comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gure nos trȩfuerunt. quia nramun¬
datio & dĩ propitiatio. nobissine
sanguine nullaẽ. sed illarum figu¬
rarum ueritas xp̃s ẽ cuius sangui¬
neredempti& mundati sumus :
Naminfiguris eloquiorũ diuino¬
rum & taurus dictus ẽ propter
uirtutem crucis. cuius cornib impi¬
os uentilauit: & aries propter in no¬
centide principatum. Et hircus
proptersimilit udine carnis pec¬
cati ut depeccato damnar& pec¬
catum: Et siquod aliud sacrifici ige¬
nus exp̃ssius commemora ueris. in
eo quoq: tibix p̃m proph&atum esse
monstrabo: Quo circa si uecircũ¬
cisio. siuesabbatum. siuedifferen¬
uaciborum. siue immolatio sacri¬
ficiorum: Omnia hec figurȩnostrȩ
fuerunt & proph&iae. quasxp̃s
non soluere seda dimplere uenit¬
Cumea quȩ his prȩnuntiabantur im¬
apostolo exapostolo dico. Omnia
hȩc figurȩ nyȩ fuerunt : N don sicut
temanicheus impiam docuit peruer¬
sitatem. ut ex euangelio quod here¬
sim tuam non impedit: hoc accipias

Expanded text:
gurae nostrae fuerunt, quia nostra mungurae nostrae fuerunt, quia nostra mundatio et dei propitiatio nobis sine sanguine nulla est; sed illarum figurarum ueritas Christus est, cuius sanguine redempti et mundati sumus. nam in figuris eloquiorum diuinorum uirtutem crucis, cuius cornibus impios uentilabit, et aries propter innocentiae principatum et hircus propter similitudinem carnis peccati, ut de peccato damnaret peccatum; et si quod aliud sacrificii genus expressius commemoraueris, in eo quoque tibi Christum prophetatum esse monstrabo. quocirca siue circumcisio siue sabbatum siue differentia ciborum siue immolatio sacrificiorum, omnia haec figurae nostrae fuerunt et prophetiae, quas Christus non soluere, sed adimplere uenitcum ea quae his praenuntiabantur imapostolo, ex apostolo dico: omnia haec figurae nostrae fuerunt. Nam sicut te Manichaeus inpiam docuit peruersitatem, ut ex euangelio, quod haeresim tuam non inpedit, hoc accipias,
Abbreviated transcription (Latin):
inde c&eros usq addecembrium
anumeris nominanint. Sed ex
eis quintilis atq sextilis. nomini¬
bus hominum quibus diuinos ho¬
nores decreuerant: Appellati sunt
iulius & augusts: N am septimus
septem ber : & c&eri ut dixi usq adde¬
cem brem numerorum ex ordine
nominib: enuntiantur : Porro
ianuarius dano appellatus est :
februarius a februis sacris lupercorũ
Nultis ergo ut uos dicamini inmen¬
semartio martem colere. Illoenĩ
men sebema uestrũ cum magna fes¬
tiuitate celebratis: Siautem uob
inmensemartio. licere arbitrami¬
nialiud considerare non martem :
Car ex dieseptimo quod sabbatum
arequie nominatum eft diuinis
scripturis saturnum in portare
conamini: qui eum diem saturnigen¬
tes appellauerunt: Nempe iam
uid& is cum quanta impi&ate
delir&is: Desacrificiis autem ami¬
malium quis nesciat nostrũ. magis
ea peruerso papulo congru enter
inposita. quam dõ desideranti ob¬
lata: Sed tamen &iam in his fi¬

Expanded text:
inde ceteros usque ad Decembrem inde ceteros usque ad Decembrem a numeris nominarunt. sed ex eis Quintilis atque Sextilis nominibus hominum, quibus diuinos honores decreuerant, appellati sunt Iulius et Augustus. nam septimus September et ceteri, ut dixi, usque ad Decembrem numerorum ex ordine nominibus enuntiantur. porro Ianuarius a Iano appellatus est, Februarius a februis, sacris lupercorum. uultis' ergo, ut et uos dicamini in mense Martio Martem colere? illo enim mense bema uestrum cum magna festiuitate celebratis. si autem uobis in mense Martio licere arbitramini aliud considerare, non Martem, cur ex die septimo, quod sabbatum a requie nominatum est, diuinis scripturis Saturnum inportare conamini, quia eum diem Saturni gentes appellauerunt? nempe iam uidetis, cum quanta inpietate deliretis. De sacrificiis autem animalium quis nostrum nesciat magis ea peruerso populo congruenter inposita quam deo desideranti oblata? sed tamen etiam in his fi
Abbreviated transcription (Latin):
cimus. in eo quod non istum solem.
sed resurrectionem dñi ueneramur :
sic ocium sabbatorum. sine saturm
ueneratione a patribus obseruxtũ ẽ:
Cum sicillud obseruari oportebat.
Erat enimumbra futurorum. sicut
a postolus testis ẽ : Diebus quippeis¬
tis . quorum septenarius numerus
in orbem redit. deorum suorum
nomina gentes in posuerunt: D equib
dit apostolus. quod coluerunt & ser¬
uierunt creaturȩ potius quamere¬
atori : Quos in hac parte &iam uos
imitamini. nisi quod cum eis luci¬
diora duolumina. C&era uerosi
dera non cum eis adoraas: Sed &
men sibus in posuerunt nomina
sucrum deorum. Propterhono¬
rem quippe romuli. quia eum mar¬
tis filium crediderunt. primum
mensem martidicantes. martiũ
uocauerunt. Et inde apnilem
nullo deisui nomine: sedare ipsa
qua sia perilem. quod tunc primum
germinis aperiatur in florem: Inde
tertium mensem inaium: quod maia
mercurii matrem deam colant.
Inde quartum unium aunone:

Expanded text:
cimus. in eoque non istum solem, cimus. in eoque non istum solem, sed resurrectionem domini ueneramur. sic otium sabbatorum sine Saturni ueneratione a patribus obseruatum est, cum sic illud obseruari oportebat; erat enim umbra futurorum, sicut apostolus testis est. diebus quippe istis, quorum septenarius numerus in orbem redit. deorum suorum nomina gentes inposuerunt; de quibus ait apostolus, quod coluerunt et seruierunt creaturae potius quam creatori. quos in hac parte etiam uos imitamini, nisi quod cum eis lucidiora duo lumina, cetera uero dera non cum eis adoratis. sed et mensibus inposuerunt nomina deorum suorum. propter honorem quippe Romuli, quia eum Martis filium crediderunt, primum mensem Marti dicantes Martium uocauerunt. et inde Aprilem nullo dei sui nomine, sed a re ipsa quasi aperilem, quod tunc plurimum germinis aperiatur in florem. inde tertium mensem Maium. quod Maiam, Mercurii matrem, deam colant. inde quartum Iunium a Iunone,
Abbreviated transcription (Latin):
cordelapideo. multa p̃cepta magis
sibi congrua quambona acceperat.
quibus tamenfigurarentur & pro¬
ph&arentur futura sed a non intel¬
legentibus celebrantur : Cumaui ẽ
uenerunt & pata facta sunt quȩ il¬
lis significabantur. non iam illa
iubentur facienda. sed leguntur
intellegenda: Undeibi dehac &ia
re futura dicitur: Auferam eis
corlapideum . & dabo eis corcarneum:
idest noncor sinesensu. Sedcor cum
sensu : Vnde traxit apostolus cum
um : Q uia ergo & hoc p̃dictum erat
magis susta denostra cȩl ebratione
non dufferrentur. non impleren¬
tur lex & proph&ae. quia non fi¬
er& quod p̃dixerant: Cum uero
& hoc fit: inde potius intellegun¬
tur adimplerȩ: unde uobis uiden¬
tur non a dimpleri : N ec nos ter¬
r& insultatio tua. quod sabbato¬
rum otium catenas saturniacas
appellas : U ana est enim & inep¬
ta. nec tibi hoc dicere uenis s& in
mentem: nisi quia uos indie quẽ
dicunt solis. solem colitis: S iautem
nos eun dem diem dominicum di¬

