comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bitatione ita &. a laterib &. a parte quȩ ad nos
habet᷑ inferior. pari altitudinis in mensitate
suspicitur. Nlisi ergo om̃a pondera ferrent᷑ in
terrã imbres qui extra latera terrȩ defluuNs
ñ int̾ram sed in caelũ aderent qđ uilitatẽ ioci
scurrilis excedit Esto enĩ t̃rae spera cuia sscrip¬
ta sunt .A. B .C.D. Circa hanc sit aeris orbis cui
asscripta sunt .E.E .G.I. M . . utrũq orbẽ id est
t̃rȩ & aeris diudit linea ducta ab .e. usq
ad .L. Erit superior ista quã possidemꝰ .&. illa sub
pedib Nisiergo cadera. omẽ pondus in t̾ram par¬
uã nimis imbriũ partẽ t̃ra suscipera. ab a usq:
ad .c. Latrra uͦ aeris. id ÷ ab f. usq: adie. &.
a .G. usq ad l. humorẽ suũ inaerẽ caelũq de¬
icereN de inferiore aut̃ cęli hemisperio
pluuia in exteriora &. ideonaturae Ignotae de¬
fluer&. sicut ostendit subiecta descriptio
Sed hoc uel refellere dedignat᷑ sermo sobrius.

Expanded text:
bitatione, ita et a lateribus et a parte quae ad nos bitatione, ita et a lateribus et a parte quae ad nos habetur inferior pari altitudinis immensitate suspicitur. Nisi ergo omnia pondera ferrentur in terram, imbres qui extra latera terrae defluunt non in terram, sed in caelum caderent, quod uilitatem ioci scurrilis excedit. Esto enim terrae sphaera cui ascripta sunt ABCD, circa hanc sit aeris orbis cui ascripta sunt EFGLM, et utrumque orbem, id est terrae et aeris, diuidat linea ducta ab E usque ad L: erit superior ista quam possidemus et illa sub pedibus. Nisi ergo caderet omne pondus in terram, paruam nimis imbrium partem terra susciperet ab A usque ad C; latera uero aeris, id est ab F usque ad E et a G usque ad L, umorem suum in aerem caelumque deicerent; de inferiore autem caeli hemisphaerio pluuia in exteriora et ideo naturae ignota deflueret, sicut ostendit subiecta descriptio. Sed hoc uel refellere dedignatur sermo sobrius,
Abbreviated transcription (Latin):
quia & ipsa in hunc locũ quasi pondus relapsa t̃
Argum̃ta sunt cũ alia innumera tũ pc̃ipue . im¬
bres quilniterrã ex om̃i aeris parte labuntur
rec enĩ in hanc solã quã habitamꝰ suꝑficiẽ decidut̃
sed & in latera quib int̾ra globositas speralis
efficit᷑ Et in partẽ alterã quȩ ad nos habetur
inferior idem imbriũ casus ẽ. Nã si aert̾reni
frigoris exhalatione densetꝰ in nubẽ cogitur
& ita abrũ pit imbres. aer aut̃ um uersã tenã
circũ fusus ambit: ꝓculdubio ex omi aeris par¬
te prȩt̃ ustã calore ꝑpetuo. liquor pluuialis e¬
manat. qui undiq in t̾rã quȩ unica t̃ sedes pon¬
derũ defluit: Qđ qui respuit. suꝑẽ ut estimet
extra hanc unã suꝑficiẽ quã incolimꝰ quicquid
niuũ imbriũ ue uel grandinũ cadit̃. hoc totũ
incaelũ de aere defluere. Caelũ enĩ ab omĩ
parte terrae ȩ quabilit̃ distat .&. ut a nostra ha¬

Expanded text:
quia et ipsa in hunc locum quasi pondus relapsa est. quia et ipsa in hunc locum quasi pondus relapsa est. Argumento sunt, cum alia innumera, tum praecipue imbres qui in terram ex omni aeris parte labuntur. Nec enim in hanc solam quam habitamus superficiem decidunt, sed et in latera quibus in terra globositas sphaeralis efficitur; et in partem alteram, quae ad nos habetur inferior, idem imbrium casus est. Nam si aer, terreni frigoris exhalatione densetus, in nubem cogitur et ita abrumpit imbres, aer autem uniuersam terram circumfusus ambit, procul dubio ex omni aeris parte, praeter ustam calore perpetuo, liquor pluuialis emanat, qui undique in terram, quae unica est sedes ponderum, defluit. Quod qui respuit, superest ut aestimet extra hanc unam superficiem quam incolimus, quidquid niuium imbriumue uel grandinum cadit, hoc totum in caelum de aere defluere. Caelum enim ab omni parte terrae aequabiliter distat et, ut a nostra ha
Abbreviated transcription (Latin):
fluxũ coagulatũ ẽ lauero qđ de om̃i sil uestri
tumulti uastũ inpenetrabile densetũ ex de¬
fecatis abrasũ reseditelem̃tis. hȩsit inlmo qđ de¬
mersũ ẽ stringente ꝑpetuogelii qđ eliminatũ
in ultimã mundi partẽ longinquitas solis coaceruauit
Qđ engo ita concritũ ẽ tra̧ nom̃ accepit. Hanc
spissus aer & t̃reno frigori ppior quã solis calo¬
ri. stupore spiraminis densioris undiq uersum
fulcit &. continet nec in recessũ aut accessũ
moueri eã patit᷑ uel uis circũ uallantis &. ex omi
parte iugore simli librantis aure. uel ipsa spe¬
ralis extremitas quȩ si paululũ a medio deiuane¬
rit . fit cuicũq uerticiꝓpios &. imũ relinquit
Qđ ideo in solo medio ẽ. quia lpsã sola pars a quo¬
uis sper&e uertice pari spatiorecedit In hanc
igit᷑ quȩ & imaẽ & quasi media &. ñ mouet᷑
quiacentron ẽ . oma pondera ferri necessẽ ẽ.

Expanded text:
fluxum coagulatum est. Iam uero quod de omni siluestri fluxum coagulatum est. Iam uero quod de omni siluestri tumultu uastum, impenetrabile, densetum, ex defaecatis abrasum resedit elementis, haesit in imo; quod demersum est stringente perpetuo gelu, quod eliminatum in ultimam mundi partem longinquitas solis coaceruauit, quod ergo ita concretum est, terrae nomen accepit. Hanc spissus aer et terreno frigori propior quam solis calori stupore spiraminis densioris undiqueuersum fulcit et continet, nec in recesssum aut accessum moueri eam patitur uel uis circumuallantis et ex omni parte uigore simili librantis aurae uel ipsa spralis extremitas, quae si paululum a medio deuiauerit, fit cuicumque uertici propior et imum relinquit, quod ideo in solo medio est, quia ipsa sola pars a quouis sphaerae uertice pari spatio recedit. In hanc igitur, quae et ima est, quasi media, et non mouetur, quia centron est, omnia pondera ferri necesse est,
Abbreviated transcription (Latin):
ferunt᷑ om̃a quia ut media non mouet᷑ Ide oñ
mouet᷑ quia infima ẽ Nec poterat infima ñ ẽẽ.
inqua om̃a ferunt᷑. Hoꝵ singula quȩ in se para¬
bilit᷑ inuoluta rerũ in se necesĩtas iuneit
tractatꝰ expediat. Non mouet᷑ ait c̃ enĩ centron
inspera aut̃ . solũ centron diximꝰ ñ moueri. quia
necenẽ ẽ ut circa aliquid in mobile spera moreat᷑
Adiecit infona ẽ Recte hoc quoq Nã qd̾ aentron
ẽ mediũ ẽ Inspera uͦ hoc solũ constat ẽẽ imũ.
qđ mediũ ẽ. Et si lma ẽ sequit᷑ ut uere dictũ sit
in eã ferriomã Sẽꝑ enĩ pondera in imũ deducit
ex onũ materia dequa facta sunt om̃a purissi¬
mũ acliquidissimũ fuit. id tenuit sũmitatẽ .&.
ȩther uocatꝰ ẽ. Pars cui minor puritas &. Inerat
aliquidleuis ponderis. aer extitit .&. in scđa de¬
lapsus ẽ Post haec qđ ad huc quidẽ liquidũ sediã¬
usq: ad tactus offensi corpulentũ erat. inaquȩ

