comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ exultauit ingaudio. Qđ utiq nisi oꝑa¬
tione spi sc̃ĩ fieri potuisse. quis credat: uel ꝓp¬
ter leremiã. cui dns dic̃. Prius quã exires deuul¬
ua sci ficauite. Iam̃ illa sc̃ificatio quaefficimur
& singuli templadĩ. ⁊ ininũ onĩs tempłu dĩ.
non est nisi renatorum. qđ nisi nati hominss
eẽ ñpossunt. Nullus aũt uitã inquanatus est
bene fini&. nisirenatus. anteꝗ finat. Quodsi
buc ÷ inutero maitris. testimomiłq ad hibet
ex eugłio. ꝗa dictũ ÷ adioseph depregnante uir
tis: Alioqͥn nonerit iaiscđa. sed tertia.
Dnĩs aut̃ cum hinc loqueret᷑. nisi quis iuquid re
natus fuerit denuo. eam scilic& conputans pri¬
mam natiurtatẽ. quefit matre pdriente ñ c̃¬
cipiente. atq pregnante. quȩ fit exea. ñque fit
in ea. Neq enĩ renatũ dicimus hominẽ. que
mat̃ peperit. tãquã iterũ natussit. qͥiã semel
nat᷑ fuerat in utero. Sed illa natiui tate non

Expanded text:
tamen exultauit in gaudio — quod utique nisi operatamen exultauit in gaudio — quod utique nisi operatione spiritus sancti fieri potuisse quis credat? — uel propter Hieremiam, cui dominus dicit: Priusquam exires de uulua, sanctificaui te, tamen illa sanctifiet singuli templa Dei, et in unum omnes templum Dei, non est nisi renatorum; quod nisi nati homines esse non possunt. Nullus autem vitam in qua natus est, bene finiet, nisi renatus antequam finiat. 33. Quod si huc est in utero matris, testimoniumque adhibet ex euangelio, quia dictum est ad Ioseph de praegnante uirgtas? alioquin non erit iam secunda sed tertia. dominus autem cum hinc loqueretur, nisi quis, inquit, natus fuerit denuo. eam scilicet computans primam natiuitatem, quae fit matre pariente, non concipiente atque praegnante, quae fit ex ea, non quae fit in ea. neque enim renatum dicimus hominem, quem mater peperit, tamquam iterum natus sit, qui iam semel fuerat natus in utero, sed illa natiuitate non
Abbreviated transcription (Latin):
nec renasci quisquã potest anteqͣm natussit. ꝓfes¬
to ille singularit̾̃ natus ÷. cuirenasci non opus fuit.
qr ñ ex peccato in quo nũqua fuit transitũ fecit.
neq uiniꝗ tate c̃ceptus ÷. aut eũ indelictis mat̾
exea scm̃ uocabitur filiusdĩ. Nuptiaꝵ eñi bomĩi
ñ ex tinguit sed modificat in obȩdientiũ m̃broꝵ
malũ ut limitata quodã modo c̃cupiscentia car¬
nalis. fuat saltẽ pudicicia c̃iugalis. Uirgo autẽ
maria cui dictum⁊ ⁊ uirtus altissimi obumbra¬
bit tibi. inc̾cupiscenda prole sc̃a subtali uinbra¬
culo nullo ardore concupiscentiȩ huius ustte
Nocgͦ excepto lapide angulari. nudso quomodo
xdificentur homines indomũ dĩ adhabendũ inse
in habitantẽ dñi. iusicũ fuerint renati. qđ ñ pos¬
sunt eẽ. anteqmͣ nati. Iũalib& itaq. sententiam
depreg nantib immo dehominib habeamus.
ad huc intra mat̾na uiscera ẽstitutis. utrũ existi¬
memus eos necne donari posse ali quo scĩficatio

Expanded text:
nec renasci quisquam potest, antequam natus sit profecto ille singulariter natus est, cui renasci non opus fuit, quia non ex peccato, in quo numquam fuit, transitum fecit neque in iniquitate conceptus est aut eum in delictis mater ex ea sanctum, uocatur filius dei. nuptiarum enim bonum non extinguit, sed modificat inoboedientium membrorum malum, ut limitata quodam modo concupiscentia carnalis fiat saltem pudicitia coniugalis?. uirgo autem Maria, cui dictum est: Et uirtus altissimi obumbrabit tibi, in concipienda prole sancta sub tali umbraculo nullo ardore concupiscentiae huius aestuauit. hoc ergo excepto lapide angulari non uideo quo modo aedificentur homines in domum dei ad habendum in se habitatorem deum, nisi cum fuerint renati, quod non possunt esse ante quam nati. Quamlibet itaque sententiam de praegnantibus, immo de hominibus habeamus adhuc intra materna uiscera constitutis, utrum existimemus eos necne donari posse aliquo sanctificatio
Abbreviated transcription (Latin):
infinita fuerint. sint ⁊ informia. Cycero
aut̃ studio refellendi quantũ uidetur ꝓpt̃̾
aduersarios corporalit̾ sentientes negat.
infinito aliqͥd uingł potuisse. quia ex ca
parte qua quidq ad uingitur. necesse:
eẽ. incorporib aliquẽ finẽ. Idõ ait. ñ enĩ
uidisse neq motũ sensui uinctũ & c̃tinen¬
tẽ. id ÷ c̃tinua copulatione adherentẽ

Expanded text:
infinita fuerint, sint et informia. Cicero infinita fuerint, sint et informia. Cicero autem studio refellendi, quantum uidetur, propter aduersarios corporaliter sentientes negat infinito aliquid iungi potuisse, quia ex ea parte, qua quidque adiungitur, necesse est esse in corporibus aliquem finem. ideo ait non eum uidisse \'neque motum sensui iunctum et continentem - id est continua copulatione adhaerente
Abbreviated transcription (Latin):
modo quẽ nemo nisi cui ds̃ ipse inspirass& in¬
tellegit. Illũ aũt & iam in ipsis corporib desi¬
pere quis uonuideat. cũ a trẽ gigni dicat. &
dinuelit: Eũ aut̃ aquo a er gignitur: Non
enũ anullo gigni potest. nondicat dm. Cũ aut̃
dicitur acr eẽ semꝑ in motu. nequa quã con¬
turba bit hominẽ. ut propterea illũ diñ
put&. qui noũ omis corꝑis motũ inferiorẽ eẽ.
qũa ÷ motus anii. Motũ aũt̃ animi longe
pigriorẽ. quã : motus sumȩ atq in cõmuta¬
bilis sapientie: itẽ anaxagoras siue quilib&.
Simeutẽ dicit ipsã ueritatẽ atq sapien¬
tiam. Qiud mili : deuerbo cũ ho¬
mine contendere : Manifestum ÷ eni omiũ
rerũ descriptionẽ ⁊ modũ ab illa fieri: camq
ñ incongrie dici infinitã ñ ꝑspatta locorum
sedꝑ potentiã: quȩ cogitatio ñhumana con¬
p̃hendi ñ potest. neq qđ informe aliquidsit
ipsa sapientia. łł oc enĩ corpoꝵ: ut quȩcumq

