comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ille non dedit homini. quando deditue¬
Enatori : Res ergoRmĩ in promptuposi¬
ta est. & puto quia & si obscura fuit. iam
manifestaest. Ad hoc dñs te adstrinx̃.
cum dicer&: qui recipit iustum: suffice¬
r&: Sed quia potest recipiiustus alia
intentione : cum putatur ꝓdesse ad ali¬
quid temporale. foste ad supplendum
cupiditatem. foste ad adiuuandum. ut
homo circum ueniatur aut opprimatur.
quia tale ministerium de illoquaeris.
Foste propter ea suscipis negicuit tibi
mercedem iusti. nisi cum additamento.
Ait enim.: Ouirecipit iustum in nomi¬
ne iusti. id est ideo recipiens quia iustꝰ
est : & qui recipit ꝓph&am. nontantũ
reciperit ꝓph&am. sed in nomine ꝓph&e.
Hoc in illo honorans qđ ꝓph&a est.⁊ Ad
extremum quidederit calicẽ aquae
frigidae uni exminimis istis. tantum
in nomine discipuli: Id est ꝓpt̃ ea quia
discipulus xpĩ est propter ea quia dis¬
pensator sacramenti est. Amen di co
uob̵ non ꝑd& mercedem suam.: Quo

Expanded text:
ille non dedit homini, quando dedit venatori. Res ergo, charissimi, in promptu posta est, et puto quia etsi obscura fuit, jam manifesta est. Ad hoc Dominus te astrinxit, cum diceret, «Qui receperit justum:» sufficeret. Sed quia potest recipi justus alia intentione, cum putatur prodesse posse ad aliquid temporale, forte ad supplendam cupiditatem, forte ad adjuvandum, ut homo circumveniatur, aut opprimatur; quia tale ministerium de illo quaeris, forte propterea suscipis: negavit tibi mercedem justi, nisi cum additamento. Ait enim, «Qui receperit justum in nomine justi;» id est, ideo recipiens quia justus est: et, «Qui receperit prophetam;» non tantum receperit prophetam, sed, «in nomine prophetae,» hoc in illo honorans quod propheta est: ad extremum, «Qui dederit calicem aquae frigidae uni ex minimis istis, tantum in nomine discipuli,» id est propterea quia discipulus Christi est, propterea quia dispensator sacramenti est; «amen dico vobis, non perdet merce
Abbreviated transcription (Latin):
est: uosinlibertatem uocati estis:. Sedau¬
di eundem ipsum. Cum enĩ liber sim
exomnib: : omnium me seruum feci:
ut plures lucri facerẽ: & quib: dixit.
in libertatẽ uocati estis. Etquid ad¬
iunxit. tantum neliber tatem in occasi¬
onẽ carnis d&is. sed ꝑcaritatẽ seruite
inuicem.
Quos liberos fecerat seruos
fecit: Non conditione : sed tamen xpĩ
redemptione: Non necessitate sed cari
nalibus non infirmis: benex põseruis.
illo dictum est. bene seruientem plu¬
rimis propheta legitur. denullo nisi
dexp̃o acripi sol&. Audiamus tamen
propriȩ . & ineuangelio uocem eius.
Quicumq inquit in uobis uult maior

Expanded text:
ergo est, «Vos in libertatem vocati estis?» Sed auergo est, «Vos in libertatem vocati estis?» Sed audi eumdem ipsum: «Cum enim liber sim ex omnibus, omnium servum me feci, ut plures lucrifacerem» . Et quibus dixit, «In libertatem vocati estis?» et quid adjunxit? «Tantum ne libertatem in occasionem carnis detis, sed per charitatem servite invicem» . Quos liberos fecerat, servos fecit; non conditione, sed tamen Christi redemptione; non necessitate, sed charnalibus, non infirmis. Bene Christo servillo dictum est: «Bene servientem plurimis?» Propheta legitur: de nullo nisi de Christo accipi solet. Audiamus tamen proprie et in Evangelio vocem ejus: «Quicumque,» inquit, «in vobis vult major»
Abbreviated transcription (Latin):
satiabitur terra: producens fenum ium̃¬
tis: Tunolieẽ sterilis produc fenum ium̃¬
tis: Sino lunt iumenta fenum tuum:
non te stefilem inuenient..Accipis
sp̃italia redde carnalia. Debita suiꝰ.
militi reddis: prouincialis ẽ xp̃i: Quis
militat suis stipendis umquã: quisplan¬
tat uineam: & defructu eius non ed&.
qui spascit gregem & delacte eorum
non percipit: non ideo dico ut ista fiant
inme.: Fuit quidam miles : qui &iã pro¬
uintiali donar& annonã. sed tamen red¬
d& prouintialis annonam. Vt aut̃ hinc
dicat potius iumenta sunt.: Boui trituran¬
ti os non infrenabis. Producens fenum iu
iecit. & herbam seruituti hominum.
Henon in tellegeres quod dictum ẽ produ¬
cens fenum iumentis. repeticione expo¬
suit quod p̃misit: Quldenĩ dixit supra
fenum. postea herba nomina uit.. Quod
aut̃ dixerat iumentis. seruituti hominũ.
Dixit ergo seruituti. & non libertati: ubi

Expanded text:
«satiatibur terra: producens fenum jumen«satiatibur terra: producens fenum jumentis.» Tu noli esse sterilis, produc fenum jumentis: si nolunt jumenta fenum tuum, non te tamen sterilem inveniant. Accipis spiritualia, redde carnalia: debita sunt militi, militi reddis; provincialis Christi es. «Quis militat suis stipendiis unquam? quis plantat vineam, et de fructu ejus non edit? quis pascit gregem, et de lacte ejus non percipit?» Non ideo dico, ut ista fiant in me. Fuit quidam miles qui etiam provinciali donaret annonam: sed tamen reddat provincialis annonam. Ut autem hinc dicam potius; jumenta sunt: «Bovi triturani os non infrenabis. Producens,» inquit,jecit, «Et herbam servituti hominum:» ne non intelligeres quod dictum est, «Producens fenum jumentis,» repetitione exposuit quod praemisit. Quod enim dixit supra «fenum,» postea «herbam» nominavit; quod autem dixerat «jumentis,» hoc «servituti hominum» dixit. Ergo servituti, et non libertati. Ubi
Abbreviated transcription (Latin):
illa donatio eorum. sedurã merces.¬
Sed cuius reimerres quid lant quidac¬
cipiunt᷑: dant spiritalia. accipiunt
carnalia .: Dant aurũ accipiunt
fenum: Omnis caro fȩnum &clari¬
tas carnis. ut flosfęni : Omnia tẽpo¬
ralia quȩ tibi suꝑfluunt & redundant.
fenum iumentorum ẽ quare. quia
carnalia sunt. Audi quorum iu¬
mentorum sit fęnum.: Sinos uobis
spitalia seminauimus. magnũ ẽ si
carnalia ura metamus.. hoc aposto¬
lus dixit : Talis annuntiator. Tamla¬
boriosus tam impiger. tam exercita¬
tus. ut ipsum fȩnum donar& terrȩ.
Ego inquid nullus horum usussum: os¬
tendit sibi deberi: & non accepit: Nec
condemnauit eos. qui acceperunt qđ
debebatur. Condemnandi enĩ erant
exigentes indebita: non accipientes mer¬
cedem suam. Ille tamen. &psam mer¬
cedem donauit: Non quia tibi alius dona
uit debes alteri: Alio quin non eris in¬
rigata terra quȩ producit fenum iumen-¬
tis. : Defructu operum tuorum inquit

