comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
factus est. uiitꝰ nãq d̾i uehementuᷤᷤ
in infirmitate eiꝰ refulgens. ex tc̃
usq hodie digniorem quandara
apd homines ei efficit reu̾entiã:
&e in reueͬntia auctoritatem. & mau¬
ctoritate obedientiam. Iamtunc
eñi ad opus p̃dicationis druinitꝰ
aptabatur: ad quod ut supͣdic¬
tum est ex utero matris sue cũ
testimonio diuine reuelationis
olim fuerat presignatꝰ. Nec tune
tantummͦ. s omni dempore con¬
uersionis & subiectionis & p̃latõnis
sue. ipso ordinante qͦ& agente con¬
gruo ordine ad hoc instituebat᷑.
ce ignorans quid de se fieret. non
solum monastico. s & om̃i eccłasti¬
co ordini. in hoc p̃ꝑabat᷑. Et pͥmũ
quidem circa resustitandum in mo¬
nastico ordine antiquã religionis
feruorem. pͥmicias iuuentutis sue
dedicauit: exemplo & uerbo in con¬
uentu fr̃m intra septa monast̾ii ad
hoc omni stũdio uacans. Postmo¬
dum aũt. cum ad alium uite et
conu̾satonis ordinem infirmitate

Expanded text:
factus est. Virtus namque Dei vehementius factus est. Virtus namque Dei vehementius in infirmitate ejus refulgens, extunc usque hodie digniorem quamdam apud homines ei efficit reverentiam, et in revenrentia auctoritatem, et in auctoritate obedientiam. Jam tunc enim ad opus praedicationis divinitus aptabatur, ad quod, ut supra dictum est, ex utero matris suae cum testimonio divinae revelationis olim fuerat praesignatus . Etantummodo, sed omni tempore conversionis, et subjectionis, et praelationis suae, ipso ordinante quo et agente, congruo ordine ad hoc instituebatur; et ignorans quid de se fieret, non solum monastico, sed et omni ecclesiastico ordini in hoc praeparabatur. Et primum quidem circa resuscitandum in monastico Ordine antiquae religionis fervorem, primitias juventutis suae dedicavit, exemplo et verbo in conventu fratrum intra septa monasterii ad hoc omni studio vacans. Postmodum autem, cum ad alium vitae et conversationis ordinem infirmitate
Abbreviated transcription (Latin):
nimietatem: habet et facilem apd̃
homines excusatõnem. cũ uix aude¬
at quisquam eũ condemnare. quem
d̃s iustificat. tam multa. tam sublimi¬
a cum eo & ꝑeum oꝑando. felix eui
solum reputat᷑ ad culꝑam. qd̾ ceti
presumere sibi solent ad głam.fui¬
erit autem bono iuueni suspecta
iuuentꝰ sua. beatꝰ quippe qͥ semper
ẽ pauidꝰ: fuerit ei studium tantam
uirtutum plenitudinem qͣm habe¬
bat ex gr̃a. aliqua etiam laboris sui
conscĩa cumulare. Sed et iuta eius
que omnib ꝓponebat᷑ imitanda.
frugalis continentie. exemplo care¬
re non debuit. In quo seruus d̾i et¬
si nimietate forsitan excessit: piis
certe mentib non de nimietate s
de feruore exemplum reliquit. Ed
autẽ eũ ĩ hoc nitimur excusare. ĩ
quo ipse qui ueretur omnia oꝑa
sua non confundit᷑ usq hodie se
accusare. sacrilegii arguens quod
corpꝰ suum: dum indiscreto feruo¬
re. imbecille illud reddidit. ac pene
inutile Sed conualuit de infir¬
mitate. et infirmꝰ. fortior & potens

Expanded text:
nimietatem. Habet et facilem apud homines excusationem, cum vix audeat quisquam eum condemnare, quem Deus justificat, tam multa, tam sublimia cum eo et per eum operando. Felix cui solum reputatur ad culpam, quod caeteri praesumere sibi solent ad gloriam. Fuerit autem bono juveni suspecta juventus sua; beatus quippe qui semper est pavidus: fuerit ei studium tantam virtutum plenitudinem quam habebat ex gratia, aliqua etiam laboris sui conscientia cumulare; sed et vita ejus, quae omnibus proponebatur imitanda, frugalis continentiae exemplo carere non debuit. In quo servus Dei, etsi nimietate forsitan excessit, piis certe mentibus non de nimietate, sed de fervore exemplum reliquit. Quid autem eum nitimur excusare, in quo ipse qui veretur omnia opera sua, non confunditur usque hodie se accusare, sacrilegii arguens semetcorpus suum, dum indiscreto fervore imbecille illud 1080 reddiderit, ac pene inutile? Sed convaluit de infirmitate, et infirmus fortior et potens
Abbreviated transcription (Latin):
um ⁊ deoscłantium uiri d̾i sacra
uestigia. ut ꝓpemod̾u ꝯpͥmeret᷑:
donec tollentes eũ fr̃es ⁊ impo¬
nentes ĩ nauicłam. a t̾ra modi¬
ce subdux̾unt. Cunq acceden¬
tes ad se pͥncipes ut ceꝑat ꝓpace
rogaret: suspirantes dicebant.
Oportet nos libent̃ audire eum
quẽ ut ip̃i c̾nimꝰ d̾s diligit et
exaudit: ⁊audito eo multa fac̾e
ꝓ quo tanta facit in ocłis nr̃is.
Qͥb ille ut semꝑ cautꝰ erat ꝯpe¬
tent̃ hꝰmodi głam declinare: ñ¬

Expanded text:
um et deosculantium Viri Dei sacra um et deosculantium Viri Dei sacra vestigia, ut propemodum comprimeretur, donec tollentes eum fratres, et imponentes in naviculam, a terra modice subduxerunt. Cumque accedentes ad se principes, ut coeperat, pro pace rogaret, suspirantes dicebant: « Oportet nos libenter audire eum, quem, ut ipsi cernimus, Deus diligit et exaudit; et audito eo multa facere, pro quo tanta facit in oculis nostris. » Quibus ille, ut semper cautus erat competenter hujusmodi gloriam declinare:
Abbreviated transcription (Latin):
positis om̃ib scd̾m qd̾ fidelis
arbit̃ diffiniuit: datis sͥ inui¬
cem dextͥs. reconciliati sunt ĩ
oscło pacis.
Nter om̃s sane quas ꝑmanum
serui sui ibidem p̃stitit dñs sa¬
nitates: celeb̾rima fuit cuiꝰd̾a
curatio. inulieris. Hec ab anns
octo. pessima egͥtudine laborã¬
bat. uehem̃ti tremore ⁊ ualidis
motib uniu̾sa parit̃ membra
concutiens. Cũ aũt uideretur
gͣuiorib ortis difficultatib ꝓpe¬
modum excidisse spes pacis :
dño disponente. uenit mulier
ita tremens. nec minꝰ horribilis
qͣm miserabilis: ⁊ om̃s parit̃ ad
spectacłm ꝯuenerunt. Orante
deniq di famło. sub ocłis oĩ¬
um paulatim ꝯcussione seda¬
ta: ꝑfectam adepta ẽ ꝓtinꝰ sos¬
pitatẽ. Que res intant᷑ã ammi¬
rationẽ etiam durissimos qͦsq
ꝑmouit: ut ꝑcutientes pectora
sua ꝑhoram fere dimidiã cum
lacͥmis acclamarent. Tantꝰ deniq
factꝰ ẽ impetꝰ ⁊ ꝯcursus ꝓcidenti¬

