comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
liter anteriora tempora. perinfinitum retro
spatium praeterissent. nec fuis set aliqua dif¬
ferentia unde tempus tempori eligendo praepo¬
r.. Quod sidicunt in anes esse hominũ
cogitationes. quibus infinita imaginantur loca
cum locus nullus sit prȩter mundum: Respon
detur eis isto modo. Inaniter homines cogitare
pr&erita tempora uacationis dĩ. cum tempus nul¬
lum sit ante mundum.: Sienim recte disco¬
Sienim recte discer¬
nuntur &ernitas & tempus. quod tempus sine
aliqua mobili mutabilitate non est. In a&erni¬
tate autem nulla mutatio est. Quis non uideat.
quodtem pora non fuissent. nisi creatura fieret.
quaealiquid alia motione mutaret: Cuius mo¬
tionis & mutationis. cum aliud atq aliud quae
simul esse non possunt. cedit atq succedit in
breuioribus uel productioribus morarum inter¬
uallis. tempus sequeretur.: Cum igitur ds̃ in¬
cuius xernitate nulla est omnino mutatio. crea¬
tor sit temporum &ordinator quomodo dicatur

Expanded text:
liter anteriora tempora per infinitum retro liter anteriora tempora per infinitum retro spatium praeterissent nec fuisset aliqua differentia, unde tempus tempori eligendo praeponeretur. Quod si dicunt inanes esse hominum cogitationes, quibus infinita imaginantur loca, cum locus nullus sit praeter mundum, respdetur eis isto modo: inaniter homines cogitare praeterita tempora vacationis Dei, cum tempus nullum sit ante mundum: si enim recte discSi enim recte discernuntur aeternitas et tempus, quod tempus sine aliqua mobili mutabilitate non est, in aeternitate autem nulla mutatio est: quis non uideat, quod tempora non fuissent, nisi creatura fieret, quae aliquid aliqua motione mutaret, cuius motionis et mutationis cum aliud adque aliud, quae simul esse non possunt, cedit adque succedit, in breuioribus uel productioribus morarum interuallis tempus sequeretur? Cum igitur Deucuius aeternitate nulla est omnino mutatio, creator sit temporum et ordinator: quo modo dicatur
Abbreviated transcription (Latin):
tem esse dicturi sunt: & uno tantum atq in
comparatione illius infinitatis tam exiguo lo¬
co inquo mundus est occupatum. non opinor
eos in haec uaniloquia pro gressuros.: Cum igi
tur unum mundum ingenti quidem mole cor¬
porea finitum tamen & loco suo determinatum:
& operante dõ factum esse dicant: quod respon¬
dent deinfinitis extra mundum locis. cur in eis ab
opere ds̃cessauerit. hoc sibi respondeant de in¬
finitis ante mundum temporibus. cur in eis ds̃ ab
pere cessauerit, Et sicut non est consequens. ut
fortuito potius quam ratione diuina dĩ non alio
sedisto in quo est loco mundum constituerit. cum
pariter infinitis ubiq patentibus. nullo excellen
tiore merito possit hic eligi. quam uis eandem
diuinam rationem qua id factum est. nulla pos¬
non est consequens. ut dõ aliquid existimemus
accidis se fortuitum. quod ille̾ potius quam ante¬
riore tempore condidit mundum. cum aequa¬

Expanded text:
tem esse dicturi sunt, et uno tantum adque in tem esse dicturi sunt, et uno tantum adque in conparationem illius infinitatis tam exiguo loco, in quo mundus est, occupatam? Non opinor eos in haec uaniloquia progressuros. Cutur unum mundum ingenti quidem mole corporea, finitum tamen, et loco suo determinatum, et operante Deo factum esse dicant, quod respondent de infinitis extra mundum locis, cur in eis ab opere Deus cesset, hoc sibi respondeant de infinitis ante mundum temporibus. Cur in eis ab opere Deus cessaverit, et sicut non est consequens ut fortuito potius quam ratione divina Deus, non alio, sed isto in quo est loco mundum constituerit, cum pariter infinitis ubique patentibus nullo excelltiore merito posset hic eligi, quamuis eandem diuinam rationem qua id factum est nulla posnon est conaccidisse fortuitum, quod illo potius quam anteriore tempore condidit mundum, cum aequa
Abbreviated transcription (Latin):
motibus athomorum gigni asserit & resolui: Isti
autem opere dĩ factos dicturi sunt. sieum per
interminabilem in mensitatem locorum extra
mundum circum qua q patentium uacare
noluerint. nec eosdem mundos quod &iam deisto
sentiunt ulla causa posse dissolui: Cum hisenim
agimus qui & dm̃ in corporeum . &omnium natura¬
rum quae non sunt quod ipse. creatorem nobiscum
sentiunt.: alios autem nimis indignum est ad
istam dis putationem religionis ad mittere:
maxime quod apud eos qui multis dussacrorum
obsequium de ferendum putant istiphiloso¬
phi c&eros nobilitate atq auctoritate uice¬
runt: Non ob aliud. nisi quia longo quidem
interuallo. uerum tamen reliquis propinquio¬
res sunt ueritati. An forte substantiam dĩ.
quam nec indudunt. nec de terminant nec dis¬
tendant loco. sed eam sicut dedõ sentire dignũ
est. fatentur in corporea praesentia ubiq totã
atantis locorum extra mundum spatiis ab sen¬

Expanded text:
motibus atomorum gigni adserit et resolui, isti motibus atomorum gigni adserit et resolui, isti autem opere Dei factos dicturi sunt, si eum per interminabilem inmensitatem locorum extra mundum circumquaque patentium uacare noluerint, nec eosdem mundos, quod etiam de isto sentiunt, ulla causa posse dissolui? Cum his enim agimus, qui et Deum incorporeum et omnium naturarum, quae non sunt quod ipse, creatorem nobiscum sentiunt; alios autem nimis indignum est ad istam disputationem religionis admittere, maxime quod aput eos, qui multis dis sacrorum obsequium deferendum putant, isti philosophos ceteros nobilitate adque auctoritate uicerunt, non ob aliud, nisi quia longo quidem interuallo, uerum tamen reliquis propinquiores sunt ueritati. An forte substantiam Dei, quam nec includunt nec determinant nec distendunt loco, sed eam, sicut de Deo sentire dignum est, fatentur incorporea praesentia ubique totam, a tantis locorum extra mundum spatiis absen
Abbreviated transcription (Latin):
si ab eis fuerit liberata. num quam miseram post¬
ea futuram. Non utiq dubitabunt hoc fieri.
manente in commutabilitate consiliidĩ:
Sicergo credunt. & mundum extem pore fieri po¬
tusse. nec tamen ideo dm̃ in eo faciendo . &ernum
consilium uo luntatemq: mutasse. Deindei¬
dendum est. istͥs quidm̃ conditorem mundi esse
consentiunt & tamen quȩrunt demundi tempo¬
re. quid respondeamus: quid ipsi respondeant
demundi loco Ita enimquȩritur quur potiustunc
& nonuntea factus sit : Quem admodum queri
potest. cur hic potius ubi est & non alibi
Nam sinfinita spatia temporis antemundũ
cogitant. inquibus eis nonuidetur ds̃ ab ope¬
re cessare potuisse. similiter ergo cogitent
extra mundum infinita spatia locorum. In
quibus siquis quam dicat non potuisse uacare
omni potentem. nonne consequenserit. ut in nu¬
merabiles mundos cum epicuro somniare cogan¬
tur. eatantum differentia. quod eos ille fortuitis

