comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
li ẽẽ creationem mentit᷑. Nec
mambres nec iamnes creatores
suerunt illorum serpentium.
qͦs moysi serpens coram pharao¬
ne abs orbuit: s diabolciᷤ p̃sti¬
giis uirgȩ eorum quȩ utiq dei
creaturȩ erant. uerse sunte in
dracones: siẽ putris earo. in uer¬
mes: uel combusta uert tur
in cineres. Qͥs conuertibiles
neget corporales substantias:
cum de ꝓpͥa carne tua lumbͥcos
scaturire: & de ueste tineas. &
de sudorib uel quibus cunq
putredinib. uel museas uł pu¬
lices egredi tudeas: Acceleratꝰ
magorum effectus. & uirgarum
inserpentes conu̾sio repentina.
ammirationi quib dam est &¬
stupori: cum mirum non sit de
omni re que fieri potest. utrum
tarde an cito fiat: cum etiam qͦꝵ¬
dam hominum ingenta. ea sub
omni celeritate constituant: qͦ
multo tp̃r. ab imꝑitiorib & len¬
tioribus tux fiant. Quantoma¬
gis illa diabolica subtilitas. que
rerum effectꝰ & catisas ab antiqͦ

Expanded text:
li esse creationem mentitur. Nec li esse creationem mentitur. Nec Mambres nec Jamnes creatores fuerunt illorum serpentium quos Moysis serpens coram Pharaone absorbuit; sed diabolicis praestigiis, virgae eorum, quae utique Dei creaturae erant, versae sunt in dracones, sicut putris caro in vermes, vel combusta vertitur in cineres. Quis convertibiles neget corporales substantias, cum de carne tua propria lumbricos scaturire, et de veste tineas, et de sudoribus vel quibuscunque putredinibus, vel muscas vel pulices egredi videas? Acceleratus Magorum effectus, et virgarum in serpentes conversio repentina admirationi quibusdam est et stupori, cum mirum non sit de omni re, quae fieri potest, utrum tarde an cito fiat, cum etiam quorumdam hominum ingenia ea sub omni celeritate constituant, quae multo tempore ab imperitioribus et lentioribus vix fiant. Quanto magis illa diabolica subtilitas, quae rerum effectus et causas ab antiquo
Abbreviated transcription (Latin):
mentalis origo ꝓduxie: ce mate¬
rialis ẽẽntia enutriuit. Quia
uͦ bom &e mali scientia. mentis af¬
fect̾io est: nec corporis est scire bo¬
num uel malum. s singłare ce
ꝓpͥum ẽ animȩ res qͥdem uidet᷑¬
spect᷑are ad naturȩ ce eẽntiȩ suȩ ꝓpͥ¬
etatem: nomenu rei. id est scien¬
tia boni ce mali. ad sp̃ualem sensũ
& mysticamintelligentiam. Absit
a fide catholica ut alicurus mali
creatrix sit. illa sempiterna uirtꝰ
&e diuinitas: ꝓcul explodatur illa
manicheorum dementia. qͦ gentẽ
tenebrarum rebellem deo. & nes¬
cio quȩ diu̾sa introducit princi¬
pia: ꝓcul pat̾niani exeant. qui
secretas & pudendas corporis
partes a diabolo & non a deo as¬
serunt factas: excludatur ã sen¬
su xp̃iano menandriana impi¬
etas. & patriciam heresis:quors
menander. symonis magi discipłs.
ab angłis & a deo mundum asse-¬
rit factum: patricius. totamhu-¬
manȩ carnis fubstantiam. diabo-¬

Expanded text:
mentalis origo produxit et matementalis origo produxit et materialis essentia enutrivit. Quia vero boni et mali scientia mentis affectio est nec corporis est scire bonum vel malum, sed singulare et proprium est animae, res quidem videtspectare ad naturae et essentiae suae proprietatem; nomen vero rei, id est scientia boni et mali, ad spiritualem sensum et mysticam intelligentiam. Absit a fide catholica ut alicujus mali creatrix sit illa sempiterna virtus et divinitas! Procul explodatur illa Manichaeorum dementia quae gentem tenebrarum rebellem Deo, et nescio quae diversa introducit principia. Procul Paterniani exeant, qui secretas et pudendas corporis partes a diabolo, et non a Deo asserunt factas. Excludatur a sensu Christiano Menandriana impietas et Patriciana haeresis, quorum Menander Simonis Magi discipulus, ab angelis, et non a Deo mundum asserit factum; Patricius totam humanae carnis substantiam diabo
Abbreviated transcription (Latin):
menta congelata corrugat: Hoc
multa semina. radicesq iam fere
effetȩ. efficiunt. Quantomag̃ ui¬
rente mundo. & in paradyso. cum
omnia pͥmitiui sueci nouitate ce
puritate feruerent. non oẽcurre¬
ret tinũ. quoiq gramen. s semen
uel fruetꝰ. obs equio hominis ꝓpt̾
quem facta erant: & alia quidem
scđm hanc. alia uͦ scdm aliam cau¬
sam. salutis & incorruptibilitatis
pocłm. suo ꝓpinarent domino &
cultor Quod si salomon ab y¬
sopo quenascit᷑ in maceria usq
ad cȩdrum libani dis putauit: &¬
tot physici inqͥsitores naturȩ. ꝑ
comecturas uel exꝑientias asseqͥ
potuerunt tam ꝓfunde rei doc¬
trinam: nunquid adam qͥ fuit
dei. hoc potuit ignorare: cui ex
imagine dei & similitudine hȩc
erat gratia. ut omnis creature
sͥ subdite intelligeret rationem:
Nouit plane pͥmogenitus ille.
omnium corporalium tempora¬
les uieissitudines. nouit causas
& motꝰ. & eẽntias & effectꝰ omniũ.
quȩ sensibiliter & uisibilit̾ ele¬

Expanded text:
menta congelata corrugat. Hoc menta congelata corrugat. Hoc multa semina radicesque jam fere effetae efficiunt. Quanto magis virente mundo, et in paradiso, cum omnia primitivi succi novitate et puritate ferverent occurreret non unum quodlibet gramen, sed semen vel fructus obsequio hominis propter quem facta erant et alia quidem secundum hanc, alia vero secundum aliam causam salutis incorruptibilitatis poculum suo propinarent Domino et cultori. Quod si Salomon ab hyssopo quae nascitur in maceria, usque ad cedrum Libani disputavit, et tot physici inquisitores naturae per conjecturas vel experientias assequi potuerunt tam profundae rei doctrinam, nunquid Adam qui fuit Dei, hoc potuit ignorare, cui ex imagine Dei et similitudine haec erat gratia, ut omnis creaturae sibi subditae intelligeret rationem? Novit plane primogenitus ille omnium corporalium temporales vicissitudines, novit causas et motus, et essentias, et effectus omnium quae sensibiliter et visibiliter ele
Abbreviated transcription (Latin):
mimus & liquorem. Et in gẽmis
quidem. quȩ int̾ glareas fontis il¬
lius cardinalis uoluunt᷑. ⁊ ad nos
fluminum allapsu delata ꝑtieni-¬
unt: plurimam ẽt̃ uirtutem exꝑ¬
tisumus. Ita &e in arborib qͦ odore
& sapore. sensuum nrõrum con¬
suetudinem excedunt: quis du¬
bitet singularem inẽe grãm. ad
diũs arum cauisarum remedia: ut
& lignumuitȩ senectutis morbũ
cohibeat: & lignum temꝑantiȩ.
ingluuiei ardorem extinguat. Ita
&e lignum castitatis ibi ꝓculdubio
erat: cuius esus ita poterat tem¬
perare nattiram. ut non magis
genitales corporis partes moue¬
rentur ad copulam qͣm reliqua
membra: quȩ in singła sine aliqͦ
tcillationis pruritu. ordinatis ac¬
cessionib sua ꝑagunt instituta.
Hoc etiam in huius mordi lan¬
guore. iam senescentib ce arescen¬
tibus causarum effectib. cãpho¬
rasatis efficacit̾ agit: & sepe olfas¬
ta uel hausta. desiccat receptacła
sꝑmatum: ce illius negotii instru¬

