comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sit fac̾e hoĩẽ. cͣ ñ tales feẽ angłos ⁊ duos pͥmos ho¬
mĩes. ũ similit̾ ⁊ peccare ñ possẽt.⁊ de iusticia
sua laudandi eẽnt. A. Intelligrsi qͥd dicas: B.
Uideor mͥ intelligere. ⁊ iccco quero cur eos tales
ñ fec̃. A. Qm̃ nec debuit nec potuit fieri. unꝰqͥsq¬

Expanded text:
hominem, cur non tales fecit angelos et duos primos homines, ut similiter et peccare non possent, et de justitia sua laudandi essent? ANS. Intelligis quae dicis? BOS. Videor mihi intelligere, et idcirco quaero cur eos tales non fecit? ANS. Quoniam nec potuit, nec debuit fieri u
Abbreviated transcription (Latin):
uolet: ito mori possit᷑ si uelit .B. uideo plane
illũ hoiẽm quẽ querimꝰ talẽ ẽe oportet re qͥ
nec ex necessitate moriatur qr omĩpotẽs erit:
nec ex debito ꝙ nũꝗͣ peccator erit. ⁊ mori pos¬
sit exlibera uoluntate qr necessariũ eritͥ.A.
St̃ ⁊ alia multa cur eũ ualcde ꝯueniat hõis
similitudinẽ ⁊ ꝯu̾sationẽ absq peccõ hab̾e
que faciliꝰ ⁊ clariꝰ ꝑ se patent in eius uita ⁊ o
ꝑib : ꝗͣ uelut añ erꝑim̃tũ sola rõe mõstrari
possĩt. Qͥs ii explicet ꝗͣ necess arie ꝗͣ sapien¬
t̃ factũ ÷. ite ille qͥ homines erat redẽptu¬
rus. ⁊ de uia mortis ⁊ ꝑditionis ad uiã u̾ite
⁊ beatitudinis eterne docendo reducturus
doceret uerbo qͣlit̃ uiuere debe̾nt se ipsũ
exẽplũ p̃beret Exẽplũ aũ se ipsũ qͣm da¬
ret infirmis ⁊ mortalib u̾ ꝓpt̾ iniurias au̾
ꝯtumelias aũ doloies aũ mortẽ a ĩticia ñ
recederent si ipsum ħ oĩa sentire ñ agnos

Expanded text:
volet, ut mori possit, si velit. BOS. Video hominem illum plane, quem quaerimus, talem esse oportere, qui nec ex necessitate moriatur, quoniam erit omnipotens; nec ex debito, quia nunquam peccator erit; et mori possit ex libera voluntate, quia necessarium erit. ANS. Sunt et alia multa, cur eum valde conveniat hominum similitudinem et conversationem absque peccato habere; quae facilius et clarius per se paum sola ratione monstrari possint. Quis enim explicet, quam neccessarie, quam sapienter factum est, ut ille, qui homines erat redempturus, et de via mortis et perditionis ad viam vitae et beatitudinis aeternae docendo reducturus, doceret verbo qualiter vivere deberent, seipsum exemplum praeberet? Exemplum autem seipsum quomodo daret infirmis et mortalibus, ut propter injurias, aut contumelias, aut dolores, aut mortem, a justitia non recederent; si i
Abbreviated transcription (Latin):
et ad qͥd erit illi utił illa ignorantia De iñ si
nicħ amatur nͥ qd cognoscitur: sic̃ nicħ erte
boni qd ñ amet ita nullũ bonũ erit qd̾ igno¬
ret. Bonũ aũ nemo ꝑfecte nouit : nͥ qͥ illud
a malo scit discernere. hãc qͦ discͤcionẽ nil¬
iꝰ scit seu facere : qͥ malũ ignorat. Sic̃ gͥ ille
de qͦ loqͥm᷑ õe ꝑfecte sciet bonũ: ita nullũ ig¬
norabit malũ. Omẽm gͥ habebit scientiã:
qͣuis eã publice ĩ hoiũ ꝯu̾satiõe ñ ostendat.
B. ħ ĩ maiori etate ita uidet᷑ sc̃ dicis. s ĩ infã¬
tia sic̃ ñ erit tẽpꝰ ꝯgruũ uͥ ĩ illo appareat sa

Expanded text:
quid erit ei utilis ignorantia illa? Deinde, si nihil amatur nisi quod cognoscitur: sicut nihil erit boni quod non amet, ita nullum bonum erit quod ignoret. Bonum autem nemo perfecte novit, nisi qui illud a malo scit discernere: hanc quoque discretionem nullus scit facere, qui malum ignorat. Sicut igitur ille, de quo loquimur, omne perfecte sciet bonum: ita nullum ignorabit malum. Omnem igitur habebit scientiam, quamvis eam publice in hominum conversatione non ostendat. BOS. Hoc in majori aetate ita videtur, sicut dicis: sed in infantia, sicut non erit tempus congruum, ut in illo a
Abbreviated transcription (Latin):
ciat᷑ Et si tã facile uictus ÷. adiabolo ũ
dm̃ peccando exhonoraret uͥ faciliꝰ ñ pos¬
s.. nne iustũ ÷ ũ hõ satisfaciẽs ꝓpeccato
tanta difficultate uincat diabolum ad
honorẽ dĩ. ũ maiori ñ possit: Anñ ÷ dig¬
nũ qͣtinꝰ qͥ se sic abstulit dõ peccando ut

Expanded text:
ciat? Et si tam facile victus est a diabolo, ut Deum peccando exhonoraret, ut facilius non posset, nonne justum est ut homo satisfaciens Deo pro peccato, tanta difficultate vincat diabolum ad honorem Dei, ut majori non possit? An non est dignum quatenus, qui se sic abstulit Deo peccando, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Qͦmͦ ⁊̃ ĩputabimus nr̃am salutẽ e̾ius gr̃e. si uos sal¬
uat necessitate : a. Est necessitas q̃ bñ facien¬
ti grãm aufert aut minuit. ⁊ ⁊ necessitas qͣ ma¬
ior beneficio grã debet᷑. Cũ i aliqͥs ea necessitate
cui subiacee inuitꝰ benefacit: aũ nulla aut mi¬
nor illi grã debetur. Cũ uͦ ipse sponte se neces¬
sitate benefaciendi subdit. nec inuitꝰ eã sustur⁊.
cenda necessitas s gra : qr nullo cogente eñ susee¬
p̃ aut seruat. s gͣtis. Nã si qđ hodie sponte ꝓmit¬
tis cras te daturũ. ead̾ cras uoluntate das: qͣ uis
necẽẽ sit te cras redd̾e ꝓmissũ si potes aut m̃ti¬
ri. ñ tñ minꝰ tͥ debi ille ꝓ ĩpenso beneficio cui
das ꝙͣ si ñ ꝓmisisses. qm̃ te debitorẽ añ tẽpꝰ dat¬
onis illi facere ñ cunctatꝰ. Tals ÷ c̃ qͥs scẽ ꝯuer¬
sationis sponte uouet ꝓpositũ. Euis nãq ser¬
uare illd̃ eoc necessitate᷑ pꝰ uotũ debeat ne apost᷑¬

Expanded text:
m imputabimus salutem ejus gratiae, si nos salvat necessitate? ANS. Est necessitas, quae benefacienti gratiam aufert aut minuit; et est necessitas, qua major beneficio gratia debetur. Cum enim aliquis ea necessitate, cui subjacet invitus, benefacit, aut nulla, aut minor illi gratia debetur. Cum vero ipse se sponte necessitati benefaciendi subdit, nec invitus eam sustinetcenda necessitas, sed gratia; quia nullo cogente illam suscepit aut servat, sed gratis. Nam si quod hodie sponte promittis te cras daturum eadem cras voluntate das, quamvis necesse sit te cras reddere promissum, si potes, aut mentiri; non tamen minus tibi debet ille pro impenso beneficio, cui das, quam si non promisisses: quoniam te debitorem ante tempus dationis illi facere non es coactus. Tale est cum qusationis sponte vovet propositum. Quamvis namque servare illud ex necessitate post votum debeat, ne aposta
Abbreviated transcription (Latin):
peccator. Nunc aũ restat indagare. utrũ
bitare debemꝰ ẽ ipse uerꝰ hõ futurus sit : ⁊
omĩs hõ nat᷑alit̃ mortał sit : A. N puto mor¬
talitatẽ ad purã. s ad corruptã hõĩs nat᷑am
ꝑtinere. Qͥ ppe si nũꝗͣ pec cass hõ. ⁊ ĩt¬
talitas ipsius immutabilit᷑ firmata
firmata es¬
ĩ in corruptibilitatẽ resurgent : ñ
ert̃ ueri homines llã si ꝑtineret ad

