comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Tres itaq hȩ. in uno habitacło cõmanentes: morũ quidem diuiciis
plenȩ: s tam̃ reb pauꝑem uitã ducebant. Hȩc aut̃ quã prefatus
sum romula: aliam quã predixi condiscipłam suã. magnis uitȩ
meritis anteibat. Erat quippe mirȩ patienciȩ: sũmȩ obedien¬
tiȩ: custos oris sui ad silentiũ: studiosa ualde ad continuȩ ora¬
tionis usum. S quia plerũq hi quos iã ꝑfectos homines estimañ.
adhic in oculis sũmi opificis aliquid imꝑfectionis habent:
sicut sepe imꝑiti homines. necdum ꝑfecte sculpta sigilla conspi¬
cimꝰ .&. iam quasi ꝑfecta laudamꝰ: quȩ tam̃ ad huc artifex consi¬
derat et limat: laudari iã audit.&. tam̃ ea tundere melioran¬
do non desinit: hȩc quã prediximꝰ romula. ea qͣm greco uocabu¬
lo medici paralisin uocant molestia corꝑali ꝑcussa est. Multisq
annis in lectulo decubans. pene om̃i racebat menbrorũ officio

Expanded text:
Tres itaque hae in uno habitaculo commanentes, morum quidem divitiis Tres itaque hae in uno habitaculo commanentes, morum quidem divitiis plenam, sed tamen rebus pauperem vitam ducebant. Haec autem quam praefatus sum Romula aliam quam praedixi condiscipulam suam magnis vitae meritis anteibat. Erat quippe mirae patientiae, summae obedientiae, custos oris sui ad silentium, studiosa valde ad continuae orationis usum. Sed quia plerumque hi, quos jam homines perfectos aestimant, adhuc in oculis summi opificis aliquid imperfectionis habent, sicut saepe imperiti homines necdum perfecte sculpta sigilla conspicimus, et jam quasi perfecta laudamus, quae tamen adhuc artifex considerat et limat, laudari jam audit, et tamen ea tundere meliorando non desinit; haec quam praediximus Romula ea quam Graeco vocabulo medici paralysin vocant molestia corporali percussa est, multisque annis in lectulo decubans, pene omni jacebat membrorum officio
Abbreviated transcription (Latin):
ter agnoscerent. quod eã laudes in celo suscepissent. Cui rei mona¬
chus nr̃ interfuit qui nc̃ usq uiuit: & cũ magno fletu ad testari
solet: quia quousq corpꝰ eius sepulturȩ traderent. ab eorũ nari¬
bus. odoris illius flagrantia non recessit.
N eisdem quoq omeliis. rem narrasse me recolo: cui speciosus com¬
Cpresbit̾ ins̃ qui hanc nouerat. me narrante ad testatus est.
Eo nanq tempore quo monasteriũ petii: anus quedã redempta
nomine. in scĩmoniali habitu constituta: in urbe. hac iuxta be¬
ate mariȩ semꝑ uirginis ȩccłam manebat. hȩc illius erũdinis
discipła fuerat: quȩ magnis uirtutib pollens. suꝑ p̾nestinos mo¬
tes uitã heremiticã duxisse ferebat᷑. Huic aut̃ redemptȩ: due
in eodem habitu discipłȩ aderant. Una nomine romula: & altã
quȩ nc̃ adhuc suꝑest: quã quidem facie scio: s nomine nescio.

Expanded text:
ter cognoscerent quod eam laudes in coelo suscepissent. Cui rei monater cognoscerent quod eam laudes in coelo suscepissent. Cui rei monachus noster interfuit, qui nunc usque vivit, et cum magno fletu attestari solet, quia quousque corpus ejus sepulturae traderent, ab eorum naribus odoris illius fragrantia non recessit.In eisdem quoque Homiliis rem narrasse me recolo, quam Speciosus compresbyter meus, qui hanc noverat, me narrante attestatus est. Eo namque tempore quo monasterium petii, anus quaedam Redempta nomine, in sanctimoniali habitu constituta in urbe hac juxta beatae Mariae semper virginis ecclesiam manebat. Haec illius Herundinis discipula fuerat, quae magnis virtutibus pollens, super Praenestinos montes vitam eremiticam duxisse ferebatur. Huic autem Redemptae duae in eodem habitu discipulae aderant, una nomine Romula, et altera, quae nunc adhuc superest, quam quidem facie scio, sed nomine nescio.
Abbreviated transcription (Latin):
cram scripturã disceret: cũ sicut dixi litteras funditꝰ igno¬
raret. Studebat in dolore semꝑ grãs agere: ymnis dei
et laudib dieb ac noctib uacare. S cũ iam tempꝰ eẽt.
ut tanta eius patiencia remunerari debuisset: menbroꝵ
dolor ad uitalia rediit. Cunq se iã mottiꝑximũ agnouitt:
pere grinos uiros atq in hospitalitate susceptos. ãmonut
ut surgerent: & cũ eo psalmos ꝓ expectatione exitus decantarent. Cũq
cũ eis & ipse moriens psalleret: uoces psallentiũ repente cõpescuit cũ
terrore magni clamoris: dicens. Tacete. Nũquid non auditis. qͣntȩ re¬
sonant laudes in celo: Et dũ ad easdem laudes quas intꝰ audierat.
aurẽ cordis intenderet: sca illa anima carne soluta est. Qua scili¬
cet exeunte. canta illic flagrantia odoris asꝑsa est: ut om̃s illi qui
aderant. inestimabili suauitate replerentur: ita ut ꝑ hoc paten¬

Expanded text:
cram Scripturam disceret, cum, sicut dixi, litteras funditus ignocram Scripturam disceret, cum, sicut dixi, litteras funditus ignoraret. Studebat in dolore semper gratias agere, hymnis Deo et laudibus diebus ac noctibus vacare. Sed cum jam tempus esset ut tanta ejus patientia remunerari debuisset, membrorum dolor ad vitalia rediit. Cumque se jam morti proximum agnovit, peregrinos viros atque in hospitalitate susceptos admonuit ut sucum eis et ipse moriens psalleret, voces psallentium repente compescuit cum terrore magni clamoris, dicens: Tacete; nunquid non auditis quantae resonent laudes in coelo? Et dum ad easdem laudes quas intus audierat, aurem cordis intenderet, sancta illa anima carne soluta est. Qua scilicet exeunte, tanta illic fragrantia odoris aspersa est, ut omnes qui illic aderant inaestimabili suavitate replerentur, ita ut per hoc paten
Abbreviated transcription (Latin):
me ꝑmittant᷑. Unde in omeliis quoq eugłii. iã narrasse me
memini: quod in ea porticii quȩ euntib ad ȩccłam beati
clementis est ꝑuia. fuit quidã seruulus nomine: cuiꝰ quoq¬
te non ambigo meminisse. Qui quidem pauꝑ rebus: s meri¬
tis diues erat: quẽ longa egritudo dissoluerat. Nam ex quo
illũ scire potuimꝰ: usq ad finẽ uitȩ paraliticus iacebat. quid
dicã. quia stare non poterat: qui nũquã in lecto surgere uł
ad sedendũ. ualebat : Nũ quã manũ suã ad os ducere: nũ¬
quã se potuit in latus aliud declinare. Huic ad seruiendũ
mat᷑ cũ frẽ aderat: et quid qͥd ex elemosina potuisset acciꝰ¬
pere: hoc eorũ manib pauꝑib erogabat. Nequa qͣm litteras
nouerat: s scripturȩ sacrȩ sibimet codices emerat: et reli¬
giosos quosq in hospitalitate suscipiens. hos corã se legere

