comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
am diei dñi. ꝑ quã cęli ardentes soluentur.
& elementa ignis ardore decoquentur:
Nouos uero cȩlos & terrã nouã scd̃m ꝓ¬
missa ipsius expectamus: in quib iustiti¬
a inhabitat. Nichil hic dixit de resurrec¬
tione mortuorũ: sed sane de ꝑditione mui¬
di huius satis. Ybi etiã commemorans
factum aute diluuium: uidetur ammo¬
nuisse quod̃amodo quatinus infiue hu¬
ius scłi mundũ istum periturũ eẽ creda¬
inus. Nam & illo temꝑe perisse dixit qͥ
tunc erat muudum: nec solum orbemter¬
re. uerũetiam cȩlos quos utiq istos aerios
intelligimus. quorũ locũ ac spatium tunc
aqua crescendo suꝑ auerat. Ergo totus ant
pene totus aer iste uentosus quod celum
uel potius cȩlos uocat. sed utiq istos imos.
non illos suppremos ubi sol & luna & side¬
ra constituta sunt. comersus fuerat in hu¬
undam qualitatem. atq hoc modo cum
terra perierat. cuiis terrȩ utiq prior fa¬

Expanded text:
am diei Domini, per quam caeli ardentes soluentur am diei Domini, per quam caeli ardentes soluentur et elementa ignis ardore decoquentur? Nouos uero caelos et terram nouam secundum promissa ipsius exspectamus, in quibus iustitia inhabitat. Nihil hic dixit de resurrectione mortuorum, sed sane de perditione mundi huius satis. Ubi etiam commemorans factum ante diluuium uidetur admonuisse quodam modo, quatenus in fine huius saeculi mundum istum periturum esse credamus. Nam et illo tempore perisse dixit, qui tunc erat, mundum; nec solum orbem terrae, uerum etiam caelos, quos utique istos aenos intellegimus, quorum locum ac spatium tunc aqua crescendo superauerat. Ergo totus aut paene totus aer iste uentosus quod caelum uel potius caelos uocat, sed utique istos imos, non illos supremos, ubi sol et luna et sidera constituta sunt conuersus fuerat in umidam qualitatem adque hoc modo cum terra perierat, cuius terrae utique prior fa
Abbreviated transcription (Latin):
Ex quo enĩ patres dormierunt: sic om¬
nia ꝑseuerant ab initio creature. Latet e¬
nim illos hoc uolentes: quia cęli erant olim
& terra de aqua & ꝑ aquã constituta di
uerbo. ꝑ que qui tunc erat mundus aqua
inundatus deperiit: qui autẽ nunc sunt
cȩli & terra eodẽ uerbo repositi sunt igni
reseruandi indiem udicii & ꝑditionis ho¬
minũ impioꝵ. Hoc unũ uͦ non lateat
uos km̃i: quia unus dies apud dñm sic̃
mille anni. & mille anni sicut dies unus
Non tardat dñs ꝓmissum sicut quidam
tarditatẽ existimant. sed patienter fert
propt̃ uos. nolens aliquẽ perire. sed omnes
inpenitentiam conuerti. Ueniet autẽ dies
dñi ut fur: in quo cęli magno impetu
transcurrent elem̃ta autẽ ardentia resol¬
uentur & terra. & que in ipsasunt opera
exurentur. His ergo omnib pereuntibus.
quales oportet uos ẽẽ in scis conuersatio¬
nib ex pectantes & ꝓperantes ad presenti¬

Expanded text:
Ex quo enim patres dormierunt, sic omEx quo enim patres dormierunt, sic omnia perseuerant ab initio creaturae. Latet enim illos hoc uolentes, quia caeli erant olim et terra de aqua, et per aquam constituta Dei uerbo, per quae. qui tunc erat mundus, aqua inundatus deperiit. Qui autem nunc sunt caeli et terra, eodem uerbo repositi sunt, igni reseruandi in diem iudicii et perditionis hominum inpiorum. Hoc unum uero non lateat uos, carissimi, quia unus dies aput Dominum sicut mille anni et mille anni sicut dies unus. Non tardat Dominus promissum, sicut quidam tarditatem existimant; sed patienter fert propter uos, nolens aliquem perire, sed omnes in paenitentiam conuerti. Veniet autem dies Domini ut fur, in transcurrent, elementa autem ardentia resoluentur et terra et quae in ipsa sunt opera exurentur. His ergo omnibus pereuntibus quales oportet esse uos in sanctis conuersationibus exspectantes et properantes ad praesenti
Abbreviated transcription (Latin):
rimus quia peccatũ non habemus. nos ip¬
sos seducimus & ueritas in nobis non est̾.
Et in hoc quidem libro cuius nom̃ apo¬
calypsis obscure multa dicuntur ut men¬
tẽ legentis exerceant. & pauca in eosunt
ex quorũ manifestatione indagentur cȩ¬
tera cum labore. maxime quia sic eadem
multismodis repetit. ut alia atq alia di-¬
cere uideatur. cum aliter atq aliter hec
ipsa dicere uestigetur: uerũ in his uerbis
ubi ait. absterget omnẽ lacrimã ab ocłis
eoꝵ. & mors ultra non erit neq luctus.
neq clamor. sed nec dolor ullus. tanta
luce dicta sunt de scło futuro & de immor¬
talitate atq eternitate scõꝵ. tunc enim
solum atq ibi solum ista non erunt: ut
nulla debeamus in litteris sacris querere
uel legere manifesta. si hec putauerimus¬
hoc iudicio scripserit. Uenient inquit in
nouissimo dierum. illusione illudentes
propt̾ ꝓprias conscientias suas: euntes &
dicentes. Ubi est ꝓmissum p̃sentiȩ ipsius:

Expanded text:
rimus, quia peccatum non habemus, nos iprimus, quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et ueritas in nobis non est. Et in hoc quidem libro, cuius nomen est apocalypsis, obscure multa dicuntur, ut mentem legentis exerceant, et pauca in eo sunt, ex quorum manifestatione indagentur cetera cum labore; maxime quia sic eadem multis modis repetit, ut alia adque alia dicere uideatur, cum aliter adque aliter haec ipsa dicere uestigetur. Verum in his uerbis, ubi ait: Absterget omnem lacrimam ab oculis eorum, et mors iam non erit neque luctus neque clamor, sed nec dolor ullus, tanta luce dicta sunt de saeculo futuro et de inmortalitate adque aeternitate sanctorum tunc enim solum adque ibi solum ista non erunt, ut nulla debeamus in litteris sacris quaerere uel legere manifesta, si haec putauerimushoc iudicio scripserit: Venient, inquit, in nouissimo dierum inlusione inludentes, secundum proprias concupiscentias suas euntes et dicentes: Ubi est promissum praesentiae ipsius?
Abbreviated transcription (Latin):
accepit. Iñ eõ quippe quoda modo legituir:
quicquid ea faciente recolitur. Ut autẽ ostẽ¬
dat qui mortui iudicandi sint pusilli &
magni: recapitulando dicit tanquã ad id
rediens quod p̾terierat potuis uel distule¬
rat. Et exhibuit mortuos mare qui in eo
erant: & mors & infernus reddiderunt
mortuos quos inse habebant. Hoc ꝓcul
dubio prius factũ.ẽ. quã ẽẽnt mortui¬
iudicati: & tamen illud prius dictum est.
Hoc . ẽ. ergo quod dixi: recapitulando eũ
uel non multomagis hoc erat quando
ꝓhis relictis carnalib frĩb suis tristitia
illi erat magna. & continuus dolor cordi eiꝰ:
Quando autẽ mors ñ erit inista ciuitate.
nͥ qͣndo dicet᷑ . uͥ. ẽ. mors contentio tua. uͥ ẽ.
mors aculeus tuus : Aculeus autẽ mortis.
est peccatũ. Quod tunc utiq non erit:
quando dicetur ubi est. Nunc uͦ non qͥli¬
bet infimus ciuis illius ciuitatis. sed idem
iste iohannes inepła sua clamat. Si dixe¬

