comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tutus ⁊ abi sb̃stitutꝰ sñ caẽ muta¬
tõne qͥcquã proficit s ħ m̃ nnog¬
du ceter̃ si duo sint gradus potest
tutus sibi cũ heret cohĩdem ticũisu¬
si sticuserit non hr̃s lib̾ ⁊ hr̃s esto
nõ uałe sb̾stitutõnem qd̾ si ita si ti

Expanded text:
tutus et sibi substitutus sine causae mutatione quicquam proficit, sed hoc in uno gradu: ceterum si duo sint gradus, potest tutus sibi, cum haberet coheredem Titium: 'si Stichus heres non erit, liber et heres esto', non ualere substitutionem: quod si i
Abbreviated transcription (Latin):
adita hĩditas pr̾is sit pupillarete¬
stm̃ nõ ui euauescat plane si ob¬
missa cã princĩpał testĩ ab intest¬
ato possideatur hr̃ditas dicendũ
est ⁊ pupillo sb̾stitutũ suandũ¬
¶seruandũ int̾dum ⁊ pupillaris¬
test̾i cã compłłendum hĩdem institurũ
decessit cecerũ si adhuc uinat imp¬
bũ esse mł existiãt eũ qui sollici¬
tus est de uini hĩditate Ego ⁊̃ si¬

Expanded text:
is hereditas sit, pupillare testamentum euanescat. plane si omissa causa principalis testamenti ab intestato possideatur hereditas, dicendum est et pupillo substitutum seruandum: Interdum testamenti causa compellendum heredem institutum decessit: ceterum si adhuc vivat, improbum esse Iulianus existimat eum, qui sollicitus est de vi
Abbreviated transcription (Latin):
prẽm eius sb̾stitueret pautu
menis occiso rumore ꝓlato qͣi
filia qͦ eius mortua mutanit
testm̃ nouũq ruffũ hrdemin¬
stituit hac prefatõne qr hr̃des
cepta licet modus iustitutõnis
ꝯtinetur qr falsus modꝰ nõ sol
obẽe tñ exuolũtate testatoris
putanit imꝑator eĩ sb̃ueniend̾

Expanded text:
patrem eius substituerat. Pactumeio Magno occiso et rumore perlato, quasi filia quoque eius mortua, mutauit testamentum Nouiumque Rufum heredem instituit hac praefatione: 'quia heredes,cepta, licet modus institutioni contineretur, quia falsus non solet obesse, tamen ex uoluntate testantis putauit im
Abbreviated transcription (Latin):
lu̾it aut ꝗ abomĩor priꝰ moriet᷑
quã eã hr̃ditatẽ adierit aut fili¬
ũ filiã ue ex senatũ natã ue nõ
hẽbit cc̃ st̾icus ⁊ pãphilus serui
⁊ lib̾os adite hĩditatis cp̃r nõ hu̾it

Expanded text:
luerit aut quod abominor prius morietur quam meam hereditatem adierit aut filium filiamue ex se natum natamue non habebit, tunc Stichus et Pamphilus serui liberos aditae hereditatis
Abbreviated transcription (Latin):
pudiauit postea pĩ repudianti abse̾¬
te filio sꝑonsalia cũ ead̾ nomine filũ
sui fecit meuia demde repudium
sponsalibus misit atꝙ ita alii nupłit
q̃ro si meuia aget cũ lucioticio qͦn¬
dam maritto ⁊ a prẽ h̃ede relicto de
tote ⁊ piotet᷑ culꝑa mlleris n̾m̾ disso

Expanded text:
misit: postea pater repudiati absente filio sponsalia cum ea de nomine filii sui fecit: Maeuia deinde repudium sponsalibus misit atque ita alii nupsit. quaero, si Maeuia aget cum Lucio Titio quondam marito et a patre herede relicto de dote et probetur culpa mulieris matrimo
Abbreviated transcription (Latin):
ul ilie mee emancipate ⁊ egre
uir in ħ repudiũ misitut mortua
ea dotem pocius ħ edibus eius qͣ mͥ
redderet sab̾ dicebat utile mͥ euis

Expanded text:
liae meae emancipatae et aegrae vir in hoc repudium misit, ut mortua ea dotem potius heredibus eius quam mihi redderet. Sabinus dicebat utile mi
Abbreviated transcription (Latin):
¶institut᷑ꝰ maritti uissu uł adire ꝑ
repudiare hereditatem debet s ne
inarittus aut facile repudianto
uł temere suscipiendo incogintã
successionem dotis iudicio uxori
sue obliget᷑ ꝯsulend̾ est młierẽ co¬
rani testibus int̾rogari utrũ omit
tere uł acqͥrere heditatem uelit
et si repudiare se dixerit facilem¬
aritti iussu repudiab it ꝗ sih̾edit¬
atem agnoscere maluit redtendꝰ e
a maruto seruꝰ uxori ea ꝯditõne
ut cũ enis uissu adierit rursi¬

Expanded text:
institutus mariti iussu vel adire vel repudiare debet hereditatem. sed ne maritus aut facile repudiando vel temere suscipiendo incognitam successionem dotis iudicio uxori suae obligetur, consulendum est mulierem coram testibus interrogari, utrum velit omittere an adquirere hereditatem. Et si repudiare se dixerit, facile mariti iussu repudiabit. Quod si hereditatem agnoscere maluerit, reddendus est a marito servus uxori ea condicione, ut, cum iussu
Abbreviated transcription (Latin):
uctẽ nirau̾it qr inuitis nob̾ resn¬
ostras alius retin̾e nõ debeat ¶Si pꝰ
dinorciũ res dotales det̾iores fc̃̾e̾ sit̃
⁊ uir in reddenda dote moram fec̾¬
it om̃ino detrimentũ ipse p̃stabit
si qui dotaliũ suoꝵ in fuga erũt
cau̾e̾ debet marittus boni uiri ar¬

Expanded text:
litem iuraverit, quia invitis nobis res nostras alius retinere non debeat. Si post divortium res dotales deteriores factae sint et vir in reddenda dote moram fecerit, omnimodo detrimentum ipse praestabit. Si qui dotalium servorum in fuga erunt, cavere debebit marit
Abbreviated transcription (Latin):
ti quoꝵ marittũ uxor afserre decet. ẜ
dotis quantitatens di uero dotem ita
disipare manifestum est ut nõ ho¬
nunem frugi o cũc dotem seq̃stra¬
ui quatenus ex ea mislier ꝯpetent
habeat solaciũ una cũ tiłia sua peac¬
lus indelicet dotalibus que nit̾ eos
ab nucio nupciaꝵ inta fun̾t insuo
statu durantibus ⁊ alt̾uis expectanti¬
bus sauitatem ⁊ mortis enentũ / Si
coluto ñm̾io p̾rfuriosus sit curator
eius ex uoluntate filie dotem petere
pot̾it aut si curatoris copia nõ sita
ge̾ filie ꝑmittendum erit caneri qi

