comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
om̃i num̾o illo notabat. acibu illius
salutaris participatõe uacuos remã¬
sisse. Ait̾ namq eoꝵ nͨ sumebat. alter
sum̾e quidẽ iidebat᷑: s tamꝙͣ minus
caute sum̾et spargebat᷑. utrũq uero:
postea ꝓbauit euentꝰ. Alt̃ enĩ pͥuqm
uentũ eẽt ad rem. comiersus retror¬
sum in scłm rediit: alt̃ cum cet̾is ce¬
pit quidẽ opꝰ bonũ. s non ꝑfecit. ui¬
di ego eum in scło: postea uagũ et ꝓ¬
fugũ afacie rlñi sic̃ cain: qnͣtũ aĩad¬
uertere potui hoĩem humillimũ
⁊ miserabilis confessionis. s nimie pu¬
sillanumitatis. Qui tam̃ in ultimis cla-¬
ranuallẽ recdiit. infirmitate corꝑis.
⁊ inopia cogente: cũ hõ bene natus.
ab oĩb cognatis ⁊ amitis ꝓiceretur.
ibiq ꝓpͥetati renuntians. s ñ omĩo
ꝓpͥe uoluntati ⁊ obiit ñ quidẽ intus
sicut frat̃. ⁊ domestit᷑: s foris miseri¬
et complendi desiclerii egressus ẽ dedo¬

Expanded text:
omni numero illo notabat a cibi illius omni numero illo notabat a cibi illius salutaris participatione vacuos remansisse. Alter namque eorum nec sumebat; alter sumere quidem videbatur, sed tanquam minus caute sumeret, spargebatur. Utrumque vero postea probavit eventus. Alter enim, priusquam ventum esset ad rem, conversus retrorsum in saeculum rediit: alter cum caeteris coepit quidem opus bonum, sed non perfecit. Vidi ego eum in saeculo postea vagum et profugum a facie Domini sicut Cain, quantum animadvertere potui, hominem humillimum, et miserabilis confusionis, sed nimiae pusillanimitatis. Qui tamen in ultimis Claram-Vallem rediit infirmitate corporis et inopia cogente, cum homo bene natus ab omnibus cognatis et amicis projiceretur: ibique proprietati renuntians, sed non omnino propriae voluntati, obiit, non quidem intus, sicut frater et domesticus, sed foris miseriet complendi desiderii, egressus est de do
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. oĩb qͦdamm᷑ ꝓphetantib con¬
uincebat᷑ ab oĩb. diuuidicabat᷑ ab oĩb.
⁊ ad orans dñm ⁊ confitens qd̃ uere
d̃s eẽt in eis: aut ip̃e unanimitati
eoꝵ adherebat : aut recedens flebat
semetip̃m: illoᷤᷤ aũt b̾ificabat. Hoc
eñi ił temporib: ⁊ in ilł erat par¬
tib mauditũ ut alicuiꝰ adhuc in
scło cõmorantis conu̾sio p̃sciretur.
Ip̃i u qͣi mensib sex pꝰͥ pͥmũ ꝓpositũ
in scłari habitu stabant: ut ꝑ unũ
plures congregarẽtur: dum quo¬
rundam negocia per id tempis
expediebantur
um aut̃ iam suspecta inciꝑet esse
multitudo ne quem de num̾o eoꝵ
subriꝑet isqui temptant: placuit deo
suꝑ hoc reuelare quid futͦum eẽt. Aspi¬
ciebat enĩ quidam coꝵ inuisu noctis.
⁊ uidebat qiͣ cosom̃s conseclisse indomo
una: ⁊ ꝑ ordinẽ singłos qͣi cõmunita¬
re decibo quodã miri candoris ⁊ sapo¬
ris. Quem cet̾is oĩb optime suscipien¬
tib. et cum gaudio magno: duos ex

Expanded text:
hetantibus convincebatur, ab omnibus, dijudicabatur ab omnibus; et adorans Dominum, et confitens quod vere Deus esset in eis , aut ipse unanimitati eorum adhaerebat, aut recedens flebat semetipsum, illos autem beatificabat. Hoc enim illis temporibus et in illis erat partibus inauditum, ut alicujus adhuc in saeculo commorantis conversio praesciretur. Ipsi vero quasi mensibus sex post primum propositum in saeculari habitu stabant, ut proinde plures congregarentur, dum quorumdam negotia per id temporis expediebantur. 16. Cum autem jam suspecta inciperet esse multitudo, ne quem de numero eorum subriperet is qui tentat, placuit Deo super hoc revelare quid futurum esset. Aspiciebat enim quidam eorum in visu noctis, et videbat quasi eos omnes consedisse in domo una, et per ordinem singulos quasi communicare de cibo quodam miri candoris et saporis: quem caeteris omnibus optime suscipientibus, et cum gaudio magno, duos ex
Abbreviated transcription (Latin):
nno ab incarnatõe cdlñi millesi¬
simo centesimo t̃tiodetimo. ac̃õ¬
stitutõe domꝰ cistertiensis quintodeti¬
mo seruus dei bernardus annosnat᷑
sus cum sociis. ampluis qmtringinta
sub abb̃e stepħo: suaui iugo xp̃i collũ
sisbmisit. Au illa aut̃ die declit dm̃ bn¬
dictione. et uinea illa dñi sabaoth ded

Expanded text:
nno ab incarnatione Domini millesimo centesimo decimo tertio, a constitutione domus Cisterciensis quindecimo, servus Dei Bernardus annos natusus cum sociis amplius quam triginta, sub abbate Stephano, suavi jugo Christi collum submisit. Ab illa autem die dedit Dominus benedictionem, et vinea ill
Abbreviated transcription (Latin):
dñice natiuitatis. S ⁊ facile ẽ adu̾¬
tere his qui eiꝰ auditoriũ frequenta¬
uerunt in qͣnta bñdictõe ea hora
que ad illud ꝑtineret sacram̃tum.
et sensus ei ꝓfundior. ⁊sermo copi¬
osior suppet̾e uideat᷑. Unde ⁊ pͥmod̾
in laudẽ eiusdẽ genitͥtis ⁊ geniti. et
sc̃e eius natiuitatis insigne edidit
tãtũ: sumpta mat̾ia ex eo euangłi
loco uͥ legit᷑. Missus ẽ gabrielangłs¬
a deo inciuitatẽ galilee. ⁊ cet̾a que
ibi sequut᷑. Neq illud tacendũ qd̾
ab ipsis iã puerilib annis si qͦs potãt
nũmos habere clandestinas fatiens
elemosinas: ⁊ ueretuncdie sue morẽ
gerebat: et ꝓetate ĩmo supͣ etatem
pietatis oꝑa sectabatur.
um aũt aliqͣnto tẽꝑe euoluto
ꝓficiens etate ⁊ gr̃a apud deũ
⁊ hoĩes puer bernardꝰ. de pueritia