Expanded text:
positis omnibus secundum quod fidelis positis omnibus secundum quod fidelis arbiter definivit, datis sibi invicem dextris reconciliati sunt in osculo pacis, 5. Inter omnes sane quas per manum servi sui ibidem praestitit Dominus sanitates, celeberrima fuit cujusdam curatio mulieris. Haec ab annis octo pessima aegritudine laborabat, vehementi tremore et validis motibus universa pariter membra concutiens. Cum autem videretur gravioribus ortis difficultatibus propemodum excidisse spes pacis, Domino disponente venit mulier ita tremens, nec minus horribilis quam miserabilis, et omnes pariter ad spectaculum convenerunt. Orante denique Dei Famulo, sub oculis omnium paulatim concussione sedata, perfectam adepta est protinus sospitatem. Quae res in tantam admirationem etiam durissimos quosque permovit, ut percutientes pectora sua, per horam fere dimidiam cum lacrymis acclamarent. Tantus denique factus est impetus et concursus procidenti
Abbreviated transcription (Latin):
finemusq ꝯpleui. Iã mediũ noc¬
tis tͣnsierat. cũ uir sc̃s de p̃dictoꝵ
penicudine pͥncipum legatone
suscepta: iocunde satis conu̾sus
ad suos agnoscite ait ꝓmisse no¬
b̾ canende głe. ⁊ canticipacis p̃¬
parationẽ. Iterũ gͦ partib conuo¬
catis. ꝑ dies aliqͦt de pace tracta¬
tum est: ⁊ ob maximas difficul¬
tates occurrentes utͥnq sepius
desꝑatum. nͥ qd̾ om̃s iam conso¬
labatur quȩ om̃ib innotuerat
abbatis sc̃i tam certa de refor¬
manda pace ꝓmissio. Nec parũ
ip̃a dilatio ꝓͣfuit. his p̃sertim
qui uariis incõmodis laboran¬
tes remedia ꝯsequebant᷑ ĩ car¬
ne: seu &ẽ qͥ uidentes edificaban¬
t᷑ infide. Tantꝰ eñi ꝯcursus erat.
ut multitudine parit atq im¬
portunitate sua. ip̃m qͦq nego¬
cium ꝯponende pacis pene des¬
ꝑabilit̃ impedirent: donͨ que¬
sita tandem in medio flumine
insula. partis utͥusq pͥmarii
in nauicłis accesser̃t. Ubi com¬

Expanded text:
finem usque complevi. » Jam medium nocfinem usque complevi. » Jam medium noctis transierat, cum Vir sanctus de praedictorum poenitudine principum legatione suscepta, jucunde satis conversus ad suos. « Agnoscite, ait, promissae nobis canendae Gloriae et cantici pacis praeparationem. » Interim ergo partibus convocatis, per dies aliquot de pace tractatum est, et ob maximas difficultates occurrentes utrinque saepius desperatum, nisi quod omnes jam consolabatur, quae omnibus innotuerat, Abbatis sancti tam certa de reformanda pace promissio. Nec parum ipsa dilatio profuit, his praesertim qui variis incommodis laborantes remedia consequebantur in carne, seu etiam qui videntes aedificabantur in fide. Tantus enim concursus erat, ut multitudine pariter atque importunitate sua ipsum quoque negotium componendae pacis pene desperabiliter impedirent: donec quaesita tandem in medio flumine insula, partis utriusque primarii in naviculis accesserunt; ubi com
Abbreviated transcription (Latin):
niq tanꝗͣ agitati furiis discesse¬
runt. uirũ di ĩsalutatũ. solam uͦ
cet̾is om̃ib relinquentes desꝑati¬
onem pacis. Nec sane ex contẽptu
aliqͦ s ex metu reu̾entie eiꝰ iniere
facile flecteret: minꝰ consid̾antes
qͥd ille ꝑ sp̃m nusqͣm absentem.
posset etiam in absentes.
am conuentꝰ ĩ magno tͦbine solue¬
batur. sola utͥnq meditabant᷑
arma. sola inibant consilia ma¬
lignandi: cũ uir sc̃s eos qͥ secũ
uen̾ant consolatꝰ frẽs. ne turbe¬
miniinqͥt. lico eñi ꝑ multas dif¬
ficultates. om̃ino tam̃ pax desi¬
derata ꝓueniet. Qͥb etiã unde
id nosset: innotuit dicens. Uide¬
bar mͥ ꝑ nocturnũ soporẽ: missã
celebͣre sollemnem. Cuiq expleta
paulominꝰ or̃one pͥma. recorda¬
rer angłicũi exmore canticũ id:
gła in excelsis ło p̃ced̾e debuisse:
erubui: ⁊ qd̾ oblitꝰ omiserã canti¬
cum inchoans. uob̾cũ parit̃ ad

Expanded text:
nique tanquam agitati furiis discessenique tanquam agitati furiis discesserunt, Virum Dei insalutatum, solam vero caeteris omnibus relinquentes desperationem pacis. Nec sane ex contemptu aliquo, sed ex motu reverentiae ejus iniere facile flecteret; minus considerantes quid ille per spiritum nusquam absentem posset etiam in absentes. Jam conventus in magno turbine solvebatur, sola utrinque meditabantur arma, sola inibant consilia malignandi, cum Vir sanctus eos qui secum venerant consolatus fratres: « Ne turbemini, inquit; licet enim per multas difficultates, omnino tamen pax desiderata proveniet. » Quibus etiam unde id nosset innotuit, dicens: « Videbar mihi per nocturnum soporem Missam celebrare solemnem. Cumque, expleta paulo minus oratione prima, recordarer angelicum ex more canticum, id est Gloria in excelsis Deo, praecedere debuisse, erubui, et quod oblitus omiseram canticum inchoans, vobiscum pariter ad
Abbreviated transcription (Latin):
ut sentio reuocatꝰ ad mortẽ atq
hoc ut me sentio ñ diu. Uitam
qͥppe mortalem. mortẽ magis
qͣm uitam reputans: ñ a mor¬
te s ad mortem reuocatũ se sen¬
tiebat. cũ ab exitu reuocaretur.
licet sentiens haud diutius re¬
um ꝓuidentia diuina disposu¬
it. ĩ cuiꝰ manu erat placita ei aĩa
illius: ut qͦtiens eũ gͣndis aliqua
necessitas euocaret uincente oĩa
animo uires corporis ñ deessent.
mirantib qͥ uidebant eũ. ⁊ robu¬
stos hoĩes intolerantia suꝑare.
rediens młtiplicib ĩfirmitatib
laborabat: ut uix uiu̾et feriatꝰ.
qͥ occupatꝰ defic̾e nesciebat. Cũ in
magnifice diuina affuit uirtus:
ut ex laborib uires caꝑe uideret᷑
Aecidit aũt cũ ĩ p̃dicti moselle
fluuii littore residentib hinc inde
partib. mediator fidelis rogaret
quȩ ad pacem erant: ut pars al¬
tera extanta siqͥdem hostium stra¬
ge ferocior. qd̃ exigebat᷑ obstinata
animositate renueret. Subito de¬

