comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tiam hic commemorat ia cob promissiones dĩ erga se factas
Dicit sibi dictum. faciam te in congregationes gentium:
Quib uerbis magis fidelium uocationem scĩficat. quam car¬
nalis generi ꝓpagationem¬
uod scriptum ẽ. dicente ia cob deefrem & manasse . nunc
ergo filii tui duo qui factisunt tibi interra ȩgypti prius
quam adte uenirem Inȩgyptũ nei sunt efrem & manasses.
tamquam ruben & simeon erunt mihi. Natos aut̃ sigenue¬
ris postea. tibi erunt . in nomine fratrũ suoꝵ appellabun¬
tur in sortib eorũ: Fallit legentes aliquando. ut existiment
cob appellari prȩciper&: qđ non ita ẽ. Uerboꝵ quippe
ordo contexitur: Nunc ergo filii tui duo. qui factist̃ tibi
in terra egypti. prius quam ad te uenirem in egyptũ. mei
sunt efrem & manasses tam quã ruben & simeon erunt
mihi. in nomine fratrũ suoꝵ appellabunt᷑ in sortib eoes
Hoc est simul hereditatem hereditatem capient cũ fratrib
suis. ut simul uocentur filii isrł. Duȩ quippe ipsȩ trib:

Expanded text:
tiam hic cum commemorat Iacob promissiones dei erga se factas dicit sibi dictum: faciam te in congregationes gentium. quibus uerbis magis fidelium uocationem significat quam carnalis generis propagationemuod scriptum est dicente Iacob de Ephraem et Manasse: nunc ergo filii tui duo qui fquam ad te uenirem, mei sunt, Efrem et Manasse tamquam Ruben et Symeon erunt mihi. natos autris postea. t i hie run t - in nomine fratrum suorum appellabuntur in sortibus eorum, fallit legentes aliquando, ut existiment cob appellari praeciperet: quod non ita est. uerborum quippe ordo contexitur: nunc ergo filii tui duo qui facti sunt tibi in terra Aegypti, priusquam ad te uenirem in Aegyptum, mei sunt, Ephraem et Manasse; tamquam Ruben et Symeon erunt mihi, in nomine fratrum suorum appellabuntur in sortibus eorum, hoc est: simul hereditatem capient cum fratribus suis, ut simul uocentur filii Israhel. du
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m ihm sed tantum uerbum & carnem fuisse. Cum dicer&
Tristis ẽ anima mea usq ad mostem sed ipso eius actu qui
nobis per angelicam declaratur historiam sic appar& huma

Expanded text:
Christum Iesum, sed tantum uerbum et carnem fuisse, cum diceret: Christum Iesum, sed tantum uerbum et carnem fuisse, cum diceret: tristis est anima mea usque ad mortem. sed ipso eius actu, qui nobis per euangelicam declaratur historiam, sic adparent huma
Abbreviated transcription (Latin):
Et ponam tabernaculum meum in uobis . & non ab ominabitur
anima mea uos. Animam suam ds uoluntatem dicit. suam:¬
Non enim ẽ animal habens corpus & anmam. neq substan¬
tia eius cius modi ẽ cuiusmodi creatura cius quȩ anima
dicitur. quam fecit enim. sicut perse iam ipse testatur di¬
cens. & omnem flatum ego feci quod eum de anima ho¬
minis dicere manifestant: consequentia. Sicut ergo cum
dicit occilos suos & labia sua & c& era uocabula membroꝵ
corporalium . non accipimus utiq:. eum forma corporis eẽ
definitum. sed illa omnia membroꝵ nonna non intellegimꝰ
nisi effectus operationum atq uistutum. Ita ut cum dicit
animamea. uoluntatem eius debemus accipere . per fecce quip¬
pe simplex illa natura quȩ ds̃ dicitur non confeat excor¬
pore & spiritu. nec ipso sp̃u mutabilis ẽ sicut anima. sed
est ds. & semper idemipse apud quem non ẽ commutatio
Hinc aũt acceperunt appollinaristȩ occasionem qui dicunt
animam non habuisse mediatorem dĩ. & hominum hominẽ

Expanded text:
Et ponam tabernaculum meum in uobis et non abominabitur anima mea uos. animam suam deus uoluntatem suam dicit. non enim est animal habens corpus et animam; neque substantia eius eius modi est cuius modi creatura eius, quae anima dicitur, quam fecit, sicut per Esaiam ipse testatur dicens: et omnem flatum ego feci: quod eum de anima hominis dicere consequentia manifestant. sicut ergo cum dicit "oculos suos et "labia sua et cetera uocabula membrorum corporalium non utique accipimus eum forma corporis esse definitum, sed illa omnia membrorum nomina non intellegimus, nisi effectus operationum atque uirtutum: ita et cum dicit: anima mea, uoluntatem eius debemus accipere. perfecta quippe simplex illa natura, quae deus dicitur, non constat ex corpore et spiritu nec ipso spiritu mutabilis est sicut anima; sed et spiritus est deus et semper idem ipse, apud quem non est commutatio. hinc autem acceperunt Apollinaristae occasionem, qui dicunt animam non habuisse mediatorem dei et hominum hominem
Abbreviated transcription (Latin):
testimonii custodire custo dias. opera aut̃ non opera bi¬
tur. Quod enim ait custodire. subauditur. incipi&
tamquam ad und̃ uerbd dicer& custodi& custodias. so¬
l& enim usitate &iam inlatinis locutionibus infinitũ
uerbum poni profinito:
super animam hominis. Id est super mostuum quȩrerent
rificari secum dum legem. Con suluit dñm moyses. &
responsum accepit cui cumq tale aliquid accidiss&
uel tam in longinquo itinere confaitutus ut non poss&
occurrere alio mense eum facere debere pas cha propt᷑
diem mensis quartum decimũ ubilune numerus obserua¬
batur. Sed siquaeratur quid facerent si forte talis in mun¬
ditia &iam ad secundum mensem occureret arbitrior
io quod dictum ẽ dese cundo mense. tam quam regulari¬
ter fuisse r&inendum ut terciomense obseruarent.
aut certe pas cha non egisse tali necessitate ad culpam
non pertiner&¬
t die qua ftatutum ẽ tabernaculum texit nubes. taber¬

