comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dana uolubilitate uertatur qm̃ suꝑnos
occanimecuentes. xquore tinguidustra¬
lis contra quasi semel nob ꝓhabitationis
nr̃ae positione demersus. necipsea nobis
umiquã uidet᷑. necsidera sua quib ctipse sine
dubio insignit᷑ ostendit. Ethoc÷ quod poeta
naturȩ ipsiu̾sc̃ scusdix̃. hicuertex nob sẽꝑ
sublimis. at illũ subpedib feyxatrauidet
manesq ꝓfundi. Seacũ hanc diuersitatẽ
celesub partib uł sẽꝑ uelnuquã apparendi
terrę globositas habitantib faciat: abeo
tota punctilocũ ꝓceli magnitudine uix
obtinet. Quergo australis uertics stellas
nũ quã det̃ris uidere contigerat. ubi circũ¬
spectu liber s incosfen trreni obio uisest
iure quasi noue admirationẽ dederunt.
Et quia intellex̾ causã ꝓpt̃ quã eas nũquã
ante uidis sec: ait. Erant aut̃ ea estellȩ:
quas nũquã exhoc loco uidimꝰ. Hunclocũ
demonstratiue t̃rãdices: inqua erat dum

Expanded text:
dana uolubilitate uertatur, quoniam sudana uolubilitate uertatur, quoniam suOceani metuentes aequore tingui. Australis contra, quasi semel nobis pro habitationis nostrae positione demersus, nec ipse nobis umquam uidetur nec sidera sua, quibus et ipse sine dubio insignitur, ostendit. Et hoc est quod poeta naturae ipsius conscius dixit: hic uertex nobis semper sublimis; at illum sub pedibus Styx atra uidet Manesque profundi. Sed cum hanc diuersitatem caelestibus partibus uel semper uel numquam apparendi terrae globositas habitantibus faciat, ab eotota puncti locum pro caeli magnitudine uix obtinet. Cui ergo australis uerticis stellas numquam de terris uidere contigerat, ubi circumspectu libero sine offensa terreni obicis uisae sunt, iure quasi nouae admirationem dederunt, et quia intellexit causam propter quam eas numquam ante uidisset, ait: «erant autem eae stellae quas numquam ex hoc loco uidimus», hunc locum demonstratiue terram dicens in qua erat dum
Abbreviated transcription (Latin):
facile uincebant. dicendo exquo omĩa
mihi contẽplanti. id qđ suprare tulimꝰ
ad firmat in ipso lact eoscipionis cipa¬
rentũ ꝑ somniũ contigisse c̃uentum
Duosunt aut̃ p̃cipua quȩ instellis sead¬
miratu refert. aliquarũ nouitatem.
et om̃iũ magnitudinẽ. Ac priusd enoui¬
tate : post demagnitudine disserem.
P lene etdocte adiciendo quas nũquã
exhocloco uidimꝰ: causa carã nobis non
uid eant᷑ oftendit: Loc̾enĩ nr̃e habitationi
ita posit̾÷ ut quȩdã stellȩ exipsonũ quãpos¬
sint uideriqr ipsi pars cełi inquait nũ quã
potest hic habitantib apparere larseñi
hȩcteriȩ quȩ incolit̾ abuniuergis homi¬
nib quinuicẽ scire non pos sum ad xpten¬
trionalẽ uerticẽ surgit. Et sphaeralis c̃¬
uexitas: australem nobis uerticẽ inima
demergit. Cũ ergo sẽꝑ circaicerrã abortu
inoccasũ cęli sphera uoluat: uertexhic
qui septentriones habet quo quouer sũmun¬

Expanded text:
facile uincebant.» Dicendo: «ex quo omnia facile uincebant.» Dicendo: «ex quo omnia mihi contemplanti», id quod supra rettulimus adfirmat: in ipso lacteo Scipionis et parentum per somnium contigisse conuentum. Duo sunt autem praecipua quae in stellis se admiratum refert, aliquarum nouitatem et omnium magnitudinem. Ac prius de nouitate, post de magnitudine disseremus. Plene et docte adiciendo: «quas numquam ex hoc loco uidimus», causam cur a nobis non uideantur ostendit. Locus enim nostrae habitationis ita positus est ut quaedam stellae ex ipso numquam possint uideri, quia ipsa pars caeli in qua sunt numquam potest hic habitantibus apparere. Pars enim haec terrae, quae incolitur ab uniuersis hominibus — quos quidem scire nos possumus —, ad septentrionalem uerticem surgit, et sphaeralis conuexitas australem nobis uerticem in ima demergit. Cum ergo semper circa terram ab ortu in occasum caeli sphaera uoluatur, uertex hic qui septentriones habet, quoquouersum mun
Abbreviated transcription (Latin):
yriore sumet᷑. Et id eohorizon sẽꝑ quanta¬
cũq locorũ trax greszione mutatur
hunc aut̃ quẽ diximꝰ admittit aspectũ
aut interris ȩqua planicies. aut pela¬
g tranquilla libertas que nullã ocu¬
lis obicit offenza. Necte moueat: qđ
Sepe in longis simo positũ montẽ uide¬
mautqđ ipsa cęlisuꝑna sus picim. Aliud
eñ cũ se oculis ingerit. altitudo: aliud
.cũꝑplanũ seporrigit et extendit intuit᷑
in quos olo hor tontis cire efficit᷑. I ȩe de
circis om̃ib quib: cȩlũ cingit᷑ dictasuf¬
ficiant. Tractatũ ad sequentia trans¬
seram̃. Ex quo mihiomiiã contẽplatip¬
clira cetera & mirabilia uidebant᷑.
Trantaut̃ hȩstellȩ quas nũquã exhoc
loco uidim ethȩȩ magnitudinesomiũ
quas eẽ nũquã sus picatisum. Ex quib
erat eaminima quȩ ultima acclo. citi¬
materris. luce lucebat aliena. Stella¬
yrum aut̃ globi. terrȩ magnitudinẽ:

Expanded text:
riore sumetur; et ideo horizon semper quantariore sumetur; et ideo horizon semper quantacumque locorum transgressione mutatur. Hunc autem quem diximus admittit aspectum aut in terris aequa planities aut pelagi tranquilla libertas, qua nullam oculis obicit offensam. Nec te moueat quod saepe in longissimo positum montem uidemus aut quod ipsa caeli superna suspicimus. Aliud est enim cum se oculis ingerit altitudo, aliud cum per planum se porrigit et extendit intuitus, in quo solo horizontis circus efficitur. Haec de circis omnibus quibus caelum cingitur dicta sufficiant. Tractatum ad sequentia transferamus: «Ex quo mihi omnia contemplanti praeclara cetera et mirabilia uidebantur. Erant autem eae stellae quas numquam ex hoc locoquas esse numquam suspicati sumus, ex quibus erat ea minima, quae ultima a caelo, citima terris luce lucebat aliena: stellarum autem globi terrae magnitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
niũ uerticẽ de sp̃icit. Et ideo omib meridi¬
anꝰ ee ñ poterit. sed singulis gentib suꝑ
uerticẽ suũ ꝓprius meridian esficit
smilit̃ sibihoritontẽ facit circũspectio
uidet᷑ Eequra ad ipsa uere finẽ ñ potest hu¬
mana acies puenire. quantũ quisq oculos cir¬
cũ ferendo conspexert ꝓpriũ sibi caeliqđ suꝑ
trã eꝰ t̃minũ facit. Hichoriton que sibi
umius ciuiusq cireũ scribit aspectus ultra
trecentos &. sexagonta stadios longitu¬
diie intra se conteiere ñ poterit Centũ
en &. octoginta stadios ñ excedit acies
contra uidentis Sed uisuis cũ ad hoc spa¬
tiũ uenerit accessũ deficiens in rotun¬
ditatẽ recurrendo curuit᷑ atq ita
sit ut hic numerꝰ ex utraq partege¬
minatꝰ tretentorũ sexiginta stadioꝵ
spatiũ qđ intra hori zontẽ suũ continit᷑ ef¬
ficiat sẽꝑq quantũ ex hui spatii parteposte
ra ꝓcedendo demisens. tantũ tibi deante¬

