comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
testest utrũ ex sb̃stitutõne pͥus pͥn¬
adierit ꝗn ex pͥma m̃stitutõne
cũ ab utq cã ima aditõ sufficiat
sextans ita qui sb̾ ꝯditõne mi¬
cħi datꝰ est ad me solũꝑtinet¬
¶ Item si cu sextantis ex quo insti¬
tutus eẽtẜ hr̃s obmiseris aditõ¬
nẽ ñ quio dubitas qͥn ex sb̾stitucõ¬
ne adeundo ticiane ꝑtis ħitarus

Expanded text:
est, utrum ex substitutione prius adierim an ex prima institutione, cum ab utraque causa una aditio sufficiat: sextans itaque, qui sub condicione datus mihi est, ad me solum pertinet. Item si tu sextantis, ex quo institutus esses heres, omiseris actionem, numquid dubitas, quin ex substitutione adeundo Titianae partis habiturus
Abbreviated transcription (Latin):
potest hĩs instituat᷑ ⁊ añquã ius¬
su dĩ adeat hrditatẽ maĩmussus
alieuatꝰ ueat ⁊ nich̾ in fraudem
ille caꝑe nõ p. nich̾ .n. int̾est deu¬
mu̾so queratur qui caꝑe nõ possit
an de portõneIp̃

Expanded text:
potest, haeres instituatur, et antequam jussu Domini adeat haereditatem, manumissus alienatusque sit, et nihil in fraudem ille capere non potest. Nihil enim interest, de universo quaeratur quod capere non possit, an
Abbreviated transcription (Latin):
re introductũ est Si quis hac lege
euptꝰ sit ut intra certũ diem ma¬
minitta f᷑ ⁊ cũ lb̾tate his institut᷑
sit an eĩ fuccurendũ sit᷑ ut se abstĩe
possit se abstin̾e si aũ diẽs p̃titus fui̾t¬

Expanded text:
ege emptus sit, ut intra certum diem manumittatur, et cum libertate heres institutus sit, an ei succurrendum sit, ut se abstineapossit sese abstinere: sin autem dies praeteritus fu
Abbreviated transcription (Latin):
eo adierit deinde eo mãumisso ꝯ¬
dicõ alt̾ius portõnis extit̾it ũ̾ius
est nõ mͥ esse acquisitã illã portõ¬
atur ei cuĩpuor portõ acqͥsita e̾
ego ꝗͣ ꝓuto ⁊ si adhnc ĩ potãtesit
iterũ adeundũ eẽ si ꝯditõ extit̾it

Expanded text:
anumisso condicio alterius portionis exstiterit, verius est non mihi esse adquisitam illam portioatur ei, cui prior portio adquisita est. Ego quidem puto et si adhuc in potestate sit, iterum adeundum esse, si condicio exstiterit,
Abbreviated transcription (Latin):
mou̾it siue aũ una ressine płes fui̾nt
amote ed cõlotꝰ est sue ex ea h̃idita¬
te sit̃ siue ad ħĩditatẽ ear ꝑtineant
errau̾it dum putat esse hĩditariã
si gͥ nõ aio amouẽdi nut hr̃oitati
dap̃mĩ det rẽ abstulissi dũ pntatñ

Expanded text:
autem una res siue plures fuerint amotae, edicto locus est, siue ex ea hereditate sint siue ad eam hereditatem pertineant.errauit, dum putat non esse hereditariam. si igitur non animo amouendi, nec ut hereditati damnum det, rem abstulit, sed dum putat
Abbreviated transcription (Latin):
denõciante se pg̃nantẽ marittus
nõ negauerit nõ utiq suñ illi ꝑ¬
tum efici cogenoũ tñ ale ceneri¬
si cesset satis miuriosum ait ¶Siqnis
longo tp̃i abfin̾t postea reu̾sus uxo¬
iem p̃gnantẽ inuen̾it ⁊ icirco reie
filuis est noͣn  tñ ĩn iure sui uerũ
nomalimentis quid̾ scd̾ma dimpii¬

Expanded text:
tem maritus non negauerit, non utique suum illi partum effici, cogendum tamen alere: ceterum ‹esse› satis iniuriosum ait, si quis longo tempore afuerit et reuersu‹s› uxorem praegnatem inuenerit et idcirco reiecfilius est, non tantum in iure sui, uerum ne in alimentis quidem secundum diui
Abbreviated transcription (Latin):
Ip̃. utela est¬
ut s̾uins diffĩ¬
nit uis ac potestas in capite
liło ad tuend̾ eũ qui pp̃ etatẽ suã sespõ
te defend̾e neqͥt icͤ tiuili data ac ꝑmi¬
ssa Eutores aũ sũt qui eam iñ ac po¬
ceꝑunt ita applłant᷑ tutores qͣi tui¬

Expanded text:
. Tutela estut Seruius definit, uis ac potestas in capite libero ad tuendum eum, qui propter aetatem su‹a› sponte se defendere nequit, iure ciuili data ac permissa. Tutores autem sunt qui eam uim ac poperunt: itaque app
Abbreviated transcription (Latin):
dem ⁊ oli ⁊̃ cͣaͣtor dari aliqñ tutorẽ
hũti pp̃ adu̾sã tutoris ualitudinẽ e
seniũ etatis qͥ mag̃ ãmĩstrator nr̃
ꝗͣ curator ẽẽ intlłigitur ẽ ⁊̃ adiucor
tutele ꝗͣ sol tp̃tor ꝑmitt̾e tutoribi¬

Expanded text:
et etiam curator dari aliquando tutorem habenti propter aduersam tutoris ualetudinem uel senium aetatis: qui magis administrator rerum, quam curator esse intellegitur. Est etiam adiutor tutel
Abbreviated transcription (Latin):
dem colendi cã fiunt iõ qi non soł
ad ꝑcipiendos fructus s ⁊̃ ad ꝯser¬
uandam ip̃am rem spẽm q eins ne¬
cessarie sut̃ eas uir ex suo facit nͦ
ullam ht eo nomine ex doce deduc¬

Expanded text:
m colendi causa fiant ideoque non solum ad percipiendos fructus, sed etiam ad conseruandam ipsam rem speciemque eius necessariae sint, eas uir ex suo facit nec ullam habet eo nomine ex dote deduc
Abbreviated transcription (Latin):
to tollet facultatem quomiuꝰ pin¬
dicio cͥtare possit ub̾tum s se neget
¶Alimenta aũ pio modo facultatũ eit̃
sit unde se exibeant cessabut ꝑtes ni¬
dici¶¶ Utrũ autem tm̃ prõni alendi
sũt an ⁊̃ piõnoꝵ lib̾i tractari potest
⁊ puto cã cognita iudices prõnũori¬

Expanded text:
llet liberto facultatem, quo minus praeiudicio certare possit, si libertum se neget. Alimenta autem pro modo facultatium er‹u›nt sit unde se exhibeant, cessabunt partes iudicis. Utrum autem tantum patroni alendi sint an etiam patronorum liberi, tractari potest. et puto causa cognita iudices
Abbreviated transcription (Latin):
tutela nominꝰ duẽt que suĩa qͥnti
qͦi mucii fuit ⁊ a iuliano probat᷑ eo¬
q ie utim᷑ ut cess cura si tutela etaᷤ
indigeat᷑ qͣ si tutores heant qͥ per
furorẽ in curã nõ redigent᷑ sũ nõ
hũt uł furor eis accesserit nominꝰ
admuctimus icnto putamꝰ ut si mi¬

