comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tus operetur: Nam iuxta
magistri gentium uocem
linguȩ insignum sunt non
fidelibus sed infidelibus:
⁊ in posuit sy moni nomen
p&rus : Non nunc primum
symoni. p&ri cognom̃ indidit.
Uerum longe ante. cum a
fratre andrea ad se adcluc¬
tus: in tuitus. dixit Tuessi¬
mon filius iohanna. tuuo¬
caberis cephas. quod inter¬
p̃tatur p&rus: Sed cum uo¬
lens euangelista nomina
xii. a postolorum enumera¬
re : necesse haber& p&rum
dicere: breuiter intimare
curauit. quo el non hoc ante
mysterium p&re. putans eũ
casu sic uocari non proui¬
dentia dĩ. Ideo uoluit eũ
prius aliud uocari. ut ex ipsa
commutatione nominis.
sacram̃ti uiuacitas comm̃¬
dar&ur : Id÷ ergo grece
siue latine p&rus. quod sy¬
& in utraq lingua nom̃ ape¬
tra diriuatum ẽ H auddu¬
bium. quin illa dequa pau¬
lus ait. p&ra aũ erat xp̃s
Nam sicut lux uera donauit
centur. sic & symoni qui
credebat in p&ram xp̃m̃pe¬
tri largitus ẽ nom̃. cuius a¬
lias adludens. & himologie

Expanded text:
tus operetur. Nam juxta tus operetur. Nam juxta magistri gentium vocem, linguae in signum sunt non fidelibus, sed infidelibus . Et imposuit Simoni nomen Petrus. Non nunc primum Simoni Petri nomen indidit, verum longe ante cum a fratre Andrea ad se adductum intuitus, dixit: Tu es Simon filius Joanna; tu vocaberis Cephas, quod interpretatur Petrus . Sed cum volens Evangelista nomina duodecim apostolorum enumerare, necesse haberet Petrum dicere, breviter intimare curavit quia non hoc ante mysterium petrae, putans eum casu sic vocari, non providentia Dei. Ideo voluit eum prius aliud vocari, ut ex ipsa commutatione nominis, sacramenti vivacitas commendaretur. Idem ergo Graece sive Latine Petrus, quod Sy in utraque lingua nomen a petra derivatum est: haud dubium quin illa de qua Paulus ait: Petra autem erat Christus . Nam sicut lux vera donavit centur, sic et Simoni qui credebat in petram Christum, Petri largitus est nomen. Cujus alias alludens etymologiae
Abbreviated transcription (Latin):
mirum eccła quȩ erat in iudea.
undiq ꝑcircuitum sui creden¬
tibus toto orbe nationibus.
spiritalia dõ castra erat infi¬
de & confessione scaẽ trinitatis
fixura. Et ut mitter& eos
p̃dicare euangelium. & dedit
illis potestatem curandi in fir¬
mitates. & ei ciendi demonice:
Postquam ne fandos sp̃s se p̃dica¬
re ꝓhibuit. elegit scõs qui
& inmundos sp̃s eicerent . &ipsi
mundo euangelium mente
ac lingua p̃dicarent. quibus
&iam c&eras infirmitates cu¬
randi. nec non & mortuos sus¬
citandi: ut matheus euangelis¬
ta scribit. Contulit faculta¬
tem. ut promissorum cȩlesti¬
um magnitudini ad testare¬
tur &iam magnitudo facto¬
rum. fidemq uerbis dar&
uirtus ostensa: & noua fa¬
cerent qui noua p̃dicarent :
Unde nunc quoq cum fide¬
lium numerositas & creuit.
Intra scãm eccłam multi sunt
qui uitam uirtutum tenent.
& signa uirtutum ñ habent.
quia frustra miraculum
foras ostenditꝰ. side ẽ qđ in¬

Expanded text:
mirum Ecclesia quae erat in Judaea, mirum Ecclesia quae erat in Judaea, undique per circuitum sui credentibus toto orbe nationibus, spiritalia Deo castra erat in fide et confessione sanctae Trinitatis fixura. Et ut mitteret eos praedicare Evangelium. Et dedit illis potestatem curandi infirmitates, et ejiciendi daemonia. Postquam nefandos spiritus se praedicare prohibuit, elegit sanctos, qui et immundos spiritus ejicerent, et ipsi munda Evangelium mente ac lingua praedicarent. Quibus etiam caeteras infirmitates curandi, nec non et mortuos suscitandi ut Matthaeus evangelista scribit contulit facultatem, ut promissorum coelestium magnitudini, attestaretur etiam magnitudo factorum, fidemque verbis daret virtus ostensa, et nova facerent qui nova praedicarent. Unde nunc quoque cum fidelium numerositas excrevit, intra sanctam Ecclesiam multi sunt, qui viam virtutum tenent, et signa virtutum non habent. Quia frustra miraculum foris ostenditur, si deest quod in
Abbreviated transcription (Latin):
carentur: Unde & eis alibi
dicit: Non uos me elegistis.
sed ego elegi uos fecitq
ut eẽnt xii cum illo. Certi
utiq gratia mỹ sterii. ut ui¬
delic& mundi salutem quã
uerbo p̃dicarent. suo quoq
numero commendarent:
Ter & enim quaterni xii. fa¬
ciunt. & ter quaterni ad p̃¬
dicandum sunt missi apłi.
ut ꝑuniuersas quadrati orb
plagas bapti ⁊arent gentes
in nomine patris & filii &
sp̃s scĩ Unde & de ciuitate
scã hierus alem descendente
decęlo adõ scriptum ẽ dua
erant ei aboriente portȩ tres.
& ab aquilone portȩ tres. &
ab austro portȩtres. & ab oc¬
casu portȩtres Ubi figura¬
liter ostendebat̾: quia p̃di¬
cantibus apł̃is. a postolorumq
suc cessoribus. cunctȩ ꝑ or¬
bem nationes infide scẽ tri¬
nitatis eccłam eẽnt in gressu¬
rȩ: In quo &iam sacramento
ita quondam filui isrł. circa
tabernaculum castra meta
bantur. ut ex omni parte ꝑ
quadram ternȩ tribus mane¬
rent: Quiac primitiuum ni¬

Expanded text:
carentur. Unde et eis alibi carentur. Unde et eis alibi dicit: Non vos me elegistis, sed ego elegi vos . Fecitque ut essent duodecim cum illo. Certi utique gratia mysterii, ut videlicet mundi salutem quam verbo praedicarent, suo quoque numero commendarent. Ter etenim quaterni duodecim faciunt. Et ter quaterni ad praedicandum sunt missi apostoli, ut per universas quadrati orbis plagas baptizarent gentes in nomine Patris, et Filii et Spiritus sancti. Unde et de civitate sancta Jerusalem descendente de coelo a Deo, scerant ei ab oriente portae tres, et ab aquilone portae tres, et ab Austro portae tres, et ab occasu portae tres. Ubi figuraliter ostendebatur quia, praedicantibus apostolis apostolorumque successoribus, cunctae per orbem nationes in fide sanctae Trinitatis Ecclesiam essent ingressurae. In quo etiam sacramento ita quondam filii Israel circa tabernaculum castrambantur, ut ex omni parte per quadrum ternae tribus manerent . Quia primitiva ni
Abbreviated transcription (Latin):
dissoluere: sed ad suꝑna
desideranla & quȩ renda
semꝑ erigere debere Sic
&iam legem daturus pri¬
ori suo populo in monteap¬
paruit. demonte quȩ agen¬
dcc eẽnt intonuit Uerum
quic nec dum erat tempus
ut dicer&. Penitentiam agite.
ad propinquabit enim reg¬
num cęlorum: sed tamen
dicebat᷑: honora patrem
tuum & matrem: ut sis lon¬
geuus suꝑ terram. quam dñs
ds̃ tuus dabit tibi Quam uis hec
eadem uerba typicȩ regnũ
qua quam pͥopulus loquen¬
ti in monte clño ad ꝓpin¬
quare ualuit. sed de in fe¬
rioribus quȩ licerentꝰ au¬
diuit: Q nec dum mente
capaci ad intellegenda mys¬
teria quȩ clicebant᷑ ascende¬
re nouerat : solusq moyses
quia legem spiritaliter
audire dicerat. montis in
quo erat ds̃ uerticem con¬
scendit. Bene aũ dicit. ꝗa
ascendens in montem dñs.
uocauit ad se quos uoluit
ipse: Non enim illoꝵ elec¬
tionis ac studii. sed diui¬
nȩ erat dignationis & gra¬
tiae. ut in apostolatum uo¬

