comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rege est dicta selcucia uelcerte quaenunc. ΚTnCΙΩN
appellat᷑ : D&erra illa exut asur & edificauit niniuen &rt
Dehactra assrrioꝵ pullu lauit imperiũ . Qui ex nomine
nini belifilii ninũ condider̃ urbẽ magnã quã hebreiap¬
pellant niniuen. ad cuius uel ruinã uel poenitentiã tata
dũ .ẽ. & a dificauit niniuen & plateas ciuitatis. Et mesaim.
la abĩ aquib libeͥ es postea nominatis quiprius fut ei
uocabant᷑. Etceslum qui deinceps philistĩ appellati
sunt : quos nos corrupte palestinos dicimus : c& era sexgen¬
tes ignotȩ nobsunt. quibello a& hiopico subuersȩ us que
cesidon uocatur. Dein ara cheus. qui artas condidit oppidũ
contratripolim in radicib: libani situm : a quo autdꝓculalia
ciuitas fuit nomine sini quae postea uario euentu subuersa
bellorum. Nom̃ tantũ modo loco pristinũ reseruauit:
Aradii sunt quia radũ insulã posseder̃ angusto fr&u aphoe¬

Expanded text:
rege dicta est Seleucia, vel certe quae nunc Κτησιφὼν rege dicta est Seleucia, vel certe quae nunc Κτησιφὼν appellatur, De terra illa exivit Assur, et aedificavit Niniven ethac Assyriorum pullulavit imperium, qui ex nomine Nini Beli filii, Ninum condiderunt, urbem magnam, quam Hebraei appellant NINIVEM. Ad cujus vel ruinam vel poenitentiam, tota dum est: Et aedificavit Niniven, et plateas civitatis. Et Mesraim Laabim, a quibus Libyes postea nominati sunt, qui prius Phutaei vocabantur: et Chasloim, qui deinceps Philistiim appellati sunt, quos nos corrupte Palaestinos dicimus, caeterae sex gentes ignotae nobis sunt, quia bello Aethiopico subversae, usque ace Sidon vocatur. Deinde Aracaeus, qui Arcas condidit, oppidum contra Tripolim in radicibus Libani situm. A quo haud procul alia civitas fuit nomine Sini quae postea vario eventu subversa bellorum, nomen tantummodo loco pristinum reservavit. Aradii sunt, qui Aradum insulam possederunt angusto freto a Phoe
Abbreviated transcription (Latin):
piȩ in occidentali plaga. Porro chus ipse genuit nem.¬
IS assur. Primus post diluuiũ inter homines nerod. fili.¬
uschus. Noua imperii cupiditate trrannidẽ arripuit.
Regnauitq in babilonia. quae ab eo qđ ibidẽ c̃fusaes̃ lin¬
guae babel appellata .ẽ. qđ int̾p̃tat᷑ c̃fusio. Cuius ȩdifi¬
cande turris idẽ nemrod extitit auctor: quiq ꝓ eo qđ
ultra naturã suã. cęli alta pen&rare contendit. Nonin¬
c̃gruae diabolo cõparat̃. qui cogitatione cor dissui intu¬
mescens suꝑsidera exaltare seuoluit id suꝑ omnẽ potestatẽ
angelor dõ seco equare disponens Dũ dicit. Ascendĩ super
altitudinẽ nubiũ & erosimilis altissimo: Quod aũ dr̃uena¬
tor quid significat᷑ hoc nomine nisi animarũ trigenarum¬
H deceptor & capiens homines ad mortẽ. Regnauit autẽ &
in arach: hoc est in edessa & in archad quae nunc dicitur
nisibis & inchalanne quȩ postea uerso nomine a scleuco

Expanded text:
piae in occidentali plaga. » Porro Chus genuit Nempiae in occidentali plaga. » Porro Chus genuit Nemst Assur. Primus post diluvium inter homines Nemrod filius Chus nova imperii cupiditate tyrannidem arripuit, regnavitque in Babylonia, quae ab eo quod ibidem confusae sunt linguae, Babel appellata est, quod interpretatur confusio. Cujus aedificandae turris idem Nemrod exstitit auctor; quique pro eo quod ultra naturam suam coeli alta penetrare contendit, non incongrue diabolo comparatur, qui, cogitatione cordis sui intumescens, super sidera se exaltari voluit, id est, super omnem potestatem angelorum Deo se coaequare disponens, dum dicit: Ascendam super altitudinem nubium, et ero similis Altissimo . Quod autem dicitur venator, quid significatur hoc nomine, nisi animarum terrigenarum deceptor, et capiens homines ad mortem? Regnavit autem et in Arach, hoc est in Edessa, et in Achad, quae nunc dicitur Nisibis, et in Chalanne, quae postea verso nomine a Seleuco
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑: omnisq circa eũ regio futensis: Multi scriptores
tã greci quã latini huiusrei testessunt Qua reaũ inuna
tantũ climatis parte antiquũ libiae nom̃ resederit& reliqua
tra uocata sit africa ñhuius loci uel tẽ poris .ẽ. Porro cha¬
naan optinuit t̾rã quã iudȩi deinceps posseder̃ eiectis
chananeis. Nilii aũ chus. saba. & euila. & sabatha. & reg¬
ma & saba thaca: Saba a quo sabei dequib uirgilius.
solis ẽ turea uirgas ab eis. & alibi. Centũq sabeo ture calent
arȩ Fuila g&uli in parte remotioris africȩ heremo cohȩ¬
rentes: Sabatha. a quo sabatheni. quinunc asta bauri no¬
monant᷑. Regma uero & sabathaca. paulatim antiqua
bit᷑ supra uero ꝑsamech. a quo diximus appellatos sa¬
beos. Int̃p̃tat᷑ nunc saba arabia. Nam in septua gemo
primo psalmo ubinos habemus reges arabũ . & saba mu¬
nera offerent: In hebrȩo scriptũ .ẽ regessaba. Et saba

Expanded text:
dicitur, omnis autem circa eum regio Futensis. F 71 FLAVEO -esdicitur, omnis autem circa eum regio Futensis. F 71 FLAVEO -estam Graeci, quam Latinii, hujus rei testes sunt. Quare in una tantum climatis parte antiquum Libyae nomen resederit, et reliqua terra vocata sit Africa, non hujus loci nec temporis est. Porro Chanaan obtinuit terram quam Judaei deinceps possederunt, ejectis Chananaeis. Filii autem Chus, Saba et Hevila, Sabatha et Regma et Sabathacha . Saba, a quo Sabaei, de quibus Virgilius: . . . . Solis est turea virga Sabaeis. Et alibi: . . . . Centumque Sabaeo, Thure calent arae. Hevila Getuli, in parte remotioris Africae eremo cohaerentes. Sabatha, a quo Sabathaei, qui nunc Astarobi nominantur. Regma vero et Sabatacha paulatim antiqua bitur; supra vero per samech, a quo diximus appellatos Sabaeos. Interpretatur ergo nunc Saba Arabia. Nam in septuagesimo primo psalmo, ubi nos habemus: Reges Arabum et Saba munera o
Abbreviated transcription (Latin):
habitant: Fili gomer aschanaz. & rifath. & tͥogorma Vs¬
chanal greci reginos uocant. Rifan paflagonas thogor¬
ma frigas: Filuaũ ĩuan disa & tharsis &c&him & dodan
Ab his diuisesunt insulȩ nationũ intrissuis. Vir secđm li¬
guã suã & cognationẽ suã. & gentẽ suã : Deionibus iđ grecis
nas cuntur helisei quiuocant᷑ eolides : unde & quinta lingua
spirationis litterã uitiose a posteris intuor dicens fuisse
corruptã : unde & m&ro polis eoꝵ ciuitas tharsus appel¬
sinnii capitonis & grecũ flegonta : c& erosq eruditissi mos
uiros : & uidebimus omnes pene insulas : & totius orbis lito¬
ra terrasq mariuicinas grecis accolis occupatas: qui ut
supra diximus. abamano & tauro montib: omnia mari¬
tima loca usque ad oceanũ possedere britannicũ. Pilu
eq ab hebreis & hiopia nuncupat᷑: Mesraim aegrptus
fut libies a quo & mauritani e fluuius usq in p̃sens. fut¬

