comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quid potiꝰ sit. plurisꝙ meriti: dilig̾e
amicos. an: diligere inimicos.S hȩx cõ¬
paratio: implicita ẽ. Si enĩ ꝯferat᷑ dilectio
amicoꝵ tantũ: dilectioni amicoꝵ. &
etiã inimicoꝵ: ꝑspicua est absolutio. S
si in aliquo homine uno: qui diligit si¬
mul amicũ & inimicũ: quid hoꝵ potiꝰ
sit: querat᷑: obscura est responsio. qͥa de
motu mentis agit᷑. de qͦ ñ est nobis faci¬
le indiciũ. an unus & idem motꝰ sit: er¬
ga amicũ.&. inimicũ. S erga amicũ: in¬
tensior. an duo. unꝰ erga inimicũ: qͥ đr
difficilior. Alter erga amicũ: qͥ uidrfer¬
uentior. Nec incongrue putat᷑ melior:
qui est feruentior. Uł si unus ideꝙ est:
inde tam̃ potior: ubi ẽ ardentior: ñ im
qui ꝑfectoꝵ cẽ dicit: dilig̾e mimicos &
beneface eis. neꝙ a tanta multitudine¬
sponsionẽ dicit a multis impleri: qͥ ñ¬
dum diligunt in imicos. Ait enĩsic Mag¬
nũ est erga eũ qui tͥ nicħ mali fecerit:

Expanded text:
quid potius sit plurisque meriti, diligere amicos, an diligere inimicos. Sed haec comparatio implicita est. Si enim conferatur dilectio amicorum tantum dilectioni amicorum et etiam inimicorum, perspicua est absolutio. Sed si in aliquo uno homine qui diligit simul amicum et inimicum, quid horum prius sit quaeratur, obscura est responsio, quia de motu mentis agitur, de quo non est nobis facile judicium, an unus et idem motus sit erga amicum et inimicum, sed erga amicum intensior; an duo, unus erga inimicum, qui dicitur difficilior, alter erga amicum, qui videtur ferventior; nec incongrue putatur melior qui est ferventior. Vel si unus idemque est, idem potior ubi est ardentior, non imquia perfectorum esse dicit diligere inimicos, et benefacere eis; neque hoc a tanta multitudinesponsionem dicit a multis impleri, qui nondum diligunt inimicos. Ait enim sic: Magnum est, erga eum qui tibi nihil mali fecerit
Abbreviated transcription (Latin):
filioꝵ dei est istud: quo quidẽ se debet
om̃is fidelis extendere: & humanũ ani¬
mũ ad hunc ȩffectũ: orando dñm: sccũ¬
q agendo luctandoq ꝑduc̾e: tam̃ qͥa
hoc tam magnũ bonũ tantȩ multitudi¬
nis ñ est: quantã credimꝰ exaudiri: cũ
dr in oratione: dimitte nobis. de. nr̃a. sic̃
sponsionis implent᷑: si homo qui ñ dum
tta ꝓfecit: ut eciã diligat inimicũ tam̃
qñ rogat᷑ ab homine qui peceauit in eũ.
ut ei dimittat: dimittit exccede. qͥ etiã
sibi roganti uult dimitti: cũ orat: & di
hominẽ in qͦm peccauit: si peccato suo
mouet᷑ ut roget: ñ est adhuc deputandꝰ
inimicꝰ. ut eum dilig̾e sit difficile: sicut
erat qñ inimicitias exerdebat. Quisqͥs uͦ
roganti & penitenti ñ dimiitit: ñ estimet

Expanded text:
filiorum Dei est istud, quo quidem se debet omnis fidelis extendere, et humanum animum ad hunc affectum orando Deum, secumque agendo luctandoque perducere, tamen quia hoc tam magnum bonum tantae multitudinis non est, quantum credimus exaudiri cum dicitur in oratione: Dimitte nobisponsionis hujus implentur, si homo qui nondum ita profecit ut etiam diligat inimicum, tamen quando rogatur ab homine qui peccavit in eum ut ei dimittat, dimittit ex corde, qui etiam sibi roganti vult dimitti, cum orat et dichominem in quem peccavit, si peccato suo movetur ut roget, non est adhuc deputandus inimicus, ut eum diligere sit difficile, sicut erat quando inimicitias exercebat. Quisquis vero roganti et poenitenti non dimittit, non existimet
Abbreviated transcription (Latin):
oparat᷑. quia nimirũ: mentẽ quã semel
ceꝑit: a diledione mundi. funditꝰ occidit.
bilis: caritas est. quȩ in qͦcq fuerit: radix
illi erit. quȩ ardente sole arescere ñ potest.
Nutrit᷑ enim: calore solis. ñ arescit. Itẽ: be
filii dei agnoscendi signũ fuit: qđ suꝑ eũ
descenderit: & manserit sp̃e. Qiid mag̾¬
m est filio dei: qđ in ip̃o manere spẽ astru¬
gestauerint: partim: semꝑ maneat. par¬
tim: rediturus secedat. Manet enĩ apud
eos: ut bonis insistant actibus. Recedit
uͦ ad tempus: ne semꝑ infirmos euran¬
di: mortuos suscitandi: demones eicien¬
di: uł etiã ꝓphetandi: habeant faculta¬
tẽ. Manet gͦ semꝑ: ut possint hab̾e uir¬
tutes. ut mirabiliter ip̃i uiuant. Uenit
ad tempus: ut etiã aliis ꝑmiraculoꝵ sig¬
na quales sint intus effulgeant. Itẽ gg.¬

Expanded text:
comparatur, quia nimirum mentem quam semel ceperit, a dilectione mundi funditus occidibilis charitas est, quae in quocumque fuerit, radix illi erit; quae ardente sole arescere non potest; nutritur calore solis, non arescit. Item, BedFilii Dei agnoscendi signum fuerit, quod super eum descenderit et manserit Spiritus. Quid magni est Filio Dei quod in ipso manere Spiritus astrugestaverint, partim semper maneat, partim rediturus secedat. Manet autem apud eos, ut bonis insistant actibus; receditem ad tempus, ne semper infirmos curandi, mortuos suscitandi, daemones ejiciendi, vel etiam prophetandi habeant facultatem. Manet semper, ut possint habetutes, ut mirabiliter ipsi vivant; venit ad tempus, ut etiam aliis per miraculorum signa quales sint intus, effulgeant. Item G
Abbreviated transcription (Latin):
benefac̾e ei. quã illũ: qͥ nicħ mali nobiᷤᷤ
fecerit. uł amicũ. Qd. si quis ꝯcede sim¬
plicitꝰ noluerit: dicens: intensius diligi¬
tur amicꝰ: quã inimicꝰ: & ido: illud po¬
tius isto: det̾minet ista: scđ̾m p̃missam
tur. Illud uͦ qđ sequit᷑ magis nos mou̾et:
dilig̾e ininicos: quanta exaudit᷑. cũ d̾r:
cauit: dimittit.S cum pec̃ea ñ dimittan¬
tur alicui adulto: nͥ caritatẽ habeat. seqͥ¬
tur: ut caritatẽ habeat. qͥ ñ diligit ini¬
micũ. Quomͦ gͦ nomine ꝓximmi om̃is hõ¬

Expanded text:
e ei, quam illum qui nihil mali fecit nobis, vel amicum. Quod si quis concedere simpliciter noluerit, dicens: Intensius diligitur amicus quam inimicus, et ideo illud potius isto, determinet ista secundum praemissam tur. Illud vero quod sequitur, magis nos movet, qdiligere inimicos, quanta exauditur cum dicitcavit, dimittit. Sed cum peccata non dimittantur alicui adulto, nisi charitatem habeat, sequitur ut charitatem habeat qui non diligit inimicum. Quomodo ergo nomine proxim
Abbreviated transcription (Latin):
asserunt: caritatẽ semel habitã ab aliqͦ.
ñ posse excidere. nullũꝙ dãpnanduo
aliq̃n hanc hab̾e. Qui hanc traditionẽ
subditis muniunt testimoniis: Apł ait.¬
Caritas nunqͣm excidet. Augustinus ea
uera fuit. Itẽ. Karitas est fons ꝓpͥus &d
singłaris. bonoꝵ. cui ñ onminicat alie¬
nus Alieni sunt om̃s: qͥ audituri sunt :ñ
noui uos De hoc fonte: scͥptura ait. fone¬

