comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
futurorũ capillos iãtibi flãmeos auspicari . Lon¬
gũ est in serere omnia quȩ secunt᷑ ⁊ Illeuero posterior
ut in tales diceret. Hincilla inquit nascunt᷑ incen¬
tiua uitiorũ utquęsitis colorib ora depinganit.
dũ uiris displicere formidant : & deadulterio
uultus meditent᷑ adulteriũ castitatis: Quanta hic
amentia effigiem mutare naturȩ : picturã quȩ rere.
& dũuerent᷑ maritale iudicium. ꝑderesuum:
prior enĩ deseꝓnuntiat quȩ cupit muta reqđ
nata est. ltadũ aliud studet placere. prius ipsa
sibi displic& : quẽ iudicẽ mulier ueriorẽ requi¬
rimꝰ deformitatis tuae quã te ipsam quȩ uderi
times : si pulchra es quid absconderis. sideformis.
curte formoisam esse mentiris. Nectuae con¬
scientiae. Nec alieni gratiã erroris habitura ille
enĩ alteram diligit. Tualteri  . placere : & irasce¬
rissiam& aliam qui ad ulterare intedocetur :

Expanded text:
futurorum capillos jam tibi flammeos auspicaris . Lonfuturorum capillos jam tibi flammeos auspicaris . Longum est inserere omnia quae sequuntur. 50. Ille vero posterior ut in tales diceret: Hinc illa, inquit, nascuntur incentiva vitiorum, ut quaesitis coloribus ora depingant, dum viris displicere formidant, et de adulterio vultus meditentur adulterium castitatis. Quanta haec amentia, effigiem mutare naturae, picturam quaerere; et dum verentur maritale judicium, prodere suum? Prior enim de se pronuntiat, quae cupit mutare quod nata est: ita dum alii studet placere, prius ipsa sibi displicet. Quem judicem, mulier, veriorem requiremus deformitatis tuae, quam teipsam, quae videri times? Si pulchra es, cur absconderis? si deformis, cur te formosam esse mentiris, nec tuae conscientiae, nec alieni gratiam erroris habitura? Ille enim alteram diligit, tu alteri vis placere: et irasceris si amet alteram, qui adulterare in te docetur.
Abbreviated transcription (Latin):
in ꝓbȩ temeritatis audacia dĩ artificis offensam ⁊
utenĩ inpudica circa homines & in cesta fucis leno¬
cinantib: ñ sis corruptis uio latisq: quȩdĩ st̃. peior
adultera detineris. quod ornari teputas. quod pu¬
tas comĩ inpugnatio est ista diuinioperis praeuaricati¬
oest ueritatis: monentis a postoli uox est. Expurga¬
te uetus fermentũ ut sitis noua consparsio sicut estis
aZimi. Nã pascha nr̃m immolatus est xp̃s altaq
festacelebremꝰ Non in ferm̃to ueteri neq in ferm̃to
malitiae & nequitiȩ. sed in azimis sinceritatis
& ueritatis Nam sinceritas ꝑseuerat & ueritas.
quandoquȩ sincera sunt polluunt᷑ & colorũ ad ul¬
terinis medicaminũ fucis. inmendatium uera
matant᷑ : dñstuus dicit ñ potes facere capillum
unũ album aut nigrum : & tuad uincendam dñi
tui uocẽ uiste esse potiorẽ: audaci conatu & sa¬
crilegto contemptu. crinestuos inficis: malo p̃sagio

Expanded text:
inprobae temeritatis audaciam, Dei artificis offensam? inprobae temeritatis audaciam, Dei artificis offensam? ut inpudica circa homines et incesta fucis lenocinantibus non sis, corruptis uiolatisque quae Dei sunt peior adultera detineris. quod ornari te putas, quod putas comi, inpugnatio est ista diuini operis, praeuaricatio est ueritatis. Monentis apostoli uox est: expurgate uetus fermentum, ut sitis noua consparsio, sicut estis azymi: nam et pascha nostrum inmolatus est Christus. itaque festa celebremus non in fermento ueteri neque itiae et nequitiae, sed in azymis sinceritatis et veritatis » . Num sinceritas perseverat et veritas, quando quae sincera sunt polluuntur, et colorum adulteriis, et medicaminum fucis in mendacium vera mutantur? Dominus tuus dicit, « Non potes facere capillum unum album aut nigrum » ; et tu ad vincendam Domini tui vocem vis te esse potiorem. Audaci conatu et sacrilego contemptu crines tuos inficis; malo praesagio
Abbreviated transcription (Latin):
generis posui. quia non hic agit ut uirginita¬
tẽ uoueant. quȩ ñdũ uouerunt : sed quales esse
debeant quȩ iã uote sunt : Nãut aggrediat᷑ ani¬
mꝰtantũ ac tale ꝓpositũ. grandiutiq: dicendige¬
nere deb& excitari & accendi : Sed martyrey¬
prianus dehabitu uirginũ ñ desuscipiendo uir¬
ginitatis ꝓposito scripsit: Isteuero ep̃s etiã ad
hoceas. magno accendit eloquio.⁊ uerũ ex eo
qđ ambo egerunt dictionis grandis exempla
memorabo ÷ Ambo quippe inuecti sunt in eas
quȩ formã pigmentis colorant uel potius orarũ¬
decolarant. priorille cũ hoc ager&. ait incẽtera
Siquis pingendi artifex. uultũ alicuius & speciem
& corporis qualitatẽ aemulo colore signass&. &
signatoiã consũ matoq samulacro manꝰ alius inferr&.
utiã formata iãpicta. quasi peritior reformar&.¬
grauis prioris artificis in iuria. &iusta in dignatio
uider&ur : Tute existimas in pune laturã. tam

Expanded text:
generis posui, quia non hic agit ut virginitageneris posui, quia non hic agit ut virginitatem voveant quae nondum voverunt; sed quales esse debeant quae jam votae sunt. Nam ut aggrediatur animus tantum ac tale propositum, grandi utique dicendi genere debet excitari et accendi. Sed martyr Cyprianus de habitu virginum, non de suscipiendo virginitatis proposito scripsit. Iste vero episcopus etiam ad hoc eas magno accendit eloquio. 49. Verum ex eo quod ambo egerunt, dictionis grandis exempla memorabo. Ambo quippe invecti sunt in eas quae formam pigmentis colorant, vel potius decoloranquorum prior ille cum hoc ageret, ait inter Siquis pingendi artifex» inquit vultum alicuius et speciem et corporis qualitatem emulo colore signasset, et signato iam consummatoque simulacro manus alius inferret ut iam formata iam picta quasi peritior reformargrauis prioris artificis iniuria et iusta indignatio uideretur: tu te existimas inpune laturam tam
Abbreviated transcription (Latin):
pinquis. quando fastiuit humilem. quando
risit debilem. quando uitauit in opem: eosso¬
los sollicita coetus uirorũ inuisere. quos miseri¬
cordia ñ erubescer&. Nequẽ p̃terir& uerecun¬
dia. nihiltoruum in oculis. nihil in uerbis ꝓ¬
cax. nihil in actu inueretundũ. ñ gestus frac¬
tior. Non incessus solutior: ñ uox petulantior.
ut ipsa corporis species simulacrum fuerit
mentis & figura ꝓbitatis. bon a quippedomus
in ipso uestibulo deb& agnosci. acprimo p̃tentat
ingressu.nihilintus latere tenebrarũ. tam¬
quã lucernae lux intus posita foris luceat.
Quidergo ex sequar ciborum parsimoniam offi¬
ciorũ redundantiam. alterum ultra natura
suꝑfuisse. alterũ pene ipsinaturae de fuisse .
illic nulla in termissa tempora. hic congemi¬
nati ieiunio dies. Et siquando reficiendi succes¬
siss& uoluntas. cib plerũq obuius quimort
arcer&. non deliciis ministrar&. &cetera:
Haec aut̃ ꝓpt̾ ea in exemplo huius tem perati

