comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
xtra quos primo
dnĩcȩ resurrectionis diluculo. in basi¬
lica quondã doctissimi pape uigilii.
iuxta quã consuetudinaliter habita¬
bat. ad ꝑcipiendũ pacis osculũ residẽs:
cunctis ep̃is. p̃ibiteris. diaconib. ali¬
isq anxiomaticis. aureos erogabat.
Natalitio uero apłorũ. uel suo mirtos
solidos offerens: peregrina nichilominꝰ
uestim̃ta donabat.ui
orĩbus omĩno kalendis pauperib ge¬
neraliter easdem spes quȩ congruebãt
ex reditib erogabat: & suo temꝑe fru¬
meritũ suũ. uinũ suũ. caseũ suũ. le¬
gumen suũ. lardũ. sua manducabilia
animalia. suos pisces. uel oleum. pat̾¬
familias. discretissime diuidebat. Pig¬
menta uero aliaq delicatiora com̃¬
mertia primorib hororabiliter offere¬
bat. itauit nichil alind qũa comunia
quedã horrea. cõmunis putaretur ȩcclia.
Rib milib ancillis dĩ.
quas greci monastrias uocant qͥ¬
decim libras auri : ꝓlecti sterniis dedit
eisq ꝓ cotidianis stipendiis. octoginta

Expanded text:
xtra quos primo nicae resurrectionis diluculo in basilica quondam doctissimi papae Vigilii, juxta quam consuetudinaliter habitabat, ad impertiendum pacis osculum residens, cunctis episcopis, presbyteris, diaconibus, aliisque axiomaticis aureos erogabat. Natalitio vero apostolorum, vel suo, mistos solidos offerens, peregrina nihilominus vestimenta donabat. 26. Omnibus omnino Kalendis, pauperibus generaliter easdem species quae congerebantur ex reditibus erogabat: et suo tempore frumentum, suo vinum, suo caseum, suo legumen, suo lardum, suo manducabilia animalia, suo pisces vel oleum paterfamilias Domini discretissime dividebat. Pigmenta vero aliaque delicatiora commercia primoribus honorabiliter offerebat, ita ut nihil aliud quam communia quaedam horrea, communis putaretur Ecclesia. 27. Tribus millibus ancillis Dei, quas Graeci monastrias vocant, quindecim libras auri pro lectisterniis dedit, eisque pro quotidianis stipendiis octoginta
Abbreviated transcription (Latin):
Rabilit̾ debet. ut ꝑ cruditionis studium re¬
surgat. Hinc ẽ enim qͦd prelatum gregi disci¬
płm. paulus ammonet dicens. Dum uenioat¬
cende lectiom. Hinc dauid ait. Quomͦ dileri
legenituam domine: tota die meditatio mea
ẽ. Hinc moysi deportanda archa dñs p̃cipit
dicens. Facies quatuor circulos aureos. qͦs po¬
nes ꝑ quatuor arche angulos. Faciesq uectes
de lignis sechim:: oꝑies auro. in ducesq ꝑcir¬
culos qui sunt mnarche lat̾ibꝰ. ut portet᷑ in
cis. Qui semꝑ erunt incircłis: ne umqͣm ex¬
bnis accinct̾a p̃dicat᷑. Uectesq delignis se¬
thim fiunt qui eisdem ad portandum cͥcłis
uiserunt᷑. Quia fortes ꝑseucrantesq docto¬
res uelut inputribilia ligna q̃ rendisunt.
qui instruct̾ione sacroꝵ uoluminum semꝑ
inherentes sc̃ẽ eccłie unitatẽ demintient.
⁊ quasi intromnissi cirełis archam portqͣnt. ue¬

Expanded text:
sabiliter debet, ut per eruditionis studium resabiliter debet, ut per eruditionis studium resurgat. Hinc est enim quod praelatum gregi discipulum Paulus admonet, dicens: Dum venio attende lectioni . Hinc David ait: Quomodo dilexi legem tuam, Domine, tota die meditatio mea est . Hinc Moysi Dominus de portanda arca praecepit, dicens: Facies quatuor circulos aureos, quos pones per quatuor arcae angulos, faciesque vectes de lignis sethim, et operies auro, inducesque per circulos qui sunt in arcae lateribus, ut portetur in eis qui semper erunt in circulis, nec unqbris accincta praedicatur. Vectesque de lignis sethim fiunt, qui eisdem ad portandum circulis inseruntur; quia fortes perseverantesque doctores velut imputribilia ligna quaerendi suqui, instructioni sacrorum voluminum semper inhaerentes, sanctae Ecclesiae unitatem devinciant, et quasi intromissis circulis arcam portent.
Abbreviated transcription (Latin):
inuriptate lacrairenti sub sye fide. Canitate.
absconditur. reus ꝑ petrati homicidii ñ tenetira.
Cumq extincti piorimus : cumłieuĩt ñ occidit.
qr cum districtꝰ udex uen̾̃it. quise se nob ꝑ na¬
ture nr̃e consortium uncrit ab eo proculdubio
culpertatum non expetit. quẽ sub eiꝰ uenide speᷤ.
fides ⁊ caritas abscondit.
Ed RNc omne hoc areccore agitur. si
suꝑne formiduns : dilectionis spu afflat᷑.
studiose cotidie sac rieloquii p̃cepta meditat᷑.
ut incouim sollicitudinis ⁊ erga uitamceles
tem prouide curcumspectionis qm humane¬
conũsationis usus in desiuent̃ destruit. diui¬
ne amnonitionis u̾ba restauient. Et qr ad
uetustatẽ uite ꝑsocietatẽ scłarium ducitur.
ad amorm semꝑ sꝑalis patrie conpunctio¬
nis aspuatione renouetur. Nalde namq int̾
humana u̾ba cor defluit. Cumq indubitant̃
constet qͦd ext̃nis occupationũ tumultibꝰ im¬
pulsum a semetipso corruat: stud̾e inces¬

Expanded text:
in unitate sacramenti, sub fide, spe et charitate in unitate sacramenti, sub fide, spe et charitate absconditur, reus perpetrati homicidii non tenetur, Eumque exstincti proximus et cum invenerit non occidit; quia cum districtus judex venerit, qui sese nobis per naturae nostrae consortium junxit, ab eo proculdubio culpae reatum non expetit, quem sub ejus venia fides, spes, et charitas abscondit. rite a rectore agitur, si supernae formidinis et dilectionis spiritu afflatus studiose quotidie sacri eloquii praecepta meditetur; ut in eo vim sollicitudinis et erga coelestem vitam providae circumspectionis, qdesinenter destruit, divinae admonitionis verba restaurent; et qui ad vetustatem vitae per societatem saecularium ducitur, ad amorem semper spiritalis patriae compunctionis aspiratione renovetur. Valde namque inter humana verba cor defluit; cumque indubitanter constet quod externis occupationum tumultibus impulsum a semetipso corruat, studere inces
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cipit dicens. Siquis abierit simplicit̃ cum
securis fugerit manu ferrumq lapsum de
manubrio amicum eiꝰ ꝑcusserit ⁊ occid̾it. Hic
adunam supradictaꝵ urbium fugiet. ⁊ uiuet.
ne forte proximus eiꝰ : uiꝰ effusus ẽ sanguis dolo¬
ris stimulo ꝑsequat᷑ ⁊ app̃hendat eum⁊ ꝑcutiat
animameiꝰ. Ad siluam quippe cum amico.
delinqñtium uitia pia incentione resecamus.
Sed securis manii fugit: cum sc se increpatio plꝰ¬
qͣm necẽẽ ẽ inasꝑitatem ꝑtrahit. Ferrumq de
manubrio prosilit: cum de correpcione sermo
durior excidit. Et amicum ꝑcutit ⁊ occidit. q
auditorẽ suũ prolata contumelia abspudilec¬
dionis in t̾ficit. Correpti namq mens repente
ad odium proruit: sihanc inmod̾ata increpa¬
cio plusqͣm debuit addicit. S is qui incauce
lingua ꝑcutit.: proximũ extinguit: ad cres ne¬
ces se ẽ urbes fugiat. ut una eaꝵ defensus ui
uat. Quia si adpenitentie lamenta conũsus

