comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
contempnerent: Fides eoꝵ cum
toto mundo non appenderetur.
Audierant. Quid ꝓdest homini
si totum mundum lucretur:
animȩ autem sue detrimentum
patiatur. Hon retardauit ille¬
cebra scłi festinantes. transitu¬
ra migrantes Quantulibet &
quomlibet fulgens felicitae
ine dimittenda. ad aliam uitã non
tranfferenda. aliquando hic & a ui¬
uentibus relinquenda Contemp
beatus cypriamis. eius hodie me¬
moriam celebramus. Diuites esse
uultis honorati eẽ uultisꝰ sam eẽ
uultis: totum ille contempsit ad cuiꝰ
memoriam conuenistis. Quid obse¬
crotantum amatis quod contẽp¬
sit quem sic honoratis: Quem si
nsta non contempsisset: non utiq
honoraretis. Quare te inuenio
carum rerum amatorem. qua¬
rum ueneraris contemptorem:
Certe illum si hec amaret. non
uenerareris. & tu noli amare
Non enim intrauit: & ostium
contra te clausit Contempne &
tu: & intra post illum. Patet qua
intres: xp̃c est ianua & tibi est
ostium aꝑtum: quando est la¬

Expanded text:
contemnerent. Fides eorum cum contemnerent. Fides eorum cum toto mundo non appenderetur. Audierant, Quid prodest homini, si totum mundum lucretur, animae autem suae detrimentum patiatur ? Non retardavit illecebra saeculi festinantes, transitura migrantes, quantumlibet et quomodo libet fulgens felicitas hic dimittenda, ad aliam vitam non transferenda, aliquando hic et a viventibus relinquenda. CAPUT Ibeatus Cyprianus, cujus hodie memoriam celebramus. Divites esse vultis, honorati esse vultis, sani esse vultis: totum ille contempsit, ad cujus memoriam convenistis. Quid, obsecro, tantum amatis, quod contempsit quem sic honoratis? quem, si ista non contempsisset, non utique sic honoraretis. Quare te invenio earum rerum amatorem, quarum veneraris contemptorem? Certe illum, si haec amaret, non venerareris. Et tu noli amare: non enim intravit, et ostium contra te clausit. Contemne et tu; et intra post illum. Patet qua intres: Christus est janua. Et tibi est ostium apertum, quando est la
Abbreviated transcription (Latin):
doluerunt morientẽ: ex paue¬
runt resur gentẽ. amauerunt
potentem: & ipsi sanguinem fu¬
derunt ꝓ eo quod uiderunt.
Cogitate fr̃s quale fuit mita
homines ꝑ orbem terrarum:
p̃dicare hominem mortuum
resurrexisseꝰ. in cȩlum ascendisse.
& ꝓ ista p̃dicatione ꝑpetiom̃ia
que insaniens mundus inferret:
dampna. exilia. uincula. torm̃¬
ta. flaminas. bestias. cruces. mor¬
tes. Hoc ꝓnescio quo. Hum quid
enun fr̃s mei petrus ꝓ sua gła
moriȩbaturꝰ aut seipsum p̃dica¬
bat: Alius moriebatur. ut aliꝰ
honoraretur: alius occidebatur
ut alius coleretur. Humquam
hoc faceret nisi flagrantia cari¬
tatis. de conscientia ueritatis
Uiderant quod dicebant. Nam
quando ꝓ ea re morerentur quã
non uiderant: Quod uiderant.
negare debebant: Non negaue¬
runt: p̃dicauerunt mortuum.
quem sciebant inuum Sciebati
ꝓ qua uita. contempnerent ui¬
tam: selebant ꝓ qua felicitate
ferrent transitoriã infelicitatẽ
ꝑ quibus p̃miis ista dampna

Expanded text:
doluerunt morientem, expavedoluerunt morientem, expaverunt resurgentem, amaverunt potentem, et ipsi sanguinem fuderunt pro eo quod viderunt. Cogitate, fratres, quale fuit mitti homines per orbem terrarum, praedicare hominem mortuum resurrexisse, in coelum ascendisse; et pro ista praedicatione perpeti omnia quae insaniens mundus inferret, damna, exsilia, vincula, tormenta, flammas, bestias, cruces, mortes. Hoc pro nescio quo? Numquid enim, fratres mei, Petrus pro sua gloria moriebatur, aut se ipsum praedicabat? Alius moriebatur, ut alius honoraretur; alius occidebatur, ut alius coleretur. Numquid hoc faceret, nisi flagrantia charitatis, de conscientia veritatis? Viderant quod dicebant: nam quando pro ea re morerentur, quam non viderant? Quod viderant, negare debebant. Non negaverunt: praedicaverunt mortuum, quem sciebant vivum. Sciebant pro qua vita contemnerent vitam: sciebant pro qua felicitate ferrent transitoriam infelicitatem, pro quibus praemiis ista damna
Abbreviated transcription (Latin):
stum nobis festum diem passio
beatissumi cipriani martiris
fecit: cuius nos uictoriȩ celebri¬
tas in istum locum deuotissimos
congregauit. Sed celebratio
sollempntatis martyrum: imitatio
debet ẽẽ uirtutum. Facile est hono¬
rem martyris celebrari: magnum
est fidem atq patientiam martiris
imuitari: Hoc sic agamus ut illud
optemus: hoc sic celebremus. ut
illud potius diligamus: Quid lau¬
damus in fide martiris: Quia usq
ad mortem ꝓueritate certauit:
Ideo uicit. Blandientem mundũ
contempsit: seuienti non cessit:
ideo uictor ad dm̃ accessit. Abun¬
dant in isto scło. errores & t̃rores
Beatissimus martir errores sa¬
pientia: t̾rores patientia suꝑa¬
uit. Magnum est quod fecit.
Sequutus agnum: leonem uicit.
Quando ꝑsequutor seuiebat. leo
fremebat. S quia agnus sursum
attendebatur: leo deorsum calca¬
batur. Qui morte mortem destru¬
xitꝰ ligno pependit᷑ sanguinẽ
beati apłi arietes gregis scĩ. ipsũ
dnm iħm uiderunt pendentem

Expanded text:
stum nobis festum diem passio beatissimi Cypriani martyris fecit: cujus nos victoriae celebritas in istum locum devotissimos congregavit. Sed celebratio solemnitatis martyrum, imitatio debet esse virtutum. Facile est honorem martyris celebrari: magnum est fidem atque patientiam martyris imitari. Hoc sic agamus, ut illud optemus: hoc sic celebremus, ut illud potius diligamus. Quid laudamus in fide martyris? Quia usque ad mortem pro veritate certavit, et ideo vicit. Blandientem mundum contempsit, saevienti non cessit: ideo victor ad Deum accessit. Abundant in isto saeculo errores et terrores: beatissimus Martyr, errores sapientia, terrores patientia superavit. Magnum est quod fecit: secutus agnum, leonem vicit. Quando persecutor saeviebat, leo fremebat: sed quia agnus sursum attendebatur, leo deorsum calcabatur: qui morte mortem destruxit, ligno pependit, sanguinem beati Apostoli arietes gregis sancti, ipsum Dominum Jesum viderunt pendentem,
Abbreviated transcription (Latin):
uersus inimicos fabricat arma ds̃:
eos ipsos quos facit amicos Magna
itaq framea dei. anima beatissimi
cipriam. splendida caritate. acuta
ueritate. pugnantis dei acta & ui¬
brata uirtute. quę bella confecit:
quas contradicentium cateruas
redarguendo suꝑauit: quot ꝑcus¬
sit infensos: quot ꝓstrauit aduer¬
sos. in quan multoꝵ inimicoꝵ
cordibus ipsas ininucicias quibꝰ
oppugnabatur occidit eosq
amicos quibus aduersus allos
ds̃ copiosius pugnaret effecit:
Ubi autem uenit tempus ut
tamquã p̃ualescentibꝰ hostibus
prenderetur. tum uero ne opp̃s¬
sus & uictus ab impiis eoꝵ ma¬
nibus cȩderet. affuit ille ꝑ quẽ
p̃staretur inuictus. suscepit ui¬
ctoriam post quã nullum cer¬
tamen ulterius remaneret. quã
de hoc scilicet mundo ce de mun¬
di huius principe reportaret:
Affuit omino fidelissimo suo
testi. usq ad mortem ꝓ uerita¬
te certanti. fecit quod fuerat¬
ex hortatus: eruit animã eius