Expanded text:
corde lapideo multa praecepta magis corde lapideo multa praecepta magis sibi congrua quam bona acceperat, quibus tamen figurarentur et prophetarentur futura; sed a non intellegentibus celebrabantur. cum autem uenerunt et patefacta sunt. quae illis significabantur, non iam illa iubentur facienda. sed leguntur intellegenda. unde ibi de hac etiam re futura dicitur: auferam eis cor lapideum et dabo eis cor carneum, id est non cor sine sensu, sed cor cum sensu. unde traxit apostolus cum um? quia ergo et hoc praedictum erat, magis si ista de nostra celebratione non auferrentur. non inplerentur lex et prophetae, quia non fieret, quod praedixerant; cum uero et hoc fit, inde potius intelleguntur adinpleri. unde uobis uidentur non adinpleri. Nec nos terret insultatio tua, quod sabbatorum otium catenas Saturniacas appellas. uana est enim et inepta; nec tibi hoc dicere uenisset in mentem, nisi quia uos in die, quem dicunt Solis, solem colitis. sicut autem nos eundem diem dominicum di
Abbreviated transcription (Latin):
Cui interuerum falsumq. religio¬
trario separare . nonmnus for¬
midiniẽ. quam in fantib manicȩ
quid facturus eris cunte in capi¬
tuli huius angustiam necessitas
cogit : Dicoautem. cum teiudeus
seu quis alter sermonis istius.
non inscius interpellauit. Quid
italegis & proph&arum p̃cepta
non serues. Cum xp̃s eadem non
seuenis sesoluere dicat. sed adi¬
plere: Nempe cogeris aut uanȩ¬
superfationi suc cumbere. Aut capitulum
profiterifalsum. Aut texp̃i nega rediscipulu¬
XXUII AEUSTINUS RESPOND
AMTOTIENS EXPLOSAATQ
conuicta quia rep&is. Nos quoq quib
ea conuincimus. rep&ere non pigebit
Ea xp̃iani exlege & proph&is non faci¬
unt. quibus significata sunt ifta
quȩ faciunt : Illȩ quippe erant figu¬
rȩfuturorum: quas rebus ipsis per
xp̃m reuelatis & p̃sentatis aufer¬
rio portebat : ut eo quoq ipso quod
hȩc ablatasunt. lex & proph&ae
nouum: non quale dedi inquit patrib
eorum : Populus enimille prosuo

Expanded text:
cui inter uerum falsumque iudicarcui inter uerum falsumque iudicartrario separare non minus formidini est quam infantibus maniae, quid facturus eris, cum te in capituli huius angustiam necessitas coget ? dico autem. cum te Iudaeus seu quia alter sermonis istius non inscius interpellabit, quid ita legis et prophetarum praecepta non serues, cum Christus eadem non se uenisse soluere dicat sed adinplere ? nempe cogeris aut uansuperstitioni succumbere aut capitulum profiteri falsum aut te Christi negare discipulum. AUGUSTINUS respondit: Iam totiens explosa atque conuicta quia repetis. nos quoque, quibus ea conuicimus, repetere non pigebit. ea christiani ex lege et prophetis non faciunt. quibus significata sunt ista, quae faciunt. illae quippe erant figurae futurorum. quas rebus ipsis per Christum reuelatis et praesentatis auferri oportebat. ut eo quoque ipso, quod haec ablata sunt, lex et prophetae nouum, non quale dedi, inquit. patribus eorum. populus enim ille pro suo
Abbreviated transcription (Latin):
ubulluderit. non eum uenis sesol
quod sidixit. Auc aliud significans
dixit: Aut quod absii m̃tens dix̃
Aut omnino nec dixit Sed ihm
quidem mentitum essenullus dicat.
dumtaxat xp̃ianus  Ac per hoc
aut aliter dictum est aut omm¬
ninonec dictum: EtTAme qui¬
dem iamaduers us capituli huius
neces srudinem. manichea fides
red didit tutum. quȩ principio mihi
non cunctis quȩ ex saluxtoris
nomine scripta leguntur. passim
credere persuasit. sed probare
si sint eadem uera. sisana: simcor¬
rupta : Esse enim permulta ti¬
lania quȩ incontagium bonise¬
minis scripturis pę̧ne omnibus.
noctȩ uagus quidam semindtor
insperserit : Id circoque me nehie
quidem terruerit sermo. quam¬
uis reuerendi nominis p̃se ferat
inscriptionẽ : quia probaremihi
adhuc exproposito lic&. utrum¬
ne & hic inter ⁊itanu satoris &
bonisit : An noc tarni illips & pes¬
sin. Iuuero qui temere omnia
credis. qui naturebeneficiu̾m.
rationem ex hominibus damnas.

Expanded text:
ubi illud erit non eum uenisse soluubi illud erit non eum uenisse solu? quod si dixit. aut aliud significans dixit aut. quod absit. mentiens dixit aut omnino nec dixit. sed Iesum quidem mentitum esse nullus dicat dumtaxat christianus; ac per hoc aut aliter dictum est aut omnino nec dictum. Et tamen me quidem iam aduersus capituli huius necessitudinem Manichaea fides reddidit tutum, quae principio mihi non cunctis. quae ex saluatoris nomine scripta leguntur. passim credere persuasit, sed probare, si sint eadem uera, si sana. si incorrupta; esse enim permulta zizania. quae in contagium boni seminis scripturis paene omnibus noctiuagus quidam seminator insperserit. idcircoque me ne hic quidem terruerit sermo. quamuis reuerendi nominis prae se ferat inscriptionem. quia probare mihi adhuc ex proposito licet. utrumne et hic interdiani satoris et boni sit. an nocturni  illius et pessimi. tu uero, qui temere omnia credis. qui naturae beneficium rationem ex hominibus damnas,
Abbreviated transcription (Latin):
& saturniaus manus insertare
catenis : Plac& ingluuiem iudȩ¬
orum ddemonis : Neq enim dĩ
nunc taurus. nunc ari&es. nunc
&iam hircos. ut non & homines
dicam cultris sternere: Ae prop¬
ter quodidola simus ex osi. id nunc
exercere crudelius sub proph&is
aclege plac&. Deniq feralium
ciborum quȩdam exifoimare mun¬
da quȩdam in inmundis & conta¬
minatis habere : Ex quibus inqui¬
natiorem porcinam. lex asser̃
& proph&ȩ. Nega bis profecto
horum quicquam faciendum no¬
bis. uolentibus perseuerare esse
quod sumus. quoniam qui daem
xp̃m dicentem audias. Duplici¬
terfilium gehennȩ fierieum qui
fuerit circum cisus: Sabbatum
uero nec ipsum seruas se uideas.
nec usquam mandas seseruan¬
dum decibis: I temipsum adseneran¬
tem audias. nullo eorum inquina¬
rihominem queinos ingrediun¬
tur. sed ea potius quȩ deore proce¬
dunt polluere : Desacrificus item:
frequentem ipsius esse sermonem
dñi. miseric ordiam uelle non sa¬
crificium : Hȩc igitur siitasunt.

