comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
destinationẽ facere maluit tanquã festi¬
nans. ne qđ ei placuerat in nonbabtizato.
ext̾minaret᷑ in babtismo: tanqͣm moriturꝰ
infans ibi pereat. qͦ currendũ ẽ. cũ illone
percat. Quis ergͦ hȩc uerba scripta in libro
sapientiȩ de paruilis sine babtisniate mor¬
tiuis c̾e dicta e̾o crederet. diceret. scriberet
recitaret. si ea sicut oportuerat cogitaret:
oli credere. nec dicere. nec docere. aliquas
mansiones e̾e̾ extra regnũ e̾e̾. qͣs e̾e damitiꝰ
dixindonio patrissui: siuiseẽ catholicꝰ.
Non enĩ ait sicũt hoc testimoniũ ipse posu¬
isti multe mansiones sunt. apud patrem
meũ. qͦd sita dixisset non alibi c̾ent intel¬
ligende. quã indomo patriseuis: sed aꝑte
ait. Indomo patris eiꝰ mansiones multe sur I.
Qiuis ttaq Audeat aliqͣs partesdomꝰ dĩ separa¬
re a regnodĩ. ut cũ reges t̃rę. non tantũ
indomo sua. nec tantũ in patria sua. sed

Expanded text:
destinationem facere maluit tamquam festidestinationem facere maluit tamquam festinans, nc quod ei placuerat in non baptizato exterminaretur in baptismo, tamquam moriturus infans ibi pereat, quo currendum est cum illo ne pereat. quis ergo haec uerba scripta in libro Sapientiae de paruulis sine baptismate mortuis dicta esse crederet, diceret, scriberet, recitaret. si ra. sicut oportuerat, cogitaret ? Noli credere nec dicere nec docere \'aliquas mansionum esse extra regnum dei, quas esse dominus dixit in domo patris sui ̒, si uis esse catholieus. non enim ait, sieut hoc testimonium ipse posuisti: multae mansiones sunt apud patrem meum — quod si ita dixisset, non alibi essent intellegendae quam in domo patris eius — sed aperte ait: in domo patris mei mansiones multae sunt. quis itaque audeat aliquas partes domus dei separare a regno dei, ut, cum reges terrae non tantum in domo sua nec tantum in patria sua, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ hoc ꝓperauit de medio iniqͥtatis
illũ educere: placita eiũ erat᷑ anima
eiꝰ. & consũmatꝰ inbreui expleuit tẽ¬
pora longa: si uis e̾e catholicꝰ. Hoc enĩ
ad illos om̃ino ñ ꝑtinet: sed ad eos
potus qͥbabtirati & pie uitientes dui non
ꝑmittunt᷑ hic uiuere. nonannis sed sa¬
pientiȩ gr̃ã consũmati. Iste uero error
qͦ putat᷑ hoc de paruulis antequã bab¬
tizent᷑ morientib ẽe dictũ. ipsi scõ laua¬
chiro intolerabilẽ facit in uiriã: si
paruulus. qͥ babtizatꝰ rapipoterat.
ꝓpt̃ea prius rapit᷑ ne malitia mutet
illius intellectũ. aut ne fictio decipiat
animã eiꝰ. qͣsi in codẽ babtismo hec ẽe
malitia credat᷑ & fictio. q̃ in pꝰeius
mutet᷑ & decipiat᷑ si non ante rapiat᷑. de¬
inde qm̃ placitaerat dõ anima eiꝰ. ꝓpera¬
uit de medio iniqͥtatis illũ educere: ita
ut nec paululũ remoraret᷑. ut qđ ui eo
ꝑdestinaret impseret. sed contra suã prę¬

Expanded text:
de medio iniquitatis illum e du cer e; pla cita enim erat deo anima cius, et: cons u mmatus in breui repleuit tempora longa ̒, si uis esse catholicus. hoc enim ad illos omnino non pertinet, sed ad eos potius, qui baptizati et pie uiuentes diu non permittuntur hic uiuere non annis, sed sapientiae gratia consummati. iste uero error, quo putatur hoc de paruulis antequam baptizentur morientibus esse dictum. ipsi sacrosancto lauacro intolerabilem facit iniuriam, si paruulus, qui baptizatus rapi poterat. propterea prius rapitur, ne malitia mutet illius intellectum aut nc fictio decipiat animam eius; quasi in eodem baptismo haec esse malitia credatur et fictio qua in peius mutetur et decipiatur, si non ante rapiatur. deinde quoniam placita erat deo anima eius, properauit de medio iniquitatis illum educere, ita ut nec paululum remoraretur, ut quod in eo praedestinarat inpleret, sed contra suam prae
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ uicã sententiã insapientie libro legun¬
t᷑. Nonũ : aliqͣs mansiones cẽ extrareq unii¬
nũ dĩ : carũ qͣs dñs ec̃ dixit in domo patris
sui. Decimũ sacrificiũ xp̃ianorũ ꝓeis
qͥ non babtizati de corpore exieruit osfe¬
rendũ. Undecimũ. ẽ: aliquos corũ qͥsinex

Expanded text:
quae in eam sententiam in Sapientiae libro leguntur. Nonum, « Aliquas mansiones esse extra regnum Dei, earum quas Dominus esse dixit in domo Patris sui. » Decimum est, « Sacrificium Christianorum pro eis qui non baptizati de corpore exierint offerendum. » Undecimum, « Al
Abbreviated transcription (Latin):
nisi ut cũ illo regnare meream᷑ Sub euis
Autẽ potestate &iã illi erunt. qͥ penis et̃ni
ignis dc̃debunt. Nunqͥdnã obhoc & iã ipsos
in regnodĩ futuros dicturi sumꝰ. Aliud. ẽ
enĩ regni dĩ munerib honorari: aliud
regnidĩ legib coerceri. Ut autẽ łͥ mani¬
festissime appareat. nonc̾e regnũ cȩlorũ
distribuendũ babtizatis. & alias par tes
regni dĩ dandas. qͥb ł uisũ. ẽ. non babti

Expanded text:
nisi ut cum illo regnare mereamur? sub eius nisi ut cum illo regnare mereamur? sub eius autem potestate etiam illi erunt, qui poena aeterni ignis ardebunt. numquidnam ob hoc etiam ipsos in regno dei futuros dicturi sumus ? aliud est enim regni dei muneribus honorari, aliud regni dei legibus coerceri. ut autem tibi manifestissime appareat non esse regnum caelorum distribuendum baptizatis et alias partes r
Abbreviated transcription (Latin):
q fententiã: aliud autẽ ẽe regnũ t̾rarũ
uł aliarũ creaturarͤ partiũ. ubi possunt
c̾e aliquę mansiones domꝰ dĩ: quã usꝑti¬
nentes ad regnũdĩ. non tam̃ ad regnũ cę¬
lorũ. ubi excellentius &. beatius. ẽ. regnũ
dĩ. Ita fieri: ut nec aliquȩ domꝰ dĩ partos
atq mansiones a regno dĩ nefarie separent᷑.
Etam̃ non om̃s in regno celorũ mansiones
p̃parent᷑ atqui his quȩ in regno cęlorum
non sunt possint felicit̃ habitare. qͥb eas
etiã non babtizatis dĩdare uoluerit. ut
in regnodi sint. quã uis in regno cęlorũ
qr babtizati ñ sunt e̾e non possint. Hoc
qr scripturas negligent̃ adtendunt. & qͦmͦ
regnũ dĩ dicat᷑ unde oramꝰ dicentes ad¬
ueniat regnũ tuũ. non intelligun. Reg¬
nũ dĩ dicit᷑. ubi cũ illo fidelis familia eius
beate. ẜ sempit̾ne tota regnabit. Nã scđm
potestatẽ quȩ illi suꝑ om̃ia ẽ: & iã nunc
utiq regnat. Quid gͦ ẽ. qđ oramꝰ ut ueniat.