Expanded text:
ANS. Nunc autem restat indagare utrum bitare debemus; cum ipse vetus homo futurus sit, et omnis homo naturaliter mortalis sit? ANS. Non puto mortalitatem ad puram, sed ad corruptam hominis naturam pertinere. Quippe si nunquam peccasset homo, ettalitas ipsius immutabiliter firmata esin incorruptibilitate resurgent, non minus erunt veri homine
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑͣ incarnetur: ert̃ duo filii in tͥninitate. filiꝰ scł¬
onẽ filiꝰ erto uͥginis. ⁊ erit ĩ ꝑsonis que sẽꝑ eqͣ¬
les ẽẽ debent in eqͣlitatas scdm dignitatẽ natiui¬
tatũ. Bigniorẽ nãq natiuitatẽ habebit natꝰ ex
dõ: ꝗͣ natꝰ ex uͥgine It̃ si pat̃ fuerit incarnatꝰ.
ert̃ duo nepotes in tͥnitate. qr pat̾ erit nepos
habeat de hoĩe: nepos tũ erit uͥginis: qr filii eiꝰ
erit filiꝰ. E omĩa ĩ ꝯuenientia st̃: nec ĩ incarnati¬
one uerbi ꝯtingunt. Est ⁊ aliud cur magis ꝯueni¬
at incarnari filio ꝗͣ aliis ꝑsonis: qr ꝯuenientꝰ
sonat filiũ supplicare patri ꝗͣ aliã ꝑͣm alii. Itẽ.¬

Expanded text:
ibet alia persona incarnetur, erunt duo filii in Trinitate, Filius scibet alia persona incarnetur, erunt duo filii in Trinitate, Filius sconem Filius est; les esse debent, inaequalitas secundum dignitatem nativitatum. Digniorem namque nativitatem habebit natus ex Deo, quam natus ex Virgine. Item: si Pater fuerit incarnatus, erunt duo nepotes in Trinitate; quia Pater erit nepos habeat de homine, nepos tamen erit Virginis, quia filii ejus erit filius: quae omnia inconvenientia sunt, nec in incarnatione Verbi contingunt. Est et aliud cur magis conveniat incarnari Filio, quam aliis personis: quia convenientius sonat Filium supplicare Patri, quam aliam pe
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ fictã uanitatẽ. s suꝑ solidã ueritatẽ: ⁊ dic qr ual¬
de ꝯuenit ũ qͣ admocdũ hõis pecc̃m ⁊ causa nr̃e
dãpnationis pͥncipiũ sũpsit a femina: ita medi¬
cina peceĩ ⁊̃ causa nr̃e dãpnationis nascatur de
femina. Anne mulieres desꝑent se ꝑtinere ad sor¬
tẽ beatorũ. qm̃ de femina tm̃ malũ ꝓcessit : o¬
portet ũ ad reformandã spẽ earũ de muliere tm̃
bonũ ꝓcedat Pinge ⁊ ħ. Si uͥgo erat qͦ causa fu¬
it humano gñĩ tociꝰ mali: multomagis decet u̾
uͥgo sit que causa erit tociꝰ boni. ħ qͦ pinge.
Simulier ꝗͣ fec̃ ds̃ de uiro sine femina facta ẽ.
de uͥgine: ꝯueñ ualde ũ uir qͦ qͥ fiet de femina
sine uiro fiat de uͥgine.Nunc qͦ qͦrendũ ⁊ in¬
qͣ ꝑͣ ds qͥ ÷ tres persone hominẽ assumat. Plu¬
res is ꝑsone nequeunt unũ eundẽq hoĩe assu¬
natione uerbi ad dõnũ papã urbanũ directa qͣn¬
tũ ad p̃sentẽ inuestigationẽ suffic̾e puto locutꝰ

Expanded text:
eritatem, et dic quia valde convenit ut quemadmodum hominis peccatum et causa nostrae damnationis initium sumpsit a femina; ita medicina peccati, et causa nostrae salvationis nascatur de femina: ac ne mulieres desperent se pertinere ad sortem beatorum, quoniam de femina tantum malum processit, oportet ut ad reformandam spem earum, de muliere tantum bonum procedat. Pinge et hoc: Si virgo erat, quae causa fuit humano generi totius mali; multo magis decet ut virgo sit, quae causa erit totius boni. Hoc quoque pinge: Si mulier, quam fecit Deus de viro sine femina, facta est de virgine; convenit valde ut vir quoque, qui fiet de femina, sine viro fiat de virgine. Sed dequi est tres personae, hominem assumat. Plures enim personae nequeunt unum eumdemque hominem assunatione Verbi ad dominum papam Urbanum directa, quantum ad praesentem investigationem sufficere puto, locutu
Abbreviated transcription (Latin):
hõis nat᷑a qͦ infirmior erat qͣsi dm̃ excus aret atq
diabłm ꝯfund̾et si ille casũ suũ infirmitati sue ĩ¬
putaret. ẽ ipsa ĩfirmior staret. ac si ⁊ eadẽ ipsa ca
de tanta infirmitate tanto alti ascend̾et qͣm uñ di¬
ab olꝰ cecidiss: qͣnto boni angłi qͦrũ eqͣlitas ei debet᷑

Expanded text:
hominis natura, quae infirmior erat, quasi Deum excusaret, atque diabolum confunderet; si ille suum casum infirmitati suae imputaret, cum ipsa infirmior staret: ac, si et eadem ipsa cadde tanta infirmitate tanto altius ascenderet quam unde diabolus cecidisset; quanto boni angeli quorum aequalitas ei debetur,
Abbreviated transcription (Latin):
rũ in hac similitudine ꝗͣ habere debet ẽ
hõib dic utrũ ignorantiã qͦ siẽ alias in¬
firmitates nr̃as habiturus sit .a. Qͥd du¬
bitas de dõ utrũ sit oĩa sciẽs: B. Qͥa ꝗͣuis
sit ĩmortał futurꝰ ex diuina nat᷑a: morta
ł tñ erit ex humana. Nã c̃ur ñ similit̃ po

Expanded text:
rum in hac similitudine, quam habere debet cum hominibus, dic utrum ignorantiam quoque, sicut alias infirmitates nostras, habiturus sit? ANS. Quid dubitas de Deo, utrum sit omnia sciens? BOS. Quia quamvis sit immortalis futurus ex divina natura, mortalis tamen erit ex h
Abbreviated transcription (Latin):
integre restaurabit᷑. ⁊ dĩ ꝓpositũ deficere uide¬
bit᷑. que duo in ꝯuenientia sunt. Ergo necẽs
⁊ ũ de adam assumat᷑ hõ. ꝑ ꝗͤ restaurandũ ÷ ge¬
euitabilit̃ oportet ẽẽ. a. Inuestigemꝰ nc̃ utrũ
assumenda sit a dõ nat᷑a hõis de patre ⁊ matͤ
sic̃ alii st̃ hoĩes. aut de uiro sine femina. aũ
de femina sine uiro. Nã qͦcũq mͦ ex his tͥb mo¬
dis sit: de adã ⁊ eua erit de qͥb ẽ om̃is hõ ut ꝰ q
sexꝰ. nec aliqͥs modus ex tͥb istis facilior ⁊ dõ

Expanded text:
integre restaurabitur, et Dei propositum deficere videbitur, quae duo inconvenientia sunt: ergo necesse est ut de Adam assumatur homo, per quem restauretur geevitabiliter oportet esse. ANS. Investigemus nunc utrum assumenda sit a Deo natura hominis de patre et de matre, sicut alii sunt homines; aut de viro sine femina, aut de femina sine viro. Nam quocunque modo ex his tribus modis sit, de Adam et Eva erit, de quibus est omnis homo utriusque sexus; nec aliquis modus ex tribus his facilior est
Abbreviated transcription (Latin):
met ds humãnã nat᷑am. Aut ⁊ assumet eã de
adam: aut faciet nouũ hõĩẽ qͦ admodũ feẽ adã
de nullo alio hoĩe. S si nouũ hominẽ faẽ ñ ex
ade gñe: ñ ꝑtinebit ad genꝰ humanũ qd natũ ÷
de adã. Qr̃ ñ debedbit satis facere ꝓ eo: ꝙ ñ erit
de illo. Siẽ i rectũ ÷ ũ ꝓ culpa homĩs homo
satis faciat: ita necẽe ÷ uͥ satis faciẽs idẽ sit qͥ
peccator. aut eiꝰdẽ gñĩs. Aliter nãq nec adam
nec genꝰ eiꝰ satis facri ꝓse. G sic̃ de adã ⁊ eua
peccatũ in om̃s hoĩeᷤ ꝓpagatũ ÷ ita nullꝰ nͥ ue¬
ipsi ł qͥ de ilł nascit᷑. ꝓ pecc̃o hoiũ satisfacere de

