comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Quesierunt me quiante non inter rogabant: Inuenerunt. qui
non que sierunt me. dixi ecce ego . ecce ego ad gentem que
non inuocabant nomen meum. Ex pandi manus meas tota
die ad populum incredulum: Item idem ipse. Domus mea¬
domus orationis uocabitur. cunctis populis ait dñs
Adulti mum sicait. Uenio ut congregem cum omnibus
gentibus & linguis &uenient & uidebunt gloriam meam
& ponam in eis signum. & mit tam &eis qui saluati suesnꝰ
adgentes inmari. in africam. in lidiam tenentes sagit
tas . NEC E SAIAS Ihere mias autem gentium conꝑmis¬
sionem si costendit. et congre gabuntur oñs gentes in
iniuditio & henedicent eum gentes ipsumq laudabunt: Item
ipse deuocatione gentium Dñs inquit forti tudo mea. ad te
gertes uenient ceb& tre mis terre &dicent. uere men¬
ditium possederunt patres nr̃i: Item idem ihere mias ad po¬
pulum isrł Audite uocem tubȩ. & dixerunt: non audiemus: propter
hoc audite gentes: Item inoseȩ. Et miserebor eius qui fuit sinemsc rđia

Expanded text:
Quaesierunt me qui ante non interrogabant. invenerunt qui non quaesierunt me. Dixi: Ecce ego, Ecce ego ad gentem, quae non invocabat nomen meum. Expandi manus meas tota die ad populum incredulum, quidomus orationis vocabitur cunctis populis, ait Dominus ationes eorum, venio ut congregem cum omnibus gentibus et linguis: et venient et videbunt gloriam meam, et ponam in eis signum. Et mittam ex eis qui salvati fuerint, ad gentes, in mari, itam . Haec Isaias. 10. Jeremias autem gentium compromissionem sic ostendit. 69 Et congregabuntur omnes gentes in in judicio, et benedicent eum gentes, ipsumque laudabunt . Item idem ipse de vocatione gentium: Domine, inquit, fortitudo mea, ad te gentes venient ab extremis terrae, et dicent: Vere mendacium possederunt patres nostri . Item idem Jeremias ad populum Israeliticum: Audite vocem tubae, et dixerunt: Non audiemus. Propter hoc audite gentes . 11. Item in Osee: Et miserebor ejus, qui fuit sine misericordia,
Abbreviated transcription (Latin):
electus meus conplacuit sibi in illo anima mea.
Dedisp̃m meum suꝑ illum luditium gentibus ꝓfert:
non clamauit non accipi& ꝑ soncm nec audietur
foris uox eius. Calamum quas satum ñc̃ter&
& linum fumigans non & tingu& inueritate edd¬
c& luditium. Non est tristis neq turbolentus¬

Expanded text:
electus meus: complacuit sibi in illo anima mea. Dedi spiritum meum super eum: judicium gentibus profert. Non clamabit: neque accipiet personam: neque audietur foris vox ejus. Calamum quassatum non conteret: et lignum fumigans non extinguet. In veritate educet judicium: non erit tristis: neq
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓquatalia ꝑtulit : ita predicauit: simulq quod ꝑuniues sum
mundum sit ipsa una : ꝓphetando sie ꝓphetando a peruit dicens.
Caudasterilis que non paris decanta laudem & hinn que non
uirum. dicit dñs Di lata locum tentoru tui. & pelles taber¬
naculorum tuorum & tede. ne parcas. longos fac funiculostuos
& clauos tuos consolida. Adexteram enim & leuam penetra bis
& sementuum gentes hereditabit. & ciuitates desertas in habi¬
tabit: & iterum. Creaui fructum labiorum pacem: pacemei
quilonge est & ei qui prope. Hloc& aposto lus &ponit ubidicit ꝓede¬

Expanded text:
pro qua talia pertulit, ita praedicavit, simulque quod per universum pro qua talia pertulit, ita praedicavit, simulque quod per universum mundum sit ipsa una, sic prophetando aperuit dicens: Lauda, sterilis, quuam ejus quae habet virum, dicit Dominus. Dilata locum tentorii tui, et pelles tabernaculorum tuorum extende, ne parcas: longos fac funiculos tuos, et clavos tuos consolida. Ad dexteram et ad laevam pet semen tuum gentes haereditabit, et civitates desertas inhabitabit . 8. Et iterum: Creavi fructum labiorum pacem: pacem ei qui longe est, et ei qui prope . Hoc et Apostolus exponit, ubi dicit
Abbreviated transcription (Latin):
infidelium cetum: & domum patris sui. Babiloniam scilic&¬
lari : Adcuius populos esaias clamat dicens. Congregamini &ue
nite & accedite simul qui saluatiestis &gentibus: NescieruNenim
quileuant signum sculpture suȩ & rogant dm̃ non saluantem
Qui sunt isti saluati & gentibus. nisi qui credide run & gentib :
Quoduero dicit congregamini & accedite simul. ostendit inu¬
nam debere gentes sidem communionemq: conglobari Item
ipse conuertimini ad me & saluieritis omnes finesterre quia
ego ds̃ & nonest alius: in memet ipso luraui. egredietur uer¬
bum deore meo & non reuertetur quia mihi curuabunt om¬
na genus & iurabit omnis lingua in dño: hoc iam contuemus
fuis se impletum . Quando in omnibus finibus terre dilatatur
edesia: quac proph&ia erubes cacñ iudei quictit sidm̃ sibi pe¬
culia riter defendentes. dum audiunt lurauit omnis linga
tulit. humilitatem digessit: denuo laudem edesiae gentium

Expanded text:
infidelium coetum et domum patris sui, Babinfidelium coetum et domum patris sui, Bablari. Ad cujus populos Isavenite, et accedite simul, quia salvati estis ex gentibus; nescierunt enim, qui levant signum sculpturae suae, et rogant Deum non salvantem . Qui sunt isti salvati ex gentibus, nisi qui crediderunt ex gentibus? Quod vero dicit: Congregamini et audite simul, ostendit in unam debere gentes fidem, communionemque conglobari. 6. Item ipse: Convertimini ad me et salvi eritis, omnes fines terrae, quia ego Deus, et non est alius. In memetipso juravi, egredietur verbum de ore meo, et non revertetur, quia mihi curvabuntur omnia genua, et jurabit omnis lingua in Domino. Hoc jam contuemur fuisse completum, quando in omnibus terrae finibus Dei dilatatur Ecclesia. Qua prophetia erubescant Judaei quidem, Deum sibi peculiariter defendentes, dum audiunt: Jurabit omnis lingua ertulit, humilitatem digessit, denuo laudem Ecclesiae gentium,
Abbreviated transcription (Latin):
rabun in conspec tu eius uniuerse patriȩ gentium. Qũo dñ est regnũ
& ipse dominabitur gentium : Etrur sum. Canta te cdño canticum nouũ.
quia mirabilia fecit. Notum fecit dñs salutare suum. in conspectu
gensium reuelabit iusticiam suam: Quam pluralitatem gentium
ita declamat adunari addĩ cultum: In conueniendo inquit populos
inunum: & regna ut seruiant dño In unum utiq idest in unum gre¬
gem : ut quid diuersorum ritu simulacrorum regna multa & populi
dicebantur. inunam conueniendam fidem unus dĩ populus. unũ
regnum uocetur: huius populi congregatio & gentibus ipsa esteclesia
Cuius inpsalmis uoce prophetica dicitur. Audifilia &uide & in¬
dina aurem tuam & obliuis cere populum tuum & domum
patris tui. quia concupiuit rex spetiẽ tuã. Pro uocat enim
propheta plebem gentium. obli uiscere populum tuum idest

