comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
osus atq uenenosus. eccequid ds̃ colendus est miscricors & mise¬
rator longanimis & multae misericordiae qui non infino irascit᷑.
neq: in a&ernum indignabitur . qui non secundum peccata nostra
fecit nobis neque secundum iniquitates nostras r&ribuit nobis. sed
quantum distat oriens ab occidente. longe fecit a nobis peccata nr̃a
qui sicut miserator pater filus sic miseratur timentes se. quidic̃
nolo mortem impii quantum ut reuestatur &uiuat. Non ille
qui propter iucrorum auaritiam &iam eum seruum qui non
perdit talentum quod acceperat tantum quia non amplius ad qui¬
siuit ligatis manibus & pedibus proici iussit intenebras exterio¬
res ubi ess& ei fl&us & stridordentium. & qui hominem non haben¬
tem uestem nuptialem de conuiuio suo tollit. & similiter alliga¬
tum simili supplicio punit. & qui uenientibus ad se &pulsantibus

Expanded text:
osus atque venenosus: Ecce qui Deus colendus est, misericors et miseosus atque venenosus: Ecce qui Deus colendus est, misericors et miserator, longanimis et multae misericordiae; qui non in finem irascetur, neque in aeternum indignabitur; qui non secundum peccata nostra fecit nobis, neque secundum iniquitates nostras retribuit nobis; sed quantum distat oriens ab occidente, longe fecit a nobis peccata nostra; qui sicut miseratur pater filios, sic miseratur timentes se ; qui dicit, Nolo mortem peccatoris, quantum ut revertatur et vivat . Non ille qui propter lucrorum avaritiam, etiam eum servum qui non perdidit talentum quod acceperat, tantum quia non amplius acquisivit, ligatis manibus et pedibus projici jussit in tenebras exteriores, ubi esset ei fletus et stridor dentium : et qui hominem non habentem vestem nuptialem de convivio suo tollit, et similiter alligatum simili supplicio punit : et qui venientibus ad se, et pulsantibus,
Abbreviated transcription (Latin):
aurizat iram cor inpenitens. nisi apud cum qui uiuos est
iudicaturus & mortuos. Neque enim nesciunt &iam illi uete¬
res librithesaurum desiderabilem: Dequo ibi scriptum est qđ
requi escat inorosapientis : & inpro uerbis legitur quia ds̃
thes aurizat diligentibus se salutem: It esuas proph& adicit
inthesauris salus nr̃a ibi sapientia &disciplina &pi&as ad dm̃
hisunt thesauri iustitiae. Sed uaniloqui & mentis seductores ad¬
uersantes litteris sacris quas intellegere nolunt. eligunt excis
aspera quacibi leguntur ad conmenchindam scueritatem dĩ
&d elitteris euangelicis & a postolicis lenia quae ibi legunt ad
conmendandam bonitatem dĩ apud homines imperitos qua si
eo modo aduersur nouo testamento : quo iste u&eri carpens
deu&eri quibus ibi commendatur diboni tas & ccontrario
de nouo quibus ibi commendatur dĩ seueritas. &dam & inuidi¬

Expanded text:
aurizat iram cor impoenitens, nisi apud eum qui vivos est aurizat iram cor impoenitens, nisi apud eum qui vivos est judicaturus et mortuos? Neque enim nesciunt etiam illi veteres Libri thesaurum desiderabilem, de quo ibi scriptum est quod requiescat in ore sapientis . Et in Proverbiis legitur, quia Deus thesaurizat diligentibus se salutem ; et Isaias propheta dicit, In thesauris salus nostra: ibi sapientia et disciplina et pietas ad Dominum. Hi sunt thesauri justitiae . Sed vaniloqui et mentis seductores adversantes Litteris sacris, quas intelligere nolunt, eligunt ex eis aspera quae ibi leguntur ad commendandam severitatem Dei; et de Litteris evangelicis atque apostolicis lenia quae ibi leguntur ad commendandam bonitatem Dei: et apud homines imperitos hinc ineo modo adversetur Novo Testamento, quo iste Veteri, carpens de Vetere quibus ibi commendatur Dei bonitas, et e contrario de Novo quibus ibi commendatur Dei severitas; et clamet invidi
Abbreviated transcription (Latin):
dum ne i ftum an potius execrandum. fugiendum q eẽ dicimꝰ
antim& dexp̃o istadicere neipse ignis acerni supplicium non
euadat. quo ille impios praeparat mittere. Et ignoratm ser
haec dicendo dedõ proph&arum deipso sedicere cuius tam trem̃¬
dam seucritatem in euangelio formidat offendere: Reprehen
dit &iam quod poenas impiorum significatas peruuam fellis
& botrum amaritudinis & furor draconum atq aspidum
collectas dicit esse ds̃ apud se & signata inthesauris. redden¬
das in tempore cum lapsus fuerit peseorum. ignorans thes¬
auros hic appellatos occultas dispositiones dĩ. qui disponit red¬
dere unicuiq secundum opera eius. unde apłs dic̃. Tuautem
secundum duritiam cordistui &cor inpenitens thesaurizas
tibi iram inde irae & reuelationis iusti iudicidi: qui redd&
unicuiq secundum opera eius. Apud quem sibi enimthes¬

Expanded text:
dumne istum an potius exsecrandum fugiendumque esse dicemus? dumne istum an potius exsecrandum fugiendumque esse dicemus? An timet de Christo ista dicere, ne ipsius ignis aeterni supplicium non evadat, quo ille impios praeparat mittere; et ignorat miser haec dicendo de Deo Prophetarum, de ipso se dicere, cujus tam tremendam severitatem in Evangelio formidat offendere? CAPUT XVII. 34. Reprehendit etiam, quod poenas impiorum significatas per uvam fellis et botrum amaritudinis, et furorem draconum atque aspidum, collectas dicit esse Deus apud se, et signatas in thesauris suis, reddendas in tempore, cum lapsus fuerit pes eorum : ignorans thesauros hic appellatas occultas dispositiones Dei, qui disponit reddere unicuique secundum opera ejus. Unde Apostolus dicit: Tu autem secundum duritiam cordis tui et cor impoenitens, thesaurizas tibi iram in die irae et revelationis justi judicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera ejus . Apud quem enim sibi thes
Abbreviated transcription (Latin):
gladium meum in ebriabo sagittas meas insanguine. & gladius
meus manducabit carnes. desanguine uulncratorum. Dequi¬
bus uerbis sic iste accusat dm̃. uelut semper humanum sangui¬
nem esurientem quasi dixerit in ebriabo me sanguine. aut
manducabo carnes desanguine uulneratorum. Sed quantum¬
lib& hanc utilem dĩ comminationem tam quam facinori saui¬
dam. & ut dicit insola crudelitatemalis tantum modo glori¬
antem . uanus &uesanus exhorreat : quid aut quantum ual&
uerbis comparata dicentis. discedite a me meledicti in ignem
a &ernum qui paratus est diabolo & angeliscius. ibi non sangui¬
ne in ebriantur sagittae. sed non satiabuntur membris omnib
flammae. nec carnes gladiis manducabit sensum doloris
citius auferens mortius quam inferens uulneratis. sed nemo
cruciatibus saltim moriendo subtrahitur. Ne in moriente
simul &iam ipsa poena moriatur. Cur non hic dicit colen¬

