comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
a płs consilio karitatis qͥa infidelib affert
impedim̃tũ salutis ñ solũ qͥa ꝑniciosissi¬
me ssandaliiant᷑ offensi uerũ etiã quia
in alia coniuigia cũ ceciderint. uiuentib
cis a quib diuniotunt᷑ adult̾nus nesib
colligati difficillime resoluunt᷑. Idõ hic
ubi id qđ lico ñ expedit. ñ potest dici si di¬
miserit infidelẽ benefac̃ si ñ dimiserit
meliꝰ fac̃. sic̃ dictũ ÷ qͥdat nuptũ bene

Expanded text:
silio caritatis, quia infidelibus affert inpedimentum salutis: non solum quia perniciosissime scandalizantur offensi, uerum etiam quia in alia coniugia cum ceciderint uiuentibus eis, a quibus dimittuntur, adulterinis nexibus colligati difficillime resoluuntur. Ideo hic, ubi id quod licet non expedit, non potest dici: si dimiserit infidelem, bene facit; si non dimiserit, melius facit, sicut dictum est: qui dat nuptum, bene
Abbreviated transcription (Latin):
illiꝰ popłi multitudo. & ꝓptẽa qũ bona t̾re¬
na quȩ ꝓmagno expetebant a dño. uiderent
etiã his abundare: qui multos falsos colebant
dõs. blandiciis uxorũ. pͥus eos reuer ebant᷑
offendere: Peinde inducebant᷑ & colere. Unde
ducero. Merito gͦ qs diccerant. dnõ ꝓhibente.
dno uibente dimiscit̾. Cũ uͦ cepisse gentib euan-¬
głiũ p̃dicare. iã coniunc tos gentiles gentilib
cõꝑit coniuges. Ex qͥb siñ ambo orederent: ẜ uinꝰ
aut una unfidelis cũ fideli consentira ha¬
bitare. nec ꝓhiberi adnõ debuit fidelis in¬
fidełẽ dimit te. nec iuberi. Idõ scilice ñ ꝓhi¬
beri. qͥa usticia ꝑmittit a fornicante disce¬
de. ⁊ infideł hoĩs fornicatio : maior incor¬
de nec uera eiꝰ pudititia cũ conuge dici
potest. qͥa omẽ qd̃ ñ ẽ ex fide peccatũ ÷ qn
iuis uerã fidelis habeat pudioiciã. etiã cũ
infidelic̃uige quȩ ñ hab& uerã. Idõ aũ nec
iuberi debuerunt fideles ab infidelibꝰ seyari

Expanded text:
illius populi multitudo. et propterea cum bona terrena, quae pro magno expetebant a domino, uiderent etiam his abundare, qui multos falsos colebant deos, blanditiis uxorum prius eos reuerebantur offendere, deinde inducebantur et colere. unde duxerant domino prohibente, domino iubente dimiserunt. cum uero coepisset gentibus euangelium praedicari, iam coniunctos gentiles gentilibus comperit coniuges: ex quibus si non ambo crederent, sed unus aut una et infidelis cum fideli consentiret habitare, nec prohiberi a domino debuit fidelis infidelem dimittere nec iuberi: ideo scilicet non prohiberi, quia iustitia permittit a fornicante discedere et infidelis hominis fornicatio est maior in corde, nec uera eius pudicitia cum coniuge dici potest, quia omne quod non est ex fide, peccatum est: quamuis ueram fidelis habeat pudicitiam etiam cum infideli coniuge, qui non habet ueram. ideo autem nec iuberi debuerunt fideles ab infidelibus separari,
Abbreviated transcription (Latin):
potest. Ac ꝑ hoc ñ omĩa quȩ licita sunt expe
licae Sc̃ qͥppe licita quȩ ñ expediunt. si c̃
apło teste didicimꝰ S: int̾ id qd̃ illicitũ ẽ
iidõ ñ expedit. atq id qd licitũ : nec ca¬
m̃ expedit. qͥd intsit aliqua uniũsali.¬
regł̃a definire difficile Cinꝰ enĩ qͥsq dixerit.
omĩe qd̃ fieri ñ expedit peocatũ ÷ om̃e aut̃
peccatũ. illicitũ: om̃e gͦ qd̵ ñ expedit illicitũ . ẽ.
ꝓpt̃ qͥa uerũ dixisse apł̃mꝰ dubitare ñ pos¬

Expanded text:
potest. ac per hoc non omnia quae licita sunt, expepotest. ac per hoc non omnia quae licita sunt, expeuippe licita, quae non expediunt, sicut apostolo teste didicimus. Sed inter id, quod inlicitum est et ideo non expedit, atque id, quod licitum est nec tamen expedit, quid intregula definire difficile est. Citius enim quisque dixerit: Omne quod fieri non expedit, peccatum est; omne autem peccatum illicitum est: omne ergo quod non expedit, illicitum est. propter quia verum dixisse Apostolum dubitare non pos
Abbreviated transcription (Latin):
bo carnẽ mȩt̾nũ. ne frm̃ meũ scandali¬
qͥ ꝑ offendiculũ manducat. Qd ẽ. omĩa
licita sunt. id ẽ. nullo p̃cepto dnĩ ꝓhibent᷑ sic̃
expedit᷑. esse tͣc tanda ñ p̃scripta. legis s. consi¬
lio Raritatis. Hȩc sunt quȩ ampliꝰ erogant᷑
saucio qͥ curandus ad stabulũ samaritani il¬
liꝰ miseratione ꝑductus : Et idõ dicunt᷑ ñ a
dño p̃cipi qnius dnõ moneant᷑ offerri. ut
cita:ꝰ ñ expediant: ñ ineis dici potest. bonũ :
hoc .s illud meliꝰ sic̃ dictũ: qͥ dant nuptũ
lica.⁊ hoc aliqͥndo. aliqͥndo illud expedit.
Nã illiᷤ qͥ se ñ ctinent. utiq expedit nube. ⁊i qd̃
lica expedit. Quȩ aut̃ uouerunt. contiñẽ tiã.
nec lice nec expedit Porro discedẽ ab infideli
conuige. licae. s ñ expedit. Manere aut̃ cũ illo
sicohabitare consentit. i lica ⁊ expedit. qͥa si ñ
licent expedire ñ possa. Potest gͥ aliqͥd lice.¬
re s. ñ expedire. Expedire aut̃ qd ñ lica non