Expanded text:
Dominicae nativitatis. Sed et facile erat adverDominicae nativitatis. Sed et facile erat advertere his qui ejus auditorium frequentaverunt, in quanta eum benedictione ea hora quae ad illud pertinent sacramentum et sensus ei profundior, et sermo copiosior suppetere videretur. Unde et postmodum in laudem ejusdem Genitricis et Geniti, et sanctae ejus Nativitatis, insigne edidit tatuum, sumpta materia ex eo Evangelii loco ubi legitur: Missus ea Deo in civitatem Galilaeae , et caetera quae ibi sequuntur. 5. Neque illud tacendum, quod ab ipsis jam puerilibus annis, si quos poterat nummos habere, clandestinas faciens eleemosynas, et verecundiae suae morem gerebat, et pro aetate, imo supra aetatem, pietatis opera sectabatur. Cum autem aliquanto tempore evoluto, proficiens aetate et gratia apud Deum et homines puer B
Abbreviated transcription (Latin):
impctu sp̃s surgens ab oĩ dolore
lib̾atum se esse cognouit. Ex quo
cum ñ parũ ĩ fide ꝓfice̾t⁊ adiecit
ei dñs apparere sicut olim puerõ
samueli in sylo: ⁊ manifestare ei
głam suã Aderat namq sollemp¬
nis illa nox natiuitatis dñice. et
ad sollempnes uigilias om̃sut mo¬
ris est parabant᷑. Cumq celebrandi
nocturni officii hora aliqͣntisꝑ pro¬
telaret᷑: contigit sedentẽ expectantẽ¬
q beruarclum cũ ceteris inclinato
capite paululũ soporari: Affuit illi¬
co puero suo se reuelans pueri ihu
sc̃a natiuitas: tenere fidei suggerẽs
increm̃ta: ⁊ diuine in eo inchoans
mist̾ia comtẽplatõis. Apparuit .n.
ei uelut denuo ꝓcedens sponsuse tha¬
lamo suo. Apparuit ei qͣi iterũ añ
ocłos suos nascens ex utero matris
uirginis u̾bum infans spetiosus for¬
ma p̾filiis hõim: ⁊ pueruli sci in se
rapiens minime iã pueriles affectus
fatet᷑: quod eam credat horã fuisse

Expanded text:
impetu spiritus surgens, ab omni dolore impetu spiritus surgens, ab omni dolore liberatum se esse cognovit. Ex quo cum non parum in fide proficeret, abjecit ei Dominus apparere, sicut olim puero Samueli in Silo, et manifestare ei gloriam suam . Aderat namque solemnis illa nox Nativitatis Dominicae, et ad solemnes vigilias omnes, ut moris est, parabantur. Cumque celebrandi nocturni officii hora aliquantisper protelaretur, contigit sedentem exspectantemque Bernardum cum caeteris inclinato capite paululum soporari. Adfuit illico puero suo se revelans pueri Jesu sancta nativitas, tenerae fidei suggerens incrementa, et divinae in eo inchoans mysteria contemplationis. Apparuit enim ei velut denuo procedens sponsus e thalamo suo. Apparuit ei quasi iterum ante oculos suos nascens ex utero matris Virginis Verbum infans, speciosus forma prae filiis hominum, et pueri sancti in se rapiens nimine jam pueriles affectus. ebat quod eam crediderit tunc horam fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
cissimꝰ in scłarib ⁊ amans secũ habi¬
tare. publicũ fugitans: mire cogi¬
tatiuus. Parentib obediens et
subditus : om̃ib benignꝰ ⁊ gratus: do¬
mi simplex et quietꝰ ⁊ fõris rarus et
ultra qm credi possit uerecundus:
nusqmͣ multũ loqui amans ⁊ deo
deuotꝰ. ut purã sibi puericiã suã
conseruaret: litt̾arum etiã studio
deditus. ꝑ quas inscͥpturis dm̃ dis¬
c̾e̾t ⁊ cognosc̾et. In quo quantum
in breui ꝓfec̾it. et qͣm ꝑspicacem
indiscernendo induerit sensum:
ex eo quod sabiungimꝰ aduerti
potest.
capitis dolore uexaret᷑: deci¬
dit in lectũ Adducta aũt ad eum
est muliercła. quasi dolorẽ mitiga¬
tura carminib. Quã cum ille ap¬
propincantẽ sentiret cũ carmina¬
libus instrumentis quib hõibus
de uulgo illud̾e consueuerat: cum
indignatõe magna exilamans. a
se reppulit et abietit: Nec defuit
misccłia diuina bono relo sci puere
s continuo sensit uirtutẽ: ⁊ ĩ ip̃o

Expanded text:
cissimus in saecularibus, amans habitare secum, publicum fugitans, mire cogitativus, parentibus obediens et subditus; omnibus benignus et gratus, domi simplex et quietus, foris rarus, et ultra quam credi posset verecundus; nusquam multum loqui amans, Deo devotus, ut puram sibi pueritiam suam conservaret; litterarum etiam studio deditus, per quas in Scripturis Deum disceret et cognosceret: in quo quantum in brevi et profecerit, et quam perspicacem in discernendo induerit sensum, ex eo quod subjungimus, adverti potest. capitis dolore vexaretur, decidit in lectum. Adducta autem ad eum est muliercula, quasi dolorem mitigatura carminibus. Quam 1064 cum ille appropinquantem sentiret cum carminalibus instrumentis, quibus hominibus de vulgo illudere consueverat, cum indignatione magna exclamans a se repulit et abjecit. Nec defuit misericordia divina bono zelo sancti pueri: sed continuo sensit virtutem, et in ipso
Abbreviated transcription (Latin):
nos ꝓ ea cont᷑ mimicos fidei editurꝰ
est latratꝰ᷑. Erit enim egregiꝰ predi¬
cator: et tamꝙͣ bonꝰ canis. gr̃a lui¬
gue medicinalis in młtis. multos
morbos curaturꝰ est aĩarũ. Quo
responso mulier pia. ⁊ fidelis quasi
a deo suscep̾to leta efficit᷑ : et iam
tunc in amorẽ nunclũ nati tota tͣns

Expanded text:
nos pro ea contra inimicos fidei editurus nos pro ea contra inimicos fidei editurus est latratus. Erit enim egregius praedicator, et tanquam bonus canis, gratia linguae medicinalis in multis multos morbos curaturus est animarum. » Quo responso mulier pia et fidelis quasi a Deo suscepto, laeta efficitur, et jam tunc
Abbreviated transcription (Latin):
tũ etlid̾at. ip̃a manib ꝓpͥis dño of¬
ferebat. sꝓt̃ qd̾ etiam in alienis
ub̾ib nuitendos cõmitt̾e illustris
femina refugiebat: quasi cũ lacte
mat̾no mat̃ni quddãmͦ boni infũ¬
dens eis natͣam. Cum aũt creuisiẽt
qm dici sub manu eius erant. here¬
mo magis qmcurie nut̾ebat: nõ
paciens delicatiores assuesc̾e cibol.
s grossiorib ⁊ ꝯmunib pascens:
et sic eos p̃ꝑans ⁊ instituens dño
inspirante quasi ꝯtinuo ad here¬
mum transmitendos.
N et cum in ordine filioꝵ t̃tiũ
bernardum haberet in ut̾o.
somniũ uidit p̃sagiũ fut᷑oꝵ: catel¬
lum scilicet totũ candidũ. indorso
subrufum ⁊ latrantẽ in ut̾o se ha¬
bere. Suꝑ quo t̃rita uehementer.
cũ religiosũ quemdã uitũ ꝯsuluis¬
qͣ dauid de sc̃ĩs p̃dicatorib dño dĩc:
lingua canũ tuoꝵ ex inimicis: tre¬
pidanti. ⁊ auxie respondit. Ne time¬
as: bene res agit᷑ Optimmi catuli ma¬
ter eris: qͥ dom̃ dĩ custos fututꝰ mag¬

