hoc est Pater et Filius, id esic considerandum est, cum Deus sit divina essentia, et ita dicatur unus Deus esse tres personae, sicut una essentia dicitur tres personae, utrum ita valeat sane dici, unus Deus trium
Abbreviated transcription (Latin):
sus hoẽs in tantam ꝓsili erunt in¬
samam ut dic̾ent non idem esse
natutam dĩ et ꝑsonam siũi ypo¬
stasim dicentes eandem eẽ eeñ¬
ciam ñ posse ẽẽ patrem et filiũ.
sine ꝑsonaꝵ ꝯfusione. Si enim
inquiunt. ea eeñtia que pater
est filius ẽ: Idem sibi pat̾ est et
filius. Si hanc rem dicis ẽẽ pa¬
trem et aliam quere qmͣ dicas eẽ
filiũ. Si u̾o aliam non quesieris.
set candem d pc̃is. idem genuit.
ita ut ñ recipiant unam dĩni¬
tatis naturam et simplicem eẽ
tres ꝑsonas.¬
d oͦsies cestiumonio bylarii de¬
uttoq u̾bo inquit ita gentium p̾di¬
cator. uoleus nature unitatem in
xp̃m a mortius exticantis. Et̾
queronunt. in spũ dei utrũ natu¬
ram aũ nature significantã exͥfi¬
meres. Non idem est enimꝰ natuit a

Expanded text:
sus homines in tantam prosiluerunt insaniam, ut dicerent non idem esse naturam Dei et personam sive hypostasim; dicentes eamdem essentiam non posse esse Patrem et Filium sine personarum confusione. Si enim, inquiunt, ea essentia quae Pater est, est Filius, idem sibi Pater est et Filius. Si hanc rem dicis esse Patrem, aliam quaere quam dicas esse Filium. Si vero aliam non quaesieris, sed eamdem dixeris, idem genuit ita ut non recipiant unam deitatis naturam et simplicem esse tres personas. Idque testimonio Hilarii deutroque verbo, inquit ita: Gentium praedicator volens naturae unitatem in stum a mortuis excitantis. Et quer o nunc, in spiritu Dei utrum naturam an rem naturae significatam existimes. Non idem est enim natura, qu
Abbreviated transcription (Latin):
eisd̾ snb̾e est filius: ꝓcul dubio¬
non sic dñis filium prẽm ẽẽ sicut
dicimus filium deum ẽẽ. Ex huis uͣ
ꝓprietas filii non sit deus uł eeñci¬
a diuma. Cum enĩ dicit eo qd̃
deus est sub̾a est. set qd̃ pater est
sub̾e non est. aꝑte inquiunt ostẽ¬
di id esse subam quo deus est. ⁊d
u̾o qd̃ pater est nõs essesusb̾am. ⁊t̃
cum ait pater ñ illd̾ est qd̾ est:
ostendit eum non ẽẽ prẽm eo qͦ
sub̾a est. Non enim simppłr dixit
pat̾ non est illud qd̃ est. s ait cũ
pater est non illud est qd̃ est sig¬
nificans quo pater est non esse
ex ponentes sua ꝯmenta simpli¬
cib et incantis uera uidĩ faci¬

Expanded text:
iae est Filius, procul dubionon sic dicimus Filium Patrem esse, sicut dicimus Filium Deum esse. Ex his verbatris vel proprietas Filii non sit Deus vel essentia divina. Cum enim dicit, eo quod Deus est, substantia est, sed quod Pater est substantia non est, aperte inquiunt ostendi id esse substantiam, quo Deus est; id vero quo Pater est, non esse substantiam. Item cum ait: Pater non illud est quod est, ostendit eum non esse Patrem eo quod substantia est. Non enim simpliciter dixit: Pater non est illud quod est; sed ait: Cum Pater est, non est illud quod est, significans quo Pater est non esse exponentes, sua commenta simplicibus et incautis vera videri faci
Abbreviated transcription (Latin):
in qnͣtum sunt bona sunt
et nature sunt. gͦ. idult̾iĩ et homi¬
cidiũ et fil̾a in qnͣtũ sunt bona sũt
et nature sunt et deo uolente fi¬
unt. qd̾ si est: tt̃ illi qui faciunt
illa. bona agũt. qd̾ penitꝰ absurd̾ est.
Hiis uo ili respondent  ͦ uloꝵ.¬
dic ũt equid̃ ad ult̾ iũ homicidium
actuũ incia. actusq ip̃os adult̾ii ⁊ ho¬
micidi in qnͣtum sunt uł in qnͣtũ
actus sunt a deo ẽẽ et bonas nat᷑as
ẽẽ. set non in qnͣtũ adult̾iũ ⁊ homi¬
cidium sunt. et iõ non sequi dñt
si actus qui homitidia et ad ult̾ia st̃
a deo sunt ꝙ homicidia et adult̾ia
a deo sunt. Alia oppositio contͣ eos

