comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
biberit õĩs ĩ eo frigescat calor ⁊ libidinis uena siccet᷑¬
ult̾q filios generare nͥ possit. Qui taliũ arbeẽ ranis ꝓtec¬
tus fuerit. exerceat festuitatẽ taberuaculi. sextũ mensẽ
transsiens quii refercur ad mundũ. ⁊ in septimo agens sabatũ
sima est. ⁊ om̃s eius tenebre claro lumine resoluuntur.

Expanded text:
biberit, omnis in eo frigescat calor, et libidinis vena siccetuultraque filios generare non possit. Qui talium arborum ramis protectus fuerit, exerceat festivitatem tabernaculorum, sextum mensem transiens, qui refertur ad mundum, et septimo agens sabbatumsima est, et omnes ejus tenebrae claro lumine resolvuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
bũ ad quõlitatẽ eeuocat q̃ siiglis
eꝑpeduit dispensat Contẽplatiã
cartatẽ dei et pap̃i retiuett ẜ ab
ad uidend faciẽ catorꝭ ĩ ardescit
et desidat̾ miscei suꝑuis ciillo¬

Expanded text:
perbum ad humilitatem revocat, et quae singulis expediant dispensat. Contemplativa, charitatem Dei et proximi retinet, ab ad videndum faciem Creatoris inardescit, et desiderat misceri supernis ci
Abbreviated transcription (Latin):
nr ad orchodoxe coroborato et exab:¬
tuerist ut de tanto Iacẽo p̃t̾ illã q̃ dictim
in eccł̃ia fieret a iaatim mẽoria Iolẽmor
⁊ specialior habet᷑ et ad̾ celebũd uꝯtã
extasum tãq głoum festũ quĩtã pꝰ
octãs penthecost feriam desig̃s ac egfi
qͦslibet ad colend illud donis
od pẽitentibꝰ et ꝯfesẜ qui in maba.¬
tinalioffic̃o fosti leuld̃ ni ecclia

Expanded text:
oroborationem et exaltuens ut de tanto sancto præter illam quæ dictim in ecclesia fieret annuatim memoria sollemnior ac specialior haberetur, et ad celebrandum gustam excelsum tamque gloriosum festum quintam post octauas Pentecostes feriam de signam ipsos que fideles ad colendum illud donis uere penitentibus, et confessis qui in matutinali officio festi ejusdem in ec
Abbreviated transcription (Latin):
hũanũ cor indigens cor exꝑtũ ecup.¬
nas ymo obrutis ecup̃nis qnͣtũ gau.¬
deres si hrip dibꝰ habũdae̾s Inttoga
ntima rua si caꝑe possent gñtũ gar¬
diũ suũ de cantã foritudĩe foret᷑ d

Expanded text:
humanum, cor indigens, cor expertum aerumnas, imo obrutum aerumnis, quantum gauderes, si his omnibus abundares? Interroga intima tua, si capere possint gaudium suum de tanta beatitudine
Abbreviated transcription (Latin):
umnes dioy nudu amas que ne umes. Ilo
bona desid̾as : s mala caues. S ex eo quia
mala caues corrigis te: ⁊ incipis bona de¬
siderare. Cũ bona desiderare ceꝑis: erit
ne amittas ipsa bona: tim̾e dm ne recedat
a te. Cum aut̃ times dm̃ ne te deserat p̃¬
sentia es amplecteris eum spo frui desi¬
deras Quom distent duo timores ꝑ simili¬
tudinem duarum mulierum: lxxx uiui
on potes meliꝰ ex planare qͥd int̾sit in¬
t̃ istos duos timores. quã si ꝑonas
duas mulieres maritatas: qͦꝵ uina
constituas uolentẽ fac̾e adultium s ti⁊
ne dapnet᷑ a marito. timet maritũ: qr ad¬
huc amat neqͥciã. Nuic ñ gͣrata s onerosa
mariti p̃sentia: ⁊ si forte uiuit neqͥt̃. timet
maritum ne ueniat. Tales sunt qui timen
diẽ iudicii. fac alt̾ã amare uirũ. deb̾e illi
castos amplexꝰ. nulla se adult̾ina ĩmundi¬
cia maculare uelle: ista optat p̃sentiã ui¬
ri. Ista timet. ⁊ illa timet. Ia gͦ int̾rogentur.

Expanded text:
um, nondum amas quem sic times; non bona desideras, sed mala caves. Sed ex eo quia mala caves, corrigis te et incipis bona desiderare; cumque bona desiderare coeperis, erit ere ne amplius amittas ipsa bona, timere Deum ne recedat a te. Cum autem times Deum ne te deserat praesentia ejus, amplecteris eum, ipso frui desideras. 8. Quomodo distant duo timores, per similitudinem duarum mulierum ostendit. Non potes melius explanare quid intersit inter duos istos timores, quam si ponas duas mulieres maritatas; quarum unam constituas volentem facere adulterium, sed timet ne damnetur a marito. Timet maritum, quia adhuc amat nequitiam: huic non grata est, sed onerosa mariti praesentia; et si forte vivit nequiter, timet maritum ne veniat. Tales sunt qui timent diem judicii. Fac alteram amare virum, et debere illi castos amplexus, nulla se adulterina immunditia maculare velle: ista optat praesentiam viri. Illa timet et ista timet. Jam ergo interrogentur
Abbreviated transcription (Latin):
possĩt. Non ẽ aut̃ mirandũ si scĩ iã ĩmortalẽs
repbos uideant m̃tis intelligentia: cũ ꝓpħe
mortales adhuc uidere hȩc oĩa meruerunt. Egre¬
dient enim electi ñ loco s intelligentia ł uisi¬
one manifesta ad idendũ impiorũ cruciatus.
qͥs uidentẽ ñ dolore afficient᷑ s letitia satiabun
t᷑ agentes grãs de sua liberatioe: uisa ĩpiorum
m̃ta descͥbens: ⁊ ex eorum uisiõe letitiã bonoꝵ
expͥmens ait Egredient᷑ electi scił. ⁊ uidebuis
cadauera uiyorum. qͥ p̃uaricati st̃ in me. Uer

Expanded text:
possint. Non est autem mirandum si sancti jam immortales reprobos videant mentis intelligentia, cum prophetae mortales adhuc videre haec omnia meruerunt. Egredientur ergo electi, non loco, sed intelligentia vel visione manifesta, ad videndum impiorum cruciatus; qtur, agentes Deo gratias de sua liberatione, visa impiorum menta describens, et ex eorum visione laetitiam bonorum exprimens ait: Egredientur electi et videbunt cadavera virorum, qui praevaricati sunt in me. Et
Abbreviated transcription (Latin):
te aliquid scit: statim ignorantiam habe¬
re siue ignorans ẽẽ dicendus ẽ. qr igno¬
rantia ñ d̃r nͥ cum id qd̾ sciri ñ ignorari
debet nescitur. Talis q ignorantia pena
pecẽi ẽ: cum mens uitio obscurat᷑. ne cog¬
noscere ualeat ea quȩ scire deberet: Ne
r̃at cũ uniuersa posteritate sua ad meli¬
orẽ digniorem q statum : uͥ cęlesti & ęt̃no
bono in celis s parato frueretur. Sicut
enini. ex duplici natura cõpactꝰ ẽ homo: ita
illi duo bona conditor a pͥncipio pͣparauit.¬