Expanded text:
inhabitant. Filii Gomer, Aschenez, et Riphath, et Thogarma. Asinhabitant. Filii Gomer, Aschenez, et Riphath, et Thogarma. Aschenez Graeci Reginos vocant: Riphath, Paphlagones, Thogarma, Phrygas. Filii Javan, Elisa, et Tharsis, Cethim et Dodanim. Ab his divisae sunt insulae nationum in terris suis. Vir secundum linguam suam et cognationem suam, et gentem suam. De Ionibus, id est, Graecis nascuntur Elisaei, qui vocantur Aeolides: unde et quinta lingua aspirationis litteram vitiose a posteris in τ dicens fuisse corruptam: unde et metropolis eorum civitas Tarsus appelsinnii Capitonis, et Graecum Phlegonta, caeterosque eruditissimos viros: et videbimus omnes pene insulas, et totius orbis littora, terrasque mari vicinas, Graecis accolis occupatas: qui, ut supra diximus, ab Amano et Tauro montibus, omnia maritima loca usque ad oceanum possedere Britannicum. Filiie ab Hebraeis Aethiopia nuncupatur: Mesraim, Aegyptus: unde et Mauritanie fluvius usque in presens Fut
Abbreviated transcription (Latin):
N soch. &thiras laf&hꝰ filii noe natisunt septẽ filii. qui pos¬
sederunt t̃rã inasia. abamano & tauro. siria coeles & ciliciȩ
montibus usq ad fluuiũ tanam . In curo pauero usqad ga¬
dra nomina locis & gentib relinquentes. Equib postea¬
immutatas plurima c&era ꝑmanent ut fucrunt. Dunt
autẽ gomergalatȩ : magog. scithȩ mada medi: iauan
iones : qui& greci unde & mare ioniũ: Tubal. hiberes. qui
& hispani. aquib: celtiberia lic& quidã italos suspicent᷑
aca dicitur. porro septua ginta int̃p̃tes. captorim cappa¬
doces arbitrant᷑ Ihiras traces quoꝵ non satis immutatũ uoca¬
bulũ ẽ. scio quendã gog & magog tã de p̃senti loco quã deie¬
Sechid ad gothoꝵ nuꝑ int̾ra nostra bacchantiũ hrstodam
r&ulisse : quod utrum uerũ sit prelu ipsius fine monstra¬
tur & certe gothos omnes rero eruditi magis g&as quã
goge magog appellare consuer̃ hae itaq: septem gentes
quas deia fah uenire stirpe momoraui ad aquilonis partẽ

Expanded text:
Mosoch. Japhet filio Noe nati sunt septem filii, qui possederunt terram in Asia, ab Amano et Tauro Coelesyriae et Ciliciae montibus, usque ad fluvium Tanaim; in Europa vero, usque ad Gadara, nomina locis et gentibus relinquentes. E quibimmutata sunt plurima, caetera permanent ut fuerunt. Sunt autem Gomer, Galatae: Magog, Scythae: Madai, Medi: Javan, Iones, qui et Graeci: unde et mare Ionium. Thubal Iberi, qui et Hispani, a quibus Celtiberi, licet quidam Italos suspieentur. eos Mazeca dicitur: porro Septuaginta interpretes, Caphthorim Cappadoces arbitrantur: Thiras, Thraces, quorum non satis immutatum vocabulum est. Scio quemdam Gog et Magog, tam de praesenti loco, quam de Ezechiel, ad Gotthorum nuper in terra nostra bacchantium historiam retulisse, quod utrum verum sit, praelii ipsius fine monstratur. Et certe Gotthos omnes retro eruditi, magis Getas, quam Gog et Magog appellare consueverunt. Hae itaque septem gentes, quas de Japheth venire stirpe memoravi, aquilonis partem
Abbreviated transcription (Latin):
ius scłi finẽ magnã ꝑturbationẽ ab antixp̃o inscis futuram.
Dequa dns in euangelio dicit. Erit enĩtunc tribulatio magna
qualis: fuit ab initio. Quoduero adiungit᷑ cũoc cubuiss& sol
facta .ẽ. caligo tenebrosa & apparuit clibanus fumans & lã

Expanded text:
jus saeculi finem magnam perturbationem ab Antichristo in sanctis futuram. jus saeculi finem magnam perturbationem ab Antichristo in sanctis futuram. De qua Dominus in Evangelio dicit: Erit enim tunc tribulatio magna, qualis non fuit ab initio, etc. . Quod vero adjungitur, cum occubuisset sol, facta est c
Abbreviated transcription (Latin):
ditantes trans gressisunt desideralia tempor alia. Sedquid
est quod animalia illa triadiui duitr aduersus seinui¬
cẽ partib constitutis nisi quod carnales & inpopulo ue¬
teri & nunc interse diuiduntur. porro aues id circo non
diuiduntur quia spiritales in diuidusunt scisma ñ cogitant
nec seducunt᷑ ab hereticis sed pax est sẽꝑ in ipsis siue at̃bis
seamoueant uturtur siue inter illas. conuersentur ut colũ¬
ba utraq tam̃ auis ẽ. habens simplicitatẽ & in nocentiã. Vo
lucres autẽ descendestes supra corpora quae diu sa erant
sps̃ immundos significant pastũ quendã suũ decarnaliũ
diuisione quȩrentes. quod aũ illis considens abrahã abigeba
eas significat moltos carnales merito scõꝵ infine mundi ab
angustiis liberandos. qđ aut̃ circasolis occasu pauor in ruit
in abrahã & horror magnus & tenebrosus. significat circa hu