Expanded text:
asserunt charitatem semel habitam ab aliquo asserunt charitatem semel habitam ab aliquo non posse excidere, nullumque damnandum hanc aliquando habere; qui hanc traditionem subditis muniunt testimoniis. Apostaritas nunquam excidit. August. etiam vera fuit. Item: Charitas est fons proprius et singularis bonorum, cui non communicat alienus. Alieni sunt omnes qui audituri sunt: Non novi vos . De hoc fonte Scriptura ait,
Abbreviated transcription (Latin):
dilig̾e. Et quia illud p̃ceptũ generale ẽ:
om̃ibus p̃cipitꝰ᷑: om̃es homines dilig̾e.
g̾e omnẽ hominẽ. etiã ininicũ. Mino¬
ribus uͦ: inosiliũ. Inp̃ceptũ uͦ: eos dili¬
g̾e qui nicħ mali fecerunt eis. & inimi¬
cos ñ odire. S melius ẽ: ut intelligat᷑:
omibus illo mandato p̃cipi: cunctos
dilig̾e. etiam in imicos. Cui sensui atte¬
stant᷑. suꝑiꝰ posite auctoritates. & alie
multȩ. Illud nͦ aug̃i nouissime positũ:
deꝑfecta caritate dictũ intelligit᷑. quȩ
tantũ ꝑfectoꝵ est: qui ñ solum amicos:
s etiã in imicos : ꝑfecte diligunt. eisq be¬
nefaciunt. Quȩ ꝑfectio dilectionis: ñ ẽ
tantȩ multitudinis: quanta exaudit᷑.
in oratione dnĩca. Et hoc: reuera gͣnde
est: o exinuȩ bonitatis: s. ꝑfecte diligͥe
in imicũ. Ita etiã eum dicit: impleri uer¬
ba illiꝰ sponsionis ab homine: qui ñ ita
ꝓfecit ut diligat in imicũ: de dilectio¬
ne ꝑfecta accipiendũ est

Expanded text:
diligere. Et quia illud praeceptum generale est omnibus, praecipitur omnes homines diligere, gere omnem hominem, etiam inimicum; minoribus vero in consilium. In praeceptum vero, eos diligere qui nihil mali fecerunt eis, et inimicos non odire. Sed melius est ut intelligatur omnibus illo mandato praecipi cunctos diligere etiam inimicos; cui sensui attestantur superius positae auctoritates, et aliae multae. Illud vero August. novissime positum, de perfecta charitate dictum intelligitur, quae tantum est perfectorum; qui non solum amicos, sed etiam inimicos perfecte diligunt, eisque benefaciunt. Quae perfectio dilectionis non est tantae multitudinis, quanta exauditur in oratione Dominica, et hoc revera grande est et eximiae bonitatis, perfecte diligere inimicum. Ita et cum dicit impleri verba illius sponsionis ab homine qui non ita profecit ut diligat inimicum, de dilectione perfecta accipiendum est.
Abbreviated transcription (Latin):
Nante polluerunt ꝑ adulteruio.
olet etiam queri: an ualeat duci in
diugiũ: quȩ prius est polluta ꝑ ad¬
cat in matrimoniũ: quã prius polluit
adulterio. Item. Relatum est auribus scõꝵ¬
sacerdotũ. quenda alterius uxorẽ: stupro
Tale gͦ conubiũ: ꝓhibemus: & anathema¬
is aliisq auctoritatibus uetant᷑ in o¬
iugiũ copulari: qui se prius adulte
uerũ conubium: fieri potest diugiũ: eum
qua p̃cessit ad ulteriũ. Ide Posse fieri sane
licitas nuptias exꝑsonis illicite nunctis:
honesto placito subsequente: manifestũ ẽ.

Expanded text:
ante polluerunt per adulterium. Solet etiam quaeri an valeat duci in conjugium quae prius est polluta per adcat in matrimonium quam prius polluit adulterio. Item, ex sacerdotum quemdam alterius uxorem stupro Tale igitur connubium prohibemus et anathemaaliisque auctoritatibus vetantur in conjugium copulari, qui se prius adulterverum conjugium, fieri potest conjugium cum qua praecessit adulterium. Item: Posse fieri sane licitas nuptias, ex personis illicite conjunctis honesto placito subsequente manifestum e
Abbreviated transcription (Latin):
duci possunt. Set ad hoc dicimꝰ. qͥa
ide de natiuitate huiꝰ hoĩs. & mundi
c̃atione. nc̃ etiã scit: qđ sciebat: ante¬
quã fierent. licet tc̃. & nunc: hanc sciãm
eiꝰ diu̾sis expͥmi u̾bis opceteret. Nã qd̾
cõmutanda sunt: ad ip̃m designan¬
dũ. sic̃ diu̾sis temporibus loqͥntes: ean¬
dem diẽ mͦ ꝑ hoc aduerbiũ eras. desig¬
namꝰ: dũ adhuc futura ẽ: mͦ ꝑ hodie.
dũ p̃sens est: mͦ ꝑheri: dũ p̃terita ẽ. Ita
antequã c̾aret᷑ mundus: sciebat deus
hẽ c̾andũ. Postquã c̾atus ẽ: sciuit eũ
c̾atũ. nec ẽ hocscire diu̾sa: s omĩno id̾e.
c̾didert̃. xp̃m nasciturũ. & moriturũ.¬

Expanded text:
possunt. Sed ad hoc dicimus quod idem de nativitate hujus hominis et mundi creatione, nunc etiam scit quod sciebat antequam fierent, licet tunc et nunc hanc scientiam ejus diversis exprimi verbis oportet. Nam quod commutanda sunt ad ipsum designandum. Sicut diversis temporibus loquentes, eamdem diem modo per hoc adverbium cras designamus, dum adhuc futura est; modo per hodie dum praesens est; modo per heri, dum praeterita est. Itaque antequam crearetur mundus, sciebat Deus hunc creandum; postquam creatus est, scit eum creatum, nec est hoc scire diversa, sed omnino idem crediderunt Christum nasciturum et morituru
Abbreviated transcription (Latin):
dei agendũ est. uͥ pͥma ꝯsid̾atio
occurrit: quomͦ uere d̾s dicat᷑ omp̃s.
An: quia omĩa possit. an tm̃: qr ea
possit que uult. Qđ enĩ d̾s omĩa pos¬
sit. pluribus auctoritatibꝰ monstiat᷑.
Ait enĩ aug̃. in libro q̃stionũ uet̾is. ac
noue legis. Omĩa quidẽ potest deus.