Expanded text:
te aliquid scit, statim ignorantiam habere sive in ignorantia esse dicendus est, quia ignorantia non dicitur, nisi cum id quod sciri et non ignorari debet, nescitur. Talisque ignorantia poena peccati est, cum mens vitio obscuratur, ne cognoscere valeat ea quae scire deberet. 10. rat, et cum universa posteritate sua ad meliorem, dignioremque statum, ubi coelesti et aeterno bono in coelis sibi parato frueretur. Sicut enim ex duplici natura compactus est homo, ita illi duo bona Conditor a principio praeparavit
Abbreviated transcription (Latin):
fac̃. De his eisdem timorib latiꝰ dis
iudicii di cep̾ cred̾e: cep̃ ⁊ timere. S qͥ ad¬
huc timet : nundum ħt fiduciã in die u¬
taᷤ fac̾et ꝑfectam iusticiã: ⁊ ñ haberet qͣ¬
re timet. ĩmo haberet qͣre desiderarq
ut transeat iniquitas. ⁊ ueniat regnũ
đĩ E rgo timor ñ ẽ in caritate s in qua
caritate: Non inchoata. In qͣ gͦ In ꝑfecła¬
ꝑfecta inquit caritas: foras mittit ti¬
morẽ. Ergo incip̃ timor qr iniciũ sapĩe
timor dñi: timor quasi locum p̾ꝑat ca¬
pitati. Cum aut̃ ceꝑit caritas habitare:
pellit᷑ timor qͥ ei p̾parauit locum. Quan¬
tũ enim illa crescit. illȩ decrescit: ⁊ qͣn¬
tũ illa fit int̾ior timor pellitur foras. ma¬
ior caritas. minor tmor minor caritas
maior timor. Si aut̃ nullus ẽ timor ñ ẽ
intret caritas: sic̃ uidemꝰ ꝑ se tam in

Expanded text:
ali. De his eisdem timoribus latius dijudicii; si coepit credere, coepit et timere. Sed quia adhuc timet, nondum habet fiduciam in die jutas faceret perfectam justitiam, et non haberet quare timeret: imo haberet quare desideraret ut transeat iniquitas, et veniat regnum Dei. Ergo timor non est in charitate. Sed in qua charitate? Non in inchoata. In qua ergo? Sed perfecta, inquit, charitas foras mittit timorem. Ergo incipiat timor; quia initium sapientiae timor Domini. Timor quasi locum praeparat charitati. Cum autem coeperit charitas habitare, pellitur timor qui ei praeparavit locum. Quantum enim illa crescit, ille decrescit; et quantum illa fit interior, timor pellitur foras. Major charitas, minor timor; minor charitas, major timor. Si autem nullus timor, non est qua intret charitas. Sicut videmus per setam in
Abbreviated transcription (Latin):
custodiã qd̃ dederat. & ad illud merendũ
qd̃ ꝓmiserat naturali rationi in creatioe
animȩ hominis in dite. qua poterat in¬
ter bonum & malum discernere: p̃ceptũ
aboli qua ad hominẽ tẽptandũ accessit
obedientie humilitatẽ pos¬
se ascendere. unͣ ipse ꝑ suꝑbiã cor

Expanded text:
custodiam quod dederat, et ad aliud promerendum quod promiserat, naturali rationi in creatione animae hominis inditae, qua poterat inter bonum et malum discernere, praeceptum ABOLI QUA AD HOMINEM TENTANDUM ACCESSIT obedientiam humilitatem posse ascendere un
Abbreviated transcription (Latin):
tio ñ ita appareat. in hoc nomine sp̃s
sc̃s: sicut in hoc nomine donũ. Unde auc̃
nomine. Apparet aut̃ cum dr donum
oꝓcedit. & a filio. Ergo sp̃s sc̃s in effabilis
qued̾a patͥs filiiq comiunio ẽ Et idđo
fortasse sic appellatur ut diximꝰ. nec ite¬
rare piget : qr patͥ ⁊ filio potest eadẽ ap¬
pellatio conuenire Nam hoc ipse ꝓpͥe¬

Expanded text:
tio non ita appareat in hoc nomine Spiritus sanctus, sicut in hoc nomine donum. Unde Aug., nomine; apparet autem cum dicitur sanctus, ineffabilis quaedam Patris Filiique communio est. Et ideo fortasse sic appellatur, ut jam diximus, nec iterare piget, quia Patri et Filio potest eadem appellatio convenire, nam hoc ipse p
Abbreviated transcription (Latin):
testam humane infirmitatiᷤ lũmine sue di¬
uinitatis accendit: ꝑditũq hominẽ re¬
parauit nomine regis ⁊ imagine insigni¬
tũ. Ido ꝙ̃ filius missus ẽ ⁊ ñ pat᷑ qr con¬
gruentiꝰ miti debebat qͥ ẽ ab illo. q̃m qͥ ẽ¬

Expanded text:
testam humanae infirmitatis lumine suae divinitatis accendit, perditumque hominem reparavit nomine regis et imagine insignitum. Ideo igitur Filius missus est et non Pater; quia congruentius mitti debebat, qui est ab alio, quam qui e
Abbreviated transcription (Latin):
patrẽ: nec tam̃ ẽ ipse pat̾ In qͦ uͦ ad se¬
metipsum dr ñ ad alterũ hoc ẽ qͦd ħt  sic̃
ad semeripsũ dr unius habendo uitã. &
ud id qͦd habet: sicut in cęt̾is reb ẽ. Non
enĩ habens liquorẽ liquor ẽ nec corpus co-
lor: nec aniã sapientia. ẽ E cce qͦnta ẽ idẽ¬
titas. quanta ẽ unitas. ĩmutabilitas. sim¬
plicitas. puritas diumę substantię: ure-¬
ta infirmitatis nr̃e ualitudinẽ assignaui-¬

Expanded text:
 nec tamen est Pater, in quo vero ad semetipsum dicitur, non ad alterum, hoc est quod habet, sicut ad semetipsum dicitur unius habendo vitam, etud quod habet sicut in caeteris rebus. Neque enim vas habens liquorem, nec lor, nec anima est sapientia. Ecce quanta est identitas, quanta est unitas, immutabilitas, simplicitas, puritas divinae substantiae, juxta infirmitatis nostrae valetudinem assignavi
Abbreviated transcription (Latin):
malis ẽ Totũ qͦd in eo ẽ: unum ẽ Ide in oc¬
tauo libꝰ de tͥnitate. Non humatio mͦ ex cõ¬
positis ds ẽ: ut in eo aliud sit qͦd ab eo
habetur. & aliud ipse qͥ habeat s totũ ui¬
ta ẽ: natura scił ꝑfecta & infinita. ꝙ ñ
ex disparib constituta: s uiuens ipsa ꝑ¬
totũ. De hoc eod̾e boetius in pͥmo libꝰ de
tͥntate ait. Quo circa: hoc uere unũ. in
qͦ nullus numerꝰ. nullũ in eo aliud. p̃t᷑ id¬

Expanded text:
malis est: totum quod in eo est, unum est. Idem in octavo libro De Trinitate: Non humano modo ex compositis Deus est, ut in eo aliud sit, quod ab eo habetur, et aliud ipse qui habeat, sed totum vina est natura, scilicet perfecta et infinita, et non ex disparibus constituta, sed vivens per totum ipsa. De hoc eodem Boetius in primo lib. de titur. Quocirca hoc uere unum in quo nullus numerus, nullum in eo aliud p
Abbreviated transcription (Latin):
it in libro de doctrina. xp̃iana. oĩs
doctrina uł rerũ ẽ uł signorum: sed
que ad signifi candum aliquis ñ¬
adhibentur Signa nero:. quorum
usus est in significando. Eorum
autem aliqua sunt: quoium om¬
nis usus est. in signifi cando ñ in ui¬

