comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aduitoriũ: ex aĩe partibꝰ quas cõmiineᷤ
cũ peccoribus habemꝰ. Idoq: rõnale no¬
strũ. ñ adunitatis diuortiũ separatũ.
s mauxiliũ societatis: quasi deriuatũ.
insuo disꝑtit᷑ offõ: & sic̃ una caro ẽ du
tũ rationalẽ: uł si aliquo modo sig̃can¬
tius dici possunt: una mentis natura
erunt duo incarne una: sic dehis dic
possit: duo inmente una. Ecce: ex his
insingłis nr̃m: spiritualiter sint illa
tria. scił .uir. mulier. serpens. Qualit̾
ꝑ illa uerba in nobis osũmat᷑ cẽptatio.
ostendere: quom̾ ꝑhec tͥa. in nob̾
consũmet᷑ peccatũ. Ubi agnosci pot̾it.
si diligenter intendat᷑. quid sit in aĩã
mortale. uł ueniale pecẽm. Ut enĩ ibi
ser pens suasit mulieri: & mulier uiro:
ita & in nobis. sensualis motus: cũ ille¬
cebrã peccati ꝯceꝑit: quasi serpens sug¬
gerit mulieri .s. inferiori parti ratio¬
nis .i. rationi scĩe. que si consenserit il¬

Expanded text:
adjutorium ex animae partibus quas communes adjutorium ex animae partibus quas communes cum pecoribus habemus . Ideoque rationale nostrum non ad unitatis divortium separatum, sed in auxilium societatis quasi derivatum, in suo dispartitur offtum rationalem, vel si quo alio modo significantius dici possunt, una mentis natura Erunt duo in carne una ; sic de his dici possit: Duo in mente una. Ecce ex his vin singulis nostrum spiritualiter sint illa tria, scilicet, vir, mulier, serpens. 8. Qualiter per illa tria in nobis consummetur tentatio. ostendere quomodo per haec tria in nobis consummetur peccatum; ubi agnosci poterit, si diligenter intendatur, quid sit in anima mortale vel veniale peccatum. Ut enim ibi serpens suasit mulieri, et mulier viro; ita et in nobis sensualis motus, cum illecebram peccati conceperit, quasi serpens suggerit mulieri, scilicet, inferiori parti rationis, id est, rationi scientiae; quae si consenserit il
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃. gła uiri. Atq int̾bunc iurũ: & hãc
mulierẽ. est uelut qđda spũale coniugi¬
um. naturalisq contractus. quo. suꝑia
rõnis portio: quasi uir: debet p̃esse. &
dnãri. Inferioe uͦ: quasi mulier: debet
incunctis animalibꝰ ñ est reꝑtũ homini
adittoriũ sibi simile. s de illo sũptũ ẽ.¬
Qd ei formaret᷑ in conuigiũ: ita in par¬
tibus aĩe: quas cũ peccoribꝰ habemus
cõmunes: nullũ menti nr̃e simile ẽ ad
qđ mactione temporaliũ tractandoꝵ
ita uersat᷑: ut ñ sit nobis cõmune cũ pee¬
core: rationale est quidẽ. s exilla rõnali
mente: qua subheremꝰ intelligibili &
in cõmutabili ueritati: tanquã ductũ.
& inferioribus tractandis gubernandiꝰq
deputatũ est. Sic̃ enĩ iomĩbꝰ peceoribꝰ
ñ ẽ inuentũ uiro aduitoriũ simile illi.
ita menti nr̃e qua suꝑnã ꝯsulimꝰ ueri¬
tatẽ: nullũ est adusũ reꝵꝵ tẽporaliũ:
quantũ nature hominis sat ẽ: simile

Expanded text:
ria viri. Atque inter hunc virum et hanc mulierem est velut quoddam spirituale conjugium naturalisque contractus, quo superior rationis portio, quasi vir, debet praeesse et dominari; inferior vero, quasi mulier, debet Et sicut in cunctis animantibus non est repertum homini adjutorium simile sibi, sed de illo sumptum quod ei formaretur in conjugium; ita et in partibus animae quas cum pecoribus habemus communes, nullum menti nostrae simquod in actione temporalium tractandorum ita versatur, ut non sit in nobis commune cum pecore, rationale est quidem, sed ex illa rationali mente qua subhaeremus intelligibili et incommutabili Veritati, tanquam ductum, et inferioribus tractandis gubernandisque deputatum est. Sicut enim in omnibus pecoribus non inventum est viro adjutorium simile illi, ita menti nostrae qua supernam consulimus Veritatem, nullum est ad usum rerum temporalium, quantum naturae hominis satis est, simile
Abbreviated transcription (Latin):
mea manere si uellet. o ꝑ qd posset. Ut au¬
ineod̾ Acceꝑat posse. si uellet. s ñ babu¬
it uelle quo posset. Nam si habuisset ꝑ¬
seucrasset. His testimoniis euident᷑ mors¬
strat᷑: qđ homo rectitudinẽ & bonã uo¬
luntatẽ increatione accepit. atq auxi¬
liũ. quostare poterat. Alioqͥn: ñ suacul¬

Expanded text:
permanere si vellet, et per quod posset; ut aupermanere si vellet, et per quod posset; ut auodem: Acceperat posse si vellet, sed non habuit velle quo posset; nam si habuisset, perseverasset. His testimoniis evidenter monstratur quod homo rectitudinem et bonam voluntatem in creatione accepit, atque auxilium quo stare poterat; alioquin non sua cul
Abbreviated transcription (Latin):
uiu̾e sine peccato. S ñ poterat sine alio
gr̃e adiutorio: spiritualit̾ uiuere: qͦ uitã
mereret᷑ eternã. Unde aug̃ in encbidion.
Sic factus est homo rectus: ut & man̾e
inea rectitudine posset: ñ tam̃ sine di¬
uino aduitorio. & suo fieri ꝑuersus arbi¬
trio. Utrulibet hoꝵ elegisset: dei uolun¬
tas fieret: uł ab illo. uł de illo. & ꝙr suã
maluit face̾ uoluntatẽ. quã dei. de illo
facła ẽ uoluntas dei. Itẽ in eod. Sic opor¬
set uelle: & male. Nec frustra: si bene. Nec
impune: si male. Idem quoq in libro de
riũ uł angło: uł bomini: cum pͥmũ fac¬
ti sunt: defuisset. qm̃ ñ talis natura fac¬
ta erat: ut sine diuino auxilio posset
manere si uellet: ñ utiq culpa sua ceci¬
disset. Defuisset quippe adiutoriũ. sine qͦ
stare ñ posset. Idem. Dederat ds hoĩ bo¬
nã uoluntatẽ. In illa quippe eũ fecerat
rectũ. Dederat adiutdeiũ sine qͦ ñ posset

