comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ autem caritaᷤᷤ sit motus. ł¬
affectio animi. ⁊ mo affc̃us¬
tus mentis. auͣctib confirma aĩ¬
tur. Dic̾ enim ãs. in .iiii.li. de doct᷑
na xͥana. Caritatem uoco motũ a¬
nimi: ad fruendum deo pp̃ ipsum
⁊ se ac ꝓximo. ꝓp̃ deum. dem ĩ
libro de morib ecc̃e catholice. trac
uita potĩt nos seꝑare a caritate dei
Caritas dei inquit hic dc̃a est uirtꝰ.
q̃ animi nr̃i rectissima affc̃io est q̃
conuingit nos deo: qua eum dailigi¬
mus. ecce hiis u̾bis exprimitur
ꝙ caritas est affectio: ⁊ motus aĩ.
ac per hec ñ uidetur esse sp̃c sẽs.¬
sic̃ dr̃ deus eẽ spes nr̃a. ⁊ patientia
nrã. quia facit nos sꝑare ⁊ pati .I¬
ta saritas dr̃ cẽ motus siue affec¬
tio animi. quia ꝑ eam mouetur
⁊ afficit᷑ animus ad diligendũ
deũ. Non autem mireris si cari¬
ne usq ad finem. qd est actus
uel actus aliquis. s quia sui im¬
mobilitate omnia attingit. ñ lo¬
cali motu. s ut ubiq semper sit.

Expanded text:
d autem charitas sit affectio animi, et motus mentis, auctoritatibus confirmant. Dicit enim Aug. in lib. 3 de Doct. christ.: Charitatem voco motum animi ad fruendum Deo propter ipsum, et se ac proximo propter Deum. Idem in lib. de Moribus Ecclesiae catholicae, cvita poterit nos separare a charitate Dei. Charitas Dei, inquit, hic dicta est virtus quae animi nostri rectissima affectio est, quae conjungit nos Deo, qua eum diligimus. Ecce his verbis exprimitur quod charitas est affectio et motus animi; ac per hoc non videtur esse Spiritusdicitur: Deus est spes nostra et patientia nostra, quia facit nos sperare et pati; ita charitas dicitur esse motus sive affectio animi, quia per eam movetur et afficicitur animus ad diligendum Deum. Non autem mireris si charie usque ad finem, qui est actus vel actus aliquis, sed quia sui immobilitate omnia attingit, non locali motu, sed ut ubique semper sit,
Abbreviated transcription (Latin):
enimi ignoramus astutias eius
Quomͦ cnim accessit ad iutum qñ
ei ꝑsuasit ut dñm traderet: nũꝙͥ
homo: si ꝑadisum custodiat. po
natus. quo utiq ñ admititur
ꝑuersitatis ille ꝑsuasor. s tñ ꝑ
mulierem decepit. Non enim̃ ⁊̃
ratio nrã deduci. ad concessionem
pcc̃ĩ pot̾. nisi cum delectatio mota
fuĩt in ila ꝑte animi que debet
obtemꝑarẽ rõni tamquam rͤto¬
ri suo. Etiam in iino quoq nr̃m
nichil aliud agit᷑ nũc cum ad pec¬
catum quisq delabitur: quam
tunc actum est in illis trib. ser¬
pente. muliere. ⁊ uro. Nam pri¬
mo fit suggestio. siue ꝑ cogitatõ¬
nem. siue ꝑ sensus corporis. uel
uidendo uel tangendo. uł audiẽ¬
suggestio cum frã fuĩt: si cupi¬
ditas nrã ñ moueatur ad peccã¬
dum: excluditur serpentis astu¬
cia. Si aũ mota fuĩt: quasi iam
mulieri ꝑsuasum erit. s aliq̃n
rõ uiriliter etiam commotam
cupiditatem refrenat atq com¬
pestit. Ꝙ cum fit. ñ labimur in pͦ¬

Expanded text:
enim ignoramus astutias ejus . Quomodo enim accessit ad Judam, quando ei persuasit ut Dominum traderet? Numquihomo, si paradisum mentis custodiat. Posnatus, quo utique non admittitur perversitatis ille persuasor, sed tamen per mulierem decepit. Non enim etiam ratio nostra deduci ad consensum peccati potest, nisi cum delectatio mota fuerit in illa parte animi, quae debet obtemperare rationi, tanquam rectori viro. Etiam in unoquoque nostrum nihil aliud agitur cum ad peccatum quisque delabitur, quam tunc actum est in illis tribus, serpente, muliere et viro. Nam primo fit suggestio, sive per cogitationem, sive per sensus corporis, vel videndo, vel tangendo, vel audiensuggestio cum facta fuerit, si cupiditas nostra non moveatur ad peccatum excluditur serpentis astutia. Si autem mota fuerit, quasi jam mulieri persuasum erit; sed aliquando ratio viriliter etiam commotam cupiditatem refrenat et compescit. Quod cum fit, non labimur in pe
Abbreviated transcription (Latin):
deus de deo est. homo aũ natus est
ẽ unitꝰ dei prĩs ommpotentis de
dei filius. d̾s sine mitio hõ a c̾to i¬
nitio. Itm̃ in eodem. Quid natura
humana in xp̃o hoĩe meritit ut
munitatẽ ꝑsone unici filii dei si¬
głariter assumpta cẽt. q̃ bõa uolũ¬

Expanded text:
Deus de Deo est, homo autem natus esest unicus Dei Patris omnipotentis de Dei Filius, Deus sine initio, homo a certo initio. Item in eodem: Quid natura humana in Christo homine meruit, ut in unitatem personae unici Filii Dei singularitas assumpta esset? quae bona
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ xp̃c. ne sit quat̾nitas ñ tͥnitas d̾s.
ac ꝑ hoc xp̃c est deus. aĩa rõalis et
caro. Idẽ ꝙͦ in libͦ de predestinatõe
scõrum. Ille hõ ut a u̾bo pr̃i coet̾no
ĩ unitate ꝑsone assumptꝰ filiꝰ dei
unigenitꝰ ess. uñ ħ meruit. ꝙ boñ
eiꝰ p̃cessit ut ad hanc ineffabilem ex¬
cellentiam ꝑueniret᷑. faciente ac tꝰ¬
ciptente cõ ubo ip̃e ho ex quo ẽẽ cep̃
filius dei unuitꝰ eẽ cepit. Itm̃ hõ qui¬
cumq grã ita fit xͥanus. sic̃ gr̃a hõ

Expanded text:
 ne sit quaternitas, non trinitas Deus. Ac per hoc Christus est Deus, anima rationalis, et caro. Idem quoque in lib. de Praedestinatione sanctorum: Ille homo ut a Verbo Patri coaeterno in unitatem personae assumptus, Filius Dei unigenitus esset, unde hoc meruit? Quod bonum ejus praecessit, ut ad hanc ineffabilem excellentiam perveniret? Faciente ac suscipiente Deo Verbo, ipse homo ex quo esse coepit, Filius Dei unicus esse coepit. Item homo quicum
Abbreviated transcription (Latin):
Nũquidantea fuit hõ ⁊ ħ ei singu¬
lare bñfm̃ p̃stitum est ut singła¬
rit̾ ꝑmer̾etur dm̃i: Nempe ex quo
hõ esle cepit ñ aliud cepit eẽ hõ qͣm
dei filius. ⁊ hoc unitꝰ. ⁊ pp̃ea dei uer¬
bumt ꝙ ab illo sustepta caro frã ẽ