Expanded text:
nt, bona sunt, et naturae sunt; ergo adulterium, et homicidium, et similia, in quantum sunt, bona sunt, et naturae sunt, et Deo volente fiunt. Quod si est, tunc illi qui faciunt illa, bona agunt; quod penitus absurdum est. His vero sic illi respondent: dicunt equidem adulterium, homicidium,actuum vitia; actusque ipsos adulterii et homicidii, in quantum sunt, vel in quantum actus sunt a Deo esse, et bonas naturas esse, sed non in quantum adulterium et homicidium sunt. Et ideo non sequi dicunt, si actus qui homicidia et adulteria sunt, a Deo sunt, quod homicidia et adulteria a Deo sunt. 9. Alia illorum oppos
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt actus malus nͥ eẽt restonaqr ñ
est aliqua res mala nͥ ead̾ res bona
est. nec res aliqua mala e . si res ipsa
que est mala. natura ñ esset. nõ gͥ
potest ẽẽ malũ. nͥ ẽẽt aliqd̾ bonũ. qd̾
cũ dici uideat᷑ absurde. ꝯuexio tñ
rõcmationis nos ꝯpellit hoc dic̾e.
asserũt omnes actus in p̃dcõꝵ per¬
qnͣtum sũt eẽ res bonas nec strĩgit.¬

Expanded text:
esset actus malus, nisi esset res bona; quia non est aliqua res mala, nisi eadem res bona atura bonum est; nec res aliqua mala esset, si res ipsa quae mala est, natura non esset. Non ergo potest esse malum nisi esset aliquod bonum. Quod cum dici videatocinationis nos compellit hoc dicere. asserunt omnes actus, in quantum sunt, esse res bonas; nec
Abbreviated transcription (Latin):
pccm̃ꝰ qũo potest bonum corrũpere
uł adimereaug ^ doͤcet in li. de natu¬
bo ianguescit et frangitur. sic nõ
est sub̾a pcc̃m: eo tam̃ natura ase

Expanded text:
potest bonum corrumpere vel adimere? Aug. te hoc docet in lib. de Natubo, languescit et frangitur; sic non est substantia peccatum, eo tamen natura a
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ad malũ esse nbertas aruit̾i¬
erum nobis magis placz ut
ip̃a lib̾tas arbit̾i sit. et illa qua
quis lib̾ ad faciẽd̾inalum. et illa qua
quis lib̾ est ad bonũ faciend̾. Ex eaĩs
enĩ uariis sortir ͤ diu̾sa uocabula. dr̃
enĩ lib̾tas ad malum faciend̾. añ quͣi

Expanded text:
et ad malum esse libertas arbitriVerum nobis magis placet ut ipsa libertas arbitrii sit, et illa qua quis liber est ad malum, et alia qua quis liber est ad bonum faciendum. Ex causis enim variis sortitur diversa vocabula. Dicitur enim libertas ad malum faciendum, antequam
Abbreviated transcription (Latin):
est. aut enĩ lib̾a est msticie. qͦ. seruit
pocõ et tũc est mala. aut a poc̃o lib̾a
tura lib̾abit᷑ a seruitute cor seria.¬
ruptõnis in lib̾tatẽ głie filioꝵ dei.
qr oĩ carebat miseria. ⁊ nulla tange¬
bat᷑ molestia. et plemiꝰ hẽbit ĩ fut᷑a
beatitudine. ubi miser eẽ non pot̾it. set
in hac uita que est int̾ primũ peccatũ
et ultimam ꝯfirmationẽ nemo amise¬
ria lib̾ est qr peccati pena ñ caret. Re¬