Expanded text:
gladium meum, inebriabo sagittas meas sanguine, et gladius gladium meum, inebriabo sagittas meas sanguine, et gladius meus manducabit carnes de sanguine vulneratorum . De quibus verbis sic iste accusat Deum, velut semper humanum sanguinem esurientem, quasi dixerit, Inebriabo me sanguine; aut, Manducabo carnes de sanguine vulneratorum. Sed quantumlibet hanc utilem Dei comminationem tanquam facinoris avidam, et, ut dicit, in sola crudelitate malis tantummodo gloriantem, vanus et vesanus exhorreat; quid aut quantum valet, verbis comparata dicentis, Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus? Ibi non sanguine inebriabuntur sagittae; sed non satiabuntur membris omnibus flammae: nec carnes gladius manducabit, sensum doloris citius auferens mortuis, quam inferens vulneratis; sed nemo cruciatibus saltem moriendo subtrahitur, ne in moriente simul etiam ipsa poena moriatur. Cur non hic dicit: Colen
Abbreviated transcription (Latin):
prȩparatur si autem consolari hominem ut desuo respondeat
ubi omnis homomendax. contemnit culpam. exaggerat poe¬
nam . Illam quippe non uidit mente carnali. hanc exhorr&
carne mortali talis est iste in omnium hominum qui puniunt
ud corripiuntur. in u&cri testamento longe mitioribus
quam leguntur in euangelio corporalib: poenis. Quod enim dilu¬
uium comparari aernis ignibus potest. quaccedes quȩ
uulnera quae corporum mortes cruciatib sempiternis uiginti
quattuor milia cadentium tanto buccarum strepitu inflat
insinus quasi non in numerabilia milia cottidie moriantur toto
orbeterrarum. sed transitoria ista corporum mors est: Quis
uero aestimare possit quod milia stabunt ad sinistram exom¬
nibus gentibus. quae sempiternis damnanda sunt ignib Fat
iste & damn& ore apesto &oculis dausis quasi confessus sitdscru
delitatem: Quia dicit perproph&am exacuam sicut fulgur

Expanded text:
praeparatur. Si autem consulas hominem, ut de suo respondeat praeparatur. Si autem consulas hominem, ut de suo respondeat tibi, omnis homo mendax , contemnit culpam, exaggerat poenam: illam quippe non videt mente carnali, hanc exhorret carne mortali. Talis est iste in omnium hominum, qui puniuntur vel corripiuntur in Vetere Testamento, longe mitioribus quam leguntur in Evangelio, corporalibus poenis. Quod enim diluvium comparari aeternis ignibus potest? quae caedes, quae vulnera, quae corporum mortes cruciatibus sempiternis? Viginti quatuor millia cadentium, tanto buccarum strepitu inflat insanus, quasi non innumerabilia millia quotidie moriantur toto orbe terrarum? Sed transitoria ista corporis mors est: quis vero aestimare possit, quot millia stabunt ad sinistram ex omnibus gentibus, quae sempiternis damnanda sunt ignibus? 33. Eat iste et clamet ore aperto et oculis clausis, quasi confessus sit Deus suam crudelitatem, quia dicit per prophetam: Exacuam sicut fulgur
Abbreviated transcription (Latin):
linguam repperir& alienam incum que blasphemam & quałs
est huius impia garrulitate damnabilem a cerbius & amari¬
us exagitar&ur. quam quod iste de obsomo sacrificii praegusta¬
to corporilem temporalemq poenam prosa crilegio sic indignatus
ingestam. ubiuenturum sedñs & adsinistram positis gentibus
minatur esse dicturum. Ite inignem axernum qui paratus est dia¬
bolo & angelis eius. huius tanti supplicii quaere causam. Esuriui
inquit & non dediftis mihi manducare. Ecce proesca temporali
non ablata sed nondata. a&ernum & horrendum supplicium com¬
minatur. & recte si consulas ueritatem perparuum est enim
quod in elemosinis datur. sedcum piedatur A&ernum inde me¬
ritum comparitur. & ideo potius quia paruum est qđ dat᷑ magna
impi&ite nondatur : Vnde non mirum est quod tantȩ sterili¬
tati uelut infructuosarum arborum. ignis aderni suppliciũ

Expanded text:
linguam reperiret alienam in eumque blasphemam, et qualis linguam reperiret alienam in eumque blasphemam, et qualis est hujus, impia garrulitate damnabilem, acerbius et amarius exagitaretur, quam quod iste de obsonio sacrificii praegustato, corporalem temporalemque poenam pro sacrilegio sic indignatur ingestam; ubi venturum se Dominus, et ad sinistram positis gentibus minatur esse dicturum, Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus? Hujus tanti supplicii quaeris causam? Esurivi, inquit, et non dedistis mihi manducare . Ecce pro esca temporali, non ablata, sed non data, aeternum et horrendum supplicium comminatur. Et recte, si consulas veritatem. Perparvum est enim quod in eleemosynis datur; sed cum pie datur, aeternum inde meritum comparatur. Et ideo potius quia parvum est quod datur, magna impietate non datur. Unde non mirum est quod tantae sterilitati velut infructuosarum arborum, ignis aeterni supplicium
Abbreviated transcription (Latin):
reus erit iudicio Ego autem dico uob. quicumq iratus fue¬
rit fratri suo reuserit iudicio. Qui autem dixerit racha
reus erit concilio. Quiautem dixerit fatue. reus erit gehen¬
nȩ ignis. Q uidtam paruum in peccatis. quam fratridicere
fatuȩ. Quidtam magnum insuppliciis. quam gehenna ignis.
Si inlege uel proph&is iste inuenis s& aliquem quõ dixis s&
fratri suo fatue. lapidari ius sum fuiss& diuinitus. quante dm̃
crudelitatis arguer&. Quis non autem dico lpidari sed
persingulos artus immo ꝑsingula corporis frusta paula¬
tim atq: minu tatim uiuens & sentiens dilaniari consumiq
maluiss& quam gehennae ignib mancipari. Absit tam̃
utcrudeliorem quisquam dicat euangelii quam legis dm̃
intellegens. utriusq esse unum & eundem dm̃ in lege ter¬
rentem carnalibus. in euangelio spiritalibus poenis&ibi
& hic fidelem numquam fidelem. Quid illud non nesi axpõ