Expanded text:
me permittantur. Unde in Homiliis quoque Evangelii jam narrasse me me permittantur. Unde in Homiliis quoque Evangelii jam narrasse me memini quod in ea porticu quae euntibus ad ecclesiam beati Clementis est pervia, fuit quidam, Servulus nomine, cujus te quoque non ambigo meminisse, qui quidem pauper rebus, sed meritis dives erat, quem longa aegritudo dissolverat. Nam ex quo illum scire potuimus, usque ad finem vitae paralyticus jacebat. Quid dicam quia stare non poad sedendum valebat, nunquam manum suam ad os ducere, nunquam se potuit in latus aliud declinare. Huic ad serviendum mater cum fratre aderat, et quidquid ex eleemosyna potuisset accipere, hoc eorum manibus pauperibus erogabat. Nequaquam litteras noverat, sed Scripturae sacrae sibimet Codices emerat, et religiosos quosque in hospitalitate suscipiens, hos coram se legere
Abbreviated transcription (Latin):
ille respondit. Non. S illa talis. ueniat tecũ. Hec uͦ quã pe¬
tis: die te erit tricesimo secutura. His gͥ expletis: uisio apłi
assistentis et colloquentis. ablata est. At illa protinꝰ cunctȩ
congregationis adsciuit matrẽ : eiq quod uiderit. quid ue
audierit. indicauit. Tercio aut̃ die: cũ ea quȩ iussa fuerat
sorore. defuncta est. Illa uͦ quã ipsa poposcerat: die est cri¬
cesimo subsecuta. Quod factũ nunc usq in eodẽ monastĩo
manet memorabile: sicq hoc a precedentib matrib traditũ.
narrare illic subtilit̾ solent iuueniores quȩ nunc sunt scimo¬
males uirgines: acsi illo in tp̃r huic tam grandi miraculo
et ipse affuissent.
ed int̾ hȩc sciendum est: quia sepe animab exeuntibus
electorũ. dulcedo solet laudis celestis erũpere: ut dũ illa
libent̾ audiunt: dissolutionẽ carnis ab anima sentire mini¬

Expanded text:
ille respondit: Non, sed illa talis veniat tecum; haec vero quam peille respondit: Non, sed illa talis veniat tecum; haec vero quam petis, die erit trigesimo secutura. His itaque expletis, visio apostoli assistentis et colloquentis ei ablata est. At illa protinus cunctae congregationis accivit Matrem, eique quid viderit, quidve audierit, indicavit. Tertio autem die cum ea quae jussa fuerat sorore defuncta est; illa vero quam ipsa poposcerat die est trigesimo subsecuta. Quod factum nunc usque in eodem monasterio manet 393 memorabile, sicque hoc a praecedentibus Matribus traditum narrare illic solent subtiliter juniores quae nunc sunt sanctimoniales virgines, ac si illo in tempore huic tam grandi miraculo et ipsae adfuissent.ed inter haec sciendum est quia saepe animabus exeuntibus electorum, dulcedo solet laudis coelestis erumpere, ut dum illam libenter audiunt, dissolutionem carnis ab anima sentire mini
Abbreviated transcription (Latin):
tis annis. simplicitati cordis atq orationi dedita: larga indigen¬
mercedem reddere eius laborib decreusset: cancriulcere in
mãmilla ꝑcussa est. Nocturno aut̃ tp̃r. ante lectũ illius duo
candelabra lucere consueuerant: quia uidelicet amica lucis.
non solũ sp̃itales s etiã corꝑales tenebras odio habebat. Quȩ dũ
nocte quadã ex hac eadem iaceret infirmitate fatigata: iudit
beatũ petrũ apłm int̾ utraq candelabra. ante lectulũ suum
constitisse. Nec ꝑterrita timuit: s ex amore sumens audatiam
exultauit: eiq dixit. Quid est dñe ms̃: Dimissa sunt mͥ pec¬
cata mea: Cui ille benignissimi ut est uultus: inclinato ca¬
pite annuit dicens. Dimissa. Ueni. S quia quandã scimo¬
nialem feminã in eodem monast̾io precet̾is diligebat: ⁊ lico
galla subiunxit. Rogo. ut soror benedicta metũ ueniat. Cui

Expanded text:
tis annis simplicitati cordis atque orationi dedita, larga indigentis annis simplicitati cordis atque orationi dedita, larga indigennem jam mercedem reddere ejus laboribus decrevisset, cancri ulcere in mamilla percussa est. Nocturno autem tempore ante lectum ejus duo candelabra lucere consueverant, quia videlicet amica lucis, non solum spiritales, sed etiam corporales tenebras odio habebat. Quae dum nocte quadam ex hac eadem jaceret infirmitate fatigata, vidit beatum Petrum apostolum inter utraque candelabra ante suum lectum consistentem; nec perterrita timuit, sed ex amore sumens audaciam exsultavit, eique dixit: Quid est, Domine mi, dimissa sunt mihi peccata mea? Cui ille benignissimi ut est vultus, inclinato capite annuit, dicens: Dimissa; veni. Sed quia quamdam sanctimonialem feminam in eodem monasterio prae caeteris diligebat, illico Galla subjunxit: Rogo ut soror Benedicta mecum veniat. Cui
Abbreviated transcription (Latin):
marito tradita: in unius anni spacio. eius est morte uiduata Quã
dũ feruente mundi copia. ad iterandũ thalamũ et. opes & ȩtas
uocaret: elegit magis sꝑitalib nuptiis copularideo. in quib a lu¬
ctu incipitur. s ad gaudia ȩt̾na ꝑuenitur: qͣm carnalib nuptiis
subici. quȩ a leticia semꝑ incipiunt: & ad finẽ cũ luctu cendins.
Huic aut̃ cũ ualde ignea consparsio corporis inesset: ceperunt me¬
dici dicere: quia nisi ao amplexus uiriles rediret: calore nimio
contra naturã barbas esset habitura. Quod ita quoq post factũ ẽ.
S sc̃a mulier nichil ext̾nis deformitatis cimuit: quȩ int̾ioris spos¬
si speciem amauit: nec uerita est si hoc in illa fedaretur: quod
a celesti sponso in ea non amaret᷑. Max gͦ ut eius coniunx de¬
functus est: abiecto scłari habitu. ad omĩpotentis dĩ seruitium
sese apud beati petri apłi ȩccłam monastĩo tradidit: ibiq mul¬

