comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quibus scribit a postolus dm̃ confitentur sescire. operi¬
bus aũ negant. De quibus & dñs loquebatur . Non omnis
quidicit mihi dnẽ dnẽ intrabit in regnum caelorum.
fed qui facit uoluntatem patris mei qui ẽ in caelis.
Sicq stare potest illa sententia nemodicit dns ihs̃
multi in resurrectione dicturisunt. dnẽ nonne inno¬
min&uo proph&auimus & uirtutes multas fecim ultas
fecimus. Respondebit eis dñs. Recedite ame nescio uos
operarii iniquitatis. ergo dicere nonsermone quifa¬
cilis ẽ sed affectu & operibus conprobatur. Ex quibus
discimus eundem eẽ utriusq testam̃tidñi qui p̃cepit
ut siuiderimus ium̃tum inimicinrĩ cadere subonore
suo Nontrans eamus sed leuemus cumeo. et sibouem
aut asinum inuenerimus errantem reddamus ei haec
iuxta lxx: porro uxta hebraicũ hic mihi sensts uidet᷑
Audite apostoli. audite discipulimei quitremetis uer¬

Expanded text:
quibus scribit Apostolus: Deum confitentur se scire, operiquibus scribit Apostolus: Deum confitentur se scire, operibus autem negant . De quibus et Dominus loquebatur: Non omnis qui dicit mihi: Domine, Domine, intrabit in regnum coelorum: sed qui facit voluntatem Patris mei qui in coelis est . Sicque stare potest illa sententia: Nemo dicit, Dominuant Dominum Jesum, et multi in resurrectione dicturi sunt: Domine, nonne in nomine tuo prophetavimus, et virtutes multas fecimus ? Respondebit eis Dominus: Recedite a me, nescio vos, operarii iniquitatis. Ergo dicere, non sermone, qui facilis est, sed affectu et operibus comprobatur. Ex quibus discimus, eumdem esse utriusque Testamenti Dominum qui praecipit, ut si viderimus jumentum inimici nostri cadere sub onere suo, non transeamus, sed levemus cum eo, et si bovem aut asinum invenerimus errantem, reddamus ei . Haec juxta LXX. Porro juxta Hebraicum, hic mihi sensus videtur: Audite, Apostoli, audite, discipuli mei, qui tremitis ver
Abbreviated transcription (Latin):
uirifrĩ & patres audite. et paulo apostolo. tristiciam
mihi ẽ & continuus dolor cordimeo profratribus meis
quisunt israhelite. Glorificatur aũ nom̃ dnĩ quando
uiderint homines ꝑsecutorum ferotiã nrã frangi.
patientia. et uerberantem manus alterius mala euer¬
sione confundi. Quibus in euangelio precipitur. Luceat
lumenurm̃ coram hominibus utuidenter bona opera
urã glorificent patrem urm̃ qui ẽ incaelis. Et in apo¬
calypsi iohannis. timete dnm̃ & date eigloriam.
Paulus quoq scribit adcorinthios prouocans eos ad con¬
tinentiã. ut glorific& is dñ incorpore uõ. & rurs ũ.
siue comeditis siue bibitis. Omnia ingloria dĩ facite.
uode & dnr̃ maledicentibus non re maledicebat &
proꝑsecutoribas precabat᷑. Quod aũ p̃cipit dicite fratri¬
bus uris. Non simplicit̃ accipiendum ẽ. alio quin multi
fratres uocant. & incorde non retinent caritatem. De

Expanded text:
Viri fratres et patres, audite; et Paulo apostolo: Tristitia Viri fratres et patres, audite; et Paulo apostolo: Tristitia mihi est, et continuus dolor cordi meo pro fratribus meis qui sunt Israelitae . Glorificatur autem nomen Domini, quando viderint homines persecutorum ferociam nostra frangi patientia, et verberantem manum, alterius malae obversione confundi. Quibus in Evangelio praecipitur: Luceat lumen vestrum coram hominibus, ut videntes bona opera vestra, glorificent Patrem vestrum qui in coelis est ; et in Apocalypsi Joannis: Timete Deum, et date ei gloriam . Paulus quoque scribit ad Corinthios, provocans eos ad continentiam: Ut glorificetis Deum in corpore vestro . Et rursum: Sive comeditis, sive bibitis, omnia in gloriam Dei facite . Unde et Dominus maledicentibus non remaledicebat : et pro persecutoribus precabatur. Quod autem praecipit: Dicite fratribus vestris , non simpliciter accipiendum est, alioquin multi fratres vocant, et in corde non retinent charitatem, de
Abbreviated transcription (Latin):
udite uerbum dñi quitrem& is
propt̃ nomen meum glorific& urdñs & uid ebi mus
in l&icia urã. Ipsi aũ confundentur
Lxx.
Audite uerbum dnt̃ quitrem&is sermonẽ eius
dicite fratribus uris. quioderunt uos & ab ominantur
ut nomen glorificetur. dñi & appareat inloicia eoꝵ
iudeoꝵ. et abomnis cribarum ac pharis eoꝵ tumore
despecto transeant ad eius cultum quẽuocantem illi
audire noluerunt atq contempserunt & fecerunt
malum in conspectu eius. Nec hoc p̃ceptorum fine con¬
tentus ẽ. sedimperat eis manclatum euangelicum. ut
diligant inmicos suos benefaciant his qui oderuntuos.
etorent proꝑrequentibus suis. &immitententur de¬
mentiã patris. qui oririfacit solem stum suꝑ ustos
& iniustos utuidentes inquit o peraurã glorificent
patrem urm qui incaelis ẽ. quod post generalem in¬
tellegentiã spiritalit̃ apostolis precipitur &a postolicis
ꝑsecutores suos. & eos qui
se ab ominant᷑ in loco fratrum habeant dicenter cũ p&ro

Expanded text:
erbum Domini: qui tremitis propter nomen meum. Glorificetur Dominus et videbimus in leticia vestra: ipsi autem confundentur. LXX: Audite verbum Domini, qui tremitis sermonem ejus. Dicite fratribus vestris, qui oderunt vos, et abominantur ut nomen glorificetur Domini: et appareat in laetitia eJudaeorum, et omni Scribarum ac Pharisaeorum tumore despecto, transeant ad ejus cultum, quem vocantem illi audire noluerunt, atque contempserunt, et fecerunt malum in conspectu ejus. Nec hoc praeceptorum fine contentus est, sed imperat eis mandatum Evangelii , ut diligant inimicos suos, benefaciant his qui oderunt se, et orent pro persecutoribus suis, et imitentur clementiam Patris, qui oriri facit solem suum super justos et injustos: Ut videntes, inquit, opera vestra, glorificent Patrem vestrum qui in coelis est . Quod post generalem intelligentiam specialiter Apostolis praecipitur et apostolicis ecutores suos, et eos qui se abominantur, in loco fratrum habeant, dicentes cum Petro:
Abbreviated transcription (Latin):
Populus quicreabitur laudabit dnm̃ hic
aũ populus unocreatus ẽ die. Quem in lustrat soliusticia
dicente scriptora. erit tibi cñs lux sempit̃ na. possu¬
mus hoc quod dicit᷑. ori&ur gens simul. quia parta¬
riuit & peperit sion filios suos. & ad illud tempus
referre . quando una die .tria milia. & quinque milia
deiudaico populo csediderunt. Dicitur quoq in eorũ
actuam a postoloꝵ libro. quod deuni uersis gentibus
que subcaelosunt fuerint in hierłm. quando audie¬
bant uarus linguis loquentes magnalia dĩ. Quodq
sequitur. Iuxta lxx. Ego autem dedi dix it dns̃ ex¬
speectationem hanc & non recordatus ẽ mei di xit dns̃
Nonne ego parturientem & sterilem feci dixit dr̃