Expanded text:
a Quinti quoque Mucii fuit et a Iuliano probatur eoque iure utimur, ut cesset cura, si tutelae aestas indigeat. quare si tutores habent, per furorem in curam non rediguntur, siue non habent et furor eis accesserit, nihilo minus admittimus, idcirco putaui et si mi
Abbreviated transcription (Latin):
Qectissime p̃tor prospexit ne dũin
fquorẽ ꝑtus possessõnẽ policeatur
aliꝰ pͥrede occonẽ pͣie reat ĩ circo ꝯsti¬
tuit actõnẽ innilierẽ que in aliũ
nemq ĩt̾atũ pollicetur iñcos qͣnti
int̾fuit eius qui ex ꝑitur ¶ Sccͣrio p̃¬
tor adiecit ut qui ꝑ dolũ uenit in
possessõnẽ cogat᷑ dided̾e Eoget aũ
eum disced̾e nõ pretoria potestate
uł manu mĩstroꝵ set melius ⁊ ciui¬
lius faciẽt si eũ ꝑ int̾ccm̃ ad ius ordi¬
uariũ remisi̾t Intest aũeiꝰ qui ex ꝑ¬
itur admissũ aliũ in po s. nõ fusse¬

Expanded text:
ectissime praetor prospexit, ne, dum in fauorem partus possessionem polliceatur, aliis praedae occasionem praebeat: Idcirco constituit actionem in mulierem, quae in alium nemque in tantum pollicetur in eos, quanti interfuerit eius qui experitur. Necessario praetor adiecit, ut, qui per dolum uenit in possessionem, cogatur decedere: coget autem eum decedere non praetoria potestate uel manu ministrorum, sed melius et ciuilius faciet, si eum per interdictum ad ius ordinarium remiserit. Interest autem eius qui experitur admissum alium in possess
Abbreviated transcription (Latin):
statꝰ sit pr̃fa is qui pͥmũ loꝯ ab inte¬
stato ten siuo płes sint simł succe¬
ssuri om̃ibus denõciandũ esti¶ q aũ
pretorait cã cognita se. bo. pos nõ
daturũ uł actones denegaturũ eo
uoluit non obsit ꝑtiui᷑ quale est .n.
si qͥd ex hiis que lemĩt̾ p̃tor serũada

Expanded text:
s sit, ‹ei› qui primum locum ab intestato tenet: si uero plures sint simul successuri, omnibus denuntiandum est.Quod autem praetor ait causa cognita se possessionem non daturum uel actiones denegaturum, eouoluit, non obsit partui. quale est enim, si quid ex his, quae leuiter obseruanda
Abbreviated transcription (Latin):
in testõ dar¶It̃ scire debemꝰ postunis
filus ł nepo tib ł cet̾is lib̾is lic̾e ꝑeu¬
tib test̾o tutores dare ᷑ q mͦ in ea cã
sit̃ ut si uiuo eo nati fum̾t ĩ potesta¬
in potestate h̾ebit si nepoti tutorẽ de¬
d̾it ita recte dedisse uidi si nepos pꝰ
moitẽ eiꝰ in pr̃is pͣotestate retasuirꝰ
nõ sit ꝗ eueĩt si uiuo testatore filiꝰ
i potestate eiꝰ esse desierit

Expanded text:
nto dare. Item scire debemus etiam postumis filiis uel nepotibus uel ceteris liberis licere parentibus testamento tutores dare, qui modo in ea causa sint, ut, si uiuo eo nati fuerint, in potestain potestate habebit, si nepoti tutorem dederit, ita recte dedisse uideri, si nepos post mortem eius in patris sui potestatem recasurus non sit: quod euenit, si uiuo testatore filius in potestate eius esse desierit
Abbreviated transcription (Latin):
Daul Ic a quo si sinc lib̾is decessifs
quicqͥd ad eũ ex boĩs ꝑuẽisset soro¬
ri ꝑ fid̾iꝯ relictũ erat decessit post¬
uma h̾ede instituta ⁊ sb̾stitutisali¬
is quesitũ est cũ uxor de fuc̃ti pg̃nã¬
temsedicat an soiori proc᷑atoriue

Expanded text:
orum Is a quo, si sine liberis decessisset, quidquid ad eum ex bonis pervenisset, sorori fideicommissum relictum erat, decessit postuma herede instituta et substitutis aliis: quaesitum est, cum uxor defuncti praegnatem se dicat, an sorori procuratorive
Abbreviated transcription (Latin):
tõres suĩ ꝙ natũerit hũs ad qͦs ea
res ꝑtin procͤatorib ne coꝵ si ins¬
picẽ uolũt ostendat sapud eũ edu¬
erit eoucari curã nõ recipiet apud
tiuẽ educet᷑ cã cognita ꝯstituamsit
apud qm̃ educabi̾ ꝗ natũ erit qͦad
triũ mensiĩ sit bis in menle ex co

Expanded text:
uod natum erit, his ad quos ea res pertinet procuratoribusue eorum, si inspicere uolent, ostendatur. apud eum eduerit educari, curam non recipiet: apud quem educetur, causa cognita constituam. is apud quem educabitur quod natum erit, quoad trium mensum sit, bis in
Abbreviated transcription (Latin):
se ꝗ sex m̃sib quoad annitus fiat
altis mẽsib ab annicło quoas fa¬
let ostendat ¶Si cui uentrẽ inspici
custodiri ue ad eẽ ꝑtu licitũ nõ exͥ
uti supra ꝯpiehensũ est ei ꝗnatũ
qd̾ natũ erit ut supracantũ est mñ¬
spici non licui̾t quas utiz actõnes
me daturũ polliceor hus qͥb exedc̃o
mõ bonoꝵ possessõ data sit ea si m̾
iusta cã uidebr esse ei nõ dalt Ñ¬

Expanded text:
 a sex mensibus quoad anniculus fiat, alternis mensibus, ab anniculo quoad falet ostendat. si cui uentrem inspici custodiriue adesse partui licitum non erit uti supra comprehensum est: ei quod natum quod natum erit, ut supra cautum est, inspici non licuerit, quas utique actiones me daturum polliceor his quibus ex edicto meo bonorum possessio data sit, eas, si mihi iusta causa uidebitur esse, ei non dabo'. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
tres ⁊ tres lit̾e cũ bͥmis comitibus¬
bñ custodianesquocies ꝯq ea mł¬
ier in id ꝯclane alid ne quid̾ sũ
in balneũ ibi iñ custodes siuolet̃
id añ piospiciant ⁊ eos qui intͦie¬
ꝯclaue positi erũt si uolu̾nt om̃s
qui ꝯclaue aut domũ intͦierũt ex¬
cutiant. Młier cũ ꝑtunire ĩcipiat
hiis ad qͦs ea resꝑtin procuratori¬
b ueroꝵ deñc̃iet ut mittãt᷑ qͥb¬

Expanded text:
s comitibus custodiant. quotienscumque ea mulier in id conclaue aliudue quod siue in balineum ibit, custodes, si uolent, id ante prospiciant et eos qui introieconclaue positi erunt, si uolunt, omnes qui conclaue aut domum introierint excutiant. mulier cum parturire incipiat, his ad quos ea res pertinet procuratoribusue eorum denuntiet, ut mittant, q
Abbreviated transcription (Latin):
darisolet arbitratuiꝰ ⁊̃ quantũ sit
in facłtatib ut ꝑinde possit alim̃¬
ta mod̾ari que tamdiu p̃stabũtur
quãdui lib̾to suꝑsit qu̾e prõnode¬
sit prem̃ et mrẽm prõni cũ prõ¬
mꝰs ⁊ filiis eius minime suꝑ sũt ałe
egeutes.si ipĩ lib̾ti ydonei facłtati¬
stando prõmis amissiõne lib̾tatis
cã impositoꝵ ⁊ ħeditatis̃ literti
punetur non aũ nedẽ hẽbit p̃sta
it ⁊̃ si potes ¶ Imꝑatoris ꝯmod̾ ꝯst¬
itutõ tał profertur cũ probatũsit
ꝯtumeliis prõnos a ub̾tis eẽ uiola¬
tos uł ulata mai atrociꝰ seͤ pul¬
satos aut ⁊̃ pauꝑtate uł corpous
ualitudine laborantes. relictos pri¬
mũ cos in potestate prõnoꝵ redi¬