Expanded text:
illa donatio eorum, sed vestra merces.illa donatio eorum, sed vestra merces. Cujus rei merces? Quid dant? quid accipiunt? Dant spiritualia, accipiunt carnalia; dant aurum, accipiunt fenum. «Omnis enim caro fenum, et claritas carnis ut flos feni» . Omnia temporalia quae tibi superfluunt et redundant, fenum jumentorum est. Quare? Quia carnalia sunt. Audi quorum jumentorum sit fenum. «Si nos vobis spiritualia, seminavimus, magnum est si carnalia vestra metamus?» Hoc Apostolus dixit, talis annuntiator tam laboriosus, tam impiger, tam exercitatus, ut ipsum fenum donaret terrae. «Ego,» inquit, «nullius horum usus sum.» Ostendit sibi deberi, et non accepit; nec condemnavit eos qui acceperunt quod debebatur. Condemnandi enim erant exigentes indebita, non accipientes mercedem suam: ille tamen et ipsam mercedem suam donavit. Non quia alius tibi donavit, non debes alteri; alioquin non eris irrigata terra quae producit fenum jumentis. «De fructu operum tuorum,» inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
tur in dño glori&ur. Gratia tua sa¬
tiatur. cum satiatur: Non dicat me¬
ritis suis. datam gratiam fuisse: Si
gratia datur gratisdatur: si o perib
redditur : mercesred ditur : Gratis
ergo accipe quia impids iustificaris
est uideo agnosco creaturam: Pro¬
ducit terra fȩnum iumentis : & her¬
bam seruituti hominum: Secluide
o alia iumenta dĩ : quȩ significan¬
tur cum dititur. Boui trituranti.
os non infrenabis. Dicit eł ipsum iu¬
mentum: numꝗd debubus ꝑtin&
ad dm̃ : propt̃ nos ergo scriptura dic̃:
Quomodo ergo producit terra fęnũ
iumentis. quia constituit ut quie¬
uangelium annuntiant. deeuan¬
gelio uiuant Misit predicatores.
&ait illis : Omnia quȩ ab ipsis oppo¬
nuntur uobis manducate. Dignus
ẽ operarius mercede sua : cũ enĩ
dixiss&. quȩ opponuntur uobis man¬
ducate. neilli dicerent in probi erimꝰ
admensas alienas in digebimus uis
nos eẽ frontosos. non inquid: Nonẽ

Expanded text:
tur, in Domino glorietur . Gratia tua satur, in Domino glorietur . Gratia tua satiatur, cum satiatur: non dicat meritis suis datam gratiam fuisse. Si gratia dicitur, gratis datur: si operibus redditur, merces redditur . Gratis ergo accipe, quia impius justificaris.est, video, agnosco creaturam: producit terra fenum jumentis, et herbam servituti hominum. Sed video et alia jumenta Domini, quae significantur, cum dicitur, «Bovi trituranti os non infrenabis:» dicit enim ipsum jumentum, «Numquid de bobus pertinet ad Deum?» Propter nos ergo Scriptura dicit. Quomodo ergo producit terra fenum jumentis? Quia «Dominus constituit ut qui Evangelium annuntiant, de Evangelio vivant.» Misit praedicatores, et ait illis: «Omnia quae ab ipsis apponuntur vobis, manducate;» «dignus est enim operarius mercede sua» . Cum enim dixisset, «Quae apponuntur vobis, manducate;» ne illi dicerent, Improbi erimus ad mensas alienas cum indigebimus, vis nos ita esse frontosos? Non, inquit, non est
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc carnales estis: Dõ ergomente
excessimus : & quod uidemus rũmen¬
te excedimus. effarinon possumus.
Ibi enĩ audiuit in effabilia uerba. quȩ
non lic& homini loqui: Nuidergo
inquiunt illi carnales: ililepores nos
non uirigabimur. achosnihil ꝑueni&
Et quomodo mitt& fontes in conuallibus.
& quomodo in mediomontium ꝑtran¬
sibunt aquȩ : Ad hoc enĩꝑtin& siue
temperantes sumus uobis : Vnde
hoc quẽ imitamur : caritas inquit xpĩ
conpellit nos. : Tu partice ps uerbi &¬
sihodie spĩtales heri carnales: Ad car¬
nales dedigneris descendere : cumip¬
sum uerbum caro factum sit & habita¬
r& in nobis: Benedicamus ergo dnm.
& laudemus eum quirigat montes de
superibribus suis : Inde ueni & inriga¬
tio interrã: inde & humilia satiabun¬
tur: Sequitur enĩ. Defructu operũ
tuorum satiabitur terra: Quidẽ de
fructu operum tuorum. Nemo glo¬
ri&ur in operibus suis : sed quigloria¬

Expanded text:
adhuc carnales estis. Deo ergo mente adhuc carnales estis. Deo ergo mente excessimus; et quod videmus cum mente excedimus, effari non possumus: ibi enim «audivit ineffabilia verba, quae non licet homini loqui» . Quid ergo, inquiunt illi carnales, illi lepores, nos non irrigabimur? ad nos nihil perveniet? Et quomodo emittit fontes in convallibus? et quomodo in medio montium pertransibunt aquae? Ad hoc ergo pertinet, «Sive temperantes sumus vobis.» Unde hoc? quem imitamur? «Charitas,» inquit, «Christi compellit nos» . Tu particeps Verbi, etsi hodie spiritualis, heri carnalis, ad carnales dedignaris descendere, cum ipsum Verbum caro factum sit, ut habitaret in vobis . 8. Benedicamus ergo Dominum, et laudemus eum qui rigat montes de superioribus suis. Inde veniet irrigatio ad terram, inde et humilia satiabuntur: sequitur enim, «De fructu operum tuorum satiabitur terra.» Quid est, «De fructu operum tuorum?» Nemo glorietur in operibus suis; sed qui gloria
Abbreviated transcription (Latin):
sinos uideds quare ita faciamus. sona¬
dimus uocem nrãm: Illa aũ p&xra ip¬
se p&rus mons magnus quando orabat
&illum uisum uidebat: de superibus
rigabatur.. Paulus apostolus dicit
gentibus: Sicircum cidamini. xp̃s
uobis nihil proderit:. Dirit hoc pau¬
lus tam quã mons: Inde nos dicimꝰ.
litate aspera. uolens eamrigare
de superioribus suis ut fluer& a qua
in conualle: clamauit: saule saule
quilme persequeris. Nonei legit
prophetam. non eilegit alterum a pos¬
tolum:: Omnia enĩ contemner& mons
magnus.: Rigauit illum de superio¬
ribus suis. & statimrigatus &manare
uolens: dñẽ ait. quid me iubes facere
Accipe illum montẽ uel peuã unde possis
dare uocem tuam. Accipe illum &
uide rigari desuperioribus & effluere
in inferiorib:: Audi hoc &uno loco
Siue in quit mente excessimus dõ: siue
temperantes simus uobis: quod ait men¬
te excessimus uos capere non potestis.
Excessimus enĩ omnia ista carnalia: uos

