comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Xp̃ tcĩs ꝑ spicuũ fit ꝙ maior fuit lib̾tas ar¬
bittu prima quar ẜ .i. ⁊ t̾cia multo maior
quã ẜa. uł prima. p rima enm hb̾tus ar¬
re. Ultima uo̾ erit. in qua potͣiͣt ñ peccare ⁊
ñ potent peccare. Meclia uõ c̾. inqua põt
peccare ⁊ ñ põt non peccare. añ ir ꝑatõem

Expanded text:
tis perspicuum fit quod major fuit libertas arbitrii prima quam secunda, et tertia multo major quam secunda vel prima. Prima enim libertas arre. Ultima vero erit in qua poterit non peccare, et non poterit peccare. Media vero, in qua potest peccare, et non potest non peccare; ante reparation
Abbreviated transcription (Latin):
N equaquã moriemim.de affirmauit.
mułr qĩ ambige̾d illud dixit. Eliabolus
negauit. Que igitur dubitauit ab affir¬
mante rrecessit. ⁊ neganti appropinq̃uit.
De uͥ sutia diaboli qui ut fucilius ꝑsuadẽt
Imalu remouit.⁊ ronũ ĩ pollicito duplicauit.
Uiad sua ꝑsuasice̾ pleuit suffulciẽdant.
.i. ut malu ꝙ intendebat libe ꝑ suaderet:
⁊ malũ ꝙ mulier timut. negando remo¬
sio acius recipetur: ꝓmifsioe duplicouit.
una nãq nẽpe comesticẽm suatens. duo
inp̾mio ꝓposuit. silituoine d̾i. scĩam q bo¬
quecumq die comederctis. In anigla. ĩ pro¬
mifsioẽ deitatis ci drxit. Enitis sicut du.

Expanded text:
avit, mulier quasi ambigendo illud dicit, diabolus negavit; quae ergo dubitavit, ab affirmante recessit, et neganti appropinquavit. 4. De versutia diaboli, qui, ad facilius persuadendum, malum removit, et bonum in pollicito duplicavit. Qui ad suam persuasionem pleniter suffulciendam, id est, ut malum quod intendebat libere persuaderet, et malum quod mulier timuit negando remosio citius reciperetur, promissionem duplicavit. Unam nempe comestionem suadens, duo in praemio proposuit similitudinem Dei, scientiamque boquacumque die comederitis; inani gloria in promissione deitatis, cum dixit eritis sicut dii;
Abbreviated transcription (Latin):
quo peccare ñ potent. ⁊ ũc mangłis ẽ.⁊ ĩ
scĩs qui cum dño s̃. Et tanto utiq lib̾ius.
quanto apeccato ĩ mũiꝰ ⁊ ad bonũ ꝓnius.
Quo enĩ quisq abilla peccati ẜutte de
peccati longins absistit.tanto in eligẽdo
bonu lib̃nis ħt iuditiu. uñ si diligenter
inspitiatur. lib̃m nr̃ dici arbittii. quia si¬
ne coactõe ⁊ necefsitate ualet appetere uł

Expanded text:
quo peccare non poterit; et nunc in angelis est, et in sanctis qui cum Domino sunt; et tanto utique liberius, quanto a peccato immunius, et ad bonum pronius. Quo enim quisque ab illa peccati servitute, depeccati, longius absistit, tanto in eligendo bonum liberius habet judicium. Unde si diligenter inspiciatur, liberum videtur dici arbitrium, quia sine coactione et necessitate valet appetere vel
Abbreviated transcription (Latin):
ad uitoriu uł angło uł hõi cũ primu fc̃i
sũt defuifs. qm̃i nõ tał natum fr̃a erat
ut sine diuitio aurilio pofs maneit si
uellet. ñ utiq sula culꝑa cecitiss. De fuis¬
set quippe adiutorini. sm̃ quo manere ñ
uitoriu sine quo ñ poss mea manere

Expanded text:
adjutorium vel angelo vel homini cum primum facti sunt defuisset, quoniam non talis natura facta erat, ut sine divino auxilio posset manere si vellet, non utique sua culpa cecidisset, defuisset quippe adjutorium, sine quo manere nonjutorium sine quo non posset in eo manere
Abbreviated transcription (Latin):
hñt uoluntate malã: ab illo natu bonai.
⁊ instam penã. Frustra eigo dr. ꝯlõ debeͣt d̾s
cieare. quos p̃scielat malos futuros. Scic¬
tate pumiendos. Addunt ⁊. bale deberet ho¬
miñe sace̾. qui nollet omĩo poctare. Conce¬
dimnus quiã meliore natura ẽẽ. q̃ ouñio
pecture nollet. Concedant ⁊ ip̃i ñ cemralaꝵ
qͥ tai fc̃a ẽ ut poss ñ poccare si uellet. ⁊ iuste
punita. q̃ uoluntate ñ necefsitate postas¬
uit. Cum ergo ħ bona sit. illa melior. c̃ no
utrumq facet. ut isbenus laudaretur d̾ ut¬
quiunt. Sid̾s uellet. ⁊ isti boni eẽnt. Et hoc
quide conceclimus. s melius uoluit. ut ꝙ

Expanded text:
 malam, ab illo naturam bonam, et justam poenam. Frustra ergo dicitur: Non deberet Deus creare quos praesciebat malos futuros; scientate puniendos. Addunt etiam talem hominem debere facere, qui nollet omnino peccare. Concedimus quidem meliorem naturam esse quae omnino peccare nollet. Concedant et ipsi non esse malam quae talis facta est, ut posset non peccare si vellet; et juste punitam, quae voluntate non necessitate peccavit. Cum ergo haec bona sit, illa melior, cur non utramque faceret, ut uberius laudaretur de utquiunt: Si, Deus vellet, et illi boni essent. Et hoc quidem concedimus; sed melius voluit, ut quod
Abbreviated transcription (Latin):
tanqũa simplicit᷑ nesciuit: nullui sic cx¬
cusat ut cc̾no igne ñ ardeat. s fortasse ut
mitius arleat. Mon igitur muliet excu¬
satce hũit d̾ igͦ rantia. cũ tmandatu no¬
uĩt. ⁊ poccatu eẽ secus agere ñ ignorauiͣt.

Expanded text:
 simpliciter nesciunt, nullum sic excusat ut aeterno igne non ardeat, sed fortasse ut minus ardeat. Non igitur mulier excusationem habuit de ignorantia, cum et mandatum noverit, et peccatum esse secus agere non ignoraverit.
Abbreviated transcription (Latin):
tõem ueritatis q̃ prime ꝑfectõi ꝯgruebat
mor ꝯditus ñ mogiue accepisse putatur
adillam ñ studio uł disciplina aliqua ꝑ
rnat̾uallu tp̃ris ꝓfeisse s ab exoroio suẽn¬
ditoĩs diuinitus illa ꝑcepifse. U̾adã añ¬

Expanded text:
atis, quae primae perfectioni congruebat, mox conditus non incongrue accepisse putatur, et ad illam non studio vel disciplina aliqua per intervalla temporis profecisse, sed ab exordio suae conditionis divinitus illam percepisse. 3. Quod t
Abbreviated transcription (Latin):
iuentes ł ꝓponento scut. que nemine ple¬
ne ercusat. s sic fortasse ut miius puiat᷑
Uñ aũg. adualeutinu. Eis. infertur excusa¬
tõ. qui mantuta d̾i nouerũt. qua solent ur̃e
lĩes d̾ ignorantia. Et licet granius sit peccau
scienter auam nesccent̃: ñ iõ tam̃ fugiend̾
ẽ adignorantie tenebras. ut meis quis quã