Expanded text:
si ab eis fuerit liberata, numquam miseram postsi ab eis fuerit liberata, numquam miseram postea futuram: non utique dubitabunt hoc fieri manente incommutabilitate consilii Dei. Sic ergo credant et mundum ex tempore fieri potuisse, nec tamen ideo Deum in eo faciendo aeternum consilium uoluntatemque mutasse. dendum est, isti, qui Deum conditorem mundi esse consentiunt et tamen quaerunt de mundi tempore quid respondeamus, quid ipsi respondeant de mundi loco. Ita enim quaeritur, quur potius tunc t non antea factus sit, quem ad modum quaeri potest, quur hic potius ubi est et non alibi. Nam si infinita spatia temporis ante mundum cogitant, in quibus eis non uidetur Deus ab opere cessare potuisse, similiter. cogitent extra mundum infinita spatia locorum, in quibus si quisquam dicat non potuisse uacare Omnipotentem, nonne consequens erit, ut innumerabiles mundos cum Epicuro somniare cogantur ea tantum differentia, quod eos ille fortuitis
Abbreviated transcription (Latin):
nihil potest.: Siautem semper quidem per sae¬
cula retro infinita. cum beatitudine alter nasse
animae miseriam putant. sed nunciam dec&ero
cum fuerit liberata admiseriam non esse reditu¬
ram. nihil ominus conuincuntur. numquam eã
fuisse uere beatam. sed deinceps esse incipere
noua quadam. nec fallaci beatitudine .: Ac per
hoc fatebuntur accidere illi aliquid noui. & hoc
magnum atq praeclarum : quod num quam retro
per&ernitatem accidiss&: Cuius nouit¬
tis causam. sidm̃ negabunt ingerno habuis se con¬
silio. simul eum nega bunt beatitudinis eius aucto¬
rem: quod nefande impietatis est. Si autem di¬
cent &iam ipsum nouo consilio & cogitusse. ut de
c&ero sit anima in a&ernum beata. quomodo e¬
um alienum. abea quaeillis quoq: displic&. muta¬
bilitate monstrabunt :: Porro si& tempore crea¬
tam. sed nullo ulterius tempore perituram. tam¬
quam numerum habere initium. sed non habere fi¬
nem fatentur. & ideo semel expertam miserias.

Expanded text:
nihil potest. Si autem semper quidem per saenihil potest. Si autem semper quidem per saecula retro infinita cum beatitudine alternasse animae miseriam putant, sed nunc iam de cetero, cum fuerit liberata, ad miseriam non esse redituram, nihilo minus conuincuntur numquam eam fuisse uere beatam, sed deinceps esse incipere noua quadam nec fallaci beatitudine; ac per hoc fatebuntur accidere illi aliquid noui, et hoc magnum adque praeclarum, quod numquam retro per aeternitatem accidisset. Cuius nouitatis causam si Deum negabunt in aeterno habuisse consilio, simul eum negabunt beatitudinis eius auctorem, quod nefandae inpietatis est; si autem dicent etiam ipsum nouo consilio excogitasse, ut de cetero sit anima in aeternum beata, quo modo eum alienum ab ea, quae illis quoque displicet, mutabilitate monstrabunt? Porro si ex tempore creatam, sed nullo ulterius tempore perituram, tuam numerum, habere initium, sed non habere finem fatentur, et ideo semel expertam miserias,
Abbreviated transcription (Latin):
cum uolunt temporis habere. sed suae creationis
initium. ut quodam modo uix intellegibili semꝑ
sit factus. Dicunt quidem aliquid: unde sibidm̃
uidentur. uelut a fortuita temeritate defendere.
ne subito illi uenisse credatur inmentem. quod num
quam ante ueniss& facere mundum : &accidisse illi
uoluntatem nouam. cum in nullo sit omnino muta¬
bilis : Sed non uideo quomodo eis possit inc&eris
rebus ratio ista subsistere : maximeq: in unima quã
sidõ co& ernam esse contenderint. unde illi accide
rit noua miseria. quaenum quam antea per&ernum.
nullo modo poterunt explicare.: Sienim alternas¬
se semper eius miseriam & beatitudinem dixerint:
necesse est dicant &iam semper alternare naturam.⁊
Vnde illa eos sequetur ab surditas. uit&iam cumbeata
dicitur : In hoc utiq: non sit beata. si futuram suã¬
tur pem acmiseram fore. sedbeatam semper & is¬
timat. falsa opinione sit beata. quo dici stultius

Expanded text:
eum temporis uolunt habere sed suae creationis eum temporis uolunt habere sed suae creationis initium, ut modo quodam uix intellegibili semper sit factus, dicunt quidem aliquid, unde sibi Deum uidentur uelut a fortuita temeritate defendere, ne subito illi uenisse cquam ante venisset, facere mundum, et accidisse illi voluntatem novam, cum in ullo sit omnino mutabilis: sed non video quomodo eis possit in caeteris rebus ratio ista subsistere, maximeque in anima, quam si Deo coaeternam esse conrit noua miseria, quae numquam antea per aeternum, nullo modo poterunt explicare. Si enim alternasse semper eius miseriam et beatitudinem dixerint, necesse est dicant etiam semper alternaturam; unde illa eos sequetur absurditas, ut etiam cum beata dicitur in hoc utiqturpem ac miseram fore, sed beatam semper existimat, falsa op
Abbreviated transcription (Latin):
angelidĩ qui semper uident faciem patris. uolunta¬
temq: eius quibus oport& annuntiant. Exhis¬
Exhis
unus erat iste propheta quidixit &scripsit.
Iu principio fecit ds̃ caelum & terram. Quit¬
Quitam
idoneus testis est. per quem dõ credendum
sit. ut eodem sp̃ũ dĩ quo haec sibi reueluta
cognouit. &iam ipsam fidem nrãm futuram
tanto ante praedixerit. Sedquid placuit
&erno dõ tunc facere caelum & terram quae
antea non fecis setͣ qui hoc dicunt. simundum
&ernum . sine ullo initio. & ideo nec adõ factum
uideri uolunt. nimis auersi sunt aueritate. &
lo & ali morbo impietatis insaniunt.⁊ Exceptis e¬
nim propheticis uocibus. mundus ipse ordinatis¬
sima sua mutabilitate & mobilitate. & uisibiliũ
omnium pulcherrima spetie: quodum modo taci¬
tus. & factum se esse & non nisi adõ in effabiliter
atq: in uisibiliter magno. & ineffabiliter atq:
inuisibiliter pulchro. fieri se potuisse prodamat .:
Quiautem adõ fatentur factum quidem. non tamen