Expanded text:
accepit. In ea quippe quodam modo legitur, accepit. In ea quippe quodam modo legitur, quidquid ea faciente recolitur. Ut autem ostendat, qui mortui iudicandi sint, pusilli et magni, recapitulando dicit tamquam ad id rediens, quod prat. Et exhibuit mortuos mare qui in eo erant, et mors et infernus reddiderunt mortuos quos in se habebant. Hoc procul dubio prius factum est, quam eiudicati; et tamen illud prius dictum est. Hoc est ergo quod dixi, recapitulando eum uel non multo magis hoc erat, quando pro Israelitis carnalibus fratribus suis tristitia illi erat magna et continuus dolor cordi eius? Quando autem mors non erit in ista ciuitate, nisi quando dicetur: Ubi est, mors, contentio tua? Ubi est, mors, aculeus tuus? Aculeus autem mortis est peccatum. Quod tunc utique non erit, quando dicetur: Ubi est? Nunc uero non quilibet infimus ciuis illius ciuitatis, sed idem iste Iohannes in epistula sua clamat: Si dixe
Abbreviated transcription (Latin):
ligendi sunt scĩ & ueteres & noui. ut in illis
ostenderetur quȩ d̾s fieri sua mandata ius¬
sisset: in illo autẽ qui est uitȩ uniuscuiusq
quid horũ quisq non fecisset. siue fecisset.
Qui liber si carnaliter cogitetur: quis eius
magnitudinem aut longitudinẽ ualeat
estimare: Aut quanto tẽꝑe legi poterit
liber: in quo scripte sunt uniuerse uite u¬
niuersorum : An tantus angłoꝵ nuinierꝰ
aderit. quantus hominũ erit. & uitã suã
quisq ab angło sibi adhibito audiet recita¬
ri: Non ergo unus liber erit om̃ium: sed
singuli singuloꝵ. Scriptura uͦ ista unum
uolens intelligi: & alius inquit liber aꝑtꝰ
est. Quedamꝰ gͥ uis est intelligenda diui¬
na. quafiet ut cuiq opera sua uelbona uł
mala cuncꝰta in memoriam reuocentur &
mentis intuitu mira celeritate ceruantur:
ut accuset uel excuset scientia conscientiã.
atq ita simul & omnes & singłi iudicent᷑.
Quȩ nimirum ius diuina: libri nomen

Expanded text:
legendi sunt sancti, et ueteres et noui, ut in illis legendi sunt sancti, et ueteres et noui, ut in illis ostenderetur, quae Deus fieri sua mandata iussisset; in illo autem, qui est uitae uniuscuiusque, quid horum quisque non fecisset sine fecisset. Qui liber si carnaliter cogitetur, quis eius magnitudinem aut longitudinem ualeat aestimare? Aut quanto tempore legi poterit liber, in quo scriptae sunt uniuersae uitae uniuersorum ? An tantus angelorum numerus aderit, quantus hominum erit, et uitam suam quisque ab angelo sibi adhibito audiet recitari? Non ergo unus liber erit omnium, sed singuli singulorum. Scriptura uero ista unum uolens intellegi: Et alius, inquit, liber apertus est. Quaedam igitur uis est intellegenda diuina, qua fiet, ut cuique opera sua, uel bona uel mala, cuncta in memoriam reuocentur et mentis intuitu mira celeritate cernantur, ut accuset uel excuset scientia conscientiam adque ita simul et omnes et singuli iudicentur. Quae nimirum uis diuina libri nomen
Abbreviated transcription (Latin):
fugit celum & terra. qm̃ non tunc factũ. ẽ.
idest antequã ẽẽt de uiuis & mortuis ndi¬
catũ: sedeumse uidisse dixit inthrono se
dencẽ acuius facie fugit cęlũ & terra. sed
postea. Peracto quippe iudicio tunc esse
desiet hoc celum & hec terra quando in¬
cipiet esse cȩlum nouũ & noua terra. Mu¬
tatione namq rerũ. non omĩmͦ in interi¬
tum transibit hic mundus. Unde & apłs
dicit. Preterit enim figura hunis mun¬
di. uolo uos sine sollicitudine eẽ. Figura
gͦ preterit. non natura. Cum gͦ se iohes¬
uidisse dixisset sedentem suꝑ thronũ. cu¬
ius a facie quod postea futurũ est fugit
cȩlum & terra. & uidi inquit mortuos
magnos & pusillos. & aꝑti sunt libri. Et
alius liber aꝑtus est qui est uite uniuscu¬
iusq: & iudicati sunt mortui ex ipsis scrip¬
turis librorũ & scdm facta sua. Libros di¬
non tacuit: qui est inquit uitȩ unius cinusq
Ergo illi libri quos priore loco posuit intel¬

Expanded text:
fugit caelum et terra\', quoniam non tunc factum est, fugit caelum et terra\', quoniam non tunc factum est, id est, antequam esset de uiuis et mortuis iudicatum; sed eum se uidisdentem, a cuius facie fugit caelum, id est aer, et terra. Sed postea, peracto quippe iudicio, tunc esse desinet hoc caelum et haec terra, quando incipiet esse caelum novum et terra nova. Mutatione namque rerum, non omni modo interitu transibit hic mundus. Unde apostolus ait: Praeterit figura huius mundi, volo vos sine sollicitudine esse. Figura ergo praeterit, non natura. In his uidisse dixisset sedentem super thronum, cuius a facie, quod postea futurum est, fugit caelum et terra: Et uidi, inquit, mortuos magnos et pusillos, et aperti sunt libri; et alius liber apertus est, qui est uitae uniuscuiusque; et iudicati sunt mortui ex ipsis scripturis librorum secundum facta sua. Libros dinon tacuit: Qui est, inquit, uitae uniuscuiusque. Ergo illi libri, quos priore loco posuit, intel
Abbreviated transcription (Latin):
erant & tamen quadringenti sunt nun¬
cupati: & talia sepe reperiuntur inlitteris
sacris siquis aduertat.
nouissime ꝑsecutionis: breuiter cõple¬
ctitur totũ quod ultimo iam iudicio dia¬
bolus & cũ suo pͥncipe ciuitas inimica pas¬
sura est. Dicit enim. Et diabolus qui se¬
ducebat eos missus est instagnum ignis &
sulphuris. quo & bestia & pseudo ꝓphece.
& cruciabuntur die ac nocte. in scła scłorũ.
Bestiam bene intelligi ipsam impiam ciuita¬
tem supra iam diximus. Pseudo ꝓpheta uͦ
figmentũ. de quo ibi locuti sumus. Post hec
ipsum nouissimum iudiciũ quod erit in sedã
resurrectione mortuoꝵ quȩ corpoꝵ. ẽ. re¬
capitulando narrans quomodo sibi fuerit
reuelatũ: & uidi inquit thronũ magnũ &
candidum. & sedentem suꝑ eũ cunis a facie
fugit celum & terra. & locus eoꝵ inuentꝰ
non est. Non ait. uidi thronũ magnũ &¬
candidũ. & sedentem suꝑ eũ & ab eius facie

