comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
plenda quȩ p̾cepta sunt
cuncta sui cordis & corpo¬
ris officia supponunt. qua¬
tenus ad speranda. quȩ
adno promissa sunt premi¬
a. incelis merito se debitę
humilita tis erigant.
Et ait illi: ꝓpter hunc ser¬
I monẽ uade: exut de¬
moniũ defilia tua. ⁊ Prop¬
ter humilẽ matris fidelem¬
que fermonẽ. filiã deseru¬
it demoniũ.: Ubi datus
exemplũ cathetitandi
& baptrtandi infantes. quia
iti delic& ꝑfidem & confes¬
sionẽ parentũ. inbaptis mo
liberantur adiabolo. pas¬
uuli qui nec dum ꝑse sa¬
pere uel aliquid
agere boni possunt aut
ꝑsidonẽ admare galileae
inmedios fines de capo¬
leos. De capolis ẽ ut ip¬
so nomine probat regio
de cem urbium transior¬
danem adorientẽ. cir¬
gadarã contra galileam
Quod ergo dicitur. qui¬
a dñs uenit. ad mare
galileae inter medios
fines de capolis. non ip¬
sos fines de capolis eum
intrasse significat. neq
enim mare trans naui¬
gasse dicitur. sed poti¬

Expanded text:
plenda quae praecepta sunt plenda quae praecepta sunt cuncta sui cordis et corporis officia supponunt, quatenus ad speranda quae a Domino promissa sunt praemia in coelis merito se debitae humilitatis erigant. Et ait illi: Propter hunc sermonem vade. Exiit daemonium de filia tua. Propter humilem matris fidelemque sermonem filiam deseruit daemonium. Ubi datur exemplum catechizandi et baptizandi infantes, quia videlicet per fidem et confessionem parentum in baptismo, liberantur a diabolo parvuli, qui necdum per se sapere vel aliquid agere boni possunt aut Sidonem ad mare Galinter medios fines Decapoleos. Decapolis est, ut ipso nomine probat, regio decem urbium trans Jordanem ad Orientem, cirGadaram, contra Galilaeam. Quod ergo dicitur, quia Dominus venit ad mare Galilaeae, inter medios fines Decapoleos, non ipsos fines Decapolis eum intrasse significat, neque enim mare trans navigasse dicitur, sed poti
Abbreviated transcription (Latin):
dicit.: Et alias oues habeo
quȩ mnon sunt ex hoc ouili.
& illasopost & me addu¬
cere : &uocẽ meã audient
Notandum sane quodmis¬
tince loquitur.: Credens
ca telli sub mensa come¬
dunt demicis puerorum.
M.ensa quippe ẽ¬
a scriptura sc̃a :. quȩ¬
⁊ nobis pane ł uitȩ mi¬
nistrat. ⁊ Hinc &enĩ dic̃
ecła. ⁊ Parasti in conspec¬
tu met mensã aduerstis
eos quitri... .bu: lant
me. ⁊ Mi.ce pue¬
roꝵ inter̾ ne sunt myste¬
ria scriptura drum quib
humuliũ solent cordã re¬
fici. : De.quib alias
Dicente ꝓph&a dedñorr:
Qui posuit fines tuos pacẽ :¬
& adipe frum enti satians
te .: Noner ergo crus¬
tas sedmicas depane pue.¬
forum edunt catelli. quia
conuersi ad sidẽ. queerant
despecti ingentib non lit¬
terȩ suꝑ ficiẽ inseripturis.
sed spiritalium medullam
sensũm: quia in bonis acti¬
b ꝓficere ualeant inquir
Et hoc fubmensa dominoꝵ
dum uerbis sacri eloqui
humiliter subdita. ad im¬

Expanded text:
dicit: Et alias oves habeo dicit: Et alias oves habeo quae non sunt ex hoc ovili, et illas oportet me adducere, et vocem meam audient . Notandum sane quod mystice loquitur, credens catelli sub mensa comedunt de micis puerorum. Mensa quippe est Scriptura sancta, quae nobis panem vitae ministrat. Hinc etenim dicit Ecclesia: Parasti in conspectu meo mensam adversus eos qui tribulant me . Micae puerorum interna sunt mysteria Scripturarum, quibus humilium solent corda refici. De quibus aliasdicente Propheta de Domino: Qui posuit fines tuos pacem, et adipe frumenti satiat te . Non ergo crustas, sed micas de pane puerorum edunt catelli, quia conversi ad fidem, qui erant despecti in gentibus, non litterae superficiem in Scripturis, sed spiritualium medullam sensuum, qua in bonis actibus proficere valeant, inquirunt. Et hoc sub mensa dominorum, dum, verbo sacri eloquii humiliter subditi, ad im
Abbreviated transcription (Latin):
re panẽ filioꝵ. & mitte¬
re canib: At illa respon¬
dit. & dicit ei. Utiq dnẽ
Nam & catelli edunt dem¬
cis pueroꝵ. Mira sub
ꝑsona mulieris ichananiti¬
dis ec eclesiae fides patien¬
tia hum litas predicatur
fides qua crediderit sanari
posse filiam suam. Patienti¬
a. qua toties contenta: ut
matheus scribit in precib
ꝑseuerat. ⁊ Humilitas qua
se non canib sed catulis ẽ¬
parat . Scio me inquid
filioꝵ panẽ non mereri.
nec integros capere posse
cybos. nec sedere admen¬
sã cumpatre. sed conten¬
ta sum reliquiis eatuloꝵ
ut humilitate micarunt
ad panis integri ueniam
magnitudinẽ.: Mira re¬
rum conuersio isrł. quon¬
dam filios nos canes. ꝓdiuer¬
sitate fidei: ordo nominũ
cõmutatur :: De illis post¬
ea dicit᷑ :: Circum dede¬
runt me canes multi. & ui¬
derrte canes. uidete
malos operarios. uid&e
concisionẽ. Denobis ala¬
tratu blasphemiȩ contra¬
dictionis adpi&atis gra¬
tiã conuersis: ipse alibi

Expanded text:
re panem filiorum et mittere panem filiorum et mittere canibus. At illa respondit et dixit ei: Utique, Domine. Nam et catelli comedunt de micis puerorum. Mira sub persona mulieris Chananitidis Ecclesiae fides, patientia, humilitas, praedicatur. Fides, qua credidit sanari posse filiam suam. Patientia, qua toties contempta ut Matthaeus scribit in precibus perseverat. Humilitas, qua se non canibus, sed catulis comparat. Scio me, inquit, filiorum panem non mereri, nec integros capere posse cibos, nec sedere ad mensam cum patre; sed contenta sum reliquiis catulorum, ut humilitate micarum ad panis integri veniam magnitudinem. Mira rerum conversio, Israel quondam filius, non canes, pro diversitate fidei ordo nominum commutatur. De illis postea dicitur: Circumdederunt me canes multi . Et: Videte canes, videte malos operarios, videte concisionem . De nobis a latratu blasphemiae contradictionis ad pietatis gratiam conversis ipse alibi
Abbreviated transcription (Latin):
ens: ecclesiam designat.
degentibus collectã. quȩ
ꝓfilia dȩmoniaca dñm.
rogat. cum ꝓ populis suis
nec dum credentib ut &¬
ipsi adiaboli fraudibus ab¬
soluantur suꝑnȩ pi&ati
supplicat : quȩ bene iuxta
matheũ definibus suis
egressa . ⁊ In hoc uero euan¬
gelista. ingressa eẽ addñn
atq ad pedes eius ꝓcidisse
refertur . quatenus ex utri¬
usq ad sertione colligat᷑.
Quod illi solum fidelit᷑. ac
recte ꝓerrantib orant.
qui priscas suȩ ꝑfidiȩ man¬
siones relinquunt atque
in domũ dñi. ui delic& ec¬
cłam piasese deuotione
trans ferunt.
trogabat in quit eum
ut dȩmonium eicer&
defilia eius. qui dixit.
Sine prius saturari filios.
Quasi apertius. dicer&.
restat futurũ ut &iam uos
qui de gentib estis salutẽ
consequamini. sed primo
oport& iudeos. qui merito
antiq electionis filioꝵ dĩ
solent. nomine censeri.
pane caeli refici. & sic tan¬
dem gentib uitȩ pabula.
ministrari

