comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
os iuda eos ꝑcorpus operata p̃sentia xp̃i.¬
tam quã in fructuosas arbores ceder& quia
passione corpus ipsum deseruit. in infer
niꝓfunda descendens. quod in sepultura.
desuꝑposito tam quã ad manubriũ suũ
spũ redeunte resurrexit : Quã multa
praeteream breuitatis nec essitate constric¬
tus : Norunt quilegunt: Iamipsainba¬
brloniam transmigratio. quo&iam sp̃sh̃
grinantur : Quid iillorum pace &iam
pax ect̃ istorum & aedificarent domos
& nouellarent uineas & plantarent hor¬
tos : Quis non agnoscat quid p̃figurauerit :¬
Etqui ad tenderit ueros isra helitas. inquib
dolus nonẽ. Pera postolicã dispensati¬
onẽ cũ euangelicosa cramento adregnũ
gentium trans migrasse . Vnde nob
apł̃s tam quã hieremiã replicans dicit.
Uolo ergo primũ omniũ fieri dep̃cati¬
ones aorationes. interpellationes. gra¬
tiarum actiones. pro omizb hominib:
pregib ethis qui in sublimitate st̃ ut

Expanded text:
os Iudaeos os Iudaeos tanquam infructuosas arbores, caederet, quia passioprofunda descendens, quo in sepultura desuper posito tamquam ad manubrium suum spiritu redeunte surrexit. quam multa praeteream breuitatis necessitate constrictus. norunt qui legunt. Iam ipsa in Babyloniam transmigratio, quo etiam spirigrinantur, quod in illorum pace etiam pax esset istorum, et aedificarent domos et nouellarent uineas et plantarent hortos, quis non agnoscat, quid praefigurauerit, qui adtenderit ueros Israhelitas, in quibus dolus non est, per apostolicam dispensationem cum euangelico sacramento ad regnum gentium transmigrasse ? unde nobis apostolus tamquam Hieremiam replicans dicit: uolo ergo primum omnium fieri deprecationes, adorationes; interpellationes, gratiarum actiones pro omnibus hominibus, pro regibus et his, qui in sublimitate sunt, ut
Abbreviated transcription (Latin):
nomine sed &iamnu mero lignorũ sig¬
num crucis exprimitur: Benedicitur
farina eius & oleum fructus ethilari¬
tas caritatis quae cum impeclitur
non deficit. H ilaremenim datorem
diligitds. Heliseo pueros exultantes
& clamantes. calue calue bestiae
comederunt: puerili stultitia deriden¬
tes xp̃m. In loco caluariae crucifixũ.
Inuasi a demonibus pereunt : Mittit
heliseus perseruũ baculũ supermor¬
tuum & non reuiuescit : Uenit ipse.
coniungit & coaptat semortieius & re¬
uiuescit: Misit sermo dĩ legem per
seruum eius nec ꝓfuit in peccatis mostuo
generihumano : quae tam̃ non sine causa
missaẽ . Ille emimmisit qui scir& eam pri¬
us eẽ mittendã. Ventipse conformauit
senob̵ factus pasticeps mostis nrãe & ui¬
uificatisumꝰ : Cum securib lignacederent᷑
deligno ferrũ exiliens. in ꝓfundũ flumns
mersumẽ. Atq in lignum desuꝑ abheli¬
seo piectum. reuersum ẽ : Itacum impi¬

Expanded text:
nomine sed etiam numero lignorum signomine sed etiam numero lignorum signum crucis exprimitur. benedicitur farina eius et oleum: fructus et hilaritas caritatis, quae cum inpenditur. non deficit; hilarem enim datorem diligit deus. Heliseo pueros insultantes et clamantes: calue, calue! bestiae comedunt: puerili stultitia deridentes Christum in loco Caluariae crucifixum inuasi a daemonibus pereunt. mittit Heliseus per seruum baculum super mortuum et non reuiuescit: uenit ipse, coniungit et coaptat se morti eius et reuiuescit: misit sermo dei legem per seruum suum nec profuit in peccatis mortuo generi humano. quae tamen non sine causa missa est ; ille enim misit, qui sciret eam prius esse mittendam. uenit ipse, conformauit se nobis factus particeps mortis nostrae, et uiuificati sumus. cum securibus ligna caederentur, de ligno ferrum exiliens in profundum fluminis mersum est atque in lignum desuper ab Heliseo proiectum reuersum est: ita cum inpi
Abbreviated transcription (Latin):
repbato heli & cõmmutatũ regnũ indđ
rȩꝓbatos aule. clamat p̃nuntiarinouũ
sacerdotium nouumq regnũ. reꝓbato
uetere . qđ um bra erat futuri. indñout ũ
nes ꝓpositiones manducauit. quosnon li¬
cebat manducare nisisolis sacerdotibus.
Inuna ꝑfona utrumq futurũ idest in uno
uiũ xp̃o regnum & sacerdotiũ figurauit:
Nonne cum decemtribus atemplosepara
test̃ & duae derelictȩ: satis indicat qđ de
tota ipsagente apłs ait. Reliquia e ꝑelec¬
tionẽ gratiae salue facte st̃ : Pascitur helias
tempore fams. coruis mane adferentib
panẽ & aduesperam carnes. et manichei
non intellegunt. in illis libris xp̃m:
Cui quodammodo salutem nr̃am esurienti
confitentur peccatores fidem primitias
xps minc habentem. In fineaut̃ uelut ad
uesperã scłi & iã carns resurrectionẽ mit¬
titur helias pascendus ad alienigenã ui¬
duam quȩ uolebat duoligna colligere.
prius quam moreretur . Non hic solo lign

Expanded text:
reprobato Heli et commutatum regnum in Dauid reprobato Heli et commutatum regnum in Dauid reprobato Saule clamat praenuntiari nouum sacerdotium nouumque regnum reprobato uetere, quod umbra erat futuri. in domino nones propositionis manducauit, quos non licebat manducare nisi solis sacerdotibus, in una persona utrumque futurum, id est in uno Iesu Christo regnum et sacerdotium figurauit? nonne cum decem tribus a templo separatae sunt et duae derelictae. satis indicat, quod de tota ipsa gente apostolus ait: reliquiae per electionem gratiae saluae factae sunt?_ Pascitur Helias tempore famis coruis mane adferentibus panem et ad uesperam carnes: et Manichaei non intellegunt in illis libris Christum, cui quodam modo salutem nostram esurienti confitentur peccatores fidem primitias spiritus nunc habentem, in fine autem uelut ad uesperam saeculi etiam carnis resurrectionem. mittitur Helias pascendus ad alienigenam uiduam. quae uolebat duo ligna colligere. priusquam moreretur: non hic solo ligni
Abbreviated transcription (Latin):
erat insamson. obuium leonem necans.
cumpetende uxoris causa adalienige¬
nas tender& : nisi qui ecdesiamuocatu¬
rõs exgentib dix̃: Gaudete quia ego
uici scłm: quid sibiuult in ore ipsius le¬
onis occisi fabus exstructus. nisi quia ec¬
ce conspicimus leges ipsas regniterreni.
quae aduersus xp̃m ante fremuerant :
Nunciam perempta feritate. dulcedini
euangelicȩ p̃dicande & iam munm̃ta
p̃bere : Quidẽ illa mulier plena fidu¬
ciae hostistempora ligno transfigens.
nisi fides ecclesiae. cruce xp̃i regna di¬
aboliperimens: Quiduellus cõplutũ
area sicca : Et p̾ea compluta are a sicco
uellere : nisi primo unagens hebreorũ.
habens occulte in scĩs mysteriũ dĩ quod
est xp̃s. Quomysterio totus orbis
uacuus erat : Nunc aut in mani festa¬
tione totus orbis id hab& illa uacuataẽ:
quidiam regũ temporib: ut et inde
pauca cõmemorẽ. Nonne ab ipso exordio
cõmutatum sacerdotium insamuhelem