Expanded text:
erant, et tamen quadringenti sunt nunerant, et tamen quadringenti sunt nuncupati; et talia saepe reperiuntur in litteris sacris. si quis aduertat. novissimae persecutionis, breviter complectitur totum, quod ultimo jam judicio diabolus, et cum suo principe civitas inimica passura est. Dicit enim: Et diabolus qui seducebat eos, missus est in stagnum ignis et sulphuris, quo bestia et pseudopropheta; et cruciabuntur die ac nocte in saecula saeculorum . Bestiam bene intelligi ipsam impiam civitatem, supra jam diximus. Pseudo vero prophfigmentum, de quo ibi locuti sumus. Post haec ipsum novissimum judicium, quod erit in secunda resurrectione mortuorum, quae corporum est, recapitulando narrans, quomodo fuerit sibi revelatum, Et vidi, inquit, thronum magnum et candidum et sedentem super eum, cuius a facie fugit caelum et terra, et locus eorum inuentus non est. Non ait: lVidi thronum magncandidum et sedentem super eum, et ab eius facie
Abbreviated transcription (Latin):
a de illis quȩ falli non potest liber. ẽ. uitȩ
ut eciam de bonis dicat. Iam enĩ ex pl̃¬
uit qͦd breuiter a dño dictum. ẽ. sic
isti insuppliciũ et̾num. Sequitur ut el¬
plicet quod etiam ibi conectituR
iusti autẽ inuitam et̾nam. Et uidi is¬
quit cȩlum nouũ & terrã nouã. Nam
mũ celũ & terra recesserunt: & mare ial
non.ẽ. Istofiet ordine qͦd suꝑius p̃oclal¬
annos mille finiri sed uincula diaboli atq
custodie ut annos mille idest om̃s annos
suos quȩq pars habeat diuersis ac propͥis
ꝓplixitatib finiendos. ampliores sc̃oꝵ regno.
breuiore ᷤᷤ diaboli uinculo. aut certe qm̃ tri¬
um annoꝵ & sex mensium breuissimũ spa¬
tiũ. ẽ. cõputari noluisse credatur. siue quod
minus sathanȩ uinculum siue quod ampliꝰ
uidetur regnum habere scõꝵ: sicut de qua¬
dringentis annis insextodecimo huius o¬
peris uolumine disputaui. qm̃ plus aliqͥd

Expanded text:
a de illis, quae falli non potest, liber est uitae, a de illis, quae falli non potest, liber est uitae, ut etiam de bonis dicat. Iam enim explicauit quod breuiter a Domino dictum est: Sic ibuntaisti in supplicium aeternum; sequitur ut explicet, quod etiam ibi conectitur: Iusti autem in uitam aeternam. Et uidi, inquit, caelum nouum et terram nouam. Nam primum caelum et terra recesserunt, et mare iam non est. Isto fiet ordine, quod superius praannos mille finiri, sed vinculi diaboli atque custodiae; ut annos mille, id est, annos omnes suos, quaeque pars habeat diversis ac propriis prolixitatibus finiendos, ampliore sanctorum regno, breviore diaboli vinculo: aut certe, quoniam trium annorum et sex mensium brevissimum spatium est, computari noluisse credatur, sive quod minus satanae vinculum, sive quod amplius videtur regnum habere sanctorum: sicut de quadringentis annis in sexto decimo huius operis uolumine disputaui; quoniam plus aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
descensus erueret: ꝓfecto deiceps bonifi¬
deles effuso illo pretio iam redemptoris pror¬
sus inferos nesciunt: donec etiã receptis cor¬
porib bona recipiant quȩ merentur. Cũ
autẽ dixisset & iudicati sunt singuli scdm̃
facta sua breuiter subiecit quẽ ad modum
missi sunt instagnũ ignis: his nominibus
significans diabolum qm̃ mortis . ẽ. aucꝰ tor
demonũ societatẽ. Hoc est enĩ quod supra
euidentius p̃occupando iam dixerat: & di¬
abolus qui seducebat eos missus est instagnũ
ignis & sulphuris. Quod uͦ ibi obscurius
adiunxerat dicens. quo & bestia & pseu¬
do ꝓpheta: hic aꝑtius. & qui non sunt u¬
quit inuenti in libro uite scripti missi sue
instagnũ ignis. Non dm̃ liber iste comn¬
morat ne obliuione fallatur. sed p̃destina¬
dionẽ significat eorũ quib eterna dabitin
uita. Neq eni nescit eos ds. & in hoc libro
legit ut sciat: sed potius ipsa eius p̃scienti¬

Expanded text:
descensus erueret, profecto deinceps boni fidescensus erueret, profecto deinceps boni fideles, effuso illo pretio jam redempti, prorsus inferos nesciunt, donec receptis etiam corporibus, bona recipiant quae merentur. Cum autem dixisset, et judicati sunt singuli secundum facta sua, breviter subjecit, quomodo: missi sunt in stagnum ignis. His nominibus signdaemonum societate. Hoc est enim qeuidentius praeoccupando iam dixerat: Et diabolus, qui seducebat eos, missus est in stagnum ignis et sulphuris. Quod uero ibi obscurius adiunxerat dicens: Quo et bestia etpseudopropheta, hic apertius: Et qui non sunt, inquit, inuenti in libro uitae scripti, missi sunt in stagnum ignis. Non Deum liber iste commemorat, ne obliuione fallatur; sed praedestinationem significat eorum, quibus aeterna dabitur uita. Neque enim nescit eos Deus et in hoc libro legit, ut sciat; sed potius ipsa eius praescienti
Abbreviated transcription (Latin):
corpus mortuũ. & spm uitã. Nec tamen
dixit corpus mortale sed mortuũ: quãuis
eadem paulo post etĩã mortalia corpora
sicut usitatius uocantur appellet. Hos gͦ
mortuos exhibuit mare qui in eo erant.
idest exhibuit homines hoc scłm quicũq
ineo erant. quia nondum obierant. Et
mors & infernus inquit reddiderunt
mortuos quos inse habebant. Mare ex¬
ibuit. quia sicut inuenti sunt affuerunt.
mors uͦ & infernus reddiderunt. qm̃ ui-
te de qua iam exierant reuocarunt.
Nec frustra fortasse nonsatis fuit ut dice¬
ret mors aut infernus: sed utrũq dictũ
est mors propt̾ bonos qui tantũmodo mor¬
tẽ ꝑpeti potuerunt & non infernũ. infer¬
nus aute ꝓpter malos qui etĩa penas apus
inferos pendunt. Si enĩ non absurde cre¬
di uidetur antiquos etiã scos qui uentur
xp̃i tenuerunt fidem. locis quidẽ atorm̃ti
impiorũ remotissimis sed apud inferos fuis¬
se. donec eos inde xp̃i sanguis. & ad ea loca

