comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
doceam hȩc tria prȩcepta. addilec¬
tionem dĩ pertinere : ex quo & perque
& in quosunt omnia. Undehoc in¬
tellegis : quando nec illa septem quȩ
addilectionem proximi pertineant:
qua humanȩ uitȩ soci&as contin&ur
erroris tui d&estanda peruersitate
nosse . atq obseruare permit teris
inquibus mandatum primum est
Honora patrem tuum & matrẽ
tuam Quod & paulus com memorat
mandatum primum in promissio¬
nem. E adem atq itidem. &iam ipse
prȩcipi ens . Tuautem doctrina doe¬
monica didicistrinimi cos deputare
parentes tuos. quod teperconcu¬
bitum incarneligauerunt. & hoc
modo utiq: dõ tuo inmundas com¬
pedes in posuerunt : Hinc &iam
prȩceptum. quod est
Non moechaberis. Ita uiolatis
ut hoc maxime inconiugio d& es¬
temini quod filii procreantur.
Acsic auditores uestros dum cauent
nefeminȩ quibus miscentur con¬
cipiant. &iam uxorum adulteros
faciatis. Ducunt enim eas ex lege
matrimonirtabulis proclaman¬

Expanded text:
doceam haec tria praecepta ad dilecdoceam haec tria praecepta ad dilectionem dei pertinere, ex quo et per quem et in quo sunt omnia? unde hoc intellegis, quando nec illa septem, quae ad dilectionem proximi pertinent, qua humanae uitae societas continetur, erroris tui detestanda peruersitate nosse atque obseruare permitteris? in quibus mandatum primum est: honora patrem tuum et matrem tuam, quod et Paulus commemorat mandatum primum in repromissione eadem atque itidem etiam ipse praecipiens. tu autem doctrina daemonica didicisti inimicos deputare parentes tuos, quod te per concubitum in carne ligauerint et hoc modo utique deo tuo inmundas conpedes inposuerint. hinc etiam praeceptum, quod est: non moechaberis, ita uiolatis, ut hoc maxime in coniugio detestemini, quod filii procreantur, ac sic auditores uestros, dum cauent, ne feminae, quibus miscentur, concipiant, etiam uxorum adulteros faciatis. ducunt enim eas ex lege matrimonii tabulis proclaman
Abbreviated transcription (Latin):
fracta terroribus. Uiuit ex fide
& spe & caritate. facta is rahel
inquo dolus non est. Etaudiens
quod ibi scriptum est. Dñs ds̃tuus
dñs unus est: Quod audiens non
tu. intam multos fictos deosfor¬
nicationem tuam diffu difai.
Quomodo non sint tibi inimicae
preceptum est: Non accipi es in
uanum nomen dm̃i di tui. Quan¬
doquidem tu&ram ipsum xẽm.
qui propter carnales a carnali
uanitate mun dandos. &iam
cameis oculis uerus inueritate
carnis ex ortus est. infallacie ua¬
nita teposuisti
Quomodo tibi non sit aduersu¬
tertium prȩceptum. desabbati
requie: quȩ totfigmentorum in¬
lusionibus. inqui&a anima uen¬
tilaris. Hȩc tria prȩcepta quomo¬
do per tineant addilec tionem dĩ
Quando capies quando sapies: quan¬
do amabis: inmoderata es & feda
& contentiosa. Iumuisti euanu¬
ifo uiluifo: ex cessisti modum tuum
turpa sti decorem tuum. turba sti
ordinem tuum. Talis apudtefui
nouite.⁊ quo pacto ergotenunc

Expanded text:
fracta terroribus uiuit ex fide fracta terroribus uiuit ex fide et spe et caritate, facta Israhel, in quo dolus non est, et audiens, quod ibi scriptum est: dominus deus tuus, deus unus est: quod tu non audiens in tam multos. fictos deos fornicationem tuam diffudisti. Quomodo non sint tibi inimicae praeceptum est: non accipies in uanum nomen domini dei tui, quandoquidem tu etiam ipsum Christum, qui propter carnales a carnali uanitate mundandos etiam carneis oculis uerus in ueritate carnis exortus est, in fallaciae uanitate posuisti ? quomodo tibi non sit aduersutertium praeceptum de sabbati requie, quae tot figmentorum inlusionibus inquieta anima uentilaris? haec tria praecepta quomodo pertineant ad dilectionem dei, quando capies, quando sapies, quando amabis ? inmoderata es et foeda et contentiosa: tumuisti, euanuisti, uiluisti, excessisti modum tuum, turpasti decorem tuum, turbasti ordinem tuum. talis apud te fui, noui te. quo pacto ergo te nunc
Abbreviated transcription (Latin):
ti regnantem regem sceptrigerum.
floreis coronis cinctum. & deorum
agmina. & splenditenentem
magnum. sex uultus & ora feren¬
tem. micantemq: lumine. & al¬
terum regem honoris. angelorum
exercitibus circum datum. & alte¬
ruma damantem. heroam. belli¬
gerum. dextra a stam tenentem.
& sinistra clypeum. & alterum
gloriosum regem. tres rotas im¬
plentem. Ignis. Aquȩ & uenti
Et maximum athlantem. mun¬
dum ferentem Ehumeris. & eu
genuflexo brachiis utrimq secus
fulcientem . H ȩc & alia millepor¬
tenta. tu facie ad faciem uidisti.
Anhȩc tibi doctrina doemonio¬
rum menda ciloquorum. per ora
deceptorum cantat & nescis. Uȩ
tibi infelix. ecce quibus phantas¬
matis constupraris. Eccequas ua¬
nitates proueritate lambis. & ser¬
pentinis poculis ebria. dedypticio
lapideo audes insulta re matro¬
nali uerecundiȩ coniugis unici
filii di quia illaiam non subpeda¬
gogio legis. sed submagis teriogra¬
tiae. Nec superba operibus. Nec

Expanded text:
ti regnantem regem sceptrigerum ti regnantem regem sceptrigerum floreis coronis cinctum et deorum agmina et splenditenentem magnum, sex uultus et ora ferentem micantemque lumine, et alterum regem honoris angelorum exercitibus circumdatum; et alterum adamantem heroam belligerum dextra hastam tenentem et sinistra clipeum; et alterum gloriosum regem tres rotas inpellentem, ignis, aquae et uenti; et maximum Atlantem mundum ferentem humeris, et eum genu flexo brachiis utrimque secus fulcientem? haec et alia mille portenta tu facie ad faciem uidisti, an haec tibi doctrina daemoniorum mendaciloquorum per ora deceptorum cantat et nescis? uae tibi, infelix! ecce, quibus phantasmatis constupraris, ecce, quas uanitates pro ueritate lambis et serpentinis poculis ebria de diptychio lapideo audes insultare matronali uerecundiae coniugis unici filii dei, quia illa iam non sub paedagogio legis, sed sub magisterio gratiae nec superba operibus nec
Abbreviated transcription (Latin):
incampis & montibus nemorosis
& coronis floreis & scatentibus aro¬
matis : Si non sunt enigma ta
rationis. fantasmata sunt cogita¬
tionis. aut uec ordia furoris : Siue¬
ro enigmata esse dicuntur. Cur
non fugis adulterum. apertam
ueritatem: ut inliciat promitten¬
tem & fabulosa fallacia quos in¬
lexerit inludentem. Non nemi¬
nistri eius & ipsi miseri talibus
uanitatibus uenenati. ina mo
suo solent hane escam depa ulo
a postolo ponere ubi ait Ex par¬
te enimscimus. & expartepro¬
ph&amus. Cum autem uenerit
quod perfectum est : quod ex parte
est aufertur: & uidemus nunc per
speculum inenigmate. tunc aute
faciead faciem. Ut scilic& aposto¬
rit. perspeculum & inenigmate
uidens. quod totum auferendum
est ueniente manicheo. & auferen¬
te quod perfectum est: ubi facie
ad faciem ueritas uideatur: Ola sci¬
eia inmunda. sinefronte adhuc
ista garris. adhuc pascis uentos.
adhuc am plecteris idola cordis
tui. Ltane tu facie ad faciem uidis¬