Expanded text:
mimus et liquorem. Et in gemmis mimus et liquorem. Et in gemmis quidem quae inter glareas fontis illius cardinalis volvuntur, et ad nos fluminum allapsu delatae perveniunt plurimam esse virtutem experti sumus, ita et in arboribus, quae odore et sapore sensuum nostrorum consuetudinem excedunt, quis dubitet singularem inesse gratiam an diversarum causarum remedia, ut et lignum vitae senectutis morbum cohibeat, et lignum temperantiae ingluviei ardorem exstinguat, ita et lignum castitatis ibi procul dubio erat, cujus ejus ita poterat temperare naturam, ut non magis genitales corporis partes moverentur ad copulam, quam reliqua membra: quae singula sine aliquo titillationis pruritu ordinatis accessionibus sua peragunt instituta. Hoc etiam in ejusmodi languore jam senescentibus et arescentibus causarum effectibus camphora satis efficaciter agitur, et saepe olfacta vel hausta desiccat receptacula spermatum, et illius negotii instru
Abbreviated transcription (Latin):
amurca: & puro obsequio. uenien¬
ti sponso. cum luminib omnium
sensuum. occurrebant agmina in¬
sopita. De lignis illis quȩ in illo
orto plantatierat ds. pret̃ ea ⁊ que
diximus. multa iam sp̃aliter restãt
intelligenda : qͥa ex quadam uici¬
nia. sic sibi e ꝓximobona corporalia
& sp̃ualia iungebant᷑. ut fere uni¬
rentur: te tamen separatim ⁊ ꝓpͥe.
uisibilia corpor. inuisibilia m̃ti
destinata. suis distinctionibus
necesse est adaptari.
uo tantum de omnib lignis
paradysi. geneseos liber com¬
memorat: lignum uitȩ. & lignum
scientiȩ boni ce mali: cum multa
alia. in illa silua densissima non
dubium sit fuisse: quia ce lignum
sapientiȩ legimus: & aliis quoq
arborib. nomina uirtutum sedm
suas efficientias minime defuisse.
nullomꝰ ã; bigimꝰ. Nec nos mat̾ialem
plantam illius paradysi corpora¬
lis. eradicare p̃sumimus: s sp̃alẽ
fructum inuisibili colonia meti¬
mur: ee de olitus. & fructum su¬

Expanded text:
amurca, et puro obsequio, venienamurca, et puro obsequio, venienti Sponso cum luminibus omnium sensuum occurrebant agmina insopita. De lignis illis quae in illo horto plantaverat Deus praeter ea quae diximus, multa jam spiritualiter restant intelligenda; quia ex quadam vicinia sic sibi e proximo bona corporalia et spiritualia jungebantur, ut fere unirentur: et tamen separatim, et proprie visibilia corpori, invisibilia menti destinata suis distinctionibus necesse est adaptari. Duo tamen de omnibus lignis paradisi Geneseos liber commemorat, lignum vitae et lignum scientiae boni et mali: cum multa alia in illa silva densissima non dubium sit fuisse, quia et lignum sapientiae legimus, et aliis quoque arboribus nomina virtutum secundum suas efficientias minime defuisse nullo modo ambigimus. Nec nos materialem plantam illius paradisi corporalis eradicare praesumimus, sed spiritalem fructum in visibili colonia metimur, et de olivis fructum su
Abbreviated transcription (Latin):
cebat. estuans in intemꝑantia in¬
finita: omnis quippe uisus intem¬
perans. fȩda est ce turpis abusio:
oe miserum facit. quȩmcunq non
implet̾. & certis non utit̾ pond̾ib
& mensuris ae numeris. quarumẽq
rerum exꝑientia. Ideoq effrem ce
dissoluto animo. appetitꝰ & ususuo¬
luptatum. irruit in tormentum:q
uehementia ⁊ ingluiuies intempan¬
tiȩ. suppositis stipulis non sedatur
s irritat᷑. ⁊ Ion sic ante p̃uaricatio¬
nem. homo corporalib illis utebat᷑
deliciis. ut se uagabundꝰ mergeret
usq in feces ꝓfunditatisis honesto
& modesto accessu delibans uiniũsa.
ꝓpositurȩ rationabilis honorabat
dignitatem: & dñabatur affectib
suis moderatione discreta. ñ opp̾s¬
sione tyrannica. In his. que ex par¬
te aliqua summatim tetigimus:
uisꝰ. auditus. olfactꝰ. gustus &e tac¬
tus. in uirginitatis sue integritate
ꝑseuerantia. habebant lampades
accensas.sine aliqua curiositatis

Expanded text:
cebat aestuans in intemperantia incebat aestuans in intemperantia infinita. Omnis quippe usus intemperans foeda est et turpis abusio, et miserum facit quaecunque non impletur, et certis non utitur ponderibus, et mensuris, et numeris quantumque rerum experientia. Ideoque effreni et dissoluto animo appetitus et usus voluptatum irruit in tormentum, quia vehementia et ingluvies intemperantiae suppositis stipulis non sedatur, sed irritatur. Non sic ante praevaricationem homo corporalibus illis utebatur deliciis, ut se vagabundus mergeret usque in faeces profunditatis, sed honesto et modesto accessu deliberans universa, praepositurae rationabilis honorabat dignitatem, et dominabatur affectibus suis moderatione discreta, non oppressione tyrannica. In his quae ex parte aliqua summatim tetigimus, visus, auditus, olfactus, gustus et tactus, in virginitatis suae integritate perseverantia, habebant lampades accensas, sine aliqua curiositatis
Abbreviated transcription (Latin):
discrepat ab exemplari. Omnino
minor ẽ gr̃a in raueis follib & com¬
pactis calamis. siue in testitudinibꝰ
concatus. quȩ humanum instaura¬
uit ingenium: quam in illis uiuis
instrumentis. quȩ artifex natura
dictauit. Huiusmodi ad mensam
ꝓthoplasti excubabant tybicines:
tales cytharistas habebat illa ori¬
ginalis antiquitas: ⁊ tamen cor¬
poralis hec erat consolatio. ñ ꝑ̃desti¬
nata felicitas. In paradyso. nec mi¬
muserat nec hystrio: alludebant
sͥ cunc̾ta simplicit̾: nec deceptorus
illusionib. simulatio ꝑsonarum
scenas comicas expͥmebat. Non emol¬
liebat ad lasciuiam dissolutas an¬
mas. sensualitas sauciata: neq extͣ¬
ordinariuᷤᷤ pruritus carnalis affec¬
tus. legittmos terminos transilie¬
bat. Intra p̃ceptum se continens.
& formam omnium a creatore de¬
scriptam certis regłis. int̾ metas
p̃fixas mot uoluntarius cohibe¬
batite quiescebat. abundans in ra¬
tionabili sufficientia:. non tabes¬