Expanded text:
testimonii custodire custodias; opera autem non operabitestimonii custodire custodias; opera autem non operabitur. Quod enim ait, custodire, subauditur, incipiet, tanquam id uno verbo diceret, custodiet custodias. Solet enim usitate etiam in latinis locutionibus infinitum verbum poni pro finito.super animam homirificari secundum legem, consuluit dominum Moyses et responsum accepit "cuicumque tale aliquid accidisset uel tam in longinquo itinere constitutus esset, ut non posset occurrere, alio mense eum facere debere pascha propter diem mensis quartum decimum", ubi lunae numerus obseruabatur. sed si quaeratur, quid facerent, si forte talis inmunditia etiam ad secundum mensem occurreret, arbitror id quod dictum est de secundo mense tamquam regulariter fuisse retinendum, ut tertio mense obseruarent aut certe pascha non egisse tali necessitate ad culpam non pertinerEt die qua statutum est tabernaculum texit nubes taber
Abbreviated transcription (Latin):
prius dixerat insalutare
alii in terp̃tatisunt. hȩc ẽ lex delelutis. sed quod scriptũ
est. hoc ẽ deleuitis intellegitur dictum. hoc conftituo
troibunt ministrare inminis terium in operibus intaber¬
naculo testimonii & aquinquagenario recedat abammi
nistratione & non operabitur. ultra. Et ministrabit
Opera autem non operabitur: hunc sensum obscurum facit
yperbaton. quod ita confusum. Et tamquam de ipso
fratre sit dictum custodire custodias cumdictum sit deil¬
lo qui recedit aboperibus & remanebit illi in taberna cu¬
lo testimonii custodire custodias Opera aũt non opera¬
bitur sed operabit ut frater eius id est qui nondum per¬
uenit ad a& atẽ quinqua genariam . auigintiquinꝙ
annis incipiens operari. Orgoita distinguendũ est &
a quinqua genario reced& ab amminis tratione & non
operabitur ultra & ministrauit frater eius. Deinde
redit adillum quinqua genarium dequo loqueba¬
tur. & de illo explica c&era dicens intabernaculo

Expanded text:
prius dixerat, in salutare.prius dixerat, in salutare.alii interpretati sunt, Haec est lex de Levitis: sed quod scriptum est, Hoc est de Levitis, intelligitur dictum, Hoc constituo troibunt ministrare in ministerium in operibus in tabernaculo testimonii; et a quinquagenanistratione, et non operabitur ultra; et ministrabit opera autem non operabuntur. Hunc sensum obscurum facit ὑπέρβατον: quod ita confusum est, ut tanquam de ipso fratre sit dictum, custodire custodias, cum dictum sit de illo qui recedit ab operibus, et remanebit in tabernaculo testimonii custodire custodias: opera autem non operabitur, sed operabitur frater ejus, id est, qui nondum pervenit ad aetatem quinquagenariam, a viginti quinque annis incipiens operari. Ergo ita distinguendum est, ut a quinquagenario recedat ab administratione, et non operabitur ultra, et ministrabit frater ejus. Deinde redit ad illum quinquagenarium, de quo loquebatur, et de illo explicat caetera, dicens, In tabernaculo
Abbreviated transcription (Latin):
Et offer& munus suum dño agnum anniculum sine uitio in
holocaustumata & agnam anniculam sine uicio unam in pec¬
catum. hoc quidam nr̃i interp̃tes trans ferre noluerunt
Ueluti locutionem inusitatam uiitantes & dixerunt propec¬
cato pon peccatum. Cum sit sensus in ea locutione. qui non fu¬
erat ꝑ turbandus inpeccatum quippe dictum ẽ quia dictum
ẽ quia hoc ipsum quod propeccato offerebatur peccatum
uocabatur. unde illud ẽ apud apoftolum de dño xp̃o eum
scilic& eum filium pronobis fecit peccatũ. Id est sacrificiũ
propeccato. sicut ergo agnus inholo caustomata ut ipsum
pecus ess& holocaustomata. Sic & agna in peccatũ & ipsum
pecus ẽ& peccatũ id est sacrificium fier& peccato. sicut de
ari&e . quod sequitur insalutare dicit. tamquam ipsumsit
salutare. cum sit sacrificium salutaris. quod postea rep&endo
manifestat. nam & illud propeccato dicit quod prius
dixerat in peccatum & hoc sacrificium salutaris quod

Expanded text:
Et offeret munus suum domino agnum anniculum sine uitio in Et offeret munus suum domino agnum anniculum sine uitio in holocaustoma et agnam anniculam sine uitio unam in peccatum. hoc quidam nostri interpretes transferre noluerunt ueluti locutionem inusitatam uitantes et dixerunt "pro peccato", non "in peccatum", cum sit sensus in ea locutione, qui non fuerat perturbandus. "in peccatum" quippe dictum est, quia hoc ipsum, quod pro peccato offerebatur, peccatum uocabatur. scilicet deum filium pro nobis fecit peccatum, id est sacrificium pro peccato. sicut ergo agnus in holocaustoma, ut ipsum pecus esset holocaustoma, sic et agna in peccatum, ut ipsum pecus esset peccatum, id est sacrificium fieret pro peccato, sicut de ariete quod sequitur "in salutare" dicit, tamquam ipsum sit salutare, cum sit sacrificium salutaris. quod postea repetendo manifestat; nam et illud "pro peccato" dicit, quod prius dixerat "in peccatum", et hoc "sacrificium salut
Abbreviated transcription (Latin):
tis humanis & despiens dispexerit & deliquerit. Idẽ
contemnendo ista cõmiserit adiunxit & ait anima illa
Adnuntiauit peccatum quod peccauit & restitu& delic¬
tum caput & quintas eius. foste ergo propt̃ ea tantum
quia ipse ad nuntiauit . & ideo non eo damno plectendus
fuit quofurem cõprȩhensũ ł cunuictũ plectio poster&. XI.¬
erba quȩ scriptura dicit mulieri asacerdoti dicenda quan
adsuspicionem ad ulterii eam maritus adducit. D& eam dñs
in maledictum & ex secramentũ. grecus hab& enorcion
quod uerbo uidetur significari iuramentum per execra¬
tionem uel ut si quisquam dicat. sic non mihi illud & illud
contingat. Uel certe ita iur&. illud & illud nih contingat
sifecero uel non fecero. Ita hoc dictum ẽ. Det te dñs inma¬
ledictum & ex secramentum. tam quam dicer&ur ut de
te iurent quȩ per execrationem iurabunt. Sic non eis con¬
tingat. aut hoc eis contingat. nisi illud defecerint

Expanded text:
tis humanis, et despiciens despexerit et deliquerit, id est, tis humanis, et despiciens despexerit et deliquerit, id est, contemnendo ista commiserit, adjunxit et ait: Anima illa annuntiabit peccatum quod peccavit, et restituet delictum, caput et quintam ejus. Forte ergo propterea tantum, quia ipse annuntiavifuit, quo furem conprehensum uel conuictum plecti oporteret. Verba quae scriptura dicit mulieri a sacerdote dicenda, quando ad suspicionem adulterii eam maritus adducit: det te dominus in maledictum et in execramentum, graecus habet ivopw.ov. quo uerbo uidetur significari "îuramentum per execrationem": uelut si quisquam dicat: sic non mihi illud et illud contingat, uel certe ita iuret: illud et illud mihi contingat, si fecero uel non fecero. ita hoc dictum est: det te dominus in maledictum et in execramentum, tam quam diceretur: ut de te iurent quae per execrationem iurabunt, sic non eis contingat aut hoc eis contingat, nisi illud fecerint.
Abbreviated transcription (Latin):
magis aquadruplo uel quinquies. tanto nisi foste quia
hic ait . Uir aut mulier quicumq fecerit ab omnib pec¬
catis humanis. Peccata ignorantiȩ uoluit intellegi. Hu¬
mana cpeccata fieri enim potest ut parũ. Attendendo
per neglegentiam traiciat homo rem alienam in rem
suam quod ideo peccatum ẽ. Quia sidiligenter atten¬
der&ur non ammittetur. Et hȩc uoluit capite & quin¬
ta restitui. non sicut fusta multari. Nam sifurta & frau¬
des hic intellexerimus quȩ non per ignorantiam negle
gentiȩ. Sed furantii & fraudandi animo cõmittuntur
Et ideo dicta humana quia in homines fiunt. ille nisi fal¬
lor erit exitus questionis huius. ut ideo qui fecit non
reddat uel duplum. quia ñ reprȩhenditur uel conuinci¬
tur. sed ignorantib: a quo factũ sit vel utrum factũ sit
ipse adnuntiat delictum suũ. Cum enim dixiss& scri¬
ptura. Vir aut mulier qui cumq: fecerit ab omnb: pecca¬