Expanded text:
udaeus quare ita faciamus, sonadamus vocem nostram. Illa autem petra, ipse Petrus mons magnus, quando orabat illum visum videbat, de superioribus rigabatur. Paulus apostolus dicit Gentibus: «Si circumcidamini, Christus vobis nihil proderit» . Dicit hoc Paulus, tanquam mons: inde nos dicimus,set in infidelitate aspera, volens eam rigare de superioribus suis ut flueret aqua in convalle, clamavit: «Saule, Saule quid me persequeris?» Non ei legit prophetam, non ei legit alterum apostolum; omnia enim ista contemneret mons magnus: rigavit illum de superioribus suis; et statim rigatus et manare jam volens: «Domine,» ait, «quid me jubes facere» ? Accipe illum montem vel petram, unde possis dare vocem tuam; accipe illum, et vide rigari de superioribus, et effluere in inferioribus. Audi hoc et in uno loco: «Sive,» inquit, «mente excessimus Deo, sivi temperantes sumus vobis.» Quod ait, «mente excessimus;» vos capere non potestis: excessimus enim omnia ista carnalia, vos
Abbreviated transcription (Latin):
aquarũ. et rupẽ in fontes a¬
quarũ .⁊ Se ipsũ enim et quan¬
dã suã duriciã liq fecit ad¬
in rigandos fideles suos. ut fie¬
ret fons in eis aquae salientis in
uitã aeternam.. Quia prius
cũ ignora retur . durus uidebat᷑:
inde illi turbati sunt: et non ex¬
pectauerunt : donec scripturis
apertis influeret atq inunda¬
ret in eos qui dixerunt : durus ẽ
hic sermo. quis potest eũ audire:
Ista duricia: ista petra: conuer¬
sa ẽ instagna aquarũ: et ista
rupes. infontes aquarũ: Cum
re surgens. a periens eis. incipi

Expanded text:
rupem in fontes aquarum.» Seipsum enim et quamdam suam duritiam liquefecit adirrigandos fideles suos, ut fieret in eis fons aquae salientis in vitam aeternam ; quia prius, cum ignoraretur, durus videbatur. Inde illi turbati sunt, et non exspectaverunt donec Scripturis apertis influeret atque inundaret in eos, qui dixerunt, «Durus est hic sermo, quis potest eum audire» ? Ista petra, ista duritia conversa est in stagna aquarum, et ista rupes in fontes aquarum, cum resurgens exposuit eis, incipi
Abbreviated transcription (Latin):
meos carissimos moneo. Hi s̃ quibus
dicit᷑. adferte dño filios arietum.
Attendite per om̃s terras qui nostis is¬
ta mirari et gaudere atq cantare
dño dõ ur̃o: At tendite ista conple¬
ri per om̃s gentes : quȩ ante tam
longa tempora figurate gesta atq

Expanded text:
meos charissimos moneo» : hi sunt de quibus dicitur, «Afferte Domino filios arietum» . Attendite per omnes terras, qui nostis ista mirari, et gaudere atque cantare Domino Deo vestro; attendite ista compleri per omnes gentes, quae ante tam longa tempora figurate gesta atque
Abbreviated transcription (Latin):
gestistis uelut arietes: et colles uelut
agni ouiũ.: Quid ẽ oseculum.
qđ tua in pedim̃ta cesser̃: quid
ẽ tot milia toto orbe fidelium.
huic mundo renuntutntiũ quod
ad urm dnm̃ conuertimini.
Quid ẽ qđ gaudetis: quib infine
dicetur : Fuge bone serue quõ
in paucis fidelis fiusti. suꝑ multa
te constituam. Quid ẽ quod
gaudetis. quib infine dicetur:
Uenite benedicti patris mei per¬
cipite regnũ. quod uob paratũ
debunt uob haec om̃a : Vosq
ipsi respondebitis uobis A facie
dñi mota ẽ terra. a facie dĩ
iacob.⁊ Quid ẽ a facie dñi .
nisi eius p̃sentia qui dix̃: Ecce
ego uobiscũ sum usq in con¬
summationẽ sȩculi. Commota
ẽ enim terra: sed quia male
pigra remanserat commota
ẽ ut solidius fimaret᷑ a facie dñi :¬

Expanded text:
t arietes; et colles, sicut agni ovium?» Quid est, o saeculum, quod tua impedimenta cesserunt? quid est, o tot millia toto orbe fidelium, huic mundo renuntiantium, quod ad vestrum Dominum convertimini? Quid est quod gaudetis, quibus in fine dicetur: «Euge, bone serve, quoniam in paucis fidelis fuisti, supra multa te constituam?» quid est quod gaudetis, quibus in fine dicetur: «Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis padebunt vobis haec omnia, vosque ipsi respondebitis vobis: «A facie Domini commota est terra, a facie Dei Jacob.» Quid est, «a facie Domini;» nisi ejus praesentia qui dixit: «Ecce ego vobiscum sum usque in consummationem saeculi» ? Commota est enim terra; sed quia male pigra remanserat, commota est, ut solidius firmaretur a facie Domi
Abbreviated transcription (Latin):
Nam et testimonia tua meditatio
cipum fuit. inuentos martrres ꝑ¬
dere: Consilium patientiũ martr¬
rum fuit: inimicos perditos inuenire :
Reddebant illi mala probonis. isti
bona promalis: Quid ergo mirum
si illi occidendo defecerunt. istimo¬
riendo uicerunt. Quid inquam
mirum simartrres seuientibus gen¬
tibus temporalem mortem patien¬
tissime pertulerunt: et gentes
martrribus orantibus ad aeternã
uitam peruenire potueruntꝰ. Dũ
corpus xp̃i sic exercetur ut et martr¬
ria meditet᷑. et malis martrrũ ꝑsecu¬
toribus bona prec&ur : EXEE SERMO

Expanded text:
Nam et testimonia tua meditatio Nam et testimonia tua meditatio cipum fuit inventos martyres perdere; consilium patientium martyrum fuit inimicos perditos invenire. Reddebant illi mala pro bonis; isti, bona pro malis. Quid ergo mirum si illi occidendo defecerunt, isti moriendo vicerunt? Quid, inquam, mirum si martyres saevientibus Gentibus temporalem mortem patientissime pertulerunt, et Gentes martyribus orantibus ad aeternam vitam pervenire potuerunt; dum corpus Christi sic exercetur, ut et martyria meditetur, et malis martyrum persecutoribus bona precetur? SERMO
Abbreviated transcription (Latin):
terrȩ excogitasse atq: iussisse quo¬
modo xp̃iani nusquã essent.: Et¬
enim sederunt principes & aduer¬
sus me loquebantur : seruus aut̃
tuus exercebatur iniustificationi¬
bus tuis: Qualis exercitatio haec
fuerit quinosse desideras. Quod
adiunxit intellege: Nam & tes¬
timonia tua meditatio mea: et con¬
silium meũ iustificationes tuae.
Recole quod superius commendu¬
ui testimonia eẽ martrria. Reco¬
le iustificationibus dnĩ nullam
esse difficiliorem et mirabiliorem.
quam ut suos quisq diligat inimicos. ⁊¬
Siergo exercebatur corpus xp̃ĩ. ut&
martrria eius meditaretur : et di¬
ligeret eos. a quibus ob probrantib
et contempnentibus propter ipsa
martrria persecutiones patiebatur:
Non enim prose sicut iam commen¬
dauimus. sed proipsis potius orabat
dicens : Aufer ame obprobrium et
contemptum : Sederunt ergo prin¬
cipes & aduersus me loquebantur.
seruus aut̃ tuus exercebatur in iusti¬
ficationibus tuis: Quonam modo :