Expanded text:
ditantes, transgressi sunt desideria temporalia. Sed quid ditantes, transgressi sunt desideria temporalia. Sed quid est, quod animalia illa tria dividuntur, adversus se invicem partibus constitutis, nisi quod carnales et in populo veteri, et nunc inter se dividuntur? Porro aves idcirco non dividuntur, quia spirituales individui sunt: schisma non cogitant, nec seducuntur ab haereticis; sed pax est semper in ipsis, sive a turbis moveant sese, ut turtur, sive inter illas conversentur sicut columba, utraque tamen avis est habens simplicitatem et innocentiam. lucres autem descendentes super cadavera, quae divisa erant, spiritus immundos significant, qui pastum quemdam suum de carnalium divisione quaerentes. Quod autem illis considens Abram, abigebat eas, significabat multos carnales merito sanctorum in fine mundi ab angustiis liberandos; quod autem circa solis occasum pavor irruit in Abram, et horror magnus et tenebrosus signi
Abbreviated transcription (Latin):
& filius ꝓcuratoris mei uł uilici qui uniuersa dispensat & dis¬
tribuit crbaria fimilia. uocatur queda mascus dieZer qđ
tam & nuncuputam. Itatimq sermo dnĩ factus ẽ ad cum
infide subsistis sic faciã resurrectionis lumine coruscare
est. erit quidẽ copiosagens iudȩoꝵ sed sterilis & infecunda
sicut harena. Post hoc cũ reꝓmitter& eids̃ quod ess& pos¬
sessor repmissionis futurus signũ p&ut ꝑ quod agnosce¬
r& non quasi dubitans anfier& sed quo modo futurũ e&.
ex quirens cuidñs hanc similitudinẽ ꝓposuit: Su me in¬
quit mihi uaccã triennẽ & caprãtrimã. & ari&ẽ annoꝵ
triũ turturẽ quoq. & colũbã. &rł. ꝑiuuencã significa¬
deusq ad abrahã & indeusq ad dauid. tã quã t̃tiã aetatẽ
gerens ille populus adoleuit. ꝑ turturẽ & colũbã spirita¬
les populi figuratis in diuidu filii ꝓmissionis & heredes reg¬
nifuturi. Quoꝵ a&ates tẽporalis ideotac&ur quia & na me¬

Expanded text:
et filius procuratoris mei vel villici, qui universa dispensat, et distribuit cibaria familiae, vocaturque Damascus Eliezer, htam et nuncupatam. Statimque sermo Domini factus est ad eum, in fide subsistis, sic faciam resurrectionis lumine coruscare.est, erit quidem copiosa gens Judaeorum, sed sterilis et infecunda sicut arena maris. Post haec cum promitteret ei Dominus quod esset possessor repromissionis futurus, signum petit, per quod agnosceret, non quasi dubitans an fieret, sed quomodo futurum esset exquirens. Cui Dominus hanc similitudinem proposuit. Sume, inquit, mihi vaccam triennem, et capram trimam, et arietem annorum trium, turturem quoque et columbam. de usque ad Abram, et inde usque ad David, tanquam tertiam aetatem gerens ille populus adolevit. Per turturem et columbam, spirituales populi figurati sunt, individui filii promissionis, et haeredes regni futuri: quorum aetas temporis ideo tacetur, quia aeterna me
Abbreviated transcription (Latin):
Quaeritur utrũ c̃uenir& abrã tã scouiro ut calar& saram
r&ur arege. Ostenditur enĩ inisto eius facto ꝗd homo ñ
deb& teptare dnm̃ dm̃ suũ quando hab& quid faciat ex
racionabili consilio : fecit enim qđ potuit ꝓuita sua: qđ
aũ ñ potuit. illi cõmisit inquẽ sperauit Cui & pudicitiã
coniugis cõm̃ dauit. Nec enĩ enĩ eũ fides acspes fefellit.
Nãq pharao adõ territus multisq ꝓpt̃ eã malis afflic¬
tus ubi eiꝰ uxorẽ diuinitus didicit. In lesã cũ honore red¬

Expanded text:
Quaeritur utrum conveniret Abram tam sancto viro ut celaret Saram deretur a rege. Ostenditur enim isto facto ejus quod homo non debet tentare Dominum Deum suum, quando habet quod faciat ex rationabili consilio. Fecit enim quod potuit pro vita sua. Quod autem non potuit, illi commisit in quo speravit, cui et pudicitiam conjugis commendavit. Nec enim eum fides ac spes fefellit. Namque Pharao a Deo territus, multisque propter eam malis afflictus, ubi ejus uxorem divinitus didicit, illaesam cum honore tr
Abbreviated transcription (Latin):
Aomortuus ẽ in haran: Merito quaeritur quomodo ac¬
annoꝵ. sicut in sequentib: ostenditur. Nisi ꝑrecapitula¬
tionẽ ostendat᷑ uiuothara locutũ eẽ dnm̃ & abrã uiuo
quia ibi compleuit omnes annos totius uitȩ suae. Soluit᷑
ergo questio ꝑ recapitulationẽ. quae in disso lubilis rema¬
ner& si post mortẽ thare acciperemus locutũ esse dnñ
ad abrã ut exir& deharã quia non poterat esse ad huc

Expanded text:
mortuus est in Aran. Merito quaeritur quomodo acannorum, sicut in sequentibus ostenditur: nisi per recapitulationem ostendatur, vivo Thara locutum esse Dominum, et Abram vivo e in Haran, quia ibi complevit omnes annos totius vitae suae. Solvitur ergo quaestio per recapitulationem, quae indissolubilis remaneret, si post mortem Thare acciperemus locutum esse Dominum ad Abram, ut exiret de Haran, quia non poterat esse adhuc a
Abbreviated transcription (Latin):
dio ei dies uitae . & tempus reput&ur a&atis. ex quo confes¬
sus ẽ dnm̃ spr&is idolis chaldeoꝵ. Po tet aũ fieri ut quia
scriptura reliquit incertũ ante paucos annos thara de
chaldea ꝓfectus uenerit inharan quã mortẽ obir& ł cer¬
te statim post persecutionẽ & ibi diutius sit moratus:

Expanded text:
 ei dies vitae et tempus reputetur aetatis, ex quo confessus est Dominum, spernens idola Chaldaeorum. Potest autem fieri ut quia Scriptura reliquit incertum, ante paucos annos Thara de Chaldaea profectus venerit in Haran, qua morte obiret, vel certe statim post persecutionem in Haran venerit, et ibi diutius sit moratus.
Abbreviated transcription (Latin):
quod eodẽ anno septuagesimo actatissua om̃s tres genuit.
sed ex quo anno generare coepit eumannũ cõmemorauit
scriptura fieri autẽ potest ut posterior sit generatus abrã
sed merito excllentiae. qua inscripturis ualde cõmendat᷑
prior fuerit nominatus. Dicut ꝓph&a priorẽ nomina uit
minorẽ. lacob dilexi esau aũ odiohabui. It in para li pome¬
non cũ sit quartus nascendi ordine iudas prior est nomi¬
natus. A quo ude̾icȩ genti nom̃. ẽ ꝓpt̃ tribũ regiã:¬

Expanded text:
quia eodem anno septuagesimo aetatis suae omnes tres genuit, sed ex quo anno generare coepit, eum annum commemorauit scriptura. fieri autem potest, ut posterior sit generatus Abram, sed merito excellentiae, qua in scripturis ualde commendatur, prior fuerit nominatus, sicut propheta priorem nominauit minorem: Iacob dilexi, Esau autem odio habui, et in Paralipomenon cum sit quartus nascendi ordine ludas, prior est commemoratus, a quo Iudaicae genti nomen est, propter tribum regia
Abbreviated transcription (Latin):
lib: egeamus. Sescentesimo & primo anno uita noe. id pac¬
tis sescentis annis aperitur arcȩtectũ quia finita sexta x̧ta¬
te scłi reuelabit᷑ absconditũ sacram̃tũ atq ꝓmissum. Lur
uicesimo & UIII. die secundi mensis dicit᷑ sic casse terra tã¬
quã finita ess& bapti handi necessitas. Nisi quia innumo¬
ro dierũ quinqua gesimo & septimo. ipse . ẽ. enim secun¬
dim̃sis. uicesimus septimus resurrectionis tempus ex¬
primitur. quosa cram̃tũ baptismatis cõplebit᷑. Quinu¬
merus ex illa c̃iunctione sp̃s & corporis septies octo nos
hab& uno addito ꝓpt̃ unitatis uinculũ. Dearca iuncti ex¬
eunt qui disiuncti intrauerunt. sicut seor sũ uiri. seor