Expanded text:
in campis et montibus nemorosis in campis et montibus nemorosis et coronis floreis et scatentibus aromatis? si non sunt aenigmata rationis, phantasmata sunt cogitationis aut uecordia furoris; si uero aenigmata esse dicuntur, cur non fugis adulterum apertam ueritatem, ut inliciat. promittentem et fabulosa fallacia, quos inlexerit, inludentem? nonne ministri eius et ipsi miseri talibus uanitatibus uenenati in hamo suo solent hanc escam de Paulo apostolo ponere, ubi ait: ex parte enim scimus et ex parte prophetamus; cum autem uenerit quod perfectum est, quod ex parte est, auferetur et: uidemus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem? ut scilicet apostorit, per speculum et in aenigmate uidens, quod totum auferendum est ueniente Manichaeo et adferente quod perfectum est, ubi facie ad faciem ueritas uideatur. o lasciua, inmunda, sine fronte adhuc ista garris, adhuc pascis uentos, adhuc amplecteris idola cordis tui! itane tu facie ad faciem uidis
Abbreviated transcription (Latin):
sicut ia cobscalȩ: & daniheli lapis
prȩcisus sine manibus. & auctus
inmontem & p&ro ille discus:
&iohannitam multa. siuesola
locutione ad eundem modum fi¬
gurentur : Sicut cantica canti¬
corum & cum euangelio nuptias¬
fecit paterfamilias filiosuo. Et
homo quidam habuit duos filios.
frugi & luxuriosum. Ethomo
quidam nouellauit uineam. &
locauit agricolis : Iuuero prȩci¬
pue manicheum obhoc prȩdicas
quod non adtalia dicenda sed po¬
tius ad soluenda ultimus uenertt
&t figuris antiquorum apertis.
& suis narrationibus acdisputati¬
onibus. euidenti luceprolatis.
nullose occultar& enigmate
Addis cam prȩsumptionis huius causa
quod ui delic& antiqui. ut figuras huius¬
modi uel uiderent uelagerent. ueldi¬
cerent: Sciebant istum postea uen¬
turum. perquem cuncta manifesta¬
rentur. Ist eautem qui scir& postse
neminem ad futurum. sententias
suas nullis allegoricis ambagibus
texer&. Quidergo facit affectus
tuus desidenis carnalibus sordidus.

Expanded text:
sicut Iacob scalae et Daniheli lapis sicut Iacob scalae et Daniheli lapis praecisus sine manibus et auctus in montem et Petro ille discus et Iohanni tam multa: siue sola locutione ad eundem modum figurentur, sicut cantica canticorum et quod in euangelio fecit pater familias nuptias filio suo et homo quidam duos filios habuit, frugi et luxuriosum, et homo quidam nouellauit uineam et locauit agricolis. tu uero praecipue Manichaeum ob hoc praedicas, quod non ad talia dicenda, sed potius ad soluenda ultimus uenerit, ut et figuris antiquorum apertis et suis narrationibus ac disputationibus euidenti luce prolatis nullo se occultaret aenigmate. addis eam praesumptionis huius causam, quod uidelicet antiqui, ut figuras huiusmodi uel uiderent uel agerent uel dicerent, sciebant istum postea uenturum, per quem cuncta manifestarentur, iste autem, qui sciret post se neminem adfuturum, sententias suas nullis allegoricis ambagibus texeret. quid ergo facit adfectus tuus desideriis carnalibus sordidus
Abbreviated transcription (Latin):
te doctrina daemoniorum men¬
dacilo quorum. Ad fictas domos
angelorum: ubi flat aura salubris
& adcampos ubi scatent a roma¬
ta Cuius arbores & montes. ma¬
ria & flumina. dulce nec tarflu¬
unt percuncta sȩcula: & credi¬
difti & finxisti hoc incorde tũo
ubi uanis recordationibus luxuri¬
ata & dissoluta iacteris. Cum
enim quȩdam talia dicuntur. dein¬
effabili affluentia spiritalium de¬
liciarum: utique in enigmatae di¬
cuntur : ita ut nouerit animus qui
talibus exercetur. esse aliud quod
ibi quȩrendum & intellegen dum
sit: siue corporeis sensibus inueri¬
tate corporali talequid demonstre¬
tur. sicut ignis in rubo. & deuirga
serpens. deserpente uirga. & tuni¬
ca dñi apersecutoribus non diuisa.
& obsequium mulieris. unctio pedũ
aut capitis eius. & frondes multi¬
tudinis prȩcedentis. & consequen¬
tis asellum eius: siue inspu perima¬
gines corporum. uel in somno uel
in extasi figurate ostendantur.

Expanded text:
te doctrina daemoniorum mente doctrina daemoniorum mendaciloquorum ad fictas domos angelorum, ubi flat aura salubris, et ad campos. ubi scatent aromata, cuius arbores et montes, maria et flumina. dulce nectar fluunt per cuncta saecula. et credidisti et finxisti haec in corde tuo, ubi uanis recordationibus luxuriata et dissoluta iacteris. cum enim quaedam talia dicuntur de ineffabili adfluentia spiritalium deliciarum, utique in aenigmate dicuntur. ita ut nouerit animus, qui talibus exercetur. esse aliud, quod ibi quaerendum et intellegendum sit, siue corporeis sensibus in ueritate corporali tale quid demonstretur, sicut ignis in rubo et de uirga serpens. de serpente uirga et tunica domini a persecutoribus non diuisa et obsequio mulieris unctio pedum aut capitis eius et frondes multitudinis praecedentis et consequentis asellum eius: siue in spiritu per imagines corporum uel in somnio uel in extasi figurate ostendantur,
Abbreviated transcription (Latin):
& ipsos duo decim magnos quos¬
dam deos profiteris. ternos. per
quattuor tractus. Quibus ille
unus circum cingitur. Quem quo¬
modo immensum faciatis. quem
sic circumdatum dicitis. num qua
inueni repotuistis. Adiungis&ia
innumerabiles regnicolas & deo¬
rumagmina. & angelorum cohor¬
tes. quȩ omnia non condidis se di¬
cis dm. sed desua substantia genu¬
isse. Ita conuinceris innumerabi¬
les deos colere. non feren dosanam
doc trinam. qua doc&ur unus
innumerabiles. sed nec tres deos
ofas est dicere. Quorum est non
solum una eademq substantia
sed &iam una eademq operatio.
peripsam propriam unam eademq
substantiam. Percreaturam uero
corporalem. &iam demonstratio
singulorum. Hȩc tunon intelle¬
gis. Non capis. noui plena es. ine¬
briata es. Ingurgitata es fabuloso
sacnlegio: digeras aliquando quod
exalas & teram obruere talibus de¬
sinas. Interim canta quod can¬
tas. & inspice si potes deducas for¬
nicationis tuae: Inuitauit enim

