comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
generi amabilis.femina
angłis mirabilis. MaRia
scĩssima. cuiꝰbeata uirgi¬
nitate omis sacratur
integritas. cuiꝰ głoso partu om̃is saluat᷑ fe¬
cunditas. dña magna cin gr̃as agit c̃tio lec

Expanded text:
generi amabilis, femina angelis mirabilis, Maria sanctissima, cujus beata virginitate omnis sacratur integritas, cujus glorioso partu omnis salvatur fecunditas. Domina magna, cui gratias agit concie laeta
Abbreviated transcription (Latin):
cunditatis. quȩ filiũ altissimi
genuisti. quȩ ꝑdito humano
generi saluatorẽ peꝑisti. dña prȩfulgens tan-¬
ta sc̃ĩtate. suꝑeminens tanta dignitate. quã
utiq certũ est ñ minori p̾ditã ẽẽ. potentia
& pietade: tͥ ogenitrix uitȩ. omat᷑ salutis.
tare miserabilis anima mea. morb uitioꝵ lan¬
guida. uulneribꝰ facinoꝵ scissa. ulceribꝰ fla¬
gitioꝵ putrida. tͥ nitit᷑ qͣntũ moribunda
ualet supplicare. ut potentibꝰ tuis meritis
& piis tuis p̾cibꝰ digneris eã sanare. Sic enĩ
pia dña alienata est ase immantate stupo¬
ris. ut uix sensũ habeat enormis languo¬
ris. Sic sordibꝰ & fȩcore fedat᷑. ut timeat
ne abipsa misericors uultꝰ tuus auertat᷑.
Sic tabescit desperando respectꝰ tui cuersio¬
nẽ. ut etiã os ommutescat ad orationem:
Peccata mea. neqͥtiȩ mee. si habetis animã
meã ur̃o ueneno ꝑ emptã. uł cur sic facitis
eã ur̃a feditate horrendã. ut miseratio ñ¬

Expanded text:
cunditatis, quae Filium Altissimi genuisti, quae perdito humano generi Salvatorem peperisti, Domina praefulgens tanta sanctitate, supereminens tanta dignitate, quam utique certum est non minori praeditam esse potentia et pietate. Tibi, o genitrix vitae, o mater salutis, tare miserabilis anima mea, morbis vitiorum languida, vulneribus facinorum scissa, ulceribus flagitiorum putrida, tibi nititur quantum moribunda valet supplicare, ut potentibus tuis meritis et piis tuis precibus digneris eam sanare. Sic enim, pia domina, alienata est a se immanitate stuporis, ut vix sensum habeat enormis languoris. Sic sordibus et fetore foedatur, ut timeat ne ab ipsa misericors vultus tuus avertatur; sic tabescit desperando respectus tui conversionem, ut etiam os obmutescat ad orationem. Peccata mea, nequitiae meae, si habetis animam meam vestro veneno peremptam; vel cur sic facitis eam vestra foeditate horrendam, ut miseratio n
Abbreviated transcription (Latin):
tuã. & in uoca miscđiam suꝑ
miseriã tuã. Anima mea eui¬
gila. misera mea ex ꝑgiscere. scȩ¬
lera mea clama addm̃ iratũ tuũ. si forte miti¬
get suꝑte uultũ suũ. Sed altissimꝰ ẽ. & infimu
sũ. qͦmͦ attinget uox mea ad illũ: Leuabo sup
nie animã meã. ut intendat in eũ qͥ ẽ. suꝑ eam
si forte uocatꝰ audiat eam. Sed utiq iustissimꝰ

Expanded text:
tuam, et invoca misericordiam super miseriam tuam. Anima mea, evigila; misera mea, expergiscere, scelerata mea, clama ad Deum iratum tuum, si forte migitet super te vultum suum. Sed altissimus est, et infimus sum. Quomodo attinget vox mea ad illum? Levabo super me animam meam, ut intendat in eum qui est super eam si forte vocatus audiat eam. Sed utique justissimus
Abbreviated transcription (Latin):
tuam. intende in necessitatẽ
tuã. & in uoca miscđiam suꝑ
miseriã tuã. Anima mea eui¬
gila. misera mea ex ꝑgiscere. scȩ¬
lera mea clama addm̃ iratũ tuũ. si forte miti¬
get suꝑte uultũ suũ. Sed altissimꝰ ẽ. & infimus
sũ. qͦmͦ attinget uox mea ad illũ: Leuabo suꝑ
mie animã meã. ut intendat in eũ qͥ ẽ. suꝑ eam
si forte uocatꝰ audiat eam. Sed utiq iustissimꝰ
ẽ & nimis iniquus sũ. quomͦ audiet clamorem
meũ: Intrabo intra me ipsũ. excludã omĩa
pret̾ illũ & me ipsũ. & effundã animã meam
& quȩ intra me sunt ante ipsũ. Excitabo ut
dolens & dolendus affectũ meũ. expandam
erumnas meas ante eũ. si forte illa sua magna
pietas moueat eũ. Sed nimis imm̃sa nimis in¬
finita sunt delicta mea. non sufficit sine inter¬
cessore nec susceptibilis est oratio mea. Ro¬
gabo aliquẽ de illis magnis familiar ibꝰ dei.
si forte illũ audiat ꝓme ds̃. Uocabo Nicholau

Expanded text:
tem tuam, et invoca misericordiam super miseriam tuam. Anima mea, evigila; misera mea, expergiscere, scelerata mea, clama ad Deum iratum tuum, si forte migitet super te vultum suum. Sed altissimus est, et infimus sum. Quomodo attinget vox mea ad illum? Levabo super me animam meam, ut intendat in eum qui est super eam si forte vocatus audiat eam. Sed utique justissimus est, et nimis iniquus sum. Quomodo audiet clamorem meum? Intrabo intra meipsum, excludam omnia, praeter illum et meipsum; et effundam animam meam et quae intra me sunt ante ipsum. Excitabo ut dolens et dolendus affectum meum; expandam aerumnas meas ante eum, si forte illa sua magna pietas moveat eum. Sed nimis immensa, nimis infinita sunt delicta mea; non sufficit sine intercessore, nec susceptibilis est oratio mea. Rogabo aliquem de illis magnis familiaribus Dei, si forte illum audiat pro me Deus. Vocabo Martinum
Abbreviated transcription (Latin):
labore & efficatia p̃cessisti in agri.¬
cultura di. tu qͥ adhuc mortalita¬
te grauis raptꝰ es usq ad t̾ciũ cęlũ.
& raptꝰ in para dẏsũ audistiquȩ ñ
licet homini loqͥ. tuint̾ xpianos ñsolũ tanqu.
nutrix fouens filios suos.sed & sollicitudine mi¬
rabilis affectꝰ iterũ parturiens filios tuos.tu inqͣ
om̃ibꝰ omĩa factꝰ ut om̃s lucrifaceres. adte dñe¬

Expanded text:
labore et efficacia praecessisti in agricultura Dei. Tu qui adhuc mortalitate gravis raptus es usque ad tertium coelum, et raptus in paradisum, audisti quae non licet homini loqui. Tu inter Christianos non solum tanquam nutrix fovens filios suos, sed et sollicitudine mirabilis affectus iterum parturiens filios tuos. Tu, inquam, omnibus omnia factus, ut omnes lucrifaceres. Ad te, domi
Abbreviated transcription (Latin):
cis meis. Tu emĩ serutans corda
& renes ds̃. ti penetras secreta m̾tis
meȩ. Tibi emi patet si qͥd in anima serin tu
seminasti qd tibi sit offerendũ nec later
de potest si qͥd & ego & inimicus homo
minauimꝰ ibi qͦd igni sit comburen dun
e despicias benignissime ds̃ qͦd tu semin

