comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quanucilamhaac etpiliuit eiuser reliquaus que
AΔCΙLLΑΕ FΑCΙΑM IΝCΕΝC̃ MACΝAm quodduobus modis intel¬
legr potest hoc est siue quod populus iude orum copiosusorse& in secalo regna¬
turus siuequia celestis regnigloriam consecuturi ersent quiex eis cre¬
didissent in xpõ. Sel lib& notare inquoludo arguit saraa hismahel filã
aegar : Dupliciterita que hoc ab hȩbreis ex ponitur siue quodidolothitum
ferit uixta illud quods̃ criptũ est: Sedit populus comedere &bibero it
surrexerunt ludere siue quod aduersumisaacquasi maioris ac̃ tatis
lo cosibi et ludo primogenitauindicaret quod qui demsaraã nontu¬
lit et hoc exipsius approbatur serm onedicentis: Eice ancillã han
marc etgolles paxemetutrem aque po¬
rumgarscapola eius et rcł. sitredecimanno¬
rum erat his mahel quando natus est isaac adiunctis que a grito
ab lactationis annis quo modo conuenit tante a&atis adules cencem
mat remsedis se ceruicibus dumdicitur Sumpsit abraliam paua

Expanded text:
 et filium ejus, et reliqua usque: ancillae faciam in gentem magnam. Quod duobus modis intelligi potest, hoc est: sive quod populus Judaeorum copiosus esset in saeculo regnaturus, sive quia coelestis regni gloriam consecuturi essent qui ex eis credidissent in Christum. Sed libet notare in quo ludo arguit Saraa Ismael, filium Agar. Dupliciter itaque hoc ab Hebraeis exprimitur. Sive quod idolothytum fecit juxta illud quod alibi scriptum est: Sedit populus comedere et bibere, et surrexerunt ludere . Sive quod adversum Isaac quasi majoris aetatis loco sibi et ludo primogenita vindicaret. Quod quidem Saraa audiens non tulit. Et hoc ex ipsius approbatur sermone dicentis: Ejice ancillam hanmane, et tollens panem et utrem aquae, imposuit in scapula ejus, et reliqua. Si tredecim annorum erat Ismael quando natus est Isaac, adjunctisque aetate ablactationis annis, quomodo convenit tantae aetatis adolescentem matris sedisse cervicibus dum dicitur: Sumpsit Abraham panes
Abbreviated transcription (Latin):
uero filius potũ dantis domuimeae: teodotionfilius eius qui suꝑdo
mũ meamest id est uilici quiuni uersa dispensat & distribuit cr̃¬
bariam familiae uocaturque doc mascus eliezerporro elie r er
dq̃ m̃s adiutor interpr&atur qui ut diximus damas cũ condidit:
sequentibus dicit: Sicut stellas cȩli & sicut a rona quȩ est inlit¬
inarena autem maritimi littorisi magna multitudo infirmo¬
haberiqui eduxite dethosdim idest do incondio chaldeorum

Expanded text:
vero, filius potum dantis domui meae. Theodotion, filius ejus qui super vero, filius potum dantis domui meae. Theodotion, filius ejus qui super domum meam est, id est villici, qui universa dispensat, et distribuit cibaria familiae; vocaturque Damascus Eliezer. Porro Eliezer Deus meus adjutor interpretatur, qui, ut diximus, Damascum condidit. sequentibus dicit: Sicut stellae coeli, et sicut arena quae est in litin arena autem maritimi littoris magna multitudo infirmohaberi, qui eduxi te de Chesdim, id est de incendio Chaldaeorum
Abbreviated transcription (Latin):
tur: Quod benere fertur ad xp̃m ipse est enimrex pacis
quiaper ipsumreconcili amurdo: ipse est rex iustitiae quia
ipse ueni & ut discernatscos ab impiis: idem quoque unus¬
& sacerdos & rex qui ad redemptionem omnium hostiã dõ pa¬
trise ipsum cotulit & uerus rex in prȩsenti sȩculo populum
suu regit & infuturo udicabit: Sequit᷑ : SXIT QUE ABRA
ONEDS QUIDDABISMIHIEGOUADAMARSqueliBe¬
RiSoTFilius procuraroris domusme. aeisto
OAMAS cus.ETIEΧΕ Ρ ET RELiq Nonquasi dubius anfie¬
r& de promissio nedicumait : dNe ds̃ quid dabis michi
quis fuerit iste ȩliezerdamascus de quodixit abram hȩres meuserit
illeutiq fuit filius procuratoris abrahȩ qui postea ut aiunt ho¬
braeidda mascum condidit & nomenciuitatis dedit regnũ que¬
in ca obtinuit at tamen nocandum ubinos habemus filius ꝓcurato¬
ris non nulli transtulerunt filius macethuernaculȩ meat aquila

Expanded text:
tur, quod bene refertur ad Christum. 8. Ipse est enim rex pacis, tur, quod bene refertur ad Christum. 8. Ipse est enim rex pacis, quia per ipsum reconciliamur Deo. Ipse est rex justitiae, quia ipse veniet, ut discernat sanctos ab impiis. Idem quoque unus sacerdos, et rex, quia ad redemptionem omnium hostiam Deo Patri se ipsum obtulit, et ut verus rex in praesenti saeculo populum suum regit, et in futuro judicabit. CAPUT XII. De saeus, quid dabis mihi? ego vadam absque liberis, et filius procuratoris domus meae iste Damascus Eliezer, et reliqua. Non quasi dubius, an fieret, de promissione Dei, cum ait: Domine Deus, quid dabis mihi?quis fuerit iste Eliezer Damascus, de quo dixit Abram, haeres meus erit? Ille utique fuit filius procuratoris Abrahae, qui postea, ut aiunt Hebraei, Damascum condidit, et nomen civitatis dedit regnumqin ea obtinuit. Attamen notandum, ubi nos habemus, filius procuratoris, nonnulli transtulerunt: filius Masech vernaculi mei. Aquila
Abbreviated transcription (Latin):
cernũ sec undum ordinẽ melchisedech utique proptermys¬
teium sacramenti quod xp̃i anis cȩlebrare precepit : ut non
secundum aa ronpecudum uictimas sed oblationem panis
& uini idest corporis & sanguinis eius sacramentum in
sacrificium offeramus quo duero patriarcha magnus
decimas omis subscantiaesu aemel chisedechsacerdoti
postbene dictionem dedit Sciens spiritaliter meliorem
sacerdocium futurum in populo gentium quã leuiticum quod
inisra hel de ipsoerat nasciturum futurum que ut sacerdo ti¬
umecclesiae habentis preputium benedicer& in abraham
circumcisa sacerdotium sinagoge qui enimbonediciti maior
est cua q ibonedicitur: unde &rsa cerdo ces ex semine abra¬
he nac fratres quos bene dicebant idest populumis rahel
quibus illi decimas secundum legis mandatum dabant ue¬
rcut maioribus & eminentioribus suis: Nomen autem
ipsum mel chise dechrex pacis uel rex iustitiae interp̃ta