Expanded text:
terrae excogitasse atque jussisse quoterrae excogitasse atque jussisse quomodo Christiani nusquam essent. «Etenim sederunt principes, et adversum me loquebantur: servus autem tuus exercebatur in tuis justificationibus.» Qualis exercitatio haec fuerit, qui nosse desideras, quod adjunxit intellige: «Nam et testimonia tua meditatio mea est, et consilium meum justificationes tuae.» Recole quod superius commendavi testimonia esse martyria. Recole in justificationibus Domini nullam esse difficiliorem et mirabiliorem, quam ut suos quisque diligat inimicos. Sic ergo exercebatur corpus Christi, ut et martyria ejus meditaretur, et diligeret eos a quibus opprobrantibus et contemnentibus propter ipsa martyria persecutiones patiebatur. Non enim pro se, sicut jam commendavimus, sed pro ipsis potius orabat dicens, «Aufer a me opprobrium et contemptum. Sederunt» ergo «principes, et adversum me loquebantur: servus autem tuus exercebatur in justificationibus tuis.» Quonam modo? «
Abbreviated transcription (Latin):
paucissimis precedentem perseque¬
batur: Iam nunc in tam multis &
magnis populis gentium martyres
quibus ingerebat obprobriũ. reli¬
gio sissime predicans . & maximis
laudibus quos contempnebat ex al¬
tans : mortuus erat et reuixit pe¬
rierat & inuentus est : Hoc tam
magno lucro correctionis. conuer¬
sionis & redemptionis inimicorum
suorum : corpus xp̃i dõ dixit: Aufer
ame obprobrium et contemptum:
Et quasi quȩreretur : dequa reobpro¬
brium: dequa recontemptum. Sub
brium. ubi ille contemptus : ubi¬
erunt. atq transierunt : et quia
inuenti sunt qui perierant: illa pe¬
rierunt: Sed quando a ecclesiata¬
lia precabatur: illa patiebatur .:.
persecutio grauis erat qui ẽ am seden¬
tes. hoc est iudiciariis sedibus eminen¬
tes principes decernebant: Re¬
ferhocꝰ ipsum caput: inuenies
sedisse principes iudaeorũ: consi¬
lium quȩrentes quomodo xp̃m
perderent : Refer hoc adcorpus
eius. idest ȩcłam: inuenies reges

Expanded text:
Christianis praecedentem persequeChristianis praecedentem persequebatur; jam nunc in tam multis et magnis populis gentium martyres, quibus ingerebat opprobrium, religiosissime praedicans, et maximis laudibus quos contemnebat exaltans, mortuus erat et revixit, perierat et inventus est . Hoc tam magno lucro correctionis, conversionis et redemptionis inimicorum suorum corpus Christi Deo dixit, «Aufer a me opprobrium et contemptum:» et quasi quaereretur de qua re opprobrium, de qua re contemptum; subjbrium? ubi ille contemptus? Abierunt atque transierunt; et quia inventi sunt qui perierant, illa perierunt. Sed quando Ecclesia talia precabatur, illa patiebatur. «Etpersecutio gravis erat, quia eam sedentes, hoc est judiciariis sedibus eminentes, principes decernebant. Refer hoc ad ipsum caput; invenies sedisse principes Judaeorum, consilium quaerentes quomodo Christum perderent . Refer hoc ad corpus ejus, id est Ecclesiam; invenies reges
Abbreviated transcription (Latin):
nere. Dicat itaq: corpus xp̃i.
lamenim diligere didicit inimicos
suos. Dicat dño dõ suo. Aufer
ame obprobriũ et contemptũ quiu
martrria tua ex quisiui. Idest ob¬
probriũ. quod ideo audio. et con¬
temptum quo ideo contempnor.
quia martrria tua ex qui siui: au¬
ferameꝰ Inimici aũ mei quos a me
precipis diligi qui magis magisq
moriuntur et pereunt cũ marty¬
riatua contempnunt: et criminan¬
tur in me: Profecto reuiueͥscent
et inuenientur. si martyria tua
uenerentur in me : Ita factumẽe
hoc uidemus: ecce martrrium xp̃i.
et apud homines: et in hoc mundo .
non solum non est obpro brium. sed
magnum est ornam̃tum. Ecce
non solum in conspectu dni: uerũ
&iam inconspectu hominũ Lam
preciosa est mors scõrumeius : Ecce
non solum non contempnuntur. uerũ
&iam magnis honoribus prȩferuntur
martyres eius : Ecce filius ille iunior
qui proporcis quos pascebat. Idest
pro inmundis demonibus quos co¬
lebat: particulam suam inxp̃ianis

Expanded text:
nere? Dicat itaque corpus Christi; nere? Dicat itaque corpus Christi; jam enim diligere didicit inimicos suos; dicat Domino Deo suo, «Aufer a me opprobrium et contemplum, quia» martyria «tua exquisivi:» id est, opprobrium quod ideo audio, et contemptum quo ideo contemnor, quia martyria tua exquisivi, aufer a me. Inimici enim mei, quos a me praecipis diligi, qui magis magisque moriuntur et pereunt, cum martyria tua contemnunt et criminantur in me, profecto reviviscent et invenientur, si martyria tua venerentur in me. Ita factum est; hoc videmus. Ecce martyrium Christi, et apud homines et in hoc mundo, non solum non est opprobrium, sed magnum est ornamentum: ecce non solum in conspectu Domini, verum etiam in conspectu hominum jam pretiosa est mors sanctorum ejus ; ecce non solum non contemnuntur, verum etiam magnis honoribus praeferuntur martyres ejus. Ecce filius ille junior qui pro porcis quos pascebat, id est, pro immundis daemonibus quos colebat, particulam suam in paucissimis
Abbreviated transcription (Latin):
testimonia tua exquisiui: Testi¬
monia grece. martrria nuncu¬
pantur . quo uerbo iam ut imur
prolatino: Unde illos qui prop¬
ter testimonium xpĩ diuersis
passionibus humiliati sunt. et
usq: ad mortem proueritate cer¬
tarunt: non testes quod latine
utiq possemus sed grece martr̃¬
res appellamus. quõ hoc familia¬
rius auditis & dulcius : Si accipi¬
amus haec uerba tam quã dictũ
sit. aufer ame obprobriũ & con¬
temptum quo martrriu tua ex¬
qui siui: Xp̃i corpus ista cũ dicit :
numquid ab impis et superbis au¬
dire obprobrium atq: contemp¬
ni ullam deputat poenã : cum
potius inde perueniat ad coronã.
Cur ergo quasi graue aliquid
et intolerabile abse poscit au¬
ferri. nisi quia ut dixi orat pro
ipsis inimicis suis Quibus esse
totamq: humilitatis xp̃ianȩ medi¬
cinam : qua sola tumor ille sanatur
quo inflati cecidimus. et iacentes
amplius in tumuimus eadẽ suꝑbiu
permanente et crescente : contemp¬

