comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
re p̃sumas. Cum dicis dõ. dda
mͥ hoc aut illud: hoc ẽ dicere.
Da mͥ in quo te offendã: ⁊ ate
fornicer. Cum enĩ aliquid ab¬
eo aliud quã ipsũ petis. ipsa pe¬
ticione tua reatũ ei tuũ ⁊ for¬
nicationẽ abeo ostendis: ⁊ nes¬
cis. Eadem aut peior stulticia¬
ẽ genu flectere his que tu feceris.
⁊animũ inclinare his que de¬
struis: idẽ. saporib. uł aliis sen¬

Expanded text:
 petis. Cum dicis Deo: Da mihi hoc aut illud, hoc est dicere: Da mihi in quo te offendam, et a te fornicor. Cum enim aliquid aliud ab eo quam ipsum petis, ipsa petitione tua reatum ei tuum et fornicationem ab eo ostendis, et nes. Eadem aut pejor est stultitia, genuflectere his quae tu feceris, et animum inclinare his quae destruis, id est saporibus vel aliis sen
Abbreviated transcription (Latin):
cũq forma frueris: ea quasi
masculus est menti tuę. Cedit
enĩ isucoumbit ei: inon ipsa
tibi. s tu ipsi conformaris &
assimilaris. Eiusq forme ima

Expanded text:
cunque forma frueris, ea quasi masculus est tuae menti. Cedit enim et succumbit ei; et non ipsa tibi, sed tu ipsi conformaris et assimiliaris. Ejusdemque formae ima
Abbreviated transcription (Latin):
pudens muker. ut dicat uiro
fuo q̃re mͥ illũ aut illũ eũ qͦ dor
miã: ⁊ placuit mͥ plus te. alio¬
quin. ñ requiescam: Cu tam̃
facis hoc uiro duo. idẽ dño:
cũ preter ipsum aliud dili¬
gens. id ipsum ab eo petis. Dere

Expanded text:
pudens mulier ut dicat viro suo: Quaere mihi illum aut illum cum quo dormiam, quia placuit mihi plus te, alioquin non quiescam? Tu tamen facis hoc viro tuo, id est Domino, cum praeter ipsum aliquid diligens, id ipsum ab eo petis. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
turũ fundamentũ. horresce
inscrutabilia dĩ iudicia suꝑ
te. Quicquid enũ es suꝑ alios:
nescis quare ñ fuerint ipsi su¬
ꝑ te. Talis gͦ esto ad illos. quales
uides illos. eẽ. debuisse ad de:

Expanded text:
aut superantur. Horresce inscrutabilia judicia Dei super te. Quidquid enim es super alios, nescis quare ipsi non fuerint super te. Talis ergo esto ad illos quales vides illos esse debuisse ad te,
Abbreviated transcription (Latin):
quantũ supplicii passurus es:
cũ lux uera ꝑfecte ostenderit
de t̾. si tantũ eruciat᷑. eui uno
uerbo aliquid malorũ suors
ostendis. Tuno enĩ patebunt
consilia cordium. Equaliter
peccas. uł cũ alium uituꝑas:¬
ł cũ ab alio utuꝑaris. In utroq
enĩ ueritatẽ aut ꝓ malo recipis:
aut ꝓ malo irrogas. Qui gͦ de
flagellare uoluerit. uitam tuã
idẽ u̾itatem arripiat: ꝑ illam
te ceclat ⁊ cruciet. Dic̃t mar.¬
tyres deo. ꝓpt̾ de mortificam᷑
totadie: die tu quib libet uili¬
tatibus. ꝓpter uos conturbor
totadie. Restringe te.ac recol¬
lige undiq: neforte uolubili¬
tas mutabiliũ inuenlat te in
ipsis. ⁊ crucieris. Ecce nullũ¬

Expanded text:
quantum supplicii passurus es, cum lux vera perfecte ostenderit te tibi; si tantum cruciatur, cui uno verbo aliquid malorum suorum ostendis. Tunc enim patebunt consilia cordium. Aequaliter peccas cum vel alium vituperas, vel ab alio vituperaris; in utroque enim veritatem aut pro malo recipis, aut pro malo irrogas. Qui ergo te flagellare voluerit, vitam tuam, id est veritatem arripiat; per illam te caedat et cruciet. Verittyres Deo: Propter te mortificamur tota die ; tu quibuslibet vilitatibus: Propter vos conturbor tota die. Restringe te et collige undique; ne forte volubilitas mutabilium inveniat te in ipsis, et crucieris. Quod al
Abbreviated transcription (Latin):
Quare uis frẽm illũ dimitt̾e:
Quia iracuncdia nomĩb uitiis
plenus. ẽ. Sic gͦ faciat tͥ ds̃. Ex
ore tuo ꝓbasti: qͦd ñ debeas eũ
dimitere. Non ẽ sanis opus
linquat: ⁊ responderit. qr debi¬
lis. ẽ. ⁊ egrotus: in terroga si id¬
ipsum uelit ipsa fieri sibi a
filio. Et cũ dixerit ñ: adde.
Mala gͦ causa ocdisti. Sic ẽ de

Expanded text:
Quare vis fratrem illum dimittere? Quia iracundia et omnibus vitiis plenus est? Sic ergo faciat tibi Deus. Ex ore tuo probasti quod non debeas eum dimittere. Non est sanis opus linquat, et responderit quia debilis est et aegrotus, interroga si idipsum velit ipsa fieri sibi a filio. Et cum dixerit: Non; adde: Mala ergo causa odisti. Sic est de
Abbreviated transcription (Latin):
ritate qua illũ diligas. Amara
i iiisuauis ẽ ueritas genĩ tuo.
nimis ualde. ñ suo s eoꝵ uitio:
sicut lux fulgens infirmis
oculis. uide gͦ. ne tu eã amano¬
rem facias: dũ non eã sic̃ debes
dicis .i. ex caritate. Sic eiñ pius
le. ut qͦd dũ est dulce libenter
sumitur ȩtiã quod salubre.ẽ. hia¬
tu facili hauriatu. Prodesse
aut̃ hominib tuũ officiũ totũ.
ulcisci se: hoc irrogat alii qͦd s̃
ciscendũ se quã ueritatẽ arri¬
pit: nec ullũ malũ uenenatio¬
re mente infligit. Ergo nils¬
in agis abhorret fieri: quam
ueritarẽ dici. Hoc quippe ad¬
uersarius de alio dic̃: qͦd si is
cui dicitur humilit̃ recognos¬
cat. salutem mereat᷑ ȩternã.
Qui enĩ adulterũ uocat ad¬
ulterũ. hoc ei dicit ꝓ malo:
qͦd ille ꝓsalute sua fateri debet
gratis. Libenter hoc gͦ recipi¬
at: nec qua intentione. s quid
sibi dicatur. attendat. Si dicisĩ¬
ueritatẽ. ñ amore ueritatis.
s desid̾io ledendi aliũ: ñ pre¬