Expanded text:
versus inimicos fabricat arma Deus, versus inimicos fabricat arma Deus, eos ipsos quos facit amicos. Magna itaque framea Dei anima beatissimi Cypriani, splendida charitate, acuta veritate, pugnantis Dei acta et vibrata virtute, quae bella confecit? quas contradicentium catervas redarguendo superavit? quot percussit infensos? quot prostravit adversos? In quam multorum inimicorum cordibus ipsas inimicitias, quibus oppugnabatur, occidit, eosque amicos quibus adversus alios Deus copiosius pugnaret, effecit? Ubi autem venit tempus, ut tanquam praevalescentibus hostibus prenderetur, tum vero ne oppressus et victus ab impiis eorum manibus cederet, adfuit ille per quem praestaretur invictus: suscepit victoriam, postquam nullum certamen ulterius remaneret, quam de hoc scilicet mundo et de mundi hujus principe reportaret. Adfuit omnino fidelissimo suo testi usque ad mortem pro veritate certanti, fecit quod exoratus fuerat, eruit animam ejus
Abbreviated transcription (Latin):
ubi exclamantes &e grãs agentes
dicunt. Dñe ut scuto bone uolun¬
tatis tuȩ coronasti nos Framea uero
dei hoc est gladius dei. quam frame¬
ani corpus xp̃i quod est excła aduer¬
sus cos qͥse ꝑsequuntur p̃catur ef¬
fundi atq concludi. potest quidẽ
intelligi: ubi ipse saluator suo cor¬
pori dicit. Non ueni pacem mitte¬
re in terram: s gladium. Quo gla¬
dio sp̃ali. a martyribus siuis celestia
concupiscentibus gaudia. t̾renos
male blandos separauit affectus.
quibus de cęlo ad terram reuoca¬
rent᷑
astricti: nisi gladius
de qua illi in psalmo dicitur. Erue
animam meam ab impiis. frameã
tuam ex inimicis manus tue Qđ
dixit ammam meam: hoc repetiuit
fr̾ameam driam. Quod dixit ab
impiis. hoc repetiuit. ex inuni¬
cis manus tue. Hanc effudit fra¬
tyres suos: & conclusit aduersus
eos qui ꝑsequebantur eccłamꝰ. ut
quia p̃dicantium uocibus non
flecte bantur. morientium uirtutibꝰ
frangerentur. Fortia quippe sibi ad¬

Expanded text:
ubi exclamantes et gratias agentes ubi exclamantes et gratias agentes dicunt: Domine, ut scuto bonae voluntatis coronasti nos . Framea vero Dei, hoc est gladius Dei, quam frameam corpus Christi quod est Ecclesia, adversus eos qui se persequuntur, precatur effundi atque concludi; potest quidem intelligi, ubi ipse Salvator suo corpori dicit, Non veni pacem mittere in terram, sed gladium . Quo gladio spirituali à martyribus suis coelestia concupiscentibus gaudia, terrenos male blandos separavit affectus, quibus de coelo ad terram revocarentur astricti, nisi gladius de qua illi in Psalmo dicitur: Erue animam meam ab impiis, frameam tuam ex inimicis manus tuae . Quod dixit, animam meam; hoc repetivit, frameam tuam; quod dixit, ab impiis; hoc repetivit, ex inimicis manus tuae. CAPUT V. 5. Fratyres suos: et conclusit adversus eos qui persequebantur Ecclesiam; ut quia praedicantium vocibus non flectebantur, morientium virtutibus frangerentur. Fortia quippe sibi ad
Abbreviated transcription (Latin):
tum fidei: in quo possitis om̃ia tela
nequissimi ignea extinguere.
& galeam salutis accipite. &e gla¬
dium sp̃s quod est uerbum dei
Quid est iusticiȩ lorica indui et
accipere scutum fidei. & galeam
salutis. & gladium sp̃s quod est
uerbum deiꝰ nisi a dño donis eius
armari: Hec armari tantum
sufficeret huic militi: nisi impe¬
trasset ab armato ipso. a quo ar¬
matus fuerat adiuuari. Neq
enim piissimus martyr. in illa
conflictatione passionis nor
orauit & dixit. Iudica dñe no¬
centes me: expugna impugnan¬
tes me App̃hende arma &e scu¬
tum: & exurge in adiutorium
michi. Effunde frameam &e con¬
dude aduersus eos qui me ꝑse¬
quuntur. dic animȩ mee salus
tua ego sum. Quomͦ uinceretur
quem sic dñs ꝓducebat armatũ:
sic adiuuabat armatus: Absit¬
autem. ut armatum dm̃ quibꝰ¬
dam corporalibus instrum̃tis.
puerili corde credamus. Cui modi
quippe arma illa suit. quibus ab
armato dõ solent eius milites ad¬
iuuari. ipsi confitentur adiuti.

Expanded text:
tis omnia tela nequissimi ignea exstinguere; et galeam salutis accipite, et gladium spiritus, quod est verbum Dei . Quid est justitiae lorica indui, et accipere scutum fidei, et galeam salutis, et gladium spiritus, quod est verbum Dei, nisi a Domino donis ejus armari? Nec armari tantum sufficeret huic militi, nisi impetrasset ab armato ipso, a quo armatus fuerat, adjuvari. Neque enim piissimus Martyr in illa conflictione passionis non oravit et dixit: Judica, Domine, nocentes me, expugna impugnantes me. Apprehende arma et scutum, et exsurge in adjutorium mihi. Effunde frameam, et conclude adversus eos qui me persequuntur: dic animae meae, Salus tua ego sum . Quomodo vinceretur, quem sic Dominus producebat armatum, sic adjuvabat armatus? autem ut armatum Deum quibusdam corporalibus instrumentis puerili corde credamus. Cujusmodi quippe arma sint illa, quibus ab armato Deo solent ejus milites adjuvari, ipsi confitentur adjuti,
Abbreviated transcription (Latin):
priano suscępit: quam eipriauꝰ
celerino lectore: Hic temporibus
suis. rogatus a quadam iatrona
li de cathacumbas nocti leuauit.
Primum quidem corpus beati pau
ubi decollatus est. Beati uero pe
tri corpiis. accepit beatus corne
ubi crucifixus est: inter corpo
nis in monte aureo. in uaticano
palatii neroniani. sexto kalendas
uilii: Post hoc eodem tempore au¬
tolam accȩpisset a beato cipͥano
carthaginis ep̃o: & misit centũ¬
cellis. & ad duxit in de beatum
cornelium ep̃m. Quem iussit
Sic defuisti ut nec deos conside¬
& dirigas: Cornelius ep̃s dixit. Ẽgo
de corona dñi litteras accepi & di¬
rexi. & non contra rem publicã s
cedi. & p̃cepit duci eum ante tem¬
plum martis. ut ad oraret Quod
si non faceret. iussit ut capite trun¬
caretur. Hic iam ante passionem
dinationes duas ꝑ mensem decen¬
quatuor. diacones quatuor. ep̃os
ꝑ diuersa loca numero septem.¬