Expanded text:
Populus qui creabitur, laudabit Dominum . Hic autem populus uno creatus est die, quem illustrat sol justitiae, dicente Scriptura: Erit tibi Dominus lux sempiterna . Possumus hoc quod dicitur: Orietur gens simul, quia parturivit et peperit Sion filios suos, et ad illud tempus referre, quando una die tria millia et quinque millia de Judaico populo crediderunt . Dicitur quoque in eodem Actuum Apostolorum libro quod de universis gentibus quae sub coelo sunt, fuerint in Jerusalem, qui audiebant variis linguis loquentes magnalia Dei . Quodque sequitur juxta LXX, Ego autem dedi exspectationem hanc, et non recordata es mei, dicit Dominus. Nonne ego parie
Abbreviated transcription (Latin):
est. ut libidinem. Simulq consideremus quod non
dixerit quiiimolat ari&em. quasi quiim mol&
canem. sed occidat inquid canem quod uerbum non
ponitur in sacrificus. & in his que trucidantur in¬
licite quioffert oblationem & sacrificium quasi
quisanguinem. suillum offerat quod & ipsum legȩ
prohib& ur. łales sunt caere moniae iudeoꝵ. quitus
tribuit quasi blas phemus immo quasi benedicens idolo.
Potest aũ hiceẽ sensus. ꝑ ost filium meũ quiuenit man¬
su&us & pauper sedens suꝑpullum a sinȩ. Nolo car¬
nes uictimas detestor. sacrificia iudeoꝵ. um bras le¬
gis reprobo. Quia stabilis mihi hostia ẽ. ueritas euangelui
Sin aũ hocdicitur. quod post uulgus euangelii. u& us
religio cess& in nouo. innube quidres pondebunt qui
credentes ex iuidȩis arbitrantur. absq: noxa sui posse
carnaliter. offerre sacrificia.
Iaec omnia elegerunt inuisssuis & in abhominationi¬
bus suis anima eoꝵ delectata ẽ. unde & ego eli¬

Expanded text:
est ad libidinem. Simulque consideremus quod non est ad libidinem. Simulque consideremus quod non dixerit: Qui immolat arietem, quasi qui immolat canem; sed occidat, inquit, canem. Quod verbum non ponitur in sacrificiis, sed in his quae trucidantur illicite. Qui offert oblationem et sacrificium, quasi qui sanguinem suillum offerat. Quod et ipsum Lege prohibetur, tales sunt caeremoniae Judaeorum . Qui thus tribuit quasi blasphemus, immo quasi benedicens idolo. Potest autem et hic esse sensus: Post Filium meum qui venit mansuetus et pauper, sedens super pullum asinae, nolo carnes, victimas detestor, sacrificia Judaeorum, umbras Legis reprobo, quia delectabilis mihi est veritas Evangelii . Sin autem hoc dicitur, quod post fulgur Evangelii, vetus religio cesset in nube: quid respondebunt, qui credentes ex Judaeis arbitrantur absque noxa sui posse carnaliter offerre sacrificia? Haec omnia elegerunt in viis suis, et in abominationibus suis anima eorum delectata est. Unde et ego eli
Abbreviated transcription (Latin):
caeloꝵ. &a libi. beatus quuntellegit suꝑ egenum &
pauperem. et rursum. sps̃ dñi superme. propt̃ quod
unxitme euangelizare pauperibus misit me. quod¬
q sequit᷑ ineditione uulgata. Iniquus aũ inebraico
non hab& ur. sed simpliciter iungit & dicit. Qui im¬
molat bouem quasi qui int̾ficiat. hominem. quod
& alio loco scriptumẽ. misericordiã uolo & non sacri¬
ficium. scientiã magis dĩ quã holo caustum. et ꝑ mala¬
chi. omnia queb derã faciebatis. Operientes lacrimis
altare meum. Num quid dignum ẽ ut respiciã placa¬
bile ad sacrificiũ urm̃. et suscipiã placabile qui dede
manibus uris. Audiant iudei quod dr̃ non querat
sacrificium sed offerentium animum. etquimactat
inquid pecus. quasi quiex cerebr& canem: unde ꝑmor̃
sen scriptumẽ non offeres mercedem. meretricis neq
precipum canis indomodi tui. pulchre canis & me¬
retrix copulantur. quia utrumq animal ꝓronum

Expanded text:
coelorum . Et alibi: Beatus qui intelligit super egenum et coelorum . Et alibi: Beatus qui intelligit super egenum et pauperem . Et rursum: Spiritus Domini super me, propter quod unxit me, evangelizare pauperibus misit me . Quodque sequitur in editione Vulgata: Iniquus autem, in Hebraico non habetur, sed simpliciter jungit et dicit: Qui immolat bovem, quasi qui interficiat hominem. Quod et in alio scriptum est loco: Misericordiam volo, et non sacrificium: scientiam magis Dei, quam holocaustum . Et per Malachiam: Omnia quae oderam, faciebatis: operientes lacrymis altare meum: numquid dignum est ut respiciam ad sacrificium vestrum, et suscipiam placabile quid de manibus vestris ? Audiant Judaei quod Deus non quaerat sacrificia, sed offerentium animum. Et qui mactat, inquit, pecus, quasi qui excerebret canem. Unde et per Moysen scriptum est: Non offeres mercedem meretricis: neque pretium canis in domo Dei tui. . Pulchreque canis et meretrix copulantur, quia utrumque animal pronum
Abbreviated transcription (Latin):
eni dĩ scm̃ est quod estis dĩ uos. Quicumq ergo hu¬
milis ẽ & qui& us & tremens sermones dĩ. Ipsum
respicit dñs. et deipso dietum intellegi potest. quod
subt̃re nomine proph&atur. Terra tremuit & quie¬
uit cum resurger& adiudicium ds̃. habitatores enĩ
eius proquibus FΕΤΩNIMIΚoC terra dicitur
Considerantes iudicium di qui & em agunt malis ope¬
ribus & sedentes indomo ȩ̨t̾no requies cunt sabbato.
Nemo ueant se. ad opus seruile peceat sicut aedifi¬
catores turris mouerunt quondam deoriente pe¬
dessuos . & ortum ueri lumims reliquerunt. nec
audierunt illud quod caindicitur. peccasti qui esce
sediuxta pro uerbia salo monis. Q uiaudit dm̃
habitabit confidens. & quiercit absq: timore & om¬
ni malo Iste ẽ humilis atq pauꝑcubis & contritur
spũ tremensq sermones dnĩ. dequo seriptum est
neuangelio ẜeati pauperes spũ. quõ ipsorum ẽ regnũ