Expanded text:
est. Aut enim libera est justitiae, quando servit peccato, et tunc est mala; aut a peccato libera tura liberabitur a servitute corruptionis, in libertatem gloriae filiorum Dei. catum, quia omni carebat miseria, et nulla angebatur molestia; et plenius habebit in futura beatitudine, ubi miser esse non poterit. Sed in hac vita, quae est inter primum peccacatum et ultimam confirmationem, nemo a miseria liber est, quia poena peccati non caret. 15. Re
Abbreviated transcription (Latin):
erat hoĩ difficultas nullũq impedim̃¬
tum de lege menbroꝵ ad bonũ nulla
nũ impedit ᷑. et ad malum instigat᷑.
ut ũ possit uelle et ꝑfic̾e bonũ nisi ꝑ
gr̃am libet ͭ et adiuͣet᷑ qr ut ait a¬
postolus pccm hĩtat in carne. ꝙ ñ¬

Expanded text:
erat homini difficultas, nullumque impedimentum de lege membrorum ad bonum, nulla num impeditur, et ad malum instigatur, ut non possit velle et perficere bonum, nisi per gratiam liberetur et adjuvetur; quia, ut ait Apostolus: Pec
Abbreviated transcription (Latin):
malis. et ad bona et malã. lib̾uuis ẽ
enĩ in bonis ubi lib̾at᷑ũ est.qmͣ in
malis ubi lib̾atũ non est. et sibis
est ad malũ. ꝗd̾ ꝑ se pot̾ ꝙͣ ad boñ.

Expanded text:
malis, et ad bona et ad mala. Liberius est enim in bonis, ubi liberatum est, quam in malis, ubi liberatum non est. Et liberius est ad malum, quod per se potest, quam ad bon
Abbreviated transcription (Latin):
mor et iõ dr̃ non eẽ uera libertas
qr ad malũ est. Alus aũt uidetur ꝙ
ħ lib̾tas ad malũ ꝙͣ sup̃ ꝯmemora¬
ip̃alipertas at bitrĩ an non.
imilit̾ ⁊̃ queri solet utrum
illa lib̾tas uera que ẽ ad iusti¬
cĩam faciendã sit ip̃a lib̾tasar. qui¬

Expanded text:
r non esse vera libertas, quia ad malum est. Aliis autem videtur quod haec libertas ad malum, quam supra commemorasit libertas arbitrii, an non. Similiter etiam quaeri solet utrum illa libertas vera, quae est ad justitiam faciendam, sit ipsa libertas arbitrii. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
deus. alibi u̾õ legit᷑ ꝙ puer ille c̾auit
illum in qnͣtum homo ẽ cepisse. Ĩ qnͣ¬
tum u̾bum ẽ. semper fuisse. hic enĩ
absq distinctione ñ est refe̾nda res¬
ponsio. Nam et ip̃e aug̾. htꝰ utitur di¬
stinctione in płib locis dicens. ꝑ
et glificatũ. Si gͥ ad ꝑsonam respi¬
cias. ꝯfident̾ dic hoĩem illũ semper
fuisse. Si u̾o ad naturam hoĩs. cõce¬
de eum cepisse. Si deus aliũ hoiẽm
assint̾s potuit uel aliunde qmͣ de

Expanded text:
Deus. Alibi vero legitur quod puer ille creavit illum in quantum homo est, coepisse; in quantum Verbum est, semper fuisse. Hic enim absque distinctione non est referenda responsio. Nam et ipse Aug. hujusmodi utitur distinctione in pluribus locis, dicens peet glorificatum. Si ergo ad personam respicias, confidenter dic hominem illum semper fuisse; si vero ad naturam hominis, concede eum coepisse. 2. Si Deus alium hominem assumere potuit vel aliunde quam de
Abbreviated transcription (Latin):
est ẜm hoiem ip̃e est. et iõ si ẜm
hoĩem est aliqua sub̾a nõ diuia:
est utiq aliquid ñ diuinũ sẽt᷑ ex
tropicis lomb ũ est recta argum̃¬
tationis ꝓcessio. Illa aũt locutio

Expanded text:
hominem ipse est. Et ideo si secundum hominem est aliqua substantia non divina, est utique aliquid non divinum. Sed ex tropicis locutionibus non est recta argumentationis processio. Illa autem locutio
Abbreviated transcription (Latin):
ait. ꝓhibenius inquit c̾aturã non
eẽ dei filiũ audiuimꝰ enĩ in enuã¬
gelio dñm mandasse discipłis pee
pit. ot ubi sunt qui creaturam
xp̃m appellant. siam sicreatura
eẽt sibi mandaret euuͣgłium p̃di¬
cari. et subiectus eẽt uantitatrqr te
stante apło ois creatura uanitati
sec c̾ator qui doc̾e c̾ature disci¬
fateret᷑. ⁊õ efusa sunt arrii iusdera
atq crepuit medius ꝓstratus in faci¬
em ea quib xp̃m negau̾at feda ora
pollutꝰ ns aliis q płib testimoniis ĩ¬
struimur non deb̾e fat̾i simplicit̾¬

