comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rio fuerant redimendi: In eo quod dñs dicit. XIII.¬
et ego non apponam auferre uirum a facie ipsorum. de
gentibus quas reliquit. filius naue. & dimisit ad temp¬
tandum in cis israhel. si obseruabant uiam dñi abire
in eam. quemadmodum custodierunt patres eorum
annon. Et dimisit dñs gentes has & non auferr&
illastunc. Et non tradidit illas inmanum ihũ. Satisos¬
tenditur causa : quare non ihs omnes illas gentes bel¬
lando deleuerit. Quia hoc sifier&. non ess& inqui¬
bus isti probarentur. Poterant aũt cẽ adutilita¬
tem ipsorum : Si temptati in eis. non reprobi inueni¬
rentur. Eisq talibus inuentis quales eos cẽ debe¬
re preceperat dñs. lamgentes illȩ auferentur
a facie eorum. suta uiuerent. nec bellis eos exerceri
oport&. Uerba enim dñi huc usq accipienda sunt.
propter quod tanta dereliquid gens hȩc testa men¬
tum meum. quod mandaui patribus eorũ. & non obȩ

Expanded text:
rio fuerant redimendi. In eo quod Dominus dicit: rio fuerant redimendi. In eo quod Dominus dicit: Et ego non apponam auferre virum a facie ipsorum de gentibus quas reliquit filius Nave, et dimisit ad tentandum in eis Israel, si observabunt viam Domini, abire in eam, quemadmodum custodierunt patres eorum, an non. Et dimisit Dominus gentes has, ut non auferret illas tunc, et non tradidit illas in manus Jesu; satis ostenditur causa quare non Jesus omnes illas gentes bellando deleverit; quia hoc si fieret, non esset in quibus isti probarentur. Potuerunt autem esse ad utilitatem ipsorum, si tentati in eis, non reprobi invenirentur; eisqre praeceperat dominus, iam gentes illae auferrentur a facie eorum, si ita uiuerent, nec bellis eos exerceri oporteret. uerba enim domini hucusque accipienda sunt: propter quod tanta dereliquit gens haec testamentum meum, quod man
Abbreviated transcription (Latin):
Uendidisti populum tuum sine precio. Et apud pro¬
ph&am Gratis uenditi estis. & noncum argento re¬
dimemini. Quare ergo uenditi sigratis. & sine pre¬
tio & non potius donati: Anforte scripturarum
locutio est. Ut uenditus &iam qui donatur dici pos¬
sit: Hic aũt sensus est obtimus. in eo quod dictum est
Gratis uenditi estis. Et uendi disti populum tuum si¬
ne pretio. quia illi quibus traedisti populũ impu fue¬
runt non dm̃ colendo. tradi sibi illum populum meru¬
crunt. ut ipse cultus tamquam pretium uider &ur
Quoduero dic tum est. neque cum argento redimemi
ni. Nonait neque cum pretio. sed neque cũ argen¬
to. Ut pretium redemptionis intellegamus. qua¬
ledicit apostolus p&rus. Non enim argento & au¬
roredemtiestis. sed precioso sanguine agni in maculati.
Inargento enim proph&a omnẽ pecuniam significa¬
uit. ubiait. Noncum argento redimemini Qũo pre¬
tio quidem sanguine xp̃i Nontamen precio pecunia¬

Expanded text:
Vendidisti populum tuum sine pretio ; et apud proVendidisti populum tuum sine pretio ; et apud prophetam, Gratis venditi estis, et non cum argento redimemini . Quare ergo venditi, si gratis et sine pretio" et non potius donati? an forte scripturarum locutio est, ut uenditus etiam qui donatur dici possit? hic autem sensus est optimus in eo, quod dictum est: gratis uenditi estis, et: uendidisti populum tuum sine pretio, quia illi, quibus tradidisti populum, inpii fuerunt, non deum colendo tradi sibi illum populum meruerunt, ut ipse cultus tamquam pretium uideretur. quod uero dictuni; non ait, neque cum pretio, sed neque cum argento, ut pretium redemptionis intelligatur: quale dicit apostolus Petrus: Non enim argento et auro redempti estis, sed pretioso sanguine agni immaculati . In argento enim propheta omnem pecuniam significavit, ubi ait: Non cum argento redimemini; quoniam pretio quidem, sanguine Christi, non tamen pretio pecunia
Abbreviated transcription (Latin):
astarti id est iunoni Sed tam quã multȩ sint iuno¬
nes. pluraliter hoc nomen posuit. Ad simula¬
crorum enim multitudinem referri uoluit intel¬
lectum. qũo unum quodq lunonis simulacrum
iuno uocabatur Ac per hoc. tot iunones quod
simula cra intellegi uoluit Uari&atis aũt cau¬
sa existimo iouem singulariter : Iunonem plu¬
raliter commemorare uoluisse. Nam eadem
causa pluri umsi mulacrorum. &iam ioues plu¬
raliter dicipossent. Hoc aũt id est nomine
plurali iunones. Ingrecis secundum . lxx. repperimus
Inlatinis aũt singula riter erat. Quorum uillo qui ñ
habebat septuaginta interproationem: Sed ex hebreo
erat asta roht Legimus: necbaal. sedbaalim: quod
si forte aliud in hebrea uelsira lingua nomina ista sig¬
nicant : Dcostamen alios fuisse constat & falsos. qui
Q ueri sol& quare dixerit uendidit. tamqũa aliquod
precium intellegatur datum: sed & in spalmo dicitur.

Expanded text:
Astarti, id est lunoni, sed, tamquam multae sint IunoAstarti, id est lunoni, sed, tamquam multae sint Iunones, pluraliter hoc nomen posuit. ad simulacrorum enim multitudinem referri uoluit intellectum, quoniam unumquodque Iunonis simulacrum Iuno uocabatur; ac per hoc tot Iunones quot simulacra intellegi uoluit. uarietatis autem causa existimo Iouem singulariter, Iunones pluraliter commemorare uoluisse; nam eadem causa plurium simulacrorum etiam Ioues pluraliter dici possent. hoc autem, id est nomine plurali Iunones in graecis secundum Septuaginta reperimus, in latinis autem singulariter erat. quorum in illo, qui non habebat Septuaginta interpretationem, sed ex hebrerat, Astaroth legimus; nec Baal, sed Baalim. Quod si forte aliud in hebraea vel syra lingua nomina ista significant, deos tamen alios fuisse constat et falsos, quibusQuaeri solet quare dixerit, vendidit, tanquam aliquod pretium intelligatur datum. Sed et in Psalmo legitur,
Abbreviated transcription (Latin):
perpessi sint atq: iterum redoitur ad ipsorum lu¬
dicum ordinẽ ab eo qui primus ẽ constitutus XII
Et surrex it generatio altera post eos qui non sci er̃
dñm & opera cius quȩ fecit isrł. ex posuit quo¬
modo dixerint non scierunt dñm in illis uidelic&
preclaris. & mirabilibus operibus perquȩ factum
est ante illos ut israhel scir& dñm
tserui erunt baal & startibus. sol& dici. Baal no¬
menest aput gentes illarũ partium iouis. astarte
aũt iunonis: quod & lingua punica putatur osten¬
dere: nambaal punici uidentur dicere dnm:
Vnde baalsamen quasi dnm cęli intelleguntur
dicere Samen quippe a pud eos cȩli appellant᷑
Iunoaũt sine dubitatione ab illis est art uocat᷑.
& qũo istae linguȩ non multum interse differunt :
merito creditur hic defiliis isrł hoc dicere scrip¬
tura. quod bahal seruierunt & startibus. quia ioui
& iunonibus: nec mouere deb& quod non dixit