Expanded text:
it in libro de Doct. christ., omnis doctrina vel rerum est vel signorum; sed quae non ad significandum aliquid adhibentur; signa vero, quorum usus est in significando. Eorum autem aliqua sunt, quorum omnis usus est in significando, non in j
Abbreviated transcription (Latin):
ñ solum significant s conferunt quod in¬
tꝰ adiuuet: sicut euuangłica sacram̃ta Ex
qͦ aꝑte intelligitur quȩ hic appellentur
signa: res illȩ uidelicet quȩ ad significan¬
dũ aliqͥd adhibentur. Om̃e gͥ signũ eti¬
ã res aliq̃ ẽ Qd̾ enim nulla res ẽ. ut in eo¬
dem augustinꝰ ait: omĩno nichil ẽ Non aut̃
e comuenso omĩs res signum ẽ qͥa ñ ad¬
hibetur ad significandum aliqͥd. Cũq his
intenderit speculatio studiosa theologi¬
corũ atq modesta: diuinam seripturã for¬
mã p̃seriptã in doctrina tenere aduertet.
De his gͦ nobis aditum ad res diuinaᷤᷤ ali¬
qͥtenus intelligendas dõ duce aꝑire uo¬
lentibus disserendũ ẽ: & pͥmum de reb
postea de signis disseremus. de

Expanded text:
ignificant, sed conferunt quod intus adjuvet, sicut evangelica sacramenta. Ex quo aperte intelligitur quae hic appellentur signa, res illae videlicet quae ad significandum aliquid adhibentur. Omne igitur signum etiam res aliqua est. Quod enim nulla res est, ut in eodem Aug. ait , omnino nihil est. Non autem e diverso omnis res signum est, quia non adhibetur ad significandum aliquid. Cumque his intenderit theogolorum speculatio studiosa atque modesta, divinam Scripturam, formam praescriptam in doctrina tenere advertet. De his ergo nobis aditum ad res divinas aliquatenus intelligendas. Deo duce, aperire volentibus disserendum est: et primum de rebus, poste
Abbreviated transcription (Latin):
ries. in qͦ ꝑ dñicę fid̾i sinceram ꝓfessionẽ uꝑee
doctrinȩ fraudulentiam ꝓdidimus : aditũ de¬
monstrandȩ ueritatis complexi nec ꝑiculo im-¬
piȩ ꝓfessionis inserti: temperato intͣ utrumq
moderamine utentes: sicubi uͦ parum uox
nr̃a insonuit. ñ a pat̾nis discessit limimbus.
Non gͥ debet hic labor cuiqͣm pigͦ. uł multũ
docto inderi suꝑfluus: cum multis impigris.
breui uolumine cõplicans patrũ sententias
appositas eorum testimoniis. ut non sit neces¬
se querenti librorum numerositatẽ euolue¬
re. cui breuitas collecta qͦd querit᷑ offert sine
s & liberum correctorem desidero: maxime
u̾ ꝓfunda uersatur ueritatis questio. que
utinam tot haberet inuentores. qͦt ht con¬
tradictores. Ut aut̃ quod queritur facilius
occurrat. titulos qͥb singulorũ librorũ ca¬
pitula distinguntur premisimu.¬

Expanded text:
ries; in quo, per dominicae fidei sinceram professionem, vipereae ries; in quo, per dominicae fidei sinceram professionem, vipereae doctrinae fraudulentiam prodidimus, aditum demonstrandae veritatis complexi, nec periculo impiae professionis incerti, temperato inter utrumque moderamine utentes . Sicubi vero Patrum vox nostra insonuit, non a paternis discessit limitibus. Non igitur debet hic labor cuiquam pigro vel multum docto videri superfluus, cum multis impigris brevi volumine complicans Patrum sententias, appositis eorum testimoniis, ut non sit necesse quaerenti librorum numerositatem evolvere, cui brevitas quod quaeritur offert sine sed etiam liberum correctorem desidero, maxime ubi profunda versatur veritatis quaestio, quae utinam tot haberet inventores quot habet contradictores! Ut autem quod quaeritur facilius occurrat, titulos quibus singulorum librorum capitula distinguuntur praemisimu
Abbreviated transcription (Latin):
placita. qͣm docenda conquirere: nec docen¬
da desiderare. s desideratis doctrinam co¬
aptare. N ab ent rationẽ sapientiȩ in suꝑstiti¬
one: quia fidei defectionem seqͥtur ypocrisis
mendax. ut sit uł in uerbis pietas quã ami¬
serat conscientia. ipsã q simulatã pietatem
omi uerborũ m̃datio impiã reddunt falsȩ
doctͥne institutis sidi scĩtatem corrumpere
molientes. auriũq pruriginem sub nouel¬
lo sui cdesiderii dogmate aliis ingerentes.
qͥ contentiõi studentes contra ueritatem
sine fectere bellant.slamq int̾ ueri assertionẽ
ꝙ placiti defensionem ꝑtinax pugna ẽ: dũ se
& ueritas tenet & se uoluntas errous tuetn.
lucernam ueritatis in candelabro exaltare uo¬
lentes. in labore multo ac sud ore uolum̃ dõ p̃
stante compegimus: ex testimoniis ueriratis
in ȩt̃num fundatis in quatuor libris distĩc¬
tũ. in qͦ maiorum exempla. doctrinamq repe¬

Expanded text:
placita quam docenda conquirere; nec docenplacita quam docenda conquirere; nec docenda desiderare, sed desideratis doctrinam coaptare; habent rationem sapientiae in superficie. Quia fidei defectionem sequitur hypocrisis mendax, ut sit in verbis pietas, quam amiserit conscientia, ipsamque simulatam pietatem, omni verborum mendacio impiam reddunt; falsae doctrinae institutis fidei sanctitatem corrumpere molientes, auriumque pruriginem, sub novello sui desiderii dogmate aliis ingerentes, qui contentioni studentes, contra veritatem sine foedere bellant. Inter veri namque assertionem et placiti defensionem pertinax pugna est, dum se et veritas tenet, et se voluntas erroris tueturlucernam veritatis in candelabro exaltare volentes, in labore multo ac sudore, hoc volumen, Deo praestante, compegimus, ex testimoniis veritatis in aeternum fundatis, in quatuor libris distinctum. In quo majorum exempla doctrinamque repe
Abbreviated transcription (Latin):
bigas in nobis agitat. xp̃i caritas: quãuis
non ambigamus omẽm humani eloqͥi ser¬
monem. calumpniȩ atq contradictioni emulo¬
rũ semꝑ fuisse obnoxium: qͥa dissentientibuᷤ
uolunotatum motib dissentiens qͦq fit animo¬
yũ sensꝰ. ut cum om̃e dictum ueri ratione
ꝑfectum sit. tam̃ dum aliud aliis aut uidet᷑
aut complacet ueritati uł ñ intellectȩ uel
offendenti impietatis error obnitat᷑. ac uo¬
luntats inuidia resultet: qͣm d̾s huius scłi
operatur in illis diffidentiȩ filiis. qͥ ñ ratio¬
ni uoluntatem subiciunt. nec doctrinȩ stu¬
diũ impendunt. s his quȩ sompniarunt sa¬
pientiȩ uerba coaptare nituntur: non ue¬
ri s placiti rationem sectantes. qͦs iniqͣ uo¬
iuntas ñ ad intelligentiam ueritatis s ad
defensionem placentium incitat. ñ deside¬
rantes doceri ueritatem. s ab ea ad fabulas.
conuertentes auditum. qͥrũ ꝓfessio ẽ. magis

