comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sit sic̃ false pro ei uena succedit:
am satis ostendimus adbaptismũ qui
re cuius quã ł dantis ł accipientis er¬
rorem : siue depatre: siue defilio siue
despũ scõ alit̃ sentiat: quã doctrina
cȩlestis insinuat : Multi enĩ carnales
& animales : &iã intus baptitant᷑ : Cũ
aꝑte dicat apłs. animalis aũ homo ñ ꝑ¬
cipit ea quȩ s̃ sp̃s dĩ. Et ꝑcepto iã baptis¬
mo dic̃ eos adhuc animales eẽ: Scđm sen¬
sũ aũ carnalẽ . ñ potẽ nisi carnalit̃ dedõ
sapere anima corporeis sensib: dedita:
Vnde multi pbaptismũ ꝓficientes &
maxime qui infantes ł pueri baptitati
dũs quanto magis eorũ intellectus sere¬
nat᷑ & inluminat᷑ interior homo reno¬
uat᷑ dedie indiẽ . Priores suas oppini¬
ones quas dedõhabebant cũ suis fan¬
tasmatis ludificarent᷑: inpident & de¬
testantes atq c̃fitentes abiciunt: Nec
tam̃ ideo ñ accepisse baptismũ existi¬
mant᷑: aut tale baptismũ accepisse di¬

Expanded text:
sit sicut falsae fidei vera succedit; am satis ostre cuiusquam uel dantis uel accipientis errorem, siue de patre siue de filio siue de spiritu sancto aliter sentiat quam doctrina caelestis insinuat. multi enim carnales et animales etiam intus baptizantur, cum aperte dicat apostolus: animalis autem homo non percipit quae sunt spiritus dei, et percepto iam baptismo dicit eos adhuc animales esse. secundum sensum autem carnalem non potest nisi carnaliter de deo sapere anima corporeis sensibus dedita. unde multi post baptismum proficientes et maxime qui infantes uel pueri baptizati sunt, quanto magis eorum intellectus serenatur et inluminatur, dum interior homo renouatur de die in diem, priores suas opiniones, quas de deo habebant cum suis phantasmatis ludificarentur, intestantes atque confitentes abiiciunt. Nec tamen ideo non accepisse baptismum existimantur, aut talem baptismum accepisse di
Abbreviated transcription (Latin):
porale cõmodũ intus eẽ uoluit sed
qđ unitatẽ eđȩ toto orbe diffusȩ scis¬
matũ c̃cisionib p̃tulit Alioquin. &iã
ipse int̃illos quiforis s̃ deputandus ẽ :
Constituamus ergo duos aliquos istomodo:
Vnũ eorũ uerbi gratia id sentire dexp̃o
qđ fotinus oppinatus ẽ & in eis heresȩ bap¬
tizari extra eđȩ catholicȩ cõmunionem:
Aliũ uõ hoc idem sentire: sed incatholica
baptizari ex istimantẽ ipsã eẽ catholicã
fidem: Istũ ñdũ hereticũ dico nisi mani¬
festa sibi doctrinȩ catholicȩ fidȩi resistere
maluerit : & illud qđ tenebat elegerit:
Qđ antequã fiat manifestũ ẽ illũ quiforis
ẽ eẽ peiorem: Itaq in hoc sola falsa opi¬
nio In illo aũ &iã ipsa diuisio corrigen¬
da ẽ sed n eutro ipsorũ sacram̃ti ueritas
repetenda: Qđ siquisquã idem sentiat
qđ ille & esse heresim nouerit. ab unita¬
te catholica seperatã ubi hoc d̾cetͥ & dis¬
cit᷑ sed alicuius secularis emolum̃ti cau¬

Expanded text:
porale commodum intus esse uoluit, sed quod unitatem ecclesiae toto orbe diffusae schismatum concisionibus praetulit; alioquin etiam ipse inter illos qui foris sunt deputandus est. constituamus ergo duos aliquos isto modo: unum eorum uerbi gratia id sentire de Christo quod Fotinus opinatus est et in eius haeresi baptizari extra ecclesiae catholicae communionem, alium uero hoc idem sentire sed in catholica baptizari, existimantem ipsam esse catholicam fidem. istum nondum haereticum dico, nisi manifestata sibi doctrina catholicae fidei resistere maluerit et illud quod tenebat elegerit. quod antequam fiat, manifestum est illum qui foris est esse peiorem. itaque in hoc sola falsa \'opinio, in illo autem etiam ipsa diuisio corrigenda est, sed in neutro ipsorum sacramenti ueritas repetenda. quodsi quisquam idem sentiat quod illi et esse haeresem nouerit ab unitate catholica separatam ubi hoc docetur et discitur, sed alicuius saecularis emolumenti cau
Abbreviated transcription (Latin):
placuit &ernodõ: tunc facere celũ
& terram quȩ antea non fecis s& qui
hoc dicunt simundũ &ernum. sine
ullo initio: etideo nec adõ factũ uide¬
re uolunt: nimis. Auersi sunt auerita¬
te : & l& ali morbo impi&atis in sani¬
unt: exceptis enim proph&icis uo¬
cibus: mundus ipse ordinatissim a sua
mutabilitate. & motabilitate. &uisibi¬
lium omnium pulcherrima specie.
quodã modotacitus: & factum se esse:
& non nisi adõ ineffabiliter atque in¬
ui sibiliter magno: & in effabiliter
atque inuisibiliter pulchro fieri se
potuisse pro clamat.
ouod das MIAntes de oiunditem¬
porere felle possint demun¬
di loco: deeodẽ lipROXΙeXt U

Expanded text:
placuit aeterno Deo tunc facere caelum placuit aeterno Deo tunc facere caelum et terram, quae antea non fecisset? Qui hoc dicunt, si mundum aeternum sine ullo initio et ideo nec a Deo factum uideri uolunt, nimis auersi sunt a ueritate et letali morbo inpietatis insaniunt. Exceptis enim propheticis uocibus mundus ipse ordinatissima sua mutabilitate et mobilitate et uisibilium omnium pulcherrima specie quodam et non nisi a Deo ineffabiliter atque invisibiliter magno et ineffabiliter atque invisibiliter pulchro fieri se potuisse proclamat. Quod calummantes de mundi tempore refelli possint de mundi loco, de eodem libro
Abbreviated transcription (Latin):
sisibilium omnium maximus mun¬
dus est: inuisibilium omnium man¬
mus ds̃ est: sed mundum esse conspici¬
mus dm̃ esse credimus: quod aũ dr̃ fe¬
cerit mundum nulli potius credimus
quamii ñ dõ ubieũ audimus: Nus quã
interim nos melius. quam inscriptu¬
ris scis ubi dixit proph&a eius. Inpiin¬
cipio fecit cȩlum & terram Numquid¬
nam ibi fuit iste proph&a quando fec¬
dr̃ cȩlum & terrã : Non sed ibi fuit. Sa¬
pientiadi per quã facta sunt omnia
quȩ in animas &iã scãs setrans fert.
amicasdĩ & proph& ar constituiteis¬
quȩ opera sua sine strepitu: intusei
narrat: lo quuntur eis quoque ange
lidĩ qui semper uident faciem patris:
uoluntatemq: eius quibus oport&
annuntiant ex his unus erat iste prophe
ta qui dixit & scripsit. In principio fe¬
cit ds̃ celum & terrã: quitam idoneus¬
ẽ testis: et perquẽ dõ credendum sit.
ut eodem spũ dĩ quo h&̧ sibi reuelata
cognouit &iam ipsã fidem nostram
futurã tanto ante p̃dixerit: Sed quid

