comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uult in anib fallaciis ꝑseuerans. & lam̃¬
tari fallaciis mortuũ dm̃ cantans: quem
iudicib recta sentientib ꝑditũ pessima
inspeciosis ferro uincta mors interfecit.
Deinde post hos uersus apollinis qui non
stante metro latine inter pretati sunt: sub¬
iunxit atq ait. In his quidẽ irremediabile
sententiȩ eorũ manifestauit dicens: qm̃ ui
dei suscipiunt dm̃ magis quã isti. Ecce uͥ
decolorans xp̃m iudȩos p̃posuit xp̃ianis:
confitens quod iudei suscipiant dm̃. Sic
em̃ exposuit uersus apollinis. uͥ anidicib
recta sentientib x p̃m dicit occisum: tan¬
quã illis iuste iudicantib merito sit ille
pimitus. Uiderit quid de xp̃o uates men¬
dax apollinis dixerit atq iste crediderit.
aut fortasse uatẽ qͦd non dixit dixisse iste
ipse confinxerit. quãue sibi constet. uel
ipsa oracula interse faciat conuenire. po¬
stea uidebimus. Hic tam̃ iudeos tãquã di

Expanded text:
uult inanibus fallaciis perseuerans et lamenuult inanibus fallaciis perseuerans et lamentari fallaciis mortuum Deum cantans, quem iudicibus recta sentientibus perditum pessima in speciosis ferro uincta mors interfecit.\' Deinde post hos uersus Apollinis, qui non stante metro Latine interpretati sunt, subiunxit adque ait: lIn his quidem inremediabile sententiae eorum manifestauit dicens, quoniam Iudaei suscipiunt Deum magis quam isti.\' Ecce, ubi decolorans Christum Iudaeos praeposuit Christianis, confitens quod Iudaei suscipiant Deum. Sic enim exposuit uersus Apollinis, ubi a iudicibus recta sentientibus Christum dicit occisum, tamquam illis iuste iudicantibus merito sit ille punitus. Viderim quid de Christo uates mendax Apollinis dixerit adque iste crediderit aut fortasse uatem, quod non dixit, dixisse iste ipse confinxerit. Quam sibi constet uel ipsa oracula inter se faciat conuenire, postea uidebimus; hic tamen Iudaeos. tamquam Dei
Abbreviated transcription (Latin):
ciat. & quod inuenerit ne alteri inuide¬
at. In actione uͦ non amandus. ẽ. honor
in hac uita siue potentia qm̃ omĩa uana
sub sole: sed opus ipsum qͦd ꝑ eundẽ hono¬
rem uel potentiam fit. si recte atq utiliter
quẽ summũ putauit dm̃. Postremo ipse
est ds: quẽ doctissimus philosophorum
quãuis xp̃ianoꝵ acerrimus inimicus.
etiã ꝑ eorũ oracula quos deos putat dm̃
magnum por phyrius confitet᷑.
appellat in quib exsequit᷑ atq conscri¬
bit rerũ ad philosophiam ꝑtinentiũ uelut
diuina responsa: ut ipsa uerba enis quẽ
admodũ ex greca lingua in latinã inter¬
p̃tati sunt ponam. interroganti inquit
quẽ dm̃ placando reuocare possit uxorem
suam axp̾ianismo: hec ait uersib apollo.
Deinde uerba uelut apollinis ista sunt.
Forte magis poteris in aqua impressis lit¬
teris scribere aut adinflans leues penna ᷤ¬
ꝑ aera ut auis uolare: quã pollutȩ reuo¬
ces impiȩ uxoris sensum. Pergat quomͦ

Expanded text:
ciat et quod inuenerit ne alteri inuideciat et quod inuenerit ne alteri inuideat. In actione uero non amandus est honor in hac uita siue potentia, quoniam omnia uana sub sole, sed opus ipsum, quod per eundem honorem uel potentiam fit, si recte adque utiliterquem summum putauit deum. Postremo ipse est Deus, quem doctissimus philosophorum, quamuis Christianorum acerrimus inimicus, etiam per eorum oracula, quos deos putat, deum magnum Porphyrius confitetur.appellat, in quibus exsequitur adque conscribit rerum ad philosophiam pertinentium uelut diuina responsa, ut ipsa uerba eius, quem ad modum ex Graeca lingua in Latinam interpretata sunt, ponam: \'Interroganti, inquit, quem deum placando reuocare possit uxorem suam a Christianismo, haec ait uersibus Apollo/ Deinde uerba uelut Apollinis ista sunt: Torte magis poteris in aqua inpressis litteris scribere aut adinflans leues pinnas per aera auis uolare, quam pollutae reuoces inpiae uxoris sensum. Pergat quo modo
Abbreviated transcription (Latin):
quo habitu uel more inuendi si non
est contra diuina p̃cepta. istam fidem qͦ
ꝑuenitur ad dm̃ quisq sec̾tetur. Unde
ipsos quoq philosophos quando xp̃iani
fiunt: non habitũ uel consuetudinem ui¬
ctus quȩ nichil impedit religionem s fal¬
sa dogmata mutare cõpellit. Unde illam
quã uarro ad hibuit excinicis differenti
am. si nichil turpiter atq intẽperanter
agat. omnino ñ eurat. Ex trib uͦ illis
uite generib otioso. actuoso. & ex utroq
composito. quãuis salua fide quisq pos¬
sit inquolibet eoꝵ uitam ducere & adsem¬
piterna premia ꝑuenire. inter est tamen
quid amore teneat ueritatis. qͥd officio
caritatis impendat: nec sic ẽẽ quisq debet
otiosus ut in eodẽ otio utilitatẽ non cogi¬
tet ꝓcrimi. nec sic acꝰ tuosus ut contẽ plati¬
onem non requirat dĩ. In otio non mers
uacatio delectare debet: sed aut inquisitio
aut inuentio ueritatis. ut in ea quisq ꝓfi¬

Expanded text:
quo habitu uel more uiuendi, si non quo habitu uel more uiuendi, si non est contra diuina praecepta, istam fidem, qua peruenitur ad Deum, quisque sectetur; unde ipsos quoque philosophos, quando Christiani fiunt. non habitum uel consuetudinem uictus, quae nihil inpedit religionem, sed falsa dogmata mutare conpellit. Unde illam quam Varro adhibuit ex Cynicis diffeam, si nihil turpiter atque intemperanter agat, omnino non curat. Ex tribus vero illis vitae generibus, otioso, actuoso, et ex utroque composito, quasit in quolibet eorum uitam ducere et ad sempiterna praemia peruenire, interest tamen quid amore teneat ueritatis, quid officio caritatis inpendat.fNec sic esse quisque debet otiosus, ut in eodem otio utilitatem non cogitet proximi, nec sic actuosus, ut contemplationem non requirat Dei. In otio non iners uacatio delectare debet, sed aut inquisitio aut inuentio ueritatis, ut in ea quisque profi
Abbreviated transcription (Latin):
differentiam quã de achademicis
nouis uarro adhibuit quib incerta sunt
omnia omnino ciuitas cłi talem dubitati¬
onem tanquã dementiam detestat᷑: habets
de rebus quas m̃te atq ratione cõprehen¬
dit. etiã si paruam ꝓpt̾ corpus corrupti¬
bile qͦd aggrauat animam. qm̃ sicut
dicit apłs ex parte scimus. tam̃ certissimã
scientiam: creditq sensib in rei cuiusq
euidentia quib ꝑ corpus animus utitus.
qm̃ miserabilius fallitur qͥ nnquã putat
eis esse credendum: credit etiã scripturis
sc̃ĩs & ueterib & noinis quas canonicas ap¬
pellamus. unde fides ipsa concepta est e&r
qua iustus uiuit. ꝑ quã sine dubitatione
ambulamus quandui ꝑ egrinam᷑ a dño.
Quasalua atq certa de quib d̾a reb qͣs
neq sensu neq ratione ꝑcepimus neq no¬
bis ꝑscripturam canonicam claruerunt.
nec ꝑ testes quib non credere absurdum
est in nrãm notitiam ꝑuenerunt. sine ui¬
sta rep̃hensione dubitamus