Expanded text:
met Deus humanam naturam. Aut enim assumet eam de Adam, aut faciet novum hominem, quemadmodum fecit Adam de nullo alio homine. Sed si novum hominem facit non ex Adae genere, non pertinebit ad genus humanum, quod natum est de Adam: quare non debebit satisfacere pro eo, quia non erit de eo. Sicut enim rectum est ut pro culpa hominis homo satisfaciat; ita necesse est ut satisfaciens idem sit qui peccator aut ejusdem generis: aliter namque nec Adam, nec genus ejus satisfaceret pro se. Ergo sicut Adam et Eva peccatum in omnes homines propagatum est; ita nullus, nis
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ potestatẽ discernendi ũ odiss ⁊ uitaret malũ. ac
amaret ⁊ eligeret bonũ. atq magis bonũ magis a¬
maret ⁊ eligeret. Alit̃ nãq frustra illi deus dediss.
potestatẽ istã discernendi : qr ĩuanũ disc̾n̾e̾t. si scd̃m
disc̾tionẽ ñ amari ⁊ uitaret. S ñ ꝯueñ uͥ ds̃ tantã po
testatẽ frustra ded̾it. ad ħ itaq factã eẽ rõalẽ na-¬
ta᷑m certũ ÷: ũ sũmũ bonũ suꝑ oĩa amaret ⁊ elige¬
s aliud amat. At ħ nͥ iusta face neqͥt. Ut gͥ frustra
si sit rõalis: simul ad ħ rõalis ⁊ iusta facta ⁊ Qd si
ad sũmũ bonũ eligendũ ⁊ amandũ iusta facta ÷:
aut tał ad ħ facta ÷. uͥ aliqn asseqͤret᷑ qd amaret
i eligeret. aut ñ. S si ad ħ iusta ñ ⁊ facta. uͥ qđ sic
amat ⁊ eligit asseqͣtur: frustra facta ÷ tał u̾ sic
illud amet ⁊ eligat. nec ulla erit rõ cur illud asse¬
qͥ debeat aliqñ. Qͣ diu gͦ amando ⁊ eligendo sũmũ bo¬

Expanded text:
pit potestatem discernendi, ut odisset et vitaret malum, ac amaret et eligeret bonum, atque majus bonum magis diligeret et eligeret. Aliter namque frustra illi Deus dedisset potestatem illam discernendi: quia in 87 vanum discerneret, si secundum discretionem non amaret et vitaret. atem frustra dederit. Ad hoc itaque factam esse rationalem naturam certum est, ut summum bonum super omnia amaret et eligesed aliud amat. At hoc nisi justa facere nequit. Ut igitur frustra non sit rationalis, simul ad hoc rationalis et justa facta est. Quod si ad summum bonum eligendum et amandum justa facta est; aut talis ad hoc facta est, ut aliquando assequeretur quod amaret et eligeret, aut non. Sed si non ad hoc justa est facta, ut quod sic amat et eligit assequatur, frustra facta est talis, ut sic illud amet et eligat; nec ulla ratio erit cur illud assequi debeat aliquando. Quandiu ergo amando et eligendo summum bo
Abbreviated transcription (Latin):
iccͥco mortale ponitur in hõis diffinõe a phi¬
losophis qͥ ñ credider̃t totũ hoĩẽ aliqñ potu¬
isse aut posse eẽ ĩmortalẽ. Qrͣ ñ suffiẽ ad mõ¬
grandũ illũ hoĩẽ debere mortalẽ. ẽẽ ħ ꝙ ue
lã nescio si tũ nescis. qua ille ꝓbet᷑ posse
mori. A. Dubiũ ñ ẽ. qr sicut d̾s erit. ita omp̃s
terit mori ⁊ resurgere Siue aũ aiãm suam
ponat nullo alio faciente siue alius ħ faci¬
at ũ eã ponat ipso ꝑmittente quantũ ad
aliqͥd hab̾e ꝗͣ qͥcqͥd sub deo ÷: qd̾ sponte det.

Expanded text:
co mortale ponitur in hominis diffinitione a philosophis, qui non crediderunt totum hominem aliquando potuisse aut posse esse immortalem. Quare non sufficit, ad demonstrandum illum hominem debere mortalem esse, hoc quia lam nescio si tu nescis, qua ille probetur posse mori. ANS. Dubium non est quia sicut Deus erit, ita omnipotens terit mori et resurgere. Sive autem animam suam ponat nullo alio faciente, sive alius hoc faciat ut eam ponat ipso permittente; quantum adaliquid habere, quam quidquid sub Deo est; quod sponte det,
Abbreviated transcription (Latin):
admodũ gͦ si ñ peccass hõ c̃ eod̾ qd̾ gerebat corꝑe in
ĩcorruptibilitatẽ tͣnsmictandꝰ erat: ita oportet u̾
c̃ restaurabit᷑. c̃ suo ĩ qͦ uiuit in hac uita corꝑe
restauretur. B. Qͥd respondebimꝰ siqͥs dicat qr ħ fieri
oporret de ilł ĩ qͥb humanũ genꝰ restaurabitur. de
reꝓbis uͦ ñ ÷ necẽe: a. Nicħ iustiꝰ aut ꝯuenientiꝰ in

Expanded text:
admodum igitur si non peccasset homo, cum eodem quod gerebat corpore in incorruptibilitatem transmutandus erat; ita oportet ut cum restaurabitur, cum suo, in quo vivit in hac vita, corpore restauretur. BOS. Quid respondebimus, si quis dicat quia hoc fieri oportet de illis, in quibus humanum genus restaurabitur; de re
Abbreviated transcription (Latin):
foueã ꝗͣ illi monstrat uñ nullatenꝰ exire possit. ⁊ ser¬
uꝰ ille ꝯtẽpnẽs mandatũ ⁊ monitionẽ dñi sui sponte
se ĩ mõstratã mittat foueã ũ nullatenꝰ possit opꝰ in¬
iunctũ efficere: putas ne illi aliqͣtenꝰ ĩpotentiã istã
ad excusationẽ ualere. cur opꝰ iniunctũ ñ faciat: B.
ꝑa deiecit se in hãc ĩpotentiã. ũ nec illud possit
soluere qd debebat añ pecc̃m. id ÷ ne peccaret. nec
ħ qd debet. ꝙ peccaũ. in excus abił÷. Ipsa nãq ĩ¬
potentia culꝑa ÷ : qr ñ deb eã hab̾e. immo deb¬

Expanded text:
quam illi demonstrat, unde nullatenus exire possit: et servus ille contemnens mandatum et monitionem domini sui, sponte se in praemonstratam mittat foveam, ut nullatenus possit injunctum opus efficere: putasne illi aliquatenus impotentiam istam ad excusationem valere, cur opus injunctum non faciat? BOS. et sua culpa dejecit se in hanc impotentiam, ut nec illud possit solvere, quod debebat ante peccatum, id est ne peccaret; nec hoc quod debet quia peccavit: inexcusabilis est. Ipsa namque impotentia culpa est; quia non debet eam habere, im
Abbreviated transcription (Latin):
lã utrũ ad eqͣlitatẽ peccĩ hõ satisfaciat dõ: nͥ id ipsũ
qd̵ ꝑmittendo se uinci adiabolo dõ abstulie. diabolũ
tari.A. Putas ne sũmã iusticiã hãc iusticiã posse ui¬
olare : B. N audeo cogitare. A. Nullatenꝰ gͦ debet aũ pͥ
acciꝑe hõ a dõ qd d̃s illi dare ꝓposuit: si ñ reddit dõ to¬
tũ quod illi abstulit. ũ sic̃ ꝑ illũ ds̃ ꝑdidit: ita ꝑ illũ re¬