Expanded text:
priano accepit, quam Cyprianus priano accepit, quam Cyprianus Celerino lectore. Hic temporibus suis, rli de Catacumbis noctu levavit: et primo quidem corpus beati Paulubi decollatus est; beati vero Petri apostoli corpus accepit beatus Cornelubi crucifnis in Montem Aureum in Vaticano Palatii Neroniani VI Kalend. Julii. Post hoc eodem tempore autolam accepisset a beato Cypriano Carthaginensi episcopo, misit Centumcellis, et adduxit beatum Cornelium, quem tamen jussit Sic defdirigas? Cornelius respondit: Ego de corona Domini litteras accepi,  „non contra rem publicam, secedi et precepit duci ad templum Martis, ut adoraret, quod si non fecisset, capite truncaretur. Post quam ante passionem dinationes tres per mensem Decemquatuor, diaconos tres, episcopos per diversa loca numero oct
Abbreviated transcription (Latin):
& si sincerum corpus sit. anima non po
mino facit qui scđ̾m eiuuangłium
uiuit: & ꝑ omnia obtemperat sacer¬
doti. Aliquanti enim cum sint mi¬
nus subditi. moleste ferunt cum
a semioribus arguuntur dicunt.
Grauiter irascitur ep̃s: patientior
eẽ deberet. Audi ergo optime cle¬
rice Sacerdotem exigis ad patien¬
tiam. & de non exigis ad discipli¬
nam: Hescis quia michi salutis
causa arguere aliquando ꝑmis¬
sum est. tibi numquam peccare
c̃ce ssum est. Hicit enim apł.
Increpa oportune: importune ar¬
gue. Esto ergo in om̃ibus subditꝰ
sacerdoti: si uis eum ẽẽ mansue¬
orNeLIUS natione ro¬
manus ex patre casti¬
no: sedit annos tres¬
ronatur. Sub huius ep̃atu noua¬
tus nouatianum extra eccłam
xit. Hoc facto. confessores qui se
separauerant a cornelio. cum ma¬
ximo p̃sbitero qui cum mo yse
hoc cornelus ep̃s centumc ellis pu¬
sus est. & ibi scriptam epłam de¬
sua confirmatione missam a cy¬

Expanded text:
tsi sincerum corpus sit, anima non pottsi sincerum corpus sit, anima non potmino facit, qui secundum Evangelium vivit, et per omnia obtemperat sacerdoti; aliquanti enim cum sint minus subditi, moleste ferunt, cum a senioribus arguuntur. Dicunt: Graviter irascitur episcopus, patientior esse deberet. Audi ergo, optime clerice: Sacerdotis exigis patientiam, et tui non exigis disciplinam? Nescis quia mihi salutis causa arguere aliquando permissum est, tibi numquam peccare concessum est? dicit enim Apostolus: Increpa opportune, importune argue . Esto ergo in omnibus subditus sacerdoti, si vis cum esse mansueornelius, natione Romanus, ex patre Castino, sedit annos tresronatur. Sub cujus episcopatu Novatus Novatianum extra Ecclesiam m. Hoc facto confessores, qui se separaverant a Cornelio cum Maximo presbitero, qui cum Moyse ihec Cornelius Centumcellis pulsus est exilio et ibi scriptam epsua confirmatione martyrii, missam a Cy
Abbreviated transcription (Latin):
heres non est. g̾ nec filius est. Cur aũt
quęritur tale coniugium. de quo
susceptus filius nec successionis pos
uni: qui non habet originis pri¬
uilegium: Cur uiquam quęrit᷑
tale contubernium de quonati ñ¬
filii sint matrimonii. s testes sint
adulterii. Cur huriusmodi susci¬
piuntur ad ulteri. qui patri pudo¬
ri sint non honori: Dicit scrip¬
ribus p̃dita est ut mereatur con¬
ris. ne tu adulter sis potius quã
maritus S & ille iter facit.
dno xp̃ianus. qui ꝓfessionis suȩ
exhibet ei fidele seruitium: et
castitatem quam ꝓmisit custo¬
dit. tam mente quam corpore:
Sunt enum pleriq qui singu¬
larem uitam ꝓponentes. singu¬
li ẽẽ non possunt. s quęrunt sibi
contubernia atq utinam frm̃
Inuenis enim xpĩanum monachũ
cui cum fr̃e non conuenit. & liben¬
tius ei conuenit cum sorore. qui
non sequitur semorem utilia com¬
monentem: & sequit᷑ ad olestulam
incongrua cachinnantem. Cuiꝰ

Expanded text:
haeres non est, ergo nec filius est. Cur ergo haeres non est, ergo nec filius est. Cur ergo quaeritur tale conjugium, de quo susceptus filius nec successionis possonsortium, qui non habet originis privilegium. Cur, inquam, quaeritur tale contubernium, de quo nati filii non matrimonii, sed testes sint adulterii? Cur hujusmodi suscipiuntur adulterini, qui patri pudori sint, non honori? Dicit Scripribus praedita est, ut mereatur conris; ne tu adulter sis potius, quam maritus. 10. Sed et ille iter facit Domino christianus, qui professionis suae exhibet ei fidele servitium, et castitatem quam promisit, custodit tam mente, quam corpore. Sunt enim plerique qui singularem vitam proponentes, singuli esse non possunt, sed quaerunt sibi contubernia, atque utinam fratrum. Invenisti christianum monachum, cui cum fratre non convenit, et libentius ei convenit cum sorore: qui non sequitur seniorem utilia commonentem, et sequitur adolescentulam incongrua cachinnantem; ejus
Abbreviated transcription (Latin):
Remansit enim illis sine salua¬
tore. lex exanimis & truncata:
Hsam ex eo utiq iudei diuina non
sapiunt: ex quo sine capite eẽ cȩ¬
perunt. Iter igitur facit dño. qͥ
inter ceteras continentię uirtuteᷤᷤ
matrimonii limitem non excȩdit.
nec coniugii p̾scriptum t̾minum
adulterina ꝑmixtione cõmacui¬
lat Sunt enim non nulli qui
cum legibus uxores duxerint.
contra diuinitatis legem sibi so¬
ciant concubinas. non intelligen¬
tes quod contrahendo matrimo¬
nia ꝓpriis se uinculis constrinxe¬
runt. Qui enim legibus ducit
uxorem: ꝓfitetur se contra legẽ
non eẽ facturum: Reum ergo
ipse sestatuit: qui adhibendo si¬
bi adulteram ius pollicitatio¬
nis excẽdit. S dicit aliguis Uxo¬
rem non habeo: ideo michi ancil¬
lulam sociaui. Audi quid dicat
scriptura ad abraham. Eice an¬
cillam &e filium eius. non enun
heres erit filius ancillȩ cum filio
libere. Si igitur ancillȩ filius

