comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
carnis debitum redde gallicana uidicat eccła uxta tenorẽ legum.⁊ quoꝵ dam
dec̃toꝵ. ut inde suscepta side. ⁊ legittimẽ ꝓ batione discedant. et aliis si ueluit
se conuingant. Uñ inlibro sexto codicis. Simaritus i oͬ ⁊ abinitio matrimonii
lier possit. łeiꝰ pirentẽ sine ꝑiculo doti ammittende repudiũ marito datͤ de cadẽ¬
ea ereant iñ adcruoẽ.⁊ si uũm fuit seꝑent᷑. ⁊ illa quot uult fatiat. Beat̾ uõ ge¬
facta eiꝰ probatione illum ⁊ mulierem ase ꝑmittii discede dicens ita. Delis
mulier causat̃ uolo mat̾ eẽ utq septima manu dicat ut nũquã ꝑcõmuistio¬
nemi carnis coniuncti unicaro esfecti sui̾sent. Tunc uidet᷑ mulier posse sdis
contrabere nuptias. Iuod si ⁊ ille aliam copulam acceꝑit tt̃ ꝑacta peniten¬
ua pͥota cogatur recꝑe comubia. ħ auctoitas magni ꝗg̃ apte ꝓhib ẽ¬
uiges leaitcime iuunctdꝰ ꝙpo̾s cũ alũ corre quãuis nequeant itse comiseri.

Expanded text:
carnis debitum reddere: gallicana judicat Ecclesia juxta tenorem legum et quorumdam decretorum ut inde suscepta fide et legitima probatione discedant, et aliis si velint se conjungant. Unde in libro sexto Codicis: Si maritus uxori ab initio matrimonii lier potest vel ejus parentes sine periculo dotis amittendae repudium marito dareea, exeant inde ad crucem, et si verum fuerit separentur, et illa quid vult faciat. Beatus vero Grefacta ejus probatione illum et mulierem a se permittit discedere, dicens ita: De hismulier causatur Volo mater esse, uterque septima manu dicat ut nunquam per commistionem carnis conjuncti una caro effecti fuissent, tunc videtur mulier posse secundas contrahere nuptias. Quod si et ille aliam copulam acceperit, tunc peracta poenitentia priora cogantur recipere connubia. Haec auctoritas Magni Gregorii ui possunt cum aliis coire, quamvis nequeant inter se commisceri.
Abbreviated transcription (Latin):
dis. int̾na aspuatione. ⁊ discipline eruditione. que fori su ꝑfacta. ł dicta.
humana ratione pot̾ant scire dm̃ eẽ. Cum eñ humana mens se ũpo̾sti igͦ¬
subsistentiam dare ñpotuit. Ut gͦ eẽt aibalio facta ẽ quẽ idcrto ñcepi̾se ꝯ¬
stat: quia si abalio cepisset pͥmꝰ oĩb existendi auctor ẽẽ ñpo̾set. iami¬
nistratione ⁊̃ uisibiliũ ⁊ gub̃natiõe: diuinã sapientiã. ⁊ bonitatẽ potant¬
dephendẽ. apparet itaq ꝙ ⁊̃ añlegem ꝑea que facta s̃ inuisibilia dei
acreita mundi conspici potuer̃. Plegem scͥptã cepit crescere cognitio
ẽẽ. ⁊ remuñatorẽ sꝑantiũ inse. utr̃ saluati suit. Quidã dicunt eõ ñ eẽ salua¬
toꝰ ꝓpt̃ istas auctoritate. Aũg adoptatum. Illa tm̃ side̾ saluat qua credimꝰ
nullum hominẽ liłari acontagiõe mortĩ qua pͥma natiuitate contrax̃.
nisi ꝑunũ mediatorẽ: cuius hominuĩ eiꝰdemq dĩ salubrima fide ⁊̃

Expanded text:
. inspiratione, et disciplinae eruditione, quae foris fit per facta vel dicta. Humana ratione poterant scire Deum esse. Cum enim humana mens se non possit ignsubstantiam dare non potuit. Ut ergo esset, ab alio facta est, quem idcirco non coepisse constat; quia, si ab alio coepisset, primus omnibus existendi auctor esse non posset. Administratione etiam visibilium et gubernatione, divinam sapientiam et bonitatem e quod etiam ante legem per ea quae facta sunt, invisibilia Dei a creatura mundi conspici potuerunt. Per legem scriptam coepit crescere cognitio esse, et remuneratorem sperantium in se, utrum salvati sint. Quidam dicunt eos non esse salvatos propter istas auctoritates. Augustinus ad Optatum: Illa tantum fides salvat, qua credimus nullum hominem liberari a contagione mortis, quam de prima nativitate contraxit, nisi per unum mediatorem, cujus hominis ejusdemque Dei saluberrima fide etiam
Abbreviated transcription (Latin):
regnet peccatũ in lascuna carne. s iusticia ⁊ pax et gaudiũ inspũ scõ
pedes. nisi qui portãt. et extremi quos adiudicandũ cõstituit apłs. qui
⁊ ipsi ⁊ siñ sut̃ dorsũ in quo sedit dñs. tñ cũ militib aioħe instruunt᷑
Alii aũ frondes cedebat de arboribus. ⁊ sternebat mina. Magis ħ adorã¬
mradicib : lati inflorib ⁊ frucdib. qm̃ bonus odor xͥ sut̃ ⁊ sterñt uã

Expanded text:
justitia, et pax, et gaudium in Spiritu sancto. pedes, nisi qui portant, et extremi quos ad judicandum constituit apostolus? Qui et ipsi, et si non sunt deorsum, in quo sedit Dominus: tamen cum militibus a Joanne instruuntur. Alii autem frondes caedebant de arboribus, et sternebant in in radicibus, lati in floribus et fructibus: quoniam bonus odor Christi sunt, et sternunt viam
Abbreviated transcription (Latin):
urus. Gallus contat. petrus negat. ter. Gallus lucis nuncius. quis ẽ
negauimus ẽ nosse. uoce ancillaꝵ exterriti excitam᷑ ad amarissimos̃
pꝰ lapsos flenis. qui male cogtamis dedeo. ⁊ male locuti sumus ad
pximos̃. ⁊ malefecimus ad nos mecpsos. Et ueniuit̃ inp̃diũ getsemari
.i. uallis pinguedinũ. Ubi tauri pingues obseder̃ eũ. ⁊ uinili multi
catũdeder̃ eũ. Sedete hic donec orem S eparat᷑ moracione qui seꝑat᷑¬
inpassiõe. quia ille orat. illi dormuit̾ piuguedine cordis oppressi. Cepit

Expanded text:
uis. Gallus cantat, Petrus negat ter. Gallus lucis nuntius quis est,negavimus nosse, voce ancillarum exterriti, excitamur ad amarissimos post lapsum fletus: qui male cogitavimus de Deo, et male locuti sumus ad proximos: et male fecimus ad nosmetipsos. Et venit in praedium Gethsemani, id est, vallis pinguedinum: ubi tauri pingues obsederunt eum, et vituli multi circumdederunt eum. Sedete hic donec orem. Et assumit Petruin passione, quia ille orat, illi dormiunt pinguedine cordis oppressi. BEDA.
Abbreviated transcription (Latin):
XIIII anno̾ ⁊ puelle añ xii. uirta leges matrimoniũ mire nequeunt. Q
si an p̃dicta tpta copulationẽ mierine. separi pos quanuis uolantate
assensu parentum iũcti sint. Qui uõ ipueritia copulati p̾anuõ pabriti
se nolunt relinquere .s. iꝯunctione ꝑmauẽ. iã e hoc effigu t᷑ coniugeꝰ.
⁊iã deincepꝰ nequeunt separi.¬