Expanded text:
libus egeamus. Cur sexcentesimo et uno anno vitae Noe, id est peraclibus egeamus. Cur sexcentesimo et uno anno vitae Noe, id est peractis sexcentis annis, aperitur arcae tectute saeculi revelabitur absconditum sacramentum atque promissum. Quod vicesimo septimo die secundi mensis, dicitur sicca fuisse terra, tanquam finita esset jam baptizandi necessitas, nisi quia in numero dierum quinquagesimo et septimo ipse est enim dies secundi mensis vicesimus septimus resurrectionis tempus exprimitur, quo sacramentum baptismatis completur? Qui numerus ex illa conjunctione spiritus et corporis, septies octonos habet, uno addito propter unitatis vinculum. Cur de arca conjuncti exeunt qui disjuncti intraverunt sic enim dictum er
Abbreviated transcription (Latin):
nimis intentos aut rebaptizari. aut abhis quos pr&erarcã
id .ẽ. pr&er cđam babtismus occidit seduci & teneri. Quod¬
Quod
columba emissa non inuenta requie reuersa ẽ. ostendit
pnouũ testam̃tũ requic̃ scis in hocmundo non eẽ: ꝓmissam
Post quadraginta enĩ dies emissa ẽ. qui numerus uitã quȩ
in hoc mundo agit᷑ significat. Deinde post septẽ dies dimis
sa. ꝑ illã septenariã operationẽ spĩtalẽ oliuȩ fructuosũ sur¬
culũ r&ulit. quo significar& ñnullos &iã extra eđam
baptilatos si eis pingue do ñ defuerit caritatis postteriore
tempor ẽ in ore colũbe tã quã in osculo pacis ad unitatis
soci&atẽ posse ꝑduci. Quod post alios septẽ dies dimissa ñ ẽ.
reuersa. significat finẽ scłi quando erit scõꝵ requies. ñ adhuc
salutis nr̃ae cũ trad&ur regnũ dõ & patri. ut in illa ꝑspicua
c̃tẽplatione in cõmutabilis ueritatis. nullis mysteris corpora

Expanded text:
nimis intentos aut rebaptizari aut ab his quos praeter arcam, nimis intentos aut rebaptizari aut ab his quos praeter arcam, id est praeter ecclesiam, baptismus occidit, seduci et teneri. quod columba emissa non inuenta requie reuersa est, ostendit per nouum testamentum requiem sanctis in hoc mundo non esse promissam. post quadraginta enim dies emissa est; qui numerus uitam, quae in hoc mundo agitur, signifisa, per illam septenariam operationem spiritualem olivae fructuosum surculum retulit: quo significaret nonnullos etiam extra Ecclesiam baptizatos, si eis pinguedo tempore, quasi vespere, in ore columbae, tanquam in osculo pacis, ad unitatis societatem posse perduci. Quod post alios septem dies dimissa non est reversa, significat finem saeculi, quando erit sanctorum requies, non adhuc salutis aeternae, cum tradetur regnum Deo, et Patri, ut in illa perspicua contemplatione incommutabilis verita
Abbreviated transcription (Latin):
ergo septima requies cũ octaua resurrectione c̃iungitur
hoc insa cramento regenerationis nr̃ae iđ inbaptismo altũ
ꝓfundũq mrsteriũ .ẽ. Quod quindecĩ cubitis suꝑ creuit
fatiunt. sed octo gignant resurrectionẽ. septẽ qui&em Hoc
igit᷑ sacram̃tũ resurrectionis & qui &is. transcendit omnẽ
sapientiã suꝑboꝵ . ita ut nulla tenus possit indagare scientiae
suae altitudine recsurrectionis qui&ẽ . Etquia septuaginta
a septẽ & octoginta a bocto dinumerant᷑. c̃iunto utroq nu¬
cõm̃dans nob̵ atq confirmans altitudinẽ baptismi in con¬
secrando nouo homine ad tenendã qui&is & resurrectio¬
nis fidem. Quod post dies xl emissus coruus non ẽ reuer¬
sus aut aquis utiq interceptus. aut aliquo suꝑnatanti cada¬
uere in lectus. Significat homines in in munditia cupidita¬
tis teterrimos & obhoc adea quae forissunt in hoc mundo

Expanded text:
ergo septima requies cum octava resurrectione conjungitur, ergo septima requies cum octava resurrectione conjungitur, hoc in sacramento regenerationis, id est, in baptismo, altum profundumque mysterium est, quod quindecim cubitis supercrevit indecim faciunt; sed octo signant resurrectionem, septem quietem. Hoc igitur sacramentum resurrectionis et quietis transcendit omnem sapientiam superborum, ita ut nullatenus possit indagare scientiae suae altitudinem resurrectionis quietem; et quia septuaginta a septem, et octuaginta ab octo dinumerantur, conjuncto utroque nucommendans nobis atque confirmans altitudinem baptismi in consecrando nouo homine ad tenendam quietis et resurrectionis fidem. Quod post dies quadraginta emissus coruus non est reuersus, aut aquis utique interceptus aut aliquo supernatante cadauere inlectus, significat homines immunditia cupiditatis teterrimos et ob hoc ad ea quae foris sunt in hoc mundo
Abbreviated transcription (Latin):
nifestatione euangelica construit᷑. inqua qui sibi aduitã
c̃sulit. sit uelut quadratũ lignũ paratus ad omne opus bo¬
nũ & intrat infabricã scam̃ Nam & secundus messis annises¬
centesimi quo intrat noe in arcã. eandẽ senariã a&atẽ signi¬
ficat. Duo enĩmenses sexagenario numero conduduntur.
& sescenta milia. & sescenties. Et quicquid deinceps in maiori¬
b sũmis ꝑ eundẽ articulũ numeri ꝑ infinita increm̃ta c̃sur¬
ꝑficit in memoria qua dm̃ colimus. in intellegentia qua cog
fuint xxuii. qui est numeri t̃narii. quadratus. Quod sep¬
catio recurrit. quia ꝑfecti reqͥescunt. ibi quoq illius qua¬
draturae numerus iteratur. Nã sicut supra primimensis.¬
ca requicuit. quod enĩ ꝓmittit᷑ inspe hoc exhibebit᷑ in re
uitã excipit scos sed potius totũ hominẽ ñ adhuc spe
sediã reipsa omni exparte sps & corporis ꝑfecta & immor¬
tali salute renouatũ in aet̾nę uita munus ad sumit. Quia

