comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nuꝑ autẽ cõmunicasse catholicȩ. Ucũgau¬
derem tantũ. quantũ de his solemus quos ab
illo errore liberatos c̾e cognoscimus: immo uͦ
&iam uiulto amplius qđ ingenium tuum
qͦ delectabar in litteris tius. uidebani non
remansisse apud aduersarios ueritatis: addi¬
tũ. ẽ a referentib qđ me uit̃ illa gaudia con¬
tristaret. ideo te cognominari uoluisse uincen¬
tiũ. qđ rogati successorẽ qͥhoc nomine appella¬
tus . ẽ. ad huc tanquã magnũ & scm̃ uirum
animo teneas. U obhoc illius nomen. tuum uo¬
lueris e̾e cognomen. Nec de suerunt qͥ dicerent
ẜiam hoc ait fiusse iactatũ. qđ ipse tibi nescio
qua uisione apparurrit: atq ad hos conficien¬
dos libros dequib tecũ agere isto nr̃o op̾culo
institui. sic adiuuerit. ut eos tibi scribendos
quantũ ad res ipsas rationesq attinet ipse
dictaret. Qđ si uerum. est: iainte illa dicere
potiusse non miror: quȩ si pacienter auscul¬

Expanded text:
nuper autem communicasse catholicae. et cum gaunuper autem communicasse catholicae. et cum gauderem tantum, quantum de his solemus, quos ab illo errore liberatos esse cognoscimus, immo uero etiam multo amplius, quod ingenium tuum, quo delectabar in litteris tuis, uidebam non remansisse apud aduersarios ueritatis, additum est a referentibus, quod me inter illa gaudia contristaret, ideo te cognominari uoluisse Vincentium, quod Rogati successorem, qui hoc nomine appellatus est, adhuc tamquam magnum et sanctum uirum animo teneas et ob hoc illius nomen tuum uolueris esse cognomen. nec defuerunt qui dicerent etiam hoc a te fuisse iactatum, quod ipse tibi nescio qua uisione apparuerit atque ad hos conficiendos libros, de quibus tecum agere isto nostro opusculo institui, sic adiuuerit, ut ea tibi scribenda, quantum ad res ipsas rationesque adtinet, ipse dictaret. quod si uerum est, iam te illa dicere potuisse non miror, quae, si patienter auscul
Abbreviated transcription (Latin):
uor ouclui ad tt scribendũ
putaui: hoc prius cogites
fili dilectissime uictor uolo. si te
contẽpnerẽ: nequaquã id me susse fac¬
turũ. Nec ideo tamen humilitate nr̃a sic
abutaris: ut ꝓpterra te existimes apꝓbatũ.
qr cernis non suisse contẽptũ. Nonciũ sequen¬
antequã nob̾ cõmunicares diligere debui.
ut esses catholicus: quanto magis te iam
cõmunicantẽ diligere debeo. ne sis nouus he¬
reticus. & ut sis talis catholicus. cui resistere
nullus possit hereticus : Quantũ enim ap¬
paret exdonis ingenii quȩ iam tibi largitꝰ
est deus: ꝓfecto sapiens eris. si te none̾e cre¬
dideris. Atq ut sis ab illo qͥ facit sapientes. pie.
supplicit̃ instanterq poposceris: & malueris
errore non decipi. quam errantium laudeb
lonorari. Pruisme in libris tius titulus tui
nominis. ꝓte sollicitum reddidit. Cũ enuim
quisẽẽt uincentius uictor ab eis quite noue¬
rant. & forte aderant requisissem: Audiui
te fuisse donatistam. uł potius rogatistam

Expanded text:
uod mihi ad te scribendum putavi, hoc prius cogites, fili dilectissime Victor, volo, si te contemnerem, nequaquam id me fuisse facturum. Nec ideo tamen humilitate nostra sic abutaris, ut propterea te existimes approbatum, quia cernis non fuisse contemptum. Non enim sequenantequam nobis communicares, diligere debui, ut esses catholicus; quanto magis te jam communicantem diligere debeo, ne sis novus haereticus, et ut sis talis catholicus, cui resistere nullus possit haereticus? Quantum enim apparet ex donis ingenii, quae jam tibi largitus est Deus, profecto sapiens eris, si te non esse credideris; atque ut sis, ab illo qui facit sapientes, pie, suppliciter, instanterque poposceris; et malueriserrore non decipi quam errantium laudibus honorari. Prius me in libris tuis titulus tui nominis pro te sollicitum reddidit. cum enim quis esset Vincentius Victor ab eis qui te nouerant et forte aderant requisissem, audiui te fuisse Donatistam uel potius Rogatistam,
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ siuis eo catholicꝰ. Ualde enui
malũ meritũ c̃: meriusse fieri peccatri¬
cẽ. Et utiq tã malũ merctũ. nullomͦ
habert potuit Ante om̃e peccatũ. pre¬
sertĩ priusqua ueniret in carnẽ. qͣndo
merctũ. nec malũ potiut habere: nec boñ
Quomꝰ igit᷑ dicis Anima itaq si peccatrix
d̾e̾ meruit. quȩ peccatrix ẽe nõ potuit
neq in peccato remansit. qr in xp̃o prę

Expanded text:
lde enim malum meritum est meruisse fieri peccatricem. et utique tam malum meritum nullo modo habere potuit ante omne peccatum, praesertim priusquam ueniret in carnem, quando meritum nec malum potuit habere nec bonum. quomodo igitur dicis: anima itaque si peccatrix esse meruit, quae peccatrix esse non potuit, neque in p
Abbreviated transcription (Latin):
ergo ꝑ carnẽ priscã. rtparat beatititudinẽ.
quã iusa fuerat paulisꝑ amisisse per
carñe. ut ꝑ eã incipiat renasci ꝑ quã
meruerat inquinari.tã in ꝓximo te
ipsũ tͥ ipsi extitisse contrariũ: ut ho¬
mo qͥ paulo ante dixeras animã ꝑcar¬
nẽ reparare statũ. ꝑ quã ꝑdiderat
meritũ ubi nullo inodo potest nisibonu

Expanded text:
itudinem, quam uisa fuerat paulisper amisisse per carnem, ut per eam incipiat renasci, per quam meruerat inquinari, tam in proximo te ipsum tibi ipsi exstitisse contrarium, ut homo qui paulo ante dixeras animam per carnem reparare statum per quam perdiderat meritum — ubi nullo modo potest nisi bonum
Abbreviated transcription (Latin):
plura peccata & alia parentum: quȩ & si
non ita possunt mutare naturam. reatu
tamen obligant filios: nisi gratuita gr̃a
catis aliorum parentum qͥ ab ipso adam
usq ad patrem suũ ꝓgeneratorib suis
quisq succedit: non in merito disceptari
potest: utrum om̃iũ malis actib & multi¬
plicatis delictis originalib qui nascitur
implicet᷑ : ut tanto peius qͣnto posteriꝰ