Expanded text:
t in facultatibus, ut perinde possint alimenta moderari, quae tamdiu praestabuntur, quamdiu liberto supersit, patrono des‹i›t. Patrem et matrem patroni, cum patronus et filii eius minime supersint, alere egentes, ipsi si idonei facultatiaestando patronus amissione libertatis causa impositorum et hereditatis liberti punietur: non autem si potest. Imperatoris Commodi constitutio talis profertur: 'Cum probatum sit contumeliis patronos a libertis esse uiolatos uel illata manu atroci esse pulsatos aut etiam paupertate uel corporis ualetudine laborantes relictos, primum eos in potestate patronorum redi
Abbreviated transcription (Latin):
scentib datur anu̾o ⁊ adu̾sario ⁊sci¬
endũ est sine agant siue ꝯuẽiant᷑
dari hũc cͤatorem posse s nõ alit̾ qͣ
rem neminẽ dare posse nisi p̃sentẽ
n cinꝗͣ nͥ presenti ⁊ postulanti ita
nfanti nõ potestdar. Item cassiꝰ
ait si pirpillꝰ curatorẽ posd̾e̾ nõ mi¬
it quomiꝰ cũ eo agatur cogi eũ a

Expanded text:
o et aduersario? et sciendum est, siue agant siue conueniantur, dari hunc curatorem posse, sed non alias, quam rem neminem dari posse nisi praesentem neque cuique nisi praesenti et postulanti, itaque infanti non potest dari. idem Cassius ait, si pupillus curatorem poscere non uult, quo minus cum eo agatu
Abbreviated transcription (Latin):
nisi se tam ẽẽ infirmos tã q pauꝑ¬
es presidib probau̾int ut m̾ito mẽ¬
strins almmentis a lb̾tis suis adiuua¬
ri debeant id ꝙ in plimis principũ
ꝯstitutõnib manifestatur. Re de¬
ss ut marittꝰ quid̾ p̃gnantẽ młierẽ
dic̾et uxor negaret ꝯsultoͥ ualio pͥs¬
ciano p̃cori urbano rescͥpserũt in
ħ ũba Nouã rem desid̾are rutilius
⁊ se nõ esse p̃gnantẽ profitebatur¬

Expanded text:
nisi si tam esse infirmos tamque pauperes praesidibus probauerint, ut merito menstruis alimentis a libertis suis adiuuari debeant. idque ius ita plurimis principum constitutionibus manifestatur. DE IN ut maritus quidem praegnatem mulierem diceret, uxor negaret, consulti Ualerio Prisciano praetori urbano rescripserunt in haec uerba: 'Nouam rem desiderare Rutilius et se non esse
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ pꝰ .xxx. dies audire ¶De inspicĩẽ¬
do uentre custodiendo ꝙ ꝑtu sic p̃¬
tor ait si inułr mortuo maritto
p̃gnantẽ se esse dicit ⁊ huis ad
quos ea res ꝑtinebit procatorib
dũ ꝯspicit inuta mllere uẽtrẽ
tangat / Muler in domũ hone¬
stissime femine ꝑiat qͣm ego ꝯ¬
stituan¶młier añ dies xxx. ꝯͣꝑ¬

Expanded text:
 triginta dies audire. De inspiciendo uentre custodiendoque partu sic praetor ait: 'Si mulier mortuo marito praegnatem se esse dicet, his ad quos ea res pertinebit procuratoriudum inspicit inuita muliere uentrem tangat. mulier in domu honestissimae feminae pariat, quam ego constituam. mulier ante dies
Abbreviated transcription (Latin):
de agnostendo coͣ agatm ł qͥd ercro
siquis post moitem pũs nascatur
auo suo ꝯꝑstite in cuiꝰ potestate re¬
castors erat ut si ex filio eius sus¬
ceptsꝰ probetur uidend̾ est quid dici
tebeat ⁊ certe pioband̾ est cum
auo p̃inditiũ te ꝑtu agnosendo siłr

Expanded text:
de agnoscendo eo agatur. Quid ergo, si quis post mortem patris nascatur auo superstite, in cuius potestate recasurus est, ut si ex filio eius susceptus probetur? uidendum quid dici debeat. et certe probandum est cum auo praeiudicium de partu agnoscen
Abbreviated transcription (Latin):
un potestate cogatur quis exib̾e au
non sut̃ lib̾i in potestare alendos a
pentius et uice mutua ałe ꝑenteᷤ
uiriis sex᷑ ꝑentes ale cogant᷑. anuͦ¬
lius succursurus ⁊ quoꝵ dam egri¬
tudini ⁊ cum ex equitate hec res
testendat caritate q sangnus sin¬
głdr desidia ꝑpend̾e uidicem o¶Id̾¬
est. gͦ ⁊ inrem cogemꝰ presertim
uilgo q q̃sitos ubos ałe necnon
ut filiam suã pĩ exibeat si ꝯstit̾it ap̃
iudicem iuiste eam piocͤatam ¶ ¶ et
si filius possit se exile̾ estimare iudi¬
ces nontebñt ne non debeant ali¬
menta ei decerneros demqi id piꝰ¬

Expanded text:
in potestate cogatur quis exhibere, non sunt liberi in potestate, alendos a parentibus et uice mutua alere parenuirilis sexus parentes alere cogamur, anlius succursurus, quorundam aegritudini: et cum ex aequitate haec res descendat caritateque sanguinis, singulorum desideria peest. Ergo et matre‹m› cogemus praesertim uolgo quaesitos liberos alere nec non ut filiam suam pater exhibeat, si constiterit apud iudicium iuste eam procreatam. Sed si filius possit se exhibere, aestimare iudices debent, ne non debeant ei alimenta decernere. denique i
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd gͦ si nõ respond̾it ant nõ ueniat
ad pretorem nonqͥd senatꝰ ꝯsultipe¬
nam adhibemꝰ s ut siceat mariito
nõ agnosc̾e sec fuge nõ esse eo ꝯtẽ¬
tũ marittũ qͥuã se piem̃ pociꝰ optet
quã carere filio uelit cogenda gͥcrit
Remediũ piecons ⁊̃ inius uenire ⁊ sĩ
ueñit respond̾e̾ pignoraq eius capi¬
enda ⁊ distrahenda si ꝯtempnet uł
młctis coh̾cenda ¶ud gͦ si int̾roga¬
maritto uł młieri obstetrices ad hi¬
t̾e set om̃s a pietore ad hileudi sut
cem pretor domũ honeste mnr̃one
eligere d in qua mulier ueniz
ut possit iñspici quid gͦ si inspici
se nõ paciatur uł ad domũ nõ ue¬
mat eq̃ pretons auctoritate int̾¬

Expanded text:
Quid ergo, si non responderit aut non ueniat Quid ergo, si non responderit aut non ueniat ad praetorem? numquid senatus consulti poenam adhibemus, scilicet ut liceat marito non agnoscere? sed finge non esse eo contentum maritum, qui se patrem potius optquam carere filio velit. Cogenda igitur erit remediis praetoris et in ius venire, si venit, respondere: pignoraque eius capienda et distrahenda, si contemnat, vel multis coercenda. Quid ergo, si interrogamarito vel mulieri obstetricem adhibere, sed omnes a praetore adhibendae sunt. Item praetor domum honestae matronae eligere debet, in qua mulier ueniat, ut possit inspici. Quid ergo, si inspici se non patiatur uel ad domum non ueniat? aeque praetoris auctoritas inte
Abbreviated transcription (Latin):
dem postulatõne ꝯmodissimũ est
elig̾e honestissime femine domũ
iñ qua domicia ueniat ⁊ ita tres
obstetuces probate artis ⁊ fid̾i que
cũ assup̃te fuu̾it eam inspiciant ⁊
si quid̾ om̃s uł due renõciauerint
dendũ młieri erit ut ꝑinde custodes
admittat atq suta h desid̾asset ꝗ si
ciuxa nõ fu̾i̾t sciat marutꝰ ad inui¬
diam citimatõnem q suã ꝑtiuere
ut nõ imm̃to possit uid̾i captasse ħ
ad aliquã młieris ininriã ¶Si aũ uł
om̃s uł płes nõ esse grauidam renõ¬
ciau̾int nulla cã custodiendi eru ex
ħ rescͥpto eindemissime apparet sẽ
hũisse si mller dissimł a retse p̃õ¬
nantẽ ẽẽ uł ⁊ negaret nec ĩm̃to¬
tur młieris portõ est uł uisceꝵ post
editũ plane ꝑcũ a młiere iam potest
eͣxtra ordinẽ Igitur pͥnceps in cũne¬
cessaria sb̃uenit scd̾m qd̾ rescͥptum
enocari mller ad pretoiẽ pot̾it et
apud cum in t̾rogari an putz se pg¬
nantem cogenda q erit respond̾e

