comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
retur. Bene gͦ ipsa difficultas lo¬
quendi. cor urm̃ ad intelligentiã
tͣhit: ⁊ ꝑsinfirmitatem nram cȩle¬
stis doctrina nos adiuuat: ut qr
indeitate patͥs: filii ⁊ sp̃ẽ scĩ. nec
singularitas ÷ nec diuersitas cogi¬
tanda: uera unitas ⁊ uera tͥnitas
possit quidem aliquatenus m̃te
sentiri. s ñ possit sunul ore ꝓfer¬
ri. Fundata gͥ dilectissimi uicordi¬
b nr̃is fide qua salubriter credimꝰ.
quod simul tota tͥnitas una uirtꝰ ÷
una maiestas. una substantia. in¬
discreta opere. in separabilis dilec¬
tione. indifferens potestate:. simul
implens omnia. simul continens uni
aut maior aut minor potest. quȩ sie
intrib ÷ confitenda ꝑsonis. ut . so¬
litudinem ñ recipiat trinitas: uin¬
tatem seruet ȩqualitas: hac inquã
diledissimi fide firmiter app̃hensa:
ñ ambigamus quod cum indie pen¬
tecostes. dicipulos domini sp̃e sẽs
impleuit. ñ fuit inchoatio mun̾is.

Expanded text:
retur. Bene ergo ipsa difficultas loretur. Bene ergo ipsa difficultas loquendi cor nostrum 396 ad intelligentiam trahit, et per infirmitatem nostram coelestis doctrina nos adjuvat: ut quia in deitate Patris, Filii et Spiritus sancti nec singularitas est nec diversitas cogitanda, vera unitas et vera Trinitas possit quidem mente simul sentiri, sed non possit simul ore proferri. Fundata igitur, dilectissimi, in cordibus nostris hac fide, salubriter credimus quna majestas, una substantia, indiscreta opere, inseparabilis dilectione, indifferens potestate, simul implens omnia, simul continens univaut major aut minor potest, quae sic in tribus est confitenda personis, ut et solitudinem non recipiat Trinitas, et unitatem servet aequalitas. Hac, inquam, dilectissimi, fide firmiter apprehensa, non ambigamus quod cum in die Pentecostes discipulos Domini Spiritus sanctus implevit, non fuit inchoatio muneris,
Abbreviated transcription (Latin):
piterni sibi filii sui eẽ. genitorẽ.
Sempit̃̾num ÷ filio: intemporali¬
ter a patre.eẽ. ꝓgenitum. Sẽpi¬
spũ scõ: om̃ib existentie gradib
exclusis: nulla ibi ꝑ sona sit ante¬
rior. nulla posterior. Huiusenim
beatȩ trinitatis ⁊ in comiutabilis
tatis deitatis. una ẽ. substantia:
indiuisa inoꝑe. concors inuoluntate.
par inomnipotentia: equalis ingła.
De qua cum sca scriptura sio liquit᷑.
ut aut infactis aut in uerbis aliqͥd
assiguet. quod singłis iudeat᷑ conue¬
nisse ꝑsonis: nonꝑturbatur fides
catholica s docetur: ut ꝑꝓprieca¬
temaut uocis aut oꝑis insinuetur
nob̾ ueritas tͥnitatis: ⁊ ñ diuidat
intellectus quod distinguit auditꝰ.
Obhoc quedam siue sub patris
siue subfilii. siue subfitii. siue sub¬
sc̃ĩ spc̃ appellatione ꝓmuntur: ut
confessio credentium intrintate.
ñ erret. Quȩ cumsit inseparabilis.
numquam intelligeretur. eẽ. tri
uitas si seiꝑ inseparabiliter dice¬

Expanded text:
terni sibi Filii esse genitorem. terni sibi Filii esse genitorem. Sempiternum est Filio, intemporaliter a Patre esse progenitum. Sempit; et omnibus existentiae gradibus exclusis, nulla ibi persona sit anterior, nulla posterior. Hujus enim beatae Trinitatis incommutabilis Divinitas una est in substantia, indivisa in opere, consors in voluntate, par in omnipotentia, aequalis in gloria. De qua cum Scriptura sancta sic loquitur ut aut in factis aut in verbis aliquid designet, quid singulis videatur convenire personis, non perturbatur fides catholica, sed docetur: ut per proprietatem aut vocis aut operis insinuetur nobis veritas Trinitatis, et non dividat intellectus quod distinguit auditus. Ob hoc enim quaedam sive sub Patris, sive sub Filii, sive sub Spiritus sancti appellatione promuntur, ut confessio fidelium in Trinitate non erret. Quae cum sit inseparabilis, numquam intelligeretur Trinitas esse, si semper inseparabiliter dice
Abbreviated transcription (Latin):
lenissimȩ qͥdem nob̾ dilectissimi.
causam atq rationem sollemp¬
tertus ostendit: quo spm̃ scm̃ quin¬
quagesimo post domini resurrec¬
tionem die. qui ab ascensione eiꝰ
ẽ. decimꝰ. infusum xp̃i discipłis
sic̃ ꝓmissus sꝑabatur agnouimꝰ.
s ad nouios ecłiȩ filios instruen¬
obsequium. Nonem̃ cimemꝰ ut spita¬
les: eruditi nota fastidiant: ad qͦrũ
fructum ꝑtinet. ut ꝙͣ plurimis in¬
sinuari uelint. qđ ipsi cummag¬
na humilitate didicerunt. Fiat gͦ
ꝑcorda omnium dispensatio mune¬
rum diuinorum: ⁊ seruitutemoriᷤ
nr̃i docti indoctiq ñ sꝑnant. Illiut
ꝓbent se amare quod norunt. isti
ut ostendant se desiderare qđ nes¬
eiunt. Huic enim p̃parationinrẽ.
aderit ipsuis largitas. de cuiꝰ loqͥ
maiestate gestimus: ut ad ꝓuec¬
faciat habundantes. Cumgͥ ad in
uersum abexcellentia patͥs: filii
cogiteinus: qr innullo abimitate
sua discrepat diuinitatis essen¬
tia. Sempit̾num ÷ patͥ: consem¬

Expanded text:
lenissime quidem nobis, dilectissimi, causam atque rationem praesetextus ostendit, quo Spiritum sanctum quinquagesimo post Domini resurrectionem die, 301 qui ab ascensione ejus est decimus, infusum Christi discipulis, sicut promissus sperabatur, agnovimus. Sed ad novos Ecclesiae filios instruenobsequium. Non enim timemus ne spirituales et eruditi nota fastidiant, ad quorum fructum pertinet ut quam plurimis insinuari velint quod ipsi cum magna sui utilitate didicerunt. Fiat ergo per corda omnium dispensatio munerum divinorum, et servitutem oris nostri docti indoctique non spernant: illi ut probent se amare quod norunt, isti ut ostendant se desiderare quod nesciunt. Huic enim praeparationi vestrae aderit ipsius largitas, de cujus loqui majestate tentamus, ut ad profecfaciat abundantes. Cum igitur a, nihil diversum ab excellentia Patris et Filii cogitemus: quia in nullo ab unitate sua discrepat divinae Trinitatis essentia. Sempiternum est Patri, coae
Abbreviated transcription (Latin):
in spũ scõ. Quo uacuari nimis exi¬
ciabile ẽ: nuisq mortiferum: qr
numquam ueniam meret᷑. qui ab
intercessore deseritur. Om̃s gͦ di¬
lectissimi quiindnm̃ iħ in credide¬
rant. infusum sibi habebant sp̃m
iam tunc apłi acceꝑant potestatẽ:
qͣ. post resurrectionem suam dũs
insufflauit: dix̃. Accipite spm̃
scm̃: quorum remiseritis peccata.
remittentur eis: ⁊ quorum retimi¬
eritis retinebuntur. S illi ꝑfecti¬
oni quȩ erat discipłis conferenda.
maior gr̃a ⁊ habundantior inspira¬
tio seruabatur : ꝑquam ⁊ quȩ ñ¬
dum acceꝑant sumerent: ⁊ excel¬
lentius possent habere quȩ sũp¬
serant. ꝓpter quod dñs dicebat.
s ñ potestis portare mͦ. Cum autẽ¬

