comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cit ꝙ eas diligimus ꝓp̃ solam bĩ¬
tudinem. ñ qͥn eas ꝓpͣ se diligamꝰ.
s quia id ip̃m ꝙ eas diligimus re¬
ferimꝰ ad illud suminũ bonũ cui
soli inħend̃ ẽ.⁊ in eo ꝑmanendũ.
finisq leticie ponendus. qͣre uͥtu¬
tib nõ est fruend̾̃ S dicet aliquis.
frui ẽ amore in h̾ere alieui ret ꝓp̃
se ipãm ut predc̃m ẽ. Si gͦ uͥtutes
ꝓp̾ se amande sunt. ⁊ eis fruend̾ ẽ.

Expanded text:
cit quod eas diligimus propter solam beatitudinem; non quin eas propter se diligamus, sed quia id ipsum quod eas diligimus, referimus ad illud summum bonum, cui soli inhaerendum est et in eo permanendum, finisque laetitiae ponendus: quare virtutibus non est fruendum. Sed, dicet aliquis: Frui est amore inhaerere alicui rei propter se ipsam, ut praedictum est. Si ergo virtutes propter se amandae sunt, et eis f
Abbreviated transcription (Latin):
solam bĩtudinẽ. ꝓp̃ se quid̃ aman¬
de sũt. qr delectant sui possessores.
sincera ⁊ sc̃a delectatõe. ⁊ in eis pari¬
unt gaudium spuale. u̾mꝑtam̃
ñ est hic consistend̾. s ultͣ gradiẽd̾.
Nõ h̾h̾e̾at dilcõis g̾ssus. neq ħ sit
dilcõnis t̾minus. s refͤatur hoc ad

Expanded text:
solam beatitudinem: propter se quidem amandae sunt, quia delectant sui possessores sincera et sancta delectatione, et in eis pariunt gaudium spirituale. Verumtamen non est hic consistendum, sed ultra gradiendum, non hic haereat dilectionis gressus, neque hic sit dilectionis terminus; sed referatur hoc
Abbreviated transcription (Latin):
nitatẽ. Hic ꝯsid̾and̾̃ est utrũ uir¬
tutib sit utend̾ an fruend̾. quibdã
uidet᷑ ꝙ eis sit utend̾ ⁊ ñ fruendũ.
taxatum ẽ. dicit ñ ẽẽ fruendum.
li bono. Itm̃ dñt iõ ñ ẽẽ fruend̾¬

Expanded text:
ibus. Hic considerandum est utrum virtutibus sit utendum, an fruendum. Quibusdam videtur quod eis sit utendum, et non fruendum: aetaxatum est , dicit non esse fruendum li bono. Item dicunt ideo non esse fruend
Abbreviated transcription (Latin):
matio lucis. sicut ostendit oꝑa¬
scriptura que commemoratã tõ.¬
rerum informitate earum dis¬
positõm a luce inchoauit subdens.
Dix̃ d̾s. fiat lux: ⁊ facta ẽ lux. et
diuisit lucẽ a tenebris. Applłaũ¬
ꝙ lucem diem: ⁊ tenebras noctẽ.

Expanded text:
matio lucis, sicut ostendit Scriptura Genes., quae commemorata rerum informitate, earum dispositionem a luce inchoavit, subdens: Dixit Deus: FIAT LUX, et facta est lux: et divisit lucem a tenebris, appellavitque lucem diem, et tenebras no
Abbreviated transcription (Latin):
posse ꝓbari. Si enim pr̃ diligit dͭ.¬
amore. qui ab ip̃o ꝓcedit. cur nõ
⁊ sapĩa uł intelligentia quam
genuit sapit. uł intlłigit. hãc
qõnem urgere uidet᷑. ut. ait. ãs.
ubi queritur utrum ita sit pat̾
sapĩe ⁊ uirtutis sue. ut hat sapĩa
sapiens sit. quam genuit. ⁊ hcͣ
uirtute potens quam genuit.
Sed absit ut ita sit quia si hoc
est ibi esse ꝙ sapere. non ꝑ illam
sapĩam quam genuit: sapiens
ẽ p̃r. Alicquin ñ ip̃a ab illo. s il
le ab ip̃a est. Si enim sapĩa quã
genuit cã est illi ut sapiens sit.
etiam ut sit ip̃a illi cã est. ꝙ fie¬
ri non pot̾ msi gignendo eum.
aut faciendo. s nec genitricem
nec cõditricem prĩs ullo mͦ qͥsꝙͣ
dixĩt sapĩam. Quid est enim ĩ¬
sanuis: Ergo pr̃ ip̃a sapĩa est. qͣ

Expanded text:
posse probari. Si enim Pater diligit amore qui ab ipso procedit, cur non et Sapientia vel Intelligentia quam ipse genuit, sapit, vel intelligit? Hanc quaestionem urgere videtur, ut ait Aug. Ubi quaeritur utrum ita sit Pater Sapientiae et Virtutis suae, ut hac Sapientia sapiens sit quam genuit, et hac Virtute potens quam genuit. Seest ibi esse, quod sapere; non per illam sapientiam quam genuit, sapiens est Pater, alioqui non ipse illam, sed ille ab ipsa est. Si enim Sapientia quam genuit causa est illi ut sapiens sit, etiam ut sit ipsa illi causa est; quod fieri non potest, nisi gignendo eum aut faciendo; sed nec genitricem, nec conditricem Patris ullo modo quisquam dixerit Sapientiam; quid enim est insanius? Ergo Pater ipsa Sapientia est q
Abbreviated transcription (Latin):
a diuina predicatur. ⁊ deus tur.¬
ẽẽ enuntiatur. Cum autẽ ad M
te. s ita ut scĩe que ipã ẽ omĩa
subiͨta monstrentur. ⁊ uolunta¬
ti que ip̃a eadem est. aliquid uł a¬
liqua sub̾ta dicantur. ut talis
fiat sensus. deus scit omnia .i. d̾s

Expanded text:
a divina praedicatur, et Deus esse enuntiatur. Cum autem additte, sed ita ut scientiae quae ipse est, omnia subjecta monstrentur, et voluntati quae ipse eadem est, aliquid vel aliqua subjecta esse dicantur; ut talis fiat sensus: Deus scit omnia, id
Abbreviated transcription (Latin):
duos. innascibi¬
les eẽ nõ possũt.
cum idcirco unꝰ¬
unus deus sit.
sit. ⁊ filius deus
sit. quia in nas¬
cibilitas sola pe¬
nes unũ sit. fi¬
lius autem ide¬
co deus. quia ex
innascibili es¬
sentia natus ex¬
istat. Caput e
s caput filii d̾s
est. ⁊ ad unum
deum omnia.
hoc gradu ⁊ hac
confessione re-¬
feruntur cum
ab eo sumant
ip̃e principiũ sͣ.¬

Expanded text:
uo innascibiles esse non possunt: cum idcirco Deus unus sit sit, et filius Dei Deus sit, quia innascibilitas sola penes unum sit. Filius autem idcirco Deus, quia ex innascibili essentia natus exsistat. sed caput Filii Deus est. Et ad unum Deum omnia hoc gradu atque hac confessione referuntur: cum ab eo sumant ipse principium s
Abbreviated transcription (Latin):
sentie. ⁊ earum una sit naͣ. cat᷑ ꝙͥ u.
unus autem uł una ñ pot̾ di nũ.¬
ci de diuersis rebus nisi addatur¬
una. Quo ad¬
dito: recte pot̾

Expanded text:
sentiae, et earum una sit natura. Unus autem vel una non potest dici de diversis rebus, nisi addatuuna, quo addito, recte p
Abbreviated transcription (Latin):
dei genitus: na¬
ture secundum¬
originem attu¬
lit: nõ scd̃m crea¬
turas uolunta-¬
uel ut expressius dicatur ẽẽntie.
que grece dr̃ usia. s filium ẽẽ cͤa
tia ꝑsonarum. utramq pestem
ut ait as. super ioh̾em. Eudit iu̾¬
tas dicens. Ego ⁊ p̃r mium sumꝰ
utrumq audi ⁊ aduerte. ⁊ unũ.
⁊sumus. ⁊ a caribdi. ⁊ a scilla: liba¬
beris. Ꝙ enim dixit unum: libe¬
rat te abarrio. Ꝙ dixit sumus:
liberat te a sabellio. Si unum gͦ
lius. Sumus enim ñ proferret
de uno: nec unũ de diu̾so. Erubes¬
cant gͦ sabelliani qui dñt ip̃m ẽẽ
prẽm qui ẽ filius. confundentes
ꝑsonas. qui ⁊ dc̃i sunt patͥ passĩ¬
ani. qr dñt prẽm fuisse passum
arriani uero dñt aluid pr̃em ẽe
aliud filium. ñ unam subam: s
duas. prẽm maiorem. filiũ mino¬
rem. Noli ħ dic̾e tu catholice. In
medio ergo nauiga. utrumq pe¬
ricłosum latus deuita. ⁊ dic pr̃:
pr̃ ẽ. ⁊ filius: filius ẽ. Alius pr̃.