Expanded text:
nium uerticem despicit; et ideo unus omnibus meridinium uerticem despicit; et ideo unus omnibus meridianus esse non poterit, sed singulis gentibus super uerticem suum proprius meridianus efficitur. Similiter sibi horizontem facit circumspectio uidetur. Et quia ad ipsum uere finem non potest humana acies peruenire, quantum quisque oculos circumferendo conspexerit, proprium sibi caeli quod super terram est terminum facit. Hic horizon, quem sibi uniuscuiusque circumscribit aspectus, ultra trecentos et sexaginta stadios longitudinem intra se continere non poterit. Centum enim et octoginta stadios non excedit acies contra uidentis; sed uisus, cum ad hoc spatium uenerit, accessu deficiens in rotunditatem recurrendo curuatur, atque ita fit ut hic numerus, ex utraque parte geminatus, trecentorum sexaginta stadiorum spatium quod intra horizontem suum continetur efficiat, semperque, quantum ex huius spatii parte postea procedendo dimiseris, tantum tibi de ante
Abbreviated transcription (Latin):
maiores ultimis. mediominores . &. ipsi ex
utraq parte tonȩ ustȩ t̃munũ faciut
Pret̃ hos aliiduo sunt coluri. quib nom̃ dedit
imꝑfecta conuersio. Ambientes enĩ septẽ¬
trionalẽ uerticẽ atq inde indiuersa diffusi
& se in sumo int̾secant & quinq parallelos
iquat̾nas partes ȩqualit̃ diuidunt Lo¬
diacũ itaint̃ secantes. ut unꝰ eoꝵ ꝑ arietẽ
& librã. alt̃ ꝑ cancrũ atq capricornũ mean¬
do decurrat. sed ad australẽ uerticẽ ñ ꝑ¬
uenire creduntꝰ Duoqui ad numerũ p̾dic¬
tũ suꝑsunt meridianꝰ &. horiton. ñscri¬
bunt inspera qua certũ locũ habereñ pos¬
sunt sed ꝓdiuersitate circũspicientis ha¬
bitantis ue uariant᷑ Meridian ẽ enĩ
que solcũ suꝑ hominũ uerticẽ uenerit
ipsũ die mediã efficiendo designat. Et
quia globositas trae habitationes omniũ
ȩquales ibi ee ñ patit᷑ n eadẽ pars cȩli om¬

Expanded text:
maiores ultimis, medio minores, et ipsi ex maiores ultimis, medio minores, et ipsi ex utraque parte zonae ustae terminum faciunt. Praeter hos alii duo sunt coluri, quibus nomen dedit imperfecta conuersio. Ambientes enim septentrionalem uerticem atque inde in diuersa diffusi, et se in summo intersecant, et quinque parallelos in quaternas partes aequaliter diuidunt, zodiacum ita intersecantes ut unus eorum per Arietem et Libram, alter per Cancrum atque Capricornum meando decurrat; sed ad australem uerticem non peruenire creduntur. Duo qui ad numerum praedictum supersunt, meridianus et horizon, non scribuntur in sphaera quia certum locum habere non possunt, sed pro diuersitate circumspicientis habitantisue uariantur. Meridianus est enim quem sol, cum super hominum uerticem uenerit, ipsum diem medium efficiendo designat. Et quia globositas terrae habitationes omnium aequales sibi esse non patitur, non eadem pars caeli om
Abbreviated transcription (Latin):
quinto decimo cursus suidie nescit luna
defectũ. Sic enĩ euenit. ut aut lunȩ
contra solẽ posita : ad mutuandũ ab eo so¬
litũ lumen sub eadẽ inuent᷑ linea t̾rȩ
conus obsistat. aut soliipsa succedens ob¬
rectusuo ab humano aspectu lum̃ eius
repellat Indefeet uergo sol ipse nil¬
÷ patit᷑ sed noster fraudat᷑ aspectꝰ Luna
uero circa ꝓpriũ defectũ laborat. ñac¬
cipiendo solis lum̃ cuiꝰ beneficio noctẽ
colorat: Qdsciens uirgilius disciplina¬
Irũ omniũ peritissimꝰ ait defectusso¬
lis uarios lunȩq: labores Iuãuis igit᷑
triũ linearũ ductus zochacũ & dau¬
dat & diuidat. unũ tam̃ circũ auctor
uocabuloꝵ diciuoluit antiquitas qumn¬
q alui cireuli paralleli uocant᷑ Hoꝵ
mediuis &. maximꝰ ẽ ȩquinotialis. duo
extremitatib uicini. atq ideo breues
Quoꝵ unꝰ septẽ trionalis dicit alt̃ austra¬
lis bnt̃ hos &. mediũ. duo sunt eropici.

Expanded text:
quinto decimo cursus sui die nescit luna quinto decimo cursus sui die nescit luna defectum. Sic enim euenit ut aut lunae contra solem positae ad mutuandum ab eo solitum lumen sub eadem inuentus linea terrae conus obsistat, aut soli ipsa succedens obiectu suo ab humano aspectu lumen eius repellat. In defectu ergo sol ipse nil patitur, sed noster fraudatur aspectus, luna uero circa proprium defectum laborat non accipiendo solis lumen cuius beneficio noctem colorat. Quod sciens Vergilius, disciplinarum omnium peritissimus, ait: defectus solis uarios lunaeque labores. Quamuis igitur trium linearum ductus zodiacum et claudat et diuidat, unum tamen circum auctor uocabulorum dici uoluit antiquitas. Quinque alii circuli paralleli uocantur. Horum medius et maximus est aequinoctialis, duo extremitatibus uicini atque ideo breues, quorum unus septentrionalis dicitur, alter australis. Inter hos et medium duo sunt tropici
Abbreviated transcription (Latin):
uit. ut quoniã solnũ quã ⁊odanci excedendo
terminos exꝑtẽ feruoris sui parte celire¬
liquã deserebat. hiccire̾ aina salisNob¬
liquũ recedes: uniuersitate fgucali¬
dotẽ peraret. Quibus aitt partib: agdia¬
cũ int̃secet: superiu̾ iã relatũ : hȩc delacteo
decẽ aut̃ Alii ut dixim circisunt: quorũ
unꝰ est ipse. Todiaciis. qui exhis decem
solus potuit latitudinẽ hoc modoquẽ
referemus adipisci. Natura cȩlestiũ cir¬
culorũ incorporalis : linea quȩ ita
Im̃te concipit᷑. ut sola longitudine
censeat᷑ latũ habere non pos sit. Sed in
⁊ odiaco : latitudinẽ signorũ capacitas
exigebat. Quantu igit᷑ spatii latadi¬
mensio porrectis siderib occupabat.
duab lineis limitatu est et t̃tia ducta
ꝑmediu ecliptica uocat᷑. Quia cũ cursũ
ciunt. alterius eoꝵ necesse ẽ euenire de¬
fectũ Solis si ei tuncluna succedat lunȩ
si tunc ad uersã sit soli. Ideo nec solumquã