Expanded text:
dem postulatione, commodissimum est eligi honestissimae feminae domum, in qua Domitia ueniat, et ibi tres obstetrices probatae et artis et fidei, quae a te adsumptae fuerint, eam inspiciant. et si quidem uel omnes uel duae renuntiauerint dendum mulieri erit, ut perinde custodem admittat atque si ipsa hoc desiderasset: quod si enixa non fuerit, sciat maritus ad inuidiam existimationemque suam pertinere, ut non immerito possit uideri captasse hoc ad aliquam mulieris iniuriam. si autem uel omnes uel plures non esse grauidam renuntiauerint, nulla causa custodiendi erit'. Ex hoc rescripto euidentissime apparet senahabuisse, si mulier dissimularet se praegnatem uel etiam negaret, nec imtur, mulieris portio est uel uiscerum. post editum plane partum a muliere iam potest extra ordinem igitur princeps in causa necessaria subuenit. Secundum quod rescriptum euocari mulier ad praetorem poterit et apud eum interrogari, an se putet praegnatem, cogendaque erit respondere.
Abbreviated transcription (Latin):
ase cogetur miquissimũ n. quis
ma̾ritto dix̾it piem ege̾ cũ fiis ͥ¬
ta que fecit in filiũ a prẽ repetit
tũ eam audiendam ita diuus mar¬
cus scrait antonie montane m¬
ꝑ noĩe quib nccͣio filiam tuã ex
qiue exigente nr̃no afftũ in fili¬
suo educaretur ¶a milite qͦ filio
qui m̃ facultatib sit exibendos ꝑ¬
entel esse pietatis estimat rõspa¬
rens quauis a fiuio all fedẽ natau¬

Expanded text:
iquissimum enim quis merito dixerit patrem egere, cum filnta, quae fecit in filium, a patre repetat, cum modo eam audiendam. ita diuus Marcus rescripsit Antoniae Montanae rum nomine, quibus necessario filiam tuam exhquae exigente materno affectu in filisuo educ‹a›retur'. A milite quoque filio, qui in facultatibus sit, exhibendos parentes esse pietatis exi‹gi›t ratio. Parens quamuis ali
Abbreviated transcription (Latin):
.s. quoꝵ int̾est ꝑtũ nõ edi uł totã
obiciens heditatẽ uł ꝑtem eius
siue ab intestato sine ex test̾o/ s si ser¬
uus hͥes institutꝰ fui̾t si nemonatꝰ
Nt aristo scribit huic qͦ suo quãuis
non om̃ia quedam tñ cirra ꝑtũ cꝰ¬
todiendũ arbitrio p̃tons esse ꝯce¬
ce .n. int̾est ꝑtus nõ sb̾iti ut ordi¬
uũ dignitas familiaꝵ q salua sit
ĩo ⁊̃ si seruꝰ iste cum sit in sꝑe ꝯsti¬
tutus successionis quałꝯq sit d au

Expanded text:
 quorum interest partum non edi, uel totam habituris hereditatem uel partem eius siue ab intestato siue ex testamento. Sed et si seruus heres institutus fuerit, si nemo natus sit, Aristo scribit, huic quoque seruo quamuis non omnia, quae dam tamen circa partum custodiendum arbitrio praetoris esse concece enim interest partus non subici, ut ordinum dignitas familiarumque salua sit: ideoque etiam seruus iste, cum sit in spe constitutus successionis, qualisqu
Abbreviated transcription (Latin):
tum alere ceterũ acͥcusare pot̾it
alium splane si deñciante mallere
negau̾it ex se esse p̃gnantẽ tnͣ et¬
si custodes non obmisit nõ eita¬
bit quominꝰ queratur. anex eo mł¬
ier p̃gnans sit que cã si fuĩt acta
apud indicẽ ⁊ proñciau̾it cum de
h agetur ⁊ ex eo p̃gnãs fui̾t nme

Expanded text:
modo alere, ceterum recusare poterit filium. Plane si denuntiante muliere negaverit ex se esse praegnatem, tametsi custodes non miserit, non evitabit, quo minus quaeratur, an ex eo mulier praegnas sit. Quae causa si fuerit acta apud iudicem et pronuntiaverit, cum de hoc agetur quod ex eo praegnas fuerit ne
Abbreviated transcription (Latin):
S et lib̾tus mat̾nnt ałe dogiae¬
¶ Si quis aub̾is lib̾ti ali se desidat uel
ab eo quẽ ex cã fidĩꝯmissi maninni¬
sit quẽq sius numis redemit non
tebi audiri ut et marc̾ restͥpsit ex¬
eqͥuat q̃ ciũ m. incetes exigendo ius

Expanded text:
Sed et libertus maternus alere cogitur. Si quis a liberti liberto ali se desideret vel ab eo, quem ex causa fideicommissi manumisit quemque suis nummis redemit, non debet audiri, ut et Marcellus scribit, exaequatque eum, qui mercedes exigendo ius
Abbreviated transcription (Latin):
todes miserit ulłum p̃mdiciũ gͥ
facit licebit gͥ ei ꝑtũ editũ exfe
ex se pg̃nante᷑m sñ p̃udicio recte
mittet custodes maxime si missur᷑
uiro deñciauit se ex eo ꝯcepisse
⁊ is cui dentiatũ erit custodet ad
uentrẽ custodiendũ iniꝑitiend̾¬

Expanded text:
todes miserit, nullum praeiudicium sibi facit. licebit igitur ei partum editum ex se ex se praegnatem, sine praeiudicio recte mittet custodes, maxime si missurus uiro denuntiauerit se ex eo concepisse et is cui denuntiatum erit custodes ad uentrem custodiendum inspiciend
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯpetat ⁊̃ adu̾sus eam que ex ea domo
uiro ⁊ soc̾or prosocd̾ furtũfate po¬
ssunt furti aũ nõ tenent᷑ msito¬
te enĩcipatus sit filius tẽ n nutꝰ
prĩ eiꝰ ⁊ surtũ facit ⁊ furti te

Expanded text:
competat etiam aduersus eam, quae ex ea domo uiro et socero et prosocero furtum facere possunt, furti autem non tenentur. nisi forte emancipatus sit filius: tunc enim nurus patri eius et furtum facit et furti te
Abbreviated transcription (Latin):
nosdere nͥ uere filuu fuit hllud ͦ¬
notand̾ est qd̾ deñciatõ a maritto
non incipit s a młiere s si marit¬
tus ultro custodes offerat ⁊ ea nõ
admittat. uł si denõcian̾it młier.
aut si denonciau̾it qͥd̾ custotes añ
arbicrio iudicis nõ admisit liberũ
ẽẽ maritto parentiue eius ꝑtum
non aguosce ¶Si mlier cẽ se p̃g¬

Expanded text:
noscere, nisi uere filius fuerit. Illud notandum est, quod denuntiatio a marito non incipit, sed a muliere: Sed si maritus ultro custodes offerat et ea non admittat, uel si non denuntiauerit mulier, aut si denuntiauerit quidem, custodes autem arbitrio iudicis non admiserit, liberum est marito parentiue eius partum non agnoscere. Si mulier esse se pra
Abbreviated transcription (Latin):
Ipͣl el si uttes propagau̾it uł arbo¬
kes curau̾it uł semĩaria pro utilitate
ad cam q̃ non ad presentis tẽpors ꝑ¬
tineat an uͤad presentis auni fructũ
si in presentis cũ fructib hoc ꝯpen

