comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Vtni forte uerbi gratia. ira ille peccauit
tu odio reprehendas. quantũ aut̃ in¬
terest interfestucam & trabem: quasi
tantum interiram distatatq odiũ:
Odium est enim ira in u&erataquasi
quȩ u&ustate ipsatantũ robb̃r acce¬
perat ut merito appell&ur trabes:
fieriaut potest ut si irascaris homini.
uelliseum corrigi: siautẽ oderis
hominem non potest eum uellecor¬
rigere: quomodo enim dicis fratri
tuo sine eiaam festucam deo culo
tuo. & ecce trabes est inoculotuo:
hypocrita eiceprimũ trabem deo cu¬
lotuo & tunc uidebis eicere festucã
deoculo frirtui Id est primo abste
expelle odium & deinde poteris
iam eũ quẽ diligis emendare: Et
beneait hypocrita accusare enim
uitia officiumẽ uirorũ bonorum
& beneuolentium: quod cũq̃ male fa¬
ciunt: alienas partes agunt sicut hypo¬
critȩ. qui tegunt sub ꝑsona quod sunt¬
&ostentant inꝑsonam quod ñ sunt:
hypocritarũ ergo nomine simulato¬
res acciperis: & est uere multũ cauen¬

Expanded text:
ut si feruenti uerbi gratia ira ille peccauit, tu odio reprehendas. quantum autem inter festucam et trabem, quasi tantum inter iram distat et odium. odium est enim ira inueterata, quasi quae uetustate ipsa tantum robur acceperit, at merito appellaretur trabes. fieri autem potest, ut, si irascaris homini, uelis eum corrigi; si autem oderis hominem, non potes eum uelle corrigere. Quomodo enim dicis fratri tuo: sine eiciam festucam de oculo tuo, et ecce trabes est in oculo tuo? hypocrita, eice primum trabem de oculo tuo, et tunc uidebis eicere festucam de oculo fratris tui: id est primo abs te expelle odium, et deinde poteris iam eum quem diligis emendare. et bene ait: hypocrita. accusare enim uitia officium est bonorum uirorum et beniuolorum; quod cum mali faciunt, alienas partes agunt sicut hypocritae, qui tegunt sub et ostentant in persona quod non sunt. Hypocritarum ergo nomine simulatores acceperis. Et est vere multum caven
Abbreviated transcription (Latin):
Primo inquit de eo disputanitia:¬
Idũ ẽ quo ꝑ peccatũ de bilitat᷑e di¬
citur. Et in mutata naturã: unde
ante om̃a quȩrendum puto inquit
quid sit peccatũ substantia aliqua:
anomnino substantie carenr nom̃ :
quo ñ res ñ exsistentia : ñ corpus ali¬
quod sed ꝑ peram factiactus expri

Expanded text:
Primo, inquit, de eo disputandum est quod per peccatum debilitata dicitur et immutata natura. Unde ante omnia quaerendum puto, inquit, quid sit peccatum, substantia aliqua, an omnino substantia 76 carens nomen, quo non res, non existentia, non corpus aliquod, sed perperam facti actus expri
Abbreviated transcription (Latin):
quando quidem dictũ ẽ. Dñm dm̃ tuũ
ad orabis & illi soli seruies : Vnde & apłs
detestat᷑ eos qui coluer̃ & seruier̃ creature
potius quam creatori : Nẽ utiq creatu¬
ra sp̃ssc̃s cui ab omnib: scĩs talis seruitus
exhibetur: Dicente apostolo. nos enĩ
sumus circũ cisio spũi dĩ seruientes : qđ ẽ
ingrȩco latre uolentes plures eñi
codices &iam latini habent: qui spu
dĩ seruimus: Greciaũ hȩc om̃s aut pęne
om̃s : in ñnullis aũ exemplarib latinis
inuenimꝰ. ñ spũi dĩ seruimꝰ sed spũ dõ
seruimus : Sed qui in hoc errant: & aucto¬
ritate grauiori cedere detractant: Nũ¬
ꝗd &illud uariũ in codicib repperiunt:
maiusq sacrilegũ ẽ : quã utquisq dicere
audeat m̃bra xp̃i templũ eẽ creaturȩ : im¬
noris. scđm ipsos qua xp̃s ẽ : Alio eñi loco
dic̃. corpora ur̃a m̃bra s̃. xp̃i. Si aũ quȩ

Expanded text:
quando quidem dictum est: dominum deum tuum adorabis et illi soli seruies; unde et apostolus detestatur eos qui coluerunt et seruierunt creaturae potius quam creatori—non est utique creatura spiritus sanctus, cui ab omnibus sanctis talis seruitus exhibetur dicente apostolo: nos enim sumus circumcisio, spiritui dei seruientes, quod est in graeco XatQetovreg; plures enim codices etiam latini sic habent: qui spiritui dei seruimus; graeci autem omnes ant paene omnes. in nonnullis autem exemplaribus latinis inuenimus non spiritui dei seruimus, sed spiritu deo seruimus. sed qui in hoc errant et auctoritati grauiori cedere detractant, numquid et illud uarium in codicibus reperiunt: magisque sacrilegum est, quam ut quisquam dicere audeat membra Christi templum esse creaturae minoris secundum ipsos, quam Christus est? alio enim loco dicit: corpora
Abbreviated transcription (Latin):
is & talib: diuinarũ scriptura rum
testimoniis. quib: ut dixi priores co¬
piosius usi expugnauer̃ hereticorũ¬
nsinuat᷑ tales calũnias ł errores : insinuc᷑ fidȩi
nr̃e unitas &ȩqualitas trinitatis: Sed
quia multa in scĩs libris ꝓpt̃ in carnatio¬
nem uerbi dĩ quȩ ꝓsalute nr̃a reparan¬
da facta ẽ. ut mediator dĩ & hominũ
eẽt̃ homo xp̃s ihs: itadicunt᷑. ut maio¬
rem filio patrẽ significent ł &iã aꝑ¬
tissime ostendant: errauer̃ homines
minus diligent̃ scrutantes. ł intuentes
uniuersam seriem scripturarũ: & ea quȩ
substantiam quȩ ante in carnationẽ
sempit̃na erat & sempit̾naẽ transfesse
conatis: Et illi quidem dicunt minorẽ

Expanded text:
His et talibus diuinarum scripturarum testimoniis, quibus, ut dixi, priores copiosius usi expugnauerunt haereticorum tales calumnias uel errores, insinuatur fidei nostrae unitas et aequalitas trinitatis. sed quia multa in sanctis libris propter incarnationem uerbi dei, quae pro salute nostra reparanda facta est, ut mediator dei et hominum esset homo Christus Iesus, ita dicuntur, ut maiorem filio patrem significent uel etiam apertissime ostendant: errauerunt homines minus diligentes, scrutantes uel intuentes uniuersam seriem scripturarum, et ea quaesubstantiam, quae ante incarnationem sempiterna erat et sempiterna est, transferre conati sunt. et illi quidem di
Abbreviated transcription (Latin):
Insimilitudinẽ hominũ factus & habitu
inuentus ut homo: Est ergo dĩ filius. dõ
patri. natura ȩqualis. habitu minor:
Informa enĩ serui quã accepit: minor
ẽ patre: In forma aũ dĩ inqua erat
&iã antequã accepiss& : ȩqualis ẽ patn:

Expanded text:
in similitudinem hominum factus, et habitu in similitudinem hominum factus, et habitu inventus ut homo . Est ergo Dei Filius Deo Patri natura aequalis, habitu minor. In forma enim servi quam accepit, minor est Patre: in forma autem Dei in qua erat etiam antequam hanc accepisset, aequalis est Pat
Abbreviated transcription (Latin):
seipso factus ẽ. qui semetipsũ ex inaniu
formã serui accipiens Neq enĩ sic acce¬
pit formã serui : ut amitter & formãdĩ.
inqua erat ȩqualis patri: si ergo ita de¬
cepta ẽ forma serui ut ñ amit teret᷑ for¬
ma dĩ: cũ & in forma serui & informa
dĩ idem ipse sit filius unigenitus dĩpa¬
tris : & informa dĩ ȩqualis patri in for¬
ma serui mediator dĩ &hominũ homo
xp̃s ihs : quis ñ intellegat. qđ informa
dĩ &iam ipse seipso maiorẽ. Informa
aũ serui &iã seipso minor est Ñitaq
inmerito scriptura utrũq dicr &ȩqua¬
lem patrifiliũ. & patrem maiorẽ filio:
Illud enĩ ꝓpt̃ formã dĩ hoc aũ ꝓpt̃ for¬
mã serui. sine ulla c̃fusione intellegit᷑
pitulo epistolȩ pauli apłi ꝓmitur. libi
manifestius ista distinctio cõm̃datur:
ait enĩ : quicũ in forma dĩ eẽt : ñ rapinã
arbitratus ẽ : eẽ ȩqualis dõ: sed semetip¬
sum ex inaniuit. formã serui accipiens.

Expanded text:
minor factus est qui semet ipsum exinaniuit formam serui accipiens? neque enim sic accepit formam serui, ut amitteret formam dei, in qua erat aequalis patri. si ergo ita accepta est forma serui, ut non amitteretur forma dei, cum et in forma serui et in forma dei idem ipse sit filius unigenitus dei patris, in forma dei aequalis patri, in forma serui mediator dei et hominum, homo Christus Iesus: quis non intellegat, quod in forma dei etiam ipse se ipso maior est, in forma autem serui etiam se ipso minor est? non itaque immerito scriptura utrumque dicit, et aequalem patri filium et patrem maiorem filio; illud enim propter formam dei, hoc autem propter formam serui sine ulla confusione intellegitur. pitulo Epistolae Pauli apostoli promitur, ubi manifestius ista distinctio commendatur. Ait enim: Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo; sed semetipsum exinanivit, formam servi accipiens,
Abbreviated transcription (Latin):
ualitas idestqual e corde hab
malum. suo fiat uitio quod moleuit ex
arbitrio uoluntatis : eatam̃ uolunta r
mala & huc uel illuc moueatur: Cum
siue huc siue illuc malemoueatur: c̃ausis
fit quibus animus ꝓpellitur: quȩ caase
utexistant uel non existant. non ẽ in ho¬
minis potestate: sedueniunt ex occulta
prouidentia: iustissima plan&e & sapi¬
entissima : uniũ sũ qđ creaũ disponentis.
& administrantisdĩ Vitergotalecor
haber& & pharao quod penitentiadĩ
non moueret᷑ adpi&atẽ: sed potiur ad
impi&atẽ : uiti proprii fuit: quod uero
ea factas. quib: corsuouitio tãmalignũ.
resis ter& iussionib: dĩ : Hocẽ eñ quod
dicit̾ induratum : quia non flexibiliter
consentiebat: sed in flexibilit̃ resistebat:
Dispensationis fuit diumȩ: qua tali¬
corde nonsolum noniustt: sedeui¬
dent̃ iusta penaparabat̾ quatim̃tes dm̃
corrigerent᷑: Proposito quippe lucro ũbi
gratia pp̃t quod homicidiũ cõmittat᷑: Alit̃

Expanded text:
ualitas, id est quale cor habeat ad malum, suo fiat uitio, quod inoleuit ex arbitrio uoluntatis, ea tamen uoluntate mala, ut huc uel illuc moueatur, cum siue huc siue illuc male moueatur, causis fit, quibus animus propellitur. quae causae ut exsistant uel non exsistant, non est in hominis potestate, sed ueniunt ex occulta prouidentia iustissima plane et sapientissima, uniuersum, quod creauit, disponentis et administrantis dei. ut ergo tale cor haberet et Pharao, quod patientia dei non moueretur ad pietatem, sed potius ad impietatem, uitii proprii fuit; quod uero ea facta sunt quibus cor suo uitio tam malignum resisteret iussionibus dei — hoc est enim quod dicitur induratum, quia non flexibiliter consentiebat, sed inflexibiliter resistebat — dispensationis fuit diucordi non solum non iniusta, sed euidenter iusta poena parabatur, qua timentes deum corrigerentur. proposito quippe lucro uerbi gratia, propter quod homicidium committatur, aliter
Abbreviated transcription (Latin):
on faci&is uobis deos argenteos & deos
aureos Non faci&is uobis reppetit̃ quod
in primo prȩcepto inculcatumẽ: & exdiis
argenteis &aureis. utiq: omnia simula¬
cra in telleguntur: sicut in illo &iam psal¬
mo. idolagentiũ. argentum & aurum:¬

Expanded text:
on facietis uobis deos argenteos et deos aureos non facietis uobis ipsis. repetitur quod in primo praecepto inculcatum est; et ex diis argenteis et aureis utique omnia simulacra intelleguntur, sicut in illo etiam psalmo: idola gentium argentum et aurum
Abbreviated transcription (Latin):
hyrtus propt̃ similitudinẽ carnis
peccati. ut tdepeccato damnar& pec¬
catum: Et si quod aliud sacrificugenus
ex pressius commemoraueris. In eo
quoq tibi xpm proph&atum eẽ mons¬
trabo: Quocirca. siue circũcisio. siue
sabbatum. siue differentiȩ ciborum
siue immolatio sacrificiorum Omnia
hȩc figurȩ nrẽ fuerunt. & prophetiȩ:
quas xp̃r non soluere. sed adimplere
uenit. Cum ea quȩ his prenuntiabant᷑¬

Expanded text:
hircus propter similitudinem carnis hircus propter similitudinem carnis peccati, ut catum : et si quod aliud sacrificii genus expressius commemoraveris, in eo quoque tibi Christum prophetatum esse monstrabo. Quocirca sive circumcisio, sive sabbatum, sive differentia ciborum, sive immolatio sacrificiorum, omnia haec figurae nostrae fuerunt et prophetiae: quas Christus non solvere, sed adimplere venit, cum ea quae his praenuntiabant
Abbreviated transcription (Latin):
sacris lupercorum: Uultirergo ut&
uosdicam m̃se:i martio martẽ colerẽs
illo enim mense bemaurm. cũ magna
festiuitate celebratis: Siautem uobir
inmeme martio licere arbitramini.
aliud considerare non martem : Quur
& die septimo. quod sabbatum a requie
nominatumẽ : diuinis scripturis satur¬
num inportare conamini᷑: Quia eum
diem saturnigentes appellauerunt:
Nampe iamuidetis. cumquantu impi¬
&ate deli ratis: Desacrificusaũ anima¬
liũ quis nrm nesciat. magis eaperũ so
populo congruent̃ in posita: quam dõ
desideranti oblata : Sed tam̃ &iã in his
figurȩ
figurate nr̃ȩ fuerunt. quia nr̃a munda¬
tio. &dĩ propitiatio nobir sine sangui.¬
ne nullaẽ: Sed illarum figurarum
ueritas xp̃sẽ : Cuius sanguine re¬
dempti & mundati sumur: Nã infigu¬
ris eloquiorum diuinorum. & taurus
dictusẽ propt̃ uirtutem crucis. cuius
cornib: impios uentilauit: Etarier
propter in nocentiȩ principatũ: Et