Expanded text:
marito tradita, in unius anni spatio ejus est morte viduata. Quam marito tradita, in unius anni spatio ejus est morte viduata. Quam dum, fervente mundi copia, ad iterandum thalamum et opes et aetas vocarent, elegit magis spiritalibus nuptiis copulari Deo, in quibus a luctu incipitur, sed ad gaudia aeterna pervenitur, quam carnalibus nuptiis subjici, quae a laetitia semper incipiunt, et ad finem cum luctu tendunt. Huic autem cum valde ignea conspersio corporis inesset, coeperunt medici dicere, quia nisi ad amplexus viriles rediret, calore nimio contra naturam barbas esset habitura, quod ita quoque post factum est. Sed sancta mulier nihil exterioris deformitatis timuit, quae interioris sponsi speciem amavit, nec verita est si hoc in illa foedaretur, quod a coelesti sponso in ea non amaretur. Mox ergo ut ejus maritus defunctus est, abjecto saeculari habitu, ad omnipotentis Dei servitium sese apud beati Petri apostoli ecclesiam monasterio tradidit, ibique mul
Abbreviated transcription (Latin):
uultuũ suorũ luce uincebant. Qui exsplendoris eorũ claritate
ꝑculsus: quinam illi eẽnt. emissa cepit uoce clamare. Qua uo¬
ce etiã probus ep̃s cõmotus: intrantes eos aspexit &. agnouit:
atq eundem stridentẽ uagientẽq puerũ consolari cȩꝑit dicess.
Nloli timere: quia ad me sc̃s iuuenalis. et sc̃s eleutheriꝰ marci¬
res uenerunt. Ille aut̃ tantȩ uisionis nouitatẽ non ferens: cur¬
su concito extra fores fugit: atq eos quos uiderat. patri ac me-¬
dicis nunciauit. Qui conciti descenderunt: s egrũ quẽ relique¬
rant iam defunctũ inuenerunt: quia illi secũ culerant. quoꝵ
uisionẽ puer ferre non potuit qui hic remansit. Int̾ea neq¬
hoc silendũ arbitror: quod mͥ ꝑsonarũ grauiũ atq fideliũ est
relatione comꝑtum.
othorũ nanq temporib. galla huius urbis nobilissima puella.
sẏminachi consulis ac patricii filia. int᷑ adolescenciȩ tempora

Expanded text:
vultuum suorum luce vincebant. Qua splendoris etiam claritate vultuum suorum luce vincebant. Qua splendoris etiam claritate perculsus, quinam illi essent, emissa coepit voce clamare. Qua voce etiam Probus episcopus commotus, intrantes eos aspexit et agnovit, atque eumdem stridentem vagientemque puerum consolari coepit, dicens: Noli timere, fili, quia ad me sanctus Juvenalis et sanctus Eleutherius martyres venerunt. Ille autem tantae visionis novitatem non ferens, cursu concito extra fores fugit, atque eos quos viderat patri ac medicis nuntiavit. Qui concite descenderunt; sed aegrum quem reliquerant jam defunctum invenerunt, quia illi eum secum tulerant, quorum visionem puer ferre non potuit, qui hic remansit. ΚΕΦΑΛ. sonarum gravium atque fidelium est relatione compertum. Gothorum namque temporibus Galla hujus urbis nobilissima puella Symmachi consulis ac patricii filia, intra adolescentiae tempora
Abbreviated transcription (Latin):
uit: dicens quia ꝓpinquante uitȩ eus termino: eũ grauissima
dep̃ssit egritudo. Cuius pater nomine maximꝰ. pueris circũqͣq
transmissis. colligere medicos studuit: si fortasse eius molestiȩ
subuenire potuisset. S congregati ex uicinis locis undiq medi¬
ci: ad tactũ uenȩ denuntiauerunt eius exitũ citius affuturũ.
Cũ uͦ tam cempus refectionis incũberet: atq diei hora tardior
excreuisset: uenerandus ep̃s de ilorũ potius quã de sua salute
sollicitus: eos qui aderant ammonuit. cum suo sene patre in su¬
periores episcopii sui partes ascendere: seq post laborẽ reficiendo
reꝑare. Om̃s gͥ ascenderunt domũ: unus ei tantũmͦ paruulus relictꝰ
est puer: quẽ nunc quoq p̃dictus probus asserit suꝑesse. Qui dũ
lecto iacentis assisteret: subito aspexit intrantes ad uirũ dĩ qͦscdã
uiros. stolis candidis amictos: qui eundem quoq candorẽ uestiũ.

Expanded text:
vit, dicens quia, appropinquante vitae ejus termino, eum gravissima vit, dicens quia, appropinquante vitae ejus termino, eum gravissima depressit aegritudo. Cujus pater nomine Maximus, pueris circumquaque transmissis colligere medicos studuit, si fortasse ejus molestiae subvenire potuisset. Sed congregati ex vicinis locis undique medici, ad tactum venae denuntiaverunt ejus exitum citius adfuturum. Sed cum jam tempus refectionis incumberet, atque diei hora tardior excrevisset, venerandus episcopus de illorum potius quam de sua salute sollicitus, eos qui aderant admonuit cum suo patre in superioris episcopii sui partes ascendere, seque post laborem reficiendo reparare. Omnes igitur ascenderunt domum, unus ei tantummodo parvulus relictus est puer, quem nunc quoque praedictus Probus asserit superesse. Qui dum lecto jacentis assisteret, subito aspexit intrantes ad virum Dei quosdam viros stolis candidis amictos, qui eumdem quoque candorem vestium,
Abbreviated transcription (Latin):
quib hoc diceret: notisui qui illũ circũsteterant. requirebant.
Quib ille ammirando respondit dicens. Nũquid conuenisse hic¬
scõs apłos non uidetis beatos: Petrũ & paulũ pͥmos apłorũ nos
aspicitis : Ad quos iterũ conuersus. dicebat. Ecce uenio: ecce ue¬
nio. Atq int̾ hȩc uerba. anima reddidit: & quia ueracit̾ scõs apo¬
stolos uiderit. eos etiã sequendo testatus est. Quod plerũq contin¬
git iustis. ut in morte sua scõrũ precedentiũ uisiones aspiciant:
ne ipsam mortis suȩ penalẽ sentenciã ꝑtimescant: s dum eorũ
mentib int̾norũ ciuiũ societas ostenditur: a carnis suȩ cõpula.
sine doloris &. formidinis fatigatione. folilantur.
Iua de re neq hoc sileam: quod probus omĩpotentis dĩ famu¬
lus qui nunc in hac urbe monastĩo presto est qͦd appellatur re¬
nati. de ꝓbo patruo suo reatinȩ ciuitatis ep̃o. mͥ narrare consue¬

Expanded text:
quibus hoc diceret noti sui, qui illum circumsteterant, requirebant. quibus hoc diceret noti sui, qui illum circumsteterant, requirebant. Quibus ille admirando respondit, dicens: Nunquid hic convenisse sanctos apostolos non videtis? beatum Petrum et Paulum primos apostolorum non aspicitis? Ad quos iterum conversus, dicebat: Ecce venio, ecce venio; atque inter haec verba animam reddidit. Et quia veraciter sanctos apostolos viderit, eos etiam sequendo testatus est. Quod plerumque contingit justis, ut in morte sua sanctorum praecedentium visiones aspiciant, ne ipsam mortis suae poenalem sententiam pertimescant, sed dum eorum menti internorum civium societas ostenditur, a carnis suae copula sine doloris et formidinis fatigatione solvantur.Qua de re neque hoc sileam, quod Probus omnipotentis Dei famulus, qui nunc in hac urbe monasterio praeest, quod appellatur Renati, de Probo patruo suo Reatinae civitatis episcopo mihi narrare consue
Abbreviated transcription (Latin):
ret culpam: sibi etiã ministrari ꝑ illam recisabat necessaria.
Hic gͦ uenerabilis p̾̃sbiter. cũ longam uitȩ implesset ȩtatẽ:
anno quadragesimo ordinationis suȩ.i nardescente grauit̃
febre correptus: ad extrema deductus est. S cũ eũ p̃sbit̾a
sua conspiceret. solutis iam menbris quasi in morte disten¬
sum: si quod adhuc ei uitale spiramen ineẽt. narib eius
apposita curauit aure dmoscere. Quod ille sentiens cui¬
tenussimus inerat flatus: quantulo annisu ualuit. ut loqui
potuisset inferuescente spũ collegit uocẽ : atq erupit dicens.
Recede ame mulier: adhic igniculus uiuit: paleam colle. Ila
gͥ recedente: crescente uirtute corporis: cũ magna cȩpit leticia cla¬
mare: dicens. Bene ueniunt dñi mei: bene ueniunt dñi mei.
Quid ad tantillũ seruũ ur̃m estis dignati conuenire: Uenio. ue¬
nio: grãs ago: grãs ago. Cunq hoc iterata crebro uoce repeteret:

Expanded text:
ret culpam, sibi etiam per illam ministrari recusabat necessaria. ret culpam, sibi etiam per illam ministrari recusabat necessaria. Hic ergo venerabilis presbyter cum longam vitae implesset aetatem, anno quadragesimo ordinationis suae inardescente graviter febre correptus, ad extrema deductus est. Sed cum eum presbytera sua conspiceret solutis jam membris, quasi in morte distentum, si quod adhuc ei vitale spiramen inesset, naribus ejus apposita curavit aure dignoscere. Quod ille sentiens, cutenuissimus inerat flatus, quantulo adnisu valuit, ut loqui potuisset, infervescente spiritu collegit vocem atque erupit, dicens: Recede a me, mulier, adhuc igniculus vivit, paleam tolle. Illa igitur recedente, crescente virtute corporis, cum magna coepit laetitia clamare, dicens: Bene veniant domini mei; 389 bene veniant domini mei; quid ad tantillum servulum vestrum estis dignati convenire? venio, venio, gratias ago, gratias ago. Cumque hoc iterata crebro voce repeteret,
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ mox aꝑto tecto oratorii egressa: aspicientib fr̃ib penetra¬
uit celũ. Cuiꝰ tocirco animã. in colũbȩ specie apparuisse cre¬
dendũ est: ut omp̃s ds ex hac ipsa specie ostenderet: ei uir¬
ille quam simplici corde seruisset.¬
ed neq hoc sileam: quod uir uenerabilis abbas stephanꝰ.
qui non longe ante hoc hac in urbe defunctus est: quẽ
ipse etiã bene nosti. in eadem ꝓuincia nursie contigisse refe¬
rebat. Aiebat enĩ: quod illic presbit̾ quidam cõmissam sibi
nis accepti. presbiterã suam ut sororẽ diligens. s quasi hostẽ
cauens: ad se propius accedere nunqͣm sinebat: eamq sibunet ꝓ¬
pinquare nulla occasione ꝑmittebat: ac ab ea sibi cõmunionẽ
funditus familiaritatis absciderat. Habent quippe sc̃i uiri hoc
ꝓpriũ: nam ut semꝑ ab illicitis longe sint. a se plerũq etiam
licita abscidunt. Ende isdem uir. ne unqͣm ꝑ eam incurre¬

Expanded text:
quae mox, aperto tecto oratorii egressa, aspicientibus fratribus, penetraquae mox, aperto tecto oratorii egressa, aspicientibus fratribus, penetravit coelum. Cujus idcirco animam in columbae specie apparuisse credendum est, ut omnipotens Deus ex hac ipsa specie ostenderet quam simplici corde eiSed neque hoc sileam quod vir venerabilis abbas Stephanus, qui non longe ante hoc tempus in hac urbe defunctus est, quem ipse etiam bene nosti, in eadem provincia Nursiae contigisse referebat. Aiebat enim quod illic presbyter quidam commissam sibi nationis acceptae presbyteram suam ut sororem diligens, sed quasi hostem cavens, ad se propius accedere nunquam sinebat, eamque sibimet propinquare nulla occasione permittens, ab ea sibi communionem funditus familiaritatis absciderat. Habent quippe sancti viri hoc proprium; nam ut semper ab illicitis longe sint, a se plerumque etiam licita abscindunt. Unde idem vir, ne in aliquam per eam incurre
Abbreviated transcription (Latin):
rib tenebris premeret: int̾na nunqͣm luce destituit. Qui cũ
consolationem cordis. Cum uͦ iam anni quadragesimi fuissas
in cecitate tempus. exemptũ ei dñs lumen reddidit: uicinũ
suũ obitũ denunciauit: atq ut monasteriis circũquãq con¬
structis. uerbũ uitȩ p̃dicaret ammonuit: quatinꝰ corporis
recepto lumine: uisitatis in circu itu frĩb. cordis lum̃ appe¬
riret. Qui statim iussis obtemperans: frm̃ cenobia circuiuit:
mandata uitȩ quȩ agendo didicerat p̃dicauit. Quinto decimo
igitur die. ad monasteriũ suũ ꝑacta p̃dicatione reuersus est: ibi¬
q fr̃ib conuocatis: adstans in medio sacramentũ dñici corꝑis
& sanguinis sumpsit. Aloxq cũ eis mysticos psalmorũ cantus
exorsus est: qui illis psallentib orationi intentus. animã reddi¬
dit. Om̃s uͦ fr̃s qui aderant. ex ore eius exisse colũbam uideruss:

Expanded text:
ribus tenebris premeret, interna nunquam luce destituit. Qui cum ribus tenebris premeret, interna nunquam luce destituit. Qui cum consolationem cordis. Cum vero jam anni quadragesimi 388 fuisset in caecitate tempus expletum, ei Dominus lumen reddidit, et vicinum suum obitum denuntiavit, atque ut monasteriis circumquaque constructis verbum vitae praedicaret admonuit, quatenus corporis recepto lumine, visitatis in circuitu fratribus, cordis lumen aperiret. Qui statim jussis obtemperans, fratrum coenobia circuivit, mandata vitae quae agendo didicerat praedicavit. Quinto decimo igitur die ad monasterium suum peracta praedicatione reversus est, ibique fratribus convocatis astans in medio, sacramentum dominici corporis et sanguinis sumpsit, moxque cum eis mysticos psalmorum cantus exorsus est. Qui illis psallentibus orationi intentus animam reddidit. Omnes vero fratres qui aderant ex ore ejus exisse columbam viderunt,
Abbreviated transcription (Latin):
flagellando protexit: eiq dispensationis suȩ maximã et seueri¬
tatem seruauit & gr̾ãm: quantũq eum priꝰ flagellando diligeret:
post modũ ꝑfecte sanando monstrauit. Fius nanq oculos. per
quadraginta annorũ spaciũ continuȩ cecitatis tenebris p̾sit:
nullũ ei lumen. uł extremȩ uisionis apperiens. S quia nemo
in uerbere illius. grã se destituente subsistit: et nisi isdem mise¬
ricors pater qui penã irrogat pacientiã prestet. mox ꝑ impaci¬
entiam peccatũ nobis auget ipsa correptio peccatorũ: fitq mo¬
do miserabili. ut culpa nr̃a unde sperare debuit terminũ.
Inde sumat augmentũ: idcirco nostra ds infirma conspici¬
ens. flagellis suis custodiam ꝑmiscet: atq in ꝑcussione sua.
electis filiis nunc misericordit̾ iustus est: ut sint quib p̾ea
debeat iuste misereri. Unde uenerabilem senem dũ extio¬