Expanded text:
Numquid antea fuit homo, et hoc ei singulare beneficium praestitum est, ut singulariter promereretur Deum? Nempe ex quo homo esse coepit, non aliud coepit esse homo quam Dei Filius, et hic unicus; et propterea Dei Verbum, quia ut ab illo s
Abbreviated transcription (Latin):
Mĩas domini met̾num cantabo.
et alibi. Iusticie dñ recte letifi.
una sit iusticia eadẽq sit mĩa¬

Expanded text:
dias Domini in aeternum cantabo . Et alibi: Justitiae Domini rectae, laetificantes una justitia, eademque sit mi
Abbreviated transcription (Latin):
nuꝑ ad fidem uen̾at. ne a bouo ꝙ cepe
iõ lic eis scripsi. ut postqͣm in fide fue
unc deaffinitate uidend̾ est. de
qua gͥg̃. ait. porro: deaffinita¬
te qͣm dicitis pentelam cẽ. q̃ ad uirũ
ex ꝑte uxoris. seu que ex ꝑte uiri ad
uxorẽ ꝑtinz maĩfesta rõ ẽ qr si ẜ diuinã¬
snĩam ego᷑ ⁊ uxor mea sumus unaca¬
ro: ꝓfecto mͥ ⁊ illi mea suaq pentela:
ꝓpinquitas una esfititur. Quo cura
ego ⁊ soror uxoris mee. in uno ⁊ pͥmo
gradu crimus. filius uo eius. scdo
gracdu critame. Neptis uõ t̾no. id ce
ntrimq in cetis agendum ẽ succeiso¬
gradꝰ sit ita me oꝑt attend̾e: quẽad¬
modũ ip̃uis qͦ gradus aliqua feĩa
ꝓprie ꝓpinqͥtatis sit. Ꝙ nimirum
uxori mee de ꝓpinqͥtate uiri sui. in e¬
cunctis cognationis gͣdib ꝯuenit ob
parentela. de lege nuptiaꝵ custodiẽ¬
da ẽ. qrostat eos duos fuisse in carne

Expanded text:
nuper ad fidem venerat, ne a bono quod coeperveris. Nec ideo hoc eis scripsi, ut, postquam in fide fuer Nunc de affinitate videndum est, de qua Gregorius ait: « Porro de affinitate, quam dicitis parentelam esse, quae ad virum ex parte uxoris, seu quae ex parte viri ad uxorem pertinet, maiam ego et uxor mea sumus una caro, profecto mihi et illi mea suaque parentela propinquitas una efficitur. Quocirca ego et soror uxoris meae, in uno et primo gradu erimus; filius vero ejus, secundo gradu erit a me; neptis vero, in tesuccessogradus sit. Ita me oportet attendere, quemadmodum ipsius quoque gradus aliqua femina propriae propinquitatis sit. Quod nimirum uxori meae de propinquitate viri sui in cunctis cognationis suae gradibparentela de lege nuptiarum conservanda est, quia constat eos duos in carne
Abbreviated transcription (Latin):
tñ pcc̃m ⁊ delictũ. Delictũ for¬
uitici: declinare a bono. pccm est:
facere malum. Aliud est enim
declinare abono: aluid est facere
malum. pccm̃ uo est ppetratõ ma¬
li. delictum. tesertio boni. ꝙ ⁊ ip¬
aliud sonat delictum nisi delic
nomine pcc̃i appellatur. De sep

Expanded text:
 peccatum etiam delictum. Et delictum fort declinare a bono; peccatum est, facere malum. Aliud est enim declicare a bono, aliud est facere malum. Peccatum ergo est perpetratio mali, delictum desertio boni, quod et ipaliud sonat delictum, nisi derelnomine peccati appelletur. Prae
Abbreviated transcription (Latin):
sum non poterat dic̾e ñ esse tͥa q̃dã
ꝙ quia dixit sabellius: in heresim
iapsus est. Quesuut gͦ quid tria
diceret. ⁊ dixit tres ꝑsonas. siue
tres sub̾as scd̃m grecos. Sic̃ nos

Expanded text:
sum non poterat dicere non esse tria quaedam, quod quia dixit Sabellius, in haeresim lapsus est. Quaesivit ergo quid tria diceret, et dixit tres personas, sive tres substantias secundum Graecos. 8. Sicut nos
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ transiti᷑ sint ꝑ ignem. ut
tent. Si enim tanta fuit cordis
tritio. ⁊ delicti exꝓbratio. ut suffi
ciat ad puniendum pcãm. lib̾ĩ ab
aliis penis transeunt ad uitum
cunt ꝓ pcc̃o si ante expletõm pe¬
nitentie discesseruit: ignem pur¬
gatorium sentiunt. ⁊ grauuis pu¬
niuntur: qm si hic compleuissẽt.
nitenti ignoscit. ñ reseruans pec¬
catum ad penam et̾nam. Ex iusti¬
cta uero impunitum non dimittit
delictum. Aut enĩ hõ punit. aut
d̾s. hõ aũ punit pẽitendo. ⁊ ẽ pña

Expanded text:
utrum transituri sint per ignem, ut tent. Si enim fuerit tanta cordis contritio, et delicti exprobratio, ut suffciat ad puniendum peccatum, liberi ab aliis poenis transeunt ad vitam, scunt pro peccato, si ante expletionem poenitentiae discesserint, ignem purgatorium sentient, et gravius punientur quam si hic implessent nitenti ignoscit, non reservans peccatum ad poenam aeternam. Ex justitia vero impunitum non dimittit delictum. Aut enim punit homo, aut Deus. Homo autem punit poenitendo, Deus a
Abbreviated transcription (Latin):
sic delicta corrig̾e. ut pꝰ mortẽ ñ o¬
porteat penã tolerare. Qdam eiũ
pct̃a mortalia:. in pnĩa fuint ueĩ¬
alra. ñ tũ mox sanantur. Sepe in¬
firmus moreretur. si ñ meditaret᷑.
ñ tũ statĩ medicatus sanat᷑. lãguet
uicturus. qͥ priꝰ erat moriturꝰ. Qui
aũ impenitens morit᷑: ot̃o morit᷑.
⁊ et̾nalit crutiat᷑ Si cnĩ sẽꝑ iuuẽt:¬

Expanded text:
sic delicta corrigere, ut post mortem non oporteat poenam tolerare. Quaedam autem peccata mortalia in poenitentia fiunt venialia, non mox tamen sanantur. Saepe infirmus moreretur, si non medicaretur; nec tamen statim medicatus sanatur. Languet victurus, qui prius erat moriturus. Qui autem impoenitens moritur, omnino moritur, et aeternaliter cru
Abbreviated transcription (Latin):
um illam creaturam quam
uirgo concepit ⁊ peꝑit quã¬
uis ad soiam ꝑͣm filii ꝑtinentem
tota trinitas fec̾it: Neq enim se
et q̃n unus trium in aliquo opere
nominatur uniu̾sa oꝑari tͥnitas ĩ¬
tlłr. ita uere est. ⁊ in exemplis doceri
pt̾. audisti lector ⁊ ꝓpositam q̃onẽ