Expanded text:
Dei agendum est, ubi prima consideratio occurrit, quomodo vere Deus dicatur omnipotens; an quia omnia possit, an tantum quia ea possit quae vult. Quod enim Deus omnia possit, pluribus auctoritatibus comprobatur. Ait enim Aug., in lib. Quaest. veteris ac novae legis: Omnia quide
Abbreviated transcription (Latin):
opoetet utrũ ea omĩa que semel scit
uł p̃scit ds. semꝑ sciat & scierit. & p̃sciat
ac p̃scierit. an olim scierit. uł p̃scierit:
futuris: exquo illa quȩ futura erant.
p̃sentia fiunt: uł p̃tereunt: sub dei p̃¬
esse desinunt. neq cũ p̃scire desinit aliqͦ
que ante p̃sciebat: minus ea noscit:
quã ante cognoscebat. Non enĩ dr ex
defectu scĩe eius: qđ aliqua p̾scierit ali¬
quando. quȩ mͦ ñ p̃sciat. s exrõne u̾bi:
qđ est p̃sciã. P rescire enĩ est. ante scire:

Expanded text:
oportet utrum ea omnia quae semel scit vel praescit Deus semper scit et scierit, ac praesciat et praescierit, an olim scierit vel praescierit futuris, ex quo illa quae futura erant praesentia fiunt vel praetereunt, sub Dei presse desinunt. Neque cum praescire desinit aliqua quae ante praesciebat, minus ea noscit quam ante cognoscebat. Non enim dicitur ex defectu scientiae Dei quod aliqua praescierit aliquando quae modo non praesciat, sed ex ratione verbi quod est praescientia. Praescire enim est ante scire
Abbreviated transcription (Latin):
na inqͥt dei potentia ẽ: ñ posse men-¬
tiri. Sunt enĩ queda: que in aliis re¬
bus: potentie deputande sunt. In a¬
liis uͦ: minime. & que inaliis: lau¬
uabilia sunt. inaliis: rep̃hensibilia st̃
Non gͣ id̃o ds minus potens ẽ: quia
quȩda. quȩ ds ñ potest. Unde ui¬
det᷑ ñ omĩa posse. Honenĩ pot̾ moei¬
uł falli. Unde aug̃. inli. desymbolo.
Ds̃ omp̃s ñ potest mori. ñ potest
falli. ñ pot̾ miser fieri. ñ pot̾ uinci.
Hec utiq & huiꝰmi: absit: ut possit
omip̃s Si enĩ huiꝰmͦi passionibꝰ atq
defectibus subici posset: omp̃s mini¬
me foret. & inde monstrat᷑ omp̃s:
qula hec ei ꝓpinquare ñ ualent. Po¬
test tam̃ hec in aliis oꝑari.

Expanded text:
na, inquit, Dei potentia est non posse menna, inquit, Dei potentia est non posse mentiri. Sunt enim quaedam quae in aliis rebus potentiae deputanda sunt, in aliis vero minime; et quae in aliis laudabilia sunt, in aliis vero reprehensibilia sunt. Non ergo ideo Deus minus potens est, quiaquae Deus non potest, unde videtur non omnia posse; non enim pote falli. Unde Aug., in lib. de Symbolo: Deus omnipotens non potest mori, non potest falli, non potest miser fieri, nec potest vinci. aec utique et hujusmodi absit ut possit omnipotens, si enim hujusmodi passionibus atque defectibus subjici posset, omnipotens minime foret. Et ideo monstratur omnipotens, quia ei haec propinquare non valent; potest tamen haec in aliis operari.
Abbreviated transcription (Latin):
a natura diuinitatis penitus sunt a
liena: cũ hoꝵ instrum̃ta nullatems.
hab̾e queat incorporea. os simplex sub¬
stantia. Quibus id respondendũ: ar-
tentia aliene ñ sunt .s ad ip̃am᷑ ꝑti¬
nent. Licet enĩ huiꝰmͦi actiones: inse
os̃ hab̾e ñ possit. Non enĩ potest am¬
bulare uł loqui: & huiꝰmͦi: eas tam̃
inc̾aturis potest oꝑari. Facit enĩ ut
homo ambulet. o loquat᷑ & huiꝰmmͦi.
Non gͦ ꝑistas actiones diuine po¬
tentie detrahit᷑ aliquid. quia & hec
potest face̾ ds om̃ps. De aliis obieit᷑.
et sunt alia qͦd̾a
quȩ ds nullatenꝰ fac̾e potest. ut
pecc̃a. Non enĩ pot̾ mentiri. ñ pot̾
peccare. S: ñ ido omĩpotentie dei:
in aliqͦ detrahit᷑: uł derogat᷑: si pec¬
care ñ posse dr. quia ñ eẽt hoc potea¬
tiȩ: s infirmitatis. Si enĩ hoc posset:
omp̃s ñ esset. Non gͥ impotentie s
potentie imputandũ est: qđ ista ñ
potest. Unde aug̃. in xͦu.li. de tri. Mag-¬

Expanded text:
a natura divinitatis sunt penitus aliena, cum horum instrumenta nullatenus habere queat incorporea et simplex substantia. Quibus id respondendum arbittentia alienae non sunt, sed ad ipsam pertinent. Licet enim hujusmodi actiones in se Deus habere non possit non enim potest ambulare vel loqui et hujusmodi, eas tamen in creaturis potest operari, facit enim ut homo ambulet, et loquatur, et hujusmodi. Non ergo per istas actiones divinae potentiae detrahitur aliquid, quia et hoc potest facere Omnipotens. 3. De aliis objicitur. Sed sunt alia quaedam quae Deus nullatenus facere potest, ut peccata, non enim potest mentiri, non potest peccare. Sed non ideo omnipotentiae Dei in aliquo detrahitur vel derogatur, si peccare non posse dicitur, quia non esset hoc potentiae sed infirmitatis. Si enim hoc posset, omnipotens non esset, non ergo impotentiae, sed potentiae imputandum est, quod ista non potest, unde Aug., in lib. 15 de Trin.: Mag
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c uerũ timorẽ: & tristiciã: in na¬
tura hominis. s ñ sic̃ nos. qui sumus
menbra eiꝰ. Nos enĩ cã peccati nr̃i: hiꝰ
uefectibus necessario sublacemꝰ. & in
nobis sunt isti defectus: scd̃m ꝓpassio¬
ꝓpassionẽ. Sicut enim inpeccatis gra¬
dus quida notant᷑: ꝓpassio: & passio:
ita os inhis penalibꝰ affectibꝰ. Afficit᷑
enim quis interdũ timore̾: uł tͥsticia.
ita: ut mentis intellectus ñ inde mo¬
ueat᷑ a reditudine. uł dei otemplati

Expanded text:
Christus verum timorem et tristitiam in naChristus verum timorem et tristitiam in natura hominis; sed non sicut nos, qui sumus membra ejus. Nos enim causa peccati nostri his defectibus necessario subjacemus, et in nobis sunt isti defectus secundum propassiopropassionem. Sicut enim in peccatis gradus quidam notantur propassio et passio, ita et in poenalibus effectibus. Afficitur enim quis interdum timore vel tristitia, ita ut mentis intellectus non inde moveatur a rectitudine vel Dei contemplati
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ p̃missis adu̾sari uident᷑. Nam
suꝑ illũ locũ psalmi: elamaui. & ñ ex
cens. Quomͦ hoẽ dicit. qui peccatũ ñ fec̃.
nec inuentꝰ est dolus in ore eiꝰ. S de nobis
ccepore suo hocdix̃. Cceporis enim sui.i.
xit: transeat a me: calix iste. ꝓnobis lo¬
quit᷑: nͥ forte putat᷑: timiusse mori. Sͦ
ñ uere timebat dñs pati: tercia die re
surrecturus: cũ arderet paulus dissolui
det mori: & dñs coronaturus timet
mortẽ. B infirmitatẽ nram rep̃sentanᷤ:
ꝓsuis infirmis qui timent mori: hec
Erubescant: qui putant saluatorẽ ti¬
muisse mortem. os passionis pauore.:
uixisse. transeat a me calix iste.
Determinatio auctoritatũ.
e autẽ insacris litteris aliqua ad¬
uersa diuersitas ẽẽ putetur: harũ
auctoritatũ uerba inħc modũ accipi¬
Denda dicimus. ut ñ ueritatẽ timoris
& tristicie: uł ꝓpassionẽ. s timoris &
tristiciȩ necessitatẽ. & passionẽ: axp̃o
remouisse intelligant᷑. habuit enim