Expanded text:
sententiam, aliud esse autem regnum terrarum uel aliarum creaturae partium, ubi possunt esse aliquae mansiones domus dei quamuis pertinentes ad regnum dei, non tamen ad regnum caelorum, ubi excellentius et beatius est regnum dei; ita fieri, ut nec aliquae domus dei partes atque mansiones a regno dei nefarie separentur et tamen non omnes in regno caelorum mansoribus praeparentur atque in his quae in regno caelorum non sunt possint feliciter habitare, quibus eas etiam non baptizatis deus dare uoluerit, ut in regno dei sint, quamuis in regno caelorum, quia baptizati non sunt, esse non possint. Hoc quia scripturas neglegenter adtendunt et quomodo regnum dei dicatur, unde oramus dicentes: adueniat regnum tuum, non intellegunt. regnum dei dicitur, ubi cum illo fidelis familia eius beate et sempiterne tota regnabit; nam secundum potestatem quae illi super omnia est etiam nunc utique regnat. quid ergo est quod oramus, ut ueniat,
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ siuis eo catholicꝰ. Ualde enui
malũ meritũ c̃: meriusse fieri peccatri¬
cẽ. Et utiq tã malũ merctũ. nullomͦ
habert potuit Ante om̃e peccatũ. pre¬
sertĩ priusqua ueniret in carnẽ. qͣndo
merctũ. nec malũ potiut habere: nec boñ
Quomꝰ igit᷑ dicis Anima itaq si peccatrix
d̾e̾ meruit. quȩ peccatrix ẽe nõ potuit

Expanded text:
lde enim malum meritum est, meruisse fieri peccatricem. Et utique tam malum meritum nullo modo habere potuit ante omne peccatum, praesertim priusquam veniret in carnem, quando meritum nec malum potuit habere, nec bonum. Quomodo igitur dicis, « Anima itaque si peccatrix esse meruit, quae peccatrix esse non potuit
Abbreviated transcription (Latin):
se ad originaliũ indulgentiã peccatorũ
siuis cẽ catholicꝰ. Exempla ctũ quȩ te
fillunt. uł de latrone qͥdum .t̃. consess
incruce. uł de fr̃e sc̃e ꝑpetue dinocrate
nlultͥ ad huiꝰ groris sententiã suffra¬
gant᷑. Latro qͥppeille quã ius potuerit
tuditio duuno int̾ cos deputari. qͥmar.¬
tyrii confessione purgant᷑. tam̃ etiam
utrũ non fuerit babtiratꝰ gnoras. Nam
ut oniitt̾a qđ credit᷑ aqua simul cũ san¬
gaitie exiliente de latere dñe iuxta con¬
fisus potiuisse ꝑfundi. Atq huius modi
scissimo babtismate dilui Quidsi in car¬
cere fuerat babtiratꝰ. qđ & postra ꝑsecu¬
tionis tẽpore non uulliclanculo inpecta¬
re potuerunt: Qud&.si antequa m
teneret᷑.  Neq cnĩ ꝓpt̃ea illi publice
leges parcere poterant: qͣntũ attinet
ad corporis mortẽ: qm̃ duunitꝰ remissi¬
onẽ acceperat peccatorũ. Quid si iã babti¬
ratꝰ in latrocim facuiꝰ & crim̃ uicurre¬
rat & non expers babtismatis sed tanqͣm

Expanded text:
se ad originalium indulgentiam peccatorum, si vis esse Catholicus. Exempla verum quae te fallunt vel de latrone, qui Dominum est confessus in cruce, vel de fratre Perpetuae Dinocrate, nihil tibi ad hujus erroris sententiam suffragantur. Latro quippe ille, quamvis potuit judicio divino inter eos deputari, qtyrii confessione purgantur, tamen etiam utrum non fuerit baptizatus, ignoras. Nam ut omittam quod creditur, aqua simul cum sanguine exsiliente de latere Domini, juxta confixus potuisse perfundi, atque hujusmodi sanctissimo baptismate dilui: quid, si in carcere fuerat baptizatus, quod et postea persecutionis tempore nonnulli clanculo impetrare potuerunt? Quid, si et antequam teneretur? Neque enim propterea illi publicae leges parcere poterant, quantum attinet ad corporis mortem, quoniam divinitus remissionem acceperat peccatorum. Quid, si jam baptizatus in latrocimi facinus et crimen incurrerat, et non expers Baptismatis, sed tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
omp̃s p̃destinauit impletũ: siuis e̾e ca-¬
tholicꝰ. Nescio quȩ luc enĩ potestas con¬
tra potestatẽ dĩ casib dat᷑. qͥb irru¬
entib qđ ille p̃destinauit fieri nonsi¬
nat᷑. Nic error. qͣnta errantẽ uoragine
impietatis absorbeat. exaggerare non
opꝰ ẽ. cũ prudentẽ uirũ & corrigipara¬
tũ. breuit̃ ad monuisse suffitiat. Iua
qͥppe ista sunt uerba. Habendã dici¬
mꝰ inqͥs de infantib istius modi tationẽ:
qͥ p̃destinati babtisme uite prȩsentis¬

Expanded text:
otens praedestinauit inpletum\', si uis esse catholicus. nescio qua hie enim potestas contra potestatem dei casibus datur, quibus inruentibus quod ille praedestinauit fieri non sinatur. hic error quanta errantem uoragine inpietatis absorbeat exaggerare non opus est, cum prudentem uirum et corrigi paratum breuiter ammonuisse sufficiat. tua quippe ista sunt uerba: habendam dicimus. inquis, de infantibus istius modi rationem, qui praedestinati baptismo uitae pr
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ non potuit  Adtende qͥd dicas: & de¬
siste iã dicere. Quomͦ enũ meruit. & quo¬
modo ñ potuit c̃ẽ peccatrix : Quomodo
quesote peccatrix e̾e meruit. quȩ male
non uixit : Quom queso te peccatrix fai¬
ti.ẽ. que peccatrix et̾ non potuit: Aut
si non potuit idõdicis. qr p̃ter cartient
non potuit: quomͦ eigͦ meruit eẽ perca¬
trix. qͦ merito in carnẽ materet᷑. qͣndo

Expanded text:
potuit? attende quid dieas et desiste iam dicere. quomodo enim meruit et quomodo non potuit esse peccatrix? quomodo, quaeso te, peccatrix esse meruit, quae male non uixit? quomodo, quaeso te, peccatrix facta est, quae peccatrix esse non potuit? aut si \'non potuit\' ideo dicis, quia praeter carnem non potuit, quomodo ergo meruit esse peccatrix, quo merito in
Abbreviated transcription (Latin):
introire in regnũ dĩ : qͥ ñ fuerit lauacro
regenierationis ab litꝰ Mansiones autẽ
aliqͣs conftitutas indomodĩ separare
a regnodĩ. qͣmsit a ueritate deuium:
puto qđ iã intelligas. Et ideo quod
p̃utasti in aliqͥb mansionib qͣs dñs mul¬
tas et̃ dicit in domo patris sui mansuros
quosdã etiã ñrenatos ex aqua et sp̃u:
ut fidẽ catholicã teneas ad moneo siꝑmit
phus qͥ non babtirati de corpore exierunt
offerendũ. siuis e̾e catholicꝰ: qr nec illud
qđ de in achabeorũ libris cõmemorasti sa¬
crifitiũ udeorũ. ꝓeis qͥ non circũcisi de
corpore exerint. ostendis oblatũ. In qua
tua sententia tã noua & contra ȩccłe to¬
tius auctoritatẽ disciplinãq ꝓlata. ũbo
etiã in solentissimo usus es dicens: ꝓhis sa
laicꝰ sacerdotib dĩ. nec discendo subderes.
nec saltẽ simul querendo misceres. sed cen¬
sendo p̃poneres. Aufer tͥ ista fili. Non

