comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
honestum. Nichil agit
sapiens nisi quod cum
sinceritaate sinefraude
sit. Neque quicquam
facit in quo secrimine
quoquam oblig& etiã¬
silatere possit: Sibi enĩ
estreus prius quã ceteris.
Nectam pudenda a¬
pud eum publicatio fla¬
giti quam conscientiaẽ
quod nonfictis fabulis
ut philosofidisputant
sed uerissimis iustorum
uirorum exemplis doce¬
repossimus. Nonigitur
egosimulabo terrae hiatũ
quae magnis quibus dam
dissiluerit soluta imbri¬
bus in quem descendisse
grgesatq fabularum
illum equum a eneum
offendissea platone indu¬
citur. qui in laterib: suis
fores haber&. Quasubi
aperuit anim aduertit
anulum aureum indi¬
gito mortiu hominis cuius
illic ex animȩ corpus iace¬
ret auriq: auarũ sustu¬
lisse anulum. Sed cũ se
ad pastores recepiss&
regios dquorum ipse
numero for& causa quo¬
dam quod paleã eius anu¬
li ad palmam conuerte¬
rat. Ipseom̃s uidebat atq
anulo uidebatur: Dein¬
de cum in locum suũ reuo¬
casset anulũ uidebactur

Expanded text:
honestum. Nihil agit honestum. Nihil agit sapiens, nisi quod cum sinceritate, sine fraude sit: neque quidquam facit, in quo se crimine quoquam obliget, etiamsi latere possit. Sibi enim est reus priusquam caeteris; nec tam pudenda apud eum publicatio flagitii, quam conscientia est. Quod non fictis fabulis, ut philosophi disputabant, sed verissimis justorum virorum exemplis docere possumus. 30. Non igitur ego simulabo terrae hiatum, quae magnis quibusdam dissiluerit soluta imbribus, in quem descendisse Gyges, atque ibi fabularum illum equum aeneum offendisse a Platone inducitur, qui in lateribus suis fores haberet: quas ubi aperuit, animadvertit annulum aureum in digito mortui hominis, cujus illic exanimum corpus jaceret, aurique avarum sustulisse annulum. Sed cum se ad pastores recepisset regios de quorum ipse numero foret, casu quodam, quod palam ejus annuli ad palmam converterat, ipse omnes videbat, atque a nullo videbatur: deinde cum in locum suum revocasset annulum, videbatur
Abbreviated transcription (Latin):
libris a perta et euidens
sententia ẽ. Reconde
gladiumtuum. Om̃s
enim quigladio percus¬
serit gladio ferietur
quilatro detestabilior
quã persequutor qui
quiuenerat ut xp̃mocci¬
deret: Sed noluitsexp̃s
persecutorũ defendiuul¬
nere qui uoluit suouul¬
nere oms sanare. Cur
enim tepotiorem alte¬
ruudices cum irisit
xp̃iani prȩferre sibi
alterum nihilsibi arro¬
gare. Nullum sibi hono¬
rem adsumere non iun¬
dicare meriti sui prȩtiũ.
Deindequur non potius
tolera re in commodũ
quã alienum commodũ
diripere ad sues casquid
tam aduersus naturã
quamnon ẽẽ contemp¬
tum. eo quod habeas.
alienitq uerere ambire
turpiter: namsihones¬
tas secundum naturam.
omnia enim ds̃ fecitbona
ualde. Turpido utiq
contrariaẽ. Non potest
ergo hones tati conue¬
nire & turpitudinicũ
haec intersȩdiscr&a
natura elegissint. Sed
ponamus fastidium . in
quo uelut infine dispu¬
tationis Nrãe dirigam
sententiam ut nihil ex¬
pecendum sit nisi quod

Expanded text:
libris aperta et evidens libris aperta et evidens sententia est: Reconde gladium tuum; omnis enim qui gladio percusserit gladio ferietur . Quis latro detestabilior, quam persecutor qui venerat ut Christum occideret? Sed noluit se Christus persecutorum defendi vulnere, qui voluit suo vulnere omnes sanare. 28. Cur enim te potiorem altero judices, cum viri sit christiani praeferre sibi alterum, nihil sibi arrogare, nullum sibi honorem assumere, non vindicare meriti sui pretium? Deinde cur non tuum tolerare potius incommodum, quam alienum commodum diripere assuescas? Quid tam adversus naturam, quam non esse contentum eo quod habeas, aliena quaerere, ambire turpiter? Nam si honestas secundum naturam, omnia enim fecit Deus bona valde, turpitudo utique contraria est. Non potest ergo honestati convenire et turpitudini, cum haec inter se discreta naturae lege sint. 115 ponamus fastigium, in quo velut in fine disputationis nostrae dirigamus sententiam: ut nihil expetendum sit, nisi quod
Abbreviated transcription (Latin):
utiq utilitas uni uerso¬
rum ad consulendum
utiq: omnib: naturae
lege constringimur
Nonẽ ergo eius qui con¬
sultum uelit alteri secđm
nacturã nocere ei aduer¬
sum legemnaturae. Et
enimhi qui instadium
currunt itaferuntur
praeceptis informari
atq: instrui ut unusquis¬
q: caeleritate non frau¬
de contendat cursuque
quantum potest adiuc¬
toriam properet. sub¬
plantare autem alterũ
aut manudeicere non
ausit. quanto magis
in hoccursu uitȩ istius
sine fraude alterius et cir¬
cum scriptione gerenda
fracgio positus insipiesti
nau frago tabolam ex¬
torquere possit utrum
debeat mihi quidem et¬
si praestabilius communi
uideatur usui sapientẽ
denaufragio quã insipi¬
entem euadere. Tam
non uidetur qđ uir xp̃i¬
anus et iustus & sapiens
quaereresibiuittt̃ alie¬
namorte debeat ut pote
qui &iã si latronem ar¬
matũ incidat ferientẽ
referire non possit :
nedũ salutem defendit
pi&atẽ contaminet.
De quo in euuangelii

Expanded text:
utique utilitas universoutique utilitas universorum, ad consulendum utique omnibus naturae lege constringimur. Non est ergo ejus qui consultum velit alteri secundum naturam, nocere ei adversus legem naturae. 26. Etenim si hi qui in stadio currunt, ita feruntur praeceptis informari atque instrui, ut unusquisque celeritate non fraude contendat, cursuque, quantum potest, ad victoriam properet; supplantare autem alterum aut manu dejicere non ausit: quanto magis in hoc cursu vitae istius, sine fraude alterius et circumscriptione gerenda fragio positus insipienti naufrago tabulam extorquere possit, utrum debeat? Mihi quidem, etsi praestabilius communi videatur usui sapientem de naufragio quam insipientem evadere; tamen non videtur quod vir christianus, et justus, et sapiens, quaerere sibi vitam aliena morte debeat: utpote qui etiam si latronem armatum incidat, ferientem referire non possit; ne dum salutem defendit, pietatem contaminet. De quo in Evangelii
Abbreviated transcription (Latin):
nocere non possit alteri.
quod si qui noc&natu¬
ram uio l& neque tan¬
ex eo sibi accidat. Quae
enim poena grcuuor
quam interioris uuln
conscientiae : quod se¬
uerius iudicium quam
domesticũ quo unus quis¬
q sibi est reus seq ipse
arguit. quod iniuriam
fr̃iindigne fecerit. qđ
non medio criterscrip¬
tura commendat dĩc
Exore stultorũ bacu¬
lũ contumeliae. Stul¬
titia igitur condem¬
natur. qui contume¬
liam facit. Nonne
hoc magis fugiendũ
quam mors quamdis¬
pendium quã in opia
quam exilium debili¬
tatis dolor : qui senĩ
uitium corporis aut
patrimonii dãnum
Non leuius ducat uitio
animi et existimationis
expecttndum et tenen¬
dum omnib: qđ eadem
singulorũ sit utilitas
quaesit uniuersorum
nihilq iudi candũ utile.
Nisi quod in cõmune ꝓsit.
quomodo enĩ potest uni
prod ẽẽ quodinutilesit:
omnib: noc& mihicerte
Noniudetur quiinuti¬
lis ÷ omnib sibi utilis eẽ
posse. Et enim siun alex
naturae omnibus una

