comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cepostolus ccit ait sit ipse piimogenitus in mulitis frectiib Est esgo
unigenitus in sub stcentic deitetis pnmogenitus. insus deptione
hum acni tectis pimogenitus ingrecti. imigenitus inneciturie. pnmo¬
genitus esgo iuxita cepostolũ inmultis frectiib eni genitus taentu
ec dõ solus inde est qđ frccter mincupatur & dñs friciter quicc pyꝰ¬

Expanded text:
 ut sit ipse primogenitus in multis fratribus. Est ergo unigenitus in substantia deitatis, primogenitus in susceptione humanitatis; primogenitus in gratia, unigenitus in natura; primogenitus ergo iuxta Apostolum in multis fratribus; unigenitus tantum ex Deo solus. Inde est quod Frater nuncupatur et Dominus: Frater quia p
Abbreviated transcription (Latin):
recct. Sic̃ cum filus filioꝵ noȩ senpturae commemorces s&
dum illos fuisse linguis & gentib suis. et atm̃ postecc quasi
ergo. sec undũ succs gentes & secundũ succs linguces ercena
si una lingua ereat omnib: nisi quia cdillud qđ ioem atran¬
si ercet secapitulcendo seuersa est narratio. Septima
regula est dediabolo & eius corpore quae sepe dicuntur
ipsius cacpite quae suo magis conueniant. corpon: Sepe
uerd eius uidecentur dic to membsdrx. & non nisi capiti con¬
grunt. Ex nomine quippe. corpons. Intello git̾ capud.
Vt est illud ineuangelio. de gegaenus tritico admixtis dicen
eednõ mincus homo hoc fecit: hominemip sũdicbulum
uocaens: et ex nomine corpons cepud desigans. Ite mex
nomine ccepitis. signisi coctur corpus. Sic ineuangelio dir̃¬
duo decim uos elegi. sed urꝑ ex uob dicebulus est Idccmuq
In di ecens. quia diabuli corpus fuit. Apostatec quippecengelus
om̃nium ccepud est ini quorx et huius ccepitis cospus. sunt om̃

Expanded text:
oe Scriptura commemorasset , dicit illos fuisse in linguis et gentibus suis, et tamen postea quasi ergo secundum suas gentes, et secundum suas linguas erant, si una lingua erat omnibus, nisi quia ad illud quod jam transierat recapitulando est reversa narratio? Septima regula est de diabolo et ejus corpore, quod saepe dicuntur ipsius capitis, quae suo magis conveniunt corpori. Saepe vero videntur esse dicta membrorum, et non nisi capiti congruunt. Ex nomine quippe corporis intelligitur caput, ut est in Evangelio de zizaniis tritico admistis, dicente Domino: Inimicus homo hoc fecit ; hominem ipsum diabolum vocans, et ex nomine corporis caput designans; item ex nomine cDuodecim vos elegi, sed unus ex vobis diabolus est ; Judam utique indicans, quia diaboli corpus fuit. Apostata quippe angelus omnium caput est iniquorum, et hujus capitis corpus sunt omnes
Abbreviated transcription (Latin):
Ec ce egosus ci tebo suꝑ eos medos. Neem segnoente bal dee scer
comedis obtente est babyllonia. Sic & inonus. ccegypii ex¬
ꝑsona eius dem. totũ uult intellegere mundum dicendo.
Et con cursese facicem aegyptior cduersus uegyptios
se gnum ceduer sus segnum. Cum aegyptus. cum multa
segna sedunum heebuisse senbcctur regnum.  uintie re¬

Expanded text:
e ego suscitabo super eos Medos . Nam regnante Balthassar, e ego suscitabo super eos Medos . Nam regnante Balthassar, a Medis obtenta est Babylonia. Sic ex persona unius Aegypti totum vult intelligere mundum dicendo: Et concurrere faciam Aegyptios adversus Aegyptios, regnum adversus regnum . Cum Aegyptus non multa regna, sed unum habuisse describatur regnum. Quinta re
Abbreviated transcription (Latin):
si conuestcentur. p& ccatee eorx delentur ꝑ haenc enim sogulac̃¬
si. sic ccdom̃s loquitur. senꝓturoc ut poniret arguaentur cum
mcclis. et mali laudantur ꝓbonis. Sed quid codquem ꝑ tinect.
qui prudenter legnt discit . Testia regula est delit terc
tantum histone: sed &ic̃ spintaditer sentienda sit. Niccmq
& hystonȩ oport& fidem cenere & spintoliter legem intel¬
legere. Qucestoe segula est de spectiȩ & genese. ꝑ quaẽ ꝑcess
tilo quat dñ & tam̃ intelle gactꝰ omne᷑ contingene. mundũ¬
ceddent infrecgene rcliter etdis ꝑ dac omne ercẽ & uisi taebo
suꝑuos mala : & cu&eraquue secuntur od interniionem.¬
mundiꝑ tinentia. Vnde & dic̃ hoc est. consiliũ qđ cogitcui
suꝑ om nemtraem. Ett hueo est man ex tenta. suꝑ om̃ gentes.
Item post quac sub ꝑsonabeby lloniȩ. arguit uniuer sũ mundun
Rur sum cedeunde᷑ quasi genere cdsp&iem re uestie dicens
quȩ. eidem ciui teciti sp& iccliter contingerunt. hic est scꝯptũ

Expanded text:
 delentur. Per hanc enim regulam sic ad omnes loquitur Scriptura, ut et boni redarguantur cum malis, et mali laudentur pro bonis. Sed quid ad quem pertineat, qui prudenter legerit discet. 6. Tertia regula est de littera, tantum historice, sed etiam spiritaliter sentienda sit. Namque et historice oportet fidem tenere, et spiritaliter legem intelligere. 7. Quarta regula est de specie et genere, per quam pars ti loquatur Deus, et tamen intelligatur omnem contingere munduadderet infra generaliter: Et disperdam omnem terram, et visitabo sua, unde et adjecit: Hoc est consilium quod cogitavi super omnem terram, et haec manus extensa super omnes gentes . Item postquam sub persona Babyloniae arguit universum mundum, rursus ad eamdem quasi de genere ad speciem revertitur, dicens quae eidem civitati
Abbreviated transcription (Latin):
epacem esse inter ceteras regulces. locutionũ scoc s
seꝯpaurast quid ec̃ sccpientes dixerunt piimec re¬
gula est dednõ & eius corpose. quae deuno aut.
ccdunũ lo qui tur. atq inuna ꝑ sona. modo ccepud
modo corpus ostendit. Siẽ isccices ocit. Induit me. uesti.¬
m̃tũ scclutase. quac si. sponsũ decoreetũ cosona. Et quec si
sponsc̃ orna tã munilib suis: Inuna enimꝑsona. duplici
uocaebulo nominata. & capud idest. sponsũ. Et &c cloc id est
sponscc̃ manifeseacuit. Pid inde notandũ insenpauns¬

Expanded text:
s locutionum sanctarum Scripturarum quidam sapientes dixerunt. 167 2. Prima regula est de Domino et ejus corpore, quae de uno aut ad unum loquitur, atque in una persona, modo caput, modo corpus ostendit, sicut Isaias ait: Induit me vestimento salutari, quasi sponsum decoratum corona, et quasi sponsam ornatam monilibvocabulo nominata; et caput, id est sponsum; et Ecclesiam, id est sponsam manifestavit. Proinde notandum es
Abbreviated transcription (Latin):
tura sunt cednunti ccuit. uob etutiqengelus grece: lcatine mnqus
interp̃titur unde & duo cengeli ceppc suerint. loth inquli dr̃y singu¬
lugentibus misit. post quic abeor. oculis ipse incuelum ces condigur conso¬
lacgor est. enstibi mitaictur. S&c undũ illccͥ eiusdem dñi seneentic Beccti
lugentes qm̃ ipsi conso labuntur. Ipse. & ic̃dix̃. Tuno lugebunt filii sponsi