Expanded text:
ritas, sed tu illa indiges. Amara et insuavis est veritas generi tuo nimis valde, non suo, sed eorum vitio; sicut lux fulgens, infirmis oculis. Vide ergo ne tu eam amariorem facias, dum non eam sicut debes dicis, id est charitate; sicut enim pius le, ut quod dum est dulce libenter sumitur, etiam quod salubre est, hiatu facile capiatur. Prodesse autem hominibus tuum officium totum. ulcisci se, hoc irrogat alteri quod ciscendum se quam veritatem arripit, nec ullum malum venenatiore mente infligit. Ergo nil sibi magis abhorret fieri quam veritatem dici. Hoc quippe adversarius de alio dicit quod, si is cui dicitur humiliter recognoscit, salutem mereatur aeternam. Qui enim adulterum, adulterum vocat, hoc ei dicit pro malo quod ipse pro salute sua fateri debet gratis. Libenter ergo hoc recipiat, nec qua intentione, sed quid sibi dicatur attendat. Qui non viveritatem non amore veritatis, sed desiderio laedendi alium, non prae
Abbreviated transcription (Latin):
dũ ⁊cruciandũ. Quã facile ẽ
eis uituꝑare te uerbis. aut eo¬
gitationis opinione: tã facile
ris. Ergo in eorum es potestate.
Siue quis hec faciat. siue ñ: tu
tam̃ ita exp̃ꝑatione mentis¬
es expositus. Si in bono dis¬
plices eis ipsis hoc nocet: ñ tibi.
Labora gͦ tunc. mutare corda
eorũ:. non bonũ tuũ. Si in ma¬
lo displices eis. ñ ipsum dispu¬
cere tibi nocet. inimo ꝓdest:
s ipsum malũ tuũ. Caritas dĩ¬

Expanded text:
 cruciandum. Quam facile est eis vituperare te verbis, aut cogitationis opinione, tam facile ris. Ergo in eorum es potestate. Sive quis haec faciat, sive non; tu tamen ita ex praeparatione mentis expositus es. Si in bono displices eis, ipsis hoc nocet, non tibi. Labora ergo tunc mutare corda eorum, non bonum tuum. Si in malo displices eis, non ipsum displicere tibi nocet, imo prodest, sed ipsum malum tuum. Di
Abbreviated transcription (Latin):
mor: Remoue a te gͦ uniu̾sa
quȩ tͥ timendi catisa sunt: siẽ
que frigoris. Remoue dieo.
ñ a loco: s ab animo. Non est
enĩ timendũ. nͥ qͦd pocest n ex
pedit uitari: idest peccatum.
Quicqͥd aut̃ uitare expedit.
uitari ⁊ potest adiuuante dõ:
idẽ iniquitas. uide quã sis in

Expanded text:
 Remove a te universa quae tibi timendi causa sunt, sicut quae frigoris. Remove dico non a loco, sed ab animo. Non est enim timendum nisi quod potest et quod expedit vitari, id est peccatum. Quidquid autem vitari expedit, vitari et potest, adjuvante Deo, id est iniquitas. Vide quam sis
Abbreviated transcription (Latin):
Laudaᷤ te quis ꝓpter sc̃itatem:
sursum tendit ultra de ẽ enĩ
qͦd ei placet .i. sc̃itas. Tu uͦ si
amas illũ. ñ tanquã cui placet
bestialis. ex sensib carnis : dia¬
bolica uͦ om̃is fastus nmuidie.
nfallacie. Phylosofica. nosse
creaturã: angłica uͦ. nosse na
betur cor ur̃m neq formidet:
sabbatũ.ẽ. uerũ. Hoc celebrat:
qui nec illicitur. nec cogitur
Hic habet se in potestate. Hic
potest de se elemosinã facere:
iratus sit aut placatus. Si ille
aut ille tantũ laboraret ꝓpt̃
deum. quantũ laborat ꝓpter
mundũ: natale eius tanquã
martyris ageretur. Sieut ex
glacie frigus. ita extemꝑaliũ
amore timor inutilis animã
inuadit: ⁊cetere miserie. Quȩ¬

Expanded text:
Laudat te quis propter sanctitatem, sursum tendit. Ultra te est enim quod ei placet, id est sanctitas. Tu vero si amas illum non tanquam cui placet bestialis, ex sensibus carnis; diabolica vero, omnis fastus et invidiae et fallaciae; philosophica vero, nosse creaturam; angelica, nosse et betur cor vestrum, neque formidet , Sabbatum est verum. Hoc celebrat, qui nec illicitur nec cogitur, hic habet se in potestate, hic potest de se eleemosynam facere; iratus sit aut placatus. aut ille tantum laboraret propter Deum, quantum laborat propter mundum, natale ejus tanquam martyris ageretur. Sicut ex glacie frigus, ita ex temporalium amore timor inutilis animam invadit, et caeterae miseriae. Re
Abbreviated transcription (Latin):
perabat. Ueritas. ẽ uita:⁊ ⁊ salus
ȩterna. Debes gͦ compati. ei cui
displicet. In tantũ enĩ est mor¬
tuus. ⁊ ꝑditus. Tu aut̃ ꝑuersus
ñ diceres ueritatẽ. nisi putares
amaram illi. eẽ: atq in tolerabi¬
lem. Exte enĩ. metiris alios.
S ⁊ hoc pessimũ.ẽ. qm̃ ut pla¬
ceas hominib dicis urritatem.
quã diligunt aut mirantur.
siẽ diceres mendacia aut ad¬

Expanded text:
et. Veritas est vita et salus aeterna. Debes ergo compati ei cui displicet. In tantum enim est mortuus et perditus. Tu autem perversus non ei diceres veritatem, nisi putares amaram illi esse atque intolerabilem. Ex te enim metiris alios. Sed hoc pessimum est quando ut placeas hominibus, dicis veritatem, quam diligunt et mirantur sicut diceres mendacia aut ad
Abbreviated transcription (Latin):
Accidia. ẽ ex confusiõe idem.¬
mentis nata tristicia. siue tediũ
namaritudo animi imodata
qua iocunditas sp̃ualis extingui¬
tur. ⁊ quodã desꝑationis p̃cipitio
mens in semetipsa subuertitur.

Expanded text:
acedia est ex confusione mentis nata. Tristitia sive taedium est amaritudo animi immoderata, qua jucunditas spiritalis exstinguitur, et quodam desperationis principio mens in semetipsa subvertitur.
Abbreviated transcription (Latin):
plebi dominabit᷑ uideoꝵ. Ip̃m
adorant filu matͥs euis. quia et
iꝑse scdm carnem ex ea natus est.
Ip̃m qui maledixerit maledictus
racit̃ dicit᷑. s alius a uideis bene¬
diei putat᷑. quia ab cis errantib
expectat᷑. Qđ̃ autẽ post uenedicti¬

Expanded text:
plebi dominatur Judaeorum. Ipsum adorant filii matris ejus, quia et ipse secundum carnem ex ea natus est. Ipsum qui maledixerit, maledictus veraciter dicitur; sed alius a Judaeis benedici putatur, qui ab eis errantibus exspectatur.
Abbreviated transcription (Latin):
er in mesopotamiam in cuutatem
nachor. stetitq curca fontẽ querens
sponsam filio dñi sui. sic et lex pꝰ
tis ibi oranti occurrit uirgo rebecca.
humero ydriam. utiq clatam scłi
facundiam. ⁊ ad humiłẽ se inelina
apuero ĩaurem auream .i. suscrpit
argenti eloquiũ eiꝰ. Sicq sequuta
puerũ. rebecca: uenit ad ysaae. se¬
Quȩ tm̃ cameli dorso deducit᷑. qͥa
ad xp̃m ex gentilitate ȩccłia ꝓpe¬
rans: in tortis uiciosisq uite uet̾is
conuersationib inuenit᷑. Que
ysaac uiso descendit de camelo.
qr agnito dño uicia sua gentilitaᷤᷤ
deseruit. ⁊ ab elationis celsitudimᷤ.
uiã humilitatis petit. Quȩ etiã
& uerecũdata pallio uelabat᷑. qͥa
coram eo de errorib pͥoris uite con¬
fundit᷑. Qd̃ uͦ inclinato iam die
egressus ẽ in agrum ysaac. signifi¬
cat quia extremo huiꝰ mũdi tp̃r
uelut in diei fine ueniens xp̃e¬
qͥ quasi in agrum foras exut. qui
cũ sit inuisibił. tam̃ se uisibile̾ in
hoc mundo uenienti exgentib ex¬