Expanded text:
pinquis? quando fastidivit humilem? quando risit debilem? quando vitavit inopem? Eos solos solita coetus virorum invisere, quos misericordia non erubesceret, neque praeteriret verecundia. Nihil torvum in oculis, nihil in verbis procax, nihil in actu inverecundum; non gestus fractior, non incessus solutior, non vox petulantior, ut ipsa corporis species simulacrum fuerit mentis, et figura probitatis. Bona quippe domus in ipso vestibulo debet agnosci, ac primo praetendat ingressu nihil intus latere tenebrarum, tanquam lucernae lux intus posita, foris luceat. Quid ego exsequar ciborum parcimoniam, officiorum redundantiam; alterum ultra naturam superfuisse, alterum ipsi naturae pene defuisse? Illic nulla intermissa tempora, hic congeminati jejunio dies; et si quando reficiendi successisset voluntas, cibus plerumque obvius qui mortem arceret, non delicias ministraret , etc. Haec autem propterea in exemplo hujus temperati
Abbreviated transcription (Latin):
quod ꝑeos accipere uolunt : Etcũ acceperint orent
utbene & ipsiꝓferant &illi ad quos ꝓferunt sum ant:
Etdeprospero exitudictionis. eidem gratias agant.
a quo id se accepisse non dubitant. utqui gloriat ur
bam quamq putaueram : sedlegenti uel audi¬
enti cui gratus est. longus non est.: Cui aut̃ lon¬
gus est. ꝑ partes eum legat. Qui habere uult cog¬
nitum: Quem uero cognitionis eius pig&. delon¬
gitudine non queratur: Ego tamen dõ nostro¬
ago gratias. quod in his quat tuor libris. non qua¬
lis ego essem cui multa desunt. sed qualis esse
debeat. qui in doc trinasana id est xp̃iana. non
solum sibi sed etiam aliis laborare stud&. quan¬
tula cumque potui facultate disserui .:¬

Expanded text:
quod per eos accipere volunt; et cum acceperint, orent quod per eos accipere volunt; et cum acceperint, orent ut bene et ipsi proferant, et illi ad quos proferunt sumant; et de prospero exitu dictionis eidem gratias agant, a quo id se accepisse non dubitant: ut qui gloriatur, bam, quamque putaveram. Sed legenti vel audienti, cui gratus est, longus non est: cui autem longus est, per partes eum legat, qui habere vult cognitum; quem vero cognitionis ejus piget, de longitudine non queratur. Ego tamen Deo nostro gratias ago, quod in his quatuor libris non qualis ego essem, cui multa desunt, sed qualis esse debeat, qui in doctrina sana, id est christiana, non solum sibi, sed etiam aliis laborare studet, quantulacumque potui facultate disserui.
Abbreviated transcription (Latin):
quod dicunt ⁊ Vnde contingit ut homo disertus & malus
sermonẽ quo ueritas praedicet᷑ dicendũ ab alio ñdiserto
sed bono ipse cõnponat: Quod cũ fit ipse a se ipsotradi¬
ditalienũ ille ab alieno accipit suũ : Cũ uero bonifide¬
les bonis fidelib: hanc operã cõmodant . utriq: suadicunt.
quia & ipsorũ est. cuius sunt illaquȩ dicunt & easua faci¬
ant. quȩ ñ ipsi conponere potuerunt. qui secundum
lib& iã iamq dicturus. siue quod apud populum di¬
cendũ. uel ab eis qui uoluerint aut potuerint legen¬
dũ est dictaturus. or&t ut ds̃ sermonẽ bonũ. det in õs
eius. : Sienĩ regina orauit hester ꝓsuae gentis tempo¬
rali salute locutura apud regem ut inos eius dĩ con¬
gruum sermonẽ daret : quanto magis orare debet
ut talemunus accipiat. qui pro aeterna hominum sa¬
lute. in uerbo & doctrina laborat : Illi uero quiea dic¬
turisunt. quae ab aliis acceperunt. & ante quã acci¬
piant orent pro eis aquib: accipiunt. ut eis d&ur

Expanded text:
quod dicunt. Unde contingit ut homo disertus et malus, sermonem quo veritas praedicetur, dicendum ab alio non diserto sed bono, ipse componat; quod cum fit, ipse a seipso tradit alienum, ille ab alieno accipit suum. Cum vero boni fideles bonis fidelibus hanc operam commodant, utrique sua dicunt: quia et Deus ipsorum est, cujus sunt illa quae dicunt; et ea sua faciunt, quae non ipsi componere potuerunt, qui secundum libet jamjamque dicturus, sive quod apud populum dicendum vel ab eis qui voluerint aut potuerint legendum, est dictaturus; oret ut Deus sermonem bonum det in os ejus. Si enim regina oravit Esther, pro suae gentis temporaria salute locutura apud regem, ut in os ejus Deus congruum sermonem daret ; quanto magis orare debet, ut tale munus accipiat, qui pro aeterna hominum salute in verbo et doctrina laborat? Illi vero qui ea dicturi sunt quae ab aliis acceperunt, et antequam accipiant, orent pro eis a quibus accipiunt, ut eis detur
Abbreviated transcription (Latin):
Quae ambiguitas uno
consequenti uerbo diiudicatur. Quod positum est
enim: quam particulam qui abstulerunt inter¬
praetes. illa potius sententia ducti sunt: Ut ñ
solum conpelli exduobus. sed &iam duorum ha¬
bere concupiscentiam ui der&ur ⁊ Sic ergo distin¬
guendum est: Et quid eligam ignoro. Compellor
aũt. ex duobus: Quam distinctionem sequitur.
Concupiscentiam habens dissolui. &esse cum xp̃o:
Et tam quam quaereretur quarehuius rei potius
habeat concupiscentiam: Multo enim magis opti¬
mum inquit: Quur ergo duobus compellitur
Quia est manendi necessitas. Quamita subiecit. ma
Quamita subiecit. ma¬
nere in carne necessarium propter uos.: Ubi autẽ
neque praescriptio fidei : Neq: ipsius sermonis tex¬
tu ambiguitas explicari potest: ni hil obest secun¬
dum quam lib& earum qua eostenduntur senten¬
tiam distinguere. uelutiest illa ad corinthios
Hasergo promissiones quinatione carnis & sp̃s.