Expanded text:
adnuntiabit vobis'; et utique angelus Graece, Latine nuntius interpretatur. Unde et duo angeli apparuerunt Loth, in quibus Dominus singulugentibus misit, postquam ab eorum oculis ipse in coelum ascendit. 11. Consolator enim tristibus mittitur, secundum illam ejusdem Domini sententiam: Belugent, quoniam ipsi consolabuntur . Ipse etiam dixit: Tunc lugebunt filii sponsi,
Abbreviated transcription (Latin):
li si dedie ut id eo meis efficeant᷑ fidelium eruditio ẽẽ populoꝵꝵ. Quod
uero supra singulos sedisse memorcctur id causcc est. ut intellegatir
ꝑplures non fuisse diuersus. sed mansisse insingolis totus. sic̃ ferre igni¬
eum. quaenti cedennem. purposei splendons ces pec&nt taentis uisum
suce lucis in ꝑticat eeentis mynistegũ sui munes tꝯbucat & ipse nihla

Expanded text:
lis dedit, ut idonei efficerentur fidelium eruditioni populorum. 25. Quod vero supra singulos sedisse memoratur, id causae est, ut intelligatur per plures non fuisse divisus, sed mansisse in singeum, quanti ad crinem purpurei splendoris aspexerint, tantis usum suae luci
Abbreviated transcription (Latin):
& bibcet. Quiesedit inme. flumina ecquȩ uile. fluent de uentre eius.
Eucengolisto ccũ ꝙposuit unde dicert. secutus enim ecit. Hoc enim dice¬
boct. despũ quem ac cꝙtim ereent credentes meum. Sed & liud est a quec
scc cricm̃ti. aliud ccqua quae significcet spm̃di. A quee enim see eraem̃ ti
uisibilis est aquac spr̃ inuisibilis est . Isto cebluit corpus & signisi cecit
Sp̃s scĩ. ideo unotio dir̃ Iohacnne testaente cepostulo. quic sic̃ oleum na¬
turali pondse suꝑferur omniliquon: Itec inpim cipio suꝑ fesebectur
spr̃ sc̃r coquis unde & dñ oleo exulaationis. hoc est spuscõ. legitur fuis¬

Expanded text:
 bibat. Qui credit in me, flumina aquae vivae fluent de ventre ejus . Evangelista autem exposuit unde diceret; secutus enim ait: Hoc enim dicebat de Spiritu quem accepturi erant credentes in eum . Sed aliud est aqua sacramenti, aliud aqua quae significat Spiritum Dei. Aqua enim sacramenti visibilis est, aqua Spiritus invisibilis est. Ista abluit corpus, et significat s sanctus ideo unctio dicitur, Iohanne testante apostolo, quia sicut oleum naturali pondere superfertur omni liquori, ita in principio superferebatur Spiritus sanctus aquis. Unde et Dominus oleo exultationis, hoc est Spiritu sancto, legitur fuis
Abbreviated transcription (Latin):
firmam̃ tum cuelum. Nimire ostendenes qđ post runce cengelorim
malorm. hi quiꝑ menserunt firmitictem uoternȩ ꝑ seueraentiae
cons&uti sunit mullo icem lcpsu ccuessi milla suꝑ bic caedentes. Sed fir¬
miter in di cemore & contemplectione manentes. Nihil eliuddulca
habens nisi eum coquo crececti sunt. Quod ccũ duo serce fim inesccicelegim:

Expanded text:
firmamentum ; nimirum ostendens quod post ruinam angelorum malorum hi qui permanserunt, firmitatem aeternae perseverantiae consecuti sunt, nullo jam lapsu aversi, nulla superbia cadentes: sed firmiter in Dei amore et contemplatione manentes nihil aliud dulce habent, nisi eum a quo creati sunt
Abbreviated transcription (Latin):
& dix̃ adeum curre. loquere cedpuox istum. dicñs. Absq musd. habi¬
phucctis nominib: cppellantur. ut ꝑuo cobula ipse Inopge quiducc
lecent. designe tur. Ecebn hel. hebreicȩ: In linguam nostram uertit̃
fortitudodi: ubi enim potentia diuina. uł fortictudo maenifesi toc¬
bitur gabn hel. micatitur. Vnde & eo tempore quo eraat dnr nasci¬

Expanded text:
 dixit ad eum: Curre, loquere ad puerum istum dicens: Absque muro habiprivatis nominibus appellantur, 314 ut per vocabula ipsa in opere suo, quid valeant designetur. 10. Gabriel Hebraice in linguam nostram vertitur fortitudo Dei. Ubi enim potentia divina vel fortitudo manifestatur, Gabriel mittitur. 11. Unde et eo tempore quo erat D
Abbreviated transcription (Latin):
inmundo mire uisdutis. fit hic cerchangelus mietitur et &x ipso opge
nomenest eius quice nemo uel& st che. qđ focere pot est dr̃.  ee fichel
inter pretatur: curctio uł medi cinadi. ubicumq: enim. curandi.
& medendi opus necessaumest. hic cerchangelus aadõ mitititur & in¬
de medicina dĩ uoccciur. unde & ad tubiã idem cerchaengelus missus
oculis enis curationem cdhibuit. & c& itae deaersc uisum sestituit
Nominis enim inter p̃ attionem. & cengeli. officii designatur:
Prib&d int̃ p̃ticeur ignir dũ Sic legimus appaerur se ignem inrubo
Aegimus &icom ignemimis sum. desuꝑ & implis se qđ pceptumese
Fibisdm acũ et dom ncctiones et principetus et potostates et ur cu¬
tes quib: imiuersẽ cuelestem soci& citem cepostulus comple tic

Expanded text:
itur. Et ex ipso opere nomen est eius, quia nemo valet facere quod facere potest Deus. Raphael interpretatur curatio vel medicina Dei. Ubicumque enim curandi et medendi opus necessarium est, hic archangelus a Deo mittitur; et inde medicina Dei vocatur. Unde et ad Tobiam idem archangelus missus oculis eius curationem adhibuit, et caecitate detersa visum ei restituit. Nominis enim interpretatione et angeli officium designatur. Uriel interpretatur ignis Dei, sicut legimus apparuisse ignem in rubo. Legimus etiam ignem missum desuper, et inplesse quod praeceptum est. Throni autem et dominationes et principatus et potestates et virtut
Abbreviated transcription (Latin):
pos sumꝵ. nec post finem. Sed medic taentum eorx testimono contemplamur
Singuli. sencs clces hoebent : quia de fiebni cactantũ mundi quae in. sex
dieb stect sunt in presenti sđo nouimus. Quod clccmnit teri ses
alter ad aliex triniaatis muna diuini tacte demonstr et.
my scterium :¬

Expanded text:
possumus, sed media tantum eorum testimonio contemplamur. Singuli senas alas habent, quia de fabrica tantum mundi, quae in sex diebus facta sunt, in praesenti saeculo novimus. Quod clamant ter, Sanctus, alter ad alterum, Trinitatis in una divinitate demonstrat mysterium
Abbreviated transcription (Latin):
et syrcepin. quorum. officiorm uoccebulc quur itc dic t sunt: int̃¬
pr&cendo &x sequimur Aingoli uocantur ꝓpter qđ decuelis ad nun¬
ticndum hominib: mittuntur Angelus enim greco latine nun¬
cius dir̃. ARchaengeli grega linguae. summi. nunti. int̃ p̃taentur:
quienim. pcerua uł minima admintiaent aengeli: qui uero sum moe
arhcengeli nuncupantur. Ar chaengeli deti eo qđ pnꝰ matum
teneant intercengelos Archos enim grece. Latine princ print̃¬
p̃tact̾ Sunt enim duces & principes sub quor ordine u euiq cengelonx
officia deputa ta sunt. Nam quia corbangeli cengelis presunt.