Expanded text:
ternum secundum ordinem Melchisedech . Utique propter mysternum secundum ordinem Melchisedech . Utique propter mysterium sacramenti, quod Christianis celebrare praecepit, ut non secundum Aaron pecudum victimas, sed oblationem panis et vini, id est, corporis et sanguinis ejus sacramentum, in sacrificium offeramus. 6. Quod vero patriarcha magnus decimas omnis substantiae suae Melchisedech sacerdoti post benedictisacerdotium futurum in populo gentium quam Leviticum, quod in Israel de ipso erat nasciturum, futurumque ut sacerdotium Ecclesiae habentis praeputium benediceret in Abraham circumciso sacerdotium Synagogae. Qui enim benedicit, major est quam qui benedicitur. Unde et sacerdotes ex semine Abrae nati fratris ex se quos benediquibus illi decimas secundum legis mandatum dabant, vere ut majoribus et eminentioribus suis. Nomen autem ipsum Melchi
Abbreviated transcription (Latin):
mine trium phabit : Quod uero ille nonmultitudine nec uirtute
legionum sed tantum trłcentis decem et octo comitantibus aduer¬
sarios principes debellauit : lamtunc sacramentocrucis cuius
figuram pertau litteram grȩcam innumero trecentorum
exprimitur imaginabatur quod nos xp̃i passio liberaret ad omi¬
natu quinq: carnalium sensuum quinos antea uariis uitus captiuan¬
tes ex supera uerant : Reuertenti igitur acȩde hostium abram
occurrit ei mox melchi sedech recsalem sacerdos dĩ mnenarrabili pa¬
rente progenitus : Benedixitq cibram offerens panem
et ui num in sacrificium dõ. Hunc meldi sedech apłs paulus
sicut diximus sinepatre sinematre commemorans: bu lar¬
figuraliter refert ad xp̃m. Ipseestenim solus de patre sinematre
genitus perdiuini tatem Ipse dematre si negatre perhumili tatem :
ipse quoq: sacerdos aeternus ad quem dicitur Tuessacerdos in ae¬

Expanded text:
mine triumphat. 3. Quod vero ille non multitudine, nec virtute mine triumphat. 3. Quod vero ille non multitudine, nec virtute legionum, sed tantum trecentis decem et octo comitantibus, adversarios principes debellavit, jam tunc in sacramento crucis, cujus figura per Tau litteram Graecam numero trecentorum exprimitur, imaginabatur, quod nos Christi passio liberaret a dominatu quinque carnalium sensuum, qui nos antea variis vitiis captivantes exsuperaverant. 4. Revertenti igitur a caede hostium Abraham occurrit ei mox Melchisedech, rex Salem sacerdos Dei, inenarrabili parente progenitus; benedixitque Abraham, offerens panem et vinum in sacrificium Deo. Hunc Melchisedech apostolus Paulus sine patre et sine matre commemorans, figuraliter refert ad Christum . Ipse est enim solus de patre sine matre genitus per divinitatem, ipse de matre sine patre per humanitatem. 5. Ipse quoque sacerdos aeternus, ad quem dicitur: Tu es sacerdos in ae
Abbreviated transcription (Latin):
iuxtasalim quiamultae sunt saa ibi aque : Nec differtur utrumsal
ansalimdicatur cumuocalibus inmedium perraro utuntur haebrei
et prouoluntate lectorum ac diuersitate regionum eadem uerba di¬
uersis sonis et accentibus proferunt : Nosenim opiniones diuerso¬
rum ponimus : sed prudenti lectori quidhorum uerius elegorit᷑
de relinquimus : sed quantu mad figuram pertinet iste mel chi
sine patre interris offerens dõ pronobis interris suicorporis
rezibus qui sodomis inruerant ccptum loth liborat:
habens secum in proelio tricentos decem et octouer¬
naculos Sed quid haecuictoria habrahae dequinq regibus
indicabat quos ille fidei pater mysterio superabat nisi quo d fi¬
des nr̃a si confirmata sit in spũ principali totidem corporis nostri
sensus uerbo dĩ subigit : Namsicut ille deproximi captiui tate in
regibus uictor est ita et fides proanima uictrix deexteriore ho¬

Expanded text:
juxta Salim, quia multae sunt ibi aquae . Nec differt utrum Salem juxta Salim, quia multae sunt ibi aquae . Nec differt utrum Salem an Salim dicatur, cum vocalibus in medium perraro utuntur Hebraei, et pro voluntate lectorum ac diversitate regionum eadem verba diversis sonis et accentibus proferunt  Z., proferuntur. Nos enim opiniones diversorum ponimus; sed prudenti lectori, quid horum verius elegerit, derelinquimus. Sed quantum ad figuram pertinet, iste Melchissine patre in terris, offerens Deo pro nobis in terris sui corporis regibus, qui Sodomis irruerant, captum Lot liberat, habens secum in praelio trecentos decem et octo vernulas. Sed quid haec victoria Abrahae de quinque regibus indicabat, quos ille fidei pater mysterio superavit, nisi quod fides nostra, si confirmata sit in spiritu principali, totidem corporis nostri sensus verbo Dei subigat  Forte, subigit? Nam sicut ille de proximo in regibus victor, ita et fides nostra per animam victrix de exteriore ho
Abbreviated transcription (Latin):
& matre fuerio qui a mortiu fuorunt ante quã natus ess&
Tradunt hunc &iã mutato nomine sem esse filiũ noȩ & suppu¬
tantesannos uitacipsius : ostendunt eum adisa acusque uixisse
omnesque primo genitos pontifices fuis se hostias dõ immolas¬
seus que ad tompora aaron. & legis cerimonias & haecosse
primogenica quȩ uendidit esau fratrisuoiacob: qui &iam
melchisedechiured&riumphiis ab nepotis sui docimas accepis¬
s& : porro salem ipsamesse uolunt quȩ postea ierus alem dice¬
batur: Nec &iã primo iebus ut ferunt posteasalem de inde ie¬
rusalom : Sed postea asalomone plenius in staurata hiero soli¬
mis est dicta quasi hiero solomonia : ceterum ut quidam dicut salem
et uidetur ibi palatiumesse melchi sedech: Vnde agitur transiuit
ia cob insalem ciuitatem regionis sichem quae est interrachana an:
indedicit hic annes eu angelista: Erathiotinnes baptizans in en non

