comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
batur : idẽ deiudiciis & condemnatiiuste
in eadem mensura recipit: quã uis non hoc
quod dedit. Iudicio enĩ fecit: iudicio patit᷑.¬
quam uis fecerit damnatione qđ iniquum
ẽ : patitur damnatione quod uistum est IXIi¬
ed poena &erna ideo dura & in iusta sen¬
Isib uid& humanis quia in hac infirmita¬
te moribundorũ sensuũ : de ẽ. ille sensus. al¬
tissimȩ puris simȩq sapientiȩ : quosentiri possit.
quantũ nefas in illa prima prȩuaricatione cõ¬
missũ sit .: Quanto enĩ magis homo fruebat᷑
dõ : tanto maiore impi&ate dereliquit dm̃.
& factus ẽ malo dignus &erno: qui hoc inse ꝑ¬
emit bonun: quod esse possit &ernum: Hinc
est uniuersa generis humani massa damnata:
qm qui hoc primus admisit: cũ ea quȩ in ill o
fuerat radicata: sua stirpe punitus est.
ab hoc iusto debitoq supplicio. nisi misericor¬
dia & indebita gratia liber&ur. cetq ita
disꝑtiatur genus humanũ: ut inquibus dam
demonstretur. quidualeat misericors gratia

Expanded text:
te, si iudicatur et condemnatur iuste, in eadem mensura recipit, quamuis non hoc quod dedit. Iudicio enim fecit, iudicio patitquamuis fecerit damnatione quod iniquum est, patitur damnatione quod iustum est. CXed poena aeterna ideo dura et iniusta sensibus uidetur humanis, quia in hac infirmitate moribundorum sensuum deest ille sensus altissimae purissimaeque sapientiae, quo sentiri possit quantum nefas in illa prima praeuaricatione commissum est. quanto enim magis homo fruebatur deo, tanto maiore impietate dereliquit deum et factus est malo dignus aeterno, qui hoc in se premit bonum, quod esse posset aeternus. hinc est uniuersi generis humani massa damnata, quoniam qui hoc primus admisit cum ea quae in illo fuerat radicata sua stirpe punitus est, ut nullus ab hoc iusto debitoque supplicio nisi misericordia et indebita gratia liberetur atque ita dispertiatur genus humanum, ut in quibusdam demonstretur quid ualeat misericors gratia,
Abbreviated transcription (Latin):
piternas poenas quȩ post illud iudicium sunt
futurȩ: qui post mortem sustinent temporales.
Nam quibusdam qđ inisto non remittit᷑ : remit te
in futuro sȩculo id est ne futuri sȩculi ȩterno sup¬
plicio puniantur iam supra diximus: Rarissi¬
mi aut̃ sunt qui nullas in hac uita. sed tantũ post¬
ea poenas luunt: Euisse tamen aliquos quiusq
ad decrepitã senectutẽ : ne leuissimã quidem
frebriculam senserint : qui & am duxerint uitam:
& ipsi nouimus & audiui mus.

Expanded text:
piternas poenas, quae post illud judicium his sunt futurae, qui post mortem sustinent temporales. Nam quibusdam quod in isto non remittitur, remittit in futuro saeculo, id est ne futuro saeculi aeterno supplicio puniantur, jam supra diximus. Rarissimi sunt autem qui nullas in hac uita, sed tantum postea poenas luunt. fuisse tamen aliquos, qui usque ad decrepitam senectutem ne leuissimam quidem febriculam senserint quietamque duxerint uitam, et ipsi nouimus et audiuimus.
Abbreviated transcription (Latin):
suscipiat . non uita sed mors.: Nam in ista quã¬
uis sint ꝑsancta & scos curationum magna sola¬
tia.:tamen ideo non semꝑ &iam ipsa beneficia tri¬
buuntur petentibus : Ne propter hoc religio
quȩratur . quae propter aliam magis uitamubi
mala nonerunt omnino ulla: quęrenda est.:
Etad hoc icliores quosq in his malis aduiuat gratiã
ut quanto fideliore. tanto fortiore corde tole¬
rentur: Ad quam rem &iam philosophi am ꝓ¬
desse dicunt docti huius sȩculi : quam dequibus¬
dam paucis ait tullius. ueram dederunt. Nec
hominibus inquit abdiis aut datum est donum
maius. aut potuit ullum dari. Usq ad eo &
ipsi contra quos agimus. quõ quomodo compul¬
si sunt in habenda non quacumq sed uera philo¬
sophia: diuinam gratiam confiteri. Porro¬
Porro si
paucis diuinitus datum est uerȩ philosophiae.
contra miserias huius uitae unicum auxilium:
satis & hinc apparet. humanum genus ad luendas

Expanded text:
suscipiat, non uita, sed mors. Nam in ista quamsuscipiat, non uita, sed mors. Nam in ista quamuis sint per sancta et sanctos curationum magna solacia, tamen ideo non semper etiam ipsa beneficia tribuuntur petentibus, ne propter hoc religio quaeratur, quae propter aliam magis uitam, ubi mala non erunt omnino ulla, quaerenda est; et ad hoc meliores quosque in his malis adiuuat gratia, ut quanto fideliore, tanto fortiore corde tolerentur. Ad quam rem etiam philosophiam prodesse dicunt docti huius saeculi, quam di quibusdam paucis, ait Tullius, ueram dederunt; nec hominibus, inquit, ab his aut datum est donum maius aut potuit ullum dari: usque adeo et ipsi, contra quos agimus, quoquo modo conpulsi sunt in habenda non quacumque, sed uera philosophia diuinam gratiam confiteri. Porro si paucis diuinitus datum est uerae philosophiae contra miserias huius uitae unicum auxilium, satis et hinc apparet humanum genus ad luendas
Abbreviated transcription (Latin):
homines mostuos. sed propter hoc ase occisos.
nec quoslibet alienos: uerum etiam filios ma¬
tres. incredibili crudelitate quam rabida esuries
faciebat: absumerent.  Ipse postremo somnus:
qui proprie quetis nomen accepit : quis uerbis
explicet. sepes omniorum uisis quam sit inquie¬
tus : & quam magnis. licet falsarum rerum ter¬
roribus quasita exibet : & quodammodo exprimit:
ut ueris eas discernere nequeamus: animam
miseram sensusq perturbet. Qua falsitate
uisorum &iam uigilantes. inquibus dam mor¬
bis &uenenis miserabilius agitantur:: Qua¬
uis multimoda uarietate fallaciȩ. homines etiã
sanos maligni daemones nonnumquam decipi
ducere non potuerint sensus : tamen eorum so¬
lo appetitu. qualiter cumq ꝑsuadendȩ falsi¬
tatis inludant. Abhuius tam miserȩ. quasi
quibusdam inferis uitȩ liberat nisi gratia
ipse ihs̃ : interpretatur quippe saluator.
maxime ne post hanc miserior ac sempiterna