Expanded text:
introire in regnum dei, qui non fuerit lauacro introire in regnum dei, qui non fuerit lauacro regenerationis ablutus. mansiones autem aliquas constitutas in domo dei separare a regno dei quam sit a ueritate deuium puto, quod iam intellegas. et ideo quod putasti in aliquibus mansionibus, quas dominus multas esse dixit in domo patris sui, mansuros quosdam etiam ut fidem catholicam teneas, admoneo, si perpro iis qui non baptizati de corpore exierint, offerendum\', si uis esse catholicus, quia nec illud quod de Machabeorum libris commemorasti sacrificium Iudaeorum pro eis qui non circumcisi de corpore exierant ostendis oblatum. in qua tua sententia tam noua et contra ecclesiae totius auctoritatem disciplinamque prolata uerbo etiam insolentissimo usus es dicens: pro his laicus sacerdotibus dei nec discendo subderes nec saltem simul quaerendo misceres, sed censendo praeponeres. aufer tibi ista, fili; non
Abbreviated transcription (Latin):
t. nisi qͥs natꝰ fuerit denuo: non potest
uidere regnũ di. Ecce ñ dixit luc regnũ
cȩlorũ : sed dĩ. E cũ respondisset nicho¬
demꝰ atq dixisset. quomͦ potest homonas¬
ci cũ senexsit Nunqͥd potest inuentrẽ
matris suȩ iterato introire & nasci : Ean¬
de dñs sententiã planuiꝰ aꝑtiusq repetens
ait. Am̃ am̃ dico tͥ. nisi qͥsrenatꝰ fuerit.
ex aq̃ & spũ. ñ potest uttroire in regnũdĩ.
Ecce. nec huc dixit regnũ cęlorũ. sed regnu
dĩ. Qđ eiũ dixerat. nisi qͥs renatꝰ fuerit de¬
nuo : hoc qͥd eet oxposuit dicens. Nisi qͥs
renitꝰ fucrit exaqua & spũ. Et qđ dixerat.
non potest uidere. hoc exposuit dicendo.
non potest introire. Illud tam̃ qđ dixerat
regnũ dĩ. ñ alio nomine repetiuit. Neq
nunc opꝰ ẽ. querere atq disserere utrũ
regnũ di regnũq celorũ cũ aliqͣ differen¬
tia sit intelligendũ: anres unasit. duob
appellata nominib Sufficit. qđ ñ potest

Expanded text:
 fuerit denuo, non potest uidere regnum dei. ecce non hic dixit \'regnum caelorum\', sed \'dei\'. et cum respondisset Nicodemus atque dixisset: quomodo potest homo nasci, cum senex sit? numquid potest in uentrem matris suae iterato introire et nasci? eandem dominus sententiam planius apertiusque repetens ait: amen, amen dico tibi: nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non potest introire in regnum dei. ecce nec hic dixit \'regnum caelorum\', sed \'regnum dei\'. quod enim dixerat: nisi quis natus fuerit denuo, hoc quid esset exposuit dicens: nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu; et quod dixerat: non potest uidere, hoc exposuit dicendo: non potestintroire. illud tamen, quod dixerat \'regnum dei\', non alio nomine repetiuit. neque nunc opus est quaerere atque disserere, utrum regnum dei regnumque caelorum cum aliqua differentia sit intellegendum an res una sit duobus appellata nominibus; sufficit, quod non potest
Abbreviated transcription (Latin):
ritũ.  Hec doginata qͥb putat᷑ ani¬
na ante carnẽ habuisse aliquẽ statũ
bonũ & meritũ bonũ: si forte nescis ex¬
ceptis antiqͥs hereticis & iã recentius
in priscillianistis iã catholica dãnaũ
eccła. Noli credere. noli dicere. noli
docere. animã ꝑcarnẽ reparare habi¬
tudinẽ priscã. & ꝑ illã renasci ꝑ quã¬

Expanded text:
ritum? haec dogmata, quibus putatur anima ante carnem habuisse aliquem statum bonum et meritum bonum, si forte nescis, exceptis antiquis exceptis etiam recentius in Priscillianistis iam catholica damnauit ecclesia. Noli credere nec dicere nec docere \'animam per carnem reparare habitudinem priscam et per illam renasci,
Abbreviated transcription (Latin):
uitȩ p̃sentis antequã ad eũ ꝑueniant.
p̃ueniunt᷑ occiduo: Aut predestina¬
ret ds̃ qđ futurũ non fuisse sciuit. aut
hoc fucturũ. fuisse nesciuit: ut eiꝰ aut
p̃destinatio frustraret᷑. Aut p̃scientia
falleret᷑. Uides quanta hinc dici pos¬
sent: Nisi qđ paulo ante dixi tenerẽ
ut hunc tebreuit̃ admonerẽ. Noli
credere. nec dicere. nec docere. de infan¬
tib qͥ pͥusquã renascant᷑ in xp̃o p̃sen¬
tis uite p̃ueniunt᷑ occiduo. scriptũ

Expanded text:
sentis, antequam ad eum perueniant, praeueniuntur occiduo et praedestinaret deus quod futurum non fuisse praesciuit aut hoc futurum non fuisse nesciuit, ut eius aut praedestinatio frustraretur aut praescientia falleretur? uides quanta hinc dici possent, nisi quod paulo ante dixi tenerem, ut hinc te breuiter ammonerem. Xoli credere nec dicere nec docere \'de infantibus, qui priusquam renascantur in Christo, praeueniuntur occiduo, scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
si qͦd contra naturã est id erit malũ.
Clos aũ asseritis: quandã naturã atq sub¬
stantiã malũ ẽẽ. Accidit &iã illud:
qđ contra naturã quicqͥd ẽ. utiq natu¬
re aduersat᷑. & eã p̾erimere nitit᷑. P¬
dit ergͦ id qͦd ẽ: facere ut ñ sit. Mã
& ipsa natura nichil .ẽ. aliud: quã id
qđ incelligit᷑ in suo genere aliqͥd ẽẽ.
taq ut nos iã nouo nomine ab eo qͦd
ẽ. ẽẽ. uocamꝰ essentiã. quã plerũq &iã
Substantiã nominamꝰ: ita ueteres qui
hec nomina ñ habebant. ꝓ essentia &
Substantia naturã uocabant. Rapitł.¬
d ipsũ gͦ malũ . ẽ: si p̃ter ꝑtmatũ

Expanded text:
si quod contra naturam est, id erit malum. si quod contra naturam est, id erit malum. Vos autem asseritis quamdam naturam atque substantiam malum esse. Accedit etiam illud, quod contra naturam quidquid est, utique naturae adversatur, et eam perimere nititur. Tendit ergo id quod est, facere ut non sit. Nam et ipsa natura nihil est aliud, quam id quod intelligitur in suo genere aliquid esse. Itaque ut nos jam novo nomine ab eo quod est esse, vocamus essentiam, quam plerumque substantiam etiam nominamus: ita veteres qui haec nomina non habebant, pro essentia et substantia naturam vocabant. Idipsum ergo malum est, si
Abbreviated transcription (Latin):
nugatori is opinionib & priuate uo¬
lũtatis acie̾ m̃tis adferimꝰ: monem̃
quantũ possumꝰ ad qualẽcũq tantȩ
rei notitiã ꝑuenire pede teͬptĩ atq
cauce : ñ ut uidentes. Sed ut palpantes
solent quȩrere. Sepe atq adeo pęne
sẽꝑ manichei abhis qͥb heresim
uram ꝑsuadere molimini reqͥritis.:
unde sit malũ. Cutate me nc̃ prunitꝰ
i uos incidisse. Impetreͣ aliqͥd auob̃
si plac&: ut &ũ uos deposita paulisꝑ
opinione qͣuos ista Scire opinamini.
rẽ cantã mecũ tanqͣ rudes indagare
tẽp̃tetis. Pꝰcunctemini me: unde sit
malũ. At egͦ uicissim ꝑ cunctor uos:
qͥd sit malũ. Quius.ẽ. iustior inqͥsitio:
rendũ qͥd sit: ut ñ ignotę rei qđ ab¬
surdũ. ẽ. origo quȩrat᷑: uerissime dicitis.
Quis enĩ est ita m̃te cecuꝰ. qui ñ uideat
id cuiq generi malũ ẽẽ qđ contra na
turã eiꝰ e. Sed hoc constituto: euertit᷑
heresis ura. Nulla enĩ natura malũ:

Expanded text:
nugatoriis opinionibus et pravitate vonugatoriis opinionibus et pravitate voluntatis aciem mentis afferimus; conemur, quantum possumus, ad qualemcumque tantae rei notitiam pervenire pedetentim atque caute, non ut videntes, sed ut palpantes solent quaerere. CAPUT semper, Manichaei, ab iis quibus haeresim vestram persuadere molimini, requiritis unde sit malum. Putate me nunc primitus in vos incidisse; impetrem aliquid a vobis, si placet, ut etiam vos deposita paulisper opinione, qua vos ista scir opinamini, rem tantam mecum tanquam rudes indagare tentetis. Percunctamini me unde sit malum; at ego vicissim percunctor vos quid sit malum. Cujus est justior inquisitio? rendum quid sit, ut non ignotae rei quod absurdissimum est origo quaeratur? Verissime dicitis. Quis enim ita est mente caecus, qui non videat id cuique generi malum esse, quod contra ejus naturam est? Sed hoc constituto, evertitur haeresis vestra: nulla enim natura malum,
Abbreviated transcription (Latin):
Quĩ ob rẽ uellẽ quidẽ. ut tã serenĩ m̃tis
aciẽ homines adhec inuestigandi defer¬
rent: ut possent uidere illud sũmũ bo¬
nũ quo ñ ẽ. qͥcquã meliꝰ & superiꝰ. cui ra¬
tionilis anima pura & ꝑfecti subiungit᷑.
Hoc enĩ intellecto atq ꝑspecto simul ude¬
rent ad ẽe̾: qͦd sũme ac primitꝰ e̾e̾. rectis¬
sime dicit᷑. Noc enĩ maxime. ẽt̾. dicendũ
ẽ: qd sẽꝑ eodẽ modo sese haba. qđ om̃i mͦ¬
do sui Simile. e̾: qđ nulla exc parte corrũpi
ac mutari potest. qđ ñ subiac& tr̃pori. qdđ
alit̃ nc̃ se babere qͣm habebat antea ñ potest
d enĩ e. qđ ẽẽ uerissime dicit᷑. Sũs .t. enĩ
huic uerbo minentis inse atq incõmu¬
tabilit̃ sese habentis naturȩ: & fignifi¬
catio. Hanc nichil aliud qͣm dm̃
possumus dicere. Qui si contrariũ
recte queras. nihil om̃ino. ẽ. Esse enĩ
contrariũ ñ hab&: nisi ñ. ẽẽ. Mulla
ẽ. gͦ dõ natura contraria. Sed qm̃
ad hec cõtẽplindi saucũ & hebetẽ

Expanded text:
Quamobrem vellem quidem, ut tam serenam mentis aciem homines ad haec investiganda deferrent, ut possent videre illud summum bonum, quo non est quidquam melius aut superius, cui rationalis anima pura et perfecta subjungitur. Hoc enim intellecto atque perfecto, simul viderent id esse quod summe ac primitus esse rectissime dicitur. Hoc enim maxime esse dicendum est, quod semper eodem modo sese habet, quod omnimodo sui simile est, quod nulla ex parte corrumpi ac mutari potest, quod non subjacet tempori, quod aliter nunc se habere quam habebat antea, non potest. Id enim est quod esse verissime dicitur. Subest enim huic verbo manentis in se atque incommutabiliter sese habentis naturae significatio. Hanc nihil aliud quam Deum possumus dicere, cui si contrarium recte quaeras, nihil omnino est. Esse enim contrarium non habet, nisi non esse. Nulla est ergo Deo natura contraria. Sed quoniam ad haec contemplanda sauciam et hebetem
Abbreviated transcription (Latin):
geniũ st̃ amissuri ꝑtinacit̾ agant: & quȩrant
potiꝰ qͥd aduersꝰ ista dicant. qͥd tardis & ibe¬
cillib facile ꝑsuadeant. qͣm uera. ẽẽ. cõsenti¬
ant. Nonme tam̃ scripsisse penicebit.
qͦ aut qͥsquã in uob̃ tandẽ ñ iniqͦ iudicio c̃¬

Expanded text:
genium sunt amissuri, pertinaciter agant, et quaerant genium sunt amissuri, pertinaciter agant, et quaerant potius quid adversus ista dicant, quod tardis et imbecillis facile persuadeatur, quam vera esse consentiant. Non me tamen scripsisse poenitebit quod aut quis quam in vobis tandem non iniquo judicio co
Abbreviated transcription (Latin):
simul intelligat᷑ ab eis qui hec posst̃ in¬
telligere. ñ. ẽẽ. dm̃ auctore̾ mali. Iui
enĩ potest ut ille qͥ om̃iũ que st̃ cau¬
sa. ẽ. ut sint causa. eẽ. ut rursus ñ sint:
id .x̃. ut ab essentia deficiant. & ad non
ẽẽ tendant: Quͦd malũ generale. ẽẽ:
clamat uerissima ratio. At uͦ illa ur̃a
gens mali qͣm uultis. eẽ. Sũmũ malũ.
qͦmͦ erit c̃tra naturã. id .ẽ. ẽtra substantiã ut¬
ẽẽ. dicitis: Si enĩ c̃tra se ficit. ipsũ. e̾e̾. sibi ad¬
imit. Qđ si ꝑfecerit: tc̃ demũ ꝑueniet ad
sũmũ malũ. Non enĩ ꝑfici&.: qͥa eã ñ mo¬
do.ẽẽ. uerũ &iã sẽpit̾nã. ẽ̾ẽ. uultis. Non po¬
cest igit᷑. ex̃. sumũ malũ: qđ ꝑhibet᷑. ẽẽ. sub¬
stancia. Sed qͥd ficiã: Scͥo plures. e̾ẽ. in uob̾:
qͥ hac intelligere om̃ino neqꝗͤant. Scio rursꝰ
ẽẽ. qͦsd̃. qͥ quãquã bono ingenio ut cũq ista
uideant. mala tam̃ uolũtate qua ipsũ qͦq in¬

Expanded text:
t intelligere, non esse Deum auctorem mali. Quomodo enim potest ille, qui omnium quae sunt, causa est ut sint, causa esse rursus ut non sint, id est, ut ab essentia deficiant et ad non esse tendant? quod malum generale esse clamat verissima ratio. At vero illa vestra gens mali, quam vultis esse summum malum, quomodo erit contra naturam, id est contra substantiaesse dicatis? Si enim contra se facit, ipsum esse sibi adimit: quod si perfecerit, tunc demum perveniet ad summum malum. Non autem perficiet, quia eam non modo esse, verum etiam sempiternam esse vultis. Non potest igitur esse summum malum, quod perhibetur esse substantia. 4. Sed quid faciam? Scio plures esse in vobis, qu haec intelligere omnino nequeant. Scio rursus esse quosdam, qui quanquam bono ingenio utcumque ista videant, mala tamen voluntate, qua ipsum quoque in
Abbreviated transcription (Latin):
Tali tam̃ principio constituto. xx¬
sequitur omiã uanitates er̃. ros qui
rebꝰ huiꝰmodi fallunt᷑. id ipsũ autẽ
qđ fallunt᷑ uanitate uocans. ñ qđ
ds ista ñ creauerit. s& quia subicere
se homines uolunt his rebꝰ ꝑpeccata.
quȩ illis ꝑ recte facta. duina lege
falsis bonis inludi atq decipi. quã
te ipso inferiora miranda &e appr¬
tenda arbitrari :