Expanded text:
praecipit, dicens: Si quis abierit cum apraecipit, dicens: Si quis abierit cum asecuris fugerit manu, ferrumque lapsum de manubrio amicum ejus percusserit et occiderit, hic ad unam supradictarum urbium fugiet, et vivet; ne forte proximus ejus, cujus effusus est sanguis, doloris stimulo persequatur et apprehendat eum, et percutiat animam ejus . Ad sidelinquentium vitia pia intentione resecamus. 2. Sed securis manum fugit, cum sese increpatio plusquam necesse est in asperitatem pertrahit; ferrumque de manubrio prosilit, cum de correptione sermo durior excedit. Et amicum percutit, et occidit, qui auditorem suum prolata contumelia a spiritu dilectionis interficit. 3. Correpti namque mens repente ad odium proruit, si 474 hanc immoderata correptio plusquam debuit addicit. Sed is qui incaute ligna percutit, et proximum exstinguit, ad tres necesse est urbes fugiat, ut una earum defensus vivat, quia si ad poenitentiae lamenta conversus
Abbreviated transcription (Latin):
ttrreum uit̾ ce: eiuuitate. Sartago enimn ferrea.
nunc fortẽ ⁊elum rectores exhibent. eundẽ ⁊ elũ
post modum int se ⁊ auctores suos forc̾ẽ munitio¬
nem tenent: ne tunc adundictam destituti sĩt.
si nunc fuerint incorre ptione dissoluti. Sed ĩ¬
ter hec sciendumẽ. ꝙ dum adincrepationem
se mens doct̾oris exasꝑat:. difficile ualde ẽ. ut ñ
aliqñ ⁊ aliquid qͦd dic̃e ñ debet erumpat. Et
plerumq contĩgit ut dumculpa subditoꝵ. ẽ
magna inuect̾ione corripit᷑. magistai lingua
usq ad excessus u̾bũ ꝑtrahat᷑. Cumq incre¬
patio inmoderate accendit᷑: corda delinq̃ntiũ
indesꝑatione depͥmunt᷑. Unde necẽẽ ẽ ut ex¬
asꝑetus rector cum subdicoꝵ mentẽ plus se¬
qͣm debuit ꝑcussisse consid̾at. ap̃se semꝑ ad
penitentiam recurrat. ut ꝑlam̃ta ueniam in
conspectu uĩtat s obtineat. ex eo etiam qͦd ꝑreli
eiꝰ studium peccat. Qͦd figurate dñs ꝑ moysen

Expanded text:
ferreum inter te et civitatem. Sartago enim ferrea mferreum inter te et civitatem. Sartago enim ferrea mnunc fortem zelum rectores exhibent, eumdem zelum postmodum inter se et auditores suos fortem munitionem tenent; ne tunc ad vindictam destituti sint, si nunc fuerint in correptione dissoluti. Sed inter haec sciendum est quia dum ad increpationem se mens doctoris exasperat, difficile valde est ut non aliquando et ad aliquid quod dicere non debet erumpat. Et plerumque contingit ut dum culpa subditorum cum magna invectione corripitur, magistri lingua usque ad excessus verba pertrahatur. Cumque increpatio immoderate accenditur, corda delinquentium in desperatione deprimuntur. Unde necesse est ut exasperatus rector, cum subditorum mentem plus quam debuit percussisse considerat, apud se semper ad poenitentiam recurrat; ut per lamenta veniam in conspectu veritatis obtineat, ex eo etiam quod per zeli ejus studium peccat. Quod figurate Dominus per Moysen
Abbreviated transcription (Latin):
p̃hensibiles insidias p̃dicit. Atq ingyro
anietes ponit᷑. c̃ tempcationum aculeos in hac
uita nos undiq curumdantes. ⁊ uirtutum mu¬
rum ꝑforantes: innotescit. Sedcuncta hec licet
subtilit̾ rector insinuet. nͥ contra delicta singło¬
rum emulationis sp̃u. ferueat. nullam sibi
inꝑpetuum absolutionẽ parat. Unde illie ad¬
huc recte subiungit᷑. Et tu sume tͥ sarcaginẽ
ferieam⁊ poneseam murum ferreum int̾ te ⁊
cnuitatẽ ꝑ sarcaginem quippe frixura mentiᷤ.
ꝑ ferr umũo: increpationis fortitudo signat᷑.
Quid uͦ acrius doctoris mentẽ. qͣm ⁊elus dĩfri¬
git ⁊ cruciat: Unde paulus huiꝰ sartaginis
urebat᷑ frixura: cum dicẽt. Quis infirmat᷑
⁊ ego ñ infirmor: Uelquis scandalizat᷑ ⁊ ego
ñ uror: Et qr quisqͥs zelo dĩ accendit᷑. ne dãp¬
nani ex negligentia debeat forti in ꝑpetuum
custodia munit᷑. recte dr. P ones eamimurĩ

Expanded text:
prehensibiles insidias praedicit. Atque arietes prehensibiles insidias praedicit. Atque arietes in gyro ponit, cum tentationum aculeos in hac vita nos undique circumdantes, et virtutum murum perforantes innotescit. Sed cuncta haec licet subtiliter rector insinuet, nisi contra delicta singulorum aemulationis spiritu ferveat, nullam sibi in perpetuum absolutionem parat. Unde illic adhuc recte subjungitur: 32 Et tu sume tibi sartaginem ferream, civitatem. Per sartaginem quippe frixura mentis, per ferrum vero increpationis fortitudo signatur. Quid vero acrius doctoris mentem, quam zelus Dei frigit et excruciat? Unde Paulus hujus sartaginis urebatur frixura, cum diceret: Quis infirmatur, et ego non infirmor? quis scandalizatur, et ego non uror? Et quia quisquis zelo Dei accenditur, ne damnari ex negligentia debeat, forti in perpetuum custodia munitur, recte dicitur: Pones eam murum
Abbreviated transcription (Latin):
circa lat̾em in quo iherłm ciuitas descriptaẽ or¬
dinant. qñterrene mentis iam suꝑnam patͥã
iequireati. qnͣta eam inhuiꝰ uite temꝑe uitioꝵ
inpiigne adũsitas demonstrant. Namcũ unũ¬
qͦdq ꝑeccatum quomͦ profitientibꝰ insidiet᷑ ost̾ñ¬
ditun. quasi obsidio cͥca ciuitatem iherłm uoce
p̃dicatoris ordinatur. Sed qi ñ solum debent
innotesc̃e qualit uitia inpugnent. uerum etiã
quomͦ custodite nos uirtutes roboxnt: rec̾te
subiungit᷑. Et edificabis municiones. Muniti¬
ones quippe sc̃s p̃dicator edificat. qñ uirtutes
quibꝰ resistant uitiis demonstrat. Et qr eres¬
cente uirtute plerumq bella cemptationis
augent᷑: recte adhuc addit᷑. Et conportab̾ ag¬
gerem.⁊ dabis contra eam castra. ⁊ ponesarie¬
tes ingyro. Aggẽm namq comporcat. qñ pre¬
dicator quisq molem crescentis temptationis:
enuntiat. Et contra iherłm casti erigit: qñ
recte intentioni audientum hostis
callidi circumspectas c quasi in con¬