Expanded text:
vivere sine peccato; sed non poterat sine alio vivere sine peccato; sed non poterat sine alio gratiae adjutorio spiritualiter vivere, quo vitam mereretur aeternam. Unde Aug., in Ench., c. 107: Si factus est homo rectus ut et manere in ea rectitudine posset, non sine divino adjutorio, et suo fieri perversus arbitrio; utrumlibet horum elegisset, Dei voluntas fieret vel ab illo, vel de illo. Et quia suam maluit facere voluntatem quam Dei, de illo facta est voluntas Dei. Item in eodem: Sic hoset velle, et male; nec frustra si bene, nec impune si male. Idem quoque, tom. 7, inrium vel angelo vel homini cum primum facti sunt defuisset, quoniam non talis natura facta erat, ut sine divino auxilio posset manere si vellet, non utique sua culpa cecidisset, defuisset quippe adjutorium, sine quo manere non posset. In eodem: Dederat Deus homini bonam voluntatem; in illa quippe eum fecerat rectum: dedit adjutorium sine quo in ea non posset
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ homo sciãm habu̾it eoꝵ qͦ
circa eũ uentura erant.i. si ruinã su¬
am p̃sciuerit: & similit̾ si p̃scierit bo¬
na que habiturus fuisset. si in obedi¬
entia ꝑstitisset: Responderi potest.
qđ ei magis facienda indicta sunt:
quã futura reuelata. Accepit enĩ sci¬
entiã & p̃ceptũ: eoꝵ que facienda fue¬
rant. s ñ habuit p̃scĩam eoꝵ que futa
posuimꝰ. Hec de sciã hoĩs: quantũ ac
pͥmũ statũ ꝑtinet: dixisse sufficiãt:
unc diligenter XN.¬
inuestigari oportet: quã grãm
uł potentiã h̾uit homo ante casũ as
utrũ ꝑ eam potuerit stare. uł ñ Scies¬
dum est gͥ. qđ homini increatione
sicut de angłis diximus: datũ ẽ ꝑgiã
ceperat. S ñ poterat ꝓfic̾e intantũ:
ut ꝑgrãm creationis. sine alia: me¬
reri salutẽ ualeret. Poterat qͥde ꝑ
illud auxiliũ gr̃e creationis. resistere
malo. s ñ ꝑficere bonũ. Poterat tam̃ ꝑ
illud: bene uiu̾e quod̾amꝰ. quia pot̾at

Expanded text:
 homo scientiam habuerit eorum que circa eum futura erant, id est, si ruinam suam praesciverit, et similiter praescierit bona quae habiturus fuisset, si in obedientia perstitisset, responderi potest quod ei magis facienda indicta sunt, quam futura revelata. Accepit enim scientiam et praeceptum eorum quae facienda fuerant, sed non habuit praescientiam eorum quae futura posuimus. Haec de scientia hominis, quantum ad primum statum pertinet, dixisse sufficiat. DNunc diligenter investigari oportet quam gratiam vel potentiam habuerit homo ante casum; et utrum per eam potuerit stare vel non. Sciendum est ergo quod homini in creatione, sicut de angelis diximus, datum est per gceperat; sed non poterat proficere in tantum, ut per gratiam creationis sine alia mereri salutem valeret. Poterat quidem per illud auxilium gratiae creationis resistere malo, sed non perficere bonum. Poterat tamen per illud bene vivere quodammodo, qui poterat
Abbreviated transcription (Latin):
ñ est. qd̾ talis nc̃ in uno hoĩe tẽptationis
ẽ ordo: & ꝓgressio: qualis tẽ in pͥmis p̃ces
ro suo dedit. sicq consũmatũ ẽ pecẽm:
ita & nẽ in nobis: ꝓserpente: est sensua.¬

Expanded text:
n est, quod talis nunc in uno homine tentationis n est, quod talis nunc in uno homine tentationis est ordo et progressio, qualis tunc in primis praecessro suo dedit, sicque consummatum est peccatum; ita et nunc in nobis pro serpente est sensua
Abbreviated transcription (Latin):
teriorẽ hominẽ ꝑtin̾e. Non enĩ solũ ccepꝰ
homo exterior deputabit᷑. s adiuncta qͣ¬
dam uita sua qua cõpages eceporis: &.
om̃es sensus uigent. quibus instructus
est: adexteriora sentienda. Ascendentibꝰ¬
ꝙͥ introrsũ. quibusd̾a gradibꝰ consid̾atio¬
nis. quasi ꝑ anime partes: uͥ incip̃ nob̾
aliquid occurrere. qd ñ sit cõmune eũ¬
bestiis. ibi incipit ratio: ubi bonio inte¬
rior iam possit agnosci. De partibꝰ rati¬
Dationis autẽ pars suꝑioe: onis.¬
et̾nis rationibꝰ conspiciendis: uł ꝯsu¬
lendis: ad herescit. Portio infcrior. ad tẽpo¬
ralia gubernanda deflectit᷑. Et illa rõnis
intentio: qua contẽplam᷑ eterna. sapĩe de¬
putat᷑. Ina uͦ qͣ bene utimͣ rebus tẽpora¬
libus: scĩe deputat᷑. Cũ uͦ disscrimus de
natura mentis humane: de una quada
uł scusualis aĩe motus: qui incorporis
sensus intendit᷑: nobis. peccoribꝰq ꝯmu¬
nis ẽ. qui seclusus ẽ a ratione sapĩe. Rati

Expanded text:
teriorem hominem pertinere. Non enim solum corpus homo exterior deputabitur, sed adjuncta quadam vita sua, qua compages corporis et omnes sensus vigent, quibus instructus est ad exteriora sentienda: igitur introrsum quibusdam gradibus considerationis per anime partes, ubi incipit aliquid occurrere quod non sit nobis commbestiis, ibi incipit ratio; ubi homo interior iam possit agnosci. Ratiationis autem pars superior aeternis rationibus conspiciendis vel consulendis adhaerescit; portio inferior ad temporalia gubernanda deflectitur. Et illa rationis intentio qua contemplamur aeterna, sapientiae deputatur; illa vero qua bene utimur rebus temporalibus, scientiae deputatur . Cum vero disserimus de natura mentis humanae, de una quadam vel sensualis animae motus, qui in corporis sensus intenditur, nobis pecoribusque communis est, qui seclusus est a ratione sapientiae, ratio
Abbreviated transcription (Latin):
at᷑ delectatione cogitationis: s statĩut
mulierẽ tetigit: uiri auctoritate repel¬
lat᷑: ueniale ẽ. Si uͦ diu indelectatione
cogitationis teneat᷑: & si uoluntas ꝑfici¬
endi desit: mortale ẽ. & ꝓ eo: dãpnabit᷑.
Similit̾ uir & mulier.i. totꝰ hõ. quia as
tẽ uir: ñ sic̃ debuit: mulierẽ cohibuit.

Expanded text:
ctatione cogitationis, sed statim ut mulier tetigerit, viri auctoritate repellitur, veniale est; si vero diu in delectatione cogitationis teneatur, etsi voluntas perficiendi desit, mortale est, et pro eo damnabitur simul vir, et mulier, id est totus homo, quia et tunc vir non sicut debuit, mulierem cohibuit
Abbreviated transcription (Latin):
nimalia ñ habent: quia rõne carent. ha¬
bent tam̃ sensũ: & appetitũ: sensualitatiᷤᷤ.
st enim de sensualitate.
nentiũ. Ratio uͦ. uis aĩe est suꝑior. quȩ
ut ita dicam: duas habet partes uł diffe¬
rentias .s. suꝑiorẽ: & inferiorẽ. Scđ̾m suꝑi¬
oeẽ: suꝑnis conspiciendis uł consulendis
intendit. Sed̾m inferiorẽ: ad temporaliũ
dispõnẽ ꝓspicit. Quicqͥd gͦ inaĩa nr̃a no¬
bis ꝯsid̾antibꝰ occurrit: qđ ñ sit cõmune
eũ bestiis: ad rõnẽ ꝑtinet. Id autẽ in ea re¬
pereris ꝯmune cũ bestiis: adsensualitatẽ
ꝑtinet. Et uͥ nobis gradatim in consid̾ati¬
one partiũ anime ꝓ gredientibus: pͥmũ
aliquid occurrit. qd̾ ñ est cõmune cũ be¬
stiis. ibi ratio incipit. Hec aug̃ docet. in