Expanded text:
quae praemissis adversari videntur. Nam super illum locum psal. 21: Clamabo et non exasic: Quomodo hoc dicit, qui peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus ; sed nobis de corpore suo hoc dicit. Corporis enim sui, idxit: Transeat a me calix iste, pro nobis loquitur, nisi forte putetur timuisse mori; sed non vere timebat Dominus patisurrecturus, cum arderet Paulus dissolvi det mori; et dominus comortem? Sed infirmitatem nostram repraesentans, pro suis infirmis qui timent mori, haecErubescant qui putant Salvatorem timuisse mortem, et passionis pavore dixisse: Transeat a me calix iste. 6. Determinatio auctoritatum. Ne autem in sacris Litteris aliqua adversa diversitas esse putetur, harum auctoritatum verba in hunc modum accipienda dicimus, ut non veritatem timoris et tristitiae vel propassionem, sed timoris et tristitiae necessitatem et passioovisse intelligatur. Habuit enim
Abbreviated transcription (Latin):
rationis plenũ. qđ &s ille qui ẽ inferior:
ñ timet. & ille qui suꝑioe est: gerit ti
turbat᷑. ut homo flet. ut homo cruci¬
figit᷑. ꝑ naturã hominis: &s tediauit &
resurrexit. Non turbat᷑ eiꝰ uirtus. Non
turbat᷑ eiꝰ diuinitas. s turbat᷑ anuna.
Sod̾m humanȩ fragilitatis assũptionẽ¬
turbat᷑. Nam qui suscepit animã: su¬
scepit etiam animȩ passionẽ. Non e¬
num eo qđ deuserat: aut tͣbari. aut
mori ꝑosset. Idem in eode. Suscepit tͥs
mino: qui crucẽ p̃dico. Ut homo ha¬
buit tristiciã: quam meo suscepit af¬
fectu. mͥ cõꝑatit᷑. mͥ tristis est. michi
dolet. gͦ ꝓ me: & in me doluit: qͥ ꝓ
se nil habuit: qđ doleret. Doles gͥ dñe¬
planatione fidei: ait. Nos ita dicimus
hominẽ passibilẽ adei filio susceptũ:
ut deitas impassibilis ꝑmaneret. Pas¬
sus est enum filius dei: ñ putatiue: s
uere: omĩa: quȩ scriptura testatur.
sub̃am assũptam. Licet gͦ ꝑsona filii
sa est: ut tota trintas quã impassi¬

Expanded text:
rationis plenum, quod et ille qui est inferior non timet, et ille qui superior est gerit timturbatur, ut homo flet, ut homo crucifigitur, per naturam hominis et taediavit et resurrexit. Non turbatur ejus virtus, non turbatur ejus divinitas, sed turbatur anima, secundum humanae fragilitatis assumptionem. Nam qui suscepit animam, suscepit etiam animae passionem. Non enim eo quod Deus erat, aut turbari aut mori posset. Idem in eodem, cap. 3, paulmino, qui crucem praedico. Ut homo habuit tristitiam, quam meo suscepit affectu, mihi compatitur, mihi tristis est, mihi dolet. Ergo pro me et in me doluit, qui pro se nihil habuit quod doleret. Doles planatione fidei, ait: Nos ita dicimus hominem passibilem a Dei Filio susceptum, ut deitas impassibilis permaneret, Passus est enim Filius Dei non putative, sed vere, omnia quae de illo Scriptura testatur, am assumptam. Licet ergo persona Filii sa est, ut tota Trinitas, quam impassi
Abbreviated transcription (Latin):
nini qd̾ caro factum ẽ: licet se passio¬
ni subdiderit: ñ tamen demutatũ ẽ.
passibilitate paciendi. Nam pati po¬
tuit. & passibilis esse ñ potuit. quia
passibilitas nature infirme signifi¬
catio ẽ. Passio autẽ: eoꝵ est que sunt
illata: ꝑpessio De quibda hylarii capi

Expanded text:
utem, quod caro factum est, licet se passioni subdiderit; 492 non tamen demutatum est passibilitate patiendi. Nam pati potuit, et passibile esse non potuit: quia passibilitas naturae infirmis significatio est; passio autem est eorum quae sint illata perpessio: quae quia
Abbreviated transcription (Latin):
uere otristatus est. s ñ passio eiꝰ dñat᷑
animo. uerũ ꝓpassio ẽ. Unde ait. Cepit
ꝯtristari. Aliud est enim ꝯtristari: ali¬
buit. & tristiciam. s ñ scd̾m passionẽ:
neq exnecessitate oditionĩs. Unde
dictoꝵ intelligentiã: dicit. xp̃m ñ u̾e
timuisse. uł oͦtristatũ eẽ. & ꝯtinenti:
uerã tͥsticiam habuisse. his uerbis.
Infirmos inse p̃signans dũs: aũ. Pa¬
ter. si fieri pot̾. transeat a me calixiste.
Non enĩ uere timebat dñs pati: ter¬
cia die resurrecturus. cũ arderet pau¬
lus dissolui. & eẽ cum xp̃o. Iste gaudos¬

Expanded text:
vere contristatus est, sed non passio ejus dominatur animo, verum propassio est. Unde ait: Coepit contristari. Aliud est enim contristari, alibuit et tristitiam, sed non secundum passionem, neque ex necessitate conditionis. Unde Adictorum intelligentiam, dicit Christum non vere timuisse vel tristatum esse, et incontinenti veram tristitiam habuisse. His verbis infirmos in se praesignans Dominus ait: Pater, si fieri potest, transeat a me calix iste. Non enim vere timebat Dominus pati, tertia die resurrecturus, cum arderet Paulus dissolvi et esse cum
Abbreviated transcription (Latin):
Sic̃ gͦ anima: qdđ foris est: ꝑ corpus tan¬
qͣm ꝑ instrumentũ uidet: uł audit:
ita etiam ꝑ eoepus: quęd̾a sentit mala:
que sine corpore ñ sentuet. ut famẽ. &
sitim. & huiꝰmodi. Unde: ñ imnmerito
defectus corporis dicunt᷑. Qued̾a autẽ
ñ ꝑcorpus: immo etiã sine corpore sen¬
tit ut est timor. & huiꝰmodi. Sentit gͥ
anima dolores. s quosdam: ꝑ instrum̃¬
tũ oceporis. quosdã uͦ ñ. Suscepit aut̃
xp̃c sic̃ ueram naturã hominis: ita &
ueros defectus hominis. s ñ om̃es. Assũp¬
sit enĩ defectus penȩ s ñ culpȩ. Nec ta¬
men om̃s defectus penȩ. s eos om̃es:
quos homini: eũ assumere expediebat.
& suȩ dignitati ñ derogabat. Sic̃ enim
ꝓpter hominẽ homo factus ẽ: ita ꝓpter
eum hominis defcctus suscepit. Susce¬
pit enĩ de nr̃o. ut de suo nobis tͥbuereo
tustatẽ: ut suã nobis infunderet nouita¬
tem Simplam accepit ille uetustatẽ .i. pe