Expanded text:
ens, Ecclesiam designat ens, Ecclesiam designat de gentibus collectam. Quae pro filia daemoniaca Dominum rogat, cum pro populis suis necdum credentibus, ut et ipsi a diaboli fraudibus absolvantur, supernae pietati supplicat. Quae bene juxta Matthaeum de finibus suis egressa, in hoc vero Evangelista ingressa esse ad Dominum, atque ad pedes ejus procidisse refertur, quatenus ex utriusque assertione colligatur quod illi solum fideliter ac recte pro errantibus orant, qui priscas suae perfidiae mansiones relinquunt, atque in domum Domini, videlicet Ecclesiam, pia se devotione transferunt. Et rogabat, inquit, eum ut daemonium ejiceret de filia ejus. Qui dixit illi: Sine prius saturari filios. Quasi apertius diceret: Restat futurum ut etiam vos qui de gentibus estis, salutem consequamini; sed primo oportet Judaeos, qui merito antiquae electionis filiorum Dei solent nomine censeri, pane coelesti refici, et sic tandem gentibus vitae pabula ministrari.
Abbreviated transcription (Latin):
delib iter eius sequenti¬
bus. quid principaliter
in bonis quȩ agunt uelle
debeant oftensum. In gres¬
sus quippe domũ precepit
dispłis nese cui quã in regi¬
one ignota quis e& ape¬
rirent. At tam̃ ipse
suum illo introitum gen¬
tilifeminȩ quib cũq uo¬
uit ipse prudentib pub¬
li cauit. ipse cor illius ad
querendam a se salutẽ
in iusibi li accendit instinc¬
tu. ut exemplo eius dis¬
cerent. quib: sanandi
infirmos gratiam con¬
ferr&. in exhibitione
mira culoꝵ humani glori¬
am fauoris quantũ pos¬
sent declinare: nec tam̃
apio uiftutis opere cessa¬
re : quando hec fieri uel
fides bonorum. iuste me¬
rer&ur : uel incredulitas
prauorũ nec essario coege¬
r& ⁊ Et non potuit in¬
quid lateri.: Mulier
enĩ statim ut audiuit
deeo cuius habebat filia
spm inmundũ: intrauit &
ꝓcidit ad pedes eius. Frat
aute mulier gentilis syro¬
phenissa generae. Tipice
aut mulier hȩc gentilis.
sed cum fide ad dñm ueni¬

Expanded text:
delibus iter ejus sequentidelibus iter ejus sequentibus quid principaliter in bonis quae agunt velle debeant ostensum. Ingressus quippe domum praecepit discipulis ne se cuiquam in regione ignota quis esset aperirent. Attamen ipse suum illum introitum gentili feminae, quibuscunque voluit ipse prudentibus publicavit, ipse cor illius ad quaerendam a se salutem invisibili accendit instinctu, ut exemplo ejus discerent quibus sanandi infirmos gratiam conferret in exhibitione miraculorum humani gloriam favoris, quantum possent, declinare, nec tamen a pio virtutis opere cessare, quando haec fieri vel fides bonorum juste mereretur, vel incredulitas pravorum necessario cogeret. Et non potuit, inquit, latere. Mulier enim statim ut audivit de eo, cujuravit et procidit ad pedes ejus. Erat autem mulier gentilis Syrophoenissa genere. Typice autem mulier haec gentilis, sed cum fide ad Dominum veni
Abbreviated transcription (Latin):
une uersemus intrinsecus .: Uer¬
hobi gratia. sipulchrã mu¬
lierẽ nos crebro uiderit
respicere. intellegit cor
amoris iaculi uulneratũ.
TINDE SURGENS. ABI¬
it infines tyri & sidons.
Scribis & phariseis calum na¬
torib derelictis trans gre¬
ditur inpastes tyri & si¬
donis. ut tẏrios sidoniosq
curar&.: Et ingressus
domũ nemine uoluit
scire : & non potuit late¬
re.⁊ Merito queritur
quomodo dicatur: quia
dñs neminem uoluerit iter
suum scire. nec tamen la¬
tere potuerit. ⁊ Quid enĩ
ẽ quodille non potuerit
qui &iam temporaliter
inter homines. positus.
omã inuisibiliter. quȩ
foris agebantur. intus
cũ patre disponebat.
aut quã ob causam putan¬
dus ẽ fines trri &sido¬
nis intrasse. nisi ut filiam
syrophenisse ademonio
liberar&. ac ꝑdẽ feminȩ
gentilis ꝑfiliam ar guer&
scribarum & phariseoꝵ.
Sed fideliter ac piae scien¬
dum ẽ quia nequaquam
de illo hac in re quod qđ ip¬
se noluit. factum ẽ. sed fi¬

Expanded text:
 versemus intrinsecus. Ver versemus intrinsecus. Verbi gratia si pulchram mulierem nos crebro viderit respicere, intelligit cor amoris jaculo vulneratum, Et inde surgens abiin fines Tyri et Sidonis. Scribis et Pharisaeis calumniatoribus derelictis, transgreditur in partes Tyri et Sidonis, ut Tyrios Sidoniosque curaret. Et ingressus domum, neminem voluit scire, et non potuit latere. Merito quaeritur quomodo dicatur quod Dominus neminem voluerit iter suum scire, nec tamen latere potuerit. Quid enim est quod ille non potuerit, qui etiam temporaliter inter homines positus omnia invisibiliter quae foris agebantur intus cum Patre disponebat? Aut quam ob causam putandus est fines Tyri et Sidonis intrasse, nisi ut filiam Syrophoenissae a daemonio liberaret, ac per fidem feminae gentilis perfidiam argueret scribarum ac Pharisaeorum? Sed fideliter ac pie sentiendum est quia nequaquam de illo hac in re, quod ipse noluit factum est, sed fi
Abbreviated transcription (Latin):
liquens esca. Cum inuenis¬
& artubus cum cocta fue¬
rit & digesta ꝑoccultos
meatus corporis quos greci
porus uocant. ad inferio¬
ra delabitus. & in secessum
uadit. ⁊ Dicebat autẽ
quo quȩ de honzne exeunt.
illa cõmunicant hominem
Ab intus enĩ decorde homi¬
num cogitationes malȩ ꝓ¬
cedunt. adulteria forni¬
cationes. homicidia. fur¬
ta. Auaritiȩ. &c&. Decor
de inquid exeunt cogita¬
tiones malȩ.⁊ Ergo an mȩ
principale. non iuxta pla¬
tonẽ incerebro. sed iuxta
xp̃m incorde est. ⁊ Etar¬
guendi exhac sententia
qui cogitationes ad iabolo
inmitti putant. & non ex
ꝓpria nasci uoluntate.
i abolus eẽ adiutor & in
centor malarũ cogitatio¬
nũ potest. auctor non po¬
test .⁊ Sin aut semꝑ in insi¬
fdiis positus. leuem cogita¬
ltionũ nr̃arum. scintillam
suis fomitib: inflammarit¬
feri non debemus opinari eum¬
essi cordis quoq occulta rima¬
ta .ri. sed excorporis habitu
ix & gestibus estimare. quid¬