Expanded text:
corpus mortuum et spiritum uitam. Nec tamen corpus mortuum et spiritum uitam. Nec tamen dixit corpus mortale, sed mortuum, quamuis eadem paulo post etiam mortalia corpora, sicut usitatius uocantur, appellet. Hos ergo mortuos exhibuit mare, qui in eo erant, id est, exhibuit homines hoc saeculum, quicumque in eo erant, quia nondum obierant. Et mors et infernus, inquit, reddiderunt mortuos, quos in se habebant. Mare exhibuit, quia, sicut inuenti sunt, adfuerunt; mors uero et infernus reddiderunt, quoniam uitae, de qua iam exierant, reuocarunt. Nec frustra fortasse non satis fuit ut diceret mors aut infernus, sed utrumque dictum est: mors propter bonos, qui tantummodo mortem perpeti potuerunt, non et infernum; infernus autem propter malos, qui etiam poenas aput inferos pendunt. Si enim non absurde credi uidetuChristi tenuerunt fidem, locis quam a tormentis impiorum remotissimis et apud inferos fuisse, donec eos inde Christi sanguis et ad ea loca
Abbreviated transcription (Latin):
quod paulo ante posuerat. & uidicati sunt
singuli scdm facta sua. Hoc est enĩ quod su¬
pra dixerat: & iudicati sunt mortui scđm¬
rant: Neq enim qui ininari moriuntur
non sunt in inferno: Aut corpora eorum
seruantur in mari: aut quodest absurdi-¬
us mare habebat bonos mortuos. & infer¬
nus malos: Quis hoc putauerit.: Sed
profecto conuenienter quidam hoc loco
mare ꝓisto scło positum accipiunt. Cum
ergo & quos hic inueniet. xp̃c incorpore
constitutos simul significaret cum eis qui
resur recturi sunt iudicandos: etĩa ipsos
mortuos appellauit. & bonos quib dicit᷑.
mortui enim estis & inta ur̃a abscondita
est cum xp̃o indo: & malos de quib dici¬
tur. sine mortuos sepelire mortuos suos
talia gerant corpora. Unde apłs. corpus
quidem inquit mortuum. ẽ. ꝓpder pecca¬
tum: sp̃s autẽ inta. ẽ. ꝓpter iustitiam:
utrũq in homine uiuente atq in hoc
corpore constituto ẽẽ demonstrans. &

Expanded text:
quod paulo ante posuerat: Et iudicati sunt quod paulo ante posuerat: Et iudicati sunt singuli secundum facta sua. Hoc est enim quod supra dixerat: Et iudicati sunt mortui srant? Neque enim qui in mari moriuntur, non sunt in inferno, aut corpora eorum servantur in mari; aut, quod est absurdius, mare habebat bonos mortuos, et infernus malos. Quis hoc putaverit? Sed profecto convenienter quidam hoc loco mare pro isto saeculo positum accipiunt. Cum ergo et quos hic inveniet Christus in corpore constitutos, simul significaret cum iis qui resurrecturi sunt judicandos, etiam ipsos mortuos appellavit, et bonos quibus dicitur, Mortui enim estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo ; et malos de quibus dicitur, Sine mortuos sepelire mortuos suos talia gerunt corpora: unde Apostolus, Corpus quidem, inquit, mortuum est propter peccatum; spiritus autem vita est propter justitiam : utrumque in homine vivente, atque in hoc corpore constituto esse demonstrans, et
Abbreviated transcription (Latin):
U OD uero ait. & descendit ignis a¬
dõ de cęlo & comedit eos: non extre¬
mum putandũ est ide ẽẽ suppliciũ qͦd
erit cum dicetur. discedite a me maleti¬
cti inignem ȩternũ. Iunc quippe inignẽ
mittentur ip̃si: non ignis de cęlo ueniet
inipsos. Hic autẽ bene intelligitur ignis
decȩlo de ipsa firmitate scõꝵ: qua ñ cessu¬
risunt sementib ut eorũ faciant uolun¬
tatẽ. Fir mamentũ est eñ cęlum: cuius fir¬
mitate illi cruciabuntur ardentissimo ⁊e¬
lo: qm̃ non poterunt atcrahere in partes
medet eos: & hoc adõ quia munere dĩ in¬
suꝑabiles fiunt scĩ. unde excruciant᷑ ini¬
mĩci. Sicut eni in bono positũ est zelus
ad id redisse quod inter miserat. Nunc aũ
ordinem tenuit: atq ut explicaretur ipse
ordo commodius etiã de iudicatis mortuis
quod iam dixerat suo repetiuit loco. Cũ
enim dixisset & ex hibuit mortuos mare qͥ
in eo erant & mors & infernus reddiderunt
mortuos quos inse habebant. mox addidit

Expanded text:
uod uero ait: Et descendit ignis de caelo et comedit eos: non extremum putandum est id esse supplicium, quod erit, cum dicetur: Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum. Tunc quippe in ignem mittentur ipsi, non ignis de caelo ueniet in ipsos. Hic autem bene intellegitur ignis de caelo de ipsa firmitate sanctorum, qua non cessuri sunt saeuientibus, ut eorum faciant uoluntatem. Firmamentum est enim caelum, cuius firmitate illi cruciabuntur ardentissimo zelo, quoniam non poterunt adtrahere in partes medet eos, et hoc a Deo, quia Dei munere insuperabiles fiunt sancti, unde excruciantur inimici. Sicut enim in bono positum est: Zelus ad id redisse quod intermiserat. Nunc autem ordinem tenuit, adque ut explicaretur ipse ordo, commodius etiam de iudicatis mortuis, quod iam dixerat, suo repetiuit loco. Cum enim dixisset: Et ex hibuit mortuos mare, qui in eo erant, et mors et infernus reddiderunt mortuos, quos in se habebant: mox addidit
Abbreviated transcription (Latin):
Celum quippe nouũ & terrã nouam fu-¬
turã legimꝰ. de mari autẽ nouo aliquid
me uspiam legisse non recolo. nisi qͦd in hoc
eode libro reperitur. tanquam mare uitre¬
um. simile cristallo. Sed tunc non de
isto fine scłi loquebatur nec ꝓprie dixis¬
se uidetur mare sed tanquã mare: quã¬
uis & nunc sicut amat ꝓphetica locutio
ꝓpriis uerbis trans lata miscere: ac sic qͦ¬
dammͦ uelare quod dicit᷑. potuit de illo
mari dicere. & mare iam non est de quo su¬
pra dixerat. & exhibuit mortuos mare qͥ
in eo erant. Iam enini tunc non erit hoc se¬
culũ uita mortaliũ turbulentũ & ꝓcellosũ
quod maris nomine figurauit. ꝑ u
XUII.