Expanded text:
Sicut ergo anima quod foris est per corpus tanSicut ergo anima quod foris est per corpus tanquam per instrumentum videt vel audit, ita etiam per corpus quaedam sentit mala quae sine corpore non sentiret, ut famem, et sitim et hujusmodi. Unde non immerito defectus corporis dicuntur. Quaedam autem non per corpus, imo etiam sine corpore, sentit: ut est timor, et hujusmodi. Sentit ergo anima dolores, sed quosdam per instrumentum corporis, quosdam vero non. Suscepit autem Christus sicut veram naturam hominis, ita et veros defectus hominis, sed non omnes. Assumpsit enim defectus poenae, sed non culpae, nec tamen omnes defectus poenae, sed eos omnes quos homini eum assumere expediebat, et suae dignitati non derogabat. Sicut enim propter hominem homo factus est, ita propter cum hominis defectus suscepit. Suscepit autem de nostro, ut de suo nobis tribuerettustatem, ut suam nobis infunderet novitatem. Simplam ille accepit vetustatem, id e
Abbreviated transcription (Latin):
omniũ potentiam habuit. s in qͣn¬
tum ẽ hominis: ñ semꝑ fuit. Illa gͦ
ꝑsona: quȩ semꝑ fuerat dei.: futura
futura erat hominis ꝑsona: acceptũ¬
ra erat extempore: potentiã. qͣm natu¬
ralit̾ & semꝑ habuerat: in qͣntũ dei ꝑso¬
na. Scd̾m hane distinctionẽ: illud ꝙ si¬
tio: in pluribus questionũ artieulis est
nocessaria: aduersus quorund̾a ꝑplexã
Nud quoq p̃termittendũ natura.¬
ñ est. qđ dei filius: naturã hominis ac¬
cepit passibilẽ ꝙ mortalẽ. animã passi¬
bilem. carnẽ passibilẽ & moctalem. Ut
enim ꝓbaretur uerũ corpus habere: susce¬
ꝑit defectus cocporis. famẽ. & sitim. & hu¬
iusmodi. & ut uerã animã ꝓbaret᷑ habe¬
re: suscepit defectus anue. scił: tristici
am. tuorẽ dolorẽ. & huiꝰmodi. Omĩs.
autẽ. sensus: animȩ est. Non enim caro
sentit. s anima. utens corpore: uelut instru¬
mento. Unde aug̃ suꝑ genesim inxuͦ. li¬
mandũ inseip̃a: qđ extrinseeꝰ nunciat᷑.

Expanded text:
omnipotentiam habuit, sed in quantum est hominis non semper fuit. Illa ergo persona quae semper fuerat Dei, futura futura erat hominis persona, acceptura erat ex tempore potentiam, quam naturaliter et semper habuerat in quantum persona. Secundum hanc distinctionem illud, et sitio in pluribus quaestionum articulis est necessaria adversus quorumdam perplexam ud quoque praetermittendum non est, quod Dei Filius naturam hominis accepit passibilem, animam passibilem et carnem passibilem et mortalem . Ut enim probaretur verum corpus habere, suscepit defectus corporis, famem, sitim et hujusmodi. Et ut veram animam probaretur habere, suscepam, timorem, dolorem et hujusmodi. Omnis autem sensus, animae est. Non enim caro sentit, sed anima, utens corpore velut instrumento. Unde August., super Genes. in lia quod extrinsecus nuntiatur.
Abbreviated transcription (Latin):
fac̾e̾. Onĩes gͥ defectus nrõs suscepit xp̃c.
preter peocatũ. quos ei ouemiebat su¬
scipere: &. nobis expediebat. Sunt enĩ
plura egritudinum genera: & ecepo¬
ris uicia: a quibus immunis omĩno
extitit. Quos enim defectus habuit:
uł ad ostensionẽ uere humanitatis: ut
timorẽ: & tristiciam: uł adimplecionẽ
oꝑis: ad qd uenerat. ut passibilitatẽ
& mortalitatẽ: uł ab immortalitatis
desꝑatione spem nrãm erigendã: ut

Expanded text:
facere. Omnes ergo defectus nostros suscepit Christus facere. Omnes ergo defectus nostros suscepit Christus praeter peccatum, quos ei conveniebat suscipere, et nobis expediebat. Sunt enim plura aegritudinum genera et corporis vitia, a quibus omnino immunis extitit. Quos enim defectus habuit, vel ad ostensionem verae humanitatis, ut timorem et tristitiam; vel ad impletionem operis ad quod venerat, ut passibilitatem et mortalitatem; vel ab immortalitatis desperatione spem nostram erigendam, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Hec scił. d̾m inculpabiliter aute pec¬
catũ in excedio ꝯditionis: homimi po¬
tuisse tradere: ut eẽnt ei naturalia.
ita in libro retractationũ inquiens. Ig¬
norantia & difficultas: etiam si eẽntꝰ
hominis pͥmordia naturalia: nec sic
culpandus ds̃: s laudandus: esset. S¬
si hec homo in primcedio habusset na
turaliter: nunquid eẽt in eo defec̾tus
& penȩ. Si defectus uł pena ei indita
fuisset. ante pocc̃m: in iuste cũ eo agi
uideret᷑. si ante culꝑã. sentiret penã.
Ob hoc sane dicimꝰ: illa ñ fuisse defectꝰ
uł penas: si naturalit̾ homini infuis¬
sent. sic̃ ñ fuit homini ante peccatũ:
ñ dũ grãm adepto: defectus: siue pena:
ñ posse ꝓficere. S postquã grãm rece¬
pit: ꝑ quam ꝓficere potuit: & ad tem¬
pus eciam ꝓfecit: eanq culpa sua pꝰ
amisit: simulq ꝓficiendi facultatẽ ꝑ¬
didit: defectus fuit ei &. pena: ñ posse
ꝓficere. scił. malũ declinare: & bonũ

Expanded text:
hoc scilicet, Deum inculpabiliter ante peccatum in exordio conditionis homini potuisse indere, ut essent ei naturalia; ita in lib. Retract. inquiens: Ignorantia et difficultas etiamsi essent hominis primordia naturalia, nec sic esset culpandus Deus, sed laudandus. Sed si haec homo in primordio naturaliter habuisset, numquid essent in eo defectus et poenae? Si defectus, vel poena ei indita fuisset ante peccatum, injuste cum eo agi videretur, si ante culpam sentiret poenam. Ob hoc sane dicimus illa non fuisse defectus vel poenas, si naturaliter homini infuissent; sicut non fuit homini ante peccatum nondum gratiam adepto defectus sive poena, non posse proficere. Sed postquam gratiam recepit, per quam proficere potuit et ad tempus profecit, eamque culpa sua post amisit, simulque proficiendi facultatem perdidit, defectus fuit ei et poena non posse proficere, scilicet malum declinare et bonum
Abbreviated transcription (Latin):
falsa ꝓueris: ut erret inuitus: & resis¬
tente atq toequente dol&e carnali uin¬
culi: ñ posse alibidinosis oꝑibus tẽpe¬
rare: ñ est natura instituti hominis. s
pena dap̃nati. Exqua miseria: peocan¬
tibus iustissime inflicta: liberat dei
grã. quia sponte homo libero arbitrio
cadere potuit. ñ etiam surg̾e. Adquã
miseriã: ꝑtinet ignorantia. & difficultaᷤ.
quã patitur om̃is homo: ab exordio na¬
tiuitatis sue nec abisto malo quisqͣm:
nͥ grã dei liberat᷑. E cce euidenter dicit
hic aug̃: ignorantiã: qua quis in uitꝰ
falsa ꝓueris apꝓbat. & difficultatẽ. qͣ
ñ potest se temꝑare a malo: admi¬
seriam nrãm ꝑtinere. & penã esse ho¬
minis. Hes autẽ xp̃c ñ habute. Non
gͥ accepit om̃es dcfectus nĩẽ infirmita

