comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ante quã uocaremini. conuocandi ame p̾sciremi¬
ni. seelsit & in uobis cum hoc efficimini quod p̃sciui
deuobis: Inpleatur aũt urm quia beati eritis quod
non dum estis sicut creati estis.¬
hoc ẽ inquit p̾ceptum meum ut diligatis inuicem
sicut dilexi uos: Siue dicatur p̃ceptum siue manda¬
tum. Exuno uerbo greco utrum que interp̾tatur.
Dequa me uobis ut potui disputasse meminisse elebetis.
Huius itaque mandati repetitio. com mencdatio est
nisi quod ibi. mandatum nouum inquit do uobis. hic
aũt. hoc ẽ in quit mancdatum meum. Ibi tam quã
non fuerit ante tale mandatum. hictam quã nonsit
aliud ei us mandatum: Sed ibi dictum ẽ nouum.
ne in uetustate nr̃a perseueremus : Hic dictum ẽ meũ.
necontempnen dum putaremus. Quod aũt hic ita dixit.
hõc est mandatum meum. uelut non sit aliud. quid
putamus fr̃s mei: num quid nam solum eius deista
dilectione mandatum ẽ. qua diligimus inuicem : non¬

Expanded text:
antequam vocaremini, cum vocandi a me praesciremiantequam vocaremini, cum vocandi a me praesciremini; sed fit et in vobis, cum hoc efficimini quod praescivi de vobis. Impleatur autem vestrum: quia beati eritis, quod nondum estis; sicut creati estisHoc est, inquit, praeceptum meum, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos. Sive dicatur praeceptum, sive mandatum, ex uno verbo graeco utrumque interpretatur, de qua me vobis, ut potui, disputasse meminisse debetis . vicem . Hujus itaque mandati repetitio, commendatio est: nisi quod ibi, Mandatum, inquit, novum do vobis; hic autem, Hoc est, inquit, mandatum meum: ibi, tanquam non fuerit ante tale mandatum; hic, tanquam non sit aliud ejus mandatum. Sed ibi dictum est novum, ne in vetustate nostra perseveremus: hic dictum est meum, ne contemnendum putemus. 3. Quod autem hic ita dixit, Hoc est mandatum meum, velut non sit aliud, quid putamus, fratres mei? Numquidnam solum ejus de ista dilectione mandatum est, qua diligimus invicem? Non
Abbreviated transcription (Latin):
enim ullus in illo eius gaudium &esse poterat nefor¬
te non fier& quod sefacturum esse p̾sciebat. sed neque
cum id facere coepit quod se facturum esse p̾sci uit.
gau dium eius quod beatus ẽ creauit. alioquin bea¬
tior factus ẽ quia nos fecit. Absit hoc fr̃s. di beati¬
tudo quia nec minor fuerat sine nobis. non fit maior
exnobis Gaudium igitur eius desalute nr̃a. qđ
in illo sem per fuit. Cum prȩsciuit & p̃destinauit nos.
coepit esse in nobis quando uocauit nos Otgaudi¬
um hoc merito nrm dicimus. quo &nos beati futuri
sumus. Sed hoc gaudium nr̃m crescit & proficit. &
adsuam pesfec tionem perseueran do pertendit.
Ergo inchoatur infide renascentium. in plebitur in
p̃mio resurgentium Ecce unde dictum existimo.
hȩc locutus sum uobis ut gauelium meum in uobis
sit. & gaudium ur̃m in pleatur In uobis sit meum.
in pleatur urm. semper enim erat meum plenum. &

Expanded text:
enim ullus in illo ejus gaudio metus esse poterat, ne forenim ullus in illo ejus gaudio metus esse poterat, ne forte non fieret quod se facturum esse praesciebat. Sed neque cum id facere coepit, quod se facturum esse praescivit, gaudium ejus, quo beatus est, crevit; alioqui beatior factus est, quia nos fecit. Absit hoc, fratres: Dei beatitudo quia nec minor fuerat sine nobis, non fit major ex nobis. Gaudium igitur ejus de salute nostra, quod in illo semper fuit cum praescivit et praedestinavit nos, coepit esse in nobis quando vocavit nos; et hoc gaudium merito nostrum dicimus, quo et nos beati futuri sumus: sed hoc gaudium nostrum crescit et proficit, et ad suam perfectionem perseverando pertendit. Ergo inchoatur in fide renascentium, implebitur in praemio resurgentium. Ecce unde dictum existimo, Haec locutus sum vobis, ut gaudium meum in vobis sit, et gaudium vestrum impleatur: in vobis sit meum; impleatur vestrum. Semper enim erat meum plenum, et
Abbreviated transcription (Latin):
dis cipulis suis. haec locutus sum uobis ut gau¬
dium meum in uobissit. & gaudium uestrũ
inpleatur. quid ẽ gaudium xp̃i in nobis.
nisi quod dignatur gaudere denobis. Et quidẽ
gaudium nrũm quod dic̃ inplendum. nisi eiusha¬
bere con sortium. propter quod beato petro dixerat.
Si non lauero te non habebis partem mecum gau diũ
ergo eius in nobis gracia ẽ quam prestitit nobis. Ipsa
ẽ &gau dium nr̃m. sed dehac ille &iam exeterni¬
tate gau debat quan do nos elegit ante mundi cõ¬
sti tucionem: Nec reete possumus dicere quod
gau dium plenum eius nonerat. non enim ds inper¬
fecte aliquando gau debat. sed illud eius gaudi um
in nobis non erat. quia nec nos inquibus esse posset iã
eramus. Hec quando esse coepimus cũ illo esse coe¬
pimus. in ipso aut semper erat. quinos suos futuros
certissima suae p̾scientiȩ ueritate gau debat: Proin¬
de gaudium iam ipse perfectum denobis habebat.
quando nos p̃sciendo & p̃destinando gauelebat Neq

Expanded text:
aec locutus sum vobis, ut gaudium meum in vobis sit, et gaudium vestrum impleatur. Quid est gaudium Christi in nobis, nisi quod dignatur gaudere de nobis? Et quid est gaudium nostrum quod dicit implendum, nisi ejus habere consortium? Propter quod beato Petro dixerat, Si non lavero te, non habebis partem mecum . Gaudium ergo ejus in nobis, gratia est quam praestitit nobis: ipsa est et gaudium nostrum. Sed de hac ille etiam ex aeternitate gaudebat, quando nos elegit ante constitutionem mundi . Nec recte possumus dicere quod gaudium ejus plenum non erat: non enim Deus imperfecte aliquando gaudebat. Sed illud ejus gaudium in nobis non erat: quia nec nos in quibus esse posset jam eramus; nec quando esse coepimus, cum illo esse coepimus. In ipso autem semper erat, qui nos suos futuros certissima suae praescientiae veritate gaudebat. Poinde gaudium jam ipse perfectum de nobis habebat, quando nos praesciendo et praedestinando gaudebat: neque
Abbreviated transcription (Latin):
am mediatoris ostendit Mediator aũt dĩ & homi
tur. Et iħs proficiebat sapientiu &aetate & gratia
aput dm̃ &homines. secundum hoc igitur recte possu¬
mus dicere: quod cũ adnaturam dĩ non pertineat hu¬
mana natura. ad personam tamen unigeniti filu di
ꝑgraciam pertinet humana natura: Ettantam graciã
ut nulla sit maior nulla prorsus aequalis. neq en im
illam susceprionem hominis ulla merita p̾cesserunt.
sed ab illa susceptione merita eius cuncta coeperumt:
Manet ergo filius in dileccione qua eum dilexit pater
&ideo serua uit p̾cepta eius. quidẽ enim &ille homo.
nisi quod ds̃ susceptor ẽ eius. Ds̃ enm erat uerbum
unigenitus gignenti coeternus. sed ut mediator daretur
nobis perl effabilem graciam. uerbum caro factum ẽ
& habita bit in nobis.N. EXPESERMO XXUIII.