Expanded text:
plura peccata et alia parentum, quae qui etsi plura peccata et alia parentum, quae qui etsi non ita possunt mutare naturam, reatu tamen obligant filios, nisi gratuita graticatis aliorum parentum, quibus ab ipso Adam usque ad patrem suum, progenitoribus suis quisque succedit, non immerito disceptari potest, utrum omnium malis actibus, et multiplicatis delictis originalibus quis cum nascitur implicetur, ut tanto pejus quanto posterius
Abbreviated transcription (Latin):
ARENT UM qͦq peccatis paruulos ob¬
quippe diuina sententia reddã peccata patrum
infilios. ten& eos utiq anteꝗͣ ꝑ regenerationem
ad testam̃tum nouũ incipiant ꝑtinere. quod
testamentũ ꝓphetabat᷑ cum diceret᷑ ꝑ ierechielẽ
non accepturos filios peccata patrum suorum:
nec ulteriꝰ futuram in isrł parabolam illam.
patres manducarunt uuã acerban & dentes
filiorum obstipuerunt. Ideo enĩ qͥsq renascit᷑.
ut soluat᷑ ineo qͥd qͥd peccati .ẽ. cum qͦ nascitur.
Nam peccata que male agendo postea cõmitrunt᷑:
possunt & poenitendo sanari: sicut etia post
regeneratio. nisi quia uitiosa . ẽ. generatio. usq
adeo. ut de legitimo matrimonio ꝓcreatus
dicat. In iniqͥtatib conceptꝰ sum: & inpeccatis
mater mea me inutero aluit. Heq hic dixit¬
iniquitate uł in peccato: cum & hoc recte
dici possit. sed in iniqͥtates & inpeccata dicere
conuerteret᷑ in necessitatem mortis. humana
natura. Repꝑiuntur sicut supͣ disserui

Expanded text:
arentum quoque peccatis parvulos obquippe divina sententia: Reddam peccata patrum in filios , tenet eos utique, antequam per regenerationem ad Testamentum Novum incipiant pertinere. Quod Testamentum prophetabatur, cum diceretur per Ezechielem non accepturos filios peccata patrum suorum, nec ulterius futuram in Israel parabolam illam: Patres manducaverunt uvam acerbam, et dentes filiorum obstupuerunt . Ideo enim quisque renascitur, ut solvatur in eo quidquid peccati est cum quo nascitur: nam peccata quae male agendo postea committuntur, possunt et poenitendo sanari, sicut etiam postregeneratio, nisi quia vitiosa est generatio; usque adeo ut etiam de legitimo matrimonio procreatus dicat: In iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis mater mea me in utero aluit . Neqin iniquitate vel peccato, cum et hoc recte dici possit, sed iniquitates et peccata dicere converteretur in necessitatem mortis humana natura, reperiuntur, sicut supra disserui,
Abbreviated transcription (Latin):
UIS QUis autẽ nec roganti nec
Apeccati sui penitenti ex
cord̾e dimittit. nullomͦ existim& adño
sua peccata dimitti. qm̃ mentiri ueritas
non potest. Que uͦ euangłii lateat audi¬
torẽ siue electorẽ: qͥs dixerit ego sum
ueritas: Q ui cũ docuisso oratione hanc:
inea positã sententiã uehement̃ cõm̃daũ:
dicens. si enim dimiseritis hominibus
peccata eoꝵ. dimitt& & uobis pater ũr
cȩlestis delicta ur̃a. si autẽ ñdimiseritis
ura. Ad tam magnũ tonitruũ qui non
exꝑgiscitur. non dormit sed mortuuꝰ. ẽ.
Et tamen potens. e. ille. etiam mortuos
excitare. Sane qͥ sceleratissime uiunt.
nec curant talem uitã moresq corrigere.
& int̾ ipsa facinora & flagitia sua. elemo¬
synas frequentare ñ cessant: frustra sibi

Expanded text:
uisquis autem roganti et peccati sui poenitenti non ex corde dimittit, nullo modo existi met a Domino sua peccata dimitti, quoniam mentiri veritas non potest. Quem vero Evangelii lateat auditorem, sive electorem quis dixerit: Ego sum veritas? Qui cum docuisset orationem, hanc in ea positam sententiam vehementer commendavit, dicens. Si enim dimiseritis hominibus peccata eorum, dimittet et vobis Pater vester coelestis delicta vestra. Si autem non dimvestra . Ad tam magnum tonitruum qui non expergiscitur, non dormit, sed mortuus est. Et tamen potens est ille etiam mortuos t. . Sane qui sceleratissime vivunt, nec curant talem vitam moresque corrigere, et inter ipsa facinora et flagitia sua eleemosynas frequentare non cessant, frustra sibi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ sequunt᷑. Sed qm̃ ꝑfector sunt ista filior dĩ:
quo qͥdem se deb& om̃is fidelis extende: & hu¬
manũ animũ adhunc affectum orando deũ
seciiq agerido. luctandoq ꝑducere: tam̃ qr
hoc tam magnũ bonũ tante multitudinis ñ ẽ.
qͣntam credimꝰ exaudiri cum inoratione dr̃.
dimitte nobis debita nr̃a. sic̃ & nos dimittmꝰ
debitorib nr̃is: ꝓculdubio uerba sponsionis huiꝰ
implent᷑. si homo qͥ nondũ ita ꝓficit ut iamdi¬
ligat inimicui. tam̃ qͥndo rogatur ab homine
qui peccauit in eum ut ei dimittat. dimictit
ex corde: quia etia sibi roginti utiq uult
dimitti cũ oiat & dicit: sicut & nos dimittimꝰ
debitorib nr̃is. id .ẽ. sic dimitte debita nr̃a
rogantib nobis. sic & nos dimittimꝰ rogan¬
tib debitorib nr̃is. lam uͦ qͥ eum inquem¬
peccauit hominẽ rogat: si peccato suo
mouet᷑ ut rog& : non .c̃. adhuc depitandꝰ
inimicꝰ: ut eum diliger e sit difficile: sic̃
difficile erat qͣndo inimicitias exercebat.

Expanded text:
 quoniam perfectorum sunt ista filiorum Dei, quo quidem se debet omnis fidelis extendere, et humanum animum ad hunc affectum, orando Deum, secumque agendo luctandoque perducere: tamen quia hoc tam magnum bonum tantae multitudinis non est, quantam credimus exaudiri, cum in oratione dicitur, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris; procul dubio verba sponsionis hujus implentur, si homo qui nondum ita profecit, ut jam diligat inimicum, tamen quando rogatur ab homine qui peccavit in eum, ut ei dimittat, dimittit ex corde: quia etiam sibi roganti utique vult dimitti, cum orat et dicit, Sicut et nos dimittimus debitoribus nostris; id est, Sic dimitte debita nostra rogantibus nobis, sicut et nos dimittimus rogantibus debitoribus nostris. CAPUT peccavit hominem rogat, si peccato suo movetur ut roget, non est adhuc deputandus inimicus, ut eum diligere sit difficile, sicut difficile erat quando inimicitias exercebat.
Abbreviated transcription (Latin):
debeat nec ꝓmalis. Multa itaq genera sunt ele
mosynarũ. quȩ cum facimꝰ ad iuuamͣ. ut dimittat
nra peccate. Sed ea nichil: ẽ. maius. qua excorde
dimittimꝰ: qđ in nos quisq peccauit. Minꝰ enim
magnu. ẽ. erga eum. ẽẽ. beniuolu siue etia bene¬
ficum: qͥt nichil mali fecerit. illud multo grin¬
dius. & magnificentissime bonitatis.ẽ. ut tuum
quoq inimicũ diligas. & ei qͥ tͥ malum uult.
& si potest facit: tu semꝑ bonũ uelis: faciasq cũ
possis. audiens dicentẽ iħm. Diligite inimicos