Expanded text:
ut sentio, revocatus ad mortem, atque ut sentio, revocatus ad mortem, atque hoc, ut me sentio, non diu . » Vitam quippe mortalem mortem magis quam vitam reputans, non a morte, sed ad mortem revocatum se sentiebat, cum ab exitu revocaretur, licet sentiens haud diutius dium providentia divina disposuit, in cujus manu erat placita anima illius: ut quoties eum grandis aliqua necessitas evocaret, vincente omnia animo, vires corporis non deessent, mirantibus qui videbant eum, etiam robustos homines in tolerantia superare. rediens, multiplicibus infirmitatibus laborabat, ut vix viveret feriatus, qui occupatus deficere nesciebat. Cui in magnifice divina adfuit virtus ut ex laboribus vires capere videretur. Accidit autem, cum in praedicti Mosellae fluvii littore residentibus hinc inde partibus mediator fidelis rogaret quae ad pacem erant, ut pars altera, ex tanta siquidem hostium strage ferocior, quod exigebatur, obstinata animositate renueret. Subito de
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sarios qͦq ⁊ fortiores p̃da copio¬
sa ⁊ audatiores fecisset euentus.
Iniminebat totius ꝓuincie cer¬
ta uastatio. cũ uen̾abił eoꝵ me¬
tropolitanꝰ hillinꝰ archiep̃c treue¬
rensis. dolens anxie de p̃deritis:
s adhuc gͣuiora formidans. ini¬
cũ ĩ tanta necessitate refugium
petiit.⁊ expetiit uirũ di.Ueni¬
ens gͦ claranuallem. ip̃iꝰ atq om¬
niũ fr̃m uestigiis tota humilita¬
te ꝓstratꝰ rogabat ⁊ obsecrabat:
ut se tantis dignaret᷑ opponere
malis. qͥb alt̃ nemo posse mod̾u
pon̾e uideret᷑. Dñs aũt sic̃ semꝑ¬
ꝑ fidelis serui sui direx̾at uias.
⁊ ĩ p̃cipius qͥbq causis aptissi¬
mo usus fuerat ĩstrumento: ex
paucis ante dieb egͥtudĩem cor¬
poris eiꝰ aliqͣtenꝰ releuarat. Qͥb¬
dieb cũ ad litteras uen̾abił hu¬
gonis ostiensis ep̃i rescrib̾et:
ait. Uerũ ẽ qd̾ audistis. Infirma¬
tꝰ sũ usq ad mortẽ: s interim

Expanded text:
versarios quoque et fortiores praeda copioversarios quoque et fortiores praeda copiosa, et audaciores fecisset eventus. Imminebat totius provinciae certa vastatio, cum venerabilis eorum metropolitanus Illinus archiepiscopus Treverensis, dolens anxie de praeteritis, sed adhuc graviora formidans, unicum in tanta necessitate refugium petiit et expetiit Virum Dei. Veniens ergo Claram-Vallem, ipsius atque omnium fratrum vestigiis tota humilitate prostratus rogabat et obsecrabat, ut se tantis dignaretur opponere malis, quibus alter nemo posse modum ponere videretur. Dominus autem, sicut semper fidelis servi sui direxerat vias, et in praecipuis quibusque causis aptissimo usus fuerat instrumento, ex paucis ante diebus aegritudinem corporis ejus aliquatenus relevarat. Qdiebus cum ad litteras venerabilis Hugonis Ostiensis episcopi rescriberet, ait: « Verum est quod audistis. Infirmatus sum usque ad mortem, sed interim,
Abbreviated transcription (Latin):
sit: artꝰ sͥ uix co erentes ugore
sp̃c sustentabat: semetip̃m pa¬
rit̾ offerens acceptabilem hostiã
d̃o in odorem suauitatis. Qͦ tem¬
pore ad auuncłm suũ andream
puto me longum fac̾e suꝑ c̾ram.
um adhuc pat̃ sc̃s in suo
clareuallensi cenobio. licy
lectulo decubans. cursũ uite ui¬
rilit̾ ꝯsũmaret: gͣuis ad mod̾u
plaga metensi ppło suꝑuenit. E¬
gressi enĩ ĩ multitudine graui
adu̾sus uicinos pͥncipes. aquib
p̃ter morẽ lacessitam se ẽẽ tan¬
ta ciuitas indignabat᷑. traditi
sunt multi ĩ manꝰ paucissimoꝵ
Conclusi deniq int̾ frigidi mon¬
tis. sic eñi eũ appellant.:⁊ mosel¬
le annis angꝰtias. ac mutuo sese
impetu colligendes: una hora
sicut dicebatur plꝰqͣm duo milia
corruerunt: qͥdam gladiis truci¬
dati. plures anne subm̾̃si. Uehe¬
menti gͥ indignatioe ꝯcepta no¬
bilis illa ciuitas. totis ad ultõnem
uirib parabat᷑: cũ e regione ad¬

Expanded text:
sit, artus sibi vix cohaerentes vigore sit, artus sibi vix cohaerentes vigore spiritus sustentabat, semetipsum pariter offerens acceptabilem hostiam Deo in odorem suavitatis. Quo tempore ad avunculum suum Andream puto me longum facere super um adhuc Pater sanctus in suo Clarae-Vallensi coenobio, licet lectulo decubans, cursum vitae viriliter consummaret, gravis admodum plaga Metensi populo supervenit. Egressi enim in multitudine gravi adversus vicinos principes, a quibus praetermorem lacessitam se esse tanta civitas indignabatur, traditi sunt multi in manus paucissimorum. Conclusi denique inter Frigidi-Montis sic enim eum appellant et Mosellae amnis angustias, ac mutuo sese impetu collidentes, una hora, sicut dicebatur, plus quam duo millia corruerunt, quidam gladiis trucidati, plures amne submersi. Vehementi igitur indignatione concepta, nobilis illa civitas totis ad ultionem viribus parabatur, cum e regione ad
Abbreviated transcription (Latin):
um post tantos
suo bernardo
clareuallensi
abbati duu desid̾atum preci¬
ose mortis somnum dare dis¬
poneret. ⁊ fidelem seruum in
requiem introducere suam:
ma deficere. Cognoscens eñi
uir sc̃s ꝓpe esse iam braui¬
um. solito currebat alacriꝰ:
⁊ t̾restris sue habitatõnis dis¬
solutionem sentiens imimi¬
nere. uotis uberiorib aspi¬
rabat ad habitatõnem ex do
domum ñ manufactã eter¬
nam in celis. In cuiꝰ purissi¬
mo pectore sacri sese deside¬
rii fłama ñ capiens. crebris
erumpebat indiciis : ⁊ igni¬
tum eloqͥum uehementer
feruoris int̾ni uehem̃tiã
declarabat: sicut in scĩs aĩa
lo decubans uariis exerce¬
bat᷑ incõmodis: animꝰ tñ
nichominꝰ liber et potens¬
que dĩ erant exercebat inuictꝰ.
ñ cessans in mediis qͦq dolorib
meditari sacrum aliquid aut di¬
ctare: orare affectuosius. fratres
studiosius exhortari. In oblatõne
hostie salutaris quã usq ad de¬
fectum ultimũ uix aliqñ int̃mi¬

Expanded text:
um post tantos suo Bernardo Clarae-Vallensi abbati diu desideratum pretiosae mortis somnum dare disponeret, et fidelem servum in requiem introducere suam; ma deficere. Cognoscens enim Vir sanctus prope esse jam bravium, solito currebat alacrius, et terrestris suae habitationis dissolutionem sentiens imminere, votis uberioribus aspirabat ad habitationem ex Deo, domum non manufactam, aeternam in coelis. In cujus purissimo pectore sacri sese desiderii flamma non capiens, crebris erumpebat indiciis, et ignitum eloquium vehementer fervoris interni vehementiam declarabat, sicut in sanctis anilo decubans variis exercebatur incommodis: animus tamen nihilominus liber et potensDei erant exercebat invictus, non cessans in mediis quoque doloribus meditari sacrum aliquid aut dictare, orare affectuosius, fratres studiosius exhortari. In oblatione Hostiae salutaris, quam usque ad defectum ultimum vix aliquando intermi
Abbreviated transcription (Latin):
His trib innuit᷑ uarioꝵ forma sacroꝵ.
Lex naturał. lex tradita. lex breuiata.
Dicit᷑ in reliqͥs plena fuisse salꝰ.
ħsͥ sufficiens. nec eget ꝑfecta fufis.
Nec de p̃teritis unde iuuet᷑ habet.
Exterius q sacrũ. sanguine pacifico.
Asꝑgit semꝑ homines. qr semꝑ ce ip̃os:
Asꝑsos reuocat conciliat q patri.
Hõs asftans aris asꝑgit et sac̾dos.
Cum memor asꝑsi sanguinis unit eos.
U nit eos placcando d̾m. supplendo ruinã.
Sp̃uum. uitã restituendo reis.
U ita d̾s moriens hoc totũ p̃stitit orbi.
H oc ꝑ eum mortis mentio p̾stat adhuc.
Cum semel asꝑsi mentõ purgat eos.¬

