comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
enim paruum documentum est.
pacatissimȩ animȩ in ea unitate
martirium meruisse. Vnde se di¬
ũ sum sentiens uoluit separare
Homines enim sumus unde aliquid
sapere. Quam seres hab& humana
temptatio est. Minus autẽ amando
sententiam suam. uel inuidendo me¬
lioribus usq ad prȩcidende cõmu¬
nionis & condendi scimatis uel here¬
sis sacrilegium peruenire. diabo¬
lica prȩsumptio est. Innullo autẽ
aliter sapere quam seres hab&
angelica perfectio est. Quiaita¬
ꝙ homines sumus. sed sp̃e angeli
dĩ sumus. Quibus ȩquales in resur¬
rectione futuri sumus quam diu
non habemus per fectionem an¬
geli non habeccmus prȩsumpti¬
onem diaboli Ideo dicit aposto¬
lus. Temptatio uos non ad prehen¬
dit nisi humana: Humanum est
ergo aliquid aliter sapere. Prop¬
terea dicit alio in loco. Quotquot
ergo perfecti hoc sccpiamus. &
siquid aliter sapitis hoc quoque
uobis ds̃ reuelabit. Quib autẽ
reuelat cum uoluerit siue in hac

Expanded text:
enim paruum documentum est enim paruum documentum est pacatissimae animae in ea unitate martyrium meruisse, unde se diuersum sentiens noluit separare. homines enim sumus, unde aliquid aliter sapere quam se res habet humana temptatio est. nimis autem amando sententiam suam uel inuidendo melioribus usque ad praecidendae communionis et condendi schismatis uel haeresis sacrilegium peruenire diabolica praesumptio est. in nullo autem aliter sapere quam se res habet angelica perfectio est. quia itaque homines sumus, sed spe angeli dei sumus, quibus aequales in resurrectione futuri sumus, quamdiu non habemus perfectionem angeli, non habeamus praesumptionem diaboli. ideo dicit apostolus: temptatio uos non adprehendat nisi humana. humanum est ergo aliquid aliter sapere. propterea dicit alio loco: quotquot ergo perfecti, hoc sapiamus. et si quid aliter sapitis, hoc quoque uobis deus reuelabit. quibus autem reuelat cum uoluerit siue in hac
Abbreviated transcription (Latin):
pariunt infraterna disceptatione
sententias donec aduerum liquidũ
perueniatur. Vinculum perma¬
neat unitatis. ne in parte precisa
remaneat in sanabile uulnus erroris
E ideo plerumq doctioribus minꝰ
aliquid reuelatur. ut eorum pati¬
ens & humilis caritas inqua fructꝰ¬
est maior comprob&ur. Vel quo¬
modo teneant unitatem cum in re¬
bus obscurioribus diuersa senti¬
unt. Uel quomodo accipiant ueri¬
tatem contra id quod sentiebant de¬
claratam esse cognoscunt. Quorum
duorum manifeftatum tenemus unũ
inbeato cypriano. Id est quomodo
tenuerit unitatem cum eis aquibus
diuersum sentiebat. Ait enim ne¬
minem iudicantes. Aut aiure com¬
munionis aliquem sidiuersum sen¬
serit amouentes. Alterum autem
id est quomodo accipert potuerit
ueritatem contraid quod sentiebat
inuentam. &siliterȩ tacent meri¬
ta clament. Siepistola non inue¬
nitus corona testatur. Si conciliũ
non indicat episcoporum. Consor¬
tium indicat angelorum. Non

Expanded text:
pariunt in fraterna disceptatione pariunt in fraterna disceptatione sententias, donec ad uerum liquidum perueniatur, uinculum permaneat unitatis, ne in parte praecisa remaneat insanabile uulnus erroris. Et ideo plerumque doctioribus minus aliquid reuelatur, ut eorum patiens et humilis caritas in qua fructus maior est comprobetur, uel quomodo teneant unitatem, cum in rebus obscurioribus diuersa sentiunt, uel quomodo accipiant ueritatem, cum contra id quod sentiebant declaratam esse cognoscunt. quorum duorum manifestatum tenemus unum in beato Cypriano, id est quomodo tenuerit unitatem cum eis a quibus diuersum sentiebat; ait enim: neminem iudicantes aut a iure communionis aliquem si diuersum senserit amouentes. alterum autem, id est quomodo accipere potuerit ueritatem contra id quod sentiebat inuentam, etsi litterae tacent, merita clamant. si epistula non inuenitur, corona testatur; si concilium non indicat episcoporum, consortium indicat angelorum. non
Abbreviated transcription (Latin):
plenarium concilium solidaret᷑
sienim p&rum laudat & predi¬
cat ab uno posteriore collega pa¬
tienter concorditerq correctũ
quanto ipse citius cum concilio
prouinciȩ suȩ uniuersi orbis auc¬
toritati pate facta ueritate cessis¬
s&. qui profecto & uni uerum di¬
centi & demonstranti poss& facil¬
lime consentire tam sc̃a anima tã
paccata. & fortasse factum est sed
nescimus. Neq enim omnia quȩ
illo tempore inter epis copos gesta sunt
memoriȩ literis quȩ mandari potu¬
erunt aut omnia quȩ mandata sunt
nouimus. Quomodo enim potuit
ista res tantis altertationum nebu¬
lis inuoluta ad plenarii concilu lu¬
culentam in lustrationẽ confirma¬
tionemq perduci. Nisi primo di¬
utius per orbis terrarum regiones
multis hic atq hinc disputationi¬
bus &õnibus epis coporum pertrac¬
tata consturd& Hoc autem facit
sanitas pacis ut cum ditius aliqua
obscuriora quȩruntur & propter
inueniendi difficultatem diuersas

Expanded text:
plenarium concilium solidaretur. plenarium concilium solidaretur. si enim Petrum laudat et praedicat ab uno posteriore collega patienter concorditerque correctum, quanto ipse citius cum concilio prouinciae suae uniuersi orbis auctoritati patefacta ueritate cessisset! quin profecto et uni uerum dicenti et demonstranti posset facillime consentire tam sancta anima, tam pacata. et fortasse factum est, sed nescimus. neque enim omnia, quae illo tempore inter episcopos gesta sunt, memoriae litterisque mandari potuerunt aut omnia quae mandata sunt nouimus. quomodo enim potuit ista res tantis altercationum nebulis inuoluta ad plenarii concilii luculentam inlustrationem confirmationemque perduci, nisi primo diutius per orbis terrarum regiones multis hinc adque hinc disputationibus et conlationibus episcoporum pertractata constaret? hoc autem facit sanitas pacis, ut, cum diutius aliqua obscuriora quaeruntur et propter inueniendi difficultatem diuersas
Abbreviated transcription (Latin):
legȩ superbiȩ. sine ulla inflata
ceruicȩ arrogantiȩ. sine ulla con¬
tentione liuide inuidie. Cum sc̃ã
humilitate. Cum pace catholica
cumcaritate xp̃iana. Qua prop¬
ter sc̃s eyprianus toento excelsi¬
or quanto humilior. qui docu¬
mentum sci peri sic amauit ut
dicerd documentum scilic&
nobis & concordiȩ & patientiȩ
tribuens ut non pertinaciter a
memus. sed quȩ aliquando a fra¬
tribus & collegis nr̃is utiliter &
salubriter suggeruntur si sunt
uera & legitima ipsa potius nr̃a
dicamus satis ostendit. Facilli¬
me se correcturum fuisse senten¬
tiam suam siquis ei de monstra¬
r& baptis mum xp̃i sic daripos¬
se ab eis qui foras exierunt quẽ¬
admodum amitti non potuit
cum foras exirent. Unde mul¬
tac iam diximus nec nos ipsi tale
aliquid auderemus assere nisi
uniuerse eccłȩ concordissima.
auctoritate firmati. Cui & ip¬
se sine dubio ceder& siam il¬
lo tempore questionis huius ue¬
ritas eliquata & declarata per