Expanded text:
rabunt in conspectu ejus omnes patriae gentium, quoniam Domini est regnum, rabunt in conspectu ejus omnes patriae gentium, quoniam Domini est regnum, et ipse dominabitur gentium . Et rursum: Cantate Domino canticum novum, quia mirabilia fecit. Notum fecit Dominus salutare suum, ante conspectum gentium revelavit justitiam suam . 3. Quam pluralitatem gentium ita declamat adunari ad unius Dei 67 cultum: In conveniendo, inquit, populos in unum, et regna, ut serviant Domino . In unum utique, id est, in unum regem, ut qui diversorum ritu simulacrorum regna multa, et populi multi dicebantur, in unam conveniendo fidem, unus Dei populus, unumque regnum vocetur. 4. Hujus populi congregatio ex gentibus ipsa est Ecclesia, cui in Psalmis voce prophetica dicitur: Audi, filia, et vide, et inclina aurem tuam, et obliviscere populum tuum, et domum patris tui, quia concupivit rex speciem tuam . Provocat enim propheta plebem gentium oblivisci populum suum, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
uidam ex parte dñi & saluatoris nr̃i natiui tatem. passionemre sur¬
rectionem celiq ascen sum &plicui: seqens uero opusculum
utriusq populi prophetiam. Idest iudeorum ac gentium demonstrabit
inquo opere. sc̃ã soror poteris & paucis anim aduertere. quanta prophe¬
tarum uoces in abiectione iudaici plebis & cerimoniarum cecinerun.
quanta in laude populi noui uel ueteris testamenti intonuerunT:¬
EΝIUM VOCΑTIOΝE. IN principio autemopus culi huius
degentium credulita te loquendum est : ut facilius reliqua contuantur
Dum ipsa fides edesiȩ antea declaratur: Deniq cum pro adorato uitulo
dñm precaretur moyses ut parceret populo peccatori. Respondębit
dñs. Pro pitius ero illis. Ue rum tamen uiuoego & uiuit nomen meum
quia implebitur gloria mea omnis terra: Pro inde quia omnes gentes
adunius di uer cultum essent uocande. Dauid propheta testa tur dicens
Reminis centur & conuertentur ad dñm uniuersȩ fines ter rȩ: Etado¬

Expanded text:
ni, et Salvatoris nostri nativitatem, passionem, resurrectionem, coelique ascensionem explicuit, sequens opusculum utriusque populi prophetiam, id est, Judaeorum ac gentium demonstrabit. In quo opere, sancta soror, poteris ex paucis animadvertere, quanta prophetarum voces in abjectione Judaicae plebis et caeremoniarum cecinerunt, quantaque in laude populi Novi Testamenti intonueruntntium vocatione. 1. In principio autem opusculi hujus de gentium credulitate loquendum est, ut facilius reliqua contueantur, dum ipsa fides Ecclesiae antea declaratur. Denique cum pro adorato vitulo Dominum precaretur Moyses, ut parceret populo peccatori, respondit Dominus: Propitius ero illis; verumtamen vivo ego, et vivit nomen meum, quia implebitur gloria mea omnis terra . 2. Proinde quia omnes gentes ad unius Dei veri cultum essent vocandae, David propheta testatur, dicens: Reminiscentur, et convertentur ad Dominum universi fines terrae, et ado
Abbreviated transcription (Latin):
cecorum &educeres de condusione uinstum. dedomocar¬
cers sedentes intenebris &umbra mortis. ego dñs hoc
ꝑxp̃m quilux factus est incarne ignorantie gentium
positarum. Dequibus & ipse alibi dixit: Educam cecos inuiam
quam ignorant. insemitas quas nesciunt ambulare eos faciã

Expanded text:
caecorum, et educeres de conclusione vinctum, de domo carcaecorum, et educeres de conclusione vinctum, de domo carceris sedentes in tenebris. Ego Dominus, hoc r Christum, qui lux factus est in carne ignorantiae gentium positarum. 6. De quibus et alibi ipse dixit: Et ducam caecos in viam quam nesciunt, et in semitis qu
Abbreviated transcription (Latin):
usq: ad mare & a flumine usq adter minos orbisterrȩ. Quod testimo
se uidimus Conpletum. Cuius abortusolis usq ad occasum magnũ
nomen hab& Ingentibus: hic aflumine dominan disumpsit
&ordium. ubibaptizatus est alohanne. & ꝑuenit ad sidem in
gentibus usq ad ter minos terrȩ: Item in eis dempsalmis de
eius eterna natiuitate & potestate ingentibus ita dñs loquit᷑¬
Ante inquit dñs luciferum genuite. Et tues sacerdos in eter¬
nũ secundum ordinem melchi sedech. ludicabis innationi
bus : Etesaias. Indie illa erit radix lesse. quistat insignum
populorum ipsum gentes dep̃cabuntur. et postalia. leua¬
uit dñs signum innati onibus ꝓcul. & sibi lauit ad eum
defimibus terrȩ. item ipsedexp̃o dño nr̃o ingentibus reg¬
naturo. Hecdicit dñs ds̃ creans cȩlos & &tendens eos
sir mans terram & que germinant eea dans flatũ popu¬
uite in iusticia. & ad prehendimanũ tuam & ser uauite¬
& dedite infoedus populi inlucẽ gentiũ. ut aperiẽs oculos

Expanded text:
usque ad mare, et a fluminibus usque ad terminos orbis terrae . Quod testimonse completum. Cujus ab ortu solis usque ad occasum magnum est nomen ejus in gentibus. Hic et a flumine dominandi sumpsit exordium, ubi baptizatus est a Joanne, et pervenit per fidem in gentibus usque ad terminos terrae. 4. Item in eisdem Psalmis de ejus aeterna nativitate et potestate in gentibus, Dominus loquitur: « Ante luciferum, inquit, genui te; tu es sacerdos in aeternum secundum or . Et Isaias: In die illa erit radix Jesse, qui stat in signum populorum, ipsum gentes deprecabuntur . Et post alia: Levabit signum in nationibus procul, et sibilabit ad eum de finibus terrae. 5. Item idem naturo: « Haec dicit Dominus Deus creans coelos, et extendens eos, firmans terram et quae germinant ex ea, dans flatum popuvi te in justitia, et adprehendi manum tuam, et servavi; et dedi te in foedus populi, in lucem gentium, ut aperires oculos
Abbreviated transcription (Latin):
erat constitu en da mensura: actum est uespe¬
re & mane. dies quartus Haec uespera illa memo¬
ranla. in qua populus dĩ inȩgypto incelebrationẽ
paschȩ agnum optulit: hoc mane quod primum
post ex cossum longe seruitutis lugum coepto lib̾¬
tatis ltinere uidit: Ecriptum ẽ enim. dicente dño
ad moxsen: Censis iste uobis principium
mensiũ. primus erit. lnm̃sib anni: Decima die
mensis hauus. t ollat cinus quisq agnũ ꝑsamilias
& domus suas & seruabitis eum usque adquar¬
bique eum iuniuersa maltitudo filiorum issł
aduesperam. & cecera: Qusaetiã uesperec
ad consum manda paschȩ legalissa cramenta. dñs noster
poste sum agni typice . mysteria nobis sui corporis
& sanguinis cȩlebranda initiauit
uolucescen

