comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non uult ignorare se ip̃am
s diligenter attendere quid
donoꝵ acceperit quid patide¬
beat consequenter post com
comparauerim ⁊ tũc cognos¬
cens te talem per benefitia
mea tibi collata que turbari
nondebeas.
Sicut ille ppłs suꝑuenienti¬
d cu̾rib phamonis prrteriit᷑
est s celesti ꝓtectõne saluat
stira est. mortalib prauos
rapit ĩrt̃ĩtũ piis reserat iter
ad salutẽ ⁊ cetera omina que
ibi corporaliter hic complẽ¬

Expanded text:
m ignorare seipsam, sed diligenter attendere quid donorum acceperit, quid pati debeat, consequenter post commcomparaverim, et tunc cognosces te talem per beneficia mea tibi collata, quae turbari non debeas.Sicut ille populus supervenientibus curribus Pharaonis perterritus est, sed coelesti protectione salvatus, sura est mortalibus, pravos rapit in interitum, piis reserat iter ad salutem, et caetera omnia, quae ibi corporaliter, hic complen
Abbreviated transcription (Latin):
Eques sponsus dicẽ
deꝓpha ⁊ salus e eius eqͥ¬
datio quantum differt
meus equitatus ab eqͥs
pharaonis tantome¬
lior es omnib filiab¬
¶Pulcre describit sponsꝰ
eius puleri tudinem post
bec fit sponsus uipe cu
aurum s fimilitudinẽ
auti fi̾ faciemus ddonͤ
surgat c̃ lligmatib ae¬

Expanded text:
Eques, sponsus, dicente propheta: Et salus ejus equitatio . Quantum ergo differt meus equitatus ab equis Pharaonis, tantum melior es omnibus aliPulchre describit sponsus ejus pulchritudinem: post haec fit ei sponsus in recubaurum, sed similitudinem auri fieri faciemus tibi, donec surgat cum stigmatibus a
Abbreviated transcription (Latin):
ad delendos reges:
Noli regibus o lam¬
uel. noliregibus da¬
secretum est ubi reg¬
nat ebrietas. ne forte
bib am ̃ obliiuscan

Expanded text:
ad delendos reges. Noli regibus, o Lamuel, noli regibus dasecretum est ubi regnat ebrietas. Ne forte bibant, et obliviscan
Abbreviated transcription (Latin):
linguam incidit. in
malum Natus est ftultus mig¬
nominia sua s nec pater in fatuo
letabitur. Animus gaudens etatẽ
flonidam sacie. s putus tristis exfic¬
cat ossa. Munera desinũ impuis.
accipie. ut ꝑuertat semitas iuditu.
Infatie prudentis licet sapientia.
Oculi stustorum infirabus terre. Pra
patris filius stultus. ⁊ dolor mͣatris
que gen̾ut eum. Non est bonum.
dampmnim inferre uisto nec per¬
attere princpem qui rectat uidi¬
cat. Qui suodatur sermones suos.
doctus ⁊ prudens ⁊ pretiõsi spͣc utrͣ
eruditus. Stultus quoq si luꝑtatum gtͣne ͤ¬
tacuerit. sapiens reputabi qͣnmnt

Expanded text:
linguam, incidet in malum. Natus est stultus in ignominiam suam: sed nec pater in fatuo laetabitur. Animus gaudens aetatem floridam facit: spiritus tristis exsiccat ossa. Munera de sinu impius accipit, ut pervertat semitas judicii. In facie prudentis lucet sapientia: oculi stultorum in finibus terrae. Ira patris, filius stultus: et dolor matris quae genuit eum. Non est bonum damnum inferre justo, nec percutere principem, qui recta judicat. Qui moderatur sermones suos, doctus et prudens est: et pretiosi spiritus vir eruditus. Stultus quoque si tacuerit, sapiens reputabit
Abbreviated transcription (Latin):
fumus eodemtempo
bus disparẽ sic eccłiam
quibusdam sius menbris
semper grgnitur noua
inquib dam quiprius
nati fuerunt. semper
quasi inpuluerem repu¬
tanone agentis redigũ¬
tur ad pefectõnemduct̃
¶Sĩgmentarius. uel ho

Expanded text:
Fumus eodem tempobus disparere: sic Ecclesia, in quibusdam suis membris semper gignitur nova, in quibusdam, qui prius nati fuerunt, semper quasi in pulverem, reputatione agentis, rediguntur, ad perfectionem perducunt. Pigmentarius, vel ho
Abbreviated transcription (Latin):
datis adducere. atq ideo
nullis tribulatõnum tenie¬
bris nec ip̃a morte potest
ius eius extinguitur Gorum namq luicerna
noge extinguitur. qui uemente iudice.¬

Expanded text:
atis adducere; atque ideo nullis tribulationum tenebris, nec ipsa morte potest nis ejus exstingui. Eorum namque lucerna nocte exstinguitur, quamvis in die
Abbreviated transcription (Latin):
heresis ad perfidi¬
am sepe catholicos
quos inter rectum
agere et ruam secu¬
li huius tnͣsire ci¬
aius uelle at q ad
etermam patriam

Expanded text:
haeresis ad perfidiam saepe Catholicos, quos iter rectum agere, et viam saeculi hujus transire citius velle, atque ad aeternam patriam
Abbreviated transcription (Latin):
sue super sellam miex¬
delsourbis soco ut uoca¬
ret trauiseintes per ui¬
amm et pergentes in iti¬
nere suo. Qui est par fesiuar¬
uulus declinet ad me  uecordiloͣ citta
est.Aque furtiue dultiores sunt et pa¬
nis absconditus suauior. et ignora¬

Expanded text:
suae super sellam in excelso urbis loco, ut vocaret transeuntes per viam et pergentes itinere suo: Qui est parvulus, declinet ad me. Et vecordi locuta est: Aquae furtivae dulciores sunt, et panis absconditus suavior. Et ignora
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmeenimmultip¬
licabuntur dies tiu.
⁊addentur tibi anͣmi
eris tibimet .ipi:
eris. Si autem illu¬
sorͥ solus portabis ma¬
lum. Mulier ftulta
et clamosa plenaq
illecebris. et rnchil
omnino sciens. sed¬
it inforibus domus
it uinum suum. at stul¬
tamulier. nil meracum
hñs ad aquas furtiuas:
absconditum panem qͦs¬
cumq ualet aiggregat
tatis ⁊ humanitatis xp̃i
mistia celebranda precip
uel certe inuino muto
historieam simul et alle¬
goricam auditorib siuis
scientiam propinat ut ꝑ
suo quemq. captu uite
poculis refitiat. ad hẽ¬
ticorum doctrina pub¬
lice fidei et professiom se
bus scĩam iactat docere
ut .s. libentius audiant.¬
: agantur que palam in
audiciitia potei¬
fuituns ⁊ pane abscondi¬
to cortundem sacrifitiũ
esse as seuerat.
Sapientia par¬
Uuulos atq incipi¬
pene his dem uer¬
tare s distat quod
illasimpliciter ad
hec autem quos
uocat ad se dedi¬
nare suadet quia
ilbam ad rectum
atcioms iter quos
errantes cernit a¬
rescit h ec recte:

Expanded text:
me enim multipicabuntur dies tui, et addentur tibi anni eris, tibimetipsi eris: si autem illusor, solus portabilum. Mulier stulta et clamosa, plenaque illecebris, et nihil omnino sciens, Sedit in foribus domus it vinum suum; at stulta mulier nihil meracum habens, ad aquas furtivas et absconditum panem quoscunque valet aggregat, tatis et humanitatis Christi mysteria celebranda praecipit, vel certe in vino mixto historicam simul, et allegoricam auditoribus suis scientiam propinat, ut pro suo quemque captu vitae poculis reficiat. At haereticorum doctrina publicae fidei et professioni subus scientiam jactat docere, ut scilicet libentius audiantur et agantur, quae palam in audientia. Potein pane abscondito, eorumdem sacrificium esse asseverat.apientia parvulos atque insipipene iisdem vertur. Sed distat, quod illa simpliciter ad ec autem quos vocat ad se declinare suadet, quia illa nimirum ad rectum actionis iter quos errantes cernit accersit; haec recte
Abbreviated transcription (Latin):
Mulier adultera.
nescit bereticus qr
inmundi spicitꝰ
tant et quompro¬
fundis inferrni pe¬
nas luant eternas
ipsi accibus luxu¬

Expanded text:
it adultera, nescit haereticus, quia immundi spiritus tant, et qui in profundis inferni poenas luunt aeternas, ipsis actibus luxu
Abbreviated transcription (Latin):
uacantes de figunt ma¬
nus in curas salutis ma¬
spopondifti non ht̃ bõa
opera quib te lib̾mac
secitum rełlat tue fpc̃¬
sionis que tibi ntilitas
est ut ipe inclie mditi¬

Expanded text:
t vacantes, defigunt in cura salutis maspopondisti non habet bona opera quibus te liberum ac securum reddat tuae sponsionis, quid tibi utile est ut ip
Abbreviated transcription (Latin):
docendi ultra nec diͦ¬
ceudi tempus erit
s confumatis om̃i¬
bus huius modite¬
nebris omnes ful¬
gebunt si cut solz

Expanded text:
docendi ultra nec discendi tempus erit, sed consummatis omnibus hujus mundi tenebris, omnes fulgebunt sicut sol
Abbreviated transcription (Latin):
nuo resposum iudicã¬
tis acciperet ⁊ rusticos
baret. N obilis gͣ erat
domimiis in portis
sue cuitatis qr qui ñt¬

Expanded text:
nuo responsum judicantis acciperent, et nec rusticos daret. Nobilis ergo erit Dominus in portis suae civitatis, quia qui eti
Abbreviated transcription (Latin):
plicem. iusti autem querũt
animam eus. Sotum sp̃m
suium ꝓfert stultus. sapiens
difert et reseruat inpostrrũ.
princeps qui libenter aud¬
it uerba mendatii omnes
mͥniftros habetͥ mpios. Pau¬
per et creditor obuiauerunt
sibi utriusq illuminator est
dominus Rexqui iulcor
inueritate p̾auperes. dronꝰ¬
euus ineternũ firmabitur

Expanded text:
plicem iusti quaerunt animam eius totum spiritum suum profert stultus sapiens differt et reservat in posterum princeps qui libenter audit verba mendacii omnes ministros habebit impios pauper et creditor obviam fuerunt sibi utriusque inluminator est Dominus rex qui iudicat in veritate pauperes thronaeternum firmabitur
Abbreviated transcription (Latin):
titiam quantũ differt luxatene¬
bris. Sapientis oculi incapite eius
sftultꝰ intenebris ambulat᷑. Et dichi¬
a quod unus utrisq interitus ⁊
dixi in corde meosiunus et ftul

Expanded text:
lux a tenebris. Sapientis oculi in capite ejus: stultus in tenebris ambulat: et didii quod unus utriusque esset interitus. Et dixi in corde meo: Si unus et stul
Abbreviated transcription (Latin):
¶Mane quia uex infidelitatis tnͣ¬
sit ⁊ lux fidei apparet ꝓcedens ex
matittina resurrecc̃one xp̃i abip¬
so mane resurrectõnis. laborem
insprrando et ego predicando

Expanded text:
 Quia nox infidelitatis transiit, et lux fidei apparet, procedens ex matutina resurrectione Christi: ab ipso mane resurrectionis laboremus, in inspirando, et ego praedicando
Abbreviated transcription (Latin):
¶Amana mons ci
cilie sanyre ⁊ hermõ
dee inquibus leones
demonia notantur
qui contra nos seui¬
tint ⁊quia illi ꝯuer¬
tumtur quorum cor¬
da fuerunt cubilra
leonum dum uicis¬
simꝑeorum confessi¬
oncm dñs crecditur
quasi de leonum cu¬
bilibus coronantus.
de quib leo płłidoR

Expanded text:
Amana mons est Ciliciae, Sanir et Hermon ae, in quibus leones daemones notantur, qui contra nos saeviunt: et quia illi convertuntur, quorum corda fuerunt cubilia leonum, dum vicissim eorum confessione Dominus creditur, quasi de leonum cubilibus coronantur, de quibus leo pellitur
Abbreviated transcription (Latin):
incordib eo. rum
excecatis amore ter¬
renorum refrroit ⁊¬
quasi prorsus defi
mei capilli cappiti.
adherentes sunt ple
infideses ⁊ primos

Expanded text:
in cordibus eorum excaecatis amore terrenorum refrixit, et quasi prorsus defecmei capilli capiti adhaerentes: sunt pleninfideles, et proximos
Abbreviated transcription (Latin):
¶Solis exurere est ⁊ islii¬
mmare sicuertis sol ex¬
t̃ius suos persecationib
exurit. dando itires refis¬
dendi illuminat.¬
matris mee¬

Expanded text:
Solis est urere et illuminare, sic verus sol exterius suos persecutionibus exurit, dando vires resistendi illuminatmatris. E
Abbreviated transcription (Latin):
atis conditor deus creauit adbo¬
um s usu nr̃o sepe fit ut resque
his abutimur. nos ad peceata
ducant. unde exanime moti¬
pientiam ⁊ uerttatem ame¬
itari.⁊ disce motum anime tue
angat me dulceline presentie

Expanded text:
atis conditor Deus creavit ad bonum: sed usu nostro saepe fit, ut res quae iis utimur, nos ad peccata deducant. Unus ex animae motipientiam et veritatem amemcantari, et disce motum animae tuae, angat me dulcedine praesentia
Abbreviated transcription (Latin):
dediti alia inqͥ¬
bus ea que roĩs
sunt difserat
atq animum adelectatõe cõ¬
pescat. Haniq ait hoc Itaq michi
iusum est bonum ut comedat