Expanded text:
differentiam, quam de Academicis nouis Varro adhibuit, quibus incerta sunt omnia, omnino ciuitas Dei talem dubitationem tamquam dementiam detestatur, habens de rebus, quas mente adque ratione conprehendit, etiamsi paruam propter corpus corruptibile, quod adgrauat animam quoniam, sicut dicit apostolus, ex parte scimus, tamen certissimam scientiam, creditque sensibus in rei cuiusque euidentia, quibus per corpus animus utitur, quoniam miserabilius fallitur, qui numquam putat eis esse credendum: credit etiam scripturis sanctis et ueteribus et nouis, quas canonicas appellamus, unde fides ipsa concepta est, ex qua iustus uiuit; per quam sine dubitatione ambulamus, quamdiu peregrinamur a Domino; qua salua adque certa de quibusdam rebus, quas neque sensu neque ratione percepimus neque . nobis per scripturam canonicam claruerunt nec per testes, quibus non credere absurdum est, in nostram notitiam peruenerunt, sine iusta reprehensione dubitamus.
Abbreviated transcription (Latin):
ñc potuert̃ includi corporalib m̃bris: & t̃e
potert̃ corporũ suoꝵ iunculiᷤinsolubilit al¬
gari: Adherebunt ergosi eis nulla sunt
corpora spiritus demonum. immo spiritus
demones licet in corporei corporeis ignibus
cruciandi: non ut ignes ipsi quib adhere¬
bunt eorũ iunctura inspirentur & anima¬
lia fiant quȩ constant spũ & corpore: sed
ut dixi miris & in effabilib modis ache¬
rendo accipientes ex ignib penam. non
dantes ignib uitam: quia & iste alius i¬
dus quo corꝑib adherent sp̃s & animali
fiunt mirus est omnino. nec cõprehend¬
ab homine potest. & hoc ipse homo est
Dicerem quide sic arsuros sine ullo suo
corꝑe spiritus: sicut ardebat apud infe¬
ros ille diues quando dicebat. crucior il
hac flammna: nisi conuenienter respon¬
deri cernerem. talem fuisse ilła flãmã¬

Expanded text:
nunc potuerunt includi corporalibus membris et tunc nunc potuerunt includi corporalibus membris et tunc poterunt corporum suorum uinculis insolubiliter adligari? Adhaerebunt ergo, si eis nulla sunt corpora, spiritus daemonum, immo spiritus daemones, licet incorporei corporeis ignibus cruciandi, non ut ignes ipsi, quibus adhaerebunt, eorum iunctura inspirentur et animalia fiant, quae constent spiritu et corpore, sed, ut dixi, miris et ineffabilibus modis adhaerendo, accipientes ex ignibus poenam, non dantes ignibus uitam; quia et iste alius modus, quo corporibus adhaerent spiritus et animalia fiunt, omnino mirus est nec coab homine potest, et hoc ipse homo est. Dicerem quidem : sic arsuros sine ullo suo corpore spiritus, sicut ardebat apud inferos ille dives, quando dicebat : Crucior in hac flamma ; nisi convenienter responderi cernerem, talem fuisse illam flamma
Abbreviated transcription (Latin):
corporalis tactu naxius ut eo possint cor¬
pora cruciari. quom in eo erit etiã pena
spirituũ malignoꝵ: idem quippe ignis
erit supplicio scilicet hominum attribu¬
tus & dȩmonum dicente dño xp̃o. disce¬
dite a me maledicti in ignem eternum
qui paratus est diabolo & angelis eius:
nisi quia sunt queda sua etĩa demonib
corpora sicut doctis hominib uisum est
ex isto aere crasso atq humido cuius im¬
pulsus uento flante sentitur. Qͦd genus
elem̃ti si nichil igne ꝑpeti posset: non ureret
feruefacꝰtos inbalneis. Ut enim urat.
prior uritur: facitq quod patitur. Si
autẽ quisquã nulla habere corpora de¬
mones asseuerat: non est de hac re aut lab¬
randum operosa inquisitione aut contenti¬
osa disputatione certandum. Cur ergo non
dicamꝰ quãuis miris tam̃ ueris modis etĩa sp̃s
incorporeos posse pęna corꝑalis ignis affligi.
si sp̃s hominũ etiã ipsi ꝓfecto incorporei a

Expanded text:
corporalis, tactu noxius, ut eo possint corcorporalis, tactu noxius, ut eo possint corpora cruciari: quo modo in eo erit etiam poena spirituum malignorum? Idem quippe ignis erit, supplicio scilicet hominum adtributus et daemonum, dicente Christo: Discedite a me. maledicti, in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis eius. Nisi quia sunt quaedam sua etiam daemonibus corpora, sicut doctis hominibus uisum est, ex isto aere crasso adque umido, cuius inpulsus uento flante sentitur. Quod genus elementi si nihil igne perpeti posset, non ureret feruefactus in balneis. Ut enim urat, prior uritur facitque cum patitur. Si autem quisquam nulla habere corpora daemones adseuerat, non est de hac re aut laborandum operosa inquisitione aut contentiosa disputatione certandum. Quur enim non dicamus, quamuis miris, tamen ueris modis etiam spiritus incorporeos posse poena corporalis ignis adfligi, si spiritus hominum, etiam ipsi profecto incorporei, et
Abbreviated transcription (Latin):
tur ignorat. Ipse est enĩ ds̃ qui omnia
in hoc mundo magna & parua miracula
que commemorauimus & in cõparabilit̃
plura que non cõmemorauimus fecit:
eadẽq ipso mundo uno atq omniũ ma¬
ximo miraculo inclusit. Eligat ergo unũ
eduob quisq quod placet: utrum & uer¬
mem ad corpus ꝓprie. an ad animũ trans¬
lato a corporalib ad incorporalia uocabu¬
lo existimet ꝑtinere. Quid autẽ horum
uerum sit. res ipsa expeditius indicabit.
quando erit scientia tanta sc̃oꝵ ut eis
cognoscendarum illarũ penarũ necessa-¬
ria non sit experientia: sed ea que tunc
erit plana atq ꝑfecta adhoc quoq scien¬
dum sapientia sola sufficiat. Nunc enim
ex parte scimus donec ueniat quod ꝑfe¬
ctum est: dum tam̃ nullomͦ illa corꝑa
talia futura esse credamus ut nullis ab ig¬
ne afficiantur doloribu s
IC occurrit quȩrere. si non erit ignis
in corporalis sicut est animi dolor sed