Expanded text:
Tali tamen principio constituto, exTali tamen principio constituto, exsequitur omnia, vanitantes esse eos qui rebus hujusmodi falluntur; idipsum autem quo falluntur vanitatem vocans, non quod Deus ista non creaverit, sed quia subjicere se homines volunt iis rebus per peccata, quae illis per recte facta divina lege falsis bonis illudi atque decipi, quam teipso inferiora, miranda et appetenda arbitrari
Abbreviated transcription (Latin):
credere.eẽ. quabe fallax corpo¬
ris sensus infligit. Ad hoc &eiã
ualoe qđ p̃cipitur. cauendum
.ex̃. a simulacris.
uic ergo auctoritati noui
destamenti. qu a iubemur
nichil mundi huiꝰ diligere: illa
maxime sententia qua dictũ
.ẽ. nolite conformari huic mundo.
Simul enĩ demonstrandũ. ẽ. ei
rei queq cõformari quã diligit.
Hiuc ergo auctoritati. si de itectri
testaĩto querã qͥd cõparẽ. plura
cquidẽ inuenio. soc unꝰ salomonis.
liber. eccdesiastes qͥ dicitim: copiosis¬
sume in sumũ cõtẽptũ om̃ĩa ista ꝑ¬
ducit. Incipit rium sic. Uanitas ua¬
nitatũ dicit ecdesiastes. uanitas ua¬
nitatũ. & om̃ia uanitas. Quȩ habun¬
dantia homini in omĩ labore suo qͦ
ipse laborat sub sole: Hec uerba
omĩa si adtendantur. si ꝑpendant᷑.
si discutiant᷑. multũ inueniũt᷑ ꝑne¬
cessaria his qͥ hunc mundũ fugere: &
refugere in dm̃ desiderant. Se d
longũ ẽ. & ad alia festinat oratio.

Expanded text:
esse credere, quale fallax corpoesse credere, quale fallax corporis sensus infligit. Ad hoc etiam valet quod praecipitur cavendum esse a simulacris. 39. Huic ergo auctoritati Novi Testamenti, qua jubemur nihil mundi hujus diligere , illa maxime sententia qua dictum est, Nolite conformari huic mundo : simul enim demonstrandum est ei rei quemque conformari quam diligit: huic ergo auctoritati, si de Veteri Testamento quaeram quid comparem, plura quidem invenio: sed unus Salomonis liber, Ecclesiastes qui dicitur, copiosissime in summum contemptum omnia ista perducit. Incipit enim sic: Vanitas vanitantium, dixit Ecclesiastes, vanitas vanitantium, et omnia vanitas. Quae abundantia homini in omni labore suo, quem ipse laborat sub sole? Haec verba omnia si attendantur, si perpendantur, si discutiantur, multa inveniuntur pernecessaria iis qui hunc mundum fugere, et refugere in Deum desiderant: sed longum est, et alio festinat oratio.
Abbreviated transcription (Latin):
scientiã. Quã obrẽ curiosi &iam¬
recte: er̃. ꝓhibemur: qđ magnũ
temꝑantre munꝰ est. Hinc e. illud.
Caurte ne quis uos feducat per
phalosophiã. & qͥa ipsũ nonren
philosophie si consideretur rem
est amor studiũq sapientiȩ.¬
Inde cautissime apostolus. ne ab
amore sapiendiȩ de t̃rereuide¬
retur subiecit. & elrm̃ta huius
mundi. Sunt eiĩ qͥ defertis
uirtutibꝰ & nescientes qͥd sit ds.
& quanta maiestas sẽꝑ rodẽ modo
manentis naturȩ: magnũ aliqͥd
se agere putant: si unuersã istã
corporis molem. quã mundũ mĩ¬
cupamꝰ. curiosissime indentisfime¬
q ꝑ quirant. Unde tanta & iam
suꝑbia gignitur: ut in ipso gelo
de qͦ sepe disputant. sibi mor ha¬
bitare uideantur. Reprimat
igit᷑ fe amma ab huiꝰmodi uane
cogitationis cupiditate. si se casta
dõ feruare disposuit. Iali enm
auctoritate cõmota fatratur
aliqͥd. ẽẽ. incorporeũ : de illo
tam̃ nisi ꝑ imagines corporeas
cogitare ñ possit : & tabe aliquid

Expanded text:
curiosi esse prohibemur, quod magnum temperantiae munus est. Hinc illud est: Cavete ne quis vos seducat per philosophiam. Et quia ipsum nomen philosophiae si consideretur, rem hilosophia est amor studiumque sapientiae, cautissime Apostolus, ne ab amore sapientiae deterrere videretur, subjecit, et elementa hujus mundi . Sunt enim qui desertis virtutibus, et nescientes quid sit Deus, et quanta majestas semper eodem modo manentis naturae, magnum aliquid se agere putant, si universam istam corporis molem, quam mundum nuncupamus, curiosissime intentissimeque perquirant. Unde tanta etiam superbia gignitur, ut in ipso coelo, de quo saepe disputant, sibimet habitare videantur. Reprimat igitur se anima ab hujusmodi vanae cognitionis cupiditate, si se castam Deo servare disposuit. Tali enim auctoritate commota, fateatur aliquid esse incorporeum, de illo tamen nisi per imagines corporeas cogitare non possit, et tale aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
apta eẽt. eoq cẽpore ac̃cubitu cẽpera¬
remꝰ. ne carni amma implicaretur.
Exͦ illud Seqͥt᷑: ut ñ liberoꝵ ꝓcreandorũ
ciusa. Sed satiande libidinis habere c̃iugẽ
censeatis. Nuptiȩ aũ ut ipse nupciales
tabulȩ clamant. liberoꝵ ꝓcreandoꝵ
causa mare̾ feminãq cõuingunt. Quis¬
qͥs ergͦ ꝓcreare liberos quã c̃ cũbere gra
donatis sibi certis reb auiro. ad explendã
eiꝰ libidinẽ iungit᷑. Si enĩ uxor.ẽ: matrimo¬
niũ. ẽ. Haũ matrimoniũ. ẽ: ubi dat᷑ oꝑa

Expanded text:
apta esset, eoque tempore a concubitu temperaapta esset, eoque tempore a concubitu temperaremus, ne carni anima implicaretur? Ex quo illud sequitur, ut non liberorum procreandorum causa, sed satiandae libidinis habere conjugem censeatis. Nuptiae autem, ut ipsae nuptiales tabulae clamant, liberorum procreandorum causa, marem feminamque conjungunt: quisquis ergo procreare liberos quam concumbere gravdonatis sibi certis rebus, viro ad explendam ejus libidinem jungitur. Si enim uxor est, matrimonium est. Non autem matrimonium
Abbreviated transcription (Latin):
culpa se occidere. qͥsqͥs ꝓpt̃ paruulũ corpꝰ
inc̾fectionẽ pulicis peccatũ. ẽẽ. ñ putat:
Sed iã de huiusmodi &iã nugis satis dictũ
in qͦ multũ incesta .t̾. castitas ur̃a. N
enĩ c̃cubitũ: sed ut longe antea ab apło
dictũ. ẽ. uere nupcias ꝓhibetis. quȩ talis ope¬
ris una . ẽ. honesta defensio. Sic ñ dubico
uos. ex̃. clamaturos. muidiãq ficturos. di¬
cendo castitatẽ ꝑfectã uos ue hem̃t̃ cõm̃dare
atq laudare. ñ tam̃ nuptias ꝓhibere : qͣn¬
doquidẽ auditores ur̃i quoꝵ Apuduos secũ
dus . ẽ. gradus. ducere atq habe̾re ñ ꝓhibr¬
ant᷑ uxores. Quȩ cũ magna uoce & magna
indignatione dixceritis egͦ uosleniꝰ int̾ro¬
peccatũ. quã ipsũ c̃cubitũ: Nonne uõ
estis. qͥ nos soletis monere. ut qͣntũ fieri
poss&r obseruaremꝰ cẽpꝰ. qđ ad c̃ceptũ mͥ¬
lier post genitaliũ iuscerũ purgationẽ