Expanded text:
nimalia non habent, quia ratione carent; hanimalia non habent, quia ratione carent; habent tamen sensum et appetitum sensualitatis. etiam de sensualitate enentium. Ratio vero vis animae est superior, quae, ut ita dicamus, duas habet partes vel differentias, superiorem et inferiorem. Secundum superiorem supernis conspiciendis vel consulendis intendit; secundum inferiorem, ad temporalium dispositionem conspicit. Quidquid ergo in anima nostra nobis considerantibus occurrit quod non sit commune cum bestiis, ad rationem pertinet. Quod autem in ea reperis commune cum belluis, ad sensualitatem pertinet. Et ubi nobis gradatim in consideratione partium animae progredientibus, primum aliquid occurrit quod non est commune cum bestiis, ib
Abbreviated transcription (Latin):
ad iutoriũ homini datũ increatione.
quo poterat manere si uellet. Illud utiq
fuit lib̾tas arbitrii ab om̃e labe: & cor¬
ruptela: immunis. Atq uoluntatis rec¬
titudo. ꝙ omniũ naturaliũ potentiarũ
qua bonũ eligit᷑: gr̃a assistente. uł ma¬
lũ: ead desistente. Et d̾r liberũ: quan¬
tũ aduoluntatẽ. que adutrũlibet flec¬
ti potest. Arbitriũ uͦ: quantũ adratio.¬
nẽ. cuiꝰ est facultas. uł potentia illa.
Cuiꝰ etiã est discernere interbonũ &
malũ. & aliqñ quidẽ discretionẽ boni
ꝙr mali habens. qđ malũ ẽ eligit Aliq̃n
uͦ. qd bonũ est. Sec qđ bonũ est: nͥ gr̃ã
adiuta ñ eligit. Malũ uͦ. ꝑse ecligit. Est
enĩ inaia rationali: uoluntas naturalis
qua naturaliter uult bonũ. licet tenuit̾.¬
& exiliter: nͥ gr̃a uiuet. que adueniens:
iiuat eam. & erigit: ut efficacit̾ uelit
bonũ. Pse autẽ. potest uelle malũ. effica
liberũ arbitriũ nuncupat. Qđ bruta a¬

Expanded text:
adjutorium homini datum in creatione, adjutorium homini datum in creatione, quo poterat manere si vellet. Illud utique fuit libertas arbitrii ab omni labe et corruptela immunis, atque voluntatis rectitudo, et omnium naturalium potentiarum qua bonum eligitur gratia assistente, vel malum eadem desistente. Et dicitur liberum, quantum ad voluntatem, quae ad utrumlibet flecti potest. Arbitrium vero, quantum ad rationem, cujus est facultas vel potentia illa, cujus etiam est discernere iboni et mali, quod malum est eligit, aliquando vero quod bonum est. Sed quod bonum est nisi gratia adjuta non eligit, malum vero per se eligit. Est enim in anima rationali voluntas naturalis, qua naturaliter vult bonum, licet tenuiter et exiliter, nisi gratia juvet; quae adveniens juvat eam, et erigit ut efficaciter velit bonum. Per se autem potest velle malum efficacliberum arbitrium nuncupatur, quod bruta a
Abbreviated transcription (Latin):
ñ potuisse ꝓfice: uł mereri ꝑ grãm e̾¬
ationis. solet opponi sic. ꝑ illud auxiliũ
gẽ creationis: potuit stare inbono: qd̾
le. Om̃e autẽ bonũ meritũ: ꝓfectus ẽ.
ꝑ grãm gͥ creationis: ꝓfic̾e potuit. sine
adiectione alteriꝰ gr̃e. Ad qđ dicimus.
Quia resistere malo. & ñ consentire tẽp¬
tationi: ñ fecisset illi meritũ: ꝙ si ñ con¬
sensisset. quia nicħ in eo erat: qđ ad ma¬
lũ impelleret. Sic̃ angłis: qui ñ oecidert̃.
ruerunt. Nobis autẽ meritũ ẽ aliqñ: si
malũ ñfacimus. s resistimus. Ibi dũ¬
taxat: uͥ cã sub est: quȩ nos id fac̾e mo¬
net. qr expec̃ci corruptela: ꝓnisunt ad
lapsũ gressus nr̃i. Ubi autẽ ñ interuenit
causa nos admalũ impellens: ñ mere¬
mur: si abeo declinamus. Declinare enĩ
a nialo: semꝑ uitat penã. s ñ semꝑ mere¬
tur palmã. De adiutorio homini in
creatione dato. quo stare poterat.
ic considerandũ est: qđ fu̾it illud

Expanded text:
non potuisse proficere vel mereri per gratiam creationis solet opponi sic: Per illud auxilium gratiae creationis potuit stare in bono quodle: omne autem bonum meritum profectus est; per gratiam ergo creationis proficere potuit sine adjectione alterius gratiae. Ad quod dicimus quia resistere malo, et non consentire tentationi, non fecisset illi meritum, etsi non consensisset, quia nihil in eo erat quod ad malum impelleret, sicut angelis qui non cecideruerunt. Nobis autem meritum est aliquando si malum non facimus, sed resistimus; ibi duntaxat, ubi causa subest quae nos id facere movet, quia ex peccati corruptela proni sunt ad lapsum gressus nostri. Ubi autem non intervenit causa nos ad malum impellens, non meremur si ab eo declinamus. Declinare enim a malo semper vitat poenam, sed non semper meretur palmam. 4. De adjutorio homini in creatione dato, quo stare poterat. Hic considerandum est quod fuerit illud
Abbreviated transcription (Latin):
rectam & bonã uoluntatẽ habuit
bomo: si ꝑeam nec mereri uitã ualuit:
ħ ea tẽ uolebat. & ad tempus stare uolu¬
t. s ñ ꝑseuerant᷑. & ido: recta & bona
fut c̃ uoluntas hominis. Oxp̃o otia¬

Expanded text:
rectam et bonam voluntatem habuit homo, si per eam nec mereri vitam valuit? ea tunc volebat, et ad tempus stare voluit, sed non perseveranter, et ideo recta et bona fuit tunc voluntas hominis. 3. Opposi
Abbreviated transcription (Latin):
ue scĩa anime: quã peccando amisit.
De cognitione creatoris.
Iognitionẽ quoq creatoris pͥmus
homo habuisse creddit᷑. Cognouit enĩ
a quo ereatus fuerat. ñ eo modo cog¬
noscendi: quo autlitu solo ꝑcipit᷑.
quom̃ acredentibus Absens q̃ͥritur.
S quada intericei aspiratione: qua
dei p̾̃sentiã contẽplabat᷑. Non tam̃ ita
excellent̾: siẽ post hanc uitã scĩ uisu¬
risunt. Neq ita in enigmate: qͣliter
inhac uita uidemus. De sui cog
tionẽ idẽ homo talẽ accepisse ui¬
det᷑. ut quid deberet suꝑiori: & quid
equali: & quid inferiori: ñ ignoraret.
Conditionẽ quoq suã: & ordinẽ . s. qͣlis¬

Expanded text:
entia animae quam peccando amisit. 4. De cognitione Creatoris. Cognitionem quoque Creatoris primus homo habuisse creditur. Cognovit enim a quo creatus fuerat; non eo modo cognoscendi quo ex auditu solo percipitur, quo modo a credentibus absens quaeritur, quadam interiori aspiratDei praesentiam contemplabatur; non tamen ita excellenter, sicut post hanc vitam sancti visuri sunt, neque in aenigmate sicut in hac vita videmus. Habuit tionem idem homo talem accepisse videtur, ut et quid deberet superiori, et quid aequali, et inferiori non ignoraret. Conditionem quoque suam et ordinem, scili
Abbreviated transcription (Latin):
Idoq teptatio que est excarne: ñ fit
Sine peccato. Que autẽ est abhoste: nͥ
ei consentiat᷑: ñ habet pecẽm. s ẽ ma¬
teria exercende uirtutis. Teptatio aut̃
carnis interioe: difficiliꝰ uincit᷑. ꝙr in¬
ters oppugnans: de nr̃o: contra nos
roborat᷑. Homo gͥ qui sola ext̾iori tẽp̃ta¬
tione pulsatus cecidit: tanto gͣuiꝰ plec¬
tendus erat: quanto leuiori impulsu
fuerat. ꝓstratꝰ. Et tam̃: quia aliqͣm: li¬
cet modicã: cadendi oecasionẽ habu¬
it: idcirco: ꝑdei grãm uiuari potuit
adueniã. ut qui ꝑaliũ cecid̾at: ꝑ aliũ
erigeret᷑. Qui gͦ incitatorẽ habuit adma¬
lũ: ñ iniuste reparatorẽ habuit adbonũ.
Diabolus uͦ: qui sine alicuiꝰ tẽp̃tatione
peccauit: ꝑ aliũ ut surgeret: iuuari
ñ debuit. nec ꝑse potuit. & id̾o: irreme¬
diabile pecẽm eiꝰ extitit. Peccatũ uͦ ho¬
minis: sic̃ ꝑ aliũ habuit initiũ: ita ꝑ
aliũ: ñ in congrue habuit remediũ.