Expanded text:
modo, quem nemo, nisi cui deus ipse inspirarit, inmodo, quem nemo, nisi cui deus ipse inspirarit, intelleget. illum autem etiam in ipsis corporibus desipere quis non uideat, cum aerem gigni dicat et deum uelit, eum autem, a quo aer gignitur, non enim a nullo gigni potest, non dicat deum? cum autem dicitur aer esse semper in motu, nequaquam conturbabit hominem, ut propterea illum deum putet, qui nouit omnis corporis motum inferiorem esse, quam est motus animi, motum autem animi longe pigriorem, quam est motus summae atque incommutabilis sapientiae. Item Anaxagoras siue quilibet si mentem dicit ipsam ueritatem atque sapientiam, quid mihi est de uerbo cum homine contendere? manifestum est enim omnium rerum descriptionem et modum ab illa fieri eamque non incongrue dici infinitam non per spatia locorum sed per potentiam, quae cogitatione humana comprehendi non potest, neque quod informe aliquid sit ipsa sapientia; hoc enim corporum est, ut, quaecumque
Abbreviated transcription (Latin):
ubiq eẽ p̃sentẽ. Si c̃ueritatẽ cuiꝰ nemo sobrie diẽ
partẽ eẽ. in isto loco ⁊ partẽ uullo. qm̃ueritas ułiq¬
Sensit qđ ipse e&̃ ds̃. Quidad illũ sinesciat quã di¬
cant isti corꝑis formam. Cam quippe dicunt. que
utiq finitasit. ⁊utrũ refellendi causa tãquã acha¬
demicus a naxameni cicero obiecerit. forma &
pul chritudine dm̃ habere oportere. quasi corporeã
speciẽ cogitans. qr illecorporeũ dm̃ eẽ. dixerat :
Att enĩ corpus ÷. Auipse sentiebat ẽẽ formã & pul¬
diritudinẽ in corporea ueritati. qua ipse animus
infor matur. ⁊ ꝑquã om̃a sapientis facta pulcra
tabili ucritate : Quod aut̃ ait ille gigni aerem.
que tamen dm̃ eẽ censebat. nullo modo mouet
hunc uirũ. ꝗ in tellegit ñsicut aer gignitur. id est
aliqua causa aut sit efficit᷑. eũ om̃ino dr̃ itañsit
gentiũ ẽẽ uerbũdĩ dm̃apud am̃. sed longe alio

Expanded text:
ubique. esse praesentem sicut ueritatem, cuius nemo sobrie dicit ubique. esse praesentem sicut ueritatem, cuius nemo sobrie dicit partem esse in isto loco et partem in illo, quoniam ueritas utiqsensit, quod ipse esset deus. quid ad illum, si nesciat, quam dicant isti corporis formam — eam quippe dicunt, quae undique finita sit — et utrum refellendi causa tamquam Academicus Anaximeni Cicero obiecerit formam et pulchritudinem deum habere oportere quasi corpoream speciem cogitans, quia ille corporeum deum esse dixerat, aer enim corpus est; an ipse sentiebat esse formam et pulchritudinem incorpoream ueritati, qua ipse animus informatur et per quam omnia sapientis facta pulchra tabili ueritate? quod autem ait ille gigni aerem, quem tamen deum esse censebat, nullo modo mouet hunc uirum, qui intellegit, non sicut aer gignitur, id est aliqua causa, ut sit, efficitur, cum omnino deus non sit, ita genitum esse uerbum dei, deum apud deum, sed longe alio
Abbreviated transcription (Latin):
cupiditate amittantur. Itaq sic̃ redior ille nobilissimꝰ
cũ int̾rogat᷑ e&̃ qͥd eipͥmũ uider&̃ ineloquentie p̃cep¬
tis obseruati oportert. ꝓnuntiationẽ dr̃ respondisse.
Cũ quereret᷑ quio scđo. eaudẽ pronuntiatione Quid
ttio: nihil aliud quã ꝓnuntiationẽ dixisse. Siint̃¬
rogares ⁊ quotiens int̾rogares dep̾ceptis xp̾iaue re¬
ligionis. inhil me aliud respondere iusi hunulitatẽ
liber&. Et si forte alia dicere necessitas cogera&: huo
utita dicã imperitissima scientia. dunosscire gau¬
deinus qͥd anaximents. qͥd aua xagoras. quid pitagoras.
qͥd emocritus senserit. Icȩtera hinius modi. ut docti
cruditiq uideamur. cũ hoc auera doctrina ⁊ eru¬
ditione longeabsit. Quiciũ didicerit am̃nostendi
aut diffundiplocas. neq finiths neq infinitus qͣs
in aliqua parte muorsit in aliqua minor. sed totõ

Expanded text:
cupiditate amittantur. itaque, sicut rhetor ille nobilissimus cupiditate amittantur. itaque, sicut rhetor ille nobilissimus cum interrogatus esset, quid ei primum uideretur in eloquentiae praeceptis obseruari oportere, pronuntiationem dicitur respondisse, cum quaereretur, quid secundo, eandem pronuntiationem, quid tertio, nihil aliud quam pronuntiationem dixisse, si interrogares et quotiens interrogares de praeceptis Christianae religionis, nihil me aliud respondere nisi humilitatem liberet, etsi forte alia dicere necessitas cogeret. Huicut ita dicam, inperitissima scientia, dum nos scire gaudemus, quid Anaximenes, quid Anaxagoras, quid Pythagoras, quid Democritus senserit, et cetera huius modi, ut docti eruditique uideamur, cum hoc a uera doctrina et eruditione longe absit. qui enim didicerit deum non distendi aut diffundi per locos neque finitos neque infinitos, quasi in aliqua parte maior sit in aliqua minor, sed totum
Abbreviated transcription (Latin):
platonieȩ gentes philosoplios paucis ĩmutatis quoe
xpĩana improbat disciplina. inuictissimos uo
regrxp̃o pras ceruices oportere subuittere. & in¬
tellegere utrbũ dĩ homint̃ indutum. Quiuis sit
& qeditum ÷ qđ illi uł ꝓferre metuebant. Huic te
ini dioscore ut tota pietate subdas uelim. necaliã
tͥ ad capescendã ⁊ optinundã ueritatẽ iuã imuiras.
uidit in fir mitatẽ. Caest aut̃ pͥma. Iuinlilitas.
scđa humlitas. t̃ta hintalitas. Et quotieus int̾ro¬
gares hoc dicerẽ ñquo aliasint p̃cepta quedixant᷑:
sod nisi humilitas omĩa. quicũq bene fticinius: &
quã intueam᷑. ⁊ apposita cui adhitteamꝰ. ⁊ impo¬
sita quare pͥmamar Lam nob dealiquo bono facto
gaudentib : totũ extorqu& deutanu Suꝑbia.
U itu qͥppe cetera inpeccatis. suꝑbia ił & ĩ in recte factis
trindat. neilla quȩlaudabilit̃ facta sunt. ipsius laudis