Expanded text:
em, in quo Jerusalem civitas descripta est, ordinant, quando terrenae menti, sed jam supernam patriam requirenti, quanta eam in hujus vitae tempore vitiorum impugnet adversitas demonstrant. Nam cum unumquodque peccatum quomodo proficientibus insidietur ostenditur, quasi obsidio circa civitatem Jerusalem voce praedicatoris ordinatur. Sed quia non solum debent innotescere qualiter vitia impugnent, verum etiam quomodo custoditae nos virtutes roborent, recte subjungitur: Et aedificabis munitiones. Munitiones quippe sanctus praedicator aedificat, quando quae virtutes quibus resistant vitiis demonstrat. Et quia, crescente virtute, plerumque bella tentationis augentur, recte adhuc additur: Et comportabis aggerem, et dabis contra eam castra, et pones arietes in gyro. Aggerem namque comportat, quando praedicator quisque molem crescentis tentationis enuntiat. Et contra Jerusalem castra erigit, quando rectae intentioni audientium hostis callidi circumspectas et quasi incom
Abbreviated transcription (Latin):
Qual tangendi arestex ut nonsibunt ipi
dissimile canticum fatiant. dissimilit̃ pulsat.
Et id circo corde consonamt modulationem
reddunt: quia uno quidem plectro. s ñ uno in¬
pulsu feriunt᷑. Unde ⁊ doctor quisq ut inuna
cunctos uirtute caritatis edificet: ex una doctꝰ¬
na. non una camen eademq exhortatione tan¬
gere corda audientium t¬
Alitea uiuenes: aliter senes.
Alicer impudentes:.a. uerecundi.
Aliter ꝓt̾̃ui: aliter pusillamimes.
liter patientes .a. inpatientes.
Aliter beniuoli: aliter inuidi.
Aliter simplices. aliter inpuri.
Aliter inclumes: aliter egri.
Aliter qui flagella metiiunt.⁊ proptea in¬
nocent̃ iununt:. atq alit̾ qui sic inuqͥca¬
te duruerũt. ut nec ꝑflagesla corrigant᷑.
Alit̃ nuns caciti: a. multiloqͥo uacantes.
Aliter pigra. aliter p̃cipites.
Alitea mansueti. alit̾ iracundi.
Aliter humiles: a. elati.
Aliter ꝑtinaces:. alit̾ inconstantes.
qui aliena rapere contendunt.

Expanded text:
quas tangendi artifex, ut non sibimetipsi quas tangendi artifex, ut non sibimetipsi dissimile canticum faciat, dissimiliter pulsat. Et idcirco chordae consonam modulationem reddunt, quia uno quidem plectro, sed non uno impulsu feriuntur. Unde et doctor quisque, ut in una cunctos virtute charitatis aedificet, ex una doctrina, non una eademque exhortatione tangere corda audientium aliter infirmi; aliter senes, aliter impudentes, aliter verecundi; aliter protervi, aliter pusillanimes; aliter impatientes, aliter patientes; aliter benevoli, aliter invidi; aliter simplices, aliter impuri; aliter incolumes, aliter aegri; aliter qui flagella metuunt, et propterea innocenter vivunt; aliter qui sic in iniquitate duruerunt, ut nec per flagelAliter nimis taciti, aliter multiloquio vacantes. Aliter pigri, aliter praecipites. Aliter mansueti, aliter iracundi. Aliter humiles, aliter elati. Aliter pertinaces, aliter inconstantes. qui aliena rapere cont
Abbreviated transcription (Latin):
tor eccłie. pastores cet̾os ammonet dicens. Pa¬
iati semꝑ ad satisfac̾tionẽ om̃i poscenti uosra¬
tionẽ de ea q̃ inuob̾ ẽ sꝑe. Ac si aꝑte dicat. Ut
portandam archam mora nulla p̃pediat. ue¬
ui ia gͥ qualis esse debeat pastor osten¬
dimus:. nunc qͣlit̾ doceat demonstreoꝰ.
Ut enim songe ante nos reuerende memo¬
rie Gnecoriꝰ natanzeniꝰ edocuit. ñ una eadẽ¬
qcunctis exortatio congruit. qr nec par
aluis offitiunt: que aliis ꝑsunt. Quia ⁊ plerũq.
herbe que hec ammalia nutriunt: alia occi¬
dunt. Et lenis sibilus eqͦs mitigat: catulos.
instigat. Et medicam̃tũ qͦd hunc morbũmi.¬
nuit. alt̾i uires uingit. Et panis qui uitã for.¬
tium roborat: paruuloꝵ necat. ꝑnoqͣlitace
gͥ audientium. formani debet sermo doctoꝵ.
ut a sua singłis congruat. ⁊ tamen a cõmuns̃
edificationis arte nunqͣm recedat. Quidenĩ
sunt intente mentes auditoꝵ. nͥ ut ita dire¬
rim q̃daminestchara censiones saiate coraꝵ:

Expanded text:
dicens: «Parati semper ad satisfactionem omni poscenti vos rationem de ea quae in vobis est spe .» Ac si aperte dicat: ut portandam arcam nulla mora praepediat, veQuia igitur qualis esse debeat pastor ostendimus, nunc qualiter doceat demonstremus. Ut enim longe ante nos reverendae memoriae Gregorius Nazianzenus edocuit , non una eademque cunctis exhortatio congruit, quia alios offendunt quae aliis prosunt, quia plerumque herbae quae haec animalia nutriunt, alia occidunt; et lenis sibilus equos mitigat, catulos instigat; et medicamentum quod hunc morbum imminuit, alteri vires injungit; et panis qui vitam fortium roborat, parvulorum necat. Pro qualitate ergo audientium, formari debet sermo doctorum, ut per singula singulis congruat, et a communis aedificationis arte nunquam recedat. Quid enim sunt intentae mentes auditorum, nisi ut ita dixerim, quaedam in cithara tensiones stratae chordarum?
Abbreviated transcription (Latin):
ciꝰ rapitur. oblitus sui ẽẽ uideat᷑. Unde bñ paulꝰ
admonet dicens Si p̃occupatꝰ fuerit homo inali¬
qͦ delicto: uios qui spiritales estis instruite hmͦi.
inspũ mansuecudinis. consid̾ans ce ip̃m. ne ⁊ tu
tempteris. Ac siaꝑte dicat. Cumdisplicet exalie¬
na infirmitate qͦd conspicis. pensa qͦd es: ut in
crepationis zelo  sp̃e temꝑet. dumsibi qͦ qͦd in¬
crepat timet. Nonnulla aũt sunt uehement̃
increpanda. ut cum culpa dumabactor ñ cog
noscitur quantipond̾is sit: ab increpantis ore
iugat: hoc contra se grauit᷑ corripientis asꝑita¬
te ꝑtimescat. Debitum quippe rectoris ẽ: suꝑ-¬
ne patie głam ꝑ uocem p̃dicationis ostendere:
qͣnta inhuiꝰ uite itinẽ temptam̃ta antiqͥ hos¬
cis lateant aꝑire. ⁊ subditoꝵ mala que tolera
Nlenit ñ debent. cum magna zeli asꝑitate cor¬
rigere:. Ne si minus contra culpas accendit᷑.
culparum omnium reus ipse teneat᷑. Uñ bene