Expanded text:
Dei genitus naturae secundumoriginem atlit, non secundum creturas, voluntae naturae, vel, ut expressius dicatur, essentiae, quae Graece dicitur usia; sed Filium esse creattia personarum. Utramque pestem, ut ait Aug. super Joannem, elidit Veritas dicens: Ego et Pater unum sumus. Utrumque audi, et adverte, et unum, et sumus, et a Charybdi et a Scylla liberaberis. Quod enim dixit unum, liberat te ab Ario; quod dixit sumus, iberat te a Sablius. Sumus enim non diceret de uno, nec unum de diverso. Erubescant ergo Sabelliani, qui dicunt ipsum esse Patrem qui est Filius, confundentes personas; qui et dicti sunt Patripassiani, quia dicunt Patrem sui se passum. Ariani vero dicunt aliud Patrem esse, aliud Filium; non unam substantiam, sed duas: Patrem majorem, Filium minorem. Noli hoc dicere tu, catholice. In medio ergo naviga, utrumque periculosum latus devita: et dic: Pater Pater est, Filius Filius est; alius Pater,
Abbreviated transcription (Latin):
tum dicit. dd̃. quia in om̃ib tra¬
hitur intquitas ex adam. ⁊ iũcu¬
lũ mortis. Nẽo enĩ nascit᷑ nͥ tra¬
hens penã: et mĩtũ pene. M̾itũ
autem pene: pectatum est. Oĩs gͦ¬

Expanded text:
tum dicit David, quia in omnibus trahitur iniquitas ex Adam, et vinculum mortis. Nemo enim nascitur, nisi trahens poenam, et meritum poenae. Meritum autem poenae, pec
Abbreviated transcription (Latin):
n hũa aut ꝯu̾sa in dĩtatis natam
aut in ñ existentiam diuisa n ex
duab una frã cõpoĩta naͣ. Compo¬
sita enim naͣ neutri eaꝵ ex quib
ex altĩs ꝑficiens alt̾m. ut corpꝰ ex qͣ¬
tuor elementis cõpositum: nec ignis
noĩatur. necaer. nec t̾ra nec aqua.
net hoꝵ alicu hõusyon dr̃. Si gͥ sin¬

Expanded text:
 aut conversa in divinitatis naturam, aut in non existentiam divisa, neque ex duabus una facta composita natura. Composita enim natura neutri earum ex quibus ex alteris perficiens alteram; ut corpus ex quatuor elementis compositum, nec ignis nominatur, nec aer, nec terra, nec aqua, nec horum alicui homousion dicitur. Si
Abbreviated transcription (Latin):
nitatem ⁊ suam utilitatem. uti¬
le nempe ip̃i est seruire deo ⁊ frui
eo. fr̃s est gͦ angłs siue homo ꝓpt̾
deum dr̃ esse: non quia creator d̾s
⁊ summe beatus alt̾utrius indi¬
guerit officio: qui bonorum nr̃o-¬
rum non eget. sed ut seruiret ei
ac frueret᷑ eo cui s̾iure regnare
est. In hoc gͦ proficit suiens: non
ille cui seruitur.
Sicut fc̃s ẽ hõ

Expanded text:
nitatem, et suam utilitatem. Utile nempe ipsi est servire Deo, et frui eo. Factus ergo angelus sive homo propter Deum dicitur esse, non quia creator Deus et summe beatus alterutrius indiguerit officio, qui bonorum nostrorum non eget; ps. 147; sed ut serviret ei ac frueretur eo, cui servire regnare est. in hoc ergo proficit serviens, non ille cui servitur. 8. Sicut factus est ho
Abbreviated transcription (Latin):
ise distinctam. quarum altera
ra ex ꝑte spũalis. ⁊ ex ꝑte corͣlis
.i. humana. Cum itaq de huis
dum uidetur. ut a ꝯtuitu creato¬
ris ad cognitionem creature di¬
gnioris ratio nr̃a intendat. Dein¬
de ad ꝯsid̾ationem corꝑee tam illiꝰ
ñ rationalis descendat ut tͥnitatis
increate sacramentum tͥꝑtite cͤa¬
ture. eiq concretorum atq ꝯtin-¬
tingent᷑ium sequat᷑ documentũ.
Q̾ consideran

Expanded text:
se distinctam, quarum altera ra ex parte spiritualis et ex parte corporalis, id est humana. Cum itaque de his dum videtur, ut a contuitu creatoris ad cognitionem creaturae dignioris ratio nostra intendat, deinde ad considerationem corporeae tam illius est rationalis descendat, ut Trinitatis increatae sacramentum tripartitae creaturae, eique concretorum atque contingentium sequatur documentum. QUAE CONSIDERAN
Abbreviated transcription (Latin):
pietatis ⁊̃ ꝙ impossibile ⁊ diffici¬
le fuit¬
uit. Aliuid testimonium.
Nexpositione qͦ quaꝵdam ꝓpo¬
sitionum epłe ad romanos que¬
dam ab̃. int̾serit que uidentur
huic doctrine grẽ adu̾sari. Ait
enim. ꝙ crelimus nr̃m est. Q
aut̃ bonum oꝑamur: illius est.
qui c̾dentib dat sp̃m sc̃m. Et pau
lopost. Nrm̃ est credere ⁊ uelle. n¬
lius autem dare credentib ⁊ uo¬
ientib. facultatem bene oꝑandi
ꝑ sp̃m scm. Que qualiter intel¬
ugi debeant. ab̃. in li. retractatio
num aꝑit dicens. uerum est qͥ¬
dem a deo cẽ: ꝙ oꝑamur bonum. s
dixissem: si ram scirem etiam ip

Expanded text:
etiam quod impossibile et difficile fuit. 6. Aliud testimonium. In expositione quoque quarumdam propositionum Epistolae ad Romanos quaedam August. interserit, quae videntur huic doctrinae gratiae adversari. Ait enim: Quod credimus nostrum est; quod autem bonum operamur, illius est qui credentibus datostrum enim est credere et velle, illius autem dare credentibus et volentibus facultatem bene operandiualiter intelligi debeant August. in libro Retract. aperit dicens: Verum est quidem a Deo esse quod operamur bonum: sed dixissem, si jam scirem etiam ips
Abbreviated transcription (Latin):
it unitatem. filio equau filio eqͣ¬
tatem. Cum enim unitas litas.
tur prĩ unitas ẜm a̾sm. qua su
sit. ⁊ quia filium genuit. unum
unus cum eo d̾s. unitas gͦ in pa¬
tre cẽ dr̃. quia nec est aliquid alid̾
a quo sit. non enimab alio ẽ. nec
ab eo aliquid. uel aliquis ẽ ab eter¬
no. ꝙ unum cum eo non sit. fuiꝰ e