Expanded text:
at, ipsa manibus propriis Domino offerebat. Propter quod etiam alienis uberibus nutriendos committere illustris femina refugiebat, quasi cum lacte materno materni quodammodo boni infundens eis naturam. Cum autem crevissent, quandiu sub manu ejus erant, eremo magis quam curiae nutriebat, non patiens delicatioribus assuescere cibis, sed grossioribus et communibus pascens; et sic eos praeparans et instituens, Domino inspirante, quasi continuo ad eremum transmittendos. 2. Haec cum in ordine filiorum tertium Bernardum haberet in utero, somnium vidit praesagium futurorum, catellum scilicet totum candidum, in dorso subrufum, et latrantem in utero se habere. Super quo territa vehementer, cum religiosum quemdam virum consuluisquo David de sanctis praedicatoribus domino dicit, Lingua canum tuorum ex inimicis ; trepidanti et anxiae respondit: « Ne timeas, bene res agitur, optimi catuli mater eris, qui domus Dei custos futurus, mag
Abbreviated transcription (Latin):
nouoꝵ. Dicebant aut̃ tp̃s nouorum
quo frugei c oillig̾ent᷑. sicut euident̃
pꝰtmodum ꝓbauit euentus: dũ in
augusto mense decessit.Mane ergo
fr̃ ille cui hoc ostensum fu̾at consola¬
tus est cet̾os. uelut iam ĩminentem
patris obitum formidantes ⁊ qd̃ uid̾ãt
⁊ audierat indicauit. Ad huc autem
hyemis erat.
odem temꝑe altera qͦ uisio pri¬
oris confirmatio fuit. Nisi quod
euidentius iam utͥusq completa ue¬
ritas ꝓbat. qmͣ euident̃ inutraq qdꝰ
futurũ erat dñs reuelauit. Uidebat
enim fr̃ quidã. ⁊ ecce ꝑabat uir be¬
atissimꝰ ascendere iherosolimã: iamq
ip̃o in ꝓcinctu itineris erat. Ad quem
uen̾abilis odo qͥ apͥmis fere annis
strenue satis ⁊ laud abilit conu̾satus
in monast̾io absentium consueuerat
ĩpositoꝵ supplere uices. reu̾ent̃ accedẽs:
dicebat se p̃cessurum. Cuiꝰ uisionis su
ostensa est ui̾tas. ut p̃dictꝰ uir deo dig¬
nus ad celestem irłm ubi uere uisio

Expanded text:
novorum. » Dicebant autem tempus novorum, novorum. » Dicebant autem tempus novorum, quo fruges novae colligerentur, sicut evidenter postmodum probavit eventus, dum in Augusto mense decessit. Mane ergo frater ille, cui hoc ostensum fuerat, consolatus est caeteros, velut jam imminentem Patris obitum formidantes, et quod viderat et audierat indicavit. Adhuc autem hiems erat. 19. Eodem tempore altera quoque visio prioris confirmatio fuit: nisi quod evidentius jam utriusque completa veritas probat, quam evidenter in utraque quod futurum erat, Dominus revelavit. Videbat enim frater quidam, et ecce parabat Vir beatissimus ascendere Jerosolymam, jamque ipso in procinctu itineris erat. Ad quem venerabilis Odo, qui a primis fere annis strenue satis et laudabiliter conversatus in monasterio, absentium consueverat praepositorum supplere vices, reverenter accedens, dicebat se praecessurum. Cujus visionis sic ostensa est veritas, ut praedictus vir Deo dignus ad coelestem Jerusalem, ubi vere visio
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑicło ⁊ tumore fr̃s om̃s moratõibus
humiliarent aĩas suas. unieorum
uisio talis apparuit. Occurrebat cũ
multa exultatõe uiro dei extͣ mo¬
nast̾ii claustra innumabił multi¬
titudo. In qua tñ ꝓcessione solos q̃tu¬
or p̃euntes idem fr̃ qͥ uidebat agno¬
uit. magnũ illũ dilectorẽ eius atq
dilectum cuiꝰ ⁊ ip̃e in libro quarto
de consid̾atõe cum laude memuit
gaufridum ep̃m carnotensẽ. hum¬
bertum qͦ qͥ igniacensu cenobii fu
itaq reuerenter ⁊ pꝰt oscłm pacis.a¬
mica lui colloqͥa miscens. pat̃ sc̃s at
beatus cũ his qͣ tuor stabat expestan¬
te seorsum multitudine cet̾oꝵ. No¬
uissime salutãtes eum predicti uiri
ex hoc sͥ iam redeundum ẽẽ dicebãt
Tum uͦ expalluit ille. ⁊ circũ fusas
mesticia intnum declarans am̃ dolo¬
rem. qͥd gͦ ait sine me uultis abire:
M illi. Non potest adhuc tuo ⁊ nostro
satisfieri desid̾io donet ueniat tp̃s

Expanded text:
periculo et timore fratres omnes in orationibus periculo et timore fratres omnes in orationibus humiliarent animas suas, uni eorum visio talis apparuit. Occurrebat cum multa exsultatione Viro Dei extra monasterii claustra innumerabilis multitudo. In qua tamen processione, solos quatuor praeeuntes idem frater qui videbat agnovit: magnum illum dilectorem ejus atque dilectum, cujus et ipse in libro quarto de Consideratione cum laude meminit. Gaufridum episcopum Carnotensem; Humbertum quoque, qui Igniacensis coenobii fueitaque reverenter, et post osculum pacis amica diu colloquia miscens Pater sanctus ac beatus, cum his quatuor stabat, exspectante seorsum multitudine caeterorum. Novissime salutantes eum praedicti viri, ex hoc sibi jam redeundum esse dicebant. Tum vero expalluit ille, et circumfusa sibi moestitia internum declarans animi dolorem: « Quid ergo, ait, sine me vultis abire? » Et illi: « Non potest adhuc tuo, et nostro satisfieri desiderio, donec veniat tempus
Abbreviated transcription (Latin):
ex tunc innotuisse testat᷑ Manifeste
enumm eadem hora frat ille p̃dixit. qr
donnꝰ rob̾tus qͥ hodie abbas ẽ de clunis¬
post hunc beatũ patr̃e abbas futus est
clareualł. Nam qd̃ disiunctiue sex uł
septem annos iucturũ dicebat ad hoc¬
ꝑtinuisse uidet᷑: qd̾ inuentꝰ sit t̃minꝰ
idẽ ult᷑ sextũ annũ. infra septimũ tñ
rope trat iam tempꝰ. ⁊ festinabat
pat̃ sc̃s ad metã. Infirmabat᷑ eñi
sicut in huius libelli pͥncipio inemo¬
rauimus:adeo ut milla iam infirmi¬
tate. ipsius perfici uirtꝰ. iam immine¬
re exitus uideret᷑. Int̾ea fr̃es instare
supplicatõib ⁊ obsecratoĩb qͥb pote¬
rant apd̾ dm̃. Unde etiã sc̃s ip̃e cognos¬
cens corum p̃tib desicłium suũ differ¬
ri. cum aliqnͣto meluis sccłm corpus
habere cepisset: congregatis fr̃ibꝰ hec
eadem u̾ba: locutꝰ est. Quid tenetis
miserum hoĩm ͦ fortiores estis ⁊ in¬
ualiustis. Parcite queso partite:si¬
te me abire. Prius tam̃ cũ insũmo

Expanded text:
extunc innotuisse testatur. Manifeste enim eadem hora frater ille praedixit, « quia dominus Robertus, qui hodie abbas est de Dunispost hunc beatum Patrem abbas futurus est Clarae-Vallis. » Nam quod disjunctive sex vel septem annos victurum dicebat, ad idetur, quod inventus sit terminus idem ultra sextum annum, intra septimum tamen. 18. Prope erat jam tempus, et festinabat Pater sanctus ad metam. Infirmabatur enim, sicut in hujus libelli principio memoravimus, adeo ut illa jam infirmitate ipsius perfici virtus, jam imminere exitus videretur. Interea fratres instare supplicationibus et obsecrationibus, quibus poterant, apud Deum. Unde etiam Sanctus ipse cognoscens eorum precibus desiderium suum differri, cum aliquanto melius secundum corpus habere coepisset, congregatis fratribus haec eadem verba locutus est: « Quid tenetis miserum hominem? Fortiores estis, et invaluistis. Parcite, quaeso, parcite, sinite me abire. » Prius tamen cum in summo
Abbreviated transcription (Latin):
in ualle latͥmarum ⁊ felitĩt iã ascen¬
disti de claraualle ui montẽ libani:
montem cancdidationis ÷ plenitudi-¬
nem lucis: celsitudinẽ claritatis. In¬
nocens manib ⁊mundo corde ascen¬
disti in montẽ clm̃i: ad diuitias salutis
ubi pure puram uideas ueritatem⁊
nos post te quesumꝰ⁊ et de monte extel¬
so misccłiter respice uallem tuã: adesto
laborantib ÷ subuem ꝑiclitantibꝰ: ascen¬
dentibꝰ manũ porrige. Dat fiduciam
tua nobis ab olim exꝑta. nec exiani¬
ta modo. s ampluis cumulabenigni¬
tas: quin etiam uisio qm sub nectimnꝰ
abeadem nr̃a p̃sumptõe ñ discrepat