Expanded text:
His tribus innuitur variorum forma sacrorumLex naturalis, lex tradita, lex breviata, Dicitur in reliquis plena fuisse salus. Haec sibi sufficiens, nec eget perfecta futuris, Nec de praeteritis, unde juvetur, habet. Exteriusque sacrum sanguine pacifico. Aspergit semperque homines, quia semper et ipsos Aspersos renovat, conciliatque Patri. Hos astans aris aspergit, et ipse sacerdos, Cum memor aspersi sanguinis, unit eos. Unit eos placando Deum, supplendo ruinam Spirituum, vitam restituendo reis. Vita Deus moriens, hoc totum praestitit orbi, Hoc per eum mortis mentio praestat adhuc. Cum semel aspersi mentio purgat eos
Abbreviated transcription (Latin):
t qm̃ quotiens libau̾it ista sac̃dos.
xp̃c eũ memorem p̃cipit ẽẽ sui.
Hos sacramento. nos ꝯmemorare fatem᷑
Qͥd mortẽ tulerit om̃iereator homo.
Qd surgens celos ascend̾it. ħ tria sane.
Q uale sacrificisi uult cib ille. notant.
Scilicet ut carni moriat᷑. m̃te resurgat
Terquinis gͣdib templa suꝑna petat
D e donis ꝓpriisq datis tͥ mun̾a pura.
Mumn̾a sc̾a. s et immacłata damꝰ.
Dona qͥd̾ nob̾ dño data. nã qd̾ ĩ escam:
Donat. nos ip̃i sacͥficando damꝰ.
Aut ad saluandum nos ope legis egent.
Sacradamꝰ. qr qͥ sacras diiudicat escas.
ꝑficit. ⁊ libans sanctificatur eis.
Immaclata damꝰ. qr qd̾ fuit iminacłata.

Expanded text:
m quoties libaverit ista sacerdos, Christus eum memorem praecipit esse sui. Hoc sacramento nos commemorare fatemur, Quod mortem tulerit omnicreator homo. 1145 Quod surgens coelos ascenderit, haec tria sane, Qualem sacrificem vult cibus ille, notant: Scilicet, ut carne moriatur, mente resurgat, Ter quinis gradibus templa superna petat. De donis propriisque datis tibi munera pura, Munera sancta, sed et immaculata damus. Dona quidem nobis Domino data: nam quod in escam Donat, nos ipsa sacrificando damus.Aut ad salvandum non ope legis egent. Sancta damus, quia qui sacras dijudicat escas, Proficit, et libans sanctificatur eis. Immaculata damus, quia quod fuit immaculata
Abbreviated transcription (Latin):
negotio: ad sua eque confusi
repetlauerunt. Diuulgatum
ẽ uerbum ꝑ uniuersam regi¬
onem: et b̾ndicebant deum qͥ
comprehendit sapientes in
astutia sua: et confringens
cornua peccatorũ. sublimauit
cornu xpisti sui.
Aliquis de nobilib infensus
regi. reconciliatus ẽ ꝑ manĩ
malachie. Nec enim regi satis
fidebat ille. ut pacem cum
eo faceret. nisi mediante ma¬
lacbia. aut quem rex eque
subito factus est in fluuium
maguum qui riuulus erat:
et riuus ibat et intumesce

Expanded text:
negotio, ad sua aeque confusi negotio, ad sua aeque confusi repedaverunt. Divulgatum est verbum per universam regionem: et benedicebant Deum, qui comprehendit sapientes in astutia sua, et confringens cornua peccatorum, sublimavit cornu christi sui. 60. Aliquis de nobilibus infensus Regi, reconciliatus est per manum Malachiae. Nec enim Regi satis fidebat ille, ut pacem cum eo faceret, nisi mediante Malachia, aut quem Rex aequesubito factus est in fluvium magnum, qui rivulus erat: et rivus ibat, et intumesce
Abbreviated transcription (Latin):
fide et iuramento. Uerum
illi quib ante pax fracta
fuit. iniure memores. ne¬
glecto pacto et precepto ma¬
lachie. tractauerunt de ui¬
ce reddenda. Et congregati
omnes in unum ibant ut
imparatos p̾occuparent: red¬
dentq in caput eoru mału
quod sibi ipsi facere cogitas¬
sent. Et magno flumine qõ
intererat facillime transua¬
dato. fluuiolo quem ñ pro¬
cul ab illo offendere retenti
sunt. Neq enim iam fluii¬
olus s plane fruuius ingens
apparuit: ubiq sui transire
uolentib transitum negans.
mirari omnes tantum nunc
esse. tantillum ante hac fu¬
isse scientes: et loqui inter se.
Unde inundatio hecͦ Aer se¬
renus ẽ: ymbres non sunt. nͨ
proxime fuisse meminimus.
Et si multum pluisset quis
nr̃m uinquam hactenꝰ memi¬
nit in quantacumq illuuie
ita intumuisse ut oꝑiret ter¬
ram. sata et prata ꝑuaderet:
Digitus dei ẽ iste: et dominꝰ
malachiam: cuius sumus pre¬
uaricati pactum. transgressi
mandatum. Ita et hi infecto

Expanded text:
fide et juramento. Verum fide et juramento. Verum illi, quibus ante pax fracta fuit, injuriae memores, neglecto pacto et praecepto Malachiae, tractaverunt de vice reddenda. Et congregati omnes in unum, ibant ut imparatos praeoccuparent, redderentque in caput eorum malum, quod sibi ipsi facere cogitassent. Et magno flumine, quod intererat, facillime transvadato, fluviolo, quem non procul ab illo offendere, retenti sunt. Neque enim jam fluviolus, sed plane fluvius ingens apparuit, ubique sui transire volentibus transitum negans. Mirari omnes tantum nunc esse, tantillum antehac fuisse scientes, et loqui inter se: « Unde inundatio haec? aer serenus est, imbres non sunt, nec proxime fuisse meminimus. Et si multum pluisset, quis nostrum unquam hactenus meminit in quantacumque illuvie ita intumuisse, ut operiret 684 terram, sata et prata pervaderet? Digitus Dei est iste, et Dominustum suum Malachiam, cujus sumus praevaricati pactum, transgressi mandatum. » Ita et hi infecto
Abbreviated transcription (Latin):
dendum eos. Et ecce sp̃c men¬
dax in ore quorundam uiroꝵ:
qui eos deciperet. Et occurrer̃t
illis inuia uiri nunciantes
factam irruptionem ĩ t̾ras
ip̃oꝵ ab aduersariis: in ore
gladii consumi omnia et di¬
ripi bona eorum uxores qͦq
ac liberos dolli et abdrici. His
auditis reuersi sunt festinan¬
ter. Sequebant᷑ ultimi pri¬
mos: quo irent aut quid
acciderit nescientes. Nec eñi
omnes audirant utros loqͦn¬
tes.Tumq uenissent et in¬
uenissent nichil horum qͤ
nunciata erant confusi ft̃:
deprehensi in malicia sua¬
Et cognouerunt spiritui er¬
roris se traditos ꝓpt̾ nunciũ
malachie quem deceperunt:
et nomen eiꝰ quod spreuer̃t.
Porro ep̃c audiens frustratoᷤ
proditores in iniquitate sua.
quam cogitauerant. cũ gau¬
dio remeauit ad malachiam:
eiusmodi occasione pacem
ẽẽ turbatam. nactꝰ oportu nũ
tempus. pacem per semet
int̾ ipsos denuo reformare
curauit. ⁊ firmare reformat̾a:
datis et receptis altrinsecus