Expanded text:
uit ut, quoniam sol numquam zodiaci excedendo uit ut, quoniam sol numquam zodiaci excedendo terminos expertem feruoris sui partem caeli reliquam deserebat, hic circus, a uia solis in obliquum recedens, uniuersitatem flexu calido temperaret. Quibus autem partibus zodiacum intersecet, superius iam relatum est. Haec de lacteo. Decem autem alii, ut diximus, circi sunt, quorum unus est ipse zodiacus, qui ex his decem solus potuit latitudinem hoc modo quem referemus adipisci. Natura caelestium circulorum incorporalis est linea, quae ita mente concipitur ut sola longitudine censeatur, latum habere non possit; sed in zodiaco latitudinem signorum capacitas exigebat. Quantum igitur spatii lata dimensio porrectis sideribus occupabat, duabus lineis limitatum est; et tertia ducta per medium ecliptica uocatur, quia, cum cursum ciunt, alterius eorum necesse est euenire defectum: solis, si ei tunc luna succedat; lunae, si tunc aduersa sit soli. Ideo nec sol umquam
Abbreviated transcription (Latin):
fabulosareticentes: ea tantũ quȩ ad naturã
ci uisist ꝑtinere diccm̃. Theo phrastꝰ lac¬
teũ: dix̃ eẽ cõpagẽ. quadeduob hemisdie¬
nis cȩlisphera solidata est. e id eo ubi horȩ
utrimq conuenerant notabilẽ clarita¬
tẽ uideri. Diodar ignẽ ee densaeta
c̃ crȩtȩ quȩ naturȩ inunã curui limitis
semitã. discretione mundane fabricȩ co¬
acerbante c̃cretũ: & ideo uisũ intuentis
admittere reliqͦ gnecȩlestilucẽ suãnimia
subtilitate diffusa ñ subiciente c̃spectur
democrit᷑ innumeras stellas breuesq om̃s
qit isso tractu mnunũ coactȩ spatiis quȩan¬
gustis sima intiacent operas uicinȩ sibi
undiq: et id eo passim diffusȩ lucis aspergi¬
ne continuũ iunctiluminis corp̾ostenduns
Sedpos idoniuscuĩ definitione pluriũ c̃sensus
accessit: ait lacteũ caloris ẽẽ siderei fusiomẽ
quã ideo aduersa ⁊odaico curritas obliqua¬

Expanded text:
fabulosa reticentes, ea tantum quae ad naturam fabulosa reticentes, ea tantum quae ad naturam eius uisa sunt pertinere dicemus. Theophrastus lacteum dixit esse compagem qua de duobus hemisphaeriis caeli sphaera solidata est, et ideo ubi orae utrimque conuenerant, notabilem claritatem uideri. Diodorus, ignem esse densetae concretaeque naturae in unam curui limitis semitam discretione mundanae fabricae coaceruante concretum, et ideo uisum intuentis admittere, reliquo igne caelesti lucem suam nimia subtilitate diffusam non subiciente conspectui. Democritus, innumeras stellas breuesque omnes, quae spisso tractu in unum coactae, spatiis quae angustissima interiacent opertis, uicinae sibi undique et ideo passim diffusae lucis aspergine, continuum iuncti luminis corpus ostendunt. Sed Posidonius, cuius definitioni plurium consensus accessit, ait lacteum caloris esse siderei fusionem, quam ideo aduersa zodiaco curuitas obliqua
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ tẽporis spatio. om̃s ambitũ suũ ꝑ¬
agunt. Causã uero sub eadẽ celerta¬
te disparis spatii aptius nos sequentia
docebunt. His de siderũ natura
& si derea hominũ m̃tenaracis ruri
filiũ pat̃ ut indeos pius ut in homunes
iust̾ eẽt hortatꝰ p̃miũ rurs adiecit
ostendens lacteũ circulũ uirtutib debi
his uerbis Erit aut̃ is splendidis simocan¬
dore. inter flamas circuseluaꝵ: que uos
ut agrus accepistis orbẽ lacttũ nun cupa¬
tis. Orbis huicidẽ. qđ circ̃ in lactei appellatione
significat. Estaut lacttu sun ecircis qͥã biuil
celũ : et sunt p̃tereũ numero decẽ. deqͥb
quȩ dicenda sunt ꝓferem cũ dehoc compe¬
tepsermo ꝓcesserit. Solus exom̃ib hicsub¬
iectus: oculis: ceteris circulis magis cogita¬
tione quã uisu c̃p̃hendendis. De hoc lacteo
multiint̃ se diuisa senser: causasq ei. Alii
sabulosas. naturabes alii ꝓtuber. Sedͥ nõs

Expanded text:
tamen temporis spatio omnes ambitum suum pertamen temporis spatio omnes ambitum suum peragunt. Causam uero sub eadem celeritate disparis spatii aptius nos sequentia docebunt. His de siderum natura et siderea hominum mente narratis, rursus filium pater ut in deos pius, ut in homines iustus esset hortatus, praemium rursus adiecit, ostendens lacteum circulum uirtutibus debitum his uerbis: «erat autem is splendidissimo candore inter flammas circus elucens, quem uos, ut a Grais accepistis, orbem lacteum nuncupatis.» Orbis hic idem quod circus in lactei appellatione significat. Est autem lacteus unus e circis qui ambiunt caelum. Et sunt praeter eum numero decem, de quibus quae dicenda sunt proferemus cum de hoc competens sermo processerit. Solus ex omnibus hic subiectus est oculis, ceteris circulis magis cogitatione quam uisu comprehendendis. De hoc lacteo multi inter se diuersa senserunt, causasque eius alii fabulosas, naturales alii protulerunt; sed nos,
Abbreviated transcription (Latin):
sequens tractatꝰ inueni&. Iuoꝵ unꝰ
ẽ lacteus De quoait lnt̃flammas.
circus elucens Sedhichoꝵ nichilne¬
q: circineq: orbis nomine uoluit intel¬
ligi sed ẽ orbis in hoc locostellae una
integra & ꝑacta conuersio ið ab rodẽ¬
loco postemensũ sperae ꝑque mouetꝰ
ambitũ ineundẽ locũ regressus Circus¬
ẽ aut̃ hic linea ambiens sphȩra ac uriu¬
ti semitã faciens ꝑ qualum̃ utrũq: discur¬
rit & intra quã uagantiũ stellaru error
legitimꝰ coercet᷑. Iuas id eo ueteres er¬
rare dixerims quia &. cnsu suo feruntur.
& contra sphȩrae maximȩ . ið ipsius celi
impetũ contrario motu ad orientẽ ab
occidente uoluunt᷑ Et omniũ quidem
parceleritas. mot̾ similis. & idemẽ mo¬
dus meandi. sed non om̃s eodẽ tẽpore
circossuos orbesq conficiunt Et ideo
ẽ celeritas ipsã mirabilis. quia cũ sit
eadẽ omniũ. neculla exillis aut con¬
citatior tẽ possit aut segnior ñ eodẽ

