comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gendum. differebatur in longum: sed̾m
dispositionem autẽ dĩ uenturus suo tem¬
pore preparabatur. Interea dum ille
differtur: quid factum sit de regno ter¬
renȩ ierusalem ubi sperabatur utiq reg¬
naturus: secutus iste psalmus adiunxit
atq ait. Euertisti testamentũ serui tui:
ꝓfanasti interra sc̃itatem eiꝰ. Destruxri¬
sti om̃s macerias eius: posuisti munitio¬
nes eiꝰ informidinem. Diripuerunt eũ
om̃s transeuntes uiam: factus est obpro¬
brium uicinis suis. Exaltasti dex teram
mimicorũ eius: iocundasti om̃s inimi¬
cos eius. Auertisti adiutorium gladii eꝰ.
& non es auailiatus ei inbello. Dissoluisti
eum ab emundatione: & sedem eiꝰ inter¬
ra collisisti. Minorasti dies sedis eiꝰ: ꝑfu-¬
disti eum confusione. Hec omĩa uener̾t
suꝑ ancillam ierusalem: inqua regnaue¬
runt non nulli etiam filii libere. regnũ
illud tenentes in dispensatione tempora¬
ria. regnum autẽ cȩlestis ierusalem cuiꝰ

Expanded text:
gendum, differebatur in longum; secundum gendum, differebatur in longum; secundum dispositionem autem Dei uenturus suo tempore parabatur. Interea dum ille differtur, quid factum sit de regno terrenae Hierusalem, ubi sperabatur utique regnaturus, secutus iste psalmus adiunxit adque ait: Euertisti testamentum serui tui, profanasti in terra sanctitatem eius; destruxisti omnes macerias eius, posuisti munitiones eius formidinem; diripuerunt eum omnes transeuntes uiam, factus est obprobrium uicinis suis; exaltasti dexteram inimicorum eius, iucundasti omnes inimicos eius; auertisti adiutorium gladii eius et non es opitulatus ei in bello; dissoluisti eum ab emundatione, sedem eius in terram conlisisti; minuisti dies sedis eius, perfudisti eum confusione. Haec omnia uenerunt super ancillam Hierusalem, in qua regnauerunt nonnulli etiam filii liberae, regnum illud tenentes in dispensatione temporaria, regnum autem caelestis Hierusalem, cuius
Abbreviated transcription (Latin):
ost hȩc tante ꝓmissionis ualidissima
firmamenta ne putarentur insalo¬
mone completa: tanquã id speraretur
nec inueniretur: tu uero inquit repu¬
listi & ad nichilũ deduacisti dñe. Hoc
quippe factum est de regnos alomonis
inposteris eius. usq ad euersionem ipsi¬
us terrenȩ ierusalem quȩ regni ensdẽ
sedes fuit: & macrime ipsius templi la¬
bem quod fuerat asalomone construc¬
tum. Sed ne obhoc putaretur ds con¬
tra sua ꝓmissa fecisse: con¬
tinuo
subiecit. Distulisti xp̃m tuũ. Non ergo
est ille salomon. sed nec ipse dauid: si dila¬
tus est xp̃c dñi. Cum enim xp̃i eius di¬
cerentur om̃s reges mistico illo chrisma¬
de consecrati. non solum a rege dauid &
deinceps. sed ab eo etiam saule qui popło
eidem Rex primus est unctus. ipse quip¬
pe dauid eum x p̃m dñi appellat: erat
tamen unus uerus xp̃c cuius illi figurã
ꝓphetica unctione gestabant. qui secum¬
dum opinionem hominum qui eũ pu¬
tabant in dauid uel insalomone intelli¬

Expanded text:
ost haec tantae promissionis ualidissima firmamenta, ne putarentur in Salomone conpleta, tamquam id speraretur nec inueniretur: Tu uero, inquit, reppulisti et ad nihilum deduxisti, Domine. Hoc quippe factum est de regno Salomonis in posteris eius usque ad euersionem ipsius terrenae Hierusalem, quae regni eiusdem sedes fuit, et maxime ipsius templi labem, quod fuerat a Salomone constructum. Sed ne ob hoc putaretur Deus contra sua promissa fecisse, continuo subiecit: Distulisti christum tuum. Non ergo est ille Salomon, sed nec ipse Dauid, si dilatus est christus Domini. Cum enim christi eius dicerentur omnes reges mystico illo chrismate consecrati, non solum a rege Dauid et deinceps, sed ab illo etiam Saule, qui populo eidem rex primus est unctus ipse quippe Dauid eum christum Domini appellat: erat tamen unus uerus christus, cuius illi figuram prophetica unctione gestabant; qui secundum opinionem hominum, qui eum putabant in Dauid uel in Salomone intelle
Abbreviated transcription (Latin):
iacobꝰ apłs dixit. Illam uͦ sapientiã repel¬
lite a uobis. & orate ut non sit in uobis:
ꝗͣ detestatꝰ ẽ ubi ait. Quod si zelum ama¬
rum habetis & condentiones in uobis
sunt non est ista sapientia desursum
descendens. sed terrena. animalis. dia-¬
bolica. Ubi enim zelus ꝙ contentio ẽ:
ibi inconstantia. & omne opus prauũ.
Quȩ autẽ de sursum ẽ sapientia pri-¬
mum quidem pudica ẽ. deinde paci¬
fica. modesta. suadibilis. plena miscd̃a
& fructibus bonis. in estimabilis. sine
simulatione. Quid boni ergo non ha.¬
bebit: qui hanc sapientiã postularit.
ꝙͣ impetrarit a dño: Et hinc intelli¬
gite grãm: quia si ex nobis esset ista
sapientia desursum non esset. nec
abipso qui nos creauit do postulan¬
da esset. tr̃s orate ꝙ̃ ꝓ nobis. ut tẽ¬
hoc scło: expectantes illam beatam
spũ sancto in secula scłorum aõ.

Expanded text:
acobus dicit. Illam vero sapientiam repellite a vobis, et orate ut non sit in vobis, quam detestatus est, ubi ait: Quod si zelum amarum habetis, et contentiones in vobis sunt, non est ista sapientia desursum descendens; sed terrena, animalis, diabolica. Ubi enim zelus et contentio est, ibi inconstantia et omne opus pravum. Quae autem desursum est sapientia, primum quidem pudica est, deinde pacifica, modesta, suadibilis, plena misericordia et fructibus bonis, inaestimabilis, sine simulatione Quid boni ergo non habebit, qui hanc sapientiam postularit et impetrarit a Domino? Et hinc intelligite gratiam; quia si ex nobis esset ista sapientia, desursum non esset, nec ab ipso qui nos creavit Deo postulanda esset. Fratres, orate et pro nobis, ut temhoc saeculo, exspectantes illam beatam ritu sancto in saecula saeculorum.
Abbreviated transcription (Latin):
a do. alius sic. alius autẽ sic: ꝙ ipsa est
quando nobis uita ȩterna reddet᷑: de
stipendiũ enim peccati mors. Merito enĩ
stipendium: quia diuitiȩ diabolicȩ mors
ȩterna tanqͣ. debitum reddit᷑. ubi cũ
posset dicere & recte dicere. stipendiũ
autẽ iustitiȩ uita ȩterna. maluit dice
re. De quo in psalmo dicit homo eius.
animȩ suȩ. Qui coronat te in miserati¬
one & miscđia. Nũquid non corona
bonis oꝑibꝰ reddit᷑: Sed quia ip̃sa
bona oꝑa ille in nobis oꝑatur de qͦ
dictum ẽ. ds ẽ enim qui oꝑatur in
uobis & uelle ꝙ oꝑari ꝓ bona uolun¬