Expanded text:
 quae maritum uxori adferre decet secundum dotis quantitatem. sin uero dotem ita dissipaturus ita manifestus est, ut non hominem frugi oportet, tunc dotem sequestrari, quatenus ex ea mulier competens habeat solacium una cum sua familia, pactis videlicet dotalibus, quae inter eos ab initio nuptiarum inita fuerint, in suo statu durantibus et alterius exspectantibus sanitatem et mortis eventum. Isoluto matrimonio pater furiosus sit, curator eius voluntate filiae dotem petere poterit: aut si curatoris copia non sit, agere filiae permittendum erit caverique
Abbreviated transcription (Latin):
anlus E socer agenero institutꝰ he¬
res adhierit h̾editatem qñ moitu¬
o prẽ cum h̾ede eins filiam de dote ac
mus ⁊ si emancipass pr̃filiam ipm̃
qͦ conuẽiri posse ¶Lutiticꝰ filie sue
nomine .c. in docem promisit gaio
seio ⁊ int̾ gaium semĩ ⁊ luciũ ticiũ
lios hedes instituit filia exhedata
quero anab ħ edib soceri marittuꝰ
exigere dotem potest cum eam mu¬
heri redditurus est.Ex. cũ filia a pa¬
tionem de dote sua reçipie r. da hre
ceperit ncc̃e hebit marittus aut exa¬
ctam dotẽ ant actõnes ei p̃state nec
uliam exceptõnem h̾ebũt sot̾i he¬
des aduersus enm cui absurte dicit᷑

Expanded text:
num Si socer a genero heres institutus adierit hereditatem, quandoque mortuo patre cum herede eius filiam de dote actm et si emancipasset pater filiam, ipsum quoque conveniri posse. Lucius Titius filiae suae nomine centum doti promisit Gaio Seio: inter Gaium Seium et Lucium Titium lios heredes instituit filia exheredata: quaero, an ab heredibus soceri maritus exigere dotem potest, cum eam mulieri redditurus est. Respondi: cum filia aliitionem de dote sua reciperanda habere coeperit, necesse habebit maritus aut exactam dotem aut actiones ei praestare: nec ullam exceptionem habebunt soceri heredes adversus eum, cum absurde dici
Abbreviated transcription (Latin):
Aulus Puannis mulier si m hoc
actipiat ꝯstante inim̾io dotem ut
egaliennn soluat aut prediay
donea emat set ut literis ex alio
uiro egentibus aut srĩbus aut
ꝑentibus ꝯsuleret ⁊ uelut eos ab
hostibus redimeret ⁊ quiauista ⁊ ho¬
nesta cã est non uidetur male accepi¬
sce ⁊ ides recte ei soluitur id̾eo qi et in

Expanded text:
um. Quamuis mulier non in hoc accipiat constante matrimonio dotem, ut aes alienum soluat aut praedia idonea emat, sed ut liberis ex alio uiro egentibus aut fratribus aut parentibus consuleret uel ut eos ex hostibus redimeret, quia iusta et honesta causa est, non uidetur male accipere et ideo recte
Abbreviated transcription (Latin):
noud exacta dote exclude̾tur ab¬
actõne dotis maritꝰ ꝗ nõ est adini¬
extiterit debebit marittꝰ coh̾edes
enis ꝑro ꝑte nirili exig̾e ⁊ miłieri
redd̾e aut actõnes ei prestare

Expanded text:
te, excluderetur exactione dotis maritus, quod non est admiexstiterit, debebit maritus coheredes eius pro parte virili exigere et mulieri reddere aut actiones ei praestare.
Abbreviated transcription (Latin):
deri iitiliter stiplacõnem esse cõ¬
ceptam qũ anus mir̃nus ei stipła¬
ꝯpetat acsisibi aut illi dari ainis
stiplatus est s ꝑmittend̾ est nepti
ex hac ꝯuit̾a ꝯuentõne ne ꝯmͦ doci̾
defraudetur utilem actõnem fauohr̃
rem nupciaꝵ ⁊ maxime pp̃ affecto

Expanded text:
deri inutiliter stipulationem esse conceptam, quoniam auus maternus ei stipulacompetat, ac si sibi aut illi dari auus stipulatus esset. sed permittendum est nepti ex hac auita conuentione, ne commodo dotis defrudetur, utilem actionem: fauore enim nuptiarum et maxime propter affect
Abbreviated transcription (Latin):
dote ¶Quociens culpa uiri accidit
nedos a socero autalio quolibet q
inłieris noĩe promiserat exigeret᷑
fi aut in mͥm̾o fili a decesserit aut
nũ fa fcã sit eum qui dotem repio¬
nuserat hedem instituit satis ꝯstat
nichil amplius urũ prestare deb̾e
quã ut eos obligatõne liberet
dapuato ꝑs aliqua bonoꝵ eiuis pu¬
blicetur fiscus creditoribus fussa¬
t̾face ncc̃e ht int̾ quos uxor qͦs est
Si pr cum et filie sue noie totis grã¬

Expanded text:
xperiatur. Quotiens culpa uiri accidit, ne dos a socero aut a quolibet alio, qui mulieris nomine promiserat, exigeretur: si aut in matrimonio filia decesserit aut mater familias facta eum qui dotem repromiserat heredem instituerit, satis constat nihil amplius uirum praestare debere, quam ut eos obligatione liberet.damnato pars aliqua bonorum eius publicetur, fiscus creditoribus eius satisfacere necesse habet: inter quos uxor quoque est. Si pater, cum ducenta filiae suae nomine dotis gra
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ si negm̃ inter eos gestũ est utiqi te¬
nebit᷑ ut offõ iudicis caueat se⁊ estic̃¬
tuturũ mulieri quicqͥd ad eum cxli
b̾ci bõis uł ex obligatõne ꝑuenisset
¶Si marictꝰ seuus in seruos dotales
fui̾t uidend̾ eͥ ande hoc possit que̾tri
⁊ siquid̾ tm̃ senus in seruos dotales
uxoris fui̾t ꝯstat eũ teneri iiħ no¬

Expanded text:
 si negotium inter eos gestum est, utique tenebitur, ut officio iudicis caueat restituturum se mulieri, quidquid ad eum ex bonis liberti uel ex obligatione peruenisset. Si maritus saeuus in seruos dotales fuit, uidendum, an de hoc possit conueniri. et si quidem tantum in seruos uxoris saeuus fuit, constat eum teneri
Abbreviated transcription (Latin):
tau̾it fundum ⁊ post pͥmũ forte
aimũ diuorcium int̾uen̾it sab̾
ait non alit̾ fundũ młieri reddio¬
uiuꝰ aum locatõnem marittꝰ dap̃¬
natus sit id se prestaturã iri. set
mulieri cauendũ quicqͥd p̃ter pri¬
mum annũ ex locatõne uir ꝯsetu¬
tus fui̾t se restituturũ eĩ
dem. S emel mora fcã si s̾uurado
talem postea offerente maritto
mulier acciꝑe noluit ⁊ suta is de¬
cessit non debebit ei p̃cium eius
marittus uł hes eius ne dap̃num
senciat qd̃ postea offerente eo
mulier acciꝑe noluit
muliere heres eius cũ iuro ꝑente¬
ue eiut agat eadeu uidentur de
restituenda dote int̾ueĩre que ip̃a
mliere agente obseruari solent

Expanded text:
cauerit fundum et post primum forte annum diuortium interuenerit, Sabinus ait non alias fundum mulieri reddi ounius anni locationem maritus damnatus sit, id se praestatum iri: sed et mulieri cauendum, quidquid praeter primum annum ex locatione uir consecutus fuerit, se ei restituturum. 26 Idetalem postea offerente marito mulier accipere noluerit et ita is decesserit, non debebit pretium eius maritus vel heres eius, ne damnum sentiat, quod postea offerente eo mulier accipere noluit. muliere heres eius cum viro parenteve eius agat, eadem videntur de restituenda dote intervenire, quae ipsa muliere agente observari solent
Abbreviated transcription (Latin):
randum est ⁊ sicuid̾ int̾uallũ furor
h̾eat uł ꝑpetuns quid̾ moibus est
tũ ferendus est hus qui circa eam
mus nunciũ miserit culpa sua
imꝑcias eẽ direptas quid .n. tam
humanum est quam infortuitis
casibus malieris marittũ nel uxo¬
remiuiri ꝑticipem esso¶ si autẽm
tantus furor est ita ferox ita ꝑnici¬
osusut samtatiꝰ nilla set supslt ii
imistros teiribilis ⁊ forsitaualta p
tenta est licencia erit ꝯpoti mentis ꝑ¬
nissimo furore muliere ꝯstituta ma¬
rittus dirimere quidem mm̃ callidi¬
tate non uult sꝑuit aũ infelititatẽ
uxoris ⁊ non ad eam flectitur nullã
q ei ꝯpetentem curam inferre manĩ¬
festasssmũ est sec abncitur dote tũ cli¬
cenciam ħear us curator furiose uel
quatenꝰ necessitas imꝑonat᷑ mariito
ꝯmnẽ talem mulieri sustentatõnẽ
susfeue et almienta p̃stare et mnedi