Expanded text:
trimonium inire nequeunt Quod si ante praedicta tempora copulationem inierunt; separari possunt, quamvis voluntarie et assensu parentum juncti sint. Qui vero in pueritia copulati post annos pubertatis se nolunt relinquere, sed in conjunctione permanere; jam ex hoc efficiuntur conjuges, et deinceps nequeunt separ
Abbreviated transcription (Latin):
plerũq celestia sacram̃ta mostrare. sic̃ totũ corpꝰ costat euãgłioꝵ
Regnũ dĩ occła ẽ. quȩ regit᷑ adõ. npsa regit hoĩes. Et cõtrarias uir¬
nites et meia calcat. ut ẽ eñturio hñs subse milites. hõ iactas sem̃
flluis hois ẽ. sem̃ u̾bñ uite. i̾ra corda humana. dormitacio hoĩs.
mors ẽ saluatoris. E xfurgit sem̃ nocte ⁊ die. Post sommiũ xp̃r

Expanded text:
estia sacramenta monstrare: sicut totum corpus constat Evangeliorum. Regnum Dei, Ecclesia est, quae regitur a Deo, et ipsa regit homines: et contrarias virtutes et vitia calcat: ut est centurio habens sub se milites. Homo jactans semen, filius hominis est: semen, verbum vitae: terra, corda humana. Dormitatio hominis, mors est Salvatoris. Exsurgit semen nocte et die. Post somnum Chr
Abbreviated transcription (Latin):
res i̾. dignũ se uidicans ut dduocari hominẽ. et carẽ mortuũ
nõ uidit. et clare mime sue statũ post rubiginẽ peccati mũdi
cordis oculo contuet᷑. b̾eatia mũdo corde. qm ipi dm̃ uidebut. Et misit eũ
indonũ suã. ut uideret inse. qd añ nõ indit. Nõ ti putat hõ desperans
desalute omiino. posse. qd facile illumnatus ꝑ spem pot̾ ꝑficere. Et dic̃
ei. Siinuicũ intrau̾is nemini dixeris.i. uicinis cecitat̾e tuã sẽꝑ enarra

Expanded text:
res sibi, indignum se judicans, ut David, vocari hominem, et canem mortuum, et, et quae oculus non vidit: et clarae animae suae statum, post rubiginem peccati, mundi cordis oculo contueretur. Beati enim mundo corde: quoniam ipsi Deum videbunt. Et misit eum in domum suam, ut videret in se, quod ante non vidit. Non enim putat homo desperans de salute omnino posse, quod facile illuminatus per spem potest perficere. Et dicit ei: Et si in vicum introieris, nemini dix
Abbreviated transcription (Latin):
ũba sp̃s sũt: dequo dr̃. Diginis dĩ hic ẽ. ⁊̃ oꝑa digitooꝵ tuoꝵ sũt celi.
t expuens tengit linguã eiꝰ. Spuma decarne dñi.i. duna sapiẽcia.
quȩ soluit unculoꝵ labioꝵ humam gñs. ut dicat. Credo ĩdm̃pa
docuit. et incelũ thesaurũ cordis nr̃i erig̾e. quid ꝑgemitũ cõpũe diõi ͤ
intime friuola leticia carnis purgat᷑ ut dr̃. Rugiebã agemitu cor¬
dis ñi. Et ait illi. Effeta: qd ẽ ad apire. Corde aũ credit᷑ adinsticrã.¬

Expanded text:
sunt, de quo dicitur: Digitus Dei hic est. Et, Opera digitorum tuorum sunt coeli. Ex exspuens tetigit linguam ejus. Spuma de carne Domini, est divina sapientia: quae solvit vinculum labiorum humani generis: ut dicat: Credo in Deum emere docuit, et in coelum thesaurum cordis nostri erigere: quod per gemitum compunctionis intimae, frivola laetitia carnis purgatur, ut dicitur: Rugiebam a gemitu cordis, etc. Et ait illi: Epheta, quod est, adaperire. Corde enim creditur ad
Abbreviated transcription (Latin):
dicti. libri sunt nom testam̃ti. qm̃ piscis assi partẽ dñs resurgn̾s
postulat. et piscẽ suꝑpositũ prims discipulis incaptura pisenm
porrigit. Post ħ uenit bethsaidi. Bechsnda domus uallis int̾p̃tat᷑
quȩ ẽ alia. isi mundus quȩ ẽ uallis lacrimaꝵ.
dducũt duodecima uriute cecũ qui ñ uidet mante nec retro
lam̃tacionẽ dececitate cordis sui agat. deflens. ut ieremias eũsionẽ

Expanded text:
dicti, libri sunt novi Testamenti: quoniam piscis assi partem Dominus resurgens postulat, et piscem superpositum prunis, discipulis in captura piscium porrigit. Post haec veniunt Bethsaida, quae domus vallis interpretatur, quae est alia nisi mundus, qui est vallis lacrymarum? Adducunt duodecima virtute, caecum qui non videt, nec ante nec retro, lamentationem de caecitate cordis sui agat deflens, ut Jeremias eversionem
Abbreviated transcription (Latin):
mala nõ int̾̃ndant. ut loth insodomiis. nob int̾ra hus. ⁊ abdras indo¬
spaciũ habebant. Inaita noe. nalia quȩ intus erant foris nitebantur:
et quȩ foris erant miro erũpebãt. Sic nmirũ agitur meccła. Iudas
recessit. l. uiro accessit. Quãdui recedit᷑ afid̾. nec eccłe requies e sm mero¬
re. Rachel plorans filios suos noluit cõsolari. Nõ ẽ hic cominuũ. ĩ quo
bibit̃ unĩu nouũ. qͣndo cantabit᷑ canticiiũ norm incelo nouo ⁊ t̾ra no¬
ua ab hoĩb nouis. cũ mortale ł induerit imnortalitatẽ. Cũꝗnq parib

Expanded text:
mala non attendant, ut Lot in Sodomis , et Job in terra Hus , et Abdias in dospatium habebant in arca Noe: et animalia, quae intus erant, foris nitebantur: et quae foris erant, intro erumpebant. Sic nimirum agitur in Ecclesia: Judas recessit, latro accessit. Quamdiu receditur a fide, nec Ecclesiae requies est, sine moerore. Rachel plorans filios suos, noluit consolari. Non est hic convivium, in quo bibitur vinum novum. Quando cantabitur canticum novum in coelo novo, et in terra nova, ab hominibus novis? Cum mortale hoc induerit immortalitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
cin dñs dic̃. coangustatũ ẽ stratũ. breue ẽ palliũ. utrũq operire ñ por᷑
ut tinsferat se adgnites alteras. Sidoma uõ uenacio int̃ptat᷑. que fera
dios fines decapoleos. qd imptat᷑ decalogi mandata. Saluator ad sauia¬
dus gtͥs ab aplis ducit᷑: qui int̾rroganti se adulescenti ꝗd faceret. respõ¬
dit. nosti mandata : Et adducu̾t ei surdũ ⁊ mutũ. Genus humamũ
pimilta mẽbra : ac siumus hõ uaria peste assupt̾ enum̾at᷑ inꝓto¬
plasto. cecat᷑ dũ uidit. surdus fit cũ audit. dũ odorat᷑ emungit᷑
ĩplet̃ dũ dunnitatẽ appenĩt. morte morit᷑. dũ audacit᷑ exeuslit.