Expanded text:
dissolvere, sed ad superna dissolvere, sed ad superna desideranda et quaerenda semper erigere debere. Sic etiam legem daturus priori populo suo in monte apparuit: de monte quae agenda essent intonuit. Verum quia necdum erat tempus ut diceretur: Poenitentiam agite, appropinquavit enim regnum coelorum : sed tantum dicebatur, Honora patrem tuum et matrem, ut sis longaevus super terram, quam Dominus Deus tuus dabit tibi , quamvis haec eadem verba typice nobis requaquam populus loquenti in monte Domino appropinquare valuit; sed de inferioribus quae dicerentur audivit, quia necdum mente capaci ad intelligenda mysteria quae dicebantur, ascendere noverat: solusque Moyses quia legem spiritaliter audire didicerat, montis in quo erat Deus, verticem conscendit. Bene autem dicitur, quia ascendens in montem Dominus, vocavit ad se quos voluit ipse. Non enim illorum electionis ac studii, sed divinae erat dignationis et gratiae, ut in apostolatum vo
Abbreviated transcription (Latin):
dum p̃dicantem audit. se¬
quatur errantẽ : In pro¬
bus enim magister ẽ dia¬
bolus. qui falsaueris sepe
ꝑmisc&. ut specie uerita¬
tis testimonium fraudis
soli de mones qui inuiti
confitebantur iubentur
silere de xp̃o. sed & illi qui
abeo fanati sponte confi¬
teri uolebant : Immo ip¬
si apłi qui eum post resur¬
rectionẽ toto erant orbe
p̃dicaturi. Ante passionẽ
eius precipiuntur omn¬
no r&icere de illo. nedi¬
uina ui delic& magestate
p̃dicata. passionis dispensa¬
tio differer&ur. & dila¬
ta passione salus mundi quȩ
ꝑhanc futura erat negar&.¬
tas cendit inmontẽ uo x.¬
cauit ad se quos uolebat
ipse . & uenerunt ad eum
& fecit ut eent xii. cumil¬
lo Mons ille in quo apłos
elegit dñs. altitudinẽ de¬
signat iusticiȩ qua institu¬
endi erant. & quam p̃dica¬
turi hominib:: Nam quia
missurus erat eos ad p̃di¬
candum euangelium regni
caelestis: merito ꝑsublimi¬
tatem loci in quo electi sunt:
am monere uoluit eos non
in in fimis desiderus animũ

Expanded text:
dum praedicantem audit, sequatur errantem. Improbus enim magister est diabolus, qui falsa veris saepe permiscet, ut specie veritatis testimonium fraudis soli daemones qui inviti confitebantur jubentur silere de Christo, sed et illi qui ab eo sanati sponte confiteri volebant. Imo ipsi apostoli, qui eum post resurrectionem toto erant orbe praedicaturi, ante passionem ejus praecipiuntur omnino reticere de illo, ne, divina videlicet majestate praedicata, passionis dispensatio differretur, et, dilata passione, salus mundi quae per hanc futura erat negarascendens in montem vocavit ad se quos voluit ipse, et venerunt ad eum, et fecit ut essent duodecim cum illo. Mons ille in quo apostolos elegit Dominus, altitudinem designat justitiae qua instituendi erant, et quam praedicaturi hominibus. Nam quia missurus erat eos ad praedicandum Evangelium regni coelestis, merito per sublimitatem loci in quo electi sunt, admonere voluit eos, non in infimis desideriis animum
Abbreviated transcription (Latin):
adiudeos.  Mufer&ur auo¬
bis regnũ dĩ. & dabitur gen¬
ti facienti fructus eius.
Simile ẽ ergo huiuscemodi
regnũ grano synapis: qđ
iuxta euangeliũ mathei.
Accipiens homo seminauit
in agro suo. : Homo qui se¬
minat. aplerisq: saluator
intellegitur. quod animis
credentiũ semin&. ab aliis
homo ipse seminans in terra
siue agro suo: hoc ẽ inseme¬
tipso & incorde suo.: Quis ẽ
iste qui seminat. nisi sensus
noster &animus: qui suscipi¬
ens granũ predicationis &
fouens sementẽ humore fi¬
dei. facti in agro suoͥ pecto¬
ris pullulare. Quodcũ.
seminatũ inquit suerit int̾¬
ra. minus ẽ omnib seminib:
quȩ sunt int̾ra.⁊ Et cũ semi¬
natũ fuerit ascendit. & fit

Expanded text:
ad Judaeos: Auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus. Simile est ergo hujuscemodi regnum grano sinapis, quod, juxta Evangelium Matthaei, accipiens homo seminavit in agro suo . Homo qui seminat a plerisque Salvator intelligitur, quod in animis credentium seminet. Ab aliis homo ipse seminans in terra sive agro suo, hoc est in semetipso, et in corde suo. Quis est iste qui seminat, nisi sensus noster, et animus? Qui suscipiens granum praedicationis, et fovens sementem humore fidei, facit in agro sui pectoris pullulare. Quod cum seminatum, inquit, fuerit in terra, minus est omnibus seminibus quae sunt in terra. Et cum seminatum
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ta salutis quȩ illa spẽue¬
rat. ext̃nis ꝑ orbem nati¬
onib contulit.
t congregataẽ ad eum tur¬
ba multa: ita ut innauem
ascendens seder& inmari.
& om Inis turba circa ma¬
re suꝑ terram erat. &
do cebat illos imparabo¬
lis multa: Quod turba
multa ad dnm̃ docentẽ ad
mare congregata ẽ. signfi¬
cat frequentiã populoꝵ.
p̃dicantib a postolis ad fidẽ
ueritatis confluentium.
Quod uero ipse nauẽ ascen¬
num noncredentium. &
contra dicentium aedifi¬
candam: Quasi enim dñs
sed&. in naui. medio in ma¬
ri posita. cum m̃tes fideliũ
int̃ fideles commurantiũ
gratiȩ sua uisitationis in lu¬
trat. dilectamq: sibi in his
mansionẽ consecrat.: Por¬
ro turba quȩ cirtamare
super t̃ram posita ũbis dñi.
auscultabatur : ita ut nec
fluctib: maris tangecur. nec
cum illo innaui transcensis
fluctib seder&. illoꝵ aptis¬
sime gestat figuram. qui nu¬
ꝑ ad audiendũ uerbum con¬
uenerant. & quidem pi&a¬