Expanded text:
dendum eos: et ecce spiritus mendendum eos: et ecce spiritus mendax in ore quorumdam virorum, qui eos deciperet. Et occurrerunt illis in via viri, nuntiantes, factam irruptionem in terras ipsorum ab adversariis: in ore gladii consumi omnia, et diripi bona eorum, uxores quoque ac liberos tolli et abduci. His auditis, reversi sunt festinanter. Sequebantur ultimi primos, quo irent, aut quid acciderat, nescientes. Nec enim omnes audierant viros loquentes. Cumque venissent, et invenissent nihil horum quae nuntiata erant, confusi sunt, deprehensi in malitia suaEt cognoverunt spiritui erroris se traditos propter nuntium Malachiae quem deceperunt, et nomen ejus quod spreverunt. Porro episcopus audiens frustratos proditores in iniquitate sua quam cogitaverant, cum gaudio remeavit ad Malachiam, ejusmodi occasione pacem esse turbatam, nactus opportunum tempus, pacem per semet inter ipsos denuo reformare curavit, et firmare reformatam, datis et receptis altrinsecus
Abbreviated transcription (Latin):
dicebat homo ad ꝓximum su¬
um. Quid uolumus fac̾e. Nic¬
toria p̾manib est. et ultio de
inimicis. Et cepere inseqͥ illos.
Innotuit ep̃o quod fiebat. et
accurrens conuenit ducem eoꝵ
suꝑ iniquitate et dolo: s spretꝰ
ab illo est.Inuocauit nomen
malachie aduersus eum: et ni¬
chilipendit Irridensq ep̃m:
putas ne inquit ꝓpt̾ te amitt̾e
debeamus malefactores nr̃os:
quos d̃s tradidit in manus
nr̃as: Et recordatus uerbisus
ep̃c quod habuerat cum Ma¬
lachiaᷤ fiens et eiulans uerso
uultu ad monasterium eius:
ubi es ait homo d̾i. ubi es:
Nonne hoc est pat̾ mi quod
tibi dicebam: heu heu ueni
ut facerem bonum et ñ mału.
et ecce ꝑ me omnes. illi ĩ corꝑe.
isti in anima ꝑeunt. Multa ĩ
hunc modum loquebatur la¬
mentans et plangens: et qͣsi
presentem sollicitans et com¬
pellans malachiam aduersꝰ
malignantes. Interim uͦ impii
cum quib fecerant pacem in¬
sequi non desistebant: ad ꝑ¬

Expanded text:
dicebat homo ad proximum sudicebat homo ad proximum suum: « Quid voluimus facere? Victoria prae manibus est, et ultio de inimicis. » Et coepere insequi illos. Innotuit episcopo quod fiebat; et accurrens convenit ducem eorum super iniquitate et dolo, sed spretus ab illo est. Invocavit nomen Malachiae adversus eum, et nihili pendit: irridensque episcopum, « Putasne, » inquit, « propter te amittere debeamus malefactores nostros, quos Deus tradidit in manus nostras? » Et recordatur verbi sui episcopus, quos habuerat cum Malachia, flens et ejulans, verso vultu ad monasterium ejus: « Ubi es, » ait, « homo Dei? ubi es? Nonne hoc est, pater mi, quod tibi dicebam? Heu, heu, veni, ut facerem bonum, et non malum; et ecce per me omnes, illi in corpore, isti in anima pereunt! » Multa in hunc modum loquebatur lamentans et plangens, et quasi praesentem sollicitans et compellans Malachiam adversus malignantes. Interim vero impii cum quibus fecerant pacem, insequi non desistebant ad per
Abbreviated transcription (Latin):
perfidia ore abdicat᷑. et morte
diluitur. Ita mirantib cunctiᷤ
sub omni celeritate completꝰ
est sermo malachie et script᷑e
pariter dicentis. qr uexatio dat
intellectum auditui.¬
nter popłos quarundam regi¬
onum orta aliquando grauis
discordia est. Int̾pellatur ma¬
lachias de componenda pace
inter eos. Et cum esset alias
impeditus. iniungit negoti¬
um hoc uni ep̃oꝵ. Illo excu¬
sante et negante et dicente
malachiam non se quesitum¬
s se contemptum iri. frustra
fatigari nolle: uade inquit
et dñs erit tecum. Et ille.
Acquiesco: s si me ñ audierut
scito me ad tuam pat̾nitatẽ
appellaturum. Subridens
malachias: fiat inquit. Tunc
ep̃c conuocatis partib dictat
formam pacis: acquiescunt:
reconciliantur ad inuicẽ: fi¬
de hinc inde data stabilitur
pax: et sic dimisit eos. At pars
una uidens hostes factos secu¬
ros. imparatos esse quippe qui
pace facta mali nichil suspica¬
rentur. loquebant᷑ mutuo. et

Expanded text:
perfidia ore abdicatur, et morte perfidia ore abdicatur, et morte diluitur. 683 Ita mirantibus cunctis, sub omni celeritate completus est sermo Malachiae, et scripturae pariter dicentis quia vexatio dat intellectum audituinter populos quarumdam regionum orta aliquando gravis discordia est. Interpellatur Malachias de componenda pace inter eos: et cum esset alias impeditus, injungit negotium hoc uni episcoporum. Illo excusante et negante, et dicente Malachiam, non se, quaesitum; se contemptum iri, frustra fatigari nolle: « Vade, » inquit, « et Dominus erit tecum. » Et ille: « Acquiesco, sed si me non audierint, scito me ad tuam Paternitatem appellaturum. » Subridens Malachias: « Fiat, » inquit. Tunc episcopus convocatis partibus, dictat formam pacis: acquiescunt, reconciliantur ad invicem; fide hinc inde data, stabilitur pax: et sic dimisit eos. At pars una videns hostes factos securos, imparatos esse, quippe qui pace facta mali nihil suspicarentur, loquebantur mutuo, et
Abbreviated transcription (Latin):
dente amen: soluitur con¬
uentus. Tali ille inustus cau¬
terio fugam meditatur: in¬
famis atq inhonorus fore
non sustinens. Et contrnuo
sua tollens exibat: cum ecce
subita correptus infirmita¬
te sistit gratlum: uiribq
deficiens eodem loco iactat
se suꝑ solum anhelus et fess.
forte incidens in ioloci uaga¬
bundus insanus offendit ho¬
minem: quidnar ibi agat
percunctatur. Respordet gra¬
ui se infirmitate teneri et neq
procedere neq redire ualen¬
tem. Et ille. Infirmitas ista
haud alia inquit quam ip̃a
mors est. hoc autem non dix
a semet ipso: s pulchte deus
ꝑ insanum corripuit eum qͥ
sanis acquiescere noluit con¬
suliis sensatorum. Et addit.
Reuertere domum: egote ni¬
uabo. Deniq ipso duce reuer¬
titur in ciuitatem: redit ad
cor. et ad miscđiam domini. Ea¬
dem hora accitur ep̃c: agnosci¬
tur ueritas: abicitur error. con¬
fessus reatum absoluitur. pe¬
tit uiaticum: datur reconci¬
liato: et uno pene momento