Expanded text:
Platonicae gentis philosophos paucis mutatis, quae Platonicae gentis philosophos paucis mutatis, quae Christiana inprobat disciplina, inuictissimo uni regi Christo pias ceruices oportere submittere et intellegere uerbum dei homine indutum, qui iussit et creditum est, quod illi uel proferre metuebant. Huic te, mi Dioscore, ut tota pietate subdas uelim nec aliam tibi ad capessendam et obtinendam ueritatem uiam munias, uidit infirmitatem. ea est autem prima humilitas, secunda humilitas, tertia humilitas et, quotiens interrogares, hoc dicerem, non quo alia non sint praecepta, quae dicantur, sed nisi humilitas omnia, quaecumque bene facimus, et quam intueamur; apposita cui adhaereamus; isita, qua reprimamur, iam nobis de aliquo bono facto gaudentibus totum extorquet de manu superbia. uitia quippe cetera in peccatis, superbia uero etiam in recte factis timenda est, ne illa, quae laudabiliter facta sunt, ipsius laudis
Abbreviated transcription (Latin):
bilta inira cula salubrit p̃di car&̾ hominib
quinec uidere neccogitare aliquid p̃ter corpora potepant.
beato apło paulo qͥeandẽ fidẽ gentib p̃seminabat. idẽ
niantur. Qua iire satis mihi uidecur. cẽ. demnonstratũ
errores gentium siue demorib. siue denatura rertum.
siut ideratione inuestigande ueritatis. Qniquãuis eer̃t
multi atq. inultiplices. in his tam̃ madeime durabus
secti senina᷑ bant. expugnantib. doctͦs ⁊ tanta disse¬
rendi subtilitate atq copia suburstentib. durasse
tamen usq intẽprã xp̃rana. quos iam certe ur̃a etate
sic obinutusse conspicinus: ut uix iã inscolis recheꝵ
cõmemoraur. tantũq. fuerint illoꝵ sententtae
certamina tam̃ a tam delo quaciesinus greooꝵ gum¬
ntasus eradicata atq cõpressasuit. ita ut siqua nic̃
serit. uisi om̃inomine cooꝑta cep̃iano ad pignandũ
ꝓsilire ũaudeat. Eex qto iutͦlegit᷑ ipsos que que

Expanded text:
bilia miracula salubriter praedicaretur hominibus, bilia miracula salubriter praedicaretur hominibus, qui nec uidere nec cogitare aliquid praeter corpora poterant, beato apostolo Paulo, qui eandem fidem gentibus praeseminabat, idem dixisse inueniantur. Qua in re satis mihi uidetur esse demonstratum errores gentium siue de moribus siue de natura rerum siue de ratione inuestigandae ueritatis, qui quamuis essent multi atque multiplices, in his tamen maxime duabus sectis eminebant, expugnantibus doctis et tanta disserendi subtilitate atque copia subuertentibus durasse tamen usque in tempora Christiana. quos iam certe nostra aetate sic obmutuisse conspicimus, ut uix iam in scholis rhetorum commemoretur tantum, quae fuerint illorum sententiae, certamina tamen etiam de loquacissimis Graecorum gymnasiis eradicata atque compressa sint. ita ut, si qua nunc eserit, nisi nomine cooperta Christiano ad pugnandum prosilire non audeat. ex quo intellegitur ipsos quoque
Abbreviated transcription (Latin):
occultare sententiã suã. ⁊ c̃tra eos disserere.
quiuerũ sẽ inuenisse ractirent. cũ inaen¬
tionẽ ipsã ueri in carnus sensib ponerauit :
&eoꝵ qͥdẽ consiliũ qͣle fuerit qͥd atan& quȩ¬
rere: diuinũ. Cerce ueldiuna aliqua auetoritate
p̃ditũ nonfint: tantũ illud aditade. qm̃plato
Acicerone multis modis aꝑtissine ostenditar
insapientia ñ liumana sedplane diuita. unde ad¬
humanã qͦdã modo acceder& It illa utiq sapi¬
entia pror sus imutabili. atq eodẽ modosẽꝑ
se habente ueritate c̃stitusse ⁊ fiue boni.
& causas rerũ. ⁊ ratiocuandi fidutiam:
ppugnatos aũt ẽẽ. uonunt epicurcoꝵ ⁊ storcoꝵ
aplatomeis eos qui incorꝑis uł manimi uatu¬¬
ra ponerent ⁊ finẽ boni. ⁊ causas rerũ. ⁊ ra¬
tiocinandi siduciam. eoꝵ successione tempoꝵ
eẽ deuolutã. ut xp̃ianȩ iã ętatis exordio
cũterũ inuisibiliũ atq ętuarũ fides ꝑuisi¬

Expanded text:
occultare sententiam suam et contra eos disserere, occultare sententiam suam et contra eos disserere, qui uerum se inuenisse iactarent, cum inuentionem ipsam ueri in carnis sensibus ponerent. et eorum quidem consilium quale fuerit, quid adtinet quaerere? diuinum certe uel diuina aliqua auctoritate praeditum non fuit. tantum illud adtende, quoniam Plato a Cicerone multis modis apertissime ostenditur in sapientia non humana sed plane diuina, unde humana quodam modo accenderetur, in illa utique sapientia prorsus inmutabili atque eodem modo semper se habente ueritate constituisse et finem boni et causas rerum et ratiocinandi fiduciam, oppugnatos autem esse nomine Epicureorum et Stoicorum a Platonicis eos, qui in corporis uel in animi natura ponerent et finem boni et causas rerum et ratiocinandi fiduciam, eo rem successione temporum esse deuolutam, ut Christianae iam aetatis exordio, cum rerum inuisibilium atque aeternarum fides per uisi
Abbreviated transcription (Latin):
questionẽ. Cũgͦ epicurei nũquã sensus corpous
falli dicerent.stoici aut̃ falli aliquatido conce¬
derent. utrq. tam̃ regulã conprehendende
ueritatis insensib. pouerent. qs istis contra
dic̃tib autir& platonicos: qs umodo insipientiim.
sed om̃ino in hominũ numero habendos putara
siabris ꝓinte diceret᷑. ñ solueẽ aliqͥd quodneq tacta
corꝑis. neq ol factu uł gustatu. neq lus anrib aut
oculis ꝑcipi possit. neq oñno talium rerũ quȩ
iu sentirentur aligna imaginatione cogitari.
sedia solumtate xẽ. atq. idsolũ posse ꝑcipi. quia
in cõmutabile ⁊ sempit̃num:ercipiaut̃ sola
inteslegentia. qr nnqueritas quomedo attingi
potest attingitur: Cũgͦ tilia sentireut platoni¬
ciquȩnrq docerent carmideditos hominas. neq
tanta eent auctoritate. apud popłos. ut ꝗe¬
credenda ꝑsua derent. doneo adeũ habitũ ꝑdu¬
cir&̾ animus. quo ista capiuntur. elege runt

Expanded text:
quaestionem. cum ergo Epicurei numquam sensus corporis quaestionem. cum ergo Epicurei numquam sensus corporis falli dicerent, Stoici autem falli aliquando concederent, utrique tamen regulam comprehendendae ueritatis in sensibus ponerent, quis istis contra dicentibus audiret Psed omnino in hominum numero habendos putaret, si ab eis prompte diceretur non solum esse aliquid, quod neque tactu corporis neque olfactu uel gustatu neque his auribus aut oculis percipi possit neque omnino talium rerum, quae ita sentirentur, aliqua imaginatione cogitari, sed id solum uere esse atque id solum posse percipi, quia incommutabile et sempiternum est, percipi autem sola intellegentia, qua una ueritas, quo modo adtingi potest, adtingitur? Cum ergo talia sentirent Platonici, quae neque docerent carni deditos homines neque tanta essent auctoritate apud populos, ut credenda persuaderent, donec ad eum habitum perduceretur animus, quo ista capiuntur, elegerunt
Abbreviated transcription (Latin):
⁊in quo nob unobonoꝵ omium finis eã. ñeos. in¬
tellecturos. ⁊ repugnantib. sedepicureis uł istoicis
multo quã sibi facilius palmã daturo. I ᷤͤ ut̃ utta
salubrisq sententia qđ ꝑnitio sissimmĩ: gentri
bumano. imperitoꝵ popłor uirisione sordes¬
cer&. Ethoc in moralib Innaturalib autem
quistionib susti dicerent effecttice om̃i uin natu¬
rarũ eẽ in corportam sapientiã. illi autẽ acorpe
nus quani discerent. cũ alii athols. alii qͣt tuor
elem̃tis in quib a defficienda om̃ta ignuis p̃uea¬
ler& pͥncipia reni darent. quis niuder&. stultoꝵ
habundantiã corpori debita : cũ in corportã porin¬
tiã conditricẽ rerũ nequaquã ualer&: in tueri
Inquoꝵ potius suffragium raperet: Restabat
pars rationalium questionũ. Nostieni quicqͥd
ꝓpt̃ adipis cendã sapientiã quęrit᷑. aut demo¬
rib. aut denatura. aut deratione habere