Expanded text:
 sancto : quo vacuari nimis exitiabile est nimisque mortiferum, quia numquam veniam meretur, qui ab intercessore deseritur. Omnes igitur, dilectissimi, qui in Dominum Jesum crediderant, infusum sibi habebant Spirietiam tunc apostoli acceperant potestatem, quando post resurrectionem suam Dominus insufflavit, et dixit: Accipite Spiritum sanctum: quorum remiseritis peccata, remittentur eis; et quorum retinueritis, retinebuntur . Sed illi perfectioni, quae erat discipulis conferenda, major gratia et abundantior inspiratio servabatur, per quam et quae nondum acceperant sumerent, et excellentius possent habere quae sumpserant. Propter quod Dominus dicebat: sed non potestis
Abbreviated transcription (Latin):
spũ ñ carebant : nec potentia huiꝰ
uirtutis. ab erat aboꝑib saluatoris.
& cumdiscipłis daret infirmita¬
tum curatione in. ⁊ eiciendorum
demonum potestatem: eiꝰ utiq
spc̃ largiebatur effectum: inquo
ipsum immundis spĩtib imꝑantẽ.
iudeorum negabat impietas:
diuina beneficia diabolo de puta¬
bat. Unde taliter blaspheman¬
tes. merito illam domini exceꝑe
sententiam qua ait. Omne pecca¬
tum ⁊ blasphemia remittetur
hominib. sp̃c autem blasp hemie
ñ remittetur hominib. & qͥcũq¬

Expanded text:
u non carebant, nec potentia hujus virtutis aberat ab operibus Salvatoris. Et cum discipulis daret infirmitatum curationem, et ejiciendorum daemonum potestatem, ejus utique Spiritus largiebatur effectus, in quo ipsum immundis spiritibus imperantem Judaeorum negabat 303 impietas, et divina beneficia diabolo deputabat . Unde taliter blasphemantes merito illam Domini excepere sententiam, qua ait: Omne peccatum et blasphemia remittetur hominibus; Spiritus autem blasphemia non remittetur hominibus. Et quicumq
Abbreviated transcription (Latin):
b. Hisdilectissimmi aliisq docum̃tis
qͥb innume rabilit̃ diuinoꝵ eloqͥoꝵ
choruscat auctoritas. aduen̾ationẽ
pentecostes unammiter incitem᷑.
nis anima rationis imbuit᷑. Q in¬
spirator fidĩ doctor scientie. fons dilec¬
tionis. signaculum castitatis.⁊ tociꝰ
÷ causa uirtutis. Garideant fideliũ
mentes. qđ in toto mundo unꝰ ds̃
guarum confessione laudat᷑: qd̾q
illa significatio quȩ inspeciȩ ig
munere. Ipse enim sp̃c ueritatis
fac̃ domum głe suȩ. luminis fuim
tore fulgere: ⁊ intemplo suo nec
tenebrosum aliqͥd uult. ẽẽ. nec
tepidum.De qͣ ope atq doctrina.
etiam ieiunioꝵ nobis atq elemosi¬
narum ẽ. collata purgatio. Nam
hunc uenerabilem diem sequitur
salub̃rime obseruantiȩ consue¬
tudo.ꝙͣ. utilissimam sibi om̃s scĩ
cȩlebrandam. pastorali uos sollici¬
tudine cohortam᷑: ut siqͥd macula¬
rum ꝓrimis dieb negligentia in¬
cauta contrarit. id ⁊ ieiunii censu¬
ra. castiget. deuocio pietatis em̃det.¬

Expanded text:
 his, dilectissimi, aliisque documentis, quibus innumerabiliter divinorum eloquiorum coruscat auctoritas ad venerationem pentecostes unanimiter incitemur, nis anima rationabilis imbuitur, qui inspirator fidei, doctor scientiae, fons dilectionis, signaculum castitatis, et totius est causa virtutis. Gaudeant fidelium mentes quod in toto mundo unus Deuguarum confessione laudatur. Illa significatio quae in specie ignimunere; ipse enim Spiritus veritatis facit donum gloriae suae luminis sui nitore fulgere, et in templo suo nec tenebrosum aliquid vult esse nec tepidum. De qua ope atque doctrina etiam jejuniorum atque elemosynarum nobis est collata purgatio. Nam hanc venerabilem diem sequitur saluberrimae observantiae consuetudo quam utilissimam sibi omnes sanccelebrandam pastorali vos sollicitudine cohortamur, ut si quid macularum proximis diebus negligentia incauta contraxit, id et jejunii censura castiget, et devotio pietatis emendet
Abbreviated transcription (Latin):
teris testamenti ȩ uange licis mi¬
nistrasse principiis: et abeodem
spũ conditum fȩdus secundum. a
quo pͥmum fuerat institutum. Nã
sentq om̃s discipuli pariter ineo¬
dem loco: factus ẽ. repente de cȩlo
sonus tanqͣ. aduenientis spẽ uehe¬

Expanded text:
teris Testamenti evangelicis miteris Testamenti evangelicis ministrasse principiis, et ab eodem Spiritu conditum foedus secundum, a quo primum fuerat institutum. CAP.sentque omnes discipuli pariter in eodem loco, factus est repente de coelo sonus tamquam advenientis sp
Abbreviated transcription (Latin):
odiernam sollempnitatem
dilectissimi in p̃cipuis festis
ẽẽ. ssenerandam. omnium catho¬
licorum corda cognoscunt: nec du¬
bium ẽ. quanta huic diei reuerenti¬
a debeatur: quem sp̃c sc̃s excellen¬
tissimo sui muneris miracło con¬
secrauit. Nam ab illo die qͦ dñs suꝑ
omnem cȩlor altitudinem ad dexte¬
ram dĩ pat̾s consessurꝰ ascendit. de¬
cimusiste ẽ. qui ab eiꝰ resurrectione
quinquagesimꝰ. nob̾ ineo a qͦ cepit
illuxit: magna mysteria ⁊ uete
rumsacram̃torum inse continens
nouorum: quib manifestissimȩ
declaratur ⁊ grãm p̃nuntiatam
fuisse ꝑlegem: ⁊legem impletam. eẽ
ꝑgram. Sicut enim hȩbreo quondã
populo abegyptiisli  berato.¬
berato.
quinquagesimo die
post un¬
molationem agni lex
data ẽ.
inmonte sẏna. ita post passionem
xp̃i quauerus dei agnus occisus ẽ.
quinquagesimo a resurrectione ip¬
sius die. inapłos plebemq credenti¬
um spc̃ sc̃s illapsus ẽ: ut facile dili¬
gens xp̃ianus agnoscat initia ue¬

Expanded text:
odiernam solemnitatem, dilectissimi, in praecipuis festis esse venerandam, omnium catholicorum corda cognoscunt: nec dubium est quanta huic diei reverentia debeatur, quem Spiritus sanctus excellentissimo 297 sui muneris miraculo consecravit. Nam ab illo die quo Dominus super omnem coelorum altitudinem ad dexteram Dei Patris consessurus ascendit, decimus iste est qui ab ejusdem resurrectione quinquagesimus nobis in eo a quo coepit illuxit, magna mysteria in se et veterum sacramentorum continens et novorum: quibus manifestissime declaratur, et gratiam praenuntiatam fuisse per legem, et legem impletam esse per gratiam. Sicut enim Hebraeo quondam populo ab Aegyptiis liberato, quinquagesimo die post immolationem agni lex data est in monte Sina ; ita post passionem Christi, qua verus Dei Agnus occisus est, quinquagesimo a resurrectione ipsius die in apostolos plebemque credentium Spiritus sanctus illapsus est : ut facile diligens Christianus agnoscat initia ve
Abbreviated transcription (Latin):
qui pͥorib fuere temꝑib eiꝰdem
sunt scĩ sp̃c scĩficatione uegetati:
n sine hac gr̃a nulla umꝙͣ. institu¬
ta sacram̃ta. nulla sunt cȩlebrata
mysteria: ut eadem semꝑ uirtꝰ.
fuȩrit carismatum. quamuis ñ eade

Expanded text:
oribus fuere temporibus, ejusdem sunt Spiritus sanctificatione vegetati; et sine hac gratia nulla umquam instituta sacramenta, nulla sunt celebrata mysteria: ut eadem semper fuerit virtus charismatum, quamvis non eadem
Abbreviated transcription (Latin):
cumq creatura quȩ ⁊ patris. ⁊ filii
ẽ: s sicut cumutroq uiuens: po¬
tens. ⁊ sempiternus ex eo qđ ẽ.
pater. filiusq subsistens. Unde
cum dominus ante passionis suȩ
diem discipłis suis sc ĩ sp̃e spondẽt
babeo uob̾ dicere: s non potestis
illa portare mͦ. Cum autem uen̾it

Expanded text:
tris et Filii est, sed sicut cum utroque vivens et potens, et sempiterne ex eo quod est Pater Filiusque subsistens. Unde, cum Dominus ante passionis suae diem discipulis suis sancti Spiritus sponderet habeo vobis dicere, sed non potestis ill
Abbreviated transcription (Latin):
monstrauit. ꝓpͥetatem uͦ essentiȩ
suȩ insua deitate continuit: qr
sicut nec patrem nec filium. ita nec
spm̃ scm humanis potest uisus at¬
tingere. Intrinitate enuim diuina
niehil dissimile nicħ impar ẽ::
omnia quȩ de illa possunt substan¬
tia cogitari. nec uirtute nec gła.
nec ȩternitate discreta sunt. Cũq
tamen alia deitas. nec diuersa
natura ẽ. Siquidem cum ⁊ de pa¬
tre sit filius uingenitus. ⁊ spẽ sc̃s¬

Expanded text:
monstravit, proprietatem vero essentiae monstravit, proprietatem vero essentiae suae in sua Deitate continuit: quia sicut nec Patrem nec Filium, ita nec Spiritum sanctum humanus potest visus attingere. In Trinitate enim divina nihil dissimile, nihil impar est; et omnia quae de illa possunt substantia cogitari, nec virtute, nec gloria, nec aeternitate discreta sunt. Cumquetamen alia Deitas nec diversa natura est. Siquidem cum et de Patre sit Filius unigenitus, et S
Abbreviated transcription (Latin):
guis ꝓut sp̃e sc̃s dabat eloqui illis.
Oquam uelox ẽ. sermo sapientiȩ:
nubi dsmagister ẽ. ꝗͣ cito discit᷑ qđ do¬
cetur. Non ẽ. ad hibita interp̃ta¬
tio ad audiendum: ñ consuetudo
adusum. ñ tempꝰ ad studium: ẜ spi
die tuba euangłicȩ p̃dicationis
intonuit: abhoc die ibres caris¬
matum. flumina benedictionum.
omne desertum⁊ uniu̾sam aridã
ad renouandã
faciem t̾re
batur suꝑ aqͣs:
⁊ ad ueteres
tenebras
abigendas. nouȩ
lucis fulgura choruscabant. cum
micantium splendore linguarum.
ut ubum domim lucidum ⁊ eloqui¬
um conciꝑetur ignitum: cui ad cre
geste forma mirabilis: nec dubiũ
sit in illo omnium humanarum
uocum exultante concentu. maie¬
statem scĩ sp̃c fuisse p̾sentem: ne¬
mo tam̃estimet in his quȩ corpo¬
reis uisa sunt ocłis. diuinam eiꝰ
apparusse substantiam. Nat᷑ a
enim inuisibilis:⁊ patͥ filioq cõ¬
munis. qualitatem muneris at¬
q oꝑissui q̃ uoluit significatione

Expanded text:
sanctus dabat eloqui illis . O quam velox est sermo sapientiae, et ubi Deus magister est, quam cito discitur quod docetur! Non est adhibita interpretatio ad audiendum, non consuetudo ad usum, non tempus ad studium, sed spirdie tuba evangelicae praedicationis intonuit; ab hoc die imbres charismatum, flumina benedictionum, omne desertum et universam aridam ad renovandam faciem terrae batur super aquas , et ad veteres tenebras abigendas, novae lucis fulgura coruscabant, cum micantium splendore linguarum, et 298 verbum Domini lucidum, et eloquium conciperetur ignitum, cui ad creagestae forma mirabilis, nec dubium sit, in illo omnium humanarum vocum exsultante concentu, majestatem Spiritus sancti fuisse praesentem, nemo tamen aestimet in iis quae corporeis visa sunt oculis divinam ejus apparuisse substantiam. Natura enim invisibilis, et Patri Filioque communis, qualitatem muneris atque operis sui, qua voluit significatione
Abbreviated transcription (Latin):
reconspectum. Hȩc autem pietas
unde inur̃is cordib nasceretur.
aut qͦmͦ quisꝗͣ iustificaret᷑ ꝑfidem.
si histantum salus nr̃a con¬
sisteret. quȩ obtutib subiacerent.
Unde nilli uiro qui de resurrectio¬
ne xpĩ uidebantur ambigere. nͥ
in ipsius carne uestigia passions.
⁊ uisu explorasset ⁊ tactii: qr iudi¬
ius beatitudinis dilecdissimi ca¬
paces. eẽ. possemꝰ. ex pletis om̃ib
quȩ euangłicȩ p̃dicationi ⁊ noui te¬
stamenti mysteriis congruebant.
cipulis eleuatus incȩlum. corpora¬
li p̃sentię modum fecit: mansu¬
ris in patris dȩx tera. donec tem¬
pora multiplicandis eccłiȩ filiis
diuinitus p̃stituta ꝑagant᷑:: ad
uidicandos uiuos ⁊ mortuos.
ineadem carne inqͣascendit. ad¬
ueniat. Qđitaq redemptoris nr̃i
conspicuum fuit: insacram̃ta.
transiuit. Et ut fides excellentior
eẽt. ac firmior. uisiomi doctrina
successit. etnꝰ auctoritatẽ suꝑ¬
nisilluminata radiis. credentir̃

Expanded text:
re conspectum. Haec autem pietas re conspectum. Haec autem pietas unde in nostris cordibus nasceretur, aut quomodo quisquam justificaretur per fidem, si in iis tantum salus nostra consisteret, quae obtutibus subjacerent? Unde et illi viro qui de resurrectione Christi videbatur ambigere, nisi in ipsius carne vestigia passionis et visu explorasset et tactu: Quia vidijus beatitudinis, dilectissimi, capaces esse possemus, expletis omnibus quae evangelicae praedicationi et novi Testamenti mysteriis congruebant, cipulis elevatus in coelum , corporalis praesentiae modum fecit, mansurus in Patris dextera, donec tempora multiplicandis Ecclesiae filiis divinitus praestituta peragantur, et ad judicandos vivos et mortuos in eadem carne in qua ascendit adveniat. Quod itaque Redemptoris nostri conspicuum fuit, in sacramenta transivit; et ut fides excellentior esset ac firmior, visioni doctrina successit, cujus auctoritatem supernis illuminata radiis credentium
Abbreviated transcription (Latin):
qui peccati erat nescius. incedendo
ꝑdiderant: infirmitas inuirtutẽ.
mortalitas inumortalitatem. con
uictoriȩ quem reportarat a mortu¬
is. inferret ⁊ cęlis. Sieut gͦ insolleo¬
nitate paschali resurrectio domini
nob̾ fuit causa lȩtandi: ita ascensio
eius incȩlos. p̃sentium nob̃ ÷ ma¬
teria gaudiorum: recolentib illum
diem. irite uenerantib. quo nate
miliciam. supra om̃s ordines angło¬
rum.⁊ ultra omnium altitudinem
potestatum. ad dei patris ÷ ꝓueta
consessum. Quo ordine oꝑum diui¬
norum nos fundati. nos edificati
sumus: ut mirabilior fieret gr̃ã dĩ.
cumremotis a conspectu hominum
quȩ meruo reuerentiam sui sentie¬
bantur indicere. fides ñ diffideret:
spes ñ fluctuaret: caritas ñ deperet.
Magnarum enim hic iuigor ẽ. m̃ti¬
um. ⁊ ualde fidelium lum̃ anima¬
rum. incunctanter credere qͦ cor¬
poreo ñ uidentur uituitu: ⁊ ibifi¬
gere desidium. quo nequeas infer¬

Expanded text:
qui peccati erat nescius incedendo qui peccati erat nescius incedendo pandiderat: infirmitas in virtutem, mortalitas in aeternitatem, contvictoriae, quem reportarat a mortuis, inferret et coelis. Sicut ergo in solemnitate paschali resurrectio Domini fuit nobis causa laetandi, ita ascensio ejus in coelos praesentium nobis est materia gaudiorum, recolentibus illum diem et rite venerantibus, quo natura militiam, supra omnes ordines angelorum, et ultra omnium altitudinem potestatum ad Dei Patris est provecta consessum. Quo ordine operum divinorum nos fundati, nos aedificati sumus: ut mirabilior fieret gratia Dei, cum remotis a conspectu hominum, quae merito reverentiam sui sentiebantur indicere, fides non diffideret, spes non fluctuaret, charitas non tepesceret. Magnarum enim hic vigor est mentium, et valde fidelium hoc lumen est animarum, incunctanter credere quae corporeo non videntur intuitu, et ibi figere desiderium, quo nequeas infer
Abbreviated transcription (Latin):
copulabatur infilio. Quia gͥ xp̃i
ascensio nr̃a ꝓuectio ẽ: ⁊ quo pre¬
cessit gła capitis. eo spes uocatur
⁊ corꝑis : dignis dilectissimi exul¬
temus gaudiis. ⁊ pia gr̃arum ac¬
tione lȩtemur. Hodie enĩ ñ solũ
paradisi possessires firmati sumus.
s etiam celorum in xp̃o suꝑna pene¬
trauimus: ampliora adepti ꝑueffa¬
bilem xp̃i grãm. quam ꝑdiaboli ami¬
seramus inindiam. Nam quos ui¬
rulentus iniicus. pͥmi habitacłi
felicitate de iecit: eos sibi concor¬
poratos dĩ filius ad patͥs dexterã
acram̃tum dilectissimi salutis
nĩȩ. quam prȩcio sangiinis
si uinu̾sitatis conditor estimauit.
a die corporalis ortꝰ usq ad exitum
passionis. ꝑ dispensationem humi¬
litatis impletum est. Et licet mul¬
ta ⁊̃ informa serui. diuinitatis sig¬
na radiauerint: ꝓpriȩ tam̃ illius¬
actio temporis. ad demonstrandã
suscepti hominis ꝑtinuit uerita¬
tem. Post passionem uͦ ruptisiun¬

Expanded text:
copulabatur in Filio. Quia ergo Christi copulabatur in Filio. Quia ergo Christi ascensio nostra provectio est, et quo praecessit gloria capitis eo spes vocatur et corporis; dignis, dilectissimi, exsultemus gaudiis, et pia gratiarum actione laetemur. Hodie enim non solum paradisi possessores firmati sumus, sed etiam coelorum in Christo superna penetravimus, ampliora adepti per ineffabilem Christi gratiam quam per diaboli amiseramus invidiam. Nam quos virulentus inimicus primi habitaculi felicitate dejecit, eos sibi concorporatos Dei Filius ad Patris dexteram Sacramentum, dilectissimi, salutis nostrae, quam pretio sanguinis sui universitatis 293 conditor aestimavit, a die corporalis ortus usque ad exitum passionis, per dispensationem humilitatis impletum est. Et licet multa etiam in forma servi Divinitatis signa radiaverint, proprie tamen illius temporis actio ad demonstrandam suscepti hominis pertinuit veritatem. Post passionem vero, ruptis m
Abbreviated transcription (Latin):
quod inter resurrectionem domi¬
ni ⁊ ascensionem exactumẽ: hoc ꝓ¬
uidentia dei curauit. hoc docuit.
hoc suorum ⁊ oculis insinuauit ⁊
cordib: ut dominus ihesus uere
agnosceretiit resuscitatꝰ. qͥ uere erat
natus ⁊ passus: mortuus. Uude bea¬
tissimi apłi om̃sq discipłi. qͥ ⁊ de
exitu erucis fuerant trepidi. ⁊ de
fide resur rectionis ambigui. it a
sunt ueritate ꝑspicua roborati: ut
domiuo incȩlorum eunte subluma.
non solum nulla afficetentur tri¬
sticia: s etiam maguo gaudio re¬
plerentur. & re uera. magna ⁊ in¬
effabilis erat causa gaudendi. cũ
inconspectu sc̃ẽ multitudinis su¬
pia omnium creaturarum cȩle¬
stium dignitatem. humani gene¬
ris natura. conscenderet. super
gressura angłicos ordines. ⁊ ultra
archangelor altitudines eleuan¬
da. nec ullis sublimitatib modũ
sue ꝓuectionis habitura. nisi et̃¬
ni patͥs recepta consessu illius głȩ
sociaretur inthrono: cuius naturȩ

Expanded text:
quod inter resurrectionem Domiquod inter resurrectionem Domini et ascensionem ejus exactum est, hoc providentia Dei curavit, hoc docuit, hoc suorum et oculis insinuavit et cordibus, ut Dominus Jesus Christus vere agnosceretur resuscitatus, qui vere erat natus, et passus, et mortuus. Unde beatissimi apostoli omnesque discipuli, qui et de exitu crucis fuerant trepidi, et de fide resurrectionis ambigui, ita sunt veritate perspicua roborati, ut Domino in coelorum 292 eunte sublimia, non solum nulla afficerentur tristitia, sed etiam magno gaudio replerentur . Et revera magna et ineffabilis erat causa gaudendi, cum in conspectu sanctae multitudinis super omnium creaturarum coelestium dignitatem humani generisgressura angelicos ordines, et ultra archangelorum altitudines elevanda, nec ullis sublimitatibus modum suae provectionis habitura, nisi aeterni Patris recepta consessu, illius gloriae sociaretur in throno, cujus naturae
Abbreviated transcription (Latin):
pauentium ac trepidantium tar¬
ditas increpatur. Flammam fidei
illuininata corda concipiunt.⁊ quȩ
crant tepida. reserante scͥpturas
domino. efficiuntur ardentia. In
fractione quoq panis conuescen¬
tium aꝑiuntur obtutus: multo
felicius eorum oculis patefactis.
quib naturȩ suȩ manifestata ÷
glificatio: quam illorum gen̾is nr̃i
pncipum. quib p̃uaricationissuȩ
pidis cogitationib estuarent:
apparuisset inmedio eoꝵ dominꝰ.
dixissetq pax uob̾: ne hoc remane¬
ret ineorum opinionib. qđ uol¬
uebatur incordib. putabant enĩ
se spm̃ uidere ñ carnem: redarguit
cogitationes a ueritate discordes:
ingerit dubitantium oculis. ma¬
nentia manib suis ⁊ pedib cruciᷤ
signa: ⁊ ut diligentiꝰ ꝑtractetur
muitat. Quia ad sananda infideli¬
um cordi um uulnera. clauor :
lanceȩ erant seruata uestigia:
ut non dubia fide s constantis¬
sima scientia teneretur. eamnatu¬
ram indei pat̾s consessuram thro¬

Expanded text:
paventium ac trepidantium tarpaventium ac trepidantium tarditas increpatur. Flammam fidei illuminata corda concipiunt; et quae erant tepida, reserante Scripturas Domino, effi ardentia. In fractione quoque panis convescentium aperiuntur obtutus; multo felicius horum oculis patefactis, quibus naturae suae manifestata est glorificatio, quam illorum generis nostri principum, quibus praevaricationis suae pidis cogitationibus aestuarent, et apparuisset in medio eorum Dominus dixissetque, Pax vobis : ne hoc remaneret in eorum opinionibus quod volvebatur in cordibus putabant enim se spiritum videre, non carnem, redarguit cogitationes a veritate discordes, ingerit dubitantium oculis manentia in manibus suis et pedibus crucis signa, et ut diligentius pertractetur invitat: quia ad sananda infidelium cordium vulnera, clavorum et lauceae erant servata vestigia: ut non dubia fide, sed constantissima scientia teneretur, eam naturam in Dei Patris consessuram thro
Abbreviated transcription (Latin):
in eẽ. pectorib. nisulla trepida
sollicitudo. ⁊ curiosa cunctatio. nir
apłis consulebat᷑: nos in illis uiti
contra calumpuias impiorum.
⁊ contͣ terrene argumenta sapi¬
entiȩ docebamur. Nos illoꝵ instru¬
rit aspectus: nos erudiuit audi¬
tus: nos confirmauit attactꝰ.
Grãs agamnus diuinȩ dispensa¬
tioni: ⁊ scõrum patrum necessa
hii dies dilectissum qui inter re¬
surrectionem domini ascensionẽ¬
q fluxerunt. ocioso transiere de¬
cursu: s magna meis confirma¬
ta sacramenta. magna sunt re¬
uelata mysteria. Inhis metus
dire mortis aufertur: ⁊ñ solum
animȩ. s etiam carnis immorta¬
litas declaratur. Inhis ꝑ insuffla¬
tionem domini. infunditur apłis
ominib ĩpiritus scs: ⁊ beato apło
petro supra ceteros. post regnicla¬
ues ouilis dominici cura manda¬
tur. In his dieb duob discipulis
tercius inuia dominus comes iun¬
gitur: ⁊ ad omnem nr̃e ambigui¬
tatis caliginem detergendam.

Expanded text:
inesse pectoribus, nisi illa trepida inesse pectoribus, nisi illa trepida sollicitudo et curiosa cunctatio nostrapostolis consulebatur: nos in illis viris contra calumnias impiorum, et contra terrenae argumenta sapientiae docebamur, Nos illorum instruxit aspectus, nos erudivit auditus, nos confirmavit attactus. Gratias agamus divinae 291 dispensationi et sanctorum Patrum necessarI. Non ergo ii dies, dilectissimi, qui inter resurrectionem Domini ascensionemque fluxerunt, otioso transiere decursu; sed magna in his confirmata sacramenta, magna sunt revelata mysteria. In his metus dirae mortis aufertur, et non solum animae, sed etiam carnis immortalitas declaratur. In his per insufflationem Domini infunditur apostolis omnibus Spiritus sanctus; et beato apostolo Petro supra caeteros, post regni claves, ovilis Dominici cura mandatur. In his diebus, duobus discipulis tertius in via Dominus comes jungitur , et ad omnem nostrae ambiguitatis caliginem detergendam,
Abbreviated transcription (Latin):
quauerum dei cemplum udaica
impietate resolutum. diuina intri¬
duo potentia suscitauit: quad rage¬
narius hodie dilectissimi scõrum
dierum expletus ÷ numerus. sacra¬
tissima ordinatione dispositus:
ad utilitatem nr̃e eruditionis un¬
pensus: ut duma domino in hoc
spacio mora p̃sentiȩ corporalis ex¬
tenditur: fides resurrectionis.
documentis necessariis muniret᷑.
Mors enim xp̃i multum discipu¬
lorum corda turbarierat: ⁊ de sup¬
plicio crucis. de emissione sp̃c. de
ex aminati corporis sepultura. gͣuatis
mestitudine m̃tib. quidam dif¬
fidentiȩ torpor obrepserat. Hã cũ
scȩ mulieres sicut ęuangłica pan¬
dit hẏstoria reuolutum a monum̃¬
to lapidem. ⁊ sepulchrum corpore
uacuum ⁊ uiuentis domimi testes
angłos nuntiarent: uerba earum
apostolis aliisq discipłis deliram̃¬
tis similia uidebantur. Quam uti¬
q hȩsitationem humana in fir¬
mitate nutantem. ne quaꝗͣ ꝑmi¬
sisset sp̃c ueritatis. p̃dicatoꝵ suoꝵ

Expanded text:
qua verum Dei templum Judaica impietate resolutum divina in triduo potentia suscitavit, quadragenarius hodie, dilectissimi, sanctorum dierum expletus est numerus, sacratissima ordinatione dispositus, et ad utilitatem nostrae eruditionis impensus: ut dum a Domino in hoc spatium mora praesentiae corporalis extenditur, fides resurrectionis documentis necessariis muniretur. Mors enim Christi multum discipulorum corda turbaverat, et de supplicio crucis, de emissione spiritus, de exanimati corporis sepultura gravatis moestitudine mentibus quidam diffidentiae torpor obrepserat. Nam cum sanctae mulieres, sicut evangelica patefecit historia, revolutum a monumento lapidem, sepulcrum corpore vacuum, et viventis Domini testes angelos nuntiarent, verba earum apostolis aliisque discipulis deliramentis similia videbantur. Quam utique haesitationem humana infirmitate nutantem, nequaquam permisisset Spiritus veritatis praedicatorum suorum
Abbreviated transcription (Latin):
qͣ benignitas miscdiȩ ⁊ largitas
caritatis: ꝑ quam om̃e peccatum
aut declinatur aut uincitur. S
huitis uirtutis sublimitas ñ priꝰ
omnium malorum germ̃ emergit.
Quȩ nͥ insuis fomitib enecetur:¬
necesse
ẽ. ut in agͦ cordis illiꝰ.
inquo
huius mali planta ꝯ¬
spinȩ potiꝰ tribuliq
uiciorum.ꝙͣ. ullum uere uir tutis
sem̃ oriatur. Resistamus gͦ dilectis¬
sumi huic tampestifero malo: ⁊ca¬
ritatem sine qua nulla. uirtus pote¬
st enitere sectemur: ut ꝑ hanc qͣ
ad nos xp̃c descendit dilectionis ui¬
am. etiam nos ad ipsum possimuis
ascendere. cui ẽ.cum deo patre :

Expanded text:
quam benignitas misericordiae et largitas quam benignitas misericordiae et largitas charitatis, per quam omne peccatum aut declinatur aut vincitur. Sed hujus virtutis sublimitas non prius omnium malorum germen emergit? quae nisi in suis fomitibnecesse est ut in agro cordis illius, in quo hujus mali planta cspinae potius tribulique vitiorum, quam ullum verae virtutis semen oriatur. Resistamus ergo, dilectissimi, huic tam pestifero malo, et charitatem, sine qua nulla virtus potest nitere , sectemur: ut per hanc, qua ad nos Christus descendit, dilectionis viam, etiam nos ad ipsum possimus ascendere, cui est cum Deo Patre et
Abbreviated transcription (Latin):
non retardent. Et ita a fide li¬
bus. hec temporalia decurrant᷑:
ut ꝑegrinari se inhac mundi
ualle cognoscant. Inqua ⁊̃ si que¬
dam commoda blandiant᷑ : non
amplectenda nequiter.s tͣnse¬
unda sunt fortit̃. Ad hanc enum
nos deuocionem beatissimus apłs
petrus incitat: ⁊ scd̾m illam dilec¬
cionem ꝙͣ. pascendis xp̃i ouib. tri¬
na dominici amoris ꝓfessione con¬
cepit. obsecrãns dicens. Riñi ob¬
secro uos. tanqͣ. aduenas ⁊ꝑegri¬
nos. abstinere uos a carnalibus
desideriis que
mili¬
tant aduersꝰ
animam.
Cui autem nͥ
diabolo car¬
nales mili¬
tant uolupta¬
tes. qui
animas ad suꝑna tendentes. cor¬
ruptibilium bonorum delectationi¬
b obligare : ⁊ abillis sedib de quib
ille excidit gaudet abducere: Con¬
tra cuius insidias sapienter debet
fidelisquisq uigilare: ut inimicũ
suum de eo quod temptat᷑. possit
elidere. Nicħ autem est ualidius
dilectissimi contͣ diaboli dolos.

Expanded text:
non retardent; et ita a fidelinon retardent; et ita a fidelibus haec temporalia decurrantur, ut peregrinari se in hac mundi valle cognoscant, in qua etiamsi quaedam commoda blandiantur, non amplectenda nequiter, sed transeunda sunt fortiter. Ad hanc enim nos devotionem beatissimus apostolus Petrus incitat; et secundum illam dilectionem quam pascendis Christi ovibus trina Dominici amoris professione concepit , obsecrans dicit: Charissimi, obsecro vos tamquam advenas et peregrinos, abstinere vos 296 a carnalibus desideriis, quae militant adversus animam . Cui autem nisi diabolo carnales militant voluptates, qui animas ad superna tendentes corruptibilium bonorum delectationibus obligare et ab illis sedibus de quibus ipse excidit gaudet abducere? Contra cujus insidias sapienter debet fidelis quisque vigilare, ut inimicum suum de eo quod tentatur possit elidere. Nihil autem est validius, dilectissimi, contra diaboli dolos,
Abbreviated transcription (Latin):
astiterunt ipsis angeli duo. mira¬
biliuestium candore fulgentes.
qui ⁊ dixẽrunt. Uiri galilei qͥd sta¬
tis aspicientes incelum: Hic iħe
qui assumptus ÷ a uob̾ incelum:
sic ueniet quemadinodũ uidistis
eum euntem incęlum. Quib u̾bis
uenturus. uisibilis crederetur:
uec posset ambigi omnia illi eẽ.
subiecta. cui ab ipso corporeȩ nati¬
uitatis exordio. famulatus serius¬
set angłicus. Sicut enim concipi
storib cȩcunt. Sicut resurrexisse
a mortuis suꝑnorum nuntioꝵ p̾¬
ma testimonia docuerunt: sic ad
iudicandum mundum in ipsa car¬
ne uenturum. ange lorum officia
p̃dicarunt: ut intelligere mus
quante potestates sint affuture
cum iudicaturo. cui tante mini
actione lȩtantes. lib̾os cordis ocu¬
los. ad illam altitudinem in qͣ xp̃c
ẽ.erigamus. Siirsum uocatos
animos desideria terrena ñ de¬
primant: ad eterna p̃electos pe¬
ritura ñ occupent: uiam ueri¬
tatis ingressos fallaces illecebre

Expanded text:
astiterunt coram ipsis angeli duo miraastiterunt coram ipsis angeli duo mirabili vestium candore fulgentes, qui et dixerunt: Viri Galilaei, quid statis aspicientes in coelum? Hic Jesus qui assumptus est a vobis in coelum, sic veniet, quemadmodum vidistis eum euntem in coelum . Quibus verbis venturus visibilis crederetur; nec posset ambigi omnia illi esse subjecta, cui ab ipso corporeae nativitatis exordio famulatus servisset angelicus. Sicut enim concipiestoribus cecinit: sicut resurrexisse a mortuis, supernorum nuntiorum prima testimonia docuerunt, sic ad judicandum mundum in ipsa carne venturum, angelorum officia praedicarunt: ut intelligeremus quantae potestates sint adfuturae cum judicaturo, cui tantae miniactione laetantes, liberos cordis oculos ad illam altitudinem in qua Christus est erigamus. Sursum vocatos animos desideria terrena non deprimant; ad aeterna praeelectos peritura non occupent; viam veritatis ingressos fallaces illecebrae
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sentior. qui factꝰ ÷ humanuitate
longinquior.Tunc ad eqͣlempa¬
tri filium eruditior fides. gressu
cepit m̃tis accedere. ⁊ contrectatio¬
ue corporeȩ inxp̃o substantiȩ qͦ
patre minor÷ ñegere: qm̃głi fi
cati corporis manente natura. eofi¬
des credentium uocabat᷑: ubi ñ
carnalimanu s spiritali intellec¬
tu. par genitori uingenitꝰ tangere¬
tur. Hinc illud ÷. quod post resurrec¬
tionem suam. dominus mariȩ mag¬
dalenȩ ꝑsonam eccł̃iȩ gerenti. cum¬
ad contactum ipsius ꝓperaret acce¬
dere. dic̾. Nolime tangere: ñ dum
enim ascendi ad patremmeum. Hoc
ẽ. Nolout adme corporaliter ueni¬
as: nec ut me sensu carnis agnos¬
cas. Ad sublimiora. te differo. ma¬
iora tͥ p̃paro. cum ad patrem ascen¬
dero. Tunc me ꝑfectius ueriꝰq
palpabis. app̃hensura qđ ñ tangis
⁊ creditura quod non cernis. Cum
autem ascendentem ad cȩlos dñm.
sequaces discipulorum oculi in¬
tenta admiratione suspicerent.

Expanded text:
praesentior, qui factus est humanitate praesentior, qui factus est humanitate longinquior. Tunc ad aequalem Patri Filium eruditior fides gressu mentis coepit accedere, et contrectatione corporeae in Christo substantiae, qua Patre minor ecati corporis manente natura, eo fides credentium vocabatur, ubi non carnali manu, sed spiritali 295 intellectu, par Genitori Unigenitus tangeretur. Hinc illud est quod post resurrectionem suam Dominus, cum Maria Magdalene personam Ecclesiae gerens, ad contactum ipsius properaret accedere, dicit ei: Noli me tangere, nondum enim ascendi ad Patrem meum : hoc est, nolo ut ad me corporaliter venias, nec ut me sensu carnis agnoscas; ad sublimiora te differo, majora tibi praeparo. Cum ad Patrem meum ascendero, tunc me perfectius veriusque palpabis, apprehensura quod non tangis, et creditura quod non cernis. Cum autem ascendentem ad coelos Dominum sequaces discipulorum oculi intenta admiratione suspicerent,
Abbreviated transcription (Latin):
nec exquisita ꝑ sequentium cru¬
delitatib supplicia. truerunt.
P hac fide ꝑuniu̾sum mundum
impubes pueri. s ⁊ tenere uir
uirgines. usq ad effusionem sui san-¬
giunis decertarunt. Hec fides de¬
monia eiecit. egritudines depulit.
mortuos suscitauit. Unde ⁊ ipsi bea¬
tiapłi. qui tot miracłis confirma¬
ti. tot sermonib eruditi. atrocita¬
tem tam̃ dominicȩ passionis expa¬
ueraut. ⁊ ueritatem resurrectionis
eiꝰ nonsine hesitatione susceꝑant:
tantum de ascensione domini ꝓfece¬
runt. ut quicquid illis priusintu¬
lerat metum uerteretur ingaudi¬
um. Totam enim contemplationẽ
anum. indiuinitatem ad patris
dexteram consedentis erȩrerant.
nec iam corporeȩ uisionis tarda¬
bantur obiectu. quominus inid
aciemmentis iutenderent. qd̾ nec
a patre descendendo ab fuerat.
hominis. dĩ filius excellentius sa¬
cratiusq innotuit. cumin pat̾nȩ
maiestatis głam se recepit: ⁊ in¬
effabilimodo cepit. ee̾. diuinitate

Expanded text:
um crudelitatibus supplicia terruerunt. Pro hac fide per universum mundum, impubes pueri, sed etiam tenerae virgines, usque ad effusionem sui sanguinis decertarunt. Haec fides daemonia ejecit, aegritudines depulit, mortuos suscitavit. Unde et ipsi beati apostoli, qui tot miraculis confirmati, tot sermonibus eruditi, atrocitate tamen Dominicae passionis expaverant, et veritatem resurrectionis ejus non sine haesitatione susceperant, tantum de ascensione Domini profecerunt, ut quidquid illis prius intulerat metum, verteretur in gaudium. Totam enim contemplationem animi in Divinitatem ad Patris dexteram consedentis erexerant, nec jam corporeae visionis tardabantur objectu, quominus in id aciem mentis intenderent, quod nec a Patre descendendo abfuerat, nhominis, Dei Filius, excellentius sacratiusque innotuit, cum in paternae majestatis gloriam se recepit et ineffabili modo coepit esse Divinitate
Abbreviated transcription (Latin):
nuntiabatur indicio. Preerat
autem sic̃ res docuit. huic miła¬
tem nec ipsa ad huc bethleem
tota. didicisset: iam illam credi¬
turis gentib inferebat. Et qđ
ñ dum pot̾at humano eloquio
disseri: cȩlo faciebat ȩuangłitan¬
te cognosci. Quamuis autẽ diui¬
nȩ dignationis ee̾t. hoc munus.
ut cognoscibilis gentib fieret na¬
tiuitas saluatoris: ad intelligendũ
tam̃ miraculum signi. potuerunt
magi etiam de antiquis balaam
p̃nuntiationib commnoneri: sci¬
entes olim. eẽ. p̃dictum & cȩlebri
memoria diffamatum : orietur
stella ex iacob. ⁊ exurget homo dex
isrł: ⁊ dñabitur gentium. Tres
itaq uiri fulgore insoliti sideris
diuinitꝰ incitati. p̃uium mican

Expanded text:
nuntiabatur indicio. Praeerat nuntiabatur indicio. Praeerat autem, sicut res docuit, huic miratem nec ipsa adhuc Bethleem tota didicisset, jam illam credituris gentibus inferebat: et quod nondum poterat humano eloquio disseri, coelo faciebat evangelizante cognosci. CAP. II. Quamvis autem divinae dignationis esset hoc munus, ut agnoscibilis gentibus fieret nativitas Salvatoris, ad intelligendum tamen miraculum signi potuerunt magi etiam de antiquis Balaam praenuntiationibus commoneri, scientes olim esse praedictum et celebri memoria diffamatum: Orietur stella ex Jacob, et exsurget homo ex Israel, et dominabitur gentium . Tres itaque viri, fulgore insoliti sideris divinitus incitati, praevium mican
Abbreviated transcription (Latin):
tum. Inqͦ fidĩ nr̃ȩ magnum p̃sidiũ
ꝓuidentia diuina constituit: ut dũ
sollemni ueneratione recolit᷑ adora¬
ta inexordiis suis saluatoris infanti¬
a: ꝑ ipsa originalia docum̃ta. ꝓ¬
baretur ueri in ipso hominis orta
natura. Hoc ẽ. enim qđ iustificat
impios. hoc ÷ qđ ex peccatorib
facit scõs: si in uno eodemq dño
qua ante omĩa scła itiforma dei
cqualis ẽ. pat̾ : humanitas qua
nouisumꝰ dieb informa serui uni¬
tus ẽ. homini. Ad roborandam gͦ
hanc fidem. quȩ contra om̃s p̃mu¬
niebat᷑ errores. ex magna factũ ÷
diuini pietate consilii: ut gensinb¬
qͣ orientalis plage regione consi¬
stens. quȩ spectandorum siderũ
arte pollebat: signum nati pue¬
ri qui suꝑ omẽm isrł. eẽt. regna¬
turus acciꝑet. Noua ⁊ enim clari¬
tas apud magos stellȩ illustrio¬
ris apparuit : ⁊ intuentium ani¬
mos ita admiratione suisplendo¬
ris impleuit: ut ne qͥꝙͣ. sibi cre¬
derent negligendum. qđ tanto

Expanded text:
In quo fidei nostrae magnum praesidium providentia divina constituit, ut dum solemni veneratione recolitur adorata in exordiis suis Salvatoris infantia, per ipsa originalia documenta probaretur veri in ipso hominis orta natura. 123 Hoc enim est quod justificat impios, hoc est quod ex peccatoribus facit sanctos, si in uno eodemque Domiqua ante omnia saecula in forma Dei aequalis est Patri; humanitas, qua novissimis diebus in forma servi unitus est homini. Ad roborandam ergo hanc fidem, quae contra omnes praemuniebatur errores, ex magna gestum est divini pietate consilii, ut gens in longinqua Orientalis plagae regione consistens, quae spectandorum siderum arte pollebat, signum nati pueri qui supra omnem Israel esset regnaturus, acciperet. Nova etenim claritas apud magos stellae illustrioris apparuit, et intuentium animos ita admiratione sui splendoris implevit, ut nequaquam sibi crederent negligendum, quod tanto
Abbreviated transcription (Latin):
fȩcunditatis aliena. Samuhelem
ꝓpħam quem dõ offerret enixa ẽ:
ut ⁊ partuclara. eẽt. ⁊ uoto. Tacha¬
rias sacerdos de elisabeth sterili scãm
suscepit ꝓlem: ⁊ p̃cursor xp̃i futurꝰ¬
ioħs. spm̃ ꝓpħicum intra uiscera.
matͥs acceꝑat: qñdum editꝰ puer.
genitricem dñi signo chasȩ exultati¬
onis ostencdat. Magna hȩc omĩa:⁊
diuinoꝵ oꝑm sunt plena miraculis.
S hoc ipso moderatiꝰ stupenda: qͦ
plura. Natiuitas autem dñinr̃i iħu¬

Expanded text:
fecunditatis aliena, Samuelem fecunditatis aliena, Samuelem prophetam, quem Deo offerret, enixa est , ut et partu clara esset et voto. Zacharias sacerdos de Elizabeth sterili sanctam suscepit prolem , et praecursor Christi futuritum propheticum intra viscera matris accepit, et nondum editus puer, genitricem Domini signo clausae exsultationis ostendit . Magna haec omnia, et divinorum operum sunt plena miraculis; sed hoc ipso moderatus stupenda, 109 quo plura. Nativitas autem Domini
Abbreviated transcription (Latin):
Totum gͥcorpꝰ implet. tota diuinitas.
⁊ sicut nic ħ de ẽ. illius maiestatis
cuiꝰ habitatione replet᷑ habitacu¬
lum : sic nicħ de ẽ. corꝑis quodñ suo
habitatore sit plenum. Qđ autem
dictum ÷ zestis repleti in illo:
niã utiq significata nat᷑a : ad qͦs
illa repletio ñ ꝑtineret. nͥ dĩ uer¬
bum nr̃i sibi genexis : animam:
corpus u nisset. Agnoscendum
sane dilectissimi ⁊ toto corde ẽ. con¬
fitendum: qd̾ hȩc generatio qͣ &
originem humane creationis excel¬
lit. Nec enim aut adȩ de limo t̾re
formatio. aut euȩ de uiri carne
plasmatio. aut cet̾orum hõium de
utriꝰq sexus ꝓmyxtione conditio:
iħuxp̃i potest ortui compatari. Qe¬
nuit abraham senex diuinȩ ꝓmissi¬
onis hȩredem: ⁊ trans gressa fȩcundi¬
tatis annos sterilis sara concepit. Ia¬
cobdilectꝰ ẽ. a deo anteꝙͣ. natꝰ: ⁊ p̃¬
ueniente gr̃a uoluntar ias actiones.
abhispida congeniti frĩs asperitate

Expanded text:
Totum igitur corpus implet tota divinitas; Totum igitur corpus implet tota divinitas; et sicut nihil deest illius majestatis, cujus habitatione repletur habitaculum, sic nihil deest corporis, quod non suo habitatore sit plenum. Quod autem dictum est, Et estis repleti in illo, nostra utique est significata natura, ad quos illa repletio non pertineret, nisi Dei Verbum nostri sibi generis et animam et corpus unisset. CAP. IV. Agnoscendum sane, dilectissimi, et toto corde est confitendum, quod haec generatio qua et originem humanae creationis excellit. Nec enim aut Adae de limo terrae formatio, aut Evae de viri carne plasmatio , aut caeterorum hominum de utriusque sexus permixtione conditio, Jesu Christi potest ortui comparari. Genuit Abraham senex divinae promissionis haeredem, et transgressa fecunditatis annos sterilis Sara concepit . Jacob dilectus est a Deo, antequam natus, et praeveniente gratia voluntarias actiones ab hispida congeniti fratris asperitat
Abbreviated transcription (Latin):
rum. ꝑeuangłicam tubam. apłicã¬
q docꝰtrinam: ut constant̃ intelli¬
genterq credamꝰ. qr sic̃ ait beatꝰ
iohes. u̾bum caro factum ẽ.⁊ habi¬
tauit in nob̾. In nob̾ utiq qđ sibi
uerbi diuinitas coaptauit: cuiꝰ ca¬
ro de utero uirginis sumpta nossu¬
mus. Quȩ si de nr̃a idẽ. uere huma¬
na ñ. ẽẽt. u̾bum caro factum: non
habitasset in nobis. In nob̾ autem
habitauit. qui naturam nr̃i corpo¬
ris suam fecit: ȩdificante sibi sapi¬
entia domum. ñ de quacumq ma¬
teria. s de substantia ꝓpriȩ nr̃a.
Cuius assumptio ẽ. manifestataicũ
dictum ẽ. Uerbum caro factũ ẽ:⁊ ha
bitauit in nob̾. Huic autem sacͣtis¬
simȩ p̃dicationi: etiam beati pauli
apłi doctrina concordat. dicentis.
llidere ne. quis uosdecipiat ꝑ philo¬
sophiam ⁊ inanem fallaciam. scđ̾m
tradicionem hominũ. scdm elem̃¬
ta mundi ⁊ ñ scđm xp̃m: qr in ipso
habitat om̃is plenitudo diunita¬
tis corporaliter: & estis repletimillo.

Expanded text:
r evangelicam tubam apostolicamque doctrinam, ut constanter intelligenterque credamus quia, sicut ait beatus Joannes, Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . In nobis utique, quos sibi Verbi divinitas coaptavit, cujus caro de utero Virginis sumpta nos sumus. Quae si de nostra, id est vere humana, non esset, Verbum caro factum non habitasset in nobis. In nobis autem habitavit, quia naturam nostri corporis suam fecit, aedificante sibi Sapientia domum , non de quacumque materia, sed de substantia proprie 108 nostra, cujus assumptio est manifestata, cum dictum est: Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Huic autem sacratissimae praedicationi etiam beati Pauli apostoli doctrina concordat, dicentis: Videte ne quis vos decipiat per philosophiam et inanem fallaciam secundum traditionem hominum, sm: quia in ipso inhabitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter, et estis repleti in illo .
Abbreviated transcription (Latin):
adutrumq referat᷑ qđ dictũ ÷ ge¬
nerationem eiꝰ quis enarrabit: in
eo ipso qđ digne ñ potest ex plicari.
semꝑexub̾at ratio disserendi. Non
qr lib̾um sit diu̾sa sentire: s quia
dignitati maicstatis nulla potest
lingua sufficere. Magnitudo gͥ sa¬
cram̃ti. insalutem humani gen̾is
ante secula ȩt̾na dispositi. infine
seculorum reserati: integritati suȩ
nec auferri aliqͥd patitur nec auge¬
ri: ⁊ sicut. ꝓpria ñ amittit. sic ali¬
ena ñ recipit. S multi opinionũ
suarum seqͣces.⁊ qđ ñ dum intellexe¬
rant paratiores docere ꝙͣ discere:
siẽ ait apłs circa fidem nausraga¬
uerunt. Quorum pͣuas compug¬
nantesq sententias. brei significa¬
tione ꝑstringam: ut errorum te¬
nebris a ueritatis luce discretis.
⁊ religiose honorentur beneficia
diuina: ⁊ scienter caueant᷑ mun¬

Expanded text:
ad utrumque referatur, quod dictum est: Gead utrumque referatur, quod dictum est: Generationem ejus quis enarrabit ? in eo ipso quod digne non potest explicari, semper exuberat ratio disserendi: non quia liberum sit diversa sentire, sed quia dignitati materiae nulla potest lingua sufficere. Magnitudo igitur sacramenti, in salutem humani generis ante saecula aeterna dispositi, in saeculorum fine reserati, integritati suae nec auferri aliquid patitur, nec inferri; et sicut propria non amittit, ita aliena non recipit. Sed multi opinionum suarum sequaces, et quod nondum intellexerant, paratiores docere quam discere, sicut ait Apostolus, circa fidem naufragaverunt ; quorum pravas compugnantesque sententias brevi significatione perstringam: ut errorum tenebris a veritatis luce discretis, et religiose honorentur beneficia divina, et scienter caveantur hu