comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
prius quam uenis s& occultus ante iudicem
siluit: quando sicut ouis ad immo landum
ductus est & sicut agnus coram tondente se¬
fuit sine uoce: quem admodum de illo ꝑesa¬
iam legimus ꝓph&atum & in euangelio
uidemus impl&um: Deigne uero &tem¬
pestate : cum in esaiȩ proph&ia tale ali¬
quid trat. taremus. quomodo essent haec
intellegenda iam diximus: Quod uero
dictum est aduocauit çȩlum sursum: qm̃
scĩ & iusti recte cȩlum appellantur : ni¬
mirum hoc est quod ait apostolus. simul
cum illis rapiemur innubibus. in obui am
xp̃o inaera.. Nam secundum lit terȩ
suꝑficiem quo modo aduocatur cȩlum
sursum : quasi possit esse. nisi sursum: Quod
aũt ad iunctum est & terram discernere
populum suum: si tantũ modo sub audi¬
atur ad uocauit: idest aduocauit & ter¬
ram: nec subaudiatur sursum: hunc uide¬
tur habere sensum scđm rectam fidem.
utcȩlum intellegatur in eis quicum illo
iudicaturi sunt: & terra in eis qui iudican¬
di sunt : ut ad uocauit cȩlum sursum non

Expanded text:
prius cum uenisset occultus, ante iudicem siluit, quando sicut ouis ad immolandum ductus est et sicut agnus coram tondente fuit sine uoce, quem ad modum de illo per Esaiam legimus prophetatum et in euangelio uidemus inpletum. De igne uero et tempestate, cum in Esaiae prophetia tale aliquid tractaremus, quo modo essent haec intellegenda, iam diximus. Quod uero dictum est: Aduocabit caelum sursum: quoniam sancti et iusti recte caelum appellantur, nimirum hoc est, quod ait apostolus: Simul cum illis rapiemur in nubibus in obuiam Christo in aera. Nam secundum litterae superficiem, quo modo aduocatur caelum sursum, quasi possit esse nisi sursum? Quod autem adiunctum est: Et terram discernere populum suum, si tantummodo subaudiatur aduocabit, id est aduocabit et terram, nec subaudiatur sursum, hunc uidetur habere sensum secundum rectam fidem, ut caelum intellegatur in eis, qui cum illo iudicaturi sunt, et terra in eis, qui iudicandi sunt; ut aduocabit caelum sursum non
Abbreviated transcription (Latin):
am plectentib eam : nec annos egisse aliquos
aliquos in paradiso illos primos homines.
unde tam cito eiecti sunt: utnullum ibi
gingerent filium : &ideo non posse illud
tempus intellegi. in eo quod dictũ est sicut
diebus pristinis & sicut annis prioribus :
Istam p̃ter eo questionẽ: nec ogar. quod ꝓ¬
lixum est cuncta discutere: ut aliquid ho¬
rum ueritas manifesta confirm&. Video
quippe alterũ sensum nedies pristinos. &
annos priores. carnalium sacrificiorũ nob̵
se credamus  Hostiȩ namq illȩ u&eris
legis inquibq pecoribus. in maculatȩ ac
sine ullo prorsus uitio iubebant᷑ offerri:
& significabant homines scõs. qualis solus
inuentus est xp̃s. sine ullo omnino peccato
Pro inde qui a post iudicium cũ fuerint
&iã igne mundati: qui eius modi munda¬
tio ne sunt digni: in omnibus scĩs nullum
inueni&ur omnino peccatũ: atque ita
se ipsos offerrent in iustitia ut tales hostiȩ

Expanded text:
amplectentibus eam ; nec annos egisse aliquos amplectentibus eam ; nec annos egisse aliquos aliquos in paradiso illos primos homines, unde tam cito eiecti sunt, ut nullum ibi gignerent filium, et ideo non posse illud tempus intellegi in eo quod dictum est: Sicut diebus pristinis et sicut annis prioribus: istam praetereo quaestionem, ne cogar, quod prolixum est, cuncta discutere, ut aliquid horum ueritas manifesta confirmet. Video quippe alterum sensum, ne dies pristinos et annos priores carnalium sacrificiorum nobisse credamus. Hostiae namque illae ueteris legis in quibusque pecoribus inmaculatae ac sine ullo prorsus uitio iubebantur offerri, et significabant homines sanctos, qualis solus inuentus est Christus, sine ullo omnino peccato. Proinde quia post iudicium, cum fuerint etiam igne mundati, qui eius modi mundatione sunt digni, in omnibus sanctis nullum inuenietur omnino peccatum, adque ita se ipsos offerent in iustitia, ut tales hostiae
Abbreviated transcription (Latin):
prȩuaricationem in nocentissima felicita¬
te iuxerunt. Recte itaque intellegitur
hoc significatum esse cum dictum est: sicut
diebus pristinis & sicut annis prioribus: nã
& ꝑesaiam postea quãcȩlum nouum & terra
noua ꝓmissa est: interc&era quȩ ibi descõ¬
rum beatitudine. ꝑ alligorias &enigmata
&cequitur quib &cpositionẽ congruã redde¬
re nos ꝓ hibuit uitandȩ longitudinis cura.
secundum dies inquit ligni uitȩ erunt dies
populi mei Quis aut̃ sacras litteras atti¬
git &ignorat: ubi ds̃ plantauerit lignũ uitȩ
acuius cibo separatis illis hominib: quando
eos sua de paradiso eiecit iniquitas: eidem
ligno circum posita est ignea terribilisq
custodia. Quod siquis quam illos dies
ligni uite. quos commemorauit ꝓph&a
esaias istos quinunc aguntur ecclesiȩ xp̃i
dies esse contendit ipsumq xp̃m lignum
uitȩ ꝓph&ice dictum: quia ipse est sapienti&
dĩ dequa salomon ait lignum uitȩ est omnib

Expanded text:
praeuaricationem innocentissima felicitapraeuaricationem innocentissima felicitate uixerunt. Recte itaque intellegitur hoc significatum esse, cum dictum est: Sicut diebus pristinis et sicut annis prioribus. Nam et per Esaiam postea quam caelum nouum et terra noua promissa est, inter cetera, quae ibi de sanctorum beatitudine per allegoriasexsequitur, quibus expositionem congruam reddere nos prohibuit vitandae longitudinis cura, Secundum dies, inquit, ligni vitae erunt dies populi mei . Quis autem sacras Litteras attigit, et ignorat ubi Deus plantaverit lignum vitae, a cujus cibo separatis illis hominibus, quando eos sua de paradiso ejecit iniquitas, eidem ligno circumposita est ignea terribilisque custodia? 2. Quod si quisquam illos dies ligni vitae, quos commemoravit propheta Isaias, istos qui nunc aguntur Ecclesiae Christi dies esse contendit, ipsumque Christum lignum vitae prophetice dictum, quia ipse est Sapientia Dei, de qua Salomon ait, Lignum vitae est omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
mundissimas hostias offerebant.
C& erum & quo commisse preuaricationis
causa inde dimissi sunt atque humana
in eis natura damnata est: &cepto uno
mediatore & post lauacrum regene¬
rationis quibus que ad huc paruulis
nemo mundus a sorde. sicut scriptum est.
nec in fans. cuius est unius diei uita suꝑterram.
Quod sirespond&ur: &iam eos merito dici pos¬
se offerre hostias iniustitia qui offerunt in
fide : iustus enim & fide uiuit: quamuis se
ipsum seducat. sidixerit senon habere pec¬
catum: &ideo nondicat. quia & fide uiuit
num quid dicturus est quispiam hoc fidei tempꝰ
illi fini esse coȩquandum quando igne iudicui
nouissimi mundabuntur. qui offerant hos¬
tias in iustitia⁊ Acꝑ hoc quoniã post talẽ
mundationem. nullum pecca tum iustos
habituros esse credendum est: ꝓfecto illud
temp: quantum attin& ad non habere pec¬
catum: nulli tempori comparandum est.
nisi quando primi homines in para diso ante