Expanded text:
tes scire, quae neminem plene excusat, sed fortasse ut minus puniatur. Unde Aug. ad Valentinum: Eis aufertur excusatio qui mandata Dei noverunt; quam solent habere homines de ignorantia. Et licet gravius sit peccare scienter quam nescienter, non ideo tamen confugiendum est ad ignorantiae tenebras, ut in eis quisquam
Abbreviated transcription (Latin):
sicut d̾s: ñ tam̃ creclidit id fieri posse ⁊ ĩo fal¬
sum eẽ ꝙ diabolus. ꝓmitceuas cognouit. Et
licet duimutitis equalitat̾e ꝯ cupuũt. ñ
tam̃ ad̾o exarsit. nẽc tanta ẽ affectus ã bni¬
oe̾ sicut ⁊ mulier. que illus neti posse pu¬
rauit. ⁊ ĩo mag̾ illud. nubiento inꝑbuit.
uinu aũt anqua forte ambitiois subrep¬
to mouit: s ñ ita ut illud putatet ueꝵ¬

Expanded text:
sicut Deus, non tamen crediderit id fieri posse; et ideo falsum esse quod diabolus promittebat cognovit. Et licet divinitatis aequalitatem concupierit, non tamen adeo exarsit, nec tanta est affectus ambitione sicut mulier, quae illud fieri posse putavit, et ideo magis illud ambiendo superbivit. Virum autem aliqua forte ambitionis surreptio movit; sed non ita, ut illud verum ve
Abbreviated transcription (Latin):
uiro. cum suꝑiori parti ratõis .i. intõi sa¬
pientie eante illecebram suggerit. Que si
cõ sensit. tc uir ⁊̃ cũ femina cibui uetitu
guitat. Siergo ĩ motu sensuali tm̃ pocc̃i
illecebra teneatur. neniale ac leuissimu
Imio infenor parc rt̾oris ꝯ sensit. ita ut so¬
la cogiratõis delectatce̾ sine oͥgitatis uo¬
linitate ꝑficienditeneatur. muliet sola
mandutat ñ uir. cuiꝰ auctoritate cobibet᷑
uoluntas. ne ad opus usq ꝑueniat. Siuo
ad sit plena uoluntas ꝑficie̾nti. ut si adfit
faculras ad effectu ꝑducatur. uir quoq
mantucat. quia suꝑior pars ratoĩs illece¬
bre conserat. ⁊ tc̃ ẽ dampnabile ⁊ grane
d̾d aũt mulier sine uiro gustat: aliqũ ẽ
mortale. aliqñ ẽ ueniale peccatũ. ut enim
dictu ẽ. r̾c mulier sine uiro guitat: cũ ita
telectait̾e cogitatois peccatũ tenctur. ut fa¬
ciend̾ ñ cecernatur. us cũ quitã t̾minus.¬

Expanded text:
iro, cum superiori parti rationis, id est rationi sapientiae eamdem illecebram suggerit. Quae si consentit, tunc vir etiam cum femina cibum vetitum gustat. Si ergo in motu sensuali tantum peccati illecebra teneatur, veniale ac levissimum rior pars rationis consenserit, ita ut sola cogitationis delectatione, sine voluntate perficiendi teneatur, mulier sola manducat, non vir; cujus auctoritate cohibetur voluntas, ne ad opus usque perveniat. Si vero adsit plena voluntas perficiendi, ut si adsit facultas, ad affectum perducatur, vir quoque manducat; quia superior pars rationis illecebrae consensit, et tunc est damnabile et grave do autem mulier sine viro gustat, aliquando est mortale, aliquando veniale peccatum. Ut enim dictum est, tunc mulier sine viro gustat, cum ita delectatione cogitationis peccatum tenetur, ut faciendum non decernatur; vel cu
Abbreviated transcription (Latin):
uit. P ostqua eni mułr seducta m̃aduca¬
uit. eiq dedit. ut simul ederent. noluit eĩ
contristare. qua credebat sine suo solar̃o
ꝯtabescere. zase alienatam omĩo inteitre.ñ
quid̃ carnali uictus ꝯcupiscentia. quã non¬

Expanded text:
vit. Postquam enim mulier seducta manducavit, eique dedit ut simul ederent, noluit eam contristare, quam credebat sine suo solatio contabescere, et a se alienatam omnino interire. Non quidem carnali victus concupiscentia quam non
Abbreviated transcription (Latin):
intellectum nr̃m ⁊ acioem siue ratõe ⁊ ap¬
petitu ro̾alc. uł si aliquo mõ significa¬
unc suꝑ ẽ ostendere: quõ ꝑ ħ tria ĩ nob̾ ꝯsu¬
metur peccatu. ubi agnosa poterit si dili¬
gent̃ intentatur:ꝙ sit maĩa mortale. uł
ueniale peceatu. Ut eiu ibi ẜpeno suasit
mulien ⁊ mulier uiro. ita ⁊ in nob̾ sensual

Expanded text:
intellectum nostrum et actionem sive rationem et appetitum rationalem vel si aliquo modo significaNunc superest ostendere quomodo per haec tria in nobis consummetur peccatum; ubi agnosci poterit, si diligenter intendatur, quid sit in anima mortale vel veniale peccatum. Ut enim ibi serpens suasit mulieri, et mulie
Abbreviated transcription (Latin):
fessiõis humilitate. ꝯd ec ⁊̃ muliet ꝯfitet᷑
percatu. s̃ refcit malteru dicens. Seipos
tecepit me.⁊ comedi. Indispari sexi: s pa¬
ri fastu. Ecce hic dicit aũg. ꝙ par̃r fastum
hunͣt mulier cũuiro. panter ergo suꝑ bie¬
ait dicamus pare utruisq fuisse fastu.
ĩ excusatõr peccani ⁊ ⁊̃ mesu ligni uetiti. si
dispare̾ ⁊ muliere multo maiorẽ. in eo ꝙ¬

Expanded text:
mulier confitetur peccatum, sed refert in alterum, dicens: Serpens decepit me, et comedi; impari sexu, sed pari fastu. Ecce hic dicit Aug. quia parem fastum habuit mulier cum viro; pariter ergo superbieut dicamus parem utriusque fuisse fastum in excusatione peccati, et etiam in esu ligni vetiti; sed disparem, et in muliere multo majorem, in eo
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ futuru. Atar nõ nec illud creclidit. ⁊ de
penitentia.⁊ de dĩ mĩa cogitauit. dñ uxori
more gerens cius ꝑsuasioni ꝯsensit. no¬
lens eam ꝯtristare. ⁊ ase alicnata relinquẽ
ne ꝑiret. irburatus ulld ẽẽ ue male ñ mor¬

Expanded text:
nec illud credidit, et de poenitentia et Dei misericordia cogitavit, dum uxori morem gerens, ejus persuasioni consensit, nolens eam contristare, et a se alienatam relinquere, ne periret; arbitrans illud esse veniale non mor
Abbreviated transcription (Latin):
ĩmiere suꝑ genesi ita diçens. Nlõ ẽ pura¬
dam clato cõprna̾ta. ut ꝑhumilitate
er om se arx bona ⁊utli ꝓhubuałe. nͥ ĩcet
ñiti eius amor ille ꝓpeie  potestatis. ⁊ de se
m suclioe ẜ pentis. aspexit lignu bonu
csu. dequorum aspectui. nec credens se m̃
posłe mori. forte putauit dm̃ alicuius
cã significatõis ina dixisse. Iõ manduca¬
uit.⁊ dedit uito suo. Fortassis cum. sliqua
suasione. qua scciptura intelligenta re¬
liqnid. uł forte ñ fuit suadẽi necẽe. cu
cam mortua eẽ illo cibo nͥ uderet iur.
Sicut eigo ñ c̾ ꝑmissus diabolus. tẽptare
ꝑfeminai. ut sicut p̾ceptu di ꝑuirũ ueñ
aomulicr̃e. iradiaboli temptat̾o. ꝑ mu
qͥ intõrs eint ñ ẽ ip̃e locutus ut ĩ ẜpente
s ꝑsuasio cius quãns initinctu adiuua¬
n t interius. ꝙ ꝑ ẜpente gerebat exteri.
Ex p̃ccĩs temptatois modus atqi ꝓcrens