Expanded text:
er in Mesopotamiam in civitatem Nachor; stetitque circa fontem, quaerens sponsam filio domini sui. Sic et lex, qutis; et ibi adorans, occurrit ei virgo Rebecca, humero hydriam, utique elatam saeculi facundiam, et ad humilem propheticum a puero inaurem auream, id est, susc, et clarum argenti eloquium. Sicque secuta puerum Rebecca, venit ad Isaac. Sequae tamen cameli dorso deducitur, quia ad Christum ex gentilitate Ecclesia properans intortis vitiosisque vitae veteris conversaionibus invenitur. Quae, Isaac viso, descendit de camelo, quia Domino agnito vitia sua gentilitas deseruit, et ab elatione celsitudinis viam humilitatis petivit. Quae etiam et verecundata pallio velabatur, quia coram eo de erroribus prioris vitae confunditur. Quod vero inclinato jam die egressus est in agrum Isaac, hoc significabat quod extremo hujus mundi tempore velut in diei fine veniens stus, quasi in agrum foras exiit, quia, cum sit invisibilis, se tamen visibilem in hoc mundo venienti ex gentibus Ec
Abbreviated transcription (Latin):
ilis gentiliũ inlutus ẽ ppłs. Del¬
cob cur tam cito ueui̾t. ammirat᷑
ueloeem in eccłus credentiũ fidẽ.
Q ysaae cibi delectabiles nedi¬
offerunt᷑. hostia placens deo saius
quit᷑ benedictio. ⁊ eius odore ꝑ¬
fruit᷑: uircutẽ resurrectionis et
regni aꝑta uoce p̃nuntiat. Talit̃¬
cũ beneddicit᷑. Ecce odor filii mei
siẽ odor agͥ pleni. Odore nominiᷤ
cuiꝰ est uenedictio de rore celi. hoc
ẽ de uerboꝵ pluuia diunoꝵ.
tiam. hoc ẽ de congregatione ppłoꝵ.

Expanded text:
quibus gentilium indutus est populus; pelcob, cur tam cito uenerit, admiratur uelocem credentium fidem; quod cibi delectabiles offeruntur, hostia placens deo salus quitur benedictio et eius odore perfruitur uirtutem resurrectionis et regni aperta uoce penim benedicitur: Ecce odor filii mei, sicut odor agri pleni. Odore nominis cujus est benedictio de rore coeli, hoc est, de verborum pluvia divinorum. rrae, hoc est, de congregatio
Abbreviated transcription (Latin):
ctrine qm diligis uis conferre bo¬
uam opinionem. noli fugere officii
nes ab oꝑib scli uenire. ⁊ ire mocii
usum cognoscende ⁊ contemplan¬
de uĩtatis tanqũa in amplerii rachel
et excipi de transuerso ad ȩccliasticã
necessitate atq ordinariam in labo¬
re. tanqm lia dicente ad me intra¬
bis: Quib istud mysterium dĩ
dispensatorib precipit᷑ ut in nocte
luiꝰ scli filios generent fidĩ. Item¬
signata. Rachel aut̃ẽ unior et
pulchra. pͥor sterilis et pꝰmodum
fecunda:. similitudo ẽ eccłie. Iu¬
nior: qͥa tempore pꝰterior. Pulcra:
ruerunt. Que tamdiu sterił fuit.
qͦusq synagoga ppłin generauit.
Cur autẽ iacob ꝓ rachel seruit.¬
et supponit᷑ ei lẏa maior. nisi qͥa
dñs ut ecłiam assumeret. pͥus
sy nagogam sͥ comunxit: Serui¬
tus itaq iacob septem annor

Expanded text:
ctrinae quam diligis vis conferre bonam opinionem, noli defugere officii nes ab operibus saeculi, et ire in otii usum cognoscendae et contemplandae veritatis tanquam in amplexu Rachel, et excipi de transverso ad ecclesiasticam necessitatem, atque ordinari in labore tanquam Lia dicente: Ad me intrabis, quibus istud mysterium Dei dispensantibus, ut in nocte hujus saeculi filios generent fidesignata. Rachel autem, junior et pulchra, prius sterilis et postmodum fecunda, similitudo est Ecclesiae: junior quia tempore posterior; pulchra,ruerunt; quae etiam tandiu sterilis fuit, quousque Synogoga populum generavit. Cur autem pro Rachel servivet supponitur ei Lia major, nisi quia Dominus, ut Ecclesiam assumeret, prius Synagogam sibi conjunxit? Servitus itaque ipsa Jacob septem annorum
Abbreviated transcription (Latin):
Ego sum pastor bonus. Iacob
mercebis lucro uarium sͥ pecus
abstulit: xp̃c diuersaꝵ gentiũ
uarietatem sͥmet congregauit.
Iacob tres uirgas amputatis usid¬
corticib in alueis aquaꝵ appo¬
suit. ut earum contemplatio¬
ne multiplicarent᷑ eius oues.
& dominus nr̃ inaqua bap
pleno corde ꝓpexerit: efficiat᷑¬

Expanded text:
Ego sum pastor bonus . Ille mercedis lucro varium sibi pecus abstulit: Christus diversarum gentium varietatem sibimet congregavit. Ille tres virgas amputatis corticibus, in alveis aquarum apposuit, ut earum contemplatione multiplicarentur ejus oves, et Dominus noster in aqua baptpleno corde perspexerit, efficiat
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ om̃s noui testam̃ti putcũ fode¬
runt ⁊ inuencrunt aquã uiuam.
que fit fons aquȩ salientis ĩ uitã
cc̃nam. S ꝓ his ad huc alt̾cant
illi qͥ terrena sapunt. nec noua
condi patiunt᷑. nec purgari ueta.¬
Cuangłicis puteis contradicunt.
contͣdicunt litigantes: dicit᷑ ad
cos. Qm̃ indignos uos fecisti gr̃a
d̃i. ex hoc iam ad gr̃s ibimus.
Post hec fodit terciũ puteum.
latitudo dicens. Nunc dilatauit
nos ds. et crescere fecit suꝑ terram
collocauit. Prius notꝰ tm̃ erat in
uidea ds: & in isrł nominabat᷑.
Nunc autem in omñe t̃ram exiuit
sonus eoꝵ: ⁊ in fines orb t̾re u̾ba
eoꝵ. E xeuntes enĩ pueri ysaac
ꝑ uniuersam orbem t̾rȩ fodunt
puteos. ⁊ aquã omnib ostend̾unt.¬
.i. baptirantes apłi om̃s gc̃s: in nomi¬

Expanded text:
 omnes Novi Testamenti puteum foderunt, et invenerunt aquam vivam, quae fit fons aquae salientis in vitam aeternam. Sed pro his adhuc altercantur illi qui terrena sapiunt, nec nova condi patiuntur, nec vetera purgavangelicis puteis contradicunt, contradicunt, litigantes, dicitur ad eos: Quoniam indignos vos fecistis gratia Dei, ex hoc jam ad gentes ibimus . Post haec fodit tertium puteum Latitudo, dicens: Nunc dilatavit nos Deus, et crescere fecit super terram . collocavit. Prius notus tantum erat in Judaea Deus, et in Israel nominabatur ; nunc autem in omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum . Exeuntes enim pueri Isaac per universum orbem terrae, foderunt puteos, et aquam omnibus ostenderunt, baptizantes ap
Abbreviated transcription (Latin):
ocubuisset sol. facta ẽ caligo tene¬
brosa. & apparut clibanꝰ fumans.
et lampas ignis transiens int̾ me¬
dia illa quȩ diuiserat abram: signi¬
ficat pꝰ finem scłi futurũ diem iudi¬
cii. qñ ꝑ ignem segregabunt᷑ sc̃oꝵ¬