Expanded text:
debeat nec pro malis. Multa itaque gedebeat nec pro malis. Multa itaque geemosynarum, quae cum facimus, adjuvamur ut dimittantur nostra peccata: sed ea nihil est majus qua ex corde dimittimus, quod in nos quisque peccavit. Minus enim magnum est erga eum esse benevolum, sive etiam beneficum, qui tibi mali nihil fecerit: illud multo grandius et magnificentissimae bonitatis est, ut tuum quoque inimicum diligas, et ei qui tibi malum vult, et si potest facit, tu bonum semper velis, faciasque cum possis, audiens dicentem Deum, Diligite inimicos
Abbreviated transcription (Latin):
¶O Soluo gͦ qui dat esurienti cybum:
sitienti potum. nudo uestitum. ꝑegrinanti
Ihospitium: fugienti latibulũ. egro uł in¬
cluso. uisitationẽ. captiuo redemptionẽ: debili
subuectionẽ. cȩco deductionẽ: tristi consolationẽ:
non sano medelam: erranti uiã: deliberanti con¬
silium: & qđ cuiq necessarium. ẽ. indigenti:
uerum etia qͥ dat ueniam peccanti. elemosynã
dat. & qͥ einendat uerbe inquẽ potestas datur.
uł coherc& aliq̃ disciplina: & tam̃ peccatũ eiꝰ
quo ab illo lesus aut offensus.ẽ. dimittit ex
corde uł orat ut ei dimictat᷑. non solum in eo
qđ dimittit uł orat. uerũ etiã ineo qđ cor uipito
& aliqua emendatoria poena plectit. elemosynã
dat: quia miscđia p̃stat. Multa enim boni p̾stantꝰ
inuitis: quando corum consulitur utilitati non
uolinitati: quia ipsisibi inueniunt᷑. cẽ. inimici:
amici uͦ eoꝵ potiꝰ illi qͦs inimicos putant. & reddu
errando mala ꝓbonis. cũ redđe mala xp̃ianꝰ non

Expanded text:
 solum ergo qui dat esurienti cibum, sitienti potum, nudo vestimentum, peregrinanti hospitium, fugienti latibulum, aegro vel incluso visitationem, captivo redemptionem, debili subvectionem, caeco deductionem, tristi consolationem, non sano medelam, erranti viam, deliberanti consilium, et quodcunque necessarium indigenti; verum etiam qui dat veniam peccanti, eleemosynam dat; vel coercet aliqua disciplina, et tamen peccatum ejus, quo ab illo laesus aut offensus est, dimittit ex corde, vel orat ut ei dimittatur, non solum in eo quod dimittit atque orat, verum etiam in eo quod corripit, et aliqua emendatoria poena plectit, eleemosynam dat; quia misericordiam praestat. Multa enim bona praestantur invitis, quando eorum consulitur utilitati, non voluntati: quia ipsi sibi inveniuntur esse inimici, amici vero eorum potius illi quos inimicos putant; et reddunt errando mala pro bonis, cum reddere mala christianus non
Abbreviated transcription (Latin):
nec dicimꝰ in remissione peccati. illa . ẽ. econtrio
locutio: qua ꝑ pluralem significatur numerꝰ
singularis: sicut in euangłio herode mortuo
dictum. ẽ. mortui sunt enim qͥ querebant
animã pueri: non dictum. ẽ. mortuuꝰ. ẽ. Et
in exodo. Fecerunt inqͥt sibi deos aureos: cum
unum uitulum fecerint. de qͦ dixer̃. hi sunt
dii tui isrł: qui eduxer̃ te de terra egẏpti: &
in mundũ & in om̃s homines ꝑtransut. ꝓpter
quod etiam paruuli baptizantur. possint in¬
telligi plura peccata: si unũ ipsũ insua quasi
menbra singula diuidat᷑. Nam & suꝑbia.ẽ. illic
qua homo insua potiꝰ. eẽ. qͣm indĩ potestate di-¬
lexit. & sacrilegium. quia dõ ñ credidit: et
homicidium: quia se p̾cipitauit in mortem:
& fornicatio spũalis: quia integritas mentis
humane. serpentina suasione corrupta .ẽ. &
furtum: quia cyb ꝓbibitus usurpatus est.
& auaritia: quia plusqͣm sufficere illi debuit

Expanded text:
nec dicimus in remissionem peccati; illa est e contrario nec dicimus in remissionem peccati; illa est e contrario locutio, qua per pluralem significatur numerus singularis. Sicut in Evangelio Herode mortuo dictum est, Mortui sunt enim qui quaerebant animam pueri : non dictum est, mortuus est. Et in Exodo, Fecerunt, inquit, sibi deos aureos; cum unum vitulum fecerint, de quo dixerunt, Hi sunt dii tui Israel, qui eduxerunt te de terra Aegypti : et in mundum, et in omnes homines pertransiit , propter quod etiam parvuli baptizantur, possint intelligi plura peccata, si unum ipsum in sua quasi membra singula dividatur. Nam et superbia estillic, quia homo in sua potius esse, quam in Dei potestate dilexit; et sacrilegium, quia Deo non credidit; et homicet fornicatio spiritualis, quia integritas mentis humanae serpentina suasione corrupta est; et furtum, quia cibus prohibitus usurpatus est; et avaritia, quia plus, quam quod sufficere debuit,
Abbreviated transcription (Latin):
PAR UULD enim recens nato. usq ad ͦ¬
decrepitum senẽ : sic̃ nullꝰ ẽ. ꝓhibendus
a baptismo. ita nulłꝰ. ẽ. qͥ peccato ñ mori¬
atur in baptismo. Sed paruuli tantũ origi¬
nali: maiores autẽ etiã his qͥ om̃ib moriunt᷑
peccatis. quęcũq male uiuendo ad dider̃.
ad illud qđ nascendo traxerunt. Sed idõ
etiã ipsi mori peccato plerumq dicunt᷑:
cũ ꝓculdubio ñ uni sed multis peccatis
om̃ibq moriant᷑. quȩcũq iam ꝓpͥa com¬
miserunt. uł cogitatione. uł locutione. uł
oꝑe: qui etiã ꝑsingularẽ numerũ. pluralis numer̃
significari sol&: sic̃ ait ille. uterumq armato
milite cõplent: quãuis hoc multis militibus
fecerint. & in nr̃is litteris legit᷑: ora gͦ ad dm̃
ut auferat a nobis serpentẽ: non ait serpentes:
qͦs paciebat᷑ populꝰ ut hoc dicer&. & innumera-¬
bilia talia. Cum uͦ & illud orginale unum.
plurali numero significat᷑: quando dicimus
in peccatoꝵ remissionẽ baptitari paruulos.

Expanded text:
parvulo enim recens nato usque ad decrepitum senem, sicut nullus est prohibendus a baptismo, ita nullus est, qui non peccato moriatur in baptismo; sed parvuli tantum originali, majores autem his omnibus moriuntur peccatis, quaecunque male vivendo addiderunt ad illud quod nascendo traxerunt. Sed ideo etiam ipsi peccato mori plerumque dicuntur, cum procul dubio non uni, sed multis peccatis omnibusque moriantur, quaecunque jam propria commiserunt, vel cogitatione, vel locutione, vel opere; quia etiam per singularem numerum pluralis numerus significari solet: sicut ait ille, « Uterumque armato milite complent » ; quamvis hoc multis militibus fecerint. Et in nostris Litteris legitur, Ora ergo ad Dominum, ut auferat a nobis serpentem ; non ait serpentes, quos patiebatur populus, ut hoc diceret: et innumerabilia talia. Cum vero et illud originale unum plurali numero significatur, quando dicimus in peccatorum remissionem baptizari parvulos,
Abbreviated transcription (Latin):
obre nosse deb& fe. eẽ. creaturã.
Deb& rnim creatorẽ suũ credere
sicuti.ẽ. miuolabili & in ctimutabi¬
li semꝑ manere natura ueritatis
atq sapientiȩ: inse autem cadere
posse stulti ciã atq falla ciam. uel
ꝓpt̾ errores quib exiii desiderat
confiteri. Sed rursus cauere de¬
bee. nr ab ipstꝰ dĩ karitate qua
scĩficatur ut bratissimꝰ maueat.
alteriꝰ creaturȩ̨ idest huiꝰ sensi¬
bilis mundi amore separet᷑.
Non igitur separat nos alia crea¬
tura. si qͥdem & nos ipsi creatura
sumꝰ a karitate dĩ que est in xp̃o¬