Expanded text:
et ipsos duodecim magnos quoset ipsos duodecim magnos quosdam deos profiteris, ternos per quattuor tractus, quibus ille unus circumcingitur. quem quomodo inmensum faciatis, quem sic circumdatum dicitis, numquam inuenire potuistis. adiungis etiam innumerabiles regnicolas et deorum agmina et angelorum cohortes: quae omnia non condidisse dicis deum, sed de sua substantia genuisse. Ita conuinceris innumerabiles deos colere, non ferendo sanam doctrinam, qua docetur unus innumerabiles. sed nec tres deos fas est dicere: quorum est non solum una eademque substantia sed etiam una eademque operatio per ipsam propriam unam eandemque substantiam, per creaturam uero corporalem etiam demonstratio singulorum. haec tu non intellegis, non capis: noui, plena es, inebriata es, ingurgitata es fabuloso sacrilegio. digeras aliquando quod exhalas, et te iam obruere talibus desinas; interim canta, quod cantas, et inspice, si potes, dedecus fornicationis tuae. inuitauit enim
Abbreviated transcription (Latin):
tioneuoluteris : Annon recorda¬
ris amatorium canticum tuum
ubi describis maximum regnan¬
tum regem. sceptrigerum per¬
ennem. floreis coronis cine tum
& facia e rutilantem : quem si solum¬
talem amares. erubescendum tibi
ess& Nam &iam uir unus floreis
coronis cinctus. pudicȩ coniugi dis¬
plicer&. Neque enim potest dice¬
re hoc aliqua mystica significati¬
one ita dictum. uel ita demonstra¬
tum. Cum tibi prȩcipue laudari
manicheus non obaliud soleat.
nisi quod remotis figura rum inte¬
gumentis. Ipse tibi ueritatem nu¬
dam. & propriam loquer&ur
Pro prieigiturcantas dm̃ regem scep¬
trigerum floribus coronatum. Po¬
nat saltim sceptrum. quando coro¬
nis floreis cingitur. Non dec & re¬
giae uirgae seueritatem illam. lu¬
xuriae mollitudo. Huc accedit
quia non atesolus adamatus est
Sequeris enim cantando. & adiun¬
gis duo decim sȩcla floribus conues¬
tita & canoribus plena. & infaciem
patris flores suos iactantia. Vbi

Expanded text:
tione voluteris? Annon recordatione voluteris? Annon recordaris amatorium canticum tuum, ubi describis maximum regnantem regem, sceptrigerum perennem, floreis coronis cinctum et facie rutilantem? quem si solumtalem amares, erubescendum tibi esset; nam etiam uir unus floreis coronis cinctus pudicae coniugi displiceret. neque enim potes dicere hoc aliqua mystica significatione ita dictum uel ita demonstratum, cum tibi praecipue laudari Manichaeus non ob aliud soleat, nisi quod remotis figurarum integumentis ipse tibi ueritatem nudam et propriam loqueretur. proprie igitur cantas deum regem sceptrigerum, floribus coronatum. ponat saltem sceptrum, quando coronis floreis cingitur; non decet regiae uirgae seueritatem illa luxuriae mollitudo. huc accedit, quia non a te solus adamatus est; sequeris enim cantando et adiungis duodecim saecula floribus conuestita et canoribus plena et in faciem patris flores suos iactantia. ubi
Abbreviated transcription (Latin):
attrarent. ut blanda manutua
& otioso pane delicata post tan¬
tum laborem alteri digitos. Alte¬
rihumeros confricares : Sed fallunt
temala daemonia. quȩ tecum scor¬
tantur. ut concipias menda cia
& parias phantas mata : Curergo
non respuas dypticium ueri dĩ tuis
mem branis inimicum: quibus tot
falsos deos adamasti. mente uaga¬
bunda. perfigmenta cogitationũ
tuarum. Quibus omnia po&ica
mendacia. grauiora & honesteriora
repperientur. Uel hoc certe quod
apud po&as neminem decipit ipsa
professio falsitatis : ⁊in libris autemtuis
tanta fallaciarum turba pueriles
& insenibus animas nomine ueri¬
tatis in lectas. miserabilibus cor¬
rum pit erroribus. cum prurien¬
tes auribus sicut apostolus dicit
& aueritate auditum suum auer¬
tens ad fabulas conuertentur
Quomodo ergo sanam doc trinam
ferres illarum tabularum. ubi
primum praeceptum est. Audi
israhel dñs ds tuus. ds unus eft :
Cum tot deorum nominibus delec¬
tata turpissimi cordis fornica¬

Expanded text:
ad te intrarent, ut blanda manu tua ad te intrarent, ut blanda manu tua et otioso pane delicata post tantum laborem alteri digitos, alteri humeros confricares? sed fallunt te mala daemonia, quae tecum scortantur, ut concipias mendacia et parias phantasmata. cur ergo non respuas diptychium ueri dei, tuis membranis inimicum, quibus tot falsos deos adamasti mente uagabunda per figmenta cogitationum tuarum, quimendacia graviora et honestiora reperirentur, vel hoc certe, quod apud poetas neminem decipit ipsa professio falsitatis, in libris autem tuis tanta fallaciarum turba, pueriles et in senibus animas, nomine veritatis illectas, miserabilibus corrumpit erroribus, cum prurientes auribus, sicut Apostolus dicit, et a veritate auditum suum avertentes, ad fabulas convertuntur ? Quomodo ergo sanam doctrinam ferres illarum tabularum, ubi primum praeceptum est, Audi, Israel; Dominus Deus tuus, Deus unus est , cum tot deorum nominibus delectata turpissimi cordis fornica
Abbreviated transcription (Latin):
tinent ad dm̃. & septem ad proximu¬
Opudicum dypticium. in quo u&ere
figura illedilector & dilectus tuus.
Prenuntia bat tibi canticum nouum
indeca cordo psalterio. tam quam
prote &iam neruos suos extenturus
in ligno ut depeccato peccatum dam¬
nar& incarne. & iuftitia legis im¬
pler&ur inte. O dyptiuum con¬
iugale quod non sine causa odro
adultera : Iamenim mihi adte est
sermo manichea congregatio fal¬
lax & fallacibus inuoluta. Itane
multi nubatot elementis. uel poti¬
us mere trix prostituta daemoniis.
& sacrilegis uanitatibus impregna¬
ta. Audes matrimonium catholi¬
cum dñi tui. crimine inpudicitiae
lacerare : Ostende nobis moechos tuos.
splendide tenentem pon deratore.
& athlantem laterarium. Illum
enim dicis capita elementorum te¬
nere mundumq: suspendere. Istũ
autem genu fixo scapulis ualidis
subbaiulare tantum molem. utiq
neille deficiat : Ubi sunt isti: quisi
uere essent: quando ad teuenirent.
occupati tanto negotio: quando