Expanded text:
lam, utrum ad aequalitatem peccati homo satisfaciat Deo; nisi idipsum quod, permittendo se vinci a diabolo, Deo abstulit, diabolum tari. ANS. Putasne summam justitiam, hanc justitiam posse violare? BOS. Non audeo cogitare. ANS. Nullatenus ergo debet aut potest accipere homo a Deo, quod Deus illi dare proposuit; si non reddit Deo totu
Abbreviated transcription (Latin):
cis : si ñ reddis aliqͥd maiꝰ ꝙͣ sit id ꝓ qͦ pecẽm fac̾e
ñ debueras .B. & rõem uideo sic eagere. ⁊ oĩo eẽ
ĩpossibile. a lec d̃s ullũ obligatũ ali qͣtenꝰ debi¬
to peccĩ. assum̾e pͥ ad beatitudinẽ: q ñ deb ⁊ .B.
⁊ honorẽ dĩ. ⁊ ad ꝯfusionẽ diabłi. c̃ ille infirmi¬
or ĩ t̾ra ñ peccaret eod̾ diabolo suadẽnte. qͥ for¬
tior peccaũ ĩ celo nullo suadente. Et c̃ ħ facile¬

Expanded text:
cis, si non reddis aliquid majus, quam sit id pro quo peccatum facere non debueras. BOS. Et rationem video sic exigere, et omnino esse impossibile. ANS. Nec Deus ullum obligatum aliquatenus debitoet honorem Dei, et ad confusionem diaboli; cum ille infirmior in terra non peccaret, eodem diabolo suadente, qui fortior peccavit in coelo, nullo suadente: et, cum hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ꝰ face peccm̃. A. Remoue hãc necessitatẽ ⁊
de solo ħ pecc̃õ ꝯsid̾a si possis illud fac̾e̾ ꝓ te ipso re¬
dim̃do .B. aꝑte uideo. qr ñ possũ. A. Ne te diutiꝰ ptͣ¬
hã: qͥd si necẽẽ eẽt aut totũ mundũ ⁊ qͥcqͥd ds ñ ẽ
pire ⁊ ĩ nichilũ redigi. aut te facere tã paruã rẽ
qtͣ uoluntatẽ dĩ .B. Cũ ꝯsid̾o actionẽ ipsã. leuissi¬
mũ qͥddã uideo ẽẽ: s c̃ ĩtueor qͥd sit ꝯͣ uoluntatẽ

Expanded text:
 facere. ANS. Remove hanc necessitatem: et de solo hoc peccato considera, si possis illud facere pro teipso redimendo. BOS. Aperte video quia non possum. ANS. Ne te diutius protraham: quid, si necesse esset aut totum mundum, et quidquid Deus non est, perire et nihilum redigi; aut te facere tam parvam rem contra voluntatem Dei? BOS. Cum considero actionem ipsam, levissimum quiddam video e
Abbreviated transcription (Latin):
ñ reddet: aut uolet rebdere aũ ñ uolet.S si uo¬
roẽm seqͥt᷑ d̃s iusticie: ñ ⁊ qͣ euadat miser homũ
debere nͥ illi cui penitꝰ dimissa st̃ peccã. ne hãc
dimissionẽ fieri nͥ debito reddito qd̾ debet᷑ ꝓ pec¬
cõ scd̃m magnitudinẽ pecc̃i: supͣ positis rõib pu¬
to me sufficient̃ ostendisse .ẜ P ece ita ÷ Qm¬

Expanded text:
non reddet, aut volet reddere, aut non volet. Sed si vorationem sequatur Deus justitiae, non est qua evadat miser homuncdebere, nisi illi, cui penitus dimissa sunt peccata; nec hanc dimissionem fieri, nisi debito reddito, quod debetur, pro peccato secundum magnitudinem peccati, supra positis rationibus puto me sufficienter ostendisse. Quibus
Abbreviated transcription (Latin):
noluert. A. Qͥd dicis de deo qͥ peccare ñ p̾. nec
ħ meruit ꝑ potestatẽ peccandi qua ñ peccaũ. ñ¬
ne laudandus ⁊ ꝓ iusticia sua: B. ħ uolo uͥ respõ¬
deas ꝓ me llã si dico eũ ñ ẽẽ laudandũ: scio me
m̃tiri᷑ si aũ dico laudandũ: timeo infirmare
rõnẽ ꝗͣ dixi de angeł.a. Angeli ñ s̃ laudandi de
iusticia sua q peccare potuert̃.s qr ꝑ ħ qͦdã mͦ a¬

Expanded text:
noluerunt. ANS. Quid dicis de Deo, qui peccare non potest: nec hoc meruit per potestatem peccandi, qua non peccavit: nonne laudandus est pro justitia sua? BOS. Hic volo ut respondeas pro me: nam si dico eum non esse laudandum, scio me mentiri. Si autem dico laudandum, timeo infirmare rationem, quam dixi de angelis. ANS. Angeli non sunt laudandi de justitia sua, quia peccare potuerunt; sed quia
Abbreviated transcription (Latin):
seruaret ꝗͣ pollutã: A Nonne similit̾ face̾t d̃s qͥ ho¬
minẽ angeł sociandũ sine peccõ qͦsi ĩ manu sua
tenebat ĩꝑadiso. ⁊ ꝑmisit ut acceniꝰ ĩuidia diabo¬
lꝰ eũ ĩ lutũ peccĩ qͣuis ꝯsentientẽ deiceret. si ii ꝓ
hib̾e uellet diabolũ ñ poss tẽptare hoiẽ. ñne in¬
ꝗͣ similit̾ face̾t si hoiẽ pecc̃i sorde macłatũ sine
Tene gͥ cͥtissime qr sine satis factione .i. sine debi¬
ti solutione spontanea.nec ds̃ pͥ pecc̃m ĩpunitũ
dimitt̾e. nec peccator ad beatitudinẽ ł talem
qualẽ habebat añꝗͣ peccaret᷑ ꝑuenire. ñ ĩ ħ mͥ re

Expanded text:
e similiter faceret Deus, qui hominem angelis sociandum sine peccato, quasi in manu sua, tenebat in paradiso; et permisit ut accensus invidia diabolus eum in lutum peccati, quamvis consentientem, dejiceret? Si enim prohibere vellet diabolum, non posset tentare hominem. Nonne, inquam, similiter faceret, si hominem peccati sorde maculatum, sine tur certissime quia sine satisfactione, id est, sine debiti solutione spontanea, nec Deus potest peccatum impunitum dimittere, nec peccator ad beatitudinem vel talem, qualem habebat antequam peccaret, pervenire: 84 non e
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ uidet᷑. donec ds mͥ melꝰ aliqͦ mͦ reuelet. Certꝰ
i sũ: si qͥd dico qd̾ sacre scͥpt᷑e absq dubio ꝯͣ dicat:
q falsũ ẽ nec illd̃ ten̾e̾ uolo si cognouo. S si in
ilł reb de qͥb diu̾sa sentiri posst̃ sine ꝑicło. sicu¬
ti ẽ istud un uẽ agimꝰ. si i nescimꝰ utrũ plures ho¬
mines eligendi sĩt ꝗͣ sĩt angłi ꝑditi. anñ: ⁊ alt̾m
ꝑicłm. si inꝗͣ in hꝰ modi rebꝰ sic exponimꝰ diuina
dicta ũ diu̾sis sententiis fauere uideant᷑. nec ali¬
cubi ĩuenit᷑ uͥ qͥd indubitant̾ tenendũ sit det̾mi¬
nẽt: ñ arbitͦr rep̃hendi debere. Illud aũ qd̾ dix¬
isti. ꝯstituit t̾minos t̾minos ppłorũ seu gentiũ
id̾ sig̾cãt. aut diu̾sa sine repugn antia: ita intel¬
ligendũ ⁊ ũ ⁊ ꝑ angłos dĩ ⁊ ꝑ filios isrł sigcẽt᷑