Expanded text:
a februis, sacris lupercorum. uultis ergo ut et a februis, sacris lupercorum. uultis ergo ut et uos dicamini in mense martio Martem colere? illo enim mense bema uestrum cum magna festiuitate celebratis. si autem nobis in mense martio licere araliud considerare, non Martem, cur ex die septimo, quod sabbatum a requie nominatum est, diuinis scripturis Saturnum inportare conamini, quia eum diem Saturni gentes appellauerunt? nempe iam uidetis, cum quanta inpietate deliretis. De sacrificiis autem animalium quis nostrum nesciat magis ea peruerso populo congruenter inposita quam deo desideranti oblata? sed tamen etiam in his figurae nostrae fuerunt, quia nostra mundatio et dei propitiatio nobis sine sanguine nulla est; sed illarum figurarum ueritas Christus est, cuius sanguine redempti et mundati sumus. nam in figuris eloquiorum diuinorum dictus est propter uirtutem crucis, cuius cornibus impios uentilabit, et aries propter innocentiae principatum et
Abbreviated transcription (Latin):
iebus quippeistis. quorum septe¬
narius numerus in orbemredit deoꝵ
suorũ nomina gentes in posuer̃ : Dequib:
ait a postolus. quod coluerunt & seruier
creaturȩ. potius quam creatori. Quos
in hac parte &iamuos imitamini. Nisi
quod cumeis lucidior aduolumina: cȩ¬
tera uero sidera non cumeis adoratis:
sed & mensib: in posuer̃ nomina deorum
suorum: propt̃ honorem quippe romuli
quia eum martir filium crediderun:
Primum mensem marti dicantes mar¬
cium uocauerunt: Et inde a prilem nullo
dei suq nomine: se dareipsa quasi a perilẽ.
quod tunc plurimũ germinis aperiat᷑
in florẽ : In de tertium m̃sem magͥium.
quod maiam mercurumatrem. deam
colunt. Inde quartum iunium: aiuno¬
ne. Indecȩteros usq: addecembrem
anumeris nominauer̾: Sed exeis quin¬
tilis atq: sextilis nominib: hominum
quib: diumos honores decreuer̾ appel¬
latisun. iulius & augustus Nam septi¬
mur september &ceteriut dixi. usque
addecembrem. numerorum & ordine
nominib: enuntiantur: Porro ianua¬

Expanded text:
iebus quippe istis, quorum septenarius numerus in orbem redit, deorum suorum nomina gentes imposuerunt; de quibus ait apostolus, quod coluerunt et seruierunt creaturae potius quam creatori. quos in hac parte etiam uos imitamini, nisi quod cum eis lucidiora duo lumina, cetera uero sidera non cum eis adoratis. sed et mensibus imposuerunt nomina deorum suorum. propter honorem quippe Romuli, quia eum Martis filium crediderunt, primum mensem Marti dicantes martium uocauerunt; et inde aprilem nullo dei sui nomine, sed a re ipsa quasi aperilem, quod tunc plurimum germinis aperiatur in florem. inde tertium mensem maium, quod Maiam, Mercuri matrem, deam colunt. inde quartum iunium a Iunone, inde ceteros usque ad decembrem a numeris nominarunt. sed ei eis quintilis atque sextilis nominibus hominum, quibus diuinos honores decreuerunt, appellati sunt iulius et augustus. nam septimus september et ceteri, ut dixi, usque ad decembrem numerorum ex ordine nominibus enuntiantur. porro ianua
Abbreviated transcription (Latin):
tera creatura Scriptũ ẽ enim in ꝓuer¬
dĩ nullo dubitante factus accipitur.
in quo ẽ in tellegentia ueritatis: he¬
r& enim ueritati nulla interposita
creatura. c&era hominis adsimilitu¬
dinem facta uideri uolunt quia om¬
nis quidem imago similis est: ñ aut̃
omne quodsimile est &iã imagoꝓ
priȩ. sed forte abusiue dicipotest:
sed cauendũ intalib: nequid nimis
arseuerandũ put&ur: illare sane sa¬
lubriter custodita nequomodo corp:
quod lib& ꝑ localia spatia porrectũ ẽ.
aliquidtale credatureẽ substantiadĩ
Namres quȩ in parte minorẽ quã in to¬
tonecdignͣati animȩ conuenit quan¬
tominꝰ maiestatidĩ :¬
CCCLIIII. CŨ SP̃S INMUNDUS EXT ERITAB HOMINE

Expanded text:
tera creatura. scriptum est enim in Prouertera creatura. scriptum est enim in Prouerdei nullo dubitante factus accipitur, in quo est intellegentia ueritatis; haeret enim ueritati nulla interposita creatura. cetera hominis ad similitudinem facta uideri uolunt, quia omnis quidem imago similis est, non autem omne, quod simile est, etiam imago proprie, sed forte abusiue dici potest. sed cauendum in talibus, ne quid nimis asseuerandum putetur, illa re sane salubriter custodita, ne, quoniam corpus quodlibet per localia spatia porrectum est, aliquid tale credatur esse substantia dei. nam res, quae in parte minor est quam in toto, nec indigenti animae conuenit; quanto minus maiestati dCCCXXVIIII.
Abbreviated transcription (Latin):
am sed animae prȩsentiã uiuere cog¬
noscatur. Tam̃ ñ modo quia est & in
quantũ ẽ utiq bonũ ẽ sed &iã quia
taleest ut ad contem plandũ caelũ qp¬
sitap tius magis hocadimaginẽ & simi¬
litudinem dĩ quã c&era corpora ani¬
malium facta iure uideri potest:
Tam̃ qui a homo sineuita ñ recte appel¬
latur ñ corpus solũ homo exterior. ne¬
q: solauita quȩ in sensu est corporis
sed utrũq simul rectus fortas se intel¬
legatur neq inscite distinguitꝰ qđ
aliud sitimago & similitudo dĩ qui
&iam filius dicitur aliud adimaginẽ
&similitudinẽ dĩ sicut hominem fac¬
tum accipimus: sunt&iã qui ñ frustra
intellegant duodicta ẽẽ adimaginẽ
& similitudinem cumsiuna reseẽtu
nũ nom̃ sufficere non potuisse asser:
sed ad imaginẽ mentẽ factãuolunt
quȩ nulla inter posita substantia ab
ipsa ueritate formatur qui &iã sp̃r
hominis: Nã ita hosdis cernita posto¬