Expanded text:
et seraphim. Quorum officiorum vocabula cur ita sint dicta, interpretando exsequimur. Angeli vocantur propter quod de coelis ad annuntiandum hominibus mittuntur. Angelus enim Graece, Latine nuntius dicitur. Archangeli Graeca lingua summi nuntii interpretantur. Qui enim parva vel minima annuntiant, angeli; qui vero summa, archangeli nuncupantur. Archangeli dicti eo quod primatum teneant inter angelos; archos enim Graece, Latine princeps interpretatur. Sunt enim et duces principes, sub quorum ordine unicuique angelorum officia deputata sun
Abbreviated transcription (Latin):
dicicc succ dispone Ceribyn acũ &ipse sublimes cuelorx potestae des
& angeli cac. mynistoae ꝑ hibentur: quiex hebroico in linguce nostroe. int̃¬
p̃tcentur. scientiae multitudo Sunt enim sublimiora agmina. cenge
lorx quipeo qđ uicinius positi. diuince scientiee c&&s cemplius pleni sunt
Cerubyn idest plenitudo scientiue ceppella ̾. ipscc sunt illc duo cenima¬
loꝵ p̃sentiam. in quor. medio ostenditur. ds̃. Syra finquoq similicer
mulctitudo est cengelorx qui & hebseo in lactinum ardentes uł incenden¬
consistuntur. et ideo quantum uicinius coram eo consistunt. teen
uelcent fcciem & pedes sedentis intheno dũ et id circo c&erce cen¬
gelor& turba. uide re dũ essenti cmplene nomicl&. qm̃. cerubym
eccm teg& haecigitur uoccebula cegminum cengelorx ista sunt
sp&iclic ordinum singulorx ut tacm̃ sunt expceste communiccomnũ
Ncom dum throni sedes diinquormn dem cengelose ordines sp&ia¬
ideo isti or dines aengelor priuccitis nominibus ceppellantur quia

Expanded text:
dicia sua disponit. Cherubin autem et ipsi sublimes caelorum potestates et angelica ministeria perhibentur; qui ex Hebraeo in linguam nostram interpretantur scientiae multitudo. Sunt enim sublimiora agmina angelorum, qui pro eo, quod vicinius positi divina scientia ceteris amplius pleni sunt, Cherubin, id est plenitudo scientiae, appellantur. Ipsa sunt illa duo animalorum praesentiam, in quorum medio ostenditur Deus. Seraphim quoque similiter multitudo est angelorum, qui ex Hebraeo in Latinum ardentes vel incendenconsistunt; et ideo quanto vicinius coram eo consistunt, tantovelant faciem et pedes sedentis in throno Dei; et idcirco cetera angelorum turba vide 26. Haec igitur vocabula agminum angelorum ita sunt specialia ordinum singulorum, ut tamen sint ex parte communia omnium. Nam dum throni sedes Dei in quorumdam angelorum ordine speciaideo isti ordines angelorum privatis nominibus appellantur, quia
Abbreviated transcription (Latin):
tccdĩ cediuucctur spti dĩ. Dicente psadmografo
mcendacor tuorx cucum cum dilaateseicor
Nisi dila tactũ corhabuis s& etuicem dñi¬
minime cucums s& Et unde dilato tur cor
lus. simili ꝑsccimo grasiuoce consentit. Cornm̃pa¬

Expanded text:
ta Dei, adjuvatur Spiritu Dei, dicente Psalmographo: mandatorum tuorum cucurri, cum dilatasti cor meum . Nisi dilatatum cor habuisset, viam Domiminime cucurrisset. Et unde dilatatur cor,lus simili Psalmographo voce consentit: Os n
Abbreviated transcription (Latin):
bctis mum codsclutem sed ad ꝑniciem, haebentes
nimix sp&iem pi&ais uistutẽ ccũ enis cebnegan¬
tes o trissumanimedis in quib: spmñ haebentes
et idcir co & ła eius non baptihant. quȩ ino¬
mine tiini tactis baptigacti sunt. Ip sccest ꝓstecto

Expanded text:
Baptismum ad salutem, sed ad perniciem: Habentes Baptismum ad salutem, sed ad perniciem: Habentes nimirum speciem pietatis, virtutem autem ejus abnegantes ; et rursum, Animales, inquit, Spiritum non habentes . Et idcirco eos Ecclesia non rebaptizat, quia in nomine Trinitatis baptizati sunt. Ipsa est profecto
Abbreviated transcription (Latin):
eum. Ingrederetu & filiitui. et uxostuo & uxores
filiorx auorx tecum. Se ossum igitur & ponuntur.
uin & seossum femine : Et cum egrederecur decer¬
cc. dir̃ aedeum. egrederetu &uxor tua. filiigui. &
cocinem ut non quecũq uolumus illac facicmus. E gres¬
sio ccũ illaem ui tam significot. ubi cocso iam nullam ha¬
bebit concupis centi&. coduersos spm̃ Nihil queit
ex nob quȩ sepugne in nobis. Inĩt Quid signifi coct.
quedemissus coruus decer conon est seuersus Resp̃
oruus. igitur. ut non seuertesetur. cenequis in¬
Vterceptus est ancliquo cadcuer. inlecitus in se¬
dit. et signi ficoct illor homines qui caesnalib dediti
feb dĩ p̃ceptoc contempnunt etnullaegenus peniden¬
do ec cłcem scc tis ftcciunt. unde ꝑmalc opera. seces¬
serint. uel certe sicquis. ille coruus intercepatus ÷
illos signifi cect qui de & desice exiunt here ticore
bceptis mo. polluuntur Nucemuis enim unum bap¬
tis mum sit & hereti corm eorx scili c& qui in no¬

Expanded text:
 filii tui, uxor tua, et uxores filiorum tuorum tecum ? Seorsum ergo ponuntur viri et seorsum feminae. Et cum egrederetur de arca, dicitur ad eum, Egredere, tu et uxor tua, filii tui, et sus carnem, ut non quaecumque volumus illa faciamus . Egressio autem illam vitam significat, ubi caro jam nullam habebit concupiscentiam adversus spiritum, nihilque erit ex nobis quod repugnet in nobis. QUAEST. LIX. Quid significat quod emCorvus ut non reverteretur, aut aquis interceptus est, aut alicui cadaveri illectus insedit: et significat illos homines, qui carnalibus dediti rebus, Dei praecepta contemnunt, et nullatenus poenitendo Ecclesiae satisfaciunt, unde et per mala opera recesserunt. Vel certe si aquis ille corvus interceptus est, illos significat qui de Ecclesia exeunt, et haereticorum Baptismo polluuntur. Quamvis enim unum Baptisma sit et haereticorum, eorum scilicet qui in no
Abbreviated transcription (Latin):
Dicepselma posuernt. in hebreo non hab& dicep¬
sclma sed sela hoc et semꝑ. Dicepsclma ccũ¬
incter p̃ecc tur ꝑ ccentectio. ipsum ccũ uerbum
infinem. Itac & ipsi intellexerunt: dici sela. Quida
mac. Suꝑ fluum est ces scotionem spr sci multimono¬
mincen cũ &ic sihoc non poneretur. nemo dubi¬
accret. infine ẽẽ. ces scc ũ. sed in pselmo canticũ
Dicpsel mactis dir̃ quue utiq inpossibile est. ut quis
poss& cantando ces sare aut.ces scndo cantase :