Expanded text:
a Deo, alius sic, alius autem sic ; et ipsa est quando nobis vita aeterna reddetur, deStipendium peccati, mors. Merito enim stipendium, quia militiae diabolicae mors aeterna tanquam debitum redditur. Ubi cum posset dicere, et recte dicere, Stipendium autem justitiae vita aeterna; maluit dicerre. De quo in Psalmo dicit homo ejus animae suae: Qui coronat te in miseratione et misericordia . Numquid non corona bonis operibus redditur? Sed quia ipsa bona opera ille in bonis operatur, de quo dictum est, Deus est enim qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona
Abbreviated transcription (Latin):
rari. mala eiꝰ merita credite: in eo uero
cuiꝰ miseretur. grãm di non reddentis
mala ꝓmalis sed bona ꝓ malis fide¬
liter & indubitant̃ agnoscite. Nec
ideo auferatis a pharaone liberum
arbitrium. quia multis locis dicit
ds. ego induraui pharaonẽ. uel in¬
durauu uł indurabo eor pharaonis.
ñ enĩ ꝓpterea ipse pharao ñ indura¬
uit cor suum. Nam ꝙ hoc de illo
legitur. quando ablata ẽ ab egyptiis
cynomia. dicente scriptura: & ingra-¬
uauit pharao cor suum. & in isto tẽ¬
pore noluit dimittere popłm. Ac ꝑ
hoc & ds indurauit ꝑ iustum iudi-¬
cium. ꝙ ipse pharao ꝑ liberum arbi¬
trium. Certi ergo estote. quia ñ erit
inanis labor ur̃. si in bono ꝓposito
ꝓficientes ꝑseueretis usq in finem.
Ds enim qui modo illis quos libe¬

Expanded text:
rari mala eius merita credite, in eo uero rari mala eius merita credite, in eo uero cuius miseretur gratiam dei non reddentis mala pro malis, sed bona pro malis fideliter et indubitanter agnoscite. nec ideo auferatis a Pharaone liberum arbitrium, quia multis locis dicit deus: ego induraui Pharaonem uel: induraui aut indurabo cor Pharaonis. opterea ipse Pharao non indurauit cor suum. nam et hoc de illo legitur, quando ablata est ab Aegyptiis cynomyia dicente scriptura: et ingrauauit Pharao cor suum et in isto tempore, et noluit dimittere populum. ac per hoc et deus indurauit per iustum iudicium et ipse Pharao per liberum arbitrium. certi ergo estote, quia non erit inanis labor uester, si in bono proposito proficientes perseueretis usque in finem. deus enim, qui modo illis quos libe
Abbreviated transcription (Latin):
ant. ꝙ qui uident cȩci fiant. Ad oc-¬
culta ergo di udicia reuocate. quan¬
do uidetis in una causa qua certe
habent om̃s paruuli. hereditarium
malum trahentes ex adam. huic sub¬
ueniri ut baptizet᷑. illi non sub ueniri
ut in illa obligatione moriat᷑: illum
baptizatum relinqui in hac uita que
p̃sciuit ds impium futurum. istũ uero
baptizatum rapi ex hac uita ne mali¬
tia mutet intellectum eiꝰ: ꝙ nolite
in istis dare in iustitiam uel insipientũ
do. apud quẽ ustitiȩ fons ẽ. & sapien¬
tiȩ. Et sicut uos exhortatꝰ sum ab ini¬
tio sermonis huius. in quo ꝑuenistis
in eo ambulate: & hoc quoq d̃s uob̃
reuelairit. & si non in hac uita. certe
in altera. Nichil est enim occultum
quod non reuelabit᷑. Quando ergo
auditis dñm dicentem. ego dñs se¬
duxi ꝓpħam illum. ꝙ quod ait apłs
cui uult miseret᷑. ꝙ quẽ uult obdu¬
rat. in eo qũe seduci ꝑmittit uł obdu¬

Expanded text:
ant et qui uident caeci fiant. Ad ocant et qui uident caeci fiant. Ad occulta ergo dei iudicia reuocate, quando uidetis in una causa, quam certe habent omnes paruuli, hereditarium malum trahentes ex Adam, huic subueniri, ut baptizetur, illi non subueniri, ut in ipsa obligatione moriatur, illum baptizatum relinqui in hac uita, quem praesciuit deus impium futurum, istum uero baptizatum rapi ex hac uita, ne malitia mutaret intellectum eius, et nolite in istis dare iniustitiam uel insipientiam deo, aput quem iustitiae fons est et sapientiae, sed, sicut uos exhortatus sum ab initio sermonis huius, in quod peruenistis, in eo ambulate, et hoc quoque deus uobis reuelabit, etsi non in hac uita, certe in altera. nihquod non revelabitur. Quando ergo auditis Dominum dicentem: Ego Dominus seduxi prophetam illum, et, quod ait apostolus: cuius uult miseretur, et quem uult obdurat, in eo quem seduci permittit uel obdu
Abbreviated transcription (Latin):
tabant apłm dicere. Iaciamꝰ mala ut
ueniant bona. Quod absit ut apłs
diceret. Sed homines non intelligen¬
des hoc putabant dici. quando audie¬
bant quod dixit apłs. Lex autẽ sub¬
intrauit ut habundaret delictum:
ubi autẽ habundauit delictũ. suꝑa¬
bundauit gr̃a. Sed utiq gr̃a. id agit:
ut iam fiant bona ab eis qui fecerunt
mala. non ut ꝑseuerent in malis ꝙ̃
reddi sibi existiment bona. Non itaq¬
ita debent dicere. faciamꝰ mala ut ue-¬
niant bona: sed fecimꝰ mala ꝙ uenert̃
bona. Iam faciamꝰ bona. ut in futuro
scło recipiamꝰ ꝓ bonis bona: qui in hoc
scło recepimꝰ ꝓ malis bona. Propter qd̾
scriptum ẽ in psalmo. Miscdđiam &̧
uidicium: cantabo tͥ dñe. Prius itaq
non ideo uenit filius hominis in mun-
turus ẽ uidicare uiuos & mortuos.
Qũauis ꝙ̃ in hoc tempore ipsa salua¬
tio non fiat sine uidicio. sed occulto.
Ideo ait. In udicium ueni in hunc
mundum. ut qui non uident uide¬

Expanded text:
tabant Apostolum dicere, Faciamus mala, ut tabant Apostolum dicere, Faciamus mala, ut veniant bona Quod absit ut Apostolus diceret: sed homines non intelligentes hoc putabant dici, quando audiebant quod dixit Apostolus, Lex autem subintrauit, ut abundaret delictum; ubi autem abundauit it delictum, superabundauit gratia. sed utique gratia id agit, ut iam fiant bona ab eis qui fecerant mala, non ut perseuerent in malis et reddi sibi existiment bona. non itaque debent dicere: faciamus mala, ut ueniant bona, sed: "fecimus mala, et uenerunt bona; iam faciamus bona, ut in futuro  recipiamus pro bonis bona, qui in hoc saeculo recipimus pro malis bona." propter quod scriptum est in psalmo: misericordiam et iudicium cantabo tibi, domine. prius itaque non ideo uenit filius hominis in munduturus est iudicare uiuos et mortuos, quamuis et in hoc tempore ipsa saluatio non fiat sine iudicio, sed occulto; ideo ait: in iudicium ueni in hunc mundum, ut qui non uident uide
Abbreviated transcription (Latin):
iudicia & inuestigabiles uiȩ. Quod ut
Aiebat enĩ de uidȩis & gentibꝰ cum
scriberet ad Romanos idest ad gentes.
ꝙ. ait. Sicut uos aliquando non cre¬
didistis do. nunc autẽ miscđiam con-¬
secuti estis in illoꝵ incredulitate. ita
ꝙͣ hi nunc non crediderunt in uestra
miscdia. ut ꝙ ipsi miscdiam conseq̃nt᷑.¬
Conclusit enim om̃s ds in infidelitate.
ut om̃ium misereat᷑. Et cum attendisset
quid dixerit. ad mirans sententiȩ suȩ
certam quidẽ ueritatẽ. sed magnam ꝓ-¬
funditatẽ. quomͦ concluserit ds. om̃s
in infidelitate ut om̃ium misereatur.
quasi faciens mala ut ueniant bona.
mor exclamauit atq ait. Oaltitudo
diuitiarum sapientiȩ ꝙ̃ scientiȩ di q̃
inscrutabilia sunt uidicia eiꝰ. & inue¬
stigabiles uiȩ eiꝰ. Hȩc enim uidicia
inscrutabilia & inuestigabiles uias.
ꝑuersi homines non cogitantes &
pcliues ad rep̾hendendum. non idonei¬
ad intelligendum. putabant ꝙ iacti¬