Expanded text:
ngelica ecclesiam construit; et ideo qui sibi ad uitam consulit, sit uelut quadratum lignum, paratus ad omne opus bonum et intret in fabricam sanctam: quia et secundus mensis anni sescentesimi. quo intrat Noe in arcam. eandem senariam aetatem significat. duo enim menses sexagenario numero concluduntur; ilia et sexaginta milia et sescenta milia et sescenties, et quicquid deinceps in maioribus summis per eundem articulum numerus in infinita incrementa consurperficit, in memoria qua Deum recolimus, in intelligentia qua cogn ter, fiunt viginti septem, qui est numeri ternarii quadratus. Quod sepcatio recurrit, qua perfecti requiescunt. Ibi quoque illius quadraturae numerus iteratur. Nam vigesimo septca requievit. Quod enim promittitur in spe, hoc exhibetur in re. vitam excipit sanctos, sed potius totum hominem non adhuc spe, sed jam re ipsa ex omni parte spiritus et corporis perfecta et immortali salute renovatum, in aeternae vitae munus assumit. Quia
Abbreviated transcription (Latin):
inigne chaldeoꝵ Tradunt hebrei ex hac occasione is¬
tius modi fabulã qđ abrã inignẽ missussit. quia ig¬
nemadorare noluerit quẽ chaldei colunt & dĩ auxilio
liberatus deidolatriae igne ꝓ fugerit qđ insequentib
scribitur egressũ eẽ tharã cum sobole sua deregione
chaldeoꝵ ꝓ qua in hebreo hab&ur. deincendio chaldeoꝵ
thare patrissui intra natiuitatis suae inigne chaldeorum
qđ iud lic& ignẽ nolens ad orare igne consumptussit Lo
che ipse est pat̃ iesche : aranfilius thare frater abrã & na¬
boris duas filias genuit melchã & sarai cognom̃to ies¬
cham DIΩΝΙΜΩΝ Equib: melchã accepit uxorẽna¬
hor : & sarai abrã. Necdũ quippe int̃patruos & fratrũ
fias nuptiae fuerant lege ꝓhibitȩ qua̧ in primis homi¬
nibus &iã int̃ fratres & sorores inites : ulit itaq tharo¬

Expanded text:
in igne Chaldaeorum. Tradunt autem Hebraei ex hac occasione istius modi fabulam quod Abram in ignem missus sit, quia ignem adorare noluerit quem Chaldaei colunt; et Dei auxilio liberatus, de idololatriae igne profugerit, quod in sequentibus scribitur egressum esse Tharam cum sobole sua de regione Chaldaeorum, pro quo in Hebraeo habetur de incendio ChaldaeorThare patris sui, in terra nativitatis suae in igne Chaldaeorum, quod videlicet ignem nolens adorare, igne consumptus sit. Lchae ipse est pater Jeschae. Aran filius Thare frater Abram et Nachoris, duas filias genuit, Melcham et Sarai cognomento Jescham δυώνυμον. E quibus Melcham accepit uxorem Nachor, et Sarai Abraham: necdum quippe inter patruos, et fratrum filias nuptiae fuerant lege prohibitae, quae in primis hominibus, etiam inter fratres et sorores initae sunt. Erant a
Abbreviated transcription (Latin):
c̃dere creatorẽ. Sed dicendi modos & formas indiuer¬
sisloquellurũ generib: diuisisse: Vnde casdẽ sylla¬
ud quid significantia in alia ligua atq aliud in alia.
Namubi dicimus in psalmo. inuirga ferrea: ingreco ha¬
bR ΕΝΡΑBΑΩCΙΑΗΡΑ Igit̃ in latino sidera ñ ferre

Expanded text:
condere Creatorem, sed dicendi modos et formas in diversis loquelarum generibus divisit. Unde easdem syllaud quidem significantia in alia lingua, atque aliud in alia. Ubi dicimus in psalmo: In virga ferrea , in Graeco habet ῥάβδῳ σιδηρά. Igitur in Latino sidera non ferre
Abbreviated transcription (Latin):
secutus ẽcos usq dan: Ex peditos dicit iuuenes ad bellũ
ꝓmtos & quiñ fuerunt ux orati. dequib insequentibus
aũ eos usq dan ad fenicis oppidũ quod paneas dicitur:
Danaũ unus .ẽ. efontib: ior danis. Nam & alter uocatur
ior. quod int̃p̃tatur. PIΘΡΟΝ iđ riuus. Duobus ergo
fontibus qui haud ꝓcul asedistant inunũ riuulũ foe de¬
ratis iordanes de inceps appellatur: Hed uxitq omnem¬
substantiã & loth fratrẽsuũ cũ sub stantia illius mulie¬
ures quoq & populũ. Mystice igitur quat tuor reges
qui quinq reges superauerant possunt contrarias potes¬
cates significare quaȩ carnales quinq sensib corporis ab¬
utentes uitiis uincunt acindominũ suũ redigunt. Nam
amraphel quunt̃ p̃tat̃. dix̃ utca der&. Etrex ẽ senna as
quȩ excussio dentiũ. uel fo&or eoꝵ int̾p̃tat᷑. potest here¬
sim significare. qua ad certũ casum tendens uerbis dolo¬

Expanded text:
culos suos ?-- Resp. Expeditos dixit juvenes ad bellum promptos, et qui non fuerunt uxorati, de quibus in sequentibus est eos usque Dan ad Phoenicis oppidum, quod nunc Paneas dicitur. Dan autem unus est e fontibus Jordanis. Nam et alter vocatur Ior quod interpretatur ῥεῖθρον, id est, rivus. Duobus ergo fontibus, qui haud procul a se distant, in unum rivulum foederatis, Jordanis deinceps appellatur. Isidosubstantiam, et Lot fratrem suum cum substantia illius, mulieres quoque et populum. Mystice igitur quatuor reges qui quinque reges superaverant, possunt contrarias potestates significare, quae carnales quinque sensibus corporis abutentes vitiis vincunt, ac in dominium suum redigunt. Nam Amraphel, qui interpretatur dixit ut caderet, et rex est Sennaar, qui excussio dentium, vel fetor eorum interpretatur, potest haeresim significare, quae ad certum casum tendens, verbis dolo
Abbreviated transcription (Latin):
frẽm omnis hominis intellegi uoluit. ꝓpt̃ cognationẽ¬
conuocatione gentiũ ad fidẽ nulla ẽ. distantia. Qđ & in
disco p&ri ostendit̃. Fiecto sanguine iubentur manducare
neuita pristina quasi suffocata in conscientia teneatur.
sed habeant tã quã effusionẽ ꝑ confessionẽ: Arcũ meũ¬

Expanded text:
fratrem omnis hominis intelligi voluit secundum cognationeconvocatione gentium ad fidem non esse distantiam, sicut in DVCETVB. Quod eiecto sanguine iubentur manducare: ne uita pristina quasi suffocata in conscientia teneatur, sed habeat tamquam effusionem per confessionem. quod te
Abbreviated transcription (Latin):
men exinde tollere quo maxime homines ad expiationes
uus mortuus fuerit. analiquo modo uiuerẽ potuerit.
qui utiq si fuerit t̃ra ubi requiescer&. & iã colũba reqͥẽ
potuit inuenire pedib: suis. Vnde conicit᷑ amultis quod
cadaueri potuit coruus insidere. qđ coluba naturalit̃
refugit. Itẽ questio .ẽ. quomodo colũba ñ inuenir& ubi
rant cacumina montiũ. Quae uid&ur questio aut p
recapitulationẽ posse dissolui . ut ea posterius narra¬
ta intellegant᷑ quae prius facta sunt. aut potius a qua¬
IS nondũ siccate fuerant. Mystice cuncta animalium¬
sacram̃tis boni& mali uersant᷑. Septena sunt munda
bina immunda ñ qđ pauciores sint mali quãboni sed