Expanded text:
Non est putaedam elatio comprimenda; ut per humilitatem ier, dum se a re bona et utili prohibuissete ta suasione serpentis aspexit lignum bonum esu, decorum aspectu; nec credens se inde posse mori, forte putavit Deum alicujus causa significationis illa dixisse; ideo manducavit, et dedit viro suo fortassis cum aliqua suasione, quam Scriptura intelligendam reliquit. Vel forte non fuit suaderi necesse, cum eam mortuam esse illo cibo non videret vir. Sicut ergo non est permissus diabolus tentare per feminam; ut sicut praeceptum Dei per virum venit arationalis erat, non est ipse locutus ut in serpente, sed persuasio ejus, quamvis instinctu adjuvaret interius, quod per serpentem gerebat exterius . Ex praedictis tentationis modus atque progressus
Abbreviated transcription (Latin):
uuerit. quia sciebat eos si retigissent sĩcut
dõs fururos tanqna eis diumuate inuiteᷤᷤ¬
ret qui eos homines fecerat. S ⁊ si iuirum
terat. sollicitauit aliqua exꝑiendi cupitita
cũ muliere iuderet accepta illa esta. nõ
eẽ mortuca. a ec tam̃ eum abnror si iã sp̾n¬
ali m̾̃rc p̾ditus erat. ullo m̃o credidiset
se. ꝙ diabolus suggerebat. Quis plus pedca

Expanded text:
buerit, quia sciebat eos, si tetigissent, sicut deos futuros; tanquam eis divinitatem invideret, qui eos homines fecerat. Sed etsi virum terat, sollicitavit aliqua experiendmulierem videret accepta illa esca non esse mortuam; nec tamen eum arbitror, si jam spirituali mente praeditus erat, ullo modo credidisse quod diabolus suggerebat. 5. Quis plus pecca
Abbreviated transcription (Latin):
genesu. Cur ñ credamus prĩos hoĩes añt
peceitu genitalib m̃bris ad ꝓcreatoe ĩ ꝑi¬
re potiusse. sicut ceteris in quolibet oꝑt̃ si¬
ne uolũptatis prinitu utuntur. Incredi¬
bile cru ñ ẽ om̃i calia fecisse illa corꝑa. ut
si ñ peccassẽt. uł m̃bris sicut pelib ĩ ꝑa¬
rent. nec cũ artore seminarent. uł cui do¬
lore parrẽt. S post poccatui. motũ illur
metuerũt. q̃ nuptie ordinãt. ꝯtinentia co¬
hibet. Infurmitas em ꝓna ĩruma turpi¬
tuditis. excipitur hone̾state nuptiali. Et
ꝙ sanis eẽt offm̃n. egrotis c̃ inremediui. E¬
inissi quid̾ deꝑadiso. ꝯuenerũt ⁊ genuerĩ:

Expanded text:
 Cur non credamus primos homines ante peccatum genitalibus membris ad procreationem imperare potuisse, sicut caeteris in quolibet opere sine voluptatis pruritu utimur. Incredibile enim non est Deum talia fecisse illa corpora ut si non peccassent, illis membris sicut pedibus imperarent, nec cum ardore seminarent, vel cum dolore parerent: sed post peccatum motum illum meruerunt, quem nuptiae ordinant, continentia cohibet. Infirmitas enim prona in ruinam turpitudinis, excipitur honestate nuptiali: et quod sanis est officium, aegrotis est remedium. Emissi quidem de paradiso convenerunt, et genuerunt;
Abbreviated transcription (Latin):
depututut. Illa uõ q̃ uñ inimur reb
temporalib. scĩc teputatur. Cũ nõ disce¬
quada re disserimus. nec ea in ħ duo
q̃ ꝯmemoraui nrsi ꝑ officia geminamũ.
Carnał aũt ł sensuał ał̾e motus qui in
corporis sensus patenditur. nob̃ pecorib¬
tõi aũt scĩe uicinus ẽ. q d̾ tał t̾ ordo pec

Expanded text:
utimur rebus temporalibus, scientiae deputatur . Cum vero dissequadam re disserimus, nec eam in haec duo quae commemoravimus, nisi per officia, geminamus. Carnalis autem vel sensualis animae motus, qui in corporis sensus intenditur, nobis pecoribuationi au
Abbreviated transcription (Latin):
go di. S quia ñ oĩo equał fiebat illa r¬
mago tanquã ñ auillo nata s abeo cre
ñ equatur parilitate. s accedit quadam
silitudine. Filius aũt ẽ unago. s ñ adi¬
magiñẽ: qr equał patri. Dictus ẽ homo

Expanded text:
go Dei. Sed quia non omnino aequalis fiebat illa imago, tanquam non ab illo nata, sed ab eo creainem; quia non aequatur parilitate, sed accedit quadam similitudine. Filius autem est imago, sed non ad imaginem, quia aequalis Patri; dictus est ergo
Abbreviated transcription (Latin):
pit nob̃ d̃s. ⁊c̃. Gupͣ tam̃ legitur añt fuc¬
ta muliere dm̃ dixisse uiro. Q e ligno
scĩe uoni ⁊ niali ne cõmedas. ꝯlõ dixit. ne
cometatis. Forte quia facturus erat muli
ta uiro fuit. nͥ nisi mediante uin diuili

Expanded text:
tamen legitur, ante factam mulierem, Deum dixisse viro: De ligno scientiae boni et mali ne comedas; non dixit ne comedatis. Forte quia facturus erat mulieta viro fuit, non nisi mediante viro divinum
Abbreviated transcription (Latin):
& mirimus hoĩe ñ potuisse ꝓficere. ui E
meren ꝑ gñm creatõis. solet᷑ opponi ũic
P illus auxiliui głe c̾atõnis. potuit sta¬
ie inbono. ꝙ. acceꝑat: potun ergo resiste᷑
tẽptatõi. s i resistere temptutõib atq sug¬
gestionib mał meritu ẽ. ac bonũ re¬
mmerabile. ee aũt bonu mentu. pro¬
potuit. sine᷑ adiectẽe alterius gr̃e. Ad ꝙ di¬
cimus: quia resistere malo ⁊ nõ consenti¬
re tẽptatõi. ñ feciss illi meritu. Et siri̾o
concesiss quia nicħ ineo erat ꝙ ad ma¬
lui inpelleret. sicut argłis. qui ñ cecid̾¬
tunt. ñ fuit mentu ꝙ stetenĩt .i. ꝙ ñcor

Expanded text:
 diximus, hominem non potuisse proficere vel mereri per gratiam creationis solet opponi sic: Per illud auxilium gratiae creationis potuit stare in bono quod acceperat. Potuit ergo resistere tentationi. Sed resistere tentationibus atque suggestionibus malis, meritum est ac bonum remunerabile: omne autem bonum meritum propotuit sine adjectione alterius gratiae. Ad quod dicimus quia resistere malo, et non consentire tentationi, non fecisset illi meritum, etsi non consensisset, quia nihil in eo erat quod ad malum impelleret, sicut angelis qui non ceciderun
Abbreviated transcription (Latin):
Aprimo stam fienit corpus hoĩs aĩale .i. eg ẽs
te ꝙ adhuc erat aĩale. ñ sp̃uale ꝙ egebat ci¬
bis ut ꝑ. ñam uiueret. Factus ẽ igiur in
sustentam̃ta ciboru. ⁊ t̾c erat corpꝰ mortale
⁊ ĩ mortale. quia poterat mori. ⁊ poterat ñ
mori. ꝑost patatu uõ fc̾m ẽ mornuui. sic̾