Expanded text:
in valle lacrymarum, feliciter jam ascenin valle lacrymarum, feliciter jam ascendisti de Clara-Valle in montem Libani, montem candidationis, plenitudinem lucis, celsitudinem claritatis. Innocens manibus et mundo corde ascendisti in montem Domini, ad divitias salutis:ubi pure puram videas veritatem, nos post te, quaesumus, et de monte excelso misericorditer respice Vallem tuam. Adesto laborantibus, subveni periclitantibus, ascendentibus manum porrige. Dat fiduciam tua nobis ab olim experta, nec exinanita modo, sed amplius cumulata benignitas. Quin etiam visio, quam subnectimus, ab eadem nostra praesumptione non discrepat
Abbreviated transcription (Latin):
nerunt.Int̾rogabat aut̃ sc̃s ansciret
quo uenissent: ille uͦ se nescire pro¬
fessus est.Cui ip̃e ÷ ad radices inquit
montis libani uenimus. Et nunc ma¬
nebis hic: ego aut̃ ascendam in mon¬
tem. Int̾rogatꝰ quadetausa uellet as¬
cend̾e. disc̾e uolo inquit. Miratꝰ ille
inscientia credimꝰ esse sccłm : Ad quẽ
sẽs. Nulla ait hic scientia: nulla ue¬
ei cognitio⁊ sursum scĩe plenituto.
sursum uera noticia i̾tatis: ⁊ in hoc
uerbo dimittens eum. in montem ai¬
tissimũ subiit coram illo. Cumq in¬
tueret᷑ euntẽ illum exꝑgefactus est:
⁊ occurrit ꝓtinꝰ ei u̾bum illud qd̃ ad
ioh̾em olim de celo sonuit. b̃i mortui
qui indño moriunt᷑. Ut ergo mane
locutꝰ ẽ abb̃i suo ⁊ fr̃ib: patrẽ sc̃m ex
hac uita migrasse dicebat. Et notantes
diem ac diligentus inquirentes: ut
audierant inuenerunt. Euge pater
scẽ qui ascensiones in corde disposuisti.

Expanded text:
nerunt. Interrogabat autem Sanctus an sciret nerunt. Interrogabat autem Sanctus an sciret quo venissent. Ille vero se nescire professus est. Cui ipse: « Ad radices, inquit, montis Libani venimus. Et nunc manebis hic, ego autem ascendam in montem. » Interrogatus qua de causa vellet ascendere: « Discere volo, » inquit. Miratus illein scientia credimus esse secundum? » Ad quem Sanctus: « Nulla, ait, hic scientia, nulla veri cognitio: sursum scientiae plenitudo, sursum vera notitia veritatis. » Et in hoc verbo dimittens eum, in montem altissimum subiit coram illo. Cumque intueretur euntem illum, expergefactus est, et occurrit protinus ei verbum illud, quod ad Joannem olim de coelo sonuit: Beati mortui qui in Domino moriuntur. Ut ergo mane locutus est abbati suo et fratribus, Patrem sanctum ex hac vita migrasse dicebat. Et notantes diem ac diligentius inquirentes, ut audierant invenerunt. Euge, Pater sancte, qui ascensiones in corde disposuisti
Abbreviated transcription (Latin):
nocte qmͣ nobiscũ pat̃ sc̃s mane pro¬
fecturꝰ. ultimã fecit. uen̾abili eiꝰ p̃po¬
sito apparens: ualefecit illi ⁊ ait. No¬
ueris quia iam migro: net ulteriui
hic morabor. Qd̃ ut ille indicauit ab¬
bati. accełans abbas ⁊claranuellem
ueniens: ip̃o die abb̃em sc̃m. sũ dix̾at
repperit iam migrasse.
rat̃ Willermꝰ de monte pessula¬
no. cuiꝰ ⁊ supͣ fecimꝰ mentõem.
uir magnifitus olimi in scło fuit. sed
magnificentior in scł̃i fuga. Hic in
monast̾io grandissilue monachus
factus: patr̃e sc̃m deuotissime iusi¬
tauit. Rediturꝰ aũt latͥmabiliter
q̃rebatur. qd̾ non esset eũ ultͣ uisuiꝰ᷑
Cui uir dei.ne timeas ait. adhuc sine
dubio me uidebis. Huiꝰ effectũ ꝓmis¬
sionis deuotissimꝰ ille Willermꝰ exp̃¬
tans. ip̃a nocte cum beatꝰ pãt ex hac
uita decessit: inmonast̾io grandissil¬
ue apparentẽ sͥ uidere meruit ⁊licen
⁊ ad montẽ quend̾a altissimũ ꝑue¬

Expanded text:
nocte, quam nobiscum Pater sanctus mane pronocte, quam nobiscum Pater sanctus mane profecturus ultimam fecit, venerabili ejus praeposito apparens, valefecit illi, et ait: « Noveris quia jam migro, nec ulterius hic morabor. » Quod ut ille indicavit abbati, accelerans abbas et Claram-Vallem veniens, ipso die Abbatem sanctum, sicut dixerat, reperit jam migrasse. 22. Frater Guillelmus de Monte-Pessulano, cujus et supra fecimus mentionem, vir magnificus olim in saeculo fuit, sed magnificentior in saeculi fuga. Hic in monasterio Grandis-Silvae monachus factus, Patrem sanctum devotissime visitavit. Rediturus autem lacrymabiliter querebatur, quod non esset eum ultra visurus. Cui Vir Dei. « Ne timeas, ait, adhuc sine dubio me videbis. » Hujus effectum promissionis devotissimus ille Guillelmus exspectans, ipsa nocte cum beatus Pater ex hac vita decessit, in monasterio Grandis-Silvae apparentem sibi videre meruit, et dicentet ad montem quemdam altissimum perve
Abbreviated transcription (Latin):
meret eos qui sub eiꝰ cura incentum
sexaginta monast̾iis ꝑ dei benignita¬
tem ad penitentiã sunt adducti: Nam
ex his solis qui spetiales eius filii uide¬
bant᷑ pret̾ eos qui iam cursũ uite feli¬
cit osũmau̾ant. pret̃ eos qͥ per alia
loca fu̾ant ꝓpagati: ea die qͣ felicissi¬
mus pat̾ ex claraualle montẽ ascen¬
dere meruit clariorem ⁊ reliq̃t habi¬
tantes in ea septingentas ferme aĩas
dño seruientes. Quid gͥ mirũ si gratꝰ
curie. si acceptꝰ regi. si exceptꝰ cũ leticia
⁊ exultatõe credatur. in quo gr̃a dei us¬
q adeo uatua non fuit ⁊ qͥ tam fideli-¬
ter. tam efficatit̃ plus oĩb sui temꝑis
⁊ multarũ retro gen̾ationũ labora¬
uit : qui talentũ sibi traditũ tam
copiose multiplicauit: tanta deniq
lucra retulit de negotio: Sed de his
hactenus: ne qͥs nos arguat eius qͣm
ane in monast̾ĩo predicti illiꝰ
abb̃is qͥ sic eiꝰ natale p̃uid̾at ea

