comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
timetis. quia deus superbis resistit. Humilib aut
dat gram. nec uõs euangłii locus ip̃e compungit
Ubi dus ait. Cum uenerit filius hominis putas
mueniet fidem in terra. Contimo quippe tanqua
presciens non millos sibi arrogaturos suꝑbe hanc
fidem. dixit ad quosdam qui sibi iusti uidebantur
et spernebant ceteros simlitudinem hanc. Quo
quid̃ ascenderunt in templum orare. unus phariseꝰ
utrum nullus baꝑtizet ebriosus. Tam em̃ late ua¬
stat amimas oo hec pestilentia. et tanta libertate
dominatur: ut multum mirer Si non etiam
uestrum gregiculum penetrauit. quaniuis ante ip̃m
aduentum filii hominis uiius bomi pastoris Iam
tõs oues ab hedis separasse iaccetis. Audi sane per
me uõcem dnicorum frumentore in area dñica.
usq ad ultimam uencilatione inter paleas labo¬
ranciu. per totum scilicet mundum qua deus uo¬
cauit terram. di solis ortu usq ad octasum. ubi
etiam laudant pueri dominu. Quicũq uos

Expanded text:
timetis, quia deus superbis resistit. humilibus autem timetis, quia deus superbis resistit. humilibus autem dat gratiam? nec uos euangelii locus ipse cubi Dominus ait: Cum venerit Filius hominis, putas inveniet fidem in terra ? Continuo quippe tanquam praesciens nonnullos sibi superbe arrogaturos hanc fidem, dixit ad quosdam, qui sibi justi videbantur et spernebant caeteros, similitudinem hanc: Duo quidam ascenderunt in templum orare, unus pharisaeuutrum nullus illic baptizet ebriosus. Tam enim late vastat haec pestilentia animas, et tanta libdominatur, ut multum mirer, si non etiam uestrum gregiculum penetrauit, quamuis ante ipsum aduentum filii hominis, unius boni pastoris, iam uos oues ab haedis separasse iactetis. Audi sane per me uocem dominicorum frumentorum in area dominica usque ad ultimam uentilationem inter paleam laborantium per totum scilicet mundum, qua deus uocauit terram a solis ortu usque ad occasum, ubi etiam laudant pueri dominum: Quicumque uos
Abbreviated transcription (Latin):
interest. Sic inter iohannem et hereticum a cont᷑¬
riomultum interest. Et inter baptismum iohannis
et baptisinum xp̃i quem dat hereticus. non a cont̾rio
Sed multum interest. Inter baptismũ aut̃ xp̃i quẽ
dedit apłus. et baptisimũ xp̃i quemdat hereticus
nichil interest. Agnoscitur enim sacramentoꝵ
spes equalis. etiam cum magna dia est in hominu
meritis. Sed da ueniam erraui qͣndo te uolui de
ebrioso uaptiz ante comunce̾. exciderat michi cum
rogatista meͣ here cͦum qualicumq donatista.
otes enim tu in tam paucis collegis tuis. et
in omibus clicis uris nillum inuenire forsitan ebͥ¬
osum. uos enim estis qui ^ ex totius orbis comumo¬
ne. sed ex obseruatione preceptorum ominũ diui¬
norum atq ominium sacramentorum tenetis
catholicam fidem.In quibus eam solis muenturꝰ
cum uenerit filius hominis: q̃ndo non inueniet
fidem in terra. quia nec terra estis nec in terra.
sed celestes in celo hitatis. Uiec attenditis. nec

Expanded text:
nterest. sic inter Iohannem et haereticum a contrario multum interest et inter baptismum Iohannis et baptismum Christi, quem dat haereticus, non a contrario sed multum interest; inter baptismum autem Christi, quem dedit apostolus, et baptismum Christi, quem dat haereticus, nihil interest. agnoscitur enim sacramentorum species aequalis, etiam cum magna differentia est in hominum meritis. Sed da ueniam; erraui, quando te uolui de ebrioso baptizante conuincere; exciderat mihi cum Rogatista me habere rem, non cum qualicumque Donatista. potes enim tu in tam paucis collegis tuis et in omnibus clericis uestris nullum inuenire forsitan ebriosum. uos enim estis, qui non ex totius orbis communione sed ex obseruatione praeceptorum omnium diuinorum atque omnium sacramentorum tenetis catholicam fidem, in quibus eam solis inuenturus est, cum uenerit filius hominis, quando non inueniet fidem in terra, quia nec terra estis nec in terra, sed caelestes in caelo habitatis! nec adtenditis nec
Abbreviated transcription (Latin):
clara. tam indubitata cestimonia colligere uelle ca¬
lumpnias ex eporum scriptis. siue nr̃oꝵo sicut hyla¬
rii. siue anteꝙͣ pars donati separetur ipius uinita¬
tis sicut cipriamr et agrippimprimo qula hoc genue
lrarum ab auccoritate canonis distinguendu est
Dron enm sic legnnitur. tanꝙ ita ex eis testi¬
monium proferatur. ut contra sentire non liceat.
sicubi forte aliter sapuerunt ꝙͣ anrueritas postulat.
in eo quippe mio sumus ut non dedignemur etia
nobis dictum ab apło accipere. Et si quid alit̾

Expanded text:
clara, tam indubitata testimonia colligere uelle caclara, tam indubitata testimonia colligere uelle calumnias ex episcoporum scriptis siue nostrorum sicut Hilarii siue, antequam pars Donati separaretur, ipsius unitatis sicut Cypriani et Agrippini primo, quia hoc genus litterarum ab auctoritate canonis distinguendum est. non enim sic leguntur, tamquam ita ei eis testimonium proferatur, ut cosicubi forte aliter sapuerint quam veritas postulat. In eo quippe numero sumus, ut non dedignemur etiam nobis dictum ab Apostolo accipere . Et si quid aliter
Abbreviated transcription (Latin):
illud pofitum est. Cum uen̾it filius hommis. puta
inueniet fidem in terra᷑. Dubitatio enim cunta
scientis. inram in illo dubitationem prefigurauit.
quando eccłia ex multis de quibus multum sꝑa
ut sepe decepta quod aliter qmͣ credebantur mue¬
ti suuit. sic perturbatur in suis. ut de nuillo facile
aliquid boni uelit credere: ipos tamen quorum in¬
uenturus est fidem in terra per totum agrum cum
euamis cr estere dubitare fas non est.psa est ergo
ecclia que intra sagenam dominicam cum malis
piscibus natata quibus corde semper et moribus se¬
paratur atq discedit. ut exhibeatur uno suo glosa¬
non habens maculam neq rugam. Corporalem
autem separationem in littore maris hoc est in fine
scli expectat. corrigens quos pot. tolerans quos cor¬
rigere non pot. non tamen propter eorum quos non
corrigit miquitatem ipa bonorum deẜit unitatem.
Toli ergo frater contra diuina tam multa. tam

