comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
unius mensis. aut unius anni spa¬
edo bellum tͣdixerunt. sed quamdi¬
u uiuis suꝑ terram. quam diucar¬
nem mortalem portas. quamdiu
sentire poteris nonte deserent. non
tibi pacem dabunt aut requiem.
semꝑ intentionem tuam oppriment.
cogitationem tuam auertent. ut nũ¬
quam mentẽ liberam. aut uolunta¬
tem puram ad dm̃ erigere possis.
rum non adquiris. Melius tibi eẽt
uel ista tormenta deuitare. quam
intoto perire . & nichil sentire bo¬
ni. Yidet d̃s quia inuitus pateris¬
Fortassis respiciet ad uiolentiam pas¬
sionis tuȩ &e misertus ercessui tuo
ueniam dabit. Precipue cum dicat
apłs quia melius est nubere quam
uri. & item. Unus quisq uxorem
suam habeat ꝓpter fornicationem.
Bene enim nouit apłs infirmitatem
humanam. & ido non dixit illiha¬
beant. quia illis licet illi non habe¬
ant. quia illis non licet. Sed unus¬
continete non potest melius est ut
nubat quam uratur. Melius ẽ ut li¬
cite excipiat infirmitatem. quam

Expanded text:
unius mensis, aut unius anni spaunius mensis, aut unius anni spatio bellum tibi indixerunt, sed quandiu vivis super per terram, quandiu carnem mortalem portas, quandiu sentire poteris, non te deserent, non tibi parcent, non tibi pacem dabunt aut requiem; semper intentionem oppriment, cogitationem tuam avertent, ut nunquam mentem liberam aut voluntatem puram ad Deum erigere possis. rum non acquiris. Melius tibi saltem esset vel ista tormenta devitare quam in toto perire et nihil sentire boni. Videt Deus quod invitus pafortassis respiciet ad violentiam passionis tuae; et misertus, excessui tuo dabit veniam, praecipue cum dicat Apostolus: Melius est nubere quam uri . Et unusquisque uxorem suam habeat propter fornicationem. Bene enim novit Apostolus infirmitatem humanam; et ideo non dixit illi habeant, quia illis licet, et illi non habeant, quia illis non licet; sed unuscontinere non potest, melius est ut nubat quam uratur. Melius est ut licite excipiat infirmitatem, quam
Abbreviated transcription (Latin):
ut ad propositum continentiȩ ob¬
seruandum reuertantur: nichil de¬
inceps stabile aut ratum ẽẽ pote¬
rit. Non ordo uel habitus. non de¬
niq uotum aut professio ulla
tenere poterunt homines.quin
frena  pͣudiciciȩ laxent & ruant
indesideria sua. uel cum fastidire
ceperint bonum in quo sunt liber¬
tatẽ querentes. uel cõmtemptati
fiu̾nt forte de malo in quo non¬
dum sunt. ad uoluptatem suam
explendam festinantes. Ita dissipabi¬
tur omnis ordo & pulchritudo reli-¬
gionis xp̃ianȩ ad nichilum redigetur.
& turpitudo magna suocedet. Scđm
infirmitatem nr̃i temporis loquor.
Quis deinceps in habitu uel professione
religionis constitus stabit. si urgeri
cȩperit stimulis carnis suȩ. sicut
natura mortalis & corruptioni ob¬
noxia pati consueuit. & dixerit
ei cogitatio sua. non poteris resistere
tam uiolente passioni. tantis incendiiᷤ
hodie aut cras aut triduo siue qua¬
tuor. aut octo diebus. aut etiam

Expanded text:
ut ad propositum continentiae ut ad propositum continentiae servandum revertantur, nihil deinceps stabile aut ratum esse poterit. Non ordo vel habitus, non denique votum aut professio ulla tenere poterunt homines, quin frena impudicitiae laxent et ruant in desideria sua, vel cum fastidire coeperint bonum in quo sunt libertatem quaerentes, vel cum tentati fuerint forte de malo, in quo nondum sunt ad voluptatem suam explendam festinantes. Ita dissipabitur omnis ordo, et pulchritudo religionis Christianae ad nihilum redigetur, et turpitudo magna succedet. Secundum infirmitatem nostri temporis loquor. Quis deinceps in habitu vel professione religionis constitutus stabit, si urgeri coeperit stimulis carnis suae, sicut natura mortalis et corruptioni obnoxia pati consueverit, et dixerit ei cogitatio sua: non poteris resistere tam violentae passioni, tantis desideriorhodie aut cras aut triduo sive quatuor aut octo diebus; aut etiam
Abbreviated transcription (Latin):
Et siquidem Beatus aug̃ dicit
Et uidetur manifesta auctoritas. Q
ratio euidens dequa dubitari non
possit. Sed ecce dicamus ita. & ita
sentiamus. ut lapse a proposito &
professione continentiȩ feminȩ si
nupserint coniugia ẽẽ uera. nec sol¬
ui posse omnino eiusmodi. Quid
ergo: Nonne similiter & eadem
ratione de alio sexu senciendum
est. si lapsi aproposito & professio¬
ne continentiȩ iuri uxores duxerĩt.
intantum ut solui omnino non pos¬
sit. quamiuis aculpa defetali non
possint. Etec gͦ dicamus quia ita
est & ita sentire & tenere oportet.
non habemus rationem aliquam
qua infringere possimus. aut in¬
firmare tam eudentem rationem
& auctoritatem. Tenemur necessita¬
te. ut ita sentiamus & teneamus.
U idete quid sequatur. Si hoc ꝓuul¬
gatum fu̾it & audierint homines
quia ita tenet ęccłia quod lapsi a
proposito & professione continentiae
si coniugia inierint separari non
possint. neq cogere potest eos ȩccłia.

Expanded text:
Et sic quidem beatus Augustinus dicit: Et sic quidem beatus Augustinus dicit: Et videtur manifesta auctoritas et ratio evidens de qua dubitari non possit. Sed ecce dicamus ita, et ita sentiamus, ut lapsae a proposito et professione continentiae feminae si nupserint conjugia esse vera, nec soli posse omnino ejusmodi. Quid ergo? Nonne similiter et eadem ratione de alio sexu sentiendum est, si lapsi a proposito et professione continentiae viri uxores duxerint, in tantum ut solvi omnino non possint, quamvis a culpa defendi non possint? Ecce ergo dicamus quod ita est, et ita sentire et tenere oportet. Non habemus rationem aliquam qua infringere possimus, aut infirmare tam evidentem rationem et auctoritatem. Tenemur necessitate, ut ita sentiamus et teneamus. Videte quid sequitur. Si hoc promulgatum fuerit et audierint homines quia ita tenet Ecclesia quod lapsi a proposito et professione continentiae, si conjugia inierint, separari non possunt, nec cogere eos potest Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
aicute quidem mouentur. sed pa¬
sum attendunt hanc argumenta¬
uonem quamta sequatur absurditaᷤ.
Cum enim laudabiliter etiam uiuente
uro ex eius consensu continentiam fe¬
mina xp̃o uoueat. iam scđm istoꝵ
rationẽ nulla hoc facere debet. ne
ipsum xp̃m quod sentire nefas est.
adulteriun faciat. cui uiuente ui¬
ro nubit & post pauca. fit autem
ꝑhanc minus consideratam opinio¬
nem qua putant lapsarum a scõ
ꝓposito feminarum si nupserint
non ẽẽ coniugia. non paruum ma¬
lum ut amaritis separentur uxores.
quasi ad ulterȩ sint non uxores. Et
cum uolunt eas separatas reddere
continentiȩ faciunt maritos earũ
adulteros ueros. cum siuis uxorib ui¬
uis alteras duxerunt. Qua ꝓpter ñ
possum quidem dicere. a proposito
meliore lapsas si nupserint feminaᷤ.
adulteria ẽẽ non coniugia. sed pla-¬
ne non dubitauerim dicere lapsus
& ruinas a castitate sanctiore quȩ
uouetur dõ adulteriis eẽ peiores.