Expanded text:
tius rapitur, oblitus sui esse videatur. Unde bene Paulus tius rapitur, oblitus sui esse videatur. Unde bene Paulus admonet, dicens: Si praeoccupatus fuerit homo in aliquo delicto, vos qui spitu mansuetudinis, considerans teipsum, ne et tu tenteris . Ac si aperte dicat: Cum displicet ex aliena infirmitate quod conspicis, pensa quod es; ut in increpationis zelo se spiritus temperet, dum sibi quoque quod increpat timet. Nonnulla autem sunt vehementer inoscitur, quanti sit ponderis ab increpantis ore vigat, hoc contra se graviter ex corripientis asperitate pertimescat. Debitum quippe rectoris est supernae patriae gloriam per vocem praedicationis ostendere, quanta in hujus vitae itinere tentamenta antiqui hostis lateant aperire, et subditorum mala quae tolerari leniter non debent, cum magna zeli asperitate corrigere; ne si minus contra culpas accenditur, culparum omnium reus ipse teneatur. Unde bene
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃. depicta erant: qr dum exc̃ioꝵ rerum intͥn¬
secus species adtrahunt᷑. quasi incorde depingit᷑.
quicqͥd fictis imaginibꝰ delib̾ando cogitat᷑. No¬
tandumiraq ẽ: q pͥ  foramen in pariete. ac de¬
inde ostium ceritur. ⁊ tunc demũ occulta ab¬
hominatio demonstiat᷑. Quia nimirũ unꝰcuiꝰq
peccati pͥus signa forinsecꝰ. deinde ianua aꝑte ĩi¬
qͥtatis oftenditur:: tunc demũ omne malũ qͦd
intus latet aꝑit̾. N onnulla aũt sunt leniter
arguenda. Namcum ñ inalitia. s sola ignorã¬
tia ł infirmitate delinquit᷑. profecto necẽẽ est.
ut magno modamine ipsius delicti correctiotẽ¬
ꝑetun. Cuncti quippe qͦusq hac mortali carne
sub sistimus. corruptionis nire infirmitatilb
subagm. Er se gͦ debet quidq collig̃. qualit he
oporteat in bec illitati misereri. ne contra infirmi¬
catemprorum: si ad increpationis uocem feruen¬

Expanded text:
dicitur, Depicta erant; quia dum exteriorum rerum intrindicitur, Depicta erant; quia dum exteriorum rerum intrinsecus species attrahuntur, quasi in corde depingitur quidquid fictis imaginibus deliberando, cogitatur. Notandum itaque est quia prius foramen in pariete, ac deinde ostium cernitur, et tunc demum occulta abominatio demonstratur; quia nimirum uniuscujusque peccati prius signa forinsecus, deinde janua apertae iniquitatis ostenditur, et tunc demum omne malum quod intus latet aperitur Nonnulla autem sunt leniter arguenda: nam cum non malitia, sed sola ignorantia vel infirmitate delinquitur, profecto necesse est ut magno moderamine ipsa delicti correptio temperetur. Cuncti quippe quousque in hac mortali carne subsistimus, corruptionis nostrae infirmitatibus subjacemus. Ex se ergo debet quisque colligere qualiteoporteat imbecillitati misereri, ne contra infirmitatem proximi si ad increpationis vocem ferven
Abbreviated transcription (Latin):
t̃rene signant̾: In animalibꝰ uͦ. iamqͥdẽ aliqͣs¬
culum a t̾ra suspense. s adhuc t̾rene m̃cedis p̃¬
nua reqͥrentes. Nam reptilia toco excorpore
t̾re inherent. Ammalia aũt mole corꝑisa t̾ra
suspensa sunt. apetitu camengule ad t̾ramsẽꝑ
inclinant᷑. & eptilia itaq sunt intra parietem.
qñ cogitationes uoluuntͥ inmente: q̃ at̾renis de¬
sideriis nunqͣm leuantur. Animalia itaqͦ sũt
intin parietem: qñ⁊ siqua iam iusta. siqͣ ho¬
nesta cogitant᷑. appetendis lucris tam̃ temꝑali¬
bꝰ honoribꝰq oeseruiunt. Et ꝑsemet ip̃aqͥdem
iam quasi at̾rasuspensa sunt. s ad huc ꝑ ambi¬
tum quasi ꝑgule desid̾ium se se adita submittũt.
Unde ⁊ bñ subdit᷑. Et uniũsa idola domꝰisrł. de¬
picta erant inpariete. Scriptum qͥppe ẽ. Et a¬
uaritia q̃ẽ ydoloꝵ seruit᷑. Recte gͦ postamma¬
lia ydola describunt᷑. qr ⁊ si honesta ac̾tione ñ
honesta semet ipsos ad t̾ram deponunt. Bñ aũt

Expanded text:
ignantur, in animalibus vero, jam quidem aliquantulum a terra suspensae, sed adhuc terrenae mercedis praemia requirentes. Nam reptilia toto ex corpore terrae inhaerent, animalia vero ventre a terra suspensa sunt appetitu tamen gulae ad terram semper inclinantur. Reptilia itaque sunt intra parietem, cum cogitationes volvuntur in mente, quia a terrenis desideriis nunquam levantur. Animalia quoque sunt intra parietem, cum et si qua jam justa, si qua honesta cogitantur, appetendis tamen lucris temporalibus honoribusque deserviunt; et per seipsa quidem jam quasi a terra suspensa sunt, sed adhuc per ambitum, quasi per gulae desiderium, sese ad ima submittunt. Unde et bene subditur: Et universa idola domus Israel depicta erant in pariete . Scriptum quippe est, et avaritia quae est idolorum servitus . Recte ergo post animalia, idola describuntur, quia et si honesta actione quashonesta semetipsos ad terram deponunt. Bene autem
Abbreviated transcription (Latin):
Auta quicum poucare digne ualeant.
pro huimilitate torimdant: alit̃ qͦs a
p̃dicatione inꝑfectio uel etas prohibet.
⁊ tamen p̃cipitatio impellit.
Aliter qui in hoc qͦd temꝑalit̾ appetunt
ꝓsperantur: aliter qui quidem que mũ¬
disunt concupiscunt. s tamen adũsita¬
cis labore fatigantR.
Aliter coniugͥis obligati: aliter a conuigi
nexibus liber.
Aliter qui peccata de plorant operum: a¬
liter qui cogitationum.
liter qui ꝯmissa plangunt. nec tam̃de¬
serunt: a. qͥ deserunt. nec tñ plangunt.
Aliter qui illicita que fatiunt ⁊̃ laudant:
alit̃ qui accusant pͣua. nec tñ deuitant.
Aliter qui repentina concupiscentia su¬
ꝑantͥ: alit̃ qͥ inculpa excõsilio ligant᷑.
ata minime consummant.
ALiter quimala occulte agunt. ⁊ bona
publice:a. quibona q̃ fatiunt abscon¬
dunt. ⁊ tamen quibꝰdam faccis puplice
mala de se opinari ꝑmittunt. Sed qͥd

Expanded text:
ui, cum praedicare digna valeant, prae nimia humilitate formidant, aliter quos a praedicatione imperfectio vel aetas prohibet, et tamen praecipitatio impellit; aliter qui in hoc quod temporaliter appetunt prosperantur, aliter qui quidem quae mundi sunt concupiscunt, sed tamen adversitatis labore fatigantur; aliter conjugiis obligati, aliter a conjugii nexibus liberi; ter ignorantes; aliter qui peccata deplorant operum, aliter qui cogitationum; aliter qui commissa plangunt, nec tamen deserunt; aliter qui deserunt, nec tamen plangunt; aliter qui illicita quae faciunt etiam laudant, aliter qui accusant prava nec tamen devitant; aliter qui repentina concupiscentia superantur, aliter qui in culpa ex consilio ligantur; ata minime consummant; aliter qui mala occulte agunt, et bona publice, aliter qui bona quae faciunt abscondunt, et tamen quibusdam factis publice mala de
Abbreviated transcription (Latin):
timis sub infert᷑. Et tu sume tͥ sartaginẽ fer¬
uitatẽ. Cuiꝰ enim ierechiel ꝓpħa. nͥ magistroꝵ
speciem tenet: Cui dr̃. Sume tͥ latem⁊ pones
eum coram ce.⁊ describes ieo ciuitatẽ iherłm.
Scĩ quippe doctores sibilat̾em sumunt. qñ t̾re¬
noꝵ auditeꝵ cor ut doceant ap̃p̃hendunt. Quẽ
scilicet latẽm coram se ponunt: quia cota illud
mentis intentione custodiunt. Inqͦ⁊ ciuitatẽ
sio demonftiare.S qi incassum gła pat̾e celẽ¬