Expanded text:
mundissimas hostias offerebant; mundissimas hostias offerebant; ceterum ex quo commissae praeuaricationis causa inde dimissi sunt adque humana in eis natura damnata est, excepto uno Mediatore et post lauacrum regenerationis quibusque adhuc paruulis nemo mundus a sorde, sicut scriptum est, nec infans. cuius est unius diei uita super terram. Quod si respondetur etiam eos merito dici posse offerre hostias in iustitia, qui offerunt in fide iustus enim ex fide uiuit; quamuis se ipsum seducat, si dixerit se non habere peccatum, et ideo non dicat, quia ex fide uiuit: numquid dicturus est quispiam hoc fidei tempus illi fini esse coaequandum, quando igne iudicii nouissimi mundabuntur, qui offerant hostias in iustitia? Ac per hoc quoniam post talem mundationem nullum peccatum iustos habituros esse credendum est, profecto illud tempus, quantum adtinet ad non habere peccatum, nulli tempori conparandum est, nisi quando primi homines in paradiso ante
Abbreviated transcription (Latin):
olens autem ds̃ ostendere. ciuitatem su am
tunc in ista consu&udine non futurã dixit
filios leui. oblaturos hostias iniustitia.
Non ergo in peccato: ac ꝑ hoc non ꝓpeccato:
Vnde intellegi potest. in eo quod secutus ad¬
iunxit atq ait: & placebit dño sacrificiũ
iudȩ & hicrłm sicut diebus pristinis. & sicut
annis prioribus: frustra sibi iudȩos. secundũ
legem u& eris testamenti: sacrificiorum su¬
orum prȩterita tempora polliceri: Non eni
tunc in iustitia. sed inpeccatis hostias offe¬
rebant: quando ꝓpeccatis. prȩcipue ac pri¬
mitus offerebant : usq: adeo utsacerdos ipse
quem debemus. utiq credere c&eris fuisse
iustiorem: secundum dĩ mandatum. sole
r& ꝓsuis primum offerre peccatis. de inde
ꝓpopuli.: ua ꝓpter. & ponere nos opor¬
sicut diebus pristinis & sicut annis priorib
Fortassis enim tempus illud. commemo¬
rat: quo primi homines in paradiso fue¬
runt: Tunc enim puri atque integri ab
omni sorde. ac labe peccati seipsos. dõ.

Expanded text:
olens autem Deus ostendere ciuitatem suam tunc in ista consuetudine non futuram dixit filios Leui oblaturos hostias in iustitia; non ergo in peccato ac per hoc non pro peccato. Unde intellegi potest in eo quod secutus adiunxit adque ait: Et placebit Domino sacrificium Iudae et Hierusalem. sicut diebus pristinis et sicut annis prioribus, frustra sibi Iudaeos secundum legem ueteris testamenti sacrificiorum suorum praeterita tempora polliceri. Non enim tunc in iustitia, sed in peccatis hostias offerebant, quando pro peccatis praecipue ac primitus offerebant, usque adeo ut sacerdos ipse. quem debemus utique credere ceteris fuisse iustiorem, secundum Dei mandatum soleret pro suis primum offerre peccatis. deinde pro populi. Quapropter exponere nos oporsicut in diebus pristinis et sicut annis prioribus ; fortassis enim tempus illud commemorat, quo primi homines in paradiso fuerunt. omni sorde ac labe peccati se ipsos Deo
Abbreviated transcription (Latin):
in iustitia & placebit dño sacrificium iudę
& hierłm sicut diebus pristinis. & sicut an¬
nis prioribus. Et accedam aduos in iudi¬
cio: & crotestis uelox. suꝑ maleficos & suꝑ
adulttros: & suꝑ eos qui iurant in nomine
meo mendaciter: & qui fraudant merce¬
de mercenarios. & opprimunt. ꝓpotenti¬
am uiduas: &ꝑcutiunt pupillos & ꝑuer¬
tunt iudicium aduenȩ & qui nontiment
tur euidentius apparere : in illo iudicio
quasdam quorundam purgatorias pę¬
nas futuras: VUbi enim dicitur quissus¬
tinebit diem introitus eius: aut quis
ferre poterit ut aspiciat cum: qui a ipse
ingreditur quasi ignis conflatorii & qua

Expanded text:
in iustitia, et placebit Domino sacrificium Iudae et Hierusalem, sicut diebus pristinis et sicut annis prioribus. Et accedam ad uos in iudicio, et ero testis uelox super maleficos et super adulteros et super eos, qui iurant in nomine meo mendaciter, et qui fraudant mercedem mercennario et obprimunt per potentiam uiduas et percutiunt pupillos et peruertunt iudicium aduenae, et qui non timent tur euidentius apparere in illo iudicio quasdam quorundam purgatorias poenas futuras. Ubi enim dicitur: Quis sustinebit diem introitus eius, aut quis ferre poterit, ut adspiciat eum? Quia ipse ingreditur quasi ign
Abbreviated transcription (Latin):
profiteantur : sed utuita humana quae tot¬
& tantis huius sȩculi malis esse cogitur misera :
spe futuri sȩculi sit beata sicut & salua.:
Quomodo enimbeata est quȩ nondum salua est:
Vnde & a postolus paulus: non de hominibus in¬
prudentibus Inpatientibus intemperantibus.
& iniquis : Sed de his qui secundum ueram pie¬
tatem uiuerent : &ideo uirtutes quas haberent
ueras haberent: ait: Spe enim salui facti su¬
mus: spes autem quȩ uidetur: non est spes: quod
enim uidet quis q̃uid speratꝰ: Si autem quod non
uidemus speramus. perpatientiam exspectamus::
Sicut ergo spe salui ita spe beati facti sumus:
Etsicut salutem Ita beatitudinem noniam te¬
nemus prȩsentem : sed expectamus futurã : & hoc
perpatientiam : quia inmalis sumus quȩ patien¬
ter tolerare debemus : donec ad illa ueniamus
bona quibus in effabiliter delectemur : nihil
erit autem quod iam tolerare debeamus: Ta¬
lis salus quae in futuro erit sȩculo: ipsa erit