Expanded text:
magis a quadruplo uel quinquies tanto! nisi forte, quia magis a quadruplo uel quinquies tanto! nisi forte, quia hic ait: uir aut mulier quicumque fecerit ab omnibus peccatis humanis, peccata ignorantiae uoluit intellegi humana peccata. fieri enim potest, ut parum adtendendo per neglegentiam traiciat homo rem alienam in rem suam: quod ideo peccatum est, quia, si diligenter adtenderetur, non admitteretur. et haec uoluit capite et quinta restitui, non sicut furta multari. nam si furta et fraudes hic intellexerimus, quae non per ignogentiae, sed furandi et fraudandi animo committuntur, et ideo dicta humana quia in homines fiunt, ille, ni fallor, erit exitus quaestionis hujus, ut ideo qui fecit non reddat nisi duplum, quia non comprehenditur vel convincitur, sed ignorantibus a quo factum sit vel utrum factum sit, ipse annuntiat delictum suum. Cum enim dixisset Scriptura: Vir aut mulier, quicunque fecerit ab omnibus pecca
Abbreviated transcription (Latin):
breuitate insinuat. Tunc queri proximum eius si ipse
non fuerit. Si autem nec proximꝰ erit dño restitu&ur
ne inpunitum remaneat quod amissum ẽ. quod tamen
non cedat in sacrificiũ. sed sit sacerdotis. sic sane uerba
scripturae distinguenda sunt. Si aũt non fuerit homini
proccimus ita ut reddat illi delictum. Ad ipsum locu¬
tionis ẽ enim. quod addidit ad ipsum. Aut forte ad ipsũ
dixit quod ad ipsum pestineat. Id est ipse possideat.
Deinde sequitur delictum. quod redditur dño sacerdo¬
tis erit . Delictum aut dicit. cum redditur ea res quȩ ꝑ¬
delictum ablata est
uaeri aut potest quomodo in exodo dicitur. Siquis fura¬
Itus fuerit uitulum aut ouem. restituere debere quinq
uitulos. uel quattuor oues. Si occiderit aut uendide¬
rit. Siaũt quod astulerit saluum apud eum reperitur
duplum ẽẽ restituendum. Cum hic reftitui iubeat ca¬
put. & quintam quod longe ẽ &iam aduplo quanto

Expanded text:
breuitate insinuat tunc quaeri proximum eius, si ipse breuitate insinuat tunc quaeri proximum eius, si ipse non fuerit. sne impunitum remaneat quod amissum est. Quod tamen non cedat in sacrificium, sed sit sacerdotis, sic sane verba Scripturae distinguenda sunt. Si autem non fuerit homini proximus, ita ut reddat illi delictum ad ipsum, locutionis est enim quod addidit, ad ipsum. Aut forte ad ipsum dixit, quod ad ipsum pertineat, id est, ipse possideat. Deinde sequitur: Delictum quod redditur Domino, sacerdotis erit. Delictum autem dicit cum redditur ea res, quae delictum ablata est. Quaeri autem potest, quomodo in Exodo dicitur: si quis furatus fuerit uitulum aut ouem, restituere debere quinque uitulos uel quattuor oues, si occiderit aut uendiderit, si autem quod abstulerit saluum apud eum reperitur, duplum esse restituendum, cum hic restitui iubeat caput et quintam, quod longe est etiam a duplo, quanto
Abbreviated transcription (Latin):
cui deliquit ei: Si autem non fuerit homini proximus.
Ita ut redd& illi delictum ad ipsum delictum: ꝗ& reddi¬
tur dño sacerdoti erit excepto ari&e propitiationis.
perquem exorauit in illo ꝓeo hic ea peccata intellegen¬
dasint: quoꝵ in his rebus ꝑp&ratio ẽ quȩ pectinia resti¬
tui poss&. Non eñi aliter dicer& quo modo reftituenda
sunt inisi damni pecuniarii fuissent. Iubente enim resti¬
tui caput & quintas idẽ totum illud. quicquid ẽ. &¬
in quintam eius paste excepto ari&e. qui fuerat offe¬
rendus insacrificium ad ex piendum delictum. lubeat
aũt illud quod restituitur sacerdotis ẽẽ. Id est ipsum
caput. & quintam sinon ẽ proximus ei inquem cõmis¬
sum ẽ. Ubi utiq intellegitur. Tunc dño redden dum
quod sit sacerdotis. si homoipse non suꝑsit qui damnũ
passus ẽ nec proximus eius quem puto heredem intelle¬
giuoluisse sed de ipso homine nihil diacit scriptura. Ue¬
rum tamen cumdicit. sinon ei fuerit proximus. sub hac

Expanded text:
 cui deliquit ei. Si autem non fuerit homini proximus, ita ut reddat illi delictum ad ipsum; delictum quod redditur Domino, sacerdoti erit, excepto ariete propitiationis per quem exorabit in illo pro eo. Hic ea peccata intelligenda sunt, quorum in his rebus perpetratio est, quae pecunia restitui possunt. non enim aliter diceret quomodo restituenda sint, nisi damni pecuniarii fuissent. iubet enim restitui caput et quintas, id est totum illud quidquid est et quintam eius partem excepto ariete, qui fuerat offerendus in sacrificium ad expiandum delictum. iubet autem illud quod restituitur sacerdotis esse, id est ipsum caput et quintam, si non est proximus ei in quem commissum est. ubi utique intellegitur tunc domino reddendum quod sit sacerdotis, si homo ipse non supersit qui damnum passus est nec proximus eius, quem puto heredem intellegi uoluisse. sed de ipso homine nihil dixit scriptura; uerum tamen cum dicit: "si non ei fuerit proximus" sub hac
Abbreviated transcription (Latin):
magnum inmentẽ mea : nullum hab& omnino peccatum. Sed q
sequitur non ẽ sine graui peccato lam enim constans eẽ debuit.
semel audito quod ei dixerat dñs. non ibis cum eis. neq male¬
dices populum. Est enim benedictus: nec eis ullam spem dare.
quod poss& dñs tamquam ipse balaam munerib & honoribus
flexus. aduersus populum suum quem benedictum ẽẽ dixerat.
suam mutare sententiam. Sed ibise uictum cupiditate mon¬
strauit. Ubi loqui sibi dñm de hacre iterum uoluit. dequa
eius iam cognouerat uoluntatem: Quid enim opus erant
quȩ secuntur adiungere. &nunc sustin&e ibi. & uos nocte
hac. & sciam quid dici & dñs loqui adme. Proinde dñs ui¬
dens eius cupiditatem captam. deuictamq munerib : per mi¬
sit eum ire:. Ut per iumen tum quo uehebatur. eius auaritiã
cohercer&. hoc ipso confundens illam dementiam. quod

