comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Testamentum ergo sanguine constitutum est quia beneficii diuinis an¬
sanguinem nrm̃ redemit: Idest totum hominem saluum fecit:
Caro enim saluatoris prosalute corporis. sangiis uero pro anima nrã
effusus est Sicut prius praefiguratum fuerat amorse: Sio enĩ
ait: Caro inquit pro corpore ur̃o offertur Sanguis uero pro anima.
Ideoq non manducandum sanguinem: Suigitur apud ueteres imago
fuit ueritatis quaenunc apparuit & manifestata ẽ. in saluatoris ad¬
uentu: Quomodo hereticis contrarium uidetur uetus nouo cum i p̃sibi
inuicem testimonio sint: Itaq quicumq ederit panem hunc aitbiberit
calicem dnĩ indigne. anõ reus erit corporis & sanguinis dnĩ :¬
Indignum dicit eẽ dño quialiter mrsterium caelebrat quam ab eo
traditum est: Non enim potest deuotus eẽ qui aliter praesumit quã
datum est ab auctore: Ideo praemon& ut secundum ordinem traditũ
deuotamens sit accedentis ad eucharistiam dnĩ: Quõ futurum est

Expanded text:
Testamentum ergo sanguine constitutum est; quia beneficii divini sansanguinem nostrum redemit, id est, totum hominem salvum fecit. Caro enim Salvatoris pro salute corporis, sanguis vero pro anima nostra effusus est, sicut prius praefiguratum fuerat a Moyse; sic enim ait: Caro pro corpore vestro offertur, sanguis vero pro anima ; ideoque non manducandum sanguinem. Si igitur apud veteres imago fuit veritatis, quae nunc apparuit, et manifestata est in Salvatoris adventu; quomodo haereticis contrarium videtur vetus novo, cum ipsa sibi invicem testimonio sint? Itaque quicumque ederit panem hunc, aut biberit calicem Domini indigne Domino, reus erit corporis et sanguinis Domini. Indignum dicit esse Domino, qui aliter mysterium celebrat, quam ab eo traditum est. Non enim potest devotus esse, qui aliter praesumit, quam datum est ab auctore. Ideoque praemonet ut secundum ordinem traditum devota mens sit accedentis ad eucharistiam Domini; quoniam futurum est
Abbreviated transcription (Latin):
resentis temporis tribulationes. quae causa fidei ingeruntur : momentaneas
& leues dicit quia s̃ temporales : Supͣ modum tam̃ in sublimitate ae t̃nũ pondus
głae operari pacientib: : Paruis enim laborib: magna redditur merces: et
ꝓleui tribulatione supra modũ sublimitas głae pensabitur ꝑpetuae.
on contemplantib: quae uidentur : sed quae ñ uidentur : quae enĩ uidentur.
temporalia s̃ quae uero ñ uident᷑ aet̃na s̃ . Desiderium caelestium et spĩ¬
talium habentes haec p̃sentia et t̾rena. spernere ꝓfitetur: Quia ad cõpara¬
tionẽ spĩtaduom haec mulla sunt: Sic enĩ sunt haec achupnae. quo modo figu¬
ra adueritatem: Pigura deperit ueritas manet: Ac ꝑ hoc desđo isto & ire nonmetiunt
iusti. sed gaudent.
Nac fiducia dic̃ nontimendũ dissolui decorpore uiolentia in fidelium aut sorte uitae
na expulsi in ꝑpetuam domum recipiuntur : Vnde hoc & obtandũ ẽ TSed quia optandũ

Expanded text:
Praesentis temporis tribulationes, quae causa fidei ingeruntur momentaneas et leves dicit, quia sunt temporales; supra modum tamen in sublimitate aeternum gloriae pondus operari patientibus. Parvis enim laboribus magna redditur merces, et pro levi tribulatione supra modum sublimitas gloriae pensabitur perpetuae. Non contemplantibus quae videntur; sed quae non videntur; quae enim videntur, temporalia sunt: quae vero non cernuntur, aeterna sunt. Desiderium coelestium et spiritualium habentes, haec praesentia et terrena spernere profitetur; quia ad comparationem spiritualium haec nulla sunt. Sic enim sunt haec ad superna, quomodo figura ad veritatem: figura deperit, veritas manet; ac per hoc exire de isto saeculo non metuunt justi, sed gaudent. m in coelis. Hac fiducia dicit non timendum dissolvi de corpore violentia infidelium, aut sorte vitaena expulsi, in perpetuam domum recipiantur. Unde et hoc optandum est, si
Abbreviated transcription (Latin):
quia diuersa sunt ingenia ut disputatione planiore dilucidentur
Quodsi alii reuelatum fuerit sedenti prior taceat: Idest ꝓmittat
Idest ꝑmittat
potior inferiori ut si potest dicat nȩc egreferat quia potest & illi
dare donum ut dicat cum uidetur inferior qđ potiori concessum
non est Sicut enim totum uni concedi non potest licetpotiori
lta & non potest alicui quamuis inferiori nihil inperitiriat
nemo sit uacuus gratia dĩ:
Potestisenim per singulos prophetare

Expanded text:
qui diversa sunt ingenia, ut disputatione planiore dilucidentur. qui diversa sunt ingenia, ut disputatione planiore dilucidentur. Quod si alii revelatum fuerit sedenti, prior taceat: id est, permittatid est, permittat potior inferiori, ut si potest dicat: nec aegre ferat; quia potest et illi dari donum, ut dicat, cum videtur inferior, quod potiori concessum non est. Sicut enim totum uni concedi non potest, licet potiori; ita et non potest alicui, quamvis inferiori, nihil impertiri; ut nemo sit vacuus a gratia Dei. Potestis enim per singulos prophetare
Abbreviated transcription (Latin):
hortati meliora dona aemularentur ad inluminationem fr̃m¬
Siue enim lingua quis loquitur. per duos. aut multum tres. & pͥarti¬
culatimut unus interp̃tetur: Hocẽ duo autres plus non linguis
lo quantur. sed singuli. non simul omnes ne insanire uiderentur:
Ideo ergo ut multum tres neocuparent diem linguis loquentes.
& interp̃tem illorum & non haberent prophete tempus scriptu¬
ras disserendi: qui sunt totius ecclesiae inluminatores:
uodsi non fuerit interpres taceat in ecclesia. sibi autem loquat᷑
& dõ Hoc est intrase tacite oret aut loquatur dõ qui audit
mutas omnia: In ec desia enim illedeb & loqui qui omnib: ꝓsit:
rophete autem duc auttres loquantur & alii examinent uelint̃¬
ogent: Ipsum modum tenuit dicendo duo aut tres loquantur
singuli autem sic̃ supra: Ceteros autem interrogare permisit
Defus quae fortȩ in ambigiũ ueniunt autquȩ ad se ꝗ aliquis non potest