Expanded text:
feruntur omnia quia ut media non mouetur; ideo non feruntur omnia quia ut media non mouetur; ideo non mouetur quia infima est; nec poterat infima non esse in quam omnia feruntur. Horum singula, quae inseparabiliter inuoluta rerum in se necessitas uinxit, tractatus expediat. «Non mouetur», ait. Est enim centron. In sphaera autem solum centron diximus non moueri, quia necesse est ut circa aliquid immobile sphaera moueatur. Adiecit: «et infima est.» Recte hoc quoque. Nam quod centron est, medium est. In sphaera uero hoc solum constat imum esse quod medium est. Et si ima est, sequitur ut uere dictum sit in eam ferri omnia. Semper enim pondera in imum natura dex omni materia de qua facta sunt omnia purissimum ac liquidissimum fuit, id tenuit summitatem et aether uocatus est; pars, cui minor puritas et inerat aliquid leuis ponderis, aer extitit et in secunda delapsus est; post haec, quod adhuc quidem liquidum, sed iusque ad tactus offensam corpulentum erat, in aquae
Abbreviated transcription (Latin):
IHec ergo regio diuinũ
bet ipsa sed recipit Et quia recipit .&. re¬
mittit: ꝓpriũ aut̃ habere diceret᷑. si eisem
ꝑtenere licuisset. Sedquid mirũ sia¬
nimꝰ dehacregione ñ constat. cũ nec cor¬
pori fabricando sola susfecerit : Nã quia
terra aqua & aer in hralunã suNs ex hisso
menbris uitã et animã sustinendi cõmo¬
daret uigorẽ qui uitalẽ calorẽ &. facer&
x. ferr&. Hȩc a deaere dixisse nos satssit
Restat ut de terra que sperarũ nona .&.
mundi ultima est. dictu necessiria disseramꝰ
Nã ea quȩ ẽ media &. nona tellus inquit neq no¬
urt᷑ & in fona ẽ in eã ferunt᷑ om̃a nutusũo ponde¬
ra Illȩ uͦ inblubiles cause sunt quȩ mutius in ui¬
cẽ nexib uinciunt᷑. Etdũ altera alterã facit.
ac uicissim de se nascint᷑. nũquã anaturalis sõci¬
etatis amplexib sẽparant᷑. Calia sunt uincula
quib: t̃ram natura confermxit. Nã ideo in eã

Expanded text:
ec ergo regio diuinum nihil ec ergo regio diuinum nihil habet ipsa, sed recipit; et quia recipit, et remittit. Proprium autem habere diceretur si ei semper tenere licuisset. Sed quid mirum si animus de hac regione non constat, cum nec corpori fabricando sola suffecerit? Nam terra, aqua et aer infra lunam sunt et hiis somembris vitam et animam sustinendi codaret uigorem, qui uitalem calorem et faceret et ferret. Haec et de aere dixisse nos satis sit. Restat ut de terra, quae sphaerarum nona et mundi ultima est, dictu necessaria disseramus. «Nam ea quae est media et nona, tellus, inquit, neque mouetur et infima est et in eam feruntur omnia nutu suo pondera.» Illae uere insolubiles causae sunt quae mutuis in uicem nexibus uinciuntur, et dum altera alteram facit ac uicissim de se nascuntur, numquam a naturalis societatis amplexibus separantur. Talia sunt uincula quibus terram natura constrinxit. Nam ideo in eam
Abbreviated transcription (Latin):
rustellȩ que admodũ todiacoquisupraoms:
fcrridicantur : ul quȩratio diuersiru faciatscu
cȩlere scutardũretursũ. Sed et ipse ÷odiac
induo decĩ partesquaratione diuisus sit
Cusq aries prim habeatur. etquȩ signa in quorũ
nominũ dicione sint. ab solutũ est. Sedomiã
hȩc quȩ desũmo adlunã usq ꝑueniunt. sacra
in corrupta diuinasunt. qui aimipsis est ether
semꝑidẽ. neunquã recipiens in equalẽ uanettus
xscum In fralunã cĩer et natura ꝑmutati¬
oms pariter incipiunt. Et sicutaethaeris
& aeris itadiuinorũ et caducorũ luna confiniũ :
Quodaut̃ ait nihil infralunã eẽ diuinũ p̃tes
animos munert deorũ. hominũ generidatos
nonita accipiendũ ÷ amimos hiceẽ ut hic
nasciput bitur. Sed sicut solẽ interris cẽ
dicere solemus cuius radius aduenit&
recedit ita ammoru eriga cęlestis est sed
lege tẽferalis hospitalitatis incexullat¬

Expanded text:
rum stellae quemadmodum in zodiaco, qui supra omnes est, rum stellae quemadmodum in zodiaco, qui supra omnes est, ferri dicantur, uel quae ratio diuersarum faciat seu celerem seu tardum recursum, sed et ipse zodiacus in duodecim partes qua ratione diuisus sit, curque Aries primus habeatur, et quae signa in quorum numinum dicione sint, absolutum est. Sed omnia haec quae de summo ad lunam usque perueniunt, sacra, incorrupta, diuina sunt, quia in ipsis est aether, semper idem nec umquam recipiens inaequalem uarietatis aestum. Infra lunam et aer et natura permutationis pariter incipiunt, et sicut aetheris et aeris, ita diuinorum et caducorum luna confinium est. Quod autem ait, nihil infra lunam esse diuinum «praeter animos munere deorum hominum generi datos,» non ita accipiendum est animos hic esse ut hic nasci putentur. Sed sicut solem in terris esse dicere solemus cuius radius aduenit et recedit, ita animorum origo caelestis est, sed lege temporalis hospitalitatis hic exula
Abbreviated transcription (Latin):
ues bis ciceronis ꝓxime p̃latis quȩrenda
ꝓposuimꝰ qualicuit breuitate a sumasphera
quȩ a planes dicitur  ad lunã quȩ ultimadi¬
uinorũ ÷ omĩa iaut opinor absoluimꝰ ylã et
cdũ uoliu & curita uoluatur ostendimus
Septẽq sphȩras contrariomotu ferri ratioin¬
dubitata patefecit. Et dcipsosphȩrariu ordine
qiđ diuersi senserint uł qiđint᷑ cos dissensio¬
nefeceritq̃ uemagissit sequenda senrtentia trac¬
tatꝰ inuenit. Net hoc tacitũ: Cur int omsstellas
sola sine fratris radus luna ñ luctãt Ned etq spa¬
tioruratio solẽ abhis qͦq qͥeu int̃septẽ quartũ
locarunt nostam ab rupte mediũ sed ferre inediũ
dicicoegerit: publicatũ : Quid significent nomina
quib itauocatur ut laudari tantũ putetur. in no¬
tuit. Hagnitudo qͦq eius sedet celestis ꝑ quẽ discur¬
rit circuli terreq pariter quanta sit ułquẽ ad¬
modũ dep̃hensa monstratũ : Subiectarũspȩra¬

Expanded text:
uerbis Ciceronis proxime praelatis quaerenda uerbis Ciceronis proxime praelatis quaerenda proposuimus, qua licuit breuitate, a summa sphaera quae ἀπλανής dicitur, usque ad lunam quae ultima diuinorum est, omnia iam, ut opinor, absoluimus. Nam et caelum uolui, et cur ita uoluatur, ostendimus, septemque sphaeras contrario motu ferri ratio indubitata patefecit, et de ipso sphaerarum ordine quid diuersi senserint uel quid inter eos dissensionem fecerit quaeue magis sit sequenda sententia tractatus inuenit. Nec hoc tacitum est cur inter omnes stellas sola sine fratris radiis luna non luceat, sed et quae spatiorum ratio solem ab his quoque qui eum inter septem quartum locarunt, non tamen abrupte medium sed fere medium dici coegerit publicatum est. Quid significent nomina quibus ita uocatur ut laudari tantum putetur innotuit; magnitudo quoque eius sed et caelestis per quem discurrit circuli, terraeque pariter quanta sit uel quemadmodum deprehensa monstratum est. Subiectarum sphaera
Abbreviated transcription (Latin):
quitas Cancrũ lunȩ Soli leonẽ Qumq
uero stellis pret̃ illa signa quib tunc in¬
hȩrebant quinq reliqua sic adiecit uecustas
ut in ad signandis a fine prioris ordinis
ordo seđs̃ inciper& : Superius enĩ dicimꝰ
incapricorno saturnũ postonĩs fuisse
Ergo secunda adiectio eũ primũ fecit
qui ultimꝰ fuerat Ideo aquarius quica¬
pricornũ sequit᷑ saturnodatur. loui
qui ante saturnum erat: pisces dicantur
Aries marti. quipces serat iouẽ. laurus
ueneri : quãmars sequebat. bemini
mercurio: postquẽ uenus fuerat depu¬
tatisunt. Notandũ hocloco: qd ingeni¬
tura mundi ułipsa rerꝗ̃ ꝓuidentia uł uet us¬
tatis ingeniũ hunc stellis ordinẽ dedit
que plato ad signauit sphȩrisȩarũ ut eet
iuna prima sol secundus suꝑ hunc mercuri¬
us uenus quarta. hinc mars in de iuppit᷑¬
& saturnus ultimus. Sed sine huiustamen
rationis patrocinio. ab unde platonicum
ordine priorratio cõm̃dat. Ex his que de

Expanded text:
quitas, Cancrum lunae, soli Leonem. Quinque quitas, Cancrum lunae, soli Leonem. Quinque uero stellis, praeter illa signa quibus tunc inhaerebant, quinque reliqua sic adiecit uetustas ut in adsignandis a fine prioris ordinis ordo secundus inciperet. Superius enim diximus in Capricorno Saturnum post omnes fuisse. Ergo secunda adiectio eum primum fecit qui ultimus fuerat; ideo Aquarius, qui Capricornum sequitur, Saturno datur; Ioui, qui ante Saturnum erat, Pisces dicantur; Aries Marti, qui praecesserat Iouem, Taurus Veneri, quam Mars sequebatur, Gemini Mercurio, post quem Venus fuerat, deputati sunt. Notandum hoc loco quod in genitura mundi uel ipsa rerum prouidentia uel uetustatis ingenium hunc stellis ordinem dedit quem Plato adsignauit sphaeris earum, ut esset luna prima, sol secundus, super hunc Mercurius, Venus quarta, hinc Mars, inde Iuppiter, et Saturnus ultimus. Sed sine huius tamen rationis patrocinio abunde Platonicum ordinem prior ratio commendat. Ex his quae de
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓdiderunt. Aiunt incipiente die illo
qui primꝰ omniũ luxit ib̵ quo in hunc ful¬
gorem cȩlu & elem̃ta purgata s̃ qui
ideo mundinatalis iure uocitat᷑ ariitt̃
bimedid celo fuisse : Et quia mrdiĩ et¬
lũ quasi mundi uertexẽ. arietẽ ꝓpterta
primũ int̃ om̃s habitũ qui ut mundi caput
bi exordio lucis apparuit : Subnec̾tunt
eciã causã. curhat lpsã xi signa adsignata
sint diuersoꝵ numinũ potestati Aiunt
enĩ bi hac iplagenitina mundi ariete ut
diximꝰ mediũ cȩlũ tenente. hora suisse mun¬
dinascentis .÷ cancro gestante tunclunã
Post hunc sol cũ leone oriebat᷑. cũ mertu¬
rio uirgo libra cũ uenere. Mars erat
biscorpio Sagictariu luppit̃ obtinebat᷑
Incapricorno saturnꝰ meabat. Sicfactũ
e ut sirguli eoꝵ signaꝵ domuni et dicant᷑
biquib: cũ mundus nasceret᷑ fuisse credunt᷑
Ced duob quidem luminib singula tantũ
signa. in quib tunc fuerant assignauit anti¬

Expanded text:
prodiderunt. Aiunt enim incipiente die illo prodiderunt. Aiunt enim incipiente die illo qui primus omnium luxit, id est quo in hunc fulgorem caelum et elementa purgata sunt, qui ideo mundi natalis iure uocitatur, Arietem in medio caelo fuisse, et quia medium caelum quasi mundi uertex est, Arietem propterea primum inter omnes habitum, qui ut mundi caput in exordio lucis apparuit. Subnectunt etiam causam cur haec ipsa duodecim signa adsignata sint diuersorum numinum potestati. Aiunt enim in hac ipsa genitura mundi, Ariete, ut diximus, medium caeli tenente, horam fuisse mundi nascentis, Cancro gestante tunc lunam. Post hunc sol cum Leone oriebatur, cum Mercurio Virgo, Libra cum Venere, Mars erat in Scorpio, Sagittarium Iuppiter obtinebat, in Capricorno Saturnus meabat. Sic factum est ut singuli eorum signorum domini esse dicantur in quibus, cum mundus nasceretur, fuisse creduntur. Sed duobus quidem luminibus singula tantum signa in quibus tunc fuerant adsignauit anti
Abbreviated transcription (Latin):
sibi ascendentiũ cȩlipaitiũ limites adnotando
misigniexordia ꝑuentũ ẽ : sine dubiolãdiusas
certisq sibi obseruationib &. indiciis ad notatas
XͦII. cȩli partes tantae cõpotes machinationis
habueru Qdñ nocte una sedduab effectũ
ẽ quia ome celũ una nocte ñ uolinit᷑ sed ꝑdi
emuertit᷑ pars eiꝰ media .&. meditas reli¬
qua ꝑ noctẽ Nectam cȩlũ om̃e duarũ
sibi ꝓximarũ noctiũ diuisit inspectio sed
diuerserũ tẽpoꝵ nocturna dim̃sio utrũq
hemis periũ parib &que uicib ad notauit
Et has ipsas .xii. partes signa appellarima¬
luerun. certaq singulis uocabula gratia
significationis adiecta sunt Et quasi ma
grȩco nomine zodia nuncupant circum
ipsũ signaꝵ ⁊odiacũ quasi signiferũ uoca¬
uerun. Hanc aut̃ rationẽ idem illi cur
arietẽ cũ inspera nichil primũ nichilq
postremũ sit primũ tam̃ dicimaluerin

Expanded text:
sibi ascendentium caeli partium limites adnotando,sibi ascendentium caeli partium limites adnotando,mi signi exordia peruentum est, sine dubio iam diuisas certisque sibi obseruationibus et indiciis adnotatas duodecim caeli partes tantae compotes machinationis habuerunt. Quod non nocte una, sed duabus effectum est, quia omne caelum una nocte non uoluitur, sed per diem uertitur pars eius media, et medietas reliqua per noctem. Nec tamen caelum omne duarum sibi proximarum noctium diuisit inspectio, sed diuersorum temporum nocturna dimensio utrumque hemisphaerium paribus aquae uicibus adnotauit. Et has ipsas duodecim partes signa appellari maluerunt, certaque singulis uocabula gratia significationis adiecta sunt; et quia signa Graeco nomine ζῷδια nuncupantur, circum ipsum signorum zodiacum, quasi signiferum, uocauerunt. Hanc autem rationem iidem illi cur Arietem, cum in sphaera nihil primum nihilque postremum sit, primum tamen dici maluerint,
Abbreviated transcription (Latin):
ortu. stati subiecto uasi. suꝑposita aquȩ
fluxũ dederunt. Quodub conpletum:
moxeo sublato effusoq alterũ simile
subiecerunt. Certis signis obseruanter
acmemoriter ad notatis. int eius loci
stellas quiori ebat᷑ cũ primũuas ec̃t
impletũ. Intellegentes qđ eotpre quo
totius aquȩ duo decima. pars fluxit
parscedi duodecima conscendit. Abillo ȩ
loco quo oriri incipiente. aqua in pͥmũ
uascoepit influere usq: ad lo cũ quiorebat᷑
cũ idẽ primũ uas impleret᷑: duodeci¬
mã partẽ cęli id ÷ una. ẽc̃ signũ dixer̃
tẽ scđo uase implȩto acmex rectracto
illud siile quod olĩ effusũ paraue¬
rant iterũ subdiderunt. notato simi¬
liter loco quiemergbat cũ secundũ
uas cẽt implctũ Et afine primisi gni
usq ad locũ quiad secunda aquȩ finẽ
oriebatur scđm signanotatũ est.
Atq ita uicissim uasa mutando & ꝑsin¬
gulas influertes aquȩ partes singiles

Expanded text:
ortu, statim subiecto uasi superpositae aquae ortu, statim subiecto uasi superpositae aquae fluxum dederunt. Quod ubi completum est, mox eo sublato effusoque, alterum simile subiecerunt, certis signis obseruanter ac memoriter adnotatis inter eius loci stellas qui oriebatur cum primum uas esset impletum, intelligentes quod, eo tempore quo totius aquae duodecima pars fluxit, pars caeli duodecima conscendit. Ab illo ergo loco quo oriri incipiente aqua in primum uas coepit influere usque ad locum qui oriebatur cum idem primum uas impleretur, duodecimam partem caeli, id est unum signutem secundo uase impleto ac mox retracto illud simile quod olim effusum parauerant iterum subdiderunt, notato similiter loco qui emergebat cum secundum uas esset impletum, et a fine primi signi usque ad locum qui ad secundae aquae finem oriebatur, secundum signum notatum est. Atque ita uicissim uasa mutando, et per singulas influentis aquae partes singulos
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ atq in id noctis secunde quandiu ea¬
dẽ stella ad ortũ rursus reuertit duȩ
ubi apparere uix capit. mox aqua quȩ
bifluebat amotae. Cũ lgit᷑ obseruatȩ
stellae itus acredit̾ in tegrã significar&e.
celiconuersione mensurã sibiceliina¬
quȩ de illo fiuxi susceptȩ quantitate
posuerunt Hacergo in parted equas
duo decĩ sub fida dimsione diuisa: alia
duo huius capacitatis ꝓcurata sunt
uasa ut singula tantũ singulas deil¬
lis duo decĩpartib ferrent: Iotaq
rur susa qux inuas suũ pristinũ fora¬
mine prius clauso refusa est. Et dedu¬
obusillis capacitatis minoris alterã
sub iecerunt pleno alteru iuxta ex¬
peditũ paratũq posuerunt. his prepa¬
ratis nocte alia in illa ia celiparte
ꝑ quã solẽ lunãq et quinqu&uagas
mnearediuturna obseruatione did ͥce¬
rant. quaq postea ⁊ odiacũ uocauerunt.
ascensurũ obscruauersidus. ciipostea
nom̃ariȩtis ad dider̃. huius incipiente

Expanded text:
finem, atque in id noctis secundae quamdiu eafinem, atque in id noctis secundae quamdiu eadem stella ad ortum rursus reuertitur. Quae ubi apparere uix coepit, mox aqua quae influebat amota est. Cum igitur obseruatae stellae itus ac reditus integram significaret caeli conuersionem, mensuram sibi caeli in aquae de illo fluxu susceptae quantitate posuerunt. Hac ergo in partes aequas duodecim sub fida dimensione diuisa, alia duo huius capacitatis procurata sunt uasa ut singula tantum singulas de illis duodecim partibus ferrent, totaque rursus aqua in uas suum pristinum, foramine prius clauso, refusa est; et de duobus illis capacitatis minoris alterum subiecerunt pleno, alterum iuxta expeditum paratumque posuerunt. His praeparatis, nocte alia, in illam iam caeli parte per quam solem lunamque et quinque uagas meare diuturna obseruatione didicerant quamque postea zodiacum uocauerunt, ascensurum obseruauerunt sidus, cui postea nomen Arietis addiderunt. Huius incipiente
Abbreviated transcription (Latin):
australis polilma demergi sed intra umius
obliqui cirei limitẽ om̃s habere discursus
Nec om̃s eam̃ ire parit acredre sedasus
ilis ad eunde locũ ꝑuenire tẽperib russu
exhis accedere recoagialas indenq.
stare nnũ quã postoua hȩc in quã int eas
agi uiderun certas sibi pites deci euert
in ipsõ circo constituere &. diuissonib. aidnota¬
re. ut certa essent locor nomina inquib
eas morari uelde quib. exisse ad quȩ ue
rursus ee uenturas &. sibi iniucẽ nuntiarer
& ad posteros noscenda transmniterent
Duob igit̃ uasis rneis pparatis quõr alteri
fundus erat in modũ clepshydra foratꝰ. il¬
lid qđ era integi uacuũ sulieteruit plero
atq altero suꝑposito sed mea antemu¬
nito Et qua liba. deinfres iniã clarissimã
stella lucideq notabilẽ orienti obserua¬
uerunt Iuȩ ubi primũ coepit emergere
mormunitione subducta ꝑmiserunt
subiectouasi a quã superioris influere:
Fluitq ii noctis ipsius &. secutidiem

Expanded text:
australis poli ima demergi, sed intra unius australis poli ima demergi, sed intra unius obliqui circi limitem omnes habere discursus, nec omnes tamen ire pariter ac redire, sed alias aliis ad eundem locum peruenire temporibus, rursum ex histare nonnumquam; postquam haec, inquam, inter eas agi uiderunt, certas sibi partes decreuerunt in ipso circo constituere et diuisionibus adnotare, ut certa essent locorum nomina in quibus eas morari uel de quibus exisse ad quaeue rursus esse uenturas et sibi in uicem nuntiarent et ad posteros noscenda transmitterent. Duobus igitur uasis aeneis praeparatis, quorum alteri fundus erat in modum clepsydrae foratus, illud quod erat integrum uacuum subiecerunt, pleno aquae altero superposito, sed meatu ante munito, et quamlibet de infixis unam clarissimam stellam lucideque notabilem orientem obseruauerunt. Quae ubi primum coepit emergere, mox, munitione subducta, permiserunt subiecto uasi aquam superioris influere, fluxitque in noctis ipsius et secuti diei
Abbreviated transcription (Latin):
ni sui modo temp̾meandi aut exten¬
dit aut contrahit. Hoc loco chiligens rerĩ
discussor inueniet qđ requirat Inspec¬
tiseni ⁊odiacinotis quas monstrat inpsi¬
dui fidei aduocta descriptio. quis uero
inquiet ciracȩlestis .xII. partes. aut i¬
nt aut fecit. maxiniecunulla oculis
subiciant᷑ exordia singularũ : Huiclgit᷑
tanecensarȩ introgatiom historia spsa
respondeat Factu referenis quo a uero¬
rib &. teptatae cã disticilis &. esfectabi¬
usst Negyptie enĩ recromuores
quos constat᷑ pronos omnũ celũ scrutar¬
& metri ausos postquã ꝓpetur apud se
serenitatis obsequo celũ seꝑ suspectulibero
lneuentes dephenderunt imiuersis url
stellis uel siderib infocis celo solascu sole
&. lima quinq stellas uagari nec hastam
ꝑoms calipartes passim acsine crt trro¬
ris sui lege disciurere : nũquã deniq ad
septẽ tronalẽ uertiẽ deuiare nuquã ad

Expanded text:
tii sui modo tempus meandi aut extentii sui modo tempus meandi aut extendunt aut contrahunt. Hoc loco diligens rerum discussor inueniet quod requirat. Inspectis enim zodiaci notis quas monstrat in praesidium fidei aduocata descriptio, «quis uero,» inquiet, «circi caelestis duodecim partes aut inuenit aut fecit, maxime cum nulla oculis subiciantur exordia singularum?» Huic igitur tam necessariae interrogationi historia ipsa respondeat, factum referens quo a ueteribus et temptata est tam difficilis et effecta diuisio. Aegyptiorum enim retro maiores, quos constat primos omnium caelum scrutart metiri ausos, postquam, perpetuae apud se serenitatis obsequio caelum semper suspectu libero intuentes, deprehenderunt, uniuersis uel stellis uel sideribus infixis caelo, solas cum sole et luna quinque stellas uagari, nec has tamen per omnes caeli partes passim ac sine certa erroris sui lege discurrere, numquam denique ad septentrionalem uerticem deuiare, numquam ad
Abbreviated transcription (Latin):
Atq haȩc ipta descriptio eodẽ cõpendio nos
docebit. cur eudẽ Zodiacũ radẽq sig¬
na aliȩ tẽpore longiore. aliȩ breuiore
ꝓcurran Quotiens enĩ plures orbes in¬
tra selocant᷑ sicut maxim ẽ ille qui prim
ẽ & mium quilocũ ultimũ tenet. ita
de medus quisumoꝓpior .ẽ. inferiorib
maior. quiuucinior e. ultimo breuior
superiorib habrtꝰ Et bit hasigit septẽ
speras gradũ celeritatis suȩ singulis. ordo
positionis asicripsi: Ideo stelle quȩ ꝑspa¬
tia longiora discurrunt ambit suũ tẽpo¬
re plixiore conficiunt quȩ ꝑ angusta bre¬
uiore Constat᷑ enĩ nullã int̃ eas celerius
ceteris tardius ue ꝓcedere. Sed cũ sit om¬
nib: idem modus meandi tantã ei sdiuer¬
sitatẽ temporis sola spatic̃ diuersitas
facit. Nã ut de meduis nimne pretmit¬
tamꝰ ne eadẽ seperepitant᷑ qđ eadẽ sig¬
b ambit & ꝑmeit Sola causa inquan¬
uate ecirculo quoꝵ alt̃ maximꝰ. alter
ẽminim Ergo & ceterirũ singule ꝓspa¬

Expanded text:
Atque haec ipsa descriptio eodem compendio nos docebit cur eundem zodiacum eademque signa aliae tempore longiore, aliae breuiore percurrant. Quotiens enim plures orbes intra se locantur, sicut maximus est ille qui primus est et minimus qui locum ultimum tenet, ita de mediis qui summo propior est, inferioribus maior, qui uicinior est ultimo, breuior superioribus habetur. Et inter has igitur septem sphaeras, gradum celeritatis suae singulis ordo positionis adscripsit. Ideo stellae quae per spatia grandiora discurrunt, ambitum suum tempore prolixiore conficiunt, quae per angusta, breuiore. Constitit enim nullam inter eas celerius ceteris tardiusue procedere, sed, cum sit omnibus idem modus meandi, tantam eis diuersitatem temporis sola spatiorum diuersitas facit. Nam ut de mediis nunc praetermittamus, ne eadem saepe repetantur, quod eadem sig sola causa in quantitate est circulorum, quorum alter maximus, alter est minimus. Ergo et ceterarum singulae pro spa
Abbreviated transcription (Latin):
motiu a se facto biserit anima innatã sibi ab o¬
rigine. Hinc plato inrepublica sua cũ de
pherarũ calestiũ uolubilitate tractara.
singulas ait sirenas singulis orbib. insidere.
sigtuficans spherarũ motu cantũ nõminib.
exhiberi. Nãsirin. dõcanens greco intel¬
lectu ual& Theologi qͦq nouẽ musas octo
spherarũ musicos cantꝰ. & unã maximã
concinentiã. quȩ confit ex omĩb eẽuo¬
luerunt. Vn dehesiod intheogonia sua
Qoctauã musã uraniã uocat. ꝙr post septẽ
uagas quȩ subiectae st̃. oc taua stellifera sphera
suꝑposita ꝓpͥo nomine caelũ uocat᷑. Et ut
ostenderet. nonã eẽ & maximã quã con¬
ficit soroꝵ concors uniuersitas ad iecit.
dens ipsã uocis dulcedine̾ nonã musã uo¬
optimȩ uocis greca int᷑pͣtatioẽ. Etutipsã
eẽ quȩ consit ex omũb pressius indicar&
ad signauit illi uniuersitatis uocabulum

Expanded text:
motui a se facto inserit anima innatam sibi ab omotui a se facto inserit anima innatam sibi ab origine. Hinc Plato in Re publica sua, cum de sphaerarum caelestium uolubilitate tractaret, singulas ait Sirenas singulis orbibus insidere, significans sphaerarum motu cantum numinibus exhiberi. Nam Siren 'deo canens' Graeco intellectu ualet. Theologi quoque nouem Musas octo sphaerarum musicos cantus et unam maximam concinentiam, quae confit ex omnibus, esse uoluerunt. Vnde Hesiodus inTheogonia sua octauam Musam Vraniam uocat, quia post septem uagas, quae subiectae sunt, octaua stellifera sphaera superposita proprio nomine caelum uocatur; et, ut ostenderet nonam esse et maximam, quam conficit sonorum concors uniuersitas, adiecit: dens ipsam uocis dulcedinem nonam Musam uo'optimae uocis' Graeca interpretatio est; et, ut ipsam esse quae confit ex omnibus pressius indicaret, adsignauit illi uniuersitatis uocabulum
Abbreviated transcription (Latin):
rib sedtam prata parteratione distinc¬
tis. in pulsu & motu ipsoꝵ orbiuĩ efficit᷑.
Uides ut interualla cõmemorat. & hȩc
interse imparia eẽ testat᷑. Nec diffite¬
tur rataratione distincta. Quia secun¬
dũ timaeũ platonis impariũ intͣse int̃¬
uallanumeroꝵͣratis ad senumeris hȩ¬
miolus scilicae epitritis ete pogdo is
hemitoniis quȩ distincta sunt qͥbus om̃is
canora ratio continet᷑. Hinc anĩ ad¬
uertitur: qr hȩc uerba cicȩronis nũ¬
quã ꝓfecto ad intellectũ paterent.
nisi hemioliorũ. epitritorũ. & epog¬
doorũ ratione p̃missa: quib. int̃ualla
distincta sunt. & nisi platonicis nume¬
ris quib mundi anima eͣ. contexta pa¬
tefactis. &ratione pͣmissa. Curexnu¬
meris musicã creantib. anima intea¬
tasit. Hȩc enĩ omã & causã mundani
motꝰ ostendunt: Quẽ solus animae p̃stat
inpulsuis & necessitatẽ musicȩ concinentiae quã

Expanded text:
ribus sed tamen pro rata parte ratione distincribus sed tamen pro rata parte ratione distinctis, impulsu et motu ipsorum orbium efficitur.» Vides ut interualla commemorat, et haec inter se imparia esse testatur, nec diffitetur rata ratione distincta, quia secundum Timaeum Platonis imparium inter se interualla numerorum ratis ad se numeris, hemioliis scilicet, epitritis et epogdois hemitoniisque distincta sunt, quibus omnis canora ratio continetur. Hinc animaduertitur quia haec uerba Ciceronis numquam profecto ad intellectum paterent nisi hemioliorum, epitritorum et epogdoorum ratione praemissa, quibus interualla distincta sunt, et nisi Platonicis numeris, quibus mundi anima est contexta, patefactis et ratione praemissa cur ex numeris musicam creantibus anima intexta sit. Haec enim omnia et causam mundani motus ostendunt, quem solus animae praestat impulsus, et necessitatem musicae concinentiae, quam
Abbreviated transcription (Latin):
ceder&. quasi solidũ omẽ penetratura
Deinde exhis numeris cõponenda qͥ
soli continent iugabilẽ cõpetentiam.
qr oñi mundo ipsa erat ugabilẽ pres¬
a tatura concordiã. Nãduo adunum.
dupla sunt. Deduplo autẽ diapason
simphoniã nasci. iam diximus Tria
uͦ adduo. hemioliũ mimerũ facun
Hincorit᷑ diapente. Quatuor adtria
epitritꝰ numerꝰ est. Ex hoc componi¬
inquadrupli ratione censent᷑. Ex qͦ
demus uniuersitatis corpꝰ impellit con¬
texta num eris musicã dese creantibus
concinentiã. necesse ẽ. ut sonos musi¬
cos demotu. quẽ proprio inpulsu pres¬
tat efficiat Quorũ originẽ. in fabri¬
ca sue contextionis inuenit. Ait enim
plato ut supraretulim. auctorẽ animȩ
dm̃. postiiumerorũ interse impariũ
suis ostendit platonici docmatis ꝓfundita¬
tem. Quidhic inquã quisẽ. qui cõpl&
aures meas tantꝰ. & tã dulcissonꝰ : hic ẽ
inquit ille qui in teruallis disiunctꝰ impa¬

Expanded text:
cederet, quasi solidum omne penetratura. Deinde ex his numeris fuerat componenda qui soli continent iugabilem competentiam, quia omni mundo ipsa erat iugabilem praestatura concordiam. Nam duo ad unum dupla sunt: de duplo autem διὰ πασῶν symphoniam nasci iam diximus; tria uero ad duo hemiolium numerum faciunt: hinc oritur διὰ πέντε; quattuor ad tria epitritus numerus est: ex hoc componiin quadrupli ratione censentur, ex quo demus uniuersitatis corpus impellit, contexta numeris musicam de se creantibus concinentiam, necesse est ut sonos musicos de motu quem proprio impulsu praestat efficiat, quorum originem in fabrica suae contextionis inuenit. Ait enim Plato, ut supra rettulimus, auctorem animae deum, post numerorum inter se imparium suis ostendit Platonis dogmatis profunditatem. «Quid? Hic», inquam, «quis est qui complet aures meas tantus et tam dulcis sonus?» «Hic est», inquit, «ille qui interuallis disiunctus impa
Abbreviated transcription (Latin):
num quã aequalit̃ diuidant᷑ tonꝰ induas
diuidi medietates recusat. Sed semitoniũ
uocitauert sonũ tonominore᷑. quẽ tã par¬
uo distare atono dep̾hensũ est. quantum
hi duo numeri int᷑ se distant. id ÷ ducenta
quadraginta tria & ducenta quinqua¬
ginta sex. Hoc semitoniũ prthagorici¬
quidem ueteres dihesin nominabanT.
sed sequens usus sonũ semitonio minorẽ
dihesin constituit nominandũ Plato
semitoniũ limma uocitauit. Sunt igit᷑

Expanded text:
numquam aequaliter diuidantur, tonus in duas numquam aequaliter diuidantur, tonus in duas diuidi medietates recusat. Sed semitonium uocitauerunt sonum tono minorem, quem tam paruo distare a tono deprehensum est quantum hi duo numeri inter squadraginta tria, et ducenta quinquaginta sex. Hoc semitonium Pquidem ueteres δίεσιν nominabant, sed sequens usus sonum semitonio minorem δίεσιν constituit nominandum. Plato semitonium λεῖμμα uocitauit. Sunt igitur
Abbreviated transcription (Latin):
Duplaris numerꝰ est. cũ de duob numeris
minor bis inmaiore numerat᷑ ut sunt
quatuor adduo. Et ex hoc duplari
nascit᷑ simphonia: cui nom̃ ẽ dia pason
Triplaris autẽ cũ de duob. numeris mi¬
nor ter inonaiore numerat᷑. ut sunt
meris minor quat᷑ inmaiore numera¬
t᷑ ut st̃ quatuor adunũ Quinumerꝰ fa¬
cit simphonia quã dicunt disdiapa¬
son. Epogdous ẽ numerꝰ qui intrase¬
hab& minorẽ. et insuꝑ eius oc tauã
partẽ ut noue ad octo. Quia innoue
& octost̃. & insuꝑ octaua parseoꝵ. id ÷
unũ Hic numerꝰ sonũ parit. quẽ tonon
musici uocauerunt. Sonũ uͦ tono
minorẽ ueteres quidẽ semitoniũ uo¬
citare uoluert᷑. sed nonita accipiendũ
ẽ. ut dimidiustonꝰ putet᷑. Quia nec semi¬
uocalẽ in lit teris ꝓmedietate uocalis
accipimꝰ. Deinde tonꝰ ꝑnaturã sui induo
diuidi sibi aqua non poterit Cũ enĩ ex
nouenario numero constae. noue autem

Expanded text:
Duplaris numerus est cum, de duobus numeris, Duplaris numerus est cum, de duobus numeris, minor bis in maiore numeratur, ut sunt qnascitur symphonia, cui nomen est Diapason. Triplaris est, cum de duobus numeris minor ter in majore numeratur ut sunt e duobus numeris minor quater in majore numeratur, ut sunt quatuor ad unum: qui numerus facit symphoniam, quam dicunt bis Diapason. Epogdous est numerhabet minorem et insuper eius octauam partem, ut nouem ad octo, quia, in nouem, et octo sunt et insuper octaua pars eorum, id est unum. Hic numerus sonum parit quem τόνον musici uocauerunt. Sonum uero tono minorem ueteres quidem semitonium uocitare uoluerunt. Sed non ita accipiendum est ut dimidius tonus putetur, quia nec semiuocalem in litteris pro medietate uocalis accipimus. Deinde tonus per naturam sui in duo diuidi sibi aequa non poterit. Cum enim ex nouenario numero constet, nouem autem
Abbreviated transcription (Latin):
compositis. certȩ certis. alieq aliis conue¬
niintiũ sibi numerorũ concordia tende¬
rent᷑ ut una inpulsa plectro. alialic& longe
posita sed numeris conuenies simulsonara
Exom̃i autẽ innumera uarietate numeroꝵ
panci & numerabiles inuenti sunt. qui sibi
ad efficiendã musicã conuenirent. Sunt
autẽ hi. sex omnes. Epitritus. hemilius.
duplaris. triplaris. Quad ruplus. & epog¬
dous. Et est epitritus cũ deduobus numeris
maior hab& totũ minore᷑ & insuꝑ eius
tertiã partẽ ut sunt quatuor adiria.
Nam inquatuor st̃ iria & tertia pars trus
id est unũ Et is numerꝰ uocat᷑ epitritus
Oeque eo nascitur simphonia quȩ appel¬
latur diatessaron. Hemiolius est. cũ dedu¬
obus numeris maior hab& totũ minorr᷑.
& insuꝑ eius Medietatẽ uit st̃ tria ad duo
Nam intrib sunt duo & media parseoꝵ. idr̃
unũ Et ex hoc numero qui hemiolius đr.
nascit᷑ simphonia: quȩ appellat᷑ diapente

Expanded text:
compositis, certae certis aliaeque aliis conuecompositis, certae certis aliaeque aliis conuenientium sibi numerorum concordia tenderentur, ut, una impulsa plectro, alia, licet longe posita sed numeris conueniens, simul sonaret. Ex omni autem innumera uarietate numerorum pauci et numerabiles inuenti sunt qui sibi ad efficiendam musicam conuenirent. Sunt autem hi sex omnes: epitritus, hemiolius, duplaris, triplaris, quadruplaris et epogdous. Et est epitritus cum, de duobus numeris, maior habet totum minorem et insuper eius tertiam partem, ut sunt quattuor ad tria. Nam in quattuor sunt tria et tertia pars trium, id est unum. Et is numerus uocatur epitritus, deque eo nascitur symphonia quae appellatur διὰ τεσσάρων. Hemiolius est cum, de duobus numeris, maior habet totum minorem et insuper eius medietatem, ut sunt tria ad duo. Nam in tribus sunt duo et media pars eorum, id est unum. Et ex hoc numero, qui hemiolius dicitur, nascitur symphonia quae appellatur διὰ πέντε.
Abbreviated transcription (Latin):
Cunc omnẽ curã. ad pondera eoꝵ examinanda
conuertit. Cũq sibi diuersitatẽ ponderis qđ
habebat᷑ insingulis ad notasiã. aliis ponderib:
in maiꝰ minꝰ ue excedentib fieri malleos impe¬
rauit Quorũ ictib sonine quaquã priorib: Si¬
miles nec ita sibi consonantes exaudiebantur
Tunc animaduertit concordiã uocis lege pon¬
derũ ꝓuenirt. Collectisq numeris quib con¬
sentiers sibi diuersitas ponderũ continebat᷑.
& malleis ad fides uertit examer. Et in¬
testma ornũ uelbcũ neruos tã uaris ponderi¬
bbnligatis tetendit qualia in malles fuisse
didicerat. Talisq ex his concentus euenit. qua¬
lr̃ prior obseruatio. Non frustra ani ad uersa
ꝓmniserat. ad ircta dulcedine quã natura
fidiũ sonora prestabait. Hic prthugoras
tanti secreti cõpos. dep̃hendit numeros
Ex qͥbus soni sibi consoni nascerent᷑. Adro
ut fidib sub hac numerorũ obseruatione

Expanded text:
Tunc omnem curam ad pondera eorum examinanda Tunc omnem curam ad pondera eorum examinanda conuertit, cumque sibi diuersitatem ponderis quod habebatur in singulis adnotasset, aliis ponderibus in maius minusue excedentibus fieri malleos imperauit, quorum ictibus soni nequaquam prioribus similes nec ita sibi consonantes exaudiebantur. Tunc animaduertit concordiam uocis lege ponderum prouenire, collectisque numeris quibus consentiens sibi diuersitas ponderum continebatur, ex malleis ad fides uertit examen, et intestina ouium uel boum neruos tam uariis ponderibus inligatis tetendit qualia in malleis fuisse didicerat, talisque ex his concentus euenit qualem prior obseruatio non frustra animaduersa promiserat, adiecta dulcedine quam natura fidium sonora praestabat. Hic Pythagoras, tanti secreti compos, deprehendit numeros ex quibus soni sibi consoni nascerentur, adeo ut, fidibus sub hac numerorum obseruatione
Abbreviated transcription (Latin):
ñ recedit. Sed quȩ esset illa ratio uel quib ob¬
seruanda modis. ñ facile dephendelut. Cũq eũ
frustra tante tãq archanȩ reidiuturna inqui¬
sitio fatigara. Fors optulit qđ cogitatio alta ñ rep¬
perit. Cũ eñ casa p̃terare. bnpublico fabros
gnitũ ferrũ ictib mollientes. in aures eius milleꝙ̃
soni certo sibi respondentes ordine. repente ceci¬
derunt In quib ita grauitati acumiina consona¬
bant ut utrũq ad audientis iensum statuta di¬
mensione remear&. &. exuariis inpulsib unũ
sibi consonans nasceret᷑. Hic occasionẽ sibi ob¬
latã ratus dep̃hensi oculis &. manib: qđ olimco¬
gitatione quȩ rebat. fabros adit &. iiminens
operi curiosius intuet᷑ ad notans sonos quide
singuloꝵ lacertis conficiebant᷑. Quos cũ ferien¬
ũ uirib: asscribendos putarit. iuba. ut int̃ se
malleos muteNT Quib mutatis sonorũ diuer¬
sitas ab hominib recedens. malleolos sequebit᷑.