Expanded text:
diapsalma posuerunt, in Hebraeo non habetur diapsalma, sed SELA, hoc est semper: diapsalma interpretatur percantatio. Ipsum autem verbum in finem. Ita et ipsi non intellexerunt sela. Quidam ma, superfluum est cessationem Spiritus sancti nominare, cum etiam, si hoc nomen poneretur, nemo dubitaret in finem esse cessatum, sed in nono psalmo canticum diapsalmis dicitur, quod utique impossibile est; et quis posset cantando cessare, aut cessando cantare?
Abbreviated transcription (Latin):
tolatus uł quede nom̃ sit cpostolus. uolo cognuscese
rẽs. postolus int̃ p̃aac turmis sus. A postuloꝵ sunt ge¬
exse. Adõ enimmis sus est moyses Ado & ꝑ homi¬
nem sicut hiesus nacue. Per hominem atentum sicut
nostnis temponb: muliti stcuore. uulgi in scc.cerdo¬
llum cognus cimus mis sum a dõ quem non pau cor̃i
homi nm laudcctio uł potius cedulatio elegit.
sedillum quem & uite & mores optimi &ccpos¬

Expanded text:
tolatus, vel quale nomen sit Apostolus, volo cognoscere. RESP. Apostolus interpretatur Missus. Apostoloex se. A Deo etenim missus est Moyses. A Deo et per hominem, sicut Jesus Nave. Per hominem tantum, sicut nostris temporibus multi favore vulgi in sacerdoIllum cognosce missum a Deo, quem non paucorum hominum laudatio vel potius adulatio eligit; sed illum quem et vita et mores optimi exo
Abbreviated transcription (Latin):
Respõn Penus est musicorm hoc ẽ cythara
.x. corderum habens cuipropterhoc pscltini. nom̃ ẽ
did ditum quia eius plector de suꝑ corde. pulscent
quaendo ccũ infeius tangeretur eythara nuncu¬
pactur. ex quo intellegere debes pscebtoũ de suꝑ¬
e
conentem non canclia anterrena sed spinta¬
ꝗuase psclmiꝑ ista tunc organa canebaentur¬
Res ponĩ Quia populus casnclis erct. quiper
hius modi delec aaitiones fuerat acdidolatiicc̃ de pra¬
ua tus et nec esse fuit. eun simili dulcidine cd
dñm reuo eccre. Austmonb: enim monitis. curcen nole¬
beent Dum non con cursunt. quasi ccentica & moelodias
ccuditm uerbadi in eox mentes scclubi. & consultoc

Expanded text:
r. Genus est musicorum, hoc est cithara, decem chordas habens, cui propter hoc psalterium nomen est additum, quia ejus plectro desuper chordae pulsantur. Quando autem inferius tangitur, cithara nuncupatur. Ex quo intelligere debes, psalterium desuper canens, non carnalia aut terrena, sed spirituatunc per ista organa canebantur? Quia populus carnalis erat, qui per hujusmodi delectationes fuerat ad idololatriam depravatus, et necesse fuit eum simili dulcedine ad Deum revocari. Austerioribus eum monitis curari nolebant. Dum enim concurrunt, quasi cantica et melodias audire, verba Dei in eorum mentes salu
Abbreviated transcription (Latin):
refertur in quo sunt duo oculi quasi duo lumi¬
nanec solis & lunȩ Pectus uen coniungitur.
quicsicut ex indemitietur in spiraminis flatus
gactiones ccquaix. ¶Nestigia postse mumit̃re conpa¬
recnitur. eo qđ sint ulima membidri ccclida siue
Regp̃ comueso icapite archȩ mens. collo cata est.
acc̃qucc̃ in ccelo dr̃ dealto speculetur omnia atq
Nactus est. ccũ homo adcontemplationemdi
ngidus & erectus. & non siẽ pecora in humũ psona
aut uer gentia in cuius sũmi tocte cccpud est collo

Expanded text:
refertur, in quo sunt duo oculi, quasi duo luminaria solis et lunae. 49. Pectus aeri conjungitur, quia sic inde emittitur spiraminis flatus,gationem aquarum. Vestigia postremo terrae conparantur, eo quod sint ultima membrorum arida siue ero in capitis arce mens collocata est, tamquam in caelo Deus, ut ab alto speculetur omnia atque actus est autem homo ad contemplationem caeli rigidus et erectus, non sicut pecora in humum prona atque uergentia; in cuius summitate caput est collo
Abbreviated transcription (Latin):
ccuit. ompr di: Vnum qui carne non tegit᷑. id est conge¬
lor. Aliũ qui cacrnem tegitur. ecũ casne ñ monitur id est
hominum. Testium qui ccrne᷑ tegitur & cum cocsne mon t̃
sic̃ inmediũ csecctus est ut esr& infoior cengelo Supor
ium̃to. Ita aliquid hab& commune : cum sumino Aliquid com¬
mune cum infimo. In mostali tatẽ scili c& spr cũ cengelo
mostali tactem ueso eaqnis cum sumento, Ar gumitur

Expanded text:
it: Tres: unum, qui carne non tegitur, id est, angelorum; alium, qui carne tegitur, et non cum carne morietur, id est, hominum; tertium, qui carne tegitur, et cum carne morietur, sicut in medio creatus est, ut esset inferior angelo, superior jumento, ita aliquid habet commune cum summo, aliquid commune cum infimo: immortalitatem scilicet spiritus cum angelo, mortalitatem vero carnis cum jumento, qu
Abbreviated transcription (Latin):
qui xp̃in& em non consentiunt &aam̃ hon orcent
uelam̃to ex quo scientes unde sint naccti. Medius
filius id est populus iudceor id eomedius. quia
nec prmaetũ cepostulorx tenuit. Nec ultimus ingen¬
tib csede diat rudi tate patiisq consensit inne¬
cemxp̃i. & nuntiauit fractiibi suis. Per eũ quippe ma¬
nifesttũ est & quodac modo pupli cactũ quȩ er+

Expanded text:
i necem non consentiunt; et tamen honorant velamento tanquam scientes unde sint nati. Medius autem filius, id est populus Judaeorum, ideo medius, quia nec primatum apostolorum tenuit, nec ultimus in gentibus credidit. Vidit nuditatem patris, quia consensit in necem Christi et nuntiavit foras fratribus. Per eum quippe manifestatum est et quodammodo publicatum quod erat
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ ꝑ boeptis mum. Intẽꝵ Quid signisi cat quaed eom
ne cenimalium cetq uolectilium imun dec bince indu¬
cuntur inarca. et munda septina Res inmunda
illos homines significct quae cd chis mac. sunt facciles
Mundec. uesd homines scõr qui spm̃ septi fosmem ac¬
cipientes ex fide uruunt. Hinc &icem qui deem poe¬
NT ¶Duid signifi coct. quue mon tes excelsos super¬
cseueraent aquȩ quindecim cubitis: ReSpOΝ
cto. et septem quin decimsaciunt. ecto nempe sig¬
nificaent se surseetionem.UII. qui &em. Hoc itaq
my stenum sesussectionis & qui &is suꝑ gressum est
omnem scientia̾. suꝑ horx scepientum & nulla tenx