Expanded text:
culpa se occidere, quisquis propter parvulum corpus culpa se occidere, quisquis propter parvulum corpus interfectionem pulicis peccatum esse non putat? Sed jam etiam de hujusmodi nugis satis dictum in quo multum incerta est castitas vestra. Non enim concubitum, sed ut longe ante ab Apostolo dictum est, vere nuptias prohibetis , quae talis operis una est honesta defensio. Hic non dubito vos esse clamaturos, invidiamque facturos, dicendo, castitatem perfectam vos vehementer commendare atque laudare, non tamen nuptias prohibere; quandoquidem auditoreshabere non prohibeantur uxores. Quae cum magna voce et magna indignatione dixeritis, ego vos lenius interropeccatum, quam ipsum concubitum? Nonne vos estis qui nos solebatis monere, ut quantum fieri posset, observaremus tempus, quo ad conceptum mulier post genitalium viscerum purgationem
Abbreviated transcription (Latin):
didiora certe debetis opinari. quã pe¬
diculos nr̃os. E tam̃ illa occidere ne¬
fas uob̃ uidet᷑: his aũ parcere stultũ.
nisi forte qđ ds haec animalia parua
cõtẽpnitis. Sane si ita. ẽ : ut animal
qđ breuiꝰ ẽ. eo cõteptiꝰ. eẽ. debeat ne¬
cesse. ẽ. camelũ homini p̃feratis. Nuc
accedit illa gradatio: quȩ cũ uos au¬
dirẽ nos sȩpe curbauit. Hulla enĩ
causa . ẽ: cur ꝓpt̃ paruũ corporis mͦ¬
dulũ pulex necandus sit : & ñ &iã
musca quȩ infaba gignit᷑. Eit sihac:
cur ñ &iã ista paulo amplior. cuiꝰ
certe fȩtꝰ minor. ẽ. quã illa: Hoc
ũ seqͥt᷑: ut apis qͦq sine culpa perimat᷑. cuꝰi
pullꝰ ix hinc musce coeqͣt᷑. Inde ad locus¬
cȩ pullũ & locustã. inde ad pullũ muris
& murẽ. E ne longũ faciã. uidetis ne his
gradib ad elefantũ ꝑueniri. ut om̃ino
recusare ñ possit. ingentẽ illã beluã sine

Expanded text:
didiora certe debetis opinari, quam pedidiora certe debetis opinari, quam pediculos vestros; et tamen illa occidere nefas vobis videtur, his autem parcere stultum: nisi forte quod sunt haec animalia parva contemnitis. Sane si ita est, ut animal quo brevius est, eo contemptius esse debeat, necesse est camelum homini praeferatis. 64. Huc accedit illa gradatio, quae cum vos audirem, nos saepe turbavit. Nulla enim causa est cur propter parvum corporis modulum, pulex necandus sit, non etiam musca quae in faba gignitur. Et si haec, cur non etiam ista paulo amplior, cujus certe fetus minor est quam illa. Hoc etiam sequitur, ut apis quoque sine culpa perimatur, cujus pullus huic muscae coaequatur. Inde ad locustae pullum et locustam, inde ad pullum muris et murem. Et ne longum faciam, nonne videtis his gradibus ad elephantum perveniri, ut omnino recusari non possit ingentem illam belluam sine
Abbreviated transcription (Latin):
primo aꝑte falsũ de pulice & cimic̾e
dr.Cui enĩ ñ manifestũ. e̾. hec ani¬
malia ñ de nr̃o corpore existere:
De inde si c̃cubitũ uebem̃tiꝰ exsecra¬
mini. qđ nimiũ uidere uultis. cur ñ
uob̃ mundiora uident᷑ animalia quȩ
sine c̃cubitu de nr̃a carne nascunt᷑:
Suãquã enĩ postea corundo pariant:
ñ tam̃ nob̾ coeuntib de nr̃o corpore
primo nascunt᷑. Iĩ uͦ siquȩcũq de uiui¬
tib gignunt᷑ corporib sordidissima
sunt putanda. multomagis quȩcũq
de mortius. Impuniꝰ gͦ occidit᷑ uł sorea.
uł anguis. uł scorpio : qͦs de humanis
cadauerib nasci a uob̃ pocissimũ sole¬
mꝰ audire. Sed obscura omitto & in¬
certa. De apib certe. ẽ. fama cȩlebn¬
or : qđ de boũ cadauerib oriant᷑. Er¬
gͦ occidunt᷑ in pie. Aut si boc qͦq
dubiũ. ẽ: nemo fere de scarabeis dubi¬
tat. quin de fimo in pila rotundato
atq obruto existant. Hec igit᷑ ani¬
mantia & alia quȩ ꝑseqͥ longũ .ẽ. sor¬

Expanded text:
mo aperte falsum de pulice et cimice dicitur. Cui enim non manifestum est haec animalia non de nostro corpore existere? Deinde si concubitum vehementius exsecramini, quod nimium videri vultis, cur non vobis mundiora videntur animalia, quae sine concubitu de nostra carne nascuntur? quanquam enim postea coeundo pariant, non tamen nobis coeuntibus de nostro corpore primo nascuntur. Jam vero, si quaecumque de viventibus gignuntur corporibus, sordidissima sunt putanda, multo magis quaecumque de mortuis. Impunius ergo occiditur vel sorex, vel anguis, vel scorpio, quos de humanis cadaveribus nasci, a vobis potissimum solemus audire. Sed obscura omitto et incerta. De apibus certe fama est celebrior, quod de boum cadaveribus oriantur. Ergo occiduntur impune. At si hoc quoque dubium est, nemo fere de scarabeis dubitat, quin de fimo in pilam rotundato ab his atque obruto existant. Haec igitur animantia et alia quae persequi longum est, sor
Abbreviated transcription (Latin):
uerse ꝓrs labitantes ex eo loco ubi c̃uentꝰ
om̃iũ factꝰ erat. parit̃ forte descenderant.
os aũ grauit̃ cõmoti. grauit̾ criã questi
sumꝰ. Quis tandẽ hoc iundicandũ ñ dicã
separatione ab eccła. sed ꝓmagnitudure
flagitii uehem̃tis saltĩ obuirgatione ar¬
bitratꝰ. ẽ. Et hac erat om̃is excusacio
impunitatis illoꝵ: qđ eo tẽpore qđ c̃uen¬
ticula roꝵ lege publica ꝓhiberent᷑. ne qͥd
lȩsi ꝓderent meturbat᷑. Ubi .x̾. ergͦ qđ

Expanded text:
verse prorsus habitantes, ex eo loco ubi conventus verse prorsus habitantes, ex eo loco ubi conventus omnium factus erat, pariter forte descenderant. Nos autem graviter commoti, graviter etiam questi sumus. Quis tandem hoc vindicandum, non dicam separatione ab ecclesia, sed pro magnitudine flagitii vehementi saltem objurgatione arbitratus est? 69. Et haec erat omnis excusatio impunitatis illorum quod eo tempore quo conventicula eorum lege publica prohiberentur, ne quid laesi proderent, metuebatur. Ub
Abbreviated transcription (Latin):
ȩlectoꝵ innotescere potuit. qui
scđm haec p̃cepta ñ aut dep̃hens in
peccato. aut certe suspicioni subditꝰ
fuerit. Multi inumo & in carnib
multi lauantes in alienis iuenti st̃.
Sed hac audiebamꝰ. Nnulli alias fe¬
minas seduxxisse ꝓbati st̃. ita ut hinͨ
plane dubitare ñ possi. Sed sit &
hac magis fama. quã uerũ. Udi ipse
ñ solus. Sed cũ his qui partĩ iã illa su¬
ꝑsticione liberati st̃. partun ad huc
opto ut liberent᷑. Udimꝰ ergͦ in qͣdru¬
uio hartaginis. in platea cȩleberrimͣ
ñ unũ sed plures qͣtres electos sum
post transeuntes nescio qͥs feminas
cã petulanti gestu adhimire: ut
omiũ truualiũ impudicitiã impu¬
dentiãq superarent. Qđ̃ de mag¬
tia uenire consuetudine atq illos
inẽ se ita uiuere satis eminebat. qͣndo qͥ¬
dẽ nullꝰ socii p̾sentiã ueritꝰ: plures aut
certe pȩne om̃s eadẽ teneri peste indi¬
cabat. Henĩ erant hi ex una domͦ: feddi¬