Expanded text:
scandaliqui per offensionem manducat . Quod est, Omnia licita sunt, id est, nullo praecepto Domini prohibentur, sicut expedit potius esse tractanda, non plio caritatis. haec sunt, quae amplius erogantur saucio, qui curandus ad stabulum Samaritani illius miseratione perductus est. et ideo dicuntur non a domino praecipi, quamuis domino moneantur offerri, ut cita, non expediant, non in eis dici potest: bonum est hoc,. sed illud melius, sicut dictum est: qui dat nuptum, licet, et hoc aliquando, aliquando illud expedit. Nam illis quae se non continent, utique expedit nubere; et quod licet, expedit: quae autem voverint continentiam, nec licet, nec expedit. Porro discedere ab infideli conjuge licet, sed non expedit: manere autem cum illo, si cohabitare consentit, et licet et expedit; quia si non liceret, expedire non posset. potest ergo aliquid licere et non expedire; expedire autem quod non licet non
Abbreviated transcription (Latin):
ñ sit utiq faciendũ Qd̃ si absurdũ uidet᷑ ut
aliqͥd fiat qđ ñ expedit. ⁊dicat᷑ peccasse qͥ fȩ¬
cerit. intelligendũ ÷ hoc exconsuetudine
sermonis absurdũ Quȩ ita lace pate. ut e.¬
tiã iumenta. qnius. rationis exꝑtia tam̃ ple¬
rũq dicamꝰ debere uapulare cũ peccant. Pec
tatis arbicrio. qd in oĩbꝰ mortalib animan¬

Expanded text:
n sit utique faciendum. quodsi absurdum uidetur, ut aliquid fiat quod non expedit et dicatur peccasse qui fecerit, intellegendum est hoc ex consuetudine sermonis absurdum: quae ita late patet, ut etiam iumenta, quamuis sint rationis expertia, tamen plerumque dicamus debere uapulare cum peccant; pecctatis arbitrio, quod in omnibus mortalibus animan
Abbreviated transcription (Latin):
Ea uͦ ñ licere. udõ ñ expedire. quȩ sic ipsa
iuisticia uetant᷑ lt facienda ñ sint. ⁊si ab
uinculo ͥs. libera dilec tionis beneficientia
caueant᷑ Qͦ cuta si dimittere infidele conui¬
gẽ ñ licer&: hoc fieri dñs ꝓhiberet neq id
apls ꝓhibens dicera. Ego dicoñ dñs Nã si ꝓpt̃
fornicationẽ carnis ꝑmittit᷑ hõ a coniuge
seꝑari qͣncomagis in coniuge decestenda:
qm̃ ecce qͥ elongant se a te ꝑibunt. ꝑdidisti
omẽm qͥ fornicat᷑ abs te: S: qͥa ita licitũ
ẽ ut ñ expediat. ne ꝓpt̃ conuigũ seꝑatiõ es
offensi hoẽs. ipsã doc trmnã salutis qua illi¬
cita ꝓhibent᷑ exhorreant. ac si peiores atq
ꝑit᷑i in eadẽ infidelitate remancant: int̾cedit
apłs.⁊ monendo fieri uetat. qđ ita licitũ: ut
ñ expediat. Sic enĩ recedẽ. abnifidelibꝰ uxorib.
uł maritis. fideles iuri uł femine: ñ ꝓhibent᷑
a dño ut neq ubeant᷑. Nã si dimictere tales
conuges iuberent᷑. nullus locꝰ c̾et inconsilio

Expanded text:
ea uero non licere et ideo non expedire, quae sic ipsa iustitia uetantur, ut facienda non sint, etiamsi ab uinculo, sed libera dilectionis beneficentia caueantur. Quocirca si dimittere infidelem coniugem non liceret, hoc fieri dominus prohiberet neque id apostolus prohibens diceret: ego dico, non dominus. nam si propter fornicationem carnis permittitur homo a coniuge separari, quanto magis in coniuge mentis qui se longe faciunt a te, peribunt; perdidisti omnem qui fornicatur abs te! Sed quia ita licitum est, ut non expediat, ne propter coniugum separationes offensi homines ipsam doctrinam salutis, qua inlicita prohibentur, exhorreant ac sic peiores atque perituri in eadem infidelitate remaneant, intercedit apostolus et monendo fieri uetat, quod ita licitum est, ut non expediat. sic enim recedere ab infidelibus uxoribus uel maritis fideles uiri uel feminae non prohibentur a domino, ut neque iubeantur. nam si dimittere tales coniuges iuberentur, nullus locus esset consilio
Abbreviated transcription (Latin):
cis p̃ceptũ ẽẽ uideat᷑ que possent eligert non
continentiã: s tale diuortiũ ꝑ qđ licerat
cis in aliori nuptias conuenire. Pinde quȩ
dilexerint. nullũ desiderare concubitũ:
nullũ ferre conubiũ licebit eis uiros suos
etiã sine ulla fornicationis causa relinque¬
similit̃ꝰ qm̃ par forma ÷ in utrisq si conti
nentes e̾e uoluerint. etiã uxorib: ñ consen¬
tientibꝰ deserent eas & sine ullis nuptiis ꝑma¬
nebunt. Tunc enĩ eis ut putas alia coniugia
licet inqͥrere. si fornicationis causa diuorti
conuige. aut si discesserit: sine coniugio ma¬
neat: aut ad pͥstinũ conuigiũ reuertatur.
Nulla gͦ ecistente causa fornicationis cui¬
libae c̃uigi licebit. unũ de tͥb eligere. aut
non disccdẽ a conuige aut si discesserit
sic manere᷑ aut si ñ sic manserit: ñ altũ
querere: s pͥori se reddere: Q ubi ẽ. qd̾ idẽ
apłs nec ad tẽpus ut uaccent orationi.
nͥ exconsensu uoluit coniuges carnali