Expanded text:
testimonia tua exquisivi.» Testitestimonia tua exquisivi.» Testimonia graece martyria nuncupantur, quo verbo jam utimur pro latino: unde illos qui propter testimonium Christi diversis passionibus humiliati sunt, et usque ad mortem pro veritate certarunt, non testes, quod latine utique possemus, sed graece martyres appellamus. Quoniam hoc ergo familiarius auditis et dulcius, sic accipiamus haec verba tanquam dictum sit, «Aufer a me opprobrium et contemptum, quoniam» martyria «tua exquisivi.» Christi corpus ista cum dicit, numquid ab impiis et superbis audire opprobrium atque contemptum ullam deputat poenam, cum potius inde perveniat ad coronam? Cur ergo quasi grave aliquid et intolerabile a se poscit auferri, nisi quia, ut dixi, orat pro ipsis inimicis suis, quibus esse totamque humilitatis christianae medicinam, qua sola tumor ille sanatur quo inflati cecidimus et jacentes amplius intumuimus, eadem superbia permanente et crescente contem
Abbreviated transcription (Latin):
talium : quodam modo hereditariu
est increpatio superborum : Quan¬
do enim dixit ds̃. ad amubies : non
ubi ess& ignorabat : sed superbũ
increpabat : Et ubi tunc esset:
idest adquam miseriã perueniss&
non scire cupiebat: sed interro¬
gando increpans ammonebat:
Uide aũ quem admodum cum dixis¬
set. increpasti superbos. non ait
maledicti qui declinauerunt a
mandatis tuis Vt illud tantum
primorum hominum peccatum
ueniret inmentem: sed ait. male¬
dicti qui declinant: O portebat
enim ut omnes illo terrerentur
exemplo adiuinis non declinare
mandatis. Et diligendo iustitiũ
in omni tempore . In huius mundi
&iam labore recipere.: quod in para¬
dysi amisimus uoluptate: Sed quo
crepatione ceruicem: Et cum sint
deiecti laboris mortisq supplicio:
extolluntur typho: imitantes ela¬
tionem cadentium: in ridentes hu¬
militatem surgentium: Pro eis
orat corpus xp̃idicit: auferame
obprobrium et contemptũ quia

Expanded text:
talium, quodam modo haereditaria talium, quodam modo haereditaria est increpatio superborum. Quando enim dixit Deus, «Adam, ubi es» ? non ubi esset ignorabat, sed superbum increpabat; et ubi tunc esset, id est, ad quam miseriam pervenisset, non scire cupiebat, sed interrogando increpans admonebat. Vide autem quemadmodum, cum dixisset, «Increpasti superbos,» non ait, Maledicti qui declinaverunt a mandatis tuis; ut illud tantum primorum hominum peccatum veniret in mentem: sed ait, «Maledicti qui declinant.» Oportebat enim ut omnes illo terrerentur exemplo a divinis non declinare mandatis, et diligendo justitiam in omni tempore, in hujus mundi etiam labore recipere quod in paradisi amisimus voluptate. 2. «vercrepatione cervicem, et cum sint dejecti laboris mortisque supplicio, extolluntur superbiae typho, imitantes elationem cadentium, irridentes humilitatem surgentium; pro eis orat corpus Christi, cum dicit: «Aufer a me opprobrium et contemptum, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
SALMI huius quae tractanda sub¬
seqͥuntur. ammonet nos causam
nr̃ae miseriae recordari: Et enim
cum dixiss&. concupiuit anima meu
desiderare iustificationes tuas in om¬
ni tempore : Siue scilicet in rebus
prosperis. siue in aduersis. quia et in
laboribus et doloribus debet delecta¬
re iustitia: nec ita est temporaedi¬
ligenda tranquillo. ut turbolento
tempore deseratur : sed amplecten¬
da est in omni tempore: Continuo
subiecit: Increpasti superbos. ma¬
ledicti qui declinant amandatis
tuis: Su perbi enim declinant aman¬
datis dĩ.⁊ Aliud est quippe mandu¬
ta eius per infirmitatem uel igno¬
rantiam non implere : Aliud ab eis
per superbiam declinare : Sicut
fecerunt quinos mortaliter in hȩc
mala genuerunt : Delectauit enĩ
eos eritis sicut dii: Ac sic amandato
dĩ quod sibi eum mandasse sciebant.
et quod facillime nulla infirmitate
reuocante : impediente : tardante :
implere poterant: per hanc super¬
biam declinarunt : Et ecce totu
istadura et infelix erumna mor¬

Expanded text:
salmi hujus quae tractanda subsequuntur, admonent nos causam nostrae miseriae recordari. Etenim cum dixisset, «concupivit anima mea desiderare justificationes tuas in omni tempore;» sive scilicet in rebus prosperis, sive in adversis, quia et in laboribus et doloribus debet delectare justitia, nec ita est tempore diligenda tranquillo, ut turbulento tempore deseratur, sed amplectenda est in omni tempore: continuo subjecit, «Increpasti superbos; maledicti qui declinant a mandatis tuis.» Superbi enim declinant a mandatis Dei. Aliud est quippe mandata Dei per infirmitatem vel ignorantiam non implere: aliud ab eis per superbiam declinare; sicut fecerunt qui nos mortaliter in haec mala genuerunt. Delectavit enim eos, «Eritis sicut dii;» ac sic a mandato Dei, quod sibi eum mandasse sciebant, et quod facillime, nulla infirmitate revocante, impediente, tardante, implere poterant, per hanc superbiam declinarunt. Et ecce tota ista dura et infelix aerumna mor
Abbreviated transcription (Latin):
eius & mirabilia eius filus hominum.
Istos uersus quantum aduertere potui
quod potestis & uos qui ferre potest
in quonumero quantum dño ad uiuante
scrutare ualuimus significat nobis qua¬
tuor quas dam temptationes Ex quib
nos liberat cui confitentur suae mise¬
rationes.: Fac enim hominem primo
nihil querentem : secundum uitam uete¬
rem seductoria securitate uiuentem.
Nihil putantem aliudesse posthanc uga

Expanded text:
ejus, et mirabilia ejus filiis hominum.» ejus, et mirabilia ejus filiis hominum.» Istos versus, quantum advertere potui, quod potestis et vos, quater repetit; in quo numero, quantum Domino adjuvante scrutari valuimus, significat nobis quatuor quasdam tentationes, ex quibus nos liberat cui confitentur suae miserationes. Fac enim hominem primo nihil quaerentem, secundum vitam veterem seductoria securitate viventem, nihil putantem aliud esse post hanc
Abbreviated transcription (Latin):
ram promissionis perducta: simul enim
omnes erant. in quibus haec continge¬
bantꝰ Haec autem omnia infigura con¬
tingebant illis: scripta sunt aũt ad cor¬
reptionem nr̃am in quos finis scdõrum
deuenit : Nos uero simulomnes sed
paulatim singillatimq: credentes. c̃on¬
gregamur inunam quad am ciuitatem.
& in unum populumdĩ: sed in uno quo¬
q nostrum &iam singulo contingunt
haec quae scripta sunt: contingunt in
populo: Etenim populus desingulis.
non singuli depopulo: Num quid enim
unus homo expopulis. sed populus ex sin¬
gulis hominibus constat: Quic quidergo
cum loquor agnoueris inte . quisquis &¬
pertuses. noli cogiando quasi remanere
inte & putare quod in solote contingat.
sed crede contingere ista aut inomnib
aut prope in omnibus quaeueniunt ad
hunc populum. & demanu inimicorum.
pretioso sanguine redimuntur : Repe¬
titur enim assidue quod canta bimus
modo: Confiteantur dño miserationes