Expanded text:
um illam creaturam quam Virgo concepit et peperit, quamvis ad solam personam Filii pertinentem, tota Trinitas fecerit neque enim sepetiam quando unus trium in aliquo opere nominatur, universa operari Trinitas intelligitur? ita vere est, et exemplis doceri potest. Audisti propos
Abbreviated transcription (Latin):
lum. pediculum. lumbricum. qͦꝵ
nicħ est filius. ut gͦ hoc omittam
qm̃ tante rei deformiter comꝑantur:
certe qui nascuntur ex aqua ⁊ spũ
scõ. ñ aque filios eos rite dix̾it quis¬
dñr alicuius filii consequens est ut
de illo etiam nati dicantur ẽe. ut illi
ex illa nati: s in ilła p̃parati. Cum ita¬
ꝙ dealiquo nascatur aliquid. ⁊ ñ ita
d̾e filius de illo sit natus cuiꝰ dr̃ filius.
ꝓfecto modꝰ iste quo natus est xp̃c de
maria sicut filius. ⁊ de spũ scõ: ñõ sit̾
filius insinuat nobis grãm dei. qua
homo nullis precedentib meritis ⁊̃
ip̃o exordio nature sue quo esse cepit
uerbo dei copularetur: in tantam ꝑͤ
unitatem: ut idem esset filius dei qͥ¬
filius hominis. et filius hominis qͥ
falius dei. ⁊ sic in nature hũane sus¬
ceptione fieret quodam mͦ ip̃a grã
illius hoĩs nalis qua nlłm possit

Expanded text:
lum, pediculum, lumbricum, quorum nihil est filius; ut ergo haec omittam, quoniam tantae rei deformiter comparantur, certe qui nascuntur ex aqua et Spiritu sancto, non aquae filios eos rite dixerit quisdicuntur alicujus filii, consequens est ut de illo etiam nati dicantur esse, ut illi ex illa nati, sed ad illam praeparati. Cum itaque de aliquo nascatur aliquid, ut dictumdicitur filius, de illo sit natus, cujus dicitur filius; profecto modus iste, quo natus est Christus de Maria sicut filius, et de Spiritu sancto non sicut filius, insinuat nobis gratiam Dei, qua homo nullis praecedentibus meritis in ipso exordio naturae suae, quo esse coepit, Verbo Dei copularetur in tantam personae unitatem, ut idem esset Dei filius qui filius hominis, et filius hominis qui filius Dei; et sic in naturae humanae susceptione fieret quodammodo ipsa gratia illi
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s. ut enim ait ãs. sr̃ eundem lo¬
cum exponens illud apłi u̾bum
ab apło predicata est eis fides. in
illo tempore in nouitate muita¬
tõnis ad fidem. etiam sensibilib
miraculis presentia sci sp̃c appa¬
rebat. ut mactib apłorum legit᷑.
Aperte hic ostenditur quomͦ illis
ip̃m mittendo in eos. s predican
uisibilib monstrabat᷑. Non gͦ ho¬
mines quantumtumq sc̃i dare
possunt sp̃m scm̃.

Expanded text:
sanctus, ut enim ait Aug., super eumdem locum, t. 4, exponens illud Apostoli verbum.  enim praedicata est eis fides, in illo tempore in novitate invitationis ad fidem etiam sensibilibus miraculis praesentia sancti Spiritus apparebat, sicut in Actibus Apostolorum legitur Aperte hic ostendit quomodo illis ipsum mittendo in eos, sed praedicandvisibilibus monstrabatur. Non ergo homines, quantumcumque sancti, dare possunt Spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
apłs ne fiat: cõsilio caritatis suad
ut nẽo in eare iussionis nc̃tate te¬
mini quo uib fidelem ñ iñgi ĩ fide¬
li.⁊ si ꝯm̃cti fiu̾nt. seꝑari. Legit᷑ enĩ
sit isrłitis uxores dimittere alie¬
igenas ꝑ qͣs ibãt ad dos alienos.
ñ ille ꝑ maritos achͥrebant᷑ do. Rec¬
te hoc p̃cepit. qr ꝑ moysen p̃ceꝑat do¬
muniꝰ nequis uxorẽ alienigenam o¬
hibante:. domm̃o uibente dimisiit.¬
Quia ut art ambr. Nõ ẽ imꝑutand̾

Expanded text:
e fiat, consilio charitatis suadet, ut nemo in ea re jussionis necessitate temini, quo jubet fidelem non jungi infideli, et si conjuncti fuerint separari. Legitur enim jussit Israelitis uxores dimittere alienigenas, per quas ibant ad deos alienos; non illae per maritos acquirebantur Deo. Recte hoc praecipit, quia per Moysen jusserat Dominus ne quis uxorem alienigenam prohibente, Domino jubente dimiseruquia, ut a
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ ꝓhibet᷑ fideł. cũ infideli copłare niu¬
gium. Iã st̃ ꝯuiges. ⁊ ãbo adhuc st̃ in¬
fideles. Tales sunt ad huc: qͣles ꝯiuĩt¬
ti sũt. ueĩtq euͣngłi p̃dicator credi¬
dit coꝵ unus ł una. S ita ut infideł
cũ fideli: ħĩtare ꝯsentiat. Nõ iubet doꝰ
ut fideł infidelẽ dimictat. talr̃ ꝯũictũ
crãdi occasio. cũ possit licite relunq̃re.
s ñ expedit. Tuno enĩ ñ expedit id¬
ip̃ius alus affert ĩpedim̃tũ salutis.

Expanded text:
hibetur fidelis cum infideli copulare conjugium. Jam sunt conjuges, et ambo adhuc sunt infideles. Tales sunt adhuc quales conjuncti sunt. Venitque Evangelii praedicator, credidit eorum unus vel una, sed ita ut infidelis cum fideli habitare consentiat, non jubet Dominus ut fidelis infidelcrandi occasio, cum possit licite relinquere, sed non expedit. Tunc enim non expedit quusus aliis affert impedimentum salu
Abbreviated transcription (Latin):
fieri. in hoc tam̃ conueniũt ⁊ hii
⁊ illi ꝙ utriq fatent᷑ deum ma¬
auctoritatib uinitunt᷑ ad mimi¬
endam suam assertionem. Qͣre
hiis modis muniunt intentio¬
nem. Si enim inquiunt mala
tens: certum est ã posse fĩ mala
uł ce nisi co uolente. Quomodo
enim eo inuito ⁊ nolente posset
luĩt. S uult mala fi̾ aut ñ fĩ.
si uult ñ fĩ ñ fiunt. fiunt autẽ.
uult gͥ fi̾. Item bonum ẽ mala ẽẽ
uł fĩ. alioquin summe bonus nõ
ꝑmitteret ea fieri. uñ ab. in en¬
q̃ mala sunt. inquantum ma¬
Nam nisi eẽt hoc contra bonum.
ut essent ⁊ mala. nullomͦ sinent᷑
bio quam facile est ꝙ uultꝰ facexe
tam facile est ꝙ ñ uult eẽ ñ sin̾e.
hoc nͥ credamꝰ ꝑiclitatur nr̃a ton¬
fessio. qua nos in pr̃em ommpo¬
tentem credere confitem. Ecte hic
autem boni deus auctor est. qui
uult omne bonum eẽ ꝙ ẽ. Cum
gͣ bonum sit mala fi uł esse: gͦ ⁊

Expanded text:
fieri. In hoc tamen conveniunt et hi et illi, quod utique fatentur Deum maauctoritatibus innituntur ad muniendam suam assertionem. 5. Quhis modis muniunt intentionem: Si enim, inquiunt, malatens, certum est non posse fieri mala el esse nisi eo volente. Quomodo enim invito eo et nolente posset luerit. Sed vult mala fieri aut non fieri. Si vult non fieri, non fiunt: fiunt autem, vult ergo fieri. Item bonum est mala esse vel fieri, alioquin summe bonus non permitteret ea fieri. Unde August. in Enquae mala sunt, in quantum maNam nisi esset hoc bonum ut essent et mala, nullo modo esse bio quam facile est quod vult facere, tam facile est quod non vult esse non sinere. Haec nisi credamus, periclitatur nostra confessio, quia nos in Patrem omnipotentem credere confitemur. Ecce hic autem boni Deus auctor est, qui vult omne bonum esse quod est. Cum ergo bonum sit mala fieri vel esse, ergo
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritates. non gͦ eius uo¬
luntate fuint mala. Item si nol¬
eius uoluntas humane nolũ¬
tatis effcũ impediretur. Ideoq
ñ concedunt. dm̃ uelle mala fĩ
ne malorum anctor intlłigat᷑.
nec concedunt eum uelle mala
uelle mala fi̾. ut ñ auctor s per¬
missce malorum monstretur. uͥ
auctorem ẽẽ oĩ bonorum dicẽs.
maioꝵ auctor̾ esse negat dicens.