Expanded text:
am mediatoris ostendit, mediator autem Dei et homam mediatoris ostendit, mediator autem Dei et homtur, Et Jesus proficiebat sapientia et aetate, et gratia apud Deum et homines . Secundum hoc igitur recte possumus dicere, quod cum ad naturam Dei non pertineat humana natura, ad personam tamen unigeniti Filii Dei per gratiam pertinet humana natura; et tantam gratiam, ut nulla sit major, nulla prorsus aequalis. Neque enim illam susceptionem hominis ulla merita praecesserunt, sed ab illa susceptione merita ejus cuncta coeperunt. Manet ergo Filius in dilectione qua eum dilexit Pater, et ideo servavit praecepta ejus. Quid est enim et ille homo, nisi quod Deus susceptor est ejus , Deus enim erat Verbum, Unigenitus gignenti coaeternus: sed ut mediator daretur nobis, per ineffabilem gratiam Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . TRACTATUS LXXXIII.
Abbreviated transcription (Latin):
nisi e hoc scietis quod in dileccione mea quauos di¬
ligo manebitis: simea p̃cepta seruabitis. Non ergo
nos diligat p̃cepta eius seruare non passumus.
Hec ẽ gracia quę humilib patet. superbos latet:¬
mei p̃cepta seruaui & maneo in eius dileccione: Utq
&iam hic hanc dileccionem patris intellegi uoluit qua
eũm diligit pater: Itx quippe dixerat. sicut dilexit
me pater: & ego dilexi uos. atq his uerbis. slbiunxit.
manete in dileccione mea. illa pro culdubio qua dilexi
uos. Ergo quod ait &iam depatre. Maneo in eius
dilecrione. Illa scilic& accipiendaẽ qua dilexit eũ
pater. sed num quid & hic gracia intellegenda ẽ qua
pater diligit filium sicut gracia ẽ qua nos diligit fi
lius. Cum simus nos filii gracia. nonnatura. unige¬
nitus aũt natura non gracia. an hoc &iam in ipso fi¬
lio adhominem referendum ẽ. ita sane nam dicen¬
dome sicut dilexitine pater. &ego dilexi uos graci¬

Expanded text:
nisi, hoc scietis quod in dilectione mea qua vos dinisi, hoc scietis quod in dilectione mea qua vos diligo manebitis, si mea praecepta servabitis? Non ergo nos diligat, praecepta ejus servare non possumus. Haec est gratia quae humilibus patet, superbos latetmei praecepta servavi, et maneo in ejus dilectione? Utique etiam hic hanc dilectionem Patris intelligi voluit, qua eum diligit Pater. Ita quippe dixerat, Sicut dilexit me Pater, et ego dilexi vos; atque his verbis illa subjunxit, Manete in dilectione mea, illa procul dubio qua dilexi vos. Ergo quod ait etiam de Patre, Maneo in ejus dilectione, illa scilicet accipienda est qua dilexit eum Pater. Sed numquid et hic gratia intelligenda est, qua Pater diligit Filius, cum simus nos filii gratia, non natura, unigenitus autem natura, non gratia. An hoc etiam in ipso filio ad hominem referendum est? ita sane, nam dicendo: Sicut dilexit me Pater, et ego dilexi vos, grati
Abbreviated transcription (Latin):
ta seruet non habet qui non diligit. Quod¬
go ait. si p̾cepta mea seruaueritis manebitis
in dilectione mea. ostendit. non un de dileccio
generetur. sedunde monstretur tam quam dice¬
retur.: Nolite uos putare manere in dileccio¬
ne mea: si non seruatis p̃cepta mea: Sienim ser¬
uaueritis manebitis. hoc ẽ hinc apperebit. quod
in dileccione mea manebitis. simea p̾̃cepta seruabi¬
tis Utnemo se fallat dicendo quod eum liligat
si ei us p̃cepta nonseruat Nam intantum eum¬
Nam intantum eum
diligimus in quantum eius p̾cepta seruamus.
In quantum aũt minus seruamus minus diligimꝰ.
quam uis quod ait manete indileccione mea non
apparet quam dixerit dileccionem. utrum qua
eum diligimus an qua ipse nos diligit: Sed exuer
nete in dileccione mea. illa ergo qua dilexit
nos. quidẽ ergo. ma nete in dileccione mea.
nisi manete in gracia mea Etquid ẽ. si p̃cepta
mea serua ueritis. manebitis indileccione mea.

Expanded text:
t non habet, qui non diligit. Quodt non habet, qui non diligit. Quodgo ait, Si praecepta mea servaveritis, manebitis in dilectione mea, ostgeneretur, sed unde monstretur, tanquam diceret: Nolite vos putare manere in dilectione mea, si non servatis praecepta mea. Si enim servaveritis, manebitis; hoc est, hinc apparebit quod in dilectione mea manebitis, si mea praecepta servabitis, ut nemo se fallat dicendo quod eum diligat, si ejus praecepta non servat. Nam itantum eum diligimus, in quantum ejus praecepta servamus. In quantum autem minus servamus, minus diligimus. Quamvis quod ait, Manete in dilectione mea, non apparet quam dixerit dilectionem, utrum qua eum diligimus, an qua ipse nos diligit; sed ex vernete in dilectione mea. Illa ergo, qua dilexit eos. Quid est ergo, Manete in dilectione mea, nisi, manete in gratia mea? Et quid est, si praecepta mea servaveris, manebitis in dilectione mea,
Abbreviated transcription (Latin):
discipuli: A quo efficimur nisi ab illo cuius mise¬
ricordia p̃uenit nos Ipsius enim sumus figmentũ¬
creati in xp̃o ihũ in operib bonis Sicut dilexit me
pater in quit & ego dilexi uos manete in dilerci¬
ne mea Ecce unde sunt nobis opera bona
nam un de nobis essent. nisi quia fides perdilec¬
cionem operatur. unde aut̃ diligeremus nisi pri¬
us diligeremur : apertissime hoc in epistola sua.
ilem iste euangelista dixit. Nos diligamus quõ
me pater &ego di lexi uos non ȩqualitatem. na¬
turae ostendit nrãe &suȩ. sicut ẽ patris & ipsi
us sed graciam qua mediator dĩ & hominum ẽ
utiq diligit & nos seel in ipso quia in hoc glorifi¬
catur pater. ut fructũ ad feramus in uite hoc ẽ
infilio. & efficiamur eius discipuli manete in¬
quit indileccione mei: Quo modo manebimus.¬
audi quid sequitur:
ilec cio farit p̾cepta seruari. an precepta serua¬
ta faciunt dilec tionemꝰ.