Expanded text:
iudicia et inuestigabiles uiae. quod ut iudicia et inuestigabiles uiae. quod ut agebat enim de Judaeis et gentibus, cum scriberet ad Romanos, id est ad gentes,  inquit, aliquando non credidistis Deo, nunc autem misericordiam consecuti estis illorum incredulitate; sic et hi nunc non crediderunt in vestra misericordia, ut et ipsi misericordiam consequantconclusit enim deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur. et cum attendisset quid dixerit, admirans sententiae suae certam quidem ueritatem, sed magnam profunditatem, quomodo conclusit deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur, quasi faciens mala, ut uenirent bona, mox exclamauit atque ait: o altitudo diuitiarum sapientiae et scientiae dei! quam inscrutabilia sunt iudicia eius et inuestigabiles uiae eius! haec enim iudicia inscrutabilia et inuestigabiles uias peruersi homines non cogitantes et procliues ad repad intelligendum, putabant et jacti
Abbreviated transcription (Latin):
grãm: non intelligentes cum hoc di-¬
cunt. nichil aliud quã negare se grãm.
Sed ut dixi quod uolunt de maiori¬
bꝰ suspicent᷑: de paruulis certe pela-¬
giani quid respondeant non inueni¬
unt. quoꝵ nec uoluntas ulla ẽ in ac¬
cipienda gr̃a. cuiꝰ uoluntatis meritum
p̃cessisse dicant. Et insuꝑ eos etiam cum fletu
reluctari uidemꝰ: quando baptizant᷑
ꝙ̃ diuina sacramenta ꝑcipiunt. Qͦd
eis ad magnum impietatis peccatum
imputaretur. si iam libero uterentur
arbitrio. Et tamen heret etiam in re¬
luctantibꝰ gr̃a aꝑtissime. nullo bono
merito p̃cedente. Alioquin gr̃a. iam
non ẽ grã. Et aliquando filiis infide¬
lium p̃stat᷑ hȩc grã. cum occulta d̃ pro¬
uidentia in manus pioꝵ quomͦcũq
ꝑueniunt: aliquando autẽ filii fideliũ
non eam consequunt᷑. aliquo impedi¬
mento existente. ne possit ꝑiclitantibus
subueniri. fiunt uero ista ꝑ occultam
di ꝓuidentiã. cuiꝰ inscrutabilia sunt

Expanded text:
gratiam, non intellegentes, cum hoc digratiam, non intellegentes, cum hoc dicunt, nihil aliud quam negare se gratiam; sed, ut dixi, quod uolunt de maioribus suspicentur. de paruulis certe Pelagiani quid respondeant non inueniunt, quorum nec uoluntas ulla est in accipienda gratia, cuius uoluntatis meritum praecessisse dicant, et insuper eos etiam cum fletu reluctari uidemus, quando baptizantur et diuina sacramenta percipiunt, quod eis ad magnum impietatis peccatum imputaretur, si iam libero uterentur arbitrio. et tamen haeret etiam in reluctantibus gratia apertissime nullo bono merito praecedente. alioquin gratia iam non esset gratia. et aliquando filiis infidelium praestatur haec gratia, cum occulta dei prouidentia in manibus piorum quomodocumque perueniunt, aliquando filii fidelium non eam consequantur aliquo impedimento exsistente, ne possit periclitantibus subueniri. fiunt uero ista per occultam: dei prouidentiam, cuius inscrutabilia sunt
Abbreviated transcription (Latin):
iniquitas apud dm̃: ac ꝑ hoc quando
legitis in scripturis ueritatis. a do se-¬
duci homines. aut obtundi. aut obdu¬
rari corda eoꝵ. nolite dubitare p̃cessis¬
se mala merita eoꝵ. ut uiste ista pate¬
rent᷑. ne incurratis in illud ꝓuerbium
salomonis. Insipientia uiri uiolat uiaᷤᷤ
eius. dm̃ autẽ causatur in corde suo. Gr̃ã
uero non scdm merita hominũ datur.
Alioquin grã iam non est grã. quia
ideo gr̃a uocat᷑ quia gratis dat᷑. Si au¬
tẽ potest siue ꝑ angłos uł bonos uel
malos. siue quocũq alio modo oꝑari
etiam in cordibꝰ maloꝵ ꝓ meritis eoꝵ.
quorum malitiã non ipse fecit. sed aut origi¬
naliter tracta est ab adam. aut creuit
ꝑꝓpriam uoluntatẽ: quid mirum ẽ¬
si ꝑ sp̃m scm oꝑatur in cordibꝰ electoꝵ
suoꝵ bona. qui oꝑatꝰ ẽ ut ipsa corda
essent ex malis bona: Sed suspicent᷑
homines quelibet merita bona. quȩ
putant prȩcedere ut iustificent᷑ ꝑ dĩ

Expanded text:
iniquitas apud Deum . Ac per hoc quando iniquitas apud Deum . Ac per hoc quando legitis in Litteris veritatis, a Deo seduci homines, aut obtundi vel obdurari corda eorum, nolite dubitare praecessisse mala merita eorum, ut juste ista paterentur: ne incurratis in illud proverbium Salomonis, Insipientia viri violat vias ejus, Deum autem causatur in corde suo . Gratia vero non secundum merita hominum datualioquin gratia iam non est gratia, quia ideo gratia uocatur, quia gratis datur. si autem potens est siue per angelos bonos siue per malos siue quocumque alio modo operari etiam in cordibus malorum pro meritis eorum quorum malitiam non ipse fecit, sed aut originaliter tracta est ab Adam aut creuit per propriam uoluntatem: quid mirum esanctum operatur in cordibus electorum suorum bona qui operatus est, ut ipsa corda essent ex malis bona? Sed suspicentur homines quaelibet opera bona, quae putant praecedere, ut iustificentur per dei
Abbreviated transcription (Latin):
tia. Item paulopost. Propt̾ hoc tradi¬
dit illos d̾s in passiones ignominiȩ.
Item paulopost.Sicut nonꝰ ꝓbauert
dm̃ habere innotitiam. tradidit illos
d̾s in reꝓbam mentẽ. ut faciant quȩ ñ
conueniunt. Et ad thessalonicenses
in epła scdã ait de quibꝰdã. Dro eo
quod dilectionẽ ueritatis non recepe¬
runt ut salui fierent: ideo mittet illiᷤᷤ¬
ds oꝑationẽ erroris ut credant men
dacio. & iudicent᷑ om̃s qui non credi-¬
derunt ueritati. sed consenserunt
iniquitati. His ꝙ talibꝰ destimoniis
diuinoꝵ eloquiorum quȩ om̃ia cõme¬
morare nimis longum ẽ. satis quantỹ
existimo manifestat᷑ oꝑari ds̃ in cor-¬
dibꝰ hominum: ad inclinandas eoꝵ
uoluntates quocũq uoluerit siue
ad bona ꝓ sua miscdia. siue ad mala
ꝑ meritis eoꝵ iuidicio utiq suo ali¬
quando aꝑto. aliquando occulto. seꝑ
autẽ iusto. fixum enim debet esse ꝙ
immobile in corde ur̃o. quia non est