Expanded text:
sequens tractatus inueniet; quorum unus sequens tractatus inueniet; quorum unus est lacteus, de quo ait: «inter flammas circus elucens». Sed hic horum nihil neque circi neque orbis nomine uoluit intellegi, sed est orbis in hoc locointegra et peracta conversio, id esloco post emensum sphaerae per quam movetur ambitum in eumdem locum regressus. Est autem hic linea ambiens sphaeram ac veluti semitam faciens, per quam sol et luna discurrit, et intra quam vagantium stellarum error legitimus coercetur, quas ideo veteres errare dixerunt, quia et cursu suo feruntur, et contra sphaerae maximae, id est, ipsius coeli impetum contrario motu ad orientem ab occidente uoluuntur. Et omnium quidem par celeritas, motus similis, et idem est modus meandi, sed non omnes eodem tempore circos suos orbesque conficiunt. Et ideo est celeritas ipsa mirabilis quia, cum sit eadem omnium nec ulla ex illis aut concitatior esse possit aut segnior, non eodem
Abbreviated transcription (Latin):
coactũ qđnos sidusuocam. Cũ uerostal¬
las globosas ctrotunda sdicat ñ singulariũ
tantũ ex primit speciẽ sedet earũquȩ in
signaformanda c̃ueniuł. Om̃s enĩstellȩ
int̃se & si in magnitudinealiquã. nullã
tam̃ habent inspecie disferentiã Per
haec aut̃ duo nomina solida sprradesci¬
bit᷑ quȩ nec exglobo sirotunditis des¬
deretꝰ. nec exrotunditate siglobus de¬
sit efficit᷑ cũ alterũ forma alterũ so¬
liditate corporis deserat᷑ Sphȩras au¬
tẽ hic licini ipsarũ stellarũ corpora
quȩ cuise hacspecie formita sunt
quȩ maxiaẽ & subiecte septẽ ꝑ¬
⁊ quas duolumina &. uage quinq dis¬
currũn Circi uero &. orbes duarũ
sunt rerũ duo nomina. Et his nomi¬
nib quidem alibialit ẽ usus pã&
orbẽ ꝓcirtulo posuit. ut orbẽ lacteũ
& erbẽ ꝓsphera ut nouẽ tibi orbib
uel potius globis Sed & circi uorai¬
t᷑ qui spherã maximã cingunt. ut eos

Expanded text:
coactum, quod nos sidus uocamus. Cum uero stelcoactum, quod nos sidus uocamus. Cum uero stellas globosas et rotundas dicat, non singularium tantum exprimit speciem, sed et earum quae in signa formanda conueniunt. Omnes enim stellae inter se, etsi in magnitudine aliquam, nullam tamen habent in specie differentiam. Per haec autem duo nomina solida sphaera describitur, quae nec ex globo, si rotunditas desideretur, nec ex rotunditate, si globus desit, efficitur, cum alterum forma, alterum soliditate corporis deseratur. Sphaeras autem hic dicimus ipsarum stellarum corpora, quae omnia hac specie formata sunt. quae maxima est, et subiectae septem, per quas duo lumina et uagae quinque discurrunt. Circi uero et orbes duarum sunt rerum duo nomina; et his nominibus quidem alibi aliter est usus. Nam et orbem pro circulo posuit, ut «orbem lacteum», et orbem pro sphaera, ut «nouem tibi orbibus uel potius globis». Sed et circi uocantur qui sphaeram maximam cingunt, ut eos
Abbreviated transcription (Latin):
ut corpꝰ illi omẽ sit ꝑuiũ Crito lauspe¬
ripateticꝰ c̃start eandẽ quinta essentiã
h ipparchus. igne. anaximenes. Aera
empedodes et critias. sanguine. Parme¬
nides. exterra et igne: exenophantes.
ext̾ra etaqua. Boehios: exaere et igne
Epicur speciem exigne & aere etspiritu
auxta. Obtinuit tam̃ ñ minꝰ de incorpo¬
ralitate cius. quãde inmortalitate
sententia. Nunc uideamꝰ quȩ sint hȩc
duo nomina: quorũ parit̃ meminit
cũ dicit. quȩ sidera etstelles uocatis Ne¬
que enihicres una gemina appellatione
monstrat᷑ utensis et gladiũ. sed s̃stelle
qͥdẽ singulares ut erraticȩ quinq: et atere
quę ñ admixtę aliis solȩ ferunt᷑
Sid erauero: quȩ in aliqđ signũstellarũ
pluriũ c̃positione formant . ut aries
taur. ut andromed& ꝑscũ. ł corona. et
quecũq: uariarũ genera formarũ in
cęlũ recepta credunt. Sic & a pud grȩcos
Et ast̃ stella una ÷: astron signũ stellis

Expanded text:
ut corpus illi omne sit peruium; Critolaus Peut corpus illi omne sit peruium; Critolaus Peripateticus constare eam de quinta essentia, Hipparchus ignem, Anaximenes aera, Empedocles et Critias sanguinem, Parmenides ex terra et igne, Xenophanes ex terra et aqua, Boethos ex aere et igne, Epicurus speciem ex igne et aere et spiritu mixtam. Obtinuit tamen non minus de incorporalitate eius quam de immortalitate sententia. Nunc uideamus quae sint haec duo nomina quorum pariter meminit cum dicit: «quae sidera et stellas uocatis». Neque enim hic res una gemina appellatione monstratur, ut ensis et gladius, sed sunt stellae quidem singulares, ut erraticae quinque, et ceterae quae non admixtae aliis solae feruntur: sidera uero, quae in aliquod signum stellarum plurium compositione formantur, ut Aries, Taurus, ut Andromeda, Perseus uel Corona, et quaecumque uariarum genera formarum in caelum recepta creduntur. Sic et apud Graecos et ἀστήρ stella una est, ἄστρον signum stellis
Abbreviated transcription (Latin):
diuino possemꝰ animari s edundeipsa illa cor
exea mundane animȩ parte quã diximi
depura mente constare. Et ideo postqũ
dixit hisq: anim datꝰ ẽ ex illis seprẽnis
ignib quȩ sidera &. stellas uocatis. mox
adiecit que diuinis animatȩ mentib
ut ꝑsempiẽnos ignes corpꝰstellarũ ꝓdi¬
uinas ueromentes earũ animas mani¬
festa discretione signific&: &. ex illis
innras uenire animas uimmentis
ostendat Non abre ẽ ut hac deani¬
ma disputatio. in fine sententias om̃iũ
quide anima uident᷑ pnuntiasse conti¬
neat. Platon dixit animã essentiã
semouentẽ : Xenocrates. numerũ
semouentẽ Aristoteles entelechiã
donius id ȩã Asclepiades: quinq sensu¬
ũ exercitiũ sibi consonũ. Hipocrates
tus ponticus lucẽ Heraclit̾ phisicus.
scintillã stellaris essentiae Ze non
concretũ corpori sp̃m democrit᷑ sp̃m
insertũ athomis hac facilitate matꝰ