Expanded text:
hortantes, meliora dona aemularentur, ad illuminationem frahortantes, meliora dona aemularentur, ad illuminationem fratrum. Si lingua quis loquitur, per duos, aut ut multum, tres; et particulatim ut unus interpretetur. Hoc est, duo aut tres non plus linguis loquantur: sed singuli, non simul omnes; ne insanire viderentur. Ideo, ergo ut multum, tres, ne occuparent diem linguis loquentes, et interpretes illorum; et non haberent prophetae tempus Scripturas disserendi, qui sunt totius Ecclesiae illuminatores. Quod si non fuerit interpres, taceat in Ecclesia: sibi autem loquatur et Deo; hoc est, intra se tacite oret, aut loquatur Deo, qui audit muta omnia; in Ecclesia enim ille debet loqui, qui omnibus prosit. 159 Prophetae autem duo vel tres loquantur, et alii examinent, vel interrogent. Ipsum modum tenuit dicendo: Duo vel tres loquantur; singuli autem, sicut supra. Caeteros autem interrogare permisit de iis, quae forte in ambiguum veniunt, aut quae assequi aliquis non potest;
Abbreviated transcription (Latin):
tatem quae ideo linguis canitur quia pudoris est sire ueletur
Quidest ergo fratres. c̃um conuenitis. unus quisq: urm̃ psalmum habet
Id est laudem dĩ per canticum eloquitu
octrinam habet:
Hoc ẽ sensuũ perspiritalem prudentiã habet expositionem:
Reuelationem habet: Id est sub est ei prophetia ocultorum quae
ad omnium mentem perueniat fauente scõ spũ: Linguam hab et:
ut eos qui lingua loqui poterant non contristar & permisteos loqui
linguis: Ita tamen ut interp̃tatio sequeretur: Ideo ait:
Interp̃tationem habet: Vt si interprȩs ad esset daretur
locus loquendi linguis: Omã adedificationem fiant: Conelasio
haec ẽ utnihil in cassum inecclesia geratur: hoc que laborandũ
magis ut & imperiti proficiant nequid sit corporis per inperitiã
tenebrosum: Idcirco omnes paratos uult conuenire diuersis donis
spĩtalibus: Utipsa auiditate animi uigilantes inuicem se ex¬

Expanded text:
tatem, quae ideo linguis canitur, quia pudoris est, si reveletur. tatem, quae ideo linguis canitur, quia pudoris est, si reveletur. Quid est igitur fratres? Cum convenitis, unusquisque vestrum canticum habet: id est, laudem Dei per canticum eloquitur. Doctrinam habet: hoc est, sensuum per spiritalem prudentiam habet expositionem. Revelationem habet: id est, subest ei prophetia occultorum, quae ad omnium mentem perveniat, favente Spiritu sancto Linguam habet; ut eos qui lingua loqui poterant, non contristaret, permisit eos loqui linguis: ita tamen, ut interpretatio sequeretur. Ideo ait: tationem habet; ut si interpres adesset, daretur locus loquendi linguis. Omnia ad aedificationem fiant. Conclusio haec est, ut nihil incassum in Ecclesia geratur, hocque elaborandum magis, ut et imperiti proficiant; ne quid sit corporis per imperitiam tenebrosum. Idcirco omnes paratos vult convenire diversis donis spiritalibus; ut ipsa aviditate animi vigilantes, invicem se ex
Abbreviated transcription (Latin):
tumultus fit. quidam in condi tus populi quasi frenesim patientis¬
Si autem omnes prophetent intret autem aliquis infidelis uelidiota
increpatur ab omnibus redarguitur ab omnibus occulta cordis eius
manifesta fiunt : Etunc cadens in faciem adorabit dm̃ pronuntians
quoduere ds̃ in uobis est: Cum enim intellegit & intellegitur. audiens
laudari dm̃ & adorari xpm̃ per uidet ueram eẽ &uenerandam
religionem in quanihil fucatum: nihil intenebris uidet geri sicut. apud
paganos quibus uelantur oculi neq sacra uocant perspicientes : uariis se ua¬
nitatibus cernant in ludi: Omnes enim in postura. tenebras petit.
& falsa proueris ostendit:: Ideo apud nos nihil astutȩ anihil sub uelamine
sed simpliciter unus laudatur ds̃ ex quo sunt omnia &unus dns
ihs̃ perquem omnia: Sienim nullus sit qui intellegat aut a quo
ipse discutiatur Potest dicere seductionem eẽ quandam & uai¬

Expanded text:
tumultus fit quidam inconditus populi, quasi phrenesin patientitumultus fit quidam inconditus populi, quasi phrenesin patientiSi autem omnes prophetent, intret autem aliquis infidelis, vel idiota; increpatur ab omnibus, redarguitur ab omnibus, occulta cordis ejus manifesta fiunt: et tunc cadens in faciem, adorabit Deum, pronuntians quod vere in vobis Deus sit. Cum enim intelligit et intelligitur, audiens laudari Deum, et adorari Christum, pervidet veram esse et religionem, in qua nihil fucatum, nihil in tenebris videt geri, sicut apud paganos, quibus velantur oculi; ne quae sacra vocant perspicientes, variis se vanitatibus cernant illudi. Omnis enim impostura tenebras petit, et falsa pro veris ostendit; ideo apud nos nihil astute, nihil sub velamine: sed simpliciter unus laudatur Deus, ex quo sunt omnia, et unus Dominus Jesus, per quem omnia . Si enim nullus sit, qui intelligat, aut a quo ipse discutiatur, potest dicere seductionem esse quamdam et vani
Abbreviated transcription (Latin):
nonuideant & audientes non intellegant: Nein digni salutem ꝑpecipe¬
rent : qđ anim aduertentes promeritis suis factum nec sic conuersi
uelamine in cognitȩ linguae obscurati sunt sermones dĩ Ne uideantur
aperfidis utcum audiuntur in cognitȩ linguȩ signum sit quia propt̃
per fidiam factum est. neaudiens intellegat Nonutiq his quicr edi
sed non credentibus: Hoc est quod dixi quia ad occultandos sensus in¬
rophetȩ autem non incredulis
sed his quicredunt:
Hoc est non competit fidelibus audire linguas.
quas non intellegant. sed infidelibus qui non sunt digni intellegere: Sicut
dicit esaias propheta: Vade & dic populo huic aure audietis
& non intellegetis & cetera Si conuenerit uniuersa ecdesiaꝰ unum & lo¬
quantur omnes linguis. introeant autem &idiote nondicent quia
in sanitis:¬
s:  Manifestumest quiasiomnes diuersis linguis loquantur.