Expanded text:
let. Certus enim sum, si quid dico quod sacrae Scripturae absque dubio contradicat, quia falsum est: nec illud tenere volo, si cognovero. Sed si in illis rebus de quibus diversa sentiri possunt sine periculo, sicut est illud unde nunc agimus: si enim nescimus utrum plures homines eligendi sint quam sint angeli perditi, an non, et alterum m: si, inquam, in hujusmodi rebus sic exponimus divina dicta, ut diversis sententiis favere videantur, nec alicubi invenitur, ubi quid indubitanter tenendum sit determinent, non arbitror reprehendi debere. Illud autem quod dixisti: Constituit terminos populorum, seu gentium, idem significant, aut diversa sine repugnantia, ita intelligendum est, ut et per angelos Dei, et per filios Israel,
Abbreviated transcription (Latin):
d̾e̾t. Putas ne illorũ aliꝗͤ habit᷑m hãc c̾citudinẽ. si
multo plures er̃t ꝗͣ qͥ cecider̃t: B. Neqͣꝗͣ possũ opina¬
cõplendo qd ñdũ ꝑfectũ erat de illu nũo ꝯstituende
ciuitatis sit factus: S õs c̾ti ert̃ se factos eẽ ad ꝑfi¬
ciendã illã ciuitatẽ. A Ergo si plures ert̃ ꝗͣ reꝑbi ã¬
głi: nullꝰ pot̾it aut debebit scire se ñ ẽẽ. ibi assũp¬

Expanded text:
habiturum hanc certitudinem; si multo plures erunt, quam qui ceciderunt? BOS. Nequaquam possum opinacomplendo quod nondum perfectum erat de illo numero constituendae civitatis, sit factus: sed omnes certi erunt se factos esse ad perficiendam illam civitatem? ANS. Ergo si plures erunt quam reprobi angeli nullus poterit aut debebit scire se non esse ibi assump
Abbreviated transcription (Latin):
ferenda erat eiꝰ ꝯfirmatio ⁊̃ si nullꝰ ĩ ea peccass usꝙ
ad eandẽ mundi ꝗͣ exxpectam᷑ renouationẽ. aut sn
diutiꝰ illa ꝯfirmatio diffenda erat acceleranda erat
mundana renouatio. uͥ c̃ ead ꝯfirmatione fieret.
qd mundũ nouit̾ factũ statim deus renouare. ⁊ eas
pareret E facte eẽñt destruere instituerit: oĩ cͥarp

Expanded text:
iam si nullus in ea pecasset, usque ad eam mundi, quam exspectamus, renovationem: aut si non diutius illa confirmatio differenda erat, acceleranda erat mundana renovatio, ut cum eadem confirmatione fieret. Sed quod mundum noviter factum statim Deus renovare, et eas appareret cur factae essent de
Abbreviated transcription (Latin):
qͦmͦ potert̃ ab hac ꝑu̾sa gͣtulatione defendi: Aut
qͦm dicemꝰ angłos qͥ cecidert̃ ĩ hõib restauratos.
si illi sine ħ uitio ꝑmansuri erãt si ñ cecidissẽt
id ẽ sine gͣtulatione de casu aliorũ. isti uͦ sine
illo. eẽ. ñ potueri Immo qͣlit̾ c̃ ħ uitio beati eẽ
debebt̃  Pem̃ qͦ audatia dicemꝰ dm̃i ñ uelle aut ñ
posse hãc restaurõnẽ sine ħ uitio fac̾e̾: ẜ. Nne simi

Expanded text:
quomodo poterunt ab hac perversa gratulatione defendi? Aut quomodo dicemus angelos, qui ceciderunt, ex hominibus restauratos ; si illi sine hoc vitio permansuri erant, si non cecidissent, id est sine gratulatione de casu aliorum; isti vero sine illo esse non poterunt? Imo qualiter cum hoc vitio beati esse debebunt? Deinde qua audacia dicemus Deum non velle, aut non posse, hanc restaurationem sine hoc vitio face
Abbreviated transcription (Latin):
de uiro ⁊ femina sicut assiduus monstrat usus.
aut nec de uiro nec de femina sic̃ creaũ adam:
aut de uiro sine femina siẽ fec ba euã: aũ de
femina sine uiro qd̾ ñdũ fec̃. Ut gͥ hẽ qͦ modũ¬
ꝓbet sue subiacere potestati. ⁊ ad hoc ipsũ opꝰ di¬
latatũ eẽ. nil ꝯuenientiꝰ. ꝗͣ ut de femina sine
uiro assumat illũ hoĩẽ ꝗͣ qͦrimꝰ. Utrũ aũ de uͥ¬
gine aut de ñ uͥgine digniꝰ ħ fiat : ñ ⁊ opꝰ dispu¬
tare. s sine oĩ dubitatione asserendũ ÷. qr de uͥ¬
gine dm̃ hoĩẽ nasci oportet. Est ne ħ solidũ qd¬

Expanded text:
de viro et de femina, sicut assiduus usus monstrat; aut nec de viro nec de femina, sicut creavit Adam; aut de viro sine femina, sicut fecit Evam; aut de femina sine viro, quod nondum fecit. Ut igitur hut suae subjacere potestati, et ad hoc ipsum opus dilatum esse; nihil convenientius quam ut de femina sine viro assumat illum hominem quem quaerimus. Utrum autem de virgine, aut de non virgine dignius hoc fiat, non est opus disputare; sed sine omni dubitatione asserendum est quia de virgine Deum hominem nasci oportet. BOS. Secundum
Abbreviated transcription (Latin):
lorũ. s suo m̾ito. Sic̃ nãq si boni ẽ mał peccassẽt simul
dãpnati eẽnt: ita ĩiusti si c̃ itis stetissẽt. parit̃ ꝯfirmati
aut nullꝰ umꝗͣ ꝯfirmaret᷑. aut necẽe erat aliqͤ casurũ
qͥ ad alios ꝯfirmandos puniret᷑. qͦ ittͣq absurda st̃. Inlo
itaq mͦ ꝯfirmati ĩ illi qͥ stetert̃: qͦ parit̾ ꝯfirmati ͤ ẽnt.
ũs diabolo ꝑseuerantiã ñ dedit .B.
robasti malos angłos de humana nat᷑a restaurandos.
⁊ patet ex hac rõe. q ñ ĩ minori nũo er̃t hoĩes electi:¬

Expanded text:
lorum, sed suo merito. Sicut namque, si boni cum malis peccassent, simul damnati essent: ita injusti, si cum justis stetissent, pariter conformaaut nullus unquam confirmaretur, aut necesse erat aliquem casurum, qui ad alios confirmandos puniretur: quae utraque absurda sunt. Illo itaque modo confirmati sunt illi, qui steterunt, quo pariter confirmati essent Deus diabolo perseverantiam non dedit. BOS. Probasti malos angelos de humana natura restaurandos: et patet ex hac ratione quia non in minori numero erunt electi
Abbreviated transcription (Latin):
is i lab oribꝰ delectationes ⁊ qͥetẽ ħ uite caleo ⁊ dã¬
do indimittendo qͤ mea st̃ largior. ĩ obedientia
me ipsũ illi subicio: a. Cũ reddis aliqͥd qd debes
dõ ĩ si ñ peccasti: ñ debes ħ cõputare ꝓ debito qͥ
debes ꝓ pecc̃o. Dĩã aũ ista debes dõ qͦ dicis. Tantus
nãq ẽẽ debet ĩ hac mortali uita amor. ⁊ ad q̃ ꝑ
tinet or̃o desid̾iũ ꝑueniendi ad id ad ꝙ fatꝰ et.
i dolor ꝙ ñdũ ibi es. ⁊ timor ne ñ ꝑuenias: ut ñ¬
ulla leticiã sentire debeas. nͥ de hus qͦ tͥ aut au¬
xiliũ aut spẽ dãt ꝑueniendi. si it mereris hab̾e

Expanded text:
is et laboribus delectationes et quietem ejus vitae calco, in dando et dimittendo quae mea sunt largior, in obedientia meipsum illi subjicio? ANS. Cum reddis aliquid quod debes Deo, etiamsi non peccasti, non debes computare hoc pro debito quod debes pro peccato. Omnia autem ista debes Deo, quae dicis. Tantus namque debet esse in hac mortali vita amor; et, ad quod pertinet oratio, desiderium perveniendi ad id ad quod factus es; et dolor, quia nondum ibi es; et timor, ne non pervenias; ut nullam laetitiam sentire debeas, nisi de his quae tibi aut auxilium, aut spem dant perveniendi. Non enim mereris habe
Abbreviated transcription (Latin):
bi : ñ deb acciꝑe qd̾ ñ ht̃. De dimissione uͦ b̾uit̾ di¬
co. qr null atenus ꝑtinet ad te uindicta siẽ supͣ dixi¬
mꝰ: qm̃ nec tu tuuꝰ es. nec ille tuus aut suus qͥ tͥ fe¬
c̃ ĩiuriã. s uniꝰ dñi serui facti ab illo de nicħo es
dientia uͦ qͥd das dõ qd̾ ñ debes. cui iubenti totũ qͣ
es ⁊ qd̾ habes ⁊ qd̾ potes debes : B. Nicħ iã audeo ĩ
ues dõ ꝑ pecco tuo: .B. Si me ipsũ ⁊ qͥcqͥd possũ ⁊̃