Expanded text:
magnum in mente mea, nullum habet omnino peccatum: sed quod magnum in mente mea, nullum habet omnino peccatum: sed quod sequitur non est sine graui peccato. iam enim constans esse debuit semel audito, quod ei dixerat dominus: non ibis cum eis neque maledices populum; est enim benedictus, nec eis ullam spem dare, quod posset dominus tamquam ipse Balaam muneribus et honoribus flexus aduersus populum suum, quem benedictum esse dixerat, suam mutare sententiam. sed ibi se uictum cupiditate monstrauit, ubi loqui sibi dominum de hac re iterum uoluit, de qua eius iam cognouerat uoluntatem. quid enim opus erat quae sequuntur adiungere: et nunc sustinete ibi et uos nocte hac, et sciam quid adiciet dominus loqui ad me? proinde dominus uidens eius cupiditatem captam deuictamque muneribus permisit eum ire, ut per iumentum quo uehebatur eius auaritiam coherceret, hoc ipso confundens illam dementiam, quod
Abbreviated transcription (Latin):
in somnis hoc factum sit. quam uis per noctem factum satis elu¬
ceat : Cum post hȩc dicit scriptura. Et exx surgens bala am
mane: potest enim mouere . quomodo cum homine pessimo d̃s
locutus sit: quod &iam si in somnis factum ẽ&. constar&: Non
ideo nulla quȩstio remanaer&. propt᷑ ipsam in dignitatem
Sic & dñs iħs xp̃s. ait dediuite illo. qui destruere u& eres
a pothecas . & ampliores nouas disponebat implere. Dixit ad
illum ds. Sulte . hac nocte anima tua aufer&ur ate. quȩ prȩ¬
parasti cuius erunt: nequis quam glori&ur quod ei loquitur
õs Eomodo quo talib loquendum ẽẽ nouit. quando potest
hoc & reꝓbis fieri : quia & cum ꝑ angelum loquit᷑ ipse loquit᷑ XLUIIi
Quod ait balaam. iterum ad se missis honoratiorib nuntiis. Si
dederit mihi bala ac plenam domũ suam argento & auro. non
potero preuaricare uerbum dñi. Facere illud pus illum uel

Expanded text:
in somnis hoc factum sit, quamuis per noctem factum satis eluin somnis hoc factum sit, quamuis per noctem factum satis eluceat, cum post haec dicit scriptura: et exsurgens Balaam mane. potest enim mouere quomodo cum homine pessimo deus locutus sit, quod etiam si in somnis factum esse constaret, non ideo nulla quaestio remaneret propter ipsam indignitatem. sic et dominus Iesus Christus ait de diuite illo, qui destruere ueteres apothecas et ampliores nouas disponebat inplere: dixit ad illum deus: stulte, hac nocte anima tua auferetur a te; et quae praeparasti cuius erunt? ne quisquam glorietur quod ei loquitur deus eo modo quo talibus loquendum esse nouit, quando potest hoc et reprobis fieri, quia et cum per angelum loquitur ipse loquitur. Quod ait Balaam iterum ad se missis honoratioribus nuntiis: si dederit mihi Balac plenam domum suam argento et auro, non potero praeuaricare uerbum domini <dei> facere illud pusillum uel
Abbreviated transcription (Latin):
uero moab dixit senioribus mazian. idest moabitȩ. senio¬
ribus madianitarum : nunc abling& ssnagoga hȩc omnes
qui incircuitu nr̃o sunt : non unagens erat. sed uicini ad ui¬
cinos dixerunt . quod pariter canen dum eẽt Nam moab
filius fuit loth. ex una filiarum Madian uero. filius abrahȩ
dec& thura. Non itaꝙ unagens erat. sed duae uicinae
atꝙ conterminȩ
uid ẽ quod scriptum ẽ & diuinationes inmanib: eorum: cum
dehis dicer&ur. quos miserat balaac Cad conducendũ
bala am. ut madicer& isrł. Numquid nam ipsi diuinabant.
analiqua ferebant. unde facer& bala ac. quo poss& diuinare :
tamquam aliqua quȩ insacrificuis incenderentur. aut quo
modo inpenderentur. & ideo dictȩ sunt diuinationes. quia
perhȩc ille poterat diuinare : Anquid aliud: obscurȩ enim
dictum ẽ: Notandum sanae . quod uenit ds adbala am. & dix̃
ei. Quid homines hi peneste. & c&era: Nec dictum ẽ utrum

Expanded text:
uero Moab dixit senioribus Madian, id est Moabitae seniouero Moab dixit senioribus Madian, id est Moabitae senioribus Madianitarum: nunc ablinguet synagoga haec omnes qui in circuitu nostro sunt, non una gens erat, sed uicini ad uicinos dixerunt quod pariter cauendum esset. nam Moab filius fuit Lot ex una filiarum, Madian uero filius Abrahae de Cettura. non itaque una gens erat, sed duae uicinae que conterminae. Quid est quod scriptum est: et diuinationes in manibus eorum, cum de his diceretur quos miserat Balac ad conducendum Balaam, ut malediceret Israhel? numquidnam ipsi diuinabant? an aliquid ferebant, unde faceret Balaam, quo posset diuinare, tamquam aliqua quae in sacrificiis incenderentur aut quoquo modo inpenderentur, et ideo dictae sunt diuinationes, quia per haec ille poterat diuinare? an quid aliud? obscure enim dictum est. notandum sane, quod uenit deus ad Balaam et dixit ei: quid homines hi penes te? et cetera. nec dictum est utrum
Abbreviated transcription (Latin):
uidentur quasi canticũ dicere. quo cecinerunt bellũ
inter amorreos & moabitas gestum. Inquoseon rex amor¬
reoꝵ moabitas superauit : Non in cridibiliter putantur
isti aenigmatiftȩ sic tunc appellati. quos po&as nos appel¬
lamus: eo quod po&arum sit consu&udo atq licentia.
miscere carminibus suis aenigmata fabularum. quibus ali¬
quid significare intellegantur . Non enim aliter essent
enigmatȩ nisi ẽ& illic tropica locutio. qua discussa per¬
uenr&ur ad intellectũ quiin aenigmate latitar&. XLUI.
Quod dicit scriptura. postea quam isrł uicit am orreos. &
possedit omnes ciuitates eorũ. misisse legatos bala ac re¬
gem moabitarũ. ad conducendum balaam. aquo male¬
dicer&ur isrł. satis ostenditur. non omnes moabitas ue¬
nisse in conditionem seon regis amorreoꝵ. quado eos bello
superauit : Si quidem remansit gens moabitarum usq
ad illud tempus. ubi regnar& bala ac rexmoab. Quod