Expanded text:
non videant, et audientes non intelligant ; ne indigni salutem percipenon videant, et audientes non intelligant ; ne indigni salutem perciperent, quod animadvertentes pro meritis suis factum, nec sic conversivelamine incognitae linguae obscurati sunt sermones Dei, ne videantur a perfidis, ut cum audiuntur incognitae linguae, signum sit quia propter perfidiam factum est, ne audiens intelligat. Non utique iis qui credunt, sed non credentibus: hoc est quod dixit, quia ad occultandos sensus in autem non incredulis, sed iis qui credunt. Hoc est, non competit fidelibus audire linguas, quas non intelligant; sed infidelibus, qui non sunt digni intelligere, sicut dicit Esaias propheta: Vade et dic populo huic: Aure audietis, et non intelligetis, etc. Si convenerit universa Ecclesia in unum, et loquantur omnes linguis, introeant autem infideles et idiotae; nonne dicent quia insanitis? Manifestum est quia si omnes diversis linguis loquantur,
Abbreviated transcription (Latin):
hieremias propheta: Ecceuenient dies dicit dñs. & consum¬
mabo domui isrł & domui iudae testamentũ nouum: non secun¬
dum qđ disposui patribus illorum: hoc est inmutata ratione
aliter loqui : quam selegis ueteris uerba habebant : dum audiunt
sabbatum solui: neo menias euacuari. circum cisionem cessari.
sacrificia inmutari. aescas dudum prohibitas. licere aedere.
& nec sic per fidi dm̃ ob audire uoluerunt: Potest & sic in¬
tellegi. & quia multi uideorum mali uoli erant. Et pp̃¬
ea dignum non erat his in reuelatione loqui euangeliũ.
sed inparabolis loqueretur ad eos: Etintellegentes ideo sibi
non reuelari quia malierant . nec si corrigerentuutmereri
sefacerent per explanationem audire uerba dĩ: Vnde dicunt discipuli
ad dnm : Dñe quare in parabolis loqueris illis: & dñs. quia uobis
datum est inquit nosse misterium regnidĩ illis autemnon. Vt uidentes

Expanded text:
Hieremias propheta: Ecce venient dies, dicit Dominus, et consumHieremias propheta: Ecce venient dies, dicit Dominus, et consummabo domui Israel et domui Juda Testamentum novum, non secundum quod disposui patribus illorum : hoc est immutata ratione aliter loqui, quam se legis veteris verba habeant; dum audiunt sabbatum solvi, neomenias evacuari, circumcisionem cessare, sacrificia immutari, escas dudum 158 prohibitas licere edere, Cht nec sic perfidi Deum obaudire voluerunt. Potest et sic intelligi, ut quia multi Judaeorum malevoli erant, et propterea dignum non erat his in revelatione loqui Evangelium, in parabolis loqueretur ad eos: et intelligentes ideo sibi non revelari, quia mali erant, nec sic se corrigerent; ut merentes se facerent per explanationem audire verba Dei. Unde dicunt discipuli ad Dominum: Domine, quare in parabolis loqueris illis ? Et Dominus: Quia vobis datum est, inquit, nosse mysterium regni Dei, illis autem non; ut videntes
Abbreviated transcription (Latin):
quialiquando sira lingua plerumq hȩbrea intractatibus. aut
ob lationibus utebantur ad commendationem: Glor
enim sedici haebreos propter meritum abrahȩ quod idem a post¬
lus pronihilo habuit dicens: Mihi autem absit gloriari nisi
incruce dnĩ nr̃i ihũ xp̃i: Fratres nolite pueri effici sensibus
sed malitia paruuli estote utsensibus perfectisitis: Perfectos
illos uult eẽ ut sciant quid ad instructionem eclesiae sit neces¬
sarium: ut recedentes amalitia &erroribus. his studerent
quae proficerent adutilitatem frm̃: hic est enim sensus perfec¬
tus qui idagit ut prosit alicui maxime fr̃i: In lege enim
scriptum est quia in aliis linguis. & in labus aliis loquar populo
huic & nondum me exaudiet dicit dñs Hoc dñs dehis dixit
quos scit nec saluatori credituros: In aliis enim linguis & in aliis
labiis loqui nouum testamentum est predicare: Sicut dicit

Expanded text:
qui aliquando syra lingua, plerumque hebraea in tractatibus aut qui aliquando syra lingua, plerumque hebraea in tractatibus aut oblationibus utebantur ad commendationem. Gloriabantur enim se dici Hebraeos propter meritum Abrahae, quod idem Apostolus pro nihilo habuit dicens: Mihi autem absit gloriari, nisi um, quam sua. Fratres, nolite pueri effici sensibus: sed malitia parvuli estote; ut sensibus perfecti sitis. Perfectos illos vult esse, ut sciant quid ad instructionem Ecclesiae sit necessarium; ut recedentes a malitia et erroribus, iis studerent, quae proficerent ad utilitatem fratrum. Hic est enim sensu perfectus, qui id agit, ut prosit alicui, maxime fratri. In Lege enim scriptum est: Quia in aliis linguis, et in labiis aliis loquar populo huic, et nec sic me audient, dicit Dominus . Hoc Dominus de his dixit, quos praesciit nec Salvatori credituros. In aliis enim linguis et in aliis labiis loqui, novum Testamentum est praedicare, sicut dicit
Abbreviated transcription (Latin):
Deeo dicit qui cognita sibi loquetur quia scit quid dicat: sed alius
non edificatur: Siutiq ad ȩdificandam ecclesiam conuenitis
Eadebent dici quae intellegant audientes: Nam quid prodest utquis
lingua loquatur quam solus scit. ut qui audit nihil proficiat : Ideo tacere
debet in ecdesia ut hu loquantur qui prosint audientib Gratias
ago dõ meo qđ omnium urm̃ lingua loquor: Quo superius
linguis loqui donum eẽ dixit sp̃s scĩ: Ideo addm̃ reffert qđ
omnium lingua loqueretur: Etneforte quasi emulus per inui¬
diam hoc dicere uideretur : Ostendit ommium quidẽ horum
loqui linguis & quia non ualde prodest: Sed in ecclesia inquit
uolo quinq: uerba loqui perlegem ut et alios aedificem : quam
decem milia uerborum in lingua: Ut ilius dicit paucis uerbis
in apertione sermonis loqui qđ omnes intellegant.
quam pro lixam orationem habere in obscuro: Hii ex hebreis erant

Expanded text:
De eo dicit, qui cognita sibi loquitur, quia scit quid dicat. Sed alius De eo dicit, qui cognita sibi loquitur, quia scit quid dicat. Sed alius non aedificatur. Si utique ad aedificandam Ecclesiam convenitis, ea debent dici, quae intelligant audientes. Nam quid prodest ut quis lingua loquatur, quam solus scit; ut qui audit, nihil proficiat? Ideo tacere debet in Ecclesia, ut ii loquantur, qui prosint audientibus. Gratias ago Deo meo, quod omnium vestrum lingua loquor. Quoniam superius linguis loqui donum esse dixit Spiritus sancti, ideo ad Deum refert, omnium lingua loqueretur. Et ne forte quasi aemulus per invidiam hoc dicere videretur, ostendit se omnium quidem horum loqui linguis, et quia non valde prodest. Sed in Ecclesia, inquit, volo quinque verba loqui per Legem, ut et alios aedificem, quam decem millia verborum in lingua. Utilius dicit paucis verbis in apertione sermonis loqui, quod omnes intelligant, quam prolixam orationem habere in obscuro. Hi ex Hebraeis erant,
Abbreviated transcription (Latin):
Manifestum est ignorare animum nrm silin¬
gualo quatur quam nescit: sicut & solent
latini homines grecȩ cantare. Oblectati
sono uerborum. nescientes tamen quid dicant:
Sp̃s ergo quidatur in baptis moscit ꝗd oret
animus dum loquitur. aut per orat lingua sibi ignota: Mens autẽ
qui est animus sine fructu est: Quem enimpotest habere profectũ
Quid est ergo õrabo spũ orabo &men
quem dixit datum inbaptis moscit quodoratur: sed & animus:
Simili modo & depsalmo non ignoratur:
Ceterum sibenedixeris spũ :
Hoc est laudem dĩ lingua loquaris ignota audientibus: Quis suppl&
locum idiote. quomodo dicit amen super tuam benedictionem quia
nescit quid dicas: Imperitus enim audiens qđ non intellegit nes¬
cit finem orationis. & non respondit amen. Id est uerum ut confirme¬
tur benedictio: Perhos enim impletur confirmatio praecis quire¬
amen. Vt omnia dicta ueri testimonio in audientium
mentibus confirmentur¬