Expanded text:
angeli Dei, qui semper uident faciem Patris uoluntae eius quibus oportet adnuntiant. Ex his unus erat iste propheta, qui dixit et scripsit: In principio fecit Deus caelum et terram. Qui tam idoneus testis est, per quem Deo credendum sit, ut eodem spiritu Dei, quo haec sibi reuelata cognouit, etiam ipsam fidem nostram futuram tanto ante praedixerit. Sed quid placuit aeterno Deo tunc facere caelum et terram, quae antea non fecisset? Qui hoc dicunt, si mundum aeternum sine ullo initio et ideo nec a Deo factum uideri uolunt, nimis auersi sunt a ueritate et letali morbo inpietatis insaniunt. Exceptis enim propheticis uocibus mundus ipse ordinatissima sua mutabilitate et mobilitate et uisibilium omnium pulcherrima specie quodam modo tacitus et factum se esse et non nisi a Deo ineffabiliter adque inuisibiliter magno et ineffabiliter adque inuisibiliter pulchro fieri se potuisse proclamat. Qui autem a Deo quidem factum fatentur, non tamen
Abbreviated transcription (Latin):
sed &ipsius mostis: quȩ plus ceteris formida¬
tur .⁊ Neq tunc ciuitas xp̃i: quamius adhuc
peregrinaretur in terris: & haberet tamen
magnorum agmina populorum : aduersus
pugnauit: Ligabantur : includebantur
caedebantur : tor quebantur: urebantur
lani abantur: trucidabantur: &multiplica¬
bantur.: Nonerat eis prosalute pugnare
nisi salutem prosaluatore contemnere.⁊
Scio in libro ciceronis: tertio nisi fallor dere
publica disputari: nullum bellum suscipi
aciuitate optima: nisi aut profide. aut pro
salute
Quid autem dicat prosalute: uel
intellegi quam salutem uelit. alio loco demon¬
strans: sed his poenis inquit. quasetiam stul¬
tissimi sentiunt: egestate. exilio. iunclis. uer¬
beribus : elabuntur sȩpe priuati: oblata mor

Expanded text:
et ipsius mortis, quae plus ceteris formidatur. Neque tunc ciuitas Christi, quamuis adhuc peregrinaretur in terris et haberet tamen magnorum agmina populorum, aduersus pugnauit. Ligabantur includebantur, caedebantur torquebantur, urebantur laniabantur, trucidabantur — et multiplicabantur. Non erat eis pro salute pugnare nisi salutem pro Saluatore contemnere. Scio in libro Ciceronis tertio, nisi fallor, de re publica disputari nullum bellum suscipi a ciuitate optima, nisi aut pro fide aut pro salute. Quid autem dicat pro salute uel intellegi quam salutem uelit, alio loco demonstrans: \'Sed his poenis, inquit, quas etiam stultissimi sentiunt, egestate exsilio, uinculis uerberibus, elabuntur saepe priuati oblata mor
Abbreviated transcription (Latin):
be rantur: miseriarum conexione ꝑducit:¬
Quam obrem: &iam sineo quod dictum est
morte moriemini: qm̃ non est dictum morti¬
bus. Neam solam intellegamus. quae fit
cum anima deseritur sua uita. quod illi
ds̃ est: non enim deserta est ut desere r&.
sed ut de sereretur deseruit: Ad malum
quippe eius. prior est uoluntas eius. ad bo¬
num uero eius. prior est uoluntas creato¬
ris eius: siut eam facer& quȩ nulla erat

Expanded text:
berantur, miseriarum conexione perducitberantur, miseriarum conexione perducitQuam ob- rem etiamsi in eo quod dictum est: Morte moriemini, quoniam non est dictum: Mortibus, eam solam intellegamus, quae fit cum anima deseritur sua uita, quod illi Deus est non enim deserta est ut desereret, sed ut desereretur deseruit; ad malum quippe eius prior est uoluntas eius; ad bonum uero eius prior est uoluntas Creatoris eius; siue ut eam faceret, quae nulla erat
Abbreviated transcription (Latin):
cum qua contro uersia natisumus. trahentes
originem mortis & in membris nostris: uitia¬
taque natura: contentionem eius sine uic¬
toria deprima praeuaricatione gestantes:
auctor. nonutiq uitiorum: Sed sponte depra¬
uatus iusteque damnatus. deprauatos damnatos¬
que generauit. Omnes enim fuimus in illo uno
quan do om nes fuimus ille unus: qui ꝑfeminam
lapsus est inpeccatum: quae de illo facta est ante
peccatum . Non dum erat nobis singillatim cre¬
ata & distributa forma. inqua singuli uiue¬
remus : Sed iam erat natura seminalis. & qua
propaga remur ⁊ Qua scilic& propter peccatũ
uitiata. & uinculo mortis obstricta iusteque
damnata: non alterius conditionis. homo
& homine nascer&ur: Ac per hoc aliberi ar¬
bitrii malo usu. series huius calamitatis &
or ta est: Quȩ humanum genus. origine de¬
prauata uelut radice corrupta: us que ad
secun dȩ mortis eitium. quae non hab& fi¬
nem : solis eis eceptis qui perdĩ gratiam li¬

Expanded text:
cum qua controuersia nati sumus, trahentes cum qua controuersia nati sumus, trahentes originem mortis et in membris nostris uitiataque natura contentionem eius siue uictoriam de prima praeuaricatione gestantes. auctor, non utique uitiorum; sed sponte deprauatus iusteque damnatus deprauatos damnatosque generauit. Omnes enim fuimus in illo uno, quando omnes fuimus ille unus, qui per feminam lapsus est in peccatum, quae de illo facta est ante peccatum. Nondum erat nobis singillatim creata et distributa forma, in qua singuli uiueremus; sed iam erat natura seminalis, ex qua propagaremur; qua scilicet propter peccatum uitiata et uinculo mortis obstricta iusteque damnata non alterius condicionis homo ex homine nasceretur. Ac per hoc a liberi arbitrii malo usu series calamitatis huius exorta est, quae humanum genus origine deprauata, uelut radice corrupta, usque ad secundae mortis exitium, quae non habet finem, solis eis exceptis qui per Dei gratiam li
Abbreviated transcription (Latin):
solum ipsam totam primam. ubi anima
& adõ & acorpore separata punitur: Sed
quic quid mortis est usque ad nouissimam
quae secunda dicitur. qua est nulla posterior.
comminatio illa conplexa est. Nam poste a
confestim gratia deferente diuina. decor¬
porum suorum nuditate con fusi sunt Vnde
& iam folus ficulneis quae forte aper¬
turbatis prima comperta sunt: puden da
texerunt : quae prius eadem membra erant.
sed pudenda non erant. Senserunt ergo no¬
uum motum in oboedientes carnis suae:
tam quam reciprotam poenam in oboe di¬
enciae suȩ : Iam quippe anima li bertate
in per uersum propria delectata & dõ de¬
dignata seruire: pristino corporis seruitio
destituebatur: Etqui a superiorem dñm
suo arbitrio deseruerat: inferiorem fa¬
mulum ad suũ arbitrium nontenebat.
nec om nimodo habebat subditam car¬
nem:. sicut semper habere potuis s& si
dõ subdita ipsa manns s&. tunc ergo coe¬
pit caro concupiscere aduersus spm