Expanded text:
erat constituenda mensura. Factumque est vespeerat constituenda mensura. Factumque est vespere et mane dies quartus. Haec est vespera illa memoranda, in qua populus Dei in Aegypto in celebrationem paschae agnum obtulit, hoc mane quod primum post excussum longae servitutis jugum, coepto libertatis itinere vidit. Scriptum est enim, dicente Domino ad Moysen: Mensis iste vobis principium mensium, primus erit in mensibus anni. Decima die mensis hujus, tollat unusquisque agnum per familias et domos suas, et servabitis eum usque ad quarbitque eum universa multitudo filiorum Israel ad vesperam, etc. . Qua etiam vespera ad consummanda paschae legalis sacramenta, Dominus noster post esum agni typice mysteria nobis sui corporis et sanguinis celebranda initiavit; quo lucescen
Abbreviated transcription (Latin):
bat Dscebat namq omnimodis. ut dies alu¬
ce incipiens: In mane diei sequentis eẽt ꝓ¬
telatus : quatenus intimaretur opera ei
quiẽ lux uera : & in quo tenebrȩ non sunt ullȩ
aluce inchoare. Rinlucem cuncta eẽ con¬
plet̾a: Dixit quoq ds̃: fuat firmamentum¬
S inmedio aquarum: & diuidat aquas ab aquis:
Etfecit ds̃ firmamentum: diuisitq aquas¬

Expanded text:
bat, decebat namque omnimodis ut dies bat, decebat namque omnimodis ut dies incipiens a luce in mane diei sequentis esset protelatus, quatenus intimaretur opera ejus qui est lux vera, et in quo tenebrae non sunt ullae, a luce inchoari, et in lucem cuncta esse completa. Dixit quoque Deus: Fiat firmamentum in medio aquarum, et dividat aquas ab aquis; et fecit Deus firmamentum, di
Abbreviated transcription (Latin):
occidente paulatim luce .po. st
expletum spatium diurnae longi¬
tudinis. atque inferior es mundi partes
sub eunte quod nunc usitato solis circu¬
itu noctib agisolet: Factum & mane
redeunte eadem paulatim supra terras.
atque alium diẽ initiante . & huc usq di¬
es expletus est unus xx scilicet & quatu¬
or orarũ: Cuius
uerbis sciptura¬
ui gilanter am mo¬
net ut lucem quȩ facta est: inferiora
orbis occasu suo lustrasse discamus: Nam
sinon hoc focceret: sed magis facto ues¬
pere paulatim tota periret acrur sũ¬
mane paulatim recreata resur gerei¬
non iam in mane diei
mane: quamnoctem acdiem factam dice¬
re maluit: Ut insinuaret tunc primariae
lucis actum ẽẽ circuitu: quod nunc circui¬
tu solis. die noctuque geri constat: Pyȩ¬
ter hoc solum modo. quod potest creata
sidera: nox quoq suatam & siminore
quã dies luce ꝑ funditur: Triduo aũ illo
primo. tenebrosa prorsus &obscura mane¬

Expanded text:
re, id est, occidente paulatim luce post re, id est, occidente paulatim luce post expletum spatium diurnae longitudinis, atque inferiores mundi partes subeunte, quod nunc usitato solis circuitu noctibus agi solet; factum et mane redeunte eadem paulatim supra terras, atque alium diem initiante; et huc usque dies expletus est unus, viginti scilicet et quatuor horarum, cujus verbi Scripturvigilanter admonet ut lucem quae facta est inferiora orbis occasu suo lustrasse discamus. Nam si non hoc faceret, sed magis facto vespere paulatim tota periret, ac rursum paulatim mane recreata resurgernon jam in mane diei mane, quam noctem et diem factam dicere maluit, ut insinuaret tunc primariae lucis actum esse circuitu, quod nunc circuitu solis die noctuque geri constat; praeter hoc solummodo, quod post creata sidera nox quoque tam sua, etsi minori quam dies, luce perfunditur. Triduo autem illo primo tenebrosa prorsus et obscura mane
Abbreviated transcription (Latin):
enim suꝑniẽ sȩculi foxa acꝑpetua luec
ꝑ frui: sel abuna illum parte in lustrans
aliam reliquit obscuram. Recte sub¬
ditur: Et diuisit lucem actene¬
bras : Siuisit namq eas. non solum
qualitatis: sed & locorum diftantia.
Lucem uidelicet insuperiore orbis parte
diffundendo inqua humana erat conuer¬
satio futura: Inferiora uero eius priscis
intenebris remanere sinendo: Apellauit¬
que lucem ediem. & tenebras noctem: Npel¬
sic distinxit omni
pere Sicenim dicimus ille pater famili¬
as aedificauit istam domum: Ilẽ aedificas
fecit : & multa talia. ꝑ omnes libros diui¬
narum scripturarum inueni antur :
Hoc ad intellectum nr̃m dictum ẽ Qua
enim lingua appellauit ds̃ lucem diem.
& tenebras noctem᷑ : Utrum ebrea an
greca. an latina analia aliqua : & sic om¬
nia quȩ uocauit. quen potest qualin gua
uocauerit: Sed apud dm̃ purus intellec¬
tus ẽ: sine strepitu & diuersitate lin¬
guarum : Factum que ẽ uespere

Expanded text:
enim superni est saeculi fixa ac perpetua luce enim superni est saeculi fixa ac perpetua luce perfrui, sed ab una illum parte illustrans, aliam reliquit obscuram, recte subditur: Et divisit lucem ac tenebras. Divisit namque eas, non solum qualitatis, sed et locorum distantia: lucem videlicet in superiore orbis parte diffundendo, in qua humana erat conversatio futura; inferiora vero ejus priscis in tenebris remanere sinendo. Appellavitque lucem diem, et tenebras noctem. Appelsic distinxit omniapere. Sic enim dicimus: ille paterfamilias aedificavit istam domum, id est, aedificari fecit, et multa talia per omnes libros divinarum Scripturarum inveniuntur. Hoc ad intellectum nostrum dictum est. Qua enim lingua appellavit Deus lucem diem, et tenebras noctem, utrum Hebraea, an Graeca, an Latina, an alia aliqua, et sic omnia quae vocavit, quaeri potest qua lingua vocaverit. Sed apud Deum purus intellectus est, sine strepitu et diversitate linguarum. Factumque est vespere
Abbreviated transcription (Latin):
qspuons eius omnis urtus eorurꝰ gas
cueritur quibus in locis iubente dos sar¬
amplitiadinem contegeret: padet ꝓ fee¬
to quia in superioribus eius demiter fe
patrib quas & nunc diurna solis lix in¬
lustrare consueuit totunc principa lis
illa lux emicuit : Hec miranda nobis
deciia operatione lucem in aquis posse
insplendere cum & hominum operat¬
onrnonstet eas sepics in lustrarisexati¬
turum uidelicet qui in prorundo mara
dimneo sicinisso exore oleo ꝑspicuum
sibiboe aclucidum reddane ꝑfpenim
homo talia per oleũ sui oris Spotest
quantan ds ꝑ spm̃ orissui lucem croare
posse credendus e: Presertim cummul
iranores . quã modo interris uidere
solemus. Aquae in principio fuisse facta
creden desin prius uam in locũ essen
lut intognitã antea repente luce ui¬
dens laudauit. quia bonam didicit: sedeamquã
laudabilem sefacturum nouerat iam fas¬
tam hominib laude dignam acmiranelã
ẽẽ declaruit: Verum quia non totas mun¬
di tenebras luce infusa dispulit: Hloc