Expanded text:
« Probemus, » inquit, « creaturam non esse Dei Filium. Audivimus enim in Evangelio Dominum mandasse discipulis suipit. Et ubi sunt, qui creaturam Christum appellant? Nam si creatura esset, sibi mandaret Evangelium praedicari, et subjectus esset vanitati, quia teste Apostolo omnis creatura vanitati sed creator; qui docendae creaturae discifaceret. Ideo effusa sunt Arii viscera, atque crepuit medius, prostratus in faciem ea quibus Christum negaverat foeda ora pollutus. His aliisque pluribus testimoniis instruimur non debere fateri simplicit
Abbreviated transcription (Latin):
dicit suũ gn̾ationis et̾ne ꝓpͥet a¬
tem significauit. postea fcm̃ ex inu¬
liere assernit ut factura ñ duim¬
tati s assumptõni corporis ascribe¬
ret᷑. ftm̃ gͥ ex muliere dicit pp̃ car
enĩ et̾nus incarnationis sacramẽ¬
tum suscepit non diuiduꝰ s unus

Expanded text:
dicit suum, generationis aeternae proprietatem signavit. Postea factum ex muliere asseruit, ut factura non divinitati, sed assumptioni corporis ascriberetur. Factum ergo ex muliere dicit, propterenim aeternus incarnationis sacramentum suscepit, non dividuus, sed unus,
Abbreviated transcription (Latin):
tione distinctionis nouimu ĩt¬
alia que supra diligent̾ executi
sumus quedam diximus tratis la¬
tiue ac ꝑ silitudinem de deo dici
ut speculum splendor caracter.
figura et hiꝰ. de quib pio lectori
breuit̾ trado qd̾ sencio ut .s. rõ¬
ne siłitudinis ꝯsid̾ata ex causisoi¬
cendi dcõꝵ intelligenciã assu¬
mat set catholicam. Nldig¬

Expanded text:
tione distinctionis nomialia quae supra diligenter executi sumus, quaedam diximus translative et per similitudinem de Deo dici; ut speculum, splendor, character, figura, et hujusmodi; de quibus pio lectori breviter trado quod sentio, ut si ratione similitudinis considerata ex causis dicendi dictorum intelligentiam assumat, sed catholicam.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ habuit. q nec dies p̾ces¬
serat qui sequẽtis diei iitio ter¬
minaret᷑. et iõ p̃cipue qr lute a p¬
parente mox suꝑ t̾rã plemis at¬
q p̾cdarus diec extitit qui nõ ab
aurcra s a plena luce in choaut
et mone seqnͣtis diei ꝯsumatꝰ est
uñ beda suꝑ geui. decebat ut drei
aluce inciꝑpet ⁊ ĩ mane seqũetis
diei tend̾et ut opadr̃ a luce in¬
choasse et in luce ꝯpleta eẽ signi¬
ficarent᷑. Relqui ã dies mane ha¬
buerunt et uesꝑam quoꝵ quorũ
quisqi a suo mane ĩcipiens usq
ad alc̃iꝰ diei mane tendebatur.
naturali ordine ꝯputacõnis dieꝵ¬

Expanded text:
n habuit, quia nec dies praecesserat qui sequentis diei initio terminaretur, et eo praecipue quia, luce apparente, mox super terram plenus atque praeclarus dies exstitit, qui non ab aurora, sed a plena luce inchoavit, et mane sequentis diei consummatus est. Unde Beda super Genesim: « Decebat, ut dies a luce inciperet, et in mane sequentis diei tenderet, ut opera Dei a luce inchoasse, et in luce completa esse significaretur. Reliqui autem dies mane habuerunt et vesperam, quorum quisque a suo mane incipiens usque ad alterius diei mane tendebatur. naturalis ordo distinctionis die
Abbreviated transcription (Latin):
encia ꝑibet se añ mũdum cõ¬
ceptã esse ⁊ ꝑturiri .i. genitã
et apd̾ ꝓs̃em etͥnalit᷑ exist̾e.
ip̃a ⁊̃ alibͣi ait. ego ex ore ai¬
tissimi ꝓdu pͥmogenita ante
cus es inmmilib uda ex teneg̾di¬
etꝰ qui sit dominator ĩ ysti ⁊ eg̾t

