comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ dĩnũ est ñ nutatur. ꝙ gͦ mutat᷑
ñ ẽ dĩnũ. sensus gͥ ꝓficiebat hũanꝰ
sensũ gͦ suscepit humanũ. nͨ pote¬
rat confortari uiit᷑us dĩ. si cͥsc̾e d̾s
nec altit̾udo sapĩe dĩ impleri. q̃ gͥ
implebatur. erat ñ dĩ s nr̃a sapĩa.
nã quõ implebat᷑ qͣiut oĩa ĩpler
descendit. ꝑ ꝙ̃ aũ sensum dix̃ ysai
ua samarit. sapĩam enim d̃i futã
⁊ cctutta ñ fauũt. expers au agni¬
tõnis infantia. ꝑ hũam utiq um¬
printipaies sensus uł geminam

Expanded text:
n mutatur. Quod ergo mutatur, non est divinum. Sensus ergo proficiebat humanus. Sensum ergo suscepit humanum. Nec poterat confortari virtus Dei nec crescere Deus, nec altitudo sapientiae Dei impleri. Quae ergo implebatur, erat non Dei, sed nostra sapientia, nam quomodo implebatur, qui ut omnia impleret descendit? Per quem autem sensum dixilia Samariae, Sapientiam enim Dei futura et occulta non fallunt. Expers autem agnitionis infantia per humanam utique imprincipales sensus aut geminam
Abbreviated transcription (Latin):
auctore .i. uolente ñ fi¬
unt mala: qr ip̃e ñ ẽ cã tendencli
ad ñ esse. Tendere enim ad ñ ẽẽ
malum est. Ipe aũ auctor maui
ñ est. Tendit uero ad ñ ẽẽ quio¬
ꝑat᷑ malum. Non gͦ deo auctore
est ꝙ aliquis oꝑat᷑ malum. ñ ẽ
gͦ bonum: ꝙ aliquis opat᷑ malñ.
qr tm̃ boni deus auctor est. hoc ã
cens. Qui oĩm que sunt auctor
est. ⁊ ad cuiꝰ bonitatem id ꝑtin
deficere bonum est. ⁊ malum est
defitere. Non est gͥ cã deficiendi
.i. tendendi ad ñ esse. qui ut ita
defitere a deo qui ẽ summum
bonum malum ẽ. maia gͦ fac̃e
malum ẽ. Non gͦ deo auctore
uł uolente mala fiunt.

Expanded text:
auctore, id est, volente non fiunt mala, quia ipse non est causa tendendi ad non esse. Tendere enim ad non esse, malum est; ipse autem auctor mali non est: tendit vero ad non esse qui operatur malum; non ergo Deo auctore est quod aliquis operatur malum. Non est ergo bonum tum boni Deus auctor est. Hoc autcens: Qui omnium quae sunt auctor est, et ad cujus bonitatem id pertindeficere bonum est, et malum est deficere. Non est ergo causa deficiendi, id est, tendendi ad non esse, qui, ut itadeficere a Deo qui summum est bonum, malum est; mala ergo facere malum est; non ergo Deo auctore vel volente mala fiunt.
Abbreviated transcription (Latin):
auqua saxea. impleat aliquem
locum: dr̃ ꝙ attingit a fine illius
loci usq ad finem : Cum tñ alt̾m
ñ deserut altm̃ atupando. Non gͦ
ht̃ motum localem ũbum istud.
⁊ sapĩa ista solida ẽ. ⁊ ubiq. Ex
predc̃is innotescit ꝙ deus ita ubi¬
q est per e̾entiam: ꝙ nec spaciosa
magnitudine diffunditur. nec u¬
no deserto loco alium occuipat. qr
lccalem motum ñ ht̃. Ideoq ãs.uu.
iens precidere a dei puritate om¬
uem localem motum ⁊ locaiem
cirtumscriptõem : potiꝰ dicit om̃ĩa
ẽẽ in illo: quam ipm ẽẽ alicubi. nͨ
tñ ip̃m ẽẽ locum qui ñ est in loco.
in .li. lxxxiiii. q̃ oñ. ita inquiens
D̾s ñ alicubi est. ꝙ alicubi ẽ conti¬
netur loco. ꝙ loco continet᷑ corpus

Expanded text:
aliqua saxea impleat aliquem aliqua saxea impleat aliquem locum, dicitur quod attingit a fine illius loci usque ad finem, cum tamen alterum non deserat alterum occupando. Non ergo habet motum localem verbum illud, et sapientia illa solida praedictis innotescit quod Deus est ita ubique per essentiam, quod nec spatiosa magnitudine diffunditur, nec uno deserto loco alium occupat, quia localem motum non habet. Ideoque August., volens praescindere a Dei puritate omnem localem motum et localem circumscriptionem, potius dicit omnia esse in illo quam ipsum esse alicubi, nec tamen ipsum esse locum, qui non est in loco; in lib. 83 Quaest., q. 20, ita inquiens: Deus non alicubi est; quod alicubi est continetur loco; quod cont
Abbreviated transcription (Latin):
currit angłs quocumq mittatur.
phin deloco ad iocum transire. ita
repletura sp̃u. Hicaꝑte monstra¬
tur ꝙ angeli quodã modo locales sc̃.¬
sitate sui nusquam de eẽ uͥq ⁊ sũ¬
esse. eamq solam oĩo illo loli mo
calem ⁊ incirrumscriptibilem tu.¬
nullo concludi loco. sz a fine usq
ad finem atting̾ẽ. ñ tñ spaciosa
magnitudine. nec locali motu
opinemur d̃m ꝑ cuncta onffũdi.
sicut humꝰ. ⁊ lux ista diffundit᷑
s pociꝰ sicut in duob sapientibus
quorum alter altõ corpore grandi¬
or est. s sapientior ñ est. una sapi¬
entia est. nec est maior in maiore.
nec minor in minore. nec etiam¬
mĩor est in uno quam induobus
ita deus sine labore regens et conti¬
nens mundum an celo totus est
int̾ra totus. ⁊ in utroq totus. ⁊ nł¬
lo contentus loco. s in seip̃o ubiq
uͥq eẽ. per seipsum. hec est enim
sãpĩa que attingit a fine usq ad
finem. fortiter. ñ tam̃ locali motu
s immobilitate sui ueld̾ si moles

Expanded text:
currit angelus quocunque mittatur. phim de loco ad locum transire, ita repletur a Spiritu. Hic aperte ostenditur quod angeli quodammodo locales susitate sui nusquam deesse, eamque solam omnino illocalem, et omnino incircumscriptibilem, nunullo concludi loco, sed a fine usque ad finem attingere, non tamen spatiosa magnitudine, nec locali motu, opinemur Deum per cuncta diffundi, sicut humus aut lux ista diffunditur, sed potius sicut in duobus sapientibus, quorum alter altero corpore grandior est, sed sapientior non est, una sapientia est, nec est in majore major, nec in minore minor, nec minor in uno quam in duobus Ita Deus sine labore regens et continens mundum, in coelo totus est, in terra totus, et in utroque totus, et nullo contentus loco, sed in seipso ubique ubique esse per seipsum: haec est enim sapientia Dei, quae attingit a fine usque ad finem fortiter , nec tamen locali motu, sed immobilitate sui, velut si moles
Abbreviated transcription (Latin):
cã corum ẽẽ uidet᷑ que p̃scita sũt.
deus aliqua nouit ideo sint. Cui
tempore cognouit d̾s. s futura
omĩa temporalia atq ineis: et
quid ⁊ qñ. ab illo petiturt fu̾amꝰ¬
⁊ quos ⁊ de quib reb. uł exaudt¬
turꝰ uł ñ exanditurꝰ esset sine ini¬
tio añ p̃stiuit. uniu̾sas autem
creaturas et spñales et corꝑales ũ
quia sunt ideo nouit. s ideo sũt. qr
nouit. non enim nescunt que fu¬
erat creaturus. quia gͦ sciuit crea¬
uit. ñ quia creauit sciuit. nec alit̾
sciuit creata quam creanda. Nou
eins sapientie aliquid accessit ex
eis. s illis existentib sicut oporte¬
bat. ⁊ qñ oportebat. ille mausit. ut
erat. unde in eccłiastico. antequã
crearentur omnia nota sunt ei. si¬
cut ⁊ postquam consumiata sũt.
Ecce hiis ũbis aꝑte uidet᷑ as innu¬