Expanded text:
discrepat ab exemplari. Omnino discrepat ab exemplari. Omnino minor est gratia in raucis follibus et compactis calamis, sive in testudinibus concavis quae humanum instauravit ingenium, quam in illis vivis instrumentis quae artifex natura dictavit. Hujusmodi ad mensam protoplasti excubabant tibicines, tales citharistas habet illa originalis antiquitas, et tamen corporalis haec erat consolatio, non praedestinata felicitas. In paradiso nec mimus erat, nec histrio. Alludebant sibi cuncta simpliciter, nec deceptoriis illusionibus simulatio personarum scenas comicas exprimebat. Non emolliebat ad lasciviam dissolutas animas sensualitas sauciata, neque extraordinarius pruritus carnalis affectus legitimos terminos transiliebat, intra praeceptum se continens; et formam omnium a Creatore descriptam certis regulis, intra metas praefixas motus voluntarius cohibebat, et quiescebat et abundans in rationabili sufficientia non tabes
Abbreviated transcription (Latin):
um sono.una erat consonantia:.
quors hylaris uniu̾sitas. lauda¬
bat scđm modum suum. auctorẽ
suum. inuoce exultationis iubi¬
lans creatori. blandiens homini :
mouens ad mulcendum eumna¬
turalia organa: & originalis mu¬
sicȩ. ã deo condita instrumenta.
Gemitꝰ turturis & columbe. huiꝰ
temporis suspiria p̃signabant.
Aue singłe uolucres. de statu p̃¬
sentis uel future eccłiȩ p̃cineban
quasi quȩdam oraculatul gaudiũ
uel affectum quemlibet in sue na¬
ture modo & ratione promentia.
Nichil tamen triste nicħ lugubre.
ibi erat: ubi non uarietas concen
cumflexiones iubiloꝵ impellerent᷑:
ascensiones & descensiones uocũ.
conuementib inunum differen¬
tiis ad uniꝰ puncti reuertebantur¬
armoniam. fistula ce sambrica. &¬
cȩtera. naturam imitantia organa.
quȩ satis oblectant huius temporiᷤ
auditores. tm̃ ab illius monacordi ui¬
uis ⁊ claris uocib differunt: quan¬
tum quicquid aliunde scͥptum ẽ.

Expanded text:
um sono una erat consonantia: um sono una erat consonantia: quorum hilaris universitas laudabat secundum modum suum auctorem suum, in voce exsultationis jubilans Creatori, blandiens homini, movens ad mulcendum eum naturalia organa, et originalis musicae a Deo condita instrumenta. Gemitus turturis et columbae hujus temporis suspiria praesignabant. Aliae singulae volucres de statu praesentis vel futurae Ecclesiae praecinebant quasi quaedam oracula; vel gaudium vel affectum quemlibet in suae naturae modo et ratione promentia. Nihil tamen triste, nihil lugubre ibi erat, ubi non varietas concinecumflexiones jubilorum impellerentur, ascensiones et descensiones vocum convenientibus in unum differentiis ad unius puncti revertebant harmoniam. Fistula et sambuca caetera naturam imitantia organa, quae satis oblectant hujus temporis auditores, tantum ab illius monochordi vivis et claris vocibus differunt, quantum quidquid aliunde scriptum est
Abbreviated transcription (Latin):
acͥs efficientiȩ importunitas: qͦ fere
inuisibili ce omnino fragili stimu¬
lo. etiam densissimas pelles ar¬
m̃torũ penetrat: & qͥsi admota
spongia uulneri. quicquid intꝰ
est humors uł sanguinis. ebibit
ce exhaurit. Ante peccm̃ qͥdem.
quia culpa non erat nec pena:¬
nec poterat aliqua ẽẽ molestia
ab inferiorib ubi sugiori suopu¬
rũ exhibebat famulatum. rõnis
humanȩ humilis obȩdientiẽ. Ui¬
derer excedere. si non describem
uoluptatem: s quicquid dicipo¬
test. minꝰ est ab illis delicii s. qͥppe.
deliri & fatun sensus &e labe peceĩ
infecti. integris illis & uirginibus
sensib quib pura utebatur na¬
tura. omnino conquadrari non
possunt: & omnem huius corrup¬
tionis exꝑientiam illiꝰ iocundita¬
tis purissime ubertas exuperat.
Et ne auditui desit. que demul¬
ceat melodia: suꝑne in ramis ce¬
drorum uł aliarum arborum. fe¬
nix uiuax psallebat. & psitacus:
& multiplici concinendium aui¬

Expanded text:
acris efficientiae importunitas, quae fere acris efficientiae importunitas, quae fere invisibili et omnino fragili stimulo etiam densissimas pelles armentorum penetrans, et, quasi admota spongia vulneri, quidquid intus est humorum vel sanguinis ebibit et exhaurit. Ante peccatum quidem, quia culpa non erat, nec poena poterat aliqua esse molestia ab inferioribus, ubi superiori suo purum exhibebat famulatum rationis humanae humilis obedientia, viderer excedere si non describerem voluptatem; sed quidquid dici potest, minus est ab illis deliciis: quippe deliri et fatui sensus, et labe peccati infecti integris illis et virginibus sensibus quibus pura utebatur natura, omnino conquadrari non possunt; et omnem hujus corruptionis experientiam illius jucunditatis purissimae ubertas exsuperat; et ne auditui desit, quae demulceat, melodia, superne in ramis cedrorum vel aliarum arborum phoenix vivax psallebat, et psittacus, et multiplici concinentium avi
Abbreviated transcription (Latin):
ne. & gustꝰ dulcedine. & olfactus
condito spiramine implebatur:
Aderat quoq ad deliciarum cu¬
mulum. fons ille. ex uicinis & intͣ
se natis graminib saporis grati:
refrigerandi & humectandi calorẽ
intrins ecum. habens effectum. Tem¬
perabat ce mundabat corporis uenaᷤ.
ꝑ q̃s quasi ꝑ qͦsdam riuulos deflue¬
bat: irrigans quasi alteram para¬
dysum: & fecundans in suo genere
membra singła: ꝓpriis officiis di¬
stributa. Cingebant labia fonti.
iacinctini & smaragdini flores: &
crustȩ purpureȩ sedes aptabant.
intumescentib glebis: ne recum¬
bentium ceruicem uł humeros
suspensio aggrauaret. fundebãt
se humi ꝓ tapetib. strata aneto &
crocco odorata cubilia. nec mordax
cynomia nudis artub assidebat:
quod genus. si ibi erat. merme erat:
nec terebrantib spicłis. quietis illiꝰ
delicias infestabat. Et quidem. in
illis minimis contemptibilibusq
uolatilib pꝰ peccm̃ miranda ẽ ado