Expanded text:
Manifestum est ignorare animum nostrum, si lingua loquatur, quam nescit, sicut adsolent Latini homines Graece cantare, oblectati sono verborum; nescientes tamen quid dicant. Spiritus autem qui datur in baptismo, scit quid oret animus, dum loquitur, aut perorat lingua sibi ignota: mens autem qui est animus, sine fructu est. Quem enim potest habere fructum, Quid est ergo? Orabo spiritu, orabo et mentquem dixi datum in baptismo, scit quid oratur: sed etiam animus simili modo et de psalmo non ignorat. Caeterum si benedixeris spiritu; hoc est, si laudem Dei lingua loquaris ignota audientibus: Quis supplet locum idiotae? Quomodo dicit amen, super tuam benedictionem, quia nescit quid dicas. Imperitus enim audiens quod non intelligit, nescit finem orationis, et non respondet, amen, id est verum; ut confirmetur benedictio. Per hos enim impletur confirmatio precis, qui reamen; ut omnia dicta veri testimonio in audientium mentibus confirmentur
Abbreviated transcription (Latin):
missiones patrum : Originem commendat iudaeorum : In ciscũ¬
cisione enim filias significat abrahȩ quibus missus xp̃rmi

Expanded text:
missiones Patrum. Originem commendat Judaeorum; in circumcisione enim filios significat Abrahae, quibus missus Christu
Abbreviated transcription (Latin):
do ulli nequeuicẽ in malis reddendo sed semꝑ se subiciendo ut ꝑpatientiã ꝓuocar&
adbonũ : Contemptibilis & despectus fiebat usquemodo id est usq nunc &iam
apud corinthios. ꝓquib haec quȩ supͣ memorat mala passus est: & qũo humilitatẽ
suam nihil ꝓficere in his uidebat. Quȩritur dolore commotus tantã subiectionẽ
& iniurias nullũ fructũ habere potuisse . sed & quod deterius est in peius ꝓfecisse:
Non confundens uos haec scribo: hoc est non utruborẽ uobfaciã haec scribo.
sed ut corrigatis:
Sed quasi filios meos Iarissimos moneo: Adhuc se supplicem
facit. necorrepti &adirã ꝓuocati ad monitiones eius spernerent. Id agii ut me¬
dicus salutaris qui putramina abscidens: dolorẽ in latũ spe &blandiciis mitigat
ut eger securari ꝑmitaat: i

Expanded text:
do ulli, neque vicem in malis reddendo, sed semper se subjiciendo; ut per patientiam revocaret do ulli, neque vicem in malis reddendo, sed semper se subjiciendo; ut per patientiam revocaret ad bonum, contemptibilis et despectus fiebat. Usque modo, id est, usque nunc etiam apud Corinthios, pro quibus haec, quae supra memorat, mala passus est. Et quoniam humilitatem suam nihil in his proficere videbat, queritur dolore commotus tantam subjectionem et injurias nullum fructum habere potuisse; sed et quod deterius est, in pejus profecisse. Non ut confundam vos, haec scribo: hoc est, non ut ruborem vobis faciam, haec scribo, sed ut corrigatis. Sed quasi filios meos charissimos moneo. Adhuc se supplicem facit, ne correpti, et ad iram provocati, admonitiones ejus spernerent. Id agit ut medicus salutaris, qui putamina abscindens, dolorem illatum spe et blanditiis mitigat, ut aeger se curari permittat.
Abbreviated transcription (Latin):
horam &esurimus & sitimus &nudisumus & laboramus operantes
manib: nr̃is: Liberi enĩ & iuxtauerã fidẽ sine aliqua adulatione xp̃mpredi¬
cantes. & gesta prauȩ uitȩ arguentes : grãm apud homines non habebant:
Ecolaphitabantur : idest in iuriis a gebantur & instabiles erant: quia fuga¬
bantur nein loco diumanentes plures docerent : Ideo &manibus operabant᷑ͥ
quia non solum grãm apud homines non habebant : Uerũ &iam ab his accipere
indignum erat. quia errori studebant Sicut dic̃ inpsalmo.c.xl Oleũ auten
peccat. qui abeo accipit. qui ideo dat necorripiatur:
aledicimur & benedicimꝰ
Male tractantes enĩ sehortabantur adbonum::
ersecutionẽ patimur. & susti¬
nemus : Quia ꝑsequentibus se non resistebant :
Blasphemamur & obsecramus :
Blas phemantes enĩ rogabant ut ꝑmitterent reddi sibirationem
purgam̃ta huius mundi factisumus. omniũ ꝑipsima usque adhuc, Non resisten¬

Expanded text:
ur, et instabiles sumus, et laboramus operantes manibus nostris. Libere enim et juxta veram fidem sine aliqua adulatione Christum praedicantes, et gesta pravae vitae arguentes, gratiam apud homines non habebant, et colaphizabantur, id est injuriis agebantur, et instabiles erant; quia fugabantur, ne in loco diu manentes, plures docerent. Ideo et manibus operabantur, quia non solum gratiam apud homines non habebant; verum etiam ab his accipere indignum erat, qui errori studebant, sicut dicit in psalmo centesimo quadrapeccat, qui ab eo accipit, qui ideo dat, ne corripiatur. Maledicimur et benedicimus: male tractantes enim se hortabantur ad bonum. Persecutionem patimur et sustinemus; quia persequentibus se non resistebant. Blasphemamur et obsecramus: blasphemantes enim rogabant, ut permitterent sibi reddi rationem. purgamenta hujus mundi facti sumus, omnium peripsema usque modo. Non resisten
Abbreviated transcription (Latin):
camini agratia excidistis. Ante eum cui credidistis dm̃, Utunũ¬
dm̃ omnium doceat alloquitur gentiles. abra ham ipsi dõ credidisse
& iustificatum esse ante eum. inquem & gentes credent ut iustificent᷑.
Vt non sit distantia iudȩi & greci infide. quia sublata circumcisione
ea quae non sunt tamquam ea quae sunt: Hoc dicens adfidem
abrahae gentes inuitat: quia cumesset in p̃putio credens dõ. cuius
nunc fides praedicatur: In xp̃o uitnficatus est cum sua coniuge