Expanded text:
profiteantur, sed ut uita humana, quae tot etprofiteantur, sed ut uita humana, quae tot et tantis huius saeculi malis esse cogitur misera, spe futuri saeculi sit beata, sicut et salua. Quo modo enim beata est, quae nondum salua est? Unde et apostolus Paulus non de hominibus inprudentibus inpatientibus, intemperantibus et iniquis, sed de his, qui secundum ueram pietatem uiuerent et ideo uirtutes, quas haberent, ueras haberent, ait: Spe enim salui facti sumus. Spes autem quae uidetur, non est spes. Quod enim uidet quis, quid et sperat? Si autem quod non uidemus speramus, per patientiam expectamus. Sicut ergo spe salui, ita spe beati facti sumus, et sicut salutem, ita beatitudinem non iam tenemus praesentem, sed exspectamus futuram, et hoc per patientiam; quia in malis sumus, quae patienter tolerare debemus, donec ad illa ueniamus bona, ubi omnia erunt, quibus ineffabiliter delectemur, nihil erit autem, quod iam tolerare debeamus. Talis salus, quae in f
Abbreviated transcription (Latin):
eis non solum mala: sed intolerabilia &iam ma¬
la esse quae hoc eum perpetrare compellunt:
Uita igitur. quaeistorum tam magnorum tam¬
que grauium malorum : aut premitur one¬
ribus : aut subiac& casibus : Nullo modo beata
diceretur : si homines qui hoc dicunt. sicut uicti
malis in grauescentibus cũ sibi ingerunt mor¬
tem cedunt infaelicitati Ita uicti certis rati¬
onibus cum quaerunt beatam uitam : digna¬
rentur cedere ueritati : & non sibi putarent
inista mortalitate : fine sum mi boni esse gau¬
dendum : Vbi uirtutes ipsȩ. quibus hic cer¬
te nihil melius atque utilius in homine rep¬
peritur: quanto maiora sunt adiutoria con¬
tra uim periculorum laborum. dolorum.
tanto fideliora testimonia miseriarum: Si
enim uerȩ uirtutes sunt quȩ nisi in eis quibus
uera in est pietas esse non possunt: non se
profitentur hoc posse ut nullas miserias ho¬
patiantur homines inquibus sunt: Neque
enim mendaces sunt uerae uirtutes ut hoc

Expanded text:
eis non solum mala, sed intolerabilia etiam maeis non solum mala, sed intolerabilia etiam mala esse. quae hoc eum perpetrare conpellunt. Vita igitur, quae istorum tam magnorum tamque grauium malorum aut premitur oneribus aut subiacet casibus, nullo modo beata diceretur, si homines, qui hoc dicunt, sicut uicti malis ingrauescentibus, cum sibi ingerunt mortem, cedunt infelicitati, ita uicti certis rationibus, cum quaerunt beatam uitam, dignarentur cedere ueritati et non sibi putarent in ista mortalitate fine summi boni esse gaudendum, ubi uirtutes ipsae, quibus hic certe nihil melius adque utilius in homine reperitur, quanto maiora sunt adiutoria contra uim periculorum laborum dolorum, tanto fideliora testimonia miseriarum. Si enim uerae uirtutes sunt, quae nisi in eis, quibus uera inest pietas, esse non possunt: non se profitentur hoc posse, ut nullas miserias patiantur homines, in quibus sunt neque enim mendaces sunt uerae uirtutes, ut hoc
Abbreviated transcription (Latin):
rȩ primam quodam modo & magnam uocẽ :
ut homo concilietur sibi : & propter ea mor¬
tem naturaliter fugiat. ita sibi amicus
ut esse animal & in hac coniunctione cor¬
poris atque animȩ uiuere uelit uehe men¬
terque appetat: Magna uis ẽ in eis
malis quibus istae naturȩ uincitur sen¬
sus : quo mors omnimodo omnibus uiribus
conatibus que uitatur: &ita uincitur utquȩ
uitabatur : optetur. appetatur : Et si non po¬
tuerit aliunde contingere ab homine ipso
sibim & inferatur: Magnauis est in eis malis
quae fortituhinem faciunt homicidam : Sita¬
men adhuc dicenda est fortitudo: quaeita
his malis uincitur : ut hominem quem sicut uir¬
tus regendum tuendumque suscepit non modo
non possit perpatiendam custodire : sed ipsa in¬
super cogatur occidere : Debet quidem &iam
mortem sapiens ferre patienter: sed quȩ acci¬
dit aliunde : Secundum istos autem si eam sibi
ipse inferre compellitur : profecto fatendũ ẽ

Expanded text:
rae primam quodammodo et maximam vocem, rae primam quodammodo et maximam vocem, ut homo concilietur sibi et propterea mortem naturaliter fugiat, ita sibi amicus, ut esse se animal et in hac coniunctione corporis adque animae uiuere uelit uehementer adque adpetat. Magna uis est in eis malis, quibus iste naturae uincitur sensus, quo mors omni modo omnibus uiribus conatibusque uitatur, et ita uincitur, ut, quae uitabatur optetur adpetatur et, si non potuerit aliunde contingere, ab homine ipso sibimet inferatur. Magna uis est in eis malis, quae fortitudinem faciunt homicidam; si tamen adhuc dicenda est fortitudo, quae ita his malis uincitur, ut hominem, quem sicut uirtus regendum tuendumque suscepit, non modo non possit per patientiam custodire, sed ipsa insuper cogatur occidere. Debet quidem etiam mortem sapiens ferre patienter, sed quae accidit aliunde. Secundum istos autem si eam sibi ipse inferre conpellitur, profecto fatendum est
Abbreviated transcription (Latin):
cruciatus corporis . & tanto sunt peiora quan¬
to potuerint esse maiora : quibus utcareas.
ex hac uita fugiendum est: Qua uita obsecro.
Hac inquit quȩ tantis aggrauatur malis:
Certe ergo beata est in eisdem ipsis malis: ꝓp¬
ter quȩ dicis esse fugiendam: An ideo beatã
dicis quia lic& tibi ab his malis. morte discede¬
re: Quidsi ergo in eis aliquo diuino iudicio
teneris nec permit teris mori nec umquam
sine illis esse sinereris:: Nempe tunc saltim
miseram talem diceres uitam. Nonigitur
propter ea misera non est quia cito relin¬
quitur: Quando quidem sisempiternasit.¬
&iam abste ipso misera iudicatur: Non
itaque proptera quõ breuis est nulla mi¬
seria deb& uideri. aut quod est absurdius
quia breuis miseria est. Ideo &iam beatitu¬
do appellari.: Magna uis est in eis malis.
quaecogunt hominem secundum ipsos &iam
sapientem : sibim& auferre quod homo est.
cumdicant &uerum dicant. hanc esse natu¬