Expanded text:
cui Dominus dicit: coangustatum est stratum, breve est pallium, utrumque operire non potest: ut transferat se ad gentes alias. Sidon vero venatio interpretatur, quae fera dios fines Decapoleos, quod interpretatur decalogi mandata. Salvator ad salvandas gentes ab apostolis ducitur: qui interroganti se adolescenti, quid faceret, respondit: Nosti mandata. Et adducant ei surdum et mutum. Genus humanum per multa membra, ac si unus homo varia peste absumptus enumeratur: in protoplasto caecatur, dum videt: surdus fit, cum audit: dum odoratur, emungitur: impletur, dum divinitatem appetit: morte moritur, dum au
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ illuminãs ꝓcedn̾s ad pedes u̾b .i. ad incarnacionẽ iħu se humiliãs
Rogat ꝓfilia: qui sibi uunt. alios uiu̾e facit. Abraham et moyses
eptima iurtute suscitauit mortuã ͤs inra uã tangit fibriã
retro mulier sanguanaria. quȩ ꝓfligatura cũ salute ꝑcdidit inme¬
dicos. nncħ ꝓficiens substanciã. Septimodie requieuit dñs ab
õib oꝑib suis. qͥn suscitauit moriuã intus. et semuuua foris. cũ tur¬
bis fluxus sanguinis sterelitatẽ facit. Un dr ad eccła gn̾ciũ. l etare
tangit. acsi cẏbala et mala pumca quȩ pndũt dextremis oristue in¬
ce sũm sacerdoris. Cymbalũ confessionẽ. malũ punicũ unitatẽ siqͥficã¬
uob̾. mͥ doriit. Annoo duoðcĩ erat puelli ⁊ annis xii. erat mulier
ppessa peccata nõ credñtiũ. apparet micio fidĩ credñciũ. Uñ dr̃. Cre¬
didit abrahã dõ. ⁊ reputatũ ẽ ei adiusticiã.
emnde iens inparriã suã: filins fabri uocat᷑. Et ħ mistice. s fabri

Expanded text:
 illuminatus: procidens ad pedes Verbi, id est, ad incarnationem Jesu se humilians, rogat pro filia. Qui sibi vivit, alios vivere facit. Abraham et Moyses Septima virtute suscitatur mortua. Sed inter viam tangit fimbriam retro mulier sanguinaria: quae profligatam cum salute perdidit in medicos nihil proficientes, substantiam. Septimo die requievit Deus ab omnibus operibus suis. Quando suscitatur mortua intus, et semiviva cum turbis. Fluxus sanguinis sterilitatem facit: unde dicitur ad Eccletangit, ac si cymbala et mala punica, quae pendent de extremis oris tunicae summi sacerdotis. Cymbalum, confessionem: malum punicum, martyriivobis, mihi dormit. Annorum duodecim erat puella, et annis duodecim erat mulier perpessa. Peccata non credentium, apparent in initio fidei credentium. Unde dicitur: Credidit Abraham Deo, et reputatum est eeinde iens in patriam suam, filius fabri, Jesus vocatur. Et hoc mystice: sed fabri,
Abbreviated transcription (Latin):
undus. sangumarns. idolatrie. ignominiosus. nec in lege nate. nec
credit̃. cui nicħ ẽ utile. iisi ut simul iabysso.i. inferno. sine resp
pascebant cos. Fagellato ⁊ eñ stulto. sapiens prudntior fit. Et ro¬
gant iħm. ut exeat afmib eoꝵ. ut ait petrus. exi ame alne̾. qm
indomiu̾ stã. ⁊p̃dicat indecapoli. dũ aromano nẽ regno cõuertũt᷑¬

Expanded text:
undus, sanguinarius, idololatra, ignominiosus, nec in lege naturae, nec creditur: cui nihil est utile, nisi ut simul in abysso, id est, in inferno, sine respepascebant eos. Flagellato etenim stulto, sapiens prudentior fit. Et rogant Jesum, ut exeat a finibus eorum: ut ait Petrus: Exi a me, Domine, in domum suam, et praedicat in Decapoli: dum a Romano nunc regno, Ju
Abbreviated transcription (Latin):
entia. inoĩb a pat̾ prior ẽ filio. filiũ posterior. ⁊ ex antiꝗtate in patre de¬
focl. Ex postentate infilio inꝑfectio sensꝰ solet notari. ałbuit̃ gͥ patͥ potñtia.
ne uideat᷑ ptior fillo. ⁊ inde inpotentior. filio. sapientia. ne udeat᷑ posterior
inde minus apiens patre. ł infenior. nec dicitur filius sapientia. ideo ꝙ ip̃
solus sapiens. cũ tota tͥnita una sapientia. nec pat̾ potentia qͣp̃ solus sit po
sien dubitari poturt uñ isimnbolo dr̃. Ctedo idñ patit. m̃potentẽ ps

Expanded text:
nibus enim pater est prior filio, filius patre posterior; et ex antiquitate in patre defectus; ex posteritate in filio imperfectio sensus solet notari. Attribuitur ergo Patri potentia, ne videatur prior Filio, et inde impotentior; Filio sapientia, ne videatur posterior, et inde minus sapiens Patre vel inferior. Nec dicitur Filius sapientia, ideo quod ipse solus sit sapiens, cum tota Trinitas una sit sapientia; nec Pater potentia quod ipse solus sit pots dubitari potuit. Unde dicitur: Credo in Deum Patrem omnipotentem. S
Abbreviated transcription (Latin):
⁊eredunt̃ uãcit indõ ad ħ tra referunt̃. Si enim forti diat̃. incorrupt̾. incõmũ¬
iabił ⁊ similia. totum ħ potentie ẽ. siꝓuidus insꝑector. intelligens. ⁊otũ ħ¬
sapientie ÷ Sipũ. mansuet̾. misericors. hoc bonitatiᷤ ẽ. ⁊ inhĩ trib sũma
ꝑfectioẽ. ubi i c̃curr̃ ista tͥa. pole scite ⁊uelle. ꝙ ẽ benignitatis nicħ de ẽ si a¬
liquod hoꝵ tollã nẽ summa ꝑfectio. E gͦ trinitã ꝑfecta que nec põt mi¬
nui nec pot augeri. Increat̾is quoq huius scẽ ⁊ indiuidue tͥnitatiꝰ signa
apparent. signum potentie ẽ rez in m̃sitas. sapientie pulchritudo.
rationali E ͤ nõa sułulia dequib pͥus diximꝰ dicunt̃ de singuł ꝑsonis
minus. creator. miserator. Ut enĩ aũg dic̃ ari inlibro d̾tͥnitate. Non añfuit do¬
minus. quã eiꝰ eẽt seruus. Itaq temporaltĩ cepit eẽ dñs qñ uetpr creała¬

Expanded text:
reduntur veraciter, ad haec tria referuntur. Si enim fortis dicitur, incorruptus, incommutabilis, et similia, totum hoc potentiae est. Si providus, inspector, intelligens, totum sapientiae est. Si pius, mansuetus, misericors, perfectio est. Ubi enim occurrunt ista tria, posse, scire, velle, quod est benignitas, nihil deest. Si aliquod horum tollas, non est summa perfectio. Est ergo Trinitas perfecta, quae nec potest minui, nec augeri. In creaturis quoque hujus sanctae et individuae Trinitatis signa apparent. Signum potentiae est rerum immensitas; sapientiae, pulchritudo; ina substantia, de quibus prius diximus, dicuntur de singulis personis;minus creator, miserator. Ut enim Augustinus ait in libro De Trinitate: Non ante fuit Dominus, quam ejus esset servus. Itaque temporaliter coepit esse Dominus; quoniam crea
Abbreviated transcription (Latin):
mat̾iam .iiii. elem̃toꝵ adbuc confusam. que dicta ẽ chaos: ⁊ hoc fuit añ õeo
dicit᷑. Prima die facta ẽ lux. quidã expositorẽ dic̃t quod lux illa fue¬
rit quoddam splendidũ corpus. quasi lucida nubes quedam que sic sol
modo. circũferebatur. ortu ⁊ occasu suo diem ⁊ noctẽ faciens. alii uõ di¬
cunt. ꝙlux illa que facta est prima die fuerti anglica nata ad creato¬
aquã abaquis. beda dic̃ ꝙfumimĩtũ sit de aꝗ̃ consolidati quasi cristaliã
lapisq sati uisimile ẽ: cũ ⁊ color eĩ hoc indie. quidam tm̃ expositores