Expanded text:
s ejus omnis virtus eorum . Si autem quaeritur quibus in locis jubente Deo facamplitudinem contegeret, patet profecto quia in superioribus ejusdem terrae partibus, quas et nunc divina lux solis illustrare consuevit, tunc principalis illa lux emicuit, Nec mirandum nobis divina operatione lucem in aquis posse resplendescere, cum et hominum operatione constet eas saepius illustrari: nautarum videlicet, qui in profundo maris dimersi, emisso ex ore oleo, perspicuum sibi hoc ac lucidum reddunt. Si enim homo talia per oleum sui oris potest, quantam Deus per spiritum oris sui lucem creare posse credendus est? praesertim cum multo rariores quam modo in terris videre solemus aquae in principio fuisse factae credendae sunt, prius quam in locum essent lut incognitam ante repente lucedens laudavit, quia bonam didicit, sed eam quam laudabilem se facturum noverat, jam factam hominibus laude dignam ac mirandam esse declaravit. Verum quia non totas mundi tenebras luce infusa dispulit hoc
Abbreviated transcription (Latin):
tus reticuit quia hoc nimirum edstatu
in libro exameron secundo. ita meminit: Arbi¬
tramus enim. quia si fuit quippiam ante insti¬
tu:ationem sensibilis huius &corruptibilis
mundi ꝓfecto in luce fuit: Neque enim digni¬
tas angelorum nec omnium odelestium mili¬
tiȩ. uel siquidest nominatum aut in con pellabi¬
le: aut aliqua rationabilis uirtus. uel ministra¬
tor sp̃s degere posset intenebris: sedmn luce
& letitia decentem sibi habitum pos sidebat:
Bene autem cum in principio dm̃. idẽ. infilio

Expanded text:
tus reticuit, quia hoc nimirum ad statum tus reticuit, quia hoc nimirum ad statum in libro Hexameron secundo ita meminit: « Arbitramur enim quia si fuit quidpiam ante institutionem sensibilis hujus et corruptibilis mundi, profecto in luce fuit. Neque enim dignitas angelorum, nec omnium coelestium militiae, vel si quid est, nominatum aut incompellabile aut aliqua rationabilis virtus, vel ministrator spiritus, degere posset in tenebris, sed in luce et laetitia decentem sibi habitum possidebat. » Bene autem cum in principio Deum, id est, in Filio
Abbreviated transcription (Latin):
prȩcollebat creaturas. habens in ꝓpna potes¬
do & quo modo creaturas ceteras. ꝓ suo nutu
disponeret: insimilitudinem uidelicet fa¬
bri cuius uoluntas his quȩ fabr candȩ sunt
reb solet suꝑ ferri : Quod ipsum quoque
ad elstinctionem superioris cȩli pertinet
fenoribus. hoc est huius mundi creaturis
bonae pnmordia conditionis extem pore
hoe in quo homo factus est: cedinstruc¬
tionẽ generis humani. sermonem facere
instituerat: Sufficere credens. siomnem crea¬
turȩ sp̃italis & in uisibilis statum. atque or¬
natum uno cęli nomine quod in principio fac¬
tum t dixit. conp̃henderet: Cor poralem uõ
uisibilem & corruptibilem creaturam. lati¬
us exordine deschberet: Idẽ. tacitis eis
quȩ altiora quȩsitu. & fortiora queui seruta¬
tasunt hominum : illa potius quȩ essen adõ
precȩpta. siuo promissa hominibus. cogitanda
p poneret : Unde etiam consulte deca su
preuaricatoris: angeli & sociorum eius. pgeni¬

Expanded text:
praecellebat creaturis, habens in propria potespraecellebat creaturis, habens in propria potesdo et quomodo creaturas caeteras pro suo nutu disponeret, in similitudinem videlicet fabri, cujus voluntas his quae fabricandae sunt rebus solet superferri. Quod ipsum quoque ad distinctionem superioris coeli pertinet, ferioribus hoc est, hujus mundi creaturis bene primordia conditionis ex tempore hoc in quo homo factus est, ad instructionem generis humani sermonem facere instituerat, sufficere credens, si omnem creaturae spiritalis et invisibilis statum atque ornatum, uno coeli nomine, quod in principio factum dixit, comprehenderet; corporalem vero, visibilem et corruptibilem creaturam latius ex ordine describeret; id est tacitis eis quae altiora quaesitu et fortiora scrutati sunt homines, illa potius quae essent a Deo praecepta sive promissa hominibus cogitanta proponeret. Unde etiam consulte de casu praevaricatoris angeli et sociorum ejus peni
Abbreviated transcription (Latin):
solemus mmundo: uel de ipsis exordiũ
nature uel sum sere denihilo: Apsa
autem terra & ipsȩ aquȩ ꝓꝓt̃ ea nom̃
sortite sunt matenae informis: quia
prius quam inlucem ueniren Vnde
formositatem haberent nonerat:
Suid autem inconueniens. simunda¬
nae matenȩ fuerant tenebrosa py¬
mordia ᷑ ut accedente luce. melius quod
factum est redderetur & tamquam ꝓ¬
ficientes hominis qđ postea futurũ
erat: hoc modo significaretur affec¬
tio Exponente apostolo acdicente:¬
quoniam ds̃ quidix̃ detenebns lumen
splendescere. guimn luxit in cordi¬
b nostiis: Unde alibi dicit: fuistis
ultquando tenebrȩ : nunc aũ lux in dño:
Illo tudelicet. qui cum tenebrȩ essen
suꝑ faciem abyssi Dixit fiat lux. &
facta est lux: & spiritus łi fereba¬
opinandum
tor clequo
seriptum est Quia sp̃s dñi repleuit
orbem terrarum: positione loci his quȩ
erant creanda suꝑ ferretur : Qeclintel¬
le gendum potius quia uirtute eliuma