Expanded text:
ram promissionis perducta; simul enim ram promissionis perducta; simul enim omnes erant in quibus haec contingebant: «Haec autem omnia in figura contingebant in illis; scripta sunt autem ad correptionem nostram, in quos finis saeculorum obvenit» . Nos vero non simul omnes, sed paulatim singillatimque credentes congregamur in unam quamdam civitatem, et in unum populum Dei; sed in unoquoque nostrum etiam singulo contingunt haec quae scripta sunt, contingunt in populo. Etenim populus de singulis, non singuli de populo: numquid enim unus homo ex populis? Sed populus ex singulis hominibus constat. Quidquid ergo, cum loquor, agnoveris in te, quisquis expertus es, noli cogitando quasi remanere in te, et putare quod in solo te contingit; sed crede ista contingere aut in omnibus, aut prope in omnibus qui veniunt ad hunc populum, et de manu inimicorum pretioso sanguine redimuntur. 4. Repetiturus est enim assidue quod cantavimus modo: «Confiteantur Domino miserationes
Abbreviated transcription (Latin):
regionibus congregauit eos: Possunt
esse adhuc regiones aegypti : Multȩ
enim &iam unius prouintiae regiones
sunt. : A perte dicat aboriente &occa¬
su abaquilone &mari. Istos ergo nunc
redemptos intellegimus in toto orbe
terrarum: Populus hicdĩ demagna &¬
lata aegypto liberatus. tamquam perma¬
re rubrum ducitur: utinbaptismo puni¬
at in imicos: Sacramento enim tam quã
rubrimaris. baptis moscilic& xp̃i sangui¬
ne consecrato insequentes aegypti pecca¬
ta delentur. & te euadente nullus quite
praemat. remanet in imicus.: Istiergo di¬
cant haec: &audiamus iam fratres quõ
dicitur. iste populus dĩ quidagatur̃ in
congregatione omnium gentium re¬
dempta postxp̃m. Non quasi simul con¬
tingunt haec quaecantantur. in omnib
sed in singulis quibusq credentib: inpo¬
pulo autem illo aliter :: Totus enim popu¬
lus. tota illagens &x semine abra hae
scđm̃ carnem: tota multitudo domus
isrł: semel educta est exaegypto: semel
permare rubrum ducta. semel ad ter¬

Expanded text:
regionibus congregavit eos.» Possunt esse adhuc regiones Aegypti, multae enim etiam unius provinciae regiones sunt. Aperte dicat: «Ab oriente et occasu, ab aquilone et mari.» Istos ergo jam redemptos intelligimus in toto orbe terrarum. Populus hic Dlata Aegypto liberatus, tanquam per mare Rubrum ducitur, ut in Baptismo finiat inimicos. Sacramento enim tanquam rubri maris, Baptismo scilicet Christi sanguine consecrato, insequentes Aegyptii, peccata delentur; et te evadente, nullus qui te premebat, remanet inimicus. Isti ergo dicant haec; et audiamus jam, fratres, quoniam ducitur iste populus Dei quid hic agatur in congregatione omnium gentium redempta per Christum: non quasi simul contingant haec quae cantantur, in omnibus, sed in singulis quibusque credentibus; in populo autem illo aliter. Totus enim populus, tota illa gens ex semine Abrahae secundum carnem, tota multitudo domus Israel semel educta est ex Aegypto, semel per Rubrum mare ducta, semel ad ter
Abbreviated transcription (Latin):
re p̃ponere.: Ut si pudet adora¬
re bestiã quã fecit ds̃ uidentem¬
et audientẽ : odorantẽ : contrectan¬
tẽ: ambulantẽ : clamantẽ in fau¬
cib suis. Uiderent quã puden¬
dũ esset: et ad orare mutũ et ca¬
rens uita sensuq simulacrum.
Cui ad hoc in esset similitudomẽ¬
brorũ : ut anima carnalibus
sensib dedita: quasi uiuenti atq
animate formȩ applicaret af¬
fectũ : cũ ea uideret quȩ in suo
corpore. iuiua atq animata
sentiret. ⁊ Quanto ergo meli¬
us mures atq serpentes et id
genus animantiũ. Cȩtera
de simulacris gentiũ. si ita di¬
cendũ ẽ quodam modo iudi¬
cant. in quib qui a ñ sentiunt
humanã uitã : ñ curant hu¬
manã figurã: itaq in eis ple¬
rũq nidificant: et nisi huma¬
nis motib de terreantur: nulla¬
sibi habitacula munitione con¬
quirunt.⁊ Nouet ergo se ho¬
mo: ut uiuentẽ bestiã asuodõ
deterreat : et illũ non se mo¬

Expanded text:
re praeponere: ut si pudet adorare praeponere: ut si pudet adorare bestiam, quam fecit Deus videntem, audientem, odorantem, contrectantem, ambulantem, clamantem in faucibus suis, viderent quam pudendum esset adorare mutum, et carens vita sensuque simulacrum; cui ad hoc inesset similitudo membrorum, ut anima carnalibus sensibus dedita, quasi viventi atque animatae formae applicaret affectum, cum ea videret quae in suo corpore viva atque animata sentiret. Quanto ergo melius mures atque serpentes, et id genus animantium caetera, de simulacris Gentium, si ita dicendum est, quodammodo judicant, in quibus quia non sentiunt humanam vitam, non curant humanam figuram? Itaque in eis plerumque nidificant, et nisi humanis motibus deterreantur, nusibi habitacula munitiora conquirunt. Movet ergo se homo, ut viventem bestiam a suo deo deterreat; et illum non se mo
Abbreviated transcription (Latin):
bris cõmemorabat: cõ¬
munia esse hominib beluisque
sentimus.
Nam et uident. et au¬
diunt. et ol faciunt. et ambulan:
et quedã sicut simiae: manlbus
sola humanorũ membrorũ opera
re ferret quȩ dicta sunt: et dus gen¬
tiũ quȩ solos homines ante pone¬
ret: p̃ om̃a sub didit dicens. Non
clamabt̃ in faucib suis. Qđ rursũ
hominib pecoribq commune est:
Qđ si primo dixisset cũ ab ore coepit
mẽbra percurrere: os habent et ñ
clamabt̃ : cuncta etiã sic ad natu¬
rã hominis referent᷑: nec facile
ibi quicquã de communione fera¬
rũ sensus audientis aduerteret.
Cũ uero illud deore dix̃ qđ hominis
ppriũ ẽ : et p̾ enumerationẽ par¬
tiũ corporis quã commemoratis
pedib terminasse uidebat᷑: Ad¬
iunx̃ ñ clamabt̃ in faucibus suis.
Lectorẽ uel auditorẽ fecit intentũ.
ut dũ quȩrit cur additũ sit : am¬
moneri se inueniat simulacris
gentiũ. Nontantum
homines : sed eciã beluasse debe¬