Expanded text:
Quae ambiguitas uno Quae ambiguitas uno consequenti verbo dijudicatur, quod positum est, enim: quam particulam qui abstulerunt interpretes, illa potius sententia ducti sunt, ut non solum compelli ex duobus, sed etiam duorum habere concupiscentiam videretur. Sic ergo distinguendum est: Et quid eligam ignoro: compellor autem ex duobus; quam distinctionem sequitur, concupiscentiam habens dissolvi, et esse cum Christo. Et tanquam quaereretur quare hujus rei potius habeat concupiscentiam; multo enim magis optimum, inquit. Cur ergo e duobus compellitur? Quia est manendi necessitas, quam ita subjecit, Maquam ita subiecit: manere ia carne necessarium propter uos. ubi autem neque praescripto fidei neque ipsius sermonis textu ambiguitas explicari potest». nihil obest secundum quamlibet earum quae ostenduntur sententiam distinguere. ueluti est illa ad Corinthios: has ergo promissiones habentes, carissimi,
Abbreviated transcription (Latin):
fiteri: Sed hoc regula fidei refellendum est. quano¬
bis de trinitatis aequalitate praescribitur. ut
dicamus. & ds̃ erat uerbum : De inde subiungamꝰ.
hocerat in principio apud Illa uero distinctio¬
nis am biguitas. neutra parte resistit fidei. Et
ideo textu ipso sermonis diuidicandaest. ubi ait
apostolus : Et quid elegam ignoro: Conpellor
autem ex duobus. concupiscentiam habens
dissolui. &esse cum xp̃o. Multo enim magis¬
optimum manere in carne. necessarium propt̃
uos ⁊ In certum enim utrum ex duobus concupis¬
centiam habens. An conpellor autem exduob:
ut illud adiungatur. Con cupiscentiam habens
dissolui. Etesse cum xp̃o Sed qnm itasequitur.
multo enim magis optimum Appar& eũ eius
optimi dicere. sed habere concupiscentiam. ut
cum ex duobus conpellatur: alterius tamen ha¬
beat concupiscentiam. alterius nec essitatem.
Concupis centiam scilic&. esse cum xp̃o. Necessi¬
tatem manere in carne: Quae ambiguitas uno

Expanded text:
fiteri. sed hoc regula fidei refellendum est, qua nofiteri. sed hoc regula fidei refellendum est, qua nobis de trinitatis aequalitate praescribitur, ut dicamus: et deus erat nerbum, deinde subiungamus: hoc erat in principio apud deum. illa uero distinctionis ambiguitas neutra parte resistit fidei et ideo textu ipso sermonis diiudicanda est, ubi ait apostolus: et quid eligam ignoro. compellor autem e duobus, concupiscentiam habens dissolui et esse cum optimum: manere in carne necessarium propter vos . Incertum enim est utrum ex duobus concupiscentiam habens, an compellor autem ex duobus, ut illud adjungatur, concupiscentiam habens dissolvi, et esse cum Christo. Sed quoniam ita sequitur, multo enim magis optimum, apparet eum ejus optimi dicere se habere concupiscentiam, ut cum ex duobus compellatur, alterius tamen habeat concupiscentiam, alterius necessitatem; concupiscentiam scilicet esse cum Christo, necessitatem manere in carne. Quae ambiguitas uno
Abbreviated transcription (Latin):
turam: primo pro ui den dum est nemaledis¬
tinx erimus. autpronunti auerimus. Cum
ergo adhibita intentio. incertum esse ꝑuide¬
rit. quomodo distinguendum aut quomo¬
do pronuntiandum sit: Consulat regulam fidei.
quam descripturarum planioribus locis & ec¬
clesiae auctoritate percepit : dequa satis egimꝰ
cum derebus in libro primo loqueremur : Quod
siam bȩ uel etiam omnes. si plures fuerint par¬
tes ambiguitatis secundum fidem sonuerint:
Textus ipse sermonis a prȩcedentibus & con¬
sequentibus partibus. Quae am biguitatem
illam in medio posuerunt restat consulen¬
dus: Vtuide amus cuinam sententiae deplu¬
ribus quaese ostendunt ferat suffragium. Cam¬
que sibi contexi patiatur: lam nunc exempla
considera: illa heretica distinctio: In princi¬
pio erat uerbum. & uerbum erat apud dm̃. &
ds̃ erat: uerbum: ut alius sit sensus. uerbum. Hoc erat
in principio apud dm̃. Non uult dm̃ uerbum con¬

Expanded text:
turam, primo videnturam, primo videntinxerimus aut pronuntiauerimus. cum ergo adhibita intentio incertum esse peruiderit, quomodo distinguendum aut quomodo pronuntiandum sit, consulat regulam fidei, quam de scripturarum planioribus locis et ecclesiae auctoritate percepit, de qua satis egimus, cum de rebus in libro primo loqueremur. quod si ambae uel etiam omnes, si plures fuerint partes ambiguitatis, secundum fidem sonuerint, textus ipse sermonis a praecedentibus et consequentibus partibus, quae ambiguitatem illam in medio posuerunt, restat consulendus, ut uideamus, cuinam sententiae de pluribus, quae se ostendunt, ferat suffragium eamque sibi contexi patiatur. iam nunc exempla considera. illa haeretica distinctio: in principio erat uerbum, et nerbum erat apud deum, et deus erat. uerbum, ut alius sit sensus: nerbum hoc erat in principio apud deum, non uult deum uerbum con
Abbreviated transcription (Latin):
omo timens dm̃. uoluntatem eius inscripturis scis di¬
ligenter inquirit.: Itne am& cestamina pi&ate
mansu&us. praemunitus &iam scientia linguarum.
Nein uerbis locutionibusq ignotis hereat. prȩmuni¬
tus &iam cognitione quarundam rerum nec essari¬
arum. neuim naturamue earum quae propter
simi litudinem adhibentur ignor&. Ad uiuan¬
te ctiam codicum ueritate quam sollers emen¬
dationis diligentia procurauit. Ueniat in
st᷑uctus ad ambigua scripturarum discũenda
atque soluenda: Ut autem signis ambiguis
non decipiatur. Quantum ꝑnos instrui potest.
fieri autem potest ut istas uias quas ostende¬
re uolumus. tam quam pueriles uel mag¬
nitudine ingenii. uel maioris inluminati¬
onis claritate derideat: sed tamen utcoepe¬
ram dicere. quantum ꝑnos instrui ualet.
qui eo loco animi est utpernos in strui ualeat.
sciat ambiguitatem scripturae. aut
inuerbis propriis esse. aut intrans latis. Quae
genera in secundo libro demonstra uimus sed