Expanded text:
cis meis. Tu enim scrutans corda et renes Deus , tu penetras secreta mentis meae. Tibi enim patet si quid in anima servi tui seminasti quod tibi sit offerendum, nec latere te potest, si quid et ego et inimicus homo seminavimus ibi quod igne sit comburendum. Ne despicias, benignissime Deus, quod tu semin
Abbreviated transcription (Latin):
dilecte dõ int̾ tã p̾cipue dilectos
eiꝰ. ut supeminens dilectio tͥ sit ꝓ¬
priũ signũ int̾ eos. tu ille ioħs cui
familiare fuit recu̾be supͣ illud
głosũ pectꝰ altissimi. tuquẽ ds̃ substicuit mati
suȩ filiũ ꝓse. cũ corporalit̾ eã moriendo deser¬
ret. ad te o beate tã amice tã amate dĩ. ad te e¬
orandũ accedit homuncio iste reus dĩ: ut pt̃¬

Expanded text:
dilecte Deo inter tam praecipue dilectos ejus, ut supereminens dilectio tibi sit proprium signum inter eos; tu ille Joannes, cui familiare fuit recumbere supra illud gloriosum pectus Altissimi; tu, quem Deus substituit matri suae filium pro se, cum corporaliter eam moriendo desereret: Ad te, o beate tam amice et tam amate Dei, ad te exorandum accedit homuncio iste, reus Dei, ut p
Abbreviated transcription (Latin):
nator om̃iũ creaturarũ. immensȩ
bonitati duȩ confiteor omĩa pec¬
cata mea.quȩcunq qͦ quomodo
feci exea hora exqua peccare
potui usq adhanc horam.¬
Minqua adhuc ꝑmiscdiam
tuã me uiuere pateris. Omĩũ uͦ ñ possũ ẽẽ.
memor. qͥa multa sunt & facile enumerari¬
IMSSIM

Expanded text:
nator omnium creaturarum, immensae bonitati tuae confiteor omnia peccata mea quaecunque quocunque modo feci, ex ea hora ex qua peccare potui usque ad hanc horam in qua adhuc per misericordiam tuam me vivere pateris. Omnium vero non possum esse memor, quia multa sunt, et facile enumeraripiissim
Abbreviated transcription (Latin):
exeamꝰ nr̃a peccata em̃dare. & sic assiduis cõpun¬
etionibꝰ mundare: quatinꝰ ista finita recto cursu
nullo ĩpediente ad eũ ualeamꝰ ꝑuenire. ut cũ
illo simꝰ in ꝑpetua claritate. iuncti angłicis
choris & om̃ĩbꝰ scĩs qͥ iã illa fruunt᷑ gaudenti¬

Expanded text:
exeamus, nostra peccata emendare, et sic assiduis compunctionibus mundare, quatenus ista finita, recto cursu, nullo impediente, ad eum valeamus pervenire, ut cum illo simus in perpetua claritate juncti angelicis choris, et omnibus sanctis, qui jam illa fruuntur gaudent
Abbreviated transcription (Latin):
ut ñ solũ te ad desideratã głam.
ad beatã requiẽ. adcęlestẽ sedem
sullimaret.sed & alios in numera.¬
biles adean dẽ beatitudinẽ tua ad¬
mirabilis uita attraheret. dulcis ad¬
monitio incitaret.suauis doctrina instruere
miracula ꝓuocarent. ad te inquã benedicte.

Expanded text:
ut non solum te ad desideratam gloriam, ad beatam requiem, ad coelestem sedem sublimaret; sed et alios innumerabiles ad eamdem beatitudinem tua admirabilis vita attraheret, dulcis admonitio incitaret, suavis doctrina instrueret, miracula provocarent: ad te, inquam, Benedicte
Abbreviated transcription (Latin):
N stitutio illa quoe fiebat indiebus patrum nr̃o px
rectas uias num quam deseruit. Qui instituerunt
poenitentibus atq lugentibus suas paessiones acuitia
medi cocinenta solutis a&ernae. Quia diuersitos
cul parum diuersitatem foccit poenitentibus me¬
dicamentum. Uel sicut medici corporum diuersa
medi camina uel potiones solent foccere controc
diuer sitaetem in fiimitatum uel iudicer seculariũ
cau socrum. Diuer soc igitur iudicia qui boni sunt

Expanded text:
nstitutio illa sancta, quae fiebat in diebus patrum nostrorum, rectas vias nunquam deseruit, qui instituerunt poenitentibus atque lugentibus suas passiones ad vera medicamenta salutis: quia diversitas culparum diversitatem facit poenitentibus medicamentorum, vel sicut medici corporum diversa medicamina vel potiones solent facere contra diversitatem infirmitatum, vel judices saecularium causarum. Diversa igitur judicia, qui boni sunt
Abbreviated transcription (Latin):
Decurip̃rtate ceteRis&: FLacitus.
tem siquis cupidus uel auarus uel ebriosus uel suꝑb.
uel inuidio sus uel ropax uel irecundia longa uel
.iii.añ. Item siclericus cum qua drupede fornicaeuerite
Quicum matre forni cãuerit.xu. añ. peñ. Si cum filia
uel sorore .xii. añ peñ. Quicum fratre naturi for¬
populi deponatꝰ. Si adulterium ꝑ p&rauerit cũ ea
& in conscientia populi deuenit. pro iciat̾ extro ec¬
cdesiam: Rinter locicos peñ quam diu uiuit. Qui¬

Expanded text:
DE CUPIDITATE, CAETERISQUE FLAGITIIS. Item cupidus, vel avarus, vel ebriosus, vel superbus, vel invidus, vel rapax, vel iracundia longa, vel est, III ann. poeniteat. Item si clericus cum quadrupede fornicaverit, Qui cum matre fornicaverit, XV annos poeniteat. Si cum filia, vel sorore, XII annos poeniteat. Qui cum fratre naturali forpopuli deponatur. Si adulterium perpetraverit cum ea, et in conscientia populi devenit, projiciatur extra Ecclesiam,
Abbreviated transcription (Latin):
N stitutio ille quee fiebat indiebus paetrum nr̃o rx
rectos uios num quaem deseruit. Qui instituerunt
poenitentibus atq lugentibus suaq paessiones ac uita
medi cocinenta solutis akernae. Quic diuersitas
cul parum diuersitatem foccit poenitentibus me¬
dicamentum. Uel sicut medici corporum diuersa
medi camina uel potiones solent foccere contro
diuer sitactem in firmitatum uel iudicer seculariũ
cau sccrum. Diuersa igitur iudici& quiboni sunt

Expanded text:
nstitutio illa sancta, quae fiebat in diebus patrum nostrorum, rectas vias nunquam deseruit, qui instituerunt poenitentibus atque lugentibus suas passiones ad vera medicamenta salutis: quia diversitas culparum diversitatem facit poenitentibus medicamentorum, vel sicut medici corporum diversa medicamina vel potiones solent facere contra diversitatem infirmitatum, vel judices saecularium causar
Abbreviated transcription (Latin):
& illius sci festiuitatȩ qui in illa prouintia ẽ. in his
p̃dictis diebus focciaet haritatem sicut sui conpacres
clerici uellaici. Ebri&ctem &uentris distentionem
in omnibus cacueoent. Fociant quod oepostolus dixit.
Siue manducatis siue bibitis uel quicquid foccitis