Expanded text:
menta salutis quae illa sprevementa salutis quae illa spreverat, externis per orbem nationibus contulit. Et congregata est ad eum turba multa, ita ut in navem ascendens sederet in mari, et omnis turba circa mare super terram erat; et docebat eos in parabolis multa. Quod turba multa ad Dominum docentem ad mare congregata est, significat frequentiam populorum praedicantibus apostolis ad fidem veritatis confluentium. Quod vero ipse navem ascennum non credentium et contradicentium aedificandam. Quasi enim Dominus sedet in navi, medio in mari posita, cum mentes fidelium inter fideles commorantium gratia suae visitationis illustrat, dilectamque sibi in his mansionem consecrat. Porro, turba quae circa mare super terram posita, verbis Domini auscultabat, ita ut nec fluctibus maris tangeretur, nec cum illo in navi transcensis fluctibus sederet, illorum aptissime gestat figuram qui nuper ad audiendum verbum convenerant. Et quidem pieta
Abbreviated transcription (Latin):
b: uir tutes operatur & p̃¬
dicat. caelestib sunt plena
sacramentis. Post sermonẽ
quippe indomo habitum.
ubi nefanda blasphemia de¬
monium habere dictus ẽ.
e grediens docebat ad ma¬
re. ut ostender& se relicta.
obculpam ꝑfidiȩ iudeoꝵ.
adgentes sanandas eẽ tran¬
siturum. Centilium
namq: suꝑba & incredu¬
la diu corda. merito tumi¬
dis amarisq fluctib maris
assimilantur. Domũ uero
dnĩ ꝑfidem fuisse iul deam
quis nesciat. sed relicta do¬
mo. in qua blasphemias. ꝑ¬
pessus ẽ impioꝵ : coepit do¬
cere admare. Quia derelic¬
ta ob incredulitatem si nago¬
ga ad colligendam ꝑ apoi¬
tolos populi gentilis mul¬
titudinẽ uenit Unde apte
p̃mittitur quod eo indomo
p̃dicante. mater ac̃ fr̃s cius
niti ab illo nonsint. ac̃ sic
de domo exiens admare dac¬
turus transierit. quia post¬
quam srnagoga ad custodi¬
am selitterȩ foris fixit. in¬
ternisq dominicȩ fidȩi
ar chanis figuris legis ante¬
ponere maluit. dñs sacra¬

Expanded text:
 virtutes operatur et praedicat, coelestibus sunt plena sacramentis. Post sermonem quippe in domo habitum, ubi nefanda blasphemia daemonium habere dictus est egrediens docebat ad mare, ut ostenderet se, relicta ob culpam perfidiae Judaea, ad gentes salvandas esse transiturum. Gentilium namque superba et incredula diu corda merito tumidis amarisque fluctibus maris assimilantur. Domum vero Domini perfidam fuisse Judaeam quis nesciat? Sed relicta domo in qua blasphemias perpessus est impiorum, coepit docere ad mare, quia derelicta ob incredulitatem Synagoga, ad colligendam per apostolos populi gentilis multitudinem venit. Unde apte praemittitur, quod eo in domo praedicante, mater ac fratres niti ab illo non sint, ac sic de domo exiens ad mare docturus transierit, quia postquam Synagoga ad custodiam se litterae foris fixit, internisque dominicae fidei arcanis figuras legis anteponere maluit, Dominus sacra
Abbreviated transcription (Latin):
allig&. & tunc domum
eius diripi&. Fortem di¬
abolum dic̃. uasa eius. ho¬
mines abeo deceptos. Do¬
mũ eius mundum qui in
maligno positus ẽ. in quo
usq ad saluatoris aduen¬
tum male paccato pocie¬
batur imperio . quo in
cor dib: infidelium sine ul¬
la contradictione qui es¬
cebat. Alligauit aũ for¬
tẽ dñs. hocẽ ab electoꝵ
seductione C̃pescuit dia¬
bolum. & tunc domũ eiꝰ
diripuit. Quia ereptos
adiaboli laqueis. eos quos
suos eẽ p̃uidit. ec clesiȩ suȩ
membris adunauit. Ac̃
ꝑ distinctas in ea graduum
uarioꝵ dignitates ordina¬
uit.. Uel certe domũ eius
diripuit. quia om̃s mun¬
di partes. quib: olim hos¬
tis dominabatur antiquus
A postolis apostoloꝵq succes¬
sorib ut insua quisq pro¬
uintia reuocatos aber¬
rore populos. adtuam
uitȩ conuerter&. distri¬
buit. Ostendit ergo ꝑpa
rabolam. sed iam manifestis¬
simã dñs. quod non corde
fallax operatione cum dȩ¬
monib: ut calum niabant᷑

Expanded text:
alliget, et tunc domum alliget, et tunc domum ejus diripiet. Fortem diabolum dicit, vasa ejus, homines ab eo deceptos; domum ejus, mundum qui in maligno positus est. In quo usque ad Salvatoris adventum, male pacato potiebatur imperio, quia in cordibus infidelium sine ulla contradictione quiescebat. Alligavit autem fortem Dominus, hoc est ab electorum seductione compescuit diabolum, et tunc domum ejus diripuit, quia ereptos a diaboli laqueis eos quos suos esse praevidit, Ecclesiae suae membris adunavit, ac per distinctas in ea graduum variorum dignitates ordinavit. Vel certe domum ejus diripuit, quia omnes mundi partes quibus olim hostis domapostolis apostolorumque successoribus, ut in sua quisque provincia revocatos ab errore populos ad viam vitae converteret, distribuit. Ostendit ergo per parabolam, sed jam manifestissimam, Dominus quod non corde fallax, operatione cum daemonibus, ut calumniabantur,
Abbreviated transcription (Latin):
in eo locum aduersariȩ potes¬
tates . quarum inter. se bellum
pax hominũ ẽ. Si aũ puta¬
tis obhoc scribȩ & pharisei.
quod recessio demonũ oboe¬
dientia sit in principẽ suum.
ut homines ignorantes frau¬
dulenta. simulatione delu¬
dant. quid po testis dice¬
re decorpoꝵ sanitatib quas
dñs ꝑ p&rauit. Aliudẽ si
membroꝵ quoq debilitates.
& spĩlium uirtutum in sig¬
nia demonib ad signatis :¬
& si satanas consurrexit
insem& ipsam disꝑtitus ẽ.
& non poterit stare. sed fi¬
nẽ hab&. H oc dicens exip¬
soꝵ c̃fessione uolebat intel¬
legi. quod in eum noncre¬
dendo in regno diaboliee
delegissent. Quod utiq
aduersum se diuisum. stare
non poss&  Elegant er¬
go pharisȩi quod uoluerint
si satanas satan non potest eicere.
cerent inuenire potuerunt :
Siaũ potest. multo magis
sibi prospiciant. & recedanT
deregno eius. quod ad uer¬
sumse diuisum stare ñ potest.
Nemo potest uasa fortis in¬
gressus indomum. diripe¬
re. nisi prius fortem

