comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suo. Quȩ ihs cum a postolis interrauersatus fecit & dixit. Nesit
contrarium iohanni. quiait multa alia fecisse ihm. quȩ sic scribe¬
rentur mundum totum non potuisse capere illos libros. cum
&iam const& ab aliis euangelistis non pauca narrata. quȩ lucas
ipsenarrando non attigit. De omnibus ergofecit sermonem
eligendo de omnibus unde facer& sermonem quȩ iudicauit
apte congrua sufficere officio dispensationis suae & quod
dicit multos conatos ordinare narrationem quȩ in nobis con¬
pletesun. rerum uidetur significare non nullos qui non
potuerun hoc susceptum munus implere. Ideo autem dicit
sibi uisum eẽ exordine diligenter scribere. quõ multi cona¬
tisunt. sed eos debemus accipere quorum in ecclesia nulla
extat auctoritas. quiaid quod conati sunt implero. minime
potuerunt. Isteaũ non solum usq: ad resurrectionem. adsump¬
tionemq d̃i perduxit narrationem suam ut inquat tuor

Expanded text:
suo quae Iesus cum apostolis in terra uersatus fecit et dixit, ne sit suo quae Iesus cum apostolis in terra uersatus fecit et dixit, ne sit contrarium Iohanni, qui ait multa alia fecisse Iesum, quae si scriberentur, mundum totum non potuisse capere illos libros, cum etiam constet ab aliis euangelistis non pauca narrata, quae Lucas ipse narrando non adtigit. de omnibus ergo fecit sermonem eligendo de omnibus, unde faceret sermonem, quae iudicauit apta et congrua sufficere officio dispensationis suae. et quod dicit multos conatos ordinare narrationem, quae in nobis conpletae sunt. rerum. uidetur significare nonnullos, qui non potuerunt hoc susceptum munus implere; ideo autem dicit sibi uisum esse ex ordine diligenter scribere, quoniam multi conati sunt; sed eos debemus accipere, quorum in ecclesia nulla extat auctoritas, quia id quod conati sunt implere minime potuerunt iste autem non solum usque ad resurrectionem adsumtionemque domini perduxit narrationem suam, ut in quattuor
Abbreviated transcription (Latin):
sermonis. Uisumẽ & mihi adsecato a principio omnib: diligent᷑¬
exordin& ibi scribere optime theophile. ut cognoscas eorum
uerborum de quib: eruditus es ueritatem : Hoc principiũ ad
euangelii narrationẽ nondumꝑtin&. ammon& aũ ut noueri¬
mus eundem lucam &iam illum librum scripsisse. quiactus
a postolorum uocatur . Non solum quia theophili nomen &iam
illic in est. Nam poss& fieri ut & alius aliquis theofilus ess& & si
idem ipse e& ab alio adillum aliquid scriber&ur. sicut aluca
cuangelium. sed quia & ibi itao exorsusẽ ut dicer&. Primum
quidem sermonem feci de omnibus otheofile quecepit ihs foc
iussit predicare euangelium dedit intellegi quodiam scripsent
euangeli librum unum ex quattuor. quorumẽ in ȩcclesia subli¬
mia sublimis auctoritas . Nec ideo quia dixit deomnib: sefecis¬
sesermonem. quȩ coepitih̃s facere &docere usq: indiem quo
mandauit apostolis. Putarideb& omnia scripsisse in euangelio

Expanded text:
et mihi adsecuto a principio omnibus diligentex ordine tibi scribere, optime Theofile, ut cognoscas eorum uerborum, de quibus eruditus es, ueritatem. hoc principium ad euangelii narrationem nondum pertinet. admonet autem, ut nouerimus eundem Lucam etiam illum librum scripsisse, qui actus apostolorum uocatur. non solum, quia Theofili nomen etiam illic inest — nam posset fieri, ut et alius aliquis Theofilus esset et, si idem ipse esset, ab alio ad illum aliquid scriberetur sicut a Luca euangelium —, sed quia et ibi ita exorsus est, ut diceret: primum quidem sermonem de omnibus feci, o Theofile, quae coepit Iesuiussit praedicare euangelium, dedit intellegi, quod iam scripserit euangelii librum unum ex quattuor, quorum est in ecclesia sublimis auctoritas. nec ideo, quia dixit de omnibus se fecisse sermonem quae coepit Iesus facere et docere usque in diem, quo mandauit apostolis, putari debet omnia scripsisse in euangelio
Abbreviated transcription (Latin):
quã supsã manum dñi quã in propno corpore gestabat
scnibentem conspexerit: quam obrem illa potius iam
uideamus qualia sint quȩ putant euangelistas sibi m&
scipsisse contrana: Qđ parũ intellegentibus uileri potest :
ut his questionibus dissolutis: ex hoc quo que appareatillius
capitis membra. Non solum idem sentiendo: uerum &iam
conuementiam scribendo. incorporis ipsius unitate . ger¬
manam seruasse concordiam

Expanded text:
quam si ipsam manum domini, quam in proprio corpore gestabat, quam si ipsam manum domini, quam in proprio corpore gestabat, scribentem conspexerit. quamobrem illa potius iam uideamus qualia sint quae putant euangelistas sibimet scripsisse contraria — quod pirum intellegentibus uideri potest —, ut his quaestionibus dissolutis ex hoc quoque appareat illius capitis membra non solum idem sentiendo, uerum etiam conuenientia scribendo in corporis ipsius unitate germanam seruasse concordiam
Abbreviated transcription (Latin):
& sacerdotiũ antiquis perꝓph&iam reuelabatur posteris eorx
per euangeliũ p̃dicatur Opostebat enim ut aliquando in
omnibus gentibus redder&ur quodiã diu perunã gentẽ
promitebatur: pro inde qui proph&as ante discensionẽ
suã premisit. ipse &aposto los post ascensionem suam misit:
Omnibusaũ discipulis suis per hominem q̃ ad sumpsit tãquã
membris suis corporis caput ẽ: Itcq cũ illi scipserunt
quȩ ille ostendit &dixit Nequaquã dicendum est qđ
ipse non scripserit: quando quidem membra eius id ope¬
sata sunt quod dictante capite cognouerunt:¬
cri isulnut rrei Quicquid enim ille desuis fac¬
tis & dictis nos legere uoluit. hoc scribendum
lillis tam quã suis manibus imperauit: hoc unitatis
consortium & in diuersis officiis. concordiam membrorx
subuno capite ministeriũ quisquis intellexerit: Non aliter
accipi& quod narrantibus discipulis xpĩ in euangelio legent:

Expanded text:
et sacerdotium antiquis per prophetiam reuelabatur, posteris eorum et sacerdotium antiquis per prophetiam reuelabatur, posteris eorum per euangelium praedicatur. oportebat enim, ut aliquando in omnibus gentibus redderetur, quod diu per unam gentem promittebatur. proinde qui prophetas ante descensionem suam praemisit, ipse et apostolos post ascensionem suam misit. omnibus autem discipulis suis per hominem, quem adsumpsit, tamquam membris sui corporis caput est. itaque cum illi scripserunt quae ille ostendit et dixit, nequaquam dicendum est, quod ipse non scripserit, quandoquidem membra eius id operata sunt, quod dictante capite cognouerunt. quidquid enim ille de suis factis et dictis nos legere uoluit, hoc scribendum illis tamquam suis manibus imperauit. hoc unitatis consortium et in diuersis officiis concordium membrorum sub uno capite ministerium quisquis intellexerit, non aliter accipiet quod narrantibus discipulis Christi in euangelio legerit,
Abbreviated transcription (Latin):
quantũ adid quod ortum est. Xernita is ual& tantum ad
sidem ueritas: duo illa sursum sunt &ernitas & ueritas:
Duo ista deor sum: quod ortum esti & fides: Vtergo abimis ad sũ¬
ma reuocemur. atq id quodor tum est recipiat. Sernitatẽ:
perfidem Ueniendum est adueritatem: &quia omnia quȩ
incontrarium pergunt. peraliquid medium reducuntur.
ab &ernaiustitia temporalis iniquitas nos alienabat.
Opus ergo erat media iustitiatemporali. que medi &as: tempo¬
ralis ess& deimis : iusta desummis: atq ita se nec abrũpens
a summis & contem perans imis. Imaredder& summis: ideo
ap̃s mediator dĩ & hominũ dictus est Inter dm̃ in mortalẽ
& hominem mortalem: quid inter est r̃ & homo Reconcili¬
ans hominem dõ manens id quoderat ffactur qđ non erat: ip¬
seest nobis fides in rebus ortis. qui est ueritas in a&ernis:
Hoc magnum &inenarrabile sacramentum. hoc regnum

Expanded text:
quantum ad id quod ortum est aeternitas ualet, tantum ad quantum ad id quod ortum est aeternitas ualet, tantum ad fidem ueritas. duo illa sursum sunt, aeternitas et ueritas, duo ista deorsum, quod ortum est et fides. ut ergo ab imis ad summa reuocemur adque id quod ortum est recipiat aeternitatem, per fidem ueniendum est ad ueritatem. et quia omnia quae in contrarium pergunt per aliquid medium redducuntur, ab aeterna iustitia temporalis iniquitas nos alienabat, opus ergo erat media iustitia temporali, quae medietas temporalis esset de imis, iusta de summis, adque ita se nec abrumpens a summis et contemperans imis ima redderet summis. ideo Christus mediator dei et hominum dictus est inter deum inmortalem et hominem mortalem deus et homo, reconcilians hominem deo, manens id quod erat, factus quod non erat. ipse est nobis fides in rebus ortis qui est ueritas in aeternis. Hoc magnum et inenarrabile sacramentum, hoc regnum
Abbreviated transcription (Latin):
diffunditur in heremus . quȩ trinitas. unus dr̃ est: Consultũ
est diuina prouidentia morta libus quorum temporalis
uita in rebus orientibus & occidentibus occupatatene bat
uteadem ipsadĩ sapientia adunitatem persone suae homine
adsumpto. in quotem poraliter nascer&ur. uiuer& morer &i.
resurger& congrua salutis nr̃e dicendo & faciendo patien¬
do & sustinendo fier& &deorsum hominibus exemplum
redeundi. quisursum est angelis exemplũ manendi nisi
enim & in animȩ rationalis natura Temporaliter aliquid
orer&ur. Idest inciper& esse quod non erat num quam
exuita pessima & stulta ad sapientem atq optimã perueni¬
r&: Acper hoc cum rebus &ernis contemplantium ueritas
perfruatur : Rebus autem ortis fides credentium debeat
purgatur homo perrerũ temporalium fidem ut a&ernarx
pertipi at ueritatem: Nam &quidam eorum nobilissimur
philosophus plato in eolibro quemti meum uocat. sic ait.

Expanded text:
diffunditur, inhaeremus, quae trinitas unus deus est, consultum diffunditur, inhaeremus, quae trinitas unus deus est, consultum est diuina prouidentia mortalibus, quorum temporalis uita in rebus orientibus et occidentibus occupata tenebatur, ut eadem ipsa dei sapientia ad unitatem personae suae homine adsumto, in quo temporaliter nasceretur, uiueret, moreretur, resurgeret, congrua saluti nostrae dicendo et faciendo, patiendo et sustinendo fieret et deorsum hominibus exemplum redeundi, qui sursum est angelis exemplum manendi. nisi enim et in animae rationalis natura temporaliter aliquid oreretur, id est inciperet esse quod non erat, numquam ex uita pessima et stulta ad sapientem adque optimam perueniret. ac per hoc, cum rebus aeternis contemplantium ueritas perfruatur, rebus autem ortis fides credentium debeatur, purgatur homo per rerum temporalium fidem, ut aeternarum percipiat ueritatem. nam et quidam eorum nobilissimus philosophus Plato in eo libro, quem Timaeum uocant, sic ait:
Abbreviated transcription (Latin):
perꝓph& as suos tanto antep̃dixit : Etperap̃i nomen in quo¬
benedici oms gentes promiserat. eaquae p̃dixit impleuit:
Ex quo intellegeredebent. necxpm̃ aliud dedus eorũ. uel
nosse uel docere potuisse quã dr̃ isrł perꝓph&as suosius¬
sit atquep̃dicit: perquos ipsũ xpm̃ promisit &misit in
cuius nomine secundum pollicitationem quã patribus
fecit. cum benedicerentur om̃s gentes. Factum est utip¬
a sui magistri doctrina deuiasse cũ deos gentiũ coli pro hi¬
buerint neuel in sensatis simulacris supplicare mus
uel soci&atẽ cum demoniis haberemus : uel creature
potius quã creatori. religionis obsequio seruiremus.
Qua propter cum sit ipsexp̃s sapientiadĩ perquã creatas
omnia: cumq nulle mentes rationales. Siue ange¬
lorũ si ue hominum nisi participatione ipsius sapientes
fiant: cui perspm̃ scm̃ perquem caritas in cordibus nostris