Expanded text:
illud positum est: Cum uenerit filius hominis, putas illud positum est: Cum uenerit filius hominis, putas inueniet fidem in terra? dubitatio enim cuncta scientis nostram in illo dubitationem praefigurauit, quando ecclesia ex multis, de quivit, saepe decepta, quod aliter quam credebantur inventi sunt, sic perturbatur in suis, ut de nullo facile boni aliquid velit credere. Ipsos tamen quorum inventurus est fidem in terra, per totum agrum cum zizaniis crescere, dubitare fas non est. 34. Ipsa est ergo Ecclesia, quae intra sagenam dominicam cum malis piscibus natat, a quibus corde semper et moribus separatur atque discedit, ut exhibeatur viro suo glonon habens maculam neque rugam . Corporalem autem separationem in littsaeculi expectat corrigens, quos potest, tolerans, quos corrigere non potest; non tamen propter eorum, quos non corrigit, iniquitatem ipsam bonorum deserit unitatem. Noli ergo, frater, contra diuina tam multa, tam
Abbreviated transcription (Latin):
lantes. Itaq et totus mundus in maligno positus
est. propter zizama que funt per cotum mundum. et
mundi. propt̾ triticum quod est per cotum mundum.
Refrigescit autem caritas multorũ. propt̾ scandalo¬
uum habundantia: quanto  magisq glorificato xpi
nomine congregantur in cõmunionem sacramento¬
rum eius etiam maligni. et perseuerant oino puersi.
Sed tamen tanquam palea de area dinca non nsi
ultima uentilatione separandi. Non eutigunt iste
frumenta dnica. in corum quidem comparatione pau¬
ca. Sz multa per se ip̃a. non extingunt electos dei con¬
gregandos in fine scli sicut euanglin loqͣ. a quatuor
uentis. a suminis celorum usq ad terminos eorum
Iporum enini uor est. Saluum me fat domme. qmi
qui perseuerauĩt usq in finem. hic saluus erit
Semq non unum hommem. sed plures in eodem
psalmo loqui consequentia docent. ubidic itur
tatis quam dominus futuram esse predixit etiam

Expanded text:
lantes. Itaque et totus mundus in maligno positus lantes. Itaque et totus mundus in maligno positus est , propter zizania quae sunt per totum mundum; et mundi propter triticum, quod est per totum mundum. Refrigescit autem caritas multorum propter seandalorum abundantiam, quanto magis magisque glorificato Christi nomine congregantur in communionem sacramentorum eius etiam maligni et perseueranter omnino peruersi sed tamen tamquam palea de area dominica non nisi ultima uentilatione separandi. non extingunt isti frumenta dominica in eorum quidem comparatione pauca sed multa per se ipsa; non extingunt electos dei congregandos in fine saeculi, sicut euangelium loquitur, a quattuor uentis, a summis caelorum usque ad terminos eorum. ipsorum enim uox est: Saluum me fac, domine, quoniam qui perseuerauerit usque in finem, hic saluus erit. denique non unum hominem sed plures in eodem psalmo loqui consequentia docent, ubi dicitur:tatis, quam dominus futuram esse praedixit, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
festat utiq ommes non esse tales. uerumptn et tales
non extra sed in eis fuisse cestatur. a quibus ne illi
seducerentur qui non ita sentiebant paulopost mo¬
nuit dicens. Nolite seduci. Corrumput bonos mo
res colloquia praua. Sobrii estote iusti: et nolite pec¬
care. Ignorantia em dei quidam hent: ad reu̾entia
uobis loquor. Quod aũt dicit. Cum em fint inter
uos emulatio et contentio. none carnales estis. et
ẜm hoiem ambulatis: tanꝙͣ omnibus dicit. Et
uides qm sit graue quod dicit. ꝑroinde nisi in ipsa
epla legemus. gras ago deo meo semꝑ pro uobis in
gra dei que data est uobis in xpo ihu: quia in omi¬
bus dicati estis in illo. in omni uerbo et m oin scia.
Sicut testimoniu xp̃i confirmatu est in uobis. ita
ut n uobis desit in ulla gr̃a. putaremus omnes co¬
uinithios carnales etiam et ales non ꝑcipienteᷤ que
sunt spus dei. contẽtiosos. emulos. ẜm homme ambu¬

Expanded text:
festat utique non omnes esse tales, uerum tamen et tales festat utique non omnes esse tales, uerum tamen et tales non extra sed in eis fuisse testatur. a quibus ne illi seducerentur, qui non ita sentiebant, paulo post monuit dicenos colloquia mala. Sobrii estote juste, et nolite peccare; ignorantiam enim dei quidam habent; ad reuerentiam uobis loquor. quod autem dicit: Cum enim sint inter uos aemulatio et contentio, nonne carnales estis et secundum hominem ambulatis? tamquam omnibus dicit et uides, quam sit graue, quod dicit. proinde nisi in ipsa epistula legeremus: Gratias ago deo meo semper pro uobis in gratia dei, quae data est uobis in Christo Iesu, quia in ombo et in omni scientia, sicut testimonium Christi confirmatum est in vobis, ita ut nihil desit vobis in ulla gratia , putaremus omnes Corinthios carnales et animales, non percipientes quae sunt spiritus Dei , contentiosos, aemulos, secundum hominem ambu
Abbreviated transcription (Latin):
cyprianus. et non tibi displiceat ecclie mansuetudo:
q̃ membra xp̃i dispersa colligit nec collecta disꝑgit.
qͣmqͣm et illi qui tunc firmissimi fuerũt. et uerba
hereticors insidiosa intelligere potuerunt pauti
quid̃ in comparatõe ceterore. s tamen etiam ipi
quidem pro fide fortiter exullibant. quid̃ toto or¬
de latitabant. At sic etclia que per ommes gẽtes
crescit. in frumentis dnncis conseruata. et usq in
finem donec ommes gentes etilm barbaras tenea
conẜuabitur. Ipa enim est eccłia in bouo semine.
quod semmauit filius hominis. et usq ad messe
crestere inter zizamia premiciauit. Ager autem
mudus. messis finis seli. L Iylarius ergo dece
prounnciaꝵ asianar aut zizania non triticum ⁊
cius. tanto utilius arguend pucabat.. Habent eni
scripture canonite hunc arguendi modum: ut
canqͣm omnibus dicatur. et ad quosd uerbum