Expanded text:
liquens esca, cum in venisliquens esca, cum in venis artubus concocta fuerit et digesta, per occultos meatus corporis, quos Graeci πόρους vocant, ad inferiora delabitur, et in secessum vadit. Dicebat autem quoniam quae ex homine exeunt, illa communicant hominem. Ab intus enim de corde hominum cogitationes malae procedunt, adulteria, fornicationes, homicidia, furta, avade, inquit, exeunt cogitationes malae. Ergo animae principale non juxta Platonem in cerebro, sed juxta Christum in corde est. Et arguendi ex hac sententia, qui cogitationes a diabolo immitti putant, et non ex propria nasci voluntate. Diabolus adjutor esse et incentor malarum cogitationum potest, auctor esse non potest. Sin autem semper in insidiis positus, levem cogitationum nostrarum scintillam suis fomitibus inflammarit, non debemus opinari eum cordis quoque occulta rimari, sed ex corporis habitu et gestibus aestimare quid
Abbreviated transcription (Latin):
cuȩ locutus est. Ex quo
anim aduertimus. uitio sũ
eẽ Auditorẽ: qui obscure
manifesta. aut manifeste
dicta obscura uelit intel¬
legere. ⁊ Non intellegitis
quia omne extrinsecus. in¬
tro iens in hominẽ. nonpo¬
test eum cõmunicare. quia
ñ intrat incor eius sed in
uentrẽ: & in secessum emit¬
titur. purgans oms escas.
Omniũ euangelioꝵ loca
apud her&icos & ꝑuersos
plena sunt scandalis . & ex
hac sententiola. quidam ca¬
dispositionis ignarus. put&
omnes cybos inuentrẽ ire.
& in secessu digeri: cũ statĩ
in fuse escȩ ꝑ astus & uenas
ac medullas neruosq fundan¬
tur:  Unde & multos qui
uitio stomachi ꝑp&em susti¬
neant uonztũ. post cenas. &
prandia. statim euomere qđ
ingesserint. & tamen corpo¬
lentos eẽ : quia adprimũ tac¬
tum liquidior cybus & potus
ꝑmembra fundat.: Sedisti¬
us modi homines dum uolun&
alterius imperitiã rep̃hende¬
re. ostendunt suã. quã uis
enĩ tenuissimus humor. &

Expanded text:
cue locutus est. Ex quo cue locutus est. Ex quo animadvertimus vitiosum esse auditorem, qui obscure manifesta, aut manifeste dicta obscure velit intelligere. Non intelligitis quia omne extrinsecus introiens in hominem non potest eum communicare, quia non intrat in cor ejus, sed in ventrem et in secessum emittitur purgans omnes escas? Omnium Evangeliorum loca apud haereticos et perversos plena sunt scandalis. Et ex hac sententiola quidam cadisputationis ignarus, putet omnes cibos in ventrem ire et in secessu digeri, cum statim infusae escae per artus et venas, ac medullas nervosque, fundantur. Unde et multos qui vitio stomachi perpetem sustineant vomitum, post coenas et prandia statim evomere quod ingesserint, et tamen corpulentos esse, quia ad primum tactum liquidior cibus et potus per membra fundatur. Sed itiusmodi homines dum volunt alterius imperitiam reprehendere, ostendent suam. Quamvis enim tenuissimus humor et
Abbreviated transcription (Latin):
tune commune dixeris .
Commune ergo quodc&e¬
ris hominib: pat&. & qua¬
si non ẽ depaste dĩ. ꝓin
mundo appellatur. ⁊ Nihil
ẽ inquid extra hominẽ in¬
troiens in eum quod possit
eum coinquinare. sedquȩ
de homine ꝓcedunt: Illa
sunt que coinquinant ho¬
nnẽ. : Opponat pru¬
dens lector &dicat. ⁊Si
quod intrat in os ñ co inqui¬
nat hominẽ: quare idolo¬
tytis non uescimur. ⁊ Et
apostolus scribit.: Nonpo¬
testis calicẽ dñi bibere: &ca¬
licẽ demonioꝵ Sciendum
igitur quod ipsi quidem
cybi & dĩ creatura ꝑse mun¬
da sint. Sed idoloꝵ ac demo¬
nũ inuocatio ea facit inmun¬
da ⁊ Et cum intro¬
iss& in domum. atur¬
ba interrogabant eum
dispłi eius parabolam.
& ait illis. Sic & uos
in prudentes estis. Quod
aperte dictum fuerat.¬
& patebat au ditui . apos¬
toli ꝑparabolã dictum
putant. & in se manfesta
mysticã querunt intelle¬
gentiã. : Corripiunturque
adño quare parabo lice
dictum putant. quod ꝑspi¬

Expanded text:
tu ne commune dixeris . tu ne commune dixeris . Commune ergo quod caeteris hominibus patet, et quasi non est de parte Dei, pro immundo appellatur. Nihil est, inquit, extra hominem introiens in eum quod possit eum coinquinare; sed quae de homine procedunt, illa sunt quae coinquinant eum. Opponat prudens lector, et dicat: Si quod intrat in os non coinquinat hominem, quare idolothitis non vescimur? Et Apostolus scribit: Non potestis calicem Domini bibere, et calicem daemoniorum . Sciendum igitur quod ipsi quidem cibi et Dei creatura per se munda sint, sed idolorum ac daemonum invocatio ea facit immunda. Et cum introisset in domum a turba, interrogabant eum discipuli ejus parabolam. Et ait illis: Sic et vos imprudentes estis? Quod aperte dictum fuerat et patebat auditu, Apostoli per parabolam dictum putant, et in re manifesta mysticam quaerunt intelligentiam, corripiunturque a Domino, quare parabolice dictum putant, quod perspi
Abbreviated transcription (Latin):
Munus quod ex me ẽ tibi ꝓde¬
rit. Conpellitis inquid fi¬
lios ut dicant parentibus
suis. quodcũq donum obla¬
turos eram dõ. in tuos con¬
sum mabo cibos. tibiq: pro¬
dest o pater & mater. ut
illi mentes accipere quod
dõ uidebant mancipatum
in ope magis uellent uitã
ducere quã comedere dec̃¬
secratis.: Et aduocans
iterum turba: dicebat
illis.: Audite me om̃s & in¬
tellegite. nihil ẽ extra ho¬
minẽ introiens in eũ quod
possit eum coinquinare
sedquȩ dehomine ꝓcedunt.
illa sunt quȩ cõmunicant
hominem. Uerbu co¬
priȩ scrip¬
turarũ ẽ & publico sermo
ne teritur. ⁊ Populus iude¬
orũ partẽ dĩ eẽ se iactans.
ommunes cybos uocat. qui¬
bus omnes utuntur homi¬
nes. : Uerbi gratia suillã
carnẽ. ostreas lepores. &
istius modi animantia quȩ
ungulã non findunt nec ru¬
minant. nec squamosa in
piscibus sunt.: Unde &
in actib apostoloꝵ scrip¬
tũ ẽ.: Quod ds̃ scĩficauit