Expanded text:
et illius sancti festivitatem, qui in illa provincia est in his praedictis diebus faciat charitatem, sicut sui compares, clerici sive laici. Ebrietatem et ventris distentionem in omnibus caveant. Faciant quod Apostolus dicit: Sive manducatis, sive bibitis, vel quidquid faciti
Abbreviated transcription (Latin):
i Siuolius sent hoc grecoium principes custodire preceptum. Nec rom¬
despuscõ pateretur ecła quamcumq: reprehensionem. Necillinoua¬
quosq scripturac sacrae perspm̃ scm̃ ȩditae dis posuere. Sed coenodoxiae morb
m contenti ferera fideiterminis. quos catholicipatres instituere.
esuonum gloriam propriam querentes. trans grediuntur quos sui priores
re Seddum gloriam parentum querunt obruere. incidunt in fi¬
ue amquam uxta psalmistae uocem foderunt Nonenim de processione spĩ¬

Expanded text:
i voluissent hoc Graecorum principes custodire praeceptum, nec Romsancto pateretur Ecclesia quamcunque reprehensionem, nec illi noquosque Scripturae sacrae per Spiritum sanctum editae disposuere: sed cenodoxiae morbm contenti forent fidei terminis quos catholici Patres instituere, suorum, gloriam propriam quaerentes, transgrediuntur quos sui priores terminos fixere. Sed dum gloriam parentum quaerunt obruere, incidunt in foveam, quam, juxta Psalmistae vocem , foderunt: non enim de processione Spi
Abbreviated transcription (Latin):
R E CEB EX TE igitur collatione
finita. paruĩꝙ nocturno int̃cedente si¬
lentio. cũ fuissemus a sco abbate iosepl
ad se positã cellulã in secreto causa quietis ab¬
ducti: & sermonibus eius igne quodã in cordib
nr̃is excitato totã noctẽ habuissemus in sõnẽ.
egressi cellula & centũ fere ab ea passib se
cedentes. in loco remotiore consedimus. Cũ
itaꝙ secreti colloquii nobis familialit᷑ &iã

Expanded text:
raecedente igitur collatione finita, pariterque nocturno intercedente silentio, cum fuissemus a sancto abbate Joseph ad sepositam cellulam in secreto causa quietis adducti, et sermonibus ejus igne quodam in nostris cordibus excitato, totam noctem habuissemus insomnem, egressi cellulam, et centum cedentes in loco remotiore consedimus. cum itaque secreti conloquii nobis familiariter etiam
Abbreviated transcription (Latin):
U E uirtutem ꝑfectionis
urȩ qua uelut magna quȩ¬
dam luminaria in hoc mun¬
do admirabili claritate ful¬
getis. multi sc̃õꝵ qui ur̃o
erudiuntur exemplo uix queant emulari. tam
uos o scĩ fr̃s honorate. & encheri. tanta illorũ
instituta suscepimꝰ laude flãmamini. ut
unus quidẽ urm̃ in genti frm̃ cenobio p̃si¬

Expanded text:
um uirtutem perfectionis uestrae, qua uelut magna quaedam luminaria in hoc mundo admirabili claritate fulgetis, multi sanctorum qui uestro erudiuntur exemplo uix queant aemulari, tamen uos, o sancti fratres Honorate et Eucheri, tanta illorum anachore. seos instituta suscepimus, laude flammamini, ut unus quidem uestrum ingenti fratrum coenobio p
Abbreviated transcription (Latin):
abscondi continentiã. sed suscipi recusata non
debeant. axxiii. Responsio qd̃ in rationabilis
sit huius definitionis ꝑtinatia. xxiuii. Quome¬
do abbas piamon continentiã suã celoͣre malu¬
erit. xxu. Testimonia scripturarũ de cõmuta¬
tis definitionib axui. Qd̃ scĩ uiri ꝑtinaces
ac duri eẽ non possunt.II. Int̾rogatio
an sit contrariũ p̃dictȩ sententiȩ illud quod di¬
cit᷑ uraui & statui. xxuni. Responsio in quib.
in mobilis definitio sit tenenda & in quib si oper¬
tuerit rescindenda . x .ix. Quẽ admodũ debea¬
nt celanda cõmitti. ax. Nihil suꝑ his que ad
usũ cõmunis uitȩ adtinent defimendũ. Fini¬

Expanded text:
abscondi continentiam, sed suscipi recusata non debeant. Responsio, quod inrationabilis sit huius definitionis pertinacia. Quomodo abbas Piamun continentiam suam celare maluerit. Testimonia scripturarum de conmutatis definitionibus. Quod sancti uiri pertinaces ac duri esse non possint. Interrogatio, an sit contrarium praedictae sententiae illud quod dicitur: iuraui et statui. Responsio, in quibus inmobilis definitio sit tenenda et in quibus, si oportuerit, rescindenda. Quemadmodum debeant celanda conmitti. Nihil super his quae ad usum conmunis uitae adtinent definiendum. Prae
Abbreviated transcription (Latin):
UIITTU nobis iuuante
deo liber iste ꝓducitur. Nã
post quatuor libelloᷤᷤ
qui super
institatis monasteriorũ digesti sunt. nunc arri¬
pere colluctationẽ aduersus principalia octo¬
uicia ur̃is orationibꝰ dño confortante disponimꝰ.
id ẽ pͥmũ castrimargiȩ quȩ int̾pretatur gulȩ
concupiscentia. scđ̾m fornicationis. terciũ filargi¬
riȩ qd intelligit᷑ auaricia. uel ut ꝓprius expͥmat᷑
amor pecuniȩ. quartũ irȩ. quintũ tristiciȩ.
sextũ accidiȩ qd c̃ anxietas seu tediũ cordis. sep¬
timũ cenodoxiȩ qđ sonat uana seu inanis głia.
octauũ suꝑbiȩ. Qũe in euntes agonẽ tuis p̃cibꝰ
o beatissime papa castor. nunc impensiꝰ indigemꝰ
ut pͥmũ naturas eoꝵ tam minutas. tam occul¬
tas. tamq obscuras inuestigare condigne. demi¬
de causas eorundẽ sufficient̃ exponere. tercio

Expanded text:
uintus nobis iuuante deo liber iste procuditur. nam post quattuor libellos, qui super institutis monasteriorum digesti sunt, nunc arripere conluctationem aduersus octo principalia uitia uestris orationibus domino confortante disponimus, id est primum gastrimargiae, quae interpretatur gulae concupiscentia, secundum fornicationis, tertium filargyriae, quod intellegitur auaritia, uel ut propriusamor pecuniae, quartum irae, quintum tristitiae, sextum acediae, quod est anxietas siue taedium cordis, septimum cenodoxiae, quod sonat uana seu inanis gloria, octauum superbiae. quem ineuntes agonem tuis precibus, o beatissime papa Castor, nunc inpensius indigemus, ut primum naturas eorum tam minutas, tam occultas tamque obscuras inuestigare condigne, deinde causas eorundem sufficienter exponere, tertio
Abbreviated transcription (Latin):
Nam cuncti gemno uas cunt fomite motui.
Respondent.q suis germina. principus
łiqđ quisq bonũ sibi denꝑe duxit in isto
Hoc sũmu regis iudicio capro¬
Angelicos cuies. &. xp̃iuinĩe bra renatos
Noñtrabata dueterẽ carnis origo hominen
AAulta quidem innr̃os. mundus bona procrea
Et pleno tellus. seruit opuna sinu
Sed terre hospitib cȩli suꝑ afera uocatis
Uirturtis palma est sꝑnere blanda soli
Etsic p̾sentis spacium ꝑcurrere uite
ipsa peregrinis rieuia sit laqueus
Hiam declinantes ꝓsuminis ferre laborem.
Terrenoꝵ aiudos in fuuia suscipient