Expanded text:
enserit Cyprianus, et non tibi displiceat ecclesiae mansuetudo, enserit Cyprianus, et non tibi displiceat ecclesiae mansuetudo, quae membra Christi dispersa colligit, non collecta dispergit, quamquam et illi, qui tunc firmissimi fuerunt et uerba haereticorum insidiosa intellegere potuerunt, pauci quidem in comparatione ceterorum sed tamen etiam ipsi quidam pro fide fortiter exulabant, quidam toto orbe latitabant. ac sic ecclesia, quae per omnes gentes crescit, in frumentis dominicis conseruata est et usque in finem, donec omnino gentes omnes etiam barbaras teneat, conseruabitur. ipsa est enim ecclesia in bono semine, quod seminauit filius hominis et usque ad messem crescere inter zizania praenuntiauit. ager autem mundus est, messis finis saeculi. Hilarius ergo decem prouinciarum Asianarum aut zizania non triticum artius tanto utilius arguendum putabat. habent enim etiam scripturae canonicae hunc arguendi morem, ut tamquam omnibus dicatur et ad quosdam uerbum
Abbreviated transcription (Latin):
quieta et libera apparet: aliqndo tribulonum et
temptationu fluctibus operitur atq turbatur.
Tale tunc erat tempus de quo scripsit hilarius:
unde putasti in sidiandum contra cestimonia tot
diuina. tamꝙͣ ꝑierit eccłia de orbe terraꝵ. Potes hoc
modo dicere. net tot ecclias galathie cunt fuisse qͣndo
dicebat aplus. E stulti galathe. quis uos fastina¬
uit: et cum spũ ceꝑitis mĩc carne consumemim. Sic
em calumpmaris docto uiro. qui tardicor des et ti¬
midos grauiter increpabat: quos it̾um ꝑturiebat do¬
net xp̃us formaretur in eis. Quis emi nestit illo
tempore obscuris uerbis multos ꝑui sensus fuisse
delusos : ut putarent ħ credi ab aruianis quod ip̃i crede¬
bant. alios aute timore cessisse et simlace consensisse
non recte ingredientes ad ueritate enanglii. quibus
tu postea correctis sic quod modo ignotum est nolles
ignosti prorsus non nosti lpas dei. Rege enmi

Expanded text:
quieta et libera apparet, aliquando autem tribulationum et quieta et libera apparet, aliquando autem tribulationum et temptationum fluctibus operitur atque turbatur. Tale tunc erat tempus, de quo scripsit Hilarius, unde putasti insidiandum contra testimonia tot diuina, tamquam perierit ecclesia de orbe terrarum. potes hoc modo dicere nec tot ecclesias Galatiae tunc fuisse, quando dicebat apostolus: s o stulti Galatae, quis uos fascinauit? et: Cum spiritu coeperitis, nunc carne consummamini? sic enim calumniaris docto uiro, qui tardicordes et timidos grauiter increpabat, quos iterum parturiebat, donec Christus formaretur in eis. quis enim nescit illo tempore obscuris uerbis multos parui sensus fuisse delusos, ut putarent hoc credi ab Arrianis, quod etiam ipsi credebant, alios autem timore cessisse et simulate consensisse non recte ingredientes ad ueritatem euangelii, quibus tu postea correctis sic, quem ad modum ignotum est, nolles ignosci? prorsus non nosti litteras dei. lege enim,
Abbreviated transcription (Latin):
eius que habet iurũ. et multi ab oriente et occidente
uement. et recumbent cum abraham ysaat et iatob
in regno celorum. Et qr exhibet sibi dominus pplui
habundate ennilatorem bonorum operum. et multa
milia que numerare nemo potest uidentur in apoca¬
lipsi ex omi tribu et linigͣ in stollis albis palmmisq
uictricibus Ipa que aliq̃ndo obscuratur: et tamqͣm
obmmiblatur multitudine scandaloꝵ. qn peccatores
intendunt artum ut sagittent in obscura luma rec¬
tos corde: sed etiam tunc in suis firmissimis emiet.
Et si aliqua in hiis uerbis diftributio facienda
est. fortasse non frustra dictum sit de semme abra¬
he. sicut stelle celi et sicus harena maris que ẽ
ad horam maris. ut in stellis celi pauciores firmi¬
ores clarioresq intelligantur.In harena aute
maritimm littoris magna mulcitudo infirmor
atq carnalium. que aliqͣndo tran quillitate tꝑis

Expanded text:
eius, quae habet uirum, et multi ab oriente et occidente eius, quae habet uirum, et multi ab oriente et occidente uenient et recumbent cum Abraham et Isaac et Iacob in regno caelorum et quia exhibet sibi deus populum abundantem, aemulatorem bonorum operum, et multa milia, quae numerare nemo potest, uidentur in Apocalypsi ex omni tribu et lingua in stolis albis palmisque uictricibus. ipsa est, quae aliquando obscuratur et tamquam obnubilatur multitudine scandalorum, quando peccatores intendunt arcum, ut sagittent in obscura luna rectos corde; sed etiam tunc in suis fii-missimis eminet. et si aliqua in his uerbis diuinis distributio facienda est, fortasse non frustra dictum sit de semine Abrahae: Sicut stellae caeli et sicut harena, quae est ad oram maris, ut in stellis caeli pauciores, firmiores clarioresque intellegantur, in harena autem maritimi litoris magna multitudo infirmorum atque carnalium, quae aliquando tranquillitate temporis
Abbreviated transcription (Latin):
prm. suꝑ oez terra. Nisi ergo cognoueris temet
ip̃am exitu ego te non eicio. Sed exitu. ut dicatur de
te. ex nobis exierunt: sed non erant ex nobis. Exi
tu in uestigiis gregum. nec unus gregis non in uestigis
meis. sed in uestigiis gregum. nec unius gregis. sed
gregum diuisoru et errantiu. et paste edos tuos. Non
sicut petrus cui dicitur. paste oues meas. sed pasce edos
tuos in tabernaculis pascorum. non in tabernatulis pa¬
storis. ubi est unus grer et unus pastor. Cognoseit
en semetipam. ne hoc ei contingat. qr l eis contigit
qui se in illa non cognouerunt. ip̃a est de cuius parci¬
tate dicitur in comꝑatione plimoru malorũ. quia angu¬
sta et artta uia est que ducit ad uitam: et pauci sunt qͥ
ambilant in ea. Et rursus ip̃a est de ciius multitu¬
dine dicitur. sic erit semen cuum sicut stelle celi. et
siait harena maris Idem quippe fideles sancti ⁊ bom
et in comparacione plurium malorum pauci sunt. et ꝑ
se ipos multi sunt. qr multi sunt filii deserte mag̃ ꝙͣ ia