Expanded text:
el si uites propagauerit uel arbores curauerit uel seminaria pro utilitate ad eam quae non ad praesentis temporis pertineat, an uero ad praesentis anni fructum: si in praesentis, cum
Abbreviated transcription (Latin):
di fac̾e̾ uł opem feire cũ młł furtũ
nõ faciat quãuis t̾mis in facinorib
diũ dcõ andiens ese nõ deteit set ir̃
amotaꝵ acłõ erusatsi in dotem ser¬
uiis datus furtũ mro fecit siquidem
uiro sartietur qd̾ si ignorau̾it tẽ nõ

Expanded text:
tum facienti opem ferre, cum mulier furtum non faciat, quamvis servus in facinoribus domino dicto audiens esse non debeat: sed rerum amotarum actio erit. At si in dotem servus datus furtum viro fecerit, si quidem viro sarcietur: quod si ignoraverit, tunc non
Abbreviated transcription (Latin):
qdꝰ offilus ait ⁊  res eas qͣs diuoitii
temꝑe ułier comedit nendidĩt
donau̾it᷑  qualib rõne ꝯsup̃serit
rerũ amocaꝵ in udicio ꝯtineri¬
¶ Si filiafaĩ res amon̾it mela ac fł¬
cimiꝰ auit̃ ⁊ de peculio dandã actio¬
nem qr displicuit eam farti ł obl¬
igari uł in ipam̃ ob res amotas da¬
ri actõnem s si pr̃ adiũcta filia de
tote agat nõ ei alit̾ dandam actõ¬
nẽ quã si filiam ir̃ amotaꝵ uiditõ
in solid̾ ⁊ cũ sati datõne defendat

Expanded text:
d Ofilius ait etiam eas res, quas diuortii tempore mulier comederit uendiderit donauerit qualibet ratione consumpserit, rerum amotarum iudicio contineri. Si filia familias res amouerit, Mela Fulcinius aiunt de peculio dandam actionem, quia displicuit eam furti obligari: uel in ipsam ob res amotas dari actionem. sed si pater adiuncta filia de dote agat, non aliter ei dandam actionem, quam si filiam rerum amotarum iudicio in solidum et cum satisda
Abbreviated transcription (Latin):
Uͦnõ placuit cũ ea furtiag̾e¬
a meposse quibidam estimãtib
nec quid̾ eam furtũ fat̾e ut n̾uaca¬
ssio q qr societas uite quodã mͦ do¬
minã emam fac̾et aliis ut sabio
proculo furtũ quid̾ eam facͥ̾e sicu¬
ti filia prĩ facit s furti nõ esse ac¬
td̃nem ꝯstituto iure iñ quasm̃a¬
aulus ⁊ am in honore m̃mi tur
res ꝯtractat ⁊̃ furci tenebi¶¶tem
si seruus eius furtũ foc̾it furti cũ
ea agere possumꝰ s ⁊ cũ uxore fur¬
ti ag̾e possibile est si ei tui hedessu¬
mus furtũfecit uł nobis ante qͣ¬

Expanded text:
it cum ea furti agere posse: quibusdam existimantibus ne quidem furtum eam facere, ut Nerua Cassio, quia societas uitae quodammodo dominam eam faceret: aliis, ut Sabino Proculo, furto quidem eam facere, sicuti filia patri faciat, sed furti non esse actionem constituto iure, in quaa. nam in honorem matrimonii turpres contrectat, etiam furti tenebitur. Item si seruus eius furtum fecerit, furti cum ea agere possumus. Sed et cum uxore furti agere possibile est, si ei cui heredes simus furtum fecit, uel nobis anteq
Abbreviated transcription (Latin):
bit nec si uolũcate mlleus stẽ tut
exactõnem ꝑere / donatõnẽ inter
nirũ ⁊ uorem cura umpensas qͦs
mhibitam uere sabimis scribit
in reponendis propagandis ꝙ uineis
et inualitudine mantipioꝵ modit¬
as impensas non debet arbit̾ curare
alioqͥn negõꝵ gestoꝵ potius quã de
dote iudiciũ indebr̃.
iuislere potest. honus .n. fructuũ hec
impendia sut̃
fiumĩa au̾tere edificia uceta fulcire.
piedis imꝑon̾e .i. stertoraro¶Uolup¬
tuarie sũt baluca extruere

Expanded text:
ec si uoluntate mulieris factae sunt, exactionem parere. Donationem inter uirum et uxorem circa impensas quoque inhibitam uere Sabinus scribit.in reponendis propagandisque uineis et in ualetudine mancipiorum modicas ialioquin negotiorum gestorum potius quam de dote iudicium uidebiturmuliere potest: onus enim fructuum haec impendia sunt.flumina auertere, aedificia uetera fulcire ipraediis imponere, id est stercorare.Uoluptuosae sunt balinea exstruere
Abbreviated transcription (Latin):
docales nctio st̾e sũt dotẽ minuere ĩ
interpretandñ est ut si qͥd extratu¬
telam nccͣiam in res dotales impen¬
res dotalesiur suo sup̃tu debet alio¬
quĩ tam cibaria dotalib mancipisᷤ
data ⁊ q̃uauis modica edifitõꝵ dota¬
liũ refectio ⁊ agroꝵ qͦ agricłturado¬
tem muuent oiã enĩ hec in specie
prestare intssiguut᷑ ut nõ cam ĩ¬
pendas in eas quã deducto eo mi nꝰ

Expanded text:
cessario factae sunt, dotem deminuere, ita interpretandum est, ut, si quid extra tutelam necessariam in res dotales impenres dotales uir suo sumptu debet. alioquin tam cibaria dotalibus mancipiis data et quaeuis modica aedificiorum dotalium refectio et agrorum quoque cultura dotem minuent: omnia enim haec in specie praestare intelleguntur, ut non tam inpendas in eas, quam deducto eo minus
Abbreviated transcription (Latin):
Ip̃ ⁊ ro uoluptuariis impensis n ꝑ
Lita est młierpati marictũ colsentẽ
exactõnem patitur nam si uult hr̃e
inlier ⁊ redd̾e ea cae impensa sut
tem si modo recipiant seꝑatõnem
cecerũ si non recipiant seꝑande sũt¬

Expanded text:
 Pro uoluptariis impensis, nisi parata sit mulier pati maritum tollentem, exactionem patitur. nam si uult habere mulier, reddere ea quae impensa sunttem, si modo recipiant separationem: ceterum si non recipiant,
Abbreviated transcription (Latin):
sis ꝯtineris qd̾ si a maricto obmissĩ
sit uidex tanti ei enin ꝯdemꝑnabit
quãti miłieris int̾suit eas impensas
male gesta est itaz si fulsert isulã
ruentem ea ꝙ exusta sit mpensas ꝯ¬
sequit᷑ si nõ fecerit de cau̾sta nͥ pre
corpus ⁊ .n. absurdũ est dumuncõnẽ
cii desine̾ facit esse fund̾ totalem
uł ꝑcem eius manebit gͥmarittus
in rerũ decenͣtõnedonec ei satista¬
ciat non .i. ipõ nire corpoꝵ s docis
fit dimimicõ ibi gͦ admittimꝰ di¬
nunutõnem dotis ipõ nne si ubĩ

Expanded text:
sis contineri, quod si a marito omissum sit, iudex tanti eum damnabit, quanti mulieris interfuerit eas impensas male gesta est: itaque si fulserit insulam ruentem eaque exusta sit, inpensas consequitur, si non fecerit, deusta ecorpus: etenim absurdum est deminutionem ciet desinere esse fundum dotalem uel partem eius. manebit igitur maritus in rerum detentationem, donec ei satisfiat: non enim ipso iure corporum, sed dotis fit deminutio. ubi ergo admittimus deminutionem dotis ipso iure fieri?
Abbreviated transcription (Latin):
tio dampnũ representat ⁊̾ si postẽ¬
a totis exacto ꝯpetat uł qi ꝯmodi
qͦ sĩ ꝙ amotus rebu amis erit uir
rõ hñda est¶ Hec actõ lic ex delicto
nascatur tñ rei ꝑsecutõnem ꝯtinz
⁊ iõ non anno finit᷑ sicut ꝯdictio
furtiua pret̾ea ⁊ h̾edibus ꝯpetit
nec uaro nec nilleri ꝓrodest inhac.
iudicio si facere noq possũt ꝑe¬
⁊ onuim id ex furto
re ⁊ lis estimata sit anacto ci danda
sit si amiserit possessõne mouet me
hñdus est. iõꝙ si mulier cũ quañ
amotaꝵ actũ est estimatõnem litt̃
p̃stiterit aduersus uendicantẽ ma

