comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tem. Memores ergo ꝑiculi. hoc quoq
non tantũ obseruare debemus. aut
etiam ab om̃ibꝰ nobis confirmare. ut
om̃s heretici qui ad sinum matris
ȩccłiȩ accurrunt baptizent᷑: ut mens
heretica quȩ diuturna tabe polluta
ẽ. scĩficatione lauachri purgata in me¬
liꝰ reformet᷑. Fortassis iste qui in diutur¬
na tabe purganda causam posuit
cur deberent heretici baptizari: par¬
ceret eis qui in aliqũa heresim irru¬
entes exiguo illic tempore fuissent.
ꝙ cito correcti ad catholicam inde
migrassent. Demde & ipse parum ad¬
uertit. ita posse ut iniqui om̃s qui ad
illam petrã in qua ȩccłia significat᷑
accurrunt baptizent᷑ ut mens iniqͣ
quȩ extra petram in harena ȩdifica¬
bat audiendo uerba xp̃i & non fa¬
ciendo. scĩficatione lauachri purga¬
ta inmelius reformet᷑. Et tam̃ non fit
si iam baptizati sunt: etiam si ꝓbentur
tales fuisse cum baptirarent᷑. id est ut
seło uerbis & non factis renuntia¬

Expanded text:
tem. memores ergo periculi hoc quoque tem. memores ergo periculi hoc quoque non tantum obseruarc debemus, uerum etiam ab omnibus nobis confirmare, ut omnes haeretici qui ad sinum matris ecclesiae adcurrunt baptizentur, ut mens haeretica quae diuturna tabe polluta est sanctificatione lauacri purgata in melius reformetur. Fortassis iste, qui in diuturna tabe purganda causam posuit cur deberent haeretici baptizari, parceret eis qui in aliquam haeresem inruentes exiguo illic tempore fuissent et cito correcti ad catholicam inde migrassent. deinde et ipse parum aduertit ita dici posse, ut iniqui omnes, qui ad illam petram in qua ecclesia significatur adcurrunt, baptizentur, ut mens iniqua, quae extra petram in harena aedificabat audiendo uerba Christi et non faciendo, sanctificatione lauacri purgata in melius reformetur; et tamen non fit, si iam baptizati sunt, etiam si probentur tales fuisse cum baptizarentur, id est ut saeculo uerbis et non factis renuntia
Abbreviated transcription (Latin):
sinũ & habere & tradere poterant. cur
negat᷑ esse posse in filiis alienis:. Quos
tamen hortatur. ut cęlestia mandata
seruando missa sibi ꝑ unicũ filiũ. fr̃s
cius. & filii dĩ esse mereant᷑. Uic̾tori¬
cus a tabraca dixit. Si hereticis licet
baptizare & remissam peccatorum da¬
re: quid illos infamamꝰ. ut hereticos¬
appellemꝰ: Quid si ibi aliꝰ diceret. si li
catoꝵ dare. quid illos infamamꝰ. ut
deretur de iniquis. hoc & illic re-¬
spondeat᷑ de hereticis: id est neq eoꝵ
eẽ baptismũ quod baptizant. ꝙ non
esse consequens ut quisqͥs habet ba¬
ptismũ xp̃i. etiam de peccatoꝵ remis¬
sione securus sit:si hoc in sacramento
tantũ habet. nec ueraci cordis confes-¬
sione conuersus ẽ. ut dimittenti di¬
mitteret᷑. Aliꝰ felix ab utina dixitlle¬
mini dubium ẽ scĩssum consacer-¬
dotes: non intantum posse huma¬
nam p̃sumptionem. quã dñi nr̃i iñu¬
xp̃i adorancła & uenerabiłe maiesta¬

Expanded text:
smum et habere et tradere poterant, cur smum et habere et tradere poterant, cur negatur esse posse in filiis alienis? quos tamen hortatur, ut caelestia mandata seruando missa sibi per unicum filium fratres eius et filii dei esse mereantur. Uictoricus a Tabraca dixit: Si licet haereticis baptizare et remissam peccatorum dare, quid illos infamamus, ut happellemus? 62. Quid, si alius diceret: Si lictorum dare; quid illos infamamus, utderetur de iniquis, hoc et illi respondeatur de haereticis; id est, neque eorum esse baptismum quo baptizant et non esse consequens, ut quisquis habet baptismum Christi etiam de peccatorum remissione securus sit, si hoc in sacramento tantum habet nec ueraci cordis confessione conuersus est, ut dimittenti dimitteretur. Alius Felix ab Utina dixit: Nemini dubium est, sanctissimi consacerdotes, non in tantum posse humanam praesumptionem, quam domini nostri Christi adorandam et uenerabilem maiesta
Abbreviated transcription (Latin):
tatis. quoꝵ filii eorum uelut nouel¬
lȩ constabilitȩ. filiȩ eorum ornatȩ
sicut similitudo templi. Cellaria eoꝵ
plena. eructantia ex hoc in hoc. Ques
eoꝵ fecundȩ. multiplicantes in exiti-¬
bꝰ suis. boues eorum crassi. Non est
ruina maceriȩ neq exitus. neq cla¬
mor in plateis eorum. Beatũ dixerunt
popłm cui hȩc sunt. beatꝰ popłs cuius
ẽ dñs d̃s ipsius. Si ergo isti sunt filii alie-¬
ni. qui in rebus temporalibus & habun¬
dantia terrenȩ felicitatis beatitudinẽ
ponunt. & diuina p̃cepta cont̾enunt:
uideamus si non idem ipsi sunt de qui¬
bꝰ cẏprianꝰ ita dicit. in se quoq transfi¬
gurans eos: ut de his se dicere ostendat.
cum quibꝰ sacramenta cõmunicabat.
nec data nobis ad salutẽ cęlestia man-¬
data seruamꝰ. fecit dñs in terra uolun¬
tatẽ patris. & nos facimꝰ dñi uolunta¬
tẽ. patrimonio &̃ lucro studentes. suꝑ¬
biam sectantes. & cȩtera. At si isti bapti¬

Expanded text:
itatis, quorum filii eorum uelut nouelitatis, quorum filii eorum uelut nouellae constabilitae. filiae eorum ornatae sicut similitudo templi; cellaria eorum plena, eructuantia ex hoc in hoc; oues eorum fecundae, multiplicantes in exitibus suis; boues eorum crassi. non est ruina maceriae necexitus neque clamor in plateiseorum. beatum dixerunt populum cui haec sunt: beatus populus cuius est dominus deus ipsius. si ergo isti sunt filii alieni qui in rebus temporalibus et abundantia terrenae felicitatis beatitudinem ponunt et diuina praecepta contemnunt, uideamus si non idem ipsi sunt de quibus Cyprianus ita dicit, in se quoque transfigurans eos, ut de his se dicere ostendat cum quibus sacramenta communicabat: nec data nobis ad salutem caelestia mandata seruamus. fecit Dominus noster uoluntatem patris, et nos non facimus Dei uoluntatem patrimonio et lucro studentes, supa m sectantes et cetera. at si isti bapti
Abbreviated transcription (Latin):
manus impositionẽ tantũmͦ ñ posse
descendere: cum manifestum sit here-¬
ticos baptisma non habere. Huic re¬
spondet᷑. Iniqui xp̃iani sunt. an non:ͤ
Si xp̃iani sunt. cur in illa petra ñ sunt
in qua ȩdificat᷑ eccłia: Audiunt enĩ
uerba xp̃i. & non faciunt. Si xp̃iani
non sunt. fiant. Aut quo ꝑtinebit ser-
mo dñi dicentis: qui non ẽ mecũ ad
uersũ me ẽ. ꝙ qui non colligit mecũ
spargit: Spargunt enim oues eius:
qui eas ad moꝵ suorum labem pͣua
unitatione ꝑducunt. Unde constat.
suꝑ filios alienos. quod om̃s iniqui
appellantur. ꝙ soboles antixp̃i quod
uera conuersio: cum manifestum sit.
iniquos qũadiu iniqui sunt baptis-¬
ma quidẽ habere posse: sed salutẽ cu¬
ius sacramentũ baptisma ẽ habere
non posse. Uideamus enĩ si heretici
describunt᷑ in psalmo illo. ubi de filiis
alienis ita dicit᷑. Dñe libera me de ma-¬
nu filioꝵ alietioꝵ: quoꝵ os locutũ est
uanitatẽ. & dextera eoꝵ dext̾a iniqͥ¬