Expanded text:
Ideoque tentatio quae ex carne est non fit Ideoque tentatio quae ex carne est non fit sine peccato; quae autem est ab hoste, nisi ei consentiatur, non habet peccatum, sed est materia exercendae virtutis. Tentatio enim carnis interior difficilius vincitur, quia interius oppugnans de nostro contra nos roboratur. Homo ergo qui sola exteriore tentatione pulsatus cecidit, tanto gravius plectendus erat, quanto leviori impulsu fuerat prostratus. Et tamen quia aliquam, licet modicam, cadendi occasionem habuit, idcirco per gratiam juvari potuit ad veniam, ut quod per alium ceciderat, per alium erigeretur. Qui ergo incitatorem habuit ad malum, non injuste reparatorem habuit ad bonum. Diabolus vero quia sine alicujus tentatione peccavit, per alium ut surgeret juvari non debuit, nec per se potuit; et ideo irremediabile peccatum ejus extitit. Peccatum vero hominis sicut per alium habuit initium, ita per alium non incongrue habuit remedium. 6.
Abbreviated transcription (Latin):
missionẽ uuplicauit. Unã namq come¬
stionẽ suadens: duo inp̃mio ꝓposuit.
similitudinẽ dei: scĩamq boni &s mali:
sione cibi. cũ dix̃: inqͣcq die comederi¬
tis. In ani gła: inꝓmissione deitatis. cũ
dix̃. eritis sic̃ dii. Auaricia: in ꝓmissio .¬
ne scĩe cũ dixit: scientes bonũ & malũ.
Gula est: immoderata cibi auiditas.
uana gła est: amor ꝓpͥe excellentie. Aua¬
ritia ẽ: immod̾ata habendi cupiditaᷤ.
que ñ est cantũ pecune: s eciã alti¬
tudinis. &s scĩe. cum supra modũ sub
nobis extrinsecꝰ malũ uisibilit̾ sug¬
gerit᷑. uerbo: uł signo aliquo. ut ille
cui fit: ad consensũ peccati declinet.
& talis tep̃tatio. tantũ fit abadu̾sario.
Interice uͦ tep̃tatio est: qñ inuisibilit̾
tẽptatio: aliqñ fit abhoste. aliqñ: a car¬
ne. Nam & diabolus inuisibilit̾ mala
suggerit. & excarnis corruptione: sub¬
ceitur motus illicitꝰ. & titillatio pͣua.

Expanded text:
promissionem duplicavit. Unam nempe comepromissionem duplicavit. Unam nempe comestionem suadens, duo in praemio proposuit similitudinem Dei, scientiamque boni et mali sione cibi, cum dixit in quacumque die comederitis; inani gloria in promissione deitatis, cum dixit eritis sicut dii; avaritia in promissione scientiae, cum dixit scientes bonum et malum. Gula est immoderata cibi aviditas; vana gloria, amor propriae excellentiae; avaritia, immoderata habendi cupiditas, quae non est tantum pecuniae, sed etiam altitudinis et scientiae, cum supra modum sublnobis extrinsecus malum visibiliter suggeritur verbo vel signo aliquo, ut ille cui fit ad consensum peccati declinet, et talis tentatio tantum fit ab adversario. Interior vero tentatio est quando invisibiliter tentatio aliquando fit ab hoste, aliquando a carne. Nam et diabolus invisibiliter mala suggerit, et ex carnis corruptione suboritur motus illicitus et titillatio parva.
Abbreviated transcription (Latin):
so: uescimͣ. Defructu uͦ ligni: qđ ẽ inme¬
dio paradisi: p̃cepit nobis ds̃ ne come¬
deremꝰ. & ne tangeremꝰ. ne forte mori¬
amur. In quo uerbo: dedit locũ tẽp¬
tandi. cum dix̃: ne forte moriam᷑. Uñ:
mox diabolus dix̃ admulierẽ. Neqͣ¬
quã moriemini. Scit enĩ ds. qd inqͦ¬
c̃q die comederitis exeo: aꝑient᷑ ocu
li ur̃i. & eritis sic̃ dii. scientes bonũ
& malũ. Attende ordinẽ ac ꝓgressũ
humane ꝑditionis. Primo: ds dixe¬
rat. Quaẽq die comederitis exeo: oxr¬
te moriemini. Deinde: mulier dix̃.
Ne foete moriamur. Nouissime. sei¬
pens dix̃. Nequaqͣm moriemini. Ds̃.
affirmauit. Mulier: qͣi ambigendo
illud dix̃. Di abolus. negauit. Que
gͥ dubitauit: ab affirmante recessit.
ui ad suã ꝑsuasionẽ pleniter suffien¬
dam .i. ut malũ qđ uitendebat li¬
bere ꝑsuaderet: & malũ qđ mulier timu¬
it. negando remouit: & ꝓmissionẽ ad¬
didit. & ut eius ꝑsuasio ettiꝰ reciꝑet᷑. ꝓ

Expanded text:
uctu vero ligni, quod est in medio paradisi, praecepit nobis ne comederemus, et ne tangeremus illud, ne forte moriamur. In quo verbo dedit locum tentandi, cum dixit, ne forte moriamur. Unde mox diabolus dixit ad mulierem: Nequaquam moriemini. Scit enim Deus quia in quocunque die comederitis ex eo, aperientur oculi vestri et eritis sicut dii, scientes bonum et malum. Attende ordinem ac progressum humanae perditionis. Primo Deus dixerat: Quacumque die comederitis ex eo, morte moriemini; deinde mulier dixit: Ne forte moriamur; novissime serpens dixit: Nequaquam moriemini. Deus affirmavit, mulier quasi ambigendo illud dicit, diabolus negavit; quae ergo dubitavit, ab affirmante recessit, Qui ad suam persuasionem pleniter suffulciendam, id est, ut malum quod intendebat libere persuaderet, et malum quod mulier timuit negando removit, et repromissionem addidit: et ut ejus persuasio citius reciperetur,
Abbreviated transcription (Latin):
pere cuperet: ñ potuit: ñ ꝑ qd̃ animal
posse ꝑmissus ẽ. Nocendi enĩ uoluntaᷤ.
in est cuiq ase. s potestas: a deo. Sic
autẽ loquebat᷑ diabolus ꝑserpentẽ ig¬
norantẽ: sicut ꝑ inerguminos: ul fana¬
ticos loquit᷑. Serpente enĩ uelut orga¬
no est usus. mouens naturã eiꝰ. adex
suã monstraret uoluntatẽ. Serpens
qͦ: nec uerba intelligebat: nec rationa¬
lis factus est. Callidissimꝰ tam̃ dictus ẽ:¬
ꝓpt̾ astutiã diaboli. Locutꝰ est autẽ. sic̃
asina balaam S hoc diabolicũ: illud