Expanded text:
materiam quatuor elementorum adhuc confusam, quae dicta est chaos: et hoc fuit ante omnem dicitur: Prima die facta est lux . Quidam expositores dicunt quod lux illa fuit quoddam splendidum comodo, circumferebatur, ortu et occasu, noctem et diem faciens. Alii vero dicunt, quod lux illa quae facta est prima die, fuerit angelica natura ad Creatoderet 1065 aquas ab aquis. Beda dicit quod firmamentum sit de aquis consolidatis quasi crystallus lapis; quod satis verisimile est, cum et color ejus h
Abbreviated transcription (Latin):
stit pͥncipiũ creationis. ita hõ eẽt oĩb. boĩb pͥncipiũ gnãtionis. E ⁊ alia causi
qr̃ exuno uoluit ds eẽ õs. ut dũ cognoscerent se abuno. se quaĩ unũ dilige¬
dele. aqua abluit peccata inbatismo. Sol queri utrũ cũ ad ditione rei ex¬
trinsecꝰ siͣte decosta illa facta sit mulier. ꝙ quiaĩ solent dicẽ. s s adꝑficien¬
dum corpꝰ mulierĩ decosta illa. dc̃ extrinsecꝰ augm̃tũ adclidit. cũ illud ꝙaddeliet̃

Expanded text:
o esset omnibus hominibus principium generationis. Est et alia causa quare ex uno Deus voluit esse omnes, ut dum cognoscerent se ab uno esse, se quasi unum diligedeles; aqua abluit peccata in baptismo. Solet quaeri utrum cum additione rei extrinsecus sumptae de costa illa facta sit mulier? Quod quidam solent dicere. Sed si ad perficiendum corpus mulieris de costa illa Deus extrinsecus augmentum addidit cum istud quod addebatur
Abbreviated transcription (Latin):
amuseria. dqua inquit apli. ⁊ip̃ creata libabit̃ ascriutute corruptionis. in
lib̾tatem glẽ filioꝵ dĩ. hanc lib̾tatem inp̃senti uita nullus hab. potͣ enĩ
lus sit. tñ ex quo ñ regnat pec̃c in hoie libẽ apeccõ. szapena peccati nullus lib
tunc nulla difficultã adrecte uolendũ. nullũ inpedim̃tũ delege m̃broꝵ adbonũ
mꝰ. possibile ÷ hunc ãbulare quia tot euenire ut soluat᷑.⁊ abul. hunc no¬
sttũ defectũ apłr memorat inquiens uelle adiac mͥ.ꝑficẽ ñ inuenio¬

Expanded text:
 creatura liberabitur a servitute corruptionis in libertatem gloriae filiorum Dei . » Hanc libertatem in praesenti vita nullus habet. Potest enllus sit, tamen ex quo non regnat peccatum in homine, liber est aarbitrium; quia tunc nulla difficultas ad recte volendum, nullum impedimentum de lege membrorum ad bonum us: Possibile est hunc ambulare, quia potest evenire ut solvatur et ambulet. Hunc nostrum defectum Apostolus memorat, inquiens: « Velle adjacet mihi
Abbreviated transcription (Latin):
qua facta ẽ mulier. ⁊ sic̃ .u. pane̾ euangłici. nec tñ negamꝰ ꝗncibi ⁊
inhumorẽ ⁊ incarnẽ tnseant. Uñ ꝗdã cro̾siorẽ s̃ quã eẽ debeant. s. illa¬

Expanded text:
qua facta est mulier, et sicut quinque panes evangelici. Nec tamen negamus quin cibi et qua facta est mulier, et sicut quinque panes evangelici. Nec tamen negamus quin cibi et in humores, et in carnem transeant,
Abbreviated transcription (Latin):
illi pͥmi hoiẽs postea iuste uiuendo uñ merito credunt̃ ꝑdiũ sangui¬
nem. ab extremo lib̾ati supplitio. nontam̃ in illa uita meruet̃ ad para¬
disũ reuocari. sic ⁊ caro peccat ⁊̃ suemissis peccatis hõ mea iuste iuix¬
it. noncontinuo meret̃ eam mortem nonppeti quã traxit aypagnie
peccati. Ad hoc ꝙ diximus madam fuisse om̃s. solet sic opponi. siom̃t ꝗ
apͥmis parentib ibi extiterunt: s milla particula que incaim fuit
ꝓpagata. non tot attomi fuer̃ quot hoiẽs abed descender̃. Uñ ñ uide c̃¬
illa particula pͥmũ fuit̃ ualde parua. tñ nulla sub̾a ext̃iori in eam trã¬
seunte augm̃tata ẽ.⁊ facta ẽ magna. tanta scł. quanta in resurrectio¬
ne erit. fom̃tũ i hab acib. s nontianscunt cibi in ipsã humanã sib̾am
surget quam habiturus erat siuiueret usq ad plenam etatem. nulla
unde sumerent̃ parteꝰ illuis substantie s inse augm̃taret̃ sic̃ costa de

Expanded text:
illi primi homines postea iuste uiuendo — unde merito creduntur per domini sanguinem ab extremo supplicio liberati — non tamen illa uita meruerunt ad paradisum reuocari: sic et caro peccati, etiam si remissis, peccatis homo in ea iuste uixerit, non copeccati. Ad hoc quod diximus in Adam fuisse omnes, solet sic opponi: Sic omnes qui primis parentibus, ibi exstiterunt; sed in illa particula quae in Cain fuit propagata non tot atomi fuerunt quot homines ab eo descenderunt; unde illa particula primum fuerit valde parva, tamen nulla substantia exteriori in eam transeunte augmentata est, et facta est magna, tanta scilicet, quanta in resurrectione erit; fermentum enim habet a cibis, sed non transeunt cibi in ipsam humanam substantiam; surget quam habiturus erat, si vixisset usque ad plenam aetatem, nulla unde sumerentur partes illius substantiae, sed in se augmentarentur, sicut costa de
Abbreviated transcription (Latin):
uĩg defide adpetiũ. Dum sibi inuicẽ uit ⁊ mulier miscent᷑ ut siliõ generent. sine
lilidine nonẽ parentũ concibitus obhoc filioꝵ ex eoꝵ carne nascentiũ. ñ põt sine
petõ eẽ conceptꝰ. ubi peccatũ inparuulo ñtransiitat. ꝓpagatio. s libido appar
ud ex carnis unione concupisentiã nc̃traherz. Siquerat᷑ quidset illa cormuptio qͣ m
ti. ut inuase sait̃ eẽ uitium. ꝑhoc ꝙreddit uinũ acdum. Item sole queri. aꝑtren¬
pputiũ ꝑcrcũcisionẽ aufert̃. mant tã ineo quẽ genuer̃ crcuĩcisti quonodo ⁊ palea
que oꝑe humano tanta diligentia se pactar. manx ta iastuctu quide pragato. ł ti¬
conasctur. ita peccatũ ꝙ mundat᷑ ꝑbaptĩmũ. man: ctieis quos genuerunt tapti¬
rati. Item meodem. Exħ eium gignit ꝙ adhuc uetustũ ttabit. ñ exboc ꝙ inouugte

Expanded text:
us De fide ad Petrum: Dum sibi invicem vir et mulier miscentur ut filios generent, sine libidine non est parentum concubitus: et ob hoc filiorum eorum ex carne nascentium non potest sine peccato conceptus, ubi peccatum in parvulos transmittit, non propagatio, sed libido. Apparanima ex carnis unione concupiscentiam non contraheret. Si quaeratur quid sit illa corruptio quam ri, ut in vase scitur esse vitium per hoc quod reddit vinum acidum. Item solet quaeri: Cum parenper circumcisionem aufertur, manet in eo quem genuerunt circumcisi? Quomodo etiam palea, quae opere humano tanta violentia separatur, manet tamen in fructu qui de purgato tritico nascitur; ita peccatum quod mundatur per baptismum manet in eis quos genuerunt baptizati. Item in eodem: Et hoc enim gignit
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ hoc ẽ remitti. pecc̾m or̃ non imputari. lic enam concupisentia car¬
nis sit iabaptizato. tñ non imputat᷑ ei msi eat p̾conaipiscentiã. ꝙ
sifiat. noniam originale s actuale ẽ. Ang̃ denupois ⁊ c̃cupiscentus¬
Exbac carnȩs concupiscentia quelib inregnãtiᷤᷤ iam ñdeputet᷑ in
pec̃c. quec̃q nascit᷑ ꝓlẽ obligata ẽ origmali peccõ. Et paulo post. dimitti¬
reunt actu. ⁊ remanent reatu. ut omiadium ⁊ similia. ita econtiario fie¬
ri põt ut concupistentia pretereat reatu ⁊ maneat actu. ẜcce exbis auctoĩb
exea ẽ. nul enim p̃ce̾suss concupisentia mali. non eẽt secuta ignorantia bõ¬