Expanded text:
manus inpositionem tantummodo non posse descendere, cum manifestum sit haereticos baptisma non habere. Huic respondetur: Iniqui christiani sunt an non? si christiani sunt, cur in illa petra non sunt in qua aedificatur ecclesia? — audiunt enim uerba Christi et non faciunt-; si christiani non sunt, fiant. aut quo pertinebit sermo domini dicentis:versum me est; et qui mecum non colligit, spargit? Spargunt enim oves ejus, qui eas ad morum suorum labem prava imitatione perducunt. Unde constat, super filios alienos quod omnes iniqui appellantur et soboles Antichristi quod vera conversio; cum manifestum sit iniquos quamdiu iniqui sunt, Baptisma quidem posse habere, sed salutem cujus sacramentum Baptisma est, habere non posse. Videamus enim si haeretici describuntur in psalmo illo, ubi de filiis alienis ita dicitur: Domine, libera me de manu filiorum alienorum, quorumos locutum est uanitatem et dextera eorum dextera iniqu
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ia iusta iudicia di lateant sensus m̃ttesq
mortaliũ: cũ tam̃ in hac re piorũ fidem
non lateat iustum esse quod latet. I¬
IEMPE SaLOMON sapientissimus Rex
isrł qui regnauit mnierłm: librũ qͥ uo¬
catur eccłiastes. & a iudeis quoq habetur
insacrarũ canone litterarũ. sic exorsus est.
Uanitas uanitatũ dixit eccłiastes: uani¬
tas uanitatũ. & omĩa uanitas. Que a¬
bundantia homini in om̃i labore suo qͦ
laborat subsole: Et cũ ex hac sententia
conecꝰteret cȩt̾a. cõmemorans erunina
erroresq uite huius & euanescentes i¬
terea tẽporũ lapsus. uͥ nichil solidũ. niehi
stabile retinet᷑: in ea rerũ uanitate sub
sole illud etiã deplorat quodamͦ. qͦd cũ
sit abundantia sapientiȩ suꝑ insipientiã
sicut abundantia lucis suꝑ tenebras. sapien¬
tisq oculi sint incapite ip̃sius. & stultus in
tenebris ambulet. unus cam̃ incur sus incis¬
non deficit: ne pena deficiat. Adhos aũ

Expanded text:
omnia iusta iudicia dei lateant sensus mentesque omnia iusta iudicia dei lateant sensus mentesque mortalium, cum tamen in hac re piorum fidem non lateat iustum esse quod latet. Nempe Salomon, sapientissimus rex Israhel, qui regnauit in Hierusalem, librum, qui uocatur Ecclesiastes et a ludaeis quoque habetur in sacrarum canone litterarum, sic exoraus est: uanitas uanitantium, dixit ecclesiastes, uanitas uanitantium, omnia. uanitas. quae abundantia homini in omni labore suo, quo laborat sub sole? et cum hac sententia conecteret cetera, commemorans haerumnas erroresque uitae huius et uanescentes interea temporum lapsus, ubi nihil solidum, nihil stabile retinetur: in ea rerum uanitate sub sole illud etiam deplorat quodam . modo, quod, cum sit abundantia sapientiae super insipientiam, sicut abundantia lucis super tenebras, sapientisque oculi sint in capite ipsius et stultus in tenebris ambulet, unus tamen incursus incurnon deficit, ne poena deficiat. Ad hos autem
Abbreviated transcription (Latin):
lis mala eueniunt & bonis bona ꝓuenuiĩ.
magis inscrutabilia fuiN iudicia dĩ & in¬
uestigabiles uiȩ eiꝰ. Quamus ergo nescia¬
mus quo iudicio d̾s̃ ista uel faciat uel fie¬
risinat. apud quẽ summa uirtus. ẽ. & sũ¬
ma sapientia summaq iustitia. nulla in¬
firmitas. nulla temeritas. nulla iniqͥtas.
salubriter tam̃ discimus ñ magnipendere
seu bona seu mala que uidemus ẽẽ bomis
malisq cõmunia: & illa bona quȩrere que
bonoꝵ atq illa mala maxime fugere que
ꝓpria sunt maloꝵ. Cũ uͦ adillud iudiciũ¬
cłi uenerimus. cinus tempus iam ꝓprie¬
dies iudicii & aliquando dies dñi nuncu¬
pat᷑: non solũ quȩcũq tunc iudicabunt᷑.
uerũetĩa quecũq ab initio iudicata. &
quȩcũq usq ad illud tẽpus adhuc uidi¬
canda sunt. apparebunt ẽẽ iustissina.
Uhi hoc quoq manifestabitur. quã iusto
iudicio clĩfiat. ut nunc tã multa ac pene

Expanded text:
lis mala eueniunt et bonis bona proueniunt: lis mala eueniunt et bonis bona proueniunt: magis inscrutabilia fiunt iudicia Dei et inuestigabiles uiae eius. Quamuis ergo nesciamus quo iudicio Deus ista uel faciat uel fieri sinat, aput quem summa uirtus est et summa sapientia, summa iustitia, nulla infirmitas, nulla temeritas. nulla iniquitas: salubriter tamen discimus non magnipendere seu bona seu mala, quae uidemus esse bonis malisque communia, et illa bona quaerere, quae bonorum, adque illa mala maxime fugere, quae propria sunt malorum. Cum uero ad illud Dei iudicium uenerimus, cdies iudicii et aliquando dies domini nuncupatur, non solum quaecumque tunc iudicabuntur uerum etiam quaecumque ab initio indicata et quaecumque usque ad illud tempus adhuc iudicanda sunt, apparebunt esse iustissima. ubi hoc quoque manifestabitur, quam iusto iudicio dei fiat, ut nunc tam multa ac paene
Abbreviated transcription (Latin):
norib. & hominẽ sine querela denebrȩ ig¬
nobilitatis abscondant. & cȩtera huiꝰ modi
quȩ quis colligit. qͥs enumerat: Que si
haberent in ipsa uelut absurditate constã¬
tiã. & in hac uita inqua homo sicut sacer
psalmus eloquitur uanitati similis factꝰ
est. & dies eniis uelut umbra p̃tereunt. ñ¬
nͥ mali adipiscerent᷑ transitoria bona ista
atq terrena nec nͥ boni talia paterentur
mala: posset hoc referri adiudiciũ iustũ
di siue etiã benignũ ut qui non erãt asse¬
cuturi bona et̾na quȩ faciunt beatos.
tẽporalib uł deciperent᷑ ꝓ malitia sua.
uel ꝓ dĩ miscdia consolarent᷑ bonis. & qͥ
ñ erant passuri et̾na torm̃ta. tẽꝑalibus
nel ꝓsuis qͥb cũq & quantulis cũq pec¬
catis affligerentur. uel propt̃ implendas
uirtutes exercerent᷑ malis. Nunc uͦ quãdo
non solũ in malo sunt boni & in bono mali
qͥd uidetur iniustũ. uerũetĩa plerũq & ma¬