Expanded text:
a eorum esse videtur quae praescita sunt. Deus aliqua noverit, ideo sint. Cui tempore cognovit Deus, sed futura omnia temporalia; atque in eis etiam quid et quando ab illo petituri fude quibus rebus vel exauditurus, vel non exauditurus esset, sine initio ante praescivit. Universas autem creaturas et spirituales et corporales, non quia sunt ideo novit, sed ideo sunt quia novit; non enim nescivit quae fuerat creaturus; quia ergo scivit, creavit; non quia creavit, scivit, nec aliter scivit creata quam creanda; non enim ejus sapientiae aliquid accessit ex eis; sed illis existentibus sicut oportebat et quando oportebat, illa mansit ut erat. Unde in Eccl.: Antequam crearentur, omnia nota sunt illi; sic et postquam consummata sunt. Ecce his verbis videtur Aug. innu
Abbreviated transcription (Latin):
est eum ñ eẽ in loco localiter. s. qͥa
nec circuiscͥptõem nec localem mo
erant.⁊ ineis deus est. cum ante ñ
ẽẽt in eis. Est gͦ ubi ñ erat ante. ide¬
oq mutabilis uidetur. s licet coti¬
die incipiat cẽ in creaturis in qui¬
bus añ non erat. qr ille non erant.
ħ tñ fit sine sui mutatione. qualr̃
in mundo cepit ẽẽ quem fecit. tam̃¬
fit sine sui mutabulitate. similiter¬
et desinit esse in quib añ erat. sine
sui mutatione. nec tñ ip̃e deserit lo¬
cum. s locus desinit esse. Epuogꝰ¬

Expanded text:
est eum non esse in loco localiter, scilicet quia nec circumscriptionem nec localem moterant, et in eis Deus est, cum ante non esset in eis; est ergo ubi non erat, ideoque mutabilis esse videtur. Sed licet quotidie incipiat esse in creaturis, in quibus ante non erat, quia illae non erant, hoc tamen fit sine sui mutatione, qualiter in mundo coepit esse quem fecit, tamen sine sui mutabilitate, et similiter desinit esse in quibus ante erat sine sui mutatione; nec tamen ipse deserit locum, sed locus desinit esse. 1
Abbreviated transcription (Latin):
flicredant temꝑa: non deccãit aliqͥ
usł succedit scĩe dei in qua nouit oĩ¬
a que fecit ꝑ ipãm. Non enim hec
que creata sunt ideo sciuntur a d̾o
quia facta sunt. s potiꝰ iõ frã sunt.
quia inimutabsr ab eo scimtur.
Et hic ⁊̃ significare uidetur dĩ scĩam¬

Expanded text:
succedant tempora, non decedit aliquid vel succedit scientiae Dei, in qua novit omnia quae fecit per ipsam. Non enim haec quae creata sunt ideo sciuntur a Deo quia facta sunt, sed potius ideo facta sunt quia immutabiliter ab eo sciuntur. Et hic eti
Abbreviated transcription (Latin):
esse in deo. ⁊ deus mom̃ib qm nẽ.
disceptationem quasi incidenter
suscepinus. quia id uidebatur po¬
stulare res circa quam nr̃ u̾sabat᷑.
sermo. Disserebamus enim descĩa
siue sapĩa dei ⁊ cum dicemus de¬
ũ scire omĩa q̃situm est. utrũ ꝓpt̾
cognitõem quam de oĩb ht dic̾en¬
tur omĩa eẽ in deo. an alia rc̃e hoc
diceret scriptura. hꝰ gͦ q̃stionis cc¬
casio in premissam nos deduxit
tes cepto insistamus. Supra
dcm̃ est ꝙ prescĩa dei futuroꝵ tm̃ ẽ.¬

Expanded text:
esse in Deo, et Deus in omnibus; quam disceptationem quasi incidenter suscepimus, quia id videbatur postulare res circa quam noster versabatur sermo. Disserebamus enim de scientia sive sapientia Dei; et cum diceremus Deum scire omnia, quaesitum est utrum propter cognitionem quam de omnibus habet, dicerentur omnia esse in Deo an alia ratione hoc diceret Scriptura. Hujus ergo quaestionis occasio in praemissam nos deduxit tum revertentes coepto insistamus. Supra dictum est quod praesentia Dei futurorum
Abbreviated transcription (Latin):
cubi est. ⁊ tam̃ quia est. ⁊ in loco ñ
est. in illo sunt potius omnia ꝙͣ
ipẽ alicubi. noc tũ ita millo. ut ip̃e¬
sit locus. Locus cium in spatio ẽ.
ꝙ longitudine ⁊ latitudine ⁊ alti¬
tudine corporis occupatͤ. nec deus

Expanded text:
 Et tamen quia est et in loco non est, in illo sunt potius omnia, quam ipse alicubi: nec tamen ita in illo ut ipsesit locus. Locus enim in spatio est quod longitudine, latitudine, altitudine corporis occupatur; nec Deus
Abbreviated transcription (Latin):
confers. ħ dicens nlłam ꝑtẽ uite no¬
stre reliquit: que uacare tebeat. S
quicꝙͥ uenĩt in aĩm: illuc rapiat᷑
quo dilcois impetus currit. ⁊ dili¬
gẽ dm̃ pp̃ se: modus est diligendi
deum. ⁊ sunt isti duo modi diligen
mus. In futuro aũ implebr exto¬
to. uñ as. Cum adhuc ẽ aliquid

Expanded text:
c dicens, nullam partem vitae nostrae reliquit quae vacare debeat; sed quidquid venerit in animum, illuc rapiatur quo dilectionis impetus currit. Et diligere Deum propter se, modus est diligendi Deum, et sunt isti duo modi diligendmus. In futuro autem implebitur ex toto. Unde August. Cum adhuc est aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
sit deus. Est enun de deo deus. ab illo
sicut ꝓcedit de patre. ab ip̃o ht pr̃e.
Quãppter qui pot̾ intelligere in eo
ꝙ ait filius. Sicut pater ht uitam
in semet ip̃o: sic dedit ⁊ filio uitam
hr̃e in semetip̃o. Non sine uita exi¬
stenti iam filio uitam patrẽ dedii¬
se. s ita eum sine tempore gemus¬
se. ut uita quam pr̃ filio gignẽ¬
do dedit: coet̾na sit uite patris qui
dedit. Intelligat etiam sicut parer
ht̃ in seip̃o ut de illo ꝓcedat spc̃ scũs:
sic dedisse filio: ut etiam de illo ꝓce