Expanded text:
it unitatem, Filio aequalitatem. Cum enim unitas dicitur tur Patri unitas secundum Aug. qua supsit, et quia Filium genuit unum unus cum eo Deus. Unitas ergo in Patre esse dicitur, quia nec est aliquid aliud a quo sit. Non enim ab alio est, nec ab eo aliquis vel aliquid est ab aeterno, quod unum cum eo non sit: Filius
Abbreviated transcription (Latin):
ait. philosophi disputantes de
entia. ego qͦ utranĩq rr̃ cognitõm
.i. diuinarum ⁊ humanarum.⁊ sa¬
pientiam ⁊ scĩam diti posse: ñ ne¬
go. u̾m uixͣ apli distintionẽ qͣua
dixit. alii datur sermo sapĩe. alii s̾¬
mo scĩe. Illa diffinitio diuidenda ẽ.
ut rr̃ diumarum cognitõ sapĩa
cognitio ꝓprie scĩe nomen obtine¬
at. Neq uero quitquid ab homine
sciri pot̾ in reb humanis uͥ płimũ.
suꝑuacue uanitatis noxie q curi¬
ositatis est: huic scie tͥbuo. s illud
tm̃ quo fides salubrima que ad
u̾am bĩtudinem ducit: gignitur
nutritur. defenfenditur. roborat᷑.
qua scĩa ñ pollent fideles płimi
qͣmuis polleant ip̃a fide płim̃. nã
aluid est scire tm̃modo quid hõ ẽd̾e
debeat pp̃ adipiscendam uitam be¬
atam: aluid est scire quõ hoc ip̃m
⁊ piis opituletur. ⁊ contra impios
defendatur. que ꝓprio uorabulosci¬

Expanded text:
ait: Philosophi disputantes de entia. Ego quoque utrarumque rerum cognitionem, id est, divinarum et humanarum, et sapientiam et scientiam dici posse non nego. rmo sapientiae, alii sermo scientiae, illa definitio dividenda est, ut rerum divinarum cognitio sapientia cognitio proprie scientiae nomen obtineat. Neque vero quidquid sciri ab homine potest in rebus humanis, ubi plurimum supervacuae vanitatis et noxiae curiositatis est, huic scientiae tribuo; sed illud tantum quo fides saluberrima quae ad veram beatitudinem ducit, gignitur, nutritur, defenditur, roboratur; qua scientia non pollent fideles plurimi, quamvis polleant ipsa fide plurimum. Aliud est enim scire tantummodo quid homo credere debeat propter adipiscendam vitam beatam; aliud est scire quomodo hoc ipsum et piis opituletur vel contra impios defendatur; quae proprio vocabulo ap
Abbreviated transcription (Latin):
iam inquiramꝰ. Non enim
omĩa ut art ãb̃. quib utend̾ ẽ dili¬
genda sunt. s ea sola que uł nobis¬
tum sccietate quadam referũt᷑ in
ta bñficio dĩ ꝑ nos indigent. ut
corpus. ꝙ ita p̃cipiend̾ ẽ diligi. ut
ei ordinate prudent᷑q ꝯsulatur.

Expanded text:
amus. Non enim omnia, ut ait August., quibus utendum, diligenda sunt; sed ea sola quae vel nobiscum societate quadam referuntur in ta, beneficio Dei per nos indigent, ut corpus: quod ita praecipiendum est diligi, ut ei ordinate prudenterque consulatur.
Abbreviated transcription (Latin):
pĩa. u̾mptñ que scd̃m deun est: at
uerꝰ ⁊ precipuus cultus est enis.
Si gͦ colat mens hominis deum:
cuius ab eo capax frã est ⁊ tuius
esse particeps pot̾ sapiens ip̃a fit.
⁊ ñ sua luce: s summe illius lucis
participatc̃e sapiens fit. Ista ergo
hominis sapientia. etiam dei est.
u̾mptũ non ita dei ẽ: ut ea sapiẽs
sit d̾s. Non enim ꝑticipatione sui
sapiens est: sicut mens ꝑncipatõe
illa qua ip̃e iustus est: sed ⁊̃ illa ꝙͣ
dat. homini cum iustificat impiũ.

Expanded text:
amen quae secundum Deum est, ac verus et praecipuus cultus ejus est. Si ergo colat mens hominis Deum cujus ab eo capax facta est, et cujus esse particeps potest, sapiens ita fit, et non sua luce, sed summae illius lucis participatione sapiens fit. Ista ergo hominis sapientia etiam Dei est; verum non ita Dei est, ut ea sapiens sit Deus. Non enim participatione sui sapilla qua Deus iustus est, sed quam etiam dat homini cum iustificat eum,
Abbreviated transcription (Latin):
cerem si iã scirem ⁊ ipsam fidem ĩt̾
dei munera reꝑiri: que dantur in
eodem spũ. utrumq ergo nr̃m ẽ.
pp̃ arbitrium nr̃e uoiuntatis.
et utrumq datum est ꝑ sp̃m fi¬
dei et caritatis. et ꝙ: paulopost
dixi. Nr̃m est enuim et cred̾e et uel¬
le. illiꝰ autem dare credentib ⁊ uo¬
ientib facultatem bñ oꝑandi per
sp̃m scm̃ per quem caritas diffũ¬

Expanded text:
cerem, si scirem etiam ipsam fidem inter Dei munera reperiri, quae dantur in eodem Spiritu. Utrumque ergo nostrum est propter arbitrium voluntatis, et utrumque datum est per Spiritum fidei et charitatis. Et quod paulo post dixi: Nostrum enim est credle, illius autem dare credentibus et uolentibus facultatem bene operandi per spiritum sanctum, per quem caritas diffun
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ ⁊ mĩtum fidei de mĩa dei uenit.
git deus auquos ab et̾no uel appo¬
suit grãm iustificationis in temꝑe:
s gratuita bonitate sua elegit ut
tales esse p̃sciuit iteo elegit. s ut
essemus tales ꝑ ipãm elcc̃em grẽ
sue qua gratificauit nos in dilecto
filio suo.

Expanded text:
 meritum fidei de misericordia Dei venit. git Deus aliquos ab aeterno, vel apposuit gratiam justificationis in tempore, sed gratuita bonitate sua elegit, ut tales esse praescivit, ideo elegit, sed ut essemus tales per ipsam electionem gratiae suae, qua gratificavit nos in dilecto Filio suo.
Abbreviated transcription (Latin):
ut iam ꝙ datur ñ scd̃m grãm sed
scłm debitum: reddatur pociꝰ me¬
o dixi. Dicit enim idem apłs. Itẽ
deus qͣui oꝑat᷑ omĩa in omibus.
Nusquam aut̃ dc̃m̃ est. deus e̾dit
omĩa in omĩb. ac deinde subiux̃.

Expanded text:
 iam quod datur non secundum gratiam, sed secundum debitum reddatur potius meo dixi: dicit enim idem apostolus: idem deus, qui operatur omnia in omnibus; nusquam autem dictum est: deus credit omnia in omnibus, ac d
Abbreviated transcription (Latin):
talem futurum p̃scunt: tauit
qui in eum crederet. ⁊ ei serui¬
ret. ꝙ aliq̃n. ab̃. se sensisse dic̃
sed ex electione talis est factus. ita
dicens. disputans quid elegĩt d̾s
mñdũ nato: cui dixit seruitur̃
ẽẽ maiorem. ⁊ quid in eodem ma
Non ergo elegit deus oꝑa cuiꝰqͣm
in p̃scĩa: que ip̃e daturus est. sed
fidem elegit in prescĩa. ⁊ quem si¬
bi crediturum esse presciuit: ip¬
sum elegit cui sp̃m scm̃ daret. ut
bona oꝑando. et et̾uam uitam cõ¬
sequeretur. Ette hic aꝑte dicit ñ
pp̃ opera eum elegisse. s pp̃ fidem
qua eum prescunt crediturum. s
quia ⁊ in fide mĩtum est. sicuti et
in oꝑibus. ħ retractauit dicens. Nõ¬
dum diligentius quesiueram. nͦ
ad huc inuen̾am qualis sit electio
gr̃e dequa dicit apłs . reliquie per