Expanded text:
 Saturniacis manus insertare catenis? placet in ingluuiem Iudaeorum daemonis — neque enim dei — nunc tauros. nunc arietes, nunc etiam hircos. ut non et homines dicam, cultris sternere, ac propter quod idola simus exosi. id nunc exercere crudelius sub prophetis ac lege ? placet denique feralium ciborum quaedam existimare munda. quaedam in inmundis et contaminatis habere. ex quibus inquinatiorem porcinam lex adserunt et prophetae ? negabis profecto horum quicquam faciendum nobis uolentibus perseuerare esse. quod sumus. quoniam quidem Christum dicentem audias dupliciter filium gehennae fieri eum, qui fuerit circumcisus. sabbatum uero nec ipsum seruasse uideas nec usquam mandasse seruandum. de cibis item ipsum adseuerantem audias nullo eorum inquinari hominem. quae in os ingrediuntur, sed ea potius. quae de ore procedunt. polluere. de sacrificiis item frequentem ipsius esse sermonem deum misericordiam uelle. non sacrificium. haec igitur si ita sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. Quia prius quam uenir&
fides. sublege custodiebamur
Conclusi ineam fidem quȩ poftea
reuelata ẽ. Itaq lex inquit
pedagogus nr erat inx p̃oihu: Sed
postea qua muenit fides. lamnon
sumus subpeda gogo. quia nos
reatus legis non obligat. iam per
gratiam liberatos : N Amque ante¬
quam spiritalem gratiam humi¬
ficabat nos littera iubens quod
non possemus implere. Unde
idem dicit. Littera enim occidit.
sp̃s autem uiui ficat Rursus eiusdẽ
a postoli uerba sunt. Si enim da¬
taess& lex quȩ possit uiuificare.
omnino exlege ess& iuftitia: sed
conclusit scripturaomnia sub
peccato. ut promissio ex fide
ihuxp̃i dar&ur credentibus.

Expanded text:
dicit. quia priusquam ueniret dicit. quia priusquam ueniret fides. sub lege custodiebamur conclusi in eam fidem, quae postea reuelata est. itaque lex. inquit. paedagogus noster erat in Christo Iesu; sed posteaquam uenit fides, iam non sumus sub paedagogo. quia nos reatus legis non obligat, iam per gratiam liberatos. namque antequam spiritalem gratiam humiisi mortificabat nos littera iubens, quod non possemus inplere. unde idem dicit: littera occidit. spiritus autem uiuificat. rursus eiusdem apostoli uerba sunt: si enim data esset lex. quae posset uiuificare, omnino ex lege esset iustitia; sed conclusit scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Iesu Christi daretur credenti
Abbreviated transcription (Latin):
eas & non inueniens: Manifes¬
tumẽ enim & luce clarius. &hoc
&iam noui testamenti scriptu
ratestatur sȩpe quam legem
& quos proph& as. Xp̃s non uenit¬
rit soluere sed adim plere. Ipsa
demeenim illescripsit. Certe
enim ipsaẽ lex. quȩ subintra¬
uit ut abundar& delictum.
Quod ad eius rep̃ hensionẽ nihil
intellegentes inore habere con¬
suiftis. Ibi ergo lege & uide quia
ipsaẽ dequa dicitur. taq: lex
quidem sca & mandatum scm
& iustum & bonum: Quoder¬
gobonum ẽ mihi factum eft
mors. absit: sed peccatum ut
appareat peccatum: Perbonu
mb operatum ẽ mortem : N eq
enim lex iubebat delictum. ut
illa subintrante abundar&
delictum. sed superbos multũ
sibi tribuentes: mandati sci &
iufti & boni Adiectiores &ia
p̃uaricationis effecerat. ut
eomodo humiliati. discerent
ad gratiam pertinere perfidem.
ut iam non essent legi subditi
perreatum sed legi sotiati periusti¬
tiam: Idem qui ppe apostolus

Expanded text:
eas, et non inveniens. Manifeseas, et non inveniens. Manifestum est enim, et luce clarius hoc etiam Novi Testamenti scriptura saepe testatur, quam legem et quos prophetas Christus non uenerit soluere, sed adinplere. ipsa de me enim ille scripsit. certe enim ipsa est lex, quae subintrauit, ut abundaret delictum: quod ad eius reprehensionem nihil intellegentes in ore habere consuestis. ibi ergo lege et uide, quia ipsa est, de qua dicitur: itaque lex quidem sancta et mandatum sanctum et iustum et bonum. quod ergo bonum est. mihi factum est mors? absit. sed peccatum ut adpareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem. neque enim lex iubebat delictum. ut illa subintrante abundaret delictum, sed superbos multum sibi tribuentes mandati sancti o et iusti et boni adiectio reos etiam praeuaricationis effecerat, ut eo modo humiliati discerent ad gratiam pertinere per fidem, ut iam non essent legi subditi per reatum. sed legi sociati per iustitiam. idem quippe apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
temptus istius const& oport&
Aut uos negare xp̃i esse discipulos :
Aut tandem fateri ipsum omnia
hȩc destruxisse priorem. quod
cum fueritis confessi. Tunc & il¬
lud quod sequitur. ut aut falso
fatemini scriptum esse tamqua
idem dixerit. non seuenis sesol¬
uere legem: sed adimplere : Aut
nescio quid hoc longe alius quamuos
putatis significasse. XXUII
AGUSTINUS RESPONDIT
UIAIAM CONSENTIS
uere legem aut proph& as. sed ad¬
implere: Durum enim tibi ui¬
d&ur aduersum euangelicam
auctoritatem uenire. Durum
&iam tibi uideatur uenire ad¬
uersus apostolum dicentem:
Omnia hȩc figurȩ nostrȩ fuer̃
tem dicentem dexp̃o. quia non
fuit &iam & non sed &iam in
illo erat : quot quot enim pro¬
missiones dĩ in illo &iam: Idẽ
in illo exhibite. in illo ad inpl&ȩ
sunt & sinecaligine udebunt:.
Et quam legem adimplere uene¬
rit. & eam quo pacto adinplere¬
uenit.: Nec pergis extendi per
tria genera legis. & tria genera
proph&arum. quȩrens qua ex¬