Expanded text:
eis praeceptum esse videatur; quae possent eligere, non continentiam, sed tale divortium quo liceret eis in aliorum nuptias convenire. Proinde quae dilexerint nullum desiderare concubitum, nullum ferre connubium, licebit eis viros suos etiam sine ulla fornicationis causa relinqueiam par forma est in utrisque — si conti- Dentes esse uoluerint, etiam uxoribus non consentientibus deserent eas et sine ullis nuptiis permanebunt. tunc enim eis, ut putas, alia coniugia liceret inquirere, si fornicationis causa diuortiuconiuge aut, si discesserit, sine coniugio maneat aut ad pristinum coniugium reuertatur. nulla ergo existente causa fornicationis cuilibet coniugi licebit unum de tribus eligere: aut non discedere a coniuge aut, si discesserit, sic manere aut, si non sic manserit, non alterum quaerere, sed priori se reddere. Et ubi est, quod idem apostolus nec ad tempus, ut uacetur orationi, nisi ex consensu uoluit coniuges carnali
Abbreviated transcription (Latin):
saluũ facies:. Cũ etiã suꝑiꝰ dixissex. scĩfica¬
tus ẽ. uir infidelis muxore: i scĩficata ẽ
mulier infidelis in fratre: hoc ẽ inxp̃iano.
Alioqͥn filii urĩ inqͥt immundi e̾̃eͥnt Nc̃aũ
tatus. Cur gͦ ñ expediat etiã infideles con¬
uiges dimicti ã fidelib causa eudent̃ ex
gale seruandũ . s. ut adqͥrant᷑ in xp̃o
recedi ab infidelib conuigib apl̃s uetat
Multa sunt aut̃ facienda ñ ubente lege
s libera Laritate & ea sunt mofficiis gra¬

Expanded text:
facies? Cum etiam superius dixisset, Sanctificatus est enim vir infidelis in uxore, et sanctificata est mulier infidelis in fratre, hoc est, in christiano: alioquin filii vestri, inquit, immundi essent; nunc autem tatus. Cur ergo non expediat etiam infideles conjuges dimitti a fidelibus, causa evidenter exgale seruandum, sed ut adquiractur in Christo, recedi ab infidelibus coniugibus apostolus uetat. Multa sunt autem facienda non iubente lege, sed libera caritate; et ea sunt in
Abbreviated transcription (Latin):
miserit uiorẽ ilͥ obforncationẽ. aut quo magis
ingreco legit᷑ p̃t̃ causã fornicationis ⁊aliã du¬
aerit. mechat᷑ ñ debemꝰ continuo putare illũ
scđ̾m alios euangelistas. a quib hoc narracũ
ẽ consulamꝰ. Qͥosi enĩ scđm macheũ. ñ qui¬
de qd̃ ad hunc rẽ ꝑtine. dictũ ẽ tocũ fita
pars dicta ẽ ut intelligoret᷑ a parte tocule
¶ A tanq̃ enplanantes marchus i lucas ut cla¬
rera. hȩc plena sententia totũ dicere mnalu¬
erunt. Cũ itaq pͥmũ ñ dubitantes uerũ ee
qđ apud macheũ legit᷑ qͥcũq dimiserit uro¬
rẽ suã. pt̃ causã fornicationis & aliã duxent¬

Expanded text:
ationem, aut quod magis in graeco legitur, praeter causam fornicationis, et aliam duxerit, moechatur: non debemus continuo putare illum secundum alios evangelistas a quibus hoc narratum est, consulamus. quid? si enim secundum Matthaeum non quidem quod ad hanc rem pertinet dictum est totum, sed ita pars dicta est, ut intellegeretur a parte totum, quod tamquam explanantes Marcus et Lucas, ut clareret plena sententia, totum dicere maluerunt? cum itaque primum non dubitantes uerum esse, quod apud Matthaeum legitur: quicumque dimiserit uxorem suam praeter causam fornicationis et aliam duxe
Abbreviated transcription (Latin):
Ac ꝑ hoc qnĩ sas n. ẽ ut euangłistas qͥnius di¬
uersis ubis de inia re loquentes. ab uno
sensu cadeq seutentia dissentire dicamus.
restat ut matheũ incelligamꝰ a parte tocũ
significare uoluisse candẽ cam̃ tenuisse sen¬
tentiã. ut diittens urorẽ ⁊ aliã ducens
ñ qͥdã mechet᷑ idẽ qui p̃t̃ causã fornicatio¬
nis dimiserit: quidã uͦ ñ mechet᷑. id ẽ qui ꝓpc̃

Expanded text:
Ac per hoc, quoniam fas non est ut Evangelistas, quamvis diversis verbis de una re loquentes, ab uno sensu eademque sententia dissentire dicamus; restat ut Matthaeum intelligamus a parte totum significare voluisse, eamdem tamen tenuisse sententiam, ut dimittens uxorem et alteram ducens, non quidam moechetur, id est, qui praeter fornicationem dim
Abbreviated transcription (Latin):
ducendo alcã urore. qui ꝓpt̾ causa forni¬
cationis pͥorẽ dimiserit an onũs qͥ diiusa ũ¬
rort. altã duxerit ut ibisit etiã illt qui for.¬
iucantẽ dimiserit. ñ ne scãm inar cũ respon¬
det᷑ nobis. quid queritis utrũ ille sit mehu̾
⁊ ille ñ sit: Quicũq dimiserit uxore sua. &
alia duxerit: adulciũ cõmittit p̃ne ẽtiã¬

Expanded text:
cendo alteram uxorem, qui praeter causam fornicationis priorem dimiserit, an omnis qui dimissa uxore alteram duxerit, ut ibi sit etiam ille qui fornicantem dimiserit: nonne secundum Marcum respondebitur nobis, Quid quaeritis utrum ille sit moechus, et ille non sit? Quicumque dimiserit uxorem suam, et aliam duxerit, adulterium committit
Abbreviated transcription (Latin):
ñ peccatũ ẽ. etiã illi qui nescit bonũ facere
& ideo non facite Utiq peccatũ ẽ. S hoc gͣuius
si eciã sciat. iñ faciat nec illud idõ nullũ: qͥaminꝰ.
U t gͦ codẽ mͦ utrũq dicamꝰ. sicut quicũq dimiserit
uxorẽ suã excepta causa fornicationis mechat᷑¬
& aliã duxerit. mechat᷑ ita qͥcũq scit bonũ facere¬
ae ñ facit: peccat. S. que admodũ hic recte dici ñ po¬
test gͦ si nescit ñ peccat sunt enĩ peccata utiorin¬
tiũ qͣnuis minora quã scientiũ ita nec illicrecte
dicipotest. Ergo si causa fornicationis dimiserit.
⁊ aliã diuerit ñ mechat᷑. Est enĩ mechitio ẽciã
corũ qui alias ducunt. relictis ꝓpt̃ fornicationẽ
pͥorib S utiq minor quã corũ qui ñ ꝓpt̃ forni¬
catione: dimittit. & alias ducunt Potest quippe
sicuc dic tũ .ẽ. scienti bonũ facere. iñ facienti.
peccatũ . ẽ. illi eo mͦ & illud dici dimittendi