Expanded text:
talem futurum praescivit qui in eum crederet, et ei serviret; quod aliquando Aug. se sensisse dicit sed ex tali electione talis est tactus; ita dicens: Dispin nondum nato, cui dixit seruiturum esse maiorem, et quNon ergo elegit Deus opera cujusquam in praescientia, quae ipse daturus est, sed fidem elegit in praescientia; et quem sibi crediturum esse praescivit, ipsum elegit cui Spiritum sanctum daret, ut bona operando, etiam aeternam vitam consequeretur. Ecce hic aperte dicit non propter opera eum elegisse, sed propter fidem qua eum praevidit crediturum. Sed quia et in fide meritum est, sicuti et in operibus, hoc retractavit dicens: Nondum diligentius quaesiveram, nec adhuc inveneram qualis sit electio gratiae, de qua dicit Apostolus, R
Abbreviated transcription (Latin):
nicheos quid sit peccare ostendit.
dicens. peccare quid aliud ẽ. nͥ in
uitatis preceptis. uelimip̃a ĩta¬
te errare: Ꝙ siñ in uoluntate faci¬
unt: peccatores inuste nidicant᷑.
Quid gͥ mhac tanta uarietate te¬
nendum quid dicendum: Ue
ra sentencia

Expanded text:
nichaeos, c. 8, quid sit peccatum ostendit, dicens: Peccare quid aliud est, nisi in veritatis praeceptis vel in ipsa veritate errare? Quod si non voluntate faciunt, peccatores injuste judicantur. Quid ergo in hac tanta varietate tenendum, quidve dicendum? 3. ra sententia
Abbreviated transcription (Latin):
senserũt diu̾sa. Alii enm dixe¬
r̃t uolũtatem malam tm̃: pec¬
catum ẽẽ. et ñ actus exteriores.
alii uoluntatem et actus. aliii
neutrum dicentes om̃s actus
ẽẽ bonos. ⁊ a deo ⁊ ex deo auctore
ẽẽ. malum aũ nichil ẽẽ ut ait

Expanded text:
senserunt. Alii enim dicunt voluntatem malam tantum esse peccatum, et non actus exteriores; alii, voluntatem et actus; alii neutrum dicentes, omnes actus esse bonos et a Deo et ex Deo auctore esse, malum autem nihil esse, ut ait
Abbreviated transcription (Latin):
i. innocentes. ⁊ ꝑfecti qͦdãmͦ õ
auo uero imperfecti. Beati uero
ñ fuert̃ usq ad confirmatõnem.
nͥ beatitudo accipiatur ut iam dic¬
tum est: Ille status innocentie ⁊
bonitatis in quo conditi sunt. Se¬

Expanded text:
 innocentes, et perfecti quodammodo, alio vero modo imperfecti. Beati vero non fuerunt usque ad confirmationem, nisi beatitudo accipiatur, ut jam dictum est, ille status innocentiae et bonitatis in quo conditi sunt. D
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃ de deo ꝙ fuit uel erit. non est in¬
telligendum ꝙ preterierit. uel fu¬
turus sit. sed ꝙ existat simplicit᷑
sine aliquo temꝑali motu. licet
enim u̾ba substantiua du̾sorũ
tempoꝵ de deo dicant᷑. ut fuit. e¬
rit. est. erat. ñ tñ temꝑaies motꝰ
uel pret̾ĩtum ꝑfc̃m. uł p̃teritũ¬

Expanded text:
r de Deo quod fuit vel erit, non est intelligendum quod praeterierit, vel futurus sit, sed quod existat simpliciter sine aliquo temporali motu. Licet enim verba substantiva diversorum temporum de Deo dicantur, ut fuit, erit, est, erat, non tamen temporales motus vel praet
Abbreviated transcription (Latin):
quomͦ intelligi debeant illa u̾ba ie
fuit uel erit. s tm̃ est. cum de eo fͤ
enim dicẽtur tm̃ fuit : putaret᷑
ꝙ desierit eẽ. Si diceretur tm̃ est:
putaretur ꝙ ñ semꝑ fuĩt. s ẽẽ cepe¬
rit. si tm̃ dĩceretur ent : putare-¬
tur ñ ẽẽ mͦ. dicatur gͦ qr semper
fuit. est. ⁊ erit. ut intelligatur qr
nec cepit. nec desiit. nec desinit.
nec desinet esse. de hoc as̾. super io
hem ita ait. Cum de sempiterna
desiit. erit: quia ñ quam deerit. est.
qr semꝑ est. ñ preteriit. quasi cñ
maneat ñ orietur: quasi ꝙ ũ erat.
Cum gͦ nr̃a iocutio ꝑ tempora ua¬
rietur. de eo uere dicuntur uerba
cuiuslibet temꝑis qui m illo tp̃r
defuit. uel deest. uel deerit. ⁊ ideo ñ¬
mirũ si de sp̃u uitatis ũtas loq̃ns¬
et loquetur. audiet .s. ab eo a quo
ꝓcedit. Audire illius est scire. idem

Expanded text:
quomodo intelligi debeant illa verba Hifuit vel erit, sed tantum est, cum de eo screnim diceretur tantum fuit, putaretur quod desierit esse; si diceretur tantum est, putaretur quod non semper fuerit, sed esse coeperit; si tantum diceretur erit, putaretur non esse modo. Dicatur erfuit, est et erit, ut intelligatur, quia nec coepit, nec desiit, nec desinit, nec desinet esse. De hoc sanctus Augustinus super Joannem ita ait: Cum de sempiterna desiit; erit, quia nunquam deerit; est, quia semper est: non praeteriit, quasi quod non maneat; non orietur, quasi quod non erat. Cum ergo nostra locutio per tempora varietur, de eo vere dicuntur verba cujuslibet temporis, qui nullo tempore desiit; vel deest, vel deerit. Ideo mirum, si de Spiritu veritatis Veritas loquenset loquetur . Audiet scilicet ab eo a quo procedit. Audire illius est idem scire,
Abbreviated transcription (Latin):
Ascendentib gͥ introrsum quib¬
dam gradib consid̾ationis aĩe ꝑ
partes uͥ incipit aliquid occͤrere
ꝙ ñ sit nb ꝯmune cum bestiis. Ibi
ĩcipit rõ. uͥ hõ int̾ior iam possit ag̾¬
nõsti. Rationis autem ꝑs suꝑiꝰ¬
or. et̃nis rõnib conspicienditx
consuiendis adheret. portio in¬
ferior: ad temporalia gub̾nanda
deflectitur. ⁊ illa rõnis intentio
qua contemplam᷑ et̾na: sapĩe de¬
putatur. Illa uo̾ quabñ utimur
temporalib reb. scĩe deputatur
Cum uero disserimus de nata᷑
m̃tis humane: de una quadã re
disserimus. nec eam in hec duo q̃
commemoraut. nͥ ꝑ officia gemi¬
nauus. Carnalis autẽ nel sen-¬
sualis anime motus qui ĩ cor¬
poris sensus intenditur: nobis pe¬
coribusq communis est. qͥ seclu¬
sus est a rõne sapĩe. ⁊ rõni autem