Expanded text:
Munus quodcunque ex me est, tibi prodeMunus quodcunque ex me est, tibi proderit. Compellitis, inquit, filios ut dicant parentibus suis, Quodcunque donum oblaturus eram Deo, in tuos consumo cibos, tibique prodest, o pater et mater, ut illi timentes accipiant, quod Deo videbant mancipatum, inopem magis vellent vitam ducere, quam comedere de consecratis. Et advocans iterum turbam, dicebat illis: Audite me omnes et intelligite. Nihil est extra hominem introiens in eum, quod possit eum coinquinare. Sed quae de homine procedunt, illa sunthominem. Verbum coprie Scripturarum est, et publico sermone non teritur. Populus Judaeorum partem Dei esse se jactans, communes cibos vocat, quibus omnes utuntur homines: verbi gratia, suillam carnem, ostreas, lepores et istiusmodi animantia, quae ungulam non findunt nec ruminant, nec squamosa in piscibus sunt. Unde et in Actibus apostolorum scriptum est: Quod Deus sanctificavit,
Abbreviated transcription (Latin):
Preceperat dñs uel inbecilli¬
tates. uel &ates. uel penu¬
rias parentum considerans
ut filii honorarent. &iam
inuita necessariis ministran¬
dis parentes suos. : Hanc
ꝓuidentissimã dĩ legem: uo¬
lentes scribȩ phariseique sub¬
uestere: ut impi&atẽ subno¬
mine pi&atis inducerent.
Docuerunt pessimos filios. ut
siquis ea quȩ parentib of¬
ferenda sunt dõ uouere uo¬
luerit. quiuerus ẽ pater
oblatio dñi p̃ponatur pa¬
rentũ. munerib uel certe
ipsi parentes. quȩ dõ con¬
secrata sunt. ne sa crilegu
crimen incurrerent. decli¬
nantes ȩgestate conficie¬
bant. Atq ita fiebat.
ut oblatio liberorũ suboc¬
casione templi &dĩ insa¬
cerdotũ lucra ceder&.
Hec pessima phariseoꝵ con¬
su&udo detali occasione
ueniebat.: Multos haben¬
tes obligatos aere alieno
& nolentes sibi creditũ red¬
dere: delegabant sacerdo¬
tes ut ex acta pecunia mi¬
nisteriis templi & eoꝵ usib
deseruir&. : Potest autẽ &
hunc breuiter habere sensũ.

Expanded text:
Praeceperat Dominus vel imbecillitates, vel aetates, vel penurias parentum considerans, ut filii honorarent etiam in vitae necessariis ministrandis parentes suos . Hanc providentissimam Dei legem volentes Scribae Pharisaeique subvertere, ut impietatem sub nomine pietatis inducerent, docuerunt pessimos filios, ut si quis ea quae parentibus offerenda sunt, Deo vovere voluerit, qui verus est, Pater, oblatio Domini praeponatur parentum muneribus. Vel certe ipsi parentes, quae Deo consecrata sunt, ne sacrilegii crimen incurrerent. Declinantes egestate conficiebant, atque ita fiebat, ut oblatio liberorum sub occasione templi, et Dei in sacerdotum lucra cederet. Haec pessima Pharisaeorum consuetudo de tali occasione veniebat, multos habentes obligatos aere alieno, et nolentes sibi creditum reddere, delegabant sacerdotibus, ut exacta pecunia ministeriis templi et eorum usibus deserviret. Potest autem et hunc breviter habere sensum:
Abbreviated transcription (Latin):
fecit principib & tribu¬
Soli mortalium hero des &
pharao leguntur diem na¬
talis sui gaudiis festiuis cele¬
brasse. Sed uterq: rex in¬
fausto auspicio. festiuita tẽ
suam sanguine fedauit. ⁊¬
Uerum hero des tanto
maiore impi&ate. quanto
scm̃ & in nocentẽ doctorẽ
ueritatis & pre conẽ. ui¬
tȩ ac regni cę̧lestis occi¬
dit. & hoc prouoto ac
p&itione saltatricis. neq
eum caput occisi. ante
conuiuas inferre puduit.
Nam pharao nil talis uesa¬
niȩ commisisse legitur
sed tantum pec cantem
sibi eunuchum uita pri¬
uari iubens. quo longius
auerȩ cultu religionis
ab erat . eo leuius in uio¬
latione suȩ festiuitatis
deliquid. Attam̃ ex
utriusq exemplo pro¬
batur: utilius eẽ nobis
diem mortis futurȩ. ti¬
mendo & caste agendo
sepius in memoriam reuo¬
care. quam diem natiui¬
tatis luxuriando cele¬
brare. Nomo enim ad
laborem nascitur inmun¬
do & electi ad requiem
ꝑ mortẽ. transe unte mun¬
do. Cumq: introis¬

Expanded text:
fecit principibufecit principibuSoli mortalium Herodes et Pharao leguntur diem natalis sui gaudiis festivis celebrasse; sed uterque rex infausto auspicio festivitatem suam sanguine foedavit. Verum Herodes tanto majore impietate, quanto sanctum et innocentem doctorem veritatis, et praeconem vitae ac regni coelestis occidit, et hoc pro voto ac petitione saltatricis, neque eum caput occisi ante convivas inferre puduit. Nam Pharao nil talis vesaniae commisisse legitur, sed tantum peccantem sibi eunuchum vita privari jubens, quo longius a verae cultu religionis aberrat, eo levius in violatione suae festivitatis deliquit. Attamen ex utriusque exemplo probatur, utilius esse nobis diem mortis futurae timendo, et caste agendo saepius in memoriam revocare, quam diem nativitatis luxuriando celebrare. Homo enim ad laborem nascitur in mundo , et electi ad requiem per mortem transeunt e mundo. Cumque introis
Abbreviated transcription (Latin):
hannẽ: & iunxit eum in
carcere propt hero di¬
ria philippum hero dis
maioris filium. sub quo
dñs fugit in aegrptũ.
fratrem huius hero dis
sub quo passus ẽ xp̃s. dux¬
isse uxorem. hero diadẽ
filiam regis arathȩ. Post¬
ea uero socerum eius ex¬
ortis quib: dam contra
generum simultatib tu¬
lisse filiam suam: & in do¬
lorem mariti prioris. ini¬
mici eius nuptiis copu¬
lasse : Quisit aũ hic phi¬
lippus. euangelista lucas
plenius doc&. Anno.xu.¬
pro curante pontio pila¬
to uideam. tetrar cha aũ
galileae herode. philippo
aũ fratre eius tetrar cha
itureȩ & traconitidis.
regionis. Ergo iohan¬
nes baptista quiuenit in
spũ & uir tute heliȩ eadẽ
auctoritate qua ille
athab corripuerat. & hie¬
⁊abel. arguit herodem
diadem quod in licitas nup¬
tias fecerint. & non lice¬
at fratre uiuente germa¬
no illius uxorem ducere.
malens pere clitari apud
regem. qua propt̃ ado¬
lationẽ eẽ in memor p̃¬
hero des natalis sui cenam