Expanded text:
legae superbiae, sine ulla inflata legae superbiae, sine ulla inflata ceruice arrogantiae, sine ulla contentione liuidae inuidiae, -cum sancta humilitate, cum pace catholica, cum caritate christiana? Quapropter sanctus Cyprianus, tanto excelsior quanto humilior, qui documentum Petri sic amauit ut diceret: documentum scilicet nobis et concordiae et patientiae tribuens, ut non pertinaciter nostra amemus, sedui unus est solus habens potestatribus et collegis nostris utiliter et salubriter suggeruntur, si sint uera et legitima, ipsa potius nostra dicamus, satis ostendit facillime se correcturum fuisse sententiam suam, si quis ei demonstraret baptismum Christi sic dari posse ab eis qui foras exierunt, quemadmodum amitti non potuit cum foras exirent, unde multa iam diximus. nec nos ipsi tale aliquid auderemus adserere nisi uniuersae ecclesiae concordissima auctoritate firmati, cui et, ipse sine dubio cederet, si iam illo tempore quaestionis huius ueritas eliquata et declarata per
Abbreviated transcription (Latin):
scripturam canonicam tam u&eris
quam noui testamenti certis suis
terminis contineri . eamq: omnib
posteriorib episcoporum literis
ita preponi: ut de illac omnino du¬
bitari & disceptari non possit. Utrũ
uerum uel utrum rectum sit quic¬
quid in ea scriptum esse constita¬
rit. Episcoporum autem literas
quȩ post confirmatum canonem
uel scripte sunt uel scribuntur.
& persermonem forte sapientio¬
rem cuius lib& in ea repertiores
& peraliorum episcoporum graui¬
orem auctoritatem doctiorem que
prudentiam & pes concilia licere
reprehendi siquid in eis forte aue¬
ritate deuiatum est. & ipsa con¬
cilia quȩ persingulas regiones
uel prouintias fuint planarioꝵ
conciliorum auctoritate quȩ fi¬
unt exuniuerso orbe xp̃iano si¬
ne ullis ambagib cedere. ipsaꝙ
plenaria sepe priora aposteriori¬
bus emendari cum aliquo experi¬
mento rerum aperitur quod
clausum erat. & cognoscitur
quod latebat sine ullo tyfo sacri¬

Expanded text:
scripturam canonicam tam ueteris scripturam canonicam tam ueteris quam noui testamenti certis suis terminis contineri eamque omnibus posterioribus episcoporum litteris ita praeponi, ut de illa omnino dubitari et disceptari non possit, utrum uerum uel utrum rectum sit quidquid in ea scriptum esse constiterit, episcoporum autem litteras, quae post confirmatum canonem uel scriptae sunt uel scribuntur, et per sermonem forte sapientiorem cuiuslibet in ea re peritioris et per aliorum episcoporum grauiorem auctoritatem doctioremque prudentiam et per concilia licere reprehendi, si quid in eis forte a ueritate deuiatum est, et ipsa concilia, quae per singulas regiones uel prouincias fiunt, plenariorum conciliorum auctoritati, quae fiunt ex uniuerso orbe christiano, sine ullis ambagibus cedere ipsaque plenaria saepe priora a posterioribus emendari, cum aliquo experimento rerum aperitur quod clausum erat et cognoscitur quod latebat, sine ullo tyfo sacri
Abbreviated transcription (Latin):
enim quisquam nostrum. epis copũ¬
sc. essẽ epis coporum constituit
aut trrannico terrore. ad obse¬
quendi necessitatem collegas su¬
ofiad igit : quando hab&& omnis c¬
piscopus prolicentia libertatis. &
potestatis siȩ arbitrium propri¬
ũmitam quã iudicari ab alio non
possiti quam neo ipse puitsi alte¬
rum iudicare i sed exspectemus u¬
niuersi iudicium dñi nr̃ĩ ihũ xp̃i
qui unus est solus habens potesta¬
tem & p̃ponendi nos in ecdesiȩ
suȩ gubernatione & de acto nr̃o
uidicandi.Nunc si audent se
superbe & tumido ceruices here¬
ticorum aduersus scãm humilita¬
tem huius sermonis extollant in¬
sani donastiste quos ad pacem at¬
ꝙ unitatem sc̃ę ecclesiȩ remeare
atq in ea sanari cupimus & opta¬
mus. Quid ad hec dicitis uoscer¬
te nobis obicere sol&is cypriani
literas cypriani sententiam cypri¬
ani concilium. Cur auctoritatem
cypriani pro uestro scismate assu¬
mitis & eius exemplum ꝓ eccłȩ pace
respuitis. Quis enim nesciat scãm

Expanded text:
am nostrum episcopum se episcoporum constituit aut tyrannico terrore ad obsequendi necessitatem collegas suos adigit, quando habeat omnis episcopus pro licentia libertatis et potestatis suae arbitrium proprium tamque iudicari ab alio non possit, quam nec ipse possit alterum iudicare. sed expectemus uniuersi iudicium\' Dominqui unus est solus habens potestatem et praeponendi nos in ecclesiae suae gubernatione et de actu nostro iudicandi. Nunc se, si audent, superbae et tumidae ceruices haereticorum aduersus sanctam humilitatem huius sermonis extollant. insani Donatistae, quos ad pacem adque unitatem sanctae ecclesiae remeare adque in ea sanari cupimus et optamus, quid ad haec dicitis? uos certe nobis obicere soletis Cypriani litteras, Cypriani sententiam, Cypriani concilium; cur auctoritatem Cypriani pro uestro schismate adsumitis et eius exemplum pro ecclesiae pace respuitis? quis autem nesciat sanctam
Abbreviated transcription (Latin):
ciȩ concilio proferendum est. Cum
idem ipse eyprianus ita dixerit ꝗd
ci uider&ur ut in pace unitatis eẽ
uoluerit. &iam cum cis qui deha
re diuersa sentirent. quod indi¬
cat ipsius primus sermo in eiusdẽ
concilii quod ab istis profertur
exordio nam itase hab& Cum
kalendis septembrib ep̃i plurim
exꝓuncia africa numidia. mauri¬
tania cum pres biteris & diaconis
presente &iam plebis maxima par¬
te & lectȩ essent literȩ iubaiani
adcyprianum factȩ: Item cypriani
adiuba ianum rescriptȩ dehericis
baptiiandis quidq post modum
cypriano iubaianus idem rescrip¬
sit. Eyprianus dixit. audistis col¬
lege dilectissimi quid mihu iuba¬
ianus coepis copus nr̃ scripserit ⁊