Expanded text:
obrem nosse debet se esse creaturam. obrem nosse debet se esse creaturam. Debet enim creatorem suum credere sicuti est, inviolabili et incommutabili semper manere natura veritatis atque sapientiae: in se autem cadere posse stultitiam atque fallaciam, vel propter errores quibus exui desiderat, confiteri. Sed rursus cavere debet, ne ab ipsius Dei charitate, qua sanctificatur ut beatissimus maneat, alterius creaturae, id est hujus sensibilis mundi amore separetur. Non igitur separat nos alia creatura, siquidem et nos ipsi creatura sumus, a charitate Dei, quae est in
Abbreviated transcription (Latin):
&iam ds̃ dignis anmis uotꝰ ñ nisi ꝑ intel¬
ligrntiam possit . er̃. cũ tam̃ sit qua in¬
tesligit᷑ ipsa inte prestantior: quippe
creator eiꝰ & auctor .x̃: urrendum erat
nature arbit᷑retur. ẽẽ. cuiꝰ est ipse qͥ
creauit. & fic ab eo suꝑbia deciderit᷑:
cui karitate iungendꝰ est. Hioe emĩ
deo similis quantum datum est: dum
illustrandum illi atq illuminandum
se subicit. Et si ri maxime ꝓpinquat
subiectione. ista qua simmlis fit: longe
ab eofiat. nrcesse est audacia. qͥ uult
er̃. melior. Ipsa est quȩ legibꝰ dĩ optẽ¬
perare decrectat. dũ suȩ̨ potestatis
t̃ẽ. cupit ut ds̃.x̃. Quanto ergo ina¬
gis longe discedit a dõ. non loco soe affec¬
tione atq cupiditate ad inferiora quã
est ipse.tanto stulticia miseria q con¬
pletur. Dilectio igitur redit indm.
qua se illi ñ compon̾ere sed subponere
affectat. Qd quanto fecerit
rit beatior atq sublimior: & illo
solo dominante liberrimꝰ. Quã¬

Expanded text:
gnis animis notus non nisi per intelligentiam possit esse, cum tamen sit ipsa qua intelligitur mente praestantior; quippe qui creator ejus atque auctor est; verendum erat naturae arbitraretur esse, cujus est ipse qui creavit; et sic ab eo superbia decideret, cui charitate jungendus est. Fit enim Deo similis quantum datum est, dum illustrandum illi atque illuminandum se subjicit. Et si maxime ei propinquat subjectione ista qua similis fit, longe ab eo fiat necesse est audacia qua vult esse similior. Ipsa est qua legibus Dei obtemperare detrectat, dum suae potestatis esse cupit ut Deus est. 21. Quanto ergo magis longe discedit a Deo, non loco, sed affectione atque cupiditate ad inferiora quam est ipse, tanto magis stultitia miseriaque completur. Dilectione igitur redit in Deum, qua se illi non componere, sed supponere affectat. Quod quanto fecerit rit beatior atque sublimior, et illo solo dominante liberrimus. Quam
Abbreviated transcription (Latin):
asfirmauerim. insi siũmmĩ amorem dei.
amq illud qđ quadi ꝑꝑtita dicit᷑
iurtꝰ: ex ipsiꝰ amoriᷤᷤ uario quodã
affectu. quantum intelligo dicitur.
taq illas quatuor uirtutes. quarum
utinam ita iimentibꝰ siiꝰ. ut nomina
more st̃ omium. sic &iam definre non
dubitrm: ut temꝑantia sit amor: in¬
tegrum se p̃bens ri qđ amatur. Forti¬
tudo. amor facibe colerans omĩa: ꝓpt̃
qd amatur. Iusticia. amor soli amato
feruirns : & ꝓpt̃ra recte dominans.
Prudentia. amor a quibꝰ adiuuatur.
ab ris a quib impeditur: sagaciter
se eligens. Oed hunc amorẽ non cuius¬
libor soe dĩ t̃ẽ. diximꝰ: idest summi bom.
sũme sapientix. siũmne concordiȩ: Qua¬
re definiri &iam sic licoe: ut temꝑantiã
dicamꝰ. tẽ. amorem: dõ feft integrum
incorruptum q feruantem. Fortitudi¬
bur̃. amorem omia ꝓpt̃ diñ facle ꝓferen¬
tem

Expanded text:
si summum amorem Dei. Namque illud quod quadripartita dicitur virtus, ex ipsius amoris vario quodam affectu, quantum intelligo, dicitur. Itaque illas quatuor virtutes, quarum utinam ita sit in mentibus vis, ut nomina in ore sunt omnium, sic etiam definire non dubitem, ut temperantia sit amor integrum se praebens ei quod amatur; fortitudo, amor facile tolerans omnia propter quod amatur; justitia, amor soli amato serviens, et propterea recte dominans; prudentia, amor ea quibus adjuvatur ab eis quibus impeditur, sagaciter seligens. Sed hunc amorem non cujuslibet, sed Dei esse diximus, id est summi boni, summae sapientiae, summaeque concordiae. Quare definire etiam sic licet, ut temperantiam dicamus esse amorem Deo sese integrum incorruptumque servantem; fortitudinem, amorem omnia propter Deum facile perferentem
Abbreviated transcription (Latin):
Iocatis inquit. Predicamꝰ x pnĩ
dĩ uirtutem & dĩ sapientiam.
Quid tpse xp̃s Honne inquit
ego sum ueritas :¬
iergo querimꝰ quid sit brue
uiuere idest ad beatitu¬
dinem uiuendo dendere: id erit
ꝓfecto amare uirtutem. amare
sapientiam. amare ueritatrm.
& amare ex dodo corde. & extota
aima. & extota m̃te uirtutem.
quȩ innolabilis & in uicta est:
sapientiam ciustulticia ñ succe¬
dit. ueritatem quȩ conũti atq
alit̾ quam semꝑ est. sefe habe¬
re non nouit. Per hanc ipsecer¬
nitur pat̃. Scriptum est erum.
Nemo uenit ad patrem nsi ꝑine.
Huic heremꝰ ꝑ scĩficationẽ Sc̃ificati
enu plena karitate atq integra
flagramꝰ. qͣ sola efficitur ut ado̾
ñ auert̾amur: tiq potiꝰ quã huic
mido conformemur. Predesti
ꝑ karitatem ut conformemur
dõ. & ex eo conformati atq con¬
figurati. & circumcisi. ab hoc
mundo ñ confundamur. cumihis
quȩ nobis debent.ẽẽ: subrecta.