Expanded text:
annem, et vinxit eum in annem, et vinxit eum in carcere propter Herodiria Philippum Herodis majoris filium, sub quo Dominus fugit in Aegyptum, fratrem ejus Herodis sub quo passus est Christus, duxisse uxorem Herodiadem, filiam regis Aretae. Postea vero, socerum ejus, exortis quibusdam contra generum simultatibus, tulisse filiam suam, et in dolorem mariti prioris, inimici ejus nuptiis copulasse. Quis sit autem hic Philippus, Evangelista Lucas plenius docet? Anno quiprocurante Pontio Pilato Judaeam, tetrarcha autem Galilaeae Herode, Philippo autem fratre ejus tetrarcha Ituraeae et Trachonitidis regionis . Ergo Joannes Baptista, qui venit in spiritu et virtute Eliae, eadem auctoritate qua ille Achab corripuerat et Jezabel, arguit Herodem diadem, quod illicitas nuptias fecerint, et non liceat, fratre vivente germano, illius uxorem ducere, malens periclitari apud regem, quam propter adulationem esse immemor prHerodes natalis sui caenam
Abbreviated transcription (Latin):
Quo audito hero des. ait.
quẽ ego de collaui iohan¬
nẽ. hic amortuis resurrex¬
it. Iu cas dehis ita scri
bit. Audiuit aũ herodes
te trar cha om̃a quȩ fie¬
bant abeo. & hesitabat
eo quod dicer&ur aqui¬
bus dam. quia iohannes
re surrexit amortuis.
a quib: dam uero quia he¬
lias apparuit & c&era.
Intellegendum ẽ ergo
aut post hanc hesitationẽ
confirmasse eum in animo
suo quod ab alus diceba¬
tur cumait. Quem ego
de collaui iohannẽ. hic
amortuis resurrexit. aut
ita pronuntianda sunt.
haec uerba ut hesitantem
ad huc indicent. Sienĩ
dicer& num quid nam hu
ẽ. aut num quid forte
hic ẽ iohannes baptista.
nono pus e& ammoue¬
re aliquid depronunti¬
atione qua dubitans at
hesitans intellegatur.
N unc quia il la uerba de¬
sunt. utroq: modo pro¬
nuntiari potest. ut aut
confirmatũ eum ex alioꝵ
uerbis credentẽ dixisse
accipiamus. aut adhuc
sicut lucas com memorat
hesitantẽ. Ipse enim he¬
rodes misit ac tenuit io¬

Expanded text:
Quo audito Herodes ait: Quo audito Herodes ait: Quem ego decollavi Joannem, hic a mortuis resurrexit. Lucas de hoc ita scri Herodes tetrarcha omnia quae fiebant ab eo, et haesitabat, eo quod diceretur a quibusdam, quia Joannes resurrexit a mortuis; a quibusdam vero, quia Elias apparuit, etc. . Intelligendum est ergo, aut post hanc haesitationem confirmasse eum in animo suo, quod ab aliis dicebatur, cum ait: Quem ego decollavi Joannem, hic a mortuis resurrexit. Aut ita pronuntianda sunt haec verba, ut haesitantem adhuc indicent. Si enim diceret: Nunquid nam hic est, aut nunquid forte hic est Joannes Baptista? non opus esset admonere aliquid de pronuntiatione, quia dubitans atque haesitans intelligatur. Nunc quia illa verba desunt, utroque modo pronuntiari potest, ut aut confirmatum eum ex aliorum verbis credendum dixisse accipiamus, aut adhuc sicut Lucas commemorat haesitantem. Ipse enim Herodes misit ac tenuit Jo
Abbreviated transcription (Latin):
oꝵ inuidia. qui contra
malitie furor extiterit.
ex omnib: pene locis euan¬
gelii docemur. Ecce enĩ
iohannem. de quo dictũ
ẽ. quia signum fecit nullũ.
amor tuis potuisse refur¬
gere nullo at testante cre¬
debant. Iħm aũ uirum
ad probatum adõ uirtu¬
tib & signis. cuius uide¬
lic& mortem elem̃ta tre¬
muerunt. resurrectionẽ
uero atq ascensionẽ ange¬
li. apostoli. uiri. ac feminȩ
certatim p̃dicabant. ñ
sed furtim eẽ ablatum
credere maluerunt. Qui
cum dicerent. iohannẽ
resurrex isse a mortuis¬
uir tutes in opinatas. siue
operatas eẽ in illo. Bene
omni modis de uir tute
re surrectionis senserunt
quod maioris potentiȩ
futurisint scĩ. cum amor¬
tuis resurrexerint. quam
fuere cum carnis ad huc
infirmitate grauarentur.
Sed & ipsum resurrectio¬
nis miraculum non eẽ in¬
credibile docuerunt
quod nullo docente spon¬
te crediderunt. qui ta¬
men se ipsos rem credibi¬
lem in dñõ non credidis¬
se. suȩ merito cecitatis
& in uidiȩ probarunt.

Expanded text:
orum invidia, qui contra Dominum malitiae furor exstiterit, ex omnibus pene locis Evangelii docemur; ecce enim Joannem de quo dictum est, quia signum fecit nullum, a mortuis potuisse resurgere, nullo attestante credebant. Jesum autem virum approbatum a Deo virtutibus et signis , in cujus videlicet morte elementa tremuerunt, resurrectionem vero atque ascensionem, angeli, apostoli, viri ac feminae certatim praedicabant; non sed furtim esse ablatum, credere maluerunt. Qui cum dicerent Joannem resurrexisse a mortuivirtutes inopinatas sive operatas esse in illo, bene omnimodis de virtute resurrectionis senserunt, quod majoris potentiae futuri sint sancti cum a mortuis resurrexerint, quam fuere cum carnis adhuc infirmitate gravarentur. Sed et ipsum resurrectionis miraculum non esse incredibile docuerunt, quod nullo docente sponte crediderunt, qui tamen seipsos rem credibilem in Domino non credidisse, suae merito caecitatis et invidiae probarunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ut sciam sustenta re eum.
qui lapsus ẽ uerbo. Frigit
mane. manerigit mihi
aurẽ . ut audiam quasi ma¬
gistrum Et pre cepit
illis ne cui dicerent. quan¬
to aũ eis p̃cipiebat. tan¬
to magis plus p̃dicabaa.
& eo amplius admira¬
bantur dicentes. Bene
om̃a fec̃. & surdos fecit
audire & mutos loqui
Sciebat eos sicut ille qu
notas habebat᷑ p̃sentes. &
futuras hominũ uolun¬
tates. tanto magis pdica¬
turos. quanto magis neprȩ¬
dicarent eis p̃cipiebat. ut
quid hoc precipiebat. nsi
quia pigris. uolebat os¬
tendere. quanto studio¬
sius. quantoq feruentius
eum predicare debeant
quib iub&. ut prȩdicent
quando illi qui prehibe¬
xxiii. bantur tacere ñ poterant