Expanded text:
bigas in nobis agitat Christi charitas. Quamvis bigas in nobis agitat Christi charitas. Quamvis non ambigamus omnem humani eloquii sermonem calumniae atque contradictioni aemulorum semper fuisse obnoxium; quia dissentientibus voluntatum motibus, dissentiens quoque sit animorum sensus: ut cum omne dictum veri ratione perfectum sit, tamen dum aliud aliis aut videtur, aut complacet, veritati vel non intellectae, vel offendenti, et impietatis error obnitatur, ac voluntatis invidia resultet; quam Deus seculi hujus operatur in illis diffidentiae filiis, qui non rationi voluntatem subjiciunt, nec doctrinae studium impendunt, sed his quae somniarunt sapientiae verba coaptare nituntur, non veri, sed placiti rationem sectantes, quos iniqua voluntas non ad intelligentiam veritatis, sed ad defensionem placentium incitat; non desiderantes doceri veritatem, sed ab ea ad fabulas convertentes auditum. Quorum professio est magis
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid de penuria ac
tenuitate nr̃a. cũ pau¬
ꝑcula in gazophilan-¬
ũ dñi mutere ardua
scandere opus ultͣ
tures nr̃as agere p̃¬
sumimꝰ consum mati-¬
onis fidutiã laboris¬
q merced̾e in sama¬
ritanoͣ statuentes: qͥ
platis in ꝓcurationem semiuiui duob de¬
nariis. suꝑeroganti cuncta reddere ꝓfessꝰ ẽ.
Delectat nos ueritas pollicentis: s t̾ret im¬
m̃sitas laboris. Desiderium hortatur. ꝓfici¬
endi: s dehortatur infirmitas deficiendi. ꝗͣ
inncit zelus domus dñi. Qo in ardescens fi¬
de nrãm aduersꝰ errorem carnalium atq
animalium hominũ dauitice t᷑ris clipeis
munire uł ponius munitam ostendere. ac
theologicarũ inquisitionũ abdita aꝑire nec¬
ñ ꝙ sacram centorũ ecclesiasticorũ ꝓ modulo
intelligentiȩ nr̃ȩ notitiam tradere studuimꝰ
ñ ualentes studiosorum fr̃m uotis iure re¬
sistere: eorum in xp̃o laudabilibꝰ studiis.
lingua ac stilo nos seriuire flagitantiũ. Qas

Expanded text:
aliquid de penuria ac tenuitate nostra cum paupercula in gazophylacium Domini mittere, ardua scandere, opus ultra vires nostras agere praesumpsimus; consummationis fiduciam, laborisque mercedem in Samaritano statuentes, qui, prolatis in curationem semivivi duobus denariis, supereroganti cuncta reddere professus est. Delectat nos veritas pollicentis; sed terret immensitas laboris. Desiderium hortatur proficiendi, sed dehortatur infirmitas deficiendi , quam vincit zelus domus Dei. Quo inardescentes, fidem nostram adversus errores carnalium atque animalium hominum, Davidicae turris clypeis munire, vel potius munitam ostendere, ac theologicarum inquisitionum abdita aperire, necnon et Sacramentorum ecclesiasticorum pro modulo intelligentiae nostrae notitiam tradere studuimus . Non valentes studiosorum fratrum votis jure resistere, eorum in Christo laudabilibus studiis, lingua ac stylo nos servire flagitantium: quas
Abbreviated transcription (Latin):
simul ⁊ aĩam assumpserit. an pꝰ aĩa
ꝗͣ. carnem uł carnẽ quã aĩam. & utriĩ
caro illa pͥꝰ fuerit in utero uͥginis concep¬
ta ⁊ postea assumpta: uerissime ⁊ absq ul
ꝙ aĩam & carnẽ : nec caro fuit pꝰ ꝯcepta ⁊
pꝰmodũ assumpta. s in conceptione assũp¬
ta q ĩ assumptione concepta. Uñ auõ in
libro de fide ad petrum. firmissime tene
& nullatenus dubites ñ carnem & sñ di

Expanded text:
simul et animam assumpserit, an prius animam quam carnem, vel carnem quam animam; et utrum caro illa prius fuerit in utero Virginis concepta, et postea assumpta; verissime et absque uanimam et carnem, nec caro prius fuit concepta, et postmodum assumpta; sed in conceptione assumpta, et in assumptione concepta. Unde Aug. in lib. de Fide ad Petrum, cap. 16: Firmissime tene, et nullatenus dubites, non carnem Chri
Abbreviated transcription (Latin):
auit ds celum & terrã. Nis etenim uer¬
biᷤᷤ moyses sp̃u di afflatus. in uno pͥncipi¬
O a do ereatore mundum factũ refert.
elidẽ errorẽ quorũdã plura sñ pͥncipio fuiᷤ¬
se pͥncipia opinantiũ. Plato nãq tͥa inicia
Estimauit. dm scił &. exemplar & matiã
& ip̃a increata sine pͥncipio: & dm̃ qͣsi
artificem ñ creatorem. Creator enĩ ẽ qui
de nichilo aliquio operari: s etiam de
cere: s ñ creare uocatur q auctor. siue
⁊ de aliquo aliqua facit Ipsȩ ẽ gͦ creator
& opifex. & factor s creationis nom̃ sͥ. ꝓpͥe
retinuit. Alia uͦ etiã creaturis cõmunica
uit In scͥptura tam̃ sepe creator accipit᷑
tãqͣm factor: & creare sicut facere sine
distinctione significationis. Uerũtam̃

Expanded text:
eavit Deus coelum et terram . His verbis Moyses Spiritu Dei afflatus in uno principio a Deo Creatore mundum factum refert, elidens errorem quorumdam plura sine principio fuisse principia opinantium. Plato namque tria initia aestimavit, Deum scilicet, exemplar, et materiam, et ipsa increata sine principio, et Deum quasi artificem, non Creatorem. Creator enim est, qui de nihilo aliquid operari, sed etiam de cere, sed non creare; vocaturque factor sive et de aliquo aliqua facit. Ipse est ergo creator et opifex et factor, sed creationis nomen sibi proprie retinuit, alia vero etiam crvit. In Scriptura tamen saepe creator accipitur tanquam factor, et creare sicut facere sine distinctione significationis. Verumtamen
Abbreviated transcription (Latin):
do sic̃ sapientia ait. ꝑ me reges regnant
& tyranni ꝑ me tenent t̾ram Uñ iob de
dño ait. Qui fac̃ regnare ypocritam: ꝓpr̃
ꝑuersitatem popłi. Et de ppło isrł dicit dis.
Dedi eis regem in ira mea. Nocendi enim uo
luntas pot̾ ẽẽ ab hominis aĩo. potestas aut̃
ñ ẽ nͥ a do: & hoc abdita. aptaq iusticia sa
ꝑ potestatẽ diabolo datã: iustos ds̃ facit
suos. De hoc ꝙ̃ greg̾ in moralib ait. Timoriᷤ
elatio. ñ potestatis ordo in crimine ẽ Poten¬
tiã d̾s tͥbuit: elationẽ uͦ potentię malicia
nr̃e m̃tis inuenit. Tollamꝰ gͦ qd̃ de nr̃o ẽ¬

Expanded text:
 Sapientia: Per me reges regnant, et tyranni per me tenent terram . Unde Job de Domino ait: Qui facit regnare hypocritam propter perversitatem populi . Et de populo Israel dicit Deus: Deluntas potest esse ab homine, potestas autem non est nisi a Deo, et hoc abdita aptaque justitia; nam per potestatem diabolo datam justos Deus facit suos. De hoc etiam Gregor. in Mor. ait: Tumoris elatio, non potestatis ordo in crimine est. Potentiam Deus tribuit, elationem vero potentiae malitia nostrae mentis invenit. Tollamus ergo quod de no
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd qͥ fruitur etiã in hac uta non tantũ ht̃
gaudium spei s etiam rei: quia iam delecta¬
t᷑ in eo qͦd diligit. & ita rem iam aliquatenꝰ
tenet Constat gͦ: qͥa do debemus frm ñ u¬
efficeris beatꝰ: & in qͦ sꝑem ponis. ut ad id
ꝑuenias. De hoc idem ait in libro de doct
ligimus ꝓpt̾ se: & ea re nobis fruendũ ẽẽ
tantũ. qͥ efficimur beati. Eet̾is uͦ utendũ.
frequent tam̃ dr frui: cum delectatione u¬
ti. Cum enim adest qd̾ diligitur: etiã delee¬
tationẽ secum gerit. Si tam̃ ꝑ eã transieris
& ad illud uͥ ꝑmanendum ẽ eã retuleris.
ut̾is ea: & abusiue ñ ꝓpͥe diceris frindi uͦ
inheseris. atq ꝑmanseris. finẽ in ea poneis