Expanded text:
imens Deum, voluntatem ejus in Scripturis sanctis diligenter inquirit. Et ne amet certamina, pietate mansuetus; praemunitus etiam scientia linguarum, ne in verbis locutionibusque ignotis haereat; praemunitus etiam cognitione quarumdam rerum necessariarum, ne vim naturamve earum quae propter similitudinem adhibentur, ignoret; adjuvante etiam codicum veritate, quam solers emendationis diligentia procuravit: veniat ita instructus ad ambigua Scripturarum discutienda atque solvenda. Ut autem signis ambiguis non decipiatur, quantum per nos instrui potest; fieri autem potest ut istas vias quas ostendere volumus, tanquam pueriles vel magnitudine ingenii, vel majoris illuminationis claritate derideat: sed tamen, ut coeperam dicere, quantum per nos instrui potest, qui eo loco animi est, ut per nos instrui valeat, sciat ambiguitatem Scripturae aut in verbis propriis esse, aut in translatis; quae genera in secundo libro demonstravimus. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
non indiget. cum codicem Inuenerit a quo
audiat quidibi scriptum sit. sic iste qui p̃¬
cepta quaeconamur tradere acceperit.
Cum in libris aliquid obscuritatis inuenerit.
quasdam regulas uelud̃ litteras tenens. lec¬
torem alium non requirat. perquem sibi
quodo pertumẽ retegatur .: Sed quibus¬
dam uestigus indagatis ad occultum sensũ
sineullo errore ipseperueniat. Autcer¬
te in absurditatem prauesententiae non
incidat. Qua propter quam quam &
in ipso opere satis apparere possit. huic of¬
ficioso labori nrõ non recte aliquem contra¬
dicere. tamen si huiusmodi proemio qui¬
bus libet obsistentibus conuenienter uide¬
turesse responsum: huius uiae quam in hoc
libro ingredi uolumus. tale nobis occurrit¬
exordium

Expanded text:
non indiget, cum codicem invenerit, a quo non indiget, cum codicem invenerit, a quo audiat quid ibi scriptum sit; sic iste qui praecepta quae conamur tradere acceperit, cum in libris aliquid obscuritatis invenerit, quasdam regulas veluti litteras tenens intellectorem alium non requirat, per quem sibi quod opertum est retegatur; sed quibusdam vestigiis indagatis ad occultum sensum sine ullo errore ipse perveniat, aut certe in absurditatem pravae sententiae non incidat. Quapropter, quanquam et in ipso opere satis apparere possit huic officioso labori nostro non recte aliquem contradicere; tamen, si hujusmodi prooemio quibuslibet obsistentibus convenienter videtur esse responsum, hujus viae quam in hoc libro ingredi volumus, tale nobis occurritexordium
Abbreviated transcription (Latin):
adño: seruenequam dares pecuniam meam
num mulariis.: Sicutergo hi ea quae intel¬
legunt produnt ceteris uel loquendo uel
scribendo: Ita egoquoq sinon solum ea
quae intellego. sed etiam intellegendo ea quae
obseruent prodidero. culpari ab eis profecto
non debeo. Quamquam nemo debet aliquid
sichabere quasi suum proprium. Nisi forte
mendacium. Namomne uerum. ab illo ẽ
qui ait. Egosum ueritas. Quidenim habe¬
mus. quod non accepimus : quod siaccepimus.
quid gloriamur. quasi non acceperimus : Qui
Qui autem ipsas litteras tradit
hocagit utalii quoq legere nouerint. Vterq
tamen id insinuat quod accepit. Sicetiam
qui ea quae inscripturis intellegit exponitau¬
dientibus tam quam litteras quas agnoscit pro¬
nuntiat lectoris officio. Qui aũ precipit
quomodo intellegendum sit. similis ẽ tradenti
litteras. hoc est p̃cipienti quo modo legendũsit.
Ut quomodo ille quilegere nouit alio lectore

Expanded text:
a Domino, Serve nequam, dares pecuniam meam a Domino, Serve nequam, dares pecuniam meam nummulariis . Sicut ergo hi ea quae intelligunt, produnt caeteris vel loquendo vel scribendo; ita ego quoque si non solum ea quae intelligant, sed etiam intelligendo ea quae observent, prodidero, culpari ab eis profecto non debeo: quanquam nemo debet aliquid sic habere quasi suum proprium, nisi forte mendacium. Nam omne verum ab illo est, qui ait: Ego sum veritas . Quid enim habemus quod non accepimus? Quod si accepimus, quid gloriamur quasi non acceperimus ? 9. Qui it enuntiat; qui autem ipsas litteras tradit, hoc agit ut alii quoque legere noverint: uterque tamen id insinuat quod accepit. Sic etiam qui ea quae in Scripturis intelligit, exponit audientibus, tanquam litteras quas agnoscit pronuntiat lectoris officio; qui autem praecipit quomodo intelligendum sit, similis est tradenti litteras, hoc est praecipienti quomodo sit legendum: ut quomodo ille qui legere novit, alio lectore
Abbreviated transcription (Latin):
cumeo philippus. qui nouerat esaiam prophe¬
tam. eiq humanis uerbis etlingua. quod in
scriptura illa tectum erat aperuit: Nonne
cummoyse ds̃ loquebatur : & tamen consiliũ
regendi atq amministrandi tammagni popu¬
li. a socerosuo Alienigena scilicet homine.
& maxime prouidus etminime superbus
accepit. Nouerat enim illeuir. ex qua¬
cumq anima uerum consilium processisset:
nonei. sed illi qui ẽ ueritas. In commuta bili
dõ esse tribuendum. Postremo quisquisse
nullis p̃ceptis instructum diuinomunere.
quaetumq inscripturis obscura sunt intellege¬
re gloriatur. Benequidem credit. &ue¬
rumẽ non esse illam suã facultatem. quasi a se¬
ipso existentem. sed diuinitus traditam: Ita
enim dĩgloriam quȩrit & non suam Sed
cum legit &nullo sibi hominum Eponente
intellegit. curipse aliis affectat exponere :
acnon potius eos remititdõ. ut ipsi quoq
non perhominem. sed illo intus docente in¬
tellegant : Seduidelicet timet neaudiat