Expanded text:
tiam. Item paulo post: Propter hoc traditiam. Item paulo post: Propter hoc tradidit illos Deus in passiones ignominiae. Item paulo post: Sicut non probaverunt Deum habere in notitiam, tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut faciant quae non conveniunt . Et ad Thessalonicenses in Epistola secunda ait de quibusdam: Pro eo quod dilectionem veritatis non receperunt, ut salvi fierent, et ideo mittet illis iudicentur omnes, qui non crediderunt ueritati, sed consenserunt iniquitati, ait. His et talibus testimoniis diuinorum eloquiorum, quae omnia commemorare nimis longum est, satis, quantum existimo, manifestatur operari deum in cordibus hominum ad inclinandas eorum uoluntates quocumque uoluerit, siue ad bona pro sua misericordia siue ad mala pro meritis eorum, iudicio utique suo aliquando aperto, aliquando occulto, semper autem, iusto. fixum enim debet esse et i
Abbreviated transcription (Latin):
quem rex ubicũq in regno eius esset
iusserat trucidari. orauit ad dm̃: coge¬
bat enim eam magna necessitas. ut p̃t̾
iussum regis & p̃ter ordinem suum
ad illum auderet intrare. Et uidete
quid scriptura dicat. Et intuitus est
eam tanquam taurus in impetu
indignationis suȩ: & timuit ReGINΑ.
ꝙ conuersum ẽ cor eiꝰ ꝑ dissolutionẽ:
& inclinauit se suꝑ delicatȩ suȩ cap̃.
quȩ p̃cedebat eam. Et conuertit ds.
& transtulit in dignationem eiꝰ in le-¬
nitate:Scriptũ est ꝙ in ꝓuerbiis sa¬
lomonis. Sicut impetꝰ aquȩ. sic cor
regis in manu dñi. Quocũq uolue¬
rit inclinabit illud. Et in psalmo
centesimo quarto legitur dictum de
egyptiis. quid eis fecerit ds. Et con¬
uercit cor eoꝵ ut odissent popłm eiꝰ:
& dolum facerent in seruos eiꝰ. In lit¬
teris etiam apłicis uidete. quȩ scrip¬
ta sunt in epła pauli apłi ad roma¬
nos. Propterea tradidit illos ds̃ in
desideria cordis illoꝵ in immundi¬

Expanded text:
quem rex, ubicumque in regno ejus esset, quem rex, ubicumque in regno ejus esset, jusserat trucidari, oravit ad Dominum: cogebat enim eam magna necessitas, ut praeter jussum regis et praeter ordinem suum ad illum auderet intrare . Et videte quid Scriptura dicat: Et inteam, tanquam taurus in impetu indignationis suae; et timuit regina, et conversus est color ejus per dissolutionem, et inclinavit se super caput delicatae suae, quae praecedebat et transtulit indignationem ejus in lenitatem . Scriptum est et in Proverbiis Salomonis: Sicut impetus aquae, sic cor regis in manu Dei; quocumque voluerit, declinabit illud . Et in psalmo centesimo quarto legitur dictum de Aegyptiis, quid eis fecerit Deus: Et convertit cor eorum ut odissent populum ejus, ut dolum facerent in servos ejus . In Litteris etiam apostolicis videte quae scripta sunt; in Epistola Pauli apostoli ad Romanos: Propterea tradidit illos Deus in desideria cordis eorum, in immundi
Abbreviated transcription (Latin):
ficlutiã. alios immisso timore uertit
ad amasiaor regẽ: uolentẽ pugnare
cum illo. Nam post aliqua dixit lc
sede in domo tua. Quid ꝓuocas in ma¬
lum: & cadis ti. & uida decum: Demde
scriptura subiunxit: & ñ audiuit ama¬
sias. qm̃ a do erat ut traderet᷑ in manu
eiꝰ. qm̃ quesierunt deos edom. Eece ds̃.
ydolatriȩ peccatum uolens undicare
hoc oꝑatꝰ est in eiꝰ corde. cui utiq iuste
irascebat᷑: ut ammonitionẽ salubrem
ñ audiret. sed ea contẽpta iret in bel¬
lum. ubi cum suo exercitu caderet
Perechielem ꝓpħam dicit dñs. Ꝙ prła
si errauerit ꝙ locutꝰ fuerit. ego dñs se¬
duxi ꝓpħam illũ: & extendam mañ
meã suꝑ eum. ꝙ exterminabo eũ de
medio popłi mei isrł. In libro hester
scriptum ẽ quȩ mulier ex popło istł
in terra captiuitatis facta erat uxor
alienigenȩ regis assueri. Frgo in eius¬
libro scriptum est: quod cum haberet
necessitatẽ interueniendi ꝓ popło suo.

Expanded text:
fiduciam, alios immisso timore vertit fiduciam, alios immisso timore vertit ad Amessiam regem volentem pugnare cum illo. Nam post aliqua dixit: Nunc sede in domo tua. Quid provocas in malum, et cadis tu et Juda tecum ? Deinde Scriptura subjunxit: Et non audivit Amessias; quoniam a Deo erat ut traderetur in manus, quoniam quaesierunt deos Edom . Ecce Deus idololatriae peccatum volens vindicare, hoc operatus est in ejus corde, cui utique juste irascebatur, ut admonitionem salubrem non audiret, sed ea contempta iret in bellum, ubi cum suo exercitu caderet. Per Ezechielem prophetam dicit Deus, Et propheta si erraverit et locutus fuerit, ego Dominus seduxi prophetam illum, et extendam manum meam super eum, et exterminabo eum de medio populi mei Israel . In libro Esther scriptum est, quae mulier ex populo Israel in terra captivitatis facta erat uxor alienigenae regis Assueri: ergo in ejuslibro scriptum est, quod cum haberet necessitatem interveniendi pro populo suo,
Abbreviated transcription (Latin):
libro scriptum. Et suscitauit dñs suꝑ
ioram sp̃m philistiun & arabum qui
finitimi erant ethiopibꝰ & ascendert̃
in terrã uida ꝙ dissipauert̃ eam. ꝙ
ceperunt omnẽ substantiã quȩ in
domo regis inuenta ẽ Hic ostendit᷑
dm̃ suscitare hostes eis terris uast an¬
dis: quas tali pęna uidicat dignas.
Nũquid tameñ philistum & arabes
in terram uidȩam dissipanda sine
sua uoluntate uenerunt: aut sic ue¬
nerunt sua uoluntate. ut menda¬
faciendum eoꝵ sp̃m suscitauit: Immo
in cordibꝰ hominũ etiã motum uolun¬
tatis illorum: ut ꝑ eos agat quod ꝑ eos
agere ipse uoluerit. qui omino inui¬
ste aliquid uelle non nouit. Quid ẽ
quod homo d̃i dixit ad amasiaor reg̃:
non ueniat tecum exercitꝰ ifrł. non est
enim dñs cum isrł. & om̃ibꝰ filiis
effrem. qm̃ si putaueris te optinere in
illis. infugam conuertet te dñs ante
re uel in fugã uertere: Quomͦ uirtus
cdi alios adiuuat in bello. dando eis