Expanded text:
isibilium omnium maximus mundus est, inuisibilium omnium maximus Deus est. Sed mundum esse conspicimus, Deum esse credimus. Quod autem Deus fecerit mundum, nulli tutius credimus quam ipsi Deo. Ubi eum audiuimus? Nusquam interim nos melius quam in scripturis sanctis, ubi dixit propheta eius: In principio fecit Deus caelum et terram. Numquidnam ibi fuit iste prophit celum et terram? Non, sed ibi fuit sapientia dei, per quam facta sunt omnia, que in animas etiam sanctas se transfert amicos dei et prophetas constituit, eisque opera sua sine strepitu enarrat intus. Loquuntur eis quoque angeli sancti, qui semper vident faciem patris, voluntatemque; eius quibus oportet annunciant. Ex his unus erat ille propta, qui dixit et scripsit: In principio fecit Deus caelum et terram. Qui tam idoneus testis est, per quem Deo credendum sit, ut eodem spiritu Dei, quo haec sibi reuelata cognouit, etiam ipsam fidem nostram futuram tanto ante praedixerit. Sed quid
Abbreviated transcription (Latin):
istam uigiliam. illius adhuccorpus inie¬
pulchro erat. non dumq resurrexerat:
nec siuigilando sumus in congrui. Quia
illedormiuit ut uigilemus: quiẽ mor¬
tuus ut uiueremus.

Expanded text:
istam uigiliam, illius adhuc corpus in sepulchro erat nondumque resurrexerat, nec sic uigilando sumus incongrui, quia ille dermiuit, ut uigilemus, qui est mortuus, ut uiueremus.
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ꝑqđ lib& & quo modolib& dictũ sit:
dr̃ tam̃ dixitꝰ. Non aliter intellegendũ ẽ.
qđ ait unus ex nobis. insi ꝓpt̃ trinitatem
numerus pluralis accipiat᷑ sic̃dictum
erat. faciamus hominem: sic̃ &iã dñr dese
& patreueniemus adeum & mansonem
apud eum faciemur: Replicatũrẽigitur
in caput superbi: qđ exito concupiuerit qđ

Expanded text:
odlibet quomodolibet dictum sit, deus tamen dixit, non aliter intellegendum est quod ait: unus ex nobis, nisi propter trinitatem numerus pluralis accipiatur, sicut dictum erat: faciamus hominem, sicut etiam dominus de se et patre: ueniemus ad eum et mansionem apud eum faciemus. replicatum est igitur in caput superbi, quo exitu concupiuerit q
Abbreviated transcription (Latin):
bona natura non fecit nisicum abo¬
no sponte defec̃ ut mali causa ñ sitbo¬
num : Sed defectus abono: autminoiẽ
acceperunt amoris diuini gratiã quã
illi qui in eadem ꝑsterunt: autsiutriq
boni: ȩqualiter creati suntistis mala
uoluntate cadentib:: ille amplius adiu¬
teͥ ad eam beatitudinis plenitudinẽ:
unde senũ quã casuros certissi me

Expanded text:
bona natura non fecit, nisi cum a bobona natura non fecit, nisi cum a bono sponte defecit, ut mali causa non sit bonum, sed defectus a bono — aut minorem acceperunt amoris diuini gratiam quam ilboni aequaliter creati sunt, istis mala voluntate cadentibus, illi amplius adjuti, ad eam beatitudinis plenitudinem, unde se nunquam casuros certissim
Abbreviated transcription (Latin):
q adherentes: Magis essent eiusque
participatione sapient̃ beatique
uiuerent : quid aliud ostenditur: nisi
uoluntatẽ bonã. quã lib& bonã in opẽ
fuisse. in solo desiderio remansura . nisi
ille quibonã naturã &x nihilo suicapa¬
cem fecerat: & se ipso fecerat inplendo
Meliorẽ prius faciens excitando aui¬
diorem: Nam & noc discuciendum
est si boniangeli ipsiinse fecerunt
uoluntatem bonã utrum aliqua eam
an nulla uoluntate fecerunt: Si nulla.
utique nec fecerunt. Sialiqua utrum
mala anbona simala. Quo modo
potuit esse mala uoluntas. bone uo¬
luntatis effectrin: sibona: Iamergo
habebant & istam quis fecerat. nisi
ille quieos cum bona uoluntate. id est
cum amore casto: quo ille adhesent
creauit: simuleis & condens naturã.
& largiens gratiam Unde sibona
uoluntate. hoc ẽ dĩ amore num quã
scor angelos fuisse credendum est:
Istiaũ quicum boni creatiessent : tam̃
malisunt: mala ꝓ pria uoluntate: quã

Expanded text:
que adhaerentes magis essent eiusque que adhaerentes magis essent eiusque participatione sapienter beateque uiuerent, quid aliud ostenditur nisi uoluntatem bonam quamlibet bonam inopem fuisse in solo desiderio remansuram, nisi ille qui bonam naturam ex nihilo sui capacem fecerat, ex se ipso faceret implendo meliorem, prius faciens excitando auidiorem? nam et hoc discutiendum est, si boni angeli ipsi in se fecerunt uoluntatem bonam, utrum aliqua eam an nulla uoluntate fecerunt. si nulla, utique nec fecerunt; si aliqua, utrum mala an bona? si mala, quomodo potuit esse mala uoluntas bonae uoluntatis effectrix? si bona, iam ergo habebant. et istam quis fecerat nisi ille qui eos cum bona uoluntate, id est cum amore casto, quo illi adhaerent, creauit, simul eis et condens naturam et largiens gratiam? unde nisi bona uoluntate, hoc est dei amore, numquam sanctos angelos fuisse credendum \' est. isti autem qui cum boni creati essent, tamen mali sunt — mala propria uoluntate, quam
Abbreviated transcription (Latin):
&ati discr&i: quod illi in ea dembona
uoluntate manserunt. isti ab ea defici¬
endo mutati sunt Mala scilic& uolun¬
tate. hoc ipso quod abona defecerunt:
aqua ñ defecissent nisi utique uoluissent:
Si aũ boni angeli fuerunt prius sine
uoluntute bona: eãque inse ipsi dõ ñ
operante fecerunt: ergo meliores
a seipsis quã ab illo factisunt: absit:
quid enim erant sine bona uolunta¬
te nisi mali. Aut si propter ea ñmali.
qui an&mala uoluntas eis merant:
Neque ea ab ea quã nondũ cȩperant
habere defecerant: certe ñ dũ tales.
non dũtã boni: quã esse cum bona
uoluntate coeperunt: Ads̃i ñ potuer̃
se ipso facere meliores. quã eos ille
fecerat. quonemo melius quic quã
facit ꝓfecto & bonã uoluntatẽ qua
meliores eeñt nisi operante ad u¬
torio creatoris. habere non possent:¬
& cumid egit eorũ uoluntas bona.
ut non ad se ipsos quiminuserant sed
adillũ qui sum mi ẽ conuerterentur : ei¬