Expanded text:
auctoritates; non ergo ejus voluntate fiunt mala. Item, si nolejus voluntas humanae voluntatis effectu impediretur. Ideoque non concedunt Deum velle mala fieri, ne malorum auctor intelligatur; nec concedunt eum velle mala velle mala fieri, ut non auctor, sed permissor malorum monstretur. Undauctorem esse omnium bonorum dicens: malorum auctorum esse negat dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
eius uoluntate. quia ñ eius uo¬
luntate fit pcc̃m. Non gͦ deo no¬
lente uł nolente. s ñ uoiente fĩ¬
unt mala. quia non sub est dĩ
uolũtati ũ malum fiat ułñfiat. s
ut fĩ sinat. quia bonum ẽ sinẽ
mala fi. ⁊ utiq uolens sinit. ñ
uolens mala. s uolens sin̾e ut

Expanded text:
ejus voluntate, quia non ejus voluntate fit peccatum. Non ergo Deo volente vel nolente, sed non volente, fiunt mala; quia non subest Dei voluntati ut malum fiat vel non fiat, sed ut fieri sinat, quia bonum est sinere mala fieri: et utique volens sinit non volens mala, sed volens sine
Abbreviated transcription (Latin):
tat. Ex hiis aliisq płib istat i¬
uerum corꝰ xp̃i ⁊ sanguinẽ in ai¬
tari ẽẽ. ĩmo integrum xp̃m sub

Expanded text:
tat. Ex his aliisque pluribus constat verum corpus Christi et sanguinem in altari esse; imo integrum Christum
Abbreviated transcription (Latin):
uł eẽntia diumna spes ⁊ tres per¬
sone. indiuidua. Q as. rõnibus
probabilil atꝙ in refragabilib.
aperte demonstrat in li .uii. de tͥ.
ita dicens. Si essentia genus est
spẽs aũ ꝑsona. ut ñ nulli sentiũt.
oportet applłari tres sub̾as. ut ap¬
pellant᷑ tres persone. Sicut cum
sit animal genus. ⁊ equus spes.
appllantur tres equi. idemq tͥa
auimalia. Non enim spẽs ibi
tur tres equi sunt unum aĩal.
S sicut tres equi sp̃aii nomĩe.
ita tͥa animalia nomine gn̾ali
dñr. Cum gͦ tres ꝑsonas unam
fateamur esse essentiam. ñ tres
essentias. cum tres equi tria a¬
nimalia dicant᷑. ñ unũ. patet
nomine essentie ñ significari
nomine ꝑsone ñ spẽm sig¬
nificari. s aliq singłare atq ĩ¬
diuiduum. ⁊ nomine essentie:
spẽm intelligi. ut persona non
⁊ iacob. uel aliquis alus qui ⁊̃
digito presens demonstrari pos¬
sit. Si ͨ quoq illos eadem ratio
confritabit. Sicut enim dicun¬
t᷑. abraham ysaac ⁊ iacob. t̾a in¬

Expanded text:
divina species, et tres personae individua. Quod Aug. rationibus probabilibus atque irrefragabilibus aperte demonstrat in lib. 7 de Trin., c. 6, dicens: Si essentia genus est, species autem persona ut nonnulli sentiunt, oportet appellari tres substantias, ut appellantur tres personae. Sicut cum sit animal genus, et equus species, appellantur tres equi, iidemque tria animalia. Non enim ibi specietur: Tres equi sunt unum animal; sed sicut tres equi speciali nomine, ita tria animalia nomine generali dicuntur. Cum ergo tres personas unam fateamur esse essentiam, non tres esse essentias, cum tres equi tria animalia dicantur, non unum; patet nomine essentiae non significari nomine personae non speciem significari, sed aliquid singulare atque individuum, et nomine essentiae speciem intelligit Jacob, vel si quis alius qui etiam digito praesens demonstrari possit: sic quoque illos eadem ratio consequetur. Sicut enim dicuntur Abraham, Isaac et Jacob tria in
Abbreviated transcription (Latin):
sexuum. ħ gͥ si scd̾ suꝑficiem u̾bo¬
rum quis acceꝑit. inducitur in
Tanto enim sanctiꝰ fuit atꝙ ꝑfectiꝰ
qͣnto a carnali oꝑe ĩmuniꝰ. S su

Expanded text:
sexuum. Hoc si secundum superficiem verborum acceperit, inducitur in Tanto enim sanctius fuit atque perfectius, quanto a carnali opere immunius. Sed su
Abbreviated transcription (Latin):
in lege dr. Memento sc̃ificare di¬
em sabbĩ. Inde ẽ ꝙ numerando
esse dies quoꝵ repetitione omne
tp̃c agitur. ñ qͥn alius sit ab ulł
dies octanus ⁊ nonus. ⁊ sic de ce¬
teris. S q in sex diebus rerum
genera distincta sunt. ⁊ in .uiiͦ.
licet ñ fuit nouum genus rerum
institutum: fuit tñ in eo qͣiͣ quidã
nouus status sc̃ificatõnis oꝑm
⁊ requietõnis opificis. pͭ ⁊̃ sic ex¬
poni illud. Compleuit d̾s die .uii
opits suum .i. cõpletum ⁊ ꝯsum¬
matũ uidit

Expanded text:
Exod. 20: Memento sanctificare diem sabbati. Et inde est quod numerando icimus septem esse dies, quorum repetitione omne tempus agitur; non quia alius sit ab illis dies octavus et nonus, et sic de caeteris, sed quia in sex diebus rerum genera distincta sunt, et in septimo, licet non fuerit novum genus rerum institutum, fuit tamen in eo quasi quidam novus status sanctificationis operum et requietionis opificis. Potest etiam sic exponi illud: Complevit Deus die septimo opus suum, id est, completum et consummatum vidit
Abbreviated transcription (Latin):
uod etiam exodi intelligi¬
ditur. ex eo ꝙ ꝑabola dr̃. ster
si enim ꝑabola esturait ier. i
aliud uerbis sonat. aliud sẽsu
continz. uñ aliqui ita edisserunt
prẽm in nob̃ esse: dñt leuem pũc¬
tum sensuum .s. primum mot̾
suggestionis. ł cogitationis. fili¬
um uero: si cogitatio conceꝑit poc¬
catum. in quo notatur consen¬
sus et delectatio mulieris. nepotẽ.
si ꝙ cogitauĩs atq conceꝑis oꝑe
compleueris. uł complere dec̾uĩs.
In quo notatur consensus iri. sũ
patratto pectati. ꝓnepotem autẽ:
siñ solum fetĩs: s si in eo głeris.
et hec est quarta generatio. nec
quia tres precesserint. s quarta
dr: quia quarto loco apͥmo motu
qui est qiͣ pr̃: enumeratur. D̾s gͥ
primos ⁊ scdos stimulos cegitat̃o¬
num quos greci ꝓpatheos uocant
sine quib nullus hominum eẽ
pt̃: ñ puniet et̾nalit᷑. S si cogitata
quis fac̾e decreuit. ⁊ que fecit corri¬
gere ⁊ noluerit. que funt morta¬
lia petcata. et terria et quarta