Expanded text:
sol occubuisset, facta est caligo tenebrosa, et apparuit clibanus fumans, et lampas ignis, transiens inter media illa, quae divisa erant, significat post finem saeculi futurum diem judicii, quando per ignem segregabuntur s
Abbreviated transcription (Latin):
in corpore suo. qđ ẽ ȩccłia. Ipsũ gͦ
scalam intelligimꝰ. qr ipse dint go
sum uia. Ad ip̃m gͦ ascendit᷑. ut
in excelsis intelligat᷑. Ꝙ ad ip̃m
descendit᷑. ut in m̃bris suis par¬
uulus nutriat᷑. ⁊ ꝑ illum solũ
se crigunt. ut sublunit̃ expectẽt.
Pipsum se etiam humiliant. ut
eum sublimit ac temꝑant̃ annũ¬

Expanded text:
in corpore suo, quod est Ecclesia. Ipsum ergo in corpore suo, quod est Ecclesia. Ipsum ergo scalam intelligimus, quia ipse dixit: Ego sum via . Ad ipsum ergo ascenditur, ut in excelsis intelligatur; et ad ipsum descenditur, ut in membris suis parvulus nutriatur; et per illum solum se erigunt, ut sublimiter exspectent. Per ipsum etiam se humiliant, ut eum sublimiter ac temperanter annun
Abbreviated transcription (Latin):
Somnꝰ iste iacob: mors suie passio
xp̃i ẽ. Lapis ad caput eius qͥ nomi¬
natim quodammͦ dictus ẽ etiam
ab unctione appellari: Domus
autẽ dĩ quia ibinatus ẽ xp̃e in
bethleem. Porta uͦ celi. quia
ibi xp̃c int̾ram descendit.
ibi iterum ad celum conscendit.
Erectio lapiclis resurrectio xp̃i est.
Porro scala xp̃c ẽ. qui dixit. E go
sum uia. ꝑhanc ascendebant ⁊
descendebant angłi. in quib sig¬
nificati sunt ȩuangelii p̃dicato¬
res xp̃i ascendentes utiq cum
ad intelligendam eiꝰ suꝑeminen¬
tissimã diuinitatẽ. excedunt
uniuersam creaturam ut eum
inueniant in pͥncipio uerbũ.
idẽ. dm̃ apud dm̃ ꝑ quẽ facta
st̃ omnia. Descendentes autẽ:
ut eum inueniant factrĩ ex mu
In illa enim scala a t̾ra tisq ad
dendo spũales fiunt. ad quos
lacte nutriendos. etiam ipsi
spũales descendunt. quodamͦ
cum eis ñ possunt loqui qͣsi
spũalib s quasi carnalib. Ipse
ẽ sursũ in capite suo. ipse deor sum

Expanded text:
Somnus iste Jacob mors sive passio Christi. Lapis ad caput ejus, qui nominatim quodammodo dictus est, etiam ab unctione appellari? Domus autem Dei, quia ibi natus est Christus in Bethlehem. Porta vero coeli, quia ibi in terram descendit, ibi iterum ad coelum conscendit. Erectio autem lapidis resurrectio Christi est. Porro scala Christus est, qui dixit: Ego sum via . Per hanc ascendebant angeli, et descendebant, in quibus significati sunt evangelistae praedicatores, ascendentes utique cum ad intelligendam ejus supereminentissimam divinitatem, excedunt universam creaturam, ut eum inveniant in principio Verbum Deum apud Deum, per quem facta sunt omnia ; descendentes autem, ut eum inveniant factum ex muliIn illa enim scala a terra usque incendendo, spiritales fiunt: ad quos lacte nuspiritales descendunt quodammodo; cum eis non possunt loqui quasi spiritalibus, sed quasi carnalibus : ipse est sursum in capite suo, ipse deorsum
Abbreviated transcription (Latin):
Laban quippe interp̃tat᷑ dealbatio
eui seruit iacob ꝓpt̾ rachel. Neq
enĩ se quisq conuertit sub gr̃a re¬
missiomis peccõꝵ seruire iusticiȩ.
nisi ut quiete iuuat in uerbo.
ex quo uidet᷑ principiũ qđ ẽ ds̃.
Nam quis taudẽ a mauerit in
oꝑib iusticiȩ laborem actionũ
atq passionum: Quis eam uitã
usum generandi amplexus. fe¬
cunditatem eius exꝑtus ẽ. Dñs
enim eam qͥa ꝑ scip̃am diliginon
poterat. pͥmo ut ad rachel pue¬
niret᷑ tolerari fecit: deiñ ꝓpt̃ fiuos
cominendauit. Ita uͦ unusqͥsq utił
dĩ seruus sub dealbationis peccatoꝵ
suoꝵ grã constitutus. qͥd aliud amans¬
tis in sua conuersatione meditat᷑. nͥ
doctrinã sapĩȩ. quã pleriq se ꝑcep¬
turos putant statim. ut se in septem
p̾ceptis legis exercuer int: Querũt
dilectionem ꝓximi. nec ciuꝗͣ nocent.¬

Expanded text:
Laban quippe interpretatur "dealbatio"; Laban quippe interpretatur "dealbatio"; cui seruiuit Iacob propter Rachel. neque enim se quisquam conuertit sub gratia remissionis peccatorum seruire iustitiae, nisi ut quiete uiuat in uerbo, ex quo uidetur principium, quod est deus. nam quis tandem amauerit in operibus iustitiatque passionum? quis eam vitam ositam in usum generandi amplexus, fecunditatem ejus expertus est. Dominus enim eam, quia per se ipsam diligi non poterat, primo, ut ad Rachel peniretur, tolerari fecit. 8. Deinde propter filios commendavit. Ita vero unusquisque utilis Dei servus, sub dealbationis peccatorum suorum gratia constitutus, quid aliud amans in conversatione sua meditatur, nisi doctrinam sapientiae? Quam plerique se percepturos putant, statim ut se in septem praeceptis legis exercuerunt, quae sunt de dilectione proximi, ne cuiquam noceatu
Abbreviated transcription (Latin):
la. duo testam̃ta intelligi. s tibi
in una ⁊ una facilius apparebit
qđ dicit᷑. Hic etiam duȩ st̃ ⁊ duȩ
tatus. hnc uͦ ancillaꝵ. filii una cũ
fiuis libarum. t̾ram reꝓmissioĩs
duȩ lib̃ȩ uxores iacob ad nouũ
testam̃tum qđ in lib̾tatem uocati
sumus existiment᷑ ꝑtinere: ñtm̃
temꝑał. in qua laboramus. aua
ouis. ⁊ scdm alioꝵ opiniones
uisũ principium siue uerbum.
Accio gͦ huius uitȩ in qua uiuimꝰ.
ex fide laboriosa ẽ in oꝑib ⁊ incerta
in qͦs exitus ꝓueniat. ad utilitatem
coꝵ quib uolumus consulere. Ip̃a
ẽ lia pͥor uxor iacob: ac ꝑħ infirma
oculis fuisse comniemorat᷑. Cogita¬
tiones enĩ mortaliũ tunidȩ ⁊ incer¬
tȩ ꝓuidentiȩ nr̃e. spes uͦ et̃ne con¬
templationis dĩ habens certam in
Unde etiam dicit᷑ bona facie ⁊ pul¬
chra spetiȩ. Hanc enum amat oĩs
pie studiosus. ⁊ ꝓ hac seruit gr̃e
di. qͥa peccã nr̃a et si fuerint quasi
fenicium. tanqm nix dealbabunt᷑.