Expanded text:
dente, « Amen, » solvitur condente, « Amen, » solvitur conventus. Tali ille inustus cauterio, fugam meditatur, infamis atque inhonorus fore non sustinens. Et continuo sua tollens exibat, cum ecce subita correptus infirmitate, sistit gradum, viribusque deficiens, eodem loco jactat se super solum anhelus et fessus. Forte incidens in id loci vagabundus insanus quidam, offendit hominem, quidnam ibit agat percontatur. Respondet gravi se infirmitate teneri, et neque procedere, neque redire valentem. Et ille: « infirmitas ista haud alia, » inquit, « quam ipsa mors est. » Hoc autem non dixit a semetipso; sed pulchre Dominus per insanum corripuit eum, qui sanis acquiescere noluit consiliis sensatorum. Et addit: « Revertere domum, ego te juvabo. » Denique ipso duce revertitur in civitatem; redit ad cor, et ad misericordiam Domini. Eadem hora accitur Episcopus, agnoscitur veritas, abjicitur error. Confessus reatum absolvitur, petit Viaticum, datur reconciliatio: et uno pene momento
Abbreviated transcription (Latin):
orsum tamen a laicis: ut si
fieri posset sanaretur. et non
confunderet᷑. Itaq ĩ conuen¬
tu clericoꝵ data facultas ho¬
miniest: pro sua sententia
respondendi. Eunq totis in¬
genii uirib quo non medi¬
ocrit̃ callebat asserere. et de¬
fendere conaretur errorem:
Malachia contra disputante
autem se non ratione uictũ:
s ep̃i pressum auctoritate.
Et tu inquit o malachia sñ
causa me ho ie confudisti
cutus : et contra tuam ipsius
conscieytiam. Mestus malachi¬
as ꝓ hymine sic indurato: sed¬
magis fidei bolens iniuriam
timens ꝑicłm: eccłiam con¬
uocat: errantem publice ar¬
guit: publice monet ut re¬
sipiscat. Suadentib hoc ip̃m
ep̃is et uniuerso elero. cum
non acquiesceret contumaci
anathenia dicunt. hereticũ
procestantes. Nec sic euigi¬
lans: omnes inquit faue¬
tis homini potius quam
ueritati. ego ꝑsonam non
accipio: ut deseram uerita¬
tem. Ad hoc uerbum sub
fateri te ueritatem faciat uł
ex necessitate. Quo respon¬

Expanded text:
orsum tamen a laicis, ut, si orsum tamen a laicis, ut, si fieri posset, sanaretur, et non confunderetur. Itaque in conventu clericorum data facultas homini est pro sua sententia respondendi. Cumque totis ingenii viribus, quo non mediocriter callebat, asserere et defendere conaretur errorem, Malachia contra disputante autem se non ratione victum, sed Episcopi pressum auctoritate. « Et tu, » inquit, « o Malachia, sine causa me hodie confudisti,cutus, et contra tuam ipsius conscientiam. » Moestus Malachias pro homine sic indurato, sedmagis fidei dolens injuriam, timens periculum, ecclesiam convocat: errantem publice arguit, publice monet ut resipiscat. Suadentibus hoc ipsum episcopis et universo clero, cum non acquiesceret, contumaci anathema dicunt, haereticum protestantes. Nec sic evigilans: « Omnes, » inquit, « favetis homini potiusquam veritati; ego personam non accipio, ut deseram veritatem. » Ad hoc verbum subs« fateri te veritatem faciat vel ex necessitate. » Quo respon
Abbreviated transcription (Latin):
enerunt aliquandotres ep̃i
ginis. et quartus erat malachi¬
as. Ad quem presbit̾ qui hospi¬
cio susceperat eos. quid faciam
inquit quod pisces ñ habeo. Qͦ
respondente ut quereret apis¬
catorib: biennium est ait qd̾
ñ inueniunt᷑ pisces ĩflumine:
unde et piscatores prorsus diffi¬
si etiam arti fue renunciaue¬
runt. Et ille: precipe inquit
laxari retia in nomine domini.
factum est. et capti sunt salmo
et captis totidem. inopinatum
inferunt mensis et ferculum.
et miracłm. Et ut clare lique¬
at malachie meritis hoc datũ.
fuisse: aliis quoq duob seqͤnti¬
b annis eadem nichilominus
sterilitas perdurauit.
qnor probabilis ut fert᷑ uite:
s fidei non ita. Is sciolus ĩ ocłis
suis presumpsit dicere. in eu¬
caristia esse tantummͦ sacra¬
mentum. et ñ rem sacramen¬
ti: idest solam scificationem
et non corporis ueritatem.
Suꝑ quo a malachia secreto
et sepe conuentus. s incassũ:
uocatus ad medium est. Se¬

Expanded text:
enerunt aliquando tres episcopi ginis: et quartus erat Malachias. Ad quem presbyter qui hospitio susceperat eos: « Quid faciam, » inquit, « quod pisces non habeo? » Quo respondente, ut quaereret a piscatoribus: « Biennium est, » ait, « quod non inveniuntur pisces in flumine: unde et piscatores prorsus diffusi, etiam arti suae renuntiaverunt. » Et ille: « Praecipe, » inquit, « laxari retia in nomine Domini. » Factum est, et capti sunt salmonet captis totidem, inopinatum inferunt mensis et ferculum, et miraculum. Et ut clare liqueat, Malachiae meritis hoc datum fuisse, aliis quoque duobus sequentibus annis eadem nihilominus sterilitas perduravit. mor, probabilis ut fertur vitae, sed fidei non ita. Is sciolus in oculis suis, praesumpsit dicere, in Eucharistia esse tantummodo sacramentum, et non rem sacramenti, id est solam sanctificationem, et non corporis veritatem. Super quo a Malachia secreto, et saepe conventus, sed incassum, vocatus ad medium est, se
Abbreviated transcription (Latin):
eam. exclamauit in laude di.
collentesq scabellula ad alta
bidem sane ad tactum eiꝰ mu¬
lier de eodem uico clauda aban¬
nis septem. ⁊ puellula contrac¬
ta cuiꝰ obstupuerant nerui fe¬
moris utriusq ut extend̾e ge¬
nua. aut erecta stare ñ posset.
desid̾atum gressum corã om̃ib
receꝑunt. ¶blati sunt ei uir
qͦ cecus ⁊ mulier ceca. ⁊ ꝯfestim
edito signacło erucis ab utroq
reppulit tenebras. ⁊ utriq lu¬
cem restituit. S forte hec nr̃a
descͥptio licet studiosis breuior.
obluuosis ꝓlixior uideat ͦ ⁊ ip¬
sis itaq ꝓuidentes. instar pro¬
uexbii que dicta st̃ ꝑstͥngamꝰ.
esultabat canoris uoci¬
b ecccłia treuerensis ad
bernatdi tactum ambulante
claudo. audiente surda: ceco ui¬
dente. Duas qͦ sorores cecas id̾e
uir dñi in ingressu ciuitatis il¬
luminauit: ⁊ in domo puerũ