Expanded text:
flagellando protexit, eique dispensationis suae maximam severiflagellando protexit, eique dispensationis suae maximam severitatem servavit et gratiam; quantumque eum prius flagellando diligeret, postmodum perfecte sanando monstravit. Ejus namque oculos per quadraginta annorum spatium continuae caecitatis tenebris pressit, nullum ei lumen vel extremae visionis aperiens. Sed quia nemo in verbere illius gratia se destituente subsistit, et nisi idem misericors Pater qui poenam irrogat patientiam praestet, mox per impatientiam peccatum nobis ipsa auget correptio peccatorum, fitque modo miserabili ut culpa nostra unde sperare debuit terminum, inde sumat augmentum; idcirco nostra Deus infirma conspiciens, flagellis suis custodiam permiscet, atque in percussione sua electis filiis nunc misericorditer justus est, ut sint quibus postea debeat juste misereri. Unde venerabilem senem dum exterio
Abbreviated transcription (Latin):
mex frĩb indicauit: & cucurrit. Iamq eundẽ frẽm suũ sepul¬
tum repperit: quẽ tam̃ ea hora qua uiderat. exisse de corꝑe inue
uidam aut̃ religiosus atq fidelissimꝰ uir.
adhuc mͥ in monastĩo posito narrauit: quod aliqui de siciliȩ par¬
tib nauigio romã petentes: in mari medio positi. cuiꝰdã serui
dei qui insamnio fuerat inclusus. ad celũ ferri aniña uidert̃.
Qui descendentes ad terrã. causamq an ita eẽt aucta ꝑscrutantes :
ilo die inuenerunt obisse dei famulũ: quo hunc ad regna cele¬
stia ascendisse cognouerunt.
ahiic in monastio meo positus: cuiusdam ualde uenerabilis ui¬
ri relatione cognoui. quod dico. Aiebat enĩ. quia uenerabilis pat̾
nomine spes. monasteriũ construxit in loco ubi uocabulũ cample
est: qui sexti ferme miliaris int̾iacente spacio. a uetusta nursiȩ
urbe disuingitur. Hunc omp̃s et misericors ds. ab et̃no uerbere

Expanded text:
mox fratribus indicavit, et cucurrit. Jamque, eumdem fratrem suum sepulmox fratribus indicavit, et cucurrit. Jamque, eumdem fratrem suum sepultum reperit, quem tamen ea hora qua viderat exiisse de corpore inveuidam religiosus atque fidelissimus vir adhuc mihi in monasterio posito narravit quod aliqui de Siciliae partibus navigio Romam petentes, in mari medio positi, cujusdam servi Dei qui in Samnio fuerat inclusus, ad coelum ferri animam viderunt. Qui descendentes ad terram, causamque an ita esset acta perscrutantes, illo die invenerunt obiisse Dei famulum, quo eum ad coelestia regna ascendisse cognoverunt.Adhuc in monasterio meo positus cujusdam valde venerabilis viri relatione cognovi quod dico. Aiebat enim quia venerabilis Pater nomine Spes, monasterium construxit in loco cui vocabulum Cample est, qui sexti ferme milliarii interjacente spatio a vetusta Nursiae urbe disjungitur. Hunc omnipotens et misericors Deus ab aeterno verbere
Abbreviated transcription (Latin):
Qui eandem quoq ascendentẽ animã intuens: mentis laxato
sinii. quasi sub imo solis radio. cunctũ in suis oculis mundum
didici: quia duo nobiles uiri atq ext̾ĩorib studiis eruditi germa¬
ni fr̃s. quorũ unus speciosus. alt̾ uͦ gregorius dicebat᷑. enis se re¬
gule in scã conũsatione tradiderunt: qͦs isdem uenerabilis pat̾.
in monastĩo qͦd iuxta terracinensem urbem construxerat. fecit
habitare. Qui multas quidem pecunias in hoc mundo posse¬
derant: s cuncta pauꝑib pro animarũ suarũ redẽptione lar¬
giti sunt: &. in eodem monastĩo ꝑmanserunt. Quorũ unus sci¬
licet speciosus. dũ ꝓ utilitate monasterii iuxta capuanã urbẽ
missus fuisset: die quadã frat̃ eius gregorius. cũ fr̃ib ad mensã
sedens atq conuescens. ꝑ sp̃m subleuatus aspexit: uidit speciosi
germani sui animã. tam longe a se positi. de corꝑe exire. Quod

Expanded text:
Qui eamdem quoque ascendentem animam intuens, mentis laxato Qui eamdem quoque ascendentem animam intuens, mentis laxato sinu quasi sub uno solis radio cunctum in sudidici quia duo nobiles viri atque exterioribus studiis eruditi, germani fratres, quorum unus Speciosus, alter vero Gregorius dicebatur, ejus se regulae in sancta conversatione tradiderunt. Quos isdem venerabilis Pater in monasterio quod juxta Terracinensem urbem construxerat fecit habitare; qui multas quidem pecunias in hoc mundo possederunt, sed cuncta pauperibus pro animarum suarum redemptione largiti sunt, et in eodem monasterio permanserunt. Quorum unus, scilicet Speciosus, dum pro utilitate monasterii juxta Capuanam urbem missus fuisset, die quadam frater ejus Gregorius, cum fratribus ad mensam sedens atque convescens, per spiritum sublevatus aspexit et vidit Speciosi germani sui animam, tam longe a se positi, de corpore exire. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
Uolla ut opinor huic alligationi ratio Petrus.¬
obsistit: in qua ex reb uisibilib cogimur credere quod
Gregorius.
aulo suꝑius questus es. morientis cuiusdã egredientẽ¬
te animã non uidisse: s hoc ipsũ iam culpe fuit: qd̾ cor¬
poreis oculis. rem uidere inuisibilem quesisti. Nã multi no¬
strorũ. mentis oculũ pura fide. et uberi oratione mundan¬
tes: egredientes e carne animas. frequent̾ uiderunt. Unde
mͥ nunc necesse est. uł qualit̾ egredientes animȩ uisȩ sint.
uł qͣnta ipse dũ egrederent᷑ uiderint enarrare: quatinꝰ flu¬
ctuanti animȩ. qͦd plene ratio non ualet. exẽpla suadeant:
N setundo nanq huius operis libro iam affatus sum: quod uir
uenerabilis benedictus. sicut a fidelib eius discipłis agnoui.
longe a capuana urbe positus: germani eiusdem urbis ep̃i ani
inam. nocte media in globo igneo. ad celũ ferri ab angłis asperit.

