comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tum est. nullum clericorum quinec¬
dum conuictussit. suspendi a com¬
munione debere. nisi ad causam su¬
am examinandam se non reprȩ¬
sentauerit: bonifatius tamen hanc
humilitatem suscepit. ut nec litte¬
ras acciper&. quibus in peregrinati¬
onem̃ honorem suum quęrer&: ut

Expanded text:
tum est, nullum clericum, qui nondum convictus est, suspendi a communione debere, nisi ad causam suam examinandam se non praesentauerit. Bonifatius tamen hanc humilitatem suscepit, ut nec litteras acciperet, quibus in peregrinationem honorem suum quaereret, ut
Abbreviated transcription (Latin):
m& nereuolemus addm̃. sed inͥmi¬
cum omnium bonorum. cuius cap¬
tiui fuimus iudicemus. Nullamq
esse nobis perfectam requiem co¬
git&is. donec transeat Iniquitas.
& in iudicium iustia conuertatur.
ltem cum aliquid strenue at que
a lacriter agitis. & Impigre opera¬
mini. siue in orationibus. siue
inieiuniis. siue in ęlimosinis. uel
tribuentes aliquid indigentibus.
uel donantes iniurias. sicut & ds̃
Inxp̃o donauit nobis. siue edoman¬
tes pernitiosas consu &udines. casti¬
gantes que corpus. & ser uituti sub¬
icientes. siue sufferentes tribula¬
tionem. & ante omnia uos ipsos
inuicem In dilestionem. quid enĩ

Expanded text:
 ne reuolemus ad deum et inimicum omnium bonorum, cuius captiui fuimus, iudicemus, nullamque esse nobis perfectam requiem cogitetis, donec transeat iniquitas et in iudicium iustitia conuertatur. Item cum aliquid strenue atque alacriter agitis et inpigre operamini siue in orationibus siue in ieiuniis siue in elemosynis uel tribuentes aliquid indigentibus uel donantes iniurias, sicut et deus in Christo donauit nobis. siue edomantes perniciosas consuetudines castigantesque corpus et seruituti subicientes siue sufferentes tribulationem et ante omnia uos ipsos inuicem in dilectionem — quid eni
Abbreviated transcription (Latin):
leo enim audire. In potestate esse
iudicis. mollire sententiam. & mi¬
tius uindicare quam leges: si autẽ
nec litteris meis adhoc consenserit.
hoc saltem prtest&. ut in custodiam

Expanded text:
leo enim audire in potestate esse iudicis mollire sententiam et mitius uindicare quam leges. si autem nec litteris meis ad hoc consenserit, hoc saltem praestet, ut in custodiam
Abbreviated transcription (Latin):
aduersa. quia non ibi erit. nisi quod
Amemus mon&ium quod tolleremus:¬
nec temperanter libido fren&ur. ubi
nulla eius incitamenta sentimus nec

Expanded text:
aduersa, quia non ibi erit, nisi quod amemus, non etiam, quod toleremunec temperanter libido frenetur, ubi nulla eius incitamenta sentiemus, nec
Abbreviated transcription (Latin):
mores postulat: quod si ueraciter
dixisti. sicut de tẽ dubitare non de¬
beo. iam profesto sicuiuis. ut sisdig¬
nus. baptismo salutari. remissio¬
nem prae teritorum accipere pec¬
catorum: nam omnino non est cui
alteri praeter dñm xp̃m dicat ge¬
nus humanum. tẽ duce siquama usꝰ¬
nent sceleris uestigia nr̃i irrita
per p&ua soluent for midine t̃¬
ras quod ex cymeo. id est exsibil¬
lino carmine fassus est transtu¬
lisse uergilius.¬

Expanded text:
mores postulat. quod si ueraciter dixisti. sicut de te dubitare non debeo. iam profecto sic uiuis, ut sis dignus baptismo salutari remissionem praeteritorum accipere peccatorum. nam omnino non est, cui alteri praeter dominum Christum dicat genus humanum: Te duce, si qua manent sceleris uestigia nostri, inrita perpetua soluent formidine terras. quod ex Cymaeo, id est ex Sibyllino carmine se fassus est transtulisse Vergilius
Abbreviated transcription (Latin):
Smonis ecclesiaste legitur. & re¬
uert&ur puluis in terram sicut
erat. & sp̃s reuert&ur ad dm̃ qui
dedit eum sed facillime responde¬
tur. corpus interram dequa fastum
est primum hominis corpus. & sp̃s
addm̃ a quo factaest prima homi¬
nis anima: sicut enim nostrum
corpus inquiunt. quamuis expri¬
mo illo corpore propagatum sit . eo
tamen redit unde ipsum primũ
corpus effectum est. sic̃ anima nr̃a.
quamuis ex illa anima propaga¬
ta: Non adnihilum quia lmmor¬
Etalis est. sed ad illum redit. aquo
ipsa prima anima facta est: a c̃
perhoc illud quod scriptum est de
sp̃u cuius que hominis. quod redeat
addm̃ quidedit eum. non solum
istam obscurissimam quȩstionem quia
siue exillo uno. siue exnullo alio ds̃
utique dedit eum. Itemque illi. qui
propaginem animarum considerata
temeritate defendunt. Inter alia tes¬
timonia quaesuce causae suffragari
arbitrantur. nullum manifestius &
ex praessius prose possunt putare ꝓfe¬

Expanded text:
monis Ecclesiaste legitur: et remonis Ecclesiaste legitur: et reuertetur puluis in terram, sicut erat, et spiritus reuertetur ad deum, qui dedit eum. sed facillime respondetur: corpus in terram, de qua factum est primum hominis corpus, et spiritus ad deum, a quo facta est prima hominis anima. "sicut enim nostrum corpus" inquiunt "quamuis ex primo illo corpore propagatum sit, eo tamen redit unde ipsum primum corpus effectum est, sic anima nostra, quamuis ex illa anima propagata, non ad nihilum, quia immortalis est, sed ad illum redit a quo ipsa prima anima facta est." ac per hoc illud quod scriptum est de spiritu cuiusque hominis, quod redeat deum, qui dedit eum, non soluit istam obscurissimam quaestionem, quia, siue ex illo uno siuutique dedit eum. Itemque illi, qui propaginem animarum inconsiderata temeritate defendunt, inter alia testimonia, quae suae causae suffragari arbitrantur. nullum quasi manifestius et expressius pro se possunt putare profe
Abbreviated transcription (Latin):
mas autem nouas exnihilo. quis
enim congrua suis originibus ge¬
cit: sedubires naturaliter obscura
nostrum modulum uincit. & aper¬
ta diuina scriptura non subuenit.
temere hic aliquid definire. huma¬
na comestura praesumit: secun¬
dum uitas autem. quas proprias ha¬
bere incipiunt. nouos homines di¬
cimus nasci siue anima siue corpo¬
re aut uero secundum originale
peccatum u&eres nascuntur. Ideo
baptis mate renouantur: aliquid
ergo certum deanimae origine
nondum in scripturis canonicis
comperi: nam hi quisine ulla pro¬
pagine asserunt animas fieri in
ter testimonia quibus id nituntur¬
ostendere. ponunt &iam illa duo.
quae paulo ante cominemoraui. qui¬
S fingit sp̃m hominis in ipso. & qui
finxit singillatim cordahominum:
Dequibus ui des. quem ammodum pos¬
sit aresistentibus responderi: utrũ
enim cum fingit. ex alio fingat. añ
ex nihilo: Incertum est Illud tamen
Inter c&era testimonium uid&ur
esse praecipuum. quod in libro salo¬