Expanded text:
non recedit. Sed quae esset illa ratio, uel quibus obnon recedit. Sed quae esset illa ratio, uel quibus obseruanda modis, non facile deprehendebat, cumque eum frustra tantae tamque arcanae rei diuturna inquisitio fatigaret, fors obtulit quod cogitatio alta non repperit. Cum enim casu praeteriret in publico fabros ignitum ferrum ictibus mollientes, in aures eius malleorum soni certo sibi respondentes ordine repente ceciderunt, in quibus ita grauitati acumina consonabant ut utrumque ad audientis sensum stata dimensione remearet, et ex uariis impulsibus unum sibi consonans nasceretur. Hic, occasionem sibi oblatam ratus, deprehendit oculis et manibus quod olim cogitatione quaerebat. Fabros adit et imminens operi curiosius intuetur, adnotans sonos qui de singulorum lacertis conficiebantur. Quos cum ferientium uiribus adscribendos putaret, iubet ut inter se malleolos mutent. Quibus mutatis, sonorum diuersitas, ab hominibus recedens, malleolos sequebatur.
Abbreviated transcription (Latin):
sonꝰq uexqualicũq ueris ictunascit᷑. aut dulce quid¬
dã inaures a. musscũ defert. aut ineptũ &. isperũ
ꝑsonat. Nã suictũ obseruationumeror cera mo¬
deret᷑. cõpositũ sibiq consentiens modulamen edu¬
citur. At cũ increpat tumultuaria &. nullis mo¬
dis gubnata collisio. fragor turbidis a. inconditꝰ
offendit auditũ Incelo aut̃ constat nichi fortutũ.
nichil tumultuariũ ꝓuenire sed uniuersã illic di¬
uinis legib &. stata ratione ꝓcedere Exhis inex¬
pugn abili ratiocinatione collectũ ẽ musicos sonos
de sperarũ celestiũ conuersione ꝓcedere. quia &. so¬
nũ fieri ex motu necesse ẽ. &. ratioque diuinis inẽ
fit sono causi modulaminis Hȩc pethgoras
primꝰ omniũ graiȩ gentis hominũ mente conce¬
pit &. intellexit quidem cõpostũ quiddã de spȩ¬
ris sonare ꝓpt̃ necesistatẽ rationis quȩ acȩ lestib:

Expanded text:
sonus, qui ex qualicumque aeris ictu nascitur, aut dulce quidsonus, qui ex qualicumque aeris ictu nascitur, aut dulce quiddam in aures et musicum defert, aut ineptum et asperum personat. Nam si ictum obseruatio numerorum certa moderetur, compositum sibique consentiens modulamen educitur; at cum increpat tumultuaria et nullis modis gubernata collisio, fragor turbidus et inconditus offendit auditum. In caelo autem constat nihil fortuitum, nihil tumultuarium prouenire, sed uniuersa illic diuinis legibus et stata ratione procedere. Ex his inexpugnabili ratiocinatione collectum est musicos sonos de sphaerarum caelestium conuersione procedere, quia et sonum ex motu fieri necesse est, et ratio quae diuinis inest fit sono causa modulaminis. Haec Pythagoras, primus omnium Graiae gentis hominum, mente concepit, et intellexit quidem compositum quiddam de sphaeris sonare, propter necessitatem rationis quae a caelestibus
Abbreviated transcription (Latin):
natura fert. ut extrema ex altera parte gra¬
uit̃ ex altera aut̃ acute sonent Quã obcau¬
simsũmus ille cȩli stellifer cursus cuiꝰ conuer¬
sio ẽ concitatior acutt᷑ excitato mouet sono
Grauissimo aut̃ hic lunaris atq: insimꝰ Namtir¬
ra nona inmobilis manens : una sede semꝑhȩ
r& cõplȩxa mundi mediũ locum. Illi aut̃ oc¬
to cursus in quib eadẽ uis ẽ duc̃ septẽ esfici¬
unt distinctis interuallissonos quinune¬
rus rerũ omniũ fere nodus est eđ doc¬
ti homines nerius inutati atq. cantib ape.¬
ruerunt sibi reditũ inhunc locum.
Exposito spherarũ ordine inotuq descrip¬
to. Quoseptẽ subiectȩ in contrarium
celo struntur. consequens est ut quałẽ
sonũ tamtarũ moliũ inpulsus efficiat
hic requirat᷑. Exipso enĩ circũ ductu orbiũ sonũ nass:
necesse ẽ. qua ꝑcussus aer ipb̃ int̾ uentu ictus uim
dese fragoris emittit Ipsa cogente nitura ut inso¬
nũ desinat duoꝵ corporũ uiolenta collisio. Sed is

Expanded text:
ra fert, ut extrema ex altera parte graviter, ex altera autem acute sonent. Quam ob causam summus ille caeli stellifer cursus, cuius conversio est concitatior, acuto et excitato movetur sono, gravissimo autem hic lunaris atque infimus; nam terra nona inmobilis manens una sede semper haeret complexa medium mundi locum. Illi autem octo cursus, in quibus eadem vis est duorum, septem efficiunt distinctos intervallis sonos, qui numerus rerum omnium fere nodus est; quod docti homines neruis imitati atque cantibus aperuerunt sibi reditum in hunc locum.» Exposito sphaerarum ordine motuque descripto, quo septem subiectae in contrarium caelo feruntur, consequens est ut qualem sonum tantarum molium impulsus efficiat hic requiratur. Ex ipso enim circumductu orbium sonum nasci necesse est, quia percussus aer, ipso interuentu ictus, uim de se fragoris emittit, ipsa cogente natura ut in sonum desinat duorum corporum uiolenta conlisio. Sed is
Abbreviated transcription (Latin):
gula spatia colligarent: Ex quib. iunculis hemi¬
olii & epitriti. & epogdor nascebant᷑. Hȩc pla¬
tonis uerba ita a nonnullis excepta st᷑ ut pͥmã par qr om̃i mundo ipsa erat iugabilẽ pres¬

Expanded text:
gula spatia colligarent, ex quibus uinculis hemigula spatia colligarent, ex quibus uinculis hemiolii et epitriti et epogdoi nascebantur.» Haec Platonis uerba ita a nonnullis excepta sunt ut primam partem monada credere
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ prestat łtita a parte in paris numeri in
uiginti septe᷑. quȩ st᷑ terternat᷑ solidũ corpꝰ
efficit᷑ sicut uiniunero paribis binabis qui ẽ
octonarius soliditatẽ creauit. Ergo adeffi¬
ciendũ ut rubiq. solidũ corpꝰ. monas necessa¬
riaẽ. & sex alii numeri. idẽ tͣni. a pari & im¬
pari. Apari quidẽ duo. quatuor octo. Ab
impari autẽ . tria nouẽ uiginti septẽ: Timȩ¬
usigit᷑ platonis in fabricanda mundianima
consiliũ diuinitatis enuntians. ait illã ꝑ
hosiiumeros fuisse contextã qui & apari
& abimpari crbũ. idẽ ꝑfectionẽ solidita¬
tis efficiunt Nqr aliquid significar&.
illã habere corporeũ. sedut possit uniuer¬
sitatẽ animando penetrare. & mundi
solidũ corpꝰ implere ꝑnumeros solidita¬
tis effectaẽ Nc̃ ad ipsa platonis uerba
ueniamꝰ. Nãcũ dedeo animã mundi fa¬
bricate loqueret᷑. ait primã ex om̃ĩ fer¬
mento partẽ tulit. H inc sumpsit duplã

Expanded text:
nem praestat. Et ita a parte imparis numeri in nem praestat. Et ita a parte imparis numeri in uiginti septem, quae sunt ter terna ter, solidum corpus efficitur, sicut in numero pari bis bina bis, qui est octonarius, soliditatem creauit. Ergo, ad efficiendum utrobique solidum corpus, monas necessaria est et sex alii numeri, id est terni a pari et impari: a pari quidem duo, quattuor, octo, ab impari autem tria, nouem, uiginti septem. Timaeus igitur Platonis, in fabricanda mundi anima consilium diuinitatis enuntians, ait illam per hos numeros fuisse contextam, qui et a pari et ab impari cybum, id est perfectionem soliditatis, efficiunt, non quia aliquid significaret illam habere corporeum, sed, ut possit uniuersitatem animando penetrare et mundi solidum corpus implere, per numeros soliditatis effecta est. Nunc ad ipsa Platonis uerba ueniamus. Nam, cum de deo animam mundi fabricante loqueretur, ait: «Primam ex omni fermento partem tulit; h