Expanded text:
ut sciam sustentare eum ut sciam sustentare eum qui lassus est verbo. Erigit mane, mane erigit mihi aurem, ut audiam quasi magistrum . Et praecepit illis ne cui dicerent. Quanto autem eis praecipiebat, tanto magis plus praedicaet eo amplius admirabantur dicentes: Bene omnia fecit, surdos fecit audire et mutos loqui. Si sciebat eos, sicut ille qui notas habebat et praesentes et futuras hominum voluntates, tanto magis praedicaturos, quanto magis ne praedicarent eis praecipiebat, ut quid hoc praecipiebat, nisi quia pigris volebat ostendere, quanto studiosius, quantoque ferventius eum praedicare debeant, quibus jubet ut praedicent, quando illi qui prohibebantur tacere non potuerant
Abbreviated transcription (Latin):
rire: adaures proprie
ꝑtin&. Aures & enim
adaudiendum aperien¬
de. lingua uero ut loqui
poss& ar&inaculis erat
suȩ tarditatis soluenda¬
Unde & subditur. Et
statim aꝑtȩsunt aures.
eius. & solutum ẽ uincu¬
tur recte. Ubi utraq
unius eiusdẽq mediatoris
dĩ & hominũ natura. ma¬
nifeste distincta ẽ. Suspiens
enim in cęlũ quasi homo
dm̃ p̃caturus ingemuit.
sed mox uno sermone qua¬
si diuina potens magesta¬
te curauit. ꝑ ene aũ dicitꝰ¬
it aures. ac linguȩ uin¬
culum soluit. qtua loque¬
batur recte. Ille & eñ
solus recte loquitur᷑
siue d̃ confitendo. siue
aliis prȩdicando cuius
auditũ ut caelestib pos¬
sit auscultare. & obfe¬
cundare mandatis diui¬
na gratia referat. cuius
linguam dñs tactu sapi¬
entiȩ quȩ ipse ẽ ad lo¬
quendum instituit. Ta¬
lis aũ. merito potest di¬
cere cum psal mista. Dne
labia mea aperies & os meũ
adnuntiabit laudẽ tuã.
& cũ efaia. Dñs dedit
mihi linguam eruditam.

Expanded text:
rire, ad aures proprie pertinet. Aures etenim ad audiendum aperiendae: lingua vero ut loqui posset a retinaculis erat suae tarditatis solvendaunde et subditur: Et statim apertae sunt aures ejus, et solutum est vincutur recte. Ubi utraque unius ejusdemque mediatoris Dei et hominum natura manifeste distincta est. Suscipiens enim in coelum quasi homo Deum precaturus ingemuit, sed mox uno sermone quasi divina potens majestate curavit. Bene autem dicitit aures, ac linguae vinculum solvit, quia loquebatur recte. Ille etenim solus recte loquitur, sive Deum confitendo, seu aliis praedicando, cujus auditum ut coelestibus possit auscultare et obsecundare mandatis, divina gratia reserat, cujus linguam Dominus tactu sapientiae, quae ipse est, ad loquendum instituit. Talis autem merito potest dicere cum Psalmista: Domine, labia mea aperies, et os meum annuntiabit laudem tuam . Et cum Isaia: Dominus dedit mihi linguam eruditam,
Abbreviated transcription (Latin):
tum ẽ. In quam cumq ciui¬
tatẽ aut castellum intra¬
ueritis. interrogate quis
in ea dignus sit. & ibi ma
n&e donec ex eatis. Dat
constantiȩ generale man¬
datum ut hospitalis neces¬
situdinis iura custodianT.
alienum ap̃dicatore reg¬
ni celestis adstruens cur¬
sitare ꝑ domos. & in uiola¬
bilis hospitii iura mutare
nec otiose seđm matheum
domus quam in gredian¬
tur apostoli legenda de¬
cernitur. ut mutandiho¬
piti. ne cessitudinisq ui¬
o lande causa non sup p&at

Expanded text:
tum est: In quamcunque civitum est: In quamcunque civitatem aut castellum intraveritis, interrogate quis in ea dignus sit, nete, donec exeatis, dat constantiae gererale mandatum, ut hospitalis necessitudinis jura custodiant, alienum a praedicatione regni coelestis astruens cursitare per domos, et inviolabilis hospitii jura amittere. Nec otiose secundum Matthaeum domus quam ingrediantur apostoli, legenda decernitur, ut mutandi hospitii necessitudinisque violandae causa non suppet
Abbreviated transcription (Latin):
mihi duplex ostendere
uestim̃tum. non quo in lo¬
cis scrthiȩ glaciali niue
rigentib una quis tonca
debeat eẽ contentus. sed
quod in tonica uestim̃ tum
in tellegamus. ne aliud ues¬
titi. aliud nobis futuroꝵ
timore seruemus: Allego¬
rice aũ ꝑperam. onera
scłi. ꝑ panẽ dilitiȩ tempo¬
rales. ꝑ aesin tona. occul¬
tatio sapientiȩ designat᷑
Qui enim sapientiȩ uerbũ
hab&. sed hoc erogare. prox¬
imo ne glegit. quasi pec¬
cuniã in zona clausam
ten& .: & scriptum ẽ. sa¬
pientia abscondita & thes¬
aurus occultus. quȩ utili¬
tas in utrisq. N on ergo¬
pera a posto lis. non panis
non aes in t ona ferendũ
e. quia quisq offitium
doctoris accepit. N eque
onerib sȩ cularium ne go¬
tioꝵ de primi. neq deside¬
riis carnalib: resolui. neq
commis sum sibi talentum
uerbi. sub otio deb& lenti
tor poris abscondere.
tdicebat eis. quo cumq
introieritis in domum.
il lic man&e donec ex eatis
inde  In matheo ita scrip¬

Expanded text:
mihi duplex ostendere mihi duplex ostendere vestimentum, non quod in locis Scythiae glaciali nive rigentibus, una quis tunica debeat esse contentus; sed quod in tunica vestimentum intelligamus, ne aliud vestiti, aliud nobis futurorum timore servemus. Allegorice autem per peram, onera saeculi, per panem deliciae temporales, per aes in zona occultatio sapientiae designatur. Qui enim sapientiae verbum habet, sed hoc erogare proximo negligit, quasi pecuniam in zona clausam tenet: et scriptum est: Sapientia abscondita, et thesaurus occultus, quae utilitas in utrisque ? Non ergo apostolis pera, non panis, non aes in zona ferendum est, quia quisquis officium doctoris accepit, neque oneribus saecularium negotiorum deprimi, neque desideriis carnalibus resolvi, neque commissum sibi talentum verbi, sub otio debet lenti torporis abscondere. Et dicebat eis: Quocunque introieritis in domum, illic manete, donec exeatis inde. In Matthaeo ita scrip
Abbreviated transcription (Latin):
dendo. dignus ẽ enim o¬
perarius cybo suo. prorsus
Hanc ergo po tes tatem uir ge¬
nomine significauit cum
dix̃. ne quid tollerent
inuia. nisi uirgam tantum.
ut intellegatur. quia ꝑ
potestatem ad nõ accep¬
tam . quȩ uirgȩ nomine
significataẽ. &iam quȩ
non por tantur non de¬
erunt. Noc & de duab:
tunicis intellegendum
ẽ. ne quis quam eoꝵ pre¬
ter eam qua eeẽ in du¬
tus. aliam por tandam
putar& sollicitus neo¬
pus e&. Cum ex illa po¬
testate poss& accipere:
ro in de marcus dicendo
calciari eos sandalis uel
soleis. aliquid hoc calci¬
am̃tum mysticȩ signfi¬
cationis habere ad mo¬
n&. ut pes neq tectus sit.
nec nudus ad terram. Idẽ
nec oc cult&ur euangeliũ
nec terrenis cõmodis in¬
nitatur. & quod non por¬
tari uel haberi duas ton¬
cas. sed ex pressius in dui
prohib& dics̃. Et ne in¬
duerentur duab: tonicis
quid eos ad mon&. nisi ñ
du pliciter. sed simplicit̃
ambulare: Aliter in
duab: tonicis ui d&ur