Expanded text:
cruciatus corporis, et tanto sunt peiora, quancruciatus corporis, et tanto sunt peiora, quanto potuerint esse maiora; quibus ut careas, ex hac uita fugiendum est.\' Qua uita, obsecro? Hac, inquit, quae tantis adgrauatur malis.\' Certe ergo beata est in eisdem ipsis malis, propter quae dicis esse fugiendam? An ideo beatam dicis, quia licet tibi ab his malis morte discedere? Quid si ergo in eis aliquo diuino iudicio tenereris nec permittereris mori nec umquam sine illis esse sinereris? Nempe tunc saltem miseram talem diceres uitam. Non igitur propterea misera non est, quia cito relinquitur. Quando quidem si sempiterna sit, etiam abs te ipso misera iudicatur; non itaque propterea, quoniam breuis est, nulla miseria debet uideri aut, quod est absurdius, quia breuis miseria est, ideo etiam beatitudo appellari. Magna uis est in eis malis, quae cogunt hominem secundum ipsos etiam sapientem sibimet aucum dicant, et verum dicant, hanc esse natu
Abbreviated transcription (Latin):
beata ess& fugienda noness&. sed a perta in¬
firmitatis uoce fugiendam fatentur: Quid
igitur causae est cur non &iam miseram:
fracta superbiȩ ceruice fateantur: Vtrũ
obsecro cato ille patientia. an potius in pa¬
tientia se peremit:: Non enim hoc feciss&
nisi uictoriam cȩsaris inpatienter tuliss&.
Vbi est fortitudo nempe cessit: nempe
succubuit : nempe usque adeo superata ẽ.
ut uitam beatam dere linquer& : deserer& :
fuger&: an non erat iam beata. misera
ergo erat: Quomodo igitur mala non
erant quȩ uitam miseram fugiendamque
faciebant : qua propter &iam ipsi quima¬
la ista esse confessisunt: sicut peripatetici.
sicut ueteres achademici: quorum sectã
uarro defendit: tolerabilius quidem locun¬
tur sed eorũ quoque mirus est error :
quod in his malis. & sitam grauia sunt . ut mor¬
te fugienda sint : ab ipso sibim & in lata qui hȩc
patitur: uitam beatam tamen esse conten¬
dunt : Mala sunt inquit tormenta : atque

Expanded text:
beata esset, fugienda non esset? Sed aperta inbeata esset, fugienda non esset? Sed aperta infirmitatis uoce fugiendam fatentur. Quid igitur causae est, quur non etiam miseram fracta superbiae ceruice fateantur? Utrum, obsecro, Cato ille patientia an potius inpatientia se peremit? Non enim hoc fecisset, nisi uictoriam Caesaris inpatienter tulisset. Ubi est fortitudo? Nempe cessit, nempe succubuit, nempe usque adeo superata est, ut uitam beatam derelinqueret desereret fugeret. An non erat iam beata? Misera ergo erat. Quo modo igitur mala non erant, quae uitam miseram fugiendamque faciebant? Quaproptu etiam ipsi, qui mala ista esse confessi sunt, sicut Peripatetici, sicut ueteres Academici, quorum sectam VaiTO defendit, tolerabilius quidem loquuntur, sed eorum quoque mirus est error, quod in his malis, etsi tam grauia sint, ut morte fugienda sint ab ipso sibimet inlata, qui haec patitur, uitam beatam tamen esse contendunt. \'Mala sunt, inquit, tormenta adque
Abbreviated transcription (Latin):
rint: ut ea sapiens. uel non possit. uel non
debeat sustinere : cogi eum mortem sibim&
inferre atque ex hac uita emigrare.
Tantus autem superbiȩ stupor est in his
hominibus hic se habere finem boni &ase
ipsis fieri beatos putantibus. ut sapiens eorũ.
boc est qualem mirabili uanitate describunt:
&iam si excȩcaetur : obsurdescat: obmutescat :
membris debilitetur : do loribus crucietur:
Et siquid aliud talium malorũ dici aut cogita¬
ripotest. Incidat in eum: quosibi mortem co¬
gatur inferre : hanc in his malis uitam constitu¬
tam : eos nonpudeat beatam uocare Ouitã
beatam quȩ ut finiatur: mortis quaerit auxi¬
lium: Sibeata est maneatur in ea: Quomo¬
do ista non sunt mala: quaeuincunt fortitudi¬
nis bonum: eandemque fortitudinem non
solum sibi cedere: uerum &iam delirare
compellunt : ut eandem uitam &dicat bea¬
tam & persuadeat esse fugiendam: Quis
usque adeo cęcus est ut non uideat quod si

Expanded text:
rint, ut ea sapiens uel non possit uel non rint, ut ea sapiens uel non possit uel non debeat sustinere, cogi eum mortem sibimet inferre adque ex hac uita emigrare. Tantus autem superbiae stupor est in his hominibus hic se habere finem boni et a se ipsis fieri beatos putantibus, ut sapiens eorum, hoc est, qualem mirabili uanitate describunt, etiamsi excaecetur obsurdescat obmutescat, membris debilitetur doloribus crucietur et, si quid aliud talium malorum dici aut cogitari potest, incidat in eum, quo sibi mortem cogatur inferre, hanc in his malis uitam constitutam eum non pudeat beatam uocare.s o uitam beatam, quae ut finiatur mortis quaerit auxilium! Si beata est, maneatur in ea. Quo modo ista non sunt mala, quae uincunt fortitudinis bonum eandemque fortitudinem non solum sibi cedere, uerum etiam delirare conpellunt, ut eandem uitam et dicat beatam et persuadeat esse fugiendam? Quis usque adeo caecus est, ut non uideat, quod, si
Abbreviated transcription (Latin):
dentia. facit temperantia : nec prudentia nec
temperantia tollit huic uitae: Quid iustitia
cuius munus est : sua cuique tribuere: unde
fit in ipso homine quidam iustus ordo naturae:
ut anima subdatur dõ: & animȩ caro : ac per
hoc dõ & anima & caro: Nonne demonstrat.
in eo se ad huc opere laborare : potius quam
in huius operis iamfine requiescere : Tanto
minus quippe anima subditur dõ: quanto
minus dm̃ in ipsis suis cogitationibus concipit :¬
& tantominus animȩ subditur caro : quan¬
to magis aduersus spm concupiscit: Quam¬
diu ergo in est hȩc infirmitas. hȩc pestis. hic
languor : quo modo nos lam saluos : & si nondũ
saluos. quo modo lam beatos: illa finali bea¬
titudine dicere audebimus: Iam uero illa
uirtus cuius nomen est fortitudo : In quan¬
ta cumque sapientia: euidentissima testis
est humanorum malorum quȩ compellitur
patientia tolerare: Quȩ mala stoici phi
lo sophi miror: qua fronte mala non esse
contendant : quibus fatentur: sitanta fue¬

Expanded text:
dentia, facit temperantia, nec prudentia nec temperantia tollit huic uitae. Quid iustitia, cuius munus est sua cuique tribuere unde fit in ipso homine quidam iustus ordo naturae, ut anima subdatur Deo et animae caro, ac per hoc Deo et anima et caro, nonne demonstrat in eo se adhuc opere laborare potius quam in huius operis iam fine requiescere? Tanto minus quippe anima subditur Deo, quanto minus Deum in ipsis suis cogitationibus concipit; et tanto minus animae subditur caro, quanto magis aduersus spiritum concupiscit. Quamdiu ergo nobis inest haec infirmitas, haec pestis, hic languor, quo modo nos iam saluos, et si nondum saluos, quo modo iam beatos illa finali beatitudvirtus, cujus nomen est fortitudo, in quantacumque sapientia evidentissima testis est humanorum malorum, quae compellitur patientia tolerare. Quae mala Stoici phlosophi miror qua fronte mala non esse contendant, quibus fatentur, si tanta fue
Abbreviated transcription (Latin):
lis sapientia dĩ. perquem facta sunt omnia.
quem dicimus unigenitum dĩ filium. utea lu¬
ce in luminati quacreati fierent lux. &uoca¬
rentur dies participatione in commutabilis
lucis & diei. quod est uerbum dĩ. perquod&
ipsi &omnia facta sunt.: Lumen quippeue
nem angelum mundum. ut sit lux non in se
ipso sed indõ. a quo siauertitur angelus. fit
inmundus. sicut sunt omnes quiuocantur
inmundi sp̃s. Nec lam lux in dño. sed in se
ipsis tenebrȩ. priuati participatione lucis &¬
nae.: Mali enim nulla natura est. sed amis¬
sio boni. mali nomen accepit. Est itaq bo
num solum simplax. & obhoc solum in com¬
mutabile quod est ds̃ .: Ab hoc bono creata sunt
omnia bona. sed non simplicia & obhoc muta¬
bilia.: Creata sane inquam. id est facta.