Expanded text:
Vocatis, inquit, praedicamus Christum Dei Virtutem et Dei Sapientiam . Quid? ipse Christus nonne inquit, Ego sum Veritas? Si ergo quaerimus quid sit bene vivere, id est ad beatitudinem bene vivendo tendere, id erit profecto amare Virtutem, amare Sapientiam, amare Veritatem, et amare ex toto corde, et ex tota anima, et ex tota mente; Virtutem quae inviolabilis et invicta est, Sapientiam cui stultitia non succedit, Veritatem quae converti atque aliter quam semper est sese habere non novit. Per hanc ipse cernitur Pater; dictum est enim: Nemo venit ad Patrem, nisi per me . Huic haeremus per sanctificationem. Sanctificati eflagramus, qua sola efficitur ut a Deo non avertamur, eique potius quam huic mundo conformemur: Praedestiatem ut conformemur Deo, et ex eo conformati atque configurati, et circumcisi ab hoc mundo, non confundamur cum iis quae nobis debent esse subjecta.
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ animum atq m̃tem creatura
Acrrat᷑ura corpꝰ est. Et si animꝰ
res quedam est intelligibilis. id est ꝗͦ
tantum iinotescit intelligendo. alia
creatura est omr̃ fensibile. id est qđ ꝑ
oculoᷤᷤ. uel aures. uel offãtũ. uel gustui.¬

Expanded text:
id est animum atque mentem creaturam creatura corpus est: et si animus res quaedam est intelligibilis, id est quae tantum intelligendo innotescit, alia creatura est omne sensibile, id est quod per oculos, vel aures, vel olfactum, vel gustu
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ est. Creatura eium. nrq hoc ego
soc ipse paulus clamat: uanitati subiecta
est. Neq potest auanitate separare. uerita¬
aq conectere: qđ fubiectum est uanitati
Et hoc nobis sp̃s scs prestat. Crratura
igitur non est. Quia omẽ qđ est: aut
enim uere summeq ds̃ ex qͦ omĩa. ꝑ quẽ
omiã in qͦ omiã Hec uerba pauli sunt.
Quuid drinde subicit. Ipsi gła: sinceris
nisi ipsi optima &e summa & late pa¬
tens fama: Auanto enim meliꝰ atq
diffusiuis diffamatur: tanto diligitur &
amatur attentiꝰ. đ cum fit. nichil a¬
liuid ab humano geuere quam certo &
constanti gradu. in optimã uitã & bratis¬
simã ꝑgitur.
on arbitror cum de moribus
& uita sit questio ampliꝰ. ẽẽ.
requirendum: qđ sit hominis sũmũ
bonum quo referenda sunt omĩa. Io
enim ẽt. patuit & ratione quanti.
ulaluimꝰ. & ea quȩ nr̃i rationi ante¬
cellit auctoritate diuina. nichil aliud
quam ipsum dm̃. Nam qͥd erit aliud
optimum hominis. insi cui ẽ. herere

Expanded text:
semper est. Creatura enim neque hoc ego, sed idem Paulus clamat, vanitati subjecta est . Neque nos potest a vanitate separare, veritatique connectere, quod subjectum est vanitati. Et hoc nobis Spiritus sanctus praestat: creatura igitur non est. Quia omne quod est, aut enim vere summeque Deus, ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia: haec verba Pauli sunt. Quid deinde subjicit? Ipsi gloria . Sincerissnisi ipsi optima et summa et late patens fama? Quanto enim melius atque diffusius diffamatur, tanto diligitur et amatur ardentius. Quod cum fit, nihil aliud ab humano genere quam certo et constanti gradu in optimam vitam et beatissimam pergitur. Non arbitror cum de moribus et vita fit quaestio, amplius esse requirendum, quod sit hominis summum bonum, quo referenda sunt omnia. Id enim esse patuit, et ratione quantum valuimus, et ea quae nostrae rationi antecellit auctoritate divina, nihil aliud quam ipsum Deum. Nam quid erit aliud optimum hominis, nisi cui inhaerere est
Abbreviated transcription (Latin):
aurũ. & argenti argentũ. & lapidis lapis.
Et ut adhaec maiora ueniamꝰ: pars t̾rȩ t̾ra
ẽ. & aqͣ pars aquȩ . & aeris.aer. & siqͥd de i¬
ne detraxeris. ignẽ. ẽc̃. ñ negabis. & quȩ liba
pars lucis nichil aliud potest. ẽẽ. quã luxx.
Cur gͦ dĩ pars ñ erit ds: An articulata dĩ
forma. ẽ. sic̃ hominis. reliqͦꝵq animanciũꝰ
Nã pars hominis: ñ .ẽ. homo. Sed ad quã¬
lib& istarũ opinionũ descendo: & singillati
utrãq c̃sidero. Nã si dm̃ ita. ẽẽ. uultis ut lu

Expanded text:
aurum, et argenti argentum, et lapidis lapis; aurum, et argenti argentum, et lapidis lapis; et, ut ad haec majora veniamus, pars terrae terra est, et aquae pars aqua, et aeris aer, et si quid de igne detraxeris, ignem esse non negabis, et quaelibet pars lucis nihil potest esse aliud quam lux. Cur ergo pars Dei non erit Deus? An articulata Dei forma est, sicut hominis, reliquorumque animantium? nam pars hominis non est homo. 22. Sed ad quamlibet istarum opinionum descendo, et singillatim utramque considero. Nam si D
Abbreviated transcription (Latin):
eã nemo ignorare ꝓmittit᷑ : dm̃ẽẽ. in¬
corruptibilẽ. in cõmutabilẽ. in uiola¬
bilẽ. in quẽ nulla indigentia. nulla
inbrcillitas. nulla miseria. cadere pos¬
sit. Usq ad eo aũ ista om̃is anima ra¬
tionalis cõmunit̃ sentit. ut &iã uos
cũ dicunt᷑ annuatis. Sed cũ fabulas ur̃as
narrare cȩperitis. & corruptibilẽ. & cõmu¬
cabilẽ. & uiolabilẽ. & indigentiȩ ob noxiũ.
& inbecillitatẽ admittente. & ad miseria
ñ cotũ dm̃ immimẽ. mira cȩcitate possessis
&ũ ꝑsuadetis. Acq hoc parũ. ẽ. Non enĩ
corruptibilẽ tantũ dm̃ dicitis: sed corrup¬
tũ. Nec & cõmutabilẽ : sed cõmutatũ.
Nec uiolabilẽ: sed uiolatũ. Dec qͥ possit
indigentiã pati. sed indigentẽ. Nec inquẽ
casura sit: Sed inquẽ ceciderit in becillitas.
Hec qͥ mifer possit. ẽẽ. sed miserũ. Animã
qͥppe dm̃. ẽẽ. dicitis: uł partẽ dĩ. Nec uidro

Expanded text:
eam nemo ignorare permittitur, Deum esse ineam nemo ignorare permittitur, Deum esse incorruptibilem, incommutabilem, inviolabilem, in quem nulla indigentia, nulla imbecillitas, nulla miseria cadere possit. Usque adeo autem ista omnis anima rationalis communiter sentit, ut etiam vos cum dicuntur, annuatis. 21. Sed cum fabulas vestras narrare coeperitis, et corruptibilem, et commutabilem, et violabilem, et indigentiae obnoxium, et imbecillitatis, et mira caecitate possessis etiam persuadetis. Atque hoc parum est: non enim corruptibilem tantum Deum dicitis, sed corruptum; nec et commutabilem, sed commutatum; nec violabilem, sed violatum; nec qui possit indigentiam pati, sed indigentem; nec in quem casura sit, sed in quem ceciderit imbecillitas; nec qui miser esse possit, sed miserum. Animam quippe Deum esse dicitis vel partem Dei. Nec video
Abbreviated transcription (Latin):
Quid enĩ absurdius qͣ ut cũ trua di¬
cant᷑ signacula. oris manuũ & sinus.
quedã peccata dep̃bensa in manib
lis manib dat᷑. que tande̾ ratio .x. pr¬
dii oꝑatione̾ huic addere. lingue ñ
addere: Uidetis ne qͦmͦ nouitatis appe¬
ticio comite errore in magnas deducat᷑
angustias: Trib nãq istis Signaculis
quȩ noua qͣdã duuisione p̃dicatis.
qͦmͦ includatis om̃iũ prccatoꝵ purga¬
uultis : p̃c̃ mictite qͥcqͥd uultis. ea que
maxime soletis cõm̃dare tracteius.
Ad oris enĩ signaculũ dicitis ꝑtinere:
ab om̃i c̃cinere blasphemia. Est aũ
blasphemia: cũ aliqͣ mala dicunt᷑ de
bonis. Itaq iã uulgo blasphemia ñ
nãq dubitari potest. Quͦ sine c̃trouer¬
sia boniis.e̾. Si ergͦ ratio c̃uicerit. ne¬
subierit memorabile oris signaculũ.
Doc& enĩ racio. nec sane recondita. sed
inꝓmitu fita & eaposita om̃iũ intel¬
lectui. sed iuicta. & eo muctior: qd̃