Expanded text:
camini, a gratia excidistis . Ante eum cui credidisti Deo. Ut unucamini, a gratia excidistis . Ante eum cui credidisti Deo. Ut unum omnium doceat, alloquitur gentiles, Abraham ipsi Deo credidisse, et justificatum esse ante eum, in quem et gentes credunt; ut justificentur, ut non sit distantia Judaei et Graeci in fide; quia sublata circumcisione ea quae non sunt, tamquam ea quae sunt. Hoc dicto ad fidem Abrahae gentes invitat; quia cum esset in praeputio, credens Deo, cujus nunc fides praedicatur in Christo, vivificatus est cum sua conjuge
Abbreviated transcription (Latin):
ge est ÷ non expedit ut se mittat sublege ut possit compendio mede¬
lam uulneris inuenire:
onei qui exlege est tantum. sed ei quiex
fide est abrahae: Hoc est quod supra dixit omni semini tam iudȩo¬
rum qui utique exlege ueniebant. quam gentilium qui fidem secunt᷑
abrahae. quam gentilis habuit utesset iustus: Sine lege enĩ credidit
abra ham ideoque magis gentilibus iungitur abra ham. ut firma sit
eius promissio credentibus ei cui credidit abraham Qui est pater¬
omnium nostrum. sicut scriptum est. quia patrem multarum gen¬
tium posuite Firmauit exemplo legis abraham omnium patrẽ
esse eorum qui credunt : & sic firmam esse promissionem. si fidei cau¬
sa recedatur alege. Quia promissio regni caelorum iustis est depu¬
tata non peccatoribus: & qui sublege sunt. subpeccato sunt. quia
omnes peccauerunt : Nec posse aliquem & sublege esse & gratiam
consequi: Sicut adgalatas ait : Euacuati estis axp̃o qui in lege iustifi¬

Expanded text:
 ergo expedit, ut se mittat sub lege; ut possit compendio medelam vulneris invenire. Non ei qui ex lege est tantum, sed et ei qui ex fide est Abrahae. Hoc est quod supra dixit: Omni semini, tam Judaeorum, qui utique ex lege veniebant, quam genAbrahae, quam gentilis habuit, ut esset justus. Sine lege enim credidit Abraham, ideoque magis gentilibus jungitur Abraham, ut firma sit eis promissio, credentibus ei, cui credidit ipse. Quod auteomnium nostrum, sicut scriptum est: Quia patrem multarum gentium posui te . Confirmavit exemplo Legis Abraham omnium patrem esse, sed eorum qui credunt: et sic firmam esse promissionem, si fidei causa recedatur a lege; quia promissio regni coelorum justis deputata est, non peccatoribus. Et qui sub lege sunt, sub peccato sunt; quia omnes peccaverunt, nec posse aliquem et sub lege esse, et gratiam consequi, sicut et ad Galatas ait: Evacuati estis a Christo, qui in lege justifi
Abbreviated transcription (Latin):
Daulus seruus ihu xp̃i, Ex saulo paulum sedicit: hoc est in¬
mutatum : Et quia saulus in qui eudo seu temptatio interpraetat᷑

Expanded text:
a Ambrosium vero ex Saulo Paulum se dicit, hoc est immutatum, ut quia Saulus inquietudo seu tentatio interpretat
Abbreviated transcription (Latin):
putarent fabulosum eẽ quia factum adhuc non est inceteris: Ordines illis
exponit & tempora quando factumsit & quando futurum est utresurgat
mortui: Initium xp̃s:¬
mortui : Initium xp̃s: Sicut in actibus a postolorum testatur
scriptum eẽ inmorse: si passibilis xp̃s siprior surgens exmortuis. & cẽtr
Prior ergo resurrexit ut forma fier& credentibus sibi: hoc duplic:
in a pocalipsi iohannis: sicut & in primo aduentu cums urrixit multa corpora
scorum resurrexerunt ad protestationẽ aeuictae mortis. acspoliate sub una
ergo significatione duplicem aduentum dñi conpreher
De indefi¬
nis cumtradiderit reg num dõ patri cum destituerit omnem pr
Oportet enim
illum regnare donecponat iomnes inimicos subpedibus eius: Omnia enim

Expanded text:
putarent fabulosum esse; quia factum non est adhuc in caeteris: ordines illis putarent fabulosum esse; quia factum non est adhuc in caeteris: ordines illis exponit et tempora, quando factum sit, et quando futurum est, ut resurgant mortui. Initium Christus. Sicut in Actibus apostolorum testatur se in Moyse . Si passibilis Christus, si prior surgens ex mortuis, etc. Prior ergo resurrexit, ut forma fieret credentibus sibi. Deinde  Apocalypsis Joannis , sicut et in 163 primo adventu cum resurrexit, multa corpora sanctorum resurrexerunt , ad protestationem victae mortis ac spoliatae. Sub una ergo significatione duplicem adventum Domini comprehendit. Deinde finis, cum tradiderit regnum Deo et Patri, cum destituerit omnem priOportet enim illum regnare, donec ponat omnes inimicos sub pedibus ejus; omnia enim
Abbreviated transcription (Latin):
hominem adõ exmortuis excitatum: Vt quia peccato hominis mors
inuenta est: xp̃i iustitia resurrectionem meruerit mortuorum:
Sicut enim in adam omnes moriuntur : Ita & in xp̃o omnes uiuificabuntur
hoc dicit quia sicut adam peccans mortem inuenit & omnes excius
origine tenuit ut dissoluantur: Ita xp̃s non peccans &perhoc uincens
mortem: Quia qui non peccat uincitmortem quia mors expeccato:
Omnibus ergo qui sunt exeius corpore adquisuit uitam Idest resurrec¬
tionem quamuis generalem tribuerit resurrectionem: Vtsicut in adã
omnes siue iusti siue in iusti moriuntur lta & inxp̃o omnes tam credentes
quam diffidentes resurgant : Licet ad poenam in credulitamen uiuifica¬
re uidentur quia corpora sua recipient iam nonmorituri: sed passuri
paenam in eis sinefine qđ credere noluerunt : Vnusquisq: autem
in suo ordine : Nunc ordines uult resurrectionis exponere neideo

Expanded text:
hominem a Deo a mortuis excitatum; ut quia peccato hominis mors hominem a Deo a mortuis excitatum; ut quia peccato hominis mors inventa est, Christi justitia resurrectionem meruerit mortuorum. Sicut enim in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes vivificabuntur. Hoc dicit, quia sicut Adam peccans mortem invenit, et omnes ex ejus origine tenuit, ut dissolvantur: ita et Christus non peccans, et per hoc vincens mortem quia qui non peccat, vincit mortem, quia mors ex peccato, omnibus qui sunt ex ejus corpore, acquisivit vitam, id est, resurrectionem. Quamvis ergo generalem tribuerit resurrectionem, ut sicut in Adam omnes sive justi sive injusti moriuntur; ita et in Christo omnes tam credentes, quam diffidentes resurgant, licet ad poenam increduli; tamen vivificari videntur; quia corpora sua recipient, jam non morituri, sed passuri poenam in eis sine fine: quod credere noluerunt. Unusquisque autem in suo ordine. Nunc ordinem resurrectionis vult exponere, ne ideo
Abbreviated transcription (Latin):
Et quidormierunt in xp̃o perierunt: Addit ad terrorem quia
carorum suorum excessum nolunt ȩstimare perditionẽ: Quienim
nontimuer̃ subhac spe deseculo exierunt: Siue occidi nontimuer
quia resurgere exemplo xp̃o crediderunt: Etͥnon est uerum
perierunt : hoc illis dicit qđ amore suorum defunctorum nolunt
audiret illis amput& quod prius per errorem uolebant audire a
tura speramus in xp̃o: Nec enim hic deserit seruos suos xp̃s¬
sed dat ilis gram: Etinfuturo erant ingloria aeterna iusSaluitem
futurȩ utad spes non ẽs seti omnibus hominibus quod doxit nisserab iliores
essemus At quidenim iciunia uigilias exitus munda uita: iustitia miserie
mors si probis nulla merces erit infuturo: Increduli autem uel bac uita
Hoc dicens tangit pseudo prophetas quixpm̃ natum negabant: Acperhoc¬
non resurrexisse carnem quia quinatus non ẽ nen moritur: Sic autem
probat xpm̃ amortuis resurrexisse quia homo fuit: ut dubium non sit