Expanded text:
perpessi sint; atque iterum reditur ad ipsorum iuperpessi sint; atque iterum reditur ad ipsorum iudicum ordinem ab eo qui primus est constitutus. Et surrexit generatio altera post eos, qui non scierunt dominum et opera eius quae fecit Israhel. exposuit quomodo dixerit "non scierunt dominum", in illis uidelicet praeclaris et mirabilibus operibus, per quae factum est ante illos, ut Israhel sciret dominum. Et seruierunt Baal et Astartibus. solet dici Baal nomen esse apud gentes illarum partium Iouis, Astarte autem Iunonis, quod et lingua punica putatur ostendere. nam Baal Punici uidentur dicere dominum: unde Baalsamen quasi dominum caeli intelleguntur dicere; Samen quippe apud eos caeli appellantur. Iuno autem sine dubitatione ab illis Astarte uocatur. et quoniam istae linguae non multum inter se differunt, merito creditur hic de filiis Israhel hoc dicere scriptura, quod Baal seruierunt et Astartibus, quia Ioui et Iunonibus. nec mouere debet, quod non dixit
Abbreviated transcription (Latin):
prȩoccupando commemorauit¬
uid est quod angelus dñi interc&era diuinȩ com¬
minationis dicit. Non adiciam transmigrare po¬
pulum que dixi eicere non aufera meos a facie ur̃a
& erunt uobis in angustias. & dueorũ erunt uob
inscandalum. Misi ut intellegamus non nulla & iã
deira dei uenire peccata. ut enim du gentium in¬
terquas non ase exterminatas israhelite habitare
uoluerunt eẽ eis inscandalum d est facerent
eos scandali tari in dño dõsuo eoꝙ offenso uiuere :¬
indignans hoc comminatus est ds̃. quod certe ma¬
nifestum ẽ magnum eẽ peccatum X¬
Et dimisit ihs populum & habierunt filii israhel
unus quisq in domum suam & unus quisq: inhere¬
ditatem suamhereditare terram Hoc perreca pi¬
tulationem iterari nulla dubitatio est. man&
mors ipsius ihũ naue &iam in hoc libro commemo¬
ratur. ut tamqua ab exordio cuncta breuiter in¬
sinuarentur ex quocis dñs dedit terram. & quẽ¬
ad modum subipsis iudicibus uixerint. quȩ uel

Expanded text:
praeoccupando commemorauitpraeoccupando commemorauitQuid est quod angelus domini inter cetera diuinae comminationis dicit: non adiciam transmigrare populum quem dixi eicere non auferam eos a facie uestra; et erunt uobis in angustias et dii eorum erunt uobis in scandalum, nisi ut intellegamus nonnulla etiam de ira dei uenire peccata? ut enim dii gentium, inter quas non a se exterminatas Israhelitae habitare uoluerunt, essent eis in scandalum, id est facerent eos scandalizari in domino deo suo eoque offenso uiuere indignans hoc comminatus est deus: quod certe manifestum est magnum esse peccatumEt dimisit Iesus populum; et abierunt filii Israhel unusquisque in domum suam et unusquisque in hereditatem suam hereditare terram. hoc per recapitulationem iterari nulla dubitatio est. nam et mors ipsius Iesu Naue etiam in hoc libro commemoratur, ut tamquam ab exordio cuncta breuiter insinuentur, ex quo eis dominus dedit terram, et quemadmodum sub ipsis iudicibus uixerint quaeue
Abbreviated transcription (Latin):
Nondum aũt om̃s id fecerant uiuente ihũ. tantũq¬
& sialiqui forte iamcoeperant Credibilius est
tamen nihil tale fiericoeptum uiuente ihũ. tantũq
terrarum sub illo tenuisse filios israhel: quantumeis
ad considendum sufficer&: quamuis insor tibibus
suis haberent unde crescendo & conuales cendo ad¬
huc aduersarios exterminarent: proinde post
mortem ihũ. postea qua preualucrunt ut hoc
possent faccre. maluerunt eos habere tributari¬
os secundum uoluntatem suã. quam inter imere
& per dere secundum uolunta tẽ di. Tropter
hoc ad eos corripiendos angelus missus ẽ. Quod
uero cõmemoratũ est in libro ihũnaue magis ex¬
istimoprȩoccupando commemoratum. quod post
cius mortem uel futurum esse iam ipse nouerat pro¬
ph&ico sp̃u. si ab illo liber conscriptus est. qui appel¬
latur ihũ naue : uel siabalio scriptus est: iam fac¬
tum eẽ sciebat post mortem ihũ. quod in illo libro

Expanded text:
nondum autem omnes id fecerant uiuente Iesu, etnondum autem omnes id fecerant uiuente Iesu, etsi aliqui forte iam coeperant. credibilius est tamen nihil tale fieri coeptum uiuente Iesu Naue tantumque terrarum sub illo tenuisse filios Israhel quantum eis ad considendum sufficeret, quamuis in sortibus suis haberent unde crescendo et conualescendo adhuc aduersarios exterminarent. proinde post mortem Iesu, posteaquam praeualuerunt, ut hoc possent facere, maluerunt eos habere tributarios secundum uoluntatem suam quam interimere et perdere secundum uoluntatem dei; propter hoc ad eos corripiendos angelus missus est. quod uero commemoratum est in libro Iesu Naue, magis existimo praeoccupando commemoratum, quod post eius mortem uel futurum esse iam ipse nouerat prophetico spiritu, si ab illo liber conscriptus est, qui appellatur Iesu Naue, uel, si ab alio scriptus est, iam factum esse sciebat post mortem Iesu, quod in illo libro
Abbreviated transcription (Latin):
eum ascendit. nondum sic appellabatur: aplora¬
tione quippe nomen accepit. quod grece claud¬
mos ploratio dicitur Ibi enim populus fleuit.
cumaudis s& ab hoc angelo uerba dnĩ uindican¬
tis in eos. quod in obȩdientes fuissent: quia non
exter minauerunt populos secundũ preceptum
eius. quibus prȩualuerunt. eligentes eos facere
tributarios. quã interimere & perdere quẽ ad¬
modum iusserat dñs: quod siue contempto di
mandato. siue timore fecerint : Ne hostes adũ¬
sum se a crius pugnare prosalute obtinenda:
quã protributo nondando cogerent. sine du
bio peccauerunt. uel spernendo quod diuintus
imperatum est. uel non presumendo quod eos poss&
qui imperauerat adiuuare. Quod ideo perihm no¬
luit eis dicere: sitamen ad huc eo uiuente iam fieri
preceperat . & non potius preocupando commemo¬
ratum fuerat. quod illo mortuo fieri coepit: quia
hoc omnibus uoluit exprobrare per angelum