Expanded text:
tinent ad Deum, et septem ad proximutinent ad Deum, et septem ad proximuO pudicum diptychium, in quo, vetere figura, ille dilector et dilectus tuus praenuntiabat tibi canticum novum, in decachordo psalterio : tanquam pro te etiam nervos suos extensurus in ligno, ut de peccato peccatum damnaret in carne, et justitia legis impleretur in te . O diptychium conjugale, quod non sine causa odit adultera! CAPUT V. Jam enim mihi ad te est sermo, manichaea congregatio fallax, et fallaciis involuta. Itane multinuba tot elementis, vel potius meretrix prostituta daemoniis, et sacrilegis vanitatibus impraegnata, audes matrimonium catholicum Domini tui, crimine impudicitiae lacerare? Ostesplenditenentem ponderatorem et Atlantem laturarium. -illum enim dicis capita elementorum tenere mundumque suspendere; istum autem genu fixo scapulis ualidis subbaiulare tantam molem, utique ne ille deficiat. ubi sunt isti? qui si uere essent. quando ad te uenirent occupati tanto negotio ? quando
Abbreviated transcription (Latin):
promissus paraclitus. Noli ergo
formidare dypticium. quo tibi scrip¬
ta olim quȩ nunc agnosceres mitte¬
bantur. TAntum noli esse sublege
ne illam timore non im pleas. sed
subgratra. ut sit inte pleni tudo legis
caritas . N onenimaliud dẏpticium
recensebat sponsi tui amicus cum di¬
cer&. Nam non adulterabis. non
homicidium facies. non concupis¬
ces & si quodest aliud mandatum.
inhoc sermone recapitulatur.
Diliges proximum tu umtamquam
teipsum. Dilectio proximi malum
non operatur. Plenitudo ergolegis
caritas. Ibi sunt duo illa prȩcep¬
ta. Dilectionis dĩ. & dilectionispro¬
ximi singulis tabulis explicata
Hocergo dẏpticium ille pręmisit.
qui tibi hȩc duo prȩcepta ueniens com¬
mendauit: inqui bus totalex pen¬
d& & proph&ȩ. In primo precep¬
to est castitasnuptiarum tuarum.
insecundo unitas membrorum tuo¬
rum. Illoamplecteris diuinitatem
isto congregas soci& atem. quȩ duo
prȩcepta ipsa sunt decem. Tria per¬

Expanded text:
promissus Paracletus . Noli ergo promissus Paracletus . Noli ergo formidare diptychium, quo tibi scripta olim, quae nunc agnosceres, mittebantur: tantum noli esse sub lege, ne illam timore non impleas; sed sub gratia, ut sit in te plenitudo legis charitas. Non enim aliud diptychium recensebat sponsi tui amicus, cum diceret: Nam, Non adulterabis, Non homicidium facies, Non concupisces, et si quod est aliud mandatum, in hoc sermone recapitulatur, Diliges proximum tuum tanquam te ipsum. Dilectio proximi malum non operatur. Plenitudo autem legis est charitas . Ibi enim sunt duo illa praecepta, dilectionis Dei, et dilectionis proximi, singulis tabulis explicata. Hoc ergo diptychium ille praemisit, qui tibi haec duo praecepta veniens commendavit, in quibus tota Lex pendet et Prophetae . In primo praecepto est castitas nuptiarum tuarum, in secundo unitas membrorum tuorum: illo amplecteris divinitatem, isto congregas societatem. Quae duo praecepta, ipsa sunt decem: tria per
Abbreviated transcription (Latin):
p&rus loquitur. lapidem uiuum
ab hominibus reprobatum. ađo
autem electum & honorificatum
llis autem erat lapis offensionis
& p&ra scandali. Tibi autemla¬
pis quem reproba uerunt aedifican¬
tes. factus est incapite anguli
quod totum idem p&rus a posto¬
lus explicat. & totum a proph&is
a quibus isti damnati alienantur.
prȩdictum esse commemorat
Nege sane &iam illud dypticium.
netimeas plane sponsitui est.
Alus lapis ille significauit duram
stoli ditatem: tibiautem fir¬
mam stabi litatem. Digito dĩ
scriptȩsunt tabulȩ illȩ digito
dĩ sponsus tuus eicit daemonia.
digito dĩ expelle tu doctrinas
daemoniorum mendaciloquoru
cauteriata m habentium consci¬
entram: ex hoc. dypticio repellis
adulterum qui sepa raditum
dicit ut scõ nomine teseducat
Quinqua gesi mo enim die post pas¬
cha datȩsunt illȩ tabulȩ &
quinqua gesimo die post passionem
sponsitui. quam pascha illud prȩfi¬
gurabat. datus est digitus dĩ sp̃s sc̃s.

Expanded text:
Petrus loquitur, lapidem vivum Petrus loquitur, lapidem vivum ab hominibus reprobatum, a Deo autem electum et honorificatum. Illis ergo erat lapis offensionis, et petra scandali: tibi autem lapis quem reprobaverunt aedificantes, factus est in caput anguli . Quod totum idem Petrus apostolus explicat, et totum a Prophetis, a quibus isti damnati alienantur, praedictum esse commemorat. Lege sane etiam illud diptychium: ne timeas, plane sponsi tui est. Aliis lapis ille significavit duram stoliditatem: tibi autem firmam stabilitatem. Digito Dei scriptae sunt tabulae illae : digito Dei sponsus tuus ejecit daemonia : digito Dei expelle tu doctrinas daemoniorum mendaciloquorum cauteriantium conscientiam . Ex hoc diptychio repellis adulterum, qui se Paracletum dicit, ut sancto nomine te seducat. Quinquagesimo enim die post Pascha datae sunt illae tabulae ; et quinquagesimo die post passionem sponsi tui quam Pascha illud praefigurabat, datus est digitus Dei, Spiritus sanctus
Abbreviated transcription (Latin):
lapidis qui sine senso est caro sentit
perlapidis insensualita tem fignifi¬
catum est cor non intellegens. et
percarnis sensualitatem. significa¬
tum est cor intellegens. Tu potius
istos irride qui dicunt & terram.
& ligna & lapides habere sensum.
& intellegentiore uita uiuere
Carnes autem scolidiore & obtunsio¬
re. Vnde non a ueritate. sed a sua
uanitate coguntur fateri . mun¬
dius esse legem conscriptam in
tabulis lapideis. quam suum
thesaurum in pellibus mortici¬
nis. Anforte quia infabella
sua &iam lapides dicunt ossa
esse principum. Non eis dubi¬
tant coria prȩponere agnorum.
Nempe ergo illa testa mentiar¬
cha mun dius tegebat lapideas
tabulas quam caprina pellis
codicem istorum. N ȩc tumi¬
sericorditer irride. ut eis irri
denda & fugien da commendes¬
Nam millo dypticio lapideo iam
tu non corde lapideo intellegis.
quid duro illi populo congruebat
& in eo tamen agnoscis p&ram ip¬
sum sponsum tuum. illum quem

