comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Fuge. Sicut natus ẽ ut cor¬
sic fugit. ut fugaces reuocaret.
Qd̾ fugit᷑ sacram̃ti fuit. ñ ti¬
moris. ut exẽplũ fugiendi dar:
suis Nõ fugit mortem: qͥ mori
uenat᷑ aꝑire u̾sutias. diaboli.¬
Dehacfuga: p̃dĩx ysdias. Eoce
.i. carnẽ sine pecc̾o. ⁊ ingͥdiet᷑egi¬

Expanded text:
yptum sicut natus est, ut corSic fugit, ut fugaces revocaret. Quod fugit, sacramenti fuit non timoris, ut exemplum fugiendi daret suis. Non fugit mortem qui mori venerat aperire versutias diaboli.De hac fuga praedixit Isaias: Ecce est, carnem sine peccato: ingrediet
Abbreviated transcription (Latin):
¶Quic̃ꝙ ĩ aliqͥ ꝓmissiõe dubi¬
tat: modicꝰ ẽ fide. ⁊ qͣnto ma¬
gis dubitat: tanto minꝰ in¬
uenit ea: ꝓqͥb sollicitꝰ fuit.
gui. quisp̾to uictu. łuestitr
ꝯmuni: lautiora sibi. ł au¬
st̾iora: p̾his.cum quib ui
dum̃ta.¬

Expanded text:
Quicunque in aliqua promissione dubitat, modicus est fidei, et quanto plus dubitat, tanto minus invenit ea pro quibus sollicitus fuit.gui, qui, spreto victu vel vestitu communi, lautiora sibi vel austeriora prae his cum quibus vitam dumenta
Abbreviated transcription (Latin):
sit abirrigno suꝑis: est exdesidĩo
celestispate. ille: lauat p̾sentes
sordes. hic: accendit acus et̾noꝵ
amatores. Qui aũ pecc̃a deposiut.
mores mãsuetudine correxit. fle¬
uit: tiã pot̾ esurire ⁊ sitire. r̾ticiã.¬

Expanded text:
fit ab irriguo superiori est ex desiderio coelestis patriae. Ille lavat praesentes sordes, hic accendit acrius aeternorum amatores. Qui autem peccata deposuit, mores mansuetudine correxit, flevit etiam, jam potest esurire et sitire justitia
Abbreviated transcription (Latin):
lios. ut dicamꝰ spũ adoptionis: abba
pat̾. am̃ sigc̃ sigc̃ inom̃ib his petiti¬
onib indubitant̾ a dño tͥbui qͣ peti¬
tur. siultime ꝯditionis pactũ serua¬
re ñ negligimꝰ. Uñ fubicit. Si dimi¬
seritis hominib pecc̃a. e. ⁊ c̃.
¶Uł cotidianũ. qr qͥ edt: ad huc esu¬

Expanded text:
lios, ut dicamus spiritu adoptionis, Abba Pater. Amen, significat in omnibus his petitionibus indubitanter a Domino tribui quod petitur, si ultimae conditionis pactum servare non negligimus. Unde subdit: Si dimiseritis, etc. Sanios, ut dicamus spiritu adoptionis, Abba Pater. Amen, significat in omnibus his petiti
Abbreviated transcription (Latin):
.S difficultate legis. ⁊ oñatr.
pect̃is scłi reficiã: si nigũ
tollitis .i. p̃cepta mea. Et
uiꝰ ꝓbabilẽ fieri. abstine
amalo. bonũ uelle. amare
om̃s. et̾nasequi. p̾sentib ñ
capi. nolle alni face qͣ pati

Expanded text:
s, difficultate legis, et onerati peccatis, scilicet, reficiam, si jugum tollitis, id est, praecepta mea. Et vius? probabilem fieri, abstinere a malo, bonum velle, amare omnes, aeterna sequi, praesentibus non capi, nolle alii facere quod pati
Abbreviated transcription (Latin):
ueto cedentes qͥ
lis legis ardore
fere extincto: fu¬
mꝰ erroris ama¬
uit. Qs ñ extĩxit:
s exparua scintil¬
la: inmagñ ar¬
dorẽ ignis. d̾i suᷤ¬
citauit.

Expanded text:
to cedentes, qus, naturalis legis ardore fere exstincto, mus erroris amavit: quas non exstinxit, sed de parva scintilla in magnum ardorem ignis Dei suscitavit.
Abbreviated transcription (Latin):
¶Curare languorẽ
tͣi. s iõ fcm̃: ut sicerigent᷑ ad
regnũ. Morałr. instruẽs p̾di¬
catores. et t̾rena subsidia. sub¬
ditis mminist̾re. ⁊ sic ad regnũ

Expanded text:
Curare languorem turi. Sed ideo factum, ut sic erigerentur ad regnum. Moraliter instruens praedicatores etiam terrena subsidia subditis ministrare, et sic ad regnum
Abbreviated transcription (Latin):
mo inꝯspecte miseret᷑. Iniciũ ẽsui.
misereri: finis ẽ: ꝑ aliomori. ordo
enĩ miserendiẽ: ut unꝰ qͥsq a se

Expanded text:
mo circumspecte miseretur. Initium est sui misereri, finis est pro alio mori. Ordo enim est miserendi ut unusquisque
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Qui seminat:
seminat.¬
¶ Secꝰ uiam. Uia ẽ: m̃s ma¬
larũ cogitatõm. sedulo mea
ꝯculcat᷑: ulucas ait. ⁊ auolr¬
cͥb rap̃r. Demones dũr uoly¬
cres: seu qr sp̃uał. ⁊ celestis

Expanded text:
 Qui seminat. semina Secus viam. Via est, mens malarum cogitationum sedulo meatconculcatur, ut Lucas ait, et a volucribus rapitur. Daemones dicuntur volucres, seu quia coelestis
Abbreviated transcription (Latin):
m. qͥ usꝙ hodie manet. ꝓpħi¬
c̃uiri magis pot̾ãt ꝯnosce̾: nͥ
uͥ iste sexꝰ ostendat᷑ ĩ nece dñi
peccasse. ⁊ ꝑpassionẽ redẽptꝰ.
nõ: mulier pͥma resurrecti¬
onis myst̾iũ accipit. ⁊ mã¬

Expanded text:
que hodie manet. VERcum viri magis poterant cognoscere, nisi ut iste sexus ostendatur in necem Domini peccasse: et per passionem redemptus. Et ideo, mulier prima rerurrectionis mysterium accepit: et man
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ nͨ mala. bone uoluntatis
¶ Fructꝰ bone arboris: gaudir̃.
pax. pacientia. lõganmi¬
tas. ⁊c̃. qͦs fructꝰ ñ nͥ bona
uoluntas parturit. fic eot᷑:
malos: malaintñtio nutͥt.
¶ Hac sententia: hẏpocͥtas.
supꝰ docuit decordis mũdicia:
ħ exẽplo ꝯfiriat. qd̾ nemo
demala int̾nõe. fructũ bo¬
nũ ꝑcipit. nͨ debona. nͥ bo¬
num metit.

Expanded text:
alae voluntatis  Fructus bonae arboris gaudium, pax, patientia, longanimitas, etc.; quos fructus non nisi bona voluntas parturit. Sic econtrario malos mala intentio nutrit. Hac sententia hypocritas supra docuit de cordis munditia, hoc exemplo confirmat, quod nemo de mala intentione fructum bonum percipit, nec de bona nisi bonum metit.
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce nͥgo. ⁊ c̃. Dic̃t iudĩ.
q̾ ñ ẽ hic nom̃ integͥtatis.
s etatis: puella. S quomͦ
tẽ ẽ signum: Sensum ysa
ponit: mut̾o habebit.⁊

Expanded text:
Ecce virgo, etc. Dicunt Judaei quod non est hoc nomen integritatis, sed aetatis puella. Sed quomodo tunc est signum? Sensum Isaiponit: In utero habebit
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Et indntes dis. Passurꝰ
dñs ad scãdalũ c̾cisporta¬
turꝰ. discipłoy aĩos debun
signianticipatiõe sig¬
nare. Uñ ⁊ mirabant᷑:
qͣficꝰ aruit. Potuit eadẽ
uͥtude ĩimicos siocare:
tass salutem.