Expanded text:
non peccatum est etiam illi, qui nescit bonum facere non peccatum est etiam illi, qui nescit bonum facere et ideo non facit? utique peccatum est; sed hoc grauius, si etiam sciat et non faciat, nec illud ideo nullum, quia minus. ut ergo eodem modo utrumque dicamus: sicut quicumque dimiserit uxorem excepta causa fornicationis et aliam duxerit, moechatur, ita quicumqet non facit, peccat. Sed quemadmodum hic recte dici non potest, Ergo si nescit, non peccat; sunt enim etiam peccata ignorantium, quamvis minora quam scientium: ita nec illic recte dici potest, Ergo si causa fornicationis dimiserit, et aliam duxerit, non moechatur; est enim moechatio eorum etiam, qui alias ducunt, relictis propter fornicationem prioribus; sed utique minor quam eorum qui non propter fornicationem dimittunt, et alteras ducunt. Potest quippe, sicut dictum est, Scienti bonum facere, et non facienti, peccatum est illi; eodem modo et illud dici, Dimittenti
Abbreviated transcription (Latin):
etiã si causa fornicationis discessexit auiro: & aliĩ
nupserit mechat᷑. Uir aut̃ si cadẽ causa uxorẽ
dimiserit. & aliã duxerit: ñ mechat᷑. At si par forma
ẽ. inucroq: ut̃q mechat᷑ si se alti uinserit: etiã. cũ
se a forncante disiunxerit. Parẽ uͦ eẽ formã in hac
potestatẽ corporis sui. suir: adiecit atq ait. Si¬
milit̃ iuir ñ hab&e potestatẽ corporis sui .s. mu¬
lier. Cur gͦ inqͥs inc̾posuit dñs causa fornicati¬
onis & ñ potiꝰ generalit̾ ait quicũq dimiserit u¬
xore suã. & aliã duxerit mechat᷑. si ⁊ille mechu
est. qͥ dimissa forni cante muliere altã duc it ÷
Maiꝰ enĩ adultiũ esse qͥs negat. uxore ñ fornican¬
te dimissa. alt̾am ducere: quã si fornicantẽ
qͣsq dimiserit. & tunc alt̾am duxerit᷑ ħ quia
illud adult̾iũ ñ ẽ. s qi minꝰ ẽ. ubi fornicante
dimissa. alta ducit᷑. Hã simili locutione
cere. iñ facienti: peccatũ .ẽ. illiNũ quid ideo

Expanded text:
o et alii nupserit, moechatur, uir autem, si eadem causa uxorem\' dimiserit et aliam duxerit, non moechatur. at si par forma est in utroque, uterque moechatur. si se alteri iunxerit, etiam cum se a fornicante disiunxerit. parem uero esse formam in hac potestatem corporis sui, sed uir, adiecit atque ait: similiter et uir non habet potestatem corporis sui, sed mulier. \'Cur ergo, inquis, interposuit dotius generaliter ait: quicumque dimiserit uxorem suam et aliam duxerit, moechatur, si et ille moechus est, qui dimissa fornicante muliere alteram ducit?\' maius enim adulterium esse quis negat uxore non fornicante dimissa. alteram ducere, quam si fornicantem quisque dimiserit et tunc alteram duxerit? non quia illud adulterium non est, sed quia minus est, ubi fornicante dimissa altera ducitur. nam simili locutione cere et non facienti peccatum est illi. numquid ideo
Abbreviated transcription (Latin):
nicante n licere omimo discedere. tu uͦ dicis
si mulier a uaro ñ fornicante discesserit. ñ
ei licere alti nubere. ꝓpt̾ p̃ceptũ. Si aut̃
a fornicante discesserit. ñ ei expedire: nu¬
bere ꝓpt obꝓbruĩ. Dulicrẽ itaq ñ nup¬
fornicante dsscedere restat ut cã ꝓhibeat si
discesserit nubere: qͥ pnuttit auuo fornican¬
te discerlere. De. qua enĩ dr̃. si a iuiro disces¬
serit ñ nubat ea ratione discedẽ ꝑmittit᷑ ut

Expanded text:
nicante non licere omnino discedere; tu uero dicis, nicante non licere omnino discedere; tu uero dicis, si mulier a uiro non fornicante discesserit, non ei licere alteri nubere propter praeceptum; si autem a fornicante discesserit, non ei expedire nubere propter obprobrium. mulierem itaque non nupfornicante discedere; restat ut eam prohibeat, si discesserit, nubere, quam permittit a fornicante discedere. De qua enim dicitur, Si a viro discesserit, non nubat; ea conditione discedere permittitur, ut
Abbreviated transcription (Latin):
rationẽ reddens. Dicent enĩ inqͥs. eã idõ
discessisse. ut aliũ uirũ sͥ comungeretꝰ &¬
si talis forte fuerit. qͣlis ã quo disfessit. faci¬
le enĩ uiris ꝓmiquũ ẽ. in hoc morbi uitiũ
irruere si aut̃ ⁊ ipsũ dimiserit. s alii nup¬
serit magis magisq dicentͤ numerositatẽ
uiroriĩ appctisse. Hac reddita ratione con-¬
oludis ⁊ dicis. His gͦ ptͣctatif uł etiã discus
nnuptã. Ponũ plane dedisti consiliũ mulieri¬
bris. uit c̃ sciant sͥ eẽ ymissũ. si adulcͥos uiros
dimiseriit aliis c̃iugiri. n tamen faciant ꝓpt̃ ob
sicile sit ut ñ talẽ inueniat mulier cui nubit.
qul fuerit ile quẽ dimisit. qm̃ ualde in hunc
morbũ sint ꝓlues uiri. Cuigͦꝰ nos dicimꝰ etiã
illa mulier: que iurũ foriicantẽ dimiserit.
alñ nubere n licere tu aut̃ dicis qđ liceat
sunt mulieri si auiro fornicante discesserit.
dicimꝰ ñ licert alti nubere: a iuro aut̃ ñ for¬