Expanded text:
acute quidem mouentur, sed paacute quidem mouentur, sed parum adtendunt hanc argumentationem quanta rerum sequatur absurditas. cum enim laudabiliter etiam uiuente uiro ex eius consensu continentiam femina Christo uoueat, iam secundum istorum rationem nulla hoc faceripsi Christo, quod sentire nefas est, adulterum faciat, cui vivente viro nubit. Et post pauca: Fit autem per hanc minus consideratam opinionem, qua putant lapsarum a sancto proposito feminarum, si nupserint, non esse conjugia, non parvum malum ut a maritis separentur uxores, quasi adulterae sint, non uxores. Et cum nolunt eas separatas reddere continentiae, faciunt maritos earum adulteros veros, cum suis uxoribus vivis alteras duxerunt. Quapropter non possum quidem dicere a proposito meliore lapsas si nupserint feminas, adulteria esse, non conjugia. Sed plane non dubitaverim dicere lapsus et ruinas a castitate sanctiore quae vovetur Deo adulteriis esse pejores.
Abbreviated transcription (Latin):
dampnationem. qm̃ pͥmam fidem
irritam fecerunt. & si non nubendo
tñ uolendo. Non quia ipse
nuptiȩ uel talium dampnande ui¬
dicantur. sed dampnatur ꝓpositi
fraus. dampnatur fracta uoti fides.
dampnatur non susceptio abono
inferiore. sed ruina exbono superi¬
ore.Postremo dampnantur tales. non
quia coniugalem fidem posterius
inierunt. sed quia continentiȩ pri¬
mam fidem irritam fecerunt. & post
pauca. Pro inde qui talium dicunt
nuptias. non eẽ nuptias. sed potui
adulteria. non michi uidentur sa¬
tis a cute ac diligenter considerare
quid dicant. Fallit eos quippe simi¬
litudo ueritatis. Quia enim coniu¬
gium xp̃i dicuntar eligere quȩ xp̃i¬
ana scĩtate non nubunt.Hinc ar¬
gumentantur quidam dicentes.
Si iuro suo uiuo quȩ alteri nubit ad¬
ultera est sicut ipse dñs ineuuan¬
głio desiniuit. uiuo ergo xp̃o. cui
mirs ultra non dñabitur quȩ con¬
iugium eius elegerat. si homini nu¬
bit adultera est. Qui hoc dicunt

Expanded text:
damnationem, quoniam primam fidem damnationem, quoniam primam fidem inritam fecerunt etsi non nubendo, tantum uolendo: non quia ipsae nuptiae uel talium damnandae indicantur, sed damnatur propositi fraus, damnatur fracta uoti fides, damnatur non susceptio a bono inferiore, sed ruina ex bono superiore; postremo damnantur tales, non quia coniugalem fidem poinierunt, sed quia continentiae primam fidem irritam fecerunt. Et post pauca: Proinde qui dicunt uptias non esse nuptias. sed potius adulteria, non mihi uidentur satis acute ac diligenter considerare quid dicant; fallit eos quippe similitudo ueritatis. quia enim coniugium Christi dicuntur eligere quae christiana sanctitate non nubunt, hinc argumentantur quidam dicentes: si uiro suo uiuo quae alteri nubit, adultera est, sicut ipse dominus in euangelio definiuit, uiuo ergo Christo, cui mors ultra non dominatur, quae coniugium eius elegerat. si homini nubit, adultera est. qui haec dicunt,
Abbreviated transcription (Latin):
posset Sed non sic iudicare debent
quibus doctrina u̾bi dei commis¬
sa est. ut ꝓpter unum aliquid con¬
firmandum a sensu uniuersoꝵ
recedant. Neq enim partem to¬
tum sed totum pars sequi debet.
Et si forte inueniatur pars a toto
discordans aut coaptanda est si fie-¬
ri potest. aut si fieri non potest ab¬
icienda. Melius enim aparte recedi¬
tur quam a toto. optimum autem
si & pars retinetur & totum. Hec
sunt gͦ quȩ adducunt inapprobati¬
onem assertionis suȩ. Beatus auõ
in libro de ꝓfessione scẽ uiduitatis
sic ait. Inconiugali uinculo si pudi
citia conseruatur dampnatio non
timetur. Sed inuiduali & in uir¬
ginali continentia excellentia mune¬
ris amplioris expecitur. Qua expe¬
tita & electa & uoti debito oblata.
iam non solum capessere nuptias
sed etiam si non nubatur nubere
uelle damꝑnabile est. Nam ut hoc
demonstraret apłs non ait cumin
deliciis egerint in xp̃o nubunt sea
nubere uolunt habentes inquit

Expanded text:
possit. Sed non sic judicare debent possit. Sed non sic judicare debent quibus doctrina Verbi Dei commissa est, ut, propter unum aliquid confirmandum, a sensu universorum recedant. Neque partem totum sed totum pars sequi debet. Sed si forte inveniatur pars a toto discordans, aut coaptanda est si fieri potest, aut si fieri non potest abjicienda. Melius enim a parte receditur, quam a toto. Optimum autem est si et pars retinetur et totum. Haec ergo sunt quae adducunt in approbationem assertionis suae. Beatus Augustinus in libro De professione sanctae viduitatis sic ait: In conjugali vinculo si pudicitia conseruatur, damnatio non timetur; sed in uiduali et uirginali continentia excellentia muneris amplioris expetitur: qua expetita et electa et uoti debito oblata iam non solum capessere nuptias, sed etiamsi non nubatur, nubere uelle damnabile est. nam ut hoc demonstraret apostolus. non ait: cum in deliciis egerint in Christo, nubunt, sed, nubere uolunt habentes. inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
dui omnino lateree ignorantia con¬
uenientius estimẽtur excusari quȩ
tamen manifesta facta. quia contra
p̃ceptionem sunt non debent tole¬
rari. Hȩc autem dicta sunt contra
illos qui putant coniugium omni¬
no dici non posse. quod aliquando
ĩt illegitimas ꝑsonas qͥscũq con¬
sensũ ad inuicẽ habitum con¬
iugiũ facere.
Lii non minus p̃cipiti estima¬
tione incontrariam assercionẽ
feruntur. intantum ut di¬
cant quamlibet illegitimȩ ꝑsonȩ
fuerint cuiuscumq ꝓ fessionis aut
ordinis pari consensu adinuicem fa¬
cto conuiges eẽ. Non sacerdotes conti¬
nentiam ꝓfessos non summos sacer¬
dotes. non monachos aut sacras uir¬
gines. ab hac lege excipiendos pu¬
tant. Et habent isti similiter u̾ba
quędam scripturarum in quibus
munire credunt & confirmare esti¬
mationem suam. Et sunt uere
quȩdam dicta de eiusmodi inqui¬
bus conuenienter hoc intelligi poᷤ¬
set. si conuenienter hoc intelligi