Expanded text:
in eo locum adversariae potestates, quarum inter se bellum pax hominum est. Si autem putatis, o Scribae et Pharisaei, quod recessio daemonum obedientia sit in principem suum, ut homines ignorantes fraudulenta simulatione deludant, quid potestis dicere de corporum sanitatibus, quas Dominus perpetravit. Aliud est si membrorum quoque debilitates, et spiritualium virtutum insignia daemonibus assignatis. Et si Satanas consurrexerit in semetipsum, dispertitus est, et non poterit stare, sed finem habet. Hoc dicens ex ipsorum confessione volebat intelligi, quod in eum non credendo in regno diaboli esse delegissent, quod utique adversum se divisum stare non posset. Eligant ergo Pharisaei quod voluerint. Si Satanas Satanam non potest ejicere, cerent invenire potuerint. Si autem potest, multo magis sibi prospiciant, et recedant de regno ejus, quod adversum se divisum stare non potest. Nemo potest vasa fortis ingressus in domum diripere, nisi prius fortem
Abbreviated transcription (Latin):
Cumis qui uoluntatẽ dĩ fe¬
cerit soror & frat̃ dñi dicit᷑
propt̃ utrumq sexum. quiad
fidẽ colligitur mirũ nonẽ
Mirandum uero ualde ẽ quo¬
modo &iam mat̃dicatur. Fi¬
deles & enim discipulos frs
uocare dignatus ẽ dicens¬
÷ te nunciate fratrib meis.
Q ui ergo frater dñi fieri
ad fidem ueniendo potue¬
rit : querendum ẽ quomo¬
do &iam eẽ mat̾ possit.
Sed sciendũ ẽ nobis. quia
qui ihũ frat̃ & soror ẽ cre¬
dendo. mater efficitur. si¬
ꝑ eius uocem amor dñi in
Et iterum coepit docere
admare. Si euangelium
mathei inspicimus. pat& pro¬
fecto hanc doctrinam dnĩ
ad mare eadem diȩ. quasu¬
periorẽ in domo celebratũ
eẽ sermonẽ. T erminato nãq
eosermone. subiunxit. con¬
tinuo matheus dic̃s.
n illo die exiens dedomo
sedebat secus mare. & con¬
grega tȩsunt ad eum turbȩ
aũ facta & ũba d̃i. uerum

Expanded text:
cum is qui voluntatem Patris fecerit soror et frater Domini dicitur, propter utrumque sexum qui ad fidem colligitur mirum non est; mirandum vero valde est quomodo etiam mater dicatur. Fideles enim discipulos fratres vocare dignatus est, dicens: Ite, nuntiate fratribus meis . Qui ergo frater Domini fieri ad fidem veniendo potuerit, quaerendum est quomodo etiam et mater esse possit? Sed sciendum nobis est quia qui Christi frater et soror est credendo, mater efficitur per ejus vocem amor Domini in  CAPUT IV. Et iterum coepit docere ad mare. Si Evangelium Matthaei inspicimus, patet profecto hanc doctrinam Domini ad mare eadem die qua superiorem in domo celebratum esse sermonem. Terminato namque eo sermone, subjunxit continuo Matthaeus dicens: In illo die exiens de domo, sedebat secus mare, et congregatae sunt ad eum turbae autem facta et verba D
Abbreviated transcription (Latin):
futuro: non quod negemꝰ
& ei si penitentiam agere
uoluerit posse dimitti.
abeo qui uult om̃s hom¬
nes saluos fieri. & inagni¬
tionẽ ueritatis uenire
sed quod ipsi iudici & lari¬
gitori ueniȩ credentes.
qui & sepenitentiã semꝑ ac¬
cepturũ. & hancblas phemi¬
am nusquã dic̃ eẽ remit¬
tendam. Credamus hunc
blasphemũ. exigentib
meritis sicut num quã ad
remissionẽ. ita nec ad ip¬
sos dignȩ penitentiȩ fructꝰ
eẽ ꝑuenturum : Iuxta hoc
quod io hannes euangelis¬
ta dequib dam. blasphe¬
miȩ suȩ merito excȩcatis.
ueracissime scripsit. Prop¬
ter ea non potaerant cre¬
dere. quia iterum dixit
isaias. ex cȩcauit oculos
eoꝵ. & indurauit cor eoꝵ
ut non uideant oculis. &
intellegant corde. & con

Expanded text:
futuro. Non quod negemus futuro. Non quod negemus et ei, si poenitentiam agere voluerit, posse dimitti ab eo qui vult omnes homines salvos fieri, et in agnitionem veritatis venire; sed quod ipsi judici et largitori veniae credentes, qui et se poenitentiam semper accepturum, et hanc blasphemiam nunquam dicit esse remittendam, credamus hunc blasphemum exigentibus meritis, sicut nunquam ad remissionem, ita nec ad ipsos dignae poenitentiae fructus esse perventurum. Juxta hoc quod Joannes evangelista de quibusdam blasphemiae suae merito excaecatis, veracissime scripsit: Propterea non poterant credere, quia iterum dixit Isaias: Excaecavit oculos eorum, et induravit cor eorum, ut non videant oculis, et intelligant corde, et co
Abbreviated transcription (Latin):
mendico uob. quõ om̃a
dimit tuntur filiis hominũ
peccata & blasphemiȩ. qui¬
bus blas mauerint. O ma¬
peccata & blasphemiȩ. ñ
passim dimittunt᷑ omnib
hominib sed his qui dignã
pro errantib: suis. inhac ui¬
ta poenitentiam egerunt.
neq ullum hab& locum.
prauae adsertionis uel no¬
uatianus. ut penitentib
eis qui in mar trrio lapsi
sunt. ueniam neg& eẽ tri¬
buendam: uel origenis.
ut ad serat post iuditium
uniuersale. trans actis li¬
c& scłoꝵ uoluminib: innu¬
meris : cunctis pec catores
ac blasphemos ueniam pec¬
catoꝵ eẽ consecuturos.
atq ad regnũ cęleste ꝑ ducen¬
dos. Cuius errorem sequen¬
tia quoq: dñi ũba redar¬
guunt. cũ subditur:
ui aũ blasphema uerit
in spm̃ scm̃ non hab& rems¬
sionẽ in a&ernum. sed reus
erit a&ern delicti. Quier¬
go manifeste intellegens ope¬
ra dĩ cum deuirtute nega.¬
re non possit. stimulatus
inuidia calumniatur. &
isti non dimit t&ur. neq:
impresenti sȩculo neq in

Expanded text:
men dico vobis, quoniam omnia dimittuntur filiis hominum peccata et blasphemiae, quibus blasphemaverunt. peccata et blasphemiae non passim dimittuntur omnibus hominibus, sed his qui dignam pro erratibus suis in hac vita poenitentiam egerint. Neque ullum habet locum pravae assertionis, vel Novatianus, ut poenitentibus eis qui in martyrio lapsi sunt, veniam neget esse tribuendam, vel Origenes, ut asserat post judicium universale transactis licet saeculorum voluminibus innumeris, cunctos peccatores ac blasphemos veniam peccatorum esse consecuturos, atque ad regnum coeleste perducendos, cujus errorem sequentia quoque Domini verba redarguunt, cum subsequitur: Qui autem blasphemaverit in Spiritum sanctum, non habet remissionem in aeternum, sed reus erit aeterni delicti. Qui ergo manifeste intelligens opera Dei cum de virtute negare non possit, stimulatus invidia calumniatur, etisti Non dimittetur neque in praesenti saeculo, neque in
Abbreviated transcription (Latin):
ad procidendum ei. ue¬
rum &iam ad confitendã
eius maiestatem conpulsi.
Per culsi enim presentia uir¬
tutis eius acnimium ꝑter¬
riti . ne quaquã celare au¬
debant quẽ filium dĩ eẽ iã¬
iamq cognouerant: Ubi
satis semꝑq: arrianoꝵ ẽ
miranda. uel potius dolen¬
da cȩcitas. qui illum post
resurrectionis & ascensi¬
onis ipsius gloriam. post
dilatatam toto orbe fidẽ
euangelii : post aedifica¬
tas in omnib gentib: acđis
laudatumq in eis nom̃ dñi
saluatoris. a solis ortu usque
ad occasum. Repente negant
filium dĩ. quẽ demones ma¬
talia adhuc carnis habitu
indutum. filium eẽ dĩ aꝑta
uoce ꝓfitentur: Sic eñ
sequitur.
tclama bant dicentes.
tues filius dĩ. & uehement̃
commi nabatur eis ne ma¬
nifeftarent illum. Quare