Expanded text:
rationem reddens, 'dicent enim, inquis, eam ideo rationem reddens, 'dicent enim, inquis, eam ideo discessisse, ut alium uirum sibi coniungeret, etsi talis forte fuerit qualis a quo discessit; facile enim uiris perquam est in hoc morbi uitium inruere. si autem et ipsum dimiserit et alii nupserit, magis magisque dicent eam numerositatem uirorum adpetisse\'. hac reddita ratione concludis et dicis: his ergo pertractatis uel etiam discuss manere\'. bonum plane dedisti consilium mulieribus, ut, cum sciant sibi esse permissum, si adulteros uiros dimiserint, aliis coniugari, non tamen faciant propter ficile sit, ut non talem inueniat mulier cui nubat, qualis fuerit quem dimisit, quoniam ualde in hunc morbum sunt procliues uiri. cum igitur nos dicimus etiam illi mulieri, quae uirum fornicantem dimiserit, alteri nubesunt, mulieri, si a uiro fornicante discesserit, dicimus non licere alteri nubere, a uiro autem non for
Abbreviated transcription (Latin):
na uidelicet causa. quȩ ibi ꝓpt̾ca tacita est.
qͥa notissima .e hocẽ fornicationis. Hanceri:
enĩ solã. ds̃ excepit magister. cũ de dmitten¬
da loqueret᷑ uxore: deditq intelligi tale formã
erͣ hab& potestate: corꝑis sui .s. uir. smnilit. ⁊¬
uir ñ habeat potestate corꝑis sui. s muliei
Cũ gͦ tuũ maritũ arguere de fornicatione ñ
possis. qͦmͦ te putas qd ab eo discedis ñ nubendo
excusare aqͦ tibi ñ lica omino. le discedere.
Cũ hec anobis mulier audierit. puto qđ nolis eã
sic responde ut dicat ꝓpteas manere minup¬
ta. qr sine ulla uiri fornicatione discessit.
Hã si ille fornicatꝰ eet ñ solũ s discedere ue¬
rũ etiã nub̃e liciusso Neqͣqͣm hoc illa di¬
ceret cũ ipse sis uerecuudatꝰ hanc mulieri¬
bus dare licentiã. Diristi enĩ. Si uir uxorẽ
adultã dimiserit. ⁊altã duxerit: mulier
tancũ oppbriuĩ habebit. Cuiꝰ sententie tuȩ

Expanded text:
na videlicet causa, quae ibi propterea tacita est, na videlicet causa, quae ibi propterea tacita est, quia notissima est, hoc est, fornicationis. Hanc enim solam Deus magister excepit, cum de dimittenda loqueretur uxore; deditque intelligi talem formam non habet potestatem corporis sui, sed vir; suir non habet potestatem corporis sui, sed mulier. cum ergo tuum maritum arguere de fornicatione non possis, quomodo te putas quod ab eo discedis non nubendo excusare, a quo tibi non licet omnino discedere? cum haec a nobis mulier audierit, puto, quod nolis eam sic respondere, ut dicat propterea se manere innuptam, quia sine ulla uiri fornicatione discessit; nam si ille fornicatus esset, non solum sibi discedere, uerum etiam nubere licuisset. Nequaquam hoc illa diceret, cum ipse sis uerecundatus istam mulieribus dare licentiam. dixisti enim: si uir uxorem adulteram dimiserit et alteram duxerit, mulier tantum obprobrium
Abbreviated transcription (Latin):
si te nolente contiuere uolusig. N enĩ ha¬
bes potestate corporis tui .s. ille ͣnec ille ha¬
b& potestatẽ corporis sui .s tu. Holite in¬
uicẽ frudare. nͥ ex consensu. Cũ hȩc atq
huiꝰ modi plura. quȩ ad hoc ꝑtineant dixe.¬
rimꝰ. plac& ne tibi ut nobis mulier exista
tua rationȩ respondeat. Ego apłm audi¬
o dicenter̃ ꝓrccipio. ut mulicra uiro ñ discelat.
¶ Ali disceserit manere innupta. aut iuro¬
suo reconciliari. Ecce discessi. nolo reconci¬
liari uiro .s. mnupta ꝓmaneo. N enĩ ait si dis¬
cesserit. mancre innuptã donec reconcilie¬
uiro suo reconciliariꝰ hoc inqͥt faciat. aut illud
Unũ eduobꝰ eligendũ ꝑmisit: ñ aut̃ in horiĩ
altũ cõpulit. Manert innupta eligo. aut sic
p̃ceptũ impleo. Corrige argue increpa utẽ
qua uolucris seueritate si nupsero. Qͥd huic
contͣdicã nͥ qd̃ apł̃m ñ bene intelligis ͤ Neq
enĩ ille p̃cepisset. si aiuro. manere innuptã

Expanded text:
si te nolente continere uoluisset. non enim hasi te nolente continere uoluisset. non enim habes potestatem corporis tui, sed ille; sicut nec ille habet potestatem corporis sui, sed tu. nolite inuicem fraudare nisi ex consensu. cum haec atque huius modi plura, quae ad hoc pertineant, dixerimus, placetne tibi, ut nobis mulier ex ista tua ratione respondeat: ego apostolum audio dicentem: praecipio mulierem a uiro non discedere; quodsi discesserit, manere innuptam aut suo reconciliari: ecce discessi, nolo reconciliari viro, sed innupta permaneo. Non enim ait, Si discesserit, manere innuptam, donec viuiro suo reconciliari. hoc, inquit, faciat aut illud. unum e duobus eligendum permisit, non autem in horum alterum conpulit. manere innupta eligo ac sic praeceptum inpleo. corripe. argue, increpa, utere qua uolueris seueritate, si nupsero. Quid huic contradicam nisi: apostolum non bene intellegis? neque enim ille praecepisset, si a uiro discesserit, innuptam
Abbreviated transcription (Latin):
ut inupta ꝑmancat. Nisi gͦ illa intelligat᷑ cui
lice discedere:. ñ aut̃ lica nͥ uixo fornicante.
qͦ mͦ iubet᷑ innupta si discesserit ꝑmancitꝰ.
Qius ẽ. qͥ dicat. si discesserit mulier aiuro ñ
fornicante innupta ꝑmancat cũ ci nisi
a uiro fornicante discedere ominoñ liceat:
Sensus itaq tiuis iste: qͣntũ adĩset᷑ uincu¬
lo coniuigali ubi dñs nec continentiã uo¬
luit suscipi nͥ pari forma concordia atq
consensu. puto qđ iã intelligas. S rẽ ipsam
paulo aptiꝰ ꝓloquam᷑. & quasi constituamꝰ an¬
te ocłos Occe placuit continentia mulieri.
uiro ñ plac&r. discessit ab eo mulier. ⁊ cepit
uiuere c̃tnent̃. ipsa scilico casta mansura
s. factura qđ diis ñ uult adulterũ iurũ.
Quicũ se ñ continuerit: alt̾am quent. Qͥd
sumꝰ dicturi mulieri nͥ qd dic eccłȩ fana
doc trina. Redde debitũ uiro: ne dũ tu
queris unde ampliꝰ honoreris. ille unde
dãpnet᷑ inueniat. Hoc enĩ ⁊ illi diccremꝰ