Expanded text:
 fervitatem. Cujus enim Ezechiel propheta nisi magistrorum speciem tenet? Cui dicitur: Sume tibi laterem, et pones eum coram te, et describes in eo civitatem Jerusalem. Sancti quippe doctores sibi laterem sumunt, quando terrenum auditorum cor, ut doceant, apprehendunt. Quem scilicet laterem coram se ponunt, quia tota illud mentis intentione custodiunt. In quo et civitasio demonstrare. Sed quia incassum gloria patriae coeles
Abbreviated transcription (Latin):
Sc̃ẽ eccłie rudes infidelium mentes p̃dican¬
do deducẽ. Oui auro quoq iubent᷑ oꝑiri. ut ẽ
sermonealiis insonant: ipsietiam uite splen¬
dore fulgescant. De quibꝰ aꝑte subdit᷑. Q semꝑ
cruut incircłis. nͨ unqͣm extrahent᷑ abeis. Qa
nimirum necẽẽ ẽ ut qui ad offitium p̾dicatio¬
nis excubant: a sacre lectionis studio ñ recedãt.
Ad huͦc namq uectes incircłis ẽẽ semꝑuiben¬
tui. ut cum portani archam oportunitas exi¬
git. de intromittendis uectibꝰ portanditaroi¬
tas nulla gnẽt᷑. Quia uidelicet cum sꝑale ali¬
qͥd asubditis pastor inquirit᷑. ignominiosum
ualde ẽ. si tunc q̃rat discẽ: cum q̃stionẽ debet

Expanded text:
clesiam ad rudes infidelium mentes praedicando deducere. Qui auro quoque jubentur operiri, ut dum sermone aliis insonant, ipsi etiam vitae splendore fulgescant. De quibus apte subditur: Qui semper erunt in circulis, nec unquam extrahentur ab eis, quia nimirum necesse est ut qui ad officium praedicationis excubant, a sacrae lectionis studio non recedant. Ad hoc namque vectes esse in circulis semper jubentur, ut cum portari arcam opportunitas exigit, de intromittendis vectibus portandi tarditas nulla generetur, quia videlicet cum spirituale aliquid a subditis pastor valde est, si tunc quaerat discere, cum quaestionem debet
Abbreviated transcription (Latin):
tuas. Ouni enim uias dñi tacita m̃te
considãt. nse exercere inmandatis illiꝰ
festinat. quid aliud in semetipsꝰ nisi
imaginem noui hominis reformat:
Quod qr in scõrum cordib incessant̃
agitur: recte nunc de animalib dr.
Similitudo hominis in eis. Dost hãc
uͦ similitudinẽ que nunc uimorib
tenet᷑. qͣndoq ad similitudinẽ głe
puenitur. hinc ⁊emin ioħs dicit.
hoc fieri ualcat: adiungit dicens. Qm̃
uidebimus eum sicuti ẽ. Esse yenm
di ẽ: et̾num hunc atq incommutabilẽ
ꝑmanere. Nam omne qđ mutatur
desinit ẽẽ qđ fint: uincipit ẽẽ qđ uon
fuit. Dei uͦ cẽ ẽ: dissimilit̾ numqͣm ẽẽ.
Uude ad ioisen d̾r. Ego sum qui sum.
Et dices filiis isrł. Qui ẽ misit me ad
uos. Iacob qͦ ait. Apud quem non ẽ
tͣnsmutatio: nec uicissitudinis obum
mus: qm̃ uidebimꝰ eum sicuti: Quia
ꝑ hoc qd̃ aspicimꝰ eiꝰ essentiam nature:
amutabilitate nr̃a lib̾ati. figunur in

Expanded text:
tuas . Qui enim vias Domini tacitus in mente tuas . Qui enim vias Domini tacitus in mente considerat, et se exercere in mandatis illius festinat, quid aliud in semetipso nisi imaginem novi hominis reformat? Quod quia in sanctorum cordibus incessanter agitur, recte nunc de animalibus dicitur: Similitudo hominis in eis. 20. Post hanc vero similitudinem quae nunc in moribus tenetur, quandoque ad pervenitur. Hinc etenim Joannes dicit: hoc fieri valet, adjungit, dicens: Quoniam videbimus eum sicuti est. Esse etenim Dei, est aeternum hunc atque incommutabilem permanere. Nam omne quod mutatur, desinit esse quod fuit, et incipit esse quod non fuit; Dei vero esse, est dissimiliter nunquam esse. Unde ad Moysen dicitur: Ego sum qui sum. Et: Dices filiis Israel: Qui est, misit me ad vos . Jacobus quoque ait: Apud quem non est transmutatio, nec vicissitudinis obumbmus, quoniam videbimus eum sicuti est. Quia per hoc quod aspicimus ejus essentiam naturae, a mutabilitate nostra liberati, figimur in
Abbreviated transcription (Latin):
templo cathedras uendentium colũbas
eũtit. ⁊num mularioꝵ effudit es. In
omne qd fortiter agunt humilitãtẽ
tota intentione custodiunt: s ꝑredẽp
quoq suos diligunt p̾dicatores scĩ. s
ipse auctor omnium ac redemptor
in passione positus. pro ꝑsecutorib
intercedit dicens. Dater ignosce illis:
qr nesciunt quid faciunt. Membra
in eis de specie similitudinis ẽ. id ẽ
de uirtute imitationis. Caput qͥppe
omnium nr̃m. redemptor nr est.
Et ꝑ salomonẽ dr. Oculi sapientis in
capite eiꝰ. stultus autẽ intenebris am-¬
bulat. Uinc enim in capite oculos
habemus: cum uitã redemptoris nr̃i
tacita cogitatione conspicimꝰ. eum
omnis nr̃a intentio in eiꝰ imitatione
se erigit: ne si uias lucis aspicere ocłs
mentis neglexerit. statim clausus
intenebris erroris cadat. Ad huiꝰ
sim ilitudinẽ hominis surgere festi¬
nabat ꝓpħa cum diceret: in manda¬
tis tuis exercebor. ⁊ considerabo uias