Expanded text:
reus erit judicio. Ego autem dico vobis: Quicumque iratus fuereus erit judicio. Ego autem dico vobis: Quicumque iratus fuerit fratri suo, reus erit judicio; qui autem dixerit, Racha, reus erit concilio; qui autem dixerit, Fatue, reus erit gehennae ignis . Quid tam parvum in peccatis, quam fratri dicere, Fatue? Quid tam magnum in suppliciis, quam gehenna ignis? Si in Lege vel Prophetis iste invenisset aliquem, quoniam dixisset fratri suo, Fatue, lapidari jussum fuisse divinitus, quantae Deum crudelitatis argueret? Quis non autem, non dico lapidari, sed per singulos artus, imo per singula corporis frusta, paulatim atque minutatim, vivens et sentiens dilaniari consumique maluisset, quam gehennae ignibus mancipari? Absit tamen ut crudeliorem quisquam dicat Evangelii Deum quam Legis Deum, intelligens utriusque esse unum et eumdem Deum, in Lege terrentem carnalibus, in Evangelio spiritualibus poenis; et ibi et hic fidelem, nusquam crudelem. 32. Quid illud? nonne si a Christo
Abbreviated transcription (Latin):
sic ergo & sacrificia uisibilia cum sint interrenis rebus exigua
magnarim qm̃ diuinarum signa sunt rerum. inquibus filii
sacerdotis scipsos dõ cuius honor insa crificuis ostenditur prae¬
ferebant: Non autem ille conuiua sep̃tulit sponso. sed tantũ
non congruit qui nuptialem tunicam non habebat: Uerũ¬
tamen inter ipsas poenas quibus utrumq uindicatum est:
ille quid dist& aduertit : quamq: in comparabilit̃ ista illam
uindicat intellegit. qui corporalib temporalibq spiritalia
& sempiterna praeponit. Nerum quidopus est demysticis
significationibus sacrificiorum uestisq nuptialis in conueni¬
entem carnalib sensibus uelle inculcare sermonem. Ecce
quod est manifestius proferamus euangelium legiu& eri
comparans dñs & non illud malum quod homines antedidi¬
cerant. sed quod ipse docebat ꝑfectius esse conteftans: audis¬
tis inquit quia dictum est non ocides. qui autem occiderit

Expanded text:
Sic ergo et sacrificia visibilia, cum sint in terrenis rebus exigua, Sic ergo et sacrificia visibilia, cum sint in terrenis rebus exigua, magnarum, quoniam divinarum signa sunt rerum, in quibus filii Sacerdotis se ipsos Deo, cujus honor in sacrificiis attenditur, praeferebant. Non autem ille conviva se praetulit sponso, sed tantum non congruit, quia nuptiarum tunicam non habebat. Verumtamen inter ipsas poenas quibus utrumque vindicatum est, ille quid distet advertit, quamque incomparabiliter ista illam vincat, intelligit qui corporalibus et temporalibus spiritalia et sempiterna praeponit. Verum quid opus est de mysticis significationibus sacrificiorum vestisque nuptialis inconvenientem carnalibus sensibus velle inculcare sermonem? Ecce quod est manifestius proferamus. Evangelium legi veteri comparans Dominus, et non illud malum quod homines ante dedicerant, sed quod ipse docebat, perfectius esse contestans. Audistis, inquit, quia dictum est: Non occides; qui autem occiderit,
Abbreviated transcription (Latin):
dicauit. ubi dĩ timorem potuerunt augero uicturi percoꝵ
mortem qui fuerant &sisenescirent post non longa tempo¬
rum spatia morituri. mostib quippe corporum: legimus
alios &iam mostuos propter non sua sed aliena peccata. ubi
magis est indolore cordis plaga uiuentium quam in resolutione
carnis poena morientium. ubi animae decorporibus ex euntes.
suas causas habent uel malas uel bonas. non propter ea graua¬
tȩ quia exutȩ. animarum uero moste aliis pro alio plectit᷑
nemo  Sed hoc dico quantum exiftim & iste fuisse peccatũ.
quod in conuiuio nuptiali inuentus est homo non habens uestẽ
nuptialem: Puto sihumana consideratione ista m&iamur.
huic aliquantulum sufficere debuit erubescero. & plurimum
inuitantis indignatio protender&ur uestem mutare con¬
pellit. &tamen dictum est. Ligate illi manus & pedes. & proiute
nuptialem. Quoniã ista parua magnarum signa sunt rerũ:

Expanded text:
dicavit, ubi Dei timorem potuerunt augere victuri, per eorum dicavit, ubi Dei timorem potuerunt augere victuri, per eorum mortes qui fuerant, et, si se nescirent post non longa temporum spatia morituri. Mortibus quippe corporum legimus alios etiam mortuos propter non sua, sed aliena peccata . Ubi magis est in dolore cordis plaga viventium, quam in resolutione carnis poena morientium; ubi animae de corporibus exeuntes suas causas habent vel malas vel bonas, non propterea gravatae quia exutae; animarum vero morte alius pro alio plectitur nemo. Sed hoc dico, quantum existimet iste fuisse peccatum, Quod in convivio nuptiali inventus est homo non habens vestem nuptialem. Puto, si humana consideratione ista metiamur, huic aliquantulum sufficere debuit erubescere, et, ut plurimum invitantis indignatio protenderetur, vestem mutare compelli. Et tamen dictum est: Ligate illi manus et pedes, et projicnuptialem quoniam ista parva magnarum signa sunt rerum.
Abbreviated transcription (Latin):
unus &uerus est ds̃ crimine crudelitatis arguendus. quia
propter leuissimas causas. uel &iam crubescentes poenam
mortis. uel corporilis inflixit qđ dauid populum numerass&.
quod infantes sicut istedic̃. filii heli sacerdotis uł ollis uel cacabis
dõ p̃paratis aliquid degustas sent. Qua in re non disputo quan¬
tum & quam pernitiosum elationis uitium tam scõ uiro ut
uell& dĩ populum numerare subrepserit. eorumquemor¬
tib non aernis. sediamiamq: humana conditione uentu¬
ris. & celeriter transituris fuerit flagellatus : quorum fue¬
rat multitudine inflatus. Nec dico filios heli non fuisse infantes
ut iste loquitur. nesciens quid loquat᷑ . s. eius &atis quia possent & de¬
berent prosacrilego ausu quose dñõ dõ insacrificiis p̃fererebant dig¬
na cohertione cohiberi quod neglectũ ds̃ non sibi consulens
sed populo cui religio pi&asq profuiss&. bello &iam uin¬