Expanded text:
et hoc est remitti peccatum originis, non imputari; licet enim concupiscentia carnis sit in baptizato, tamen non imputatur, nisi eat post concupiscentias, quod si jam fiat, non jam originale, sed actuale est. Augustinuet in regeneratis jam non reputatur in peccatum quaecunque nascitur proles obligata est originali peccato. Et paulo post: Dimittireunt actu et remanent reatu, ut homicidium et similia; ita et econtrario fieri potest ut concupiscentia praetereat reatu et remaneat actu. Ecce ex his auetoritatibus ex ea est. Nisi enim praecessisset concupiscentia mali, non esset secuta ignorantia bo
Abbreviated transcription (Latin):
toti postitati. quia inesfectu huiꝰ pettati .i. inlege peccati dehoc ueniente cõ¬
apunit᷑ indelic inc̃cupiscentia. furtũ. homicidiũ ⁊ c̃ñ imputant᷑ posterĩ¬
li aquib: p̃dicta questio sic solui ideo illud pecc̃m osb imputat᷑ posfis¬
tã ali uidñtẽ ⁊ a. quia illud peteatũ iꝑadiso commisũ grauifimũ fuit:
quia ignorantia ñ indux̃ ad peccandũ eũ. nec ftagilitã carni. quia neuit̃¬
añ pectatũ fuit in eo. Uñ ad eo fuit maximũ illud pectatum. ꝙ ⁊̃ natam mu¬
ore potuit obseruantia aistodiri. nõdũ uoluntati cupiditas resistebat. ꝙ de
pena transgresionis p̾ea secitum ẽ: s ñuide t̃ absolute concedendum ꝙ il¬
lud pectatum grauuiꝰ oĩb aliis fui̾̃t. cũlegat̃ quipeccat inspmͣ sc̃m nõ remiit

Expanded text:
toti posteritati; quia in effectu hujus peccati, id est in lege peccati de hoc veniente, concipiuntur, videlicet in concupiscentia. Furtum, homicidium et caeterlet a quibusdam praedicta quaestio sic solvi: Ideo illud peccatum omnibus imputatur posteris et non alia, quia illud peccatum in paradiso commissum gravissimum fuit; quia ignorantia non induxit eum ad peccandum, nec fragilitas carnis; quia ante peccatum neutrum fuit in eo. Unore potuit observantia custodiri. Nondum voluntati cupiditas resistebat, quod de poena transgressionis postea secutum est. Sed non videtur absolute concedendum, quod illud peccatu
Abbreviated transcription (Latin):
i nulla necessitate cogatur ñ unmĩto beatitudinẽ seu miseniã ꝓmerec̃.
sent̾ ⁊appetit̾. nec beatũ. nec miserũ fatiunt. alioꝗn bnita aĩalia beatitu¬
dimꝰ uł miserie possent fieri participia. ingeniũ quoq ⁊ memoria. łceta
similia. nec iustũ nec iniustũ constituunt. siquidẽ nec tardũ ingeniũ
nec labrł memoria inprtat̃. Sola itaq uolunta que semꝑ liba ⁊ nũqͣ¬

Expanded text:
eatitudinem seu miseriam promeretur. Sensus et appetitus nec beatum nec miserum faciunt; alioquin bruta animalia beatitudinis vel miseriae possent fieri participantia. Ingenium quoque et memoria et caetera similia, nec justum nec injustum constituunt. Siquidem nec tardum ingenium nec labilis memoria imputatur. Sola itaque voluntas quae semper libera
Abbreviated transcription (Latin):
ei mmortalitatẽ. ⁊ suibtali sensu expont̃ ułu isla. nccomeait delig̃.u. ⁊ ui.¬
ĩ. et̃ .i. indignus ẽ illo ligno uesci. ꝙ prius conferret in mortalitatẽ. ⁊ iõ
ne po̾s ad illud accede. posita ẽ añ paradisũ quedam ignea aistodia .s.
rie s̃ chetubin pleninido scientie ⁊ sg̾tat caĩtatẽ adesũ itaq ligni iite
ꝑtribulationes multã ⁊ ꝑxaĩtatẽ que ẽ plenitudo saentie ỹ pectatũ re¬
dire fuit necc̃ẽ. Cũ i cherubin at flameo gladio sit añostiũ ꝑadis ñ
pot̃ hõ adillud ing̾cdi. nusi transient ꝑflameũ ꝗladiũ. Solz q̃ri uttũ pͥuide
ligno uite comediss⁊. aug d̾rapto paruoloꝵ. Recte ꝓfecto intelligunt᷑ an¬

Expanded text:
ei immortalitatem; et sub tali sensu exponunt verba illa: Ne comedat de ligno vitae, id est indignus est illo ligno vesci quod prius conferret immortalitatem. Et ideo ne posset ad illud accedere, posita est ante paradisum quaedam ignea custodia scilicet tem. Ad esum itaque ligni vitae per tribulationes, et per charitatem, quae est plenitudo scientiae, post peccatum redire fuit necesse. Cum enim cherubim cum flammeo gladio sit ante ostium paradisi , non potest homo ad illud ingredi, nisi transierit per flammeum gladium. Solet quaeri utrum prius de ligno vitae comedisset. August
Abbreviated transcription (Latin):
mulier eritis siaut dii. ⁊c̃. elata ẽ insr̃biam. que sr̃bia erat cõp̾m̃da ꝑpe¬
nas illud peccatum secut᷑as. s cũ nat̾a hoĩs sine uitio cẽt sol queri uñ
ille consensus mali ꝓcẽserat. ad quod iudnͣdũ ÷ ꝙ dr̃ in pͥmo hoĩe posuit
duos appetitꝰ. udelic appetitũ iusti. ⁊ appe titum cõmodi. appetitũ iusti
scdm uoluntatem. ut ineo hõ ꝓmereri posset. stue bñ retinendo cũposs de¬
serere. siue male deserendo cũposs recmẽ. appetitũ cõmodi scdm necessi¬
tatẽ. Non n pot̾ hõ non appet̾e cõmodũ suũ. ⁊ideo istũ cũ necessitate
sic̃ augm̃u. tũ głe bonis quod abamore habiti cõmodi tepescere ñpot̾r̃.¬
⁊ inħ appetitu cõmodi m̃surã posuit ds. ut que appetenda ecñt. ⁊ qñ. ⁊ qͦ¬

Expanded text:
mulier: Eritis sicut dii, elata est in superbiam; quae superbia erat comprimenda per poenas illud peccatum secuturas. Sed cum natura hominis sine vitio esset, solet quaeri unde ille consensus mali processerit? Adsuit appetitus; videlicet appetitum justi et appetitum commodi. Appetitum justi secundum voluntatem; ut in eo homo promereri posset, sive bene retinendo cum posset deserere, sive male deserendo cum posset retinere. Appetitum commodi secundum necessitatem; non enim potest homo non appetere commodum suum, et ideo istum cum necessitate sicut augmentum gloriae bonis quod ab amore habiti commodi tepescere non poter quo appetitu comodi mensuram posuit Deus ut que appetenda essent et quando et quo
Abbreviated transcription (Latin):
uenit. illa adiu uando ꝓ sequit᷑. prius eñ oꝑat̃ grã sine nobis. ⁊ibi ⁊ nicbil
meret̃ hõ. qr tuncaccipit bonũ uelle. s post utit᷑ accepta uolũptate.⁊ coop¬
luntatem. quia ibi nicb fac̃. s in hoc ꝙ accepta utitur. Uñ apłs. grã dĩ¬
uoluntã pͥus engitur oꝑante grã. que erecła ad bñ oꝑandũ iuuat᷑. ⁊duci¬
tur ꝑ cooꝑantem grãm. Uñ iapło. uelle adiac⁊ mͥ ⁊c̃. s grã oꝑat̃ uelle:¬