Expanded text:
temptus istius constet, oportet temptus istius constet, oportet aut uos negare Christi esse discaut tandem fateri ipsum omnia haec destruxisse priorem. Quod cum fueritis confessi, tunc et illud consequitur, ut aut falso fateamini scriptum esse, tanquam idem dixerit, non se venisse solvere Legem, sed adimplere; aut nescio quid hoc longe aliud quam vos putatis, significasse. CAPUT AUGUSTINUS respondit: uia jam consentis vere Legem vel Prophetas, sed adimplere ; durum enim tibi videtur adversus evangelicam auctoritatem venire; durum etiam tibi videatur venire adversus Apostolum, dicentem, Omnia haec figurae nostrae fuerunt ; item dicentem de Christo, Quia non fuit Etiam et Non, sed Etiam in illo erat: quotquot enim promissiones Dei, in illo Etiam ; id est, in illo exhibitae, in illo adimpletae sunt: et sine caligine videbis, et quam Legem adimplere venerit, et eam quo pacto adimpleverit. Nec perges extendi per tria genera legis et tria genera Prophetarum, quaerens qua ex
Abbreviated transcription (Latin):
ledicta pertimescentes infamia::
Quid & circum cisionis dedecoro¬
so illo signac ulo legi acproph&is
omnibus honorato & maxime
habrahȩ. post opinatam suam
fidem sinus defenditis uestros.¬
prȩsertim cum & periturum
omnem deplebesua per hibeat
iudȩorum ds̃. qui cumq non ad
fuerit ignominia prȩsignatus.
Cur& sa crificiorum legitima
quȩ nec moses acproph&a sublege
nec subsidesua insecundis habuit
habraham. uos spernitis: Curuero
& ciborum in disferentia animas
polluitis uestras : sihȩc ut credi¬
tis omnia . Xp̃s nonuenit solue¬
re sedadimplere. Cur &aumo¬
rum anniuersale ius & mactati¬
onis agninȩ sacrum. quod ind&er¬
num seruare lex & proph&ae p̃cipi¬
unt uos impiatis : Curdeniq neo¬
menias & baptis mata & scenophe¬
gia. Acreliqua huius modi legis atq
proph&arum sacramenta carna¬
lia. parum deuitatis irrum pere
si eadem xp̃s minime destruxti
Quare non in merito dixerim
quia siuultis ut ratio uobis con¬

Expanded text:
ledicti pertimescentes infamiam r ledicti pertimescentes infamiam r quid et a circumcisionis dedecoroso illo signaculo legi ac prophetis omnibus honorato et maxime Abrahae post opinatam suam fidem sinus defenditis uestros.praesertim cum et periturum omnem de plebe sua perhibeat Iudaeorum deus, quicumque non hac fuerit ignominia praesignatus ? cur et sacrificiorum legitima. quae nec Moyses ac prophetae sub lege nec sub fide sua in secundis habuit Abraham, uos spernitis? cur uero et ciborum indifferentia animas polluitis uestras, si haec, ut creditis, omnia Christus non uenit soluere, sed adinplere ? cur et azymorum anniuersale ius et mactationis agninae sacrum, quod in aeternum seruare lex et prophetae praecipiunt, uos inpiatis? cur denique neomenias et baptismata et scenopegiam ac reliqua huiusmodi legis atque prophetarum sacramenta carnalia parum deuitatis inrumpere, si eadem Christus minime destruxit? quare non inmerito dixerim, quia, si uultis. ut ratio uobis con
Abbreviated transcription (Latin):
immerito.: qui denim lex sine
mandatis : quid proph&a sine
illic inditum maledictum. adũsus
eos qui non permanserint inomni¬
bus quȩscripta sunt in libro legis
illius ut faciant ea: Et illincergo
maledic tum m&uens. tam qua
di. ethinc xp̃m tam̃ eius filium
dicentem audiens quod enim non
uenerit eadem soluere sed adin¬
plere. Uide siquid inpedire iam
poterat. quinfactus essem iudȩ¬
us: sed huic periculo me manichei
ueneranda fides eripuit: uta¬
men quid fidutiȩ gerens hȩc obi¬
cias quȩro aut quȩre contrame
ides seputes: Solum. quod tibinon
minus udeatur essecont rarium. :
sixp̃i non est legem soluere & proph&as.
uttiq: necx pianorum: Curergo uos eadẽ
soluitis: Ansensi mfatemini uos non
essexpianos: quid legi & proph&is
omnibus. sacro scm illum sabbato¬
rum diem. in quo & mundi ipsu
opificem dm̃ requi euis se ⁊ estan¬
tur. Uos omni opere profanatis.
nec pͦene mortis quamaduersũ
uiolatores eius fiatuit. nec ma¬

Expanded text:
inmerito; quid enim lex sine inmerito; quid enim lex sine mandatis? quid prophetae sine m illic inditum maledictum aduersus eos. qui non permanserint in omnibus, quae scripta sunt in libro legis illius, ut faciant ea. et illinc ergo maledictum metuens tamquam dei, et hinc Christum tamquam eius filium dicentem audiens, quod enim non uenerit eadem soluere, sed adinplere. uide. si quid inpedire iam poterat. quin factus essem Iudaeus. sed huic periculo me Manichaei ueneranda fides eripuit. Tu tamen quid fiduciae gerens haec obicias quaero, aut quare contra me id esse putes solum, quod tibi non minus uideatur esse contrarium. si Christi non est legem soluere et prophetas, utique nec christianorum. cur ergo uos eadem soluitis? an sensim fatemini uos non esse christianos? quid legi et prophetis omnibus sacrosanctum illum sabbatorum diem, in quo et mundi ipsum opificem deum requieuisse testantur. uos omni opere profanatis nec poenam mortis. quam aduersum uiolatores eius statuit, nec ma
Abbreviated transcription (Latin):
quoq: cum capitulum hoc in pru¬
dens legerem. quem ammodum:
tu pene ieram In consilium iudȩ¬
us fieri. Nec in merito: & enim si
adimplere : Ad in pl&io autem num¬
quam inuase in ani dicitur: sed in
sermone solus mihi uidebatur isra¬
helita possex pianus fieri. qui re¬
fertus maxima ex parte lege ac
proph& as adxp̃m uenir& replen¬
dus eocuius adhuc uider& ur esse
capatior. sitamen & ipsa priora
non soluer&: Alioquin necirca eum
ad inpl&io hȩc ess&. sed ex haustio:
&tego exgentibus ueniens. incassũ
me accessis se putabam ad xp̃m
quianihil tale ad ferrem quod
in me desuis poss& adiectionib adim¬
pleri: Quęrens ergo quȩnam ess&
prior illa mensura. inuenio sab¬
bata peritomen sacrificia neome¬
nias & baptis mata: amo facias:
ciborum discr&iones. potuum.
uestimentorum. & alia quȩ per¬
currere longum est : Arbitratus
ergo sum hocesse. nec aliud quic¬
quam quod sexp̃s non uenis sesol¬
uere dixerit. sed adim plere: nec