Expanded text:
d qui fruitur etiam in hac vita, non tantum habet gaudium spei, sed etiam rei, quia jam delectatur in eo quod diligit, et ita jam rem aliquatenus tenet. Constat igitur quod debemus Deo fruefficeris beatus, et in quo spem ponis, ut ad id pervenias. De hoc idem ait in lib. 1 de Doctligimus propter se, et ea re fruendum nobis esse tantum qua efficimur beati; caeteris vero utendum . Frequenter tamen dicitur frui, cum delectatione uti. Cum enim adest quod diligitur, etiam delectationem secum gerit: si tamen per eam transieris, et ad illud ubi permanendum est eam retuleris, uteris ea; et abusive, non proprie, diceris frui. inheseris atque permanseris finem in ea ponens
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ fruuntur ꝙ utuntur aliis rebus.
res alique sint: qͣrit᷑ utrũ frui se¬
debeant an uti. an utrumq ad qͦd sic res
fruim᷑ eo: si ꝓpt̾ aliud utimͣ eo. bidet᷑ aut̃
mͥ ꝓpt̃ aliud diligendꝰ. Qed enim ꝓpt̃ se
diligendũ ẽ. in eo constituitur beata uita.

Expanded text:
 fruuntur et utuntur aliis rebus, res aliquae sint, quaeritur utrum se frui debeant, an uti, an utrumque? Ad quod sic respfruimur eo; si propter aliud, utimur eo. Videtur autem mihi propter aliud diligendus. Quod enim propter se diligendum est, in eo constituitur beata vita:
Abbreviated transcription (Latin):
corpore color. aut forma. Corpꝰ enĩ subsistit.
& id̾o substantia ẽ. Res enim mutabiles.
neq simplices: ꝓpͥe dicunt᷑ substantieb̾s
aut̃ si subsistit ut substantia ꝓpͥe dici pos¬
sit: mẽ in eo aliqͥd tanqͣm in subiecto. & ñ
ẽ sĩplex. Nefas ẽ aut̃ dicere ut subsistat ds.¬
& subsit bonitati suę atq illa bonitas ñ
substantia sit. uł potius eẽntia neq ip̃e d̾s
sit bonitas sua: s in illo sit tanqͣm in sub¬
siue uocari. ut nomine usitatiore intel¬
ligat᷑ eẽntia: qͦd uere ac ꝓpͥe dr. ita ut for-¬
tasse solũ dm dici oporteat ẽẽntiã: ẽ enim

Expanded text:
corpore color aut forma. Corpus enim subsistit; corpore color aut forma. Corpus enim subsistit; et ideo substantia est. Res ergo mutabiles neque simplices proprie dicuntur substantiae, Deus autem si subsistit, ut substantia proprie dici possit, inest in eo aliquid tanquam in subjecto; et non est simplex. Nefas est autt subsit deus bonitati suae, atque illa bonitas non substantia sit uel potius essentia, neque ipse deus sit bonitas sua, sed in illo sit tamquam in subsiue uocari substantiam, ut nomine usitatiore intelligatur essentia, quod uere ac proprie dicitur, ita ut fortasse deum solum dici oporteat essentiam. Est enim
Abbreviated transcription (Latin):
uod aut̃ in natura ditatis nulla sit acciden¬
Etiũ diuersitas. nullaq penitus mutabilitaᷤ.
s ꝑfecta sĩplicitas: ostendit aus̃ in qͥnto libͦ
sine indigentia ereatorẽ sine situ p̃sidentẽ
sine habitu omĩa continentẽ: sine loco ubi¬
q totũ. sine tẽpore sẽpit̾nũ : sine ulla sui
mutatiõe mutabilia facientẽ: nichilq pa-¬
tientẽ. Quis qͥs dm ita cogitat. & si ñdum
potest omĩno inuenire quid sit: pie tam̃ ca-¬
ueat quantũ potest. aliqͥd de illo sentiR e
qͦd ñ sit E. cce si suptilit̾ intendas. ex hiᷤ at¬
q p̃dictis aꝑit᷑ illa p̃dicam̃ta artis dialectioe
d̃ nature minime conuenire: q̃ nullis sub¬
Sicut ab eo qͦd ẽ eẽ appellatur ẽẽntia. ita ab eo
qͦd ẽ subsistere substantiã dicimꝰ: si tam̃ dig¬
nũ ẽ ut d̾s dieatur subsistere. Noc enĩ de¬
his reb recte intelligitur in qͥb subiectis
st̃ ea q̃ in aliqͦ subiecto ẽẽ dicunt᷑ sicut in

Expanded text:
uod autem in natura divina nulla sit accidentium diversitas, nullaque penitus mutabilitas, sed perfecta simplicitas, ostendit Aug. in lib. 5 de Tsine indigentia creatorem, sine situ praesidentem, sine habitu omnia continentem, sine loco ubique totum, sine tempore sempiternum, sine ulla sui mutatione mutabilia facientem, nihilque patientem; quisquis Deum ita cogitat, etsi nondum potest omnino invenire quid sit ipse, pie tamen caveat quantum potest aliquid de illo sentire, quod non sit. Ecce si subtiliter intendas, ex his atque praedictis aperitur, illa praedicamenta artis dialecticae Dei naturae minime convenire, quae nullis est sub 5: Sicut ab eo quod est esse appellatur essentia, ita ab eo quod est subsistere substantiam dicimus, si tamen dignum ehis rebus recte intelligitur, in quibus, ut subjectis, sunt ea quae in aliquo subjecto esse dicuntur; sicut in
Abbreviated transcription (Latin):
mulie
am ñc his intelligendis atq ꝑtractandis.
ꝗ̃ ad uerbi incarnati misteriũ ꝑtinent.
integra m̃tis ꝯsideratione intendaniꝰ: ut
de ineffabilib uł modicum aliqͥd faxi.
do reuelante ualeamus.Noc enĩ ra-¬

Expanded text:
malis nunc his intelligendis atque pertractandis, quae ad Verbi incarnati mysterium pertinent, integra mentis consideratione intendamus, ut de ineffabilibus vel modicum aliquid fari, Deo revelante, valeamus. LIBER
Abbreviated transcription (Latin):
sensũ ẽ qͦ mͦ ñ ẽ suꝑͥ oem sensũ tanta genatio. Tu
gͦ ori manũ admoue: scrutari ñ licet suꝑna
mistia. Licet scire qͥd natꝰ sit: ñ licet clicu¬
t̃̾e qͦmͦ natꝰ sit Illud negare mͥ ñ licet: &¬
hoc q̃rere metuis ẽ. In effabilis enĩ ẽ illa
generatio. Uñ ysaias. Generationẽ eius
quis enarrabit Quid̾a tam̃ de inges¬