Expanded text:
libro scriptum: Et suscitavit Dominus super libro scriptum: Et suscitavit Dominus super Joram spiritum Philistiim et Arabum qui finitimi erant Aethiopibus, et ascenderunt in terram Juda, et dissipaverunt eam, et ceperunt omnem substantiam, quae in domo regis inventa est . Hic ostenditur, Deum suscitare hostes eis terris vastandis, quas tali poena judicat dignas. Numquid tamen Philistiim et Arabes in terram Judaeam dissipandam sine sua voluntate venerunt, aut sic venerunt sua voluntate, ut mendafaciendum eorum spiritum suscitavit? Imo in cordibus hominum etiam motum voluntatis eorum, ut per eos agat quod per eos agere ipse voluerit, qui omnino injuste aliquid velle non novit. Quid est quod homo Dei dixit ad Amessiam regem, Non veniat tecum exercitus Israel, non est enim Dominus cum Israel, omnibus filiis Ephrem: quoniam si putaveris obtinere in illis, in fugam convertet te Deus ante re vel in fugam vertere ? Quomodo virtus Dei alios adjuvat in bello dando eis
Abbreviated transcription (Latin):
ħ̃ aliud quod ei non expediebat eli¬
geret. Quis non ista diina iudicia
contremiscat: quibꝰ agit ds in cordibꝰ¬
etiam maloꝵ hominum quicqͥd uult.
redidens eis tamen scđm merita ipsoꝵ:
Roboam filius salomonis respuit con¬
silium salubre senioꝵ. quod ei ded̾ant
ne cum popło dure ageret. uerbisq coe¬
uorum suoꝵ podius ad quieuit. respon¬
dendo minaciter quibꝰ leniter debuit.
Unde hoc. nisi ꝓpria uoluntate: Sed
hinc ab eo recesserunt decem tribꝰ isrł.
& alium sibi regem constituerunt iero¬
boam: ut irati di uoluntas fieret. qͦd
etiã esse futurum ipse p̃dixerat. Quid
enim scriptura dicit: Et non audiuit
rex plebem: quoniã erat conuersio a
dño. ut statueret uerbum suum qͦd
locutus est in manu achie sylonitȩ.
de ieroboam filio nabal. Nempe sic fa-¬
ctum ẽ illud ꝑ hominis uoluntatẽ ut
tamen conuersio esset a dño. Legite libͣs
paralipomenon: & inuenietis in scdõ

Expanded text:
et aliud quod ei non expediebat eliet aliud quod ei non expediebat eligeret . Quis non ista divina judicia contremiscat, quibus agit Deus etiam in cordibus malorum hominum quidquid vult, reddens eis tamen secundum merita eorum? Roboam, filius Salomonis, respuit consiline cum populo dure ageret, et verbis coaevorum suorum potius acquievit, respondendo minaciter quibus leniter debuit. Unde hoc, nisi propria voluntate? Sed hinc ab eo recesserunt decem tribus Israel, et alium regem sibi constituerunt Jeroboam, ut irati Dei voluntas fieret, quod etiam futurum esse praedixerat. Quid enim Scriptura dicit? Et non audivit rex plebem, quoniam erat conversio a Domino, ut statueret verbum suum quod locutus est in manu Achiae Selonitae de Jeroboam filio Nabath . Nempe sic factum est illud per hominis voluntatem, ut tamen conversio esset a Domino. Legite libros Paralipomenon, et invenietis in secundo
Abbreviated transcription (Latin):
ad laudem atq adiumentũ bonoꝵ.
Sic usus est iuda tradente xp̃m. sic
usus est iuidȩis crucifigentibꝰ xp̃m.
& quanta bona inde p̃stitit popłis
credituris: qui & ipso diabolo utitur
pessimo. sed optime ad exercendam &
ad ꝓbandam fidem ꝙ pietatẽ bonoꝵ.
non sibi qui omĩa scit anteꝗͣ. fiant.
sed nobis quibꝰ erat necessarium ut eo
modo ageret᷑ nobiscum. Nũquid ñ
sua uoluntate absalon elegit consili¬
um. quod sibi oberat: Et tamen ideo
fecit. quia exaudierat dñs eiꝰ patrẽ
orantẽ ut hoc fieret. ꝓpter quod ait
scriptura. U dñs mandauit dissipa¬
re consilium achitofel bonum. ut
inducat dñs suꝑ absolor mala omĩa.
Bonum consilium dixit quod ad tẽpꝰ
pderat causȩ: quia ꝓ ipso erat contra
patrẽ eius. contra quẽ rebellauerat ut eũ posset
opprimere. uisi dñs consihum dissipasset quod
dederat achitofel agendo in corde ab¬
salon ut tale consilium repudiaret:

Expanded text:
ad laudem atque adjumentum bonorum. ad laudem atque adjumentum bonorum. Sic usus est Juda tradente Christum, sic usus est Judaeis crucifigentibus Christum. Et quanta inde bona praestitit populis credituris! Qupessimo, sed optime, ad exercendam et probandam fidem et pietatem bonorum, non sibi, qui omnia scit antequam fiant, sed nobis, quibus erat necessarium ut eo modo ageretur nobiscum. Nunquid non sua voluntate Absalom elegit consilium quod sibi oberat? Et tamen ideo fecit, quia exaudierat Dominus ejus patrem orantem ut hoc fieret. Propter quod ait Scriptura: « Et Dominus mandavit dissipare consilium Achitophel bonum, ut inducat Dominus super Absalom mala omnia . » « Bonum consilium » dixit, quod ad tempus proderat causae, quia pro ipso erat contra patrem ejus, contra quem rebellaverat, ut eum posset opprimere, nisi Dominus consilium dissipasset quod dederat Achitophel, agendo in corde Absalom, ut tale consilium repudiaret,
Abbreviated transcription (Latin):
& quiᷤ dicet ei. quare fecisti sicͦ Dem¬
de scriptura diuina plenam sententiã
regis uelut ab alio initio repetendo cõ¬
mendans: & dixit inquit dauid ad
ioab ꝙ ad om̃s pueros eiꝰ. Ecce filius
gemini: Sinite illum ut maledicat
qm̃ dixit illi dñs: ut uideat dñs hu¬
militatẽ meã. ꝙ retribuat mͥ bona ꝓ
maledictione eius in die isto. Quomͦ
dixerit dñs huic homini malo male¬
dicere dauid: quis sapiens ꝙ̃ intelliget:
Non enim iuibendo dixit ut obȩdien¬
tia laudaret᷑: sed quod eiꝰ uoluntatẽ
ꝓprio uitio suo malam. in hoc peccatũ
iudicio suo iusto &̃ occulto inclinauit.
Ideo dictum ẽ dixit ei dñs. Nam si iu¬
benti obtemperasset d̃o. laudandus
potius quam puniendus esset: sicut
ex hoc peccato postea nouimꝰ esse puni¬
cor eius malum in hoc peccatũ miserit
uel dimiserit. Ut uideat inquit
dñs humilitatẽ meam & retribuat
michi bona ꝓ maledicto eiꝰ in die isto.