Expanded text:
Nam cuncti hoc gemino nascuntur fomite motus, Respondentque suis germina principiis. Et quod quisque bonum sibi tempore duxit in isto, Hoc summi Regis judicio capAngelicos cives, et Christi in membra renatos, Non trahat ad veterem carnis origo hominem. 649 Multa quidem in nostros mundus bona procreat usus, Et pleno tellus servit opima sinu. Sed terrae hospitibus, coeli super astra vocatis, Virtutis palma est spernere blanda soli; Et sic praesentis spatium percurrere vitae, Ipsa peregrinis ne via sit laqueus. Nam declinantes pro summis ferre laborem, Terrenorum avidos infima suscipient
Abbreviated transcription (Latin):
Unde si dubitas. illud adtende qđ supͣ dictũ ÷. melefac¬
taausticia dĩ uindicari. Non .N. iuste uindicarent᷑. nisi
fierent uoluntate.I Nescio utrũ quisquã peccet. qͥ ñ
didicerit. Qđ si uerũ ÷. qͥsnã ille sit a qͦ peceire didice¬
rimꝰ nqͥro.T̃. Aliqͥd boni existimas eẽ disciplinã:  ds
audeat licere malũ ẽẽ disciplinã ᷤ A. Qͥd si nec bonum
nec malũ ⁊ si. Michi bonũ uidet᷑.Ã. Bene sane. Siqͥdem
scientia ꝑ illadat᷑. aut excitat᷑. nec qͥsꝗͣ nͥ ꝑ disciplinã

Expanded text:
Unde si dubitas, illud attende quod supra dictum est, malefacUnde si dubitas, illud attende quod supra dictum est, malefacta justitia Dei vindicari. Non enim juste vindicarentur, nisi fiedidicerit: quod si verum est, quisnam sit ille a quo peccare didicerimus, inquiro. A. Aliquid boni existimas esse disciplinam? E. Quis audeat dicere malum esse disciplinam? A. Quid, si nec bonum nec malum est? E. Mihi bonum videtur. A. Bene sane; siquidem scientia per illam datur aut excitatur, nec quisquam nisi
Abbreviated transcription (Latin):
ic michi quesote. utrũ ds non sit auctor prinius¬
mali. A. Dicã si planũ feceris de quo malo queras.
Duobꝰ enĩ modis appellare malũ solemꝰ. uno cũ male qlłeq¬
ficisse dicimꝰ. alio cũ mali aliqͥd ẽẽ ꝑpessũ. Enĩt. De utroq
scire cupio. A. At si dm bonũ ẽẽ nosti. uel credis. neq
enĩ alit̃ fas est: male ñ facit. Rursus si d̾m̃ iustũ fatem᷑.
nã & hoc negare sacrilegũ est: ut bonis p̃mia. ita suppli¬
cia malis tribuit. Quȩ utiq supplicia: patientibꝰ mala
sunt. Quã obrẽ si nemo iniuste penas luit. qͦd necesse
ẽ credamꝰ. quando qͥdẽ diuma ꝓuidentia hoc ũniuer¬
sa regi cerdimꝰ. illius primi generis mali nullomͦ:
huiꝰ autẽ scđi. auctor ẽ ds .i. Est gͦ alius auctor illiꝰ mali.
cuiꝰ dm ñ eẽ comꝑtũ ẽ A. Est cerix. Non enĩ nullo aue̾¬
tore fieri posset. Si aũ queris qͥs nã iste sit. dici ñ potest.
Non .ii. unꝰ aliqͥs ÷: s qͥsq malus. suimale facti auctor ẽ.

Expanded text:
ic mihi, quaeso te, utrum Deus non sit auctor mali? AUGUSTINUS: Dicam, si planum feceris de quo malo quaeras. Duobus enim modis appellare solemus malum: uno, cum male quefecisse dicimus; alio, cum mali aliquid esse perpessum. E. De utroque scire cupio. A. At si Deum bonum esse nosti vel credis, neque enim aliter fas est, male non facit: rursus, si Deum justum fatemur, nam et hoc negare sacrilegum est, ut bonis praemia, ita supplicia malis tribuit; quae utique supplicia patientibus mala sunt. Quamobrem si nemo injuste poenas luit, quod necesse est credamus, quandoquidem divina providentia hoc universum regi credimus, illius primi generis malorum nullo modo, hujus autem secundi auctor est Deus. E. Est ergo alius auctor illius mali, cujus Deum non esse compertum est? A. Est certe: non enim nullo auctore fieri posset. Si autem quaeris quisnam iste sit, dici non potest: non enim unus aliquis est, sed quisque malus sui malefacti auctor est.
Abbreviated transcription (Latin):
uisorib scȩ̃ unitatis. sed hominib bonȩ uoluntatis
est heredi̾tas. ipse testator. ipsum quȩris diuidere
partiris unum : Siunum diuiseris. integrum

Expanded text:
isoribus sanctae unitatis, sed hominibus bonae voluntatis. Ipse est haereditas, ipse testator; ipsum quaeris dividere? Quid partiris unum? Si unum diviseris, integrum
Abbreviated transcription (Latin):
erbotenꝰ plaira taxare possumꝰ. sicut stacius. at
stius aut pratus R Enumerabilẽ tationẽ c̃bludo¬
nec discindi nec distral potest neq ullgmꝰ di
plicati la uͦ qui fecit ut raq unũ molt auisg̃ ł ras
amr eũ palre ee spu scõ est. ec unus quia qui alios esninĩ
uisionẽ penitꝰ namittit. it̃ Accipio istud firmissimũ ẽtr

Expanded text:
erbo tenus plures taxare possumus, Statius, aut Salustius, aut Horatius. RESP. Enubilem ratione nec discindi, nec distrahi potest, nec ullo modo duplicari. Jam vero qui fecit utraque unum, multo magis ipse m cum Patre et Spiritu sancto est, et unus; quia alios conjungit, divisionem penitus non admittit. INT. Accipio istud firmissimum contr
Abbreviated transcription (Latin):
tauert̃ ꝓphetȩ. et ũbo dnĩ cęli firmati sunt: et spũ ous eiꝰ omnis
urtus eoꝵ. Et quicquid patris et filii ẽ: hoc idẽ et sp̃s sc̃i est
Et ipse sp̃s cũ mittit᷑ a patre et ꝓfilio ueniat In alio atq alio
loco sp̃s dĩ et patris ueniat et xp̃i sp̃s appellat᷑ Unde et in ac¬
et saphirȩ dixisse narrat᷑. qđ mentientes spũ scõ : non sint hom¬
nibus mentiti sed dõ Expriceto
Scĩ eipriani festiuitatẽ sicut omnib notũ ẽ hodie celebram. et
natali sicut dicunt ĩminente uindemiȩ: natalẽ ci martirii ꝓcu¬

Expanded text:
tauerunt prophetae et uerbo domini caeli firmati sunt et spiritu oris eius omnis uirtus eorum; et, quicquid patris et filii est, hoc idem et spiritus sancti est et ipse spiritus, cum mittatur a patre et pro filio ueniat, in alio atque alio loco spiritus dei patris et Christi spiritus appellatur. unde et in Acet Sapphirae dixisse narratur, quod mentientes spiritui sancto non sint hominibus mentiti, sed deocti Cypriani festivitatem, sicut omnibus notum est, hodie celebramus, et natali, sicut dicunt, imminente vindemia natalem ejus martyrii procu
Abbreviated transcription (Latin):
dam iacob Quia repl&a sunt ut olim ss¬
⁊ augures habuer̃ ut philistum. Pro ss¬
phylistum semꝑ Locx alienigenas int̾¬
c̃. hodie gens palestinoꝵ. quasi phylis¬
tinoꝵ. Quia p. litteram sermo hebra¬
icꝰ ñ hab̾. s ꝓ ea phi greco utitur
Unde ⁊ illud ꝙ in psalmis dr̃ : Cũ enume¬
ratione gentium c&terarum. mͥ alienige¬
nȩ subditi sunt Non om̃s externas na¬
tiones sꝯ ꝓprie palestinos sig nificat
Ri edditq causas quare ꝓiecerit ds płm suum
domum iacob. Quia repl&i sunt inquit
ut fuer̃ in principio augurib ⁊ ominib
cunctisq sordib idolatriȩ.on adten
lon adten¬
denda omina neo auguria moyse scriben¬
te cognoscimꝰ. Quȩ habuer̃ gentes quas