Expanded text:
tur ignorat. Ipse est enim Deus, qui omnia tur ignorat. Ipse est enim Deus, qui omnia in hoc mundo magna et parua miracula, quae commemorauimus, et inconparabiliter plura, quae non commemorauimus, fecit eademque ipso mundo uno adque omnium maximo miraculo inclusit. Eligat ergo unum e duobus quisque quod placet, utrum et uermem ad corpus proprie an ad animum translato a corporalibus ad incorporalia uocabulo existimet pertinere. Quid autem horum uerum sit, res ipsa expeditius indicabit, quando erit scientia tanta sanctorum, ut eis cognoscendarum illarum poenarum necessaria non sit experientia, sed ea, quae tunc erit plena adque perfecta, ad hoc quoque sciendum sapiex parte scimus, donec veniat quod perfectum est . Dum tamen nullo modo illa corpora talia futura esse credamus, ut nullis ab igne afficiantur doloribusic occurrit quaerere: Si non erit ignis incorporalis, sicut est animi dolor, sed
Abbreviated transcription (Latin):
quens esse intelligitur etiã si non dicat᷑.
ut corꝑe sic dolente animus quoq steri¬
li penitentia crucietur. L egitur quip¬
pe & inuecerib scripturis. Uindacta
carnis impii: ignis & uermis. Potuit
breuius dici: uindicta impii Cur gͦ
dictum est carnis impii: nisi quia utrũ¬
q idest & ignis & uermis pęna erit car¬
nis: Aut si uindictam ꝓpterea dicere
uoluit quia in homine hoc uindicabit᷑
quod scd̃m carnem uixerit. propter hoc
enim ueniet in mortem scdam quã signi¬
ficauit apłs dicens. si enĩ scd̾m carnem ui¬
xeritis moriemini: eligat quisq qͦd placet.
aut ignem tribuere corꝑi. animo uermẽ.
hoc ꝓprie. illud tropice. aut utrũq ꝓpͥe
corpori. Iam enĩ satis suꝑius disputaui:
posse animalia etiã in ignib uiuere: in
ustione sine consũptione. indolore sine
morte. ꝑ miraculum omnipotentissimi
creatoris. cui hoc possibile esse qui negat.
a quo sit quic qͥd innaturis omnib mira¬

Expanded text:
quens esse intelligitur, etiamsi non dicatur, quens esse intelligitur, etiamsi non dicatur, ut corpore sic dolente, animus quoque sterili poenitentia crucietur. Legitur quippe et in veteribus Scripturis : Vindicta carnis impii, ignis et vermis . Potuit brevius dici, Vindicta impii, cur ergo dictum est carnis impii, nisi quia, utrumque, id est et ignis et vermis, poena erit carnis? Aut si vindictam carnis propterea dicere voluit quia hoc in homine vindicabitur, quod secundum carnem vixerit : proptenim ueniet in mortem secundam, quam significauit apostolus dicens: Si enim secundum carnem uixeritis, moriemini, eligat quisque quod placet, aut ignem tribuere corpori, animo uermem, hoc proprie, illud tropice, aut utrumque proprie corpori. Iam enim satis superius disputaui posse animalia etiam in ignibus uiuere, in ustione sine consumtione, in dolore sine morte. per miraculum omnipotentissimi Creatoris; cui hoc possibile esse qui negat, a quo sit quidquid in naturis omnibus mira
Abbreviated transcription (Latin):
rendũ est quo appareat posse fieri ut aliter
se habeat queq res quã prius in rebus in¬
notuerat suȩ determinatione nature. Est
in marci uarronis libris quorũ inscriptio
est degente popłi romani: quod eisdem
uerbis quib ibi legitur. & hic ponam. In
lam ueneris nobilissimam quã plautus
uesperuginem. homerus hesperum ap¬
pellat. pulcherrimũ dicens. castor scribit
tantũ portentũ extitisse: ut mutaret co¬
lorem. magnitudinem. figuram. cursũ:
quod factum ita neq antea nec postea sit.
Hoc factũ ogigo rege dicebant: ad ra-¬
stros. eixicenos. & dion neapolites mathe¬
matici nobiles. Hoc certe uarro tantus
auctor portentũ non appellaret: nisi ẽẽ
contra naturã uideretur. Omina quip¬
pe portenta contra naturã dicimus esse:¬
futurũ. ego tamen facilius estimo. ut ad
corpus dicam utrũq ꝑtinere quã neu¬
trum: & idõ tacitũ in illis diuine scrip¬
turȩ uerbis animi dolorem. qm̃ conse¬

Expanded text:
rendum est, quo appareat posse fieri, ut aliter rendum est, quo appareat posse fieri, ut aliter se habeat quaeque res, quam prius in rebus innotuerat suae determinatione naturae. Est in Marci Varronis libris, quorum inscriptio est: De gente populi Romani, quod eisdem uerbis, quibus ibi legitur, et hic ponam: \'Ilam Veneris nobilissimam, quam Plautus Vesperugiuem, Homerus Hesperon appellat, pulcherrimam dicens, Castor scribit tantum portentum exstitisse, ut mutaret colorem, magnitudinem, figuram, cursum; quod factum ita neque antea nec postea sit. Hoc factum Ogygo rege dicebant Adrastos Cyzicenos et Dion Neapolites, mathematici nobiles.\' Hoc certe Varro tantus auctor portentum non appellaret, nisi esse contra naturam uideretur. Omnia quippe portenta contra naturam dicimus essefuturum: ego tamen facilius est  al., existimo ut ad corpus dicam utrumque pertinere quam neutrum; et ideo tacitum in illis divinae Scripturae verbis animi dolorem, quoniam conse
Abbreviated transcription (Latin):
Inon credere quȩ de humanis semꝑ ar¬
suris nec unquam morituris corporib
dicimus. quia humanoꝵ corporũ natu¬
ram nouimus longe aliter institutã. un¬
de nec illa ratio hinc reddi potest quȩ
de illis naturis mirabilib reddebatur
ut dici possit uis ista naturalis est. rei hu¬
ius ista natura est qm̃ scimus humane
carnis istam non esse naturam: habemus
quidẽ quod respondeamus de litteris sacris
hanc ipsam scilicet humanam carnem alit̃
institutam fuisse ante peccatum. idest ut
posset nunquã ꝑpeti mortem. aliter autẽ
post peccatum qualis in erumna huiꝰ mor¬
talitatis innotuit. ut ꝑpetem uitã denere
non possit. sic ergo aliter quã nobis nota
est instituetur in resurrectione mortuoꝵ
legitur qualis in paradyso uixerit homo.
quantũq fuerit a necessitate mortis alie¬
nus. quib utiq si crederent. non cũ illis
de pena damnatorũ quȩ futura est ope¬
rosuis ageremus: de litteris eorũ qui do¬
ctissimi apud illos fuerunt aliquid ꝓfe¬