Expanded text:
mas autem nouas ex nihilo. quis mas autem nouas ex nihilo. quis enim congrua suis originibus gecit? sed ubi res naturaliter obscura nostrum modulum uincit et aperta diuina scriptura non subuenit, temere hinc aliquid definire humana coniectura praesumit. secundum uitas autem, quas proprias habere incipiunt, nouos homines dicimus nasci sine anima sine corpore. at uero secundum originale peccatum ueteres nascuntur; ideo baptismate . renouantur. Aliergo certum de animae origine nondum in Scripturis canonicis comperi. Nam ii qui novas sine ulla propagine asserter testimonia, quibus id nituntuostendere, proponunt etiam illa duo quae paulo ante commemoraui: qui fingit spiritum hominis in ipso, et: qui fingit singillatim corda hominum. de quibus uides quemadmodum possit a resistentibus responderi: utrum enim, cum fingit, ex aliquo fingat an ex nihilo, incertum est. illud tamen inter cetera testimonium uidetur esse praecipuum, quod in libro Salo
Abbreviated transcription (Latin):
utrum ex una anima hominis pri¬
mi. sicut fingit singilatim facies ho¬
minum. exuno tamen corpore ho¬
minis primi: Cum haec atque huius
modi dehacre multa quęruntur. quȩ
nullo sensu carnis explorari posst̃.:
& a nostra experientia longe remo¬
ta sunt: atque in abditissimis natu¬
re sinibus latent: Non erubescendũ
est homini confiteri senescire quod
nescit. nedum sescire mentitur. nus¬
quam scire mereatur:
uis autem negat. non unius tantũ.
sed omnis animȩ creatorem dm̃ at¬
que factorem. nisi quieius eloquiis
apertissime refragatur. sine ulla
quippe ambiguitate per prophe¬
tam dicit. omnem flatum ego feci.
animas uidelic& Intellegi uolensquo.
uerbo consequentia manifestant :¬
Nion ltaque una inquem facto ex
tra homini primo inspirauit. sed
omnem flatum ipse fecit. ipse ad¬
huc facit: quaeritur tamen. utrum
omnem flatum ex illo uno flatu.
sicut omne corpus hominis. ex illo
uno corpore faciat: anuero noua
quidem corpora faciat ex uno ani¬

Expanded text:
utrum ex una anima hominis prmi, sicut fingit singillatim facies hominum ex uno tamen corpore hominis primi. Cum haec atque huius modi de hac re multa quaeruntur. quae nullo sensu carnis explorari possunt et a nostra experientia longe remota sunt atque in abditissimis naturae sinibus latent, non erubescendum est homini conescit, ne, dum se scire mentitur, quam scire mereatur. quis autem negat non unius tantum, sed omnis animae creatorem deum atque factorem, nisi qui eius eloquiis apertissime refragatur? sine ulla quippe ambiguitate per prophetam dicit: omnem flatum ego feci, animas uidelicet intellegi uolens, quod uerba consequentia manifestanton utique unum, quem facto ex terra homini primo inspirauit, sed omnem flatum ipse fecit, ipse adhuc facit. quaeritur tamen, utrum omnem flatum ex illo uno flatu, sicut omne corpus hominis ex illo uno corpore faciat, an uero noua quidem corpora faciat ex uno, ani
Abbreviated transcription (Latin):
est. ut maneat si non dum est. ut fiat:
dĩ autem sapiens non esse deb&. sed est
Illa quoque deuisis. quae tibi nuperrime
scripsi. & ea commemoraus subtiliter
dicta: sed inaioribus tẽ implicasse ques¬
tioni busrecense &iam atque &iam&
cogita diligentius nonper transeat. sed
habit& in eis consideratio tua & inde
fortasse ut cumque conicies. quomodo
sit anima prtesens uel absens: In eis quip¬
pe uisis demoratur in somnis. cum ab

Expanded text:
est, ut maneat, si nondum est, ut fiat; est, ut maneat, si nondum est, ut fiat; deus autem sapiens non esse debet, sed est. Illa quoque de uisis, quae tibi nuperrime scripsi et ea commemoras subtiliter dicta, sed maioribus te implicasse quaestionibus, recense etiam atque etiam et cogita diligentius: non pertranseat, sed habitet in eis consideratio tua et inde fortasse utcumque conicies, quo modo sit anima praesens uel absens. in eis quippe uisis demoratur in somnis, cum ab
Abbreviated transcription (Latin):
gis. quae tibi iam diu nota sunt. uel nisi
fallor fuerunt. quia ea fortasse oblitus
es. quaetẽ conferente mecum ac̃ sermo¬
cinante conscripsi. siue deanimae quan¬
titate. siue delibero arbitrio. Inuenies un¬
de dissoluas &iam sine mea opera dubi¬
tationes tuas. adhibito scilic& non nullo
labore cogitationis: ut his quaeibi ad in¬
tellectum liquidum certumque perduc¬
ta sunt. consequentia nestantur: ha¬
bes &iam in libro dereligione quemsi
recoleres atque perspiceres. num quã
tibi uider&ur. ratione cogidm̃ esse uel
ratio cinando efficidm̃ esse debere.
quando quidem In ratione numerorum.
quam certe in usu cottidiano habemus.
sidicimus septem & tria decem esse de¬
bent. minus considerate loquimur:
Nonenim decem esse debent. sed decem
sunt de quibus ltaque rebus reste di¬
catur quodesse debeant. siue iam sint.
siue ut sint. satis quantum aestimo dis¬
putauimus ln eis libris quos commemo¬
raui: homo enim sapiens esse deb& si

Expanded text:
gas, quae tibi iam diu nota sunt uel, nisi gas, quae tibi iam diu nota sunt uel, nisi fallor, fuerunt, quia ea fortasse oblitus es, quae te conferente mecum ac sermocinante conscripsi, siue de animae quantitate siue de libero arbitrio, . inuenies, unde dissoluas etiam sine mea opera dubitationes tuas adhibito scilicet nonnullo labore cogitationis, ut his, quae ibi ad intellectum liquidum certumque perducta sunt, consequentia nectantur; habes etiam in libro de religione, quae si recoleres atque perspiceres, numquam tibi ui.deretur ratione cogi deum esse uel ratiocinando effici deum esse debere, quando quidem in ratione numerorum, quam certe in usu cotidiano habemus, si dicimus: Septem et tria decem esse debent, minus considerate loquimur; non enim decem esse debent, sed decem sunt. de quibus itaque rebus recte dicatur. quod esse debeant, siue iam sint siue ut sint, satis, quantum aestimo, disputauimus in eis libris, quos commemoraui. homo enim sapiens esse debet, si
Abbreviated transcription (Latin):
tingat. quibus cum scribuntur. non su¬
per uenerit aliquid quod quaeratur:
quod ut mihi accedat difficillimum est:
sed non opinor tibi hoc placere: moner¬
go debui alia interrumpere. cuntua su¬
per uenissent. sic nectua sialia rursus
In ruerent. & tamen seruare hanc iusti¬
tiam non sinor: Nam ecce ut tibi haec
ipsa rescriberem. quibus id ammonerẽ:
luter misi quae agebam. & animum me¬
um adhanc epistulam. ab alia magna in¬
tentione d&orsi facile autem fuit hanc
excusationem ut arbitror. non inquam
litteris inditam tibi remittere: respon¬
dere autem Inqui sitionibus tuis non lta fa¬
cile est & puto in ipsis opusculis quaeme
nunc intentissimum d&inent. non de¬
futura quaedam loca ubihae ipsa expe¬
diam quaerequiris. sidñs faberit iam &i¬
am ex his quaestionibus. quas modo
misisti: multa soluta sunt in eis libris.¬
quos nondum aedidi. siue d&rinitate. si¬
ue de genesi: quamquam & illa sirele¬