Expanded text:
Baptismum. QUAEST. LVI. Quid significat quod de omni genere animalium atque volatilium, immunda bina inducuntur in arcam, et munda septena ? RESP. Immunda illos homines significant, qui ad schisma sunt faciles: munda vero, homines sanctos, qui Spiritum septiformem accipientes ex fide vivunt. Hinc etiam quidam poe Quid significat quod omnes montes excelsos supercreverat aqua quindecim cubitis ? RESP. Octo et septem quindecim faciunt. Octo nempe significant resurrectionem, et septem quietem. Hoc itaque mysterium resurrectionis et quietis, supergressum est omnem scientiam superborum sapientium, et nullatenus
Abbreviated transcription (Latin):
diem supputemx & noc tem & scebbati alteram Refe
dentis diei est. sed sequentis. id est principiũ fatun. non
finis pretort

Expanded text:
diem supputemus et noctem, et sabbati alteram: tertx non praecedentis diei est , sed sequentis, id est, principium futuri, non finis praeter
Abbreviated transcription (Latin):
& domũ poctnis sui &uenit interrac̃ quȩ ignorabat
Iatc & xp̃r dimisi gentem succ̃ scilic& iudueo rm
&uenit adpopulum gentiũ. hic temporclis ex¬
diuicics mim dihuius faccultatesq contempnimus
ut decogcctione nostra id est diuiciis pnonb quȩ
nob̵ conatiuiatate nostra coherentia uelud ccdfim¬
tecte quacdec̃ & conscenguini tate coniuncta sunt.
et dedomopctiis nr̃i id est deomne. memona mundi
aut quȩ oculor occumt obtotibus: InteRRoCaT
memon &̃ condimx Intelle tualis nempe cum eccm quȩ
corporaliter uidemꝵ & iam imaginceliter in memona¬
setenem. Intelle tu dis cerninx. Intellectu igtur
dis cernim que illud sit corpus. illud simili tudo cor¬
pons hunc quoq intell& tubesticce & pecorae ceq¬
omnia uola tilia nulla tenus haebent uident &ipsa
ꝑcorpus & eorx quae uidentur icgincditer sps
formncctur unde & pecora pres epia. secognoscent
et aues cdnidor suor seddeunt sed n& ipscci¬
telleguntur quae sint. N& illa quae oculis cer¬

Expanded text:
mum patris sui, et venit in terram quam ignorabat: ita et Christus dimisit gentem suam, scilicet Judaeorum, et venit ad populum Gentium. Hic temporalis exdivitias et mundi hujus facultates contemnimus; et de cognatione nostra, id est, de vitiis prioribus, quae nobis a nativitate nostra cohaerentia, velut affinitate quadam et consanguinitate conjuncta sunt; et de domo patris nostri, id est, de omni memoria mundi hujus, quae oculorum occurrit obtutibus. QUAESTmemoria condimus. Intellectualis nempe, cum ea quae corporaliter videmus et imaginretinemus, intellectu discernimus. Intellectu igitur discernimus, quod illud sit corpus, illud similitudo corporis. Hunc quoque intellectum bestiae et pecora atque volatilia nullatenus habent. Vident et ipsa per corpus, et eorum quae vident imaginaliter spiritus informantur: unde et pecora praesepia recognoscunt, et aves ad nidos suos redeunt, sed nec seipsa intelligunt, nec illa quae oculis cer
Abbreviated transcription (Latin):
si dei graetieẽ uedisi ecesentur: Hu&e sunt nouae & u&era
quȩ d&he sccurd dĩ ꝓferuntur ex quib: cuncta scceree¬
mentor mystecc. reuelantur. hu duo cerubhin. qui in con
ha& literȩ seccre hi libr inte grx nimerx. cum ceueton tate
Aliud cum istis nihil est. conpcercendi Quic quid exctrec

Expanded text:
era, quae de thesauro Dei proferuntur, et quibus cuncta sacramentorum mysteria revelantur. Hi sunt duo Seraphin, qui in confHae litterae sacrae, hi libri integro numero et auctoritate. Aliud cum istis nihil est comparandum: quidquid extra
Abbreviated transcription (Latin):
uiit iustus plantauit. uine ccbibens uinũ inebra¬
atus est &nudaus inteberna culo suo: Resp̃
INs̃ quo dcc̃ modo plantauit gentem iudaeorx
Ssegregando eam acunctis gentib unde &circũ¬
cisionis signum indedit. Legem dedit Soc en sitiu̾
Pecs sus est. Crcifixus est Sputis ilinigtus est.
Sed hoc passus est intaberna culo suo idest ingente

Expanded text:
 Noe vir justus plantavit vineam, bibensque vinum inebriatus est, et nudatus in tabernaculo suo ? RESP. Deus quodam modo plantavit gentem Judaeorum, segregando eam a cunctis gentibus. Unde et circumcisionis signum indidit, Legem dedit, sacrificia passus est, crucifixus est, sputis illinitus, et illusus. Sed hoc passus est in tabernaculo suo, id est, in gente
Abbreviated transcription (Latin):
& bibit scenguinem froctis sui.idest xp̃i sui. quem
quoce iudaei nonbibunt id eomededictisunt. Ina terrõs
uid significect: quia enoch. septimus. cebaedom eũ
ds aembulceuit. & non apparuit. Rẽs Enoch. sep¬
timus cebeedeem. treens festur ced dm. Eit septimo
requies ꝓmittitur scĩs quia sex d&cctes scđi se for¬

Expanded text:
 bibit sanguinem fratris sui, id est Christi sui. Quem quia Judaei non bibunt, ideo maledicti sunt. QUAEST. L. Quid significat quod Enoch septimus ab Adam cum Deo ambulavit, et non apparuit ? RESP. Enoch septimus ab Adam transfertur ad Deum, et septimo requies promittitur sanctis; quia
Abbreviated transcription (Latin):
ipse opese facti gatus est. ut se quies cere dĩr Resp̃
on maliquec erecture ttm qua etus bone in¬
digens re quieuit dr̃ sed inseipso. Denique
non inoli quo dierx sed post sex ti dici opere
requies cerelegitur. unde. liquido cepparet nul¬
lam eseturam ds̃ ꝑ indigentic. sedso la bonita¬
te fecis se. Quȩ si incdi quoc crecctura. sequi escque

Expanded text:
ipse opere fatigatus est, ut requiescere dicatur? RESP. Non in aliqua creatura tanquam ejus bono indigens requievit Deus, sed in se ipso. Denique non in aliquo dierum, sed post sexti diei opera requiescere legitur. Unde liquido apparet, nullam creaturam Deum per indigentiam, sed sola bonitate fecisse. Quod si in aliqu
Abbreviated transcription (Latin):
nesq: intellegeent. tã qua roctioncles cenimȩ & ecc
dic tec nihil hominus oboȩdirent: Rẽs. IoNhoc ae cipe¬
rint cnimantia cenuolaatilia ut sint retione capaces
ꝑ quaem obo ȩdirepos sint cseaton. suo. Insuo tam̃ genqo
obtemperant dõ. Nrationali uoluntatis cerbitno
Sed sicut. mou& ille omnia temponb opostunis Nonip¬
se temporaliter emotus : Mou& itaq seipsũ sin&em¬
pose & loco mou& crecctum spm sine loco temporelit̃¬