Expanded text:
quoque, cum capitulum hoc inpruquoque, cum capitulum hoc inprudens legerem, quemadmodum tu paene ieram in consilium Iudaeus fieri. nec inmerito; etenim si adinplere, adinpletio autem numquam in uase inani dicitur, sed in semo, solus mihi uidebatur Israhelita posse christianus fieri. qui refertus maxima ex parte lege ac prophetis ad Christum ueniret replendus eo. cuius adhuc uideretur esse capacior, si tamen et ipse priora non solueret; alioquin nec circa eum adinpletio haec esset, sed exhaustio. at ego ex gentibus ueniens incassum me accessisse putabam ad Christum, quia nihil tale adferrem, quod in me de suis posset adiectionibus adinplere. quaerens ergo, quaenam esset prior illa mensura, inuenio sabbata. peritomen, sacrificia, neomenias ac baptismata. azymophagias ciborum, discretiones potuum, uestimentorum et alia, quae percurrere longum est. arbitratus ergo sum hoc esse nec aliud quicquam. quod se Christus non uenisse soluere dixerit, sed adinplere. nec
Abbreviated transcription (Latin):
mihi non pusillum ut dixi certamen
donec capituli huius a memolestiam
demolirer: Tibi uero nequa qua
congredim &uam. nullis confiso
uiribus. & inpudentia potius laces¬
senti ut facilius temptari me putem
Abste quam cogi ut credam dixis
sexp̃m quod necte uideam credi¬
disse : Nec enim quicquam eorum
p̃ferens. quibus lex & proph& ȩ
non solui uideantur sed adimple¬
ri metamquam desidem obiur¬
gas: acp̃uarica torem ex huius ob¬
iectione capituli: An &tuiam
d&runcatorem inguinum obsce¬
no illo signaculo gloriaris. tam¬
quam iudeus aut natarenus :
Ansupercilium deobseruatione eri¬
gis sabbatorum: Ande porcinȩ ab¬
stinentia tibi conscius gaudes. An
deniq: deuictimarum sanguine &
holocaustorum nidonbus iudȩorũ
teex saturas se dm̃ exultas: Quod¬
si horum secifuinihil. quid ita xpm
non uenis se legem soluere sed adim¬
plere contendis. Quare indeficien¬
tes ego p̃ceptori meo refero gratias.
qui mesimiliter labantem r& inuit
ut essem hodie xp̃ianus: Nam ego

Expanded text:
mihi non pusillum, ut dixi, certamen, donec capitulij huius a me molestiam demolirer, tibi uero nequaquam congredi metuam nullis confiso uiribus et inpudentia potius lacessenti, ut facilius temptar, me putem abs te quam cogi, ut credam dixisse Christum, quod nec te uideam credidisse. nec enim quicquam eorum praeferens, quibus lex et prophetae non solui uideantur, sed adinpleri, me tamquam desidem obiurgas ac praeuaricatorem ex huius obiectione capituli. an et tu iam de truncatorum inguinum obscaeno illo signaculo gloriaris, tamquam Iudaeus aut Nazaraeus? an supercilium de obseruatione erigis sabbatorum? an de porcinae abstinentia tibi conscius gaudes? an denique de uictimarum sanguine et holocaustorum nidoribus Iudaeorum te exsaturasse deum exultas ? quodsi horum fecisti nihil, quid ita Christum non uenisse legem soluere. sed adinplere contendis? Quare indeficientes ego praeceptori meo refero gratias, qui me similiter labantem retinuit, ut essem hodie -christianus. nam ego
Abbreviated transcription (Latin):
nuntiauimus uobis. anathema sit
Ergone paulus mendax sit : mani¬
stellae calumniamini. qua magi
adxpm infantem adorandum per¬
ductisunt. non erubescitis. cum uos
menticii primi hominis ur̃i. non sub
stellȩ testificatione ponatis. sed
in stellis omnibus conligatum eẽ
dicatis: quia uidelic& principib
tenebrarum commixtum eẽcre¬
ditis in illo bello. quo ipse primus
homour̃ cum tenebrarum gente
pugnauit. ut deipsis principibus
tenebrarum. tali commixtione
captis mundus fabricar&ur. Vnde

Expanded text:
nuntiavimus vobis, anathema sit. nuntiavimus vobis, anathema sit. Ergo ne Paulus mendax sit, Maniautem etiam stellae calumniamini, qua Magi ad Christum infantem adorandum perducti sunt, non erubescitis, cum vos mentitii primi hominis vestri, non sub stellae testificatione ponatis, sed in stellis omnibus colligatum esse dicatis: quia videlicet principibus tenebrarum commixtum esse creditis in illo bello, quo ipse primus homo vester cum tenebrarum gente pugnavit, ut de ipsis principibus tenebrarum tali commixtione captis mundus fabricaretur. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
Primus homo inquit deterra terrenus.
secundus homo decelo caeleftis:: qua¬
lis terrenus. tales & terreni. qualis
caelestis. tales & celestes. Sicut porta¬
uimus imaginem terreni. postauimus
& imaginem eius quidecaelo est. Primꝰ
itaq: homo deterra terrenus. ille ad am
delimo formatus. secundus aut̃ ho
& homo exterius fier &. et ds interi¬
us permaner&. ut & filius dĩ uerus eẽt
perquem factisumus. & hominis filius
uerus fieret perquem refecti sumus
Cur ergo primum hominem urm̃ cõ¬
menticium nescio unde producitis:
& primũ hominẽ quẽ doctrina a pos¬
tolica docet non uultis agnoscere:
anut compleatur in uobis quod ipse
Apłs ait . aueritate quidem auditum suum
auestentes Ad fabulas aut̃ conuertent᷑.
Paulus annuntiat primũ hominẽ de
terra terrenũ. manicheus adnuntiat
primũ hominẽ non terrenum. nescio
quib fallacib elementis quinq ues¬
titum: Et paulus dicit. siquis uobis
adnuntia uerit pr&erquã quod ad¬

Expanded text:
primus homo, inquit, de terra terrenus; primus homo, inquit, de terra terrenus; secundus homo de caelo caelestis. qualis terrenus, tales et terreni; qualis caelestis, tales et caelestes. sicut portauimus imaginem terreni, portemus et imaginem eius, qui de caelo est. primus itaque homo de terra terrenus ille Adam de limo formatus, secundus autem hoet homo exterius fieret et deus interius permaneret, ut et dei filius uerus esset, per quem facti sumus, et hominis filius uerus fieret, per quem refecti sumus. cur ergo primum hominem uestrum commenticium nescio unde producitis et primum hominem, quem doctrina apostolica docet, non uultis agAn ut compleatur in vobis quod ipse Apostolus ait: A veritate quidem auditum suum avertentes, ad fabulas autem convertentur ? Paulus annuntiat primum hominem de terra terrenum: Manichaeus annuntiat primum hominem non terrenum, nescio quibus fallacibus elementis quinque vestitum. Et Paulus dicit, Si quis vobis annuntiaverit praeterquam quod an
Abbreviated transcription (Latin):
traria gente confingitis : unum al¬
latumẽ dediuinis regnis contrariũ :
lux contratenebras. c& eraenim qua¬
tuor non sunt contraria. nam necaer
fumoest contrarius multominus aquȩ
aqua & uentus uento & igns igni. Iam¬
uero illa sacrilega deliramenta quis
audiat: quod primum hominẽ dicitis
urm. scđm hostium uoluntatem quo
eos caper&. elementa quae portabat
mutasse atq uertisse. ut regnum qđ
dicitis falsitatis insua natura manens.
non fallaciter dimicar&. et substantia
ueritatis mutabilis Apparer& ut falle¬
r& Huius primi hominis filium credi
ticiae fabulae filiam. dicitis ueritatem
Hunc primum hominẽ quemlaudatis
quiamutalibus & mendacibus formis
cumaduersa gente pugnauit. siuerũ
dicitis. non imitamini. si aũt imitamini
qđ utrumq dese ipse testatur: & de
uero dõ diuintatis aeterntatem & de
uero homine carnis originem duxit:
Nonnouit Apostolica doctrina primũ
hominem urm. Audite apłm paulum.