Expanded text:
enim Dei sanctum est, quod estis vos . Quicumque ergo huenim Dei sanctum est, quod estis vos . Quicumque ergo humilis est et quietus, et tremens sermones Dei, ipsum respicit Dominus; et de ipso dictum intelligi potest, quod sub terrae nomine prophetatur: Terra tremuit et quievit, cum resurgeret ad judicium Deus . Habitatores enim ejus, pro quibus μετωνυμικῶς terra dicitur, considerantes judicium Dei, quietem agunt a malis operibus; et sedentes in domo, aeterno requiescunt sabbato, ne moveant se ad opus servile peccati, sicut aedificatores turris moverunt quondam de Oriente pedes suos, et ortum veri luminis reliquerunt. Nec audierunt illud quod ad Cain dicitur: Peccasti, quiesce . Sed juxta Proverbia Salomonis: Qui audit Deum, habitabit confidens, et quiescet absque timore ab omni malo . Iste est humilis atque pauperculus, et contritus spiritu, tremensque sermones Domini, de quo scriptum est in Evangelio: Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum
Abbreviated transcription (Latin):
dquem autem respiciã. nisi ad pauꝑ culum & coneritũ
spũ & trementem sermones meos. Qui immobabat
bouem quasi int̾ficiat hominẽ. Quimaetat pectus qua¬
si qui excerebr& canem. Qui offert oblationem. qua¬
si qui sanguinẽ suillum offerat. Qui recordatur turis.
nes meos. Iniquus aũ quuimmolat uitulum quasi ꝑcu¬
ciens uirum. sacrificans degrege quasi qui occidat canẽ.
Qui offert similam quasi q̃uis anguinem suillum qui
dattus in memoriale quasi blasphemus. Sub lato
altare temploq: terreno quodhuna construx erat
manus. recte auferentur. & uictim&re iudeorũ
ne forsitan dicer&. Nontam stulti sumus ad dm̃ pute¬
mus loco posse concludi. sed inseparato adsacrifi¬
candum loco dõ. uietimas immolamus que lege
p̃cepta s̃. habitator igitur caeli immo creator om¬
nium qui int̃ris templum habere sedenegat. humilẽ
& qui&um & trementem sermores suos hominẽ
uio lat templum dĩ uiolabit illum ds̃. Templum

Expanded text:
quem autem respiciam nisi ad pauperculum et contritum spiritu et trementem sermones meos qui immolat bovem quasi qui interficiat virum qui mactat pecus quasi qui excerebret canem qui offert oblationem quasi qui sanguinem suillum offerat qui recordatur tnes meos? ÷ Iniquus autem  qui immolat vitulum quasi percutiens virum. Sacrificans de grege, quasi qui occidat canem. Qui offert similam, quasi qui sanguinem suillum. Qui dat thus in memoriale, quasi blasphemus. Sublato altari Temploque terreno, quod humana construxerat manus, recte auferuntur et victimae Judaeorum, ne forsitan dicerent: Non tam stulti sumus, ut Deum putemus loco posse concludi; sed in separato ad sacrificandum loco, Deo victimas immolamus, quae lege praecepta sunt. Habitator igitur coeli, immo Creator omnium qui in terris templum habere se denegat, humilem et quietum, et trementem sermones suos hominem  vobis. Si quis violat templum Dei, violabit illum Deus. Templum
Abbreviated transcription (Latin):
quidem et ipse salomon. exstructor templi. in oratione
sua ad dnm̃ pro lixius confitetur. Acne arbitremur caelũ
quoq extra dĩ magnitudinẽ. meti endũ in alio loco
deeo legimus. ꝗ uiten& caelum palmo. et terram pu¬
gillo. ꝑ que ostenditur ds̃ & forins ecus & intrins ecus.
& in fusus. & circum fusus. dum & solio ambietem con
ciuditur. Etpugillo cludit acpsalmo. qui non solum
caeli & terrae sed & inuisibilium creatorẽ angelorum
& archangelorum dominationũ potestatum. cunctoꝵq
nominum. De quibus apostolus loquitur. quae omã
dĩ manus operata ẽ. Dequa & iob. psalmista cõme¬
morat. manustua fecirme & plas pra uit me. Omã

Expanded text:
quidem et ipse Salomon, exstructor Templi, in oratione quidem et ipse Salomon, exstructor Templi, in oratione sua ad Dominum prolixius confitetur . Ac ne arbitremur coelo quoque et terra Dei magnitudinem metiendam, in alio loco de eo legimus: Qui tenet coelum palmo, et terram pugillo . Per quae ostenditur Deus et forinsecus, et intrinsecus, et infusus, et circumfusus, dum et solio ambiente non cluditur, et pugillo concludit ac palmo. Qui non solum coeli et terrae, sed et invisibilium creator est Angelorum, et Archangelorum, Dominationum, Potestatum, et cunctorum hominum, de quibus Apostolus loquitur : quae omnia Dei manus operata est. De qua et Job et Psalmista commemorant: Manus tua fecit me, et plasmavit me . Omnia
Abbreviated transcription (Latin):
ei domum. haud dubiũ quindõ sed non inmanu factis
excelsus habitat sicut proph&a ait. Caelum mihi thro¬
nus ẽ. terra aũ scabellam pedum meorum. Et paulus ine¬
odem uolumine. Ds̃ quifecit mundum & que in eo sunt
Nequec quã intemplis manu factis habitat. sienim in¬
starsedentis insolio atq regnantis caelum thronus eius
eius & terra scabellum pedum illius. quomo de paruo
claud& ur loco. qui cõpl& omnia. & in quos omnia
Vnde mor̃ses nedicat inquit in cordetuo longe est Ds̃
enim incaelo sursum & suꝑ t̾ram deorsum. & non est
alius p̃ter eum ds̃. & psalmista. Quo ibo aspũtuo. & quo a fa¬
cietua quofugiã. Si as cendero in caelum illic es. siadi¬
ferna descendero ades. Cui & hieremias ex ꝑsona dĩ
congruit dics̃. Ds̃ ad propinquans ergo & non ds̃ de
longe. Num quidlatere quis potłit in absconditis & ego
non uidebo eum. Nonne caelum & terram ego implebo
in ipso enim oms̃ sumus & mouemur. hocaũ dic̃. ut uidaicũ