Expanded text:
discipuli. A quo efficimur, nisi ab illo cujus misediscipuli. A quo efficimur, nisi ab illo cujus misericordia praevenit nos? Ipsius enim figmentui in Christo Jesu in operibus bonis . 2. Sicut dilexit me Pater, inquit, et ego dilexi vos: manete in dilectione mea. Ecce unde sunt nobis opera bona. Nam unde nobis essent, nisi quia fides per dilectionem operatur ? Unde autem diligeremus, nisi prius diligeremur? Apertissime hoc in Epistola sua idem iste evangelista dixit: Nos diligamus Deum,me Pater, et ego dilexi vos; non aequalitatem naturae ostendit nostrae et suae, sicut est Patris us, sed gratiam qua mediator est Dei et hominuutique diligit et nos, sed in ipso; quia in hoc glorificatur Pater, ut fructum afferamus in vite, hoc est in Filio, et efficiamur ejus discipuli. Manete, inquit, in dilectione mea. Quomodo manebimusuid sequitur: Dilectio facit praecepta servari, an praecepta servata faciunt dilectionem? Se
Abbreviated transcription (Latin):
AOzA noc enim grece dicitur. latine głoria est.
quõl ideo commemorandum existimaui. qui a cdicit
apostolus. Si habraam exoperib iustificatus ẽ hab&
gloriam sed apud dm̃. hoc ẽ ad dm̃ gloria. qua glori¬
ficatur non homo. sed ds̃. Si non exoperib. seclex
fide iustificatur. ut exdõ illi sit. quo d &iam bene
peratur : Qũo palmes sicut iam superius dixit. non
potest ferre fruc tum asemetipso. Sienim in hoc cla¬
rificatus ẽ ds̃ pater ut fructum plurimum afferamus
&efficiamur xp̃i discipuli. non hoc nostrȩ gloriȩ tri¬
buamus tam quã hoc xxnobis ipsis habeamus. eius ẽ
enim haec gratia. &ideo in hoc non nostra sed eius
est gloria: Un de &alibi cum dixiss&. sic luceat
lumen uestrum coram hominib ut uideant operi
ur̃a bona. ne asemetipsis putarent esse bona opera
sua. Mox ad clidit & glarificent patrem urũm
qui in cȩlis ẽ: In hoc ergo glorificatur pater ut
suctum plurimum adferatis ut efficia mur xp̃i

Expanded text:
 quae Graece dicitur, Latine gloria est. Quod ideo commemorandum existimavi, quia dicit Apostolus, Si Abraham ex operibus justificatus est, habet gloriam, sed non ad Deum . Haec est ad Deum gloria qua glorificatur non homo, sed Deus, si non ex operibus, sed ex fide justificatur, ut ex Deo illi sit quod etiam bene operatur: quoniam palmes, sicut jam superius dixi, non potest ferre fructum a semetipso . Si enim in hoc clarificatus est Deus Pater ut fructum plurimum afferamus, et efficiamur Christi discipuli; non hoc gloriae nostrae tribuamus, tanquam hoc ex nobis ipsis habeamus. Ejus est enim haec gratia, et ideo in hoc non nostra, sed ejus est gloria. Unde et alibi cum dixisset, Sic luceat lumen vestrum coram hominibus, ut videant opera vestra bona; ne a semetipsis putarent esse bona opera sua, mox addidit, Et glorificent Patrem vestrum qui in coelis est . In hoc enim glorificatur Pater ut fructum plurimum afferamus, et efficiamur Christi
Abbreviated transcription (Latin):
mo hab&. utanimam suam ponat quis proamicis suis.
qura ergo superius dixerat. hoc ẽ mandatum meum
ut diligatis in incem sicut dilexi uos. quib uerbis ad¬
didit. quod nunc audistis. maiorem hac dilec cionẽ
nemo habet. ut animam suam ponat quis pro amicis su¬
is. fit lex hoc consequens. quodidem iste euangi lista
iohannes. in epistola sua dicit. ut quẽ ad modum xp̃s ꝓ
nobis animam suam posuit. sic &nos debeamus ani¬
mas ꝓfratrib ponere . diligentes utiq inuicem sicut
ipsenos dilexit. qui pronobis animã posuit. Nimirũ
hoc ẽ quod legitur in pro uerbus salo monis. Sisede¬
ris caenare admensam potentis. considerans intel¬
lege quȩ ad ponuntur tibi . & sic mitte manum tuam. sci¬
ens quia talia te oportet preparare. Nam quȩ mensa
ẽ potentis. nisi un de sumitur corpus & sanguis eius qui
animam suam posuit pronobis: Et quidẽ ad eam sedere
nisi humiliter acceere: Et quidẽ considerare & intel¬
legere quȩ appofiuntur tibi. nisi digne tantam gra¬

Expanded text:
is. Quia ergo superius dixerat: Hoc est mandatum meum ut diligatis invicem, sicut dilexi vos, quibus verbis addidit quod nunc audistis: Majorem hac dilectionem nemo habet, quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis, fit ex hoc consequens, quod idem iste evangelista Joannes in Epistola sua dicit , ut quemadmodum Christus pro nobis animam suam posuit, sic et nos debeamus animas ponere ; diligentes utique invicem sicut ipse dilexit nos, qui pro nobis animam suam posuit. Nimirum hoc est quod legitur in Proverbiis Salomonis: Si sederis coenare ad mensam potentis, considerans intellige quae apponuntur tibi; et sic mitte manum tuam, sciens quia talia te oportet praeparare . Nam quae mensa est potentis, nisi unde sumitur corpus et sanguis ejus qui animam suam posuit pro nobis? Et quid est ad eam sedere, nisi humiliter accedere? Et quid est considerare et intelligere quae apponuntur tibi, nisi digne tantam gra
Abbreviated transcription (Latin):
AGIS MABIS OUE SAL GATOR
graciam qua salua mur discipulis loquen¬
Sdo com men dans. in hoc in quit clarifi¬
catus ẽ pater meus ut fruc tum plurimum adfe¬
ratis. &effici amini mei discipuli Siue glorifica

Expanded text:
agis magisque Salvator gratiam qua salvamur discipulis loquendo commendans: In hoc, inquit, clarificatus est Pater meus, ut fructum plurimum afferatis et efficiamini mei discipuli. Si enim
Abbreviated transcription (Latin):
Nontamen prodnõ uttemere p̾sumebat p̾cessit. sed altt̃
quam putabat. Namq ante mortem etresurrectionem
dñi. et mortuus ẽ negando : et reuixit: plorando .: Sedmor¬
tuus ẽ quia superbae ipse p̃sum psit . reuixit autem quiabe¬
nigne ille respexit. EXPLIC̃STR XII.