Expanded text:
diuino possemus animari — sed unde ipsa illa corpdiuino possemus animari — sed unde ipsa illa corpex ea mundanae animae parte quam diximus de pura mente constare. Et ideo postquam dixit: «hisque animus datus est ex illis sempiternis ignibus, quae sidera et stellas uocatis», mox adiecit: «quae diuinis animatae mentibus», ut per sempiternos ignes corpus stellarum, per diuinas uero mentes earum animas manifesta discretione significet, et ex illis in nostras uenire animas uim mentis ostendat. Non ab re est ut haec de anima disputatio in fine sententias omnium qui de anima uidentur pronuntiasse contineat. Platon dixit animam essentiam se mouentem, Xenocrates numerum se mouentem, Aristoteles ἐντελέχειαν, donius ideam, Asclepiades quinque sensuum exercitium sibi consonum, Hippocrates m, Heraclides Ponticus lucem, Heraclitus physicus scintillam stellaris essentiae, Zenon concretum corpori spiritum, Democritus spiritum insertum atomis hac facilitate motus
Abbreviated transcription (Latin):
c̃stare et animari uniu̾sa quȩ uiuunł
addidig ndehominẽ pecudũq gen&
cetera. Vt quead sereret cundẽ eẽ in anim
sc̃ꝑuigore sedusũei hebescere manima.¬
lib corporis densitate. adiecit. Auantum
non noxia corpora tardant etreliqua.
ecundũ hiȩc ergo eũ exsũmo deomes
exm̃te animasit. animauͦ et c̃dat et
uita cõpleat omia quȩ se quurl. Cunctaq
hncun̾ fulgor inluminet et uniuss
appareat ut in multis speculis ꝑ ordinẽ
positis uult̾ unꝰ. cũque omĩa c̃tinuis
successionib sesequant᷑ de generantia
pordinẽ adimũ meandi: inuenietur
p̃s siu intuentra sũmodeo usq adulti¬
ma rerufecẽ unamutuis. seuinculis reli¬
giis et nͦqͦua int̃ rupta coneciõc diȩx
s homeri catena aurea : quã pendere
decelo int̾ ras deũ iussisse c̃omemorat
isergo dictis: solũ hominẽ constat ex
nũ tam̃ corp̾÷ nec excorpore quãuis

Expanded text:
constare et animari uniuersa quae uiuunt, constare et animari uniuersa quae uiuunt, addidit: inde hominum pecudumque genus... et cetera; utque adsereret eundem esse in anima semper uigorem, sed usum eius hebescere in animalibus corporis densitate, adiecit: ...quantum non noxia corpora tardant et reliqua. Secundum haec ergo, cum ex summo deo mens, ex mente anima sit, anima uero et condat et uita compleat omnia quae sequuntur, cunctaque hic unus fulgor illuminet et in uniuersis appareat, ut in multis speculis per ordinem positis uultus unus, cumque omnia continuis successionibus se sequantur degenerantia per ordinem ad imum meandi, inuenietur pressius intuenti a summo deo usque ad ultimam rerum faecem una mutuis se uinculis religans et nusquam interrupta conexio; et haec est Homeri catena aurea, quam pendere de caelo in terras deum iussisse commemorat. His ergo dictis, solum hominem constat ex num, tamen corpus est, nec ex corpore quamuis
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ð homo & rationis cõpos ẽ &. sentica.
crescit . solaq ratione meruit p̃stare
ceteris animalib. Quȩ quia seꝑ ꝓna sc.
& ex ipsa quoq: suspiciendi disticultate
a superis recesser. necullã diuinoꝵ cor¬
por similitudinẽ aliqua sui parte meruer.
nichil exinte sortita st̃ &. deo ratione
caruer. Duoqͦq tantũ adepta sunt sen¬
tire uł crescere. Namsiquid in illissi¬
militudinem rationis imitat ñ ratio
sed memora. Et memoria ñ illa rati¬
one mixta : sedquȩ liebitudinem sen¬
tem. Terrenorũ corporutertiuor¬
do in arboribus etherbis est. quȩ careil
tamratione qua sensu. Et quia crescen¬
di tantumodo usus in his uiget: hac so¬
lauiuere parte dicunt: hunc rerum
ordinẽ. & uirgilius expressit Naet
mundo anima dedit et ut puritaticiad¬
testaret᷑ mente uocauit. Cęlũcnĩ ait
et terras & maria et sidera sp̃s int̾alit
molẽ. necñ ut ostenderet exipla anim

Expanded text:
quod homo et rationis compos est et sentit et quod homo et rationis compos est et sentit et crescit, solaque ratione meruit praestare ceteris animalibus, quae, quia semper prona sunt et ex ipsa quoque suspiciendi difficultate a superis recesserunt nec ullam diuinorum corporum similitudinem aliqua sui parte meruerunt, nihil ex mente sortita sunt et ideo ratione caruerunt, duoque tantum adepta sunt, sentire uel crescere. Nam si quid in illis similitudinem rationis imitatur, non ratio sed memoria est, et memoria non illa ratione mixta, sed quae hebetudinem sentemus. Terrenorum corporum tertius ordo in arboribus et herbis est, quae carent tam ratione quam sensu, et quia crescendi tantummodo usus in his uiget, hac sola uiuere parte dicuntur. Hunc rerum ordinem et Vergilius expressit. Nam et mundo animam dedit et, ut puritati eius adtestaretur, mentem uocauit. Caelum enim, ait, et terras et maria et sidera spiritus intusmolem... Nec non ut ostenderet ex ipsa anima
Abbreviated transcription (Latin):
puris simo fontem̃tis quẽ nascendo de
originis suȩ hauserat copia corpora illa
diumna ł supera celidico &. si derũ quȩ
prima condebat animauit. diumnȩq men¬
tes om̃ib corporib: quȩ in formã terrtẽ id
insperȩ modũ formabant᷑ infusae sunt
Et hoc ẽ qđ cũ destellis loqueret᷑ait Iuȩ
diuinis animatȩ m̃tib: in inferiora uero
ac terrena degenerans. Fragilitatẽ cor¬
porũ caducor dephendit merã diuini¬
tatẽ mentis sustinere ñ posse immopar¬
tẽ eiꝰ uix solis humanis corporib: conuenire
quia & sola uident᷑ erecta tãquã ad supe¬
ra abimis recedant .&. sola caelũ facile
tã quã semꝑ erecta suspiciunt solisq
inẽ uel incapite spȩrae similitudo quã
Formã diximꝰ solã mentis capacẽ. So¬
liergo homini rationẽ iðuimmentis
infundit. cui sedes incapite ẽ Sed&. ge¬
minã illã sentiendi crescendiq naturã
quia caducũ ẽ corpͥinseruit: Et hinc ẽ

Expanded text:
purissimo fonte mentis, quem nascendo de purissimo fonte mentis, quem nascendo de originis suae hauserat copia, corpora illa diuina uel supera — caeli dico et siderum — quae prima condebat, animauit, diuinaeque mentes omnibus corporibus quae in formam teretem, id est in sphaerae modum, formabantur, infusae sunt; et hoc est quod, cum de stellis loqueretur, ait: «quae diuinis animatae mentibus.» In inferiora uero ac terrena degenerans, fragilitatem corporum caducorum deprehendit meram diuinitatem mentis sustinere non posse, immo partem eius uix solis humanis corporibus conuenire, quia et sola uidentur erecta, tamquam ad supera ab imis recedant, et sola caelum facile, tamquam semper erecta, suspiciunt, solisque inest uel in capite sphaerae similitudo, quam formam diximus solam mentis capacem. Soli ergo homini rationem, id est uim mentis, infudit, cui sedes in capite est, sed et geminam illam sentiendi crescendique naturam, quia caducum est corpus, inseruit. Et hinc est
Abbreviated transcription (Latin):
retinends anm̃i ÷ incustodia corporis. ipsã
tunc anima nominat quȩ uincit᷑ custodia
corporali : cuimex diuina ñ subdit. Nunc
prima causa & ÷ et uocit᷑ un om̃iũque ques
quȩq: uident ee princeps& origo ẽ. Hic
suꝑ abundanti maiestatis fecunditate. de
sementẽ creauie Hecmens Noyc uoca¬
t̃ qua patrẽ inspicit plenã similitudinẽ
seruat auctoris Animã uero desecreat.
posteriora respiciens Rursũ anima
patrẽ qua intuet᷑ induitꝰ ac paulatĩ re¬
grediente respectuinfabricã corporũ
icorporea ipsa degenerat. Hab& er¬
natura accipit p̃bendi sensus p̃bendiq
increm̃ti seminariũ quoꝵ unũ aecte oi¬
bon alterũ GyΕΙΚΟr nuncupat᷑ Sed
ls diuinis aptũ seliqua duo. acctro¬
ita conuenientia st̃ caducis Anima ergo
creans sibi condensq̃: corpora. nã ideo ab
anima natura incipit. quã sapientes de
deo & mñte ñ nominant ex illo mero ac