Expanded text:
solemus in mundo, vel de ipsis exordium solemus in mundo, vel de ipsis exordium naturae, vel sumpsere de nihilo. Ipsa autem terra et ipsae aquae propterea nomen sortitae sunt materiae informis, quia priusquam in lucem venirent, unde formositatem haberent non erat. Quid autem inconveniens si mundanae materiae fuerant tenebrosa primordia? ut accedente luce melius quod factum est redderetur, et tanquam proficientis hominis, quod postea futurum erat, hoc modo significaretur affectio, exponente Apostolo, ac dicenteQuoniam Deus qui dixit de tenebris lumen splendescere, qui illuxit in cordibus nostris ? Unde alibi dicit: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino ; illo videlicet qui cum tenebrae essent super faciem abyssi, dixit, Fiat lux, et facta est lux. Et spiritus Dei superierebaopinandum tor, de quo scriptum est, quia Spiritus Domini replevit orbem terrarum , positione loci, his quae erant creanda superferretur; sed intelligendum potius quia virtute divina
Abbreviated transcription (Latin):
terra cuiesset ꝑmixtus &x eo cognoscitũr:
quod cum fuerit umectata. &tempenẽ
solis acciperit: mox capores ex halat
largissimos: Ignem quoque ardentem
terrae interioribus insitum: calidi aqua
rum fontes produnt: Quȩ cum ꝑcerta
quȩ dam metalla in proftindo aquarum
uanscurrunt. non solum cclide: sed
& feruentes insuꝑ ficiem telluris emã¬
nant : Nonenim haec ut quidam dispu¬
tant . iaformiter inuicem mixta: sed
terra ipsis quibus & nunc est finibus
Indique uersum circũ scripta talis¬
tunc erat tota: Qualis ad huc sub imo
maris ꝓfundo ex parte remanet: Aque
autem uniuersam eius suꝑ ficiem intan¬
ttem tegebant altitudinem: ut ad illo
usque locde pertingerent. ubi nune usque suꝑ
firmamentum caeli ex parte residentes
nomendi creatoris cum celis celorũ
mundum¬
eẽ factum testatur scrp¬
tura quȩ  in dĩ laudib dicit Quifecis¬
timundum dematerice in formi: Nã
cuncta quȩ cum aquis et tenra uidene

Expanded text:
terra, cui esse permistus ex eo cognoscitur, terra, cui esse permistus ex eo cognoscitur, quia cum fuerit humectata, et temperiem solis acceperit, mox vapores exhalat largissimos, ignem quoque ardentem, terrae interiorum fontes produnt, quae cum percepta quaedam metalla in profundo aquarum transcurrunt, non solum calidae, sed et ferventes insuper faciem telluris emanant. Non enim haec, ut quidem disputant, informiter invicem mista, sed terra ipsis quibus et nunc est finibus undique versum circutunc erat tota, qualis adhuc sub imo maris profundo ex parte remanet. Aquae autem universam ejus superficiem in tantam tegebant altitudinem, ut ad illos usque locos pertingerent, ubi nunc usque super fundamentum coeli ex parte residentes, nomen Dei creatoris cum coelis coelorum mundum factum esse testatur Scriptura, quae in Dei laudibus dicit: Qui fecisti mundum de materia informi . Nam cuncta quae cum aquis et terra videre
Abbreviated transcription (Latin):
quam lucem creasse quia non ds̃ tenebras
ina qua uelaere fecit ullas. Sedordine
difcincto prouidentiȩ suȩ p̾rius aquas
cum celo creauit acterra. & has post mo¬
dum cum uoluit. ipse lucis gratia uenus¬
tauit.: quod eum usque modo. & in aquec
ipsa & inaere: per cottidianum solis ac¬
cessum ac discessum. facere uidemus
Neͥque enim aquas nisiadõ factas. crede¬
re fasẽ: quod & sihic scyptura palam non
dicit palam tamen significat: Cum has
adõ in lostratas. atque adussum eius ordi¬
natas insinuat: Sed& psalmas dicit aꝑte
Etaquȩ quȩ super celossunt. laudent nomen
dñi. quia ipse dixit & facta sunt: Ubi no¬
tandum quod cum cȩlo in principio duo
mundi huius elementa. aqua uidelicet᷑¬
& terra nominatim facta memorant᷑:
Iuibus tamen duo reliqua. uidelicet suisse
con stat indita: Ignem uidelicet inferho
et lapidib quae terreesore iam tum
condita latebant: Aerem uero in ipscc

Expanded text:
quam lucem creasse, quia non Deus tenebras quam lucem creasse, quia non Deus tenebras in aqua vel aere fecit ullas, sed ordine distincto providentiae suae, prius aquas cum coelo creavit ac terra, et has postmodum cum voluit ipse, lucis gratia venustavit, quod eum usque modo et in aqua ipsa et in aere per quotidianum solis accessum ac discessum facere videmus. Neque enim aquas nisire fas est. Quod et si hic Scriptura palam non dicit, palam significat tamen, cum has a Deo illustratas atque ad jussum ejus ordinatas insinuat. Sed psalmus dicit aperte: Et aquae quae super coelos sunt, laudent nomen Domini, quia ipse dixit, et facta sunt . Ubi notandum, quod cum coelo in principio duo mundi hujus elementa, aqua videlicet et terra, nominatim facta memorantur, quibus tamen duo reliqua fuisse constat indita, ignem videlicet in ferro et lapidibus, quae terrae viscere jam tum condita latebant, aerem vero in ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
uel postquam decȩlo corruit Ciad huc in
cȩlo positus. quomodo dicit ascendam in celũ.
sed quia legimus çelum cȩlidño: cum essetin
celo. Idẽ firma mento incȩlum ubi soliũ
dñi est cupiebat ascendere. non humilitate sed
superbia: Oinautem postquam decelo corru¬
it. istxloquitur uerba arrogantiȩ debemus
intellegere. quinec prȩcipitatus qui escat
sed adhuc sibi grandia repromittat. nonut. ma¬
ter astra sed super astra di sit: Menito ataꝗ
celum celi non mane ueluacuum esse factũ
memoratur: sed nec tenebis meo uel abis¬
sotocus remanere ullus perhibetur: quod
dr̃ĩs ds inluminat: & cuius lucerna est ag¬
nus: Et merito inanis erat acuacua ter¬
ra cum ad huc tista abysso. idest inmensa
pro funditate tegebatur aquarum. Ne¬
rito tenebrę super faciem erant abyssi
cum nec dum lux quȩ has fugaret creata
est: Non autem audiendisunt. qui re pre¬
hendentes dm̃ dicunt tenebras eum ante¬