Expanded text:
am Jacob. Quia repleti sunt olim, et augures habuerunt, ut Philisthiim. Pro Philisthiim semper LXX alienigenas inteest hodie gens Palaestinorum, quasi Philisthinorum, quia P litteram sermo Hebraicus non habet; sed pro ea PHI Graeco utitur. Unde illud quod in Psalmis dicitur, cum enumeratione gentium caeterarum: Mihi alienigenae subditi sunt , non omnes exteras nationes, sed proprie Palaestinos significat. Redditque causas quare projecerit Deus populum domum Jacob: quia repleti sunt, inquit, ut fuerunt in principio, auguribus, et ominibus, cunctisque sordibus idololatriae. Non attendenda omina nec auguria, Mose scribente, cognoscimus, quae habuerunt gentes, quas
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad sinẽ uoluminis. dͤͤ .& uiIi. edidit thomos.
Apollonaris aut̃ more suo sic exponit omã.
ut uniũsa transcurrat. & punctis quib dam
atq int̃uallis immo cõpendus. grandis uiȩ
spatia p̃t̃uol&. ut ñ tã com̃tarios quã indi¬
ces capituloꝵ nos legere credamꝰ. Eocqͦ anĩ¬
adũtis quantȩ difficultatis sit. ut latini nr̃i
quoꝵ aures fastidiosȩ s̃. & ad intelle gendas
scripturas scãs nausiant. plausuq tantũ ȩlo¬
quentiȩ delectant᷑. mͥ ignoscant si plixxuis lo¬
cutꝰ fuero : cum isaias .xII. prophetis iuxta
numerũ ũsuũ. aut ęqualis aut maior sit.
Sic ubi aut̃ p̃t̃missis. Loex. de hebraleo dis¬
putaui. illud in causa ẽ : quod aut eadẽ
& similia sunt pleraq cũ cȩteris. Et du

Expanded text:
usque ad finem voluminis, decem et octo edidit tomos. Apollinaris autem more suo sic exponit omnia, ut universa transcurrat, et punctis quibusdam atque intervallis, immo compendiis grandis viae spatia praetervolet: ut non tam Commentarios quam indices capitulorum nos legere credamus. Ex quo animadvertis, quantae difficultatis sit, ut Latini nostri, quorum aures fastidiosae sunt, et ad intelligendas Scripturas sanctas nauseant, plausuque tantum eloquentiae delectantur, mihi ignoscant, si prolixius locutus fuero; cum Isaias duodecim Prophetis juxta numerum versuum, aut aequalis, aut major sit. Sicubi autem praetermissis LXX de Hebraico disputavi, illud in causa est quod aut eadem, aut similia sunt pleraque cum caeteris, et du
Abbreviated transcription (Latin):
subiecti s̃. ut insua habeant potestate
quando taceant. quando loquantur. Quod
sicui uid&ur infirmũ. illuo eiusdẽ apłi
audiat. Prophetȩ duo aut tres loquan¬
tur .: & alii diuidicent. Si aut̃ alii fuerit
reuelatũ sedenti : prior taceat. Qua ra¬
tione possint reticere. cũ indatione sit
dicere :Si ergo intellegebant quȩ di¬
cebant cuncta sapientiȩ rationisq s̃ ple¬
na. nec aer uoce pulsatꝰ ad aures eoꝵ
ꝑueniebat. seo ds̃ loquebat᷑ in animo pro¬
pha&arũ. uixta illuo qd̃ aluꝰ ꝓph&a dicit
Angłs qui loquebatur inme. & claman¬
tes in cordib nr̃is abba pat̃. Et audiã
quid loquatur in me dñs ds. Unde post
historiȩ ueritatẽ spiritalit̃ accipienda sunt
listiĩ. moab & damascꝰ ȩgyptꝰ. & desertũ

Expanded text:
subjecti sunt : ut in sua habeant potestate, quando taceant, quando loquantur. Quod si cui videtur infirmum, illud ejusdem Apostoli audiat: Prophetae duo aut tres loquantur, et alii dijudicent: si autem alii fuerit revelatum sedenti, prior taceat . Qua possunt ratione reticere, cum in ditione sit dicere? Si ergo intelligebant quae dicebant, 5-6 cuncta sapientiae rationisque sunt plena. Nec aer voce pulsatus ad aures eorum perveniebat; sed Deus loquebatur in animo Prophetarum, juxta illud quod alius Propheta dicit: Angelus qui loquebatur in me , et: Clamantes in cordibus nostris, Abba, pater . Et: Audiam quid loquatur in me Dominus Deus . Unde post historiae veritatem, spiritualiter accipienda sunt listhiim, et Moab
Abbreviated transcription (Latin):
A pollonaris aut̃ more suo sic exponit oma.
ut uniũsa transcurrat. & punctis quib dam
atq in t̾uallis immo cõpendus. grandis uiȩ
spatia p̃t̃uol&. ut ñ tã com̃tarios quã indi¬
ces capituloꝵ nos legere credamꝰ. Eoqͦ anĩ¬
scripturas scãs nausiant. plausuq tantũ ȩlo¬
quentiȩ delectant᷑. mͥ ignoscant si plioius lo¬
cutꝰ fuero : cum isaias .xIͭI. prophetis iuxta
numerũ ũsuũ. aut ęqualis aut maior sit
Sic ubi aut̃ p̃t̃missis. Lxex. de hebralco dis¬
putaui. illud in causa ẽ : quod aut eadẽ
& similia sunt pleraq cũ cęteris. Et du¬
plici aeditione ꝓposita: nolui libros expla¬
nationis ectendere. qui &iã in simplici
eopositione modũ breuitatis edccedunt.
Sed iam propositum oꝑsequamur. Exłia

Expanded text:
Apollinaris autem more suo sic exponit omnia, ut universa transcurrat, et punctis quibusdam atque intervallis, immo compendiis grandis viae spatia praetervolet: ut non tam Commentarios quam indices capitulorum nos legere credamus. Ex quo aniScripturas sanctas nauseant, plausuque tantum eloquentiae delectantur, mihi ignoscant, si prolixius locutus fuero; cum Isaias duodecim Prophetis juxta numerum versuum, aut aequalis, aut major sit. Sicubi autem praetermissis LXX de Hebraico disputavi, illud in causa est quod aut eadem, aut similia sunt pleraque cum caeteris, et duplici editione proposita, nolui libros explanationis extendere, qui etiam in simplici explanatione modum brevitatis excedunt. Sed jam propositum
Abbreviated transcription (Latin):
podon ad gratã libri. qui pseudo graphi
usebius quoq pãphili uicta hstoricã ex¬
planationẽ .xu. edidit uolumina Et didi¬
mꝰ cuiꝰ amicitus nuꝑ usi sumꝰ abeo loco d¬
ubi scriptũ ẽ. c̃solamini c̃solamini popłs¬