Expanded text:
meret eos qui sub ejus cura in centum meret eos qui sub ejus cura in centum sexaginta monasteriis per Dei benignitatem ad poenitentiam sunt adducti? Nam ex his solis, qui speciales ejus filii videbantur, praeter eos qui jam cursum vitae feliciter consummaverant, praeter eos qui per alia loca fuerant propagati, ea die qua felicissimus Pater ex Clara-Valle montem ascendere meruit Clariorem, reliquit habitantes in ea septingentas ferme animas, Domino Servientes. Quid igitur mirum si gratus curiae, si acceptus Regi, si exceptus cum laetitia et exsultatione credatur: in quo gratia Dei usque adeo vacua non fuit, qui tam feliciter, tam efficaciter, plus omnibus sui temporis, et multarum retro generationum laboravit; qui talentum sibi traditum tam copiose multiplicavit, tanta denique lucra retulit de negotio? Sed de his hactenus, ne quis nos arguat ejus, quaane in monasterio praedicti illius abbatis, qui sic ejus natalem praeviderat ea
Abbreviated transcription (Latin):
patͥs huiꝰ excessum: uidebat eũ p̃ciosis¬
sumis ornatũ sacerdotalib indum̃tis
⁊ excellenti ꝑfusum gła. cum ingenti
sollemnitate ad altare. Ad cuiꝰ introi¬
tum eccłia magna magnis resultans
uocib exclamabat: puer natꝰ ẽ nob̾
uere ⁊ enim puer ip̃e erat mitis
⁊ humił corde. ⁊ sicut paruulus acci¬
piens regnũ dei: in cuiꝰ mi̾to gratula¬
bunda natali anglia multitudo et
nob̾ uideret᷑ mori. sͥ illum nasci. dũ
hit consũmaret᷑ ibi inciꝑe: ñ tam so¬
noris uocib qmͣ uotis ꝑibet otinens.
exultabat. Si enim ad uniꝰ penitenti¬
am pecc̃oris. tota illa celestis regio in
leticiam suscitat᷑. que nam illi gau¬
dia exhibuisse credenda ẽ. ꝑ qnẽ gau¬
dia tanta receꝑat de tam multorũ
conu̾sione ⁊ penitentia pecc̃orum.
Quis enim ualeat estimare qñtis
inscłari habitu ⁊ conu̾satõe manen¬
tib. qnͣtis etiam ad alias iuroꝵ seufe
dñs penitentiã ad salutẽ:Aut qͥs nu-¬

Expanded text:
us excessum, videbat eum pretiosissimis ornatum sacerdotalibus indumentis, et excellenti perfusum gloria, cum ingenti solemnitate ad altare deduci. Ad cujus introitum ecclesia magna magnis resultans vocibus conclamabat: Puer natus est nobis . Vere etenim puer ipse erat mitis et humilis corde; et, sicut parvulus, accipiens regnum Dei: in cujus merito gratulabunda natali angelica multitudo, et nobis videretur mori, sibi illum nasci; dum hic consummaretur, ibi incipere, non tam sonoris vocibus quam votis paribus concinens exsultabat. Si enim ad unius poenitentiam peccatoris tota illa coelestis regio in laetitiam suscitatur; quaenam illi gaudia exhibuisse credendus est, per quem gaudia tanta receperat de tam multorum conversione et poenitentia peccatorum? Quis enim valeat aestimare, quantis in saeculari habitu et conversatione manentibus, quantis etiam ad alias virorum seu feDominus poenitentiam ad salutem? Aut quis nu
Abbreviated transcription (Latin):
responsum. Ingressus itaq adp̃¬
fectum nicostratꝰ. cum suisset ĩ
cĩs claustra retinebant sue uo¬
luerit domui mancipari: custo
diendas inquit suscepi ꝑsonas
qͥb ut terrorẽ passionis incut̾em
saitem alieno exꝑim̃to consenti¬
ant. ⁊ metuant ne similis eos pe¬
na concludat. Libentissime gͥ
hec audiens prefectꝰ. dimisit eum¬
a se dicens. Magno te censu apa¬
rentib eoꝵ remunerari faciam.
cum ꝑ te illis fu̾int incolumes
filii restituti. Reu̾tens itaq ad
domũ suã nicostratꝰ pͥmistͥmus
cum claucdio comm̃tariense ce¬

Expanded text:
responsum. Ingressus itaque ad praeresponsum. Ingressus itaque ad praefectum Nicostratus cum interrogatucarceris claustra retinebant, suae voluerit domus mancipari custodiendas suscepi personas, quibus ut terrorem passionis incuterem, saltem alieno experimento consentiant, et metuant ne similis eos poena concludat. Libentissime igitur haec audiens praefectus dimisit eum dicens: Magno te censu a parentibus eorum remunerari faciam, cum per te illis fuerint incolumes filii restituti. 33. Revertens itaque ad domum suam Nicostratus primiscrinius cum Claudio commentariensi, coe
Abbreviated transcription (Latin):
antibus eterne uite ianuas pa¬
tefecit. Quia gͦ om̃s demones qͥ
lunt tenebrarum filii contristã¬
tur. ⁊ om̃s sc̃i. angłi qui sunt fi¬
uii luminis gratulant᷑: accedat
unusquisq ur̃m ⁊det nomen
suum ut hodierno die usq ad
uesꝑum ꝑcurrente ieiuinio fe¬
stiuum baptismatis sacram̃tis
oportumum tempꝰ inueniat:
Iustum est enum. ut lux amorta¬
li mundo abscedens. ad nr̃as men¬
tes immortales accedat. Ut qͥ in
isto scło uolutati in luto tenebͣ¬
rum sumus. aqua sc̃ificatõis ab¬
luti ⁊ mundati. ac sinc̾itate in¬
duti. alacres ꝑgamꝰ ad xp̃m. Hec
⁊his similia ꝓsequente policar¬
po uni̾isi gauisi sunt. ⁊ unꝰqͥsq
nom̃ suũ festinabat pͥusꝙͣ int̾ro¬
garetur offerre.Cumq hec
mentariensi ad pͥmiscrinii ni¬
costrati domũ ubi ista ageban¬
tur. ⁊ dicit nicostrato. uehem̃¬
ter p̃sectura cõmota est qd̃ per¬
sonas reorũ tue domꝰ custoclie
trudiuisti. Hac decausa suis te

Expanded text:
antibus aeternae vitae januas paantibus aeternae vitae januas patefecit. Quia ergo omnes daemones, qui sunt tenebrarum filii, contristantur; et omnes sancti angeli, qui sunt filii luminis, gratulantur, accedat uniusquisque, et det nomen suum, ut hodierno die usque ad percurrente jejunio, festivum baptismatis sacramentum opportunum tempus inveniat. Justum est enim, ut lux a mortali mundo abscedens ad nostras mentes immortales accedat, ut qui in isto saeculo volutati in luto tenebrarum sumus, aqua sanctificationis abluti ac mundati, et sinceritate induti alacres pergamus ad Christum. Haec et his similia prosequente S. Polycarpo universi gavisi sunt, et unusquisque nomen suum festinabat priusquam interrogaretur offerre. CAPUT XI.mentariensis ad primiscrinii Nicostrati domum, ubi ista agebantur; et dicit Nicostrato. Vehementer praefectura commota est, quod personas reorum tuae domus custodiae tradi jussisti. Hac de causa suis te
Abbreviated transcription (Latin):
tismatis unda diluit.⁊ consetran
do om̃ipotenti km̃os filios fecit:
ꝓ hoc quodꝰ ꝓposito suo sc̃o reuo¬
care conani estis b̾issimos milites
ut ꝑ ip̃am ad indulgentiã ueni¬
retis. Nunc aut̃ quia ad tantam
głam accessistis: ut etiam ad
passionem a qua dolent̃ alios
reuocare uoliustis. ad ipsam de
sue esse dignatus est. ⁊uoluit
magistrum gentib dare: non
solum fidelium aĩos a pietatis
ꝓposito reuocabat: s etiã nolen-¬
tes axp̃o disced̾e iapidib obrue¬
lo paulum. ex apostata fecit a¬
postolum: ⁊dedit eccłie sue ex ꝑ-¬
secutore doctorem. Amator pas¬
sionis factus est his: qui ꝑsetuti¬
onis auctor extiterat. Et qui in
alienis afflictionib prius gͣtu¬
labatur: in siuis postmodũ ꝑse¬
cutionib letabat᷑. Ip̃e gͦ qͥ tunc
in apło suo uirtutẽ istã exercuit.
ip̃e nunc de ip̃o inferoꝵ concla¬
ui. ex ipsis draconũ faucibꝰ aĩasꝵ¬
ur̃asꝵ captiuitatẽ eripuit:⁊ uo¬
bis nun ͭ a tenebris ad lucẽ reme¬