Expanded text:
unus et verus est Deus, crimine crudelitatis arguendus, quia unus et verus est Deus, crimine crudelitatis arguendus, quia propter levissimas causas vel etiam erubescendas poenam mortis vel corporalis inflixit, quod David populum numerasset, quod infantes, sicut iste dicit, filii Heli sacerdotis de ollis vel cacabis Deo praeparatis aliquid degustassent: qua in re non disputo quantum et quam perniciosum elationis vitium tam sancto viro, ut velle Dei populum numerare subrepserit, eorumque mortibus non aeternis, sed jam humana conditione venturis, et celeriter transituris, fuerit flagellatus, quorum fuerat multitudine inflatus . Nec dico filios Heli non fuisse infantes, ut iste loquitur, nesciens quid loquatur, sed ejus aetatis qua possent et deberent, pro sacrilego ausu quo se Domino Deo in sacrificiis praeferebant, digna coercitione cohibere ; quod neglectum Deus, non sibi consulens, sed populo cui religio pietasque profuisset, bello etiam vin
Abbreviated transcription (Latin):
&iam illo modo quotrucidauit sacerdos finees fornicarios
in ipso conplexu nefariȩ uoluptatis. terribile constituens
aduersus execrandas libidines ultionis exemplum. propter
quod maxime dõ placuit
Quis in quam non mall& tali¬
genere mortis interfici. Quis non postremo igne consumi
ud ferinis morsibus peripsa pudenda lamari quammitti
ingehennam ignis axerni. Cur igitur ds̃ xp̃ianorũ pec¬
cantes: talib mostib puniat. ut post corporis interitum tran¬
sitorium sequatur ingehenna sine fine supplicium. nisi quia
testamenti utriusq unus est ds̃. Nã possent iuda ei dicere aduer¬
sus huius impi&atem quantũ lib& ex agger&. bella cedes uulnera.
funera. sanguinem. longe in comparabiliter dõ nro dm̃ sehabere
mitiorem. longe scilic& mitius pumentem transitoriismor¬
tibus corporum : quam flammis perp&ius gehennarum
At enim propter ea uid& huic ds̃ legis & proph&arum. qui

Expanded text:
etiam illo modo quo trucidavit Sacerdos Phinees fornicarios etiam illo modo quo trucidavit Sacerdos Phinees fornicarios in ipso complexu nefariae voluptatis, terribile constituens adversus exsecrandas libidines ultionis exemplum, propter quod maxime Deo placuit, quis, inquam, non mallgenere mortis interfici? Quis non postremo igne consumi, vel ferinis morsibus per ipsa pudenda laniari, quam mitti in gehennam ignis aeterni? Cur igitur Deus Christianorum peccantes talibus mortibus puniat, ut, post corporis interitum transitorium, sequatur in gehennam sine fine supplicium, nisi , quia testamenti utriusque unus est Deus? Nam possent Judaei dicere adversus hujus impietatem, quantumlibet exaggeret bella, caedes, vulnera, funera, sanguinem, longe incomparabiliter Deo nostro Deum se habere mitiorem: longe scilicet mitius punientem transituris mortibus corporum, quam flammis perpetuis gehennarum. At enim propterea videtur huic Deus legis et prophetarum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
mortem significat animarum. magis est utiq: illa fidelibus
horrenda & m&uenda quam corporum. Unde idem dñs
dicit. N olite timere cos qui occidunt corpus. Animam autẽ
non possunt occidere. sed potius eumtim&e qui potest amima
& corpus perdere ingehennam. Huius generis mortes
perquas ammae mittuntur ingehennam. siquis fideli mente:
ut dignum est cogitauerit: ualde utiliter aestima uit. quam¬
lib& ingentissimam stragem & sanguinis fluuios mortalium
corporalium. & quo modo cumq: quando cumq: moriturorũ.
Quas cedes iste exaggerans & scolastica uanitate describens.
ad plas phemandũ dm̃ qui talib: mortibus eos quibus huius¬
modi terror utilis fuerat flagellabat horrorem incutit
mortalibus sensibus & aliquid seagere putat calces aduer¬
sus ftimulum iaciendo. utcum. morte carnis accusat dĩpro¬
uidentiam : morte cordis mittatur ingehennam: Quis autẽ
utrius que lib& sexus homo non mal& gladio trucidari

Expanded text:
mortem significat animarum, magis est utique illa fidelibus mortem significat animarum, magis est utique illa fidelibus horrenda et metuenda quam corporum. Unde idem Dominus dicit: Nolite timere eos qui occidunt corpus, animam autem non possunt occidere; sed potius eum timete qui potest et animam, et corpus perdere in gehennam . Hujus generis mortes, per quas animae mittuntur in gehennam, si quis fideli mente ut dignum est cogitaverit, valde viliter aestimabit quamlibet ingentissimam stragem, et sanguinis fluvios mortalium corporum, et quomodocunque quandocunque moriturorum; quas caedes iste exaggerans et scholastica vanitate describens, ad blasphemandum Deum, qui talibus mortibus eos quibus hujusmodi terror utilis fuerat flagellabat; horrorem incutit mortalibus sensibus, et aliquid se agere putat calces adversus stimulum jaciendo, ut, cum de morte carnis accusat Dei providentiam, in morte cordis intratur in gehennam. Quis autem utriuslibet sexus homo non mallet gladio trucidari,
Abbreviated transcription (Latin):
dequibusdam. tradidit illos ds̃ in reprobam mentem ut faci¬
ant quac non conueniunt. Hoc despũ mendacii quem ds̃
qui bene utitur &iam malis iustissimo iudicio ad impiumrgẽ
decipiendum misit. Sicut micheas proph&a sibi uisione in pro¬
ph&ica monstratum esse testatur. Nequo enim dubita uit tale
aliquid diccre apos tolus paulus cum se scir& uerissime dicere ubi
ait. Mittit illis ds̃ operationom erroris ut credant mendacio
& iudicentur omnes qui non crediderunt ueritati. sed consen¬
serunt iniquitati : Hoc defacto ꝑmorsen. cuidix̃ ds̃. accipeomnes
duces populi & uictima illos dño contra solem. hoc est inmanifesto
perdiem uel quod factum idolum moyses ita uindicauit ut
nec proximo suo quisq parcer& ferro ꝑimens impios. Neque
enim & dns ihs̃ non dixit. eos autem qui noluerunt me regna re
sibi addicite & inter ficite coram me Ubi profecto quia