Expanded text:
Caelum quippe nonum et terram nonam fuCaelum quippe nonum et terram nonam futuram legimus, de mari autem nouo aliquid me uspiam legisse non recolo; nisi quod in hoc eodem libro reperitur: Tamquam mare uitreum simile crystallo. Sed tunc non de isto fine saeculi loquebatur, nec proprie dixisse uidetur mare, sed tamquam mare. Quamuis et nunc, sicut amat prophetica locutio propriis uerbis translata miscere ac sic quodam modo uelare quod dicitur, potuit de illo mari dicere: Et mare iam non est, de quo supra dixerat: Et exhibuit mortuos mare, qui in eo erant. Iam enim tunc non erit hoc saeculum uita mortalium turbulentum et procellosum, quod maris nomine figurauit. CAPUT XVII.
Abbreviated transcription (Latin):
pando iam dixit: uidisse se suꝑ thronum
sedentẽ cuius a facie fugit cęlum & terra.
Iudicatis quippe his quiscripti ñ sunt in
libro uite & in ȩternũ ignem missis. qui ig¬
nis cuiusmodi & inqua mundi uel rerũ
parte futurus sit hominem scire arbitror
neminem. nisi forte cui sp̃s diuinus osten¬
dit: tunc figura huius mundi mundano¬
rum ignium conflagratione p̃teribit. si¬
cut factũ. ẽ. mundanarũ aquarũ inun¬
datione diluuium. Illa itaq ut dixi con¬
flagratione mundana elem̃torũ corrupti¬
bilium qualitates quȩ corꝑib nr̃is corrup¬
tibilib congruebant ardendo penitus inte¬
ribunt. atq ipsa substantia eas qualitates
habebit quȩ corꝑib immortalib mirabili
mutatione conueniant: ut scilicet mundꝰ
in melius in nouatus apte accominodetur
hominib etiã carne in melius innouatis.
Quod autẽ ait. & mare iam non. ẽ: utrũ
maximo illo ardore siccetur. an & ipsum
uertatur in melius: non facile dixerim.

Expanded text:
pando iam dixit, uidisse se super thronum sedentem, cuius a facie fugit caelum et terra. Iudicatis quippe his, qui scripti non sunt in libro uitae, et in aeternum ignem missis qui ignis cuius modi et in qua mundi uel rerum parte futurus sit, hominem scire arbitror neminem, nisi forte cui Spiritus diuinus ostendit, tunc figura huius mundi mundanorum ignium conflagratione praeteribit, sicut factum est mundanarum aquarum inundatione diluuium. Illa itaque, ut dixi, conflagratione mundana elementorum corruptibilium qualitates, quae corporibus nostris corruptibilibus congruebant, ardendo penitus interibunt. adque ipsa substantia eas qualitates habebit, quae corporibus inmortalibus mirabili mutatione conueniant; ut scilicet mundus in melius innouatus apte adcommodetur hominibus etiam carne in melius innouatis. Quod autem ait: Et mare iam non e 81: utrum maximo illo ardore siccetur an et ipsum uertatur in melius, non facile dixerim.
Abbreviated transcription (Latin):
&e egrediemini & salietis sicut uituli de uin¬
culis relaxati & conculcabitis iniquos & e¬
runt cinis sub pedib ur̃is: dicit dñs omi¬
potens. Hec distantia p̃miorũ atq pena¬
rũ iustos dirimens ab inustis. quȩ sub isto
sole in hunis uite uanitate non cernitur:
quando sub illo sole iustitie illius uitȩ ma¬
nifestatione clarebit. tunc ꝓfecto erit iu¬
diciũ quale nunquam fuit.

Expanded text:
et egrediemini et salietis sicut uituli de uinet egrediemini et salietis sicut uituli de uinculis relaxati; et conculcabitis iniquos, et erunt cinis sub pedibus uestris, dicit Dominus omnipotens. Haec distantia praemiorum adque poenarum iustos dirimens ab iniustis, quae sub isto sole in huius uitae uanitate non cernitur, quando sub illo sole iustitiae in illius uitae manifestatione clarebit, tunc profecto erit iudicium quale numquam fuit.
Abbreviated transcription (Latin):
santib uel etiã defendentib. in die qua ni¬
dicabit ds occulta hominũ scdm eũgłiũ
stis intelligendus est uelor: cũ sine mora
reuocaturus est in memorlam unde con¬
uincat puniatq conscientiam. xxUII¬
L UD ecia quod aliud agens in octauo
decimo libro existo ꝓpħa testimoniũ po¬
sui adiudiciũ nouissimum ꝑtinet: ubi a¬
it. Erunt michi dicit dñs omi potens in
die qua ego facio in adquisitionem. & eli¬
gam eos sicut eligit homo filiũ suũ qui
seruit ei: & conuertar. & uidebitur quid
sit inter iustum & iniquũ. & inter seruien¬
tem dõ. & eũ qui nonseruit ei: quia ecce
dies uenit ardens sicut elibanus & cõburet
eos: & erunt om̃s alieigenȩ. & uniuersi
qui faciunt iniquitatẽ stipula. & succen¬
det cos dies ueniens dicit dñs omĩpotens:
& non relinquetur meis radix neq race¬
mus. Et orietur uobis qui timetis nom̃
meũ sol iusticiȩ. & sanitas in pennis eius:

Expanded text:
santibus uel etiam eicusantibus in die, qua iusantibus uel etiam eicusantibus in die, qua iudicabit Deus occulta hominum secundum euangelium stis intellegendus est uelox, cum sine mora reuocaturus est in memoriam, unde conuincat puniatque conscientiam. lud etiam, quod aliud agens in octauo decimo libro ex isto propheta posui, ad iudicium nouissimum pertinet, ubi ait: Erunt mihi, dicit Dominus omnipotens, in die qua ego facio in adquisitionem, et eligam eos sicut eligit homo filium suum qui seruit ei; et conuertar et uidebitis quid sit inter iustum et iniquum, et inter seruientem Deo et eum qui non seruit ei. Quia ecce dies ueos, et erunt omnes alienigenae, et universi qui faciunt iniquitatem, stipula: succendet eos dies ueniens, dicit Dominus omnipotens, et non relinquetur in eis radix neque ramus. Et orietur uobis, qui timetis nomen meum, sol iustitiae, et sanitas in pinnis eius,
Abbreviated transcription (Latin):
profecto sicut pristinis dieb & sicut annis
priorib. quando inumbra huius reifutu¬
re mundissimȩ offerebantur hostie. Hȩc
erit namq munditia tunc immortali
mente scoꝵ: quȩ figurabatur millarũ cor¬
porib hostiarũ. Deinde propter eos qui
non mundatione sed damnatione sunt
digni: & accedam inquit aduos iniudicio.
& ero testis uelox suꝑ maleficos & suꝑ ad¬
ulteros. & cȩtera. Quib damnabilib e¬
numeratis criminib. addit. Qm̃ ego
Cum uos mutauerit & indeterius culpa
urã. & in melius grã mea: ego non mutor.
Testem uͦ se dicit futurũ. quia in iudicio
suo non indiget testib: eumq uelocem
siue quia repente uenturus est. eritq ui¬
dicium ipso inopinato eius aduentu ce¬
lerrimũ. qͦd tardissimũ indebatur: siue
quia ipsas conuincet sine ulla sermonis
ꝓliritate conscientias. In cogitationib e¬
nim sicut scriptũ est impii. interrogatio
erit. Et apłs. cogitationib inquit accu¬