Expanded text:
tingat, quibus, cum scribuntur, non sutingat, quibus, cum scribuntur, non superuenerit aliquid, quod quaeratur? quod ut mihi accidat, difficillimum est; sed non opinor tibi hoc placere. non ergo debui alia interrumpere, cum tua superuenissent, sicut nec tua, si alia rursus inruerent. et tamen seruare hanc iustitiam non sinor; nam ecce ut tibi haec ipsa rescriberem, quibus id admonerem, intermisi, quae agebam, et animum meum ad hanc epistulam ab alia magna intentione detorsi. Facile autem fuit hanc excusationem, ut arbitror, non iniquam litteris inditam tibi remittere, respondere autem inquisitionibus tuis non ita facile est et puto in ipsis opusculis. quae me nunc intentissimum detinent, non defutura quaedam loca, ubi haec ipsa expediam, quae requiris, si dominus fauerit. iam etiam ei his quaestionibus, quas modo misisti, multa soluta sunt in eis libris,quos nondum edidi, siue de trinitate siue de genesi. quamquam et illa si rele
Abbreviated transcription (Latin):
occupato: & quodest grauius. ea putas
praecipitari debere dictando. quae tam
sunt difficilia. ut cum magna diligen¬
tia dictata uel scripta. uix perduci possint
ad intellestum. &iam talium. qualis ipse
es huc accedit. quia nontui & tales: tantũ
modo cogitandi estis. lesturi esse quod
scripsimus. sed utique & illi. quiminus
acuto. minusque exercitato ingenio
prȩditi. eotamen studio fruuntur ad cog¬
noscendas litteras nostras. siue amico
siue inimico animo: ut eis sub trahi om¬
nino non possint: Ista cogitanti. cernis
quanta cura inscribendo esse debeat.
prȩsertim derebus lta magnis. ut in cis
& magni laborent: si autem cum ali¬
quid inmanibus habeo. praeter mitten¬
dumest & differendum. ut ad ea potius
respondeatur quae super uenientia requi¬
runtur. Quid fi&. si&iam ipsis dum re¬
spond&ur. alia superuenerint. numc&¬
&iam his omissis illa suscipiantur: &
semper priora fiant. quae posteriora ob¬
oriuntur. ea quae sola terminare con¬

Expanded text:
occupato et, quod est grauius, ea putas praecipitari debere dictando, quae tam sunt difficilia, ut cum magna diligentia dictata uel scripta uix perduci possint ad intellectum etiam talium, qualis ipse es. huc accedit, quia non tu et tales tantum modo cogitandi estis lecturi esse, quod scripsimus, sed utique et illi, qui minus acuto minusque exercitato ingenio praediti eo tamen studio feruntur ad cognoscendas litteras nostras siue amico siue inimico animo, ut eis subtrahi omnino non possint. ista cogitanti cernis quanta cura in scribendo esse debeat praesertim de rebus ita magnis, ut in eis et magni laborent. si autem, cum aliquid in manibus habeo, praetermittendum est et differendum, ut ad ea potius respondeatur, quae superuenientia requiruntur, quid fiet, si etiam, ipsis dum respondetur, alia superuenerint? num piam his omissis illa suscipiantur et semper priora fiant, quae posteriora oboriuntur, eaque sola terminare con
Abbreviated transcription (Latin):
inturribus eius: habundantiam uero¬
rum fratrum. quorum nunc inter
multos falsos. gemimus paucitatẽ:
quae est autem uirtus illius ciuitatis
qui nisidĩ. quedĩ noster: uides igitur¬
in quo solo fiat pax. & singulis ho¬
minibus. qui secum sine illo bellum
gerunt. & inillo: extrinsecus oborto
scandalo & omnibus simul: quiquã¬
quam sẽ in hac uita diligant. & a¬
micitiae fidȩ nexibus teneantur.
tamen nec praesentia corporis. nec
consensione animi. sum me perfec¬
teque copulentur: confortetur
cortuum in dño: memor nr̃i:¬

Expanded text:
in turribus ejus abundantia veroin turribus ejus abundantia verorum fratrum , quorum nunc inter multos falsos gemimus paucitatem. quae est autem uirtus illius ciuitatis nisi deus eius deus noster? uides igiturin quo solo fiat pax et singulis hominibus, qui secum sine illo bellum gerunt et in nullo extrinsecus oborto scandalo, et omnibus simul, qui quamquam se in hac uita diligant et amicitiae fidae nexibus teneantur. tamen nec praesentia corporis nec consensione animi summe perfecteque copulentur. confortetur cor tuum in domino memor n
Abbreviated transcription (Latin):
ne nosti: non quidem omnia ꝓ¬
baturus nam quȩ in illo cauenda
sint bene nosti: hanc tamen quȩs¬
tionem. quo modo in exclesia dĩ si
qua forte per uersa. uel &iam sce¬
lerata. corrigere aut ex tinguere
non ualeamus sed uo unitatis uin¬
culo tolerandasint. strenue mihi
uid&ur trasta uisse. atque soluis¬
se: quam quam in eius litteris. tan¬
tum modo intentione corresta ad
ipsos diuinarum scripturarum fon¬
tes recurrere nos oport&: ut ibi
uideamus. quam pauca dehac testi¬
monia sententiarum. uel exempla
gestorum: & quam nemo possit om¬
nia ponere: Nisi qui pene omnes
scõrum librorum paginas. In sua
scripta trans ferre noluerit: Ita ꝓ¬
pe nulla est: quae nos non ammone¬
at. in tus in ipsa soci&ate saera men¬
torum: quibus in buimur aduitam
a&ernam: cum his qui oderunt pa¬
cem esse debere pacificas. donec
Ingemes cendo nostra longinqua pe¬
regrinatio transeat.: ut que in uir
tute hieru salem matris acernae.
securissima pace per fruamur: &