Expanded text:
«retinendus animus est in custodia corporis», ipsam «retinendus animus est in custodia corporis», ipsam tunc animam nominat quae uincitur custodia corporali, cui mens diuina non subditur. Nunc prima causa et est et uocatur, unus omnium quaeque sunt quaeque uidentur esse princeps et origo est. Hicsuperabundanti maiestatis fecunditate de se mentem creauit. Haec mens quae noy uocatur, qua Patrem inspicit, plenam similitudinem seruat auctoris. Animam uero de se creat, posteriora respiciens. Rursum anima Patrem, qua intuetur, induitur ac paulatim regrediente respectu in fabricam corporum incorporea ipsa degenerat. Cap. natura accipit praebendi sensus praebendique incrementi seminarium, quorum unum αἰσθητικόν, alterum φυτικόν nuncupatur. Sed lis diuinis aptum; reliqua duo, αἰσθητita conuenientia sunt caducis. Anima ergo, creans sibi condensque corpora — nam ideo ab anima natura incipit quam sapientes de deo et mente νοῦν nominant — ex illo mero ac
Abbreviated transcription (Latin):
m. Bȩneaut̃ uniũ umundis deitẽplũuocat᷑
ꝓpc̃ illos quiaestimant ni hibẽẽ. Aliud d eum
nisicelũ ipsũ et cȩlestia ista quȩ cernim. dco
ut sũm iom̃ ipetentiã deiostenderet posse
uix intellego nũquã uideri: quicqiđ hiu¬
manosubicit᷑ spectui tẽplũ eiuocauit qͥsola
m̃te c̃cipit᷑. ut qͥliec uenerant᷑ ut tẽplacultũ
tam̃ maxinũ debeat conditori. sciat¬
quequisqͥs inusũ tẽpli hui inducit᷑. ritusibi
uiuendũ sacerdotis. Unde etquasi quodã
publicop̃ coniotantã humano generi
diuinitatẽ in eẽ testat᷑: ut uniuersos sidere
inimi cognatione nobilitet: Notandũ
qđ hoclogdo animuttut ꝓprie olutabusiue¬
÷ ducit᷑posuit Animꝰ em̃ ꝓprie mens est quã
diniorẽ anima nemo dubitauit. sedñ¬
nũ qua sicet animã usurpantes uocam. Cũ
ergodicit. hisq Animdat̾ c̃. exillis sẽpit̃nis
cũ celo syderibq cõmunis: Cũ uerodit

Expanded text:
mur. Bene autem uniuersus mundus dei templum uocatur, mur. Bene autem uniuersus mundus dei templum uocatur, propter illos qui aestimant nihil esse aliud deum nisi caelum ipsum et caelestia ista quae cernimus. Ideo ut summi omnipotentiam dei ostenderet posse uix intellegi, numquam uideri, quidquid humano subicitur aspectui templum eius uocauit qui sola mente concipitur, ut qui haec ueneratur ut templa, cultum tamen maximum debeat conditori, sciatque quisquis in usum templi huius inducitur ritu sibi uiuendum sacerdotis; unde et quasi quodam publico praeconio, tantam humano generi diuinitatem inesse testatur ut uniuersos siderei animi cognatione nobilitet. Notandum est quod hoc loco animum et ut proprie et ut abusiue dicitur posuit. Animus enim proprie mens est, quam diuiniorem anima nemo dubitauit; sed nonnunquam sic et animam usurpantes uocamus. Cum ergo dicit: «hisque animus datus est ex illis sempiternis Cum uero ait:
Abbreviated transcription (Latin):
nire non poteris. Nisienĩcũ deu̾ inquit
ististe corporis custodiis liberaurrit. huc
tibi adit᷑ patere non potest : quia scĩa recep¬
t incęlũ nisiꝑfectę puritati celestis habi¬
taculi ad tũ non patere. Pariaut c̃stantia
mors nec uenios ꝑnaturã timenda ÷:
nec contra ordinẽ cogenda natuit.
Exhis quȩ platonẽ quȩq plotinũp la
deuoluntaria morte ꝓnuntiasse retu¬
limꝰ: nihil in uerbis cicȩronis quibus
hanc ꝓ hibet remanebit obscuru Sed
illa uerba quȩp̃ter hoc st̃ insertarepleta¬
m̃. llomines tĩsunt haclege generati:
quituerent᷑ illũ globũ. quẽ intẽplo hoc¬
mediũ uides quȩ terra dicit᷑. Hisq animꝰ
dat̾: exillis sẽpit̃ nis ignib: quȩ sidera et
stellas uocatis. quȩ globose et rotundę
diuinis animate m̃tib circos suos orbesq
conficiunt celeritate mirabili. det̃ra
curglob dicat᷑ inmedio mundoposit:
pleniũdisserem : cũde nouẽ spheris loque¬

Expanded text:
nire non poteris». «Nisi enim cum deus» inquit, nire non poteris». «Nisi enim cum deus» inquit, «istis te corporis custodiis liberauerit, huc tibi aditus patere non potest», quia scit, iam receptus in caelum, nisi perfectae puritati caelestis habitaculi aditum non patere. Pari autem constantia mors nec ueniens per naturam timenda est, nec contra ordinem cogenda naturae. Ex his quae Platonem quaeque Plotinum de uoluntaria morte pronuntiasse rettulimus, nihil in uerbis Ciceronis quibus hanc prohibet remanebit obscurum. Sed illa uerba quae praeter hoc sunt inserta repetamus. «Homines enim sunt hac lequi tuerentur illum globum, quem in hoc templo medium vides, quae terra dicitur, iisque animus datus est ex illis sempiternis ignibus, quae sidera et stellas vocatis, quae globosae et rotundae, diuinis animatae mentibus, circos suos orbesque conficiunt celeritate mirabili.» De terra cur globus dicatur in medio mundo positus, plenius disseremus cum de nouem sphaeris loque
Abbreviated transcription (Latin):
quib denuo sine difficultate p̃sto sit sur¬
gere Animas uero ex hacuita cũ delic¬
toꝵ sordib. recedentes. ȩ quandas insqui
in abruptũ ex alto p̃cipitiq de lapsisint.
unde nũquã facultas sit resurgendi¬
deoergo utendũ concessis uitȩ spatus.
ut sit ꝑ fecte purgationis maior facultas
Ergoinquies Quiã ꝑfecte purgatꝰ ẽ
manũ sibi inferre deb&. cũ non sit ei
causa remanendi quia ꝓfectũ ulte¬
rius n requirit. qui ad superaꝑuenit.
Sed hoc ipsõ quo sibi celere sinẽ spe fru¬
endebeatitatis accersit. in retit᷑ laqueo
passionis quia spessicut timor passio ẽ
Sed &. cetera que superior ratio disẽ¬
ruit incurrit. Et hoc ẽ qđ paulus siliũ
spe uitȩ uerioris ad seuenire ꝓperantẽ.
ꝓhib& acrepellit: ne festinatũ ab solu¬
tionis ascensiomsq desideriũ. magis
cũ hac ipsa passione uinciat acretair¬
d& Necdicit qd nisimors naturalis
aduenerit emori ñ poteris: sedhuc ue¬