Expanded text:
a, sed animae praesentia uiuere coga, sed animae praesentia uiuere cognoscatur, tamen non modo quia est et in quantum est, utique bonum est, sed etiam quia tale est, ut ad contemplandum caelum sit aptius, magis hoc ad imaginem et similitudinem- dei quam cetera corpora animalium facta iure uideri potest. tamen quia homo sine uita non recte appellatur, non corpus solum homo exterior neque sola uita, quae in sensu est corporis, sed utrumque simul rectius fortasse intellegatur. Neque inscite distinguitur, quod aliud sit imago et similitudo dei, qui etiam filius dicitur, aliud ad imaginem et similitudinem dei, sicut hominem factum accipimus. sunt etiam qui non frustra intellegant duo dicta esse, ad imaginem et similitudinem, cum, si una res esset, unum nomen sufficere potuisse asserunt. sed ad imaginem mentem factam uolunt, quae nulla interposita substantia ab ipsa ueritate formatur; qui etiam spiritus hominis. nam ita hos discernit aposto
Abbreviated transcription (Latin):
cum homo possit particeps eẽ sapien¬
tiae secđm in teriorem hominem se¬
cundum ipsum ita est ad imaginem.
utnulla natura interposita forme¬
tur. & ideo nihilsit dõ conuinctus.
& sapitenim &uiuit & est: quacre a¬
tura nihil est melius: Quod siexte¬
rior homo uita illa accipitur quã ꝑ
corpus sentimus quinq: notirsime
sensibus quoscum pecorib habemus
cõmunes: Nam & ipsa molestus sen¬
sibilib quȩ ꝑ secutionibus ingerun¬
tur corrũpi potest . ñ in merito & iste
homo particeps dicitur similitudi¬
nisdĩ ñ solum quia uiuit qđ &iã in
bestus apparer& : seclam plius qđ ad
mentem conuertitur. seregentem
quã in lustrat sapientia qđ in bestus
ñ potestratione carentib corpus quo¬
q: hominis qui a solum interanima¬
lium terrenorũ corporũ. ñ ꝓnomen
alium ꝓstratũ ẽ cũ sit uisibile & ad
intuendũ caelũ erectũ quõdest
principium uisibilium: quã quã ñ su¬

Expanded text:
cum homo possit particeps esse sapiencum homo possit particeps esse sapientiae secundum interiorem hominem, secundum ipsum ita est ad imaginem, ut nulla natura interposita formetur, et ideo nihil sit Deo conjunctius; et sapit enim et vivit et est: qua creatura nihil est melius. Quod si exterior homo vita illa accipitur qua per corpus sentimus quinque notissimis sensibus, quos cum pecoribus habemus communes nam et ista molestiis sensibilibus quae persecutionibus ingeruntur corrumpi potest, non immerito et ipse homo particeps dicitur similitudinis Dei, non solum quia vivit, quod etiam in bestiis apparet, sed amplius, quod ad mentem convertitur se regentem, quam illustrat sapientia, quod in bestiis non potest ratione carentibus. Corpus quoque hominis quia solum inter animalium terrenorum corpora non pronum in alvum prostratum est, cum sit visibile et intuendum caelum erectum, quod est/ principium uisibilium, quamquam non su
Abbreviated transcription (Latin):
data est Quomodo aut̃ ñ sit in con¬
gruum qđ dicitur &iã corpus factum
ad similitudinem dĩ facile intellegit:
quidiligonter ad tendit qđ dictũ ẽ.
& fecitds̃ om̃ã bona ualde : Nemo enĩ
dubitat qđ sit ipse primitus bonus:
multirenim modis dicires possint si
milesdõ: aliae seđm uirtutẽ & sapi¬
entiã factae. quia in ipso est uirtus
aliȩinquantũ sunt : qui aille sũ me¬
acprimitus est. &ideo quantũ modorꝰ:
Nectam̃ uiuunt aut sapiunt : ñ ꝑ fectę
sed ex iguȩsunt adsimilitudinem eiꝰ :
quia & ipsabona sunt inordine suo cũ
sit ille supra illabonus a quobona sunt
Om̃a uero quȩ uiuunt & ñ sapiunt
paulo ampliur participant similitu¬
dinẽ: qđ enim uiuit &iã ẽ. ñ aũ quic¬
quid est &iam uiuit: lamporro quae
sapiunt ita illi similitudine sunt ꝓx¬
imi :ut increaturisnihilsit ꝓpinqui¬
us: qđ enim participat sapientiae &
uiu& & est: quod aut̃ uiuit. necer se ẽ
ut sit: non necesse est ut sapiat: quare

Expanded text:
data est. Quomodo autem non sit incongruum, quod dicitur etiam corpus factum ad similitudinem dei, facile intellegit qui diligenter attendit quod dictum est: et fecit deus omnia bona ualde. nemo enim dubitat, quod sit ipse primitus bonus. multis enim modis dici possint res similes deo: aliae secundum uirtutem et sapientiam factae, quia in ipso est uirtus aliae in quantum sunt, quia ille suac primitus est. Et ideo quae tantummodo sunt, nec tamen vivunt aut sapiunt, non perfecte, sed exigue sunt, ad similitudinem ejus, quia et ipsa bona sunt in ordine suo, cum sit ille supra omnia bonus a quo bona sunt. Omnia vero quia vivunt et non sapiunt, paulo amplius participant similitudini: quod enim vivit, etiam est, non autem quiquid est etiam vivit. Jam porro quae sapiunt ita illi similitudini sunt proxima, ut in creaturis nihil sit propinquius. Quod enim participat sapientiae, et vivit, et est; quod autem vivit necesse est ut sit, non necesse est ut sapiat. Quare
Abbreviated transcription (Latin):
rior homonr corrum pitur. sed inte¬
riorrenouatur de dieindiem: quȩri
potest utrũ un horũ factũ sit adima¬
ginẽ & similitudinẽ dĩ. uã illud quȩ¬
rere stultũ ẽ siunꝰ quishorũ.
Quis enim dubitat eũ potius quino ua¬
tur quã eum qui corrum pit̾dicere.
utrũ aũt ambo magna quȩstio est:
N am siexterior homo ẽ adam. & interi
orxp̃s. beneambo intelleguntꝰ: Sed
cũ adam sicut adõ faccus est bonus
ñ manserit & diligendo carnalia
carnalis effectussit ñ ab surde ui deri
potest hoc ipsum ei fuisse carere ima¬
ginẽ dĩ & similitudinẽ amit tere. ac
perhoc ipsere nouatur. & ipse est & iã
interior: Quo modo ergo ẽ ipse ex te¬
rior ansecundum corpus ut& interi¬
orsit s&cđm animã & interioris sit
resurrectio &renouatio quȩ nunc
fit secđm mortẽ priorisuitȩ idẽ pec¬
cati. & secdm regenerationẽ nouae
uitae idẽ iustitiae quositem duos
hom in es sic appellat. utunũ u&erem
quẽ debemus exuere: Alterũ nouum