Expanded text:
primo statu fuit corpus hominis animale, id est, egens ntem, quod adhuc erat animale, non spirituale, quod egebat cibis ut per animam viveret. Factus est ergo in sustentamenta ciborum; et tunc erat corpus mortale et immortale, quia poterat mori, et poterat non mori. Post peccatum vero, factum est mortuum sicut
Abbreviated transcription (Latin):
tate siia factu ẽ. ut aũt forma sue mali¬
cie congruenti ueniret. diunutus factũs
ẽ. uenit igitur ad hoĩem urspente: qui for¬
te si ꝑmitteretur. incolũbe sp̃r uemre ma¬
luifsi. S. ñ etat dignu. ut sp̾c malignus il¬
lam forma rõi hodiosam faceret. inqua sp
sc̃s. appariturus erat. łõ ergo nisi ꝑspen¬
tem temptare ꝑmissus fuit diabolus. ut
pillud ꝙ foris erat. astutia tempt̾atis a¬
nimaducrtere faninaquie̾t. Diabolus e

Expanded text:
 autem in forma suae malitiae congruenti veniret, divinitus factum est. Venit ergo ad hominem in serpente, qui forte, si permitteretur, in columbae specie venire maluisset. Sed non erat dignum ut spiritus malignus illam formam homini odiosam faceret, in qua Spiritus sanctus appariturus erat. Non ergo nisi per serpentem tentare permissus fuit diabolus, ut per illud quod foris erat astutiam tentantis animadvertere femina quiret, diabolus enim
Abbreviated transcription (Latin):
ł c̃i. ram̃ ꝑꝑ effectus diu̾sos. psit̾ dicit aũg ca¬
u sas pͥmordiales omĩui rerui uit̃o eẽ. ĩ du¬
cẽs siłitudiner artificis. inauus dispositt̃e c̃.
quał futura sit archa. ita ⁊ indõ unius cuiꝰ¬
qi rri future. cñ p̾cessit. Increatiñs nõ qua¬
rũdam rerũ. s ñ oĩu cause s̃. Ut. ait aũg.
Nuia ĩ fuit d̃s seminales iatães reb. ẜ q̃s

Expanded text:
 propter effectus diversos pluraliter dicit Aug. causas primordiales omnium rerum in Deo esse; inducens similitudinem artificis, in cujus dispositione est qualis futura sit arca. Ita et in Deo uniuscujusque rei futurae causa praecessit. In creaturis vero quarumdam rerum, sed non omnium causae sunt, ut ait Aug. Quia inseruit Deus seminales rationes
Abbreviated transcription (Latin):
illud erut ex iuro. s exnatura ꝯditõis
Oppõito quoꝵda uolẽtiu ꝓbare eos
posse uiuere sine alimona.
s ħ aũt opponitur ita. siñ peccarent. nõ
morerentur. S ñ peccarẽt. si ñ ꝯmede̾nt.
pͥo terat igitur sine alimonia iuere. Ce¬
teru sicut᷑ supra diximus. ñ solũ peccare̾t
si deligno uetito eclerent. s ⁊̃ si concessis ñ
uterentur. quia sicut erat eis p̾ceptum ñ
illo ligno uesci. itti alus nesci. preteren ꝯͣ
naturale facerent mtc̾ei. quia intellige¬
bant d̾ilł eẽ edendu. ꝙ ⁊ naturałr appete¬
Tem opponitur. Cum fames sit pena pec̾ti.
si ñ peccarent. fame ñsemirent. S sitie
fume. suꝑfluu uideretur ꝯmedere. uñ pu¬
tant quidam eos cibiñ moiguisse añt pec¬
catu. quia ñ poterant esinire. si nõ peccas
titus edendi.cui ñ subiacuits hõ si nõ pata¬
set. S ꝓculdubio peccaret. nisi hc̃ cefectũ
cibo preueniret. Habebat etu naturtilez ap¬

Expanded text:
illud erat ex vitio, sed ex natura conditionis. 7. Oppositio quorumdam volentium probare eos posse vivere sine alimonia. Ad hoc autem opponitur: Si non peccarent, non morerentur; sed non peccarent si non comederent; poterant igitur sine alimonia vivere. Caeterum, sicut supra diximus, non solum peccarent si de ligno vetito ederent, sed etiam si concessis non uterentur; quia sicut erat eis praeceptum non illo ligno uti, ita aliis vesci. Praeterea contra naturalem rationem facerent, quia intelligebant de illis esse edendum, quod et naturaliter appeteem opponitur: Cum fames sit poena peccati, si non peccarent famem non sentirent; sed sine fame superfluum videretur comedere: unde putant quidam eos cibis non indiguisse ante peccatum, quia non poterant esurire si non peccasstitus edendi, cui non subjacuisset homo si non peccasset; sed procul dubio peccaret nisi hunc defectum cibo praeveniret. Habebat enim naturalem ap
Abbreviated transcription (Latin):
set. Ignorantia aũt portati. ẽ pena. S ꝗ
ħ diciłnt. ñ satis diligent᷑ considerant᷑.
quia ñ oĩs qui aliquid nescit. uł minius.⁊
iquio ꝑfecte sat. statm ignorantiar hr̃e
siue ĩ ignorans ẽẽ dicendusc̃. quia ignora¬
tia ñ dicitur nisi cum idꝙ scin ⁊ nõ ignoran
debet nescitur. ũas q ignorantia pena pecci
ẽ: cum meris uito obscuratur. nc cognosct
ualeat. ea que scur deberet.d̾ hominis m̃is¬
latõe ĩ meliore stutu ⁊ de duo

Expanded text:
set: ignorantia autem peccati est poena. Sed qui set: ignorantia autem peccati est poena. Sed qui hoc dicunt non satis diligenter considerant quia non omnis qui iquid scit, statim ignorantiam habere sive in ignorantia esse dicendus est, quia ignorantia non dicitur, nisi cum id quod sciri et non ignorari debet, nescitur. Talisque ignorantia poena peccati est, cum mens vitio obscuratur, ne cognoscere valeat ea quae scire deberet. 10. De hominis translatione in meliorem statum, et de duo
Abbreviated transcription (Latin):
Icut ergo ñ exuitb s exnature ꝯditc̾e erat.
ꝙ hõ añt peccatũ cibis indigebat. ita ñ er
lutõ cẽt. s cenatura. si hominis ꝯdit̾o in
principio sui .i. ĩ primo parente aꝑ fecto
Tcum decorpore humano ñsit absurdui
łinconueniẽs ħ̃ exitimaix. quen solet.
uitũ de sensu aĩc. ⁊ cognito̾e uetitatis. cod
mõ sentiend̃ sit.ut an .s. hu qui sine pecta
io nascerentur. sersu ⁊ intelligentia mẽ¬
tis inꝑfecti existerent. ⁊ ꝑ accessu tp̃ris in
his ꝓficerent. usqi ad ꝑfectc̃e. an mox ꝯ di¬
ri.ꝑfeccõem seinsus ⁊ cognitonis ꝑciꝑent. si¬
li qui sentiunt paruulos netos instatua
corporis ⁊ usu m̃broru. ꝑ accessu tp̃ris pro¬
fecturos. ñ difficentur eõsd̾ inexordio na¬
tiuitatis seirsu inꝑfectos exifterr. ⁊ ꝑĩtet¬
uallu tp̃rs insensu ⁊̃ cogtino̾e ꝓficere us
centes. Si moxnati ñ haberent ꝑfuctõe
sensus ⁊ intelligentie. ignorantia ĩ cis es¬