Expanded text:
eum ascendit, nondum sic appellabatur. A ploraeum ascendit, nondum sic appellabatur. A ploratione quippe nomen accepit, quia Graece Clauthmos ploratio dicitur; ibi enim populus flevit, cum audisset ab hoc angelo verba Domini vindicantis in eos, quod inobedientes fuissent, quia non exterminaverunt populos secundum praeceptum ejus, quibus praevaluerunt, eligentes eos facere tributarios, quam interimere et perdere, quemadmodum jusserat Dominus. Quod sive contempto Dei mandato, sive timore fecerint, ne hostes adversum se acrius pugnare pro salute obtinenda, quam pro tributo non dando cogerent, sine dbio peccauerunt uel spernendo quod diuinitus imperatum est uel non praesumendo quod eos posset qui imperauerat adiuuare. quod ideo per Iesum noluit eis dicere — si tamen adhuc eo uiuente iam fieri praeceperat et non potius praeoccupando commemoratum fuerat quod illo mortuo fieri coepit — quia hoc omnibus uoluit exprobrare per angelum;
Abbreviated transcription (Latin):
derentur. istam condere potuerunt. Nam legitur
in istoria gentium . uniuersampoene asiam scrtas
aliquando tenuisse. cum regi egyptiorum illi. qui
eis ultrobellum indixerat irent obuiam: quorum
aduentu territus. se in suũ regnũ recepit UIIII
Et non heredita uit manasses b& sam. quȩ ẽ sertarũ
ciuitas. neque filias eius. Filias eius dicit ciuita¬
tes. quas ipsa quasi m&ro polis instituerat.
St factum ẽ quando prȩualuit isrł. & posuit cana¬
neum in tributarium. Et auferens non abstulit.
eum. iam tale aliquid dictumẽ in libro ihũ naue
poene ipsis uerbis : proinde aut hic peranacefaleos¬
indicitur. aut illic perprolem sin oictum ẽ. id
est aud hic recapitulando. aut illic prȩocupando
inmonte. quo permisit eos descendere inuallẽ
et hoc similiter aut in libro ihũnaue preoccupan¬
do commemoratũ est. aut hic reca pitulando. XII
scriptor librihoc nomine appellauit locũ. quia
post ea scripsit Nam quando angelus dñi super

Expanded text:
derentur, istam condere potuerunt. nam legitur in historia gentium uniuersam paene Asiam Scythas aliquando tenuisse, cum regi Aegyptiorum illi qui eis ultro bellum indixerat irent obuiam, quorum aduentu territus se in suum regnum recepit. Et non hereditauit Manasses Bethsan, quae est Scytharum ciuitas, neque filias eius. "filias eius" dicit ciuitates, quas ipsa quasi metropolis instituerat. Et factum est quando praeualuit Israhel, et posuit Chananaeum in tributum et auferens non abstulit eum. iam tale aliquid dictum est in libro Iesu Naue paene ipsis uerbis. proinde aut hic per anacephalaeosin dicitur aut illic per prolepsin dictum est, id est aut hic recain monte, quoniam non permisit eos descendere in vallem. Et hoc similiter, aut in libro Jesu Nave praeoccupando commemorantum est , aut hic recapitulando. XII.Scriptor libri hoc nomine appellavit locum, quia postea sc
Abbreviated transcription (Latin):
ueritur quare peccans cha. inpatris offensa. non
seipso sed infilio suo chanaan maledicitur. nisi quia
ꝓph&atũ ẽ quodã modo terrã chanaan. eiectis inde cha¬
naneis & debellatis. accepturos fuisse filios isrł. quiue¬
nirent desemine sem

Expanded text:
eritur quare peccans Cham in patris offensa non in se ipso sed in filio suo Chanaan maledicitur. nisi quia prophetatum est quodam modo terram Chanaan eiectis inde Chananaeis et debellatis accepturos fuisse filios Israhel, qui uenirent de semine Sem
Abbreviated transcription (Latin):
tur : possent dicere . iam in utero natus erat. quia con¬
ceptus erat . Sicut de scã maria dictum ẽ ad ioseph
Quod enim in ea natum ẽ. desp̃ũ sco est. Sed aliud
est quod impedit hanc solutionem quȩ ftionis huius.
quasi iam ibi beniamin conceptus erat. qui filii ia cob
grandes inde exierunt. uix annorũ duodecem ẽẽ
potuerunt. Niginti namq annos illic expleuit.¬
quorum primis septem. sine coniugio fuit. donec ser¬
uiendo id adipiscer&ur. Ut ergo primo anno quo
duxit uxorem ei filius nascer&ur . duodecim annorum
ẽẽ potuit primitiuus. cum inde profectus ẽ Pro inde
siiam conceptus fuerat beniamin: intradecim menses.
illa omnis uia peracta ẽ. & quicquid initinere scrip¬
tum ẽ de iacob Unde sequitur. ut filii eius tam par¬
uuli ꝑsorore sua dina tantam stragem fecerint. tot ho¬
mines trucidauerint. Ita ex pugnauerint ciuitatem
In quib simeon & leui. qui primi gladiis accincti in¬

Expanded text:
tur, possent dicere, jam in utero natus erat, quia contur, possent dicere, jam in utero natus erat, quia conceptus erat; sicut et de sancta Maria dictum est ad Joseph: Quod enim in ea natum est, de Spiritu sancto est . Sed aliud est quod impedit hanc solutionem quaestionis hujus: quia si jam Benjamin ibi conceptus erat, qui filii Jacob grandes inde exierant, vix annorum duodecim esse poterant. Viginti namqquorum primis septem sine coniugio fuit, donec seruiendo id adipisceretur. ut ergo primo anno, quo duxit uxorem, ei filius nasceretur, duodecim annorum esse potuit primitiuus, cum inde profectus est. proinde si iam conceptus fuerat Beniamin, intra decem menses illa omnis uia peracta est et quidquid in itinere scriptum est de Iacob. unde sequitur, ut filii eius tam paruuli pro sorore sua Dina tantam stragem fecerint, tot homines trucidauerint. ita expugnauerint ciuitatem: in quibus Symeon et Leui, qui primi gladiis accincti in
Abbreviated transcription (Latin):
titulum lapideum. & libauit super cum bibamen. &
infudit suꝑ eum oleum. & uocauit iacob nomen loci. in
quo locutus ẽ cum eo illic d̾s. b&hel. Iterum. est hoc
loco quod factum fuerat. an iterum commemoratũ est
sed quod lib& horum sit. super lapidem libauit iacob.
non lapidi libauit. Non ergo sicut idolatrȩ solent
aras ante lapides conftituere. & tamquam diis libare
lapidibus
& dicitur. hi sunt filii israhel qui natisunt ei in meso¬
potamia. cum beniamin in longe post ea natus ẽ. cum
iam transiss& b&bel appropinquar&ur b&leem: fru¬
stra quidam conantes iftam soluere quȩ ftionem. dixe¬
runt non legendum natisunt. sicut latini pleriq codi¬
ces habent. sed facti sunt Grece enim scriptum ẽ ege¬
nonto. Ita uolentes intellegi. &iam beniamin. quam¬
uis ibi natus non fuerit. ibi factũ tamen . quia iam fuerat
inutero seminatus. ut pregnans inde rachel exisse
credatur Hoc autem modo. &iam si natisunt legere