Expanded text:
quibus denuo sine difficultate praesto sit surquibus denuo sine difficultate praesto sit surgere; animas uero ex hac uita cum delictorum sordibus recedentes aequandas his qui in abruptum ex alto praecipitique delapsi sint, unde numquam facultas sit resurgendi. Ideo ergo utendum concessis uitae spatiis ut sit perfectae purgationis maior facultas. Ergo, inquies, qui iam perfecte purgatus est, manum sibi debet inferre, cum non sit ei causa remanendi, quia profectum ulterius non requirit qui ad supera peruenit. Sed hoc ipso quo sibi celerem finem spe fruendae beatitatis arcessit, inretitur laqueo passionis, quia spes, sicut timor, passio est, sed et cetera quae superior ratio disseruit incurrit. Et hoc est quod Paulus filium spe uitae uerioris ad se uenire properantem prohibet ac repellit, ne festinatum absolutionis ascensionisque desiderium magis eum hac ipsa passione uinciat ac retardet, nec dicit quod nisi mors naturalis aduenerit «emori non poteris», sed «huc ue
Abbreviated transcription (Latin):
lis uere mors. cũ finẽ corporis solus nu¬
meroꝵ suoꝵ defectus ad portat ñ cum
extorquet̃uita corpori adhuc idoneo
ad continuationẽ ferendi nec leuis ẽ
differentia: uitã ł natura ł sponte
soluendi Anima enĩ cũ a corpore de¬
serit᷑ potest in senichil retinere cor¬
poreũ sise pure cũ in hac uita t̾et in¬
stituit Cũ uerolpsã de corpore iuo¬
lent̃ extrudit᷑ quia exitrupto uin¬
culo ñ soluto fit ei ipsa necessitas occa¬
sio passionis & malis uinculidũ rũpit
inficit᷑ Hanc quoq superiorib adicit
rationẽ ñs̃ ponte pereundi Cũ constet
inquit remunerationẽ animis illio
tẽ tribuenda ꝓ modo ꝑfectionis ad
quã in hac uita unaqueq ꝑuenit. ñ ẽ
p̃cipitandus uitae sinis. cũ adhuc ꝓficiendi
eẽ possit accessio Net frustra hoc dic¬
tũ ẽ. Nã in archanis deanimȩ reditu
disputationib fert. in hac uita delmquen¬
tes. similes eẽ suꝑ aquale solũ cadentib

Expanded text:
lis uere mors, cum finem corporis solus nulis uere mors, cum finem corporis solus numerorum suorum defectus apportat, non cum extorquetur uita corpori adhuc idoneo ad continuationem ferendi. Nec leuis est differentia uitam uel natura uel sponte soluendi. Anima enim, cum a corpore deseritur, potest in se nihil retinere corporeum, si se pure, cum in hac uita esset, instituit. Cum uero ipsa de corpore uiolenter extruditur, quia exit rupto uinculo, non soluto, fit ei ipsa necessitas occasio passionis, et malis uinculi, dum rumpit, inficitur. Hanc quoque superioribus adicit rationem non sponte pereundi: cum constet, inquit, remunerationem animis illic esse tribuendam pro modo perfectionis ad quam in hac uita unaquaeque peruenit, non est praecipitandus uitae finis cum adhuc proficiendi esse possit accessio. Nec frustra hoc dictum est. Nam in arcanis de animae reditu disputationibus fertur in hac uita delinquentes similes esse super aequale solum cadentibus,
Abbreviated transcription (Latin):
in hacuita auinculis corpocis philoso¬
phiȩ morte dis soluunt :: Adlic extan¬
tecorpore. caelo e siderib inserant᷑
Et id eo illã sołã deuduptanis mortib
significat ẽẽ laudabilẽ que conpa¬
ratur ut diximꝰ phrlosophiȩ ratio¬
ne. non ferro: prudentanigu ueneno:
addit etiã illã sola eẽ naturalẽ morte.
ubicorp̾animã ñ anima corp̃relinquit.
Estat enĩnumeroꝵ certã cstitutã queratione.
animas sociart corporib himumeridũ suꝑs.
ꝑ seuerat corp̾animan: fuuerͦ deficiurs.
mox archana illauis soluit. qua societas ip¬
sa constaluit. Et hoc ẽ qđ̃ fatũ &. fatalia utȩ
cẽpora uoconꝰ Anima ergo ipsa ñ deficit
quippe quȩ in mortalis atq. ꝑpetia ẽ. sed ins¬
pletis numeris corpꝰfatisge : Hec anima
lasiãt animando sed officiũ suũ deserit
corpꝰcũ lam ñ possitanimari. Hinc illud
ẽ doctissimiuatis Explebonumerum.
reddarq tenebris. Haec ẽ igit᷑ natura¬

Expanded text:
in hac uita a uinculis corporis philosoin hac uita a uinculis corporis philosophiae morte dissoluunt, adhuc extante corpore caelo et sideribus inserantur. Et ideo illam solam de uoluntariis mortibus significat esse laudabilem quae comparatur, ut diximus, philosophiae ratione, non ferro; prudentia, non ueneno. Addit etiam illam solam esse naturalem mortem ubi corpus animam, non anima corpus relinquit. Constat enim numerorum certam constitutamque rationem animas sociare corporibus. Hi numeri dum supersunt, perseuerat corpus animari; cum uero deficiunt, mox arcana illa uis soluitur qua societas ipsa constabat, et hoc est quod fatum et fatalia uitae tempora uocamus. Anima ergo ipsa non deficit quippe quae immortalis atque perpetua est, sed impletis numeris corpus fatiscit; nec anima lassatur animando, sed officium suum deserit corpus cum iam non possit animari. Hinc illud est doctissimi uatis: ... explebo numerum reddarque tenebris. Haec est igitur natura
Abbreviated transcription (Latin):
sidet: ex eoloco in quos uu constitue¬
rat auferendũ. Et sicut qui cata manci¬
pit extorquet alieno crimine non ca¬
rebit: itaeũ quifinẽ sibi dominꝰ necdũ
iubente quȩ siuerit: non absolutionem
censequi sed reatũ. hȩcplatonicȩ sectȩ
semina: altiuplotinꝰ ex sequit᷑ Oportet
inꝗuit animã posthominẽ liberã cor¬
ꝑdreis passionib inueniri. Qua quide
corpore uiolent extrudit. libera ẽe.¬
non patit. Quieii sibisua sponee ⁊secem
cõparat. aut ꝑtȩsus neces sitatisant metu
cuiusqu̾ã adhoc discendit aut odio
Quȩ omia inter passiones habent. Ergo
et si ante fuit his sordib pura. hocipso
tamen quoexit extorta sordescit.
De inde mortẽ debere ait animȩ acor¬
pore solutionẽ ce. nonuinculii: exitu
au coacto: anima circa corp̾magisma¬
gisq uincri & reuera id eosic extortȩ
animȩ. diu circa corpus cius uescpul¬
tura uł locũ in quo iniecta man̾e ꝑ
uagant᷑. cũ contraille anime quȩ se