Expanded text:
cum eo Philippus, qui noverat Isaiam prophetam, eique humanis verbis et lingua quod in Scriptura illa tectum erat, aperuit . Nonne cum Moyse Deus loquebatur, et tamen consilium regendi atque administrandi tam magni populi a socero suo, alienigena scilicet homine, et maxime providus et minime superbus accepit ? Noverat enim ille vir, ex quacumque anima verum consilium processisset, non ei, sed illi qui est veritas, incommutabili Deo tribuendum esse. 8. Postremo quisquis se nullis praeceptis instructum divino munere quaecumque in Scripturis obscura sunt intelligere gloriatur, bene quidem credit, et verum est, non esse illam suam facultatem quasi a seipso existentem, sed divinitus traditam; ita enim Dei gloriam quaerit et non suam: sed cum legit, et nullo sibi hominum exponente intelligit, cur ipse aliis affectat exponere, ac non potius eos remittit Deo, ut ipsi quoque non per hominem, sed illo intus docente intelligant? Sed videlicet timet ne audiat
Abbreviated transcription (Latin):
ocopus nostrum quod inscribitur dedoctrina xp̃ia¬
ña in duo quȩdam fueram prima distributione par¬
titus Nam post proemium quo respondi eis qui hoc fu¬
erant reprehensuri. Duȩ sunt res inquam quibus nitit᷑
omnis tractatio scripturarum : modus inueniendi quȩ
intellegenda sunt : et modus proferendi quȩ intellecta
suntꝰ. Deinueniendo prius deproferendo post ea disserem:
Qui a ergo deinueniendo multaiam diximus: & tria dehac
una parte uolumina cebsoluamus. adiuuanted ño de
proferendo pauca dicemus: utsi fieri potuerit uno libro
suncta claudamus: Totumq: ocopus quattuor uolumi¬
nibus terminetur: Primo itaq expectationem legentiũ
qui forte me putant rethorica daturũ esse precepta.
quae in scolis secularu̾is. & didici & docun: Ista locutio

Expanded text:
oc opus nostrum quod inscribitur de Doctrina Christiana, in duo quaedam fueram prima distributione partitus. Nam post prooemium, quo respondi eis qui hoc fuerant reprehensuri: Duae sunt res, inquam, quibus nititur omnis tractatio Scripturarum; modus inveniendi quae intelligenda sunt, et modus proferendi quae intellecta sunt. De inveniendo prius, de proferendo postea disseremus. Quia ergo de inveniendo multa jam diximus, et tria de hac una parte volumina absolvimus, Domino adjuvante, de proferendo pauca dicemus; ut, si fieri potuerit, uno libro cuncta claudamus, totumque hoc opus quatuor voluminibus terminetur. 2. Primo itaque exspectationem legentium, qui forte me putant rhetorica daturum esse praecepta quae in scholis saecularibus et didici et docui, ista praelocutio
Abbreviated transcription (Latin):
utentem propter aliud: quam unius carne fruentẽ
propter ipsam: Ibienim quȩritur utilitas temporũ
oportunitatibus congrua :. Hic satiatur cupiditas.
temporalibus uoluptatibus implicata: Inferioris que
gradus addm̃ sunt quibus secundum ueniam concedit
apostolus. carnalem cum singulis coniugibus Con¬
ens incibo & potu. Non nisi salutem corporis: sic incon¬
cubitu. Non nisi procreationem filiorum intuebant᷑:
Itaque si eos in hacuita inueniss& dñi aduentus.
cumiam non mittendi. sed colligendi lapides
tempus ess&. Statim seipsos castrarent propt̃
regnũ cacdorum : Nonenim est in carendo difficul¬
tas. Nisi cum est in habendo cupiditas: Nouerant
quippeilli homines. etiam in ipsis coniugibus laxu¬
riam esse. abutendi intemperantiam. quod tobiae

Expanded text:
utentem propter aliud, quam unius carne fruentem utentem propter aliud, quam unius carne fruentem propter ipsam. Ibi enim quaeritur utilitas temporum opportunitatibus congrua, hic satiatur cupiditas temporalibus voluptatibus implicata: inferiorisque gradus ad Deum sunt, quibus secundum veniam concedit Apostolus carnalem cum singulis conjugibus conens in cibo et potu nonnisi salutem corporis, sic in concubitu nonnisi procreationem filiorum intuebantur. Itaque si eos in hac vita invenisset Domini adventus, cum jam non mittendi, sed colligendi lapides tempus esset , statim seipsos castrarent propter regnum coelorum: non enim est in carendo difficultas, nisi cum est in habendo cupiditas. Noverant quippe illi homines etiam in ipsis conjugibus luxuriam esse abutendi intemperantiam: quod Tobiae
Abbreviated transcription (Latin):
sonarum : Vt non solum aduniuersum statũ ualitudi¬
nis. sed etiam eliiuisque membri propriam infirmita
tem. medicina ꝑueniat : In suo quippe genere curan¬
dumest. quod ad melius genus non potest erigi. Item
proillorum temporum conditione. Etiam si non figu¬
rate. sed proprie intellegatur. Non est flagitium
Neque facinus. Adista etiam tempora quisputet in
usum uitae posso transferri : quod nisi dominante
cupiditate . & ipsarum quoque scripturarum. Quib:
euertenda est satellicium quaerente non faciet.
Nec intellegit miser ad hanc utilitatem illa essesic
posita. utspei bonae. hominessalu briter uideant.
& consuetudinem quam aspernantur possehabere
usum bonum : Eteam quam amplex antur esse posse dam¬
nabilem : siet ibi caritas utentium. & hic cupiditas
adtendatur : Nam simultis uxoribus caste uti quis¬
quam protempore potuit. potest alius unalibidino¬
se : Magis enim probo multarum fecunditate

Expanded text:
ersonarum: ut non solum ad universum statum valetudiersonarum: ut non solum ad universum statum valetudinis, sed etiam ad suam cujusque membri propriam infirtem medicina pertineat. In suo quippe genere curandum est, quod ad melius genus non potest erigi. CAPUTpro illorum temporum conditione, etiamsi non figurate, sed proprie intelligatur, non est flagitium neque facinus, ad ista etiam tempora quis putet in usum vitae posse transferri. Quod nisi dominante cupiditate, et ipsarum quoque Scripturarum, quibus evertenda est, satellitium quaerente, non faciet; nec intelligit miser ad hanc utilitatem illa sic esse posita, ut spei bonae homines salubriter videant et consuetudinem quam aspernantur posse habere usum bonum, et eam quam amplexantur esse posse damnabilem, si et ibi charitas utentium, et hic cupiditas attendatur. 27. Nam si multis uxoribus caste uti quisquam pro tempore potuit, potest alius una libidinose. Magis enim probo multarum fecunditate
Abbreviated transcription (Latin):
poralibus. ut aeterna non quaerat : Scriptum est
damisericordi & nesuscipias peccatorẽ : Posterior
pars huius sententiae. uidetur uetare benefici¬
entiam: Nit enim nesuscipias peccatorem:
Intellegas ergo peccatorem figurate positum
propeccato. Vt peccatũ eius non suscipias: Sȩpe¬
autem accidit . ut quisquis in meliore gradu spi¬
ritalis uitae uel est. uelesse seputat: Figurate
dictum esse arbitretur: quae in inferioribus gra¬
dibus praecipiuntur. ut uerbi gratia. sicaeli¬
bem amplexus est uitam & secastrauit propt̃
regnum caelorã. Quicquid deuxore regenda
& diligenda scĩ libri praecipiunt. Non proprie
sed trans late accipi oportere contendat : Etquis quis
statuit seruare innuptam uirginem suam: Tam quam
dictum est : Tradefiliam & grande opus perfeceris:
Erit igitur etiam hoc mobseruationibus intellegen¬
darum scripturarum. utsciamus alia omnibus com¬
muniter praecipi. alia singulis quibusq generibus ꝑ¬