Expanded text:
randum est. Et si quidem intervallum furor habeat vel perpetuus quidem morbus est, tamen ferendus his qui circa eam mus nuntium miserit, culpa sua nuptias esse diremptas: quid enim tam humanum est, quam ut fortuitis casibus mulieris maritum vel uxorem viri participem esse? Sin autem tantus furor est, ita ferox, ita perniciosus, ut sanitatis nulla spes supersit, circa ministros terribilis, et forsitan altera ptenta est: licentia erit compoti mentis puissimo furore muliere constituta maritus dirimere quidem matrimonium calliditate non uult, spernit autem infelicitatem uxoris que ei competentem curam inferre manifestissimus est, sed abutitur dotem: tunc licentiam habeat vel curator furiosae vel quatenus necessitas imponatur marito omnem talem mulieris sustentationem sufferre e
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ a muliere ꝯsequi potest .s. si iam
ei aliqͥd absit qd̃ pro młiere aliqͥd
expendit uł mandato eius p̃stit̾it
ceterũ si nondum ei abest utputa
t᷑ facere posse

Expanded text:
 a muliere consequi potest: scilicet si iam ei aliquid absit, quod pro muliere aliquid expendit uel mandato eius praestitit: ceterum si nondum ei abest, ut puta tur facere posse
Abbreviated transcription (Latin):
passurũ se utifrui młierẽ h̾edem¬
ꝙ eius ꝗ an uerum sit cirra a die¬
uiro cuius erat propuetas fundi
qd̾ si fundi si fructũ młier uiro
cessit restitui a iro deb cũ piopne¬
tate .n. ad h ed̾em eius transsisset si
uir in reddendo eo non fecissetmo¬
ramsssi uo alienata sit propuetaᷤᷤ
aut altquis fundi su nsũfructũ mł¬
ieris uissu uiro eius d̾ ded̾it in dotẽ
inspiciendum est pͥmũ q̃ admod̾
młieri possit restitui potest añ uel
cantõnib int̾positis ut sicut pot̾
uir iure suo cedat młieri fruiq eã
paciatur. uł si se accõmodau̾it dñs
proprietatis uolente eo młieri ꝯst¬

Expanded text:
passurum se uti frui mulierem heredempassurum se uti frui mulierem heredemque eius. Quod an verum sit circa adieructum, viro, cuius erat proprietas fundi,Quod si fundi sui fructum mulier viro cessit, restitui is a viro debet: cum proprietate enim ad heredem eius transisset, si vir in reddendo eo non fecisset moram. Si vero alienata sit proprietas aut aliquis fundi sui usum fructum mulieris iussu viro eius dederit in dotem, inspiciendum est primum, quemadmodum mulieri possit restitui: potest autem uel cautionibus interpositis, ut sic ut potest uir iure suo cedat mulieri fruique eam patiatur, uel, si se accommodauit dominus proprietatis, uolente eo mulieri const
Abbreviated transcription (Latin):
dus est Intlłigit᷑ autẽ de peclio de¬
mũ fac̾e posse qd̾ ht̃ rei uidicate
ipẽ at qm̃ si cum prẽ agat᷑ deduce¬
tur ex peculio qd̾ ꝑrĩ uł sb̾iectis
ei ꝑͥs filius debet atsi cũ ipso filio
ag̾atur alterius debiti nõ fiet
detractio inꝯputacõuem quã¬
tum facere possit filius
aulus Parittꝰ fac̾e posse creditur
millo ere deducto alieno Itẽ socꝰ
Item prõnus ꝑens ue at is quiex
donatõne ꝯuenietar omi ere alie¬
teb mariito qr ediũ noĩe damp¬
ni infecti cauit si uelit eam reciꝑ¬
e ut ꝑiculũ maritti amoueat
dem Si quis sic stipłetura mari¬
tto si quo caũ ticia nupta esse de¬
uentõne om̃s hii tasus tenentur
plane quantũ ueniet instiplone
utrũ quasi moitua sit an qͣidiuor¬
ciũ fecerit humamꝰ id quis ꝯpet̾e
art̃ ẜ sufructu m docem dato si
dmorciũ int̾uenerit nec propr¬
etas rei apud marittũ uł młierẽ
sit eam dotis esse restitutõnem
ut marittꝰ caueat quãdiu uix̾it

Expanded text:
legitur autem peculio tenus facere posse, quod habet rei iudicandae tempore. Atquin si cum patre agatur, deduceretur ex peculio, quod patri vel subiectis ei personis filius debet: at si cum ipso filio agatur, alterius debiti non fiet detractio in computatione quantum facere possit filius. ari. Maritus facere posse creditur nullo deducto aere alieno, item socius, item patronus parensue: at is, qui ex donatione conuenietur, omni aere aliedebet marito, qui aedium nomine damni infecti cauit, si uelit eam recipere, ut periculum mariti amoueatm Si quis sic stipuletur a marito: "Si quo casu Titia tibi nupta esse deceptione omnes hi casus continentur. Plane quantum veniat in stipulatione, utrum quasi mortua sit an quasi divortium fecerit? Humanius quis id competere rum Vsu fructu in dotem dato si divortium intervenerit nec proprietas rei apud maritum vel mulierem sit, eam dotis esse restitutionem, ut maritus caveat, quamdiu vixerit,
Abbreviated transcription (Latin):
promuisãt eid̾ test̾o quedam legaũ¬
at itatũ ne docem ab sedib pete¬
ret ea que legata erant uxor ca¬
pere nonpo torat Bedidotis acłd¬
ultata fui̾t ñ ex dote retiuebitur
cu n. improbat marittꝰ mores
quos ipẽ aũ corruꝑat ant ant¬
sum̃et quis ut nec accͦne possit q
lenociniũ uxon pbuit audiendꝰ e

Expanded text:
promiserat, eidem testamento quaedam legauerat, ita tamen, ne dotem ab heredibus peteret: ea, quae legata erant, uxor capere non potuerat. respondi dotis actiul terata fuerit, nihil ex dote retinetur: cur enim improbet maritus mores, quos ipse aut ante corrupit aut sumet quis, ut nec accusare possit, qui lenocinium uxori praebuerit, audiendus e
Abbreviated transcription (Latin):
nus exdote prestare dedet filius qm
nullam actionem enis peciũe recuꝑ¬
dum dotalem recepiss nilier nõ hi¬
ta rõne fructuũ pro portõne anni qͣ
nupta non fuisset uͭominꝰ de dote agͥ¬
si ꝑtum ancillaꝵ nõn recepisset aut
legataaut heditates que pꝰ diuorci¬
um ꝑ seruos dotales acqͥsite marit¬
to fuissent
dem di pror marttꝰ postion dotis
nõĩe tanꝗͣ debitor młleris dotem do¬
promisent nõ plus quãid q fat̾epo¬
ssit dotis futurũ esse.
stipłarent᷑ ꝑtem dotis distracto m̾m̾¬
io sibi solui ea nulla data dote obi¬
eiat eod̾ maritto suo hede relicto
tricis intelligitur secum apensasse
nec ad rem ꝑtinere ꝗ soluendo nõ
ditoribus teneatur
dem icia diuorciũ ascio fecit hac̃
ticius iñ sua potestate esse dicit ⁊ do¬
temi sibi reodi postulat ipã se mrẽm
ensua potestate esse s ⁊ ꝯsentire
sibi denegandam actonem sicuti
denegarecur ⁊ si constaiet eamĩ
potestate esse
Paulusl ib̾ta que de uoluntate ꝑ¬