Expanded text:
noribus, et hominem sine querella tenebrae ignoribus, et hominem sine querella tenebrae ignobilitatis abscondant, et cetera huius modi, quae quis colligit, quis enumerat? Quae si haberent in ipsa uelut absurditate constantiam, ut in hac uita, in qua homo, sicut sacer psalmus eloquitur, uanitati similis factus est et dies eius uelut umbra praetereunt, nonnisi mali adipiscerentur transitoria bona ista adque terrena, nec nisi boni talia paterentur mala: posset hoc referri ad iudicium iustum Dei siue etiam benignum, ut, qui non erant adsecuturi bona aeterna, quae faciunt beatos, temporalibus uel deciperentur pro malitia sua, uel pro Dei misericordia consolarentur bonis, et qui non erant passuri aeterna tormenta, temporalibus uel pro suis quibuscumque et quantuliscumque peccatis adfligerentur, uel propter inplendas uirtutes exercerentur malis. Nunc uero, quando non solum in malo sunt boni et in bono mali, quod uidetur iniustum, uerum etiam plerumque et ma
Abbreviated transcription (Latin):
adipiscuntur & mali: ac ꝑ hoc etiã in his
rebus in quib non apparẽt diuina iusti-¬
tia salutaris est diuina docꝰtrina. Nesci¬
mus enĩ quo iudicio dĩ bonus ille sit pau¬
ꝑ. malus sit ille diues: iste gaudeat quẽ
ꝓsuis ꝑditis morib cruciari debuisse me¬
rorib arbitram᷑. contristetur ille quẽ
inta laudabilis gaudere debuisse ꝑsua-¬
det: exeat de iudicio non solũ inultus
uerũ etiã damnatus innocens. aut iniqͥ¬
tate iudicis pressus aut falsis obrutus
testimoniis. econtrario scelestus aduer¬
sarius eiꝰ non solum impunitꝰ uerũ etĩa
uindicatus insultet: impns optime uale.¬
at. pius languore tabescat: latrocinent᷑
sanissimi iuuenes. & qui nec uerbo quẽ¬
quã ledere potuerunt. diuersa armorũ
atrocitate affligantur: infandes utiles reb
humanis immatura morte rapiant᷑. & qͥ
idetur nec nasci debuisse diutissime in¬
suꝑ uiuat. plenus criminib sublimet᷑ ho¬

Expanded text:
adipiscuntur et mali; ac per hoc etiam in his adipiscuntur et mali; ac per hoc etiam in his rebus, in quibus non apparet diuina iustitia, salutaris est diuina doctrina. Nescimus enim quo iudicio Dei bonus ille sit pauper, malus ille sit dines; iste gaudeat, quem pro suis perditis moribus cruciari debuisse maeroribus arbitramur, contristetur ille, quem uita laudabilis gaudere debuisse persuadet; exeat de iudicio non solum inultus, uerum etiam damnatus innocens, aut iniquitate iudicis pressus aut falsis obrutus testimoniis, e contrario scelestus aduersarius eius non solum inpunitus. uerum etiam uindicatus insultet; inpius optime ualeat, pius languore tabescat; latrocinentur sanissimi iuuenes, et qui nec uerbo quemquam laedere potuerunt, diuersa morborum atrocitate adfligantur infantes; utilis rebus humanis inmatura morte rapiatur, et qui uidetur nec nasci debuisse, diutissime insuper uiuat; plenus criminibus sublimetur ho
Abbreviated transcription (Latin):
Miser igitur populus abisto aliena¬
tus dõ. diligit tamen etiã ipse quandam
pacem suam non improbandam: quã quidẽ
non habebit infine. quia non ea bene utit
ante finem. Hanc autẽ ut interim habeat
inhac uita etiã nr̃a interest. qm̃ quandu
ꝑ mixtȩ sunt ambȩ ciuitates utim & nos
pace babylonis ex qua ita ꝑfidem popłs
đi liberatur ut apud hanc interim pere¬
grinetur. Propter qͦd & apłs ammonuit
ȩccłiam ut oraret ꝓ regib eiꝰ atq subli¬
mib: addens & dicens. ut quietã & tran¬
quillam uitã agamꝰ cũ om̃i pietate & ca¬
ritate. Et ꝓpheta ieremias cũ popło dĩ
ueteri p̃nuitiaret captiuitatẽ & diuinitꝰ
imperaret ut obȩdienter irent inbabylo¬
niam. dõ suo etiã ista patientia seruientes:
moniut & ipse ut oraretur ꝓ illa dicens qͥa
bonoꝵ uera & plena felicitas: & omniũ
non isi maloꝵ digna & summa infelici¬
anumo sufferre discimus quȩ patiuntur
& boni. & bona non magnipendere que

Expanded text:
Miser igitur populus ab isto alienatus Deo. Diligit tamen etiam ipse quandam pacem suam non inprobandam, quam quidem non habebit in fine, quia non ea bene utitur ante finem. Hanc autem ut interim habeat in hac uita, etiam nostri interest; quoniam, quamdiu permixtae sunt ambae ciuitates, utimur et nos pace Babylonis; ex qua ita per fidem populus Dei liberatur, ut aput hanc interim peregrinetur. Propter quod et apostolus admonuit ecclesiam, ut oraret pro regibus eius adque sublimibus, addens et dicens: Ut quietam et tranquillam uitam agamus cum omni pietate et caritate, et propheta Hieremias, cum populo Dei ueteri praenuntiaret captiuitatem et diuinitus imperaret, ut oboedienter irent in Babyloniam Deo suo etiam ista patientia seruientes monuit et ipse ut oraretur pro illa dicens: Quia bonorum uera et plena felicitas et omnium nonnisi malorum digna et summa infelicianimo ferre discimus, quae patiuntur et boni, et bona non magnipendere, quae
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: ut ab eorũ rebus uanis spes nr̃a qͥd
differat quã ds nobis dedit. & res ipsa hoc
est uera beatitudo quam dabit. non tan¬
tum auctoritate diuina. sed habita etiã
ratione qualem propter infideles possu¬
mus adhibere clarescat¬

Expanded text:
sunt, ut ab eorum rebus uanis spes nostra quid sunt, ut ab eorum rebus uanis spes nostra quid differat, quam Deus nobis dedit, et res ipsa, hoc est uera beatitudo, quam dabit, non tantum auctoritate diuina, sed adhibita etiam ratione, qualem propter infideles possumus adhibere, clarescat
Abbreviated transcription (Latin):
meis explicans uerbis.
OUODO autẽ refutatis cȩteris unã
eligat quã uult esse achademicorum
ueterũ quos aplatone institutos usq ad
polemonem qui ab illo quartus eiꝰ scolam
tenuit quȩ achademica dicta est habuis¬
se certa doginata uult uideri. & ob hoc di¬
stinguit ab achademicis nouis quib ineer
ta sunt omnia. quod philosophiȩ genus al
arcesila cȩpit successore polemonis. eame
sectam idest ueterũ a chademicoꝵ sicut
dubitatione ita om̃i errore carere arbiti¬
tur. longum est ꝑ omĩa demonstrare. nes
tamen omni exparte res omittenda est
Remouet ergo prius illas om̃s differentia
quȩ numerũ multiplicauere sectarum.
quas idõ remouendas putat: quia non us¬
UO¬
DE
CI¬
uitatis utriusq derrenẽ
scilicet & cęlestis debitis finibus de¬
inceps michi uideo disputandum: prius
exponenda sunt quantũ operis huius
terminandi ratio patitur argumenta
mortalium. quib sibi ipsi beatitudinem
facere in huius uitȩ infelicitatem moliti