Expanded text:
Ascendentibus ergo introrsum quibuAscendentibus ergo introrsum quibusdam gradibus considerationis per animae partes, ubi incipit aliquid occurrere quod non sit nobis commune cum bestiijam possit agnosci . Rationis autem pars superior aeternis rationibus conspiciendis vel consulendis adhaerescit; portio inferior ad temporalia gubernanda deflectitur. Et illa rationis intentio qua contemplamur aeterna, sapientiae deputatur; illa vero qua bene utimur rebus temporalibus, scientiae deputatur . Cum vero disserimus de natura mentis humanae, de una quadam re disserimus, nec eam in haec duo quae commemoravimus, nisi per officia, geminamus. Carnalis autem vel sensualis animae motus, qui in corporis sensus intenditur, nobis pecoribusque communis est, qui seclusus est a ratione sapientiae, rationi autem
Abbreviated transcription (Latin):
st enim sensualitas quedam
uis anime inferior. ex qua ẽ
motus qui intenditur in corꝑis¬
ext̾ioris sensus atq appetitus re¬
rum ad corpus ꝑtinentium. Rõ
ut ita dicamus duas ut̃ partes.
uel differentias. suꝑiorem: ⁊ in¬
feriorem. Scd̃ suꝑiorem: suꝑnis
conspiciendis uł consulendis in¬
tendit. Scd̃ inferiorem: ad tem¬
poralium dispõnem ꝓspicit. Qͥc¬
quid gͦ in anima nõstra nob̾ con¬
sid̾antib eccurrit ꝙ ñ sit cominu¬
ne cum bestiis. ad rõnem ꝑtinet.
Qd̃ autẽ in ea reppereris cominu¬
ne cum bestiis ad sensualitatem ꝑ¬
tinz. Et uͥ nob̃ gradatim in consi¬
deratione ꝑtium anime ꝓgͣdiẽti-¬
b. primum aliquid creurrit. qd̾
ñ est commune cum bestiis. Ibi ĩ
qͣi qd̾dam hominis ext̾ĩoris int̾i¬
orisq confimum. Quicquid e¬
ni h̾emus in animo commu-¬
solum corpus homo exterior de¬
putabitur. s adiuncta quadam
et om̃s sensus iugent. quib in¬
structus estad exteriora sentienda.

Expanded text:
st enim sensualitas quaedam vis animae inferior, ex qua est motus qui intenditur in corporis sensus, atque appetitus rerum ad corpus pertinentium. Ratio t partes vel differentias, superiorem et inferiorem. Secundum superiorem supernis conspiciendis vel consulendis intendit; secundum inferiorem, ad temporalium dispositionem conspicit. Quidquid ergo in anima nostra nobis considerantibus occurrit quod non sit commune cum bestiis, ad rationem pertinet. Quod autem in ea reperis commune cum belluis, ad sensualitatem pertinet. Et ubi nobis gradatim in consideratione partium animae progredientibus, primum aliquid occurrit quod non est commune cum bestiis, ibi incquoddam hominis exterioris interiorisque confinium. Quidquid enim habemus in animo commu. Non enim solum corpus homo exterior deputabitur, sed adjuncta quadam et omnes sensus vigent, quibus instructus est ad exteriora sentienda.
Abbreviated transcription (Latin):
Egͣuia hñt pcc̃a. aliis ds imputat.
hiis aꝑte ostendr̃ ꝙ d̾s ip̃e penitẽtẽ
soluit a debito pene. ⁊ t̃c soluit. qñ
intus illuminat inspirando u̾am
cordis contritõm. Cui snĩe rõ suf¬
fragatur. ⁊ auctes attestant. Nẽo
enim uere tompungitur de pc̃to
hñs corcontritum ⁊ humiliatum:
nͥ in caritate. Qͥ aũ saritatẽ ht̃ : dig¬
debito et̾ne mortis. filuis enũ ire eẽ

Expanded text:
abent peccata, aliis Deus imputat, his aperte ostenditur quod Deus ipse poenitentem solvit a debito poenae; et tunc solvit quando intus illuminat, inspirando veram cordis contritionem. Cui sententiae ratio suffragatur, et auctoritates attestantur. Nemo enim vere compungitur de peccato, habens cor contritum et humiliatum, nisi in charitate. Qui autem charitatem habet, digdebito aeternae mortis. Filius enim irae jam esse
Abbreviated transcription (Latin):
sicut int̾ius grã sua aĩã illũiat. ita¬
⁊ simł debitũ et̾ne mortis relaxat.
Ip̃ẽ enĩ ꝑ seip̃m pcc̃a penitẽtium te¬
git. ⁊ tc̃ tegit q̃ñ ad penam ñ reser¬
uat. Tũc gͦ tegit: qñ debitũ pene
enĩ texit pcca. noluit adũtere. Si no¬
luit adu̾tere: noluit aĩadũtere .i.
punire. s ignosc̾e. Itagͦ dicita deo
tecta. ut ds ñ uideat idest et̾naliter
puniat. uidere enĩ dei pcc̃a ẽ. ad pe¬
nam imputare. Au̾tẽ aũ faciem a

Expanded text:
sicut interius gratia sua animam illuminat, ita simul debitum aeternae mortis relaxat. Ipse enim per seipsum peccata poenitentium git; et tunc tegit quando ad poenam non reservat. Tunc ergo tegit, quando debitum poenae enim texit Deus peccata, noluit advertere; si noluit advertere, noluit animadvertere, id est, punire, sed ignoscere. Ita ergo dicit a Deo tecta, ut Deus non videat, id est, aeternaliter puniat. Videre enim Dei peccata, est ad poenam imputare. Avertere autem fa
Abbreviated transcription (Latin):
imbetillitate dicendum t̾na ⁊ de¬
est. Sciend̾ ẽ gͥ quia uoluntas sigͥs¬
siue uolens de deo sin essentiã eiꝰ.¬
dr̃. Non est emm aluid uelle⁊.
aluid eẽ. s omnino idem ⁊ sicut
idem ẽ ei esse bonum ꝙ ẽẽ deum:
ita idem est ei ẽẽ uolentem ꝙ ẽẽ
deum. Nam uoluntas qua sem¬
per uolens est. ñ affectus uł mo-¬
tus est qui in deum cadere ñ ualz.
s diuina usta qua uolens est d̾s
est. ⁊ huiuscemodi.
Qͥ licz id̾ sit

Expanded text:
imbecillitate dicendum est. Sciendum est igitur quia voluntas sive volens de Deo secundum essentiam dicitur. Non est enim ei aliud velle et aliud esse, sed omnino idem. Haec idem est ei esse bonum quod esse Deum, ita idem est ei esse volentem quod esse Deum. Nam voluntas qua semper volens est, non affectus vel motus est, qui in Deum cadere non valet, sed divina usia qua volens est Deus, et hujusmodi. 2. Quod licet idem sit
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ. qͥa ad id natum ẽ: ut esset.
Demo ambigit. quin que in rebus
humanis nata sunt. aliq̃n non fu¬
erint. s aliud est ex eo nasci. ꝙ ñ fu
est. Ibi nec semꝑ fuit qͥ pat̾ est: nec
semꝑ pat̾ est. ⁊ qui nõ semꝑ pr est.
ñ semꝑ genuit. ubi autem semꝑ
pat̾ est. semꝑ filus est. Ꝙ si semꝑ
deo patri ꝓpͥrium est ẽẽ ꝙ semꝑ ẽ.
pater. necesse est filio semꝑ ꝓpriũ
esse ꝙ semꝑ est filius. Quõ ergo
cadet ĩ ĩtelligentiam nrãm ut nõ
fui̾t semꝑ cui ꝓprium ẽ semꝑ esse
ꝙ natum est. Natum igitur unige¬
nitum deum confitemur. sed nat᷑
ante tempora. nec ante esse quam
natum. nec ante natum quam eẽ.
quia nasci ꝙ erat. iam ñ tm̃ nasci
est. s seip̃m demutare nascendo. ħ
aũ humanũ sensum. ⁊ intlłigen¬