Expanded text:
dimissione vero breviter dico quia nullatenus pertineret ad te vindicta, sicut supra diximus, quoniam nec tu tuus es; nec ille tuus aut suus, qui tibi fecit injuriam, sed unius Domini servi facti, ab illo de nihilo esdientia vero quid das Deo, quod non debes: cui jubenti, totum quod es, et quod habes et quod potes, debes? BOS. Nihil jam audeo in ves Deo pro peccato tuo?
Abbreviated transcription (Latin):
riari scdm res ipsas. qđ neqͣquã fieri demonstra¬
tũ est. Qua ꝓꝑt̾ ñ ido st̃ plures rectitudines. qͥa
plures st̃ res in quibꝰ st̃ .M. An habes aliꝗͣ aliam
rationẽ. cur tͥ plures. ẽẽ. uideant᷑ p̃t̾ ipsã rerum
pluralitatẽ. d. Sic̃ istã nullã. e̾ẽ cognosco ita nul¬
lã aliã ĩ ueniri posse ꝯsido . m. Una gͥ & eadẽ. ẽ.
oĩũ rectitudo .d. Sic mn fati necesse. ẽ.m. Ampliꝰ.

Expanded text:
eri demonstratum est. Quapropter non ideo sunt plures rectitudines, quia plures sunt res, in quibus sunt. MAG. An habes aliquam aliam rationem, cur tibi plures esse videantur? praeter ipsam rerum pluralitatem? DISC. Sicut istam nullam esse cognosco; ita nullam aliam inveniri posse considero. MAG. Una igitur et eadem est omnium rectitudo. DISC. Sic me fateri nece
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa moueat᷑ significatio. d. Nichil mͥ iã clarius
.m. potes ne ꝓbare colorẽ similit̾ se hab̾e ad cor¬
pus qͦmͦ rec̾titudo se habet ad significationẽ c
d. paratior nc̃ sũ pbare qͥa ualde dissimilit᷑. m.
Puto qͥa iã tͥ notũ ẽ. qͥd deuoluntate & eiꝰ recti¬
tudine & de aliis q̃ rectitudinẽ debet̃ sentien¬
istimas de ipsis rectitudinbꝰ : St̃ asie abĩuicẽ
aut.ẽ. una & eadẽ õiũ rectitudo: d. Supra
ꝯcessi. qͥa si idõ plures st̃ rectitudines qͥa plu

Expanded text:
ipsa significatio. DISC. Mihi nihil jam clarius. MAG. Potesne probare colorem similiter se habere ad corpus, quomodo rectitudo se habet ad significationem? DISC. Paratior nunc sum probare quia valde dissimiliter. MAG. Puto quia jam tibi notum est quid de voluntate et ejus rectitudine, et de aliis quae rectitudinem habere debent, sentiensequi existimas de ipsis rectitudinibus. Sunt aliae ab invicem; aut est una et eadem omnium rectitudo. DISC. Supra concessi quia si ideo sunt plures
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓp̃t̾itis q̃ ñ ht̃. utit᷑ p̾sentib ut si dicã aliqͦ. Hic qd̾ stu¬
dens & legens didicit. ñ nͥ co actꝰ docet. Id est qd dum
studuit. & legit didicit: ñ nͥ cũ cogit᷑ docet.m. Bene
gͥ diximꝰ iꝰticiã. e̾e̾. rectitudiẽ uoluntatis seruatã ꝓpt̃
qͣndo recti cor de. id.e̾. recti uoluntate aliqñ recti si¬
ne ad iectione cordis. qm̃ nullꝰ aliꝰ ĩtelligit᷑ rectus

Expanded text:
itis, quae non habet, utitur praesentibus: ut si dicatur de aliquo: Hic quod studens et legens didicit, nonnisi coactus docet, id est quod dum studuit et legit, didicit, nonnisi cum cogitur docet. MAG. Bene ergo diximus justitiam esse rectitudinem voluntatis servatam propt dicuntur aliquando recti corde, id est recti voluntate; aliquando recti, sine adjectione cordis; quoniam nullus alius intelligitur rectus
Abbreviated transcription (Latin):
sola ꝑceptibili loqͥm᷑. una res significat᷑ q̃ geciꝰ est
iticie. & q̃ramꝰ an sit una sola ueritas ĩ om̃ibꝰ illis
ĩ qͥb u̾itatẽ dicimꝰ. ẽẽ. anita sint u̾itates plures
sic̃ plura st̃ ĩ qͥb ꝯstat. ẽe. ueritãtẽ.d. hoc multum
nosse desid̃o. m. Constat qͥa ĩ qͣcũq resit u̾itas ñ ẽ. aliud
ꝗͣ recticudo.d.Non hĩc dubito .m. Si gͦ plures st̃ u̾ita¬
tes scđ̃m plures res: plures quoq st̃ rectitudines. d.
hoc qͦq ñ minꝰ certũ. ẽ. m. Si scdm diu̾sitates rerũ ne¬
cesse. e. ẽẽ. diu̾sas rectitũdines. utiq scđm res ipsas ha¬
bẽt. ẽẽ. suũ eedem rectitudines. & sic̃ res ipse ĩ qͥb sc̃
uariant᷑ sic qͦq rectitudines uarias. ẽẽ. necesse. ẽ.d. In
una re ĩ qͣrectitudinẽ. ẽẽ. dicimꝰ ostende qd ĩ cet̾is ĩ tel¬
ligã m. dico qͥa si rectitudo significationis idõ. ẽ. alia
quã uolunt᷑is rectitudo. qͥa ista ĩuoluntate illa ĩ signi¬

Expanded text:
sola perceptibili loquimur una res significatur, quae genus est justitiae: et quaeramus an sit una sola veritas in omnibus istis, in quibus veritatem dicimus esse: an ita sint veritates plures, sicut plura sunt, in quibus constat esse veritatem. DISC. Hoc multum nosse desidero. MAG. Constat quia in quacunque re sit veritas, non est aliud quam rectitudo. DISC. Non hinc dubito. MAG. Si ergo plures sunt veritates, secundum plures res, plures quoque sunt rectitudines. DISC. Hoc quoque non minus certum est. MAG. Si secundum diversitates rerum, necesse est esse diversas rectitudines, utique, secundum res ipsas, habent esse suum eaedem rectitudines: et sicut res ipsae, in quibus sunt, variantur, sic quoque rectitudines varias esse necesse est. DISC. In una re in qua rectitudinem esse dicimus, ostende quod in caeteris intelligam. MAG. Dico quia si rectitudo significationis ideo est alia, quam voluntatis rectitudo, quia ista in voluntate, illa in signi
Abbreviated transcription (Latin):
aliud rectitudo. tñ sic̃ dicimꝰ potestatẽ diuinitatis
aut diuinã potestatẽ. siue potentẽ diuinitatẽ cũ in
diuinitate ñ sit aliud potestas quã diuinitas: ita ñ ĩ¬
ꝯuenient᷑ dicimꝰ ibi rectitudinẽ uoluntatis aut uo¬
luntariã rectitudinẽ. seu rectã uoluntatẽ. Siuͦ illã
rectitudinẽ dicimꝰ ꝓpt̾ se seruari. de nulla alia recti¬
tudine sic ꝯuenient᷑ dici posse uidec᷑. Sic̃ enĩ ñ aliud
illã sipsa se seruat. nec ꝑ aliud s ꝑse. ita ñ ꝑpt̃ aliud
ꝗͣ ꝓpt̾ se. M. In dubitant gͥ possumꝰ dic̾e. qͥa iusticia. ẽ
rectitudo uoluntatis. ꝗ̃ rectitudo ꝓpt̃ se seruat᷑. Et qm
uerbi qd hic dico seruat᷑ ñ habemꝰ participiũ passuiũ
p̃sentis tẽporis. p̾senti possumꝰ uti passuio pcito par¬
ticipio eiꝰdẽ u̾bi .d. hc usũ habemꝰ notissimũ ut p̃ti¬
tis participiis passuus utam᷑ ꝓp̃sentibꝰ q̃ latuntas ñ¬