Expanded text:
ne, et gustus dulcedine, et olfactus ne, et gustus dulcedine, et olfactus condito spiramine implebatur? Aderat quoque ad deliciarum cumulum fons ille ex vicinis et intra senatis graminibus saporis grati refrigerandi et humectandi calorem intrinsecum habens effectum. Temperabat et mundabat corporis venas, per quas quasi per quosdam tumulos defluebat, irrigans quasi alterum paradisum, et fecundans in genere suo membra singula propriis officiis distributa. Cingebant labia fontis hyacinthini et smaragdini flores, et crustae purpureae sedes aptabant intumescentibus glebis, ne recumbentium cervicem vel humeros suspensio aggravaret. Fundebant se humi pro tapetibus strata anetho et croco odorata cubilia, nec mordax cynomyia nudis artubus assidebat: quod genus, si ibi erat, inerme erat, nec terebrantibus spiculis quietis illius delicias infestabat. Et quidem in illis minimis contemptilibusque volatilibus post peccatum miranda est adeo
Abbreviated transcription (Latin):
stipes pinguedinem. & frondesum¬
bram. & poma pabulum porrige¬
bant. Gummi. languorib: umbra.
ardorib: cibus. defectib occurre¬
bat. Erant quidem extra non ultͣ
exꝑientiam nr̃am.illȩ dulcedines:
s nos ex consuetis in exꝑta mentim᷑.
Uidi ego ligna quorum folia uel
fructus bruma non urit: ce in cit᷑ro
uel pinu. qͥnti uł sexti anni poma
immarcescibilia ꝑseuerant. Qua¬
re ergo ibiubi neq horror hẏemis
neq ulla intemꝑies ingreditur. s
continua ueris fixa ẽ nouitas: cũ
ex ipsius temporis armonia. q̃ c̃q
ibi sunt. in augmentosint. &e qͥe¬
quid uiuit. ex nat᷑a ce ratione ma¬
teriȩ pregnantis parturiat. ñ di¬
camus ligna imputͥbilia poma
incorruptibilia: & effica cissimos
illorum saporum uel odorum ef¬
fectus ad implendos usq ad susfici¬
entiam. om̃s uel gustuum uel ol¬
factuum uel aspectuum appetitꝰ.:
Quid deerat illi mense. illi singła¬
ri conuiuio: uͥ o ocls puilchritudi¬

Expanded text:
stipes pinguedinem, et frondes umstipes pinguedinem, et frondes umbram, et poma pabulum porrigebant. Gummi languoribus, umbra ardoribus, cibus defectibus occurrebat. Erant quidem extra, non ultra experientiam nostram illae dulcedines; sed nos ex consuetis inexperta metimur. Vidi ego ligna quorum folia vel fructus bruma non urit, et in citro vel pinu quinti vel sexti anni poma immarcescibilia perseverant. Quare ergo ibi, ubi neque horror hiemis, neque ulla intempories ingreditur, sed continua veris fixa est novitas cum ex ipsius temporis harmonia quaecunque ibi sunt, in augmento sint; et quidquid vivit, ex natura et ratione materiae praegnantis parturiat, non dicamus ligna imputribilia, poma incorruptibilia, et efficacissimos illorum saporum vel odorum effectus, adimplendos usque ad sufficientiam omnes vel gustuum vel olfactuum, vel aspectuum appetitus. Quid deerat illi mensae, illi singulari convivio ubi et oculus pulchritudi
Abbreviated transcription (Latin):
limitem incedentes. loqui ꝓposui¬
mus: &e de odorib quidem orti
illius aliqͣ dicta sunt: alia uͦ quȩ
ad reliqͦs sensus ꝑtinent. disseren¬
da suꝑsunt. Erant ibi ligna frue¬
tifera. que gustui & aspectui de¬
seruirent. pulchra ad uisum ad
olfactum grata: ad omne delec̾ta¬
mentum suatua. Singła. scd̾m
genus suum ꝓpͥis efficientris man¬
cipata: non tantum ad saciandũ
carnis appetitum: quam etiam
ad conseruandum humanȩ nat᷑e
integrum statum. Nicħ extra ni¬
chil ultͣ ea que p̃ ocłis & manib
erant. ambire poterat concupis¬
centia: totum erat in promptu. qͦd
postuilabat. non dico necessitas. s
uoluptas. Nec erat illa uoluptas.
aliqua passione desiderii inflam-¬
mataꝰ. non erat ardor las ciuientis
petulantie: s erat in exubanti copia
temꝑans sufficientia. & sacietas qͥe¬
tissima. Alia quidem erat arboꝵ
gła. alia fructuumt nec erat ibi qc¬
quam inutile. nicħ suꝑfluum: uͥ &

Expanded text:
limitem incedentes loqui proposuilimitem incedentes loqui proposuimus. Et de odoribus quidem horti illius aliqua dicta sunt; alia vero quae ad reliquos sensus pertinent, differenda supersunt. Erant ibi ligna fructifera quae gustui et aspectui deservirent, pulchra ad visum, ad olfactum grata, ad omne delectamentum suavia. Singula secundum genus suum propriis efficientiis mancipata, non tam ad satiandum carnis appetitum, quam etiam ad conservandum humanae naturae integrum statum. Nihil extra, nihil ultra ea quae prae oculis et manibus erant, ambire poterat concupiscentia. Totum erat in promptu quod postulabat, non dico necessitas, sed voluptas. Nec erat ulla voluptas aliqua passione desiderii inflammata, nec erat ardor lascivientis petulantiae: sed erat in exuberanti copia temperans sufficientia et satietas quietissima. Alia quidem erat arborum gloria, alia fructuum; nec erat ibi quidquam inutile, nihil superfluum, ubi et
Abbreviated transcription (Latin):
cdata ce subiecta. gaudens in obe-¬
dientia uniu̾sorum. postĩtati suc¬
cessurȩ ꝓuidus conseruabat. sibi
etiam ipsi conseruabat: ne aliqͥd
admnitteret ꝓpt̾ quod inde mere¬
retur expelli. Atq utinam circa
animȩ suȩ plantaria. & uirtu¬
tum gramina. ea qua oportuit di¬
ligentia uigilasset: oꝑans utilia &
conseruans: discens ex inferiorum
obedientia. quantam creatori sub¬
iectionem deberet. In euius si perse¬
uerasset imꝑio. & custodisset quod
fuerat imꝑatum: solidaret᷑ cito. qͦd
adhuc erat in pendulo: & ab hac
corporalis paradysi amenitate deli¬
ciarum. eueheret᷑ in illam sp̃italẽ
tranquillitatem: cuiꝰ pax omnem
suꝑat intellectum. De cuius.
paradysi beatitudine. nos ali¬
qua. scđm seusꝰ nostrian gusti¬
as ce mensuram donatonis.
sp̃ualib sp̃ualia comparantes. in
sequentib ꝑstringemus. Nunc de
corporali paradẏso. sensibilib sen¬
sibilia conferentes. & secꝰ doctoꝵ