Expanded text:
Remansit enim illis sine SalvaRemansit enim illis sine Salvatore Lex exanimis et truncata; nam ex eo utique Judaei divina non sapiunt, ex quo sine capite esse coeperunt. 8. Iter igitur facit Domino, qui inter caeteras continentiae virtutes matrimonii limitem non excedit, nec conjugii praescriptum terminum adulterina permixtione commaculat. Sunt enim nonnulli qui cum legibus uxores duxerint, contra Divinitatis legem sibi sociant concubinas, non intelligentes quod contrahendo matrimonia, propriis se vinculis constrinxerunt: qui enim legibus duxit uxorem, profitetur se contra legem non esse facturum. Reum ergo ipse se statuit, qui adhibendo sibi adulteram, jus pollicitationis excedit. 9. Sed dicit aliquis: Uxorem non habeo, et ideo mihi ancillulam sociavi. Audi quid dicat Scriptura ad Abraham: Ejice ancillam, et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio liberae . Si igitur ancillae filius
Abbreviated transcription (Latin):
exuiiis. deformitatem eius ipse
gestaret. Tona ueropellicia
quid aliud demonstrat nͥ hanc
fragilem carnem nr̃am quȩ an¬
te aduentum xp̃i dñabatur
ad uicia. post aduentum eius re¬
stricta sit ad uirtutemꝰ & quȩ
ante luxuriando dilatabatur
in pinguedine. nunc abstinen¬
do attenuetur in pelle: Eaitũ
uero cuis quam beatum leginꝰ.
scilicet quod psaltria regis filia
post illam inimicam uoluptatẽ.
caput cius petierit. Quid mirũ
si psaltria occidit ꝓpħam: Scimꝰ
quia luxuria semꝑ est inimica
iusticie: & quod iniquitas sine ces¬
satione ꝑsequitur ueritatem.
In quo facto. grande mysteriũ
continetur. Ham utiq psaltria¬
ista sinagoge est conparanda.
quȩ xp̃m dum luxuriatur oc¬
cidit. Quod autem ista psaltria
finagoga sit: dicit dñs ad iudeos.
Cantauimus uobis ce ñ saltastis
Cur autem a ioħis corpore ca¬
put ablatum sit. manifesta res
est. Ioħ̾s sicut scripturis astruit᷑
typum legis gerebat. De dño aũt

Expanded text:
exuviis, deformitatem ejus ipse exuviis, deformitatem ejus ipse gestaret? Zona vero pellicea quid aliud demonstrat, nisi hanc fragilem carnem nostram, quae ante adventum Christi dominabatur ad vitia, post adventum ejus restrictam esse ad virtutem; ut quae ante luxuriando dilatabatur in pinguedinem, nunc abstinendo attenuaretur in pellem? 6. Exitum vero ejus quam beatum legimus, scilicet quod psaltria regis filia post illam mimicam voluptatem caput ejus petierit? Quid mirum si psaltria occidit prophetam ? Scimus quia luxuria semper est inimica justitiae, et iniquitas sine cessatione persequitur veritatem. In quo facto grande mysterium continetur; nam utique ipsa psaltria Synagogae est comparanda, quae Christum, dum luxuriatur, occidit. Quod autem ista psaltria Synagoga sit, dicit Dominus ad Judaeos: Cantavimus vobis, et non saltastis . 7. Cur autem a Joannis corpore caput ablatum sit, manifesta res est. Joannes, sicut Scripturis astruitur, typum Legis gerebat: de Domino aut
Abbreviated transcription (Latin):
uatori. ꝑomĩa plane aduenienti
xp̃o. tramitem uite suȩ composuit
& direxit. Ham fint utiq ieiuinꝰ.
humilis. parcus & uirgo. Omnes
enim has uirtutes erus eiuange¬
lista describens ait Ipse autem
iohannes uestitum habebat de
pilis cameloꝵͥ & zona pellicia
circa lumbos enis. esca autẽ eius
erat. loc uste & mel sil uestrȩ. Que
igitur malor humilitas in ꝓpħa:
quam contemptis mollibus indu¬
mentis. piloꝵ asperitate uestiri
Que deuotior fides quam p̃cine¬
tum zona paratum eẽ semꝑ ad
omne seruitutis obseguium:
Quę p̾clarior abstinentia quã
sp̃tis uite huius deliciis stridulis
uesci locustis. ac melle siluestri.
erant. arbitror in his ipsis ꝓphe¬
tiam fuisse Nam utiq quod p̃nun¬
tius xp̃i uestimentum habebat
cameloꝵ. asꝑitate contextumꝰ qͥd
aliud significat. nisi quod ipse
oep̃e adueniens usurus eẽt indu¬
humani corporis. quod erat pecca¬
toꝵ asꝑitate densetum. & quod
uelut immundissime bestiȩ. hoc
est gentilis popłi circumdatus

Expanded text:
tori. Per omnia plane, adveniente Christo, tramitem viae suae composuit et direxit. Nam fuit utique jejunus, humilis, parcus et virgo; omnes enim has virtutes ejus Evangelista describens ait: Ipse autem Joannes vestitum habebat de pilis camelorum, et zona pellicea circa lumbos ejus. Esca autem ejus erant locustae, et mel silvestre . Quae igitur major humilitas in propheta, quam contemptis mollibus indumentis, pilorum asperitate vestiri? Quae devotior fides, quam praecinctum zona paratum esse semper ad omne servitutis obsequium? Quae praeclarior abstinentia, quam spretis vitae hujus deliciis, stridulis vesci locustis ac melle silvestri? erant, arbitror in his ipsis prophetiam fuisse. Nam utique cum praenuntius Christi vestimentum habebat camelorum asperitate contextum, quid aliud significat, nisi quod ipse Christus adveniens usurus esset induhumani corporis, quod erat peccatorum asperitate densatum: et quod velut immundissimae bestiae, hoc est, gentilis populi circumdatus
Abbreviated transcription (Latin):
audirentur. s scripsit etiã quȩ le¬
gerent᷑. & ad alia loca ꝑ alienas lun¬
guas. ad alia uero ꝑ suas litteras
uenit. & innotuit regionibꝰ mul¬
tis partun ꝑ famam fortissimȩ pas¬
sionis. parti ꝑ dulcedinẽ suauis¬
simȩ lectionis. alacres celebremꝰ
hunc diem: & ita om̃s unanumit̃
supplicemꝰ. ut in ęccła maiore
cõmunem patrẽ audire & uidere

Expanded text:
audirentur, sed scripsit etiam quae leaudirentur, sed scripsit etiam quae legerentur, et ad alia loca per alienas linguas, ad alia vero per suas litteras venit, et innotuit regionibus multis, partim per famam fortissimae passionis, partim per dulcedinem suavissimae lectionis: alacres celebremus hunc diem, et ita omnes unanimiter supplicemus, ut in Ecclesia majore communem patrem audire et videre
Abbreviated transcription (Latin):
cui &e ipse oblatus est offeratur.
S ut mensa illa quȩ dei est etiã
cipriani uocetur. hec causa est
Quia ut illa modo cingatur ab
obsequentibus. ibi ciprianus
cin gebatur a ꝑsequentibus:
Ubi nunc illa ab amcis oranti¬
bus honoratur: ibi ciprianus
ab immicis frem̃tibus calcabat᷑.
Postremo ubi illa crecta est.
ibi ille ꝓstratus est Cantate
deo: psalmum dicite nomini
eius. Qui ascendit suꝑ occasũ
carthago habuerit cathedrã eius.
carthago habeat memoriam eius:
unde nos celebraremꝰ natalicia eius
nisi eẽt p̃ciosa in conspectu dñi
mors scõꝵ cius. In omnẽ t̾ram exi¬
uit sonus eiꝰ & in fines orbis terre
uerba eius. Docuit fideliter quod
facturus erat: fecit fortiter quod
docuerat. Ad p̾ciosam mortem
iuste uiuendo. ad głosam uero
uitam iniuste moriendo ꝑue¬
nit. atq adeptus est triumphale
martyris nomenꝰ quia ꝑduxit usq
ad sanguinem ꝓueritate certam̃¬
Uerũ qͥa non solum dixit quȩ