Expanded text:
tio damnum repraesentat etiam si postea dotis exactio competat. Commodi quoque, si quod amotis rebus amiserit uir, ratio habenda est. Haec actio licet ex delicto nascatur, tamen rei persecutionem continet et ideo non anno finitur, sicut et condictio furtiua: praeterea et heredibus competit. Nec uiro nec mulieri prodest in hoc iudicio, si facere non possunt: pendet enim id ex furto.re et lis aestimata sit, an actio ei danda sit, si amiserit possessionem? mouet me,habendus est. ideo si mulier, cum qua rerum amotarum actum est, aestimationem litis praestiterit, adu
Abbreviated transcription (Latin):
si estimata corpora indocem data sit
sĩ extr insecus nõminuit dotem s
si impensis nctus młier satisfec̾it
utrũ dos crescat an nõ dicimꝰ ex ĩ¬
tegro uid̾ĩ dotem ⁊ ego ubi max¬
peciña est non dubito dotẽ mdi
creinsse ¶Si dos tota solnta sit non
hita rõne impensaꝵ indendũ est ã
ꝯdicipossit id qd̾ ꝑio impensis nc̃t¬
uis ꝯpensari solet martenus admi¬
tñ pp̃ equitatem marelłi snĩa admi¬
trenda est utiles aũ sunt impense
ris meliorem fecit hoc est dotẽ
mũ pͥstinũ aut cab̾nam a diecerit¬
idem erit si s̃uosartes docu̾it

Expanded text:
si aestimata corpora in dotem data sint, si exstrinsecus, non imminuent dotem. Sed si inpensis necessariis mulier satisfecerit, utrum dos crescat an uero dicimus ex integro uideri dotem? et ego, ubi pecunia est, non dubito dotem uideri creuisse. Si dos tota soluta sit non habita ratione inpensarum, uidendum est, an condici possit id, quod pro impensis necessariis compensari solet. et Marcellus admiia admittenda est. Utiles autem impensae iorem uxoris fecerit, hoc est dotem,mo pistrinum aut tabernam adiecerit, si seruos artes docuerit
Abbreviated transcription (Latin):
ran̾it pro tutore ãm̃ist ^ tͦutelã icir¬
co in utͣn casũ actõnẽ scͥpsit ut
sũ tutor e̾ sũ nõ sit qui gessit acło
utrũ quis tutor fui̾t ⁊ sic tũc gesse¬
minĩe fũctus sitꝰ pro tutore aũ

Expanded text:
 pro tutore administraverit tutelam, idcirco in utrumque casum actionem scripsit, ut sive tutor est sive non sit qui gessit, actiutrum quis tutor fuerit et sic gessemunere functus
Abbreviated transcription (Latin):
side dũ seputat tutorẽ gessit tu¬
telã uidẽdꝰ ẽ an ꝓ tutore teneat᷑
cũ tutor nõ eet̃ at iste tͥuto nõ qͣi
turator s qͣi cͤator gessit In ꝓtute¬
solũm᷑ in id ꝗ gessit tenebi ã uͦ

Expanded text:
side, dum se putat tutorem, gesserit tutelam, videndum, an pro tutore teneaturcum tutor non esset. at iste curator non quasi tutor, sed quasi curator gessit. In protutesolummodo in id quod gessit tenebitur an
Abbreviated transcription (Latin):
ter se ꝯtraria sũt qr cũ sigͣcõ nõ
ex uniu̾so si ex aliquo suĩtur suu̾i
aliqͥd insit uerã efficit totã orõ
omĩs impub̾es decessisse ⁊ illud
os ꝑisberes decessisse Id̾ accidit
qr significatõ sumitur ex uniu̾¬
so in quo aliquid słm ẽ totã orõ¬
hic est ut neutrũ siat huiꝰ aũt ut
tibi fecisti ille neget h o expͥmat

Expanded text:
ter se contraria sunt, quia cum significatio non ex universo, sed ex aliquo sumitur, si veri aliquid inde sit, veram efficit totam oratiomnes impuberes decessisse et illud omnes puberes decessisse. id accidit, quia significatio sumitur ex uniuerso, in quo si aliquid falsum est, totam orathic est, ut neutrum fiat, huius autem, ut tibi, fecisti?' ille neget, hoc exprimat
Abbreviated transcription (Latin):
res de qua agit᷑ mag̃ ualeat ꝗͣ¬
iis qui ducẽta teposuuit ualeget
seio cũ ducẽtis que ap̃ eũ deposui
.cic. lego singule sũme seꝑate
bignitatẽ s dicend̾ est nõ .ccc. s
qũigñta deb̾i qr due sũme uĩgũ¬
tur si quis ita leget fund̾ seianũ
hĩs mens aticio cũ dyone meuii
legatus sit s mag̃ dicñdũ est ũ

Expanded text:
res de qua agitur magis ualeat is qui ducenta deposuit ita leget: "Seio cum ducentis quae apud eum deposui trecenta lego", singulae summae separate biguitatem. sed dicta deberi, quia duae summae iunguntur. Si quis leget: 'fundum Seianum heres meus Attio cum Dione Maeuii legatus sit. sed magis dicendum est non
Abbreviated transcription (Latin):
bitrium ꝯcedatꝭ qitũ est si cohĩdes
ex dusꝑib ꝑtib scripti sũt utrũ ꝑ¬
t̾em suã in uiriles ꝑtes restituere
singulis debeãt at pro portõnib
hĩdicariis ex quib hrdes scͥpti sũt
⁊ placuit si testator ita restitui ius¬
siss ꝑteni si aliquã ꝑccumiã dedis
ꝑes in ea peciũa distribuenda sigͣ¬
uerit testator ut uideantur hr̃di¬
tariis portõnib ꝯgruere ꝯsenta¬

Expanded text:
cedat. Quaesitum est, si coheredes ex disparibus partibus scripti sint, utrum partem suam in uiriles partes restituere singulis debeat an pro portionibus hereditariis, ex quibus heredes scripti sint. et placuit, si testator ita restitui iussisset partem, si aliquam pecuniam dedisspares in ea pecunia distribuenda significauit testator, ut uideantur hereditariis portionibus congruere, consenta
Abbreviated transcription (Latin):
accipiend̾ ẽ nõ intlłigi s oculisꝑ
spiti quẽ sũt scͥpta ceterũ siextnͣ¬
sse  sufficit aũ si legibilia sũt in¬
ꝯsulto deleta sine ab ip̃o sũ ab alio
si nolũtib inducta accipiẽd̾ eͥ ⁊si
ꝑducta sĩt̃ quod gͥ incante fcm̃ eͥ
pro nõ fcõ est silegi potuit ⁊ iõ si
nouissiẽ ut solũt test̾o fu̾it ascͥptũ
lr̃s inductones suꝑ induct̾ones
ip̃e fecit ⁊ nõ indebit᷑ resu̾ ad ea

Expanded text:
non intellegi, sed oculis perspici quae sunt scripta: ceterum si exstrisse. sufficit autem, si legibilia sint inconsulto deleta siue ab ipso siue ab alio, sed nolentibus. 'inducta' accipiendum est et si perducta sint.Quod igitur incaute factum est, pro non facto est, si legi potuit: et ideo, etsi nouissime, ut solet, testamento fuerit adscriptum: 'lituras inductiones superductiones ipse feci', no
Abbreviated transcription (Latin):
pͥscianꝰ dixit mañmusit qͦsdã ⁊ le¬
gata dedit ant̃ cesar remotisoĩ¬
b cũ delib̾ass ⁊ admitti ⁊ rursne
eosdem inssiss dixit cã p̃sens ad¬
ut ea dũcaxat estimemꝰ nepotẽi¬
xit Nomẽ serui q̃ lib̾um cẽiusse¬