Expanded text:
et matre fuerit, quia mortui fuerunt antequam natus esset. et matre fuerit, quia mortui fuerunt antequam natus esset. Tradunt etiam hunc, mutato nomine, Sem esse filium Noe, et supputantes annos vitae ipsius, ostendunt eum ad Isaac usque vixisse, omnesque primogenitos pontifices fuisse, hostias Deo immolasse usque ad tempora Aaron, et legis caerimonias, et haec esse primogenita quae vendidit Esau fratri suo Jacob, qui etiam Melchisedech jure de triumphis abnepotis sui decimas accepisset. Porro Salem ipsam esse volunt quae postea Hierusalem dicebatur. Haec etiam primo Jebus, ut ferunt, postea Salem, deinde Hierusalem, sed postea a Salomone plenius instaurata Jerosolymis est dicta, quasi Hierosolymonia. Caeterum, ut quidam dicunt, Salem que nunc dicitur Salem, et videtur ibi palatium esse Melchisedech. Unde agitur: transivit Jacob in Salem, civitatem regionis Sichem, quae est in terra Chanaan. Inde dicit Joannes evangelista: Erat Joannes baptizans in Ennon
Abbreviated transcription (Latin):
ditos duxit iuuenos adbellum promptos & qui non fuerunt uxoraa
quod nunc paneasdicitur ubi unus de fontibus iordanis oritur qui
diciturdan alter ueroior & his duobius fontibus qui a uth procus
a scdistant in unum riuulum foederatis iordanis appotatur : sicue
ex duobus fontibus unus fluuius ita  nominibus una appellatio pro¬
erit iste melchisedo clir ex salem que ma postolus dicit. sine patre
&matre esse: Idoo a postolus eumdicit absque patre & absque
hebrȩ i non absque patre & macre fusse sed quia nomoneius non
comme moratur nisiquando occurrerit abrã & nec pat̃ nec
mater logicur in diuinis scripturis melchi uidelic& pater & se¬
dechmator : & in quiunt quia pacer eius melchi eo concepto¬
mortuus fuit ante quã fuiss& melchise dechnatus: Item mat
eius sedechmortua fuit departuriendo habons inucoro melchi¬
sedechquͦ ceso eiectus est : & ex his duobus nominibus melchise¬
dechfilius eorũ sit diccus: propterea ut hȩbrei auo sine patro

Expanded text:
ditos dixit juvenes ad bellum promptos, et qui non fuerunt uxorati. quod nunc Paneas dicitur, ubi unus de fontibus Jordanis oritur, qui dicitur Dan, alter vero Jor: et his duobus fontibus, qui non procul a se distant, in unum rivulum foederatis, Jordanis appellatur. Ergo sicut ex duobus fontibus unus fluvius, ita ex nominibus duobus una appellatio proerit iste Melchisedech, rex Salem, quem Apostolus dicit sine patre et matre, esse? Ideo Apostolus eum dixit absque patre et absque volumine, tradunt Hebraei non absque patre et matre fuisse; sed quia nomen ejus non commemoratur, nisi quando occurrerit Abram, et nec pater nec mater legitur in divinis Scripturis. Melchi videlicet pater, et Sedech mater. Et inquiunt; quia pater ejus Melchi mortuus fuit, antequam fuisset Melchisedech natus. Item mater ejus Sedech mortua fuit de parturiendo habens in utero Melchisedech, et ex his duobus nominibus Melchisedech filius eorum sit dictus. Propterea, ut Hebraei aiunt, sine patre
Abbreviated transcription (Latin):
uisa erant sp̃s inmundi significantur pastum quendam suum
decarnaliũ diuisione quaerentes. Quod aut̃ illis consedens abram
abigebat eas significat maltos carnales merito scõrum infine
mundi ab angustiis liberandos sicut p̃diximus. Quod aũt circaso¬
lis occasum pauor inruit in abram et orror magnus et tenebrosus
significat circahuius scłi finem magnã pert᷑bationem ab anti¬
chrito nscis futuram : Dequadñs in euangelio dicit: Eritenim
tunc tribulatio magna: qualis non fuit abinitio. quod uero adiun¬
gitur cumoc cubuis set sol factaest caligo tenebrosa et appara¬
it dibanus fumans et lampas ignis transiens inter media illa
quȩ diuisa erant significat post finem scłi futurũ diem iudi¬
quod ando perunem se grogaibuntur scorum popali et iniquorum
erue d ureo diec t untest ad abram sciendo scies quia peregrinum
en isementtu ncerranom propria et inser uitutem ercuig ent

Expanded text:
visa erant, spiritus immundi significantur, pastum quemdam suum visa erant, spiritus immundi significantur, pastum quemdam suum de carnalium divisione quaerentes. Quod illic consedens Abram abigebat eas, significat multos carnales meritis sanctorum in fine mundi ab angustiis liberandos. Quod autem circa solis occasum pavor irruit in Abram, et horror magnus et tenebrosus, significat circa hujus saeculi finem magnam perturbationem ab Antichristo in sanctis futuram. De qua Dominus in Evangelio dicit: Erit enim tunc tribulatio magna, qualis non fuit ab initio, etc. . Quod vero adjungitur, cum occubuisset sol, facta est caligo tenebrosa, et apparuit clibanus fumans, et lampas ignis transiens inter media illa quae diviserat, significat post finem saeculi futurum diem judicii, quando per ignem segregabuntur sanctorum populi et iniquorum. Quod vero dictum est ad Abrerit semen tuum in terra non propria, et in seruitutem redigent
Abbreviated transcription (Latin):
cromissiseminis habrabae ec iscacsi figura. Per iuuen camenim uacea¬
sienificataest plebs posita subiugolegis. Per capram eadem pleospee¬
catrr futura. Per arietem cadem plebs regnatura quae animalia
ideo trina dicuntur quiaper articulos temporum ab adam usq
ad noe et inde usq ad abralam et indeusq addauid tam quam
tertiam actatem gerens ille populus ad oleuit. Perturturem et
lumbam sp̃ĩtales in eo populo figurati sunt in diuidui filii promis¬
sionis et heredes regni futuri : quorum aetas temporalis ideo tacetur
quia aeternamedit antes trans gressi sunt temporalia desideria :
sed quid est quod animalia illatria diuiduntur aduersum se inuicem
partibus constitutis : quia spĩtales in diuiduisunt scisma non cogi¬
unt Nonsedu cuntur abhereticis sed pax est semper in ipsis
si ue a turbis seremoueantur ut turtur siue inter illas conuersent᷑
sicut columba: Vtramq tamen auisest habens simplicitatem
et in nocentiã Volucres aut̃ descendentes super corpora quae di¬