Expanded text:
uidentur quasi canticum dicere, quo cecinerunt bellum uidentur quasi canticum dicere, quo cecinerunt bellum inter Amorrhaeos et Moabitas gestum, in quo Seon rex Amorrhaeorum Moabitas superauit, non incredibiliter putantur isti aenigmatistae sic tunc appellati, quos poetas nos appellamus, eo quod poetarum sit consuetudo atque licentia miscere carminibus suis aenigmata fabularum, quibus aliquid significare intellegantur. non enim aliter essent aenigmata, nisi esset illic tropica locutio, qua discussa perueniretur ad intellectum qui in aenigmate latitaret. Quod dicit scriptura, posteaquam Israhel uicit Amorrhaeos et possedit omnes ciuitates eorum, misisse legatos Balac regem Moabitarum ad conducendum Balaam, a quo malediceretur Israhel, satis ostenditur non omnes Moabitas uenisse in condicionem Seon regis Amorrhaeorum, quando eos bello superauit, si quidem remansit gens Moabitarum usque ad illud tempus, ubi regnaret Balac rex Moab. quod
Abbreviated transcription (Latin):
esebon Hic ceste isrł possedit ciuitates amorreorum. quas
bello superauit. quia non eas anathemauit Namsi anathe¬
mass& possidere illi non licer&. nec inde adusus suos aliqel
predȩ usurpar& : Notandum ẽ sane quem ad modum iusta
bella gerebantur In noxius enim transitus negabatur. qui
iure humanȩ soci&atis ȩ quissimo patere debebat: Sediam
Vt ds sua ꝓmissa compler&. adiuuit hic israhelitas. quib
a morreorum terra dariopostebat. Nam edom cum simili¬
ter eis transitum denegar&: non pugnauerunt cũ ipsa gen¬
te israhelitȩ. id est filii ia cob cum filiis esau. duorũ germa¬
norum atq geminoꝵ. quia terram illam israhelitis non
promiserat. Sed declinauerunt abeis. XLU.¬
ropter ea dicent aenigmatistȩ. Uenite insebon & cȩtera.
qui sint enigmatiftȩ. Id conon apparet. quia non sunt
in consu&udine litteraturȩ ñrȩ. neq in ipsis diuinis scri¬
pturis. fere alio loco repperitur hoc nomen Sed quia

Expanded text:
Esebon. hic certe Israhel possedit ciuitates Amorrhaeorum, quas Esebon. hic certe Israhel possedit ciuitates Amorrhaeorum, quas bello superauit, quia non eas anathemauit; nam si anathemasset, possidere illi non liceret nec inde ad usus suos aliquid praedae usurparet. notandum est sane quemadmodum iusta bella gerebantur. innoxius enim transitus negabatur, qui iure humanae societatis aequissimo patere debebat. sed iam ut deus sua promissa compleret, adiuuit hic Israhelitas, quibus Amorrhaeorum terram dari oportebat. nam Edom cum similiter eis transitum denegaret. non pugnauerunt cum ipsa gente Israhelitae, id est filii Iacob cum filiis Esau, duorum germanorum atque geminorum, quia terram illam Israhelitis non promiserat: sed declinauerunt ab eis. Propterea dicent aenigmatistae: uenite in Esebon et cetera. qui sint aenigmatistae ideo non adparet, quia non sunt in consuetudine litteraturae nostrae neque in ipsis diuinis scripturis fere alio loco reperitur hoc nomen. sed quia
Abbreviated transcription (Latin):
euidenter appar&: nisi foste ut fines illic interduas gen¬
tes constituerentur. bello actum est: quod bellum eius dem
loci homines. propt̃ magnitudinem. bellum dñi eẽ dixerunt:
Vt scriber&ur in aliquo eorum libro. bellum dñ. Zoob in¬
flammauit . qͦd uel arserit eodem bello ifta ciuitas. aut ad
pugnandum inflammata sit. hoc ẽ excitata: uel si quid ali¬
ud in obscuritate locihuius lat&¬
Hic ẽ puteus. quem dixit dñs ad moysen. Congrega populũ.
& dabo eis aquam bibere. Ita hoc cõmemoratum ẽ. quasi
alicubi superius. hoc ad moysen dixisse dñs legatur Sed
quia nusquã repperiatur. hic intellegendum ẽ. & illic
bibisse populum. quide sic citate conquirebatur
Et percussit eum isrł nece gladii & dominatisunt terrȩ
cius. ab arnon usq ab oc: usq ad filios ammon. quõ iazer
termini filiorũ amman sunt. Et accepit isrł omnes ciuita¬
tes istas . & habitauit isrł in omnib: ciuitatibus amorreoꝵ in

Expanded text:
euidenter adparet; nisi forte, ut fines illic inter duas geneuidenter adparet; nisi forte, ut fines illic inter duas gentes constituerentur, bello actum est, quod bellum eiusdem loci homines propter magnitudinem "bellum domini" esse dixerunt, ut scriberetur in aliquo eorum libro: bellum domini Zoob inflammauit, quod uel arserit eodem bello ista ciuitas aut ad pugnandum inflammata sit, hoc est excitata, uel si quid aliud in obscuritate loci huius latHic est puteus quem dixit dominus ad Moysen: congrega populum, et dabo eis aquam bibere. ita hoc commemoratum est, quasi alicubi superius hoc ad Moysen dixisse dominus legatur; sed quia nusquam reperitur, hic intellegendum est et illic bibisse populum, qui de siccitate conquerebatur. Et percussit eum Israhel nece gladii; et dominati sunt terrae eius ab Arnon usque Iaboc usque ad filios Ammon, quoniam Iazer termini filiorum Ammon sunt. et accepit Israhel omnes ciuitates istas. et habitauit Israhel in omnibus ciuitatibus Amorrhaeorum in
Abbreviated transcription (Latin):
aurib: & curiosorum conantur inserere. adper suadendas
fabulosas impi&ates: Sed hic dictumẽ : scriptum in libro. non
dictum ẽ incuius ꝓph&ȩ. uel patri archȩ sco libro neq negan¬
dum ẽ. fuisse iam libros. siue chaldeorum unde egressus est
abra ham siue aegiptiorum. ubi di dicerat moyses om¬
nem illorũ sapientiam. siue cuiusq gentis alterius. inquoꝵ
librorũ aliquo. potuit hoc ẽẽ scriptum: Qui tamen non
ideo sit adsumendus in eas scripturas. quib: diuina comm̃¬
datur auetoritas : Sicut nec ꝓph&a ille cr&ensis. cuius
mentionem facit apostolus: Nec grecorũ scriptores. uel phi¬
losophi . vel po&ȩ. quos idem ipse apostolus. magnũ sa¬
ne aliquid & ueratiter promptũ athenienses loquens.
& sumus Lic& enim diuinȩ auetoritati. Un¬
de uoluerit. quod uerũ inuenerit testimonium sumere:
sed non ideo omnia quȩ ibi scripta sunt. accipienda
confirmat. Cur autem hoc isto cõmemoratum sit loco. non