Expanded text:
 Et videntes. Passurus Dominus et scandalum crucis portaturus, discipulorum animos debuit signi anticipatione signare, unde et mirabantur, quod ficus aruit: potuit eadem virtute inimicos siccare tasset salutem.
Abbreviated transcription (Latin):
tib ded̾. uͥ inuenir̾. ⁊ pulsantib
aꝑiret: qͥ clamat. Eocce sto ados¬
tium ⁊ pulso.¬
¶ Aut qͥs. Explanat qͥd ꝑetend̾ sit.¬
⁊ exhumana cͥca filios beniuolen¬
tia: diligentiã patͥs cͥca nos qm̃dat.

Expanded text:
lsantibus aperiet, qui clamat: Ecce ego sto ad ostium et pulso- Aut quis. Explanat quid petendum sit, et ex humana circa filios benevolentia diligentiam Patris circa nos commendat.
Abbreviated transcription (Latin):
angustia tẽporis opꝰ explere
ñ potuerũt. tͣnsacto sabbo
.i. occidente sole. uͥlicentia
oꝑandi rediit: emer̾t aro¬
mata. ⁊ qi nocte p̾occupãte
sepulchrũ adire ñ potuerũt:
mane adeunt.¬
parte noctis .i. a uesꝑe. noctẽ

Expanded text:
angustia temporis opus explere non potuerunt, transacto Sabbato, id est occidente sole, ubi licentia operandi rediit, emerunt aromata. Et quia nocte praeoccupante, sepulcrum adire non potuerunt, mane adeunt.p
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Math̾s: generationẽ incipit:
ab ex ordio ꝓmissionis. ⁊ ⁊̃ usꝙ
ad finẽ libri ħ agͦ: tit qui ex hac
ostendit: ꝑ ꝗ̃ ds ad homines deᷤᷤ¬
cendit. Lrcaᷤ a soendendo refe¬
rens : formã saciam̃ti aꝑit.
Abapͥtismo enĩ incͣpiens: us¬
q ad d̾m ascend̾. ostndens bap¬
tizatos ascendere adh: ut sĩt

Expanded text:
 Matthaeus generationem incipit ab exordio promissionis. Et etiam usque in finem libri haec agitur, ut qui ex hac ostendit, per quam Deus ad homines descendit. Lucas ascendendo referens formam sacramenti aperit. A baptismo enim incipiens usque ad Deum ascendit, ostendens baptizatos ascendere ad hoc, ut sint
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ ciuitas dñr. Supͦ montẽ locꝰ:
montẽ iꝰticie ĩnuit. qͥ excelsus ẽ.
qͣ ⁊ palamini. neuos abscõdatis. ñ¬
⁊̃ emĩfacultas subt̾ fugiẽdi.ł clã
aliqͥd faciendi. iõ subditos: miscd

Expanded text:
te civitas dicuntur. Supra montem. Locus montem justitiae innuit, qui excelsus est, quo propalamini ne vos abscondatis. Non enim facultas subterfugiendi vel clam aliquid faciendi; ideo subditos miseric
Abbreviated transcription (Latin):
dat. ubi nos quidẽ qͣntũ fieri potest
modũ et m̃surã om̃s tenere suade¬
mꝰ. legẽ tam̃ nullã dare p̃sumimus.
qͥa sicut iã supradiximꝰ alius sic. et
alius sic. Hȩc uobis fr̃s. de scientia
et disciplina: int̾im nos diximus.
Bonitatẽ uͦ orate: ut uobis det ds.¬

Expanded text:
dat; ubi nos quidem quantum fieri potest dat; ubi nos quidem quantum fieri potest modum et mensuram omnes tenere suademus, legem tamen nullam dare praesumsimus, quia, sicut jam supra diximus, alius sic et alius sic. Haec vobis, fratres, de scientia et disciplina interim nos diximus: Bonitatem vero orate ut vobis det D
Abbreviated transcription (Latin):
inuoluunt aut suꝑiniciunt. do¬
nec iterũ euisceratis int̾iorib: ea
quȩ remanserant in pͥstinũ locũ
reponant. Alii bibentes digitos
mediotenꝰ poculis immergunt.
Alii unctas manꝰ ad uestimenta
sua det̾gentes rursus ad cibaria
tractanda redeunt. Alii nudis ar¬
ticulis coclearis uice olera sua piscan¬
tur. ita ut in eodẽ iure. et manus
ablutionẽ et uent̾ refectionẽ quȩ¬
tere uideatur. Alii semi corrosas
crustas. et p̃morsas colliridas. ei¬
bariis iterando infigunt. et reliqͥ¬
as dentiũ suorũ offas facturi in
poculis demergunt. Hȩc sicut su¬
pra diximꝰ dicentib erubescenda
fuerant. si a facientib p̃sũpta non
fuissent. Nunc autẽ sustineat in
audiendo uerecundiã. qui no¬
liit in faciendo habere discipli¬
nã. Ueruntam̃ hȩc de immundi¬
da indisciplinate manducantiũ
ad exemplum dicta sufficiant.
Temꝑantiam manducandi intel¬
ligimus in eo si homo tractim. et
non cũ nimia festinatione come¬

Expanded text:
involvunt aut super injiciunt, doinvolvunt aut super injiciunt, donec iterum evisceratis interioribus ea quae remanserant, in pristinum locum reponant. Alii bibentes, digitos mediotenus poculis immergunt. Alii unctas manus ad vestimenta sua detergentes, rursus ad cibaria tractanda redeunt. Alii nudis articulis coclearis vice olera sua piscantur, ita ut in eodem jure et manus ablutionem et venter refectionem quaerere videatur. Alii semicorrosas crustas et praemorsas collyridas cibariis iterando infigunt, et reliquias dentium suorum offas facturi in poculis demergunt. Haec, sicut supra diximus, dicentibus erubescenda fuerant, si a facientibus praesumpta non fuissent. Nunc autem sustineat in audiendo verecundiam, qui noluit in faciendo habere disciplinam. Verumtamen haec de immunditia indisciplinate manducantium ad exemplum dicta sufficiant. Temperantiam manducandi intelligimus in eo, si tractim homo et non cum nimia festinatione come
Abbreviated transcription (Latin):
qͥs sumere debeat. cuiꝰ m̃sura hex
mͥ ẽẽ uidetur. ut neq contra ho¬
nestatẽ. neq supra necessitatẽ. Non
ad durpitudinẽ ȩdacitatis ꝑueni¬
at. in suꝑfluitatẽ offendit. Cuimul¬
tũ opꝰ est ieo sepe honestas come¬
dendi leditur. etiã pͥus qu̾a adsu¬
ꝑfluitatẽ ueniatur. Ergo ille cui
parũ satis ẽ magis suꝑfluitatem
caueat. Ille uͦ cui multum opꝰẽ ma¬
gis ad honestatẽ attendat. qͥa neq
ille. nͥ temꝑantiȩ metas tͣnfierit.
ad turpitudinẽ ueniet. neq iste.
nͥ pͥus honestatis oblitus fuerit.
mͦ qͥs cibũ sumere debeat. hocẽ
qũa munde et quã temperate.
De immunditia comedendi pau¬
ca exempla proferre fufficiat. ut
dũ in qͥbusdam suis partib cer¬
nit᷑. facile ꝑ similitudinẽ ubiq ca¬
ueat᷑. Quidã int̾ comedendũ dũ
scutellas exonerare uolunt. quadra¬
ta ferculoꝵ frusta adipem siue sagi¬
nã suꝑroratã distillantia m̃salibus