Expanded text:
 duo testamenta intelligere, sed ibi in una et una facilius apparet quod dicitur: Hic etiam duae sunt et duae. tatus; hic vero ancillarum filii simul cum filiis liberarum terram promissionis duas liberas uxores Iacob ad nonum testamentum, quo in libertatem uocati sumus, existimem pertinere, non tamen temporalis in qua laboramus; aliaovis, et secundum aliorum opiniones, visum principium, sive verbum. Actio ergo hujus vitae, in qua vivimus ex fide, laboriosa est in operibus, et incerta in quo exitu proveniat ad utilitatem eorum quibus consulere volumus. Ipsa est Lia prior uxor Jacob, ac per hoc infirma oculis fuisse commemoratur. Cogitationes enim mortalium timidae, et incertae prouidentiae nostrae. spes uero aeternae contemplationis dei habens certam et unde etiam dicitur bona facie et pulchra specie. hanc enim amat omnis pie studiosus et propter hanc seruit gratiae dei, qua peccata nostra, etsi fuerint sicut phoenicium, tamquam nix dealbantur.
Abbreviated transcription (Latin):
portat imaginem dĩ patͥs: rebecca
summationẽ orb ostendit. Oculoᷤ
illius caligasse. ficlẽ ꝑisse de mũdo
et religionis lumen ante cũ negle¬
ctum eẽ denuntiat. Qđ filius ma¬
ior uocat᷑: acceptio legis ẽ udeoꝵ.
Qd̃ escas eius atq capturam diler
pat̾. homines ab errore saluatos.
qͦs ꝑ doctruram iustus quisq uenat᷑.¬
ẽ benedictio. ⁊ spes regni futuri.
in quo cum xp̃o sci regnaturi sunt.¬
& uerum sabbatũ celebraturi. Re¬
becca plena spũ scõ. sciens qd̾ audi¬
ad uentum. in qͦ eos uel maxune
lfiart. qui peccatis tenebant᷑ ob¬
norii. Si quidẽ in omnib serp¬

Expanded text:
portat imaginem dei patris, Rebecca summationem orbis ostendit; oculos illius caligasse fidem perisse de mundo et religionis lumen ante eum neglectum esse significat. quod filius maior uocatur, acceptio legis est Iudaeorum; quod escas eius atque capturam diligit pater, homines sunt ab errore saluati, quos per doctrinam iustus quisque uenatest repromissio et spes regni futuri, in quo cum Christo sancti regnaturi sunt et uerum sabbatum celebraturi. Rebecca plena spiritu sancto et sciens, quid audiaduentum, in quo eos uel maxime liberaret, qui peccatis tenebantur obnoxii, siquidem in omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
ad ioħ̃em. Inde iam a domino et
quicqͥd restat tercium dies ẽ gr̃e. in
ẽ. Isaac ligatis pedib altari suppo¬
nit᷑. et domuius in ligno fuspensꝰ
cruci affigit᷑. S illud qđ sigura¬
tum ẽ in ysaac. tra iecꝰtum est in
arietem: Cur: Quia xp̃c ẽ oius.
Ipse enĩ filius. ipse agnus. fuius
herebat aries ille: crucifixũ dnm̃
siguificat. Uepres aut̃e sunt spinȩ.

Expanded text:
ad Joannem: inde jam a Domino et ad Joannem: inde jam a Domino et quidquid restat, tertius dies est gratiae, in tum est. Deinde Isaac ligatis pedibus altari superponitur, et Dominus in ligno suspensus cruci affigitur. Sed illud quod figuratum est in arietem; cur? quia Christus ipse Ovis, ipse Filius, ipse Agnus: Filius haerebat aries ille? Crux cornua significabat, vepres autem spinae sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
abraham unicũ et dilectum filiũ
deo uictimã obtulit. ita dominꝰ
unicũ filium suũ ꝓ omnib nob̃
tradidit. E sic̃ ysaac ipse sͥ ligna
portabat. quib erat imponendus.
ita xp̃c gestabat in humĩs lignũ
crticis in quo erat cruci figendus.
Duo autẽ serui illi dimissi ⁊ non
ꝑducti ad locum sacrificii. iudeoᷤᷤ
sigurabant qui cũ seruilit̃ iuue¬
rent. et carnalit̾ saꝑent: ñ intelli¬
gebant humilitatem xp̃i. nec
ad locum sacrificii. Cur autem
aut̃e ille: insensata ẽ stulticia
uideoꝵ. Ista insensata stulticia
portabat omnia sacram̃ta. ⁊ qđ fere¬
bat nescichat. Qđ dictum ẽ eis expe¬
ctate hic cum asino. usq reuertam᷑
ẽ. Hic cum asino. ut plenitudogen
impletum ꝑgc̃s fucrit p̃dicatum:
hoc ẽ plenitudo gentium intret.
tunc reuertcm ad uos. ⁊ sic omnis
uenerunt ad locum immolatioĩs.
tres mundi ȩtates significant᷑. una
ante legem. alia sub lege. tercia sub
gr̃a. Ante legem: ab adam usq
ad moysen. Sub lege a moyse usq

Expanded text:
Abraham unicum et dilectum filium Deo victimam obtulit, ita Deus Pater unicum Filium suum pro nobis omnibus tradidit; et sicut Isaac ipse sibi ligna portabat, quibus erat imponendus, ita et Christus gestabat in humeris lignum crucis, in quo erat crucifigendus. Duo autem servi illi dimissi, et non perducti ad locum sacrificii, Judaeos figurabant, qui cum serviliter viverent, et carnaliter saperent, non intelligebant humilitatem Christi, nad locum sacrificii. Cur autem autem ille insensata est stultitia Judaeorum: ista insensata stultitia portabat omnia sacramenta, et quod ferebat nesciebat. Jam quod dictum est eis, Exspectate hic cum asino, usque, Revertimest hic cum asino: ut plenitudo, inimpletum, per gentes fuerit praedicatum: hoc est, ut plenitudo gentium intraret. Quid est revertimur ad vos? Et sic omnis venerunt ad locum immolationis, tres mundi aetates significat; una ante legem, alia sub lege, tertia sub gratia. Ante legem ab Abraham usque ad Mosen; sub lege, a Mose usque
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ppłs peccator ⁊ insipiens cer¬
uicem matͥs sue synagogȩ gra¬
nos: et suꝑ filios nrõs. Panes añ
hoc indicabant qͥa uetus sacerd.¬
tium panes ꝓpositionis sic̃ scͥp¬
tum ẽ portaret secum. ut uesce¬
ret᷑. Uter uͦ aquȩ qui defecit. iu¬
daica purificatio significabat᷑ de¬
fectura. siue doccrina eoꝵ carnał
in pelle mortua dausa .i. ni carne
mortua ueteris hominis p̃uari¬
cationis sententia dampnata. quȩ
nec refrigerium p̾stat. nec saciat
sitĩ. s estu tepida uomitũ facit:
Qd uͦ agar errat in solitudine cũ
fuio suo. significat synagogam
suo. sine sacerdotio ⁊ sactificio in
toto orbe errate. et uiam quȩ est
xp̃e penitus ignorare. Qd̃ filius
agar siti depit. ostendit ppłm ma¬
bere. Qđ aut̃ẽ filium moricutẽ
ligni crucis resugium petituros.
Qđ exclamat puer plorans. ⁊ exat¬
straute aspicit fontem. hoc ꝓillis
dicit. qui ex uideis ad xp̃m con¬
uertent᷑. et fientes retroactos erro¬