Expanded text:
ne nosti, non quidem omnia probaturus; nam quae in illo cauenda sint, bene nosti, hanc tamen quaestionem, quo modo in ecclesia dei, si qua forte peruersa uel etiam scelerata corrigere aut extinguere non ualemus, saluo unitatis uinculo toleranda sint, strenue mihi uidetur tractauisse atque soluisse. quamquam in eius litteris tantum modo intentione correcta ad ipsos diuinarum scripturarum fontes recurrere nos oportet, ut ibi uideamus, quam pauca de hac re testimonia sententiarum uel exempla gestorum posuit et quam nemo possit omnia ponere, nisi qui paene omnes sanctorum librorum paginas in sua scripta transferre uoluerit. ita prope nulla est, quae nos non admoneat intus in ipsa societate sacramentorum, quibus inbuimur ad uitam aeternam, cum his, qui oderunt pacem, esse debere pacificos, donec ingemescendo nostra longinqua pertute Jerusalem matris aeternae securissima pace perfruamur, et
Abbreviated transcription (Latin):
libris ista docuerunt: & ideo per
quas litteras ea ipsi didicerunt.¬
per easdem poterant alii quoque
in his gentibus discere. Inquibus
a postoli actoritatem proph&icã
Scommendabant: cur ergo eis dic¬
Stumest. non est uestrum scire tẽ¬

Expanded text:
libris ista docuerunt? et ideo per quas litteras ea ipsi didicerant,per easdem poterant alii quoque in his gentibus discere, in quibus apostoli auctoritatem propheticam commendabant. cur ergo eis dictum est: Non est uestrum scire ue
Abbreviated transcription (Latin):
trus. qũo aduersarius uester dia¬
bolus tam quam leo rugiens circu¬
it. quaerens quem deuor& quem ñ
potest deuorare. se ductum ad ne¬
quitiam: famam ipsius in famare
conatur: ut si fieri potest. obpro¬
briis hominum & malarum lin¬
guarum d&ractione deficiat. &¬
sic in eius fauces ruat. Si autem
nec famam Innocentis maculare
potuerit: hoc ei per suadere temp¬
tat. ut per mali uolas suspicio¬
nes defratre suo iudic&. & sic ab
illo implicatus absorbeatur: & quis
eius captiones uel circum uentiones.
uel conpitaehendere uel numerare
sufficiat:¬

Expanded text:
rus: Quoniam aduersarius uester diabolus tamquam leo rugiens circuit quaerens. quem deuoret. quem non potest deuorare seductum ad nequitiam, famam ipsius inquinare conatur, ut, si fieri potest. opprobriis hominum et malarum linguarum detractione deficiat et sic in eius fauces ruat. si autem nec famam innocentis maculare potuerit, hoc ei persuadere temptat, ut per maliuolas suspiciones de fratre suo iudicet et sic ab illo implicatus absorbeatur. et quis omnes eius captiones et circumuentiones uel comprehendere uel enumerare sufficiat
Abbreviated transcription (Latin):
passione. seconfessiones descripturis
scĩs commemoraui: ab hostibus duc¬
ti. atque incaptiuitate positi. illa
dixerunt quaeconscripta legerentur
a nobis. & disceremus captiuos dĩ ser¬
uos. non deseri adño suo unde autẽ
scimus. quid &iam per istas omni¬
potens & misericors ds̃. In ipsa ter¬
ra barbarica. fieri uelit mirabilium
suorum tantum non cess&is proillis
Ingemescere addm̃. & quaerere quan¬
tum potestis. & quantum ipse per¬
mittit. cum tempus & facultatem
dederit. quid deillis factum sit. uel qis
uestra possint habere solacia: nam
desiti fensi. ante paucos annos. seueri
ep̃ci neptis. scĩ monialis. ab arbaris
ductaest. & permirabilem dĩ miseri¬
cordiam. cum honore magno suis
parentibus restituta est Domus enĩ
illa barbarorum ubi captiua ingres¬
saest. subito coepit dominorum in¬
firmitate iastari: Ita ut omnes ip¬
si barbari tres nisi fallor. aut am

Expanded text:
passiones et confessiones de scripturis passiones et confessiones de scripturis sanctis commemoraui, ab hostibus ducti atque in captiuitate positi illa dixerunt, quae conscripta legerentur a nobis et disceremus captiuos dei seruos non deseri a domino suo. unde autem scimus, quid etiam per istas omnipotens et misericors deus in ipsa terra barbarica fieri uelit mirabilium suorum? tantum non cessetis pro illis ingemescere ad deum et quaerere, quantum potestis et quantum ipse permittit, cum tempus et facudederit, quid de illis factum sit, vel quae vestra possint habere solatia. Nam de Sitifensi ante paucos annos Severi episcopi neptis sanctimonialis a barbaris ducta est, et per mirabilem Dei misericordiam cum honore magno suis parentibus restituta est. Domus enim illa barbarorum ubi captiva ingressa est, subita coepit dominorum infirmitate jactari, ita ut omnes ipsi barbari, tres nisi fallor, vel am
Abbreviated transcription (Latin):
dicit: Sienim nos ipsos iudicaremus.
adño iudicaremur: cum iudicamur
autem ad ño corripimur. neçcum
mundo damnemur: haec fideliter
lege. fideliter praedica. & ea quantum
potes caue. & cauendum doce. nead¬
uersus dñm in his temtationibus &
tribulationibus murmur&ur: Sonos
dicis dĩ seruos & fideles & scõs. gladis
barbarorum peremtos Quiautem
Interest. utrum eos febris. anferrum
de corpore soluer&: Nonqua occasi :¬
one exeant. sed quales ad se exeant.
ds̃ attendit inseruissuis: nisi quod
maiorem habeat poenam. languor
diu turnus. quam citissimus exitus:
& tamen &iam ipsum languorem
diuturnum & orrendum legimus.
qualem passus est ille iob. cuius cer¬
te iustitiae: dĩ qui falli non potest. ta¬
lem perhib& testimonium grauis¬
sima sane. & multum dolenda est
illa captiuitas faeminarum castarũ
at que sc̃arum. sed nonest captiuus
ds̃ earum. nec captiuas deserit suas.¬
sinouit suas: Nam & illi scĩ quorũ¬