Expanded text:
quis sumere debeat, cujus mensura haec quis sumere debeat, cujus mensura haec mihi esse videtur, ut neque contra honestatem neque supra necessitatem. Non ad turpitudinem edacitatis perveniat, in superfluitatem offendit; cui multum opus est, in eo saepe honestas comedendi laeditur, etiam priusquam ad superfluitatem veniatur. Ergo ille cui parum satis est, magis superfluitatem caveat; ille tero cui multo opus est, magis ad honestatem attendat, quia neque ille nisi temperantiae metas transierit, ad turpitudinem veniet, neque iste nisi prius honestatis oblitus fuerit, modo quis cibum sumere debeat. Hoc est quam munde et quam temperate. De immunditia comedendi pauca exempla proferre sufficiat, ut dum in quibusdam suis partibus cernitur, facile per similitudinem ubique caveatur. Quidam inter comedendum dum scutellas exonerare volunt, quadrata ferculorum frusta adipem sive saginam superroratam distillantia mensalibus
Abbreviated transcription (Latin):
istos exagitet. nͥ forte qͥa ꝑ quandã
animi insolentiã multos in suo ob¬
sequio occupari gaudent. siue qͥa
ꝑ tumorẽ elationis. ȩt̾is om̃ibus
qͣntũ cibo dissimiles sunt. tantum
merito dissimiles iuderi uolunt.
Alii suꝑsticiosũ nimis in p̃ꝑandis
cibis studiũ adhibent. infinita de¬
coctionũ et frixurarũ et condim̃¬
tor genera excogitantes. modo
mollia. mͦ dura. modo frigida. mͦ
cundũ consuetudinẽ pregnantiũ
mulierũ desiderantes. Hi ꝓfecto ñ
solũ arguendi. s etiã deridendist̃.
qui quasi caupones ad omnẽ clep¬
sidra elitiendi gustus gr̃a palatũ
extendunt. Igitur contra hȩc ui¬
cia sananda. necessarius ẽ rigor
disciplinȩ. qͥ istas gulȩ petulantias.
infra certũ limitẽ cohibeat. quatinꝰ
se neq: ad immoderatas delitias.
neq ad nouitates. neq ad suꝑstiti¬
osas p̃parationes cibors appeten¬
custodia disciplinȩ. in eo qͣntum

Expanded text:
istos exagitet, nisi forte quia per quamdam istos exagitet, nisi forte quia per quamdam animi insolentiam multos in suo obsequio occupari gaudent, sive quia per tumorem elationis caeteris omnibus quantum cibo dissimiles sunt, tantum merito dissimiles videri volunt. Alii superstitiosum nimis in praeparandis cibis studium adhibent, infinita decoctionum et frixurarum et condimentorum genera excogitantes, modo mollia, modo dura, modo frigida, modcundum consuetudinem praegnantium mulierum desiderantes. Hi profecto non solum arguendi sed etiam deridendi sunt, qui quasi caupones ad omnem clepsydram eliciendi gustus gratia palatum extendunt. Igitur contra haec vitia sananda necessarius est rigor disciplinae, qui istas gulae petulantias intra certum limitem cohibeat, quatenus se neque ad immoderatas delicias, neque ad novitates, neque ad superstitiosas praeparationes ciborum appetencustodia disciplinae in eo quantum
Abbreviated transcription (Latin):
fauces satis ridicula infirmitate
egrotant. quȩ nͥ pinguia et delica-¬
ta deglutire non possunt. et si qͣndo
eis parci aut frugales cibi oblati
fuerint. stat̾i aut indigestionem
stomachi. aut pectoris siccitatẽ aut
obripilationẽ capitis. aut siqua st̃
talia ad excusandas excusationes
p̃tendunt. Alii delicias et luxum
ciboꝵ magna constantia asꝑnan¬
tur.s abeis it̾m ñ minori aut cole¬
rabiliori petulantia cõmunium
cibarioꝵ usus omĩno despicitur.
Noua quedã et insolita ciborum
genera exqͥrunt. ita ut sepe ꝓpter
uniꝰ uentr̃e hominis ꝑomĩs circũ
pagos turba famuloꝵ discurrat.
et uix tandem uł ignotas dedeser¬
tis procul montib radices euellendo.
uel pauculos de imis gurgitib pro¬
funda scrutatione pisciculos trahen¬
do. siue intẽpestiua de arentib rube¬
tis arbusta colligendo. uniꝰ appetitus
petulantiã cõpescere queat. Et sane
mͥ ñ satis patere potest. qͦd uicium

Expanded text:
fauces satis ridicula infirmitate fauces satis ridicula infirmitate aegrotant, quae nisi pinguia et delicata deglutire non possunt. Et si quando eis parci aut frugales cibi oblati fuerint, statim aut indigestionem stomachi aut pectoris siccitatem, aut obripilationem capitis, aut si qua sunt talia, ad frivolas excusationes praetendunt. Alii delicias et luxum ciborum magna constantia aspernantur, sed ab eis iterum non minori aut tolerabiliori petulantia communium cibariorum usus omnino despicitur. Nova quaedam et insolita ciborum genera exquirunt, ita ut saepe propter unius ventrem hominis per omnes circum pagos turba famulorum discurrat, et vix tandem vel ignotas de desertis procul montibus radices evellendo vel pauculos de imis gurgitibus profunda scrutatione pisciculos trahendo, sive intempestiva de arentibus rubetis arbuta colligendo, unius appetitus petulantiam compescere queat. Et sane mihi non satis patere potest, quod vitium
Abbreviated transcription (Latin):
rum circumducunt. et uelut rex
suꝑ obsessam ciuitatẽ assultũ factu¬
rus. dubitant ubi pͥmũ expugna¬
tionẽ aggrediant᷑. dũ simul inom̃
parte irruptionẽ facere concupi¬
scunt. Plus iusto fortassis ista dicen¬
tes uerecundiȩ obliti sumꝰ. s nescit
aliqͣndo impudentia erubescere.
nisi fuerit manifeste confusa. His
gͥ tribus modis debet qͥsq int̃ epu¬
las conseruare disciplinam in se-¬
met ipso. uidelicet ut et linguam
suam a loquacitate restringat. et
oculos suos a circũspectione cohi¬
beat. et ut cet̾ea m̃bra omĩa cũ mo¬
destia et quiece contineat. Sequitur
in cibo. Obseruantia in eo qͥd sumat.
obseruantia in eo qͣntũ fumat. obser¬
uautia in eo quomͦ sumat. Obseruan-¬
tia in eoqͥd sumat. idest ut neq ni¬
mis p̃ciosa et delicata expetat. nec
nunis rara et insolita requirat. nec
cupiscat. In pͥmo eñi luxus arguit᷑.
in scd̾o curiositas. intercio suꝑsticio
nocatur. Sunt nanq quidã quoꝵ