Expanded text:
men exinde tollere, quo maxime homines ad expiationes vus mortuus sit, an aliquo modo vivere potuerit, qui utique si fuerit terra ubi requiesceret, etiam columba requiem potuit invenire pedibus suis. Unde conjicitur a multis, quod cadaveri potuit corvus insidere, quod columba naturaliter refugit. Item quaestio quomodo columba non inveniret ubrant cacumina montium? quae videtur quaestio aut per recapitulationem posse dissolvi, ut ea posterius narrata intelligantur quae prius facta sunt, aut potius aquae nondum siccatae fuerant. Mystice autem qusacramentis boni et mali versantur. Quod septena sunt munda et bina immunda, non quia pauciores sunt mali quam boni, sed
Abbreviated transcription (Latin):
decursus ꝑ occultas terrȩ uenas. ad matricẽ ab yssũ rede¬
ant iuxta illud sõ lomonis Ad locũ unde exeunt flumi¬
nu egressuriũ uocant. illic enĩ arcȩ soluta reliquiasnun
usq ꝓuinciales ostendunt. Huius diluuii & arcȩ memo¬
riã faciunt omnes qui historias barbaricas c̃scripserunt.

Expanded text:
decursus per occultas terrae venas ad matricem abyssum redeant, juxta illud Salomonis: Ad locum unde exeunt flumini Egressum vocant. Illic enim arcae solutae reliquias nunc usque provinciales ostendunt. Hujus vero diluvii et arcae memoriam faciunt omnes qui historias barbaricas conscripserunt:
Abbreviated transcription (Latin):
locatã. ut pote sicut honore & sapientia antecedit. ita &
loco cuncta prȩceller& animalia. Et sic .u. mansiones in ea
eẽ. intellegunt᷑. Prima stercorina. Secunda a pothecaria
Tertia feris animantib:. Quarta mansu &is. Quinta homi
ubi inferiora quae dix̃. bicamerata infra sehaber&. & qua
dix̃ tricamerata superiora alo cõ ostii haberent᷑. Utinde

Expanded text:
locatam; ut pote sicut honore et sapientia antecedit, ita et locatam; ut pote sicut honore et sapientia antecedit, ita et loco cuncta praecelleret animalia. Et sic quinque mansiones in ea esse intelliguntur; prima, stercorina; secunda, apothecaria; tertia, feris animantibus; quarta, mansuetis; quinta, homiut inferiora, quae dixit bicamerata infra se haberet; et quae dixit tricamerata, superiora a loco ostii appellata sunt. Et inde
Abbreviated transcription (Latin):
ut haber& noe unde emittere potuiss& aues ad exploran¬
dã t̾rae siccitatẽ: Ostiũ aũ arcę pones exlatere do orsum.
cȩnacula & tristega faties in ea. Quo modo ergo bicamera.¬
ta & tricamerata fuerit arca quidã doctoꝵ ita asserunt.
Bi cam eratã in inferiorib: trica meratã uero insuperiorib
ita ut quinq habitationũ distinctiones in ea esse aduerta¬
mus. inferiora eiꝰ loca stercorib: & spurcitis esse deputata
neanimalia. & p̃cipue homines fimi f&ore uexarent᷑. Puic
aũ superior & c̃tigua camera c̃seruandis pabulis anima¬
liũ deputaret᷑. In hos ergo usus inferiores partes quaebica¬
meratȩ dicunt᷑. tradunt fuisse distinctas. Superiores uero
partes quae tricam erata dicunt᷑. ad habitaculũ primobes¬
tus uel animalib: immitiorib: ł serpentib: deputata sesse. Ab¬
his uero congrua insuperiorib: loca. mitiorib: animantib
sta bula fuisse. Suꝑ omnia uero in excelso hominib sedẽ

Expanded text:
ut haberet Noe unde emittere posset aves, ad exploranut haberet Noe unde emittere posset aves, ad explorandam terrae siccitatem. Ostium autem arcae pones ex latere deorsum, cae nacula et tristega facies in ea. Quomodo ergo bicamerata et tricamerata fuerit arca, quidam doctorum ita asserunt, ut bicameratam in inferioribus, tricameratam vero in superioribus, ita ut quinque habitationum distinctiones in ea esse advertamus, inferiora ejus loca stercoribus et spurcitiae esse deputata, ne animalia et praecipue homines timi fetore vexarentur: huic autem superior et contigua camera conservandis pabulis animalium deputaretur. In hos ergo usus inferiores partes quae bicameratae dicuntur tradunt fuisse distinctas, superiores vero partes quae tricameratae dicuntur ad habitaculum primo bestiis, vel animalibhis vero congrua in superioribus loca mitioribus animantibus, stabulaque fuisse: supra omnia vero in excelso hominibus sedem
Abbreviated transcription (Latin):
rentia in ꝓfundũ mergunt᷑. Lucernã accensã ferunt suꝑ¬
natare. extincto demergi lumine. Sunt &inbabylonis re¬
gione putei bituminis. quo ꝓcem̃to intris c̃structione filii
adi usisunt qđ ẽtra naturã aquae firmissimũ ẽ: Trc
Irecen¬
Stoꝵ cubitoꝵ erit longitudo arcȩ. usq & in cubito c̃sũmabis
uid& enĩ illa ex hac narratione .IIII. angulis eximo ad sur¬
gere & eisdẽ paulatĩ usq ad sũmũ in angustũ ad tractis.
inspatiũ unius cubiti fuisse collectã. Quia sic refert᷑. Qđ
cubitũ sit longitudinis. & latitudinis eiꝰ. Etuere nulla po¬
tuit tã c̃ueniens & c̃grua arcae speciesdari. quã ut sũ mo
uelut etecto quodã angusto culm̃ diffunder& imbrium
ruinas. Etima iaqͥs quad rata stabilitate c̃sistens ut nec
impulsuuentoꝵ. nec imp&u fluctuũ. nec in qui&udine a¬
nimaliũ qua intrinsecus erant. aut indinari possit. aut
mergi. ł enestra ergo ideo insũmitate arca iub& fieri.

Expanded text:
. Lucernam accensam ferunt supernatare exstincto demergi lumine. Sunt et in Babylonis regionibus putei bituminis, quo pro caemento in turris constructione filii Adam usi sunt, quia contra naturam aquae firmissimum est. Trecentorum cubitorum erit longitudo arcae; quinquaginta cubitorum Videtur enim ex hac narratione, illa quatuor angulis ex imo assurgere, et eisdem paulatim usque ad summum in angustum attractis, in spatium unius cubiti fuisse collecta, quia sic refertur, quod cubitum sit longitudinis et latitudinis ejus. Et vere nulla potuit tam conveniens, et congrua arcae species dari, quam ut summo velut e tecto quodam angusto culmen diffunderet imbrium ruinas, et ima in aquis quadrata stabilitate consisteret, nec impulsu ventorum nec impetu fluctuum, nec inquietudine animalium quae intrinsecus erant aut inclinari posset aut mergi. Fenestra ergo ideo in summitate arcae jubetur fieri,
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ. sine ullo numero definito. eẽ potuisse. Aut simys¬
teriũ sacratissimũ qđ agebat᷑. & tantȩ reifigura. &iã
ueritate facti alit̃ ñ poss& impleri. nisi ut om̃a ibi certo
illo numero essent. quae uiuere inaquis illis natura ꝓhi¬
bente ñ possent. Non fuit ista cura illius homines. ł illo¬
rum hominũ sed diuina. Non enim ea noe capiens intro¬
mit tebat. sed uenientia & intrantia ꝑ mittebat. Ad hoc
eniual& qđ dictũ ẽ intrabunt adte. Non lic& hominis