Expanded text:
dicit: Si enim nos ipsos iudicaremus, dicit: Si enim nos ipsos iudicaremus, a domino non iudicaremur; cum iudicamur autem a domino, corripimur, ne cum mundo damnemur. Haec fideliter lege, fideliter praedica et, quantum potes, cane et cauendum doce, ne aduersus deum in his temptationibus et tribulationibus murmuretur. bonos dicis dei seruos et fideles et sanctos gladio barbarorum peremptos. quid autem interest, utrum eos febris an ferrum de corpore solueret? non qua occasione exeant, sed quales ad se exeant, deus adtendit in semis suis, nisi quod maiorem habet poenam languor diuturnus quam citissimus exitus; et tamen etiam ipsum languorem diuturnum et horrendum legimus, qualem passus est ille lob, cuius certe iustitiae deus ipse, qui falli non potest, tale perhibet 10 testimonium. Grauissima sane et multum dolenda est illa captiuitas feminarum castarum atque sanctarum, sed non est captiuus deus earum nec captiuas deserit suas,si nouit suas. nam et illi sancti, quoru
Abbreviated transcription (Latin):
colerent reges. A quibus in illa sup¬
plicia tradebantur hocenim erat
Inocculto iudicio & misericordiadĩ.
ut illis regibus eo modo consuler&
ad salutem: anthioco autem regi
qui machabeos poenis crudelibus in¬
ter emit. moluit lta consulere sed
eorum gloriosissimis passionibus.
corduriregis acrires eueritate pu¬
niuit: lege tamen: &iam unus il¬
lorum: qui sexto loco patiebatur
quid dicat: Ita enim scriptum est.
& post hunc: sextum applicauerunt:
cumꝰ hi tormentis & cruciatibus mo¬
rerentur. dixit: nolite seducere ꝓp
Iter nos haec patimur. peccantes in
sdñm dm̃ nostrum. & facta sunt hȩc
Idigna nobis: tuautem nolite pu¬
tare inpunitum futurum. qui ad¬
uersus dm̃ & legem eius. legibus tuis
pugnare uoluisti: uides &iam is¬
ti quam humiliter & ueraciter sa¬
piant. qui prosuis peccatis seflagel¬
lari adño confitentur: de quoscrip¬
tum est: quem enim diligit dñs cor¬
ripit. flagellat autem omnem fili¬
um quem recipit: unde & apostolus

Expanded text:
erent reges, a quibus in illa supplicia tradebantur. hoc m enim erat in occulto iudicio et misericordia dei, ut illis regibus eo modo consuleret ad salutem. Antiocho autem regi, qui Machabaeos poenis crudelibus interemit, noluit ita consulere, sed eorum gloriosissimis passionibus cor duri regis acriore seueritate puniuit. lege tamen, etiam unus illorum, qui sexto loco patiebatur, quid dicat; ita enim scriptum est: Et post hunc sextum applicauerunt. cum hic tormentis excruciatus moreretur, dixit: Noli te seducere; s propter nos haec patimur peccantes in deum nostrum et facta sunt haec digna nobis. tu autem noli te putare inpunitum futurum, qui aduersus deum et legem eius legibus tuis pugnare uoluisti\'. uides etiam, isti quam humiliter et ueraciter sapiant, qui pro suis peccatis se flagellari a domino confitentur, de quo scriptum est: Quem enim diligit dominus, corripit; flagellat autem omnem. filium, quem recipit. unde et apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
UARENON ACCIPISTESTAMENṼ
uetus: quiaiam p̃uentus sum nouo ⁊
Neteri aut & nouo non conuenit: ut scrip¬
turatestatur : Nam pannum inquit
nouum nemo assuit uestimento ueteri
Alio quin maior scissura fi&: quia ergo
maiorem sicutiuos scissurã facere Ca¬
ueo xp̃ianam nouitatem hebraicȩ ue¬
tustati non misceo .: Qquis enim non &iam
sordidum udic& nobis uestibus indutis.
non donare inferioribus ueteres : qua¬
ꝓpter ego &iam sinatus eẽm iuda eus
ut fuer̃ apłi. Dignum tam̃ erat me nouo
accepto testamento u&us repudiare
ut fecer̃ ipsi . ⁊ Nunc uero & naturȩ bene¬
ficio consecutus. ut subseruitutis iugo
rentem cumplenomunere libestatis:
quammiser & stultus et in super in¬
gratus ero sime ultro ad dixero seruitu¬
ti : quippe paulus indegalatas argu¬
it quod in circumcisionẽ relabentes
ad infirma repedarent: et egena ele¬
menta quibus denuo seruire uellent
quomodo ergo id ego amittã. in quoaliũ
uideam rep̃hendi. Tur peẽ redire inser¬
uitutem. sedtur pius ire

Expanded text:
uare non accipis testamentum uetus ? quia iam praeuentus sum nouo; ueteri autem et nouo non conuenit, ut scriptura testatur. nam pannum, inquit, nouum nemo adsuit uestimento ueteri, alioquin maior scissura fiet. quia ergo maiorem sicuti uos scissuram facere caueo, christianam nouitatem Hebraicae uetustati non misceo. quis enim non etiam sordidum iudicet nouis uestibus indutis non donare inferioribus ueteres ? quapropter ego, etiam si natus essem Iudaeus, ut fuerunt apostoli, dignum tamen erat me nouo accepto testamento uetus repudiare, ut fecerunt ipsi. nunc uero et naturae beneficio consecutus, ut sub seruitutis iugo rente cum pleno munere libertatis, quam miser et stultus et insuper ingratus ero, si me ultro addixero seruituti ? quippe Paulus inde Galatas arguit, quod in circumcisionem relabentes ad infirma repedarent et egena elementa, quibus denuo seruire uellent. quomodo ergo id ego admittam, in quo alium uideam reprehendi? turpe est redire in seruitutem, sed turpius ire.
Abbreviated transcription (Latin):
cer& uerum : & quem uera loqui. ipse
forsitan mentir&ur : Infinita ergo
eorum praetermisfalite etintermina¬
bilimihi. adiohannem marcumq. me
contuli : nec in pariter aduobus aduos:
& ab euangelistis ad eius demnomns
ꝓfessores : quorumn h principia inte¬
rim non in merito placuer̃. quia nec
dauid nec mariam inducunt. nec iosephum
sedichannes quidem in principio fuisse
uerbum dicit : & uerbum fuisse a pud dm
& dmfuisse uerbum: xp̃m significans.:
marcus uero. euangelium in quit uiũ
xp̃i filiidi : tam quãmatheum ex pro¬
brans qui posuerit filium dauid nisi
foste alterum hic. & alterum ille ad¬
nuntiatim.  Haec ergo ratio est
quia ego non accipio xp̃mnatũ : tuue¬
rositantus esses ut hanc mihi adimas
offensionem : effice utinterse ipsi con¬
ueniant . & ut cumq succumbam.
quãuis nesic quidem dignum erit exu
AUGUSTINUS RESP̃ UII.
SIPIOSTUDIO LECISSES

Expanded text:
ceret uerum, et quem uera loqui, ipse ceret uerum, et quem uera loqui, ipse forsitan mentiretur. infinita ergo eorum praetermissa lite et interminabili mihi ad Iohannem Marcumque me contuli nec inpariter a duobus ad duos, et ab euangelistis ad eiusdem nominis professores. quorum mihi principia interim non inmerito placuerunt, quia nec Dauid nec Mariam inducunt nec Iosephum, sed Iohannes quidem in principio fuisse uerbum dicit et uerbum fuisse apud deum et deum fuisse uerbum. Christum significans; Marcus uero, euangelium, inquit, Iesu Christi filii dei, tamquam Matthaeum exprobans, qui posuerit filium Dauid. nisi forte alterum hic et alterum ille adnuntiat Iesum. haec ergo ratio est, qua ego non accipio Christum natum. tu uero, si tantus es, ut hanc mihi adimas offensionem, effice, ut inter se ipsi conueniant, et utcumque succumbam, quamuis ne sic quidem dignum erit ex uAUGUSTINUS respondit:s o si pio studio legisses
Abbreviated transcription (Latin):
gelium bonumnuntium. Autbonam
adnuntiationẽ interp̃tantur : Quo¬
modo ẽ aut̃ istebonus nuntius.
quando quidem ipse ds̃ uobis uelo
sibi opposito lugere nuntiatus est:
donec sua membra ab illa uastatio¬
ne & contaminatione reparentur
atq purgentur : quisi aliquando
luctum finierit crudelis erit: Quid
enim deillo male meruit pars illa
eius quae inglobo ligabitur: quaeutiq
in aeternum lugenda est quia inae¬
ternum damnabitur: Sed euasimus
quodistum nuntium quis quis dili¬
genter aduesterit non cogitur luge¬
re quia malus est. sedridere quia
falsus est
FAUSTUS DIXIT.
CCIPIS ERGO GENERATIONẼ
Equidem conatus diusum hocipsũ
qua lecumq est ꝑsua dere mihi quia
sit natus ds̃. sed offensus duorum
maxime euangeli starum dissensio¬
ne : qui genealogiam eius scribunt.
lucae & mathei : Hae siincestus quẽ¬
nam potissimũ sequerer : Fieri enĩ
posse putabam ut quia prescius non
sum quẽ mentiri ex istima rem ipsedi¬