Expanded text:
ud Exodi intelligditur ex eo quod parabola dicitur. Si enim parabola est, ut ait Hier., aliud verbis sonat, aliud sensu continet. Unde aliqui ita edisserunt: patrem in nobis esse dicunt levem punctum sensuum, scilicet primum motum suggestionis vel cogitationis; filium vero, si cogitatio conceperit, peccatum; in quo notatur consensus et delectatio mulieris; nepotem, si quod cogitaveris atque conceperis, opere compleveris, vel complere decreveris; in quo notatur consensus viri, sive patratio peccati; pronepotem autem, si non solum feceris, sed in eo glorieris: et haec est quarta generatio, non quia tres praecesserint, sed quarta dicitur, quia quarto loco a primo motu, qui est quasi pater, enumeratur. Deus ergo primos et secundos stimulos cogitationum, quos Graeci propatheis vocant, sine quibus nullus hominum esse potest, non puniet aeternaliter; sed si cogitata quis facere decreverit, et quae fecit corrigere noluerit, quae sunt mortalia peccata, et tertia et quarta
Abbreviated transcription (Latin):
tanto plenius hĩ: fẽcit d̾s ratõ¬
nabilem creata᷑m que summũ
bonum intlłigeret. ⁊ intlłigendo
amaret. ⁊ amando possideret ac pꝰ¬
sidendo frue̾tur. Eamq hoc modo
distuixit. ut pars in sui puritate
ꝑman̾et nec corpori uniret᷑ . s. an
in incorꝑeam ⁊ corꝑeam. Incorpea¬
quidem angłs. Corporea u̾o homo.
uocatur: ex anima rõnali ⁊ carne
subsistens. Conditio quo rõalis
creature primam cãm hũit dei bo¬

Expanded text:
tanto plenius habetur; fecit Deus rationalem creaturam, quae summum bonum intelligeret, intelligendo amaret, amando possideret, et possidendo frueretur: eamque hoc modo distinxit, ut pars in sui puritate permaneret, nec corpori uniretur, scilicin incorpoream et corpoream. Incorporea, angelus; corporea vero, homo vocatur, ex anima rationali et carne subsistens. Conditio igitur rationalis creaturae primam causam habuit, Dei bo
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ fuius est persona. ꝙ sig̃catur
nomine dei. cum dr pater est d̾s.
filius est deus. Ita etiam idẽ sig¬
nificatur cum dr̃ deus cat deus.
et deus est persona. Ttroꝙ enim
nomine ẽẽntia diuina intlłigit᷑
sunt tres persone. quid nomme
ꝑsone sig̾camus an centiam: hoc
enim udetur si supradc̃a uerba
aGi. diligenter scrutemur. Su¬
pra enim dixit ꝙ iõ tres persõas
dicimus. quia id ꝙ persona est:
commune est tribus. Et item.
Quia pr̃ ẽ persona. ⁊ filius ẽ per¬

Expanded text:
 Filius est persona, quod significatur nomine Dei, cum dicitur: Pater est Deus, Filius est Deus. Ita etiam idem significatur cum dicitur: Deus est Deus, et Deus est persona. Utroque enim nomine essentia divina intelligitur, sunt tres personae, quid nomine personae significamus? an essentiam? hoc enim videtur, si supra posita verba Aug. diligenter scrutemur. Supra enim dixit quod ideo tres personas dicimus, quia id quod persona est commune est tribus; et item, quia Pater est persona, et Filius est per
Abbreviated transcription (Latin):
qoni recte i̾ndemus. oportet ut
rendendo eẽntiam sig̾cemus. Alio¬
quin non ostendimus quid tres
sint. Si uero rendentes essentiam
sig̃camus ip̃am c̃entiam nomine
ꝑsone intelligimus cum d̾r tͣs ꝑͤ.¬

Expanded text:
ioni recte respondemus, oportet ut respondendo essentiam significemus; alioquin non ostendemus quid tres sint. Si vero respondentes, essentiam significamus, ipsam essentiam personae nomine intelligimus cum dicit
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntas est sempiterna et ĩ¬
mutabilis eẽntia. dicet ea uari¬
cutur et transeant que ei subi¬
mala quia deus est. Ꝙ dr̃ uolũ

Expanded text:
ntia est sempiterna et immutabilis licet ea varientur et transeant, quae ei subjmala, quia Deus est. 4. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
tamen dicendum est ci d̾s eẽ oĩ¬
Ꝙ quidam de dei uoluntate ust̃.¬
ñ recte sentientes nob̾ obitiunt
dicentes. Si idem est deo uelle. ꝙ
ẽẽ. gͦ cum dicimus dm̃ uelle oĩa
que facit dicinuit eum ẽẽ om̃ia
enim nũquam d̃r. Ad qd̾ dicimꝰ
quia licet idem penitus sit de dõ
uelle ꝙ eẽ: ñ tamen pot̾ dici ẽẽ oĩa
que uult. sicut idem est deo ẽẽ ꝙ
scire. nec tam̃ sicut dr scire omĩa

Expanded text:
tamen dicendum est Deum d quidam de Dei voluntate n recte sentientes, nobis objiciunt, dicentes: Si idem est Deo velle quod esse, ergo cum dicimus Deum velle omnia quae facit, dicimus eum esse omnia enim nunquam dicitur. Ad quod dicimus quia licet idem penitus sit Deo velle quod esse, non tamen potest dici omnia quae vult; sicut idem est Deo esse quod scire, nec tamen sicut scire omnia,
Abbreviated transcription (Latin):
te. s ita ut scĩe que ipa ẽ omĩa
subiͨta monstrentur. ⁊ uolunta¬
ti que ip̃a eadem est: aliquid uł a¬
liqua sub̾ta dicantur. ut talis
fiat sensus. deus scit omnia .i. d̾c

Expanded text:
te, sed ita ut scientiae quae ipse est, omnia subjecta monstrentur, et voluntati quae ipse eadem est, aliquid vel aliqua subjecta esse dicantur; ut talis fiat sensus: Deus scit omnia, id
Abbreviated transcription (Latin):
q̃onum. qui querit quare uolu¬
it̃ deus mundum facere: cãm que¬
rit uoluntatis dei. Omnis aũt
cã esficiens maior est eo ꝙ effici¬
tur. Nil autem maius est uolũ¬
tate dei. ñ ergo eius cã querenda
ẽ. Idem in .li. contra manicheos
Sĩqui dixerint. Quid placuit dõ
facere celum et t̾ram: Rndend̾ ẽ
eis. qui uoluntatem dei nosse desi¬
derãt causas ⁊ uoluntatem dei sci¬
re q̃runt: ꝙ uolũtas dĩ oim que st̃
ip̃a sitcã. Si enim ht̃ cãm uotun¬
tas: est aliquio qd̾ antecedit uo¬
luntatem dei. ꝙ nephas est cred̾e.
Qͥ gͦ dicit quare deus fecit celũ ⁊¬
t̾ram. rendend̃ est ei. quia uoluit.
uoluntas enim dei cã est celi ⁊ t̾¬
celum ⁊ t̾ra. Qͥ aũ ddicit quarẽ
uoluit face celum et t̾ram: maiꝰ
aliquid querit quam est uolun¬
tas dei. Nil autem maius in¬
ueniri pot̾. Compescat gͦ se hũa¬
na temeritas. et id qd̾ non est nõ
querat. ne id ꝙ. est ñ inueniat. Et¬