Expanded text:
Sicut ergo non ex vitio, sed ex naturae conditione erat quod ante peccatum homo cibis indigebat, ita non ex vitio esset, sed de natura, si hominis conditio in principio suo, id est, in primo parente a perfecto Et cum de corpore humano non sit absurdum vel inconveniens hoc existimare, quaeri solet utrum de sensu animae et cognitione veritatis eodem modo sento nascerentur, sensu et intelligentia mentis imperfecti existerent, et per accessum temporis in his proficerent usque ad perfectionem; an mox conditi perfectionem sensus et cognitionis perciperent. Illi qui sentiunt parvulos natos in statura corporis et usu membrorum per accessum temporis profecturos, non diffitentur eosdem in exordio nativitatis sensu imperfectos existere, et per intervallum temporis in secentes: Si mox nati non haberent perfectionem sensus et intelligentiae, ignorantia in eis es
Abbreviated transcription (Latin):
supbia deiecti. natura t̾ sunt excellentioeͣ
om̃ib bestus. ꝑꝑ emmnentia ratõnis. qua¬
uis ẜpens ñ mro̾ali aĩa. s spͥu diabolico
possit sapicntissimus dici. Nõ ergo miru
si diabolus sp̃u suo implens ẜpentem. sic̃
uates implebat. sapientissimu eum reddi¬

Expanded text:
sunt excellentiores omnibus bestiis propter eminentiam rationis; quamvis serpens non rationali anima, sed spiritu diabolico possit sapientissimus dici. Non ergo mirum si diabolus spiritu suo implens serpentem, sicut vates implebat, sapientissimum reddi
Abbreviated transcription (Latin):
Ito nec ad incefsu pedes idonei sũt. nec ma¬
nus saltem adscalpendum habiles. ⁊ iux¬
ta se m̃anus poms. nascentes mag̾ possi
csurientes flere. quam suggere. ꝓͥeq infir¬
mitati m̃tis ꝯgruit. s infirmitas carnis.
li. offitus m̃ broru nale̾nt uti. Quibdã ã
ab surde placuit ꝙ filii pariuili nascete̾

Expanded text:
to nec ad incessum pedes idonei sunt, nec mato nec ad incessum pedes idonei sunt, nec manus saltem ad scalpendum habiles, et, juxta se mammis positis, nascentes magis possunt esurientes flere quam sugere, proprieque infirmitati mentis congruit haec infirmitas carnis. li officiis membrorum valerent uti. 6. Quibusdam non absurde
Abbreviated transcription (Latin):
bioꝵ ꝑfectus mox ꝯditus extint. ita ⁊̃ eius
filui ⁊̃ ip̃o natiuitatis exordio ꝑfecti existe¬
rent. qui ambulare ⁊ loqui. ⁊ cũcta facere
possent. responter põt ꝙ filios paruos na¬
sci oportebat ꝑꝑ mat̾ru uten necessitatem.
usum haber ent. an pariuili ⁊ ĩminori
etare constituti. uti pofsent mbroru offi¬
cus. an ꝑint̃ualla tp̃rum. eo mõ quo mĩc
fit. ꝑfecioe itature ⁊ usum mbroru recep
possent m̾brorum uti officus.
nec manib nec peclib uterentur. Qlam
ꝑp uteri necessitate. forte nece̾e̾ erat par¬
iuilos nasci. s quaniuis exigna pars corpo¬
ris sit costa: nõ tam̃ ꝑꝑ lec parunla uiro
ꝯugem fecit. Uñ et eius filios potenat om̃i¬
potentia creatoris. mox natos grande ᷤ facẽ.
Sut ħ obmcta. poterat certe cis p̾stare.
ꝙ multis aĩalib p̾ ititit. Quoru pulli qͣ¬
ius sint pariuili. tñ mox ut nascuntur
currunt. ⁊ matres socuntur. Eccͣ obõi na¬

Expanded text:
tit, ita etiam ejus filii in ipso nativitatis exordio perfecti existerent, qui ambulare et loqui, et cuncta facere possent, responderi potest quod filios parvulos nasci oportebat, propter materni uteri necessitatem; usum haberent, an parvuli et in minore aetate constituti uti possent membrorum officiis, an per intervalla temporum eo modo quo nunc fit perfectionem staturae et usum membrorupossent membrorum uti officiis.nec manibus, nec pedibus uterentur. Nam propter uteri necessitatem, forte necesse erat parvulos nasci: sed quamvis exigua pars corporis sit costa, non tamen propter hoc parvulam viro conjugem fecit, unde et ejus filios poterat omnipotentia Creatoris mox natos grandes facere. Sed, ut hoc omittam, poterat certe eis praestare quod multis animalibus praestitit, quorum pulli, quamvis sint parvuli, tamen mox ut nascuntur currunt, et matrem sequuntur. Contra homini na
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmi hoĩes inꝑadiso filios gignere. ñ ut mo¬
rientib patrib succederent filũ. s ĩ alique
forme statu manccitib. ⁊ d̾ ligno uite ui¬
gore sum̃tib. ⁊ fulii ad eund̾ ꝑducere̾tur
statu. donec ĩ pleto nũo sine᷑ morte aĩalia
corꝑa malia qualitate transirent. in quo
ficante. sine corporis alim̃tis uiuerẽt. uł
potuerũt parentes filiis cedere. ut ꝑ succes¬
siccm nũs impłetur. quigenitis fĩliis ꝓ¬
fectaq humani offitu iusticia. admeliora

Expanded text:
primi homines in paradiso filios gignere, non ut morientibus patribus succederent filii, sed in aliquo formae statu manentibus, et de ligno vitae vigorem sumentibus, et filii ad eumdem perducstatum, donec impleto numero sine morte animalium corpora in aliam qualitatem transirent; in qua ritu vivificante sine corporeis alimentis viverent. Vel potuerunt parentes filiis cedere, ut per successionem numerus impleretur; qui, genitis filiis perfectaque humani officii justitia, ad meliora
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. qua creclidit ⁊uoluit hr̾e silitudine
di cũ equalitate quatu. putãs ce̾ ueru
ꝙ diabolus dicebat. Et io spałr mulien
cõmemorat aũg inquiẽs. Grũo trede̾t muli¬
er diabolo. nisi cet ĩ m̃te eius d̾ se suꝑba¬

Expanded text:
, qua credidit et voluit habere similitudinem Dei cum aequalitate quadam, putans esse verum quod diabolus dicebat. Et ideo specialiter mulierem commemorat August., inquiens: Quomodo crederet mulier diabolo, nisi esset in mente ejus de se su
Abbreviated transcription (Latin):
rior tẽptato ẽ. qñ nob̾ exitinsccus malũ
uisibiłr suggeritur u̾bo. uł signo aliquo
ut ũle cui fit᷑. ad peccm ꝯsensui decluiet.
Et tuł temptato. tm̃ fit abatusario. Inte¬
rior uõ tẽptato ẽ: qñ ĩuisibiłr malu nob̃
intrinsecus suggeritur. Et ħ tẽptato aliꝗͣ¬
do fit ab hoste. aliqñ acarne. ꝯlam ⁊diabõ¬
lus inuisibiłr mala suggent. ⁊ excarnis
corruptõe suboritur motus illicitus. ⁊ titu¬
ñ fit sine peccato. Que aũt ẽ aboste. nisi
ci consentiatur. ñ ht̃ peccatu. s ẽ mate¬
ria exercende iĩtutis. Temptatõ aũt car¬
nis interior. difficilius nincitur: quia in¬
rerius oppugnans de nr̃o. oͣ noc roborat̃
Hõ igitur qui sola exteriori tẽptatõt pł¬
satus cecidit: tanto grauius plectendus
erat. quanto liuiori inpulsu fuerat ꝓstͣ¬