Expanded text:
ciae concilio praeferendum est, cum ciae concilio praeferendum est, cum idem ipse Cyprianus ita dixerit quid ei uideretur, ut in pace unitatis esse uoluerit etiam cum eis, qui de hac re diuersa sentirent! quod indicat ipsius primus sermo in eiusdem concilii quod ab istis profertur exordio. nam ita se habet. Cum kalendis Septembribus episcopi plurimi ex prouincia Africa Numidia Mauretania cum presbyteris et diaconis, praesente ctiam plebis maxima parte, et lectae essent litterae Iubaiani ad Cyprianum factae, item Cypriani ad Iubaianum rescriptae de haereticis baptizandis quidque postmodum Cypriano Iubaianus idem rescripserit, Cyprianus dixit: Audistis, collegae dilectissimi, quid mihi Iubaianus coepiscopus noster scrips
Abbreviated transcription (Latin):
tatis quã pͥea eccła tenuit cogere gentes
udaitare
b& episcopatui preferendum
sed &iam sidiftat cathe drarum
gratia una est martirum glori¬
A Et si forte se inuicem in aliquo
precedunt corda confitentium.
ac prouera fidei inunitate cari¬
tatis morientium dñs nouerit cu¬
ius occulta & mirabili dispensa¬
tione gratiarum latro incruce
pendens semel eum confitetur
& die ipso inpara disum mittitur
P&rus dnm sequens. ter eum ne¬
gat. & acorona differtur. nobis
hinc iudicare temerarium est
Uerumtamen si quis quã nunc co¬
gat circumcidi aliquem more
uidaico & sic baptizari multo
amplius destatur hoc genus hu¬
manum quam sialiquis cogatur
rebaptizari. Qua propter cum
p&erus illud faciens a paulo pos¬
tcriore corrigitur & pacis atq
unitatis uinculo custoditus ad mar¬
tyrium ꝓmoueur. quanto facili¬
us & fortius quod ꝑ uniuersȩ aec¬
dȩ statuta firmatum est uel uni¬
us ep̃i auctoritati uel unius ꝓun¬

Expanded text:
tatis quam postea ecclesia tenuit cogere gentes tatis quam postea ecclesia tenuit cogere gentes iudaizaret episcopatui praeferendum? sed etiamsi distat cathedrarum gratia, una est tamen martyrum gloria, et si forte se inuicem in aliquo praecedunt corda confitentium ac pro uera fide in unitate caritatis morientium, dominus nouerit, cuius occulta et mirabili dispensatione gratiarum latro in cruce pendens semel eum confitetur et die ipso in paradisum mittitur, Petrus dominum sequens ter eum negat et a corona differtur; nobis hinc iudicare temerarium est. uerumtamen si quisquam nunc cogat circumcidi aliquem more iudaico et sic baptizari, multo amplius detestatur hoc genus humanum quam si aliquis cogatur rebaptizari. quapropter cum Petrus illud faciens a Paulo posteriore corrigitur et pacis adque unitatis uinculo custoditus ad martyrium promouetur, quanto facilius et fortius, quod per uniuersae ecclesiae statuta firmatum est, uel unius episcopi auctoritati uel unius prouin
Abbreviated transcription (Latin):
it parus in aliquo non recte ingre¬
di adueritatẽ euuangelii ita ut gen¬
tes coger& iuidaitare quod paulusm
scribit ineaepistoba in qua dm̃ testa¬
tus est non se mentiri. Ait enime¬
nim quȩ autẽ scribo uobis ecce corã
do quia nonmentior. & post hanc
tam scam atq terribilem attestati¬
onem di narrauit hec om̃a in qui¬
b dixit. Cum uidissem quiain
grediuntur adueritatẽ euange¬
lu dixi p&ro corã omnibus. Situ
cumsis iudcus gentiliter & non
iudaice uiuis quem ad modũ gen¬
tes cogis uidaitare . & Cur non po¬
tuit eyprianus contra regulam
ueritatis quam postea tota eccłã
tenuit cogere her&icos uel scism¬
ticos denuo baptizari : puto qđ
sine ulla sui contumelia cyprianꝰ
ep̃s p&ro apostolo comparatur
quantũ attin& ad martyricoro¬
nã C& erum magis uereri de¬
beo ne in p&rum contumeliosus
oxistã. Quis enim nescit illum
aposto latus principatum cuili
si potuit in quã p&rus c̃tra regulum ueri¬

Expanded text:
it Petrus in aliquo non recte ingreit Petrus in aliquo non recte ingredi ad ueritatem euangelii, ita ut gentes cogeret iudaizare, quod Paulus in ea scribit epistula in qua deum testatus est non se mentiri — ait enim: quae autem scribo uobis, ecce coram deo quia non mentior et post hanc tam sanctam adque terribilem adtestationem dei narrauit haec omnia in quius dixit: cum uidissem, quia non recte ingrediuntur ad ueritatem euangelii, dixi Petro coram omnibus: si tu cum sis Iudaeus gentiliter et non iudaice uiuis, quemadmodum gentes cogis iudaituit Cyprianus contra regulam veritatis, quam postea tota Ecclesia tenuit, cogere haereticos vel schismaticos denuo baptizari? Puto quod sine ulla sui contumelia Cyprianus episcopus Petro apostolo comparatur, quantum attinet ad martyrii coronam. Caeterum magis vereri debeo, ne in Petrum contumeliosus existam. Quis enim nescit illum Apostolatus principatum cuilisi potuit, inquam, Petrus contra regulam ueri
Abbreviated transcription (Latin):
in quit quem primum dñs elegit
& super quẽ ae dificauit eccłam
suã cum secum paulus de circum¬
cisione post modum disceptar&
uindicauit sibi aliquid in solenter
aut arroganter ad sumpsit. ut di¬
cer& se primatum tenere & obtẽ¬
perari anouellis & posteris sibi
potius oportere. nec despexit pau
lum quod eccłȩ prius persecutor
fuiss& sed consilium ueritatis ad¬
misit & rationi legitime quã
paulus uindicabat facile consen¬
sit . documentum scilic& nobis
& concordiȩ & patientiȩ tribuens
ut non pertinaciter nr̃a amemus
sed quȩ aliquaendo afrĩbus & col¬
legis nr̃is. utiliter & sulubriter
suggeruntur. sisint uera & legi¬
tima ipsa potius nr̃a dicamus
Ecce ubi commemorat cyprianus
quod & iam nos inscripturis scĩs
didicimus aposto lum p&rũ. In quo
primatus a postolorum tam excel¬
lenti gratia premin& aliter quã
ueritas postulabat decircũ cisio¬
ne agerc solitũ. a posteriore apł̃o¬
paulo eẽ correctum. Siergo potu¬