Expanded text:
PETR. Nulla, ut opinor, huic allegationi ratio PETR. Nulla, ut opinor, huic allegationi ratio obsistit, in qua ex rebus visibilibus cogimur credere quod GREGORIUS. Paulo superius questus es, morientis cujusdam egredientem animam te non vidisse; sed hoc ipsum jam culpae fuit, quod corporeis oculis rem videre invisibilem quaesisti. Nam multi nostrorum mentis oculum fide pura et ubere oratione mundantes, egredientes e carne animas frequenter viderunt. Unde nunc mihi necesse est vel qualiter egredientes animae visae sint, vel quanta ipsae dum egrederentur viderint enarrare, quatenus fluctuanti animo, quod plene ratio non valet, exempla suadeant. In secundo namque hujus operis libro jam praefatus sum quod vir venerabilis Benedictus, sicut a fidelibus ejus discipulis agnovi, longe a Capuana urbe positus, Germani ejusdem urbis episcopi animam nocte media in globo igneo ad coelum ferri ab angelis aspexit.
Abbreviated transcription (Latin):
Uac in re si cor paratũ tuȩ dilectionis inuenio: in alligatione
minime laboro. Numquionã sc̃i apłi et martyres. xp̃i. p̃sentem
uitã despicerent: in morte carnis animas ponerent: nisi certio¬
rem animarũ uitã subsequi scirent: Tu uͦ ipse inquies: quia
uitam animȩ in corꝑe manentis. ex motib corporis agnoscis: &
ecce hi qui animas in morte posuerunt: atq animarũ uitam
post mortẽ carnis esse crediderunt: cotidianis miraculis cho¬
ruscant. Ad extincta nanq eorũ corꝑa. uiuentes egri uenuns
et sanantur: periuri ueniunt et demonio uexant᷑: demoni¬
aciueniunt & liberantur: leꝓsi ueniunt & mundant᷑: defe¬
runtur mortui & suscitant᷑. Pensa itaq eorũ animȩ qualiter
uiuunt illic ubi uiuunt: quorũ hic & mortua corꝑa in tot
miraculis uiuunt. Si gͥ uitã animȩ manentis in corpore.
dep̃hendis ex motu menbrorũ: cur non ꝑpendis uitã ani¬
mȩ post corpus. etiã ꝑ ossa mortua in uirtute miraculorũ

Expanded text:
ac in re si cor paratum tuae dilectionis invenio, in allegatione minime laboro. Nunquidnam sancti apostoli et martyres Christi praesentem vitam despicerent, et in mortem carnis animas ponerent, nisi certiorem animarum vitam subsequi scirent? Tu vero ipse inquies quia vitam animae in corpore manentis ex motibus corporis agnoscis; et ecce hi qui animas in mortem posuerunt, atque animarum vitam postmortem carnis esse crediderunt, quotidianis 384 miraculis coruscant. Ad exstincta namque eorum corpora viventes aegri veniunt, et sanantur; perjuri veniunt, et daemonio vexantur, daemoniaci veniunt, et liberantur; leprosi veniunt, et mundantur; deferuntur mortui, et suscitantur. Pensa itaque eorum animae qualiter vivunt illic ubi vivunt, quorum hic mortua corpora in tot miraculis vivunt. Si igitur vitam animae manentis in corpore deprehendis ex motu membrorum, cur non perpendis vitam animae post corpus, etiam per ossa mortua in virtute miraculorum?
Abbreviated transcription (Latin):
e ens nimirũ crescit in iudicio: quod nc̃ animarũ sola pꝰmo¬
dum si etiam corporũ beatitudine ꝑfriuint᷑: ut ipsa quoq carne
gaudeant inqua dolores ꝓ dño cruciatusq ꝑtulerunt. Pro hac
quippe geminata eorũ gła: scriptũ est. In terra sua duplicia posli¬
debunt. Hinc etiã ante resurrectionis diem: de sc̃orũ animabus
scriptũ est. Date sunt illis singłe stolȩ albȩ: & dictũ est illis ut re¬
quiescerent tempꝰ adhuc modicã: donec impleatur numerus conser
uorũ et fr̃m eorũ. Qui itaq nc̃ singłas acceperunt: binas in uidicio
stolas habituri sunt: qr mͦ animarũ cantũmͦ: tunc aut̃ animarũ
simul & corporũ gloria letabuntur.
Petrus.
Ws sentio. S uelim scire quonã mͦ agitur: quod plerũq morien¬
tes multa predicunt.¬

Expanded text:
in judicio, quod nunc animarum sola, postmodum vero etiam corporum beatitudine perfruentur; ut in ipsa quoque carne gaudeant, in qua dolores pro Domino cruciatusque pertulerunt. Pro hac quippe geminata eorum gloria scriptum est: In terra sua duplicia possidebunt . Hinc etiam ante resurrectionis diem de sanctorum animabus scriptum est: Datae sunt illis singulae stolae albae; et dictum est illis ut requiescerent tempus adhuc modicvorum et fratrum eorum . Qui itaque nunc singulas acceperunt, binas in judicio stolas habituri sunt, quia modo animarum tantummodo, tunc autem animarum simul et corporum gloria laetabuntur. PETR. Assentio; sed velim scire, quonammodo agitur quod plerumque morientes multa praedicunt
Abbreviated transcription (Latin):
Gregorus.
Sur condescendentẽ tẽ infirmitati ꝓximorũ ȩquanimit᷑
non feram: cũ paulus dicat. omĩb omĩa factus sũ. ut os̃
facerem saluos : Quod ipse qͦq dũ ex condescensione caritatis ege¬
ris: in hac re amplius uenerari debes: in qua morẽ egregii pre¬
dicatoris imitaris. Petrus.

Expanded text:
GREGOR. Cur condescendentem te infirmitati proximorum aequanimiter non feram, cum Paulus dicat: Omnibus omnia factus sum, ut omnes facerem salvos ? Quod ipse quoque dum ex condescensione charitatis egeris, in hac re amplius venerari debes, in qua morem egregii praedicatoris imitaris. ΚΕΦΑΛ.
Abbreviated transcription (Latin):
qͣntos in locis alus ab animȩ morte suscitauit. Petrus.
ta eẽ ut doces: et manifesta ratio. & ꝓlatũ cõngruũ testimo¬
nium declarat. Sed queso ut de uita tanti patris ad narra¬
tionis ordinem redeas. Gregorius.

Expanded text:
quantos in locis aliis a morte animae suscitavit. Petr. quantos in locis aliis a morte animae suscitavit. Petr. Ita esse ut doces, et manifesta ratio, et prolatum congruum testimonium declarat. Sed quaeso ut de vita tanti Patris ad narrationis ordinem redeas. Gregor.
Abbreviated transcription (Latin):
cio p̃tereundum non est: quia cũ laborem suuĩsme fruc¬
tu esse considerant: in loco alio ad laborem cũ fructu mi
grant. Ende ille quoq egregius p̃dicator qui dissolis
cupit et cũ xp̃o esse: cui uiuere ap̃s est. et mori lucrum:
qui certamina passionum non solum ipse appetit. sed ad tole
randa hȩc & alios accendit: damasci ꝑsecutionẽ passus. ut po¬
tusset euadere. murum funcm. sportam quesiuit: sẽq latenter
deponi uoluit. Num qͥd nam paulũ mortem dicimꝰ timiusse: ꝙͣ
se ipse ꝓ ihu amore testatur appetere: S cum in eodem loco
minorem frlictum sibi adesse conspiceret. et grauem laborẽ:
ad laborem se alibi cum fructu seruauit. fortis et enĩ prelia¬
tor dĩ. deneri uitra claustra noluit: certaminis campũ que¬
siuit. Unde isdem quoq uenerabilis benedictus. si libentet
audis. cicius agnoscis: quia si illos ipse indocibiles deseruit:

Expanded text:
tio praetereundum non est, quia cum laborem suum sine fructio praetereundum non est, quia cum laborem suum sine fructu esse consgrant. Unde iste quoque egregius praedicator qui dissolvi cupit, et cum Christo esse: cui vivere Christus est, et mori lucrum , qui certamina passionum non randa haec et alios accendit, Damasci persecutionem passus, ut posset evadere, murum, funem, sportamque quaesivit , seque latenter deponi voluit. Nunquidnam Paulum mortem dicimus timuisse, quam se ipse pro amore Jesu testatur appetere ? Sed cum in eodem loco minorem sibi fructum adesse conspiceret et gravem laborem, ad laborem se alibi cum fructu servavit. Fortis etenim praeliator Dei teneri intra claustra noluit, certaminis campum quaesivit. Unde idem quoque venerabilis Benedictus, si libenter audis, citius agnoscis, quia non tantos ipse indociles deseruit,
Abbreviated transcription (Latin):
sequidem s suꝑ semet ipsum fuit. Eterq gͦ ad se rediit: qn
et ille ab errore operis se collegit ad cor: et iste a contemplatio¬
nis culmine ad hoc rediit. quod in intellectu communi ut pͥ
fuit. Uenerabilis gͥ benedictus. in illa solitudine habitauit
secum: in qͣntum se intra cogitationis claustra custodiuit.
Nam quocienscũq hunc contemplationis ardor in altũ ra¬
puit: se ꝓculdubio sub se reliquit. Petrus.
lacet quod dicis. Sed queso respondeas: si deserere fratres
debuit. quos semel suscepit.
Gregorius.
t ego petre existimo. ibi ad unati equanimit̾ portandi st̃
mali ubi inueniuntur aliqui qui adiuuentur boni. Nam
ubi om̃imodo fructus debonis deest: fit aliqͣndo de ma¬
lis labor suꝑuacuus: maxime si euicine sausȩ suppetant.
quem custodiendũ staret: qui om̃s unanimit̾ se ꝑsequen¬
tes cerneret: Et sepe agitur in animo ꝑfector.quod silen¬

Expanded text:
se quidem, sed super semetipsum fuit. Uterque ergo ad se rediit, quando se quidem, sed super semetipsum fuit. Uterque ergo ad se rediit, quando et ille ab errore operis se collegit ad cor, et iste a contemplationis culmine ad hoc rediit, quod in intellectu communi et prius fuit. Venerabilis igitur Benedictus in illa solitudine habitavit secum, in quantum se intra cogitationis claustra custodivit: nam quotiescunque hunc contemplationis ardor in altum rapuit, se procul dubio sub se reliquit. Petr. lacet quod dicis: sed quaeso respondeas, si deserere fratres debuit, quos semel suscepit. Gregor. Ut ego, Petre, existimo, ibi adunati aequanimiter portandi sunt mali, ubi inveniuntur aliqui qui adjuventur boni. Nam ubi omnimodo de bonis fructus deest, fit aliquando de malis labor supervacuus; maxime si e vicino causae suppetant, quem custodiendum staret, qui omnes unanimiter se persequentes cerneret? Et saepe agitur in animo perfectorum quod silen
Abbreviated transcription (Latin):
ea ciuium adhesit: porcos pauit: quos et manducare siliqͣs
uideret et esuriret: qui tamen cũ postmodũ cepit cogidare
bona quȩ ꝑdidit. scriptũ de illo est. in se reuersus dixit: qͣn¬
ti mertennarii in domo patris mei habundant panibus:
Si igitur secũ fuit: unde ad se reduit: Hunc gͦ uenerabi¬
lem uirum. secum habitasse dixerim: qura in sua semper
custodia cirtũspectus. ante oculos conditoris se semꝑ aspici¬
angło ecductus fuisset: quia ad se reuersus dyxit. ñc̃ scio uere
quia misit dñs angłm suum: et eripuit me de manu heroois.
et de om̃i expectatione plebis iudeorum: Gregorius.
Iob modis petre extra nos ducimur: quia aut ꝑ cogitatiõis
lapsum sub nosmet ipsos recedimus: aut ꝑ contemplationis
grãm. suꝑ nosmet ipsos leuamur. Ille itaq qui porcos pauit:
uagatione mentis et immundiciȩ. sub semet ipso cecidit: iste
uͦ quem angelus soluit. eiusq ment̾e in extasi rapuit: extra

Expanded text:
ea civium adhaesit, porcos pavit, quos et manducare siliquas ea civium adhaesit, porcos pavit, quos et manducare siliquas viderit, et esuriret, qui tamen cum postmodum coepit cogitare bona quae perdidit, scriptum de illo est: In se reversus dixit: Quanti mercenarii in domo patris mei abundant panibus ! Si igitur secum fuit, unde ad se rediit? Hunc ergo venerabilem virum secum habitasse dixerim, quia in sua semper custodia circumspectus, ante oculos Conditoris se semper aspiciangelo eductus fuisset? Qui ad se reversus dixit: Nunc scio vere quia misit Dominus angelum suum, et eripuit me de manu Herodis, et de omni exspectatione plebis Judaeorum . Gregor. Duobus modis, Petre, extra nos ducimur: quia aut per cogitationis lapsum sub nosmetipsos recidimus, aut per contemplationis gratiam super nosmetipsos levamur. Ille itaque qui porcos pavit, vagatione mentis et immunditia sub semetipsum cecidit; iste vero quem angelus solvit, ejusque mentem in exstasim rapuit, extra
Abbreviated transcription (Latin):
uobis patrem querite: quia me post hȩc habere minune po¬
testis. Tunc ad locum dilectȩ solitudinis redit: & solus insu¬
ꝑni spectatoris oculis habitauit secum.
Minus patent̾ intelligo: quid nã sit habitauit secũ. Gregouꝰ.
Qi sc̃s uit contra se unanimit̾ conspirantes. suȩq conu̾sati¬
oni longe dissimiles. coactos du sub se tenere uoluisset: for¬
tasse sui uigoris usum. et modum tͣnquillitatis excedẽt: atq
a contemplationis lumine. mentis suȩ oculum declinasset.
Dumq cotidie illoꝵ incorrectione fatigatus. minꝰ curaret
sua: et seforsitan derelinqueret: et illos non inueniret. Nam qͦci¬
eus ꝑ cogitationis motum. niie extra nos ducimur: et nos sumꝰ.
et nobiscũ non sumus: quia nosmet ipsos minime udentes. ꝑ
alia uagamur. An illum secũ fuisse dicimꝰ qu in longinquam
regionem abut: portionem qͣm acceꝑat consumpsit: uni in