Expanded text:
lapidis, qui sine sensu est, caro sentit, lapidis, qui sine sensu est, caro sentit, per lapidis insensualitatem significatum est cor non intellegens et per carnis sensualitatem significatum est cor intellegens. tu potius istos inride, qui dicunt et terram et ligna et lapides habere sensum et intellegentiore uita uiuere, carnes autem stolidiore et obtunsiore. unde non a ueritate, sed a sua uanitate coguntur fateri mundius esse legem conscriptam in tabulis lapideis quam suum thesaurum in pellibus morticinis. an forte quia in fabella sua etiam lapides dicunt ossa esse principum, non eis dubitant coria praeponere agnorum? nempe ergo illa testamenti arca mundius tegebat lapideas tabulas quam caprina pellis codicem istorum. haec tu miseridenda et fugienda commendesnam in illo diptychio lapideo, jam tu non corde lapideo intelligis, quid duro illi populo congruebat; et in eo tamen agnoscis petram, ipsum sponsum tuum, illum quem
Abbreviated transcription (Latin):
guratam & proph&atam. prȩscientia
parturis se scorum: Nelapideo dypti¬
cio miserabili dicacitate reprehensa
mouearis. quia non habes lapideum
cor. quod illȩ tabulȩ inpopulo prio¬
re significabant: Est enim epistola
nra scripta. non atramento. sed spu
dĩ uiui: Non intabulis lapideis. sed
in tabulis cordis carnalibus. Adquȩ
uerba illi uanigaudent. putantes a¬
postolum reprehendisse dispensati¬
onem illi tempori congruam u& e¬
ris testamenti: non intellegentes
hoc eum exproph&a dixisse. Hȩc
enim uerba quȩ imperite amplec¬
tuntur. longe antequam pera pos¬
tolos dicerentur & inplerentur.
proph&is quos respuunt prȩnunti¬
ata sunt. Proph&a enim dixerat
Auferam eis corlapideum. & dabo eis
cor carneum. Uideant si non hoc est
non intabulis lapideis. sed in tabulis
cordis carnalibus N amneq: ibi quod
dictum est carneum. neq hic tabulȩ
carnales. hoc uolunt. ut carnaliter
sapiamus. sed quia in com paratione

Expanded text:
guratam et prophetatam, praescientiam guratam et prophetatam, praescientiam parturisse sanctorum. Nec lapideo diptychio miserabili dicacitate reprehenso movearis: quia non habes lapideum cor, quod illae tabulae in populo priore significabant. Es enim epistolarum scripta non atramento, sed spiritu dei uiui, non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus. ad quae uerba illi uani gaudent putantes apostolum reprehendisse dispensationem illi tempori congruam ueteris testamenti, non intellegentes hoc eum ex propheta dixisse. haec enim uerba. quae inperite amplectuntur, longe antequam per apostolos dicerentur et inplerentur, a prophetis, quos respuunt, praenuntiata sunt. propheta enim dixerat: auferam eis cor lapideum et dabo eis cor carneum. uideant, si non hoc est: non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus. nam neque ibi quod dictum est cor carneum, neque hic tabulae carnales hoc uolunt, ut carnaliter sapiamus. sed quia in conparatione
Abbreviated transcription (Latin):
appello inte paruulos tuos fratres
filius dominos meos. quos uel tam¬
quam oua sollicitis alis foues. uel tam¬
quam infantes lacte nutris. sine
corruptione fecunda uirgo mater.
hos inte appello teneros f&us tuos.
nega rrula curio sitate seducantur
abste sed potius anathement siquis
eis euangeli tauerit. pr&er id quod
acceperunt inte . N ec relinquant
uerum ueracem q. xꝑm. in quosunt
omnes thesauri sapientiae & scien¬
tiae absconditi & magnam multi¬
tudinem dulcedinis eius quamab¬
scondit m&uentibus se. perfecitaute¬
sperantibus inse. Ibi uero quomodo pos¬
sunt esse uerba ueracis. in prȩdicatore
xei fallacis : Contemne insultationes
eorum. quia bona tibi conscientia pro¬
missionem uitae &ernȩ teadamasse¬
inmuneribus sponsi tui. idest ipsum
Non autem sicut illi desipiunt: adalie¬
num dm̃ seducta es. promit tentem
saturitatem uentris . & terram chana¬
neorum. Intellegis qui ppe in ipsis
&iam promissionibus. teiam tuncfi¬

Expanded text:
sed appello in te paruulos tuos. fratres, sed appello in te paruulos tuos. fratres, filios, dominos meos, quos uel tamquam oua sollicitis alis foues uel tamquam infantes lacte nutris, sine corruptione fecunda uirgo mater. hos in te appello teneros fetus tuos, ne garrula curiositate seducantur abs te, sed potius anathement, si quis eis euangelizauerit praeter id, quod acceperunt in te, nec relinquant uerum ueracemque Christum, in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi, et magnam multitudinem dulcedinis eius, quam abscondit metuentibus se, perfecit autesperantibus in se. ibi uero quomodo possunt esse uerba ueracis in praedicatore Christi fallacis? contemne insultationes eorum, quia bene tibi es conscia promissionem uitae aein muneribus sponsi tui, id est, ipsu. CAPUT IV. Non autem, sicut illi desipiunt, ad alienum deum seducta es, promittentem saturitatem ventris et terram Chananaeorum. Intelligis quippe in ipsis etiam promissionibus te jam tunc fi
Abbreviated transcription (Latin):
datum u&us in laude ponat a posto¬
lus iohannes & profanas uerborum
nouitates. cuitari iubeat apostolus
paulus : Te ergo uera sponsa. ueri
xei ecclesia catholica. Allo quar& ego
te promodulo meo qualiscumq fili¬
us & seruustuus. positus inte dis¬
penfare cibaria conseruis meis
Aue semper ut caues manicheorum
impiam uanitatem. iam tuorum
pericula expertam & liberatione con¬
uictam. Ille me quondam degremio
tuo error excusserat. Expertus fugi
quod ex periri non debui. Sed tibi pro¬
fecerint &iam pericula mea. cui nunc
seruit liberatio mea. Quia nisimihi
uerus & uerax sponsus tuus. decuius
laterefacta es. inuero sangui nesuo
remissionem peccatorum posuis s&
absorbuis s& me uorago fallaciȩ &
terram factum. serpens in reparabili¬
ter deuorass&. Nolidecipi nomine
ueritatis. H Ancsola tuhabes & in
lactetuo & inpanetuo. In hacautem
tantum nomen eius est: ipsa non est
Etintuis quidem grandibus secura.