Expanded text:
diu omnino latent ignorantia condiu omnino latent ignorantia convenientius existimentur excusari, quae tamen manifesta facta, quia contra praeceptionem sunt, non debent tolerari. Haec autem dicta sunt contra illos qui putant conjugium omnino dici non posse quod aliquando inter illegitimas personas quascunque consensum adinvicem habitum conjugium facere. Alii non minus praecipiti existimatione in contrariam assertionem feruntur, in tantum ut dicant quantumlibet illegitimae personae fuerunt cujuscunque professionis sive ordinis pari consensu adinvicem facto conjuges esse. Non sacerdotes continentiam professos, non summos sacerdotes, non monachos aut sacras virgines ab hac lege excipiendos putant. Sed habent isti similiter verba quaedam Scripturarum quibus munire credunt et confirmare existimationem suam. Et sunt vere quaedam dicta ejusmodi in quibus convenienter hoc intelligi possit, si convenienter hoc fieri
Abbreviated transcription (Latin):
tinaci p̃sumptione tenentur. illici¬
te. & illegitimȩ copulationes iudi¬
cantur.Non tamen hoc de omnib
sicut supra memorauimus. sen¬
sciendum estimamus. Nam facta
hortoris excusatione nulla legiti¬
moꝵs nomen possunt retinere. Ali¬
ud est de illis ubi uenialiter pec¬
catur. ut iudelicet siquis infra
scptimum. aut sextum. aut etiã¬
fortassis quintum gradum lineam
ꝓpinquitatis ignorans temeraret.
quod quidem nontam contra na¬
turalem siue antiquam legalem in¬
stitutionem. quantum contra subse¬
quentem eccłiȩ p̾ceptionem eẽt. Le¬
gunus quod beatus Gregorius.
anglis nouiter ad fidem conu̾sis
ne forte xp̃ianam religionem hor¬
rerent dispensatorie concessit. a
quinto gradu consanguinitatis coniu¬
gia copulare. inquo apparet quia ea
quȩ aliquando dispensationem ad¬
mittunt. ut licite manifeste fiant.
excusationem habent. etiam si pre¬
ter concessionem ignoranter fiant.
Et idcirco fortassis eiusmodi quam¬

Expanded text:
tinaci praesumptione tenentur, illicitinaci praesumptione tenentur, illicitae et illegitimae copulationes judicantur. Non tamen hoc de omnibus, sicut supra memoravi, sic sentiendum existimamus. Nam facta horroris excusatione, nulla legitimorum nomen poterunt retinere. Aliud est de illis ubi venialiter peccatur, ut videlicet si quis infra septimum, aut sextum, aut etiafortassis quintum gradum lineam propinquitatis ignorans temeraret, quod quidem non tam contra naturalem sive antiquam legalem institutionem, quam contra subsequentem Ecclesiae praeceptionem esset. Legimus quod beatus Gregorius Anglis noviter ad fidem conversis, ne forte Christianam religionem horrerent, dispensatorie concessit, a quinto gradu consanguinitatis conjugia copulare: in quo apparet quod ea quae aliquando dispensationem admittunt, ut licite manifeste fiant, excusationem habent, etiam si praeter concessionem ignoranter fiant. Et idcirco fortassis ejusmodi quan
Abbreviated transcription (Latin):
telligant gͦ quia quociens eusmo¬
di spiritales effectus sacramentis di¬
uinis attribuuntur. uirtus ipsoꝵ
sacramentoꝵ expͥmitur. in quo qui¬
acm non ostenditur. quid scđ̃m u
cium sacramentis di ab utentium¬
futurum futurum sit. sed pocius
quid exipsis scdm efficatiam. gr̃ȩ
sp̃ualis quȩ in ipsis est. si inpra¬
uitate abutentium non remaneat
fieri possit. Qui gͦ hoc coniugiũ
habere dixit. hoc utiq dicere uolu¬
it. quia coniugium hoc quantum
inse est habere debet. si fu̾it uͥ eẽ
debet. Si autem forte non fu̾it ubi
ẽẽ debet. nonmirum est si eo care¬
at quod habere debet. neq ideo
tamen minus uerum ẽ sacramen¬
tum dum est quamuis minus u¬
tile sit. illiinquo est Adhunc mo¬
dum putamus quȩdam conuigia
uere dici posse. quamdu scđ̃m iudi¬
cium ȩccłiȩ rata habentur. quȩ tam̃
post modum emergentib causis
legitimis recte soluuntur. & si post¬
ea contra eccłiȩ prohibitionem. per¬

Expanded text:
telligant ergo quod quoties hujusmotelligant ergo quod quoties hujusmodi spirituales effectus sacramentis divinis attribuuntur, virtus ipsorum sacramentorum exprimitur, in quo quidem non ostenditur quid secundum vitium sacramentis Dei abutentium futurum sit, sed potius quid ex ipsis secundum efficaciam gratiae spiritualis quae in ipsis est, si in pravitate abutentium non remaneant, fieri possit. Qui ergo hoc conjugium habere dixit, hoc utique dicere voluit, quod conjugium hoc quantum in se est, habere debet, si fuerit ubi esse debet. Si autem forte non fuerit ubi esse debet, non est mirum si eo careat quod habere debet. Neque ideo tamen minus verum est sacramentum, dum est, quamvis minus utile sit illi in quo est. Ad hunc modum putamus quaedam conjugia vere dici posse, quandiu secundum judicium Ecclesiae rata habentur; quae tamen postmodum emergentibus causis legitimis recte solvuntur, et si postea, contra Ecclesiae prohibitionem per
Abbreviated transcription (Latin):
susceptio corporis xp̃i confert spiri¬
talem participationem xp̃i. & tam̃
qui fictus baptismi sacramentum
accipit. remissionem peccatoꝵ non
ꝑcipit. & qui indigne manducat
corpus xp̃i. nequaquam ꝑ id mere¬
tur spũalem participationem xp̃i.
si ergo uere hȩc ad illa ꝑtinere dicimꝰ
& tamen illa sine istis aliquociens
inuenimus. nec ideo minus ad illa
ꝑtinent. quando sine istis sunt
illa. quando iudelicet sunt ubi eẽ
non debent. & apud quos ẽẽ nonde¬
bent. mirum est si indiuiduam so¬
cietatem ad coniugium ꝑtinere di¬
cimus. cum tamen coniugium sine
illa inueniamus. quando uidelicet
iugii sacramentum non ẽẽ dicunt.
quia hoc non habet. quod habere
debet. quando est ubi ẽe non debet.
dicant similiter baptismi sacramen¬
tum uerum non ẽẽ apud ficꝰtum.
& fictum uere baptiratum non ẽẽ
quia ibi remissionem peccatoꝵ non
operatur. & uerum corpus
I xp̃i non ẽẽ quod indigne
ꝑcipitur. quia illic spualis
participatio xp̃i non confertur. In¬