Expanded text:
promissi seminis Abrahae, et ista est figura. 6. Per vaccam enim significata est plebs posita sub jugo legis. Per capram eadem plebs peccatrix futura. Per arietem eadem plebs regnatura. Animalia ideo trima dicuntur, quia per articulos temporum ab Adam usque ad Noe, et inde usque ad Abraham, ac inde usque ad David, tanquam tertiam aetatem gerens ille populus adolevit. 7. Per turturem et columbam spirituales in eo populo figurati sunt, individui filii promissionis, et haeredes regni futuri, quorum aetas temporalis ideo tacetur, quia aeterna meditantes transgressi sunt desideria temporalia. Sed quid est quod animalia illa tria dividuntur adversus se invicem partibus constitutis, nistant, non seducuntur ab haereticis, sed pax est semper in ipsis, sive a turbis se removeant, ut turtur, sive inter illas conversentur, sicut columba. Utraque tamen avis est, habens simplicitatem et innocentiam. Volucres autem descendentes super cadavera, quae di
Abbreviated transcription (Latin):
ab aquilonari plaga in meridiem ꝓducta dañ quippeui¬
cus exiguus est inex teriorib: iudẽ ae quȩ septentrionalẽ
partem cantuentur inquartopanead aomiliario tñrũ
ꝑ gentibus de quoior danis erumpens a loconomen sortitus e
Ior uero haebrei fluuium appellant: Ceterumbersab eȩ ad aust
uergens suicus est maximus inuicesimo ab chebronmiliario : Igitur
longitudosiueetiam latitudo iudacae quanta sit : sc̃s quoque hieronimis
promissionis disserens sic addidit: Haec responde ant michi qui hancte¬
ram quaenunc nobis xp̃i passione et resurractione terra repromission
effecta est possessamputant apopulo iudaeorum postquã reuersus ex
egypto quantum possederit. utique ad an usquebersab ee quae uix centũ
quad raginta milium spatio in longum tenditur : Quod si obiecerit terram
repromissionis dici quae in nu merorum uolumine continetur : A meridie
mare salinarum persynam et cades barne ad torrentemus que egrpti
uuxtarinoe ruram marimagno influit: & adocciden¬

Expanded text:
ab aquilonali plaga in meridiem producta. Dan quippe uicus exiguus est in exterioribus Iudaeae, quae septentrionalem partem contuentur, in quarto a Paneade miliario Tyrum pergentibus, de quo Iordanis erumpens a loco nomen sortitus est. Ior uero Ebraei fluuium appellant. Ceterum Bersabee, ut supra diximus, ad austrum uergens uicus est maximus uicesimo a Chebron miliario. Igitur longitudo siue etiam latitudo Iudaeae quanta sit, sanctus quoque Hieronymus epromissionis disserens etiam haec addidit: "Respondeant mihi, qui hanc terram, quae nunc nobis Christi passione et resurrectione terra repromissionis effecta est, possessam putant a populo Iudaeorum, postquam reuersus est ex Aegypto, quantum possederit; utique a Dan usque ad Bersabe, quae uix centum sexaginta milium spatio in longum tenditur. repromissionis dici, quae in Numerorum uolumine continetur, a meridie maris salinarum per Sina et Cadesbarne usque ad torrentem Aegypti, qui iuxta Rinocoruram mari magno influit, et ad occiden
Abbreviated transcription (Latin):
torem nostrũ significat : quiut superius diximus descen¬
dit inegyptum uidelica inhunc mundũ expleomysterio
nostrae redemptionis ascendi ad patrom : Vnde benedicitur
de abrã quod rouersussit ꝑiter quo uenerat in bahel amo¬
ridic : quia ipse unigenitus filius insuis prȩdicatoribus : in
fini seculi reuersurus est adiudaicã plebem iuxta illud: cũ

Expanded text:
torem nostrum significat, qui, ut superius diximus, descentorem nostrum significat, qui, ut superius diximus, descendit in Aegyptum, videlicet in hunc mundum, expleto mysterio nostrae redemptionis, ascendit ad Patrem. Unde bene dicitur de Abram quod reversus sit per iter quo venerat in Bethel a meridie; quia ipse unigenitus Filius in suis praedicatoribus in fine saeculi reversurus est ad Judaicam plebem juxta illud:
Abbreviated transcription (Latin):
ascendis sedicitur aadustraomoani id ete admer¬
diem : Nonenim legitur oaram exinos se aliquande
uoccidentem : sed occurrit huie sensui illud quo d sequitusel
quoetiodo poterit exiens deaegopto fuis se diuaes ualde  quod sol¬
aucur dla Pde haebraica ueritate inqua seribitur abran
nuris uabementer: Aegrptienim pondere grauaba tonier
Tet ludeantur esse diuitiae pecoris auruet argenies ame.
s aegiptiae sint uiroscõ cuius typum tentut graues seserc
Den que nonut in hex legitur abiit undeuereraa undesertũ
usq dedeo: Sedsicut in haebreo scriptum est. habut prose¬
nesuoperaostrumusq bethel Idcir coenini deogxꝓcopio fer¬
tusesi ut uondesercumingreder&ur quod cumegnpco reli¬
querat scaiper austrum quia quiloni contrarius est ueniroe ad
domum d̃ ubi fuerat tabernaculũ eius interberh& reau
igicumabrã in hoc quod a scendit de egypto dnm̃ucresten¬

Expanded text:
ascendisse dicitur ad australem plagam, id est ad meriascendisse dicitur ad australem plagam, id est ad meridiem; non enim legitur declinasse aliquando ad occidentem. Sed occurrit huic sensui illud quod sequitur, quomodo potuerit exiens de Aegypto fuisse dives valde? Quod solvitur illa Hebraica veritate, in qua scribitur: Abram gravis vehementer. Aegypti enim pondere gravabatur. Et licet videantur esse divitiae pecoris, auri et argenti, tamen si Aegyptiae sint, viro sancto, cujus typum tenuit, graves sunt. Denique non, ut in LXX legitur, abiit unde venerat, in desertum usque Bethel, sed sicut in Hebraeo scriptum est, abiit itinere suo per austrum usque Bethel. Idcirco enim de Aegypto profectus est, ut non desertum ingrederetur, quod cum Aegypto reliquerat, sed per austrum, qui aquiloni contrarius est, veniret ad domum Dei, ubi fuerat tabernaculum ejus inter Bethel et Hai. Igitur Abram in hoc quod ascendit de Aegypto, Dominum ac Redemp
Abbreviated transcription (Latin):
dic uirosuo Sedmou& forte quo modo cũ sarai apha¬
raone rapta fuerit in uiolatapermansertt : Licet cor¬
pusscarummulierum nonuis maculat soduolu¬
tas & excusarepossit sarai qued famis tempore slare
gunpe regrinis locis marito coniuento resistere
ne qui uerit łamen potest & aliter fȩda necessitas
excusare quodiuxta librum ȩsterquȩ cum que mule¬
rum placuis s& regrapud u&eren sex mensibus un¬
guebacuroleo myrteo & sex mensibus inpigmentis e¬
rat uariis & curationibus feminarum & tunc demũ
ingrediebatur ad regem: Itaque ita potest ficripost
paratur introitus et abrahȩ pharao multadon auerit
et pharao posteasi: percussus adño illa adnue in tacta alcu
concubitu permansit Sequtur : Ascen ut ergo ra
de ciezypto iꝑse ec uxoreius et om̃a quae hale¬
bat et loth cumeo ad austrulem plozum : ero
cuitem diues ueslae in pos sessione arzent. et
ridice in bethel. Pal caraele aegrota liber tu