Expanded text:
titulum lapideum: et libauit super eum libamen et titulum lapideum: et libauit super eum libamen et infudit super eum oleum. et uocauit Iacob nomen loci in quo locutus est cum eo illic deus "Bethel". iterum factum est hoc loco, quod factum fuerat? an iterum commemoratum est? sed quodlibet horum sit, super lapidem libauit Iacob, non lapidi libauit. non ergo sicut idolatrae solent aras ante lapides constituere et tamquam diis libare lapidibus.r et dicitur: hi sunt filii Israhel, qui nati sunt ei in Mesopotamia, cum Beniamin longe postea natus sit, cum iam transiissent Bethel et adpropinquarent Bethleem, frustra quidam conantes istam soluere quaestionem dixerunt non legendum "nati sunt," sicut latini plerique codices habent, sed "facti sunt" — graece enim scriptum est Sfsvovco — ita uolentes intellegi etiam Beniamin, quamuis ibi natus non fuerit, ibi factum tamen, quia iam fuerat in utero seminatus, ut praegnans inde Rachel exisse cr
Abbreviated transcription (Latin):
uocari quod uocabantur . sed nomen eis nouum inponeba¬
tur. omnino amplius aliquid non uocatos. nisi quod eis
impositum sit Istum ẽ autem. pertotam uitam suam.
& de inceps post uitam suam. appellatum ẽẽ iacob. cui¬
ñ semel dixerat d̃s. non iam uocaberis iacob. sed israhel
erit nomen tuum Nimirum ergo nomen hoc ad illã
recte intellegitur pestinere promissionem. ubi sic uide¬
bitur ds̃. quomodo non ẽ ante apatrib uisus. Ibinon
erit nomen u&us. quia nihil remanebit uel in ipso cor¬
pore uetustatis. & dĩ uisio summũ erit premum CxU¬
n promissis ia cob dicitur: gentes & congregationes gen¬
tium erunt exte. Utrum gentes secundum carnem
congregationes gentium secundum fidem: An utrumq
propt̃ fidem gentium dictum ẽ. sigentes appellari non
possunt. una isrł secundum carnem
scendit autem dñs abeo loco ubi locutus ẽ cum eo. &
ftatuit iacob titulum in loco in quo locutus est cũ eo.

Expanded text:
uocari quod uocabantur, sed quod eis nouum nomen inponebauocari quod uocabantur, sed quod eis nouum nomen inponebatur, omnino amplius aliquid non uocatos nisi quod eis inpositum sit, istum autem per totam uitam suam et deinceps post uitam suam appellatum esse Iacob, cui semel deus dixerat: non iam uocaberis Iacob, sed Israhel erit nomen tuum. nimirum ergo nomen hoc ad illam recte intellegitur pertinere promissionem, ubi sic uidebitur deus quomodo non est antea patribus uisus. ibi enim non erit nomen uetus. quia nihil remanebit uel in ipso corpore uetustatis et dei uisio summum erit praemium. In promissis Iacob dicitur: gentes et congregationes gentium erunt ex te. utrum gentes secundum carnem, congregationes autem gentium secundum fidem an utrumque propter fidem gentium dictum est, si gentes appellari non possunt una gens Israhel secundum carnem? Ascendit autem deus ab eo <de> loco ubi locutus est cum eo. et statuit Iacob titulum in loco in quo locutus est cum eo,
Abbreviated transcription (Latin):
enim timorđ factus ẽ in illis ciuitatib nisiabillo qui
sua ꝓmissa ia cob filusq tuebatur¬
Uenit aut̃ iacob inluza. quȩ est interra chanaan. quȩ ẽ¬
in bethel: Anim aduestendum ẽ trialam nomina huius
ciuitatis commemorata. u la maus. quod dictum ẽ eam
prius uocatuim. cum illuc prius pergens in mesopotami¬
am. ueniss& iacob Et b&hel quod nomen ipse imposuit.
& interp̃tatur domus dĩ : It luza quod modo comme¬
moratum ẽ: Nec mirũ deb& uideri: multis enim locis
haec accidit inciuitatib & influminibus. & in quibus que
terrarum Ut ex aliis atq: alis causis . uel adderentur.¬
Vel mutarentur uocabula. sic̃ &iam ipsis hominib cXIIII.¬
terum inluza apparuit ds ia cob & dixit ei Nomen
tuum iam uocabitur ia cob. sed israhel erit nomen tuum :
Hoc ei dicit ecce iterum d̃s in benedictione Quȩ repeti¬
tio. confirmat magnum ꝓmissum hoc nomine. Nam hoc
mirũ est. Quibus enim semel dictum ẽ. amplius eos non

Expanded text:
enim timor dei factus est in illis ciuitatibus nisi ab illo, qui sua promissa in Iacob filiisque tuebaturVenit autem Iacob in Luza, quae est in terra Chanaan, quae est Bethel. animaduertendum est tria iam nomina huius ciuitatis commemorata: Vlammaus, quod dictum est eam prius uocatam, cum illuc prius pergens in Mesopotamiam uenisset Iacob. et Bethel, quod nomen ipse inposuit et interpretatur domus dei, et Luza, quod modo commemoratum est. nec mirum debet uideri; multis enim locis hoc accidit et in ciuitatibus et in fluminibus et in quibusque terrarum, ut ex aliis atque aliis causis uel adderenturuel mutarentur uocabula sicut etiam ipsis hominibus. Iterum in Luza adparuit deus Iacob et dixit ei: nomen tuum iam non uocabitur Iacob, sed Israhel erit nomen tuum. hoc ei dicit ecce iterum deus in benedictione, quae repetitio confirmat magnum promissum in hoc nomine. nam hoc mirum est, quibus nomen semel dictum est. amplius eos non
Abbreviated transcription (Latin):
ia cob: secundo anno famis: nati sunt aut filii ioseph. in an¬
nis abundantiȩ Quibus lib& annis ubertatis nati existi¬
mentur . a primo anno ubertatis usq ad secundum annũ
famis. quo ingressus ẽ ia cob in ȩgyptũ. nouem anni sunt.
Huc additis decem & septem quib ibiuixit ia cob. uiginti sex
& sex annoꝵ iu uenes. &iam nepotes habere potue¬
runt : Sed neq ulla hebraica ueritate. ista soluitur quȩstio
Iuem ad modum enim impleri potuit. ut tot nepotes
susciper& iacob antequam intrar& in egyptum
&iam debeniamin. qui illa a&ate uenit ad fratrẽ
Non solum aut̃ scriptura filios eum habuisse cõmemo¬
rat. sed & nepotes & ꝓnepotem. qui omnes adnume¬