Expanded text:
traria gente confingitis, unum adtraria gente confingitis, unum adlatum est de diuinis regnis contrarium, lux contra tenebras? cetera enim quattuor non sunt contraria. nam nec aer fumo est contrarius, multo minus aquae aqua et uentus uento et ignis igni. Iamuero illa sacrilega deliramenta quis audiat, quod primum hominem uestrum dicitis secundum hostium uoluntatem, quo eos caperet, elementa, quae portabat, mutasse atque uertisse, ut regnum, quod dicitis falsitatis, in sua natura manens non fallaciter dimicaret, et substantia ueritatis mutabilis adpareret, ut falleret? huius primi hominis filium credi ticiae fabulae filiam dicitis ueritatem. hunc primum hominem, quem laudatis, quia mutabilibus et mendacibus formis cum aduersa gente pugnauit, si uerum dicitis, non imitamini; si autem imitamini, quod utrumque de se ipse testatur, et de uero deo diuinitatis aeternitatem et de uero homine carnis originem duxit. non nouit apostolica doctrina primum hominem uestrum. audite apostolum Paulum:
Abbreviated transcription (Latin):
delucis gente descendit. Armatum
aquissuis contra inimicorum aquas.
& igne suo contra inimi corum ignem:
& uentis suis contra inimicorum uen¬
tos. Cur non ergo & fumosuo contra
inimi corum fumum: & tenebrissuis
contra inimicorum tenebras. sed con¬
tra fumum aere ut dicitis armabatur.
& contratenebras luce. Anquiama¬
la sunt fumus & tenebrae: non ea po¬
tuit habere bontas eius: Bona ergo
sunt illa tria. aqua uentus ignis
Cur ergo ea potuit habere malitia
gentis aduersae .: Hic respondetis.
sedaqua illa gentis tenebrarum mala
erat : quam uero primus homo attu¬
lit bona erat. &uentus illius malus.
huius aut̃ bonus. Ita ethuius ignis bo¬
nus contramalum ignem illius dimi¬
cauit : Curergo & contramalum fumũ
non potuit afferre fumum bonum:
anin fumo ur̃a mendacia tam quã fumꝰ
ipse uanescunt atque deficiunt.
Ceste primus homo ur̃. contranatu¬
ram contrariam bellum gessit. Cur
quinq: illis elementis quae in con¬

Expanded text:
de lucis gente descendit, armatum de lucis gente descendit, armatum aquis suis contra inimicorum aquas et igne suo contra inimicorum ignem et uentis suis contra inimicorum uentos. cur non ergo et fumo suo contra inimicorum fumum et tenebris suis contra inimicorum tenebras, sed contra fumum aere, ut dicitis, armabatur et contra tenebras luce ? an quia mala sunt fumus et tenebrae, non ea potuit habere bonitas eius? bona ergo sunt illa tria: aqua, uentus, ignis. cur ergo ea potuit habere malitia genti's aduersae? hic respondetis: sed aqua illa gentis tenebrarum mala erat, quam uero primus homo adtulit, bona erat; et uentus illius malus, huius autem bonus: ita et huius ignis bonus contra malum ignem illius dimicauit. cur ergo et contra malum fumum non potuit adferre fumum bonum? an in fumo uestra mendacia tamquam fumus ipse euanescunt atque deficiunt? certe primus homo uester contra naturam contrariam bellum gessit. cur quinque illis elementis, quae in con
Abbreviated transcription (Latin):
listae : Nam et ipsum nom̃ siqueramꝰ
quid latine intep̃tatur: bonus nun¬
tius dicitur euangelium uel bona
adnuntiatio.: Quod quidem cum
Aliquid bonum adnuntiatur.
semper dici potest. proprie tam̃
hocuocabulum obtinuit illa quam
dixi adnuntiatio saluatoris: Si aũt
uos aliud adnuntiatis. extraeuan¬
gelium uos eẽ manifestum ẽ
Vtiq sunt aduersum uos par uuli
quos appellatis semixp̃ianos. sima¬
tris caritatis uocem sibi exore
Apostolico personantem audiant :
Siquis uobis adnuntia uerit pr&er¬
quam quod ad nuntiauim us uobis.:
anathema sit: Cum ergo ipse pau¬
lus scđm euan gelium suum adun¬
tiauerit xp̃m ex semine dauid uos
qui hoc negatis & aliudadnuntiatis.
anathema sitis. Quis non aut̃ uideat.
quanta cecitate dicatur: quod nusquã
se xp̃c̃natum ex hominibus dicat.
Cum pene numquam se filium homins
nes. profertis nobis ex Armario ur̃o.
nescio quem primum hominẽ: quiad
gentem tenebrarum debellandam.

Expanded text:
listae. nam et ipsum nomen si quaeramus listae. nam et ipsum nomen si quaeramus quid latine interpretetur, bonus nuntius dicitur euangelium uel bona adnuntiatio. quod quidem cum aliquid bonum adnuntiatur, semper dici potest, proprie tamen hoc uocabulum obtinuit illa quam dixi adnuntiatio saluatoris. si autem uos aliud adnuntiatis, extra euangelium uos esse manifestum est. utique sunt aduersus uos paruuli, quos appellatis semichristianos, si matris caritatis uocem sibi ex ore apostolico personantem audiant: si quis uobis adnuntiauerit praeterquam quod adnuntiauimus uobis, anathema sit. cum ergo ipse Paulus secundum euangelium suum adnuntiauerit Christum ex semine Dauid, uos, qui hoc negatis et aliud adnuntiatis, anathema sitis. quis non autem uidquanta caecitate dicatur, quod nusquam se Christus natum ex hominibus dicat, cum pene nunquam se filium hominisctissimi homines, profertis nobis ex armario vestro, nescio quem primum hominem, qui ad gentem ten
Abbreviated transcription (Latin):
natum. Et respondifti. non itaẽ:
Hancscilic& causam subiciens quia
generatio xp̃i non pertinet ad
euangelium. Quidergo respon¬
debis apło dicenti. Memor esto
xpm̃ ium resurrex isse amor¬
tuis ex semine dauid. scđm euan¬
geliumm eum. Uides ceste quã
nescias. uel te nescire fingas quid
sit euangelium. nec ex doctrina
apostolica sed ex ur̃o errore nomi¬
nes euangelium. Aut si hoc appel¬
las euangelium qđ apłi appella¬
uerunt aberras ab euan gelio
quin oncredis xpm̃ ex semine dauid:
Qđ apostolus scđm euangelium
p̃dicari testatus ẽ. Qđ aut̃ erat apłi
pauli euangelium. hoc &iamcxerorũ
Apłorum & omnium fidelium dispen¬
satorum tanti sacramenti .: Hocenim
alibi dicit. Siue ergo ego siue illi.
sic p̃dicamus & sic credidiftis: non
enim omnes illi euangelium conscrip¬
serunt sed tamen omnes euangeliũ
p̃dicauer̃. Narratores quippe ori¬
ginis factorum dictorum. passionum