Expanded text:
rior tentatio est quando nobis extrinsecus malum visibiliter suggeritur verbo vel signo aliquo, ut ille cui fit ad consensum peccati declinet, et talis tentatio tantum fit ab adversario. Interior vero tentatio est quando invisibiliter malum nobis intrinsecus suggeritur, et haec tentatio aliquando fit ab hoste, aliquando a carne. Nam et diabolus invisibiliter mala suggerit, et ex carnis corruptione suboritur motus illicitus et titinon fit sine peccato; quae autem est ab hoste, nisi ei consentiatur, non habet peccatum, sed est materia exercendae virtutis. Tentatio enim carnis interior difficilius vincitur, quia interius oppugnans de nostro contra nos roboratur. Homo ergo qui sola exteriore tentatione pulsatus cecidit, tanto gravius plectendus erat, quanto leviori impulsu fuerat
Abbreviated transcription (Latin):
uimã dr eẽ homo imagodĩ. quia imago
dĩ meo ẽ. Sicut imago dicitur ⁊ tabula ⁊
simul ⁊ tabula imago appellatur.ita ꝑꝑima¬
ginem timitatis ⁊̃ illud inquo ẽ ħ mnagono¬
mine iaginis uotatur. Qr ħo di imago ⁊¬

Expanded text:
imam dicitur homo esse imago Dei, quia imago Dei est in eo; sicut imago dicitur tabula et simul et tabula et imago appellatur: ita propter imaginem Trinitatis etiam illud in quo est imago, nomine imaginis vocatur. 5. Quod homo d
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscent se ab imo ẽẽ. õs se qĩ unum
amarent. Quare celatere uiri.⁊ ñ de
alia corporis parte formata sit.
Umn aũt his decansis fra sit mulier õiuiro¬
ñ dequalibet parte corporis uii s delatere
eius formata ẽ. ut oitenteretur quia ĩ cõ¬
sortiu creabatur dilectõis. ꝯle si forte fu
tr̃em uideretur p̃ferenta. aut si depeclib
ad ẜuitute subicienda. Quia igitur iiro
nec dña. nec ancilla ꝑ abatur. s sccia. nec
decapite. noc depedib. s delatere fuerat ꝓdu¬
cenda. ut iuxta se ponend cognoscẽt. qũa
d̾ suo latere sũpta oidicissi. Quare dormi¬
enti ñ uigilanti ꝯ sta subtracta ẽ.
On sine cã quoa tormienti uiro potiꝰ qua
uigilanti detracta ẽ costa. dequa mulier
ne simul potentie opus mirabile ostende¬
retur. q̃ hoĩs dormientis latus apuit. nec
tñ eum aquiete soporis exatauit. Inquo¬

Expanded text:
cognoscerent se ab uno esse omnes, se quasi unum amarent. 3. Quare de latere viri, non de alia corporis parte formata sit. Cum autem his de causis facta sit mulier de viro, non de qualibet parte corporis viri, sed de latere ejus formata est, ut ostenderetur quia in consortium creabatur dilectionis, ne forte si tionem videretur praeferenda; aut si de pedibus, ad servitutem subjicienda. Quia igitur viro nec domina, nec ancilla parabatur, sed socia; nec de capite, nec de pedibus, sed de latere fuerat producenda, ut juxta se ponendam cognosceret, quam de suo latere sumptam didicisset. 4. Quare dormienti et non vigilanti costa subtracta est. Non sine causa dormienti quoque viro potius quam vigilanti detracta est ce simul potentiae opus mirabile probaretur, quae hominis dormientis latus aperuit, et eum tamen a quiete soporis non excitavit. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
mulier. ꝯlon enim ꝓutauit eẽ uerum.
ꝙ diabolus suggerebit. Ineo tam̃ fuisse
secductu credi põt: ꝙ ꝯmissu ueniale pu¬
tauerit. ꝙ ꝑ emptorim erat. u nec prior¬
ut credẽt am̃ illud lignu ĩo tangere ꝓh¬
buisse. qm̃ si tangerent fierent sicut dii:
uerũtam̃ p̃nancator fuit ada ut restat᷑
apłs. Potuut ergo aliqua elato ũni eius ĩo¬
er. illico post temptateoe. exqua uoluit lig̃

Expanded text:
on enim putavit esse verum quod diabolus suggerebat. In eo tamen fuisse seductum credi potest, quod commissum veniale putaverit, quod peremptorium erat. Sed nec priorut crederet Deum illud lignum ideo tangere prohibuisse, quoniam si tangerent fierent sicut dii. Verumtamen praevaricator fuit Adam, ut testatur Apostolus. Poterat enim aliqua elatio menti ejus inesse illic
Abbreviated transcription (Latin):
fc̃a sit mulicris formato. noncis ẽ tñ irbu¬
enda crrat̃onis porentia. angłi enĩ nullar
possũt c̾are natura. ergo nec formare ꝯstã
in mulierẽ. nec camis supplem̾tu inlccũ
coste. onꝙ. nich. igant. ut aliquid crect̃.
ũ ñ iro creatores st̃. sicut nec agr ut colc
ministrata sit ꝑ angłos. utrũ ẜ suꝑioe̾s ãĩ¬

Expanded text:
ris formatio, non est eis tamen tribuenda creationis potentia. Angeli enim nullam possunt creare naturam, ergo nec formare costam in mulierem, nec carnis supplementum in loco costae: non quod nihil agant ut aliquid creetur, sed non ideo creatores sunt, sicut nec agricolae seministrata sit per angelos. 6. Utrum secundum su
Abbreviated transcription (Latin):
Queritur quõ ĩ mortał factus sit rõ p̃alus
aĩantib. ⁊ quo cum ilł cõmune acceꝑit.a¬
limonitim. Sz aliaẽ in mortalitus carius
ut ñ possi mori si ñ peccaret. Moreretur
aũt si peccaret. Tiliui noͣ resurectoĩs. nec
poterũt ultra peceare. noc mori. Caro nr̃a t̾r ñ
egebit refoctr̃e ciborum: ꝙ tr̃ nulla pote¬
riit ẽẽ tefectõ. Caro ate añ peccatu. nt ĩ¬

Expanded text:
s animantibus: et quomodo cum illis communem acceperit alimoniam. Sed alia est immortalitas carnis ut non posset mori si non peccaret, moreretur autem si peccaret; filii vero resurrectionis non poterunt ultra peccare, nec mori. Caro nostra non tunc egebit refectione ciborum, quia nulla poterit esse defectio. Caro de Adae ante peccatu
Abbreviated transcription (Latin):
uñ aug. suꝑ genesim. apłs ait. Ccepꝰ quite
mortuu ẽ ꝑꝑ peccatu. Et c̾. prius d̾limo t̃¬
re formatu ẽ corpus aĩale. ñ sp̃uale. cum
quali resurgenius. Renouabitur enũ aue¬
tirstate. ñ incor aĩale quale fuit: s inme
tlitate. inqua inutandus erat ada. ntsi
morte corporis aĩał peccando meruiss. ñ
mortle erat. quia poterat mori ⁊ ñ mori.
aliud ẽ aũt ñ posse mori. aliud pꝰse ñ mori¬
Iõ aũt factu est ꝑpeccatũ ñ mortale qd̾
erat. s mortuũ q. ñ ficirt insi peccaret. Aĩ¬
male enim ñ ẽ hoc corpus sicut primi ho¬
minis fuit. s iamdeterius ẽ. H̃t em neces¬
sitate moriendi.¶ Ecce hic eiutent᷑ aꝑit¬