Expanded text:
templo, cathedras vendentium columbas templo, cathedras vendentium columbas evertit, et nummulariorum effudit aes. . In omni quod fortiter agunt, humilitatem tota intentione custodiunt; sed per Redquoque suos diligunt praedicatores sancti; sed ipse, auctor omnium ac redemptor in passione positus, pro persecutoribus intercedit, dicens: Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt . Membra in eis de specie similitudinis est, id est de virtute imitationis. Caput quippe omnium nostrum Redemptor noster est. Et per Salomonem dicitur: Oculi sapientis in capite ejus, stultus autem in tenebris ambulat . Tunc enim in capite oculos habemus, cum vitam Redemptoris nostri tacita cogitatione conspicimus, cum omnis nostra intentio in ejus imitationem se erigit, ne si vias lucis aspicere oculus mentis neglexerit, statim clausus in tenebris erroris cadat. Ad hujus similitudinem hominis surgere festinabat Propheta, cum diceret: In mandatis tuis exercebor, et considerabo vias
Abbreviated transcription (Latin):
terrenus: scs homo de celo celestis.
Sic̃ portauumus imaginẽ terreni:
portemus ⁊imaginẽ eiꝰ qͥ decelo
descendit. Sc̃s nenim quisq in tan¬
tum adsimilitudinẽ huius hominiᷤ
ducitur. in qͣntum uitã sui redemp¬
toris imitat᷑. Nam ab eiꝰ mandatis
atq oꝑib discordare. quid ẽ aliud
qͣm a sun ilitudine longe recedere :
Plangunt enim uitam delinquentiũ
p̃dicatores scĩ: s de ipso nr̃o capite scͥp¬
de bonis actib subditorum. ⁊ recte
oꝑantes diligunt: s de redemptore
nr̃o scͥptum ẽ. qr cum ad olescens qui¬
dam diceret. ħ omĩa custodiui a iuuẽ¬
tute mea: magis dilexit eum. Por¬
tant illatas contumelias predicatores
sc̃i. ynullam adinuicem contumeliã
reddunt: s cum redemptori nr̃o dice¬
retur: demonium habes. ñ iniuriã
reddidit: s mansuete respondit di
cens. Ego demonium ñ habeo. feruea
zelo rectitudinis p̾dicatores sc̃i: sed re¬
demptor omnium flagello de refticłis
facto uendentes nementes eiecit de

Expanded text:
s. Sicut portavimus imaginem terreni, portemus et imaginem ejus qui de coelo descendit . » Sanctus enim quisque in tantum ad similitudinem hujus hominis ducitur, in quantum vitam sui redemptoris imitatur. Nam ab ejus mandatis atque operibus discordare, quid est aliud quam a similitudine longe recedere? Plangunt autem vitam delinquentium praedicatores sancti. Sed de ipso nostro capite scriponis actibus subditorum, et recte operantes diligunt. Sed de redemptore nostro scriptum est: quia cum adolescens quidam diceret: « Haec omnia custodivi a juventute mea , » magis dilexit eum. Portant illatas contumelias praedicatores sancti, et nullam ad invicem contumeliam reddunt. Sed cum redemptori nostro diceretur: « Daemonium habes , » non injuriam reddidit, sed mansuete cens: Ego daemonium non habeo . Fervent zelo rectitudinis praedicatores sancti; sed Redemptor omnium, flagello de resticulis facto, vendentes et ementes ejecit de
Abbreviated transcription (Latin):
Sc̃a enim non ẽẽnt: si huius hominis
similitudinẽ non hab̾ent. Quia qͥe¬
quid in cis de uiscerib pietatis. qͥc¬
qͥd de mansuetudine sp̃s. quicquid
de zelo rectitudinis. qͥcquid de custo¬
dia humilitatis. qͥcqͥd de feruore ça¬
ritatis ẽ: hoc abipso fonte miscđie.
ab ipsa radice mansuetudinis. ab ip̃a
uirtute iustitie. id ẽ amediatore di
yhominum. di dono traxerunt. Huiꝰ
se hominis similitudinẽ hab̾e egre¬
gius predicator ostñdit: dicñs. Imi¬
tatores mei estote: sic̃ yego xp̃i. Ad¬

Expanded text:
ent, si hujus hominis similitudinem non haberent. Quidquid in eis de visceribus pietatis, quidquid de mansuetudine spiritus, quidquid de zelo rectitudinis, quidquid de custodia humilitatis, quidquid de fervore charitatis est, hoc ab ipso fonte misericordiae, ab ipsa radice mansuetudinis, ab ipsa virtute justitiae, ab ipso mediatore Dei et hominum, Deo et Domino traxerunt. Hujus se hominis similitudinem habere egregius praedicator ostendit, dicens: « Imitatores mei estote, sicut et ego
Abbreviated transcription (Latin):
lumes atq uiuentes: qͥb quia de fide nr̃ã
dubitant. magis credant. S si adeo infide¬
les sunt: ꝓfiteor quia nec illis sunt credi¬
turi. Miror aut̃ quendã qui ł tenuẽ sen¬
sum religionis habeat. tantũ piaculi uel¬
le cõmittere: ut putet quenqͣ de marti¬
no posse m̃tiri. facessat a q̃quã qͥ sub dõ¬

Expanded text:
lumes adque uiuentes, quibus, quia de fide nostra lumes adque uiuentes, quibus, quia de fide nostra dubitant, magis credant. sed si adeo infideles sunt, profiteor quia nec illis sunt credituri. miror autem quemquam, qui uel tenuem sensum religionis habeat, tantum piaculi uelle committere, ut putet quemquam de Martino posse mentiri. facessat a quoquam, qui sub D
Abbreviated transcription (Latin):
quantoeiꝰ: ne me ob inuiriam tuã celes¬
tis ira consumat. Satis soluerĩ huc usq
penarũ. Crede quia ñ leuit̾ apud me
actum ẽ. ut ipse ꝓ cederẽ. Post discessũ
aũt scĩ aduocat officiales suos: iubet
om̃s eustodias relarari. & mox ipse ꝓfi¬
ciscit᷑. Ita fugato auitiano: letata ẽ se ci¬
uitas liberatã. Hec cum multis auitia¬
no referente comꝑta sint: tum nuper
refrigeriꝰ prbr̃ quem coram uidetis. ab
euagrio fideli uiro ex tͥbunis sub inuoca¬
tione diuinȩ maiestatis audiuit: qͥ sibi
hoc ab ipso auitiano relatũ ee urabat.
Ceterum nolo miremin me hodie facere
qͦd hesfno die ñ fecr. ut ad singulas quasq
uirtutes nomina testiũ ꝑsonasq sub¬
nectam. Ad quas siquis fuerit incredu¬
lus: quia adhue in corꝑe sunt recurrat.
Erigit id infidelitas plurimorũ: qͥ in
aliquib quȩ hesterno memorata sunt nu¬
tare dicunt᷑. Accipiant gͦ testes ad huc ino¬

Expanded text:
quantocius, ne me ob iniuriam tuam caelesquantocius, ne me ob iniuriam tuam caelestis ira consumat: satis soluerim hucusque poenarum. crede quia non leuiter apud me actum est, ut ipse procederem. post discessum autem sancti aduocat officiales suos, iubet omnes custodias relaxari et mox ipse proficiscitur. ita fugato Auitiano laetata est ciuitas et liberata. Haec cum multis Auitiano referente conperta sint, tum nuper Refrigerius presbyter, quem coram uidetis, a Dagrido, fideli uiro ex tribunis, sub inuocatione diuinae maiestatis audiuit, qui sibi hoc ab ipso Auitiano relatum esse iurabat. ceterum nolo miremini me hodie facere, quod hesterno non feci, ut ad singulas quasque uirtutes nomina testium personasque subnectam, ad quas si quis fuerit incredulus, quia adhuc in corpore sunt, recurrat. exegit id infidelitas plurimorum, qui in aliquibus, quae hesterno memorata sunt, nutare dicuntur. accipiant ergo testes adhuc inco
Abbreviated transcription (Latin):
gło ingruente ꝑcellit᷑. Seruus inquit
dĩ ad tua limina iacet. & tu quiescis:
Qua ille uoce ꝑcepta. lecto suo turbatꝰ
excutit᷑: conuocatisq seruis trepidus
clamat martinũ ẽẽ ꝓforib irent ꝓti¬
nꝰ claustra reserarent. ne dĩ seruus pa¬
teretur inpuriam. S illi ut ẽ om̃ium
natura seruoꝵ uix p̾ma limina eg̃ssi
irridendes dñm suum qd somno fuiss&
ingenio coniectantes: neminẽ nocte
posse uigilare: ne dum illi crederent
in illo noctis horrore iacere ante aliena
limina sac̾dotem. Idq auiciano facile
ꝑsuasum. Rursum soluit᷑ in soporem.
S mox ui maiore concussus erclamat.
martinũ stare ꝓforib sibi idõ nullã
qͥetem animi corꝑis q ꝑmitti. Tardan¬
tib seruis ips& ad limina exteriora ꝓgre¬
dit᷑. ibi martinum ut senserat dep̃hen¬
dit. Perculsuis miser tante manifesta
cistis. Nichil te loqui necesse ẽ.Seio quid
desideras: uideo quid requiris. Discede