Expanded text:
auribus et curiosorum conantur inserere, ad persuadendas auribus et curiosorum conantur inserere, ad persuadendas fabulosas inpietates. sed hic dictum est scriptum in libro, non dictum est in cuius prophetae uel patriarchae sancto libro. neque negandum est fuisse iam libros siue Chaldaeorum, unde egressus est Abraham. siue Aegyptiorum, ubi didicerat Moyses omnem illorum sapientiam, siue cuiusque gentis alterius, in quorum librorum aliquo potuit hoc esse scriptum: qui tamen non ideo sit adsumendus in eas scripturas quibus diuina commendatur auctoritas. sicut nec propheta ille Cretensis, cuius mentionem facit apostolus, nec Graecorum scriptores uel philosophi uel poetae, quos idem ipse apostolus magnum sane aliquid et ueraciter promtum ad Athenienses loquens det sumus. licet enim diuinae auctoritati unde uoluerit quod uerum inuenerit testimonium sumere; sed non ideo omnia quae ibi scripta sunt accipienda confirmat. cur autem hoc isto commemoratum sit loco, non
Abbreviated transcription (Latin):
Et anathemauit eum & ciuitates eius. & uocatum ẽ nomen loci
illius anathema. hic ductum ẽ. anathema de testabile aliꝗdl
& abominabile uideatur. Ut enim nihil inde uictor in u¬
sus suos auferr&. sed totum inpoenam luendam uouer&
hoc erat anathemare. quod uulgo dicitur deuotare. Origo
autem huius uerbi ẽ ingreca lingua. abhis rebus quȩ uotȩ
& persolute: hoc ẽ ꝓmisse & reddite. sursum ponebantur
uel figendo. uel suspendendo¬
nitinere filiorum isrł. quo castra promouebunt atq pona¬
bant interc& era scriptum ẽ. & inde castra conlocauerunt
trans arnon inermon. quod ex tat alimitib: amorreorũ Est
enim arnon limes moab: intermoab: & inter amorreum
Propt̃ ea dicitur in libro bellum dñi . Io ab inflammauit. &
torrentes arnon. & torrentes confatuit in habitare & in
quo libro hoc scriptum sit. non commemorauit. neq ullus
est in his. quos diuinȩ scripturȩ canonicos appellamus: de
talib occasiones reperiunt. qui libros a pocrifos in cautoꝵ

Expanded text:
Et anathemauit eum et ciuitates eius: et uocatum est nomen loci illius Anathema. hinc ductum est, ut anathema detestabile aliquid et abominabile uideatur. ut enim nihil inde uictor in usus suos auferret, sed totum in poenam luendam uoueret, hoc erat anathemare, quod uulgo dicitur denotare. origo autem huius uerbi est in graeca lingua ab his rebus, quae uotae et persolutae, hoc est promissae et redditae sursum ponebantur uel figendo uel suspendendon itinere filiorum Israhel, quo castra promouebant atque ponebant, inter cetera scriptum est: et inde castra conlocauerunt trans Arnon in Ermou quod exstat a limitibus Amorrhaeorum. est enim Arnon limes Moab inter Moab et inter Amorrhaeum. propterea dicitur in libro: bellum domini Zoob inflammauit et torrentes Arnon. et torrentes constituit inhabitare Er. in quo libro hoc scriptum sit, non commemorauit neque ullus est in his quos diuinae scripturae canonicos appellamus. de talibus occasiones reperiunt, qui libros apocryphos incautorum
Abbreviated transcription (Latin):
tatur. hoc sacra mentum magnum. quod dicit apostolus
in xp̃o & in eccła. erunt ddo incarne una dicituri quod
exstasis prȩcesserit:
Q uomodo annuntiata uel renuntiata sunt uerba esau
rebeccȩ. quibus comminatus est occidere fratrem suum
cumscriptu dicat . ħ eũ insua cogitatione dixisse: nisi

Expanded text:
tatur hoc sacramentum magnum, quod dicit Apostolus in Christo et in Ecclesia, Erunt duo in carne una, dicitur quod ecstasis praecesserit .. Ib. XXVII, 42. Quomodo annuntiata vel renuntiata sunt verba Esau Rebeccae, quibus comminatus est occidere fratrem suum, cum Scriptura dicat hoc eum in sua cogitatione dixisse; nisi
Abbreviated transcription (Latin):
& de his contendisse. & ditatũ fuisse pecunia: Mirũ
nisi recapitulando ista cõmemorantur. quȩ ideo fuerant
pretermissa. ut primũ desiliis eius. usque ad illum
locum delenticula narratio perveni ret. LXCUI.
dñs & ex altatus ẽ homo. & ꝓcedens maior fiebat.
quo ad usq magnus factus ẽ ualde. secundum terrenam fe¬
lititatem dictum. sequentia docent: ex sequitur enim
narratox. eas demeiꝰ: diuitias. quib magnus factus est:¬
& hinc motus ẽ abimalech: timuit Illum ibi esse. ne poten¬
tia eius sibi ess& infesta: quam quam ergo aliquid spirita le
ista signi ficent: tamen secundum id quod contigerunt.
iddeo p̃mis sum est. benedixit eum dñs. ut sana fide intel¬
legamus & iam ista temporalia dona nec dari posse. nec sperari
debere. &iam cum ab in firmioribus app&untur. nisi abuno
dõ : ut qui inminimis fidelis est. & in magnis fidelissit : & qui in

Expanded text:
et de his contendisse, et ditatum fuisse pecunia; mirum et de his contendisse, et ditatum fuisse pecunia; mirum nisi recapitulando ista commemorantur, quae ideo fuerant praetermissa, ut primum de filiis ejus usque ad illum locum de lenticula narratio perveniret. LXXVI. Dominus, et exaltatus est homo, et procedens major fiebat, quoadusque magnus factus est valde, secundum terrenam felicitatem dictum sequentia docent. Exsequitur enim narrator easdem ejus divitias, quibus magnus factus est; et hinc motus Abimelech, timuit illum ibi esse, ne potentia ejus sibi esset infesta. Quanquam ergo aliquid spirituale ista significent, tamen secundum id quod contigerunt, ideo praemissum est, Benedixit eum Dominus, ut sana fide intelligamus etiam ista temporalia dona, nec dari posse, nec sperari debere, etiam cum ab infirmioribus appetuntur, nisi ab uno Deo: ut qui in minimis fidelis est, etiam in magnis fidelis sit; et qui in
Abbreviated transcription (Latin):
qui &tam saram concupiuerat: ipsius paranyimphus & princeps
militiȩ qui ibi commemorati sunt. &iam hic commemorantur:
utrum uel uiuere potuerint : quando eñi factus ẽ amicus abra¬
hȩ nondũ eñinatus erat isaac. sediam promissus: ponamꝰ Ante
annĩ quã nascer&ur isaac. illud fuisse factũ: deinde isaacsus¬
cepit filios. cũ ess& annorũ sexaginta. illiaũt iuuenes
erant. quando uendidit esau primogenita sua Ponam
&iam ipsos circa uiginti annos fuisse: fiunt anni&a¬
tis isaac usq ad illud factũ filiorũ eiꝰ circa octoginta:
adolescentẽ accipiamus fuisse abimelehe. quandomatrẽ
ipsius concupiuit. & abrahȩ amicus ẽ factus : Potuit
ergo iameẽ quasicentenarius: si post illud factũ filiorum
suorũ perrexit in eã terrã famis necessitate isa ac
Nonergo ex hoc cogit ulla necessitas. ꝑ recapitulationem
putare narratã ꝓfectionẽ isaac ingerarã: sed quia ibi
diutur notempore eẽ isaac scribitur. & puteos fodisse.