Expanded text:
et qui dormierunt in Christo, perierunt. Addit ad terrorem, quia charorum suorum excessum nolunt aestimare perditionem. Qui enim sub hac spe de saeculo exierunt, sive occidi non timuerunt; quia resurgere exemplo Christi crediderunt, et non est verum, perierunt. Hoc illis dicit, quod amore suorum defunctorum nolunt audire; ut illis amputet, quod prius per errorem volebant audire. Stura speramus in Christo; nec enim hic deserit servos suos Chrissed dat illis gratiam, et in futuro erunt in gloria aeterna. Si autem futurae vitae spes non esset, omnibus hominibus, quod dixit, miserabiliores essemus. Ut quid enim jejunia, vigiliae, exitus, munda vita, justitia, misericordia, mors; si pro his nulla merces erit in futuro? Increduli autem vel hac vita Hoc dicens tangit pseudoprophetas, quinon resurrexisse carnem; quia qui natus non est, nec moritur. Sic autem probat Christum a mortuis resurrexisse, quia homo fuit, ut dubium non sit
Abbreviated transcription (Latin):
i pressuram patimur. prour̃a &x hortatione & salute siue &hortationẽ
consequimur ꝓurã ex hortatione quae operatur ꝑ pacientiam earundem passio¬
nũ quas & nos ipsi patimur & spes nr̃a certa ẽ ꝓ uob̵. quia scimus qđ sisocii estis
passionum sic & consolationis eritis.
Ceneralit̃ loqui tur ut quia credentiũ
causa ꝑsecutiones patiebantur a ꝑfidis: sub iecti in iuriis & cedibus : sic iterum
auxilio dĩ liberabantur ad consolationẽ credentium. nescandalum passi afide
&ciderent: Quia in iuriae apłrum : temptationes erant credentiũ: sic̃ scrip¬
tũ ẽ in ꝓpħa Zachariae. Percutiã pastorẽ & disꝑgentur oues gregis. Qũã uis
futura credant fidelis tamen int̃ ipsa primordia pressurae nouellis faciunt
scandalũ: Putant enĩ in anẽ esse ꝓmissionẽ sibi opprsum uiderint p̃dicantem¬
Sed si lam firmus ẽ credens cõpatitur Cum suo magistro fidens despe futura. itt

Expanded text:
 pressuram patimur pro vestra exhortatione et salute: sive exhortationem consequimur pro vestra exhortatione, quae operatur per patientiam earumdem passionum, quas et nos ipsi patimur; ut spes nostra certa sit pro vobis; quia scimus quod sicut socii estis passionum, sic et consolationis eritis. Generaliter loquitur; ut quia causa credentium persecutiones patiebantur a perfidis, subjecti injuriis et caedibus; sic iterum auxilio Dei liberarentur ad consolationem credentium, ne scandalum passi a fide exciderent; quia injuriae apostolorum tentationes erant credentium, sicut scriptum est in propheta Zacharia: Percutiam pastorem, et dispergentur oves gregis . Quamvis futura credant fideles, tamen inter ipsa primordia pressurae novellis faciunt scandalum: putant enim inanem esse promissionem, si vi oppressum viderint praedicantemSed si jam fir
Abbreviated transcription (Latin):
in his quisalui fiunt & in his quipereunt. Odor notitiae dĩ in xp̃o & ꝑ xp̃mẽ.
O dorem aũ id circo dixit quia sic̃ quaedã res quae cum non uideantur podorem
ita adaures ꝑuenit dm̃ patrem insinuaret creatorem et filium eius unigenitumꝰ. cuius
in hunc mundũ : ita et ego eos mitto in hunc mundum : odorẽ notitiaedĩ et xp̃i ꝑ signa et
Quae ideo inodore significata ẽ : quia c̃um ds̃ ñ uideatur ꝑ hanc quae inuibilit̃ opera¬
tur in apłis esse intellegitur ut ueritas doctrinae manifestetur: Quiergo recte
asserit xp̃m : bonus odor est dõ laude dignus in eo qui credit: Nec uituperabilis in il¬
lo quiñ credit: Qui uero non recte asserit xp̃m : malus odor est dõ : tam in hnis
qui fidis̃. quam illis qui diffidunt. proutri :sq enĩ reuserit :  Qui em̃ diffidit : id cir

Expanded text:
in his, qui salvi fiunt, et in his qui pereunt. Odor notitiae Dei in Christo, et per Cin his, qui salvi fiunt, et in his qui pereunt. Odor notitiae Dei in Christo, et per Christum est. Odorem autem idcirco dixit, quia sicut quaedam res, quae cum non videantur, per odorem ita ad aures pervenit Deum Patrem insinuaret createrem, et Filium ejus unigenitum. Cujus in hunc mundum, ita et ego eos mitto in hunc mundum  odorem notitiae Dei et Christi per signa et imonio probatur: quae ideo in odore significata est, quia cum Deus non videatur, per hanc quae invisibiliter operatur, in apostolis esse intelligitur, ut veritas doctrinae manifestetur. Qui ergo recte asserit Christum, bonus odor est Deo, laude dignus in eo qui credit, nec vituperabilis in illo qui non credit: qui vero non recte asserit Christum, malus odor est Deo, tam in his qui fidi sunt, quam in illis qui diffidunt; pro utrisque enim reus erit. Qui enim diffidit, idcirco
Abbreviated transcription (Latin):
frem̃ meum seduale illis dixi : & profectus sũ in macedoniã: Tro adȩ sẽ ꝑrexisse sg¬
nificat adp̃dicandũ eis euangelium xp̃i. etcum coepissent p̃dicare : fuissent qui caperent
uerbum fidei: Sed quia solacium titi defuit : Intolerabilis erat labor ꝑstrepenti¬
um caua : Quãuis enĩ quidã eorum a peruerint corda sua ad recipiendum sermo nẽ b
tam̃ inpudentia in fidelium ñ minima existebat. Insurgens in apłm Zelo credentrũ:
Et haec duo ab uno impleri ñ poterant. aut fidelss instruer&. Aut in credulis repug¬
nar&. Ideoq uale illis facto qui susceperant eũ : ꝓfectus ẽ in macedoniã.
uictores illos facere infidexp̃o. Vt calcata ꝑfidia tropheum habeat fides dume
ꝑ dis fiunt fideles & maliuoli ñ ꝓficiunt in ꝑsequendo credenter
Etodorem
notitiae suae manifestat ꝑ nos i n omni loco quia xpi bonus odor sumus dõ