Expanded text:
dendo: dignus est enim odendo: dignus est enim operarius cibo suo, prorsus hanc ergo potestatem uirgnomine significauit, cum dixit, ne quid tollerent in uia, nisi uirut intelligatur quia per potestatem a Domino acceptam, quae virgae nomine significata est, etiam quae non portantur non deerunt. Hoc et de duabus tunicis intelligendum est, ne quisquam eorum, praeter eam quam esset indutus, aliam portandam putaret, sollicitus ne opus etestate posset accipere. Proinde Marcus; dicendo calciari eos sandaliis vel soleis, aliquid hoc calciamentum mysticae significationis habere admonet, ut pes neque tectus sit, neque nudus ad terram, id est ne occultetur Evangelium, nec terrenis commodis innitatur. Et quod non portari, vel haberi duas tunicas; sed expprohibet, dicens; et ne induerentur duabus tunicis, quid eos admonet, nisi non dupliciter, sed simpliciter ambulare? Aliter. In duabus tunicis videtur
Abbreviated transcription (Latin):
strar& ab illis. quib euan¬
gelium credentib ad nun¬
tiarent. Clar& aũ haec
non ita precipisse dnm̃. tã¬
quã euan gelistę uiuere ali¬
unde non debeant. quam eis
prebentib. quib: adnuntiaa
euangelium. Alio quin con¬
tra hoc pre ceptum fecit
a postolus . qui uictum de
ma nuum suarum laborib
transi ebat. ne cuiquam
grauis e&̃ : Sed potes tatẽ
de disse in qua scirent si bi
ista deberi: Cum aut̃ ad nõ
ali quid imperatur. nisi
fiat. in oboedi entiȩ culpa
ẽ. Cum aũ potestas datur
li c& cuiq non uti. & tã¬
quam desuo iure cedere:
Hoc ergo oedinans dñs. qđ¬
eum or dinas se dicit apłus.¬
his qui euangelium ad nun¬
tiant. de euangelio uiuere :
Illa de apostolis loquebat᷑.
ut se curi non possiderent.
neq portarent huic uitȩ
ne cessaria. nec magna nec
minimã. ideo posuit nec
uirgam. ostendens a fide¬
lib suis. om̃a deberi mi¬
nis trissuis. nulla suꝑflua
requirentib. Ac ꝑ hoc ad¬

Expanded text:
straret ab illis, quibus Evanstraret ab illis, quibus Evangelium credentibus annuntiarent. Claret autem, haec non ita praecepisse Dominum, tanquam Evangelistae vivere aliunde non debeant, quam eis praebentibus quibus annuntiant Evangelium. Alioquin contra hoc praeceptum fecisset apostolus, qui victum de manuum suarum laboribus transigebat, ne cuiquam gravis esset; sed potestatem dedisse, in qua scirent sibi ista deberi. Cum autem a Domino aliquid imperatur, nisi fiat, inobedientiae culpa est. Cum autem potestas datur, licet unicuique non uti, et tanquam de suo jure cedere. Hoc ergo ordinans Dominus, qeum ordinasse dicit apostolus, qui euangelium annuntiant de euangelio uiuere, illa apostolis loquebatur, ut securi non possiderent neque portarent huic uitae necessaria nec magna nec minima. ideo posuit: nec uirgam, ostendens a fidelibus suis omnia deberi ministris suis nulla superflua requirentibus. ac per hoc ad
Abbreviated transcription (Latin):
eius occupatur ad tempo¬
ralia. minus aliis prouide¬
at a&erna. Sol& aũ queri.
quo modo matheus & lucas
commemorauerint. dixisse
gam ferrent: Cum dicat
marcus. & p̃cepit eis ne
quid tollerent inuia. nsi
uirgam tantum. Q uod ita
soluitur. ut intellegamus sub
alia significatione dictam
uirgam. quȩ seđm mar cum
ferenda ẽ. & sub alia. illam
ficatione intellegitur.
emptatio de qua dictumẽ.
ds̃ neminẽ temptat. & sub
alia de qua dictum ẽ. Temp
ligitis eum. Illa seditionis ẽ
haec probationis ẽ. Utrumq.
Iergo accipiendum ẽ ad nõ
apostolis dictum. & ut nec
uirgam ferrent. & ut non¬
nisi uirgam ferrent. Cũ
enim seđm matheum dice¬
r& eis. nolite possidere au¬
rum . neq argentum & c&¬
Continuo subiecit. Dignus
ẽ operarius cibo suo. Unde
satis oftendit cur eos haec
possidere ac ferre nolue¬
rit. non quo necessaria
non sunt sustentatione hu¬
ius uitȩ. sed quia sic eos mit¬
tebat. ut eis haec deberi mon¬

Expanded text:
ejus occupatur ad tempoejus occupatur ad temporalia, minus aliis provideat aeterna. Solet autem quaeri, quomodo Matthaeus et Lucas commemoraverint, dixisse gam ferrent , cum dicat Marcus: Et praecepit eis ne quid tollerent in via, nisi virgam tantum . Quod ita solvitur, ut intelligamus sub alia significatione dictam virgam, quae secundum Marcum ferenda est, et sub alia illam, ificatione intelligitur tentatio de qua dictum est, Deus neminem tentat ; et sub alia de qua dictum est, Tentciat si diligitis eum . Illa seductionis est, haec probationis. Utrumque ergo accipiendum est a domino apostolis dictum, et ut nec uirgam ferrent et ut nonnisi uirgam ferrent cum enim secundum Mattheum diceret eis: nolite possidere aurum neque argentum continuo subjecit: Dignus est enim operarius cibo suo. Unde satis ostendit cur eos haec possidere ac ferre noluerit. Non quod necessaria non sint sustentationi nujus vitae, sed quia sic eos mittebat, ut eis haec deberi mon
Abbreviated transcription (Latin):
gentium . qui inter iude¬
os natum. sed expulsum ip¬
si cum oraculis facris. media¬
torem dĩ & hominum. ho¬
meruerunt. Et circũ¬
ibat castella in cir cuitu do¬
decim. & coepit eos mit¬
tere binos. & dabat illis po¬
testatẽ spirituum in munda
Benignus &demens dñs ac
ma gister: non in uidit ser¬
uis atq discipulis uir tutes
suas. & sicut ipse curauerat
omnẽ languorẽ. & omnẽ
infirmitatẽ. apostolis quoq: su¬
is dedit potestatem. ut curent
distantaa ẽ inter habere &
tribuere. donare & accipe¬
re : Iste quod cumq agit
potestate dñ agit. illisiꝗd
faciunt. in becillitatẽ suam
& uir tutẽ dñ confitentur
cepit eis ne quid tollerent
inuia. nisi uirgam tantum.
non peram. non panem. neq
inzona aes. sed calciatos san¬
dali is. & ne induerentur
duab: tonicis. Tanta p̃¬
dicatori deb& in dõ eẽ fidu¬
cia. ut presentis uitȩ sump¬
tus. quã uis non preuideat:
tam̃ sibi hos non de eẽ cer¬
tissime sciat. ne dum mens