Expanded text:
poralibus, ut aeterna non quaerat. scriptum est: poralibus, ut aeterna non quaerat. scriptum est: da misericordi et ne suscipias peccatorem. posterior pars huius sententiae uidetur uetare beneficientiam; ait enim: ne suscipias peccatorem; intellegas ergo peccatorem figurate positum pro peccato, ut peccatum eius non suscipias. autem accidit ut quisquis in meliore gradu spiritalis vitae vel est, vel esse se putat, figurate dicta esse arbitretur quae inferioribus gradibus praecipiuntur, ut, verbi gratia, si caelibem amplexus est vitam, et se castravit propter regnum coelorum, quidquid de uxore diligenda et regenda sancti libri praecipiunt, non proprie, sed translate accipi oportere contendat: et quisquis statuit servare innuptam virginem suam, tanquam fdictum est: Trade filiam, et grande opus perfeceris. Erit igitur etiam hoc in observationibus intelligendarum Scripturarum, ut sciamus alia omnibus communiter praecipi, alia singulis quibusque generibus p
Abbreviated transcription (Latin):
bis caro eiꝰ crucifixa & uulneratasit Ait scriptura
Siesurierit inimicustuus ciba eum. sisitit potum da illi:
hicnullo dubitante. beneficientiam praecepit : Sed
quod sequitur hocenim faciens carbones ignis congeres
suꝑ capus eius. maliuolentiae facinus putes iuberi:
Neigitur dubitaueris figurate dictum: Etcum
possit dupliciter interpretari. unomodo ad nocen¬
dum. altero ad prȩstandum : ad beneficientiam te
potius caritas reuoc&: Vt intellegas carbones ignis esse.
urentes paenitentiae gemitus: quibus suꝑbia sanat᷑
eius. quido let seinimicum fuisse hominis. a quo eius miseriae
subuenitur: Item cum ait dñs. quiamat animam suam
ꝑdet eam: Nonutilitatem uetare putandus est. qua
debet quisque conseruare animam suam. Sed figara¬
tedictum : perdat animam : Id est perimat. atque
amit tat usum eius quem nunc hab&: peruersũ
scilic& atque praeposterum. quo inclinatur tem¬

Expanded text:
bis caro eius crucifixa et uulnerata sit. sait scriptura: bis caro eius crucifixa et uulnerata sit. sait scriptura: si esurierit inimicus tuus, ciba illum, sitit, potum da illi. hic nullo dubitante beneficientiam praecepit; sed quod sequitur: hoc enim faciens carbones ignis congeres super caput eius, maliuolentiae facinus putes iuberi. ne igitur dubitaueris figurate dictum et, cum possit dupliciter interpretari, uno modo ad nocendum, altero ad praestandum, ad beneficientiam te potius caritas reuocet, ut intellegas carbones ignis esse urentes paenitentiae gemitus, quibus superbia sanatur eius, quo dolet se inimicum fuisse hominis, a quo eius miseriae subuenitur. item cum ait dominus: qui amat animam suam, perdet eam, non utilitatem uetare putandus est, qua debet quisque conseruare animam suam, sed figurate dictum perdet animam, id est perimat atque amittat usum eius, quem nunc habet, peruersum scilicet atque praeposterum, quo inclinatur tem
Abbreviated transcription (Latin):
taculum dĩ. seipsum scilic&: Et nemo uult sibi aquoquã
noceri. Nec ipse igitur cuiquam nocuerit: Sic euersa
tiranni dȩcupiditatis. caritas regnat iustissimis legib:
Dilectionis dĩ. propter dm̃: Sui & proximi propterdm̃:
ius modi. ut tam diu uersetur diligenti consideratione
quod legitur. Donec ad regnum caritatis interpretatio
ꝑducatur: Siautem hociam proprie sonat. nulla pu¬
tetur figurata loquutio⁊ si prȩceptiua locutio est. Aut
flagitium autfacinus uetans. Aut utilitatẽ. autbene¬
ficientiam iubens. Nonest figurata: Siaũt flagitiũ
autfacinus uidetur iubere. aututilitatem &benefici¬
entiam uetare. figurata est: Nisimanducaueritis
inquit carnem filii hominis &. biberitis eius sangui
nem. Non habebitis uitam in uobis: Facinus uel flagi¬
tium uidetur iubere : Figurata est: praecipiens passioni
domicȩ esse communicandum: Et suauiter atque
utiliter esse recondendum in memoria: quod prono¬

Expanded text:
taculum dei, se ipsum scilicet. et nemo uult sibi a quoquam taculum dei, se ipsum scilicet. et nemo uult sibi a quoquam noceri: nec ipse igitur cuiquam nocuerit. Sic euersa tyrannide cupiditatis caritas regnat iustissimis legibus dilectionis dei propter deum, sui et proximi propter ius modi, ut tamdiu uersetur diligenti consideratione quod legitur, donec ad regnum caritatis interpretatio perducatur, si autem iam hoc proprie sonat, nulla putetur figurata locutio. Si praeceptiua locutio est aut flagitium aut facinus uetans aut utilitatem aut beneficientiam iubens, non est figurata. si autem flagitium aut facinus uidetur iubere aut utilitatem et beneficientiam uetare, figurata est. nisi manducaueritis, inquit, carnem filii hominis et sanguinem biberitis, non habebitis uitam in uobis, facinus uel flagitium uidetur iubere: figura ergo est, praecipiens passioni dominicae esse communicandum et suauiter atque utiliter recondendum in memoria, quod pro no
Abbreviated transcription (Latin):
flagitia putant : Nec possunt anim aduertere
totam conuersationem suam. uel in coniugus
uel in conuiuiis uel in uestitu ceteroque huma no
uictu atque cultu. aliis gentibus. & aliis temporibus flagi¬
tiosum uideri : Quauarietate innumerabilium consue¬
tudinum commoti. quidam dormitantes ut itadicam.
quineque alto somno stultitiae sopiebantur. Nec in sapi¬
entiae lucem poterant euigilare: Pitauerunt nullam
ꝑ seipsam. sed unicuique genti consu¬
etudinem suam iustam uideri : Quae cum sit diuersa
omnibus gentibus. Debet autem in commutabilis manere
iustitia: Fieri manifestum. nullam usquam esse iusti¬
tiam Non intellexerunt. nemulta commorem. quod
tibi monuis alionefeceris: Nullo modo posse ulla eorum
gentili diuersitate uariari: Quaesententia cum refer¬
tur ad dilectionem dĩ. omnia flagitia moriuntur.
Cumad proximi. omnia facinora: Nemo uult corrumpi
habitaculum suum: Nonergo debet corrumpere habi¬