Expanded text:
et quis dicet ei: Quare fecisti sic? » Deiet quis dicet ei: Quare fecisti sic? » Deinde Scriptura divina plenam sententiam regis velut ab alio initio repetendo commendans: « Et dixit, inquit, David ad Abizai et ad omnes pueros ejus: Ecce filius Gemini. Sinite illum ut maledicat, m dixit illi Dominus, ut videat Dominus humilitatem meam, et retribuat mihi bona pro maledicto ejus in die isto . Quomodo dixerit Dominus huic homini maledicere David, quis sapiens et intelliget? Non enim jubendo dixit, ubi obedientia laudaretur; sed quod ejus voluntatem proprio vitio suo malam in hoc peccatum judicio suo justo et occulto inclinavit, ideo dictum est, dixit ei Dominus. Nam si jubenti obtemperasset Deo, laudandus potius quam puniendus esset, sicut ex hoc peccato postea novimus esse punic est, cor ejus malum in hoc peccatum miserit vel dimiserit: ut videat, inquit, Dominus humilitatem meam, et retribuat mihi bona pro maledicto ejus in die isto.
Abbreviated transcription (Latin):
ut uindicaret᷑ peccatum eo mͦ quo fue¬
rat uindicandum. Unde dicit dñs
ad ũmnaue. Non poderunt filii
isrł subsistere a fãcie inimicoꝵ suoꝵ.
Quid ẽ non poterunt subsistere:. Qua
re non subsistebant ꝑ liberum arbitri-¬
um. sed ꝑ timorem turbata uolunta-¬
te fugiebant: nisi quia dñs dñatur
q uoluntatibꝰ hominum. ꝙ qͦs uult
in formidinẽ conuertit iratꝰ: Nũquid
non hostes isrłitarum aduersus po¬
płm d̃i quem ducebat iesus naue. sua
uoluntate pugnauerunt: Et tamen
dicit scriptura. quia ꝑ dñm factum ẽ
confortari cor eoꝵ: ut obuiarent ad
bellum isrł̃. ut exterminarent᷑. Nũqͥd
non sua uoluntate homo imꝓbꝰ filiꝰ
gemini. maledicebat regi dauid:. Et
tamen quid ait dauid. plenꝰ uera &̾ alta¬
ait illi qui maledicentẽ ꝑcutere uo¬
luit: Quid mͥ inquit & uobis filii
saruiȩ. Dimittite illum & maledicat:
quia dñs dixit illi maledicere dauid.

Expanded text:
ut vindicaretur peccatum et modo, quo fueut vindicaretur peccatum et modo, quo fuerat vindicandum: unde dicit Dominus ad Jesum Nave, Non poterunt filii Israel subsistere ante faciem inimicorum suorum . Quid est, Non pore non subsistebant per liberum arbitrium, sed per timorem turbata voluntate fugiebant, nisi quia Deus dominatur et voluntatibus hominum, et quos vult in formidinem convertit iratus? Nunquid non hostes Israelitarum adversus populum Dei, quem ducebat Jesus Nave, sua voluntate pugnarunt? Et tamen dicit Scriptura, « quia per Dominum factum est confortari cor eorum, ut obviam irent ad bellum contra Israel, ut exterminarentur . » Nunquid non sua voluntate homo improbus filius Gemini maledicebat regi David? Et tamen quid ait David plenus vera et altait illi qui maledicentem percutere voluit? « Quid mihi, inquit, et vobis, filii Sarviae? Dimittite eum ut maledicat, quia Dominus dixit illi maledicere David;
Abbreviated transcription (Latin):
arbitror aduersus eos qui gr̃ãm dĩ
uehement̃ obpugnant. qua uolun¬
tas humana non tollit᷑ sed ex mala
uiuat᷑: ꝙ sic disputasse ut ñ magis ego
locuta sit. eudentissimis testimoniis¬
ueritatis. Quȩ scriptura diuina si dili¬
genter inspiciatur: ostendit non solas
bonas hominum uoluntates quas ip¬
se facit ex malis. & a se factas bonas
in actus bonos & inȩternam dirigit
ita esse in di potestate. ut eas quo uo¬
luerit. quando uoluerit faciat inclina¬
ri: uel ad beneficia quibꝰdam p̃standa.
uel ad penas quibdam ingerendas. sic̃¬
ꝙ ipse iudicat occultissimo quidem
iudicio. sed sine ulla dubitatione
iustissimo. Nam inuenimꝰ aliqua pec-¬
cata etiam pęnas ẽẽ alioꝵ peccatoꝵ:
sicut sunt uasa irȩ. quȩ ꝑfecta dicit
apłs in ꝑditionẽ: sicut ẽ induratio pha¬
raonis cuius & causa dicitur. ad osten¬
dendam in illo uirtutem di: sicut est
fuga isrłitarum a facie hostium de
ciuitate ai. In animo enim factus ẽ
timor ut fugerent: & hoc factum est

Expanded text:
arbitror adversus eos qui gratiam Dei vehementer oppugnant, qua voluntas humana non tollitur, sed ex mala djuvatur; et sic disputasse, ut non magis ego, locuta sit evidentissimis testimoniisuae Scriptura divina si diligenter inspiciatur, ostendit non solum bonas hominum voluntates quas ipse facit ex malis, et a se factas bonas in actus bonos et in aeternam dirigit ita esse in Dei potestate, ut eas quo voluerit, quando voluerit, faciat inclinari, vel ad beneficia quibusdam praestanda, vel ad poenas quibusdam ingerendas, sicut ipse judicat, occultissimo quidem judicio, sed sine ulla dubitatione justissimo. Nam invenimus aliqua peccata etiam poenas esse aliorum peccatorum: sicut sunt vasa irae, quae perfecta dicit Apostolus in perditionem : sicut est induratio Pharaonis, cujus et causa dicitur, ad ostendendam in illo virtutem Dei : sicut est fuga Israelitarum a facie hostium de civitate Gai; in animo enim factus est timor ut fugerent, et hoc factum est
Abbreviated transcription (Latin):
ualidam: poterit autẽ. cum magnam
habuerit & robustã. Quando enĩ mar-¬
tyres magna illa mandata fecerunt:
magna utiq uoluntate. hoc ẽ magna
caritate fecerunt. De qua caritate ipse
dñs ait. Maiorem hac caritatem
nemo habet quã ut animã suã po¬
nat quis pro amicis suis. Unde &̾

Expanded text:
ualidam; potuerit autem, cum magnam ualidam; potuerit autem, cum magnam habuerit et robustam. quando ergo martyres magna illa mandata fecerunt, magna utique uoluntate, hoc est magna caritate, fecerunt. de qua caritate ipse dominus ait: maiorem hac caritatem nemo habet, quam ut animam suam ponat pro amicis sui
Abbreviated transcription (Latin):
quo dictum ẽ. a dño gressus hominiᷤᷤ
dirigentur q uiam eius uolet: de quo
dictum ẽ. ds est enim qui oꝑat᷑ in uo¬
bis & uelle. Certum ẽ nos facere cum
facimus: sed ille facit. ut faciamꝰ. p̃ben¬
do uires efficacissimas uoluntati. qui
dixit. faciam ut in iustificationibꝰ meis
ambuletis: ꝙ iudicia mea obseruetis
ꝙͣ faciatis. Cum dicit faciam ut facia¬
tis: quid aliud dicit. nisi auferam uo¬
bis cor lapideum. unde non faciebatiᷤ.
ꝙ dabo uobis cor carneum unde facia¬
ts:. Ꝙ hoc quid ẽ. nͥ auferã uobis cor
durũ unde non faciebatis. & dabo cor
obȩdiens unde faciatis : Ille facit ut
faciamus. cui dicit homo. Pone dñe
custodiam ori meo. Hoc ẽ enĩ dicere.
fac ut ponam custodiã ori mei. Quod
beneficium dĩ iam fuerat consecutꝰ.
qui dixit. Posui ori meo custodiam.
Qͥ gͦ uult facere di mandatũ &̾ ñ
potest:iam quidem habet uolunta¬
tẽ bonam. sed adhuc paruam ꝙ in¬