Expanded text:
bris commemorabat, communia esse hominibus belluisque sentimus? Nam et vident, et audiunt, et olfaciunt, et ambulant, et quaedam, sicut simiae, manibus sola humanorum membrorum opera referret quae dicta sunt, et diis Gentium solos homines anteponeret; post omnia subdidit, dicens, «Non clamabunt in faucibus suis:» quod rursum hominibus pecoribusque commune est. Quod si primo dixisset, cum ab ore coepit membra percurrere, Os habent, et non clamabunt; cuncta etiam sic ad naturam hominis referrentur, nec facile ibi quidquam de communione ferarum sensus audientis adverteret. Cum vero illud de ore dixit, quod hominis proprium est, et post enumerationem partium corporis quam commemoratis pedibus terminasse videbatur, adjunxit, «Non clamabunt in faucibus suis;» lectorem vel auditorem fecit intentum, ut dum quaerit cur additum sit, admoneri se inveniat simulacris Gentium non tantum homines, sed etiam belluas se debe
Abbreviated transcription (Latin):
SALMOS OMNES CETE¬
ros. quos codicem psal mo¬
rum nouimus continere. quod aec¬
clesiae consuetudine psalterium nuncu¬
patur. : Partim sermocinando inpopulis:
partim dictando exposui donante
dño sicut potui.: Psalmũ uero
centesimũ octauum decimũ: non
tam propter eius notissimã longi¬
paucis cognoscibilẽ differebam:
Et cum molestissime ferrent fr̃s
mei : eius solius exposicionẽ quan¬
tum ad eiusdem corporis psalmus
pertinet: de esse opusculis nostris.
Meque ad hoc soluendum debitũ
uehementer urguerent: diu peten¬
tibus iubentibusq non cessi .: Quia
quoties cumq inde cogitare temp¬
taui: semper uires nrae intentio¬
nis excessit . Quanto enim ui¬
detur a pertior: tanto mihi pro¬
fundior uideri solet: ita ut eciã
quã sit profundus demonstrare
non possem . Aliorum quippe
qui difficile intelleguntur. eciã
si obscuritate sensus latet: Ipsa tam̃
apparet obscuritas.: huius aut̃
nec ipsa: quõ talem prebet super¬
ficiem : ut lectorem atq auditorem:

Expanded text:
salmos omnes caeteros, quos codicem Psalmorum novimus continere, quod Ecclesiae consuetudine Psalterium nuncupatur, partim sermocinando in populis, partim dictando exposui, donante Domino, sicut potui: psalmum vero centesimum octavum decimum, non tam propter ejus notissimam longipaucis cognoscibilem differebam. Et cum molestissime ferrent fratres mei, ejus solius expositionem, quantum ad ejusdem corporis Psalmos pertinet, deesse opusculis nostris, meque ad hoc solvendum debitum vehementer urgerent, diu petentibus jubentibusque non cessi; quia quotiescumque inde cogitare tentavi, semper vires nostrae intentionis excessit. Quanto enim videtur apertior, tanto mihi profundior videri solet; ita ut etiam quam sit profundus, demonstrare non possem. Aliorum quippe, qui difficile intelliguntur, etiamsi in obscuritate sensus latet, ipsa tamen apparet obscuritas: hujus autem nec ipsa; quoniam talem praebet superficiem, ut lectorem atque auditorem,
Abbreviated transcription (Latin):
uiam suam frater eius senior. qui
patri suo dixit. Ecce tot annis ser¬
uo tibi. et num quam mandatum
tuum p̃teriui.. Iunior ergo correx̃
uiam suam: quam seita de prauasse.
peruersamq habuisse confessus ẽ
ut patri diceret. iam non sũ dignus
uocari filius tuus .: Tertius quoq¬
mibi intellectus occurrit : quem
quidem ego quantum promodulo

Expanded text:
iam suam frater ejus senior, qui patri suo dixit, «Ecce tot annis servio tibi, et nunquam mandatum tuum praeterii.» Junior ergo ille correxit viam suam, quam se ita depravasse perversamque habuisse confessus est, ut patri diceret, «Jam non sum dignus vocari filius tuus» . Tertius quoque intellectus mihi occurrit, quem quidem ego, quantum pro modulo
Abbreviated transcription (Latin):
uult faciendo discere non loquen¬
do. uel memoria retinendo.
Quoniam ergo sicut in alio psal¬
mo legitur: benedictionem du¬
bit qui legem dedit: Ideo bene¬
in corde meo abscondi eloquia
tuu uti nepeccem tibi. Legẽ
dedisti. da eciam benedictionẽ
gratiae ut faciendo discant quod
intimando iussisti. Haec sa¬
tis sint ut uestrae mentessine
fastidio nutriantur.⁊ Alium ser¬
monem desiderant quȩ secuntur.¬
SERDO

Expanded text:
vult faciendo discere, non loquenvult faciendo discere, non loquendo vel memoria retinendo? Quoniam ergo, sicut in alio psalmo legitur, «Benedictionem dabit qui legem dedit» ; ideo, «Benein corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi, legem dedisti; da etiam benedictionem gratiae, ut faciendo discam quod intimando jussisti. Haec satis sint, ut vestrae mentes sine fastidio nutriantur: alium sermonem desiderant quae sequuntur.SERMO
Abbreviated transcription (Latin):
se ipsd posset. cum heremias
propheta fateatur et dicat.
Scio dñe quoniam non hominis
uia eius. neque uir pez ibit et
corriget uiam suam Ad nõ quip
pe: hoc eciam iste superius opta¬
uit. ubi ait.: Utinam dirigan¬
tur uiae meae: et hic ubi addi¬
dit.: In corde meo abscondi elo¬
qui a tua: et ne peccem tibi.
Continuo di uinum quȩ siuit auxi¬
lium: ne incorde eius dĩ eloquiu
sine fructu absconderentur.
nisi opera iustitiae sequerentur.
Cui enim hoc dixisset ad iunxit:
bene dictus es dñe : doce me ius¬
tificationes tuas.. Noce dixit.
quo modo eas discunt qui faciunt.
non quomodo hi qui ut habeant
quod loquantur. tantum modo
meminerunt . Nam utique
iam dixerat. In corde meo abscon¬
di eloquia tua. E ne peccem tibi
Quid ergo ad huc ea quaerit discere.
quae abscondita iam cus todit in
corde: quod utique non fecisset.
nisi ea didicisset. Ut quid er¬
go addit et dicit. doce me iusti¬
ficationes tuas. nisi quia eas