Expanded text:
sensum est, quomodo non est supra omnem sensum tanta generatio? Tu ergo ori manum admove; scrutari non licet superna mysteria. Licet scire quod natus sit, non licet discutere quomodo natus sit. Illud mihi negare non licet, hoc quaerere metus est. Ineffabilis enim est illa generatio, unde Isaias: Generationem ejus quis enarrabit? 9. Quidam prae
Abbreviated transcription (Latin):
a me inquit ambrosius. qͦmͦ sĩ filius sit
ñ pͥorẽ habea patrẽ. Quero item abs te:
deficit uox silet ñ mea tantũ s ꝙ ange¬
lorũ: supꝰ potestates. supꝰ angłos. & suꝑ
cherubin. & suꝑͥ seraphin. & suꝑ oẽo sensũ

Expanded text:
a me, inquit Ambr., quomodo si Filius sit, non priorem habeat Patrem? Quaero item abs te, deficit, vox silet, non mea tantum, sed et angelorum; supra potestates, et supra angelos, et supra cherubi
Abbreviated transcription (Latin):
filius ẽ pͥncipium ħt. & ẽẽ cepit. Quod he¬
reticorum ore sic dictum ẽ. Na sicarriꝰ ut
ñ intelligit etiam natũ ẽẽ dõ sempit̾nũ ẽẽ
ut sit coet̾nus patͥ filius. sicut splendor qͥ
gignit᷑ ab igne atq diffunditur. coeuus ẽ
uu: & eẽt coet̾nus. si ignis ẽẽt et̃nus. I tesi¬

Expanded text:
us est principium habet et esse coepit, quod haereticorum ore sic dictum est. Nam ipse Arius, ut non intelligit etiam natum Filium Deo sempiternum esse, ut sit coaeternus Patri Filius; sicut splendor qui gignitur ab igne atque diffunditur, coaevus est illi, et esset coaeternus si ignis esset aeternus.
Abbreviated transcription (Latin):
& post me ñ erit. Quis gͦ hoc dicit Pat᷑
an filiꝰ. Si filius: ante me inquid ñ fuit
alius ds. Si pat̾: post me inquit ñ erit.
Nie pͥorẽ ille posteriorẽ ñ ht̃. Inuicẽ enĩ¬
in se: ꝙ pat̾ in filio: & filius in patre cog¬
noscit᷑ Ex enim patrẽ dixeris. eiꝰ etiã filiũ
designasti: qi nemo sͥ ipse pat̾ ẽ. Cũ filiũ
nominas etiam patrẽ fat̾is: qr nemo sͥ ip
sȩ filiꝰ ẽ. Itaq nec filius sine patre: nec pat
porest ẽẽ sine filio. Sẽꝑ gͥ pat̃: semꝑ ⁊ filiꝰ.¬

Expanded text:
 doceri? Quis ergo hoc dicit, Pater, an Filius? Si Filius: Ante me, inquit, non fuit alius Deus: Si Pater: Post me, inquit, non erit. Hic priorem, ille posteriorem non habet: invicem in se et Pater in Filio, et Filius in Patre cognoscitur. Cum enim Patrem dixeris, ejus etiam Filium designasti; quia nemo ipse sibi pater est: cum Filium nominas, etiam Patrem fateris, quia nemo ipse sibi Filius est. Itaque nec Filius sine Patre, nec Pater potest esse sine Filio; semper ergo Pater, semper et Fili
Abbreviated transcription (Latin):
uł distinctȩ. cũ hiᷤᷤ utim᷑ d̾ do loquentes. liii.
ic diligent̃ inquiri oportet cum in t̾nita¬
te ñ sit diuersitas. uł singularitas. nec
multiplicitas. uł solitudo: quid significet᷑
his nominib scilic& unꝰ uł una. duo uł due

Expanded text:
 DISTINCTAE, CUM HIS UTIMUR DE DEO LOQUENTES. 1. Hic diligenter inquiri oportet, cum in Trinitate non sit diversitas vel singularitas, nec multiplicitas vel solitudo, quid significetur his nominibus, scilicet unus vel una, duo vel duae,
Abbreviated transcription (Latin):
tudims particeps existere aliqͥs
nͥ ꝑ intelligentiã. q̃ quantoma¬
gis ͭ intelligit᷑ tanto plenius habet᷑: fec̃
d̾s rationalẽ creaturã q̃ sũmũ bonum
intelligeret. & intelligendo amaret &
amando possider&. ac possidendo frue-¬
retur. Eamq hoc mͦ distinxit ut pars in
sui puritate ꝑmaneret ne corpori uniret᷑
animȩ. Distincta ẽ itaq rationalis creat᷑a
in incorporeã & corporeã. & incorporea qͥd̾e
angłs. corporea uͦ homo uocat᷑: ex aĩa rati-¬
onali & carne subisistens. Conditio gͦ ra-

Expanded text:
tudinis particeps existere aliquis, nisi per intelligentiam, quae quanto magis intelligitur, tanto plenius habetur; fecit Deus rationalem creaturam, quae summum bonum intelligeret, intelligendo amaret, amando possideret, et possidendo frueretur: eamque hoc modo distinxit, ut pars in sui puritate permaneret, nec corpori unireturanima. Distincta est igitur rationalis creatura in incorpoream et corpoream. Incorporea, angelus; corporea vero, homo vocatur, ex anima rationali et carne s
Abbreviated transcription (Latin):
ries. in qͦ ꝑ dñicę fid̾i sinceram ꝓfessionẽ iuꝑeę
doctrinȩ fraudulentiam ꝓdidimus: aditũ de¬
monstrandȩ ueritatis complexi nec ꝑiculo im-¬
piȩ ꝓfessionis inserti: temperato intͣ utrumq
moderamine utentes: si cubi uͦ parum uox
nr̃a insonuit. ñ a pat̾nis discessit liminibus.
Non gͥ debet hic labor cuiqͦm pigͦ. uł multũ
docto inderi suꝑfluus: cum multis impigris.
breui uolumine cõplicans patrũ sententias
appositas eorum testimoniis. ut non sit neces¬
se querenti librorum numerositatẽ euolue¬
re. cuii breuitas collecta qͦd querit᷑ offert sine
s & liberum correctorem desidero: maxime
uͥ ꝓfunda uersatur ueritatis questio. quę
utinam tot haberet inuentores. qͦt ht con¬
tradictores. Ut aut̃ quod queritur facilius
occurrat. titulos qͥb singulorũ librorũ ca¬
pitula distinguntur premisimu

Expanded text:
ries; in quo, per dominicae fidei sinceram professionem, vipereae ries; in quo, per dominicae fidei sinceram professionem, vipereae doctrinae fraudulentiam prodidimus, aditum demonstrandae veritatis complexi, nec periculo impiae professionis incerti, temperato inter utrumque moderamine utentes . Sicubi vero Patrum vox nostra insonuit, non a paternis discessit limitibus. Non igitur debet hic labor cuiquam pigro vel multum docto videri superfluus, cum multis impigris brevi volumine complicans Patrum sententias, appositis eorum testimoniis, ut non sit necesse quaerenti librorum numerositatem evolvere, cui brevitas quod quaeritur offert sine sed etiam liberum correctorem desidero, maxime ubi profunda versatur veritatis quaestio, quae utinam tot haberet inventores quot habet contradictores! Ut autem quod quaeritur facilius occurrat, titulos quibus singulorum librorum capitula distinguuntur praemisimu
Abbreviated transcription (Latin):
placita qͣm docenda conquirere: nec docen¬
da desiderare. s desideratis doctrinam co-¬
aptare. N abent ranonẽ sapientiȩ in suꝑstiti¬
one: quia fidei defectionem seqͥtur ypocrisis
mendax. ut sit uł in uerbis pietas quã ami¬
serat conscientia. ipsã q simulatã pietatem
om̃i uerborũ m̃datio impiã reddunt falsȩ
doctͥne institutis fidi sc̃ĩtatem corrumpere
molientes. auriũ ꝙ pruriginem sub nouel¬
lo sui desiderii dogmate aliis ingerentes.
qͥ contentiõi studentes contra ueritatem
sine fectere bellant.slamq int̾ ueri assertionẽ
& placiti defensionem ꝑtinax pugna ẽ: dũ se
& ueritas tenet & se uoluntas erroris tuern.
lucernam ueritatis in candelabro exaltare uo¬
lentes. in labore multo ac sudore uolum̃ dõ p̃-
stante compegimus: ex testimoniis ueritatis
in ȩt̾num fundatis in quatuor libris distĩc¬
tũ. in qͦ maiorum exempla. doctrinamq repe¬