Expanded text:
pere cuperet, non potuit, nisi per quod animal pere cuperet, non potuit, nisi per quod animal posse permissus est. Nocendi enim voluntas inest cuique a se, sed potestas a Deo. Sic autem loquebatur diabolus per serpentem ignorantem, sicut per energumenos vel fanaticos loquitur. Serpente enim velut organo est usus, movens naturam ejus ad suam monstraret voluntatem. Serpens ergo nec verba intelligebat, nec rationalis est factus; callidissimus tamen est dictus, propter astutiam diaboli. Locutus est autem sicut asina Balaam; sed hoc diabolicum, illud
Abbreviated transcription (Latin):
congruenti: ueniret: diuinitꝰ factũ ẽ.
Uenit gͥ ad hominẽ inserpente. qͥ forte si
ꝑmitteret᷑: in columbe sp̃e uenire ma-¬
luisset.S ñ erat dignũ: ut sp̃c malignꝰ
tẽ tẽptare ꝑmissus fuit diabolus. ut ꝑ
illud qđ foris erat: astutiã tẽptantis a¬
nimadutere femina quiret. Diabolus
enĩ ꝑserpentẽ tep̃tabat. in qͦ loquebat᷑.
Quare serpens dictus est callidior cun¬
suꝑbia ueiecti: natura tam̃: excellenti¬
ores om̃ibꝰ bestiis sunt. ꝓpt̾ eminentiã
rationis. quamuis serpens: ñ rationa¬
li anima: s sp̃ũ diabolico: possit sapi¬
entissimus dici. Non gͦ mirũ. si diabo¬
lus sp̃u suo implens serpentẽ. sic̃ ua¬
tes implebat: sapientissimũ reddid̾at
omĩũ bestiarũ. quẽ tam̃: ad tẽptandũ
ñ elegit diabolus.s ꝑ qd animal ꝑmiᷤ¬
sus fuit. tẽptauit. Unde aug̃ suꝑ ge¬
nesim. Non ẽ putandũ: qd̾ diabolus ser¬
pentẽ ꝑquẽ tep̃taret elegerit. S cũ deci¬

Expanded text:
niret, divinitus factum est. Venit ergo ad hominem in serpente, qui forte, si permitteretur, in columbae specie venire maluisset. Sed non erat dignum ut spiritus malignus tem tentare permissus fuit diabolus, ut per illud quod foris erat astutiam tentantis animadvertere femina quiret, diabolus enim per serpentem tentabat, in quo loquebatur. Ideoque serpens dictus est esse callidior cusuperbia dejecti, natura tamen sunt excellentiores omnibus bestiis propter eminentiam rationis; quamvis serpens non rationali anima, sed spiritu diabolico possit sapientissimus dici. Non ergo mirum si diabolus spiritu suo implens serpentem, sicut vates implebat, sapientissimum reddiderat omnium bestiarum; quem tamen ad tentandum non elegit diabolus, sed per quod animal permissus fuit, tentavit. Unde Aug., nes.: Non est putandum quod diabolus serpentem per quem tentaret elegerit, sed cum deci
Abbreviated transcription (Latin):
hoc modo facta ẽ. Stans corã femi¬
na hostis suꝑbus: ñ audet inuerba
ꝑsuasionis exire. mecuens dep̃bendi.
S sub interrogatione eam aggredit᷑.
ut exresponsione colligeret: qualit̾ ini
malitia ꝓced̾e posset. Qur unqͥt p̃ce¬
pit uobis ds̃: ut ñ comederetis de oĩ
ligno paradisi: Cui respondit mulier.

Expanded text:
hoc modo facta est: Stans coram femina hostis superbus non audet in verba persuasionis exire, metuens deprehendi, sed sub interrogatione eam aggreditur, ut ex responsione colligeret, qualiter in malitiam procedere posset. Cur, inquit, praecepit vobis Deus, ut non comederetis de omni ligno paradis
Abbreviated transcription (Latin):
nde: & mulierẽ tẽptauit. in qͣminꝰ
quã in uiro: rõnẽ uigere nouit. Eiꝰ enĩ
malitia: ad tẽptanda uututẽ tumida:
humanã naturã in ea parte ubi debi¬
lior uidebat᷑: aggressa ẽ. ut si forte illic
aliquatenꝰ p̃ualeret: postmodũ: fidu¬
cialiꝰ ad alterã que robustior fuit pul¬
sanda: uł potius subuertend̾a: accede¬
ret. Primũ gͥ. solitariã feminã explora¬
uit. ut inea pͥmũ: omnẽ sue tẽptatio¬
nis uim exꝑiret᷑. Quare in aliena for
Set quia illi ma uenit¬
ꝑ uiolentiã nocere ñ poterat: ad fraudẽ
se conu̾tit. ut dolo hominẽ supplanta¬
ret: quẽ uirtute suꝑare nequiret. Ne
autẽ fraus illiꝰ ninus manifestaret᷑.
in sua specie ñ ueñ. ne aꝑte cognosce¬
ret᷑. & ita repelleret᷑. It̾m: nenimis
occulta forer fraus eiꝰ: quȩ caui ñ pos¬
set: & homo uideret᷑ simul iniurrã pati:
si talit̾ circũ ueniri ꝑmitteret eũ d̾s: ut
p̃cau̾e ñ posset: in aliena quidẽ forma

Expanded text:
nde et mulierem tentavit, in qua minus quam in viro rationem vigere novit. Ejus enim malitia ad tentandam virtutem timida, humanam naturam in ea parte ubi debilior videbatur, aggressa est; ut si forte illic aliquatenus praevaleret, postmodum fiducialius ad alteram quae robustior fuit pulsandam vel potius subvertendam accederet. Primum ergo solitariam feminam exploravit, ut in ea primum omnem suae tentationis vim experiretur. 2. Quare in aliena forma venit. Sed quia illi per violentiam nocere non poterat, ad fraudem se convertit, ut dolo hominem supplantaret, quem virtute superare nequiret. Ne autem fraus illius nimis manifestaretur, in sua specie non venit, ne aperte cognosceretur, et ita repelleretur: iterum ne nimis occulta foret fraus ejus quae caveri non posset, et homo simul videretur injuriam pati, si taliter circumveniri permitteret eum Deus ut praecavere non posset, in aliena quidem forma
Abbreviated transcription (Latin):
scit. statim ignorantiã ħre. siue igno¬
ñ đr nͥ cũ id qđ sciri: ñ ignorari debec:
neseit᷑. Calisq ignorantia pena pecc̃i¬
ẽ: cũ mens quid̾e uicio obscurat᷑: ne
cognosce ualeat: ea quȩ scire deberet.
De hominis translatione in meliarẽ
statũ.: de duobus bonis. alt̾o hic dato.
tutio: ante pecẽm: scđm eoeporis
conditionẽ. De hoc autẽ statu: transfe¬
rendus erat. cũ umucisa posteritate
sua: admeliorẽ digniorẽ ꝙ statũ ubi
celesti & ȩterno bono incelis sͥ parato.
frueret᷑. Sic̃ enĩ ex duplici natura cõpac¬
tus est homo: ita illi duo bona conditor
a pͥncipio p̃̾parauit. unũ tẽpoeale: alt̾m
eternũ. unũ uisibile: alt̾m inuisibile. U
rale ac uisibile bonũ: prius dedit. Inui¬
sibile autẽ &. eternũ ꝓmisit: & meritis qͤ¬
rendũ ꝓposuit. Ad illius aut̃ eustodiã
qd dederat: & ad illud merendũ qđ ꝓ
miserat: naturali rõni increatione aĩe