Expanded text:
susceptio corporis Christi confert spiritualem participationem Christi; et tamen qui fictus baptismi sacramentum accipit, remissionem peccatorum non percipit, et qui indigne manducat corpus Christi, nequaquam per id meretur spiritualem participationem Christi. Si ergo vere haec ad illa pertinere dicimus et tamen illa sine istis aliquoties inveniemus, nec ideo minus ad illa pertinent quando sine istis sunt illa; quando videlicet sunt ubi esse non debent, et apud quos esse non debent: mirum est si individuam societatem ad conjugium pertinere dicimus, cum tamen conjugium sine illa inveniamus, quando scilicet jugii sacramentum non esse dicunt, quia hoc non habet quod habere debet, quando est ubi esse non debet, dicant similiter baptismi sacramentum verum non esse apud fictum, et fictum vere baptizatum non esse, quia ibi remissionem peccatorum non operatur; et verum corpus Christi non esse quod indigne percipitur, quia illic spiritualis participatio Christi non confertur. In
Abbreviated transcription (Latin):
licita carnis commixtio exerceatur. si¬
cut ipsum officium carnalis commer¬
C a coniugio abẽe potest. ita etiam
ipsum coniugium sine his quȩ ad offi¬
cium carnalis commercii ꝑtinent. ẽẽ
potest. quamuis ut dictum est sifi¬
de careat minus sinccrum. si autem
spe prolis careat. minus fructuosum
mueniatur. Fides enim fructum ha¬
bet incastitate pudicitiȩ coniugał.
spes prolis fructum habet inusu
fecunditatis. Coniugium autem in
ipsa societate maritali sacramentũ
est & ideo sicut ipsa societas utroq
uiuente non diuiditur. Ita & sacra¬
mentum societatis coniugalis quam¬
dui coniugiũ constat ab ipso ñ sepa¬
ratur. In quo udelicet coniugio sacra¬
mentum foris est. indiuisa societas.
res sacramenti intus ad inuicem
flagrans ꝑseueranter animoꝵ caritas.
Sacramentum foris ad xp̃m & ȩccłiam.
res sacramenti intus ad dm̃ & ani¬
etiam infedere societatis eiuꝰdem sa-¬
cramentum ostendamus. Hoc ergo

Expanded text:
licita carnis commistio exerceatur; silicita carnis commistio exerceatur; sicut ipsum officium carnalis commercii a conjugio abesse potest, ita etiam ipsum conjugium sine iis quae ad officium carnalis commercii pertinent esse potest, quamvis, ut dictum est, si fide careat, minus sincerum; si autem spe prolis careat, minus fructuosum inveniatur. Fides enim fructum habet in castitate pudicitiae conjugalis. Spes prolis fructum habet in usu fecunditatis. Conjugium autem in ipsa societate maritali sacramentum est; et ideo sicut ipsa societas utroque vivente non dividitur, ita et sacramentum societatis conjugalis quandiu conjugium constat, ab ipso non separatur. In quo videlicet conjugio sacramentum foris est indivisa societas; res sacramenti intus adinvicem flagrans perseveranter animorum charitas. Sacramentum foris ad Christum et Ecclesiam, res sacramenti intus ad Deum et anietiam in foedere societatis ejusdem sacramentum ostendamus. Hoc ergo
Abbreviated transcription (Latin):
Sacramentum autem ita in separa¬
bile ẽẽ iudetur. ut sine illo omnino
coniugium ẽẽ. non possit. Unde au¬
gustinus. Usq ad eo fedus nuptia¬
le cuiusdam sacramenti res est ut
nec separatione irritum fiat. quia
iuuente iuro aquo relicta est me¬
chatur. si alteri nupserit. Hoc autẽ
uult sibi tanta firmitas uinculi¬
coniugalis quod non tãtum ualeret
nisi alicuius maioris rei. quoddam sa¬
sacramentum adhiberetur. quod in¬
concussum manet. quia interueniente
diuorcio non aboletur nuptialis confe¬
deratio ita ut coniuges sint etiam sepa¬
rati. Nam quia duo sunt diuersa. con¬
iugium quod constat inlegitima soci¬
etate. & coniugii officium quod constat
incarnis commixtione & in altero qui¬
dem id est inconiugio sacramentum
ist. ad alterum uero idẽ ad officium
coniugii fidesͤ spes. prolis. ꝑtinere
udẽtur. unum id est fides ut ꝑeam
illicita carnis commixtio caueatur:
alterum idest spes ꝓlis. ut ꝓpter eam

Expanded text:
Sacramentum autem ita inseparaSacramentum autem ita inseparabile esse videtur, ut sine illo omnino conjugium esse non possit. Unde Augustinus: Usque adeo foedus nuptiale cujusdam sacramenti res est, ut nec separatione irritum fiat; quia, vivente viro a quo relicta est, moechatur, si alteri nupserit. Hoc autem vult sibi tanta firmitas conjugalivinculi, quod non tantum valeret nisi alicujus majoris rei quoddam sacramentum adhiberetur, quod inconcussum manet, quia interveniente divortio non aboletur nuptialis confoederatio, ita ut conjuges sint etiam separati. Nam quia duo sunt diversa, conjugium quod constat in legitima societate, et conjugii officium quod constat in carnis commistione; et in altero quidem, id est conjugio sacramentum est; ad alterum vero, id est ad officium conjugii, fides et spes prolis pertinere videtur. Unum, id est fides ut per eam illicita carnis commistio caveatur; alterum, id est spes prolis, ut propter eam
Abbreviated transcription (Latin):
amplius commendetur. si non adsit.
non tam̃ coniugi sacramentum
ad nichiletur. Que enim adultera
est non ideo coniunx non est quia
ad ultera est. immo si coniunx non
esset adultera ẽẽ non posset. Nonenĩ
ad ulterium est. nisi cum fides tho¬
ri legitimi uiolatur. quod utiq cum
fit. culpa committitur sacramentũ
non ca ssatur. Similiter si spes ꝓlis
est in eo quod deuote expectatur. a¬
manter suscipitur. religiose nutritur.
non dubidium est. & hoc quoq bonũ
omni coniugio suie coniugibus om¬
nibus semꝑ adẽẽ non posse. Quo¬
modo enim ab illis ꝓles speratur qui
uel pari uoto continentiam custodi¬
unt. suie ꝓetatis defectu amplius
generare non possunt:Itaq duo
hec id est fides. & spes prolis. ita
coniugium committãtur. ut ubi qͥ¬
dem assunt coniugium in altero sin¬
cerius in altero fructuosius apparcat.
ubi autem non assunt. aut culpabi¬
lius aut infructuosius ꝓbetur. &
tamen coniugium ẽẽ non desistat.