Expanded text:
homines mortuos, sed propter hoc a se occisos, homines mortuos, sed propter hoc a se occisos, nec quoslibet alienos, uerum etiam filios matres incredibili crudelitate, quam rabida esuries faciebat, absumerent? Ipse postremo somnus, qui proprie quietis nomen accepit, quis uerbis explicet. saepe somniorum uisis quam sit inquietus et quam magnis, licet falsarum rerum, terroribus, quas ita exhibet et quodam modo exprimit, ut a ueris eas discernere nequeamus, animam miseram sensusque perturbet? Qua falsitate uisorum etiam uigilantes in quibusdam moret uenenis miserabilius agitantur; quamuis multimoda uarietate fallaciae homines etiam sanos maligni daemones nonnumquam decipiaducere non potuerint, sensus tamen eorum solo adpetitu qualitercumque persuadendae falsitatis inludant. Ab huius tam miserae quasi quibusdam inferis uitae non liberat nisi gratia ipse Iesus; interpretatur quippe Saluator, maxime ne post hanc miserior ac sempiterna
Abbreviated transcription (Latin):
mentis tandem collectis &reconditis. eẽ securi:
Sed quibusdam quod nouimus. prouentum opti¬
mum frumentorum. fluuius improuisus fugienti¬
bus hominibus. dehorreis eiecit atꝙ abstulit.
Contra mille formes daemonum incursus: quis in¬
nocentia sua fidit : quandoquidem nequis fi¬
deret : &am paruulos baptizatos. quibus ceste
nihil est in nocentius. aliquando sic uexant: ut
in eis maxime dõ ista sinente : monstretur huius
uitȩ flenda calamitas: &alterius desideranda
felicitas.: Iam uero deipso corpore: tot existunt
morborum mala : ut nec libris medicorum cunc¬
ta comp̃henssint: in quorum pluribus ac pene
omnibus. &iam ipsa adiumenta & medicamenta:
tormenta sunt: ut homines poenarum exitio: poe¬
nali eruantur auxilio.: Nonne ad hoc per¬
duxit sitientes homines ardor immanis: utu¬
rinam quoq humanam: uel etiam suambibe¬
rent : non ne adhoc fames: uta carnibus ho¬
minum se abstinere non possent. nec inuentos

Expanded text:
mentis tandem collectis et reconditis esse securi. mentis tandem collectis et reconditis esse securi. Sed \' quibusdam, quod nouimus, prouentum optimum frumentorum fluuius inprouisus fugientibus hominibus de horreis eiecit adque abstulit. Contra milleformes daemonum incursus quis innocentia sua fidit? quando quidem, ne quis fideret, etiam paruulos baptizatos, quibus certe nihil est innocentius, aliquando sic uexant, ut in eis maxime Deo ista sinente monstretur huius uitae flenda calamitas et alterius desideranda felicitas. Iam uero de ipso corpore tot exsistunt morborum mala, ut nec libris medicorum cuncta conprehensa sint; in quorum pluribus ac paene omnibus etiam ipsa adiumenta et medicamenta tormenta sunt, ut homines a poenarum exitio poenali eruantur auxilio. Nonne ad hoc perduxit sitientes homines ardor inmanis, ut urinam quoque humanam uel etiam suam biberent? nonne ad hoc fames, ut a carnibus hominum se abstinere non possent nec inuentos
Abbreviated transcription (Latin):
& pauore: uel etiam malitia iumentorum: a totue¬
nenis fruticum. aquarum. aurarum. bestiarum.
aferarum. uel tantum modo molestiis. uel etiam
mostiferis morsibus : arabie quȩ contingit exra¬
bido cane: utetiam blanda &amica sua domi¬
no bestia : nonnum quam uehementius & amarius.
quamleones draconesq metuatur : faciatq: ho¬
minem quem forte attaminauerit. contagione
pestifera ita rabiosum : ut a parentibus. conuige.
filus. peius omni bestia formidetur. Qua¬
Quae
mala patiuntur nauigantes: quȩ terrena itine
ra gradientes: quis ambulat ubi cumq non in¬
opinatis subiacens casibus. Deforo quidam
rediens domum: sanis pedibus sius cecidit. pe¬
dem fregit: & exillo uulnere finiuit hanc uitam.
Quidui detur sed entesecurius. desella qua sed e¬
colȩ immouero omnes homines. quot & quantos
acęlo & terra: uel apernetiosis animalibus. casus me¬
tuunt agrorum fructibus . s solenitamen de fru¬

Expanded text:
et pauore uel etiam malitia iumentorum, a tot ueet pauore uel etiam malitia iumentorum, a tot uenenis fruticum aquarum, aurarum bestiarum, a ferarum uel tantummodo molestis uel etiam mortiferis morsibus, arabia quae contingit ex rabido cane, ut etiam blanda et amica suo domino bestia nonnumquam uehementius et amarius quam leones draconesque metuatur faciatque hominem, quem forte adtaminauerit, contagione pestifera ita rabiosum, ut a parentibus coniuge filiis peius omni bestia formidetur! Quae mala patiuntur nauira gradientes. Qui ambulat ubicumque non inopinatis subiacens casibus? De foro quidem rediens domum sanis pedibus suis, cecidit, pedem fregit et ex illo vulnere finivit hanc vitam. Quid videtur sedente securius? De sella in qua sedecola caelo et terra uel a perniciosis animalibus casus metuunt agrorum fructibus! Solent tamen de fru
Abbreviated transcription (Latin):
nis genus agitetur humanum: quȩ non adma¬
litiam nequitiamq iniquorum. sed ad conditio¬
nem pertinet miseriamq communem: quisullo
sermone digerit: quis ulla cogitatione compre¬
hendit. Quantus est metus: quanta calami¬
tas. ab orbitatibus atq luctu: ad amnis &dam¬
nationibus. ad eceptionibus & mendacus homi¬
num : a suspicionibus falsis : ab omnibus uiolen¬
tus. facinoribus & sc eleribus alienis .: quando
quidem abeis & deprȩdatio & captiuitas. &iuncla
& carceres : & exilia &cruciatus &amputatio mẽ¬
brorum & priuatio sensuum : & oppressio corpo¬
ris ad obscenam libi dinem opprimentis explen¬
dam: & alia multa horrenda. saepe contingunt.
Quid ab innumeris casibus: quae forinsecus cor¬
pori formidantur: a estibus. & frigoribus. tempes¬
tatibus. imbribus alluuionibus. coruscatione.
tonitru. grandine. fulmine : motibus. hiatibusq ter¬
rarum : oppressionibus ruinarum: ab offensionib