Expanded text:
dit viro suo. Sed movet forte quomodo, cum Sarai a Phadit viro suo. Sed movet forte quomodo, cum Sarai a Pharaone rapta fuerit, inviolata permanserit, licet corpus sanctarum mulierum non vis maculet, sed voluntas, et excusari posset Sarai quod, famis tempore, sola regi in peregrinis locis, marito connivente, resistere nequiverit, tamen potest et aliter foeda necessitas excusari, quod juxta librum Esther, quaecunque mulierum placuisset regi, apud veteres sex mensibus ungebatur oleo myrrheo, et sex mensibus in pigmentis variis erat et curationibus feminarum, et tunc demum ingrediebatur ad regem; atque ita potest fieri ut Sparatur introitus, et Abrahet Pharao postea sit percussus a Domino, illa adhuc intacta ab ejus concubitu permanente. Sequitur: Ascendit ergo Abraham de Aegypto, ipse et uxor ejus, et omnia quae habebat, et Loth cum eo, ad australem plagam: erat autem dives valde in possessione auri etridie in Bethel. Pulchre de Aegypto liberatus
Abbreviated transcription (Latin):
linidos filius autem hominis non hab& ubica¬
pames INTERR illa de quadicitur rittã
in uobis famem non famem panis nequesitim aq
sedaudiendiu erbum dñi: DEΙΗDΕSΕqui ruR
qualꝰ TErabra descendens IuEp¬
IM SARAIUXOREM SOROREMESSE
DIXIT Nec mentitus qui aꝓpinqua erat san¬
guinesi cut ipse ait : quam tamen pharao rex
aegrpti uxorem uolens accipere: sed cer¬
ritus minis ubi eius esse cognouit uxorem:
in lesã reddidit: hic enim innuendũ estutrũ
conuenir & abrã tãscõuiro ut celar& sarai
uxo remsua es se&cur non magisponer&
inaõ spemsuam ne occuder&ur a reges ostenditur ita que
in hoc eius facto quod homonon deb & tempta rednm̃ dm̃ suc̃
fecitenim quod potuit prouita sua quod automno n poct
ini cõpousit inquonisperautt: cui & pudiciti ã coniugiseo¬
mondauit: Nec eum fidos ae spes fefellit : damque p̃hara
a dõ t̃ritus multis que ꝓpterea malis afflic tus ibieiuar
uxo remdiuinitus didicit inlesam cum honor ereddi¬

Expanded text:
hominis non habet ubi cafames in terra illa, de qua dicitur: Mittam in vobis famem, non famem panis, neque sitim aquae, sed audiendi verbum Domini . Deinde sequitur qualiter Abram descendens in Aegyptum Sarai uxorem sororem suam esse dixit; nec mentitus, quia propinqua erat sanguine, sicut ipse ait. Quam tamen Pharao, rex Aegypti, uxorem volens accipere, sed territus nimis, ubi ejus esse cognovit uxorem, illaesam reddidit. Hic enim innuendum est utrum conveniret Abram, tam sancto viro, ut celaret Sarai uxorem suam esse, et cur non magis poneret in Deo spem suam ne occideretur a rege? Ostenditur itaque in hoc ejus facto quod homo non debet tentare Dominum Deum suum, Fecit enim quod potuit pro vita sua; quod autem non potuit, illi commisit in quem speravit, cui et pudicitiam conjugis commendavit. Nec eum fides ac spes fefellit. Namque Pharao a Deo territus, multisque propterea malis afflictus, ubi ejus uxorem divinitus didicit, illaesam cum honore reddi
Abbreviated transcription (Latin):
& ad om̃s pertinet: & pro communium similitudinem prȩ¬
ceptorum omnium ore uersatur quam designauit istefico
hienim ueniunt adabraham quiareg num uel sapientes
scuphilo sophi istius saeculi per humanam intellegentiam
uenerunt ad xpm intellegentes insignis & miraculis dm̃ es¬
secum illo inuniuersis quȩ ager&. Vnde est illud: Dr̃erat
in xp̃omundumre concilians sibi: Ait quidem iura orgo ꝑ dnm
ne noceas ẽo quod tam diupermansi inignorantia atque in in¬
fi delitate & põsteris neis ꝑ mansuros inhumana sapientia
strrpiquo meae meditanti hanc intelle gentiam: Sediuxta
miseri cordiam quan fecitibi. id est corporituo quod est ecdt
facies michi & terrae inquauersatuser aduena ut est illud:
uulpes foueas habent & uolucres cȩlinidos filius autembio¬
minis non hab&ubicaput suum reclina DIXITqVΕ ApΡ

Expanded text:
et ad omnes pertinet, et per communem similitudinem praeceptorum in omnium ore versatur, quam designat iste PhicoHi enim veniunt ad Abraham, quia regnum, vel sapientes, seu philosophi istius saeculi per humanam intelligentiam venerunt ad Christum, intelligentes in signis et miraculis Deum esse cum illo in universis quae ageret. Unde est illud: Deus erat in Christo, mundum reconcilians sibi . Ait quidem: Jura ergo per Deum ne noceas, eo quod tandiu permansi in ignorantia atque in infidelitate; et posteris meis, permansuris in humana sapientia; stirpique meae, meditanti hanc intelligentiam. Sed juxta misericordiam quam feci tibi, id est corpori tuo, quod est Ecclesia, facies mihi, et terrae in qua versatus es advena; ut est illud: Vulpes foveas habent, et volucres coeli nidos, filius autem hominis non habet ubi caput suum reclin
Abbreviated transcription (Latin):
Sedet lothquierat cum abra fue runt
Qreces ouiumerarmenta ettabsꝑnacula
credendo declinauerunt adõ: Abrã pro ut sȩpe descrip¬
simus dum̃ significat: Groges loth & armenta plebes & i¬
ugrsa conuenticula iude oruminfidolium inter pr&ant᷑
Vnde & benedicitur: ETFACTΑΕSTRXΑ IΝrERpaS¬
tores qrecuaa ẜra otloth perpastores abram
significantur a posto lixpĩ p̃erpastores lotħsaduc
intelle guntur & pharisa eiquimultum intorse al terca¬
tarecibi lebani iniudeis, Seu&iam losignifipat
henaicos quemcumi xp̃iano populo torra idest ecclen
concpit sed pastoris xpi & heraicorum seduc eoresi
quipastores sedicunt es sesins ouibis rixas & contencio¬
nessamper excrant inecdesi ã & idoo diuiduntur abio¬