Expanded text:
ei domum, haud dubium quin Deo; sed non in manufactis excelsus habitat, sicut Propheta ait: Coelum mihi thronus est: terra autem scabellum pedum meorum. Et Paulus in eodem volumine: Deus qui fecit mundum, et qui in eo sunt, nequaquam in templis manufactis habitat . Si enim instar sedentis in solio atque regnantis, coelum thronus ejus est, et terra scabellum pedum illius, quomodo parvo claudetur loco, qui complet omnia, et in quo sunt Unde et Moyses: Ne dicas, inquit, in corde tuo, Longe est: Deus enim in coelo sursum, et super terram deorsum: et non est alius praeter eum Deus . Et Psalmista: Quo ibo a spiritu tuo, et a facie tua quo fugiam? Si ascendero in coelum, illic es: si ad inferna descendero, ades . Cui et Jeremias ex persona Dei congruit, dicens: Deus appropinquans ego: et non de longe Deus. Numquid latere quis poterit in absconditis, et ego non videbo eum? Nonne coelum et terram ego impleo ? In ipso enim omnes sumus et movemur . Hoc autem dicit, ut Judaicum
Abbreviated transcription (Latin):
Lted. Holocaustomata eorũ & uctimȩ er unt acceptabiles
suꝑ altare meum. Domus enim mea clomus orationis uocabitur cunc¬
tis gentib dixit dñs qui congregat disꝑsos ira heb. quia congre¬
gabo ad eum congregationem Omnes bestiae fere uenite come¬
dite omnes bestiae saltus. Differentiam hostiarum & holo¬
caustoꝵ in leuitico plenius discimus. Holo ca usta sunt quae suꝑ
altare integra congremantur. Victimȩ & hostiae quarum pari
offertur altari pars sacerdotib: traditur. Non est ergo cre¬
dendum quod alienigenarum & eunuchoꝵ hostiae rituiudaico
re quirant ur. Sed hoc scire debemus quod holoc austom ata
eunuchi offerant. qui totos se consecrant dõ. llictimas aũt alien¬
gene qui ad tempus uacant orationi. De quib: loquitur ds̃ ⁊

Expanded text:
LXX: Holocaustomata eorum et victimae erunt acceptabiles LXX: Holocaustomata eorum et victimae erunt acceptabiles super altare meum. Domus enim mea, domus orationis vocabitur cunctis gentibus, dixit Dominus, qui congregat dispersos Israel: quia congregabo ad eum congregationem. Omnes bestiae ferae, venite, comedite, omnes bestiae saltus. Differentiam hostiarum et holocaustorum in Levitico plenius discimus. Holocausta sunt, quae super altare integra concremantur. Victimae et hostiae, quarum pars offertur altari, pars sacerdotibus traditur. Non est ergo credendum quod alienigenarum et eunuchorum hostiae, ritu Judaico requirantur. Sed hoc scire debemus, quod holocausta eunuchi offerant, qui totos se consecrant Deo; victimas autem alienigenae, qui ad tempus vacant orationi, de quibus loquitur Deus:
Abbreviated transcription (Latin):
p̃notauimus. N eque enim fieri potest ut inspiritalib: donis sit
sexus ulla diuersitas cum in x̃po iħunon sit uir & mulier. sed om̃s
in eo unum sumus. Desabbato & foedere sempiterno supra diximꝰ.
Qui ergo haec fecerit adduc& eum ds̃ in monte sc̃o suo. &laetitia
affici& indomo orat ionis suae. Mons sc̃s aut dogmata ueritatis s̃
trinitatisq confessio. aut ipse dñs ad quem ultimo tempore iuxta
hunc eundem isaiam & micheam ꝓph&am gentes plurimȩ conflu¬
ent. domꝰq: orationis ecclesia est qua in toto orbe diuiditur. Et non
templum iudeoꝵ quod breuissimis iudeae terrȩ artabatur angustus.
Dolo causta eoꝵ & uictimȩ eoꝵ placebunt mihi suꝑ altare meũ.
qui a domus mea domus orationis uocabitur cunctis populis ait dñs ds̃
qui congregat disꝑsos isrł. Adhuc congegabo ad eum congregatos
eius. omnes bestiae agri uenite ad deuorandum uniuersȩ bestiae sabtus.

Expanded text:
praenotavimus. Neque enim fieri potest, ut in spiritualibus donis sit praenotavimus. Neque enim fieri potest, ut in spiritualibus donis sit sexus ulla diversitas: cum in Christo Jesu non sit vir et mulier; sed omnes in eo, unum simus . De sabbato et foedere seQui ergo haec fecerit, adducet eum Deus in monte sancto suo, et laetitia afficiet in domo orationis suae. Mons sanctus, aut dogmata veritatis sunt, Trinitatisque confessio: aut ipse Dominus, ad quem ultimo tempore juxta hunc eumdem Isaiam et Michaeam prophetam gentes plurimae confluent . Domusque orationis Ecclesia est, quae in toto orbe dividitur, et non Templum Judaeorum, quod brevissimis Judaeae terrae arctabatur angustiis. Holocausta eorum et victimae eorum placebunt mihi super altare meum: quia domus mea, domus orationis vocabitur cunctis populis, ait Dominus Deus, qui congregat dispersos Israel: adhuc congregabo ad eum congregatos ejus: Omnes bestiae agri, venite ad devorandum, universae bestiae saltus.
Abbreviated transcription (Latin):
cumpudititia non in debilit ate sit corporis sed inanimi uolunta
Et filios aduenȩ qui adherent dño utcolant eum &diligant nom̃ te
eius. ut sint ei inseruos omnem custodientem sabbatum nepolluat¬
illud. Et tenentem foedus meum adducam eos in montem sc̃mmeũ.
et laetificabo eos in domo orationismee. LxX. Alienigenis qui¬
a dditisunt dño seruire ei & diligere nome neius ut sint ei inseruos
& ancillas. Et omnes qui custodiunt sabbata mea ut non uiolent e a
Et tenent test amentum meum. Inducam illos in montem sc̃mme
Et l&ificabo eos indomoorationis meae. Post eunuchos transit
ad alienigenas quos prius nominauerat. Et illis quoq: p̃mia pollicẽt
quod si seruerint ei . Et deseruitute transierint ad nominis illius
caritatem sint ei serui qualis fuit & apostolus paulus scribens
in principio epistolarumsuarum paulus seruusihu x̃pi. Et morses
famulus dĩ quod autem in .Lxx. additum ẽ & in ancillas obelo.