Expanded text:
nocere non possit alteri: nocere non possit alteri: quod si cui noceat, naturam violet: neque tanex eo sibi accidat. Quae enim poena gravior, quam interioris vulnus conscientiae? Quod severius judicium, quam domesticum, quo unusquisque sibi est reus, seque ipse arguit quod injuriam fratri indigne fecerit? Quod non mediocriter Scriptura commendat dicens: Ex ore stultorum baculum contumeliae . Stultitia igitur condemnatur, quia contumeliam facit. Nonne hoc magis fugiendum, quam mors, quam dispendium, quam inopia, quam exsilium, quam debilitatis dolor? Quis enim vitium corporis, aut patrimonii damnum non levius ducat vitio animi, et existimationis spectandum et tenendum omnibus, quod eadem singulorum sit utilitas, quae sit universorum: nihilque judicandum utile, nisi quod in commune prosit. Quomodo enim potest uni prodesse? Quod inutile sit omnibus, nocet. Mihi certe non videtur, qui inutilis est omnibus, sibi utilis esse posse. Etenim si una lex naturae omnibus, una
Abbreviated transcription (Latin):
tamen quodaliquis pos¬
sit. Aut penit̃ Nontime¬
re. aut multa e in ludere.
Nũquid dignũ ẽ ut ali¬
qui alteridetra haNTe
seruile hocuicium et
familiare ultimȩ con¬
ditione adeo contra
Natura ut in opiama¬
gis hoc extor quere
uidea tur quamnatura
suadere. Seruorum
iamen occultat furta
diuitũ rapinȩ publicȩ
Quidautem tam con¬
tranaturã quam uiola¬
re alterum tu cõmodi
causa. cũ ꝓomnib: excu¬
bandum sub eundas
molestias suspiciendũ
laborem naturalis.
affectus persuadeat et
glorio sum unicuiq: du¬
catur si periculis propri¬
is quaerat uniuersorũ
tranquillitatem mul¬
tumq sibiunusquisq:
arbi tretur gratius ex¬
cidia patriae reppulis¬
se. quam propria peri¬
cula praestantiusq
eẽ existimet qđ o perã¬
suam patriae impende¬
ret quamsi in odio posi¬
tus tranquillam uitã
uo luptatum copus
functus egisset. Hinc
ergo colligitur quod
homo quisecundumna¬
turae formatus ẽ direc¬
tionem ut oboediat sibi

Expanded text:
tamen quod aliquis postamen quod aliquis possit aut poenam non timere, aut mulctae illudere; numquid dignum est ut aliqui alteri detrahant? Servile hoc vitium, et familiare ultimae conditioni; adeo contra naturam, ut inopia magis hoc extorquere videatur, quam natura suadere. Servorum tamen occulta furta, divitum rapinae publicae. 23. Quid autem tam contra naturam, quam violare alterum tui commodi causa; cum pro omnibus excubandum, subeundas molestias, suscipiendum laborem naturalis affectus persuadeat: et gloriosum unicuique ducatur, si periculis propriis quaerat universorum tranquillitatem: multoque sibi unusquisque arbitretur gratius excidia patriae repulisse, quam propria pericula: praestantiusque esse existimet quod operasuam patriae impenderit, quam si in otio positus tranquillam vitam voluptatum copiis functus egisset. Cergo colligitur quod homo, qui secundum naturae formatus est directionem, ut obediat ei,
Abbreviated transcription (Latin):
re quã dederis. Et enĩ
si ideo tuo auxilio erit
opus quia non habuit
unde desuo redderet.
non ne impium ẽ subhu¬
manitatis simulatio¬
ne amplius ab eo poscas
qui non habebat unde
minus soluerit : ab sol¬
uis igitur al teri debito¬
rem ut condem nes tibi
et hanchumanitatem
uocas ubi est iniquitatis
auctio. hoc prȩstam̃
ceteris animantib qđ
alia genera animantiũ
conferre aliquid nesciur
fereaute meripiunt ho¬
mines tribuunt unde
et psalmista ait. Iustus
miseretur et tribuit
Sunt tamen quibus
et fere conferant si qui¬
dem conlatione subolẽ
suam Nutriunt eaues
cibo suopullos satiant
suos. homini autem soli
tributum .ẽ. ut omnes
tam quã suos pascat.
Debiti istud ipsonatu¬
raeiurae quodsi non li¬
cetnondare. quomo¬
do detrahere lic&
necipse leges nos docet¬
c̃ueaquae detracta suN
alicui cuminiuria per¬
sonȩ aut rei ipsius cumu¬
lo restitui iubent quo
furem detrahendo aut
paenis deterrecit aut
multa reuoc&. Pone

Expanded text:
re quam dederis . Etenim re quam dederis . Etenim si ideo auxilio tuo erit opus, quia non habuit unde de suo redderet; nonne impium est ut sub humanitatis simulatione amplius ab eo poscas, qui non habebat unde minus solveret? Absolvis igitur alteri debitotorem, ut condemnes tibi: et hanc humanitatem vocas, ubi est iniquitatis auctio? 21. Hoc praestamus caeteris animantibus, quod alia genera animantium conferre aliquid nesciunt: ferae autem eripiunt, homines tribuunt. Unde et Psalmista ait: Justus miseretur, et tribuit . Sunt tamen quibus et ferae conferant. Si quidem collatione sobolem suam nutriunt, et aves cibo suo pullos satiant suos: homini autem soli tributum est, ut omnes tamquam suos pascat. Debet istud ipso naturae jure. Quod si non licet non dare, quomodo detrahere licet? Nec ipsae leges 113 nos docent? ea quae detracta sunt alicui, cum injuria personae, aut rei ipsius cumulo, restitui jubent; quo furem a detrahendo, aut poenis deterreant, aut mulcta revocent. 22. Pone
Abbreviated transcription (Latin):
temus cũ contranatu¬
raelegem sit Noniuua¬
re. Sicenimnascimur
ut consentiant membra
membris et alterum
alteri adhereat & ob¬
ministerio. Quod siu¬
num desit officiosuo
impediantur cetera
quod sieruat oculum
manus. non nesibi ope¬
rissui usum negabit:
sipedem uulneretquar¬
torũ sibi actuum pro¬
fectum inuiderit : et
quanto grauius . ẽ totũ
hominem quamunũ
membrum detrahi: iã
si inuno membro totũ
corpus uolatur utiq
inuno homine commu¬
nio totius humanita¬
tis soluitur: Violatur
natura generis huma¬
ni et scãe eccłae congre¬
formam tenendam .e¬
docuit. ut nichil alte¬
ridetrahastu cõmo¬
disseruan digratia
cumdicit. Nontrans¬
feras terminos quos
statuerunt patrestiu
cum uitulum errantẽ
fristui reducendum
praecipit. cũ furem mori
iub& cumuetat mercen¬
narium debita amer¬
cede fraudari cũpe¬
cuniã sineusuris red¬
dendum censuit. Sub¬
uenire enĩ non haberti
humanitatis ẽ duritiȩ
autem plus extor que¬