Expanded text:
vel postquam de coelo corruit: si adhuc in vel postquam de coelo corruit: si adhuc in coelo positus, quomodo dicit: Ascendam in coelum? sed quia legimus, Coelum coeli Domino, cum esset in coelo, id est, firmamento, in coelum, ubi solium Domini est, cupiebat ascendere, non humilitate, sed superbia. Sin autem postquam de coelo corruit ista loquitur, verba arrogantiae debemus intelligere, qui nec praecipitatus quiescat, sed adhuc sibi grandia repromittat, non ut inter astra, sed super astra Dei sit . » Merito itaque coelum coeli non inane vel vacuum esse factum memoratur, sed nec tenebris in eo vel abysso locus remanere ullus perhibetur, quod Dominus Deus illuminat, et cujus lucerna est Agnus. Et merito inanis erat ac vacua terra, cum adhuc tota abysso, id est, immensa profunditate tegebatur aquarum. Merito tenebrae super faciem erant abyssi, cum necdum lux, quae has fugaret creata est. Non autem audiendi sunt qui, reprehendentes Deum, dicunt tenebras eum ante
Abbreviated transcription (Latin):
totius crȩature primordialis ad laudem
conditoris retulisse. testatur ipse condi¬
tor. quiloquens ad scm̃ famulum suum
iob dicit: Ubi eras quando ponebam funda¬
menta terrȩ : & paulo post : Cum me lauda¬
rent simul astra matutina. & iubilarent
omnes filuidĩ : Astra uidelicet matutina. cosdẽ
angelos. quos & filios dĩ nuncupans: Ad distine¬
tionem nimirum hominum scõrum qui post¬
modum creandi. acuelut astra uespertina
post confesssionem diuinȩ laudaͣtionis : per
mortem erant carnis occasuri: Equib
uidelicet astris matutinis. unum obdis pec¬
tum sotiȩ dĩ laudationis. audire meruit:
Quomodo cecidisti decȩlo lucifer: qui mane
oriebaris : corrustunterram qui uulnẽra¬
bas gentes. qui dicebas in corde tuo. in cęlũ
ascendam. super sideradĩ ex altabo solium meũ:
ncuius expositione sententiȩ. sẽs hie ronimus
meminit &iam supenoris cȩliita scribens:
Velante quam decȩlo corrueret ista dicebat

Expanded text:
totius creaturae primordialis ad laudem totius creaturae primordialis ad laudem Conditoris retulisse testatur ipse Conditor, qui loquens ad sanctum famulum suum Job dicit: Ubi eras quando ponebam fundamenta terrae ? Et paulo post: Cum me laudarent simul astra matutina, et jubilarent omnes filii Dei ; astra videlicet matutina eosdem angelos, quos et filios Dei nuncupans, ad distinctionem nimirum hominum sanctorum, qui postmodum creandi, ac velut astra vespertina post confessionem divinae laudationis per mortem erant carnis occasuri. E quibus videlicet astris matutinis, unum ob despectum sociae Dei laudationis audire meruit: Quomodo cecidisti de coelo, Lucifer, qui mane oriebaris? Corruisti in terram qui vulnerabas gentes, qui dicebas in corde tuo: In coelum ascendam, super sidera Dei exaltabo solium meum . In cujus expositione sententiae sanctus Hieronymus meminit etiam superioris coeli, ita scribens: « Vel antequam de coelo corrueret, ista dicebat;
Abbreviated transcription (Latin):
factum ẽ : sequentib uerbis insinuatur cum
dicitur : Terra autem erat manis. & uacu¬
a. & tenebrȩ super fcctiem abyssi: Ut quid
enim hȩc de terra prȩter misso cȩlo intu¬
lit᷑ nisi quia niltale decȩlo intellegi uo¬
luit: Ipsum est enim cȩlum supenus. qđ
abomm huius mundi uolubilistatu se¬
cretum diinȩ glona prȩsentiȩ manet
semł quictum : Nam denostro cȩlo in quo
sunt posita luminaria huic sȩculo necessa¬
ria insequentibus. scriptura quomodo uel
quando sit factum declarat: Nonergo su¬
penus illud cȩlum. quod mortalium est
omnium in acces sabile conspectib in anȩ
creatum est et uacuum. ut terra: quȩ nil in
prima sua creatione uirentium germinũ:
nil uiuentium ꝓduxit animantium: Quia
nimirum suis in colis mox creatum hõe est.
beatissimis angelorum agminib impletũ
est. quos in principio cum cȩlo & terraeẽ con¬
ditos ac mox conditionem suam simul &

Expanded text:
factum est, sequentibus verbis insinuatur cum factum est, sequentibus verbis insinuatur cum dicitur. Terra autem erat inanis et vacua, et tenebrae super enim haec de terra praetermisso coelo intulit, nisi quia nil tale de coelo intelligi voluit? Ipsum est enim coelum superius, quod ab omni hujus mundi volubilis statu secretum divinae gloria praesentiae manet semper quietum. Nam de nostro coelo, in quo sunt posita luminaria huic saeculo necessaria, in sequentibus Scriptura quomodo vel quando sit factum declarat. Non ergo superius illud coelum, quod mortalium est omnium inaccessibile conspectibus, inane creatum est et vacuum, ut terra, quae nil in prima sua creatione virentium germinum, nil viventium produxit animantium, quia nimirum suis incolis mox creatum, hoc est beatissimis angelorum agminibus impletum est, quos in principio cum coelo et terra esse conditos, ac mox conditionem suam simul et
Abbreviated transcription (Latin):
ain principio. creauit ds̃ caelum & terrã:
Ut aperte detur intellegi : qui a utrum que¬
simul abeo factum est : quam uis utrum¬
que abomine dici non possit: Denique di¬
ti dñe : Nic autem dñs in principio cȩlum
& terram creasse narratur : Vnde liquido
colligitur : quia factura est utnusque esi¬
menti. pariter expleta: Et hoc tanta ue¬
locitate diuinȩ uirtutis. ut nec dum pri¬
mum mundi mascertis momentum esset
trans cenilim: Pote᷑ aũt non im probabili¬
ter intellegi. inprincipio fecissedñ cęlũ
& terram inunigenito filio suo : qui in ter¬
rogantibus se uidȩis quideum credere
deberent: respondit: Principium. quod
et loquor uobis: quia in ipso utait apostolus
condita sunt omnia in caelis & interra:
ed diligenter intuendum. utita quisque
sensibus allegoncis studium impendat.
quatenus apertam histonȩ fidem. alle¬
goriando non relinquant: Quod autem uel
quale sit caelum. quod in pricipio cumterra

Expanded text:
a in principio creavit Deus coelum et terram, a in principio creavit Deus coelum et terram, ut aperte detur intellsimul ab eo factum est, quamvis utrumque ab homine dici non possit. In ti, Domine . Hic autem Dominus, in principio coelum et terram creasse narratur; unde liquido colligitur quia factura est utriusque elementi pariter expleta, et hoc tanta velocitate divinae virtutis, ut necdum primum mundi nascentis momentum esset transcensum. Potest autem non improbabiliter intelligi in principio fecisse Deum coelum et terram in Unigenito Filio suo, qui interrogantibus se Judaeis, quid eum credere deberent, respondit: Principium quod et loquor vobis . Quia in ipso, ut ait Apostolus , condita sunt omnia in coelis et in terra. Sed diligenter intuendum, ut ita quisque sensibus allegoricis studium impendat, quatenus apertam historiae fidem allegoriando non derelinquat. Quod autem vel quale sit coelum, quod in principio cum terra
Abbreviated transcription (Latin):
n principio creauit d̃ caelum etter reemi
reationem mundi insinuans scriptura diui¬
na: apte primo statim uerbo aeternitatem at¬
que omnipotentiam dĩ creatoris ostendit:
uem enim in principio temporum mun¬
dum creasse perhibet: ipsum ꝓfecto an¬
te tempora aeternaliter extitisse desig¬
nat: E¬
itquem in ipso conditionis initio.
caelu & terram creasse narrat. tanta
celeritate operationis. omni potentem
eẽ declarat: cuiuoluisse. fecisse ẽ: Nam
humana fragilitas cum a lequid operatur :
Uerbi gratia. cum domum aedificamus.
in pincipio operis. materiam praepara¬
mus : Et post hoc principium fodimus¬
inaltum: Deinde immittimus lapides
infundamentum: De inde pariȩtes auger¬
centib: lapidum ordinib: apponimus :
Sic que paulatim adperfectionem operis
ropositi proficiendo . peruenimus: Ds aũt
cuius omnipotens manus est. ad ex plendum
opus suum: non eguit mora temporum.
quisicut senptum est: omnia quȩ cum que
uoluit fecit: Unde benedictum est: Qui¬