Expanded text:
gelo ingruente percellitur: seruus, inquit, gelo ingruente percellitur: seruus, inquit, Dei ad tua limina iacet et tu quiescis? qua ille uoce percepta lecto suo turbatus excutitur, conuocatisque semis trepidus exclamat, Martinam esse pro foribus: irent protinus, claustra reserarent, ne Dei seruus pateretur iniuriam. sed illi, ut est omnium natura seruorum, uix prima limina egressi , inridentes dominum suum quod somnio fuisset x suomet ingenio coniectantes neminem nocte posse uigilare, nedum illi crederent, in illo noctis horrore iacere ante aliena limina sacerdotem: idque Auitiano facile persuasum est. rursum soluitur in soporem: sed mox ui maiore concussus exclamat Martinum stare pro foribus: sibi ideo nullam quietem animi corporisque permitti. tardantibus seruis ipse usque ad limina exteriora progreditur: ibi Martinum ut senserat deprehendit. perculsus miser tantae uirtutis mine, fecisti ? nihil te loqui necesse est: scio quid desideres, uideo quid requiras : discede
Abbreviated transcription (Latin):
uid illud qͦd factum ẽ a quodã
se uetuit suppͥmetur: Cui qͥdem
tẽpori. hic etiam saturninꝰ int̾fuit.
Canis nob̾ importunior oblatra¬
bat : In nomine inquit martini:
iubeo te obmutescere. Cani hesit
latratus in guture: linguã ut¬
abscisam putares obmutuit. Ita
parum ẽ: ipsũ martinũ fecisse
uirtutes. Credite mͥ: qi etiã alii
in nomine eiꝰ multa fecerunt.
uitiani quondam comitis
noueratis barbarã nimis & ultra
om̃s cruentam feritatem. Hic rabido
spu ingressus turonũ ciuitatẽ sequen¬
tib eũ miserabili facie ordinib cate¬
natis. diu̾sa ꝑdendis parari iuibet ge¬
nera pęnarum: disponens postero
die attonita ciuitate ad opꝰ tam tͥste
ꝓcedere. Quod ubi martino cõꝑtũ ẽ:
solus paulo ante mediam noctẽ ad p̃co¬
rium bestiȩ illiꝰ tendit. S cum ꝓfũde
noctis silentio quiescentib cunctis. nul¬
lus forib obseratis pateret ingressus:
ante limina cruenta ꝓsternit᷑. Int̾ea
auitianus graui somno sepultus: an¬

Expanded text:
uid illud, quod factum a quodam est, se uetuit, supprimetur: cui quidem tempori hic etiam Saturninus interfuit. canis nobis inportunior oblatrabat. in nomine, inquit, Martini iubeo te obmutescere. canis — haesit latratus in gutture: linguam abscisam putares - obmutuit. ita parum est ipsum Martinum fecisse uirtutes: credite mihi, quia etiam alii in nomine eius multa fecerunt. Auitiani quondam comitis noueratis barbaram nimis et ultra omnia cruentam feritatem. hic rabido spiritu ingressus Turonum ciuitatem, sequentibus eum miserabili facie ordinibus catenatis, diuersa perdendis parari iubet genera poenarum, disponit postero die adtonita ciuitate ad opus triste procedere. quod ubi Martino conpertum est, solus paulo ante mediam noctem ad praetorium bestiae illius tendit sed cum profundae noctis silentio quiescentibus cunctis nullus foribus obseratis pateret ingressus, ante limina cruenta prosternitur. interea Auitianus graui somno sepultus an
Abbreviated transcription (Latin):
dixisse. nec alia dictur
ciem qͥ ad leuandum fastidiũ lectio
uariaret᷑ assũpsimꝰ. nos pie p̾stare ꝓfi¬
temͦ. hystoriȩ ueritatẽ Hec me extrin¬
secus inserere: ñnulloꝵ incredulitas
ñ sine meo dolore cõpulerit. S rede¬
at ad nr̃m sermo consessum: in quo
cum me studiose audiri uideam:
fateor necesse ẽ. aprũ fecisse constant᷑
qͥ reppulit infideles. eos tantũ uidi¬
cans audire debere qui crederent.
fferor si qͥdem creditis
sp̃u:. & p̃ dolore totus insanio.
Non credent martini uirtutibus
xp̃iani: quas demones fatebantur.
Monasteriũ beati uiri duob aciuz¬
tate erat milib disparatũ. S si qͣties
uenturus ad eccłiam pedem extra
cellulȩ sue lim̃ extulerat. uderes
ꝑ totã eccłiam ierguminos rugi¬
entes. & quasi adueniente uidice
dãpnanda agmina trepidare: ut
aduentũ ep̃i clericis qͥ uenturum
ee nescirent. demonioꝵ gemitus
indicaret. Uidi quendã appropiante
martino in aera raptum:
manib extensis ĩ subli

Expanded text:
dixisse nec alia dicturospeciem, quo ad leuandum fastidium lectio uariaretur, adsumpsimus, nos pie praestruere profitemur historiae ueritatem. haec me extrinsecus inserere nonnullorum incredulitas non sine meo dolore conpulit. sed redeat ad nostrum sermo consessum: in quo cum me tam studiose audiri uideam, fatear necesse est Aprum fecisse constanter, qui reppulit infideles, eos tantum iudicans audire debere qui crederent. efferor, si quid creditis, spiritu et prae dolore totus insanio: non credunt Martini uirtutibus Christiani, quas daemones fatebantur? Monasterium beati uiri duobus a ciuitate erat milibus disparatum: sed si quotiens uenturus ad ecclesiam pedem extra cellulae suae limen extulerat, uideres per totam ecclesiam energumenos rugientes, et quasi adueniente iudice agmina damnanda trepidare, ut aduentum episcopi clericis, qui uenturum esse nescirent, daemoniorum gemitus indicaret. uidi quendam adpropiante Martino in aera raptum manibus extensis in subli
Abbreviated transcription (Latin):
locis cunctisq urbib ederet erude¬
litatis suȩ infanda monim̃ta: turoniꝰ
tantũ in nocens erat. Et illa bestia quȩ
humano sanguine & infelieib mortib
alebat᷑: ini̾tem se atq tranquillũ ba¬
to uiro p̃sente p̃stabat. Memimqͥdam
die ad eum uenisse martinũ. Qui ubi
secretarium eius ingressus ẽ. uidet post
tergum ipstꝰ demonẽ muire magnitudi