Expanded text:
ndata et subjecta, gaudens in obendata et subjecta, gaudens in obedientia universorum posteritati successurae providus conservabat, sibi etiam ipsi conservabat, ne aliquid admitteret propter quod inde mereretur expelli. Atque utinam circa animae suae plantaria, et virtutum gramina, ea qua oportuit diligentia, vigilasset, operans utilia et conservans, discens ex inferiorum obedientia quantam Creatori subjectionem deberet! In cujus si perseverasset imperio et custodisset quod fuerat imperatum, solidaretur cito quod adhuc erat in pendulo, et ab hac corporalis paradisi amoenitate deliciarum veheretur in illam spiritualem tranquillitatem, cujus pax omnem superat intellectum . De cujus paradisi beatitudine, nos aliqua secundum sensus nostri angustias et mensuram donationis, spiritualibus spiritualia comparantes in sequentibus perstringemus: nunc de corporali paradiso sensibilibus sensibilia conferentes, et secus doctorum
Abbreviated transcription (Latin):
a debitis officiis hominem reuo¬
cans: s ad quamcunq operam
& studium. subtilitatem mentis
acuens & emundans. Stacten &
myrra. amonum &e spica. & me¬
dicata semina ultͦ ꝓlapsa. glebas fer¬
tiles impinguabant: & licet non in¬
digeret natura: copiosiore tñ gr̃a
iuuabatur. Non erat febris. & iam
erat antidotum: nulla adhuc na¬
turȩ defectio: & iam languorum
remedia germinabant. Oꝑa¬
ba tur homo. non aliqͥd nouũ
exer n cicio laborioso ȩdificans :
s deli ciosa cultura. aut elu¬
cidans aliquid. aut obumbrans:
aut aliqua claustra uel diuerso¬
ria. ammalib aptans: ne passim
aberrantia. ea maxime loca qͥbus
reuerentiam. pigmentorum: dig¬
nitas exigebat. inconsideratis pas¬
sibus conculcarent. Hȩc atq alia
huius modi.sine tedio. sine mole¬
stia. pot̾at homo cultor diligens
oꝑari: que etiam exhilarationi eiꝰ
maxime cooꝑantia. delieatam
oꝑam delectabant. Custodiebat
autemaĩ timens ne aliquid sibi ra¬

Expanded text:
a debitis officiis hominem revoa debitis officiis hominem revocans, sed ad quamcunque operam et studium subtilitatem mentis acuens et emundans. Stacte et myrrha, amomum et spica, et medicata semina ultro prolapsa glebas fertiles impinguabant, et licet non indigeret natura, coposiore tamen gratia juvabatur. Non erat febris, et jam erat antidotum; nulla adhuc naturae defectio, et jam languorum remedia germinabant. Operabatur homo non aliquid novum exercitio laborioso aedificans, sed deliciosa cultura aut elucidans aliquid, aut obumbrans, aut aliqua claustra vel diversoria animalibus aptans, ne passim aberrantia ea maxime loca quibus reverentiam pigmentorum dignitas exigebat inconsideratis passibus conculcarent. Haec atque alia hujusmodi sine taedio, sine molestia, poterat homo cultor diligens operari: quae etiam exhilarationi ejus maximae cooperantia delicatam operam delectabant. Custodiebat autem intrinsecus, non timens ne aliquid sibi ra
Abbreviated transcription (Latin):
pellens. Locꝰ. omnino niuium igna¬
rus & grandinis: & ꝑpetui ueris ȩqͣ¬
litate iocundus. Erat ex fructib
& ipsis uirgultis. aromatica cõsꝑsio:
& ex ipsis truncis. pinguedines pig¬
mentariȩ crumpebant. stillabat
storax̾ie liquor balsami ruptis
corticib ultro pauimenti crustaᷤᷤ
affatim imbuebat. Defluebant per
prata nardina unguenta spirantia:
& gummis stillantib sine p̃li uio¬
lentia. tota undiq regio illa innu¬
meris ꝑfundebat᷑ odorib. Nichil
erat ibi tͥste nichil corruptum. qͦd
ceta impediret: qͥa omnia orti illiꝰ
plantaria. plantatoris sui redole¬
bant uirtutem:a cȩlestis glorie
grãm p̾dicabant. Dudabant lig¬
na pinguedinem: emissura erat sc̃o¬
rum caritas puritatem: & in illiꝰ
suauitatis odore. tam p̃dicationis
honestas. quam beatitudinis ȩt̾nȩ
intimabat᷑ ebrietas. Erat quas:
quexlam extasis. illa deliniens ci¬
demulcens senfus carnis. fła gran¬
da: non tamen consopiens. uel

Expanded text:
pellens. Locus omnino nivium ignapellens. Locus omnino nivium ignarus et grandinis, et perpetui veris aequalitate jucundus. Erat ex fructibus et ipsis virgultis aromatica conspersio, et ex ipsis truncis pinguedines pigmentariae erumpebant. Stillabat storax, et liquor balsami ruptis corticibus ultra pavimenti crustas affatim imbuebat. Defluebant per prata nardina unguenta spirantia, et gummis stillantibus sine praeli violentia, tota undique regio illa innumeris perfundebatur odoribus. Nihil erat ibi triste, nihil corruptum, quod caetera impediret quia omnia horti illius plantaria, plantatoris sui redolebant virtutem, et coelestis gloriae gratiam praedicabant. Sudabant ligna pinguedinem, emissura erat sanctorum charitas puritatem, et in illius suavitatis odore tam praedicationis honestas quam beatitudinis aeternae intimabatur ebrietas. Erat quasi quaedam exstasis illa deliniens sensus carnis fragrantia, non tamen consopiens, vel
Abbreviated transcription (Latin):
deret & usu. Haberet in creatore
si staret plenitudinem ueritatis
& pacis. rationabilis intellectus:
& totam mentem illius. unius bo¬
nitatis impleret intuitꝰ. Codem
mͦ etiam hab̾et homo ext̾ior sub¬
iecta sensibus. quȩcunq suaura
& iocunda humanam possunt ob¬
lectare naturam: ut ẽẽt omniũ
sp̃ualium gaudiorum homini
summa.ds: & omnium tempora¬
lium consolationum sufficientia.
paradysus. Unde etiam eden id
est uoluptas. dictꝰ est loctis ille:
ortus deliciarum: ꝓpt̾ ub̾tatem
soli. & nemora fruetifera. Emana¬
bat e medio fons uitreus. irrigats
& humectans omne gramen ra¬
dicitus: nec tam̃ redundans enor¬
miter: s elapsu subterraneo. totam
orti illius aream imbuens. fron¬
des patule in ꝓceris arboribus sub¬
iecta gramina obũbrabant. humor¬
q inferior. & suꝑior temꝑies. uirorẽ
ꝑpetem in cespite nutriebant. Ad¬
erat aura. meridianis horis: siquis
forte erat. uaporem abigins & pro¬