Expanded text:
cui et ipse oblatus est, offeratur. cui et ipse oblatus est, offeratur. Sed ut mensa illa, quae Dei est, etiam Cypriani vocetur, haec causa est; quia ut illa modo cingatur ab obsequentibus, ibi Cyprianus cingebatur a persequentibus: ubi nunc illa ab amicis orantibus honoratur, ibi Cyprianus ab inimicis frementibus calcabatur: postremo ubi illa erecta est, ibi prostratus est. Cantate Deo, psalmum dicite nomini ejus: qui ascendit super occasum , Carthago habuerit cathedram ejus, Carthago habeat memoriam ejus; unde nos celebraremus Natalitia ejus, nisi esset pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum ejus ? In omnem terram exiit sonus ejus, et in fines orbis terrae verba ejus . Docuit fideliter quod facturus erat, fecit fortiter quod docuerat. Ad pretiosam mortem juste vivendo, ad gloriosam vero vitam injuste moriendo pervenit; atque adeptus est triumphale martyris nomen, quia perduxit usque ad sanguinem pro veritate certamVerum quia non solum dixit quae
Abbreviated transcription (Latin):
die. ex occultissimo naturȩ sinu
illam discessit ad lucem. quȩ ui¬
sum mentis feliciter & beate
illustrat. Carthaginensem ec¬
clesiam uiuens gubernauit.
moriens honorauit. Ibi ep̃atũ
gessit. ibi martyrium consũ¬
mauit. In eo quippe loco ubi
posuit carnis exiiuias seua
tunc multitudo conuenerat. quȩ
ꝓpter odium xp̃i sanguinem fun-¬
deret ciprian: ibi hodie uenerais
multitudo concurrit. que ꝓpt̃
natalem cipͥaui bibit sanguinẽ
xp̃i: & tanto dulcius in illo loco
ꝓpt̾ natalem cipriani. sanguis
bibitur xp̃i: quanto deuotius
ibi ꝓpt̾ nomen xp̃i. sanguis fusus
est cipriani Deniq sicut nostis
quicumq carthaginem nostis.
in eodem locomensa dõ construe¬
ta est: & tamen mensa dicitur ci¬
priani. Hon quia ibi est umquã
ciprianus epulatus. s quia ibi
est inmolatus. & quia ipsa imi-¬
molatione sua parauit hanc m̃¬
sam. non in qua pascat siue pas¬
catur . s in qua sacrificium deo

Expanded text:
die ex occultissimo naturae sinu die ex occultissimo naturae sinu illam discessit ad lucem, quae visum mentis feliciter et beate illustrat. CAclesiam vivens gubernavit, moriens honoravit. Ibi episcopatum gessit, ibi martyrium consummavit. In eo quippe loco, ubi posuit carnis exuvias, saeva tunc multitudo convenerat, quae propter odium Christi sanguinem funderet Cypriani: ibi hodie venerans multitudo concurrit, quae propter Natalem Cypriani bibit sanguinem Christi. Et tanto dulcius in illo loco propter Natalem Cypriani sanguis bibitur Christi, quanto devotius ibi propter nomen Christi sanguis fusus est Cypriani. Denique, sicut nostis, quicumque Carthaginem nostis, in eodem loco mensa Deo constructa est; et tamen mensa dicitur Cypriani, non quia ibi est unquam Cyprianus epulatus, sed quia ibi est immolatus, et quia ipsa immolatione sua paravit hanc mensam, non in qua pascat sive pascatur, sed in qua sacrificium Deo,
Abbreviated transcription (Latin):
Ds sc̃s doceat nos in hac
hora quȩ oporteat di¬
cere: Dicturi enim su¬
mus aliquid de lau¬
de cypriani głosissimi martyriᷤᷤ.
cuius natalem sicut nostis ho
die clebramus. Quod nomer
sie frequentat ȩccła id est natales:
ut natales uocet p̃ciosas marty¬
rum mortes. Sic inquam hoc no¬
men frequentat eccła. ut etiam
qui non sunt in illa. hoc dicant
cum illa. Quis enim hodie non
dicam in hac nr̃a ciuitate. s pla¬
ne ꝑ affricam totam transmari¬
nasq regiones. non . xp̃ianus
solus.s paganus aut uideus. aut
etiam hercticus poterit inueni¬
ri: qui non nobiscum dicat na¬
talem martyris eypriam: Qͥa
est hoc fr̃s: Quando natus est
ignoramus: & quia hodie passus
est. natalem eius hodie celebra¬
mus S illum diem non cele¬
braremus: & si nossemus. Illo enĩ
die traxit originale peccatum:
isto audem die uicit om̃e pecca¬
tum. Illo die ex fastidiose mat̾s
utero. istam ꝓcessit in lucem. quę
oculos carnis illecebrat: isto aũt

Expanded text:
sanctus doceat nos in hac hora quae oporteat dicere: dicturi enim sumus aliquid de laude Cypriani gloriosissimi martyris, cujus Natalem hodie, sicut nostis, celebramus. Quod nomen sic frequentat Ecclesia, id est, Natales, ut Natales vocet pretiosas martyrum mortes. Sic, inquam, hoc nomen frequentat Ecclesia, ut etiam qui non sunt in illa, hoc dicant cum illa. Quis enim hodie, non dicam in hac nostra civitate, sed plane per Africam totam transmarinasque regiones, non Christianus solum, sed Paganus, aut Judaeus, aut etiam haereticus poterit inveniri, qui non nobiscum dicat Natalem martyris Cypriani? Quid est hoc, fratres? Quando natus sit, ignoramus; et quia hodie passus est, Natalem ejus hodie celebramus. Sed illum diem non celebraremus, etsi nossemus. Illo enim die traxit originale peccatum: isto autem die vicit omne peccatum. Illo die ex fastidioso matris utero istam processit in lucem, quae oculos carnis illecebrat: isto autem
Abbreviated transcription (Latin):
ac reum suum non tam uerboꝵ
accusare sermonibus. quam
conscientiȩ ipsius criminatio¬
ne constringere. Quamuis enĩ
malum factum si in uerba ꝓdu¬
catur excusationem fortasse
recipit: nisi conscientia reuoce¬
tur non potest exeusari. Cons¬
cientia enim reum suium sẽꝑ
tacita sine contradictione con¬
uincit & tudicat. Hodie ergo
ioħs clamat &e dicit. Parate uiam
dñi. rectas facite semitas eius.
Parare ergo iubemur uiam dñi.
seilicet non aggerem itineris.
s fidei puritatẽ. Dñs enim non¬
terrenam semitam carpit. s se
creta mentis incedit. Si quid
igitur in hac uia fuerit mori¬
bus asperum. crudelitate du¬
rum. conuersatione pollutũ.
iubemur mundare. exequa¬
re. componere. ut suꝑ ueniend
dñs non offendat in nobis. sed
magis repperiat uiam castita¬
te puram. ꝓcliuem fide: ele¬
mosinis eminentẽ. Quod autẽ
tali itinere incedere soleat dñs ꝓ¬
pheta describit dicens. Iter facite
ei qui ascendit suꝑ occasum: dñs