Expanded text:
de quibusdam: Tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut facide quibusdam: Tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut faciant quae non conveniunt . Hoc de spiritu mendaci, quem Deus, qui bene utitur etiam malis, justissimo judicio ad impium regem decipiendum misit, sicut Michaeas propheta sibi in visione prophetica demonstratum esse testatur . Neque enim dubitavit tale aliquid dicere apostolus Paulus, cum se sciret verissime dicere, ubi ait: Mittet illis Deus operationem erroris, ut credant mendacio, et judicentur omnes qui non crediderunt serunt iniquitati . Hoc de facto per Moysen, cui Deus dixit: Accipe omnes duces populi, et victima illos Domino contra solem, hoc est in manifesto per diem . Vel quod factum idolum Moyses ita vindicavit ut nec proximo suo quisque parceret, ferro perimens impios . Neque enim et Dominus Jesus non dixit: Eos autem qui noluerunt me regnare sibi, adducite; interficite coram me : Ubi profecto, quia
Abbreviated transcription (Latin):
iste insanus & praeceps cum xpĩanum esse seract&. hoc rep̃¬
hendit indõ proph& arum quod indõ inuenit apostolorum
quoniam idem ds̃ est & illorum &istorum Quoda
Quod autem
deisto commemoraui quem pigrum seruum misit intene¬
bras exteriores. scueritas dĩ ubi nec futurorum in prouidus
dicitur quia tali pecuniam suam credidit. nec in potens
tiosus quod aluce separatum intenebras misit hoc deomnib
poenis hominum quac leguntur in proph&icis libris inflictȩ
fuis se pcecantibus : deb& fidelis lector aduortero : Hoc ergo
&iam deluuio . neq enim dñs ihs̃ nontale aliquid futurum
in suo praenuntiauit aduentu quando ait. sicut indicbus noe
manducabant. & bibebant nouellabant. aedificabant nu¬
bebant . uxores ducebant. uenit diluuium & perdidit omnes:
sic erit aduentus fili hominis. Hoc &d cobduratione cordis
phara onis ne que enim noui testamenti litterie non dicunt

Expanded text:
iste insanus et praeceps, cum christianum esse se jactet, hoc repriste insanus et praeceps, cum christianum esse se jactet, hoc reprehendit in Deo Prophetarum, quod in Deo invenit Apostolorum; quoniam idem Deus est et illorum, et istorum? 28. Quod autem de illo commemoravi, quem pigrum servum misit in tenebras exteriores severitas Dei, ubi nec futurorum improvidus dicitur quia tali pecuniam suam credidit, nec impotens tiosus quod a luce separatum in tenebras misit: hoc de omnibus poenis hominum, quae leguntur in propheticis Libris inflictae fuisse peccantibus, debet fidelis lector advertere. Hoc ergo etiam de diluvio. Neque enim Dominus Jesus non tale aliquid futurum in suo praenuntiavit adventu, quando ait: Sicut in diebus Noe manducabant, bibebant, novellabant, aedificabant, nubebant, uxores ducebant; venit diluvium et perdidit omnes: sic erit et adventus Filii hominis . Hoc et de obduratione cordis Pharaonis. Neque enim Novi Testamenti litterae non dicunt
Abbreviated transcription (Latin):
ac malitiosum. quod seruo suo inuiderit lucem ac salutem
quem proici iussit intenebras ubi ess& fl&us & stridorden¬
tium: Si autem dexpo ista nondicit nehoc modo se indic&
non esse xp̃ianum curaud& dicere dehominis conditore
& peccati merito damnatore. quod non aud& dicere deho¬
minis redemptore. & sieius prȩcepta. contempserit : poena
a&ernae mortis ultorem eundem ipsum scilic&. Aam& in
quem alium nisi inxpm haec maledicta nesciens iste iaculat᷑
quando quidem illeait. sicreder&is moysi. creder&is &mihi
Deme enim ille scripsit. quid enim pater sine filio ueltunc
fecit uel umquam facit. Si ergo salubriter non solum bo.¬
nitatem. uerum &iam seueritatem dĩ scã scriptura com¬
mendat. Quoniam &amatur ds̃ utiliter & timetur
unde apostolus eodem loco utrumq commemorat dicens
Uides ergo bonitatem & seueritatem dĩ. quid est quod

Expanded text:
ac malitiosum, quod servo suo inviderit lucem ac salutem, ac malitiosum, quod servo suo inviderit lucem ac salutem, quem projici jussit in tenebras, ubi esset fletus et stridor dentium. Si autem de Christo ista non dicit, ne hoc modo se indicet non esse christianum; cur audet dicere de hominis conditore et peccati merito damnatore, quod non audet dicere de hominis redemptore, et si ejus praecepta contempserit, poena aeternae mortis ultore, eodem ipso scilicet? Nam in quem alium nisi in Christum haec maledicta nesciens iste jaculatur? quandoquidem ille ait, Si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scripsit . Quid enim Pater sine Filio vel tunc fecit, vel unquam facit? Si ergo salubriter, non solum bonitatem, verum etiam severitatem Dei sancta Scriptura commendat, quoniam et amatur Deus utiliter et timetur; unde Apostolus eodem loco utrumque commemorat dicens, Vides ergo bonitatem et severitatem Dei : quid est quod
Abbreviated transcription (Latin):
magnopere cogitauit. Tertio ad maledictum seconuestisse
superatum unde scitdm̃ non praes cisse quod contigit. anquia
contigit : quin immo sinon contigiss&. nullo modo id prȩsciss&
futurum qr nonerat futurum. Aut siputat propter ca non
ad qui situro . quod propter ea utique dederat ut cius augene᷑
pecunia. quicquid est quod illa significat. Ergo quia con¬
tigit ut ille sua pigritia nihil adquirer&. hoc non prȩsciuit
ille quidedit. dicere &iam potest non implesse dehoc lucro xp̃m
quod magno pere cogitauit. Potest & illud testium ad male¬
dictum se conuertisse superatum. quoniam dixit ligate illi
manus & pedes & proicite eum intenebras exteriores. sicut
deadam dictum est. ut aligno uitae separaturus. morte
&iam corporis plecter&ur. Huic enim homini deserto
deficientis maledictum uid&ur potentis imperium
Dicat ergo inpotentem xpm̃ quoniam dequirenda spiritali
pecunia non potuit quod cu piebat efficere: Dicat emulum

Expanded text:
magnopere cogitavit; tertio ad maledictum se convertisse magnopere cogitavit; tertio ad maledictum se convertisse superatum. Unde scit Deum non praescisse quod contigit? an quia contigit? quinimo si non contigisset, nullomodo id praescisset futurum, quia non erat futurum. Aut si putat propterea non acquisituro, quod propterea utique dederat ut ejus augeretur pecunia, quidquid est quod illa significat . Ergo quia contigit ut ille sua pigritia nihil acquireret, hoc non praescivit ille qui dedit? Dicere etiam potest non implesse de hoc lucro Christum quod magnopere cogitavit. Potest et illud tertium, ad maledictum se convertisse superatum, quoniam dixit: Ligate illi manus et pedes, et projicite eum in tenebras exteriores , sicut de Adam dictum est ut, a ligno vitae separatus , morte etiam corporis plecteretur. Huic enim homini deserto deficientis al., definientis maledictum videtur impotentis imperium. Dicat ergo impotentem Christum, quoniam de acquirenda spiritali pecunia non pot
Abbreviated transcription (Latin):
rant conftituti. Deinde istis deparadyso promerito suae
iniquitatis eiectis. mansit ad memoriam signi fican despiritalis
arboris uitae quod ost ut diximus sapientia beatarum cibus
in mutabilis animarum. Utrum autem illo cibo nunc uescatur
aliquis nisi forte enoch & helias. Non temere ad seuerandum
puto: ligno tamen illo uitae quod est inspiritali paradrsonisi
alerentur animae beatorum non promunere pi&atis & fide¬
lis simȩ confessionis latronis ani mȩ credentis in xpm legere¬
mus. paradi sum eodem dic fuisse concessum Amen inquit
dico tibi hodie mecum eris inparadiso. Esse autem ubi cũ
xpõ. hoc est essecum uitae ligno . ipse est quippe sapientia de
qua ut superius commemoraui scriptum est lignum uitae
est amplectentibus eam. Num quid nam & hoc refellendũ
est. quod uelut acute ut sibi uid&ur in rid& premo dm̃ non
praescis se quod contigit. deinde implere non ualuis se quod

Expanded text:
rant constituti. Deinde istis de paradiso pro merito suae rant constituti. Deinde istis de paradiso pro merito suae iniquitatis ejectis mansit ad memoriam significandae spiritalis arboris vitae, quod est, ut diximus, ipsa sapientia, beatarum cibus immutabilis animarum. Utrum autem illo cibo nunc vescatur aliquis, nisi forte Henoch et Helias, non temere asseverandum puto: ligno tamen illo vitae, quod est in spirituali paradiso, nisi alerentur animae beatorum, non, pro munere pietatis et fidelissimae confessionis, latronis animae credentis in Christum legeremus paradisum eodem Dei munere fuisse concessum: Amen, inquit, dico tibi, hodie mecum eris in paradiso . Esse autem ibi cum Christo, hoc est esse cum vitae ligno. Ipse est quippe sapientia, de qua, ut superius commemoravi, scriptum est, lignum vitae est amplectentibus eam . Nunquidnam et hoc refellendum est quod velut acute, ut sibi videtur, irridet: primo Deum non praescisse quod contigit; deinde implere non valuisse quod
Abbreviated transcription (Latin):
dixerit aut in illo libro alicubi legerit. quod nondum adam
sumpserat excibo arboris uitȩ : quin potius intellegendus est
quõ inde illi uita incorpore perp&ua suppe&ebat. neu&us¬
tate consumer&ur a&atis. ad hoc inde prohibitus ut ex
peccati poena um illi ess& necessitas mortis. Quomodo
inquit exdĩ maledicto mori coeperit : quam uita ipsanũ¬
quam exipso initium sumpserit: quasi optauerit ei ds̃
mortem sicut homo homini ac non dĩ uerba ad sententiam
pertinent punientis. non ad iram maledicentis. Punire
autem morte corporali fuit . auitȩ arbore separare
cum iam fuis s& spiritaliter mortuus anima. utique
separatus abalimento sapientiae. Os itaque quid ei contigiss&
in animo significare uoluit. separando eum aligno uitae quo
significatur sapientia. Sed ista inquit arbor quae in para¬
dyso uitae fructus ferebat. cui proderat cui nisi prius illis
primis hominibus masculo & feminae qui inpara drso fue¬

Expanded text:
dixerit, aut in illo libro alicubi legerit, quod nondum Adam dixerit, aut in illo libro alicubi legerit, quod nondum Adam sumpserat ex cibo arboris vitae. Quin potius intelligendus est, quoniam inde illi vita in corpore perpetua suppetebat, ne vetustate consumeretur aetatis, ad hoc inde prohibitus, ut ex peccati poena jam illi esset necessitas mortis. 25. Quomodo, inquit, ex Dei maledicto mori coeperit, cum vita ipsa nunquam ex ipso initium sumpserit? Quasi optaverit ei Deus mortem, sicut homo homini: ac non Dei verba ad sententiam pertineant punientis, non ad iram maledicentis. Punire autem morte cocum jam fuisset spiritaliter mortuus, animo utique separatus ab alimento sapientiae: Deus itaque quid ei contigisset in animo significare voluit, separando eum a ligno vitae, quo significabatur sapientia. Sed ista, inquit, arbor, quae in paradiso vitae fructus ferebat, cui proderat? Cui? nisi prius illis primis hominibus masculo et feminae, qui prius in paradiso fue
Abbreviated transcription (Latin):
tor doctus non calumniator indoctus : Porro autem cuidis¬
plic& peccator prohibitus aligno uitae. Quid nisi impune
uult male uiuere. Nec magnum eratdõ & alio quolib& modo
uitam sub trahere homini quem uiuere noluss&. sad quoniam
rationales animae desapientia uiuunt quarum mors est insipi¬
entia: buius rei significandae gratia lignum uitae in para drso
fructus uo mori hominem nec corpore siner&. Quodergo inde
separatus. traditus est mosti. consumendus a&ate quod nequa¬
quam illi accidis s&. si semper codem cibo fruer&ur significatũ
est quod prius aspiritali uitaeligno proptes peccatum ani¬
ma eius exdusa est . & ista quadam sua interiore morte lammor¬
tua. Nam desapientia scriptum eftlignum uitae est amplec¬
tentibus eam quod iste non intellegens ait Quatenus ergo
ante maledictum inmortalis homo perp&uo uiuere poterat
qui nondum exista arbore cibum sumpserat. quasi aliquis er¬

Expanded text:
tor doctus, non calumniator indoctus. 24. Porro autem, cui distor doctus, non calumniator indoctus. 24. Porro autem, cui displicet peccator prohibitus a ligno vitae, quid nisi impune vult male vivere? Nec magnum erat Deo, et alio quolibet modo vitam subtrahere homini quem vivere noluisset: sed quoniam rationales animae de sapientia vivunt, quarum mors est insipientia, hujus rei significandae gratia lignum vitae in paradiso fructu suo mori hominem nec corpore sineret. Quod ergo inde separatus traditus est morti, consumendus aetate, quod nequaquam illi accidisset, si semper eodem cibo frueretur, significatum est quod prius ab spirituali vitae ligno propter peccatum anima ejus exclusa est, et ita quadam sua interiore morte jam mortua. Nam de sapientia scriptum est: Lignum vitae est amplecntibus eam . Quod iste non intelligens ait: Quatenus ergo ante maledictum immortalis homo perpetuo vivere poterat, qui nondum ex ista arbore cibum sumpserat? Quasi ei aliquis
Abbreviated transcription (Latin):
Quia uictus non fuiss& si ab inuicto non recessiss& quo modo¬
quo modo est autem uictor hominis deceptor cum ascm&cipso
sit : &um ipse deceptus.: Vnde &ille quidecepit ambo decepti sunt
recedendo ab eo qui non potest decipi & ambo sunt uicti. receden¬
do ab eo qui non potest unci. a quo utiq qui plus recedit plus uin¬
citur quia tanto est inferior quanto d&erior &ideo nccesse
est ut qui malum alteri prius inferendo uincert uid&ur am¬
plius ipse bonum amittendo uincatur Neq ficri potest
ut sit cilocus melior: cum causa sit peior : & quod adtempus
praeualuis souisus est diabolus homine superato &iam sic in
A&ernum uictus est homine roparato : Necdĩ confitentis uerba
sunt sed potius ex probrantis. Ecce adam factus est tamquam
unus exnob̵. sicut a postolus ubi dicit donate mihi hanc in iu¬
riam utique a contrario uult intellegi. si ad sit pronuntia¬