Expanded text:
scit, statim ignorat, quia ignoscit, statim ignorat, quia ignosi cum id quod sciri et non ignorari debet, nescitur: talis ignorantia poena peccest, cum mens vitio obscuratur, ne cognoscere valeat ea quae scire deberet. 10. De hominis translatione in meliorem statum, et de duobus bonis, altero hic dato, tutio ante peccatum secundum corporis conditionem. De hoc autem statu transferendus erat cum universa posteritate sua, ad meliorem dignioremque statum, ubi coelesti et aeterno bono in coelis sibi parato frueretur. Sicut enim ex duplici natura compactus est homo, ita illi duo bona Conditor a principio praeparavit: unum temporale, alterum aeternum; unum visibile, alterum invisibile; urale ac visibile bonum prius dedit; invisibile autem et aeternum promisit, et meritis quaerendum proposuit. Ad illius autem custodiam quod dederat, et ad aliud promerendum quod promiserat, naturali rationi in creatione animae
Abbreviated transcription (Latin):
mentis parnuli: nascerent᷑.⁊ ꝑ accessũ
temporis: ꝓficerent in sensu ⁊ noticia
Queritatis. an mox nati: in his eẽnt ꝑfecti
It cũ decorpore bumano ñ sit absur¬
dum uł inconueniens hoc estimare:
queri solet: utrũ de sensu aĩe: & cogni¬
tione ueritatis: eodẽ modosentiendũ
sit. ut .s. hii. qui sine peecato nascerent᷑.
sensu & intelligentia mentis imꝑfec¬
ti existerent. & ꝑ accessũ tpr̃is inhis ꝓ¬
ficerent: usq ad ꝑfectionẽ. An mox con¬
diti: ꝑfectionẽ sensus: & cognitionis ꝑ¬
tura corporis: & in usu menbroꝵ ꝑ ac¬
inexordio natiuitatis. sensu imꝑfectos.
existere. & ꝑ int̾uallũ tpr̃is. insensu: &
cognitione ꝓfic̾e̾: usq ad ꝑfectũ Ad qd̾¬
quidã oppont̃ dicentes. Si mox nati ñ
hab̾ent ꝑfectionẽ sensus & intelligentie:
ignorantia in eis eẽt. Ignorantia autẽ:
peccati est pena.S qui hoc dic̃t: ñ satis
liquid nescit: uł minus ꝑfecte aliquid¬

Expanded text:
mentis parvuli nascerentur, et per accessum mentis parvuli nascerentur, et per accessum temporis proficerent in sensu et notitia veritatis, scilicet an mox nati, in his essent perfecti. Et cum de corpore humano non sit absurdum vel inconveniens hoc existimare, quaeri solet utrum de sensu animae et cognitione veritatis eodem modo sentiendum sit, ut, scilicet hi qui sine peccato nascerentur, sensu et intelligentia mentis imperfecti existerent, et per accessum temporis in his proficerent usque ad perfectionem; an mox conditi perfectionem sensus et cognitionis ptura corporis et usu membrorum per acin exordio nativitatis sensu imperfecti existerent, et per intervallum temporis sensu et cognitione proficerent usque ad perfectum. quidam opponunt dicentes: Si mox nati non haberent perfectionem sensus et intelligentiae, ignorantia in eis esset: ignorantia autem peccati est poena. Sed qui hoc dicunt non satis liquid nescit, et minus perfecte
Abbreviated transcription (Latin):
naturalẽ facerent. qua intelligebat̃
de illis esse edendũ. qd & naturalit ap¬
petebant. ¶ Itm opponit᷑. Cũ fames sit
pena peocati: si ñ pcocarent: fanĩ ñ sen¬
tirent. S sine fame: suꝑfluũ uid̾r come¬
dere. Unde putant quid̃a: eos cibis ñ
indiguisse: ante pecẽm. quia ñ esuri¬
re poterant: si ñ peccassent: Ad qđ di¬
ci potest. qd fames: uere est defectus.
& pena peccati. Est enĩ immoderatꝰ ap¬
netitꝰ edendi. cui ñ sub iacuisset hõ. si
ñ peccasset. S ꝓculdubio peccaret. nͥ
hunc defectum cibo p̃ueniret. Habe¬
bat enĩ naturalẽ appetitũ. & modera¬
tum. cui ita satiffaciendũ erat: ne de¬
fectũ famis sentiret. Sic̃ gͥ ñ exuicio:¬
pecẽm homo cibis indigebat. ita:
I. te a ꝑfecto inchoata: insequenti ꝓpaga¬
tione: a modico ad maiora ꝓficeret¬
ut .s. ꝑ interualla tp̃ris. stature cciporee
incrementa: usũq menbroꝵ: susciꝑet.
utrũ: sic̃ statura coeporis: ita oẽ sensu

Expanded text:
rationem facerent, quia intelligebant de illis esse edendum, quod et naturaliter appetebant. §. Item opponitur: Cum fames sit poena peccati, si non peccarent famem non sentirent; sed sine fame superfluum videretur comedere: unde putant quidam eos cibis non indiguisse ante peccatum, quia non poterant esurire si non peccassent. Ad quod dici potest quod fames vere defectus est et poena peccati. Est enim immoderatus appetitus edendi, cui non subjacuisset homo si non peccasset; sed procul dubio peccaret nisi hunc defectum cibo praeveniret. Habebat enim naturalem appetitum et moderatum, cui ita satisfaciendum erat, ne defectum famis sentiret. Sicut ergo nopeccatum homo cibis indigebat, ita nte a perfecto inchoata, in subsequenti propagatione a modico ad majora proficerett, per intervalla temporis, staturae corporeae incrementa usumque membrorum susciperet. 8. Utrum sicut statura corporis, ita etiam sensu
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m: resurgent quid̾e etiã ip̃i. unusquisq
cũ sua carne. s ut cum diabolo eiꝰq angłis:
puniant᷑. Utrũ uͦ ip̃i oum uiciis &s deformi¬
tatibus suoꝵ coeporũ resurgant: qͣẽq ineis
gestarunt: in requirendo laborare quid opꝰ
est. Non enim fatigare nos debet in certa
eoꝵ habitudo uel pulcͥtudo: quoꝵ erit cer¬
ta & sempiterna dãpnatio. Eoce: ñ diffi¬
nit: an tunc habeant deformitates quas

Expanded text:
quisque cum sua carne, sed ut cum diabolo ejusque angelis puniantur. Utrum vero ipsi cum vitiis et deformitatibus suorum corporum resurgant, quaecumque in eis gestarunt, inquirendo laborare quid opus est? Non enim fatigare nos debet incerta eorum habitudo vel pulchritudo, quorum erit certa et sempiterna damnatio. Ecce non definit, an tunc habeant deformitates quas
Abbreviated transcription (Latin):
tudinis xp̃i. S his uerbis: ñ eadẽ resur¬
gentibus assignat᷑ statura s etas. Om̃es
enĩ in eade ȩtate resurgent. in qua xp̃e
mortuus est. & resurtexit. euiꝰoq etatis mor¬
tui fuerint. Uirũ autẽ posuit: ñ ut distin¬
gueret sexũ: s ut significaret ꝑfectionẽ
uiriũ qͣm tẽ habebunt. s ñ om̃s eandẽ
staturã corporis obtinebunt. Unde aug̃.
s ȩtatis. quia unus quisq suã recipiet men¬
surã corporis: quã habuit in iuuentute:
etiã si senex obiit. uł fuerat habiturus: si
ante est defunctus. Etas uͦ illa erit: adꝗͣ¬