Expanded text:
maneat. nisi ergo illa intellegatur, cui licet discedere — non autem licet nisi uiro fornicante — quomodo iubetur innupta, si discesserit, permanere? quis est, qui dicat: si discesserit mulier a uiro non fornicante, innupta permaneat. cum ei nisi a uiro fornicante discedere omnino non liceat? sensus itaque iste tuus quantum aduersetur uinculo coniugali. ubi dominus nec continentiam uoluit suscipi nisi pari concordia atque consensu, puto quod iam intellegas. Sed rem ipsam paulo apertius proloquamur et quasi constituamus ante oculos. ecce placuit continentia mulieri, uiro non placet. discessit ab eo mulier et coepit uiuere continenter, ipsa scilicet casta mansura, sed factura, quod dominus non uult, adulterum uirum: qui cum se non continuerit, alteram quaeret. quid sumus dicturi mulieri, nisi quod dicit ecclesiae sana doctrina? redde debitum uiro, ne, dum tu quaeris unde amplius honoreris, ille unde damnetur inueniat. hoc enim et illi diceremus,
Abbreviated transcription (Latin):
tari potuit p qd superiꝰ dictũ ẽ facit
cã mechari. Qͦ mͦ enĩ dimissa fit mecha nͥ fiat
qͥ cã dux̃ mechus: Uerla uͦ que ip̃se posuis¬
ti unde tͥ uisũ ÷ ñ mechari eũ. qui ꝓpt̃ causã
fornicationis uxorẽ dinisit. ⁊ aliã dux̃: obs¬
cure quidẽ posita sunt: unde ñ miror in
his intelligendi slaborare lec tore. s. ñ sunt
ineo sermone dnĩ. qͥ tunc ame t᷑ctabat᷑. qͥn¬
do illa scripsi. que cũ legeres te mouerunt:
A libi qͥppe idẽ matheus. ca dnm̃ duisse nar¬
raũ. ñ cũ illũ ꝓliaxũ facere sermone inmon

Expanded text:
tari potuit, quod superius dictum est: facit tari potuit, quod superius dictum est: facit eam moechari; quomodo enim dimissa fit moecha, nisi fiat qui eam duxerit moechus? Verba uero, quae ipse posuisti, unde tibi uisum est non moechari eum, qui propter causam fornicationis uxorem dimiserit et aliam duxerit, obscure quidem posita sunt. unde non miror in eis intellegendis laborare lectorem; sed non sunt in eo sermone domini, qui tunc a me tractabatur, quando illa conscripsi, quae cum legeres te mouerunt. alibi quippe idem Matthaeus ea dominum dixisse narrauit, non cum illum prolixum faceret in monte sermon
Abbreviated transcription (Latin):
caliã dicerit. ꝙ sic dioci mechat᷑. s hec ũ ba
posui. que in sermone illo ꝓlixo legunc᷑.
quẽ dñs habuit in monte. Hunc enĩ tͣctan¬
dũ susceperã. Quȩ uerba illic ita legun¬
excepta causa fornicationis. facit eã me¬
chari & qͥ solutã auiro duxerit mulicrẽ
Ubi ⁊ si ñnulla exemplaria. uerbis diusus
eundẽ sensũ habent int̾pretatũ. ñ tam̃ ab eo
qđ intelligit᷑ discrepant: Alia qͥppe habent.
quicũq dimiserint: alia omis qui dimi
serit. Itẽq. alia excepta causa fornicadionis.
alia p̃t̃ causã fornicationis: alia nͥ ob cau¬
sã fornicationis. Itẽq alia qͥ solutã auiro
duxerit: mec hat᷑. Alia qui dimissa a uiro du¬
xerit: mechat᷑ Ubi puto qđ uideas. nichil in¬
tẽsse adunã candẽq sententiã. quan uis
illud ultimũ. id ẽ. qui dimissã auiro.
duxerit mechat᷑ meo sermone que dñs fecit
in monte: ĩnulli codices. ⁊ g̃ti ⁊ latini ñ habeant.
Credo ꝓpt̃ca quia ibi explicat᷑ hic sensus: & pu¬

Expanded text:
aliam duxerit, et sic dixi: moechatur; sed haec uerba posui, quae in sermone illo prolixo leguntur, quem dominus habuit in monte; hunc enim tractandum susceperam. quae uerba illic ita legunexcepta causa fornicationis, facit eam moechari; et qui solutam a uiro duxerit, moechatur. ubi etsi nonnulla exemplaria uerbis diuersis eundem sensum habent interpretatum, non tamen ab eo quod intellegitur discrepant. alia quippe habent: quicumque dimiserit, alia: omnis qui diserit. Itemque alia, excepta causa fornicationis. alia, praeter causam fornicationis: alia, nisi ob causam fornicationis. Item alia, qui solutam a viro duxerit, moechatur: alia, qui dimissam a viro duxerit, moechatur. ubi puto quod uideas nihil interesse ad unam eandemque sententiam. quamuis illud ultimum, id est qui dimissam a uiro duxerit, moechatur, in eo sermone, quem dominus fecit in monte, nonnulli codices et graeci et latini non habeant. credo propterea, quia et ibi explicatus hic sensus pu
Abbreviated transcription (Latin):
tit᷑. ut tanĩ nubat. Sig elegerit ñ nubere cogi
ñ pocest cmntmere. Sic̃ g̃ illa iicontinens cõpellitͦ
nubereuit possit qđ ñ contin& ͥ ẽt̾ dãnabile
sic ã uiro illa discedens imupta cõpellit᷑ ꝑma¬
uere ut possit qđ dissessit. ñ ẽe culpabile.
Culpabilit̃ aut̃ aiuro ñ forui cante discedit
e si inuapta ꝑmanserit. Ila gͦ ninupta ma¬
nere pcipit᷑ si discerit: quȩ a fornicante
discedit Quȩ cũ ita se hibeant: si comͦ ini¬
tellexeriꝰ apłm ut mulicrierib dicamus
ita nolite discedere a uiris urĩs etiã pu¬
dicis aut si discedere uolueritis innuptȩ
mancatis om̃s qͥb placuerit continentia etiã
ñ consentientibꝰ uiris existimabunt sͥ licere
disceciere. ¶ đ ꝓcul dubio qͥa ꝑmittere ñ
debemꝰ restat ut qđ dic tũ ẽ. si discesserit
manere imnuptã. de illa dictũ docere
debxamꝰ eui licere discedere. ñ utiq nͥ
a fornicante didicimꝰ. ne si alit̃ docueri¬
mꝰ obteti continentiş pturbemꝰ xp̃iaua

Expanded text:
gi non potest continere. Sicut ergo ista incontinens compellitur nubere, ut possit quod non continet non esse damnabile: sic a viro illa discedens, innupta compellitur permanere, ut possit quod discedit non esse culpabile. Culpabiliter autem a viro non fornicante discedit, etiamsi innupta permanserit. Illa ergo innupta manere praecipitur, si discesserit, quae a fornicante discedit. quae cum ita se habeant, si eo modo intellexerimus apostolum, ut mulieribus dicamus: ita nolite discedere a uiris uestris etiam pudicis, ut, si discedere uolueritis, innuptae maneatis, omnes, quibus placuerit continentia, etiam non consentientibus uiris existimabunt sibi licere discedere. quod procul dubio quia permittere non debemus, restat, ut quod dictum est: si discesseritmanere innuptam, de illa dictum docere debeamus, cui licere discedere, non utique nisi a fornicante, didicimus. Ne si aliter docuerimus, obtentu continentiae perturbemus christiana
Abbreviated transcription (Latin):
mechat᷑. & qͥ dimussã auiro duc̃: mechat᷑.
Qui gͦ nos sumꝰ ut dicamꝰ. ẽ ꝗͥ mechat᷑ uxore
sia dimissa altã dicens. ⁊ ẽ qui hoc faci¬
ens ñ mechat᷑ cũ euangłiũ dicat omc̃m me¬
chari. qui hoc fac̾e ꝓide si quicũq hoc fȩ¬
cerit. id ẽ. qui hoc fecerit. ut qui cũq di

Expanded text:
o ducit, moechatur . Qui ergo nos sumus, ut dicamus, Est qui moechatur, uxore sua dimissa alteram ducens, et est qui hoc faciens non moechatur, cum Evangelium dicat omnem moechari qui hoc facit? Proinde si quicumque hoc fecerit, id est, omnis qui hoc fecerit, ut uxore sua di
Abbreviated transcription (Latin):
sa fornicationis extitit: a dictũ ẽ. qͣre. ne scilica
faciat eã mechari. Utiq idõ qͥa c̃tiã si non ipsa
dimiscrit. s dimussa fuerit. erit mechata si
hõi chimittere uxorẽ. excepta causa fornicatiõis.
Tuncꝰ nͣ ipse dimittendo fac adultã: s. dnittit
adultã Qͥd si gͦ dicat. dimitto qͥdẽ uxore me¬
am sine ulla causa fornicationis s: continens
ꝑmanebo. Idõ ne dicemꝰ eũ impune fecisse
qđ fecit: Quis hoc dicere audebit. qͥuolunta¬
tẽ dnĩ hec dicentis intelligit. Iñ nec conti¬
nentis causa dimitti coniugẽ uoluit: qͥ solã
causã fornicationis excepit. Redeamꝰ gͥ adip.

Expanded text:
sa fornicationis exstiterit? Et dictum est quare, ne scilicet faciat eam moechari: utique ideo, quia etiamsi non ipsa dimiserit, sed dimissa fuerit, erit moecha, si homini dimittere uxorem nisi ex causa fornicationis. tunc enim non ipse dimittendo facit adulteram, sed dimittit adulteram. quid? si ergo dicat: dimitto quidem uxorem meam sine ulla causa fornicationis, sed continens permanebo, ideone dicemus eum inpune fecisse quod fecit? quis hoc dicere audebit, qui uoluntatem domini haec dicentis intellegit? quoniam nec continentiae causa dimitti coniugem uoluit, qui solam causam fornicationis excepit. Redeamus igitur a
Abbreviated transcription (Latin):
ta causa fornicationis. & aliã duxerit. ille
qui ꝓpt̃ causã fornicationis uxore dimissa.
alii se copulauerit ꝓfecto qͣndo de uno eorũ
legimꝰ ñ ita intelligere debemꝰ. qͣsi ex hoc alt̃ me chꝰ
negitꝰ sit. qđ alt̃ eipssus sic. S si hoc euangelista
matheus. qi exp̃ssa una. spẽ. alt̾a tacuit. fȩcit adm
tellegendũ dificile. nũquid ñ alit generalic̃
id ipsũ ita complexi sunt ut de utͦq possit in¬
dimiserit uxorẽ suã. & alii duxerit. adult̾i¬

Expanded text:
is et aliam duxerit, et ille, qui propter causam fornicationis uxore dimissa se alteri copulauerit, profecto quando de uno eorum legimus, non ita intellegere debemus, quasi ex hoc alter moechus negatus sit, quod alter expressus sit. Sed si hoc euangelista Matthaeus, quia expressa una specie alteram tacuit, fecit ad intellegendum difficile, numquid non alii generaliter id ipsum ita complexi sunt, ut de utroque possit indimiserit uxorem suam et al
Abbreviated transcription (Latin):
a quo dimissa .e. etiã si ꝓpt̃ fornicationis
causa dimissae. ñ dũ dimiccentis uror
iudicandus ẽ .s. maritꝰ.d. quia ñ maritũ
dic̃ scripta .s. mechũ adhuc illa illiꝰ erit
a qͥ ecia causa fornicationis abiec ta est
ndeo q̃ cũs etia. ipse illa dimissec ducit u¬
xorẽ ꝙ cũ alieno marito concũbit. adult̾a ÷
Unoe aut̃ fieri poceł ut adult̾ etiã ipse ñ
illuo uideamꝰ qd̃ ait apłs cet̾is aut̃ ego
dico. ñ dñs. ad imparia scilic&. hoc: ubi
ñ ambo. Apiaui fuerant conuigia locut᷑us.
Qd̃ mͥ uisũ ẽ. eũ monendo dixisse. Quia ent̃
conuex fidelis relinquere conuige li¬
te potuit infidelẽ ideo fieri hoc non dñs¬