Expanded text:
inquit, quem primum dominus elegit inquit, quem primum dominus elegit et super quem aedificauit ecclesiam suam, cum secum Paulus de circumcisione postmodum disoeptaret, uindicauit sibi aliquid insolenter aut arroganter adsumpsit, ut diceret se primatum tenere et obtemperari a nouellis et posteris sibi potius oplum quod ecclesiae prius persecutor fuisset, sed consilium ueritatis admisit et rationi legitimae quam Paulus uindicabat facile consensit, documentum scilicet nobis et concordiae et patientiae tribuens, ut non pertinaciter nostra amemus, sed quae aliquando a fratribus et coilegis nostris utiliter et salubriter suggeruntur, si sint uera et legitima, ipsa potius nostra dicamus. ecce ubi commemorat Cyprianus, quod etiam nos in scripturis sanctis didicimus, apostolum Petrum, in quo primatus apostolorum tam excellenti gratia praeminet, aliter quam ueritas postulabat de circumcisione agere solitum a posteriore apostoPaulo esse correctum. si ergo potu
Abbreviated transcription (Latin):
minaliũ mittitur ubi eius solutio¬
unẽ requirat quem forte non hab&
qua ꝓpter que cumq in aliis libris
iam diximus. sinecessitas presenti¬
um questionum breuiter iteraro
compulerit. ignoscant scientes.
ne offendantur nescientes. Satius
est enim offerre habenti quam
differre non habentẽ: Quid ergo
isti dicunt cum ueritatis ut rib
p̃focantur cui consentire nolunt
Eyprian inquiunt cuius tantũ
meritũ nouimus. tantãq doctri¬
na cum multis coepiscopis suis
sententias ꝓprias conferentibus
in concilio statuit her&icos. uel
scismaticos. id est omnes qui extra
unius eccłẽ communionẽ sunt
baptismum non habere. & ideo
quis quis ab eis baptiratus ad ec¬
dum. Nonne terrte auctoritas cs¬
priani : quia reficit humilitas cr̃¬
priani. Magnum quidẽ meri¬
tum nouimus cypriani ep̃i & mar¬
tiris. sed numquid mauis quã
p&ri apostoli & martiris. dequo
idem cyprianus in epistola ad quin¬
tũ ita loquitur. Nam nec p&rus¬

Expanded text:
in alium mittitur ubi eius solutioin alium mittitur ubi eius solutionem requirat, quem forte non habet. quapropter quaecumque in aliis libris iam diximus si necessitas praesentium quaestionum breuiter iterare conpulerit, ignoscant scientes, ne offendantur nescientes. satius est enim offerre habenti quam differre non habentem. Quid ergo isti dicunt cum ueritatis uiribus praefocantur, cui consentire nolunt? \'Cyprianus\', inquiunt, \'cuius tantum meritum nouimus tantamque doctrinam, cum multis coepiscopis suis sententias proprias conferentibus in concilio statuit haereticos uel schismaticos, id est omnes qui extra unius ecclesiae communionem sunt, baptismum non habere, et ideo quisquis ab eis baptizatus ad ecdum.\' non me terret auctoritas Cypriani, quia reficit humilitas Cypriani. magnum quidem meritum nouimus Cypriani episcopi et martyris, sed numquid maius quam Petri apostoli et martyris? de quo idem Cyprianus in epistula ad Quintum ita loquitur: nam nec Petrus
Abbreviated transcription (Latin):
ceps qđ ad beati ciprian auctorita¬
tẽ attin& tractaturi sumus ab ali¬
o sumemus exordio. EXPLIC̃ LIBI¬
uantũ ꝓ nob hoc ẽꝓpace catholicae faci
caquȩ tã quã ex auctoritate beaticr
adũ sus nos a parte donatipfe¬
runt᷑ & quantũ sint aduersus eos a
quib ꝓferuntur. ad uiuante dño
demonstrare ꝓposui. siqua ergo
me respondendi neceossitas. ea quȩ
iam in alus libris posui. rursus com¬
memorane coegerit:. Quam quã
id modice faciã his qui iam illale¬
gerunt &tenent onerosum esse
non deb&. quia & eaquȩ instruc¬
tioni sunt necessaria. Sepius opor¬
t& in sinuare tardioribus . & cum
eadem multipliciter uarieq uer¬
santur atq tractantur. ipsos quo
capaciore intellegentia preditos
adiuuant & ad facilitatẽ sciendi
& ad copiã disserendi Noui &i¬
am quẽ ad modum soleat contris¬
tari lectorem. Cum ab eo libro
quem gerit inmanib quando in a¬
liquẽ nodum questionis inciderit.

Expanded text:
ceps, quod ad beati Cypriani auctoritaceps, quod ad beati Cypriani auctoritatem adtinet; tractaturi sumus, ab alio sumemus exordio. LIBQuantum pro nobis hoc est pro pace catholica faciant ea quae tamquam ex auctoritate beati Cypriani aduersus nos a parte Donati proferuntur, et quantum sint aduersus eos a quibus proferuntur, adiuuante domino demonstrare proposui. si qua ergo me respondendi necessitas ea quae iam in aliis libris posui rursus commemorare coegerit, quamquam id modice faciam, his qui iam illa legerunt et tenent onerosum esse non debet, quia et ea quae instructioni sunt necessaria saepius oportet insinuare tardioribus, et cum eadem multipliciter uarieque uersantur adque tractantur, ipsos quoque capaciore intellegentia praeditos adiuuant et ad facilitatem sciendi et ad copiam disserendi. noui etiam quemadmodum soleat contristare lectorem, cum ab eo libro quem gerit in manibus, quando in aliquem nodum quaestionis inciderit,
Abbreviated transcription (Latin):
rũ ora claudant᷑. huius enĩ aucto¬
ritatem imperitis obiciunt ut sequasi
recte facere ostendant. quod ad se
uenientes fideles denuo baptizent
nimium miseri & nisi se corrigant.
a semetipsis omnino damnati qui
hoc intanto uiro eligunt imitari.
quod illi propterea non obfuit. qui¬
a in eam pacem unde isti aberrart.
quiuiam pacis non cognouerunti per¬
seuerantissimis usq in finem gressi¬
b ambulauiti. Est quidem quod
xp̃i baptisma ubiq scm̃ est & quã¬
uis apud hereacos. uel scismaticos.
ipsius tamen heresis uel scis matis non
est: Et ideo nec ad ipsam catholicã
inde uenientes oport& denuo bap¬
tirari : Sed tamen hoc aliud est. ali¬
ud acatholica pace de uiantes. & in
ne fariam precisionis foueã precipi¬
tatos rebaptitandos insuper iudica¬
re. Nam illum neuum incandore
sc̃ȩ animȩ caritatis ubera contege¬
bant. Hanc autẽ fuliginem inisto¬
rum tartarea foeditata uultus in¬
paccat oftentat: Sed ea quȩ de inl¬