Expanded text:
rior homo noster corrumpitur, sed interior renovatur de die in diem: quaeri potest utrum unus horum factus sit ad imaginem et similitudinem Dei; nam illud quaerere stultum est, si unus quis horum? Quis enim dubitat eum potius qui renovatur, quam eum qui corrumpitur dicere? utrum autem ambo, magna quaestio est. Nam si exterior homo est Adam, et interior Christus, bene ambo intelliguntur. Sed cum Adam sicut a Deo factus est bonus, non manserit, et diligendo carnalia, carnalis effectus sit, non absurde videri potest hoc ipsum ei fuisse carere imagine Dei, et similitudinem amittere, ac per hoc ipse renovatur, et ipse est etiam interior. Quomodo ergo est ipse exterior? an secundum corpus, ut et interior sit secundum animam, et interior sit resurrectio et renovatio, quae nunc fit secundum mortem prioris vitae, id est peccati, et secundum regenerationem novae vitae, id est, justitiae; quos item duos homines sic appellat, ut unum veterem quem debemus exuere, alterum novum,
Abbreviated transcription (Latin):
Cunt &iã quidã exeo numero. qui
adhuc nequit̃ uiuunt. aut &iã in he¬
resib ł ingentiliũ suꝑstitionib iace¬
ant: & tam̃ &iã illic nouit dñs quis ei
Nãq: in illa in effabili p̃scientia dĩ
õnib: qui ut ita dicã intrinsecus in oc¬
culto intus sint constat ille hortus
c̃dusus. fons signatus. puteus aq uiuȩ
para dẏsus cũ fructu pomorũ: horũ
munera c̃cessa diuinitus. partim s̃
ꝓpria: sic̃ in hoc tempore infatigabi
na : Hinc itaq iã facilior nob̵. et expe¬
dicior arcȩ illius cuius noȩ fabricator
& gubnator fuit c̃sideratio ꝓponit᷑
Ait eñi p&rus in arca noe pauci. idẽ
tisma saluos fac̃: ñ carnis depositio
sordiũ sed c̃scientiȩ bonȩ introgatio

Expanded text:
unt etiam quidam ex eo numero, qui adhuc nequiter uiuant aut etiam in haeresibus uel in gentilium superstitionibus iaceant, et tamen etiam illic nouit dominusquisunteius. namque in illa ineffabili praescientia dei omnibus, qui ut ita dicam intrinsecus et in occulto intus sunt, constat ille hortus conclusus, fons signatus, puteus aquae uiuae, paradisus cum fructu pomorum. horum munera concessa diuinitus partim sunt propria, sicut in hoc tempore infatigabilria. Hinc itaque iam facilior nobis et expeditior arcae illius, cuius Noe fabricator et gubait enim Petrus: in arca Noe pauci, id estismi saluas facit, non carnis depositio sordium, sed conscientiae bonae interrogatio.
Abbreviated transcription (Latin):
scriptum est: In multir enim offen¬
dimus omnes Nonenim ait offen¬
ditis sed ait offendimus: cum Xpo xp̃i
loquer&ur a postolus: Et cum h¬
hoc loco dicat. qui cum que aũtotã
legem seruauerit. offendat aũ in
uno factus est omnium reus: Ibi
non inuno. sed inmultis. ecquor¬
dam. sed om̃s dixit offendere Absit
aũ ut quis quã fidelis existim &: tot
milia seruorum xp̃i qui uera citer
dicunt se habere peccatum: ne se
ipsos decipiant . &ueritas in eis
non sit: nullam habere uirtutẽ.
cumuirtus magnasit sapientia:
Dixit aũ homini: ecce pi&as est sa¬
pientia ab sit aũ ut dicamus tot
actantos fideler & pios homines.
dĩ non habere pi&atem: quam
greci uł eũsebian. uel ex pressi

Expanded text:
scriptum est: in multis enim offenscriptum est: in multis enim offendimus omnes. non enim ait \'offenditis\', sed ait \'offendimus\', cum Christi loqueretur apostolus, et cum hoc loco dicat: q u icumque autem totam legem seruauerit, offen-. dat autem in uno, factus est omnium reus, ibi non in uno sed in multis nec quosdam sed omnes dixit offendere. Absit autem, ut quisquam fidelis existimet tot milia seruorum Christi, qui ueraciter dicunt se habere peccatum, ne se ipsos decipiant et ueritas in eis non sit, nullam habere uirtutem, cum uirtus magna sit sapientia. dixit autem homini: ecce pietas est sapientia. absit autem, ut dicamus tot ac tantos fideles et pios homines dei non habere pietatem, quam Graeci uel evoRteiav uel expressi
Abbreviated transcription (Latin):
esse uirtutem: Sic & maritum
qui hocidem seruat uton: &tam̃
sunt plurimitales. quorum sine
aliquo peccato esse neminẽ dixent.
Etutique illud qual&um que pec¬
catum: exaliquo uitio uenit: unde
pudicitia coniugalis. in uiris feminisq
religiosis: cum procul dubio uistus sit
Non enim autnihil autuitium est.
non tanem secum hab& omnes uir¬
tutes: Nam si om̃r ibi essent. nullũ eẽt
uitium: sinullum uitium: nullum
omnino peccatum: Quis autem sine
ali quo peccato. quisergo sine aliqͥo
uitio: idest fomite quodam uel qua¬
si radice peccati  Cum clam& qui siꝑ
pectus dñi discum bebat sidixerimꝰ.
qui a peccatum non habemus: nos
ipsos decipimus. &ueritas innobis
non est Neque hoc apudte diutiur
agendum est: sed propter alior qui
haec foste legerint dico Namtu
quidem. in eodem opere splendido
contra iouinianum: &iam hoc de
scripturis scĩr diligenter probasti:
ubi &iam ex hac ipsa epistula cuiur
uerba sunt : quorum nunc intel¬
lectum requirimus. posuisti qđ

Expanded text:
esse uirtutem; sic et maritum, qui hoc idem seruat uxori. et tamen sunt plurimi tales, quorum sine aliquo peccato esse neminem dixerim, et utique illud qualecumque peccatum ex aliquo uitio uenit. unde pudicitia coniugalis in uiris feminisque religiosis cum procul dubio uirtus sit — non enim aut nihil aut uitium est —, non tamen secum habet omnes uirtutes. nam si omnes ibi essent, nullum esset uitium; si nullum uitium, nullum omnino pecaliquo peccato ? quis ergo sine aliquo uitio, id est fomite quodam uel quasi radice peccati, cum clamet, qui super pectus domini discumbebat: si dixerimus, quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus et ueritas in nobis non est? neque hoc apud te diutius agendum est, sed propter alios, qui haec forte legerint, dico. nam tu quidem in eodem ipso opere splendido contra Iouinianum etiam hoc de scripturis sanctis diligenter probasti; ubi etiam ex hac ipsa epistula, cuius uerba sunt, quorum nunc intellectum requirimus, posuisti, quod
Abbreviated transcription (Latin):
Ita enĩ potest ñ coactus euange¬
lizare seduolens: sienim uolens inquit
hoc facio mercedem habeo. siaut̃ inui¬
tur. dispensatio mihi credita est: idẽ
sicoactus inopia earum rerum. quȩ tẽ¬
poraliuitȩ sunt necessariae. prȩdico
euangelium: ali ꝑ me habent mer¬
cedem euangelii. qui euangelium
ipsum meprȩdicante diligunt. E¬
goaut ñ habeo qui a ñ ipsum euange¬
lium diligo. sed eius pr&ium ineius
temporalib constitutum: qđ nefas
estfieri. ut ñ tã quã filiusm in istr&
quisq euangelium. sedtã quã seruus.
cui dispensatio creditaẽ. ut tã quam
alienũ erog&. nihilinde ipsecapiat
pr&er cibaria quȩ ñ de partici patio¬
ne regni sedsustentaculũ miserae ser¬
uitutis dantur extrinsecus
CCCXXIII. DESOLLICITUDIUE CRASTIHIDI¬