Expanded text:
o ad Gratam libri, qui pseudographi Eusebius quoque Pamphili juxta historicam explanationem quindecim edidit volumina; et Didymus, cujus amicitiis nuper usi sumus, ab eo loco ubi scriptum est: Consolamini, consolamini pop
Abbreviated transcription (Latin):
dotaliũ sono uicit. ubi ducẽ militiȩ celestis agnouit. Ergo& tu uinee¬
re paras qͥ xꝑm adoras. uuincere paras. qͥ fidẽ iundicas. cuiꝰ ame libel¬
lũ petisti. Mallẽ quidem cohortandi ad sidẽ subire officiũ : quã de side
disceptandi in altero enĩ religiosa c̃fessio ẽ: in altero incauta p̃suptio
qm neq tu cohortatione indigens aeq ego ex cusandilib. ubipictatis
officiũ ẽ : aud ax negotiũ uerecunda occasione suscipiã. ut deside
pauca disceptẽ . de testimonus plura c̃texã Ne c̃cilus id potissimũ se¬
quar. qđ trecenti decẽ & octo sacer dotes tãꝗ abrahȩ lecti iudicio.
c̃sona sidei uirtute uictores udut tropheũ toto orbe subactis ꝑ¬

Expanded text:
dotalium sono vicit, ubi ducem militiae coelestis agnovit . Ergo et tu vincedotalium sono vicit, ubi ducem militiae coelestis agnovit . Ergo et tu vincere paras, qui Christum adoras: vincere paras, qui fidem vindicas, cujus a me libellum petisti. 4. Mallem quidem cohortandi ad fidem subire officium, quam de fide disceptandi; in altero enim religiosa confessio est, in altero incauta praesumptio: sed quoniam neque tu cohortatione indiges, neque ego excusandi liber, ubi pietatis officium est, audax negotium verecunda occasione suscipiam; ut de fide pauca disceptem, de testimoniis plura contexam. 5. De conciliis id potissimum sequar, quod trecenti decem et octo sacerdotes, tamquam Abrahae electi judicio, consona fidei virtute victores, velut tropaeum, toto orbe subactis p
Abbreviated transcription (Latin):
AUDIRE SAPIENTIAM SATOMONIS UTIIEBROUEO¬
norũ legimꝰ. h yrã quoq rex ad salomonẽ misit . ut cognos¬
ceret cũ. Tu quoq scẽ imꝑator gratiane ueteris mmitatonui
bistoriȩ ade niea audire uoluisti. Sed ñ ego salomon cuius
mircte iapientiã. Neq tu uniuꝰ gentis : Stotuꝰ orbis augustus
nae libello ex primi censuisti. Ilonut disceres. sut abares
isti semꝑ affectu: Priusꝗ te inquit formarẽ in utero¬
uite. Prgo sci ficatio ñ tradit᷑. s infundit᷑. Et ideo diu¬
Sna dona custodi. Qđ enĩ nemote docuit : utio. ds̃
Nosti cnĩ fides magis imꝑatores quã uirtute militũ queri solere uic¬
toriã Nam & ab raham trecentos decẽ & oeto duxit aabellũ. & ex in¬
numeris trophea hostib reportauit. Signoꝙ dominicȩ cruosar
nominis quinq regũ uictriciũq t᷑marũ sub acto robore : & ultus
quos totuꝰ exercitꝰ manu ualida suꝑare ñ poterat. septẽ tubarũ sacer¬

Expanded text:
audire sapientiam Salomonis, ut in libro Regnorum legimus . Hiram quoque rex ad Salomonem misit, ut cognosceret eum . Tu quoque, sancte imperator Gratiane, veteris imitator historiae, fidem meam audire voluisti. Sed non ego Salomon, cujus mireris sapientiam: neque tu unius gentis, sed totius orbis Augustus fidem libello exprimi censuisti: non ut disceres, sed ut probovisti semper affectu? Priusquam te, inquit, formarem in uterio ergo non traditur, sed infunditur; et ideo divina dona custodi. Quod enim nemo te docuit, utique Deus nosti enim fide magis imperatoris quam virtute militum quaeri solere victoriam. Nam et Abraham trecentos decem et octo duxit ad bellum, et ex innumeris tropaea hostibus reportavit; signoque Dominicae crucis et nominis, quinque regum victriciumque turmarum subacto robore, et ultus quos totius exercitus manu valida superare non poterat, septem tubarum sacer
Abbreviated transcription (Latin):
N osti cnĩ side magis imꝑatores: quã uirtute militũ queri solere uc¬
toriã Nam & abrahim trecentos decc̃ & octo duxit adbellũ: & ex in¬
numeris trophea hostib reportauit. Signoq dominicȩ crucis &
nominis quinq regũ uictriciũq t̃marũ sub acto robore : & ultus
quos totuꝰ exercitꝰ manu ualida suꝑare ñ poterat. septẽ tubarũ sacer¬
dotaliũ sono uicit. ubi ducẽ militiȩ cęlestis agnouit. Ergo & tu uinoc¬
re paras qͥ xꝑm adoras. liincere paras. qͥ fidẽ uindicas. cuiꝰ ame libel¬
lũ petisti. Mallẽ quidem cohortandi ad sidẽ subire officiũ: quã de side
disceptandi in altero enĩ religiosa c̃fessio ẽ: in altero incauta p̃sũptio
S⁊ quineq tu cohortatione indigens neq ego ex cusan dilib̾. ubipictatis
officũ ẽ. audar negotiũ uerecunda occasione suscipiã ut defide
pauca disceptẽ. de testimonus plura c̃texã. Ne c̃cilus id potissimũ se¬

Expanded text:
nosti enim fide magis imperatoris quam virtute militum quaeri solere victoriam. Nam et Abraham trecentos decem et octo duxit ad bellum, et ex innumeris tropaea hostibus reportavit; signoque Dominicae crucis et nominis, quinque regum victriciumque turmarum subacto robore, et ultus quos totius exercitus manu valida superare non poterat, septem tubarum sacerdotalium sono vicit, ubi ducem militiae coelestis agnovit . Ergo et tu vincere paras, qui Christum adoras: vincere paras, qui fidem vindicas, cujus a me libellum petisti. 4. Mallem quidem cohortandi ad fidem subire officium, quam de fide disceptandi; in altero enim religiosa confessio est, in altero incauta praesumptio: sed quoniam neque tu cohortatione indiges, neque ego excusandi liber, ubi pietatis officium est, audax negotium verecunda occasione suscipiam; ut de fide pauca disceptem, de testimoniis plura contexam. 5. De conciliis id potissimum se
Abbreviated transcription (Latin):
EGINA AUST RIUENIE
AUDIRE SAPIENTIAM SALOMONIS. UT INVIBROREO¬
norũ legimꝰ. hyrã quoq rex ad salomonẽ misit ut cognos¬
ceret cũ. Tuquoq sc̃ẽ imꝑator gratiane ueteris imitator
bistorie fidc mea audire uoluisti. Sed ñ ego salomon: cuius
Imiretersapientia Neq tu uniuꝰ gentis s totiuꝰ orbis augustus
nde libello ce primi censiusti. slon ut disceres. s ut ꝓbares
& iđ etũ discas impator auguste. cũ ab ipsis cunabulis pio fu¬
isti semꝑ affectu : Prusꝗte inquit formarẽ in utero¬