Expanded text:
ac reatum suum non tam verborum ac reatum suum non tam verborum accusare sermonibus, quam conscientiae ipsius 462 criminatione constringere. Quamvis enim malum factum si in verbo producatur, excusationem fortasse recipit, nisi conscientia revocetur, non potest excusari. Conscientia enim reum suum semper tacita sine contradictione convincit et judicat. 3. Hodieque ergo Joannes clamat et dicit: Parate viam Domini, rectas facite semitas ejus. Parare ergo jubemur viam Domini, scilicet non aggerem itineris, sed fidei puritatem; Dominus enim terrenam semitam carpit, sed per secreta mentis incedit. Si quid igitur in hac via fuerit moribus asperum, crudelitate durum, conversatione pollutum, jubemur mundare, exaequare, componere; ut superveniens Dominus non offendat in nobis, sed magis reperiat viam castitate puram, proclivem fide, eleemosynis eminentem. Quod autem tali itinere incedere soleat Dominus, Propheta describit, dicens: Iter facite ei qui ascendit super occasum, Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
peicys superiore do¬
munca eum silentii nr̃i
ueniani peteremus:
quod ꝓ salute communi sacer¬
dotibis etiam tacentibus euuan¬
głica doctrina non taceat: et
quod silentium eoꝵ suppleret
diuina sententia: Semꝑ enim
diuina scriptura loquitur et
clamat. sicut scriptum est de
ioħe. Ego sũ uox clamantis in de¬
serto. Non enim tantum illo
in tempore clamauit iohannes
quo phariseis annuncians do¬
minũ saluatorẽ dixit. Parate
uiam dñi: rectas facite semitas
dei nr̃i. S hodie clamat in nobis:
& uocis sue tonitruo deserta nr̃o¬
rum concutit pectoꝵ. Ac licet
scã martyrii morte dormierit.
uox tamen eius uiuit. Dicit en ĩ
&e nobis hodie Parate uiã dnĩ.
rectas facite semitas eius. Semꝑ
enim scriptura diuina clamat
& loquitur Unde ad cain dicit
deus. Uox sanguinis frĩs tui
clamat ad me. Nulla utique
sanguinis uox est. s clamare drr
non tam uoce quam causa. & iu¬
terpellare dnm̃ non ꝓsecutione
eloquii. s indignatione cõmissi.

Expanded text:
imus superiori Dominica, cum silentii nostri veniam peteremus, quod pro salute communi, sacerdotibus etiam tacentibus, doctrina evangelica non taceat, et quod silentium eorum suppleret divina sententia; semper enim divina Scriptura loquitur et clamat, sicut scriptum est de Joanne: Ego sum vox clamantis in deserto . Non enim tantum in illo tempore clamavit Joannes, quo pharisaeis annuntians Dominum Salvatorem, dixit: Parate viam Domini, rectas facite semitas ejus ; sed et hodie clamat in nobis, et vocis suae tonitruo deserta nostrorum concutit peccatorum. Ac licet sancta martyrii morte dormierit, vox tamen ejus vivit; dicit enim et nobis hodie: Parate viam Domini, rectas facite semitas ejus; semper enim Scriptura divina clamat et loquitur. 2. Unde et ad Cain dicit Deus: Vox sanguinis fratris tui clamat ad me . Nulla utique sanguinis vox est, sed clamare dicitur non tam voce quam causa; et interpellare Dominum non prosecutione eloquii, sed indignatione commissi;
Abbreviated transcription (Latin):
minem ad uirationem: quem sci¬
ebas falsum eẽ uiraturum: Res¬
pondit ille Hsegauit michi rẽ
meam. Responsum est ei. & non¬
ne melius rem tuam quam exi¬
gebas ꝑderes quam animam ho¬
minis istius falsa uiratione peri¬
meres. ꝓstratus. uissus est cedi
Cesus est tam grauiter. ut in dor¬
so euigilantis uestigia plagarũ
apparerent. S dictum est uli
post quam emendatus est Par¬
citur innocentiȩ tuȩ. de cętero
caue ne facias. fecit quidem ille
magnum peccatum: & emen¬
datus est. S multo grauius pec¬
catum faciet. qui post istum
meum sermonem. & istam me¬
am ammonitionẽ & exhorta¬
tionem tale aliqͥd fecerit
Cauete a falsa iuratione
cauete a temeraria
niratione. Ab his duobus malis
securissimi cauebitis. si consuetu¬
dinem urandi a uobis abstuleri¬

Expanded text:
minem ad jurationem, quem sciminem ad jurationem, quem sciebas falsum esse juraturum? Respondit ille: Negavit mihi rem meam. Responsum est illi: Et nonne melius erat, ut rem tuam quam exigebas perderes, quam animam hominis istius falsa juratione perimeres? Prostratus jussus est caedi. Caesus est tam graviter, ut in dorso evigilantis vestigia plagarum apparerent. Sed dictum est illi, postquam emendatus est: Parcitur innocentiae tuae, de caetero cave ne facias. Fecit quidem ille grave peccatum, et emendatus est: sed multo gravius peccatum faciet, qui post istum meum sermonem et istam meam admonitionem et exhortationem tale aliquid fecerit. Cavete a falsa juratione, cavete a temeraria juratione. Ab his duobus malis securissime cavebitis, si consuetudinem jurandi a vobis abstuleri
Abbreviated transcription (Latin):
quid inuenisti. Immo & tu ꝑisti
qui de illiis morte te saciare uo
quam dixi caritati ur̃ȩ in hoc
popło:. quod contigit in hac ȩccła
fuit hic homo quidam simplex
innocens bene fidelis. a multis
urĩs id est ypponiensibus. immo
ab om̃ibus cognitus. tutussime¬
ni uocatus Tutum lueni qͥs
ur̃m non nouit. qui ciues estis:
Ab illo audiui quod dico Hes¬
cio quis negauit ei uel quod cõ¬
mendauerat. uel quod ei debe¬
batur. & hominis fidei se cõmi¬
sit. Commotus. ꝓuocauit eum
ad iusuirandũ. Iurauit ille.
iste ꝑdidit. s isto ꝑdente. ille
penitus ꝑuit. Dicebat gͦ iste
tutussymeni. homo grauis &e fi¬
delis. ipsa nocte se exhibitum fu
isse ad iudicem. & cum magno
impetu atq terrore. se ꝑuenisse
ad p̾sidentem excelsum quemdã
& admirabilem uirum. cuipa¬
rebat officium similiter excel¬
soꝵ. Iussum fuisse ꝑturbatum re¬
tro reuocari. & interrogatum fu¬
isse his uerbis Quare ꝓuocasti ho¬