Expanded text:
Iacob secundo anno famis; nati sunt autem filii Ioseph in anIacob secundo anno famis; nati sunt autem filii Ioseph in annis abundantiae. quibuslibet annis ubertatis nati existimentur. a primo anno ubertatis usque ad secundum annum famis, quo ingressus est Iacob in Aegyptum, nouem anni sunt; huc additis decem et septem quibus ibi uixit Iacob, uiginti sex et sex annorum iuuenes etiam nepotes habere potuerunt? sed neque ulla hebraeica ueritate ista soluitur quaestio. quemadmodum enim inpleri potuit, ut tot nepotes susciperet Iacob, antequam intraret in Aegyptum, etiam de Beniamin, qui illa aetate uenit ad fratrem ? non solum autem scriptura cum filios habuisse commemorat, sed et nepotes et pronepotes, qui omnes adnume
Abbreviated transcription (Latin):
gyptũ. exceptis uidelic& filiis ioseph. & de inde illis annu¬
uit inegyptũ. sic accipiendum ẽ. qui erant indomo ia cob
quando intrauit inȩgyptũ Nam utiq quos ibi inuenit.
non cũ eis intrauit. Sed qũo diligentius discussa uerita¬
te . reperiuntur duo nati iam fuisse cũ intrauit . ephrem.
& manasses. qd non solũ hoc loco hebrei codices habere
dicuntur. uerũ &iam ipsa secundũ septuaginta interp̃tatio
in exodo declarat Nec septuaginta intep̃tes mihi in hoc
uidentur errasse. qui propt̃ aliquam myfticam si gni¬
ficationem. quadam uelud proph&ica libertate hunc nu¬
merũ complere uoluerunt. si adhuc uiuente iacob illi
ex duob filiis manasse & ephrem propagatisunt. quos
eidem numero domus ia cob. aggregandos iudicauerunt
Sed quia inuenitur ia cobdecim & septem annos uixisse
inegypto. quomodo potuerint filii ioseph illo uiuo. &ĩã
nepotes habere. non inuenitur Ingressus eñi ȩgyptum

Expanded text:
egyptum, exceptis videlicet filiis Joseph, et deinde illis annuegyptum, exceptis videlicet filiis Joseph, et deinde illis annuuitinAegyptum, sic accipiendum est: qui erant in domo Iacob, quando intrauit in Aegyptum. nam utique quos ibi inuenit, non cum eis intrauit. sed quoniam diligentius discussa ueritate reperiuntur duo nati iam fuisse, cum intrauit, Ephraem et Manasses — quod non solum hoc loco hebraei codices habere dicuntur uerum etiam ipsa secundum Septuaginta interpretatio in Exodo declarat — nec Septuaginta interpretes mihi in hoc uidentur errasse. qui propter aliquam mysticam significationem quadam uelut prophetica libertate hunc numerum complere uoluerunt. si adhuc uiuente Iacob illi ex duobus filiis Manasse et Ephraem propagati sunt, quos eidem numero domus Iacob adgregandos iudicauerunt. sed quia inuenitur Iacob decem et septem annos uixisse in Aegypto, quomodo potuerunt filii Ioseph illo uiuo etiam nepotes habere, non inuenitur. ingressus est enim Aegyptum
Abbreviated transcription (Latin):
est animam. cuius nomine totus homo significatus ẽ.
alienemus ab eo quod dictum ẽ. exierunt defemorib
eius. ut carnes tantũ ex illo natas. quam uis solȩ animȩ
nominentur accipiamus : Quȩ rendisunt locutionum
modi secundum scripturas
CLI
Si filii liae quos peperit ipsi ia cob inmesopotamia siriȩ:
sopotamia syriȩ natȩ sunt: sed utiq filii & una filia.
ex quib nepotes cõmemorati sunt Si ergo deunoben¬
iamin . quȩstio nata fuerat. quando numeratis duodecim
filiis ia cob & nominatim cõmemoratis dictum ẽ. hifilii
ia cob qui facti sunt ei in mesopotamia syriȩ. quanto maior
nunc quȩstio ẽ. quomodo .xxx̃. tres anmȩ exlia in meso¬
potamia s riȩ natȩ sunt. nisi quia illa locutio. confirmatur.¬
tam quã ibi omnes ortisint. quoꝵ parentes ibi osti sunt De¬
inde & illud iam non dubium ẽ. In una filia filias nominari.
plurali numero prosingulari posito

Expanded text:
est animam, cujus nomine totus homo significatus est, est animam, cujus nomine totus homo significatus est, alienemus ab eo quod dictum est, exierunt de femoribus ejus, ut carnes tantum ex illo natas, quamvis solae animae nominentur, accipiamus; quaerendi sunt locutionum modi secundum Scripturas. CLIHi filii Liae, quos peperit ipsi Iacob in Mesopotamis Syriae, sopotamia Syriae natae sunt? sex utique filii et una filia, ex quibus nepotes commemorati sunt. si ergo de uno Beniamin quaestio nata fuerat, quando numeratis duodecim filiis Iacob et nominatim commemoratis dictum est: hi filii Iacob qui facti sunt ei in Mesopotamia Syriae, quanto maior nunc quaestio est, quomodo triginta tres animae ex Lia in Mesopotamia Syriae natae sunt. nisi quia illa locutio confirmatur,tamquam ibi omnes orti sunt, quorum parentes ibi orti sunt! deinde et illud iam non dubium est in una filia filias nominari plurali numero pro singulari posito.
Abbreviated transcription (Latin):
hoc significatur ea plenitudine liberationis isrł. qua per
mosen ex aegypto liberatisunt
filiorũ eius. filiȩ & filiae filiarũ eius cum eo Quȩrendũ
quomodo dicat filias & filias filiarũ eius cum eo . cum filiã
unam legatur. habuisse: Superius autem filias eius dixera¬
mus accipiposse neptes eius. sicut filii isrł omnes dicun¬
tur &iam uniuersus populus ab illo ꝓpagatus. Sed nunc
cum dicit filias filiarum propt̃ unam dinã. pluralis nume¬
rus ꝓsingulari positus ẽ. sicut &iam ꝓplurali. singularis
sol&. Nisi nurus eius quisq asserit filias eius potuis¬
se appellari
tot aut tot animas ex isse defemorib iacob uiden¬
dum ẽ quid hinc respondeatur eis. qui hoc testimonio
confirmare nituntur. aparentib simul animas cũcor¬
porib: propagari Animas enĩ dictas ꝓhominb a paste
totũ significante locutione. nullus ambigit. Sed quo¬
modo ipsam pastem exquatotũ commemoratum ẽ. hoc