Expanded text:
n principio creavit Deus coelum et terram. Creationem mundi insinuans Scriptura divina, apte primo statim verbo aeternitatem atque omnipotentiam Dei creatoris ostendit. Quem enim in principio temporum mundum creasse perhibet, ipsum profecto ante tempora aeternaliter exstitisse designat. Et quem ipso conditionis initio coelum et terram creasse narrat, in tanta celeritate operationis omnipotentem esse declarat cui voluisse fecisse est. Nam humana fragilitas cum aliquid operatur; verbi gratia, cum domum aedificamus, in principio operis materiam praeparamus, et post hoc principium fodimusin altum, deinde immittimus lapides in fundamentum, deinde parietes augescentibus lapidum ordinibus apponimus, sicque paulatim ad perfectionem operis propositi proficiendo pervenimus. Deus autem cujus omnipotens manus est ad explendum opus suum, non eguit mora temporum, quia scriptum est: Omnia quaecunque voluit fecit . Unde beneplacitum est, qui
Abbreviated transcription (Latin):
etian sc̃i sp̃s intulit mentioneuq addehe
aciane mandi curtuterꝗs ecio peratam
psesct dix uera. lucem que liabiteton as¬
pessibileme ciuus beatissi man sanagelniã
ro creatis incaeli cccelorum an gelo qã
per frui coeperant: Apte hur euo qure
seculo ornando primam matere defera¬
tiam lucis donauit: ut eẽt iunde cetera
quecrearet apparerent: quod aut̃a chidas
pełs siue utlux fieret : siue utalim quaes
ꝑhbetur: non nr̃o more per sonum docus
corporeum fecisse credenclos et sscedalti¬
tius euangelista iohannes: In principio
inquit erat uerbum: & uerbum erga
apuddm̃ & ds̃ erat uerbum: Hoc erat
in principio apud dm. omnia ꝑipsum fae¬

Expanded text:
etiam sancti Spiritus intulit mentionem addendo:creatione mundi virtutem cooperatam ipse sit lux vera, lucemque habitet inaccessibilem, cujus beatissima visione mox creati in coelis coelorum angeli jam perfrui coeperant, apte huic quoque saeculo ornando primam materialis gratiam lucis donavit, ut esset unde caetera quae crearet apparerent. Quod autem dixisse Deus, sive ut lux fieret, sive ut alia quaeque, perhibetur, non nostro more per sonum vocis corporeum credendus est, sed altitius evangelista Joannes: In principio, inquit, erat Verbum et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Hoc erat in principio apud D
Abbreviated transcription (Latin):
Oditme quasi insignum: Circum deditme lanceis̃ suis. Conuulnerau
lumbos meos. concidit me uulnere superuulnus. id est uulnera lan¬
ceȩ super uulnus clauorum: Unde &iamperdauid. Super uulnus
dolorum meorum ad diderunt: Sicenim ab eo prȩnuntiatum est
per heremiam : Tetendit arcum melam & posuit me quasi signu
adĩ agitam. misit in renibus meis: filas faretresuae : Et iterum
deipso populo sic ait idem dns perpro phetam: factisunt mihi
in sagutam reciprocam: Et zacharias. uidebuntinquem ⁊ confixer
utiq hominem quem crucifixerunt: quo &iam testimonio promis¬
Yacharias dicit: Iu quoq in sanguine testamenti tui.: misisti
uinctos tuos delacu in quo non est aqua : Exterum egredere¬
tur uir aboriente. ecce aque redundantes a latere tuo dextro.
scilicet xp̃i: Item deeadem aqua que ex latere cius proflus.¬
propheta alius sicdicit ⁊ flumina aquae uiuentis egredient᷑ deuen¬

Expanded text:
suit me quasi in signum; circumdedit me lanceis suis; convulneravit suit me quasi in signum; circumdedit me lanceis suis; convulneravit lumbos meos, concidit me vulnere super vulnus , id est, vulnere lanceae super vulnus clavorum. Unde etiam et per David: Super dolorem vulnerum meorum addiderunt , sic est ab eo praenuntiatum. 2. Et per Jeremiam: Tetendit arcum suum, et posuit me, quasi signum ad sagittam, misit in renibus meis filias pharetrae suae . Et iterum de ipso populo sic ait idem Dominus per prophetam: Facti sunt mihi in sagittam reciprocam . Et Zacharias: Videbunt, in quem confixerunt. Utique hominem quem crucifixerunt. Quo etiam testimonio promisZacharias dicit: Tu quoque in sanguine Testamenti tui emisisti vinctos tuos de lacu, in quo non est aqua . Et iterum: Cum egrederetur vir ab Oriente, ecce aquae redundantes a latere dextro , scilicet, Christi. 2. Item de eadem aqua, quae ex latere ejus profluipropheta 54 alius sic dicit: Flumina aquae viventis egredientur de ven
Abbreviated transcription (Latin):
qua cpost ea completa est: & ciuitatem & scũ arium dissi¬
pauit populus . cumduce uenturo : Idẽ romanus exercitus cũ
ues pasiano: Item insapientia siclegitur demorte eius.
Contumeliis & tormentis interrogemus eum . ut sciamus reus¬
rentiam eius. & probemus patientiam etus ipsius: morte tur
TENCBRE factae sur. et ipse Sal REfugit
Ioc &iam diuinilibri loquntur: Amos propheta testante:
& Erit indie illa dicit dns. occidit u̾b solmeridie. & tenebres¬
tere faciam terram in die luminis: & hieremias. Exterrita
inquit est quae parturit. idest hierusalem. & ad flicta
est anima eius. occidit ei sol cum ad huc medius dios cet̃
Confusi est &maledicta. reliquias eorum ingladiumdabo: quod fac
tum est per uespasianum.N. XLu
Lenim eis celebrare pascha. inno ui similitudino. inqua dominice
passionis umbra precessaerat. quitam quam oiuis ad occisionem
ductus est : Ila enim figura agni. xp̃i passionem signi ficabat : Xlui
icenim prenuntiatum est ab ipsoper iob: Confregitine. & de¬