Expanded text:
erat in Samson obuium leonem necans, erat in Samson obuium leonem necans, cum petendae uxoris causa ad alienigenas tenderet. nisi qui ecclesiam uocaturus ex gentibus dixit: gaudete, quia ego uici saeculum? quid sibi uult in ore ipsius leonis occisi fauus exstructus, nisi quia ecce conspicimus leges ipsas regni terreni, quae aduersus Christum ante fremuerant, nunc iam perempta feritate dulcedini euangelicae praedicandae etiam munimenta praebere? quid est illa mulier plena fiduciae hostis tempora ligno transfigens nisi fides ecclesiae cruce Christi regna diaboli perimens ? quid uellus conplutum area sicca et postea conpluta area sicco uellere nisi primo una gens Hebraeorum habens occulte in sanctis mysterium dei, quod est Christus, quo mysterio totus orbis uacuus erat? nunc autem in manifestatione totus orbis id habet, illa uacuata est. Quid iam regum temporibus, ut et inde pauca commemorem ? nonne ab ipso exordio commutatum sacerdotium in Samuhelem
Abbreviated transcription (Latin):
Inm̃ introcentẽ populos in terrã
ꝓmissions. neq: enĩ hoctemere
ab in itiouocabatur. sed exipsadis¬
pensatione nomine mutatoiũs
appellatus ẽ . Uideat botrũ deter¬
ra ꝓmissions in ligno pendentem
Videat in ierichotam quã in hocmostali
caelorum : Perfenestram domꝰ suae
tam quã ꝑ os corporissui coccũ mitten¬
tem qđ ẽ utiq sanguis signũ ꝓpter
remissionẽ peccatorum confiteri
ad salutem. Nideat muros ipsiusci¬
uitatis. tam quã muntiones mosta¬
lis scłi septies circũ acta testamenti
archacecidisse. sic̃ nunc ꝑtempora
quae septẽ dierũ uicissitudine
dilabuntur. testamentũ dĩ circuit
toto orbe terrarũ : Vt in fine
temporum. mors nouissima in imica destru¬
atur : Et ex impiorum ꝑditione. unica domꝰ
tam quã unica ecclesia liber&ur : munda¬
deat tempora primo iudiciũ. post ea regum
sicuterat primo iudiciũ. Dem de p̾ea¬
regnum inquae ipsis temporib iudic ũ

Expanded text:
Iesum introducentem populum in terram Iesum introducentem populum in terram promissionis. neque enim hoc temere ab initio uocabatur. sed ex ipsa dispensatione nomine mutato Iesus appellatus est. uideat botrum de terra promissionis in ligno pendentem. uideat in Hiericho tamquam in hoc mortali caelorum — per fenestram domus suae tamquam per os corporis. sui coccum mittentem — quod est utique sanguinis signum — propter remissionem peccatorum confiteri ad salutem. uitatis tamquam munitiones mortalis saeculi septies circumacta testamenti arca cecidisse, sicut nunc per tempora, quae septem dierum uicissitudine dilabuntur, testamentum dei circuit toto orbe terrarum, ut in fine temporum mors, nouissima inimica, destruatur et ex impiorum perditione unica domus tamquam unica ecclesia liberetur, mundaonis. DE IVDICIBVS. Videat tempora primo iudicum, postea regum, sicut erregnum; inque ipsis temporibus iudicum
Abbreviated transcription (Latin):
agnus dĩ ecce quitollit peccatũ mundi
rohibentur qui pascha faciunt ossa
frangere. non franguntur incruceossa
dñi: At testatur euangelista hinc eẽ
dictum. Os eius non cõminuetis: san¬
guine in liniuntur postes. ut pernici¬
es depellatur. signantur signodo¬
minice passions infrontib populi ad
tutelã salutis: datur ibilex quinqua¬
gesimodie pactum pascha uenit a¬
sp̃s sc̃s quinquagesimodie pͥdñi passi¬
demonia: et clamat faustus oculis
clausis. nihlse in illis literis inuensse
qđ ad p̃nuntiationẽ xp̃i pestineat :
Qub daũt mirũ si oculos hab& ad
gendũ qui positus ante ostiũ clausũ
diui nis ecr&i non fide pi&atis pul¬
sat. sedelatione impi&atis insultat.
Plane ita sit. lta fiat. lustumẽ enim
daudatur suꝑ bis ianua salutis.
Veniat mansu&us quem doc& dñs
uiassuas : Uideat & haec in illis li¬
bris & c& era uel om̃a uelqua edã
qualia credat in omyb Uideat

Expanded text:
agnus dei, ecce qui tollit peccatum mundi agnus dei, ecce qui tollit peccatum mundi prohibentur qui pascha faciunt ossa frangere: non frandomini; adtestatur euangelista hinc esse dictum: os eius non comminuetis. sanguine inliniuntur postes, ut pernicies depellatur: signantur signo dominicae passionis in frontibus populi ad tutelam salutis. datur ibi lex quinquagesimo die post actum pascha: uenit spiritus sanctus quinquagesimo die post domini passito dei eicio daemonia. et clamat Faustus oculis clausis nihil se in illis litteris inuenisse, quod ad praenuntiationem Christi pertineat! quid autem mirum, si oculos habet adm non habet, qui positus ante ostium clausum diuini secreti non fide pietatis pulsat, sed elatione inpietatis insultat? plane ita sit, ita fiat; iustum est enim. claudatur superbis ianua salutis, ueniat mansuetus, quem docet dominus uias suas : uideat et haec in illis libris et cetera uel omnia uel quaedam, qualia credat in omnibus. Uideat
Abbreviated transcription (Latin):
do tam quã in deserto st̃ : & illic laboriose
et periculose temptationes ner euestant᷑
corde inaegyptõ necibitam̃ xp̃s deserit:
Nam et illa columna non recedit eta mare
a quae ligno dulcescunt. quia in i¬
mici populi signo crucis xp̃i honorifi¬
me arbores irrigantes a postolicam
gratiam p̃figurant populos in septina¬
rionumero de cuplato rigantẽ ut ꝑsepti¬
forme sp̃s donũ legis decalogus impleatur:
sis morsimanib signocrucis dominicȩ su¬
peratur : Et morsus mostiferi serpen¬
tium ex altato etrespecto aeneo serpente
sanantur : qđ uerbis ipsius dñi deda¬
ratur. Sicut ex altauit inquit morses
serpentem inheremo. sico post& exalta¬
rifilium honns. ut om̃s quicredit in
eum non pereat. sedhabeatu itamaeter¬
nam: Ita ne &iam ista non clamant:
tantane est surditas incordib duris:
fit pascha in occisione ouis: occiditur
xp̃s : De quo in euangelio dicitur. ecce