Expanded text:
eam, exclamavit in laude Dei; eam, exclamavit in laude Dei; tollentesque scabellula ad altarIbidem sane ad tactum ejus mulier de eodem vico clauda ab annis septem, et puellula contracta, cujus obstupuerant nervi femoris utriusque, ut extendere genua, aut erecta stare non posset, desideratum gressum coram omnibus receperunt. Oblati sunt ei vir quoque caecus et mulier caeca, et confestim edito signaculo crucis ab utroque repulit tenebras, et utrisque lucem restituit. Sed forte haec nostra descriptio, licet studiosis brevior, obliviosis prolixior videatur. Et ipsis itaque providentes, instar proverbii, quae dicta sunt, perstringamus. Resultabat canoris vocibus ecclesia Treverensis ad Bernardi tactum ambulante claudo, audiente surda, caeco vidente. Duas quoque sorores caecas idem Vir Domini in ingressu civitatis illuminavit; et in domo, pueru
Abbreviated transcription (Latin):
Uiderat pater sc̃s in somnis qd̾
nob̾ secretiꝰ intimauit mulie¬
rem claudam ineccłia queren¬
tem se: cum nec ab ea nec a ppło
cognosceret᷑. Głabatur autem
qd̃ ignotꝰ esset ⁊ accedens clan¬
culo signabat eam. ⁊ ꝑtransi¬
bat subitoq admirans illa eri¬
gebat᷑. Huius aũt uisionis ef¬
fectus apparuit manifestꝰ. Si¬
qͥdem dum in eccłia illa missa¬
beatꝰ. allata ẽ contracta mulier.
que a dieb multis ꝑ t̃ram repeis
erigipenitꝰ ñ ualebat. s genib
⁊scabellulis que gestabat ma¬
nib uccunq gradiebatur. Gun¬
trannus de sitea qd̾ suꝑ moselła
situm̃ castrum a predicto mo¬
nasterio paululum distans. mu¬
lierem illam in eccłiam fecerat
deportari. Nec dum ad beati pa¬
tris manum accesserat: ecce ac¬
cessit ad eam sp̃c eiꝰ occulte si¬
cut p̃uiderat. subitoq curata
exiliit. ⁊ ambulabat laudans
⁊ magnificans đm. Uidens aũt
ppłs qui claudam pͥus nou̾at

Expanded text:
Viderat Pater sanctus in somnis, quod Viderat Pater sanctus in somnis, quod nobis secretius intimavit mulierem claudam in ecclesia quaerentem se, cum nec ab ea, nec a populo cognosceretur. Gloriabatur autem quod ignotus esset, et accedens clanculo signabat eam, et pertransibat: subitoque admirans illa erigebatur. Hujus autem visionis effectus apparuit manifestus. Siquidem dum in ecclesia illa Missabeatus, allata est contracta mulier, quae a diebus multis per terram repens erigi penitus non valebat, sed genibus et scabellulis, quae gestabat manibus, utcunque gradiebatur. Guntrannus de Sirco, quod super Mosellam situm est castrum, a praedicto monasterio paululum distans, mulierem illam in ecclesia fecerat deportari. Necdum ad beati Patris manum accesserat, et ecce accessit ad eam spiritus ejus occulte, sicut praeviderat, subitoque curvata exsiliit, et ambulabat laudans et magnificans Deum. Videns autem populus, qui claudam prius noverat
Abbreviated transcription (Latin):
Ralendas apͥlis ingre¬
di obuiam ruit ex more ppłs
uniu̾sus. Et ecce offerebant ei
puellulas sorores duas ex eadem
ciuitate: alteram qͥnq alteram
quatuor annis miserabili ceci¬
tatis incõmodo laborantes. Ubi
uͦ signauit eas uir sc̃s ambe il¬
luminate sunt.⁊ in eccłiabeati
petri deducte. ubi eadem hora
missarum sollemnia celebͣuit.
Illic eas uidit clerus ⁊ ppłs. illic
ꝓbauimꝰ diligent̃ muracłi u̾ita¬
tem. Consũmato deinde sacrifi¬
cio uir dñi iuxta altare resedit
ut suꝑ egros manum impone¬
ret ⁊ bene haberent. Protinus
aũt claudus oblatꝰ est ⁊ ambu¬
lauit. oblatus est cecus ⁊ uidit.
oblata est mulier surda ⁊ audi¬
uit. W hec quid̾e ĩ somnis admo¬
nitam se esse dicebat ut festina¬
ret ad eum: cuiꝰ bñdictione re¬
ceptura ẽẽt auditum. Nondu¬
bito qͥn ⁊ alia multa diligens
riã arbitror posse suffic̾e. Adhuc
tam̃ in domo archiep̃i puerũ
cecum ocło uno coram nobis
facta sunt ñ nulla subiuixi.

Expanded text:
alendas aprilis, ingrem, obviam ruit ex more populus universus; et ecce offerebant ei puellulas sorores duas ex eadem civitate, alteram quinque, alteram quatuor annis miserabili caecitatis incommodo laborantes: ubi vero signavit eas Vir sanctus, ambae illuminatae sunt; et in ecclesiam beati Petri deductae, ubi eadem hora Missarum solemnia celebravit. Illic eas vidit clerus et populus: illic probavimus diligenter miraculi veritatem. Consummato demum sacrificio, Vir Domini juxta altare resedit, ut super aegros manus imponeret et bene haberent. Protinus autem claudus oblatus est, et ambulavit: oblatus est caecus, et vidit: oblata est mulier surda, et audivit. Et haec quidem in somnis admonitam se esse dicebat, ut festinaret ad eum, cujus benedictione receptura esset auditum. Non dubito quin et alia multa diligens emoriam arbitror posse sufficere. Adhuc tamen in domo archiepiscopi puerum caecum uno oculo coram nobis facta sunt, nonnulla subjunxi.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenit portarius mon achus
nuncians stephanum de ui¬
ticio magistrum eorum adẽe
ad renunciandum scło: & cũ
eis cũmorandum. Quis alius
de talis uiri aduentu non
exultasset: presertim cũ ualł
illa huiꝰ modi frumento non
multum adhuc abundaret:
Ipse uͦ reuelante sibi sp̃u sc̃o
insidias spiritalis nequicie ta¬
citus aliquantulum ingemis¬
cens: erupit in uocem audi¬
sp̃c huc eum adduxit. Solus
uenit. solus reuertet᷑. Obstu¬
puere om̃s qui pͥus audito
eius aduentu ñ se poterant
capere pre leticia. ueruntam̃
ne pyssillos aduc scandalita¬
ret filios. hominem de per¬
seuerantia alusq urgtutum
studiis studiose cominonu¬
it: et sciens et prudons om̃ia
ꝓmittentem. nichil aucturũ
cum uere dm̃ querentib &
ꝑseueraturis. ĩn cellam no¬
uiciorum probandum intro¬
misit. Sed de omnib que pre¬
dixerat. nichil cecidit in t̾ram
uidit idem stephanus sicut
confessus est cum in cella no¬
uicioꝵ adhuc demoraretur:
maurulum quendam puerum

Expanded text:
enit portarius monachus, nuntians Stephanum de Vitreio magistrum eorum adesse ad renuntiandum saeculo, et cum eis manendum. Quis alius de talis viri a ventu non exsultasset? praesertim cum vallis illa hujuscemodi frumento non multum adhuc abundaret. Ipse vero revelante sibi Spiritu sancto insidias spiritualis nequitiae tacitus aliquantulum ingemiscens, erupit in vocem, mispiritus huc eum adduxit; solus venit, solus revertetur. » Obstupuere omnes, qui prius audito ejus adventu non se poterant capere prae laetitia. Verumtamen ne pusillos adhuc filiret filios, suscepit hominem, de perseverentia aliisque virtutum studiis studiose commonuit; et sciens et praevidens omnia promittentem nihil acturum, cum vere Deum quaerentibus et perseveraturis in cellam Notiorum probandum intromisit. Sed de omnibus quae praedixerat, nihil cecidit in terram. Vidit idem Stephanus, sicut confessus est, cum in cella Novitiorum adhuc demoraretur, maurulum quemdam puerum
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ religidsi cũ eo fr̃s. qui scd̃m
beati benedicti regłam. ĩ eod̾e
loco dño deseruirent. Cito ꝓ¬
fecit illa plantatio: ⁊ associãtis
sibi uiris indigenis. seruoꝵ
d̾i multiplicatꝰ est numerus.
⁊ pascua congrua nutrimentis.
multiplex in breui produxere