Expanded text:
quid invenisti? Imo et tu peristi, quid invenisti? Imo et tu peristi, qui de illius morte te satiare volquam dixi Charitati vestrae, in hoc populo, quod contigit in hac ecclesia. Fuit hic homo quidam simplex, innocens, bene fidelis, a multis vestris, id est, Hipponensibus, imo ab omnibus cognitus, Tutuslymeni vocatus. Tutumlymeni quis vestrum non novit, qui cives estis? Ab illo audivi quod dico. Nescio quis negavit ei, vel quod commendaverat, vel quod ei debebatur; et hominis fidei se commisit. Commotus provocavit eum ad jusjurandum. Juravit ille, iste perdidit: sed isto perdente, ille penitus periit. Dicebat ergo iste Tutuslymeni homo gravis et fidelis, ipsa nocte exhibitum se fuisse ad judicem, et cum magno impetu atque terrore se pervenisse ad praesidentem excelsum quemdam et admirabilem virum, cui parebat officium similiter excelsorum, jussum fuisse perturbatum retro revocari, et interrogatum fuisse his verbis: Quare provocasti ho
Abbreviated transcription (Latin):
fecisse & forsitan non fecisti: ne
remaneat in illo mala suspicio
si uiraueris tu. non sic peccas.
quomodo ille qui te ꝓuocauit.
Quia dixit dñs iħe. Sit in ore
ur̃o est. est. non non: si quid am¬
plius est. ã malo est. Loqueba¬
tur autem de iuratione. ubi nos
intelligere uoluit. ipsam iurati¬
onem a malo eẽ. Si ab alio ꝓuo¬
catus fueris. ab ipsius malo erit
quod iuras. non atuo. & hoc est
ꝓpe a malo cominuni generis
humani: qm̃ corda nr̃a uidere
non possumus Ham si corda
nr̃a uideremus cui niraremus.
quando a nobis exigeretur
niratio. quando ui deretur oculis
in cordibus urĩs quod dico. Ille
autem qui hominem ꝓuocauit
ad iurationen. & scit eum falsũ
ẽẽ iuratũ uincit homicidam: quia
homicida corpus occisurus est.
ille anuam. Inmo duas ani¬
mas. & eius quem iurare ꝓuo¬
cauit & suam. Scisuerum esse
quod dicis. & falsum eẽ quod ille
dicit. & iurare compellis: Ecce
uirat: ecce peieratꝰ. ecce perit. tu

Expanded text:
fecisse, et forsitan non fecisti; ne fecisse, et forsitan non fecisti; ne remaneat in illo mala suspicio, si juraveris tu, non sic peccas quomodo ille qui te provocavit: quia dixit Dominus Jesus, Sit in ore vestro, Est, est; Non, non. Si quid amplius est, a malo est . Loquebatur autem de juratione, ubi nos intelligere voluit ipsam jurationem a malo esse. Si ab alio provocatus fueris, ab ipsius malo erit quod juras, non a tuo. Et hoc est prope a malo communi generis humani, quoniam corda nostra videre non possumus. Nam si corda nostra videremus, cui juraremus? Quando a nobis exigeretur juratio, quando videretur oculis in cordibus vestris quod dico: Ille autem qui hominem provocavit ad jurationem, et scit eum falsum esse juraturum, vincit homicidam. Quia homicida corpus occisurus est, ille animam; imo duas animas, et ejus quem jurare provocavit, et suam. Scis verum esse quod dicis, et falsum esse quod ille dicit, et jurare compellis? Ecce jurat, ecce pejerat, ecce perit: tu
Abbreviated transcription (Latin):
sericors dare noluit: & quod est
grauius. contumeliose respon¬
dit. Iurauit sẽs dauid: eum occi¬
surum se ẽẽ. Erat enim armatꝰ.
& quod facile fuerat. & iuste se
facere ira ꝑsuadente uidebatur:
in cautus fudit uirationem. &
cȩpit ire ut faceret quod ura¬
uerat. Occurrit abigail ux or
nabal: & tulit ea necessaria que
poposcerat. Suppliciter eum
rogauit. flexit & a mariti san
mi iterum redeo ad monendos
uos: Ecce ẜ sc̃s dauid non qui¬
Adem iratus sanguinem¬
am  hominis fudit. S eum
falsum iurasse. negare quis pote¬
rit: De duobus peccatis elegit
minus. S minus fuit illud. u
comparatione peioris. Ham ꝑ
seipsum appensum: magnum
malum est falsa uiratio. Prius
gͦ laborare debetis. & confligere
aduersus consuetudinem urãm
malam. Malam. malam: & ual¬
de malam. & tollere iurationẽ
ꝓuocauerit te ad iurationem.
ut forte sic sibi estimet satis fie¬
ri posse. si uiraueris de illa re
quam putat te commisisse aut

Expanded text:
sericors dare noluit, et quod est sericors dare noluit, et quod est gravius, contumeliose respondit. Juravit sanctus David, eum occisurum se esse. Erat enim armatus. Et quod facile fuerat, et juste facere ira persuadente videbatur, incautus fudit jurationem; et coepit ire, ut faceret quod juraverat. Occurrit Abigail uxor Nabal, et tulit ei necessaria quae poposcerat. Suppliciter eum rogavit, flexit, et a mariti sangmi, iterum redeo ad monendos vos. Ecce sanctus David, non quidem iratus sanguinem hominis fudit; sed eum falsum jurasse negare quis poterit? De duobus peccatis elegit minus: sed minus fuit illud in comparatione majoris. Nam per se ipsum appensum, magnum malum est falsa juratio. Prius ergo laborare debetis, et confligere adversus consuetudinem vestram malam, malam, malam, et valde malam; et tollere jurationem provocaverit te ad jurationem, ut forte sic sibi existimet satisfieri posse, si juraveris de illa re quam putat te commisisse aut
Abbreviated transcription (Latin):
rodes: Demus illi consilium. Si
dixerimus parce iohanni ne fa¬
cias scelus: ꝑuirium suademus
Si dixerimus noli ꝑuirare.
ad scelus implendum ꝓuocamꝰ.
atis ergo ad istum bicipitem la¬
queum: tollite de ore temerarias
iurationes Ante quam ueniatid
ad istam consuetudinem malam.
moneo fr̃s meos. moneo filios
meos. quid opus est ut ueniatio
ad hunc articulumꝰ ubi non pos¬
sumus inuenire consilium:
Tamen scripturis diligentius
ꝑscrutatis. occurrit michi unũ
exemplum. ubi uideo pium ho¬
minem & sem̃. in temerari am
irationem cecidisse: & maluisse
non facere quod iurauerat. quã
uirationem suam fuso hominis
sanguine unplere: Comniemoro
ergo caritati ur̃e. quando saul
sem̃ dauid ꝑsequębatur ingra¬
tus. ille cum suis ibat guocumq
poterat. ne inueniretur a saule
& occideretur. & quodam die ab
homine diuite qui uocabatur
nabal. & tondebat oues suas. pe¬
tunt sustentaculum uictus sibi
& eis qui cum illo erant: Immi¬