Expanded text:
meis explicans uerbis. Quo modo autem refutatis ceteris unam eligat, quam uult esse Acaderaicorum ueterum quos a Platone institutos usque ad Polemonem, qui ab illo quartus eius scholam tenuit, quae Academia dicta est, habuisse certa dogmata uult uideri et ob hoc distta sunt omnia, quod philosophiae genus ab Arcesila coepit successore Polemonis; eamsectam, id est ueterum Academicorum, sicut dubitatione ita omni errore carere arbitretur, longum est per omnia demonstrare; nec tamen omni ex parte res omittenda est. Remouet ergo prius illas omnes differentias, quae numerum multiplicauere sectarum, quas ideo remouendas putat, quia non uode ciuitatis utriusque, terrenae scilicet et caelestis, debitis finibus deinceps mihi uideo disputandum: prius exponenda sunt, quantum operis huius terminandi ratio patitur, argumenta mortalium, quibus sibi ipsi beatitudinem facere in huius uitae infelicitate moliti
Abbreviated transcription (Latin):
prophetat multis uerbis cõpellit ea po¬
ni: ut quȩ ꝑtinent ad xp̃m & ecclesiam
dilucescant. Unum tamen. quod etiam
apłi commemorauerunt quando incon¬
mittam. Et erit inquit post hec: & ef¬
fundam de spũ meo suꝑ omnẽ carnem:
& ꝓphetabunt filii ur̃i & filiȩ ur̃e. Et
seniores ur̃i somnia somniabunt: & iuue

Expanded text:
prophetat, multis uerbis conpellit expoprophetat, multis uerbis conpellit exponi. ut quae pertinent ad Christum et ecclesiam dilucescant. Unum tamen, quod etiam apostoli commemorauerunt, quando in conmittam. Et erit, inquit, post haec, et effundam de spiritu meo super omnem carnem; et prophetabunt filii uestri et filiae uestrae, et seniores u
Abbreviated transcription (Latin):
influminib furor tuus. uel in mari
indignatio tua: Hoc ido dictum est:
quia non uenit nunc ut udicet mun¬
dum: sed ut saluetur mundus ꝑ ipsũ.
Quia ascendis suꝑ ȩquos tuos. & ȩquita¬
tio tua salus: hoc est euanglistȩ tui por¬
tabunt te qui reguntur a te: & euan¬
geliũ tuũ salus est eis qui credunt in
te. Intendes intendens arcum tuũ suꝑ¬
sceptra dicit dñs: hoc. ẽ. cõminaberis
iudicium tuũ etiã regib terre. F lu¬
minib scinditur terra: hoc. ẽ. influ¬
entib sermonib p̃dicantiũ te aperi¬
untur ad confitendũ hominũ corda
qm̃ nunc magnificabitur usq ad sum¬
mũ terrȩ. Ionas autẽ ꝓpheta non
tam sermone . xp̃m quã sua quad̃a passi¬
one ꝓphetauit: ꝓfecto aꝑtius quã si enus
mortem & resurrectionem uoce clama¬
ret. Ut quid enim exceptus est uentre
beluino. & die tertio redditus : nisi ut sig¬
nificaret ap̃m de profundo inferm die
tertio rediturum: Iohel omĩa quȩ

Expanded text:
in fluminibus furor tuus aut in mari in fluminibus furor tuus aut in mari impetus tuus? hoc ideo dictum est, quia non uenit nunc ut iudicet mundum, sed ut saluetur mundus per ipsum. Quia adscendes super equos tuos, et equitatio tua salus, hoc est \'euangelistae tui portabunt te, qui reguntur a te, et euangelium tuum salus erit eis, qui credunt in te/ Intendens intendes arcum tuumsupersceptra, dicitDominus hoc est ccomminaberis iudicium tuum etiam regibus terrae.\' Fluminibus scindetur terra, hoc est influentibus sermonibus praedicantium te aperientur ad confitendum hominum corda, m nunc magnificabitur usque ad summum terrae. Ionas autem propheta non tam sermone Christum, quam sua quadam passione prophetauit, profecto apertius, quam si eius mortem et resurrectionem uoce clamaret. Ut quid enim exceptus est uentre beluino et die tertio redditus, nisi ut significaret Christum de profundo inferni die tertio rediturum? Ioel omnia, quae
Abbreviated transcription (Latin):
nec exponendum est. Ante faciem eiuᷤ
ibit uerbum & prodiet in campum
post pedes eius: quid. ẽ. nisi quod & ante¬
quã huc ueniret pręnuntiatus est: & po¬
stea quam hinc reuersus est annuntiat
est: Stetit & terra commota est: qͥd
est. nisi stetit ad subueniendũ. & ter¬
ra cominota est ad credendum: R e¬
sperit & tabuerunt gentes. hoc est
misertus est: & fecit populos peniten¬
tes. Contriti sunt montes uolentia. hoc
est uim facientib miraculis. elatorum
est contrita suꝑbia. Defluxerunt col¬
les ȩter nales: hoc est humiliati sunt
ad tempus ut erigerentur in ȩternũ.
Ingressus ȩternos eius ꝓlaborib uidi:
hoc est non sine mercede eternitatis
laborem caritatis asperi. Iabernacu¬
la ȩchiopum ex pauescent: & taberna¬
cula terre madian: hoc est gentes re¬
pentino ꝑterritȩ nuntio mirabilium
tuoꝵ: etiam quȩ non sunt in iure Ro¬
mano erunt in popło xp̃iano. Nun¬
quid influminib iratus es dñe: aut

Expanded text:
nec exponendum est. Ante faciem ejus nec exponendum est. Ante faciem ejus ibit verbum, et prodiet in campum post pedes ejus, quid est, nisi quod et antequam huc veniret, praenuntiatus est; et posteaquam hinc reversus est, annuntiatus est? Stetit, et terra commota est quid est nisi stetit ad subueniendum, et terra commota est ad credendum\'? Respexit. et tabuerunt gentes, hoc est \'misertus est et fecit populos paenitentes\'. Contriti sunt montes uiolentia, hoc est \'uim facientibus miraculis elatorum est contrita superbia\'. Defluxerunt colles aeternales, hoc est humiliati sunt ad tempus, ut erigerentur in aeternum\\ Ingressus aeternos eius pro laboribus uidi, hoc est non sine mercede aeternitatis laborem caritatis adspexi. Tabernacula Aethiopum expauescent et tabernacula terrae Madiam, hoc est \'gentes repente perterritae nuntio mirabilium tuorum etiam quae non sunt in iure Romano erunt in populo Christiano.\' Numquid in fluminibus iratus es, Domine. aut
Abbreviated transcription (Latin):
dixit. Pater. ignosce illis: non enim sci¬
unt quid faciunt. Ds̃ de theman ueni¬
et: & sc̃s de monte umbroso & conden¬
so. Quod hic dictum est de theman ue¬
niet: aliĩ interpretati sunt ab austro
uel affrico: ꝑ quod significatur meridi¬
es idest feruor caritatis & splendor ueri¬
tatis. Nontem uero umbrosum atq con¬
densum quamuis multis modis possit in¬
telligi. lihentius acceperim scriptura¬
rum altitudinem diuinarum: quibus
ꝓphetatus est xp̃c. Multa ibi qͥppe um¬
brosa atq condensa sunt: quȩ mentem
quęrentis exerceant. Inde autẽ uenit:
cum ibi eum qui intelligit inuenit. O¬
peruit cȩlos uirtus eiiis. & laudis eiꝰ ple¬
eax altare suꝑ cęlos d̾s. & suꝑ omnẽ ter¬
ram gła tua: Splendor enus ut lum̃
erit. quid est. nisi fama eiis credentes
illuminabit: Cornua in manib eiꝰ
sunt: quid. ẽ. isi tropheũ crucis: Et
posuit caritatẽ firmam fortitudinis sue.