Expanded text:
do tamquam in deserto sunt; et illic laboriosae do tamquam in deserto sunt; et illic laboriosae et periculosae temtationes, ne reuertantur corde in Aegyptum. nec ibi tamen Christus deserit; nam et illa columna non recedit. et amarae aquae ligno dulcescunt, quia inimici populi signo crucis Christi honorifituaginta palmae arbores irrigantes apostolicam gratiam praefigurant populos in septenario numero decuplato rigantem, ut per septiforme spiritus donum legis decalogus impleatur. tis Mosi manibus signo crucis dominicae superatur. et morsus mortiferi serpentum exaltato et respecto aeneo serpente sanantur. quod uerbis ipsius domini declaratur: sicut exaltauit, inquit, Moses serpentem in heremo, sic oportet exaltari filium hominis, ut omnis qui credit in eum non pereat, sed habeat nitam aeternam. itane etiam ista non clamant? tantane est surditas in cordibus duris? DE AGNO PASCHAE OCCISO. Fit pascha in occisione ouis: occiditur Christus, de quo in euangelio dicitur: ecce
Abbreviated transcription (Latin):
despiritali consequenti petra. Petre
aut̃ eratxp̃s. Exponendo unũ inc& era intro¬
dux̃ intellectum. Si enĩ petraxp̃s ꝓpterfir¬
itatẽ cur non & manna xp̃s tam quã pans
uiuus quid ecelo descendit. quouere qui
uescuntur spiritalit̃ uiuunt : Nam illi
ueterem figuram carnaliter accipientes:
mortu st̃. Sedcumdĩc apłs. Eundem cibũ
spiritalem manduca uer̃ : Ostendit et
illud spiritaliter intellegi in xp̃o sicut &¬
potum Curspirita led ixissetaperuit. cum
subiunx̃. petra aut̃ eratxp̃s : quo a pesto
cuncta fulser̃ : Cur ergo non & nubes xp̃s
& columna : quirectus & firmus fulciens
infirmtatem nrãm ꝑ noctem lucens per
diemnon lucens. Vt qui non uident iu¬
deant & quiuident cȩcifiant : Rub& et
marerubrum. baptismus utiq xp̃i sangui
ne consecratus. Hostes sequentes a tergo
moriuntur. peccata p̃terita: Ducitur po¬
pulus ꝑdesestum: baptizatiom̃s. non dum
ꝑfruentes ꝓmissa patria. sed qđ non ui¬
dent sperando. & ꝑpatientiam ex pectan¬

Expanded text:
ente consequente petra, petra autem erat Christus. Exponendo unum, in caetera introduxit intellectum. Si enim petra Christus propter firmitatem, cur non et manna Christus tamquam panis uiuus, qui de caelo descendit? quo uere qui uescuntur, spiritaliter uiuunt; nam illi ueterem figuram carnaliter accipientes mortui sunt. sed cum dicit apostolus: eundem cibum spiritalem manducauerunt, ostendit et illud spiritaliter intellegi in Christo: sicut et potum cur spiritalem dixisset, aperuit. cum subiunxit: petra autem erat Christus; quo aperto cuncta fulserunt. cur ergo non et nubes Christus et columna, quia rectus et firmus et fulciens infirmitatem nostram, per noctem lucens, per diem non lucens, ut qui non uident. uideant, et qui uident, caeci fiant? rubet et mare rubrum: bane consecratus. hostes sequentes a tergo moriuntur: peccata praeterita. ducitur populus per desertum: baptizati omnes nondum perfruentes promissa patria, sed quod non uident sperando et per patientiam exspectan
Abbreviated transcription (Latin):
intellegendũ inquẽ non crediderat sed
ut in de magis apparer&. quantũ inter¬
sit utrum a dxpm̃ referas om̃a ꝓpterquẽ
uere sic dicta sunt . An pr&erillũ quas li¬
b& coniecturas. quolib& mentis a cumine
persequaris : quantum que ualeat qđ a płs
ait cum transieris addm aufestur
uelamen : ut enim quiddam eius demfi¬
lonis commemorẽ: archam diluuii. scđm
rationẽ humani corporis. fabricatam uo¬
lens intellegi. tam quã membratim om̃a
ꝑtractabat: cui subtilissime numero

Expanded text:
intellegendum, in quem non crediderat, sed intellegendum, in quem non crediderat, sed ut inde magis adpareret, quantum intersit. utrum ad Christum referas omnia, propter quem uere sic dicta sunt, an praeter illum quaslibet coniecturas quolibet mentis acumine persequaris, quantumque ualeat quod apostolus ait: cum transieris ad dominum, auferetur uelamen. ut enim quiddam eiusdem Philonis commemorem, arcam diluuii secundum rationem humani corporis fabricatam uolens intellegi tamquam membratim omnia pertractabat. cui subtilissime numero
Abbreviated transcription (Latin):
senexq postar&: non sit postea filium
ferire permissus. neorbitate grauissima
seferir& : num quid &iam sinullo offen¬
effusosanguine redir&ur. minus ect̃ pro¬
batus abra ham : aut siiamopus erat per¬
fici sacrificium . &iam ne utille aries
inuepre adherens carnibus appareret.
Aut illum augmentũ uictime ꝑtinebat.
Cicoma cum considerantur. & quasi suꝑ¬
flua necessariis contexta inuenuntur.
admonent hum anũ animũ. Id est animũ ra¬
tionalem prius aliquid significare. deinde
quid significent quaerere: Itaq &iam
rerũ nontantũ dictarum. sed & iam gesta¬
rum figuris prenuntiatũ uideri cogunt᷑
a nobis dicere. quidilla signficent. quae¬
nisi aliquid signficare concedunt tam
diuinae auctoritatis libros: ab in eptarũ
fabularũ ignominia non defendunt : Vi¬
dit hoc filo quidamiir. liberaliter erudi¬
tissimus unus eorum cuius eloquium
greci platoniae quare non dubitant. &
conatus estaliqua in terp̃tari : Non adxp̃m

Expanded text:
senexque portaret; non sit postea filium senexque portaret; non sit postea filium ferire permissus, ne orbitate grauissima se feriret: numquid etiamsi nullo effuso sanguine rediretur, minus esset probatus Abraham? aut si iam opus erat perfici sacrificium, etiamne, ut ille aries in uepre adhaerens cornibus adpareret, ad ullum augmentum uictimae pertinebat? sic omnia cum considerantur et quasi superflua necessaadmonent humanum animum, id est animum rationalem, prius aliquid significare, deinde quid significent quaerere. CAPUT XXXIXrerum, non tantum dictarum, sed etiam gestarum figuris praenuntiatum videri, coguntur a nobis discere quid illa signnisi aliquid significare concedunt, tam diuinae auctoritatis libros ab ineptarum fabularum ignominia non defendunt. uidit hoc Philo quidam, uir liberaliter eruditissimus unus illorum, cuius eloquium Graeci Platoni aequare non dubitant, et conatus est aliqua interpretari non ad Christum
Abbreviated transcription (Latin):
dubitar& . Ita prius illa om̃a quaest̃ inue¬
tere instrum̃to scripturarũ scãrum.
quis quis non peruerso animo legerit.
sic opost& moueatur. ut aliquidea sigi¬
ficare non ambigat : Uerbienim gratia :
Numquid sio postebat adiutorium iuro
feminã fieri &iam hocnecessitas ullaco¬
gebat. uelulla suadebat utilitas. ut dedor¬
mientis latere fier& : sicausa euaden di
diluuii opus erat fabricarii archam:
uid opus erat mensuras eius autipsas
potissimũ fieri aut &iam scriptis adre¬
ligionem posteritati ꝓpagandis cõme¬
morari : si ꝓptergenus reparandum
anmalia includi opostebat: quidopus
erat illo potissimum numero. septenu
demundis bina demn mundis : aditum ad
archam fieri necessitas utiq cogebat
In latere aut̃ fi eri uel &iam memoriae
commendari ꝑliteras. quid cogebat : Im¬
molare filium iub&ur abraham iussus hoc
suerit ut eius oboedientia. tali &iam exam¬
ne ꝓbata posteris innotescer&: conuen¬
entius ligna postauerit filius. nepater.