Expanded text:
ad procidendum ei, vead procidendum ei, verum etiam ad confitendum ejus majestatem compulsi. Perculsi enim praesentia virtutis ejus, ac nimium perterriti, nequaquam celare audebant, quem Filium Dei esse jamjamque cognoverant. Ubi satis superque arianorum est miranda vel potius dolenda caecitas, qui illum post resurrectionis et ascensionis ipsius gloriam, post dilatatam toto orbe fidem Evangelii, post aedificatas in omnibus gentibus ecclesias, laudatumque in eis nomen Domini salvatoris, a solis ortu usque ad occasum, repente negant Filium Dei, quem daemones mortali adhuc sub habitu carnis indutum, Filium esse Dei aperta voce profitentur. Sic enim sequitur: Et clamabant dicentes: Tu es Filius Dei. Et vehementer comminabatur eis, ne manifestare
Abbreviated transcription (Latin):
ta secundis insultat. Dis¬
tat aũ inter cõprimere:
angit namq eum qui fi¬
dem eius ac dilectionem
uero corde suscipit. cõ¬
primunt eũ qui carna¬
lib: cogitationib aut &iã
factis pacem eoꝵ in quib
ueritas manere consue¬
uerat turbant . Unde ap¬
te qui eum tetigerunt
saluati eẽ ꝑhibentur. Quia
nimirum uera fides & di¬
lectio. salutẽ gignere solee
a&ernam. Propter tur¬
bam uero nese comprime¬
r& nauiculam dñs ascen¬
dit. quia turbidas carna¬
lium mentes fugiens ad
eos potius qui fluxam scłi.
gloriam simul & ab iecti¬
onẽ spernere didicerunt.¬
uenire. & mansionẽ apud
eos facere gaud&. Quot¬
quot aũ habebant plagas¬
& sp̃s inmundi. cum illũ
uidebant procidebant
ei .: Pro cidebant quidẽ
bebant plagas. infirmta¬
tum corporalium. & qui
abspiritib uexabantur
inmundis : sed infirmi sim¬
plici intentione obtinen¬
dȩ salutis. demoniaci aũ
uel potius habitantes in
eis demones ui diini ti¬
moris coacti. nec solum

Expanded text:
ta secundis insultat. Distat autem inter comprimere Tangit namque eum, qui fidem ejus ac dilectionem vero corde suscipit. Comprimunt eum qui carnalibus cogitationibus, aut etiam factis pacem eorum, in quibus veritas manere consueverat, turbant. Unde apte qui eum tetigerunt salvati esse perhibentur, quia nimirum vera fides et dilectio salutem gignere solet aeternam. Propter turbam vero, ne se comprimeret, naviculam Dominus ascendit, quia turbidas carnalium mentes fugiens, ad eos potius qui fluxam saeculi gloriam simul et abjectionem spernere didicerunt,venire et mansionem apud eos facere gaudet. Quotquot autem habebant plagas, spiritus immundi, cum illum videbant, procidebant ei. Procidebant quidem bebant plagas infirmitatum corporalium, et qui ab spiritibus vexabantur immundis: sed infirmi simplici intentione obtinendae salutis, daemoniaci autem vel potius habitantes in eis daemones, vi divini timoris coacti, nec solum
Abbreviated transcription (Latin):
ter nȩ refutat obsequia.
pi&atis. cuius p̃ceptum ẽ.
Honora patrẽ tuum & matrẽ:
sed paternis se mysteriis ã¬
plius quam maternis. debe¬
re monstrat affectib: id ÷
nobis ex emplo quod uerbo
commendans cũ ait. Qui
amat matrẽ aut patrem
plus quamme. non ẽ me
dignus: Non in iuriose
fr̃s contempnit. sedopus
spiritale carnis cognation
preferens. religiosiorem
cordium copulã doc&
eẽ quam corporum. Mrs¬
tice aũ mater & fr̃s ihũ sy¬
nagoga. ex cuuis carne ẽ
editus. & populus ẽ iudeoꝵ.
qui saluatore in tus docente
uenientes intrare ne queuas.
cuius spiritaliter intellege¬
re dicta neglegunt .⁊ Prȩ oc¬
cupans enim turba. eius in¬
greditur domũ: eius auscul¬
tatus sermonib: ut euange¬
lista matheus de clarat. quia
differente udea gentilitas
confluxit ad xpm̃. atq in¬
terna uitȩ mysteria. quanto
fide ui cinior tanto mente
capacior ⁊ ausit: Iuxta quod
psalmus ait. Accedite ad eũ
& in luminamini. & dicuã¬

Expanded text:
ternae refutat obsequia ternae refutat obsequia pietatis, cujus praeceptum est, Honora patrem tuum et matrem, sed paternis se mysteriis amplius quam maternis debere monstrat affectibus: idem nobis exemplo quod verbo commendans, cum ait, Qui amat patrem aut matrem plusquam me, non est me dignus . Non injuriose fratres contemnit, sed opus spiritale carnis cognationi praeferens, religiosiorem cordium copulam docet esse quam corporum. Mystice autem mater et fratres Jesu, Synagoga, ex cujus carne est editus, et populus est Judaeorum, qui Salvatore intus docente, venientes intrare nequeunt: cujus spiritaliter intelligere dicta negligunt. Praeoccupans enim turba, ejus ingreditur domum, ejus auscultatura sermonibus, ut evangelista Matthaeus declarat: quia differente Judaea gentilitas confluxit ad Christum, atque interna vitae mysteria quanto fide vicicapacior hausit, juxta quod Psalmus ait: Accedite ad eum et illuminamini . Di
Abbreviated transcription (Latin):
lum̃. Vnde alibi. ut intran¬
tes inquit uideant lum̃: Si
ergo forisstantes nec ipsi agnos¬
cuntur parentes. & propt̃
ris stemus: foris enim stantes
uolunt dnm̃ uidere cogna¬
ti ipsius.: Cum ui dȩt spiri¬
talem in lege sensum non qu¬
rentes sese adcusto diã litte¬
re foris fixerunt. & quasi
xp̃mpotius ad carnalia do¬
cenda cogunt exire quam
se ad discenda spiritalia con¬
sentiunt ingredi: Et or¬
matermea & fr̃s. qui enimfe¬