Expanded text:
us ex dote praestare debebit, quoniam nullam actionem eius pecuniae recipdum dotalem recepisset mulier non habita ratione fructuum pro portione anni, quo nupta non fuisset, nihilo minus de dote agsi partum ancillarum non recepisset, aut legata vel hereditates, quae post divortium per servos dotales adquisitae marito fuissentSi prior maritus posteriori dotis nomine tamquam debitor mulieris dotem promiserit, non plus quam id quod facere possit dotis futurum esse. stipularentur partem dotis distracto matrimonio sibi solvi: ea nulla data dote obierat eodem marito suo herede relicto:tricis intellegeretur secum pensasse: nec ad rem pertinere, quod solvendo non ditoribus teneaturm Titia divortium a Seio fecit: hanc Titius in sua potestate esse dicit et dotem sibi reddi postulat: ipsa se matrem in sua potestate esse, sed etiam consentire sibi, denegandam actionem, sicuti denegaretur, etiamsi constaret eam in potestate esseum Liberta, quae voluntate p
Abbreviated transcription (Latin):
eo exigat quã rebus suis exibet nͨ
plus possit attñ senicia que in prop¬
iñs culpanda est malienis coh̾cenda
e̾ ħ est in dotalibus ¶si uror uiri rẽ
ꝯpens atõnem hoc noĩe pati possit
⁊ puto siqͥd̾ ꝓhibuit eam maritt᷑
ꝯmodare statim deductõnem fi̾
si uero non prohibuit eam q mod¬
are arbitrio indicis modicũ tẽpꝰ
ei indulgeri cautõnem piefenti
Si bona mulieris pro ꝑte sint pu¬
blicata suꝑ est młieri reliq̃ dotis
ꝑtis exactio plus puto ⁊ si postli
ttem ꝯt̃ publicata sint pro ꝑte
dos sufficiet arbitriũ iudicis suf
ad ꝑtis ꝯdempnatõnem faciend̾a
ꝗ si tota dos publitata sit expira¬
bit iudicium
aus Di filiofam̃ dos data sit sine¬
iussu pͥus de peculio quid̾ agetur
set sine pp̃ impensas a filiofam̃ fa

Expanded text:
eo exigat, quam rebus suis exiget, nec plus possit, attamen saevitia, quae in propriis culpanda est, in alienis coercenda est, hoc est in dotalibus. Si uxor viri rem compensationem hoc nomine pati possit. et puto, si quidem prohibuit eam maritus commodare, statim deductionem fieri: si uero non prohibuit eam commodare, arbitrio iudicis modicum tempus ei indulgeri cautionem praebenti. Si bona mulieris pro parte sint publicata, superest mulieri reliquae partis dotis exactio: plus puto: et si post litem contestatam publicata sit pro parte dos, sufficiet arbitrium iudicis ad partis condemnationem faciendam. quod si tota dos publicata sit, exspirabit iudiciumSi filio familias dos data sit iniussu patris, de peculio quidem agetur: sed sive propter impensas a filio familia
Abbreviated transcription (Latin):
ceterũ si nõ ꝑditure ⁊ ex iustis caĩt
soluta sit non suꝑerit acdio s mor¬
tuo pie nec ⁊̃ hͥedes agent nec mu¬
lier ¶Si mulier soluto m̃m̾io contra¬
marittun agentem reum dotisꝑ
nouationem decepta accipiat nich

Expanded text:
ceterum si non perditurae et ex iustis causis soluta sit, non supererit actio. Sed mortuo patre nec etiam heredes agent nec mulier. Si mulier soluto matrimonio egentem reum dotis per novationem decepta accipiat, nih
Abbreviated transcription (Latin):
uł legatũ uł quid ꝑ eũ acquisitũ sit
ħes p̃stare debet¶ Si titiꝰ rem a me
emisset ⁊ eatd̾ mͥ legasset aũquã ei
traderem mox ei tradid̾o ⁊ p̃cium
am mͥ legasse ⁊ iõ legatũ nõ ꝯsiste
set exempto actõne lib̾atꝰ utiq
per legatũ rem uendicare pot̾o qͣm
tradidissem s si nond̾ solutũ erat¬
iłi pieciũ id̾ iuł scribit ex uendito
quid̃ me acturũ ut p̃ciũ ꝯseqͣr ex
test̾o u̾o ut rem quã uendidiet tra¬
didi recipiam smde ib̾uingit si p̃ciũ
qͥd̾ mͥ erat solutũ rem añ nond̾ tra¬
did̾am ex cesto me agentẽ lib̾atonẽ

Expanded text:
quid per eum adquisitum sit heres praestare debet.Si Titius a me rem emisset et eandem mihi legasset antequam ei traderem, mox ei tradidero et pretihi meam legasse et ideo legatum non consistere. sed ex empto actione liberatus utique per legatum rem uindicare potero quam tradidi. sed si nondum erat solutum mihi pretium, Iulianus scribit ex uendito quidem me acturum, ut pretium exsequar, ex testamento uero, ut rem quam uendidi et tradidi recipiam. idem subiungit, si pretium quidem mihi erat solutum, rem autem nondum tradideram, ex testamento me agente
Abbreviated transcription (Latin):
exsoluat ¶Marcelus ⁊ sribit si ma¬
r̾utꝰ dietam in uxorł oitis qͣuos in
dotem acceꝑat fec̾it posse eũ h detra¬
h̾e que usiu eius futura sũt sine mu¬
futurũ quominꝰ detrahat dici oꝑte¬
bit posserũ hoͣt legare que detrah̾e
poui nõ pomi potest in h̾edis nõ potest¬
Qui ab hostib redemptꝰ est iegͣris
poti̾t ⁊ proficiet legatũ ad libtatõm
iuncli pignoris ꝙ in eo huit qui rẽ¬
demit

Expanded text:
exsoluat.Marcellus etiam scribit, si maritus diaetam in uxoris hortis, quos in dotem acceperat, fecerit, posse eum haec detrahere, quae usui eius futura sint, sine mufuturum, quo minus detrahat, dici oportebit posse eum haec legare, quae detrahere poni potest, in heredis non potest.Qui ab hostibus redemptus est legari sibi poterit et proficiet legatum ad liberationem uinculi pignoris, quod in eo habuit qui redemit
Abbreviated transcription (Latin):
to u̾am si modo nõ mutau̾it testa¬
tor uoluntatem suã s ⁊ si lancem
bitur legatario uisi testator muta¬
ũt uolũtatẽ.¶ Eui qui cirograp¬
hũ legat tebitũ legare non solũ
tablas argumẽto est uendicio nã¬
⁊ cũ cirographũ ueneut̃ nom̃ uẽĩs¬
se iiͦ. s ⁊ si nomen legetur benigne
id ꝗ debebr accipiend̾ est ut actones
adu̾sus debitorẽ cedantꝰ si idem ser¬
uus ⁊ logatus lib̾ esse m̾sus sit inter¬
dñ proced̾e solũ legatũ pot̾it utpu¬
ta si in fraudem creditoris data erit
lib̾cas ł. si is suus qui in ꝑpecuã sui¬
tucem uen̾it id̾ erit uł si siuissit for¬
te pignori datuss si statulib̾ uiꝰ qͥs
legau̾it expedit hedi ipm̃ statuli¬
berũ prestare magis quam estimatõ¬
nem ⁊ .n. estimatõnem ueram pre¬
stabit ipm̃ uero si dederit existen¬
te ꝯdicõne nullũ senciet dampnũ
iam .n. estimatõ postea non pecitur

Expanded text:
to veram, si modo non mutaverit testator voluntatem. Sed et si lancem bitur legatario, nisi testator mutavit voluntatem. Eum, qui chirographum legat, debitum legare, nontabulas argumento est uenditio: nam cum chirographa ueneunt, nomen uenisse uidetur.Sed et si nomen legetur, benigne id quod debetur accipiendum est, ut actiones aduersus debitorem cedantur.Si idem seruus et legatus et liber esse iussus sit, interdum procedere solum legatum poterit, ut puta si in fraudem creditoris data erit libertas: uel si is sit seruus, qui in perpetuam seruitutem uenierit, idem erit: uel si seruus sit forte pignori datus.Si statuliberum heres legauerit, expediet heredi ipsum statuliberum praestare magis quam aestimationem. etenim aestimationem ueram praestabit: ipsum uero si dederit, exsistente condicione nullum sentiet damnum: iam enim aestimatio postea non petitur
Abbreviated transcription (Latin):
dem ad legatum transseat ⁊ marẽls
negat ad h̾edem trãsmitti nͥ nom̃
ħedis adiectũ legato fui̾t hes cogr᷑
legati predũ solu̾e uectigal p̃teri¬
tũ uł tributũ uł salariũ uł eloaca¬
riũ uł pro aq̃ forma ¶ Scio ex fcõ
tractatũ cũ quidam duos fundos
enudem nõis hñs legasset fund̾ corne¬
lega tariꝰ maioiẽ uulgo fatebat᷑ nti
nmoiem eñ legasse si maiorẽ nõ
potui̾t dare legatariꝰ . Coustat ⁊̃ res
alienas legari posse utii si ꝯꝑaripo¬
ssint ⁊̾ si difficił earũ ꝯꝑatõ sits si
u̾o salustianꝰ ortos qui sũt angusti e
fund̾ albarrũ qm pͥncipalib ustb
des̾uit legau̾it᷑ qͣmi furio siꝰ est  talia

Expanded text:
Marcellus negat ad heredem transmitti, nisi nomen heredis adiectum legato fuerit.Heres cogitur legati praedii soluere uectigal praeteritum uel tributum uel solarium uel cloacarium uel pro aquae forma.Scio ex facto tractatum, cum quidam duos fundos eiusdem nominis habens legasset fundum Cornelegatarius maiorem: uolgo fatebitur utique minorem eum legasse, si maiorem non potuerit docere legatarius.Constat etiam res alienas legari posse, utique si parari possint, etiamsi difficilis earum paratio sit.Si uero Sallustianos hortos, qui sunt Augusti, uel fundum Albanum, qui principalibus usibus deseruit, legauerit quis, furiosi est talia
Abbreviated transcription (Latin):
nĩ esse eũ pͥi omtte non d s fur¬
tis s noxus solutũ esse promitt̾e
debebit qr ita dare debebit ut eũ
euenit quomimꝰ eũ hĩe dnõ liceat
sicuti ob id qd̾ obligatus est fandꝰ
accid̾e possit ut eum hr̃e dnõ nõ li¬
ceat si uo̾certus hõ legatus est ta¬

Expanded text:
eum esse promittere non debet, sed furtis et noxiis solutum esse promittere debebit, quia ita dare debet, ut eum euenit, quo minus eum habere domino liceat, sicuti ob id, quod obligatus est fundus, accidere possit, ut eum habere domino non liceat.Si uero certus homo legatus est, ta
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑatorẽ nrm̃ ⁊ diuũ seu̾um ꝯstitui
posse deth̾e ex edib suis urbanis at
ꝯm̾cii tã herent s indeamꝰ utru ei
soli cuntati legari possit in cuius t̃¬
ritorio est an ⁊ de alia ciuitate ui ali¬
am transferre ciuitatẽ possit ⁊ ꝓuło
non esse ꝑmittendũ quãqua ꝯsfitutũ
sit ut tetomo quã aͥs ht̃ ei ꝑmittat᷑¬

Expanded text:
atorem nostrum et diuum Seuerum constituisposse detrahere ex aedibus suis urbanis atque id haberent. sed uideamus, utrum ei soli ciuitati legari possit, in cuius territorio est, an et de alia ciuitate in aliam transferre possit. et puto non esse permittendum, quamquam constitutum sit, ut de
Abbreviated transcription (Latin):
ħ aũ legatum ⁊ ꝯdicõnale est et in
diem condicõnale aũ tam dui qͣm¬
dui quartus decimꝰ aunꝰ sit ꝯpletus
pus amiua bima trima die pre
mens probaretur testatoris aliud
cencientis Si cicio .x. que egoee¬
bo legau̾o ⁊ rogau̾o ead̾ creditoss
p̃stare ⁊ fid̾i ꝯnussũ quid̾ in ꝑ cre

Expanded text:
 autem legatum et condicionale est et in diem, condicionale tamdiu, quamdiu quartus decimus annus sit completus, pus annua bima trima die praemens probaretur testatoris aliud sentientis.Si Titio decem quae ego debeo legauero et rogauero eadem creditori praestare, fidei
Abbreviated transcription (Latin):
ne idem ⁊ in tegulis ⁊ iñ tignis ⁊ in ho¬
stiis senatꝰ censuit s ⁊ in bibliotecis
ꝑietib neq inh̾entibus ¶s et si can¬
celli sit̃ uł uela legari poterũt non
trñ fistule uł castelli set aut omen¬
taria aut si qui cantar ꝑ quos aq̃
saluĩt pot̾unt legͣri maxime si impo
existant dubitari potest uerũtñ se¬
natꝰ mẽs plemꝰ accipienda est ut si
sse¶s si ꝑauit quedam testator qͣtͣn
tiaturꝰ in aliã domũ et legau̾it hec
dubitari pot̾it anualeat ⁊ puto uale¬
¶s si ea que iegauit edib adiũxit extĩt

Expanded text:
gulis et in tignis et ostiis senatus censuit: sed et in bibliothecis parietibus inhaerentibus.Sed si cancelli sint uel uela, legari poterunt, non tamen fistulae uel castelli.Sed automataria aut siquis canthari, per quos aquae saliunt, poterunt legari, maxime si imposexsistant, dubitari potest: uerum mens senatus plenius accipienda est, ut si sse.Sed si parauit quaedam testator quasi translaturus in aliam domum et haec legauit, dubitari poterit, an ualeat: et puto ualere.Sed si ea quae
Abbreviated transcription (Latin):
didisset atilicinꝰ in fcm̃ dandã acti¬
onẽ ut uł noxe serm̃ seruũ ded̾et
dñs uł ex pecłio p̃staret qd ex uen¬
dicõne eius rei heret¶ Ni unus ex
ħ edib seruũ legatũ occidisset oĩ
noꝰ nõ placet coh̾e  dem ceneri
cuius culpa fcm̃ non est ne resin
ir̃ natura sit¬
noꝵ .xiiii. cum impleu̾it ⁊ ita im¬
ꝑatorem decreuisse martellus scͥ¬
ꝑsit gͦ cũ cet̃ sic relictũ cũ ad xiiii¬

Expanded text:
 in factum dandam actionem, ut uel noxae seruum dederet dominus uel ex peculio praestaret, quod ex uenditione eius rei haberet.Si unus ex heredibus seruum legatum occidisset, omnino mihi non placet coheredem teneri, cuius culpa factum non sit, ne res in rerum natura sitnorum, cum impleuerit: et ita imperatorem decreuisse Marcellus scripsit.Ergo cum esset sic relictum: 'cum ad qu
Abbreviated transcription (Latin):
dam sabmꝰ ait ¶s si res alibi sit qͣ
testator uoluit namsi alibi uolu¬
it ibi p̃standa est ubi testator uo¬
iuit uł ubi ui sunile est eũ uoluis¬
se ⁊ ita uił scribit tam in pͣropͥ¬
is qua in alienis logatis s si alibi
relicta est aubi au ab hede tͣnsla¬
ta est dolo malo eius uisi ibi p̃ste¬
tur ubi petitur ħes ꝯdempnabit᷑
doli su noĩe ceterũ sisie dolo ibi
p̃stab̾r quo transtulit si ͤ id petitur
tur si qͥd̃ certũ corpus legatum̃
est ueluti frimmientũ ex illo hor¬
reo uł uinũ ex apotheta illa ibi p̃¬
stabĩ ubi relictũ est nisi aliã mẽt
fiat ⁊ ectantis si u̾o nõ fuit cͥca ipe¬
cies ibierit pstndaubi petitnitaz
si sticus sit legatꝰ ⁊ culpa hedis nõ
apꝑ areat ͣ Rebebit estimacõnem eiꝰ

Expanded text:
am praestare. sed si res alibi sit quatestator voluit: nam si alibi voluit, ibi praestanda est, ubi testator voluit vel ubi verisimile est eum voluisse: et ita Iulianus scripsit tam in propriis quam in alienis legatis. sed si alibi relicta est, alibi autem ab herede translata est dolo malo eius: nisi ibi praestetur ubi petitur, heres condemnabitur doli sui nomine: ceterum si sine dolo, ibi praestabitur, quo transtulit. Sed si id petatur tur, si quidem certum corpus legatum est, veluti frumentum ex illo horreo vel vinum ex apotheca illa, ibi praestabitur ubi relictum est, nisi alia mens fuit testantis: sin vero non fuit certa species, ibi erit praestandum ubi petitur. Itaque si Stichus sit legatus et culpa heredis non pareat, debebit aestimationem eius
Abbreviated transcription (Latin):
ħedis pierit res dampnandus e¬
rit statim¶ E ulpa aũ qualiter sit
estimanda uit̾ẽamus annõ souĩ
ea que de dolo pioxima sit uerũ
⁊̃ que leuis est an nõquid ⁊ dili¬
gencia qͦ exigenda est ab ħede ꝙ
uerius est lteru si fundus casmate

Expanded text:
es perit, statim damnandus est.Culpa autem qualiter sit aestimanda, uideamus, an non solum ea quae dolo proxima sit, uerum etiam quae leuis est? an numquid et diligentia quoque exigenda est ab herede? quod uerius est.Item si fundus
Abbreviated transcription (Latin):
in fructib di᷑ hoc ⁊ in pensionib ur¬
banoꝵ edificioꝵ intłłigend̾ est¶In
usuraꝵ aũ quãtitate mos regionis
erit sequẽdus udex gͥ usuraꝵ mod̾
estimabit et statuet ipus qͦ reĩ m¬
teritũ post moram d ficut in stipł¬
atõnes si post moram res intlerit
estimatõ eius p̃statur. Icem ꝑtusã

Expanded text:
in fructibus dicitur, hoc et in pensionibus urbanorum aedificiorum intellegendum erit. in usurarum autem quantitate mos regionis erit sequendus: iudex igitur usurarum modum aestimabit et statuet. ipsius quoque rei interitum post moram debet, sicut in stipulatione, si post moram res interierit, aestimatio ei
Abbreviated transcription (Latin):
inuꝰ ⁊ quid si qnis domũ deductis mar¬
morib legau̾it que uolu̾it hedem
hĩe ad excruendam domũ quã dotĩe¬
bat in h̾editate s meliꝰ dicet᷑ in utͦq
detractõnem nõ uałe legatũ tñ ua.¬
lebit ut estimatõ eoꝵ ꝑͣstecur ¶i siqͣs

Expanded text:
ius. et quid si quis domum deductis marmoribus legauerit, quae uoluit heredem habere ad exstruendam domum, quam retinebat in hereditate? sed melius dicetur in utroque detractionem non ualere: legatum tamen ualebit
Abbreviated transcription (Latin):
ut .n. oꝑes prĩs ⁊ ꝯtributõ le¬
rigniem ita płes sb̾stituti pͣ¬
sb̾ducta pupilli reuocãdi sũt
ad intlłectũ insticutõnis ꝗ tñ
dicemus de alt̾o sb̾stituto q nõ
est hon̾atus si forte nõdum le¬
gata pupiu ͥ a se relicta soluit̃ ⁊
aliquid ultra dodrantem sit in
quarcã ht̃ neqi idem paciatur
sb̾stituti ꝯꝑatõ rursus si nege

Expanded text:
t enim opes patris et contributio leriginem, ita plures substituti subducta persona pupilli reuocandi sunt ad intellectum institutionis. quid tamen dicemus de altero substituto, qui non est oneratus? si forte nondum legata pupillus a se relicta soluit et aliquid ultra dodrantem sit in quartam habet neque idem patiatur instituti comparatio. rursus si negem
Abbreviated transcription (Latin):
ditaria tona quã propna rest¬
itueret non .n. ex pͥ hĩditatem
iõ maxime declaretur nõ esse
impleta fructꝰ hrditatis pꝰ mor¬
tem auĩꝑcepti pari petiũa de¬
bito tutele ꝯpensabinitur si qͣr¬
taurhrs nepotis de bonis dũtax¬
at que moriens auis reliquĩt
retinebit ¶ Cum fid̾iꝯ ex uolim
tate mr̃is a prẽ moneñte debĩt
filio pr̃ suã hĩditatem quã infi¬
liũ ꝯferebat ꝯpensari uoluit q
fini quadrãtis quẽ ex boĩs pris
cũ effcũ ꝑceꝑit ꝯpensabitur acłi
ita suꝑfluũ cris aliem dodrantĩ
tm̃ detrahetur Ex donatõnib
in uxorem colatĩs qd hr̃s eiũsui
ro reddere cogitur n touis mr¬
ieris non erit nam itã fit lo¬
cuplecior ut tanto pauꝑior ẽẽ
uidetur. ꝙ aut̃ hr̃s inte minuat
uiro non perit ¶ fructus p̃dioꝵ
in cã fid̾iꝯ non deductos hr̃s in
rõne fai sic̃ accepto facere sibi
cogatur ut quaita ⁊ frctꝰ qͣrte¬

Expanded text:
ditaria quam propria bona restitueret: non enim ex hoc hereditatem ideo maxime declaretur non esse impleta, fructus hereditatis post mortem avi percepti pari pecunia debito tutelae compensabuntur, sed quartam heres nepotis de bonis dumtaxat, quae moriens avus reliquit, retinebit. Cum fideicomtate matris a patre moriente debitum, filio pater hereditate sua, quam in filium conferebat, compensari uoluit: quod fini quadrantis, quem ex bonis patris cum effectu percepit, compensabitur atque ita superfluum aeris alieni dodranti tantum detrahetur. Ex donationibus in uxorem collatis quod heres eius reddere viro cogitur, in bonis mulieris non erit. nam ita fit locupletior, ut tanto pauperior esse videatur: quod autem heres inde minuit, viro non perit. Fructus praediorum icommissi non deductos heres in ratione Falcidiae sic accepto facere sibi cogitur, ut quartam, et quarta
Abbreviated transcription (Latin):
qͥuaitalu esus tm̃ portõue sb̃stitut᷑
retiuebit quã impubes accepit
qui sb̾stitutum huĩt
cã pacto debitũ remissum est in
bi aliũd ab ea cui tonatũ nolebat
stipsari curauit ne fasuteretur
⁊ ut certam pecisiam si ccͣ feciss¬
nõ esse refragandũ ꝯstitit ⁊ iõ
nem hĩturã ⁊ actõnem exsti¬
pulatu denegandam Non ici¬
ito minus fal rõnem in ceteris
anuuis legatis admitti uisũ est
auus ex cã tutele nepoti debuit
cũ auõ nepos solus hr̃s extitiss

Expanded text:
quartam eius tantum portionem substitutus retinebit, quam inpubes accepit qui substitutum habuitcausa pacto debitum remissum est, int, alium ab ea cui donatum volebat stipulari curavit, ne Falcidia uteretur et ut certam pecuniam, si contra fecissenon esse refragandum constitit et ideo nem habituram et actionem ex stipulatu denegandam.Non idcirco minus Falcidiae rationem in ceteris annuis legatis admitti uisum est,auus ex causa tutelae nepoti debuit, cum auo nepos solus heres exstitiss
Abbreviated transcription (Latin):
indetur s cuiꝰ. precii erit ꝙ
nam ⁊ eos qui morien¬
te dño ea ualitudine affc̃ fu¬
erant ut eos nõ posse uni̾e ce¬
rtum ess tñ si postea morian
aliud in hus qui sb̾ eod̾ tecto
fuerut cũ dñt a familia neca¬
retur ¶ꝗ nulgo di᷑ in cabłis
pr̃is ⁊ filii unam falcid̾ serua¬

Expanded text:
itur: sed cuius pretii erit, qui, nam et eos, qui moriente domino ea valetudine affecti fuerant, ut eos non posse vivere certum esset, tamen, si postea moriantaliud in his, qui sub eodem tecto fuerunt, cum dominus a familia necaretur. Quod vulgo dicitur in tabulis patris et filii unam Falcidiam serva
Abbreviated transcription (Latin):
ti est legatũ ꝗ datũ est ei qui tpr̃
codicilloꝵ in reb huãnis non est
lic cest̾i fuerit esse .n. di cuĩ detur
demde sic qr̃i andatum ꝯsistat ut
non ante uiris rõ quã ꝑsona q̃ten¬
da sit ⁊ in proposito gͥ qui postobi¬
tũ heredis codicillis legatum nel
ademptũ est nullius mom̃ti est qr
heres ad quẽ sermonẽ ꝯferat in
reb humans non est ea qi adep̃¬
cio uel dacio nunc nacua efficie¬
tur hoc in eo hĩde qui ex asse in¬
stitutus erit dato sb̾stituto itaut
ab instituto codicilli ꝯfm̾ arñtur¬
¶¶ quod si duo instititi sũt sb̾stitutis
datis unusqͥsq eorum decesserit
utilia uidentur legata s cuta co¬
hr̾dem erit tractandũ nõquid to¬
tũ legatum debeat si qͥsqͥs mͥ hr̃s
erit legatũ erit an u̾o nõ qr sit sõ¬
stitutꝰ hr̃s qui ꝑtẽ faciat ħ ipẽ nõ¬

Expanded text:
enim momenti est legatum, quod datum est ei, qui tempore codicillorum in rebus humanis non est, licet testamenti fuerit: esse enim debet cui detur, deinde sic quaeri, an datum consistat, ut non ante iuris ratio quam persona quaerenda sit. et in proposito igitur quod post obitum heredis codicillis legatum vel ademptum est, nullius momenti est, quia heres, ad quem sermonem conferat, in rebus humanis non est eaque ademptio et datio nunc vana efficietur. haec in eo herede, qui ex asse institutus erit dato substituto, ita ut ab instituto codicilli confirmarentur. Quod si duo instituti sint substitutis datis unusque eorum decesserit, utilia videntur legata: sed circa coheredem erit tractatus, numquid totum legatum debeat, si "quisquis mihi heres erit" legatum erit, an vero non, quia sit substitutus heres, qui partem faciat, licet
Abbreviated transcription (Latin):
mune legato dinsio ꝯcedat᷑ nec int̾¬
est diusa ea mna ant ꝯiucta poa¬
tu ꝑ  certe uiĩ seruis aut ꝓ oĩb
c̾ta pecĩa legata ñ posse inuitũ ħ
pũt oprarei posse nec añ aditã h̾e¬
ditatem putat ꝙ est uerũ¬

Expanded text:
nec interest, diuisa ea summa an iuncta ponatur: et certe octo seruis aut pro omnibus certa pecunia legata non posse inuitum hepatris optari posse nec ante aditam hereditatem putat, quod est ueru
Abbreviated transcription (Latin):
h̾edem dare mͥ dap̃nau̾it ratũ esse
legatũ ⁊ angustiastemꝑis legato nͥ¬
nocere. Regla uiris cuuł est que ef¬
uissime scͥpture ualent qr ⁊ mutare
cã precedentis legati uł in diem uł
logatũ potest s si sb̃ alia ⁊ alia ꝯdi¬

Expanded text:
e mihi damnauerit, ratum esse legatum et angustias temporis nihil legato nocere.Regula iuris ciuilis est, quae efuissimae scripturae ualent, quia mutari causa praecedentis legati uel die uel  potest. sed si sub alia et alia condi
Abbreviated transcription (Latin):
iegato uł h̾editate filio relictis. resti¬
tuere. iisq uiuo prẽ decedat oĩuo
prẽm id retenturũ qm̃ fid̾i ꝯmissũ
omp̃  mͥ ⁊ tibi ead̾ res legͤca fu̾i̾t
gato anex eo ꝗ tibi hes sũ acqͥram
legatũ ⁊ si uolu̾o eam rem ex meo
legato ad me ꝑtin̾e ut tota mã eͥx
heditatõ legato petͥe eam me non
posse proculus ait Si quis suos qͦs

Expanded text:
legato uel hereditate filio relictis, restituere isque uiuo patre decedat, omnimodo patrem id retenturum, quoniam fideicommissum mihi et tibi eadem res legata fuerit, gato an ex eo, quod tibi heres sim, adquiram legatum: si uoluero, eam rem ex meo legato ad me pertinere, ut tota mea sit, ex hereditario legato petere eam posse. proculus ait, si quis seruos quos
Abbreviated transcription (Latin):
ui grauuit̾o uxoiẽ esseignora¬
bat codicur ad filiũ scͥptis lib̾ta¬
tes dedit nata pꝰ mortẽ prĩs filia
cũ de ea nicħ prẽmsensisse ꝯstiti¬
sset placuit lib̾tates a solo fĩ

Expanded text:
ui graui utero uxorem esse ignorabat, codicillis ad filium scriptis libertates dedit. nata post mortem patris filia, cum de ea nihil patrem sensisse constitisset, placuit libertates a solo fili
Abbreviated transcription (Latin):
test̾o prohibuit cestamẽtariũ m̃¬
troire uolente eo face̾ testm̃ uł
nuitare duius adrianus ꝯstituit
deuegari eĩ tebe̾ act̾ones denega¬
tis qr ei actõnibns fisto locũ fore¬
Si dñs colo fet̾it ne testmũ muta¬
retur mñquo seruꝰeius scͥptuserat

Expanded text:
ento, prohibuit testamentarium introire uolente eo facere testamentum uel mutare, diuus Hadrianus constituit denegari ei debere actiones denegatisque ei actionibus fisco locum fore.Si dominus dolo fecerit, ne testamentum mutaretur, in quo seruus eius scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
uolo quero an codicilli qui ante
hoc testamentum scripti sunt ra¬
ti esse debeant iubentiꝰ celsus plo¬
ciane .s. in hec uerba. si quid ad
ħ testm̃ pertinens reliq̃ro ita ua¬
lere nolo ⁊̃ ea que aute testamẽ¬
sset decessit intestatus hr̃e e oͣt
quẽ postea procreauit agnatone
sui heredis nemo dixerit codicũ¬
los euanuisse igitur si tẽte post¬
umis nichil speraitur ⁊ codicillĩ
euanescũt ⁊ que relcã sũt ꝓ ꝑte
diundia filiꝰ ad q̃ codicillus fcñs e̾

Expanded text:
uolo'. quaero, an codicilli, qui ante hoc testamentum scripti sunt, debeant rati esse. Iuuentius Celsus Plotianae salutem. Haec uerba: 'si quid ad hoc testamentum pertinens reliquero, ualere uolo', etiam ea, quae ante testamensset, decessit intestatus herede eo et quem postea procreauit. adgnatione sui heredis nemo dixerit codicillos euanuisse: igitur si nihil tum de postumis sperauit, et codicilli non euanescent et quae relicta sunt, pro parte dimidia f
Abbreviated transcription (Latin):
ri debeãt ⁊ si nõ fui̾t in potãte
s si legatũ eĩ relictũ sit id ꝙ re¬
stituere sit rogatus ꝯsequens
erit diẽ admitti eum ad legatũ
qd̾ nõ ipe hũisset s ad aliũ sit tͣ¬
rit᷑ quominus testamentũ mu¬

Expanded text:
i non fuerint in potestate. sed si legatum ei relictum sit idque restituere sit rogatus, consequens erit dicere admitti eum ad legatum, quod non ipse habuisset sed ad alium sit trrint, quo minus testamentum mu
Abbreviated transcription (Latin):
codicilloꝵ instar hr̃e uoluit rẽ¬
liq̃rit an u̾o testm̃ fac̾e se existi¬
te a ticio legata reliqͥt sb̾stitũt
ascͥpsit hr̃s si nõ extitiss sñ dub¬
io nõ codicillos s testmñ facere¬

Expanded text:
codicillorum instar habere uoluit, reliquerit an uero testamentum facere se existite a Titio legata reliquit, substitutum adscripsit, heres si non exstitisset, sine dubio non codicillos, sed test
Abbreviated transcription (Latin):
datũ eẽt pro non scͥpto hẽtur̃¬
Codicilloꝵ ius singłare est ut
codicilloꝵ tp̃r testatoris intlłi¬
git᷑ alieno suo lib̾tas data ⁊ iõ
l directe lib̾tates deficiũt accñ¬

Expanded text:
datum esset, pro non scripto habetur.Codicillorum ius singulare est, utcodicillorum tempore testatoris, intellegitur alieno seruo libertas data. et ideo licet directae libertates
Abbreviated transcription (Latin):
uepos prĩs qui de castrẽsi peculio te¬
st̾m fecit hr̃ditatem adiisset acqͥsis¬
set ei ea de quib pr̃ testari possit qr
castrensia esse mmitatõne ꝑsonede

Expanded text:
nepos patris, qui de castrensi peculio testamentum fecit, hereditatem adisset, adquisisse ei ea de quibus pater testari potest, quia castrensia esse mutatione personae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑs transfertur in residuo falẽ
ta sit cessat huiꝰ iegis bñficiũ
Si suo duoꝵ rogatus qͥs ait re¬
stituere hr̃ditatem ⁊ altͥ coge
uelit suspectam dicũtem alt᷑
restituere sͥ recus ħ erit dd̾ꝰ ꝗ¬

Expanded text:
pars transfertur, in residuo Falcidta sit, cessat huius legis beneficium. Si seruo duorum rogatus quis sit restituere hereditatem et alter cogere uelit suspectam dicentem, alter restituere sibi ‹r›ecuset, hoc erit dic
Abbreviated transcription (Latin):
eũ qui coactus est qr in solidũ
egit plane si ꝓponas fid̾ iꝯmis¬
sariũ nõ ita coegisse ut tota h¬
eoitas iñ se tufferat᷑ cũ cepit
cet̾i desid̾are sibi restiti hĩdita¬
tem dicendũ est faicidia eñ uti
posse Riecte gͥmecianꝰ ait młtũ
interesse utrũ cotã restitui hĩ

Expanded text:
eum qui coactus est, quia in solidum egit. plane si proponas fideicommissarium non ita coegisse, ut tota hereditas in se transferatur: cum coeperint ceteri desiderare sibi restitui hereditatem, dicendum Falcidia eum uti posse. recte igitur Maecianus ait multum interesse, utrum to
Abbreviated transcription (Latin):
S si miles rogauit quẽ res y¬
taucas restituere uł res ꝓm̃ci¬
ales dicendũ est suspectã dicũ¬
tem h̾rditatem cogi adire ⁊ re¬
stituere nã ⁊ͣ elegant̾ mecia

Expanded text:
si miles rogaverit quem res Italicas restituere vel res provinciales, dicendum est suspectam dicentem cogi adire et restituere: nam, ut eleganter Maecia
Abbreviated transcription (Latin):
ut filiam maũmitt̃et s ⁊ ticium
rogauit ut maĩmnusse abbine
filie restitueret hiditatẽ cũ gͥ
ticuis suspectam diẽt hiditatẽ Rxp¬
tũ est a diuo pio cõplłendum eur
ad ire h̾rditatem quo a deunte ab¬
bine ꝯpetiturã lib̾tatem eĩq filiã
tradendam ⁊ ab ea maĩnuttñda
tutorem q filie manimisse daudͤ
quo auctore restituat᷑ hrditas fi¬
ue statum quãuis sic fuiss ei roga
ante decedat ea cui fid̾iꝯnussaria
ꝑteat dampno affici eũ qui cũ ro¬
ttatur uenũdari bona antistie at
uerit duius pius succiri hr̃ditã¬
stituto qui ꝯpulsus adiit dici pt
⁊̃ iñ cet̾is caĩs exemplũ ħ sequẽd̃
sicubi euem̾it restituatur fidĩ q̃¬
nussaria h̾rditas ei qui ꝯpulit ad¬
ire ⁊ restituere sͥ hr̃ditatem

Expanded text:
ut filiam manumitteret: sed et Titium rogauit, ut manumissae Albinae filiae restitueret hereditatem. cum igitur Titius suspectam diceret hereditatem, rescriptum est a diuo Pio compellendum eum adire hereditatem: quo adeunte Albinae competituram libertatem eique filiam tradendam et ab ea manumittendam tutoremque filiae manumisquo auctore restituatur hereditas filiae statim, quamvis sic fuisset ei rogatante decedat ea, cui fideicommissaria porteat damno adfici eum, qui ro perinde permittatur uenumdari bona Antistiae, ac uerit diuus Pius succurri heredi instituto, qui compulsus adit, dici potest etiam in ceteris causis exemplum hoc sequendum, sicubi euenerit, restituatur fideicommissaria hereditas ei, qui compulit adire et restituere sibi hereditatem