Expanded text:
non tamen pro Domino, ut temere praesumebat, praecessit, sed aliter non tamen pro Domino, ut temere praesumebat, praecessit, sed aliter quam putabat? Nam quae ante mortem et resurrectionem Domini, et mortuus est negando, et revixit plorando. Sed mortuus est, quia superbe ipse praesumpsit, revixit autem quia benigne ille respexit. CAPUT XIV.
Abbreviated transcription (Latin):
Dicas licet. nescio hominem. dicas licet. hominem nescio:
quiddicis: ÷ Dicas licet: non sum exeius discipulis. me negabis. :¬
Si quod dubitare nefasẽ. xp̃s hocdixit: uerumq p̃dixit . pro¬
culdubio petrus xpm̃negauit. Non accusemus xp̃m. cũ
defendimus petrum. Peccatum agnoscat infirmitas. nam
mendacium non habet ueritas.⁊ Agnouit quippe peccatũ
suum infirmitas petri. prorsus agnouit: et quantum mali
xp̃m negando commiserit. plorando monstrauit. Ipse suos
redarguit defensores. etunde eos conuincat: producat la¬
crimas testes: neq nos cum ista dicimus. primum a postolo¬
rum accusare delectat: sed hunc intuendo admoneri nos
oportet. nehomo quisquam dehumanis uiribus fidat.
Nam quid aliud pertinuit addoctorem saluatoremq nrm̃.
nisi ut nobis nequaquam dese quem quam debere p̃sumere.
in ipso primo apostolorum demonstraret exemplo. In
anima itaq contingit petri. quod offerebat incorpore

Expanded text:
Dicas licet, Nescio hominem; dicas licet, Homo, nescio Dicas licet, Nescio hominem; dicas licet, Homo, nescio quid dicis; dicas licet, Non sum ex discipulis ejus : me negabis. Si, quod dubitare nefas est, Christus hoc dixit, verumque praedixit, procul dubio Petrus Christum negavit. Non accusemus Christum cum defendimus Petrum. Peccatum agnoscat infirmitas; nam mendacium non habet veritas. Agnovit quippe peccatum suum infirmitas Petri, prorsus agnovit; et quantum mali Christum negando commiserit, plorando monstravit. Ipse suos redarguit defensores, et unde eos convincat, producit lacrymas testes. Neque nos cum ista dicimus, primum Apostolorum accusare delectat: sed hunc intuendo admoneri nos oportet, ne homo quisquam de humanis viribus fidat. Nam qunisi ut nobis, nequaquam de se quemquam debere praesumere, in ipso primo apostolorum demonstraret exemplum? In anima itaque contigit Petri, quod offerebat in corpore:
Abbreviated transcription (Latin):
caro factum est: Id ẽ. dĩ patris unigenitus. ds̃ homo factus ẽ⁊
Quomodo ẽ igitur incorporexp̃i. quinegat hominem xpm̃:
Qui enim caput negat: quo modo ẽ membrum : Sed quid
multis inmorer. cum ipsedñs abstulerit omnes humane
argumentationis ambages.: Nonenim ait: non cantabit
gallus donet hominem neges: autsicut loqui familiariore
cum hominibus dignatione consueuit. non cantabitgallus.
donet filium hominis terneges: sed ait. donec me terneges.
Quidestine: nisi quod erat .̃ Etquid nisi xp̃s erat. ⁊¬
Quic quid ergo eius negauit: ipsum negauit. Xpm̃ negauit:
Dnm̃ dm̃ suum negauit. Quia etille condiscipulus eius
thomas. quando exclamauit dñs meus et ds̃meus. non uer¬
bum sed carnem tetigit.: Non in corpoream dĩnaturam:
sed hominis corpus curiosis manibus contrectauit.. Homi¬
nem itaq tetigit: ettamen dm̃ cognouit. Siergo quod iste
tetigit. hoc petrus negauit. quodiste exclamauit. hoc pe¬
trus offendit. Non cantabit gallus . donec ter meneges.

Expanded text:
actus est. Quomodo est igitur in corpore Christi, qui negat hominem Christum? Qui enim caput negat, quomodo est membrum? Sed quid multis immorer, cum ipse Dominus abstulerit omnes humanae argumentationis ambages? Non enim ait, Non cantabit gallus donec hominem neges; aut, sicut loqui familiariore cum hominibus dignatione consuevit, Non cantabit gallus donec Filium hominis ter neges: sed ait, donec me ter neges. Quid est, me, nisi quod erat? et quid nisi Christus erat? Quidquid ergo ejus negavit, ipsum negavit, Christum negavit, Dominum Deum suum negavit. Quia et ille condiscipulus ejus Thomas, quando exclamavit, Dominus meus et Deus meus, non Verbum, sed carnem tetigit; non incorpoream Dei naturam, sed hominis corpus curiosis manibus contrectavit . Hominem itaque tetigit, et tamen Deum cognovit. Si ergo quod iste tetigit, hoc Petrus negavit; quod iste exclamavit, hoc Petrus offendit. Non cantabit gallus, donec ter me neges.
Abbreviated transcription (Latin):
quid eẽ credebat. Ad hunc sensum corrigendum dic¬
tumẽ.: Quiuidetme uidet& patrem.: Quomodotudicis¬
ostende nobis patrem: Video quomodo tudicas non abte¬
rum quaeras uidere similem. sed illum putas eẽ meliorem.
Non credis quia ego in patre et paterinmeẽ : Cur insimilib
distantiam cupis cernere : Curinse parabiles separatim de¬
sideras nosse : Deindenon adsolumphilippum. seeh
adeos pluraliter loquitur. quaenon sunt inangustias
coartanda utadiuuante ipso diligentius exponantur.

Expanded text:
quid esse credebat. Ad hunc sensum corrigendum dicquid esse credebat. Ad hunc sensum corrigendum dictum est, Qui videt me, videt et Patrem: quomodo tu dicisOstende nobis Patrem? Video quomodo tu dicas: non alterum quaeris videre similem, sed illum putas esse meliorem. Non credis quia ego in Patre, et Pater in me est? Cur in similibus distantiam cupis cernere? cur inseparabiles separatim desideras nosse? Deinde non ad solum Philippum, sed ad eos pluraliter loquitur, quae non sunt in angustias coarctanda, ut adjuvante ipso diligentius exponantur.
Abbreviated transcription (Latin):
trem etsufficit nobis. Tanto inquit tempore uobiscũ
sum : et noncognouistisme philippe : qui uidet me ui
det patrem.⁊ Quodsi ad me multum ẽ hocuidere. sal¬
tim quod non uides hoccrede. Quomodo enim dicis in¬
quit. ostende nobis patrem: Sime uidisti qui omnimodo
similis sum. Vidisti illum cuisimilis sum: Quod siuidere
non potest non saltim credis quia ego inpatre et pater in
meest.: Poterat hicdicere philippus. uideo quidemte
et credo simillimum eẽ patri. sed num quid arguendus
et obiurgandusẽ. qui cumsimilem uidet. etiam illum
cuius ẽ similis. uultuidere.: Similem quidem noui. sed
adhuc alterum sinealtero noui. Non mihi sufficit nisi¬
et illum cuiest iste similis nouerim. Ostende itaq nob̃
patrem et sufficit nobis.: Sed ideo magister discipulũ
arguebat quõcor postulantis uidebat : Tam quam enĩ
melior patereet̃ quam filius. ita philippus patrem nos¬
se cupiebat. et ldeo nec filium sciebat. quomelius ali¬

