comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uranu multis antecessit etatib. qua ex uenea cum
primũ fructum cepiss& letus factus bibit usq ad ebrie¬
fatẽ. iacuitq midus. quod cũ uidisset uinus ex filiis
cui nom̃ fuit cham: nõ texit pr̃is nuditate sed
egcessus itia fr̃ib indicauit: At illi sumpto pallio
intrauerũt auersis uultib ptẽmq texerũt: que
facta cũ recognouisset pr̃ abdicauit atꝙ expulit
filium. Atͣ profugus in eius parte terre cõsedit:
que nũc arabiã noĩat᷑. Eaq terra. ex noĩe cius
chanaam dicta est: & posteri eius chananci. ł lec
fuit prima progenies que deũs ignorauit. qm̃
princeps eius & conditor: cultũ deĩ a pr̃e nõ ac¬
cepit: maledictus ab eo. Itaꝗ ignorãtiam diuini-¬
tatis minorib suis reliquit: ab hac gente ptoximi¬
quiq populi młtitudine increicente fluxerũt. ip̃ius aũt̃
pr̃is hebrei dicti. penes quos religio dei resedit: sod et

Expanded text:
Uranum multis antecessit aetatibus. qua ei uinea cum Uranum multis antecessit aetatibus. qua ei uinea cum primum fructum cepisset, laetus factas bibit usque ad ebrietatem iacuitque nudus. quod cum uidisset unus ei filiis, cui nomen fuit Cham, non texit patris nuditatem, sed egressus etiam fratribus indicauit. at illi sumpto pallio intrauerunt auersis uultibus patremque texerunt. quae facta cum pater recognosset, abdicauit atque expulit filium. at ille profugus in eius terrae parte consedit quae nunc Arabia, nominatur, eaque terra de nomine eius Chanaan dicta est et posteri eius Chananaei. haec fuit prima gens quae deum ignoranit, quoniam princeps eius et conditor cultum dei a patre non accepit maledictus ab eo: itaque ignorantiam diuinitatis minoribus suis reliquit. ab hac gente proximiquique populi multitudine increscente fluxerunt. ipsius autem patris posteri Hebraei dicti: penes quos religio dei resedit. sed et
Abbreviated transcription (Latin):
statuit humanũ genus diluuio perder̃. sed tam̃ ad m̃łti¬
tudine reparandam delegit unũ: quod coͬruptis oĩb.¬
quod singłare iustitie supẽtaret exemplum. hic cum
sexcentoꝵ eẽt annoꝵ. fabricauit atchami sit̾ prece¬
perat ei deus: in qua ip̃e cũ cõiuge ac itibus filiis.
fotidemq nurib reseruatus est cum aqua uniuer¬
sos mõtes altissimos opetiret. Herade orbe sucato.
execratus iniustitã priorig seculi deus. ne rursus
logitudo uite cã rẽt excogitãdoꝵ maloꝵ. paulatim
par singłis progenies dĩmimut hõis etate atq m
centum & uiginti annos metã collocauit: quan.
ttansgredi nõ siceret. Ille uõ cũ egressus eẽt ex archa
sic̃ sc̃e docent fẽram studiose cosuit: ac uineã manu¬
sua seuit. Uñ argiũt᷑ qui auctorẽ uini liberũ pu¬
tant. Ille enĩ nõ modo liberũẜ. s etiã saturnũ atꝗ

Expanded text:
statuit humanum genus diluvio perdere: set tamen ad multistatuit humanum genus diluvio perdere: set tamen ad multitudinem reparandam delegit unum, quod, corruptis omnibus, singulare justitiae supererat exemplum. Hic cum sexcentorum esset annorum, fabricavit arcam, sicut praeceperat ei Deus, in qua ipse, cum conjuge, ac tribus filiis totidemque nuribus servatus est, cum aqua universos montes altissimos operuisset. Deinde orbe siccato, execratus injustitiam prioris saeculi Deus, ne rursus longitudo vitae causa esset excogitandorum malorum, paulatim per singulas progenies diminuit hominis aetatem, atque in centum et viginti annis metam collocavit, quam transgredi non liceret. Illitterae docent, terram studiose coluit ac uineam sua manu seuit. unde arguuntur qui auctorem uini Liberum putant. ille enim non modo Liberum, sed etiam Saturnum atque
Abbreviated transcription (Latin):
ic facta est uita hoĩs temporaria. sed tam̃ longa: que in mille
annos propagaret᷑: quod diuinis lr̃is proditum. & per
õium sc̃ĩam publicatum. cũ uarro nõ ignoraret argumẽ¬
tari nisus est: cur putarent᷑ antiqui mille annos uicti¬
tasse. Ait eĩm apud egiptios pro ãnis mẽles haberi: ut
nõ solis per duodecĩ signa circuitus faciat annũ: sed lunȩ
que orbem illũ signiterũ triginta dieꝵ spatio lustraret:
quod argumẽtũ perspicue fallum est. Nemo enĩ tum
millesimũ annũ trans gcessus est. Nũc uoͣ qui ad cen¬¬
tesimũ annũ peruenũt: quod fit sepisseme: mille
certe ac ducentis mẽsibus uiuũt. Et auctores idonei
tradũt. ad centum uiginti annos peruenit̃ solete.¬
Sed quia ignorabat uarro cur aut quãdo cẽt uita hõĩs
diminuta. ip̃e diminuit cũ sciret mille & quattm¬
gentil mensib posse homine uiuere. Deus aut postea.
tum uideret orbem terre. malitia & scelerib oppletũ.

Expanded text:
ic facta est uita hominis temporaria, sed tamen longa, quae in mille annos prorogaretur. quod diuinis lomnium scientiam publicatum cum Varro non ignoraret, argumentari nisus est cur putarentur antiqui mille annos victitasse. Ait enim, apud Aegyptios pro annis menses haberi, ut non solis per XII signa circuitus faciat annum, sed luna, quae orbem illum signiferum 30 dierum spatio lustrat: quod argumentum perspicue falsum est. Nemo enim tunc millesimum annum transgressus est. Nunc vero qui ad centesimum perveniunt, quod fit saepissime, mille certe ac ducentis mensibus vivunt. Et auctores idonei tradused quia ignorabat Varro cur aut quando esset uita hominis deminuta, ipse deminuit, cum sciret, mille et qua.drmgentis mensibus posse hominem uiuere. Deus autem postea cum u
Abbreviated transcription (Latin):
uno incohari ꝑficiq nõ potuit.um intelliget młto facilius c̾e
ab uno ⁊ egi quod ẽ ab ino ꝯstitutã. Ditat fortassi aliꝗs.
ne fabricari quidem tam inmẽsum opris mũdi. tisi aplu¬
rib potuisse. Quatlibet młtos. Quanlibet magnos faci¬
at: quicꝗd in muliis magnitudimis potestatis untutis mã¬
iestatisq posuerit: id totũ i umiꝰ ꝯfero & m uno c̃e di¬
co ut tantũ meo sit istaꝵ reꝵ ꝙ̃tũ nec cogitati: nec
neq tata̾ intellige̾tie luce pecticiꝰ hũanũ neq explanatoe
tataꝵ reꝵ capit lingua tnoctalis. id ip̃m intelliges nosi
oportet ac dicet̃ Uideo rursus quid ecõtratio dici possit
tales esse illos plures: qualemnos uolumꝰ uñu: At hoc
fieri nullo pacto pot. quod singłoꝵ potestas proptedi logius
no ualebit. occurrentib sibi potestatib ceteroꝵ. Necese
est erum ut suos quisq limites aut transgiedi nequeat
didens quiꝰ deos młtos ẽe cridũt fieri posse ue at quea