Expanded text:
enit, illa adjuvando prosequitur. Prius enim gratia operatur sine nobis, et ibi nihil meretur homo, quia tunc accipit bonum velle; sed post utitur accepta voluntate, et coopluntatem, quia ibi nihil facit, sed in hoc voluntas prius erigitur operante gratia, quae erecta ad bonum operandum juvatur et ducitur per coo
Abbreviated transcription (Latin):
lib p̾stit: quoꝵ pulli quãuis sint par uuli. tũ mox ut nascuntur curr̃ ⁊
matres sequuntur. contrai hoĩ nato. nec adince̾sum pedẽ idonei. nec man̾
saltem adscalpendũ habilẽ. ⁊ uixta se iacentib manus magis po̾sunt esur¬
eates flere quam suggere. ꝓude infirmitati m̃tis c̃gruit ħ oĩo infirmitaᷤ
carnis. s cũ aug̃ in hoc nicħ asserendo dicat. non absurde aquib dã uidet̃.
quod ⁊ tunc expectare tur inparuuđ etã ad illa facienda ⁊ similia. r̃cy
exiutio tunc ñ poss̃. s exc̃cditione natẽ. sic̃ acibo nõ penitus abstinẽ pot̾aut
nonpeccarent num quã morerentur. igitur ⁊ sinoncõmederent iusi pec¬
carent. nũquã morerentur. pot̾ant itaq sine alimonia inuẽ adq
tationẽ que ad hoc data erat ut licitis utent̃. Itẽ opponit᷑. cõmodi.
cũfame̾ sit pena peccati.nisi petca̾sent famen ñ paterent̃. ntiã.S s
sine fame sr̃fluũ uide t̃ cõmedẽ. adꝙ dicit᷑. ꝙ licent ñ peccãsent. appoti

Expanded text:
it ut eorum pulli quamvis sint parvuli, tamen mox ut nascuntur currant et matres sequantur. Contra homini nato nec ad incessum pedes idonei, nec manus saltem ad scalpendum habiles; et juxta se jacentibus mammis magis possunt esurientes flere quam sugere. Proinde infirmitati mentis congruit haec infirmitas carnis. Sed cum Augustinus in hoc nihil asserendo dicat, non absurde videtur quibusdam quod tunc exspectaretur aetas in parvulis ad illa facienda et similia. Non quod um non peccassent, sed ex conditione naturae; sicut a cibo non penitus abstinere poterant, non peccarent, nunquam morerentur; igitur etsi non comederent, nisi peccarent, nunquam morerentur. Poterant itaque sine alimonia vivere. Adnaturae rationem, quae ad hoc data erat ut licitis uterentur. Item opponitur: Cum fames sit poena peccati, nisi peccassent famem non paterentur; sed sine fame superfluum videtur comedere. Ad quod dicitur quod licet
Abbreviated transcription (Latin):
Uana gła. amor ꝓͥe laudĩ. Auaria immodatꝰ amor habendi. cũ teptatio
alia si int̃ior. alia ext̃ior. Exłiori teptatione homo teptatus ẽ. Tempta¬
tio rext̾ior foris fit: signo ł ubo. ut ille cui sit adc̃sensił peccatĩ cli¬
net̃. Temptatio exͣtior ẽ motꝰ praue drlectationis. ꝑquã a¬
nimus ad peccandũ impellit̾̃. ⁊ multo difficiliũ uincit᷑. hõ gͥ
qui exfiori teptatione pulsat̾ cecidit. tanto grauiꝰ punendꝰ qͣñto leuio¬
sr̃ .g. dic̃. Non eẽt hoiẽm Siect̃us teptator. ñ in aĩo elatio p̃ce̾sis cõpͥ¬
m̃da. uñ ꝗdã uolunt ꝙ añquam ced̾ temptatioi habuit illã elationẽ.
s cĩ elatio uitiũ sit. mnͣ sequeret̃ ꝙ añ peccauit quam teptationi
ced̾. nongͥ suggestiõe pͥus peccass cũ auctoĩtas dicat ꝙ iõ peccatũ
diaboli incurabile qͣua ñ suggestione s ꝓͥa sr̃bra cecidit: hõ uõ q¬

Expanded text:
a, amor propriae laudis; avaritia, immoderatus amor habendi. Cum tentatio alia sit interior, alia exterior, exteriori tentatione homo tentatus est. Tentatio exterior foris fit signo netur. Tentatio interior est motus pravae delectationis per quam animus ad peccatum impellitur; et multo difficilius vincitur. Homo igitur qui exteriori tentatione pulsatus cecidit, tanto gravius puniendus, quanto leviocturus tentator, nisi in animo ejus elatio praecessisset comprimenda. Unde quidam volunt quod antequam cederet tentationi, habuit illam elationem. Sed cum elatio vitium sit, inde sequitur quod ante peccaverit quam tentationi cederet. Non igitur suggestione prius peccasset, cum auctoritas dicat quod ideo peccatum diaboli sit incurabile; quia n
Abbreviated transcription (Latin):
enim cottidie nouã animas. creando. ꝓpagando ÷ unũ dealio. s⁊ hoc
inchoata. agĩb reꝵ distuiguendis cessauit. hic pt̃ queri cuĩ in .ui. dieb oiã
compleũtt oꝑa. ⁊ p̾ illos .ui. diẽ nicb̃ noui addidit. qr̃ ꝓcedimꝰ diẽ nũando¬
usq adseptẽ. sidicimꝰ quia septima ÷ alia abrlł. sic ⁊octaua alia abilł. ⁊
nonona ⁊sic dealiis. s ñs alic indistinctione reꝵ. similit̃ ⁊ septima ñ fiui
alia indistincione reꝵ: quia ñfuit inea alic oꝑis distinctio faccallẽ
nesi dicit̃. faciamꝰ hoĩem adimaginẽ ⁊ similitudinẽ .n. ad inmaginẽ dĩ
infatix cognosetur homo. ita ⁊ inipã aĩa ratione tanquã insua imagine co¬
gnoscitur ds̃. hõ itaq imagõ dĩ ÷ ꝑrationem. Uñ xpłssiur ẽ unigo ⁊ gła
immaginẽ. quia quicquid hab pater. totum. ht̃ silius ꝑnatam. hõ uõ
imitation̾e hab ea que dĩtatis funt. ds̃ nãq ẽ ipã iustitia. sapientia. bo

Expanded text:
enim quotidie novas animas creando; propagando etiam unum de alio. Sed hoc inchoata a generibus rerum distinguendis cessavit. Hic potest quaeri, cum in sex diebus omnia compleverit opera, et post illos sex dies nihil novi addidctava alia ab illis, et nona, et sic de aliis. Sed non sunt aliae in distinctione rerum. Similiter et septima non fuit alia in distinctione rerum, quia non fuit in ea alicujus operis distinctio facta, sicut nesi dicitur: « Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram . » Ad imaginem Dei in facie cognoscitur homo, ita in ipsa ratione, tanquam in sua imagine, cognoscitur Deus. Homo itaque imago Dei est per rationem. Unde Apostolus: « Vir imaginem, quia quidquid habet Pater, totum habet Filius per naturam. Homo vero Habet enim ea quae Deitatis sunt. Deus namque est ipsa justitia, sapientia, bon
Abbreviated transcription (Latin):
di moyses quod extra paradisũ creatus.⁊ p̾modũ inparadiso positꝰ ꝙͣ
iõ factum dicitur. quia nonerat ineo ꝑmansutꝰ. ł ne bñfitiũ dĩ inputa¬
ret nate s grẽ. Paradis inparce onentali ascĩs fer ᷤ cẽ. loc̾ enminentisimus.
ut nec aqu& diluuũ illuc ꝑtingere possent. in quo erant ligna diũsi gnĩs.
tał nature erat ei fruct̾. ut defend amortiꝰ defectu. ⁊ omĩs infirmitatis
ꝑientiam mali quid distaret int̾bonum ꝙ reliquerat. ⁊ malum ꝙ
inuer̃at. habiut namer prius scientiã boni ⁊ mali. boni ꝑscĩam. ⁊ ꝑex¬