Expanded text:
 Qui quaerit, quare voluerit Deus mundum facere, causam quaerit voluntatis Dei. Omnis autem causa efficiens major est eo, quod efficicitur; nihil autem majus est voluntate Dei: non ergo ejus causa quaerenda est. Idem in libro contra Manichaeos: Si qui dixerint: Quid placuit Deo facere coelum et terram? Respondendum est eis qui voluntatem Dei nosse desiderant, causas et voluntatem Dei scire quaerunt: quod voluntas Dei omnium quae sunt ipsa sit causa. Si enim habet causam voluntas, est aliquid quod antecedat voluntatem Dei, quod nefas est credere. Qui ergo dicit, quare fecit Deus terram? respondendum est illi: quia uoluit. Voluntas enim Dei causa est caeli et teaelum et terra. Qui autem dicit: quare Deus facere coelum et terram, majus aliquid quaerit quam est voluntas Dei. Nihil autem majus inveniri potest. Compescat ergo se humana temeritas, et id quod non est, non quaerat, ne id quod est, non inveniat.
Abbreviated transcription (Latin):
si isti qͦs in quocũq gn̾e erroris
notas. et tanquam desꝑatissimos
dampnas: anteqͣm finiant
turo: Nolite gͦ ante tempus
stenditur pro singulis pocõ¬
rib in hac uita ẽẽ orandum. nͦ
de anquo ẽẽ diffidendum. qr cõ¬
uti pt̾ dũ in hac uita ẽ. qr ñ ꝓt̾¬

Expanded text:
si isti quos in quocumque genere erroris si isti quos in quocumque genere erroris notas, et tanquam desperatissimos damnas, antequam finiant turo? Nolite ergo ante tempus stenditur pro singulis peccatoribus in hac vita esse orandum; nec de aliquo esse diffidendum, quia converti potest dum in hac vita est; quia
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑit ita dicens. O quidem nõ¬
confirmaui:. qm̃ hoc putare me
dixi. S tamen addiciendum fu¬
it. si in hac scełate mentis ꝑuer¬
sitate finiret hanc uitam. qm̃
de quocumq pessimo in bac ui¬
ta constituto ñ est desꝑandum.
nec ꝓ illo imprudentẽr etiam¬
oratur: de quo non desꝑatur.¬
Hiis uerbis insinuatur poc̃m
premissa diffmitõe descriptum.
t̃c solum debere dici ad mortem
re desꝑandum in hac uita. ⁊ io
ꝓ omni ẽẽ orandum. uñ illud
ioh̾is. Non ꝓ eo aico ut quis
oret. sic accipͤiendum uidetur. uͥ
ꝓ aliquo peccante ad mortem. ł
uita est: nec pctm̃ illuis iudicare
nec de illo desꝑare. s ꝓ illo orare
de impnĩa q̃ est blasphemia in
tari. de nullo enim desꝑandum
est: quam dui patĩa dei ad peni¬
tentiai ad ducit. paganus est
hodie: iudens infidelis est hodie.
h̾etitus est hodie: scismaticus
est hodie: Quid si cras amplecta¬
tur catholicam fidem. ⁊ sequat᷑
catholicam re ueritatem: Qd

Expanded text:
aperit, ita dicens: Quod quidem aperit, ita dicens: Quod quidem confirmavi, quoniam hoc putare me dixi. Sed tamen addendum fuit si in hac scelerata mentis perversitate finierit hanc vitam, quoniam de quocumque pessimo in hac vita constituto non est desperandum, nec pro illo imprudenter oratur de quo non desperatur.His verbis insinuatur peccatum praemissa definitione descriptum, tunc solum debere dici ad mortem re desperandum est in hac vita, et ideo pro omni esse orandum. Unde illud Joan. 5: Non pro eo dico ut quis oret, sic accipiendum videtur, ut pro aliquo peccante ad mortem velvita est, nec peccatum illius judicare, nec de illo desperare, sed pro illo orare de impoenitentia quae est blasphemia in n potest judicari. De nullo enim desperandum est, quandiu patientia Dei ad poenitentiam adducit. Paganus est hodie, Judaeus infhaereticus est hodie: schismaticus est hodie; quid si cras amplectatur catholicam fidem, et sequatur catholicam veritatem? Quid
Abbreviated transcription (Latin):
alia hiꝰ pocĩ assig¬
natio. Hoc enim pc̃cm. as̃.
diffiniens inli. de sermone do¬
mini. in monte ait. pocm̃ adn
mortem est: cum pꝰ agnitionẽ
dei ꝑ gr̃am. xp̃i oppugnat aliqͥt
fraternitatem.⁊ adu̾sus ip̃am
grãm qua recontiliatus est d̾o:
inuidentie facib agitatur. qd̃
noscendum peccanti si peniteat.
S qr tanta est labes pccĩ illuis:
ut deprecandi humilitatem sb̾¬
ire ñ possit. etiam si pocm̃ suum
mala conscĩa agnoscere. ⁊ annũ¬
tiare cogatur. ut uidasꝰ cũm ĩ¬
dixit. pectaui. facilius desꝑans
tucurit ad laqueum. quam hy¬
militate ueniam peteret. ꝙ pp̃
magnitudinẽ pocĩ. iam ex dãp¬
natione peccati tales hr̃e credẽ¬
dus est. Ecce quedam assigna
hic posita est. qua illud pcc̃m
ẽẽ traclitur: oppugnatio fr̃nita¬
tis pꝰ agnitõnem.⁊ inuidentia
gre. post reconciliatõm. ꝙ spẽs
quedam obsticiationis incelli¬
gi pot̾. Illam tam̃ diffinitõnẽ
morans. aliquid addiciendum
ibi fore. nec asserendo se dixisse.

Expanded text:
alia hujus peccati assignatio. Hoc enim peccatum August. definiens in lib. de Sermone Domini in monte, ait: Peccatum ad mortem est, cum post agnitionem Dei per gratiam Christi oppugnat aliquis fraternitatem, et adversus ipsam gratiam qua reconciliatus est Deo, invidiae facibus agitatur, quod noscendum peccanti si poeniteat, sed quia tanta est labes peccati illius, ut deprecandi humilitatem subire non possit, etiam si peccatum suum mala conscientia agnoscere et renuntiare cogatur: ut Judas, cum dixit peccavi, facilius desperans cucurrit ad laqueum quam humilitate veniam peteret; quod propter magnitudinem peccati jam ex damnatione peccati tales habere credendum est. Ecce quaedam assignatd mortem, hic posita est, qua illud peccatum esse traditur, oppugnatio fraternitatis post agnitionem, et invidentia gratiae post reconciliationem, quod species quaedam obstinationis intelligi potest. Illam tamen definitionem morans, aliquid adjiciendum ibi fore, nec asserendo se dixisse,
Abbreviated transcription (Latin):
ab hac uita discesserit. nisi forte
alicui per sp̃m scm̃ inirabiliter
reuelatum fui̾t. Ex predictis
aliquatenus capi pot quomodo
penitenter oppugnans. que utt¬
q obstinatio esse uidetur. ⁊ om¬
nis impenitentis obstinatio
atq desꝑatio. Notandum u̾o ẽ
ꝙ ñ omnis qui non peniret: ĩ¬
lunt etiam desꝑati.