Expanded text:
tismatis unda diluit, et consecrando Deo omnipotenti charissimos filios fecit, pro hoc quod a proposito suo sancto revocare conati estis beatissimos milites ut per ipsam ad indulgentiam veniretis. Nunc autem quia ad tantam gloriam accessistis, ut etiam ad passionem a qua dolenter alios revocare voluistis, ad ipsam destionis suae esse dignatus est, et voluit magistrum gentium dare, qui non solum fidelium animos a pietatis proposito revocabat, sed etiam nolentes a Christo discedere lapidibus obruelo Paulum, ex apostata fecit apostolum, et dedit Ecclesiae suae ex persecutore doctorem. Amator passionis factus est is, qui persecutionis auctor exstiterat: et qui in alienis afflictionibus prius gratulabatur, in suis postmodum persecutionibus laetabatur. Ipse ergo qui tunc in apostolo suo virtutem istam exercuit, ipse et nunc de ipso inferorum conclavi, et ex ipsis draconum faucibus animaum captivitatem eripuit: et vobis nunc a tenebris ad lucem reme
Abbreviated transcription (Latin):
scismaticoꝵ oppressione tota bur¬
degalensis ꝓuincia ⁊ ⁊ ñ erat ina¬
quitania qͥ poss ressist̾e̾ pͥncipi cu¬
te girardo engoliñsi ep̃o. ⁊ instil¬
iante in cor eiꝰ discessionis semina.
factus erat scismatis defensor ⁊ auctorz
Quicunq susceptioni petrileonis
ñ subscͥbebant. ꝑ setutõib expositi.
aiii damnis. alii ꝓscriptõĩb mul-¬
tabant᷑. alii a sedib ꝓpriis pulli: ex¬
ulare cõpellebant᷑. Sibilabat in au
dui in partib illis sedis apłice fu¬
erat legatꝰ. ⁊ nunc amagistratu tan¬
to deiectus: non potãt se pati sue
soluis eccłie ep̃m: qui se uiderat to¬
tius aqͥtanie pͥncipem ⁊ magistrũ
Erubescebat eñi ad pͥmam domũ
redire ⁊ cuiꝰ potentatui ⁊ turoni¬
ca ⁊ burdegaiensis. ⁊ anxiensis ꝓ¬
uintia subdite fu̾ant. ⁊ quicquid¬

Expanded text:
schismaticorum oppressione tota Burschismaticorum oppressione tota Burdegalensis Ecclesia: et non erat in Aquitania qui posset resistere principi, cute Gerardo Engolismensi episcopo, et instillante in cor ejus dissensionis semina, factus est schismatis defensor et auctor . Quicunque susceptioni Petri Leonis non subscribebant, persecutionibus expositi, alii damnis, alii proscriptionibus multabantur, alii a sedibus propriis pulsi exsulare compellebantur. Sibilabat in aurdiu in partibus illis Sedis apostolicae fuerat legatus, et nunc a magistratu tanto dejectus, non poterat se pati suae solius Ecclesiae episcopum, qui se viderat totius Aquitaniae principem et magistrum. Erubescebat enim ad primam domum redire, cujus potentatui et Turonica, et Burdegalensis, et Auxiensis provinciae sub
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃i regionũ ⁊ uiri incliti ⁊ negoti¬
atores terre:et hylari animo sine
exactore ultro ad opus der copiosa
contulere suffragia. Abundantibꝰ
sumptibꝰ concluctis festinant̃ eꝑa¬
riis ⁊ ipsi fres ꝑ omnia incũbebãt
oꝑib: alii cedebant ligna: alii lapi¬
des conquadrabant. alii murosstru¬
ebant. ⁊ alii diffusis lunitibꝰ parti¬
ebantur fliuiium. ⁊ extollebant
saltus aquarũ. ad molas. s ⁊ fullo¬
nes. ⁊ pistores. ⁊ coriarii. ⁊ fabri.a¬
liiq artifices congruas aptabant su¬
is oꝑibus machinas. ut scaturiret
⁊ ꝓdiret ubicunq oportunũ esset
momini domo subterraneis canali¬
bus decluctus riuus. ultro ebulliens:
⁊ demũ congrius munsteriis ꝑ om̃s
officinas expietis ⁊ purgata domo
ri: totum monast̾ii ambitũ spaci¬
osissime complectens. Surrexit do¬
mus: ⁊ qͣi animã uiuentẽ atq mo¬
tabilem haberet ⁊ nuꝑ nata eccłia
mbreui profecit et creuit.

Expanded text:
episcopi regionum, et viri inclyti, et negotiepiscopi regionum, et viri inclyti, et negotiatores terrae, et hilari animo sine exactore ultro ad opus Dei copiosa contulere suffragia. Abundantibus sumptibus, conductis festinanter operariis, ipsi fratres per omnia incumbebant operibus. Alii caedebant ligna,  alii lapides conquadrabant, alii muros struebant, alii diffusis limitibus partiebantur fluvium, et extollebant saltus aquarum ad molas. Sed et fullones, et pistores, et coriarii, et fabri, aliique artifices, congruas aptabant suis operibus machinas, ut scaturiret et prodiret, ubicunque opportunum esset, in omni domo subterraneis canalibus deductus rivus ultro ebulliens; et demum congruis ministeriis per omnes officinas expletis, purgata domo ri, totum monasterii ambitum spatiosissime complectentes. Surrexit domus, et quasi animam viventem atque motabilem haberet nuper nata ecclesia, in brevi profecit et crevit.
Abbreviated transcription (Latin):
ei. hic homo fatuus cepit edificare.
⁊ non potuit consũmare. Ad hoc fra¬
tres respondent. Si consũmatis his
que ad monast̾ium ꝑtinent. habi¬
tatores cessasset mittere deus ⁊ stare
posset sententia: ⁊ cessanclũ ab oꝑi¬
bus rationabilis esset censura. Nñt
uero cum cotudie gregem suũ dñs
multiplicet ⁊ aut repellendi sũt
quos mittit:aut ꝓuidenda man¬
sio in qua suscipiant᷑. Nec dubi¬
um est qͥ parat mansores: quinpre¬
paret mansiones. Absit aut̃ ꝓ dif¬
fidentia sumptuũ. confusionis hu¬
ius incurramꝰ discrimina. Aucliens
abbas fide ⁊ caritate eoꝵ delectatus
est:⁊aliqn tandem consiliis acqui¬
cuit ÷ płimis tam̃ prius suꝑ hoc
ad łm̃ pretib fusis. non nuilis qͦ
reuelatõib preostinsis. Gauisi st̃
frẽs : ubi effusum ẽ uerbũ inpu¬
blicum. Audiuit hoc sc̃e memorie
nobilissimus pͥnceps theobaldus.
⁊ multa in sumptꝰ cedit: ⁊ ampuo¬
ra spoponlit subsidia. Audierũt