Expanded text:
per prophetas suos tanto anteper prophetas suos tanto antebenedici omnes gentes promiserat, ea quae praedixit, implevit. Ex quo intelligere debent nec Christum aliud de diis eorum vel nosse vel docere potuisse, quam Deus Israel per Prophetas suos jussit atque praedixit, per quos ipsum Christum promisit et misit; in cujus nomine secundum pollicitationem quam Patribus fecit, cum benedicerentur omnes gentes, factum est uta sui magistri doctrina deuiasse, cum deos gentium coli prohibuerint, ne uel insensatis simulacris supplicaremus uel societatem cum demoniis haberemus uel creaturae potius quam creatori religionis obsequio seruiremus. Quapropter, cum sit ipse Christus sapientia dei, per quam creata sunt omnia, cumque nullae mentes rationales siue angelorum siue hominum nisi participatione ipsius sapientes fiant, cui per spiritum sanctum, per quem caritas in cordibus nostris
Abbreviated transcription (Latin):
condudere atque ad propositam intentionem redire¬
suscepti operis necessitas coger&: Cumenim euangelicas ques¬
tiones ubi uidentur quibus dã quattuor euangelistȩ nonint̃
se constare soluere cdgrederer.: ut potui ex positis intentio¬
nibus singulorum: primo mihi discutiendũ occurrit quod ñ¬
nulli querere solent. curipsius xp̃i nulla scpta ꝓferamus: Ita enim
uolunt & ipsum credi nescio quidaliud scrpsisse qđ diligunt ni hil¬
q sensis se contradeos suoss sed eos potius magi contu coliusse &
discipulos eius non solum de illo fuisse si mentitos. dicendo illũ dm̃
per ꝗ̃ facta sunt omnia: Cum aliud nhil quã homo fuerit quam¬
uis excellentissimȩ sapientiȩ: Uerum &iã dedus eorũ non hoc
docuisse quod ab illo didicissent: Unde factũ est ut eos dedõ isrł
potius argueremus qui ꝑ & clesiã xpianorũ ab omnibus gentib
colitur. &istorum sacrilegas uanitates ubiq iam euertit. sic̃

Expanded text:
concludere adque ad propositam intentionem redireconcludere adque ad propositam intentionem redirepti operis necessitas cogeret. cum enim euangelicas quaestiones, ubi uidentur quibusdam quattuor euangelistae non inter se constare, soluere adgrederer, ut potui expositis intentionibus singulorum primo mihi discutiendum occurrit, quod nonnulli quaerere solent cur ipsius Christi nulla scripta proferamus. ita enim uolunt et ipsum credi nescio quid aliud scripsisse quod diligunt nihilque sensisse contra deos suos, sed eos potius magico ritu coluisse, et discipulos eius non solum de illo fuisse mentitos dicendo illum deum, per quem facta sunt omnia, cum aliud nihil quam homo fuerit quamuis excellentissimae sapientiae, uerum etiam de dis eorum non hoc docuisse quod ab illo didicissent. unde factum est, ut eos de deo Israhel potius urgeremus, qui per ecclesiam Christianorum ab omnibus gentibus colitur et istorum sacrilegas uanitates ubique iam euertit, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
a quibus tamen &iam ipsis agendis uiriboni pro hibentur:
quȩ ista flora mater qualis deẽ quam celebrior &auenis
effusi oribus laxata conciliat & propitiat turpitudo quanto iã
honestius in scenã roscius intrabat. quã cicero deamtalem cole¬
bat. sĩ deminuta rerum copia quȩ in haec celebranda funduntꝰ
digentium offenduntur: Appar& quales sint quitalibur
del&tantur : Siaũ ipsi iratista minuunt: utiliur irascunt̾
quã placantur: qua propter . it philo sophos suos arguant
qui talia in luxoriosis hominibus rep̃henderunt s aut deos
suor frangant quitalia desuiscultoribus exegerunt sitam̃ iã
inueniunt uelquos frangant uel quos abscondant Xpĩa¬
norum uero temporibus defectũ serum secundarum quo
interpia &noxia defluebant. blasphemando inputare
desinant ne magis nos unde amplius xpĩ potestas laud&ur
codmoneant Multa hino dicesem nisime iam librũ istũ

Expanded text:
a quibus tamen etiam ipsis agendis uiri boni prohibentur. a quibus tamen etiam ipsis agendis uiri boni prohibentur. quae ista est Flora mater, qualis dea est, quam celebrior et habenis effusioribus laxata conciliat et propitiat turpitudo? quanto iam honestius in scaenam Roscius intrabat, quam Cicero deam talem colebat? si deminuta rerum copia, quae in haec celebranda funduntur, di gentium offenduntur, apparet, quales sint qui talibus delectantur. si autem ipsi irati ista minuunt, utilius irascuntur quam placantur. quapropter aut philosophos suos arguant, qui talia in luxuriosis hominibus reprehenderunt, aut deos suos frangant, qui talia de suis cultoribus exegerunt, si tamen iam inueniunt uel quos frangant uel quos abscondant; Christianorum uero temporibus defectum rerum secundarum, quo in turpia et noxia diffluebant, blasphemando inputare desistant, ne magis nos unde amplius Christi potestas laudetur admoneant. Multa hinc dicerem, nisi me iam librum istum
Abbreviated transcription (Latin):
tem porum xpi anor&: quid enim eis minuitur felicitatir
nisi qđ pessime luxorioseq ab utebantur in magnam
creatoris iniuriam Nisi forte hic sunt temporamala
quia perom̃ pene ciuitates cadunttheatra: Caue ae.
turpitudinum & puplicȩ professiones flagitiorum
cadunt & fora uel moenia in quibus demonia cole¬
bantur. unde enim cadunt᷑. nisi inopiarerum quar
lasciuo & sacrilegio usu constructa sunt: Non necicero
eorum cum roscium quendam laudar& strionem.
Itac peritum dixit. ut solus ess& dignus qui inscenã de¬
scenã essetam turpem ut tamto minus ibiesse homodebeat
quanto fuerit magis uirbonus: et tamen dueorũ talidede¬
core placabantur qualeauiris bonis remouendũ esse
censebant Est &iam hinc eiusdem ipsius ciceronis aꝑta
confessio ubi ait sibi florã matrem ludorłm celebritate
placandam In quibus ludis tanta ex hiberiturpitudo consu¬
euits ut in eorum conparatione c&eri homines istisint.

Expanded text:
temporum christianorum. quid enim eis minuitur felicitatis, temporum christianorum. quid enim eis minuitur felicitatis, nisi quod pessime luxurioseque abutebantur in magnam creatoris iniuriam? nisi forte hinc sunt tempora mala, quia per omnes paene ciuitates cadunt theatra, caueae turpitudinum et publicae professiones flagitiorum, cadunt et fora uel moenia, in quibus demonia colebantur. unde enim cadunt nisi inopia rerum, quarum lasciuo et sacrilego usu constructa sunt? nonne Cicero eorum cum Roscium quendam laudaret histrionem, ita peritum dixit, ut solus esset dignus qui in scaenam descaenam esse tam turpem, ut tanto minus ibi homo esse debeat, quanto fuerit magis uir bonus? et tamen di eorum tali dedecore placabantur, quale a uiris bonis remouendum esse censebat. est etiam hinc eiusdem ipsius Ciceronis aperta confessio, ubi ait sibi Floram matrem ludorum celebritate placandam. in quibus ludis tanta exhiberi > turpitudo consueuit, ut in eorum conparatione ceteri honesti sint,
Abbreviated transcription (Latin):
& deserueruntnos. i deo aduersus nos xpĩani p̃ualuerunt.
& humanarum rerum felicitas defessa ac diminuta dila¬
bitur: hoc sibi certe perxpĩanos fuisse euenturum legant
exlibrisuatum suorum: Sed ealegant ubi sinon xp̃s qui eũ
deorum suorum uolunt fuisse cultorem. saltm ds̃ isrł in ꝓ¬
batus & decestatus sit: quem constat istorum euersorem:
Sed num quã hoc proferrent nisi quoq modo forte confuernt:
qđ cum protulerint: apparebit eo ipso certe qđ tanta res
tam ignota profertur: quȩ utiq debuit antequã bocqđ
p̃dictum est accidiss&. in deorum templis omnium gentiũ
essexpĩani: deinde qđ defelicitatis rerũ humanarum di¬
minutione ꝑ xpĩana tempora conquerunturs si libror
philoso phorum suorum legantea rep̃hendentium
quȩ nunc eis &iam recus antibus & murmurantibus
subtrahuntur: tum uero magnam laudem repperient

