comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
accipiendum est. quia homo
sibi ad qui suut. mortem deserenꝰ
dm̃. & adquirit qui non redit
Deus mortem non fecit. Sed
etiam illud non minus uerũ:
uita & mors adño dõ est. Uita scili¬
cet adonante mors auindicante.
ltem quodixi donatum cuius epłam
refellebam rogasse ut imperator in¬
teripsum et cecilianum transma¬
rinos epõs uidices daret. nom ip-¬
sum sed alium donatum. eiusdẽ
tamen scismatis hoc fecisse proba¬
biluis inuenitur. Ille aut̃ non
erat castaginiensis donatistarũ
ept̃ sed acasis nigris: qui tamen
primus apud cartaginem ipsũ
nefarium scisma cõmifit. Nec
sane donatus cartaginensis ut xͥa-¬
ni rebaptizarentur instituit.
quod eim instituisse crediderã
quando euis epłẽ respondebam.
Nec de libro sapientiȩ ipse ab¬
stulit demectia sententia uerba
adrem necessaria. ubi cum scri¬
ptum sit qui baptitatur amor¬
tuo & tterum tangit illum qͥd
proficit lauatio euis. iste sic po¬

Expanded text:
acci- piendum est, quia homo acci- piendum est, quia homo sibi adquisiuit mortem deserens deum et adquirit, qui non redit deus mortem non fecit. sed etiam illud non minus uerum est: uita et mors a domino deo est, uita scilicet a donante, mors a uindicante. Item quod dixi Donatum, cuius epistulam refellebam, rogasse, ut imperator inter ipsum et Caecilianum transmarinos episcopos iudices daret, non ipsum, sed alium Donatum, eiusdem tamen scismatis, hoc fecisse probabilius inuenitur. ille autem non erat Carthaginiensis Donatistarum episcopus, sed a Casis Nigris, qui tamen primus apud Carthaginem ipsum nefarium scisma conmisit. nec sane Donatus Carthaginiensis, ut Christiani rebaptizarentur, instituit — quod ego eum instituisse credideram, quando eius epistulae respondebam — nec de libro Sapientiae ipse abstulit de media sententia uerba ad rem necessaria, ubi, cum scriptum sit: qui baptizatur a mortuo et iterum tangit illum, quid proficit lauatio eius? iste sic po
Abbreviated transcription (Latin):
xpi eẽ credatur. Qui nos contra
dicimus. In hoc libro in quo dixi
quodam loco de apło petro quod
in illo tanquam inpetram sunda¬
ta sit ȩccłia. Qui sensus etiam
cantatur ore multoꝵ inuersib
beatissimi ambrosu. ubi degallo
gallinatio ait. Hoc ipsa petre ec¬
cliȩ canente culpam diluit. S¬
nescio me postea sȩpissime sic ex¬
posuisse quod adño dictum est.
Tues petrus & super hanc petͣm
ȩdificabo eccłiam meam. ut suꝑ
hc̃ intellegeretur quem confessꝰ
est petrus dicens. Tues xp̃e fili¬
us dĩ uiui. ac sic petrus abhac
petra appellatus. personam eccłe
figuraret quȩ super hanc pecͣm
gdificatur. & accipit claues reg¬
ni cęloꝵ. Non enu dictum:
illi iues petra. sod iuez petrus.
Petra aut̃ erat xp̃ẽ. Quemẽ¬
fessus sẏmon. sicut & tota ecłia
confitetur. dictus est petrus.
Harum aut̃ duarum sententia¬
rum. quȩ sit probabilior eligat
lector. Alio loco dixi. nullius
moetem deus querit. Quod sic

Expanded text:
Christi esse credatur: cui nos contChristi esse credatur: cui nos contdicimus in hoc libro. In quo dixi quodam loco de apostolo Petro, quod in illo tam- quam in petra fundata sit ecclesia. qui sensus etiam cantatur ore multorum in uersibus beatissimi Ambrosi, ubi de gallo gallinacio ait: hoc ipse, petra ecclesiae, canente culpam diluit. sed scio me postea saepissime sic exposuisse, quod a domino dictum est: tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo ecclesiam meam, ut super hunc intellegeretur, quem confessus est Petrus dicens: tu es Christus, filius dei uiui, ac sic Petrus ab hac petra appellatus personam ecclesiae figuraret, quae super hanc petram aedificatur et accepit claues regni caelorum. non enim dictum illi est: tu es petra, sed: tu es Petrus. petra autem erat Christus, quem confessus Simon, sicut et tota ecclesia confitetur, dictus est Petrus. harum duarum autem sententiarum quae sit probabilior, eligat lector. Alio loco dixi: nullius mortem deus quaerit. quod sic
Abbreviated transcription (Latin):
olens enim etiam causam dona-¬
tistarum ad ipsius humillimi
uulgi et omĩno imꝑitoꝵ atq irio¬
tarum noticiam peruenire et
eoꝵ quantum fieri pernos poᷤ¬
set inherere memoriȩ. psalmũ
qui eis cantaretur perlatinas
luteras feci. sedusq ad .ii. litterã
quales abecedarias appellant.
Tres uero ultimas omisi. sed ꝑ
eis nouissimum quasi epilogum.
adiuncxi tanquam eos mat̾ ad¬
loqueretur aedesia. Ypopsalina
etiam quid responderetur & ꝓe-¬
mium causa est quod nichilomi
nus cantatur ñ sunt in ordine
luterarum. E arum quippe
ordo incipit post premium.
Idõ aut̃ non aliquo carmini
genere id fieri uolui. neme ne¬
cessitas metrica ad aliqua ũba
quȩ uulgo minussunt usitata
compelleret. Iste psalmus. sic
incipit. Om̃s qui gaudetis
depace. modo uerum uidicate.
donati. qui partis donati secun¬
dus posł maiorinum ep̃s ap̃d
cartaginem fuit. eodem presbi¬
teru mei tempr̃ scripsi. In
qua epła ille agit ut non nisi
uieius communione baptisma

Expanded text:
olens etiam causam Donatistarum ad ipsius humillimi uulgi et omnino inperitorum atque idiotarum notitiam peruenire et eorum, quantum fieri per nos posset, inhaerere memoriae, psalmum, qui eis cantaretur, per latinas litteras feci, sed usque ad U litteram, quales abecedarias appellant. tres uero ultimas omisi, sed pro eis nouissimum quasi epilogum adiunxi, tamquam eos mater adloqueretur ecclesia. ypopsalma etiam, quod respondetur, et prooemium causae, quod uoluimus ut cantaretur, non sunt in ordine litterarum; earum quippe ordo incipit post prooemium. ideo autem non aliquo carminis genere id fieri uolui, ne me necessitas metrica ad aliqua uerba, quae uulgo minus sunt usitata, conpelleret. 2. Iste psalmus sic incipit: Omnes qde pace, modo verum judicate; Donati, qui partis Donati secundus post Majorinum episcopus apud Carthaginem fuit, eodem presbyterii mei tempore scripsi; in qua epistola ille agit, ut non nisi in ejus communione baptisma
Abbreviated transcription (Latin):
dei meritum etiam ipsum eẽ
donum dĩ. nec putaui queren¬
dum eẽ. nec dixi. E alio loco.
Cuius enim miseretur inꝗͣ.
facit eum bñ operari. & quẽ
obdurat. relinquit eum ut
male operetur. S & illa mi¬
scdia predddenti merito fidĩ
tribuitur. & is ta obditratio
precedentium pietati. Quod
quidem uerum est. sx ad huc
querendum erat. utrum et¬
in meritum fidei demiscłia
dĩ ueniat. Id est utrum ista
mĩa idõ tantum modo fiat
inhomine quia fidelis est. an
etiam facta fuerit ut sidelis
eẽt. Legimus enim dicente
fidelis eram. Fideli ergo datur
quidam. sed data est etiam ut eẽt
fidelis. Rectissime itaq alio loco
ineodem libro dixi. qm̃ si non
ex operibus sed miscdia dĩ. & uo¬
camur ut credamus. & creden-¬
tibus prestatur ut bene opere¬
mur. Non est gentibus ista in¬
uidenda misccłia. quamius
minus ibi diligenter de illa
quȩ perdĩ propositum sit uoca¬
tione tractauerim. Hic liber
sic incipit. Sensus hu sunt

Expanded text:
dei meritum etiam ipsum esse dei meritum etiam ipsum esse donum dei nec putaui quaerendum esse nec dixi. Et alio loco: cuius enim miseretur, inquam, facit eum bene operari, et quem obdurat, relinquit eum, ut male operetur. sed et illa misericordia praecedenti merito fidei tribuitur et ista obduratio praecedenti inpietati. quod quidem uerum est, sed adhuc quaerendum erat, utram-et meritum fidei de misericordia dei ueniat, id est utrum ista misericordia ideo tantummodo fiat in homine, quia fidelis est, an etiam facta fuerit, ut fidelis esset. legimus enim dicente fidelis eram. fideli ergo datur quidem, sed data est etiam, ut esset fidelis. rectissime itaque alio loco in eodem libro dixi: quoniam si non cx operibus, sed misericordia dei et uocamur, ut credamus, et credentibus praestatur, ut bene operemur, non est gentibus ista inuidenda misericordia, quamuis minus ibi diligenter de illa, quae per dei propositum fit, uocatione tractauerim. Hic liber sic incipit: Sensus hi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
post dixi. nr̃m est enim crede
& uelle. illus aut̃ dare creden-¬
tibus & uolentibus facultatem.
quidem sed ea regula. & utrum¬
que ipsius est. quia ipse preparat
uoltntatem. & utrũq nr̃m qͥa
non sit nisi uolentibus nobis.
Ac deinde subiunxi. manifestũ
es ł ergo non uolentis neq cur¬
rentis s⁊ miserentis dĩ eẽ. quod
bñ operamur. omĩno uerissimũ
est. se parum de ipsa uocatione
disserui. quȩ fit. scđm proposi¬
cum łi. Non enim om̃iũ qui
uocantur talis ẽ. s tantum
dlectore: Ac ꝑhoc quod etiam
postea dixi. quia neq uelle pos¬
summus nisi uocemur. & cũ post
uocationem uoluerimus ñsuf¬
ficit uoluntas nr̃a & cursus
nr̃. nisi deus & iures currenti¬
bus debeat & perducat quo uo¬
dixi. sicut enim in his quosele¬
git deus non opera sed fides in¬
chort meritum. ut ꝑmunus
dei bñ operentur. sic inhis quoᷤᷤ
dampnat infidelitas & impie¬
tas inchoat pene meritum.
ut ꝑ ipsam penam etiam male
operentur. uerissime q̃ixi sed fi¬

Expanded text:
post dixi, Nostrum est enim credere et velle; illius autem, dare credentibus et volentibus facultatem rum est quidem, sed eadem regula; et utrumque ipsius est, quia ipse praeparat voluntatem; et utrumque nostrum, quia non fit nisi volentibus nobis. ac deinde subiunxi: manifestum est ergo non uolentis neque currentis, sed miserentis dei esse, quod bene operamur, omnino uerissimum est. sed parum de ipsa uocatione disserui, quae fit secundum propositum dei; non enim omnium, qui uocantur, talis est, sed tantum per hoc, quod etiam postea dixi: quia neque uelle possumus, nisi uocemur, et cum post uocationem uoluerimus, non sufficit uoluntas nostra et cursus noster, nisi deus et uires currentibus praebeat et perducat, quo uodixi: sicut enim in his, quos elegit deus, non opera, sed fides incoat meritum, ut per munus dei bene operentur, sic in his, quos damnat, infidelitas et inpietas incoat poenae meritum, ut per ipsam poenam etiam male operentur, uerissime dixi, sed fi
Abbreviated transcription (Latin):
eF. quod sentiebam id quod
dictum esł. caro concupiscit ad¬
uersus spm̃. Q spc̃ aduersus
carnem. Hec enum inuicem
aduersantur. ut non ea quȩ
uultis illa faciatis. ad eos ꝑti¬
nere qui sublege sint. nondũ
subgrã. Adhuc enim non intel¬
lexeram hȩc uerba. et illis qui
sub grã sunt non sub lege. prop¬
terea conuenire quia & ipsi
concupiscentias carmis contra
quas spũ concupiscunt. quam¬
ius eis non consentiant nollent
tamen ullas habere si possent.
Q idõ ñ quȩcumq uolunt faci¬
unt. quia uolunt eis carere
nec possunt. Tunc enĩ eas non
habebunt. quando nec corrup¬
tibilem carnem. Hic liber sic¬
sic incipit. Causa propter quã
seripsit apl̃s. adgalathas. hȩc ÷¬

Expanded text:
est, quo sentiebam id quod est, quo sentiebam id quod dictum est, Caro concupiscit aduersus spiritum, spiritus aduersus carnem; haec enim inuicem aduersantur, ut non ea, quae uultis, faciatis, ad eos pertinere, qui sub lege sunt, nondum sub gratia. adhuc enim non intellexeram haec uerba et illis, qui sub gratia sunt, non sub lege, propterea conuenire, quia et ipsi concupiscentias carnis, contra quas spiritu concupiscunt, quamuis eis non consentiant, nollent tamen illas habere, si possent. non ideo, non quaecumque uolunt faciunt, quia uolunt eis carere nec possunt. tunc enim eas non habebunt, quando nec corruptibilem carnem. Hic liber sic incipit: Causa, propter quam scribit apostolus a l Galatas, haec
Abbreviated transcription (Latin):
pax aut̃ quareconciliemur dõ.
sic accipiendum est. ut tamen
sciamus etiam utrumq ad gene¬
talem d̃ĩ grãm ꝑcinere. quomͦ
in popło dei altud specialiter
isrł. aliud iudas. &. tamen uir¬
umq generaliter ifrł. Item cũ
exponerem quid ergo lex. tus¬
gressionis grã ꝓposita est ita
dis tinguendum putam ut int̾
rogatio eẽt quid ergo. ac dein¬
de responsio. lex trans gressiois
grã proposita est. Quod quidem.
non abhorret auero. Si melior mͥ
iudetur ista distinctio. ut interro¬
gatio sit. Quid ergo lex. u & infe¬
ratur responsio. Ransgressionis
grã proposita est. Quod autem
dixi. ordinatissime itaq subiun¬
git. Quod si spũ ducimim. non
adhuc estis sub lege ut intellega¬
mus eos ẽẽ. sub lege quoꝵ spc̃
ita concupiscit. aduersus car¬
nem. ut non ea quȩ uolunt fa¬
ciant. id est ñ se teneant inuic¬
tos incaritate uisticiȩ. s acon¬
cupiscente aduersum se carne
uncantur. Hoc exillo sensum

Expanded text:
pax autem, qua reconciliamur deo, pax autem, qua reconciliamur deo, sic accipiendum est, ut tamen sciamus etiam utrumque ad generalem dei gratiam pertinere, quomodo in populo dei aliud specialiter Israhel, aliud ludas, et tamen utrumque generaliter Israhel. item cum exponerem: quid ergo? lex transgressionis gratia proposita est, ita distinguendum putaui, ut inter- rogatio esset: quid ergo? ac deinde responsio: lex transgressionisa proposita est . Quod quidem non abhorret a vero; sed melior mihi videtur ista distinctio, ut interrogatio sit, Quid ergo lex? et inferatur responsio, Transgressionis gratia proposita est. Quod autem dixi: Ordinatissime itaque subjunxit, « Quod si spiritu ducimini, non adhuc estis sub Lege » : ut intelligamus eos esse sub Lege, quorum spiritus ita concupiscit adversus carnem, ut non ea quae volunt faciant; id est, non se teneant invictos in charitate justitiae, sed a concupiscente adversum se carne vincantur ; hoc ex illo sensu
Abbreviated transcription (Latin):
osł hunc librum. exposui
eiusdem apłi epłam adga¬
lathas. non qcarptim id est
aliqua pret̃ mutens. sed conti¬
nuant̃ & totam. Panc autem
expositionem. uno uolumine
comprehendi. Inquo illud qd̃
dictum est. priores ergo apłi
ueraces qui non abhominibios.
sed adõ per hominem mississt̃
talem. uerax etiam nouissimꝰ
iam dm̃ post resurrectionẽ
eius missus est. propter in mor¬
talitatem dic tum est. totuin
iam dm̃ qui post resurrectio¬
duinitatem semꝑ inmortalẽ
aqua non quam recessit. inqͣ¬
totus deus erat. & cum moriturus
adhuc erat. Hunc autem sensum.
sequentia manifestant. Ad iunxi
enim dicens. Priores sunt cȩt̾i
id est mortalem. nouissimus est.
patrem. quasi iam .xp̃c iħc non
sit homo. Sequitur enim. Qui
fuscitauit illum amortuis. ut
hinc appareret. cur dixerit neq
ꝑ hominem. Proinde propt̃ in¬
mortalitatem iam nunc nonhõ
eum uiderunt qui uiderunt
euntem incęlum. Item quod dixi
grã dĩ est. qua nobis donantite.
peccata ut reconciliemur adõ.

Expanded text:
ost hunc librum exposui eiusdem apostoli epistulam ad Galatas non carptim, id est aliqua praetermittens, sed continuanter et totam; hanc autem expositionem uno uolumine conprehendi. In quo illud, quod dictum est: priores ergo apostoli ueraces, qui non ab hominibus, sed a deo per hominem missi sunttalem; uerax etiam nouissimusiam deum post resurrectionem eius missus est, propter inmortalitatem dictum est: totum iam deum, qudiuinitatem semper inmortalem, a qua numquam recessit, totus deus erat, et cum moriturus adhuc erat. hunc autem sensum sequentia manifestant. adiunxi enim dicens: priores sunt ceteri id est mortalem; nouissimus est patrem, quasi iam Iesus Christus non sit homo. sequitur enim: qui suscitauit illum a mortuis, ut hinc appareret, cur dixerit: neque per hominem. proinde propter inmortalitatem iam nunc non homeum uiderunt, qui uiderunt euntem in caelum. Item quod dixi: gratia dei est, qua nobis donantur peccata, ut reconciliemur deo;
Abbreviated transcription (Latin):
derent ueritatem. quȩ ꝑ dñm
urm̃ p̃dicabatur. & demonstłat᷑
sicut sexta die homo factus ẽ ad
imaginẽ dĩ. Quod quia noluer̃.
habent series quini impressam
imaginẽ principis scłi : & non
Et quia eloquiũ dñi argentũ

Expanded text:
derent veritatem, quae per Domderent veritatem, quae per Domum praedicabatur, et demonstrabatur, sicut sexta die homo factus est ad imaginem Dei . Quod quia noluerunt, habent sexies quini impressam imaginem principis saeculi, et nEt quia eloquium Domini argentu
Abbreviated transcription (Latin):
uod dñs deuidadixit. bonũ
erat illi non nasci: utrũ in
hac uita ut usitate locutussit.
Non enĩ pot̾ bonũ ẽẽ aliquid ei
qui non ẽ. Et siquisquã conten¬
dit eẽ aliquã uitã ante istã. ñ
uidȩ tantũ ut nasceretur. sed
nulli expedire conuincitur. an
diabolo dicit ñ nasci ad peccatũ.
an &iã bonũ illi erat. ut xp̃o¬
ñ nasceret᷑ ꝑ uocationẽ : ne eẽt
apostata. XLi. sc̃c lxxuiui.
uod dñs triguita argenteis
uenditus ẽ. significauit ꝑiu
dam iudeos iniquos qui sequen¬
tes carnalia & temporalia quę
adquinꝙ sensus ꝑtinent corꝑis.
xp̃m habere noluerunt. Quod
quia serta etate mundi fecerunt:
secies quini eos tanquã pretium
uenditi dnĩ accepisse significa¬
tũ ẽ. Quo tẽꝑe :talibus in sultat
ꝓpħa dicens. E ilii hominũ quo¬
usq graues corde. ut quid di¬
ligitis uanitatẽ & quęritis men¬
daciũ. a ut siquinꝙ ętatibus
fuisset aliqua ęxcusatio sequen¬
de uanitatis. ł sexta conprehen¬

Expanded text:
uod Dominus de Juda dixit, Bonum erat illi non nasci, utrum in hanc vitam? ut usitate locutus sit. Non enim potest bonum esse aliquid ei, qui non est. Et si quisquam contendit esse aliquam vitam ante istam, non Judae tantum ut nasceretur, sed nulli expedire convincitur. An diabolo dicit non nasci ad peccatum? An etiam bonum illi erat ut Christo non nasceretur per vocationem, ne esset apostata? XLI. Ib. XXVI, 15. Quod Dominus triginta argenteis venditus est, significat per Judam Judaeos iniquos, qui sequentes carnalia et temporalia, quae ad quinque sensus pertinent corporis, Christum habere noluerunt: quod quia sexta mundi aetate fecerunt, sexies quinos eos tanquam pretium venditi Domini accepisse significatum est. De quo tempore talibus insultat propheta dicens, Filii hominum, quousque graves corde? utquid diligitis vanitatem, et quaeritis mendacium ? ut si quinque aetatibus fuisset aliqua excusatio sequendae vanitatis, vel sexta comprehen
Abbreviated transcription (Latin):
istos eugłio preposuit. Sed quia
eugłiũ sicut dicit apłs testimo¬
nium habet alege & ꝓpħis.
illis credendo. posse eos significat
ad eugłm ꝑuenire. Sicut aliolo¬
co ipse dñs dicit: sicrederetis mosysi
crederetis & michi. Iile enĩ de
me scripsit. Deniq ad hoc ꝑtinet.
quod etiã postea dicit. Si mõsen
& ꝓpħas. non audiunt : neꝙ si
quis ex mortuis resurrexerit credea¬
illo quod resurrecturus eẽt a
mortius : quibus non credendo.
utiq nec x põ uolunt credere
mudto minus ergo cuilibet posst̃
credere. quia mortuis resurre¬
xerit : quando ei non credunt
cuiꝰ resurrectionem moses et
telligi potest ista narratio: ut
lazarum dñm significari acci¬
piamus. iacentemꝰ ad ianuam
illius diuttis: quia se ad aures¬
nis namilitate deiecit. Cupien̾¬

Expanded text:
istos Evangelio praeposuit; sed quia istos Evangelio praeposuit; sed quia Evangelium, sicut dicit Apostolus, testimonium habet a Lege et Prophetis , illis credendo posse eos significat ad Evangelium pervenire: sicut alio loco ipse Dominus dicit, Si crederetis Moysi, crederetis et mihi: ille enim de me scripsit . Denique ad hoc pertinet quod etiam postea dicit, Si Moysen et Prophetas non audiunt, neque si quis ex mortuis resurrexerit, credeillo quod resurrecturus esset a mortuis, quibus non credendo utique nec Christo volunt credere. Multo minus ergo cuilibet possunt credere qui a mortuis resurrexerit, quando ei non credunt, cujus resurrectionem Moyses et telligi potest ista narratio, ut per Lazarum Dominum significari accipiamus, jacentem ad januam illius divitis, quia se ad auresnis humilitate dejecit: cupien
Abbreviated transcription (Latin):
ando premonuit. ut sibi ami¬
cos facerent : & qui se ipsum
pasci uestiri. hospitio recipi.
uisitari. inuno quoque minoꝵ
suoꝵ liberatoris bonitate dig¬
natus ẽ. Qtiamquã illa recẽp¬
tio utrum statu post istam
uatam fiat. an insine scło. in
resurrectione mortuoꝵ. atq
ultima retributione uidicui:
non minima questio ẽ. Sed
quandolibet fiat: certe detali¬
bus qualis illediues insinua¬
tur. nulla scriptura fieri pol¬
licetur. Quinq aut̃ fr̃s quos
habere se dicit indomo patͥs
sui : tudeos significat. Appel¬
lati enĩ sunt quinq q̃uia
sub lege detinebantur. quł ꝑ
mosen data ẽ. qui libros qͥnq¬
conseripsit. Quod uero lazariun
petit muti ad fr̃s suos : sensit se
utiq indignũ. qui testi moniũ
ꝑnibeat ueritati. E tquia non
inpetrauerat paululum sibi
refrigerari : multo minus credit
relaxari seposse ab inferis. ad p̃di¬
cationem ueritatis. Quod abra¬
ham dicit si uolunt credero.
habent mõsen & ꝓpħas : non

Expanded text:
o praemonuit ut sibi amio praemonuit ut sibi amicos facerent, et qui seipsum pasci, vestiri, hospitio recipi, visitari in unoquoque minorum suorum, liberatoris bonitate dignatus est. Quanquam illa receptio, utrum statim post istam vitam fiat, an in fine saeculi in resurrectione mortuorum atque ultima retributione judicii, non minima quaestio est: sed quandolibet fiat, certe de talibus qualis ille dives insinuatur, nulla Scriptura fieri pollicetur. Quinque autem fratres quos habere se dicit in domo patris sui, Judaeos significant. Appellati enim sunt quinque, quia sub Lege detinebantur quae per Moysen data est, qui libros qcripsit. Quod vero Lazarum petit mitti ad fratres suos, sensit se utique indignum qui testimonium perhibeat veritati: et quia non impetraverat paululum se refrigerari, multo minus credit relaxari se posse ab inferis ad praedicationem veritatis. Quod Abraham dicit, Si volunt credere, habent Moysen et Prophetas, non
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ dicit adea loca in quibus
torquentur impu. uistos etiã
si uelint non posse transire:
quid aliud significat. nisi pꝰ
hano uitam ita receptis incarce¬
re. ut non inde ȩxeant donec
reddant nouissimũ quadrantẽ.
ꝑ incõmutabilem diuine senten¬
tiȩ nullum aurilium miscđĩȩ
posse preberi auistis. etiam si
eam uelint prebere : Quo am¬
mo ͥ et scilicet. ut in hac uita
homines subueniant quibus
possunt: ne postea etiam si opti¬
me recepti fuerint. eis quos dili¬
gunt opitulari nonualeant. Lilud
eiñ quod scriptum ẽ. ut & ipsi re¬
cipiant uos intaber nacula ęter¬
na: non de suꝑbis & inmisericor¬
dibus scriptum ẽ. qualis iste di¬
ues fuisse demonstratur. quod
recipi a sc̃ĩs in illa tabernacula
mereantur : sed dehis qui sibi
amicos officiossimis operibus
miscđiȩ fecerint. Quamquam
nec ipsos iusti uelut propria
potestate quasi gratificando re¬
cipiant : sed pmissione atꝙ ꝑ¬
missione uluis. qui eos confilio¬

Expanded text:
autem dicit, ad ea loca in quibus autem dicit, ad ea loca in quibus torquentur impii, justos, etiam si velint, non posse transire, quid aliud significat, nisi post hanc vitam ita receptis in carcere, ut non inde exeant donec reddant novissimum quadrantem , per incommutabilitatem divinae sententiae, nullum auxilium misericordiae posse praeberi a justis, etiam si eam velint praebere? Quo admonet scilicet ut in hac vita homines subveniant quibus possunt, ne postea etiam si optme recepti fuerint, eis quos diligunt opitulari non valeant. Illud enim quod scriptum est, Ut et ipsi recipiant vos in aeterna tabernacula , non de superbis et immisericordibus scriptum est, qualis iste dives fuisse demonstratur, quod recipi a sanctis in illa tabernacula mereantur; sed de his qui sibi amicos officiosissimis operibus misericordiae fecerint: quanquam nec ipsos justi velut propria potestate quasi gratificando recipiant; sed promissione atque permissione illius qui eos consili
Abbreviated transcription (Latin):
dñs inista narratione dicit ui¬
dere delonginquo. atq sentire
deatoꝵ requiem : quo sane tran¬
sire ñpossunt. Quod aut̃
ri. cũ inflãma utiq totus arde¬
ret : significat quod scriptũ ẽ.
Nors & uita : in inanibus lingue. ⁊
& quia ore confessio fit ad sa¬
lutem: quod ꝑsuꝑ biã
ille non fecit. E.x tremum aut̃
digiti : uel minimam oꝑationẽ
miscđiȩ significat. qua ꝑ spm̃
recepisti bona inuita tua : illud
tangitur quia felicitatem dilex̃
scłi : nec aliam uitam preter
illam. in qua suꝑbus tumebat
actamauit. Laxarum aut̃
mala dicit recepisse: quia in¬
tellexit huius uite mortalita¬
tem. labores. dolores. & erum¬
nas: penas ẽẽ peccati. Dequo
scriptum ẽ. E ramus & nos
naturaliter filii ire: sicut et
cȩceri. De quo iterũ scriptũ ẽ.
Nec infantem cuius ẽ umius
diei uita suꝑ terram mundũ
ẽẽ apeccato: quia om̃s utiq in
adam moriinur. qui factus ẽ
transgressione mortalis. Quod

Expanded text:
Dominus in ista narratione dicit viDominus in ista narratione dicit videre de longinquo atque sentire beatorum requiem, quo sane transire non possunt. Quod autem ri, cum in flamma utique totus arderet, significat quod scriptum est, Mors et vita in manibus linguae : et quia ore confessio fit ad salutem , quod per superbiam ille non fecit. Extremum autem digiti, vel minimam operationem misericordiae significat, qua per Recepisti bona in vita tua, illud tangitur, quia felicitatem dilexit saeculi, nec aliam vitam praeter istam in qua superbus tumebat, adamavit. Lazarum autem mala dicit recepisse, quia intellexit hujus vitae mortalitatem, labores, dolores, et aerumnas, poenas esse peccati: de quo scriptum est, Eramus et nos naturaliter filii irae, sicut et caeteri ; de quo iterum scriptum est, nec infantem cujus est unius diei vita super terram mundum esse a peccato , quia omnes utique in Adam morimur , qui factus est transgressione mortalis. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
Propitius esto michi peccatori.
Desiderat tamen saturari demi¬
cis quȩ cadunt demensa diuitis:
iacens ad ianuam. Non enĩ d̾mit¬
tebatur adepulabatur eius : qui
nec bõne illis utebatur. Nec egen¬
ti dabat tanquam scriba claues
habens regni celoꝵ: nec ipse in¬
trans. nec alios intrare ꝑmitten.
Uicȩ sunt enĩ cadentes demensa
diuitis. quedam uerba legis. quȩ
illi iactantes. quasi ꝓiciebant
interrã. cũ suꝑbę popło loque¬
rentur. Elceras confessiones
peccatoꝵ : uelut mali limores.
auisceribus intimis foras erũpen¬
tes. Canes qui ea lingebant.
nequissimi homines amantes
peccataꝰ quilata lingua etiam
laudare non cessant oꝑa mala:
quȩ inse alius gemens & confiten᷑
detestatur. Sinus abraham. re¬
quies beatoꝵ pauperũ. quors
ẽ regnum cęloꝵ: quo posthanc
uitãm recipiuntur. Sepultura
inferni. pęnarũ ꝓfunditas:
quȩ suꝑbos & misericordes pꝰ
hanc uitã uorat. Quos tam̃

Expanded text:
Propitius esto mihi peccatori . Propitius esto mihi peccatori . Desiderat tamen saturari de micis quae cadunt de mensa divitis jacens ad januam. Non enim admittebatur ad epulas ejus, qui nec bene illis utebatur, nec egenti dabat; tanquam Scriba claves habens regni coelorum, nec ipse intrans, nec alios intrare permittens . Micae cadentes de mensa divitis, sunt quaedam verba Legis, quae illi jactantes quasi projiciebant in terram, cum superbe populo loquerentur. Ulcera, sunt confessiones peccatorum, velut mali humores a visceribus intimis foras erumpentes. Canes qui ea lingebant, nequissimi homines amantes peccata, qui lata lingua etiam laudare non cessant opera mala, quae in se alius gemens et confitens detestatur. Sinus Abrahae, requies beatorum pauperum, quorum est regnum coelorum, in quo post hanc vitam recipiuntur. Sepultura inferni, poenarum profunditas, quae superbos et immisericordes post hanc vitam vorat. Quos tamen
Abbreviated transcription (Latin):
erat diues: & in duebatur
purpura & bysso. & epula¬
baitur cotidie splendide. &cetera.
Per allegoriam sic accipi possunt.
ut indiuite in telligantur. suꝑbi
udȩoꝵ: ignorantes dĩ uisticiam.
& suã uolentes constituere. Pur¬
pura & byssus : dignitas regni ẽ.
Etauferetur inquit auobis res¬
nũ dĩ : & dabitur genti facientĩ
iusticiam. E pulatio spiendida
iactantiã legis ẽ in qua głabãtur:
plus ad ponpam eationis abut¬
entes ca. quã ad necessitatẽ salutis
utentes. Mendicus aut̃ nomine
latarus. quod inter pretatur ad¬
uitus : significat ingentem ueluti
gentilem aliquem. aut publicanũ
Qui tanto magis adiuuatur : ꝗͣto
minus desuarũ facultatũ copia¬
ꝑresunit. Tales erant duo qui
orabant in templo: unus publica¬
nus. & alius phariseus : Diues gͥ
dicit tanquam saciatus iusticia.
non inter illos beatos numerand.
qui esuriunt & sitiunt. iusticiã:
grãs tibi ago. quia non sum siẽ
publicanus iste. P auꝑ aut̃ qui
se aduiuari desiderat dicit.

Expanded text:
erat dives, et induebatur purpura et bysso, et epulabatur quotidie splendide, et caetera. Per allegoriam sic accipi possunt, ut in divite intelligantur superbi Judaeorum, ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere . Purpura et byssus, dignitas regni est. Et auferetur, inquit, a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti justitiam . Epulatio splendida, jactantia Legis est, in qua gloriabantur plus ad pompam clationis abutentes ea, quam ad necessitatem salutis utentes. Mendicus autem nomine Lazarus, quod interpretatur Adjutus, significat indigentem, veluti gentilem aliquem aut publicanum, qui tanto magis adjuvatur, quanto minus de suarum copia facultatum praesumit. Tales erant duo qui orabant in templo; unus publicanus, et alius pharisaeus. Dives ergo dicit tanquam satiatus justitia, non inter illos beatos numerandus qui esuriunt et sitiunt justitiam : Gratias tibi ago, quia non sum sicut publicanus iste. Pauper autem qui se adjuvari desiderat, dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
rectionem iustoꝵ anme uiuunt
cũ dõ. Tanto enĩ uerius ubiq
ds̃ ẽ : quanto nullo rontinetur
loco. Sicut & latroni dictumẽ.
Hodie mecũ eris inꝑadiso Un¬
de ñ. quã recessit dĩ filius : quã¬
uis ab hominib ꝑ susceptam
carnem. inciuitate uidȩoꝵ tan¬
ta pateret᷑. xxxuii ꝑs cc

Expanded text:
rectionem justorum animae vivunt rectionem justorum animae vivunt cum Deo. Tanto enim verius ubique est Deus, quanto nullo continetur loco, sicut et latroni dictum est, Hodie mecum eris in paradiso : unde nunquam recessit Dei filius, quamvis ab hominibus per susceptam carnem in civitate Judaeorum tanta pateretur. XXXIX.
Abbreviated transcription (Latin):
miscdiȩ atꝙ humilitatis. quam¬
ius minima. & si non disciplina
& ꝑseuerantia uitȩ bonȩ:ͥ saltem
passiones sunt dñĩ exinsirmita¬
te carnis : quã ꝓnobis suscipe¬
re dignatus ẽ. Canes gͦ qui ea
unguebant : gentes sunt. quos
nomines peccatores & inmun¬
dos. dicebant uidei. Et tamen
passiones añ in sacramentis
corꝑis & sanguinis eius : ꝑ totũ
iam orbem suauitate deuotissi¬
nȩ intelligetur secretum patris:
quo passionem resurgens assũptꝰẽ
dñs. Quo eum portatũ ab angłis
rõ dictũ credo: quia ipsam re¬
ceptionem qua insecretum patͥs
ab̾cessit. angłi annuntiauerunt
discipulis intuentibus. Dicendo
enim. Quid statis aspicientes in
Num÷ quid aliud dixerunt.
Nisi mlo modo posse oculos
hominum. usꝙ in ulud penet᷑¬
re secretum quo ibat dñs. cũ
inconspectu discipuloꝵe ferret᷑
incȩlum. iam cętera scđ̾m suꝑio¬
rem expositionem accipi posst̃.⁊
quia secretum patris bene in¬
telligitur: ubi &iam ante resur¬

Expanded text:
iae atque humilitatis, quamvis minima et sine disciplina et perseverantia vitae bonae, saltem passiones sunt Domini ex infirmitate carnis, quam pro nobis suscipere dignatus est. Canes ergo qui ea lingebant, Gentes sunt, quos homines peccatores et immundos dicebant Judaei, et tamen passiones Domini in Sacramentis corporis et sanguinis ejus, per totum jam orbem suavitate lambunt devotissihae intelligitur secretum Patris quo post passionem resurgens assumptus est Dominus: quo eum portatum ab Angelis ideo dictum puto, quia ipsam receptionem qua in secretum Patris abscessit, Angeli annuntiaverunt discipulis intuentibus. Dicendo enim, Quid statis aspicientes in coelum ? quid aliud dixerunt, nisi nullo modo posse oculos hominum usque in illud penetrare secretum quo ibat Dominus, cum in conspectu discipulorum ferretur in coelum? Jam caetera secundum superiorem expositionem accipi possunt: quia secretum Patris bene intelligitur, ubi etiam ante resur
Abbreviated transcription (Latin):
sanguine passionis & pi inpri¬
mo aduentu indulgentia pecc̃oꝵ
datur. Et mane hocdie tempe
precedente uenturus ẽ. Faciem
gͦ cȩli iudicare nostis. signa aut̃
tempoꝵ non potestis. u signa
tempoꝵ dixit de aduentu suo
uel passione. Cui simile ẽ ro¬
seum cęlum uesꝑe: et item dełb¬
ulatione. ante aduentũ suũ
futurũ: cui simile ẽ mane
roseum cum tristia cȩlum .xxi.

Expanded text:
sanguinem passionis Christi in primo adventu indulgentia peccatorum datur. Et mane: Hodie tempespraecedente venturus est. Faciem enim coeli judicare nostis, signa autem temporum non potestis. Signa temporum dixit de adventu suo, vel passione, cui simile est roseum coelum vespere; et item de tribulatione ante adventum suum futurum, cui simile est mane roseum cum tristitia coelum.
Abbreviated transcription (Latin):
dere conantur nouerint aulito¬
rem uel beniuolum uel intentũ
uł docilem prͦemio facere. isti
aut̃ non nouerint. Illi falsa
b̾uiter. aꝑte. ueri similiterl etisti
uera sic narrent ut audire tedeat.
in telle̾gere non pateat. credere
postremo non libeat. a Illi falla¬
cibus argumentis ueritatem oppue¬
nent. asserant falsitatem: isti nec
uera defendẽ. nec falsa ualeant

Expanded text:
dere conantur, noverint auditodere conantur, noverint auditorem vel benevolum, vel intentum, vel docilem prooemio facere, isti autem non noverint; illi falsa breviter, aperte, verisimiliter, et isti vera sic narrent, ut audire taedeat, intelligere non pateat, credere postremo non libeat; illi fallacibus argumentis veritatem oppugnent, asserant falsitatem, isti nec vera defendere, nec falsa valeant
Abbreviated transcription (Latin):
si pietate predictum ẽ acceꝑunt.
Sed hȩc satis etiam designis qͣn¬
tum ad uerba ꝑtinent dictasint.
Restat ut de proferendis eis quȩ
sentimus sequenti uolumine q̃
dñs donauerit dicam.¬
ta iam dirimus. et tria dehac una
parte uolumina absoliumus. ad
cemus. ut si fieri potuerit uno libro
cuncta claudamus. totumꝙ hoc
opus quatuor uoluminibus ter¬
minetur. Primo itaq ex pectati¬
onem legentium qui forte me
putant rethorica daturum ẽẽ
precepta quȩ in scolis scłarib et
didici et docui ista prelocutione
cohibeo atq ut ame non expecten¬
tur ammoneo non quod nichil
habeant utilitatis. sed siquid ha¬
bent seorsum discendumẽ. sicui
fortasis bono uiro etiam hȩc uacat
discere. non aut̃ ame uel in hoc
oꝑe uel inaliquo alio requiren¬
cam et uera suadeantur et falsa.
quis audeat dicere aduersus men
dacium indefensorib suis mner¬
mem deb̾e consistere ueritatem.
ut uidelicet illi quires falsas ꝑsua¬

Expanded text:
si pietate praeditum est, acceperunt. si pietate praeditum est, acceperunt. Sed haec satis etiam de signis, quantum ad verba pertinet dicta sint. Restat ut de proferendis eis quae sentimus, sequenti volumine, quae Dominus donaverit, dita jam diximus, et tria de hac una parte volumina absolvimus, Domcemus; ut, si fieri potuerit, uno libro cuncta claudamus, totumque hoc opus quatuor voluminibus terminetur. 2. Primo itaque exspectationem legentium, qui forte me putant rhetorica daturum esse praecepta quae in scholis saecularibus et didici et docui, ista praelocutione cohibeo, atque ut a me non exspectentur, admoneo; non quod nihil habeant utilitatis; sed quod, si quid habent, seorsum discendum est, si cui fortassis bono viro etiam haec vacat discere, non autem a me vel in hoc opere, vel in aliquo alio requirencam falsa persuadeantur et vera, quis audedacium in defensoribus suis inermem debere consistere veritatem, ut videlicet illi, qui res falsas persua
Abbreviated transcription (Latin):
ueniatur. tropicalocutio ẽ.
Quȩ cum fit ubi fieri solet. si¬
ne labore sequitur intellectus.
Cum uero ubi non solet. labo¬
ratur ut intellegatur. abaliis
magis ab aliis mimuis. sicut ma¬
gis minus ue dona dĩ sunt in
ingeniis hominum. uł aduito¬
ria tribuuntur. Proinde sicut
in uerbis propriis dequibus su
ꝑus disputauimus ubi res ut
dicuntur intellegendȩ sunt sic
intratis latis quȩ faciunt tropi¬
ces locutiones ubi aliud exalio
in tellegendũ ẽ. doquibus huc
usq quantum uisam ẽ satis
egimus. non solum am monen¬
di sunt studiosi uenerabilium
litterarum ut inscripturiᷤs cĩs
genera locutionum sciant. et quo¬
modo apud eas dici aliquid soleat¬
uigilanter aduertant memorit᷑q
retineant. uerũ &iam quodest
precipuum & marime necessari¬
um orent ut intellegant. In eis
quippe litteris quarum studiosi
sunt legunt qm̃ dñsdat sapien¬
tiam et afaciȩ eius scientia et in¬
tellectus. a quo et ipsum studiũ

Expanded text:
uenitur, tropica locutio est. uenitur, tropica locutio est. quae cum fit, ubi fieri solet, sine labore sequitur intellectus; cum uero, ubi non solet, laboratur, ut intellegatur, ab aliis magis, ab aliis minus, sicut magis minusue dona dei sunt in ingeniis hominum uel adiutoria tribuuntur. proinde sicut in uerbis pperius disputavimus, ubi res ut dicuntur intelligendae sunt; sic in translatis quae faciunt tropicas locutiones, ubi aliud ex alio intelligendum est, de quibus huc usque quantum visum est, satis egimus; non solum admonendi sunt studiosi venerabilium Litterarum, ut in Scripturis sanctis genera locutionum sciant, et quomodo apud eas aliquid dici soleavigilanter advertant, memoriterque retineant; verum etiam, quod est praecipuum et maxime necessarium, orent ut intelligant. In eis quippe Litteris, quarum studiosi sunt, legunt quoniam Dominus dat sapientiam, et a facie ejus scientia et intellectus. ; a quo et ipsum studium,
Abbreviated transcription (Latin):
palea uentilabro ultimo separetur.
Quod enĩ scriptum ẽ apud esaiã.
quomodo cecidit decęlo lucifer
mane oriens. et cȩtera quȩ sub fi¬
gura regis babyloniȩ deeadem ꝑ-¬
sona uł ad eandem ꝑsonam dicta
sunt in ipsa contextione sermo¬
nis. dediabolo utiq intelligunt᷑.
Et tamen quod an dictum ẽ con¬
tritus ẽ interra qui mutit ad
om̃s gentes. nontotum ips capi¬
ti congruit. Nam et si mtitit ad
om̃s gentes diabolus angłos suos.¬
tamen interra corpus eius non
ipse conteritur. nisi quia ipseẽ
in corꝑe suo quod contritum fit
pultus quem piciat uentus afa¬
ciȩ terrȩ. Hȩ aut̃ om̃s regulȩ ex¬
cepta una quȩ uocatur deꝓmis¬
sis et lege aliud exalio faciunt in¬
tellegi quod ẽ ꝓpriũ tropicȩ lo¬
cutionis. quȩ latius patet quam
ut possit ut michi uidetur ab ali¬
quo uniuersa comprehendi.
Nam ubicumq uelut. aliud dr̃
ut aluid intellegatur. et si nom̃
ipsius in loquendi arte non in¬

Expanded text:
palea uentilabro ultimo separetur. palea uentilabro ultimo separetur. quod enim scriptum est apud Esaiam: quomodo de caelo cecidit Lucifer mane oriens et cetera, quae sub figura regis Babyloniae de eadem persona uel ad eandem personam dicta sunt, in ipsa contextione sermonis de diabolo utique intelleguntur, et tamen quod ibi dictum est: contritus est in terra qui mittit ad omnes gentes, non totum ipsi capiti congruit. nam etsi mittit ad omnes gentes diabolus angelostamen in terra corpus eius, non ipse conteritur, nisi quia ipse est in corpore suo, quod contritum fit puluis, quem proiciat uentus. a facie terrae. Hae autem omnes regulae excepta una, quae uocatur "de promissis. et lege", aliud ex alio faciunt intellegi, quod est proprium tropicae locutionis, quae latius patet, quam ut pos-j sit, ut mihi uidetur, ab aliquo uniuersa comprehendi. nam ubicumque uelut aliud dicitur, ut aliud intellegatur, etsi nomen ipsius tropi in loquendi arte non in
Abbreviated transcription (Latin):
legendam recapitulationem sen¬
sus legentis inuigilet. ad uiuante
adhuc tempore clamauit. filii
nouissima hora ẽ. Tempus ergo
ipsum quo eugłium prȩdicatur
quo usq dñs reueletur. horaẽ in
qua oportet ista seruari. quia et ipsa
relatio dni ad eandem horam ꝑtinet.
quȩ die uidicii terminabitur.
Septima thiconii regulaẽ
uademꝙ postrema dediabolo et
euuis corꝑe. Est enĩ et ipse caput im¬
pioꝵ qui sunt eius quodam modo
corpus. ituri cũ illoᷤᷤ in regno et
qa sempiterna. Sicut gͦ in prima
pore uigilandum ẽ ut intelligatur
cũ deuna eademq ꝑsona scriptura
loquitur quid conueniat capiti qͥd
corꝑi. ita et in ista nouissima aliqͣn¬
do indiabolum dicitur quod non
in ipso sod potus in eus corꝑe pos¬
sit agnosci. quod habet non solũ
in eis qui manifestissime foris sunt.
sed in eis etiam qui cũ ad ipsum
ꝑtineant tamen ad tempris muscen¬
tur ȩccłiȩ. donec unus quisq de
hac uita exeat. uel afrumento

Expanded text:
legendam recapitulationem senlegendam recapitulationem sensus legentis inuigilet, adiuuante stolorum adhuc tempore clamauit: filii, nouissima hora est. tempus ergo ipsum, quo euangelium praedicatur, quousque dominus reueletur, hora est, in qua oportet ista seruari, quia et ipsa reuelatio domini ad eandem horam pertinet, quae die iudicii terminabitur. Septima Tyconii regula est eademque postrema "de diabolo et eius corpore". est enim et ipse caput impiorum, qui sunt eius quodam modo corpus, ituri cum igloria sempiterna. Sicut ergo in prima pore", uigilandum est, ut intellegatur, cum de una eademque persona scriptura loquitur, quid conueniat corpori, quid capiti: ita et in ista nouissima aliquando in diabolum dicitur, quod non in ipso, sed potius in eius corpore possit agnosci, quod habet non solum in eis qui manifestissime foris sunt, sed in eis etiam qui, cum ad ipsum pertineant, tamen ad tempus miscentur ecclesiae, donec unusquisque de hac uita exeat uel a frumento
Abbreviated transcription (Latin):
tum ẽ erat omĩs terra labiũ
unum. & uoxuna omĩbus.¬
latenter narratione redeunte ut di¬
ceretur quomͦ factum sit ut exuna
omĩum lingua fuerint diuisi per
multas. & continuo de illa turris
odificatione narratur ubi hex eis
iudicio diuino ingesta ẽ pena suꝑ¬
biȩ. post quod factum disꝑsisunt
suꝑ terram scđm linguas suas. Fit
ista recapitu latio etiam obscurius.
lotha sodomis pluit ignem decelo
& ꝑdidit om̃s. scd̾m hȩc erunt di¬
es filii hominis quo reuel abitur.
Illa hora quierit intecto ⁊ uasa
eius indomo. non descendat tolle¬
re illa. Et qui in agro similiter.
non uertatur retro. Meminerit
uxoris loth. Num quid cũ dñs fue¬
rit reuelatus tẽ sunt ista seruan¬
da. nequisq retro respiciat. ⁊dest
uitam preteritã cui renuntiauit
nem ꝓeis quȩ quisq seruauit uel
contempsit in ueniat: Et tamen
quia dictum est in illa hora. tẽ
putantur ista seruanda cum fue¬
rit dñs reuelatus. nisi ad intel

Expanded text:
tum est: et erat omnis terra labium tum est: et erat omnis terra labium unum, et uox una omlatenter narratione redeunte, ut diceretur quomodo factum sit, ut ex una omnium lingua fuerint divisi per multas: et continuo de illa turris aedificatione narratur, ubi haec eis judicio divino ingesta est poena superbiae; post quod factum dispersi sunt super terram secundum linguas suas. 54. Fit ista recapitulatio etiam obscurius: Loth a Sodomis, pluit ignem de coelo, et perdidit omnes: secundum haec erit dies Filii hominis, quo revelabitur. Illa hora, qui erit in tecto, et vasa ejus in domo, non descendat tollere illa; et qui in agro, similiter non revertatur retro: meminerit uxoris Loth . Numquid cum Dominus fuerit revelatus, tunc sunt ista servanda, ne quisque retro respiciat, id est, vitam praeteritam cui renuntiavit, nem pro eis quae quisque servavit vel contempsit, inveniat? Et tamen quia dictum est, In illa hora, tunc putantur ista servanda, cum fuerit Dominus revelatus, nisi ad inte
Abbreviated transcription (Latin):
Hii filu cham intribubus sus.
scđ m linguas suas in regionibus
suis. Emineratis quoq filussem:
dicitur. Hii filii sem intribubus
suis. scdm linguas suas in regio¬
nib suis & in gentib sius. Et an¬
nectitur de omĩbus. Hȩ tribus
filioꝵ noe scd̾m generationes eoꝵ.
scdm gentes eoꝵ. Abhis disꝑsest̃
insulȩ gentium suꝑ terram post
diluuiũ. Et erat omĩs terra la¬
bium unum. & uox una omĩb
Hoc itaq quod̃ adiunctum ẽ et
erat omĩs terra labium unum
et uor una omĩb idest una lin¬
gua omĩũ. ita dictum uidetur
tanquam eo iam tempore quo
disꝑsi fuerant suꝑ terram etiã
scđm insulas gentium una
fuerit omĩbus lingua cõmu¬
nis. quod ꝓcul dubio repug¬
nat suꝑioribus uerbis ubi dic¬
tum est intribubus suis. sođm
linguas suas. Noq enim dice¬
rentur habusse iam linguas
suas singule tribus quȩ gentes
singulas fecerunt. quando
erat omĩb una cõmunis. de
ꝑ hoc recapitulando eidune¬

Expanded text:
hi filii Cham in tribubus suis, hi filii Cham in tribubus suis, secundum linguas suas, in regionibus suis. enumeratis quoque filiis Sem dicitur: hi filii Sem in tribubus suis, secun-I dum linguas suas, et in regionibus suis, et in gentibus suis. et adnectitur de omnibus: hae tribus filiorum Noe secundum generationes eorum, secundum gentes eorum. ab his dispersae sunt insulae gentium super terram post diluuium. et erat omnis terra labium unum, et uox una omnibus. hoc itaque quod adiunctum est: et erat omnis terra labium unum, et uox una omnibus, id est una lingua omnium, ita dictum uidetur, tamquam eo iam tempore, quo dispersi fuerant super terram, etiam secundum insulas gentium una fuerit omnibus lingua communis. quod procul dubio repugnat superioribus uerbis, ubi dictum est: in tribubus suis, secundum linguas suas. neque enim dicerentur habuisse iam linguas suas singulae tribus, quae gentes singulas fecerant, quando erat omnibus una communis. ac per hoc recapitulando adiunc
Abbreviated transcription (Latin):
tauit ds̃ paradisum et posuit ibi ho¬
minem quemformauit recapi¬
tulando redeat et dicat quod pret̃¬
miserat. quomodo scilicet ꝑadisus
fu erit plantatus. quia ꝓduxit
ds̃ adhuc deterra. omẽ lignum
speciosum et bonirm inescam. De¬
nnq secutus adun xit. et lignũ
uitȩ inmedio ꝑadiso. et lignum sci¬
entiȩ boni et mali. deinde flum̃
quo paradisus irrigaretur diui¬
sum inquatuor principia fluui
net ad institutionem ꝑadisi.
Quod ubi terminauit repetuuit
illud quod iam dixerat. et reue¬
ra hoc sequebatur. atq ait. Et
et posuit eum inparadiso. & cȩt̾a.
Post ista enu facta ibi est posi¬
tus homo. sicut nẽ ordo ipsede¬
monstrat. non post hominem
ibi positum facta sunt ista sicut
priris dictum putari potest. insi
recapitulatio illic iugilanter intel¬
leͥgatur. qua reditum ẽ ad ea quę
fuerant preter missa. Item in eod
libro cũ oominemoranntur gene¬
rationes filioꝵ noe : dictum est.

Expanded text:
tavit Deus paradisum, et posuit ibi hotavit Deus paradisum, et posuit ibi hominem quem formavit, recapitulando redeat et dicat quod praetermiserat, quomodo scilicet paradisus fuerit plantatus, quia produxit Deus adhuc de terra omne lignum speciosum et bonum in escam. Denique secutus adjunxit: Et lignum vitae in medio paradisi, et lignum scientiae boni et mali. Deinde flumen, quo paradisus irrigaretur, divisum in quatuor pnet ad institutionem paradisi. quod ubi terminauit, repetiuit illud quod iam dixerat et re uera hoc sequebatur, atque ait: etet posuit eum in paradiso et cetera. post ista enim facta ibi est positus homo, sicut nunc ordo ipse demonstrat, non post hominem ibi positum facta sunt ista, sicut prius dictum putari potest, nisi recapitulatio illic uigilanter intellegatur, qua reditum est ad ea quae fuerant praetermissa. itemque in eodem libro, cum commemorarentur generationes filiorum Noe, dictum est:
Abbreviated transcription (Latin):
odecim centum quadraginta quatu¬
or. quo numero significatur unuier¬
sitas scõꝵ in apocalipsi. Unde apperet
non solas temꝑum questiones istisnui¬
meris ẽẽ soluendas. sed latius patere
significationes eoꝵ. & unmulta proser¬
pere. Neꝗ enim mrinerus iste inapo¬
catips̃ ad temꝑa ꝑtinet. sed ad homi
tulationem uocat. mobscurita¬
tẽm scripturarum satis uigilanter
intientam. Sic enini dicuntur quȩdã
quasi sequantur inordine temporis
uel terum continuatione narrent᷑.
cũ adpriora quę preter missa fue¬
rant latenter narratio reuoeetur.
Quoo nisi ex hac regula intellegatur.
erratur. Sicut ingenesi. Et plan¬
tauit inquit añs ds̃ paradisum ine¬
den adorientem. et posuit ibi homi¬
nem quem formauit. Et produxit
ds̃ adhuo deterra omẽ lignum
speciosum. et bonum inescam. Ita
uidetur dictum tamquam id fac¬
tumsit. postea quam factum posuit
ds̃ hominẽ inpriradiso. crmbreuit̃
utroꝙ comiemorat o idẽ quod plan¬

Expanded text:
odecim, centum quadraginta quatuodecim, centum quadraginta quatuor; quo numero significatur universitas sanctorum in Apocalypsi . Unde apparet non solas temporum quaestiones istis numeris esse solvendas, sed latius patere significationes eorum, et in multa proserpere. Neque enim numerus iste in Apocalypsi ad tempora pertinet, sed ad homintulationem vocat, in obscuritate Scripturarum satis vigilanter inventam. Sic enim dicuntur quaedam quasi sequantur in ordine temporis, vel rerum continuatione narrentur, cum ad priora quae praetermissa fuerant, latenter narratio revocetur: quod nisi ex hac regula intelligatur, erratur. Sicut in Genesi, Et plantavit, inquit, Dominus Deus paradisum in Eden ad orientem, et posuit ibi hominem quem formavit; et produxit Deus adhuc de terra omne lignum speciosum, et bonum in escam; ita videtur dictum tanquam id factum sit posteaquam factum posuit Deus hominem in paradiso: cum breviter utroque commemorato, id est, quod plan