Expanded text:
ab hac vita discesserit, nisi forte alicui per Spiritum sanctum mirabiliter revelatum fuerit. Ex praedictis aliquatenus capi potest quomopoenitentis oppugnans; quae utique obstinatio esse videtur, et omnis impoenitentis obstinatio atque desperatio. Notandum vero est quod non omnis qui non poenitet imlunt etiam desperati.
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ueniens mereatur
an actus uł nõ. ut haꝑte insinu¬
ari ualeat: prenuttendum est tẽ
tͥa gn̾a bonorum. Alia namq st̃
magna. alia inuuma. alia me
uitur: magna bona sunt. Sp̃ẽs
autem quorumlib corꝑm sine
quib recte uiui pot̾. minima bõ¬
na sunt. potentie uero animi si
ne quib recte iuui ñ pot̾. media
bona sunt. Item. uirtutib nẽo
male utitur. Ceteris autem bo¬
nis .i. mediis et munuimis. ñ so¬
lum bene. s etiam male quisq
uti pot̾. ⁊ ideo uirtute nemo ma¬
le utiͦ. pot̾. quia opus uirtutis
est bonus usus istorum. qͥb etiã
et ñ bene uti possumus. Nemo
autem uene utendo: male utit᷑.
Non solum autem magna s ⁊
media et minima bonã esse. p̃s¬
titit bonitas tei. Ecce habes tͥa
genera bonorum distincta. In¬

Expanded text:
aeveniens mereatur an actus vel non: ut hoc aperte insinuari valeat, praemittendum est tria esse genera bonorum. Alia namque sunt magna, alia minima, alia med recte vivitur, magna bona sunt. Species autem quorumlibet corporum sine quibus recte vivi potest, minima bona sunt. Potentine quibus recte uiui non potest, media bona sunt. uirtutibus nemo male utitur, ceteris autem bonis, id est mediis et minimis, non solum bene sed etiam male quisque uti potest. et ideo uirtute nemo male utitur, quia opus uirtutis est bonus usus istorum, quibus etiam non bene uti pautem bene utendo, male utitur; non solum autem magna, sed etiam media, et minima bona esse praestitit bonitas Dei. Ecce habes tria genera bonorum distincta.
Abbreviated transcription (Latin):
claritas. It̃m ambr̃. id̾ capłm per
tractans ait. ꝙͥ ⁊ qͣntũ hũilitas m̾e¬
atur hic ostenditur.

Expanded text:
claritas. Item Ambrosius, idem capitulum tractans ait: Quid et quantum humilitatis mereatur hic ostenditur.
Abbreviated transcription (Latin):
lata fuissent eadem dona si ꝑsti¬
tissent. Ideoq scriptura dicit᷑ de
singulis ordinibus aliquos ce¬
cidisse. non qr fuissent in ordinui¬
bus. et postea corruerint. sed ꝙ si
ꝑstitissent eorum aliqui in singu¬
lis fuissent ordinibus. qui⁊ĩna¬
ture tenuitate. ⁊ informe ꝑspica¬
citate differentes gradus habe¬
bant sicut uli qui ꝑstiterunt. A¬
iii enim ut prediximus superio¬
res. alii inferiores conditi sunt.
supertores: qui natura magis
subtiles. et sapientia amplius ꝑ¬
spicaces. Inferiores: qͥ nͭ minus cb̃¬
tiles. ⁊ intelligentia mimus ꝑspi¬
caces facti sunt. Has eautem ĩ¬
uisibiles differentias inisibiliũ
solus ille ponderare potuit qui oĩ

Expanded text:
lata fuissent eadem dona, si perstilata fuissent eadem dona, si perstitissent. Ideoque Scriptura dicit de singulis ordinibus aliquos cecidisse, non quia fuissent in ordinibus et postea corruerint, sed quia si perstitissent, eorum aliqui in singulis fuissent ordinibus, qui et in naturae tenuitate, et in formae perspicacitate, differentes gradus habebant, sicut illi qui perstiterunt. Alii enim, ut praediximus, superiores, alii inferiores conditi sunt. Superiores, qui natura magis subtiles, et sapientia magis perspicaces; inferiores, qui natura minus subtiles, et intelligentia minus perspicaces facti sunt. Has autem invisibiles differentias invisibilium solus ille ponderare potuit, qui o
Abbreviated transcription (Latin):
magis pollent: et aliis quibus¬
dam minus. Utrum ordines ab
re restat utrum isti or oms ita¬
dines a creationis miti distin¬
dio sue conditionis uidetur
testimonio auctoritatis insi¬
nuari: que tradit de singulis or¬
dinibus aliquos cecidisse. De
ordine nam superiori lucifer ille
fuit: quo nullus dignior condi¬
tus est. Apostolus etiam princi¬
patus et potestates tenebrarũ
nominat ostendens de ordinib
illis cecidisse. qui cum in mal
muusterium exerceãt: ñ tam̃
penitus nominibus ordinum
suorum priuati sunt. Sed non
uidetur illud posse stare. Non
enim tunc caritate ardebant:
nec sapientia pollebant. neq ĩ
eis deus sedebat. Si enim hec ha¬
buissent: non cecidissent. Noni
ergo tunc erant seraphin. uel
aerubm. uel hron. Ad quo
dicimus. quia ante tasum quo¬
rũdam non erant illi ordines. qr
nõdum habebant dona in quorũ
ꝑticipationibus conueniunt.s
quibzdam cadentibus. aliis appo¬
sita sunt. eisq qui ceciderunt col¬

Expanded text:
magis pollent, et aliis quibusmagis pollent, et aliis quibusdam minus. 5. Utrum ordines ab re restat utrum et isti ordines a creationis initidio suae conditionis, videtur testimonio auctoritatis insinuari, quae tradit de singulis ordinibus aliquos cecidisse. De ordine namque superiori Lucifer ille fuit, quo nullus dignior conditus fuit. Apostolus etiam principatus et potestates tenebrarum nominat, ostendens de ordinibus illis cecidisse; qui cum in malis ministerium exerceant, non tamen penitus nominibus ordinum suorum privati sunt. Sed non videtur illud posse stare. Non enim tunc charitate ardebant, nec sapientia pollebant, neque in eis Deus sedebat; si enim hoc habuissent, non cecidissent. Non ergo tunc erant cherubin, vel seraphin, vel throni. Ad quod dicimus quia ante casum quorumdam non erant isti ordines, quia nondum habebant dona in quorum participationibus conveniunt. Sed quibusdam cadentibus, aliis apposita sunt; eisque qui ceciderunt col
Abbreviated transcription (Latin):
ed oritur
hic questio talis.:
Si quisq orto ab illo dono no-¬
minatiur. quod plemius possid.
tunc cherubmi in scientia premi-¬
net omnibus. quia a scientia
nominatur. Sed qui magis di¬
ligit: plus cognosiit. tantum e¬
nim ut tradit auctoritas cegno¬
scit quisque ibt: quantum dili¬
git. Itaq seraphin non solum in
caritate. sed ctiam in scientia p̃¬
minent. Ideoq anctoritas illa
sic uidetur intelligenda. ut com¬
ꝑatio non referatur ad omnes
ordines. sed ad quosdam scilicet
inferiores. Ille enim ordo non ple¬
nuts seraphin accepit scc̃am
in muncre. sed plenius alus
ordimbus qui sunt inferiores.
Nec nominatur quisq ordo
ab omni re quam plenus ali¬
is accepit. sed ab aliqua rerũ
quas accepit. uel potest compa¬
ratio referri non ad ipsos ordĩes
sed ad alia dona. nec ad alia oĩ¬
a dona. sed ad quedim. Sicut
enim homines cum plura ha¬
rent dona. quedam alus excel¬
ientius possident: Ita forte et ã¬
geli quibusdam muneribus