Expanded text:
egina Austri venit udire sapientiam Salomonis, ut in libro Regnorum legimus . Hiram quoque rex ad Salomonem misit, ut cognosceret eum . Tu quoque, sancte imperator Gratiane, veteris imitator historiae, fidem meam audire voluisti. Sed non ego Salomon, cujus mireris sapientiam: neque tu unius gentis, sed totius orbis Augustus fidem libello exprimi censuisti: non ut disceres, sed ut probares. 2. Quid enim discas, imperator Auguste, quam ab ipsis incunabulis pio fovisti semper affectu? Priusquam te, inquit, formarem in uter
Abbreviated transcription (Latin):
rũq. it̃ carpere. ac diuinis obȩdere oiaculis. qͦ renouati
ꝑbaptismũ. eiꝰ uitȩ usũ teneretis q̃ ablutos deccret.
Nuĩc de misterus dicere tẽpus ad monet. atq ipsã rati
mꝰ infinuandã : ñ dũ iniciatis ꝓdidisse potiuꝰ ꝗ edidisse
estimarem̃ de inde qđ in opinantib melius se ipsa lux misterioꝵ in fu¬
derit: quã si cã sermone aliguo p̃ encurrisset. Aperite gͥ aures & bonũ
odorem uitȩ ꝑt̃nȩ inhalatũ uobes munere facram̃toꝵ carpite. Qđ uob

Expanded text:
ue iter carpere, ac divinis obedire oraculis: quo renovati per baptismum, ejus vitae usum teneretis, quae ablutos deceret. 2. Nunc de mysteriis dicere tempus admonet, atque ipsam sacramus insinuandam nondum initiatis, prodidisse potius quam edidisse aestimaremur. Deinde quod inopinantibus melius se ipsa lux mysteriorum infuderit, quam si eam sermo aliquis praecucurrisset. 3. Aperite igitur aures, et bonum odorem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗd responder et hieminisse deberet. hoc mesteriũ celebrauit xp̃s ineuuan¬
głio sic legimꝰ cũ mutũ curaret & surdũ. S ille os tetigit : qr & mutũ cu¬
rabat & uirũ In altero. ut os ouis insusȩ sono uocis apiret. In alt̾o qr
ictus iste uirũ decebat. fentiiã ñ decebat. Post hȩc reserata st̃ tibis
scoꝵ : ingressuis es regenerationis sacrariũ Rep̃ete qiđ int̾ rogatꝰ sis re¬
cognosce ꝗiđ responderis. Renuntiasti diabolo & oꝑib. eius. mundo &
luxuriȩ eius a uoluptatib Tenet᷑ uox tua ñ intumulo inortuoꝵ. s in
libro uiuentiũ. Vidisti illic leuitã udisti sacer dotẽ. uidisti sũ mũ sacer

Expanded text:
nisse deberet. 4. Hoc mysterium celebravit Christus in Evangelio , sicut legimus, cum mutum curaret et surdum. Sed ille os tetigit; quia et mutum curabat et virum: in altero, ut os ejus infusae sono vocis aperiret; in altero, quia tactus iste virum decebat, feminam non decebat. CAPUT ancta sanctorum, ingressus es regenerationis sacrarium: repete quid interrogatus sis, recognosce quid responderis. Renuntiasti diabolo et operibus ejus, mundo et luxuriae ejus ac voluptatibus. Tenetur vox tua, non in tumulo mortuorum, sed in libr
Abbreviated transcription (Latin):
lut scopulosa in istiuꝰ uitȩ litore dulcẽ sonare quandã. s mortife¬
rã cantilenã ad capiendos animos ad olescentiũ uiderent᷑. Quã sa¬
iens &iã ab ipso poeta greco inducit᷑. quasi quib dã prudentiȩ
suȩ circundatꝰ uinculis prȩt̃ isse ita difficile udicatũ ẽ ante ad¬
Qđ si poeta ille ꝑniciosã m̃tib hominũ & sub eundis ob noxiã naufra¬
is lascuuȩ scłaris illecebrã iudicauit qđ nos ȩstimare oportet
quib scriptũẽ carnis curã ne feceritis in c̃cupiscentus & alibi.
Castigo corpꝰ meũ & seruituti redigo ncalus p̃dicans ipse reꝓbus

Expanded text:
lut scopuloso in istius vitae littore, dulcem resonare quamdam, sed mortiferam cantilenam ad capiendos animos adolescentium viderentur: quam sapiens etiam ab ipso poeta Graeco inducitur , quasi quibusdam prudentiae suae circumdatus vinculis praeteriisse. Ita difficile judicatum est ante ad 5. Alias cap. II. Quod si poeta ille perniciosam mentibus hominum, et subeundis obnoxiam naufragiis, lasciviae saecularis illecebram judicavit; quid nos aestimare oportet, quibus scriptum est: Carnis curam ne feceritis in concupiscentia ? Et alibi: Castigo corpus meum et servituti redigo: ne aliis praedicans, ipse reprobus
Abbreviated transcription (Latin):
narũ legimꝰ. Hyrã quoq rex. ad salomonẽ misit. ut cognos¬
ceret eũ. Iu quoq scẽ imꝑator gratiane ueteris imitator
bistoriȩ: sidẽ meã audire uoliusti. Sed ñ ego salomon cuius
mirere sapientiã. NEq tu unuiꝰ gentis : s totuiꝰ orbis augustus.
fidẽ libello ex primi censiusti. Non ut disceres. s ut ꝓbares
Qiđ enĩ discas imꝑator auguste. cũ ab ipsis cunabulis piofu¬
Ena dona custodi. Qđ enĩ nemote docuit. utiq dr̃
N osti enĩ fide magis imꝑatores. quã uirtute militũ queri solere uic¬
toriã. Nam & abraham trecentos decẽ & octo duxit adbellũ. & ex in¬
numeris trophea hostib reportauit. Signoq dominicȩ crucis &
nominis quinq regũ uictriciũq t᷑marũ sub acto robore & ultus

Expanded text:
norum legimus . Hiram quoque rex ad Salomonem misit, ut cognosceret eum . Tu quoque, sancte imperator Gratiane, veteris imitator historiae, fidem meam audire voluisti. Sed non ego Salomon, cujus mireris sapientiam: neque tu unius gentis, sed totius orbis Augustus fidem libello exprimi censuisti: non ut disceres, sed ut probares. 2. Quid enim discas, imperator Auguste, quam ab ipsis incunabulis pio fo; et ideo divina dona custodi. Quod enim nemo te docuit, utique Deus  ad praelium; nosti enim fide magis imperatoris quam virtute militum quaeri solere victoriam. Nam et Abraham trecentos decem et octo duxit ad bellum, et ex innumeris tropaea hostibus reportavit; signoque Dominicae crucis et nominis, quinque regum victriciumque turmarum subacto robore, et ultus
Abbreviated transcription (Latin):
igͥ ex dõ. lum̃ delumine. uerꝰ ds̃ de dõuero. ex patre natꝰ ñ factꝰ. uni¬
us substantiȩ cũ patre. Sic nẽpe nr̃i scđm scripturas dixert̃ patres.
u&iã sacrilega dogmata idõ sus inserenda putauere decretis.
arrii ꝑfidia ipsa se ꝓderet . ne quasi fucis quibdã & colorib. in lita ue¬
laret᷑. Fucũ enĩ faciut̃. qͥ ñ audent explicare qđ sentiut̃. Censorie itaq
impietas arriana ñ expositione reserat᷑. s dãpnatione de tegit᷑. ut qͥ
curiose gestit audire. pͥuꝰ dãpnatã cognosceret ne laberet᷑ : quã ex po