Expanded text:
ita enim potest non coactus euangelizare, sed uolens. si enim uolens, inquit, hoc facio, mercedem habeo; si autem inuitus, dispensatio mihi credita est, id est: si coactus inopia earum rerum, quae temporali uitae sunt necessariae, praedico euangelium, alii per me habent mercedem euangelii, qui euangelium ipsum me praedicante diligunt. ego autem non habeo, quia non ipsum euangelium diligo, sed eius pretium in eius temporalibus constitutum. quod nefas est fieri, ut non tamquam filius ministret quisque euangelium, sed tamquam seruus, cui dispensatio credita est, ut tamquam alienum eroget, nihil inde ipse capiat praeter cibaria, quae non de participatione regni, sed sustentaculum miserae seruitutis dantur extrinsecus. CCCXI. DE SOLLICITVDINE CEASTINI DI
Abbreviated transcription (Latin):
rũq accedat ut facilius homines reseas
assequant᷑ ꝓpt̾ quasasse quendas istacdis¬
cunt᷑ quãtaliũ p̃ceptorũ nodosissimas

Expanded text:
rumque accidat, ut facilius homines res eas assequantur, propter quas assequendas ista discuntur, quam talium praeceptorum nodosissimas
Abbreviated transcription (Latin):
curandu scripta fidelium & comra
eorum sensũ quitalia sibi accidisse
confirmant: in prudenter uenireui¬
debimur: sed respondendũ ẽ ñ ideo
putandũ eẽ mortuos istasentire qui a
hecdicere uł indicare uł p&ero uiden¬
tꝰ in sõnis : Nã & uidentes apparent

Expanded text:
undam scripta fidelium et contra eorum sensus, qui talia sibi accidisse confirmant, inpudenter uenire uidebimur. sed respondendum est non ideo putandum esse mortuos ista sentire, quia haec dicere uel indicare uel petere uidentur in somnis. nam et uiuentes adparent
Abbreviated transcription (Latin):
ademonib pereunt: Mit tit helis eus
perseruũ baculũ suꝑ mortuũ : & non
reuiuiscit. Uenit ipse. coniunxit & co¬
aptat se mortiẽi & reuiuescit Misit
sermodĩ legẽ perseruũ suũ nec ꝓfuit
in peccatis mortuo generihuma no
quȩ tam̃ non sine causa missaẽ : Ille enĩ

Expanded text:
a daemonibus pereunt. mittit Heliseus a daemonibus pereunt. mittit Heliseus per seruum baculum super mortuum et non reuiuescit: uenit ipse, coniungit et coaptat se morti eius et reuiuescit: misit sermo dei legem per seruum suum nec profuit in peccatis mortuo generi humano. quae tamen non sine causa missa est ; ille eni
Abbreviated transcription (Latin):
& duȩ derelictȩ : satis indicat. quod de tota
ipsagente a postolus ait : Reliquiȩ per
electionẽ gratiȩ saluȩ factȩ sunt. Pascitꝰ
helias tempore famis acoruis mane affe¬
rentib: panem. & aduesperã carnes: & ma
manichei non in tellegunt in illis libris
xpm cui quodam modo salutem nram̃
esurienti confitentur peccatores fidem
primitias sp̃s nunchabentẽ: Infineaũ.
uelut aduesperã sȩculi. &iam carnis re¬
surrectionem : Mit titur helias pascen¬
dus adalienigenam uiduã: quȩ uolebat
duo ligna colligere. prius quam moreret᷑.
Non hic solum ligne nomine : sed numero
lignorum signũ crucis ex primit᷑: Bene¬
dicit᷑ farinaẽi &oleum fructus & hila¬
ritas caritatis: quȩ cum inpenditꝰ non
defeͥcit: Hilarem enĩ datorem diligit
dr̃: Heliseo pueros insultantes & cla¬
mantes. calue calue: bestiȩ comedunt:
puerili stultitia Deridentes xp̃m
in loco caluarie crucifixum: inuasi

Expanded text:
et duae derelictae. satis indicat, quod de tota et duae derelictae. satis indicat, quod de tota ipsa gente apostolus ait: reliquiae per electionem gratiae saluae factae sunt?_ Pascitur Helias tempore famis coruis mane adferentibus panem et ad uesperam carnes: et Manichaei non intellegunt in illis libris Christum, cui quodam modo salutem nostram esurienti confitentur peccatores fidem primitias spiritus nunc habentem, in fine autem uelut ad uesperam saeculi etiam carnis resurrectionem. mittitur Helias pascendus ad alienigenam uiduam. quae uolebat duo ligna colligere. priusquam moreretur: non hic solo ligni nomine sed etiam numero lignorum signum crucis exprimitur. benedicitur farina eius et oleum: fructus et hilaritas caritatis, quae cum inpenditur. non deficit; hilarem enim datorem diligit deus. Heliseo pueros insultantes et clamantes: calue, calue! bestiae comedunt: puerili stultitia deridentes Christum in loco Caluariae crucifixum inuasi
Abbreviated transcription (Latin):
uult inoreipsius leonis occisi fauus & trac¬
tus: nisi quia ec ce conspicimus. leges ip¬
sas regniterreni. quȩ aduersus xp̃m
ante fremuerant : Nunciam perempta
feritate : dulcedini euangelicȩ predican¬
dȩ &iam munim̃ta prebere: Quid est
illa mulier plena fiduciȩ hostis tempora
ligno trans figenr : nisi fides ȩcdesiȩ. cru
cexp̃i regnadiaboli perimens: Quid
uellus complutum areasicca: & postea
conpluta area. sic co uellere nisi primo
unagens hebreorum. habensoccalte in
mysterio totus orbis uacuuserat. Nunc
aũ in manifestatione. totus orbis idhab&
illa uacuataẽ: Quidiam regũ temponib.
ut & inde pauca commemorem: Nonne
ab ipso &xordio. commutatũ sacerdotiũ
insamu helẽ. reprobato heli : & commu¬
tatũ regnum indauid. Reprobato saule:
damat prȩnuntiari nouũ sacerdotium.
noũuq: regnum : reprobato ueteri qđ
utrumq futurum: idẽ in uno ihũ xpõ
regnum & sacerdotiũ figurauit᷑ Non¬
ne cum decẽ tribur atemplo separater.

Expanded text:
uult in ore ipsius leonis occisi fauus exstructus, nisi quia ecce conspicimus leges ipsas regni terreni, quae aduersus Christum ante fremuerant, nunc iam perempta feritate dulcedini euangelicae praedicandae etiam munimenta praebere? quid est illa mulier plena fiduciae hostis tempora ligno transfigens nisi fides ecclesiae cruce Christi regna diaboli perimens ? quid uellus conplutum area sicca et postea conpluta area sicco uellere nisi primo una gens Hebraeorum habens occulte in mysterio totus orbis uacuus erat? nunc autem in manifestatione totus orbis id habet, illa uacuata est. Quid iam regum temporibus, ut et inde pauca commemorem ? nonne ab ipso exordio commutatum sacerdotium in Samuhelem reprobato Heli et commutatum regnum in Dauid reprobato Saule clamat praenuntiari nouum sacerdotium nouumque regnum reprobato uetere, quod utrumque futurum, id est in uno Iesu Christo regnum et sacerdotium figurauit? nonne cum decem tribus a templo separatae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur: quȩ latine possit in passi¬
bilitar dicer&ur: siita intelle gen¬
da est. In animo quippe non in
corpore accipitur. ut sine hir
affectionibus uiuatur. quȩ con¬
trarationem accidunt. inentem¬
queperturbant: bona plane
& in axime optanda est: sed nec
ipsa huius est uitȩ: Non enim
qualium cum que hominum uox
est. sed manme piorũ multũque
iustorum atq scõrum: si dixeri¬
mus quõ peccatum non habemur.
nos ipsos seducimus. & ueritas inno¬
bis non est Tunc itaq apathia
istaerit: quando peccatum in hon¬
nenullum erit: nuncuero satir
beneuiuitur: sine crimine Sine
peccatoenim qui se uiuere existi¬
mat: nonidagit ut peccatum
non habeat: sedut ueniam non
accipiat.

Expanded text:
dicitur quae si Latine posset inpassibilitas diceretur, si ita intellegenda est in animo quippe, non in corpore accipitur, ut sine his adfectionibus uiuatur, quae contra rationem accidunt mentemque perturbant, bona plane et maxime optanda est, sed nec ipsa huius est uitae. Non enim qualiumcumque hominum uox est, sed maxime piorum multumque iustorum adque sanctorum: Si dixerimus, quoniam peccatum non habemus, nos ipsos seducimus et ueritas in nobis non est. Tunc itaque andfeia. ista erit, quando peccatum in homine nullum erit. Nunc uero satis bene uiuitur, si sine crimine; sine peccato autem qui se uiuere existimat, non id agit, ut peccatum non habeat, sed ut ueniam non accipiat.
Abbreviated transcription (Latin):
arrantur uis a quȩdam: quȩ huic dir¬
Iputationen on neglegendã uidean¬
tur inferre quȩstionem: feruntꝰ
quippe mortui non nulli uel in som¬
nis uelalio quocũq: modo apparuis¬
se uiuentib: atq ubieorũ corpora
iacent in humatanescientib: locir¬
qi monstratiram monuisse. ut sibi se¬
pultura quȩ defuerat preber&ur:
Haec si falsa ẽẽresponderimur. contra

Expanded text:
arrantur uisa quaedam, quae huic disputationi non neglegendam uideantur inferre quaestionem. feruntur quippe mortui nonnulli uel in somnis uel alio quocumque modo apparuisse uiuentibus atque ubi eorum corpora iacerent inhumata nescientibus, locisque monstratis admonuisse, ut sibi sepultura, quae defuerat, praeberetur. haec si falsa esse responderimus, contra
Abbreviated transcription (Latin):
titur eloquis: Non solũ enim uerbi
gratia dehierusalem: ułaliquagentiũ
ciuitate. siue trro. siuebabilonia: Si¬
uealia qualib& dicitur aliquid in
scripturis scĩs qđ modũ ei excedat. &
conueniat potius omnib gentibus
Verum &iam deuida : de egrpto: dear¬
syria & quacumq alia gentium. in
qua sunt plurimae ciuitates Ũ tam̃
totur orbir sed parseius ẽ. Ntranse

Expanded text:
itur eloquiis. non solum enim uerbi gratia de Hierusalem uel de aliqua gentium ciuitate, sine Tyro sine Babylonia siue alia qualibet dicitur aliquid in scripturis sanctis, quod modum eius excedat et conueniat potius omnibus gentibus, uerum etiam de Iudaea, de Aegypto, de Assyria et quacumque alia gente, in qua sunt plurimae ciuitates, non tamen totus. orbis, sed pars eius es
Abbreviated transcription (Latin):
um omnes cernerem. studio sissi¬
me. ac prosuis quem que uirib
dm̃ querere: sed ipsum dequo ageba¬
mus ordinem nontenere: quo adilli¬
us ineffabilis maiestatis intellegentiã
peruenitur: oro uos inquam. siut
uideo. multum diligitis ordinem:
nenos praeposteror & inordinator
esse patiamini Quã quã enim occul¬
tissimaratio se de monstrit. polli

Expanded text:
um omnes cernerem studiosissime ac pro suis quemque uiribus deum quaerere sed ipsum, de quo agebamus, ordinem non tenere, quo ad illius ineffabilis maiestatis intellegentiam peruenitur: Oro uos, inquam, si, ut uideo, multum diligitis ordinem, ne nos praeposteros et inordinatos esse patiamini. quamquam enim occultissima ratio se demonstraturam polli
Abbreviated transcription (Latin):
rant cecilianũ ñ ueris sed calũnosis
criminib: appetitũ & ꝑnitiosã senten¬
tiã suã mortifero pudore ñ deser̃:
sed cũ illis quib: dicimus. &iã simalifu¬
issent ꝓpt̃ quos in eđa Nestis uostam̃
eos ferendo. quos em̃dare aut segrega¬
re minime poteratis in eđa ꝑmanese
debuissetis: Quidã uõ eẽtrario peri¬
ditantes : cũ bonorũ malorũq cõmix¬
tionẽ. in ecdesia demonstratã. ł p̃dic¬
tã eẽ ꝑspexerint & patientiae p̃cepta
didecerint quȩ nos firmissimos red
caritas nr̃a: ut quõ Zitania in ecła
eẽ cernimus: ipsi de eđa recedam̃:
distituendã putantes eđȩ disciplinã

Expanded text:
runt Caecilianum non ueris, sed calumniosis criminibus adpetitum, et perniciosam sententiam suam mortifero pudore non deserunt, sed cumillis, quibus dicimus: etiamsi mali fuissent, propter quos in ecclesia non estis, uos tamen eos ferendo, quos emendare aut segregare minime poteratis, in ecclesia permanere debuistis. quidam uero e contrario periclitantes cum bonorum malorumque commixtionem in ectam esse perspexerint et patientiae praecepta didicerint — quae nos firmissimos reddcaritas nostra, ut quoniam zizania in ecclesia esse cernimus, ipsi de ecclesia recedamus — destituendam putant ecclesiae disciplina
Abbreviated transcription (Latin):
at eius modum dicit̾ & congruat po¬
tius uni uerso cuiur hȩc parrest: uel
sicut iste appellat generi cuius haec
species: unde & in notitiam uulgiuer¬
baistauener̃: ut &iã idiotȩ intelle¬
cepto imperial isit constitutũ: Fit hoc
&iam de hominib: sicut ea quȩ desa¬
lomonedicunt᷑: excedunt eius modũ.
& potius ad xp̃m. & eclesiam cuius ille
parsẽ ralataclarescunt : Nec speci¬
es semꝑ exceditur Sepeenim talia
dicuntur quȩ uel ei quoq uł ei fortas¬
se. tantũ modo aꝑtissime congruant:
Sed cũ aspecie transitur adgenꝰ. quasi
adhuc despecie loquente scriptura.
ibiuigilare deb&lectoris intentione
quam̃ erat inspecie. qđ in genere. po

Expanded text:
at eius modum et congruat potius uniuerso, cuius haec pars est, uel, sicuti iste appellat, generi, cuius haec species. unde et in notitiam uulgi uerba ista uenerunt, ut etiam idiotae intelleaecepto imperiali sit. constitutum. fit hoc etiam de hominibus; sicut ea quae de Salomone dicuntur excedunt eius modum et potius ad Christum uel ecclesiam, cuius ille pars est, relata clarescunt. nec species semper exceditur. saepe enim talia dicuntur, quae uel ei quoque uel ei fortasse tantummodo apertissime congruant: sed cum ab specie transitur ad genus, quasi adhuc de specie loquente scriptura, ibi uigilare debet lectoris intentio, ne quaerat in specie quod in genere po
Abbreviated transcription (Latin):
quam silatinediciposset seculare : anex
hocaliquid scdm̃ spiritalẽ promissionẽ
hic intellegere cogamur : utȩ ternum
ideodictum sit: quia hinc& ernũ aliquid
significatur: anpotius locutionis est
subscripturarum. utȩ̃ t̾nũ appellant.
cuius reifinis non constituit᷑: aut nonitae
fit : ut deinceps non sit faciendũ quantũ
pertin& ad curam uł potestatem facientis:
Sicut ait oratius serui &ȩt̃num qui paruo
nesciat uti Nonenim potest ineternum
serture : cuius ipsauita quaseruit : et̃na
ẽẽ non potest: quod testimoniũ non adhi¬
berem nisi locutionis essent: uerborum
quippe illi sunt nobis auctores: non rerũ quȩ fabulose s̃.¬
scripturȩ scdm̃ locutionis proprias quȩ
ideo mata uocantur: quanto magis scđm
eas. quascum aliis linguis communes habenꝰ.
SCIEBAM INquio quoo cons tituit
FiliISSUIS POSSECUSTODIRT UIAS

Expanded text:
quam si latine posset dici "saeculare", an ex hoc aliquid secundum spiritalem promissionem hic intellegere cogamur, ut aeternum ideo dictum sit, quia hinc aeternum aliquid significatur. an potius locutionis est scripturarum ? ut aeternum appellent, cuius rei finis non constituitur aut non ita fit, ut deipertinet ad curam uel potestatem facientis; sicut ait Horatius: seruiet aeternum qui paruo nesciet uti. non enim potest in aeternum seruire, cuius ipsa uita, qua seruit, aeterna esse non potest. quod testimonium non adhiberem, nisi locutionis esset; uerborum quippe illi sunt nobis auctores, non rerum uel sScripturae secundum locutiones proprias, quae idiomata vocantur, quanto magis secundum eas quas cum aliis linguis communes habent? CAPUT LXXXV. Sciebam, inquit, quod constituit filiis suis post se custodire vias
Abbreviated transcription (Latin):
Vbi possint prȩcepta deperfectione
com pleri & quid sit liberare de
corpore mortis. uel quod nomine
ieiuni elemosina & orationes
omnis iustitiae generalitar indi¬
c&ur. ex libro deperfectione¬

Expanded text:
Ubi possint praecepta perfectione compleri, et quid sit liberare de corpore mortis, vel quod nomine jejunii, eleemosynae et orationis, omnis justitiae generalitas indicetur; ex libro eodem. Testimon
Abbreviated transcription (Latin):
De modir locutionum quorum cogni¬
tionem necessariam dicit scriptura¬
robscuritatibur dissoluendis exlibrd
Deui tychonii regulisquibus ad intel¬
legendas scripturas studioros dic̃¬

Expanded text:
De modis locutionum, quorum cognitionem necessariam dicit scripturarum obscuritatibus dissoluendis. septem Tyconii regulis, quibus ad intellegendas scripturas studiosos dic
Abbreviated transcription (Latin):
cxii Prȩceptum dediligendo dm̃ in
illa uita perfectȩ̨ compleri dicit
& rationem reddit testimonioru
quibus imperatur homini perf&¬
tum esse uł quando fit ecclesi a

Expanded text:
CII. Praeceptum de diligendo Deo in illa vita perfecte compleri dicit, et rationem reddit testimoniorum quibus imperatur homini perfectum esse, vel quando sit Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗd mihi uideat᷑: qđ etiã tibi ince¬
tera uisũ ẽ : & qđ adiunx̃ ut denu¬
dent᷑ multorũ cordiũ cogitationes
hoc intellegendũ puto: quia ꝑdñi
passionẽ & insidiȩ iudȩorũ & disci¬
pulorũ infirmitas patuit: tribula¬
tionẽ igit gladu nomine significa¬
tũeẽ credibile ẽ : quo mat̾na ani¬
ma uulnerata ẽ doloris affectu ipse
fuit gladius inore ꝑsecutorũ. De
quib: inpsalmo dr̃ &gladius in ore
eorũ Ipsi enĩ erant filii hominum
quorũ dentes armet & sagittȩ : & lin¬
gua eorũ gladius acutus Nã & fer¬
rũ qđ ꝑtransiit animã ioseph: ꝓdura
tribulatione positũ ferrũ mihi ui¬
detͥ: a ꝑte quippe dr̃ ferrũ ꝑtran
sut animã eiꝰ donec ueniret ũbũ ei:
idesitã diu fuit indura tribulatio¬
ne donec fieret qđ p̃dixit:
Hinc eñi magnus habitus &ab illa
tribulatione liberatus: sed nehu¬
manȩ sapientiȩ tribueret᷑: qđ ue¬
nit uerbũ ei idẽ factũ ẽ qđ p̃dixit

Expanded text:
d mihi uideatur; quod etiam tibi intetera uisum est. et quod adiunxit: ut denudentur multorum cordium cogitationes, hoc intellegendum puto, quia per domini passionem et insidiae Iudaeorum et discipulorum infirmitas patuit. tribulationem igitur gladii nomine significatam esse credibile est, quo materna anima uulnerata est doloris affectu. ipse fuit gladius in ore persecutorum, de quibus in psalmo dicitur: et gladius in ore eorum. ipsi enim erant filii hominum, quorum dentes arma et sagittae, et lingua eorum gladius acutus. nam et ferrum, quod pertransiuit animam Ioseph, pro dura tribulatione positum ferrum mihi uidetur. aperte quisiit animam ejus, donec veniret verbum ejus, id est, tandiu fuit in dura tribulatione, donec fieret quod praedixit. Hinc enim magnus habitus et ab illa tribulatione liberatus; sed ne humanae sapientiae tribueretur, quod venit verbum ejus, id est, factum est, quod praedixit
Abbreviated transcription (Latin):
ed ꝓpt̃ insinuationẽ trinitatis.
ꝑsonis &iã singulis nominatis di¬
cunt᷑ quȩdam ñ tam̃ aliis separatis
intellegunt᷑ ꝓpt̃ eiusdem trinitatis
unitatẽ. unãq substantiã : atq dita¬
tem patris & filii & sp̃s sc̃i tradet
contemplationem dĩ. ubi ẽ finis
omniũ bondrum actionum: &re¬
quies sẽpit̃na & gaudiũ qđ ñ aufe

Expanded text:
ed propter insinuationem trinitatis personis etiam singulis nominatis dicuntur quaedam, non tamen aliis separatis intelleguntur propter eiusdem trinitatis unitatem unamque substantiam atque deitatem patris et filii et spiritus sancti. Tradet contemplationem dei, ubi est finis omnium bonarum actionum et requies sempiterna et gaudium,