Expanded text:
ed oritur hic quaestio talis: Si quisque ordo ab illo dono nominatur quod plenius possidet, tunc cherubin in scientia praeeminent omnibus, quia a scientia nominatur. Sed qui magis diligit, plus cognoscit. Tantum enim, ut tradit auctoritas, cognoscit ibi quisque, quantum diligit. Itaque seraphin non solum in charitate, sed etiam in scientia praeeminent. Ideoque auctoritas illa sic videtur intelligenda, ut comparatio non referatur ad omnes ordines, sed ad quosdam, scilicet inferiores. Ille enim ordo non plenius seraphin accepit scientiam in munere, sed plenius aliis ordinibus qui sunt inferiores. Nec nominatur quisque ordo ab omni re quam plenius aliis accepit, sed ab aliqua rerum quas accepit. Vel potest comparatio referri non ad ipsos ordines, sed ad alia dona; nec ad omnia alia dona, sed ad quaedam. Sicut enim homines, cum plura habeant dona, quaedam aliis excellentus possident; ita forte et angeli quibusdam muneribus
Abbreviated transcription (Latin):
lud uolentis ꝙͣ d̾s. ut enĩ
bona sit uoluntas hominis o¬
portet attendẽ quid ꝯgruat ei uel¬
le.⁊ quo fine. tantum enim int̾¬
est int̾ uoluntatem dei ⁊ uolun¬
tatem hominis. ut inquib dam
aliudl congruat deo uelle: aliud
homini. uñ ãs. in encheridion. a¬
liqũ inquid bona uoluntate hõ
nult aliquid ꝙ ds ñ uult bona
młto ampliꝰ multoq c̾tius no¬
luntate. Nam illiꝰ mala uolun¬
tas cẽ ñ quam pot̾. tanqͣm si bo¬
nus filius prem uelit uiu̾e. quẽ
deus boã uoluntate uelit uult
mori. ⁊ rursus fi pot̾. ut hoc ue¬
lit hõ uoluntate mala ꝙ deus

Expanded text:
liud volentis quam Deus. Ut enim bona sit hominis voluntas, oportet attendere quid congruat ei velle, et quo fine. Tantum enim interest inter voluntatem Dei et voluntatem hominis, ut in quibusdam aliud congruat Deo velle, aliud homini; unde Aug., in Enchi. liquando bona voluntate homo vult aliquid quod Deus non vult bona multo amplius multoque certius voluntate, nam illius mala voluntas esse nunquam potest: tanquam si bonus filius patrem velit vivere, quem Deus bona voluntate vult mori. Et rursus fieri potest ut hoc velit ho
Abbreviated transcription (Latin):
plicem enim ⁊ inuolutam con¬
tinet intelligentiam nec deo ꝓpͥe
competit qui non est debitor no¬
bis. nisi forte ex promisso. nos
uero ei debitores sumus ex cõ¬
misso. ut autem uenenim eua¬
cuetur distingue u̾bi sensum.
ñ pot̾ deus facere nisi ꝙ debet.¬

Expanded text:
plicem enim et involutam conplicem enim et involutam continet intelligentiam; nec Deo proprie competit, qui non est debitor nobis, nisi forte ex promisso; nos vero ei debitores sumus ex commisso. Ut autem venenum evacuetur, distingue verbi sensum: Non potest Deus facere nisi quod debet
Abbreviated transcription (Latin):
illa uoluntas iusta erat. Si uero
per hec uerba intelligas eum nõ
posse eum facere nisi illud ꝙ si fi¬
eret iusticie eius conueniret u̾m
dicis. Simiłr distingue illud
git ut non fatias .i. non pot̾ fac̾e
id ꝙ ip̃e qui est summa iusticia.
ñ uult facere. falsum est. Si aũ
facere id ꝙ iusticie eus conueni¬
re ñ pot̃: uerum dicis.
Nddunt quoq ⁊ alia dicentes.
non potest deus facere nist quod
debet. ñ autem debet facere nisi ꝙ
facit. Si enim d alia facere. nõ
gͦ facit omne ꝙ d. Si uero facit
cit. Item aut d diittere ꝙ di¬
dimittere gͦ ñ d facere. Si aut̃
ñ d nec decet. nec oportet eum
facere.⁊ si non decet nec oportet
eum facere. gͦ ñ pot̾ facere. nõ
gͦ potest facere nisi ꝙ facit nec
potest illud dimittere ꝙ facit q¬
quin faciat. quia d illud facere.
⁊ ꝙ d facere non pot̾ illud dimi¬
tere. Sed ut mͥ uidetur hoc
u̾bum d uenenum ht̃. Multi¬

Expanded text:
illa voluntas justa erat. Si vero illa voluntas justa erat. Si vero per haec verba intelligis eum non posse facere nisi illud quod si fieret, justitiae ejus conveniret, verum dicis. Similiter distingue illud: git ut non faciat, id est, non potest facere id quod ipse, qui est summa justitia, non vult facere, falsum est. Si autefacere id quod justitiae ejus convenire non potest, verum dicis.Addunt quoque et alia dicentes: Non potest Deus facere nisi quod debet; non autem debet facere nisi quod facit: si enim debet alia facere, non ergo facit omne quod debet; si vero facit cit. Item, aut debet dimittere quod didimittere, ergo non debet facere. Si autem non debet nec decet, non oportet eum facere: et si non decet nec oportet eum facere, ergo non potest facere; non ergo potest facere nisi quod facit, nec potest illud dimittere quod facit quin faciat, quia debet illud facere: et quod debet facere, non potest illud dimittere. Sed ut mihi videtur, hoc verbum debet, venenum habet. Multi
Abbreviated transcription (Latin):
git ut faciat nisi ꝙ facit. ñ ergo
pot̾ facere nisi ꝙ facit. eademq iꝰ¬
ticia exigit. ut id ñ faciat ꝙ nõ
facit. ũ autem pot̾ facere contra iꝰ¬
ticiam suam. ñ gͥ pot̾ aliquid e
uborum intelligentiam apien-¬
tes ⁊ ab eis inuoluta euoluen¬
tes sic. non pot̾ deus facere insi
fac̾e̾ nisi illud ꝙ si faceret bonum
esset ⁊ iustum esset: ũm ẽ. S mł¬
ta pot̾ faccre que ũ bona sunt nec
iusta. quia nec sunt nec erunt. nͦ
bñ fiunt uel fient quia ñ quam
fient. Item ꝙ scdo oppositum fuit
ñ pot̾ facere nisi ꝙ uisticia sua exi¬
git. ⁊ ñ pot̾ id facere ꝙ iusticia sua
exigit ut ñ fiat. dicimus quia ex
tionibz duplex est sensus. Si enĩ
sticia enim dei ip̃ius equissim a
uoluntas accipitur. qualiter acci¬
pit. au. illa uerba domuni ingene¬
si loquentis ad loch. non possum
eas: exponens. ñ posse inquit se
dixit ꝙ sine dubio poterat ꝑ po¬
tentiam. s ñ poterat per usticiã.
qͣi pot̾at quidem s nõ uolebat. et

Expanded text:
 ut faciat nisi quod facit; non ergo potest facere nisi quod facit. Eademque justitia exigit ut id non faciat quod non facit, non autem potest facere contra justitiam suam: non ergo potest aliquid eoverborum intelligentiam aperientes, et ab eis involuta evolventes sic: Non potest facere Deus nisi facere nisi illud quod si faceret bonum et justum esset, verum est; sed multa potest facere quae non bona sunt nec justa, quia nec sunt, nec erunt, nec bene fiunt, nec fient quia nunquam fient. Item quod secundo oppositum fuit. Non potest facere nisi quod justitia sua exigit; et, non potest id facere quod justitia sua exigit ut non fiat. Dicimus quia exationibus duplex est sensus; si enim stitia enim ipsius Dei aequissima voluntas accipitur: qualiter accipit Aug. illa verba Domini in Gen. loquentis ad Loth, Genes. 19: eas, exponens: Non posse, inquit, se dixit, quod sine dubio poterat per potentiam, sed non poterat per justitiam; quasi poterat quidem, sed non volebat, et