Expanded text:
ionales animae, et ea audita, nihilominus obedierunt. M. Non hoc acceperunt animalia aut volatilia, ut sint ratione capaces, per quam obedire possint Creatori suo; in suo tamen genere obtemperant Deo, non rationabili voluptatis arbitrio, sed sicut movet ille omnia temporibus opportunis, non ipse temporaliter motus. Movet itaque seipsum sine tempore et loco, movit creatum spiritum sine loco temporalit
Abbreviated transcription (Latin):
sinemimesd ccquo est om̃. numeris. Ipse. ẽẽ m̃ surce
sine men sura a quo est om̃ m̃ sura Ipse est pondus. sine
pondese aquo est omne pondus. Omnia ergo innu.¬
mesd & m̃ sura & pondere dis posuit. toc̾quoc si dicer&
omniec inse disposuit. Nenim erece turcem ex troese

Expanded text:
sine numero, a quo est omnis numerus. Ipse est mensura sine mensura, a quo est omnis mensura. Ipse est pondus sine pondere, a quo est omne pondus. Omnia ergo in numero, et mensura, et pondere disposuit, tanquam si diceret, Omnia in se disposuit. Non enim creaturam e
Abbreviated transcription (Latin):
sed solabonitate fecis s&. Hoc enim crbitror
posse intellegere quienim dĩ intellegiur. Et cli ter
se quies dĩ idest. cumnos post bona opero sequi es¬
cere feccit. sec undũ illũ modum quem dic̃ dr̃ codcebra¬
heem. Nunc cognoui quicetimeas dm̃. et in tellegit᷑.

Expanded text:
sed sola bonitate. Hoc enim arbitror posse intelligi requiem Dei. Intelligitur et aliter requies Dei, id est, cum nos post bona opera requiescere facit, secundum illum modum quem Deus dicit ad Abraham: Nunc cognovi quod time
Abbreviated transcription (Latin):
u&ur illãque temporcliter & locoliter mou& ur
Precedit ̃ iaq substantia quin& temporaliter nec lo¬
caliter mouetur illam quȩ tantũ temporaliter mo¬
uectur idest spr̃ conditus. Mou& seipsũ ꝑtempus si¬
ne loco. Mouetur corpus ꝑtempus & locũ. Sp̃s uero.
crecctor mou& seipsum sin &empore & loco Igitur spr
reetionalis quiest in hominibi sea hrcetoralis &icẽ¬

Expanded text:
ur, illam quae temporaliter et localiter movetur. Praecedit itaque substantia quae nec temporaliter nec localiter movetur, illam quae tantum temporaliter movetur. Ipse spiritus conditus movet se ipsum per tempus sine loco, movet corpus per tempus et locum. Spiritus vero creator movet se ipsum sine tempore et loco. Igitur spiritus rationalis, qui est in hominibus, sive irrationalis, qui e
Abbreviated transcription (Latin):
cee dr̃ cum scĩs suis sequiem prestat : Item clicter
sequiescere dir̃ dr̃ a condendis nouis creatins quȩ
post edictionem sex dierx opax Nullã de iceps con¬
dedit cseccture. Ncemquȩ cit pactermeus us que
modo operatur & ego operor Non noucc̃ condens
cseccturam intellegitur sedquȩ condedit adminis¬
rat in para diso cumli quido cepparecat inrccti on cebile
ẽe animal: Rẽg̃p Serpens perse. loqui nom poterat
quia non ha& a crecctore acciperot. Ad sumpsit.
enim nimisꝑ illum drabulum utenr eũ uelud orgae

Expanded text:
uis requiem praestat. Item aliter. Requiescere dicitur Deus a condendis novis creaturis, quia post editionem sex dierum operum, nullam deinceps condidit creaturam. Nam quod ait: Pater meus usque modo operatur et ego operor, non novam condens creaturam intelligitur, sed quam condidit adminisrat in paradiso, cum aliquibus pareat irrationabile esse animal? M. Serpens per se loqui non poterat, nec quia hoc a creatore non acceperat assumpsit, nisi nimirum illum diabolus utens, et ve
Abbreviated transcription (Latin):
onem cenaliqua ciui tatẽ. sic commotus est. spr̃ mr̃
cogi tcendo ut hade recor decsea. et cempose itae. mo
tur & loco Quosi in loco mouereturan. in loco an int̃¬
rac. mouetur quae sine loco & tranullus est locus
Vbienim sunt ipse spr incaelo cenho t̃ra utuidaxt. ip

Expanded text:
onem aut aliquam civitatem, sic commotus est spiritus meus onem aut aliquam civitatem, sic commotus est spiritus meus cogitando, ut haec recordaretur ex tempore, ita motus est et loco. Quod si in loco movetur, an in coelo, an in terra movetur? quia sine coelo et terra nullus est locus. Ubi enim fuit ipse sp
Abbreviated transcription (Latin):
por sunt non milla cnim cliũ genera. maensua. fac¬
cere.Itac ut quis diẽ uoluntates hominũ stocqe uide¬
cent. Quaen tomagir hoc cengelipos sunt: INtERRΟ
uae ccusa fecit ut di quem adstruer. mouen
nonmouecetur intempore. aut sp̃r ereaetus. qui
mouetur intempore non mouectur & loco: Rẽs
S qui hn stituit tempora. et est cente tem pose
Nihil meo preteitum & futurx Nullũ consilium
nouum Nullaeq nouce cogi tcetio quue scilie &.
imutacbilis. Igitur. in nnuatbilis dñ ese nibul illi
ac cedit Nullec nouee cogiaaetio Nullum nouum consi¬
tus sicut est. cengelorx quẽe quisine tempore con¬
templentur di u&ernitate uMitatem caentacte
ecem̃ quice ex empore in in fenonb ius sec dĩꝑ fitiunt
nire creduntur moud intempore Corpora ueso sua
inlo comouendũ discendunt decuelo & ascendun
in caelum. Sp̃s itaeq hominũ mouectur intempore
reminis cenelo p̃tm tce. futurie ex pec etendo. Aliqua
noua discendo. Neq enim cum secor dor celiquã lacti¬