Expanded text:
rum circumducunt, et velut rex rum circumducunt, et velut rex super obsessam civitatem assultum facturus, dubitant ubi primum expugnationem aggrediantur, dum simul in omni parte irruptionem facere concupiscunt. Plus justo fortassis ista dicentes, verecundiae obliti sumus, sed nescit aliquando impudentia erubescere, nisi fuerit manifeste confusa. His igitur tribus modis debet quisque inter epulas conservare disciplinam in semetipso, videlicet ut et linguam suam a loquacitate restringat, et oculos suos a circumspectione cohibeat, et ut caetera membra omnia cum modestia et quiete contineat. CAP. in cibo, observatio in eo quid sumat, observatio in eo quantum sumat, observatio in eo quomodo sumat. Observatio in eo quid sumat, id est ut neque nimis pretiosa et delicata expetat, nec nimis rara et insolita requirat, nec concupiscat. In primo enim luxus arguitur, in secundo curiositas, in tertio superstitio notatur. Sunt namque quidam quorum
Abbreviated transcription (Latin):
tinꝰ uidelicet neq in habitu neq
ingestu in decens aliqͥd aut in ho¬
nestũ agatur. Hichil cũ strepitu.
aut tumultu fiat. s omia m̃bracũ
modestia et tͣnquill itate indisci¬
plina contineant᷑. Non sicut qui¬
dam faciunt. qͥ cũ ad edendũ asse¬
derut. inqͥeta quadã agicatione
et confusione m̃broꝵ intemꝑantiã
animi sur designant. Caput exeuciu
brachia exerunt. manus in altum
expandunt et non sine magna tur¬
pitudine. quasi totũ epulum simul
sint absorturi. ingentes qͦsdam co¬
natus et gestus satis indecoros os¬
tendunt. hanelant et suspirant
p̃angustia. ita ut existimes eos
alium rugienti uentri patentiorẽ
aditũ querere. quasi angustia fau¬
tium non possit esurienti stoma¬
cho satis sufficientẽ abundantiam
ministrare. In uno gͦ loco sedentes
oculis et manib quȩ prope quȩ
longe. omĩa circũcurrunt. simul
panes cõminuunt. uina in calices
et pateras effundunt. discos ingi¬

Expanded text:
tenus videlicet neque in habitu, neque tenus videlicet neque in habitu, neque in gestu indecens aliquid aut inhonestum agatur. Nihil cum strepitu aut tumultu fiat, sed omnia membra cum modestia, et tranquillitate in disciplina contineantur. Non sicut quidam faciunt, qui cum ad sedendum assederint, inquieta quadam agitatione et confusione membrorum intemperantiam animi sui designant. Caput excutiunt, brachia exerunt, manus in altum expandunt, et non sine magna turpitudine quasi totum epulum simul sint absorpturi, ingentes quosdam conatus et gestus satis indecoros ostendunt. Anhelant, et suspirant prae augustia, ita ut existimes eos alium rugienti ventri patentiorem aditum quaerere, quasi angustia faucium non possit esurienti stomacho satis sufficientem abundantiam ministrare. In uno ergo loco sedentes, oculis, et manibus quae prope, quae longe, omnia circumcurrunt, simul panes comminuunt, vina in calices, et pateras effundunt, discos in gy
Abbreviated transcription (Latin):
dupplex custodia disciplinȩ. Ibi
enim debet homo seruare discipli¬
nã inhabitu suo. et disciplinã in ci¬
Ibo suo. Disciplinã in habitu tribus¬
e modis. in disciplina tacendi. in di¬
sciplina uidendi. in disciplina con¬
tinendi sese. Taciturnitas int̾ epu¬
las necessaria ẽ. iccirco qm̃ lingua
quȩ om̃i tempore prona ad pecca¬
tum labit᷑. ꝑiculosius cũ ꝑ crapulã
inflãmata fuerit. ad loquendum
relaxatur. Propt̾ea eñi diues qͥ int̃
epulas loquacitati seruierat. post
in inferno positus uehem̃tius in
lingua ardebat. Custodia oculoꝵ
inter epulas ꝓpt̃ea necessaria est.
qͥa ñ decet ibi p̃cipue ut uagos ho¬
mo habeat oculos. neq curiose. et
ut ampliꝰ aliqͥd dicam impudent̃
ea quȩ apud alios agunt᷑. circum¬
Instrando ꝓspiciat: s ut pocius pu¬
dice demissis luminib ea tantum
quȩ sibi ante posita et apposita suĩ
attendat. Custodia quoq conti¬
nendi sese ibi negligenda ñ est. qua¬

Expanded text:
duplex custodia disciplinae. Ibi duplex custodia disciplinae. Ibi enim debet homo servare disciplinam in habitu suo, et disciplinam in cibo suo. Disciplinam in habitu, tribus modis, in disciplina tacendi, in disciplina videndi, in disciplina continendi sese. Taciturnitas inter epulas necessaria est idcirco, quoniam lingua quae omni tempore prona ad peccatum labitur, periculosius cum per crapulam inflammata fuerit, ad loquendum relaxatur. Propterea enim dives qui inter epulas loquacitati servierat, post in inferno positus vehementius in lingua ardebat . Custodia oculorum inter epulas propterea necessaria est; quia non decet ibi praecipue, ut vagos homo habeat oculos, neque curiose, et ut amplius aliquid dicam impudenter ea quae apud alios aguntur circumlustrando prospiciat, sed ut potius pudice demissis luminibus ea tantum quae sibi anteposita et apposita sunt attendat. Custodia quoque continendi sese ibi negligenda non est, qua
Abbreviated transcription (Latin):
sermonẽ hominis ingratũ auditorib
reddat. salomon it̃m testatur dicens.
Excelsa stulto sapientia. in porta non
aꝑiet os suũ. Et it̃m dicit. Cũ obse¬
erationib loquet᷑ pauꝑ. et diues ef¬
fabit᷑ rigide. Quantũ autẽ sermo
clamosus adisciplinatis cauendus
sit. ipse auccor disciplinȩ ostendit.
de quo ꝑ ysaiã scͥptũ ẽ. non clama¬
bit. neq accipiet ꝑsonã. neq audie¬
tur foris uox eius. Uerbũ autẽ as¬
perũ et rixosũ. omino a sermonib
disciplinatis secludendũ ẽẽ. ꝑeun
miscent se rixis. et os eiꝰ iurgia pro¬
uocat. De uerbo etiã m̃doso qͣntũ
sit cauendũ. idẽ ipse insinuat diceis.
Testis falsus ñerit impunitꝰ. et qui
m̃datia loquit᷑: non effugiet. Sed
et uerbũ dulce. qͣntũ ualeat inser¬
mone. liber ȩccłasticꝰ patent̃ demon-¬
strat ubi dicit. uerbũ dulce amicos
multiplicat. et inimicos mitigat.
et lingua eucaris in bono uiro abũ¬

Expanded text:
sermonem hominis ingratum auditoribus sermonem hominis ingratum auditoribus reddat, Salomon iterum testatur, dicens: Excelsa stulto sapientia in porta non aperiet os suum . Et iterum dicit: Cum obsecrationibus loquetur pauper, et dives effabitur rigide . Quantum autem sermo clamosus a disciplinatis cavendus sit, ipse auctor disciplinae ostendit, de quo per Isaiam scriptum est: Non clamabit neque accipiet personam neque audietur foris vox ejus . Verbum autem asperum, et rixosum omnino sermonibus disciplinatis secludendum esse, per emiscent se rixis, et os ejus jurgia provocat . De verbo etiam mendaci quantum sit cavendum, idem ipse insinuat, dicens: Testis falsus non erit impunitus, et qui mendacia loquitur, non effugiet . Sed et verbum dulce, quantum valeat in sermone, liber Ecclesiasticus patenter demonstrat ubi dicit: Verbum dulce amicos multiplicat, et inimicos mitigat, et lingua eucharis in bono viro abu
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa fallax u̾bũ. etiam si facundȩ et cõ¬
posite dicitur. nichilominꝰ tam̃ ab
auditore. aut noxiũ aut ociosum
si fuerit intellectũ reputatur. S et
cũ ueritate necesse ẽ ut sermo loq̃n¬
tis dulcedinẽ habeat. qͥa sepe etiã
ueritas auditori amara efficit᷑. si aut
sine ratione. aut sine dilectione.hoc
ẽ uł importune uł impie contra eũ
ꝓferatur. Singła hȩc scͥpturȩ sacrȩ
cestimoniis comprobemꝰ. Quodha-¬
bitꝰ indisciplinatꝰ. sermonẽ concẽp¬
tibilem faciat. salomon ostendit di¬
cens. Hon decent stultũ uerba com-¬
posita. Et it̾m. Non ẽ speciosa inore
stulti parabola. Et it̾m. fons uitȩ
eruditio possidentis. doctrina stul¬
torũ fatuitas. Et it̾m. Doctrina sua
noscitur uir. qui autẽ uanꝰ et excors
ẽ. pacebit contẽptui. Item. Quomͦ
pulebras frustra habet claudus ti-¬
bias. sic indecens ẽ iore stultorum
parabola. Quod uͦ typus elationis