Expanded text:
sit Deus, est enim de Deo Deus, ab illo sit Deus, est enim de Deo Deus, ab illo sicut procedit de Patre, ab ipso habet Patre. Quapropter qui potest intelligere in eo quod ait Filius: Sicut habet Pater vitam in semetipso, sic dedit et Filio vitam habere in semetipso; non sine vita existenti jam Filio vitam Patrem dedisse, sed ita eum sine tempore genuisse, ut vita quam Pater Filio gignendo dedit, cooeterna sit vitae Patris qui dedit; intelligat etiam sicut habet Pater in seipso ut de illo procedat Spiritus sanctus, sic dedisse Filio ut etiam de isto proced
Abbreviated transcription (Latin):
eciam iuxͣ hanc
a patre mutti per filiũ et a patre
esse ꝑ filium. uñ hyłr ad deum
patrem de spiritu sancto ⁊ filio lo
io. Atem ante tempora unigenitꝰ
tuus ex te natus manet. ita ꝙ ex
sum non ꝑxipiam: tñ teneo ꝯscĩa.
sum. tem. in eodem. Conserua
hanc oro fidei inte religionem. ut
ꝙ in regn̾atõnis mee symbolo ꝓ¬
adorem. scm̃ spm̃ tuum qui ex te
ꝑ unigenitum tuum est: ꝓm̾ear.
Ecre aꝑte dicit sp̃m scm̃ a pͤatre ꝑ
filium ⁊ mitti ⁊ esse. Ꝙ non est
intelligendum qͣiͣ a patre ꝑ filiũ
minorem mittatur uel sit. s qr
ex patre ⁊ fiuio est. ⁊ mittitur ab u¬
troq. S hoc ip̃m h̃t filius a pr̃e
ostenderet in patre esse anͣctem.
Inde est eciam ꝙ uĩtas ostendens
prẽm. ẽẽ auctorem ꝓcessionis qua
ꝓcedit sp̃c a filio. dixit ineuange¬
lo. de patre procedit. cum de patre
filius dixit de patre ꝓredit. Cur
putas nisi quia solet ad eum refͤ¬
tre procedit. ut non diceret de me
non ꝓcedit. a quo aut̃ ht filius ut

Expanded text:
etiam juxta hanc sanctus mitti per Filium, et a Patre esse per Filium, unde Hilar. ad Deum Patrem de Spiritu sancto et Filio loso. Item: Ante tempora Unigenitus tuus ex te natus manet, ita quod ex su non percipiam, tamen teneo conscientia. sum. Item in eodem: Conserva hanc, oro, fidei meae religionem, ut quod in regenerationis meae symbolo padorem: Spiritum sanctum tuum, qui ex te per Unigenitum tuum est promerear. Ecce aperte dicit Spiritum sanctum a Patre per Filium et mitti, et esse; quod non est intelligendum quasi a Patre per Filium minorem mittatur vel sit, sed quia ex Patre et Filio est et mittitur ab utroque, sed hoc ipsum habet Filius a Patre, ostenderet in Patre esse auctoritatem. Inde est etiam quod veritas ostendens Patrem esse auctorem processionis, qua procedit Spiritus a Filio, dixit in Evangelio: De Patre procedit, cum et de PatFilius dixit: De Patre prputas, nisi quemadmodum solet ad eum refetre procedit, ut non dnon procedit? A quo autem habet Filius ut
Abbreviated transcription (Latin):
tationem diaboli ruerz. nͥ elatõ cõ¬
pͥmenda precessisset. ñ utiq tẽp¬
tationem: s opus pcc̃i. ¶alis
enim fuit ordis ꝓcessus. dia¬
bolus temptando dixit. Si come¬
deritis eritis sic̃ diiscientes bo. ⁊
malum. Quo audito: statĩ mẽ¬
ti mulieris subrepsit elatio que¬
dam ⁊ amor ꝓprie pt̾atis. ex quo
placuit ei facere ꝙ diabolus sua¬
debat ⁊ utiq fecit. Suggestione
utiq peccauit. quia temptatio p̃¬
cessit. ex qua in mente eius orta
est elatio: quam pccm̃ oꝑis secu
mulieris fuit ꝓ c̾to qua erris.¬
credidit ⁊ uolu̾it hr̃e siłitudi m¬
nem dei. cum equautate quadã.
putans ẽẽ u̾m ꝙ diabolus dice¬
bat. ⁊ ĩo spãuter̾ mulierem ꝯme¬
morat. as. inquiens. Quomcdo
c̾deret mulier diabolo. nisi essec
in mente eius de se suꝑba p̃sump¬
tio: Et qd̾ ibi sequitur .s. que per
temptationem fu̾at comunicen
est: ut intlłigatur que mulier

Expanded text:
tationem diaboli, nisi elatio comprimenda praecessisset, non utique tentationem, sed opus peccati. Talis enim fuit ordinis processus: Diabolus tentando dixit: Si comederitis, eritis sicut dii, scientes bonum et malum; quo audito statim menti mulieris surrepsit elatio quaedam et amor propriae potestatis, ex quo placuit ei facere quod diabolus suadebat, et utique fecit. Suggestione igitur peccavit, quia tentatio praecessit, ex qua in mente ejus orta est elatio, quam peccatum operis secutmulieris fuit pro certo, qua credidit et voluit habere similitudinem Dei cum aequalitate quadam, putans esse verum quod diabolus dicebat. Et ideo specialiter mulierem commemorat August., inquiens: Quomodo crederet mulier diabolo, nisi esset in mente ejus de se superba praesumptio? Et quod ibi sequitur, scilicet, quae per tentationem fuerat convincenda est,
Abbreviated transcription (Latin):
suggestione prius elationem¬
tas tradat. Idõ pcc̃m di in mẽ¬
gestione. s ꝓpria suꝑbia ceci¬
dit. hominis uero curabile: qr
alium resurgere potuit. Quo
ugentem lectorem efflagitant.
que sic initelligere sane quimꝰ
Non deiceretur homo .s. in actũ

Expanded text:
suggestione prius tas tradat ideo peccatum digestione sed propria superbia cecidit; hominis vero curabile, quialium resurgere potuit. §. Qum ac diligentem lectorem efflagitant: quae sic intelligere sane quimus: Non dejiceretur homo in actum
Abbreviated transcription (Latin):
domino uiuunt. atq ita gr̃a bea¬
titudinis confirmati sunt. ut ad
malum flecti nec uelinit net pos¬
prima immortalitas fuit quã
peccando adam perdidit posse ñ
mori. Ita pͥmũ liberum . ar. posse
ñ peccare. nouissimumr ñ posse pꝰ¬
care. Idem iench̃. Sic optebat pͥ
uelle male ñ possit. nec ĩo carebit
libero. ar. Multo quippe lib̃ĩus erͣ
arbitͥum: ꝙ omĩo ñ potĩt seruire
ubera dicenda nonest qua beatieẽ
sic uolumus ut esse miseri non
anima nt̃a nunc ht̃ nolle infeli¬
citatem: ita nolle miquitatem:
semꝑ hĩtura est. s ordo s̾uandus
fuit. quo deus uoluit ostendere
quam bonum sitammal rõnale:¬

Expanded text:
liciter vivunt, atque ita gratia beatitudinis confirmati sunt, ut ad malum flecti nec velint nec posprima immortalitas fuit, quam peccando Adam perdidit, posse non mori; ita primum liberum arbitrium, posse non peccare; novissimum, non posse peccare. Idem in Enchiridiomale velle non posset; nec ideo caret libero arbitrio. Multo quippe liberius erit arbitrium, quod omnino non poterit servire bera dicenda est, quia beati volumus sic esse ut esse miseri; non anima nostra nunc habet nolle infelicitatem, ita nolle iniquitatem semper habitura est. Sed ordo servandus fuit, quo Deus voluit ostendere quam bonum sit animal rationale
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾m.ar. quo peccare ñ poterit.
⁊ nunt in angelis est. ⁊ in sc̃is qui
cum domino sunt. ⁊ tanto utiq
lbius: quanto a pcc̃o ĩmunuis
et ad uonum ꝓmus. quo enim
quisq ab illã pcũ suitute. de qua
eligento bonum/ lib̃ius ht̃ iu¬
ditium. Inde si diligent̾ inspi¬
tiatur lib̾m uidetur dici arbitͥũ
qr sine coactione ⁊ ncc̃ĩtate ualet
appet̾e. ł eligere. ꝙ ex rõne cecre¬
uit. De lib̾t̾atis arbitͥi diffr̃ã.