Expanded text:
enera mansueta facere, ita ut quasdam voluntates hominum facere videantur, quanto magis hoc Angeli possunt? QUAEST. XLI. Quae causa fecit ut Deus quem astruis movere, non moveatur in tempore; aut spiritus creatus qui movetur in tempore, non moveatur et loco? RESP. Deus qui instituit tempora, et est ante tempora, nihil in eo est praeteritum et futurum, nullum consilium novum, nullaque nova cogitimmutabilis. Igitur immutabilis Deus est: nihil illi accidit, nulla nova cogitatio, nullum novum consitus, sicut est Angelorum, quanquam sine tempore contemplentur Dei aeternitatem, veritatem, charitatem; tamen quia ex tempore in inferioribus jussa Dei perficiunt, jure creduntur moveri in tempore. Corpora vero sua in loco movent, dum descendunt de coelo, et ascendunt in coelum. Spiritus itaque hominum movetur in tempore, reminiscendo praeterita, futura exspectannova discendo. Neque enim cum recordor aliquam lecti
Abbreviated transcription (Latin):
nolusti Itãt Quid signifieceat quae ecein fratsem suũ
cebel incegso inter fecit Re sp̃ Iam supeus dixim. ecem
si gnifi ccese iudaeos quix pm̃ oc cide runt. De cidictur
iteq cobel minor naetu. Oe ciditor xp̃r ccepud populi
minons nacu. cepopulo nidaeo macions ncccu. Ille mnagsd
bangus cebel. significat. scenguine xp̃i quem uniuer¬
sec. ec cła ac ceptum dicunt ̃Ra Qualem eleemo¬
sem fcccicit uniuessec &ła dumpo taentur scenguine
xp̃i eadicunt añ tuipse. si poter considera. Iuduei esdo¬

Expanded text:
LVIII. Quid significat quod Cain fratrem suum Abel in agro interfecit ? RESP. Jam superius diximus Cain significare Judaeos, qui Christum occiderunt. Occiditur itaque Abel minor natu; occiditur Christus minoris natu, a populo Iudaeorum maiore natu; ille in campo, anguis Abel significat sanguinem Christi, quem universa Ecclesia acceptum dicunt: Amen. Nam qualem clamorem faciat universa Ecclesia, dum potantur sanguine Christi, et dicunt Amen, tu ipse
Abbreviated transcription (Latin):
ter. stect: Et scĩ inquib lib & tempatetionib stcebiles
pimaenent Non cod uersi teatib: Non pros potectib cedunt
Bitumen enim signisi ecat caentatem ꝑ quem sc̃ĩ n& ullis
sccendcclis que siunt cebhis quae intus sunt ccedunt
H& illis que fiunt ceb his qui sunt sons seruant unitte¬
tem spr̃ inuinculo pacis collerantes & mclos xp̃ia

Expanded text:
: et sancti in quibuslibet tentationibus stabiles permanent; non adversitatibus, non prosperitatibus cedunt. Bitumen enim significat charitatem; per quam sancti nec illis scandalis quae fiunt ab his qui intus sunt, cedunt, nec illis quae fiunt ab his qui foris sunt: et servant unitatem spiritus in vinculo pacis, tolerante
Abbreviated transcription (Latin):
fic ocre. Omnis igitur cocusce creccture uoluntaes est
esece tons. Uoluntas itcq esecectons non est extra
nac turcm crectons hoc est ubi uoluntas quencotura
Siẽ tecm̃ cceterna est natura. sic & && esnoc uolun
tces Nenim accedit do noua celiqua cogitecio cod for¬
mandees creaturas. Psd inde omnia inse tynitos
dr dispo suit quia in se ꝗonde hebuit quȩ fecit. Intel¬
legitur & celiter. Omniec innumeso & m̃ surae & pon¬

Expanded text:
faceret. Omnis igitur cuncta creatura voluntas est Creatoris. Voluntas itaque Creatoris non est extra naturam Creatoris: hoc est, ubi voluntas, quo natura. Sic tamen aeterna est ntas. Non enim accidit Deo nova aliqua cogitatio ad formandas creaturas. Proinde omnia in se Trinitas. Deus disposuit, quia in se cuncta habuit quae fecit. Intelligitur et aliter: omnia in numero
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o ee ła sed quomo do xp̃r relinqueit pcctrem cum
una substaentia sit parti aut ubi esse poteit peciter
sine filio cum de ipso filio quȩ est scepientia dir̃ que
cedtn gct ccsine usꝗ ad finem fortiter & dispon&
omnia succ uiter : Regp̃ Ergo siibi est filius ubi
& pecter Non potest esse pocter sine filio r& sili¬
us sine pectre. quia scilic& sic̃ insepercbiles sunt
inncctura iac &insepcercbilis inꝑsonis sic enim
ipse filius depatre dic̃ ineuangełio Quimisit me. me¬
cumest. Quomodo igtur dereliquid paetre ut codhe¬
tus est eẽse. aequelem dõ sed sem& ipsũ ex inceniuꝰ
fosinec serui accipiens. Ipsac igtur fornec est serui¬
lis acceptio & exincenitio. et ipsa exina nio ꝙ ꝙ
non sie hiuini actis obolitio cennatuse cemis sio
bamen ꝓpter fosmec̃ serui . inqua dinuscitur ceppccru

Expanded text:
 . Sed quomodo Christus reliquerit Patrem, cum una substantia sit cum Patre? Aut ubi esse poterit Pater sine Filio, cum de ipso Filio qui est sapientia, dicatur quod attingat a fine usque ad finem fortiter, et disponat omnia suaviterest Pater, non potest esse Pater sine Filio, nec Filius sine Patre: quia scilicet sicut inseparabiles sunt in natura, ita et separabiles in personis; sic enim ipse Filius de Patre dicit in Evangelio: Qui me misit, mecum est . Quomodo igitur derelinquit Patrem et adhaetus est esse se aequalem Deo, sed semetipsum exinanivit, formam servi accipiens . Ipsa igitur formae servilis acceptio, exinanitio est; et ipsa exinanitio, quamquam non sit divinitatis abolitio, aut naturae amissio, tamen propter formam servi, in qua dignoscit
Abbreviated transcription (Latin):
um dr̃ dixdt Gesmin& tra herba uirentem
& ccd ferentem sem̃ & ligna fruo ferce. Lignoc
in fruc tuosac uł spincs & xtribulos quando fee. Resp
imul omniec dr̃ fecit dicente senpturc. Qui uiuit
iaecesnum ereccuit omnia simul. Nulla tenx
igitur dicenda sunt infructuosce ligna quue celiquo
modo hominib ceffercentur aedium̃tee quia &re¬
uera. si non inueni mus hece ali quid ccd edendũ inue
Ncem quaentas utili tater inueni centur mec tuipse
considera Psomde qui aefruendo dir̃ fructus. Et ceb
omniligno pos sum hocbese cliquem adiutonum. In¬
re. millum lignum dicimus infruetuo sum. Spincer
ueso &tiibulor quamuis pose pec catum homini nas¬
centur cdlaborem dicente. senptura Spinces &tri¬

Expanded text:
um dixerit Deus, germinet terra herbam virentem et adferentem semen et ligna fructifera; ligna infructuosa vel spinas et tribulos quando fecit? M. Simul omnia Deus fecit, dicente Scriptura: Qui vivit in aeternum creavit omnia simul. Nullatenus igitur dicenda sunt infructuosa ligna, quae aliquo modo hominibus adferunt adjumenta. Quae et revera si non invenimus Nam quantae utilitates inveniantur in eis, tu ipse considera. Proinde quia a fruendo dicitur fructus, et ab omni ligno possumus habere aliquod adjutorium, jure nullum lignum dicimus infructuosum. Spinae autem et tribuli quamvis post peccatum homini nascantur ad laborem dicente Scriptura, Ter
Abbreviated transcription (Latin):
dõ : coguntur cdicobulo unde dectur testimoniũ deillo
prmo stccto quȩ primũ hominem dicbulus ꝑ serpente
decepit inpara diso: Irit. INNumquid quia opus
erct ecdue ut ei con iux fict cliter non poterat.
fid. nisi ut dosmienti. costa detrecheretur ex qua
Sed ideo congrientius nidi cacuit. ut sic fae ceset unde
ccliquid signifiearectur. Sic enim dormienti cedue
costa detrachitur. ut con iux. effiticetur. Ita & xp̃o