Expanded text:
t lumen, unde alibi: Ut intrantes, inquit, lumen videant . Si ergo foris stantes, nec ipsi agnoscuntur parentes, et propteris staremus. Foris enim stantes, volunt Dominum videre cognati ipsius, cum Judaei spiritualem in lege sensum non quaerentes, sese ad custodiam litterae foris fixerunt, et quasi Christum potius ad carnalia docenda cogunt exire, quam se ad discenda spiritualia consentiant ingredi. Emater et fr
Abbreviated transcription (Latin):
mandauerit: Prȩcedã uos inga¬
lileam. ibi me uidebitis: Quod
& si cõpletũ est. tam̃ post multa
cõpletũ sit . cũ sic mandatũ sit. quã
quã sine prȩiudicio necessitatis :
ut aut hoc solũ aut hoc primũ.
expectar&ur. fieri debuisse:
Procul dubio ergo. quõ uoxest
ista ñ euangelistȩ narrantis. qđ
ita factũ sit. sed angeli eeman
ab angelo & adño dictum sit
ꝓph&ice dictũ accipiendumẽ :
C alilea namq int̃pr&at᷑. ł trans¬
migratio. uel reuelatio: Prius
itaq secđm trans migrationis
signi ficationẽ. quid aliud oc¬
currit intellegendũ: p̃cedit
uos ingalileam ibi eũ uidebitis¬
depopulo isrł trans migratu¬
ra erat ad gentes. quib apłi
p̃di cantes euangeliũ nullo
modo crederet᷑. nisi eis ipse dñs¬
uiam in cordib hominũ p̃pa¬
rar&. & hoc intellegimus . p̃¬
cedet uos ingalileam: Qui aũ
gaudentes mirarentur : Disrup¬
tis & euictis difficultatibus.

Expanded text:
mandauerit: praecedam uos in Gamandauerit: praecedam uos in Galilaeam, ibi me uidebitis. quod etsi completum est, tamen post multa completuquam sine praejudicio necessitatis, ut aut hoc solum, aut hoc primum exspectaretur fieri debuisse. Proculdubio ergo quoniam vox est ista non Evangelistae narrantis, quod ita factum sit, sed angeli ex manab angelo, et a Domino dictum sit prophetice dictum accipiendum est; Galilaea namque interpretatur, vel transmigratio, vel revelatio. Prius itaque secundum transmigrationis significationem, quid aliud occurrit intelligendum, Praecedit vos in Galilaeam, ibi eum videbitide populo Israël transmigratura erat ad Gentes? quibus apostoli praedicantes Evangelium nullo modo crederentur, nisi eis ipse Duiam in cordibus hominum praepararet; et hoc intellegitur: praecedit uos in Galilaeam. quod autem gaudentes mirarentur disruptis et euictis difficultatibus
Abbreviated transcription (Latin):
dicationis qđ ꝑ iohannẽ factumẽ
caepit. & ad illudusq tẽpus narran
doꝑuenit. quo apłi idẽ euangelii
ũbũ : totũ p̃dicando disseminauere
ꝑorbẽ : Restat sane questio ñ mini¬
ma: quo modo scripserit idem
euangelista clixisse angelũ muli¬
erib:: Ite dicite dispłis ei & p&ro:
quia p̃ced& uos ingalileã. Ibi eũ ui¬
debitis sic̃ dixi uõb̃ Nec tam̃ ibi
uisũ adispłis dñm. in ullo post hec
euangeli sui loco retulerit: Et qui¬
dẽ matheus abisse dispłos clicit
ingalileã in montẽ. ibiq dnm uidisse
& ad orasse: & p̃ ceptũ abeo accepisse.
eundi. docendi. baptizandi. omnes
sepius antea iuisũ dispłis. maxi¬
me ipso diȩ resurrectionis ẽi in
hiero solimis. & in castello emnaũ:
Quare ergo. specialit̃ se ingalileã
prȩcessurũ & ibi adispłis uiden¬
dũ prȩdix̃: Cũ neq ibi solũ. neq
ergo cuius mysterii gratia. secđm̃
matheũ & marcũ. resurgens ita

Expanded text:
aedicationis, quod per Joannem factum est, aedicationis, quod per Joannem factum est, coepit: et ad illud usque tempus narrando pervenit: quo apostoli idem Evangelii verbum totum praedicando disseminavere per orbem. Restat sane quaestio non minima, quomodo scripserit idem evangelista, dixisse angelum mulieribus: Ite, dicite discipulis ejus et Petro, quia praecedit vos indebitis, sicut dixit vobis , nec tamen ibi visum a discipulis Dominum, in ullo post haec Evangelii sui loco retulerit. Et quidem Matthaeus abisse discipulos dicit in Galilaeam , ibique Dominum vidisse et adorasse, et praeceptum ab eo accepisse eundi, docendi, baptizandi omnes gm saepius antea visum discipulis, maxime ipso die resurrectionis ejus in Hierosolymis, et in castello Emmaus. Quare ergo specialiter se in Galilaeam praecessurum, et ibi a discipulis videndum praedixit, cum neque ibi solum, neque , cuius mysterii gratia secundum Matthaeum et Marcum resurgens ita
Abbreviated transcription (Latin):
incȩlũ. &nunc om̃a iudicat. &
ad extremũ iudex omniũ ueni&.
hunc post ad sũptionẽ marcus se¬
lere de scribit: Quia postascen¬
sionis suȩ gloriã iudex in fine
uidebit᷑. stephanus uõ in laboris
certamine positus stantẽ uidit
quẽ ad iutorẽ habuit. quia ut̃ iste
int̾ra ꝑ secutorũ infidelitatem
uincer&. ꝓ illo decelo illius gr̃a
ubiq: dño cooperante & sermone
c̃firmante. sequentib signis : ꝗd
in his considerandũ ẽ : quid me¬
moriae cõm̃dandũ. nisi qđ p̃cep¬
tũ oboedientia. oboedientiã
uõ signa secutas̃: Inter quȩ no¬
tandũ. qđ euangeliũ suũ mar¬
cus. quanto tardius c&eris incho¬
auit. tanto in longiora scribendo
tẽpora porrex̃ : Nã neq denatiui¬
tate ipsius dñi aut p̃cursoris ẽi.
neq de infantia ł pueritia
utrius lib& eorũ aliqua cõ me¬
morans. neq decliuinitate saluato¬
ris altius scribens. excepto qđ eũ
in capite euangelii sui. filium dĩ
nominat. ab initio euangelice p̃¬

Expanded text:
nunc omnia judicat, et ad extremum judex omnium venit, hunc post assumptionem Marcus sedere describit, quia post ascensionis suae gloriam judex in fine videbitur. Stephanus vero in laboris certamine positus, stantem vidit quem adjutorem habuit. Quia ut iste in terra persecutorum infidelitatem vinceret, pro illo de coelo illius gratia ubique Domino cooperante, et sermonem confirmante, sequentibus signis. Quid in his considerandum est, quid memoriae commendandum, nisi quod praeceptum obedientia, obedientiam vero signa secuta sunt? Inter quae notandum, quod Evangelium suum Marcus quanto tardius caeteris inchoavit, tanto in longiora scribendo tempora porrexit. Nam neque de nativitate ipsius Domini aut praecursoris ejus, neque de infantia vel pueritia utriuslibet eorum aliqua commemorans, neque de nativitate Salvatoris altius scribens, excepto quod eum in capite Evangelii sui filium Dei nominat, ab initio evangelicae pr
Abbreviated transcription (Latin):
Sed haec necessaria in exor¬
dio eccłe fuerunt. ut enim
fides crescer& miraculis fue¬
rat nutrienda. quia & nos
cum arbusta platamus. tã¬
diu eis aquam fundimus.
quo usq ea in terra conualu¬
isse uideamus. At si semel
radicem fixerint. inrigatio
cessabit. hinc ẽ enim quod
paulus dicit: Linguȩ in signo
sunt. non fidelibus sed infide¬
libus: An habemus de his sig¬
nis atq uirtutib quȩ adhuc
sub tilius considerare debe¬