Expanded text:
non credere quae de humanis semper arsuris nec umquam morituris corporibus dicimus, quia humanorum corporum naturam nouimus longe aliter institutam, unde nec illa ratio hinc reddi potest, quae de illis naturis mirabilibus reddebatur, ut dici possit: \'Vis ista naturalis est, rei huius ista natura est\'; quoniam scimus humanae carnis istam non esse naturam: habemus quidem quod respondeamus de litteris sacris, hanc ipsam scilicet humanam carnem aliter institutam fuisse ante peccatum, id est, ut posset numquam perpeti mortem; aliter autem post peccatum, qualis in aerumna huius mortalitatis innotuit, ut perpetem uitam tenere non possit; sic ergo aliter, quam nobis nota est, instituetur in resurrectione mortuorum. legitur qualis in paradiso uixerit homo quantumque fuerit a necessitate mortis alienus quibus utique si crederent, non cum illis de poena damnatorum, quae futura est, operosius ageremus: de litteris eorum. qui doctissimi aput illos fuerunt, aliquid profe
Abbreviated transcription (Latin):
do de scripturis scĩs & nouis & ueterib
non quidẽ omĩa ad hoc ꝑtinentia. s que¬
damnatorũ ꝑsuũ ꝓphet̾a ds̃ dixit. fi¬
et. omnino fiet: uermis eorũ non moriet᷑.
& ignis eoꝵ non extinguetur. Adhoc enĩ
uehementius cõmendandũ etĩã dñs iÑc
cum membra quȩ hominẽ scandalizant
ꝓhis hominib poneret quos ut sua mem¬
bra dextra quisq diligit. eaq p̾ciperet
amputari: bonum est tibi inquit debiłe
introire inuitam. quã duas manus haben¬
dem ire ingehennam in ignem in extingui¬
bilem. ubi uermis eoꝵ non moritur. et
ignis non extinguitur. Similiter de pede.
bonum est tibi inquit claudũ introire in
uitam ȩternam: quã duos pedes haben¬
tem mitti ingehennam ignis in extingui¬
bilis. ubi uermis eoꝵ non moritur & ig

Expanded text:
do de Scripturis sanctis et novis et veteribus, do de Scripturis sanctis et novis et veteribus, non quidem omnia ad hoc pertinentia, sed quadamnatorum per suum prophetam Deus dixit fiet, omnino fiet: Vermis eorum non morietur, et ignis eorum non exstinguetur . Ad hoc enim vehementius commendandum, etiam Dominus Jesus, cum membra quae hominem scandalizant pro his hominibus poneret, quos ut sua membra dextra quis diligit, eaque praeciperet amputari: Bonum est, inquit, tibi debilem introire in vitam, quam duas manus habentem ire in gehennam, in ignem inexstinguibilem, ubi vermis eorum non moritur, et ignis eorum non exstinguitur. Similiter de pede: Bonum est tibi, inquit, claudum introire in vitam aeternam, quam duos pedes habentem mitti in gehennam ignis inexstinguibilis, u
Abbreviated transcription (Latin):
ostendendo: & ꝓdigia qͦd porro dicant id. ẽ
futura p̃dicant. Sed uiderint eoꝵ coniecto¬
res quomͦ ex eiꝰsiue fallant᷑. siue instinctu sp̃uũ qͥ¬
b cura ẽ. tali pęna dignos animos hominũ
nexiȩ curiositatis retib implicare etĩa uera
p̃dicant. siue multa dicendo aliquando
in aliquid ueritatis incurrant. nobis tam̃
ista quȩ uelut contra naturam fiunt &
contra naturam fieri dicuntur quo more
hominũ locutus est & apłs dicendo. contra
naturam in olea insitum oleastrũ factũ ẽẽ
participem pinguedinis oleȩ: & monstra.
ostenta. portenta. ꝓdigia. nuncupantur.
hoc monstrare debent. hoc ostendere. uel
p̃ostendere. hoc p̃dicere quod facturus
sit ds̃ quȩ de corꝑib hominũ se p̃mntia¬
uit esse facturum. nulla impediente dif¬
ficultate. nulla p̃scribente lege nature.
Quomͦ autẽ p̃nuntiauerit. satis in libro
suꝑiore docusse me existimo: decerpen¬

Expanded text:
aeostendendo, et prodigia, quod porro dicant, id est aeostendendo, et prodigia, quod porro dicant, id est futura praedicant. Sed uiderint eorum coniectores, quo modo ex eis siue fallantur siue instinctu spirituum, quibus cura est tali poena dignos animos hominum noxiae curiositatis retibus inplicare, etiam uera praedicant, siue multa dicendo aliquando in aliquid ueritatis incurrant. Nobis tamen ista, quae uelut contra naturam fiunt et contra naturam fieri dicuntur quo more hominum locutus est et apostolus dicendo contra naturam in olea insitum oleastrum factum esse participem pinguedinis oleae et monstra ostenta, portenta prodigia nuncupantur, hoc monstrare debent, hoc ostendere uel praeostendere, hoc praedicere, quod facturus sit Deus, quae de corporibus hominum se praenuntiauit esse facturum, nulla inpediente difficuQuomodo autem praenuntiaverit, satis in libro superiore docuisse me existimo, decerpen
Abbreviated transcription (Latin):
nis eloquiis comparata est. Hȩc postea qͣm
tacta de cęlo. ẽ. sicut illoꝵ quoq attestat᷑
historia: & nunc ab eis qui ueniunt ad lo¬
ca illa conspicitur. ꝓdigiosa fuligine hor¬
rori est. & poma eus interiorem fauilła
mendaci suꝑficie maturitatis includunt.
Ecce non erat talis: & talis est. Ecce a
conditore naturarũ natura eius in hanc
fedissimam diuersitatem mirabili muta¬
tione conuersa est: & quod post tam lon¬
gũ accidit tempus tam longo tẽꝑe ꝑseue¬
rat. Sicut ergo non fuit impossibile dõ
quas uoluit instituere: sic ei non est im¬
possibile inquid uoluerit quas instituit
mutare naturas. Unde illoꝵ quoq mira-¬
culorũ multitudo siluescit. quȩ monstra.
ostenta. portenta. ꝓdigia. nuncupant᷑.
Quȩ recolere & cõmemorare si uelim: hu¬
uis operis quis erit finis: Monstra sane
dicta ꝑhibent amonstrando. qͦd aliqͥd sig¬
nificando demonstrent: & ostenta ab osten¬
dendo: & portenta a portendendo id est p̃¬