Expanded text:
ium, quo peccare non poterit; et nunc in angelis est, et in sanctis qui cum Domino sunt; et tanto utique liberius, quanto a peccato immunius, et ad bonum pronius. Quo enim quisque ab illa peccati servitute, de qua eligendo bonum liberius habet judicium. Unde si diligenter inspiciatur, liberum videtur dici arbitrium, quia sine coactione et necessitate valet appetere vel eligere quod ex ratione decreverit. 6. De libertatis arbitrii diff
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑꝯtinẽtiam tuam illad fĩ forni¬
caria: Si alii nupsĩt te uiuo: adul¬
ta erit. sõ nult tali lucͦ d̾s tale dãp
no luisses. debitũ tͥ redde̾ cog̾etur. ⁊
illi d̾s imputaret ꝯtinẽtiam. si ñ
sue: s tue ꝯcede̾t ĩfirmitati ne in
t firmitati uxoris reddit. ñ exigit de¬

Expanded text:
tinentiam tuam debet illa fieri fornicaria? Si alii nupserit te vivo, adultera erit. Non vult tali lucro Deus compensare noluisses, debitum tibi reddere cogeretur; et illi Deus imputaret continentiam, si non suae, sed tuae cedens infirmitati, ne in r compatiens infirmitati uxoris reddit, non exigit de
Abbreviated transcription (Latin):
ab solutum est ꝙ pͥmo indiscussi¬
one ꝓpositum fuit .s. quare illa
materia dicatur informis. Hic

Expanded text:
absolutum est quod primo in discussione propositum fuit, scilicet, quare illa materia dicatur informis.
Abbreviated transcription (Latin):
.li. qõnum octogintatriũ. deus
quẽ genuit. qm̃ meliorem se ge¬
nerare ñ potuit. nil enim deo me-¬
lius genuit equalem. Si enmi
uoluit. ⁊ ñ potuit infirmus est
si potuit ⁊ noluit inuidus. Ex
quo conficit᷑ equalem genuisse
filium. asimili uolunt dicere ꝙ
si pot̾ deus rem meliorem facere
quam facit muidus est. s nõ
ualet huiꝰ siłitudinis inductio
quia filium genuit de sub̾a su¬
a. ideoq si poss gignere equa¬
lem ⁊ ñ gigneret inuidus eẽt.
alia uero que ñ desubã sua fac̃.

Expanded text:
ionum octoginta trium: Deus quem genuit, quoniam meliorem se generare non potuit, nihil enim Deo melius genuit voluit et non potuit, infirmus est; si potuit et noluit, invidus. Ex quo confirmatur aequalem genuisse Filium. A simili volunt dicere quod si potest Deus rem meliorem facere quam facit, invidus est. Sed non valet hujus similitudinis inductio, quia Filium genuit de substantia sua. Ideoque si posset gignere aequalem et non gigneret, invidus esset; alia vero quae non de substantia sua fac
Abbreviated transcription (Latin):
liqͥ qñ u̾tuntur ⁊ iustificant᷑. dñr
tr̃ inciꝑe diligi adeo. Nõ ꝙd̾s no¬
ua dilectione quẽqͣm possit dilige̾
ĩmo sempit̃na dilcõe dilexit ante
mũdi ꝯstitutionem quoscumq
diligit. S tc̃ dñr inciꝑe diligi ab
to: cum et̾̃ne dei dilcõis sortiunt᷑¬

Expanded text:
nvertuntur et justificantur, dicuntur tunc incipere diligi a Deo; non quod Deus nova dilectione quemquam possit diligere, imo sempiterna dilectione dilexit ante mundi constitutionem quoscumque diligit. Sed tunc dicuntur incipere diligi ab eo, cum aeternae Dei dilectionis sortiunt
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa eius sũt. nec tunc uł priꝰ uł
amplius platuerunt ei tum fr̃a
sunt. s ⁊ añ qͣm ficrent ĩmo ab et̾¬
no om̃ia placuerunt ei ñ minꝰ ꝙͣ
lexit. alios ad meliores usus. alios
ab minꝰ bonos. omĩa enĩ bona nr̃a
alios mag̃ alios minꝰ dilex̃ ab et̾̃no
⁊ diligit ⁊̃ nũc. qr aliis maiora. aliis
minora ex dilcõe sua p̃pauit bona
aliis q maiora. ⁊ aliis minora bõa
hos uł illos dilig̾e. Qt modis ĩ¬

Expanded text:
c tunc vel prius vel amplius placuerunt ei cum facta sunt, scilicet antequam fierent, imo ab aeterno omnia placuerunt ei, non minus lexit; alios ad meliores usus, alios ad minus bonos. Omnia enim bona nostra alios magis, alios minus dilexit ab aeterno, et diligit etiam nunc, quia aliis majora, aliis minora ex dilectione sua praeparavit bona; aliisque majora, et aliis minora bona hos vel illos diligere. 3. Quod du
Abbreviated transcription (Latin):
quam .xii. legiones angłorum
ex quibus uerbis patenter innu¬
itur. quia ⁊ filius poterat rogare
ꝙ ñ regabat. ⁊ pr̃ exhibere ꝙ nõ
exhibebat. ut̾q gͥ pot̾at facere ꝙ
ñ faciebat. As. etiam in encheridiõ
multa pot̾ facere que nec uult
nec facit. potuit enim fac̾e. ut
.xii. legiones angelorum pugna
runt. Item in eodem. Cur apd̃
quosdam ñ fc̃e sunt uirtutes. q̃¬
ñ fuant credituri: tunc quidem¬
ñ latebit quod nunc latet. nec
tunt in clarissima luce sapĩe¬
uidebitur: ꝙ ñt pioꝵ fides hab
ante quani manifesta cognitoẽ
uideatur: quam certa immuta¬
bilis ⁊ efficacissima sit uolũtas
dei que multa possit q̃ ñ uelit.
in eodem de natura ⁊ gr̃a. dñs
latarum suscitauit incorpore.
nunquid dicendum ẽ. ñ potu¬
it uitam suscitare in mente : pͥo¬
tuit quidem s noluit. hiis auc¬

Expanded text:
quam duodecim legiones angelorum? quam duodecim legiones angelorum? Ex quibus itur, quia et Filius poterat rogare, non rogabat, et Pater exhibere quod non exhibebat. Uterque ergo poterat facere quod non faciebat. Aug. etiam in Enchirid. aimulta potest facere quae non vult, nec facit; potuit enim facere ut duodecim legiones amprehenderunt. Item in eodem: Cur apud quosdam non factae sunt virtutes qunon fuerant credituri? Tunc non latebit quod nunc latet, nec t, in clarissima luce videbitur, quod nunc piorum fides habet, antequam manifesta cognitione videatur quam certa, et immutabilis, et efficacissima sit voluntas Dei, quae multa possit et non velit.in libro De natura et gratia: Dominus Lazarum suscitavit in corpore; nunquid dicendum est non potuit Judam suscitare in mente? Potuit quidem sed noluit. Ad
Abbreviated transcription (Latin):
detur nisi ꝙ facit. Illud autem i¬
ii.confessionum ad dm̃ loquens
ait. Nec cogeris inuitus ad aliqͥ
quia uoluntas tua ñ ẽ mator ꝙͣ
potencia. esset aut̃ maior si te ip̃o
tu ipẽ maior esses. ex hoc uidetur
ꝙ deus ñ possit plura qm uult.
sicut ñ uult pła quam pot̾. Sic̃
enim uoluntas ñ est maior po¬
tentia. ita nec potentia maior ẽ
uoluntate. Ideoq sicut plura ñ
uult quam pot̾. ita eum ñ plura
posse quam uelle dicunt. Ꝙ¬
ed ad hoc dicimus. quia nec
uoluntas potentia. nec potentia
uoluntate maior ẽ. qr una ⁊ ea¬
dem res est potentia uoluntas .s.
potentia uoluntate. nec hac auc¬
toritate negatur d̾m plura posse
quam uelle. qr plura sunt subĩ¬
ta eius potentie quam uolunta¬
ti. fateam᷑ itaq deum multa pꝰ¬
se facere que non uult. ⁊posse di¬
mittere que facit. Ꝙ ut c̃tius
firmius ꝙ tencatur. scripture:
testimoniis asseramus deum p
putas q ñ possum rogare meũ
prẽm ⁊ exhibebit michi mͦ plꝰ