Expanded text:
scianus dixit: 'Manumisit quosdam et legata dedit'.Antoninus Caesar remotis omnibus cum deliberasset et admitti rursus eodem iussisset, dixit: 'Causa praesens adut ea dumtaxat existimemus Nepotem ixit'.Nomen serui, quem liberum esse iusse
Abbreviated transcription (Latin):
art̃ roxiẽ in cogͥtõne pͥncipis
na eius ut caduca a fisco nẽdicarẽ¬
tur diu de legatis dubitãd̾ est ⁊ in¬
axiẽ de hũs legatis q̃ ascͥpta erãt
hus quoꝵ institutõ fu̾a̾t inducta

Expanded text:
roxime in cognitione principis na eius ut caduca a fisco uindicarentur, diu de legatis dubitatum est et maxime de his legatis, quae adscripta erant his, quorum institutio fuerat inducta
Abbreviated transcription (Latin):
edem offensũ hu̾it młtũ añ int̾ẽe
arbitror utiũ illũ tm̃ fraudare uo¬
uut ħ̾rdicate an n̾o cã ip̃ins cotũ
portõnem. cet̾is nͭ nocebit induc¬
tio nõ mag̃ quã si uolũs unũ hr¬
dem induce muitꝰ ⁊ aliũ indux̾it
ꝗ si putanit totũ testm̃ delendũ¬

Expanded text:
edem offensum habuit, multum interesse arbitror, utrum illum tantum fraudare uoluit hereditate an uero causa illius totum portionem, ceteris nihil nocebit inductio, non magis quam si uolens heredem inducere inuitus et alium induxerit. quod si putauit totum testamentum delendu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsone ꝯprehũse fũint mag̃ pla¬
ita legatũ sit si titõ nuꝑfit eqͥ¬
dem si honeste ticio possit nube
tur itaq si titius indignus sit
tale est quale si gnãuter scrip¬
tum esset si non nupserit ĩmo
si uerum animauertimus du¬
rior hec condicio est quam ilia

Expanded text:
rsonae comprehensae fuerint, magis plaita legatum sit "si Titio nubserit". et quidem si honeste Titio possit nubertur: itaque si Titius indignus sit, tale est, quale si generaliter scriptum esset "si non nubserit". immo si verum amamus, durior haec condicio
Abbreviated transcription (Latin):
omp̃. risto mñ decretis Isb̾ire¬
forcianis itã refert cũ due filie
pr̃s ncc̃arie hĩdes extitissent al¬
t̾a se pr̃ua abscuuierat hĩditate
alt̾a bona pr̃na uendicaret tõt¬
q honꝰ susciꝑet ꝑata erat ẜm

Expanded text:
m. Aristo in decretis Frontianis ita refert: Cum duae filiae patri necessariae heredes exstitissent, altera se paterna abstinuerat hereditate, altera bona paterna uindicar‹e› totumque onus suscipere parata erat.
Abbreviated transcription (Latin):
tabłe edcõ ꝯtinentur si pła
sint testa que quis exiꝰ̾ĩ tesid̃
unin̾soꝵ eĩ facultas facienda.¶si
inspici tabłas uł ⁊̃ ip̃am scͥpt᷑am
quis iñspiciat ⁊ sigillet ⁊ quid ao
ex tabuł uent expectare ¶inspec¬
paciatur p̃tor describi uł inspi¬
ci icirco ne qͥd fsi fiat nam ⁊̃
inspectõ mat̾iam fło fabrĩ¬
cando instruere pͦ¬
endi uł describũdi iub an desi¬
d̾ anti tp̃t dabit ad exibitõnẽ
⁊ mag̃ e̾ ut deĩ debẽãt sin loco¬
ꝵ angustias sen ꝓlixitates ¶Si
quis nõ negans apũd se eẽ tabł
penes se tabłas ẽẽ dd̾ est ad intͥ¬
dcm̃ remitti ꝙ est de tabłis exibẽ¬

Expanded text:
ur. Si plura sint testamenta, quae quis exhiberi desideret, uniuersorum ei facultas facienda est. Si Inspici tabulas est, ut ipsam scripturam quis inspiciat et sigilla et quid aliud ex tabulis uelit spectare. Inspecpatitur praetor describi uel inspici idcirco, ne quid falsi fiat: namque etiam inspectio materiam falso fabricando instruere piubet an desideranti tempus dabit ad exhibitionem? et magis est, ut dari debeat secundum locorum angustias seu prolixitates. Si quis non negans apud se tabulas penes se tabulas esse, dicendum est ad interdictum rem mitti quod est de tabulis exhibe
Abbreviated transcription (Latin):
cau̾unt sũmani quã qͥsq ꝯdemp¬
uatus erat usuris hu̾sd̾ q̃ ad ex¬
ibicõnem a testatrice p̃staban¬
t᷑ pea excepta seiã fiua cet̾i hr̃des
abstinuerũt hĩditate bñficõ pͥn¬
cipis ⁊ tota hĩditas ad seiã ꝑtĩ¬
u̾e cepit q̃ro an in seiam que
sola hĩs remansit ⁊ omĩant sola
nefitõ pͥncipali hĩditate . abstimi

Expanded text:
cauerunt summam, qua quisque condemnatus erat usuris isdem, quae ad exhibitionem a testatrice praestabantur: postea excepta Seia filia ceteri heredes abstinuerunt hereditate beneficio principis et tota hereditas ad Seiam pertinere coepit. quaero, an in Seiam, quae sola heres remansit et omnia ut sola neficio principali h
Abbreviated transcription (Latin):
ffr̾ ⁊ utor ita recte nõ dat᷑ illi aut illi
filiis mĩs utͥ eoꝵ uol ticiꝰ tutor esto qͥ
gͦ dicemꝰ si ticiꝰ ꝯstituere nolit ut̾ ex fi¬
lus tutor ẽẽ uelit ita añ recte tutor
dab̾r ticiꝰ si uonet illi filio mõ tutor esto¬

Expanded text:
 Tutor ita recte non datur: "illi aut illi filiis meis, utri eorum volet, Titius tutor esto"; quid enim dicemus, si Titius constituere nolit, utri ex filiis tutor esse velit? Ita autem recte tutor dabitur: "Titius si volet illi filio meo tutor esto"
Abbreviated transcription (Latin):
anł᷑ ^ i tutelã testo̾ mãdatũ excͤatõ¬
nis ĩe susciꝑe nolu̾it ab huis ꝙͦ legͣtis
sb̾mouendꝰ erit q̃ filiĩs eiꝰ relca sũt mͦ
silegata filii nõ affectone ꝓpͥa s ĩpr̃i
mistꝰ nõ iure tutor test̾o dat᷑ pꝰ lib̾ta¬
tẽ ita redditã ex uolũtate testatoris
ad tutelã nocaturꝰ Impubi prõnus

Expanded text:
 Qui tutelam testamento mandatam excusationis iure suscipere noluit, ab his quoque legatis summovendus erit, quae filiis eius relicta sunt, modo si legata filii non affectione proprimissus non iure tutor testamento datur: post libertatem itaque redditam ex voluntate testatoris ad tutelam vocatur. Impuberi libert
Abbreviated transcription (Latin):
cet̾is detsit hãc ꝯdicõnẽ si ⁊ ipĩuelint
sat̃dare nãsi ⁊ ip̃i ꝑati fut̃ sat̃ dare nõ
debut̃ excludi alt̾uis oblatõne si ĩple¬
tauidel ab oĩb sat̃dat̃one om̃s g̾ent
sit nõne mag̃ replłi ⁊ reici a cutcla qͣ
nõ debñt reici qͥnĩmo nͨ mbũdi sũt sat̃¬