Expanded text:
nis eloquiis conparata est. Haec postea quam tacta de caelo est, sicut illorum quoque adtestatur historia et nunc ab eis qui ueniunt ad loca illa conspicitur, prodigiosa fuligine horrori est et poma eius interiorem fauillam mendaci superficie maturitatis includunt. Ecce non erat talis, et talis est. Ecce a conditore naturarum natura eius in hanc foedissimam diuersitatem mirabili mutatione conuersa est; et quod post tam longum accidit tempus, tam longo tempore perseuerat. Sicut ergo non fuit inpossibile Deo, quas uoluit instituere, sic ei non est inpossibile, in quidquid uoluerit, quas instituit, mutare naturas. Unde illorum quoque miraculorum multitudo siluescit, quae monstra ostenta, portenta prodigia nuncupantur; quae recolere et commemorare si uelim, huius operis quis erit finis? Monstra sane dicta perhibent a monstrando, quod aliquid significando demonstrent, et ostenta ab ostendendo, et portenta a portendendo, id est pr
Abbreviated transcription (Latin):
nullus ab hoc iusto debitoq supplicio nisi
miscdia & indebita grã liberetur: atq ita
disꝑtietur genus humanũ. ut inquib dã
demonstretur quid ualeat misericors gr̃ã.
incȩteris quid iusta uindicta. Neq enm
utrumq demonstraretur in omib: quia
si om̃s remanerent inpenis iustȩ damnati¬
onis: innullo appareret miserieors redim̃
tis grã. rursussi omnes a tenebris trans fer
rentur in lucem. innullo appareret ueri¬
tas ultionis. Inqua ꝓpterea multo plures
quã in illa sunt: ut sic ostendatur quid om¬
nib deberetur. Quodsi om̃ib redderetur.
iustitiam uindicantis iuste nemo rep̃hen¬
deret. Quia uͦ exinde tam multi liberant᷑.
est unde agantur maxime grẽ gratiuto
muneri liberaNtis

Expanded text:
nullus ab hoc justo debitoque supplicio, nisi nullus ab hoc justo debitoque supplicio, nisi misericordia et indebita gratia liberetur, atque ita dispertiatur genus humanum, ut in quibusdam demonstretur quid valeat misericors gratia, in caeteris quid justa vindicta. Neque enim utrumque demonstraretur in omnibus, quia si omnes remanerent in poenis justae damnationis, in nullo appareret misericors gratia redimentis. Rursus si omnes a tenebris transferentur in lucem, in nullo appareret ueritas ultionis. in qua propterea multo plures quam in illa sunt, ut sic ostendatur quid omnibus deberetur. quod si omnibus redderetur, iustitiam uindicantis iuste nemo reprehenderet; quia uero tam multi exinde liberantur, est unde agantur maximae gratiae gratuito muneri liberantis
Abbreviated transcription (Latin):
est ibi dolorem aut corꝑis aut animi de
hoc diceret loquebatur. id est de iudiciis
& condemnationib. Proinde qui iudi-¬
cat & condemnat in iuste si iudicatur &
condemnatur iuste in eadem mensura re¬
cipit quãuis non hoc quod dedit. Iudicio
enim fecit. iudicio patitur. quãuis fecerit
damnatione quod iniquum est. patitur
damnatione quod iustum est.
E D pena eterna ido dura & iniusta sen¬
sib uidetur humanis: quia in hac infirmi¬
tate moribundorum sensuũ de est ille sen¬
sus altissime peritissimȩq sapientie quo sen¬
tiri possit quantũ nefas in illa prima p̃ua¬
ricatione commissum sit. Quanto enĩ ma¬
gis homo fruebatur dõ. tanto maiore im¬
pietate dereliquit dm̃. & factus. ẽ. malo
dignus eterno: qui hoc inse ꝑemit bonũ
quod esse posset eternũ. Hinc est uniuersi
generis humani massa damnata. qm̃ qui
hoc primus admisit cum ea quȩ in illo fue¬
rat radicata sua stirpe damnatus est: ut

Expanded text:
est ibi dolorem aut corporis aut animae deest ibi dolorem aut corporis aut animae dehoc diceret loquebatur, id est de iudiciis et condemnationibus. Proinde qui iudicat et condemnat iniuste, si iudicatur et condemnatur iuste, in eadem mensura recipit, quamuis non hoc quod dedit. Iudicio enim fecit, iudicio patitur; quamuis fecerit damnatione quod iniquum est, patiatur damnatione quod iustum est.ed poena aeterna ideo dura et injusta sensibus videtur humanis, quia in hac infirmitate moribundorum sensuum deest ille sensus altissimae purissimae que sapientiae, quo sentiri possit, quantum nefas in lla prima praevaricatione commissum sit. Quanto enim magis homo fruebatur Deo, tanto majore impietate dereliquit Deum, et factus est malo dignus aeterno, qui hoc in se peremit bonum quod esse posset aeternum. Hinc est universa generis humani massa damnata, quoniam qui hoc primus amisit, cum ea quae in illo fuerat radicata sua stirpe punitus est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
in regnum dĩ: quã duos oculos habentẽ
mitti ingehennam ignis. ubi uermis eoꝵ
non moritur & ignis non extinguitur.
Non enĩ piguit uno loco eade uerba ter
dicere. Quem non terreat ista repetitio. &
illius pene cõminatio tam uehemens ore
diuino. Utrũq autẽ horũ scilicet uer¬
mem atq ignem qui uolunt ad anime
penas non ad corꝑis ꝑtinere: dicunt etiã
uri dolore animẽ sero atq infructuose
penitentis eos qui fuerint a regno d̃ĩ sepa¬
rati. & ido ignem ꝓisto dolore urente non
incongrue pom potuisse contendunt. ł n¬
de illud apłi est. Quis scandalizatur: & e
go non uror: Eundem etĩa uermem pu¬
tant ẽe intelligendum. Nam scriptum est
inquiunt. Sicut tinea uestimentũ. & sicut
uermis lignum: sic meror excruciat cor
uiri. Qui uͦ penas & animi & corꝑis in
illo supplicio futuras ẽe̾ non dubitant: ig¬
ne uri corpus. animam autẽ rodi quoda
modo uerme meroris affirmant. Quod¬
& si credibilius dicit᷑. quia utiq absurdũ

Expanded text:
Dei quam duos oculos habentem mitti in gehennam ignis, ubi uermis eorum non moritur et ignis non exstinguitur. Non eum piguit uno loco eadem uerba ter dicere. Quem non terreat ista repetitio et illius poenae commonitio tam uehemens ore diuino? Utrumque autem horum, ignem scilicet adque uermem, qui uolunt ad animi poenas, non ad corporis pertinere, dicunt etiam uri dolore animi sero adque infructuose paenitentes eos, qui fuerint a regno Dei separati, et ideo ignem pro isto dolore urente non incongrue poni potuisse contendunt; unde illud apostoli est: Quis scandalizatur, et non ego uror? Eundem etiam uermem putant intellegendum esse. Nam scriptum est, inquiunt: Sicut tinea uestimentum et uermis lignum, sic maeror excruciat cor uiri. Qui uero poenas et animi et corporis in illo supplicio futuras esse non dubitant, igne uri corpus, animum autem rodi quodam modo uerme metsi credibilius dicitur, quia utique absurdum
Abbreviated transcription (Latin):
tineat. In qua tertia: ꝓpter uacc̃a trimã.
caprã trimã. arietẽ trimũ: & impositũ
est legis iugũ. & apparuit abundantia
peccatorũ. & regni terrem surreait ex¬
ordiũ: ubi non defuerunt spũales. quoꝵ
inturture &e colũba figuratũ. ẽ. sacram̃tũ:¬
EXULIET. LIBER XꝰUI.
RO