Expanded text:
ibet se ante mundum conceptam esse, et parturiri genitam, et apud Patrem aeternaliter existere. Ipsa etiam alibi ait: Ego ex ore Altissimi prodii primogenita ante lus es in millibus Juda. Ex te egredietur qui sit dominator in Israel, et
Abbreviated transcription (Latin):
qͥoqͣ fier a pͥncipio ab et̾no
ordinata sũ añquĩ t̾ra fieret.
nes dũ erant abissiet ego iã
ꝯcepta era nec dũ fontes nec¬
dũ montes aut colles et eͦgo
ꝑtiebar aoͣhauc t̾rã nõ fec̾at
et cardines orbis tͥre. qñ p̃pa¬
rabat celos aderam. qũ appen¬
debat fundam̃ta t̾re cũ eo e¬
ram cũcta ꝯponens. et delecta¬

Expanded text:
ncipio, ab aeterno ordinata sum; antequam terra fieret, necdum erant abyssi, et ego jam concepta eram: necdum fontes, necdum montes aut colles, et ego parturiebar; adhuc terram non fecerat, et cardines orbis terrae, quando praeparabat coelos, aderam; quando appendebat fundamenta terrae, cum eo eram cuncta co
Abbreviated transcription (Latin):
ita nec diffentẽ esse uł du̾sum esse
significat. sobis q nec solłtariꝰ nec
diu̾su̾s est ꝯfitendus. Itaq gͦ deus
ut nec significatõ efficientis ad¬
mittat intelligentiã solitudinis.
nec oꝑatio constituta ad eandẽ
ymagniẽ et siłitudinẽ paciat ͤ
diu̾sitatem diumitatis. Isi hiis
luit intelligi noĩe ꝯsorcii. atq sig¬
tis. non poni aliquid. s remoiñ
cum dr̃. solitudo et singłaritas
negat᷑. cum dicimus płes ẽẽ ꝑ¬
sonas. significamꝰ ꝙ ñ est una
sola. Iõ hylarius uolens ita sũb¬
cit et sanͣe ͦ intelligi:ait. pro

Expanded text:
ita neque differentem esse, vel diversum esse significat. Nobis quoque nec solitarius nec diversus est confitendus; ita ergo Deus i, ut nec significatio efficientis admittat intelligentiam solitudinis, nec operatio constituta ad eamdem imaginem vel similitudinem patiatur diversitatem divinitatis. In his luit intelligi nomine consortii, atque sigtis non poni aliquid, sed removeri. cum dicitur, solitudo vel singularitas negatur; cum dicimus plures esse personas, significamus quod non est una sola. Ideo Hilarius volens ista subtiliter et sane intelligi, ait: Prof
Abbreviated transcription (Latin):
tes quib diuine unitatis atq
tͥnitatis ueritas demonstret᷑.
ac pͥmũ ip̃a legis exordia occur¬
rant ubi moyses ait̾. aũdi ysrr
dominus deustuus. deus ẽ mtꝰ
It̾mꝰ ego sũ dominus deus tuus
qui te eduxi de terta egypti
non erũt tibi dii alii pret̾ me¬
Ecce hic significauit unitatẽ
dĩne nature. deus enĩet dñs¬
ut ait amb̾. in .i. li. de tͥnitat᷑e¬
nom̃ est nature nom̃ est pote¬
statis. It̾ alibi de̾us loques ad
moysen ait. eg o sũ quisũ et si
quesierint nom̃ meũ. iude ⁊¬
dic eis. Qui ẽ misit me ad uos.
dicens enĩ ego sum. ñ nos simi.
et qui est. non qui sumꝰ aꝑtis¬
sime declarauit unũ solũ deũ
eẽ. In cantico ⁊̃ exodꝰlegitur
dñs oĩpotens nom̃ es. sion ait