Expanded text:
i. Sed his verbis non eadem resurgentibus assignatur statura, sed aetas. Omnes enim in eadem aetate resurgent, in qua Christus mortuus est et resurrexit, cujuscumque aetatis mortui fuerint. Virum autem posuit, non ut distingueret sexum, sed ut significaret perfectionem virium quam tunc habebunt; sed non omnes eamdem staturam corporis obtinebunt. Unde Aug., sed aetatis, quia unusquisque suam recipiet mensuram corporis, quam vel habuit in juventute, etiam si senex obiit, vel fuerat habiturus si ante est defunctus. Aetas vero erit
Abbreviated transcription (Latin):
oc autẽ incorporibus scoꝵ intelligendũ
surgent gͥ scõꝵ corpora: sine ullo uicio. sine
ulla deformitate. sic̃ sine ulla corruptione.
onere. difficultate. in quibꝰ tanta facilitas:
ñ spc̃. Ex his apparet: qđ una erit ȩtas om¬
de sub̃a de qua hominis caro ereat᷑: aliquid
collectione reintegrabit᷑: naturalis suba cor
poris. Scõꝵ quoq corpora: sine om̃i uicio
fulgida sicut sol: resurgent p̃cisis cunctis
deformitatibꝰ: quas hic habuerunt.
gant. Hoc auig̃ autẽ: ñ asserit. s dubiũ relus¬

Expanded text:
Hoc autem in corporibus sanctorum intelligenHoc autem in corporibus sanctorum intelligensurgent ergo sanctorum corpora sine ullo vitio, sine ulla deformitate, sine ulla corruptione, onere, difficultate. In quibus tanta facilitas, s . Ex his apparet, quod una erit aetas omde substantia, de qua hominis caro creatur, aliquid collectione reintegrabitur naporis. Sanctorum quoque corpora sine omni vitio fulgida sicut sol, resurgent, praecisis cunctis deformitatibus quas hic habuerunt. gant. Hoc autem August. non asserit, sed dubium relin
Abbreviated transcription (Latin):
si unguibus qđ totiens dẽpsit exsectio: im¬
modetata & indecens cogitantibꝰ resurrecti¬
statua cuilibet solubilis metalli igne
liquesceret: uł ꝯtereret᷑ inpuluerẽ: uł. fun¬
ueret᷑ in massã: & eã uellet artifex rursũ ex
illiꝰ materia: &. quantitate reparare: nichil
inter eẽt adeiꝰ integritatẽ: quȩ particula ma¬
teriȩ eui menbro statue redderetur: dũ tñ
totũ ex quo ostituta fuerat. restituta resume¬
ret: ita dõ mirabiliter atq in effabiliter
artifex: de toto quo caro nr̃a ꝯstiterat: eam
mirabili celeritate restituet. nec aliquidat.¬
tinebit adeius reintegrationẽ: utrũ capil¬
li adcapillos redeant: & ungues ad ungues.
An quicquid eoꝵ ꝑierat: mutet᷑ in carnẽ.¬
& in partes alias corporis: reuocet᷑. eurante
artificis ꝓuidentia: nequid indecens fiat.
futurũ est: hoc decebit. quia nec futurũ ẽ
si ñ decebit.
Qđ sc̃i sine om̃i defoemitate resurgent.

Expanded text:
si unguibus, quod toties dempsit exsectio, imsi unguibus, quod toties dempsit exsectio, immoderata et indecens cogitantibus, etstatua cujuslibet solubilis metalli igne liquesceret, vel contereretur in pulverem, vel confunderetur in massam, et eam vellet artifex rursum ex illius materia et quantitate reparare, nihil interesset ad ejus integritatem, quae particula materiae cui membro statuae redderetur; dum tamen totum ex quo constituta fuerat, restituta resumeret; ita Deus, mirabiliter atque ineffabiliter artifex, de toto quo caro nostra extiterat eam mirabili celeritate restituet, nec aliquid attinebit ad ejus redintegrationem, utrum capilli ad capillos redeant, et ungues ad ungues; an quidquid eoet in partes alias corporis revocetur; curante artificis providentia ne quid indecens fiat. uid ibi futurum est, hoc decebit, quia nec futurum est, si non decebit. 3. Quod sancti sine omni deformitate resurgent.
Abbreviated transcription (Latin):
nos. Triginta enĩ duoꝵ annoꝵ os tͥũ men¬
siũ erat etas xp̃i. in qͣ mortuus ẽ os resur¬
rexit. Non ẽ autẽ fas dicere: qđ in resurre¬
etione accidat corpori magnitudo: qͣm
nec habuit hio: nec erat habiturũ: du
uiuendo. nec maiora corpora: redigenda
sunt: ad modũ dñie corporis. ꝑiret enĩ
multũ de illis corporibus. cũ nec ꝑiturꝰ
fuit de substantia natura corporis. ⁊ si¬
on enĩ ꝑibit deo: t̾rena materies.
de qͣ mortaliũ creat᷑ caro.s inqͦm li¬
bet puluerẽ. cinerẽue soluat᷑: inqͦs libet
temporis redit: quȩ illã pͥmitus ut hõ
fieret: cresceret: uiueret: animauit. Ipã gͥ ter¬
rena materies: quȩ discedente anima fit ca¬
dauer. ñ ita resurrectione reparabit᷑: ut ea
quȩ dilabunt᷑: & inalias atq alias rerũ sp̃es¬
uertunt᷑: quamuis ad corpus redeant a quo
dilapsa sunt: ad easde quoq corporis partes
ubi fuerunt: redire necesse sit. Alioqͥn: s. ca¬
pillis redit qđ tam crebro tonsura detraxit:

Expanded text:
inta enim duorum annorum et trium mensium erat aetas Christi, in qua mortuus est, et resurrexit. Non est autem fas dicere quod in resurrectione accedat corpori magnitudo, quam nec habuit hic, nec erat habiturus diu vivendo; nec majora corpora redigenda sunt ad modum dominici corporis. Periret enim multum de illis corporibus, cum nec periturus fuit de substantia et natura corporis, et ion enim perit Deo terrena materies, de qua mortalium creatur caro; sed in quemlibet pulverem cineremve solvatur, in quoslibet temporis reddit, qui illam primitus, ut homo fieret, cresceret, viveret, animavit. Ipsa itaque terrena materies, quae discedente anima fit cadaver, non ita resurrectione reparabitur ut ea quae dilabuntur, et in alias atque alias aliarum reertuntur, quamvis ad corpus redeant unde dilapsae sunt, ad easdem quoque corporis partes, ubi fuerunt, necesse sit redire. Alioquin si capillis redit quod tam crebra tonsura detraxit,
Abbreviated transcription (Latin):
nis. ag̾cis tres ypostases. uel sub̾e.
ua necessitate: ñ solũ
latinꝰ sermo: s etiã grecꝰ. ead̾ pene
suꝑ hac re laborans noĩũ penuria: co¬
artat᷑. Unde auõ. qđ ag̾cis uł alatinis
necessitate de in effabili trinitate dic¬
tũ sit aꝑiens: in .uiͦ. li. detri: ait. Loqͦn¬
di cã de iesfabili: ut fari aliqͥo posse¬
mus: dictũ ẽ a grecis: una eeñtia. tressub¬
stantie .i. una usya. tres ypostases. Alit̾ enĩ
greci accipiunt sub̾am: qͣm latini. A lati¬
nis aut̃ dictũ est: una eẽntia. uł sub̾a.
tres ꝑsone. quia ñ alit̾ insermone nr̃o .i.
in latino: eẽntia: quã sub̾a solet intelligi.