Expanded text:
Quid enim absurdius, quam ut cum tria diQuid enim absurdius, quam ut cum tria dicantur signacula, oris, manuum, et sinus, quaedam peccata deprehensa in manibuslis manibus datur, quae tandem ratio est pedum operationem huic addere, linguae non addere? Videtisne quomodo novitatis appetitio comite errore in magnas deducatur angustias? Tribus namque istis signaculis, quae nova quadam divisione praedicatis, quomodo includatis omnium peccatorum purgavultis, praetermittite quidquid vultis: ea quae maxime soletis commendare, tractemus. Ad oris enim signaculum dicitis pertinere, ab omni continere blasphemia. Est autem blasphemia, cum aliqua mala dicuntur de bonis. Itaque jam vulgo blasphemia non namque dubitari potest; Deus vero sine controversia bonus est. Si ergo ratio convicerit, neubi erit memorabile oris signaculum? Docet enim ratio, nec sane recondita, sed in promptu sita et exposita omnium intellectui, sed invicta et eo invictior quod
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩ sc̃ tandẽ ista signacula: oris certe
& manuũ: & sinus. Quid . ẽ. hoc :
ut ore inqͥt & manib & sinu. castus
& innocens homͦ sit. Quid si oculis.
nec manib. nec sinu peccauit: Sed
cũos inqͥt nomino: om̃s Sens qui
st̃ incapite intelligi uolo. Cũ au
manũ : omnt̃ opationẽ. Eũ sinũ.
omnẽ libidinẽ feminalẽ. Qoo uero
uultis ꝑtinere blasphemias : ad os
an admanũ: Est enĩ oꝑatio ista ꝑ
linguã. Itaq si uno genere operati¬
onẽ omnẽ c̃cluditis. cur operationẽ
pedũ c̃iungitis manib. linguȩ sepa¬
ratis : Anqͥa lingua uerbis Signifi¬
cat aliqͥd. eã uultis se uingere. ab ea
oꝑatione quȩ ñ significandi causa. ẽ
c̃cinentia: Sed qͥd facturi estis siqͥs pec¬
c& significando aliqͥd manib ut fic
cũ scribimꝰ. uł gestu aliqͥd qd̃ incelli¬
gat᷑ ostendimꝰ Hoc enĩ ori acq lon¬
gux̧ tribuere ñ potestis. qͥa manib fit.

Expanded text:
Quae sunt tandem ista signacula? Oris certe, Quae sunt tandem ista signacula? Oris certe, et manuum, et sinus. Quid est hoc? Ut ore, inquit, et manibus, et sinu castus et innocens sit homo. Quid, si oculis, nec manibus, nec sinu peccavit? Sed cum os, inquit, nomino, omnes sensus qui sunt in capite, intelligi volo; cum autem manum, omnem operationem; cum sinum, omnem libidinem seminalem. Quo ergo vultis pertinere blasphemias? ad os, an ad manum? Est enim operatio ista per linguam. Itaque si uno genere operationem omnem concluditis, cur operationem pedum conjungitis manibus, linguae separatis? An, quia lingua verbis significat aliquid, eam vultis sejungere ab ea operatione quae non sigcontinentia? Sed quid facturi estis, si quis peccet significando aliquid manibus, ut fit cum scribimus, vel gestu aliquid quod intelligatur ostendimus? hoc enim ori atque linguae tribuere non potestis, quia manibus fit.
Abbreviated transcription (Latin):
fumꝰ corripiebat genꝰ animaliũ: qͥ mͦdo
corrũpit. Et ne ꝑgã ꝑsingula qđ longũ. e̾
& ñ necessariũ : usq adeo minꝰ erant cor¬
ruptioni obnoxia quȩ ibi animantia fu¬
isse c̃fingitis. ut ab ortiui eoꝵ fȩtus ñdũ
ad nascendũ idonei de cȩlo int̾rã p̾cipita¬
ci. & uiuere. & gignere. & rurs c̃iurare
pocuert᷑. habentes utiq pristinã firmitate̾.
qͥa ũ erant c̃cepti. ante cõmixtione̾ boni
& mali. Nã post istĩ c̃cretionẽ quȩ de his
nata st̃. ex eẽ dicitis animalia. quȩ nc̃ infir¬
missima & ficile corruptioni cȩdentu ui¬
demꝰ. Quis hc̃ diutiꝰ colerare possit erro¬
re̾. nsi qui aut ista ñ usdłt. aut nescio qua
incredibili c̃sietudine ac familuritate
uob̃cũ c̃tra om̃s moles rationis obduruiꝰ
bonis & malis generalib in qͣntis tenebris
&in qͣnta falsitate uersemini. nc̃ uideamꝰ
cru illa signacula quȩ inur̃is mori
magna laude ac p̃dicatione iactatis.

Expanded text:
modo corrumpit. Et ne pergam per singula, quod longum est et non necessarium, usque adeo minus erant corruptioni obnoxia, quae ibi animantia fuisse confingitis, ut abortivi eorum fetus nondum ad nascendum idonei, de coelo in terram praecipitati, et vivere, et gignere, et rursus conjurare potuerint, habentes utique pristinam firmitatem, quia jam erant concepti ante commixtionem boni et mali: nam post istam concretionem quae de iis nata sunt, ea dicitis esse animalia, quae nunc infirmissima et facile corruptioni cedentia videmus: quis hunc diutius tolerare possit errorem, nisi qui aut ista non videt, aut nescio qua incredibili consuetudine ac familiaritate vobiscum contra omnes moles rationis obduruit?bonis et malis generalibus, in quantis tenebris et in quanta falsitate versemini; nunc videamus tria illa signacula, quae in vestris moribus magna laude ac praedicatione jactatis.
Abbreviated transcription (Latin):
Uid& certe mens ur̃a. nullius maliuꝰ¬
lentia id posse c̃tingere. Quȩ igit᷑
rationẽ numeri uiolare ñ poterat.
poterat dm̃: Si aũ ñ poterat. quȩ
obsecro necessitas fuit ut pars euis
misceret᷑ malo. & i cantas miserias
qdđ criã cũ studiose uos audire magnis
nos p̃mebat angusti is. nec illũ exitũ
repperiebamꝰ. quȩrentes qͥd factura
erat dõ gens cenebraũ. si cũ ea nol¬
l&r cũ tanta sue partis calamicate
pugnare. Si enĩ ñ erat nocitura qui¬
escenti. crudelit̃ nob̃cũ accũ quȩre¬
bam᷑. qui ad istas erũnas missi sumꝰ. Si
aũ nocitura erat: ñ ẽẽ. illã naturã
incorruptibilẽ qͣlis dĩnatura. ẽẽ de¬
beat. In hac quȩstione ñ defuit qui