Expanded text:
fratrem meum, sed ualefaciens eis profectus sum in Macedoniam. deo autem gratias, fratrem meum, sed ualefaciens eis profectus sum in Macedoniam. deo autem gratias, nificat ad praedicandum eis Evangelium 175 Christi, et cum coepisset praedicare, fuisse qui caperent verbum fidei: sed quia solatium Titi defuit, intolerabilis erat labor perstrepentium causa. Quamvis enim quidam eorum aperuerant corda sua ad recipiendum sermonem Dei; tamen impudentia infidelium non minima existebat, insurgens in Apostolum zelo credentium: et haec duo ab uno impleri non poterant, nempe et fideles instruere, et incredulis repugnare. Ideoque, vale illis facto, qui susceperant eum, profectus est in Macedoniam. victores illos facere in fide Christi; ut calcata perfidia, trophaeum habeat fides, dum ex perfidis fiunt fideles, et malevoli non proficiunt in prosequendo credentes. Et odorem notitiae suae manifestare per nos in omni loco; quia Christi bonus odor sumus Deo
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ accepto tulisse xp̃m. cuius legatione fungebatur ut factum apłi factum sit xp̃i.
sicut dix̃: Quaccumq solueritis suꝑ terrã erunt soluta et incaelo. Siergo huic ꝓquo
epossideamur a sathana nec enĩ ignoramus uersutias eius
Hoc dic̃ qđ supra memoraui quia consolatio debet subsequi frem delictum flentem. Ne
diu contristatus et contemptus acaritate eccłae incipiat desperare dese : Et uidens
qui semꝑ in insidiis & subtilis diabolus mentẽ eius uilem effectã accedat et suggerat
ei et uel p̃sentib: fruatur. quidespe futuri p̃mii de iectus ẽ . & pereat Frat̃ posses¬
sus adiabolo cui ad hoc pęnitentia dataerat ut conuernis reformaret se: sic̃ elechi
tant᷑ inquit et replantabo eos.
d̾m aũ uenissem tro ad&m propt̃ euangelium
xp̃i. et hostium mihi aꝑtũ ẽ indño. Non habui requiem spũmeo. eo quod inuenirẽ trtũ¬

Expanded text:
hoc est, accepto tulisse Christum, cujus legatione fungebatur; ut factum Apostoli, factum sit Christi, hoc est, accepto tulisse Christum, cujus legatione fungebatur; ut factum Apostoli, factum sit Christi, sicut dixit: Quaecumque solveritis super terram, erunt soluta et in coelo . Si ergo huic pro quo Ne possideamur a satana; non enim ignoramus astutias ejus. Hoc dicit quod supra memoravi, quia consolatio debet subsequi fratrem delictum flentem; ne diu contristatus, et contemptus a charitate Ecclesiae, incipiat desperare de se, et videns qui semper in insidiis est subtilis diabolus, mentem ejus vilem effectam, accedat, et suggerat ei; ut vel praesentibus fruatur, qui de spe futuri praemii dejectus est; et pereat frater possessus a diabolo, cui ad hoc poenitentia data erat, ut conversus reformaret se, sicut dicit rtatur, inquit, et replantabo illos . Cum autem venissem Troadem propter Evangelium Christi, et ostium mihi apertum e
Abbreviated transcription (Latin):
hoc abnuere qđ etiam obsecrans ut fiat scribit cum haber& potestatẽ iubendi:
Sed quia in prima epła graue eius crimen detulit. ut horrerent illum omnes. Nunc̃
recipi illum uult: orat ne adhuc &x ulcerato animo aduersus illum: durum illis
ess& habere cumillo cõmunionẽ ecłae : Neq: enim tanta in eis erat. quanta
in apło ꝓuidentia : ut statim intellegerent faciendum essei qđ dicebat apłus in
causa huius dumtaxat. Ideo obsecratur ut dimittant illi : significans dnm̃ illi
ignouisse quia nihil sine dĩ spũ agebat apłs.⁊ E
Et eñ ego qđ donaui. siꝗd dona
ui p̃puos inꝑsona xp̃i.: Hoc dicto grauatillos: quia simagist̃ petentib: discpłis¬
donauit cuiuolusit᷑ peccatum. Quanto magis ab audire debent dicpl̃i magistrum :¬
& ut ratum ei cui donauit ostender& apud dm̃ : ait. in ꝑsona xp̃i sedonasse qđ donauit :

Expanded text:
hoc abnuere, quod etiam obsecrans ut fiat, scribit; cum haberet potestatem jubendi. hoc abnuere, quod etiam obsecrans ut fiat, scribit; cum haberet potestatem jubendi. Sed in prima epistola grave ejus detulit crimen, ut horrerent illum omnes: nunc cum recipi illum vult, orat ne adhuc exulcerato animo adversus illum, durum illis esset habere cum illo communionem Ecclesiae. Neque enim tanta in eis erat, quanta in Apostolo providentia; ut statim intelligerent faciendum esse, quod dicebat Apostolus in causa hujus dumtaxat: ideo obsecrat ut dimittant illi, significans Deum illi ignovisse; quia nihil sine Dei Spiritu agebat Apostolus. Etenim ego quod donavi, si quid dona persona Christi. Hoc dicto gravat illos; quia si magister petentibus discidonavit, cui voluerunt, peccatum; quanto magis obaudire debent discipuli magistro? Et ut ratum ei, cui donavit, ostenderet apud Deum, ait in persona Christi se donasse, quod donavit:
Abbreviated transcription (Latin):
ob iurgatum et abiectum dolentem reuocari iubet. nediu uidens se contristatũ sperni:
desperans dese daretanimum admundũ fruendum : quasi qui locum apud dm̃ iã ñ haber&,
Hoc ẽ maiori tristitiaȩ absorbere : desperantem dese conuerti ad amittenda peccata
quib: grauatus absorbeatur a scđa morte .  Haec enĩ uera penitentia ẽ . iamcessare
apeccato.: Sic enĩ ꝓbat dolere serbi. sidec&ero desinat :¬
ropt̃ qđ obsecro uos ut
confirmetis in illo caritatẽ. Ad hoc enĩ & scripsi ut scirem an in omnib: oboedientes
Quantum datur intellegi oboedientes hos factos inceteris ꝓbat. Emen¬
dauerant enĩ quae ad ordmẽ ecclesiasticum ꝑtinent: Vnde &iã in hocuult illos eẽ
oboedientes : ut c̃firment frem̃ incaritate suscipientes eũ in cõmunione.
Sicui
aliꝗd aũ donatis etego.
Manifestumẽ quia qđ iubet fieri ipse facit : Nec potest