Expanded text:
dubitaret? ita prius illa omnia. quae sunt in uetere instrumento scripturarum sanctarum, . quisquis non peruerso animo legerit, sic oportet moueatur, ut aliquid ea significare non ambigat. Uerbi enim gratia: numquid, si oportebat adiutorium uiro feminam fieri, etiam hoc necessitas ulla cogebat uel ulla suadebat utilitas. ut de dormientis latere fieret? si causa euadendi diluuii opus erat fabricari arcam, quid opus erat. mensuras eius aut ipsas potissimum fieri aut etiam scriptis ad religionem posteritati propagandis commemorari ? si propter genus reparandum animalia includi oportebat, quid opus erat illo potissimum numero septena de mundis, bina de inmundis? aditum ad arcam fieri necessitas utique cogebat; in latere autem fieri uel etiam memoriae commendari per litteras quid cogebat? immolare filium iubetur Abraham: iussus hoc fuerit, ut eius oboedientia tali etiam examine probata posteris innotesceret; conuenientius ligna portauerit filius, ne pater
Abbreviated transcription (Latin):
diuinorumq pepercerit. Dix̃ enĩ & abut
nihl sat egit ꝓbare nihilcurauit os¬
tendere : Nos autem scimus morsen om¬
nia uere diuina pielcudasse et ꝓsuitem¬
poris congruentia suaeq dispensations gratia
iustehumana rex isse: exigantisti ut hocdo¬
ceam cum & ipsidocere conatifuerint qđ
fautus obicit : Caute quidem ut erat acutus
sed hoc in cautus. quia suo acumine sepe¬
rimebat: Felix enim caracutum adueri
tatem : Infelix contraueritatẽ non dixhom¬
nũ nullium quã deorumq pepercerit. sed
humanorũ inquit & diuinorũ ⁊ Si enim
dicer& eum dõ non pepercisse. facile
conuincer&ur falsȩ criminationis. cum
morses inuenir& urubiq: honorare ac
p̃dicare dm̃ uerum qui fecit caelum &
terram: Siaut̃ dicer& nullideorum
pepercisse: ꝓder& se xp̃ianis. illos
deos colere. a quibus ad orandis morses
prohib&: atq: subalas catholicae ma

Expanded text:
diuinorumque pepercerit? dixit enim et abiit: diuinorumque pepercerit? dixit enim et abiit: nihil sategit probare, . nihil curauit ostendere. nos autem scimus Moysen omnia uere diuina pie laudasse et pro sui temporis congruentia suaeque dispensationis gratia iuste humana rexisse. exigant isti, ut hoc doceam, cum et ipsi docere conati fuerint, quod Faustus obicit, caute quidem, ut erat acutus, sed hoc incautus, quia suo acumine se perimebat. felix enim cor acutum ad ueritatem, infelix contra veritatem. Non dixit, hominum nulli unquam deorumque pepercerit, sed, humanorum, inquit, et divinorum. Si enim diceret eum Deo non pepercisse, facile convinceretur falsae criminationis; cum Moyses inveniretur ubique honorare ac praedicare Deum verum, qui fecit coelum et terram. Si autem diceret, nulli deorum pepercisse, proderet se Christianis illos deos colere, a quibus adorandis Moyses prohibet: atque ita sub alas Catholicae ma
Abbreviated transcription (Latin):
ritis mortemoriemini : Ad hoc pestin&
et serpens ille in ligno suspensus. quosig¬
nificar&ur non falsam mostem Xp̃m finxisse.
sedillam ueram in ligno passionis suae suspen
disse. In quã serpens ille hominẽ male sua¬
dendo deiecit : quam ueram mostẽ nolunt
isti conspicere. et ideo non sanandi aue¬
nenoserpentis. sicut inheremo quicumq
illãm attenderent sanabantur : Itaq
fatemurabimperitis dici alito ẽẽ af¬
figi ligno. aliud in lignopendere: Si cenĩ
quidam putant soluendam eẽ istam
questionẽ ut iudam dicanta morse ma¬
ledictum quila queo se suspendit: quasi pri¬
mũ nouerint utrum ex ligno anex lapide
se ille s uspenderit.: Seduerum ẽ quod et
faustus commemorauerit. apłm non sinere¬
fallaciis inretire: tales in eos cecideram. Tales
heseramus. Tales non uirib nr̃is sed dĩmi¬
seri cordia erutisumus : quaeaut̃ diuina
morses lacessiuit : sic̃ faustus criminatur
dicens quod humanorum nullium quam

Expanded text:
ritis. morte moriemini. ad hoc pertinet ritis. morte moriemini. ad hoc pertinet et serpens ille in ligno suspensus, quo significaretur non falsam mortem Christum finxisse. sed illam ueram in ligno passiodisse, in quam serpens ille hominem male suadendo deiecit. quam ueram mortem nolunt isti conspicere et ideo non sanantur a ueneno serpentis, sicut in heremo quicumque illum attenderent sanabantur. Itaque fatemur ab imperitis dici aliud esse affigi ligno, aliud in ligno pendere. sio enim quidam putant soluendam esse istam quaestionem, ut Iudam dicant a Mose maledictum, qui laqueo se suspendit. quasi primo nouerint utrum ex ligno an ex lapide se ille suspenderit. sed uerum est quod et Faustus commemorauit apfallaciis inretire. tales in eos cecideramus. tales haeseramus, tales non uiribus nostris, sed dei misericordia eruti sumus. Quae autem diuina Moyses lacessiuit, sicut Faustus criminatur dicens, quod humanorum nulli umquam
Abbreviated transcription (Latin):
poenam peccati : aut ex benedictione cre¬
deuenientẽ . aut ex maledictione: si exbe¬
nedictione uenit poena peccati. optaeẽ semꝑ
in poena peccati : Si aut̃ optas indeliberari.
crede perdiuinȩ sententiae iustitiam ex
maledictioneuenisse : Confitere ergo
maledictum suscepisse ꝓnob̵. quẽ confi¬
teris mostuũ eẽ ꝓnobis : Nec aliud sign¬
fica re uolilmorsen cum dicer&. maledic¬
tusomĩs qui in ligno pependerit. nisi mor¬
tales om̃s & moriensoñs. qui in lignopepen¬
derit : Poterat enimdicere maledictus
omnis qui mortalis. aut maledictus omnis
moriens :: Sed hocẽ qđ asserit ꝓphetia quia
sciebat xpĩmortem incruce pensurã: &
futuros hereticos quidicerent. pependit
quidem in ligno. sed specie quadam non
utuere moreretur : Clamando ergo ma¬
ledictus nihilergo clamauit. nisi qui auere
mortuus sciens mostem homns peccatoris.
quamsine peccato ipse suscepit. deilloma¬
ledicto uenientẽ quodictum ẽ : Si tetige¬