Expanded text:
quia victus non fuisset, si ab invicto non recessisset. quia victus non fuisset, si ab invicto non recessisset. Quomodo est autem victor hominis deceptor, cum a semetipso sit etiam ipse deceptus? Unde et ille qui decepit, et ille quem decepit, ambo decepti sunt, recedendo ab eo qui non potest decipi; et ambo sunt victi, recedendo ab eo qui non potest vinci. A quo utique qui plus recedit, plus vincitur; quia tanto est inferior, quanto deterior. Et ideo necesse est, ut qui malum alteri prius inferendo vincere videtur, amplius ipse bonum amittendo vincatur: nec fieri potest ut ei sit locus melior, cum causa sit pejor. Et quod ad tempus praevaluisse visus est diabolus homine superato, etiam sic in aeternum victus est homine reparato. Nec Dei confitentis verba sunt, sed potius exprobrantis: Ecce Adam factus est tanquam unus ex nobis . Sicut et Apostolus ubi dicit, Donate mihi hanc injuriam , utique a contrario vult intelligi, si adsit pronuntia
Abbreviated transcription (Latin):
acrio aliti sumpto &effuso: ds̃ uero potuit & denihilo & ia
rationalem que potuit quod non potest homo: Quamius
non nulli exiftiment non tunc animatum primum hominem
quando ds̃ in eius faciem sufflauit. & factus est homo in animã
uiuam sed tunc accepisse spm̃ scm̃. Quod lib& autem horum
credibilius ostendatur. unde nunc longum est disputare.
animam tamen non esse partem di: nec desubstantiae natu¬
ram eius creatam siue prolatam. sed exnibilo factam dubitare
serpens loco meliore quam ds̃ quia prae ualuit decipereho.¬
minem quem fecerat ds̃. nullo enim modo deciper&ur¬
homo . nisunse exaltato corde recessiss& adõ. uera quippe
qm̃ diuina est illa sententia. Ante ruinam exaltatur cor
& ubi contra dm̃ exaltatur. ibi ab illo deseritur & inse tene¬
bratur Quid autem mirum dum sitenebratur nescit quid
Quod ergo ds̃ semper inuictus sit &iam homo nictus ostendit:

Expanded text:
aerio halitu sumpto et effuso: Deus vero potuit et de nihilo, et vivum aerio halitu sumpto et effuso: Deus vero potuit et de nihilo, et vivum rationalemque, quod non potest homo. Quamvis nonnulli existiment non tunc animatum primum hominem, quando Deus in ejus faciem sufflavit, et factus est in animam vivam; sed tunc accepisse Spiritum sanctum. Quodlibet autem horum credibilius ostendatur, unde nunc longum est disputare; animam tamen non esse partem Dei, nec de substantia et natura ejus creatam sive prolatam, sed ex nihilo factam, dubitareserpens in loco meliore quam Deus, quia praevaluit decipere hominem quem fecerat Deus . Nullo enim modo homo deciperetur, si non in se exaltato corde recessisset a Deo. Vera quippe, quoniam divina est, illa sententia: Ante ruinam exaltatur cor . Et ubi contra Deum exaltatur, ibi ab illo deseritur, et in se tenebratur. Quid autem mirum, si dum tenebratur, nescit quidQuod ergo Deus semper invictus sit, etiam homo victus ostendit:
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit &depeccante facturus. summa utique diunitate
praesciuit. nec instituit quod obess&. si homo sibiꝰ esse noluiss&
potius inftituit quod prodess&. quia homo non sine bona
mercede oboedientiam custodiss& & non sine utile exem¬
plo ut eam sci eius posteri custodirent: poenas in oboedientiae
persoluiss&. Nec uoluit quod non potuit:. hoc enim uoluit ut aut
oboediens homo ess&. aut in oboediens in pune non ess&. Nec in¬
fructuose uoluit quod homo non fuerat seruaturus iubere
quia poena contemptoris docuit alios oboedire. nec in homi¬
ne pars dĩ restitit dõ. quia si hominis anima parsdĩ ess& nec
ascipsa nec ab aliquo decipi nec aliquid malum faciendum siue
patiendum ulla necessitate compelli: Necimmelius uel indxerius
mutari omnino potuiss&: Flatus autem ille dr̃ qui hominem
animauit. factus est abipso. non deipso. Quia nec hominis
flatus hominis pars est. nec homo eum facit descipso. sedex

Expanded text:
fuerat et de peccante facturus, summa utique divinitate fuerat et de peccante facturus, summa utique divinitate praescivit. Nec instituit quod obesset, si homo sibi obesse noluisset: sed potius instituit quod prodesset; quia homo non sine bona mercede obedientiam custodisset, et non sine utili exemplo, ut eam sancti ejus posteri custodirent, poenas inobedientiae persolvisset. Nec voluit quod non potuit: hoc enim voluit, ut aut obediens homo esset, aut inobediens impune non esset. Nec infructuose voluit, quod homo non fuerat servaturus, jubere: quia poena contemptoris docuit alios obedire. Nec in homine pars Dei restitit Deo: quia si hominis anima pars Dei esset, nec a se ipsa, nec ab aliquo decipi, nec ad aliquid male faciendum, sive patiendum, ulla necessitate compelli, nec in melius vel deterius mutari omnino potuisset. 22. Flatus autem ille Dei qui hominem animavit , factus est ab ipso, non de ipso. Quia nec hominis flatus, hominis pars est; nec homo eum facit de se ipso, sed ex
Abbreviated transcription (Latin):
recta demonstrat rationalem creaturam illam esse mliorem.
quae nulla in oboedientia deserit dm̃. quam istam quae ita
deseruit sciat quisquis hoc sapit nec illam deesse cęlestibus
rebus quae numquam deserit dm̃. Nec istam itaesse factam
ut aliqua necessitate deserere coger&ur dñ. & quia uolunta¬
te deseruit nihil ex hoc deminutum sapientissimis dispo¬
sitionibus dĩ qui & malis bene &per uersis recte utitur
& dehumano genere iuste meritoq: damnato. familiam
scam̃ atq numerosam. non eius merito sed gratia sua factã
in a&ernum regnum se trans laturum esse testatur
Quaccum ita sint. nec ds̃ occultare debuit lignum quod
propter consecuturam hominis miscriam. siex illo contra
prohibitionem usurpato dinoscer&. a quo bono cecidiss&
& in quod malum incidiss&. appellauit lignum dinoscen¬
tiae boni &mali. Cur enim occultar& doquo mandatum
dabat . & perquod oboedientiam commendabat. Nec ignarus
fuit hominem peccaturum. sed simul &iam qui iusti & honi