Expanded text:
, quia in id natum est ut esset. Nemo ambigit quin ea quae in rebus humanis nata sunt, aliquando non fuerint. Sed aliud est ex eo nasci quod sempest. Ibi nec semper fuit qui pater est, nec semper pater est; et qui non semper pater est, non semper genuit; ubi autem semper Pater est, semper Filius est. Quod si semper Deo Patri proprium est quod semper est Pater, necesse est Filio semper proprium esse quod semper est Filius. Quomodo ergo cadet in intelligentiam nostram ut non fuerit semper, cui proprium est semper esse quod natum est? Natum ergo unigenitum Deum confitemur, sed natum ante tempora, nec ante esse quam natum, nec ante natum quam esse, quia nasci quod erat jam, non nasci est, sed seipsum demutare nascendo. Hoc autem humanum sensum et intelligen
Abbreviated transcription (Latin):
Oportet ut c̾atorẽ ꝑ ea q̃ fr̃a sunt ĩ¬
tellectu conspicientes: t̾nitatẽ intel¬
ligamus. Huiꝰ enĩ tͥnitatis uestigi¬
um in cͤaturis apparet. ħ enĩ q̃ arte
diuina frã sunt. ⁊ uuitatẽ qnͣdam
in se ostendñt. ⁊ spẽm ⁊ ordinem.
⁊ aliqͣ spẽ format᷑. sicut sunt figure.
ł qͣutates corꝑm. ac doctrine. ł ar¬
tes animaꝵ. ⁊ ordinẽ aliꝙ̃ petit.
uestigium tͥnitatis. In illa enim
trinitate. summa origo ẽ oĩum
rr̃. ⁊ ꝑfcĩssima pulchritudo. ⁊ bea¬
tissima delectatio. Sũma ã origo
gione. intlłr d̾s p̃r. a quo sũt oĩa
nulla ex ꝑte ei dissimił. ꝙͣ c̃ ip̃o.
⁊ in ip̃o patre uenamur. que forͣ ẽ
oĩm. que ab uno fc̃a sũt. ⁊ ad unũ
refu̾nt᷑. Q̾ tñ omĩa nec fie̾nt a pr̃e¬

Expanded text:
Oportet, ut Creatorem per ea quae facta sunt, intellectu conspicientes, Trinitatem intelligamus. Hujus Trinitatis vestigium in creaturis apparet. Haec enim quae arte divina facta sunt, et unitatem quamdam in se ostendunt, et speciem, et ordinem. et aliqua specie formatur, sicut sunt figurae vel qualitates corporum, ac doctrinae vel artes animarum: et ordinem aliquem petit, vestigium Trinitatis. In illa enim Trinitate summa origo est omnium rerum et perfectissima pulchritudo, et beatissima delectatio. Summa autem origo, gitur Deus Pater, a quo sunt omnia; nulla ex parte ei dissimilis; quem cum ipso, et in ipso Patre veneramur; quae forma est omnium quae ab initio facta sunt, et ad unum referunt
Abbreviated transcription (Latin):
sum ẽ qualr̃ in creaturis aliqua¬
tenus ymago tͥnitatis indicatur.
Non enĩ ꝑ creaturaꝵ contẽplatõ¬
nem sufficiens noticia tͥnitatis
pot̾ hr̃i. uł potuit sine doctrine ł
int̾ĩoris inspiratõnis reuelatõne.
ut magi ph̾aonis in t̾cio signo.

Expanded text:
r in creaturis aliquatenus imago Trinitatis indicatur; non enim per creaturarum contemplationem sufficiens notitia Trinitatis potest haberi vel potuit, sine doctrinae vel interioris inspirationis revelatione. ut magi Pharaonis in tertio signo.
Abbreviated transcription (Latin):
sigrandi gr̃a. ut aliqͣ sacͣm̃ta iega¬
lia. alia que ñ solum sig̃cant. sed
conferunt ꝙ intꝰ adiuuet: sicut
euangłica sacͣmenta. Ex quo a¬
ꝑte intlłr que hic applłent᷑ signa
res ille uidel q̃ ad sig̾cand̾ aliqͥd
adhibentur. Omne gͥ signum
res ⁊̃ aliqua ẽ. Ꝙ enim nulla reͤ
ñ adhibetur ad sig̾cand̾ aliqͥd. Cũq
hus intenderit theologoꝵ specula¬
tio studiosa atq modesta diuinã
scͥpturam. forͣm p̾scͥptam in doct¬
nam ten̾e adu̾tet. de hiis gͦ nobis
aditum ad res diuinas aliq̃tenus
intelligendas deo duce aꝑire uolẽ¬
tib disserend̾ est. ⁊ primũ de rebus¬
⁊ postea de signis disseremus. E¬
utend̾̃ est. alie q̃ fruũtur ⁊ utuntur.
Ille quib fruend̾ est. nos beatos faci¬
unt. Istis quib utend̾ est. tendẽtes
ad bĩtudinem adiuuam᷑. ⁊ qͣi admi¬
niclamur. ut ad illas res que nos be-¬
atos faciunt ꝑuenire. eis q inhere
possimus. Des uero que fruũt᷑

Expanded text:
icandi gratia, ut aliqua sacramenta legalia. Alia quae non solum significant, sed conferunt quod intus adjuvet, sicut evangelica sacramenta. Ex quo aperte intelligitur quae hic appellentur signa, res illae videlicet quae ad significandum aliquid adhibentur. Omne igitur signum etiam res aliqua est. Quod enim nulla res non adhibetur ad significandum aliquid. Cumque his intenderit theogolorum speculatio studiosa atque modesta, divinam Scripturam, formam praescriptam in doctrina tenere advertet. De his ergo nobis aditum ad res divinas aliquatenus intelligendas. Deo duce, aperire volentibus disserendum est: et primum de rebus, postea de signis disseremus. utendum est, aliae quae fruuntur et utuntur. Illae quibus fruendum est, nos beatos faciunt. Istis quibus utendum est, tendentes ad beatitudinem adjuvamur, et quasi adminiculamur, ut ad illas res, quae nos beatos faciunt, pervenire, eisque inhaerere possimus. Res vero quae fruuntur
Abbreviated transcription (Latin):
tis in quib ip̃is ꝓp̃ se uoluntas de¬
lectata ꝯquiescit. utimͦ u̾o eis: q̃
ad aliud referimus. quo fruend̃÷

Expanded text:
tis in quibus ipsis propter se voluntas delectata conquiescit: utimur vero eis quae ad aliud referimus, quo fruendum
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ cum de corpore humano ñ
sit absurdum. uł inconue¬
niens hoc extimare. queri solet
utrum de sensu amme ⁊ cognitõe
uitatis eodem mͦ sentiendum:
sit. ut .s. hii qui sine pcc̃o nasce̾n¬
tur sensu et intelligentia m̃tis
imꝑfecti existerent. ⁊ ꝑ accessũ
temporis in huis ꝓficerent usq
ad ꝑfectionem. an mox conditr:
ꝑfectionem sensus ⁊ cognitionis.
ꝑciperent. Illi qui sentuint par¬
iuilos natos in statura corꝑis ⁊
usu membroꝵ per accessum tp̃ris
ꝓfecturos ñ diffitentur. eosdem
in exordio natiuitatis sensu mm¬
perfectos existere. ⁊ ꝑ int̾ualum
quidam opponunt dicentes. Si
mox nati ñ ħerent ꝑfectionem
sensus ⁊ intelligentie ignoranti¬
a in eis esset. Ignorantia aũ pec¬
cati est pena. est. S qui hoc añt
ñ satis diligenter consid̾ant. qr
ñ omnis qui aliquid nescit. uł
minus ꝑfecte aliquid scit statĩ
ignorantiam hr̃e sũ inignorã¬
tia ẽẽ dicendus est. quia ignorã¬

Expanded text:
t cum de corpore humano non sit absurdum vel inconveniens hoc existimare, quaeri solet utrum de sensu animae et cognitione veritatis eodem modo sentiendum sit, ut, scilicet hi qui sine peccato nascerentur, sensu et intelligentia mentis imperfecti existerent, et per accessum temporis in his proficerent usque ad perfectionem; an mox conditi perfectionem sensus et cognitionis perciperent. Illi qui sentiunt parvulos natos in statura corporis et usu membrorum per accessum temporis profecturos, non diffitentur eosdem in exordio nativitatis sensu imperfectos existere, et per intervallum quidam opponunt dicentes: Si mox nati non haberent perfectionem sensus et intelligentiae, ignorantia in eis esset: ignorantia autem peccati est poena. Sed qui hoc dicunt non satis diligenter considerant quia non omnis qui aliquid nescit vel minus perfecte aliquid scit, statim ignorantiam habere sive in ignorantia esse dicendus est, quia ignoran
Abbreviated transcription (Latin):
est. quiddam ad hoc ualde ligimnꝰ de¬
necessarium. Dictum qui um et
et nos. hiis autem addendum ẽ ꝙ
qua nos diligimus deum ⁊ ꝓrim̾.
que caritas cum ita est in nobis.
⁊ qui diligit ip̃am dilcc̃em qua
diligit ꝓximum. in eo ip̃o deum
dilig̃. quia ipa dilcĩo deus est .i.