Expanded text:
Videt certe mens vestra nullius id malevoVidet certe mens vestra nullius id malevolentia posse contingere. Quae ergo rationem numeri violare non poterat, poterat Deum? Si autem non poterat, quae, obsecro, necessitas fuit ut pars ejus misceretur malo, et in tantas miserias quod etiam cum studiose vos audiremus, nos magnis premebat angustiis; nec ullum exitum reperiebamus, quaerentes quid factura erat Deo gens tenebrarum, si cum ea nollet cum tanta partis suae calamitate pugnare. Si enim non erat nocitura quiescenti, crudeliter nobiscum actum querebamur, qui ad istas aerumnas missi sumus: si autem nocitura erat, non esse illam naturam incorruptibilem, qualis natura Dei esse debebat. In
Abbreviated transcription (Latin):
tatib certacis partẽ dĩ. e̾ẽ. ꝑhibetis. Hxc &
multa huiscemodi de secta ur̃a si pocestis.
auferte. Ic̃ demũ dicite osur̃m carere
blasphemiis: immo sectã illã deserite.
Nã si hoc qđ ille scripsit destiteritis
credere ac dicere: manichei utiq ñ
aut intelligendus aut credendus . ẽ. ds̃.
siblasphemis carere cogitamꝰ. Ratio
aliqua numeroꝵ uiolari . & cõmutari
nullo pacto pocest. nec ulla natura qͣ¬
ubor uiolentia effecerit. ut post unũ
qui sequit᷑ numerꝰ ñ duplo ei c̃cinat.
Hoc cõmutari nullo pacto potest. &
ds̃ uob̃ cõmutabilis dr̃: Ten& ista ra¬
tio miuiolabilẽ incegritatẽ suã. & ei
salcim parẽ dm̃. ẽẽ. ñ uultis. Faciac qͦ¬
lib& gens tenebraꝵ: ut ternalius in¬
celligibilis numerus in qͦ ita unũ. ẽ:
q̃d unũ. ẽ. & partib careat: faciat gͦ
gens tenebrarũ. ut numerꝰ iste terna¬
rius. in duas xqͣles partes diuidatur.

Expanded text:
itatibus cernitis, partem Dei esse perhibetis. Haec et itatibus cernitis, partem Dei esse perhibetis. Haec et multa hujuscemodi de secta vestra si potestis auferre, tunc demum dicite os vestrum carere blasphemiis. Imo sectam illam deserite: nam si hoc quod ille scripsit destiteritis credere ac dicere, manichaei utique naut intelligendus, aut credendus Deus est, si blasphemiis carere cogitamus. Ratio aliqua numerorum violari et commutari nullo pacto potest, nec ulla natura qualibet violentia effecerit ut post unum qui sequitur numerus, non duplo ei concinat. Hoc commutari nullo pacto potest, et Deus a vobis commutabilis dicitur! Tenet ista ratio inviolabilem integritatem suam, et ei saltem parem Deum esse non vultis! Faciat quaelibet gens tenebrarum, ut ternarius intelligibilis numerus, in quo ita unum est, quod unum est, ut partibus careat; faciat ergo gens ista tenebrarum, ut numerus iste ternarius in duas partes aequales dividatur.
Abbreviated transcription (Latin):
ipse inȩuangłio clamat. siuos filius liberauerit
tc̃ uere liberi eritis: Et apłs paulus ait.
Vos in lib̾catẽ uocati estis. Seruit gͦ anima :¬
qux̧ istã lib̾tatẽ ñ dũ. ẽ. assecuta. Higit᷑ uob̃
auctorib siqͥdẽ pars dĩ ds̃ . ẽ: & stulticia cor¬
rũpit᷑ & cadendo mutatꝰ.x̃. & amissa ꝑfectio¬
ne uiolatꝰ. & opis indig& & debilis morbo.
& opp̃ssus miseria & seruitute turbatus . ẽ.
Qđ si dĩ pars ds̃ ñ . ẽ: nec incorruptꝰ potest
ẽẽ. in cuiꝰ parte corruptio. x̾: nec in cõmuta¬
tꝰ qͥ ex aliqͣ parte mutatꝰ. x̾: nec iuolatꝰ. qui
ñ ex om̃i parte ꝑfectꝰ. ẽ. neq ñ indigens.
qui sedulo agit. ut sibi restituat partẽ suã.
neq om̃ino sanꝰ. qui aliꝗͣ parte mbecillus
ẽ : nec beatissimꝰ qui hab& aliquã parte̾ sub¬
rectã miferiȩ. nec om̃uodo liber. cuiꝰ pars
aliqͣ p̃mit᷑ seruitute. Nxc om̃ia cogimini
dicere. cũ ammã quã tantis obrutã calam¬

Expanded text:
ipse in Evangelio clamat: Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis? Et apostolus Paulus ait: Vos in libertatem vocati estis . Servit ergo anima quae istam libertatem nondum est assecuta. Deus igitur vobis auctoribus, siquidem pars Dei est Deus, et stultitia corrumpitur, et cadendo mutatus est, et amissa perfectione violatus, et opis indiget, et debilis morbo, et oppressus miseria, et servitute turpatus est. 23. Quod si Dei pars Deus non est; nec incorruptus potest esse, in cujus parte corruptio est; nec incommutatus, qui ex aliqua parte mutatus est; nec inviolatus, qui non ex omni parte perfectus; neque non indigens, qui sedulo agit ut sibi restituat partem suam; nec omnino sanus, qui aliqua parte imbecillus est; nec beatissimus, qui habet aliquam partem subjectam miseriae; nec omnino liber, cujus pars aliqua premitur servitute. Haec omnia cogimini dicere, cum animam, quam tantis obrutam calam
Abbreviated transcription (Latin):
taliq uictu delicuisq ꝓfruat᷑. nul¬
la necessitate. magna uoluptate:
quẽ candẽ horũ duoꝵ qđ ad cibandũ
potandũq attin&s abstinentius uitã
ducere iudicatisꝰ ñ opmor usq ad¬
eo uos ẽẽ. cȩcos. ut ñ illũ de parco lar¬
do & umo hiuc gurgiti p̃feratis. Ita
qͥdẽ ueritas cogit. sed ur̃ error lon¬
ge alit̃ canit. Electus enĩ u̾r trib
signaculis p̃dicatur. Si cotidit ita
uiuat. ut hic quẽ posteriꝰ descripsimꝰ
rep̃hendi potest. dãpnari aui tãquã
signaculi dissignator om̃mo ñ pocest.
Si aũ fenrel cũ illo priore cȩnauerit frus¬
łoq pernȩ uł racido labra unocerit.
uappaudauerit : solutor signaculi
& gehennȩ ilico destinatꝰ ue stri aucto¬
ris Sententia. mirantib uob̃ sed tam̃