Expanded text:
etate discreti, quod illi in eadem bona etate discreti, quod illi in eadem bona uoluntate manserunt, isti ab ea deficiendo mutati sunt mala scilicet uoluntate hoc ipso, quod a bona defecerunt, a qua non defecissent, nisi utique uoluissent. si autem boni angeli fuerunt prius sine uoluntate bona eamque in se ipsi deo non operante fecerunt, ergo meliores a se ipsis quam illo facti sunt? absit. quid enim erant sine bona uoluntate nisi mali? aut si propterea non mali, quia nec mala uoluntas eis inerat — neque enim ab ea quam nondum coeperant habere defecerant — certe nondum tales, nondum tam boni quam esse cum bona uoluntate coeperunt. at si non potuerant ae ipsos facere meliores quam fecerat, quo nemo melius quidquam facit; profecto et bonam voluntatem, qua meliores essent, nisi operante adjutorio Creatoris, habere non possent. Et cum id egit eorum voluntas bona, ut non ad se ipsos, qui minus erant, sed ad illum qui summe est, converterentur, ei
Abbreviated transcription (Latin):
potestatem suã. potentioris iustiore
contenta acꝑ hoc: qui peruerse a¬
mant cuius lib& naturȩ: Bonũ&iã
si adipiscatur.: ipsefit inbonomalus.
& miser meliore priuatus: cumer¬
go malȩ uoluntatis efficiens natura¬
lis uelsi dici potest essentialis nulla
sit causa : Ab ipsa quippe incip̃spirituũ
mutabiliũ malũ quominu&ur atque
diriuatur naturȩbonũ: Nectalem
uoluntatem facit. nisi defectio quade se¬
ritꝰ dr̃ cuius defectionis &iã causa utiq
defecit: Siditen mꝑ nullum esse effici¬
entem causam. &iã uoluntatis bonae.
cauendum est. neuoluntas bona hono¬
rum angelor non facta sed dõ co& na
essecredatur: Cum ergo ipsi facti sunt.:
quomodo non illa factaessedic&ur
Porro quia factaẽ ut rx cũ ipsis facta est :¬
ansine illa fuerant prius sed si cũ ipsis
non dubium quodillo facta sit a quo
& ipsisimulque ut facti sunt ei a quofac¬
ta sunt. amore cum quo facti sunt ad¬
heserunt: eo quer̃ isti ab illorum soci¬

Expanded text:
potestatem suam potentioris iustiore potestatem suam potentioris iustiore contemta. ac per hoc qui peruerse amat cuiuslibet naturae bonum, etiam si adipiscatur, ipse fit in bono malus et miser meliore priuatus. Cum ergo malae uoluntatis efficiens naturalis uel, si dici potest, essentialis nulla sit causa — ab ipsa quippe incipit spirituum mutabilium malum, quo minuitur atque deriuatur naturae bonum, nec talem uoluntatem facit nisi defectio, qua deseritur deus, cuius defectionis etiam causa utique deficit —: si dixerimus nullam esse efficientem causam etiam uoluntatis bonae, cauendum est ne uoluntas bona bonorum angelorum non facta, sed deo coaeterna esse credatur. cum ergo ipsi facti sint, quomodo non illa facta esse dicetur? porro quia facta est, utrum cum ipsis facta est an sine illa fuerunt prius ? sed si cum ipsis, non dubium quod ab illo facta sit a quo et ipsi; simulque ut facti sunt, ei a quo facti sunt amore, cum quo facti sunt, adhaeserunt; eoque sunt isti ab illorum soci
Abbreviated transcription (Latin):
entes Inquantum aũ deficiunt & ex
hoc mala faciunt: quidenr̃ tunc faci¬
unt nisi uana causas habent deficien
tes: Item questio: in quo fit malauo¬
luntas: Idineo fieri quod sin oll& ñfi¬
er& : et ideo ñ necessarios: sed uolun¬
tarios defectõr iusta poena conseqͥt̾
Deficitur enim ñ ad malã sed malead
ẽ non ad malas naturas: Sedideo male:
quia contra ordinem na sturarũ
abeo qđ sum me est adid qđ minus ẽ:
Neque enim auriuitiũ ẽ auaritia.
Sed hominis ꝑuerse amantis aurũ:
iustitia derelicta: quae in conparabi
liter auro debuit anteponi N& luxu
temperantia. quarebus spiritaliter
puldirioribus & incorruptibiliter
cr auioribus coaptamur: nec iactan¬
tia uitium est laudes humanȩ: sed a¬
nimȩ peruersȩ : amantes laudari ab
hominibus. spredo testimonio conscien¬
tiȩ . N& superbia uitium est dantis
potestatem: uel ipsius &iam potestec¬
tes sed animȩ peruerse amantis:

Expanded text:
entes; in quantum autem deficiunt et ex entes; in quantum autem deficiunt et ex hoc mala faciunt — quid enim tunc faciunt nisi uana? — causas habent deficites. Itemque scio, in quo fit mala uoluntas, id in eo fieri, quod si nollet non fieret, et ideo non necessarios, sed uoluntarios defectus iusta poena consequitur. Deficitur enim non ad mala, sed male, id est non ad malas naturas, sed ideo male, quia contra ordinem naturarum ab eo quod summe est ad id quod minus est. Neque enim auri uitium est auaritia, sed hominis peruerse amantis aurum iliter auro debuit anteponi; nec luxurtemperantia, qua rebus spiritaliter pulchrioribus et incorruptibiliter suauioribus coaptamur; nec iactantia uitium est laudis humanae, sed animae peruerse amantis laudari ab hominibus spreto testimonio conscientiae; nec superbia uitium est dantis potestatem uel ipsius etiam potestatis, sed animae peruerse amantis
Abbreviated transcription (Latin):
illud nisi peroculos. Neque hoc
nisi peraures. Nonsane inspeci¬
e sed inspeciei priuatione: Nemo
ergo exme scire quȩ rat quod¬
me nescire scio: nisi forte ut ne¬
scire dicat quod scire non posse.
Sciendũ ẽ ea quppe quȩ non in
specie. sed in eius priuatione sci¬
untur sichci aut intelle ge potest :
quodã modo nesciendo sciunt ur
ut sciendo nesciantur: Cum enim
acies oculi corporalis. currit per
species corpora les. nus quam te¬
nebras uid& : nisiubi cȩperit ñ uide¬
re: Ita&iam non ad aliũ aliquẽ
sensum. Sed adsolas aures pertin&.
sentire silentium: Qđ tamen nul¬
lomodo nisi ñ audiendo sentitur:
sic species intellegibi les menrqui¬
demnrã. intellegendo conspicit:
Sedubi deficiuntꝰ nesciendo c̃discit:
Delicta enim quigͥ intellegit: hocscio.
possedeficere : & eccposse deficere. quȩ
exniluilo facta sunt: Quȩ tamen quanto
magis sunt & bona faciunt. Tuncenĩ
aliquid faciunt: causas habent effici¬