Expanded text:
recta demonstrat, rationalem creaturam illam esse meliorem, quae nulla inobedientia deserit Deum, quam istam quae ita deseruit: sciat quisquis hoc sapit, nec illam deesse coelestibus rebus quae nunquam deserit Deum, nec istam ita esse factam ut aliqua necessitate deserere cogeretur Deum; et quia voluntate deseruit, nihil ex hoc diminutum sapientissimis dispositionibus Dei, qui et malis bene et perversis recte utitur, et de humano genere juste meritoque damnato familiam sanctam atque numerosam, non ejus merito, sed gratia sua factam, in aeternum regnum se translaturum esse testatur. 21. Quae cum ita sint, nec Deus occultare debuit lignum, quod propter consecuturam hominis miseriam, si ex illo contra prohibitionem usurpato dignosceret a quo bono decidisset, et in quod malum incidisset, appellavit lignum dignoscentiae boni et mali. Cur enim occultaret de quo mandatum dabat, et per quod obedientiam commendabat? Nec ignarus fuit hominem peccaturum: sed simul etiam, quid justi et boni
Abbreviated transcription (Latin):
expositi diluuii facramentum. ubi propterea ẽ additum ꝑresurrec¬
tionem dñi nr̃i itũ xp̃i ut hominem intellegerimus octauum quod
signficauit in archanumerus hominum : octauo enim die. hoc est post
septimũ sabbati dñs resurrex̃ sic illa quȩ gesta cõmemorantur. Siquis in¬
tellegat &iã ꝓphetiȩ fuerunt sediste p̃ter archã idẽ pret̃ eccłam consti¬

Expanded text:
expositum diluvii sacramentum. Ubi propterea est additum, per resurrecexpositum diluvii sacramentum. Ubi propterea est additum, per resurrectionem Jesu Christi, ut diem intelligeremus octavum, quod significavit in arca numerus hominum: octavo enim die, hoc est, post septimum sabbati Dominus resurrexit. Sic ergo illa quae gesta commemorantur, si quis intelligit, etiam prophetiae fuerunt. Sed iste praeter arcam, id est, praeter Ecclesiam consti
Abbreviated transcription (Latin):
& scientiȩ dĩ quam in scrutabilia sunt iudicia eius & inuestigales uis eius
Quis enĩ cognouit sensũ dñi. aut quis consiliarius cius fuit &iste illi cui
nullus est consiliarius aud& ẽẽ aduersarius : Quid autẽ inter est morituris
cuntis quantum ad mortẽ : attin& corporis. utrum singillatim an simul
om̃s pariter que moriantur . Nisi qđ cum singuli moriuntur & omnes
mortem &omnes demortus patiuntur dolores : Cum autẽ simuluni¬
uersos rapit unus interitus. saltim nemini relinquit᷑ luctus . Uerum alti¬
us in illo diluuio consilium dĩ fuit. quãcor infideliũ uel nouit uel capit
sed nolo me apostolũ petrum potius audiat iste dicentẽ. Indiebus noe
cũ fabricar&ur archac octo animas saluas factas ꝑaquã. Quod & uos inquit
simili forma baptis ma saluos facit non carnis depositio sordium sed con¬
scientiae bonae interrogatio indm ꝑresurrectionẽ iũ xp̃i : eccehab&

Expanded text:
et scientiae Dei! quet scientiae Dei! quQuis enim cognovit sensum Domini, aut quis consiliarius ejus fuit ? et iste illi cui nullus est consiliarius, audet esse adversarius. Quid autem interest, morituris cunctis, quantum ad mortem attinet corporis, utrum singillatim, an simul omnes pariterque moriantur; nisi quod cum singuli moriuntur, et omnes mortem et omnes de mortuis patiuntur dolorem; cum autem simul universos rapit unus interitus, saltem nemini relinquitur luctus? Verum etiam altius in illo diluvio consilium Dei fuit, quam cor infidelium vel novit vel capit. Sed nolo me, apostolum Petrum potius audiat iste dicentem: In diebus Noe cum fabricaretur arca, octo animas salvas factas per aquam: quod et vos, inquit, simili forma Baptisma salvos facit, non carnis depositio sordium; sed conscientiae bonae interrogatio in Deum per resurrectionem Jesu Christi . Ecce habet
Abbreviated transcription (Latin):
sent qui sine peccato ẽ prior in illã lapidẽ iaciat. Unus post alterũ reces¬
ser̃ : Tunc autẽ ille ostendens dequo numero ẽent: digito scribebat inter
ra Si putemꝰ in quit merito conuersationis suȩ homines diluuii excepis¬
se sententiã. & noe iustũ adreparationẽ creaturae melioris cẽ seruatũ
Cur exinde peiores oriuntur &incodem actuuitȩ sordentis humanigenens
&iã nunc natiuitas reuoluit᷑. Ita hoc dicit tam quã uixerit cũ cis quidi¬
luuio perier̃. & inde nouerit qđ nunc peiores oruntur. Sed siue inpeio¬
re siuemeliore actu post diluuiũ genꝰ uers&ur humanũ. Puto dĩ dimitten¬
dũ eẽ iudicio qui nouit retribuere unicuiq secundũ merita eius. Non ne¬
huic cani rabido aduersus dñm suum latranti. uela sino stulto aduer¬
sufstimulũ calcitranti apost̃ clamat. Oaltitudo diuitiarũ sapientiȩ

Expanded text:
sent, Qui sine peccato est, prior in illam lapidem jaciat, unus post alterum recessent, Qui sine peccato est, prior in illam lapidem jaciat, unus post alterum recesserunt. Tunc autem ille ostendens de quo numero essent, digito scribebat in terra . CAPUT XXI. 45. Si putamus, inquit, merito conversationis suae homines diluvii excepisse sententiam, et Noe justum ad reparationem creaturae melioris esse servatum; cur exinde pejores oriuntur, et in eosdem actus vitae sordentis, humani generis etiam nunc nativitas revolvitur? Ita hoc dicit, tanquam vixerit cum eis qui diluvio periermanum, puto Deo dimittendum esse judicium, qui novit retribuere unicuique secundum merita ejus: non huic cani rabido adversus Dominum suum latranti, vel asino stulto adversus stimulum calcitranti. Apostolus clamat, O altitudo divitiarum sapientiae