Expanded text:
sidet ex eo loco in quo suum constituesidet ex eo loco in quo suum constituerat auferendum; et sicut qui uitam mancipio extorquet alieno, crimine non carebit, ita eum qui finem sibi domino necdum iubente quaesiuerit, non absolutionem consequi sed reatum. Haec Platonicae sectae semina altius Plotinus exsequitur. Oportet, inquit, animam post hominem liberam corporeis passionibus inueniri. Quam qui de corpore uiolenter extrudit, liberam enon patitur. Qui enim sibi sua sponte necem comparat, aut pertaesus necessitatis aut metu cuiusquam ad hoc descendit aut odio, quae omnia inter passiones habentur. Ergo etsi ante fuit his sordibus pura, hoc ipso tamen, quod exit extorta, sordescit. Deinde mortem debere ait animae a corpore solutionem esse, non uinculum; exitu autem coacto animam circa corpus magis magisque uinciri. Et re uera ideo sic extortae animae diu circa corpus eiusue sepulturam uel locum in quo iniecta manus est peruagantur, cum contra illae animae, quae se
Abbreviated transcription (Latin):
legenaturȩ. Morietiã dicit᷑ cũ anima
adhuc incorpore c̃stituta corporeas.
in lecebras philosophia docente c̃temp¬
nit et cupiditatũ dulces insidias reli¬
quasq om̃s exuit᷑ passiones. & hocest
qu superiuꝰ exsecundo uirtutũ ordinę
quȩ solisphilosaphantib aptȩ sunt.: eucnne
signauim. Hancergomortẽ dicit plato
sapientib ad petendã . Illam ueroquã om¬
nib naturet constituit cogiuł inferri
uł accersiriuetat. docens expi ectandũ
tẽ naturã. etlias causas huius aperiens
sanctionis quas exusu rerũ quȩ in coti¬
diana conuersatione. sunt inutuat᷑.
Aidenĩ cos quipotestatis imperio trudui
in carcerem: non opertere inde diffu¬
gere priusquã potestas ipsa quȩ clausit
abire ꝑmiserit: Nenĩ uitari poena fur¬
tiua discessione fedcrescere. Iscqͦq
addit noseẽ indo minio deorũ. quoꝵ
:eutela ee ꝓuidentia gubernamur
Niliil aut̃ ee inuito dominꝰ dehisquȩ pos¬

Expanded text:
lege naturae. Mori etiam dicitur cum anima, lege naturae. Mori etiam dicitur cum anima, adhuc in corpore constituta, corporeas illecebras philosophia docente contemnit, et cupiditatum dulces insidias reliquasque omnes exuitur passiones. Et hoc est quod superius ex secundo uirtutum ordine, quae solis philosophantibus aptae sunt, euenire signauimus. Hanc ergo mortem dicit Plato sapientibus esse appetendam, illam uero quam omnibus natura constituit cogi uel inferri uel accersiri uetat, docens expectandam esse naturam, et has causas huius aperiens sanctionis quas ex usu rerum quae in cotidiana conuersatione sunt mutuatur. Ait enim eos qui potestatis imperio truduntur in carcerem non oportere inde diffugere priusquam potestas ipsa quae clausit abire permiserit: non enim uitari poenam furtiua discessione, sed crescere. Hoc quoque addit, nos esse in dominio dei, cuius tutela et prouidentia gubernamur; nihil autem esse inuito domino de his quae pos
Abbreviated transcription (Latin):
anim̃dat᷑: exillis sc̃it̃ nisignibquȩsidͥera
estellis uocatis: quȩ globose et rotunde di¬
Ruimsanimatȩ mentio circues suosorbes¬
que c̃siciunt celcritate mirabiliAuare
t tibi prbli et piisom̃ib retinendd animꝰ ÷
incustodia corporis ꝓlec inussueiaquo ille:¬
uobdatꝰ ex hominũ uita inigrandũ est ne
munꝰ ad signatũ ad eo diffugis se uideamini
l ȩc secta etp̃ ceptio platonis :. quimphedro¬
nȩ definit homini non ee suasponte mo¬
rieniũ sed in eodẽ tamen dialogo id et
dicit mortẽ philosophantib ad petendã
et ipsãphilo sophiã meditationẽ cẽmo¬
nende: hȩc sibi ergo contraria uidentur.
sed nonita ÷. Nãplato : duas mortes ho¬
minis nouit:Necͥ noncrepeto qđ superiu̾
dictũ cst. duascẽ mortes unã animȩ anima¬
lis alterã. Sedipsius qq̃ amimalis hoc ĩho¬
minis duas asserit mortes. quarũ unana
.tura: uirtutes alterãp̃stant. Nomo em̃
moritꝰ: cũ anima corpꝰ relinquit solutũ¬

Expanded text:
iternis ignibus, quae sidera et stellas vocatis, quae globosae et rotundae, divinis animatae mentibus, circulos suos orbesque conficiunt celeritate mirabili. Quare et tibi, Publi, et piis omnibus retinendus animus est in custodia corporis nec iniussu eius, a quo illedatus, ex hominum uita migrandum est, ne munus adsignatum a deo diffugisse uideamini.» Haec secta et praeceptio Platonis est, qui in Phaedone defìnit homini non esse sua sponte moriendum. Sed in eodem tamen dialogo idem dicit mortem philosophantibus appetendam et ipsam philosophiam meditationem esse moriendi. Haec sibi ergo contraria uidentur, sed non ita est. Nam Plato duas mortes hominis nouit. Nec hoc nunc repeto quod superius dictum est, duas esse mortes, unam animae, animalis alteram. Sed ipsius quoque animalis, hoc est hominis, duas adserit mortes, quarum unam natura, uirtutes alteram praestant. Homo enim moritur cum anima corpus relinquit solutu
Abbreviated transcription (Latin):
sius gentis auctores utraq ꝓduxe¬
rant magis ostender& & qđ aiunt
digito demonstrar& italiã. Nã cũfu¬
issent inde teucer. hinc dardanꝰ. uox
sacra sic allo quenda dardanidae duri
aꝑtȩ consulentib: italiã dequadar¬
danꝰ ꝓfectus eẽt obiecit : appellando
eos parentis illius nomine cuĩ erat
origo rectius eligenda Et hic cer¬
tae quidem denuntiationis ẽ qđ de
scipionis fine p̃dicit᷑. sed gra concili¬
andȩ obscuritatis inserta dubitatio
dicto tam̃ qđ inicio somnu continet᷑
absoluit. Nã cũ dicit᷑ circuitu natu¬
rali. summa tibi fatalem conseterit: uitari
hunc finem non posse ꝓnuntut. Qđ aut̃
scipioni reliquos uitȩ actus fine offensa
dubitandi ꝑ ordinem retulit. & desola
morte similis uisus est ambigenti. haetratio
:qđ siuedũ humano. ł merori parcit ł
timori seu quiautile est hoc maxime late¬
re ꝓniuscetera oraculis quã uitȩ finis ex¬
primit. aut cũdicit᷑. Nonsine aliqua

Expanded text:
sius gentis auctores utraque produxesius gentis auctores utraque produxerant, magis ostenderet et, quod aiunt, digito demonstraret Italiam. Nam cum fuissent inde Teucer, hinc Dardanus, uox sacra, sic adloquendo Dardanidae duri, aperte consulentibus Italiam, de qua Dardanus profectus esset, obiecit, appellando eos parentis illius nomine cuius erat origo rectius eligenda. Et hic certae quidem denuntiationis est quod de Scipionis fine praedicitur, sed gratia conciliandae obscuritatis inserta dubitatio dicto tamen quod initio somnii continetur absoluitur. Nam cum dicitur «circuitu naturali summam tibi fatalem confecerint», uitari hunc finem non posse pronuntiat. Quod autem Scipioni reliquos uitae actus sine offensa dubitandi per ordinem rettulit et de sola morte similis uisus est ambigenti, haec ratio est quod, siue dum humano uel maerori parcitur uel timori, seu quia utile est hoc maxime latere, pronius cetera oraculis quam uitae finis exprimitur; aut, cum dicitur, non sine aliqua