Expanded text:
hoc significatur ea plenitudine liberationis Israel, qua per hoc significatur ea plenitudine liberationis Israel, qua per Moysen ex Aegypto liberati suntfiliorum ejus, filiae et filiae filiarum ejus cum eo. Quaerendum quomodo dicat filias et filias filiarum ejus cum eo, cum filiam unam legatur habuisse. Superius autem filias ejus dixeramus accipi posse neptes ejus, sicut filii Israel omnes dicuntur etiam universus populus ab illo propagatus. Sed nunc cum dicit, filias filiarum, propter unam Dinam, pluralis numerus pro singulari positus est, sicut etiam pro plurali singularis solet: nisi nurus ejus quisque asserat filias ejus potuisse appellari.tot aut tot animas exiisse de femoribus Jacob; videndum est quid hinc respondeatur eis qui hoc testimonio confirmare nituntur, a parentibus simul animas cum corporibus propagari. Animas enim dictas pro hominibus, a parte totum significante locutione, nullus ambigit. Sed quomodo ipsam partem, ex qua totum commemoratum est, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ad flectendam eus isericordiã. nrratioꝵ inserebat XLVII.
uid ẽ quod dicit ioseph. misit enim me d̃s ante uos. re¬
manere ur̃m reliquias suꝑ terram. & enutrire uestrũ
reliquianum: Magnum hoc enim. nonusq quaque conso¬
nat ut reliquias uel reliquianũ accipiamus iacob & filios
eius. cumomnes sint in colo mes. Anfoste illud significat
alto secr&oq misterio. quod ait apostolus. Reliqui ȩ
per electionẽ gratiȩ. saluȩ factȩ sunt. Quia ꝓph&a prȩ¬
ptiis a fratrib. ut & reliquiȩ isrł saluȩ fierent. Unde
dicit apostolus. Nam & ego israhelita sum. & ut plenitu¬
do gentium intrar&. & sic omnis isrł saluus fier&. id est
ex reliqui is israhel secundum carnem. & plenitudinem gen¬
tium. quae infide xp̃i secundum sp̃m sunt isrł. Aut si
& genti illi israheliticȩ reftat fidei plenitudo. ex qua eran
reliquiȩ. inquib: reliquiis tunc & apostoli salui facti sunt.

Expanded text:
ad flectendam eius misericordiam narrationi inserebat. ad flectendam eius misericordiam narrationi inserebat. Quid est quod dicit Ioseph: misit enim me deus ante uos remanere uestrum reliquias super terram et enutrire uestrum reliquiarium magnum? hoc enim non usquequaque consonat, ut reliquias uel reliquiarium accipiamus Iacob et filios eius, cum omnes sint incolumes. an forte illud significat alto secretoque mysterio quod ait apper electionem gratiae salvae factae sunt , quia propheta praeptiis a fratribus, ut et reliquiae Israhel saluae fierent. unde dicit apostolus: nam et ego Israhelita sum, et: ut plenitudo gentium intraret et sic omnis Israhel saluus fieret; id est: ex reliquiis Israhel secundum carnem et plenitudine gentium quae in fide Christi secundum spiritum sunt Israhel. aut si et genti illi Israheliticae restat fidei plenitudo, ex qua erant reliquiae, in quibus reliquiis tunc et apostoli salui fac
Abbreviated transcription (Latin):
quod agebat ut eorũ gaudium differr&ur. ad hoc
agebat. ut eadem dilatione cumular&ur Tam quã
non essent condigne passiones eorũ in toto illo tempo¬
re quo turbabantur. ad futuram gloriam ex ultatio¬
nis. quȩ in eis fuerat reuelanda. fratre cognito. quemase
Multa in narratione iudȩ aliter dicta sunt quam cum
illis egerat ioseph. quam. aputd eum loquer&ur. ut om¬
nino de illa insimulatione quod ex ploratores essent.
nihil dicer&ur. Quod utrum consolto tacitum sit.
anid fecerit perturbationis obliuio non appar&. Nam¬
& illud quod dixerunt se ab ipso ioseph in terrogatos.
depatre & fratre suo. se autem illa in terroganti indicas¬
se: Mirum siuel ad sententiam potest ista per uenire nas¬
ratio. Ut eam constet ẽẽ ueracem: quã quam & si aliqua
falsa in ea sunt. falla potius per obliuionem potuit.
quam auder& mentiri. apud eum prȩsertim cui non
sicut nescienti. sed &iam illa quȩ nouerat eum scire

Expanded text:
quod agebat, ut eorum gaudium differretur, ad hoc quod agebat, ut eorum gaudium differretur, ad hoc agebat, ut eadem dilatione cumularetur: tanquam non essent condignae passiones eorum in toto illo tempore quo turbabantur, ad futuram gloriam exsultationis, quae in eis fuerat revelanda, fratre cognito, quem a se VII. Ib. XLIV, 19. Multa in narratione Judae aliter dicta sunt, quam cum illis egerat Joseph, quamvis apud cum loqueretur, ut omnino de illa insimulatione quod exploratonihil diceretur, quod utrum consulto tacitum sit, anet illud quod dixerunt se ab ipso Ioseph interrogatos de patre et fratre suo, se autem illa interroganti indicasse, mirum si uel ad sententiam potest ista peruenire narratio, ut eam constet esse ueracem. quamquam etsi aliqua falsa in ea sunt, falli potius per obliuionem potuit quam audere mentiri apud eum praesertim, cui non sicut nescienti, sed etiam illa quae nouerat eum scire
Abbreviated transcription (Latin):
qua fratres suo ᷤ. donec eis a perir& quis ess& totiens
ludificauit. & tanta expectatione suspendit. Quod lic&
tanto sit suauius cum legitur. quanto illis fit in opinati
us cũ quib agitur. tamen sapientiȩ illius grauitate. nisi
magnum aliquid isto quasi ludo significar&ur. nec ab
illo fier&. nec ea scriptura continer&ur. in qua ẽ tantȩ
sc̃itatis auctoritas. & ꝓphetandorũ tanta intentio futu¬
rorũ quam modo exequi exponendo non suscepimus.
sed a mmonere tantũ uoluimus quid hic oposteat inqui¬
ri Nam nec illuo uacare arbitror. quod non ait augu¬
nor ego sed auguratur homo qualis ego. Quod si locuti¬
onis genus ẽ. inscripturȩ corpore simle aliqd reperiendũ ẽ
in hac perturbatione fratrum suorũ. quomodo ioseph
quam diu uoluit tenuit . & quantum uoluit maiora pro¬
duxit. non eos itiq faciens calamitosos. quando tantȩ &iã
ipsorum futurȩ la&itiae exitum cogitabat: & totum hoc¬

Expanded text:
qua fratres suos, donec eis aperiret quis esset, totiens qua fratres suos, donec eis aperiret quis esset, totiens ludificauit et tanta expectatione suspendit: quod licet tanto sit suauius cum legitus cum quibus agitur, tamen sapientiae illius gravitate, nisi magnum aliquid isto quasi ludo significaretur, nec ab illo fieret, nec ea Scriptura contineretur, in qua est tanta, sanctitatis auctoritas et prophetandorum tanta intentio futurorum; quam modo exsequi exponendo non suscepimus, sed admonere tantum voluimus, quid hic oporteat inquiri. Nam nec illud vacare arbitror, quod non ait, auguror ego, sed auguratur homo qualis ego. Quod si locutionis genus est, in Scripturae corpore simile aliquid reperiendum estin hac perturbatione fratrum suorum quomodo Joseph quamdiu voluit tenuit, et quanta voluit mora prduxit: non eos utique faciens calamitosos, quando tantae etiam ipsorum futurae laetitiae exitum cogitabat; et totum hoc
Abbreviated transcription (Latin):
inscripturis. quidiligenter aduesterit. multis in locis inue¬
ni&: unde ẽ illud Uisitasti terram. & in ebriasti eam
multiplicasti ditare eam Co quod in laude benedicti¬
onis hoc positum ẽ. & donum dĩ commemoratur. appa¬
r& hanc ebri&atem. saturitatem significare᷑ Nam ita in¬
ebriari ut in ebriantur ebriosi. nec ipsi terrȩ utile est.
qũo maiore quam sati&ate fufficitꝰ umore corrumpi¬
tur. sicut ebriosorum. qui non sati&ate se replent.
sed mergunt diluuio
Quod ait fratrib: suis ioseph. nesciebatis quia augurio augu¬
ratur homo qualis ego De hoc augurio. &iam man¬
dauit eis dicendum per hominẽ suum: quid sibi uelit.
quȩri sol&: anquia non serio. sed ioco dictum ẽ: Ut exi¬
tus docuit. non ẽ habendum mendaciũ. Mendacia enĩ
amendacib serio aguntur. non ioco Cum autem quȩ non
sunt tam quam ioco dicuntur. non deputantur menda¬
cia Sed magis mou& quid sibi uelit ista actio ioseph.