Expanded text:
rum ora claudantur. huius enim auctorum ora claudantur. huius enim auctoritatem inperitis obiciunt, ut se quasi recte facere ostendant quod ad se uenientes fideles denuo baptizent, nimium miseri et nisi se corrigant a semet ipsis omnino damnati, qui hoc in tanto uiro eligunt imitari quod illi propterea non obfuit, quia in eam pacem, unde isti aberrarunt qui uiam pacis non cognouerunt, perseuerantissimis usque in finem gressibus ambulauit. est quidem quod Christi baptisma ubique sanctum est et quamuis aput haereticos uel schismaticos, ipsius tamen haeresis uel schismatis non est, et ideo nec ad ipsam catholicam inde uenientes oportet denuo baptizari. sed tamen hoc aliud est, aliud a catholica pace deuiantes et in nefariam praecisionis foueam praecipitatos rebaptizandos insuper iudicare. nam illum naeuum in candore sanctae animae caritatis ubera contegebant, hanc autem fuliginem in istorum tartarea foeditate uultus inpacatus ostentat. sed ea quae dein
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s ẽ caritas. gaudium pax. lon¬
ganimitas. benignitas. bonitas
fides. mansuudo. continentia:
quȩ om̃a incipient acaritate. &
perc&era iuncturas quasi botrũ
mirabilem faciunt: Nec tam̃ frus¬
traidem dñs addidit : Quȩ aũ sarm̃ta
inmedant fructũ purgat illa pa¬
ter meus. ut maiorẽ fructum ad¬
ferant. nisi quia & ipsi qui fructu
prȩualent caritatis. possunt tam̃
aliquid habere purgandum qđ
incultũ agricola non relinquit:
Quod ergo ille uir sc̃s de baptis mo
aliter sentiens quam seres habebat
quȩ post ea pertractata & diligen¬
tissima consideratione firmata ẽ
incatholica unitate permansit . &
caritatis ubertate conpensa tum
est & passionis falce purgatum:
sed neuidear deuitandȩ ꝓbationis
causa ista in laudem beatissimi mar¬
tsris dicere. quȩ quidem non eius
sed illius est cuius gratia talis exti¬
tit. iam deltteris eius documenta
ꝓferamus. quib maxime donatista¬

Expanded text:
spiritus est caritas, gaudium, pax, lonspiritus est caritas, gaudium, pax, longanimitas, benignitas, bonitas, fides, mansuetudo, continentia. quae omnia incipiunt a caritate et per ceteram iuncturam quasi botrum mirabilem faciunt. nec tamen frustra idem dominus addidit: quae autem sarmenta in me dant fructum, purgat illa pater meus ut maiorem fructum adferant, nisi quia et ipsi, qui fructu praeualent caritatis, possunt tamen aliquid habere purgandum, quod incultum agricola non relinquit. quod ergo ille uir sanctus de baptismo aliter sentiens quam se res habebat, quae postea pertractata et diligentissima consideratione firmata est, in catholica unitate permansit, et caritatis ubertate conpensatum est et passionis falce purgatum. XVIIII. 29. Sed ne uidear deuitandae probationis causa ista in laudem beatissimi martyris dicere, quae quidem non eius sed illius est cuius gratia talis extitit, iam de litteris eius documenta proferamus, quibus maxime Donatista
Abbreviated transcription (Latin):
tus. ꝓpterea non uidit aliquid.
ut pereum aliud suꝑ eminenti¬
us uider&ur. Et ad huc inquit
apostolus super eminentiorẽ
uiã uobis demons trabo. Silin¬
guis hominum loquar & ange¬
lorum caritatẽ autem non habe¬
am factus sũ ȩramentum sonans
aut cymbalum tinniens : Minꝰ
ergo ille pen&rauit ut cerner&
secr&um ab ditũ sacramenti.
sed si scir& om̃a sacramenta. cari¬
tatem autem non haber& nihil
ess&. Cum autẽ minus illud ꝑ¬
spiciens. hanc tamen humiliter
fideliter fortiter custodiuit:
ad martrucorona meruit . per¬
uenire ut siqua in eius lucidam
mentem exhumana conditione
tate fulgentis sanguinis. fuga¬
r&ur. Non enim frustra ipse
uitem. suos autẽ tam quam inui¬
te sarmenta: precidi dnc̃. eos &
deuitȩ auferri tam quã in utilia
sarmenta: quȩ fructũ non dar&:
Quis autem fructus. nisi nouus il¬
le fc&us de quo item dicit: man
sine quac&era nihil prosunt
dicit & apostolus. fructus autẽ

Expanded text:
tus propterea non uidit aliquid, tus propterea non uidit aliquid, ut per eum aliud supereminentius uideretur. et adhuc, inquit apostolus, supereminentiorem uiam uobis demonstro. si linguis hominum loquar et angelorum, caritatem autem non habeam, factus sum aeramentum sonans aut cymbalum tinniens. minus ergo ille penetrauit, ut cerneret secretum abditum sacramenti; sed si sciret omnia sacramenta, caritatem autem non haberet, nihil esset. cum autem minus illud perspiciens hanc tamen humiliter fideliter fortiter custodiuit, ad martyrii coronam meruit peruenire, ut, si qua in eius lucidam mentem ex humana condicione tate fulgentis sanguinis fugaretur. non enim frustra ipse uitem, suos autem tamquam in uite sarmenta, praecidi dixit eos et de uite auferri tamquam inutilia sarmenta quae fructum non darent. quis est autem fructus nisi nouus ille fetus de quo item dicit: mandsine qua cetera nihil prosunt. dicit et apostolus: fructus autem
Abbreviated transcription (Latin):
r&ur. quam erat diligentius. inqui¬
sita ueritas firmatura. multiq eius
college. quamuis non dum liquido
manifeftatum id tamen tenerent.
quod & pr&cerita eccłȩ consu&udo.
& postea totus catholicus orbis am¬
plexus ẽ nonse illetamen ac&eris
diuersa sentientibus separata com¬
munione disuinexit. & hoc &iã
c&eris per suadere non destitit ut
fufficerent inuicẽ indilectione stu¬
dentes seruare unitatẽ sp̃s inuincu¬
lo pacis. Ita enim corporis manen¬
te conpage. siquid inquib dam mẽ¬
bris infirmabatur exeorum sani¬
tate conualesceret potius quã prȩ¬
cisione mortificatum diligentius
nullius curationis admitter& &
sise ille separass& quam multa seqꝙ¬
rentur. quantum sibi nomen inter
homines facer& quam latius cy¬
prianistae quam donatistȩ Uoca¬
rentur Sed nonerat filius per¬
ditionis. dequalib dictum est
de iccisti cos dum extollerentur
sederat filius pacis eccłȩ quitan¬
ta cordis in luminatione predi¬