Expanded text:
si quod facit. Illud autem i7 Confess., c. 4, ad Deum loquens ait: Nec cogeris invitus ad aliquid, quia voluntas tua non est major quam potentia; esset autem major, si teipso tu ipse major esses. Ex hoc videtur quod Deus non possit plura quam vult, sicut non vult plura quam potest. Sicut enim voluntas non est major potentia, ita nec potentia major est voluntate. Ideoque sicut plura non vult quam potest, ita eum non plura posse quam velle dicunt. Sed ad hoc dicimus quia nec voluntas potentia, nec potentia voluntate major est, quia una et eadem res est potentia et voluntas, potentia voluntate. Nec hac auctoritate negatur Deum plura posse quam velle, quia plura sunt subjecta ejus potentiae quam voluntati. Fateamur itaque Deum plura posse facere quae non vult, et posse dimittere quae facit. Quod ut certius firmiusque teneatur, Scripturae testimoniis asseramus Deum plputas quia non possum rogare Patrem meum, et exhibebit mihi modo plus
Abbreviated transcription (Latin):
homines iustificare et tamen
quis dubitat eum ñ posse. pot̾.¬
potest gͦ deus aliud facere quã
facit. et tamen si aliud faceret
alius ip̃e ñ esset. et pot̾ aliud
uelle quam uult. et tam̃ eius
uoluntas nec alia nec noua nͨ
mutabilis aliquo modo esse¬
nũquam uoluit. nec tamẽ no¬
uiter. nec noua uoluntate. s
le pot̾. potest eium uelle ꝙ pot̃
ab et̾no uoluisse. ħt enim po¬
restat discutien qi¬
dum. utrum melius aliquid¬
d̾s possit facere quam facit. So¬
lent enim illi scrutatores dic̾e
ꝙ ea que facit deus. ñ pot̾ melio¬
ra facere. qr si posset facere et ñ
faceret inuidus esset ⁊ ñ sum

Expanded text:
homines justificare, et tamen quis dubitat eum posse? Potest ergo Deus aliud facere quam facit; et tamen si aliud faceret, alius ipse non esset. Et potest aliud velle quam vult; et tamen ejus voluntas nec alia, nec nova, nec mutabilis aliquo modo potenunquam voluit, non tamen noviter, nec nova voluntatele potest. Potest enim velle, quod potest ab eterno voluisse. Habet enim porestat discutiendum, utrum melius aliquid possit facere quam facit? Solent enim illi scrutatores dicere quod ea quae facit Deus, non potest meliora facere, quia si posset facere, et non faceret, invidus esset, et non sum
Abbreviated transcription (Latin):
m̾sus sit siue nõ: tre ħcbit tẽ
tultatem accedendiad nos. ꝙͣ
ħ̾ebit tempore antixp̃. in quo
fraudulenter ac uioient̾ oꝑabit᷑.
⁊ ideo forte d̃r tunc soluendus. qr
tandi homines quam mͦ ñ hẽt.

Expanded text:
ersus sit sive non, credibile testatem accedendi ad nos, quam habebit in tempore Antichristi; in quo fraudulenter ac violenter operabitur, et ideo forte dicitur tunc solvendus, quia tandi homines, quam modo non habet.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ꝑ adam transunt in om̃s:
ꝑ eius carnem uitiatam cõcu¬
piscentialiter generatos. Quid
doctores subosture locuti sunt.
⁊ addicti sumus pene temꝑali
⁊ et̾ne. pro primmi hoĩs actuau pec¬
orig̾. pcc̃m nec culpam ẽẽ nͨ penã
Cuipam ũ ẽẽ ip̃i fatentur. pena
bitum pene orig̾. pcc̃m ẽ. cum
debitũ pene ñ sit pena: nec orig̾.¬

Expanded text:
per Adam transivit in omnes, per ejus carnem vitiatam concupiscentialiter generatos. 5. Qudoctores sub obscuritate locuti sunt, et addicti sumus poenae temporali et aeternae pro primi hominis actuali pecoriginale peccatum nec culpam esse, nec poenam. Culpam non esse ipsi fatentur; poenabitum poenae originale peccatum est, cum debitum poenae non sit poena, nec orig
Abbreviated transcription (Latin):
rarid: nescitur. Talisq ignorã¬
tra pena poci est. cum mens uitõ
obscuratur: ne cognoscere ualeat
ea que scire deberet De tranclo¬
corporis conditionem. ħ dato. ab¬
De hoc autem statu trans ꝓmis¬
ferendus erat cum unũsa poste¬
ritate sua ad meliorem digni¬
orem ꝙ statum. uͥ celesti ⁊ et̾no
dono in celis sibi ꝑato: frueret᷑.

Expanded text:
rari debet, nescitur. Talisque ignorantia poena peccati est, cum mens vitio obscuratur, ne cognoscere valeat ea quae scire deberet. 10. De hocorporis conditionem. De hoc autem statu transferendus erat cum universa posteritate sua, ad meliorem dignioremque statum, ubi coelesti et aeterno bono in coelis sibi parato frueret
Abbreviated transcription (Latin):
ħ tͥa unus hõ. s uniꝰ hominis st̃.
In illa uõ sũma tͥnitate cuiꝰ hec y¬
mago est. ñ uniꝰ dei sunt illa tͥa.
s unus d̾s. ⁊ tres sunt ille. ñ una
minis sunt. uł in homine sunt.
S nũquid possumꝰ dicẽ tͥnitatẽ
sic cẽ in deo. ut aliquid dei sit. nec
ipã sit d̾s. ab sit ut ħ credamꝰ. Dici¬
mus gͦ in m̃te nr̃a ymaginis tͥni-¬
tatem: s exiguam. ⁊ qualemcũq

Expanded text:
 tria unus homo, sed unius hominis sunt. In illa vero summa Trinitate, cujus haec imago est, non unius Dei sunt illa tria, sed unus Deus; et tres sunt illae personaminis sunt, vel in homine sunt. Sed numquid possumus dicere Trinitatem sic esse in Deo, ut aliquid Dei sit, nec ipsa sit Deus? Absit ut hoc credamus! Dicamus ergo in mente nostra imaginem Trinitatis, sed exiguam, et qu
Abbreviated transcription (Latin):
c̾auit. pot̾at gͦ uł sic. uł alio quo uel¬
let modo c̾are unũ aliũ de quo uinc̃e¬
t᷑ uictor prioris. S meliꝰ iudicauit¬
⁊ de ip̃o quo uictũ fu̾at gn̾e assum̃e
caro. fides: ñ lbido p̃uenit. nec int̾
do ñ concũtends fiã ẽ fecũdata uir¬
guntas. Ex hiis aꝑte ostendit᷑ ⁊ a¬
liũ: et aliunde hoĩem dm̃ assum̾e