Expanded text:
temus, cum contra natutemus, cum contra naturae legem sit non juvare. Sic enim nascimur ut consentiant membra membris, et alterum alteri adhaereat, et obministerio. Quod si unum desit officio suo, impediantur caetera: ut si eruat oculum manus, nonne sibi operis sui usum negavit? Si pedem vulneret, quantorum sibi actuum profectum inviderit? Et quanto gravius est totum hominem quam unum membrum detrahi? Jam si in uno membro totum corpus violatur, utique in uno homine communio totius humanitatis solvitur; violatur natura generis humani, et sanctae Ecclesiae congreformam tenendam edocet, ut nihil alteri detrahas, tui commodi servandi gratia, cum dicit: Non transferas terminos, quos statuerunt patres tui ; cum vitulum errantem fratris tui reducendum praecipit , cum furem mori jubet , cum vetat mercenarium debita mercede fraudari, cum pecuniam sine usuris reddendam censuit . Subvenire enim non habenti humanitatis est: duritiae autem plus extorque
Abbreviated transcription (Latin):
cat necessitas. Finge
hanc et dũ oculo uirtutẽ
ut possit detraheresen¬
sum capiti auditũ auri¬
bus menti cogitationes
odoratum naribus
oris aporem. et sibi con¬
ferat. Nonne omnẽ
statũ dissoluent natu¬
re unde pulchre apłs
ait. Sito tum corpus
oculus ubi auditus.
Sito tum auditus ubi
odoratus: om̃sergo
unũ corp: sumus et di¬
uersa membra sed om̃a
corporinecessaria.
Non enĩ potest mem¬
brum demembro dice¬
re. Non ẽ mihi neces¬
sariũ quin &iã ipsa
quaeuidentur infir¬
miora membraee
multo magis nec essa¬
ria sunt et maiorem
plerumq tuendi sere¬
quirunt sollicitudinẽ:
Et siquidolet membrũ
unum compatiunturei
membra om̃a. Vnde
quam graueest utdtra¬
hamus aliquidei cui
nos compati o port&. et
cui debemus consortiũ
minis terii ei fruidi et
nox cesimus haecutiq
lexnaturae ẽ. quae nos
ad omnem constringit
humanitatem. ut alt̃
alteri tamquã unius
partis corporis inuicẽ
deferamus nec detra¬
hendum quicquã pu¬

Expanded text:
cat necessitas. 18. Finge cat necessitas. 18. Finge hanc et da oculo virtutem, ut possit detrahere sensum capiti, auditum auribus, 112 menti cogitationes, odoratum naribus, ori saporem, et sibi conferat; nonne omnem statum dissolvet naturae? Unde pulchre Apostolus ait: Si totum corpus oculus, ubi auditus? Si totum auditus, ubi odoratus ? Omnes ergo unum corpus sumus et diversa membra, sed omnia corpori necessaria; non enim potest membrum de membro dicere: Non est mihi necessarium. Quin etiam ipsa quae videntur infirmiora membra esse, multo magis necessaria sunt, et majorem plerumque tuendi se requirunt sollicitudinem. Et si quid dolet membrum unum, compatiuntur ei membra omnia. 19. Unde quam grave est ut detrahamus aliquid ei, cui nos compati oportet: et cui debemus consortium ministerii, ei fraudi et noxae simus! Haec utique lex naturae est, quae nos ad omnem astringit humanitatem, ut alter alteri tamquam unius partes corporis invicem deferamus. Nec detrahendum quidquam pu
Abbreviated transcription (Latin):
licas quem xp̃s induit
tuexuis quem uestiuit
xp̃s hocenim agis quan¬
docalterius detrimendõ
tua commoda. augere
expetis. Considera homo
undenomen sumpseris.
Ab humo utiq qua enihil
cui qua meripit. sed om̃a
largitur omnibus & di¬
uersos inusus omnium
animantium fructus
ministrat. in deapella¬
ta humanitas specialis
et domestica uirtus ho¬
minis quae consortem
adiuuit. Ipsa tedo ceat
forma tiu corporis.
membrorũq usus. Nũ¬
quid membrũtuũ alte¬
rius membri officia sibi
uindicat Autoculus
officium oris. aut oculi
officium sibiuindicã
osutmanus pedum mi¬
nisterium. Aut pesma¬
nuum: quin &iã ipse
manus dextra ansinix¬
tra dispertita habent
officia pleraq ut siusũ
commutes utriusq: ad¬
uersum ricituram sit
priusq totum hominẽ
exuces. quam bembro¬
rum tuorũ ministeria
conuertas sicut desi¬
nistracibum suggeras
aut dedextra fungaris
minis terio sinistre᷑ ut
reliquias ciborum
ablucit nisi forte pos¬

Expanded text:
lias, quem Christus induit? lias, quem Christus induit? Tu exuis, quem vestivit Christus? Hoc enim agis, quando alterius detrimento tua commoda augere expetis. 16. Considera, o homo, unde nomen sumpseris; ab humo utique, quae nihil cuiquam eripit, sed omnia largitur omnibus, et diversos in usum omnium animantium fructus ministrat. Inde appellata humanitas specialis et domestica virtus hominis, quae consortem adjuvet. 17. Ipsa te doceat forma tui corporis, membrorumque usus. Numquid membrum tuum alterius membri officia sibi vindicat, aut oculus officium oris, aut os oculi officium sibi vindicat, aut manus pedum ministerium, aut pes manuum? Quin etiam ipsae manus dextera ac sinistra dispartita habent officia pleraque, ut si usum commutes utriusque, adversum naturam sit; priusque totum hominem exuas, quam membrorum tuorum ministeria convertas: si aut de sinistra cibum suggeras, aut de dextera fungaris ministerio sinistrae, ut reliquias ciborum abluas nisi forte pos
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. Omnialicent
sedomnia expediunt.
omnialicent sed non
omnia aedificant. Ne¬
mo quod suum ẽ quȩrat.
sed quod alterius. hoc ẽ
nemo commodum suũ
quaerat sed alterius.
Nemohonorẽ suum quȩ¬
rat sed alterius. Vnde
et alibi dicit. Alter
alterum existimantes
superiorem sibi non
quae sua sunt singuli
suam gratiam quaerat
nemo quod suam lau¬
dem sed alterius. Quod
euidenter etiam in pro¬
uerbiis declaratum ẽẽ.
aduertimus dicente s cõ
persalomonem spũ. fili
si sacpiens fueris tibisa¬
piens eris et proximis
Si autem malus euase¬
ris solus hauries mala
Sapiens enim aliis con¬
sulit sicut iustus quando
quidem consors suest
utriusq forma uirtutis
Si quis igitur uultpla¬
cere omnibus perom̃a
quaerat quod non sibi
utile sed quod multis
sicut quaerebat et pauł.
Hocestenim conforma
rixp̃o. alienum non
quaerere nichil alteri
ut formam susciperet
hominis quam operum
suorum locupletaret
uirtutib: Tuergo spo¬