Expanded text:
gelium bonum nuntium aut bonam gelium bonum nuntium aut bonam adnuntiationem interpretantur. quomodo est autem iste bonus nuntius, quandoquidem ipse deus uobis uelo sibi obposito lugere nuntiatus est, donec sua membra ab illa uastatione et contaminatione reparentur atque purgentur ? qui si aliquando luctum finierit, crudelis erit. quid enim de illo male meruit pars illa eius, quae in globo ligabitur? quae utique in aeternum lugenda est, quia in aeternum damnabitur. sed euasimus, quod istum nuntium quisquis diligenter aduerterit, non cogitur lugere. quia malus est, sed ridere, quia falsus estFAUSTUS dixit: Accipis ergo generationem ? equidem conatus diu sum hoc ipsum, qualecumque est;, persuadere mihi, quia sit natus deus, sed offensus duorum maxime euangelistarum dissensione, qui genealogian eius scribunt, Lucae et Matthaei, haesi incertus, quemnam potissimum sequerer. fieri enim posse putabam, ut, quia praescius non sum, quem mentiri existimarem, ipse di
Abbreviated transcription (Latin):
inũ xp̃i. sicut ait marciis. sed liber
generationis uũ xp̃i. Hoc modo
nec iohannes euangelium scripsisse
dicatur. quianec ipse ait. Initium
euangelii . aut liber euangelii. sed
in principio erat uerbum : nisi forte
tam eligans uocabulorum fabricator
faustus fuit. ut & hociohannis exor¬
dium uerbidium nominauerit prop¬
ter uerbum. sicut illud ꝓptergene¬
sim genesidium ausus ẽ nom in are :
Sedcur non potius cogitatis. quanta
impudentia ꝓlixas illas cumpias
fabulas ur̃as euangelium nominetis :
Quidenim illicboni adnuntiatur:
ubi dicitur ds̃. aduersus rebellem
nescioquam contrariam alienamq
naturam . non aliter regnosuo po¬
tiusse prospicere.: atq: consulere.
nisi pastem suae naturae in illi us
Auidas fauces deuoran dammitter&.
atq: ita polluendam. ut posttantos
labores atq cruciatus non posset
saltim purgari: Ita netam malus
nuntius eu angeliumẽ.: ceste om̃s
qui grece uel tenuiter nouer̃ : euan¬

Expanded text:
Iesu Christi', sicut ait Marcus, sed liber Iesu Christi', sicut ait Marcus, sed liber generationis Iesu Christi'? hoc modo nec Iohannes euangelium scripsisse dicatur, quia nec ipse ait initium euangelii' aut liber euangelii' sed in principio erat uerbum'. nisi forte tam elegans uocabulorum fabricator Faustus fuit, ut et hoc Iohannis exordium uerbidium' nominauerit propter uerbum sicut illud propter genesim genesidium' ausus est appellare. sed cur non potius cogitatis, quanta inpudentia prolixas illas et inpias fabulas uestras euangelium nominetis ? quid enim illic boni adnuntiatur, ubi dicitur deus aduersus rebellem nescio quam contrariam alienamque naturam non aliter regno suo potuisse prospicere atque consulere, nisi partem suae naturae in illius auidas fauces deuorandam mitteret atque ita polluendam, ut post tantos labores atque cruciatus non posset saltem tota purgari? itane tam malus nuntius euangelium est? certe omnes, qui graece uel tenuiter nouerunt, euan
Abbreviated transcription (Latin):
peragunt ordines suos: quo modo
poterat decernere qđ natus xp̃c ac¬
turus erat: quae nato xp̃o iussa est
relinquere quodagebat: Si aut̃ ut
probabilius creditur. ad demonstran¬
dum xp̃m quaenonerat exostaest:
Nonideo xp̃cnatus ẽ quia illa extitit.
sedideo illa extitit. quia xp̃cnatusẽ:
Vnde sidici oporter&. non stellam
diceremus: Ipsi quippe ille: non
illa huic nascendi attulit causam
Siergo sunt fata quae afando idest
bum dĩ est: in quo antequam eent
dicta st̃ om̃a. non consostium side¬
rum fatum xp̃i est. sed fatum &iã
siderum xpc̃ est: qui & ipsam carnẽ
subcaelocreatam ea uoluntate as¬
sumpsit . qua &iam caelum creauit.
ea potestate deposuit & recepit
qua&iam sideribus imperauit.
Cur ergo non sit cuangelium qđ
deifta generatione narratur : cum
tambona nobis adnuntientur. ut
ꝑipsam nr̃a san&ur infirmitas
An quia matheus non estita exor¬
sus ut dicer&. in itium euangelu

Expanded text:
peragunt ordines suos, quomodo peragunt ordines suos, quomodo poterat decernere, quod natus Christus acturus erat, quae nato Christo iussa est relinquere, quod agebat? si autem, ut probabilius creditur, ad demonstrandum Christum, quae non erat, exorta est, non ideo Christus natus est, quia illa extitit, sed ideo illa extitit, quia Christus natus est. unde, si dici oporteret, non stellam diceremus. ipse quippe illi, non illa huic nascendi adtulit causam. si ergo sunt fata, quae a fando, id est us uerbum dei est, in quo, antequam essent, dicta sunt omnia, non consortium siderum fatum Christi est, sed fatum etiam siderum Christus est, qui et ipsam carnem sub caelo creatam ea uoluntate adsumpsit, qua etiam caelum creauit, ea potestate deposuit et recepit, qua etiam sideribus imperauit. Cur ergo non sit euangelium, quod de ista generatione narratur, cum tam bona nobis adnuntietur, ut per ipsam nostra sanetur infirmitas? an quia Matthaeus non est ita exorsus, ut diceret initium euangelii
Abbreviated transcription (Latin):
qui est aeternus uniuersorum crea¬
tor & dns. Itaq illa stella quam uider̃
magi . Xp̃õ scđm carnem nato non ad
decr&um dominabatur. sed ad testi¬
monium famulabatur: nec eum subici¬
ebat imperio. sed indicabat obsequio
Proinde non ex illis erat haec stellis.
quae ab initio creaturae. Itinerum
suorum ordinem subcreatoris lege
custodiunt. sed nouo uirginis pari¬
tu nouum sidus apparuit. Quod
ministerium officiisui etiam ipsis
magis quaerentibus xpm̃: cumante
faciem p̃ir& ex hibuit. donec eosusq
ad ipsum locum ubi dĩ uerbum in¬
fanserat p̃eundo perducer&: qui
tandem astrologi ita constituerunt
hominumnascentium fata substellis:
utaliquam stellarum homine aliquo
nato circuitus sui ordinem reliquisse.
et ad eumquinatus est perrex isse as¬
seuerent:: Sostem quippe nascentis.
astrorum ordini colligari arbitrantur
Non astrorum ordinem ad hominis nati
diem possemutari: Qua propter si
stella illa ex his erat quae in caelo