Expanded text:
retur quam erat diligentius inquiretur quam erat diligentius inquisita ueritas firmatura, multique eius collegae quamuis nondum liquido manifestatum id tamen tenerent, quod et praeterita ecclesiae consuetudo et postea totus catholicus orbis amplexus est, non se ille tamen a ceteris diuersa sentientibus separata communione disiunxit et hoc etiam ceteris persuadere non destitit, ut sufferrent inuicem in dilectione studentes seruare unitatem spiritus in uinculo pacis. ita enim corporis manente conpage, si quid in quibusdam membris infirmabatur, ex eorum sanitate conualesceret potius quam praecisione mortificatum diligentiam nullius curationis admitteret. et si se ille separasset, quam multi sequerentur! quantum sibi nomen inter homines faceret! quam latius Cyprianistae quam Donatistae uocarentur! sed non erat filius perditionis, de qualibus dictum est: deiecisti eos dum extollerentur, sed erat filius pacis ecclesiae, qui tanta cordis inluminatione praedi
Abbreviated transcription (Latin):
beati martyris cipriani. in cius
literis magna documenta ut ad
illum iam ueniã decuuis sibi auc¬
toritate. isti carnaliter blandi¬
untur. cum eius caritate .spiri¬
taliter perimantur . Nam illistẽ¬
porib. ante quam plenarii concilu
sententia: quid in hac re. sequȩ  dum
ess& totius eccłȩ concensio confir¬
mar& . iuisum est ei cũ ferme octo¬
ginta coepis copis suis. affricanarĩ
ecclesiarũ omnẽ hominẽ: qui extra
cccłȩ catholicȩ cõmunionẽ bapti¬
iatus fuiss&. oportere ad eccłãm
uenientem denuo baptizari: quod
non recte ficri: Tanto uiro nimirũ
nimirum ꝓpterea dñs non i peru¬
it ut eius pia & humilitas. & caritas.
incustodienda salubriter eccłȩ pa¬
ce patescer&. & non solum illius
temporis xp̃ianis. sed & iã poste¬
ris ad med icinalem ut ita dicã no¬
ticiam signar&ur. Cum enim tan¬
ti meriti . tantȩ eccđẽ tanti pecto¬
ris tantioris. tante uirtutis. epis¬
copus aliud debaptismo arbitra¬

Expanded text:
beati martyris Cypriani in eius beati martyris Cypriani in eius litteris magna documenta, ut ad illum iam ueniam de cuius sibi auctoritate isti carnaliter blandiuntur, cum eius caritate spiritaliter perimantur. nam illis temporibus, antequam plenarii concilii sententia quid in hac re sequendum esset totius ecclesiae consensio confirmaret, uisum est ei cum ferme octoginta coepiscopis suis Africanarum ecclesiarum omnem hominem, qui extra ecclesiae catholicae communionem baptizatus fuisset, oportere ad ecclesiam uenientem denuo baptizari. quod non recte fieri tanto uiro nimirum propterea dominus non aperuit, ut eius pia et humilitas et caritas in custodienda salubriter ecclesiae pace patesceret et non solum illius temporis christianis, sed etiam posteris ad medicinalem ut ita dicam notitiam signaretur. cum enim tanti meriti, tantae ecclesiae, tanti pectoris, tanti oris, tantae uirtutis episcopus aliud de baptismo arbitra
Abbreviated transcription (Latin):
pelli. ibi magis ꝓbant quã intus
ꝓmaneant. Cum ad uersus eccle¬
siã nullatenus eriguntur: sed
insolida unitatis p&ra fortissi¬
mo caritatis robore radicantur.
Ad hoc enim pertin&. quod in il¬
lo habracȩ sacrificio dicitur. aues
autẽ non diuisit : De baptismi er¬
go questione. iam quantum arbi¬
trorsatis disserui. & quia hoc ma¬
nifestissimȩ scisma est. quod dona¬
tistarum nomine nuncupatur :
Restat ut hoc debaptismopiocre¬
damus quod uniuersa eccła a sacri¬
legio scismatis. remota custodit:
inquatamen sialiud alii : & aliud
alii. Ad huc de ista questione sal¬
ua pace sentirent . donec uniuer¬
sali concilio. unum aliquid cliqua¬
tum sincerũq placuis sc& : Huma¬
ne infirmitatis errorẽ cooperi¬
r& caritas unitatis: Sicut scrip¬
tũ est:. Quia caritas cooperit
multitudinem peccatorum: Qua
enĩ absente cera in aniter haben¬
tur. Eadẽ presente. quȩdã ueni¬
aliter non habentur : Extant

Expanded text:
pelli, ibi magis probant quam intus pelli, ibi magis probant quam intus permaneant, cum aduersus ecclesiam nullatenus eriguntur, sed in solida unitatis petra fortissimo caritatis robore radicantur. ad hoc enim pertinet quod in illo Abrahae sacrificio dicitur: aues autem non diuisit. De baptismi ergo quaestione iam quantum arbitror satis disserui. et quia hoc manifestissimum schisma est quod Donatistarum nomine nuncupatur, restat ut hoc de baptismo pie credamus quod uniuersa ecclesia a sacrilegio schismatis remota custodit. in qua tamen si aliud alii et aliud alii adhuc de ista quaestione salua pace sentirent, donec uniuersali concilio unum aliquid eliquatum sincerumque placuisset, humanae infirmitatis errorem cooperiret caritas unitatis, sicut scriptum est: quia caritas cooperit multitudinem peccatorum. qua enim absente cetera inaniter habentur, eadem praesente quaedam uenialiter non habentur. Extant
Abbreviated transcription (Latin):
parit: cũ uero ꝑspitales in euuan¬
gelio generantur boni fideles.
qui uel euadunt inspĩtalis ȩttc¬
tis affectum. uel eo tendere non
desistunt. uel ideo non faciunt
quia non possunt sicut exutero
sarȩ isaac. Uel rebeccȩ ia cob. in
nouam uitã. && nouum testa men¬
tum nascuntur: Ituq siue in¬
tus uersari uideantur. siue a ꝑ¬
te foris sint. Quod caro est . cacro
est : Siue in area. in sua stere litate
perseuer&. siue occsione temp¬
tationis tam quã uento extratol¬
latur. Quod palea est palea est :¬
& semper ab illius eccłȩ. quȩ sine
macula & rugine unitacte diui¬
sus est. &iam qui congregictioni
sc̃orum incarnali obduratione
misc&ur: Denullo tamen despe¬
randum ẽ. siue qui intus taclis ap¬
part& siue qui forts manifestius
aduersatur : Sp̃itales autẽ siue
ad hoc ipsum. pio studio profici¬
entes non eunt foras. quia & cũ
aliquic uel peruersiate uel ne¬
cessitate hominum uidentur ex¬