Expanded text:
cum pudicitia non in debilitate sit corporis, sed in animi voluntate. cum pudicitia non in debilitate sit corporis, sed in animi voluntate. Et filios advenae, qui adhaerent Domino, ut colant eum, et diligant nomen ejus, ut sint ei in serillud, et tenentem foedus meum: Adducam eos in montem sanctum meum, et laetificabo eos in domo orationis meaeadditi sunt Domino servire ei, et diligere nomen ejus, ut sint ei in servos ÷ et ancillas  et omnes qui custodiunt sabbata mea, ut non violent ea, et tenent testamentum meum, inducam illos in montem sanctum meum, et laetificabo eos in domo orationis meae. Post eunuchos transit ad alienigenas, quos prius nominaverat, et illis quoque praemia pollicetur: quod si servierint ei, et de servitute transierint ad nominis illius charitatem, sint ei servi: qualis fuit et Apostolus Paulus, scribens in principio Epistolarum suarum: Paulus servus Jesu Christi . Et Moyses famulus Dei . Quod autem in LXX additum est: et ancillas, obelo
Abbreviated transcription (Latin):
sed accepturum esse se nouerit in domo dñi quȩ est aecclesia eius locũ
optimum. Multae enim mansiones sunt apud patrem. Et qui eunu¬
chus fuerit & fecerit un iuersaquae scripta sunt habebit in mu¬
ris eius locum optimum. Vt scilic& turris dñi efficiatur & in sacer¬
dotali consistat gradu. Et pro carnis filiuis multos habeat
filios spiritales. Talem fuisse eunuchum quem iħs amauit plu¬
rimum euangelistam iohannem ec elesi astice tradunt his¬
toriae qui re cubuit suꝑ pectus ihũ qui p&ro tardius ambulante. ela¬
tus uirginitatis alis cucurrit ad dñm. qui insec r&a di uinae sena¬
tiuitat is in mergens. ausus est dicere quodcunta sȩcula nescieban
n principio erat uerbum & uerbum erat apud dm̃ & ds̃ erat uerbũ
hocerat in principio apud dm. Facessat igitur omnis cauillatio iude¬
oꝵ & risui praebere se cess &. Aperiens semi uiris regnacaelorũ.

Expanded text:
sed accepturum esse se noverit in domo Domini, quae est Ecclesia ejus, locum sed accepturum esse se noverit in domo Domini, quae est Ecclesia ejus, locum optimum. Multae enim mansiones sunt apud Patrem . Et qui eunuchus fuerit, ac fecerit universa quae scripta sunt, habebit in muris ejus locum optimum, ut scilicet turris Domini efficiatur, et in sacerdotali consistat gradu, et pro carnis filiis, multos habeat filios spirituales. Talem fuisse eunuchum, quem Jesus amavit plurimum, Evangelistam Joannem, Ecclesiasticae tradunt historiae, qui recubuit super pectus Jesu ; qui Petro tardius ambulante, elatus virginitatis alis cucurrit ad Dominum ; qui in secreta divinae se nativitatis immergens, ausus est dicere, quod cuncta saecula nesciebant: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hoc erat in principio apud Deum . Facessat igitur omnis cavillatio Judaeorum, et risui praebere se cesset, aperiens semiviris regna coelorum,
Abbreviated transcription (Latin):
Et nomen melius filiis & filiab quod nulla oblione delebitur.
Qui sint eunuchi supra diximus qui sollicitis unt ea quae dĩsunt.¬
de quib: loquit ur & sapientia quaȩtitulo salo monis inscribit᷑:
Beata sterilis inmaculata quae non cognouit stratũ in delicto
habebit fructum in uisitatione animarum. Et eunuchus qui
non est operatus manu iniquitatẽ neq cogitauit contra dñm mala
Dabitur enim fidei eius electa gratia. Et pars intemplo dñide
lestabilis. haec sterilis uirginitate fecunda est. Hic eunuchus
regno caeloꝵ uimfacit & uiolenter diripit illud. Iste custos¬
est sabbatoꝵ ut num quam faciat opera nuptiarum. Iste e¬
legit quae dñs uoluit ut plus offerat quam praeceptumẽ. Vt non indul¬
gntiam apłi eius sed uoluntatem consider&. Iste ten& foedus dñi sempi¬
ternum. ut non ad tempus uac& orationi. Et iterum adidipsum reuertat᷑

Expanded text:
et nomen melius filiis et filiabus, quod nulla oblivione delebitur. et nomen melius filiis et filiabus, quod nulla oblivione delebitur. Qui sint eunuchi supra diximus, qui solliciti sunt ad ea quae Dei sunt; quibus loquitur et Sapientia, quae titulo Salomonis inscribitur: Beata sterilis immaculata, quae non cognovit stratum in delicto, habebit fructum in visitatione animarum. Et eunuchus, qui non est operatus manu iniquitatem, neque cogitavit contra Dominum mala. Dabitur enim fidei ejus electa gratia, et pars in templo Domini delectabilis . Haec sterilis virginitate fecunda  Al. fecundata est; hic eunuchus regno coelorum vim facit, et violenter diripit illud. Iste custos sabbatorum, ut numquam faciat opera nuptiarum . Iste elegit quae Dominus voluit, ut plus offerat quam praeceptum est: ut non indulgentiam Apostoli ejus, sed voluntatem consideret. Iste tenet foedus Domini sempiternum, ut non ad tempus vacet orationi, et iterum ad id ipsum revertatur,
Abbreviated transcription (Latin):
qui custodierint sabbata mea. Et elegerint quae ego uolo & tenuerunt
testam̃ tum meum dabo eis indomo mea. & inmuro meo locũ nominatũ
meliorem filus & filiab nomen sempiternum dabo eis & non defici&.
Quo ꝓposuerat proselitos & eunuchos. Prius loquit᷑ de eu nuchis
datq eis praecepta uiuendi & futuroꝵ praemia pol licetur
Et post eos uenit ad ꝓselitos illis quoq: similia repro mittens. Lo quitꝰ
ergo eunuchis qui desperatione dixerunt ecce ego lignum
arens neseputent subiacere ma ledicto quodsterilib dictumẽ.
maledictus sterilis qui non facit semen in isra el. Si inquit
custodierint sabbata mea & de meis p̃ceptis ea elegerint quae
uolui & non ea ꝓ audientium in becillitate concessi. Et foe¬
dus meum siue testam̃tum omni retinuerint fide. dabo eis in
domomea & intemplo meo &muris firmissimȩ ciuitatis meae locũ

Expanded text:
Qui custodierint sabbata mea, et elegerint quae ego volo, et tenuerint Qui custodierint sabbata mea, et elegerint quae ego volo, et tenuerint testamentum meum, dabo eis in domo mea, et in muro meo locum nominatum, meliorem filiis et filiabus: nomen sempiternum dabo eis et non deficiet. Duo proposuerat, proselytos et eunuchos. Prius loquitur de eunuchis, datque eis praecepta vivendi, et futurorum praemia pollicetur. Et post eos venit ad proselytos, illis quoque similia repromittens. Loquitur ergo eunuchis, qui desperatione dixerunt, Ecce ego lignum arens , ne se putent subjacere maledicto, quod sterilibus dictum est: Maledictus sterilis qui non facit semen in Israel . Si, inquit, custodierint sabbata mea, et de meis praeceptis elegerint ea quae volui, et non ea quae pro audientium imbecillitate concessi, et foedus meum sive testamentum omni retinuerint fide, dabo eis in domo mea, et in Templo meo, et in muris firmissimae civitatis meae locum,
Abbreviated transcription (Latin):
ta iuuentus atq sect a uirum sed illi dequib: dñs in euangelio
loquitur quise castrauerunt propter regna caelorum
quales erant & a postoli quib: admirantib: et pro rei diffi¬
cultate dicentib: quis ergo potest saluus fieri. Respondit salua¬
tor qui potest capere capiat. Vnde & apostolus de huiuscemo di
eunuchis idẽ de uirginib p̃ceptum dñi se non habere testat᷑.
seddat consilium quasi misericordiam consecutus a dño uo¬
lens omnes esse sicut se ipsum. Tempus enim aie in collecto est.
suꝑ est ut & qui habent uxores sic sint quasi non habeant. qui enim
liber uocatus est a seruitute & officio coniugali. iste uere seruus ẽ xp̃i
Quia haec dicit dñs eunuchis sicustodierint sabbata mea & elege¬
rint quȩ ego uolui & tenuerint foedus meum dabo eis in domo mea¬
Et in muris meis locũ & nomen melius a filiis & filiab nomen sempi¬
ternum dabo eis quod non peribit X X. Haec dicit dñs eu nuchis