Expanded text:
poenam peccati, aut ex benedictione crepoenam peccati, aut ex benedictione crede venientem, aut ex maledictione. Si ex benedictione venit poena peccati, opta esse semper in poena peccati. Si autem optas inde liberari, crede per divinae sententiae justitiam ex maledictione venisse. Confitere ergo maledictum suscepisse pro bonis, quem confiteris mortuum esse pro nobis. Nec aliud significare voluisse Moysen, cum diceret: Maledictus omnis, qui in ligno pependerit, nisi mortalis omnis, et moriens omnis, qui in ligno pependerit. Poterat enim dicere, maledictus omnis qui mortalis, aut maledictus omnis moriens. Sed hoc est quod asserit prophetia. Quia sciebat Christi mortem in cruce pensuram, et futuros haereticos, qui dicerent: Pependit quidem in ligno, sed specie quadam. non ut uere moreretur." clamando ergo maledictus nihil aliud clamauit, nisi quia uere mortuus, sciens mortem hominis peccatoris, quam sine peccato ipse suscepit, de illo maledicto uenientem. quo dictum est: si tetige
Abbreviated transcription (Latin):
delicta nra incarne suscepta. expena
nr̃a : Sic & sem ꝑbenedictus insuaius¬
titia maledictus aut̃ ꝓpterdelicta nr̃a
immorte suscepta expoena nr̃ã. Ac
mortem non pestinere diceretur. sia
ma ledicto qđ mosti coniunctũẽ. insipi¬
enti honorificentia separaretur: qui
aut̃ ex ueritate cuangelica fidelis est.
intellegit. Tamnon eẽ contumeliam
xp̃i expre morsi cum eũ dix maledictũ.
non exdiuinitate maiestatis suȩ sedex
conditione paenenraẽ ex qua in ligno
suspensus ẽ quã nonẽ laus xpi exore
manicheorum. cũ eũ negant carnẽ ha¬
buis se mostalem inquaueram mostẽ
parer&ur. quia ex illo ꝓphetico male¬
dicto laus intellegitur humilitatis. ex isto
heretico quasi honort crimen obicitur fal¬
sitatis. Siergo negas maledictũ negamosto¬
um. Sinegas mortuũ noniam contramorsen
sed contra apłos dimicas : Siaut̃ confiteris¬
mostuum confitere suscepisse paenã pec¬
catinr̃i sine peccato nr̃o : Lam uero ubi audis

Expanded text:
delicta nostra in carne suscepta ex poena delicta nostra in carne suscepta ex poena nostra. sic et semper benedictus in sua iustitia, maledictus autem propter delicta nostra in morte suscepta ex poena nostra. ac ad ueram mortem non pertinere diceretur, si a maledicto, quod morti coniunctum est, insipienti honorificentia separaretur. Qui autem ex ueritate euangelica fidelis est, intellegit tam non esse contumeliam Christi ex ore Moysi, cum eum dixit maledictum, non ex diuinitate maiestatis suae, sed ex condicione poenae nostrae, ex qua in ligno suspensus est, quam non est laus Christi ex ore Manichaeorum, cum eum negant carnem habuisse mortalem, in qua ueram mortem pateretur, quia ex illo prophetico maledicto laus intellegitur humilitatis, ex isto haeretico quasi honore crimen obicitur falsitatis. si ergo negas maledictum, nega mortuum; si negas mortuum, non iam contra Moysen, sed contra apmortuum, confitere suscepisse poenam peccati nostri sine peccato nostro. Jam vero ubi audis
Abbreviated transcription (Latin):
ne p̃uidit her&icos ueram mostem dñi
negaturos. et ideo uolentes ab hoc ma¬
ledicto xp̃m seiungere ut amostis &iam
ueritate se iungerent : Si enim uera illa
mors non erat. nullũ maledictũ xp̃ocru¬
cifixo pependit in ligno. Qquia necuere
crucifixus est: sed contra longe futuros
her& icos. quam de longe clamat morses :
sine causa tergi uersamini: O quibus dis¬
plic& ueritas mortis xp̃i. maledictus om̃s
qui pend& in ligno. nonille aut ille. sed
omnis omnino: &iamne & filius di : & iam
prorsus: nam hocẽ quod non uultis inde
satagitis inde seducitis: Displic& enim
uobis maledictus pronobis. quia displic&
mortuus pronobis: Tunc enĩ extrama¬
ledictum illius adam . si extra illius
mostem : cumuero ex homine & ꝓho
mine mortem suscepit ex illo & ꝓillo
&iam maledictum qđ mostẽ comitat᷑
suscipere non dedignatus ẽ : &iamille
prorsus: &iamille filius dĩ semꝑuiuus
in sua iustitia. mostuus aut̃ ꝓpter

Expanded text:
ne praeuidit haereticos ueram mortem domini ne praeuidit haereticos ueram mortem domini negaturos et ideo uolentes ab hoc maledicto Christum seiungere, ut a mortis etiam ueritate seiungerent. si enim uera illa mors non erat. nullum maledictum Christo crucifixo pependit in ligno, quia nec uere crucifhaereticos quam de longe clamat Moyses: Sine causa tergiversamini, o quibus displicet veritas mortis Christi, maledictus omnis qui pependit in ligno. Non ille, aut ille, sed omnis omnino, etiam et Filius Dei, etiam prorsus. Nam hoc est, quod non vultis, inde satagitis, inde seducitis. Displicet enim vobis maledictus pro nomortuus pro nobis: tunc enim extra maledictum illius Adam, si extra illius mortem. cum uero ex homine et pro homine mortem suscepit, ex illo et pro illo etiam maledictum, quod morti comitatur, suscipere non dedignatus est etiam ille, prorsus etiam ille filius dei semper uiuus in sua iustitia, mortuus autem propter
Abbreviated transcription (Latin):
fecit ut nossimus iustitia dĩ in ipso: Curer¬
gotimer& moyses dicere maledictum qđ
paulus non timuit dicere peccatũ plane
hoc ꝓpheta ei preuidere debuit & p̃dice¬
re paratus abher&icis cuma pło rep̃hendi:
Quis quis enĩ rep̃henderit ꝓphetam dixisse
maledictũ. cogitur rep̃hendere apłm
dixis se peccatũ : nam utiq maled ictum.
comes peccatiẽ: nec ideo maior in uidiaẽ
qđ ad diderit dõ ut dicer& maledictus dõ
om̃is qui pependerit in ligno: nisi enĩ ds
odiss& peccatũ. et mortemnram non ad
eam suscipiendam atq delendam filium
suum mater&: Quid ergo mirum simale¬
dictum ẽ dõ quod odit ds̃ : Tanto enim liben¬
tius nob̵ donat immostalitatem quae futu¬
ra ẽ xp̃oueniente : quando misericordius
odit mostem nram quae in lignopependit
xp̃omoriente : quod aut̃ additumẽ om̃is.
ut dicer&ur. maledictus oms qui pepende
rit in ligno: Non sane moyses minus p̃ui¬
dit & iam iustos incruce futuros. sed be¬