Expanded text:
verunt esse, sine ullo numero definito esse potuisse; aut si mysverunt esse, sine ullo numero definito esse potuisse; aut si mysterium sacratissimum quod agebatur, et tantae rei figura etiam veritate facta aliter non posset impleri, nisi ut omnia ita certo illo numero essent, quae vivere in aquis, illius natura prohibente, non possent, non fuit ista cura illius hominis, vel illorum hominum, sed divina. Non enim ea Noe capiens intromittebat, sed venientia et intrantia permittebat. Ad hoc enim valet quod dictum est, Intrabant ad te, non scilicet hominis
Abbreviated transcription (Latin):
rit ai. hominib: Sed siñ potuit. ñ erat magnũ fabros
alios adhibere. quãuis opcrissui mercede accepta . ñ cura¬
uerint utrũ eã noe sapient̃. an uero in anit̃ fabricar&.
& ideo ñin eã intrauerint. quia ñcredider̃ quod ille cre¬
lessunt mures & stelimes uerũ &iã quales locustȩ. scara¬
bei muscȩ deniq & pulices utrũ nampliores numeri. in
arca illa fuerint. quã qui ẽ diffinitus cũ hoc imperdt ds̃.
Prius ammonendis quos heç monent. sic accipiendũ eẽ.
qđ Odictũ .ẽ. Quae reptant suꝑ t̾rã ut necesse ñ fuerit
c̃seruari in arca qua possunt inaquis uiuere ñsolũ mer
sa sicut pisces. uerũ &iã suꝑnatantia sicut multa alites
Deinde cũ dicit᷑. masculus & femina erunt. ꝓfecto intel¬
legit᷑ ad reparandũ genus dici. Ac ꝑ hoc nec illa necesse
fuerat ibi eẽ quȩ possunt sine c̃cubitu dequibq rebus.
ł rerũ corruptionib: nasci. ł si fuer̃ sicut in domib: c̃suer

Expanded text:
iis eius. sed si non potuit, non erat magnum fabros alios adhibere, quamuis operis sui mercede accepta non curauerint utrum eam Noe sapienter an uero inaniter fabricaretur et ideo non in eam intrauerint, quia non crediderunt quod ille creles sunt mures et stelliones, sed etiam quales locustae, scarabaei, muscae denique et pulices, utrum non amplioris numeri in arca illa fuerint, quam qui est dprius admonendi sunt quos haec movent, sic accipiendum esse quod dictum est, quae reptant super terram, ut necesse non fuerit conservari in arca quae psa sicut pisces, verum etiam super natantia, sicut multae alites. Deinde cum dicitur, masculus et femina erunt, profecto intelligitur ad reparandum genus dici; ac per hoc nec illa necesse fuerat ibi esse quae possunt sine concubitu de quibuscunque rebus vel rerum corruptionibus nasci; vel si fuerunt sicut in domibus consue
Abbreviated transcription (Latin):
crassissimã terrã ibi esse potuisse. Anforte negant esse uer
ticẽ montis t̃rã. Curigit᷑ usq ad illa caeli spatia t̾ris exalta¬
rilicuisse. & aquis ex altarin licuisse c̃tendunt. cũistim̃¬
sores & pensores elem̃torũ aquast̃̾ris ꝑbibeant superiores
atq leuiores. Quiditaq rationis afferunt quare terra
grauior & inferior locũ cęli tranquillioris inuaserit. ꝑuo¬
lumina tot annoꝵ & aqua leuior acsuperior ꝑmissa ñ sit
Shoc facere saltĩ ad tẽpus exiguũ: Necorditus aũ dñs¬
spũ intellegi potest dequodictũ .ẽ. Sp̃s dĩ ferebat᷑ suꝑaquas
Tunc enĩ ferebat᷑ ut c̃gregatis aquis insuũ locũ t̾ra appa¬
ruiss&. Nuncaũ adductus dr̃. ut ablatis demedio aquis
duluiui. faciẽ t̃ra reuelar&. Potest & sp̃s nomine uentus
intellegi. iuxta illud psalmistȩ Et st&it sps ꝓcellȩ. cuius¬

Expanded text:
crassissimam terram ibi esse potuisse. An forte negant esse terram crassissimam terram ibi esse potuisse. An forte negant esse terram uerticem montis? Quur igitur usque ad illa caeli spatia terris exaltari licuisse, et aquis exaltari non licuisse contendunt, cum isti mens ores et pensores elementorum aquas terris perhibeant superiores adque leuiores? Quid itaque rationis adferunt, quare terra grauior et inferior locum caeli tranquillioris inuaserit per uolumina tot annorum, et aqua leuior ac superior permissa non sit hoc facere saltem ad tempus exiguum? Dicunt etiaspiritu intelligi potest de quo dictum est: Spiritus Dei ferebatur super aquas. Tunc enim ferebatur, ut congregatis aquis in suum locum, terra appareret; nunc autem adductus dicitur, ut ablatis de medio aquis diluvii, faciem terrae revelaret. Potest et spiritus nomine ventus intelligi, juxta illud Psalmistae: Et st
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ. aut inarido tantũ uiuere possent. Ni forte ex¬
tra arcã in aliqua eius parte loca illis p̃parata essent.
unde & inaquis uiuere . & in aridis requi escere potuis¬
sent: Et inlusit eũ dñs deforis: Hoc enĩ sinedubio¬
diuinũ opus fuit. nein grederent᷑ aquae ꝑ aditũ quẽ hu¬
mana ñ munierat manus: Nactũq .ẽ diluuiũ quadra¬
Sginta dieb suꝑ t̾rã. Usq qum decĩ cubitis altioe fuit aqua
solas rerũ significane darũ figuras ẽẽ. c̃tendunt. Primũ
opinant᷑ tã magnũ non potuisse. Itẽq. aliud tantũ insu¬
periorib fieri diluuiũ. ut altissimos montes quindecĩ cu¬
bitos aqua crescendo trancender&. ꝓpt̃ olimpi uerticẽ¬
montis. suꝑ quẽ ꝑhibent᷑ nubes non possec̃crescere. qđ tã
sublime iã celũ sit. ut nĩbisit aer iste crassior. ubiuenti. ne¬
bulȩ imbresq gignunt᷑. nec adtendunt omniũ elem̃toꝵ