Expanded text:
et deseruerunt nos, ideo aduersus nos Christiani praeualuerunt et deseruerunt nos, ideo aduersus nos Christiani praeualuerunt et humanarum rerum felicitas defessa ac deminuta dilabitur. hoc sibi certe per Christianos fuisse euenturum legant ex libris uatum suorum, sed ea legant, ubi si non Christus, quia eum deorum suorum uolunt fuisse cultorem, saltem deus Israhel inprobatus et detestatus sit, quem constat istorum euersorem. sed numquam hoc proferent, nisi quod modo forte confiuxerint. quod cum protulerint, apparebit eo ipso certe, quod tanta res tam ignota profertur, quae utique debuit, antequam hoc quod praedictum est accidisset, in deorum templis omnium gentium unc nolunt esse Christiani. Deinde quod de felicitatis rerum humanarum deminutione per christiana tempora conqueruntur, si libros philosophorum suorum legant ea reprehendentium quae nunc eis etiam recusantibus et murmurantibus subtrahuntur, tum uero magnam laudem repperient
Abbreviated transcription (Latin):
uersi laudectores. & xpĩanȩ religionis ex secratores: &iã
xpi discipulor contra deos eorum. eccdidicisse atquedo¬
cuisse. quae doctrina contin& xp̃i: quia dr̃ isrł qui hȩc
omnia quȩ isti colere uolunt. ab ominanda atq: euer¬
tenda in libris ꝓph&arũ p̃cepisse inuenitur: ipsedr̃
uniuersȩ terrae. sicut tanto ante promisit perxpm̃ &
suspicantur deos eorum coluisse acꝑ hos eũtanta potuisse:
Num quid dr̃ isrł deos eorũ coluit : qui dese ꝑomnes gentes
colendo. & deillis abominandis atq euertendis. perxpm̃
qđ promisit impleuit: Ubi sunt dueorum: ubiuaticima
facnaticorum. & diuinationes phitonum: ubi auguria
uel auspicia uel aruspicia uel oracula dȩmonum: Cur
non profertur existius modi antiquis libris ad monitũ ali¬
quid & p̃dictũ contraxpianã fidem : & contraproph&a¬
rũ nostrorũ expressam iam in omnibus gentib tamꝑ
spicuam ueritatem: offendimus inquiunt deos nostros

Expanded text:
uersi laudatores et christianae religionis exsecratores etiam uersi laudatores et christianae religionis exsecratores etiam Christi discipulos contra deos eorum ea didicisse adque docuisse quae doctrina continet Christi, quia deus Israhel, qui haec omnia, quae isti colere uolunt, abominanda adque euertenda in libris prophetarum praecepisse inuenitur, ipse deus uniuersae terrae, sicut tanto ante promisit, per Chrissuspicantur deos eorum coluisse ac per hos eum tanta potuisse, numquid et deus Israhel deos eorum coluit, qui de se per omnes gentes colendo et de illis abominandis adque euertendis per Christum quod promisit impleuit? ubi sunt di eorum? ubi uaticinia fanaticorum et diuinationes pythonum? ubi auguria uel auspicia uel haruspicia uel oracula demonum? cur non profertur ex huius modi antiquis libris admonitum aliquid et praedictum contra christianam fidem et contra prophetarum nostrorum expressam iam in omnibus gentibus tam perspicuam ueritatem? offendimus, inquiunt. deos nostros
Abbreviated transcription (Latin):
hominis minas & furias. quando in sanguine martr¬
rũ tamquam honore purpureo uestiebatur . it preua¬
ler& tam multis tamq uehementibus & potentibus
per secutoribus suis. ut non eru bescer&. quod detesta¬
bilis fuerit quando magnũ erat crimenfien uel essexp̃ĩa¬
num. ut confusione inperp&uũ obliuis catur. quia ubi
abundauerat peccatum. super abundauit gratia: ut
ignominia uiduitatis suae memorñsit: quia paubu¬
lum derelicta & obꝓ briis obiecta tam eminentiglo¬
riare florescit:: Num quid postremo ut dñr qui fecit
ecm & ad ominatu diaboli & demonũ eruit eã ipse dr̃
isrł uniuers e terrȩ iam uoc&ur. discipulixpĩ finxerunt:
quod proph&a e quorum libri nunc in manibus inimi¬
corum xpi habentur . tam longe antequã xp̃r filius ho¬
minis fier& p̃dixerunt: Hincergo intellegant quod
netardissimis quidem atque obtundissimis &iã obscurũ.
dubium uerelin quitur: Hinc inquã intellegant xpĩper¬

Expanded text:
hominum minas et furias, quando in sanguine martyhominum minas et furias, quando in sanguine martyrum tamquam honore purpureo uestiebatur, ut praeualeret tam multis tamque uehementibus et potentibus persecutoribus suis, ut non erubesceret quod detestabilis fuerit, quando magnum erat crimen fieri uel esse Christianum, ut confusionem in perpetuum obliuiscatur, quia, ubi abundauerat peccatum, superabundauit gratia, ut ignominiae uiduitatis suae memor non sit, quia paululum derelicta et obprobriis obiecta tam eminenti gloria reflorescit? numquid postremo, ut dominus, qui fecit eam et a dominatu diaboli et demonum eruit eam, ipse deus Israhel uniuersae terrae iam uocetur, discipuli Christi finxerunt, quod prophetae, quorum libri nunc in manibus inimicorum Christi habentur, tam longe ante quam Christus filius hominis fieret praedixerunt?- Hinc ergo intellegant, quod ne tardissimis quidem adque obtunsissimis obscurum dubiumue relinquitur, hinc, inquam, intellegant Christi per
Abbreviated transcription (Latin):
possidebant per&clesiarũ suarũ fabricas & quos lib& ne¬
cessarios usus illis expulsisproditisq distribuit ⁊
quid ergo aedhȩc dicunt ꝑuersi lacudatores xp̃i. & xpĩ anorx
obtrectato res : Numquid utista perpro ph&as tanto an¬
te p̃dicerentur xp̃smagicisar¬
tibus feciraut disci¬
puli eius ista finxerunt: Nũ¬
quid ut del&t&
pluribus filiis quã illas ynagoga quȩ legẽ uel prophe¬
tam tam quam uirum acceperat . Num quid ut sic
dilc̃t& lotum tab̵ naculi sui omnes nationes & linguas.
occupans: ut a longius quã romani imperii iuraten¬
duntur. usque inpersas & indos. aliasq: barbabas gen¬
tes funiculos porrigat: ut indextra perueros apĩ anos.
& in sinistra perfinctos xpianos. intam multis populis
nomen eius extendatur ut semen eius heredit& gentes:
ut ciuitates quae auero dĩcultu. & auera religione de¬
serte fuerant : lam nunc in habit& : ut nontimuerit