Expanded text:
 ex Deo, lumen de lumine, Deus verus de Deo vero, ex Patre natus, non factus, unius substantiae cum Patre. 119. Sic nempe nostri secundum Scripturas dixerunt Patres, qui etiam sacrilega dogmata ideo suis inserenda putavere decretis, ut Arii perfidia ipsa se proderet; ne quasi fucis quibusdam et coloribus illita velaretur. Fucum enim faciunt, qui non audent explicare quod sentiunt. Censorie itaque impietas Ariana non expositione reseratur, sed damnatione detegitur; ut qui curiose gestit audire, prius damnatam cognosceret, ne laberetur, quam expo
Abbreviated transcription (Latin):
filiũ : & siliũ ipse se tradidit Seruat᷑ caritas. nec lȩdit᷑ pietas. Nulla enĩ ẽ
pietatis iniuria uͥ nulla ẽ traditionis erũna. Tradidit uolentẽ : tradidit
offerentẽ. Nutiq ad pęnã pat̾ siliũ. s ad grãm. Sidiscutis facti meritũ int̃¬
roga pietatis uocabulũ. Uas electionis unitatẽ hanc diuinȩ caritatis euiden¬
t̃ ostendit. qr & pat̃ tradidit filiũ. & filiũ ipse se tradidit. Pat̃ tradidit qui
silio ꝓprio ñ pepcit.s p nob tradidit eũ. De filio quoq dicit. Qui se tradidit
ꝓme Tradidit inquit. Si gr̃ȩ. ꝗd arguo: Sim uiriȩ plus debeo. S sic̃ pat̃
tradidit siliũ. & filiuꝰ ipse se tradidit: accipe qr & sp̃s eũ tradidit. Scriptũ
ẽ enĩ lc̃ iħe ductus ẽ in desertũ ab sp̃u. ut tẽptaret᷑ adiabolo. Ergo & sp̃s
diligens tradidit dĩ siliũ sic̃ enĩ unaẽ caritas patris & silii: itahanc cari¬

Expanded text:
Filium, et Filius ipse 627 se tradidit. Servatur charitas, nec laeditur pietas; nulla est enim pietatis injuria, ubi nulla est traditionis aerumna. Tradidit volentem, tradidit offerentem, non utique ad poenam Pater Filium, sed ad gratiam. Si discutis facti meritum, interroga pietatis vocabulum. Vas electionis unitatem hanc divinae charitatis evidenter ostendit; quia et Pater tradidit Fsed pro nobis omnibus tradidit illum . De Filio quoque dicit: Qui se tradidit pro me . Tradidit, inquit. Si gratiae, quid arguo? si injuriae, plus debeo. 130. Sed sicut Pater tradidit Filium, et Filius ipse se tradidit, accipe quia et Spiritus eum tradidit. Scriptum est enim: Tunc Jesus ductus est in desertum ab Spiritu, ut tentaretur a diabolo . Ergo et Spiritus diligens tradidit Dei Filium. Sicut enim una est charitas Patris et Filii, ita hanc chari
Abbreviated transcription (Latin):
ecelo Ñ enĩ colũba s sic̃ colũba descendit. Sic enĩ scriptũ ẽ. Et uidi sp̃m dĩ descen¬
dentẽ decȩlo sic̃ colũbã Sic ut ioħs uidisse sedixit : ita scripsit & marcꝰ luc
aut̃ addidit qđ corporali specie descendit sp̃s sc̃s sic̃ colũba: ne in carnationẽ
illã putes suisse s speciẽ. Idõ aut̃ speciẽ p̃tendit . ut ꝑ speciẽ crederet qͥ sp̃m
ñ uidebat. & ꝑ speciẽ declararet unuꝰ honoris in imꝑio. unuiꝰ oꝑationis in
misterio unuiꝰ muneris in lauacro cũ patre & filio sibi eẽ c̃sortiũ. Nisi for¬
te inualidũ credimꝰ ut in eo baptiret᷑ seruulus: in qͦbaptitatꝰ ẽ dñs. Pulchre
aut̃ dixit manentẽ suꝑ eũ: qr ad ꝓphetas quotiens uolebat sp̃s ł inspirabat

Expanded text:
cendit; sic enim scriptum est: Et vidi Spiritum descendentem de coelo, sicut columbam . 4. Sicut Joannes vidisse se dixit, ita scripsit et Marcus: Lucas autem addidit quod corporali specie descendit Spiritus sanctus, sicut columba ; ne incarnationem illam putares fuisse, sed speciem. Ideo autem speciem praetendit, ut per speciem crederet, qui Spiritum non videbat, et per speciem declararet unius honoris in imperio, unius operationis in mysterio, unius muneris in lavacro cum Patre et Filio sibi esse consortium, nisi forte invalidum credimus, ut in eo baptizetur servulus, in quo baptizatus est Dominus. 5. Pulchre autem dixit: Manentem super eum ; quia ad prophetas quoties volebat Spirit
Abbreviated transcription (Latin):
dñs suꝑ familiã suã. ut det illis intẽpore cibũ: Beatꝰ ille
seruus. quẽ ueniens dñs eiꝰ inueniet sic facientẽ. Nuilis
hic seruus ẽ Magnꝰ aliqĩs ẽẽ debet. Quis sit iste c̃sidere¬
mꝰ. Est petrus ipsiũ dñi ad pascendũ gregẽ electꝰ uidi¬
lo qͥ t̃tio meret᷑ audire. Pasce agniculos meos pasce agnos
bneos. pasce ouiculas meas. ltaq pascendo bene cibo sidei gre
fateret᷑. Beatꝰ & ille seruus : qͥ potest dicere. Lac uospo

Expanded text:
 ut det illis in tempore cibum? Beatus ille servus, quem veniens Dominus ejus invenerit sic facientem , Non vilis hic servus est, magnus aliquis esse debet: quis sit iste consideremus. 2. Est Petrus ipsius Domini ad pascendum gregem electus judicio, qui tertio meretur audire: Pasce agniculos meos, pasce agnos meos, pasce oviculas meas . Itaque pascendo bene cibo fidei gregfateretur . 3. Beatus et ille servus, qui potest dicere: Lac vos po
Abbreviated transcription (Latin):
ãs nr̃m potest uere dicere factꝰ sũ insirmis insirmꝰ. ut insirmos
lucri faciã : Et tam̃ illetantꝰ ad curã gregis electꝰ axp̃o qͥ sanaret in¬
sirmos. curaret inualidos. hereticũ a cõmisso sibi ouili statĩpꝰ unã
correptionẽ repellit: ne unius erraticȩ ouis scabies serpenti ulcere toti
lites. Seruũ aut̃ dñi ñ oportet litigare : s mansuetũ et̃ ad om̃s docibi¬
lẽ. patientẽ. cũ modestia docentẽ cos. qͥ resistunt. & alibi. Siqũ c̃tenti¬
osus ẽ : nos talẽ c̃suetudinẽ ñ habemꝰ neq. ȩccła dĩ. Eoq scribere aliqiđ se¬
respondeant. Quintũ itaq imꝑator auguste hc̃ librũ paramꝰ ordiri: nã
& quartũ librũ oportuit in illa uitis disputatione siniri necoacerua¬
se magis librũ eundẽ quodã uiderem᷑ questionũ tumultu ꝗ fructu
spiritał uineȩ repleuisse : nec in cõsumatã fidei uindemiã tantis ad

Expanded text:
otest vere dicere: Factus sum infirmis infirmus, ut infirmos lucrificiam ? 4. Et tamen ille tantus ad curam gregis electus a Christo, qui sanaret infirmos, curaret invalidos, haereticum a commisso sibi ovili statim post unam correptionem repellit ; ne unius erraticae ovis scabies serpenti ulcere totum lites: Servum autem Domini non oportet litigare, stentiosus est, nos talem consuetudinem non habemus, neque Ecclesia Dei . Eoque scribere aliquid serespondeant. 6. 552 Quintum itaque, Imperator auguste, hunc librum paramus ordiri: nam, et quartum librum oportuit in illa vitis disputatione finiri; ne coacervasse magis librum eumdem quodam videremur quaestionum tumultu, quam fructu spiritalis vineae replevisse: nec inconsummatam fidei vindemiam tantis ad