Expanded text:
ibus divinae unitatis atque Trinitatis veritas demonstretur. Ac primum ipsa legis exordia occurrant, unde Moyses ait: Audi Israel, Dominus Deus tuus Deus unus est . Item: Ego sum Dominus Deus tuus qui te eduxi de terra Aegypti, non erunt tibi Dii alii praetEcce hic significavit unitatem divinae naturae. Deus enim, ut ait Amb. in primo lib. de Tnomen naturae nomen est potestatis. Item alibi Deus ad Moysem loquens, ait: Ego sum qui sum. Et si quaesierint nomen meum, dic eis: Qui est misit me ad vos . Dicens enim: Ego sum; non, nos sumus; et qui est, non qui sumus; apertissime declaravit unum Deum solum esse. In cantico autem Exodi legitur: Deus omnipotens nomen
Abbreviated transcription (Latin):
tenend̾ est ꝙ trinitas sit
unus et solus⁊ uerus deus ut
pat̾ et fi. et s .s. et hec tͥnitas u¬
cͣredit᷑ et mͣtelligit᷑ qͥ ẽ sũmũ
bonũ qd̃ purgatissimis ietib
c̾nit᷑. mentis enĩ hũane acies
ĩuallida in tam extellenti luce
non figit᷑. nͥ ꝑ iusticiã fidĩ emũ¬
det᷑. Pe hͣqͣc gͥ re sũma et excellẽ¬
tissima cũ modestia et cimore
agend̾ est et accentissimis au¬
rib atq deuotis audiend̾ ubͣi
querit imit᷑as t̾nitas ꝑatͥs.s.¬
que de meffabili et ĩaccessibli
dĩnitatis suꝰce᷑ dicunt᷑. studeat
inutari atq seruare ꝙ uen̾a¬
bilis doctor aug̾. in li .i. de tͥ. de
se ip̃o ait. si on pigebit me. di¬
xit. sic uͥt hesito querere. nõ
pudebit sicubi etro disc̾e. quis¬

Expanded text:
tenendum est, quod Trinitas sit unus et solus verus Deus, ut s: et haec Trinitas ucreditur et intelligitur, quae est summum bonum, quod purgatissimis mentibus cernitur. Mentis enim humanae acies invalida in tam excellenti luce non figitur, nisi per justitiam fidei emundetur. De hac igitur re summa et excellentissima, cum modestia et timore agendum est, et attentissimis auribus atque devotis audiendum, ubi quaeritur unitas Trinitatisquae de ineffabili et inaccessibili luce Divinitatis dicuntur, studeat imitari atque servare quod venerabilis doctor August. in 2 lib. de Trin. de seipso ait: Non pigebit me, inquit, sicubi haesito quaerere; nec pudebit, sicubi erro, discere. Quis
Abbreviated transcription (Latin):
sunt tres diz s inus licz pater
filium genu̾it et iõ filiꝰ nõ sit
qui pr̃ est. filiꝰ q a pr̃e łit geni¬
tus et iõ pat̾ non sit qui filiꝰ
qualis. et ad tͥnitatis ꝑtinens
unitatẽ. teneamꝰ gͥ prẽm ⁊ fi¬
liũ et sp̃m scm̃ unũ esse natu¬
raĩr deũ ut ait aug̾ in li. de fide

Expanded text:
icet Pater Filium genuerit, et ideo Filius non sit qui Pater est; Filiusque a Patre sit genitus, et ideo Pater non sit qui Filiusqualis, et ad Trinitatis pertinens unitatem. Teneamus ergo Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum unum esse naturaliter Deum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
do agri mecum ẽ. Iõ inquit me¬
cum ẽ. qr apd̾ deum nil pret̾it. ni¬
chil fut urũ est. cum illo sunt oĩa
fut ura. et eͥi det̾hunt᷑ iam pret̾i¬
ta. cum illo sunt oĩa cognitõne
quadam meffablĩ sapĩe dĩ ffcceͣ¬

Expanded text:
do agri mecum est», ideo inquit ‘mecum est’ quia apud Deum nihil praeterit, nihil futurum est; cum illo sunt omnia futura et ei non detrahuntur iam praeterita; cum illo sunt omnia cognitione quadam ineffabili sapientiae
Abbreviated transcription (Latin):
u̾bis apłi ita ait. Elegit nosante
mundi ꝯstitutionẽ. quis sufficit
ħ explitare eligut ᷑ qui non sũt.
et habet electos quos c̾aturus est
eligendos. quos habet aps semet¬
m non in nacura suaset ni p̃sen¬
cia sua. nũdum eraut quib ꝓmit¬
tebatur regnũ. set ⁊ ip̃i ꝓmissi
sunt. quib ꝓmittebat᷑. Ecͥde lnc
aꝑte dicit deum apdꝰ sem ip̃m hx¬
bere electos ante mundũ. non in