Expanded text:
et in quo nobis uno bonorum omnium finis esset, non eos inet in quo nobis uno bonorum omnium finis esset, non eos intellecturos et repugnantibus uel Epicureis uel Stoicis multo quam sibi facilius palmam daturos, ita ut uera salubrisque sententia, quod perniciosissimum est generi humano, inperitorum populorum inrisione sordesceret. et hoc in moralibus. In naturalibus autem quaestionibus si isti dicerent effectricem omnium naturarum esse incorpoream sapientiam, illi autem a corpore nusquam discederent, cum alii atomis alii quattuor elementis, in quibus ad efficienda omnia ignis praeualeret, principia rerum darent, quis non uideret stultorum abundantiam corpori deditam, cum incorpoream potentiam conditricem rerum nequaquam ualeret intueri, in quorum potius suffragium raperetur? Restabat pars rationalium quaestionum. nosti enim, quicquid propter adipiscendam sapientiam quaeritur, aut de moribus aut de natura aut de ratione habere
Abbreviated transcription (Latin):
et emoritur. Idõq nonualentes ili auctoritate
turbas trenarũ itrum dilectione cecatas ad inui¬
sibilium fidẽ ducerent. cũeas uidereue tpicureis
maxime contentionib cõmoueri: ñsolũ adhauri¬
endã quo ultro ferebant᷑. sed &iã addefensanda᷑
corporis uoluptatiłm. ut in ea siunũ bonũ hommis
constituri&̃. Eos aut̃ quiadutrsus hoc uoluꝑtatẽ
uirtutis laude mouerentur: minus difficulter
eã contẽplari in animis hominum Unde factabona
dequib utquũq poterant uidicare procederent.
simul uidebant sieis conarent᷑ insuuart aliqũa
rẽ diuinã. ⁊ supra om̃a incõmuttbilẽ. quȩ millo
atinigeret᷑ corꝑis sensu. sedsola inte intellegetã.
Quetanten &um naturã ipsius iñtis excedera.
cũq eẽ. amĩpropositõ animo humano ad fruen¬
dum purgato ab omĩ labe humanaꝵ cupiditatõ.
inquo uno ad qͥescer& om̃is beatitudqnis appetitꝰ

Expanded text:
et emoritur. ideoque non ualentes illi auctoritate et emoritur. ideoque non ualentes illi auctoritate turbas terrenarum rerum dilectione caecatas ad inuisibilium fidem ducere, cum eas uiderent Epicureis maxime contentionibus commoueri non solum ad hauriendam, quo ultro ferebantur, sed etiam ad defensitandam corporis uoluptatem, ut in ea summum bonum hominis constitueretur, eos autem, qui aduersus hanc uoluptatem uirtutis laude mouerentur, minus difficulter eam contemplari in animis hominum, unde facta bona, de quibus utcumque poterant iudicare, procederent, simul uidebant, si eis conarentur insinuare aliquam rem diuinam et supra omnia incommutabilem, quae nullo adtingeretur corporis sensu, sed sola mente intellegeretur, quae tamen etiam naturam ipsius mentis excederet, eumque esse deum propositum animo humano ad fruendum purgato ab omni labe humanarum cupiditatum, in quo uno adquiesceret omnis beatitudinis appetitus
Abbreviated transcription (Latin):
quippe acha demice qͥplatonicr. qđ doc& auditorum
ipsa successio. Archesilas eniti quipͥmus occulta seri¬
tentia sua nihil aluro istos qua refellere statuit. quęre
cna successerit. polleniom inuenies. Quere cuipole.¬
non. xtnocraten.xenocrati aut̃ discipło achadem.¬
laia scolã suã reliqͥd plato. Quantũ igitur ꝑtin& ad
questionẽ desũmo homanis bono. remoue ꝑsortas ho¬
minũ. atq ipsu oi sceptationẽ ẽstitue profecto reppe¬
ries duos errores se ad uersa fronte conlid̾e: unũ estitu¬
entẽ in corꝑe.aliũ c̃stituentẽ in auimo sumum bonum
Rationẽ aut ueritatis qua sumũ bonũ nrm ds̃ cẽ. intel¬
legitur. utriq resistere. sedñprius aoẽtẽ utra. qua pra¬
ua dedoẽtẽ. Ix ipsa rursũ adiunctis psonis c̃stituę rep¬
Om̃ib eñĩ defuit autine humilitati exẽplum.
scroat̾ arrogantis. Onus suꝑbia cedit. & frangitur.

Expanded text:
quippe Academici qui Platonici, quod docet auditorum quippe Academici qui Platonici, quod docet auditorum ipsa successio. Arcesilas enim, qui primus occultata sententia sua nihil aliud istos quam refellere statuit, quaere, cui successerit: Polemonem inuenies; quaere, cui Polemon: Xenocraten; Xenocrati autem discipulo Academiam, scholam suam, reliquit Plato. quantum igitur pertinet ad quaestionem de summo hominis bono, remoue personas hominum atque ipsam disceptationem constitue: profecto reperies duos errores inter se aduersa fronte conlidi, unum constituentem in corpore alium constituentem in animo summum bonum, rationem autem ueritatis, qua summum bonum nostrum deus esse intellegitur, utrique resistere sed non prius docentem uera quam praua dedocentem. id ipsum rursum adiunctis personis constitue: reomnibus enim defuit diuinae humilitatis exemplum, ferociter adrogantis omnis superbia cedit et frangitur
Abbreviated transcription (Latin):
ditor. Qui potens ÷ &iam exnhilo. ñtantũ aliqͥd
sed & iamignũ aliqͥd facere. Primũ aut̃ peccatũ.
hoc÷ pͥmũ uoluntarie̾ defectũ eẽ. gaudere ad ꝓpͥa
potestatẽ. Adminus eiũ gaud&. quã si addĩ potesta¬
tẽ guideat. quȩ utiq. maior est. Hoc nonuidentes
& potentias intuentes animi humani. magnamiq.
pulcritudinẽ sacctoꝵ atq aꝯctoꝵ. & iam siincor¬
ꝑe puduit pontre sũmũ bonũ AIpso timen ani¬
moponentes. infruutiq posuet̾.quã ubi suce¬
risdima ratione ponendũ ÷ inthos. qui ita senti¬
uit apuo grecos philosophos. ⁊ nuntero. ⁊ dis¬
putinoi subtilitate stora preualuer̃. Ouitium̃ innatu
ralib corporta omãeẽ arbittintes. migis acarne quã
a corꝑe animũ auertere poturr. Inter cos aut̃ qui fru¬
tito a offitium saũ ꝑtinere arbittatisunt. stoieis ⁊ epi¬
cartis. nuxime ⁊ prodesolis omino refistere. Idem