Expanded text:
r omnem terram. nisi ergo cognoueris temet ipsam, exi tu; non ego te eicio, sed exi tu, ut dicatur de te: Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis. exi tu in uestigiis gregum, non in uestigiis meis sed in uestigiis gregum nec unius gregis sed gregum dinisorum et errantium. et pasce haedos tuos non sicut Petrus, cui dicitur: Pasce oues meas, sed pasce haedos tuos in tabernaculis pastorum, non in tabernaculo pastoris, ubi est unus grex et unus pastor. cognoscit enim semet ipsam, ne hoc ei contingat, quia hoc contigit eis, qui se in illa non cognouerunt. ipsa est, de cuius paucitate dicitur in comparatione plurimorum malorum, quia angusta et arta uia est, quae ducit ad uitam, et pauci sunt, qui ambulant in ea. et rursus ipsa est, de cuius multitudine dicitur: Sic erit semen tuum sicut stellae caeli et sicut harena maris. idem quippe fideles sancti et boni et in comparatione plurium malorum pauci sunt et per se ipsi multi sunt, quia multi filii desertae, magis quam
Abbreviated transcription (Latin):
ocutura apud regem. ut in os eus deus congruum ser¬
monem daret. qnͣto magis ornre debent ut tale munuis
accipiant. qui pio eternã hominum salute in uerbo et
doctrina laborant. Illi uero qui ea dicturi sunt que ab
aliis acceperunt et anteꝙ̃ accipiant. orent pro ip̃is a quib
accipiunit. ut eis decur ꝙͦ per eos accipere uoluit. Et cũ
acceperint.orent ut bene et ipi proferant: et illi ad quos
preferunt assumant. Et de prospero exitu dictionis erde
gras agant a quo id se accepisse non dubitantut quii
gloriatur in illo glorietur. in cuius mami sunt et nos ⁊
ꝓ amq putaueram. Sed legenti uel audienti cui gra¬
tuo est longus non est. Cui autem longus est per ꝑtes
ges de longitudine non queratur. Ego tamen deo
nostro ago gratias. quod in his quatuor libris non qua¬
lie ego essem au multa desunt. sed qualis esse debeart qui
nideccima scna id est upiana non solum fibi sedetiam

Expanded text:
locutura apud regem, ut in os ejus Deus congruum serlocutura apud regem, ut in os ejus Deus congruum sermonem daret ; quanto magis orare debet, ut tale munus accipiat, qui pro aeterna hominum salute in verbo et doctrina laborat? Illi vero qui ea dicturi sunt quae ab aliis acceperunt, et antequam accipiant, orent pro eis a quibus accipiunt, ut eis detur quod per eos accipere volunt; et cum acceperint, orent ut bene et ipsi proferant, et illi ad quos proferunt sumant; et de prospero exitu dictionis eidem gratias agant, a quo id se accepisse non dubitant: ut qui gloriatur, in illo glorietur, in cujus manu sunt et nos etquamque putaveram. Sed legenti vel audienti, cui gratus est, longus non est: cui autem longus est, per partget, de longitudine non queratur. Ego tamen Deo nostro gratias ago, quod in his quatuor libris non qualis ego essem, cui multa desunt, sed qualis esse debeat, qui in doctrina sana, id est christiana, non solum sibi, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
go qͣnnius non faciant tni dicunt. Sed alio loco tales
arguens. ypocrite inquid. quomo potestis bona loqui
cum sitis mali. At per l et caque dicunt qͣndo bona
dicunt non ipi dicunt: uoluntate scilitet atq opere
negando ꝙͦ dicunt. unde contĩgit ut ħmodo disertꝰ
et malus sermonem quo ueritas predicetur dicendu
ab alio non diserto sed bono ipe componat. Ꝙ̾ cum fit
ipe a se ipo tradit alienum: ille ab alieno accip̃ suum.
Cum uerr bom fideles boms fidelibus hanc operam
comendant. utriqz sua dicunt: quia deus iporum est
cuius sunt illa que dicunt. et ea sua faciunt que non
ipi componere potuerunt qui secundu illa composi
iam iamq dicturus. sue ꝙͦ apud populum dicendu
uel ab eis qui uoluerint aut potuerint legendu est
diccaturus. oretͣ deus sermonem bonum det in os eius.
Si eni regina oonauit hester pro sue gentis tparia salute

Expanded text:
go quamvis non faciant, dicunt tamen. Sed alio loco tales go quamvis non faciant, dicunt tamen. Sed alio loco tales arguens: Hypocritae, inquit, quomodo potestis bona loqui, cum sitis mali ? Ac per hoc et ea quae dicunt, quando bona dicunt, non ipsi dicunt, voluntate scilicet atque opere negando quod dicunt. Unde contingit ut homo disertus et malus, sermonem quo veritas praedicetur, dicendum ab alio non diserto sed bono, ipse componat; quod cum fit, ipse a seipso tradit alienum, ille ab alieno accipit suum. Cum vero boni fideles bonis fidelibus hanc operam commodant, utrique sua dicunt: quia et Deus ipsorum est, cujus sunt illa quae dicunt; et ea sua faciunt, quae non ipsi componere potuerunt, qui secundum illa compositjamjamque dicturus, sive quod apud populum dicendum vel ab eis qui voluerint aut potuerint legendum, est dictaturus; oret ut Deus sermonem bonum det in os ejus. Si enim regina oravit Esther, pro suae gentis temporaria salute
Abbreviated transcription (Latin):
umisquisq a proximo suo. Cui enim furantur
alienum au fert. uerbum autem dei non est ab
eis alienum qui obtemperant ei: potiusꝙ ille dicit
aliena qui cum dicit bene uiuit male. Quecũq n
bonadicit. eius excogitari uidentur ingenio : ses ab
eius moribus aliena sunc. Cos itaqz dixit deus fura¬
ri uerba sua. qui bom uolt uideu loquendo que dei finic:
cum mati funit faciendo que sua sunt. Net sane ipsi
dicunt bona que dicunt. si diligenter accendas Quo
enim dicunt uerbis ꝙͦ negant factis. Non emn frustra
de calibus ait aplus. Confitentur enĩ se nosse deum:
factis autem negant. Modo gͦ quodam ipi dicunt:
et uursus alio modo non ipi dicunt. qui utrnq ueru
est ꝙͦ ueritas ait. De calibus enm loquens. Que di¬
cunt inquid facite: que autem faciunt facere nolite.
hoc ꝙͦ ex ore illorum auditis facite: ꝙͦ in opere uidetis
nolite facere. Dicunt en in quid et non faciunt. Er¬

Expanded text:
unusquisque a proximo suo . Qui enim furantur, unusquisque a proximo suo . Qui enim furantur, alienum auferunt; verbum autem Dei non est ab eis alienum, qui obtemperant ei: potiusque ille dicit aliena, qui cum dicat bene, vivit male. Quaecumque enim bona dicit, ejus excogitari videntur ingenio, sed ab ejus moribus aliena sunt. Eos itaque dixit Deus furari verba sua, qui boni volunt videri, loquendo quae Dei sunt; cum mali sint, faciendo quae sua sunt. Nec sane ipsi dicunt bona quae dicunt, si diligenter attendas. Quomodo enim dicunt verbis, quod negant factis? Non enim frustra de talibus ait Apostolus: Confitentur se nosse Deum, factis autem negant . Modo ergo quodam ipsi dicunt, et rursus alio modo non ipsi dicunt, quoniam utrumque verum est quod Veritas ait. De talibus enim loquens. Quae dicunt, inquit, facite; quae autem faciunt, facere nolite; hoc est, Quod ex ore illorum auditis, facite; quod in opere videtis, facere nolite: dicunt enim, inquit, et non faciunt . Er
Abbreviated transcription (Latin):
sufficientia. in temperato splendentia. ingrandi
uehementia. ueris tamen uebus quas audiri opor¬
teat adhibere. Sed qui utrumq non potest. dicat
sapienter ꝙͦ non dicit eloquenter potius qͣ dicat
eloquenter ꝙ dicit insipienter. Si autem nec h
quidem potest. ita conuersecur ut non solum sibi
preminm comꝑet sed et aliis prebeat exemplum:
et sit eius quasi copia dicendi forma iiuendi.
Sunt sane quidam qui bene promiciare possunt.
quid autem promicient excogitare non possinit.
Quod si ab aliis fumant eloquenter sapienter ꝙ con¬
seriptum memorieq cõmendẽt atq ad ppłm profe¬
uant si eam personam gerũt non improbe facuit.¬
tiam sic enimꝰ profecco utile est. multi ueritatĩ p
dicatores fiunt. nec multi magri. si unius ueri ma¬
gra id ipsum dicant omnes. et non sint in eis seis
mata. Nec det̾rendi sunt isti uoce ierenne ꝓphe
per quam deus arguit eos qui furantur uerba enmer