Expanded text:
solam ipsam totam primam, ubi anima solam ipsam totam primam, ubi anima et a Deo et a corpore separata punitur; sed quidquid mortis est usque ad nouissimam, quae secunda dicitur, qua est nulla posterior, comminatio illa conplexa est. CAPUT XIII. confestim gratia deserente diuina de corporum suorum nuditate confusi sunt. Unde etiam foliis ficulneis, quae forte a perturbatis prima conperta sunt, pudenda texerunt; quae prius eadem membra erant, sed pudenda non erant. Senserunt ergo nouum motum inoboedientis carnis suae, tamquam reciprocam poenam inboedientiae suae. Iam quippe anima libertate in peruersum propria delectata et Deo dedignata seruire pristino corporis seruitio destituebatur, et quia superiorem dominum suo arbitrio deseruerat, inferiorem famulum ad suum arbitrium non tenebat, nec omni modo habebat subditam carnem, sicut semper habere potuisset, si Deo subdita ipsa mansisset. Tunc ergo coepit caro concupiscere aduersus spiritum,
Abbreviated transcription (Latin):
erit mors ipsa sine morte: Cum ergo requiri
tur. quam mortem ds primis hominib fue¬
rit comminatus. siabeo mandatum trans gre¬
derentur acceptum: nec oboedientiam custo¬
dirent: utrum animae ancorporis antoti¬
us hominis. an illam quae appellatur. secun¬
da : respondendum ẽ om nes Prima enim c̃¬
stat & duabus. secunda &omnibus tota
Sicut enim uniuersa terra &e multis terris.
& uni uersa ec clesia. & multis constat
ec clesus: sic uniuersa mors ex omnibus qm̃
prima constat & duabus. una animae alte¬
ra corporis: ut sit prima totius hominis
mors. Cum anima sine dõ & sine corpore ad
tempus poenas luit:: Secunda uero ubi anima
sine dõ cum corpore poenas luit &ernas:
quando ergo dixit ds̃ primo illi homini. quẽ
in para drso constituerat decibo u&to qua¬
cumque die edertis & illo morte morie mi¬
ni: non tantum primȩ mortis partem prio¬
rem ubi anima priuantur dõ. nec tantum post¬
eriorem. ubi corpus priuatur anima nec

Expanded text:
erit mors ipsa sine morte. erit mors ipsa sine morte. tur, quam mortem Deus primis hominibus fuerit comminatus, si ab eo mandatum transgrederentur acceptum nec oboedientiam custodirent, utrum animae an corporis an totius hominis an illam quae appellatur secunda: respondendum est: Omnes. Prima enim constat ex duabus, secunda ex omnibus tota. Sicut enim uniuersa terra ex multis terris et uniuersa ecclesia ex multis constat ecclesiis: sic uniuersa mors ex omnibus. Quoniam prima constat ex duabus, una animae, altera corporis; ut sit prima totius hominis mors, cum anima sine Deo et sine corpore ad tempus poenas luit; secunda uero, ubi anima sine Deo cum corpore poenas aeternas luit. Quando ergo dixit Deus primo illi homini, quem in paradiso constituerat, de cibo uetito: Quacumque die ederitis ex illo, morte moriemini: non tantum primae mortis partem priorem, ubi anima priuatur Deo, nec tantum posteriorem, ubi corpus priuatur anima, nec
Abbreviated transcription (Latin):
poris preteriti participia declinantur. ab eo
uero quod est moritur siqueramus prȩteriti tẽ¬
poris uerbum. responderi assol& mortuus est.
u. littera gminata :. Sic enim dicitur mortuus:
quomodo fatuus arduus. carduus. conspicuus
& si quasi milia quae non sunt praeteriti tem¬
poris : Sed qm̃ nomina sunt. sine tem pore de¬
clinantur: Illud autem quasi ut declin& ur
quod declinari non potest: proparticipio prȩ¬
teriti tem poris ponitur nomen. Conueni ent̃
itaquae factum est utquema dmodum id qđ
signi ficat. non potest agendo: ita ipsum uerbũ
non pos s& loquendo declinari: Agitamen po¬
test in ad uitorio gratiȩ redemptoris nr̃i
ut saltim secundam mortem declinare pos¬
simus: Illa est enim grauior. &omnium ma¬
lorum pessima quȩ nonfit separatione a¬
nimae &corporis. sed in a&ernam poenam
potius utriusque cõplexu  Ibi econtra rio
nonerunt homines ante mortem: Num quã
enim erit homini peius in morte: quam ubi

Expanded text:
poris praeteriti participia declinantur. Ab eo poris praeteriti participia declinantur. Ab eo uero, quod est moritur, si quaeramus praeteriti temporis uerbum, responderi adsolet \'mortuus est>, u littera geminata. Sic enim dicitur mortuus, quo modo fatuus, arduus, carduus, conspicuus et si qua similia, quae non sunt praeteriti temporis, sed quoniam nomina sunt, sine tempore declinantur. Illud autem, quasi ut declinetur, quod declinari non potest, pro participio praeteriti temporis ponitur nomen. Conuenienter itaque factum est, ut, quem ad modum id quod significat non potest agendo, ita ipsum uerbum non posset loquendo declinari. Agi tamen potest in adiutorio gratiae Redemtoris nostri, ut saltem secundam mortem declinare possimus. Illa est enim grauior et omnium malorum pessima, quae non fit separatione animae et corporis, sed in aeternam poenam potius utriusque conplexu. Ibi e contrario non erunt homines ante mortem adque enim erit homini peius in morte, quam ubi
Abbreviated transcription (Latin):
tui morientes: Non enim moriuntur. qui quantũ
attin& ad corporis mortem dequa nunc disserimus
iam sunt decorporibus separati: sed hoc est qđ di¬
xi eeplicari aliqua locutione non posse: quo nam
modo uł morientes dicant᷑ uiuere. uł iam mor¬
tui. &iam postmortem ad huc esse dicant᷑ in
morte : Quomodo enim postmortem: siad huc
in morte: prȩsertim cũ eos nec morientes dica¬
mus. sicut eosqui in somno sunt dicimus dormien¬
tes: & qui in languore languentes : & qui indolore
utiq dolentes: & qui inuita uiuentes. At uero
mortui priusquã resurgant esse dicuntur in
morte: nec tamen possunt appellari morientes.:
Vnde non in portune neq incongrue arbitror
accidisse: & sinon humana industria: iudicio
fortas se diuino. ut hoc uerbum qđ est moritur.
in latina lingua net gramatici declinare potu¬
erint earegula quac&era talia declinant᷑.
Namq ab eo qđ est oritur fituerbum p̃teriti
temporis ortus est. &si qua similia sunt ꝑtem¬