Expanded text:
lis sapientia Dei, per quam facta sunt omnia, quem dicimus unigenitum Dei filium; ut ea luce inluminati, qua creati, fierent lux et uocarentur dies participatione incommutabilis lucis et diei, quod est uerbum Dei, per quod et ipsi et omnia facta sunt. Lumen quippe uenem angelum mundum, ut sit lux non in se ipso, sed in Deo; a quo si auertitur angelus. fit inmundus; sicut sunt omnes, qui uocantur inmundi spiritus, nec iam lux in Domino, sed in se ipsis tenebrae, priuati participatione lucis aeternae. Mali enim nulla natura est; sed amissio boni mali nomen accepit. CAPUT num solum simplex et ob hoc solum incommutabile, quod est Deus. Ab hoc bono creata sunt omnia bona, sed non simplicia et ob hoc mutabilia. Creata sane, inquam, id est facta
Abbreviated transcription (Latin):
&iam scribentium intantȩ rei futurȩ testimo¬
niũ soluerentur. : Cumenĩ proph&ȩ num¬
quam fere defuissent populo isrł ex quo ibi
reges eẽ coeperunt: In usum tantum modo eoꝵ
fuere nongentium: Quando aut̃ ea scriptu¬
ramanifestius proph&ica condebatur quȩgen¬
tib quandoq prodess&. Tunc oportebat incipe¬
re quando condebatur haec ciuitas quęgentib
fundius quidem loquitur tanto operosius pe¬
quit in loco quodictũ est eis non populus ms
uos uocabuntur & ipsi filii dĩ uiui: Hoc testi¬
monium proph&icum deuocatione populi gep¬
tium qui prius non pertinebat ad dm̃: & iam
apostoli intellexerunt: & quia ipsequoq popu¬
lus gentium spiritaliter ẽ infiliis abrehȩ : ac
perhoc rectedicitur isrł.: propterea sequitur
& dicit: Et congregabuntur filii iuda & filii
isrł inidipsum : & ponent sibim& principatũ
unũ & ascendent a terra: hoc siadhuc uelimus
exponere eloquii proph&ici obtund&ur sa¬

Expanded text:
etiam scribentium in tantae rei futurae testimoetiam scribentium in tantae rei futurae testimonium soluerentur. Cum enim prophetae numquam fere defuissent populo Israel, ex quo ibi reges esse coeperunt, in usum tantummodo eorum fuere, non gentium; quando autem scriptura manifestius prophetica condebatur, quae gentibus quandoque prodesset, tunc oportebat inciperet, quando condebatur haec ciuitas, quae gentibus fundius quidem loquitur, tanto operosius pequit, in loco quo dictum est eis: Non populus meus uos, uocabuntur et ipsi filii Dei uiui. Hoc testimonium propheticum de uocatione populi gentium, qui prius non per- 5 tinebat ad Deum, etiam apostoli intellexerunt. Et quia ipse quoque populus gentium spiritaliter est in filiis Abrahae ac per hoc recte dicitur Israel, propterea sequitur et dicit: Et congregabuntur filii Iuda et filii Israel in id ipsum, et ponent sibi principatum unum et adscenlodent a terra. Hoc si adhuc uelimus exponere, eloquii prophetici obtundetur sa
Abbreviated transcription (Latin):
litteris inuenitur : His adiungitur ionas ẽodẽ
oria rege regnante & iohel cumiam regnar&
io atham qui successit oriȩ: Sed istorum pro¬
ph&arum duorum tempora inchronicis Non
eorum libris potuimus inuenire quo desuis
dieb tacent: Tenduntur aut̃ hi dies a rege
latinorum procatȩ siue superiore auentino.
usq ad regem romulum iam romanũ uel &iã
usq ad regni primordia. successoris eius pu¬
mae pompilii exechias quipperex iuda: eo us¬
q regnauit: Ac perhoc ꝑ eatempora isti uelut
fontes proph&iae pariter eruperunt : quan¬
do regnum defecit assyriũ : coepitq romanũ:
ut scilic& quemad modum regni as syriorũ
primo tempore extitit abrahã c̃ui promissiones
apertissimȩ fierent in eius semine benedicti¬
onis omniumgentium : Ita in occidentalis baby¬
lonis exordio: qua fuerat xp̃s imperante uen¬
turus : in quo implerentur illa promissa oracu¬
la proph& arũ non solum loquentium uerũ

Expanded text:
litteris inuenitur. His adiungitur Ionas eodem litteris inuenitur. His adiungitur Ionas eodem Ozia rege regnante et Ioel, cum iam regnaret Ioatham, qui successit Oziae. Sed istorum prophetarum duorum tempora in chronicis, non in eorum libris potuimus inuenire, quoniam de suis diebus tacent. Tenduntur autem hi dies a rege Latinorum Proca siue superiore Auentino usque ad regem Romulum iam Romanum, uel etiam usque ad regni primordia successoris eius Numae Pompilii Ezechias quippe rex Iuda eo usque regnauit; ac per hoc per ea tempora isti uelut fontes prophetiae pariter eruperunt, quando regnum defecit Assyrium coepitque Romanum; ut scilicet, quem ad modum regni Assyriorum primo tempore exstitit Abraham, cui promissiones apertissimae fierent in eius semine benedictionis omnium gentium, ita occidentalis Babylonis exordio, qua fuerat Christus imperante uenturus, in quo inplerentur illa promissa, oracula prophetarum non solum loquentium, uerum
Abbreviated transcription (Latin):
libro cũ clauderem superiorem quodiam ui¬
deo eẽ faciendum: Tempora igitur eorũ ut pos
simus aduertere : in anteriora paulolum recur¬
ramus : Incapite libri osee proph&ȩ qui pri¬
mus induo decim ponitur : itascriptũ ẽ : Uer¬
bũ chũ quod factũ est adosce indieb orie &io¬
atham & achas & ez echiȩ regum iud a. Amos
quoq: dieb regis oziȩ proph& as se sescribit:
addidit &iam hiero boam regẽ isrł qui ꝑ eos¬
dem dies fuit: Nec non esaias filius amos.
siue supradicti proph&ȩ siue quod magis ꝑ¬
hib&ur. alterius qui non proph&a eodẽ no¬
mine uocabatur: eosdem reges quatuor
quos posuit osee incapite librisui ponit: quo¬
rũ dieb seprophetasse proloquitur: Miche¬
as &iam eadem suaeꝓph&iȩ commemorat
tempora postdies oriȩ: Nam tres quise¬
cuntur reges nominat quos & osee nominauit :
io atham & achas̃ & ezechiam: Hisunt q̃uos
eodem temporesimul proph& asse ex eorum