Expanded text:
objurgatum et abjectum, dolentem revocari jubet; ne diu videns se contristatum sperni, objurgatum et abjectum, dolentem revocari jubet; ne diu videns se contristatum sperni, desperans de se, daret animum ad mundum fruendum, quasi qui locum apud Deum jam non haberet. Hoc est enim majori tristitia absorberi, desperantem de se converti ad admittenda peccata, quibus gravatus absorbeatur a secunda morte. Haec enim vera poenitentia est jam cessare a peccato; sic enim probat dolere se sibi, si de caetero desinat. Propter quod obsecro vos, ut confirmetis in illum charitatem: nam ad hoc scripsi, ut probarem an in omnibus obedientes sitis. Quantum datur intelligi; obedientes hos factos in caeteris probat; emendaverant enim quae ad ordinem ecclesiasticum pertinent. Unde etiam in hoc vult illos ritate, suscipientes eum in communionem. Si cui autem quid donastis, et ego. Manifestum est quia quod jubet fieri, ipse facit: nec potest
Abbreviated transcription (Latin):
Hiergo exparte scorũ sunt: quos contristatos inerrore frĩs significat. sic̃ et semet¬
ipsim. hoc dicens onerauit peccantem uel eum qui peccauerat : Plus enĩ sit reus incuius delicto
Magnum dolorem utiq patitur quidelictum suum plurib: uidet horrere
Ita ut ec̃¬
tra magis doletis et consolemini neq: modo abundantiori tristitia ab sorbeatur qui eius mo¬
diẽ : Afflicto homini peccati proprii causa subuenire p̃cepit. quia paeientia side
uero animo ẽ. hocẽ si correptus : ftatim in animo dolcat : ꝓtinus habet fructũ : Deniq
in regnorũ libro habetur : quia acbab cumarguiss& eũ propħa cõmotus animo . statim
Etdđ in causa uriae cethei correptus : quia cognouit peccasse se de¬
lictum eius deletum ẽ : Ita et apł̃s. illum qui incestum cõmiserat habens uxorẽ patris:

Expanded text:
Hi ergo ex parte sanctorum sunt, quos contristatos in errore fratris significat, sicut et semetHi ergo ex parte sanctorum sunt, quos contristatos in errore fratris significat, sicut et semetipsum. Hoc autem dicens, oneravit peccantem, vel eum qui peccaverat. Plus enim fit reus, in cujus delicto Magnum dolorem utique patietur, qui delictum suum videt pluribus horrere. Ita ut e ctra magis donetis, et consolemini; ne quomodo abundantiori tristitia absorbeatur, qui ejusmodi est. Afflicto homini peccati proprii causa subvenire praecipit; quia poenitentia, si de vero animo est, hoc est, si correptus statim in animo doleat, protinus, habet fructum. Denique in Regnorum libro habetur, quia Achab, cum arguisset eum propheta, commotus animo statim meruit veniam . Et David in causa Uriae Hethaei correptus quia cognovit se peccasse, delictum ejus deletum est . Ita et Apostolus illum, qui incestum commiserat, habens uxorem patris,
Abbreviated transcription (Latin):
haberẽ a quib: oportuerat megaudere : Certũ habens quia meũ gaudiũ omnium
urũm ẽ Id urco dic̃ haecse scripiisse. ut postea ueniens : non eẽt unde contrista¬
r&ur sublatis uitiis: Sed gauder& cumeis quan cum Nm̃is filiis: Vt qui ab infidelib
tribulationib: afficiebant᷑ ab his utiq gauder& qui crediderant : Caudium enĩ apłi :
purificatio ẽ populi : Ideo enĩ gaudet : qui auituperatio ñ ẽ in eis. quos simul oport&
gaudere
am exmulta p̃ssura et angustia cordis scripsi uob̵. ꝑmultas lacrimas
ñ ut c̃ tristemini sedut cognoscatis caritatẽ quã habeo abundantius in uob Manses¬
tũ ẽ quia quando hoc affectu quis aliquẽ corripit ut plusillo doleat peccatis euus: pon
utiq utillum c̃tristet corripit : sedut ostendat illi quo amore diligat eũ .: Quienimn¬
ñ hoc affectu corripit frẽm contristat : insultat enĩ qui ñ condolet frĩ.

Expanded text:
haberem, a quibus oportuerat me gaudere: certum habens, quia meum gaudium omnium haberem, a quibus oportuerat me gaudere: certum habens, quia meum gaudium omnium vestrum est. Idcirco dicit haec se scripsisse, ut postea veniens, non esset unde contristaretur, sublatis vitiis: sed gauderet cum eis, quasi cum charissimis filiis; ut quia ab infidelibus tribulationibus afficiebatur, ab his utique gauderet, qui crediderant. Gaudium enim Apostoli purificatio est populi; ideo enim gaudet, quia vituperatio non est in eis, quos simul oportet gaudere. Nam ex multa pressura et angustia cordis scripsi vobis per multas lacrymas, non ut contristemini, sed ut cognoscatis quam charitatem habeam abundantius in vobis. Manifestum est quia quando hoc affectu quis aliquem corripit, ut plus illo doleat peccatis ejus; non utique ut illum contristet, corripit: sed ut ostendat illi, quo amore diligat eum. Qui enim non hoc affectu corripit, fratrem contristat; insultat enim, qui non condolet fratri. 174
Abbreviated transcription (Latin):
mus gaudii ur̃i : hoc ẽ quia sic̃ inmalo opere tristitia ẽ : ita & in em̃datione gaudiũ
Huius gaudii adiutores sumꝰ inquit. quia uolentib eis em̃dare se offerunt cõmonitiones
ut qđ uelle coeperant possent implere
ecreui aũ hoc apud me pelterũ intrs¬
titia uenirẽ aduos.
Aꝑtum ẽ quia ideo noluit ire. neforte corripiens paucor
multos contristaret
Ipse etiã contristatus : Cõpatiunt᷑ enĩ oma membra uniur
merore.
i enĩ contristor uos. etquis ẽ quime laetificetꝰ nisiqui contrista¬
tur exme :
Hoc dic̃÷ quia ñuult eos contristari : Sed quia peccatis studuerant :
necesse erat illos contristari inuito apło.: Itatam̃ ut decetero obaudienter facti
laetificarent eos qui contristabant᷑ cum eis : ut qui corripiendo contristauerat eos :
laetar&ur & his dumcorriguntur. Ideo et scripsi hoc ipsũ necũ uenissẽ tristitiã

Expanded text:
 gaudii vestri; hoc est, quia sicut in malo opere tristitia est, ita et in emendatione gaudium.  gaudii vestri; hoc est, quia sicut in malo opere tristitia est, ita et in emendatione gaudium. Hujus gaudii adjutores sumus, inquit; quia volentibus eis emendare se, offerunt commonitiones; ut quod velle coeperant, possint implereecrevi autem hoc apud me, ne iterum in tristitia venirem ad vos. Apertum est quia ideo noluit ire, ne forte corripiens paucos, multos contristaret, ipse etiam contristatus; compatiuntur enim omnia membra unius moerori. Si enim ego contristo vos, et quis est qui me laetificet, nisi qui contristatur ex me? Hoc dicit, quia non vult eos contristare: sed quia peccatis studuerant, necesse erat illos contristari, invito Apostolo; ita tamen ut de caetero obaudientes facti, laetificarent eos, qui contristabantur cum eis; ut qui corripiendo contristaverat eos, laetificaretur ex his, dum corriguntur. Ideo et scripsi hoc ipsum, ne cum venissem, tristitiam