Expanded text:
njugium commendetur, si non adsit njugium commendetur, si non adsit non tamen conjugii sacramentum annihiletur. Quae enim adultera est non ideo conjux non est, quia adultera est; imo si conjux non esset, adultera esse non posset. Non enim adulterium est, nisi cum fides tori legitimi violatur; quod utique cum fit, culpa committitur, sacramentum non cassatur. Similiter si spes prolis est in eo quod devote exspectatur, amanter suscipitur, religiose nutritur, non dubium est et hoc quoque bonum omni conjugio, sive conjugibus omnibus semper adesse non posse. Quomodo enim ab illis proles speratur qui vel pari voto continentiam custodiunt, sive pro aetatis defectu amplius generare non possunt? Itaque duo haec, id est fides et spes prolis, ita conjugium comitantur ut, ubi quidem adsunt, conjugium in altero sincerius, in altero fructuosius appareat; ubi autem non adsunt, aut culpabilius, aut infructuosius probetur, et tamen conjugium esse non desistat.
Abbreviated transcription (Latin):
hoc malum non fit culpabile illud
bonum. immo ꝓpter hoc bonum
ueniale fit illud malum. Nisi enĩ
malum. eẽt non opus haberet. ex¬
cusari. & rursum nisi remedium ha¬
beret deberet imputari. Si autem
coniugium nichil boni inse haberet.
remedium contra malum ẽẽ non pos¬
set. Nunc autem ipsa quȩ ei insunt.
bona. malum quod abeo non queri¬
tur. sed in eo toleratur excusant. ut
non imputetur ad dampnationem.
quod necessitas imponit. non uolun¬
tas exigit. Item augystinus adua¬
lerium. Non tantum fecunditas cu¬
ius fructus est improle. nec tantũ
pudicitia cuius uinculum fides ẽ
sed etiam sacramentum nuptiarum
commendatur fidelibus coniugatis.
uius sacramenti res est. ut legitime
copulati quandiu uiuunt non se
lias int coniugio annon. XiiI.
Ifides conuigii est. preter ma¬
ritalem copulam aliam nesci¬
re & iuolatio fidei huius ad¬
ulterium committere. patet quod
hoc bonum ita coniugio adheret.
ut siquidem ad sit exeo coniugium¬

Expanded text:
hoc malum non fit culpabile illud hoc malum non fit culpabile illud bonum; imo propter hoc bonum veniale fit illud malum, nisi enim malum esset, non opus haberet excusari. Et rursum nisi remedium haberet, deberet imputari. Si autem conjugium nihil boni in se haberet, remedium contra malum esse non posset. Nunc autem ipsa quae ei insunt bona, malum quod ab eo non quaeritur, sed in eo toleratur, excusant, ut non imputetur ad damnationem, quod necessitas imponit, non voluntas exigit. Item Augustinus ad Valerium: Non tantum fecunditas cujus fructus est in prole, nec tantum pudicitia cujus vinculum fides est, sed etiam sacramentum nuptiarum commendatur fidelibus conjugatis. Hujus sacramenti res est, ut legitime copulati, quandiu vivunt, non selia sint conjugio an non. Si fides conjugii est praeter maritalem copulam aliam nescire, et violatio fidei hujus adulterium committere, patet quod hoc bonum ita conjugio adhaeret, ut si quidem adsit ex eo amplius co
Abbreviated transcription (Latin):
ne p̃ter uinculum coniugale cum
altera uel altero concũbatur. Inspe
prolis attenditur. ut de uote expec¬
tetur. amanter suscipiatur. religi¬
ose nutriatur. In sacramento atten¬
ditur. ne coniugium se paretur. &
dimissus aut dimissa. nec causa pro¬
lis alteri copuletur. Hȩc sunt bona
quȩ opponit coniugium contra eam
quȩ incarne peccati ad huc manet
concupiscentiam carnis sine qua
carnis commixtio fierinon potest.
Bonum quippe coniugii ut dicit be¬
atus aỹs malum in obedientium
menbroꝵ limittat quodammodo.
& modificat. ut concupiscentia car¬
nalis fiat saltem pudicitia coniu¬
galis. Duobus autem modis bonũ
hoc contra malum illud remediũ
occurit. dum & illum immodera¬
te libidinis ardorem sub certa regu¬
la unius federis limitando auago
concubitu modificat. & eum qui
per se malus eẽt ꝑ bona sibi ad¬
iuncta excusat. Nec tamen facit¬
ut malum prorsus non sit sed ut
dampnabile non sit. quippe ꝓpter

Expanded text:
ne praeter vinculum conjugale cum ne praeter vinculum conjugale cum altera, vel cum altero concumbatur. In spe prolis, attenditur ut devote exspectetur, amanter suscipiatur, religiose nutriatur. In sacramento, attenditur ne conjugium separetur; et dimissus, aut dimissa, nec causa prolis alteri copuletur. Haec sunt bona quae opponit conjugium contra eam quae in carne peccati adhuc manet concupiscentiam carnis, sine qua carnis commistio fieri non potest. Bonum quippe conjugii, ut dicit beatus Augustinus, malum inobedientium membrorum limitat quodammodo et modificat, ut concupiscentia carnalis fiat saltem pudicitia conjugalis. Duobus autem modis bonum hoc contra malum illud remedium occurrit, dum et illum immoderatae libidinis ardorem, sub certa regula unius foederis limitando, a vago concubitu modificat; et eum, qui per se malus esset, per bona sibi adjuncta excusat. Nec tamen facitut malum prorsus non sit, sed ut damnabile non sit; quippe propter
Abbreviated transcription (Latin):
gi & continua uel etiam ꝑpetua egri¬
tudine premecetur: Quem gͦ non de¬
sereret in languore corporis iacentem.
non deserat modo de iniquitate peni¬
tentem. Uel si forte condicionem car¬
nis sustinere non uult. legi carnis
se non subitiat. neq suscipiat ad
delectationem quod pati non uult
ad afflictionem. Et hoc quidem de
occulto consensu conuigii. siue de cete¬
ris quȩ in eo occulta sunt uel occul¬
tanda & uerenda ẽẽ possunt. nob̾
dicenda fuerunt. fateamur ergo
sicut dictum est inconsensu marita¬
li coniugium sancciri. & quia post
ipsum legitime factum quicquid̃
aliud fit contra ipsum stare non
potest. si hic solus legitimo testimo¬
nio ꝓbari potest. Postquam gͦ de¬
monstrauimus quid sit coniugium.
& ex quo coniugium sit dicendum.
ut ratum cẽ debeat. nunc consequen¬
ter de bonis conuigii tractandum
ria sunt principaliter bona
coniugii que coniugium co¬
mrtantur. fides. spes prolis.
sacramentum. Infide attenditur.