Expanded text:
placita quam docenda conquirere; nec docenplacita quam docenda conquirere; nec docenda desiderare, sed desideratis doctrinam coaptare; habent rationem sapientiae in superficie. Quia fidei defectionem sequitur hypocrisis mendax, ut sit in verbis pietas, quam amiserit conscientia, ipsamque simulatam pietatem, omni verborum mendacio impiam reddunt; falsae doctrinae institutis fidei sanctitatem corrumpere molientes, auriumque pruriginem, sub novello sui desiderii dogmate aliis ingerentes, qui contentioni studentes, contra veritatem sine foedere bellant. Inter veri namque assertionem et placiti defensionem pertinax pugna est, dum se et veritas tenet, et se voluntas erroris tuetur.lucernam veritatis in candelabro exaltare volentes, in labore multo ac sudore, hoc volumen, Deo praestante, compegimus, ex testimoniis veritatis in aeternum fundatis, in quatuor libris distinctum. In quo majorum exempla doctrinamque repe
Abbreviated transcription (Latin):
bigas in nobis agitat xp̃i caritas: quãuis
non ambigamus omẽm humani eloqͥi ser¬
monem. calumpniȩ atq contradictioni emulo¬
rũ semꝑ fuisse obnoxium: qͥa dissentientibuᷤ
uolunotatum motib dissentiens qͦq fit animo¬
pũ sensꝰ. ut cum om̃e dictum ueri ratione
ꝑfectum sit. tam̃ dum aliud aliis aut uidetͣ
aut complacet. ueritati uł ñ intellectȩ. uel
offendenti impietatis erros obritat᷑. ac uo¬
luntatis inuidia resultet: qͣm d̾s hinnus scł̃i
operatur in illis diffidentiȩ filiis. qͥ ñ rato¬
ni uoluntatem subiciunt. nec doctrinȩ stu¬
diũ impendunt. s his quȩ sompniarunt sa¬
pientiȩ uerba coaptare nituntur: non ue¬
ri s placiti rationem sectantes. qͦs iniqͣ uo¬
luntas ñ ad intelligentiam ueritatis s ad
defensionem placentium incitat. ñ deside¬
rantes doceri ueritatem. s ab ea ad fabulas.
conuertentes auditum. qͦrũ ꝓfessio ẽ magis

Expanded text:
bigas in nobis agitat Christi charitas. Quamvis bigas in nobis agitat Christi charitas. Quamvis non ambigamus omnem humani eloquii sermonem calumniae atque contradictioni aemulorum semper fuisse obnoxium; quia dissentientibus voluntatum motibus, dissentiens quoque sit animorum sensus: ut cum omne dictum veri ratione perfectum sit, tamen dum aliud aliis aut videtur, aut complacet, veritati vel non intellectae, vel offendenti, et impietatis error obnitatur, ac voluntatis invidia resultet; quam Deus seculi hujus operatur in illis diffidentiae filiis, qui non rationi voluntatem subjiciunt, nec doctrinae studium impendunt, sed his quae somniarunt sapientiae verba coaptare nituntur, non veri, sed placiti rationem sectantes, quos iniqua voluntas non ad intelligentiam veritatis, sed ad defensionem placentium incitat; non desiderantes doceri veritatem, sed ab ea ad fabulas convertentes auditum. Quorum professio est magis
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid de penuria ac
tenuitate nr̃a. cũ pau-¬
ꝑcula in gazophilan-¬
ũ dm̃ mutere ardua
scandere opus ultͣ
uires nr̃as agere p̃¬
sumimꝰ consummati-¬
omis fidutiã laboris¬
q merced̾e in sama-¬
ritanoͣ statuentes: qͥ
ꝓlatis in ꝓcurationem semiuiui duob de¬
nariis. suꝑeroganti cuncta reddere ꝓfessꝰ ẽ.
Delectat nos ueritas pollicentis: s t̾ret im¬
m̃sitas laboris. Desiderium hortatur. ꝓfici¬
endi: s dehortatur infirmitas deficiendi. ꝗͣ
uincit zelus domus dñi. Q in ardescens fi¬
d̾e nrãm aduersꝰ errorem carnalium atq
animalium hominũ dauitice tͦris clipeis
munire uł ponus munitam ostendere. ac
theologicarũ inquisitionũ abdita aꝑire. nec¬
ñ ꝙ sacramdentorũ ȩcclesiasticorũ ꝓ modulo
intelligentiȩ nr̃e notitiam tradere studuimꝰ.
ñ ualentes studiosorum fr̃m uotis iure re¬
sistere: eorum in xp̃o laudabilibꝰ studiis.
lingua acstilo nos seruire flagitantiũ. Mas

Expanded text:
aliquid de penuria ac tenuitate nostra cum paupercula in gazophylacium Domini mittere, ardua scandere, opus ultra vires nostras agere praesumpsimus; consummationis fiduciam, laborisque mercedem in Samaritano statuentes, qui, prolatis in curationem semivivi duobus denariis, supereroganti cuncta reddere professus est. Delectat nos veritas pollicentis; sed terret immensitas laboris. Desiderium hortatur proficiendi, sed dehortatur infirmitas deficiendi , quam vincit zelus domus Dei. Quo inardescentes, fidem nostram adversus errores carnalium atque animalium hominum, Davidicae turris clypeis munire, vel potius munitam ostendere, ac theologicarum inquisitionum abdita aperire, necnon et Sacramentorum ecclesiasticorum pro modulo intelligentiae nostrae notitiam tradere studuimus . Non valentes studiosorum fratrum votis jure resistere, eorum in Christo laudabilibus studiis, lingua ac stylo nos servire flagitantium: quas
Abbreviated transcription (Latin):
luntatẽ uł ꝑ eiꝰ uoluntatẽ aliquid no ui-¬
tꝰ contingere uł ẽẽ ut in ipso niehil no-¬
ui contingat. S nouũ aliquid sicut in
eiꝰ ȩt̃a uoluntate fuerat fiat sin e ali¬
qͣ sui motione uł mutatione slos uͭ o¬
perando mutari dicim᷑: qr mouem᷑. Non
enim sine motu aliquid facimꝰ Is gͦ fa
res noue eẽ incipiunt. q̃ añ ñ erant ab¬
q ipsiꝰ agitatione: ut actus ꝓpͥe dici ñ
queat. cum uidelie& actꝰ omĩs in motu
consistat. In do aut̃: motus nullus est
Sicut gͦ ex calore solis aliqua fieri contin¬
git nulla tam̃ in ipso uł in eius calore
facta motione uł mutatione: ita ex di
uoluntate noua hñt ẽẽ sine mutatione