Expanded text:
possidebant per ecclesiarum suarum fabricas et quoslibet nepossidebant per ecclesiarum suarum fabricas et quoslibet necessarios usus illis expulsis proditisque distribuit. Quid ergo ad haec dicunt peruersi laudatores Christi et Christianorum obtrectatores? numquid, ut ista per prophetas tanto ante praedicerentur, Christus magicis artibus fecit aut discipuli eius ista finxerunt? numquid, ut delectetur pluribus filiis quam illa synagoga, quae legem siue regem tamquam uirum acceperat, numquid, ut sic dilatet locum tabernaculi sui omnes nationes et linguas occupans, ut longius, quam Romani imperii iura tenduntur, usque in Persas et Indos aliasque barbaras gentes funiculos porrigat, ut in dextram per ueros Christianos et in sinistram per fictos Christianos in tam multis populis nomen eius extendatur, ut semen eius herodite gentes, ut ciuitates, quae a uero dei cultu et a uera religione desertae fuerant, iam nunc inhabitet, ut non timuerit
Abbreviated transcription (Latin):
cunebatur: quando spinis coronabatur. quando pen¬
dens inrdebatur: Ille quisicut agnur corã tondente ñ
hab& uocem. sic non aperuit ossuum: cum ei dicer&ur
tur gentes multȩ super eum. iam continuerunt reges ossuũ
qui aduersus xpĩa nos leges sȩuissimas prouulgabant: Nẽpe
quibus non est nuntiatũ deillo iam uident & qui non audier̃
iam intellegunt: Quõ gentes quibus non nuntiauerunt
proph&ȩ. magis ipse uident quã uera nuntiata sint ꝑ pro¬
pli&as. & qui non audierunt ipsum esaiam loquentem: ta¬
men in literis eius unde ista sit locutus intellegunt Nam
impsa gente iudaeor& quiscredidit auditui propb&arum
Autbrachium dñi quod estipsexp̃s quiper eos ad nuntiabatur
cui reuelatum est᷑: quando manibussuis ea scelera in xp̃o ad¬
mittebant quȩ futura prȩditerant proph&ae quod ha¬
bebant: Nem peiam hereditate possid& multos. & for¬
cium partitur spolia cum eo quem diabolus & demones

Expanded text:
percutiebatur, quando spinis coronabatur, quando penpercutiebatur, quando spinis coronabatur, quando pendens inridebatur, ille qui, sicut agnus coram tondente non habet uocem, sic non aperuit os suum, cum ei diceretur tur gentes multae super eum. iam continuerunt reges os suum, quo aduersus Christianos leges saeuissimas promulgabant. nempe quibus non est nuntiatum de illo, iam uident, et qui non audierunt, iam intellegunt. quoniam gentes, quibus non nuntiarunt prophetae, magis ipsae uident, quam uera nuntiata sint per prophetas. et qui non audierunt ipsum Esaiam loquentem, iam in litteris eius, de quo ista sit locutus, intellegunt. nam in ipsa gente Iudaeorum quis credidit auditui prophetarum, aut bracchium domini, quod est ipse Christus, qui per eos adnuntiabatur, cui reuelatum est, quando manibus suis ea scelera in Christo admittebant, quae futura praedixerant prophetae quos habebant? nempe iam hereditate possidet multos et fortium partitur spolia, cum ea quae diabolus et demones
Abbreviated transcription (Latin):
bilis fueris: Confusione enim inperp&uum obliuis ceris ig¬
nominiȩ uiduitatistuae non eris memor. quõ ego sum dñs
qui faciote. dñs nomenei & qui eruit te ipse dr̃ isrł uniuersȩ
terrae uocabitur . Nuid contra hanc euidentiã expressionẽ¬
q: rerũ & p̃dictarũ & impl&arũ dicipotest : Sidexpĩ diuinita¬
te discipulos eius putantesse mentitos. Num quid dexpĩpas¬
sione dubitabunt resurrexisse Nonsolent credere atillaom¬
nia ab hominibus humanaperpessum &iam libenter cre¬
dunt. quia hominem tantũ modo crediuolunt: Illeitaque
sicut ouis adimmo landũ ductus. ille inter iniquos deputatũs.
ille uulneratur propter peccata nrã cuius liuore sanatisumus:
Cuius facies iniuriataest. n& magni estimata palmis caesa. spu¬
tis in lita. cuius defor¬
mis incrucis positio . Ille abiniq¬
tatibus populiisrł
ductus ad mortẽ . Illequi non
licc bebat sp&ciem¬
neq̃ decorem. quando colapliis

Expanded text:
bilis fueris. confusionem enim in perpetuum obliuisceris. igbilis fueris. confusionem enim in perpetuum obliuisceris. ignominiae uiduitatis tuae non eris memor, \'quoniam ego sum dominus qui facio te, dominus nomen ei, et qui eruit te ipse deus Israhel uniuersae terrae uocabitur. Quid contra hanc eaidentiam expressionemque rerum et praedictarum et impletarum dici potest? si de Christi diuinitate discipulos eius putant esse mentitos, numquid de Christi passione dubitabunt? resurrexisse non solent credere; at illa omnia ab hominibus humana perpessum etiam libenter credunt, quia hominem tantummodo credi uolunt. ille itaque sicut ouis ad immolandum ductus, ille inter iniquos deputatus, ille uulneratus propter peccata nostra, cuius liuore sanati sumus, cuius facies iniuriata. est nec magni aestimata, palmis caesa et sputis inlita, cuius deformis in cruce positio, ille ab iniquitatibus populi Israhel ductus ad mortem, ille qui non habebat speciemneque decorem, quando colaphis
Abbreviated transcription (Latin):
Sidederitis uos ob delictaurã animã uram̃. uidebitis semen lon¬
gissi mȩ uitae.: Et uult dñs auferre adoloribus animam eius.
ostendereilli lucem & figurare ꝑsensum: Iustificare iustum be¬
ne seruientem pluribus & peccata illorũ ipse sustinebit: propt̃¬
ecc ipsehereditabit conplures. & fortiũ parci&ur spolia ꝓpt̃
qđ tradita est. admortem animahus. & interiniquos ȩstima¬
tccest : Et ipsep&cata multorum sustinuit. & propter iniqui¬
ulta & clama quȩ non parturis. quõ multi filii desertȩ. magis
quam eius quȩ hab& uirũ: Dixitenim dñs. Dilatalo cũ taber¬
naculitui. & aulastuas confige. non est quod parcas . pornge
longius funiculos & palos ualidos constituȩ &iã atq &i am
indextrã atq sinstrã partem extende : Semenenimtuũ here
ditabit gentes. & ciuitates quaedesertȩ erant in habitabis:
Non est quod m&uas p̃ualebis enim : N& erubes cas quod detesta¬