Expanded text:
gentium, qui inter Judaegentium, qui inter Judaeos natum, sed expulsum ipsi cum oraculis sacris mediatorem Dei et hominum, homeruerunt. Et circumibat castella in circuitu dodecim et coepit eos mittere binos, et dabat illis potestatem spirituum immundorum. Benignus et clemens Dominus ac magister non invidet servis atque discipulis ad virtutes suas; et sicut ipse curaverat omnem languorem et omnem infirmitatem, apostolis quoque suis dedit potestatem, ut curarendistantia est inter habere et tribuere, donare et accipere. Iste quodcunque agit, potestate Domini agit, illi si quid faciunt, imbecillitatem suam et virtutem Domini confitentur, cepit eis ne quid tollerent in via, nisi virgam tantum. Non peram, non panem, neque in zona aes, sed calceatos sandaliis, et ne induerentur duabus tunicis. Tanta praedicatori debet in Deo esse fiducia, ut praesentis vitae sumptus quamvis non provideat, tamen sibi hos non deesse certissime sciat. Ne dum mens
Abbreviated transcription (Latin):
mirari tunc coepit. quan¬
do audiens uerba piȩ con¬
fessionis eius. ait. ꝙ nec
in isrł tantam fidem inueni.
sed qui nouit occulta cordis
quod mirandum intima re
uult. hominib: mirarise co¬
ram hominib ostendit.
Miranda enimerat fides cen¬
turionis. quisine homine.
doctore. sine eloquuis scrip¬
turarum. Sine oraculis an¬
geloꝵ. tantum naturali sen¬
su diuinitatis inluminato.
cognouit ꝑ miracula dm̃¬
eẽ uerum : quẽ ꝑ humanȩ
fragilitatis infirma hominẽ
eẽ uerum nouerat. At con¬
tra non minus ad miranda
nata renoꝵ infidelitas
qui & doctorib: habundan¬
tes & eloquiis diuinis. in
quib: xp̃i predicabatur
aduentus. ipsum &iam
presentẽ habentes xpm̃.
agnitionem siu illis. &
uerbis ingerentem & sig¬
nis. nihilominus incredu¬
li durabant: S ed inuno
eoꝵ iudeoꝵ. miranda no¬
tatur cȩcitas . qui nec pro¬
ph&is suis credere de xp̃o.
nec ipsi intersenato uolu¬
erunt credere xp̃o. In
altero fides coronatur

Expanded text:
mirari tunc coepit, quanmirari tunc coepit, quando audiens verba piae confessionis ejus ait: Quia nec in Israel tantam fidem inveni , sed qui novit occulta cordis, quod mirandum intimare vult hominibus, mirari se coram hominibus ostendit. Miranda enim erat fides Centurionis, qui sine homine doctore, sine eloquiis Scripturarum, sine oraculis angelorum, tantum naturali sensu divinitus illuminato cognovit per miracula Desse verum quem per humanae fragilitatis infirma hominem esse verum noverat. At contra, non minus admiranda Nazarenorum infidelitas, qui et doctoribus abundantes, et eloquiis divinis in quibus Christi praedicabatur adventus, ipsum etiam praesentem habentes Christum, agnitionem sui illis et verbis ingerentem et signis, nihilominus increduli durabant. Sed in uno eorum, Judaeorum miranda notatur caecitas, qui nec prophetis suis credere de Christo, nec ipsi inter se nato voluerunt credere Christo. In altero fides coronatur
Abbreviated transcription (Latin):
pe modum naturale ẽ. ci¬
ues semper ciuib: inuidere :
Non solum considerant pre¬
sentia uiri opera sed fragi¬
lem recordantur infantiã
quasi non & ipsi ꝑ eos a&a¬
tis gradus ad maturam
a&atem uenerint. Et¬
ullam facere. nisi paucos
infirmos. in positis manib:
curauit. & mirabatur
propt̃ in credulitatẽ illoꝵ:
Non quo &iam illis incre¬
dulis facere non potuerit
uir tutes multas. sed quo ne
multas faciens. ciues incre¬
dulos condempnar&. Po¬
test aũ & aliter intellegi
quod iħs despiciatur in do¬
mo & inpatria sua. hoc ẽ
inpopulo iudeoꝵ. & ideo
ibi pauca signa fecerit. ne
penitus ex cusabiles fierent.
ma iora aũ signa cottidie
ingentib ꝑ apostolos facit.
non tam insanatione corpoꝵ
quam inanimarũ salute.
Q uod aũ mirari dicitur dñs
incredulitatem illoꝵ. non
quasi in opinatam & in pro¬
uisa miratur. qui nouit
omã ante quam fiant. sic̃
nec fidem centurionis. qua¬
si nouam & ante in cognitã

Expanded text:
pemodum naturale est cipemodum naturale est cives semper civibus invidere. Non enim considerant praesentia viri opera, sed fragilem recordantur infantiam, quasi non et ipsi per eosdem aetatis gradus ad maturam aetatem venerint. si paucos infirmos impositis manibus curavit. Et mirabatur propter incredulitatem illorum. Non quo etiam illis incredulis facere non potuerit virtutes multas, sed quo ne multas faciens, cives incredulos condemnaret. Potest autem et aliter intelligi, quod Jesus despiciatur in domo et in patria sua, hoc est in populo Judaeorum, et ideo pauca signa ibi fecerit, ne penitus inexcusabiles fierent. Majora autem signa quotidie in gentibus per apostolos facit, non tam in sanatione corporum, quam in animarum salute. Quod autem mirari dicitur Dominus incredulitatem illorum, non quasi inopinata et improvisa miratur, qui novit omnia antequam fiant, sicut nec fidem Centurionis, quasi novam et ante incognitam
Abbreviated transcription (Latin):
cuit. qui fabricator omniũ.
In principio creauit ds̃cȩ¬
lum & terram: Nam & si
humana non sunt conparar¬
da diuinis. typus tam̃ inte¬
ger ẽ. quia pater xp̃i. ign
operatur & spũ Unde &
de ipso tamquam defabri
filio. precursor suus. ait
Ipse uos baptizabit. inspũ
scõ & igni.. Qui in domo
magna huius mundi. diuer¬
si generis uasa fabricat.:
Immo uasa irȩ. sui sp̃s igne
mutat: Sed huius sacram̃ti
iu dei ignari. diuinȩ uir¬
tutis opera prę sapiȩ car¬
nalis contemplatione de¬
spiciunt. Et dicebat
eis iħs. quia non ẽ proph&ca
sine honore. nisi inpatria
sua & cognatione sua. & in
domo sua.: Proph&am dici
ram eius in carnationẽ p̃¬
dics̃ filiis isrł ait. Prophe¬
tam uobis sus citabit dñs ds̃
ur̃ de fratrib uris tam quã
solum aũ ipse qui caput &
dñs ẽ proph&arum. Sed
& helias. hieremias. c&eriq
proph&ȩ. minores in patria¬
sua . quam in exteris ciuita¬
tib habitisunt: Quia pro¬

Expanded text:
cuit, qui fabricator omnium cuit, qui fabricator omnium in principio creavit coelum et terram . Nam etsi humana non sunt comparanda divinis, typus tamen integer est, quia pater Christi igni operatur et spiritu. Unde et de ipso tanquam de fabri filio praecursor suus ait: Ipse vos baptizabit in Spiritu sancto et igni . Qui in domo magna hujus mundi diversi generis vasa fabricat, imo vasa irae sui spiritus igne asa commutat: sed hujus sacramenti Judaei ignari: divinae virtutis opera prosapiae carnalis contemplatione despiciunt. Et dicebat eis Jesus, quia non est propheta sine honore, nisi in patria sua, et in cognatione sua, et in dram ejus incarnationem praedicens filiis Israel ait: Prophetam suscitabit vobis Deus vester de fratribus vestris tanquam solum autem ipse qui caput et Dominus est prophetarum, sed et Elias, Jeremias, caeterique prophetae minoris in patria quam in exteris civitatibus habiti sunt. Quia pro