Expanded text:
sufficientia, in temperato splendentia, in grandi sufficientia, in temperato splendentia, in grandi vehementia, veris tamen rebus quibus audiri oporteat adhibere? Sed qui utrumque non potest, dicat sapienter quod non dicat eloquenter, potius quam dicat eloquenter quod dicit insipienter. Si autem nec hoc quidem potest, ita conversetur, ut non solum sibi praemium comparet, sed et praebeat aliis exemplum et sit ejus quasi copia dicendi, forma vivendi. Sunt sane quidam qui bene pronuntiare possunt, quid autem pronuntient, cogitare non possunt. Quod si ab aliis sumant eloquenter sapienterque conscriptum, memoriaeque commendent, atque ad populum proferant, si eam personam gerunt, non improprie faciunt. Sic enim, quod profecto utile est, multi praedicatores veritatis fiunt: nec multi magistri, si unius rei magistri idipsum dicant omnes, et mata . Nec deterrendi sunt isti voce Jeremiae prophetae, per quem Deus arguit eos qui furantur verba ejus,
Abbreviated transcription (Latin):
Noli uerbis contendere: ad nichil em̃ utile est
nsi ad subuersionem audientiũ. Neq eni h ideo
dictum est ut aduersariis oppugnantibus uerita¬
tem nichil nos pro ueritate dicamꝰ et ubi erit
ꝙ cum ostenderet qualis esseepũs debeat. ait int̾
cetera. ut potens sit in doctrina sana. et contͣdicen¬
tes uedarguere. uerbis eni contendere est. non cura
quoma error ueritate uincatur. sed quoma tua
contendic siue sumisse siue temperate siue gͣndit
dicat. id agit uerbis ut ueritas placeat ueritas pla¬
ceat ueritas moneat. Qm nec ip̃a que precepti
finis et plenitudo legis est karitas. ullo modo uecta
esse pot est. si ea que diliguntur non uera sed falsa
sunt. Sicut autem cum corpus pulcrum et defor¬
ms est animus magis dolendus est ꝙͣ am si defor¬
me haberet et corpus. Ita qui eloquenter ea que fal¬
sa funt dicunt magis miserandi qͣm si talia deformit
dicerent. Quid est gͦ non solum eloquenter ueru
etiam sapienter dicere nnsi uerba in sumisso genere

Expanded text:
ontendere; ad nihil enim utile est, nisi ad subversionem audientium . Neque enim hoc ideo dictum est, ut adversariis oppugnantibus veritatem, nihil nos pro veritate dicamus. Et ubi erit quod cum ostenderet qualis esse episcopus debeat, ait inter caetera: Ut potens sit in doctrina sana et contradicentes redarguere ? Verbis enim contendere, est non curare quomodo error veritate vincatur, sed quomodo tucontendit, sive submisse, sive temperate, sive granditer dicat, id agit verbis ut veritas pateat, veritas placeat, veritas moveat; quoniam nec ipsa, quae praecepti finis et plenitudo Legis est charitas , ullo modo recta esse potest, si ea quae diliguntur, non vera, sed falsa sunt. Sicut autem cujus pulchrum corpus et deformis est animus, magis dolendus est, quam si deforme haberet et corpus; ita qui eloquenter ea quae falsa sunt dicunt, magis miserandi sunt, quam si talia deformiter dicerent. Quid est ergo non solum eloquenter, verum etiam sapienter dicere, nisi verba in submi
Abbreviated transcription (Latin):
gnitate: in spiritu sancto. in lraritate non ficta: in
uerbo ueritatis. in uirtute dei. Per arma iusti¬
cie dextera et sinistra: per gloriam ⁊ ignobilitate.
per infamiam ⁊ bonain famain: ut seduttores ⁊
ueraces. ut qui ignoranur et cognoscimur : qͣi
morientes et ecce iuuimus. ut coherciti et non mor¬
tificati: ut tristes semper autem gaudentes. sicut
egentes multos aũt ditantes: tanꝙͣ nichil hentes.
et onna possidentes. uide adhuc ardentem. Es
agit ut persecutiones huius mundi caritate uin¬
cantur. spe terta in aduitorio dei. Aggit autem et
deum omnia cooperantur in bonum : uis qui setundum
proposicum dei uocati sunc sancti. Quomam quos
ance presciuit et predestinauit conformes iaginis filii¬

Expanded text:
sancto, in charitate non ficta, in verbo veritatis, in virtute Dei, per arma justitiae dextra et sinistra; per gloriam, et ignobilitatem; per infamiam, et bonam famam; ut seductores, et veraces; ut qui ignoramur, et cognoscimur; quasi morientes, et ecce vivimus; ut coerciti, et non mortificati; ut tristes, semper autem gaudentes; sicut egeni, multos autem ditantes; tanquam nihil habentes, et omnia possideagit: Ut persecutiones huius mundi, charitate vincantur, spe certa in adiutorio Dei. Agit autem et Deum omnia cooperantur in bonum, iis qui secundum propositum vocati sunt sancti: quoniam quos ante pr
Abbreviated transcription (Latin):
fricuint tropicas locutiones. ubi aliud ex alio intellige¬
dum est. de quibus huc usq qnͣtum uisum est sacis egimꝰ.
noir solum admonendi funt studiosi uenerabiliũ lictera¬
uum. ut in seripturis sanctis genera locutionĩ sciant et
et quõ apud eas dici aliquid soleat ingilanter adu̾tant
mnemoriter q tencant. uerum etiam qͦd est precipuu et
maxime necessariũ orent ut intelligant. Ex eis qiuppe
lris quarum studiosi sunt legunt. quomã dñs dat sa
pientiam: et a facie erus scientia et intellectus. Alquo
et ipsum scudium si pietate preditu est acceperunte d
het satis eciam de signis quantum ad uerba pertment
Dicta sint: restat ut de proferendis eis que sentirnis
sequenti uolumine que dñs donauerit dicaimus¬
Dt opus nostoum quod instribitur de doctia
xpiana. in duo quedam fueram paprnadifuo¬
dutione partitus. Ulam post prohenrn quo
respondi eis qui hoc fuerant reprchensuris due funt