Expanded text:
 dicimus potestatem divinitatis, aut divinam potestatem, sive potentem divinitatem cum in divinitate non sit aliud potestas quam divinitas; ita non inconvenienter dicimus ibi rectitudinem voluntatis, aut voluntariam rectitudinem, seu rectam voluntatem. Si vero illam rectitudinem dicimus propter se servari, de nulla alia rectitudine tam convenienter dici posse videtur. Sicut enim non aliud illam, sed ipsa se servat, nec per aliud sed per se, ita non propter aliud quam propter se. MAG. Indubitanter itaque possumus dicere quia justitia est rectitudo voluntatis: quae rectitudo propter se servatur. Et quoniam verbi, quod hic dico servatur non habemus participium passivum praesentis temporis, pro praesenti, possumus uti passivo praeterito participio ejusdem verbi. DISC. Hunc usum habemus notissimum, ut praeteritis 115 participiis passivis utamur pro praesentibus, quae
Abbreviated transcription (Latin):
Quare a quo simul accipimꝰ & hab̾e & uelle
& seruare uoluntatis rectitudinẽ ab illo ac¬
cipimꝰ iusticiã. & mox ut habemꝰ & uolumꝰ
eandẽ rectitudinẽ uoluntatis: iusticia dicen¬
da . e̾. Qd uͦ addidimꝰ ꝓpt̾ se ita necessariũ. e̾.
ut nullo mͦ eadẽ reccitudo nͥ ꝓꝑt̾ seruata¬

Expanded text:
Quare a quo simul accipimus et habere, et velle, et servare voluntatis rectitudinem, ab illo accipimus justitiam: et mox ut habemus et volumus eamdem rectitudinem voluntatis, justitia dicenda est. Quod vero addidimus, propter se, ita necessarium est ut nullo modo eadem rectitudo, nisi propt
Abbreviated transcription (Latin):
dere hostiũ ꝯtͣ illũ qͥ ipso nesciente uult ĩ domo
aliũ occide siue habeat iste siue ñ habeat aliquã
uoluntatis rectitudinẽ. ñ habet illã ꝗͦ querimꝰ. M.
Nã cũ lacro cogit᷑ ablatã redde pecuniã: palã .ẽ. qͥa ñ
uult se deb̾e. qm̃ ideo cogit᷑ uelle redd̾e: qͥa debet. S hic
nullatenꝰ laudandus . e. hac rectitudine.o. Qui cibat pau¬

Expanded text:
esciente, vult in domo alium occidere; sive iste habeat, sive non habeat aliquam voluntatis rectitudinem, non habet illam quam quaerimus. MAG. Nam cum latro cogitur ablatam reddere pecuniam, palam est quia non vult se debere; quoniam ideo cogitur velle reddere, quia debet: sed hic nullatenus laudandus est hac rectitudine. MAG. Qui cibat
Abbreviated transcription (Latin):
namq cũ uult qđ debet seruat uoluntatis rectitu¬
rectitudinẽ. Q aut̃ ñ nͥ coactus aut extranea mer¬
ꝓpt̃ ipsam rectitudine. d. Aut ista aut nulla uo
corrigud. Ego nichil ĩ ea corrigendũ. ẽẽ. uideo.¬
.m. Nec ego. Nulla namq ẽ. iusticia q̃ ñ. ẽ. recti¬
tudo. nee alia quã rectitudo uoluntatis iꝰticia
dicit᷑ ꝑse. dicit᷑ enĩ rectitudo actionis iusticia
s ñ nͥ euita uoluntate fit actio. Rectitudo aũt
uoluntatis etiã si ĩpossibile sit fieri qd̾ recte uo¬
lumꝰ : tñ nequaquã nom̃ amittit iusticie. Qd̾
aut̃ seruata dicit᷑ forte dicet aliqͥs. Si rectitudo¬

Expanded text:
rectiturectitudinem. Qui autem nonnisi coactus, aut extranea merpropter ipsam rectitudinem. DISC. Aut ista, aut nulla vocorrigi. DISC. Ego nihil in ea corrigendum. MAG. Nec ego. Nulla namque justitia est, quae non est rectitudo; nec alia, quam rectitudo voluntatis, justitia dicitur per se. Dicisi cum justa voluntate fit actio. Rectitudo autem voluntatis, etiamsi impossibile sit fieri quod recte volumus, tamen nequaquam amittit nomen justitiae. Quia autem servata dicitur: Forte dicet aliq
Abbreviated transcription (Latin):
illã & uelle & habere nec diu̾so tẽpore ĩ nobis
st̃ & uelle & seruare illã. ex necessitate simul
accipimꝰ & hab̾e illã & seruare. & sic̃ quã diu
seruamus habemꝰ illã. ita quã dui habemꝰ
seruamꝰ. nec ulla ex his generat᷑ ĩ ꝯuenientia
Oiuppe sic̃ eiꝰdẽ rectitudinis accept̃o natura
priꝰ. est qͣuã hab̾e aut uelle illã. qm̃. illã hab̾e
aut uelle ñ. ẽ. causa acceptioĩs s acceptio faõ

Expanded text:
illam et velle et habere: nec diverso tempore in nobis sunt et velle, et servare eam; ex necessitate simul accipimus et habere illam, et servare: et sicut quandiu servamus, habemus illam; ita quandiu habemus, servamus: nec ulla ex his generatur inconvenientia. Quippe sicut ejusdem rectitudinis acceptio natura prius est quam habere, aut velle illam: quoniam habere illam, aut velle, non est causa acceptionis, sed acceptio facit
Abbreviated transcription (Latin):
d Iilã q̃ro. m. Constat qͥa illa ĩticia ñ. ẽ. ĩ ulla nat᷑a
qͥ rectitudinẽ ñ agnoscit. Quic qͥd enĩ ñ uult rec titu¬
dinẽ. etiã si eã tenet ñ meret᷑ laudari. qͥa tenet rec¬
titudinẽ. Uelle aut̃ illa ualet qͥnescit eã .d. Uerũ .ẽ.
e iͥticia q̃ seruantẽ se facit laudabitẽ. nĩ rationa¬
libus. d. Non pot̾ alit̾. ẽẽ m. Ubi gͥ tͥ uidet᷑ ista rͦꝰticia
ĩhoie qͥ rationał. ẽ:. d.Nõ. ẽ nͥ aut̃ ĩ uoluntate aut
scientia aut ĩ oꝑe. m. Qꝗ siqͥs recte ĩtelligit. aut reste
opat᷑ nͦ aut̃ recte uelit laudabit eũ qͥsquã dei̾ticias
D Non.m. eego ñ. ẽ ista ĩticia rectitudo scientie aut
rectitudo actionis. s rectitudo uolutatis .d. Autħ¬

Expanded text:
o. MAC. Constat quia illa justitia non est in ulla natura, quae rectitudinem non agnoscit. Quidquid enim non vult rectitudinem, etiamsi eam tenet, non meretur laudem, quia tenet rectitudinem; velle autem illam non valet, qui nescit eam. DISC. verum est. est justitia, quae servantem se facit laudabilem, nisi in rationalibus. DISC. Non potest aliter esse. MAG. Ubi igitur tibi videtur ista justitia in homine, quia rationalis est? DISC. Non est nisi aut in voluntate, aut in scientia, aut in opere. MAG. Quid, si quis recte intelligit, aut recte operatur, non autem recte velit; laudabit eum quisquam de justitia? DISC. Non. MAG. Ergo non est ista justitia scientiae rectitudo, aut
Abbreviated transcription (Latin):
utcie siiticia ñ. ẽ aluid ꝗͣ recticudo Et qm̃ d̾ recti¬
tudie ente sola ꝑceptibili loqͥm̃. ĩ uicẽ sese diffinũt
iutas & rectitudo & iꝰticia Ut qͥ unã eaps roiteriti
& alias nescierit: ꝑnotã ad ignocaꝵ scieniã ꝑ¬
⁊ pohe possit imo qͥ nou̾it unã: alias nesaire.
ñ possit . d. Ad gͦ : An dicemꝰ lapidiẽ ĩtũ . oa suꝑiorib