Expanded text:
ervicem matris suae Synagogae granos et super filios nostros . Panes autem hoc indicabant quod vetus sacerdotium panes propositionis, sicut scriptum est, portaret secum, et vesceretur. Utre vero aquae, quae defecit, Judaica purificatio significabatur defectura: sive doctrina eorum carnalis in pelle mortua clausa, id est, in carne montua veteris hominis, praevaricationis sententia damnata, quae nec refrigerium praestat, nec satiat sitim, sed aestu tepida vomitum facit. Quod vero errat Agar in solitudine cum filio suo, significat Synagogam sua sine sacerdotio et sacrificio, in toto orbe errare, et viam quae Christus est, penitus ignorare. Quod filius ejus siti deperit, ostendit popuQuod autem filium morientem ligni crucis refugium petituros.  exclamat puer plorans, et exaustrante angelo aspicit fontem, hoc pro illis dicitur qui ex Judaeis ad Christum convertuntur, ac flentes retroactos erro
Abbreviated transcription (Latin):
cũgelii testimonio ẽẽ pot̃. Tna aũ
sata unde sarra panes succinenciaos
aucrunt. ex quib om̃e hominũ
gnus natum ẽ. qui diuine tͥnita
aeredentes ex aqua baptismatis
ꝓecłiam cuiꝰ imago sara erat.
onsꝑgendi ecñt. & in uno pane
ñĩ corporis redigendi. Hec st̃ illa
ta sata quȩ mulier in eũgłio cog
noscit᷑ ferm̃tasse. Arimi autẽ panes.¬
o qã siue ferm̃to malicie. ⁊ siuie
langore nequitiȩ. sine fernore ꝑ¬
uerse doctͥnȩ oporteat ẽẽ credenti.
nelut esca bencplacita deo. accep¬
tibiles efficiant᷑. Sub arbore aut̃
os scdisse passionis dnĩce erat
ignum: cuiꝰ ipsi sunt p̃dicatorẽ.
Lã autẽ ꝓmittit ds̃ sare sterili fi¬
lum. dicens. circa tempus hoc ue¬
nam. ñ de temporib significat.
s qualitatẽ aduentus sui. qñ ꝑ
siliũ rcꝓmissum fidelis crit ppłs
nasciturus. Ista c̃ enim sarra sterił¬

Expanded text:
Evangelii testimonio esse potest. Tria autem Evangelii testimonio esse potest. Tria autem sata, unde Sara panes subcinericios caverunt, ex quibus omne genus hominum natum est, qui divinae Trinitati credentes, ex aqua baptismatis per Ecclesiam, cujus imago Sara erat, conspergendi essent, et in uno pane Christi corporis redigendi. Haec sunt illa tria sata, quae mulier in Evangelio dicitur fermentasse. Azymi autem paneseo quod sine fermento malitiae et sine angore nequitiae, et sine fervore perversae doctrinae oporteat esse credentiumvelut esca beneplacita Deo acceptabiles efficiantur. Sub arbore autem eos sedisse, passionis dominicae erat signum, cujus ipsi sunt praedicatores. Quod autem promisit Deus Sarae sterili filium dicens: Circa tempus hoc veniam, non de temporibus significat, sed qualitatem adventus sui, quando per filium repromissum fidelis erat populus nasciturus. Ista est enim Sara steri
Abbreviated transcription (Latin):
ut in extremo fine mnundi lauacͥ
purificatioñe demonstraret fut᷑am.
Dedes enĩ nouissima significant
scł saginatum. Iste autẽ uitulus
tener saginatus. domini nr̃i iħu
domini. qui ꝓpt̾ salutem credlemi¬
um ad arborem crucis ẽ imiolatꝰ
filio. S et butyrum ⁊ lac cũ carne
uituli apposuit. Lac quippe pͥse
legis habuisse figuram apłs nr
adnnuntiat dicens. Lac uob̃ po¬
tum dedi non escam. Nondũ em̃
poteratis: nec ad huc quide port¬
stis. Tradiderat enĩ illis legis man
datum. quasi lac de ub̃ib duaꝵ
tabulaꝵ exp̃ssum. Hoc ẽ cestam̃¬
tum fidĩ. Necdum enĩ poterant
doctͥne solidam ⁊ robustam esca
acciꝑe. Butyrum aut̃e uberrinũ
⁊ pinguissimũ euangłioꝵ ẽ testi¬
monũ qđ uieluti oleũ fidelib in
signum dat᷑. S ꝓinde uitulum
cũ lacte et butẏro abraham ads
dendum apposuit. qͥa nec corpꝰ
dñi qđ ẽ uitulus sine lacte legis¬
ẽ. nec lac legis sine butiro. Hocẽsũ

Expanded text:
ut in extremo fine mundi lavacri ut in extremo fine mundi lavacri purificationem demonstraret futuram: pedes enim novissima significant. scilicet saginatum. Iste autem vitulus tener saginatus, Domini Jesu Christi Domini qui propter salutem credentium ad arborem crucis est immolatufilio. Sed et lac et butyrum cum carne vituli apposuit. Lac quippe priscae legis habuisse figuram Apostolus noster annuntiat dicens: Lac vobis potum dedi, non escam . Nondum enim poteratis, sed nec adhuc quidem potestis. Tradiderat enim illis legis madatum, quasi lac de uberibus duarum tabularum expressum, hoc est, testamentum fidei: necdum enim poterant, doctrinae solidam et robustam escam accipere. Butyrum autem tenerrimum et pinguessimum Evangeliorum est testimonium, quod veluti oleum fidelibus in signum datur. Sed proinde vitulum cum lacte et butyro Abraham ad edendum apposuit, quia nec corpus Domini, quod est vitulus, sine lacte legis, nec lac legis sine butyro, hoc est, sine
Abbreviated transcription (Latin):
abraham tͥplicem habeat figurã
in semetip̃o. pͥmã saluatoris. qnde
relicta cognatione uenit in hune
mundũ. Alteram patͥs. qñ immo¬
Tertiam uͦ. que hoc loco ẽ. figuram
gestauit scõꝵ. qui ad uentum xp̃i
cum gaudio susceꝑunt. Taberna¬
culum autẽ illud abrahȩ typũ
⁊ ab incredulis ligno ẽ suspensus.
In tͥb autẽ uiris qͥ uenerunt ad
aduentus. cum quo duo angłi
comitabant᷑. qͦs pleriq moysen
et helyam accipiunt. unũ pͥscȩ le¬
gis latorem. qui ꝑ eandẽ legem
aduentũ domini indicauit. aliũ
qͥ in finẽ mũdi uenturus ẽ. demin¬
tiaturus et scdm ad uentũ xp̃i. atq
eius çuangłium uideis p̃dicatu¬
rus. Unde & in monte dum dñs
fuissec transsiguratus: hi duo moy¬
ses et helyas cum eo ab apłis uisi
funt. Qđ nͦ abraham tres udit.¬
torem ostendens. cuius iam aduen¬
tum p̾stolatus ẽ uixta qđ in eũgłio
dñs ait. Abraham quesunt uidere
diem meũ: uidit & gauisus ẽ. Tẽ
cram̃ti. unde ⁊ pedes coꝵ lauauit.