Expanded text:
faciunt tropicas locutiones, ubi aliud ex alio intellegefaciunt tropicas locutiones, ubi aliud ex alio intellegendum est, de quibus huc usque, quantum uisum est, satis egimus, non solum admonendi sunt studiosi uenerabilium litterarum, ut in scripturis sanctis genera locutionum sciant et quomodo apud eas dici aliquid soleat uigilanter aduertant memoriterque retineant, uerum etiam, quod est praecipuum et maxime necessarium, orent, ut intellegant. in eis quippe lpientiam, et a facie ejus scientia et intellectus. ; a quo et ipsum studium, si pietate praeditum est, acceperunt. Sed haec satis etiam de signis, quantum ad verba pertinet dicta sint. Restat ut de proferendis eis quae sentimus, sequenti volumine, quae Dominus donaverit, dissHoc opus nostrum quod inscribitur de Doctrina hristiana, in duo quaedam fueram prima distributione partitus. Nam post prooemium, quo respondi eis qui hoc fuerant reprehensuri: Duae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
omes gences dyabolus angelos suos. tamen in terra
corpus eius non ipe conteritur. nisi quia ipe est in
corpore suo quod contritũ sit puluis quem proicit uen¬
tus a facie terre. He autem ommes regule exepta
una que uocatirr de promissis et lege aliud ex alio fa
ciunit intelligi: quod est propriu tropite locutionis
que lacius pacet ꝙͣ amut possit ut michi uidecur ab
aliquo unmer sa comprehendi. Nam ubicumq uel¬
ut aliud dicitur ut aliud incelligatur. et si nomen
ipsũis tropi. in loquendi arte non inuenitur tropica
locutio est. Que cum fit ubi fieri solet. sine labore se¬
quitur intellectus. Cum uero ubi non solet laborat᷑
ut incelligatur ab aliis magis abaliis mims. sicut
magis minus ue dona dei sunt. in ingeniis hominu
uel aduitoria tribuunt᷑. Proinde sicut in uerbis pro¬
priis de quibus superius commemorauimꝰ ubi res
ut dicuritur intelligende sunt sit in translatis que

Expanded text:
omnes gentes diabolus angelos suos, tamen in terra omnes gentes diabolus angelos suos, tamen in terra corpus eius, non ipse conteritur, nisi quia ipse est in corpore suo, quod contritum fit puluis, quem proiciat uentus. a facie terrae. Hae autem omnes regulae excepta una, quae uocatur "de promisciunt intelligi, quod est proprium tropicae locutionis, quae latius patet quam ut possit, ut mihi videtur, ab aliquo universa comprehendi. Nam ubicumque velut aliud dicitur ut aliud intelligatur, etsi nomen ipsius tropi in loquendi arte non invenitur, tropica locutio est. quae cum fit, ubi fieri solet, sine labore sequitur intellectus; cum uero, ubi non solet, laboratur, ut intellegatur, ab aliis magis, ab aliis minus, sicut magis minusue dona dei sunt in ingeniis hominum uel adiutoria tribuuntur. proinde sicut in uerbis propriis, de quibus superius disputauimus, ubi res ut dicuntur intellegendae sunt, sic in translatis, quae
Abbreviated transcription (Latin):
impioru. qui sunt de eius quodammodo corpore ũ¬
ituri cum ilło in suplicium ignis eterui. Sicuut ops
uegno et glia sempic̾na Sicut ergo in primaregla
quam uocat de dño et eius corpore iugilandum est
nouissima aliquando in diabolum dicititr. Quodn od
m mposes potius in eius corpore possic cognesto. aiuot
habet non Iolum in eie qui mami festisine foris st
sed in eis etiam etiam qui cum ad ip̃m pertineant. tñ
ad tempus miscentur ecclie donec unusquisq de hac
uica exeat. uel a frumento uentilabro ultimo separe.¬
tur. Quod enim scriptum est apud ysaiam. quomͦ
cecidit de celo lucifer mane oriens et cetera que sub fi¬
gura babilome de eadem persona uel ad eandem ꝑsona
dicta siit: in ip̃a contextione sermonis de dyabolo
utiq incelliguntur. Et tamen ꝙ ibi dictum est. cõ¬
trictus est in terra qui mittit ad omnes gentes. non
totum ipi capiti congruit.Nam et si mittit ad

Expanded text:
impiorum, qui sunt ejus quodammodo corpus, impiorum, qui sunt ejus quodammodo corpus, ituri cum illo in supplicium ignis aeterni; sicut Chriregno et gloria sempiterna. Sicut ergo in prima regquam uocat "de domino et eius corpore", uigilandum est, : ita et in ista nouissima aliquando in diabolum dicitur, quod non in ipso, sed potius in eius corpore possit agnosci, quod habet non solum in eis qui manifestissime foris sunt, sed in eis etiam qui, cum ad ipsum pertineant, tamen ad tempus miscentur ecclesiae, donec unusquisque de hac uita exeat uel a frumento palea uentilabro ultimo separetur. quod enim scriptum est apud Esaiam: quomodo de caelo cecidit Lucifer mane oriens et cetera, quae sub figura regis Babyloniae de eadem persona uel ad eandem personam dicta sunt, in ipsa contextione sermonis de diabolo utique intelleguntur, et tamen quod ibi dictum est: contritus est in terra qui mittit ad omnes gentes, non totum ipsi capiti congruit. nam etsi mittit ad
Abbreviated transcription (Latin):
ea: et qui in agro similiter non peuertatur uetis. Me¬
minerit uxoris loch. Uunquid cum dñs fuerit reue¬
latus tunc sunt ista seruanda. ne quisq retro respici¬
at. id est uĩcam preceritam cui remiciauit inquirat.
et non potius isto tempore et cum dus fuerit reuelatꝰ
retributionem propterea que quisq seruauit uel con¬
tempsit inueniat: et tamen quia diccum est in illa
hora. cunc putantur ista seruanda cum fuerit
dñs reuelatus. nisi ad intelligendam recapitulatio
nem sensus legentis inuigilet. adiuuante alia serp¬
tura que iporum aplorum adhuc tempore clamauit.
filioli nouissima hora est Tempus ergo ipsum
quo euangłm predicatur. quousq dns reueletur. ho¬
rn est in qua orportet ista seynari: qr et ip̃a reuelato
dñi ad eandem horam pertinet que die uidicii t̾mina¬
bitur n Sepcima titomi regła est eademq post̾¬
ma de diabolo et eius corpore. Est enim et ipe cap

Expanded text:
illa; et qui in agro, similiter non revertatur retro: meilla; et qui in agro, similiter non revertatur retro: meminerit uxoris Loth . Numquid cum Dominus fuerit revelatus, tunc sunt ista servanda, ne quisque retro respiciat, id est, vitam praeteritam cui renuntiavit, inquirat; et non potius isto tempore, ut cum Dominus fuerit revelatus, retributionem pro eis quae quisque servavit vel contempsit, inveniat? Et tamen quia dictum est, In illa hora, tunc putantur ista servanda, cum fuerit Dominus revelatus, nisi ad intenem sensus legentis invigilet, adjuvante alia Scriptura quae ipsorum apostolorum adhuc tempore clamavit: Filii, novissima hora est. Tempus ergo ipsum quo Evangelium praedicatur, quousque Dominus reveletur, hora est in qua oportet ista servari, quia et ipsa revelatio Domini ad eamdem horam pertinet quae die judicii terminabitur, Septima Tychonii regula est eademque postrema de diabolo et ejus corpore: est enim et ipse caput
Abbreviated transcription (Latin):
cõmunis. Quod proculdubio repugnat superiori¬
bus u̾bis. ubi dictum est in tribubus suis seciendu lin¬
guas suas. Neq en dicerentur habuisse iam lin¬
guas suas singule tribubus que singlas gentes fece¬
rant. qu erat om̃ibus una comunis: ac per hoc ueta¬
piculando adiunctum est. et erat omnis terra labium
unum: et uox una omibus. Latenter narratione ue¬
deunti ut diceretur quomodo factum sit ut ex una
ommiu lingua fuerint diuersi ꝑ multas. Et con¬
timio de illa turris edifitatione narratur. Ubi hec
eis iudicio diuino in gesta pena superbie. Post quod
faccum dispersi sunt per terram scdm liiguas suas.
Fit ista recapitulatio etiam obsturius sicut in eian¬
gelio dñs dicit. die quo exiit loch de sodomis pluit
ignem de celo. et perdidit omnes: secundu hec ermit
dies filii hommns quo ueuelabitur. In illa hora qui
erit in tecto et uasa eius in domo. non destendat colle

Expanded text:
communis; quod procul dubio repugnat superioricommunis; quod procul dubio repugnat superioribus verbis, ubi dictum est, In tribubus suis secundum linguas suas. Neque enim dicerentur habuisse jam linguas suas singulae tribus, quae gentes singulas fecerant, quando erat omnibus una communis. Ac per hoc recapitulando adjunctum est, Et erat omnis terra labium unum, et vox una omnibus, latenter narratione redeunte, ut diceretur quomodo factum sit, ut ex una omnium lingua fuerint divisi per multas: et continuo de illa turris aedificatione narratur, ubi haec eis judicio divino ingesta est poena superbiae; post quod factum dispersi sunt super terram secundum linguas suas. 54. Fit ista recapitulatio etiam obscurius: sicut in Evangelio Dominus dicit, Die quo exiit Loth a Sodomis, pluit ignem de coelo, et perdidit omnes: secundum haec erit dies Filii hominis, quo revelabitur. Illa hora, qui erit in tecto, et vasa ejus in domo, non descendat tollere
Abbreviated transcription (Latin):
cetera Dost ista enim facta ibi est positus homo sicus
mie ordo ip̃e demonstrat.Non post homme ibe
posicum satta sunt ista. sicut prius dictum putari po¬
dest insi recapitulatio ibi uigilanter intelligatur. qua ue¬
dicur adea que fuerant pretermissa. Item ꝙ in eodemli¬
bro. cum comemorarentur generationes filiorum noc
dictum est. Lꝯii fili lram in tabubus suis sc̃dm liuguias
sũas in regiomibus suis et in gentibus suis emmeratis quoq¬
filiis sem dicitur. N filii sem in tribubus suis scdm lm¬
guas fuas in regiomibus suis et in gontibus suis. Et annet¬
citur de ombus. He cribus filiorum noe secundũ gn̾a¬
tiones eorum: secundum gentes eorum. ab his disperse
sunt insule gentium super terram post diluuium. Et
erat omis terra labium unum: et uox una omibus.¬
Id est una lingua ommũ. ita dictum uidetur tanqua
eo tempore quo dispersi fuerant super terram etiam
secundu insulas gentui. una tũc eratomibus lingua

Expanded text:
cetera. post ista enim facta ibi est positus homo, sicut cetera. post ista enim facta ibi est positus homo, sicut nunc ordo ipse demonstrat, non post hominem ibi positum facta sunt ista, sicut prius dictum putari potest, nisi recapitulatio illic uigilanter intellegatur, qua reditum est ad ea quae fuerant praetermissa. itemque in eodem libro, cum commemorarentur generationes filiorum Noe, dictum est: hi filii Cham in tribubus suis, secundum linguas suas, in regionibus suis, et gentibus suis. efiliis Sem dicitur: Hi filii Sem in tribubus suis, secundum linguas suas in regionibus suis et in gentibus suis. Et annectitur de omnibus: Hae tribus filiorum Noe, secundum generationes eorum et secundum gentes eorum. Ab his dispersae sunt insulae gentium super terram post diluvium. Et erat omnis terra labium unum, et vox una omid est, una lingua omnium, ita dictum videtur tanquam eo jam tempore, quo dispersi fuerant super terram etiam secundum insulas gentium, una fuerit omnibus lingua
Abbreviated transcription (Latin):
paradisum in edem adorientem. et posuit ibi homne
quem formauit. Et produxit deus ad huc de terra
ouine lignũ speciosum. et bonum in estam. Ita uidet᷑
dictum tanꝙ̃ id factum sit. postea ꝙͣ factum homnie
posuit in paradiso. cum beeruter utroq comemorato.
id est ꝙ plantauit deus paradisum et posuit homiem
quem formauit. recapitulando redeat et dicat gd pter¬
miserat uomodo sailicet paradisus fuerat planta¬
lus : q produxit deus ad huc de terra ome lignum
speciosum et bonim in estam. Demq sociitus adiun¬
dit. et lignum uite in medio paradisi et lignũ sciendi
homi t mali enide flumen quo paradisus nrigaret᷑
dirsum in quatuor pricipia fluuioꝵ: quatuor eopli¬
tat ꝙ docum pertinet ad institutione paradisi. Quod
ibi terminauit. repetiĩ illud quod iam dixerat. et re
uera hoc sequebatur atq ait. Et sumpsit dominus deꝰ
hominem quem finxit. et posuit eum in paradiso. et

Expanded text:
paradisum in Aedem ad orientem. et posuit ibi hominem, paradisum in Aedem ad orientem. et posuit ibi hominem, quem formauit. et produxit deus de terra adhuc omne lignum speciosum et bonum in escam, ita uidetur dictum, tamquam id factum sit, posteaquam factum posuit hominem in paradiso, cum breuiter utroque commemorato, id est quod plantauit deus paradisum et posuit ibi hominem, quem formauit, recapitulando redeat et dicat quod praetermiserat, quomodo scilicet paradisus fuerit plantatus, quia produxit deus adhuc de terra omne lignum speciosum et bonum in escam. denique secutus adiunxit: et lignum uitae in medio paradiso, et lignum scientiae boni et mali. deinde flumen, quo paradisus irrigaretur, diuisum in quattuor principia fluuiorum quattuor explicatur; quod totum pertinet ad institutionem paradisi. quod ubi terminauit, repetiuit illud quod iam dixerat et re uera hoc sequebatur, atque ait: et sumsit dominus deus hominem, quem finxit, et posuit eum in paradiso et
Abbreviated transcription (Latin):
meros dicit quos eminentius diuina scriptura cõmen¬
dat: sicut septenariũ uel denarium. uel duodenarium.
et quicũq alii sunt quos legendo scudiosi libenter agno¬
seunt. Plexumq enim numeri huiusmodi pro uni¬
uerso tempore ponunt᷑: sicut septies in die laudabo te
nichil est aliud ꝙͣ am semper laus eius in ore meo
est apud alienos ecclia siue per se ipsos sicut decem
lipsi. unde apparec non solas temporũ questiones istis
nimeris esse soluendas. sed latius patere significatoes
pora ꝑtinet: sed ad homines n Sextam reglam ty¬
conius recapitulatõem uõtat: in obscuritate scriptiuarũ
iugilanter muentam. Sic em dicuntur quedam quasi
sequantur in ordine temporis uel uero continuatione nar¬
uentur. cum ad priora que precermissa fuerunt lacent̾
narratio reuocetur. Quod nisi ex hac regla intelligat᷑
errat. sicut in genesi. et plancauit inquit dominus deus

Expanded text:
meros dicit, quos eminentius diuina scriptura commenmeros dicit, quos eminentius diuina scriptura commendat, sicut septenarium uel denarium uel duodenarium et quicumque alii sunt, quos legendo studiosi libenter agnoscunt. plerumque enim numeri huius modi pro uniuerso tempore ponuntur, sicut: septies in die laudabo te, nihil est aliud quam: semper laus eius in ore meo.est apud alienos ecclesia — siue per se ipsos, sicut decem  in Apocalypsi. unde apparet non solum temporum quaestiones istis numeris esse soluendas, sed latius patere significationepora pertinet, sed ad homines. .Sextam regulam Tyconius "recapitulationem" uocat, in obscuritate scripturarum satis uigilanter inuentam. sic enim dicuntur quaedam, quasi sequantur in ordine temporis uel rerum continuatione narrentur, cum ad propria, quae praetermissa sunt, latenter narratio reuocetur; quod nisi ex hac regula intellegatur, erratur. sicut in Genesi: et plantauit, inquit, dominus deus
Abbreviated transcription (Latin):
umis euanglta post dies octo faccum dicit quod alius
pñtibus facies dm̃ fulsit ut sol: et uestimenta eius
ut iix. utrumq enim uerum esse nonpossit qͦd de mim̾o
dierum dictum est. Nisi ille qui dyoit post dies otto
intelligatur partem nouissimam diei ex quo id xpus
predixit futurum: et partem primam quod id ostendit
impletum pro totis diebus duobus atq incegris posuisse.
Eum uerr qui dixit post dies sex integrõs omnes et
totos sed solos medios computasse. hoc modo locutionis qͦ
significatur a parte totum. etiam illa de resurrectione xͥ
soluitur questio. Pars eni nouissima diei quo passus
est nsi pro toto die accipiatur adiuntta etiam nocte
preterica. et nox in cuius parte ultima resurrexit nͥ
totus dies accipiatur adiuncto scilicet die illucestente dĩno
non possunt esse tres dies et tres nottes quibus se in
corde terre predixit futurum. Legitimos autem mi¬

Expanded text:
unus euangelista post dies octo factum dicit quod alius unus euangelista post dies octo factum dicit quod alius s praesentibus facies domini fulsit ut sol et uestimenta eius ut nix. utrumque enim uerum esse non posset, quod de numero dierum dictum est, nisi ille qui dixit: post dies octo intellegatur partem nouissimam diei, ex quo id Christus praedixit futurum, et partem primam diei, quo id ostendit impletum, pro totis diebus duobus atque integris posuisse, eum uero qui dixit: post dies sex, integros omnes et totos, sed solos medios computasse. hoc modo locutionis, quo significatur a parte totum, etiam illa de resurrectione Christi soluitur quaestio. pars enim nouissima diei, quo passus est, nisi pro toto die accipiatur, id est adiuncta etiam nocte praeterita, et nox, in cuius parte ultima resurrexit, nisi totus dies accipiatur adiuncto die inlucescente dominico, non possunt esse tres dies et tres noctes, quibus se in corde terrae praedixit futurum. legitimos autem nu
Abbreviated transcription (Latin):
et ip̃a promissionis uel predestinationis firmitate iã
data est que danda suo tempore a pr̃ibus credita est:
sicut de ip̃a gratia que sanctis datur scribens ad thimo
suum propositum et grãm. que data est nobis in xpo
tum saluatoris nri. Datam dixit gram qu nec erat
adhuc quibus daretur. Qm in dispositione ac p̾de¬
stinatione dei iam factum erat qͦd suo tempore futuꝵ
fuerat: quod esse dicit manifestum ꝙͣuis hec possint
intelligi de terra futuri seculi. qͣndo euit celum nouum
et terra nona in qua iniusti hitare non poterunt: et
ideo recte dicitur piis quod ip̃a sit terra corũ que ulla
ex parte non erit impioru. quia et ip̃a similiter data
q̃ndo danda firmata est.Quintam ti chonins ue¬
gulam ponit. quã de temporibus appellat: qua regla
plerũq inueniri uel conici possit latens in sc̃pturis
sanctis qͣntitas temporum. Duobus autem temporie
uĩgere dicit hanc reglam: aut tropo sinodoche. qui aut

Expanded text:
oniam ipsa promissionis praedestinationisque firmitate iam oniam ipsa promissionis praedestinationisque firmitate iam data est, quae danda suo tempore patribus credita est. sicut de ipsa gratia, quae sanctis datur, scribens ad Timotsuum prontum saluatoris nostri. datam dixit gratiam, quando nec erant adhuc quibus daretur, quoniam in dispensatione ac praedestinatione dei iam factum erat quod suo tempore futurum fuerat: quod esse dicit manifestatam. quamuis haec possunt intellegi et de terra futuri saeculi, quando erit caelum nouum et terra noua, in qua iniusti habitare non poterunt. et ideo recte dicitur piis, quod ipsa sit terra eorum, quae ulla ex parte non erit impiorum, quia et ipsa similiter data est, quando danda firmata est. Quintam Tyconius regulam ponit, quam "de temporibus" appellat, qua regula plerumque inueniri uel conici possit latens in scripturis sanctis quantitas temporum. duobus autem modis uigere dicit hanc regulam, aut tropo synecdoche ant legi