Expanded text:
parit; cum uero per spiritales in euanparit; cum uero per spiritales in euangelio generantur boni fideles, qui uel euadunt in spiritalis aetatis adfectum uel eo tendere non desistunt uel ideo non faciunt quia non possunt, sicut ex utero Sarrae Isaac uel Rebeccae Iacob in nouam uitam et nouum testamentum nascuntur. Itaque siue intus uersari uideantur siue aperte foris sint, quod caro est caro est; siue in area in sua sterilitate perseueret siue occasione temptationis tamquam uento extra tollatur, quod palea est palea est, et semper ab illius ecclesiae quae sine macula et ruga est unitate diuisus est etiam qui congregationi sanctorum in carnali obduratione miscetur. de nullo tamen desperandum est siue qui intus talis apparet siue qui foras manifestius aduersatur. spiritales autem siue ad hoc ipsum pio studio proficientes non eunt foras, quia et cum aliqua uel peruersitate uel necessitate hominum uidentur ex
Abbreviated transcription (Latin):
erunt: sed socieate unius popu¬
li continentur & eiusdem ciuita¬
tis ciues. labores huius peregri¬
nationis experti sunt. & quidã
eorum nunc experiuntur &us¬
q infinem c&eri experientur:
ltem quȩ peperit cain & cham &
is mahelem: &esau. eadem ipsa pe¬
perit : & dathan. & alios in eodem
populo similes: & quȩ istos eadem
ipsa & iudam speudo apostolum
& simonem magum. &c&eros usq
adhec tempora speudo xp̃ianos.
in affectione animali. pertinacit᷑
obduratos. siue inunitate ꝑmixti
sint. siue aperta precisione dis¬
sentiant: Sed cumtales abspi¬
ritalibus euuangelirantur &
sacramentis inbuuntur. tam quã
perse ipsam rebecca eos parit si¬
cut esau: Cum autt̃ ꝑ illos qui
non caste adnuntiant euuange¬
lium. tales in dĩ populo generan¬
tur . sarra quidem sed peragar:
ltem boni spiritales. quando euuan¬
gelirantibus. uel baptizantibus
carnalibus generantur: Lia
quidem uel rachel. iure coniuga¬
li eos sed perancillarum uterum

Expanded text:
erunt, sed societate unius popuerunt, sed societate unius populi continentur et eiusdem ciuitatis ciues labores huius peregrinationis experti sunt et quidam eorum nunc experiuntur et usque in finem ceteri experientur. item quae peperit Cain et Cham et Ismahelem et Esau, eadem ipsa peperit et Dathan et alios in eodem populo similes, et quae istos, eadem ipsa et Iudam pseudoapostolum et Simonem magum et ceteros usque ad haec tempora pseudochristianos in affectione animali pertinaciter obduratos, siue in unitate permixti sint siue aperta praecisione dissentiant. sed cum tales ab spiritalibus euangelizantur et sacramentis inbuuntur, tamquam per se ipsam Rebecca eos parit sicut Esau; cum autem per illos qui non caste adnuntiant euangelium tales in dei populo generantur, Sarra quidem sed per Agar. item boni spiritales quando euangelizantibus uel baptizantibus carnalibus generantur, Lia quidem uel Rachel iure coniugali eos sed per ancillarem uterum
Abbreviated transcription (Latin):
cultabatur. occulte pertinentes:
sic & nunc insacramento noui
testamenti. quodiam reuelatũ
est. pleriq uiuunt animales.
qui ꝓficere sinolunt adpercipi¬
enda quȩ sunt sp̃s dĩ quo eos hor¬
tatur sermo apostolicus. aduetꝰ
tes tamentum pertinebunt :
Si autem ꝓficiunt. & ante quã capi¬
ant ipso profectu & accessu. ad no¬
uum pertinent . & siprius quam spi¬
sitales fiant: ex hauc uita rapiun¬
tur custoditi persa cramenti sc̃i¬
tatem. Interra uiuentium compu¬
tantur. ubĩ spes est nr̃a & portio
dñs: Nec inuenio quiduerius
intellegatur. In eo quod scriptũ
est. Inperfectum meum uider̃
oculi tui. quando quidem sequi¬
tur. & in libro tuo om̃s scribent᷑:
Quȩ autem peperit abel: & enoch.
& noe & abraam ipsa peperit &
mossen & prophaas. tempore
posteriores. ante dñĩ aduentũ :
Et quȩ istos ipsa & apostolos &
martrres nros. & omnes bonos
xp̃ianos : Omnes enim diuersos
quidem temporibus nati apparu¬

Expanded text:
cultabatur occulte pertinentes, cultabatur occulte pertinentes, sic et nunc in sacramento noui testamenti quod iam reuelatum est plerique uiuunt animales. qui proficere si nolunt ad percipienda quae sunt spiritus dei, quo eos hortatur sermo apostolicus, ad uetus testamentum pertinebunt. si autem proficiunt, et antequam capiant ipso profectu et accessu ad nouum pertinent. et si priusquam spiritales fiant ex hac uita rapiuntur, custoditi per sacramenti sanctitatem in terra uiuentium conputantur, ubi est spes nostra et portio dominus. nec inuenio quid uerius intellegatur in eo quod scriptum est: inperfectum meum uiderunt oculi tui, quandoquidemsequitur:et in libro tuo omnes scribentur. Quae autem peperit Abel et Enoch et Noe et Abraham, ipsa peperit et Moysen et prophetas tempore posteriores ante domini aduentum, et quae istos, ipsa et apostolos et martyres nostros et omnes bonos christianos. omnes enim diuersis quidem temporibus nati apparu
Abbreviated transcription (Latin):
carnaliter sapiant. & carnalia
dedõ. siue in hacuita. siue posthnc
uitam sperent. atque desiderent.
animales sunt: Ecclesia uero qđ
est populus dĩ &iam in istius uitȩ
peregrinatione. antiqua res est
in alus hominibus. habens anima¬
lemportionem. In aliis autẽspi¬
ritalem : ad animales pertin&e
uus tes tamentum. ad spiritales
nouum. Sed primis temporibus.
utrumq occultum fuit: Ab adam
usq admorsen. Amorse autẽ . ma¬
nifestum est ueus . & in eo ipso oc¬
cultabatur nouum. quia occulte
significabatur : Post ea uero quã
incarnae dñs uenit . reuelatum est
nouum. ueteris autem sacramenta
cessarunt. Sed concupiscentiȩ
tales non cessauerunt : In illis enĩ
sunt quos a postolus iam persacra¬
mentum noui testamenti. natos
adhuctamen dicit animales. non
posse percipere. quȩ sunt sp̃s
di : Sicut enim insacramentis
ueris testamenti. uiuebant qui¬
dam spiritales. ad nouum scili¬
c testamentum. quod tunc oc¬