Expanded text:
tineat, in qua tertia propter uaccam trimam, tineat, in qua tertia propter uaccam trimam, capram trimam, arietem trimum et inpositum est legis iugum et apparuit abundantia peccatorum et regni terreni surrexit exordium, ubi non defuerunt spiritales, quorum in turture et columba figuratum est sacramentum. LIBER XVII. ro
Abbreviated transcription (Latin):
q adhunc dauid. Neq enĩfrustra m a-¬
theus euangłista sic generationes comme¬
moraiit: ut hoc primũ interuallũ qua¬
tuordecim generationib cõmendaret
ab abraham scilicet usq ad dauid. Ab ad¬
olescentia quippe incipit homo posse ge¬
nerare. Propterea generationũ ex abra-¬
ham sumpsit eordium: qui etiã pater
gentiũ constitutus est quando mutatũ
nomen accepit. Ande hunc ergo uelut
pueritia fiit huius generis popłi dĩ. a
Noe usq adipsum abraham: & id̾o in lin¬
gua inuenta est id .ẽ. hebrea. Apueritia
namq homo incipit loqui post infantiã :
quȩ hinc appellata est quod fari non po¬
test. Quã profecto etatẽ primã dimer¬
git obliuio: sicut etas prima generis hu-¬
mani est deleta diluuio. Quotus enim
quisq est qui suam recordetur infantĩa :
Quã obrem: misto ꝓcursu ciuitatis dĩ.
sicut suꝑior unam eandemq pͥmã. ita
duas etates scd̾am & tertĩa liber iste con¬

Expanded text:
que ad hunc Dauid. Neque enim frustra Matque ad hunc Dauid. Neque enim frustra Matthaeus euangelista sic generationes commemorauit, ut hoc primum interuallum quattuordecim gene- Tationibus commendaret, ab Abraham scilicet usque ad Dauid. Ab adulescentia quippe incipit homo posse generare; propterea generationum ex Abraham sumsit exordium; qui etiam pater gentium constitutus est, quando mutatum nomen accepit. Ante hunc ergo uelut pueritia fuit huius generis populi Dei a Noe usque ad ipsum Abraham; et ideo in lingua inuenta est, id est Hebraea. A pueritia namque homo incipit loqui post infantiam, quae hinc appellata est, quod fari non potest. Quam profecto aetatem primam demergit obliuio, sicut aetas prima generis humani est deleta diluuio. Quotus enim quisque est, qui suam recordetur infantiam? Quam ob rem in isto procursu ciuitatis Dei, sicut superior unam eandemque primam, ita duas aetates secundam et tertiam liber iste con
Abbreviated transcription (Latin):
secutus adiungit benedictionem duorũ
maxximi & minimi filiorũ dicens. bene¬
dictus dñs ds sem: & erit chanaan ser
inis enis. latificet d̾̃s iafech & habitet in
domib sem: sicut ipsa eiusde Noe & ui¬
neȩ plantatio. & ear eius fructu in ebria
non moys es qui popło legem acceperat
in monte syna. sed hiesus cui etĩa nomen
dõ prȩcipiente mutatum fuerat ut hiesus
uocaretur. popłm interram ꝓmissionis
induarit. Temporib autẽ iudicum: sicut
se habebant & peccata popłi & miscdia d̾i.
alter nauerunt prospera & aduersa bel¬
lorũ. Inde uentum est ad regum temꝑa :
quorũ primus regnauit saul. Cui reꝓ-¬
bato & bellica clade ꝓstrato. eiusq stirpe
piecta ne inde reges orirentur. dauid suc¬
cessit in regnũ. cuius maxcime. xp̃c dictus
est filius: in quo articulus quidam factus
est & exordium quodammodo iuuentutis
popłi dĩ. cuius generis quȩdam uelut ad¬
olescentia ducebatur ab ipso abraham us¬

Expanded text:
secutus adiunxit benedictionem duorum secutus adiunxit benedictionem duorum maximi et minimi filiorum dicens: Benedictus Dominus Deus Sem, et erit Chanaan puer illius; latificet Deus Iapheth, et habitet in domibus Sem, sicut ipsa eiusdem Noe et uineae plantatio et ex eius fructu inebrianon Moyses, qui legem populo acceperat in monte Sina, sed Iesus, cui etiam nomen Deo praecipiente mutatum fuerat ut Iesus uocaretur, populum in terram promissionis induxit. Temporibus autem iudicum, sicut se habebant et peccata populi et misericordia Dei, alternauerunt prospera et aduersa bellorum. Inde uentum est ad regum tempora, quorum primus regnauit Saul; cui reprobato et bellica clade prostrato eiusque stirpe reiecta, ne inde reges orerentur, Dauid successit in regnum, cuius maxime Christus dictus est filius. In quo articulus quidam factus est et exordium quodam modo iuuen- tutis populi Dei; cuius generis quaedam uelut adulescentia ducebatur ab ipso Abraham us
Abbreviated transcription (Latin):
PROCURRE NHS SCE
uestioia ciuitatis utrum continua¬
ta sint. an indercurrentibus impieta¬
dis interrupta demporib. ita ut nul¬
lus hominum ueri unius di cultor
ex isteret. adliquidum scr ipturis lo¬
quentibus inuenire difficile est: ꝓp¬
terea quod incanonicis libris post
Noe qui cum conuge ac trib filiis
totidemq nuribus suis. meruit ꝑ
arcam auastatione diluuii liberari.
non inuenimus usq ad abraham cu¬
ius quani pietatem euidenti diuino
eloquio predicatam: nisi quod Noe
duos filios suos sem & iafech prophe¬
dica benedictione commendat. intu¬
ens & preuidens quod longe fuerat
post futurum. Unde factum est etiã
illud: ut filium suum medium hoc. ẽ.
primogenito iuniorem. ultimoq ma¬
Niorem qui peccauerat inpatrem.
non im ipso sed infilio eius suo ne¬
pote malediceret his uerbis. Ualedic̾tus¬
puer chanaan: famulus erit fr̃ib siis.
Chanaan porro natus fuerat ea cham:
qui patris dormientis nec texerat sed po¬
tius prodiderat miditatem. Unde etĩa qͦd

Expanded text:
procurrentis sanctae uestigia ciuitatis utrum continuata sint an intercurrentibus inpietatis interrupta temporibus, ita ut nullus hominum ueri unius Dei cultor existeret, ad liquidum scripturis loquentibus inuenire difficile est, propterea quia in canonicis libris post Noe, qui cum coniuge ac tribus filiis totidemque nuribus suis meruit per arcam uastatione diluuii liberari, non inuenimus usque Abraham cuiusquam pietatem euidenti diuino eloquio praedicatam, nisi quod Noe duos filios suos Sem et lapheth prophetica benedictione commendat, intuens et praeuidens quod longe fuerat post futurum. Unde factum est etiam illud, ut filium suum medium, hoc est primogenito iuniorem ultimoque maiorem, qui peccauerat in patrem, non in ipso, sed in filio eius suo nepote maledicerethis uerbis: Maledictus Chanaan puer, famulus erit fratribus suis. Chanaan porro natus fuerat ex Cham, qui patris dormientis nec texerat, sed potius prodiderat nuditatem. Unde etiam quod
Abbreviated transcription (Latin):
e testificatione di ad abraham. que eidem
seni de sterili sara filiũ spondet. patremq
gentiũ statuit. & ꝓmissi fidem sqͥeramento
circumcisionis obsignat
De masculo qui si octaua die non fuerit eircumei¬
sus perit anima eiꝰ: qͥa testam̃tũ dĩ ddissipauit.
De commutatione nominũ abrahe & Sare
qui cum ob unius sterilitatem. ob utriusq
autẽ senectutem generare non possent: mu¬
nus fecunditatis indepti s unt
De trib uiris uel angelis inquib ad quercũ
mambrȩ apparuisse abrahȩ dñs indicatur.
De loth a sodomis liberato. atq eisdem celesti
igne consũptis. & de abimelech cuius concu¬
piscentia castitati sare nocere ñ potuit¬
rssu utriusq parentis est indit uor