Expanded text:
ditor, qui potens est etiam ex nihilo non tantum aliquid ditor, qui potens est etiam ex nihilo non tantum aliquid sed etiam magnum aliquid facere; primum autem peccatum, hoc est primum uoluntarium defectum esse gaudere ad propriam potestatem; ad minus enim gaudet, quam si ad dei potestatem gaudeat, quae utique maior est. hoc non uidentes et potentias intuentes animi humani magnamque pulchritudinem factorum atque dictorum, etiam si in corpore puduit ponere summum bonum, in ipso tamen animo ponentes infra utique posuerunt, quam ubi sincerissima ratione ponendum est. inter hos, qui ita sentiunt apud Graecos philosophos, et numero et disputandi subtilitate Stoici praeualuerunt, qui tamen in natralibus corporea omnia esse arbitrantes, magis a carne quam a corpore animum avertere potuerunt. 16. Inter eos autem qui frurito ad officium suum pertinere arbitrati sunt Stoicis et Epicureis maxime et prope solis omnino resistere. idem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpͥa. inherere dõ atq ab illo in cõmutabili refici & re¬
formari uititur. a quo eẽ iã cepit. ñ solũ omem spe¬
ciem terũ om̃ium siue que sensu corꝑis. siuequȩ intel¬
legentia m̃tis attinguntur. sed &iam ipsã capacitatẽ
for mationis anteformationẽ. cũuł iiforme aliqͥd
dr̃ qđ formmn potest. Itaq tuto muꝰ seeẽ. stabilẽ
sentit. quantomiuꝰ her&e. dõ qui sũme :. & alũ ido
sũme eẽ. quia nulla miitibilitate ꝓficit seu deficit.
sibi aut̃ illã cõmutationẽ expedire quaꝓficit ut ꝑ¬
fecte illico hereat. Camuꝰ cõmutationẽ quȩ inde fes¬
tu ÷ eẽ uitiosã. omẽmaut̃ defectũ ad interitum
uergere. quo utrũ aliqͣ res ꝑueniat. tã & siũ appar&.
tim̃ apparere om̃ib eo ducere Interitũ. ut nonsit
qđ erat. Unde colligitur non ob aliudres deficere.
uł posse deficere. nisi quod ex iibilo facte suit.

Expanded text:
propria, inhaerere Deo, atque ab illo incommutabili refici et repropria, inhaerere Deo, atque ab illo incommutabili refici et reformari nititur, a quo esse iam capit non solum omnem speciem rerum omnium, sive quae sensu corporis, sive quae intellegentia mentis adtinguntur, sed etiam ipsam capacitatem formationis ante formationem, cum uel informe aliquid dicitur, quod formari potest. itaque tanto minus se esse stabilem sentit, quanto minus haeret deo, qui summe est, et illum ideo summe esse, quia nulla mutabilitate proficit seu deficit; sibi autem illam commutationem expedire, qua proficit, ut perfecte illi cohaereat, eam uero commutationem, quae in defectu est, esse uitiosam; omnem autem defectum ad interitum uergere, quo utrum aliqua res perueniat, tametsi non apparet, tamen apparere omnibus eo ducere interitum, ut non sit, quod erat. unde colligit non ob aliud res deficere uel posse deficere, nisi quod ex nihilo factae sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ fruentis ⁊ intellegentis: ꝓpͥa. sed plenitudo
sauitatis id ÷ in corruptionis uigor. Qđ qui ñ ui¬
diut. ut dixi. bellant inqͥetis alt̾cationib. uariȩ
ꝓsuo qͥsq captu in corꝑe constituentes sũmũ ho¬
minis bouũ. & cirnaliũ seditiosoꝵ tarbas c̃ci¬
tant. int̾qͦs epicurei apud indoctã multitudiuẽ
excellentiore auctoritate iuguer᷑. Daitẽqͥ ato
uideat. animũ qͦq ipsũ non suobono beatũ eẽ cũ
aquetendo utrũ manun& sit sũmũ illud. atq
ut ita dexerĩ beatificũ bonũ. uł aͥquoͬ pars ciꝰ.
Nãcuse ipso sibi quasi suo bono animꝰ gaud&.
suꝑbuse. Cũ uero ꝑspicit seet̃. mutabile. ułhoc
uno saltẽ qđ d estulto sapiens efficit᷑. sapiensq
eẽ in cõmutabilẽ cernit. simul oport& cernat esse
ill÷̃ supra suã naturã. euus participatione atq inlustra¬
tione se uberius ⁊ certius gaudere quãseipso. lta
cessans atq detumescens aiactatione atq inflatione

Expanded text:
quae fruentis et intellegentis est propria, sed plenitudo sanitatis, id est incorruptionis uigor —, quod qui non uident, ut dixi, bellant inquietis altercationibus uarie pro suo quisque captu in corpore constituentes summum hominis bonum et carnalium seditiosorum turbas concitant; inter quos Epicurei apud indoctam multitudinem excellentiore auctoritate uiguerunt. Da item, qui cito uideat animum quoque ipsum non suo bono beatum esse, cum a quaerendo, utrum in animo sit summum illud atut ita dixerim, beatificum bonum, vel aliqua pars eius. Nam cum seipso sibi quasi suo bono animus gaudet, superbus est. Cum vero perspicit se esse mutabilerrij vel hoc uno saltem quod de stulto sapiens efficitur, sapientiamque esse incommutabilem cernit, simul oportet cernat esse illam supra suam naturam, eiusque participatione atque illustratione se uberius et certius gaudere quam seipso. Ita cessans atque detumescens a iactatione atque inflatione
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmalũ emendare bonũ opus eẽ iudicauit.
Sisemꝑ t&̃ laudabile ꝑsecutionẽ pati. sułficere
dño dictre. Brati qui ꝑsecutionẽ patiunt᷑. nec ad¬
der& proptr iusticiã. Ltc̃ sisemꝑ eã culpabile
ꝑsecutionẽ facere : non scriptũ cã in libris scĩs.
Dera hentẽ ꝓprimo suo occulte. hunc ꝓsequebar.
Aliquando gͦ & quitam patitur in iustusẽ: & qui
cam facit iustusẽ. Sed plane semꝑ & mali ꝑse
disciplinam . Illi immanit̃ : illi temꝑant̃ Illi
seruientes cupiditati: illi caritati. Nam qui
trucidat: non considerat quẽ ad modũ lama.
Q uiaut̃ curat: considerat quẽ ad modũ sec&. Iile
enĩ ꝑsequitur sanitatẽ : ile putredinẽ. Occider̃
impii ꝓpbas. occioer impios & ꝓphaȩ. Flagella

Expanded text:
per malum emendare bonum opus esse iudicauit? per malum emendare bonum opus esse iudicauit? Si semper esset laudabile persecutionem pati, sufficeret domino dicere: Beati, qui persecutionem patiuntur, nec adderet \'propter iustitiam\'. item si semper esset culpabile persecutionem facere, non scriptum esset in sanctis libris: Detrahentem proximo suo occulte hunc persequebar. aliquando ergo et qui eam patitur iniustus est et qui eam facit iustus est. sed plane semper et mali pdisciplinam; illi immaniter, illi temperanter; illi seruientes cupiditati, illi caritati. nam qui trucidat, non considerat, quem ad modum laniet; qui autem curat, considerat, quem ad modum secet; ille enim persequitur sanitatem, ille putredinem. occiderunt impii prophetas, occ
Abbreviated transcription (Latin):
eũ. Nempe deipso filio dicitur. Quime dile¬
xit. & tradidit sem& ipsũ ꝓme. Nempe & de
uida dicit̾. quod introierit incum satha nas: ut
cur in hac traditiont dsc̃ pitis & bomoreus¬
A isi inre um quã stierant ciusi ñunaẽ quãfecer:
Tres cruces uno in locoerint. in uralatro libandus
in alia latro dampnandus. inmedio xp̃s. alterũ
liberaturus. alterũ damnaturꝰ. Quio similius istis
crucib Quid dissimilius istis pendentib:
Tndntusc̃ paulus indudendus & colligandus. sed quo¬
lib& custode carceris. Peior ẽ. utiq satanis. cui tam̃
ipse paulus tradioit hominẽ in interitũ carius: ut
tradidit misericors traditor. Discamus st̃ insimi¬
litudine oꝑum disctrnere animos oꝑantiũ. ne
clauss oculis calũ niemur. & beniuolos ꝓ nocentib
accusimus. Item cumait idem apłs tradidisse
sc quosdã satdane. ut disctrent nonblasphemare.
malum ꝓmalo reddiditAnpotius malos & iam

Expanded text:
illum: nempe de ipso filio dicitur: Qui me dileillum: nempe de ipso filio dicitur: Qui me dilexit et tradidit . semet ipsum pro me; nempe et de Iuda dicitur, quod introierit in eum satanas, ut cur in hac traditione deus est pius et homo reus, nisi in re una, quam fecerunt, causa non una est, qua fecerunt? tres cruces uno in loco erant: in una latro liberandus, in alia latro damnandus, in medio Christus alterum liberaturus, alterum damnaturus. quid similius istis crucibus? quid dissimilius istis pendentibus? traditus est Paulus includendus et conligandus, sed quolibet custode carceris peior est utique satanas, cui tamen ipse Paulus tradidit hominem in interitum carnis, ut tradidit misericors traditor. discamus, fratres, in similitudine operum discernere animos operantium, ne clausis oculis calumniemur et beniuolos pro nocentibus accusemus. item cum ait idem apostolus tradidisse se quosdam satanae, ut discerent non blasphemare, malum pro malo reddidit, an potius malos etiam
Abbreviated transcription (Latin):
iniquitiutis apponit. nonodio nocendi. seddilectione
sanandi: cũboni & mali eidẽ faciunt. eadẽq patiunt᷑
non sactis ⁊ poenis. sed causis utiq discernendi sunt.
P barao popłmdĩ duris laborib adterebat: moyses
tundẽ popłm impie agentẽ duris cohertionibus
affligebut. Similia fecerunt. sed non similit̃ ꝓd eẽ.
uoluerunt. Ille dominatione in flatus. iste di¬
lectione inflaminatus. litabel occidit ꝓpłas.
helias occidit pseudo ꝓpħas. Puto quoddiuer¬
sa sint merita facientiũ. diuersa passorum.
Aspice iamtẽprã testam̃ti noui. quando ia ipsa
mansuetudo caritatis. ñ solũ erat incorde ser¬
uanda. uerũ &iam in luce monstranda
Quindo pangladius inuaginã reuocatur a dep̃o.
& ostenditur non debuisse deuagina exire
tudo facti quasi utrosq coniungit. & tam̃ eos
causȩ dissimilitudo discernit: Nempe ds̃ ꝓ¬
prio filio non peꝑcit : sed ꝓnob̾ om̃ib tradidit

Expanded text:
iniquitatis adponit non odio nocendi sed dilectione iniquitatis adponit non odio nocendi sed dilectione sanandi. cum boni et mali eadem faciunt eademque patiuntur, non factis et poenis sed causis utique discernendi sunt. Pharao populum dei duris laboribus adterebat, Moyses eundem populum . impie agentem duris cohercitionibus affligebat; similia fecerunt, sed non similiter prodesse uoluerunt; ille dominatione inflatus, iste dilectione inflammatus est.. Iezabel occidit prophetas, Helias occidit pseudoprophetas; puto, quod diuersa sint merita facientium, diuersa passorum. Aspice etiam tempora testamenti noui, quando iam ipsa mansuetudo caritatis non solum erat in corde seruanda uerum etiam in luce monstranda, quando Petri gladius in uaginam reuocatur a Christo et ostenditur non debuisse de uagina exeritudo facti quasi utrosque coniungit et tamen eos causae dissimilitudo discernit? nempe deus proprio filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit
Abbreviated transcription (Latin):
furẽ autrcendis pecorib pabulũ spargere. &
aliquando pastorẽ flagello ad gregẽ pecora
errauna reuocare. Nonne contumacẽ ancillã
data sibi potestite Sara potius affligebat:
Etutiq noneã qua suꝑius bentficio suo ma¬
trẽ fecerat crubelit oderat. sed inea suꝑbiam
salubrit̃ edomabat. Non aut̃ ignoras
qđ istę duȩ mulures sara ⁊agar. & duo
filiũeiꝰ asara passos graues: molestias. paulus
tam̃ apłs dicit. qđ ab ismabele ꝑsicutionẽ sit
passus isaac. Sed sicut tunc inꝗͥt ille quierat
scđm carnẽ ꝑ sequebatur cũ quierat scđ m sp̃m
ita & nunc: utqui possunt intellegant inagis
eccłim. catholica ꝑsecutiont̃ pati suꝑbia & im¬
pi&ate carualiũ. quos tẽporalib molestus
atq terrorib em̃dare conatur. Quic quid gͦ
fticit uera orlegitima mat̾. & iam siasperũ
amarũq sentutur. non malũ ꝓmalo reddit.
sel bonũ discipline: expellendo malum

Expanded text:
furem auertendis pecoribus pabulum spargere et furem auertendis pecoribus pabulum spargere et aliquando pastorem flagello ad gregem pecora errantia reuocare? Nonne contumacem ancillam data sibi potestate Sara potius affligebatV et utique non eam, quam superius beneficio suo matrem fecerat, crudeliter oderat, sed in ea superbiam salubriter edomabat. non autem ignoras, quod istae duae mulieres Sara et Agar et duo filium eius a Sara passos graues molestias. Paulus tamen apostolus dicit, quod ab Ismahele persecutionem sit passus Isaac: Sed sicut tunc, inquit, ille, qui erat secundum carnem. persequebatur eum, qui erat secundum spiritum, ita et nunc, ut, qui possunt, intellegant magis ecclesiam catholicam persecutionem pati superbia et impietate carnalium, quos temporalibus molestiis atque terroribus emendare conatur. quicquid ergo facit uera et legitima mater. etiam si asperum amarumque sentiatur. nou malum pro malo : reddit, sed bonum disciplinae expellendo malum
Abbreviated transcription (Latin):
in iustos. Sedsicut ista dona eius latidamus. ita
& ĩa flagella tius intos quos diligit cogitemus
Putas nominẽ debere cogi adiusticiam: cũ legas
patrẽ familias dixisse seruis. Quos cumq inuene¬
ritis cogite intrare: cũ legas &uam ipsũ pͥmo saulũ
postra paulũ. ad cognoscendã & tenendã ueritatt̃.
magna uiolentia xp̃i cogente. eẽ. compul sum.
nisi forte cariorẽ putas hominib eẽ. pecuniam
uł quãliba possessionẽ. qui lucẽ istã. quȩ oculis
capitur: hanc ille celesti uoce ꝓstratꝰ subito amissari
nonitcuptiauit. nisi cũ sc̃ę incorpornuẽ ȩccłę:
& putis nullã ui adhibendã homini. ut aberro¬
ris ꝑnitue lib̾xur. cũipsum dm̃ quonemo nos
utilius diligit. Cercissimis eoxemplis hoc fuce¬
re uidias. & xp̃i audias. dicentẽ. Nemo ad
me utnit: nisi quĩ pat̾ adtraxerit: Quod fit
in cordib om̃ium. qͥse ad eũ dĩne nacundia&
timore conuertunt. Et noueris q. aliquando

Expanded text:
iniustos. sed sicut ista dona eius laudamus, ita iniustos. sed sicut ista dona eius laudamus, ita etiam flagella eius in eos, quos diligit, cogitemus. Putas neminem debere cogi ad iustitiam, cum legas patrem familias dixisse seruis: \'Quoscumque inueneritis, cogite intrare\', cum legas etiam ipsum primo Saulum postea Paulum ad cognoscendam et tenendam ueritatem magna uiolentia Christi cogentis esse compulsum, nisi forte cariorem putas hominibus esse pecuniam uel qualem libet possessionem quam lucem istam, quae oculis carpitur? hanc ille caelesti uoce prostratus subito amissam non recuperauit, nisi cum sanctae incorporaretur ecclesiae. et putas nullam uim adhibendam esse homini, ut ab erroris pernicie liberetur, cum ipsum deum, quo nemo nos utilius diligit, certissimis exemplis hoc facere uideas et Christum audias dicentem: Nemo ad me ueuit, nisi quem pater adtraxerit, quod fit in cordibus omnium, qui se ad eum diuinae iracundiae timore conuertunt, et noueris aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
inimici. Melius ẽ. cyseueritate diligere: quã cum
lenitait deciꝑe. Utilius esurtnti panis tollitur. side
cybo socurus iusticiam ueglegebat. quã esurienti pa¬
nis frangitur. ut in iustici& feductus ad quiescat.
ł toui fitueticum ligit. & qui letirgicũ exciit. ambobi
molestus ambos amat. Quis uos potest ampliũꝰ
a mare quã ds̃: Ittam̃ nos ñ solũ docere suauit̃.
uerẽ &iam salubrit̾ terrere ncessat. fomentis
lenib quib consolatur. sept &iam mord icissimũ
medicam̃tũ tribulationis adiungens: extrc& fame
patriarchas & iampios & religiosos. populũ contu¬
macc̃prius grauiorib agitat. Nonaufert ab apło
stimulũ carnis t̃̾tio rogatꝰ. ut uircutẽ in infir¬
mierte ꝑficiat. Diligamus & iam inimicos
nrõs. quia hoc iustunẽ & hoc p̃cepit ds̃. ut simꝰ
filii patris im̃ qua incęlis ẽ: quisole suum facit
orm suꝑbones & malos. & pluit suꝑ iustos &

Expanded text:
inimici. melius est cum seueritate diligere quam cum inimici. melius est cum seueritate diligere quam cum lenitate decipere. utilius esurienti panis tollitur, si de cibo securus iustitiam neglegebat, quam esurienti panis frangitur, ut iniustitiae seductus adquiescat. et qui phreneticum ligat et qui lethargicum excitat, ambobus molestus ambos amat. quis nos potest amplius amare quam deus? et tamen nos non solum docere suauiter uerum etiam salubriter terrere non cessat. fomentis lenibus, quibus consolatur, saepe etiam mordacissimum medicamentum tribulationis adiungens exercet fame patriarchas etiam pios et religiosos, populum contumacem poenis grauioribus agitat, non aufert ab apostolo stimulum carnis tertio rogatus, ut uirtutem in infirmitate perficiat. diligamus etiam inimicos nostros, quia hoc iustum est et hoc praecepit deus, ut simus filii patris nostri, qui in caelis est, qui solem suum facit oriri super bonos et malos et pluit super iustos et
Abbreviated transcription (Latin):
us moutrentur. quando quidẽ multi quodbene noui¬
mus reddita sibi ratione & nranifestata diuinis testimo¬
nus ueritite. respondebant nob cupetem ĩn aecđae
catholice cõminionẽ transire aad isolentis ꝑ ditorũ
hominũ inimicicias formidare quas quidẽ ꝓiusticia
& ꝓ arc̾nauita utiq contem nere debuerunt
Sid talium infirinitas. donec firmi efficiantur: susti¬
nendiẽ non desprranda. Nec obliuiscendã. quodipse¬
salutiris ad uingitur: ut nonsolum tenebras erioris¬
lux ueritatis expellat. uerũ & iam male consurtu¬
dinis uincula uis timoris ab tumpanit demultoꝵ
sicut dixisalute l&amur. dicentium nobis cum
& gras agentium dõ. quod sua pollicititione com¬
pliti quareges terix xp̃o seruituros. eẽ. ꝓmisit
diccurauit morbidos. sic sanauit infirmos. Non om̃is
qui pareit amicus ẽ: nec omis qui uerberat inimicꝰ.
Meliora sunt u lntra amici: quã uoluntaria oscula

Expanded text:
ius moverentur; quandoquidem multi, quos bene noviius moverentur; quandoquidem multi, quos bene novimus, reddita sibi ratione et manifestata divinis testimoniis veritate, respondebant nobis, cupere se in Ecclesiae catholicae communionem transire, sed uiolentas perditorum hominum inimicitias formidare, quas quidem pro iustitia et pro aeterna uita utique contemnere debuerunt; sed talium infirmitas, donec firmi efficiantur, sustinenda est, non despsalutaris adjungitur, ut nonlux ueritatis expellat, uerum etiam malae consuetudinis uincula uis timoris abrumpat, de multorum, sicut dixi, salute laetamur benedicentium nobiscum et gratias agentium deo, quod sua pollicitatione completa, qua reges terrae Christo seruituros esse promisit, sic curauit morbidos, sic sanauit infirmos. Non omnis, qui parcit, amicus est nec omnis, qui uerberat, inimicus. meliora sunt uulnera amici quam uoluntaria oscula
Abbreviated transcription (Latin):
temporalium molestiarũ excutienoi erant.
ut tum quã desomno letargico emergerent.
& insalute unitatis eugila rent᷑. Qua multi
ex ipsis ne nobiscũ gaudentes. pristinũ pondus ꝑnici¬
osi sui oꝑis accusant. & fatentur nos sibi molestoseẽ
debiusse. necamq mortifero somno. ita morbo
uet̃ nosę consuetudinis interirent. At enĩ quibdã
ista non prosunt. Num quio idõ neglegenda est
medicina: quia non nulloꝵ ẽ. insanabilis pestilentia:
Tunon adtendis iusi eos. quiita durisunt. ut nec istam
recipiant disciplinam. Detalib eñi scriptum est.
Frustra flagellaui filios tuos. disciplinam non rece¬
perunt. Puto tamen. quia dilectione ñodio flagel¬
latisunt. Sed debes&iam tã multos ad tendere.: de
quoꝵ salute gaudes ł. Sitiũ terrerentur & ñdoce¬
rentur: imꝑba quasi dominitio uidereur. Rursus
si docertutur & ñ terrerentur: uetustate consue¬
tuduus obdurati. ad capescendã uiam salutis pign¬

Expanded text:
temporalium molestiarum excutiendi erant, temporalium molestiarum excutiendi erant, ut tamquam de somno lethargico emergerent et in salutem unitatis euigilarent? quam multi et ex ipsis nunc nobiscum gaudentes pristinum pondus perniciosi sui operis accusant et fatentur nos sibi molestos esse debuisse, ne tamquam mortifero somno ita morbo ueternosae consuetudinis interirent. At enim quibusdam ista non prosunt. numquid ideo neglegenda est medicina, quia nonnullorum est insanabilis pestilentia? tu non adtendis nisi eos, qui ita duri sunt, ut nec istam recipiant disciplinam. de talibus enim scriptum est: Frustra flagellaui filios uestros; disciplinam non receperunt. puto tamen, quia dilectione, non odio flagellatiquorum salute gaudemus. Si enim terrerentur, et non docerentur, improba quasi dominatio videretur. Rursus si docerentur et non terrerentur, vetustate consuetudinis obdurati ad capessendam viam salutis pigr
Abbreviated transcription (Latin):
freneticũ factũ currere uider& inp̾ceps. non ne
tunc potius milũ ꝓmalo redder&. sicũ sic ire
ꝑmitten&. quisi corripiendũ ligandũq curar& :
uiderã quando utilissimus & misericordissimꝰ
extitiss& Sed̃plane salute reparata. tanto
uberius ei gras ager&: quanto sibi esi minus
sis circũ cellionib quã multos ũ catholicos
mani festos habeamꝰ. damprantes suã pͥstinã uitã
e nistrabilẽ errorẽ. quose rbitrabant᷑ ꝓ aeccła
dĩ facere quicquio inquieta temeritate faciebant.
Q uitam̃ adhanc sanitatẽ non ꝑoucerent᷑. nisilegũ
istirũ quȩ tibi displicent uinculis tamquã frene¬
tici ligirentur. & iud iluo. alterũ genꝰ morbi
grauissimi eoꝵ : qui turbulentã quid ẽ auaatum
non habebant. sed quadã uitusta socorou p̃me¬
bantur dicentes noł Uerũ quidẽ dicitis. Nons
quod res pondeaniꝰ. seddurũ ÷ nob traditionẽ
parentũ relinquere. Nonne salubrit̃ regula

Expanded text:
phreneticum factum currere uideret in praeceps, nonne phreneticum factum currere uideret in praeceps, nonne tunc potius malum pro malo redderet, si eum sic ire permitteret, quam si corripiendum ligandumque curaret? videretur, quando utillimus et misericordissimus extitisset. Sed plane salute reparata tanto uberius ei gratias ageret, quanto sibi minus eum sis Circumcellionibus quam multos jam catholicos manifestos habeamus, damnantes suam pristinam vitam, et miserabilem errorem quo se arbitrabantur pro Ecclesia dei facere, quicquid inquieta temeritate faciebant! qui tamen ad hanc sanitatem non perducerentur, nisi legum istarum, quae tibi displicent, uinculis tamquam phrenetici ligarentur. quid illud alterum genus morbi grauissimi eorum, qui turbulentam quidem audaciam non habebant, sed quadam uetusta socordia premebantur dicentes nobis: \'Verum quidem dicitis; non est, quod respondeatur; sed durum est nobis traditionem parentum relinquere\'? nonne salubriter regula
Abbreviated transcription (Latin):
cogitatione dociles facti: non in calum nus
a fabulis humanis. sed indiuinis libris pro¬
missam ꝑ om̃s gs̃ inuenirent aeccłam.
qua suis oculis reddi conspicerent. in quibus
et̃ minime dubitarent. Nũquiona ego istoꝵ
saluti in uidere debebã. ut collegas meos ab
huius modi pat̾na diligentia reuocarẽ. ꝑ quã
factũẽ ut inultos uideamus accusare suã
pristinã cecitatẽ: Quicũ suꝑcelos exaltatũ
xp̃m &iam non uidentes credebant. głam
tam̃ens siꝑ omem terram &iam udentes
negtbant. cũ ꝓpła utrumq una sententia
tanta manifestatione cõplexus sit dicens.
& quietẽ nram uarius uiolentiarũ & insidiarũ
generib grauit̾ infestantes. sisic c̃tempneremus
& tolerare uius. ut nihil omino qđ ad eos trendos
corrigendosq ualere poss& ex cogitir& & ar¬
gueretur a nob Uerũ malũ ꝓmalo reddere mus.
Sirnuĩ quisquã inimicũ suũ ptriculosis febribus

Expanded text:
cogitatione dociles facti non in calumniis cogitatione dociles facti non in calumniis et fabulis humanis sed in diuinis libris promissam per omnes gentes inuenirent ecclesiam, quam suis oculis reddi conspicerent, in quibus esse minime dubitarent. num quidnam ego istorum saluti- inuidere debebam, ut collegas meos ab huius modi paterna diligentia reuocarem, per quam factum est, ut multos uideamus accusare suam pristinam caecitatem? qui cum super caelos exaltatum Christum etiam non uidentes credebant, gloriam tamen eius super omnem terram etiam uidentes negabant, cum propheta utrumque una sententia tanta manifestatione complexus sit dicens: et quietem nostram uariis uiolentiarum et insidiarum generibus grauiter infestantes si sic contemneremus et toleraremus, ut nihil omnino, quod ad eos terrendos ac corrigendos ualere posset, excogitaretur et argueretur a nobis, uere malum pro malo redderemus. si enim quisquam inimicum suum periculosis febribus
Abbreviated transcription (Latin):
uisume. Aitulit enĩeã quẽ citholicum xepĩ anum.
ec̃ constara. Quiut opinor mimmentiri audere
non possa. Sed &siforte non sunt littere tuȩ
ego ei quiscripsit rescribendũ putiui. Nunc me
potius quittis eẽ auidũ & petentẽ. quã tẽ cumme
ad olescentt̃ uiuo ad huc rogato cui successisti
apud cartagint̃ noueras. Sed dona tistę nimiũ
inquieti sunt. quos ꝑ ordinatis adõ potestates co¬
hibrii atq corrigi ñ mihi uidetur inutile.
Nam de multoꝵ u correctione gaudemꝰ. quita
ueracit᷑ unitatẽ catholicã tenent atq defen¬
dunt & a pristino errort selibatos eẽ l& intur.
ut eos cũ magna gratulatione miremur.
Qui tam̃ nescio quaui consuetudinis nullo modo
mutari inmelius cogitarent. nisi hoo terrore ꝑ¬
culsi sollicitã m̃it̃ ad consi derationẽ ueritatis
lestias infrudtuosa ⁊ uara tolerantia paterent̃.
a puo dm postea ninuenirent. nͥsi debitas
pornas impioꝵ. quitiꝰ tilenẽ ammonitidnẽ
a pat̃na flagella contempserint. Aesic ista

Expanded text:
uisum est; adtulit enim eam, quem catholicum Christianum esse constaret, qui, ut opinor, mihi mentiri audere non posset. sed etsi forte non sunt litterae tuae, ego ei, qui scripsit, rescribendum putaui nunc me potius quietis esse auidum et petentem quam tunc, cum me adulescentem uiuo adhuc Rogato, cui successisti, apud Carthaginem noueras. sed Donatistae nimium inquieti sunt, quos per ordinatas a deo potestates cohiberi atque corrigi non mihi uidetur inutile. nam de multorum iam correctione gaudemus, qui tam ueraciter unitatem catholicam tenent atque defendunt et a pristino errore se liberatos esse laetantur, ut eos cum magna gratulatione miremur. qui tamen nescio qua ui consuetudinis nullo modo mutari in melius cogitarent, nisi hoc terrore perculsi sollicitam mentem ad considerationem ueritatis lestias infructuosa et uana tolerantia paterentur, apud deum postea non inuenirent nisi debitas poenas impiorum, qui eius tam lenem admonitionem et paterna flagella contempserint, ac sic ista