Expanded text:
qui est aeternus uniuersorum creaqui est aeternus uniuersorum creator et dominus. itaque illa stella, quam uiderunt magi, Christo secundum carnem nato non ad decretum dominabatur, sed ad testimonium famulabatur, nec eum subiciebat imperio, sed indicabat obsequio. proinde non ex illis erat haec stellis, quae ab initio creaturae itinerum suorum ordinem sub creatoris lege custodiunt, sed nouo uirginis partu nouum sidus adparuit, quod ministerium officii sui etiam ipsis magis quaerentibus Christum, cum ante faciem praeiret, exhibuit, donec eos usque ad ipsum locum, ubi dei uerbum infans erat, praeeundo perduceret. qui tandem astrologi ita constituerunt hominum nascentium fata sub stellis, ut aliquam stellarum homine aliquo nato circuitus sui ordinem reliquisse et ad eum, qui natus est, perrexisse, adseuerent? sortem quippe nascentis astrorum ordini conligari arbitrantur. non astrorum ordinem ad hominis nati diem posse mutari. quapropter si stella illa ex his erat, quae in caelo
Abbreviated transcription (Latin):
quaeita sordidatȩ sunt. ut nullomo¬
do diluiualeant: damnari in aeter¬
num confixas globo horridote¬
nebrarum Ecce qui se fingunt
indignari: qđ filio di fiat iniuria:
Quem cumnatum stella demonstras¬
se dicatur : tam quã genesis eius sub
fatali con stellatione sit conftitu¬
unt : cum eum ipsi nontantũ sub
stellarum conexione. sed in uinculis
omnium terrenorum. et in sucis om¬
nium herbarum & in putredine omnũ
carnium & corruptione omniũ cibo¬
rum. ita ligatum pollutumq consti¬
tuant ut ex magna non ex tota parte
solui purgariq non possit. nisi & abomi¬
nib electis uidelic& mani cheorum
&iam inporris. radiculisq ruct&ur.
Et nos quidem subfato stellarum nulli¬
us homns genesim pormus ut liberũ
arbitrium uoluntatis. quauel bene
uel male uiuitur propteriustumiu¬
dicium di ab omni necessitatis uin¬
culo uindicemus: quantominus illi¬
us temporalem generationem. sub
astrorum conditione credimus factã:

Expanded text:
quae ita sordidatae sunt, ut nullo moquae ita sordidatae sunt, ut nullo modo dilui ualeant, damnari in aeternum confixas globo horrido tenebrarum. ecce qui se fingunt indignari, quod filio dei fiat iniuria., quia eum natum stella demonstrasse dicatur, tamquam genesis eius sub fatali constellatione sit constituta, cum eum ipsi non tantum sub stellarum conexione. sed in uinculis omnium terrenorum et in sucis omnium herbarum et in putredine omnium carnium et corruptione omnium ciborum ita ligatum pollutumque constituant. ut ex magna. non tamen ex tota parte solui purgarique non possit. nisi et ab hominibus. electis uidelicet Manichaeorum, etiam in porris radiculisque ructetur. Et nos quidem sub fato stellarum nullius hominis genesim ponimus, ut liberum arbitrium uoluntatis, qua uel bene uel male uiuitur, propter iustum iudicium dei ab omni necessitatis uinculo uindicemus: quanto minus illius temporalem generationem sub astrorum condicione credimus factam,
Abbreviated transcription (Latin):
ista sacrilega deliramenta uos. nonꝰ
solum incelo atq in omnib stellis.
sed &iam interra. atq: in omnibus
quae nascuntur in ea. confixum
& conligatum atq concr&um x pm
dicere. non iam saluatorẽ urm̃.
sed a uobis saluandum: Cum enĩ
manducatis atq ructatis. nam &
ista impia uanitate seducti. seducitis
auditores uros. ut uobis cibos afferant :
quo possit ligato in eis xp̃o subueniri
ꝑuros dentes &uentres : Talibus enim
Auxilis. eum solui &liberari p̃dicatis.
nec saltem totum. sed adhuc licet ex¬
iguas sordidasq reliquias eius in
stercoribus remanere contenditis.
ut in aliis atq aliis rerum corporaliũ
formis. Iterum atq iterum implexae¬
atq implicataeq teneantur: Et si
mundo stante solui & purgarinon
potuerint. iam illo igne ultimo quo
ipsemundus ardebit soluanturatq
purgentur : nectamen etiam tunc
totum xp̃m dicitis posse liberari.
sedeius bonȩ diuinaeq naturae
nouissimas. residuasq: particulas

Expanded text:
ista sacrilega deliramenta vos cogunt, non solum in coelo atque in omnibus stellis, sed etiam in terra atque in omnibus quae nascuntur in ea, confixum et conligatum atque concretum Christum dicere, non iam saluatorem uestrum sed a uobis saluandum, cum ea manducatis atque ructatis. Nam et ista inpia uanitate seducti seducitis auditores uestros, ut uobis cibos adferant. quo possit ligato in eis Christo subueniri per uestros dentes et uentres. talibus enim auxiliis eum solui et liberari praedicatis; nec saltem totum, sed adhuc licet exiguas sordidasque reliquias eius in stercoribus remanere contenditis, ut in aliis atque aliis rerum corporalium formis iterum atque iterum inplexae inplicataeque teneantur, et si mundo stante solui et purgari non potuerint, iam illo igne ultimo, quo ipse mundus ardebit, soluantur atque purgentur. nec tamen etiam tunc totum Christum dicitis posse liberari, sed eius bonae diuinaeque naturae nouissimas residuasque particulas,
Abbreviated transcription (Latin):
eft ecclesia uel respuendos:
Vos quoq: interi immundas efigu¬
rauit qui propter ea fidei
catholicȩ non conuenitis. quia
nec ruminatis uerbum sapien¬
tiae : & duo testamenta u&us
& nouum non concorditerdis¬
tinguentes. tamquam gemina
ungulam non hab&is: Quis
autem ferat te adimanti
uestri fallaciam non puduis se
docuis se ciborum in differentia.
ut a suis quidem discipulis omnes
carnes penitus remouer&: S ȩui¬
laribus uero uulgo conceder&