Expanded text:
modum in paradiso positus. Quod ideo factum dicitur, quod non erat in eo permansurus, vel ne beneficium Dei imputaret naturae, sed gratiae. Paradisus in parte orientali a sanctis refertur locus eminentissimus, ut nec aquae diluvii illuc pertingere possent, in quo erant ligna diversi generis: talis naturae erat ejus fructus, ut defenderet a mortis defectu, et omnis infirmitatis t per experientiam mali quid distaret inter bonum quod reliquerat, et malum quod invenerat. Habuit namque prius scientiam boni et mali: boni,
Abbreviated transcription (Latin):
sunt distincta. quibdum tn uidet̃ s ñ pintualia tempoꝵ factes iule
distine tioner reꝵ s Gsimul. S cũ moise laqueret̃ rudi prło.⁊
eri. abhoĩẽ simul non potuti dici. nec noꝰ negamus ꝗnd̃s illud potuisẜ
fecisse siei placuiss. nec aũg illud asserit. s dicit potuit simul fieri. Itẽ
quod m̃fet. potuit diuide scriptura loquendi tempoĩb quod ds̃ facieudi
tempoĩb nondiuisit. quia istis auctoritatib adherent illoꝰ.ui. dier ap¬
pellant sex oꝑum distuictionẽ que scd eos sit facte sunt. srordina¬
tione dici oporturt. pͥma tñ sententia multo est ꝓbabilior. Septima die

Expanded text:
alla temporum factae sunt distinctiones rerum, sed simul. Sed cum Moyses loqueretur rudi populo et eri, ab homine simul non potuit dici. Nec nos negamus quin Deus illud potuisset fecisse si ei placuisset. Nec Augustinus illud asserit, sed dicit: Potuit simul fieri. Item quod inde fit; potuit Scriptura dividere loquendi temporibus, quod Deus facienditemporibus. Qui istis auctoritatibus adhaerent, illos sex dies appellant sex operum distinctiones: quae secundum eos simul facta sunt, sed ordine dici oportuit. Prima tamen sententia est probabilior. Septima die
Abbreviated transcription (Latin):
le ⁊ mortale. ꝙ penitꝰ falsũ est. Cum enim boc dicerent pħy. hõ mortuũ
ñẽ hõ. ł homo ẽ animal rationale ⁊ mortale. loquebantut dehoie scd̃m hc̃
statum. Item opponit̃. situnc erat homo ł moitał. ł inmortał. s mortał nõ.
q mortiui. In mortał nondũ. quia p̾resurrectionẽ inĩ. ꝙ nõ siti concedi
mus. quod tunc nec mortał nec inmortał. Obitiunt ⁊ auctoritatẽ ana¬

Expanded text:
tale, quod penitus falsum est. Cum enim dicunt: Homo mortuus non est homo, vel est animal rationale mortale, loquebantur de homine secundum hunc statum. Item opponitur: Si erat homo, vel mortalis, vel immortalis; mortalis, non, quia mortuus, immortalis nondum, quia mus quod nunc nec mortalis, nec immortalis. Objiciunt tamen auctoritatem Ana
Abbreviated transcription (Latin):
quindũ pot̃ ratiõe uti quomodo aut obrdiẽs aut inobedies pt̃dici: inobe¬
õĩ hoĩ ista duo penalia ignorantia. ⁊ difficultã. E xignorantia error ut
ꝓbr falsa ꝓueriꝰ exdificaltate cruciat̾ ut resistũte ⁊ torquente dolore
carnał uinculi ñ po̾sit alibidine tẽꝑare. S⁊ põt oppoĩ cũ aĩã pueri ñdũ a¬
liqͥ uelit łnolit. quõ concupisentiã mali ht̃: uiciũ ẽ iea ñ act᷑. ꝙ ꝓbat̃¬
cũ ueñit ad annõ discrecioi̾s. tunc enĩ c̃cupisat malũ. ⁊ dmittit bo¬
num. Similit̃ opporat᷑ cõ nondum aliquid debeat scire quõ ignorantiã
ht̃: s sic̃ moculo ceci inoc tt uiuum ceatati ẽ s ñ appar nec discer¬

Expanded text:
qui nondum potest ratione uti, quomodo aut obediens aut inobediens potest dici? Inobeomni homini ista duo poenalia: ignorantia et difficultas. Ex ignorantia error, ut probet falsa pro veris; ex difficultate cruciatus, ut resistente et torquente dolore carnalis vinculi non possit a libidine temperare. Sed potest opponi: cum anima pueri nondum aliquid velit vel nolit, quomodo concupiscentiam mali hcum venerit ad annos discretionis, tunc concupiscit malum et dimittit bonum. Similiter opponitur: Cum nondum aliquid debeat scire, quomodo ignorantiam habet? Sed sicut in oculo caeci in nocte vitium caecitatis est, sed non apparet, nec discer
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓculdubio denichilo facta t᷑. s ab ipso deo. Corpꝰ uõ formaũ delinio
t̾re. cui aĩam inspirauit. uñ ingenesi. insufflaũ infatiem eiꝰ spracuilũ
uite .i. ei asam inspitauit. s utrũ incorꝑe. ł extra corpꝰ creata sit. ñ mnłtũ
corpus facta fuerit. ⁊ pͥa noluntate illud intrau̾it. s sic̃ ip̃met dic̃ nugis q̃rẽ¬
do st̃ genesin quam asserendo locut᷑ suit. s quicꝗͥ de aiã pͥmi boĩs dicat̃.
de aliĩ uisimilius ẽ ut incorꝑe ereent̃. siquerat᷑ in qua etate fact̾ fuerit¬

Expanded text:
procul dubio de nihilo facta est, sed ab ipso Deo. Corpus vero formavit de limo terrae, cui animam inspiravit. Unde in Genesi: Insufflavit in faciem ejus spiraculum vitae; id est ei animam inspiravit. Sed utrum in corpore an extra corpus creata sitcorpus facta fuerit, et propria voluntate illud intraverit. Sed, sicut ipsemet dicit, magis quaerendo super Genesim, quam asserendo, locutus fuit. Sed quidquid de anima primi hominis dicatur, de aliis verisimilius est, ut in corpore 1068 creent
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ uĩsimiliũ ẽ. Tcia die congregate sunt aque inlocũ unũ. ⁊ apparuit
anida. Quuta die facta s̃ luminaria. ut eẽnt insigna ⁊ tẽpora .i. ut ꝑea¬
atura eẽ sine mutabilitate. ⁊ ubicq mot̾ꝰ ẽ ibi pͥuꝰ ⁊ posterius. nec aliud
tempus. nisi mota. deillo ꝗẽ pͥmus inid quod posteruis. sz añ lumina¬
ria nonerat illa distinctio temporis. que mͦ ÷ ꝑsolem ⁊ lunã ⁊ aliã stellã.
udie ꝓdux̃ aqua puiscẽ ⁊ uolatilia. uñ illud partim remittis gurgite:
parti leuas inaera. Sexta die ꝓdux̃ t̃ra aĩmalia diuisi gnĩs ĩneadẽ die uꝰ