Expanded text:
trem, et sufficit nobis? Tanto, inquit, tempore vobiscum trem, et sufficit nobis? Tanto, inquit, tempore vobiscum sum, et non cognovistis me, Philippe? Qui me videt, videt et Patrem. Quod si a te multum est hoc videre, saltem quod non vides, crede. Quomodo enim dicis, inquit, Ostende nobis Patrem? Si me vidisti, qui illi omnimodo similis sum, vidisti illum cui similis sum. Quod si videre non potes, non saltem credis quia ego in Patre, et Pater in me est? Poterat hic dicere Philippus, Video quidem te, et credo te esse simillimum Patri: sed nunquid arguendus et objurgandus est, cui cum similem videt, etiam illum cujus est similis, vult videre? Similem quidem novi, sed adhuc alterum sine altero novi. Non mihi sufet illum cui iste est similis, noverim. Ostende itaque nobis Patrem, et sufficit nobis. Sed ideo magister discipulum arguebat, quoniam cor postulantis videbat; tanquam enim melior Paterse cupiebat, et ideo nec Filium sciebat, quo melius ali
Abbreviated transcription (Latin):
uidebant.⁊ Etadhoc ualet quod postea philippo dicitꝰ.
quiuidetme. uidet patrem. non quod ipse eet̃ pater &
filius: Quod in sabellianis quiuocantur etiam patri-¬
passiani catholica fides damnat. sed quod tam similes
sunt pater et filius : ut qui unum norit : ambos nouerit .:
Solemus enim desimillimis duobus italoqui eis qui unũ
illorum uident etqualis ẽ alius uolunt nosse: ut dica¬
mus uidistis istum. illum uidistis.: Sicergo dictum ẽ.
qui uidetme uidet patrem nonutiqꝰ ipse sit pater
qui filius. sed quod a patris similitudine in nullo pror¬
sus discrepet filius: Namnisi duo ȩeñt pater & filius.
nondictum eẽt. si cognouistisme et patremmeũ cog¬
ducam uos ad eum: ut ipsum etiam cognoscatis. Quõ illi
sum omnino simillimus. amodo cognoscetis eum cum
cognoscitis me. etuidistis eum sioculis cordis uidistisme.
Quid ergo est quod dicitis philippe : ostende nobis pa¬

Expanded text:
videbant. Et ad hoc valet quod postea Phvidebant. Et ad hoc valet quod postea PhQui videt me, videt et Patrem: non quod ipse sit et Pater, et Filius: quod in Sabellianis, qui vocantur etiam Patripassiani, catholica fides damnat; sed quod tam similes sint Pater et Filius, ut qui unum norit, ambos noverit. Solemus enim de simillimis duobus ita loqui eis qui unum illorum vident, et qualis sit alius, volunt nosse, ut dicamus, Vidistis istum? illum vidistis. Sic ergo dictum est, Qui videt me, videt et Patrem: non quia ipse est Pater qui Filius, sed quod a Patris similitudine in nullo prorsus discrepet Filius. Nam nisi duo essent Pater et Filius, non dictum esset: Si cognovissetis me, et Patrem meum cogducam vos ad eum, ut ipsum etiam cognoscatis. Sed quoniam illi sum omnino simillimus, amodo cognoscitis eum, cum cognoscitis me: et vidistis eum, si oculis cordis vidistis me. Quid ergo est quod dicis, Philippe, Ostende nobis Pa
Abbreviated transcription (Latin):
bant et philippuserat. et quod ait. et quo ego uado
scitis etuiam scitis. illis dixisse intellegatur qui scie¬
bant non philippo cui dictumẽ. Tanto tempore uobis¬
cum sum et non cognouistisme philippe Hisergo
qui filium iamnouerant. etiam illud depatredictũ ẽ
Etamodo cognoscetis eum etuidistis eum. Dictum ẽ¬
enim propter omnimodam similitudinem: quaeilli cũ
patre est. &ideo amodo dicerentur nos se patrem. quia
nouerant similem filium.: Ego iam sciebant filium. &
sinon omnes certe quidam eorum quibus dicitur. & quo
uado scitis. etuiamscitis.: Ipse estenim uia Sed patrẽ
nesciebant. Ideo audiunt. Si cognouistisme: et patrẽ¬
meum cognoscetis. permeutiq etillum. Alius enim ego
sum : alius ille.: Sednȩputarent dissimilem. etamodo in¬
quit cognoscetis eum etuidistis eum. Uiderunt enim
eius simillinum filium. sed admonendi fuerant talem eẽ
etiam patrem quem nondum uidebant: qualis ẽ filius quẽ

Expanded text:
bant et Philippus erat: ut quod ait, Et quo ego vado bant et Philippus erat: ut quod ait, Et quo ego vado scitis, et viam scitis, illis dixisse intelligatur qui sciebant; non Philippo cui dictum est, Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me, Philippe? His ergo qui Filium jam noverant, etiam illud de Patre dictum est, Et amodo cognoscetis eum, et vidistis eum; dictum eenim propter omnimodam similitudinem quae illi cum Patre est, ut ideo amodo dicerentur nosse Patrem, quia noverasi non omnes, certe quidam eorum, quibus dicitur: Et quo vado scitis, et viam scitis. Ipse est enim via. Sed Patrem nesciebant: ideo audiunt: Si cognovissetis me, et Patremeum cognovissetis: per me utiquesum, alius ille. Sed ne putarent dissimilem, Et amodo, inquit, cognoscetis eum, et vidistis eum. Viderunt enim ejus simillimum Filium, sed admonendi fuerant talem esse etiam Patrem quem nondum videbant, qualis est Filius quem
Abbreviated transcription (Latin):
et patremmeum utiq cognoscetis.. Hocẽ quod ait. Nemo
uenit ad patrem nisi perme. deinde subiungit. Et amo¬
do cognoscetis eum etuidistis eum. Sed philippus unus
exapostolis quidaudierit non intellegens. Dñe inquit.
ostende nobis patrem etsufficitnobis. Cuidñs. tanto
inquit tempore uobiscum sum et non cognouistisme:
philippe. Quime uidet uidet et patrem. Ecce
increpat quod tanto tempore cum ipsis erat et non cog¬
noscebatur.: Nonne ipsedixerat: et quo egouado
scitis : etuiam scitis. et senescire dicentes. eos haec scire
conuicerat addendo atq dicendo. Egosum uia etue¬
ritas etuita. quomodo nuncdicit. tanto tempore uobis¬
cum sum et non cognouistisme : Cum profecto et quoiret
etuiam scirent non obaliud nisi quod ipsum utiq scirent
Sed facile ista soluitur questio. sidicamus quod eum aliqui
eorum sciebant aliqui nesciebant atq in his quinescie¬

Expanded text:
et Patrem meum utique cognovistis. Hoc est quod ait: Nemo et Patrem meum utique cognovistis. Hoc est quod ait: Nemo venit ad Patrem, nisi per me. Deinde subjungit: Et amodo cognoscetis eum, et vidistis eum. Sed Philippus unus ex Apostolis, quid audierit non intelligens: Domine, inquit, ostende nobis Patrem, et sufficit nobis. Cui Dominus: Tanto, inquit, tempore vobiscum sum, et non cognovistis me, Philippe? Qui videt me, videt et Patrem. Ecce increpat quod tanto tempore cum ipsis erat, et non cognoscebatur. Nonne ipse dixerat, Et quo ego vado scitis, et viam scitis; et se nescire dicentes, eos haec scire convicerat, addendo atque dicendo, Ego sum via, veritas et vita? Quomodo nunc dicit, Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me? cum profecto, et quo iret, et viam scirent, non ob aliud nisi quod ipsum utique scirent? Sed facile ista solvitur quaestio, si dicamus quod eum aliqui eorum sciebant, aliqui nesciebant, atque in his qui nescie
Abbreviated transcription (Latin):
uita hocẽ in ipso eẽ coeperimus : Nonutiq quia ipse ex¬
istendo uita habetuitam. Et ipse ẽ quod habet. Et qđ
uitaẽ in ipso. Ipseẽ inseipso: Nosautem non ipsa uita sed
ipsius uitae participes sumus.⁊ Atq. ita ibi erimus. ut in
nobis ipsis non quod ipse ẽ eẽ possimus. sed nos ipsi non uita
ipsum habeamus uitam. quise ipsum habetuitam. eoquod
ipsesituita. Deniq ipse etinseipso ẽ inmutabiliter. et
in patre in separabiliter.: Nosuero cum in nobis ipsis eẽ
uoluissemus. ad nos ipsos turbatisumus.⁊ Unde illa uox
ẽ ad meipsum. turbata ẽ animamea. Atq. indeterius
commutati. neq ld quod fuimus manere potiumus. :¬
Cum autem peripsum uenimus ad patrem. sic̃ ait. Nemo
uenit ad patrem nisi perme manentes in illo. nec a patre
nosquisquam poterit separare necabillo. Conectens
itaq consequentia precedentibus. si cognouistisme inquit.