Expanded text:
quia fallax verbum etiam si facunde aut comquia fallax verbum etiam si facunde aut composite dicitur, nihilominus tamen ab auditore aut noxium aut otiosum si fuerit intellectum reputatur. Sed et cum veritate necesse est, ut sermo loquentis dulcedinem habeat, quia saepe etiam veritas auditori amara efficitur, si aut sine ratione, aut sine dilectione, hoc est, vel importune, vel impie contra eum proferatur. Singula haec Scripturae sacrae testimoniis comprobemus. Quod habitus indisciplinatus sermonem contemptibilem faciat, Salomon ostendit, dicens: Non decent stultum verba composita . Et iterum: Non est speciosa in ore stulti parabola . Et iterum: Fons vitae eruditio possidentis; doctrina stultorum fatuitas . Et iterum: Doctrina sua noscitur vir, qui autem vanus, et excors est, patebit contemptui . Item: Quomodo pulchras frustra habet claudus tibias, sic indecens est in ore stultorum parabola . Quod vero typus elationis
Abbreviated transcription (Latin):
tas idest modus loquendi in trib
constat. hoc ẽ quo gestu. qͦsono. qua
significatione. qͥd dicat᷑. Disciplina
iubet ut loquentis sit gestus. mo¬
destus. et humilis. sonus demissus
et suauis. significatio uerax et dul¬
cis. Modestiam debet habere gestꝰ
loquentis. ut nec inordinate. nec
impudice. nec turbulente int̃ loq̃n¬
dum m̃bra moueat. neq oculorum
nutib. aut aliqua indecenti confor¬
matione siue tͣnsmutatione uultꝰ.
placorẽ sui sermonis imminuat.
Humilis debet ẽẽ gestus loquentis.
ut apud auditores grãm sermo eiꝰ
inueniat. Sonus loquentis ẽẽ de-¬
bet demissus. nestrepitu et immo¬
derata clamositate auditores suos aut
iniuste t̾reat. aut iuste offendat. Sua¬
uis debet ẽẽ. ne ꝓlationis asꝑitate.
tanto fiat animis audientium one¬
rosior. qͣnto ad aures durior uenit
et iniocundior. Significatio id est sen¬
tentia sermonis. idõ debet ẽẽ uera.

Expanded text:
tas, id est motus loquendi in tribus tas, id est motus loquendi in tribus constat, hoc est quo gestu, quo sono, qua significatione quid dicatur. Disciplina jubet ut loquentis sit gestus modestus et humilis, sonus demissus et suavis, significatio verax et dulcis. Modestiam debet habere gestus loquentis, ut nec inordinate, nec impudice, nec turbulenter inter loquendum membra moveat, neque oculorum nutibus, aut indecenti conformatione sive transmutatione vultus, placorem sui sermonis imminuat. Humilis debet esse gestus loquentis, ut apud auditores gratiam sermo ejus inveniat. Sonus loquentis esse debet demissus, ne strepitu, et immoderata clamositate auditores suos aut injuste terreat aut juste offendat. Suavis debet esse, ne prolationis asperitate tanto fiat animis audientium onerosior, quanto ad aures durior venit, et injucundior. Significatio, id est sententia sermonis, ideo debet esse vera,
Abbreviated transcription (Latin):
docet dicens. In aurib insipien¬
tiũ ne loquaris. qͥa despicient
doctrinam eloquii tui. Item. ne
contendas cũ pessimis. et neemu¬
leris impios. Item uir sapiens.
si cũ stulto contenderit. siue ira¬
scatur. siue rideat: ñ inueniet re¬
quiem. Quis qͥs hȩc impedim̃¬
ta loquendi cauere uoluerit.
facile fortassis et sine difficulta¬
te. qͣndo sͥ sit loquendũ agnoscit.
sitam̃ hoc attendit. qͥa aliud
tempꝰ ẽ qͣndo ei qͥ uoluerit loqͥ
concedit᷑: aliud ẽ tempus qͣndo ei qui
noluerit loqui ꝓculpa reputatur.
Sapiens autẽ ȩque cauet. uł ne eo
tẽpore qͣndo loqui debet ꝑnegligẽ¬
tiam sileat. uł ne om̃i demꝑe qͣndo
loqui licet ꝑ licentiã concessam in
multiloquiũ cadat. Recte gͦ tempꝰ
lo quendidiscernit᷑. si homo nec un¬
quã qͣndo loqui debet sileat. nec sem¬
ꝑ qͣndo licet loquat᷑. Restat ñc ut
pꝰqũa ostendimꝰ qͥd uł cui. et ubi. et
qͣndo loquendũ sit. etiam qualiter

Expanded text:
docet, dicens: In auribus insipiendocet, dicens: In auribus insipientium ne loquaris, quia despicient doctrinam eloquii tui . Item: Ne contendas cum pessimis, et ne aemuleris impios . Item. Vir sapiens si cum stulto contenderit, sive irascatur sive rideat, non inveniet requiem . Quisquis haec impedimenta loquendi cavere voluerit, facile fortassis et sine difficultate quando sit loquendum agnoscet, si tamen hoc attendit, quia aliud tempus est quando ei qui voluerit loqui conceditur, aliud est tempus quando ei qui noluerit loqui pro culpa reputatur. Sapiens autem aeque cavet, vel ne eo tempore quando loqui debet, per negligentiam sileat, vel ne omni tempore quando loqui licet, per licentiam concessam in multiloquium cadat. Recte ergo tempus loquendi discernitur, si homo nec unquam quando loqui debet, sileat, nec semper quando licet, loquatur. Restat nunc ut, postquam ostendimus quid vel cui et ubi et quando loquendum sit, etiam qualiter
Abbreviated transcription (Latin):
diloquio peccatũ ñ deerit. qͥ autẽ
modatur labia sua: prudentissi-¬
mꝰ ẽ. Itẽ. labia iusti considerant
placita. et os impioꝵ ꝑu̾sa. Item.
qui pͥus respondet qua audiat:
stultũ se ẽẽ demonstrat. et confu¬
sione dignissimũ. Item in libro
ȩccłastico. He uentiles te in omnẽ
uencũ. et non eas in om̃i uia: sic
enĩ peccator probat᷑ in dupplici lin¬
gua Esto mansuetus ad audiendũ
uerbũ dĩ. ut intelligas et eũ om̃i
sapientia ꝓferas responsũ uerũ.
Si est tibi intellectus. responde ꝓni¬
mo. sin autẽ. sit manꝰ tua suꝑ os
tuũ: necapiaris in u̾bo indiscipli¬
nato. Item sepe ꝓpt̾ reuerenti¬
am ꝑsonȩ tacendũ ẽẽ. in eodẽ de¬
monstrat᷑ cũ dr̃. Prius quã inter¬
roges ne uituꝑes quẽquã. et cũ
int̾rogaueris corripe iuste. Pri¬
us quam audias ne respondeas
u̾bũ. et in medio senioꝵ ne adici¬
as loqui. Item sepe ꝓpt̾ maliciã
auditoꝵ tacendũ ẽẽ. salomon