Expanded text:
illud nisi per oculos neque hoc illud nisi per oculos neque hoc nisi per aures, non sane in specie, sed in speciei priuatione. nemo ergo ex me scire qume nescire scio, nisi forte ut nescire discat, quod sciri non posse sciendum est. Ea quippe quae non in specie, sed in eius priuatione sciuntur, si dici aut intellegi potest, quodam modo nesciendo sciuntur, ut sciendo nesciantur. Cum enim acies etiam oculi corporalis currit per species corporales, nusquam tenebras uidet, nisi ubi coeperit non uidere. Ita etiam non ad aliquem alium sensum, sed ad solas aures pertinet sentire silentium, quod tamen nullo modo nisi non audiendo sentitur. Sic species intellegibiles mens quidem nostra intellegendo consed ubi deficiunt nesciendo condiscit: delicta enim quis intellegit? I Hoc scio, posse deficere et ea posse deficere quae ex nihilo facta sunt. quae tamen quanto magis sunt et bona faciunt — tunc enim aliquid faciunt — causas habent effici
Abbreviated transcription (Latin):
qui a natura est : anquia ex nihilo fac¬
taest & inueni&. uoluntatem malã.
non exeo esse incipere quod naturaẽ.
sed exeo quod denihilo facta naturaẽ:
Nã sinatura causa est uoluntatis ma¬
lȩ quid aliud cogimur dicerenisi a
bono fierimalũ & bonum eẽ causam
mali: Siquidem natura bona fit uo
luntas mala : quod unde fieri potest
ut natura bona. quamuis mut abilis.
antequam habeat uoluntatẽ malã.
faciat aliquid mali: hoc ẽ ipsam
uoluntatem malã Nemo igiturquȩ¬
rat efficientẽ causam malȩ uoluntatis:
Non emmẽ efficiens sed deficiens
quia nec illa effectio sed defectio:
deficere namq ab eo quod sũmeẽ.
adid quod minus ẽ : Hoc est incipe¬
re haberae uoluntatẽ malã: cau¬
sas porro defectionũ istarũ cum
efficientes non sint ut dixi: sed
deficien tes uelle inuenire : tale
ẽ acsiquis quã uelit indere tene¬
bras. uel audire nlentiũ : quodta¬
men utrũq: nobis totũ est : Neq

Expanded text:
quia natura est, an quia ex nihilo facquia natura est, an quia ex nihilo facta est, et inueniet uoluntatem malam non ex eo esse incipere quod natura est, sed ex eo quod de nihilo facta natura est. Nam si natura causa est uoluntatis malae, quid aliud cogimur dicere, nisi a bono fieri malum et bonum esse causam mali? si quiluntas mala. quod unde fieri potest ut natura bona quamuis mutabilis, antequam habeat uoluntatem malam, faciat aliquid mali, hoc est ipsam uoluntatem malam? Nemo igitur quaerat efficientem causam malae uoluntatis: non enim est efficiens, sed deficiens, quia nec illa effectio, sed defectio. deficere namque ab eo quod summe est ad id quod minus est hoc est incipere habere uoluntatem malam. causas porro defectionum istarum, cum efficientes non sint, ut dixi, sed deficientes, uelle inuenire tale est, ac si quisquam uelit uidere tenebras uel audire silentium, quod tamen utrumque nobis notum est, neque
Abbreviated transcription (Latin):
fecerit. Scire uolentib: sibene intue¬
antur nibiloccurrit: Si enim dixens¬
mus quod ipse eam fecerit : quiderat
ipse ante uoluntate malã . ubi eadem
fuerat in utroque corporis & animi
affectio: Amborum oculis parit̃uis a ẽ
eadem pulchritudo: Ambobus pant̃
institit occultatemptatio: propriã
igitur inuno eorũ uoluntatẽ malã res
quȩ fecerit scire uolentibus. sibene
intue antur nihil occurrit: Si enim
dixerimus quod ipseeã fecerit: quid
erat ipse ante uoluntatem malam:
nisinaturabona: Cuius auctor dr̃ quiẽ
inmutabile bonũ: qui ergo dicit eum.
qui consensit temptanti atque suaden¬
ti: cui non consensit alius. ad in licite
utendum pulchro corpore: quod ui¬
dendo ambobus pariter affuit: Cũ an¬
te illã uisionem. actẽptationem simi¬
lis ambo animo &corpore fuerint
ipsum sibi fecisse uoluntatem malã¬
quiuti quebonus ante uoluntatẽ malã
fuerit: qu ȩrat cur eã fecerit : utrũ

Expanded text:
fecerit scire uolentibus, si bene intuefecerit scire uolentibus, si bene intueantur, nihil occurrit. si enim dixerimusia uoluntate, ubi eadem fuerat in utroque corporis et animi affectio, amborum oculis pariter uisa est eadem pulchritudo, ambobus pariter institit occulta temtatio P propriam igitur in uno eorum uoluntatem malam res quae fecerit scire uolentibus, si bene intueantur, nihil occurrit. si enim dixerimus quod ipse eam fecerit, quid erat ipse ante uoluntatem malam nisi natura bona, cuius auctor deus, qui est immutabile bonum? qui ergo dicit eum qui consensit temtanti atque suadenti, cui non consentit alius, ad inlicite utendum pulchro corpore, quod uidendo ambobus pariter affuit, cum ante illam uisionem ac temtationem similes ambo animo et corpore fuerint, ipsum sibi fecisse uoluntatem malaqui utique bonus ante uoluntatem malam fuerit: quaerat quur eam fecerit, utrum
Abbreviated transcription (Latin):
quando quidẽ amborũ non dispari¬
liter occurrit aspectibus: an caro intu¬
entis causa est: quurnon & illius un
uero animus: quur non utriusque:
ambosenim &animo & corpore ȩqua¬
liter affectos fuisse p̃dixemus: an
dicendum: alterum occulta maligni
spiritus suggestione temtatum: qua¬
si ñeadem suggestione & qualicũq
suasioni. propria uoluntate consen¬
serit : hancigitur consensionem.
hancmalã quã male suadenti adhibu¬
it uoluntatem: quȩ in eo resfecerit
quȩrimus: nã ut hoc quoque in pedim̃¬
tum ab ista questione tollatur. sieadẽ
temłtatione ambotemtentur & unusei.
cedat atque consentiat. Alteridẽ qui
fuerat perseuer&: quid aliud appa¬
r& nisiunum noluisse alterum uolu¬
isse a castitate deficere : undenis i prs¬
pria uoluntate: ubi ea dem fuerat
inutroque corporis. & animi affetio
amborum oculis pariter uisa est ea¬
dem pulcritudo: ambob: pariter in¬
stitit occulta tẽptatio: propriã igitꝰ
inuno eorum uoluntatem malã resquȩ