Expanded text:
datum uetus in laude ponat apostodatum uetus in laude ponat apostolus Iohannes et profanas uerborum nouitates euitari iubeat apostolus Paulus? te ergo, uera sponsa ueri Christi ecclesia catholica, adloquar et ego te pro modulo meo, qualiscumque filius et seruus tuus positus in te dispensare cibaria conseruis meis: caue semper, ut caues, Manichaeorum inpiam uanitatem iam tuorum periculo expertam et liberatione conuictam. ille me quondam de gremio tuo error excusserat; expertus fugi, quod experiri non debui. sed tibi profecerint etiam pericula mea, cui nunc seruit liberatio mea, quia nisi mihi uerus et uerax sponsus tuus, de cuius latere facta es, in uero sanguine suo remissionem peccatorum posuisset, absorbuisset me uorago fallaciae et terram factum serpens inreparabiliter deuorasset. noli decipi nomine ueritatis; hanc sola tu habes, et in lacte tuo et in pane tuo; in hac autem tantum nomen eius est, ipsa non est. et in tuis quidem grandibus secura es;
Abbreviated transcription (Latin):
pertinebant: qui non illic amplius
quam promissa temporaria. & cog¬
nitata concu piscebant: inquibus
a &erna figurata & proph&a ta
non intellegebant. Sedhȩc iam¬
satis superq prioribus responsionibus
nr̃is dicta. Illa uero est miserabilis
impudentia cum manicheorum sacri¬
lega & inmunda soci&as. & tam castam
sponfam xpi seiactare non dubitat.
Inquo aduersus scȩ ecclesiae uere casta
membra quid proficit: nisi ut ueniat
inmentem aduersus tales a postolica
illa ammonitio. Aptaui uos uni uiro
uirginem castam ex hibere xpo. Iimeo
autem nesicut serpens euam fefellit as¬
tutia sua. sic & uestraementes corrum¬
pantur a caftitate quȩ est inxpo
Quid enimagunt isti euangeli tantes
nobis pr&er quodaccipimus: nisi ut
nos a caftitate corrum pant quamxeo
seruamus. quando legem dĩ culpant
nomi neu& ustatis. & errorem suum
laudant nomine nouitatis. quasi
omnis u&ustas fugienda sit. aut om¬
nis nouitasapp&enda. cum & man¬

Expanded text:
pertinebpertinebquam promissa temporalia cogitata concupiscebant, in quibus aeterna figurata et prophetata non intellegebant. sed haec iamsatis superque prioribus responsionibus nostris dicta. Illa uero est mirabilis inpudentia, cum Manichaeorum sacrilega et inmunda societas etiam castam sponsam Christi se iactare non dubitat: in quo aduersus sanctae ecclesiae uere casta membra quid proficit, nisi ut ueniat in mentem aduersus tales apostolica illa admonitio: aptaui uos uni uiro uirginem castam exhibere Christo. timeo autem, ne sicut serpens Euam fefellit astutia sua, sic et uestrae mentes corrumpantur a castitate, quae est in Christo? quid enim agunt isti euangelizantes nobis praeter quod accepimus, nisi ut nos a castitate corrumpant, quam Christo seruamus, quando legem dei culpant nomine uetustatis et errorem suum laudant nomine nouitatis, quasi omnis uetustas fugienda sit aut omnis nouitas adpetenda, cum et man
Abbreviated transcription (Latin):
terea scriba eruditus in regnodĩ.
similis est patrifamilias proferen¬
ti d& hesauro suo noua & u&era
Exhis quȩ ante diximus recor de tur
qui potuerit. uel certe recensext qui
uoluerit. Duas enim spes siquis ha¬
bendas putauerit. ut & propter
felicita tem terrenam. & propter
regnum caelorum deseruiat. hȩc
illam non capit. Et cum hȩc aliqua
tribulatione fuerit perturbata.
deficiens homoamitt& &iamillam
Inde est & illud. Nemopotest duo¬
bus dominis seruire. ⁊ quod ex posu¬
it dicens. Non potestis dõ seruire.
& mammonȩ V&us autem testa¬
mentum recte intellegentibus. pro¬
ph&ia est noui testamenti. Itaq
& in illo primo populo scĩ patriar¬
chȩ & proph&ȩ. qui intellebant
quodagebant. uel quod per eos age¬
batur. in nouo testamento habent
istam spem salutis a &ernae. Adil¬
lud enim pertinebant quod intel¬
legebant & diligebant. quia & si
non dum reuelabatur. iam tamen
figurabatur . Adu&us autem illi

Expanded text:
terea omnis scriba eruditus in regno Dei terea omnis scriba eruditus in regno Dei similis est patrifamilias proferenti de thesauro suo nova et vetera , ex his quae ante diximus, recordetur qui potuerit, vel certe recenseat qui voluerit. Duas enim spes si quis habendas putaverit ut et propter felicitatem terrenam, et propter regnum coelorum Deo serviat; haec illam non capit, et cum haec aliqua tribulatione fuerit perturbata, deficiens homo amittet etiam illam. Inde est et illud: Nemo potest duobus dominis servire. Quod exposuit dicens, Non potestis Deo servire et mammonae . Vetus autem Testamentum recte intelligentibus prophetia est Novi Testamenti. Itaque et in illo primo populo sancti Patriarchae et Prophetae, qui intelligebant quod agebant, vel quod per eos agebatur, in Novo Testamento habebant istam spem salutis aeternae: ad illud enim pertinebant, quod intelligebant et diligebant; quia etsi nondum revelabatur, jam tamen figurabatur. Ad Vetus autem illi
Abbreviated transcription (Latin):
UDITEHAEC QUORUM
corda possid& xp̃c. etuide¬
te sitoleratis. nisi quia ipseẽ
urã patienta. Faustus nouomel¬
le plenus. respuit ac&um uetus.
& paulus acetouetere plenus. ef¬
fudit dimidium quocaper& in¬
fusum mel nouum non seruandũ
sed corrum pendum. Uides enim
quod ait apostolus. paulus seruus
xp̃i iniũ. uocatus apłs. segregatus
in euan gelium di: Exmelle nouoẽ.
illud aut̃ quod sequitur. Quodante
promiserat per prophetas suos in
scripturis scĩs defilio suo. qui fac¬
tus est ei ex semine dauid secun
dum carnem. Ex ac&o uetere.:
quis hoc sustiner& audire. nisi
nos consular&ur idem dicens
Oport& ethereses eẽ ut probati
mani feftifiant in uobis.⁊ sed quid
opus est eademiam superius dicta
rep&ere : Nam pannum nouum
& uestimentum u&us. & uinum
nouum & utres ueteres. non duo
testamenta significare: sed duas
uitas & spes duas : Ad duo uero
testamenta intellegenda illam da¬
tam eẽ Adño similitudinem: prop¬