Expanded text:
Sed haec necessaria in exorSed haec necessaria in exordio Ecclesiae fuerunt. Ut enim ad fidem cresceret, miraculis fuerat nutrienda. Quia et nos cum arbusta plantamus, tandiu eis aquam fundimus, quousque ea in terra convaluisse videamus. At si semel radicem fixerint, irrigatio cessabit. Hinc est enim quod Pausunt, non fidelibus, sed infidelibus . An habemus de his signis atque virtutibus, quae adhuc subtilius considerare debe
Abbreviated transcription (Latin):
Fortasse unus quisq apuel seme¬
tipsũ dicat: Ego iam credidi.
saluus era Uerũ dic̃. si ficlem
operibus tenet: uera & enim
ficles ẽ: quȩ in hoc qui ũbis.
dicit. moribus ñ cõntra lic̃:
inc ẽ enim qđ de quib clam
falsis fidelib paulus dicit
Qui confitent̾ senosse dm̃ fac¬
tis aũ negant: hinc iohannes
ait: quidicit senosse dm̃
& mandata e̾i non custodit.
mendaxest: Cũ aũ dicat.
qui uõ ñ crediderit con¬
dem nabitur: Quidhic di¬
cemus depar uulis . qui per
&atem adhuc credere non
ualent. nam de maioribus
nulla questio est: In ecła ergo
saluatoris ꝑ alios paruuli
credunt. sic̃ ex aliis eaquȩ illis
inbaptismo remituntur. pec¬
cata traxer̃: Signa aũ eosqui
crediderint haec sequentur.
In no mine meo demonia eici¬
ent. linguis loquentur no¬
uis serpentes tollent. & simor¬
tiferum quid biberint non
eis nocebit: Suꝑ egros manus
inponent & bene habebunt:
Num quid quia ista signa mi

Expanded text:
Fortasse unusquisque apud semeFortasse unusquisque apud semetipsum dicat: Ego jam credidi, salvus ero. Verum dicit, si fidem operibus tenet. Vera etenim fides est, quae in hoc quod verbis dicit, moribus non contradicit. Hinc est enim quod de quibusdam falsis fidelibus Paulus dicit: Qui confitentur se nosse Deum, factis autem negant . Hinc Joannes ait: Qui dicit se nosse Deum, et mandata ejus non custodit, mendax est . Cum autem dicatur: Qui vero non crediderit, condemnabitur, quid hic dicimus de parvulis, qui per aetatem adhuc credere non valent; nam de majoribus nulla quaestio est. In Ecclesia ergo Salvatori per alios parvuli credunt, sicut ex aliis ea quae illis in baptismo remittuntur peccata traxerunt. Signa autem eos qui crediderint haec sequentur: In nomine meo daemonia ejicient, linguis loquentur novis, serpentes tollent, et si mortiferum quid biberint, non eis nocebit. Super aegros manus imponent, et bene habebunt. Nunquid quia ista signa non
Abbreviated transcription (Latin):
euangeliũ omni creaturȩ :
Qui crediderit & baptizatus
Hoc ergo p̃licaturi: quõ qui
non crecdiderit condemna¬
bitur. cum id utiq credide¬
rit quod ñ uidit : nonne ipsi
primitus fuerant obiurgandi.
quod ante quã clnm uidissent
non creliderint eis. quib: dñs
apparuiss&: qđ uõ dixit eis.
euntes inmundũ uniuersum
p̃clicate euangeliũ omni cre¬
aturȩ: Num quid scm̃ euan¬
gelium in sensats rebus. uel
brutis animalibus fuerat
p̃dicandum. ut cleeo clispłis
dicatur. p̃dicate omni crea¬
turae : Sed om̃nis creaturȩ
nomine potest omnis natio
gentium designari: Ante &¬
enim dictũ fuerat inuiam
gentium nehabieritis. nunc
aũ clicitur: predicate omni
creaturȩ: Ut scilic& prius
aaudea apostolorũ repulsa
p̃dicatio. tunc nob̵ in adiutoriũ
fier&. cũ hanc illa cedelã natio¬
nis suȩ testimoniũ suꝑba repu¬
liss&: Qui crediderit & bapu¬
Zatus fuerit saluus erit. qui
uõ ñ crechderit. c̃dẽnabitus:

Expanded text:
euangelium omni creaturae. euangelium omni creaturae. qui crediderit et baptizatuHoc ergo praedicaturi, quoniam qui non crediderit, condemnabitur, cum id utique non crediderit quod non vidit, nonne ipsi primitus fuerant objurgandi, quod antequam Dominum vidissent non crediderint eis, quibus Dominus apparuisset? Quod vero dixit eis: Euntes in mundum universum, praedicate Evangelium omni creaturae. Nunquid sanctum Evangelium vel insensatis rebus, vel brutis animalibus fuerat praedicandum, ut de eo discipulis dicatur: Praedicate omni creaturae. Sed omnis creaturae nomine potest omnis natio gentium designari. Ante enim dictum fuerat: In viam gentium ne abieritis; nunc autem dicitur: Praedicate omni creaturae, ut, scilicet, prius a Judaea apostolorum repulsa praedicatio, tunc nobis in adjutorium fieret, cum hanc illa ad damnationis suae testimonium superba repulisset. Qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit; qui vero non crediderit, condemnabitur.
Abbreviated transcription (Latin):
Et dñs quidẽ ihs̃ post quam
locutus ẽ eis. ad sumptusẽ in g¬
lum & sedit adextris dĩ Consi¬
derandũ nob est. quidẽ qđ mar¬
cus ait. sedit ad extris dĩ: Etste¬
phanus dicit: Video caelos aꝑtos
& filiũ hominis stantẽ adextris
dĩ: Quidẽ qđ hunc marcus se¬
dentẽ. stephanus uõ stantem
se uidere testat᷑: Sed scimus

Expanded text:
Et Dominus quidem Jesus postquam Et Dominus quidem Jesus postquam locutus est eis, assumptus est in cum stantem a dextris Dei . Considerandum nobis est quid est quod Marcus ait: Sedit a dextris Dei . Et Stephanus dicit: Video coelos apertos, et Filium hominis stantem a dextris Dei? Quid est quod hunc Marcus sedentem, Stephanus vero stantem se videre testatur? Sed scitis
Abbreviated transcription (Latin):
dotes eĩ cũꝑ &orcis. mi grãm
manũ credentib inponunt.
& habitare malignos sp̃s in eoꝵ
m̃te contra dicunt. quid aliud
faciunt. nisi demonia eiciunt:
Et fideles quiq qui iam uitȩ
ueteris secularia ũba de¬
relinquunt. scã aũ misteria
insonant conditoris sui lau¬
des & potentiã quantũ p̃ua¬
lent narrant. quid aliud fa¬
ciunt. nisi nouis linguis lo¬
quuntur: Quidũ bonis sus
eortationib militiã deali¬
enis cordibus auferunt. serpen¬
tes tollunt: & dũ pestiferas suasi¬
ones audiunt. sed tam̃ ad operatio¬
nẽ prauã minime ꝑtrahuntur.
mortiferũ quidemẽ qđbibunt.
sed ñ eis nocebit: Qui quoties ꝓxi¬
mos suos in bono opere infirmari
conspiciunt: Dum eis tota uirtu¬
te concurrunt & exemplũ suȩ
operationis illoꝵ uitã roborant.
qui in ꝓpria actione titubat.
quid aliud faciunt. nisi suꝑ egros
manus inponunt ut bene habe¬
ant: Quȩ nimirũ miracula.
Tanto maioras̃. quanto ꝑ haec ñ cor¬
pora sed animȩ suscitantur:

Expanded text:
i gratiam manus credentibus imponunt, et habitare malignus spiritus in eorum mente contradicunt, quid aliud faciunt, nisi daemonia ejiciunt? Et fideles quique qui jam vitae veteris saecularia verba derelinquunt, sancta autem mysteria insonant, Conditoris sui laudes et potentiam, quantum praevalent, narrant, quid aliud faciunt nisi novis linguis loquuntur? Qui dum bonis suis exhortationibus malitiam de alienis cordibus auferunt, serpentes tollunt. Et dum pestiferas suasiones audiunt, sed tamen ad operationem pravam minime pertrahuntur, mortiferum quidem est quod bibunt, sed non eis nocebit. Qui quoties proximos suos in bono opere infirmari conspiciunt, dum eis tota virtute concurrunt, et exemplo suae operationis illorum vitam roborant qui in propria actione titubant, quid aliud faciunt, nisi super aegros manus imponunt, ut bene habeant? Quae nimirum miracula tTanto majora sunt, quanto per haec non corpora, sed animae suscitantur.
Abbreviated transcription (Latin):
rint suꝑ ipsum lapidem seden¬
tem qui eos intrare in locum
ubi dñs erat positus iusserit.
& uidere quodiam resurrexis¬
s& amortuis: Scribit lucas
quod intrantes in monum̃tũ.
duos angelos in ibi stantes in¬
uenerunt: Ille ergo mulieres
angelos uident. quȩ cũ aro¬
matibus uener̃ Quia uide¬
lic& illȩ mentes suꝑ nos ciues

Expanded text:
runt super ipsum lapidem sedenrunt super ipsum lapidem sedentem qui eas intrare in locum ubi Dominus erat positus jusserit, et videre quod jam resurrexisset a mortuis. Scribit Lucas, quod intrantes in monumentum, duos angelos inibi stantes invenerint. Illae ergo mulieres angelos vident quae cum aromatibus venerunt, quia videlicet illae m
Abbreviated transcription (Latin):
cientes uident reuolutum
lapidem. erat quippe magnus
ualde: Quo molo lapis ꝑ an¬
gelum reuo lutus sit. matheus
sufficienter ex ponit. sed re¬
uolutio lapidis misticȩ re¬
surrectionem sac ramentorũ
xp̃i. quȩ uelamine litterȩ le¬
galis tegebantur insinuat:
Lex enim in lapide scripta est.
cuius ablatao tegmine gloria
resurrectionis ostensa. & ab¬
olitio mortis antiquȩ acuita
nobis speranda ꝑpetua. toto
coepit orbe p̃dicari:
t intro euntes in monum̃tũ.
iuider̃ iuuenẽ sedentẽ in dex¬
tris. cooꝑtũ stola candida &
obstipuer̃ : Intro euntes ab
oriente indomum illam ro¬
tundam quȩ in p&ra ẽ ecisa-
uiderunt angelum sedentẽ
ad meridianam partẽ loci
illius. ubi positũ fuerat corpus
ihũ. hoc eñi erat indextris
Quia nimirum corpus quod
supinũ iacens. caput habe¬
bat ad occasũ: dexterã neces¬
se est haberet ad austrum:
Scribit aũ matheus. quod
angelum qui reuoluit lapidẽ
ab ostio monum̃ti. primo uide¬

Expanded text:
cientes viderunt revolutum cientes viderunt revolutum lapidem. Erat quippe magnus valde. Quomodo lapis per angelum revolutus sit, Matthaeus sufficienter exponit . Sed revolutio lapidis mystice reserationem sacramentorum Christi, quae velamine litterae legalis tegebantur, insinuat. Lex enim in lapide scripta est, cujus ablato tegmine, gloria resurrectionis ostensa, et abolitio mortis antiquae, ac vita nobis speranda perpetua toto coepit orbe praedicari. Et introeuntes in monumentum, viderunt juvenem sedentem in dextris coopertum stola candida, et obstupuerunt. Introeuntes ab Oriente in domum illam rotundam, quae in petra est excisa, viderunt angelum sedentem ad meridianam partem loci illius, ubi positum fuerat corpus Jesu, hoc namque erat in dextris. Quia nimirum corpus, quod supinum jacens caput habebat ad occasum, dexteram necesse est haberet ad Austrum. Scribit autem Matthaeus quod angelum qui revolvit lapidem ab ostio monumenti primo vide
Abbreviated transcription (Latin):
asabbatorum die. hoc ẽ requi¬
etionum. quȩ in sabbatis custo¬
diebantur: Scãe aũ mulicres
quȩ clum fuerant sȩcutȩ. cum
aromatibus ad monum̃tum
uenerunt. & ei quem uiuentẽ
dilexerant. &iam mortuo stu¬
dio humanitatis ob secuntur:
Et nos ergo in eum qui est mor¬
tuus credentes. sio lore uir¬
tutum refecti. cum opinone
bonorum operum dnm quȩ¬
rimus. ad monumentum pro¬
fecto illius cum aro matibus
uenimus: Quod aũ ualde ma¬
ne mulieres uener̃ ad monu¬
mentum ortomiam sole:
idẽ cumiam caelum aborien¬
tis parte albescer&. quod ñ
sit utique nisi solis orientis
uicinitate: luxta historiam
quidem magnus quȩ rendi &
inueniendi dnm̃ feruor ca¬
ritatis ostenditur: luxta in¬
tellectum uero mysticum
nobis dat &emplum. In luu¬
minata faciȩ decussisq uitio¬
rum tenebris. odorembono¬
rum operum dño &oratio¬
num suauitatem offerre:
Et dicebant ad inuicem. quis
reuoluit nobis lapidem ab
ostia monumenti. & respi¬

Expanded text:
a Sabbatorum die, hoc est, requia Sabbatorum die, hoc est, requietionum, quae in Sabbatis custodiebantur. Sanctae autem mulieres, quae Dominum fuerant secutae, cum aromatibus ad monumentum venerunt, et ei, quem viventem dilexerant, etiam mortuo studio humanitatis obsequuntur. Et nos ergo in eum qui est mortuus credentes, si, odore virtutum referti, cum opinione bonorum operum Dominum quaerimus, ad monumentum profecto illius cum aromatibus venimus. Quod autem valde mane mulieres venerunt ad monumentum orto jam sole, id est, cum jam coelum ab Orientis parte albesceret, quod non fit utique, nisi solis orientis vicinitate, juxta historiam quidem magnus quaerendi et inveniendi Dominum fervor charitatis ostenditur. Juxta intellectum vero mysticum nobis datur exemplum, illuminata facie, decussisque vitiorum tenebris, odorem bonorum operum Domino et orationum suavitatem offerre. Et dicebant ad invicem: Quis revolvet nobis lapidem ab ostio monumenti? Et respi