Expanded text:
quando quidem amborum non dispariliter occurrit aspectibus. An caro intuentis in causa est? quur non et illius? An uero animus? quur non utriusque? Ambos enim et animo et corpore aequaliter affectos fuisse praediximus. An dicendum est alterum eorum occulta maligni spiritus suggestione tentatum, quasi non eidem suggestioni et qualicumque suasioni propria uoluntate consenserit? Hanc igitur consensionem, hanc malam quam male suadenti adhibuit uoluntatem, ququaerimus. nam ut hoc quoque impedimentum ab ista quaestione tollatur, si eadem temtatione ambo temtentur et unus ei cedat atque consentiat, alter idem qui fuerat perseueret, quid aliud apparet nisi unum noluisse, alterum uoluisse a castitate deficere? unde nisi propria uoluntate, ubi eadem fuerat in utroque corporis et animi affectio, amborum oculis pariter uisa est eadem pulchritudo, ambobus pariter institit occulta temtatio P propriam igitur in uno eorum uoluntatem malam res quae
Abbreviated transcription (Latin):
braliter habitauerit. idest prȩfigu¬
rantib signis: Nam illas om̃s obserua¬
tiones umbras futuro rũ uocat &iã
ipso trans lato uocabulo: sũ musenĩ
dr̃ sicut scriptumẽ. ñ in manu fac¬
tis templis habitat. autcerte corpo¬
raliter dictum ẽ quia & in xp̃ꝙ cor¬
pore qđ assumpsit ex uirgine tam¬
quã intemplo habitatdr̃ hinc est
enim quodude is signũ p&entibus
dixiss& soluite templum hoc & intri¬
duo resuscitabo illud Euangelista
quid hoc eẽt consequenter exponens
ait. hocaũt dicebat d&emplo corpo¬
rissui: Quid ergo esthoc. si ne interẽo

Expanded text:
braliter habitauerit, id est praefigubraliter habitauerit, id est praefigurantibus signis — nam illas omnes obseruationes umbras futurorum uocat etiam ipso translato uocabulo; summus enim deus. sicut scriptum est. non in manufactis templis habitat —, aut certe \'corporaliter dictum est, quia et in Christi corpore. quod adsumpsit ex uirgine, tamquam in templo habitat deus. hinc est enim, quod Iudaeis signum petentibus cum dixisset: Soluite templum hoc et induo resuscitabo illnd, euangelista quid hoc esset consequenter exponens ait: hoc autem dicebat de templo corporis sui. Quid ergo est? hocine intere
Abbreviated transcription (Latin):
abitat itaq insingulis dr̃ tã quam
intemplis suis & in omnib: simul n
unum congregatis. tam quã intem¬
plosuo: Quod templum quã diusic̃
arca no eͫ hoc sȩculo fluctuat: fit qđ
in psalmo scriptũ ẽ. Dnr diluuium
in habitat: quamuis & propt̃ multos
in omnibus gentib populas fideliũ.
quosaquarum nomine in a pocalip¬
sis significat. possit congruenter in¬
tellegi. dñs diluuium in habitat:
sequituraũt: & sed ebit dñs rexin&
num: Vtiq in ipsotem plo suo iam
inuita & na. post fluctuationem
huius sȩculi constituto: Dsigitur
qui ubiq: presens est : &ubiq totus
presens. necubiq: habitans sed intem¬
plosuo cui ꝑ gratiam benignus est
& ꝓpitius: capituraũt habitans ab a¬
liis amplius ab aluisminus: Deipso
uero capitenro apostolus ait. qui a in
ipso habitat omnis plenitudo diuini¬
tatis corporaliter: Nonideo corpora¬
liter quia corporeus est dr̃ sed aut uer¬
botrans lato usus est: tãquã intemplo
manu facto. non corporaliter. sedum¬

Expanded text:
abitat itaque in singulis deus tamquam in templis suis et in omnibus simul in unum congregatis tamquam in templo suo. quod templum quamdiu sicut arca Noe in hoc saeculo fluctuat, fit, quod in psalmo scriptum est: Dominus diluuium inhabitat, quamuis et propter multos in omnibus gentibus populos fidelium, quos aquarum nomine Apocalypsis significat, possit congruenter intellegi \'dominus diluuium inhabitat\'. sequitur autem: Et sedebit dominus rex in aeternam. utique in ipso templo suo iam in uita aeterna post fluctuationem huius saeculi constituto. deus igitur. qui ubique praesens est et ubique totus praesens, nec ubique habitans sed in templo suo, cui per gratiam benignus est et propitius: capitur autem habitans ab aliis amplius ab aliis minus. De ipso uero capite nostro apostolus ait: Quia in ipso inhabitat omnis plenitudo diuinitatis corporaliter. non ideo \'corporaliter\', quia corporeus est deus. sed aut uerbo translato usus est, tamquam in templo manu facto non corporaliter sed um
Abbreviated transcription (Latin):
iuditio: Sed erga illos qui miseri¬
cordiam fecerunt. ueraciterdi
cendo di mitte nobis debita nra
sicut & nos dimittimus. Et sine
murmuratione dando. hila rem
enim datorem diligit dr̃ deni¬
que scr iacobus iam existo loco de
misericordiȩ operibus loquitur:
ut quos uele menter illa senten¬
tia terruerat. consol&ur. cum
ammon&. quo modo &iam pecca¬
ta cotidiana sine quibus hic non
uiuitur. coteĩdianis remedus expi¬
entur: Nehomo quicum in uno
offenderit: fiat omnium reus in
multir offendendo quia inmul¬
tis offendimus omnes. magnum
aggerem reatus sui minutatim col¬
lectum: ad tribunal tanti iudicis ꝑ¬
ueat : & eã quã non fecit misericor¬
diam . non inueniat Sed potius di¬
mittendo atque donando mereatur
sibi dimitti debita. reddique pro¬
missa: Multa dixi: quib: tibitȩ dium
fortas ses in ferrem: qui hȩc quȩ tam̃
appiðbas. non ex pectas dicere: qui a
ea docere consuesti: Si quid autem

Expanded text:
iudicio sed erga illos, qui miseriiudicio sed erga illos, qui misericordiam fecerunt ueracitcendo, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus; et sine murmuratione dando; hilarem enim datorem diligit Deus . Denique sanctus Jacobus jam ex isto loco de misericordiae operibus loquut, quos uehementer illa sententia terruerat, consoletur, cum admonet, quomodo etiam peccata cotidiana, sine quibus hic non uiuitur, cotidianis remediis expientur, ne homo, qui, cum in uno offenderit, fiat omnium reus, in multis offendendo, quia in multis offendimus omnes, magnum aggerem reatus sui minutatim collectum ad tribunal tanti iudicis peruehat et eam, quam non fecit, misericordiam non inueniat, sed potius dimittendo atque donando mereatur sibi dimitti debita reddique promissa. Multa dixi, quibus tibi taedium fortassis inferrem, qui haec, quae tamen adprobas, non expectas discere, quia ea docere consuesti. si quid autem
Abbreviated transcription (Latin):
uobis super exaltat aũ miseri cordia
iuditium: Non dictum est: uincit
misen cordia iudicium: non enim
est aduersa iuditio: sed super exaltat
qui a plures permiseri cordiam colli¬
guntur: Sed qui miseri cordiam
pręstiterunt beati enim misericor¬
des quia ipsorum miserebiturdr̃.
Et hoc utique iustum est. ut dimitta¬
tur eis. quia dimiserunt: & d&ur
eir. qui adederunt: Inẽ quippe dõ.¬
& misericordia iudicanti. & iudiciũ
miserentiꝰ prdpter quod ei dicitur
misericordiam & iudicium canta¬
botibi dñe: Nam quisquis uelut ni¬
mium iustus iudicium sitie misen¬
cordia quasi securus expectat
iram iustissimam prð uocat Quam
timens ille dicit: neintres iniudiciũ
cum seruotuo: Vnde dicitur popu¬
lo contu maci: quid uultis mecum
iulici contendere. Cum eni
rex iustus sederit throno: quisglo¬
riabitur castum se habere corꝰ
aut quis gloriabitur mundumse
esse apeccato: Quȩ igitur spes ẽ
nisi super ex alt& misericordiam