Expanded text:
deret et usu. Haberet in Creatore, deret et usu. Haberet in Creatore, si staret, plenitudinem veritatis et pacis rationabilis intellectus, et totam mentem illius unius bonitatis impleret intuitus. Eodem modo etiam haberet homo exterior subjecta sensibus quaecunque suavia et jucunda humanam possunt oblectare naturam, ut esset omnium spiritualium gaudiorum homini summa Deus, et omnium temporalium consolationum sufficientia paradisus. Unde etiam Eden, id est voluptas, dictus est locus ille, et hortus deliciarum propter ubertatem soli, et nemora fructifera. Emanabat e medio fons vitreus irrigans et humectans omne gramen radicitus, nec tamen redundans enormiter, sed elapsu subterraneo totam horti illius aream imbuens. Frondes patulae in proceris arboribus subjecta gramina obumbrabant, humorque inferior et superior temperies virorem perpetem in cespite nutriebant. Aderat aura meridianis horis, si quis forte erat vaporem abigens et pro
Abbreviated transcription (Latin):
de oꝑib sex dierum. nos ea quȩ sen¬
timus seͥpturos dispos uimtis. &
hoc ex aliqͣ parte. deo fact̾um est
auctͥore: alterius laboris erit scri¬
bere. quid de paradyso.quid de
fonte illo. quid de ligno scientiȩ
boni & mali. uel de ligno uitȩ:qͥd
de serpente. qͥd de trans gressione.
quid de sententia inserpentem &
uirum. & mulierem ꝓmulgata:
paruitati nr̃ȩ. sedm mensuram
donationis quam accepimus uide¬
atur.
actus homo extra paradysũ.
ne aliqua deesse gr̃ã uideretur.
in paradysum adduert᷑ ubi postea
de eiꝰ costa. facta mulier memorat᷑.
Decebat hominem ad imaginem
dei conditum. etiam loci illius a¬
menitas: & licet nulla insontem
ubicunq eẽt. posset urgere cala¬
mitas: ꝓuisa ẽ tamen scđm ext̾iori
sensus. in uno loco omnium deles¬
tationum stipata collectio. ne siqͥ
ibi deẽẽt. in querendo uł expectan¬
do quod ꝓcul ẽẽt. fatigaret᷑ appe¬
titus: s omnium ce p̃sentia gau¬

Expanded text:
de operibus sex dierum nos ea quae sende operibus sex dierum nos ea quae sentimus scripturos disposuimus, et hoc ex aliqua parte Deo factum est auctore, alterius laboris erit scribere quid de paradiso, quid de fonte illo, quid de ligno scientiae boni et mali vel de ligno vitae, quid de serpente, quid de transgressione, quid de sententia in serpentem et virum et mulierem promulgata parvitati nostrae secundum mensuram donationis quam accepimus videatur. Factus homo extra paradisum, ne aliqua deesse gratia videretur, in paradisum adducitur, ubi postea de ejus costa facta mulier memoratur. Decebat enim hominem ad imaginem Dei conditum etiam loci illius amoenitas, et licet nulla insontem ubicunque esset posset urgere calamitas, provisa est tamen secundum exteriores sensus in uno loco omnium delectationum stipata collectio, ne si quid ibi deesset in quaerendo vel exspectando quod procul esset, fatigaretur appetitus, sed omnium et praesentia gau
Abbreviated transcription (Latin):
na hominis dignitas: cunius fae¬
tor ds. consors angls. minister
munctus: regio paradysus. Ibiint
arbores condensas & umbrosas:
& opacantia nemora. int̾ herbaᷤᷤ
odoriferas & aromatica grami¬
na. in pratis uirentib. &t fontis illiꝰ
cardinalis uiuis emanationibus.
int̾ fructus & uisu ce uisu delecta¬
biles. constiturt᷑: in ips a sua nudita¬
te ostendens. quia sic̃ innocentiã
& simplicitatem nulla inuoluit
duplicitas. ita semꝑ fictum animo.
confusio oꝑit. ⁊ circundat malig¬
nitas. Nulla ante trans gressionem
peccati contumelia. quesiuit oꝑ¬
culum: nichil ingessit caro puden¬
dum: nicħ erat. qͦd ẽẽt occtiltandũ:
non erat in ocłis domini fȩda. nu¬
ditas: nec aliqͥd pudendtum. uͥ nul¬
la impuritas. Cet̾is omnib sibi
expositis. ab una sola arbore con¬
dinere p̃cipitur: & imposita lege
obȩdientie. ꝓpͥo relictus arbitrio:
maiora statim si staret in mandato
ꝑcepturꝰ. ꝓbatur in minimo. S qr

Expanded text:
na hominis dignitas, cujus facna hominis dignitas, cujus factor Deus, consors angelus, minister mundus, regio paradisus! Ibi inter arbores condensas et umbrosas et opacantia nemora, inter herbas odoriferas, et aromatica gramina, in pratis virentibus, et fontis illius cardinalis vivis emanationibus, inter fructus et visu et usu delectabiles constituitur, in ipsa sua nuditate ostendens quia sicut innocentiam et simplicitatem nulla involvit duplicitas, ita semper fictum animo confusio operit, et circumdat malignitas. Nulla ante transgressionem peccati contumelia quaesivit operculum, nihil ingessit caro pudendum, nihil erat quod esset occultandum, non erat in oculis Domini foeda nuditas, nec aliquid pudendum ubi nulla impuritas. Caeteris omnibus sibi expositis, ab una arbore continere praecipitur, et imposita lege obedientiae, proprio relictus arbitrio majora statim, si staret in mandato, percepturus, probatur in minimo. Sed quia
Abbreviated transcription (Latin):
nium quȩ in terra & quȩ in aqͥs
sunt. homini data ẽ: & cȩlestem
ineo. omne qͦd ei subiec̾tum ẽ. re.¬
ueretur originem: & in ꝓposito
suo. ereatori obedit: nichil ei ue¬
nerationis impendens. ex cõmu¬
nitate nature. s ex p̃rogatiua
grẽ. Rebellia quidem ammalia
ce domita & indomita. sepe adũs
hominem uidem consurgerere
hanc audaciȩ a disetdii insolentti¬
am nicħ aliud mouet. moi quod
ipse in ordine suo non obtemꝑat
creatori: qui hoc non ex mertto s
ex gratia accepit. ut creatura ir¬
rationabilis eiꝰ moueret᷑ arbrto.
ce regeret᷑ imꝑio. Iustissimum sa¬
ne ẽ. ut diesentientem a deo. oĩa
undiq incommoda urgeant: &¬
in eum qui suam uoluntati cre¬
atoris p̃posuit. unde qͥuͣaq om¬
nium affinium excrescat seditio:
ce extra in eum excandescat pse¬
cutio omnis creaturȩ: ut ⁊ caro
carnem contendat: Qnoluit sub¬
esse suꝑiori suo: nulla ei ab infe¬
rioribus reddat᷑ subiectio. Mag¬