Expanded text:
si dederitis uos ob delicta uestra animam uestram, uidebitis semen lonsi dederitis uos ob delicta uestra animam uestram, uidebitis semen longissimae uitae. et uult dominus auferre a doloribus animam eius, ostendere illi lucem et figurare per sensum, iustificare iustum bene seruientem pluribus, et peccata illorum \' ipse sustinebit. propterea ipse hereditabit conplures et fortium partietur spolia, propter quod tradita est ad mortem anima eius et inter iniquos aestimatus est et ipse peccata multorum sustinuit et propter iniquiumpe et clama quae non parturis, quoniam multi filii desertae magis quam eius quae habet uirum. dixit enim dominus: dilata locum tabernaculi tui et aulas tuas confige — non est quod parcas —, porrige longius funiculos, palos ualidos confirma, etiam atque etiam in dextram atque sinistram extende. semen enim tuum heditabit gentes, et ciuitates quae desertae erant inhabitabis. non est, quod metuas, praeualebis enim, nec erubescas, quod detesta
Abbreviated transcription (Latin):
iniuriata est. nec magni ȩstimata est Hic infirmitates nr̃as postat:
& pronobis indoloribus est: Et nos existimauimus illũ indolon¬
bus esse & in plaga & inpoena: Ipseaũ uulneratus est ꝓpt̃ pecca¬
tanrã & infirmatus est propter iniquitates nostras: Eruditio
pacisnrẽ in eũ liuore eius sanatigumus: omnes quiutoues erra¬
uimus & dñs tradiditillũ prop&tatis nrĩs: Etipse qñ maletrac
tatus est ñ aperuit os : utouis adimmo landũ ductus est. Et utag¬
nus anteeum quise tonder& fuit sineuoce: sic ñ a peruitossuũ:
Inhumilitate sublatum est. iuditium eius generationem eius quis
en arrabit: quõ toll&ur d&errauita eius. ab iniquitatibus popu¬
limei ductus est ad mortem: Dabo ergo malos propter sepultu¬
ram eius & diuites proptermortemeius: ob hoc quod iniquitatẽ
non fecerit n&dolum oresuo : Dñs uult purgare illũ deplaga:

Expanded text:
iniuriata est nec magni aestimata est. Hic infirmitates nostras portat iniuriata est nec magni aestimata est. Hic infirmitates nostras portat et pro nobis in doloribus est. et nos existimauimus illum in doloribus esse et in plaga et in poena. ipse autem uulneratus est propter peccata nostra et infirmatus est propter iniquitates nostras. eruditio pacis nostrae in eum, liuore eius sanati sumus. "omnes ut oues errauimus et dominus tradidit ilium pro peccatis ntatus est, non aperuit os; ut ouis ad immolandum ductus est et ut agnus ante eum, qui se tonderet, fuit sine uoce, sic non aperuit os suum. in humilitate sublatum est iudicium eius. generationem eius quis enarrabit? quoniam tolletur de terra uita eius. ab iniquitatibus populi mei ductus est ad mortem. dabo ergo malos propter sepulturam eius et diuites propter mortem eius, ob hoc quod iniquitatem non fecerit nec dolum ore suo. dominus uult purgare illum de plaga.
Abbreviated transcription (Latin):
tens adloquendã &clesiam usque ad eum uersum quem cõme¬
morauimus ubiait. Et quieruite. ipsedsisrł uniuersae terrae uo¬
cabitur: Ecceinquit᷑ intell&tuerit puerm̃s & exaltabitur & ho¬
norisi cabitur uehementer: quomodo multi mirabuntur suꝑte
sictamen & in honesta uidebitur ab hominibur species tua & ho¬
nortuus ab hominibus, Itaenim mirabuntur gentes multe suꝑdĩ
& continebunt reges ossuum: qñ quibus non ẽ nuntiatũ deillouide¬
bunt & qui non audierunt in tellegent: Dnẽ quis credidit audi¬
tuinrõ & brachiũ dñĩ cui reuelatum est : Nuntiauimus coramillo
ut puer & radi in terra sitienti. non est species illi neq honor &ui¬
dimus illum & non habuit speciem neꝙ̃ decorem: seduultus &
abiectus. & deformis positio eius ab hominibus. Homo in flagella
& qui sciat ferre infirmitates: propter quod & acuertitse facies&

Expanded text:
tens ad adloquendam ecclesiam usque ad eum uersum, quem commetens ad adloquendam ecclesiam usque ad eum uersum, quem commemorauimus, ubi ait: et qui eruit te ipse deus Israhel uniuersae terrae uocabitur: "Ecce, inquit, in intellectu erit puer meus et exaltabitur et honorificabitur uehementer. "quomodo multi mirabuntur super te, sic tamen et inhonesta uidebitur ab hominibus species tua et honor tuus ab hominibus. "ita enim mirabuntur gentes multae super eum et continebunt reges os suum, quoniam quibus non est nuntiatum de illo uidebunt et qui non audierunt intellegent. \'Domine, quis credidit auditui nostro? et bracchium domini cui reuelatum est? \'nuntiauimus coram illo ut puer, ut radix in terra sitienti; non est species illi neque honor. et uidimus illum, et non habuit speciem neque decorem; \'sed uultus eius abiectus et deformis positio eius ab omnibus hominibus. homo in plaga et qui sciat ferre infirmitates, propter quod et auertit se facies eius,
Abbreviated transcription (Latin):
apud eundem proph&am legant quiuo lunt immo & cõmemo¬
r&ur. Neque ita longum est. uto porteat pretermitti Dicuntꝰ
enim multa dep̃sentia & humilitate & passionexp̃i & corpore &¬
cuicaput ẽ id est de&cclesia eius. cũ appellatur aomquã sterilis
quae non pariebat: Per multos enim annos ecdesi a quȩ futura
erat in omnib gentib infiliis suis. hocestinscĩs suis non apparuit
nondũ xp̃o ad nuntiato pereuangelistas eis. quibus non esa
adnuntiatus ꝑ proph&as : Etdicitur plures filios desertȩ fu¬
turos. quã eius quȩ hab& uirum: Cum uiri nomine significata ẽ
lex uel rex quemaccepit primus populus isrł: n& acceperant
gentes legem eotempore quo pro ph&aloquebatur: Neque
rexxp̃ianorum apparuit adhuc: ex quibus tamen gentibus
longe festilior &numerosior scõrum multitudo prouenit: Ita
ergodicit esaias incipiens ab humilitate xpĩ. & sepostea conuer¬