Expanded text:
tui, morientes. Non enim adhuc moriuntur, qui, quantum adtinet ad corporis mortem, de qua nunc disserimus, iam sunt a corporibus separati. Sed hoc est, quod dixi explicari aliqua locutione non posse. quonam modo uel morientes dicantur uiuere uel iam mortui etiam post mortem adhuc esse dicantur in morte. Quo modo enim post mortem, si adhuc in morte? praesertim cum eos nec morientes dicamus, sicuti eos, qui in somno sunt, dicimus dormientes, et qui in languore, languentes, et qui in dolore, utique dolentes, et qui in uita, uiuentes; at uero mortui, priusquam resurgant, esse dicuntur in morte, nec tamen possunt appellari morientes. Unde non inportune neque incongrue arbitror accidisse, etsi non humana industria, iudicio fortasse diuino, ut hoc uerbum, quod est moritur, in Latina lingua nec grammatici declinare potuerint, ea regula qua cetera talia declinantur. Namque ab eo quod est oritur, fit uerbum praeteriti temporis \'ortus est\'; et si qua similia sunt, per tem
Abbreviated transcription (Latin):
eius parte sublata: sedea quae uitiata acde¬
prauata fuerat : sanata atq correcta: Ar¬
bitrium igitur uoluntatis tunc est uere li¬
berum : cum uitus peccatisq non seruit:

Expanded text:
eius parte sublata, sed ea, quae uitiata ac deprauata fuerat, sanata adque correcta. Arbitrium igitur uoluntatis tunc est uere liberum, cum uitiis peccatisque non seruit
Abbreviated transcription (Latin):
nũ non ẽ usq adunum: defiliis hominũ
dictum ẽ non defiliis dĩ. Nam p̃missum
ẽ : Ds̃ decelo ꝓspex̃ suꝑ filios hominũ ut
uideret si ẽ intellegens aut requirens dm̃.:
Ac deinde illa sub iuncta quȩ om̃s filios homi

Expanded text:
num, non est usque ad unum, de filiis hominum num, non est usque ad unum, de filiis hominum dictum est, non de filiis Dei. Nam praemissum est: Deus de caelo prospexit super filios hominum, ut uideret si est intellegens aut requirens Deum, ac deinde illa subiuncta, quae omnes filios homi
Abbreviated transcription (Latin):
societas impiorum: Utrũ itaq ante non
fuerit anlatuerit an potius utraq perman¬
serit pia scilicet in duob filiis noe : qui bene¬
dicti sunt eorumq posteris: Impia uero in
eo qui maledictus ẽ atq in ei progenie ubi etiã
exortus ẽ gigans uenator contradnm̃. non ẽ
diuidicatio facilis fortassis enim quod
profecto ẽ credibilius et infiliis duorũ illoꝵ
iam tunc antequã babylonia coepisset
institui fuerint contemptores dĩ: et infilus¬
cham cultores dĩ : utrumq tamen hominũ genus
numquã defuisse credendum ẽ. Si quidẽ
et quando dictum ẽ. om̃s declinauerunt
simul inutiles facti sunt : non ẽ qui faciat¬
bonũ non ẽ usq adunum: In utroq psal¬
mo ubi hec uerba sunt et hoc legitur. :
Nonne cognoscent om̃s qui operant᷑ iniquita¬
tẽ : qui deuorant populum meũ ut cibum pa¬
nis: Erat ergo etiã tunc populus dĩ : un¬
de illud quod dictum ẽ : Non ẽ qui faciat bo¬

Expanded text:
societas, inpiorum. Utrum itaque ante non societas, inpiorum. Utrum itaque ante non fuerit an latuerit, an potius utraque permanserit, pia scilicet in duobus filiis Noe, qui benedicti sunt, eorumque posteris; inpia uero in eo, qui maledictus est, adque eius progenie, ubi etiam exortus est gigans uenator contra Dominum, non est diiudicatio facilis. Fortassis enim, quod profecto est credibilius, et in filiis duorum illorum iam tunc, antequam Babylonia coepisset institui, fuerunt contemtores Dei, et in filCham cultores Dei; utrumque tamen hominum genus terris numquam defuisse credendum est. Si quidem et quando dictum est: Omnes declinauerunt, simul inutiles facti sunt; non est quifaciatbonum, non est usque ad unum, in utroque psalmo, ubi haec uerba sunt, et hoc legitur: Nonne cognoscent omnes, qui operantur iniquitatem, qui deuorant populum meum in cibo panis? Erat ergo etiam tunc populus Dei. Unde illud, quod dictum est: Non est qui faciat bo
Abbreviated transcription (Latin):
annorũ erat quando genuit eber: Centũ
uero et .xxx. et quatuor agebat annos eber
cum genuit phalech: in cuius dieb diuisa ẽ
terra. Ipse phalechuixit centum triginta¬
annorũ et genuit seruch: Et seruch .C. xxxerat¬
tannorum et genuit nachor: Et nacbior
et genuit abram..
et duo : secundũ uulgatã edicionem hoc ẽ
interp̃tum septuaginta. In hebreisaũ co¬
dicibus longe pauciores annos perhibent
inueniri de quib rationẽ aut nullã aut dif¬
ficillimã reddunt. Cum ergo querimus
in illis septuaginta duab gentib ciuitatẽ
dĩ : non possumus affirmare illo tempore
quo erat eis labiũ unum idẽ loquel a una
tunc iam genus humanũ alienatũ fuisse
acultu ueridĩ: ita ut insolis istis generatio¬
nib pietas uera remaneret : quȩ descen¬
dunt desemine sem per arphaxath et ten¬
dunt ad abraham Sed ab illa superbia
edificande turris usq ad celũ qua impiu
significat᷑ elatio apparuit ciuitas hoc est

Expanded text:
annorum erat. quando genuit Heber; centum annorum erat. quando genuit Heber; centum uero et triginta et quattuor agebat annos Heber, cum genuit Phalech, in cuius diebus diuisa est terra; ipse autem Phalech uixit centum trigintginta duo, et genuit Seruch; et Seruch centum triginta, et genuit Nachor; et Nachor set genuit Abram : uaginta et duo, secundum Vulgatam editionem, hoc est interpretum Septuaginta. In hebraeis autem codicibus longe pauciores annos perhibent inveniri: de quibus rationem aut nullam, aut difficillimam reddunt. 3. Cum ergo quaerimus in illis septuaginta duabus gentibus civitatem Dei, non possumus affirmare illo tempoquo erat eis labium unum, id est loquella una, tunc iam genus humanum alienatum fuisse a cultu ueri Dei, ita ut in solis istis generationibus pietas uera remaneret, quae descendunt de semine Sem per Arphaxat et tendunt ad Abraham; sed ab illa superbia aedificandae turris usque in caelum, qua inpia significatur elatio, apparuit ciuitas, hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
unde potuerint populi accrescere : ne in pau¬
cis qui commemorantur hominib: occupati
pueriliter hesitemus. unde tanta spacia ter¬
rarum atq regnorum repleri potuerint.
Degenere sem maxime propt̃ assyriorum
regnũ : unde ninus ille orientaliũ domi¬
tor usquequaq populorum ingenti pro¬
speritate regnauit: et latissimũ ac fun¬
datissimũ regnum quod diutur notempo¬
re duceretur suis posteris propagauit.
Sed nos ne diutius quã opus ẽ immoremur
non quot annos quisq in ista generationũ
serie uixerit: sed quoto anno uite suae
genueret filiũ hoc ordine memorandũ
tantum modo ponimus : ut et numerum
annorum a trans arto diluuio usq ad abra¬
ham colligamus : et ppt̃ illa in quibus nos
cogit necessitas immorari breuiter alia
cursimq tangamus Secundo igitur anno
post diluuium sem genuit arphaxath: ar¬
phaxath aũ cum esset centũ trigintaquinq
genuit sala : porro etiã ipse sala totidem