Expanded text:
nium quae in terra, et quae in aquis nium quae in terra, et quae in aquis sunt, homini data est: et coelestem in eo omne quod ei subjectum est, reveretur originem, et in proposito suo Creatori obedit, nihil ei venerationis impendens ex communitate naturae, sed ex praerogativa gratiae. Rebellia quidem animalia et domita et indomita saepe adversus hominem videmus consurgere; sed hanc audaciae et dissidii insolentiam nihil aliud movet, nisi quod ipse in ordine suo non obtemperat Creatori, qui hoc non ex merito, sed ex gratia accepit, ut creatura irrationabilis ejus moveretur arbitrio et regeretur imperio. Justissimum sane est, ut dissentientem ad omnia undique incommoda urgeant, et in eum qui suam voluntati Cratoris praeposuit, undecunque omnium affinium excrescat seditio, et extra in eum excandescat persecutio omnis creaturae, ut caro adcarnem contendat, et qui noluit subesse superiori suo, nulla ei ab inferioribus reddatur subjectio. Mag
Abbreviated transcription (Latin):
cuius inspectionem oĩs pulchri¬
tudo &e honestas depingit᷑ illam
formam cȩlestem express erint:
hunc ẽẽ dei filium & heredem: qͣ
a pat̾na bonitate ñ degenerem iu¬
dices. Hec imagoan anima ñ in
carne est: nec corporis ẽ honor
sste. s sp̃s. Exploditur antroponior¬
phytarum heresisł quȩ dm̃ corpꝰ
habe mentiens scdm corporalẽ
effigiem metitur similitudinẽ
diuinam: & imaginem dei mem¬
bra diete uisibilia. circumscrip¬
tioni subiecta. Non intellexerãt
huius amentiȩ assertores. quia
deus sp̃s est: & quia ad intelligen¬
dam diuinam ẽẽntiam. caro &
sanguis non ꝓdest quicquam.
Scđm quod uir est: ad imagnem
dei factus est. Scđm quod uira¬
goad similitudinem. Masculũ
a feminam inquit. fecit eos. de.¬
cundum intensiorem plenitudinẽ
plationis appetitum. femma. Sedm
consummationem. neq uir neq
femmina: s in nouitate uitȩ. creat᷑a
integra ce ꝑfecta. Dominatio gͥ om¬

Expanded text:
cujus inspectionem omnis pulchricujus inspectionem omnis pulchritudo et honestas depingitur, illam formam coelestem expresserint, hunc esse Dei Filium et haeredem, quem a paterna bonitate non degenerem indices. Haec imago in anima, non in carne est; nec corporis est honor iste, sed spiritus. Exploditur anthropomorphitarum haeresis, quae, Deum corpus habere mentiens, secundum corporalem effigiem metitur similitudinem divinam, et imaginem Dei membra dicit visibilia circumscriptioni subjecta. Non intellexerant hujus amentiae assertores quia Deus spiritus est, et quia ad intelligendam divinam essentiam caro et sanguis non prodest quidquam. Secundum quod vir est, ad imaginem Dei factus est; secundum quod virago, ad similitudinem: Masculum et feminam, inquit, fecit eos . Secundum intensiorem plenitudinem plationis appetitum, femina: secundum consummationem, neque vir, neque femina, sed in novitate vitae creatura integra et perfecta. Dominatio igitur om
Abbreviated transcription (Latin):
factus est homo: exp̃ssa inmente
hominis. illius lucis plenitudi¬
ne: illius sapientie conformitate:
illius głȩ communicatione. Com¬
municat homo iusticie dei: bonitati
particeps: et̾nitatis hȩreserationis cõ-¬
sors: in appetitu pacis. in intellectu
ueritatis. in amore caritatis. illã
imaginem rep̃sentans: non ad illã
similitudinem tendens. ad qͣm
anhelabat qͥ dixit. ero similis altis¬
simo: s ad illam de qua scͥptum ẽ.
filii dei sumus: s nondum appa¬
ruit quid erimus: cum autem ap¬
paruerit. similes ei erimus. Porta¬
mus imaginem cȩlestis. cum format᷑
ta. illiꝰ generis nobilitas innotescit.
Sic̃ enim ext̃ior facies pat̾ne gene¬
rosieatis p̃tendit indicium:. ⁊ibi
uel pulchritudo uł deformitas
genitoris traiecta est. ut etiam
ex uultu intelligas. utrum na¬
turalis an adult̾inus filius sit:
ita inmorib euidentissimum ẽ.
siueritatis & iusticiȩ liniamenta.
imitantia exemplar diuinum ad

Expanded text:
factus est homo, expressa in mente factus est homo, expressa in mente hominis illius lucis plenitudine, illius sapientiae conformitate, illius gloriae communicatione communicat homo justitiae Dei; bonitatis particeps aeternitatis haeres; rationis consors, in appetitu pacis, in intellectu veritatis, in amore charitatis illam imaginem repraesentans, non ad illam similitudinem tendens, ad quam anhelabat qui dixit: Ero similis Altissimo , sed ad illam de qua scriptum est: Filii Dei sumus, sed nondum apparuit quid erimus: cum autem apparuerit, similes ei erimus . Portamus imaginem coelestis, cum formatur ta illius generis nobilitas innotescit. Sicut enim exterior facies paternae generositatis praetendit indicium, et ibi vel pulchritudo, vel deformitas genitoris trajecta est, ut etiam ex vultu intelligas utrum naturalis an adulterinus sit filius, ita in moribus evidentissimum est, si veritatis et justitiae lineamenta imitantia exemplar divinum, ad
Abbreviated transcription (Latin):
lius imago seu figura substantiȩ
sempiterna nob̾ reuelata sit
diuinitas: sic̃ ꝑ imaginem cum
ꝓprie effigiata fuerit. rep̃sentatur
& intimat᷑ nobis cuiuscumq rei
ꝓpͥetas. Ego cum me in speculo ł
in purissimo fonte intueor. non me¬
ipsum uideo. s expͥmit mͥ imago
mea omnem habitum meum uł
gestum. & qũatum ex facie iudi¬
cari potest. ips um mentis affectũ. ut
ibiuideaᷤ utrũ decolor sim ancolo¬
ratus: & manifeste intelligas.u¬
trum turbatꝰ uidear an qui¬
etus. Ideo filius imago dicitur.
quia in ipso patrem intelligimꝰ:
& ꝑ ipsum. accessum habemus ad
deum: qr illuminans nos u̾bum
& sapientia ȩt̾na in intellectu sui.
patris quoq aꝑit intellectum:
q̃m qui uidet filium audet & pa¬
trem: quia unum sunt. pat̾ ⁊ filiꝰ.
Adimaginem gͥ dei hoc est ad in¬
tellectum & noticiam filii ꝑ quẽ
intelligit᷑ & cognos cit᷑ illa pat̾ni¬
tas quȩ in cȩlo & in t̾ra nominat᷑.