Expanded text:
dixit: Pater ignosce illis, quia nescidixit: Pater ignosce illis, quia nesciunt quod faciunt? Deus de Theman ueniet et sanctus de monte umbroso et condenso. Quod hic dictum est: De Theman ueniet, alii interpretati sunt lab Austro uel cAfrico; per quod significatur meridies, id est feruor caritatis et splendor ueritatis. Montem uero umbrosum adque condensum, quamuis multis modis possit intellegi, libentius acceperim scripturarum altitudinem diuinarum, quibus prophetatus est Christus. Multa ibi quippe umbrosa adque condensa sunt, quae mentem quaerentis exerceant. Inde autem uenit, cum ibi eum, qui intellegit, inuenit. Operuit caelos uirtus eius, et laudis eius pleExaltare supercaelos, Dram gloria tua ? Splendor ejus ut lumen erit, quid est, nisi, Fama ejus credentes illuminabit? Cornua in manibus ejus sunt, quid est, nisi tropaeum crucis? Et posuit charitatem firmam fortitudinis suae,
Abbreviated transcription (Latin):
quib non est nuntiatum de illo udebt̃:¬
esse cognoscimus. Ab acuc de quo
alio quã de xp̃i aduentu qui futu¬
rus fuerat intelligitur dicere: & re¬
spondit dñs ad me & dicrit. scribe
uisum aperte inbuxo ut assequatur
qui legit ea: quia adhuc uisio ad tempꝰ.
& orietur infine & non inuacuũ: si tar¬
dauerit sustine eum. quia ueniens ue¬
precognitȩ nouȩ ac repentine salutis ho¬
minum meffabilis ammiratio: In me¬
dio duorũ animalium cognoscẽris: qͥd
est. nisi aut inmedio duorũ testamen¬
torũ. aut inmedio duoꝵ latronum.
aut imedio moysi & helyȩ cum illo in
monte sermocinantium: Dum appro¬
pinquant anni noscẽris. in aduentu tem¬
poris ostenderis: nec exponendum est
In eo cũ turbata fuerit anima mea. in ira
misericordiȩ memor eris: quid ẽst. nisi
quod iudeos in se transfigurauit quorũ
gentis fuit: Qui cum magna ira turba¬
ti crucifigerent xp̃m: ille miscdĩȩ memor.

Expanded text:
quibus non est nuntiatum de illo, uidebquibus non est nuntiatum de illo, uidebesse cognoscimus. Ambacum de quo alio quam de Christi aduentu, qui futurus fuerat, intellegitur dicere: Et respondit Dominus ad me et dixit: Scribe uisum aperte in buxo, ut adsequatur qui legit ea; quia adhuc uisio ad tempus, et orietur in fine et non in uacuum; si tardauerit, sustine eum, quia ueniens uepraecognitae nouae ac repentinae salutis hominum ineffabilis admiratio? In medio duorum anima lium cognosceris quid est nisi aut in medio duorum testamentorum, aut in medio duorum latronum, aut in medio Moysi et Heliae cum illo in monte sermocinantium? Dum adpropinquant anni, nosceris; in aduentu temporis ostenderis, nec exponendum est. In eo cum turbata fuerit anima mea, in ira misericordiae memor eris quid est nisi quod Iudaeos in se transfigurauit, quorum gentis fuit, qui cum magna ira turbati crucifigerent Christum, ille misericordiae memor
Abbreviated transcription (Latin):
odecim ꝓphetarũ: qui propterea di¬
cuntur minores. quia sermones eorum
sunt breues in eorũ comparatione qui
maiores ido uocantur. quia ꝓlixa uo¬
lumina condiderunt: ex quib est hic̃
isaias. quẽ propter eadem ꝓphetie tẽ¬
pora subiungo supradictis duob. Isa¬
ias ergo: inter illa quȩ arguit iniqua &
iusta precepit. & peccatori popło mala fu¬
tura prędirit: etiam de xp̃o & ecclesia
hoc est de rege & ea quã condidit enuta¬
te multo plura quã cȩteri ꝓphetauit:
ita ut a quibus dam ęuangelista quã ꝓ¬
pheta potius diceretur. Sed propter ratio¬
nem operis terminandi: unum de mul¬
tis hoc loco ponam. E.x ꝑsona quippe
dĩ patris loquens: ecce inquit intelliget
puer ms̃: & ex altabitur & gloriabitur
ualde. Quemadmodum stupeseent su¬
ꝑ de multi. ita gła priuabitur ab homi¬
nib species tua. & gła tua ab homini¬
bus: ita mirabuntur gentes multȩ suꝑ
eum. & continebunt reges os suum. qm̃

Expanded text:
odecim prophetarum, qui propterea diodecim prophetarum, qui propterea dicuntur minores, quia sermones eorum sunt 10 breues in eorum conparatione, qui maiores ideo uocantur, quia prolixa uolumina condiderunt; ex quibus est hic Esaias, quem propter eadem prophetiae tempora subiungo supradictis duobus. Esaias ergo inter illa, quae arguit iniqua et iusta praecepit et peccatori populo mala futura praedixit, etiam de Christo et ecclesia, hoc est de rege et ea quam condidit ciuitate, multo plura quam ceteri prophetauit, ita ut a quibusdam euangelista quam propheta potius diceretur. Sed propter rationem operis terminandi unum de multis hoc loco ponam. Ex persona quippe Dei Patris loquens: Ecce, inquit, intelleget puer meus et exaltabitur et glorificabitur ualde. Quem ad modum stupescent super te multi, ita gloria priuabitur ab hominibus species tua et gloria tua ab hominibus; ita mirabuntur gentes multae super eum et continebunt reges os suum; quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
stius: cum dauid regis nomine signifi¬
catus intelligitur ap̃c. qui factus est
sicut dicit apłs ex semme dauid scd̾m
carnem. Pręnuntiauit iste ꝓpheta
etiã tertio die xp̃i resurrectionem fu¬
turam. sicut eam ꝓphetica altitudine
prenuntiari oportebat: ubi ait. Sana¬
bit nos post biduum: in die tertio resur¬
gemus. Sed̾m hoc enim nobis dicit a¬
postolus. Si resurrexistis cum xp̃o.
quȩ sursum sunt querite. Amos qͦq
de rebus talib sic ꝓphetat. Prepara in¬
quit te ut inuoces dñm dm̃ tuũ isrł.:
quia ecce ego firmans tonitruum. &
creans sp̃m : & annuntiaus in hominibus
xp̃m suum. Et alio loco. In illa die in¬
quit resuscitabo tabernaculum daud
quod cecidit: & reȩdificabo quȩ cecide¬
runt enis. & destructa eius resuscita¬
bo & reȩdificabo easicut dies scłi. ita
ut e&quirant me residui hominum
& om̃s gentes in quib inuocatũ. ẽ. no¬
men meũ suꝑ eos: dicit dñs faciens