Expanded text:
luntatem, vel per ejus voluntatem, aliquid noviter contingere vel esse; ut in ipso nihil novi contingat, sed novum aliquid, sicut in ejus aeterna voluntate fuerat, fiat sine aliqua motione vel sui mutatione. Nos vero operando mutari dicimur, quia movemur; non enim sine motu aliquid facimus. Deus erres novae esse incipiunt, quae ante non erant, absque ipsius agitatione; ut actus proprie dici non queat, cum videlicet actus omnis in motu consistat, in Deo autem motus nullus est. Sicut ergo ex calore solis aliqua fieri contingit, nulla tamen in ipso vel in ejus calore facta motione vel mutatione: ita ex Dei voluntate nova habent esse sine mutatione
Abbreviated transcription (Latin):
similiũ errore sp̃s sẽs euacuans. ueri¬
tatis q disciplinã tradens. m̃ in pͥncipi¬
o temporũ mundum creasse. & añ tempo¬
ra etnalit᷑ extitisse significat: ipsius et̃ni¬
tatẽ & omĩpotentiã cõm̃dans. Cin uoluisse
facere ẽ. qr ut p̃diximꝰ ex eius uoluntate

Expanded text:
similium errorem Spiritus sanctus evacuans, veritatisque disciplinam tradens, Deum in principio temporum mundum creasse, et ante tempora aeternaliter extitisse significat, ipsius aeternitatem et omnipotentiam commendans, cui voluisse, facere est; quia, ut praediximus, ex ejus
Abbreviated transcription (Latin):
ic orit᷑ q̃stio: ñ transilienda silentio. Dic¬
tũ ẽ enim supͣ qd̃ potestas peccandi
& nocendi ñ ẽ homini ł diabolo: nͥa¬
dĩ ordinationi resistit. Cum gͦ diabolo sit
potestas mali di ordinatione: eius potesta¬
ti ñ ẽẽ resistendum urdetur. S sciendũ est
apłm ibi loqui de secłari potestate. scił re
ge & pͥncipe & huius modi: qͥb ñ ẽ resisten¬
dũ ĩ his q̃ iubet d̾s eiꝰ exhiberi. scił ĩ tͥbutᷤ
resistendũ ẽ Uñ aus̃ det̾minans qñ sit
resistendũ potestati: ĩ libͦ de natura boni a-
cere: ħ sane contẽpne potestatem. tim̃do po¬
testatẽ maiorẽ Ip̃os humanarũ rerũ gͣdꝰ
qͥd ip̃e ꝓconsul iubeat & aliud iubear ĩ¬
ꝑator : ñqͥd dubitat᷑ illo contẽpto illi esse
seruiendũ: Ergo si aliud ĩꝑator aliud d̾s
iubeat contempto illo obtẽperandũ ẽ do¬
Potestati gͦ diaboli uł hoĩs tẽ resistimꝰ cũ
aliqͥd contra dm suggesserit᷑ in qͦ dĩ ordina-¬

Expanded text:
ic oritur quaestio, non transilienda silentio. Dictum est supra quod potestas peccandi vel nocendi non est homini vel diabolo, nDei ordinationi resistit. Cum ergo diabolo sit potestas mali Dei ordinatione, ejus potestati non esse resistendum videtur. Sed sciendum est Apostolum ibi loqui de seculari potestate, scilicet rege, et principe, et hujusmodi; quibus non est resistendum in his quae jubet Deus eis exhiberi, scilicet in triresistendum est. Unde August., determinans quando resistendum sit potestati, in lib. de Natura boncere? Hic sane contemne potestatem timendo potestatem. Ipsos humanarum legum gradualiud ipse proconsul iubeat et aliud imperator, numquid dubitatur, illo contempto illi esse serviendum? Ejubeat, contempto illo, obtemperandum est DPotestati ergo diaboli vel hominis tunc resistamus, cum aliquid contra Deum suggesserit; in quo Dei ordina
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ & sp̃s uł donum patͥs. sp̃s uł donum.
S ñ ita ẽ in om̃ib relatiuus. Non enĩ oĩa
q̃ relatiue dicuntur suis ad se uieissim
respondent uocabulis. Uñ auc̃ horũ eli¬
cimꝰ patrem sp̃s sc̃i: ne filius eius intelli¬
gatur sp̃s sc̃s. Item dicimꝰ sp̃m sc̃m filii. s
ñ dicimus filium sp̃s sc̃i: ne pat̾ eius intel¬
ligatur sp̃s sc̃s. In multis enim relatiuisͤ
hoc contingit.: ut ñ inueniatur uocabulũ
quo sͥ uicissim respondeant. Cũ gͦ dicimꝰ
donũ patͥs ⁊ filii: ñ quidẽ possumus dicere
patrẽ doni aut filium doni. S ut hec ui¬
cissim respondeant dicimꝰ donũ donato¬
ris. ꝙ donatorẽ doni: qr hic potuit inue¬
niri usitatum uocabulũ. illic ñ potuit
Donũ gͦ donatoris. & donator doni cum
dicimꝰ: relatiue utrumq ad inincẽ dicimꝰ.
Donator tam̃ ñ fuit ds nͥ ex tempore. eum

Expanded text:
vel donum, Patris spiritus vel donum. Sed non ita est in omnibus relativis. Non enim omnia quae relative dicuntur, suis ad se invicem respondent vocabulis. Unde Aug. horum elicimus patrem Spiritus sancti, ne filius ejus intelligatur Spiritus sanctus. Item dicimus Spiritum sanctum Filii, sed non dicimus filium Spiritus sancti, ne pater ejus intelligatur Spiritus sanctus. In multis enim relativis hoc contingit, ut non inveniatur vocabulum quo sibi vicissim respondeant. Cum ergo dicimus donum Patris, et Filii, non quidem possumus dicere patrem doni aut filium doni; sed ut haec vicissim respondeant, dicimus donum donatoris, et donatorem doni; quia hic potuit inveniri usitatum vocabulum, illic non potuit. Donum ergo donatoris, et donator doni cum dicimus, relative utrumque ad invicem dicimus: donator tamen non fuit Deus, nisi ex tempore, cum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ pat᷑ ur̃ celestis ꝑfectus ẽ. Suꝑ illum locũ
etiã psalmi ego hodie genu te de hae geia¬
neratione filii ita loquitur auõ. Quam quã
ꝑ hoc qͦd dic̃ hodie possit etiã intelligi dies
hodie p̃sentiam significat atq in et̾iuta¬
te nec p̃titum qͥcquã ẽ quasi eẽ defierit
nee futurũ quasi nondum sit s p̃sens.
tantũ: qr quicqͥd et̾num ẽ semꝑ ẽ diuinius
accipit᷑ de generatione sempit̃na sapientie¬
di. Scce his uerbis ostendit auõ. qͦd ge¬
neratio filii semꝑ ẽ. nec pͥtiit nec futura est.
qr et̾na ẽ. Ido enim dixit genur ne nouum
putaretur scił ne inderetur in cepisse. Nlo¬
mus. nichil aliud manifestatur: nͥ qr ex ip¬
sa centia ꝑat̾s semꝑ genitus ẽ filius.¶¬

Expanded text:
vester coelestis perfectus est. Super illum locum vester coelestis perfectus est. Super illum locum etiam psal. 2: Ego hodie genui te, de hac generatione Filii ita loquitur Aug.: Quanquam per hoc quod dicit hodie, possit intelligi dies die praesentiam significat, atque in aeternitate, nec praeteritum quidquam quasi esse desierit, nec futurum quasi nondum sit, sed praesens tantum, quia quidquid aeternum est semper est. Divinius accipitur de sempiterna generatione SapientiDei. Ecce his verbis ostendit Aug. quod generatio Filii semper est, nec praeteriit, nec futura est, quia aeterna est. Ideo dixit genui, ne novum putaretur, scilicet ne videretur incoepisse; honnes Chrys., nihil aliud manifestatur, nisi quia ex ipsa essentia Patris semper genitus est Filius.