Expanded text:
libro, cum clauderem superiorem, quod iam uilibro, cum clauderem superiorem, quod iam uideo esse faciendum. simus aduertere, in anteriora paululum recurramus. In capite libri Osee prophetae, qui primus in duodecim ponitur, ita scriptum est: Verbum Domini, quod factum est ad Osee in diebus Oziae et Ioatham et Achaz et Ezechiae regum Iuda. Amos quoque diebus regis Oziae prophetasse se scribit; addit etiam Hieroboam regem Israel, qui per eosdem dies fuit. Nec non Esaias, filius Amos, siue supradicti prophetae siue, quod magis perhibetur, alterius qui non propheta eodem nomine uocabatur, eosdem reges quattuor, quos posuit Osee, in capite libri sui ponit, quorum diebus se prophetasse praeloquitur. Michaeas etiam eadem suae prophetiae commemorat tempora post dies Oziae. Nam tres qui sequuntur reges nominat, quos et Osee nominauit, Ioatham et Achaz et Ezechian. Hi sunt, quos eodem tempore simul prophetasse ex eorum
Abbreviated transcription (Latin):
persarum &iam chaldeis & assirus impe¬
rabat : relaxata aliquanta captiuitate iu¬
dȩorum quinquaginta milia hominum
ex eis ad instaurandum templum regre¬
difecit: Aquib tantum prima coepta fun¬
damenta & altare constructũ ẽ: incursanti¬
b aut̃ hostib nequaquã ꝓgredi aedificando
ualuerunt : dilatumq: opus ẽ usq ad darium :
Peridem tempus &iam illa sunt gesta quȩ con¬
scripta sunt in libro iudith: quẽ sane in cano¬
nem scripturarum: iudȩi non recepisse dicun¬
tur : Subdario ergorege persarum impl& is
septuaginta annis quos hieremias proph&a
p̃dixerat : reddita ẽ iudȩis soluta captiuitate
libertas : regnante romuanorum septimorege
tarquinio : quo expulso &iam ipsi aregũ suoꝵ
dominatione: liberi eẽ coeperunt: Vsq ad
hoc tempus proph&as habuit populus isrł:
Quicum multi fuerunt. paucorum & apud iude¬
os & apud nos c̃anonica scripta r&inentur:
Dequib mealiqua positurũ eẽ promisi in hoc

Expanded text:
Persarum, qui etiam Chaldaeis et Assyriis impePersarum, qui etiam Chaldaeis et Assyriis imperabat, relaxata aliquanta captiuitate Iudaeorum, quinquaginta milia hominum ex eis ad instaurandum templum regredi fecit. A quibus tantum prima coepta fundamina et altare constructum est. Incursantibus autem hostibus nequaquam progredi aedificando ualuerunt, dilatumque opus est usque ad Darium. Per idem tempus etiam illa sunt gesta, quae conscripta sunt in libro Iudith; quem sane in canone scripturarum Iudaei non recepisse dicuntur. Sub Dario ergo rege Persarum inpletis septuaginta annis, quos Hieremias propheta praedixerat, reddita est Iudaeis soluta captiuitate libertas, regnante Romanorum septimo rege Tarquinio. Quo expulso etiam ipsi a regum suorum dominatione liberi esse coeperunt. Usque ad hoc tempus prophetas habuit populus Israel; qui cum multi fuerint, paucorum et aput Iudaeos et aput nos canonica scripta retinentur. De quibus me aliqua positurum esse promisi in hoc
Abbreviated transcription (Latin):
pore pictacus mitileneus alius eseptem sa¬
pientibus fuisse ꝑ hib&ur : Etquinq: c&e¬
ros qui ut septem numerentur: thaleti que
supra commemorauimus : & huic pictaco
adduntur : eo tempore fuisse scribit euse¬
bius quo captiuus dĩ populus inbabylonia
tenebatur: Hi sunt aut̃ solon athenien¬
sis chilon lacedemonius: periandrus cho¬
rinthius : cleobulus lydius: bias prieneus :
Omnes hi septem appellati sapientes. post po¬
&as theo logos claruerunt : quia genere ui¬
tae quodam laudabili prestabant hominib
c&eris : & morum non nulla prȩcepta sen¬
tentiarũ nouitate complexi sunt: Nihil
aut̃ moni mentorũ quod ad litteras atti¬
n& posteris reliquerunt nisi quod solony
quas damleges atheniens ibus dedisseper¬
hib&ur : Thales uero physicus fuit : & suoꝵ
dogmatũ libros reliquit: Eo captiuitatis
iudaicȩ tempore & anaximander & anaximẽ¬
nes : & xenophanes physici claruerunt
Tunc & phitagoras ex quo coeperunt appella¬
riphisophi: Peridem tempus c̃yrus rex¬

Expanded text:
pore Pittacus Mitylenaeus, alius e septem sapientibus, fuisse perhibetur. Et quinque ceteros, qui, ut septem numerentur, Thaleti, quem supra commemorauimus, et huic Pittaco adduntur, eo tempore fuisse scribit Eusebius, quo captiuus Dei populus in Babylonia tenebatur. Hi sunt autem: Solon Atheniensis, Chilon Lacedaemonius, Periandrus Corinthius, Cleobulus Lindius, Bias Prienaeus. Omnes hi, septem appellati sapientes, post poetas theologos claruerunt, quia genere uitae quodam laudabili praestabant hominibus ceteris et morum nonnulla praecepta sententiarum breuitate conplexi sunt. Nihil autem monumentorum, quod ad litteras adtinet, posteris reliquerant, nisi quod Solon quasdam leges Atheniensibus dedisse perhibetur; Thales uero physicus fuit et suorum dogmatum libros reliquit. Eo captiuitatis Iudaicae tempore et Anaximander et Anaximenes et Xenophanes physici claruerunt. Tunc et Pythagoras, ex quo coeperunt appellari philosophi.
Abbreviated transcription (Latin):
uox citius suꝑnȩ hiȩrusalem : factȩ sunt
mi hi lacrime me ȩ panisdie acnocte : &
lauabo ꝑ singulas noctes lectum meum :
lacrimis meis stratum meum rigabo: & ge¬
mitus meus noñ absconditus ate: & dolor
meus renouatus est: Aut uero non eius
filii sunt: qui ingemescunt grauati. in quo
nolunt & spoliari sed suꝑ uestiri. ut ab

Expanded text:
uox ciuitatis supernae Hierusalem: Factae sunt mihi lacrimae meae panis die ac nocte, et: Lauabo per singulas noctes lectum meum, in lacrimis meis stratum meum rigabo, et: Gemitus meus non est absconditus a te, et: Dolor meus renouatus est? Aut uero non eius filii sunt, qui ingemescunt grauati, in quo nolunt spoliari, sed superuestiri, ut ab
Abbreviated transcription (Latin):
autem nondumq perfecti ita possunt: ut bo¬
nus quisq exea parte pugn& contra alterũ.
qua etiam contra semetipsum.⁊ et inuno
quippe homine caro concupiscit. aduersus
centia ergo spiritalis contra alterius potest
pugnare carnalem: uel concupis centia car¬
nalis contra alterius spiritalem: sicut inter
se pugnant boni & mali: uel certe ipsȩ con¬
cupiscentiae carnales interse duorum bono¬
rum. nondum utiq perfectorum: sicut inter
se pugnant mali etmali: donec eorum qui
curantur adultimam uictoriam sanitas per¬
ducatur.
illa in oboedientia dequa in libro quarto
decimo disseruimus. Primae in oboedien¬
tiae suppliciume etideo non natura sedui