Expanded text:
ga et continua, vel etiam perpetua aegriga et continua, vel etiam perpetua aegritudine premeretur? Quem ergo non desereret in languore corporis jacentem, non deserat modo de iniquitate poenitentem. Vel si forte conditionem carnis sustinere non vult, legi carnis se non subjiciat, neque suscipiat ad delectationem quod pati non vult ad afflictionem. Et haec quidem de occulto consensu conjugii, sive de caeteris quae in eo occulta sunt, vel occultanda et verenda esse possunt nobis dicenda fuerunt. Fatemur ergo, sicut dictum est, in consensu maritali conjugium sanciri et quod post ipsum legitime factum quidquid aliud fit contra ipsum stare non potest, si hic solus legitimo testimonio probari potest. Postquam ergo demonstravimus, quid sit conjugium, et ex quo conjugium sit dicendum ut ratum esse debeat, nunc consequenter de bonis conjugii tractandum  sacramentum. Tria sunt principaliter bona conjugii quae conjugium comitantur. Fides, spes prolis, sacramentum. In fide, attenditur
Abbreviated transcription (Latin):
aliis quibus libet linea cognationis
ꝓpinquis. commercium carnale habu¬
isse. quid faciendum sit. si hoc fac¬
tum ẽẽ legitimo testimonio ꝓbari
possit. Ego quidem quam dui fieri
rationabiliter posset. ꝓpter seruan¬
dam pacem thori coniugalis euis¬
modi testimonia & ꝓbationes
declinarem. Si autem res omnino
manifesta fieret. tunc quidem ꝓpt̾
horrorem facti & scandalum uitan¬
dum. separationem fieri suaderem.
sic tamen ut uterq incontinentia
ꝑ manere cogeretur. qͣm quidem con¬
uigii sacramentum ad inuicem non
scinderetur. etiam si opus carnalis
commetcii contradiceretur. Si quis
uitem dicat quomodo mulier quȩ
non peccauit cogi possit ad conti¬
uentiam inuita. uideat. & hoc ẽẽ
de miseria carnis. acuius uolup¬
tate qui se in ꝓsperitate non cohi¬
bet. dignum est ut in adu̾sitate
quoq dolores illius portet. Ista mu¬
lier quȩ modo dicit se continere ñ
posse. quid faceret si maritus eius lon¬

Expanded text:
aliis quibuslibet in linea cognationis aliis quibuslibet in linea cognationis propinquis commercium carnale habuisse, quid faciendum sit, si hoc factum esse legitimo testimonio approbari possit. Ego quidem quandiu fieri rationabiliter posset propter servandam pacem tori conjugalis ejusmodi, testimonia et probationes declinarem. Si autem res omnino manifesta fieret, tunc quidem propter horrorem facti et scandalum vitandum, separationem fieri suaderem, sic tamen ut uterque in continentia permanere cogeretur, quoniam quidem conjugii sacramentum adinvicem non scinderetur, etiam si opus carnalis commercii contradiceretur. Si quis autem dicat quomodo mulier quae non peccavit cogi possit ad continentiam invita, videat et hoc esse de miseria carnis a cujus voluptate qui se in prosperitate non cohibet, dignus est ut in adversitate quoque dolores illius portet. Ista mulier quae modo dicit se continere non posse, quid faceret si maritus ejus lon
Abbreviated transcription (Latin):
dire ut in manifestis scandalum ca¬
ueatur. & de occultis ad gr̃am & mi
sericordiam confugiatur. Posse autẽ
fieri. ut quod aliquando ꝓscanda¬
lo uitando ex necessitate contra in¬
stitutionem agitur. quia occultũ
est & ꝓbari ac ꝑhoc uitari non
potest penitenti &e dolenti ꝑ mise¬
ricordiam non imputetur. Uir po¬
testatem corporis sui non habet. sed
mulier. similiter mulier potestatẽ
corporis sui non habet sed uir. Potest
ergo uir siue mulier peccando face¬
rẽ. ut potestatem incorpore alterius
ꝑdat. sed facere non potest ut alteri
potestatem sui corporis quantum
inse est tollat. Quod sui iuris est ꝑ¬
dere potest. quod suum non est tol¬
lere non potest. Sic gͦ & si aliquan¬
do faciat ut debitum suum incorpo¬
re alterius iure exigere non possit
non tamen facit ut debitum alteriꝰ
incorpore suo uire negare possit
Queritur autem de his qui se dicunt
post conuigalem pactionem. siue an¬
te cum sororibus aut matribus aut

Expanded text:
dire ut in manifestis scandalum cadire ut in manifestis scandalum caveatur, et de occultis ad gratiam et ad misericordiam confugiatur: posse autem fieri ut quod aliquando pro scandalo vitando ex necessitate contra institutionem agitur, quia occultum est et probari ac per hoc vitari non potest, poenitenti et dolenti per misericordiam non imputetur. Vir potestatem corporis sui non habet, sed mulier. Similiter mulier potestatem corporis sui non habet, sed vir . Potest ergo vir sive mulier peccando facere ut potestatem in corpore alterius perdat; sed facere non potest ut alteri potestatem sui corporis quantum in se est tollat. Quod sui juris est perdere potest: quod suum non est tollere non potest. Sic ergo et si aliquando faciat ut debitum suum in corpore alterius jure exigere non possit, non tamen facit ut debitum alterius in suo corpore jure negare possit. Quaeritur autem et de iis qui se dicunt post conjugalem pactionem, sive ante; cum sororibus ac matribus, aut
Abbreviated transcription (Latin):
facta udicat non uoluntatem. tu fac¬
tis parcis ꝓpter uoluntatem. Confidenᷤ
ergo in miscđia tua. occulta nocessitatis
meȩ tͥ commuto. non p̾sumens ꝓpter
timorem tuum ȩccłiȩ scandalum face¬
re. quia spero quod offensam tuam
michi pie ignoscere debeas. cum id cir¬
co non p̃sumo offendere ꝓximum¬
meum. ne inꝓximo & proximum of¬
fendam & deum meum. Sic mͥ ude¬
tur quociens occulta aliqua in neces¬
sitate conscientiam remordent. maxi¬
me si talia fuerint in quibus dispen¬
satio institutionis indulgentiam ad¬
mittat. quia ea quȩ contra naturam
sunt. & sine peccato numquam ficri
potuerunt. non accipiunt remissionẽ.
nisi habuerint correptionem. In huiuᷤ¬
modi ergo occultis inquibus tempo¬
ralis institutionis non naturalis pre¬
ceptionis preuaricatio est. iudetur
michi numquam ea quȩ latent ma¬
nifestis. & maxime his quȩ sine gra¬
ui scandalo mutari non possunt.
preiuidicare debere. sed magis expe¬