Expanded text:
est quiddam ad hoc valde necessarium. Dictum quidem est et nos. His autem addendum est, qua nos diligimus Deum et proximum, quae charitas cum ita est in nobis, et qui diligit ipsam dilectionem qua diligit proximum, in eo ipso Deum diligit, quia ipsa dilectio Deus est, id
Abbreviated transcription (Latin):
columbe descendit. sute cum die
peͣntecostes fc̃s est: subito de celo
sonus. quasi ferretur fiatus ue¬
hemens. ⁊ uise sunt illis lingue
diuise sicut ignis. qui ⁊ insedit sr̃
unũqueniq eoꝵ. hec oꝑatio iusi

Expanded text:
columbae descendit , sive cum die Pentecostes factus est subito de coelo sonus quasi ferretur flatus vehemens, et visae sunt illae linguae divisae sicut ignis, qui et insedit super unu
Abbreviated transcription (Latin):
luntate: tͥbuis ei fornirãdi licen¬
am. ⁊ pccm̃ illius tue ĩputabit᷑
abstinentie. Itm̃ nicholaꝰ ppͣ. Scͥp
pͥuata esse ꝯtentã desid̾are. cui scͥp¬
simus ñ hoc alr̃ fi̾ posse: nͥ eantẽ
uitam uir eiꝰ lothariꝰ elegit. Ex

Expanded text:
luntate, tribuis ei fornicandi licentiam; et peccatum illius tuae imputabitur abstinentiae. Item Nicolaus papa, supprivata esse contentam desiderare. Cui scripsimus non hoc aliter fieri posse, nisi eamdem vitam
Abbreviated transcription (Latin):
galis. ita nec pactio ꝯiugalis añꝙͣ
assit copła carnał. Ex pactione gͥ
ꝯuigali sponsi ⁊ sponse fĩt añ coi¬
tum. In coitu uͦ efficunt᷑ ꝯiuges. fa¬
tit enĩ pactio ꝯiugalis ut q̃ prius
erat sponsa. in coitu fiat ꝯuuix.¬
Rensio ad p̃dc̃a

Expanded text:
galis, ita nec pactio conjugalis, antequam adsit copula carnalis. Ex pactione ergo conjugali sponsi et sponsae fiunt ante coitum; in coitu vere efficiuntur conjuges. Facit enim pactio conjugalis ut quae prius erat sponsa, in coitu fiat conjux.ponsio ad pra
Abbreviated transcription (Latin):
testas ⁊ habilitas uoluntatis.
rationalis. poterant enun uolũ¬
tate eligere quodlibet. ⁊ ratione
uidicare .i. disc̾nere in quibus
constat lib̃m ar: nec creati sunt
uolentes au̾̃ti uel com̾̃ti. s ha¬
biles ad uolendum hoc uł illud.
⁊ post creationem spontanea uo¬
luntate alii elegerunt malum.
alii bonum. ⁊ ita disc̃nit lutẽ d̾s
a tenebris. sicut dicit scriptura
.i. bonos angelos a malis. ⁊ lucẽ
appellauit diem. tenebras uero

Expanded text:
testas et habilitas voluntatis rationalis. Poterant enim voluntate eligere quodlibet, et ratione judicare, id est discernere; in quibus constat liberum arbitrium, nec creati sunt volentes averti vel converti, sed habiles ad volendum hoc vel illud; et post creationem spontanea voluntate alii elegerunt malum, alii bonum; et ita discernit Deus lucem a tenebris, sicut dicit Scriptura, id est, bonos angelos a malis; et lucem appellavit diem, noctem vero
Abbreviated transcription (Latin):
de tͥ. ostendit. conferens diu̾sait.
scripture testimonia. ex quib
deum in corporeis figuris hoĩb
apparuisse ꝓbat. ⁊ aliqñ ex ꝑscã
dei sine disfinctione. aliq̃n sub
distinctione personarum sermo

Expanded text:
nitate ostendit, conferens diversa Scripturae testimonia ex quibus Deum in corporeis figuris hominibus apparuisse probat; et aliquando ex persona Dei sine distinctione, aliquando sub distinctione personarum
Abbreviated transcription (Latin):
uolens nec nolens genu nec nolẽs
it filium. sũ uoluntate uł genu
necessitate. ex tali sensu mͥ it fili
uidentur accipienda. ut uolũ um.¬
tatem p̃cedentem. ł accedentẽ m
intlłigamus: qualr eunomius
intlłigebat. Non enĩ ip̃e ẽ deus
uoluntate precedenti uel efficiẽti.
ł uolens priusqͣm d̾s. nec uolũ¬
tate precedenti uel accedenti: ge
nuit. ⁊ hiꝰ. Si enim pater sapi¬
ens ⁊ bonus dr genuisse filium. cͣ
ñ ⁊ nolens: Cum ita sit deo idem ẽẽ
uolentem ꝙ est ẽẽ d̾m. sic̃ id̾ est ẽẽ
sapientem ꝙ ẽ ẽẽ deum. dicamus
gͦ qr pẽ sicut sapiens. ita uolens
genuit filium. s ñ uoluntate p̃ce¬
denti uł accedenti. Quem sensum
aꝑit. a6̃. ⁊ ꝯfirmat ita dicens: suꝑ
epłam ad ephesios: de filio dei .i. do

Expanded text:
est Deus, nec nolens nec volens genuit Filium, sive voluntate, sive necessitate, ex tali sensu mihi videntur accipienda, ut voluntatem praecedentem vel accedentem intelligamus, qualiter Eunomius intelligebat. Non enim ipse Deus est voluntate praecedenti vel efficienti, vel volens priusquam Deus; nec voluntate praecedenti vel accedenti genunuit et hujusmodi. Si enim Pater sapiens et bonus dicitur genuisse Filium, cur non et volens, cum ita sit Deo idem esse volentem, quod est esse Deum; sicut idem est esse sapientiam, quod est esse Deum? Dicamus ergo quia Pater sicut sapiens, ita volens genuit Filium; sed non voluntate praecedenti vel accedenti. Quem sensum aperit Aug., et confirmat ita dicens super Epistolam ad Ephes.: De Filio Dei, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
tiis mutuauer̃t uasa aurea ⁊ ar¬
gentea.⁊ uestes p̃ciosas. ⁊ aspor¬
eos qui ut parerẽt deo iubenti illd̃
fecert̃: ñ serisst furtũ. nͨ oĩo peccasse
hoc enim d̾s iussit: qui legem dedͭ
sicut mĩster iuidiris sñ pcc̃o citidit
a iudice octidend̾. In firmi aũ qui
ex tupiditate egyptios deceꝑunt
mag̾ ꝑmissi sr̃ hoc fac̾e ilł qui tali
a iuire passi sunt qͣm uissi. Hic

Expanded text:
is mutuaverunt vasa aurea et argentea et vestes pretiosas, et asporeos qui ut parerent, Deo jubente, illud fecerunt, non fecisse furtum, nec omnino peccasse.Hoc enim Deus jussit, qui legem dedit. Sicut minister judicis sine peccato occidit a judice occidendum. Infirmi autem qui ex cupiditate Aegyptios deceperunt, magis permissi sunt hoc facere illis qui jure talia passi sunt, quam jussi. Hic
Abbreviated transcription (Latin):
apłs. qr ydoiũ nich ẽ inmũdo. Nõ
enĩ aliqua ex reb constantib as¬
sumit᷑ spẽs. s ꝙ mẽs criosa ⁊ cu¬
riosa repꝑit. Siłitudo nõ ẽ: cũ aͥd
ex hiis que sunt uł in celo. ł in t̾ra
ł maquis format᷑. ãs. u̾o ita expo¬
nit. uid̾ ydolum nicħ est in mũdo
ydoli. Matiam enĩ formauit deus