Expanded text:
unde potuerint populi adcrescere, ne in pauunde potuerint populi adcrescere, ne in paucis qui commemorantur hominibus occupati pueriliter haesitemus, unde tanta spatia terrarum adque regnorum repleri potuerint de genere Sem, maxime propter Assyriorum regnum; unde Ninus ille Orientalium domitor usquequaque populorum ingenti prosperitate regnauit et latissimum ac fundatissimum regnum, quod diuturno tempore duceretur, suis posteris propagauit. Sed nos, ne diutius quam opus est inmoremur, non quot annos quisque in ista generationum serie uixerit, sed quoto anno uitae suae genuerit filium, hoc ordine memorandum tantummodo ponimus, ut et numerum annorum a transacto diluuio usque ad Abraham colligamus et propter illa, in quibus nos cogit necessitas inmorari, breuiter alia cursimque >\' tangamus. Secundo igitur anno post diluuium Sem genuit Arphaxat; Arphaxat autem, cum esset centum triginta quinque triginta. genuit Sala; porro etiam ipse Sala totidem
Abbreviated transcription (Latin):
eber: Nom̃ unius phalech quia in dieb ei
diuisa ẽ terra.
Quid enim aliud intelle¬
gendum ẽ terram esse diuisã: nisi diuer¬
sitatem linguarum: Omissis igitur cete¬
ris filus sem adhancrem non ꝑtinentibus
illi conectuntur in ordine generationum.:
ꝑquos possit ad abraham ꝑueniri: sicut il¬
li conectebant ante diluuium perquos ꝑ¬
ueniretur ad noe : Generationib quae
propagatae sunt ex illo adã filio qui ẽ apellatꝰ¬
eth: Sic ergo incipit generationũ ista c̃¬
textio : et he generationes sem Sem filius
centum annorum cum esset: genuit arfaxath
secundo anno p̾diluuiũ: et utx̃ sempostquã
genuit arphaxath quingentos annos et ge¬
nuit filios et filias et mortuus est. Sic ex¬
sequit᷑ ceteros dicens quoto quisq anno ui¬
te suȩ filium genuerit. ad istũ generationũ
ordinem pertinentẽ : qui ꝑtendit adabrahã.
et quot annos post modũ uixerat. intimans
eum filios filiasq genuisse. ut intellegamꝰ

Expanded text:
eber: Nomen unius Phalech, quia in diebus eius diuisa est terra. Quid enim aliud intellegendum est terram esse diuisam nisi diuersitate linguarum? Omissis igitur ceteris filiis Sem ad hanc rem non pertinentibus illi conectuntur in ordine generationum, per quos possit ad Abraham perueniri; sicut illi conectebantur ante diluuium, per quos ueniretur ad Noe generationibus, quae propagatae sunt ex illo Adam filio, qui est appellatueth. Sic ergo incipit generationum ista contextio: Et hae generationes Sem. Sem filius centum annorum, cum genuit Arphaxat, secundo anno post diluuium. Et uixit Sem, postquam genuit Arphaxat, quingentos annos et genuit filios et filias et mortuus est. Sic exsequitur ceteros dicens, quoto quisque anno uitae suae filium genuerit ad istum generationum ordinem pertinentem, qui pertendit ad Abraham, et quot annos postmodum uixerit, intimans eum filios filiasque genuisse; ut intellegamus
Abbreviated transcription (Latin):
quidam ad olescens:
Qui cum die mediotẽ¬
pore aestatis. equum ablueret influminis
gurgite : daemonem incurrit. Ubi cumiace¬
ret uel morti proximus. uel simillimus mor¬
tuo : aduesꝑtinos illuc ymnos &orationes.
cum ancillis sius. & quibusdam sc̃i monialibus.
exmore domina possessionis intrauit: atque
ymnos cantare coeperunt. ⁊ Qua uoce ille

Expanded text:
quidam adulescens, qui cum die medio tempore aestatis equum ablueret in fluminis gurgite, daemonem incurrit. Ibi cum iaceret uel morti proximus uel simillimus mortuo, ad uespertinos illuc hymnos et orationes cum ancillis suis et quibusdam sanctimonialibus ex more domina possessionis intrauit adque hymnos cantare coeperunt. Qua uoce ille
Abbreviated transcription (Latin):
Tale datum est ado: quod amissum propri¬
o uitio. nisi a quo dari potuit: reddi non
potest : Vnde ueritas dicit. Siuos filius li¬
berauerit. tunc uere liberi eritis: Idipsũ
est autem. ac sidicer&: Siuos filius saluos
fecerit. tunc uere salui eritis.: Inde quippe
liberator. unde saluatur. Uiuebat itaq
homo secundum dm̃ in paradyso & corporali
& sp̃itali. Neque enim erat paradysuscor¬
poralis propter corporis bonu . & propter
mentis non erat spiritalis: Aut uero erat
spiritalis quo ꝑ interiores : & nonerat corpo¬
ralis quo ꝑ exteriores sensus. homo frueret̃,
Frat plane utrumq propter utrumq Post

Expanded text:
Tale datum est a Deo; quod amissum proprio uitio, nisi a quo dari potuit, reddi non potest. Unde Veritas dicit: Si uos Filius liberauerit, tunc uere liberi eritis. Id ipsum est autem, ac si diceret: Si uos Filius saluos fecerit, tunc uere salui eritis.\' Inde quippe liberator, unde saluator. Viuebat itaque homo secundum Deum in paradiso et corporali et spiritali. Neque enim erat paradisus corporalis propter corporis bona et propter mentis non erat spiritalis; aut uero erat spiritalis quo per interiores, et non erat corporalis quo per exteriores sensus homo frueretur. Erat plane utrumque propter utrumque. Post
Abbreviated transcription (Latin):
lens auctoritate subiecit.: Ibi quippe scrip¬
tum est. Gloriosa dicta sunt deteciuitas dĩ
Et in alio psalmolegitur. Magnus dñs. & lau¬
dabilis nimis inciuitate dĩ nr̃i. in montes cõ eiꝰ.
Dilatans ex ultationes uniuersae terrae.
Et paulopost. in eodem psalmo. Sicut audi¬
uimus. ita et uidimus inciuitate dñi uirtutũ.
inciuitatedĩ nri. ds̃ fundauit eam in aeternũ.
Item in alio. Fluminis impetus l&ificat ciui¬
tatem dĩ. scĩ ficauit taber naculum suum altis¬
simus. ds̃ inmedio eius non commo uebitur.
is atq huius modi testimonus. quae omnia
commemorare nimis longumẽ. didicimus
esse quandam ciuitatem dĩ. Cuius ciues esse
cupimus. Illo amore. quem nobis eius condi¬
tor inspirauit. Huic conditori scãe ciui¬
tatis. ciues terrenae ciuitatis. deos suos prae¬
ferunt. ignorantes eum eẽ deum deorum.
non deorum falsorum idest impiorum & su¬
perborum. qui eius in commutabili. omnib¬
q communiluce priuati. & obhoc adquan