Expanded text:
cuius. Poterat uel sic uel alio quo uellet modo creare unum alium, de quo uinceretur uictor prioris. Sed melius iudicauit de ipso quod uictum fuerat genere caro; fides, non libido praevenit; nec interdo, non concumbendo facta est fecundata virginitas. Ex his aperte ostenditur et aliu
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ quia naturalem ht̃ potentiam.
eandem quam ⁊ patet qua potẽsẽ
et oꝑatur. s quia illam ht̃ a patͦ
ñ a se: ideo a patre ñ a se d̾r posse ⁊
agere. homo autem uł angelus
gratuitam ht̃ potenciam qua po¬
tens est. Ideo igitur uere ac ꝓpͥe
uult fieri. ⁊ quicquid uuit sẽ
posse. Nichil enim uult fĩ quid̃
ꝙ ñ possit facere per se uel per
creaturaui.⁊ niluult se posse ꝙ
ñ possit. ⁊ omne ꝙ uult fi᷑. uult
se posse. s ñ omne ꝙ uult se pos¬
se: uult freri. Si enm uellet. ⁊¬
fieret. quia uoluntati eius ni¬
chil resistere potest. Opimio qͣꝵ

Expanded text:
esse, quia naturalem habet potentiam eamdem quam et Pater, qua potens est et operatur; sed quia illam habet a Patre non a se, ideo a Patre, non a se dicitur posse et agere. homo autem vel angelus gratuitam habet potentiam, qua potens est. Ideo ergo vere ac proprie vult fieri, et quicquid vult se posse. Nihil enim vult fieri quod non possit facere per se, vel per creaturas; et nihil vult se posse, quod non possit; et omne quod vult fieri, vult se posse, sed non omne quod vult se posse, vult fieri; si enim vellet, fieret, quia voluntati ejus nihil resistere possit. DI
Abbreviated transcription (Latin):
tam ample ⁊ generalit̾ accepit
omnia: ut etiam mala include
gauit eum posse omĩa que con¬
uenit ei posse. Similit̾ cum di¬
uult. s adũsus illos qui dice¬
bant deum multa uelle que ñ
pot̾at: affirmat eum posse quicꝙͥ
uult.⁊ ex eo uere dici om̃ĩpoten¬
tem ñ ob alud nisi qr pot̾ quic¬
quid uult. S caue quomͦ intel¬
quid uult se posse. an quicquid
uult facere. an quicꝙͣ uult fieri.
si enim dicas ideo om̃ĩpotentẽ
se fecit quia uoluit. Si aũ nult
fiꝰ per creaturam: et per eam oꝑat᷑.¬
S sicut per homines facit domos.
et hiꝰ artificialia. et deus quidem
ex se. et per se pot̾. homo autem ł
angłs quantumcumq beatus ñ
qui esta se. filuis autem quia nõ÷

Expanded text:
tam ample et generaliter accepit omnia, ut etiam mala includerergo negavit eum posse omnia quae convenit ei posse. Similiter cum divult, sed, adversus illos qui dicebant Deum multa velle quae non poterat, affirmat eum posse quicquid vult, et ex eo vere dici omnipotentem, non ob aliud, quam quia potest quicquid vult. Sed cave quomodo intelquid vult se posse, an quicquid vult facere, an quicquid vult fieri? Si enim dicas ideo omnipotentem se fecit, quia voluit. Si autem vult fieri per creaturam, et per eam operatur; sicut per homines facit domus, et hujusmodi artificia. Et Deus quidem ex se, et per se potest; homo autem vel angelus, quantumque beatus est, non qui est a se; Filius autem, quia non est
Abbreviated transcription (Latin):
sine corruptione indidit. et d̾r
illa naturalis bonitas quam ĩ
creatione a conditore suscepit.
qͣm bonitatem per pct̾m penitꝰ
nõ amisit. s uiciatam hũit. ꝙͣ
deus tamen sine uicio fecit. Si
enim res bona non ess anima.
in ea malum esse nequiret. cũ
non possit eẽ malum: nisi in.i
bono ut ptꝰ dicetur. Non gͣ
omnino talis est anima: quar¬
ẽ adco c̾atasic̃ quis pollutas hñs
manus ñ tale hũit pomũ: quale
ego tedi mundis manib. Ego e¬
nim dedi mundum. An aĩe sin¬
anime ex c̾atione equa ⁊̃ donis¬
les sint. an aliealus extellẽ nali¬
tiores. plurib ñ irrõnabiliter b¬
uidetur ꝙ ex ip̃a c̾atione alie ali¬
is excellant in naturalib bonis
ut inessentia: alia alus sit subti¬
lior. ⁊ adintelligendum memorã¬
dumq habilior. ut pote acutiori
ingemo et ꝑspicatiori intellectu
predita. Ꝙ non imꝑbabiliter dͦ.
cum in angłis ita fuisse constet.

Expanded text:
sine corruptione indidit. Et dicitur illa naturalis bonitas, quam in creatione a conditore suscepit; quam bonitatem propter peccatum penitus non amisit, sed vitiatam habuit; quam Deus tamen sine vitio fecit. Si enim res bona non esset anima, in ea malum esse nequiret, cum non possit malum esse nisi in bono, ut post dicetur. Non ergo omnino talis est anima, qualis a Deo creata. Sicut quis pollutas habens manus, non tale habuit pomum quale ego dedi mundis manibus. Ego enim dedi mundum. 9. An ananimae ex creatione aequales sint, an aliae aliis excellentiores. Pluribus non irrationabiliter videtur quod ex ipsa creatione aliae aliis excellant in naturalibus donis, ut in essentia alia aliis sit subtilior, et ad intelligendum memorandumque habilior, utpote acutiori ingenio et perspicaciori intellectu praedita. Quod non improbabiliter dicitur, cum in angelis ita fuisse constet.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ impietatẽ seꝑatõnis horrent.
obẽe pot̾. s poꝰ fidelis ꝓdest infide¬
li. ut apłs docet. Ex huis ostendr̃

Expanded text:
 impietatem separationis horrent .obesse potest, sed potius fidelis prodest infideli, ut Apostolus docet. Ex his ostend
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c̃ .s. meffabilis quedam prĩs filii¬
q communio est. ⁊ ideo fortasse sic
appellatur ut iam diximus. nec
iterare pigebit. quia pr̃i ⁊ filio po¬
test eadem applłatio conuenire.

Expanded text:
sanctus, ineffabilis quaedam Patris Filiique communio est. Et ideo fortasse sic appellatur, ut jam diximus, nec iterare piget, quia Patri et Filio potest eadem appellatio convenire,
Abbreviated transcription (Latin):
lio quodam modo ip̃e ⁊̃ deceptus
est. In expertus enim diume se¬
ueritatis in eo falli potuit. ut ue¬
niale crederet esse cominissum.
s dolo illo serpentino quo muli¬
er seducta ẽ. nullo mͦ arbitror il¬
lum potuisse seduci. Ex hiis da¬
tur intlłigi ꝙ mulier plus peccaue¬
rit: in qua maioris tumoris p̃¬
sumptio fuit. Que etiam in se ⁊
in ꝓximũ: et in deum peccauit.
uir aũ tm̃ in se ⁊ in deum. Inde
etiam colligitur ꝙ młr plus pec

Expanded text:
lio quodam modo ipse etiam deceptus lio quodam modo ipse etiam deceptus est. Inexpertus enim divinae severitatis, in eo falli potuit, ut veniale crederet esse commissum; sed dolo illo serpentino quo mulier seducta est, nullo modo arbitror illum potuisse seduci. Ex his datur intelligi quod mulier plus peccavit, in qua majoris tumoris praesumptio fuit, quae etiam in se, et in proximum, et in Deum peccavit; vir autem tantum in se, et in Deum. Inde etiam colligitur quod mulier plus pec
Abbreviated transcription (Latin):
iam spũali m̃te preditut erat u¬
io mͦ credidisse: ꝙ diabolus sug¬
gerebit. Quuid̃ puis pecatuit
adam uel eua.
x quo manifeste animadu¬
ti pot̾ quis eoꝵ plus pecca¬
uit adam .s. ł eua. plus enĩ ui¬
detur peccasse młr que uoluit u¬
surpare diuinitatis equalctatẽ.
et nmia p̃sumptõe elata credi¬
dit ita eẽ futurum. Adam u̾o nͨ
rens: euis ꝑsuasioni consensit.
nolens eam contͥstare.⁊ a se alie¬
natam relinq̃re. ne ꝑiret. arbi¬
tratus illud eẽ utniale ñ mor
utiq accipi pot̾. ut intelligatur
ñ esse seductus prior .s. uel me
putauit utrumq posse fieri.
ꝙ dedit ut simul ederent. noluit
eam contristare quam credebat
sine suo soiatio contabescere. ⁊ a¬
se alienatam omĩo int̾i̾re. Non
quidem carnali uictus concupĩa
quam ñdum senserat. s amita¬
bili quadam reniuolentra qua
płmq fit. ut offendatur deus.
ne offendaturamitus. ꝙ cum
facere ñ debuisse: diuie suĩe iui
stus exitus indicauit. Ergo a¬