Expanded text:
mores Patrem vobis quaerite, quia posthac me habere minime pomores Patrem vobis quaerite, quia posthac me habere minime potestis. Tuncque ad locum dilectae solitudinis rediit, et solus in superni spectatoris oculis habitavit secum. Petr. Minus patenter intelligo, quidnam sit, Habitavit secum. Gregor. Si sanctus vir contra se unanimiter conspirantes, suaeque conversationi longe dissimiles, coactos diu sub se tenere voluisset, fortassis sui vigoris usum et modum tranquillitatis excederet, atque a contemplationis lumine suae mentis oculum declinasset. Dumque quotidie illorum incorrectione fatigatus minus curaret sua, et se forsitan relinqueret, et illos non inveniret. Nam quoties per cogitationis motum nimium extra nos ducimur, et nos sumus, et nobiscum non sumus, quia nosmetipsos minime videntes, per alia vagamur. An illum secum fuisse dicimus, qui in longinquam regionem abiit, portionem quam acceperat consumpsit, et uni in
Abbreviated transcription (Latin):
accusare ceperunt. quia hunc sibi preesse poposcerant: qr
scilicet tortitudo. in norma eius rectitudinis offendebat.
Cunq sibi sub eo conspicerent illicita non licere. et sedole¬
rent assueta relinquere: durumq eẽt quod in mente ue¬
teri. cogebantur noua meditari: sicut prauis morib sẽꝑ
grauis est uita bonor: tractare de eius aliquid morte conati
sunt. Qui inito consilio: uenenum uino miscuerunt. E cum
uas uitreum in quo ille pestifer potus habebatur. recum¬
et uas quod longius tenebatur. eodem signo rupit. Sicq
confractum est: acsi in illo uase mortis. ꝓcruce lapidem
dedisset. Intellexit ꝓtinus uir dĩ quia potũ mortis habu¬
erat: quod portare non potuit signũ uitȩ. Atq ilico sur¬
rexit: et uultu placido. mente tͣnquilla. conuocatos fr̃s
allocutus est dicens. Alisereatur uestri ft̃s. om̃ipocens ds.
ur̃is ac meis morib non conueniret: Ite: et iuxta mores ur̃os.

Expanded text:
accusare coeperunt, quia hunc sibi praeesse poposcerant: quorum accusare coeperunt, quia hunc sibi praeesse poposcerant: quorum scilicet tortitudo in norma ejus rectitudinis offendebat. Cumque sibi sub eo conspicerent illicita non licere, et se dolerent assueta relinquere, durumque esset quod in mente veteri cogebantur nova meditari, sicut pravis moribus semper gravis est vita bonorum, tractare de ejus morte aliqui conati sunt, qui inito consilio venenum vino miscuerunt. Et cum vas vitreum, in quo ille pestifer potus habebatur, recumet vas quod longius tenebatur, eodem signo rupit: sicque confractum est, ac si in illo vase mortis, pro cruce lapidem dedisset. Intellexit protinus vir Dei, quia potum mortis habuerat, quod portare non potuit signum vitae: atque illico surrexit, et vultu placido, mente tranquilla convocatos fratres allocutus est, dicens: Misereatur vestri, fratres, omnipotens Deus; is, quia vestris ac meis moribus minime conveniret? Ite, et juxta vestros
Abbreviated transcription (Latin):
S qͥa ꝓlati testi moni clausulam reserasti: queso ut de ui¬
ca iusti debeas ea que sunt inchoata ꝑcurrere. Gregoriꝰ.
Decedente igitur temptatione: uir dei quasi spinis erutis. ex¬
culta terra. de uirtutum segete feracius frumentum dedit.
Preconio itaq eximio conu̾sationis: celebre nomen eiꝰ habe¬
batur. Non longe aut̃ monasterium fuit: cuus congregati¬
onis pat̾ defunctus est: om̃isq ex illo congregatio. ad eũdẽ
uenerabilem benedictum uenit: et magnis p̾cibus ut ei
preesse deberet petiit. Qui diu negando distulit: suis illo¬
rumq fr̃m morib conuenire non posse p̾dixit: s uictus
qͣndoq p̾cibus. assensum dedit. Cunq in eodem monast̾io
regularis uitȩ custodiam teneret: nulliq ut pͥus ꝑ auctus
illicitos. indextra leuaq parte deflectere a conu̾sationis
itinere liceret: suscepti fr̃s insane seuientes. semet ipsos pͥꝰ

Expanded text:
prolati testimonii claustra reserasti, quaeso ut de viprolati testimonii claustra reserasti, quaeso ut de vita justi debeas ea quae sunt inchoata, percurrere. CAPUT III. ecedente igitur tentatione, vir Dei quasi spinis erutis exculta terra de virtutum segete feracius fructus dedit. Praeconio itaque eximiae conversationis celebre nomen ejus habebatur. Non longe autem monasterium fuit, cujus congregationis Pater defunctus est, omnisque ex illo congregatio ad eumdem venerabilem Benedictum venit, et magnis precibus ut eis praeesse deberet, petiit. Qui diu negando distulit, suis illorumque fratrum moribus se convenire non posse praedixit: sed victus quandoque precibus assensum dedit. Cumque in eodem monasterio regularis vitae custodiam teneret, nullique ut prius per actus illicitos in dexteram laevamque partem deflectere a conversationis itinere liceret; suscepti fratres insane saevientes semetipsos prius
Abbreviated transcription (Latin):
tum: quia mutauit incendium. Ex quo uidelicet tempore.
sicut post discipłis ipse ꝑhibebat. ita in illo est temptatio uo¬
luptatis elounta: ut tale inse aliquid minime sentiret. Ce¬
perunt pꝰmodum multiiam mundum relinquere: atq ad
eius magisteriũ festinare. Liber quippe temptationis uicio: iu¬
re iam factus est uirtutũ magister. Unde & ꝑ moysen p̃cipit᷑:
ut leuitȩ a uiginti qͥnq annis &. supͣ. ministrare debeant:
ab anno uͦ qͥnquagesimo. custodes uasoꝵ fiant. Petrus
am quidem ꝓlati testimonu mͥ aliqͣntũ intellectus int̾lu¬
cet: sed tam̃ hoc planius postulo exponi. Gregorius.
iquet petre quod in iuuentute. cariis temptatio ferueat:
ab anno aut̃ quinqͣgesimo. calor corporis frigescat. Uasa aũ
sacra: sunt fidelium mentes. Electi gͦ cum adhuc in tẽpta¬
tione sunt. subesse eos ac seruire necesse est: & obsequis la¬
borib q fatigari. Sum uͦ iam mentis etate tͣnquilla. calor

Expanded text:
tum, quia mutavit incendium. Ex quo videlicet tempore, tum, quia mutavit incendium. Ex quo videlicet tempore, sicut post discipulis ipse perhibebat, ita in eo est tentatio voluptatis edomita, ut tale aliquid in se minime sentiret. Coeperunt postmodum multi jam mundum relinquere, atque ad ejus magisterium festinare. Liber quippe a tentationis vitio, jure jam factus est virtutum magister. Unde et per Moysen praecipitur , ut levitae a viginti quinque annis et supra ministrare debeant: ab anno vero quinquagesimo custodes vasorum fiant. Petrus. Jam quidem prolati testimonii mihi aliquantum intellectus interlucet: sed tamen hoc plenius exponi postulo. Gregorius. Liquet, Petre, quod in juventute carnis tentatio ferveat, ab anno autem quinquagesimo calor corporis frigescat: vasa autem sacra sunt fidelium mentes. Electi ergo cum adhuc in tentatione sunt, subesse eos ac servire necesse est, et obsequiis laboribusque fatigari: cum vero jam mentis aetate tranquilla calor