Expanded text:
natum, et respondisti: non ita est, natum, et respondisti: non ita est, hanc scilicet causam subiciens, quia generatio Christi non pertinet ad euangelium. quid ergo respondebis apostolo dicenti: memor esto Christum Iesum resurrexisse a mortuis ex semine Dauid secundum euangelium meum? uides certe, quam nescias uel te nescire fingas, quid sit euangelium, nec ex doctrina apostolica sed ex uestro errore nomines euangelium. at si hoc appellas euangelium, quod apostoli appellauerunt, aberras ab euangelio, qui non credis Christum ex semine Dauid, quod apostolus secundum suum euangelium praedicari testatus est. quod autem erat apostoli Pauli euangelium, hoc etiam ceterorum apostolorum et omnium fidelium dispensatorum tanti sacramenti. hoc enim alibi dicit: siue ergo ego siue illi; sic praedicamus et sic credidistis. non enim omnes illi euangelium conscripserunt, sed tamen omnes euangelium praedicauerunt. narratores quippe originis, factorum, dictorum, passionum
Abbreviated transcription (Latin):
legitur inm̃ coepisse p̃dicare euan¬
gelium regni Ergo quicquid
ante hoc narratum est. genealogian
eẽ constat non euan gelium. Alio¬
quin quidimpediebat & matheũ.
ponere euangelium inũ xp̃i filu
dĩ. nisi quia improbum putauit.
genea logiam uocare euangelium
Qua propter siam tibi distinctum
satis ẽ. quod usq nunc ignora sti lon¬
ge aliud eẽ euangelium quam gene¬
alogiam scias me ut dixi accipere
euangelium. idest predicationem
xp̃i. De quo quicquid iam perro¬
gare uolueris. omissis generationib
quaere. Aut si et deipsis conferre
est Animus. non equidem recuso.
cum sit mihi magna & dehis adre¬
spondendum copia. Sedtu disce
interrogare : quod primum est
Uideris enim mihi nunescire uelle:
non utrum euangelium accipiam.
sedutrum generationes
AUGUSTINUS RESP̃U.
ERTE INTERROCASTITEIP¬
sum uelut ex persona nr̃a utrũ
acciperes euangelium. et respon¬
distimaxime: Rursusq: inter¬
rogasti. utrum acciperes xp̃m.

Expanded text:
legitur Iesum coepisse praedicare euanlegitur Iesum coepisse praedicare euangelium regni. ergo quicquid ante hoc narratum est, genealogian esse constat, non euangelium. alioquin quid inpediebat et Matthaeum ponere euangelium Iesu Christi filii dei', nisi quia inprobum putauit genealogiam uocare euangelium? quapropter si iam tibi distinctum satis est, quod usque nunc ignorasti, longe aliud esse, euangelium quam genealogian, scias me, ut dixi, accipere euangelium, id est praedicationem Christi. de quo quicquid iam perrogare uolueris, omissis generationibus quaere. aut si et de ipsis conferre est animus, non equidem recuso, cum sit mihi magna et de his ad respondendum copia; sed tu disce interrogare, quod primum est. uideris enim mihi nunc scire uelle, non utrum euangelium accipiam, sed utrum generationes. AUGUSTINUS respondit: Certe interrogasti te ipsum uelut ex persona nostra, utrum acciperes euangelium, et respondisti: maxime. rursusque interrogasti, utrum acciperes Christum
Abbreviated transcription (Latin):
CCIPIS EUANGELIUM.
et maxime. Proinde ergo
& natum accipis xp̃m. Non itaẽ
Neq enim sequitur ut si euan geli¬
um accipio. Idcirco &natum acci¬
pio xp̃m. Cur : quia euangelium
quidem ap̃dicatione xp̃i. et eẽ coe¬
pit et nominari. In quotamen ipse
nus quam senatum ex hominibus
dicit. Atuero genea logia adeo
non est euangelium : ut nec ipse
eius scriptor. ausus fuerit eam
euangelium nominare: quidenim
scripsit: Liber generationis uiũ xp̃i
filu dauid. Non ergo liber euan¬
gelii uiũ xp̃i. sed liber generations
Quippetibi & stilla inducitur. quie
confirmat genesim. ut recte genesi¬
dium hoc magis nuncu pari possit
quam euangelium. Acdeniq mar¬
cus qui generationem scribere non
curauit. sed p̃dicationẽ tantum
filiidi quod est euangelium. uide
quam sit comp&enter exor sus
Euangelium inquit inũ xp̃i filiidĩ:
uthinc satis abundeq Appareat.
genca logiam non eẽ euangelium
Namq: & in ipsomatheo post inclu¬
sum iohannem in carcerem. Hic

Expanded text:
ccipis euangelium? et maxime. proinde ergo et natum accipis Christum ? non ita est. neque enim sequitur, ut, si euangelium accipio, idcirco et natum accipiam Christum. cur? quia euangelium quidem a praedicatione Christi et esse coepit et nominari, in quo tamen ipse nusquam se natum ex hominibus dicit. at uero genealogia adeo non est euangelium, ut nec ipse eius scriptor ausus fuerit eam euangelium nominare. quid enim scripsit? liber generationis Iesu Christi filii Dauid. non ergo liber euangelii Iesu Christi' sed liber generationis', quippe ubi et stella inducitur, quae confirmat genesim, ut recte genesidium' hoc magis nuncupari possit quam euangelium. ac denique Marcus, qui generationem scribere non curauit, sed praedicationem tantum filii dei, quod est euangelium, uide quam sit conpetenter exorsus: euangelium, inquit, Iesu Christi filii dei, ut hinc satis abundeque adpareat genealogiam non esse euangelium. namque et in ipso Matthaeo post inclusum Iohannem in carcerem tunc
Abbreviated transcription (Latin):
libris enim ꝓpheticis quiddã cũ cõme¬
morass& apłs sicut scriptumẽ. ob¬
probria obprobrantium tibi cecider̃
superme : Continuo subiungitutili¬
tatẽ diuinae lectioꝵs: Quaecumq
enĩ scripta st᷑ inquit ut nos doceremus
scripta st̃ ut ꝑpatientiam & consola¬
tionẽ scrinturarũ spem habeamus:
addm: Sed contra dicit faustus Fiat
ergo illi qđ dicit paulus. Si qui su ob
euangeli zauerit p̃terquam qđ acce¬
pistis anathema sit