Expanded text:
profecto sicut pristinis diebus et sicut annis prioribus, quando in umbra huius rei futurae mundissimae offerebantur hostiae. Haec erit namque munditia tunc in inmortalimente sanctorum, quae figurabatur in illarum corporibus hostiarum. Deinde propter eos, qui non mundatione, sed damnatione sunt digni: Et accedam, inquit. ad uos in iudicium, et ero testis uelox super maleficos et super adulteros. et cetera, quibus damnabilibus enumeratis criminibus addidit: Quonia\'Cum uos mutauerit et in deterius culpa uestra et in melius gratia mea, ego non mutor.\' Testem uero se dicit futurum, quia in iudicio suo non indiget testibus, eumque uelocem, siue quia repente uenturus est eritque iudicium ipso inopinato eius aduentu celerrimum, quod tardissimum uidebatur, siue quia ipsas conuincet sine ulla sermonis prolixitate conscientias. In cogitationibus enim, sicut scriptum est, inpii interrogatio erit; et apostolus: Cogitationibus, inquit, accu
Abbreviated transcription (Latin):
fabulantur. idest homines a contraria
parte terrȩ ubi sol oritur quando occi¬
dit nobis aduersa pedib nr̃is calcare ue¬
stigia: nulla ratione credendũ est. Neq
hoc ulla historica cognitione didicisse
se affirmant. sed quasi ratiocinando con¬
iectant: eo quod intra conuera cęli terra
suspensa sit. eundemq locum mundus
habeat & infimum & medium. Et ea
hoc opinantur alteram terrȩ pardem quȩ
infra est habitatione hominum carere
non posse: nec atcendunt. etiã si figura
conglobata & rotunda mundus esse cre¬
datur siue aliqua ratione monstretur.
non tamen ẽẽ consequens ut etiã e&x illa
parte ab aquarũ congerie nuda sit terra.
deinde etiam si nudata sit. neq hoc statĩ
necesse ẽẽ ut homines habeat: qm̃ nullo
modo seriptura ista mentitur. quȩ narratis
preteritis facit fidem eo quod euis predic¬
ta complentur: nimisq absurdum est ut
dicatur aliquos homines ex hac in illam
partem occeani immensitate traiecta na-¬

Expanded text:
fabulantur, id est homines a contraria parte terrae, ubi sol oritur, quando occidit nobis, aduersa pedibus nostris calcare uestigia, nulla ratione credendum est. Neque hoc ulla historica cognitione didicisse se adfirmant, sed quasi ratiocinando coniectant, eo quod intra conuexa caeli terra suspensa sit, eundemque locum mundus habeat et infimum et medium; et ex hoc opinantur alteram terrae partem, quae infra est, habitatione hominum carere non posse. Nec adtendunt, etiamsi figura conglobata et rutunda mundus esse credatur siue aliqua ratione monstretur, non tamen esse consequens, ut etiam ex illa parte ab aquarum congerie nuda sit terra; deinde etiamsi nuda sit, neque hoc statim necesse esse, ut homines habeat. Quoniam nullo modo scriptura ista mentitur, quae narratis praeteritis facit fidem eo, quod eius praedicta conplentur, nimisque absurdum est, ut dicatur aliquos homines ex hac in illam partem, Oceani inmensitate traiecta, na
Abbreviated transcription (Latin):
scdm̃ etiã fidem nrãm ꝓpter penas int̾mi¬
nales impiorũ. qui utiq in et̾nũ crucia¬
ri non poterunt nͥ etĩa uixerint in etes¬
nũ: ꝓfecto finis ciuitatis huius in qͦ sum¬
na uel uita ȩt̾na inpace dicendus. ẽ: ut
facilius ab omĩb possit intelligi. Tantũ
est enĩ pacis bonũ: ut etiã in reb terre¬
nis atq mortalib nichil gratius soleat
audiri. nichil desi derabilius concupisci.
nichil postremo possit melius inueniri.¬
De quosi aliquanto dnitiꝰ loqui uolueri¬
mus: non erimus quantũ arbitror one¬
rosi legentib: & propt̾ finem ciuitatis
huius de qua nobis sermo est & propter
ipsam dulcedinem pacis. quȩ omnibus
cara est

Expanded text:
m fidem nostram, propter poenas interminabiles impiorum, qui utique in aeternum cruciari non poterunt, nisi etiam vixerint in aeternum: profecto finis civitatis hujus, in quo sumna, vel vita aeterna in pace dicendus est, ut facilius ab omnibus possit intelligi. Tantum est enim pacis bonum, ut etiam in rebus terrenis atque mortalibus nihil gratius soleat audiri, nihil desiderabilius concupisci, nihil postremo possit melius inDe quo si aliquanto diutius loqui uoluerimus, non erimus, quantum arbitror, onerosi legentibus, et propter finem ciuitatis huius, de qua nobis sermo est, et propter ipsam dulcedinem pacis, quae omnibus cara est
Abbreviated transcription (Latin):
UA ł ropter possenius dicere fines bo¬
uitam: preserti quia ipsi ciuitati dĩ de
qua nobis est ista operosissima disputatio
in scõ dicit᷑ psalmo. Lauda ierusalem dñm
collauda dm̃ tuũ syon: qm̃ confortauit
seras portarũ tuarum benedixit filiis tu¬
is inte: qui posuit fines tuos pacẽ. Quan¬
do enĩ confirmatȩ fuerint serȩ portarum
eus. iam in illam nullus intrabit. nec ab
illa ullus exibit: ac ꝑ hoc fines erus eã hĩc¬
debemus intelligere pacem: quã uolumꝰ
demonstrare finalem. Nam & ipsius ciuu¬
iam diximus: uisio pacis int̾pretat᷑. S ed
qm̃ pacis nom̃ etiã in his reb mortalibus
frequentat᷑ ubi utiq ñ. ẽ. uita eterna:
ꝓpterea finem ciuitatis huius ubi erit sũ¬
mũ bonũ eius. et̾nam uitã maluimus
cõmemorare quã pacẽ. De quo fine pau¬
lus ait. Nunc uͦ liberati a peccato serm
aũ facti dõ: habetis fructũ ur̃m inscifi¬
cationẽ: finẽ uͦ uit̾a eternã. Sedrursus.¬

Expanded text:
uapropter possumus dicere, fines bovitam: praesertim quia ipsi civitati Dei, de qua nobis est ista operosissima disputatio, in sancto dicitur Psalmo, Lauda, Jerusalem, Dominum; collauda Deum tuum, Sion. Quoniam confirmavit seras portarum tuarum, benedixit filios tuos in te, qui posuit fines tuos pacem. Quando enim confirmatae fuerint serae portarum eius, iam in illam nullus intrabit nec ab illa ullus exibit. Ac per hoc fines eius eam debemus hic intellegere pacem, quam uolumus demonstrare finalem. Nam et ipsius ciuiet ante iam diximus, uisio pacis interpretatur. Sed quoniam pacis nomen etiam in his rebus mortalibus frequentatur, ubi utique non est uita aeterna, propterea finem ciuitatis huius, ubi erit summum bonum eius, aeternam uitam maluimus commemorare quam pacem. De quo fine apostolus ait: Nunc uero liberati a peccato, serui autem facti Deo, habetis fructum uestrum in sanctificationem, finem uero uitam
Abbreviated transcription (Latin):
cionẽ muliebri uiro potius imputaret.
etiam ibi demonstrauit abraham non se
amatorem seruum sed liberũ fuisse geni¬
torem. & in agar sarȩ coniugi pudiciti¬
am custodissẽ. nec uoluptatem suam sed
uoluntatem illius impleuisse: accepis se
nec petisse: accessisse nec hesisse: seminas¬
se nec amasse. Ait enim. E cce ancilla
tua in manib tuis: utere easicut uis.
Quirum uiriliter utentem feminis. con¬
iuge temperanter. ancilla obtemperant̃:
nulla intemperanter.¬