Expanded text:
in Scripturis, qui diligenter adverterit multis in locis invein Scripturis, qui diligenter adverterit multis in locis inveniet. Unde est illud: Visitasti terram, et inebriasti eam; multiplicasti ditare ea , eo quod in laude benedictionis hoc positum est, et donum Dei memoratur. Apparet hanc ebrietatem saturitatem significare. Nam ita inebriari ut inebriantur ebriosi, nec ipsi terrae utile est, quoniam majore quam satietati sufficit, humore corrumpitur; sicut vita ebriosorum, qui non satietate se replent, sed mergunt diluvio.. Ib. XLIV, 15. Quod ait fratribus suis Joseph, Nesciebatis quia augurio auguratur homo qualis ego; de hoc augurio etiam mandavit eis dicendum per hominem suum; quid sibi velit, quaeri solet; an quia non serio, sed joco dictum est, ut exitus a mendacibus serio aguntur, non ioco; cum autem quae non sunt tamquam ioco dicuntur, non deputantur mendacia. sed magis mouet quid sibi uelit ista actio Ioseph
Abbreviated transcription (Latin):
quid illis dixerit. unde intellegitur. hȩc ea dem dixis¬
se quae dixerat¬
Et deducetis senectutem meam cum triftitia ad infernũ
Vtrũ ideo ad infernum . quia cũ triftitia. an &iam si
ab ess& tristitia. tamquam ad infernũ descensurus
moriendo. hȩc loquitur De inferno enim magna quȩs¬
tio ẽ & quid inde scriptura sentiat. locis omnib: ubi
foste hoc cõmemora tum fuerit. obseruandum ẽ
¶uod prȩposito domus audiunt. ds uester & ds patrũ
ũrorum. dedit uobis thesauros insaccis uestris
Argentũ aũt uestrum ꝓbatum habeo. men datium
uud &ur. sed aliquio significare credendumẽ Ar¬
gentum enĩ quod & datur & non minuitur. qui a
& probum appellatum ẽ. nimirum illud intellegitur
iberunt autem. & in ebriatisunt cũ eo
Solent hinc
ebriosi adhibere testimonii patrocinium. non prop¬
ter illos filios israhel. sed propt̃ ioseph. qui ualde sapiens
commendatur: sed hoc uerũ. & ꝓsati&ate solere poni

Expanded text:
quid illis dixerit. unde intellegitur haec eadem dixisquid illis dixerit. unde intellegitur haec eadem dixisse quae dixeratEt deducetis senectam meam cum tristitia ad infernum. utrum ideo ad infernum, quia cum tristitia? an etiamsi abesset tristitia, tamquam ad infernum moriendo descensurus haec loquitur? de inferno enim magna quaestio est et quid inde scriptura sentiat locis omnibus, ubi forte hoc commemoratum fuerit, obseruandum est. Quod a praeposito domus audiunt: deus uester et deus patrum uestrorum dedit uobis thesauros in saccis uestris; argentum autem uestrum probatum habeo, mendacium uidetur, sed aliquid significare credendum est. argentum enim quod et datur et non minuitur, quia et probatum appellatum est, nimirum illud intellegitur erfecte. Biberunt autem et inebriati sunt cum eo. solent hinc ebriosi adhibere testimonii patrocinium non propter illos filios Israhel sed propter Ioseph, qui ualde sapiens comme
Abbreviated transcription (Latin):
dici prohabemini & deputamini. Innumerȩ similes locu¬
tionis docent. Unde ẽ illa heliȩ. quicumq ex audie¬
rit in igne . ipse erit ds̃ Non enim tunc erit. sed tunc
habebitur¬
Quid ẽ quod cum intrase poenitentes filii israhel. loque¬
rentur defratre suo ioseph:. Quod cum illo male
egerint. & hoc eis diuino iudicio redder&ur. quod se
periclitari uidebant: Ad iungit scriptura. & dicit Ipsi
ignorabant quia audiebat ioseph. Interpres enim inter
illos erat. hoc scilic& intellegendum ẽ. ideo eos putas¬
se. quia ille non audir&: Quod uidebant interp̃tem
qui inter illos erat. nihil ci dicere eorũ quȩ loqueban¬
tur. nec ob aliud adhibitum putabant interpͣtem.ni¬
si quod eorum linguam ille nescir&: nec cura erat
in terp̃tis ea dicere illi a quo positus fuerat. quȩ non
ad illũ. sed inter se loquebantur. XLI.
titerum acces sit ad eos. & dix̃ illis. nec ad iungit

Expanded text:
dici pro habebimini et deputabimini innumerae similes locudici pro habebimini et deputabimini innumerae similes locutiones docent. unde est illa Heliae: quicumque exaudierit in igne, ipse erit deus. non enim tunc erit, sed tunc habebiturQuid est quod cum inter se paenitentes filii Israhel loquerentur de fratre suo Ioseph, quod cum illo male egerint et hoc eis diuino iudicio redderetur, quod se periclitari uidebant, adiungit scriptura et dicit: ipsi ignorabant quia audiebat Ioseph; interpres enim inter illos erat. hoc scilicet intellegendum est ideo eos putasse quia ille non audiret, quod uidebant interpretem, qui inter illos erat, nihil ei dicere eorum quae loquebantur nec ob aliud adhibitum putabant interpretem, nisi quod eorum linguam ille nesciret. nec cura erat interpretis ea dicere illi, a quo positus fuerat, quae non ad illum, sed inter se loquebantur. Et iterum accessit ad eos et dixit illis. nec adiungit
Abbreviated transcription (Latin):
raonis ex ploratores estis. idest si non uera dicitis . ex¬
ploratores estis Huic sententiȩ inter posuit iurati¬
onem quia siuera non dixcissent. exploratores essent.
ideo exploratoꝵ poena digni essent: Quos tamen ue¬
radicere sciebat Neq enim peiurus ẽ quisq. si ei
quem castissimum nouit dicat. si hoc ad ulterium de quo
argueris commisisti . damnat te ds̃. & his uerbis adhibe¬
at iurationem. uerũ omnino iurat. Ibi ẽ enim conditio
quadixit. si fecisti quem tamen non fecisse cestum ha¬
b& Sed ait aliquis uerum ẽ quia sifecit adulteriũ
damnat illum d̃s. Hoc autẽ quomodo uerum ẽ: si non
uerũ dicitis. ex ploratores estis. Cum &iam si mentian¬
tur non sint exploratores. Sed hoc ẽ quod dixit. itadic¬
tum eẽ exploratores estis. tamquam sidictum ess&. ex¬
ploratorũ poena digni estis. hoc ẽ exploratores deputa¬
mini. merito mendacii uri Estisautem aut̃. potuis se