Expanded text:
Abraham triplicem habeat figuram in semetipso. Primum Salvatoris, quando, relicta cognatione sua, venit in hunc mundum. Alteram patris, quando immoTertiam vero, quod hoc loco est, figuram gestavit sanctorum, qui adventum Christi cum gaudio susceperunt. Tabernaculum autem illud Abrahae, ipsam , ab incredulis in ligno suspensus est. In tribus autem viris qui venerunt ad iatur adventus, cum quo duo angeli comitabantur, quos plerique Moysen et Eliam accipiunt. Unum priscae legislatorem, qui per eamdem legem adventum indicavit: alium qui in fine mundi venturus est, denuntiaturus et secundum adventum Christi, atque ejus Evangelium Judaeis praedicaturus. Unde et in monte dum Dominus fuisset transfiguratus, hi duo, Moyses et Elias cum eo ab apostolis visi sunt. Abraham vero tres videnstorem ostendens, cujus jam adventum est praestolatus; juxta quod in Evangelio Dominus ait: Abraham quaesivit videre diem meum, vidit, et gavisus est . Tunc cramenti, unde et pedes eorum lavat,
Abbreviated transcription (Latin):
Auftret᷑ a uob̃ regnũ dĩ ⁊ dabit᷑
genita aut̃ẽ ipsa uestis erat sacer¬
dotalis. qũa maiores natu induti.¬
cum benedictione patͥs uictimas
deo uelut pontifices offerebant.
Hoc dono t̾reni amoris desidetio¬

Expanded text:
Auferetur a vobis regnum Dei et dabitur genitura autem vestis erat sacerdotalis, qua induti majores natu cum benedictione patris victimas Deo, velut pontifices, offerebant: hoc dono, terreni amoris desiderio
Abbreviated transcription (Latin):
sequunt᷑. Qd aut̃ẽ agͥcola fusse
huiꝰ scli qnͣtomagis extcriora in¬
colunt. tantomagis interiora sua
inculta relinquunt. Iacob uͦ qui¬
re in cuns exteriorib nolunt.

Expanded text:
sequuntur? Qui et agricola esse hujus saeculi tanto magis exteriora incolunt, quanto interiora sua inculta relinquunt. Jacob vequi curis ext
Abbreviated transcription (Latin):
iacob lib̃e: ambę quippe ft̃ filiȩ
remissionis peccõrꝑ. hoc ẽ dealbua¬
tionis. qđ ẽ laban. Uerumtũ una
amat᷑: et altera tolerat᷑. S quȩ to¬
lerat᷑: ipsa pͥus et uberius fecun¬
dat᷑. ut si non ꝓpt̾ seipãm. certe
ꝓpt̃ filios tolerat᷑. Labores enun
iustoꝵ. maximũ fructum habent

Expanded text:
Iacob liberae; ambae quippe sunt filiae Iacob liberae; ambae quippe sunt filiae remissionis peccatorum, hoc est dealbationis, quod est Laban. uerumtamen una amatur et altera toleratur. sed quae toleratur, ipsa prius et uberius fecundatur, ut, si non propter se ipsam, certe propter filios diligatur. labor enim iustorum maximum fructum hab
Abbreviated transcription (Latin):
lectͣione doctrine ꝑtemptationes
uarias qͣsi ꝑ huiꝰ scłi noctem tole¬
rantia laboris adheserit: uelut
ꝓ rachel lia mopinate conuingit᷑.
& hanc fustinet ut ad illam ꝑue¬
niat. si ꝑseuerant̃ amat. acceptiᷤᷤ aliiᷤ
septem pccptis. Ac si ei dicat᷑. Ser¬
ui alios septem annos ꝓ rachel.
ut sit pauꝑ sp̃u. mitis. lugens.
esuriens. sitiensq iusticiam. mise
ricors. mundicordis. pacificus.
Uellet eium homo si fieri posset
sine ulla tolerantia laboris. quȩ
in agendo patiendoq amplecten¬
da est. statim ad pulcre contem¬
plationis delicias ꝑuenire. s non
pot̾ in t̾ĩa morientium. Hoc enĩ
uidet᷑ significare. qđ dictum ẽ ad
iacob. Non ẽ mo s in loco hoc ur
minor habcat᷑ pͥusqũa maior. q
ñ absurde maior appellat᷑. quȩ tp̃r
pͥor ẽ. Est aut̃ẽ in hominis oꝑatiõe
labor bom pͥor oꝑis qmͣ requies
contemplationis. Ad unum gͦ
contendendum. s ꝓpt̃ ħ multa fe¬
renda sunt. Itaq due sunt uxoies¬

Expanded text:
lectatione doctrinae per temtationes uarias quasi per huius saeculi noctem tolerantia laboris adhaeserit — uelut pro Bachel Lia inopinata coniuncta sit — et hanc sustinet ut ad illam perueniat, si perseueranter amat, acceptis aliis septem praeceptis - ac si ei dicatur: serui alios septem annos propter Rachel — ut sit pauper spiritu, mitis, lugens, esuriericors, mundi cordis, pacificus . Vellet enim homo, si fieri possit, sine ulla tolerantia laboris, quae in agendo patiendoque amplectenda est, statim ad pulchrae contemplationis delicias pervenire, sed hoc non potest in terra morientium. Hoc enim videtur significare quod dictum est ad Jacob: Non est moris in loco hoc ut minor habeatur priusquam major, quia non absurde major appellatur, quae tempore prior est; prior autem in hominis operatione labor boni operis quam requies contemplationis. Ad unum ergo contendendum, sed propter hoc multa ferenda sunt. Itaque duae sunt uxo
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c inmundi signant᷑. pastũ qͦndã
suũ de carnaliũ diuisione queren¬
tis. Qđ autẽ illic sedens abram.
abigebat eas. significat multoᷤᷤ car¬
nales incrito scõꝵ in fine mundi
ab angustus lib̃andos. Qd̃ ant̃e
circa solis occasum pauor irruit
in abram. ⁊ horror magnris ⁊ tene¬
brosus. signat circa huns scl̃i fiñe
magnã ꝑturbationẽ ab antixp̃o
in sc̃ĩs futuram. de qua dñs in

Expanded text:
s immundi significantur, pastum quemdam suum de carnalium divisione quaerentes. Quod illic consedens Abram abigebat eas, significat multos carnales meritis sanctorum in fine mundi ab angustiis liberandos. Quod autem circa solis occasum pavor irruit in Abram, et horror magnus et tenebrosus, significat circa hujus saeculi finem magnam perturbationem ab Antichristo in sanctis futuram. De qua Dominus in
Abbreviated transcription (Latin):
dit deo. et uidet ui principio u̾bũ
apud dm̃. & uult parere ⁊ ñ pot.
qr generationẽ eius quis enarrabit.
Ideoq contemplatiuã uitã appe¬
tit. ut diuinitatẽ in effabilemeet¬
nat. uacare uult ab omni nego¬
interdum ꝓcreandi caritate in al
nte homines ad cam. iurtutem.
rem suam. Quia uͦ purus intelle
tus sp̃ialis substantiȩ uerbi ᷤ car¬
ne ectitis expͥmi ñ pot̾. eligit docͥtuã
sapientie ꝑ quaslibet corporcas ima¬

Expanded text:
dit Deo , et videt in principio Verbum Dei apud Deum , et vult parere, et non potest, quia generationem ejus quis enarrabit ? Ideoque cum contemplativa vita appetit ut divinitatem ineffabilem cernat, vacare vult ab omni negoprocreandi caritate inarderere homines ad eam uirtutem, rem suam. proinde ctus spiritualis substantiae verbis carne editis exprimi non potest, eligit doctrina sapientiae per quaslibet corporeas sim
Abbreviated transcription (Latin):
s in futurũ sententiã dampnatioĩs
accipiut. S ⁊ plebs uidcoꝵ quȩ
dñm crucifixit. etiam in filios pe¬
nam dampnationis suȩ transmi¬
sit. Dixerunt enĩ sanguis eiꝰ suꝑ
nos: et suꝑ filios nr̃os: Recap̃.