Expanded text:
flagitia putant; nec possunt animadvertere flagitia putant; nec possunt animadvertere totam conversationem suam, vel in conjugiis, vel in conviviis, vel in vestitu, caeteroque humano victu atque cultu, aliis gentibus et aliis temporibus flagitiosam videri. Qua varietate innumerabilium consuetudinum commoti quidam dormitantes, ut ita dicam, qui neque alto somno stultitiae sopiebantur, nec in sapientiae lucem poterant evigilare, putaverunt nullam esse justitiam per seipsam, sed unicuique genti consuetudinem suam iustam uideri. quae cum sit diuersa omnibus gentibus, debeat autem incommutabilis manere iustitia, fieri manifestum nullam usquam esse iustitiam. non intellexerunt, ne multa commemorem, quod tibi fieri non uis, alii ne feceris, nullo modo posse ulla eorum gentili diuersitate uariari. quae sententia cum refertur ad dilectionem dei, omnia flagitia moriuntur, cum ad proximi, omnia facinora. nemo enim uult corrumpi habitaculum suum: non ergo debet corrumpere habi
Abbreviated transcription (Latin):
Nonsolum istorice ac proprie : sed etiam figurate acpro¬
ph&ice acceptum interpraetandum est: usque in finẽ
illum caritatis. siue dĩ siue proximi. siue utrius que :
Sicut enim talares & manicatas tuni cas habere
apud romanos ueteres flagium erat. Nunc autem
honesto loco natis cum tuni cati sunt Non eas habere
flagitium est: Sicanimi aduertendum est . Incetero
quoque usurerum abesse oporterelibidinẽ. Quae
non sola ipsaeorum interquos uiuit consuetudine.
nequiter abutitur: sed etiam saepe fines eius egressa.
foeditatem suam quae intra claustra morum sollem¬
nium latitabat. Flagitio sissima eruptione mani
eorum. cum quibus uita ista degenda uel necessita te
inponitur. uel officio suscipitur: abonis & magnis
hominibus adutilitatem &beneficientiam re¬
ferendum est : uel proprie sicut & nos debemus.
facta legenda cum incurrunt indocti alterius
consuetudinis. nisi auctoritate reprimantur.

Expanded text:
non solum historice ac proprie, sed etiam figurate ac pronon solum historice ac proprie, sed etiam figurate ac prophetice acceptum, interpretandum est usque in finem illum charitatis, sive Dei, sive proximi, sive utriusque. Sicut enim talares et manicatas tunicas habere apud Romanos veteres flagitium erat; nunc autem honesto loco natis, cum tunicati sunt, non eas habere flagitium est: sic animadvertendum est, in caetero quoque usu rerum abesse oportere libidinem, quae non solum ipsa eorum, inter quos vivit, consuetudine nequiter abutitur; sed etiam saepe fines ejus egressa, foeditatem suam, quae inter claustra morum solemnium latitabat, flagitiosissima eruptione manifeorum cum quibus vita ista degenda vel necessitate imponitur, vel officio suscipitur, a bonis et magnis hominibus ad utilitatem et beneficentiam referendum est; vel proprie, sicut et nos debemus, facta legenda cum incurrunt indocti alterius consuetudinis, nisi auctoritate reprimantur,
Abbreviated transcription (Latin):
inuilissimum ardescat. : & sanius quisque maluerit more
dñi pisce uesci : Quam lenticula more esau nepotis abraham
aut ordeo more iumentorum : Nonenim propter ea con¬
tinentiores nobis sunt plera: bestiae. qui auilioribus
aluntur ȩscis.: Nam in omnibus huiuscemodi rebus.
Non ex earum rerum natura quibus utimur. sedex causa
utendi. Et modo appetendi uel probandum est. uel in pro¬
caeleste regnum imaginabantur Et praenuntiabant :
sufficiendȩ prolis Causaerat ux orũ plurium. simul
uniuiro habendarũ inculpabilis consuetudo: Et ideo
unã feminã maritos habere plurimos honestũ nonerat:
Nonenim eomulier est fȩcundior: sed meretricia potius
turpitudo est. uel questum uelliberos uulgo quȩrere :
in huius cemodi moribus. quicquid illorũ temporum scĩ
non libidinose faciebant : quam uis ea facerent. quae
hoc tempore nisi perlibi dinem fierinon possunt. Non
culpat scriptura ⁊ Etquicquid ibitale narratur.:

Expanded text:
in uilissimum ardescat. et sanius quisque maluerit more in uilissimum ardescat. et sanius quisque maluerit more domini pisce uesci quam lenticula more Esau nepotis Abraham, aut hordeo more iumentorum. non enim propterea continentiores nobis sunt pleraeque bestiae, quia uilioribus aluntur escis. nam in omnibus huiusce modi rebus non ex earum rerum natura, quibus utimur, sed ex causa utendi et modo appetendi uel probandum uel improcoeleste regnum imaginabantur, et praenuntiabant. Sufficiendae prolis causa erat uxorum plurium simul uni viro habendarum inculpabilis consuetudo ; et ideo unam feminam maritos habere plurimos honestum non erat: non enim mulier eo est fecundior, sed meretricia potius turpitudo est, vel quaestum vel liberos vulgo quaerere. In hujuscemodi moribus quidquid illorum temporum sancti non libidinose faciebant, quamvis ea facerent quae hoc tempore nisi per libidinem fieri non possunt, non culpat Scriptura. Et quidquid ibi tale narratur,
Abbreviated transcription (Latin):
crediderit. dñi pedes itaunguento praeoso amulie¬
re ꝑfusos. ut luxoriosorum & neqũa hominum solent.
quorũ talia conuiuia decestamur: Odorenim bonus.
famabonaest: Quamquis quis. bonae uitae operibus
habuerit. Dum uestigia xp̃i sequitur. quasi pedes eiꝰ
preciosissimo odore ꝑfundit. Ita quod in aliis ꝑsonis
plerũque flagitium est : Indiuina uel prophetica
ꝑsona. magnae cuiusdam rei signum est: Alia est
quippe in ꝑditis moribus : alia moseae proph&ȩ uati¬
cinatione. coniunctio meretricis Nec si flagitios e
in conuiuiis temulentorum & lasciuorũ nudantur corpo¬
ra: propter ea inbalneis. nudum esse. flagitium est :
Quid igitur locis & temporibus & ꝑsonis conueniat. di¬
ligenter adten dumest. Netemere flagitia reprae¬
hendamus ⁊ Fierienim potest. ut sine aliquo uitio
cupiditiȩ uel uoracitatis. praeciosissimo cibo sapiens¬
utatur: Insipiens autem faedissima gulae flamma.