Expanded text:
cione muliebri uiro potius inputaret, cione muliebri uiro potius inputaret, etiam ibi demonstrauit Abraham non se amatorem seruum, sed liberum fuisse genitorem et in Agar Sarrae coniugii. pudicitiam custodisse nec uoluptatem suam, sed uoluntatem illius inpleuisse; accepisse nec petisse, accessisse nec haesisse, seminasse nec amasse. Ait enim: Ecce ancilla tua in manibus tuis, utere ea quo modo tibi placuerit.s o uirum uiriliter utentem feminis, coniuge temperanter, ancilla obtemperanter, nulla intemperanter
Abbreviated transcription (Latin):
& palestinam: ubi est ciuitas rmocor
consecuntur filioꝵ abrahe. unus de
agar ancilla. alterius de sara libera: de
quib in libro suꝑiore iam diximus. Qͦd
autẽ attinet ad rem gestam: nullomo¬
do est inquirendum de hac concubina
crimen abrahȩ. Usus est ea quippe ad
generandam prolem non ad explenda
libidinem. nec insultans sed podius obe¬
diens coniugi: quȩ suȩ sterilitatis credi¬
dit ẽẽ solatium. si fecundum ancille u¬
terum qm̃ natura non poterat uolunta¬
te faceret suum. & eo iure quo dicit apłs
similiter & uir potestatem non habet cor¬
poris sui sed mulier. uteretur mulier ad
pariendum ex altera quod non poterat
er se ipsa. Nulla est hic cupido lascuuȩ:
nulla nequitiȩ turpitudo. Ab uxor e
causa prolis ancilla marito traditur: a ma¬
rito causa prolis accipitur: ab utroq non
culpa luxcuriȩ sed nature fructus exqui¬
ritur. Deniq cum ancilla grauida do¬
mine sterili suꝑbiret. & hoc sara suspi¬

Expanded text:
et Palaestinam, ubi est ciuitas Rhinocoret Palaestinam, ubi est ciuitas Rhinocorconsequuntur filiorum Abrahae, unius de Agar ancilla, alterius de Sarra libera, de quibus in libro superiore iam diximus. Quod autem adtinet ad rem gestam, nullo modo est inurendum de hac concubina crimen Abrahae. Usus est ea quippe ad generandam prolem, non ad explendam libidinem, nec insultans, sed potius oboediens coniugi, quae suae sterilitatis credidit esse solacium, si fecundum ancillae uterum, quoniam natura non poterat, uoluntate faceret suum, et eo iure, quo dicit apostolus: Similiter et uir non habet potestatem corporis sui, sed mulier, uteretur mulier ad pariendum ex altera, quod non poterat ex se ipsa. Nulla est hic cupido lasciuiae, nulla nequitiae turpitudo. Ab uxore causa prolis ancilla marito traditur, a marito causa prolis accipitur; ab utroque non culpae luxus, sed naturae fructus exquiritur. Denique cum ancilla grauida dominae sterili superbiret et hoc Sarra suspi
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ secuntur in uerbis prȩnuntiantis dĩ.
nullus dubitauerit ad ifraheliticum po¬
pulum ꝑtinere. Quod uero adiungit᷑.
cum autẽ iam sol erat ad occasum fła¬
ma facta est. & ecce fornax fumibun¬
da & lampades ignisq ꝑtransierunt ꝑ
media diuisa illa: significat iam in finȩ
scłi ꝑ ignem iudicandos ẽẽ carnales. Si¬
cut enim afflictio ciuitatis di qualis
antea nunquam fuit que sub anti-¬
xp̃o futura speratur. significatur tene¬
broso timore abrahe circa solis occasũ
idest propinquante iam fine scłi: sic
adsolis occasum idest adipsum iam finẽ
significatur isto igne dies iudicii. diri¬
mens carnales ꝑ ignem saluandos. & in
igne dampnandos. Deinde testamentũ
factum ad abraham terram chanaan
proprie manifestat: & nominat in ea un¬
decim gentes a flumine ȩgipti usq ad
flumen magnum eufraden. Non ergo
a flumine magno egipti hoc est Nilo.
sed aparuo quod diuidit inder egiptũ

Expanded text:
quae sequuntur in uerbis praenuntiantis Dei, quae sequuntur in uerbis praenuntiantis Dei, nullus dubitauerit ad Israeliticum populum pertinere. Quod uero adiungitur: Cum autem iam sol erat ad occasum, flamma facta est, et ecce fornax fumabunda et lampades ignis, quae pertransierunt per media diuisa illa, significat iam in fine saeculi per ignem iudicandos esse carnales. Sicut enim adflictio ciuitatis Dei, qualis antea numquam fuit, quae sub Antichristo futura speratur, significatur tenebroso timore Abrahae circa solis occasum, id est propinquante iam fine saeculi: sic ad solis occasum. id est ad ipsum iam finem, significatur isto igne dies iudicii dirimens carnales per ignem saluandos et igne damnandos. Deinde testamentum factum ad Abraham terram Chanaan proprie manifestat et nominat in ea undecim gentes a flumine Aegypti usque ad flumen magnum Euphraten. Non ergo a flumine magno Aegypti, hoc est Nilo, sed a paruo, quod diuidit inter Aegyptum
Abbreviated transcription (Latin):
ex hoc tempore computentur quo ista
ꝓmittebantur abrahȩ: siue eax quo natꝰ
est isaac propter semen abrahȩ dequo
ista predicuntur. Computantur enim
sicut superius iam diximus ab anno sep¬
tuagesimo & quinto abrahȩ quando
adeum facta est prima ꝓmissio usq
adexitum isrł ex egipto quadringenti
& triginta anni: quorũ apłs ita memi¬
nit. Hoc autẽ dico inquit testamentum
confirinatũ. a do: & post qͣdringentos &¬
tͥginta annos facta. ẽ. lex ñ infirmata ad
euacuandam ꝓmissionem. Iam ergo isti
quadringenti & triginta. quadringen¬
ti poterant nuncupari. quia non sunt
multo amplius: quantomagis cũ aliqͦt
iam ex isto numero prȩterissent. quan¬
do illa inuisii demonstrata & dicta st̃
abrahȩ. uel quando isaac natus est cen¬
tenario patrisuo. a prima ꝓmissione
post uginti quinq annos: cũ iam ex
istis quadringentis triginta. quadrin¬
genti & quinq remanent. quos ds qua¬
dringentos uoluit numerare. Et cȩtera