Expanded text:
uobis. superexultat autem misericordia uobis. superexultat autem misericordia iudicio; non dictum est: \'uincit misericordia iudicium\' — non enim est aduersa iudicio —, sed \'superexultat\', quia plures per misericordiam colliguntur, sed qui misericordiam praestiterunt. beati enim misericordes, quia ipsorum miserebitur deus. Et hoc utique iustum est, ut dimittatur eis, quia dimiserunt, et detur eis, quia dederunt. inest quippe deo et misericordia iudicanti et iudicium miseranti, propter quod ei dicitur: misericordiam et iudicium cantabo tibi, domine; nam quisquis uelut nimium iustus iudicium sine misericordia quasi securus expectat, iram iustissimam prouocat, quam timens ille dicit: ne intres in iudicium cum seruo tuo. unde dicitur populo contumaci:quid uultis mecum iudicio contendere? cum enim rex iustus sederit in throno, quis gloriabitur castum se habere cor? aut quis gloriabitur mundum se esse a peccato? quae igitur spes est, nisi superexultet misericordia
Abbreviated transcription (Latin):
toditior ille uideatur: Hoc enim
uid&ur significasse dicendo: ñ ne
iudicastis apuduor m& ipsos. & fac¬
ti estis iudices cogitationum ini¬
quarum: Lex itaque libertatir:
lex caritatis est: dequa dicit: sitam̃¬
legem perficitis regalem. secunđ
scripturas : Diligis proximum
tuum sicut te ipsum. benefacitis:
siaũ personas accipitis. peccatum ope¬
ramini. redargiti a lege quasi
trans gressores: Etpost illã senten
tiam. ad intelle gendã difficillimã
dequa satis dixi quod dicendum pu¬
taui: eandem legem libertatir
com memoranr: Sic inquit loqui¬
mini. & sic facite sicut perlegem lib̾¬
tatis incipientes iudicari. et quõ
quid paulo ante dixerit nouit. quõ
in multis offendimus om̃s suggerit
dominicamtam quã cotidianam
cottidianis & sileuioribus. tamen
uul neribus. medicinã: Iudicium
enim inquit sine misericordia illi.
qui non fecit misen cordiam: Hinc
enim & dnr̃. dimittite inquit &
dimitt&ur uobis: date& dabitur

Expanded text:
to ditior ille uideatur? hoc enim to ditior ille uideatur? hoc enim uidetur significasse dicendo: nonne iudicastis apud uosmet ipsos et facti estis iudices cogitationum iniquarum? Lex itaque libertatis, lex caritatis est de qua dicit: si tamlegem perficitis regalem secundum Scripturas, Diliges proximum tuum sicut teipsum, bene facitis. Si autem personas accipitis, peccatum operamini, redarguti a lege quasi transgressores. Et post paucos vetiam ad intellegendum difficillimam, de qua satis dixi, quod dicendum putaui, eandem legem libertatis commemorans: sic, inquit, loquimini et sic facite sicut per legem libertatis incipientes iudicari. et quoniam, quid paulo ante dixerit, nouit, quoniam i n multis offendimus omnes, suggerit dominicam tamquam cotidianam cotidianis etsi leuioribus tamen uulneribus medicinam: iudicium enim, inquit, sine misericordia illi, qui non fecit misericordiam. hinc enim et dominus: dimittite, inquit, et dimittetur uobis; date et dabitur
Abbreviated transcription (Latin):
absoluitur: quod ait homo &iam
a postolicȩ fratiȩ: inmultis enim
offendimus om̃s: Offendimus enĩ
sed aliur grauius. aliur leuiur. qun¬
to quisque magis minusue pec¬
cauerit: tanto in peccato commit¬
tendo maior: quanto indili gen¬
do dõ & proximo minor: Etrur¬
sus tanto minor in peccati ꝑ p&ra¬
tione: quanto maior in dĩ & proti¬
mi dil&tione: tanto itaque ple¬
nior iniquitatis: quanto in anior
caritatis: & tunc per fectissimur
incaritate. quando nihil restat
ex infirmitate: N& sane quantũ
arbitror putandum est leueesse
peccatum. in personarum accepti¬
one habere fidem dñĩ ihũ xpi¬
si illã distantiam sedendi &standi
adhonorer ecdesi asticor referamꝰ:
quis enim ferat: eligi diuitẽ ad sedẽ
honons ecclesiȩ: contempto pau¬
pere instructiore at sanctiore
Siaũ de cottidianis conses ñbus lo¬
quitur: quis non hic peccat. si tam̃
peccat nisi cum apud seipsum intur
ita iudicat. ut ei tanto melior quan¬

Expanded text:
absoluitur, quod ait homo etiam absoluitur, quod ait homo etiam apostolicae gratiae: in multis enim offendimus omnes. offendimus enim, sed alius grauius, alius leuius. quanto quisque magis minusue peccauerit, tanto in peccato committendo maior, quanto in diligendo deo et proximo minor et rursus tanto minor in peccati perpetratione, quanto maior in dei et proximi dilectione, tanto itaque plenior iniquitatis, quanto inanior caritatis, et tuae perfectissimus in caritate, quando nihil restat ex infirmitate. Nec sane, quantum arbitror, putandum est leue esse peccatum in personarum acceptione habere fidem domini Iesu Christi, si illam distantiam sedendi et standi ad honores ecclesiasticos referamus. quis enim ferat eligi diuitem ad sedem honoris ecclesiae contempto paupere instructiore atque sanctiore? si autem de cotidianis consessibus loquitur, quis non hic peccat, si tamen peccat, nisi cum apud se ipsum intus ita iudicat ut ei tanto melior, quan
Abbreviated transcription (Latin):
tudo aũ legis cantas: Nemo autẽ
diligit proximũ nis diligens dm̃:
ut hoc quantum potest proximo
inpendat. quẽ diligittam quam
se ipsum. ut & ille diligat dm̃
quenisi ipse non diligit. n& sen&
prðximum diligit Acper hoc qui
totam legem seruccuerit: Simuno
offenderit. fit omnium reus : quia
contra caritatem facit. unde tota
lex pend& Reus itaque fit omni¬
um. faciendo contra preceptum in
quo pendent omnia: Curergo
non di cantur paria precepta: an
foste quia magis facit contraca¬
ritatem. qui grauius peccat: mi¬
nus. qui leuiur. & hoc ipso amitꝗt
magis & minus. quo fit omnium
qui demreus: Sed grauius pec¬
canr. uł in pluribus peccans. ma¬
gis reus : leuius aũ uł in paucionb
peccans. minus reus Tanto maiore
scilic& reatu: quanto amplius: tan¬
tominore: quanto minur peccaue¬
rit: Tamen &iam simuno offen¬
derit. reus omnium. quia contra
eam facit in qua pendent omnia:
Quȩ si uera sunt: eomodo & illud