Expanded text:
locis cunctisque urbibus ederet crudelocis cunctisque urbibus ederet crudelitatis suae infanda monumenta, Turonis tantum innocens erat: et illa bestia quae humano sanguine et infelicium mortibus alebatur, mitem se adque tranquillum beato uiro praesente praestabat —: memini quodam die ad eum uenisse Martinum : qui ubi secretarium eius ingressus est, uidit post tergum ipsius daemonem mirae magnitudi
Abbreviated transcription (Latin):
ita uniu̾sam penitꝰ liberauit ab ingrui¬
enti peste regionẽ: ut ꝑ uuginti an¬
nos quib postea mansit in corpore.
grandinem in illis locis nemo ꝑtule¬
rit. Quod ne fortuitum eẽ & ñ poti
martino p̾stitum putaret᷑. eo anno
quo ille defunctus est rursũ incubu
it rediuiua tempestas. Adeo sensit &¬
mundus uiri fidelis ercessum. ut eu¬
ius uire uita gaudebat. euisdẽ mortẽ
lugeret. Cecerum si adhȩc ꝓbanda que
dirimus. tetes etiam infirmior audtto
eregerit: ñ unũ ego hominẽ s milia
multa ꝓducam. & totã in testimoniũ
uirtutis exꝑte senonum aduocabo regi¬
onem. Et tam̃ refrigeri tu prb̃r. ere¬
do meministi nuꝑ nob̾ suꝑ hoc ẽ romu¬
lo auspicii illiꝰ filio honorato & religio¬
so uiro fuisse sermonẽ: qͥ hȩc nob tanꝙͥ.
in comꝑta referebat. Et cum futuris
ꝓuentib ꝑassidua dampna trepida¬
ret. ut ipse uidisti: magno secũ mero
anũ recurram. qui cum ĩ om̃ib

Expanded text:
ita universam penitus liberavit ab ingruita universam penitus liberavit ab ingruenti peste regionem, ut per viginti annos, quibus postea mansit in corpore, grandinem in illis locis nemo pertulerit. Quod ne fortuitum esse et non potius Martino praestitum putaretur, eo anno quo ille defunctus est rursus it rediuiua tempestas: adeo sensit et mundus uiri fidelis excessum, ut cuius uita iure gaudebat, eiusdem mortem lugeret. ceterum si ad haec probanda quae dexegerit, non unum ego hominem, sed milia multa producam, et totam m testimonium uirtutis expertae Senonum aduocabo regionem. et tamen tu, Refrigeri presbyter, credo, meministi, nuper nobis super hoc cum Romulo Auspicii illius filio , honorato et religioso. uiro, fuisse sermonem: qui haec nobis tamquam inconperta referebat, et cum futuris prouentibus per adsidua damna trepidaret, ut ipse uidisti, magno secum mianum recurram qui cum in omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ clericos rotat᷑ curbouen¬
n: sco ad motis inerguminis ce¬
tros uibebat abscedere. ac foribus
obseratis in medio ȩccłe cilitio circũ¬
tectus. cinere respersus. solo ꝓstratus
orabat. Tum uͦ cerneres miseros dui¬
soeritu ꝑurgeri:hos sublatis in sub¬
lime pedib quasi de nube pendere.
ere: ne faceret uerecundiam nuda¬
ta pars corporum. At in parte alla
uideres sine int̾rogatione ueratos.
& sua cͥmina confitentes. Nomina
etiam nullo int̾rogante ꝓdebant
Iule se iouẽ: iste mercuriũ fatebat
Postremo cunctos c aboli ministros
cum ipso cerneres auctore erucia¬
rx: ut iam illud in martino fatea¬
de angłis iudicabunt. bu
agum quẽdam in senonieo an¬
nis singulis grando uastabat.
Compulsi extremis malis incolȩ. ⁊
martino aurilium poposcerunt᷑.
missa ꝑ auspicium p̃fectoriũ uirũ
satis fida legatione : cuiis agros
specialit̾ grauior quam ceteroꝵ assu¬
rat ꝓcella populari s facta
ibi oratione. martinus

Expanded text:
 clericos rotatur turba uerborum, sed admotis energumenis ceteros iubebat abscedere, ac foribus obseratis in medio ecclesiae cilicio circumtectus, cinere respersus, solo stratus orabat. tum uero cerneres miseros diuerso exitu perurgueri: hos sublatis in sublime pedibus quasi de nube pendere, iem, ne faceret uerecundiam nudata pars corporum: at in parte alia uideres sine interrogatione uexatos et sua crimina confitentes. nomina etiam nullo interrogante prodebant: ille se Iouem, iste Mercurium fatebantur. postremo cunctos diaboli ministros cum ipso cerneres auctore cruciari, ut iam in Martino illud fateade angelis iudiPagum quemdam in Senonico annis singulis grando vastabat. Compulsi extremis malis incolae a Martino auxilium poposcerunt, missa per Auspicium praefectorium virum satis fida legatione, cujus agros specialiter gravior quam caeterorum assurat procella populari. Sed facta ibi oratione Martinus
Abbreviated transcription (Latin):
uenit: si siluam inuenit exstirpat Si a¬
grum. purgatum inuenit: plantat. Plan¬
tare ibi uult arborẽ. caritat᷑. Et qͣm sil¬
uam uult exstirpare: amorẽ mundi. Au¬
di exftirpator̃ silue. Nolite diligẽ mundũ:
Hoc enĩ sequit᷑. Neq que sunt inmundo:
Siquis dilexerit mundũ: dilectio patͥs ñ¬

Expanded text:
invenit? Si silvam invenit, exstirpat; si ainvenit? Si silvam invenit, exstirpat; si agrum purgatum invenit, plantat. Plantare ibi vult arborem, charitatem. Et quam silvam vult exstirpare? Amorem mundi. Audi exstirpatorem silvae. Nolite diligere mundum, hoc enim sequitur, neque ea quae sunt in mundo. Si quis dilexerit mundum, dilectio Patris n
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa uiuenes estis Pugnate ut uincatis: uin¬
crce ut coronemini Humiles estote: Ne in
amemꝰ. Nam cognitiosine caritate nõ
facit saluos: qr scientia inflat caritas e¬
dificat. Si confiteri uultis ⁊ ñ amare. in¬
cipitis demonib similes esse. Conficebũ¬
t᷑ demones filiũ dĩ: Et dicebant. Quid
nob̾ ⁊ tͥ Et repellebant᷑. Conficemini:
⁊ amplectimini. Ill÷ enim tuebant de ĩi¬
quitatibꝰ sius: Uos amate dimissorem
iniquitatum ur̃arũ. S qͦmͦ poterimus
amare dm̃. si amamꝰ mundũ: Parat gͦ nos
in habitari caritate. Duo sunt amores.
mundi: dĩ. Si mundi amor ħabitet. ñ
est qua intret amor dĩ. Recedat amor
muncdi: ⁊ habicetroi. Melior accipiat loc̃.
amabas mundũ: noli amare mundũ. Cũ
ex hauseris cortuũ amore t̾reno. hauries
amorẽ diuinum. Et incipit habitare iam
caritas. de qua nichil mali potest procedẽ.
Audite gͦ uerba purgantis mundum. SSi
agrum: inuenit corda hominũ Sed qͣmĩ

Expanded text:
etiam quia juvenes estis; pugnate, ut vincatis; vincite, ut coronemini; humiles estote, ne in amemus: nam cognitio sine charitate non salvos fecit. Scientia inflat, charitas aedificat . Si confiteri vultis et non amare, incipitis daemonibus similes esse. Confitebantur daemones Filium Dei, et dicebant, Quid nobis et tibi ? et repellebantur. Confitemini, et amplectimini. Illi enim timebant de iniquitatibus suis; vos amate dimissorem iniquitatum vestrarum. Sed quomodo poterimus amare Deum, si amamus mundum? Parat nos ergo inhabitari charitate. Duo sunt amores, mundi et Dei: si mundi amor habitet, non est qua intret amor Dei: recedat amor mundi et habitet Dei; melior accipiat locum. Amabas mundum, noli amare mundum: cum exhauseris cor tuum amore terreno, hauries amorem divinum; et incipit habitare jam charitas, de qua nihil mali potest procedere. Audite ergo verba purgantis modo. Quasi agrum invenit corda hominum: sed quomodo