Expanded text:
facta judicat, non voluntatem: tu facfacta judicat, non voluntatem: tu factis parcis propter voluntatem. Confidens ergo in misericordia tua occulta necessitatis meae tibi committo, non praesumens propter timorem tuum Ecclesiae scandalum facere; quia spero quod offensam tui mihi pie ignoscere sustineas. Cum idcirco non praesumo offendere proximum, ne in proximo offendam et Deum meum. Sic mihi videtur quoties occulta aliqua in necessitate conscientiam remordent, et maxime si talia fuerint in quibus dispensatio institutionis indulgentiam admittat, quia ea quae contra naturam sunt et sine peccato nunquam fieri potuerunt, non accipiunt remissionem nisi habuerint correctionem. In hujusmodi ergo occultis in quibus temporalis institutionis, non naturalis praeceptionis praevaricatio est, videtur mihi nunquam ea quae latent manifestis, et maxime iis quae sine gravi scandalo mutari non possunt, praejudicare debere; sed magis expe
Abbreviated transcription (Latin):
ne non discedo. Scio enim quod te
iubẽte fit. malum ẽẽ non po̾se. quod¬
cumq illud fuerit. Tua est enim po¬
testas exqua bonum est. quodcumq
tibi placuerit. Cui indulges non im¬
putatur. cui imputas non indulgetur.
Si ergo tu dñe usseris. ut post posi¬
To ęccłiȩ scandalo. & contempto mandato
magistroꝵ meoꝵ quos michi dedi-¬
sti. & quibus me obedire precepi-¬
sti. ego magis te audio quam ho¬
minem.quem audire nec debeo nͥ
ꝓpter te nec uolo contra te. Si er¬
go tu iubes dñe adhominem non
adtendo. Si autẽ parcere uis pu
uare. ego quidem peccatis meis
in iudicio tuo sum. sed tamen scio
quia benignus & misericors es. &
potes si uolu̾is non imputare ne¬
cessitatem si acceptam habueris
uoluntatem. Magis ergo uolo in¬
cidere inmanus tuas quam in ma¬
nus hominum. quia tibi & ad est
potestas & non de est pietas. Ho¬
mo immutare legem non potest.
tibi lex non dominatur. qui con¬
ditor & dominus legis es. homo

Expanded text:
ne, non discedo. Scio enim quod, te ne, non discedo. Scio enim quod, te jubente, fit, malum esse non posse quodcunque illud fuerit. Tua est enim potestas ex qua bonum est omne quod tibi placuit. Cui indulges non imputatur, cui imputas non indulgetur. Si ergo, Domine, tu jusseris, ut postposito Ecclesiae scandalo, et contempto mandato magistrorum meorum quos mihi dedisti, et quibus me obedire praecepisti: ego magis te audio quam hominem quem audire nec debeo, nisi propter te, nec volo contra te. Si ergo tu jubes, Domine, ad hominem non attendo. Si autem parcere vis pusum: ego quidem pro peccatis meis in judicio tuo sum. Sed tamen scio quod benignus et misericors es, et potes si volueris non imputare necessitatem, si acceptam habueris voluntatem. Magis ergo volo incidere in manus tuas, quam in manus hominum; quia tibi et adest potestas, et non deest pietas. Homo immutare legem non potest. Tibi lex non dominatur, quia conditor et dominus legis es. Homo
Abbreviated transcription (Latin):
sit. Item tu mandasti dñe ut eccłiȩ
tuc uicem tuam interra agenti obe¬
diremus sicut tibi. & ut non scan¬
dalizaremus unum de pusillis tuiᷤᷤ
dixisti quiaqui eccłiȩ tuȩ manda¬
tum sperneret. tibi obediens non
eet. Ecce ego miser ꝓpter peccata mea
incontraditionem ueni. laqueum in¬
cidi necessitatis. ut exire sine pecca¬
to non possim. Si maneo. accusat
me conscientia mea adu̾sum te
de occultis meis quibus contra tu¬
am desponsitionem facio. Si rece¬
do. mobediens ero ȩccłiȩ tuȩ & scan¬
dalizo non solum pusillos. sed etiã
magnos seruos tuos qui in hac par¬
te quod occultum est nesciunt. tam̃
quod iustum est uolunt. & accusat
me conscientia mea de manifestis
meis. quibus contra tuam precepti¬
onem ago. Ego igitur in arto positꝰ
& cintus ũdiq ꝑiculis. tuam miscdĩ¬
am imploro. paratus ad omne quod
uibes si illud scire dederis. Si dixe¬
ris discede non maneo. si dixeris ma¬

Expanded text:
sit. Item tu mandasti, Domine, ut Ecclesiae sit. Item tu mandasti, Domine, ut Ecclesiae tuae vicem tuam in terra agenti obediremus sicut tibi; et non scandalizemus unum de pusillis tuis, et dixisti: quia qui Ecclesiae tuae mandatum sperneret tibi obediens non esset. Ecce ego miser propter peccata mea in contradictionem veni, laqueum incidi necessitatis, ut exire sine peccato non possim. Si maneo, accusat me conscientia mea adversum te de occultis meis, quibus contra tuam dispositionem facio. Si recedo, inobediens ero Ecclesiae tuae, et scandalizo non solum pusillos, sed etiam magnos servos tuos, qui in hac parte quod occultum est nesciunt, tamen quod justum est volunt, et accusat me conscientia mea de manifestis meis, quibus contra praeceptionem tuam ago. Ego igitur, in arcto positus et cinctus undique periculis, tuam misericordiam imploro: paratus ad omne quod jubes, si illud scire dederis. Si dixeris discede, non maneo. Si dixeris ma
Abbreviated transcription (Latin):
le apericulo liberare. Non mͥ suadet
conscientia mea ut hoc illi dicam.
Querit ame quid sibi faciendum sit
ostendit ꝑiculum suum. necessitatẽ
suam demonstrat. se paratum ẽẽ
testatur adutrum libet quodcumq
uissus fu̾it. Ego minus de me confi¬
do. dico illi ut ꝑgat ad dm̃. Dñe
tu legem dedisti ꝑseruos tuos qua¬
lem uoluisti. & ꝑ quos uoluisti. Et
eoce nos serui tui sublege sumus. ili
dñs lator legis sub lege nones. Quod
institiusti quando uoliusti. & quã¬
diu uoliusti. potes cum uolueris. &
quibus uolueris sine p̾uaricationiᷤ
iratu indulgere. Neq enim iam
culpa erit quod indulgentis est
remissio. non agentis presumptio.
ĩ u ergo p̾cepisti dñe ꝑseruos tuos
ꝑ quos locutus es & ordinasti eccliam
tuam. ut uir uiuente uxore sua alte¬
ri non adhereret. Ego uxorem ha¬
bui & illa uiuente alteri adhesi. Ecce
iam ego facere non possum ut hoc
factum non sit. sed tu facere potes
ut hoc dampnabiliter factum non