Expanded text:
ta juventus, Atque exsecta virum . . . . . . . . Sed illi de quibus Dominus in Evangelio ta juventus, Atque exsecta virum . . . . . . . . Sed illi de quibus Dominus in Evangelio loquitur: Qui se castraverunt propter regnum coelorum : quales erant et Apostoli, quibus admirantibus et pro rei difficultate dicentibus: Quis ergo potest salvus fieri? respondit Salvator: Qui potest capere, capiat. Unde et Apostolus de hujuscemodi eunuchis, id est, de virginibus, praeceptum Domini se non habere testatur, sed dat consilium quasi misericordiam consecutus a Domino, volens omnes esse sicut seipsum: Tempus enim, ait, in collecto est: superest, ut et qui habent uxores, sic sint quasi non habeant . Qui enim liber vocatus est a servitute et officio conjugali, iste vere servus est Christi. Quia haec dicit Dominus eunuchis: Si custodierint sabbata mea, et elegerint quae volui, , in muris meis locum et nomen melius a filiis et filiabus; nomen sempiternum dabo eis, qu
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cipitur cantico Laȩ tamini gentes cum populo ei. Id est dĩ qui priorem
habuit populum iudeoꝵ quide oriente & occidente uenientes requies¬
cant insinu abraham. hoc est quod & iohannes baptista dicebat. et ne
dicatis patrem habemus abraham. Dico enimuobis potens est ds̃ delu¬
pidib: istis suscitare filios abraham. Et quomodomꝓselitis non estul¬
la diuersitas sed & uiri & femine ad salutem pariter uocantur
sic & in & hnicis quise castrauerunt ꝓ pt̃ regnacaeloꝵ uterq: sexus acci¬
pitur. qui mortificauerunt mem bra sua suꝑ terram Fornicationẽ
in munditiã passionem desiderium malum doneo ꝑueniant omnes
inuirum ꝑfestum. Et dicant cum a postolo Nos niminem nouimus se¬
cundum carnem. Et si cognouimus iuxta carnem xp̃m sed nunc
iam non nouim. Ergo in eunuchis nequaquã illi intelle gendis
quos ardens poeta describens ait. nec non infelix ferro trunca¬

Expanded text:
praecipitur Cantico: Laetamini gentes cum populo ejus, id est, Dei qui priorem praecipitur Cantico: Laetamini gentes cum populo ejus, id est, Dei qui priorem habuit populum Judaeorum . Qui de Oriente et Occidente venientes, requiescent in sinu Abraham. Hoc est quod et Joannes Baptista dicebat: Et ne dicatis, patrem habemus Abraham. Dico enim vobis: Potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae . Et quomodo in proselytis non est ulla diversitas, sed et viri et feminae ad salutem pariter vocantur: sic et in eunuchis qui se castraverunt propter regna coelorum, uterque sexus accipitur; qui mortificaverunt membra sua super terram, fornicationem, immunditiam, passionem, desiderium malum: donec perveniant omnes in virum perfectum, et dicant cum Apostolo: Nos neminem novimus secundum carnem. Et si cognovimus juxta carnem Christum, sed nunc jam non novimus . Ergo in eunuchis nequaquam illi intelligendi sunt, quos ardens poeta describens ait : Nec non infelix ferro trunca
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓseditos egentib & uere eunuchos referunt quaȩ dicuntur.
quod &̃ ad uene si legem dĩ susceperint & circum cidantur &
eunuchi Qualis fuit candacis reginȩ qui & uam initinere otiosus esre
nom poterat . Et dum querto interpractem lectionis xp̃m repperit qũe
querebat. non sint gxterni as alute di. Hoc aũt̃ in quiunt dicitur contra
iudeos qui nobilitatem iactant generis & filios ab raham esse sedicunt
et beatosputant qui habent semen insion & domesticas in hierusalem.
interpretati sumus in abi&em et ciparis sum mirtumq: conuersos
Eosdem nunc ad fidem euangelii intellegimus ꝓuocari quod desperare
non debeant si adhoserint dño Nec seputent adĩ populo separar.
Omnes enimqui in xp̃osunt baptizati xp̃m induerunt. Non est
iudeus & et hinicus circumcisio & praeputium qui indeutero nomii

Expanded text:
proselytos ex gentibus et vere eunuchos referunt quae dicuntur, proselytos ex gentibus et vere eunuchos referunt quae dicuntur, quod et advenae, si legem Domini susceperint, et circumcidantur, et eunuchi, qualis fuit Candacis ille reginae , qui etiam in itinere otiosus esse non poterat, et dum quaerit interpretem lectionis, Christum reperit quem quaerebat, non sint externi a salute Dei. Hoc autem, inquiunt, dicitur contra Judaeos, qui nobilitatem jactant generis, et filios Abrahae se esse dicunt, et beatos putant qui habent semen in Sion, et domesticos in Jerusalem . ν interpretati sumus , in abietem et cyparissum myrtumque conversos, eosdem nunc ac fidem Evangelii intelligimus provocari: quod desperare  Al. desperari non debeant, si adhaeserint Domino: nec se putent a Dei populo separari. Omnes enim qui in Christo sunt baptizati, Christum induerunt . Non est Judaeus et Ethnicus, Circumcisio et Praeputium, quibus in Deuteronomii
Abbreviated transcription (Latin):
omne opꝰseruile non mou& qui enimfacit pec catum. seruus peccatiest
Nos aũt in libertatem uocatisumus qua liber tatẽ donauit nos xp̃s.
Vt ne qua quã operemur cibum qui perit. sedherentes dño dicamus
cumꝓph& a. Mihi aũt adherere dobonum est efficiamur cum eo unussp̃s
Impleamusq sabbata dedicata. Nesimus desexdieb inquib: factus ẽ
mundus dequib: a postolinonerant. quib: dñs loq batur Si ess&is demundo
isto mundus utiq amar& qđ suum est. Nunc autem non estis de mun¬
do isto quia elegiuos. Et id circo odit uosmundus. Et non dicat fili¬
us aduenȩ quiadher& dño dicens separatione diuid&me dñs popu¬
losuo Et nondicat eunuchus ecce ego lignum aridum
xXX. Nedicat alienigena qui appositus est dño putas nesepa¬
rerme dñs apopulo suo & nedicat eunuchus quia egosum
ignum aridum. Quihumiliter hunc locum intellegunt ad