Expanded text:
quo dictum est, A Domino gressus hominis quo dictum est, A Domino gressus hominis dirigentur, et viam ejus volet ; de quo dictum est, Deus est qui operatur in vobis et velle . Certum est nos facere, cum facimus: sed ille facit ut faciamus, praebendo vires efficacissimas voluntati, qui dixit, Faciam ut in justificationibus meis ambuletis, et judicia mea observetis et faciatis. Cum dicit, faciam ut faciatis: quid aliud dicit, nisi, auferam a vobis cor lapideum, unde non faciebatis; et dabo vobis cor carneum, unde faciatis? Et hoc quid est, nisi, Auferam cor durum, unde non faciebatis; et dabo cor obediens, unde faciatis? Ille facit ut faciamus, cui dicit homo: pone, domine, custodiam ori meo; hoc est enim dicere:, "fac, ut ponam custodiam ori meo". quod beneficium dei iam. fuerat consecutus qui dixit: posui ori meo custodiam. Qui ergo uult facere dei mandata et non potest, iam quidem habet uoluntatem bonam, sed adhuc paruam et in
Abbreviated transcription (Latin):
dicit: dñe pater ꝙ d̾s uitȩ meȩ elatio¬
nem oculoꝵ ne dederis mͥ: Iam dixra
ei lex. non concupisces. Uelit ergo. ꝙ
faciat quod iubet᷑: qm̃ si uoluerit con¬
seruabit mandata. Quare sequit᷑ s edl¬
ait: concupiscentiam auerte a me. Col¬
tra luxuriam ds qu̾a multa mandaut
faciat ea. qm̃ si uoluerit conseruabit
mandata. Quid ẽ quod clamat ad anle
uentris appetitio ꝙ concubitꝰ ne appie¬
hendat me: Si hȩc ei in p̃senti dicerens
rectissime nobis reprehenderet ꝙ di¬
ceret. Ex ista oratione mea qua hec a
dño peto: intelligitẽ quomͦ dicetim si
uolueris conseruabis mandata. Cercũ
ẽ enim nos mandata seruare. si uolu.¬
mꝰ. Sed quia prȩparat᷑ uoluntas ado-¬
mino: ab illo petendum ẽ. ut tantũ
uelimus. quantum sufficit ut uolendo
faciamus. Certũ ẽ nos uelle cum uolu¬
mus: sed ille facit ut uelimꝰ bonum.
de quo dictum ẽ. quod paulo ante
posui. p̃paratur uoluntas a dño: de

Expanded text:
dicit: domine pater et deus uitae meae, elatiodicit: domine pater et deus uitae meae, elationem oculorum ne dederis mihi? iam dixerat ei lex: non concupisces; uelit ergo et faciat quod iubetur, quoniam, si uoluerit, conseruabit mandata. quare sequitur et dicit: concupiscentiam auerte a me? contra luxuriam deus quam multa mandauit. faciat ea, quia, si uoluerit, conseruabit mandata. quid est, quod clamat ad deum: uentris appetitio et concubitus ne apprehendat me? si haec ei in praesenti diceremus, rectissime nobis responderet et diceret: ex ista oratione mea, qua haec a domino peto, intelvolueris, conservabis mandata. Certum est enim nos mandata servare, si volumus: sed quia praeparatur voluntas a Domino, ab illo petendum est ut tantum velimus, quantum sufficit ut volendo faciamus. Certum est nos velle, cum volumus: sed ille facit ut velimus bonum, de quo dictum est, quod paulo ante posui, Praeparatur voluntas a Domino ; de
Abbreviated transcription (Latin):
iuberet ds. quod sciret non posse ab
homine fieri. Quis hoc nesciat: Sed
ideo iubet aliqua quȩ non possumꝰ.
ut nouerimꝰ quid ab illo petere de¬
beamus. Ipsa ẽ enim fides. quȩ oran¬
do impetrat: quod lex imperat. De¬
niq ipse qui dixit. si uolueris. conser¬
uabis mandata: in eode libro ȩccł̃ia¬
stico aliquanto post dicit. Quis da¬
bit in ore meo custodiam. ꝙ suꝑ la¬
bia mea signaculum astutum: ne
forte cadam ab eo: & lingua mea
ꝑdat me: lam certe mandata acceꝑat
cohibe linguã tuam a malo. & labia
tua ne loquantur dolum. Cum ergo
uerum sit quod dixit. si uolueris con¬
seruabis mandata: quare querit in
ore suo dari custodiam. similis ei qui
dicit in psalmo. pone dñe cusodiã
ori meo : Non ei sufficit mandatum
di & uoluntas sua: quando quidem
si uoluerit conseruabit mandata:
Qũa multa łi mandata sunt contra
suꝑbiam. Iam nouit ea: si uoluerit con¬
seruabit ea. Quare ergo paulopost

Expanded text:
iuberet deus quod sciret non posse ab iuberet deus quod sciret non posse ab homine fieri". quis hoc nesciat ? et ideo iubet aliqua, quae non possumus, ut nouerimus quid ab illo petere debeamus. ipsa est enim fides, quae orando impetrat quod lex imperat. denique ipse qui dixit: si uolueris, conseruabis mandata, in eodem libro Ecclesiastico aliquanto post dicit: quis dabit in ore meo custodiam, et super labia mea signaculum astutum, ne forte cadam ab eo, et lingua mea perdat me? iam certe mandata acceperat: cohibe linguam tuam a malo, et labia tua ne loquantur dolum. cum ergo uerum sit quod dixit: si uolueris, conseruabis mandata, quare quaerit in ore suo dari custodiam, similis ei qui dicit in psalmo: pone, domine, custodiam ori meo? non ei sufficit mandatum dei et uoluntas sua, quando quidem, si uoluerit, conseruabit mandata? quam multa dei mandata sunt contra superbiam. iam nouit ea: si uoluerit, conseruabit ea. quare ergo paulo post
Abbreviated transcription (Latin):
enim a iustitia libera ẽ quando seruit
peccato. ꝙ tunc ẽ mala: aut a pecca¬
to libera ẽ quando seruit iustitiȩ. &
tunc ẽ bona. Grã uͦ d̃i semꝑ ẽ bona.
ꝙ ꝑ hanc sit ut sit homo uoluntatis
bone qui prius fuit uoluntatis malȩ
Phauc etiam fit̾ ut ipsa bona uo¬
luntas quȩ iam esse cępit augeatur.
ꝙ tam magna fiat ut possit implere
diuina mandata quȩ uoluerit cum
ualde ꝑfecteq uoluerit. Ad hoc enĩ
ualet quod scriptum ẽ. si uolueris
conseruabis mandata: ut homo qui
uoluerit & ñ potuerit. nondum se
plene uelle cognoscat: & oret ut
habeat tantã uoluntatẽ. quanta
sufficit ad implenda mandata. Sic
quippe adiuuat᷑. ut fiat quod iube¬
t᷑. Tunc enim utile ẽ uelle. cũ possu¬
mꝰ: ꝙ tunc utile ẽ posse. cũ uolumꝰ
Nam quid ꝓdest si quod ñ possumꝰ
uolumus: aut quod possumꝰ nolumꝰ:
Magnum autẽ aliquid se scire pela¬
giani putant. quando dicunt. Non