Expanded text:
e testificatione Dei ad Abraham, qua eidem seni de sterili Sarra filium spondet, patremque eum gentium statuit, et promissi fidem sacramento circumcisionis obsignatDe masculo, qui si octavo die non fuerit circumcisus, perit anima ejus, quia testamentum Dei dissipavit.De commutatione nominum Abrahae et Sarrae, qui cum ob unius sterilitatem, ob utriusque autem senectutem generare non possent, munus fecunditatis indepti suntDe tribus uiris uel angelis, in quibus ad quercum Mambre apparuisse Abrahae Dominus indicatur. De Loth a Sodomis liberato adque eisdem caelesti igne consumtis et de Abimelech, cuius concupiscentia castitati Sarrae nocere non potuitrisu utriusque parentis est inditum.
Abbreviated transcription (Latin):
De generatione seo: in cuius ꝓgenie ten¬
dens ad abraham eiuitatis dĩ ordo dirigit᷑.
uod ea primitus lingua in usu hominum
fuerit quȩ postea hebrea ab heber nomine
nuncupata est: in cuius familia mansit
cum diuersitas esset facta linguar u or¬

Expanded text:
De generatione Sem, in cujus progenie tendens ad Abraham civitatis Dei ordo dirigitur. Quod ea primitus lingua in usu hominum fuerit, quae postea Hebraea ab Heber nomine nuncupata est, et in cuius familia remansit, cum diuersitas esset facta linguaru
Abbreviated transcription (Latin):
De secessione Loch & abrahan que ilis sal¬
ua caritate complacuit
De suꝑatis ab abraham hostib sodomorum.
quando loth de captiuitate eripuit. & a
Mrelchisedech sacerdote benedictus est.
De uerbo dñi ad abraham quo ei ꝓmittitur
scđ̾m multitudinem stellarũ multi plicanda
posteritas. qͦd credens iustificatus. ẽ. ad huc
inpreputio constituts¬
De significatione sacrificii qͦd abraham offer-¬
re preceptꝰ est cũ poposcisset ut de his quȩ
crediderat doceretyr.

Expanded text:
De secessione Lot et Abrahae, quae illis salva charitate complacuitDe superatis ab Abraham hostibus Sodomorum. quando et Loth de captiuitate eripuit, et a Melchisedech sacerdote benedictus est.De uerbo Domini ad Abraham, quo ei promittitur secundum multitudinem stellarum multiplicanda posteritas; quod credens iustificatus est adhuc in praeputio constitutDe significatione sacrificii, quod Abraham offerre praeceptus est, cum poposcisset ut de his quae crediderat, doceretur.
Abbreviated transcription (Latin):
na multitudine prophetarum ꝑpau¬
ci. ea scripserunt que auctoritatem
canonis obtinerent. De quorum pre¬
dictis quȩ ad xp̃m ecclesiamq eius ꝑ¬
tinent. nonnulla michi in hoc opere
uideo esse ponenda. Quod commodi-¬
us fiet. adiuuante dño sequenti libro:
ne hunc tam prolirum ulterius

Expanded text:
na multitudine prophetarum perpauna multitudine prophetarum perpauci ea scripserunt, quae auctoritatem canonis obtinerent. De quorum praedictis, quae ad Christum ecclesiamque eius pertinent, nonnulla mihi in hoc opere uideo esse ponenda; quod commodius fiet adiuuante Domino sequenti libro, ne hunc tam prolixum ulterius
Abbreviated transcription (Latin):
esse cȩperunt. propt̃ quedam ꝑ eosfacta.
siue quo quomodo significata siue predic¬
ta quȩ ꝑtinerent ad ciuitatem dĩ regnũ¬
q cȩlorũ. non immerito possimus appel¬
lare ꝓpħas. presertim quia non nullos
eorum id expressius legimus nuncupa¬
tos. sicut abraham. sicut moysen: tamen
dies ꝓpħarũ precipue macrimeq hi dic¬
Propter quod ipse dñs ait. Lex & ꝓphe¬
te usq adiohannem. Sed istorũ quinq
prophetatio ea ȩuangelio nobis nota est:
ubi & ipsa uirgo mater dm̃ ante ioħem
ꝓphetasse inuenitur. Sed hanc istorũ
prophetiam: iudei reprobi non accipi¬
unt. Acceperunt autẽ: qui ea his in¬
numerabiles euangelio crediderunt.
Tunc enim est uere israhel diuisus in
duo: diuisione illa que ꝑ samuhelem
proph̃am sauli regi est immutabilis
prenuntiata. O alachiam uͦ. aggeũ.
⁊ achariam. & es drami: etiã iudei re¬
probi mnauctoritatem canonicam recep¬
tos. nouissimos habent. Sunt enim &
scripta eorũ sicut aliorum: qui ininag¬

Expanded text:
esse coeperunt, propter quaedam per eos futura siue quoquo modo significata siue praedicta, quae pertinerent ad ciuitatem Dei regnumque caelorum, non inmerito possumus appellare prophetas, praesertim quia nonnullos eorum id expressius legimus nuncupatos, sicut Abraham, sicut Moysen: tamen dies prophetarum praecipue maximeque hi dicpropter quod ipse Dominus ait: Lex et prophetae usque ad Iohannem. Sed istorum quinque prophetatio ex euangelio nobis nota est. ubi et ipsa uirgo mater Domini ante Iohannem prophetasse inuenitur. Sed hanc istorum prophetiam Iudaei reprobi non accipiunt; acceperunt autem, qui ex eis innumerabiles euangelio crediderunt. Tunc enim est uere Israel diuisus in duo diuisione illa, quae per Samuelem prophetam Sauli regi est inmutabilis praenuntiata. Malachiam uero, Aggaeum, Zachariam et Esdram etiam Iudaei reprobi in auctoritatem canonicam receptos nouissimos habent. Sunt enim et scripta eorum. sicut aliorum, qui in mag
Abbreviated transcription (Latin):
MIS¬
SIO¬
NES
DEI
OU E facte suilz ad abrahã
cuius semini & gentẽ israheliticam
secundũ carnẽ. & omnes gentes debe¬
ri scdm fidem dõ pollicente didicimꝰ.
quẽadinodũ cõpleantur. ꝑ ordinem
temporũ procurrens dĩ ciuitas indi¬
cabit. Qm̃ ergo suꝑioris libri usq
ad regnũ dauid factus est finis: nunc
ab regno eodem quantũ suscepto ope¬
ri sufficere uidetur. cȩt̾a quȩ sequim¬
tur attingimus. Hoc itaq tempus
ex quo sẽs samuhel ꝓphetare ce¬
pit. & deinceps donec popłs isrł cap¬
tiuus in babyloniam duceretur. atq
inde scdm̃ sc̃ĩ hieremiȩ ꝓphetiam.
post septuaginta annos reuersis isra-¬
helitis dĩ domus instauraretur: to¬
tũ tempus est ꝓphetarũ. Quamuis
enim & ipsum Noe patriarcham in