Expanded text:
qui etiam Saram concupiverat: ipsius enim paranymphus et princeps militiae, qui ibi commemorati sunt, etiam hic commemorantur, utrum vel vivere potuerint. Quando enim factus est amicus Abrahae, nondum natus erat Isaac, sed jam promissus. Ponamus ante annum quam nasceretur Isaac, illud fuisse factum: deinde Isaac suscepit filios, cum esset annorum sexaginta; illi autem juvenes erant quando vendidit Esau primogenita sua: ponamus etiam ipsos circa viginti annos fuisse; fiunt anni aetatis Isaac usque ad illud factum filiorum ejus, circiter octoginta: adolescentem accipiamus fuisse Abimelech, quando matrem ipsius concupivit, et Abrahae amicus est factus; potuit ergo jam esse quasi centenarius, si post illud factum filiorum suorum perrexit in illam terram famis necessitate Isaac. Non ergo ex hoc cogit ulla necessitas, per recapitulationem putare narratam profectionem Isaac in Gerara. Sed quia ibi diuturno tempore fuisse Isaac scribitur, et puteos fodisse,
Abbreviated transcription (Latin):
tum quo non crediderunt in eũ. Dicit &iam ds
ad abi melech. desa. ra uxore abrahȩ Scio quia
inmundo corde fecistihoc: nonutiq mundum il¬
lius cor ita uoluit. intellegi. ut similis eis ess& de
quibus dictũ est Beati mundo corde quõ ipsi
dm̃ uidebunt. Sed ab illo peccato dequo ageba t᷑
mundum cor habebat . quõ quantum ad ipsum per¬
tinebat . non concu piuerat coniugem alicnam

Expanded text:
tum, quod non crediderunt in eum. dicit etiam deus tum, quod non crediderunt in eum. dicit etiam deus ad Abimelech de Sarra uxore Abrahae: scio quia in mundo corde fecisti hoc; non utique mundum illius cor ita uoluit intellegi, ut similis eis esset, de quibus dictum est: beati mundi corde, quoniam ipsi deum uidebunt, sed ab illo peccato, de quo agebatur, mundum cor habebat, quoniam quantum ad ipsum pertinebat non concupiuerat coniugem alienam
Abbreviated transcription (Latin):
Nol& ds̃ propitiare ci siue talia cogitanti siue illi
cuitalia fuerint persuasa. sicut ipse opinatus est
dicendo scã mihi sint: Et quasi hoc modo. auerten¬
do ase ium illius maledicti Sed tunc accend& ur
ira dñi & telus eius in homine illo: quando putauit
cam se auertere. ista incorde suodicendo. Et adhȩ¬
rebunt in eo omnia maledicta testamenti huius. quȩ
scripta sunt in libro legis huius. Non possunt quidem
omnia euenire uni homini. Non enim etiam totiens
mori potest. quod genera mortis hic dicta sunt. Sed
omnia dixit proquibus lib&. ut non sit inmunis abom¬
nibus cui euenerint aliqua eorum quibus percat
Q uod aũt ait. Ut nonsimul perat peccator cum
quisine peccato ẽ. Quod grecus hab& ana marthe¬
ton. Nonsic accipi endum est . tam quã ab omni pror¬
catocẽ de quo loquebatur Sicut dicit dñs ineu: an¬
gelio: Si non uenis sem & locutus cis fuis sem. pecca¬
tum non haberent. N onutiq omne: sed hoc pecca¬

Expanded text:
nolet deus propitiare ei, siue talia cogitanti siue illi, nolet deus propitiare ei, siue talia cogitanti siue illi, cui talia fuerint persuasa, sicut ipse opinatus est dicendo: sancta mihi sint, et quasi hoc modo auertendo a se uim illius maledicti. sed tunc accendetur ira domini et zelus eius in homine illa. quando putabit eam se auertere ista in corde suo dicendo. et adhaerebunt in eo omnia maledicta testamenti huius, quae scripta sunt in libro legis huius. non possunt quidem omnia euenire uni homini; non enim etiam totiens mori potest, quot genera mortis hic dicta sunt; sed omnia dixit pro quibuslibet, ut non sit immunis ab omnibus, cui euenerint aliqua eorum quibus pereat. quod autem ait: ut non simul perdat peccator eum qui sine peccato est, quod graecus habet ava{xaorrtov, non sic accipiendum est. tamquam ab omni prorcato esset, de quo loquebatur: sicut dicit dominus in euangelio: si non uenissem et locutus eis fuissem, peccatum non haberent. non utique omne, sed hoc pecca
Abbreviated transcription (Latin):
inerrore cordis mei incedo. ut nonsimul ꝑdat peccator
cum quisine peccato est. Nol& ds̃ propitiare ei sed tunc
incendetur ira dñĩ dĩ . & zelus eius in homine illo. &
adhȩrebunt. omnia maledicta testamenti huius quȩ
scripta sunt in libro legis huius Ita dictumẽ. Num
quid est in uobis. uttam quã requirentem intellegam.
neforte sit Siquis aut̃ ess& cum terruit uehe menter:
neforte quisquã dicer& incorde suo audiens illa
maledicta : mihi scã sint. Maledicta scã mihi sint
quõ inerrore cordis mei incedo. Idẽ. absit ut mihi ista
eueniant: non mihi sint hȩc mala sed sc̃a. id est propi¬
tia & in noxia. quõ inerrore cordis mei incedo. cundo
scilic& post deos gentium . & cis tam quã inpune ser¬
uendo. non in quid erit sic. N on perdat simul pecca¬
tor eum quisine peccato ẽ Iam quã dicer& Caue¬
te necui urm talia persua deat. quitalia cogitat