Expanded text:
libris enim propheticis quiddam cum commemorasset apostolus, sicut scriptum est: obprobria obprobrantium tibi ceciderunt super me, continuo subiungit utilitatem diuinae lectionis: quaecumque enim ante scripta sunt, inquit, ut nos doceremur, scripta sunt, ut per patientiam et consolationem scripturarum spem habeamus ad deum. sed contradicit Faustus. fiat ergo illi, quod dicit Paulus: si quis uobis euangelizauerit praeterquam quod accepistis. anathema sit
Abbreviated transcription (Latin):
ecce facta st̃ om̃a noua. Uides ergo eum
ueterem appellare & transitoriam
fidem illam priorem. idest ium̃ cre¬
didisse exsemine dđ scđm carnem.
N ouam uero hanc scđam & ꝑmanentem.
quia neminẽ iamnouerit scđm carnẽ:
qua ꝓpter &alibi : Cum eẽm inquit
suta ẽ quidergo & nos in dignum facimꝰ
sinouã & meliorem paulitenentes
confessionẽ ueterem illam acdete¬
riorem picimus : aut siuob secundũ
qđ ad romanos scribit credere cordiẽ.
Nobis quare licitum non sit. scđm qđ ad
corinthios dogmatizare. quãuis
& hoc adduritiam uram̃ ita respon¬
derim .: Alio quin absit a płmdĩ qđ
aedificauit um quam destruere: nese
ipse p̃uaricatorem constituat ut con¬
testatus ẽ. Uerum tamen sieius est¬
& prior illa sententia nuncemenda¬
taest. sin fas non est paulum inemen¬
datum dixisse aliquidum quamip¬
sius non est¬

Expanded text:
ecce facta sunt omnia noua. uides ergo eum ecce facta sunt omnia noua. uides ergo eum ueterem appellare et transitoriam fidem illam priorem, id est Iesum credidisse ex semine Dauid secundum carnem, nouam uero hanc secundam et permanentem, quia neminem iam nouerit secundum carnem. quapropter et alibi. cum essem, inquit, si ita est, quid ergo et nos indignum facimus, si nouam et meliorem Pauli tenentes confessionem ueterem illam ac deteriorem proicimus? aut si uobis secundum quod ad Romanos scribit credere cordi est, nobis quare licitum non sit secundum quod ad Corinthios dogmatizare? quamuis et hoc ad duritiam uestram ita responderim. alioquin absit apostolum dei, quod aedificauit, umquam destruere. ne se ipse praeuaricatorem constituat. ut contestatus est. uerumtamen si eius est prior illa sententia, nunc emendata est; sin fas non est Paulum inemendatum dixisse aliquid umquam, ipsius non est
Abbreviated transcription (Latin):
POSTOLŨ ACCIPIS: ET MAXIME
curergo noncredis filium dĩ ex se¬
mine dđ natũ scđm carnem : ⁊ None qui¬
demcrediderim . Apłm dĩ contraria sibi
scribere potuisse: et modo hanc modo
illam ded ño nr̃o habuisse sententiam.
Sed quia uobis ita plac& quinum quã
sine sto macho auditis. aliquideẽ in apło
cauponatũ ne hoc quidem nob scia seẽ
contrarium.  Si quidem haec u& us
uideatur eẽ & antiqua opinio pauli
deiũ. cum eum & ipse dđ filium puta¬
r& ut cȩteri : Quod tam̃ ubi falsum di¬
dicit: interpolat & infirmat scribensq
adcorinthios: Nos inquit neminẽ no¬
uimus : quare consideres opost& quan¬
tum intersit interhaec duo capitula
equibus unum perhib& ium̃ filium
dđ scđm̃ carnem. Alterum uero iamse
neminẽ nosse scđm carnẽ : Quae siutraq
st̃ pauli authacratione erunt qua dixi
aut unũ ipsorũ non erit pauli. Pro¬
sequitur deniq Itaq in quit. siqua est
inxpo noua creatura. uetera transier

Expanded text:
postolum accipis? et maxime. cur ergo non credis filium dei ex semine Dauid natum secundum carnem? non equidem crediderim apostolum dei contraria sibi scribere potuisse et modo hanc. modo illam de domino nostro habuisse sententiam. sed quia uobis ita placet. qui numquam sine stomacho auditis aliquid esse in apostolo cauponatum. ne hoc quidem nobis scias esse contrarium, si quidem haec uetus uideatur esse et antiqua opinio Pauli de Iesu. cum eum et ipse Dauid filium putaret ut ceteri. quod tamen ubi falsum didicit. interpolat et infirmat scribensque ad Corinthios. nos, inquit. neminem nouimus. quare consideres oportet, quantum intersit inter haec duo capitula. e quibus unum perhibet Iesum filium Dauid secundum carnem. alterum uero iam se neminem nosse secundum carnem. quae si utraque sunt Pauli. aut hac ratione erunt. qua dixi. aut unum ipsorum non erit Pauli. prosequitur denique: itaque, inquit. si qua est in Christo noua creatura. uetera transierunt,
Abbreviated transcription (Latin):
Auctoritati scripturarũ subiciat᷑ ad fidẽ
sed sibi scripturas ipse subiciat: ñ ut ideo illi
te cõmittis amma misera. in firma carna¬
lib nebulis inuoluta quote cõmittis : Re¬
moue ergo auctoritatẽ uideamꝰ: Remo¬
ueauctoritatẽ redderationẽ eoneratiotua
ꝑducit᷑ ut nisidĩ natura uiolabilis corrup¬
tibilisq credatur exitũ theatri cũ longa
illa fabula ur̃a repperire ñ possit .
Postremounde scis octo eẽ terras. & decẽ
cȩlos qđ ath lans mundũ ferat splendi¬
tenensq suspendat : et innumerabilia
tali : Vndescis hȩcplane inquis man¬
cheus medocuit: sed infelix credidisti.
neq enĩ uidisti: Siergo adsimlia fabu¬
losarũ fantas matum quib turpit̃ gra¬
uidataes. te auctoritatẽ ignotissime
et furiosissime sub didisti. ut ideo haȩc
om̃a crederes quia in illis conscripta st̃
censuisti cũtibi nulla demonstrentur:
Cur non potius euangelicȩ auctoritate
tam fundate tam stabili. tanta gloria

Expanded text:
auctoritati scripturarum subiciatur ad fidem, sed sibi scripturas ipse subiciat, non ut ideo illi te committis, anima misera, infirma, carnalibus nebulis inuoluta? quo te committis? remoue ergo auctoritatem, uideamus, remoue auctoritatem, redde rationem. eone ratio tua perducitur, ut nisi dei natura uiolabilis corruptibilisque credatur, exitum theatricum longa illa fabula uestra reperire non possit? postremo unde scis octo esse terras et decem caelos, quod Atlas mundum ferat splenditenensque suspendat et innumerabilia talia? unde scis haec? plane, inquis, Manichaeus me docuit. sed, infelix, credidisti; neque enim uidisti. si ergo ad milia fabulosorum phantasmatum, quibus turpiter grauidata es, te auctoritati ignotissimae et furiosissimae subdidisti, ut ideo haec omnia crederes, quia in illis conscripta sunt lcensuisti, cum tibi nulla demonstrentur, cur non potius euangelicae auctoritati tam fundatae, tam stabilitae, tanta gloria