Expanded text:
missiones Dei, quae factae sunt ad Abraham, cujus semini et gentem Israeliticam secundum carnem, et omnes gentes deberi secundum fidem, Deo pollicente, didicimus, quemadmodum compleantur, per ordinem temporum procurrens Dei civitas indicavit. Quoniam ergo superioris libri usque ad regnum David factus est finis, nunc ab eodem regno, quantum suscepto operi sufficere videatur, caetera quae sequuntur attingimus. Hoc itaque tempus ex quo sanctus Samuel prophetare coepit, et deinceps donec populus Israel captivus in Babyloniam duceretur, atque inde secundum sancti Jeremiae prophetiam, post septuaginta annos reversis Israelitis domus Dei instauraretur, totum tempus est prophetarum, quamvis enim, et ipsum Noe patriarcham, in
Abbreviated transcription (Latin):
in cȩperant: Quod tunc uix unuꝰ
perainit incruce: nunc sperant gen
ge lateq diffuse. Et ne in ȩternum
ntur: ipsa inqua ille mortuus est
sse iudiciũ: isi qui essdẽ litteris
qua incredibili animositate seu ce
non credit. quȩ iam ueritatẽ suã
emonstrauere terrarũ. In illo itaq
uel circa illud iudicium has res
mus esse uenturas: helyam thes
fidem iudeoꝵ. antichristũ ꝑsecu

Expanded text:
m coeperant? Quod tunc uix unus latro sperauit in cruce, nunc . sperant gentes longe lateque diffusae, et ne in aeternum moriantur, ipsa in qua ille mortuus est esse iudicium, nisi qui eisdem litteris nescio qua incredibili animositate seu caecitate non credit, quae iam ueritatem suam orbi demonstrauere terrarum. In illo itaque iudicio uel circa illud iudicium has res didicimus esse uenturas, Heliam Thesbiten, fidem Iudaeorum, Antichristum persecu
Abbreviated transcription (Latin):
fornicationem ornabat uel se
uł seducens. non erant eius sed
ubi scribȩ ꝙ pharisei reiciebant
atum di ut traditiones suas con-¬
rent. ut dm̃ plebe relinquente¬

Expanded text:
fornicationem ornabat uel seducta uel seducens, non erant eius, sedubi scribae et Pharisaei reiciebant mandatum dei, ut traditiones suas constituerent, ut cum plebe deum relinquen
Abbreviated transcription (Latin):
dito sermone cognoui.
Quod autẽ ad subuersio.¬
nem quorũdam apud
uos molitus ẽ inimicꝰ.
dõ miserante & eius
insidias in suoꝵ seruoꝵ ꝓuectum
mirabili bonitate uercente. ad hoc

Expanded text:
dito sermone cognovi. Quod autem ad subversionem quorumdam apud vos molitus est inimicus, Deo miserante et ejus insidias in suorum servorum provectum mirabili bonitate vertente, ad hoc
Abbreviated transcription (Latin):
De emisso iacob in mesopotamiam ad ac¬
cipiendam uxorem. & de uisione quã
initinere somniauit. & de quatuor
Uomodo iacob cum septuaginta quinq
animab egiptum narretur ingressus.
cumpleriq exlas qui onmemorantur¬

Expanded text:
De misso Iacob in Mesopotamiam ad accipiendam uxorem et de uisione, quam in itinere somniauit, et de quattuoruo modo Iacob cum septuaginta quinque animabus Aegyptum narretur ingressus, cum plerique ex his, qui commemorantur
Abbreviated transcription (Latin):
Retractatio
auctoritate bea¬
tissimi episcopi
et martyris cypͥa¬
ni se defendere
molientes. septẽ
libros de bapti¬
sino scripsi. In qͥbꝰ
docui nichil sic
ualere ad refellendos donatistas. & ad

Expanded text:
RETRACTATIONauctoritate beatissimi episcopi et martyris Cypriani se defendere molientes septem libros de baptismo scripsi, in quibus docui nihil sic ualere ad refellendos Donatistas et ad
Abbreviated transcription (Latin):
fenditur d̃i grã putan-¬
tes negari liberum arbi-¬
triũ. fic ipsi defendunt li¬
berũ arbitͥũ. ut negent dĩgra¬
tiã. asserentes eã scđm merita
nr̃a dari. scripsi librũ cuius
ticulus ẽ. de grã & libero arbitrio. Ad
eos autẽ scripsi monachos adrumeti¬
nos. in quorum monasterio de hac re
ceperat eẽ contentio: ita ut me consu-

Expanded text:
fenditur Dei gratia, putantes negari liberum arbitrium, sic ipsi defendunt liberum arbitrium ut negent Dei gratiam, asserentes eam secundum merita nostra dari, scripsi librum cujus titulus est, de Gratia et Libero Arbitrio. Ad eos autem scripsi monachos Adrumetinos, in quorum monasterio de hac re coeperat esse contentio, ita ut me consu
Abbreviated transcription (Latin):
fornicationem ornabat uel se
uł seducens. non erant eius sed
ubi scribȩ ꝙ pharisei reiciebant
atum di ut traditiones suas con-¬
rent. ut dm̃ plebe relinquente¬
llius temporis in popło forni
rant eoꝵ. sed dĩ qui loquens
inicariam. dicit illa om̃ia sua
lepra ad eadẽ sacramenta misit

Expanded text:
fornicationem ornabat uel seducta uel seducens, non erant eius, sedubi scribae et Pharisaei reiciebant mandatum dei, ut traditiones suas constituerent, ut cum plebe deum relinquenillius temporis in populo fornierant eorum, sed Dei, qui loquens ad fornicariam dicit illa omnia sua lepra, ad eadem sacramenta misit
Abbreviated transcription (Latin):
di baptismi: quando ab eis cum maxi¬
miano discessit. felicianus amisit. Nc̃
enim eum secum habent: cum eis ipsis
quos cum foris esset in maximiani
INCIPIT SECUNIDUS
UAN TUO pro no¬
bis hoc est pro pace
catholica faciant. ea
quȩ tamquam ex
auctoritate beati cỹ¬
priani aduersus noꝰ
a parte donati pro¬
feruntur. ꝙ
quantum sint
aduersus eos
a quibus ꝓferuntur: aduiuante dño

Expanded text:
di Baptismi, quando ab eis cum Maxidi Baptismi, quando ab eis cum Maximiano discessit, Felicianus amisit. Nunc enim eum secum habent cum eis ipsis, quos cum foris esset, in Maximiani IBER SECUNDUS. Quantum pro nobis hoc est pro pace catholica faciant ea quae tamquam ex auctoritate beati Cypriani aduersus nos a parte Donati proferuntur, et quantum sint aduersus eos a quibus proferuntur, adiuuante do