Expanded text:
 religiosi cum eo fratres, qui secundum  religiosi cum eo fratres, qui secundum beati Benedicti Regulam in eodem loco Domino deservirent. Cito profecit illa plantatio, et associatis sibi viris indigenis servorum Dei multiplicatus est numerus; et pascua congrua nutrimentis multiplex in brevi produxere
Abbreviated transcription (Latin):
celebrantꝰ. depositis armis ad
audiendum u̾bum dñi plebe
accuirrunt. Post multifarias
egestates : in breui ciuitas opu¬
lenta refloret. Que discordie
tempore distracta fuerant: pax
solidata reuocat ⁊ reducit. N¬
rantur solitudines: ⁊ deserta
pinguescunt. Requiescunt sin¬
głi sub uite ⁊ ficulnea sua:
nocturnȩ silent excubiȩ. ⁊ aꝑ¬
tis ianuis om̃is tior excludi¬
ditur. Dato tempore. innocen¬
tius eccłie ruinas restaurat. re¬
colligit exules. eccłiis antiqͦ
seruicia. depopulatas coloni¬
as expiilsis restituit: insuꝑ
⁊ congrua dona largitur. Mo¬
nasterium etiam apud aquas¬
saluias. in sc̃i anastasii mar¬
tiris honore constituit: quod
quidem ubi prius fuerat. s
hoc tempore sola eccłia deerat
habitator. Constructis itaq ce¬
nobialib mansionib ⁊ reforma¬
ta eccłia. assignatis etiam ad
alimonias domꝰ agris ⁊ uineis:
obtinuit. Mittitur gͥ bernar¬
dꝰ pisane olim eccłie uicedñs:¬

Expanded text:
celebrantur, depositis armis ad celebrantur, depositis armis ad audiendum verbum Domini plebes occurrunt Post multifarias egestates in brevi civitas opulenta refloret: quae discordiae tempore distracta fuerant, pax solidata reducit et revocat. Arantur solitudines, et deserta pinguescunt. Requiescunt singuli sub vite et ficulnea sua: nocturnae silent excubiae, et apertis januis, omnis timor excluditur. Dato tempore Innocentius Ecclesiae ruinas restaurat, recolligit exsules, ecclesiis antiqua servitia, 1112 depopulatas colonias expulsis restituit, insuper et congrua dona largitur. Monasterium etiam apud Aquas-Salvias in sancti Anastasii martyris honore constituit; quod quidem ibi prius fuerat, sed hoc tempore sola ecclesia, deerat habitator. Constructis itaque coenobialibus mansionibus, et reformata ecclesia, assignatis etiam ad alimonias domibus, agris, et vineis, obtinuit. Mittitur ergo Bernardus, Pisanae olim ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
da letatur. innocentio eccłia
redditur: romanus ppłs ut
pastorem ⁊ dñm innocentiũ
uenerat᷑. Abbas clareuallis in
mira reuerentia habetur: ab
omnib auctor pacis ⁊ pat̃ pa¬
trie predicat᷑. procedentẽ ui¬
ri nobiles ꝑsecuntur. accla¬
mat popłs. matrone sequunt᷑.
⁊ om̃s ei prompto animo ob¬
sequunt᷑. Sed qͣndiu ille glo¬
riam tolerauit: Quandiu pa¬
ce fruitus ẽ post tam diutur¬
num laborem: Nec diem pro
anno reciꝑe acquieuit. Seda¬
tis om̃ib ⁊ compositis. uix qͥn¬
q dies teneri potuit: qͥ septẽ
annis ⁊ ultra ꝓ resarcienda
cadem scissione sudauit. Exe¬
untem roma ꝓsequit᷑. dedii¬
cit clerus. occͣurrit ppłs. uni¬
uersa nobilitas comitat᷑. Nec
poterat sine communi mero¬
re dimitti: qͥ colebatur amore
Interea rome innocentius. po¬
testatiue agenda diponit: un¬
diq uisitatores occurrunt.
Alii cũ negociis. alii tantum
gr̃a congaudendi adueniunt.:
ꝓcessiones ꝑ eccłias solemnit̾

Expanded text:
da laetatur, Innocentio ecclesia da laetatur, Innocentio ecclesia redditur, Romanus populus ut pastorem et dominum Innocentium veneratur. Abbas Clarae-Vallis in mira reverentia habetur, ab omnibus auctor pacis, et pater patriae praedicatur. Procedentem viri nobiles prosequuntur, acclamat populus, matronae sequuntur, et omnes ei prompto animo obsequuntur. Sed quandiu ille gloriam toleravit? quandiu pace fruitus est post tam diuturnum laborem? Nec diem pro anno recipere acquievit. Sedatis omnibus et compositis, vix quinque dies teneri potuit, qui septem annis et ultra pro resarcienda eadem scissione sudavit. Exeuntem Roma prosequitur, deducit clerus, concurrit populus, universa nobilitas comitatur. Nec poterat sine communi moerore dimitti, qui colebatur amore Interea Romae Innocentius potestative agenda disponit, undique visitatores occurrunt. Alii cum negotiis, alii tantum gratia congaudendi adveniunt. Processiones per ecclesias solemniter
Abbreviated transcription (Latin):
pleta amorrei malicia an¬
głs ꝑcutiens gladium iam uibrarat:¬
brabͤ at ⁊ ꝑtransiens domos
quaꝵ suꝑliminaria sanguis
agni imbuerat. ad domũ
petri leonis ueniens. salutare
in ea ñ repꝑit signũ. Peussit
gͥ miserũ. nec tam̃ ilico defum¬
git᷑: s datur ꝑ tͥduum peni¬
tentie locus. Ille patientia dei
abiititur: ⁊ in peccato suo mo¬
rit᷑ desꝑatꝰ. Miserabili ponpa
corpꝰ eius effertur. cadauer eiꝰ
in latebris sepelitur: ⁊ usq¬
hodic fouea illa a catholicis
ignorat᷑. At tam̃ pars ipsius
papam gͥ ꝓ illo alterũ statueĩt
ñ tam exꝑtinatia scismatis.
qͣm ut oportumꝰꝑ aliquã tem¬
poris moram. pape innocentio
reconciliarentur. Quod sine
mora ꝑ manum serui sui xp̃e
effecit. Nam ⁊ ipse ridicłus
pontifex petrileonis heres. ad
eundem uirum d̾i nocte se
contulit: ⁊ ille eum nudatũ
qͥdem usurpatis insignib. ad
dñi innocentii pedes addux̃.
Quo facto. ciuitas gratulabim¬

Expanded text:
pleta Amorrhaei malitia, anpleta Amorrhaei malitia, angelus percutiens gladium jam vibrabat, et pertransiens domos, quarum superliminaria sanguis Agni imbuerat, ad domum Petri Leonis veniens, salutare in ea non reperit signum. Percussit igitur miserum, nec tamen illico defungitur: sed datur per triduum poenitentiae locus. Ille patientia Dei abutitur, et in peccato suo moritur desperatus. Miserabili pompa corpus ejus effertur, cadaver ejus in latebris sepelitur, et usqhodie fovea illa a Catholicis ignoratur. Attamen pars ipsius, Papam sibi pro illo alterum statuerunt; non tam ex pertinacia schismatis, quam ut opportunius per aliquam temporis moram papae Innocentio reconciliarentur: quod sine mora per manum servi sui Christus effecit. Nam et ipse ridiculus pontifex, Petri Leonis haeres, ad eumdem virum Dei nocte se contulit: et ille quidem nudatum eum usurpatis insignibus ad domini Innocentii pedes adduxit. Quo facto civitas gratulabun