Expanded text:
dediti; alia verbus ea quae rationis sunt 377 disserit, ut animum a delectatione compescat. Ibi namque ait: Hoc itaque mihi visum est bonum, ut comedat
Abbreviated transcription (Latin):
omnia que facit pater. hec et fi¬
lius facit similiter: in eo quod
omnia ita facit filius sicut pat̾:
quedam uoluitas eiis. ex m̃te¬
procedens. Et ideo erͣgo arbi¬
tior. quod sufficere debeat
uoluntas patris: ad subr sisten¬
dum hoc. quod uult pater.
uolens enim non alia uia utit᷑:
nisi que consilio uolunitas
profertur. Ita ergo et filii ab¬
eo subsistentia generatur :
quod necesse est inprimis
suscipi abhis qui nichil in¬
genitum. idẽ innatum: pret̃
solum patrem fatentur. Ob¬
seruandum namq: neqͥs incur-¬
rat in illas absurdas fabulas
eorum. qui prolationes quas¬
dam sibi ᷤ depingunt. ut diui¬
nam naturam in partes uo¬
cent. et din patrem quantum
in se est diuidant. cum hoc
deincorporea natura uel le¬
uiter suspicari. non solum ex-¬
treme impietatis sit. uerum
etiam ultime in sipientie: nec
omnino adintellegentiam
consequens: ut incorporee na¬
ture. substantialis diuisio
possit intellegi. Magis ergo

Expanded text:
omnia quæ facit Pater, hæc et Fiomnia quæ facit Pater, hæc et Filius facit similiter, in eo quod omnia ita facit Filius sicut Pater,quædam voluntas ejus ex meprocedens. Et ideo ego arbitror quod sufficere debeat voluntas Patris ad subsistendum hoc quod vult Pater. Volens enim non alia via utitur, nisi quæ consilio voluntatis profertur. Ita ergo et Filii subsistentia generatur ab eo. Quod necesse est in primis suscipi ab his qui nihil ingenitum, id est innatum, præter solum Deum patrem fatentur. Observandum namque est, ne quis incurrat in illas absurdas fabulas eorum qui prolationes quasdam sibi ipsis depingunt, ut divinam naturam in partes vocent, et Deum patrem quantum in se est dividant, cum hoc de incorporea natura vel leviter suspicari, non solum extremæ impietatis sit, verum etiam ultimæ insipientiæ, nec omnino ad intelligentiam consequens ut incorporeæ naturæ substantialis divisio possit intelligi. Magis ergo
Abbreviated transcription (Latin):
filii sui: et consideremus primo
ex his que consuetudine hominũ
imagines appellari solent. Imago
interdum dicitur: ea quȩ inmate¬
ria aliqua idẽ ligni. uel lapidis
de pingi uel exculpi solet. Inter¬
dum imago dicitur eius qui ge¬
nuit. is qui inquanatus est. cum
in nullo similitudinem. liniam̃¬
ta eius qui genuit:. in eo qui natꝰ
est mentiuntur. Puto ergo posse
priori quidem exemplo aptari eũ.
qui ad iaginem et similitudi¬
nem di factus est hominem: de
quo diligentius deo fauente cum
locum ipsum in genesi exponere
ceꝑimus uidebinus scdđe uero cõ¬
parationi imago filii dĩ de nine
sermo est. comparari potest. etiã
scdm hoc quod inuisibilis dĩ ima¬
go inuisibilis est: sicut scđm his¬
toriam dicimus imaginem ade:
et̃. filium eius sech. Ita enim
scriptum est. Et genuit adam
seth scdm unaginem suam. et
scđm speciem suam. Que unago:
etiam nature ac substantie patris
et filii continet unitatem. Si enĩ

Expanded text:
Filii sui. Et consideremus primo Filii sui. Et consideremus primo ex iis quae consuetudine hominum imagines appellari solent. Imago interdum dicitur ea quae in materia aliqua, id est, ligni vel lapidis depingi vel sculpi solet. Interdum imago dicitur ejus qui genuit is qui natuin nullo similitudinem lineamenta ejus qui genuit in eo qui natus est mentiuntur. Puto ergo posse priori quidem exemplo aptari eum qui ad imaginem et similitudinem Dei factus est, hominem, de quo diligentius favente Deo cum locum ipsum in Genesi exponere cœperimus, videbimus. Secundæ vero comparationi imago Filii Dei, de quo nunc sermo est, comparari potest etiam secundum hoc quod invisibilis Dei imago invisibilis est; sicut secundum historiam dicimus imaginem Adæ esse filium ejus Seth. Ita enim scriptum est: «Et genuit Adam Seth, secundum imaginem» suam, et secundum speciem suam.» Quæ imago etiam naturæ ac substantiæ Patris et Filii continet unitatem. Si enim
Abbreviated transcription (Latin):
est. Uideamus camen: quo¬
modo hȩc quȩ dicimus. etiã
diuinȩ scripturȩ auctorita¬
te muniantur. Ait apłs
paulus unigenitum filiũ
imaginem eẽ di inuisibilis.
et primogenitum eum ẽẽ totius
creature: Ad hebreos uero scribens:
dicit de eo. quia sit splendor. gloriȩ.
et figura ex pressa sustantie eius.
Inuenimus nichilominus etiam
insapientia quȩ dicitur salomo¬
nis descriptitionem quandam de
dĩ sapientia. hoc modo scriptam.
purissima. Idcirco ergo: nichil in eã¬
commaculatum incidere potest.
Splendor. est enim lucis eterne: et
nis di: et imago bonitatis eius Sa
pientiam uero didicimus sicut
suꝑius diximus. subsistentiam ha¬
bentem non alibi: nisi mneo qui ẽ
initium omnium. ex quo et nata
est: que q et sapientia. quia ipsx
est qui est solus natura filius. id¬
amus sane quid intelligi debeat.¬
&iam de hoc. quod imago inuisi¬
bilis dicitur᷑. ut et ꝑ hoc aduertamꝰ
quomodo ds recte pater dicitur

Expanded text:
est. Videamus tamen quoest. Videamus tamen quomodo haec quae dicimus etiam divinae Scripturae auctoritate muniantur. Ait apostolus Paulus, unigenitum Filium imaginem esse invisibilis Dei, et primogenitum eum esse totius creaturae . Ad Hebraeos vero scribens de eo dicit, quod sit splendor gloriae, et figura expressa substantiae ejus . Invenimus etiam nihilominus in Sapientia, quae dicitur Salomonis, descriptionem quamdam de Dei Sapientia, hoc modo scriptam: purissima. Ideo ergo nihil commaculatum in eam incidere potest. Spstatis, et imago bonitatis illius pientiam vero Dei dicimus, sicut superius diximus, subsistentiam habentem non alibi nisi in eo qui est initium omnium, ex quo nata est. Quae Sapientia, quia ipse est qui est solus natura Filius, idamus sane quid intelligi debeat etiam de hoc, quod imago invisibilis Dei dicitur, ut per hoc advertamus quomodo Deus recte Pater dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
Et nulla harum uel leui opi¬
nione intellegi corporale aliqͥd
potest. quod uel magnitudi¬
nem designare uideatur.
uel habitum. uel colorem.
hominum filii. uel ceterorũ
animalium: semini eorum
a quibus seminati sunt res-¬
rum inquarum utero forma¬
ture nutrisentur. habent ex
his quicquid illud est: quod
in lucem hanc assumunt ac
deferunt processori. Infandũ¬
autem est et illicitum. din
patrem in generatione uni¬
geniti filii sui. atq insubsis¬
tentiam enis .n. exequare
alicui uel hominum uel ali¬
orum animantium generati::
s necesse est exceptum ali-¬
quid eẽ. et de deo dignum. cuiꝰ
nulla prorsus comparatio ñ
in rebus solum. s ne incogita-¬
tione quidem uel sensu inue¬
turi potest: ut humana co¬
gitatio possit ap̾prehendere:
quomodo ingenitus ds̃. pater
efficitur unigeniti filii. Est
terna generatio: sicut splen¬
dor generatur ex luce. Non
enim ꝑ adoptionem sp̃s. filius
fit extrinsecus s natura filiꝰ