Expanded text:
fecit, ut nos simus iustitia dei in ipso. cur ergo timeret Moyses dicere maledictum. quod Paulus non timuit dicere peccatum? plane hoc propheta et praeuidere debuit et praedicere, paratus ab haereticis cum apostolo reprehendi. quisquis enim reprehenderit prophetam dixisse maledictum. cogitur reprehendere apostolum dixisse peccatum; nam utique maledictum comes peccati est. Nec ideo maior inuidia est, quod addiderit: deo, ut diceret: maledictus deo omnis, qui pependerit in ligno. nisi enim deus odisset peccatum et mortem nostram, non ad eam suscipiendam atque delendam filium suum mitteret. quid ergo mirum, si maledictum est deo, quod odit deus ? tanto enim libentius nobis donat inmortalitatem, quae futura est Christo ueniente, quanto misericordius odit mortem nostram, quae in ligno pependit Christo moriente. quod autem additum est: omnis, ut diceretur: maledictus omnis qui in ligno pependerit, non sane Moyses minus praeuidit etiam iustos in cruce futuros, sed be
Abbreviated transcription (Latin):
mostuus ẽ: hoc est enim mortuus est qđ ma¬
ledictus quõ mors ipsa exma ledicto ẽ ex
maledictum ẽ omne peccatum. siue ipsum
quod fitut sequatur supplicium. siue ipsũ
supplicium qđ aliomodouocatur pecca¬
tum. quia fit expeccato : Suscepitaut̃ xp̃s
sinereatu supplicium nr̃m. ut inde soluer&
reatum nrm̃ & finir& etiam supplicium nrm:
Ex ingenio meo ista dixerim. sinon apłsto¬
tiens hoc inculcat. ut & dormientes exci¬
t& & calumni antes offoc&: Misit inquit¬
ds̃ filium suum in similitudine carnis
peccati. ut depeccato damnar& peccatum
in carne : Nonerat ergo illa caro peccati
quia non detraduce mostalitatis inmaria per
masculum uenerat. sed tam̃ quia depeccato ẽ
mors : Illa aut̃ caro quamuis exuirgine.
tamenmostalis fuit eo ipso quomostalis
erat. similitudinem habebat carnis pec¬
cati: hoc appellat &iampeccatum conse¬
quenter dic̃s. Vt depeccato damnar& pec¬
catum in carne: Item alio loco. eum inquit

Expanded text:
mortuus est. hoc est enim mortuus est quod maledictus, quia mors ipsa ex maledicto est et maledictum est omne peccatum, siue ipsum quod fit, ut sequatur supplicium, siue ipsum supplicium, quod alio modo uocatur peccatum, quia fit ex peccato. suscepit autem Christus sine reatu supplicium nostrum, ut inde solueret reatum nostrum et finiret etiam supplicium nostrum. Ex ingenio meo ista dixerim, si non apostolus totiens hoc inculcat, ut dormientes excitet et calumniantes offocet. misit deus, inquitdeus filium suum in similitudinem carnis peccati, ut de peccato damnaret peccatum in carne. non erat ergo illa caro peccati, quia non de traduce mortalitatis in Mariam per masculum uenerat; sed tamen quia de peccato est mors, illa autem caro quamuis ex uirgine, tamen mortalis fuit, eo ipso, quo mortalis erat, similitudinem habebat carnis peccati. hoc appellat etiam peccatum consequenter dicens: ut de peccato damnaret peccatum in carne. item alio loco: eum, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
& priores uesori iudȩi segregati &iã
ipsiagentibus sculpturas solum
dimiserunt: Templa uero & in¬
molationes & aras & sacerdotia :¬
atq: omnes acrorum ministeriũ
eodem ritu exercuer̃ : Ac multo
superstitiosiquam gentes : Deopi¬
nione uero monarchi ae. Innullo
&iam ipsi dissentiunt apaganis :
Quare. constat uos atq iudeos
scismata eẽ gentilitatis. cuius fi¬
dem tenentes &ritus modi cȩ
quauis in mutatos. desola conuen¬
tium diuisione putatis uos ẽẽ
sectas : Porro autẽ sectas siquȩ¬
ras. non plus erunt quamdue idẽ
gentium & nostra. qui eis longe
diuersas entimus : Ita quidem
oppositi inuicem nobis: ut est ueri¬
tas & mendacium ut dies & nox.
ut egestas & copia: ut morbus
& sanitas. Nos uero necerro¬
ris secta estis. necueritatis. sed
scis matantum: nec ipsum ueri¬
tatis saltem. sed erroris

Expanded text:
et priores uestri Iudaei segregati etiam et priores uestri Iudaei segregati etiam ipsi a gentibus sculpturas solum dimiserunt: templa uero et inmolationes et aras et sacerdotia atque omne sacrorum ministerium eodem ritu exercuerunt ac multo superstitiosius quam gentes. de opinione uero monarchiae in nullo iam ipsi dissentiunt a paganis . quare constat uos atque Iudaeos schismata esse gentilitatis, cuius fidem tenentes et ritus modice quamuis inmutatos de sola conuentuum diuisione putatis uos esse sectas. porro autem sectas si quaeras, non plus erunt quam duae, id est gentium et nostra, qui eis longe diuersa sentimus, ita quidem obpositi inuicem nobis, ut est ueritas et mendacium, ut dies et nox, ut egestas et copia, ut morbus et sanitas. uos uero nec erroris secta estis nec ueritatis. sed schisma tantum; nec ipsum ueritatis saltem. sed erroris.
Abbreviated transcription (Latin):
goscisma sum paganorum: HAetenus
enim & iudȩorum mepoteras dicere
scis ma quia & omnipotentem cola¬
dm̃ Quod sibi &iudȩds omnis auda ci¬
ter adsumit. Cum non considera res
ritum diuersitatem qua a me coler&ur
omnipotens. & aiud ȩis sitam̃ omni¬
potente iudȩi colunt: sed interim
deopinione tractamus. Quȩ sic&
paganos desolis cultura fefellit. Ut
deomni potentis iudȩos: sed necues¬
trum quidẽ scisma si me dixeris. ue¬
Quia alio eum ritucolo & alia fide
quauos. : Scisma uero aut nihilin¬
muta rideb& abeo undefactũẽ:
Aut non multo : ut puta. Vos qui de¬
sciscentes agentibus . monarchide
opinionem : Primo uobiscum di¬
uulsistis: idest ut omnia credatis
exdõ: Sacrifici& eorũ uertistis ina¬
gapes idola in martsres: quos uo¬
tis similibus colitis : Defunctorũ
umbras. uino placatis & dapibus :
sollemnis gentium dies cum ipsis
certe mutastis : Nihil esses ane
scismaamatricesua diũ sum. nihil
habens nisi conuentum. Nec non