Expanded text:
Sed et Lot, qui erat cum Abram, fuerunt greges ovium, et armenta, et tabernacula; credendo declinaverunt a Deo. Abram, prout saepe descripsimus, Dominum significat. Greges Lot et armenta, plebes et diversa conventicula Judaeorum infidelium interpretantur. Unde et bene dicitur: Et facta est rixa inter pastores gregum Abram et Lot. Per pastores Abram significantur apostoli Christi. Per pastores Lot Sadducaei intelliguntur et Pharisaei, qui multum inter se altercatatem habebant in Judaeis. Seu etiam Lot significat haereticos, quos cum Christiano populo terra, id est Ecclesia, non capit. Sed pastores Christi et haereticorum seductores, qui pastores se dicunt esse, suis ovibus rixas et contentiones semper excitant in Ecclesia, et ideo dividuntur ab
Abbreviated transcription (Latin):
der accharia et helisabet h inp̃ conia ponitur quod fuerint
aquilonem et adcustrum adorientem et admaire
quia omnem terram quam tu uides tibidabo et
seminituo. Sienim terram tantum promit tebatur ei
quam tunc in uno locostans uidere potuit perquat tu or elym¬
matamunde angustauidetur esse terrarepr omissionis
Non solum hoc terrae promis sum est quamuidere potuit:
non enim dictum est tantum terrae tibidabo quantũ uides
sed tibidabo terram quam uides cum et ulterior undique
dabatur. Et id circo subiunxit : Surge et perambulo
terram in latitudine et longi tudine : Utper amb¬
lando perueniret ad ea qua eo culis unolo costins uidere non
possit significabatur autem ea terra quã carnale semen
eius accepturũ erat: Nã illua spiritale totius mundi dilti¬
tudi nem posses surũ erat: dũ dixit adoriente & ad mane
quid dictũ est Sol& enimscriptura sacra dũ plagister raero¬

Expanded text:
de Zacharia et Elisabeth in praeconio ponitur, quod fuerint de Zacharia et Elisabeth in praeconio ponitur, quod fuerint aquilonem, et ad austrum, ad orientem, et ad mare, quia omnem terram quam tu vides, tibi dabo et semini tuo. Si enim terra tantum promittebatur ei, quam tunc in uno loco stans videre potuit per quatuor climata mundi, angusta videtur esse terra repromissionis. Non hoc solum terrae promissum est quam videre potuit. Non enim dictum est: Tantum terrae tibi dabo quantum vides; sed, Tibi dabo terram quam vides, eum et ulterior undique dabatur. Et idcirco subjunxit: Surge et perambula terram in latitudine et longitudine, ut perambulando perveniret ad ea quae oculis uno loco stans videre non posset. Significabatur autem ea terra, quam carnale semen ejus accepturum erat. Nam illud spiritale totius mundi latitudinem possessurum erat. Dum dixit, ad orientem et ad mare, quid dictum est? Solet enim Scriptura sancta, dum de plagis terrae repro
Abbreviated transcription (Latin):
pr&antur persinistra insidelicatem uel infernũ quod
uero abrã dixterã plaga elegit fidem uel regnũ scõrum
quodaut̃ sinistrã confraccionem uoluntatis qua in mem¬
brissuis condescendit his qui inanore prȩsentis uicȩ qui
significaturi ut supra dixinus ꝑsinistram cominorantur
unde & iordanis ut quidã uolunt intellogi in hoclocodoc¬
trinã her&i corum ostendic aquo in rigabantur uni¬
uersa quia sic uid &ur suis ut benedoctrina ipsorum inri
quiabher&icis decipiuntur in. magnis uidentur sed in exi¬
guitate acmiseria detinentur et ad nichilumtendunt: Homi
nes autem sodomitae pessimierant et peccatores
coram dño nimis: Super fluae additum est coram dño
sicut inlxx etiam inuenitur. siquidem sod omorum coloni apud
homines mali et peccatores erant: illȩ aũt dicitur in conspec¬
tu dĩ peccator qui potest apud homines ius tus uideri : quomodo

Expanded text:
pretantur; per sinistram infidelitatem vel infernum. Quod pretantur; per sinistram infidelitatem vel infernum. Quod vero Abram dexteram plagam elegit, fidem, vel regnum sanctorum; quod autem sinistram, confractionem voluntatis, qua in membris suis condescendit his qui in amorem praesentis vitae, quae significatur, ut supra diximus, per sinistram, commemorantur. Unde et Jordanis, ut quidam volunt, in hoc loco doctrinam haereticorum ostendit, a quo irrigabantur universa, quia sic videtur suis, ut bene doctrina ipsorum irrigqui ab haereticis decipiuntur, in magnis videntur esse, sed in exiguitate ac miseria detinentur et ad nihilum tendunt. VERS. 13.-- Homines autem Sodomitae pessimi erant, et peccatores coram Domino nimis. Superflue additum est, coram Domino, sicut in LXX etiam invenitur; siquidem Sodomorum coloni apud homines mali et peccatores erant. Ille autem dicitur in conspectu Dei peccator, qui potest apud homines justus videri, quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
ponce honds ans trapepcam propriumitaque
da ico uidelic& populo ex quo carnem assumeredignatus est :
Denique ꝑdex cerãfides uel uita fucur &s dequaccdesiaait
beua eius subcapiteme & dextera illius amplexabiturme
persinistrã uitam prȩsens quã elegerunt iudet unde & di¬
citur el euatis autemlotħ oculis uiorromuo
CRCAIORDAMSRECIONEMET RELIquA: Alterbe¬
neait situadsinistrã ieris ego a addexterã tenebo qui¬
aindie iudicii multi ex iudȩ is credicuri erunt in dm̃ & u¬
ti excredentibus recessuric & hoc est quodait .o.go adsinis¬
trã ꝑgãs Tunc enimxp̃s tõ quã abrã incredentibus qui uidẽ¬
bantur es seeius inembra adsinis trãdedi nabit: Si aite
adher&icosreferre uolueris tunca dim plebi turhoc quod
scriptura dicit: Recedȩ ame obsecroquando dicturus st
eis: discedite ame maledicti iniq nem a&enũ: unde
consequonter subiungitur SI ABSIMISTRAORIS EGO
osperitatem mundialem qua herecici eligunt inter¬

Expanded text:
o ad sistram pergam. Proprium itaque daico videlicet populo, ex quo carnem assumere dignatus est. Denique per dexteram fides vel vita futura, de qua Ecclesia ait: Laeva ejus sub capite meo, et dextera illius amplexabitur me . Per sinistram vita praesens, quam elegerunt Judaei. Unde et dicitur: Elevatis autem Lot oculis vidit omnem circa Jordanis regionem, et reliqua. Aliter. Bene ait: si tu ad sinistram ieris, ego dexteram tenebo, etc.; quia in die judicii multi ex Judaeis credituri erunt in Deum, et multi ex credentibus recessuri. Et hoc est quod ait, ego ad sinistram pergam. Tunc enim Christus tanquam Abram in credentibus, qui videbantur esse ejus membra, ad sinistram declinabit. Si autem ad haereticos referre volueris, tunc adimplebitur hoc quod Scriptura dicit, recede a me, obsecro, quando dicturus est eis: Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum . Unde consequenter subjungitur, si ad sinistram ieris, ego prosperitatem mundialem, quam haeretici eligunt, inter
Abbreviated transcription (Latin):
mat aduersus dm̃ elate conspirationis ꝑnitiosa consensi
Rursus intercidente dogmatum dis cordia diuidit oborta
repente confusio quos quidem ipsatrinitas damnat inquã of¬
fendunt ipsa eos dispergit dumdicit, Genite & confundamus
ibi lingua seorum : Inuari&ate utique erroris siue scis ma¬
tũ: eo autem tempore quando linguarũ facta est uari&as
insolado mno heber que ante fuit lingua remansit : Nuno
quo que in sola ecclesia quȩ est domus xpĩ unitacomosso con¬
fesnonis at fidoi pacem diuisi somnibus reꝓbis at quo dispersis