Expanded text:
eccatum non deerit, qui autem moderatur labia sua prudentissimus est . Item: Labia justi considerant placita, et os impiorum perversa . Item: Qui prius respondet quam audiat, stultum se esse demonstrat et confusione dignissimum . Item in libro Ecclesiastico: Ne ventites te in omnem ventum, et non eas in omni via, sic enim peccator probatur in duplici lingua. Esto mansuetus ad audiendum verbum Dei ut intelligas, et cum omni sapientia proferas responsum verum. Si est tibi intellectus, responde proximo; sin autem, sit manus tua super os tuum, ne capiaris in verbo indisciplinato . Item saepe propter reverentiam personae tacendum esse, in eodem demonstratur cum dicitur: Priusquam interroges ne vituperes quemquam, et cum interrogaveris corripe juste. Priusquam audias ne respondeas verbum, et in medio seniorum ne adjicias loqui . Item saepe, propter malitiam auditorum tacendum esse, Salomon
Abbreviated transcription (Latin):
de ext̃ioꝵ dispositione et ꝓuisio¬
ne sermones adimittant᷑. Loca in
quib uana et suꝑflua dici debe¬
aut inuenire ñ possũ. Neq gͥ in
diuinis et sacratis locis confabu¬
lationes inducere. neq in illis lo¬
cis ubi de disciplina agendumẽ.
questiones aut contentiones uerbo¬
rũ uentilare. neq in illis ubide in-¬
telligentia diuinarũ scͥpturarum
tractandũ est ext̾iora negotia ad¬
miscere debemꝰ. nec ea quȩ st̾ pluri

Expanded text:
de exteriorum dispositione et provisiode exteriorum dispositione et provisione sermones admittantur. Loca in quibus vana et superflua dici debeant, invenire non possum. Neque igitur in divinis et sacratis locis confabulationes inducere, neque in illis locis ubi de disciplina agendum est, quaestiones aut contentiones verborum ventilare, neque in illis ubi de intelligentia divinarum Scripturarum tractandum est, exteriora negotia admiscere debemus, nec ea quae sunt pauci
Abbreviated transcription (Latin):
pͥus ubi illud dici conueniat con¬
sideremꝰ. Nam quȩdã sunt loca.
in quib ꝑpetuum silentiũ seruan¬
dũ ẽ. Quȩdã uͦ in quib humanos
sermones idest confabulationes
ad alt̾utrũ edere ñ licet. exceptis his
uerbis quib homo cũ dõ et ad dm̃
loquit᷑. qͣndo uł in orationib uł in
lectionib. siue in hymnis et canti.¬
cis. manifeste uł occulte ꝓlatis. dõ
famulat᷑. Unde et beatꝰ ausꝰ. in orato¬
rio nichil agendũ ẽẽ dicit. pret̃ id ad
qͦd factũ est. Sunt itẽ alia loca inqͥ
b ꝓdisciplina et instructione moꝵ
uerba habenda st̃. quȩdã it̾m in qͥ¬
b de intelligentia et expositione
scͥpturarũ collationes cũ discipli¬
na tam̃ et reuerentia. hoc ẽ sine
condentione et clamore. et qualibet
turpitudine u̾boꝵ haberi posst̃.
Postremo sunt alia loca in quibus
magis loquendi licentia laxatur.
ita ut ñ solũ de spũalib reb. s etiã

Expanded text:
prius ubi illud dici conveniat conprius ubi illud dici conveniat consideremus. Nam quaedam sunt loca, in quibus perpetuum silentium servandum est. Quaedam vero in quibus humanos sermones, id est confabulationes ad alterutrum edere non licet, exceptis iis verbis quibus homo cum Deo et ad Deum loquitur, quando vel in orationibus vel in lectionibus sive in hymnis et canticis manifeste vel occulte prolatis Deo famulatur. Unde et beatus Augustinus in oratorio nihil agendum esse dicit, praeter id ad quod factum est. Sunt item alia loca in quibus pro disciplina et instructione morum verba habenda sunt; quaedam iterum in quibus de intelligentia et expositione Scripturarum collationes cum disciplina tamen et reverentia, hoc est sine contentione et clamore et qualibet turpitudine verborum haberi possunt. Postremo sunt alia loca in quibus magis loquendi licentia laxatur, ita ut non solum de spiritualibus rebus, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ nr̃m dirig̃e debemꝰ. quia cũ uici¬
um suꝑbiȩ sub p̃textu constantiȩ
non ñquã se contegat. si ceꝑimꝰ suꝑbis
laudare constantiã. dũ eos ad uirtu¬
tẽ hortari credimꝰ. amplius in suo
uicio confirmamꝰ. Exhortem᷑ gͦͥ ad
constantiã timidos. ad timorẽ suꝑ¬
bos. ad frugalitatẽ ꝓdigos. ad lib̃alita¬
tẽ auaros. adhumanitatẽ parcos.
ad parcitatẽ gulosos: ad consilium
demerarios. ad feruorẽ ⁊eli tepidos.
adsilentiũ uerbosos. ad uerbũ ex¬
hortationis nimis tacitos. ad alacri¬
tatẽ segnes. ad mansuetudinẽ im-¬
patientes. ad iusticiã negligendes.
ad indulgentiã crudeles. ad uere¬
cundiam ꝓcaces. ad quietẽ p̃cipi¬
tes. ad prudentiã in cautos. ad solli¬
citudinẽ obliuiosos. et ad modesti¬
am inuerecundos. et om̃ino qͥeqͥd
dic̾e uolumꝰ. cui dicendũ sit. ex ip¬
sa pͥus nr̃i sermonis qualitate col
quendi. ut cũ aliqͥd dicere uolumꝰ.

Expanded text:
nem nostrum dirigere debemus, quia cum vitinem nostrum dirigere debemus, quia cum vitium superbiae sub praetextu constantiae nonnunquam se contegat, si coeperimus superbis laudare constantiam, dum eos ad virtutem hortari credimus, amplius in suo vitio confirmamus. Exhortemur ergo ad constantiam timidos, ad timorem superbos, ad frugalitatem prodigos, ad liberalitatem avaros, ad humanitatem parcos, ad parcitatem gulosos, ad consilium temerarios, ad fervorem zeli tepidos, ad silentium verbosos, ad verbum exhortationis nimis tacitos, ad alacritatem segnes, ad mansuetudinem impatientes, ad justitiam negligentes, ad indulgentiam crudeles, ad verecundiam procaces, ad quietem praecipites, ad prudentiam incautos, ad sollicitudinem obliviosos, et ad modestiam inverecundos, et omnino quidquid dicere volumus cui dicendum sit, ex ipsa prius nostri sermonis qualitate collquendi, ut cum aliquid dicere volumus,
Abbreviated transcription (Latin):
et inipsa nr̃a locutione talẽ discreti¬
oñe seruare. ut semꝑ studeamꝰ et a
sapientiorib disc̾e. et minꝰ doctos
ita dũtaxat. si se doceri patiuntur.
studeamꝰ erudire. Et sieut in t̾rogan¬
do de illo potissimũ qͦd nos magis
urget uerba facimꝰ. sic docendo il¬
lud qͦd magis ꝑsonȩ auditoris con¬
gruit ꝓferre debemius. ut contra
uiciũ qͦd in eo sanare cupimꝰ. cõpe¬
dens nr̃i sermonis remediũ oppo¬
namꝰ. queadmodũ supradiccũ est.
cũ irreligioso de sanctitate. cũ inui¬
sto de iusticia. cũ pigro de multa
oꝑatione loquendũ eẽ. facilegͦ
eui sit loquendũ agnoscimꝰ si id qͦd
dr̃ quale sit diligent considẽ mus
quia id ꝓfecto unicuiq magis di¬
ci conuenit. qͦd ad ilud in quo ipse
plus laborat inalum sanandũ. con-¬
silio cõmodiori occurrit. Uerbigr̃a.
qͣndo constantiã laudare uolumus.
ad pusillanimes ñ ad suꝑbos. sermo¬