Expanded text:
 in futurum sententiam damnationis accipiunt. Sed et plebs Judaica, quae Dominum crucifixit, etiam in filios poenam damnationis suae transmisit. Dixerunt enim: Sanguis ejus super nos, et super filios nostros .
Abbreviated transcription (Latin):
tem. Turris huiꝰ ẽ suꝑbia huius
mundi. uł impia dogiata hereacor
qui pꝰqm orti sunt aboriente .i. a
uero lumine: recesserunt ⁊ uener̃t
in campũ sennaar. qui interp̃tat᷑
excussio dentium. statim aduersus
dm̃ impietatis sue turrim edificãt.
ac dogmatum suꝑbiam nefario au¬
su figunt. uolentes curiosicate ñ li¬
cita ipsius celi alta penetrare. S siẽ
illi ꝑ suꝑbiam ab una lingna in
multis duusi sunt. ita ⁊ heretici ab
unitate fid̃i confessione segregati.
int̾ se diuersitate erroris quasi ꝑ
dissonantiam lingue inuicẽ secer¬
nunt᷑. ⁊ qͦs armat aduersus dm̃
clatȩ conspirationis ꝑiitiosa con
te doginatum discordia. diuidit
oborta repente confusio. qͦs quid̃e
ipsa tͥnitas dampnat. in quã of¬
fendunt. ipsa eos disꝑgit. dũ dicit.
Uenite ⁊ confundamus ibi lingua
eoꝵ. in uarietate una erroris siue
scisinatum. E o aut̃ẽ temꝑe qñ
linguaꝵ. facta ẽ uarieras: in sola domo
heber quȩ antea. fuit remansit lin u sid̾

Expanded text:
tem. Turris ejus superbia hujus mundi est, vel impia dogmata haereticorum, qui, postquam moti sunt ab Oriente, id est, a vero lumine recesserunt, et venerunt in campum Sennaar, qui interpretatur excussio dentium, statim adversus Deum impietatis suae aedificant turrim, ac dogmatum superbiam nefario ausu confringunt, volentes curiositate non licita ipsius coeli alta penetrare; sed sicut illi per superbiam ab una lingua in multis divisi sunt, ita et haeretici ab unitate fidei confessione segregati inter se diversitate erroris, quasi per dissonantiam linguae invicem secernuntur, et quos armat adversus Deum elatae conspirationis perniciosate dogmatum discordia, dividit oborta repente confusio. Quos quidem ipsa Trinitas damnat in quam offendunt; ipsa eos dispergit dum dicit: Venite, confundamus linguas eorum , in varietate utique erroris sive schismatum. Eo autem tempore quando linguarum facta est varietas, in sola domo Heber, quae antea fuit lingua remansit;
Abbreviated transcription (Latin):
t. Passioñẽ quippe xp̃i que illiꝰ homi¬
uis nuditate significata ẽ. ⁊ annunti¬
ant eũ ꝓficendo. ⁊ male agendo exho¬
norant. De talib gͦ dictum ẽ. ex fru¬
ctib eoꝵ. cognoscetis eos. Ideo ⁊ cham
in filio suo ẽ maledictus tanqͣ in
fructi suo .i. in oꝑe suo. Unde con¬
uenient̃ et ipse filius eiꝰ chanaan¬
qͥ interp̃tat᷑ motꝰ eoꝵ. qͥd aliud est¬

Expanded text:
 passionem quippe Christi, quae illius hominis nuditate significata est, et adnuntiant profitendo, et male agendo exhonorant. De talibus ergo dictum est: Ex fructibus eorum cognoscetis eos. Ideo Cham in filio suo maledictus est, tamquam in fructu suo, id est in opere suo. Unde conuenienter et ipse filius eius Chanaan interpretatur motus eorum; quod aliud
Abbreviated transcription (Latin):
re nom̃ dñi. Quia gͥ in confessiõe
uiuit omĩs homo. qui ẽ filius re¬
surrectionis. qm̃diu pegrinatur
in t̾ris: non otiose p̃tereundum
de duob illis hominib abel et
sech. qd abel interp̃tat᷑ luctus. seth
frat̃ eiꝰ resurrectio. qͥa in his mors
xp̃i et uita eis ex mortius figurat᷑.
Ergo ut brcuiꝰ dicam. abel luctus.
seth resurrectio: henos homo. qͥa
pꝰ luctum resurrectio. de resurroctione
nͥ tm̃ in ꝓgeniȩ cam femina com¬
memorat᷑. Qđ siguificat t̃renam ci¬
uitatẽ usq in finem carnał nabi¬
tura gencrationis. quȩ maritoꝵ.
uł fcminaꝵ. conunctione ꝓuemi¬

Expanded text:
ia igitur in confessione vivit omnis homo, qui est filius resurrectionis, quandiu peregrinatur in terris, non otiose praetereundum de duobus illis hominibus, Abel et Seth, quod Abel interpretatur luctus, et Seth frater ejus resurrectio, quia in his mors Christi et vita ejus ex mortuis figuratur. Ergo, ut brevius dicam, Abel luctus, Seth resurrectio, Enos homo, quia post luctum resurrectio, de resurrectione ntum in progenie Cain femina commemoratur, quod significat terrenam civitatem, usque sui in finem carnalis habituram generationis, quae maritorum ac feminarum conjunctione proveni
Abbreviated transcription (Latin):
omnino carnalia ꝑsuadent. qͣsi
⁊ carnaliũ oculoꝵ adaꝑtionem
conant᷑ adducere. ut interior ocłs
obscuret᷑. Recapitulatio de toluꝰ fci
Qui scł scłm a spũ amplectunt᷑.¬
quiq decepti herctica pͣuitate.
& gr̃a d̃i nudati. tegumenta
mendo tioꝵ. tanqua folia fici col¬
ligun.⁊ facientes succinctoria pia
ĩ peccatum inobedientiȩ. mor pu¬
aenta contexit. quia contumeliã
sp̃c deo intulit. mox contume¬
luam carnis innenit. & quiau
adri suo subditus ẽẽ noluit. iura.
carnis subditȩ quã regebat ami¬
sit: ut in scipso udelicet inobedi¬
entiȩ suȩ confusio redundaret.
t suꝑatus difceret qd̃ clatus ami
N omine pectoris designat᷑ tis
suꝑbia m̃tis. Nomine autẽ uen¬
iͥs: figurant᷑ desideria carnis.
cupiditate. et lixuria. aut suꝑ¬

Expanded text:
omnino carnalia persuadent, quasi ad carnalium oculorum adapertionem conantur abducere, ut interior mnino carnalia persuadent, quasi ad carnalium oculorum adapertionem conantur abducere, ut interior ocquique decepti haeretica pravitate, et gratia Dei nudati, tegumenta mendaciorum, tanquam folia fici colligunt, facientes sibi succinctoria pravpost peccatum inobedientiae, mox pudenda contexit; quia contumeliam spiritus Deo intulit, mox contumeliam carnis invenit: et quia auctori suo subditus esse noluit, jura carnis subditae, quam regebat, admisit, ut in ipso se videlicet inobedientiae suae confusio redundaret, et superatus disceret quod elatus amiNomine pectoris significatur superbia mentis, nomine autem ventris significantur desideria carnis; cupiditate, et luxuria aut sup
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ei imputat᷑. etiam siñ sequat᷑
effectus. quia et siñ ẽ in factiᷤ culpa
in consensu tñ continet᷑ conscien¬
tia. Hec scd̾m anagogem. Cecerum
iuxta metaforam. pot̾ callidis
iste serpens hereticoꝵ. uersutiam
designare. Nonnulli enĩ loquaciꝰ
atq subtilius ꝓmittunt illicita
curiositate sccretoꝵ adaꝑtionem.
atq scientiam boni ⁊ mali. Uñ

Expanded text:
que ei imputatur, etiamsi non sequatur que ei imputatur, etiamsi non sequatur effectus: quia etsi non est in factis culpa, in consensu tamen retinetur conscientia. Haec secundum anagogen. Caeterum juxta metaphoram poterit callidus iste serpens haereticorum versutiam designare. Nonnulli enim loquacius atque subtilius promittunt illicita curiositate secretorum adapertionem atque scientiam boni et mali: et