Expanded text:
falsa pro ueris, ut erret inuitus, et resistente atque torquente dolore carnalis uinculi non posse a libidinosis operibus temperare non est natura instituti hominis, sed poena datibus justissime inflicta, liberat Dei gratia, quia sponte homo libero arbitrio cadere potuit, non etiam surgere; ad quam miseriam pertinet ignorantia et difficultas, quam patitur omnis homo ab exordio nativitatis suae, nec ab isto malo quisquam, nisi gratia Dei, liberatur. Ecce evidenter dicit hic August. ignorantiam qua quis invitus falsa pro veris approbat, et difficultatem qua non potest se temperare a malo, ad miseriam nostram pertinere, et poenam esse hominis. Haec autem Christus non habuit. Non ergo accepit omnes defectus n
Abbreviated transcription (Latin):
riendi habet inse. xp̃e autẽ ñ expec¬
cato huiꝰmodi habuit defectus. quia
sine peccato oceptus est. & natus. & in
terris ꝯuersatus. s ex sola miserationiᷤ
uoluntate: de nr̃o inse transtulit ue¬
ram infirmitatẽ. sic̃ accepit ueram
carnẽ. qͣm sine om̃i infirmitate assu¬
musse otta qͦs d̾a hoc negantes.
ed quia ñ nulli desensu inpassio¬
Ine bumanitatis. xp̃i male sensisse
inueniunt᷑: asserentes: similitudinẽ.
hominẽ ꝑtulisse: s nullũ omniNo
dolorẽ uł passionẽ sensisse: auctorita¬
tum testimoniis eos ꝯuincentes: indu¬
bitabile faciamus: qđ supra diximꝰ.
ꝓ pħa ysaias dicit. Uere languores mrͣs
ip̃e tulit. & dolcees nr̃os ip̃e portauit.¬

Expanded text:
eccato hujusmodi habet defectus, quia sine peccato est conceptus et natus, et in terris conversatus. Sed ex sola miserationis voluntate de nostro in se transtulit veram infirmitatem, sicut accepit veram carnem, quam sine omni infirmitate assutimuisse, contra quosdam hoc negantes. Sed quia nonnulli de sensu in passione humanitatis Christi male sensisse inveniuntur, asserentes similitudinem hominem pertulisse, sed nullum omnino dolorem vel passionem sensisse; auctoritatum testimoniis eos convincentes, indubitabile faciamus quod supra diximus. Propheta Isaias dicit, c. 53: Vere languores nostros ipse tulit, et dolores nostros ipse porta
Abbreviated transcription (Latin):
pit omĩa infirmitatis nĩe: precer pec¬
catum. Qđ nͥ accipiat᷑ de illis tantũ qͦ eũ
sumere ꝓ nobis opoetuit : nec dedecuit:
falsũ esse ꝓbabit᷑. Non enĩ assup̃sit igno¬
rantiã aliquã. cum sit ignoeantia qͣdao:
quȩ defectus est: nec peocatũ est. scił igno¬
rantia inuincibilis. Nam uincibilis: pec¬
catum ẽ. si tam̃ de his est: que nobis ex¬
pedit scire. Sunt enim qued̃a: quoꝵsci¬
entia ñ aufert: uł ignorantia ñ impe¬
dit. Salutẽ. Et forte taliũ rerũ ignoran¬
tia: defectus ñ est. Constat autẽ in nobiᷤᷤ
esse ignorantiã: atq difficultatẽ: uolen¬
di uł faciendi bonum. que ad miseriam

Expanded text:
ia infirmitatis nostrae praeter peccatum, quod nisi accipiatur de illis tantum quae eum sumere pro nobis oportuit, nec dedecuit, falsum esse probatur. Non enim assumpsit ignorantiam aliquam, cum sit ignorantia quaedam quae defectus est, nec peccatum est, scilicet ignorantia invincibilis; nam vincibilis peccatum est, si tamen de his est quae nobis expedit scire. Sunt enim quaedam quorum scientia non affert, vel ignorantia non impedit salutem; et forte talium rerum ignorantia defectus non est. Constat autem in nobis esse ignorantiam atque difficultatem volendi vel faciendi bonum, quae ad miser
Abbreviated transcription (Latin):
angłs de nascituro filio uirginis ait:
hic erit magnꝰ & filtus altissimi uo¬
cabit᷑  Non ideo inquit erit mag¬
nus: qdͥ ante partum uirginis mag
nus ñ fuerit. s quia potentiã qͣm di
filius naturaliter habet: homo erat
extempore accepturus. ut una sit ꝑ¬
sona. homo: & deus. Ecce aꝑte dicto:
qđ homo erat accepturus extẽpore po¬
tentiã: quam habuit dei filius natu
ralit̾. S si homo accepturus erat illã
potentiã: gͦ uł ꝑsona: uł natura ho¬
minis. S ꝑsona : ñ. quia semꝑ habu¬
it: &habet. oͦ natura. Si natura gͦ¬

Expanded text:
angelus de nascituro filio virginis ait: Hic erit magnus et Filius Altissimi vocabitur . « Non ideo, inquit, erit magnus qnus non fuerit, sed quia potentiam quam Dei Filius naturaliter habet, homo erat ex tempore accepturus, ut una sit persona homo et Deus. Ecce aperte dicit quod homo erat accepturus ex tempore potentiam quam Dei Filius habuit naturaliter. Sed si homo accepturus erat illam potentiam; ergo vel persona vel natura hominis. Sed persona non, quia semper habuit et habet
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ei dederit potentiã faciendi
dmĩa: ut sciãm: responderi pot̾. qͥa
naturaliter capax est seientie. & id̾o:
id ei ꝯgrue datum est. sine mensura:
cuiꝰ ip̃a naturaliter capax ẽ.Nonẽ
tiam faciendi omĩa: ei ds p̃stare po¬
tuit. & si potentiã faciendi aliqua:¬

Expanded text:
iendi omnia, ut scientiam, responderi potest: Quia naturaliter capax est scientiae, et ideo id congrue ei datum est sine mensura, cujus ipsa naturaliter capax est. Non est tiam faciendi omnia ei Deus praestare potuit, etsi potentiam faciendi aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
dũ est qđ illi: dequibus nulla ex¬
tant indicia. interꝓpinqͦs: uł clericoᷤᷤ.
uel uicinos: quibus baptizati fuisse
doceant᷑: agendũ ẽ ut renaseant᷑. ne
ꝑeant. In quibus: qđ ñ ostendit᷑ ge¬
stũ. ratio ñsinit ut uideat᷑ iteratũ.
dferendũ eis uidr: qđ collatũ esse ne¬
scit᷑. quia ñ temeritas interuenit p̃¬
sũptionis: ubi est diligentia pieta¬
tis. De illo qui ꝓ ludoꝰ immergitur.
Dolet etiã queri
de illo: qui iocans: sic̃ mimꝰ: eũ¬
iemoratione tam̃ trinitatis: ĩmergi¬
tur: utrũ baptudatus sit. Hoc aut̃ aug̃
&s mimice &s iocularit̾ ageret᷑: utrũ
apꝓbandus eẽt baptismus. qui sic da¬
ret᷑: diuinũ indiciũ ꝑ alicuiꝰ reuelatio¬
nis mirađm: oratione imploranduor
esse censerẽ. Uidet᷑ tam̃ sapientibꝰ: ñ c̃ẽ
baptisma. ut cũ aliqui in balneũ uel
in flum̃ mergunt᷑: in noĩe tͥnitatis: ñ
est tam̃ baptismus. quia ñ intentione
baptilandi illud geritur. Nam & in

Expanded text:
dum est quod illi de quibus nulla exstant indicia inter propinquos vel clericos, sive vicinos quibus baptizati fuisse doceantur, agendum est ut renascantur ne pereant. In quibus non ostenditur gestum, rConferendum eis videtur, quod collatum esse nescitur. quia non temeritas intervenit praesumptionis, ubi est diligentia pietatis. 5. De illo qui pro ludo immergitur. Solet etiam quaeri de illo qui jocans, sicut mimus, commemoratione tamen Trinitatis immergitur, utrum baptizatus sit. Hoc autem Aug.et mimice et joculariter ageretur, utrum approbandus esset Baptismus qui sic daretur, divinum judicium per alicujus revelationis miraculum oratione implorandum esse censerem. Videtur tamen sapientibus non fuisse baptisma, ut cum aliqui in balneum vel in flumen merguntur in nomine Trinitatis, non est tamen baptismus, quia non intentione baptizandi illud geritur. Nam in
Abbreviated transcription (Latin):
illis uerbis ccrrupte ꝓlatis.
ueri etiã solet. si corrupte ꝓferant᷑
Silla uerba: an baptismus sit. De
hoc r̾acharias bonefacio: scͥbit. Retu¬
lerunt mͥ nuntii tui: qđ fu̾it sacerdos
in eadẽ ꝓuincia: qui latinã linguã
penitus ignorabat. & dũ baptilaret:
nesciꝰ latini eloquii: infringens lin¬
guã: diceret. Baptic̾o te in nomina
patria. os filia. & sp̃u sc̃a. Et ꝓpt̾ hoc
ꝯsiderasti: rebaptidare. S si ille qͥ bap¬
tilauit: ñ errorẽ introducens: uel he¬
resim: s ꝓsola ignorantia romanȩ¬