Expanded text:
it: Corpus quidem mortuum est propter peccatum, etc. Prius de limo terrae formatum est corpus animale, non spirituale, cum quali resurgemus. Renovabitur enim a vetustate, non in corpus animale quale fuit, in meliutale, in quod mutandus erat Adam nisi mortem corporis animalis peccando meruisset. Nomortale erat, quia poterat mori et non mori. Aliud autem est non posse mori, aliud posse non mori. Ideo factum est per peccatum non mortale, quod erat; sed mortuum, quod non fieret nisi peccaret. Animale enim non est hoc corpus, sicut primi hominis fuit, sed jam deterius est; habet enim necessitatem moriendi . Ecce hic evidenter a
Abbreviated transcription (Latin):
ũ oĩo fiẽt ĩ mo̾talis nͥ participato lit᷑ uite.
d̾o aliquidñt. ꝙ ĩmortalitat̾e denanura ha¬
bebat. qua poterat ñ mori q̃ alioꝵ lignoꝵ
tur suꝑ genesim dicens. Hoc quoq ad de
tale cibu iliam arbore p̃stitisse. quo cor
lominis stabili sanitate firmaretur. ñ sic̃
exalio cibo. si inspntt̾oe salubritatis occul¬
ta. Hic ĩnuae uidetur. ꝙ cum aliis cibis
poss corpus substentari. ħ cibo ĩ deficienti
sanitate firmarctur. Ex quo ꝯsequi uidet.
q sicut ĩnatim sui hũit mortalitatẽ quã
da.s. aptitudinẽ morienti.ita aliqua
ĩmortalitate. ĩnatura sui hũit .i. aptitu¬
die qua poterat ñ mori. cibis aduitus Aꝵ
si ꝑilicissi. in mortalitatis ꝑfecto. eẽt ei
de ligno uito. S qui ħ tradunt. qũo suꝑi¬
ora ang̃i u̾ba quib dicit q̃ erat ĩmortał
erligno inte. huic sententie ñ contitidi

Expanded text:
non omnino fieret immortalis, nisi participato ligno vitae. Ideo aliqui dicunt, quod immortalitatem de natura habebat, qua poterat non mori; quae aliorum lignorum tire, super Genesim dicens: Hoc quoque addo, talem cibum illam arborem praestitisse, quo corpus hominis stabili sanitate firmaretur; non sicut ex alio cibo, sed inspiratione salubritatis occulta. Hic innuere videtur quod cum aliis cibis posset corpus sustentari, hoc cibo indeficiente sanitate firmaretur. Ex quo consequi videtur quod sicut in nat aptitudinem moriendi; ita aliquam immortalitatem in natura sua habuit, id est, aptitudinem qua poterat non mori, cibis adjutus; sed si perstitisset, immortalitatis perfectio esset ei de ligno vitae. Sed qui hoc tradunt, quomodo superiora Aug. verba, quibus dicit quod erat immortalis ex ligno vitae, hu
Abbreviated transcription (Latin):
inꝑadiso uesamur. defructu uõ ligni ꝙ ẽ
in medio ꝑadisi. p̾cepit nob̾ d̃s ne cõme¬
deirmus. Ine tangeremus. ne forte mori¬
amur. In quo u̾bo dedit locui rẽptandi.c̃
dixit ne forte moriamur. uñ mox diabo¬
hiis. dixit admuliere. a equaquai moriem¬
retis exeo aꝑientur auli uñ: ⁊ eritis sicut¬

Expanded text:
paradiso vescimur, de fructu vero ligni quod est in medio paradisi praecepit nobis Deus ne comederemus, et ne tangeremus, ne forte moriamur. In quo verbo dedit locum tentanti cum dixit ne forte moriamur, unde mox diabolus dixit ad mulierem: Nequaquam moriemritis ex eo, aperientur oculi
Abbreviated transcription (Latin):
nõ exnatur. s ex ligo uite habebat potse
uteretur. nõ semꝑ iueret. qr poccaret.
Peccaret enim si illo liguo ñ uteretur: ꝗa
p̾ceptu erat ei ut ꝯmedẽt d̾ oĩ ligno ꝑadi¬
nĩ. nisi deligno scĩe uomi ⁊ mali. sicut ergo
peccauit ꝯmedẽdo ꝑo quod erat phibitũ
ita ⁊̃ peccaret si ñ ꝯmederet ꝙ erat uissu.
Si ñ foret p̾ceptũ ũ d̾ illo lig̾no edẽt. ⁊ aliis
uite edẽt. ⁊ alus ⁊ ñ illo uesceretur. nũ quid
possit ñ mori: Si semꝑ uiue̾t ñ ucẽs illo
ligno. nõ erat ei exligno illo posse ñ mo¬
ueri. Siuõ nõ poss semꝑ uiuẽ. id erat ei
ex illoligno. ¶Aliqui dñt ꝙ si ñ fuifs
ei p̾ceptu nesci illo ligno. ⁊ atus ⁊ ñ illo
uesceretur. uiueret semꝑ. sic det̾min̾ati
illud ꝙ supͣ dixit aug. s. erat ei deligno
illo ligno. ¶Aliis au̾t uitetur ꝙ ex ligͦ
uite erat ei posse ñ mori. ñ exnatura. ⁊õ
enuim dr̃ potuisse ñ mori quia poterat uti

Expanded text:
itae habebat posse uteretur, non semper viveret, quia peccaret. Peccaret enim si illo ligno non uteretur, quia praeceptum erat ei ut comederet de omni ligno paradisi, nisi de ligno scientiae boni et mali. Sicut ergo peccavit comedendo quod erat prohibitum, ita etiam peccaret si non commederet quod erat jussum. 3. Si non foret praeceptum ut de illo ligno comederet, et aliis vitae ederet, et aliis, et non illo vesceretur, numquid posset non mori. Si semper viveret non utens illo ligno, non erat ei ex illo ligno posse non mori. Si vero non posset semper vivere, id erat ei ex illo ligno. Aliqui dicunt quod si non fuisset ei praeceptum vesci illo ligno, et aliis, et non illo vesceretur, viveret semper; sic determinantes illud quod supra dixit August.: Erat ei dm ex illo ligno. Aliis autem videtur quod ex ligno vitae erat ei posse non mori, non ex natura. Ideo enim dicitur posse non mori, quia poterat uti
Abbreviated transcription (Latin):
mt̃te ⁊teras intellectuales naturas nec si¬
mul c̾atas sicut origenes fingͣ dm̃s.n cũ cor¬
porib ꝑcoitum seminari. sicut luciferiani.
icanllus.⁊ quitum latinoꝵ pͥ sũptoros affir¬
mant. s dm̃s corpꝰ tantũ ꝑ aiugii copulã se¬
minari. Creatr̃e uõ aĩe. solu creatore nosse
gi atq formari. ac formato iam corpore aĩaa
crean ⁊ infundi. ut uiuat inutero ho ꝯstans¬

Expanded text:
eaturas intellectuales naturas, nec simul creatas, sicut Origenes fingit, neque in corporibus per coitum seminari, sicut Luciferani et Cyrillus, et quidam Latinorum praesumptores affir dicimus corpus tantum per conjugii copulam seminari. Creationem vero animae solum creatorem nosse, gi atque formari: ac formato jam corpore animam creari et infundi, ut vi
Abbreviated transcription (Latin):
dedosta mułr fc̃a deberet dici. de quo plures
accepissi subt partes. Lestat igitur ut deso¬
la ip̃ius oste suła sinc om̃i cxtinseco ad di¬
iam̃to ꝑdiuina potentia insemetip̾a mł¬
tiplicata. muliens corpus factu dicatur co
sane miraculo. quo postea de .u. panib ihu

Expanded text:
osta mulier facta deberet dici, de quo plures accepisset substantiae partes. Restat ergo ut de sola ipsius costae substantia sine omni extrinseco additamento, per divinam potentiam in semetipsa multiplicata, mulieris corpus factum dicatur: eo sane miraculo quo postea de quinque panibu
Abbreviated transcription (Latin):
cuiq ase. si potestas ad̾o. Ssͨaũt ioquebatut
diatolus ꝑẜpente ignorante: sicut ꝑĩner¬
guminos uł phanaticos loguitur. Serpẽ¬
te enim uelud organo ẽ usus. mouens na¬
tura eius ad exprimentos sonos u̾boru ⁊ si¬
gna quib sua monstraret uolũtate. Ser¬
pens ergo. nec u̾ba intelligebat. nec ratio¬
pp astutia diaboli. Locutus eͥ aũt. sicut asi¬
na balaam. S hoc diabolicu. illud au̾t. an¬
głicum fuit. S oni eni ⁊mali angłi. siłro¬