Expanded text:
mat adversus Deum elatae conspirationis perniciosa consensio. mat adversus Deum elatae conspirationis perniciosa consensio. Rursum intercedente dogmatum discordia dividit, oborta repente confusio, quos quidem ipsa Trinitas damnat, in quam offendunt, ipsa eos dispergit dum dicit: Venite et confundamus ibi linguam eorum , in varietate utique erroris sive schismatum. Eo autem tempore quando linguarum facta est varietas, in sola domo Heber, quae antea fuit lingua remansit; nunc quoque in sola Ecclesia, quae est domus Christi, unitatem esse confessionis et fidei pacem divisis omnibus reprobis res
Abbreviated transcription (Latin):
dissui intumes cens supersidera ex altare seuo luit idest
supor omnem potestatem angelorum dõsoco equare dispo¬
nensdumdicit: Ascendam suꝑ altitudinem nubium &erosi¬
milis altissimo quod autem dicitur uenator quidsigni¬
ficatur hoc nomine nisi animarum terrigenarum decep¬
cor & capiens homines ad mortem Turris eius superbia
huius mundi est uel impia dogmata her&icoruro quipost¬
quam motisunt ab oriente idest auero lumine recesse¬
runt: & uenerunt in campum sennaar qui interpro¬
tatur excussiodentium: Statim aduersus dm̃ impie¬
tatis suae edificant tur remac dogiatum superbiã
ne fario usu conficiunt. uolentes curiositate non licita
ipsius alta pen&rare: Sedsi cut illi persuꝑbiã ab unalin¬
gua inmultis diuisi sunt ita & her&uci ab unita tefi¬
dei confessione segregatiinter sediuersitate erroris
quasi ꝑdissonantiam lingue inuicem secernuntur & quosar¬

Expanded text:
dis sui intumescens, super sidera exaltare se voluit, id est, dis sui intumescens, super sidera exaltare se voluit, id est, super omnem potestatem angelorum Deo se coaequare disponens, dum dicit: Ascendam super altitudinem nubium, et ero similis Altissimo . Quod autem dicitur venator, quid significatur hoc nomine, nisi animarum terrigenarum deceptor, et capiens homines ad mortem. Turris ejus superbia hujus mundi est, vel impia dogmata haereticorum, qui, postquam moti sunt ab Oriente, id est, a vero lumine recesserunt, et venerunt in campum Sennaar, qui interpretatur excussio dentium, statim adversus Deum impietatis suae aedificant turrim, ac dogmatum superbiam nefario ausu confringunt, volentes curiositate non licita ipsius coeli alta penetrare; sed sicut illi per superbiam ab una lingua in multis divisi sunt, ita et haeretici ab unitate fidei confessione segregati inter se diversitate erroris, quasi per dissonantiam linguae invicem secernuntur, et quos ar
Abbreviated transcription (Latin):
Item quod cham peccante posteritas eius dampnatur. significat.
quod reprobi hinc quidam delinꝗunt sed in posterumidest infutu¬
rum sententiã dampnationis excipiunt : Sed et plebsiudaica quae
dnm crucifixit : etiam in filiis poenam dampnationis suaetrans¬
misit : Dixeruntenim sanguis eius supernos et superfilios nr̃os:
Benedictis igitur duobus filiis noe atq uno corum medio male¬
dicto : de inceps generationes eorum texuntus: ex quibus septua¬
gintaduaegentes sunt ortae id est quindecim deia fed. triginta
homines : Nem brothfilius chus nouaimperii cupidita E yrannidem
arripuit: Regnauitq: in babyllonia : quae ab eo quod ibidem confu¬
saesunt linguat babrl appellataest quod in terp̃tatur confusio:
cuius aedificandae turris idem nem rothexcitit auctor: quique
proeo quod ultranaturam suam cęli alta penetrare conten¬
dit: Nonin congrue diabolo conparatur. qui cogitatione cor¬

Expanded text:
Item quod Cham peccante posteritas ejus damnatur, significat Item quod Cham peccante posteritas ejus damnatur, significat quod reprobi hic quidem delinquunt, sed in posterum, id est, in futurum sententiam damnationis accipiunt. Sed et plebs Judaica, quae Dominum crucifixit, etiam in filios poenam damnationis suae transmisit. Dixerunt enim: Sanguis ejus super nos, et super filios nostros . Benedictis igitur duobus filiis Noe, atque uno in medio eorum maledicto, deinceps generationes eorum texuntur, ex quibus septuaginta duae gentes ortae sunt, id est, quindecim de Japhet, triginta homines Nemrod, filius Chus nova imperii cupiditate tyrannidem arripuit. Regnavitque in Babylonia, quae ab eo quod ibi confusae sunt linguae Babel appellata est, quod interpretatur confusio, cujus aedificandae turris idem Nemrod exstitit auctor; quique pro eo quod ultra naturam suam coeli alta penetrare contendit, non incongrue diabolo comparatur, qui cogitatione cor
Abbreviated transcription (Latin):
et prophetarum ȩcclesi ã potius iustificari minorem quidem temporũ
eius : sed gratiae legemaiorem : Chamuero qui inter praetatur
callidus medius filius. tam quam ab utroq: discretus : Nec in pri
mitis is rahelitarum. nec in plenitudine gentium permanens:
Significat non solum iudeorum sedhereticorum genus callidum
non spũ sapientiae sed inpatientiae quo solent hereticorum fer¬
uero primor dia et pacem perturbare scorum : Sedet om̃s quix p̃i¬
ano uocabulo gloriantur et perdite uiuunt : ipsius figuram gesta¬
reuidentur: Passionem quippe xp̃i quae illius hominis nuditate
significataest et ad nuntiant benepro fitendo et male agendo exho¬
norant: Daetalibus ergodictum est: ex fructibus eorũ cognoscetis
eos : Ideo etcham infilio suo maledictus est tam quam in fructu suo
id est in operesuo. Vnde conuenienter et ipse filius eius chana an
qui in terp̃tatur motus eorum quid aliud quidem quã opus eorũ:

Expanded text:
et prophetarum, Ecclesiam potius justificari, minorem quidem temporum et prophetarum, Ecclesiam potius justificari, minorem quidem temporum aevo, sed gratiae lege majorem. Cham porro qui interpretatur callidus, medius filius tanquam ab utroque dmitiis Israelitarum, nec in plenitudine gentium permanens, significat non solum Judaeorum, sed etiam haereticorum genus callidum, non spiritu sapientiae, sed impatientiae, quo solent haereticorum fervere primordia, et pacem perturbare sanctorum, sed et omnes qui Christiano vocabulo gloriantur, et perdite vivunt, ipsius figuram gestare videntur. Passionem quippe Christi, quae illius hominis nuditate significata est, et annuntiant bene profitendo, et male agendo exhonorant. De talibus ergo dictum est: Ex fructibus eorum cognoscetis eos . Ideo et Cham in filio suo maledictus est, tanquam in fructu suo, id est, in opere suo. Unde convenienter et ipse filius ejus Chanaan, qui interpretatur motus eorum. Quod aliud quid est, quam opus eorum.
Abbreviated transcription (Latin):
nuntiauit foras fratribus : Per eum quippemani festatũ est quod
erat in prophetis secretũ : ideo quefit seruus fratrum suorum
quid est enim aliud hodici gensipsa : nisi quaedam scriniaria
xp̃ianorum baidlans legem et prophetas ad testimonium assertio¬
nis ecłac : ut nos honoremus persa cramentũ quod nuntiant illi
perlit teram : Post haec: benedicuntur duo illi qui nuditatem patris
honorauerunt: Benedictus inquit dñs ds̃ semꝰ sit chana cin
euer illius. dilatet ds̃ iafeth: et habitet intabernacu¬
us sem : Hic sem maior natu ipse est ex quopatres et prophetȩ et apł
generatisunt: lafethaut̃ gentium est pater quietiam latitudo inter¬
practatur : cumingenti enim multitudine dilatatus est populus
gentium qui cum ꝓphetis et apłis erat habitaturus : Si quidem
et uidimus iuxta noe patris propheticam benedictionem intaber¬
naculo sem transis sehabitationemia fech: hoc est indomo legis

Expanded text:
nuntiavit foras fratribus. Per eum quippe manifestum est, quod nuntiavit foras fratribus. Per eum quippe manifestum est, quod erat in prophetia secretum; ideoque fit servus fratrum suorum. Quid est enim aliud hodie gens ipsa, nisi quaedam scriniaria Christianorum, bajulans legem et prophetas, ad testimonium assertionis Ecclesiae, ut nos honoremus per sacramentum quod nuntiant illi per litteram? Post haec benedicuntur duo illi qui nuditatem patris honoraverunt. Benedictus, inquit, Dominus Deus Sem; sit Chanaan servus illius. Dilatet Deus Japhet, et habitet in tabernaculis Sem. Hic Sem major natu, ipse est ex quo patres et prophetae et apostoli generati sunt. Japhet autem gentium est pater: qui etiam latitudo interpretatur. Cum ingenti enim multitudine dilatatus est populus ex gentibus, qui cum prophetis et apostolis erat habitaturus: siquidem et videmus juxta Noe patris propheticam benedictionem, in tabernaculo Sem transisse habitationem Japhet, hoc est, in domo legis
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i uidens chamderi sit. et iudaei xpĩmortem uidentes. subsannauer̃::
Sem uero et ia feth tamquã duo populi excircum cisione et p̃putio
credente cognita nuditatep atris. qua significabatur passio saluatoris:
sumentes uestimentũ posuerunt super dorsasu& et intrantes auersi
operuerunt nuditatẽp atris nec uiderunt quod uidendo texerunt.s
Quodam enimmodo passionem xpĩ uelamento tegimus. id est sacra¬
mento honoramus: eiusque mys teriirationẽ reddentes iudaeorum
detractionemoperimus: Vestimentũ enim significat sacramentũ
Dorsa memoriam preteritorũ quia passionem xp̃itrans ac tãceli¬
brat ecclesia non adhuc prospectat futuram: Medius autem
frater cham idest impius populus iudaeorũ ideo medius quia nec pri¬
matũ a postolorum tenuit. nec ultimus ingentibus credidit : Vidit
nuditatem patris quia consensit innecem dñ saluatoris: Posthate

Expanded text:
Christi videns Cham derisit, et Judaei Christi mortem videntes subsannaverunt. Christi videns Cham derisit, et Judaei Christi mortem videntes subsannaverunt. Sem vero et Japhet tanquam duo populi ex circumcisione et praeputio credentes, cognita nuditate patris, qua significabatur passio Salvatoris, sumentes vestimentum posuerunt super dorsa sua, et intrantes aversi operuerunt nuditatem patris, nec viderunt quod verenda texerunt . Quodam enim modo passionem Christi velamento tegimus, id est, sacramento honoramus, ejusque mysterii rationem reddentes, Judaeorum detractionem operimus. Vestimentum enim significat sacramentum, dorsa memoriam praeteritorum, quia passionem transactam Christi celebrat Ecclesia, non adhuc prospectat futuram: medius autem frater Cham , id est, impius populus Judaeorum; ideo medius, quia nec primatum Apostolorum tenuit, nec ultimus in gentibus credidit. Vidit nuditatem patris , quia co
Abbreviated transcription (Latin):
inuenimus gentium linguis: Scpeetiã et eadem nomina
uel uerba aliquid aliud significantia in alia lingua atq aliud
in alia : Vbidicimus in psalmo in uirga ferrea: ingreco habet
ficat sicut in greco: sed astra: sed notandum est : quia illa lin¬
gua in sola familia heber remansit. ex quo hebrȩi dicti sunt inea
parti hominum quaedĩ portio permansit. inqua et xp̃s nascitu¬
rus erat. Opor tebat enim ut in ealingua salusmundo primopre¬
dicaretur perquam primum mors intrauerat inmundũ : osten¬
dit quoque titulus incruce saluatoris scriptus. hanc esse omniũ
quod post diluuium deuinea quã plantauit in hebriatus est Noe
et nudatus est in domosua cui non appareat xp̃i essefigurã : Qui
in hebriatus est dumpassus est nudatus est dumcrucifixus est indomo
suaidest ingentesua et domesticis sanguinis sui ũtique iudaeis: Tunc
enimnuda taest mortalitas carnis eius : quã nuditatẽ idest passionẽ

Expanded text:
invenimus gentium linguis; saepe etiam et eadem nomina, invenimus gentium linguis; saepe etiam et eadem nomina, vel verba aliud aliquid significantia in alia lingua, atque aliud in alia. Ubi dicimus in psalmo: In virga ferrea , in Graeco habficat sicut in Graeco, sed astra. Sed notandum est quia illa lingua in sola familia Heber remansit, ex quo Hebraei dicti sunt, in ea parte hominum quae Dei portio permansit, in qua et Christus nasciturus erat. Oportebat enim ut in ea lingua salus mundo primo praedicaretur, per quam primum mors intravit in mundum. Ostendit quoque titulus in cruce Salvatoris scriptus, hanc esse omnium quod post diluvium de vinea, quam plantavit Noe, inebriatus est, et nudatus est in domo sua, cui non appareat Christi esse figura, qui inebriatus est dum passus est? Nudatus est, dum crucifixus est in domo sua, id est, in gente sua, et in domesticis sanguinis sui utique Judaeis. Tunc enim nudata est mortalitas carnis ejus, quam nuditatem, id est, passionem