Expanded text:
nis genus agitetur humanum, quae non ad manis genus agitetur humanum, quae non ad malitiam nequitiamque iniquorum, sed ad condicionem pertinent miseriamque communem, quis ullo sermone digerit? quis ulla cogitatione conprehendit? Quantus est metus, quanta calamitas ab orbitatibus adque luctu, a damnis et damnationibus, a deceptionibus et mendaciis hominum, a suspicionibus falsis, ab omnibus uiolentis facinoribus et sceleribus alienis! quando quidem ab eis et depraedatio et captiuitas, et uincula et carceres, et exsilia et cruciatus, et amputatio membrorum et priuatio sensuum, et obpressio corporis ad obscenam libidinem obprimentis explendam et alia multa horrenda saepe contingunt. Quid? ab innumeris casibus quae forinsecus corpori formidantur, aestibus et frigoribus, tempestatibus imbribus adluuionibus, coruscatione tonitru. grandine fulmine, motibus hiatibusque terrarum. obpressionibus ruinarum, ab offensionibus
Abbreviated transcription (Latin):
quid pedagogi: quid magistri: quid ferdlȩ: quidlo¬
ra : quiduirgȩ  quid disciplina illa: qua scriptu
ra scã dicit. dilecti filii latera esse tundenda:
necrescat indomitus. domariq: iamdurus. aut uix
possit: aut fostasse nec possit:
Quid agitur his
poenis omnibus : nisi ut deletur imperitia. et
praua cupiditas infrenctur : cum quibus malis in
hoc sȩculum uenimus :: Quid est enim quod cum
labore meminimus: sine labore obluuscimur.
cum labore discimus: sine labore nescimus cum labo¬
re strenui. sine labore in estessumus : : nonne hinc
apparet : inquid uel ut pondere suo prodiuis &
prona sit uitiosa natura: & quanta ope uthinc
libere tur indigeat .: desidia. segnitia. pigri¬
tia. neglegentia: uitia sunt utiq quibus labor
fugitur: cum labor ipse &iam qui est utilis. poe¬
na sit. Sed pręter pueriles poenas. sine quib
disci non potest quod maiores uolunt. qui uix
aliquid utiliter uolunt : quo I&quantis poe¬

Expanded text:
Quid paedagogi, quid magistri, quid ferulae, quid loQuid paedagogi, quid magistri, quid ferulae, quid lora, quid uirgae, quid disciplina illa, qua scriptum sancta dicit dilecti filii latera esse tundenda, ne crescat indomitus domarique iam durus aut uix possit aut fortasse nec possit? Quid agitur his poenis omnibus, nisi ut debelletur inperitia et praua cupiditas infrenetur, cum quibus malis in hoc saeculum uenimus? Quid est enim, quod cum labore meminimus, sine labore obliuiscimur; cum labore discimus, sine labore nescimus: cum labore strenui, sine labore inertes sumus ? Nonne hinc apparet, in quid uelut pondere suo quam procliuis et prona sit uitiosa natura et quanta ope, ut hinc liberetur, indigeat? Desidia segnitia, pigritia neglegentia uitia sunt utique quibus labor fugitur, cum labor ipse, etiam qui est utilis, poena sit. Sed praeter pueriles poenas. sine quibus disci non potest quod maiores uolunt, qui uix aliquid utiliter uolunt, quot et quantis poe
Abbreviated transcription (Latin):
malorum : ab illa tamen erroris & peruersi amoris
radice uenientia : cumqua omnis filius adam nas¬
citur . Nam quis ignorat: cum quanta ignoran¬
tia ueritatis: quȩ iam in in fantibus manifesta est.
&cum quanta abundantia uanae cupiditatis quȩ
in pueris incipit apparere: homo ueniat in hanc
uitam: ita ut sidimit tatunuuere utuelit : & facere
quicquid uelit : in hac facinora & flagitia quȩ
commemoraui & quȩ commerare non potui. uel cunc¬
ta. uel multa perueniat. Sed diuina guberna
Sed diuina guberna¬
tione : non omnimodo deserente damnatos. & dõ
non continente in ira sua miserationes suas: in ipsis
sensibus generis humani: prohibitio &eruditio.
contra istas cum quibus nascimur tenebras uigi¬
lant : & contra hos impetus opponuntur : plenae
tamen &iam ipsȩ laborum &dolorum : Quid¬
Quid
enim sibi uolunt multimodȩ formidines: quȩ co¬
hibendis paruulorum uanitatibus adhibentur:

Expanded text:
malorum, ab illa tamen erroris et peruersi amoris malorum, ab illa tamen erroris et peruersi amoris radice uenientia, cum qua omnis filius Adam nascitur. Nam quis ignorat cum quanta ignorantia ueritatis, quae iam in infantibus manifesta est, et cum quanta abundantia uanae cupiditatis, quae in pueris incipit apparere, homo ueniat in hanc uitam, ita ut, si dimittatur uiuere ut uelit et facere quidquid uelit, in haec facinora et flagitia, quae commemoraui et quae commemorare non potui, uel cuncta uel multa perueniat? Sed diuina gubernaSed divina gubernatione non omni modo deserente damnatos, et Deo non continente in ira sua miserationes suas , in ipsis sensibus generis humani prohibitio et contra istas, cum quibus nascimur, tenebras vigilant, et contra hos impetus opponuntur, plenae tamen etiam ipsae laborum et dolorum. Quid enim sibi uolunt multimodae formidines, quae cohibendis paruulorum uanitatibus adhibentur?
Abbreviated transcription (Latin):
ditas ignorantia e. ex qua omnis error existit.
qui omnes filios adam tenebroso quodam sinu sus¬
cipit: ut homo ab illo liberari: sine labore. dolore
timore. non possit.: Quid amor ipse. tot rerum ua¬
narum atq noxiarum: &ex hoc mordaces curae: ꝑ¬
turbationes. mȩrores. formidines. insana gaudia.
discordiae. lites. bella. insidiaȩ. iracundiae : ini¬
micitiae. fallacia. adulatio. fraus. fustum. ra¬
pina. perfidia. superbia. ambitio. inuidentia.
homicidia. parricidia. crudelitas. saeuitia. ne¬
quitia. luxuria. petulantia. impudentia. Im¬
pudicitia. fornicationes. adulteria. incesta.
& contra naturam utriusq sexus. tot stupra atq
immundiciae : quas tupe est &iam dicere: Sacri¬
legia. hereses. blasphemiae. ꝑiuria. oppressi¬
ones in nocentium : calumniae. circumuentiones.
prȩuaricationes. falsa testimonia. iniqua uidi¬
cia. iuolentiae. latrocinia: & quic quid talium
malorum inmentem nonuenit. & tamen deuita ista
mnrecedit. Uerum haec hominum s̃

Expanded text:
ditas ignorantiae, ex qua omnis error exsistit, qui omnes filios Adam tenebroso quodam sinu suscipit, ut homo ab illo liberari sine labore dolore timore non possit? Quid amor ipse tot rerum uanarum adque noxiarum et ex hoc mordaces curae, perturbationes, maerores, formidines, insana gaudia, discordiae, lites, bella, insidiae, iracundiae, inimicitiae, fallacia, adulatio, fraus, furtum, rapina, perfidia, superbia, ambitio, inuidentia, homicidia, parricidia, crudelitas, saeuitia, nequitia, luxuria, petulantia, inpudentia, inpudicitia. fornicationes, adulteria, incesta et contra naturam utriusque sexus tot stupra adque inmunditiae, quas turpe est etiam dicere, sacrilegia, haereses, blasphemiae, periuria, obpressiones innocentium, calumniae, circumuentiones, praeuaricationes, falsa testimonia, iniqua iudicia, uiolentiae, latrocinia et quidquid talium malorum in mentem non uenit et tamen de uita istarecedit? Verum haec hominum sunt
Abbreviated transcription (Latin):
requiescitur indõ, In toto quippe idest in
plena perfectione requies. in parte aut labor
Ideo laboramus quam diu ex partescimus. sed
cum uenerit quod per fectum est. quod &
parte est cuacuabitur.: H inc est quod&iã

Expanded text:
requiescitur in Deo. In toto quippe, id est in plena perfectione, requies; in parte autem labor. Ideo laboramus, quamdiu ex parte scimus, sed cum uenerit quod perfectum est, quod ex parte est euacuabitur. Hinc est quod
Abbreviated transcription (Latin):
qui eum neganthominem fusse: de quo
& alii seripserunt quod antepicũ filium
suum initalia ipse regnauerit: Etuir¬
gilius notiorib litteris dicit: Is genus
indocile & dispersum montib altis. con¬
posuit legesq dedit latiumq uocari: ma¬
luit his quõ latuiss& tutus inoris: aurea
quȩ ꝑhibent illo subrege fuere: sȩcula:
Sed haec po&ica opinentur eẽ figmenta
& pici patrem stercen potius fuisse asse¬
uerent : a quo peritissimo agricola inuen¬
tum ferunt utfimo animalium agri fecun¬
darentur: quod ab eius nomine stercus
dictum ẽ: hunc quidam ster cutiũ uocatũ
ferunt: Qualib& aut̃ ex causa eum saturnũ
appellare uoluerint: certe tamen hunc ster¬
cen siue stercutiũ merito agriculture fece¬
runt dm̃: Picum quoq similiter eius filiũ:
in taliũ deorũ numerũ receper̃: quẽ prȩcla¬
rũ augurẽ & belligeratorẽ fuisse asserunt:
Picus faunũ genuit. laurentũ regem secundũ:

Expanded text:
qui negant hominem fuisse; de quo qui negant hominem fuisse; de quo et alii scripserunt, quod ante . Picum filium suum in Italia ipse regnauerit, et Vergilius notioribus litteris dicit: Is genus indocile et dispersum montibus altis Conposuit legesque dedit Latiumque uocari Maluit, his quoniam latuisset tutus in oris. Aurea quae perhibent illo sub rege fuere Saecula. Sed haec poetica opinentur esse figmenta et Pici patrem Stercen potius fuisse adseuerent, a quo peritissimo agricola inuentum ferunt, ut fimo animalium agri fecundarentur, quod ab eius nomine stercus est dictum; hunc quidam Stercutium uocatum ferunt. Qualibet autem ex causa eum Saturnum appellare uoluerint, certe tamen hunc Stercen siue Stercutium merito agriculturae fecerunt deum. Picum quoque similiter eius filium in talium deorum numerum receperunt, quem praeclarum augurem et belligeratorem fuisse adserunt. Picus Faunum genuit, Laurentum regem secundum;
Abbreviated transcription (Latin):
nũ opinione indeos relatisunt : sicut alii
homines eorũ temporũ castor & pollux.
Iillam sane melicentis matrem. leu cothean
grȩci: matutam latini uocauerunt: utriq
tam̃ putantes deã: Perea tempora regnũ¬
finitũ est argiuorũ: trans latũ admicenas:
unde fuit agamennon : & exortum ẽ reg¬
nũ laurent ũ: ubisaturni filius picus reg¬
num primus accepit: iudicante apud hebre¬
os femina de bora. sed ꝑ illam dĩ sp̃s id age¬
bat : Nam &iam ꝓph&issa erat: Cuius pro¬
ph&ia minus aperta ẽ : quam ut possimus
eam sine diuturna expotione dexpo de¬
monstrare prolatam: Iamergo regnabaN
laurentes utiq initalia. ex quib euiden¬
tior ducitur origo romana post grȩcos:
& tamen ad huc regnũ assyriorũ ꝑmane¬
bat ubi erat rex uicesimus & tertius lam¬
peres: cum primus laurentum picus eẽ coe¬
piss& : Dehuius picinitre saturno uide¬
rint quid sentiant taliũ deorũ cultores

Expanded text:
nione hominum in deos relati sunt: sicut alii nione hominum in deos relati sunt: sicut alii homines eorum temporum, Castor et Pollux. Illam sane Melicertis matrem Leucotheam Graeci, Matutam Latini vocaverunt: utrique tamen putantes deam. finitum est Argiuorum, translatum ad Mycenas, unde fuit Agamemnon, et exortum est regnum Laurentum, ubi Saturni filius Picus regnum primus accepit. iudicante aput Hebraeos femina Debbora; sed per illam Dei spiritus id agebat; nam etiam prophetissa erat, cuius prophetia minus aperta est, quam ut possimus eam sine diuturna expositione de Christo demonstrare prolatam. Iam ergo regnabant Laurentes utique in Italia, ex quibus euidentior ducitur origo Romana post Graecos; et tamen adhuc regnum Assyrium permanebat, ubi erat rex uicensimus et tertius Lampares, cum primus Laurentum Picus esse coepisset. De huius Pici patre Saturno uiderint quid sentiant talium deorum cultores,
Abbreviated transcription (Latin):
stellis designare eorumq appellare nomi¬
idem temporis interuallum. exstiterunt
po&ȩqui&iam theologi dicerentur: quo
dediis carmina faciebant: Sed talib diis
quilic& magni homines. tamen homines
fuerunt: aut mnundi huius quem uerus ds̃
fecit elementa sunt: aut in principatib
& potestatib prouoluntatib creatoris &
suis meritis ordinati: &siquidem deuno
uero dõ inter multauana & falsa ceciner̃
colendo cũ illo alios quidii non sunt eisq
ex hibendo famulatũ qui uni tantum de¬
b& ur dõ : non ei utiq rite seruierunt: pec
a fabuloso deorum suorum dedecore &iã
ipsi se abstinere potuerunt : orpheus mu¬
seus linus: Uerum isti theologi: deos co¬
luerunt : non produs cudti s̃: quam uis or¬
pheum nescio quomodo infernis sacrisł
potius sacrilegiis prȩficere soleat ciuitas
impiorum: Vxor aũ regis ad amantis quȩ
uocabatur in o. & eius filius melicentes prȩ¬
cipicio spontaneo in mari perier̃: & homi¬

Expanded text:
stellis designare eorumque appellare nomistellis designare eorumque appellare nomiidem temporis interuallum exstiterunt poetae, qui etiam theologi dicerentur, quoniam de dis carmina faciebant, sed talibus dis, qui licet magni homines, tamen homines fuerunt aut mundi huius, quem uerus Deus fecit, elementa sunt aut in principatibus et potestatibus pro uoluntate Creatoris et suis meritis ordinati, et si quid de uno uero Deo inter multa uana colendo cum illo alios qui dii non sunt, eisque exhibendo famulatum qui uni tantum debetur Deo, non ei utique rite servierunt, nec a fabuloso deorum suorum dedecore etiam ipsi se abstinere potuerunt Orpheus, Musaeus, Linus. Verum isti theologi deos coluerunt, non pro diis culti sunt: quamvis Orpheum nescio quomodo infernis sacris, vel potius sacrilegiis, praeficere soleat civitas impiorum. Uxor autem regis Athamantis quae vocabatur Ino, et ejus filius Melicertes praecipitio spontaneo in mari perierunt, et opi
Abbreviated transcription (Latin):
re timuerunt: histemporib: latona a pol¬
linẽ peperit: non illũ cuius oracula sole¬
reconsuli superius loquebamur : Sed illũ
quicũ hercule seruiuit ad m&o: quita¬
men sic ẽ ds̃ creditus. utplurimi ac paene
omnes unum eundemq apollinẽ fuisse
opinentur: Tunc & liberpater bellauit
in india : qui multas habuit in exercitu.
feminas quȩ bacche appellatae sunt : Non
tam uirtute nobiles qͥuam furore: Aliqui¬
Aliqui
sanẽ & uictum scribunt istum liberũ & uinc¬
tum: Non nulli & occisum inpugna aperse¬
o:. Nec ubi fuerit sepultus tacent: & tam̃
eius uel ut dĩ nomine ꝑ inmundos daemo¬
nes bacchanalia sacra ł potius sacrilegia Suii¬
sunt instituta. De quorũ rabiosa turpi¬
tudine post tam multos annos sic senatus
erubuit : ut in urbe roma esse prohiber&:
ꝑ ea tempora ꝑseus & uxor eius andromeda:
postea quam sunt mortui sic eos incęlum
receptos eẽ crediderunt : ut imagines eorũ

Expanded text:
re timuerunt. His temporibus Latona Apolre timuerunt. His temporibus Latona Apollinem peperit, non illum, cuius oracula solere consuli superius loquebamur, sed illum, qui cum Hercule seruiuit Admeto; qui tamen sic est deus creditus, ut plurimi ac paene omnes unum eundemque Apollinem fuisse opinentur. Tunc et Liber pater bellauit in India, qui multas habuit in exercitu feminas, quae Bacchae appellatae sunt, non tam uirtute nobiles quam furore. Aliqui sane et uictum scribunt istum Liberum et uinctum; nonnulli et occisum in pugna a Perseo, nec ubi fuerit sepultus tacent; et tamen eius uelut dei nomine per inmundos daemones Bacchanalia sacra uel potius sacrilegia sunt instituta, de quorum rabiosa turpitudine post tam multos annos sic senatus erubuit, ut in urbe Roma esse prohiberet. Per ea tempora Perseus et uxor eius Andromeda postea quam sunt mortui, sic eos in caelum receptos esse crediderunt, ut imagines eorum
Abbreviated transcription (Latin):
li romani gentefiniuit : ex occasione histori¬
arum queres ueraciter gestas continent : Ita
sunt ingeniis hominum fictae ut non sint
opprobriis numinum affixȩ: Porro autem
quicumq finxerunt : aioue adstuprum
raptum pulcherrimum puerũ gany me¬
dem : quod nefas rex tantalus fecit & ioui
fabula tribuit : ł danaes ꝑ imbrem aureũ
app&isse concubitum: ubi intellegitur pu¬
dicitia mulieris auro fuisse corrupta: quȩ
illis temporib uel factał ficta sunt : aut
facta ab aliis & ficta deioue: dicinon potest
quantũ mali de hominum p̃sumpserint cor¬
dib quod possent ista patienter ferremen¬
datra: quaetamen &iam libenter amplexi
sunt: Quiutiq quanto deuotius iotiẽ co¬
lunt: tanto eos qui haec deillo dicertausi
sunt: seuerius punire debuer̃: Nunc uero
non solum eis qui ista finxerunt irati non
sunt: sed ut talia figmenta &iam inthe¬
atris agerent ĩpsos deos potius iratas habe¬

Expanded text:
li Romani gente finiuit, ex occasione historili Romani gente finiuit, ex occasione historiarum, quae res ueraciter gestas continent, ita sunt ingeniis hominum fictae, ut non sint obprobriis numinum adfixae. Porro autem quicumque finxerunt a Ioue ad stuprum raptum pulcherrimum puerum Ganymedem, quod nefas rex Tantalus fecit et Ioui fabula tribuit, uel Danaes per imbrem aureum adpetisse concubitum, ubi intellegitur pudicitia mulieris auro fuisse corrupta, quae illis temporibus uel facta uel ficta sunt, aut facta ab aliis et ficta de Ioue, dici non potest quantum mali de hominum praesumserint cordibus, quod possent ista patienter ferre mendacia, quae tamen etiam libenter amplexi sunt. Qui utique quanto deuotius Iouem colunt, tanto eos, qui haec de illo dicere ausi sunt, seuerius punire debuerunt. Nunc uero non solum eis, qui ista finxerunt, irati non sunt, sed ut talia figmenta etiam in theatris agerent, ipsos deos potius iratos habe
Abbreviated transcription (Latin):
bestia fuerit inclusa labẏrintho: quo cũ iN¬
tras sent homines: in extricabili errore in¬
de ex ire non poterant: Deippocen tauris
quod equorũ hominumq fuerit natura con¬
iuncta: Decerbero quod sit triceps inferorũ
canis : Defrixo & helle eius sorore quod uec
erit crinita serpentib & aspicientes conuer¬
tebat in lapides: Debellero fonte quod equo
pennis uolante sit uectus : quiequus pega sus
dictus ẽ:: Deamphione quod cytharȩ sua¬
uitate lapides mulserit & ad traxerit :
Defabro dadalo & eius icaro filio quod sibi
coaptatis pennis uolauerint: Deodippo qđ
monstrũ quoddam quȩ fohinga dicebatur
humana facie quadru pedem : soluta quae
ab illa proponi solebat uelut in solubili ques¬
tione suo prȩciptio perire conpulerit. De
antheo quem necauit hercules: quod filius
terrȩfuerit: propt̃ quod cadens in terrã for¬
tior soler& assurgere : & siqua forte alia prȩ¬
termisi: Hȩ fabulȩ bellum adusq troianum.
ubi secundũ librum marcus uarro depopu¬

Expanded text:
bestia fuerit inclusa Labyrintho,\' quo cum intrassent homines, inextricabili errore inde exire non poterant; de Centauris, quod equorum hominumque fuerit natura coniuncta; de Cerbero, quod sit triceps inferorum canis; de Phryxo et Helle eius sorore, quod uecerit crinita serpentibus et adspicientes conuertebat in lapides; de Bellerophonte, quod equo pennis uolante sit uectus, qui equus Pegasus dictus est; de Amphione, quod citharae suauitate lapides mulserit et adtraxerit; de fabro Daedalo et eius Icaro filio, quod sibi coaptatis pinnis uolauerint; de Oedipo, quod monstrum quoddam, quae Sphinga dicebatur, humana facie quadrupedem, soluta quae ab illa proponi soleret uelut insolubili quaestione suo praecipitio perire conpulerit; de Antaeo. quem necauit Hercules, quod filius terrae fuerit, propter quod cadens in terram fortior soleret adsurgere; et si qua forte alia praetermisi. Hae fabulae bellum ad usque Troianum, ubi secundum librum Marcus Varro de popu
Abbreviated transcription (Latin):
tici nec iudȩi carnales quia preter isaac nullus
est heres : & non qui filii carnis. hi filii dĩ sed filu pro¬
missionis deputantur in semine : de quo dictum
est. inisaac uocabit᷑ tibi semen.: Neq enimiudeo.
cur etiam cethura postuxoris mostẽ ducta.
nisi propt̃ hoc mysterium dicta sit concubina
Sed quis quis haec non uult inistis significationib:
accipere : non calumnietur abrahae : Quid sienĩ
& hoc prouisum est contra hercticos futuros secun¬
darum aduersarios nuptiarum utinipso patre
multarum gentium postobitum coniugis iterum
coniugari demonstraretur non ẽẽ peccatum:
Etmortuus est abraam cumess& annorum centum
septuaginta: Annorum ergo septuaginta.

Expanded text:
tici, nec Judaei carnales: quia praeter Isaac nullus tici, nec Judaei carnales: quia praeter Isaac nullus est haeres; et non qui filii carnis, hi filii Dei; sed filii promissionis deputantur in semine , de quo dictum est, In Isaac vocabitur tibi semen . Neque enim video, cur etiam Cethura post uxoris mortem ducta, nisi propter hoc mysterium, dicta sit concubina. Sed quisquis haec non vult in istis significationibus accipere, non calumnietur Abrahae. Quid si enim et hoc provisum est contra haereticos futuros secundarum adversarios nuptiarum, ut in ipso patre multarum gentium post obitum conjugis iterum conjugari demonstraretur non esse peccatum? Et mortuus est Abraham, cum esset annorum centum septuaginta
Abbreviated transcription (Latin):
ti : cur non etiam cethura & filii eius significent
carna les: qui se ad testamentum nouum existi¬
mant pestinere :  Ambȩ quippe &uxores
abra hae & concubinae sunt appellatae.
sara uõ num quam dicta est concubina
Nam & quando data est agar abra hae: ita scrip¬
tum est : &ad prehendit sara uxor abrahã:
agar egyptiam ancillam suam postdecem
annos quam habitauerat abram interra
chanian & dedit eama bram iuro suo ĩpsuixorẽ:
Decethura autem quam postobitum sarȩ accepit:
sic legitur. ⁊ Adiciens autem abra ham sumpsit
uxorem cui nomencethura. Ecce ambȩdicunt᷑
uxores abra hae: porro ambȩ concubinȩ fuisse
reperiuntur: postea dicente scriptura : dedit
autem abraham ommem censum suum isa ac filio
suo : & filiis concubinarũ suarum dedit abrahã
dationes: & dimisit eos abisaac filio suo adhuc
seuiuo adorientem in terrã orientis.: Habent
ergo non nulla munera filii concubinarum sed
non perueniunt ad regnum promissum nec here¬

Expanded text:
ti ; cur non etiam Cethura et filii ejus significent carnales, qui se ad Testamentum novum existimant pertinere? Ambae quippe et uxores Abrahae, et concubinae sunt appellatae: Sarra vero nunquam dicta est concubina. Nam et quando data est Agar Abrahae, ita scriptum est: Et apprehendit Sarra uxor Abram Agar Aegyptiam ancillam suam, post decem annos quam habitaverat Abram in terra Chanaan, et dedit eam Abram viro suo, ipsi uxorem . De Cethura autem quam post obitum Sarrae accepit, sic legitur: Adjiciens autem Abraham sumpsit uxorem, cui nomen Cethura. Ecce ambae dicuntur uxores: ambae porro concubinae fuisse reperiuntur, postea dicente Scriptura, Dedit autem Abraham omnem censum suum Isaac filio suo, et filiis concubinarum suarum dedit Abraham dationes, et dimisit eos ab Isaac filio suo adhuc se vivo, ad Orientem, in terram Orientis . Habent ergo nonnulla munera filii concubinarum, sed non perveniunt ad regnum promissum, nec haere
Abbreviated transcription (Latin):
ideo dicitur: nonutideo fiant quia dicitur: per
hanc enim nobis uoluit saluator ostendere : quan¬
tum libet iuste inhuius uitȩ caligine. atq infirmi¬
tate uiuamus: non nobis deesse peccata: proqui¬
bus dimittendis debeamus orare: &eis qui in nos
peccant : ut et nobis ignoscatur ignoscere : Non
itaq propter ea dñs ait: si dimiseritis peccata
hominibus. dimittet uobis &pater ũr peccata
ur̃a. ut dehac oratione confisi sccuri cottidiana
scclera faceremus: uel potentia quia nontime¬
remus hominum leges. uel astutia quia ipsos ho¬
mines falleremus: Sed ut ꝑillam disceremus
non pitare nos eẽ sine peccatis: Etiam si acrimi¬
nibus essemus immunes : Sicut etiam legis
ueteris sacerdotes: hoc ipsum ds̃ desacrifi¬
ciis ammonuit . quieos primum prosius. de inde

Expanded text:
ideo dicitur, non ut ideo fiant, quia dicitur. per ideo dicitur, non ut ideo fiant, quia dicitur. per hanc enim nobis uoluit saluator ostendere, quantumlibet iuste in huius uitae caligine atque infirmitate uiuamus, non nobis deesse peccata, pro quibus dimittendis debeamus orare et eis qui in nos peccant, ut et nobis ignoscatur, ignoscere. non itaque propterea dominus ait: si dimiseritis peccata hominibus, dimittit uobis pater uester peccata uestra, ut de hac oratione confisi securi cotidiana scelera faceremus uel potentia, qua non timeremus hominum leges, uel astutia, qua ipsos homines falleremus; sed ut per illam disceremus non putare nos esse sine peccatis, etiam si a criminibus essemus immunes; sicut etiam legis ueteris sacerdotes hoc ipsum deus de sacrificiis admonuit, quae iussit eos primum pro suis, deinde
Abbreviated transcription (Latin):
diligit xp̃m: qui iustificari recusat in xp̃o: & quẽ¬
ad modum siquis prȩoccupatus fuerit hoc delicto:
ut fratri suo dicat fatuae : idest non eius peccatũ
uolens auferre. conuitietur inuiste: parum est
illi ad hoc redimendum elemosinas facere: nisi
&iam quod ibi sequitur. remedium reconciliationis
adiungit ⁊ ibi enim sequitur.⁊ Siergo offeres¬
munus tuum ad altare : &ibi recordatus fueris. quia
frater tuus habet aliquid aduersumte: relinque
illic munus tuum ad altare: &uade prius reconcili¬
are fratrituo: Et tunc ueniens: offeres munustuũ .¬
ita parum est clemosinas quantas libet facere
pro quocumq scelere: &in consuetudine scelerum
ꝑmanere.: Oratio uero cottidiana quam docuit
ipio ipse ihs̃ unde & dominica nominatur: dolet
quidem cotudiana peccata: cum cottidide dicitur.
Dimitte nobis debita nr̃a: atq id quod sequitur:
non solum dicitur s& etiam fit : sicut et nos dimittimꝰ
debitoribus nostris. Sed quia fiunt peccata.

Expanded text:
diligit Christum qui iustificari recusat in Christo. et quemadmodum si quis praeoccupatus fuerit hoc delicto, ut fratri suo dicat: fatue, id est non eius peccatum uolens auferre conuicietur iniuste, parum est illi ad hoc redimendum elemosynas facere, nisi etiam quod ibi sequitur remedium reconciliationis adiungat - ibi enim sequitur: si ergo offersmunus tuum ad altare et illic recordatus fueris quia frater tuus habet aliquid aduersus te, relinque illic munus tuum ante altare et uade prius, reconciliare fratri tuo et tunc ueniens offeres munus tuum ita parum est elemosynas quantaslibet facere pro quocumque scelere et in consuetudine scelerum permanere. oratio uero cotidiana, quam docuit ipse Iesus — unde et dominica nominatur — delet quidem cotidiana peccata, cum cotidie dicitur: dimitte nobis debita nostra atque id quod sequitur non solum dicitur sed etiam fit: sicut et nos dimittimus debitoribus nostris; sed quia fiunt peccata,
Abbreviated transcription (Latin):
nisi nimis grande peccatum in homine primõ dequo
cȩteri exosti sunt : p̃cessisset : Iam uero in ipso cor¬
pore : quamuis nobis sit cumbelius mostalitate
commune : multisq carum repperiatur infirmius.
quanta dĩ bonitas. quanta ꝓuidentia tanticre¬
atoris apparet .  Nonne ita sunt in eo loca sen¬
suum: &cȩtera membra disposita: speciesq ipsa
ac figura: &statura totius corporis itꝰ modificata.
ut administerium animae rationalis. se indicet fac¬
tum.: Non enim ut animalia rationis expestia
ꝓna cẽ uidemus in terrã: ita creatus est homo: sed
crecta incęlum coris forma am̾mon& cum
quȩ sur sunt sapere: Forro mira mobi

Expanded text:
nisi nimis grande peccatum in homine primo, de quo ceteri exorti sunt, praecessisset. Iam uero in ipso corpore, quamuis nobis sit cum beluis mortalitate commune multisque earum reperiatur infirmius, quanta Dei bonitas, quanta prouidentia tanti Creatoris apparet! Nonne ita sunt in eo loca sensuum et cetera membra disposita speciesque ipsa ac figura et statura totius corporis ita modificata, ut ad ministerium animae rationalis se indicet factum? Non enim ut animalia rationis expertia prona esse uidemus in terram, ita creatus est homo; sed erecta in caelum corporis forma admonet eum quae sursum sunt sapere. Porro mira mobi
Abbreviated transcription (Latin):
prima in lingua inuenta ẽ idẽ hebrea: a
puericia namq incipit homo loqui pos infan¬
tiã quȩ hic apellata ẽ qđ fari non potest
Quã ꝓfecto etatẽ primã demergit obliuo.
sicut ȩtas prima generis humani ẽ deleta
diluuio: quotus enĩ quisq: ẽ. qui suã recor¬
detur in fantiã: Quam obrẽ in isto ꝓcursu
ciuitatis dĩ: sicut superior unã eandemq
primã : ita duas ȩtates secundã et terciam
liberiste contineat. : Inqua tertia propt̃
uaccã trimã: Caprã trimã: arietem
trimũ: Et impositũ est legis iuigũ: et
apparuit abudantia peccatorũ: et regni
terreni surrex̃ exordiũ : ubi non defuer̃
spiritales quorũ inturture et colũba fi¬
guratũ est sacramentum.

Expanded text:
 in lingua inuenta est, id est Hebraea. A  in lingua inuenta est, id est Hebraea. A pueritia namque homo incipit loqui post infantiam, quae hinc appellata est, quod fari non potest. Quam profecto aetatem primam demergit obliuio, sicut aetas prima generis humani est deleta diluuio. Quotus enim quisque est, qui suam recordetur infantiam? Quam ob rem in isto procursu ciuitatis Dei, sicut superior unam eandemque primam, ita duas aetates secundam et tertiam liber iste contineat, in qua tertia propter uaccam trimam, capram trimam, arietem trimum et inpositum est legis iugum et apparuit abundantia peccatorum et regni terreni surrexit exordium, ubi non defuerunt spiritales, quorum in turture et columba figuratum est sacramentum.
Abbreviated transcription (Latin):
et aduersa bellorũ.: Inde uentũ ẽ ad regũ tẽ¬
pora quorũ primus regnauit saul. Quore ꝓ¬
bato etbellica clade ꝓstrato. eiusq stirpe piecta
neinde reges orirentur dauid successit in regnõ
uius maxime xps̃ dict̃ ẽ filius . in quo articulus
quidã factus ẽ : et exordiũ quodammodo iuuentu¬
tis populidĩ.: Cuius generis quȩdã uelut adu¬
lescentia ducebat᷑ ab ipso abraham usq ad hunc
dauid .: Neq enim frustra matheus euangelista¬
sic generationes commemorauit : ut hoc primũ
interuallũ quatuor decĩ generationib: comm̃¬
daretͣ abrahã scilicet usq ad dauid:Ab ad¬
ulescentia quippe incip̃ homo posse genera¬
re: propterea generationũ ex habraã sũpsit
exordiũ : qui etiã pater gentiũ constitutus ẽ:
quando mutatũ nomen accepit. Ante hunc
ergo uelut pueritia fuit huius generis po¬
puli dĩ : a noe usq ad ipsũ abrahã : et ideo¬

Expanded text:
et aduersa bellorum. Inde uentum est ad regum temet aduersa bellorum. Inde uentum est ad regum tempora, quorum primus regnauit Saul; cui bato et bellica clade prostrato eiusque stirpe reiecta, ne inde reges orerentur, Dauid successit in regnum, cuius maxime Christus dictus est filius. In quo articulus quidam factus est et exordium quodam modo iuuen- tutis populi Dei; cuius generis quaedam uelut adulescentia ducebatur ab ipso Abraham usque ad hunc Dauid. Neque enim frustra Matthaeus euangelistasic generationes commemorauit, ut hoc primum interuallum quattuordecim gene- Tationibus commendaret, ab Abraham scilicet usque ad Dauid. Ab adulescentia quippe incipit homo posse generare; propterea generationum ex Abraham sumsit exordium; qui etiam pater gentium constitutus est, quando mutatum nomen accepit. Ante hunc ergo uelut pueritia fuit huius generis populi Dei a Noe usque ad ipsum Abraham; et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
et interrã ꝓmissionis introdix̃ eamq populo
diuisit Ab his duob mirabilib ducib bella
etiã ꝓsperrime ac mirabiliter gesta sunt : dõ
contestante nontã ppt merita hebrei populi:
quã ppt̃ peccata eorũ quȩ debellabant᷑ genti¬
ũ illaseis ꝓuenis se uictorias. Post istos
duces iudices fuer̃ iam in terra ꝓmissionis
populo collocato: ut inciperet interim reddi
abrahȩ prima ꝓmissio degente una id ẽ hebrea
et terra chanaan. non dũ deomnib gentib
et toto orhe terrarũ qđ xp̃i aduentꝰ in carne
et non ueteris legis obseruationes : sed euan¬
gelu fides fuerat impletura
Cuius rei
p̃siguratio facta ẽ : qđ non mosses quilegẽ
populo acceperat in monte sina sed ihs̃ cui
etiã nom̃ dõ p̃cipiente mutatũ fuerat : ut ihs̃
uocaret᷑ : populũ interrã ꝓmissionis indux̃
Temporib aũ iudicũ sicut sehabebant et peccata
populi et miseri cordiã dĩ alternauer̃ ꝓspera

Expanded text:
et in terram promissionis introduxit eamque populo et in terram promissionis introduxit eamque populo diuisit. Ab his duobus mirabilibus ducibus bella etiam prosperrime ac mirabiliter gesta sunt, Deo contestante non tam propter merita Hebraei populi quam propter peccata earum, quae debellabantur, gentium illas eis prouenisse uictorias. Post istos duces iudices fuerunt, iam in terra promissionis populo conlocato, ut inciperet interim reddi Abrahae prima promissio de gente una, id est Hebraea, et terra Chanaan, nondum de omnibus gentibus et toto orbe terrarum; quod Christi aduentus in carne et non ueteris legis obseruationes, sed euangelii fides fuerat inpletura. Cuius rei praefiguratio facta est, quod non Moyses, qui legem populo acceperat in monte Sina, sed Iesus, cui etiam nomen Deo praecipiente mutatum fuerat ut Iesus uocaretur, populum in terram promissionis induxit. Temporibus autem iudicum, sicut se habebant et peccata populi et misericordia Dei, alternauerunt prospera
Abbreviated transcription (Latin):
quippe ab euntib diuisũ mare uiã fecit. hos aũ
in sequentes in se regrediens unda submersit .
Deinde ꝑ annos quadraginta duce moyse dĩ popu¬
lus in deserto actus ẽ : quando tabernaculũ tes¬
timonii nuncupatum ẽ : ubi ds̃ sacrificus futura
p̃nuntiantib colebatur : cũ scilicet iã data lex
fuisset in monte . multũ terribilit̃ : Attestabat̃
enĩ euidentissima mirabilib signis uocibusq
diuinitas : qđ factũ est mox ut exitũ ẽ deegypto
et in deserto populus eẽ coepit: quinquagesimo
die p̃celebratũ pascha ꝑouis immolationẽ : cuiuisq
adeo typus xp̃i ẽ prenuntians eũ ꝑuictimam
passionis dehoc mundo transiturũ ad patrem
Pascha quippe hebrea lingua transitus interp̃tat᷑.
primi prefigurati facti memoriã reuocaret.
quia et legis illȩ tabulȩ̃ digito dĩ scriptȩ referun¬
t᷑ De functo moyse populũ rex̃ iesusnaue :¬

Expanded text:
quippe abeuntibus diuisum mare uiam fecit; hos autem quippe abeuntibus diuisum mare uiam fecit; hos autem insequentes in se rediens unda submersit. Deinde per annos quadraginta duce Moyse Dei populus in deserto actus est, quando tabernaculum testimonii nuncupatum est, ubi Deus sacrificiis futura praenuntiantibus colebatur, cum scilicet iam data lex fuisset in monte multum terribiliter; adtestabatur enim euidentissima mirabilibus signis uocibusque diuinitas. Quod factum est, mox ut exitum est de Aegypto et in deserto populus esse coepit, quinquagensimo die post celebratum Pascha per ouis immolationem; qui usque adeo typus Christi est praenuntians eum per uictimam passionis de hoc mundo transiturum ad Patrem Pascha quippe Hebraea lingua transitus interpretaturprimi praefigurati facti memoriam reuocaret, quia et legis illae tabulae digito Dei scriptae referuntur. Defuncto Moyse populum rexit Iesus Naue
Abbreviated transcription (Latin):
regiã ingentia ꝑ eũ dõ prȩparante ꝑuenit. Nutri¬
tusq: et adoptat᷑ a filia pharaonis. quod nom̃ in e¬
gypto omniũ regũ fuit : In tantũ ꝓuenit uirũ ut
ipse illã gentẽ mirabilit̃ multiplicatã exduris¬
simo et grauissimo qđ ibi ferebat iugo seruitutis
extraheret : immo ꝑ eũ ds̃ qui hoc ꝓmiserat abrahȩ
Prius quippe exinde fugiens qđ cũ israhelitã defen¬
deret ȩgyptiũ occiderat et territ᷑ fuerat: pea di¬
uinitꝰ missus in potestate sps̃ dĩ superauit pha¬
raonis resistentes magos.: Tunc ꝑ eũ egyptus
inlate s̃ decẽ memorabiles plagȩ :cum dimittere
populũ dĩ nollent : aqua in sanguinẽ uersa ranȩ
et scinifes : cynomia : mors pecorũ : ulcera grando
locusta : tenebrȩ : mors primogenitorũ. ad ex¬
tremũ israhelitas quos plagis tot tantisq per¬
fracti tandẽ aliquando dimiserant a egrptii
in mari rubro dum ꝑsecuntur. extincti sunt: Illis

Expanded text:
regiam, ingentia per eum Deo praeparante, peruenit nutriregiam, ingentia per eum Deo praeparante, peruenit nutritusque et adoptatus a filia Pharaonis quod nomen in Aegypto omnium regum fuit in tantum prouenit uirum, ut ipse illam gentem mirabiliter multiplicatam ex durissimo et grauissimo, quod ibi ferebat, iugo seruitutis extraheret, immo per eum Deus, qui hoc promiserat Abrahae. Prius quippe exinde fugiens, quod, cum Israelitam defenderet, Aegyptum occiderat et territus fuerat, postea diuinitus missus in potestate spiritus Dei superauit Pharaonis resistentes magos. Tunc per eum Aegyptiis inlatae sunt decem memorabiles plagae, cum dimittere populum Dei nollent, aqua in sanguinem uersa, rana et sciniphes, cynomyia, mors pecorum, ulcera, grando, lucusta, tenebrae, mors primogenitorum. Ad extremum Israelitas, quos plagis tot tantisque perfracti tandem aliquando dimiserant, Aegyptii in mari Rubro dum persequuntur extincti sunt. Illis
Abbreviated transcription (Latin):
patrẽ uelut corrigens ei errorẽ: et quis nã eorũ
esset maior ostendens: At ille mutare manus
noluit. sed dix̃. scio filiscio et hic erit inpopulũ
et hic ex altabit᷑ : sed fr̃ ei iunior maior illȩ erit :
et sem̃ eius erit inmultitudine gentium. etiã hic il
la duo ꝓmissa demonstrat.: Nam ille in populum
iste in multitudinẽ gentiũ erit : quid euidentius qͥuã
his duab: ꝓmissionib: contineri populũ is rahelitarũ.
orbẽq terrarũ in semine habrahȩ: Illũ secundũ
carnẽ : istũ secundũ fidem: De functo iacob de
functo etiã ioseph perreli quos centũ quadraginta
quatuor annos. donec exiret᷑ deterra ȩgypti in
modũ incredibilẽ illa gens creũ : etiã tantis at¬
trita ꝑsecutionib ut quodã tempere natimasculi
necarent᷑ : cũ mirantes egyptios nimia populi
illius increm̃ta terrerent. Tunc morses sub¬
tractus furto trucidatorib paruulorũ ad domũ

Expanded text:
patrem uelut corrigens eius errorem et quisnam eorum patrem uelut corrigens eius errorem et quisnam eorum esset maior ostendens. At ille mutare manus noluit, sed dixit: Scio, fili, scio. Et hic erit in populum, et hic exaltabitur; sed frater eius iunior maior illo erit, et semen eius erit in multitudinem gentium. Etiam hic duo illa promissa demonstrat. Nam ille in populum, iste in multitudinem gentium. Quid euidentius quam his duabus promissionibus contineri populum Israelitarum orbemque terrarum in semine Abrahae, illum secundum carnem, istum secundum fidemfuncto etiam Ioseph per reliquos centum quadraginta quattuor annos, donec exiretur de terra Aegypti, in modum incredibilem illa gens creuit, etiam tantis adtrita persecutionibus, ut quodam tempore nati masculi necarentur, cum mirantes Aegyptios nimia populi illius incrementa terrerent. Tunc Moyses subtractus furto trucidatoribus paruulorum ad domum