Expanded text:
idolum nihil est in mundo. Non enim aliqua ex rebus constantibus assumitur species, sed quod mens otiosa et curiosa reperit. Similitudo vero est, cum aliquid ex his quae sunt vel in coelo, vel in terra, vel aquis formatur. August. vero ita exponit illud: Idolum nihil est in mundo, idoli, materiam enim fo
Abbreviated transcription (Latin):
tum est cultui diuino ut ecc̃a. uł
ẽ. Commoda frĩtuo. ⁊ accipe ꝙ de¬
dantia in usura ꝯputat᷑. Est enun
usura ut ait. ag̃. cũ quis plus exig̃
in pecunia. S intlłigant usaͬm uo¬

Expanded text:
tum est cultui divino, ut ecclesia rest. Commoda fratri tuo et accipe quod dedantia usura computatur. Est enim usura, ut ait Augustinus, cum quis plus exigitin pecunia; sed intelligant usuram vo
Abbreviated transcription (Latin):
dum. ñ ydolum s siłitudinẽ fac̃.¬
mus sibi finx̃. ut siquis hũanis
m̃bris caput canis ł arietis form
uł in uno h̃ĩtu hoĩs duas facies:
ñ siłitudinẽ. s ydolũ fatit. q facit

Expanded text:
dum, non idolum sed similitudinem facmus sibi finxit; ut si quis humanis membris caput canis, vel arietis formet, vel in uno habitu hominis duas facies, non similitudinem, sed idolum facit, quia facit
Abbreviated transcription (Latin):
fecis. Qmͣ ui̾tas scͥpsit incorde ho¬
minis. ⁊ qr ñ legebat in corde: it̾a¬
uit in tabut. utꝰ ucce formsecus
ad mata rediret ad cor. ⁊ ibi inueĩ¬
ret ꝙ ertra legeret. hanc gͥ illi pre¬
uaricati uident᷑i illo fco aliis fati¬
ẽtes ꝙ nolebant sibi fi̾. S iͥ sb̾intlłi¬
gend̾ ẽ iniuste. ut ñ alii .s. ĩ iuste faci¬
tor ẽ uidex: dũ puuit reñ. nolens aͥd
taie sibi fi̾. Ita ⁊̃ ⁊ illud diũ u̾bũ. õĩa

Expanded text:
tas scripsit in corde hominis; et quia non legebatur in corde, iteravit in tabulis, ut voce forinsecus admota rediret ad cor, et ibi inveniret quod extra legeret. Hanc ergo illi praevaricari videntur in illo facto, aliis facientes quod nolebant sibi fieri. Sed ibi intelligendum est injuste, ut non alii, scilicet, injuste, facitor est judex, dum punit reum nolens aliquid tale sibi fieri. It
Abbreviated transcription (Latin):
q̃onum. qui querit quare uolu¬
it deus mundum facere: cãm que¬
rit uoluntatis dei. Omnis aũt
cã efficiens maior est eo ꝙ effici¬
tur. Nil autem maius est uolũ¬
tate dei. ñ ergo eius cã querenda
ẽ. Idem in.li. contra manicheos
Siqui dixerint. Quid placuit dõ
facere celum et t̾ram : Rndend̾ ẽ
eis. qui uoluntatem dei nosse desi¬
derãt causas ⁊ uoluntatem dei sci¬
ip̃a sit cã. Si enim ht cãm uouun¬
tas: est aliquid qd̃ antecedit uo¬
luntatem dei. ꝙ nephas est crede̾.
Qͥ gͦ dicit quare deus fecit celũ ⁊¬
t̾ram. rendend̾ est ei. quia uoluit.
uoluntas enim dei cã est celi ⁊ t̾¬
celum ⁊ t̾ra. Qͥ aũ dicit quarẽ
uoluit fac̾e celum et t̾ram: maiꝰ
aliquid querit quam est uolun¬
tas dei. Nil autem mauis in¬
ueniri pot̾. Compescat gͦ se hũa¬
na temeritas. et id qd̃ non est nõ
querat. ne id ꝙ est ñ inueniat. Et¬
ee hiis u̾bis auctoritatib aperte ĩ¬
sinuatum est ꝙ uolũtatis dei cau

Expanded text:
 Qui quaerit, quare voluerit Deus mundum facere, causam quaerit voluntatis Dei. Omnis autem causa efficiens major est eo, quod efficitur. Nihil autem majus est voluntate Dei. Non ergo ejus causa quaerenda est. Idem in libro contra Manichaeos, si qui dixerint: Quid placuit Deo facere coelum et terram? Respondendum est eis: Qui voluntatem Dei nosse desiderant, causas et voluntatem Dei sciipsa sit causa. Si enim habet causam voluntas, est aliquid quod antecedat voluntatem Dei, quod nefas est credere. Qui ergo dicit: Quare fecit Deus terram? respondendum est illi: quia uoluit. Voluntas enim Dei causa est caeli et teaelum et terra. Qui autem dicit: quare Deus facere coelum et terram? majus aliquid quaerit quam est voluntas Dei. Nihil autem majus inveniri potest. Compescat se igitur humana temeritas, et id quod non est non quaerat, ne id quod est non inveniat. Ecce his auctoritatibus aperte insinuatu
Abbreviated transcription (Latin):
inuenitur lib̃m uoluntatis. ar.
quia ⁊ male illo uti possumꝰ sed
tam̃ tale est: ut sine illo recte ui¬
uere nequeamus. Bonus aũ
usus eius. iam uirtus est. que
in magnis reꝑitur bonis. qui¬
b male uti nullus pot̾. Et qr
bona ⁊ magna ⁊ media ⁊ mini¬
ma ex deo sunt: sequitur ut ex
deo sit ⁊ bonus usus libere uolũ¬
tatis. qui uirtus ẽ. ⁊ in magnis
numeratur bonis. attende diligẽ¬
ter que dicta sunt. et confer in
unum. Sic enim aꝑietur ꝙ su¬
pra querebatur. dixit equidem o¬
pus uirtutis ẽẽ bonum usum il¬
iorum bonorum quib ⁊ ñ bene
uti possumus .i. mediorum in
num usum dixit ẽe uirtutem. ꝙ
si est. ñ est gͦ opus uirtutis ꝙ su¬
pra dixit. ꝙ aliud est uirtus. aliud
opus eius¬

Expanded text:
invenitur liberum voluntatis arbitrium, quia et male illo uti possumus; sed tamen tale est, ut sine illo recte vivere nequeamus. Bonus autem usus ejus, jam virtus est, quae in magnis reperitur bonis, quibus male uti nullus potest. Et quia bona, et magna, et media, et minima, ex Deo sunt, sequitur ut ex Deo sit etiam bonus usus liberae voluntatis, qui virtus est, et in magnis numeratur bonis. Attende diligenter quae dicta sunt, et confer in unum, sic enim aperietur quod supra quaerebatur. Dixit equidem opus virtutis esse bonum usum illorum bonorum quibus etiam non bene uti possumus, id est, mediorum; innum usum dixit esse virtutem. Quod si est, non est ergo opus virtutis, quod supra dixit, quia aliud est virtus, aliud opus ejus
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: ⁊ ñ conũsi. quia sine sunt.¬
grã conuerti non poterant. S ar.
illa ñ est eis data. nec culpa illoꝵ
fuit ꝙ ñ est data. quia in eis nulla
tulpa adhuc precesserat. Ad ꝙ di¬
ci pot̾. qm̃ quib apposita est ipsa¬
gr̃a. ñ fuit ex mĩtis eorum. Alio¬
quin iam ñ esset grã si ex mito ꝙ
esset ante gratiã daretur. Qͣ
culpa gratia

Expanded text:
sunt et non conversi, quia sine gratia converti non poterant; sed illa non est eis data, nec culpa illorum fuit quod non est data, quia in eis nulla culpa adhuc praecesserat. Ad hoc dici potest quoniam quibus apposita est gratia non fuit ex meritis eorum, alioquin jam non esset gratia, si ex merito quod esset ante gratiam daretur. 6. culpa gratia