Expanded text:
stius, cum Dauid regis nomine signifistius, cum Dauid regis nomine significatus intellegitur Christus, quia factus est, sicut dicit apostolus, ex semine Dauid secundum carnem. Praenuntiauit iste propheta etiam tertio die Christi resurrectionem futuram, sicut eam prophetica altitudine praenuntiari oportebat, ubi ait: Sanabit nos post biduum, in die tertio resurgemus. Secundum hoc enim nobis dicit apostolus: Si resurre-xistis cum Christo, quae sursum sunt quaerite. Amos quoque de rebus talibus sic prophetat: Praepara, inquit, te, ut inuoces Deum tuum Israel; quia ecce ego firmans tonitrum et creans spiritum et adnuntians in hominibus Christum suum; et alio loco: In illa die, inquit, resuscitabo tabernaculum Dauid, quod cecidit, et reaedificabo, quae ceci. derunt eius, et destructa eius resuscitabo et reaedificabo ea sicut dies saeculi; ita ut exquirant me residui hominum et omnes gentes, in quibus inuocatum est nomen meum super eos, dicit Dominus faciens
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓrincipatũ unum: & ascendent a terra.
Hoc si adhuc uelimus exponere: eloqͥi
ꝓphetici obtundetur sapor . Recolat᷑
tamen lapis ille angularis: & duo pari¬
etes unus ex iudeis. alter ea gentibisł.
ille nomine filioꝵ ude. iste nomine fi¬
lioꝵ isrł: eidem uni principatu suo
in idipsum innitentes. & ascendentes
agnoscantur a terra. Istos autẽ carna-¬
les israhelitas qui nunc nolunt credere
in xp̃m. postea credituros idest filios eoꝵ
nam utiq isti uisuum locum moriendo
transibunt: idem ꝓpħa testatur dicens.
Qm̃ dieb multis sedebunt filii isrł si¬
ne rege. sine principe.sine sacrificio.
sine altari. sine sacerdotio: sine mani¬
festationib. Quis non uideat nunc
sic esse iudȩos: Sed quid adiungat
audiamus. Et postea inquit reuerten¬
tur filii isrł & inquirent dñm dm̃ su¬
um. & dauid regem suum: & stupesceis
in dño & in bonis ipsius. in nouissimis
dieb. Nichil est ista ꝓphetia manife¬

Expanded text:
principatum unum et adscenlodent a terra. principatum unum et adscenlodent a terra. Hoc si adhuc uelimus exponere, eloquii prophetici obtundetur sapor. Recolatur tamen lapis ille angularis et duo parietes, unus ex Iudaeis, alter ex gentibus; ille nomine filiorum Iuda, iste nomine filiorum Israel, eidem uni principatui suo in id ipsum innitentes et adscendentes agnoscantur i5 a terra. Istos autem carnaliter Israelitas, qui nunc nolunt credere in Christum, postea credituros, id est filios eorum nam utique isti in suum locum moriendo transibunt, idem propheta testatur dicens: Quoniam diebus multis sedebunt filii Israel sine rege, sine principe, sine 20 sacrificio, sine altari, sine sacerdotio, sine manifestationibus. Quis non uideat nunc sic esse Iudaeos? Sed quid adiungat, audiamus. Et postea, inquit, reuertentur filii Israel et inquirent Dominum Deum suum et Dauid regem suum, et stupescent in Domino et in bonis ipsius in nouissimis diebus. Nihil est ista prophetia manife
Abbreviated transcription (Latin):
iste propheta & locum in quo natus est
xp̃c: & tu inquit bethleem domus effra¬
ta minima es ut sis inmilib nida: ex te
michi ꝓdiet ut sit in principem ifrahel:
& egressus eius ab initio & ex dieb ȩter¬
nitatis. Propterea dabit eos usq ad tẽpꝰ.
parturiens pariet. Residui fr̃s eis con¬
uertentur adfilios ifrł: & stabit & uide¬
bit & pascet gregem suum inuirtute
dñi: & in honore nominis dñi di sui ert̃
SEE igicur ꝓpheta quanto pro¬
fundius quidem loquitur tanto
dperosius penetratur. Sed aliquid in-¬
loco quo dictum est eis non popłs m̃s
uos: uocabuntur & ipsi filii dĩ uiui.
Hoc testimonium ꝓpheticũ de uoca¬
tione popłi gentium qui prius non ꝑ
tinebat ad dm̃: etiam apostoli intelle¬
xerunt. Et quia ipse quoq popłs gen¬
tium spũaliter est infiliis abrahȩ: ac ꝑ
hoc recte dicitur israhel: ꝓpterea seq̃u¬
tur & dicit. Et congregabuntur filiĩ u¬
dȩ & filii isrł inidipsum. & ponent sibi

Expanded text:
iste propheta et locum in quo natus est iste propheta et locum in quo natus est Christus: Et tu, inquit, Bethleem, domus Ephrata, minima es, ut sis in milibus Iuda; ex te mihi prodiet, ut sit in principem Israel; et egressus eius ab initio et ex diebus aeternitatis. Propterea dabit eos usque ad tempus parturientis, pariet, et residui fratres eius conuertentur ad filios Israel. Et stabit et uidebit et pascet gregem suum in uirtute Domini, et in honore nominis Domini Dei sui erunt; Osee igitur propheta, quanto profundius quidem loquitur, tanto operosius penetratur. Sed aliquid inloco quo dictum est eis: Non populus meus uos, uocabuntur et ipsi filii Dei uiui. Hoc testimonium propheticum de uocatione populi gentium, qui prius non per- 5 tinebat ad Deum, etiam apostoli intellexerunt. Et quia ipse quoque populus gentium spiritaliter est in filiis Abrahae ac per hoc recte dicitur Israel, propterea sequitur et dicit: Et congregabuntur filii Iuda et filii Israel in id ipsum, et ponent sibi
Abbreviated transcription (Latin):
uitates desertas inhabitabis. Ne time¬
as qm̃ confusa es. neq reuerearis quia
ex probrata es: qm̃ confusionem ȩter¬
nam oblunsceris. & obprobrii uidinta¬
tis tuȩ non eris memor: qm̃ dñs faciens
te. dñs sabaoth nomen ei : & qui eruit
te ipse d̾s isrł uniuersȩ terrȩ uocabitur.
Et cȩtera. Uerum ista sint satis: & in
eis sunt exponenda non nulla. Sed suf¬
ficere arbitror: que ita sunt aperta ut
etiã mimici intelligere cogantur inuiti.
magni cuius da montis: hȩc loquitur.
Erit in nouissimis dieb manifestus mons
domus dñi. paratus suꝑ uertices monti¬
um. & exaltabitur suꝑ colles. & festina¬
bunt ad eum plebes. & ibunt gentes
multȩ: & dicent. Uenite ascendamus
inmontem dñi & in domum di iacob.
& ostendet nobis uiam suam & ibimus
insemitis eius: quia eir syon ꝓcedet lea. &
uerbum dm̃ ex ierusalem. Et iudicabit
inter plebes multas. & redarguet gentes
potentes usq in longinquum. Prȩdicens