Expanded text:
carnaliter sapiant et carnalia carnaliter sapiant et carnalia de deo siue in hac uita siue post hanc uitam sperent adque desiderent, animales sunt. ecclesia uero quod est populus dei etiam in istius uitae peregrinatione antiqua res est, in aliis hominibus habens animalem portionem, in aliis autem spiritalem. ad animales pertinet uetus testamentum, ad spiritales nouum. sed primis temporibus utrumque occultum fuit ab Adam usque ad Moysen. a Moyse autem manifestatum est uetus et in eo ipso occultabatur nouum, quia occulte significabatur. postea uero quam in carne dominus uenit reuelatum est nouum. ueteris autem sacramenta cessarunt, sed concupiscentiae tales non cessauerunt. in illis enim sunt quos apostolus iam per sacramentum noui testamenti natos adhuc tamen dicit animales non posse percipere quae sunt spiritus dei. sicut enim in sacramentis ueteris testamenti uiuebant quidam spiritales ad nouum scilicet testamentum quod tunc oc
Abbreviated transcription (Latin):
di sed in paterno semine cognos¬
cendi: Si autem indiscordia ꝑ¬
seuerent. ad ismahelis funicu¬
lum pertinebant. Prior aut̃
fuit ismahel. & post ea isaac &
prior esau. postt᷑or autem ia cob:
quia
nonprior peperit heresis quam
eccła aut ipsa eccła prius carna¬
les uel animales & postea spiri¬
tales sed quia in ipsa sorte mor¬
talitatis nrẽ ex quo deadam
nascimur non est prius quod spi¬
ritale. sed quod unimale. post¬
ea spiritale. Exipso autem a¬
nimali sensu quia homo anima¬
lis non percipit quȩ sunt sp̃s dĩ
om̃s dissensiones & scis matage¬
nerantur : In quo sensu perseue
rantes apostolus dicit adue¬
tus tes tamentum pertinere.
id est adterrenoꝵ promissorum
cupiditatẽ. Inquibus quidem spi¬
ritalia figurantur sed ani¬
malis homo non percipit quae
sunt sp̃s dĩ: Quocumq ergo
tempore. tales homines eẽ cepe¬
rint in hac uita. ut iam diuinis ꝓ
seculorum distributione sacra¬
mentis inbuti. Ad huc tamen

Expanded text:
di sed in paterno semine cognosdi sed in paterno semine cognoscendi, si autem in discordia perseuerent, ad Ismahelis funiculum pertinebunt. prior autem fuit Ismahel et postea Isaac, et prior Esau, posterior autem Iacob, non quia prior peperit haeresis quam ecclesia aut ipsa ecclesia prius carnales uel animales et postea spiritales, sed quia in ipsa sorte mortalitatis nostrae ex quo de Adam nascimur, non est prius quod spiritale, sed quod animale, postea spiritale. Ex ipso autem animali sensu, quia homo animalis non percipit quae sunt Spiritus Dei, omnes dissensiones et schismata generantrantes apostolus dioit ad uetus testamentum pertinere id est ad terrenorum promissorum cupiditatem, in quibus quidem spiritalia figurantur, sed animalis homo non percipit quae sunt spiritus dei. Quocumque ergo tempore tales homines esse coeperint in hac uita, ut iam diuinis pro saeculorum distributione sacramentis inbuti adhuc tamen
Abbreviated transcription (Latin):
tus demesse dominica non rece¬
dat . inultima uentilatione sepac¬
randus. & tamen &iam tales. suã
semel per baptismum nati sunt.
iterum eos nasci non oport&
Ecclesia: quippe omnes perbap¬
tismum parit. siue apud se. id est
exutero suo. siue extra se. desemi¬
ne uiri sui sed & esau deuxo¬
re natus. ꝓpter fraternam dis¬
cordiam separatus est. apopulo
dĩ &aser peruxoris quidem
potes tatem. sed ex ancilla natus ꝓp¬
ter fraternã concordiam. terram
ꝓmissionis accepit. unde & isma¬
heli. ut separartur apopulo dĩ.
non obfuit mater ancilla. sed ob¬
fuit fraterna discordia: & non
profuit potestas uxoris. cuius ma¬
gis filius erat. quia peripsius ui¬
ra con iugalia & in ancilla semi¬
natus erat . & ex ancilla susceptus.
sicut apud istos. eccłȩ iure. quod
ẽ in bap tismo nascuntur qui¬
cumq nascuntur. sed si con cordent
cum fr̃ibus. perunitatem pacis ad
terram uenient promissionis ñ
de materno utero rursus cicien¬

Expanded text:
tus de messe dominica non recetus de messe dominica non recedat in ultima uentilatione separandus? et tamen etiam tales si iam semel per baptismum nati sunt, iterum eos nasci non oportet. Ecclesia quippe omnes per baptismum parit siue aput se id est ex utero suo, siue extra se de semine uiri sui. sed et Esau de uxore natus propter fraternam discordiam sepaDei; et Aser per uxoris quidem potestatem, sed ex ancilla natus, propter fraternam concordiam terram promissionis accepit. Unde et Ismaheli, ut separaretur a populo Dei, non obfuit mater ancilla, sed obfuit fraterna discordia, et non profuit potestas uxoris, cujus magis filius erat, quia per ipsius jura conjugalia, et in ancilla seminatus erat et ex ancilla susceptus: sicut apud istos Ecclesiae jure quod est in baptismo nascuntur quicunque nascuntur. Sed si concordent cum fterram uenient promissionis, non de materno utero rursus eicien
Abbreviated transcription (Latin):
consulendum put&is. Respon¬
demus enim non baptis mum
urm acceptamus. quia non bap¬
tismus ille scismaticorum. uel
her&icorum. sed dĩ & eccłȩ
ubi cumq fuerit inuentum. &
quocumq trans latum. Ues¬
trum autem non est. nisi quod
praue sentitis. & sacrilege a¬
gitis & impie separamini
uel sentiatis. & in eadem tamen
separatione dur&is. aduersus
uinculum fraternȩ pacis. aduer¬
sus unitatẽ omnium fr̃m quo
toto terrarum orbe. sicut ꝓmis¬
si sunt. ita exhibiti. quorum om¬
nium causas& corda nullomodo
um quam nosse ac dis cutere po¬
tiustis . ut merito damnardis.
qui non possunt propterta rei eẽ.
quia iudicibus eccleasticis. poti¬
us quam litigatoribus credide¬
runt : hoc solum minus habe¬
tis. quod minus hab&. qui cari¬
tatem non hab&e Iam quidop
est ut nos r&examus. Uos ipsi in
apostolo inspicite. quantum sit
quod minus hab& is: quid aute
inter est quicaritatem non hab&.
utrum foras auol&. aliquo uen¬
tu temptationis ablatus an in¬

Expanded text:
consulendum putetis?\' responconsulendum putetis?\' respondemus enim: non baptismum uestrum acceptamus, quia non est baptismus ille schismaticorum uel haereticorum sed dei et ecclesiae, ubicumque fuerit inuentum et quocumque translatum. uestrum autem non est nisi quod praue sentitis et sacrilege agitis et impie separamini.uel sentiatis et in eadem tamen separatione duretis aduersus uinculum fraternae pacis, aduersus unitatem omnium fratrum qui toto terrarum orbe sicut promissi sunt ita exhibiti, quorum omnium causas . et corda nullo modo umquam nosse ac discutere potuistis ut merito damnaretis, qui non possunt propterea rei esse, quia iudicibus ecclesiasticis potius quam litigatoribus crediderunt, hoc solum minus habetis, quod minus habet qui caritatem non habet. iam quid opus est ut nos retexamus? uos ipsi in apostolo inspicite, quantum sit quod minus habetis. quid autem interest, qui caritatem non habet utrum foras auolet aliquo uento temptationis ablatus an in