Expanded text:
editus erat, ullo modo credidisse quod diabolus suggerebat. 5. Quis plus peccavit, Adam vel Eva. Ex quo manifeste animadverti potest quis eorum plus peccaverit, Adam vel Eva. Plus enim videtur peccasse mulier, quae voluit usurpare divinitatis aequalitatem, et nimia praesumptione elata crediderit ita esse futurum. Adam vero nerens, ejus persuasioni consensit, nolens eam contristare, et a se alienatam relinquere, ne periret; arbitrans illud esse veniale non mortutique ita accipi potest, ut intelligatur non esse seductus prior, scilicet, putavit utrumque posse fieri, que dedit ut simul ederent, noluit eam contristare, quam credebat sine suo sose alienatam omnino interire; non quidem carnali victus concupiscentia, quam nondum senserat, sed amicabili quadam benevolentia, qua plerumque fit ut offendatur Deus ne offendatur amicus, quod eum facere non debuisse divinae sententiae justus exitus indicavit. Ergo a
Abbreviated transcription (Latin):
olet queri
lis elatio ⁊ amor ꝓprie ⁊ uol¬
pt̾atis inuiro fuerit: sic̃ in ꝙ mł¬
muliere. d qd̃ dicimus ꝙ a
dam ñ fuit seductus. eomodo qͦ
mulier. Non enim pritant ẽe
uerum: quod diabolus suggere¬
bat. In eo tam̃ fuisse seductum cͤ¬
di pot̾: ꝙ cõmissum ueniaie pu¬
tauerit. ꝙ ꝑemptorium erat. S
nec prior seductus fuit. nec inco
in quo młr. ut crederet deum illd̾
lignum ĩo tangere ꝓhibuisse:
qm̃ si tangerent. fierent sicut dii.
u̾mptũ preuaricator fuit adam:
elatio menti eius inesse. illico ptꝰ
temptationem. ex qua uoluit lig¬
num uetitum exꝑiri. cum muli¬
Mulier sedux̃ me: s dedit mͥ. et
comali. Mulier uero inquit. Ser¬
pens seduxit mẽ. Lanc autem
bat eos si tetigissent: sicut deos
futuros. tamquam ets diucnita¬
tem inuidẽt qui eos homines fe¬
cerat. Sed ⁊ siuirum pp̃ aliquã
m̃tis elationem que deum lat̾e

Expanded text:
olet quaeri lis elatio et amor propriae potestatis in viro fuerit, sicut in muliere. Ad quod dicimus quia Adam non fuit seductus eo modo quo mulier. Non enim putavit esse verum quod diabolus suggerebat. In eo tamen fuisse seductum credi potest, quod commissum veniale putaverit, quod peremptorium erat. Sed nec prior seductus fuit, nec in eo quo mulier, ut crederet Deum illud lignum ideo tangere prohibuisse, quoniam si tangerent fierent sicut dii. Verumtamen praevaricator fuit Adam, elatio menti ejus inesse illico post tentationem, ex qua voluit lignum vetitum experiri, cum mulimulier seduxit me, sed dedit mihi et comedi . Mulier vero ait: serpens seduxit me . Hanc autem uerit, quod sciebat eos si tetigissent, sicut deos futuros, 213 tanquam eis divinitatem invideret qui eos homines fecerat; sed etiam si virum propter aliquam mentis elationem quae Deum inte
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ carnalis concupĩa. cuius
uitiosis desideriis nõ obedire:
ꝑ grãm bapĩ mitigatur. ⁊ mi¬
nuitur: ut post dominari ñ ua¬
leat nisi quis reddat iures ho¬
sti cundo postͣ concupiscentias.
Nec post bap̃m remanet ad re¬
atum. qr ñ impitat᷑ in pcc̃m. s¬

Expanded text:
hujus carnalis concupiscentia, cujus vitiosis desideriis non obedire per gratiam baptismi mitigatur et minuitur, ut post dominari non valeat, nisi quis reddat vires hosti eundo post concupiscentias. Nec post baptismum remanet ad reatum, quia non imputatur in peccatum; s
Abbreviated transcription (Latin):
licui inꝓmotc̃e sac̃dotii. Cum enĩ
recipit ordinem sac̃dotalem : simł
⁊ has claues recipit. S ñ uidet᷑ qd̃
om̃s uł soli sac̃dotes has claues ha¬
beant. qr płiq añ sacͣm ordinatõm
scĩam disc̾nendi hñt. płes pꝰ ꝯsecra
ñ hñt om̃s sac̃dotes. uñ dolendũ
ẽ atq lugendum. Młti enĩ licet ĩ¬
exortes. sac̃cotii gradum reciꝑe pre¬
sumunt uita ⁊ scĩa eo indigni. qͥ
carent. Qui uõ añ sac̃dotium scĩa

Expanded text:
licui in promotione sacerdotii. Cum enim recipit ordinem sacerdotalem, simul et has claves recipit. Sed non videtur quod omnes vel soli sacerdotes has claves habeant, quia plerique ante sacram ordinationem scientiam discernendi habent, plures post non habent omnes sacerdotes, unde dolendum est atque lugendum. Multi enim, licet inexortes, sacerdotii gradum recipere praesumunt, vita et scientia eo indigni; quicarent. Qui vero ante sacerdotium sci
Abbreviated transcription (Latin):
suetudinis admirationem ñ ad
et insoutum euentum mira uidẽ¬
tur. ut sunt defectur luminariũ
ret. Idõq placuit uanitati philo¬
sophorum etiam causis aliis ea
atcribuere. cum omnino uidere
ñ possent superiorem cetĩs oĩb
nͥ dei uoluntas cã prima ẽ. santta¬
tis. egͥtudinis premioꝵ atꝙ pe¬
narum. grãrum ⁊ retributõnũ.

Expanded text:
onsuetudinis admirationem non admet insolitum eventum mira videntur: ut sunt defectus luminarium,ret. Ideoque placuit vanitati philosophorum etiam causis aliis ea attribuere, cum omnino videre non possent superiorem caeteris omninisi Dei voluntas causa prima est sanitatis, aegritudinis, praemiorum atque poenarum, gratiarum et retr
Abbreviated transcription (Latin):
iam que talis fca est: ut posset
ñ peceare si uellet. ⁊ iuste puni¬
tam que uoluntate: nõ nccãte
petcauit. Cum gͦ ħ bona sit il¬
la melior: cur non utramq fa
faceret. ut ub̃ius laudaretur de
utraq: Illa enim de scĩs angelis