Expanded text:
et in ipsa nostra locutione talem discretiet in ipsa nostra locutione talem discretionem servare, ut semper studeamus et a sapientioribus discere, et minus doctos ita duntaxat si se doceri patiantur studeamus erudire. Et sicut interrogando, de illo potissimum quod nos magis urget verba facimus, sic docendo, illud quod magis personae auditoris congruit proferre debemus, ut contra vitium quod in eo sanare cupimus, competens nostri sermonis remedium opponamus, quemadmodum supradictum est: Cum irreligioso de sanctitate, cum injusto de justitia, cum pigro de multa operatione loquendum esse. Facile ergo cui sit loquendum agnoscimus, si id quod dicitur quale sit diligenter consideremus, quia id profecto unicuique magis dici convenit, quod ad illud, in quo ipse plus laborat, malum sanandum consilio commodiori occurrit. Verbi gratia, quando constantiam laudare volumus, ad pusillanimes non ad superbos sermo
Abbreviated transcription (Latin):
ut fugiant: nedũ illos ñ ualent
ammonitionib suis corrig̾e. pau¬
latim incipiant ipsi ad prauitatẽ
illoꝵ delinare. Cũ gͦ ꝓp̃t nram¬
edificationẽ loquimur: cũ illis loqͣ¬
inͣ. quor doctrina possimꝰ ad uir¬
tutẽ instrui. Cũ autẽ ꝓpt̃ edifica¬
quin et sapientes uelle docere. suꝑ¬
bia ẽ. et obstinatos corriꝑe insipi¬
entia. Quia et iniuriosus ꝓximo
ẽ. qui meliori ñ exhibet reueren¬
tiam. et iniuriosus sͥ est. qͥ ñ em̃dat.
s ꝓuocat erga se insipientis uesam¬
am. Ergo qͥ cũ alio loquit᷑. pͥmũ consi¬
deret. utrũ ꝓpt̃ se. an ꝓpt̃ illũ loqua¬
tur. di ꝓpt̃ suam utilitatẽ loquitur.
uideat ut ille talis sit de cuiꝰ colloqͥo
utilitas ei ꝓuenire possit. Si ꝓpter
illũ loquitur.caueat netalis sit ille.
qͥ uł sua exhortatione ñ indigeat. uł
ita in malo obstinatus. ut exhortati¬
one alt̾ius corrigi se ñ ꝑmittat. Si
alioꝵ erudidionẽ loqui debemus.

Expanded text:
ut fugiant, ne dum illos non valent ut fugiant, ne dum illos non valent admonitionibus suis corrigere, paulatim incipiant ipsi ad pravitatem illorum declinare. Cum ergo predificationem loquimur, cum illis loquamur quorum doctrina possimus ad virtutem instrui. Cum autem propter aedificaquin et sapientes velle docere, superbia est, et obstinatos corripere, insipientia. Quia et injuriosus proximo est, qui meliori non exhibet reverentiam, et injuriosus sibi est, qui non emendat sed provocat erga se insipientis vesaniam. Ergo qui cum alio loquitur primum consideret utrum propter se an propter illum loquatur. Si propter suam utilitatem loquitur, videat ut ille talis sit, de cujus colloquio utilitas sibi provenire possit. Si propter illum loquitur, caveat ne talis sit ille, qui vel sua exhortatione non indigeat, vel ita in malo obstinatus, ut exhortatione alterius corrigi se non permittat. Si aliorum eruditionem loqui debemus,
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ: et addetur ei sapientia. Doce
iustũ et festinabit acciꝑe. S rur¬
sum in libro eccłastico. de discreti¬
one loquendi: dietũ ẽ. Cũ uiro
irreligioso.tracta de sanctitate:
et cũ iniusto. de iusticia. et cũ
muliere. de his que ȩmulatur.
cũ timido. de bello. Cũ negotia¬
tore. de traiectione. cũ emptore.
de uenditione. Cũ uiro liuido: de
gratus agendis. Cũ impio. de pie¬
tate:cũ inhonesto. de honestate. cũ
oꝑario agrario. de om̃i oꝑe: cũ oꝑa¬
rio annuali. de consũmatione an¬
ni. Cũ seruo pigro: de multa oꝑati¬
one. Ubi intelligi dat᷑. qd bom pra¬
uoꝵ colloquia aliqͣndo appetere.
aliqͣndo uitare debent. Appetere
debent boni prauoꝵ colloqͥa qͣndo
et fua exhortatione illos sꝑant pos¬
se corrigi. et tantũ de sua stabilita¬
te confidunt. ut ñ timeant ex illoꝵ
praua suggestione corrũpi. Quan¬
do uero et illoꝵ duritiam. et suã
infirmitatẽ consid̾ant. expediteis

Expanded text:
nem, et addetur ei sapientia. Doce nem, et addetur ei sapientia. Doce justum, et festinabit accipere . Sed rursum in libro Ecclesiastico de discretione loquendi dictum est: Cum viro irreligioso tracta de sanctitate et cum injusto de justitia, et cum muliere de iis quae aemulatur, cum timido de bello, cum negotiatore de trajectione, cum emptore de venditione, cum viro livido de gratiis agendis, cum impio de pietate, cum inhonesto de honestate, cum operario agrario de omni opere, cum operario annuali de consummatione anni, cum servo pigro de multa operatione . Ubi intelligi datur quod boni pravorum colloquia aliquando appetere, aliquando vitare debent. Appetere debent boni pravorum colloquia, quando et sua exhortatione illos sperant posse corrigi, et tantum de sua stabilitate confidunt, ut non timeant ex illorum prava suggestione corrumpi. Quando vero et illorum duritiam et suam infirmitatem considerant, expedit eis
Abbreviated transcription (Latin):
tionib sapientiũ. aliud locutio¬
nib simpliciũ. Scd̾m officium.
qͥa aliud conuenit locutionib
eoꝵ qͥ negotia ext̾iora tractant.
aliud locutionib eoꝵ qͥ secretio¬
ris uitȩ qͥeti. et studio contẽpla
tionib eoꝵ qͥ st̃ subdidi. Senes
loqui debent de discrecione bene
consulendi. iuuenes de instantia
benefaciendi. Sapientes de my¬
stĩis scͥpturarũ: simplices. de exen¬
plis bonor oꝑum. Hii qͥ ext̾iora
tractant negotia. de sollercia acqͥ¬
rendi. hii qͥ quietã uitã ducunt. de
disciplina uiuendi. Prelati de ꝓ¬
uisione rerũ. subiecti de obedien
homo. qͥd dicat. etiam cuidicat.
diligender attendat: qͥa sicut att
quidã sapiens. qͥ narrat u̾bũ non
audienti. quasi qͥ excitat dormien¬
tẽ de gͣui somno. Et it̾m cũ stulto
ne multum loquaris. et cũ insen¬
sato ne abieris.Et salomondicit.
Qui arguit impiũ: generat ma¬
culam sibi. Noli arguere deriso¬
rẽ: ne ođitte. Argue sapientem
et diliget te. Da sapienti occasio¬