Expanded text:
ceteris detulit hanc condicionem, si et ipsi uelint satisdare: nam et si ipsi parati sunt satisdare, non debent excludi alterius oblatione, sed impleta uidelicet ab omnibus satisdatione omnes gerent, sit? nonne magis repelli et reici a tutela, quam non debent reici: quin immo nec iubendi sunt sati
Abbreviated transcription (Latin):
datõnem ꝑm̃ ⁊ si certꝰ fut filiũ decessis
disse q̃m obiisse sciebat si postumis de¬
derit tutores hũs qͦ qui uiuo eo nascant᷑
andatõ ualeat ⁊ magis est ut utił datõ.
fiat ⁊̃ si uuio eo uastantur¬

Expanded text:
Proinde et si certus fuit filium decessissdisse, quem obisse credebat. Si postumis dederit tutores hique vivo nascantur, an datio valeat? et magis est, ut utilis datio fiat
Abbreviated transcription (Latin):
auł u. adem in om̃ib re Iit¬
testantis int̾ quos fructuarii
non ꝯtinentur s qui boã fide
testatori suiũt suoꝵ applłatõ¬
ne mag̃ est ut ꝯtiẽantur si mͦs
uoꝵ applłatõne cos qͦs suoꝵ noͦ
quos qͥs pignori ypothece ne
dedit siue dubio intͥ suos legͣsse
uidebi᷑ debitor: creditor nequaꝗͣ

Expanded text:
um. Eadem in omnibus rebutestantis: inter quos fructuarii non continebuntur. Sed qui bona fide testatori seruiunt, suorum appellatione magis est ut contineantur, si modo suorum appellatione eos quos suorum qu‹o›s quis pignori hypothecaeue dedit, sine dubio inter suos legasse uidebitur debitor: creditor nequaqua
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ quicqͥd in p̃dio sẽproniano hc̃o
an suꝑlex q̃ in aliis ꝓ̃dus uł domi
serui quos ex eo fundo aliis lega
dis uolũtas defuc̃te aꝓprobaretur
s̾uos ex husd̾e fundis datos aliis
dinuiuisse filii legatũ de argñto
⁊ suꝑlectili que alibi eẽt eũ cuiꝰ
notõ est estimaturũ ut id optĩe¬
at ꝗ testatori placuisse a legata

Expanded text:
et quidquid in praedio Semproniano habeo'. an supellex, quae in aliis praediis uel domibserui, quos ex eo fundo aliis legaudis uoluntas defunctae adprobaretur. seruos ex isdem fundis aliis datos deminuisse filii legatum. de argento et suppellectili quae alibi esset eum cuius notio est aestimaturum, ut id optineat, quod testat
Abbreviated transcription (Latin):
uar qr᷑ de mãcipus que in husp̃¬
diis morata funt uł oꝑis rustici
cã uł alt̾us officii cet̾is q rebus
que ibi funt iu diem mortis an
fũdum meũ cãpaĩanum gene

Expanded text:
um est de mancipiis, quae in his praediis morata fuerunt uel operis rustici causa uel alterius officii, ceterisque rebus, quae ibi fuerunt in diem mortis, an fundum meum Campanianum Genes
Abbreviated transcription (Latin):
testatoris nolũtas appareat¬
¶ Eũ qui uenauciãria niit̾a ex̾¬
uolũtas fuit ⁊̃ de huis sensisse nã
quos qͥs iõ ꝯꝑauit ut illico distͭͤ¬
h̾et m̾cis mag̃ loco quã c̾uoꝵ

Expanded text:
testatoris appareat. Eum, qui uenaliciariam uitam exeruoluntas fuit etiam de his sentientis: nam quos quis ideo comparauit, ut ilico distraheret, mercis ma
Abbreviated transcription (Latin):
iũcta nũquã uires eius effugiũt
Coctũ ꝗ propͥo noĩe applłatur qͥn
u̾si colori ced̾et nemo dubitabit
qͥn minus porro corracianũ aut
gisinũ aut milinũ suo noĩe qͣ co¬
ctum  ꝓura ne designat᷑ cũ ut ita
legass que uxoris cã ꝑ ata sũt eĩ

Expanded text:
victa numquam vires eius effugiant. Coccum quod proprio nomine appellatur quin versicoloribus cederet, nemo dubitavit. quin minus porro coracinum aut hysginum aut melinum suo nomine quam coccum purpurave designatur? Cum vir ita legasset: "quae ux
Abbreviated transcription (Latin):
o mortis tp̃r ĩea archa in quaĩ¬
str̃a ⁊ cantõnes debitoꝵ erat pe¬
cũa uñata inuenta est płisq un¬
debatur uix ui fiłeeẽ ut testator
de peciũa nũata sensisset ego
am si qua ab huis exacta eid̾ tñ kł¬

Expanded text:
mortis tempore in ea arca, in qua instrumenta et cautiones debitorum erant, pecunia numerata inuenta est. plerisque uidebatur uix uerosimile esse, ut testator de pecunia numerata sensisset. egoam, si qua ab his exacta, eidem
Abbreviated transcription (Latin):
ipĩsactõnib ꝑalam est cũ uendi¬
nisse quĩ ⁊̃ si nomẽ qͥs legau̾i̾t id
qdꝰ in acdõibus est legͣtũ intlłigit᷑
atenus uidentur quidam aiebant
agnũ dũtaxat .ui. mensiũ esse s
nis iegatis agasonẽ mulionẽ lega¬
uxori legatis que eiꝰ cã ꝑata eeñt
cũ multã lanam ⁊ oĩs gñs reliqͥs¬

Expanded text:
st, cum vendinisse. quin etiam si nomen quis legaverit, id quod in actionibus est legatum intellegituatenus viderentur, quidam aiebant agnum dumtaxat sex mensum esse: sed ncillis urbanis legatis agasonem mulionem legauxori legatis, quae eius causa parata essent, cum multam lanam et omnis generis reliq
Abbreviated transcription (Latin):
legatũ seꝯtur ut lectũ iegatũ
lũ claustira ⁊ claues cedũt
las ad legatariũ nõ ꝑtiu̾e Itẽ
nauis ex asia uen̾it hr̃s mens
ei fundũ dato ueriꝰ est eo ibo ã¬
plius suꝑiora repeti sicuti dicimꝰ

Expanded text:
m sequuntur: ut lectum legatum lis claustra et claues cedunt.las ad legatarium non pertinere.Item nauis ex Asia uenerit, heres meus ei fundum dato', uerius est eo uerbo 'amplius' superiora repeti, sicuti dicimus
Abbreviated transcription (Latin):
aiͦsqui soluendo nõ e̾ aliquo
caũ euenit ut ⁊ si seruꝰ cũ ub̾ta¬
te hr̃s existat ⁊ p̃t̾ea aliꝰ hĩs adi¬
ciatur ułuti si seruo cũ ub̾tate
hĩde instituto ita adiectũ sit¬

Expanded text:
non est aliquo casu euenit, ut et seruus cum libertate heres exsistat et praeterea alius heres adiciatur: ueluti si seruo cum libertate herede instituto ita adiectum sit
Abbreviated transcription (Latin):
ut iñ alt̾o duplex eẽt sb̾stitutõ in
bes ei sb̾stituat᷑ si aut impubes
hĩs extit̾it ⁊ intͣ pub̾tatẽ decesse¬
rit pubes fr̃ in portõne cohr̃die
sb̾stituatur quo cañ in utrũq e¬
uentũ sb̾stitutꝰ indebit᷑ ne si nul¬
gari mͦ impub̾i qͦ sb̾stituat᷑ uolũ¬
utriusq ꝑ sensisse intlłigatur
ita n. in alt̾o utraco sb̾sticutõ in¬
clłigitur si uolũtas ꝑentis nõ re
impubi sb̾stituat frem siue hĩs
nõ erit sine erit ⁊ intͣ pub̾catis
aimnos decessent¬

Expanded text:
ut in altero duplex esset substitutio, in bes ei substituatur, si autem impubes heres exstiterit et intra puber tatem decesserit, pubes frater in portionem coheredis substituatur: quo casu in utrumque euentum substitutus uidebitur, ne, si uulgari modo impuberi quoque substituat, uolunutriusque persona sensisse intellegatur: ita enim in altero utraque substitutio intellegitur, si uoluntas parentis non refimpuberi substituat fratrem: 'siue heres non erit siue erit et intra pubertatis annos decesse