Expanded text:
se ipse posset, cum Jeremias se ipse posset, cum Jeremias propheta fateatur et dicat, «Scio, Domine, quoniam non est hominis via ejus, neque vir ibit et corriget viam suam» . A pe hoc etiam iste superius optavit, ubi ait, «Utinam dirigantur viae meae:» et hic ubi addidit, «In corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi;» continuo divinum quaesivit auxilium, ne in corde ejus Dei eloquia sine fructu absconderentur, nisi opera justitiae sequerentur. Cum enim hoc dixisset, adjunxit, «Benedictus es, Domine; doce me justificationes tuas. Doce» dixit, quomodo eas discunt qui faciunt; non quomodo hi qui ut habeant quod loquantur, tantummodo meminerunt. Nam utique jam dixerat, «In corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi:» Quid ergo adhuc ea quaerit discere, quae abscondita jam custodit in corde? quod utique non fecisset, nisi ea didicisset. Utquid ergo addit et dicit, «Doce me justificationes tuas,» nisi quia eas
Abbreviated transcription (Latin):
amandatis tuis. Quid est enĩ
adõ repelli: nisi non adiuuari.
Mandatis quippe eius rectis atq
arduis. humanu non contempe¬
ratur in firmitas. nisi prȩ ueni¬
ens eius adiuuet caritas.. Quos
aũ non aduiuat. hos merito
ꝑro hibetur repellere. tam quã
flammea framea pro hibeantur.
in digni ne manum extendant
ad arborem uitae.
Quis est
autem dignus. ex quo per unum
hominem peccatum intrauit
in mundum : et per peccatum
mors : et ita in om̃s homines per¬
transut in quo omnes peccaue¬
runt.: Sed indebita dĩ mise¬
ricordic. sanatur debita nr̃a
meseria.. Nam iste qui lo¬
quitur et dicit. in toto corde
meo ex quisi uite: et hoc unde
posset. nisi eum auersum. ad se:
ipse conuerteret. ci dicitur
Ds tu conuersus uiuificabis nos
Et ille perditum quereret errantẽ
ille reuocaret: qui dicit: quod pe¬
rierat requiram. et quod erraue
et corrigit uiam suam incusto di¬
endo uerba eus. illo regente.
illo faciente. Neque enim per

Expanded text:
a mandatis tuis:» quid est enim a mandatis tuis:» quid est enim a Deo repelli, nisi non adjuvari? Mandatis quippe ejus rectis atque arduis humana non contemperatur infirmitas, nisi praeveniens ejus adjuvet charitas. Quos autem non adjuvat, hos merito perhibetur repellere, tanquam flammea framea prohibeantur indigni, ne manum extendant ad arborem vitae . Quis est autem dignus, ex quo per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors, et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccaverunt ? Sed indebita Dei misericordia sanatur debita nostra miseria. Nam iste qui loquitur et dicit, «In toto corde meo exquisivi te;» et hoc unde posset, nisi eum aversum ad se ipse converteret, cui dicitur, «Deus, tu convertens vivificabis» «nos» , et ille perditum quaereret, et errantem ille revocaret, qui dicit, «Quod perierat requiram, et quod erraveret corrigit viam suam in custodiendo verba Dei, illo regente, illo faciente: neque enim per
Abbreviated transcription (Latin):
meo sapio : duob superiorib ante¬
pono : ut senior agnoscatur uetus ho¬
mo. et nouus iunior. Senior qui
portat imaginem terreni hominis.
iuniorque caelestis.
Quiu non
primum quod spiritale est sed qđ
animale. post ea spiritale.
Sit ergo licet quilibet quantum ad
aetatem pertinet corporis annosa
uetustate decre pitus. iunior
erit ad dm̃ per cepta gratiae noui¬
Et inhoc cor¬
rigit uiam suam. incustodiendo
uerba eius. Hoc est uerbum
fidei quod predicamus : et ipsu
est fides quȩ per dilectionem ope
gratiae filius. homo nouus: can¬
tator cantici noui. heres testa¬
menti noui. Este iunior. non
cain. sed abel: Non ismahel.
sed isaac: Non esau. sed israhel :
Non manasse. sed effrem. Non
heli. sed samuhel: Non saul.
sed dauid. Quid ad iungat.
adtendite. y In toto inquit cor¬
de meo ex qui siuite. ne repellas
me amandatis tuis. Ecce orat
ut ad iuuetur. ad custo diendu
uerba dĩ : in quo dixerat uium
suam corrigere uiniorem : Nã
utique hoc est. ne repellas me

Expanded text:
meo sapio, duobus superioribus antepono: ut senior agnoscatur, vetus homo; et novus, junior: senior, qui portat imaginem terreni hominis; junior, qui coelestis: quia «non prius quod spirituale est, sed quod animale; postea spirituale» . Sit ergo licet quilibet, quantum ad aetatem pertinet corporis, annosa vetustate decrepitus, junior erit ad Deum percepta gratiae novit in hoc corrigit viam suam, in custodiendo verba ejus: hoc est verbum fidei quod praedicamus , et ipsa est fides quae per dilectionem opergratiae filius, homo novus, cantator novi cantici, haeres testamenti novi, iste junior non Cain, sed Abel; non Ismael, sed Isaac; non Esau, sed Israel; non Manasses, sed Ephraem; non Heli, sed Samuel; non Saul, sed David; quid adjungat attendite: «In toto,» inquit, «corde meo exquisivi te; ne repellas me a mandatis tuis.» Ecce orat, ut adjuvetur ad custodienda verba Dei, in quo dixerat viam suam corrigere juniorem. Nam utique hoc est, «Ne repellas me
Abbreviated transcription (Latin):
dedignamur. quando xps̃ de omnibus
doc&. Ergo hocdixit. Supermontes
stabunt aquaȩ. Propheta curans futura
p̃dicere non narrare p̃terita: Propterea
dixit. quia ecclesiam futuram in diluuioperse¬
cutionum uolebat intellegi. Fuit enimtem¬
pus aliquando quo terrã dĩ. ecclesi ãdĩ coo¬
peruerant a quae ꝑseqntiũ : Etita cooperue¬
rant. ut non apparerent nec ipsimagni qͥs̃ mon
tes. Quando enim ubiq fugiebant. quomo¬
do nonminꝰ apparebant: & fortasse deillis
aquis est uox illa: Saluum me fac dr̃ quõ
intrauerunt aquae usq ad animam meam.
Maxime aquae quae mare faciunt procellosȩ
infructuosae: Non enim quam cumq
terram cooperuerit aqua marina: funda¬
uit eampotius. quam ad sterilitatem perduc&:
Frant enim & monter sub aquis. quia su¬
permontes aquae.: Populi resistentes.
superauerant auctoritatem omnium. ubi¬
q fortiter euangeli Tantium uerbũ dĩ.
Quioperuerant illos aquae : & suꝑil

Expanded text:
dedignamur; quando Christus de omnibus dedignamur; quando Christus de omnibus docet. Hoc ergo dicit: «Super montes stabunt aquae.» Propheta curans futura praedicere, non narrare praeterita, propterea dixit, quia Ecclesiam futuram in diluvio persecutionum volebat intelligi. Fuit enim tempus aliquando, quo terram Dei, Ecclesiam Dei cooperuerant aquae persequentium; et ita cooperuerant, ut non apparerent nec ipsi magni, qui tes. Quando enim ubique fugiebant, quomodo non minus apparebant? Et fortasse de illis aquis est vox illa: «Salvum me fac, Deus, quoniam intraverunt aquae usque ad animam meam» . Maxime aquae quae mare faciunt, procellosae, infructuosae. Non enim quamcumque terram cooperuerit aqua marina, fecundabit eam potiusquam ad sterilitatem perducet. Erant enim et montes sub aquis; quia super montes stabant aquae: populi resistentes superaverant auctoritatem omnium ubique fortiter evangelizantium verbum Dei, cooperuerant eos aquae, et super