Expanded text:
tudo autem legis caritas. nemo autem tudo autem legis caritas. nemo autem diligit proximum nisi diligens deum, ut hoc, quantum potest, proximo inpendat, quem diligit tamquam se ipsum, ut et ille diligat deum, quem si ipse non diligit, nec se nec proximum diligit. ac per hoc, qui totam legem seruauerit, si in uno offenderit, fit omnium reus, quia contra caritatem facit, unde tota lex pendet. reus itaque fit omnium faciendo contra eam, in qua pendent omnia. Cur ergo non dicantur paria peccata? an forte quia magis facit contra caritatem, qui grauius peccat, minus, qui leuius, et hoc ipso admittit magis et minus, quo fit quidem omnium reus, sed grauius peccans uel in pluribus peccans magis reus, leuius autem uel in paucioribus peccans minus reus, tanto maiore scilicet reatu, quanto amplius, tanto minore, quanto minus peccauerit, tamen, etiam si in uno offenderit, reus omnium, quia contra eam facit, in qua pendent omnia ? quae si uera sunt, eo modo et illud
Abbreviated transcription (Latin):
ta demissa sint: Uid& itaque
qui r&te uid& ubi & quando & un¬
de speranda sit illa perfectio cui
non sit. quod dicipossit: Si aũp̃
cepta nonessent: nonuti que e&
ubi se homo certius in spicer&
& uider& unde auerter &ur.
quo con ar&ur quare gratula¬
r&ur : quid precar&ur Mag¬
na estergo utilitar preceptorx
siliberd arbitriotantum d&ur.
& gratia dĩ amplius honor&ur
quȩ si ita sehabent: unde fito in¬
nium reus. si in uno offendat qui
totam legem seruauerit. An
forte. quia plenitudo legis can¬
tas est: quicdĩ prdximusq diligit᷑.
inquibus prȩceptis caritatis to¬
talex pend& & proph&ae Me¬
nto fit omnium reus. qui contra
illam facit in qua pend& omnia
Nemo aũ peccat nisi aduersus
illã faciendo: qui a non adulte¬
rabis non homicidium facies.
non furaberir. non concupisces.
Et si quod est aliud mandatum.
in hoc sermone recapitulatur: id est¬
ineo quod diligir prðximumtuũ
tam quãte ipsum: Dilectio proxi¬
mimalum non o peratur. pleni¬

Expanded text:
ta dimissa sint. uidet itaque, qui recte uidet, ubi et quando et unde speranda sit illa perfectio, cui non sit quod adici possit. si autem praecepta non essent, non utique esset, ubi se homo certius inspiceret et uideret, unde auerteretur, quo conaretur, quare gratularetur, quid precaretur. magna est ergo utilitas praeceptorum, si libero arbitrio tantum detur, ut gratia dei amplius honoretur. Quae si ita se habent, unde fit omnium reus, si in uno offendat, qui totam legem seruauerit? an forte, quia plenitudo legis caritas est, qua deus proximusque diligitur, in quibus praeceptis caritatis tota lex pendet et prophetae, merito fit omnium reus, qui contra illam facit, in qua pendent omnia ? nemo autem peccat nisi aduersus illam faciendo, quia \'non adultrabis, non homicidium facies, non furaberis, non concupisces' et, siquod est aliud mandatum, in hoc sermone recapitulatur ineo, quod diliges proximum tuum tamquam te ipsum\'. dilectio proximi malum non operatur, pleni
Abbreviated transcription (Latin):
usq est. Nam quod saluti satis ẽ
dilectioniparum ẽ & sepe incer¬
tum fit utrũ ad huc necessaria cor¬
poriscura sub sidium p&at : anuo¬
luntariam cupiditatis fallacia.
minis terium subp&at. Ad hoc in¬
certũ hilarescit infelix anima: &
in eo preparat: excusationis patro¬
cinium: gaudent non apparere.
quod satis est moderationi uali
dieconor resistere : & inuoco dexte¬
ram tuã & adterefero ȩstur meos:
qui a consiliũ mihi dehacreñ dum
stat: Audio uocẽ iubentis dĩmei :
ñ grauantur cordaurã incrapula
& ebri&ate: aebri&as longe ẽame.
misere beris nead propinqu& mihi:
Crapula aut̃ ñnũquã subripit seruo
tuo misereberis ut longe fiatame :
nemo enim potest eẽ continens:
nisitud smulta nobis orantib tri¬
bius : Et quid quid boniantequam
factur sobrius cognoui: ateergo
factum ẽ ut hocñ es sent quȩ num¬
quã fuerunt: A quo factũ ẽ ut hoc
ñ sẽꝑ essent qui fuerunt: a quo&iã

Expanded text:
usque est: nam quod saluti satis est, usque est: nam quod saluti satis est, delectationi parum est, et saepe incertum fit, utrum adhuc necessaria corporis cura subsidium petat an uoluptaria cupiditatis fallacia ministerium suppetat. ad hoc incertum hilarescit infelix anima et in eo praeparat excusationis patrocinium gaudens non adparere, quod satis sit moderationi ualetdie conor resistere et inuoco dexteram tuam et ad te refero aestus meos, quia consilium mihi de hac re nondum stat. Audio nocem iubentis dei mei: non grauentur corda uestra in crapula et ebrietate. ebrietas longe est a me: misereberis, ne adpropinquet mihi. crapula autem nonnumquam subrepsit seruo tuo: misereberis, ut longe fiat a me. nemo enim potens esse continens, nisi tu buis, et quidquid boni antequam factos sobrios ego novi; ergo a te factum est ut hoc non essent qui nunquam fuerunt, a quo factum est ut hoc non semper essent qui fuerunt, a quo etiam
Abbreviated transcription (Latin):
succuis est mihi necessitar ut᷑ ad¬
uersus istam suauitatem pugno.
ne capiar: & cotidianum bellum
gero mieiuniis. sepiur inseruitu¬
tem rediens corpus meum: &
dolores mei uoluptate polliuntꝰ.
Nam fames & sitis quidam dolo¬
res sunt urunt. & sicut febrer
necant nisi alimentorum medi¬
cina succurrat: quȩ quõ prȩsto
est ex consolatione munerum
tuor& inquibur nr̃ẽ infirmitati
testc &aqua celum seruiunt: c̃a¬
lamitatis delitie uocantur:
hoc me docuisti. ut quem ad mo¬
dum medicamenta sic alim̃ta
sumpturus accedam: Seddũ
adqui &em saci&atir. ex indigen¬
ctiȩ modestiatranseo: in psotran¬
situ mihi insidiatur laqueur con¬
cupiscentiȩ: Ipse enimtransitus
uoluptas est: & non est alius qua
transeatur quo transire cogit
necessitas : et cum salus sit causa
edendi acbibendi: ad iungitse
tam quã pedissequa: periculo sa
iocunditas . : etplerum que prȩ¬
irȩ conatur. ut eius causafiat.
quod salutis causa me facere: uel di¬
co. uel uolo: necidem modus utri¬