Expanded text:
vita, hoc est in ipso esse coeperimus? Non utique, quia ipse exvita, hoc est in ipso esse coeperimus? Non utique, quia ipse existendo vita habet vitam, et ipse est quod habet, et quod vita est in ipso, ipse est in seipso: nos autem non ipsa vita, sed ipsius vitae participes sumus, atque ita ibi erimus, ut in nobis ipsis non quod ipse est esse possimus, sed nos ipsi non vita, ipsum habeamus vitam, qui seipsum habet vitam, eo quod ipse sit vita. Denique ipse et in seipso est immutabiliter, et in Patre inseparabiliter: nos vero cum in nobis ipsis esse voluissemus, ad nos ipsos turbati sumus; unde illa vox est, Ad meipsum turbata est anima mea : atque in deterius commutati, neque id quod fuimus, manere potuimus. Cum autem per ipsum venimus ad Patrem, sicut ait, Nemo venit ad Patrem nisi per me; manentes in illo, nec a Patre nos quis quam poterit separare, nec ab illo. 2. Connectens itaque consequentia praecedentibus: Si cognovistis me, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
uos sitis.⁊ Deinde addiderat. et quo egouado scitis &uiã
scitis. Nihilq aliud ostendit esse quoddixit nisi quia
ipsum sciebant. Quidergo eẽt ire adseipsum perseipsũ.
quod etiam discipulis prestat uteant ad ipsum peripsum.
ut potuimus pristino sermone lamdiximus. Quoditaq¬
ait. ut ubi egosum etuossitis. Ubi erant futuri nisi
in ipso : acperhoc. estetiam ipse inseipso. etideo ibi illi
ubi et ipse. hocẽ in ipso. Ipse est igitur uita aeterna in
qua futurisumus cum acceperit nos adse et ipsa uita a et̃na
quod ipseest in ipsoẽ.: Utubi est ipse etnossimus hoc est
in ipso.: Sicutenim pater habet uitam insemetipso. et
utiq non aliud estuita quam habet. nisi quod est ipse
qui hanchabet. sicdedit filio habere uitam in semetipso.
Cum ipsesit eadem uita quam habet insemetipso.: Nũ¬
quid autem nos uita quod ẽ ipse hocerimus. cum in illa

Expanded text:
vos sitis: » deinde addiderat, « Et quo ego vado scitis, et viam vos sitis: » deinde addiderat, « Et quo ego vado scitis, et viam scitis; » nihilque aliud ostendit esse quod dixit, nisi quia ipsum sciebant. Quid ergo esset ire ad seipsum per seipsum, quod etiam discipulis praestat ut eant ad ipsum per ipsum, ut potuimus pristino sermone jam diximus. Quod itaqait, Ut ubi ego sum, et vos sitis, ubi erant futuri nisi in ipso? Ac per hoc est etiam ipse in seipso, et ideo ibi illi ubi et ipse, id est, in ipso. Ipse est igitur vita aeterna in qua futuri sumus, cum acceperit nos ad se: et ipsa vita aeterna quod ipse est in ipso est, ut ubi est ipse, et nos simus, hoc est, in ipso. Sicut enim habet Pater vitam in semetipso, et utique non aliud est vita quam habet, nisi quod est ipse qui hanc habet: sic dedit Filio habere vitam in semetipso , cum ipse sit eadem vita quam habet in semetipso. Numquid autem nos vita quod est ipse, hoc erimus, cum in illa
Abbreviated transcription (Latin):
tacuero quod ammodo admeredeo. et quodammodo uobis¬
cum. maneo sitenueritis quod audistis insermone quemdico.
Si hoc potest imago quamfecitds. quid potest non adõ facta
sed exdõnata imago dĩ ds̃ : cuius illud quod adnos egressus ẽ.
et inquo a nobis regressus ẽ corpus. non sicut meus elapsus ẽ¬
sonus . sed manet ibi iam nonmoritur. et morsei ultra non do¬
minabitur.⁊ Multadehis euangelicis uerbis ad huc dicẽ for¬
tasse poteram etdebebam: sed non sunt corda urã spiritalib:
cibis quam libet suauibus. oneranda. maxime quia sp̃s prõp¬
tusẽ. caro autem infirma. EXPLICSER. XU.
UISTISME. ETPATRT̃MEŨ UTIQ COGNOUIS¬
ita recte intelleguntur. sicum su perioribus rep¬
periuntur habere concordiam. Conuenire enim debent
precedentia consequentibus. quando ueritas loquitur.
Superius dixeratdñs. etsi abiero et preparauero uobis locũ
iterum uenio et accipiam uos ad meipsum. utubi egosum et

Expanded text:
tacuero, quodammodo ad me redeo, et quodammodo vobistacuero, quodammodo ad me redeo, et quodammodo vobiscum maneo si tenueritis quod audistis in sermone quem dico. Si hoc potest imago quam fecit Deus, quid potest non a Deo facta, sed ex Deo nata imago Dei Deus? Cujus illud quo ad nos egressus est, et in quo a nobis regressus est, corpus, non sicut meus elapsus esonus, sed manet ibi ubi jam non moritur, et mors ei ultra non dominabitur ? Multa de his evangelicis verbis adhuc dici fortasse poterant et debebant: sed non sunt corda vestra spiritualibus cibis quamlibet suavibus oneranda; maxime quia spiritus promptus est, caro autem infirma . TRACTATUS LXX. vissetis me, et Patrem meum utique cognovisita recte intelliguntur, si cum superioribus reperiuntur habere concordiam: convenire enim debent tia consequentibus, quando veri Et si abiero, et praeparavero vobis locum; iterum venio, et accipiam vos ad meipsum, ut ubi ego sum, et
Abbreviated transcription (Latin):
etineffabili modo qui num quam dimisit uelamisit seipsũ.
uenitadseipsum.: Ueneratautem ut dictumẽ pertarnẽ
ds ad homines ueritas admendaces. Dsenim uerax. om¬
nis autemmendax. Cumitaq ab hominibus abstulit.
atq illuc ubinemo mentitur. carnem suam leuauit. Ipse
idem quia uerbum caro factum ẽ. perse ipsum. id .ẽ.
pertarnem adueritatem quod est ipse remeauit. Quã
quidem ueritatem quamuis in termendaces et in morte
seruauit. aliquando enim xp̃s fuit mortuus. sed num quã
fuit falsus: Accipite quamuis diuersum etlonge in par
exemplum: tamen utcumq et intellegendum dm̃ ex his
quae propius subiecta sunt dõ Ecce ego ipse quantũ
attinet ad animum meum. Cum hoc sim quod estis etuos. si
taceo apud mesum. Siautem loquor uobis quod intelle¬
gatis. quod am modo aduos pręcedo nec me relinquo sed
et aduos accedo . et non recedo unde procedo. Cum aũ