Expanded text:
lens auctoritate subiecit. Ibi quippe scriptum est: Gloriosa dicta sunt de te, ciuitas Dei; et in alio psalmo legitur: Magnus Dominus et laudabilis nimis in ciuitate Dei nostri, in monte sancto eius, dilatans exultationes uniuersae terrae; et paulo post in eodem psalmo: Sicut audiuimus, ita et uidimus, in ciuitate domini uirtutum, in ciuitate Dei nostri; Deus fundauit eam in aeternum; item in alio: Fluminis inpetus laetificat ciuitatem Dei, sanctificauit tabernaculum suum Altissimus; Deus in medio eius non commouebitur. His adque huius modi testimoniis, quae omnia commemorare nimis longum est, didicimus esse quandam ciuitatem Dei, cuius ciues esse concupiscimus illo amore, quem nobis illius conditor inspirauit. Huic conditori sanctae ciuitatis ciues terrenae ciuitatis deos suos praeferunt ignorantes eum esse Deum deorum, non deorum falsorum, hoc est inpiorum et superborum, qui eius incommutabili omnibusque communi luce priuati et ob hoc ad quan
Abbreviated transcription (Latin):
In hac ergo infans iam breuis. aut longus est:
quibreuis. longusue futurus est Secundum
hanc rationem profecto inresur rectione corpo¬
ris . detrimenta corporis nontimemus: quia
& si acqualitas futura esset omnium: ita ut
om̃s usq ad giganteas magnitudines peruẽ¬
nirent : neilli quimaximi fuerant : minus habe¬
rent aliquid instatura : quod eis contra senten¬
tiam xp̃i periret : quidixit. nec capillum ca¬
pitis eẽ periturum: creatori utiq qui creauit
cuncta denihilo: quomodo decẽ posset unde ad¬
deret: qđ ad dendum eẽ mirus astifex nosset: H¬
qua mostuus est resur rexit: nec fas est dice

Expanded text:
In hac ergo infans iam breuis aut longus est, qui breuis longusue futurus est. Secundum hanc rationem profecto in resurrectione corporis detrimenta corporis non timemus, quia. etsi aequalitas futura esset omnium, ita ut omnes usque ad giganteas magnitudines peruenirent. ne illi, qui maximi fuerunt, minus haberent aliquid in statura, quod eis contra sententiam Christi periret, qui dixit nec capillum capitis esse periturum, Creatori utique, qui creauit cuncta de nihilo, quo modo deesse posset unde adderet quod addendum esse mirus artifex nosset? Cqua mortuus est resurrexit, nec fas est dice
Abbreviated transcription (Latin):
Nunc enim contra opinionem disputamus. qua
illi circuitus asseruntur. quibus semper cadem
per inter ualla tem porum. necesseesse repeti
&xistimantur.: Quaelib & autem illarum sen¬
tentiarum desaeculis saeculorum uerasit. ad
hos circuitus nihil pertinet: quõ siue sđa scłorũ¬
sint . non eadem repetita. sed alterum & altero
conexione ordinatissima procurrentia. libera¬
torum beatitudine sin eullo recursu miseriarum
subditorum. Circuitus illi eadem reuoluentes
locum non habent: quos maxime refellit a&er¬
na uita scõrum. Quorum enim aurespiorum¬
ferant. postemensam tottantisq calamitatib
uitam. sitamen uita ista dicenda est. quae poti¬
us mors est : ita grauis utmors quae ab hac liberat.
mortis huuis amore timeatur.: Postam mag¬
na mala tamq multa & horrenda: tandem
aliquando perueram religionem atq sapienti¬
am expiata atq finita. ita peruenire ad con¬
spectum dĩ. atq fieribeatum contemplatione

Expanded text:
Nunc enim contra opinionem disputamus, qua Nunc enim contra opinionem disputamus, qua illi circuitus asseruntur, quibus semper eadem per intervalla temporum necesse esse repeti existimantur. Quaelibet autem illarum sententiarum de saeculis saeculorum vera sit, ad hos circuitus nihil pertinet: quoniam sive saecusint non eadem repetita, sed alterum ex altero conexione ordinatissima procurrentia, liberatorum beatitudine sine ullo recursu miseriarum subditorum, circuitus illi eadem reuoluentes locum non habent, quos maxime refellit aeterna uita sanctorum. ferant post emensam tot tantisque calamitatibus uitam si tamen uita ista dicenda est, quae potius mors est, ita grauis, ut mors, quae ab hac liberat, mortis huius amore timeatur, post tam magna mala tamque multa et horrenda tandem aliquando per ueram religionem adque sapientiam expiata adque finita ita peruenire ad conspectum Dei adque ita fieri beatum contemplatione
Abbreviated transcription (Latin):
qui& miseria liberantur. in sua beata in mortali¬
tate sine fine manentibus. anita dicantur saccu¬
la saeculorum. ut intellegantur saccula in sa¬
pientia dĩ in concussa stabilitate manentia.
istorum quaetumtem pore transeunt. tam quã
efficientia saeculorum. diffinire non audeo
Fortassis enim possit dici sacculum quae sunt
saccula: ut nihil aliud perhibeatur saeculum
aliud dicitur caelum caeli. quam caeli caelo¬
rum .: Nam caelum ds̃ uocauit firmamentũ.
super quod sunt aquae : fitamen psalmus.
& aquae inquit quae super caelossunt. laudent
nomen dñi . Quid ergo istorum duorum sit.
an praeter haec duo aliquid aliud desaeculis
saeculorum possit intellegi. pro fundissima questi¬
o est.: Neq hoc quod nunc agimus impedit.
sundiscussa interim differatur. siuealiquid in
ea diffinire ualeamus. siuenos faciat cautiores
diligentior ipsatractatio. neintanta obscurita¬
tererum : affirmare aliquid temere audeamus:

Expanded text:
qui ex miseria liberantur, in sua beata inmortaliqui ex miseria liberantur, in sua beata inmortalitate sine fine manentibus; an ita dicantur saecula saeculorum, ut intellegantur saecula in sapientia Dei inconcussa stabilitate manentia istorum, quae cum tempore transeunt, tamquam efficientia saeculorum, definire non audeo. Fortassis enim possit dici saeculum, quae sunt saecula, ut nihil aliud perhibeatur saeculum  sicut nihil aliud dicitur coelum coeli, quam coeli coelorum. Nam coelum Deus vocavit firmamentum super quod sunt aquae , et tamen Psalmus, t aquae, inquit, quae super coelos sunt, laudent nomen Domini . Quid ergo istorum duorum sit, an praeter haec duo aliquid aliud de saeculis saeculorum possit intelligi, profundissima quaestio est: neque hoc quod nunc agimus impedit, si indiscussa interim differatur; sive aliquid in ea definire valeamus, sive nos faciat cautiores diligentior ipsa tractatio, ne in tanta obscuritate rerum affirmare aliquid temere audeamus.
Abbreviated transcription (Latin):
quodam in effabili modo dõ finita est: quia sci¬
entiae ipsius in conpraehen sibilis non est :
Quare sunfinitas numerorum scientia edĩ qua con¬
praehenditur esse non potest infinita: qui
tandem nos sumus homunculi. quieius scien¬
tiae limites figere prae sumamus. dicentes.
quod nisi eisdem circuitib temporum. eadẽ
tem poralia repetantur. non potest ds̃ cuncta
quae fecit. uel praescire ut faciat. uel scire cum
fecerit. Cuius sapientia simpliciter multi¬
plex. & uni formiter multi formis. tam in com¬
prehensibili conprȩhensione omnia in com¬
prehensibilia comprehendit : ut quaecumq
noua & dissimilia consequentia praecedenti¬
bus. sisem per facere uellet: in ordinata. & in pro¬
uisa habere non posset: necea prouideret &
proximo tempore. sed &erna praescientia con
sibi conexione copulentur. quae apellantur
saecula saeculorum. Alia tamen atq: alia: ordi¬
nata dissimilitudine procurrentia. eisdumtaxat

Expanded text:
quodam ineffabili modo Deo finita est, quia sciquodam ineffabili modo Deo finita est, quia scientiae ipsius inconprehensibilis non est. Quare si infinitas numerorum scientiae Dei, qua conprehenditur, esse non potest infinita: qui tandem nos sumus homunculi, qui eius scientiae limites figere praesumamus, dicentes quod, nisi eisdem circuitibus temporum eadem temporalia repetantur, non potest Deus cuncta quae facit uel praescire ut faciat, uel scire cum fecerit? cuius sapientia simpliciter multiplex et uniformiter multiformis tam inconprehensibili conprehensione omnia inconprehensibilia conprehendit, ut, quaecumque noua et dissimilia consequentia praecedentibus si semper facere uellet, inordinata et inprouisa habere non posset, nec ea prouideret ex proximo tempore, sed aeterna praescientia contsibi conexione copulentur quae appellantur saecula saeculorum. alia tamen adque alia ordinata dissimilitudine procurrentia, eis dumtaxat,
Abbreviated transcription (Latin):
Ita nenumeros propter infinitatem nescit omnes
ds̃. &usq ad quandam sum mam numerorum.
scientia dĩ peruenit. &c&eros ignorat᷑. Quis
&iam hoc dementissimus dixerit: necaudebunt
isti contemnere numeros. & eos dicere ad dĩ
scientiam non pertinere. Apud quos plato.
dm̃ magna auctoritate commendat. mundũ
numeris fabricantem Etapud nos dõdictum
legitur. omnia in mensura. & numero. & pon¬
dere dis posiusti: De quo & propheta dicit.
qui pro fert numero se saeculum.⁊ Etsaluator
in aeuangelio. capilli inquit ur̃i omnes nume¬
rati sunt.⁊ Ab sit itaq: ut dubitemus. quodei
notus sit omnis numerus. cuius intellegentiae
sicut in psalmo canitur non est numerus.
Infinitas itaq numeri. quam uis in finitorum
numerorum nullus sit numerus: Non estta¬
men in conpraehensibilis ei. cuius intellegen
tiae non est numerus.
quid scientia conprehenditur: scientis con p̃¬
hensione finitur. pro fecto & omnis infinitas.

Expanded text:
Itane numeros propter infinitatem nescit omnes Itane numeros propter infinitatem nescit omnes Deus, et usque ad quandam summam numerorum scientia Dei peruenit, ceteros ignorat? Quis hoc etiam dementissimus dixerit? Nec audebunt isti contemnere numeros et eos dicere ad Dei scientiam non pertinere, aput quos Plato Deum magna auctoritate commendat mundum numeris fabricantem. Et aput nos Deo dictum legitur: Omnia in mensura et numero et pondere disposuisti; de quo et propheta dicit: Qui profert numerose saeculum, et Saluator in euangelio: Capilli, inquit, uestri omnes numerati sunt. Absit itaque ut dubitemus, quod ei notus sit omnis numerus, cuius intellegentiae, sicut in psalmo canitur, non est numerus. Infinitas itaque numeri, quamuis infinitorum numerorum nullus sit numerus, non est tamen inconprehensibilis ei, cuius intellegenttiae non est numerus. Quapropter si, quidquid scientia conprehenditur, scientis conprehensione finitur: profecto et omnis infinitas
Abbreviated transcription (Latin):
quam dui nonfuerunt. & ut posterius essent
quando essecoeperunt.: Hinc eis quitalia ui¬
dere possunt: mirabiliter fortassis ostendens.
quam non eis indiguerit: sed eas gratuita boni¬
tate condiderit: cum sine illis eca&emitate
initio carente : in nonminore beatitate perman¬
quae in finita sunt posse compraehendi.
restat eis utdicere audeant: atq huic se uo¬
ragini pro fundae impietatis immergant :
quod nononomnes numeros ds̃ nouerit. eos
quippe in finitos esse certissimum est quõ
inquo cumq numero finem faciendum putaue¬
ris. idem ipse nondico uno addito augeri : sed
quam libet sit magnus &quam libet ingentem
multitudinem continens in ipsa ratione. atq:
scientia numerorum: non solum duplicari. uerũ
&iam multiplicari potest.: Ita uero suis quisq
numerus proprietatibus terminatur. ut nullus
eorum par esse. cuicumq: alteri possit : Ergo
& dispares interse atq diuersi sunt. & singuli
quiq finiti sunt. & omnes infiniti sunt.:

Expanded text:
quamdiu non fuerunt, et ut posterius essent, quando esse coeperunt, hinc eis. qui talia uidere possunt, mirabiliter fortassis ostendens, quam non eis indiguerit, sed eas gratuita bonitate condiderit, cum sine illis ex aeternitate initio carente in non minore beatitate permanquae infinita sunt posse conprehendi: restat eis, ut dicere audeant adque huic se uoragini profundae inpietatis inmergant, quod non omnes numeros Deus nouerit. Eos quippe infinitos esse, certissimum est; quoniam in quocumque numero finem faciendum putaueris, idem ipse, non dico uno addito augeri, sed quamlibet sit magnus et quamlibet ingentem multitudinem continens, in ipsa ratione adque scientia numerorum non solum duplicari, uerum etiam multiplicari potest. Ita uero suis quisque numerus proprietatibus terminatur, ut nullus eorum par esse cuicumque alteri possit. Ergo et dispares inter se adque diuersi sunt, et singuli quique finiti sunt, et omnes infiniti sunt.