Expanded text:
uitates desertas inhabitabis. Ne timeuitates desertas inhabitabis. Ne timeas, quoniam confusa es, neque reuerearis, quia exprobrata es; quoniam confusionem aeternam obliuisceris et obprobrium uiduitatis tuae non eris memor. Quoniam Dominus faciens te, Dominus Sabaoth nomen ei; et qui eruit te, ipse Deus Israel uniuersae terrae uocabitur; et cetera. Verum ista sint satis; et in eis sunt exponenda nonnulla; sed sufficere arbitror quae ita sunt aperta, ut etiam inimici intellegere cogantur inuiti. magni cujusdam montis, haec loquitur: Erit in novissimis diebus manifestus mons Domini paratus super vertices montium; et exaltabitur super colles. Et festinabunt ad eum plebes, et ibunt gentes multae et dicent: Venite, ascendamus in montem Domini et in domum Dei Iacob, et ostendet nobis uiam suam, et ibimus in semitis eius; quia ex Sion procedet lex et uerbum Domini ex Hierusalem. Et iudicabit inter plebes multas, et redarguet gentes potentes usque in longinquum. Praedicens
Abbreviated transcription (Latin):
iniquitatem non fecit nec dolum in o¬
re suo. Et dñs uult purgare eum de
plaga. Si dederitis ꝓ peccato animam
urãm: uidebitis semen longeuum. Et
ñs uult auferre a dolore animam eiꝰ:
ostendere illi lucem & formare intellec¬
tum: iustificare iustum bene seruien¬
tem plurib. & peccata eoꝵ ipse por¬
tabit. Propterea ipse hereditauit plu¬
res & fortium diuidet spolia. propter
quod tradita est ad mort̾ẽ anima eius.
& inter iniquos estimatus est: & ipse pec¬
cata multoꝵ portabit: & propter pec¬
cata eoꝵ traditus est. Hec de xp̃o
Iam uͦ de ecclesia quod sequitur. audia¬
mus. Lȩtare inquit sterilis quȩ non pa¬
ris. erumpe & exclama quȩ non par¬
turis: qm̃ multi filii desertȩ magis quã
enis quȩ habet uirum. Dilata locum
tabernaculi tui. & caularum tuarũ.
fige: noli parcere. Prolonga funculos
tuos: & palos tuos conforta. Adhuc in
dexteram & sinistram partem eartende:
& semen tuum hereditabit gentes. & ci¬

Expanded text:
iniquitatem non fecit nec dolum in oiniquitatem non fecit nec dolum in ore suo; et Dominus uult purgare eum de plaga. Si dederitis pro peccato animam uestram, uidebitis semen longaeuum; et Dominus uult auferre a dolore animam eius, ostendere illi lucem et formare intellectum, iustificare iustum bene seruientem pluribus; et peccata eorum ipse portabit. Propterea ipse hereditabit plures et fortium diuidet spolia, propter quod tradita est ad mortem anima eius, et inter iniquos aestimatus est et ipse peccata multorum portauit, et propter peccata eorum traditus est. Haec de Christo Iam uero de ecclesia, quod sequitur, audiamus. Laetare, inquit, sterilis, quae non paris; erumpe et clama, quae non parturis; quoniam multi filii desertae magis quam eius, quae habet uirum. Dilata locum tabernaculi tui et aulaearum tuarum; fige, noli parcere, prolonga funiculos tuos et palos tuos conforta, adhuc in dextram et sinistram partem extende. Et semen tuum hereditabit gentes, et ci
Abbreviated transcription (Latin):
sitienti: non est species illi neq gła: &
uidimus eum & non habebat speciem
neq decorem. sed species eius sine hono¬
re deficiens preomnib hominib: ho¬
mo inplaga positus & sciens ferre infir¬
mitatem : qm̃ auersa est facies eiꝰ. In¬
honoratus est: nec magni estimatus est.
Hic peccata nr̃a portat & pro nobis do¬
let: & nos estimauimus illum ẽẽ in dolo¬
re & inplaga & mafflictione: ipse autẽ
uulneratus est propt̾ iniquitates nrãs.
& infirmatus est propt̾ peccata nostra.
Eruditio pacis nr̃e meo: liuore eius
nos sanati sumus. Omnes ut oues er
ruit os. Ut ouis adimmolandum duc¬
tus est: & ut agnus ante eum qui se
tonderet sine uoce. sic non aperuit os
suum. In humilitate iudicium eiꝰ subla¬
tum est. Generationem eius quis enar-¬
rabit: Qm̃ dolletur de terra uita eius.
Ab iniquitatib populi mei: ductus est
ad mortem. Et dabo malignos ꝓsepul¬
tura enis. & diuites pro morte eius: qm̃

Expanded text:
sitienti: non est species illi neque gloria. Et sitienti: non est species illi neque gloria. Et uidimus eum, et non habebat speciem neque decorem; sed species eius sine honore, deficiens prae omnibus hominibus. Homo in plaga positus et sciens ferre infirmitatem; quoniam auersa est facies eius, inhonoratus est nec magni aestimatus est. Hic peccata nostra portat et pro nobis dolet; et nos existimauimus illum esse in dolore et in plaga et in adflictione. Ipse autem uulneratus est propter iniquitates nostras et infirmatus est propter peccata nostra. Eruditio pacis nostrae in eo; liuore eius nos sanati sruit os; ut ouis ad immolandum ductus est, et ut agnus ante eum qui se tonderet fuit sine uoce, sic non aperuit os suum. In humilitate sublatum est iudictum est. Generationem eius quis enarrabit? Quoniam tolletur de terra uita eius. Ab iniquitatibus populi mei ductus est ad mortem. Et dabo malignos pro sepultura eius et diuites pro morte eius. Quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
popłs iudȩorũ: euersa ierusalem & dem¬
plo illo as alomone constructo. Increpan¬
tes enim eos ꝓphetȩ de iniquitatib & im¬
pietatib suis. hȩc eis uentura predia erãt:
maxime ieremias. qui etiam numerun
definiuit annorũ. Eo tempore picta¬
chus mitileneus alius eseptem sapientib
fuisse ꝑhibetur. Et quinq cȩteros. qui
ut septem numerentur thaleti quẽ su-¬
pra cominemorauimus. & huic picta¬
cho adduntur: eo demꝑe fuisse scribit
eus ebius quo captiuus dĩ popłs inba¬
bylonia tenebatur. Hi autem sunt. So¬
lon atheniensis: chilo lacȩdemonius:
periandrus chorinthius: cleobulus ly¬
dius: Syas prienẽus. Omnes hi septem
appellati sapientes post poetas theologos
claruerunt: quia genere uitȩ quodam
laudabili prȩstabant hominib cȩteris.¬
& qui non audierunt intelligent. Dñe.
quis credidit auditui nr̃o: & brachium
dm̃i cui reuelatum est: Annuntiabimꝰ
coram illo: ut infans. ut radia interra