Expanded text:
omne opus servile non moveat. Qui enim facit peccatum, servus est peccati . omne opus servile non moveat. Qui enim facit peccatum, servus est peccati . Nos autem in libertatem vocati sumus, qua libertate donavit nos Christus , ut nequaquam operemur cibum, qui perit; sed adhaerentes Domino, dicamus cum Propheta: Mihi autem adhaerere Deo bonum est . Efficiamur cum eo unus spiritus, impleamusque sabbata dedicata, ne simus de sex diebus, in quibus factus est mundus, de quibus Apostoli non erant, quibus Dominus loquebatur: Si essetis de mundo isto, mundus utique amaret quod suum est. Nunc autem non estis de mundo isto, quia elegi vos, et idcirco odit vos mundus . Et non dicat filius advenae, qui adhaeret Domino, dicens: Separatione dividet me Dominus a populo suo: et non dicat eunuchus: Ecce ego lignum aridum. LXX: Ne dicat alienigena, qui appositus est Domino: Putasne separet me Dominus a populo suo? et ne dicat eunuchus, quia ego sum ignum aridum. Qui humiliter hunc locum intelligunt, ad
Abbreviated transcription (Latin):
potest dicere . quando eram paruulus sapiebam ut paruulus. post¬
beatitudinem praeteritoꝵ obliuiscens. Et in futurum se extendens
donec ꝑueniat inunitatem fidei. Et cognitionem filudĩ. in uirum ꝑ¬
fectũ in mensuram etatis plenitudinis xp̃i. Vt ei psal musille
ualeat coaptari. Beatusuir quinonabiit inconsilio impioꝵ Iste igit
uir & filius interioris hominis. Dequo inleuitico crebrius dicit᷑.
homo homo ineobeatus ẽ quod facit primum & ad p̃hendet haec
Iudicium scilic& atq iustitiam & salutem dñi qua ꝓpe est & cunctis genti¬
b reuelanda. Vt non solum faciat qđ praeceptum est sed stricta te¬
sequens uersus ostendit Custo diens manus suas ne faciat omne malũ
Neque enim ꝓ dest sedere insabbato siue dor mire & aepulis in hiare.
sed sibona faciens quiescat in malis. et iuge iniquitatis habeat sabbatũ
id est otium eaq: tantum faciat qu& ad anime salutem ꝑtinent. Et ad

Expanded text:
potest dicere: Quando eram parvulus, loquebar ut parvulus: potest dicere: Quando eram parvulus, loquebar ut parvulus: beatitudinem, praeteritorum obliviscens, et in futurum se extendens donec perveniat in unitatem fidei, et cognitionem Filii Dei, in virum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi; ut ei psalmus ille valeat coaptari: Beatus vir qui non abiit in consilio impiorum . Iste igitur vir, et filius interioris hominis, de quo in Levitico crebrius dicitur: Homo, homo : in eo beatus est, quod facit primum, et apprehendet haec: judicium scilicet atque justitiam et salutem Domini, quae prope est, et cunctis gentibus revelanda: ut non solum faciat quod praeceptum est, sed stricta tesequens versus ostendit: Custodiens manus suas, ne faciat omne malum. Neque enim prodest sedere in sabbato, sive dormire, et epulis inhiare. Sed si bona faciens, quiescat in malis, et juge iniquitatis habeat sabbatum, id est, otium, eaque tantum faciat, quae ad animae salutem pertinent, et ad
Abbreviated transcription (Latin):
mileẽ. Beati quicustodiunt iudiciũ . & factunt iusticiã in om nitẽp̃r
Vt iuste quod iustum ẽ ꝑsequant᷑. Quã quã lnnomine iusticiae
omnis mihi uideatur significari locus. quod qui unã iusticiã fece¬
rit cunctas uirtutes implesse doceatur. Quae inuicem sesecunt᷑
et sibi herent Ita ut qui una caruerit cunctis careat. Tale quid
& quartus decimus psalmus sonat. qui ambulat in maculatus &
operatur iusticiã. Et alibi scriptum ẽ. Iusticiã discite qui habi¬
tatis suꝑterram. Quodaũ saluator qui factus ẽ nobis iusticia.
& scĩtas xredemptio. Ipse sit misericardia dĩ. scõrum uerha tes¬
tantur. Et misit dr̃ misericordiã suã & ueritatem suã. Bea¬
tus uir qui facit hoc & filius hominis. qui ad prehend& istud.¬
Custodiens sabbatum nepolluat illud. Custodiens manus
suas nefaciaa oinne malum. LX X. Beatus uirqui facit haec
Et homo qui retin& ista. Et custodit sabbata ut non pfan& e a
Etseruas manꝑsuas nefaciat iniquitatẽ. Qui cum a postolo paulo

Expanded text:
 et faciunt justitiam in omni tempore ; ut juste quod justum est, persequantur. Quamquam in nomine justitiae, omnis mihi videatur significari locus, quod qui unam justitiam fecerit, cunctas virtutes implesse dicatur quae invicem se sequuntur, et sibi haerent: ita ut qui unam habuerit, omnes habeat, et qui una caruerit, cunctis careat. Tale quid et quartus decimus psalmus sonat: Qui ambulat immaculatus, et operatur justitiam . Et alibi scriptum est: Justitiam discite qui habitatis super terram . Quod autem Salvator, qui factus est nobis justitia, et sanctitas, et redemptio, ipse sit misericordia Dei , sanctorum verba testantur: Et misit Deus misericordiam suam, et veritatem suam . Beatus custodiens sabbatum, ne polluat illud: custodiens manus suas, ne faciat omne malum. LXX: Beatus vir qui faciet haec, et homo qui retinet ista, et custodit sabbata, ut non profanet ea, et servat manus suas, ne faciat iniquitatem. Qui cum apostolo Paulo
Abbreviated transcription (Latin):
bus & satis facientibus indie quaiudic abit ds̃ abscon¬
dita hominũ. ut cogitationes nrãe om̃s uno tempr̃
congregate iusto uidice probentur. Dum aut accu¬
sat nostra conscientia. aut satis facit prodelicto.
Vtrum plura s int peccata. anbona opera. & utrum
u& cra annoua. utrum deleta paenitentia. annouis
sceleribus instaurata. Quando dicit dñs. uias eorum
dedi incapita eorum. Etcogitationes eoꝵ reddam eis.
Quifinxit singillatim corda etꝵ. & intellegit omni a
peccata eoꝵ. Dequibus & in alio loco legimus. Tucog¬
noscis corda hominum. solus. Ne me enim scit quae
sunt in homine nisi sps hominis quiẽ in eo. unde
& ꝑ hieremiã loquiturds̃. Ego ds̃ & ad orepinquans¬
& non delonge dicit dnr̃. Num quidabs conditse
in ab sconditis homo.¬
Deniq