Expanded text:
et ineffabili modo, qui nunquam dimisit vel admisit seipsum, et ineffabili modo, qui nunquam dimisit vel admisit seipsum, venit ad seipsum. Venerat autem, ut dictum est, per carnem Deus ad homines, Veritas ad mendaces. Deus enim verax, nis autem homo mendax. Cum itaque ab hominibus abstulit, atque illuc ubi nemo mentitur, carnem suam levavit: idem ipse quia Verbum caro factum est, per seipsum velut per carnem ad veritatem, quod est ipse, remeavit: quam quidem veritatem, quamvis inter mendaces, et in morte servavit. Aliquando enim Christus fuit mortuus, sed nunquam fuit falsus. Accipite quamvis diversum et longe impar exemplum, tamen utcumque ad intelligendum Deum ex his quae proprius subjecta sunt Deo. Ecce ego ipse quantum attinet ad animum meum, cum hoc sim quod estis et vos, si taceo, apud meipsum sum. Si autem loquor vobis quod intelligatis, quodammodo ad vos procedo, nec me relinquo, sed et ad vos accedo, et non recedo unde procedo. Cum autem
Abbreviated transcription (Latin):
uenires adnosreliqueraste : maxime quia nonate ipso ue¬
nisti. sed patertemisit: Scio quidem quodte exinanisti.
sed quia formam serui accepisti. non quia formam dĩ uelad
quam redires dimisisti. uelquam reciperes amisisti. et tam̃
uenisti. et non solum usq ad carnales oculos uerum etiam
usq ad manus hominum peruenisti.⁊ Quomodo nisi in
carne perhancuenisti. manens ubi eras. perhancredisti
non relinquens quo ueneras.⁊ Siergo perhanc uenisti
et redisti. perhanc procul dubio. non solum nobises qua
ueniremus adte. uerum etiam tibi quauenires etredires
uia fuisti. : Cum uero aduitam quodes ipse isti. eandem
profecto carnem tuam aduitam demorte duxisti. Aliud
quippe uerbum dĩ ẽ aliud homo. sed uerbum carofactum
quem amꝰmodum caro cum mortua ẽ xp̃sẽ mortuus. et
cum caro sepulta ẽ xp̃s est sepultus.: Sienim corde cre¬
dimus adiustitiam. sicore confessionem facimus ad salutẽ

Expanded text:
venires ad nos, reliqueras te: maxime quia non a teipso vevenires ad nos, reliqueras te: maxime quia non a teipso venisti, sed Pater te misit? Scio quidem quod te exinanisti; sed quia formam servi accepisti , non quia formam Dei vel ad quam redires demisisti, vel quam reciperes amisisti: et tamen venisti, et non solum usque ad carnales oculos, verum etiam usque ad manus hominum pervenisti. Quomodo, nisi in carne? Per hanc venisti manens ubi eras, per hanc redisti non relinquens quo veneras. Si ergo per hanc venisti et redisti; per hanc procul dubio non solum nobis es qua veniremus ad te, verum etiam tibi qua venires et redires, via fuisti. Cum vero ad vitam, quod es ipse, isti; eamdem profecto carnem tuam de morte ad vitam duxisti. Aliud quippe Dei Verbum est, aliud homo: sed Verbum caro factum quemadmodum caro cum mortua est, Christus est mortuus; et cum caro sepulta est, Christus sepultus est sic enim corde credimus ad justitiam, sic ore confessionem facimus ad salutem,
Abbreviated transcription (Latin):
celsa sint. uidetis quidsim. uideo quidsitis.: In omnib:
nobis corpus quod corrumpitur ad grauatanimam &
deprimit terrena in habitatio sensum multa cogitantẽ
Putamus nepossumus dicere : ad teleuaui animam meam
qui habitas incaelo. Sed subtanto pondere ubi ingemis¬
cimus grauati. quomodo leuabo animam meams. nisi me¬
cum leuet. qui posuit promesuam: Dicam ego quod pos¬
sum. capiat uestrum qui potest. Quodonante dico. eodo¬
nante capit. qui capit. eteodonante credit quinondũ
capit.: Nisi enim credideritis inquit propheta. non in¬
tellegitis. Dic mihi dnẽ meus: quiddicam seruis suis
conseruismeis: Thomas a postolus utte in terrogaret.
habuitte antese. nectamen intellegerette nisi haberet
inse Ego interrogote quiate scio ẽẽ superme: Inter¬
rogo autem inquantum possum superme effundere a¬
nimam meam. ubi non sonantem ettamen docentem audiãte
Dicmihi obsecro quomodo uadisadte : Num quidnam ut

Expanded text:
celsa sint. Videtis quid sim, video quid sitis: in omnibus celsa sint. Videtis quid sim, video quid sitis: in omnibus nobis corpus quod corrumpitur aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem . Putamusne possumus dicere, Ad te levavi animam meam, qui habitas in coelo ? Sed sub tanto pondere ubi ingemiscimus gravati, quomodo levabo animam meam, nisi mecum levet qui posuit pro me suam? Dicam ergo quod possum, capiat vestrum qui potest. Quo donante dico, eo donante capit qui capit, et eo donante credit qui nondum capit. Nisi enim credideritis, inquit propheta, non intelligetis . 3. Dic mihi, Domine meus, quid dicam servis tuis conservis meis? Thomas apostolus ut te interrogaret, habuit te ante se; nec tamen intelligeret te, nisi haberet in se: ego interrogo te, quia te scio esse super me; interrogo autem inquantum possum super me effundere animam meam, ubi non sonantem et tamen docentem audiam te. Dic mihi, obsecro, quomodo vadis ad te? Numquidnam ut
Abbreviated transcription (Latin):
sciebant uiam. quia sciebant ipsum quiẽ uia. Seduia ẽ
quaitur num quid uia ẽ et quoltur. utrumq autem
illos dixerat seire. et quouadit. etuiam: Opus ergo
erat ut diceret egosum uia. e tostenderet eos quia eum¬
scirent uiam scire quam putauerant senescire : Quid aũ
opus erat utliceret. ego sum uia etueritas etuita. cum uia
cognita qualret. restaret nosse quo iret. nisi quia ibat ad
ueritatem ibataduitam. Ibatergo ad seipsum perseip¬
sum. et nos quo imus nisi ad ipsum: et qua imus nisi per ipsũ
Ipseigitur ad seipsum perseipsum. nosa dipsum peripsũ. ⁊¬
Immo uero etad patrem et ipse etnos. Nam etdese ipso
alibi dicit. ad patrem uado. et hocloco propternos. Ne¬
mo inquit uenit ad patrem nisi ꝑme. Acperhoc & ip¬
capit nisi qui spiritaliter sapit. Et quantum ẽ quod
hiccapit. etiam qui spiritaliter sapit: Fratres.
quidame ista uobis uultis ex poni: Cogitae te quã  ex¬