Expanded text:
rodes? Demus illi consilium. Si rodes? Demus illi consilium. Si dixerimus, Parce Joanni, ne facias scelus; perjurium suademus. Si dixerimus, Noli perjurare; ad scelus implendum provocamus. atis ergo ad istum bicipitem laqueum, tollite de ore vestro temerarias jurationes: antequam veniatis ad istam consuetudinem malam, moneo fratres meos, moneo filios meos: quid opus est, ut veniatis ad hunc articulum, ubi non possumus invenire consilTamen Scripturis diligentius perscrutatis, occurrit mihi unum exemplum, ubi video pium hominem et sanctum in temerariam jurationem cecidisse, et maluisse non facere quod juraverat, quam jurationem suam fuso hominis sanguine implere. Commemoro ergo Charitatem vestram. Quando Saül sanctum David persequebatur ingratus, ille cum suis ibat quocumque poterat, ne inveniretur a Saüle, et occideretur. Et quodam die ab homine divite, qui vocabatur Nabal, et tondebat oves suas, petivit sustentaculum victus, sibi et eis qui cum illo erant. Immi
Abbreviated transcription (Latin):
RoẜdeR hunc locum
quem hodie audiuimꝰ
cum euuangłium re¬
citaretur: dico caritati
ur̃e: Uidetis miserum istum he¬
rodem: lohannem scm̃ uirum
ce dei hominem dilexisse. Sed
qm̃ temere iurauit: ebrius lȩ¬
¶ticia &e delectatione saltantis
daturum se quicquid illa pu¬
ella quȩ saltando placuerat
popo̾cisset. At ubi poposcit rẽ
crudelem & nefariam: contri¬
status est quidem Ulidebat
enun tantum scelus fieri. sed
positus inter iurationem suã
& puellȩ peticionem. ubi ui¬
debat cruentum facinus. ibi¬
rursus tunebat reatum ꝑuirũ.
He dĩ offenderet ꝑuirando.
deum offendit seuiendo. Dicit mn
aliquis. Quid ergo debuit facere
herodes: Si dixero non debint
iurare. quis non uideat eum hoc
non facere debuisse: S non con¬
sulor de honuue utrum iurare
debeat᷑. s quid facere debeat qui
iurauit: ipsa est magna delibera¬
tio: Temere uirauit Quis nesci¬
at: Samen lapsus est. Iurauit.
Ecce puella petit caput sc̃i io¬
hannis Quid facere debuit he¬

Expanded text:
ropter hunc locum, quem hodie audivimus, cum Evangelium recitaretur, dico Charitati vestrae: videtis miserum istum Herodem, Joannem sanctum virum et Dei hominem dilexisse: sed quoniam temere juravit ebrius laetitia et delectatione saltantis, daturum se promisit quidquid illa puella, quae saltando placuerat, poposcisset. At ubi poposcit rem crudelem et nefariam, contristatus est quidem; videbat enim tantum scelus fieri: sed positus inter jurationem suam et puellae petitionem, ubi videbat cruentum facinus, ibirursus timebat reatum perjurii; ne Deum offenderet perjurando, Deum offendit saeviendo . Dicit mihi aliquis: Quid ergo debuit facere Herodes? Si dixero, Non debuit jurare: quis non videat hoc eum non facere debuisse? Sed non consulor de homine, utrum jurare debeat; sed quid facere debeat qui juravit. Ipsa est magna deliberatio. Temere juravit: quis nesciat? Tamen lapsus est, juravit. Ecce puella petivit caput sancti Joannis: quid facere debuit He
Abbreviated transcription (Latin):
Abstulit enim mͥ dubitationem.
ipsa iusticia. Iustus autẽ ut securus
moriatur in carne: certus uiuit
in fide. Precesserant cyprianum
multi martyres. quos flagrantibꝰ
exhortationibus suis ad uincen¬
dum diabolum accenderat Et
erat utiq iustum ut quos ueridi¬
cus loquendo p̃miserat: patiendo
intrepidus sequęretur Ergo in
re tam iusta: nulla est consulta¬
tio. Quid ad hec dicamus. quid
ad hec exultemus. tanta concep¬
tione gaudior. In quid erumpat
cor nr̃m & osnr̃m. nisi in ipsam ue¬
nerabilis martyris ultimã uocẽ :
Cum enum galerius maximus
decretũ ex libello recitassetꝰ thaci¬
um eiprianum gladio anunad¬
uerti placet: respondit ille. Deo
grãs. Habentes igitur de re tan¬
ta memoriam p̃sentis loci. festi¬
uitatem sollempnissimi diei: ꝓ¬
positionẽ saluberrimi exempli.
om̃ibus medullis nr̃is dicamus

Expanded text:
abstulit enim mihi dubitationem abstulit enim mihi dubitationem ipsa justitia. Justus autem, ut securus moriatur in carne, certus vivit in fide. Praecesserant Cyprianum multi martyres, quos flagrantissimis exhortationibus suis ad vincendum diabolum accenderat; et erat utique justum ut quos veridicus loquendo praemiserat, patiendo intrepidus sequeretur: ergo in re tam justa nulla est consultatio. Quid ad haec dicamus? quid ad haec exsultemus? Tanta conceptione gaudiorum, in quid erumpat cor nostrum et os nostrum, nisi in ipsam venerabilis Martyris ultimam vocem? Cum enim Galerius Maximus decretum ex libello recitasset: Tascium Cyprianum gladio animadverti placet. Respondit ille, Deo gratias. Habentes igitur de re tanta memoriam praesentis loci, festivitatem solemnissimi diei, propositionem saluberrimi exempli, omnibus medullis nostris dicamus
Abbreviated transcription (Latin):
hnuꝰ qͥ nesciebat q̃ loq̃ret᷑. illiꝰ tam̃ qͥ ꝑ
pͥncipes homines quoꝵ iussa sibimet
iniuncta iactabat: quam scđm pͥn¬
cipem potestatis aeris de quo
apostolus dicit. qui operat᷑ in
filuis diffidentiȩ. Quem ꝑ huius
quoq lingnam oꝑari erpͥanus
nouerat: quod ipse non nouerat.
Nonerat inquam ciprianus cũ
a ꝓconsule audiret consule tibi.
quod caro &e sanguis dicebat sto¬
lide. hoc diabolum dicere subdole
Atq intuebatur in uno oꝑe duos.
istum oculis. illum fide: Nolebat
eum iste mori: nolebat ille coro¬
nari. Pinde circa istum placidus.
circa illum cautus. Huic aꝑte res¬
pondebat. illum occulte uince
est. In re tam iusta: nulla est con¬
sultatio Dixerat quippe ille:
consule tibi. Consulit enim: qui
consilium uel imꝑtit. uel querit
S ꝓconsul non a cipriano con¬
silium accipere uolebat: s eum
potius ut a se acciꝑet ammone¬
bat. At ille in re inquit tã iusta.
nulla est consultatio. Non adhuc
consulo: quia non ad huc dubito

Expanded text:
us qui nesciebat quid loqueretur, illius tamen qui per principes homines, quorum jussa sibimet injuncta jactabat, quam secundum principem potestatis aeris de quo Apostolus dicit, Qui operatur in filiis diffidentiae : quem per hujus quoque linguam operari Cyprianus noverat, quod ipse non noverat. Noverat, inquam, Cyprianus, cum a proconsule audiret, Consule tibi quod caro et sanguis diceret stolide, hoc diabolum dicere subdole: atque intuebatur in uno opere duos; istum oculis, illum fide. Nolebat eum iste mori, nolebat ille coronari: proinde circa istum placidus, circa illum cautus; huic aperte respondebat, illum occulte vincebest: in re tam justa nulla est consultatio. Dixerat quippe ille, Consule tibi. consilium vel impertit, vel quaerit. Sed proconsul non a Cypriano consilium accipere volebat, sed eum potius ut a se acciperet, admonebat. At ille, In re, inquit, tam justa nulla est consultatio. Non adhuc consulo, quia non adhuc dubito: