comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
beniuolentia supra ipsã libera¬
litatem ditior haec moribus
quã illa muneribus plures
enim sunt qui indigent benefi¬
cio quam quihabundant est
autem beniuolentia & coniunc¬
taliberalitate. aqua ipsali¬
beralitas proficiscitur. cum
largitatis affectum sequitur
largiendiusus & separata at¬
que discreta. Vbienim de est
liberalitas. beniuolentiama¬
net cõmunis quaedã parens
omniũ quae amicitiã conectit
et copulat in consiliis fideles
In prosperis la&a intristib:
mesta. Et unusquisq: beniuo¬
lentiae semagis quã sapien¬
tis credat consilio. ut dauid
cumess& prudentior ionathȩ
tamen iunioris consilis ad¬
quiescebat. Iolle exusuho¬
minum beniuolentiã tãnquã
solem emundo tuleris. it aerit
quia sineea usus hominũ eẽ
non potest. ut pcregrinanti
monstrare uiã. reuocare
errantẽ deferre hospitiũ
Nonigitur mediocris uirtus
dequa sibi plaudebat iob
dicens foris aut̃ non habi¬
tabat hospes ianua mea
omniuenienti patebat

Expanded text:
benevolentia supra ipsam liberabenevolentia supra ipsam liberalitatem. Ditior haec moribus, quam illa muneribus; plures enim sunt qui indigent beneficio, quam qui abundant. 167. Est autem benevolentia etiam conjuncta liberalitati, a qua ipsa liberalitas proficiscitur, cum largitatis affectum sequitur largiendi usus: et separata atque discreta. Ubi enim deest liberalitas, benevolentia manet, communis quaedam parens omnium, quae amicitiam connectit et copulat: in consiliis fidelis, in prosperis laeta, in tristibus moesta; ut unusquisque benevolentis se magis quam sapientis credat consilio: ut David cum esset prudentior, Jonathae tamen junioris consiliis acquiescebat. Tolle ex usu hominum benevolentiam, tamquam solem e mundo tuleris, ita erit; quia sine ea usus hominum esse non potest ut peregrinanti monstrare viam, revocare errantem, deferre hospitium, non igitur mediocris virtus, de qua sibi plaudebat Job dicens : Foris autem non habitabat hospes, janua mea omni venienti patebat
Abbreviated transcription (Latin):
et tunc mittemanũ ut eaquȩ
legis uel qua eaccipis ad ño dõ
tuo operibus exequaris. et
collatã integratiã officui
representes ut petrus & paulus
qui euuangelizando uicẽquan¬
dam largitori muneris red di¬
derunt ut possint singuli dice¬
re. Gratia autem dĩ id quod
sum et graua eius egena in me
non fuit. sed habundantius
illis omnibus laboraui. Ali¬
us ergo fructum acceptibe¬
neficii ut aurum auro ar¬
gentum argento rependit
Alius laborem alius haud scio
a netiam locupletius solum
restituit affectũ. Quidenim
si reddendi nulla facultas sup¬
petit : in beneficio referendo
plus animus quã census opera¬
tur magisq: praeponderat
beniuolentia quam possibi¬
litas referendim uneris Gra¬
tia enim in eo ipso quod hab&ur
refertur. Magna igitur be¬
niuolentia quae etiam sini¬
hil conferat plus exhibet
etcum in patrimonionihilha¬
beat. largitur plurib: idque
fait sineullo sui dispendio et
lucro omnium. & ideo prȩstat

Expanded text:
et tunc mitte manum; ut ea quae et tunc mitte manum; ut ea quae legis vel quae accipis a Domino Deo tuo, operibus exsequaris, et collatam in te gratiam officiis repraesentes: ut Petrus et Paulus, qui evangelizando vicem quamdam largitori muneris reddiderunt, ut possent singuli dicere: Gratia autem Dei sum quod sum, et gratia ejus egena in me non fuit: sed abundantius illis omnibus laboravi . 166. Alius ergo fructum accepti beneficii, ut aurum auro, argentum argento rependit: alius laborem, alius, haud scio an etiam locupletius, solum restituit affectum. Quid enim si reddendi nulla facultas suppetit? In beneficio referendo plus animus quam census operatur: magisque praeponderat benevolentia, quam possibilitas referendi muneris. Gratia enim in eo ipso quod habetur, refertur. Magna igitur benevolentia, quae etiam si nihil conferat, plus exhibet: et cum in patrimonio nihil habeat, largitur pluribus; idque facit sine ullo sui dispendio, et lucro omnium. Et ideo praestat
Abbreviated transcription (Latin):
cibum sibi solum dñs abunda¬
re memorabat. sicut scrip¬
tum est in euuangelio. Meus
Hoccibo delectemur. de quo
ait proph&a. delectarein
d̃o. Noccibo delectantur
qui superiores delectationes
mirabili ingenio compreben¬
derunt. qui possunt scire qua¬
lissit munda illa. et intelle¬
gibilis mentis delectatio. Ae¬
damus ergopanes sapientiȩ
et saturemur in uerbo dĩ qr
non in solopane. sed in omni
uerbo dĩ uitahominis ẽ facti
adimaginem dĩ. De poculo
uero. satis ex presse dicitsc̃s
iob. Sicut terra expectans
pluuiam. sicet isti sermones
diuinarum scripturarũ hu¬
mescamus alloquio et quasi
ros sic innos dĩ uerba descen¬
dant Cumigitur sederis
adillam mensã potentis. in¬
tellege quis iste sit potens. et
in para disodelectationis posit̾
atque in conuiuio sapientiae
locatus considera qua eappo¬
nuntur tibi. Scriptura di¬
uina. conuiuium sapientiȩ
est singulilibri. singula sunt
fercula. Intellege priusquȩ
habeant ferculorum dapes

Expanded text:
cibum sibi solum Dominus abundacibum sibi solum Dominus abundare memoravit, sicut scriptum est in Evangelio: Meus  . 164. Hoc cibo delectemur, de quo ait Propheta: Delectare in Domino . Hoc cibo delectantur; qui superiores delectationes mirabili ingenio comprehenderunt, qui possunt scire qualis sit illa munda et intelligibilis mentis delectatio. Edamus ergo panes sapientiae; et saturemur in verbo Dei; quia non in solo pane, sed in omni verbo Dei vita est hominis facti ad imaginem Dei. De poculo vero satis expresse dicit sanctus Job: Sicut terra exspectans pluviam, sic et isti sermones divinarum Scripturarum humescamus alloquio, et quasi ros sic in nos Dei verba descendant. Cum igitur sederis ad illam mensam potentis, intellige quis sit iste potens: et in paradiso delectationis positus, atque in convivio sapientiae locatus, considera quae apponuntur tibi. Scripura divina convivium sapientiae est: singuli libri singula sunt fercula. 44 Intellige prius quae habeant ferculorum dapes,
Abbreviated transcription (Latin):
te manum tuã sciens quod o¬
portette talia praeparare
Siautem insatiabilis es noli
concupiscere ȩscas eius Haec
enimobtinent uitam falsam
quas nos imitaricupientes
sententias scripsimus confer¬
regratiã bonum est. atq re¬
ferrenescit durissimus hu¬
manitatis exemplum ipsa
terra suggerit spontaneos
fructus ministrat. quos non
scueris multiplicatũ quoq
reddit quod acceperit: Ne¬
gare tibi peccuniam numeratã
Nonlicet. quomodo licet ac¬
ceptam non referre gratiã
In prouerbiis quoque habes.
quoit aplurimum redibitio
ista gratiae apud dñm con¬
sueuit ualere. ut &iamindie
ruinae inueniat gratiam
quando possunt p̃pondera¬
re peccata. Et quid aliis ut ar
exemplis cum dñs ipse remu¬
nerationem uberiorẽscõrũ
sed deo peribus est bonis
Quo enim melius epulantur
animi quambonis factis
aut quid aliudtam facile po¬
test iustorum explerementes
quamboni operis conscientia:
qui autemia cundior cibus quã
fecere uoluntatem dĩ : quẽ

Expanded text:
te manum tuam sciens quod ote manum tuam sciens quod oportet te talia praeparare. Si autem insatiabilis es, 43 noli concupiscere escas ejus; haec enim obtinent vitam fallacem . Quas nos imitari cupientes sententias, scripsimus. Conferre gratiam bonum est: at qui referre nescit, durissimus. Humanitatis exemplum ipsa terra suggerit. Spontane os fructus ministrat quos non severis, multiplicatum quoque reddit quod acceperit. Negare tibi pecuniam numeratam non licet, quomodo licet acceptam non referre gratiam? In proverbiis quoque habes, quod ita plurimum redhibitio ista gratiae apud Deum consuevit valere, ut etiam in die ruinae inveniat gratiam quando possunt praeponderare peccata. Et quid aliis utar exemplis, cum Dominus ipse remunerationem uberiorem sanctorsed de operibus est bonis. Quo enim melius epulantur animi, quam bonis factis? Aut quid aliud tam facile potest justorum explere mentes, quam boni operis conscientia? Qui autem jucundior cibus, quam facere voluntatem Dei? Quem
Abbreviated transcription (Latin):
rũnam repellas Et enim su¬
beneficio. hoc est minorem ẽẽ
Qm̃ qui prior contulit tempore
superior est. humanitate
prior. Vn de imitanda nobis
est in hocquoq natura terrarũ.
quae susceptum semen multi¬
plicatioresol& numero redde¬
re quam acceperit Ideotibi
scriptum. Sicut agri cultura
est homo insipiens et tam quã
uinea homo egenssensu. Si
reliquaeris eum desolabitur
sicuit agricultura Ergo etiã
sapiens. et tam quã fenerata
sibi maiore mensura. semina
suscepta restituat. Terra ergo
aut spontaneos fructus ger¬
minat autcreditos uberiore
cumulo refundit a creddit
Vtrum qued ebes quod am he¬
reditario usu parentis. ne
relinquaris sicut infecun¬
dus ager. Aestotamen ut
aliquis excusa repossit qđ non
dederit. quomodo excusarepo¬
test quod non reddiderit : Ñ
dare cuiquam uix licet. non
reddere uero non licet: Ideo
pulchresalomonait. Si se¬
deris caenare admensam po¬
tentis. sapienter intellege ea
quae apponuntur tibi & mit¬

Expanded text:
rumnam repellas. Etenim surumnam repellas. Etenim subeneficio, hoc est minorem esse, quoniam qui prior contulit, tempore superior est, humanitate prior. 161. Unde imitanda nobis est in hoc quoque natura terrarum, quae susceptum semen multiplicatiori solet numero reddere quam acceperit. Ideo tibi scriptum est: Sicut agricultura est homo insipiens, et tamquam vinea homo egens sensu. Si reliqueris eum, desolabitur . Sicut agricultura ergo etiam sapiens, ut tamquam fenerata sibi majore mensura semina suscepta restituat. Terra ergo aut spontaneos fructus germinat, aut creditos uberiore cumulo refundit ac reddit. Utrumque debes quodam haereditario usu parentis, ne relinquaris sicut in foecundus ager. Esto tamen ut aliquis excusare possit quod non dederit, quomodo excusare potest quod non reddiderit? Non dare cuiquam vix licet, non reddere vero non licet. 162. Ideo pulchre Salomon ait: Si sederis coenare ad mensam potentis, sapienter intellige ea quae apponuntur tibi: et mit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓditnaturales. ut senib: plus
largiaris. qui sibi labore
iam non queunt uictum quae¬
rere. Similiter & debilitas cor¬
poris & haeciuuanda promp¬
tius Tumsiquis exdiuitus
cecidit in aegestatem & maxi¬
me si nonuitiosuo. sed aut la¬
trociniis. aut proscriptione
aut calumnis quae habebat
amisit. Sed forte dicat aliquis
Caecus uno loco sedet & pruete¬
ritur. & iuuenis ualidus fre¬
quenter accipit. Etuerum est
quia obripit ꝑ inportunitatẽ
non est illudiudicii sed tedii
Nam & dñs ait in euangelio de
eo quiiam clauserat hostium
suum Siquis hostiũ cius ꝓcaci¬
us puls& quia surgit & datilli
prop̃t in portunitatem . Pulchrũ¬
quoq est ꝓpensiorẽ cius habe¬
rirationem. qui tibi aut bene¬
ficium aliquod aut munus con¬
tulit . ipse in necessitatẽ incidit
Quid enimtam contra officium
quam non reddere qđ accepe¬
ris nec mensura pari sedube¬
riori reddendum arbitror
& usum pensare beneficii. et
tu subuenias quanto eius e¬

Expanded text:
prodit natales; ut senibus plus prodit natales; ut senibus plus largiaris, qui sibi labore jam non queunt victum quaerere. Similiter et debilitas corporis, et haec juvanda promptius. Tum si quis ex divitiis cecidit in egestatem: et maxime si non vitio suo, sed aut latrociniis, aut proscriptione, aut calumniis, quae habebat, amisit. 159. Sed forte dicat aliquis: Caecus uno loco sedet et praeteritur, et juvenis validus frequenter accipit. Et verum est, quia obrepit per importunitatem. Non est illud judicii, sed taedii. Nam et Dominus ait in Evangelio de eo qui jam clauserat ostium suum, si quis ostium ejus procacius pulset, quia surgit et dat illi propter importunitatem. CAPUquoque est propensiorem ejus haberi rationem, qui tibi aut beneficium aliquod, aut munus contulit, si ipse in necessitatem incidit. Quid enim tam contra officium, quam non reddere quod acceperis? Nec mensura pari, sed uberiore reddendum arbitror, et usum pensare beneficii; ut et tu subvenias, quantum ejus ae
Abbreviated transcription (Latin):
non habundat Non enim
honerat gratia. sed alleuat
mentem. Sic&iam sic potest
intellegi. Non habundas
ohomo quantum est enim
quod accepisti. et sitibimul¬
tum est: Io hannes qua e¬
ne momaior est internatos
mulierum inferior tamen
erat coquiminor est in reg¬
nocaelorum. Potest & sic in¬
tellegi non habundat dĩgra¬
tia corporaliter qr spĩtalis ẽ
Quis eius potest aut magnitu¬
dinem aut latitudinẽ cõpre¬
hendere quam non uidet:
fides si fuerit sicut granumsi¬
napis montes transferrepo¬
test. Et non tibi datur ul¬
tra granum sinapis : si ha¬
bundet inte gratia. Non ẽ
uerendum nemenstua tanto
munere incipiat extolli.
quia multi sunt quiabaltitu¬
dine cordissui grauius corru¬
erunt quam sinullam habu¬
issenth̃i gratiam Et qui pa¬
rum habet nonminuit. quia
non est corporeum ut diuida¬
tur: et quod parum uidetur
habenti plurimum est. cui
nibildeest. Consideranda
etiam in largiendo aetas atq
uerecundia qua e ingenuus

Expanded text:
non abundat; non enim non abundat; non enim onerat gratia, sed allevat mentem. 156. Sed etiam sic potest intelligi: Non abundas, o homo. Quantum est enim quod accepisti, etsi tibi multum est? Joannes quo nemo major est inter natos mulierum, inferior tamen erat eo, qui minor est in regno coelorum. 157. Potest et sic: Non abundat Dei gratia corporaliter, quia spiritalis est. Quis potest ejus aut magnitudinem aut latitudinem comprehendere, quam non videt? Fides si fuerit sicut granum sinapis, montes transferre potest, et non tibi datur ultra granum sinapis. Si abundet in te gratia, non est verendum ne mens tua tanto munere incipiat extolli; quia multi sunt qui ab altitudine cordis sui gravius corruerunt, quam si nullam habuissent Domini gratiam? Et qui parum habet, non minuit; quia non est corporeum ut dividatur: et quod parum videtur habenti, plurimum est cui nihil deest. 42 158. Consideranda etiam in largiendo Dist. 86, verecundia, quae ingenuos
Abbreviated transcription (Latin):
bundantia sit ad illorũ in o¬
piam. et illorum habundan¬
tia adurãm in opiam idest
ut populibabundantia sit
bonae operationis ad illorũ
subleuandam alendi in opi¬
am. et illorum babundantia
spiritalis adiuuet inplebe
in opia meriti spitalis et con¬
ferat ei gratiã Vn deexem¬
plumoptimum posuit. Qui
multũ non habundauit. et
quimodicum nonminuit
Benehortatur adofficiũ mis¬
seri cordiae om̃s homines
istudexemplũ. quõ & qui
plurimum auripossid&.
Nonhabundat qui a nihil
est quicquid insȩculo est
et qui exiguũ hab& nonminu¬
et qui anibil est quodam¬
mittit. Ressine dispendio
est quae tota dispendium
ẽ ł st&iam sic intellectꝰ¬
bonus quiplurimum hab&
et sinondonat non habun¬
dat. quia quantumuis ad¬
aduirat eget semper quibus
concupiscit. Et quiexiguũ
habet nonminuit: quia ñ
multum est quod pauperẽ
pascit Similiter ergoet
illepauper qui confert sp̃i¬
talia propeccuniariis. et
si plurimum habeat gratiae

Expanded text:
abundantia sit ad illorum inoabundantia sit ad illorum inopiam, et illorum abundantia ad vestram inopiam; id est, ut populi abundantia sit bonae operationis ad illorum sublevandam alendi inopiam: et illorum abundantia spiritalis adjuvet in plebe inopiam meriti spiritalis, et conferat ei gratiam. 154. Unde exemplum optimum posuit: Qui multum, non abundavit: et qui modicum, non minuit. bene hortatur ad officium misericordiae omnes homines istud exemplum; quoniam et qui plurimum auri possidet, non abundat; quia nihil est quidquid in hoc saeculo est: et qui exiguum habet, non minuit; quia nihil est, quod amittit. Res sine dispendio est, quae tota dispendium est. 155. Est etiam sic intellectbonus: Qui plurimum habet, et si non donat, non abundat; quia quantumvis acquirat, eget semper, qui plus concupiscit: et qui exiguum habet, non minuit; quia non multum est quod pauperem pascit. Similiter ergo et ille pauper qui confert spiritalia pro pecuniariis, et si plurimum habeat gratiae,
Abbreviated transcription (Latin):
tas faciendi: Ita sit et perficien¬
di ex eo quod habetis. Si enim
uoluntas proposita est. secun¬
dumid quod habet acceptũ est
Non secundum quod non hab&
Non enim ut aliissit refectiouo
bis autem angustia sed exae¬
qualitate in hoctẽpore ur̃a
habundantia ad illorum in o¬
piam . ut & illorũ habundan¬
tia sit adurãm in opiam ut sit
a equalitas sicut scriptũ est.
quimultum non habundabit.
et quimodicũ non minorauit
Aduestimus quemadmodum et
beniuolentiã ediberalitatẽ
et modum comprehendit &¬
fructum atque personas. Ideo
modum quia in perfectis da¬
batconsiliũ. Non enimpati¬
untur angustias. nisi inperfec¬
ti. Sed & siquis ecclesiã no¬
lens grauare in sacerdotio
aliquo constitutus aut minis¬
terio non totum quod habet
conferat. sed operetur cum
bonestate quantumofficio
sat est non mibi in perfectus
uid&ur ut puto. quodhican¬
gustiam non animi sedreifa¬
miliaris dixerit. Deꝑsonis
autẽ puto dictũ. ut ur̃a ha

Expanded text:
tas faciendi, ita sit et perficientas faciendi, ita sit et perficiendi ex eo quod habetis. Si enim voluntas prompta est, secundum id quod habet, acceptum est, non secundum quod non habet. Non enim ut aliis refectio sit, vobis autem angustia: sed ex aequalitate in hoc tempore, vestra abundantia ad illorum inopiam, ut illorum abundantia sit ad 41 vestram inopiam; ut fiat aequalitas, sicut scriptum est: Qui multum, non abundavit: et qui modicum, non minoravit . 152. Advertimus quemadmodum et benevolentiam, et liberalitatem, et modum comprehendit, et fructum, atque personas. Ideo modum quia imperfectis dabat consilium, non enim patiuntur angustias, nisi imperfecti. Sed et si quis Ecclesiam nolens gravare in sacerdotio aliquo constitutus aut ministerio, non totum quod habet, conferat; sed operetur cum honestate quantum officio sat est, non mihi imperfectus videtur. Et puto quod hic augustiam non animi, sed rei familiaris dixerit. 153. De personis autem puto dictum: Ut vestra
Abbreviated transcription (Latin):
poscere praetiumtuũq r̃
uita etuae fructum adimere
cum diuitem non feceris. cum
te ille uelit aeternae uitae
fraudare mercede. Consi¬
lium promsimus. auctorita¬
temp&amus Primumne¬
minem debetpudere. siex
diuite pauperfiat. Dũ lar¬
gitur pauperi. qui axp̃s pau¬
perfactus est cumdiues e&.
ut om̃s sua in opia ditaret.
Dedit regulam quã sequamur
utbona ratiosit. exantiniti
patrimonii siquispauperũ
famem reppulit in opiam
in hocdo. a postolus dicit. hoc
enimuobis utileest. ut xp̃mimi¬
temini Consilium bonis datur
correptio errantes cohercet.
Denique quasibonis dicit quia
non tantum facere sed & uelle
coepistis ab annoprae terito
Perfectorum utrumque est non
pars. itaque docet & liberali¬
tatẽ sinebeniuolentia. et beni¬
uolentiã sin eliberalitate ñ eẽ
perfectam Vnde adperfectũ
hostetur dicens Nuncergo
facere consumate . ut quẽ ad mo¬
dum prompta ẽ in uobis uolun¬

Expanded text:
poscere? Pretium tuum quaerunt, poscere? Pretium tuum quaerunt, vitae tuae fructum adimere eum divitem non feceris, cum te ille velit aeternae vitae fraudare mercede. 151. Consilium prompsimus, auctoritatem petamus. Primum neminem debet pudere, si ex divite pauper fiat, dum largitur pauperi; quia Christus pauper factus est, cum dives esset, ut omnes sua inopia ditaret. Dedit regulam quam sequamur, ut bona ratio sit exinaniti patrimonii; si quis pauperum famem repulit, inopiam  et consilium in hoc do, Apostolus dicit: Hoc enim vobis utile est, ut Christum imitemini . Consilium bonis datur, correptio errantes coercet. Denique quasi bonis dicit: Quia non tantum facere, sed et velle coepistis ab anno praeterito . Perfectorum utrumque est, non pars. Itaque docet et liberalitatem sine benevolentia, et benevolentiam sine liberalitate non esse perfectam. Unde ad perfectum hortatur, dicens: Nunc ergo et facere consummate, ut quemadmodum prompta est in vobis volun
Abbreviated transcription (Latin):
p̃tulit. quia totũ illa quod
habuit contulit. illiautem
exhabundantia partẽ exi¬
guam contulerunt affectꝰ
igitur diuitum collationẽ
aut pauperem facit etprȩ¬
tium rebus imponit. c&e¬
rum dñs non uult simul ef¬
fundiopes sed dispensari.
Nisi forte utheliseus boues
suos occidit et pauit paupe¬
res ex eo quod habuit. ut nul¬
lacura teneretur domesti¬
ca. sed relictis omnibus in
disciplinam sepropheticã
daret Est &iam illa pro¬
banda liberalitas. ut proxi¬
mos seminis tui non despici¬
as siegere cognoscas Me¬
lius enim est ut ipse sub ue¬
niastuis quibus pudor est
ab aliis sumptum deposce¬
re aut alicui postulare
subsidium necessitati. Non
tamen ut illiditiores eofi¬
eriuellent. quod tu potes
conferre in opibus. causa
enim prestat non gratia.
Nequeenim propterea tedño
dicasti. ut tuos diuites facias
sedut uitam tibi perpetuã
fructu bonioperis adquiras.
et p̃tiomiserationis peccata
redimastua. Putant separũ

Expanded text:
praetulit ; quia totum illa quod praetulit ; quia totum illa quod habuit, contulit: illi autem ex abundantia partem exiguam contulerunt. Affectus igitur divitem collationem aut pauperem facit, et pretium rebus imponit. Caeterum Dominus non vult simul effundi opes, sed dispensari : nisi forte ut Elisaeus boves suos occidit, et pavit pauperes ex eo quod habuit ; ut nulla cura teneretur domestica, sed relictis omnibus, in disciplinam se propheticam daret. 150. Est etiam illa probanda liberalitas , ut proximos seminis tui non despicias, si egere cognoscas. Melius est enim ut ipse subvenias tuis, quibus pudor est ab aliis sumptum deposcere, aut alicui postulare subsidium necessitati: non tamen ut illi ditiores eo fieri velint, quod tu potes conferre inopibus; causa enim praestat, non gratia. Neque enim propterea te Domino dicasti, ut tuos divites facias: sed ut vitam tibi perpetuam fructu boni operis acquiras, et pretio miserationis peccata redimas tua. Putant se parum
Abbreviated transcription (Latin):
erubescat. Si in causamcȩ¬
ciderit aut captiuitatis suo¬
rum aut calumniae et non
adiuues. si sit in carcere et
penis etsuppliciis propter
diuitum aliquodiustus ex¬
crutietur . Nametsi omnib:
debetur miseri cordia. ta¬
meniusto amplius. Sitem¬
pore afflictionis suae nihil
ateim petret. si tempore
periculi quor apitur ad mortẽ
plus apudte peccunia tuaua¬
leat quam uitamorituri
De quopulchre iobdixit Be¬
nedictio perituri in meueni
et . personarum quidem dsaccep¬
tornon est qui a nouit omnia.
Nos autem omnibus quidem
debemus misseri cordiam
Sedqui a plerique fraude eã
quaerunt et adfingunt aerũ¬
nam ideo ubi causa manifes¬
tatur. persona cognoscitur
Tempus urguit largius se de¬
bet profundere misseri cordiã
N on enimauarus d̃s est ut plu¬
rimum quaerat. Beatus qui¬
dem quidimittit omnia. et
sequitur eum. sed illebea t̃ est
qui quodhabet ex affectufa¬
cit. Deniqueduo a erauiduȩ
illius diuitum muneribus

Expanded text:
erubescat: si in causam ceerubescat: si in causam ceciderit aut captivitatis suorum, aut calumniae, et non adjuves: si sit in carcere, et poenis, et suppliciis propter debitum aliquod justus excrucietur nam etsi omnibus debetur misericordia, tamen justo amplius si tempore afflictionis suae nihil a te impetret: si tempore periculi quo rapitur ad mortem, plus apud te pecunia tua valeat, quam vita morituri. De quo pulchre Job dixit: Benedictio perituri in me veniat . 149. Personarum quidem Deus acceptor non est, quia novit omnia. Nos autem omnibus quidem debemus misericordiam: sed quia plerique fraude eam quaerunt, et affingunt aerumnam; 40 ideo ubi causa manifestatur, persona cognoscitur, tempus urget, largius se debet profundere misericordia. Non enim avarus Dominus est, ut plurimum quaerat. Beatus quidem qui dimittit omnia, et sequitur eum: sed et ille beatus est, qui quod habet, ex affectu facit. Denique duo aera viduae illius divitum muneribus
Abbreviated transcription (Latin):
uel uxoremeius. sedex¬
emploeorum noluit peri¬
re c&eros Necilla per¬
fecta est liberalitas. siac¬
tantiae causa magis quã
miseri cordiae largiaris
Affectus tuus nomen impo¬
nit operituo. quomodo a te
proficiscitur. sic aestimat᷑
Vides quammoralem iudi¬
cemhabeas. te consulet
quomodo opus suscipiat¬
tuum mentem tuã prius
interrogat Nesciat in¬
quit sinistratua. quod faci¬
atdexteratua. Non decor¬
pore loquitur sed &iã una¬
nimustuus fratertuus qđ
facis nesciat. Nedum hic
mercedem quaerisi actan¬
tiae. illic remunerationis
fructum amittas. Perfec¬
ta autemest liberalitas.
ubi silentio quis tegit opus
suum et necessitatibus singu¬
lorum occulte subuenit
quem laudat ospauperis et
non labia sua. Dein de perfec¬
ta liberalitas. fide causa loco
tempore commendatur
ut primum operes circado¬
mesticos fide. Grandiscul¬
pa siscientete sidelis egeat
siscias eum sine sumptuesse.
famen tolerare aerũnam
perpeti qui p̃sestim egere

Expanded text:
vel uxorem ejus ? Sed exvel uxorem ejus ? Sed exemplo eorum noluit perire caeteros. 147. Nec illa perfecta est liberalitas, si jactantiae causa magis quam misericordiae largiaris. Affectus tuus nomen imponit operi tuo: quomodo a te proficiscitur, sic aestimatur. Vides quam moralem judicem habeas. Te consulit, quomodo opus tuum suscipiat, mentem tuam prius interrogat. Nesciat, inquit, sinistra tua, quid faciat dextera tua . Non de corpore loquitur, sed etiam unanimus tuus, frater tuus quod facis nesciat; ne dum hic mercedem quaeris jactantiae, illic remunerationis fructum amittas. Perfecta autem est liberalitas, ubi silentio quis tegit opus suum, et necessitatibus singulorum occulte subvenit: quem laudat os pauperis, et non labia sua. 148. Deinde perfecta liberalitas fide, causa, loco, tempore commendatur; ut primum opereris circa domesticos fidei. Grandis culpa si, sciente te, fidelis egeat: si scias eum sine sumptu esse, famem tolerare, aerumnam perpeti, qui praesertim egere
Abbreviated transcription (Latin):
enimistud est non prodesse
alteri silargiaris ei qui con¬
spiret aduersus patriã. qui
congregarecupiat tuo sũptu
perditos. quiimpugnent ec¬
clesiam non est haec probabi¬
lis liberalitas. Si adiuues eũ
quia duersus uiduã etpupil¬
los grauidecernit iurgio
aut ui aliqua possessiones
eorũ eripere conatur.
non probatur largitas. si
quod alteri largitur alte¬
riquis extorqueat. Sunius¬
te quaerat et iustȩ dispen¬
sandum putet. nisi forte
ut ille ⁊acheus reddas pri¬
us ei quadruplumquẽ frau¬
daueris. et gentilitatis ui¬
tia. sideistudio. et creden¬
tis operationem cõpenses
Fundamentũ igitur habeat
liberalitastua: hoc pri¬
mum quaeritur ut cũ fide
conferas. fraudem non fa¬
cias oblatis. nedicasteplus
conferre et minus confe¬
ras. Quidenimopus est
dicere fraus promissi :s.
intua potestate est largiri
quoduelles fraus funda¬
mentum soluit et opuscor¬
ruit. Num quid p&rus ita
indignatione eferbuit.
ut annaniã extingui uell&

Expanded text:
enim istud est, non prodesse enim istud est, non prodesse alteri, si 39 largiaris ei qui conspiret adversus patriam, qui congregare cupiat tuo sumptu perditos, qui impugnent Ecclesiam. Non est haec probabilis liberalitas, si adjuves eum qui adversus viduam et pupillos gravi decernit jurgio, aut vi aliqua possessiones eorum eripere conatur. 145. Non probatur largitas, si quod alteri largitur, alteri quis extorqueat: si injuste quaerat, et juste dispensandum putet; nisi forte ut ille Zacchaeus , reddas prius quadruplum ei quem fraudaveris: et gentilitatis vitia fidei studio et credentis operatione compenses. Fundamentum igitur habeat liberalitas tua. 146. Hoc primum quaeritur, ut cum fide conferas, fraudem non facias oblatis; ne dicas te plus conferre, et minus conferas. Quid enim opus est dicere? Fraus promissi est: in tua potestate est largiri quod velis. Fraus fundamentum solvit, et opus corruit. Numquid Petrus ita indignatione efferbuit, ut Ananiam exstingui vellet,
Abbreviated transcription (Latin):
posuit xp̃m ut supra eum ope¬
raiustitiȩ locaremus quia fi¬
des fundamentum est. In ope¬
ribus autem aut malis iniquitas
autbonis iustitia est: Sediam¬
debeneficentia loquamur
quae diuiditur etiam ipsa in
beniuolentiã & liberalitatem
Exhis igitur duobus constatbe¬
neficentia ut sit perfecta Ñ
enim satis est beneuelle. sed
iambene facere Nec satis est
iterum bene facere . nisud ex
bono fonte hoc est bonauolun¬
tate proficiscatur Hilarem
enimdatorem diligit ds̃ nã
siinuitus facias quae tibi mer¬
ces est. Vnde apłs generalit̃
Siuolens. hocago mercedẽ ha¬
beo sunuitus dispensatio mihi
credita est In euangelio quoq
multas disciplinas accipim.
iustae liberalitatis. Pulchrũ
est igitur beneuelle : et eo
largiri consilio ut prosis ñ
ut noceas N amsiluxurioso
adluxuriae effusionem. ad¬
ultero admercedem adulte¬
rii largiendum putes. Non
est beneficientia ista ub inul¬
la est beniuolentia. Officere

Expanded text:
posuit Christum , ut supra eum opeposuit Christum , ut supra eum opera justitiae locaremus; quia fides fundamentum est: in operibus autem aut malis iniquitas, aut bonis justitia est. CAde beneficentia loquamur, quae dividitur etiam ipsa in benevolentiam et liberalitatem. Ex his igitur duobus constat beneficentia, ut sit perfecta. Non enim satis est bene velle , sed etiam bene facere: nec satis est iterum bene facere, nisi id ex bono fonte, hoc est, bona voluntate proficiscatur: Hilarem enim datorem diligit Deus . Nam si invitus facias, quae tibi merces est? Unde Apostolus generaliter: Si volens hoc ago, mercedem habeo: si invitus, dispensatio mihi credita est . In Evangelio quoque multas disciplinas accepimus justae liberalitatis. 144. Pulchrum est igitur bene velle, et eo largiri consilio, ut prosis, non ut noceas. Nam si luxurioso ad luxuriae effusionem, adultero ad mercedem adulterii largiendum putes; non est beneficentia ista, ubi nulla est benevolentia. Officere
Abbreviated transcription (Latin):
tur fides. Deniq: etiamad¬
uersarios molliueteres
appellatione nominabant
ut peregrinos uocarent
Hostes enim antiquoritu pere¬
grinidicebantur quod aeque
etiam ipsum denr̃is assumptũ
dicere possumus Aduersari¬
osenim suos hebrei allo frlos.
hoc est alienigenas latino
appellabant eloquio De¬
niq: in libro regnorum primo
siclegimus Et factum est in
diebus illis. conuenerunt
Fundamentum ergo est ius¬
titiae fides. iustorum enim
corda meditantur fidem
Et quise iustus accusat ius¬
titiam supra fidem collocat
Namtunc iustitia eius appa¬
ret. siuera fatetitur. De¬
nique & dñs perisaiam Ec¬
ce inquit mitto lapidem in
fundamentũ sion id est xpm̃
infundamenta eclesiae fi¬
des enimomniũ xp̃s Eclesia
autem quaedamformaius¬
titiae est cõmune iusomnium
in commune orat. in cõmune o¬
peratur. in cõmune tẽptatur
Deniq: quiseipsum sibi abnegat
ipseiustus. ipsedignus est xp̃o
Ideo & paulus fundamentum

Expanded text:
tur fides. 141. Denique etiam adtur fides. 141. Denique etiam adversarios molli veteres appellatione nominabant, ut peregrinos vocarent; hostes enim antiquo ritu peregrini dicebantur. Quod aeque etiam ipsum de nostris assumptum dicere possumus; adversarios enim suos Hebraei Allophylos, hoc est, alienigenas Latino appellabant vocabulo. Denique in libro Regnorum primo sic legimus: Et factum est in diebus illis, convenerunt l . 142. Fundamentum ergo est justitiae fides; justorum enim corda meditantur fidem: et qui se justus accusat, justitiam supra fidem collocat; nam tunc justitia ejus apparet, si vera fateatur. Denique et Dominus per Esaiam: Ecce, inquit, mitto lapidem in fundamentum Sion , id est, Christum in fundamenta Ecclesiae. Fides enim omnium, Christus: Ecclesia autem quaedam forma justitiae est. Commune jus omnium: in commune orat, in commune operatur, in commune tentatur. Denique qui se ipsum sibi abnegat; ipse justus, ipse dignus Christo est. Ideo et Paulus fundamentum
Abbreviated transcription (Latin):
terunt. Siergo etiã in bello
iustitia ualet quanto magis
in pace seruanda ẽ : et
hancgratiam ꝓpheta his
detulit. quia d eum corripi¬
endum uenerant Si enim le¬
gimus quod in obsidioneeius
miserat rex srriae exercitũ
suum cognito quod helis eus
e& qui consiliis et argumen¬
tationibus eius obuiar&om¬
nibus quemuidens exercitũ
giezi seruus prophetae de
salutis periculo trepidare
coepit Cuidixit proph&a
nolitimere qm̃ plures no¬
biscum sunt quãcum illis
Etrogante ꝓpheta ut aperi¬
rentur oculi seruosuo aper¬
ti sunt &uidit itaq giezi
totũ montẽ equis repletum
et curribus incircuituȩlisei
Quibus descendentib ait
ꝓpheta percutiat dñs cae¬
citate exercitum syriae
uenite postme & ducam
uos ad hominẽ quem quȩ¬
ritis Et uiderunt heliseũ
quem corripere gestiebant
et uidentes tenere non po¬
terant Liquet igitur etiã
inbello fidem et iusti᷑am
seruario portere. necillud
decorum esseposse siuiole¬

Expanded text:
terunt. 140. Si ergo etiam in bello terunt. 140. Si ergo etiam in bello justitia valet, quanto magis in pace servanda est? Et hanc gratiam propheta his detulit, qui ad eum corripiendum venerant. Sic enim legimus, quod in obsidionem ejus miserat rex Syriae exercitum suum, cognito quod Elisaeus esset, qui consiliis et argumentationibus ejus obviaret omnibus. Quem videns exercitum Giezi servus prophetae, de salutis periculo trepidare coepit. Cui dixit propheta: Noli timere, quoniam plures nobiscum sunt, quam cum illis. Et rogante propheta ut aperirentur oculi servo suo, aperti sunt. Et vidit itaque Giezi totum montem equis repletum et curribus in circuitu Elisaei. Quibus descendentibus ait propheta: Percute, Deus, caecitate exercitum Syriae. Venite post me, et ducam vos ad hominem quem quaeritis. Et viderunt Elisaeum, quem corripere gestiebant: et videntes, tenere non poterant. Liquet 38 igitur etiam in bello fidem et justitiam servari oportere, nec illud decorum esse posse, si viole
Abbreviated transcription (Latin):
tu graui capiatur. ansu¬
periore gratia uel aliquo
cuentu. Siquidem uehem̃ti¬
oribus hostibus et infidis et
his qui am plius lȩserint ue¬
hementior refertur ultio.
ut demadianitis. qui permu¬
lieres suas plerosque pecca¬
re fecerant explebeiudȩorũ
Vnde & dĩ inpopulũ patrum
iracundia effus a est. &ideo
factum est ut nullũ morses
uictor super eẽ patere cur
Gabaonitas autẽ qui fraude
magis quambello tẽptaue¬
rant plebem patrẽ non ex¬
pugnaret ihs. sed conditio¬
nis impositae efficer& iniu¬
riam. Srros uero hȩliscus
quos obsidentes inciuitatẽ
induxerat. momentaria
caecitate percussos cũ quo
ingrederentur uidere non
possent uolenti regiis rahel
percutere Non adquiesce¬
ret dicens. Non percuties
quos non captiuasti ingladio
nem & aquam & mandu¬
cent etbibant. ut remittan¬
tur et eant ad dominũ suũ
uthuminitate prouocati
gratiã representarent
Denique postea in terrã isrł
uenire prratȩ siriae desti¬

Expanded text:
tu gravi capiatur, an sutu gravi capiatur, an superiore gratia, vel aliquo eventu. Siquidem vehementioribus hostibus et infidis, et his qui amplius laeserint, vehementior refertur ultio; ut de Madianitis qui per mulieres suas plerosque peccare fecerant ex plebe Judaeorum, unde et Dei in populum patrum iracundia effusa est. Et ideo factum est ut nullum Moyses victor superesse pateretur : Gabaonitas autem qui fraude magis quam bello tentaverant plebem patrum, non expugnaret Jesus; sed conditionis impositae afficeret injuria . Syros vero Elisaeus, quos obsidentes in civitatem induxerat, momentanea caecitate percussos, ut quo ingrederentur videre non possent, volenti regi Israel percutere non acquiesceret dicens: Non percuties quos non captivasti in lanceanem et aquam, ut manducent et bibant, et remittantur et eant ad dominum suum ; ut humanitate provocati gratiam repraesentarent. Denique postea in terram Israel venire piratae Syriae desti
Abbreviated transcription (Latin):
uat excelsitatem tenet. ut
suo iudicio om̃a subiecta ha¬
beat . Opem aliis ferat pecu¬
niam conferat. officia non
abnuat. pericula suscipiat
aliena. Quis non cuper& hanc
uirtutis arcem tenere nisi
prima auaritia infirmar&
atq inflecteret tantae
uirtutis uigorẽ : et enim
dumaugere opes aggera¬
re pecunias. occupare ter¬
ras possessionib: cupimus
praestare diuitus. iusti¬
tiae formã exuimus. be¬
neficentiã communem
amisimus. Quomodo eñi
potest iustus eẽ quistud&
Quomodo enim potest ꝓaliis
interuenire qui alios sibi
subicere conatur: & infir¬
mo aduersum potentes opẽ
ferre . qui ipse grauẽ liber¬
tati ad fectat potentiam
Quanta autem iustitia sit
ex hoc intellegi potest qđ
nec locis nec personis nec
temporibus excipitur
Quae&iam hostibus reser¬
uatur. ut si constitutussit
cum hoste aut locus aut
dies proelium aduersũ
iustitiam putatur aut lo¬
co p̃uenire aut tẽpore
Inter estenim utrũ aliqui
pugna aliqua et conflic¬

Expanded text:
vat: excelsitatem tenet; ut vat: excelsitatem tenet; ut suo judicio omnia subjecta habeat, opem aliis ferat, pecuniam conferat, officia non abnuat, pericula suscipiat aliena. 137. Quis non cuperet hanc virtutis arcem tenere, nisi prima avaritia infirmaret atque inflecteret tantae virtutis vigorem? Etenim dum augere opes, aggregare pecunias, occupare terras possessionibus cupimus, praestare divitiis; justitiae formam exuimus, beneficentiam communem amisimus. Quomodo enim potest justus esse, qui studet Quomodo enim potest pro aliis intervenire, qui alios sibi subjicere conatur: et infirmo adversus potentes opem ferre, qui ipse gravem libertati affectat potentiamQuanta autem justitia sit ex hoc intelligi potest, quod nec locis, nec personis, nec temporibus excipitur, quae etiam hostibus reservatur; ut si constitutus sit cum hoste aut locus aut dies praelio, adversus justitiam putetur aut loco praevenire, aut tempore. Interest enim utrum aliquis pugna aliqua et conflic
Abbreviated transcription (Latin):
quam mulierformar&ur
dictum est deeadem Non
est inuentus adiutor simi¬
lis illi. Adiumentum enim
homini nisidehomine
habereͥ non poterat. Ex
omnibus igitur animab:
nullum animalsimile. Et
ut absolute dicamus. Nul¬
lus adiutor hominis inuen¬
tus est. Muliebris igitur
sexus adiutor expectabat᷑.
Ergo secundum dĩ uoluntatẽ
uel naturae copulã inuicẽ
nobis eẽ auxilio debemus.
certare officiis. uelut in me¬
dio omnesutilitates ponere.
et ut uerboscripturȩ ut ar.
adiumentum ferre alter
alteri uel studio uel officio
uel peccunia uel o peribus
uel quo lib& modo ut inter
nos soci&atis augeatur gra¬
tia nequis quam ab officio
uel periculi terrore reuocet᷑
sed omnia suaducat uel ad¬
uersa uel prospera Deniq
scs̃ morses propopulo patriȩ
bella suscipere grauia non
reformidauit. Nec regispo¬
tentis simi trepidauit arma
redderet. Magnus itaque
iustitiae splendor quae aliis
potiusnata quã sibi cõmuni¬
tatẽ & societatẽ nram adiu¬

Expanded text:
quam mulier formaretur, quam mulier formaretur, dictum est de Adam: Non est inventus adjutor similis illi ; adjumentum enim homo nisi de homine habere non poterat. Ex omnibus igitur animantibus nullum animal simile, et ut absolute dicamus, nullus adjutor hominis inventus est: muliebris igitur sexus adjutor exspectabatur. 135. Ergo secundum Dei voluntatem, vel naturae copulam, invicem nobis esse auxilio debemus, certare officiis, velut in medio omnes utilitates ponere, et ut verbo Scripturae utar, adjumentum ferre alter alteri, vel studio, vel officio, vel pecunia, vel operibus, vel quolibet modo; ut inter nos societatis augeatur gratia. Nec quisquam ab officio vel periculi terrore revocetur: sed omnia sua ducat, vel adversa vel prospera. Denique sanctus Moyses pro populo patriae bella suscipere gravia non reformidavit, nec regis potentissimi trepidavit arma, bertatem. 136. Magnus itaque justitiae splendor, quae aliis potius nata quam sibi, communitatem et societatem nostrane adju
Abbreviated transcription (Latin):
ius commune generauit.
usurpatio ius fecit priuatũ
Quo in loco aiunt placuisse
stoicis quae interrisgignan¬
tur om̃a adusus humanos
creari. homines autẽ ho¬
minum causa esse genera¬
tos. ut ipsi interse aliis alii
prodesse possit᷑. Vnde
hoc nisi descripturis nr̃is
dicendum ad sum serit:
morses enimscripsit quia
dixitds̃. faciamus homi¬
nem adimaginem nr̃am
et secundũ similitudinẽ.
ethabeat potestatẽ pisci
repentium super terrã
Et dauid ait. Omnia sub¬
iecisti subpedibus eius
oues otboues uniuersas. in¬
super & peccora campi
uo lucres caeli & pisces ma¬
ris łrgo omnia subiecta
eẽ homini denris didicer
et ideo cessent propter ho¬
minem eẽ generata Ho
minem quoque hominicau¬
sa generatum esse in libris
morsi repperimus dicente
dño. Non est bonum esse
hominem solũ. faciamus ei
adiutoriũ similem sibi
Adiumentu mergo mulier
data estuiro quae genera¬
rit ut homo homini adiu¬
mento foret. Deniq: ante¬

Expanded text:
jus commune generavit, jus commune generavit, usurpatio jus fecit privatum. Quo in loco aiunt placuisse Stoicis, quae in terris gignantur, omnia ad usus hominum creari: homines autem hominum causa esse generatos; ut ipsi inter se aliis alii prodesse possint. 133. Unde hoc, nisi de nostris Scripturis dicendum assumpserunt? Moyses enim scripsit, quia dixit Deus: Faciamus hominem ad imaginem nostram et secundum similitudinem, et habeat potestatem pisciurepentium super terram . Et David ait: Omnia subjecisti sub pedibus ejus, oves et boves universas, insuper et pecora campi: volucres coeli, et pisces maris . Ergo omnia subjecta esse homini de nostris didicerunt, et ideo censent propter hominem esse generata. 134. Hominem quoque hominis causa generatum esse in libris Moysi reperimus, dicente Domino: Non est bonum esse hominem solum, faciamus ei adjutorium simile sibi . Ad adjumentum ergo mulier data est viro, quae generaret; ut homo homini adjumento foret. Denique ante
Abbreviated transcription (Latin):
et corporis ut quis quod uelit¬
ad societatem generis humani
et ad communitatem refert᷑
Societatis enimratio diuiditur
in partes duas iustitiã & bene¬
ficientiam : Quam eandẽ libe¬
ralitatem & benignitatem
uocant. iustitia mihi excel¬
sior uidetur. liberalitas gra¬
tior illa censuram tenet.
istabonitatem Sed primũ
ipsũ qđ putant philosofiius¬
titiȩ munus apud nos exclu¬
ditur. Dicunt enim illi eam
primã eẽ iustitiae formã
ut nemini quis noceat nisi
lacessitus iniuria. qđ euan¬
gelii auctoritate uacuat᷑
Vultenim scriptura ut sit
in nobis sp̃s filii hominis
quiuenit conferre gratiã.
non inferre iniuriã. De
inde formã iustitiȩ puta¬
uerunt. ut quis cõmunia
id est publica ꝓpublicis
habeat. priuata prosuis
Nehocquidem scđm naturã
natura enĩ om̃a omnib
in cõmune ꝓfudit Sic enĩ
ds̃ generari iussit om̃a.
ut pastus omnib: cõmunis
e& & terraergo foret omni¬
um quaedam communis
possessio. Naturaigitur

Expanded text:
et corporis; ut quis quod velitet corporis; ut quis quod velitad societatem generis humani, et ad communitatem refertur. Societatis enim ratio dividitur in duas partes, justitiam et beneficentiam, quam eamdem liberalitatem et benignitatem vocant: justitia mihi excelsior videtur, liberalitas gratior: illa censuram tenet, ista bonitatem. 131. Sed primum ipsum quod putant philosophi justitiae munus, apud nos excluditur. Dicunt enim illi eam primam esse justitiae formam, ut nemini quis noceat, nisi lacessitus injuria: quod Evangelii auctoritate vacuatur ; vult enim Scriptura, ut sit in nobis spiritus Filii hominis, qui venit conferre gratiam, non inferre injuriam. 132. Deinde formam justitiae putaverunt, ut quis communia, id est, publica pro publicis habeat, privata pro suis. Ne hoc quidem secundum naturam, natura enim omnia omnibus in commune profudit. Sic enim Deus generari jussit omnia ut pastus omnibus communis et, et terra foret omnium quaedam communis possessio. Natura igitur
Abbreviated transcription (Latin):
tueri. cauere quae noceant
expetere quae prosint ut
pastum ut latibula. quib
se apericulo imbrib: sole
defendant quod est pruden¬
tiae. Succedit quoque ut
omnium genera animanti¬
um congregabilia natura
sint primogeneris sui ac
forme consortibus tũ &iã
mentis. ae quos gregibus.
etinaximepares paribus
delectari. Ceruos quoque
ceruis. & plerumque homi¬
nibus adiungi. lam de pro¬
creandi studio & subole uel
&iam generantium amore :
quas cognitas sibieẽ uirtutes
Siquidem & fortitudo quae
uel in bello tuetur ab arbaris
patriam. uł domi defendit
infirmos uel a latronibus
socios. plena iustitiaesit. & sci¬
re quocon silio defendat atq:
adiuuet Captare etiam tempo¬
rum & locorum oportunitates
prudentiȩ acmodestiaesit . et
temperantia ipsa sine pruden¬
tia modum scire non possit. o¬
portunitatem noscere & scđm
men surã reddere sit iustitiae
& in omnib: istis magnanimi¬
tas necessaria sit . & quaedam
fortitudo mentis plerumq

Expanded text:
tueri, cavere quae noceant, tueri, cavere quae noceant, expetere quae prosint, ut pastum, ut latibula quibus se a periculo, imbribus, sole defendant, quod est prudentiae. Succedit quoque ut omnium genera animantium congregabilia natura sint: primo generis sui ac formae consortibus, tum etiam mentis, equos gregibus, et maxime pares paribus delectari: cervos quoque cervis, et plerumque 35 hominibus adjungi. Jam de procreandi studio et sobole, vel etiam generantium amore, quas cognatas sibi esse virtutes. Siquidem et fortitudo quae vel in bello tuetur a barbaris patriam, vel domi defendit infirmos, vel a latronibus socios, plena sit justitiae: et scire quo consilio defendat atque adjuvet, captare etiam temporum et locorum opportunitates, prudentiae ac modestiae sit: et temperantia ipsa sine prudentia modum scire non possit: opportunitatem noscere, et secundum mensuram reddere, sit justitiae: et in omnibus istis magnanimitas necessaria sit, et quaedam fortitudo mentis, plerumque
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ potest iustitia sine pru¬
dentia eẽ : cumexaminare
qui diustum quidue iniustum
sit Ñ mediocris prudentiae
sit. summus in utroq: error
Qui enimiustum iudicat iniustũ
iniustum autem iustum
execrabilis apud dm̃. Vt
quidhabundant in iustitiae
imprudenti: sala monait
Neque iterum prudentia. sine
iustitia est. Pi&as enĩ in dm̃
initium intellectus. quod ad¬
uestimus illud abhuius secłi
trans latum magis quã in¬
uentum sapientibus : quia
pi&as funda mentum est
autempietas est prima in
dm̃ secunda in patria t̃tia
inparentes. Itemin om̃es
quae &ipsa secundũnaturaẽ
est magisterium. Siquidem
ab in eunte aetate ubi pri¬
mum sensus in fundiceperit
uitam amamus tanquam
dĩmunus. patriam paren¬
tesque diligimus. deinde
acquales quibus sociaricu¬
pimus. Hinccaritas nasci¬
tur. quae alios sibi p̃fert
non quaerens quae sua sunt
inquib: ẽ principat᷑ iustitiȩ
Omnibus quoque animantib
innascitur primosalutem

Expanded text:
enim potest justitia sine pruenim potest justitia sine prudentia esse, cum examinare quid justum, quidve injustum sit, non mediocris prudentiae sit; summus in utroque error. Qui enim justum judicat injustum, injustum vero justum, exsecrabilis apud Deum. Ut quid abundant justitiae imprudenti? Salomon ait . Neque iterum prudentia sine justitia est; pietas enim in Deum initium intellectus. Quo advertimus illud ab hujus saeculi translatum magis quam inventum sapientibus; quia pietas fundamentum est autem pietas est prima in Deum, secunda in patriam, tertia in parentes, item in omnes: quae et ipsa secundum naturae est magisterium. Siquidem ab ineunte aetate ubi primum sensus infundi coeperit, vitam amamus tamquam Dei munus, patriam, parentesque diligimus, deinde aequales quibus sociari cupimus. Hinc charitas nascitur, quae alios sibi praefert, non quaerens quae sua sunt, in quibus est principatus justitiae. 128. Omnibus quoque animantibus innascitur, primum salutem
Abbreviated transcription (Latin):
dum putat. incuius potestate
uitae necisque nrae potestas
sit quimundum hunc suonutu
regat. cui sciamus rationem
eẽ reddendamnr̃orũ actuũ
Nihil est enim quod magis pro¬
ficiat aduitam honestam
quamutcredamus eumiudi¬
cem futurũ quem& occulta
non fallant. & indecora offen¬
dant & honesta delectent
Omnibus igitur hominibus
in est secundumnaturã huma¬
nam uerum in uestigare
qua e adstudium cognitionis
et scientiae trahit & inquiren¬
di infundit cupiditatẽ. in quo
excellere uniuersis pulchrũ
uid&ur. sed paucorum est ad¬
sequi. qui uoluendo cogitatio¬
nes consilia examinanda
non mediocrẽ impendunt
laborẽ. ut adillud beatae
honesta eque uiuendum ꝑ¬
uenire possint. atqueo peri¬
bus ad propinquare Non
Namstudia scientiae sine fac¬
tis aut scio: an&iam in uol¬
officii fons. prudentia est
Quid enim tam plenũ officium
quam deferre auctoris studi¬
um atque reuerentiã: qui
tamen fons & inuirtutes
deriuatur c&eras Neque

Expanded text:
dum putat, in cujus potestate dum putat, in cujus potestate vitae necisque nostrae potestas sit, qui mundum hunc suo nutu regat, cui sciamus rationem esse reddendam nostrorum actuum. Nihil est enim quod magis proficiat ad vitam honestam, quam ut credamus eum jadicem futurum, quem et occulta non fallant, et indecora offendant, et honesta delectent. 125. Omnibus igitur hominibus inest secundum naturam humanam verum investigare, quae 34 nos ad studium cognitionis et scientiae trahit, et inquirendi infundit cupiditatem. In quo excellere universis pulchrum videtur, sed pancorum est assequi: qui volvendo cogitationes, consilia examinando, non mediocrem impendunt laborem; ut ad illud beate honesteque vivendum pervenire possint, atque operibus appropinquare. Non. Nam studia scientiae sine factis, haud scio an etiam involOfficii fons prudentia est. Quid enim tam plenum officii, quam deferre Auctori studium atque reverentiam? Qui tamen fons et in virtutes derivatur caeteras; neque