Expanded text:
lius imago seu figura substantiae lius imago seu figura substantiae ientiam sempiterna nobis revelata sit Divinitas, sicut per imaginem, cum proprie effigiata fuerit, repraesentatur et intimatur nobis cujuscunque rei proprietas. Ego cum me in speculo vel in purissimo fonte intueor, non meipsum video, sed exprimit mihi imago mea omnem habitum meum vel gestum, et, quantum ex facie indicari potest, ipsum mentis affectum, ut ibi videas utrum decolor sim an coloratus, et manifeste intelligas utrum turbatus videar, an quietus. Ideo Filius imago dicitur, quia in ipso Patrem intelligimus, et per ipsum accessum habemus ad Deum, quia illuminans nos Verbum et sapientia aeterna in intellectu sui Patris quoque aperit intellectum, quoniam qui videt Filium, videt et Patrem, quia unum sunt Pater et Filius. Ad imaginem igitur Dei, hoc est ad intellectum et notitiam Filii, per quem intelligitur et cognoscitur illa paternitas quae in coelo et in terra nominatur,
Abbreviated transcription (Latin):
li beatitudim. &e in diuinis fixu as¬
pectibus. ita inmultitudine illius
dulcedinis deliciabit᷑. &e in sacieta¬
te illa głabitur: ut irrigationes
fontium. uel obumbrationes arbo¬
rum. uel uarietates fructuum. qͣs
illa antiqua &e corpora. lis ha¬
buit paradysus. nec. uelit nec
querat: cum sit ei dłs fons ꝑhen¬
nis: umbra refrigerans: lignum
uitȩ ⁊ fructus ꝑpetuus: sacietas in¬
finita. In p̃senti quidem uita ext̾ĩoreᷤᷤ
sensus ꝑ hec uisibilia euagantes.
minus ad unum se colligunt: ce
minus. illiꝰ imaginis dignitas in¬
telligitur: eo quod effusa extͥnse¬
cus. ꝑ multa diu̾ticła occupatara-¬
referri ad aliquam partem.ima¬
go uͦ. integritatem substantiȩ rep̃¬
sentat. filius dr imago patris. splen-
nulla diu̾sitas est. nulla distantia:
nisi quod pat̾ non est filius. & filiꝰ
non est pater. Inuerbo gͥ quod &e
sapientia patris est. omnis pleni¬
tudo diuinitatis existit : & iꝑse fi¬

Expanded text:
li beatitudini, et in divinis fixus asli beatitudini, et in divinis fixus aspectibus, ita in multitudine illius dulcedinis deliciabitur, et in satietate illa gloriabitur, ut irrigationes fontium, vel obumbrationes arborum, vel veritates fructuum, quas illa antiqua et corporalis habuit paradisus, nec velit, nec quaerat, cum sit ei Deus fons perennis, umbra refrigerans, lignum vitae, fructus perpetuus, satietas infinita. In praesenti quidem vita exteriores sensus per haec visibilia evagantes minus ad unum se colligunt, et minus illius imaginis dignitas intelligitur, eo quod effusa extrinsecus per multa diverticula occupata rareferri ad aliquam partem, imago vero integritatem substantiae repraesentat. Filius dicitur imago Patris, splendonulla diversitas est, nulla distantia, nisi quod Pater non est Filius, et Filius non est Pater. In Verbo igitur, quod et sapientia Patris est, omnis plenitudo Divinitatis existit, et ipse Fi
Abbreviated transcription (Latin):
in illo nouo cȩlo. siue in illa noua
terra. illa głificata corpora erunt: qͦ
licet natura & gła angłica agant᷑.
ueritate tamen corporis ñ pͥuabun᷑:
s sic̃ scͥptum est. scĩ in t̾ra sua du-¬
plicia possidebunt. Paradysus
autem. hoc illa est amenitas. quies.
pax. tranquillitas. & cęt̾a omnia bo¬
na. quȩ adhuc ocłs non uidit nec
in cor hominis ascenderunt. intel¬
ligentia & insio dei erit: quia unide¬
bit homo ce audiet. ce in cor hõĩs
ascendet. quicqͥd illud est quod
ds est: nec de locis corporalibus.
ribus.ulla erit ultra uel cura uel
questio: quia sic̃ diximus. etiam si
localis aliqua tunc erit delectatio:
sp̃ualis erit utiq. non carnalis.
Homo ad imaginem dei conditꝰ.
iam tẽ nicħ habens simile nichil
commune cum iumentis insipien¬
tibus. intelliget honorem suum:
in imagine ad quam conditus est.
intuebitur semetipsum: & mirabit᷑
a dila tabit᷑ cor eius: ce adherens il¬

Expanded text:
in illo novo coelo, sive in illa nova in illo novo coelo, sive in illa nova terra illa glorificata corpora erunt, quae, licet natura et gloria angelica agantur, veritate tamen corporis non privabuntur, sed sicut scriptum est: Sancti in terra sua duplicia possidebunt . Paradisus autem, hoc est illa amoenitas, quies, pax, tranquillitas, et caetera omnia bona quae adhuc oculus non vidit, nec in cor hominis ascenderunt , intelligentia et visio Dei erit, quia videbit homo et audiet et in cor hominis ascendet quidquid illud est quod Deus est, nec de locis corporalibus, ribus, ulla erit ultra vel cura, vel quaestio, quia, sicut diximus, etiam si localis aliqua tunc erit delectatio, spiritualis erit utique, non carnalis. Homo ad imaginem Dei conditus, jam tunc nihil habens simile, nihil commune cum jumentis insipientibus, intelliget honorem suum, et in imagine ad quam conditus est intuebitur semetipsum, et mirabitur, et dilatabitur cor ejus, et adhaerens il
Abbreviated transcription (Latin):
ignis ardore tabescent. Nouos uͦ
celos &e nouam t̾ram. ci ꝓmissa ip¬
sius expect̾amus: in quib iusticia
habitat. De abolitione uͦ ueteris
mundi. nulla questio suꝑẽ: quȩ tã
manifeste a pͥncipe eccłie est p̃die¬
ta. S cuiusmodi. illud nouum eȩ¬
lum ce noua t̾ra futura sint: uel
sitterum nouis creaturis. cȩlestia
uel terrestria implenda sunt: om¬
nino p̃t̾missum est. Quia uͦ dictũ
est. iusticiam habitaturam. noui¬
datem illamepotest intelligi. quod
omne in illa reformatione. alt̾ius
& multo purgatioris nature. futu¬
rum est: ce quicquid m̃ uel cor¬
ruptibile est uel corruptum. inilla
regeneratione purgabit᷑: & tota erit
mera de reliquomerȩ habitatio scĩ-¬
tatis. Quando mag̃ homo configu¬
ratus corpori claritatis dei. nichil
molis habebit nicħ necessitatis in
corpore: quod quidem ⁊ sp̃uale erit.¬
ĩ. &e tam̃ corpus. Ita & ipsa ratio¬
nalis crea  ture conu̾satio. qͦ utiq
erit: & tamen habitatio: quia siue

Expanded text:
gnis ardore tabescent. Novos vero coelos, et novam terram, et promissa ipsius exspectamus, in quibus justitia habitat. De abolitione vero veteris mundi nulla quaestio superest, quae tam manifeste a principe Ecclesiae est praedicta. Sed cujusmodi illud novum coelum et nova terra futura sint, vel si iterum novis creaturis coelestia, vel terrestria implenda sint, omnino praetermissum est. Quia vero dictum est justitiam habitaturam novitatem illam, potest intelligi quod omne in illa reformatione alterius et multo purgatioris naturae futurum est, et quidquid modo vel corruptibile est, vel corruptum, in illa regeneratione purgabitur, et tota erit mera de reliquo merae habitatio sanctitatis. Quanto magis homo configuratus corpori claritatis Dei, nihil molis habebit, nihil necessitatis in corpore, quod quidem et spirituale erit, et tamen corpus. Ita et ipsa rationalis creaturae conversatio quae utique et tamen habitatio; quia sive