Expanded text:
aput eundem prophetam legant qui uolunt, immo et a me commemoaput eundem prophetam legant qui uolunt, immo et a me commemoretur. neque enim ita longum est, ut oporteat praetermitti. dicuntur enim multa de praesentia et humilitate et passione Christi et corpore eius. cui caput est, id est ecclesia eius, cum appellatur tamquam sterilis, quae non pariebat. per multos enim annos ecclesia. quae futura erat in omnibus gentibus in filiis suis, hoc est in sanctis suis, non apparuit nondum Christo adnuntiato per euangelistas eis, quibus non est adnuntiatus per prophetas, et dicitur plures filios desertae futuros quam eius, quae habet uirum, cum uiri nomine significata est lex uel rex, quem. accepit primus populus Israhel, nec acceperant gentes legem eo tempore, quo propheta loquebatur, neque rex Christianorum apparuerat adhuc, ei quibus tamen gentibus longe fertilior et numerosior sanctorum multitudo prouenit. ita ergo dicit Esaias incipiens ab humilitate Christi et se postea conuer
Abbreviated transcription (Latin):
b̵ naculum suũ. qđ ẽ & desia ipsius: qui aut hoc facer&. ipse
sicut ibi sequitur tam quã sponsus processit d& halamo suo:
idẽ coniugatum uerbũ carm humanȩ processit deutero
uirginali: Iam exultauit ut gigans. & cucurrituiam:
Iam a sum mo cȩli facta est egressio eius &recursus eius usq
ad sum mum caeli: Etideo rectissi me sequitur uersus quẽ
paulo ante commemoraui. & non est quise abscondat acalo¬
re eius: et ad huc fragiles contradicti unculas garrientes.
eligunt isto igne sicut stipula in cinerem uerti quã sicut
aurum a sorde purgari : Cum & deorũ falsorũ iam fallatia
monumenta frustłita sint. & illius incestidĩ ueratia ꝓmissa
cesta iamfacta sint: Desinant ergodicere mali laudatores
Necesseẽ ut fiat quodiussit: quando qđ iussit innotuit: quia uero
& peripsã dr̃ isrł uniuersae terrae uocar&ur .paulo superiur

Expanded text:
bernaculum suum, quod est ecclesia ipsius, quia, ut hoc faceret, ipse, bernaculum suum, quod est ecclesia ipsius, quia, ut hoc faceret, ipse, sicut ibi sequitur, tamquam sponsus processit de thalamo suo, id est: coniugatum uerbum carni humanae processit de utero uirginali, iam exultauit ut gigans et cucurrit uiam, iam a summo caeli facta est egressio eius et recursus eius usque ad summum caeli. et ideo rectissime sequitur uersus, quem paulo ante commemoraui: et non est qui se abscondat a calore eius. et adhuc isti fragiles contradictiunculas garrientes eligunt isto igne sicut stipula in cinerem uerti quam sicut aurum a sorde purgari, cum et deorum falsorum iam fallacia monumenta frustrata sint et illius incerti dei ueracia promissa certa iam facta sint! Desinant ergo dicere mali laudatores necesse est, ut fiat, quod iussit, quando qui iussit innotuit. quia uero et per ipsam deus Israhel uniuersae terrae uocaretur, paulo superius
Abbreviated transcription (Latin):
tam magna documenta sentiebat: Ait enim & dedit incerti.
sacra iudȩ tedei : et nondũ dr̃ iste scr &uerus ds̃ isrł : Nondum ꝑ
xp̃i nomentanta in omnib gentibus fecerat. quantausque in h¬
hodiernũ diem postlucanitempora consecuta sunt: Nunc ue¬
ro quis tam durus nonflectatur. quis tam torpidus ñ lg¬
nescat Cumimpl&ur quod scriptum est. quia non est quise
abscondat acalore eius: Quando iam clarissima lucemani fes¬
tantur quae in eodempsal mo unde uersiculum istũ cõmemo¬
rauitanto ante p̃dicta sunt: Caelorum enĩ  nomine apłias
nuntiarent: Iamergo caeli enarrant gloriã dĩ &opera ma¬
nuum eius ad nuntiauit sirmamentum. Dies diei eraictua¬
uit uerbũ & nox nocti ad nuntiauit scientiam. Iam ñ sunt
loquelle neque sermones. quorũ non audiantur uoces eor
Iam in om nemterram exiit sonus eorum: & in fines orbis trae
uerba eorum Iam insole. hocest in manifestatione posuit ta¬

Expanded text:
tam magna documenta sentiebat. ait enim: et dedita sacris tam magna documenta sentiebat. ait enim: et dedita sacris incerti Iudaea dei. et nondum deus iste sanctus et uerus deus Israhel, nondum per Christi nomen tanta in omnibus gentibus fecerat, quanta usque in hodiernum diem post Lucani tempora consecuta sunt. nunc uero quis tam durus non flectatur? quis tam torpidus non ignescat, cum impletur quod scriptum est, quia non est qui se abscondat a calore eius? quando iam clarissima luce manifestantur quae in eodem psalmo, unde uersiculum istum commemoraui, tanto ante praedicta sunt? caelorum enim nomine apostolinuntiarent. iam ergo caeli enarrauerunt gloriam dei, et opera manuum eius adnuntiauit firmamentum. dies diei eructuauit uerbum, et nox nocti adnuntiauit scientiam. iam non sunt loquellae neque sermones, quorum non audiantur uoces eorum. iam in omnem terram exiit sonus eorum et in fines orbis terrae uerba eorum. iam in sole, hoc est in manifestatione, posuit ta
Abbreviated transcription (Latin):
uniuersi caelestis caloris: quã luna quȩ solius noctis uel &iam
humoris potestatem p̃fulg&: quã iuno quaesolum aeremtenere
per hib&ur : certe enim isti partium p̃positi quicũque sunt:
necesse est ut sub illosint. qui omnium elementorum & uniuer¬
se huius modi prȩposituram gerit: At iste illos om̃s colipro¬
hib&: curergoisti contra p̃ceptum maioris illorũ non solum
eos colere uolunt. sed propter istos illũ nolunt: Adhuc non
inueniunt quid deisto dõ isrł constanter liquidoq: pronun¬
tient. N&umquã inueniant doneceũ inueniant dm̃ solum
uerum a quo creata sunt omnia: pro inde quidã lucanur
magnus eorũ in carmine declamator: credo &ipsediuquȩrens
siue per suas cogitationes. siue persuorũ libros. quis nã ess& iu¬
dȩorũ dr̃ & quia non pie quȩrebat . non inueniens: maluit
tam̃ incertũ dm̃ quem ñ mueniebat quã nullũ dm̃ dicere. qͥ&