Expanded text:
guntur a diabolo. Unde datur testimonium de illo primo facto, quod primum hominem diabolus per serpentem decepit in paradiso. QUAEST. XLV. Numquid quia opus erat Adae ut ei conjux fieret, aliter non poterat fieri, nisi ut dormienti costa detraheretur, ex qua sed ideo congruentius judicavit ut sic faceret, unde aliquid significaretur. Sicut enim dormienti Adae cost
Abbreviated transcription (Latin):
temporalis ꝓfocit poeno Quibus dam ueso hic inchocct docmnectio &
illucꝑ fecga. speratur ꝑ ditiõ. In iuditiose ꝓbihumcen taetẽ xp̃i. Inqua tu¬
dicactus. est. uidebunt. ut doleant. Diui nate e uesdeius ñ uidobunt
negeudeaent: quib enim diui aoes ostenditur utiq aed geu¬
diũ de monstrctur. Pid diuessi tate. conscienticr & mitis
appasebit i. iudicio xp̃r el&tis et tribilis seꝓbis. Nccmgia¬
lemquis q conscientiam tulent : taclem & iudicem habebit
Vt mcenente insua traen quillit ete xpo . illis solis tebiis
ccppa se cet. quos conscientia. imclis ae cuscat. Duce sum¬
differentiȩ uł ordines honnũ : iniudicio hoc est eletonin
& seꝓbor : qui aam̃ diui dutur in qua ttuor: Per fecctor
ordo un est: qui cum dño tudi cort. et celius qui iudicatur

Expanded text:
tio, et illic perfecta speratur perditio. 8. In judicio reprobi humanitatem Christi, in qua judicatus est, videbunt, ut doleant, divinitatem vero ejus non videbunt, ne gaudeant. Quibus enim divinitas ostenditur, utique ad gaudium demonstratur. 9. Pro diversitate conscientiarum et mitis apparebit in judicio 186 lem quisque conscientiam tulerit, talem et judicem habebit, ut manente in sua tranquillitate Christo, illis solis terribilis appareat, quos conscientia in malis accusat. CAPUdifferentiae vel ordines hominum in judicio, hoc est electorum et reproborum. Qui tamen dividuntur in quatuor. Perfectorum ordo unus est, qui cum Deo judicat, et alius qui judicatur.
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m̃ tedium ut sunt. d&c imp̃ceptte. Secundũ ꝑ qđ qued c̃ in scnptuns ꝑ mixto iuse ac¬
cipiunt᷑. ate soeundum fide re gesttere. quec &ice iux etor sigurcorx intellectũ Sicut¬

Expanded text:
spiritalium, ut sunt decem praecepta. Secundum per quod quaedam in Scripturis permixto iure acspiritalium, ut sunt decem praecepta. Secundum per quod quaedam in Scripturis permixto iure accipiuntur, tam secundum fidem re
Abbreviated transcription (Latin):
resedicunt: Medic inc ẽ scientiȩ curactionĩ cdtemperam̃ tũ corpons uł scelu¬
tẽ inuene. quib: quide omib quedaẽ felegioni conuenunt. quued c̃ uero. longe modis¬
tes logicas assequomur. Constł. ocũ. & dicel&c iti coc. Siue. secthon cce. Dicel&e tioc est
rcctio siue. fogula dis putandi intelle aim̃tis. acuens ueraq oeftelsis distingiens
ha& ut quidc̃ẽ ait. sic̃ fax. uenenũ sic sententice cesini eloquium. Rethon cacest
rctio dicendi & ius. pmitor scientia qum.ortons s&cuntur:
ost logicam sequit̃. & hiccc quae ad insentutione ꝑctin& morx hex enimbene ui¬
uendi mncogistraẽ: Diuidiẽq: ii quaetiuor pncipedis uistutes Pridentiã
scilic& atq iustitic̃ fortitudinem. siue temperentic̃ Pridenti cciẽ. cogniaio
uere fidei: & scientice scꝯpeur aesx. Inquoe In tue. apost&. Illud itn. modũ intellegentis
geru: quos pꝯimũ ese ꝑ qđ qued ec̃ si accipiuntur histon celicter sine ullco figurac

Expanded text:
 scientia curationum, ad temperamentum corporis uel salutem inuenta. Ε quibus quidem omnibus quaedam religioni conueniunt, quaedam uero longe modistes logicas exsequamur. Constat autem ex dialectica siue rethorica. Dialectica est ratio siue regula disputandi, intellectum mentis acuens, ueraque a falsis distinguens. Haec, ut quidam ait, sicut ferrum ueneno sic sententiam armat eloquio. Rethorica est ratio dicendi, et iurisperitorum scientia, quam oratores secuntur. Post logicam sequitur ethica, quae ad institutionem pertinet morum. Haec enim bene uiuendi magistra est diuiditurque in quattuor principales uirtutes: prudentiam scilicet atque iustitiam, fortitu in qua intueri oportet illud trímodιιm intellegentiae genus, quorum primum est per quod quaedam sic accipiuntur historialiter sine ulla figura
Abbreviated transcription (Latin):
uerꝰ Pestiũ gen ẽ. qđ acntũ s pintalic̃ accipiuntꝰ sic̃ deccenticiscanticom
Quue . si tuxatar. soni uerbor uł efficientic opeis senicend : corpordis magis
luxonae quec uistus. sacrem̃tor accipie. definito prudentiue gengre nunc
pcer tes iustictiae subicicemꝵ. Cuius pimũ ẽ dm̃ timge : peligione uenercere :
cacnatceqs. uincul cempl& tee. Pacula odiena sus cipho opemferre: misesorx :
Boni ac capti. uicis si tadinem sepende e : Aequiatctem in tudicus conseruoere P̃ ostictudo ẽ
cediti aut sesistit. sostiter Nulis emollie in l& ebnis, aduersis ñ frcengie Ñ le¬
ucc & S&cundis inuctae ẽ cedlccbores F ostis codpeculce. P&c uniã negligit.
Aucciieti cẽ sugit. Contra inpbos ad penculoo aenmũ p̃pcert. Molestus milis cedit
Clonue. cocu& app& ictos Tempe randcc ẽ modis uitae inomni uerbo uł opere: Hec
ueso gundiȩ coms ẽ. humli et ees regula custodit Trcenquilli actem cenimi ser¬
uat. Continentiae & ecestitate cempl&tit Iou& decus & honestieatem.

Expanded text:
ur, sicut de Canticis Canticorum. Quae si iuxta sonum uerborum uel efficientiam operis sentiantur, corporalis magis luxuria quam uirtus sacramentorum accipitur. Definito prudentiae genere, nunc partes iustitiae subiciamus. Cuius primum est Deum timere, religionem uenerari, caritatis uincula amplectere, pericula aliena suscipere, opem ferre miserorum, boni accepti uicissitudinem rependere, aeqitatem in iudiciis conseruare. Fortitudo est cedit, aut resistit fortiter, nullis emollitur inlecebris, aduersis non frangitur, non eleuatur secundis, inuicta est ad labores, fortis ad pericula, pecuniam neglegit, augloriae cauet. Temperantia est modus uitae in omni uerbo uel opere. Haec uerecundiae comes est, humilitatis regulam custodit, tranquillitatem animi seruat, continentiam et castitatem amplectitur, fouet decus et honestatem,