Expanded text:
ur: Hic homo fatuus coepit aedificare, ur: Hic homo fatuus coepit aedificare, et non potuit consummare . » 30. Ad haec fratres respondent: « Si consummatis iis quae ad monasterium pertinent, habitatores cessasset mittere Deus, stare posset sententia, et cessandum ab operibus rationabilis esset censura. Nunc vero cum quotidie gregem suum Deus multiplicet, aut repellendi sunt quos mittit, aut providenda mansio in qua suscipiantur. Nec 1104 dubium est, qui parat mansores, quin praeparet mansiones. Absit autem ut pro diffidentia sumptuum confusionis hujus incurramus discrimina! » Audiens haec Abbas, fide et charitate eorum delectatus est, et aliquando tandem consiliis acquievit; plurimis tamen prius super hoc ad Deum precibus fusis, nonnullis quoque revelationibus praeostensis. Gavisi sunt fratres, ubi effusum est verbum in publicum. 31. Audivit hoc sanctae memoriae nobilissimus princeps Theobaldus, et multa in sumptus dedit, et ampliora spopondit subsidia. Audierunt
Abbreviated transcription (Latin):
suffic̾e monachis. Addunt etiam
se consid̾asse inferuis aptam pla¬
nitiem. ⁊ oportunitatẽ fluminis
qͥ infra illabit᷑: ibiq locũ esse spa¬
ciosum ad om̃s monasterii necessi¬
tates: ad prata. ad colonias. ad uir¬
gulta. ⁊ uineas. ⁊ si silue uideatur
deesse clausura : facile hoc parieti¬
bus lapideis quoꝵ ingens ibi co¬
pia est posse suppleri. In pͥmis uir
dei non acquieuit consilio. Uide¬
tis inquit quia multis expensis et
sudorib iam domus lapidee consũ¬
mate sunt: aqueductus cum maxi¬
mis sumptibus ꝑ singłas officinas
traducti. Si hec omĩa confregerimꝰ:
poterunt male hoĩes scli de nobis
sentire ⁊ qd̃ aut leues sumꝰ ⁊muta¬
biles. aut nunie quas tam̃ non ha¬
bemus diuitie nos faciunt insanire:
Cumq certissimũ uob̾ sit penes nos
non esse pecunias ⁊ uerbo engłico uob
dico: quia edificaturo turrim. futiͦ
oꝑis necesse est supputare expensas:
Anoquim cum cȩꝑit ⁊ defec̾it: dicet᷑¬

Expanded text:
sufficere monachis. Addunt etiam sufficere monachis. Addunt etiam se considerasse inferius aptam planitiem, et opportunitatem fluminis quod infra illabitur, ibique locum esse spatiosum ad omnes monasterii necessitates, ad prata, ad colonias, ad virgulta et vineas: et si silvae videatur deesse clausura, facile hoc parietibus lapideis, quorum ingens ibi copia est, posse suppleri. In primis Vir Dei non acquievit consilio. « Videtis, » inquit, « quia multis expensis et sudoribus jam domus lapideae consummatae sunt, aquaeductus cum maximis sumptibus per singulas officinas traducti. Si haec omnia confregerimus, poterunt homines saeculi male de nobis sentire, quod aut leves sumus et mutabiles; aut nimiae, quas tamen non habemus, divitiae nos faciunt insanire. Cumque certissimum vobis sit, penes nos non esse pecunias; verbo evangelico vobis dico, quia aedificaturo turrim, futuri operis necesse est supputare expensas: alioquin cum coeperit, et defecerit, dicet
Abbreviated transcription (Latin):
suuoꝵ scͥpta uidebat in celo: quo¬
rum unanimitas ĩmacłatam se
ab hoc scło custotliret. Aderant ei
inconsiliis uen̾abiles fres sui. ade¬
rat godefridus pͥor eiusdem loci
ꝓpinquus euis ⁊ carne ⁊ sp̃u. uir sa¬
piens ⁊ constans: qui etiã religiois
⁊ prudentie merito. postea in eccłia
lingonensi factus ep̃c: ⁊ sc̃itatis for¬
mam retinens: ⁊ dignitatis inqua
est honorẽ non minuens: usq ho¬
die ingrecliens ⁊egrediens lauda¬
bilit̃ pseuerat. Hic gͥ atq alii plu¬
res uiri ꝓuidi. ⁊ decõmuni utilita¬
te solliciti. uirũ dei cuius conu̾satio
inceliserat ⁊ aliq̃n descend̾e compel¬
labant: ⁊ inclicabant ei que domꝰ
necessitas exigebat. Insinuant itaq
ei locum angustum ⁊ incõmodum
in quo consed̾ant. nec capatẽ tante
multitudinis: ⁊ cum cotidie cat̃¬
uatim ad uentantiũ numerus au¬
getur ⁊ ñ posse eos intra constructas
recipi officinas. ⁊ uix oratoriũ sol

Expanded text:
suorum scripta videbat in coelo, quosuorum scripta videbat in coelo, quorum unanimitas immaculatam se ab hoc saeculo custodiret. 29. Aderant ei in consiliis venerabiles fratres sui; aderat Godefridus Prior ejusdem loci, propinquus ejus in carne et spiritu, vir sapiens et constans, qui etiam religionis et prudentiae merito postea in Ecclesia Lingonensi factus episcopus, et sanctitatis formam retinens, et dignitatis in qua est honorem non minuens, usque hodie ingrediens et egrediens laudabiliter perseverat. Hic ergo atque alii plures viri providi, et de communi utilitate solliciti, Virum Dei, cujus conversatio in coelis erat, aliquando descendere compellebant, et indicabant ei quae domus necessitas exigebat. Insinuant itaque ei locum angustum et incommodum in quo consederant, nec capacem tantae multitudinis; et cum quotidie catervatim adventantium numerus augeretur, non posse eos intra constructas recipi officinas, et vix oratorium solis
Abbreviated transcription (Latin):
sens sp̃u÷ orationũ instantia mu¬
nierat ⁊ solidarat: ut nec runa ali¬
qua intantis constructõib dehis¬
cere uideret᷑. Nulle in aduentũ
euis lites seruate sunt: ñ odia nu¬
trita in presentia iudicis eruper̃t:
Nichil iuniores aduersus pͥores de
austeritate uel duricia: nichis pͥ¬
ores adn̾sus iuniores de clissolutõe
aliqua uel remissione causati sũt
Integer uniu̾soꝵ status. concors so¬
cietas ⁊ mera unitas. om̃s unius
moris in domo dei. in pace. inscĩmo¬
nia iuuenti sunt. alcendentes scalã
iacob.⁊ festinantes ad intuitũ deit
cuiꝰ delectabilis aspectus insuꝑioribꝰ
eminebat. Abbas itaq ñ immemor
eiꝰ qͥ ait. uidebã sathanam sic̃ fulgͦ
cadentẽ de celo: eo humilior erat
⁊ subiectior deo quo intelligebat
desideriis siis dm̃ adesse propituũ
Nec de hoc in se głabatur qd̃ subi¬
ciebant᷑ ei demonia: qui potius
in clño gaudebat ÷ qd noĩa fratrũ