Expanded text:
ex hoc tempore conputentur, quo ista ex hoc tempore conputentur, quo ista promittebantur Abrahae, siue ex quo natus est Isaac, propter semen Abrahae, de quo ista praedicuntur. Conputantur enim, sicut superius iam diximus, ab anno septuagensimo et quinto Abrahae, quando ad eum facta est prima promissio, usque ad exitum Israel ex Aegypto quadringenti et triginta anni; quorum apostolus ita meminit: Hoc autem dico, inquit: testamentum confirmatum a Deo post quadringentos triginta annos facta lex non infirmat ad euacuandam promissionem. Iam ergo isti quadringenti et triginta anni quadringenti poterant nuncupari, quia non sunt multo amplius: quanto magis cum aliquot iam ex isto numero praeterissent, quando illa in uisu demonstrata et dicta sunt Abrahae, uel quando Isaac natus est centenario patri suo, a prima promissione post uiginti quinque annos, cum iam ex istis quadringentis triginta quadringenti et quinque remanerent, quos Deus quadringentos uoluit nominare. Et cetera,
Abbreviated transcription (Latin):
esse fidelium: de qua dñs dicit in eugłio.
Erit enim tunc tribulatio magna: qua¬
lis non fint abinitio. Quod uero dictũ
est ad abraham. sciendo scies quia peregͥ¬
num erit semen tuum interra non propri¬
a. & inseruitutem redigent eos & affligeñ
eos quadringentis annis. de populo isrł
qui fuerat in egipto seruiturus aꝑtissi¬
me ꝓphetatum est: non quod in eadem
seruitute sub egiptiis affligentib qua¬
dringentos annos ille populus fuerat ꝑ-¬
acturus. sed inpsis quadringentis ann̾is
prenuntiatum est hoc futurũ. Quemad
modũ eni scriptum est de thara patre abra¬
he. & fuerunt dies thare incharra quinq
&dicenti anni. non quia omnes ibi acti
sunt sed quia ibi completi sunt: ita & hic
propterea interpositum est & inserintu
qm̃ iste numerus in eadem afflictione
completus est. non quia ibi uniuersus ꝑ¬
actus est. Quadringenti sane dicuntur
anni ꝓpter nueri multitudinem.
quaniuis aliquanto amplius sint. siue

Expanded text:
m fidelium, de qua Dominus dicit in euangelio: m fidelium, de qua Dominus dicit in euangelio: Erit enim tunc tribulatio magna, qualis non fuit ab initio. Quod uero dictum est ad Abraham: Sciendo scies, quia peregrinum erit semen tuum in terra non propria, et in seruitutem redigent eos et adfligent eos quadringentis annis, de populo Israel, qui fuerat in Aegypto seruiturus, apertissime prophetatum est; non quod in eadem seruitute sub Aegyptiis adfligentibus quadringentos annos ille populus fuerat peracturus, sed in ipsis quadringentis annis praenuntiatum est hoc futurum. Quem ad modum enim scriptum est de Thara patre Abrahae: Et fuerunt dies Tharae in Charra quinque et ducenti anni, non quia ibi omnes acti sunt, sed quia ibi conpleti sunt: ita et hic propterea interpositum est: Et in seruiquoniam iste numerus in eadem adflictione conpletus est, non quia ibi uniuersus peractus est. Quadringenti sane dicuntur anni propter numeri plenitudinem, quamuis aliquanto amplius sint, siue
Abbreviated transcription (Latin):
turturis & columbȩ. Et ido dictum est.
aues autẽ non diuisit: qm̃ carnales inter
se diuiduntur. spirituales autẽ nullomo¬
do: siue a negotiosis conuersationib ho¬
minum se remoueant sicut turtur. siue
inter illas degant sicut columba. Utraq
tamen auis est simpler & innacria: sig¬
ificans & in ipso ifrahelitico populo eui
terra illa danda erat futuros indiuiduoᷤ
filios promissionis. & heredes regni mȩt̃¬
na felicitate mansuros. Aues autẽ descen¬
dentes suꝑ corpora quȩ diuisa erant. non
boni aliquid sed sp̃s indicant aeris huiꝰ:
pastum quendam suum de carnalium¬
de carnalium diuisione querentes. Quod
autẽ illis consedit abraham: significat eti¬
am inter illas carualiũ diuisiones. ueros
usq infinem ꝑseueraturos fideles. Et
circa solis occasum quod pauor irruit
in abraham & timor tenebrosus magnꝰ:
significat circa huius scli finem magnã
ꝑturbationem ac tribulationem fu̾turã¬

Expanded text:
turturis et columbae. Et ideo dictum est: turturis et columbae. Et ideo dictum est: Aues autem non diuisit, quoniam carnales inter se diuiduntur, spiritales autem nullo modo, siue a negotiosis conuersationibus hominum se remoueant, sicut turtur, siue inter illas degant, sicut columba; utraque tamen auis est simplex et innoxia, significans et in ipso Israelitico populo. cui terra illa danda erat, futuros indiuiduos filios promissionis et heredes regni in aeterna felicitate mansuri. Aues autem descendentes supra corpora, quae diuisa erant, non boni aliquid, sed spiritus indicant aeris huius, pastum quendam suum de carnalium diuisione quaerentes. Quod autem illis consedit Abraham, significat etiam inter illas carnalium diuisiones ueros usque in finem perseueraturos fideles. Et circa solis occasum quod pauor inruit in Abraham et timor tenebrosus magnus significat circa huius saeculi finem magnam perturbationem ac tribulationem futura
Abbreviated transcription (Latin):
sco: Quod eñi futurum ẽẽt certa erat.
modum quo fieret inquirebat: & hoc
cum quesisset audiuit. Deniq & hic si¬
militudo data est de anmalib iuuen¬
ca. & capra. & ariete. & duab uolucri¬
bus turture & columba: ut scđ̾m hȩc fu¬
turum sciret quod futurũ esse non am¬
bigeret. Siue ergo ꝑuiuencam signifi¬
cata sit plebs posita sub iugo legis. ꝑ ca¬
pram eadem plebs peccatria futura. ꝑ
arietem eadem plebs etiam regnatura.
quȩ animalia propterea trima dicunt᷑.
quia cum sint insignes articuli tempoꝵ
ab adam usq ad Noe. & inde usq ad
abraham. & inde usq ad dauid. qui re¬
probato saule primus in regno gentis
israhelitice. dñi est uoluntate fundatꝰ.
in hoc ordine tertio qui tenditur ab abra¬
ham usq ad dauid tanquam tertia ȩta¬
tem gerens ille populus adoleuit. siue
aliquid aliud conuenientiꝰ ista significẽt.
nullomodo tamen dubitauer im sp̃uales
in ea typos prefiguratos additamento

Expanded text:
sco? quod enim futurum esset, certa erat; sco? quod enim futurum esset, certa erat; modum quo fieret inquirebat, et hoc cum quaesisset, audiuit —: denique et hic similitudo data est de animalibus, iuuenca et capra et ariete et duabus uolucribus, turture et columba, ut secundum haec futurum sciret, quod futurum esse iam non ambigeret. Siue ergo per iunencam significata sit plebs posita sub iugo legis, per capram eadem plebs peccatrix futura, per arietem eadem plebs etiam regnatura  quae animalia propterea trima dicuntur. quia, cum sint insignes articuli temporum ab Adam usque ad Noe et inde usque ad Abraham et inde usque ad Dauid, qui reprobato Saule primus in regno gentis Israeliticae Domini est uoluntate fundatus, in hoc ordine tertio, qui tenditur ex Abraham usque ad Dauid, tamquam tertiam aetatem gerens ille populus adoleuit, siue aliquid aliud conuenientius ista significent: nullo modo tamen dubitauerim spiritales in ea praefiguratos additamento