Expanded text:
raonis <nisi> exploratores estis; id est: si non uera dicitis, exraonis <nisi> exploratores estis; id est: si non uera dicitis, exploratores estis. huic sententiae interposuit iurationem, quia, si uera non dixissent, exploratores essent, id est exploratorum poena digni essent, quos tamen uera dicere sciebat. neque enim periurus est quisque, si ei quem castissimum nouit dicat: "si hoc adulterium de quo argueris commisisti, damnat te deus", et his uerbis adhibeat iurationem, uerum omnino iurat. ibi est enim condicio, qua dixit: si fecisti, quem tamen non fecisse certum habet. sed ait aliquis: uerum est, quia, si fecit adulterium, damnat illum deus; hoc autem quomodo uerum est: si non uerum dicitis, exploratores estis, cum, etiamsi mentiantur, non sint exploratores ? sed hoc est, quod dixi, ita dictum esse "exploratores estis," tamquam si dictum esset: exploratorum poena digni estis, hoc est exploratores deputabimini merito mendacii uestri. "estis" autem potuisse
Abbreviated transcription (Latin):
Quid ẽ quod ioseph uir tam sapiens. atq: ita non solum ho
ita iurat per salutem pharaonis. non exituros de egypto
fratres suos. nisi frater eoꝵ iunior uenerit. An &iam
bono & fideli uilis fuerat pharioni salus. cui fidem sicut
primitus dño suo seruabat in omnib: Quanto enim magis
ipsi. qui eum in tanto honore locauerat. si illi seruauit. qui
eum seruum emptitiũ possidebat. Quodsi non curabat
pharaonis salutem. num quid & per iurium procuius lib&
hominis salute uitare non debuit : An non ẽ per iuriume
Tenuit enim unũ eorum donec uenir& beniamin. & uerũ¬
& uerum factum ẽ. quod dixerat Non exibitis hinc
re. quod dictum ẽ Nam quomodo & ille uenturus ẽ&
nisi ad eum adducendum aliqui redissent: Sed quod
sequit᷑ magis & gr& quȩstionem. ubi iterũ iurauit di¬
cens Mittite ex uobis unum. & adducite fratrem
ur̃m. uos aũt̃ ducemini. quo ad usq manifeftẽ sunt uer¬
ba ur̃a. siuera dicitis annon. Sin autem ł salutem pha¬

Expanded text:
Quid est quod Ioseph uir tam sapiens atque ita non solum homita iurat per salutem Pharaonis non exituros de Aegypto fratres suos, nisi frater eorum iunior ueniret? an etiam bono et fideli uilis fuerat Pharaonis salus, cui fidem sicut primitus domino suo seruabat in omnibus? quanto enim magis ipsi, qui eum in tanto honore locauerat, si illi seruauit, qui eum seruum emticium possidebat! quodsi non curabat Pharaonis salutem, numquid et perihominis salute vitare non debuit? an non est perjurium? tenuit enim unum ex eis, donec veniret Benjamin; et verum factum est, quod dixerat: Non exibitis hinc re quod dictum est; nam quomodo et ille uenturus esset, nisi ad eum adducendum aliqui redissent? sed quod sequitur magis urget quaestionem, ubi iterum iurauit dicens: mittite ex uobis unum et adducite fratrem . uestrum; uos autem abducemini, quoadusque manifesta sint uerba uestra, si uera dicitis an non; sin autem, per salutem Pha
Abbreviated transcription (Latin):
nuntiationem allegorica significatio figurar& : unde
inisto quoque abrahee facto aliquid talequȩrendum ẽ
si non facile occurrat: ego interim quod occurrit. mu¬
nera quȩ acceperunt filii concubinarum : uiden¬
tur mihi significare. quȩdam dĩ dona. uel in sacram̃¬
tis uel in quibusq signis. &iam carnali populo iudeor
& her&icis data uel uđ filiis concubinarum : cumhere¬
ditatis munus quod est caritas & uita aeterna: non¬
nisi adisa ac ꝑtineat hoc ẽ adfilios pnssionis

Expanded text:
nuntiationem allegorica significatio figuraret. unde nuntiationem allegorica significatio figuraret. unde in isto quoque Abrahae facto aliquid tale quaerendum est. etsi non facile occurrat, ego interim quod occurrit. munera quae acceperunt filii concubinarum uidentur mihi significare quaedam dei dona uel in sacramentis uel in quibusque signis etiam carnali populo Iudaeorum et haereticis data uelut filiis concubinarum, cum hereditatis munus, quod est caritas et uita aeterna. nonnisi ad Isaac pertineat, hoc est ad filios promissionis
Abbreviated transcription (Latin):
scriptura loquitur plenũ dicrum. posse dici seniorẽ
hoc ẽ presbsterũ. hinc intellegi potest. quia hoc
abraham appellatus est : quando mortuus ẽ Proinde omns
quia plerũq ẽ hoc nomen aetatis. quȩ intra senec tutẽ.
senec tuti uicina ẽ Et ex hoc &iam ipsa a senec tute
nomen accepit: in latina lingua ait prebt senior ap¬
pellatur apud grecos: aut maxime sicut scriptura
tates iuuenum comparentur : quod dicimus nos maiorẽ
atꝙ iuniorẽ : Nerum tamen hoc factũ abraheȩ quod
post mortẽ sarȩ dec&hura filios procreauit. non sic ac¬
cipiendum ẽ quasi humanȩ consu&udine & cogitatio¬
ne : tantum modo substituendȩ numerosioris prolis hoc
sactũ sit ⁊ dic enim possunt accipere homines &iam
quod deagar factum ẽ nisia postolus admoner& illa
fuisse facta proph&ice. ut inutriusq ꝑsonis mulierum.
earũq filiorum duo testamenta. ad futurorum pre¬

Expanded text:
scriptura loquitur, plenum dierum posse dici seniorem, scriptura loquitur, plenum dierum posse dici seniorem, hoc est rcpsoputrjv hinc intellegi potest, quia hoc Abraham appellatus est quando mortuus est. proinde omnis quia plerumque est hoc nomen aetatis quae infra senectutem senectuti uicina est et ex hoc etiam ipsa a senectute nomen accepit in latina lingua, ut rcpsapursenior appelletur. apud Graecos autem, maxime sicut scriptura tates iuuenum comparentur, quod dicimus nos maiorem atque iuniorem. uerum tamen hoc factum Abrahae, quod post mortem Sarrae de Cettura filios procreauit, non sic accipiendum est, quasi humana consuetudine et cogitatione tantummodo substituendae numerosioris prolis hoc factum sit. sic enim possent accipere homines etiam quod de Agar factum est, nisi apostolus admoneret illa fuisse facta prophetice, ut in utrisque personis mulierum earumque filiorum duo testamenta ad futurorum prae