Expanded text:
talique victu deliciisque perfruatur, nultalique victu deliciisque perfruatur, nulla ne cessitate, magna voluptate: quem tandem horum duorum, quod ad cibandum potandumque attinet, abstinentius vitam ducere judicatis? Non opinor usque adeo vos esse caecos, quin illum de parco lardo et vino, huic gurgiti praeferatis. 30. Ita quidem veritas cogit; sed vester error longe aliter canit. Electus enim vester tribus signaculis praedicatus, si quotidie ita vivat, ut hic quem posterius descripsimus, reprehendi potest, damnari autem tanquam signaculi dissignator omnino non potest. Si autem semel cum illo priore coenaverit, frustoque pernae vel rancido labra unxerit, et vappa udaverit, solutor signaculi et gehennae illico destinatus, vestri auctoris sententia, mirantibus vobis, sed tamen
Abbreviated transcription (Latin):
nis. qui ȩscis talib & potu delectam᷑ & capi¬
m᷑: audio & ꝓbo. Sed ñ ita .ẽ. Nã quero auo¬
.b. siqͥs existat qd̃ fieri potest. ita homo par¬
cus & frugi. ut appetitũ uentris &guituri
moderans ñ epulet᷑ bis ꝑ unũ diẽ. &. huic
cȩnanti holuscula cũ exiguo lardo ad¬
ponant᷑: eodẽ lardo uncta atq c̃dita
quantũ fami cõprim̃de sat ẽ: sitĩq
irrig& ꝓpt̃ diligentiã ualitudinis
duab aut trib minime meracis po¬
tionib isq illi uictus Sit cotidianꝰ.
alius uͦ ex alia parte nichil gustans
carniũ. nichil uini eocqͥsitas & peregri¬
nas fruges multis ferculis uariatas
& largo pipere asꝑsas nona hora
libent̃ assumat. noctis &iã principio
calia cęnaturus. bibat aũ mulsũ: ca¬
renũ passũ & ñ nulloꝵ pomoꝵ ex¬
pressoꝵ sucos umi speciẽ Satis imi¬
tantes. atq id &iã suauitate umcen¬
ces & bibat ñ qͣntũ sitit sed qͣntulibos
idq sibi exhibendũ cur& cotidiȩ

Expanded text:
potu delectamur et capimur, audio et probo: sed non ita est. 29. Nam quaero a vobis, si quis existat, quod fieri potest, ita homo parcus et frugi, ut appetitum ventris et gutturis moderans, non epuletur bis per unum diem; et huic coenanti oluscula cum exiguo lardo apponantur, eodem lardo uncta atque condita, quantum comprimendae fami sat est; sitimque irriget propter diligentiam valetudinis, duabus aut tribus vini meracis potionibus, isque illi victus sit quotidianus: alius vero ex alia parte nihil gustans carnium, nihil vini, exquisitas et peregrinas fruges multis ferculis variatas et largo pipere aspersas nona hora libenter assumat, noctis etiam principio talia coenaturus; bibat autem mulsum, caroenum passum, et nonnullorum pomorum expressos succos, vini speciem satis imitantes, atque id etiam suavitate vincentes; et bibat non quantum sitit, sed quantum libet; idque sibi exhibendum curet quotidie,
Abbreviated transcription (Latin):
litas malũ.ẽ: era t ibi filios ꝓcreandi
magna fecunditas. Si exiliũ malũ. ẽ.
in sua t̾ra erant. suasq regiones incole¬
bant. Si seruitus malũ.ẽ: erant . ibi. &iãq
regnabant. Si mors malũ . ẽ: uiuebant.
& ita uiurebant. ut m̃te̾ ipsĩ ꝓrsꝰ nec
post u̾ictoriã dĩ ullomͦdo umiꝗͣ mori
posse p̃dicetis. Cur quȩso in sũmo ma¬
lo inuenio canta bona:: his malis quȩ
cõmemoraui c̃craria. Aut si hxc ñ st̃
mala ulla: ne tandẽ substantia in qͣn¬
tũ substancia. ẽ. malũ eritꝰ Si malũ in¬
becillitas ñ. ẽ : malũ ne erit corpꝰ infir¬
mũ: Si malũ cęcitas ñ . ẽ: malũne ert̾
tenebrȩ: Si malũ surditas ñ ẽ. malũne
erit surdꝰ Si malũ ñ .ẽ. mutũ. ẽẽ. ma¬
lũ ne erit piscis: Sisterilitas malũ ñ ẽ.
qͦmͦ malũ. ẽ. animal sterile: Si eoxiliũ
malũ ñ ẽ. qͦmͦ malũ . ẽ. animal exulanꝰ.
uł animal inexiliũ aliquẽ mittens:

Expanded text:
litas malum est, erat ibi filios procreandi litas malum est, erat ibi filios procreandi magna fecunditas. Si exsilium malum est, in sua terra erant, suasque regiones incolebant. Si servitus malum est, erant ibi etiam qui regnabant. Si mors malum est, vivebant, et ita vivebant, ut mentem ipsam prorsus, nec post victoriam Dei, ullo modo unquam mori posse praedicetis. 15. Cur, quaeso, in summo malo invenio tanta bona iis malis, quae commemoravi, contraria? Aut si haec non sunt mala, ullane tandem substantia, in quantum substantia est, malum erit? Si malum imbecillitas non est, malumne erit corpus infirmum? Si malum caecitas non est, malumne erunt tenebrae? Si malum surditas non est, malumne erit surdus? Si malum non est mutum esse, malumne erit piscis? Si sterilitas malum non est, modo malum est animal sterile? Si exsilium malum non est, quomodo malum est animal exsulans, vel animal in exsilium aliquem mittens?
Abbreviated transcription (Latin):
si fieri potest candẽ dicere desinatis malũ. ex̃.
ꝑ t̾rã uagantẽ. malũ ẽẽ. qͥnq antra elem̃toꝵ:
aliud tenebris. aliud aqͥs. aliud uentis. aliud
igni. aliud fumo plenũ: malũ. ẽẽ. animalia
m illis Singulis nata elem̃tis. Serpentia inte¬
nebris. natantia in aqͥs. uolatilia inuentis. qua¬
drłpedia in igni. bipedia in fumo. Eac e¬
nĩ sic̃ a uob̾ describunt᷑ nullo mͦdo. eẽ. pote¬
Si enĩ dolor & mbrcillitas malũ . ẽ. ẽrant
ibi animalia intanta corporis firmitate
ut eoꝵ abortiuos fȩtꝰ post quã de his scđłm
urãm rectã fabricatꝰ e̾. mundꝰ de cęlo in
t̾rã cecidisse & mori ñ potuisse dicatis.
Si cecitas malũ . ẽ. uidebant. si Surditas
audiebant. Si obmutescere aut mutũ
ẽe. malũ. ẽ. usq adeo signatȩ atq dis¬
tinctȩ ibi uoces erant. ut aduersũ dm̃
bellũ gerere sic̃ asseritis eis mnc̃centio¬
ne uno ꝑsuxdente placuerit. Si steri¬

Expanded text:
si fieri potest, tandem dicere desinatis malum esse si fieri potest, tandem dicere desinatis malum esse per terram vagantem; malum esse quinque antra elementorum, aliud tenebris, aliud aquis, aliud ventis, aliud igni, aliud fumo plenum; malum esse animalia in illis singulis nata elementis, serpentia in tenebris, natantia in aquis, volatilia in ventis, quadrupedia in igne, bipedia in fumo. Haec enim sicut a vobis describuntur, nullo modo esse poteSi enim dolor et imbecillitas malum est, erant ibi animalia in tanta corporis firmitate, ut eorum abortivos fetus, postquam de his secundum vestram sectam fabricatus est mundus, de coelo in terram cecidisse et mori non potuisse dicatis. Si caecitas malum est, videbant: si surditas, audiebant. Si obmutescere aut mutum esse malum est, usque adeo signatae atque distinctae ibi voces erant, ut adversus Deum bellum gerere, sicut asseritis, eis in concione uno persuadente placuerit. Si steri