Expanded text:
electorum innotescere potuit, qui electorum innotescere potuit, qui secundum haec praecepta non aut deprehensus in peccato, aut certe suspicioni subditus fuerit. Multi in vino et carnibus, multi lavantes in balneis inventi sunt. Sed haec audiebamus. Nonnulli alienas feminas seduxisse approbati sunt, ita ut hinc plane dubitare non possim. Sed sit et haec magis fama quam verum. Vidi ipse non solus, sed cum iis qui partim jam illa superstitione liberati sunt, partim adhuc opto ut liberentur; vidimus ergo in quadrivio Carthaginis, in platea celeberrima, non unum, sed plures quam tres electos simul post transeuntes nescio quas feminas tam petulanti gestu adhinnire, ut omnium trivialium impudicitiam impudentiamque superarent. Quod de magna venire consuetudine, atque illos inter se ita vivere satis eminebat, quandoquidem nullus socii praesentiam veritus, omnes, aut certe pene omnes eadem teneri peste indicabat. Non enim erant hi ex una domo, sed di
Abbreviated transcription (Latin):
potiꝰ reformid&. qua in sectat᷑ ora¬
tio : & ꝓpositũ illud meũ ꝑ cotũ
sermonẽ animaduerti pocest. qđ
statui nichil exaggerare. sed nudis
qͦdã modo reb & rationib agere :
par& : qͣlia sint cria ur̃a signacula.
Hi sunt ur̃i mores. hnc finis amini¬
rabiliũ p̃ceptoꝵ: ubi ihil certũ.
nichil constans. nihil racionabile.
nihil inculpabile. sed om̃ia dubia:
immo uͦ sine dubitatione falsis sim
om̃ia. repugnantia. om̃ia absurda.
Deniq tã multa & tã grauia pec¬
cata in his morib dephendunt᷑. ut
Siqͥs accusare om̃ia uelit hõ. alicuiꝰ
facultacis. singula ut minimũ. sin¬
gulis uoluminib possit. Nxc igit᷑
si custodiretis urãmq impleretis
ꝓfessionẽ: nibil uob̃. ee̾t. ineptiꝰ.
nichil stultiꝰ. nibil imperitiꝰ. Cũ
aũ laudatis ista & docetis. nec facitis.
qͥd uob̃ fallaciꝰ. qͥd insidiosiꝰ. qͥd mͥ¬
liciosiꝰ dici aut inueniri potest:
Nouẽ annos totos magna & cura
& diligentia. uos audiui. Mullus mͥ

Expanded text:
 quam insectetur oratio, et propositum illud meum per totum sermonem animadverti potest, quo statui nihil exaggerare, sed nudis quodammodo rebus et rationibus agere, paret qualia sint tria vestra signacula. Hi sunt vestri mores, hic finis admirabilium praeceptorum, ubi nihil certum, nihil constans, nihil rationabile, nihil inculpabile: sed omnia dubia, imo vero sine dubitatione falsissima, omnia repugnantia, abominabilia, absurda. Denique tam multa et tam gravia peccata in his moribus deprehenduntur, ut si quis accusare velit omnia, homo alicujus facultatis, singula ut minimum, singulis voluminibus possit. Haec igitur si custodiretis, vestramque impleretis professionem, nihil vobis esset ineptius, nihil stultius, nihil imperitius: cum autem laudatis et docetis ista, nec facitis, quid vobis fallacius, quid insidiosius, quid malitiosius dici aut inveniri potest? 68. Novem annos totos magna cura et diligentia vos audivi, nullus mihi
Abbreviated transcription (Latin):
eundẽ auditorẽ qͣsi amicꝰ fidissimꝰ ha¬
bitabat. Quẽ qm̃ subito ingrediens
cũ muliere dep̃henderat. Dicebat.
mulieri & adulcero ab illo inimico
atq inuido consiliũ datũ. ut illa
sibi c̃flaret᷑ calupnia. ne siqͥd ꝓde¬
r& crederet᷑. Agebam᷑ nos & moles¬
cissime ferebamꝰ. qđ &iã si de appe¬
cita muliere incertũ erat. liuor
tam̃ in illis duob qͥb meliores ibi
ñ muemebamꝰ apparebat acerrimꝰ.
& alia conicere cogebat. Postremꝰ
in theacris alectos ętate. ut uidebant᷑
morib graues: cũ fene presbitero
Sepissime inuenimꝰ. Omicto uiur¬
nes: qͦs &iã rixantes ꝓscenicis & au¬
rigis dep̃hendere solebamꝰ. Que res
ñ mediocri argum̃to.x̾: quomͦ se
possint c̃tinere ab ocultis. cũ eã cupͥ¬
ditatẽ superare ñ possint: quȩ illos
auditoꝵ suoꝵ oculis Sustentat. &
porrigit erubescentes aq fugitantes.

Expanded text:
eumdem auditorem, quasi amicus fidissimus haeumdem auditorem, quasi amicus fidissimus habitabat: quem quoniam subito ingrediens cum muliere deprehenderat, dicebat mulieri et adultero ab illo inimico atque invido consilium datum, ut illa sibi conflaretur calumnia, ne si quid proderet, crederetur. Angebamur nos, et molestissime ferebamus, quod etiamsi de appetita muliere incertum erat, livor tamen in illis duobus, quibus meliores ibi non inveniebamus, apparebat acerrimus, et alia conjicere cogebat. 72. Postremo in theatris electos, et aetate, et, ut videbantur, moribus graves, cum sene presbytero saepissime invenimus. Omitto juvenes, quos etiam rixantes pro scenicis et aurigis deprehendere solebamus, quae res non mediocri argumento est quomodo se possint continere ab occultis, cum eam cupiditatem superare non possint, quae illos auditorum suorum oculis ostentat, et prodit erubescentes atque fugitantes.
Abbreviated transcription (Latin):
agnosceret᷑. ¶usi uͦ ñ om̃s idẽ crim̃ inuo¬
lutos cenebat. qͥ simul ingressi erant. Nã
om̃ib petulant̃ iocantib : lucerna eox¬
tincta placuerat. Suspicionib uͦ anuȩ
qͣntȩ aperiebant᷑ cũ eos muidos in uenie¬
bamꝰ. cũ auaros. cũ epularũ exqͥsicarũ auͥ¬
dissimos cũ in uirgi is freqͦntissimos. cũ de
reb exiguis mobilissimos: Nuciq ar¬
bitrabam᷑ ros cẽperare posse. a qͥb se tẽpe¬
rare ꝓfitebant᷑ : qͣndo latibula & tenebraᷤ
inuenirent. Duo qͥdã erant existimatio¬
nis sacis bonȩ. facili ingenio: atq in illis
sius disputationib principes. nob̃ ampliꝰ
qͣ cȩteri familiariꝰq ẽ iuncti. Quoꝵ unꝰ
qui ꝓpt̃ studia &iã liberalia nob̃ arciꝰ ad¬
accusatione manifesta. sed sermone apud
qͦs poterat & susurris: abeo uiolent̃ ad tẽ¬
tatã cuiꝰdã auditoris uxorẽ. Ille aũ se
purgans incerim apud nos aliũ eiusdẽ
Sceleris eleccũ criminabat᷑ : qui apud