Expanded text:
bis Apostoli, ita ait: Elegit nos ante mundi constitutionem. Quis sufficit hoc explicare? Eliguntur qui non sunt; git. Elegit tamen, et habet electos quos creaturus est eligendos, quos habuit apud semetipsum non in natura sua, sed in praescientia sua. Nondum erant quibus promittebatur; sed et ipsi promissi sunt, quibus promittebatur. Ecce hic aperte dicit Deum apud semetipsum habere electos ante mundi con
Abbreviated transcription (Latin):
fierent: non erant. Qũo gͦ deo no
ta erant que ñ erant. ⁊ rursus
qũo ea fac̾et que sidi nota non e¬
rant.Non enim quisqmͣ fecit ig¬
norans. siota gͦ fecit. nõ feã cog¬
nouit. ꝓinde aute qmͣ fierent ⁊
erant et ñerant. erant in dĩscĩa.¬
et non erant in sua natura ⁊p̃i ã
deo non audeo dicẽ alio modo ĩno¬
tuisse cum ea fecisset qmͣ illo quo
ea nouerat ut fac̾et. a pd̾ quẽ non
hic hes qr ħ uisibilia ante qm̃ fie¬
rent: in dĩ scĩa erant .¶ Ex hoc gͥ sẽ¬
su oĩa dicunt᷑ ẽẽ in deo et oẽ qr
poralia eeñcialit̾ sint in deo:. s qr
in eius scĩa semper sunt que uita
encia. non solum ea que sunt:
set ⁊᷑ ea que pret̾ierunt. et ea que¬

Expanded text:
fierent, non erant, quomodo ergo nota Deo erant quae non erant? Et rursus: Quomodo ea faceret quae sibi nota non erant; non enim quidquam fecit ignorans. Nota fecit, non facta cognovit. Proinde antequam fierent, et erant, et non erant. Erant in Dei scientia, non erant in sui natura. Ipsi autem Deo non audeo dicere alio modo innotuisse cum ea fecisset, quam illo quo ea noverat ut faceret; apud quem non hic habes quod haec visibilia antequam fierent, in Dei scientia erant. Ex hoc ergo sensu omnia dicuntur esse in Deo, et omne quod poralia essentialiter sint in Deo, sed quia in ejus scientia semper sunt, qui vita encia, non solum ea, que sunt, sed eciam ea, ‹que preterierunt et ea, que
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ et penasit boni.¬
pͥuatio uł corruptõ bom. Ad qd̾
facile respondi pot̾ si p̾dicta ad me¬
moriam reuocent᷑. Aximis eĩ sup̃
pͥuationẽ uł corruptionẽ boni ac¬

Expanded text:
utrum et poena sit privatio vel corruptio boni. Ad quod facile responderi potest, si praedicta ad memoriam revocentur. Diximus enim supra, privationem vel corruptionem boni ac
Abbreviated transcription (Latin):
tate facta imꝓbanda. ubi uulc ꝰ rͦecte
inuicẽ adu̾sant᷑ ut ñ ea que uultis
faciatis. s ħ oĩa ex illa mortis damp¬
natione sunt. Nam si ñ est ista pła
hoĩs s natura. hulla ista peccata sũt.
Si enĩ recedit᷑ ab eo modo quo natu¬
bonus. siue non udendo quał eẽ de¬
beat. siue mdendo et ñ ualendo ẽẽ
qualem se ẽẽ deb̾e uidet. penã istã
minante hoĩ impoĩta est. porro qr de
dubitare ẽ: iusta est ħ pena et pro
pccõ aliquo impendit᷑. aon eĩ qͥsꝙͣ
ĩuste dnãns aut surripere hoiẽm
potuit ueld̾ ignoranti deo:ͥ aut ex¬
torq̃re ĩuito tãqmͣ inualidiori. ut
hoĩem ĩiusta pena cruciare. relin¬
quit᷑ gꝰ ut ħ pena it̾a de dãpnatõe¬
hoĩs ueniat. hut atq aliis płib testi