Expanded text:
suauis est mihi necessitas et aduersus istam suauitatem pugno ne capiar, et cotidianum bellum gero in ieiuniis saepius, in seruitutem redigens corpus meum; et dolores mei uoluptate pelluntur. nam et fames et sitis quidam dolores sunt, urunt et sicut febres necant, nisi alimentorum medicina succurrat. quae quoniam praesto est ex consolatione munerum tuorum, in quibus nostrae infirmitati terra et aqua et caelum seruiunt, calamitas deliciae uocantur. hoc me docuisti, ut quemdum medicamenta sic alimenta sumpturus accedam. sed dum ad quietem satietatis ex indigentiae molestia transeo, in ipso transitu mihi insidiatur laqueus concupiscentiae. ipse enim transitus uoluptas est, et non est alius, qua transeatur quo transire cogit necessitas. et cum salus sit causa edendi ac bibendi, adiungit se tamquam pedisequa periculosa iucunditas et plerumque praeire conatur, ut eius causa fiat, quod salutis causa me facere uel dico uel uolo. nec idem modus utri
Abbreviated transcription (Latin):
non ait: mulier quam dedisti mecũ
seduxitine & manducaui: sed ipsa
mihi in quit dedit aligno & mandu¬
caui: illauero: serpens in quit sedut̃
me: Ita salo mon uirtante sapientiȩ
num quid nã credendum est quod in
simulacrorum cultu credidit esse ali¬
quid utilitatis: sed mulierum amori
ad hoc malum trahenti resistere non
ualuit: faciens quod sciebat nones¬
se faciendum: nesuas quibus deperi
mat atquedefluebat mortiferas deili¬
cias contristar&: ita& adam postea¬
quam deligno ꝓhubito seducta mulier
manducauit. ei que dedit ut simul
ederent. noluit eam contristare quã
credebat posse. sine suo solatio conta¬
bescere si ab eius aliaenar&ur animo
&omnino illa interire discordia Non
quidem carnis uictus concupiscentia:
quã ñdum senserat in resistente lege
membrorum lege m̃tis suae : sed ami¬
cali quadã beniuolentia: qua plerũq
fit utoffendatur dr̃ neliomo exanimo

Expanded text:
non ait: mulier, quam dedisti mecum, non ait: mulier, quam dedisti mecum, seduxit me, et manducaui, sed, ipsa mihi, inquit, dedit a ligno, et manducaui; illa uero, serpens, inquit, seduxit me. Ita Salomon, uir tantae sapientiae, numquidnam credendum est, quod in simulacrorum cultu credidit esse aliquid utilitatis? sed mulierum amori ad hoc malum trahenti resistere non ualuit, faciens quod sciebat non esse faciendum, ne suas, quibus deperibat atque defluebat mortiferas delicias contristaret. ita et Adam, posteaquam de ligno prohibito seducta mulier manducauit eique dedit ut simul ederent, noluit eam contristare quam credebat posse sine suo solacio contabescere, si ab eius alienaretur animo, et omnino illa interire discordia: non quidem carnis uictus concupiscentia, quam nondum senserat in resistente lege membrorum legi mentis suae, sed amicali quadam beniuolentia, qua plerumque fit ut offendatur deus, ne homo ex amico
Abbreviated transcription (Latin):
creaturȩ suae creator inuider&
hoc mirũ si homo spiritali m̃tecre
propterea mulier adita est. quia parui
intellectus ess& : Rad huc fortasse se¬
cundum sensum carnis. non secundũ
spm̃ mentis uiuer&: et hoc est qđ ei
apostolus nontribuit imaginem dĩ:
sic enimait: uir quidem non deb& ue¬
lare caput. cum sit imago &gloriadĩ :
mulier aũ gloria uiri ẽ : Non quod
mens feminȩ eandẽ imaginem cape¬
re non poss& cum illa gratia nosdicat.
nec masculum esse Nec feminam.
sed quod fortassis illa hocnondum
perceperit: qđ fit in agnitionedĩ. &iui¬
roregente ad dispensante paulatim
fuerat ꝑceptura: Neque enim frustra
& illud a postulus ait: adam enimpnꝰ¬
mus formatus est deinde eua etadã
non est seductus. inulier aũ seducta
in p̃uaricationẽ facta est idest ut per
illam &iam uir prȩuaricar&ur:
Nam & ipsum dicit. p̃uaricatorem.
ubi ait: insimilitudinem p̃uari catio¬
nis ade. qui est forma futuri: seductũ
tamen negat: Nam & interrogatus

Expanded text:
creaturae suae creator inuiderit . hoc mirum si homo spiritali mente prpropterea mulier addita est, quae parui intellectus esset et adhuc fortasse secundum sensum carnis, non secundum spiritum mentis uiueret, et hoc est, quod ei apostolus non tribuit imaginem dei? sic enim ait: uir quidem non debet uelare caput, cum sit imago et gloria dei; mulier autem gloria uiri est, non quo mens feminae eandem imaginem capere non possit, cum in illa gratia nos dicat nec masculum esse nec feminam, sed quod fortassis illa hoc nondum perceperat, quod fit in agnitione dei et uiro regente ac dispensante paulatim fuerat perceptura neque enim frustra et illud, quod apostolus ait: Adam enim primus formatus est, deinde Eua. et Adam non est seductus, mulier autem seducta in praeruaricatione facta est, id est ut per illam etiam uir praeuaricaretur. nam et ipsum dicit praeuaricatorem, ubi ait: in similitudinem praeuaricationis Adae, qui est forma futuri, seductum tamen negat. nam et interrogatus
Abbreviated transcription (Latin):
Insecundisaũ tabulis. homo ꝑadiutoriũdĩ
tabulas fecit. atq scripsit : quia noui tes¬
mini innouotestam̃to. quod inuetere
difficile fuit: habente fidẽquȩ ꝑdilec¬
tionẽ operat̾: atq illo digito dĩ. hocẽ
spũdĩ intus ea in corde scribete ñforis
in lapide: lindedic̃apłs : Non in tabu¬
lis lapideis. sed in tabulis cordis carnalib:

Expanded text:
in secundis autem tabulis homo per adiutorium dei in secundis autem tabulis homo per adiutorium dei tabulas facit atque conscribit, quia noui tesmini in nouo testamento quod in uetere difficile fuit, habenti fidem, quae per dilectionem operatur, atque illo digito dei, hoc est spiritu dei, intus ea in corde scribente, non foris in lapide. unde dicit apostolus: non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnali