comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicta morte ꝑt̾ritꝰ fortitudo ẽ. Odsuoꝵ
tret᷑ insidiis magisq: alienũ facinꝰ. quã
suũ horrescit exitiũ. depietate .&.
nimio in suos amore ꝓcedit. Hec aut̃
diximꝰ adiusticiã referri quȩ seruat
unicuiq qͣd suũẽ. Qđ ea quȩ arbitratꝰ
ñꝓ cõꝑtis hab&. sed spreta opinione quȩ
minꝰ cautis animis ꝓuero inole sc̃it quȩ¬
rit discere certiora. indubitata pruden¬
tia ẽ Qđ cũ ꝑfecta beatitis &. cȩlestis
habitatio humane naturae in qua se no¬
uerat rẽ ꝓmitcit᷑. audiendi cam̃ taba
desideriũ frenat. tẽperat .&. sequestrat
ut de uita aui&. patris introg&. quid
nisi tẽperantia ẽ : ut lantũ liquȩr&¬

Expanded text:
dicta morte perterritus, fortitudo est. Quod suorum dicta morte perterritus, fortitudo est. Quod suorum terretur insidiis magisque alienum facinus quam suum horrescit exitium, de pietate et nimio in suos amore procedit; haec autem diximus ad iustitiam referri, quae seruat unicuique quod suum est. Quod ea quae arbitratur non pro compertis habet, sed, spreta opinione quae minus cautis animis pro uero inolescit, quaerit discere certiora, indubitata prudentia est. Quod cum perfecta beatitas et caelestis habitatio humanae naturae, in qua se nouerat esse, promittitur, audiendi tamen talia desiderium frenat, temperat et sequestrat ut de uita aui et patris interroget, quid nisi temperantia est? Vt iam tum liquer
Abbreviated transcription (Latin):
eadẽ sequit᷑ tellere repostos: multo
magis rectores quondã urbiũ recpti
incelũ: curã regendorũ hominũ ñ re¬
linqunit ha aut̃ anime inultimã sphe¬
rã recipi credunt᷑. quȩ aplanes uocat᷑.
Aet frustra hocusur patũ ẽ: Siquidẽ in¬
de ꝓfectis. animis enĩ necdũ desiderio
corporis in retits. siderea pars mnundi
pstat habitaculũ. & indelabunt᷑ in
corpora. Id eo his illo ÷ reditioquime¬
rent᷑. Rectissime ergo dictũ ÷ cũ ingala¬
hincꝓfecti hucreuertunt᷑ Ad sequentia
oanseani: Hicego & siera prerit. ñ
tã mortis metu quã insidiarũ ameis.
que sui tañ uxiera. ne ipse & paulus
pat̃ &. alii quos nos extinctos eẽ arbi¬
trarem᷑ Uel fortuitis &. int̾ fabulas
elucent semina infixauirtutũ quȩ
nunc uideas lic&. ut epectore scipionis
uel sõniantis emineant. In re enĩu¬
na politicarũ uirtutũ omniũ parit̃
exerc& officiũ. Qđñ labit᷑ animo p̃¬

Expanded text:
eadem sequitur tellure repostos, multo eadem sequitur tellure repostos, multo magis rectores quondam urbium recepti in caelum curam regendorum hominum non relinquunt. Hae autem animae in ultimam sphaeram recipi creduntur quae ἀπλανής uocatur, nec frustra hoc usurpatum est siquidem inde profectae sunt. Animis enim necdum desiderio corporis inretitis siderea pars mundi praestat habitaculum et inde labuntur in corpora. Ideo his illo est reditio qui merentur. Rectissime ergo dictum est, cum in gala«hinc profecti huc reuertuntur.» Ad sequentia transeamus: «Hic ego etsi eram perterritus, non tam mortis quaesiui tamen uiueretne ipse et Paulus pater et alii quos nos extinctos esse arbitraremur.» Vel fortuitis et inter fabulas elucent semina infìxa uirtutum: quae nunc uideas licet ut e pectore Scipionis uel somniantis emineant. In re enim una politicarum uirtutum omnium pariter exercet offìcium. Quod non labitur animo prae
Abbreviated transcription (Latin):
re tenent᷑ habitantes facile post corp̾
celestẽ quãpene ñ reliquerant sedẽ re¬
poscuił. Neceni denihilo autdeuana adula¬
tione uenielut : qđ quosdã urbiũ c̃ditores
aut daros in republia uiros innumerum
dcorũ c̃secraũ antiqͥtas. Sed hesio dd̃ qͦq di¬
uinȩ subolis adsertor: pricosreges cũdis aliis
enumerat. hisque exẽploueteris potestatis
etiã incelo regendires humanas adsignat
iouis his quondã homnesmͦdocũ superis
humana tuentes. Largi acinanisiciusre¬
gũ nunc qͦq nacti: hȩcet uirgiliũ nonigno¬
rat: qͥ licet argum̃ tosuoseruiex heroas in
inferosrelegauerit : ñ tam̃ eos abducit acȩ¬
lo seda&hera his deputat largiorẽ. et
nos seeos solẽ suuacsua sidera ꝓfitet᷑.
ut geminȩ doctrinȩ obseruation esp̃sti¬
terit & poeticȩ figm̃tũ et philosophia
ueritatẽ. & si scđm illũres qͦq leuiores.
uiuis quȩcuranitentis pascere ꝓquos.

Expanded text:
re tenentur, habitantes, facile post corpus re tenentur, habitantes, facile post corpus caelestem, quam paene non reliquerant, sedem reposcunt. Nec enim de nihilo aut de uana adulatione ueniebat, quod quosdam urbium conditores aut clariores in re publica uiros in numerum deorum consecrauit antiquitas; sed Hesiodus quoque, diuinae subolis adsertor, priscos reges cum dis aliis enumerat, hisque exemplo ueteris potestatis etiam in caelo regendi res humanas adsignat Iouis hi sunt: quondam homines, modo cum superis humana tuentes, largi ac munifici, ius regum nunc quoque nacti. Hoc et Vergilius non ignorat, qui, licet argumento suo seruiens heroas in inferos relegauerit, non tamen eos abducit a caelo, sed aethera his deputat largiorem, et nosse eos solem suum ac sua sidera profitetur, ut geminae doctrinae obseruatione praestiterit et poeticae figmentum et philosophiae ueritatem. Et si secundum illum res quoque leuiores uiuis, quae cura nitentis pascere equos,
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutes ipsas conscientia nobilitatis
induit᷑. quib post corpꝰ euecta eo un¬
de descenderat reportat᷑. quia nec an¬
porea sordescit uel honerat᷑ eluiuie.
quȩ puro acleui fomite uirtutũ rigat᷑.
nec deseruisse umquã caelũ uidet᷑ qd̃
respectu&. cogitationib possidebat
Mino sonimã quã inse ꝓnã corporis usus
efficit. Atq inpecudẽ quodã modore¬
formauit ex homine &. absolutione.
corporis ꝑhorrescat . &. cũ necesse eͣ
non nisi cãgemitu fugit indignata
subumbras. Sed nec post mortẽ facile
excedunt pestes. sed aut suu oberrat cada¬
uer. aut noui corporis ambit habitaculũ
non humani tantũ modo sed feriniqͦq
clecto genere morib c̃gruoquos in homi¬
ne libenter exercuit. mauult qͥue omia
ꝑpeti. ut celũ qđ uł ignorando ł dissi¬
mulando ł potiũ ꝓdendo deseruit
cuadat. Ciuitatũ uero rectoresceteriq
sapientes cȩlũ respectu ł cũ adhuc corpo¬

Expanded text:
uirtutes ipsas conscientia nobilitatis uirtutes ipsas conscientia nobilitatis induitur, quibus post corpus euecta eo unde descenderat reportatur, quia nec corporea sordescit uel oneratur eluuie, quae puro ac leui fomite uirtutum rigatur, nec deseruisse umquam caelum uidetur, quod respectu et cogitationibus possidebat. Hinc anima, quam in se pronam corporis usus effecit atque in pecudem quodam modo reformauit ex homine, et absolutionem corporis perhorrescit et, cum necesse est, non nisi cum gemitu fugit indignata sub umbras. Sed nec post mortem facile excedunt pestes, sed aut suum oberrat cadauer aut noui corporis ambit habitaculum, non humani tantummodo, sed ferini quoque, electo genere moribus congruo quos in homine libenter exercuit, mauultque omnia perpeti ut caelum, quod uel ignorando uel dissimulando uel potius prodendo deseruit, euadat. Ciuitatum uero rectores ceterique sapientes caelum respectu, uel cum adhuc corpo
Abbreviated transcription (Latin):
ria mañ concilia hominu et coetꝰ
fuer: sed non iure sociati. Illa aut̃
sola iustaẽ. multitudo: cuĩ uni¬
uersitas in legũ consentit obse¬
quiũ. Qđuero ait harũ rectores
et seruatores hinc ꝓfecti hucre¬
uertunt᷑: hoc modo accipiendũ ÷
Animaru originẽ manare decelo. int̃
recte philosophantes in dubitatȩ c̃stat
eẽ sententia. Et anime dũ corpore u¬
tt᷑. hrec ẽ ꝑfecta sapientia ut unde
orta sit. de quo fonte uenerit. recognos¬
cat: Hinc illud a quodã int̃ alia scu
festiua siue mordacia: serio tam̃ usur¬
patũ ẽ de caelo descendit. Noodice¬
aytori. Nã &. delphiciuor haec fertur
oraculi. consulenti adbeatitatẽ quoiti¬
nere ꝑuenir&. Site biquit agnoueris
Sed et ipsius fronti tẽpli haec inscripta
sententia ẽ. Homini aut̃ ut diximꝰ
una eͣ agnitiosursi originis naturalisq
principii exordia prima respecerit.
nec se quȩsierit extra Sic enĩ anima

Expanded text:
ria manus «concilia hominum et coetus» ria manus «concilia hominum et coetus» fuerunt, sed non «iure sociati». Illa autem sola iusta est multitudo, cuius uniuersitas in legum consentit obsequium. Quod uero ait: «harum rectοres et seruatores hinc profecti huc reuertuntur», hoc modo accipiendum est. Animarum originem manare de caelo inter recte philosophantes indubitatae constat se sententiae; et animae, dum corpore utitur, haec est perfecta sapientia ut unde orta sit, de quo fonte uenerit, recognoscat. Hinc illud a quodam inter alia seu festiua, siue mordacia, serio tamen usurpatum est: ... de caelo descendit γνῶθι σεαυτόν. Nam et Delphici uox haec fertur oraculi. Consulenti ad beatitatem quo itinere perueniret: «si te, inquit, agnoueris.» Sed et ipsius fronti templi haec inscripta sententia est. Homini autem, ut diximus, una est agnitio sui: si originis natalisque principii exordia prima respexerit nec se quaesiuerit extra. Sic enim anima
Abbreviated transcription (Latin):
scim̃ uocant᷑: qđ homine smetu¬
unt cupiuntq delent. guidentq
Sasprime molliunt: secundȩ au¬
ferunt. tertiȩ abliuiscunt. in quar¬
tis ngas est nominari: Siergo hoc ÷
officiũ et effect̾ uirtutũ beare. c̃¬
stit aut̃ etpoliticis ee uirtines igit᷑
et politicis efficiunt beati. Iure ergo
tulliũ dererũ publicarũ rectorib dix̃
Ubibeatiauo sẽpit̃ nofruant᷑. Quios
tender& Alios otiosis alios Negotiosis
uirtutibus fieribeatos: Ñ dixabso¬
lute nihil et̃. illi principideo accep¬
tius quã ciuitates. sed aiecit qđ qͥdẽ
int̃risfiat. ut eos qui ab ipsis cęlestib
iticipiun discerner& arectorib
ciuitatũ. quib ꝑ terrenos actus iter
parat adcelum. Illa aut̃ defi¬
nitione quid pressiu̾potest eẽ
quid cautiũ. denomine ciuitatũ.
quã concilia inquit co&q. hominũ
iure sociatiquȩ ciuitatesappellant᷑.
Nã et seruilis quondã et gladiato¬

Expanded text:
scimus, uocantur quod homines ... metuscimus, uocantur quod homines ... metuunt cupiuntque, dolent gaudentque... Has primae molliunt, secundae auferunt, tertiae obliuiscuntur, in quartis nefas est nominari. Si ergo hoc est officium et effectus uirtutum, beare, constat autem et politicas esse uirtutes, igitur et politicis efficiuntur beati. Iure ergo Tullius de rerum publicarum rectoribus dixit: «ubi beati aeuo sempiterno fruantur»; qui, ut ostenderet alios otiosis, alios negotiosis uirtutibus fieri beatos, non dixit absolute nihil esse illi principi deo acceptius quam ciuitates, sed adiecit: «quod quidem in terris fiat», ut eos qui ab ipsis caelestibus incipiunt discerneret a rectoribus ciuitatum, quibus per terrenos actus iter paratur ad caelum. Illa autem definitione quid pressius potest esse, quid cautius de nomine ciuitatum? «Quam concilia, inquit, coetusque hominum iure sociati, quae ciuitates appellantur». Nam et seruilis quondam et gladiato
Abbreviated transcription (Latin):
de fetatiq Animiet ab omĩ mundi
.huiꝰ asꝑgine presse pureq deter¬
si. Ilic prudentię est diuina non
quasi inelectione p̃ferre: sed
solanos se. ethaet tãquã nihilsit
aliud in tueri. Temperantię: ter¬
tenascupiditates non reprimeresed
.penit obliuisci fentitudinis. passiones
ignorart non uincere ut nesciat irasei
cupit nihil. Iustitiȩ. itasuꝑa et diuina
mente sociari: ut seruet ꝑpetuũcũ
ea foedus imitindo. Quartȩ st̃ quȩ in¬
ipsa diuinainte consistunt quadixi¬
m̾. Norn uocarsa Quarũ exemplo
reliqssonis ꝑordinẽ defluunt. Nãsi
rerũ aliarũ. multo magis uirutum
idaeas ẽẽ inm̃te credendũ : Illic pru¬
dentia ÷ mensipsa diuina. temperan
tia. quod inseꝑ petua intentione c̃utr
sempiterna operis sui continuatio
non flectit. Hȩc sunt quaternarũ
quat tuor genera uirtutũ. quȩ p̃t̃
cetera maxiniã inpassionib habꝗt
differentiã sui. Passiones aut̃ ut

Expanded text:
defaecatique animi et ab omni mundi defaecatique animi et ab omni mundi huius aspergine presse pureque detersi. Illic prudentiae est diuina non quasi in electione praeferre, sed sola nosse, et haec tamquam nihil sit aliud intueri; temperantiae, terrenas cupiditates non reprimere, sed penitus obliuisci; fortitudinis, passiones ignorare, non uincere, ut nesciat irasci, cupiat nihil...; iustitiae, ita cum supera et diuina mente sociari ut seruet perpetuum cum ea foedus imitando. Quartae sipsa divina mente consistunt, quam dicunt noyn vocari, a quarum exemplo relique omnes per ordinem defluunt. Nam si rerum aliarum, multo magis virtutum ydeas esse in mente credendum est. Illic prudentia est mens ipsa divina; temperantia, quod in se perpetua intentione conuersempiterna operis sui continuatione non flectitur. Haec sunt quaternarum quattuor genera uirtutum, quae praeter cetera maximam in passionibus habent differentiam sui. Passiones autem, ut
Abbreviated transcription (Latin):
adpetere peniterdã. in nullole¬
gem inoderationis excedere.
sub iugũ rationis cupiditatẽ do¬
mare Temperantiã : sequuntur.
modestia. uerecundia. abstinentia.
cistitas. hon estas ingderatio. parcitas. N¬
sobrietas. puditicia. Iuftitię. seruare
umcuiquȩ qđ suũ est. deiuftitiauenu N¬
unt. innocentia. amicitia. concordia.
pietas. religiora ffccł. humanitas. His
uirtutib uirbon primũ sur. atq inde
rei publicę rector efficit. iuste ac ꝓur¬
de gubernax. humana non descrexs:
Setudȩ̨ quaspurgatorias uocant ho¬
minissunt: quadiuinicapax÷ solũ¬
que animũ eius expediunt. quide¬
creuit se a corporis cogitatione pur¬
gare. et quada humanorũ fuga.
solisse inserere diuinis. hęc sunt
otiosorum. quia rerũpublicarum
actibusse se questrant. Harũqiđ
singulȩ uelint: superiuexpressimꝰ
cũde uirtutib philosophantiũ dice¬
rem̃. quas solas quidã ȩsti mauer̃
ce uirtutes. Tertia e ẽ purgati iam

Expanded text:
appetere paenitendum, in nullo leappetere paenitendum, in nullo legem moderationis excedere, sub iugum rationis cupiditatem domare; temperantiam sequuntur modestia, uerecundia, abstinentia, castitas, honestas, moderatio, parcitas, sobrietas, pudicitia; iustitiae, seruare unicuique quod suum est; de iustitia ueniunt innocentia, amicitia, concordia, pietas, religio, affectus, humanitas. His uirtutibus uir bonus primum sui atque inde rei publicae rector efficitur, iuste ac prouide gubernans, humana non deserens. Secundae, quas purgatorias uocant, hominis sunt qua diuini capax est, solumque animum eius expediunt qui decreuit se a corporis contagione purgare et quadam humanorum fuga solis se inserere diuinis. Hae sunt otiosorum qui a rerum publicarum actibus se sequestrant. Harum quid singulae uelint, superius expressimus cum de uirtutibus philosophantium diceremus, quas solas quidam aestimauerunt esse uirtutes. Tertiae sunt purgati iam
Abbreviated transcription (Latin):
tice uocant᷑. secundȩ purgatoriȩ
Tertiȩ animi iampurgati. quartȩ exem¬
plares. Et sunt politicȩ hominis.
quasociale animalest. His boniuiri
rei publicȩ consulunt: urbes iuent᷑.
hisparentes uenerant᷑. liberos amant
ꝓximos diligunt: hisciuiũ saluton
gubernant. his socios cireum specta
ꝓuidentia ꝓtegunt. iusta liberalitate
de uinciunt. hisque sui memores ali¬
osfecere mfrendo et ẽ politicipr¬
dentia ad rationis normãq eogi¬
tat. quȩq agit uniuer sa dirigere.
acnihil p̃t̃rectũ uelle ł facere.
humanis queactibus. tã quã diuit¬
nis arbitris ꝓ uidere. Prudentię
insunt: ratio. intellectus circũ¬
spectio: ꝓuidentia. docilitas
cautio. Fortitudinis: Animũ
suprapericulimetũ agere. Nihil¬
quenisi t̾ pia tinere. colerare
fortiter uł aduersa ł ꝓspera.
Fortitudo. p̃stat magna nmitatẽ.
fiducia. securitatem magnificen¬
tiam constantiã tolerantiã fir¬
mitatẽ. Temperditiȩ. nihil

Expanded text:
ticae uocantur, secundae purgatoriae, ticae uocantur, secundae purgatoriae, tertiae animi iam purgati, quartae exemplares. Et sunt politicae hominis, qua sociale animal est. His boni uiri rei publicae consulunt, urbes tuentur; his parentes uenerantur, liberos amant, proximos diligunt; his ciuium salutem gubernant; his socios circumspecta prouidentia protegunt, iusta liberalitate deuinciunt: hisque ... sui memores alios fecere merendo. Et est politici prudentiae ad rationis normam quae cogitat quaeque agit uniuersa dirigere ac nihil praeter rectum uelle uel facere, humanisque actibus tamquam diuinis arbitris prouidere; prudentiae insunt ratio, intellectus, circumspectio, prouidentia, docilitas, cautio; fortitudinis, animum supra periculi metum agere nihilque nisi turpia timere, tolerare fortiter uel aduersa uel prospera; fortitudo praestat magnanimitatem, fiduciam, securitatem, magnificentiam, constantiam, tolerantiam, firmitatem; temperantiae, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
imitantur. & in hoc solo eẽ aiunt
exercitia uirtutũ : quartũ sic officia
dispensant. Prudentiȩ et̃ mundũ
istum & omiã quę mundo insunt
diuinorũ contemplatione despicere
omnẽq animȩ cogitationem in so¬
la diuina dirigere. Temperantiȩ
omna relinquert in quantũ natura
patit. quȩ corporis. ususrequirit.
Fortitudinis: nonterresii animxacor¬
pore qͦd ammnodo ductu philosophiȩ
recedentem. nec altitudinẽ ꝑ fectę
ad suꝑna ascensionis horrere: Iustitiȩ
adunam sibihuius ꝓpositi consentire
uiam uniuꝰ cinusq uirtutis dsequiũ.
Atq itafit ut scđm hoc tã ridȩ defini¬
tionis abruptũ. rerũpub licarũ recto¬
res beatic̃ẽ non possint. Sed plotinꝰ
inter philo sophiȩ ꝓfessores cũ plato¬
ne princeps. libro deuirtutib grads
carũ uera et naturali diuisionis rati¬
one compositos: ꝑ ordinẽ digerit.
Quattuor sunt in qͥtꝰ quaternarum
genera uirtutir Exhisprimae. poli¬

Expanded text:
imitantur; et in hoc solo esse aiunt imitantur; et in hoc solo esse aiunt exercitia uirtutum, quarum sic officia dispensant. Prudentiae esse mundum istum et omnia quae mundo insunt diuinorum contemplatione despicere omnemque animae cogitationem in sola diuina dirigere; temperantiae, omnia relinquere, in quantum natura patitur, quae corporis usus requirit; fortitudinis, non terreri animam a corpore quodam modo ductu philosophiae recedentem, nec altitudinem perfectae ad superna ascensionis horrere; iustitiae, ad unam sibi huius propositi consentire uiam uniuscuiusque uirtutis obsequium. Atque ita fit ut, secundum hoc tam rigidae definitionis abruptum, rerum publicarum rectores beati esse non possint. Sed Plotinus, inter philosophiae professores cum Platone princeps, libro De uirtutibus gradus earum uera et naturali diuisionis ratione compositos per ordinem digerit. Quattuor sunt, inquit, quaternarum genera uirtutum. Ex his primae poli
Abbreviated transcription (Latin):
uI nũ iuresociatr quȩ ciuitates appellant᷑:
Searũ rectores et seruatores. hinc ꝓfecti:
huc reuertunt᷑. Bene et oportunȩ
post quã demorte p̃dixit: mox premia
bonis post obitũ speranda subietit
Quibus adco ametu p̃dicti interit᷑ cogi¬
tatio uiuentis crepta est. ut admori¬
endi desiderium ultro animaret. ma¬
iestate ꝓmissȩ beatitudinis et cęlestis
habitaculi. Sedde beati tate quȩ debe¬
tͥ conseruatorib patriȩ pauca dicen¬
dasunt : ut postea locũ omnẽ que hic
tractandum recepimꝰ resoluam̃. Sole
faciunt uirtutes beatum. nulłaq Aia
quisquã uiahocnom adipiscitur.
Vnde quiaestimant nullis nisi philoso¬
phantibus inee̾ uirtutes nullos p̃ter
philosophos beatos. eẽ. ꝓnuntiant.
Agnitionẽ enĩ rerum diuinarũ sapien¬
tiam ꝓprie uocantes : eos tantum¬
modo dicunt eẽ sapientes. Qui suꝑna
et aciementis requirunt. etquęren.¬
di sagaci diligentia comp̃hendunt
& quantũ uiuendi ꝑ spicuita sp̃stait:

Expanded text:
 quae ciuitates appellantur. Earum rectores et seruatores hinc profecti huc reuertuntur.» Bene et opportune, postquam de morte praedixit, mox praemia bonis post obitum speranda subiecit. Quibus adeo a metu praedicti interitus cogitatio uiuentis erepta est ut ad morendi desiderium ultro animaretur maiestate promissae beatitudinis et caelestis habitaculi. Sed de beatitate quae debetur conseruatoribus patriae pausa dicenda sunt, ut postea locum omnem, quem hic tractandum recepimus, resoluamus. Solae faciunt uirtutes beatum, nullaque alia quisquam uia hoc nomen adipiscitur: unde qui aestimant nullis nisi philosophantibus inesse uirtutes, nullos praeter philosophos beatos esse pronuntiant. Agnitionem enim rerum diuinarum sapientiam proprie uocantes, eos tantummodo dicunt esse sapientes qui superna et acie mentis requirunt et quaerendi sagaci diligentia comprehendunt et, quantum uiuendi perspicuitas praestat,
Abbreviated transcription (Latin):
tre. dequo utrũ uiueret cũ adhuc uideret᷑
dubitare quȩsiuerat. Mortẽ igit̃ mallecce¬
pit : ut uiueret. Necflesse pec̃tentuisop¬
rente: quẽ crediderat extinctũ ubileqͥpos¬
se coepit. hocprimũ ꝓbare uoluit nihilse
magis desiderare quã ut cũ coiãmorart
Tectam apuidse quȩ desiderabat ficienda ẽ¬
sututt. quã ante c̃suleret. Iuogunũpra¬
dentiȩ: Aterũ pietitis adsertio: Nencipsa
ł consulentis: ł p̃cipientis uerba tractems
Queso inquã pater sanctissimc atq: obcime.
qmhȩc ist. uitaut africanũ audio dicere. qiã
moror intris quin hucaduosuenire ꝓpero

Expanded text:
ente, de quo utrum uiueret, cum adhuc uideretur ente, de quo utrum uiueret, cum adhuc uideretur dubitare, quaesiuerat. Mortem igitur malle coepit, ut uiueret, nec flesse contentus uiso parente quem crediderat extinctum, ubi loqui posse coepit, hoc primum probare uoluit, nihil se magis desiderare quam ut cum eo iam moraretur. Nec tamen apud se quae desiderabat facienda constituit quam ante consuleret: quorum unum prudentiae, alterum pietatis adsertio est. Nunc ipsa uel consulentis uel praecipientis uerba tractemus. «Quaeso, inquam, pater sanctissime atque optime, quoniam haec est uita, ut Africanum audio dicere, quid moror in terris? Quin huc ad uos uenire pro
Abbreviated transcription (Latin):
pera. cclidicu e siderũalioꝵ.q clemen¬
toꝵ qd illa quidẽ sursũ arcersitas ad
animȩ sedẽ & in mortalitatẽ ex ipsa
natura religionis et sublimitatis imita¬
tione meruer. Adhȩc uero terrena cor¬
pora animaipsa deducit᷑. Et ideo mori
credit̾ : cũ incaducã regionẽ et insedẽ
mortalitatis includit᷑. Nec temoueat:
quod deanima quã cẽ in mortalẽ dicim.
mortẽ totie nominamꝰ. Et enĩsuamorte
anima non extinguit᷑: sedad tẽpus obru¬
it. Nectẽ porali demersione beneficiũ
ꝑpetuitatis eximit᷑ : cũrurso ccorpore
ubimeruerit c̃tagione uitiorũ penitꝰ
climata purgan adꝑennis uitȩ lucem
restituta in in tegrũ reuertat᷑. Nene
ut arbitror. acuita & morte anim aedis¬
finitioliqua: quãdeadrtis philosophiȩ
doctrina et sapientia ciceroni selicuit
Sed scipio ꝑquietẽ & celo qd inp̃miũ
cedit beatis & ꝓmissione in mortali¬
tatis animatꝰ tagloriosã sp̃etaq:
inclxtã magis magisq firmauit uisopa.¬

Expanded text:
co et siderum aliorumque elementorum, quod illa quidem sursum arcessita sunt ad animae sedem, et immortalitatem ex ipsa natura regionis et sublimitatis imitatione meruerunt. Ad haec uero terrena corpora anima ipsa deducitur et ideo mori creditur, cum in caducam regionem et in sedem mortalitatis includitur. Nec te moueat quod de anima, quam esse immortalem dicimus, mortem totiens nominamus. Et enim sua morte anima non extinguitur, sed ad tempus obruitur, nec temporali demersione beneficium perpetuitatis eximitur, cum rursus e corpore, ubi meruerit contagione uitiorum penitus elimata purgari, ad perennis uitae lucem restituta in integrum reuertatur. Plene, ut arbitror, de uita et morte animae definitio liquet, quam de adytis philosophiae doctrina et sapientia Ciceronis elicuit. Sed Scipio per quietem, et caelo quod in praemium cedit beatis, et promissione immortalitatis animatus, tam gloriosam spem tamque inclitam magis magisque firmauit uiso par
Abbreviated transcription (Latin):
Alu melemta terquaterna diuider: ut in
pmo numerent ordine: Terra aqua aer
ignis. quic. pars liquidior aeris. uicinulu¬
ne. Suprahec rursũ. ton dẽ numer sednature
purioris elem̃ta. ut sit luna ꝓt̾raquiaohe
sphera mercurir aer ueneris ignis in sole.
ertiũ uerdem coruondo ita ad noscuer¬
suhibrat: ut tra ultima ficit .e ceteris
in mediu redactistris desinat taima
quãsuma postro acis Igit sthera mirtia
nis habeat aeriouis. satni aqu scerra uerꝰ.
pplanes inqua elisi osee capospurisanimis
deputios. antiquitas nolis intellegendũ
s discendit. Necest intplatonicoso more
inimȩ cũ incorp trudit: setunda sententia
luuero natres ee int̾ȩossententiarũ diuer¬
sitates ante signaium: induas qͥde ctipsipartes
sic̃prim faciud sed non isdẽ t̃minis diuidua

Expanded text:
alli in elementa ter quaterna diuidere, ut in alli in elementa ter quaterna diuidere, ut in primo numerentur ordine terra, aqua, aer, ignis, qui est pars liquidior aeris uicina lunae; supra haec rursum totidem numero, sed naturae purioris elementa, ut sit luna pro terra, qusphaera Mercurii, aer Veneris, ignis in sole, tertius uero elementorum ordo ita ad nos conuersus habeatur ut terram ultimam faciat, et, ceteris in medium redactis, in terras desinat tam ima quam summa postremitas, igitur sphaera Martia ignis habeatur, aer Iouis, Saturni aqua, terra uero ἀπλανής, in qua Elysios esse campos puris animis deputatos antiquitas nobis intellegendum usque descendit. Haec est inter Platonicos de morte animae, cum in corpus truditur, secunda sententia. Alii uero — nam tres esse inter eos sententiarum diuersitates ante signauimus — in duas quidem et ipsi partes, sicut primi faciunt, sed non isdem terminis diuidunt
Abbreviated transcription (Latin):
t uiuere animas dũ in inmutabili parte
c̃sistuit. moriaut cũ. & partẽ ceaderint
ꝑmutationis capacẽ atq ideo intlina t̃ris
locũ mortis &. inferi uocari. Ipsãq. luna
uit& eemortisq c̃finũ . &. animas inde in
t̃rã fluentes mori. ue ad supera mea¬
tes iiuita reuert: Nec inmurto est¬
macuest. Alunaeni dcorsu natura incipie
ciducoru. Ab hacanime subnumerudiert
cadere ersultep incipiunt Ieniq illa aede¬
nã terrã phisici uociuer ethibitatore sei
lunares populos nuncupar. Adita cẽ plun lr¬
mis argumtis quȩ nunc longũ est enumga PSI¬
re docuer. Necdubiu. quinipsa sit mortaN¬
liũ corpora & auctor et conditrix. adcout
ñ nulla corpora subluminis cĩ accessupati¬
int augñta ethocdecrescente minuant.
Sed nedere manifesta fastidiũ ꝓlixi adsera¬
one generet adea quȩ in deferoruloco alii
ofiniunt transcam. Maluer eni mundu

Expanded text:
et uiuere animas dum in immutabili parte et uiuere animas dum in immutabili parte consistunt, mori autem cum ad partem ceciderint permutationis capacem; atque ideo inter lunam terrasque locum mortis et inferorum uocari; ipsamque lunam uitae esse mortisque confinium; et animas inde in terram fluentes mori, inde ad supera meantes in uitam reuerti nec immerito aesm est. A luna enim deorsum natura incipit caducorum: ab hac animae sub numerum dierum cadere et sub tempus incipiunt. Denique illam aetheriam terram physici uocauerunt, et habitatores eius lunares populos nuncuparunt. Quod ita esse plurimis argumentis, quae nunc longum est enumerare, docuerunt. Nec dubium est quin ipsa sit mortalium corporum et auctor et conditrix, adeo ut nonnulla corpora sub luminis eius accessu patiantur augmenta et hoc decrescente minuantur. Sed ne de re manifesta fastidium prolixa adsertione generetur, ad ea quae de inferorum loco alii definiunt transeamus. Maluerunt enim mundum
Abbreviated transcription (Latin):
uocabuli testem̃ horrore. Nãut const&
animal necesse ẽ incorpore anima tun¬
ciat᷑. Ideocorp̃aEMΑC hoc tͣ iunculũ¬
d anime sepulchiru Unde cicero parit u
trũq signisicans corpee uinculũ. corps
pulchrũ qd carcer. ẽsepultor̃ ait Qui e cor¬
poruuindis tãquã e carcere euolaueru
nferos aut̃ platonici ñ incorporib teđ¬
ñ a corporib. incipere dixerunt. sed certa
mundist us partẽ ditis sedẽ id inseros uo¬
cauerurs Deloci uero ipsius finib int̾ se
disscna pubuiciruns .a. in tressectas diuis.
sententiae. Aluenĩ mundũ induodunser.
quor alterũ facit. alterũ patit᷑ Et illudfa¬
ceredixerunt. qđ cũ sit inmutabile. alter
causas &. necessitatẽ ꝑmutationis imponit
Hoc pati. qđ ꝑmutatione suariat᷑ Et imu¬
tabilẽ quidẽ mundi partẽ.a sphera que
aplanes dicit᷑ usq ad globilimaris exordi&
mutabilẽ uero aluna ad t̾ras usq: dixeru

Expanded text:
uocabuli testemur horrore. Nam ut constet uocabuli testemur horrore. Nam ut constet animal, necesse est in corpore anima uinciatur. Ideo corpus δέμας, hoc est uinculumst animae sepulcrum. Vnde Cicero, pariter trumque significans, corpus esse uinculum, corpus sepulcrum, quod carcer est sepultorum, ait: «qui e corporum uinclis tamquam e carcere euolauerunt.» Inferos autem Platonici non in corporibus en a corporibus incipere, dixerunt, sed certam mundi istius partem Ditis sedem, id est inferos, uocauerunt; de loci uero ipsius finibus inter se dissona publicauerunt et in tres sectas diuisa sententia est. Alii enim mundum in duo diuiserunt, quorum alterum facit, alterum patitur; et illud facere dixerunt quod, cum sit immutabile, alteri causas et necessitatem permutationis imponit, hoc pati quod permutatione uariatur. Et immutabilem quidem mundi partem a sphaera, quae ἀπλανής dicitur, usque ad globi lunaris exordium, mutabilem uero a luna ad terras usque dixerunt;
Abbreviated transcription (Latin):
intelligendũ ẽ quã mori animã cũ ada
poris inferna demergit᷑ uiuere aut̃ cũ ad
supera post corpꝰ euadit: Dicendũ ẽ quid
his postea ueri sollicitior bi quisstorphy¬
losophiae cultꝰ adiecerit. Nã &. qui primũ
pychagorã .&. qui postea platonẽ sẽcuti st̃
duas eẽ mortes unã anime. animalis al¬
terã ꝓdiderur Morianimal. cũ ani¬
ma discedit e corpore. Ipsa uero animã
moriasserentes. cũ a simplici &. indiui¬
duo fontenatur& inmbra corporea dissi¬
pat᷑. Et quia una ex his manifesta &. om̃i¬
b nota ẽ. altera ñnisi a sapientib. dep̃¬
hensa ceteris eã uitã eẽ credentb: ide¬
ohoc ignorat᷑ aplurimis cur eundem
mortis dm̃ modo ditẽ. modo bimite uo¬
cemꝰ cũ ꝑ alterã id animalis mortẽ ab sol¬
ui animã .&. ad ueras nature diuitias. atq
ad ꝓpriã libertatẽ remitti faustũ nom̃
indiciosit ꝑ alterã ueroque uulgo uita
existimat᷑ animã de inmortalitatis sue
luce ad quasdã tenebras mortis inpelli.

Expanded text:
intellegendum est quam mori animam cum ad corporis inferna demergitur, uiuere autem cum ad supera post corpus euadit? Dicendum est quid his postea ueri sollicitior inquisitor philosophiae cultus adiecerit. Nam et qui primum Pythagoram et qui postea Platonem secuti sunt, duas esse mortes, unam animae, animalis alteram prodiderunt, mori animal cum anima discedit e corpore, ipsam uero animam mori adserentes cum a simplici et indiuiduo fonte naturae in membra corporea dissipatur. Et quia una ex his manifesta et omnibus nota est, altera non nisi a sapientibus deprehensa, ceteris eam uitam esse credentibus, ideo hoc ignoratur a plurimis cur eundem mortis deum modo Ditem, modo immitem uocemus, cum per alteram, id est animalis mortem, absolui animam et ad ueras naturae diuitias atque ad propriam libertatem remitti faustum nomen indicio sit; per alteram uero, quae uulgo uita existimatur, animam de immortalitatis suae luce ad quasdam tenebras mortis impelli
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ nec uim ullã nanciscat᷑ quã apri¬
mo inpulsu moueatur. Cũ pateat
igitur xternũ id ee qđ a seipso moue¬
atur quis ẽ qui hancnaturã animis
eẽ tributã neget: In animũ ẽ e¬
nĩ om̃e qđ pulsu agitatur externo
Quid aut̃ ẽ animal id motucretur
unteriore & suo Nã hȩc ẽꝓpria
natura animi atq: uis. quȩ sit᷑una
ex omnib: quȩ sese moueat. neq:
nata certe ẽ .&. &terna est Hanc
tu exerce optimis in reb Sun
aut̃ optimȩ cur& de salute patriȩ
quib agitatꝰ et exercitatꝰ animꝰ ue¬
locius inhanc sedem &. domũ suam
ꝑ uobabit. Idq ocius faci&: si iã tũ
cũ erit inclusus in corpore. emine¬
bit foras &. ea quȩ extra erut ÷ cõtẽ¬
plans quã maxime sea corpore abstra¬
ha. Nãq eoꝵ animi qui se corporis uo¬
luptatib dediderunt . earũq se quasi
ministros pͣbuerunt. Inpulsuq libidi¬
nũ uoluptatib obedienti udeo et

Expanded text:
est nec vim ullam nanciscatur, qua a priest nec vim ullam nanciscatur, qua a primo inpulsa moveatur. Cum pateat igitur aeternum id esse, quod a se ipso moveatur, quis est, qui hanc naturam animis esse tributam neget? Inanimum est enim omne, quod pulsu agitatur externo; quod autem est animal, id motu cietur interiore et suo; nam haec est propria natura animi atque vis; quae si est una ex omnibus, quae sese moveat, neque nata certe est et aeterna est. Hanc tu exerce optimis in rebus! sunt autem optimae curae de salute patriae, quibus agitatus et exercitatus animus velocius in hanc sedem et domum suam pervolabit; idque ocius faciet, si iam tum, cum erit inclusus in corpore, eminebit foras et ea, quae extra erunt, contemplans quam maxime se a corpore abstrahet. Namque eorum animi, qui se corporis voluptatibus dediderunt earumque se quasi ministros praebuerunt inpulsuque libidinum voluptatibus oboedientium deorum et
Abbreviated transcription (Latin):
p̃positusẽ . quã hunc mundũ ille prin¬
ceps deus : & ut ipse mundus ex qua¬
dã parte mortalis. ipsedeus xternus.
sic fragile corpus animꝰ sempiteriuis
mouet. Nã quod semꝑ mouet᷑ & ter¬
nũ ẽ Quod aut̃ motũ affert alicui.
quodq ipsũ agitat᷑ alicunde. quando
fine habet motꝰ uiuendi finẽ habe¬
at necesse ẽ. Solũ igitur qđ sese
mourt: quia nũquã deseritur a se:
nũ quãne moueri quidem desinit
Quin eciã ceteris quȩ mouent hic
fons hoc principiũ ẽ mouendi. Prin¬
cipio aut̃. nulla ẽ origo. Nã exprin¬
cipio oriunt᷑ om̃a. Ipsũ aut̃ nulla ex
re alia nasci potest. Nec enĩ essac id prin¬
cipiũ qđ gigneret᷑ aliunde Quobsi
r aqdũ ritur nec oxcidit quidemumquã
Nã principiu extinctũ. nec ipsũ ab alio
renascetur nec exse aliud creabit
Ciqu dẽ necesse ẽ a principio oririom¬
nec moueri uel concidat om̃e caelũ
minisq natura &. consistat necesse

Expanded text:
praepositus est, quam hunc mundum ille prinpraepositus est, quam hunc mundum ille princeps deus; et ut mundum ex quadam parte mortalem ipse deus aeternus, sic fragile corpus animus sempiternus movet. Nam quod semper movetur, aeternum est; quod autem motum adfert alicui, quodque ipsum agitatur aliunde, quando finem habet motus, vivendi finem habeat necesse est. Solum igitur, quod sese movet, quia numquam deseritur a se, numquam ne moveri quidem desinit; quin etiam ceteris, quae moventur, hic fons, hoc principium est movendi. Principii autem nulla est origo; nam ex principio oriuntur omnia, ipsum autem nulla ex re alia nasci potest; nec enim esset id principium, quod gigneretur aliunde; quodsi quam oritur, ne occidit quidem umquam. Nam principium exstinctum nec ipsum ab alio renascetur nec ex se aliud creabit, siquidem necesse est a principio oriri omnec mori; vel concidat omne caelum omnisque natura et consistat necesse
Abbreviated transcription (Latin):
is te oport& in lecebris ipsa uirtꝰ trahat
aduerũ decus. Quid dete ali loquan¬
tur ipsiuideant. sed loquent᷑ tamen
Sermo aut̃ om̃is ille & agustus cin¬
gitur his regionũ quas uides necumquã
de ullo ꝑhennis fuit .&. obruitur honu¬
nũ interitu &. obliuione posteriteis
extinguitur. Quȩ cũ dixisset ego
uero inquã atricane si quidem bene me¬
ritis de patria quasi limes ad cȩli adi¬
cũ pata. quã quã apuericia uestigns
ingressus patris & tius decori ur̃o ñ
delui. nic tam̃ tanto pͥmio exposi¬
to enitar multo iigilantius Et
ille Cu uero entere .&. sichabeto
non eẽte mortalẽ. sed corpus hoc
Nec enĩ tuis es quẽ forma ista decdla¬
rat. sed irens cuiusq is est quisq non
ea figura quȩ digito demonstrari po¬
test. Deute igitur scito eẽ : Siqui¬
dem est dĩ qui uiget. quisentit qui
meminit. quiꝓuidet qui tã regit
&. moderatur &. mouet idcorpus cui

Expanded text:
is te oportet inlecebris ipsa virtus trahat is te oportet inlecebris ipsa virtus trahat ad verum decus, quid de te alii loquantur, ipsi videant, sed loquentur tamen. Sermo autem omnis ille et angustiis cingitur iis regionum, quas vides, nec umquam de ullo perennis fuit et obruitur hominum interitu et oblivione posteritatis extinguitur. Quae cum dixisset, Ego vero, inquam, Africane, siquidem bene meritis de patria quasi limes ad caeli aditum patet, quamquam a pueritia vestigiis ingressus patris et tuis decori vestro non defui, nunc tamen tanto praemio exposito enitar multo vigilantius. Et ille: Tu vero enitere et sic habeto, non esse te mortalem, sed corpus hoc; nec enim tu is es, quem forma ista declarat, sed mens cuiusque is est quisque, non ea figura, quae digito demonstrari potest. Deum te igitur scito esse, siquidem est deus, qui viget, qui sentit, qui meminit, qui providet, qui tam regit et moderatur et movet id corpus, cui
Abbreviated transcription (Latin):
idem unde semel ꝓfecta sunt cuncta
astra redierint: eademq: totius caeli
descriptionẽ longis int̃uallis retulerin
tũ ille uere uertens annus appellari
potest. in quo uix dicere audeo quã mul¬
ta hominũ saecula teneantur Naq
ut olim deficere sol hominib: extingi¬
q: uisus ẽ cũ romuli animꝰ haȩc ipsa in
tẽplapenetrauit. quandoq: ab eadem
parte sol eodẽq tẽpore iterũ delece¬
rit tũ signis omnib ad principiũ stel¬
lisq reuoatis expletũ annũ habeto
Huiꝰ quidem anni nondũ uicesimam
partẽ scito eẽ conuersam. Quo circa
sireditũ in hunc locum desperaueris.
in quo oña sunt magnis & prestantib
uiris. quanti tandẽ est ista hominũ
gloria quȩ ꝑtmere uix adunius an¬
ni partẽ exiguã potest. Igitur alte
spectare siuoles atq hanc sedẽ & ȩter¬
nã domũ c̃tuere. nequete sermoni¬
bus uulgidedideris nec inp̃mus huma¬
nis spemposueris rerum tuarũ. Su¬

Expanded text:
idem, unde semel profecta sunt, cuncta idem, unde semel profecta sunt, cuncta astra redierint eandemque totius caeli discriptionem longis intervallis rettulerint, tum ille vere vertens annus appellari potest; in quo vix dicere audeo quam multa hominum saecula teneantur. Namque ut olim deficere sol hominibus exstinguique visus est, cum Romuli animus haec ipsa in templa penetravit, quandoque ab eadem parte sol eodemque tempore iterum defecerit, tum signis omnibus ad principium stellisque revocatis expletum annum habeto; cuius quidem anni nondum vicesimam partem scito esse conversam. Quocirca si reditum in hunc locum desperaveris, in quo omnia sunt magnis et praestantibus viris, quanti tandem est ista hominum gloria, quae pertinere vix ad unius anni partem exiguam potest? Igitur alte spectare si voles atque hanc sedem et aeternam domum contueri, neque te sermonibus vulgi dedideris nec in praemiis humanis spem posueris rerum tuarum; su
Abbreviated transcription (Latin):
aut obeunitis solis ultimuis. aut aqui¬
lonis austriue partib tuũ nom̃ audi¬
& : Quib amputatis cernis ꝓfecto
quantis in angustus ur̃a segloria di¬
latare uelit. Ipsi aut̃ quide nobis
loquentur quã loquent᷑ diu Quin e¬
ciã sicupiat ꝓles illa futuroꝵ homi¬
nũ de inceps laudes unius cuiꝰq nr̃m
a patrib acceptas posteris ꝓdere
tam̃ ꝓpt̃ eluuiones exustionesq ter¬
rarũ quas accidere tempore certo neces¬
sẽ ẽ. non modonon a ternã sed nediutur¬
nã quidem gloriã assequi possumꝰ Quid
aut̃ inter est ab his qui postea nascentur
sermionẽ fore dete cũ ab his nullus fue¬
rit quiante nati sunt: qui nec paucio¬
res &. certe meliores łuerunt uiri. pre¬
sertĩ cũ apud eos ipsos aquib audiri nom̃
nr̃m potest. neno unius annime mori¬
ã consequi posũt. Homines enĩ loque¬
lariter annũ tantũ modo solis ið unius
astri reditũ metiuntur. Cũ aũt ad

Expanded text:
aut obeuntis solis ultimis aut aquiaut obeuntis solis ultimis aut aquilonis austrive partibus tuum nomen audiet? quibus amputatis cernis profecto quantis in angustiis vestra se gloria dilatari velit. Ipsi autem, qui de nobis loquuntur, quam loquentur diu? Quin etiam si cupiat proles illa futurorum hominum deinceps laudes unius cuiusque nostrum a patribus acceptas posteris prodere, tamen propter eluviones exustionesque terrarum, quas accidere tempore certo necesse est, non modo non aeternam, sed ne diuturnam quidem gloriam adsequi possumus. Quid autem interest ab iis, qui postea nascentur, sermonem fore de te, cum ab iis nullus fuerit, qui ante nati sunt? qui nec pauciores et certe meliores fuerunt viri, praesertim cum apud eos ipsos, a quibus audiri nomen nostrum potest, nemo unius anni memoriam consequi possit. Homines enim populariter annum tantum modo solis, id est unius astri, reditu metiuntur; cum autem ad
Abbreviated transcription (Latin):
tare gloriã cerce nullã potestis Cer¬
nis aut̃ eandr̃ terrã quasi quib dã redi¬
mitã & circũdatã cingulis Equibus
duos maxime inter se diuersos &. cȩ¬
liuerticib: ipsis exutraq parte sub¬
nixos obriguisse pruina uides. medi¬
ũ aut̃ illũ &. maximũ solis ardore cor¬
reri Duosthabitabiles : Quoꝵ austra¬
lis ille in quoqui insistunt ad uersa uob̵
urgent uestigia Nichil ad ur̃in genꝰ
Hic aut̃ alter subiectus aquiloni que bi¬
colitis cerne quã tenui uos parte con¬
tingat. Omnis enĩ terra quȩ colitur
a uobis angustata uerticib laterib
latior parua quȩdã insula ẽ circũ fusa
illomari qđ athlanticũ quod magnũ
quẽ oceanũ appellatis interris Qui
tam tanto nomine quã sit paruus ui¬
udes ex hisipuĩs cultis notisq terris
Saut cuũ aut cuiꝰquã nr̃m nomen
uel caucasũ hunc quẽ cernis trans¬
cendere potuit. uel illũ gangen tra¬
natare. Quis in reliquis orientis

Expanded text:
tare gloriam certe nullam potestis. Certare gloriam certe nullam potestis. Cernis autem eandem terram quasi quibusdam redimitam et circumdatam cingulis, e quibus duos maxime inter se diversos et caeli verticibus ipsis ex utraque parte subnixos obriguisse pruina vides, medium autem illum et maximum solis ardore torreri. Duo sunt habitabiles, quorum australis ille, in quo qui insistunt, adversa vobis urgent vestigia, nihil ad vestrum genus; hic autem alter subiectus aquiloni, quem incolitis, cerne quam tenui vos parte contingat. Omnis enim terra, quae colitur a vobis, angustata verticibus, lateribus latior, parva quaedam insula est circumfusa illo mari, quod Atlanticum, quod magnum, quem Oceanum appellatis in terris, qui tamen tanto nomine quam sit parvus, vides. Ex his ipsis cultis notisque terris num aut tuum aut cuiusquam nostrum nomen vel Caucasum hunc, quem cernis, transcendere potuit vel illum Gangen tranatare? Quis in reliquis orientis
Abbreviated transcription (Latin):
minant᷑ p̃cipitat ex altissimis monti¬
b ea gens quȩ illũ locũ accolit ꝓpt᷑
magnitudinẽ sonitꝰ sensu audiendica¬
r&: He uero cantꝰ ẽ cotius mundi in¬
citatis sima conuersione sonitꝰ ut eũ
iures hominũ capere ñ possott sicut
intueri solẽ aduersum nequitis eiusq
radus acies ura sensusq unnicit᷑. Haec
ego admirans referebã cam̃ oculos ad
terrã identidẽ. Tũ a fricanꝰ sentio
biquit te sedẽ eciã nunc hominũ ac
domũ cõtemplari uȩ si tibi parua
ut est ita uidetur. hȩc caelestia semꝑ
spectato illa humana cõtempnito
Cuenĩ quã celebritatẽ sermonis homi¬
nũ aut quã expetendã consequi glo¬
riã potes: Vides habitari in terra
raris & angustis in locis &. in ipsis qua¬
simaculis ubi habitat᷑ uastas solitu¬
dines interiectas. hosq qui incolant
terrã non modo int̃ruptos ita eẽ ut
nichil int̃ ipsos ab aluis ad alios mana¬
re possit. Sed partĩ obliquos partim

Expanded text:
minantur, praecipitat ex altissimis montiminantur, praecipitat ex altissimis montibus, ea gens, quae illum locum adcolit, propter magnitudinem sonitus sensu audiendi caret. Hic vero tantus est totius mundi incitatissima conversione sonitus, ut eum aures hominum capere non possint, sicut intueri solem adversum nequitis, eiusque radiis acies vestra sensusque vincitur. Haec ego admirans referebam tamen oculos ad terram identidem. Tum Africanus: Sentio, inquit, te sedem etiam nunc hominum ac domum contemplari; quae si tibi parva, ut est, ita videtur, haec caelestia semper spectato, illa humana contemnito. Tu enim quam celebritatem sermonis hominum aut quam expetendam consequi gloriam potes? Vides habitari in terra raris et angustis in locis et in ipsis quasi maculis, ubi habitatur, vastas solitudines interiectas, eosque, qui incolunt terram, non modo interruptos ita esse, ut nihil inter ipsos ab aliis ad alios manare possit, sed partim obliquos, partim
Abbreviated transcription (Latin):
one distinctis. impulsu &. motu lpso
orbiũ efficit᷑ &. acuta cũ grauib cr̃¬
perans uarios a quabilit̃ concentus
efficit. Hec enĩ silenti tanti mot̾
incitari possunt & natura fert ut
extrenia ex altera parte gra¬
uiter ex altera aut᷑ acute sõnent. Qua
obcausim summꝰ ille caeli stellifercur¬
suscui conuersio ẽ concitatior. acute &.
excitato mouetur sono grauissimo aũt
hic lunaris atq infimꝰ Nã terra no¬
na inmobilis manens una sede semꝑ
heret cõplexa mediũ mundi locum
ll. aut̃ octocursus inquib: eadẽ uis ẽ¬
modorũ septẽ efficiunt distinctos int̃¬
uallis sonos qui numerꝰ rerũ omniũ
fere nodus est. Qđ docti homines ner¬
uis imitati atq cantib aperuerunt si¬
bi reditũ in hunc locũ sicut alii qui p̃¬
stantib: ingenis inuita humana di¬
uina studia coluerunt. Hoc sonitu
opplete aures hominũ obsurdueruN
Nec est ullus hebrtior sensus in uobis
sicut ubi nilus ad illa quȩ cata dupa no¬

Expanded text:
istinctis inpulsu et motu ipsorum orbium efficitur et acuta cum gravibus temperans varios aequabiliter concentus efficit; nec enim silentio tanti motus incitari possunt, et natura fert, ut extrema ex altera parte graviter, ex altera autem acute sonent. Quam ob causam summus ille caeli stellifer cursus, cuius conversio est concitatior, acuto et excitato movetur sono, gravissimo autem hic lunaris atque infimus; nam terra nona inmobilis manens una sede semper haeret complexa medium mundi locum. Illi autem octo cursus, in quibus eadem vis est duorum, septem efficiunt distinctos intervallis sonos, qui numerus rerum omnium fere nodus est; quod docti homines nervis imitati atque cantibus aperuerunt sibi reditum in hunc locum, sicut alii, qui praestantibus ingeniis in vita humana divina studia coluerunt. Hoc sonitu oppletae aures hominum obsurduerunt; nec est ullus hebetior sensus in vobis, sicut, ubi Nilus ad illa, quae Catadupa no
Abbreviated transcription (Latin):
do : qui tribuit insimplicitate : qui praeest in sollicitudine. haecdonadiuersa propriis in ue¬
niuntur appellari in omnibus : Integritas autem carnis dõfideliter conseorata : & incordis
uirginitatedõ adiuuante ac protegente seruata Idcircopropriȩ uirginitas dicitur. utibi
ꝑfectiouere uirtutis inesse monstretur: Melior est igitur ceteris actualibus donis inte¬
meratascĩtas urginalis: quae diuinigratia muneris uirtute uidetur originem uocabuli
trahere : ut ex ipso nomine semper amimoneri cognoscat ea quae uirtutis sunt debere e
cernit : ut istam sollicitam quaedi sunt : in sei ficationem corporis & sps̃dõ placere: Illam
uero mundanis cogitationibus deditam placen diuiro studium gestare confirm&: Quiss¬
ne uxore est inquiens: sollicitus est quaedĩ sunt quomodo placeatdõ: Qui autem cum uco¬

Expanded text:
do, qui tribuit in simplicitate, qui praeest in sollicitudine, qui miseretur in hilaritate , haec dona diversa propriis invedo, qui tribuit in simplicitate, qui praeest in sollicitudine, qui miseretur in hilaritate , haec dona diversa propriis inveniuntur appellari nominibus. Integritas autem carnis Deo fideliter consecrata, et in cordis virginitate, Deo adjuvante ac protegente, servata, idcirco proprie virginitas dicitur, ut ibi perfectio verae virtutis inesse monstretur. 12. Melior est igitur caeteris actualibus donis intemerata sanctitas virginalis, quae divini gratia muneris a virtute videtur originem vocabuli trahere, ut ex ipso nomine semper se admoneri cognoscat, ea quae virtutis sunt debere secernit, ut istam sollicitam quae Dei sunt in sanctificatione corporis et spiritus Deo placere; illam vero mundanis cogitationibus deditam, placendi viro studium gestare confirmet. Qui sine uxore est, inquiens, sollicitus est quae Dei sunt, quomodo placeat Deo. Qui autem cum uxo