Expanded text:
udite haec, quorum corda possidet Christus, et uidete, si toleratis, nisi quia ipse est uestra patientia. Faustus nouo melle plenus respuit acetum uetus et Paulus aceto uetere plenus effudit dimidium, quo caperet infusum mel nouum, non seruandum, sed corrumpendum. uides enim, quod ait apostolus Paulus: seruus Christi Iesu, uocatus apostolus, segregatus in euangelium dei, ex melle nouo est; illud autem quod sequitur: quod ante promiserat per prophetas suos in scripturis sanctis de filio suo, qui factus est ei ex semine Dauid dum carnem ; ex aceto vetere. Quis hoc sustineret audire, nisi nos consolaretur idem dicens: Oportet et haereses esse, ut probati manifesti fiant in vobis ? Sed quid opus est eadem jam superius satis dicta repetere ? Nam pannum novum et vestimentum vetus, et vinum novum et utres veteres, non duo Testamenta significare, sed duas vitas, et spes duas: ad duo vero Testamenta intelligenda illam datam esse a Domino similitudinem, Prop
Abbreviated transcription (Latin):
rent. nongenti nescio cuitenebrarũ.
atq ita ꝑgratiam dĩ eidem peccato do¬
minarentur : Nunc uero & ipsi&
om̃s quidiuersis errorib: contuma¬
ces. resistendo ueritati. exeunt a facie
dĩ sicut cain. sicut uida ei ꝑ diti habitant
interra cõmotions idest in pestur bati¬
one carnali contra iocunditatẽ dĩ.

Expanded text:
rent, non genti nescio cui tenebrarum; rent, non genti nescio cui tenebrarum; atque ita per gratiam Dei eidem peccato dominarentur. Nunc vero et ipsi et omnes qui diversis erroribus contumaces, resistendo veritati exeunt a facie Dei, sicut Cain, sicut Judaei perditi, habitant in terra commotionis, id est, in perturbatione carnali, contra jucunditatem D
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ rogatur in psalmo. nedederis in
motum pedesmeos. & manus pecca¬
torum non moueantme. Et qui
tribulantie exultabt simotus fuero.
& dñs ad extris ẽnl ne commouear.
Et innumerabiliatalia: quod patiunt᷑
om̃s qui ex eunt a facie dĩ. id est ami¬
sericordia dilectionis cius. unde dicit᷑
in quodampsalmo. ego dixi inabun¬
dantiamea. non mouebor inaeternum.
Sedude quid sequitur. Dñe. in uolun¬
tate tua prestitisti decorimeo uirtu¬
tẽ. Auestistiaut̃ faciem tuam & fac
tus sum conturbatus. Vnde intellegit᷑
omnẽ animã pasticipationẽ lucis dĩ.
N onperseipsam esse pulchram & deco¬
ram & iustute pollentẽ: quod & isti
manichei si considerarent. & intelle¬
gerent non in tantã blas phemia mca¬
derent. putando seeẽ naturam & sub¬
stantiam dĩ : sedideo non possunt quia
non qui escunt. sabbatum enim cordis
non intellegunt. Nam siqui escerent.
sicut dictumest ad cain. peccatum suum
Ad se conuesterent. id est sibi tribue¬

Expanded text:
deus rogatur in psalmo: ne dederis in deus rogatur in psalmo: ne dederis in motum pedes meos, et: manus peccaorum non moueant me, et: qui tribulant me, exultabunt, si motus fuero; et: dominus a dextris est mihi, ne commouear et innumerabilia talia: quod patiuntur omnes, qui exeunt a facie dei. id est a misericordia dilectionis eius. unde dicitur in quodam psalmo: ego dixi in abundantia mea, non mouebor in aeternum. sed uide, quid sequitur: domine, in uoluntate tua praestitisti decori meo uirtutem; auertisti autem faciem tutus sum conturbatus . Unde intelligitur omnem animam participatione lucis Dei, non per se ipsam, esse pulchram, et decoram, et virtute pollentem. Quod et isti Manichaei si considerarent et intelligerent, non in tantam blasphemiam caderent, putando se esse naturam et substantiam Dei. Sed ideo non possunt, quia non quiescunt; sabbatum enim cordis non intelligunt: nam si quiescerent, sicut dictum est ad Cain, peccatum suum ad se converterent, id est, sibi tribue
Abbreviated transcription (Latin):
magis quia non interit gens iuda ea
satis appareat fidelibus xp̃ianis. quã
subiectionẽ meruerint. qui superbo
regno dñm interfecer̃: Et posuit
dñs ds̃ cam signum. ne eum occidat om̃s
qui inuenerit : Hoc reuera multum mi¬
rabile ẽ quẽ ad modũ om̃s gentes quȩ
aromans subiugatest̃ in ritum roma¬
norum sacrorum transierint. exquae
sacri legia obseruanda & celebranda
susceperint. Cens aut̃ udaea. siue
subpagans regibus siue subxp̃ianis
non amiserit signũ legis sua e. quo
ac& eris gentib populisq distinguit᷑.
E tom̃s imperator uel rex qui eosin
regnosuo in uent cum ipso signo eos
inuenit nec occidit. idest non efficit
ut non sint iudaei. cesto quodam & ꝓprio
sua e obseruationis signo ac& erarum
genticm cõmunione discr&i: nisiqui¬
cumq: eorum ad xp̃mtransierit . ut iam
non inuenatur cain. nec ex eata faciedĩ.
ne habit& in terra naid: qđ dicitur¬
qđ dicitur
interp̃tari commotio ⁊ contra qđ malũ

Expanded text:
magis quia non interit gens Iudaea magis quia non interit gens Iudaea satis appareat fidelibus christianis, quam subiectionem meruerint qui superbo regno dominum interfecerunt. Et apposuit dominus deus Cain signum, ne eum occidat omnis, qui inuenerit. hoc re uera multum mirabile est quemadmodum omnes gentes, quae a Romanis subiugatae sunt, in ritum Romanorum sacrorum transierint eaque sacrilegia obseruanda et celebranda susceperint, gens autem Iudaea siue sub paganis regibus siue sub christianis non amiserit signum legis suae, quo a ceteris gentibus populisque distinguitur; et omnis imperator uel rex, qui eos in regno suo inuenit, cum ipso signo eos inuenit nec occidit, id est non efficit ut non sint Iudaei, certo quodam et proprio suae obseruatigentium communione discreti, nisi quicumque eorum ad Christum transierit, ut iam non inueniatur Cain nec exeat a facie dei nec habitet in terra Naim, id quod dicitur interpretari "commotio." contra quod malum
Abbreviated transcription (Latin):
gemens & tremens suꝑ terra. & erit
om̃s qui in uenerit me occid& me:
Uere inde gemit & tremit. neregno
&iam terreno perdito istauisibili
morte occidatur :: Hanc dic̃ maiorẽ
causam . quã illam quod eiterram
non dat iustutẽ suã nec spiritaliter
moriatur : Carna liter enim fapit
& abscondit᷑ a faciedĩ. idẽ iratum
habere dm̃ graue non put&. nisi ne
inuenat᷑ & occidatur carnaliter sapit
tam quã operans terrãcuius uistutẽ
non accipit : Sapereaut̃ scđm carnẽ:
mors ẽ: quã ille non intellegens
amisso regno gemit & corporalem
mostemtremit : Sed quidei respon¬
d& ds̃ Non sic in quit om̃s quiocci¬
derit cain septemu in dictas ex sol¬
u&: id est non sic quomodo dicis.
non corporali moste interibit genus
impium carnalium uidacorum: Quicũq
enimeos ita perdiderit. septem uindic¬
tas ex solu& idest aufer& ab eis septem
uindictas . quib alligatist̃ propterrea¬
tum occisi xp̃i ut hoc toto tempore
qđ septenario dierumnum ero uoluit᷑