Expanded text:
uniuersi caelestis caloris, quam Luna, quae solius noctis uel etiam uniuersi caelestis caloris, quam Luna, quae solius noctis uel etiam humoris potestate praefulget, quam Iuno, quae solum aerem tenere perhibetur ? certe enim isti partium praepositi, quicumque sunt, necesse est, ut sub illo sint qui omnium elementorum et uniuersae huius molis praeposituram gerit. at iste illos omnes coli prohibet. cur ergo isti contra praeceptum maioris illorum non solum eos colere uolunt, sed propter istos illum nolunt? adhuc non inueniunt, quid de isto deo Israhel constanter liquidoque pronuntient, nec umquam inuenient, donec eum inueniant deum solum uerum, a quo creata sunt omnia. Proinde quidam Lucanus magnus eorum in carmine declamator, credo et ipse diu quaerens siue per suas cogitationes siue per suorum libros, quisnam esset Iudaeorum deus, et, quia non pie quaerebat, non inueniens, maluit tamen incertum deum, quem non inueniebat, quam nullum deum dicere, cuius
Abbreviated transcription (Latin):
Quur ei ñ creclunt qui alios deos falsos & ostendit &euertit᷑: Au¬
diuiquendã eorum dicere selegisse apud nescioquẽ philosophũ.
quod ex his quae iudȩi insuis sacramentis agerent: intellexissent
quẽ dm̃ colerent: prepositum inquit istorum elem̃torum
quibus iste uisibilis & corporeus mundus extructus est : Cũ scrp¬
turis scĩs proph& arum eius. aperte ostendatur illũ dm̃ colen¬
dũ prȩceptum esse populo isrł qui fecit caelũ & terrã : & a quo ẽ
omnis uera sapientia: Sed quid opus ẽ hincdiutius disputare : cũ ad
id quod ago sufficiat. quod illiqualib& p̃sumptione opinantur
Deillodõ quemdm̃ esse negare non possunt: Sienĩ p̃positus estelem̃¬
torum quibus mundus iste consistit. Curñipse potius colitur¬
quã neptunus qui solius maris p̃positus est: Quamdenique silua¬
nus quisolorũ agrorũ atq siluarũ: quã sol quisolius diei uel&iã

Expanded text:
cur ei non credunt, qui alios deos falsos et ostendit et euertit? aucur ei non credunt, qui alios deos falsos et ostendit et euertit? audiui quendam eorum dicere se legisse aput nescio quem philosophum, quod ex his quae Iudaei in suis sacramentis agerent intellexisset, quem deum colerent: praepositum, inquit, istorum elementorum, quibus iste uisibilis et corporeus mundus extructus est, cum scripturis sanctis prophetarum eius aperte ostendatur illum deum colendum praeceptum esse populo Israhel, qui fecit caelum et terram et a quo est omnis uera sapientia. sed quid opus est hinc diutius disputare, cum ad id quod ago sufficiat quod illi qualibet praesumtione opinantur de illo deo, quem deum esse negare non possunt? si enim praepositus est elementorum, quibus mundus iste consistit, cur non potius soluquam Neptunus, qui solius maris praepositus est, quam denique Siluanus, qui solorum agrorum adque siluarum, quam Sol, qui solius diei uel etiam
Abbreviated transcription (Latin):
arborem libanibasan : & super omnem montẽ & super omnem
collem altũ & superomnẽ nauẽ maris & suꝑomne spectaculũ naui¬
ũ decoris: et humiliabitur & cad& contumelia hominum & exalta
bitur dñs solus inilladie: Et manibus fabricata omnia abscon¬
dent inspeluncis & in scissuris p&rarum & incauernis terrae
a facietimoris dnĩ &amaiestate uirtutis eius : Cum surrexerit
confringere terram: Illa enĩ die proici& homo abominationes
aurear & argenteas quȩ fecer̃ ut adorarent superuacuanea. &
noxia : utintrent inforamin esolide p&rȩ & inscis suras p&rarũ
a facietimoris dnĩ. & amaiestacte uirtutis eius cũ exsurrexerit
comminuere terram: Quid dicunt deisto dõ sabaoth. qui.lint̃¬
p̃tatur dr̃ uirtutũ uel exercituum. quia illi seruiunt uirtutes
us populi dequouenit sem̃ in quo benedicerentur om̃gentes
Quur solũ ñ colunt: qui om̃ deos colendos esse contendunt:

Expanded text:
arborem balani Basan, uet super omnem montem et super omnem arborem balani Basan, uet super omnem montem et super omnem collem altum, et super omnem nauem maris et super omne spectaculum nauium bitur Dominus solus in illa die. Et manibus fabricata omnia abscondent in speluncis, et in scissuris petrarum, et in cavernis terrae a facie timoris Domini, et a majestate Virtutis ejus, cum exsurrexerit confringere terram. Illa enim die projiciet homo abominationes aureas et argenteas, quae fecerunt ut adorarent supervacanea et noxia; ut intrent in foramina solidae petrae, et in scissuras petrarum, a facie timoris domini et a maiestate uirtutis eius, cum exsurrexerit comminuere terram. Quid dicunt de isto deo sabaoth, quod interpretatur \'deus uirtutum uel \'exercituum\', quia illi seruiunt uirtutes et est illius populi, de quo uenit semen, in quo benedicerentur omnes gentes? cur solum non colunt, qui omnes deos colendos esse contendunt?
Abbreviated transcription (Latin):
nite &ambulemus in luce dnĩ Remisit enim plebem suã
sicut alienigenarum. & filii multi alienigenati sunt illis:
Repl&a est enim regio eorum argento & auro. necerat nume¬
rus thesaurorum illorum: Etrepl&aẽ terra equis. n&cerat
numerus curruũ illorũ & repl&a est terra ab hominationib
operũ manuũ ipsorum: & adorauerunt ea quae fecerunt
digiti eorũ: & inclinauit sehomo & humiliabit seuir. & non
remittam illis: Et nunc intrate in p&ras & abscondite uos
interra a facietimoris dnĩ &amaiestate uirtuas eius. cũ sur¬
rexerit confringere terrã: oculi enim dnĩ excelsi. homo aũ
humilis: et humiliabitur altitudo hominums & ex altabitur
dñs solus indie illa: Dies enĩ dnĩ saba oth in omnem in iurio¬
sũ & superbũ & supra omnẽ altũ & helatũ quia humiliabunt᷑
& supra omnẽ cedrũ libani excelsorum &elatorum & suꝑ omnem

Expanded text:
nite, ambulemus in lucem domini. \'remi sit enim plebem suam,nite, ambulemus in lucem domini. \'remi sit enim plebem suam,sicut alienigenarum, et filii multi alienigenae nati sunt illis. \'repleta est enim regio eorum argento et auro, nec erat numerus thensaurorum illorum. et repleta est terra equis, nec erat numerus currum illorum. et repleta est terra abominationibus operum manuum ipsorum, et adorauerunt ea quae fecerunt digiti eorum. \'et inclinauit se homo et humilauit se uir, et non remittam illis. "et nunc intrate in petras et abscondite uos in terra a facie timoris domini et a maiestate uirtutis eius, cum surrexerit confringere terram. "oculi enim domini excelsi, homo autem humilis. et humilabitur altitudo hominum, et exaltabitur dominus solus in illa die. "Dies enim domini sabaoth in omnem iniuriosum et superbum et supra omnem altum et elatum, qui humilabuntur, "et super omnem cedrum Libani excelsorum et elatorum et super omnem