Expanded text:
 sapientium, aliud locutionibus simplicium. Secundum officium, quia aliud convenit locutionibus eorum qui negotia exteriora tractant, aliud locutionibus eorum qui secretioris vitae quieti et studio contemplattionibus eorum qui sunt subditi. Senes loqui debent de discretione bene consulendi. Juvenes de instantia benefaciendi. Sapientes de mysteriis Scripturarum. Simplices de exemplis bonorum operum. Ii qui exteriora tractant negotia, de solertia acquirendi, ii qui quietam vitam ducunt, de disciplina vivendi. Praelati de provisione rerum, subjecti de obedienthomo quid dicat, etiam cui dicat diligenter attendat. Quia sicut ait quidam sapiens: Qui narrat verbum non audienti, quasi qui excitat dormientem de gravi somno . Et iterum: Cum stulto ne multum loquaris, et cum insensato ne abieris . Et Salomon dicit: Qui arguit impium, generat maculam sibi. Noli arguere derisorem, ne oderit. Argue sapientem, et diliget te. Da sapienti occasio
Abbreviated transcription (Latin):
statis incuruare: s necesse ẽ ut du¬
ra mat̾ia cũ facile ad formã non
flectitur. ei et acrioris flãmȩ moen¬
diũ. et mallei grauioris tunsio ad
dicatur. qͣndo dicat᷑. ubi dicatur.
gen̾ali distinctione disceriit᷑. ut
uidelicet nũquã in sermonib di¬
sciplinatis o ciosa adhibeatitur.
Ociosa autẽ sunt omĩa. quȩ sunt
aut nociua. aut inhonesta. aut
inutilia. Inutilia autẽ sunt. quȩ
nec loquentib nec audientibus
ꝓsunt. In honesta sunt. quȩ uel
illius qui loquit᷑. uł illiꝰ eui loquitur.
uł illiꝰ de quo loquit᷑ dignitati ñ con¬
ueniunt. Nociua st̃: quȩ suis suasi¬
onib auditoꝵ animos siue ad erro¬
rẽ.siue ad prauitatẽ inducunt. Hȩc
autẽ tria idest nociua. inhonesta.
inutilia. duob modis discerni pos
locutio fit. Qualitas ꝑsonarũ. qͣ¬
tuor modis considerat᷑. id est scdłm
ȩtatẽ. scdm scientiã. scdm officiũ.
scđm condicionẽ. Sedm etatẽ. qͥa¬

Expanded text:
statis incurvare, sed necesse est ut dustatis incurvare, sed necesse est ut dura materia cum facile ad formam non flectitur, ei et acrioris flammae incendium et mallei gravioris tunsio adhdicatur, cui dicatur, ubi dicatur, generali distinctione discernitur, ut videlicet nunquam in sermonibus disciplinatis otiosa adhibeantur. Otiosa autem sunt omnia, quae sunt aut nociva, aut inhonesta, aut inutilia. Inutilia autem sunt, quae nec loquentibus, nec audientibus prosunt. Inhonesta sunt, quae vel illius qui loquitur, vel illius cui loquitur, vel illius de quo loquitur dignitati non conveniunt. Nociva sunt quae suis suasionibus animos auditorum sive ad errorem sive ad pravitatem inducunt. Haec autem tria, id est nociva, inhonesta, inutilia, duobus modis discerni posslocutio fit. Qualitas personarum quatuor modis consideratur, id est secundum aetatem, secundum scientiam, secundum officium, secundum conditionem. Secundum aetatem, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ne pedũ. sine extensione uł agita-¬
tione tibiarũ. sine alt̃na accubita¬
tione laterũ. iacere sine disiectiõe
m̃broꝵ & ut tandẽ dehac parte
finẽ loquendi faciamꝰ. gestus homi¬
nis in om̃i actu ẽẽ debet gratiosus.
sine mollicie. Quietus sine dissolu¬
tione. Grauis. sine tardicate: Alacer.
sine inqͥetudine. Maturꝰ. sine ꝓter¬
uia. et sine curbulentia seuerus.
Mollem gestũ. temꝑat turbidus. et
turbidũ mollis. dissolutũ ꝓcax. ꝓ¬
cacem dissolutus.citatus tardum. et
tardus citatũ. qͥa int̾ uicia contraria.
medius lues uirtus ẽ. Hȩc de gestu
ad p̃sentẽ doctrinã dicta sufficiant.
Si qui uͦ tam duri cordis fuerint. ut
his admonitionib informari neq̃¬
ant. illos qͥdẽ acriorib stimulis ur¬
geri oporret: ut qͦd sponte facereno¬
lunt. faciant uł inuiti. Scio enĩ qͣm
difficile sit cor malitia induratum.
ad formã disciplinȩ. et speciẽ hone¬

Expanded text:
ne pedum, sine extensione vel agitane pedum, sine extensione vel agitatione tibiarum, sine alterna accubitatione laterum, jacere sine disjectione membrorum. Et ut tandem de hac parte finem loquendi faciamus, gestus hominis in omni actu esse debet gratiosus sine mollitie, quietus sine dissolutione, gravis sine tarditate, alacer sine inquietudine, maturus sine protervia, et sine turbulentia severus. Mollem gestum temperat turbidus, et turbidum mollis, dissolutum procax, procacem dissolutus, citatus tardum, et tardus citatum, quia inter vitia contraria medius limes virtus est. Haec de gestu ad praesentem doctrinam dicta sufficiant. Si qui vero tam duri cordis fuerint, ut his admonitionibus informari nequeant, illos quidem acrioribus stimulis urgeri oportet, ut quod sponte facere nolunt, faciant vel inviti. Scio enim quam difficile sit, cor malitia induratum ad formam disciplinae et speciem hone
Abbreviated transcription (Latin):
dat. Id est ut oculi uideant. au¬
res audiant. nares olfaciant. os
loquat᷑. manꝰ oꝑent᷑. pedes am¬
bulent: qͣtinꝰ neq tnsmutentur
officia m̃broꝵ. neq inordinate
ꝑmisceantur. Scdã ẽ custodia di-¬
sciplinȩ ingestu. ut unũqͦdq membrũ
id quod facit. eo mͦ atq m̃sura faci-¬
at. quo faciendũ ẽ id est nec plus.
nec minꝰ. nec alit̃ qua oportet faci¬
at. Quatinꝰ in accu suo. sic et diriga¬
tur & moueatur. ut in nulla un¬
qũa parte temꝑantiȩ limitẽ. aut
formam honestatis excedat. hoc
ẽ ut in paucis exemplificemꝰ. ride¬
re. sine aꝑtione dentiũ. uidere sine
defixione oculoꝵ. loqui sine ex¬
tensione manuũ. & intentatione
digitoꝵ. sine concortione labioꝵ.
sine iactatione capitis. sine eleua¬
tione suꝑcilior. Incedere sinemo¬
dulatione gressuũ. sine uentilatio¬
scapularũ. Sedere. sine diuaricati¬
one crurum. sine alt̾utra suꝑiectio¬

Expanded text:
dat. Id est, ut oculi videant, audat. Id est, ut oculi videant, aures audiant, nares olfaciant, os loquatur, manus operentur, pedes ambulent, quatenus neque transmutentur officia membrorum neque inordinate permisceantur. Secunda est custodia disciplinae in gestu, ut unumquodque membrum id quod facit, eo modo atque mensura faciat quo faciendum est, id est nec plus nec minus, nec aliter quam oportet, faciat. Quatenus in actu suo sic et dirigatur et moveatur, ut in nulla unquam parte temperantiae limitem aut formam honestatis excedat, hoc est ut id paucis exemplis probemus ridere sine apertione dentium. videre sine defixione oculorum, loqui sine extensione manuum et intentatione digitorum, sine contorsione labiorum, sine jactatione capitis, sine elevatione superciliorum; incedere sine modulatione gressuum, sinescapularum; sedere sine divaricatione crurum, sine alterutra superjectio