Expanded text:
uno inchoari perficique non potuit: jam intelliget, multo facilius esse ab uno regi, quod est ab uno constitutum. Dicat fortasse aliquis, ne fabricari quidem tam immensum opus mundi, nisi a pluribus potuisse: quamlibet multos, quamlibet magnos faciat, quidquid in multis magnitudinis, potestatis, virtutis, majestatisque posuerit, id totum in unum confero, et in uno esse dico; ut tantum in eo sit istarum rerum, quantum nec cogitari nec dneque tantae intelligentiae lucem pectus humanum, neque explanationem tantarum rerum capit lingua mortalis: idipsum intelligere nos oportet ac dicere. Video rursus quid e contrario dici possit: tales esse illos plures, qualem nos volumus unum. At hoc fieri nullo pacto potest, quod singulorum potestas progredi longius non valebit, occurrentibus sibi postestatibus caeterorum. Necesse est enim ut suos quisque limites aut transgredi nequeat, vident, qui deos multos esse credunt, fi
Abbreviated transcription (Latin):
cessariis nõ modo in futuꝵ. sed idiem quidem laboratẽt.
contente ex tẽporal tibo quẽ deus submnistasse hi uo
modo questum nlłm habuetũt. sed etiã cruciatꝰ etꝙ motẽ.

Expanded text:
cessariis non modo in futurum, sed ne in diem quidem laborarent cessariis non modo in futurum, sed ne in diem quidem laborarent contenti extemporali cibo quem deus subministrasset. et hi non modo quaestum nullum habuerunt, se
Abbreviated transcription (Latin):
fona noce predixerũt. At eim ueritatis exfertes no
putat insc̃e credendum. Ilas en nõ diuinas sed hre¬
tattas ce uoceꝵ aiunt uidelicet. quia de imo deo pre¬
conitũ faciũt aut insam aut fallaces fuerũt. Atqui impleta
ẽẽ iplerise quonidie illoꝵ uaticinia uidemus : & in una
sentẽtia cogtuens diumnatio. docet nõ fuisle furiosoe:
uis cm̃ mẽtis emote: nõ mͦ fũtura ꝓrecinere: sed ełtã
coheretia loqui sossit. Num gͦ fallaces erãt qui talia.
loquelant Quici ab his tam longe alienũ: ꝙͣ rõ fallen¬
diigũ crits ab omi fraude cohiberẽt id cucõ em̃ a deo
mitebant᷑: ut & ꝑrecones eent maiestatis cius. & cõ¬
reptores prauitatis huane. Pret̾ea uoluntas fingedi ac
metiendi eoꝵ est qui opes appetũt. qui lucta desidetãt.
Iue res procul ab ilis sanctis uitis fuit Ita enĩ delegatoq
sibi officio functi sũt: ut derelictis oĩb ad tutelam uite ne¬

Expanded text:
sona uoce praedixerint. at enim ueritatis expertes non sona uoce praedixerint. at enim ueritatis expertes non putant his esse credendum: illas enim non diuinas, sed humanas fuisse uoces aiunt: uidelicet quia de uno deo praeconium faciunt, aut insani aut fallaces fuerunt. atquin inpleta esse inplerique cottidie illorum uaticinia uidemus et in unam sententiam congruens diuinatio docet non fuisse furiosos. quis enim mentis emotae non modo futura praecinere, sed etiam cohaerentia loqui possit? num ergo fallaces erant qui talia loquebantur? quid ab his tam longe alienum quam ratio fallendi, cum ceteros ab omni fraude cohiberent? idcirco enim a deo mittebantur, ut et praecones essent maiestatis eius et correctores prauitatis humanae. praeterea uoluntas fingendi ac mentiendi eorum est qui opes adpetunt, qui lucra desiderant: quae res procul ab illis sanctis uiris afuit. ita enim delegato sibi officio functi sunt, ut derelictis omnibus ad tutelam uitae ne
Abbreviated transcription (Latin):
pos satap equbetnatoem mens una possidet exumi¬
uersis semł itenta est cur aliquis nõ ixistimẽt nũ¬
dum no posse ab uno regi aphatib posse. Quod quia
intelligũt isti assetores deoꝵ ita cos prcesse singulis
reh ãc partib dicunt: ut tam̃ utcus sit rector eximi¬
us. Iam gͦ ceteri nõ dii erũt: sed satellites acnim¬
siti: quos ille unus maximuis ac poters õuo. his offi¬
cis prefecerit: & ip̃i ciud imꝑio ac ruitibus serui¬
ant: si uniusi pates nõ fũt: nõ igͥ dii om̃s sunt:
nec umm fot hoc idem esse quod seruit & quod dos¬
minat᷑. Nam si deus nom nõ est sũme potestatis.
intoruptibilis c̃e debeat: ꝑfectus & itapassibilis
flłi ⁊ei subiectus. gͦ dii nõ sũt quos parere umy
maximo necessitagꝰ cogit. Sed quia tĩo frustra fal¬
lunt qui hoc ita putatit. tam huiꝰ erroris ꝑaułs
tost aperiemus. Nut hunitatem liuine potegato
ditimgnin umt deũ ptedicãt unũ lequñt quipte qui
umus doi sp̃u plem que fitura essent pate & cor-¬

Expanded text:
 rerum gubernationem mens una possidet et uniuersis simul intenta est, cur aliquis existimet mundum non posse ab uno regi, a pluribus posse? quod quia intellegunt isti adsertores deorum, ita eos praeesse singulis rebus ac partibus dicunt, ut tamen unus sit rector eximius. iam ergo ceteri non dii erunt, sed satellites ac ministri, quos ille unus maximus ac potens omnium iis officiis praefecerit, ut ipsi eius imperio ac nutibus seruiant. si uniuersi pares non sunt, non igitur dii omnes sunt: nec enim potest hoc idem esse quod seruit et quod dominatur. nam si deus nomen est summae potestatis, incorruptibilis esse debet, perfectus inpassibilis nulli rei subiectus.maximo Deo necessitas cogit. Sed quia non frustra falluntur ii qui hoc ita putant, causam hujus erroris paulo post aperiemus. Nunc unitatem divinae potestatis multi, unum deum praedicant, unum locuntur, quippe qui unius dei spiritu pleni quae futura essent pari et con
Abbreviated transcription (Latin):
bitas ⁊ ũclũ regi necc̃e est tasi cnim singulatium ꝑtiũ
potestr talunam prouidentĩa refenatut : so utert ium̃a
ipã constare: urio q oq mibhil curante amiplius plifca
nd eum proptie poeremet sicut ne res quateplinu aituo
erutu tot Eecit mpatores qut legond qust iuocteso
uno quoq feticulum teculante. nec reg̃ ficile auit tem¬
plus noceãt᷑. ꝙ ptosint. si i hocreꝵ natute mapeuie. sosu
urtis fucũt ađ qũe toti sume cura. bofferat᷑ umusa solne¬