Expanded text:
it verbis corrupte prolatis. Quaeri etiam solet si corrupte proferantur verba illa, an Baptismus sit. De hoc Zacharias Bonifacio scribit: Retulerunt mihi nuntii tui quod fuerit sacerdos in eadem provincia, qui Latinam linguam penitus ignorabat; et dum baptizaret, nescius Latini eloquii, infringens linguam diceret: Baptizo te in nomine Patria, et Filia, et Spiritus sancta; et propter hoc considerasti rebaptizare. Sed si ille qui baptizavit, non errorem inducens vel haeresim, sed pro sola ignorantia Roman
Abbreviated transcription (Latin):
ua st̃ ypostaseon: o ñ nature. & enĩ y¬
postases det̾minant. Itẽ . eisse qͥd̾e intẽ¬
poralit̾. & et̾naliter. dicimꝰ diuinã u̾bi
ypostasim. simplicẽ. omĩa habentẽ. qͣba¬
nali ypostasi differentẽ nunꝗͣ uͦ apat̾¬
nali ypostasi: secedentẽ. Distingunt᷑¬
recognoscimus. Insecessibiles autẽ ipãs
ypostases & indistabiles inuicẽ. & uni¬
tas quide in ꝯfusibilit̾. Tres enĩ st̃. & si u¬
nite. diuisas autẽ indistant̾. ẜ enĩsingła

Expanded text:
va sunt hypostaseon, et non naturae; etenim hypostases determinant. Item esse quidem intemporaliter et aeternaliter dicimus divinam Verbi hypostasim, simplicem, omnia habentem quae haernali hypostasi differentem, nunquam vero a paternali hypostasi secedentem. Irecognoscimus. Insecessibiles autem ipsas hypostases et indistabiles invicem et unitas quidem inconfusibiliter; tres enim sunt etsi unitae; divisas autem indistanter. Eten
Abbreviated transcription (Latin):
sẽs. nomina ꝑsonarũ sunt: & ꝓpͥetates
ꝑsonales designant: ita etiã sunt. & a
easd̾e: quas &. noĩa p̃dicta. Unde & re¬
latiue dicunt᷑. scił. genitor. genitꝰ. u̾bũ.
ẏmago. Unde auẽ. in.li .u. de tri.Uiden

Expanded text:
ctus nomina personarum sunt, et proprietates personales designant, ita etiam sunt et aleasdem quas et nomina praedicta: unde et relative dicuntur, scilicet, genitor, genitus, verbum, imago.
Abbreviated transcription (Latin):
iebat autẽ: octauo die. &. petrino
cultro. quia & in resurrectione omu
om̃is ab electis abscidetur corruptio. &
ꝑ xp̃i resurrectionẽ octauo die factam:
circũcidit᷑ apeccatis anima cuiꝰq in cũ
ꝑ baptismũ: quia sacramentũ baptis¬
mi: & comunius est & ꝑfectius. qͥa
pleniori gr̃ã accumulatũ. Ibi enunso¬
lum peocata dimittebant᷑. s nec gr̃ã
ad bene oꝑandũ adiutrix: nec uir

Expanded text:
iebat autem octava die, petrino cultro, quia et in resurrectione communi omnis ab electis abscindetur corruptio; et per Christi resurrectionem octava die factam, circumciditur a peccatis anima cujusque in eum per Baptismum, quia sacramentum Baptismi communius est et perfectius, quia pleniori gratia accumulatum. Ibi enim peccata solum dimittebantur, sed nec gratia ad bene operandum adjutrix, nec vi
Abbreviated transcription (Latin):
pactũ meũ irritũ fecit. forte tam̃
Sub lege: ingruente necessitate mor¬
tis. ante octauũ diem eurtũcidebant.
sine peccato filios. sicut mͦ inȩccła¬
ta. De saeram̃to nouę legis. P
am ad sacram̃ta nouȩll.
legis accedamꝰ. quȩ sunt : baptismus.
ꝯfirmatio. & panis benedictio.i. eucha¬
ristia. penitentia. unctio extrema. or¬
do. ꝯiugiũ. Quoꝵ alia: remediũ otra
peccatũ prebent. & grãm ad iutrioẽ
ꝯferunt. ut baptismus. Alia: in reme¬
diũ tantũ frunt. ut oiugiũ. Alia: gra¬
tia. & uirtute nosfulciunt: ut eucha¬
sunt hȩc sacramenta instituta mox
post hominis lapsũ: cũ inhis sit iu¬
sticia. & salus: dicimꝰ: ñ ante aduen¬
tum xp̃i qui grãm attulit: gr̃e sacra¬
menta fuisse Danda. quȩ ex ipsius
moete & passione uirtutẽ scetita sunt.
A p̃c autẽ uenire noluit: ante quã
homo de lege naturali: & scͥpta: o¬
unceret᷑. qd neutra iuuare posset.

Expanded text:
pactum meum irritum fecit. Forte tamen sub lege, ingruente necessitate mortis ante octavum diem circumcidebant sine peccato filios, sicut modo fit in EccleII. DE SACRAMENTIS NOVAE LEGIS. 1. Jam ad sacramenta novae legis accedamus; quae sunt Baptismus, Confirmatio, panis benedictio, id est, Eucharistia, Poenitentia, Unctio extrema, Ordo, Conjugium. Quorum alia remedium contra peccatum praebent, et gratiam adjutricem conferunt, ut Baptismus; alia in remedium tantum sunt, ut Conjugium; alia gratia et virtute nos fulciunt, ut Euchafuerint haec sacramenta instituta mox post hominis lapsum, cum in his sit justitia et salus, dicimus non ante adventum Christi, qui gratiam attulit, gratiae sacramenta fuisse danda; quae ex ipsius morte et passione virtutem sortita sunt. Christus autem venire noluit, antequam homo de lege naturali et scripta convinceretur, quod neutra juvari posset.
Abbreviated transcription (Latin):
tur peccata: s etiam gr̃a adutrix
ꝯfert᷑. & uirtutes augent᷑. Unde: aqͣ
refectionis dr. quȩ aridos fecundat:¬
os qͦ iam fructificantes: ampliori ub̾¬
tateᷤ donat. quia qͣntũc̃q ꝑfidẽ &
K aritatẽ ante habitã aliquis iustus
adbaptismũ accedit: uberiorẽ ibi
recipit gr̃am: s ñ ita in circũtisione.
Unde: abrahę ꝑfidẽ iam iustifica¬
to: signaculũ tantũ fuit. & niehil
ei intus ꝯtulit.
De pariuilis defunctis antediẽ octiuã.
i uͦ qͦͤrit᷑ de paruulis: qͥ ante diẽ
octauũ moriebant᷑ : ante qͣm fi
eret circũcisio ex lege: utrũ saluarent᷑.
uel ñ: idem pot̾ responderi: qđ sen¬
tit᷑ de paruulis: ante baptismũ de-¬
functis. quos ꝑire constat. Unde: be