Expanded text:
crediderit, Domini pedes ita unguento pretioso a muliecrediderit, Domini pedes ita unguento pretioso a muliere perfusos , ut luxuriosorum et nequam hominum solent, quorum talia convivia detestamur. Odor enim bonus, fama bona est, quam quisquis bhabuerit, dum uestigia Christi sequitur, quasi pedes eius pretiosissimo odore perfundit. ita quod in aliis personis plerumque flagitium est, in diuina uel prophetica persona magnae cuiusdam rei signum est alia est quippe in perditis moribus, alia in Osee prophetae uaticinatione coniunctio meretricis, nec si flagitiose in conuiuiis temulentorum et lasciuorum nudantur corpora, propterea in balneo nudum esse flagitium est. quid igitur locis et tempori et personis conueniat, diligenter attendendum est, ne temere flagitia reprhendamus. fieri enim potest, ut sine aliquo uitio cupediae uel uoracitatis pretiosissimo cibo sapiensutatur, insipiens autem foedissima gnlae flamma
Abbreviated transcription (Latin):
posita utobtegant sensum. & allegoriam uel enig¬
ma faciant. Qua proprie figuratam loquutionem
uoco : Quod aut hieremiae dicitur. Ecceconstitui
te hodie suꝑgentes & regna. ut euellas & destru¬
as & disperdas & dissipes. Non dubium quinfigurata
loquutio Totasit ad eum finem referenda quẽ dixi¬
mus : Quae aũt quasi flagitiosa in peritis uidentus.
siue tantum dicta. siue etiam facta sunt uel ex dĩ
ꝑsona uel ex hominum. quorũ nobis sc̃ĩtas commen¬
datur Totafigurasant. quorum ad caritatis pastum¬
enucleanda secreta sunt: Quisquis autem rebus
praetere untibus restrictius utitur Quã sehabent
mores eoram cum quibus uiuit: Aut intem perans.
aut suꝑstitiosus est⁊ Quisuero sic eis utitur. utme¬
tas consuetudinis bonorum interquos uessatur ex¬
cedat: Aut aliquid significat. autflagitiosus est :
I nomnibus talibus. Non usus rerum. sed libido utentis
inculpaest : Nequeullo modo quisquam sobrius

Expanded text:
posita, ut obtegant sensum et allegoriam uel aenigposita, ut obtegant sensum et allegoriam uel aenigma faciant, quam proprie figuratam locutionem uoco. quod autem Hieremiae dicitur: ecce constitui te hodie super gentes et regna, ut euellas et destruas et disperdas et dissipes, non dubium, quin figurata locutio tota sit ad eum finem referenda, quem diximus. Quae autem quasi flagitiosa imperitis uidentur, siue tapersona, vel ex hominum quorum nobis sanctitas commendatur, tota figurata sunt: quorum ad charitatis pastenucleanda secreta sunt. Quisquis autem rebus praetereuntibus restrictius utitur, quam sese habent mores eorum cum quibus vivit, aut temperans aut superstitiosus est: quisquis vero sic eis utitur, ut metas consuetudinis bonorum inter quos versatur, excedat, aut aliquid significat, aut flagitiosus est. In omnibus enim talibus non usus rerum, sed libido utentis n culpa est. Neque ullo modo quisquam sobrius
Abbreviated transcription (Latin):
destruendum ualet: Quod siꝑspicue sonat. non est ad
aliud referendum quasi figatum dictumsit. Sicuti est
a postoli. ThesauriZas tibi iram indie irae . & re¬
uelationis iusti iudicudĩ : quired d& unicuique. se¬
cundum operasua: Hisquidem qui secundum susti¬
nentiam bonio peris gloriam & honorem & in cor¬
ruptionem quaerentib: uituã aeternam. His aut̃
qui ex contentionesunt & diffidunt ueritati. Cre¬
dunt aut̃ iniquitati: Ira& indignatio. tribulatio
& angustia. In omnem animã hominis operantis malũ
Iuda ei primum & grȩci : sed hoc ad eos cum quibus
euertitur ipsa cupiditas. quieam uincere noluerunt :
Cum autem in homine cui dominabatur. regnacupi¬
ditatis subuertuntur. illa est aperta loquutio: Qui
autem ihũ xp̃i sunt. Carnem crucifixerunt cumpas¬
siombus & concupiscentiis: Nisiquia & hic quae¬
dam uerba trans lata tractantur. Sicuti est ira dĩ
et cruci fixerunt. Sed non tam multa sunt uelita

Expanded text:
destruendum ualet. quod si perspicue sonat, non est ad destruendum ualet. quod si perspicue sonat, non est ad aliud referendum, quasi figurate dictum sit. sicuti est apostoli: thesaurizas tibi iram in die irae et reuelationis iusti iudicii dei, qui reddet . unicuique secundum opera sua: his quidem qui secundum sustinentiam boni operis gloriam et honorem et incorruptionem quaerentibus uitam aeternam; his autem qui ex contentione sunt et diffidunt ueritati, credunt autem iniquitati, ira et indignatio. tribulatio et angustia in omnem animam hominis operantis malum, Iudaei primum et Graeci. sed hoc ad eos, cum quibus euertitur ipsa cupiditas, qui eam uincere noluerunt. cum autem in homine, cui dominabantur, regna cupiditatis subuertuntur, illa est aperta locutio: qui autem Iesu Christi sunt, carnem suam crucifixerunt cum passionibus et concupiscentiis, nisi quia et hic quaedam uerba translata tractantur, sicuti est ira dei et crucifixerunt; sed non tam multa sunt uel ita
Abbreviated transcription (Latin):
tatem autem : motum animi. ad fruendum se. & proxi¬
mo & quo lib& corpore non propter dm̃: Quod aut̃
agit indomita cupiditas ad corrompendum animũ
& corpus suum. fagitium uocatur. Quod aut̃ agit
ut alteri noceat. facinus dicitur : Et haec sunt duo
genera omnium peccatorumꝰ. sed flagitia priora st̃ :¬
quae cum ex inteniuerint animum. & ad quandam eges¬
tatem ꝑduxerint. Infacinora prosilitur. quore mo¬
ueantur inpedimenta flagitiorum. Aut ad iumenta
quȩrantur. : Item quod agit caritas quod sibi prosit. uti¬
litas est: Quod autem agit ut prosit proximo: bene¬
ficientia nominatur: Et hic praecedit utilitas. quia
nemopotest ex eo quod non hab& prodesse alteri :
Quanto autem magis regnum cupiditatis destruit᷑.
tanto caritatis augetur : Quicquid ergo asperum
& quasi sȩuum. facta dictaque in scĩs scripturis legitur:
Expersona dĩ uel scõrũ eius. ad cupiditatis regnum

Expanded text:
tatem autem, motum animi ad fruendum se et proxitatem autem, motum animi ad fruendum se et proximo et quolibet corpore non propter Deum. Quod autem agit indomita cupiditas ad corrumpendum animum et corpus suum, flagitium vocatur: quod autem agit ut alteri noceat, facinus dicitur. Et haec sunt duo genera omnium peccatorum; sed flagitia priora sunt. Quae cum exinaniverint animum, et ad quamdam egestatem perduxerint, in facinora prosilitur, quo removeantur impedimenta flagitiorum, aut adjumenta quaerantur. Item quod agit charitas quo sibi prosit, utilitas est: quod autem agit ut prosit proximo, beneficentia nominatur. Et hic praecedit utilitas; quia nemo potest ex eo quod non habet, prodesse alteri. Quanto atanto caritatis augetur. Quidquid ergo asperum et quasi saeuum factu dictuque in sanctis scripturis legitur ex persona dei uel sanctorum eius, ad cupiditatis regnum