Expanded text:
lam quae talis facta est, ut posset lam quae talis facta est, ut posset non peccare si vellet; et juste punitam, quae voluntate non necessitate peccavit. Cum ergo haec bona sit, illa melior, cur non utramque faceret, ut uberius laudaretur de utraque? illa enim de sanctis angelis
Abbreviated transcription (Latin):
sit. quem decipiendum c̃e pre¬
sciebat. S non esset laudabile
homimi. si ideo bene uiu̾e poss
qr nemo male uiuere suaderet᷑.
cum in natura posse ⁊ in potesta¬
te hrẽt uelle ñ consentire suadẽ¬
ti: deo unuante. ⁊ ẽ gloriosius ñ
consentire: quam temptari nõ
posse. Mouentur ⁊̃ quidam di¬
centes. cur c̾auit deus quos su¬
turos malos p̃sciebat᷑. qr p̃mi-¬
dit quid bomi de malis coꝵ ẽẽt
facturus. Sic enim eos fecit: ut
relinq̃ret eis uñ aliquid face̾nt.
et si cupabiliter aliquid facerẽt:
illum de se laudabilit̾ oꝑantem
inuenirent. Ase hñt uoluntatẽ
malam. ab illo nat᷑am bonam:
⁊ iustam penam. frustra gͥ dr. ñ
deberet d̾s creare quos p̃sccebat
maios futuros. Stiebat enim
bonis ꝓfuturos. ⁊ iuste ꝓ mala
uoluntate pumendos. Addũt
etiam talem hominem deberet
facere: qui nollet omio peceare.
Concedimus quidem meliorẽ
naturam eẽ: que oĩo peccare n¬
nollet. Concedant ⁊ ip̃i ñ ẽẽ ma¬

Expanded text:
it, quem decipiendum fore praesciebat. Sed non esset laudabile homini, si ideo bene vivere posset, quia nemo male vivere suaderet, cum in natura posse, et in potestate habere vellet non consentire suadenti, Deo juvante; et est gloriosius non consentire quam tentari non posse. Moventur etiam quidam dicentes: Cur creavit Deus quos futuros malos praesciebat? Quia praevidit quid boni de malis eorum esset facturus. Sic enim eos fecit, ut relinqueret eis unde aliquid facerent; et si culpabiliter aliquid facerent, illum de se laudabiliter operantem invenirent. A se habent voluntatem malam, ab illo naturam bonam, et justam poenam. Frustra ergo dicitur: Non deberet Deus creare quos praesciebat malos futuros; sciebat enim bonis profuturos, et juste pro mala voluntate puniendos. Addunt etiam talem hominem debere facere, qui nollet omnino peccare. Concedimus quidem meliorem naturam esse quae omnino peccare nollet. Concedant et ipsi non esse ma
Abbreviated transcription (Latin):
utrum uolũ¬
tas illud pccm̃ p̃cesserit.
dicimus quia pccm illud
⁊ in uoluntate ⁊ mactu cõstitit.
⁊ uoluntas actum precessit. S
ipãm uouintatem alia homĩs¬
uolutas mala non preiit. at¬
q ex diaboli ꝑsuasione. ⁊ homĩs
arbitrio: illa mala uoluntas ꝓ
diit. qua iusticiam deseruit. et

Expanded text:
utrum voluntas illud peccatum praecesserit, dicimus quia peccatum illud et in voluntate, et in actu constitit; et voluntas actum praecessit, sed ipsam voluntatem alia homivoluntas mala non praecessit, atque ex diaboli persuasione, et hominis arbitrio illa voluntas mala prodiit, qua justitiam des
Abbreviated transcription (Latin):
de illo. licet ibi illa noĩa illo. ñ scd¬
sub̾am non significent. Se nomi¬
cundum uero eadem nomi naꝑ¬
na personarum nunquam d̾r sõ
illud deillo. sicut u̾bum de u̾bo.
uel filius de filio. quia hiꝰ nomĩa
ita dicit. Hoc solum de eis dici nõ
pot̾: illud de illo. ꝙ simul ambo ñ
sunt .i. illo solo nomine nõ possu¬
mus uti: ad ostendendum unũ
de uno ꝙ simul ambobus ñ con¬
uenit. sicut u̾bum de u̾bo dici nõ
pot̾. quia non simul ambo u̾bum.
nec ymago de ymagine. nec filiꝰ
de filio. quia ñ simulambo filius
uel ymago. Et sicut nomina sub¬
stantie auq̃n intelligentiam per¬
sonarum distincte faciunt. Ita

Expanded text:
de illo, licet ibi illa nomina substantiam non significent. Secundum vero eadem nomina personarum, nunquam dicitur illud de illo, sicut Verbum de Verbo, vel Filius de Filio, quia hujusmodi nita dicit: Hoc solum de eis dici non potest illud de illo, quod simul ambo non sunt, id est, illo solo nomine non possumus uti ad ostendendum unum de uno, quod simul ambobus non convenit; sicut Verbum de Verbo dici non potest, quia non simul ambo Verbum; nec imago de imagine, nec Filius de Filio, quia non simul ambo Filius vel imago. Et sicut nomina substantiae aliquando intelligentiam personarum distincte faciunt, ita
Abbreviated transcription (Latin):
dificat. hyłr. qͦ in li .uiii. de tͥ. aper¬
tissime docet deum ẽẽ ubiq. Deus
inquit immense uircictis uiuens
pt̾as. que nusquã ñ adsit nec de¬
sit. usquam. se omẽm ꝑ sua etocet
ut uͥ sua sint. ip̃e ẽẽ intlłigatur.

Expanded text:
dificat. Hilarius quoque, in lib. 8 de Trin., aperdificat. Hilarius quoque, in lib. 8 de Trin., apertissime docet Deum ubique esse. Deus, inquit, immensae virtutis vivens potestas, quae nusquam non adsit, non desit usquam, se omnem per sua edocet, ut ubi sua
Abbreviated transcription (Latin):
stratum ẽ. ex parte rebus¬
quomͦ omnia dicuntur ẽẽ ex deo.
addendum hic uidet᷑ quib modis
dicatur deus eẽ in rebus. si tamen
humana res mens. uel ex parte ua¬
ficit eloqui. Stiendum gͥ est ꝙ d̾s
in commutabiliter semꝑ in se exi¬
stens p̃sentiałr. potentiałr̃. c̃entia¬
lit̾. est in omni natura sine essenti¬
a sine sui diffinitione. ⁊ in omni
loco sine circum scriptione. et in
omni tempore sine mutabilitate
grãm unionis.e aũ ista qr cã¬
pacitatem humane intlłigentie ex¬
suꝑ cantica canticoꝵ ait. licet deus
ꝯmuni mͦ omnib reb insit. p̃ sen¬
dr̾ mẽẽ ꝑ grãm illis qui mirificen¬
tiam oꝑmi dei acutius ⁊ fidelius
deus sit natura incorꝑea ⁊ inꝯmu¬
tabiliter inua ecerna stabilitate
in se ip̃o manens totus a dest reb
omnibz. ⁊ singulis in est totus. sed
in quib habitat: hñt eum ꝓ sua
capacitatis diusitateᷤ alii ampluis
alii minuis. quos ip̃e sibi dilectisi¬
mum tͥemplum grã sue bonitatis ẽ¬

Expanded text:
stratum est ex parte quomodo omnia dicantur esse in Deo, addendum videtur hic quibus modis dicatur Deus esse in rebus; si tamen id humana mens vel ex parte dificiat eloqui. Sciendum ergo est quod Deus incommutabiliter semper in se existens, praesentialiter, potentialiter, essentialiter est in omni natura sive essentia sine sui definitione, et in omni loco sine circumscriptione, et in omni tempore sine mutabilitate.gratiam unionis. Ne autem ista quia capacitatem humanae intelligentiae exsuper Cantica canticorum inquit: Licet Deus communi modo omnibus rebus insit praesenr esse in illis qui mirificentiam operum Dei acutius et fidelius Deus sit natura incorporea et incommutabiliter viva, aeterna stabilitate in seipso manens, totus adest rebus omnibus, et singulis totus; sed in quibus habitat, habent eum pro suae capacitatis diversitate, alii amplius, alii minus, quos ipse sibi dilectissimum templum gratia suae bonitatis ae