Expanded text:
tate facta improbanda, ubi vult homo recte ibi adversantur, ut non ea quae vultis faciatis, sed haec omnia ex illa mortis damnatione sunt. Nam si non est ista poena hominis, sed natura, nulla ista peccata sunt. Si enim non receditur ab eo modo quo natubonus, sive non videndo qualis esse debeat, sive videndo et non valendo esse qualem se esse debere videt, poenam istam minante homini inpodementis est, justa est haec poena, et pro peccato aliquo impenditur. Non enim quisquam injuste dominans aut surripere hominem potuit velut ignoranti Deo, aut extorquere invito tanquam invalidiori, ut hominem injusta poena cruciaret. Relinquitur ergo ut haec poena justa de damnationenis veniat.
Abbreviated transcription (Latin):
tas cum est in nobis ip̃a cupidita¬
te patim᷑. et in qnͣtũ cuꝑiditas ẽ¬
ea patimur. oĩs aũt passio in qnͣtũ
ip̃a patimur non est ꝑtẽmita et
de timore. Non enĩ ꝯseqũs est ut
si patusi timorẽ iõ non sit peccatũ
qr multa sunnt pcc̃a que patimur
set a in qnͣtum patuñ eis. ꝙ u̾b̃¬

Expanded text:
nobis, ipsa cupiditate patimur; et in quantum cupiditas est, patimur ea. Omnis autem passio in quantum ipsa patimur, non est peccatum; ita et de timore. Non enim consequens est ut si patimur timorem, ideo non sit peccatum, quia multa sunt peccata quae patimur, sed non in quantum patimur eis.
Abbreviated transcription (Latin):
ignomime ut crima crumnio
isindicant᷑ et supplicia peccanciũ nĩ
cm̃ sint corm̃ta set et uicioꝵ incre
iam fit ꝑspicuũ quedam peccata ⁊̃
penas et cãs peccati eẽ. et illd̾ pcc̃m

Expanded text:
ignominiae, ut crimina criminibus vindicarentur, et supplicia peccantium non tantum sint tormenta, sed et vitiorum incremjam fit perspicuum quaedam peccata etiam poenas et causas peccati esse; et illud peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
ei obici quedam pectata ⁊̃ eẽ penas
peccati et pena pectati om̃is iusta
est et iõ a deo est qiͣ det̾inmnando
ciat: addidit reliqua. Iuxea u̾o p̃dic¬
tam intelligentiã peccata sane di¬

Expanded text:
peccata esse etiam poenas peccati, et poena peccati omnis justa est, et ideo a Deo est; quasi determinando ciat, addidit reliqua. Juxta vero praedictam intelligentiam peccata sane di
Abbreviated transcription (Latin):
catum est pena ẽ. cum oĩs pena uista
de iusticia dei ueniat. uidet᷑ in qnͣtũ
xetͣm est iustum eẽ. et a deo ꝓuenire.
Ad quod illi respondent ꝑccm sic᷑ di¬
ei penam pccĩ qr per pccm̃ in quo nũ¬
to p̾cedentis pct̃i homo labit᷑ dese̾n¬
te deo. corrupit᷑ bona natura. sicut
ignis et̾nus dicitur pena maloꝵ qr
ea cruciant᷑. nec camen ip̃e malorũ
cruciatus ignis est set ꝑ ignẽ fit
in hoĩe. ita ꝑ pct̾m corrumpit᷑ natã.
et ĩminuitur bonũ nature ⁊ ẽpp̃a
ĩminutio et corruptio boni. passio
cat homo fit in hoĩe illa corruptõ
que tñ fit deo auctore. illa eĩ pena
siũ passio que est boni corruptio. a
deo ẽ. illius tam̃ ut sic dicam mat̾ia
et causa est pcc̃m qd̾ a dõ nõ estiq̃s

Expanded text:
est, cum omnis poena justa de justitia Dei veniat, videtur in quantum peccatum est justum esse et a Deo provenire. §. Ad quod illi respondent peccatum sic dici poenam peccati, quia per peccatum in quod merito praecedentis peccati homo labitur deserente Deo, corrumpitur bona natura. Sicut ignis aeternus dicitur poena malorum, quia eo cruciantur; nec tamen ipse cruciatus malorum ignis est, sed per ignem fit in homine. Ita per peccatum corrumpitur natura, et imminuitur bonum naturae; et est ipsa imminutio et corruptio boni, passio cat homo, fit in homine illa corruptio, quae tamen fit Deo auctore. Illa enim poena sive passio, quae est boni corruptio, a Deo est. Illius tamen, ut sic dicam, materia et causa est peccatum, quod a Deo non est. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ gñe bonos eẽ. ut refic̾e esurien¬
tem qui actus est de gn̾e operai
ac ꝑfecte bonos dñt. quos non solũ eeñ
ut sunt illi qui ex uoluntate bona ꝓ

Expanded text:
 genere, bonos esse, ut reficere esurientem, qui actus est de genere operuac perfecte bonos dicunt, quos non solum essenut sunt illi qui ex bona