Expanded text:
autem nondumque perfecti ita possunt, ut boautem nondumque perfecti ita possunt, ut bonus quisque ex ea parte pugnet contra alterum, qua etiam contra semet ipsum; et in uno quippe homine caro concupiscit aduersus scentia ergo spiritalis contra alterius potest pugnare carnalem uel concupiscentia carnalis contra alterius spiritalem, sicut inter se pugnant boni et mali; uel certe ipsae concupiscentiae carnales inter se duorum bonorum, nondum utique perfectorum, sicut inter se pugnant mali et mali, donec eorum, qui curantur, ad ultimam uictoriam sanitas perducatur. illa inoboedientia, de qua in libro quarto decimo disseruimus, primae inoboedientiae supplicium, et ideo non natura, sed ui
Abbreviated transcription (Latin):
or qui alterum occidit: si ambo domina¬
rentur.⁊ A bel quippe non querebat domi¬
nationem in ea ciuitate quae condebatur
afratre: sed inuidentia illa diabolica.
qua in uident bonis mali: nulla alia cau¬
sa nisi quia illi boni sunt. isti mali: Nullo
enim modo fitminor: accedente seu per¬
manente consorte possessio bonitatis. Im¬
mo possessio bonitas: quam tanto latius.
quanto concordius. indiuidua sociorum
possid& caritas.
Non habebit deniq
istam possessionem qui eam noluerit ha¬
bere communem. Et tanto eã
repperi& ampliorem: quanto amplius
ibi potuerit amare consortem Illud i¬
gitur quod interremum &romulum ex¬
ortum est: quem ad modum aduersus se
ipsam terrena ciuitas diuidatur: ostendit:
Quod autem inter cain &abel inter duas
ipsas ciuitates dĩ &hominum inimicitias
demonstrauit: Pugnant ergo intersema¬
li & mali: Item pugnant interse mali et
boni. Boni uero & boni siperfecti sunt.
interse pugnare non possunt.⁊ Proficientes

Expanded text:
or, qui alterum occidit, si ambo dominaor, qui alterum occidit, si ambo dominarentur Abel quippe non quaerebat dominationem in ea ciuitate, quae condebatur a fratre, sed inuidentia illa diabolica, qua inuident bonis mali, nulla alia causa, nisi quia illi boni sunt, illi mali. Nullo enim modo fit minor accedente seu permanente consorte possessio bonitatis, immo possessio bonitas, quam tanto latius, quanto concordius indiuidua sociorum possidet caritas. Non habebit denique istam possessionem, qui eam noluerit habere communem, et tanto eam reperiet ampliorem, quanto amplius ibi potuerit amare consortem. Illud igitur, quod inter Remum et Romulum exortum est, quem ad modum aduersus se ipsam terrena ciuitas diuidatur, ostendit; quod autem inter Cain et Abel, inter duas ipsas ciuitates, Dei -et hominum, inimicitias demonstrallit. Pugnant ergo inter se mali et mali; item pugnant inter se mali et boni: boni uero et boni, si perfecti sunt, inter se pugnare non possunt. Proficientes
Abbreviated transcription (Latin):
da.
quae fuerat huius terrenae ciui¬
tatis
de qua loquimur caput futura
& tam multis gentibus regnatura huic
primo exem plo &utgreci appellant.
archeo typo quȩdam sui generis imago
respondit.: Nam etillic sicut ipsum fa¬
cinus quidam poeta commemorauit illo¬
rum. fraterno primi maduerunt sangui¬
ne muri.⁊ Sic enim condita est roma:
quando occisum remum a fratre romu¬
lo romana testatur historia: nisi quod
isti terrenae ciuitatis ambo ciues erant:
ambo gloriam deromanae rei publicȩ
institutione que rebant: sed ambo eam
tanttem quantam siunus ess& habere non
Poterant. Qui enim uolebat dominan¬
do gloriari : minus utiq dominaretur:
sieius potestas uiuo consorte minueret᷑:
Vtergo totam dominationem haber& u¬
nus: ablatus est socius: et scelere creuit in pe¬
ius : quod innocentia minus ess& et meli¬
us. Hi autem fr̃s cain etabel: non habe¬
bant inter se similem rerum terrenarum
cupiditatem: nec in hoc alter alteri in ui¬
dit quod eius dominatus fier& angusti¬

Expanded text:
da, quae fuerat huius terrenae ciuitatis, de qua loquimur, caput futura et tam multis gentibus regnatura, huic primo exemplo et, ut Graeci appellant, apxetoTttj quaedam sui generis imago respondit. Nam et illic, sicut ipsum facinus quidam poeta commemorauit illorum, Fraterno primi maduerunt sanguine muri. Sic enim condita est Roma, quando occisum Remum a fratre Romulo Romana testatur historia; nisi quod isti terrenae ciuitatis ambo ciues erant. Ambo gloriam de Romanae rei publicae institutione quaerebant, sed ambo eam tantam, quantam, ni unus esset,- habere non poterant. Qui enim uolebat dominando gloriari, minus utique dominaretur, si eius potestas uiuo consorte minueretur. Ut ergo totam dominationem haberet unus, ablatus est socius, et scelere creuit in peius, quod innocentia minus esset et melius. Hi autem fratres Cain et Abel non habebant ambo inter se similem rerum terrenarum cupiditatem, nec in hoc alter alteri inuidit, quod eius dominatus fieret angusti
Abbreviated transcription (Latin):
sed quos regnandi meritum. propter uir¬
tutẽ terrenae utiles ciuitati: uel sors ali¬
qua reꝓperiret : uel ille potissimum
succederet patri hȩreditario quodã iure
regnandi: quẽ prȩcȩteris filiis dilexisset.
Potuit aũ uiuente adhuc lamech atq regnan¬
te. fieri diluuium : ut ipsũ cũ aliis omnib
hominibꝰ. exceptis qui in archa fuerunt.
quẽ perderet inueniret. Neq enim
mirandũ ẽ. siuaria quantitate numero¬
sitatis annorũ interposita : ꝑtam longa
etatẽ ab adã usq ad diluuiũ . non ȩqualis
numeri generationes habuit utraq ꝓgeni¬
es: sed ꝑ cain .uii: per seth aũ decem.
Septimus ẽ enim ut iam diximus ab adam
lamech. decimus noe: et ideo non unus
filius lamech sicut incęteris superius.
sed plures commemoratisunt: quia incer¬
tu erat quis ei fuisset mortuo successurus
si regnandi tempus. inter ipsũ et diluuiũ