Expanded text:
et in nulla harum vel levi opiet in nulla harum vel levi opinione intelligi corporale aliquid potest, quod vel magnitudinem designare videatur, vel habitum, vel colorem: hominum filii, vel cæterorum animalium, semini eorum a quibus seminati sunt, resrum in quarum utero formantur ac nutriuntur, habentes ex his quidquid illud est quod in lucem hanc assumunt ac deferunt processuri: infandum est et illicitum, Deum Patrem in generatione unigeniti Filii sui, atque in substantia ejus exaequare alicui vel hominum vel aliorum animantium generanti. Sed necesse est exceptum aliquid esse, et Deo dignum, cujus nulla prorsus comparatio, non in rebus solum, sed ne in cogitatione quidem vel sensu inveniri potest, ut humana cogitatio possit apprehendere, quomodo ingenitus Deus Pater efficitur unigeniti Filii. Est terna generatio, sicut splendor generatur ex luce. Non enim per adoptionem spiritus, Filius fit exstrinsecus: sed natura Filius
Abbreviated transcription (Latin):
deperirent: oportuit ante mortẽ
eẽ talem uirtutem. quȩ futuram
dissoͥueret mortem. et eet̾ resur¬
rectio quȩ indomino et saluatore
nrd formata est: quȩ resurrectio
in ipsa dĩ sapientia et uerbo ac
uita consisteret. Cum deinde qm̃
futurum erat. ut aliquid ex his
qui creati sunt. pro eo quod non
naturaliter. idest substantialit̃
in eet eis bonum. s acciders: on¬
uolentes inconuertibiles et in-
in eisdem bonis equa ac mode¬
rata libratione durare. s conu̾-¬
si aat que mutati destatu suo
deciderent: uia factus est uer¬
bum di ac sapientia. que uia
idcireo dicit᷑ti. quod ad patrẽ
ducit eosqui incedunt ꝑ eam.¬
Quȩcumq ergo diximus de sa¬
pientia dĩ. hec conuenienter
aptabuntur & intellegenter
etiam pro eo quod filius di ui¬
ta est: et pro eo quod uerbũ
est. et pro eo quod ueritas est.
et pro eo quos
resurrectio est: quia he om̃s
appellationes ex oꝑibus eius
ac uirtutib nominate sunt:

Expanded text:
deperirent: oportuit ante mortem deperirent: oportuit ante mortem esse talem virtutem quæ futuram dissolveret mortem, et esset resurrectio quæ in Domino et Salvatore nostro formata est, quæ resurrectio in ipsa. Dei Sapientia, et Verbo, ac Vita consisteret. Tum deinde quoniam futurum erat ut aliqui ex his qui creati sunt, pro eo quod non naturaliter, id est substantialiter inesset eis bonum, sed accidens, nvolentes inconvertibiles et incoin eisdem bonis æqua ac moderata libratione durare, sed conversi atque mutati de statu suo deciderent: Via factus est Verbum Dei et Sapientia. Quæ Via idcirco dicitur, quod ad Patrem ducat eos qui per eam incedunt. Quæcumque ergo diximus de Sapientia Dei, hæc convenienter aptabuntur et intelligentur etiam pro eo quod Filius Dei vita est, et pro eo quod verbum est, et pro eo quod veritas est, et pro eo quod resurrectio est: quia hæ omnes appellationes ex operibus ejus ac virtutibus nominatæ sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
finitione. dm̃ eẽ definiens uer¬
bum. dicens. et ds̃ erat uerbũ:
et hoc erat ininitio apud dm̃.
Qui autem initium dat uerbo.
dĩ. uel sapientiȩ di Intuere ne
magis in ipsum ingenitum pa¬
trem impietatem suam iactet.
cum eum neget semꝑ patrẽ
fuisse et genuisse uerbum: et
habuisse sapientiam Nomnib
ante ouaꝵ uel temporib uel se¬
colis : uel siquid illud est quod
nominari potest. Hic ergo filius:
etiam omnium que sunt ueritas
est: et uita Et recte. Nam quomͦ
uiuerent que facta sunt. nisi ex
uita. uel qͦ mͦ ueritate ꝯstarẽt ea q̃ sunt.
nisi exueritate descenderent᷑. ł qͦ modo
ł ratio precȩderet᷑.ł quomͦ sapiens nͥ eẽt
sapientia. Uerũ qm̃ futurũ erat ut etiã
deciderent aliqui aiuta :⁊ mortẽ sibi ipsi
consciscerent ẽx eoipso quod aita deci¬
derent. Non enim aliud est mors
quam auita discedere
et utiq non eẽt consequens. ut
ea que semel aduiuerent dum
fuerant procreata. a deo: penitus

Expanded text:
finitione Deum esse definiens verfinitione Deum esse definiens verbum, dicens: «Et Deus erat verbum, et hoc erat in initio» apud Deum.» Qui autem initium dat Verbo Dei, vel Sapientiæ Dei, intuere ne magis in ipsum ingenitum Patrem impietatem suam jactet, cum eum neget semper patrem fuisse, et genuisse Verbum, et habuisse Sapientiam in omnibus anterioribus, vel temporibus, vel sæculis, vel si quid illud est quod nominari potest. IV. Hic ergo Filius etiam omnium quæ sunt Veritas est et Vita; et recte. Nam quomodo viverent quæ facta sunt, nisi ex vita? vel quomodo veritate constarent ea quæ sunt, nisi ex veritatel ratio præcederet? vel quomodo saperent, nisi esset sapientia? Verum quoniam futurum erat ut etiam deciderent aliqui a vita, et mortem sibi ipsi consciscerent ex eo ipso quod a vita deciderent non enim aliud est mors quam a vita discedere; et utique non esset consequens ut ea quæ semel ad viven, dum fuerant procreata a Deo, penitus
Abbreviated transcription (Latin):
prescientie preformata atq
disposita. p̃ro his ipsis que in
ipsa sapientia uelut descripta
ac prefigurata fuerant creatu¬
ris. seipsam ꝑ salomonem dic̃
creatam eẽ sapientia inccium
uiarum di: continens scilicet
insemet ipsa unuiersȩ creatu¬
re uel inicia. uel formaᷤ. uel speci
es. Quali autem modo intellex¬
imus sapientiam initium ua¬
rum di ee. et quomodo creata eẽ
dicitur. species scilicet inse et ini¬
cia tocius preformans et continers
dĩ eam eẽ intelligendum est. ꝑ
hoc quod ipsa cetis omnib. id est
unuierse creature. misteriorum
et archanorum rationem. que uti¬
q intra dĩ sapientiam continent᷑
ap eriat: et ꝑhoc uerbum dicitur.
quia sit tamquam archanorũ
mentis inter pres. Unde et recte
michi dictus uidetur sermo ille
qui in act̾ib apłorum pauli scrip¬
tus est: quia hic est uerbum. a¬
nimal uiuers. Iohannes uero
excelsius et preclarius ininitio
euangłii sui dicit. ꝓropria dif¬

Expanded text:
præscientiæ præformata atque præscientiæ præformata atque disposita, pro his ipsis quæ in ipsa Sapientia velut descriptæ ac præfiguratæ fuerant creaturis, seipsam per Salomonem dicit creatam esse Sapientia initium viarum Dei, continens scilicet in semetipsa universæ creaturæ vel initia, vel formas, vel species. III. Quali autem modo intelleximus Sapientiam initium viarum Dei esse, et quomodo creata esse dicitur, species scilicet in se, et initia totius præformans et continens Dei eam esse intelligendum est, per hoc quod ipsa cæteris omnibus, id est universæ creaturæ mysteriorum et arcanorum rationem, quæ utique intra Dei sapientiam continentur, aperiat: et per hoc Verbum dicitur, quia sit tanquam arcanorum mentis interpres. Unde et recte mihi dictus videtur sermo ille qui in Actibus Pauli scriptus est, quia hic est verbum animal vivens. Joannes vero excelsius et præclarius in initio Evangelii sui dicit, propria de
Abbreviated transcription (Latin):
ea genuerit ut ẽẽt. aut po¬
tuisset quidem: & quod
dicit de deo nefas est: no¬
luisse generare. Quod utrũ¬
q et ab surdum eẽ et im¬
pium omnib patet: idẽ
ut aut qͣuod non potuit
ds̃ proficeret ut posset:
aut cum posset. dissimu¬
laret ac differret generaret
sapientiam. Propter quod
nos semꝑ dm̃ patrem no¬
nouunus unigeniti filii sui
ex ip̃so quidem nati: et quod
est: ab ipso trahentis sine ullo
tamen initiõ. non solum eo
quod aliquibus temporum
spaciis distingui potest: s ne
illo quidem quod sola apud
semet ipsam mens intueri
solet: et nudo ut itadixerim
intellectu atq animo conspi¬
cari. Extra omne ergo quod
uel dici uel intelligi potest.
inicium: generatam ee creden¬
dendum est sapientiam. In
hac ipsa ergo sapientie sub¬
sistentia. quod omnis uirtus
ac sleformatio future inerat
creature: uel eorum que pͥn¬
cipaliter eristunt. uel eorum
existunt: uel eorum que ac¬
cidunt consequenter. uirtute

Expanded text:
ea genuerit ut esset; aut poea genuerit ut esset; aut potuisse quidem, et, quod dici de Deo nefas est, noluisse generare: quod utrumque et absurdum esse et impium, omnibus patet; id est, ut aut ex eo quod non potuit Deus proficeret ut posset, aut cum posset, dissimularet ac differret generare Sapientiam. Propter quod nos semper Deum patrem novimus unigeniti Filii sui, ex ipso quidem nati, et quod est ab ipso trahentis, sine ullo tamen initio, non solum eo quod aliquibus temporum spatiis distingui potest, sed ne illo quidem quod sola apud semetipsam mens intueri solet, et nudo, ut ita dixerim, intellectu atque animo conspicari. Extra omne ergo quod vel dici vel intelligi potest initium generatam esse credendum est Sapientiam. In hac ipsa ergo Sapientiæ subsistentia, quia omnis virtus ac deformatio futuræ inerat creaturæ, vel eorum quæ princiexistunt, vel eorum quæ accidunt consequenter virtute
Abbreviated transcription (Latin):
dam sapiens. s rem aliquai
que sapientes efficiat intelli¬
gamuf. Prebentem se. et men¬
tibus in serentem eorum. qui
capaces uirtutum eius. atq
intellegentie fiunt: Si ergo
semel recte rec eptum est.
unigenitum filium dĩ. sapi¬
entiam eius eẽ substantialit᷑
subsistentem. Nescio si iam ultra
euagari sensus nr debeat ad
suspicandum. ne forte iprͣ ray¬
postasis. idest substantia eius
corporeum aliquid habeat. Cũ
omne quod corporeum est uel
habitu. uel colore. uel magni¬
tudine designetur. Et quis
unquam sani sensus. habi¬
tum. uel colorem. aut men¬
sure magnitudinẽ insa¬
pientia requisiuit: ꝑ hoc
quod sapientia est. Quomͦ
autem extra huius sapi¬
entie generationem fuis¬
se aliquando dm̃ patrem.
uel ad punctum momenti
re uel credere. Qui tamen
pium aliquid de deo intel¬
ligere nouerit uel sentire
Aut enim non potiusse dm̃
dicet generare sapientiã
antequam generaret. ut
eam que ante nonerat post¬

Expanded text:
dam sapiens, sed rem aliquam dam sapiens, sed rem aliquam quæ sapientes efficiat, intelligamus, præbentem se et mentibus inserentem eorum qui capaces virtutum ejus atque intelligentiæ fiunt. Si ergo semel recte receptum est unigenitum Filium Dei, sapientiam ejus esse substantialiter subsistentem, nescio si jam ultra evagari sensus noster debeat ad suspicandum, ne forte ipsa ὑπόστασις, id est substantia ejus, corporeum aliquid habeat, cum omne quod corporeum est, vel habitu, vel colore, vel magnitudine designetur. Et quis unquam sani sensus habitum, vel colorem, vel mensuræ magnitudinem in sapientia requisivit, per hoc quod sapientia est? Quomodo autem extra hujus Sapientiæ generationem fuisse aliquando Deum patrem, vel ad punctum momenti re vel credere, qui tamen pium aliquid de Deo intelligere noverit vel sentire? Aut enim non potuisse Deum dicet generare Sapientiam antequam generaret, ut eam quæ ante non erat, post
Abbreviated transcription (Latin):
nos scire oportet quod aliudẽ
in xp̃o dĩtatis eius natura. qͦd
est unigenitus filius patris: et
alia hũmana natura: quam
innouissimis demporib pro dis¬
pensatione suscepit̾. Proꝑter
quod uidendum est primo
quid sit unigenitus filius dĩ qͥ
multis quidem et diuersis no¬
minib pro rebus uel opinioni¬
b appellantium nuncupatur:¬
Namq sapͣientia dicitur: sicut
et salomon dicit. Dominus cre-¬
auit me initio uiarum suarũ
inopera sua pruisquam ali¬
quid faceret: ante scła funda¬
uit me ininicio priusquam
terram faceret: priusquam pro¬
ducerent fontes aquasum:
ante quam firmarentur mon¬
tes: ante omnes autem colles
generat me. Dicitur autem
et primogenitus. sicut dicit
apłs. quȩ sunt primogenitus
omnis creaturȩ. Hec camen
alius est primogenitus ꝑ na¬
turam quam sapientian. s
putet aliquid nos insubstanti¬
uum dicere: cum eum łi sapi¬
centiam nominamus. Idȩ est
ut exempli causa fixerim. quod
eum non uelut animal quod¬

Expanded text:
nos oportet scire, quod aliud est in Christo deitatis ejus natura, quod est unigenitus Filius Patris; et alia humana natura quam in novissimis temporibus pro dispensatione suscepit. Propter quod videndum primo est quid sit Unigenitus filius Dei, qui multis quidem et diversis nominibus pro rebus vel opinionibus appellantium nuncupatur. Sapientia namque dicitur, sicut et Salomon dixit: «Dominus creavit me initium viarum suarum, et in ópera» sua antequam aliquid faceret, ante sæcula fundavit me.» In initio priusquam terram faceret, priusquam produceret» fontes aquarum, antequam firmarentur montes, ante omnes autem colles generat me.» Dicitur autem et primogenitus, sicut dixit Apostolus: «Qui est primogenitus omnis creaturæ.» Nec tamen alius est primogenitus per naturam quam Sapientia, sed putet aliquid nos insubstantivum dicere, cum eum Dei Sapientiam nominamus; id est, ut exempli causa finxerim, quod eum non velut animal quod
Abbreviated transcription (Latin):
extrinsecus corꝑori inditur nec¬
et angłis eius. contrariis q uirtuti¬
b eccłiastica predicatio docuit. qm̃
sint quidem hec: quȩ autem sint.
uel quomodo sint: non satis clare
exposuit: Apud plurimos tam̃
ista habetur opinio. quod angłs
fuerit iste diabolus: et apostãta
effectus. quam plurimos angłoꝵ.
secum declinare ꝑsuasetit: qui
et nunc usq angłi ipsius nuncu
iste factus sit. et a certo tem pore ce¬
perit. et sit ꝓ ipsa sui corruptione
soluendus. quid tamen ante hunc
mundum fuerit. aut quid pꝰ mun¬
dum erit: iam non ꝓmanifesto mul¬
tis innotuit: Non enim euidens de
his: in eccłiastica predicatione sermo
sum habeant. non eum solum qui
in manifesto. s et alium quendam
latentem quam plurimum: forme
enim sunt hec que descripta sunt
sacramentorum quorumdam: et
diuinorum rerum imagines. de:
quo totius eccłiȩ una sententia
est. eẽ quidem omnem legem a¬
spiritalem: non tamen ea quę

Expanded text:
extrinsecus corpori inditur, necextrinsecus corpori inditur, necet angelis ejus contrariisque virtutibus ecclesiastica praedicatio docuit, quoniam sint quidem haec: quae autem sint, aut quomodo sint, non satis clare exposuit. Apud plurimos tamen ista habetur opinio, quod angelus fuerit iste diabolus, et apostata effectus quam plurimos angelorum secum declinare persuaserit, qui et nunc usque angeli ipsius nuncupiste factus sit, et a certo tempore coeperit, et sit pro ipsa sui corruptione solvendus. Quid tamen ante hunc mundum fuerit, aut quid postmodum erit, non jam pro manifesto multis innotuit. Non enim evidens de his in ecclesiastica praedicatione sermo sum habeant, non eum solum qui in manifesto est, sed et alium quemdam latentem quam plurimos. Formae enim sunt hae quae describuntur sacramentorum quorumdam, et divinarum rerum imagines: de quo totius Ecclesiae una sententia est, esse quidem omnem Legem spiritualem; non tamen ea quae
Abbreviated transcription (Latin):
et angłis euis contrarias q
uirtutes: exeo quod illi peccatis
eam onerare contendant: Nos
uero si recte consulte q uiua¬
mus. ab huiuscemodi labe
exuere nos conemur. Unde
et consequers est intelligere.
non nos necessitati eẽ subiec¬
tos: ut omnimodo ceiam si
nolimus. uel mala uel bona
agere cogamur: Si enim nri
arbitris sumus: impugnare
nos fortasse possunt alique uir¬
tutes ad pecratum. et aliȩ iuuare
ad salutem: non tamen necessitate
cogimur. uel recte agere. uel male:
quod fieri arbitranturhii qui stella-¬
rum cursum. et motus: causam
dicunt humanorum eẽ gestorum.
non solum eorum quȩ extra arbi¬
trii accidunt lib̾tatem: s et eorum
que in nr̃a posita sunt potestate:¬
¶ De anima uero utrum ex semi¬
nis traduce ducatur. ita ut ratio
ipsius uel substantia inserta ipsis
corporalib seminib habeatur.
an uero aliud habeat inicitun:
et hoc ipsum micium si genitum¬
est. aut non genitum. uel certe si

Expanded text:
et angelos ejus contrariasque et angelos ejus contrariasque virtutes, ex eo quod peccatis eam illi onerare contendant, nos vero si recte consulteque vivamus, ab hujuscemodi labe nos exuere conemur. Unde et consequens est intelligere, non nos necessitati esse subjectos, ut omnino, etiamsi nolimus, vel bona vel mala agere cogamur. Si enim nostri arbitrii sumus, impugnare nos fortasse possunt aliquae virtutes ad peccatum, et aliae juvare ad salutem: non tamen necessitate cogimur, vel recte agere vel male; quod fieri arbitrantur hi qui stellarum cursum et motus, causam dicunt humanorum esse gestorum, non solum eorum quae extra arbitrii accidunt libertatem, sed eorum quae in nostra posita sunt potestate. De anima vero utrum ex seminis traduce ducatur, ita ut ratio ipsius, vel substantia inserta ipsis corporalibus seminibus habeatur: an vero aliud habeat initium: et hoc ipsum initium si est genitum, aut non genitum: vel certe si
Abbreviated transcription (Latin):
rib sunt de scã scriptura: et
sagaci ꝑ quisitione inuestigan¬
da: Sane quod iste sc̃s sp̃s unũ¬
quemq scõrum uel propħarũ
uel apłorum inspirauerit. et
non alius sp̃s inueteribus alius
uero in his qui inaduentum
xp̃i inspirati sunt fuerit: ma¬
nifestissime in eccłia predica¬
tur. Nost heç iam quod anuna
substantiam uitamq habers
propriam. cum ex hoc mun¬
do discesserit: pro suis meritis
dispensabitur. siue uitȩ ęterne
ac beatitudinis hereditate po-¬
titura si hoc ei sua gesta prestin¬
terint. siue igni ȩterno ac sup-¬
pliciis mãꝗ painda. si in hoc eã
scelerum culpa detorserit: S et
quia erit tempus resurrectio¬
nis mortuorum: cum corpus hoc
quod nunc incorruꝑtione se¬
corruptione: et quod seminat᷑
ĩgignominia. surget ingła: Est
et aliud definitum in eccłiastica
predicatione. omnem animã
eẽ rationabilem. lib̃i arbitrii
et uoluntatis : ee quoq ei cer-¬
tamen aduersum diabolum

Expanded text:
ribus sunt de sacra Scriptura, et ribus sunt de sacra Scriptura, et sagaci perquisitione investiganda. Sane quod iste Spiritus unumquemque sanctorum, vel Prophetarum, vel Apostolorum inspiraverit, et non alius Spiritus in veteribus, alius vero in his qui in adventu Christi inspirati sunt, fuerit, manifestissime in Ecclesiis prædicatur. V. Post hæc jam quod anima substantiam vitamque habens propriam, cum ex hoc mundo discesserit, pro suis meritis dispensabitur, sive vitæ æternæ ac beatitudinis hæreditate potitura, si hoc ei sua gesta præstiterint; sive igni æterno ac suppliciis mancipanda, si in hoc eam scelerum culpa detorserit: sed et quia erit tempus resurrectionis mortuorum, cum corpus hoc quod nunc «in corruptione secorruptione; et quod seminatur in ignominia, surget in gloria . Est et illud definitum in ecclesiastica praedicatione, omnem animam esse rationalem, liberi arbitrii et voluntatis: esse quoque ei certamen adversus diabolum
Abbreviated transcription (Latin):
archarum: moysi. et propħarumn:
et quod hic ds̃ in nouissimis diebꝰ
sicut ᷑ ꝓtopb̃as suos ante promiserat.
misit dominum iħm xp̃m. Primo
quidem uocaturũsrł. scđo uero
&e iam gentes. post ꝑfidiam popłi
isrł. Hic deus iustus et bonus. pa¬
ter domini nr̃i cħu xp̃i. legemet
propħas et euangłia ipse dedit:
qui et apłorum ds̃ est. et ueteris
ac noui testamenti᷑. Tum deinde
omuem creaturam. natus ex patre
est: q̃ui cum inomnium conditio¬
ne patri ministrasset. ꝑost ipsũ¬
Nens. homo factus est. In carnatus
est cum ds̃ eẽt: et homo factus.
mansit quod erat ds̃ corpus ad̃¬
sumpsit nr̃o corpori simile. eo
solo differens quod natum ex uir
cõmunem hanc mortem:siere
rectionem conuersatus cum
discipulis sus: assumptus. Eanc
deinde honore ac dignitate
patri ac filio sociatum: tradide
nifeste discernitur᷑. utrum na¬
tus aut innatus. uel filius etiã
di ipse habendus sit nec ne:
s inquirenda iam ista pro ui¬

Expanded text:
archarum, Moysi et Prophetarum. archarum, Moysi et Prophetarum. Et quod hic Deus in novissimis diebus, sicut per Prophetas suos ante promiserat, misit Dominum Jesum Christum, primo quidem vocaturum Israel, secundo vero etiam gentes post perfidiam populi Israel. Hic Deus justus et bonus, Pater Domini nostri Jesu Christi, Legem et Prophetas et Evangelia ipse dedit, qui et Apostolorum Deus est, et Veteris ac Novi Testamenti. Tum deinde omnem creaturam, natus ex Patre est: qui cum in omni conditione Patri ministrasset , novisens homo factest cum Deus esset, et homo factus mansit quod erat Deus. Corpus asumpsit nostro corpori simile, eo solo differens quod natum ex virgcommunem hanc mortem sustinrectionem conversatus cum discipulis suis, assumptus est. Tum deinde honore ac dignitate Patri ac Filio sociatum tradiderunon jam manifeste discernitur, utrum malus an innatus, vel filius etiam Dei ipse habendus sit, necne: sed inquirenda jam ista pro vi
Abbreviated transcription (Latin):
in nullo ab eccłiastica et apłica tra
predicantes. de quibusdam quidẽ
quecumq necessaria ctediderunt.
omnib etiam his qui pigriores er¬
ga inquisitionem diuine scientiȩ
uidebantur manifestissime tradi¬
derunt: rationem scilicet assertio¬
nis eorum relinquentes abhis in¬
dixerunt quidem quia sint: quo¬
modo autem. aut unde sint. silue¬
runt: profecto ut studiosiores quiq
ex posteris suis qui amatores eent
sapientie. exercitium habere possent.
inquo ingenii sui fructum osten¬
derent: hi uidelicet. qui dignos
se et capaces ad secipiendam sapien¬
tiam prepararent. Species uero eoꝵ
que ꝑ predicationem ȩorum apłicã
manifeste ciaduntur: istȩ sunt.
Primo quod unus est ds̃. qui omĩa
creauit atq composuit: quiq cum
nichil ẽẽ cet fecit uniuersa: ds̃ a pͥ¬
ma creatura et conditione mun¬
di. omnium ustorum ds̃. adam.
abel. sech. enos. enoch. noe sem. abra¬
ham. ysaas. iacob. duodecim patri¬

Expanded text:
in nullo ab ecclesiastica et Apostolica in nullo ab ecclesiastica et Apostolica idem Christi prædicantes, de quibusdam quidem quæ cumque necessaria crediderunt, omnibus etiam his qui pigriores erga inquisitionem divinæ scientiæ videbantur, manifestissime tradiderunt, rationem scilicet assertionis eorum relinquentes ab his indixerunt quidem, quia sint; quomodo autem, aut unde sint, siluerunt, profecto ut studiosiores quique ex posteris suis qui amatores essent sapientiæ, exercitium habere possent in quo ingenii sui fructum ostenderent, hi videlicet qui dignos se et capaces ad recipiendam sapient praedicata. Species vero eorum quae per praedicationem apostolicam manifeste traduntur, istae sunt. Primo quod unus est Deus qui omnia creavit atque composuit, quique cum nihil essent, esse fecit universa. Deus a prima creatura et conditione mundi omnium justorum, Deus Adam, Abel, Seth, Enos, Enoch, Noe, Sem, Abraham, Isaac, Jacob, duodecim Patri
Abbreviated transcription (Latin):
sit: hoc modo indicat paulus.
Aut ñquid probamentum
xp̃o se credere profitentur. non
solum in paruis et minimis
discordant: uerum etiam in
magnis et maximis: idẽ uel
de deo. uel de ipso domino iħu
autem de his. set de aliis crea¬
turis. idẽ uel s dominationib uel
de uirtuti  scĩs: propter hoc neces¬
sarium uideretur prius dehis
singulis certam lineam ma¬
nifestamq regulam ponere:
tum deinde etiam de ceteris
querere: Sicut enim multis
apud grecos et barbaros polli¬
centib ueritatem desiuimus
apud omnes eam querere. qui
eam falsis opinionib asserebat᷑.
postea quam credidimus filiũ
dĩ ee xp̃m. et ab ipso nobis
hanc discendam eẽ ꝑsuasimus: ita
cum multi sunt qui se putant sen¬
tire que xp̃i sunt. et non nulli eoꝵ
diu̾sa a propͥorib sentiant. seruetur
uerd eccłiastica predicatio ꝑsucces¬
sionis ordinem ab apłis tradita. et
usq ad presens in eccłis ꝑmanens:
illa sola credenda est ueritas. quȩ

Expanded text:
sit, hoc modo indicat Paulus: sit, hoc modo indicat Paulus: «Aut numquid» probamentum Christo credere se profitentur, non solum in parvis et minimis discordant, verum etiam in magnis et maximis; id est, vel de Deo vel de Domino Jesu autem de his, sed et de aliis creaturis, id est vel de Dominationibus, vel de Virtutibus sanctis: propter hoc necessarium videtur prius de his singulis certam lineam manifestamque regulam ponere, tum deinde etiam de cæteris quærere. Sicut enim multis apud Græcos et Barbaros pollicentibus veritatem, desivimus apud omnes eam quærere qui eam falsis opinionibus asserebant, posteaquam credidimus Filium Dei esse Christum, et ab ipso nobis hanc discendam esse persuasimus: ita cum multi sint qui se putant sentire quæ Christi sunt, et nonnulli eorum diversa a prioribus sentiant, servetur vero ecclesiastica prædicatio per successionis ordinem ab Apostolis tradita, et usque ad præsens in Ecclesiis permanens: illa sola credenda est veritas, quæ
Abbreviated transcription (Latin):
entiam que prouocat homines
ad benebeate uiuendum
non aliunde quam ab ipsis xp̃i
uerbis doctrinaq e suscipiunt:
Xp̃i autem uerb̃ dicimus: non
his solum que homo factus
atq in carne positus docuit.
Et prius namq xp̃c dĩ uerbum:
in moẏ sen atq prophetiserat.
Nam sine uerbo di quomodo
poterant propħare de xp̃o. ad
cuius rei probationem non eẽt
difficile exdiuinis scripturis
ostendere. quomodo uel moy
uel locuti sunt. uel gesserunt
omnia quȩ gesserunt: nisi
studii nobis eet presens hoc
opus omni qua possumus bre¬
uitate succingere. Unde suffi¬
cere estimo. uno hoc pauli tes¬
timonio debere nos utiexem
epła quam adhebreos scribit:
inqua ita ait fide magnus
factus moyses. negauit sedici¬
filium filie Paraonis: magis
eligens afflic̾tari cum popło
di. quam temporalem babere
peccati iocunditatem: maiores
diuitias estimans egiptiorum
thesauris. ob probrium xp̃i
S et post adssumpsitionem in
cȩlos quͥd in apłis suis locutꝰ