Expanded text:
le a periculo liberare. Non mihi suadet le a periculo liberare. Non mihi suadet conscientia mea ut hoc illi dicam. Quaerit a me quid sibi faciendum sit, ostendit periculum suum, necessitatem suam demonstrat, se paratum esse testatur, ad utrumlibet quodcunque jussus fuerit. Ego minus de me confido, dico illi ut pergat ad Deum. Domine, tu legem dedisti per servos tuos qualem voluisti, et per quos voluisti; et ecce nos servi tui sub lege sumus, tu Dominus lator legis sub lege non es. Quod instituisti quando voluisti, et quandiu voluisti, potes cum volueris et quibus volueris sine praevaricationis reatu indulgere. Neque enim jam culpa erit quod indulgentis est remissio, non agentis praesumptio. Tu ergo praecepisti, Domine, per servos tuos per quos locutus es, et ordinasti Ecclesiam tuam, ut vir, vivente uxore sua, alteri non adhaereret. Ego uxorem habui, et illa vivente alteri adhaesi, ecce jam ego facere non possum ut hoc factum non sit. Sed tu facere potes ut hoc damnabiliter factum non
Abbreviated transcription (Latin):
Uenit peccator ad me & exponit mͥ
conscientiam suam. consilium salu¬
tis querens. Quid dicam illi: Sidi¬
xero illi recede. facio illum inobedi¬
entem eccłiȩ matri suȩ. & exemplo
eius alios confirmo. ut dimittant
uxores suas legitimas. & cum eas
odio habuerint fingant quodcum¬
q sibi placuit. & mentiantur eccłiȩ.
ut libertatem habeant recerlendi
ab eis. quia eas non amant. & si hoc
ȩccłia receperit. & passa fu̾it. ueniet
magnum malum & dimittent om̃s
ꝓlibito aut iuri uxores suas. aut
mulieres maritos suos. & ꝓ uno ho¬
mine multi dampnabuntur. quod
ita ficri non oportet. Quidam aeute
se considerasse putauerunt. sibi non
ꝓrimo consulentes. dicentes quociens
eiusmodi forte aliquid contingeret ec¬
clesiam utrumq facere debere. & in
occulto scilicet penitenti consulere.
ut ab eius modi copula recederet. &
in manifesto discedentem cogere. ut
maneret. Quod quidem non eẽt si¬
lutem ꝓximi querere. sed quasi se uel¬

Expanded text:
Venit peccator ad me et exponit mihi Venit peccator ad me et exponit mihi conscientiam suam consilium salutis quaerens. Quid illi dicam? Si dixero illi recede, facio illum inobedientem Ecclesiae matri suae, et exemplo ejus alios confirmo, ut dimittant uxores ejus legitimas; et cum eas odio habuerint, fingant quodcunque sibi placuerit, et mentiantur Ecclesiae ut libertatem habeant recedendi ab eis, quia eas non amant. Et si hoc Ecclesia receperit et passa fuerit, veniet magnum malum, et dimittent omnes pro libito, aut viri uxores suas, aut mulieres maritos suos, et pro uno homine multi damnabuntur, quod ita fieri non oportet. Quidam acute se considerasse putaverunt, sibi non proximo consulentes, dicentes, quoties ejusmodi forte aliquid contingeret, Ecclesiam utrumque facere debere: et in occulto scilicet poenitenti consulere, ut ab ejusmodi copula recederet; et in manifesto discedentem cogere ut maneret. Quod quidem non esset salutem proximi quaerere, sed quasi se vel
Abbreviated transcription (Latin):
uix consilium admittant. nisi ds qui
legem dedit gr̃am & miscdiam pre¬
stet. Per legem enim non iustifica¬
bitur inconspectu eius omnis caro.
Sicut olim maledictum legis om̃s qui
sub lege erant p̃mebat. nec erat qui
euadere potuisset maledictionem qͥa
non erat qui cauere posset p̾uaricati¬
onem. donec ipse legis lator ueniens
maledictionem ꝑ gr̃am abstulit. &¬
ne semper maledictio & p̃uaricatio
regnarent. ꝑ ean dem gr̃am ipsam
etiam legem mutauit. ita & modo¬
non numquam cum homo peccato
suo & malicia urgente in necessitatẽ
peccandi uenit. nec potest legem
portare. nisi maledictionem preua¬
ricationis incurrat. mutat illi ds̃
ti ut saluus ẽẽ possit. qui utiq ñ
saluaretur si ꝑ iusticiam & rigorem
respondeo. De meo non de tuo est¬
quod loquor. Non aliud possum.
Quod michi mens suggerit ꝓfiteor.
Si aliud dicerem contraᷤᷤ scientiam me¬
am & estimationem dicerem. Quisq
ꝓse iudicet. ego tͥ decorde meo loqͦr.

Expanded text:
vix consilium admittant; nisi Deus, qui vix consilium admittant; nisi Deus, qui legem dedit, gratiam et misericordiam praestet. Per legem enim non justificabitur in conspectu ejus omnis caro. Sicut olim maledictum legis omnes qui sub lege erant premebat; nec erat qui evadere potuisset maledictionem, quia non erat qui cavere posset praevaricationem, donec ipse legislator veniens, maledictionem per gratiam abstulit; et ne semper maledictio et praevaricatio regnarent, per eamdem gratiam ipsam etiam legem mutavit: ita et modo nunquam homo cum peccato suo et malitia urgente in necessitatem peccandi venit, nec potest legem portare nisi maledictionem praevaricationis incurrat: commutat illi Deusti ut salvus esse possit, qui utique non salvaretur, si per justitiam et rigorem respondeo. De meo est non de tuo quod loquor. Non aliud possum. Quod mihi mens suggerit profiteor. Si aliud dicerem contra conscientiam meam et existimationem dicerem. Quisque pro se judicet; ego tibi de corde meo loquor.
Abbreviated transcription (Latin):
discedit utrum ꝑ manere expediat.
Conscientiam exponit & consilium
salutis querit. Quid illi dicet eccłia.
homini confitenti peccatum. & que¬
renti consilium: Si dixerit illi ut
maneat post quam reuelauit pec¬
catum. hoc est dicere quantum ui-¬
detur ut maneat inpeccato. Si uero
nec hoc nec illud dicere potest. quan¬
tum uidetur homini tali. uia salu¬
tis monstrari. non potest. Sed hoc
rursum multum afide xp̃iana. ab-¬
horret. ut dicatur aliquis talis ẽẽ. qui
non possit siuere penituerit inqua¬
licumq sit ꝑiculo saluus ẽẽ. Multa
sunt quȩ ad hunc modum continge¬
re potuissent. Alius dicit se cum
sorore aut cum matre uxoris suȩ
rem habuisse. alius uxorem se pͥus
aliam duxisse fatetur. & mulra alia
horrenda. quȩ miseria hominum
uel falsa confingit. uel uera commit¬
tit. Et uerum est quia multa fiunt
horrenda ab hominib desideriis sius
malis excecatis. ut faciant quȩ non
oportet. & sunt tanta hec mala ut

Expanded text:
discedit utrum permanere expediat. discedit utrum permanere expediat. Conscientiam exponit, et consilium salutis quaerit. Quid illi dicet Ecclesia homini confitenti peccatum et quaerenti consilium? Si dixerit illi ut maneat postquam revelavit peccatum, hoc est dicere, quantum videtur ut maneat in peccato. Si vero nec hoc nec illud dicere potest, quantum videtur, homini tali via salutis monstrari non potest. Sed hoc rursum multum a fide Christiana abhorret, ut dicatur aliquis talis esse, qui non possit si vere poenituerit in qualicunque sit periculo salvus esse. Multa sunt quae ad hunc modum contingere potuissent. Alius dicit se cum sorore, aut cum matre uxoris suae rem habuisse. Alius uxorem se prius aliam duxisse fatetur, et multa alia horrenda quae miseria hominum vel falsa confingit, vel vera committit. Et verum est quidem quod multa fiunt horrenda ab hominibus in desideriis suis malis, sic excaecatis ut faciant quae non oportet, et sunt tanta haec mala ut