Expanded text:
est Ecclesia; vel respuendos; est Ecclesia; vel respuendos; vos quoque inter immunda figuravit, qui propterea fidei catholicae non convenitis, quia nec ruminatis verbum sapientiae, et duo Testamenta, Vetus et Novum, non concorditer distinguentes tanquam geminam ungulam non habetis. Quis autem ferat te quoque Adimanti vestri fallaciam non puduisse sdocuisse ciborum indifferentiam, ut a suis quidem discipulis omnes carnes penitus removeret, saecularibus vero vulgo conceder
Abbreviated transcription (Latin):
s& tunc proselyto circumcis .o.
quod paulus dicit: Circumcisio
quidem pro dest: silegem custodias:
Quia uero ille in non custodienda
lege pharis eos imitabatur. fiebat
filius gehennȩ : Propterea quan¬
tum arbitror duplo quam illi.
qui hoc neglegebat implere.
quod propria uoluntate susce¬
perat : Non ex iudȩis natus
sed sponte iudeus factus: Quid
autem dicere uoluis ti sine respec¬
tu iniuriose: quod moyses helluo¬
nis in modum disceptator sed&.
iub&q: alia quidem abligurriri
promundis. Alia uero pro inmun¬
dis nec contingi quidem : cum
adhelluonem hoc magis perti¬
net ut nulla discernat. Aut
si discernit. suauiora eligat: An
hoc ideo dicis. ut imperitis con¬
tinentiatua uelud ab in eunte
a&ate miranda uideatur:
qua sinescientis. ueliam obliquan¬
ti siocundius sapiat porcina.
quam uerbecina : sed quia & is¬
ta moses figuris proph&icis de
xp̃o scripit. inanimalium car¬
nibus significans homines. uel
incorporandos xp̃i corpori qđ

Expanded text:
set tunc proselyto circumciso, set tunc proselyto circumciso, quod Paulus dicit: circumcisio quidem prodest, si legem custodias. quia uero ille in non custodienda lege pharisaeos imitabatur, fiebat filius gehennae; propterea, quantum arbitror, duplo quam illi, quia hoc neglegebat inplere, quod propria uoluntate susceperat, non ex Iudaeis natus, sed sponte Iudaeus factus. Quid autem dicere uoluisti, sine respectu iniuriose, quod Moyses helluonis in modum disceptator sedet iubetque alia quidem abligurrii;i pro mundis, alia uero pro inmundis ne ad helluonem hoc magis pertineat, ut nulla discernat; aut si discernit, suaviora eligat. An hoc ideo dicis, ut imperitis continentia tua velut ab ineunte aetate miranda videatur, quasi nescientis, vel jam obliti, quanto jucundius sapiat porcina, quam vervecina? Sed quia et ista Moyses figuris propheticis de Christo scripsit, in animalium carnibus significans homines, vel incorporandos Christi corpori, quod
Abbreviated transcription (Latin):
Et quidresurrectio quȩ credita nos
iustificat. Illa octaui diei circum¬
cisio nefigurata est : propterea deip¬
so abraham cui primum traditaẽ
dicit apostolus. Et signum accepit
circum cisionis. signaculum iustitiȩ
fidei : Ergo & istam circum cisionẽ
dñs. Uȩ uobis scribȩ & pharisȩi
hẏpocritȩ. qui circuttus mare &
aridam. facere proselytum unũ:¬
& cum feceritis eum. facitis eum fi¬
lium gehennȩ. duplo quamuos estis.
Non quia circum ciditur dixit :
sed quod eorum mores imitatur
a quibus imitandis cohib& suos
dicens : Ca thedrã moysi sedent
scribȩ & pharisȩi. quȩ dicunt facite
quȩ autem faciunt facere nolite :
dicunt enim & non faciunt.:
Inquibus domini cis uerbis. utruq
deb&is aduertere. & quantus
honor delatus sit doctrinȩ moysi
incuius cathedra &iam mali
sedentes. bona docere cogebantur:
& undefier& proselytus filius
gehennȩ non scilic& a pharisȩis
uerba legis audiendo. sed eorum
facta sectando: Noc ergo dicipos¬

Expanded text:
 resurrectio, quae credita nos justificat, illa octava diei circumcisione figurata est; propterea de ipso Abraham, cui primum tradita est, dicit Apostolus: Et signum accepit circumcisionis, signaculum justitiae fidei . Ergo et istam circumcisionem Dominus, Vae vobis, Scribae et Pharisaei hypocritae, qui circumitis mare et aridam, facere unum proselytum; et cum feceritis eum, facitis eum filium gehennae duplo quam vos estis: non quia circumciditur, dixit, sed quod eorum mores imitatur, a quibus imitandis cohibet suos, dicens, Super Cathedram Moysi sedent Scribae et Pharisaei: quae dicunt, facite; quae autem faciunt. facere nolite; dicunt enim, et non faciunt. in quibus dominicis uerbis utrumque debetis aduertere, et quantus honor delatus sit doctrinae Moysi, in cuius cathedra etiam mali sedentes bona docere cogebantur, et unde fieret proselytus filius gehennae, non scilicet a pharisaeis uerba legis audiendo, sed eorum facta sectando. hoc ergo dici pos
Abbreviated transcription (Latin):
factisumus nondum tam̃ in re sed inspe:
Spe eniminquit salui factisumus. Sic &ibi
dictumest : Amodo neminem nouimus
scđm carnem. non dum in re. sed inspe in¬
tellegitur. quia spes nobis inxpõ est
quia in illo iam completum ẽ. qđ nobis ꝓ¬
missum speramus : Ille quippe iamre¬
surrexit . & mors ei ultra non dominabit᷑:
Quod & sinoueramus scđm carnem cumad¬
huc moriturus eẽt : inerat quippe in
eius corpore illa mortalitas quã pro¬
prie carnẽ appellat apłs. sed iamnunc
non nouimus: Illudenim eius mostale
iam induit immostalitatem : Vnde scđm
priftinam morta litatem. iam caro appel¬
lari non possit : Itaq: ipsius loci contex¬
tione ubi sententia est. dequa isti calum¬
niantur. consideremus ut hoc quod dico
magis eluceat . : Caritas inquit xp̃i com¬
pell& nos. iudicantes hoc. quõ unus pro
omnib mortuus est : Ergo om̃s mostuis

Expanded text:
facti sumus, nondum tamen in re, sed in spe — facti sumus, nondum tamen in re, sed in spe — spe enim, inquit, salui facti sumus — sic et ibi dictum est: amodo neminem nouimus secundum carnem, nondum in re, sed in spe intellegetur, quia spes nobis in Christo est, quia in illo iam completum est, quod nobis promissum speramus. ille quippe iam resurrexit et mors ei ultra non dominabitur. quem etsi noueramus secundum carnem, cum adhuc moriturus esset — eius corpore illa mortalitas, quam proprie carnem appellat apostolus — sed iam nunc non nouimus; illud enim eius mortale iam induit immortalitatem, unde secundum pristinam mortalitatem iam caro appellari non possit. Itaque ipsius loci contextionem, ubi haec sententia est, de qua isti calumniantur, consideremus, ut hoc quod dico magis eluceat. caritas, inquit, Christi compellit nos indicantes hoc, quoniam unus pro omnibus mortuus est; ergo omnes mort