Expanded text:
se, sed potestas a Deo. Sic autem loquebatur diabolus per serpentem ignorantem, sicut per energumenos vel fanaticos loquitur. Serpente enim velut organo est usus, movens naturam ejus ad exprimendum sonos verborum et signa, quibus suam monstraret voluntatem. Serpens ergo nec verba intelligebat, nec ratio propter astutiam diaboli. Locutus est autem sicut asina Balaam; sed hoc diabolicum, illud angelicum fuit, boni enim et mali angeli si
Abbreviated transcription (Latin):
li motiurtũ. si mirabilit̾ sutur s̃. abscondi¬
te cause intõ fueru̾t. suoꝵ unũ erat. ꝙ mus¬
lier facta ẽ delatere um dormientis. Nõ hũit
prima reru ꝯditõ. ut femina sic ficret. s ut¬
sic fieti possi noc contra cãs quas d̃s uolun¬
tarie istituit. mutabili uoliuitate alit

Expanded text:
biliter facta sunt, absconditae causae in Deo fuerunt; quorum unum erat, quod mulier facta est de latere viri dormientis. Non habuit prima rerum conditio ut femina sic fieret, sed ut fieri posset; ne contra causas quas Deus voluntarie instituit, mutabili voluntate aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
occasione rei postea secure. Arbor esum
illa ñ erat mala. s sc̃e boni ⁊ mali ĩo dc̃a
ẽ. quia post ꝓbibit̾e erat in illa trasgͥs¬
soio fiitura qua rõ exꝑiendo disceret quid
eẽ it̾ obeclientie uonu. ⁊ mobedientie
malu. Non ergo tefructu qui nasceret
mn põitu ẽ illud nom̃. s detransgressiõe
secuta. Cognouit ei hõ priusqua tan¬
gẽt ħ̃ lignu uonu ⁊ malu. s uonũ ꝑ pru¬
tentia ⁊ exꝑientia. malu noͣ ꝑ pruden¬
tiam tm̃. Qui ⁊̃ ꝑ exꝑientia nouit usur¬
pato ligno uetito. quia ꝑ exꝑientiã mali
didicit quid sit int̾ honu obedienne ⁊ ma¬
lu mobeclientie. Sũo primi parentes o¬
telientes cẽnt. nec contm p̾ceptu peccas¬
sent: nõ iso tam̃ minus dice̾tur lignu
sc̃ie boni ⁊ mali. quia hoc exeuis tactu ac¬
cideͣt si nsurparetur. Aligno igitur ꝓhi¬

Expanded text:
postea secutae. Arbor enim illa non erat mala, sed scientiae boni et mali ideo dicta est, quia post prohibitionem erat in illa transgressio futura; qua homo experiendo disceret quid esset inter obedientiae bonum, et inobedientiae malum. Non ergo de fructu qui nasceretur inde positum est illud nomen, sed de re transgressionem secuta. Cognovit enim homo, priusquam tangeret hoc lignum, bonum et malum; sed bonum per prudentiam et experientiam, malutiam tantum. Quod experientiam novit usurpato ligno vetito, quia per experientiam mali didicit quid sit inter bonum obedientiae et malum inobedientiae. Si vero primi parentes obedientes essent nec contra praeceptum peccassent, non ideo tamen minus diceretur lignum scientiae boni et mali, quia hoc ex ejus actu accideret, si usurparetur. A ligno igitur h
Abbreviated transcription (Latin):
disu accipuĩt. Terciar michi placere fa¬
teor. ut uõ incorꝑali ꝑadiso sit põĩtus. Q
abillo principio plantatus accipi põt. qͦ
t̾ram om̃er gemotis aguis herbas ⁊ ligna
ꝓducere iifsit. Qui ⁊ si p̾sentis occłie ur
future tppu tenet: ad littera t̾n ĩ telli¬
gend̾ ẽ eẽ locu amenissimũ fructuosi
arborib ipagnui. ⁊ mnagno fonte fecũd̾.
As̃ dicimꝰ aprincipio. amiqua translatõ
dicit adoriente. uñ uolũt morientali ꝑ¬
te eẽ paradisu. longo int̃ iacente spã¬

Expanded text:
disum accipiunt. Tertiam mihi placere fateor, ut homo in corporali paradiso sit positus, qui ab illo principio plantatus accipi potest, quo terram omnem remotis aquis herbas et ligna producere jussit. Qui etsi praesentis Ecclesiae vel futurae typum tenet, ad litteram tamen intelligendum est esse locum amoenissimum fructuosis arboribus, magnum et magno fonte foecundum. Quod dicimus a principio, antiqua translatio dicit ad Orientem. Unde volunt in orientali parte esse paradisum, longo interjacente spa
Abbreviated transcription (Latin):
te eiꝰ ẜ corpus ⁊ m̃o ꝓpagatõis filioꝵ ⁊ d̾ alis
quibtum urspiciamus. Primus igitur hõ
tał quoda mõ. quia potuit mori. In illona¬
qr primo statu hu̾i̾t posse mori. ⁊ posse n̾ mo¬
n. Et ħ fuit prima humani corporis ĩ mor
quia ihoc statu morientu ẽ nocessitas. In
tritio statu re̾bit posse no̾ mori. ⁊ nͥ posse mo¬
ti. quia ad illu statu ꝑtinet moriendi ĩ pos¬
sibilitas. q̃ exgr̃a erit. ⁊ non exnatura. Qũo¬

Expanded text:
m corpus et modo propagationis filiorum, et de aliis quibusdam inspiciamus. Primus ergo homo stalis quodam modo, quia potuit mori. In illo namque primo statu habuit posse mori, et non posse mori. Et haec fuit prima humani corporis immortaquia in hoc statu moriendi est necessitas. In tertio statu habebit posse non mori, et non posse mori, quia ad illum statum pertinet moriendi impossibilitas, quod ex gratia erit, non ex natura.
Abbreviated transcription (Latin):
c̃e parte dĩ. Sieni ħ ẽẽt. nec ase nec ab
alio decipi poss. nec ad malu faciendum ł
prtiendu ꝯpelli. nec ĩ melius uł deterius
mutari flatus ergo quo hoĩem aĩauit. sac¬
rus ẽ ado. nõ dedeo nec d̾ aliqua materia
ã extra cor. ⁊̃ int̃ doctos scrupulosa q̃stio ẽ.
aug eñi suꝑ genesim tradidit aĩam cu
angłis sine corpore fusse crrata. postea
nõ ad corpus accesifse. Neq conpulsa ẽ
incorꝑari. s naturaliter illud noluit.i.
sic c̾ata fuit ut uellet. sicut naturale no

Expanded text:
esse partem Dei. Si enim hoc esset, nec a se nec ab alio decipi posset, nec ad malum faciendum vel patiendum compelli, nec in melius vel deterius mutari. Flatus ergo quo hominem animavit factus est a Deo, non de Deo, nec de aliqua materia, vel extra corpus, etiam inter doctos scrupulosa quaestio est. Aug. enim, super Gen., tradit animam cum angelis sine corpore fuisse creatam, postea vero ad corpus accessisse; neque compulsa est incorporari, sed naturaliter illud voluit, id est, sic creata fuit, ut vellet, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑpiguta. ⁊ õs aũs p̾ter prima de traduce cẽ
sicut corpora. ¶ Alui aũt putauer̾t simul
oẽs aĩas abinito creatas. Catholica aũt eccłia.
noc simul nec ertra duce facta c̾e̾ aĩas docet.
s incorporib ꝑcohitum seminatis atqi for¬
matis infunoi. ⁊ ĩ funtendo c̾ari. Uñ met¬

Expanded text:
animas praeter primam, de traduce esse, sicut corpora. Alii autem putaverunt simul omnes animas ab initio creatas. Catholica autem Ecclesia nec simul ex traduce factas esse animas docet, sed in corporibus per coitum seminatis atque formatis infundi, et infundendo creari. Unde