Expanded text:
itatem, et sanctuarium dissipabit populus cum duce venturo , id est, Romanus exercitus cum Vespasiano. 5. Item in Sapientia sic legitur de morte ejus: Contumeliis et tormentis interrogemus eum, ut sciamus reverentiam illius, et probemus patientiam ipsius, morte turptenebrae factae sunt, et sol ipse refugit, hoc etiam divini libri loquuntur, Amos propheta testante: Et erit in die illa, dicit Dominus, occidet vobis sol meridie, et tenebrescere faciam terram in die luminis . 2. Et Jeremias: Exterrita est, inquit, quae parturit, id est, Jerusalem, et afflicta est anima ejus: occidit ei sol, cum adhuc medius dies esset; confusa est et maledicta; reliquias eorum in gladium dabo . Quod factum est per Vespasianum. CAPUT fuerat eis celebrare pascha in ovis similitudine; in qua Dominicae passionis 53 umbra praecesserat, qui tanquam ovis ad occisionem ductus est . Illa enim figura agni Christi passionem significabat. CAPUT est, sic praenuntiatum est ab ipso per Job: Confregit me, et po
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m quem sperant moriturum nonsperant resur recturum: Ideoq
respondeant. quis est iste quem prophetȩ adnuntiant: Item &s¬
apud hieremiam dicit sic: in ebriaui animam lassam. & omnem
animam esurientem saturaui. Ideo quasidesomno suscitatus sum
&uidi & somnus meus dulcis mihi: Daniheli quoq angelus
deoccisiono & morte xp̃i sicloquitur dicens: Scito & anim¬
aduerte ab exitu sermonis utiterum edificetut hierusalem

Expanded text:
m, quem sperant venturum, moriturum non sperant. Ideoque respondeant: Quis est iste quem propheta annuntiat? Item apud Jeremiam sic dicit: Inebriavi animam lassam, et omnem animam esurientem saturavi, ideo quasi de somno suscitatus sum, et vidi, et somnus meus dulcis mihi . 52 4. Danieli quoque angelus de occisione et morte Christi sic loquitur, dicens: Scito et animadverte, ab exitu sermonis, ut iterum aedificetur Je
Abbreviated transcription (Latin):
uenerunt & nunti auerunt lysiȩ uniuersa quae ac¬
ciderunt. Quibus auditis ille consternatus ani¬
mo deficiebat. quod non qualia uoluit. talia con¬
tigerunt in irł. & qualia mandauit rex
tsequenti anno. congregauit electorũ uirorũ. Ix

Expanded text:
venerunt et nuntiaverunt Lysiae universa quae acvenerunt et nuntiaverunt Lysiae universa quae acciderant quibus auditis ille consternatus est animo deficiebat quod non qualia voluit talia contigerunt in Israhel et qualia mandavit rex et sequenti anno congregavit electorum virorum sexaginta
Abbreviated transcription (Latin):
pum. Nouissimi aũ. ceciderunt ingladio. & ꝑsecuti
sunt eos usq geseron. &usq in campos idum ea. &aroti
&iamni&. Et ceciderunt exillis. adtria milia uirorũ
t reuersus est iudas & exercitus eius sequens eũ Et dix̃
ad populum. Non concupiscatis spolia. quia bellum
contra nos est & gorgias & exercitus eius in monte pro¬
pe nos. Sed state contra in imicos nrõs. & expugnate et s.
& post hoc sum&is spolia Et idhucloquente iudã hec¬
etce apparuit pars quaedam ꝓspiciens de monte: Et ui¬
di gorgias. quod infugam conuersi s̃ sui. & succensa suNT
castra. fumus enim qui uidebatur declarabat quod f¬
ctum ẽ : Quibus illi conspectis timuerunt ualde
aspicientes simul & iudã & exercitũ in campo paratũ
ad p̃lium. Et fugerunt om̃s in cãpum alienigenarũ
Et uidas reuersus ẽ adspolia castrorum. Et accepe¬
runt aurum multum & argentũ & iacynctũ. & pur¬
in illa die. Quicumq aũ alienigenarũ euaserunt.

Expanded text:
pum novissimi autem ceciderunt gladio et persecuti pum novissimi autem ceciderunt gladio et persecuti sunt eos usque Gesoron et usque in campos Idumeae et Azoti et Iamniae et ceciderunt ex illis ad tria milia virorum et reversus est Iudas et exercitus eius sequens eum et dixit ad populum non concupiscatis spolia quia bellum contra nos est et Gorgias et exercitus eius in monte prope nos sed state contra inimicos nostros et expugnate eos et post hoc sumetis spolia et adhuc loquente Iuda haec apparuit pars quaedam prospiciens de monte et vidit quod in fugam conversi sunt et succensa sunt castra fumus enim qui videbatur declarabat quod factum est quibus illi conspectis timuerunt valde aspicientes simul et Iudam et exercitum in campo paratum ad proelium et fugerunt omnes in campo alienigenarum et Iudas reversus est ad spolia castrorum et acceperunt aurum multum et argentum et hyacinthum et purin illa die quicumque autem alienigenarum evaserunt
Abbreviated transcription (Latin):
noctu . & neminem inuenit᷑
Et quaȩrebant eos in montibus.
quõ dix̃. fugiunt hi anob̾.
Et cum dies factus e&. appariut
iudas incampo. cum trib: milib uirorum tantum. quia
tegamenta & gladios non habebant. Et uiderunt castra
gentium ualida . & loricatos & equitatum incircuitu eo¬
rum. & hi docti ad proelium Et ait iudas uiris. qui
sccum erant. Ne timueritis multitudinem eorum. &
imp&um eorum ne formidetis Mementote . qualiter salui
sacti sunt patres nr̃i inmari rubro. cum sequer&ur eos pha¬
ric cum exercitu multo. Et nunc clamemus incaelum.
& mi serebitur nr̃i dñs . & memor erit testamenti patrum
nr̃orum. & conter& exercitum istum. ante faciẽ nr̃am hodie
tscient om̃s gentes. quia ẽ qui redimat. & liber& israhel
t leuauerunt alienigenae oculos suos . & uiderunt eos ue¬
nientes exaduerso: Et exierunt de castris in proelium.
& tuba cecinerunt hi. qui fuerant cum iuda. Et con¬
gressi sunt. & contritae sunt gentes . & fugerunt in cam¬

Expanded text:
invenit et quaerebant eos in montibus quoniam dixit fugiunt hii a nobis et cum dies factus esset apparuit Iudas in campo cum tribus milibus virorum tantum quia tegumenta et gladios non habebant et viderunt castra gentium valida et loricatos et equitatus in circuitu eorum et hii docti proelium et ait Iudas viris qui secum erant ne timueritis multitudinem eorum et impetum eorum ne formidetis mementote qualiter salvi facti sunt patres nostri in mari Rubro cum sequeretur eos Pharao cum exercitu et nunc clamemus in caelum et miserebitur nostri et testamenti patrum nostrorum et conteret exercitum istum ante faciem nostram hodie et scient omnes gentes quia est qui redimat et liberet Israhel et levaverunt alienigenae oculos suos et viderunt eos venientes ex adverso et exierunt de castris in proelium et tuba cecinerunt hii qui fuerant cum Iuda et congressi sunt et contritae sunt gentes et fugerunt in cam