Expanded text:
sens spiritu, orationum instantia musens spiritu, orationum instantia munierat et solidarat, ut nec rima aliqua in tantis constructionibus hiscere videretur. Nullae in adventum ejus lites servatae sunt, non odia nutrita in praesentia judicis eruperunt. Nihil juniores adversus priores de austeritate vel duritia, nihil priores adversus juniores de dissolutione aliqua vel remissione causati sunt. Integer universorum status, concors societas, vera unitas; omnes unius moris in domo Dei, in pace et sanctimonia inventi sunt, ascendentes scalam Jacob, et festinantes ad intuitum Dei, cujus delectabilis aspectus in superioribus eminebat. Abbas itaque non immemor ejus qui ait: Videbam Satanam sicut fulgur cadentem de coelo ; eo humilior erat, et subjectior Deo, quo intelligebat desideriis suis Deum adesse propitium. Nec de hoc in se gloriabatur, quod subjiciebantur ei daemonia: quin potius in Domino gaudebat, quod nomina fratrum
Abbreviated transcription (Latin):
se extensa optate benedictõis grãm
accepissent. Tandem crisopolim ue¬
niens.usq uingonas sollemniter de¬
ducitur:circa quos fines fr̃es eius
clareuallenses occurrunt. Prouolu¬
ti genib surgunt ad oscła:⁊ uiuis¬
sim ei colloquentes claranuallem
eum declucunt alacriter. Ad sunt
fr̃es congregati inunũ:⁊mira de¬
uotione dilectum prem suscipuint:
agitur sine tumuitu cũ omni gra¬
uitate leticia. Faties quidem purior
hẏlaritatẽ dissimulare ñ poterat:
s castigatus actionũ ⁊ loquutioñ
modus metas ꝓprias ñ transgredi¬
ebatur: et cohibebant se affectões.
ipse. ne quitl agerent: in quo disso¬
lutionis nota religionis maturita¬
tem offenderet. Intanta abb̃is mora
nichil inclaraualle potuit diabo¬
lus texere ⁊ nichil int̾im rubiginis
sue meris affricuit mentib: nec
in aliqua parte domus dei supra
petram fundata mota est. Ita opus
suum seruus dei absens corꝑe pre¬

Expanded text:
se extensa optatae benedictionis gratiam se extensa optatae benedictionis gratiam accepissent. Tandem Chrysopolin veniens, usque Lingonas solemniter deducitur: circa quos fines fratres ei Clarae-Vallenses occurrunt, provoluti genibus, surgunt ad oscula; et vicissim ei colloquentes, Claram-Vallem eum deducunt alacriter. Adsunt fratres congregati in unum, et mira devotione dilectum Patrem suscipiunt. Agitur sine tumultu cum omni gravitate laetitia. Facies quidem purior hilaritatem dissimulare non poterat: sed castigatus actionum et locutionum modus metas proprias non transgrediebatur, et cohibebant se affectiones ipsae, ne quid agerent, in quo dissolutionis nota religionis maturitatem offenderet. In tanta Abbatis mora nihil in Clara-Valle potuit diabolus texere, nihil interim rubiginis sinceris affricuit mentibus; nec in aliqua parte domus Dei supra petram fundata mota est. Ita opus suum Servus Dei absens corpore, prae
Abbreviated transcription (Latin):
pͥuati fu̾imus: expectationi nr̃e
male ꝓuisum est. si oleo nr̃o
effuso. clausis ianuis sũ fatui
mendicemus. ꝓuid̾ant etiam sibi
ex consilio sc̃issimi frẽs: ⁊ dñi pa¬
pe auctoritate muniti erant. ne
quis gaudium suũ tollere poss
ab eis : ⁊ alioꝵ consolatio eis fie¬
ret tribulatio: ⁊ eoꝵ mopia. ali¬
oꝵ plenitudinẽ cumularet. His
aliisq ratõib serui dei expugna¬
uerant petitores: ⁊ iam cliuulga¬
tum erat ubiq abbatẽ sic statu¬
breoꝵ ppło moyses fuit ⁊ qͥ cum ñ
esset pontifex. aaron tñ unxit ⁊ sa¬
crauit pontificẽ: ⁊ clispositõibus
euis tota leuitica omni tempore
suctessio paruit.
am alpes transcend̾at. ⁊ descende¬
bant inoccursum euis de summis
rupibus pastores ⁊ armentarii : ⁊
agreste hominũ genus. ⁊ conclama¬
bant a longe beneclictõem peten¬
tes: ⁊ reptabant ꝑ fauces montiũ.
regredientes ad cauiȩs suas. collo¬
quentes ad inuicem. ⁊ gaudentes qd̃

Expanded text:
privati fuerimus; exspectationi nostrae privati fuerimus; exspectationi nostrae male provisum est, si oleo nostro effuso, clausis januis sicut fatui mendicemus. » Providerant etiam sibi ex consilio sanctissimi fratres, et domini Papae auctoritate muniti erant, ne quis gaudium suum tollere posset ab eis, et aliorum consolatio eis fieret tribulatio, et eorum inopia aliorum plenitudinem cumularet. His aliisque rationibus servi Dei expugnaverant petitores, et jam divulgatum erat ubique, Abbatem sic statubraeorum populo Moyses fuit, qui cum non esset pontifex, Aaron tamen unxit et sacravit pontificem; et dispositionibus ejus tota Levitica omni tempore successio paruit. am Alpes transcenderat , et descendebant in occursum ejus de summis rupibus pastores, et armentarii, et agreste hominum genus, et conclamabant a longe benedictionem petentes: et reptabant per fauces montium, regredientes ad caulas suas, colloquentes ad invicem 1103 et gaudentes, quod
Abbreviated transcription (Latin):
tute pastoribꝰ: eum sͥ in ep̃m elege¬
runt. Cieg̃ eum domestica lingo¬
uensis eccliei: elegit cathalaunen¬
sis. Intra ytaliam ciuitas iamen¬
sis ⁊ ⁊ mecdiolanũ metropoluis l¬
gurũ: hunc optauer̃t pastorem
tie ciuitas. scd̃e belgice ꝓuĩtie ca¬
put: euis dñatõem ambiuit. Om¬
nibus his uocatoib postpositis: ñ
sollicitauit aĩam eiuis honor oblatꝰ:
nec motus est pes eus ut inclina¬
ret se ad głam ⁊ nec magis eum de¬
iectabat tyara ⁊ anulus: quam
rastrum ⁊ sarculus. Petentibus
se nec annuens aliqñdo nͨ insolen¬
ter aut imꝓbe renuens: dicebat
se non esse suũ. s alioꝵ seruitio
deputatũ. Que res cũ referretur
ad fr̃es: respondebant. Nos om̃ĩb
que possidebamꝰ uenditis: inuen¬
tam p̃ciosam margaritã comꝑa¬
uimus. Ad pa tri moniadis¬
tracta reclire. non possumusz
Qd̃ si ⁊ p̃cium ⁊ ad p̃ciatum nobis pe¬
rierit: ⁊ substantiis ⁊ margarita

Expanded text:
tutae pastoribus, eum sibi in episcopum elegetutae pastoribus, eum sibi in episcopum elegerunt? Elegit eum domestica Lingonensis Ecclesia, elegit Catalaunensis. Intra Italiam civitas Januensis, et Mediolanum metropolis Ligurum, hunc optaverunt pastorem ciae civitas, secundae Belgicae provinciae caput, ejus dominationem ambivit. Omnibus his vocationibus postpositis, non sollicitavit animam ejus honor oblatus, nec motus est pes ejus ut inclinaret se ad gloriam; nec magis eum delectabat tiara et annulus, quam rastrum et sarculus. 27. Petentibus se nec annuens aliquando, nec insolenter aut improbe renuens, dicebat se non esse suum, sed aliorum servitio deputatum. Quae res cum referretur ad fratres, respondebant: « Nos omnibus quae possidebamus venditis, inventam pretiosam margaritam comparavimus: ad patrimonia distracta redire non possumus. Quod si et pretium et appreciatum nobis perierit, et substantiis, et margarita