Expanded text:
in errore cordis mei incedo, ut non simul perdat peccator in errore cordis mei incedo, ut non simul perdat peccator eum qui sine peccato est. nolet deus propitiare ei, sed tunc incendetur ira domini et zelus eius in homine illo, et adhaerebunt in eo omnia maledicta testamenti huius, quae scripta sunt in libro legis huius. ita dictum est: numquid <aliquis> est in uobis? ut tamquam requirentem intellegamus, ne forte sit. si quis autem esset, eum terruit uehementer, ne forte quisquam diceret in corde suo audiens illa maledicta: sancta mihi sint maledicta sancta mihi sint, quoniam in errore cordis mei incedo, id est: absit, ut mihi ista eueniant: non mihi sint haec mala, sed sancta, id est propitia et innoxia, quoniam in errore cordis mei incedo, eundo scilicet post deos gentium et eis tamquam inpune seruiendo. non, inquit, erit sic. non perdat simul peccator eum qui sine peccato est, tamquam diceret: cauete, ne cui uestrum talia persuadeat, qui talia cogitat.
Abbreviated transcription (Latin):
t adduxit uos qua draginta annis indeserto. non
m̃ta a pedibus ur̃is. Panem non manducastis uinum &
siceram non bibistis. ut scir&is quia iste dns ds̃ ur̃
Hinc appar& tantum uini in suis inpedimentis potu¬
isse portare is rahelitas quando deegipto exierunt
quod possent cito consumere. Nam si omnino nihil
secũ tulissent : Unde ess& illud dequo dictum est.
Sedit populus manducare & bibere. & surrexerunt
ludere: Nonenim hoc deaqua dicer&ur. cum & ipsi¬
us morsi manifestissima uerba sint. non fuisse illamuo
cem principium belli. sed principiũ uini
Numquid aliquis est inter uos. uir aut mulier. uel famu¬
lus uel tribus. cuius mens declinauit ad nõ dõ ur̃o.
ire seriure dus gentium illarum : nequa ẽ in eora
dix rursum germinans. infelle & amaritudine :¬
& erit cum audicrit uerba maledictionis huius & o¬
pinabitur incorde suodicens Scã mihi fiant: quõ

Expanded text:
Et duxit uos quadraginta annis in deserto; non Et duxit uos quadraginta annis in deserto; non on sunt adtrita a pedibus uestris; panem non manducastis, uinum et siceram non bibistis, ut sciretis quia iste dominus deus uester. hinc adparet tantum uini in suis inpedimentis potuisse portare Israhelitas, quando exierunt de Aegypto, quod possent cito consumere. nam si omnino nihil secum tulissent, unde esset illud de quo dictum est: sedit populus manducare et bibere et surrexerunt ludere? non enim hoc de aqua diceretur, cum et ipsius Moysi manifestissima uerba sint non fuisse illam cem principium belli, sed principium uini. Numquid aliquis est inter uos uir aut mulier uel familia uel tribus, cuius mens declinauit a domino deo uestro ire seruire diis gentium illarum? ne qua est in uobis radix sursum germinans in felle et amaritudine? et erit cum audierit uerba maledictionis huius, et opinabitur in corde suo dicens: sancta mihi fiant, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
dedit dñs uobis cor scire. & oculos uidere. & audi¬
re aures. usq indiẽ istã Quomodo ergo ait supe¬
rius : Uos uidistis temptationes magnas. quas uide¬
runt oculitui si nondedit dñs cis oculos uidere
& aures audire . nisi qila uiderunt corpore. & cor¬
de non uiderunt. Quia oculi dicuntur & cordis:
Propter ea inde cepit: & nondedit dñs ds̃ uobis cor
scire. ad hoc pertin& duo quȩ sequuntur. & o¬
culos uidero & aures audire: idost intellegero
& ob temperare. Quod uero dicit: & non dedit
dñs ds̃ uobis nullomodo increpans. & arguens hoc
dicer&. nisi adeorum quoq culpam pertinere in¬
tellegi uell&. nequis quã se excusabilem put&
Simul enim ostendit. & sine aduitorio dñidĩ cos
intellegere & oboedire non posse. oculis cordis &
auribus cordis. Et tamensi ad iutorium dĩ desit:
non ideo eẽ excusabile hominis uitium. quõ iudicia
dĩ quã uis occulta. ta men iusta sunt.

Expanded text:
dedit dominus deus uobis cor scire et oculos uidere et audedit dominus deus uobis cor scire et oculos uidere et aures audire usque in diem istam. quomodo ergo ait superius: uos uidistis tentationes magnas, quas uiderunt oculi tui, si non dedit dominus eis oculos uidere et aures audire? nisi quia uiderunt corpore et corde non uiderunt, quia oculi dicuntur et cordis. propterea inde coepit: et non dedit dominus deus uobis cor scire. ad hoc pertinent duo, quae sequuntur: et oculos uidere et aures audire, id est intellegere et obtemperare. quod uero dicit: et non dedit dominus deus uobis, nullo modo increpans et arguens hoc diceret, nisi ad eorum quoque culpam pertinere intellegi uellet, ne quisquam se ex hoc excusabilem putet. simul enim ostendit et sine adiutorio domini dei eos intellegere et oboedire non posse oculis cordis et auribus cordis et tamen, si adiutorium dei desit, non ideo esse excusabile hominis uitium, quoniam iudicia dei quamuis occulta tamen iusta sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
uit dñs morsi. statuere filus isrł interra moab: prac¬
ter testamentum quod testatus est eis in oreb osten¬
dit unde appellatus sit liber deutero nomion: qua
si secunda lex ubi magis illius repetitio ẽ. quã ali¬
quid aliud. Pauca enim sunquȩ ibi non sunt quod
primum datum est. Nec ta menhȩc appellantur
duo testamenta. quã uis ita hȩc uerba sonare ui¬
deantur Utrumq: enim unum est testamentum
quod in ecclesia dicitur uetus Na si propter hȩc
uerba duo testamenta dicenda essent. Iam non duo
sed plura essent. excepto nouo. Multis enim locis
scriptura dicit testamentum. sicut illud quod fac¬
tum ẽ ad abra ham decircum cisione. uel illud supe¬
rius ad noe.L. Etuos uidistis omnia. quaccũq:
fecit dñs ds̃ ur̃ interra egrpti coram uobis. phara¬
oni & omnibus seruis eius. Et omni tempore illius.
temptationes magnas quas uiderunt oculi tui: Signa
& prodigia illa magna. & manum ualidam: & non

Expanded text:
vit Dominus Moysi, statuere filiis Israel in terra Moab, praevit Dominus Moysi, statuere filiis Israel in terra Moab, praeter Testamentum quod testatus est eis in Horeb. Ostendit unde appesi secunda lex. ubi magis illius repetitio est quam aliquid aliud; pauca enim sunt, quae ibi non sint, quod primum datum est. nec tamen haec appellantur duo testamenta, quamuis ita haec uerba sonare uideantur; utrumque enim unum est testamentum, quod in ecclesia dicitur uetus. nam si propter haec uerba duo testamenta dicenda essent, iam non duo, sed plura essent excepto nouo. multis enim locis scriptura dicit testamentum; sicut illud quod factum est ad Abraham de circumcisione uel illud superius ad Noe. Vos uidistis omnia quaecumque fecit dominus deus uester in terra Aegypto coram uobis Pharaoni et omnibus seruis eius et omni terrae illius, tentationes magnas, quas uiderunt oculi tui, signa et prodigia illa magna et manum ualidam. et non