Expanded text:
die qua judicabit Deus abscondita hominum : ut cogitationes nostrae omnes uno tempore congregatae justo judice probentur, dum aut accusat nos nostra conscientia, aut satisfacit pro delicto, utrum plura sint peccata, an bona opera: et utrum vetera, an nova: utrum deleta poenitentia, an novis sceleribus instaurata, quando dicit Dominus: Vias eorum dedi in capita eorum: et cogitationes eorum reddam eis . Qui finxit sigillatim corda eorum, et intelligit omnia opera eorum De quibus et in alio loco legimus: Tu cognoscis corda hominum solus . Nemo enim scit quae sint in homine, nisi spiritus hominis qui est in eo . Unde et per Jeremiam loquitur et non de longe, dicit Dominus: nunquid abscondit se in absconditis homo,. Deniq
Abbreviated transcription (Latin):
uolentes & iã ingenesi. ultimũ filium . aram. id ẽ srroꝵ
damasci. qui appellatur. m̃es. interp̃tatis unt mosoch.
Proquorectius nos meonas. transferemus. thubal.
aũ. sue thobel. aut italia int̾p̃tatur. aut hibernia.
hocẽ hispania ab hibero flumine. utde& hodi e hispa¬
niarum regio appellatur. cel tiberia. De quibus pulchre
lutanus gallorum celte miscentes nomen hiberi. quos
nos possumus gallos spanos dicere. Greciaũ sermone
hebraico appellantur. i uuan. ionas. significant. un¬
de & greciiones & mare ionium. & hoc consideran¬
dum. quod maxime onentales . deia feth. posuere
nationes uno filioꝵ noe. lic& intharsis. & fut. Sem̃
quoq & cham idẽ inie. & affricae. nominũ fuerit
recordatus. ut totum orbem ostender&. uenitergo
dñs utopera & cogitationes congreg& singulorũ
Exquo discimus non solum opera. sed & cogitationes eẽ
indie iudici iudicandas. Quienim uiderit mulierẽ

Expanded text:
volentes, etiam in Genesi ultimum filium Aram, id est, Syrorum volentes, etiam in Genesi ultimum filium Aram, id est, Syrorum Damasci, qui appellatur Mes, interpretati sunt μοσὸχ: pro quo nos rectius Moeonas transferimus. Thubal autem sive Thobel, aut Italia interpretatur, aut Iberia, hoc est, Hispania, ab Ibero flumine, unde et hodie Hispaniarum regio appellatur Celtiberia. De quibus pulchre Lucanus : Gallorum Celtae miscentes nomen Iberis: quos nos possumus Gallohispanos dicere. Graeci autem, qui sermone Hebraico appellantur Javan, Jonas significant: unde et Graeci Jones, et mare Jonium. Et hoc considerandum, quod maxime Orientales de Japhet posuerit nationes, uno filiorum Noe: licet in Tharsis et Phud, Sem quoque et Cham id est, Indiae et Africae nominum fuerit recordatus, ut totum orbem ostenderet. Venit ergo Dominus, ut opera et cogitationes congreget singulorum. Ex quo discimus non solum opera, sed et cogitationes esse in die judicii judicandas. Qui enim viderit mulierem
Abbreviated transcription (Latin):
inthobel. & ingreciã & in insular longe quinon au¬
dierunt nomen meũ. neque uiderunt gloriã meã.
Prius quã exponã quid signific& enumeratio gen¬
tium plurimarum. breuit̃ deint̃ praetationis
uariocate dicendum ẽ. Tharsis ligua hebrea. mare
appellatur. & ut aiuint indieregio lic& iosephus lit¬
tera cõmutata Tharsum put& nunc cupari. pro
tharsis. urbem ciliciae ad quam ionas deioppe fu¬
giens irecupiebat. fut aut̃ siue ful. libies omnisq
affrica usque admare mauritaniae. in qua fluuius
hodieq fut dicitur. Et cuncta circa eum regio. futen¬
fis appellatur. ludiaũ lr dos uocant. quorũ
coloni & rusci. qui nunc tusci appellantur quondã
mittarum sagittarum peritis simi.
& nunc dicuntur¬
tendentes sagittam. Proquo inhebraico legitur mor¬
uerbo interp̃tantes. quod si accipiatur. cappa do cas
significat. quoꝵ metropolis mazaca. que postea acesa¬
re augusto. caesarea nomen accepit. q uinescio q uid

Expanded text:
longe, qui non audierunt nomen meum, neque viderunt gloriam meam. Priusquam exponam quid significet enumeratio gentium plurimarum, breviter de interpretationis varietate dicendum est. Tharsis lingua Hebraea, mare appellatur; et ut aiunt Indiae regio: licet Josephus, littera commutata, Tarsum putet nuncupari pro Tharsis, urbem Ciliciae, ad quam Jonas de Joppe fugiens, ire cupiebat . Phud autem, sive Phul, Libyes, omnisque Africa usque ad mare Mauritaniae, in qua 817 fluvius hodie qui Phud dicitur, et cuncta circa eum regio Phutensis appellatur. Lud autem Lydos vocant, quorum coloni Hetrusci, qui nunc Thusci appellantur, quondam mittendarum sagittarum peritissimi, et nunc dicunturtendentes sagittam. Pro quo in Hebraico legitur MOSverbo interpretantes. Quod si accipiatur, Cappadocas significat: quorum metropolis Mazaca, quae postea a Caesare Augusto, Caesarea nomen accepit. Qui nescio quid
Abbreviated transcription (Latin):
nequa quã dici adhierłm quenum quã in toto orbe domi¬
nataẽ sed a declesiã xpĩ cuus hereditas mundi possessio ẽ
Qui a ut mulierem delictã & merentem spũ uocauitte dnset
uxorem ab adolescentia abiectam dixit ds̃ tuus. Ad punctũ
in modicum dereliquite. et inmiserationibus magnis congre¬
gabote. In mom̃to indignationis abscondi faciem meã paurũ
ate & inmis ericordia sempit̃na misertus sũ tui. dixit redemp¬
tor tuus dñs. Lxx Non ut mulierẽ dere lictã & pusillanimẽ
uoca uittȩ dñs neq: ut mulierẽ que abadolescentia odios a ẽ¬
dñs ds̃ dixit tius. tempore modico reliquite. Et cum mise¬
ricordia magna miserebortui. Infurore paruo auertisti faci

Expanded text:
nequaquam dici ad Jerusalem, quae numquam in toto orbe dominequaquam dici ad Jerusalem, quae numquam in toto orbe dominata est: sed ad Ecclesiam Christi, cujus haereditas, mundi possessio est. Quia ut mulierem derelictam et moerentem spiritu vocavit te Dominus: et uxorem ab adolescentia abjectam, dixit Deus tuus. Ad punctum in modico dereliqui te: et in miserationibus magnis congregabo te. In momento ina te: et in misericordia sempiterna misertus sum tui, dixit redemptor tuus Dominus. LXX: Non ut mulierem derelictam et pusillanimem vocavit te Dominus, neque ut mulierem, quae ab adolescentia odiosa est, dixit Deus tuus. Tempore modico reliqui te: et cum misericordia magna miserebor tui. In furore parvo averti faci