Expanded text:
i justitia non est aliud quam rectitudo. Et quoniam de rectitudine sola mente perceptibili loquimur, invicem sese diffiniunt veritas, et rectitudo, et justitia: ut qui unam earum noverit, et alias nescierit, per notam ad ignotarum scientiam pertingere possit; imo qui noverit unam, alias nescire non possit. DISC. Quid ergo? An dicemus lapidem justum, cum a superiorib
Abbreviated transcription (Latin):
rectã ꝓptͣ hac & scdm hac ipsã rectitudinẽ: D.
linmoͣ ñ possũ alit̾ putare. Si enĩ alia rectitu¬
dine recta. ẽ. significatio. ꝑ eunte ista nichil ꝓhibet
rectã ẽẽ. significationẽ. S nulla. ẽ. recta significa¬
tio q̃ significati qd̾ ñ. ẽ. rectũ significari aut qd̾ nõ
exigit rectitudo. m. Nulla gͥ significatio. e̾ recta.
alia rectitudine quã illa quȩ ꝑmanet ꝑeunte
significatione.d palã. e̾.m. Angͦ ñ uidẽs qͥa ñ idõ¬
fit scd̾m rectitudinẽ quȩ semꝑ. e̾ nec obhoc abest
ente rectitudine d. Sic uideo ut ñ possim ñ uid̾e.
m Rectitudo gͥ qͣ significatio recta dicit᷑. ñ ht̃¬

Expanded text:
c et secundum hanc ipsam rectitudinem? DISC. Imo non possum aliter cogitare. Si enim alia rectitudine recta est significatio; pereunte ista, nihil prohibet rectam esse significationem. Sed nulla est recta significatio, quae significat quod non est rectum significari, aut quod non exigit rectitudo. MAG. Nulla igitur significatio est recta alia rectitudine, quam illa quae permanet pereunte significatione. DISC. Palam est. MAG. An itaque non vidfit secundum rectitudinem, quae semper est: nec ob hoc abest ente rectitudine? DISC. Sic video, ut non possim non videre. MAG. Rectitudo ergo, qua significatio recta dicitur, non h
Abbreviated transcription (Latin):
do. quem admodũ color ꝑcorpꝰ ht̃. ẽe. & ñ. ẽẽ. Existente
nanq corpore colorẽ eiꝰ. ẽẽ. necesse. ẽ. & ꝑeunte corpore
eolorẽ eiꝰ manere impossibile. ẽ.m. Non similit se hñt
color ad corpꝰ & rectitudo ad significationẽ.d. Ostende
dissimilitudinẽ. m.Si nullꝰ aliquo significare uelit
signo qđ significandũ. ẽ. Erit ulla ꝑsigna significa¬
tio. d. Nulla . m. An idõ ñ erit rectũ ut significet᷑ qd̾
significare̾ debet: d.Non iccirco minꝰ erit rectum.
aut minꝰ hoc exiget rectitudo. m Ergo ñ existente
significatione ñ ꝑit rectitudo qͥa rectũ. ẽ. & qͣ exigit᷑
ut qd̃ significandũ. ẽ. significet᷑. d Si ĩ teriss ñ. ee̾t.¬

Expanded text:
do: quemadmodum color per corpus habet esse, et non esse. Existente namque corpore, colorem ejus necesse est esse; et pereunte corpore, colorem ejus manere impossibile est. MAG. Non similiter se habent color ad corpus et rectitudo ad significationem. DISC. Ostende dissimilitudinem. MAG. Si nullus aliquo significare velit signo quod significandum est, erit ulla per signa significatio? DISC. Nulla. MAG. An ideo non erit rectum ut significetur quod significari debet? DISC. Non idcirco minus erit rectum, aut minus hoc exiget rectitudo. MAG. Ergo non existente significatione, non perit rectitudo, qua rectum est, et qua exigitur, ut quod significandum est, significetur. DIS
Abbreviated transcription (Latin):
felix ĩ tentio laudlanda secdulitas: manu hominib p̾di¬
care. digitis liguas aꝑire: salutẽ mortalib tacitu
dare ⁊ ꝯtꝰ diaboli surreptiões illicitas calamo atra¬
m̃toq pugnare. Tot n uuln̾a sathanas accepit: qͦt
antiquarlus dñi u̾ba descͥbit. Uno itaq loco situs.
oꝑis sui disseminatioẽ ꝑdiu̾sas ꝓuincias uadit. ĩ lo¬
cis sc̃is legit᷑ labor ipsiꝰ. Nudiunt᷑ popłi uñ se apͣua
uolũtatẽ qu̾tãt. ⁊ dño pura m̃te deseruiãt. Oꝑat᷑ ab¬
sens de oꝑe suo. Neq̃o dic̾e uicissitudinẽ illũ de tot
boĩs ñ posse ꝑciꝑe si tam̃ ñ cupiditatis ambitu s
recto studio talia noscat᷑ effic̾e. U̾ba celestia młti¬
plicat hõ. & qͣdã significati oẽ cõꝑbabili si fas. ẽ. dic̃e tͥb
digitis scͥbit᷑ qd uirtꝰ sc̃e ł nitatis affat᷑. Ospectacłum
bunt᷑: ut uñ diabolꝰ caput dñi ĩpassioẽ fec̃ ꝑcuti. ĩ dde eꝰ
calliditas possit extingui. Qui aut̃ penna ut ĩqͥb dam

Expanded text:
Felix intentio, laudanda sedulitas, manu hominibus praedicare, digitis linguas aperire, salutem mortalibus tacitum dare, et contra diaboli subreptiones illicitas calamo atramentoque pugnare. Tot enim uulnera Satanas accipit, quot antiquarius Domini uerba describit. Vno itaque loco situs, operis sui disseminatione per diuersas prouincias uadit; in locis sanctis legitur labor ipsius; audiunt populi unde se a praua uoluntate conuertant, et Domino pura msens de opere suo. Nequeo dicere uicissitudinem illum de tot bonis non posse percipere, si tamen non cupiditatis ambitu sed recto studio talia noscatur efficere. Verba caelestia multiplicat homo, et quadam significatione contropabili, si fas est dicere, tribus digitis scribitur quod uirtus sanctae Trinitatis effatur. O spectaculum ibuntur, ut unde diabolus caput Domini in passione fecit percuti, inde ejus calliditas possit exstingui. Accedit etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ed uolo a te audire si pena peccã: intelligo.¬
tis sit illi honor aut cꝰ modi honor sit. Si ip
pena peccantis ñ ÷ eiꝰ honor ẽ peccator ñ soluit
qd̃ abstulit s punit᷑. sic ꝑdit ds̃ honorẽ suũ u̾re
non recͥiꝑet. qd iis q̃ dicta st̃ repugnare uidet᷑.
.a. Dm̃ ĩpossibile ⁊ honorẽ suũ ꝑd̾e. Aut it pec¬
cator sponte soluit qđ deb: aut̃ ds̃ ab ĩuito acci¬
pit. Nã aut hõ debitã subiectionẽ dõ siue ñ pec¬
cando siue qd̵ peccat soluendo uoluntate spon¬
tanea exhibet : aut d̾s eũ ĩuitũ s torqͤndo subi¬
c̃. ⁊ sic se dm̃ eiꝰ ẽẽ ostendit. qd̾ ipse hõ uolunta¬
te fateri recusat. In qͦ ꝯsid̾andũ. ꝙ sic̃ hõ pec¬
cando rapit qd̃ dĩ ⁊: ita ds̃ puniendo aufert qͥ

Expanded text:
ed volo a te audire si peccantis poena sit illi honor, aut cujusmodi honor sit. Si enim poena peccantis non ejus honor est, cum peccator non solvit quod abstulit, sed punitur, sic perdit Deus honorem suum, ut non recuperet: quod his quae dicta sunt repugnare videtur. ANS. Deum impossibile est honorem suum perdere: aut enim peccator sponte solvit quod debet, aut Deus ab invito accipit. Nam aut homo debitam subjectionem Deo, sive non peccando, sive quod peccat solvendo, voluntate spontanea exhibet; aut Deus eum invitum sibi torquendo subjicit, et sic se Dominum ejus esse ostendit, quod ipse homo voluntate fateri recusat. In quo considerandum quia sicut homo peccando rapit quod Dei est, ita Deus puniendo aufert quod