Expanded text:
entiam quæ provocat homines ab bene beateque vivendum non aliunde quam ab ipsis verbis Christi doctrinaque suscipiunt. Christi autem verbis dicimus, non his solum quæ homo factus atque in carne positus docuit: et prius namque Christus Dei verbum in Moyse atque Prophetis erat. Nam sine verbo Dei quomodo poterant prophetare de Christo? Ad cujus rei probationem non esset difficile ex divinis Scripturis ostendere, quomodo vel Moysrepleti, vel locuti sunt, vel gesserunt omnia quæ gesserunt, nisi studio nobis esset præsens hoc opus omni qua possumus brevitate succingere. Unde sufficere existimo uno hoc Pauli testimonio debere nos uti ex epistola quam ad Hebræos scribit, in qua ita ait: «Fide» magnus factus Moyses negavit se dici-filium filiæ Pharaonis, magis eligens afflictari cum populo Dei, quam temporalem habere peccati jucunditatem, majores divitias æstimans Ægyptiorum thesauris opprobrium Christi.» Sed et post assumptionem ejus in cœlos, quod in Apostolis suis locutus
Abbreviated transcription (Latin):
scilicet suam: ut sicut ip¬
se est inui sibilis ꝑ naturã:
ita imaginẽ quoq in uisibi¬
lem genuerit. Uerbum enĩ
est filius: et ideo nichil in
eo sensibile intellegendũ
est. sapientia est. et in sa¬
pientia nichil corporeum
suspicandum ẽ. Lumen ẽ
uerum quod illuminat
omnem hominem ueni¬
entem inhunc mundum:
s nichil habet commune
ad solis huius lumen. Ima¬
go ergo est inuisibilis dĩ
patris. saluator noster. quan¬
tum ad ipsum quidem
patrem ueritas: quidam¬
autem ad nos quib reue¬
lat patrem: imago est.
ꝑ quam cognoscimus pa¬
trem: quem nemo alius no¬
uit nisi filius: et cui uolu¬
erit filius reuelare Reue¬
lat autem ꝑ hoc: quod ip¬
se intellegitur. Aquo a pse
eium fuertt intellectus: con¬
sequenter intellegitur et pa¬
ter. Scđm hoc quod ipse dixit.

Expanded text:
scilicet suam: ut sicut ipse invisibilis est per naturam, ita imaginem quoque invisibilem genuerit. Verbum enim est Filius, et ideo nihil in eo sensibile intelligendum est. Sapientia est, et in sapientia nihil corporeum suspicandum est. Lumen est verum, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum : sed nihil habet commune ad solis hujus lumen. Imago ergo est invisibilis Dei Patris Salvator noster: quantum ad ipsum quidem Patrem veritas, qautem ad nos quibus revelat Patrem, imago est per quam cognoscimus Patrem, quem nemo alius novit nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare . Revelat autem per hoc quod ipse intelligitur. A quo enim ipse fuerit intellectus, consequenter intelligitur et Pater, secundum hoc quod ipse dixit
Abbreviated transcription (Latin):
et enim omnipotens est pater.
hoc intellegi datur. quod &iam in
omnipotentiȩ gła societatem habeat
sapientia. ꝑ quam ds omnipotens
dicitur. E sapientiam enim qui ẽ San
non solum dominantis auctoritate.
uerum &iam subiectorum sponta Iũ
neo famulatum sut autem unam
eamdemq omnipotentiam patris
aC filii eẽ cognoscas. sicut unus atty

Expanded text:
 enim omnipotens est Pater.  enim omnipotens est Pater. hoc intelligi datur, quod etiam in omnipotentiæ gloria societatem habeat Sapientia, per quam Deus omnipotens dicitur. Per Sapientiam enim, quæ est Chnon solum dominantis auctoritate, verum etiam subjectorum spontaneo neo famulatu. Ut autem unam eamdemque omnipotentiam Patris ac Filii esse cognoscas, sicut unus at
Abbreviated transcription (Latin):
habere dinimerat: post ma¬
dum ꝑ profectum quendã
in hoc uenerit ut haberet:
Quod si nunquam est quando
non omnipotens fuerit: ne¬
cessario subsistere oportet
&iam ea ꝑque omni potens
dicitur: et semꝑ habuerit
inquibus exereuerit poten¬
tatum: et quȩ fuerĩt ab ipe¬
so uel rege. uel pͥncipe mode¬
rata. Dequibus in locis pleniꝰ
propriis inquibus de creatu¬
ris eius disputandum fuerit.
disseremus: S et nunc strictĩ
licet. camen ad monere neces¬
sarium puto. Qm̃ quidem
questio nobis de sapientia agitatur.
quemadinodum apporrea sit sapi¬
entia glorie omnipotentis purissima.
ne uideatur alicui alicui ainterior.
eẽ indeo omnipotentis appellatio: na¬
tiuitate sapientiȩ per quam pater
uocatur. quoniam dicta est apor¬
rdea omnipotentis głȩ purissima
eẽ sapientia que est filius di. Audiat
qui hec ita uult suspicari. quod¬
et intellegat ex hoc. quia non potest
antiquiu eẽ indeo omni potentis
appellatio: quam patris ꝑfilium:¬

Expanded text:
habere dignum erat, postmohabere dignum erat, postmodum per profectum quemdam in hoc venerit ut haberet? Quod si nunquam est quando non omnipotens fuerit, necessario subsistere oportet etiam ea per quæ omnipotens dicitur, et semper habuerit in quibus exercuerit potentatum, et quæ fuerint ab ipso vel rege vel principe moderata: de quibus plenius in locis propriis in quibus de creaturis ejus disputandum fuerit, disseremus. Sed et nunc strictim licet, tamen admonere necessarium puto, quoniam quidem quæstio nobis de Sapientia agitatur, quemadmodum aporrhoea sit Sapientia gloriæ Omnipotentis purissima, ne videatur alicui anterior esse in Deo omnipotentis appellatio nativitate Sapientiæ per quam Pater vocatur, quoniam dicta est aporrhoea Omnipotentis gloriæ purissima esse Sapientia quæ est Filius Dei. Audiat qui hæc ita et intelligat ex hoc, quia non potest antiquior esse in Deo omnipotentis appellatio quam Patris per Filium