Expanded text:
go schisma sum paganorum? Hactenus go schisma sum paganorum? Hactenus enim et Iudaeorum me poteras dicere schisma, quia et omnipotentem deum colam, quod sibi et Iudaeus omnis audaciter adsumit, cum non considerares rituum diuersitatem, qua a me coleretur omnipotens et a Iudaeis, si tamen omnipotentem Iudaei colunt. sed interim de opinione tractamus, quae sic et paganos de solis cultura fefellit ut de omnipotentis Iudaeos. sed nec uestrum quidem schisma si me dixeris, uequia alio eum ritu colo et alia fide quam uos. schisma uero aut nihil inmutare debet ab eo, unde factum est, aut non multum. ut puta uos, qui desciscentes a gentibus monarchiae opinionem primo uobiscum diuulsistis, id est, ut omnia credatis ex deo; sacrificia uero eorum uertistis in agapes, idola in martyres, quos uotis similibus colitis; defunctorum umbras uino placatis et dapibus, sollemnes gentium dies cum ipsis certe mutastis nihil: estis sane schisma a matrice sua diuersum nihil habens nisi conuentum. necnon
Abbreviated transcription (Latin):
alia opinantem quam c&eri : Aliodiã
sibi aclonge dissimiliritudiuinitatis
instituisse culturam : Quaesilta sunt
mea interim &opinio & cultus longe
alia sun quam paganorum detuis pea
uidebimus. Paguinibona & malat&ra
& splendida. Perp&ua & caduca
mutabilia &cesta. corporalia & diui¬
na unum habere principium dogna¬
tizant .: His ergo ualde contraria
sentio quibonis omnib: principium
fateor dm̃ Contrariis uero
hylenꝰ Si cenim mali principi¬
um acnaturam theo logus noster ap¬
pellat : Item paganiaris delubris
simulucis uictimis atq incenso dm̃ co¬
lendum puta Ergo abhis in hoc
quoq multum diuersus incedo. qui ip¬
sum me simodo simdignus. rationabile
dĩ templum puto uiuum. Niuae maies¬
stictis simulacrũ. xpm̃ filiũ eius acci¬
pio arammentẽ bonis astib & disci¬
plinis inbutam honores quoq: diuinos
ac sacrificia insolis orationib : & ipsis
puris ac simplicib pono: quo modo er¬

Expanded text:
alia opinantem quam ceteri, alio etiam alia opinantem quam ceteri, alio etiam sibi ac longe dissimili ritu diuinitatis instituisse culturam. quae si ita sunt, mea interim et opinio et cultus longe alia sunt quam paganorum; de tuis postea uidebimus. pagani bona et mala, taetra et splendida. perpetua et caduca, mutabilia et certa, corporalia et diuina unum habere principium dogmatizant. his ego ualde contraria sentio, qui bonis omnibus principium fateor deum, contrariis uero hylen; sic enim mali principium ac naturam theologus noster appellat. item pagani aris, delubris, simulacris?, uictimis atque incenso -deum colendum putant. ego ab his in hoc quoque multum diuersus incedo, qui ipsum me, si modo sim dignus, rationabile dei templum puto, uiuum uiuae maiestatis simulacrum Christum filium eius accipio, aram mentem bonis artibus et disciplinis inbutam. honores quoque diuinos ac sacrificia in solis orationibus et ipsis puris ac simplicibus pono. quomodo er
Abbreviated transcription (Latin):
pientiam uero in luna : Nec non
& sp̃s scĩ qui ẽ maiestus testia ae¬
ris hunc omnem ambitum sed ẽ
fatemur. ac diuersorum cuius
ex uirib ac spiritali ꝓfusione.
terrã quoq concipi entẽ. gigne¬
repatibilem inm̃. qui ẽ uitu ac
salus homnum. omi suspen¬
sus exligno : qua propt̃ & nobis
circa uniuersa & nob̵similit̃ circa
panem & calicem Parreligioẽ
quã uis eorum acerrime oderitis
auctores : Haec nostra fides est:
dequa si quaerendum alias puta¬
ueris audies : quamuis nec illud
ad p̃sensminus firmũ sit argum̃¬
tum: Qđ ueltu ł quilib& alius ro¬
gutus. Ubinam dm̃ suũ credatha¬
bitare respondere non dubitabit :
In lumine: ex quo cultus hicm̃s om¬
nium paene testimonio confirmat᷑ :
Sed nunc ud illas quianos non sectã
sed scismam̃ gentium nuncupasti:
scisma nsi fallor est eadem opinan¬
tem. atq eodem ritu colentẽ quo
c&eri solo congregationis delecta¬
ridiscidio : Sec ta uero ẽ longe¬

Expanded text:
pientiam uero in luna. necnon pientiam uero in luna. necnon et spiritus sancti, qui est maiestas tertia, aeris hunc omnem ambitum sedem fatemur ac diuersorium; cuius ex uiribus ac spiritali profusione terram quoque concipientem gignere patibilem Iesum, qulus hominum, omni suspensus ex ligno. quapropter et nobis circa uniuersa et uobis similiter erga panem et calicem par religio est, quamuis eorum acerrime oderitis auctores. haec nostra fides est: de qua si quaerendum alias putaueris, audies quamuis nec illud ad praesens minus firmum sit argumentum, quod uel tu uel quilibet alius rogatus, ubinam deum suum credat habitare, respondere non dubitabit: in lumine. ex quo cultus hic meus omnium paene testimonio confirmatur. Sed nunc ad illud. quia nos non sectam, sed schisma gentium nuncupasti. schisma, nisi fallor, est eadem opinantem atque eodem ritu colentem quo ceteri solo congregationis delectari discidio; secta uero est longe
Abbreviated transcription (Latin):
quia estis pagani. & gentium scis¬
ma Non secta : igitur non abre
fuerit & hoc ipsum quaerere. quo
manifestius uidere possimus Vtrũ
nostrũ hoc nomine debeat appel¬
lari. : Et quidem si tibi fidẽ meã
nunc simpliciter Vt in amicis re¬
ferã Videar fostasse excusations
causa id fingere. Aut diuinorũ
quod absit lumnum erubescere
culturam.: Sed tu quidẽ ut cũꝙ
Volueris accipe. Nec tamen dixis¬
se non poentebit. Uel propter ali¬
quos qui actenus scire habebunt.
religionẽ nostram nihil cum
gentibus habere commune. Igi¬
tur nos patris omnipotentis qui
unũ idemq subtriplici appella¬
tione colimus nomen: Sed patrẽ
quidẽ ipsum. lucẽ incolerecredi¬
mus. summã acprincipalequa
paulus alias inaccessibile uocat::
filium uero in hac secunda de
uisibili uoee consistere: qui quo
sit ut ipse geminus ut eum a postob
nouit dicens xpm̃ essedĩ uistutem et
dĩ sapientiam. Uistutem quidem
eius in solehabitare credimus. sa¬