Expanded text:
bitrio mundum regi necesse est. nisi enim singularum partium potestas ad unam prouidentiam referatur, non poterit summa ipsa constare, uno quoque nihil curante amplius quam quod ad eum proprie pertinet, sicut ne res quidem militaris exercitu tot fuerint imperatores quot legionunoquoque periculum recusante; nec regi facile, aut templus noceant, quam prosint: sic in hoc rerum naturae imperio, nisi unus fuerit, ad quem totius summae cura referatu
Abbreviated transcription (Latin):
non unũ ẽẽ intelligat: qui & cõdiderit oĩa. Ex ea qua
cõdidit uirtute moderet᷑: Quid enim młtis opus est
ad mũdi tegnũ sustiendum: nisi fotte arbitiamur
si plures sint. mimus hẽre singulos neruoꝵ atq untiũ
Auod quidem facuĩt ħi qui esse mltos uolũt : quia ne¬
cesse t̃ mbeccillos c̃e: siquidem singuli sine auxiliore
liqͦꝵ tãte molis gubernaculum substiner̃ riõ possũt. Deus
aut qui ẽ etna mens ex om̃i utiq parte perfecte
cõsumateq uirtutis est. Quod si ueꝵ est. umuis sit ne¬¬
de ficrte ia pensttum cui ruhil possit accede . uis du¬
biti potenssimũ ceducem : qui totiꝰ orbis habent tm¬
piut ne imerito cũ illiꝰ sint que ubiꝰ sũt orii cũ
Qđ cũ solum oiẽis undiq copie cõgerant. Atsi elies
paͣtiant᷑ orbem mimis cecte opum minus singłi uitiuna
hebũt cũ nata prescriptam portiorem se qusꝑ ꝯtinca

Expanded text:
non unum esse intellegat, qui et condiderit omnia et eadem qua condidit uirtute moderetur. quid enim multis opus est ad mundi regimen sustinendum? nisi forte arbitrabimur, si plures sint, minus habere singulos neruorum atque uirium: quod quidem faciunt ii qui esse multos uolunt, quia necesse est inbecillos esse, siquiliquorum, tantae molis gubernaculum sustinere non possent. Deus autem, qui est aeterna mens, ex omni utique parte perfectae consummataeque virtutis est. Quod si verum est, unus sit nedecedere; id perfectum, cui nihil possit accedere. Quis dubitet potentissimum esse regem, qui totius orbis habeat imperium? neque immerito: cum illius sint, qad eum solum omnes undique copiae congerantur. At si plures partiantur orbem, minus certe opum, minus virium singuli habebunt, cum intra praescriptam portionem se quisque contineat.
Abbreviated transcription (Latin):
foto est. Deus nͣoͣ si ꝑfitis est. quia perfectus est ut ẽ
debet nõ pot esse insi unus ut meo sint oĩa. Deoꝵ ig
untutes at potestates infit mores fint necesse est quia
tatũ singłis deerit: quãtum in cȩteris fuerit: ita qͣt̾o
plures fanto minores exũt. Quid quod suma illa ⁊ eꝵꝑ
potestas ac diuina uis ne semel quidẽ diuidi potest
uicꝗd eĩm capit diuisionẽ & interitũ capiat necele
eͣ. si ãt itteritꝰ procul ẽ a deo quia ĩ cõruptibilis est
&x etenus ꝯsequẽs e: ut diuidi potestas diuinanõ pesfit
heat᷑ potestatis. & hi tam̃ qui młtos esse ꝗrbitnt᷑ offi¬
qa int̾se dicũt esse partitos. de quib oĩb suo loco di¬
sputadimꝰ. Ill snterim quod ad pntera locũ pertiet
tenes si pactiti sũt int̾se officia: eodem renolitꝰ res
ut sit u ad rgendũ t̃ũdum unius ꝑfecta uisdute

Expanded text:
est quia perfectus est ut esse debet, non potest esse nisi unus, ut in eo sint omnia. Deorum igitur virtutes ac potestates infirmiores sint necesse est: quia tantum singulis deerit quantum in caeteris fuerit; ita quanto plures, tanto minores erunt. Quid, quod summa illa rerum potestas ac divina vis ne semel quidem dividi potest? Quidquid enim capit divisionem, et interitum capiat necesse est. Si autem interitus procul est a Deo, quia incorruptibilis est et aeternus, consequens est ut dividi pocapiat potestatis; et ii tamen, qui multos esse arbitrantur, officia inter se dicunt esse partitos: de quibus omnibus suo loco disputabimus. Illud interim, quod ad praesentem locum pertinet, teneo. Si partiti sunt inter se officia, eodem revolvitur reIta fit ut ad regendum mundum unius perfecta virtute
Abbreviated transcription (Latin):
itam enĩ nobis acquisiuit morte superata. Nulla
igit᷑ spes alia. cõsequẽde ĩ mortalitatis homini datur
is se ostendere: ne adduceret eos ad penitẽtiam
atq impios resanaret. Discipulis iteꝵ cõgregatis scrip
passionẽq eius indicabant. Id circo moyses & ĩdem
ip̃e propħe. legem que uideis data est testamẽtũ
uocant. quia nisi testator moͣtuus fueĩt: nec cõfir-¬
mari testamẽtum põt: nec sciri quid in eo scriptũ
sit. quia clausum de obsignatũ est. Itaꝗ nisi cristus
mortẽ suscepisi&: aperiri testam̃etum ÷ reuelari
& intelligi misterium dei nõ potuiss&. Uerum
scriptura om̃is induo testamenta diuisa ẽ: suđ
qđ aduentum passionẽq cristi antecessit id est lex
& prophe uetus dicit᷑ Pa uõ que post resurrec¬
tionem scripta sũt. nouũ testamẽtum nõiatur.
udei uetere utunt᷑. Nos nouo: sed tam̃ diueria.
nõ sũt. quia nouũ ueteris ad impletio ẽ. & in
uiroꝗ idem testator ẽ cristug: qui pro nobis mote

Expanded text:
itam enim nobis adquisiuit morte superata nulla igitur spes alia consequendae immortalitatis homini datur.Judaeis ostendere, ne adduceret eos in poenitentiam, atque impios resanaret, discipulis iterum congregatis Scriptipsum passionemque ejus annuntiabant. Idcirco Moses, et iidem ipsi prophetae legem, quae Judaeis data erat, Testamentum vocant; quia nisi testator mortuus fuerit, nec confirmari testamentum potest, nec sciri quid in eo scriptum sit, quia clausum et obsignatum est. Itaque nisi Christus mortem suscepisset, aperiri testamentum, id est, revelari et intelligi mysterium Dei non potuisset. Verum Scriptura omnis in duo Tesquod aduentum passionemque Christi antecessit, id est lex et prophetae, uetus dicitur, ea uero quae post resurrectionem eius scripta sunt, nouum testamentum nominatur. Iudaei uetere utuntur, nos nouo: sed tamen diuersa non sunt, quia nouum ueteris adinpletio est et in utroque idem testator est Christus, qui pro nobis morte
Abbreviated transcription (Latin):
łhereditas mea mihi sic̃ leo insilua: dedit tpã suꝑ
me uoce suã: ideo odiui c̃ã. cũ sit hereditas rius ce¬
leste regnũ: nõ utiq ip̃am hereditatem se dĩc odisse.
sed heredes qui ad uersus eũ ingrati &e impii ex¬
titerũt. facta t̃ inquid hereditas mea mihi sic leo
.i. predã & deuoratio faictus sum horedibus meii
qui me ĩ molauerũt sicut pecus. dedit suꝑ me uo¬
cem sũa .i. sentẽtias ad uersus me mortis cruasꝗdi
xerũt. Nam qđ superius ait: Cõsumatiucũ sedo¬
mui uida testamentũ nouũ: oftendit uetus illđ̃
testamẽtum: quod pex moysen ddatum ẽ: non
fuisse prefectum Id aũt quod per cristum dari
haberet: cõsumatũ fote: Domũ aũt uida Sx iscł.
nõ utiq iuideos significat quod ab dicauit. Sed
nos quĩ ab eo conuocati ex gentibus in illoꝵ loco
ad optione fuccessimus: & appellamut filii ui¬
iude orũ

Expanded text:
a super me uocem suam, idcirco odiui eam. cum sit hereditas eius caeleste regnum, non utique ipsam hereditatem se dicit odisse, sed heredes, qui aduersus eum ingrati et inpii extiterunt. facta est inquit hereditas mea mihi sicut leo, id est praeda et deuoratio factus sum heredibus meis, qui me immolauerunt sicut pecus. dedit super me uocem suam, id est sententias aduersus me mortis crucisque dixerunt. nam quod superius ait consummaturum se domui Iuda testamentum nouum, ostendit uetus illut testamentum quod per Moysen datum est non fuisse perfectum, id autem quod per Christum dari haberet consummatum fore. domum autem Iuda et Israhel non utique Iudaeos significat, quos abdicauit, sed nos, qui ab eo conuocati ex gentibus in illorum locum adoptione successimus et appellamur filii Iudaeoru
Abbreviated transcription (Latin):
sine macula adductus sum ad iuctimã. in
me cogitauerũt cogitationes dicẽtes. Uenite
mittamus lignum in panem eius: &e exadamꝰ
a terra uitam eius. & nom̃ eiui nõ exit ĩm
memoria amplius. Lignũ aũt ceuc̾ẽ sigͭ
om̃ium. qui credũt in carnem quã portauit.¬
& incrucem quã pependit. De qua tam̃ a¬
pertius ipe moyses in deuteronomio ita pre¬
dicauit. Et erit pendens uita tua ante ꝙ¬
oculos tuos. & timebis die ac nocte: & non
credes uite tue. Idem rursus innumeris.
N o quasi homo deus suspendit᷑ neq quasi fili¬
us hõis minas patitur. ⁊acharias etiã sic tra¬
didit. Et in tuebunt᷑ quem trausfixerunt:
te dauid in psalmo .xxi. Effodere manus
meas & pedes meos: dinumerauerũt omĩa
ossa mea. Ip̃i aũt cõtemplati sũt & iuiderũt
me & diuilerũt uestimenta mea sibi: & suꝑ

Expanded text:
mam: in me cogitauerunt cogitationem dicentes: uenite, mittamus lignum in panem eius et eradamus a terra uitam eius et nomen eius non erit in memoria amplius. lignum autem crucem signiomnium qui credunt in carnem quam portauit et in crucem qua pependit. de qua tamen apertius ipse Moyses in Deuteronomio ita praedicauit: et erit pendens uita tua ante oculos tuos, et timebis die ac nocte et non credes uitae tuae, idem rursus in Numeris: non quasi homo dominus suspenditur neque quasi filius hominis minas patitur. Zacharias etiam sic tradItem David in psalmo XXI: Effoderunt manus meas et pedes meos, dinumeraverunt omnia ossa mea: ipsi autem contemplati sunt, et viderunt m
Abbreviated transcription (Latin):
plius iam de facinore iudeoꝵ dici põt. que excecatos
tura fuisse: atꝗ in satiabili furore correptos: qui hec
quotidie legentes neq intellexerũt. neꝙ quid facerẽt
cauere uoluerũt. Suspensus igit᷑ & affixutuꝰ ex cla¬
mauit ad deũ uoce magna. et ultro spiritum posuit.
R cadem hora terremotꝰ fctus est R uelum templi
quod separabat duo tabarnacula scissum est ⁊nduas
partes. & sol repente subductus ẽ: & ab hora sexta
usq ad horam nonam tenebre fuecũt: Quã de te
amos propha testat᷑ ge erit in illo die dicĩt dominꝰ
Occidet sol inmeridie Ee tenebrabit᷑ dies lucis:
& conuertam dies festos ur̃os in luctum: & cantica
ura inlamentationẽ. Item ieremias. Ex territa
adhuc medius diei eẽt cõfusa est ee maledituo
reliquos eoꝵ ingladiũ dabo in cõspectu inimico¬
edie medio nox erit oscura & magna in tri¬
bus horis.

Expanded text:
plius iam de facinore Iudaeorum dici potest quam excaecatos plius iam de facinore Iudaeorum dici potest quam excaecatos tum fuisse atque insanabili furore correptos, io qui haec cottidie legentes neque intellexerunt neque quin facerent cauere potuerunt? suspensus igitur et adfixus exclamauit ad deum uoce magna et ultro spiritum posuit. et eadem hora terrae motus factus est et uelum templi quod separabat duo tabernacula scissum est in duas partes et sol repente subductus est et ab hora sexta usque in nonam tenebrae fuerunt. qua de re Amos propheta testatur: et erit in illo die, dicit dominus, occidet sol meridie et obtenebrabitur dies lucis: et conuertam dies festos uestros in luctum et cantica uestra in lamentationem. item Hieremias: exterrita adhuc medius dies esset, contusa est et maledicta: reliquos eorum in gladium dabo in conspectu inimicoedio die nox erit tenebrosa nimbis in tribus horis.
Abbreviated transcription (Latin):
nõ dese loquutus ẽ. fuit enĩ rex & nũꝙͣ illa pẽpes¬
sus est: sed spus dei per eum loquebat᷑: qui ferat
illa passurus. post annos mille & quinquaginta. Iot
enĩ colligunt᷑ anni. a regno dauid̾ usꝗ ad crucem
xp̃i dñi. Sed & lalomon filius eius: qui hieroso¬
limã condidit. eam ip̃e peritura eg̃l. in ultionem
sc̃ẽ crucis propħauit. Quod si auertimini a me
dicit doꝰ. & nõ ostenderitis uexitatẽ mc̃ã. reiiciã
isrł a terra quã dedi illis. & domũ hat̃ quã edifi¬
caui illã in noĩe meo proiiciam. illam ex om̃ib. &
erit isrł inperditione. & in obprolixiũ popło. & do¬
mus hec erit deserta: & om̃is qui desierit per illam
ad mirabit᷑ & dicet. O propter quã rẽ deus fecit ter-¬
re huic & domui huic hec mala: & dicent. quia dere¬
liquerũt deũ suũ: & persecuti sunt regem suũ dilec
tissimũ deo: & cruciauerũt eũ humilitate magna:
propter hec importauit deus hec mala. Quid̾ am¬

Expanded text:
non de se locutus est. fuit enim rex et numquam illa perpessus est, sed spiritus dei per eum loquebatur, qui fuerat illa passurus post annos mille et quinquaginta, tot enim colliguntur anni a regno Dauid usque ad crucem Christi. sed et Solomon filius eius, qui Hierosolymam condidit, eam ipsam perituram esse in ultionem sanctae crucis prophetauit: quodsi auertimini a me, dicit dominus, et non custodieritis ueritatem meam, reiciam Israhel a terra quam dedi illis, et domum hanc quam aedificaui illis in nomine meo, proiciam illam es omnibus, et erit Israhel in perditionem et in inproperium populo, et domus haec erit deserta, et omnis qui transiet per illam admirabitur et dicet: propter quam rem deus fecit terrae huic et huic domui haec mala? et dicent: quia reltissimum deo et cruciauerunt illum in humilitate magna: propter hoc inportauit illis deus mala haec. Quid am
Abbreviated transcription (Latin):
Propterea qđ traditus est ad mortem: & inter
facinorosos deputatꝰ ẽ. Et ip̃e peccata multoꝵ
pertulit. & ꝑꝑ facinora illoꝵ traditus est¬
lauid quoq in psalmo. xciiiͦ. Captabũt in aĩa
iusti: & sanguiem in nocentem condempna¬
bũt. & factus est mihi dñs in refrigerium:

Expanded text:
propterea quod traditus est ad mortem et inter propterea quod traditus est ad mortem et inter facinerosos deputatus est: et ipse peccata multorum pertulit et propter facinora illorum traditus esDauid quoque in psalmo XCIII: captabunt in animam iusti et sanguinem innocentem condemnabunt, et factus est mihi dominus in refugium.
Abbreviated transcription (Latin):
Fore aũt ut iudei manus in ferre deo suo. eumq
iuterficerẽt. testimonia ꝓpħaꝵ hec antecesserunt:
Apud esdrã ita scriptũ est. Et dixit esdras ad
populũ. Hoc pasca saluatoͬ nr̃ ẽ & refugium
nr̃um: cogitate ut ascendat in cor utͣm : qm̃
habemus humiliare eum in signo. & post hec
sperabimus in eum: ne deserat᷑ hic locus in e¬
ternũ tp̃is dic̃ dñs deus uirtutũ. Si nõ cre¬
dideritis ei: neꝗ exaudieritis aniutiatimem
eius. exitis derisio ingẽtib. Inde apparet iude¬
os nullã aliã spem hece. nisi se abluet̾it a san¬
guine: ac sperauerĩt in eum ip̃m quẽ necaue¬
rũt. Ilayas quoꝗ facinus eoꝵ designat & dicit.
n humilitate iudiciũ eius sublatum . nanuitatẽ
eius quis enarrabit: qm̃ auferet᷑ aterra uita
eius: a facinorib populi mei adductus est ad
mortẽ. & dabo malos pro sepultuxa eius & di¬
uites pro morte eiꝰ. quia facinus nõ fecit. neq
hereditabit multos & fortium diuidet spolia.

Expanded text:
fore autem ut Iudaei manus inferrent deo suo eumque interficerent, testimonia prophetarum haec antecesserunt. aput Hesdram ita scriptum est: et dixit Hesdras ad populum: hoc pascha saluator noster est et refugium nostrum. cogitate et ascendat in cor uestrum, quoniam habemus humiliare eum in signo: et post haec sperabimus in eum, ne deseratur hic locus in aeternum tempus, dicit dominus deus uirtutum. si non credideritis ei neque exaudieritis adnuntia tionem eius, eritis derisio in gentibus. unde apparet Iudaeos nullam aliam spem habere nisi se abluerint a sanguine ac sperauerint in eum ipsum quem necauerunt. Esaias quoque facinus eorum designat et dicit: in humilitate iudicium eius sublatam est. natiuitatem eius quis enarrabit? quoniam auferetur a terra uita eius, a facinoribus populi mei abductus est ad mortem. et dabo malos pro sepultura eius et diuites pro morte eius, quia facinus non fecit neque consequetur multos et fortium diuidet spolia,
Abbreviated transcription (Latin):
& ea quẽ musum hõis deus fecit. tanꝙͣ sensũ predita rẽnt¬
pro diis habenda & colenda credebãt. Nũs ad diuina
testimonia ttanseamꝰ. sed prius unũ profecã quod c̃ simle
diumo. &e ob nimia uestutatẽ: & quod ex his quẽ no¬
pontifex disputans ꝯtra stoxcos de religionib & uacietate
opimonu que solet cẽ de diis. ut more achademicoꝵ oĩa
facerẽt incerta qumꝗ fuisse mercuios ait : & enũatasꝑ
tradidisse. Hunc egiptii appellãt: a quo apud cos pͥrius
aouisui mesis ÷ septembe nom̃ ciccepit idem opidu
fenate colũt cũ teligiose: qui tam & si homo sui antiꝗs

Expanded text:
et ea, que in usu hominis Deus fecit, tamquam sensu predita et ea, que in usu hominis Deus fecit, tamquam sensu predita pro diis habenda et colenda credebant. Nunc ad diuina testimonia transeamus. sed prius unum proferam, quod est simile diuino et ob nimiam uetustatem et quod is quem nopontifex disputans contra Stoicos de religionibus, et de varietate opinionum, quae solent esse de diis, ut more academicorum omnia faceret incerta, quinque fuisse Mercurios ait; et enumeratis per tradidisse. Hunc Aegyptii Thoyth appellant, a quo apud eos primus anni sui mensis, id est september, nomen accepit. Idem oppidum henatae colunt eum religiose. Qui tametsi homo, fuit
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa senties & m ou̾ens. Anneus quoq seneca qui ex
romatus uł acecrimus stoytus fuit. qua sepe sũmig deũ
toetata laude ꝓsequit̾. Nam cũ de iminatura mõte dis¬
sereret. Ni itelligis inꝗt auctotitatẽ atq maiestate
sidias nu rectoris orbistͥraꝵ celiq & deoꝵ oũm deũ
aquo ista nui̾a que fingula adoramꝰ & colius suspẽ¬
sa sũt. stẽ mexottatoib. Hlic cũ pͥma fundamẽta mo¬
lis pulcherrime iaceret. &x hoc ordiret᷑: quo neq ruis
quitꝗͣ nouit nã neq melius. ut or̃a subducib siis irent.
ꝙuis ip̃e per totũ se corpus intenderat: tam̃ nimistros tegni
sui deos genuit: & ꝙͣ młta alia de deo rtr̃es simlia loquu¬
tus est que nũc differo quod aliis loces opõtunora sũt
nũc satus est edemõstrate sũmo ingerio uiros. astigistẽ
ueritatem ac pene tenusse nisi eos rettorsum infucata prauis
opiõnib ꝯsuetudo rapuiss&. qua & deoscẽ alios opinabãt᷑.

Expanded text:
omnia sentiens I et mouens. Annaeus quoque Seneca, qui ex omnia sentiens I et mouens. Annaeus quoque Seneca, qui ex Romanis uel acerrimus Stoicus fuit, quam saepe summum deum merita. laude prosequitur! nam cum de inmatura morte dissereret, non intellegis inquit auctoritatem ac maiestatem iudicis tui, rectoris orbis terrarum caelique et deorum omnium dei, a quo ista numina quae singula adoramus et colimus suspensa sunt? item in Exhortationibus: hic cum prima fundamenta molis pulcherrimae iaceret et hoc ordiretur quo neque maius quicquam nouit natura nec melius, ut omnia sub ducibus suis irent, quamuis ipse per totum sui deos genuit. » Et quam multa alia de Deo nostris similia locutus est: quae nunc differo, quod aliis locis opportuniora sunt. Nunc satis est demonstrare, summo ingenio viros attigisse veritatem, ac pene tenuisopinionibus consuetudo rapuisset, qua et deos esse alios opinabantur
Abbreviated transcription (Latin):
tia ꝙͣ ius mcerta: eodem tñ spectat ut prouidẽtã unã iẽ
cosentiãt siue enĩ naͣ siue ether. siue tõ. siue mene.
siue fatalis necessitas. siue diuina lex: siue quid aliud di¬
xeris: idem ẽ quod a nob dicit᷑ deris nec obstat appellatio¬
nu dilisitas: cũ ip̃a significatione ad unũ dr̃a reuoluant᷑
ristotheles ꝓͥ uis secũ ip̃e dissideat. ac tepugnãtia sibi & di¬
cat & sentiat: in sumo fñ unã mẽtem mun̾do preessete¬
norat ab eoq mũdũ hũc perfectũ atq minabile ẽẽ fabri
delegib scnpsit ab eoq regi iũdus argumẽtut. cũ dipu
cel e u duo⁊hoc modo Nilil est prestantius deo. ab
es ige segi inũdu necesse est. Nulli igit᷑ ẽ natute hobe¬
diens aut subiectus deus. Om̃em ergo regit ip̃e nãmi
uid aũt sit dcus incõsolatõe de fenit. Nec uo̾ deus ip̃e quai
intelligit᷑ a nobis alio modo intelligi põt:nisi mens soluta
quedas Re libera segregata ab ot̃m concretione mõtali ł

Expanded text:
t incerta, eodem tamen spectat, ut prouidentiam unam esse consentiant. siue enim natura siue aether siue ratio siue mens siue fatalis necessitas siue diuina lex siue quid aliut dixeris, idem est quod a nobis dicitur deus. nec obstat appellationum diuersitas, cum ipsa significatione ad unum omnia reuoluantur. Anstoteles quamuis secum lpse dissideat ac repugnantia sibi et dicat et sentiat, in summum tamenominat; ab eo mundum hunc esse perfectum atque mirabilem esse fabride Legibus scripsit; ab eoque regi mundum argumentatur, cum dispueorum, hoc modo: nihil est praestantius deo. ab eo igitur mundum regi necesse est. nulli igitur est naturae oboediens aut subiectus deus. omnem ergo regit ipse naturam. quia autem sit deus, m uonsoiatione dehmt: nec uero deus ipse, qui intellegitur a nobis, alio modo intellegi potest nisi mens soluta quaedam et libera, segregata ab omni concretione mortali,
Abbreviated transcription (Latin):
iudicium quia nõ teb cõmentitis. sed inuestigãde uetita¬
tisst uaduisse ecedurt. Ihales mulesius qui unus ex septem
sapiẽtiũ nũo suie quiq pͥmus ouu queise de causis mib
mẽte. que exaqua cuta formaueit ita matiar ex po¬
suit i hunore. Ptinti ꝰ cãmq nasce̾di cõstituit indeo Py
thagoras ita disfiniuit quid cet deus Animus peruna¬

Expanded text:
iudicium, quia noti rebus commenticiis, sed inuestigandae ueritaiudicium, quia noti rebus commenticiis, sed inuestigandae ueritati studuisse creduntur. Thales Milesius, qui unus e septem sapientium numero fuit quique primus omnium quaesisse de causis natumentem quae ex aqua cuncta formauerit. ita materiam rerum posuit in umore, princithagoras ita definivit quid esset Deus: « Animus, qu
Abbreviated transcription (Latin):
ncipio celum as tetas camposq liquẽtis lucetẽꝗ globus
luce titamaq astra. Spus intus alit. totãq infusa fet artus.
menis agitat molem &x magno se cõpore miset. At nequis
forte ignoraret: quis nã esset ille spĩs qui tantũ heret po¬
testatis. dedarauit alio loco dicens. Deu̾ nãq irẽ per oĩs.
terrasq tractusq marisq celumq ꝓfundum hĩc pecudee
armẽta uiros genus ome feraꝵ. qQuẽq sib tenuis nascẽ¬
tem arcescer iutds. Ouidius quoq ⁊ pͥncipio preclari oporis
sie ulla opeis dissimulatõe adeo quẽ fabricatorem mudi
que teto opificem uocat mudu fdtet᷑ instructu. Quod si
uel crphens uł hi nostri: que natura docente senserũt
mꝑpetuũ defendissẽt eandem quã nos sequitaur dactũ¬
na oprehensa ueritate temussent. Ced hactenus de poetie
ad philotos ueniamꝰ. quoꝵ grauior e auctotitis cectusq.

Expanded text:
ncipio caelum ac terras camposque liquentis lucentemque globum ncipio caelum ac terras camposque liquentis lucentemque globum lunae Timens agitat molem et magno se corpore miscet. ac ne quis forte ignoraret, quisnam esset ille spiritus qui tantum haberet potestatis, declarauit alio loco dicens: deum namque ire per omnis terrasque tractusque maris caelumque profundum; hinc pecudes armenta uiros genus omne ferarum, quemque sibi tenuis nascentem accersere uitas. Ouidius quoque in principio praeclari operis sine ulla nominis dissimulatione a deo, quem fabricatorem mundi, quem rerum opificem uocat, mundum fatetur instructum. quodsi uel Orpheus uel hi nostri quae natura ducente senserunt in perpetuum defendissent, eandem quam nos sequimur doctrinam conprehensa ueritate tenuissent. Sed hactenus de poetis. ad philosophos ueniamus, quorum grauior est auctoritas certiusque
Abbreviated transcription (Latin):
deum illu primogenitũ cui assignat & tubuit p̾ͥncipatũ.
Tomerus mhil nob dar̾ potuit quod ꝑtineat ad ueritatera
qui huana potiusꝙͣ diuora cõscripsit Potuit exiodus ꝗ
deoꝵ gnͣatione libri unius unius opet& complexus est :
sed tam̃ nihil dedit: nõ adeo conditor sumes exodiũ:
sed a chaos. quod est rudis mordinateq materie cõ¬
fusa cõgeries: cũ explanare ante debuerit. chaos ip̃m
unde: qñ. quõ ẽẽ: aut cõstare cepisset: nimitũ sic ab
aliqͦ artifice dispoĩta: orinata: effecti sut uĩa: ita sic
ip̃a maͣm fictam ẽẽ ab aliqͦ necesse est Quis igi᷑ hãc
nisi deus fecit.: cuud potestati subiaceãt dĩa. Sed resu-¬¬
git hoc ille eldũ horret incognitã uetitate no em̃ mu¬
saꝵs insfinctu sic uideri uolebat meliconẽ: carm̃ illa
effudit sed meditatus uenerat ac paratꝰ. Nostroꝵ pri¬
mus Mato nõ longe fuit auetitate cuius de sum̃o
deo que mentem ac spũm noĩquit hec uerba sũt. Pri¬

Expanded text:
deum illum primogenitum, cui adsignat et tribuit principatum. Homerus nihil nobis dare potuit quod pertineat ad ueritatem: qui humana potius quam diuina conscripsit. potuit Hesiodus, qui deorum generationem unius libri opere conplexus est: sed tamen nihil dedit non a deo conditore sumens exordium, sed a chao, quod est rudis inordinataeque materiae confusa congeries, cum explanare ante debuerit chaos ipsum unde quando quomodo esse aut constare coepisset. nimirum sicut ab aliquo artifice disposita ordinata effecta sunt omnia, sic ipsam materiam fictam esse ab aliquo necesse est. quis igitur hanc nisi deus fecit, cuius potestati subiacent omnia? sed refugit hoc ille, dum horret incognitam ueritatem. non enim Musarum instinctu sicut uideri uolebat in Helicone carmen illut effudit, sed meditatus uenerat ac paratus. nostrorum primus Maro non longe afuit a ueritate, cuius de summo deo, quem mentem ac spiritum nominauit, haec uerba sunt: pri
Abbreviated transcription (Latin):
Sed ꝙͣius nom̃ eius. quod ei aprincipio ꝑẽ sũmus
imposuit nullus alius preter ip̃m sciat. ht̃ tarĩ
& intet angłos aliud uocabulum & inter hor̃es
aliud. Iesus quidem inter hoĩes noĩat᷑. Nam
cristus pͥ nõ pͥum nom̃ ẽ. sed nũcupatio pote¬
statis E regni: Sic eĩm iudei reges suos ap¬
crestum solent dicere. Erat iudeis ante pre¬
ceptum: ut sacrum cõficerẽt ungũẽtũ. quõ
per ungi possit hi qui uocabarit᷑ ad sacerdotiũ
uł ad regnũ. Et sic nũc romanis indumẽtum
purpere. in signe ẽ regie dignitatis assupte

Expanded text:
sed quamuis nomen eius, quod ei a principio pater summus inposuit, nullus alius praeter ipsum sciat, habet tamen et inter angelos aliut uocabulum et inter homines aliut. Iesus quiChristus non proprium nomen est, sed nuncupatio potestatis et regni; sic enim Judaei reges suos aptata littera Chrestum solent dicere. Erat Judaeis ante praeceptum, ut sacrum conficerent unguentum, quo perungi possent ii, qui vocabantur ad sacerdotium, vel ad regnum. Et sicut nunc Romanis indumentum purpurae insigne est regiae dignitatis assumptae:
Abbreviated transcription (Latin):
aliꝗd conati sũt tam corrripte ꝙͣ poete. Nã
pythagoras a transit aĩas in nora corpora
disputauit. sed inepte. quod ex hoibrs ra
pocudes. ex pecudibus in hoĩes & se ip̃m
se ip̃on ex euforbio eẽ reparatũ. Melius
Crisippus que cicero ait fulcire porticum
stoycoꝵ. qui in libris quos de proridẽtia
scripsit. cũ de innouatione mũdi loque

Expanded text:
aliquid conati sunt tam corrupte quam poetae. nam aliquid conati sunt tam corrupte quam poetae. nam Pythagoras transire animas in noua corpora disputauit, sed inepte, quod ex hominibus in pecudes et ex pecudibus in homines et se ipsum ex Euphorbo esse reparatum. meiius Chrysippus, quem Cicero ait fulcire porticum Stoicorum: qui in libris quos de prouidentia scripsit cum de innouatione mundi loque
Abbreviated transcription (Latin):
Sublimes aĩas iteꝵq ad tarda reuerti corpora.
Que lucis miẜis tam dixa cupido. Ignorabãt
enĩ quõ aut gã id fieri oporteret᷑. Itaꝗ re-¬
nasci eas putauerut & denuo ad uteꝵ reuolui.
atq ad infantiã regredi. Unde & plato de aĩa
disseres ex hoc ait posse cognosci aĩas ĩẽ ĩmor¬
tales atꝗ diuinas quod inpueris mobilia sit
ingenia. &x ad percipiẽdum facilia. Sed ea q̃
distãt ita celexiter rapiãt. ut nõ tũc pͥmum
discete illa uideant᷑. sed recognoscer atq re¬
minisci. in quo uir sapies poetis ineptissime
credidit. Non ig renascentur: quod fieri nõ
põt. sed resurgent & adeo corporib induent᷑.
&pͥoris uite factoꝵq oĩum memores erũt.
& inborus celestib collocate. ac fruẽtes in nu̾a¬
biliũ copiaꝵ deo gras agẽt. quod malũ om̃e
deleuerit. quod eos ad regnũ uitãq ꝑpetuam
suscitarit. Qua de anastasi pħi q dicer¬

Expanded text:
sublimis animas iterumque ad tarda reuerti corpora? sublimis animas iterumque ad tarda reuerti corpora? quae lucis miseris tam dira cupido? ignorabant enim quomodo aut quando id fieri oporteret, itaque  renasci eas putauerunt et denuo ad uterum reuolui atque ad infantiam regredi. unde etiam Plato de anima disserens ex hoc ait posse cognosci animas esse inmortales atque diuinas, quod in pueris mobilia sint ingenia et ad percipiendum facilia, quod ea quae discant ita celeriter rapiant, ut non tunc primum discere illa uideantur, sed recognoscere atque reminisci: in quo uir sapiens poetis ineptissime credidit. Non igitur renascentur, quod fieri non potest, sed resurgent et a deo corporibus induentur et prioris uitae factorumque omnium memores erunt et in bonis caelestibus conlocati ac fruentes iui deo gratias agent, quod malum omne deleuerit, quod eos ad regnum uitamque perpetuam suscitarit. qua de anastasi phi
Abbreviated transcription (Latin):
cõtumeliis. excruciant᷑ multiplici gn̾e penaꝵ
& ad impios cultus manu factoꝵ deoꝵ non
rone aut ueritate. sed nefanda cõpoꝵ lace¬¬
ratione cogunt᷑. Num igͣ oportet ad hec eadẽ
resurger. aut reu̾ti hõies ad uitã in qua
tuti ẽẽ nõ possũt. Cum gͦ iusti tam uiles
habeant᷑: tam facibe tollanit᷑. quid putemus
futuꝵ fuisse: siquis ab inferis rediens uitã
prius liminio recepiss&. Auferiẽt᷑ ꝓfecto
ab oculis hor̃um ne uiso eo uł audito deos
imiu̾si xelinquerẽt & ad unius se dei cul¬
tum religienẽq cõuerterẽt. Ergo semel fie¬
ri resutrectionem necesse e: cum malum
fuerit ab latum qm̃ eos qui resutrexerĩt:
nec mori iam ulterius nec uiolari ulło mͦ
om̃ib redundat̃ obliuionis amne induxerut.
ne bonoꝵ aut maloꝵ memores aĩe reuerti
ad superos recusarẽt. Unde uirg̃. O pr̃ s
an ne aliquas ad celũ hĩc ire putandũ est:

Expanded text:
contumeliis et excruciantur multiplici genere poenarum contumeliis et excruciantur multiplici genere poenarum et ad inpios cultus manu factorum deorum non ratione aut ueritate, sed nefanda corporum laceratione coguntur. num lgitur oportet ad haec eadem resurgere aut reuerti homines ad uitam, in qua tuti esse non possunt? cum ergo iusti tam uiles habeantur, tam facile tollantur, quid putemus futurum fuisse, si & quis ab inferis rediens uitam postliminio recepisset? auferretur profecto ab oculis hominum, ne uiso eo uel audito deos uniuersi relinquerent et ad unius se dei cultum religionemque conuerterent. ergo semel fieri resurrectionem necesse est, cum malum fuerit ablatum, quoniam eos qui resurrexerint nec mori iam ulterius nec uiolari ullo modo omnibus redundare, obliuionis amnem induxerunt, ne malorum ac laborum memores animae reuerti ad superos recusarent. unde Vergilius: o pater, anne aliquas ad caelum hinc ire putandum est
Abbreviated transcription (Latin):
tis. ad sempit̾nam btitudinẽ suscitet Itaq p̃t̾
aquã obliuionis uera sũt cetera: quã id cre-¬
co frnxerit ne quis illis opponexet. Cur
gͦ nõ meminerit se aliqñ uixisse aut qui
fuerit aut que gellerit. Sed nihiloꝰ tam̃ ue¬
risimile nõ putat᷑ & restota uelt licenter
aut fabrlose ficta respurtͣ. Nobis aut̃ resur¬
rectionẽ affirmãtib & docentib aĩas çdd
altam uita nõ oblitas sui sed in eodẽ sen¬
su ac figura ẽe redituras illđ opponitur:
Tot iam secula trãsierut. quis unꝙ unus
ab inferis resurrexeit ut exꝰ eiꝰ fieiͣ polse
credamus. At eĩ resurrectio fieri nõ pot̾
dñante ad huc iniustitia. Hoc enĩ seculo
necant᷑ hoĩes ut ferro. insidis uenenis
Q afficiunt᷑ inurus. egestatẽ carceribus
tormetis proscriptonibus. Co accedit quod
ustitia iniusa ẽ. quod om̃s qui deũ sequi
uolũt: nõ tm̃ odio hñtur. sed uexant᷑ om̃ib

Expanded text:
tis ad sempiternam beatitudinem suscitet. itaque praeter tis ad sempiternam beatitudinem suscitet. itaque praeter aquam obliuionis uera sunt cetera; quam idcirco finxerunt, ne quis illis opponeret: \'cur ergo non meminerint se aliquando uixisse aut qui fuerint aut quae gesserint?\' sed nihilominus tamen ueri simile non putatur et res tota uelut licenter ac fabulose ficta respuitur. nobis autem de resurrectione adfirmantibus et docentibus animas ad alteram uitam non oblitas sui, sed in eodem sensu ac figura esse redituras illut opponitur: \'tot iam saecula transierunt: quis umquam unus ab inferis resur- rexit, ut exemplo eius fieri posse credamus?\' at enim resurrectio fieri non potest dominante adhuc iniustitia. hoc enim saeculo necantur homines ui ferro insidiis uenenis et adficiuntur iniuriis egestate carceribus tormentis proscriptionibus. eo accedit quod iustitia inuisa est, quod omnes, qui deum sequi uolunt, non tantum odio habentur, sed uexantur omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
mortuis filius dei. & hec ãnũtiatio nõ late¬
ret. qm̃ rectorẽ celi deũ nõ putabãt ẽẽ
ꝙͣ iouem udicare apđ inferos iouis filiũ
tradiderũt sed tñ nõ apollinẽ: aut liberum
aut mexcuriũ qui celestes putantͣ sed qui¬
moͬtalis fuit & iustus uł muinoen uł eachũ
radaniatũ. Coͣruperut igͭ poetica licentid
qđ acceperat uł opinio ueritatem ꝑ dliu̾sa
ora ẜͥmonesq uarios dissipata mutarit. Nã
quod ꝑactis apud inferos mille anis turss
ad uitã restitui cecinerut. Marone ĩta di¬
cente: Has om̃es ubi mille rotã uoluere
ꝑ annos. Letheũ ad fluuiũ deus euocat agmĩe
magno. Scilicet ⁊̃ memores suꝑa ut cõuexa
reuisant: Nursus & incipiant incorpora
uelle reuerti. Hec eos rõ fefellit: qđ resurgẽt᷑
defuncti nõ post mille annos mõtis iue sed
ut restituti ad uitã mille annis cũ deo regnẽt.
Deus eĩ ueniet ⁊ͣorbe hoc ab om̃i labe prrga¬
to redi uiuas iustoꝵ alas corporib in nou̾a¬

Expanded text:
dei et haec adnuntiatio non lateret, quoniam rectorem caeli deum non alium putabant esse quam Iouem, iudicare aput inferos Iouis filium tradiderunt, sed tamen non Apollinem aut Liberum aut Mercurium, qui caelestes putantur, sed eualis fuerit et iustus, uel Minoem uel Aeacum uel Rhadamanthum. corruperunt igitur poetica licentia quod acceperant, uel opinio ueritatem per diuersa ora sermonesque uarios dissipatam mutauit. nam quod peractis ad inferos mille annis rursus ad uitam restitui cecinerunt, Marone ita dicente: has omnis, ubi mille rotam uoluere per annos, Lethaeum ad fluuium deus euocat agmine magno, scilicet inmemores supera ut conuexa reuisant rursus et incipiant in corpora uelle reuerti, haec eos ratio fefellit, quod resurgent defuncti non post mille annos mortis suae, sed ut restituti rursus in uitam mille annis cum deo regnent. deus enim ueniet, ut orbe hoc ab omni labe purgato rediuiuas iustorum animas corporibus innoua
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ quisꝙͣ putet aĩas post mõtem protinus
iudicari: nã om̃s inuna coiꝗ custodia deti-¬
aũt peccata & scelera detecta nõ resurget
sed cũ impiis ineasdẽ tenebras recõclentur
ad certa supplicia destinati. fignieta hec eẽ
poetaꝵ quidam putat᷑ ignorãtes uñde illa poete
acceperĩt ac negat hec fieri posse: nec mirũ est
ita illis uideri. Alit̾ eĩ ꝙͣ res ht̃ tradit᷑ apoe¬
tis. qui licet sint multo antiꝗgores ꝙͣ stoyci
& oratores de tetera gnͣa scriptoꝵ tã qr mi¬
steriũ diuini sacramẽti nesciebãt & ad cos
mẽtio resurrectionis future oscuroꝵ gre ꝑ¬
uenerat: eam uoͣ temere ac leuitꝰ auditam
in modũ cõmentitie fabule peliclerũt Et in
idem testati sũt. nõ auctore̾ se certũ sed
opinionẽ sequi ut Maro qui ait. Sit mͥ
fas audita loqui. Ꝙrͣuis igͭ ueritatisꝰ archa¬
na inꝑte cõruperit: tñ ⁊p̃a rȩor uereor in¬

Expanded text:
tamen quisquam putet animas post mortem protinus tamen quisquam putet animas post mortem protinus iudicari: omnes in una communique custodia detiautem peccata et scelera detecta, non resurgent, sed cum inpiis in easdem tenebras recondentur ad certa supplicia destinati. Figmenta haec esse poetarum quidam putant ignorantes unde illa poetae acceperint, ac negant haec fieri posse: nec mirum est ita illis uideri. aliter enim quam res habet traditur a poetis: qui licet sint multo antiquiores quam historici et oratores et cetera genera scriptorum, tamen quia mysterium diuini sacramenti nesciebant et ad eos mentio resurrectionis futurae obscuro rumore peruenerat, eam uero temere ac leuiter auditam in modum commenticiae fabulae prodiderunt. et tamen idem testati sunt non auctorem se certum, sed opinionem sequi, ut Maro qui ait: sit mihi fas audita loqui. quamuis igitur ueritatis arcana in parte corruperint, tamen ipsa res eo uerior in