Expanded text:
tantum, aut in arido tantum vivere possent, nisi forte extantum, aut in arido tantum vivere possent, nisi forte extra arcam in aliqua ejus parte loca illis praeparata essent, unde et in aquis vivere, et in aridis requiescere potuissent. Et inclusit eum Dominus deforis. Hoc enim sine dubiodivinum opus fuit, ne ingrederentur aquae per aditum, quod humana non munierat manus. Factumque est diluvium quadraginta diebus susolas rerum significandarum figuras esse contendunt. Primum opinantur tam magnum non potuisse, itemque aliud tantum in superioribus fieri diluvium, ut altissimos montes quindecim cubitos aqua crescendo transcenderet promontis, supra quem perhibentur nubes non posse concrescere, quod tam sublime iam caelum sit, ut non ibi sit aer iste crassior, ubi uenti nebulae imbresque gignuntur; nec adtendunt omnium elementorum
Abbreviated transcription (Latin):
nera escarũ quae illic habere poterant animalia. qu&̧
ñnisi carne uesciputant᷑. utrũ pr& numerũ ibi fuerint
trans gressione mandati quae alioꝵ alendoꝵ neci¬
sitas illic coegiss& includi. Anuero qđ potius. ẽ. creden¬
dupt̃ carnes aliqua alimta eẽ potuer̃ que omnib c̃ueni¬
rent. Nouimus enĩ quã multa animalia quib: caro cib
ẽ. fructib: pomisq uescant᷑ Et maxime fico atq castane¬
is. Quid ergo mirũ siuir ille sapiens & iustus. & iã diui¬
nitus ammonitus quid cui c̃gruer& sine carnib: aptã
re poss& ds̃. qui &iã ut sine cibo uiuerent diuina facili¬
M sicut p̃cerat eids̃. Hinc quidã quaerendũ putant. quid
deanimalib sentir debeat. quorũ natura nec sẽꝑ in a¬
ridis. nec sẽꝑ in humidis uiuere potest sicut sunt lutri
& uituli marini. & multa auiu genera
quae
in aquis uictũ requir̃. Sed in aridis dormiunt. nutriunt
& requiescunt. Potuit enĩ uirtus diuina utrã uiseoꝵ natu

Expanded text:
nera escarum, quae illic habere poterant animalia, quae non nisi carne uesci putantur, utrum praeter numerum ibi fuerint sine transgressione mandati, quae aliorum alendorum necessitas illic coegisset includi; an uero, quod potius est credendum, praeter carnes aliqua alimenta esse potuerint, quae omnibus conuenirent. Nouimus enim quam multa animalia, quibus caro cibus est, frugibus pomisque uescantur et maxime fico adque castaneis. Quid ergo mirum, si uir ille sapiens et iustus, etiam diuinitus admonitus quid cuique congrueret, sine carnibus aptam re posset Deus, qui etiam, ut sine cibo uiuerent. diuina facilint, sicut praeceperat ei Deus. Hinc quidam quaerendum putant quid de animalibus sentiri debeat, quorum natura nec semper in aridis, nec semper in humidis vivere potest, sicut sunt lutri et vituli marini, et multa avium genera, quae in aquis victum requirunt, sed in aridis dormiunt, nutriunt et requiescunt. Potuit enim virtus divina utramvis eorum nat
Abbreviated transcription (Latin):
artatis. Quae alia translatio dicit. Quadrata. Ut arca
necuentoꝵ ui nec aquarũ inundatione soluer&. Haec
utiq mansiunculis in tuserat distincta ꝓpt̃ diuer
Al irł. Bitum̃ .ẽ feruentissimũ & iuolentissimũ gluton.
cuius hac uirtus .ẽ. ut ligna hoc oblita. nec uermibus
possint inundatione dissolui. Dehocbitumine plinius
historicus ita refert. Bituminis plures lacus inueniri di¬
cunt᷑. Vt .ẽ. in urbe comagene sõmaͦ facta. Stagnũ emit¬
tens limũ qđ malthã uocant Nlagantẽ cũ quo defendere
muros solent quia tactu adherens r&rait fugientes
Et inpentaboli ubi mere mortuũ ł lacus salinarũ esse dicit᷑
Quod qua cũq uiuentia mergenda tẽptaueris statĩ resiliunt.
& quã uis uehem̃t̃ in lisa. c̃festĩ excutiunt᷑ seneq uentis mo

Expanded text:
arctatis; quae alia translatinec ventorum vi, nec aquarum inundatione solveretur. Haec utique arca mansiunculis intus distincta er eam. Bitumen est ferventissimum et violentissimum gluten, cujus est haec virtus, ut ligna hoc oblita, nec vermibus possint inundatione dissolvi. De hoc bitumine Plinius historicus ita refert : Bituminis plures lacus inveniri dicuntur, ut est in Comagene, urbe Samosata stagnum emittentes limum quod maltham vocant flagrantem, cum quo defendere muros solent, quia tactu adhaerens retrahit fugientes. Est et in Pentapoli, ubi mare Mortuum vel lacus Salinarum esse dicitur, in quo quaecunque viventia mergenda tentaveris, statim resiliunt; et quamvis vehementer illisa, confestim excutiuntur. Sed neque ventis mo
Abbreviated transcription (Latin):
test. Nolens ds̃ eũ conpendiosȩ mortis finiri crucitu. nec
tradens poenȩ qua seipse dã nauerat ait. Nonita ut aesti
ad septimã generationẽ & c̃scientia tua ignetor ꝙ. beris.
magno teliber& cruciatu. Non quod ipse quiꝑ cusserit cain.
septẽ ultionib subiciendussit sed quoseptẽ uindictas quae
incam tanto tẽpore cucurrer̃ soluat inint̃ fecto. occidens eũ
qui fuerat uitae relictus ad poenã. Suspicant᷑ autẽ eumala

Expanded text:
s nolens eum compendiosae mortis finire cruciatu, nec tradens poenae, qua seipse damnaverat ait: Non sic, id est, non ita ut aestimad septimam generationem, et conscientiae tuae igne torqueberis, magno te liberet cruciatu: non quod ipse qui percusserit Cain septem ultionibus subjiciendus sit, sed quod septem vindictas quae in Cain tanto tempore cucurrerunt, solvat in interfecto, occidens eum qui fuerat vitae derelictus ad poenam. Majorum nostrorum
Abbreviated transcription (Latin):
ante peccatũ aliter factã fuisse ñdeceat creder
cuiusdã c̃ditionis est potius quã dilectionis. ut ipsa &iã
talisseruitus. qua homines hominib postea seruieẽ coe¬
perunt. depoena peccati reperiat᷑ exorta. Possunt quidẽ¬
coniuges secđm apostolũ ꝑ caritatẽ seruire inuicẽ. sed idẽ
a postolus mulierẽ ꝓhib& dominari inuirũ. Hoc enĩ uiro
potius sententia dĩ detulit. & maritũ habere dominũ me¬
ruit. Mulieris ñnatura sed culpa. qđ tam̃ nisi seru&ur.
de prauabit᷑. amplius natura. & augebit᷑ culpa. Figurate

Expanded text:
ante peccatum aliter factam fuisse decet credere cuiusdam condicionis est potius quam dilectionis, ut etiam ipsa talis seruitus, qua homines hominibus postea serui esse coeperunt, de poena peccati reperiatur exorta. dixit quidem apostolus: per caritatem seruite inuicem; sed Apostolus dominari in virum. Hoc enim viro potius sententia Dei detulit, et maritum habere dominum meruit mulieris non natura, sed culpa: quod tamen nisi servetur, depravabitur amplius natura, et augebitur culpa. Figurate
Abbreviated transcription (Latin):
sunt in hac peregrinatione ꝑfecti. Vnde signant̃ ait. In
ta generationis suae iusticiã. Qũ dõ ambulabat: Hocẽ¬
illius uestigia sequebat᷑. Et genuit tresfilios. Sẽ. chã

Expanded text:
sunt in hac peregrinatione perfecti. Unde signanter ait, in sunt in hac peregrinatione perfecti. Unde signanter ait, in ta generationis suae eum justum illius vestigia sequebatur. Et genuit tres filios, Sem, Cham