Expanded text:
enim a iustitia libera est, quando seruit enim a iustitia libera est, quando seruit peccato, et tunc est mala; aut a peccato libera est, quando seruit iustitiae, et tunc est bona. gratia uero dei semper est bona et per hanc fit, ut sit homo uoluntatis bonae, qui prius fuit uoluntatis malae. per hanc etiam fit, ut ipsa bona uoluntas, quae iam esse coepit, augeatur et tam magna fiat, ut possit implere diuina mandata, cum uoluerit, cum ualde perfecteque uoluerit. ad hoc enim ualet quod scriptum est: si uolueris, conseruabis mandata, ut homo, qui uoluerit et non potuerit, nondum se plene uelle cognoscat et oret, ut habeat tantam uoluntatem, quanta sufficit ad implenda mandata. sic quippe adiuuatur, ut faciat quod iubetur. tunc enim utile est uelle, cum possumus, et tunc utile est posse, cum uolumus. nam quid prodest, si quod non possumus uolumus aut quod possumus nolumus? Magnum aliquid se scire Pelagiani putant, quando dicunt: "non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ liberũ arbitrium. ideo dr in psalmo.
Nolite obdurare corda ur̃a. U ꝑ ipsũ
ietechielem. Proicite a uobis om̃s im¬
pietates urãs. quibꝰ im pie fecistis in me.
ꝙͣ facite uobis cor nouum. q spm̃ no¬
Ut quid moriemini domus isrł dicit
dñs: Quia nolo mortem morientis
dicit adonaẏ dñs. ꝙ conuertimini
ꝙ uiuetis. Meminerimꝰ eum dicere
conuertimini ꝙ uiuetis: cui dicitur
conuerte nos ds. Aeminerimꝰ ipsum
dicere. ꝓicite a uobis om̃s impieta¬
tes urãs: cum ipse iustificet impium.
Oeminerimꝰ ipsum dicere. facite uob̃
cor nouum &̃ spm nouum: qui dicit.
dabo uobis cor nouum. ꝙ sp̃m no¬
uum dabo in uobis. Quomͦ ergo
quod dicit. facite uobis: hoc dicit
dabo uobis: Quare iubet. si ipse da¬
turus est: Quare dat si homo factu¬
rus est: nisi quia dat quod iubet.
cum ad iuuat ut faciat cui iubet:
Semꝑ est autẽ in nobis uoluntas
libera. sed non semꝑ ẽ bona. Aut

Expanded text:
per liberum arbitrium, ideo in psalmo dicitur, per liberum arbitrium, ideo in psalmo dicitur, Nolite obdurare corda vestra. Et per ipsum itatis. proicite a uobis omnes impietates uestras, quas impie fecistis in me, et facite uobis cor nonum et spiriut quid moriemini, domus srahel? ItDominus? quia nolo mortem morientis, dicit Adonai Dominus, et convertimini et vivetis . Meminerimus eum dicere, et convertimini et vivetis; cui dicitur, Converte nos, Deus . Meminerimus eum dicere, Projicite a vobis omnes impietates vestras: cum ipse justificet impium . meminerimus ipsum dicere: facite uobis cor nouum et spiritum nouum, qui dicit: dabo uobis cor nouum, et spiritum nouum dabo uobis. quomodo ergo quod dicit: facite uobis, hoc dicit: dabo uobis? quare iubet, si ipse daturus est? quare dat, si homo facturas:; est, nisi quia dat quod iubet, cum adiuuat, ut faciat cui iubet? semper est autem in nobis uoluntas libera, sed non semper est bona. aut
Abbreviated transcription (Latin):
tadis dari: do dicente atq testante.
ego facio domꝰ isrł. sed ꝓpter nomen
meum scm̃: Quare enĩ dixit ego facio
sed ꝓpter nom̃ meum scm̃: nisi ne illi
putarent ꝓpter bona merita sua ficri.
quod non erubescunt dicere pelagia¬
ni: Non solum autẽ bona eoꝵ meri-
ta nulla. uerũetiã mala merita p̃cessis¬
se demonstrat: dicendo. sed ꝓpter no¬
men meũ sc̃m quod ꝓfanastis in gen-¬
tibꝰ. Quis non uideat horrendum
inquit quod ꝓfanastis uos. ego facio
uos bonos. non ꝓpter uos. Et scĩfica¬
bo inqͥt nom̃ meum magnũ qd profa-¬
natum ẽ in gentibꝰ. Quod ꝓfanatũ¬
est in medio eoꝵ scĩficare se dicit no¬
men suum: quod suꝑius dixerat scm̃.
Hoc ẽ gͦ quod oramus in oratione
dñica dicentes. Scificet᷑ nom̃ tuum.
ut scĩficet᷑ in hominibꝰ quod ꝑseipsũ
sine dubio semꝑ ẽ sc̃m. Deinde sequitur.
Et scient om̃s gentes quia ego sũ dñs:
dicit adonay dñs. cum scĩficatus fue¬

Expanded text:
tatis dari, Domino dicente atque testante, tatis dari, Domino dicente atque testante, Ego facio, domus Israel, sed propter nomen meum sanctum? Quare enim dixit, Ego facio, sed propter nomen meum sanctum; nisi ne illi putarent propter bona merita sua fieri, quod non erubescunt dicere Pelagiani? non solum autem bona merita eorum nulla, verum etiam mala merita praecessisse demonstrat, dicendo, sed propter nomen meum sanctum, quod profanastis in gentibus. Quis non videat horrendum inquit, quod profanastis vos, ego faciam vos bonos, non propter vos: et sanctificabo, inquit, nomen meum magnum, quod profanatum est in gentibus, quod profanastis in medio eorum. Sanctificare se dicit nomen suum, quod superius dixerat sanctum. Hoc est ergo quod oramus in oratione dominica, dicentes, Sanctificetur nomen tuum : ut sanctificetur in hominibus, quod per seipsum sine dubio semper est sanctum. Denique sequitur: Et scient omnes gentes quia ego sum Dominus, dicit Adonai Dominus, cum sanctificatus fue
Abbreviated transcription (Latin):
cor lapideum. Nam & alio loco ꝑ
cundẽ ꝓpħam d̾s manifestissime osten¬
dit. non ꝓpter eorum aliqua bona
merita. sed ꝓpter nomen suum ista fa-¬
cere ubi ait. Ego facio domꝰ isrł: sed
ꝓpter nomen meum sc̃m quod ꝓfana-¬
stis in gentibꝰ qͦ intrastis illuc. & scĩfica¬
bo nomen meum magnum quod
ꝓfanatũ ẽ in gentibꝰ. quod ꝓfanastis¬
in medio eoꝵ:ꝙ scient gentes quia
ego sum dñs. dicit adonay dñs. cum
scĩficatꝰ fuero in uobis ante oculos eoꝵ.
Et accipiam uos de gentibꝰ & congre
gabo uos ex om̃ibꝰ terris. & inducã
uos in terrã urãm. & asꝑgam uos
aqua munda. & mundabimini ab
bis cor nouũ. ꝙ spm nouum dabo
in uobis. ꝙ auferetur cor lapideum de
carne urã. ꝙ dabo uobis cor carneum.
ut in iustificationibꝰ meis ambuletis.
ꝙ iudicia mea obseruetis & faciatis.
Quis ita sit cęcus ut non uideat:
quis ita lapideus. ut non sentiat istã
grãm non scdđm merita bonȩ uolun¬

Expanded text:
cor lapideum. 30. Nam et alio loco per cor lapideum. 30. Nam et alio loco per eumdem prophetam Deus manifestissime ostendit, non propter eorum aliqua bona merita, sed propter nomen suum ista facere, ubi ait: Ego facio, domus Israel: sed propter nomen meum sanctum quod profanastis in gentibus, quo intrastis illuc: et sanctificabo nomen meum magnum, quod profanatum est ingentibus et profanastisin medio eorum, et scient gentes quia ego sum dominus, dicit Adonai dominus, cum sanctificatus fuero in uobis ante oculos eorum. et accipiam uos de gentibus et congrgabo uos ex omnibus terris et inducam uos in terram uestram. et adspergam uos aqua munda, et mundabimini ab bis cor nouum et spiritum nouum dabo in uobis; et auferetur cor lapideum de carne uestra, et dabo uobis cor carneum. ut in justificationibus meis ambuletis, et judicia mea observetis et faciatis . Quis ita sit caecus, ut non videat; quis ita lapideus, ut non sentiat, istam gratiam, non secundum merita bonae volun