Expanded text:
tur peccata, sed etiam gratia adjutrix confertur, et virtutes augentur. Unde aqua refectionis dicitur, quia aridos fecundat, etiam fructificantes ampliori ubertate donat: quia quantumcumque per fidem et charitatem ante habitam aliquis justus ad Baptismum accedit, uberiorem ibi recipit gratiam; sed non ita in circumcisione. Unde Abrahae per fidem jam justificato signaculum tantum fuit, nihil ei intus contulit. 11. De parvulis defunctis ante diem octavum. Si vero quaeritur de parvulis qui ante diem octavum moriebantur, ante quam non fiebat circumcisio ex lege, utrum salvarentur vel non, Idem potest responderi quod sentitur de parvulis ante Baptismum defunctis; quos perire constat, Unde Be
Abbreviated transcription (Latin):
mus. Unde aug̃. Ex quo instituta estcir¬
cũcisio in ppło dei: quȩ erat tẽ signacu¬
lum iusticie fidei: ad purgationem ua¬
lebat magnis & paruis originalis ue¬
terisq peccati. sicut baptismꝰ exillo ua¬
lere cepit ad innouationẽ hominis:
ex quo institutus est. Item: beda. Idem
salutifere curationis auxiliũ: circũei¬
terant: tantũ insinu abrahȩ post mor¬
gressum spe felici expectabant: His aꝑ¬
te tradit᷑: ꝑ circũcisionẽ: ex quo institu¬
ta fuit: remissionẽ peccati originalis
& actualis: paruulis & maioribꝰ a deo
p̃stitã. sicut nc̃ ꝑbaptismũ dat᷑.
De uiris qͥ fuerunt ante circũcisionẽ:

Expanded text:
s, etc.: Ex quo instituta est circumcisio in populo Dei, quae erat tunc signaculum justitiae fidei, ad purgationem valebat magnis et parvulis originalis veterisque peccati, sicut Baptismus ex illo valere coepit ad innovationem hominis, ex quo institutus est. Item Beda: Idem salutiferae curationis auxilium circumciterant; tamen in sinu Abrahae post morngressum spe felici exspectabant. His aperte traditur circumcisionem, ex quo instituta fuit, remissionem peccati originalis et actualis parvulis et majoribus a Deo praestitam, sicut nunc per Baptismum datur. 7. De viris qui fuerunt ante circumcision
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃e enĩ sacram̃tũ: est signũ. s ñ econu̾¬
so. Sacram̃tũ: eiꝰ rei similitudinẽ gerit:
cuiꝰ signũ est. Si enim sacram̃ta ñ ha¬
berent similitudinẽ rerũ quarũ sacra¬
menta sunt: ꝓpͥe sacramenta ñ diceren
ut ipsius ymaginẽ gerat. & cã existat.
Non gͥ significandi gr̃a tantũ: sacram̃ta
instituta sunt. s etiam scĩficandi.

Expanded text:
nim sacramentum est signum, sed non e converso. Sacramentum ejus rei similitudinem gerit, cujus signum est. Si enim sacramenta non haberent similitudinem rerum quarum sacramenta sunt, proprie sacramenta non dicerentut ipsius imaginem gerat et causa existat. Non ergo significandi tantum gratia sacramenta instituta sunt, sed etiam sanctificandi.
Abbreviated transcription (Latin):
ad in uisibilẽ uircutẽ: quȩ intus est
agnoscendã : mens erudiat᷑. Homo
enim qui ante peccatũ sine medio
dm̃ uidebat: adeo ꝑpeocatũ hebuit:
otiosus esse ñ possit: ꝓponit᷑ ei utilis
& salubris exercitatio in sacram̃tis. qͣ
uanã & noxiã declinet occupationẽ.
Non enim facile capit᷑ a tẽptatore:
qui bono uacat exercitio. Unde: ienꝰ
monet. Semꝑ aliquid oꝑis facito: ut
te oecupatũ diabolus inueniat
De triplici gñe execcitationis.
unt autẽ exercitationũ tres spẽs.
Una: ad edificationẽ animȩ ꝑti¬
net. Altera: ad corporis fomentũ. A¬
lia: adutriꝰꝙ sub uersionẽ. Cum gͥ ab̾¬
ꝙ sacramentis: quibus ñ alligauit
potentiã suam deus: hominiꝰ grãm
donare posset: p̃dictis de causuꝰ sacͣ¬
menta instituit. Duo autẽ sunt: ⁊e
quibus sacramentũ osistit .s. uerba
ꝙ res. Uerba: ut inuocatio tͥnitatis
Res: ut aqua. oleũ. & huiꝰ modi.
De differentia sac̾mentoꝵ neterũ¬
⁊ nouor.¬

Expanded text:
ad invisibilem virtutem quae intus est cognoscendam mens erudiatur. Homo enim qui ante peccatum sine medio Deum videbat, per peccatum adeo hebuit, otiosus esse non possit, proponitur ei utilis et salubris exercitatio in sacramentis, qua vanam et noxiam declinet occupationem. Non enim facile capitur a tentatore, qui bono vacat exercitio. Unde Hieronymus monet: Semper aliquid operis facito, ut te occupatum diabolus inveniat. 4. De triplici genere exercitationis. Sunt autem exercitationum tres species. Una ad aedificationem animae pertinet; alia ad corporis fomentum; alia ad utriusque subversionem. Cum igitur absque sacramentis quibus non alligavit potentiam suam Deus homini gratiam donare posset, praedictis de causis sacramenta instituit. Duo autem sunt in quibus sacramentum consistit, scilicet verba et res; verba, ut invocatio Trinitatis; res, ut aqua, oleum et hujusmodi. 5. De differentia sacramentorum vetert novor
Abbreviated transcription (Latin):
sacram̃toꝵ remedia d̾s instituit. De qͥ¬
bus: quatuoe primo consideranda oc¬
currunt. quid sit sacramentũ. quare
institutũ. & in quibus ꝯsistat. & consi¬
men sacramentũ: etiam sacrũ secre¬
tũ. sic̃ dr: sacramentũ deitatis. ut sacra¬
mentũ sit: sacrũ signans: & sacrũ signa¬
tum. s nunc agitur de sacramento: sedor
res: preter spẽm quã ingerit sensibus:
aliud aliquid ex se faciens incogitatio¬
Ialia sunt naturalia. ut fumꝰ: signi¬
ficans ignẽ. alia sunt data. Et eoꝵ quȩ

Expanded text:
sacramentorum remedia Deus instituit. De quibus, quatuor primo consideranda occurrunt, quid sit sacramentum, quare institutum, in quibus consistat et confimen sacramentum etiam sacrum secretum, sicut sacramentum divinitatis, ut sacramentum sit sacrum signans, et sacrum signatum; sed nunc agitur de sacramento secundures praeter speciem quam ingerit sensibus, aliquid aliud ex se faciens in cogitatioalia sunt naturalia, ut fumus significans ignem, alia data. Et eorum
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a tantum instituta sunt: solũ
moniales ueteris legis. que nuniquã
poterant iustos face̾re offerentes. Quia
cabat ad emundationẽ carnis. ñ ani¬
me. Nam inqͥnatio illa: erat otactus
gerat: inmundus erat . uii. diebus. s
purificabatur scđm legẽ: tercio die &
ut iam intraret templũ. Mundabant
etiam interdũ a corporali lepra: illa
legalia. s nunꝗͣ ex oꝑibus legis: aliqͥs
posuit ea deus inseruitutẽ. ñ iniustisi¬
cationẽ. & ut figura futuri eẽnt. uolenᷤᷤ
ea sibi potius offerri: quã ydolis. Illa¬

Expanded text:
a tantum instituta sunt, solum moniales veteris legis, quae nunquam poterant justos facere offerentes, quia,cabat ad emundationem carnis, non animae. Nam inquinatio illa erat contactus gerat immundus erat septem diebus, sed purificabatur secundum legem die tertio et ut jam intraret in templum. Mundabant etiam interdum a corporali lepra illa legalia. Sed nunquam ex operibus legis aliquis posuit ea Deus in servitutem, non in justificationem, et ut figura futuri essent, volens sibi ipsi potius offerri