Expanded text:
sciebant vitam, et quia sciebant ipsum qui est via. Sed via est sciebant vitam, et quia sciebant ipsum qui est via. Sed via est qua itur, nunquid via est quo itur? Utrumque autem illos dixerat scire, et quo vadit, et viam. Opus ergo erat ut diceret: Ego sum via: ut ostenderet, eos, quia scirent eum viam scire, quam putaverant se nescire. Quid autem opus erat ut diceret: Ego sum via et veritas, et vita: cum via cognita qua iret, restaret nosse quo iret? nisi quia ibat ad veritatem, ibat ad vitam? Ibat ergo ad seipsum per seipsum; et nos quo imus, nisi ad ipsum? et qua imus, nisi per ipsum? Ipse igitur ad seipsum per seipsum, nos ad ipsum per ipsum: imo vero ad Patrem et ipse ad nos. Nam et de seipso alibi dicit: Ad Patrem vado, et hoc loco propter nos. Nemo, inquit, venit ad Patrem, nisi per me. Ac per hoc et ipcapit, nisi qui spiritualiter sapit? Et quantum est quod hic capit, etiamsi spiritualiter sapit? Fratres, quid a me ista vobis vultis exponi? Cogitate quam ex
Abbreviated transcription (Latin):
modo possumus uiam scire : Utrumq illos dñs dixerat
scire. ut rum quedixit istenescire. elocum quoltur. &
uiam qualtur. sednescit illementiri .: Ergo isti sciebant.
et scirenesciebant.: Conuincat eos iam scire. quod sepu¬
tant adhucusq nescire. Dicit eiiħs. ego sum uia. etue¬
ritas etuita .÷ Quid est fr̃s: ecceaudiuimus discipulum
interrogantem. audiuimus et magistrum docentem. &
nondum capimus etiam postuocem sonantem. sententiã¬
lati tantem Sed quid non possumus capere : Nũqͥd
poterant etdice re apostoli eius cumquibus loqueba
Proinde si eum sciebant. et uia ipse
ẽ.uiam sciebant : Si eum sciebant. etueritas ipse est ue¬
ritatem sciebant.: Si eum sciebant. etuita ipse est. ui¬
tam sciebant: Ecce scire conuictisunt quod sescire
nesciebant. Quidigitur et nos in isto sermone non¬
cepimus : Quid putatis fr̃smei. nisi quia dixit etquo
uado scitis etuiam scitis: Et ecce cognouimus quod

Expanded text:
modo possumus viam scire? Utrumque illos Dominus dixerat modo possumus viam scire? Utrumque illos Dominus dixerat scire, utrumque dicit iste nescire, et locum quo itur, et viam qua itur. Sed nescit ille mentiri: ergo isti sciebant, et scire se nesciebant. Convincat eos jam scire, quod se putant adhuc usque nescire. Dicit ei Jesus: Ego sum via, et veritas, et vita. Quid est, fratres? Ecce audivimus discipulum interrogantem, audivimus et magistrum docentem, et nondum capimus, etiam post vocem sonantem, sententialatitantem. Sed quid non possumus capere? Numquid poterant ei dicere Apostoli ejus cutur: Nescimus te? Proinde si eum sciebant, et via ipse est, viam sciebant. Si eum sciebant, et veritas ipse est, veritatem sciebant. Si eum sciebant, et vita ipse est, vitam sciebant. Ecce scire convicti sunt quod se scire nesciebant. Quid igitur et nos in isto sermone concipimus? quid putatis, fratres mei? nisi quia dixit: Et quo vado, scitis, et viam scitis. Et ecce cognovimus quod
Abbreviated transcription (Latin):
UNC EST DILECTISSIMI. UT QUANŨ
ualemus intellegamus de uerbis dnĩ posterioribus
priora: et consequentibus p̃cedentia. In eo quod au¬
distis apostolo thome interroganti eẽ responsum. dixe¬
rat enim superius dñs cumdemansionibus loqueretur.
quas eẽdixit indomo patris sui. uͦtire se ut p̃paret eas .:
Ubi intelleximus et eẽ iam mansiones ipsas in p̃destinatio¬
ne : et p̃parari eas cum eorum qui ibi mansuri sint. pro
fide corda mundantur. Quõ ipsa dĩ domus ipsi sunt.⁊
Etquid est aliud manere indomodĩ quam eẽ inpopulodĩ
Cumidem populusẽ indõ. et ds̃ineo.: Hoc ut preparet dñs.
abiit . ut credendo in eum quinonuidetur ea. quae inspecie
semper futura sunt.: Nunc perfidem mansio p̃paretus.
Propter hocergo dixerat. etsiabiero et p̃parauero uobis
locum. Iterum uenio etaccipiam uos adme ipsum. etubi
egosum etuossitis. et quo egouado scitis. etuiam scitis.
Ad haec dicitei thomas. Dñ ẽ nescimus quouadis etquo¬

Expanded text:
unc est dilectissimi, ut quantum valemus, intelligamus de verbis Domini posterioribus priora, et consequentibus praecedentia, in eo quod audistis apostolo Thomae interroganti esse responsum. Dixerat enim superius Dominus, cum de mansionibus loqueretur, quas et esse dixit in domo Patris sui, et ire se ut praeparet eas; ubi intelleximus et esse jam mansiones ipsas in praedestinatione, et praeparari eas cum eorum qui ibi mansuri sunt, per fidem corda mundantur, quoniam ipsa Dei domus ipsi sunt; et quid est aliud manere in domo Dei, quam esse in populo Dei, cum idem populus est in Deo, et Deus in eo? hoc ut praepararet, Dominus abiit; ut credendo in eum qui non videtur, ea quae in specie semper futura est, nunc per fidem mansio praeparetur: propter hoc ergo dixerat, Et si abiero, et praeparavero vobis locum, iterum venio, et accipiam vos ad meipsum, ut ubi ego sum et vos sitis. Et quo ego vado scitis, et viam scitis. Ad haec dicit ei Thomas: Domine, nescimus quo vadis; et quo
Abbreviated transcription (Latin):
uendo : quomodo parabitur locus: ubi possimus manere ꝑ¬
fruendo.: Haec de uerbis quaerecitata sunt euangelicis:
satis dicta sint quousq ait dñs: iterum uenio. etaccipiam uos
admeipsum .: Quid autem sit quod sequitur. ut ubi ego
sum et uos sitis. et quoego uado scitis. etuiamscitis. Post
interrogationem quaesequitur ad discipulos factam.
tam quam pereos et nos in terrogemus melius audiemus
oportuniusq tractabimus. EXPLIC̃ SER̃. XIIII.

Expanded text:
vendo; quomodo parabitur locus ubi possimus manere pervendo; quomodo parabitur locus ubi possimus manere perfruendo? Haec de verbis quae recitata sunt evangelicis, satis dicta sint, quo usque ait Dominus, Iterum venio, et accipiam vos ad meipsum. Quid autem sit quod sequitur, Ut ubi ego sum, et vos sitis. Et quo ego vado scitis, et viam scitis; post interrogationem quae sequitur a discipulo factam, tanquam per eum et nos interrogemus, melius audiemus opportuniusque tracta