Expanded text:
verisimilius est. Tertia die congregatae sunt aquae in unum locum, et apparuit arida. Quarta die facta sunt luminaria, ut essent in signa et tempora, id eatura esse sine mutabilitate, et ubicunque motus est, ibi prius et posterius. Nec aliud est tempus nisi mora de illo quod prius est, in id quod posterius. Sed ante luminaria non erat illa distinctio temporis; quae modo est per solem et lunam et stellas.die produxit aqua pisces et volatilia, unde est illud: Partim remittis gurgiti, partim levas in aera. Sexta die produxit terra animalia diversi generis, et in ea die post
Abbreviated transcription (Latin):
mittuntut᷑. Cum ⁊ ille qui creator ẽ omium adb̃ infe riora descend̃ic. un
uidet᷑ ꝙ micbael. gabriel. riphael. de suꝑiori ordine site. nec s̃ noã ordinũ
sibi adcustodiã deputatũ: ⁊ unũ malũ ad ex̾citandũ. cũ n õs boni angłiᷤ s¬
cui adcustodiam: eũ syecialius ad bonũ ortat᷑. sic̃. Regimꝰ Sangło tobie. de ã¬
gło petͥ mactib apłoꝵ. similit̃ ⁊ mali angli cum de sid̾ent malũ oũm. tñ¬
mag̃ incitat eũ malũ angłs qui ꝑmissus ÷ ei ad temptandum. s ħdubiũ¬
nob̾ ẽ. nec de scͥpta bm̃s dec̃minatũ. utrũ płib unũ sit datus ad custodiã.
ansinguli singuł. s cũ electi tot sint quot ⁊ boni angłi s̃. plure̾ c̃stat eẽ
int̾bonos ⁊ malo̾ hoiẽs. quã boni anałi sint. quomodo gͦ singuli ⁊ boni :

Expanded text:
periores mittuntur, cum ille, qui Creator est omnium ad haec inferiora descenderit. Unde videtur quod Michael, Gabriel, Raphael de superiori ordine ssibi ad custodiam deputatum; et unum malum ad exercitandum. Cum enim omnes boni angeli decui ad custodiam, eum potius ad bonum hortatur, sicut legimus de angelo Tobiae, de angelo Petri in Actibus aposui permissus est ei ad tentandum Sed dubium est nec de Scriptura habemus determinatum utrum pluribus unus sit datus ad custodiam, an singuli singulis. Sed cum electi tot sint quot et boni angeli sunt; plures constat esse inter bonos et malos homines quam boni angeli sunt. Quomodo ergo sin
Abbreviated transcription (Latin):
illa dona oĩb sunt coĩa. om̃s u aident caitate. ⁊ scientia pleni s̃. s quanto
sr̃iore. tanto excelentius p̃aliũ ea possident. Gg̃. milla summa ciuitate
quiꝰq ordo eiꝰ rei nõe censetur. qu im inmunere plenuis accepit. hic
orit̃ questio huiusmodi. Siquisq ordo plenius possiãet illud donũ
plus cognosct. Tintum enim cognoscitur quantũ diligit dĩ. Itaq sc̃¬
raphin nonsolum incaĩtate: st ẽ inscientia p̃minz. uñquidã sic
donde sic̃ i in hoĩb cũidem habeat plures uitute. tũ unã plenuir¬

Expanded text:
ia. Omnes enim ardent charitate, et scientia pleni sunt; sed quanto superiores, tanto excellentius prae aliis ea possident. Gregorius: « In illa summa civitate quisque ordo ejus rei nomine censetur, quam in munere plenius accepit. » Hic oritur quaestio hujusmodi. Si quisque ordo plenius possidet donum illud plus cognoscit tantum enim cognoscitur quantum diligitur Deus; igitur seraphin non solum in charitate, sed etiam in scientia praeeminet. Unde quidam sic dona. Sicut enim in hominibus, cum idem habeat plures virtutes,
Abbreviated transcription (Latin):
libũ nãqͥ ᷤᷤ quetũ aduoluntatẽ.ar. qñtũ adrationẽ. ratioĩs ẽ uide quiosit
eligendr̃ . ł nõ. uoluntatĩ ÷ appete. ⁊ ita ranio tumqua pedisequa mit¬
monstrat uiam consulendo illud ꝙ uid fatiendtm. dissuadendo contͣ
non enuim trahit̃ uolintã atatione. s solũ modo monstrat ratio quid ap.
pete debeat uoluntas. tatio uõ trahit̃ auoluntate. ⁊ duat̃ ⁊̃ in his que
fuint contra rationem. Naturalit̾ namq ratio contradicit. hoc ÷ ñ
bus consistit libum .a. soli rationali creature datum est. ea ti sola
intareaturas uoluntatem hĩ trationem. brita aĩalia hñt sensum

Expanded text:
e quid sit eligendum, vel non; voluntatis est appetere; et ita ratio tanquam pedissequa monstrat viam, consulendo illud quod videt faciendum, dissuadendo contraNon enim trahitur voluntas a ratione, sed solum petere debeat voluntas. Ratio vero trahitur a voluntate, etiam in iis quae sunt contra rationem. Naturaliter namque ratio contradicit, hoc est nbus consistit liberum arbitrium, soli rationali creaturae datum est. Illa enim sola inter creaturas voluntatem habet et rationem. Bruta animalia habent sensum
Abbreviated transcription (Latin):
aut ꝗ rolit̃. Et qua contia creatarẽ suũ in tantũ suꝑbiunt deiex et
inistũ caliginosum aerem. cĩ oib illis qui ei consenserunt:⁊ ħ adnrio
ꝓbationem. ut sint nobis amminiculũ ex̾atationis. lõ ẽ eis coceilũ
habitare incelo que ẽ clara patria. nec int̾ra. ne hoĩes nimis ifesta¬
rent. s inaere coliginoso ꝗẽ ei̾ quasi carcer. usq ad tp̃s uidicu. tuncti
ꝙ lucifer qui plus cet̾is peccaũ. statim illuc dimersus sit. ⁊ ⁊ quidã exa¬

Expanded text:
us ; » et quia contra Creatorem suum in tantum superbivit, dejectus est in istum caliginosum aerem cum omnibus illis qui ei consenserunt, et hoc ad nostram probationem, ut sint nobis adminiculum exercitationis. Non est eis concessum habitare in coelo, quod est clara patria, nec in terra, ne homines nimis infestarent, sed « in aere caliginoso, qui est eis quasi carcer » usque ad tempus judicii. Tunc enim dicere, quod Lucifer, qui plus caeteris peccavit, statim illuc demersus sit, et quidam ex a
Abbreviated transcription (Latin):
catum. Mulier quoq peccauit idm̃ ⁊ inꝑximum: iuir indm̃ tm̃. Item mu¬
lier magis punita fuii. cui dictum ẽ indolore pariẽ filios ⁊c̃. uũ appar⁊ ꝙ plũ
peccau̾it. Opponit᷑ dehoc ꝙ dic̃ ysidotꝰ. Trib modis peccatum geritur. ignorã¬
tia. insirmitate. industria. ignorantia peccauit eua. quia ut apłs ait seduc¬
ta fuit. adam i dustria peccaũ. quia ñseductꝰ. s⁊ sciens ⁊ prudens i peccauit.
petrus infirmitate deliquit. gͣuiu ẽ infir nitate deliquit qua ignorantia pec¬
care. granuiꝰq industria quã ĩfirmitate. industria peccat. ꝗstudio ⁊ delibatione

Expanded text:
t majus peccatum. Mulier quoque peccavit in Deum et proximum; vir in Deum tantum. Item mulier magis punita fuit, cui dictum est: In dolore paries filios , etc., unde apparet quod plus peccavit. Opponitur de hoc quod dicit Isidorus: Tribus modis peccatum geritur: ignorantia, infirmitate, industria. Ignorantia peccavit Eva; quia, ut ait Apostolus, seducta fuit . Adam industria peccavit; quia non seductus , sed sciens et prudens peccavit. Petrus infirmitate deliquit. Gravius est infirmitate quam ignorantia peccare; gravius quoque industria quam infirmitate. Industria peccat qui studio et deliberatione