Expanded text:
populus Iudaeorum euersa Hierusalem et tempopulus Iudaeorum euersa Hierusalem et templo illo a Salomone constructo. Increpantes enim eos prophetae de iniquitatibus et inpietatibus suis haec eis uentura praedixerant, maxime Hieremias, qui etiam numerum definiuit annorum. Eo tempore Pittacus Mitylenaeus, alius e septem sapientibus, fuisse perhibetur. Et quinque ceteros, qui, ut septem numerentur, Thaleti, quem supra commemorauimus, et huic Pittaco adduntur, eo tempore fuisse scribit Eusebius, quo captiuus Dei populus in Babylonia tenebatur. Hi sunt autem: Solon Atheniensis, Chilon Lacedaemonius, Periandrus Corinthius, Cleobulus Lindius, Bias Prienaeus. Omnes hi, septem appellati sapientes, post poetas theologos claruerunt, quia genere uitae quodam laudabili praestabant hominibus ceterisunt, intellegent. Domine, quis credidit auditui nostro, et brachium Domini cui reuelatum est? Adnuntiauimus coram illo, ut infans, ut radix in terra
Abbreviated transcription (Latin):
tos colere ut deos & habere non destitert̃.
quin etiam simulachris quȩ ueteres non
habebant aurerunt uane atq impiȩ su¬
perstitionis illecebram: id efficientib im¬
mundis in eoꝵ corde dȩmonib. ꝑ fallacia
quoq oracula decipientib. ut fabulosa
etiam crimina deoꝵ quȩ iam urbaniore
scło non fingebantur. ꝑ ludos tamen in
eorũdem falsorum numinum obseqͥui
turpiter agerentur. Regnauit deinde
NUora post romulum. Qui cum illam
ciuitatem putauerit deoꝵ ꝓfecto falsoꝵ
numerositate mumendam. in eaudem
turbam referri mortuus ipse non meruit:
tanquã ita putatus sit cęlum multitudine
numinum constipasse: ut locum ibi repe¬
Rire non posset.
OC Regnante Romȩ. & apud hebreos
initio regni manasse. aquo impio rege
ꝓpheta isaias ꝑhibetur occisus: Samiam
fuisse sybillam ferunt. R egnante uero
apud hebreos sedechia: & apud romanos
tarquinio prisco qui successerat ancomas¬
cio: ductus est captiuus inbaby loniam

Expanded text:
tos colere ut deos et habere non destiterunt; tos colere ut deos et habere non destiterunt; quin etiam simulacris, quae ueteres non habebant, auxerunt uanae adque inpiae superstitionis inlecebram, id efficientibus inmundis in eorum corde daemonibus per fallacia quoque oracula decipientibus, ut fabulosa etiam crimina deorum, quae iam urbaniore saeculo non fingebantur, per ludos tamen in eorundem falsorum numinum obsequium turpiter agerentur. Regnauit deinde Numa post Romulum, qui cum illam ciuitatem putauerit deorum profecto falsorum numerositate muniendam, in eandem turbam referri mortuus ipse non meruit, tamquam ita putatus sit caelum multitudine numinum constipasse, ut locum ibi reperire non posset. Hoc regnante Romae et aput Hebraeos initio regni Manasse, a quo inpio rege propheta Esaias perhibetur occisus, Samiam fuisse Sibyllam ferunt. aput Hebraeos Sedechia et aput Romanos Tarquinio Prisco, qui successerat Anco Marcio, ductus est captiuus in Babyloniam
Abbreviated transcription (Latin):
etas in quib orpheus maxime ominum
nobilitatus est sophi appellati sunt: qͦd
est latine sapientes. Per idem tẽpus. decẽ
tribus quȩ indiuisione popłi uocate sunt
isrł. debellate a chaldeis & meas terras
captiuȩ ductȩ sunt: remanentib in iudȩa
terra duab illis tribubus quȩ nomine iu¬
de uocabantur. sedemq regni habebant
ierusalem. Mortuum Romulum. eũ &
ipsẽ non comparuisset in deos quod & uul¬
go notissimum est retulere romani: qͦd
usq adeo fieri iam desierat nec postea nͥ
adulando non errando factum est tem-¬
porib cȩsarum: ut cicero magnis romu¬
li laudibus tribuat quod non rudibus &
iudoctis temporib quando facile homines
fallebantur. sed iam expolitis & eruditis
meruerit hos honores: quamuis nondũ
efferbuerat ac pullulauerat philosophoꝵ
subtilis & acuta loquacitas. Sed etiam si
posteriora tẽpora deos homines mortuos
non instituerunt. tam̃ ab antiquis institu¬

Expanded text:
etas, in quibus Orpheus maxime omnium etas, in quibus Orpheus maxime omnium nobilitatus est, cotpoi appellati sunt, quod est Latine sapientes. Per idem tempus decem tribus, quae in diuisione populi uocatae sunt Israel, debellatae a Chaldaeis et in eas terras captiuae ductae sunt, remanentibus in Iudaea terra duabus illis tribubus, quae nomine Iudae uocabantur sedemque regni habebant Hierusalem. Mortuum Romulum, cum et ipse non conparuisset, in deos, quod et uulgo notissimum est, rettulere Romani; quod usque adeo fieri iam desierat nec postea nisi adulando, non errando, factum est temporibus Caesarum, ut Cicero magnis Romuli laudibus tribuat, quod non rudibus et indoctis temporibus, quando facile homines fallebantur, sed iam expolitis et eruditis meruerit hos honores, quamuis nondum efiferbuerat ac pullulauerat philosophorum subtilis et acuta loquacitas. Sed etiamsi posteriora tempora deos homines mortuos non instituerunt, tamen ab antiquis institu
Abbreviated transcription (Latin):
sitim acȩtum dabunt: in hospitalitatis
hanc monstrabunt meusam. Ipsa enĩ insi-¬
piens gens tuum dm̃ non intelle.x isti luden-¬
tem mortalium mentib: sed spinis coro-¬
nasti. & horridum fel miscuisti. Templi
uero uelum scindetur: & media die nox
erit tenebrosa niinis. intrib horis: et
morte morietur. Tribus dieb somno sus¬
cepto. & tunc abinferis regressus ad lucẽ
ueniet primus: resurrectionis principio
reuocatis ostendet. Ista lactantius carp¬
tim ꝑinter ualla disputationis suȩ sicut
ea poscere uidebantur que reprobare in¬
tenderat adhibuit testimoma sybillina:
quȩ nos nichil interponentes sed inunã
seriem coneara ponentes. solis capitib si
tamen scriptores deinceps ea seruare ñ
negligant distinguenda curauimus.
Nonnulli sane. erithream sybillam ñ
romuli sed belli troiani tẽpore fuisse
scripserunt. E odem Romulo regnan
te. thales milesius fuisse ꝑhibetur: umis
e septem sapientib qui post theologos po¬

Expanded text:
sitim acetum dederunt; inhospitalitatis sitim acetum dederunt; inhospitalitatis hanc monstrabunt mensam. Ipsa enim insipiens tuum Deum non intellexisti, ludentem mortalium mentibus, sed spinis coronasti et horridum fel miscuisti. Templi uero uelum scindetur; et medio die nox erit tenebrosa nimis in tribus horis. Et morte morietur tribus diebus somno suscepto; et tunc ab inferis regressus ad lucem ueniet primus resurrectionis principio reuocatis ostenso.\' Ista Lactantius carptim per interualla disputationis suae, sicut ea poscere uidebantur, quae -probare intenderat, adhibuit testimonia Sibyllina, quae nos nihil interponentes, sed in unam seriem conexa ponentes solis capitibus, si tamen scriptores deinceps ea seruare non neglegant, distinguenda curauimus. Nonnulli sane Erythraeam Si-10 byllam non Romuli, sed belli Troiani tempore fuisse scripserunte Thales Milesius fuisse perhibetur, unus e septem sapientibus, qui post theologos po