Expanded text:
quia estis pagani et gentium schisquia estis pagani et gentium schisma, non secta? igitur non ab re fuerit et hoc ipsum quaerere, quo manifestius uidere possimus, utrum nostrum hoc nomine debeat appellari. et quidem si tibi fidem meam nunc simpliciter, ut in amicis. referam, uidear fortasse excusationis causa id fingere aut diuinorum, quod absit, luminum erubescere culturam. sed tu quidem, utcumque uolueris, accipe: me tamen dixisse non paenitebit uel propter aliquos, qui hactenus scire habebunt religionem nostram nihil cum gentibus habere commune. Igitur nos patris quidem deiunum idemque sub triplici appellatione colimus numen; sed patrem quidem ipsum lucem incolere credimus summam ac principalem, quam Paulus alias inaccessibilem uocat, filium uero in hac secunda ac uisibili luce consistere. qui quoniam sit et ipse geminus, ut eum apostolus nouit Christum dicens esse dei uirtutem et dei sapientiam, uirtutem quidem eius in sole habitare credimus, sa
Abbreviated transcription (Latin):
septẽ fratrib singilatĩ nupserat :
cũ in eius conubium : alter alteri mori¬
enti succeder&. Cuius nam eorum
in resurrectione uxor e& futura:
Proinde testimoniis uitȩ &ernȩ
& resurrectiones mortuorum. a¬
bundat illa scriptura Sed honom̃
idẽ regnũ cęlorum. denullo indeloco
mihi occurrit: Hoc enim pro¬
priae ꝑtin& adreuelationo ui tes¬
tamenti : quia ea corpora quȩ ter¬
rena fuerant mutatione illa qua
paulus apertius commemorat:
Inresurrectione fient spiritalia.
Acꝑ hoc cȩlestia: in quibus possidea¬
mus regnã cęlorum quod ori ei¬
us &iã nominandum seruaba¬
tur. quẽ regẽ adregendos. & sa¬
cerdotẽ ad scĩ ficandos fideles
suos. uniuersus ille apparatus
u& eris infcrumenti. In generati¬
onibus. factis. dictis. sacrificiis. ob¬
seruationib: festiuitabus . omnib ꝙ
eloquiorum p̃coniis. & rebus ges¬
tis. & rerum figuris parturieba
tur esse uenturus. qui plenus
FAUSTUS DIXIT
URSOLEM COLITIS NISI

Expanded text:
septem fratribus singulatim nupserat, septem fratribus singulatim nupserat, cum in eius conubium alter alteri morienti succederet. cuiusnam eorum in resurrectione uxor esset futura. proinde testimoniis uitae aeternae et resurrectionis mortuorum abundat illa scriptura; sed hoc nomen, id est regnum caelorum, de nullo inde loco mihi occurrit. hoc enim proprie pertinet ad reuelationem noui testamenti, quia ea corpora, quae terrena fuerant, mutatione illa, quam Paulus apertius commemorat, in resurrectione fient spiritalia ac per hoc caelestia, in quibus possideamus regnum caelorum. quod ori eius etiam nominandum seruabatur, quem regem ad regendos et sacerdotem ad sanctificandos fideles suos uniuersus ille adparatus ueteris instrumenti in generationibus, factis, dictis, sacrificiis, obseruationibus, festiuitatibus omnibusque eloquiorum praeconiis et rebus gestis et rerut esse venturum: qui plenus FAUSTUS dixit: Cur solem colitis, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
& in lumina oculos meos neum quam
obdormiam in mortem. & iustorum
animae in manu dĩ sunt . & non tang&
illos tormentum. Et paulo post. illi aũ
sunt in pace: & sicoram hominib tor¬
menta passisunt. spes illorũ in morta¬
litate plena ẽ. & in paucis uexatr & in
multis benedisbonentur: Et alioloco
lusti inperpetu um uiuent. & a pud
dñm est merces eorum: & cogitatio
eoruma pud altissimu : Ideo accipient
regnum decoris. & diadema speciei de
manudñi : Hȩc & alia multa. siue
aꝑtissime. siue obscura. inueniuntur
illic testimonia uitȩ a&ernȩ : & deipsa
corporu resurrectione non tacuer
proph&ȩ: Vnde pharisei aduersũ
sadduceos erm non credent es . acer¬
rime confligebant: Quod non so¬
lum in actib: a postolorum ca nonicis
quos istinon accipiunt: nedeaduentu
ueri paraclit quem dñs promisit con¬
uincantur. Euident̃ appar& : uerũ
&iam ineuangelio. ubi ei proponunt
sadducȩi quȩstionem demuliere. qua

Expanded text:
et: inlumina oculos meos, ne umquam et: inlumina oculos meos, ne umquam obdormiam in mortem et: iustorum animae in manu dei sunt, et non tanget illos tormentum et paulo post: illi autem sunt in pace; et si coram hominibus tormenta passi sunt, spes illorum inmortalitate plena est; et in paucis uexati in multis bene disponentur et alio loco: iusti autem in perpetuum uiuent et apud dominum est merces eorum et cogitatio eorum apud altissimum; ideo accipient regnum decoris et diadema speciei de manu domini? haec et alia multa siue apertissima siue subobscura inueniuntur illic testimonia uitae aeternae. et de ipsa corporum resurrectione non tacuerunt prophetae. unde pharisaei aduersum Sadducaeos eam non credentes acerrime confligebant: quod non solum in actibus apostolorum canonicis, quos isti non accipiunt, ne de aduentu ueri paracleti, quem promisit dominus, conuincantur, euidenter adparet, uerum etiam in euangelio. ubi ei proponunt Sadducaei quaestionem de muliere, quae
Abbreviated transcription (Latin):
borum reatu. praeuaricationis augen¬
tis : sed pernouitatem sp̃s ad uiuan¬
tis . & hum ilium confessionem. salu¬
tis gratia liberantis impleretur in
nobis quia reuera. sicut omnia ista
praecepta sublimia. nec in illis libris
ueteribus desunt : Ita illic finis quo
referantur occultus est. quam uis
secundum biberent scĩ. qui futurã
eiuis reuelationem uidebant : & pro
temporum propri&ate. uel prophe¬
tice degebant. uel prophetice tec¬
tum sapienter intellegebant.
Deniq: quod nontemere dixerim
nescio utrum quisquam in illis
inuenit nomen regni caelorum.
quod tam crebronominat dñs.
Dicitur quidem ibi .: Diligitesapientĩa
ut in & ernum regn&is : & ipsa uita &er¬
na sinon illic in manifesto p̃dica¬
r&ur non dicer& dñs dñs & iam
malis iudȩis : Scrutarnin scriptu¬
ras. in quib: putatis uos uitam a&er¬
nam habere. Ipsȩ testi monium perhi¬
bent deme: quo enim nisi ad hoc per¬
tin& quod ibi scriptum est: Non mori¬
ar sed uiuam. & enarrabo opera dñĩ.

Expanded text:
borum reatu etiam praeuaricationis augentis, sed per nouitatem spiritus adiuuantis et humilium confessionem salutis gratia liberantis inplerentur in nobis? quia reuera, sicut omnia ista praecepta sublimia nec illis libris ueteribus desunt, ita illic finis, quo referantur, occultus est, quamuis secundum eum uiuerent sancti, qui futuram eius reuelationem uidebant et pro temporum proprietate uel prophetice tegebant uel prophetice tectum sapienter intellegebant. .31. Denique — quod non temere dixerim — nescio utrum quisquam in illis libris inuenit nomen regni caelorum, quod tam crebro nominat dominus. dicitur quidem ibi: diligite sapientiam, ut in aeternum regnetis. et ipsa uita aeterna si non illic in manifesto praedicaretur, non diceret dominus etiam malis Iudaeis: scrutamini scripturas, in quibus putatis uos uitam aeternam habere; ipsae testimonium perhibent de me. quo enim nisi ad hoc pertinet, quod ibi scriptum est: non moriar, sed uiuam et enarrabo opera domini