Expanded text:
agnosceretur? Quasi vero non omnes idem crimen involutos tenebat, qui simul ingressi erant. Nam omnibus petulanter jocantibus lucerna exstincta placuerat. 71. Suspicionibus vero januae quantae aperiebantur, cum eos invidos inveniebamus, cum avaros, cum epularum exquisitarum avidissimos, cum in jurgiis frequentissimos, cum de rebus exiguis mobilissimos? Non utique arbitrabamur eos temperare posse, a quibus se temperare profitebantur, quando latibula et tenebras invenirent. Duo quidam erant existimationis satis bonae, facili ingenio, atque in illis suis disputationibus principes, nobis amplius quam caeteri familiariusque conjuncti. Quorum unus qui propter studia etiam liberalia nobis arctius adaccusatione manifesta, sed sermone apud quos poterat et susurris, ab eo violenter attentatam cujusdam auditoris uxorem. Ille autem se purgans, interim apud nos alium ejusdem sceleris electum criminabatur, qui apud
Abbreviated transcription (Latin):
Iqđ de uob̃ homines suspicant᷑: Cur enĩ
de tritico & de faba & de lenticula aliisq
seminib cũ his uescimini liberare uos
uelle animã credat᷑. de animaliũ femi¬
nib ñ credat᷑: Nem̃ ut ipsã carnẽ mor¬
tui animantis immundã. ẽẽ. dicitis. qđ
animã ñ hab&. hoc ita potestis & de ani¬
mantis semie dicere  in qͦ animã quȩ¬
apparebit in ꝓle colligatã. ẽẽ. censetis. &
inqͦ ipsius manichei animã implicitã. ẽẽ.
fatemini. E qͥa ñ posit̃ ab auditorib ur̃is
purganda uob̃ talia semina afferri:
qͥs ñ suspicet᷑ secretã de uob̃ ipsis int̃
uos fieri talẽ purgationt̃. & idõ illis
ne uos deserant ocultariꝰ Qoꝵ si ñ
facitis. qđ utmã ita sit: uidetis tam̃

Expanded text:
quod de vobis homines suspicantur? Cur enim de tritico, et de faba, et de lenticula aliisque seminibus, cum his vescimini, liberare vos velle animam creditur, de animalium seminibus non credatur? Non enim, ut ipsam carnem mortui animantis immundam esse dicitis, quod animam non habet; hoc ita potestis et de animantis semine dicere, in qapparebit in prole, colligatam esse censetis, et in quo ipsius Manichaei animam implicatam fuisse fatemini. Et quia non possunt ab auditoribus vestris purganda vobis talia semina afferri, quis non suspicetur secretam de vobis ipsis inter vos fieri talem purgationem, et ideo illis, ne vos deserant, occultari? Quae si non facitis, quod utinam ita sit, videtis
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓpt̾ea penes se quȩrendã ueritatẽ ad¬
firmantes. qͥa in ꝓmissione scĩ sp̃s paracliti
dictũ . ẽ: qđ eũ mundus iste acciꝑt ñ possit.
De qua re ñiste locus disserendi. ẽ. Sed
certe si ꝑpetua uob̃ ꝑsecutio futura .ẽ. usq
in sclĩ fint̾ : ꝑpetua erit & hac dissolutiͦ
cantȩq turpitudinis impunita cõtagio.
dũ tales ledere formidatis. Id &iã uob̃
responsũ. ẽ: cũ ad ipsos primates detulis¬
semꝰ. c̃ questã nob̃. ẽẽ. mulierẽ : qđ incon¬
claui ubi cũ aliis fȩminis erat. de illoꝵ
scilic& scĩtate secura. ingressis electis
plurib & ab uno lucerna extincta. incer¬
tũ cuiꝰ eoꝵ intenebris appetita. ẽe̾t. ample¬
xii. & coacta in flagitiũ. nisi subsidio cla¬
moris euasiss&. Hoc qͦq nob̃ nocissimũ
nefas. de qͣnta c̃suetudure uenisse arbi¬
trandũ. ẽ: Et hoc facctũ . x̾. ea nocte : qͣ feste

Expanded text:
nes se quaerendam veritatem affirmantes, quia in promissione Spiritus sancti paracleti dictum est quod eum mundus iste accipere non possit . De qua re non iste locus disserendi est. Sed certe si perpetua vobis persecutio futura est, usque in saeculi finem, perpetua erit et haec dissolutio tantaeque turpitudinis impunita contagio, dum tales laedere formidatis. 70. Id etiam nobis responsum est, cum ad ipsos primates detulissemus conquestam nobis esse mulierem quod in conclavi, ubi cum aliis feminis erat, de illorum scilicet sanctitate secura, ingressis electis pluribus, et ab uno lucerna exstincta, incertum cujus eorum in tenebris appetita esset amplexu, et coacta in flagitium, nisi subsidio clamoris evasisset. Hoc nobis quoque notissimum nefas, de quanta consuetudine venisse arbitrandum est? Et hoc
Abbreviated transcription (Latin):
eo melonib quã hominib estis ami¬
ciores. Siqͥdẽ illi ne ledant᷑. melius ui¬
dicatis hominẽ fȩnore trucidari.
SHaec ͤ utͤ.ẽ. appetenda & p̃dicanda
iusticia. an potiꝰ execranda & dãpnãn¬
da fallacia: Hȩc ͤ ir ͤ ẽ. miscđia me¬
morabilis . an excecrabilis pociꝰ imina¬
nitas. Quid qđ anece animaliũ
nec uos ip̃si impediculis & ipulicib¬

Expanded text:
eo melonibus quam hominibus estis amieo melonibus quam hominibus estis amiciores. Si quidem illi ne laedantur, melius judicatis hominem fenore trucidari. Haeccine est appetenda, et praedicanda justitia, an potius exsecranda et damnanda fallacia? Haeccine est misericordia memorabilis, an exsecranda potius immanitas? 63. Quid quod a nece animalium nec vos ipsi in pediculis et pulicib
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa fieri ñ pocest. electi enĩ ñ edunt carne.
tẽperandũ ẽẽt auditorib Anece animaliũ.
Quid respondebitis de spinis herbisq
m utilib qͣs euellendo in agris purgan¬
dis agricolȩ necant. nec ex his uob̃ pos¬
sunt cibos aliqͦs exhibere: Quomͦ ad
ueniã ꝑtinebit tanta uastatio. unde
nulla .x̃. esca scõꝵ: An forte qͥcqͥd
peccatũ fuerit ut fruges & poma ꝓfi¬
comedendo dissoluicis: Quid: Si ergͦ
agros locustȩ aut mures & Sorices uastenͣ
qđ sȩpe accidere manifestũ. ẽ: impiine
ab agricola ur̃o auditore necabunt᷑.
qͥa ideo peccat ut fructꝰ ꝓficiant:
Hic certe coartamini. Mut enĩ c̃¬
ceditis auditorib int̾fectionẽ ani¬
maliũ. quã ur̃ auctor c̃ cedere no¬
luit: aut eos ab agri &iã cultura
ꝓhibebitis. quã ille c̃cessit. Quã quã
sȩpe etiã dicere audeatis. feneratorẽ
innocentiorẽ. e̾ẽ. ꝗͣ rusticũ. Pq ad¬

Expanded text:
quia fieri non potest electi enim non edunt carnem, quia fieri non potest electi enim non edunt carnem, temperandum esse auditoribus a nece animalium: quid respondebitis de spinis herbisque inutilibus, quas evellendo in agris purgandis agricolae necant, nec ex his vobis possunt cibos aliquos exhibere? Quomodo ad veniam pertinebit tanta vastatio, unde nulla est esca sanctorum? An forte quidquid peccatum fuerit ut fruges et poma proficomedendo dissolvitis? Quid si ergo agros locustae aut mures et sovices vastant, quod saepe accidere manifestum est? impune ab agricola vestro auditore necabuntur, quia ideo peccat ut fructus proficiant? Hic certe coarctamini. Aut enim conceditis auditoribus interfectionem animalium, quam vester auctor concedere noluit, aut eos ab agricultura etiam prohibebitis, quam ille concessit. Quanquam saepe etiam dicere audeatis feneratorem innocentiorem esse quam rusticum; usque ad