Expanded text:
s et tremens super terram, et erit omnis, qui inuenerit me, occidet me. uere inde gemit et tremit, ne regno etiam terreno perdito ista uisibili morte occidatur. hanc dicit maiorem causam quam illam, quod ei non dat terra uirtutem suam, ne spiritaliter moriatur. carnaliter enim sapit et abscondi a facie dei, id est iratum habere deum, graue non putat nisi ne inueniatur et occidatur. carnaliter sapit tamquam operans terram, cuius uirtutem non accipit. sapere autem secundum carnem mors est; quam ille non intellegens amisso regno gemit et corporalem mortem tremit. sed quid ei respondit deus? non sic; inquit; omnis qui occiderit Cain, septem uindictas exsoluet; id est, non sic, quomodo dicis; non corporali morte interibit genus impium carnalium Iudaeorum. quicumque enim eos ita perdiderit, septem uindictas exsoluet; id est, auferet ab eis septem uindictas, quibus alligati sunt propter reatum occisi Christi, ut hoc toto tempore, quod septenario dierum numero uoluitur,
Abbreviated transcription (Latin):
cifixus apparuit tam quã cain
operanti terram ut granũ illud se¬
mnar&ur : nonostendens eadem
terra fructum uistutis suae : quõ
operaberis inquit terram & non
adici& uirtutem suam daretibi::
Cemens & tremens eris interra: Nunc
ecce quis nonuideat : quis non agnos¬
cat in tota terra quacumq dispersus ẽ
rore amissi regni . & tremattimore
sub innum erabilib populis xp̃ians
Ideoq. respondit cain & dix. Maior ẽ¬

Expanded text:
cifixus apparuit, tamquam Cain operanti terram, ut granum illud seminaretur, non ostendens eadem terra fructum uirtutis suae: quoniam operaberis, inquit, terram et non adiciet uirtutem suam dare tibi; gemens et tremens eris in terra. Nunc ecce quis noncat in tota terra, quacunque dispersus est rore amissi regni, et tremat tremore sub innumerabilibus populis Christianis? Ideoque respondit Cain dicens Major e
Abbreviated transcription (Latin):
Puto recogitans. nefoste fuiss& uerum.
sed locum tam̃ mutat ad plicatq id
altere cuidam causȩ longe dissimli. id
est ubidicit ibs ad discipulos suos.
contendite intrare ꝑangustum hos¬
tiũ Multienĩ uenent quȩrentes in¬
trare & non poterunt : Cũ aũ intraue¬
rit inquit paterfamilias & clauserit
ianuam incipietis foris stare & pulsare
dicentes. Dne a perinobis. et respondens
dic& nescio uos. Tunc incipi&is dicere.
manducabimus & bibimꝰ coramte & inpla¬
teis nr̃is & insynagogis docuisti & dic&
uobis. nescio unde estis. Discediteame
om̃s operarii iniquitatis. ibi erit fletus
& stridor dentium : Cumui deritis abra¬
ham et isaac & ia cob & om̃s ꝓphetas intro

Expanded text:
puto recogitans ne forte fuisset verum: puto recogitans ne forte fuisset verum: sed locum tamen mutat applicatque id alteri cuidam causae longe dissimili, id est, ubi dicit Jesus ad discipulos suos, Contendite intrare per angustum ostium; multi enim uenient quaerentes intrare et non poterunt. cum autem intrauerit, inquit, pater familias et clauserit ianuam, incipietis foris tare et pulsare dicentes: domine, aperi nobis. et respondens dicet: nescio uos. tunc incipietis dicere: manducauimus et bibimus coram te et in plateis nostris et synagogis docuisti. et dicet uobis: nescio unde estis; discedite a me omnes, operarii iniquitatis. ibi erit fletus et stridor dentium, cum uideritis Abraham et
Abbreviated transcription (Latin):
Deabrahãta menillic deisaac &iacob
nullã factitat mentionẽ : Quod siquis
dicat idurco p̃termͥssȩ eũ . quia enm
dictum idiã satis fuiss& a matheo :
Curergo gestum ipsum cõmemorat erga
centurionẽ & puerumeius qđ aeque lon
gesatis insinuatum iam fuiss& mathei
solertia sed falsumẽ namq & de obsecratio¬
nemipsa adueniendi ium̃. matheus quidẽ
dicit qđ enimidem ꝑsem & ipsum centurio
ueneritad eum rogaturus modelam . lucas
aut̃ non. sed quima iores natu ad eum mise¬
rit iudeorũ quine forte sperner&us ab
eodẽ tam quã gentilis. quõ iñ quidem uim̃
uolunt eẽ plene iuda eum ꝑsuadere in¬
gressi st̃ ei dicentes. dignũ eẽ cuiid presta¬
r& quõ quidem diliger& gentẽ suam &
synagogam ipse aedificass& sibitam quam
& hoc ad dĩ filium pestiner&. siae difica¬
tionẽ synagogae suae iuda ei decenturio¬
ne paga nomeruerint. nec tam̃ omni¬
fariam & lucas hoc uerbum reticuit.

Expanded text:
de Abraham tamen illic. de Isaac et Iacob de Abraham tamen illic. de Isaac et Iacob nullam facit mentionem. quodsi quis dicat idcirco praetermisisse eum, quia enim dictum id iam satis fuisset a Matthaeo, cur ergo gestum ipsum commemorat erga centurionem et puerum eius, ge satis insinuatum jam fuisset nobis Matthaei solertia? Sed falsum est. Namque et de obsecratione ipsa adveniendi Jesum, Matthaeus quidem dicit, quod idem per semetipsum Centurio venerit ad eum rogaturus medelam: Lucas autem non, sed quia majores natu ad eum miserit Judaeorum, qui ne forte sperneretur ab eodem tanquam gentilis quoniam quidem Jesum volunt esse plane Judaeum, persuadere ingressi sunt ei dicentes, dignum esse cui id praestaret, quoniam quidem diligeret gentem suam, et synagogam ipse aedificasset sibi : tanquam et hoc ad Dei Filium pertineret, si aedificationem synagogae suae Judaei de Centurione pagano meruerint. Nec tamen omnifariam et Lucas hoc verbum reticuit,