Expanded text:
sed quos regnandi meritum propter uirsed quos regnandi meritum propter uirtutem terrenae utilem ciuitati. uel sors aliqua reperiret, uel ille potissimum succederet patri hereditario quodam iure regnandi, quem prae ceteris filiis dilexisset. Potuit autem uiuente adhuc Lamech adque regnante fieri diluuium, ut ipsum cum aliis omnibus hominibus, exceptis qui in arca fuerunt, quem perderet inueniret. Neque enim mirandum est, si uaria quantitate numerositatis annorum interposita per tam longam aetatem ab Adam usque diluuium non aequalis numeri generationes habuit utraque progenies, sed per Cain septem, per Seth autem decem; septimus est enim, ut iam dixi, ab Adam Lamech, decimus Noe; et ideo non unus filius Lamech, sicut in ceteris superius, sed plures commemorati sunt, quia incertum erat quis ei fuisset mortuo successurus, si regnandi tempus inter ipsum et diluuiu
Abbreviated transcription (Latin):
tas: quã dicimus esse terrenã: ac deinde
cessaret scriptor libri commemorare cȩte¬
ras : quȩ usq ad diluuiũ esse potuerunt.
Potest et illa esse causa cur non ordo gene¬
rationum per primogenitos duceretur:
ut necesse non sit illis hominib: tamseram
credere pubertatẽ : quod scilicet eadẽ cuu¬
tas quã cam in nomine e noch filii sui condi¬
dit: longe lateq regnare potuerit : et reges
habere non simul plures. sed suis ȩtatibus
singulos : quos genuissent sibi successuros:¬
quicumq regnassent: Horum regum pri¬
mus esse potuit ipse cain: secundus filius
eius enoch. In cuius nomine ubi regnare¬
tur. condita ẽ ciuitas: Tercius gaidadquẽ
genuit enoch: quartus meuiã quẽ genuit
gaidad. quintus matusa hel quẽ genuit
meuia. Sextus lamech quẽ genuit matu¬
sahel. qui est septimus ab adam percam.
Non aũ erat consequens. ut primogeniti in¬
regnum regnantib succederent patribꝰ:

Expanded text:
tas, quam dicimus esse terrenam, ac deinde tas, quam dicimus esse terrenam, ac deinde cessaret scriptor libri commemorare ceteras, quae usque ad diluuium esse potuerunt. Potest et illa esse causa, quur non ordo generationum per primogenitos duceretur, ut necesse non sit in illis hominibus tam seram credere pubertatem, quod scilicet eadem ciuitas, quam Cain in nomine Enoch filii sui condidit, longe lateque regnare potuerit et reges habere non simul plures, sed suis aetatibus singulos, quos genuissent sibi successurosquicumque regnassent. Horum regum primus esse potuit ipse Cain, secundus filius eius Enoch, in cuius nomine, ubi regnaretur, condita est ciuitas; tertius Gaidad, quem genuit Enoch; quartus Meuia, quem genuit Gaidad; quintus Mathusael, quem genuit Meuia; sextus Lamech, quem genuit Mathusael, qui est septimus ab Adam per Cain. Non autem erat consequens, ut primogeniti regum regnantibus succederent patribus,
Abbreviated transcription (Latin):
isse : duob modis istã solutam esse quȩstio¬
nem : aut desera pubertate: proportione
tã longe uitae : aut defilus qui commemo¬
rantur in generationibus : quod non fuerint
primogeniti: sed hi perquos ad eũ quem
intendebat auctor libri poterat peruem¬
re : sicut ad noe ingenerationib seth.:
Proinde ingenerationibus cai: si non occur¬
rit qui deberet intendi : Adquẽ prȩter¬
missis primogenitis. per eos qui commemo¬
rati sunt perueniri oportebat: sera puber¬
tas intellegenda restabit: ut aliquanto p̾
centũ annos puberes. habilesq ad gignendũ
facti fuerint: ut ordo generationũ per pri¬
mogenitos curreret : et usq addiluium.
adnumerũ annorũ tantȩ quantitatis occur¬
reret. ⁊ Quãuis fieri posset: ut propter ali¬
quã secretiorẽ causam. quȩ me latet :usq
ad lamech et eius filios. generationum ꝑue¬
niente contextu : commendaretur haec ciui¬

Expanded text:
isse, duobus modis istam solutam esse quaestioisse, duobus modis istam solutam esse quaestionem: aut de sera pubertate, proportione tam longae uitae, aut de filiis qui commemorantur in generationibus, quod non fuerint primogeniti, sed hi, per quos ad eum, quem intendebat auctor libri, poterat perueniri, sicut ad Noe in generationibus Seth. Proinde in generationibus Cain, si non occurrit qui deberet intendi, ad quem praetermissis primogenitis per eos, qui commemorati sunt, perueniri oportebat, sera pubertas intellegenda restabit, ut aliquanto post centum annos puberes habilesque ad gignendum facti fuerint, ut ordo generationum per primogenitos curreret et usque diluuium ad numerum annorum tantae quantitatis occurreret. Quamuis fieri possit, ut propter aliquam secretiorem causam, quae me latet, usque ad Lamech et eius filios generationum perueniente contextu commendaretur haec ciui
Abbreviated transcription (Latin):
ginta annorũ fuerint. cũ filios generare
coeperunt: occies triceni: quõ octo sunt
generationes cũ adã. et cũ eis quos genuit
la mech: Ducenti et qua draginta sunt an¬
ni : Num itaq toto deinde tempore
usq ad diluuium. non generauerunt : ÷¬
quatandẽ causa qui hȩc scripsit: generatio¬
nes commemorare noluit quae seqͥuntur.
Nã exadam usq ad diluuiũ computantur an¬
ni secundũ codices nros. duo milia ducenti.
sexaginta duo.: Secundũ ebreos aũ. mille
sexcenti. quinquaginta sex, Ut ergo istũ¬
numerũ minorẽ. credamus esse ueriorem:
Ode mille sexcentis quinquaginta sex
annis : ducenti quad ragita de trahantur :
Numquid credibile ẽ. permille qua dringen¬
tos et quođ excurrit annos qui restant usq¬
ad diluuiũ progeniem cain generationib
uacare potuisse : : Sed qui ex hoc mouetͣ.
meminerit cũ quȩrerem quo modo creden¬
dũ sit. antiquos illos homines: pertã mul¬
tos annos agignendis filiis cessare potu¬

Expanded text:
ginta annorum fuerint, cum filios generare coeperunt, octiens triceni quoniam octo sunt generationes cum Adam et cum eis quos genuit Lamech ducenti et quadraginta sunt anni: num itaque toto deinde tempore usque ad diluuium non generauerunt? Qua tandem causa, qui haec scripsit, generationes commemorare noluit quae sequuntur? Nam ex Adam usque ad diluuium conputantur anni secundum codices nostros duo milia ducenti sexaginta duo; secundum Hebraeos autem mille sescenti quinquaginta sex. Ut ergo istunumerum minorem credamus esse ueriorem, de mille sescentis quinquaginta sex annis ducenti quadraginta detrahantur: numquid credibile est per mille quadringentos, et quod excurrit, annos, qui restant usque diluuium, progeniem Cain a generationibus uacare potuisse? Sed qui ex hoc mouetur, meminerit, cum quaererem, quo modo credendum sit antiquos illos homines per tam multos annos a gignendis filiis cessare potu