Expanded text:
dicens: Omnia licent, dicens: Omnia licent, sed non omnia expediunt: omnia licent, sed non omnia aedificant. Nemo quod suum est quaerat, sed quod alterius ; hoc est nemo commodum suum quaerat, sed alterius: nemo honorem suum quaerat, sed alterius. Unde et alibi dicit: Alter alterum existimantes superiorem sibi, non quae sua sunt singuli suam gratiam quaerat, nemo suam laudem, sed alterius. Quod evidenter etiam in Proverbiis declaratum possumus advertere, dicente sancto per Salomonem Spiritu: Fili, si sapiens fueris, tibi sapiens eris et proximis; si autem malus evaseris, solus hauries mala . Sapiens enim aliis consulit, sicut justus; quando quidem consors sui est, utriusque forma virtutisSi quis igitur vult placere omnibus, per omnia quaerat non quod sibi utile est, sed quod multis, sicut quaerebat et Paulus. Hoc est enim conformari Christo, alienum non quaerere, nihil alteri ut formam susciperet hominis, quam operum suorum locupletaret virtutibus. Tu ergo spo
Abbreviated transcription (Latin):
secundum hominis possi¬
bilitatem. alia secundũ
perfectionem futuri.
Ds autem iustus ꝑ omnia
sapiens suꝑ om̃a ꝑfectus
in omnib: Inter ipsos
quoq: homines distantiaẽ
Aliter danihel sapiens
de quodictum est. quis
daniheles apientior
aliteralii sapientes alit̃
salomon qui repletus ẽ.
sapientia suꝑ omnem
sapientiã antiquorum
et super omnes sapientes
aegypti. Aliud est enim
communiter sapere ali¬
ud sapere perfectae. Qui
communiter sapit pro
temporalib: sapit . prose
sapit. ut alteri detrahat¬
aliquid et sibi adiungat.
Qui perfecta esapit nescit
suaspectare commoda
sed aliud quod ae ternũ
est quod decorum atq
hones tum toto affectu
intendit quaerens non
quod sibi utile ẽ. sed qđ
omnib: Itaq haecsit
formula. ut interduo
illa honestum atq utile
errare nequeamus eo
quod iustus nihil alteri
detrahendum put&.
Nec alterius in commodo
suum comiodum auge¬
reuelit. Hancformã
tibi praescribit apostolus

Expanded text:
secundum hominis possisecundum hominis possibilitatem, alia secundum perfectionem futuri. Deus autem justus per omnia, sapiens super omnia, perfectus in omnibus. 12. Inter ipsos quoque homines distantia est. Aliter Daniel sapiens, de quo dictum est: Quis Daniele sapientior ? Aliter alii sapientes, aliter Salomon, qui repletus est sapientia super omnem sapientiam antiquorum, et super omnes sapientes Aegypti . Aliud est enim communiter sapere, aliud sapere perfecte. Qui communiter sapit, pro temporalibus sapit, pro se sapit; ut alteri aliquid detrahat, et sibi adjungat. Qui perfecte sapit, nescit sua spectare commoda: sed ad illud quod aeternum est, quod decorum atque honestum, toto affectu intendit, quaerens non quod sibi utile est, sed quod omnibus. 13. Itaque haec sit formula, ut inter duo illa, honestum atque utile, errare nequeamus; eo quod 111 justus nihil alteri detrahendum putet, nec alterius incommodo suum commodum augeri velit. Hanc formam tibi praescribit Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
dia captare familiare
multis eligantiori con¬
uiuio. et suauioribus de¬
lectaria epulis usitatũ ẽ.
leiunare autem et conti¬
nentem esse paucorũ. ẽ
Alienicupidum non eẽ
rarum. Contra autem
detrahere uelle alteri.
et non esse contentum
suo : Namin hoc cumple¬
risq: consortium est. A¬
lia igitur prima alia
media officia: primacũ
paucis media cum pluri¬
bus. Deniq: in hisdem
uerbis frequenter dis¬
cretio ẽ. Ater enim
bonum dm̃ dicimus alit̃
hominem. Aliteriustũ
dm̃ appellamus. aliter
hominem. Similiter
& sapientem dm̃ aliter
dicimus. aliter hominem.
quod in euangelio doce¬
mur. Esto teergo et uos
perfecti : sicut et paterur
qui in caelis ẽ perfectus ẽ
Ipsumpaulum lego per¬
fectum: et nonperfectũ
Nam cum dixisset non
quodiam acciperimaut
iam perfectus sim sequor
autem si conprȩhendam
statim subiecit. Quicũq
enim perfecti sumus du¬
plexenim forma ꝑfecti¬
onis. Alia medios. alia
plenos numeros habens
Alia hic aliaibi. Alia

Expanded text:
dia captare familiare dia captare familiare multis, elegantiori convivio et suavioribus delectari epulis usitatum est: jejunare autem et continentem esse paucorum est; et alieni cupidum non esse, rarum: contra autem detrahere velle alteri, et non esse contentum suo; nam in hoc cum plerisque consortium est. Alia igitur prima, alia media officia. Prima cum paucis, media cum pluribus. 11. Denique in iisdem verbis frequenter discretio est. Aliter enim bonum Deum dicimus, aliter hominem: aliter justum Deum appellamus, aliter hominem. Similiter et sapientem Deum aliter dicimus, aliter hominem. Quod et in Evangelio docemur: Estote ergo et vos perfecti, sicut et pater vester qui in coelis est, perfectus est . Ipsum Paulum lego perfectum et non perfectum. Nam cum dixisset: Non quod jam acceperim, aut jam perfectus sim: sequor autem si comprehendam , statim subjecit: Quicumque ergo perfecti sumus . Duplex enim forma perfectionis: alia medios, alia plenos numeros habens: alia hic, alia ibi: alia
Abbreviated transcription (Latin):
tractaumus sequitur
utrum hones taatem et
utilitatem interse con¬
parare debeamus. et que¬
rere qui sit sequendum.
Sicut enim supra tracta¬
uimus utrum honestũ
illut antur peess& et se¬
cundo loco utrum utile
an inutile : similiter hoc
loco utrum hones tumsit
aninutile. Non nulli
requirendum putaN
Nos autem mouemur
nehaec interse uel ut con¬
pugnantia inducere uide¬
amur quaeiam supraunũ
esse ostendimus Necho¬
nestum eẽ. posse nisi quod
utile. Nec utilenisi quod
honestum quia non sequi¬
mur sapientiã carnis.
Apud quam utilitas pe¬
cuniariae istius commo¬
ditatis pluris habetur
sed sapientiam quae ex
dõ ẽ. apud quamea quae
in hoc saeculo magna
aestimantur pro detri¬
mento habentur. Hoc ẽ¬
perfectum et absolutũ
officium ẽ: a uero uir¬
tutis fonte proficiscitur.
cui secundumẽ. commu¬
ne officium. quod ipso
sermone significatur
Non eẽ arduae uirtutis
ac singularis quod po¬
test plurimis. ẽẽ cõmune
Nampecunia et conpen¬

Expanded text:
tractavimus, sequitur tractavimus, sequitur utrum honestatem et utilitatem inter se comparare debeamus, et quaerere quid sit sequendum. Sicut enim supra 110 tractavimus, utrum honestum illud an turpe esset; et secundo loco, utrum utile an inutile: similiter hoc loco, utrum honestum sit an utile nonnulli requirendum putant. 9. Nos autem movemur, ne haec inter se velut compugnantia inducere videamur, quae jam supra unum esse ostendimus: nec honestum esse posse, nisi quod utile: nec utile, nisi quod honestum; quia non sequimur sapientiam carnis, apud quam utilitas pecuniariae istius commoditatis pluris habetur, sed sapientiam quae ex Deo est, apud quam ea quae in hoc saeculo magna aestimantur, pro detrimento habentur. 10. Hoc etperfectum et absolutum officium est, a vero virtutis fonte proficiscitur. Cui secundum est commune officium, quod ipso sermone significatur non esse arduae virtutis ac singularis, quod potest plurimis esse commune. Nam pecuniae compen
Abbreviated transcription (Latin):
turata autferrum secu¬
ris excussum. et influiui
ior danis mersum ꝓfun¬
domisso in aquas ligno
facit supernattre. Aut
emundat leprosũ.
Aut siccuatem imbrib:
Aut famem mutat fe¬
cunditate. Quando
ergo iustus solus est qui
cum dõ semꝑ ẽ quando
quianeq: mors neq: uita
neque angelus. Quando
autem feriatur anegotio
quinum quam feritur
amerito : quo consumat᷑
Quibus autem locis circũ¬
scribitur. cu totus mun¬
dus diuitiarum possessio
est: qua a estimatione
definitur. quinum quã
opinione conpraehendit᷑
etenim quasi ignoratur
et cognoscitur. quasimori¬
tur et ecceuiuit. quasi
tristis et semperlaetior
ut egenus edargusqui
nihilhabeat. et possideat
omnia. Nihil enim ex¬
pectat uiriustus nsi
quod constans. et honestũ
est. Etideo etiam si alii¬
uideatur pauper sibi di¬
ues ẽ. quinon eorum quȩ
caduca sedeorum quae
eterna sunt aestimati¬
onecensetur. Et quõ
deduobus superioribus
locis diximus in quibus
honestum illud et utile

Expanded text:
turata: aut ferrum secuturata: aut ferrum securis excussum, et in fluvii Jordanis mersum profundum, misso in aquas ligno, facit supernatare: aut emundatione leprosum, aut siccitatem imbribus, aut famem mutat fecunditate 7. Quando ergo justus solus est, qui cum Deo semper est? Quando quia neque mors, neque vita, neque angelus . Quando autem feriatur a negotio, qui numquam feriatur a merito, quo consummatur Quibus autem locis circumscribitur, cui totus mundus divitiarum possessio est? Qua aestimatione definitur, qui numquam opinione comprehenditur? Etenim quasi ignoratur et cognoscitur: quasi moritur, et ecce vivit: quasi tristis, et semper laetior: ut egenus, et largus: ut qui nihil habeat, et possideat omnia . Nihil enim spectat vir justus, nisi quod constans et honestum est. Et ideo etiamsi alivideatur pauper, sibi dives est: qui non eorum quae caduca, sed eorum quae aeterna sunt, aestimatione censetur. CAPUT de duobus superioribus locis diximus, in quibus honestum illud et utile
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ ubiq praesens cogi¬
tationes hostium. suis
adnuntiabat. et mo¬
neb at quibus cauerent
locis. Quodubi regi
srriae manifestatum ẽ
misso exercitu clausit
proph&am. Orauit
heliseus et omnes eosce¬
cittitepercuti fecit. et
captiuos intrare in
samariam. quiuene¬
rant obsidere eum.
Conferimus hocotium
cum aliorum otio : Alii
enim requies cendicau¬
sa abducere animum
a negotiis solent eta
conuentu coetuq ho¬
minum subtra herese¬
se. et aut ruris petere
secretum captare ag¬
Norum solitudines
Aut intraurbem uaca¬
re Animo indulgere
quieti. et tranquillita¬
ti heliseus autem in
solitudine. lordanem
transitu suo diuidit.
et pars defluat poste¬
rior. superior autem
infontem recurrat. Aut
incarmeloresoluti diffi¬
cultate generandi in opi¬
asterilei conceptionem
fecundat: aut resuscitat
mortuos. autciborum
temperat a maritudines
et facit farinae ad mixti¬
onedulciscere. Aut decẽ
panibus distributis. Re¬
liquias colligit plebesa¬

Expanded text:
Dei ubique praesens, cogiDei ubique praesens, cogitationes hostium suis annuntiabat, et monebat quibus 109 caverent locis. Quod ubi regi Syriae manifestatum est, misso exercitu, clausit prophetam. Oravit Elisaeus, et omnes illos caecitate percuti fecit, et captivos intrare in Samariam, qui venerant obsidere eum . 6. Conferamus hoc otium cum aliorum otio. Alii enim requiescendi causa abducere animum a negotiis solent, et a conventu coetuque hominum subtrahere sese; et aut ruris petere secretum, captare agrorum solitudines, aut intra urbem vacare animo, indulgere quieti et tranquillitati: Elisaeus autem aut in solitudine Jordanem transitu suo dividit ; ut pars defluat posterior, superior autem in fontem recurrat: aut in Carmelo resoluta difficultate generandi, inopina sterilem conceptione fecundat: aut resuscitat mortuos: aut ciborum temperat amaritudines, et facit farinae admixtione dulcescere: aut decem panibus distributis, reliquias colligit, plebe sa
Abbreviated transcription (Latin):
moyses et insilentio
loquebatur. et inotio
operabatur. Cuiusaũt
maiora negotia quã
huiusodia qui qua¬
draginta dieb positus
inmonte totam legẽ
conplexus ẽ et in illa
solitudine quicumeo
sicumali quo loquatur
quamipse secum. Tran¬
si eb antapłi et umbra
eorum curabat infirmos
Tangebatur uestimeNa
eorum. et sanitas defe¬
rebatur. Sermonem
locutus ẽ helias. et plu¬
uia stetit Nec cecidit
superterram tribusan¬
nis et sex mensib: Iterũ
locutus ẽ et ydria farinȩ
non defecit et uas olei
tota famis diurnae
tempore Non .ẽ. exina¬
nitum. It quõ pleros¬
q: delectant bellica
quidem praes tantius
exercitius magilacertis
An solismeritis confe¬
cisse proelium. Sede¬
bat heliseus inunoloco
et rexsyriae magnam
belli molem inferebat
populo Patrum diuer¬
sisq: consiliorum acer¬
uabat fraudib: et circũ¬
uenire insidiis molie¬
batur. sed omnes eius
apparatos proph&a
depraehendebat. et ui¬
gore mentis pergratiã

Expanded text:
Moyses et in silentio Moyses et in silentio loquebatur, et in otio operabatur. Cujus autem majora negotia, quam hujus otia, qui quadringinta diebus positus in monte, totam Legem complexus est, et in illa solitudine qui cum eo si cum aliquo Deus loquatur, quam ipse secum! 3. Transibant apostoli, et umbra eorum curabat infirmos. Tangebantur vestimenta eorum, et sanitas deferebatur . 4. Sermonem locutus est Elias, et pluvia stetit nec cecidit super terram tribus annis et sex mensibus. Iterum locutus est, et hydria farinae non defecit, et vas olei toto famis diurnae tempore non est exinanitum . 5. Et quoniam plerosque delectant bellica; quid est praestantius, exercitus magni lacertis, an solis meritis confecisse praelium? Sedebat Elisaeus in uno loco, et rex Syriae magnam belli molem inferebat populo patrum, diversisque consiliorum acervabat fraudibus, et circumvenire insidiis moliebatur: sed omnes ejus apparatus propheta deprehendebat, et vigore mentis per gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
ph&a docu¬
it nostã quã
inampla do¬
modeambulare
incordenro. et conuer¬
saricumeo tam quam
cumbono contubernali.
ut ipse sibi diceret edo¬
quaeretur secum ut est
illud. Dixi custodiam
uiasmeas. Salomon
quoq filius eius dicit.
Bibeaquam detuisuasis.
& deputeorum tuorũ
fontibus hoc esituo con¬
silio utere. Aquaenim
alta consilium in cor¬
deuiri. Nemo inquit
alienus particeps sit tibi
fonsaquaetuae sit tibi
proprius. et iocundare
cum uxore quae est tibi
aiuuentute. Ceruus
amicitiae. et pullus gra¬
tiarum. confabulent᷑
tecum. Nonergo pri¬
mus scipio sciuit solus
Nonesse cum solise&
Nec minus otiosus cum
otiosus ess& sciuit ante
ipsum moyses. Quicũ
taceret clamabat cũ
otiosus staret proelia¬
batur. Nec solum proe¬
liabatur sed etiam de
hostibus quos non con¬
tigerat triumphabat
Ad eo otiosus ut manus
eius alii sustinerent
Necminus quamcete¬
ris. nec otiosus quioti¬
osismanibus expugna¬
bat hostem : quemnon
poterant uincerequi
dimicabant. Ergo

Expanded text:
pheta docuit nos tamquam in ampla domo deambulare in corde nostro, et conversari cum eo tamquam cum bono contubernali; ut ipse sibi diceret, et loqueretur secum, ut est illud: Dixi, custodiam vias meas . Salomon quoque filius ejus ait: Bibe aquam de tuis vasis, et de puteorum tuorum fontibus ; hoc est tuo consilio utere. Aqua enim alta, consilium in corde viri . Nemo, inquit, alienus particeps sit tibi. Fons aquae tuae sit tibi proprius: et jucundare cum uxore, quae est tibi a juventute. Cervus amicitiae et pullus gratiarum confabulentur tecum . 2. Non ergo primus Scipio scivit solus non esse, cum solus esset; nec minus otiosus, cum otiosus esset: scivit ante ipsum Moyses, qui cum taceret, clamabat : cum otiosus staret, praeliabatur; nec solum praeliabatur, sed etiam de hostibus, quos non contigerat, triumphabat . Adeo otiosus, ut manus ejus alii sustinerent: nec minus 108 quam caeteri negotiosus, qui otiosis manibus expugnabat hostem, quem non poterant vincere qui dimicabant. Ergo
Abbreviated transcription (Latin):
cebat. quid faciã aÑhabeo
quo c̃gregẽ. Destruahor¬
scirer possim utrũ sequen¬
tinocte anima sua abeo
repos fer&. Nesciebat qd
facer& quasi eiclim̃ta
deessent Herebat ãbiguo.
Ncapieban annonã hor
rea & illese aegerecre¬
debat. Recte igit sclomon
quic̃tinet in qd frum̃tũ.
relinquid illud nationib¬

Expanded text:
at: Quid faciam? Non habeo quo congregem, destruam horscire non posset, utrum sequenti nocte anima sua ab eo reposceretur. Nesciebat quid faceret: quasi ei alimenta deessent, haerebat ambiguo. Non capiebant horrea annonam, et ille se egere credebat. 44. Recte igitur Salomon: Qui continet, inquit, frumentum, relinquet illud nationib
Abbreviated transcription (Latin):
esuerus & om̃ps ds̃ splendor
& imago patris & uit a c& na
a coa& erna maiestas. u¬
telaudo teq glorifico ne
me obsecroperire paticris
sed salua & adiuuame gra¬
tui tomuner &uo quaidig¬
natus es redimere p̃tioso
sanguin&uo. AMEN¬

Expanded text:
es verus et omnipotens Deus splendor et imago Patris, et vita aeterna, a, coaeterna majestas, te laudo, teque glorifico, ne me, obsecro, perire patiaris, sed salva, et adjuva me gratuito munere tuo, quem dignatus es redimere pretioso sanguine tuo.
Abbreviated transcription (Latin):
Ponednẽcus todiã ori
meo: et ostium cir¬
cum stantiae labiis
meis
N on declines cormeũ
in uerba malitiae:
ad excus andas excu¬
sationes inpeccatis
Cum hominib ope¬
rantib: iniquitatẽ.
et non communica¬
bo cumelectis eorũ.

Expanded text:
pone Domine custodiam ori meo et ostium circumstantiae labiis meis non declines cor meum in verba malitiae ad excusandas excusationes in peccatis cum hominibus operantibus iniquitatem et non communicabo cum electis eorum
Abbreviated transcription (Latin):
Tibi agolaudes & gratias
ds̃m̃s misericordiamea qui
me ad tuã cognitionẽ ꝑduce
ciefilios ad gregare digna¬
tuses tibi agolaudes & gra¬
tics quime abipsisrudimen¬
tis infantiae usq: ad hanc
horã ꝑmulta defluentẽ uiti¬
a in mense bonitatis tuae paci¬
entia ademendationẽ ex pec¬
tas Telaudo & glorifico qui
michi sospitatẽ membrorũ.
tuae bonitatis conferredig¬
natus es. quaeso dñe ds̃ in es¬
timabilẽ suaui tatistucecde¬
mentiam ut in cohata in me
bona ꝑficias. & quicquid in
metibi displic& repellas
acunctis me quae suꝑ sunt tri¬
bulationibus. iniquitatibus.
acdiuersis malis eripicis.
cogitationes meas. locutio¬
nes pariter & actus intu auo¬
luntate dirigas. interaduer
sa me & prospera gradientẽ
semꝑ & ubiq: custodias & ad
tuae meuisionis desidera ta
gaudia quandoq: ꝑducas
a meN¬
ITE ORATIO

Expanded text:
Tibi ago laudes et gratias, Deus meus, misericordia mea, qui me ad tuam cognitionem perducae filios aggregare dignatus es. Tibi ago laudes et gratias, qui me ab ipsis rudimentis infantiae usque ad hanc horam per multa defluentem vitia, immensae bonitatis tuae patientia ad emendationem exspectas. Te laudo et glormihi sospitatem membrorum, tuae pietatis, conferre dignatus es. Quaeso, Domine Deus, inaestimabilem suavitatis tuae clementiam; ut inchoata in me bona perficias. Quidquid in me tibi displicet, repellas; a cunctis me, quae supersunt, tribulationibus, iniquitatibus ac diversis malis eripias. Cogitationes meas, locutiones pariter et actus in tua voluntate dirigas; et ne aufersa me et prospera gradientem semper et ubique custodias: et ad tuae me visionis iterata gaudia quandoque perducas. Amen. ORATIO
Abbreviated transcription (Latin):
cũ quo cac spũ scõ exte eodẽ¬
ui sibilia atq in uisibiliacre¬
asti Teadoro telcudo
teq glorifico. Estoquaeso
ꝓpitius michi peccatrici&
ne despicias opus manuũ
tucrum. sed sclua & ad¬
tuum. A MEN

Expanded text:
tuo ex te eodemvisibilia atque invisibilia creasti, te adoro, te laudo, teque glorifico. Esto, quaeso, propitius mihi peccatori, et ne despicias me opus manuum tuarum, sed salva, et adtuu
Abbreviated transcription (Latin):
dicanttibi.
Cloriam regnitui
dicent et potentiã
tuã loquentur
UIt notam faciant fili¬
is hominum poten¬
tiam tuam: et glo¬
riam magnificenti¬
am regnitui.
Regnum tuum reg
num omnium sae¬
culorum: et domi¬
natiotua in omtu
nerationem

Expanded text:
tibi. Gloriam regni tui dicent  et potentiam tuam loquentur. Ut notam faciant filiis hominum potentiam tuam  et gloriam magnificentiae regni tui. Regnum tuum, Domine, regnum omnium saeculorum  et dominatio tua in omni neratione.
Abbreviated transcription (Latin):
Collo cauit me in obs¬
curis sicut mortuos
scłi : et anexiatus ẽ¬
in me curbatũ ẽ cor
meum.
Memor fuidierum an¬
tiquorum: medita¬
tus sum in omnibus
operib: tuis: in fac¬
tis manuum tuarũ
meditabor
Expandimanus meas
adte anima mea si¬
cut terra sineaqua¬
Uelociter exaudime
Non auertas faciem
tuam ame: et simi¬
lis ero descenden¬
tibus in lacum.
misericordiã tuã.
quia intesperaui
Notam fac mihi uiam
inquaambulem: quia
ad teletaui animã
Eripeme deinimicis
meis dñe ad te confu¬
gi. doceme facere

Expanded text:
locavit me in obscuris sicut mortuos saeculi, et anxiatus esin me turbatum est cor meum. Memor fui dierum anticorum, et meditatus sum in omnibus operibus tuis  et in factis manuum tuarum meditabor. Expandi manus meas ad te  anima mea velut terra sine aquavelociter exaudi me non avertas faciem tuam a me et similis ero descendentibus in lacum misericordiam tuam quia in te speravi notam fac mihi viam in qua ambulem quia ad te levavi animam meam eripe me de inimicis Domine ad te confugi do
Abbreviated transcription (Latin):
uitas labia mea
laudabuntte
Sic benedicam te in
uitamea. et in no¬
minetuo leuabo
manus meas.
Sicut ad ipe et pin¬
guidine repleatur
anima mea: et la¬
bia exultationis
laudabunt nom̃tuũ:
factus es ad iutorm̃s
tinuel amento ala¬
rũ tuarum exulta¬

Expanded text:
as labia mea laudabunt te sic benedicam te in vita mea in nomine tuo levabo manus meas sicut adipe et pinguidine repleatur anima mea et labia exultatiolaudabunt nomen tuumfactus es adiutor meus, et in velamento alarum tuarum spera
Abbreviated transcription (Latin):
damest. et palestrauocis
est it aergo quiuolunt
discere cautionem loquen¬
di. quod naturae est non
negent. quod custodiȩ ẽ
exerceant. ut qui inspecu¬
la sunt speculando inten¬
dant non dor miendo
Om̃es enimres ꝓpriis ac
domesticis exercitiis aug&
Ergo dauid tacebat. ñ sem¬
per sed protẽpore. Non
iugiter neq: omnib: sed
irritanti aduersario: ꝓ¬
uocanti peccatori non res¬
pondebat ETSICUT

Expanded text:
dam et palaestra vocis dam et palaestra vocis est. Ita ergo et qui volunt discere cautionem loquendi, quod naturae est, non negent: quod custodiae est, exerceant; ut qui in specula sunt, speculando intendant, non dormiendo. Omnis enim res propriis ac domesticis exercitiis augetur. 34. Ergo David tacebat non semper, sed pro tempore: non jugiter, neque omnibus; sed irritanti adversario, provocanti peccatori non respondebat. Et, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
custodiam ꝓferendi sermonis
doceret Et pythagoras qui¬
dem ut non loquendo loqui
docer&. dauid ut loquendo
magis disceremus loqui
Quomodo enim sine exercitio
doctrina. aut sine usu profec¬
tus : qui disciplinã bellicã
uult assequi. cotidie exercetur
armis. &tamquã in ꝓcinto po¬
situs proludit proelium: & ue¬
lut coram posito praetendit
oste. adq ad peritiã uiresq
iaculandi uł suos explorat
lacertos. uel aduersariorum
declinat ictus. & uigilanti exit
obtutu Quinauẽ in marire¬
gere gubernaculis stud&.
uel remis ducere : prius in
fluuio prueludit. Quicanen¬
disuauitatem & uocis ad fec¬
tant praestantiam prius
sensim canendo uocẽ excitant
Etquiuirib corporis legitimoq
luctandi certamine coro¬
nam petunt. codiano usu
palestre durantes. men¬
bra nutrientes. patientiȩ
laborem ad suescunt
Nec ipsa natura nos in par¬
uulis docet: quod prius
sonos meditantur loquen¬
di. ut loqui discant. Itaq
sonorum excitatio quae¬

Expanded text:
custodiam proferendi sermonis custodiam proferendi sermonis doceret. Et Pythagoras quidem ut non loquendo loqui doceret, David ut loquendo magis disceremus loqui. Quomodo enim sine exercitio doctrina, aut sine usu profectus? 32. Qui disciplinam bellicam vult assequi, quotidie exercetur armis, et tamquam in procinctu positus praeludit praelium, et velut coram posito praetendit hoste: atque ad peritiam viresque jaculandi, vel suos explorat lacertos, vel adversariorum declinat ictus, et vigilanti exit obtutu. Qui navim in mari regere gubernaculis studet, vel remis ducere, prius in fluvio praeludit. Qui canendi suavitatem et vocis affectant praestantiam, prius sensim canendo vocem excitant. Et qui viribus corporis, legitimoque luctandi certamine coronam petunt, quotidiano usu palaestrae durantes membra, nutrientes patientiam, laborem assuescunt. 33. Haec ipsa natura nos in parvulis docet, quod prius sonos meditantur loquendi, ut loqui discant. Itaque sonus exercitatio quae
Abbreviated transcription (Latin):
atq: illi cestim auerunt Illi
scłi cõmoda in bonis ducunt.
nos haecetiam in de trimentis
Qm̃ quihic recipitbona ut ille
diues. illiccruciatur. Et la¬
zarus quimala hic pertulit.
illic consolationẽ inuenit
Deinde quiilla non legunt.
nr̃alegent si uolent qui non
sermonem supellectilẽ . neq
artem dicendi. sed simplicem
rerũ ex quirunt gratiã. Deco
rum autem in nr̃is scripturis
primo constitui loco. qđ grece
et docemur legentes. tedec&
autem quaedecent sanam
doctrinã. Et alibi Decebat
autem eum perquẽ om̃a &
propt̃ quemomã. multis
filus ingloriã adductis du¬
cems alutis eorũ perpassio¬
nẽ consũmari. Numquid
prior panetius.: numquid
aristoteles. quiet ipse dispu¬
tauit de officio quam dauid x
cum & ipse prthagoras quile¬
gitur socrate antiquior. pro¬
phetam secutus dauid. legem
silentii dederit suisꝰ sed ille
ut perquinquenniũ discipu¬
lis usum inhiberet loquendi.
dauid autem non ut natura e
munus imminueret. sed ut

Expanded text:
atque illi aestimaverunt. Illi atque illi aestimaverunt. Illi saeculi commoda in bonis ducunt, nos haec etiam in detrimentis; quoniam qui hic recipit bona, ut ille dives, illic cruciatur: et Lazarus qui mala hic pertulit, illic consolationem invenit . Deinde qui illa non legunt, nostra legent si volent: qui non sermonum supellectilem, neque artem dicendi; sed simplicem rerum exquirunt gratiam. rum autem in nostris Scripturis primo constitui loco quod Graeet docemur, legentes: Te decee quae decent sanam doctrinam . Et alibi: Decebat autem eum per quem omnia, et propter quem omnia, multis filiis in gloriam adductis, ducem salutis eorum per passionem consummari . 31. Numquid prior Panaetius, numquid Aristoteles, qui et ipse disputavit de Officio, quam David; cum et ipse Pythagoras, qui legitur Socrate antiquior, prophetam secutus David , legem silentii dederit suis? Sed ille ut per quinquennium discipulis usum inhiberet loquendi: David autem non ut naturae munus imminueret; sed ut
Abbreviated transcription (Latin):
de incedere ut duo concur¬
rant honesta & duo utilia
& quaeratur quidhonestius
& quid utilius Primũ igitur
intres partes officium diuidit᷑
honestum et utile & quid
praestantius. Deinde haec
tria inquinq genera diuise¬
runt induo honesta & duo uti¬
lia & eligendiudicium pri¬
mã ꝑtinere dicunt ad decus ho¬
nestatẽq uitae scđam aduitȩ
cõmoda copias opes. facultates
De his eligendi sub eẽ iudicium¬
N AECILLI Nos autẽ nihil
omninonisi qđ deceat & ho¬
nestũ sit. futurorũ magis quã
praesentiũ metimur formula
Nihilq: utile nisi qđ aduitaeil¬
lius aeternae prosit gratiam
definimus. Non qđ ad delec¬
tationẽ praesentis. neq aliqua
cõmoda infacultatibus & copiis
opum constituimus. sed in com¬
moda haec putamus. sinon rei¬
ciantur ea quae oneri cũ sint
aestimarimagis quã dispen¬
dio cumerogantur. Non su¬
perfluumigitur scriptionis
nr̃ae estopus: quia officium
diuersa a estimamus regula.

Expanded text:
de incidere ut duo concurde incidere ut duo concurrant honesta, et duo utilia; et quaeratur quid honestius, et quid utilius. Primum igitur in tres partes Officium dividitur: honestum, et utile, et quid praestantius. Deinde haec tria in quinque genera diviserunt, in duo honesta, et duo utilia, et eligendi judicium. Prima pertinere dicunt ad decus honestatemque vitae, secunda ad vitae commoda, copias, opes, facultates: de iis eligendis subesse judicium. Haec illi. 28. Nos autem nihil omnino nisi quod deceat et honestum sit, futurorum magis quam praesentium metimur formula: nihilque utile nisi quod ad vitae illius aeternae prosit gratiam definimus, non quod ad delectationem praesentis. Neque aliqua commoda in facultatibus et copiis opum constituimus: sed incommoda haec putamus, si non rejiciantur; eaque oneri cum sint aestimari magis, quam dispendio cum erogantur. 29. Non superfluum igitur scriptionis nostrae est opus, quia Officium diversa aestimamus regula
Abbreviated transcription (Latin):
gendi adiungitur. Pro¬
bare quoddiligas & dili¬
gere quos elegeris
Ergo qm̃ personae conue¬
niunt. uideamꝰ utrũ res
ipsa conueniat scribere deof¬
ficus &utrum hocnomen phy¬
losophorum tantũ modo scolȩ
aptum sit. anetiam inscriptu¬
ris repperiatur diuinis. Pul¬
chreitaq: dumlegimus hodie
euangeliũ quasi adhortare¬
tur ad scribendũ sp̃s sc̃s ob¬
tulit nobis lectionẽ qua con¬
firmaremur &iam in nobis
officium diciposse. Namcũ
Tacharias sacerdos obmutu¬
isset in templo & loqui non
posset factum est inquit ut
impleti sunt dies officuieius
ab ut indomũ suã. Legimus
igitur officiũ dicia nobis posse
nec ratio ipsa abhorret. quan¬
doquidem officium ab effici¬
endo dictũ putamus quasi ef¬
ficium sed prop̃t decorẽ ser¬
monis una immutata littera
officium nuncupari. Velcer¬
te ut ea agas quaen ulliofficiant
prosint omnibus. Officia¬
autem ab honesto &utili dici
a estimauerunt & dehis duob:
eligere quid pruestet. Dein¬

Expanded text:
gendi adjungitur, progendi adjungitur, probare quos diligas, et diligere quos elegerisquoniam personae conveniunt, videamus utrum res ipsa conveniat scribere de Officiis: et utrum hoc nomen philosophorum tantummodo scholae aptum sit, an etiam in Scripturis reperiatur divinis. Pulchre itaque dum legimus hodie Evangelium quasi adhortaretur ad scribendum Spiritus sanctus obtulit nobis lectionem, qua confirmaremur etiam in nobis Officium dici posse. Nam cum Zacharias sacerdos obmutuisset in templo, et loqui non posset: Factum est, inquit, ut impleti sunt dies Officii ejus, abiit in domum suam . Legimus igitur Officium dici a nobis posse. 9 26. Nec ratio ipsa abhorret, quandoquidem Officium ab efficiendo dictum putamus, quasi efficium: sed propter decorem sermonis una immutata littera, officium nuncupari: vel certe, ut ea agas, quae nulli officiant, prosint omnibus. autem ab honesto et utili duci existimaverunt, et de iis duobus eligere quid praestet: dein