Expanded text:
cis tres hypostases vel substantiae. Qua necessitate non solum Latinus sermo, sed etiam Graecus eadem pene super hac re laborans nominum penuria coarctatur. Unde Aug. quid a Graecis vel Latinis necessitate de ineffabili Trinitate dictum sit aperiens, in lib. 7 de Trin. ait, c. 4: Loquendi causa de ineffabilibus, ut fari aliquo modo possemus, dictum est a Graecis, una essentia, tres substantiae, id est, una usia, tres hypostases. Aliter enim Graeci accipiunt substantiam quam Latini. A Latinis autem dictum est, una essentia vel substantia, tres personae, quia non aliter in sermone nostro, id est, Latino,
Abbreviated transcription (Latin):
mutilis. qua querit̾. eur ñdicant᷑ hii
tres una ꝑsona. sic̃ una eẽntia. &s unꝰ d̾s.
Quã questionẽ aus̃ diligent̾ tractat. atq
congrue explicat. in uͦii .li. de tri. tta di
cens. Cur ñ hec tria simul unã ꝑsonã
dicimꝰ tres ꝑsonas: cũ tam̃ tres deos.
significationi: qua intelligit᷑ trinitas.
opia humanũ laboeat eloquiũ. dictũ ẽ
tam̃ tres ꝑsone. ñ ut illud diceret᷑. s ne
taceret᷑. Non enĩ rei ineffabilis eminen¬
tia: hoc uocabulo explicari ualet. Ecce
ostendit: qua necessitate dicat᷑ plura¬
lit̾ ꝑsone. uidelicet: ut boc uno noĩe
querentibus detͥbus responde̾mͦ.  ua¬

Expanded text:
itur, cur non dicantur hi tres una persona, sicut una essentia, et unus Deus? Quam quaestionem Augustinus diligenter tractat, atque congrue explicat in septimo libro De Trinitate ita dicens: « Cur non haec tria simul unam personam dicimus tres personas, cum tres deos, significopia humanum laborat eloquium: dictum est tamen tres personae, non ut illud diceretur, sed ne taceretur omnino. Non enim rei ineffabilis eminentia hoc vocabulo explicari valet. Ecce ostendit qua necessitate dicatur pluraliter personae, videlicet ut hoc uno nomine quaerentibus de tribus respondeamu
Abbreviated transcription (Latin):
ut ait aus̃. in u. li. de tri. que excp̃re
dõ ꝯueniunt. & relatiue ad caturã di¬
cunt᷑. quoꝵ queda. de omĩbus dicunt᷑
ꝑsonis. ut dñs. cͥator. refugiũ. Quedam
autẽ: ñ de omĩbus: ut donatus. datus.
mnissus. De hoc noĩe. tͥnitas. addit.
reterea: est unũ nom̃ tantũ: qđ de¬

Expanded text:
re Deo conveniunt, et relative ad creaturam dicuntur; quorum quaedam de omnibus dicuntur personis, ut Dominus, Creator, refugium; quaedam autem non de omnibus, ut donatus, datus, missus. 3. De hoc nomine Trinitas addit. Praeterea est unum nomen quod
Abbreviated transcription (Latin):
unt enĩ queda noĩa: que extpr̃e do
conueniunt. nec relatiue dnr. ut in¬
carnatus. humanatꝰ & huiꝰmi. E oce sex
noiũ differentias assignauimꝰ quibus
utimur loquentes dedo. deqͥbꝰ singłis¬

Expanded text:
unt etiam quaedam nomina, quae ex tempore Deo conveniunt, nec relative dicuntur, ut incarnatus, humanatus, et hujusmodi. Ecce sex nominum differentias assignavimus quibus utimur loquentes de Deo. Hi
Abbreviated transcription (Latin):
niter: dicunt᷑. Alia uͦ sunt: que transla¬
tiue ac ꝑsimilitudinẽ de dõ dicunt᷑.
Uñ amb̾ꝵ in scd̾o li. de tri: ait. Quo pu¬
rius inteat fides triꝑtita uidr deriuan¬
da distinctio. Sunt ciũ queda noĩa: qͥ cui¬

Expanded text:
. Alia vero sunt quae translative ac per similitudinem de Deo dicuntur. Unde Ambr., in lib. 2 de Trin., ait: Quo purius niteat fides, tripartita videtur derivanda distinctio. Sunt enim nomina qu
Abbreviated transcription (Latin):
bisserendũ nobis uidr: de noĩum di¬
uersitate. quibꝰ loqͦntes de unitate ac
trinitate ineffabili utim᷑. Deinde osten¬
dendũ ẽ. quibus modis de ea aliqꝗd di¬
cat᷑. Illud gͥ p̃cipue teneamꝰ: qͣd̾a eẽ no¬
mina: distincte adsingłas ꝑsonas ꝑti¬
nentia: ut ait aus̃. in uui.li. de tri qͦ
de singłis tantũ dicunt᷑ ꝑsonis. Sued̾a

Expanded text:
disserendum videtur de nominum diversitate, quibus loquentes de unitate ac Trinitate ineffabili utimur. Deinde demonstrandum est quibus modis de ea aliquid dicatur. Illud ergo praecipue teneamus, quaedam esse nomina distincte ad singulas personas pertinentia, ut ait Aug. in lib. 9 de Trin., quae de singulis tantum dicuntur personis; quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
sicur  illud. Solus habet ĩmortalitatẽ.
qr scd̃m rectã fidẽ: ip̃a trinitas ẽ unꝰ solꝰ
ds̃. beatus. potens. sapiens. inuisibilis.
Unde aus̃ meod̾. Cũ unus d̾s sit tͥnitaᷤ.
hec sit nobis solutio questionis: ut ui¬
telligamus solũ dm̃ sapientẽ: solũ po¬

Expanded text:
im. 6: Solus habet immortalitatem; quia secundum rectam fidem, ipsa Trinitas est unus solus Deus, beatus, potens, sapiens, invisibilis; unde Aug. in eodem: Cum unus Deus sit Trinitas, haec sit nobis solutio quaestionis, ut intelligamus solum Deum sapientem, solum po
Abbreviated transcription (Latin):
eeñtia diuina sit qd̾d̾a cõmune. ꝙ uniu̾¬
sale. uelut sp̃es. tres uͦ ꝑsone. sint tͥa par¬
ticularia. tͥa indiuidua: nũo differentia.
Cõmunia & uniu̾zalia p̃dicant᷑ desub¬
iectis sͥ ipĩs particularibus. Cõmunegͥ.
ẽ sub̾a. P articulare uͦ: ypostasis .i. ꝑsona.
diuiduũ. Ntimero enĩ & ñ natura differ¬

Expanded text:
entia divina sit quiddam commune et universale, velut species; tres vero personae sint tria particularia, tria individua numero differentia; Communia et universalia praedicantur de subjectis sibi ipsis particularibus. Commune eindividuum; numero enim non natura differ
Abbreviated transcription (Latin):
unꝰ ds̃. Et hec trinitas simul ꝓpͥe drso
S ñ uidet᷑ deb̾e dici a nobis: u̾bis nr̃is
utentibus: nͥ ubi sermo auctoritatis oc¬
currit: solus pater est d̾s. uł pat̾ ẽ solꝰ
ds̃. ita defilio. o spũ scõ dicimꝰ. Unde

Expanded text:
us, et haec Trinitas simul proprie diSed non videtur debere dici a nobis, verbis nostris utentibus, nisi ubi sermo auctoritatis occurrit: Solus Pater est Deus, vel Pater est solus Deus; ita de Filio et Spiritu sancto dicimus; unde
Abbreviated transcription (Latin):
uerus: equalis ẽ. Genuit gͦ pat̾ sͥeqͣlẽfi¬
liũ. & ab utroq ꝓcedit: utriq equalis
eunde: pater inunico filio pleuã gigne
potut: nec tam̃ plenã genuit. s mino¬
rẽ: cogimini patrẽ inuidũ dice̾. Plenũ
gͦ d̾m. & equalẽ sibi: genuit filiũ. ꝑsimi¬
le ostendit. qd ñ minorẽ pat̾ filiũ genuit.

Expanded text:
aequalis est. Genuit ergo Pater sibi aequalem Filium, et ab utroque procedit utrique aequalis Pater in unico Filio plenam gignere potuit nec tamen plenam genuit, sed minorem, cogimini Patrem invidum dicere. Plenum ergo Deum, et aequalem sibi genuit Filium. 6. Per simile ostendit quod non minorem Pat