Expanded text:
a quo dimissa est, etiamsi propter fornicationis causam dimissa est, nondum dimittentis uxor iudicandus est, sed maritus. sed quia non eum maritum dicit scriptura, sed moechum, adhuc illa illius erit, a quo etiam causa fornicationis abiecta est. et ideo quamcumque etiam ipse illa dimissa ducit uxorem, quia cum alieno marito concumbit, adultera est. unde autem fieri potest, ut adulter etiam iillud videamus quod ait Apostolus, Caeteris autem ego dico, non Dominus: ad imparia scilicet, hoc est, ubi non ambo christiani fuerant, conjugia loquitur. Quod mihi visum est eum monendo dixisse. Quia enim conjux fidelis relinquere conjugem licite potuit infidelem, ideo fieri hoc non D
Abbreviated transcription (Latin):
RMA questio
est fr̃ dilectissime
pollenti harũ quas
ad me soribens tan.¬
quã consulendo tͣc¬
tasti qd ait apłs.
his aut̃ qͥ sunt in con¬
qđ si discesserit manere innuptã aut uiro suo re¬
sinc causa fornicationis discessit a uiro id sentis.
an sic̃ ego scripsi ieis libris quos ante plurimos an¬
nos de sermone euangłico scripsi quẽ scđm ma¬
Uthoũ habuit saluator in montt. illas innuptas
manere p̃ceperit quȩ auiris suis ea causa reces.¬
serant. quȩ sola ꝑmissa ẽ. id ẽ. fornicationis.
Uidet᷑ cuĩ tͥ tunc aiuro discedentẽ feminã. nubẽ
ñ debere:. si nulla uri fornicatione compulsa dis¬
cesserit. nec attendis sinullã iur eiꝰ fornicatio¬

Expanded text:
ma quaestio est, frater dilectissime Pollenti, earum quas ad me scribens, tanquam consulendo tractasti, quod ait Apostolus, His autem qui sunt in condsi discesserit, manere innuptam aut uiro suo resine causa fornicationis discessit a uiro — id enim sentis an, sicut ego sensi in eis libris, quos ante plurimos annos de sermone euangelico scripsi, quem secundum Matthaeum habuit saluator in monte, illas innuptas manere praeceperit, quae a uiris suis ea causa recesserint, quae sola permissa est, id est fornicationis. uidetur enim tibi tunc a uiro discedentem feminam nunon debere, si nulla viri fornicatione compulsa discesserit. Nec attendis, si nullam vir ejus ca
Abbreviated transcription (Latin):
s. mulior. Hoc qͦ mͦ uerũ erit nͥ qr nolente
conuge. ñ lice conuigi contincreͤ Nã si li¬
cet mulieri sic dimittere uirũ ut mancat.
innupta. ñ uir haba s: ipsa sui corꝑis potostatẽ.
qͥcũq dimiserit uxorẽ suã excepta causa for-

Expanded text:
 mulier? hoc quomodo uerum erit, nisi quia nolente coniuge non licet coniugi continere? nam si licet mulieri sic dimittere uirum, ut maneat innupta, non uir habet, sed ipsa sui corporis potestatem: quicumque dimiserit uxorem suam e
Abbreviated transcription (Latin):
chũ ꝓnuntiamꝰ nec idõ tam̃ eũ qui ꝓpt̃ causã
fornicationis dimitcit uxorẽ s aliam ducit:
ab huꝰ modi peccati labe: defensamꝰ. Ambos
Neq enĩ qͥsquã ita ẽ absurdus ut mechũ ne.¬
gae c̾e̾. qui duxerit eã qͣ maritus sp̃t̃ causã
fornicationis abiecit: cũ mechũ dicat eũ
qui  duxit eã quȩ p̃t causã formcatiois
abiecta .c̃. Sicut gͦ isti ambo sunt mechi: unde
cũ dicimꝰ quicumq mulierẽ p̃t̃ causã fornica¬
tionis a uiro dimissa duxerit mechat᷑. de uno
qͥdẽ ipsoꝵ dicimꝰ. nec tamen idõ mechari
eũ negamꝰ. qui eã duxit. quã ꝓpt̃ causã for.¬

Expanded text:
ntiamus; nec ideo tamen eum qui propter causam fornicationis dimiserit, et alteram duxerit, ab hujus peccati labe defendimus. Ambos Neque enim quisquam ita est absurdus, ut moechum neget esse qui duxerit eam quam maritus propter causam fornicationis abjecit, cum moechum dicaqui duxerit eam, quae praeter causam fornicationis abiecta est. sicut ergo isti ambo sunt moechi — unde, cum dicimus: quicumque mulierem praeter causam fornicationis a uiro dimissam duxerit, moechatur, de uno quidem ipsorum dicimus nec tamen ideo moechari negamus eum, qui eam dux
Abbreviated transcription (Latin):
hec benũ ut.eent. & nula. nullomedo. ẽẽ.
sinerent᷑ ab omipocenti bono. cui ꝓculdubio
qua facile. ex qđd uult facere: tam facile. e
ꝗd non uult. &e. non sinere. Hoc nisi credimꝰ:
ꝑiclitat᷑ ip̃sum nr̃m confessionis initium.
qua nos indm patre om̃i potentẽ crede con¬
tate ciiꝰpiam creature. uoluntatis om̃ipo¬
tentis impeditur effectus. CUR tOtI¬

Expanded text:
 ut essent et mala, nullo modo esse sinerentur ab omnipotente bono: cui procul dubio quam facile est quod vult facere, tam facile est quod non vult esse non sinere. Hoc nisi credamus, periclitatur ipsum nostrae Confessionis initium, qua nos in Deum Patrem omnipotentem credere contate cujuspiam creaturae voluntatis omnipotentis impeditur effectus. CAPUT X
Abbreviated transcription (Latin):
piorum fidelium: qui nolebant apłm paulum
ꝓpħa p̃dixerat. & tamen ds hȩc illũ pati uolebac.
pannuntianda fide xp̃i. exercens martyre xpi.
potiꝰ ꝑtinebat. qͥ uolebant qđ nolebut. quã illi
ꝑ quos uolentes factum.e. qđ uolebat:

Expanded text:
piorum fidelium, qui nolebant apostolum Papiorum fidelium, qui nolebant apostolum Papropheta praedixerat ? et tamen Deus haec illum pati volebat pro annuntianda fide Christi, exercens martyrem Chripotius pertinebant qui nolebant quod volebat, quam illi per quos volentes factum
Abbreviated transcription (Latin):
LI A UANDO autem bona uoluntate homo
uult aliquid quod non uult ds̃. etum ipse
ds̃ scilic& bona multo ampliꝰ multoq certius uo¬
luntate. Nam illi mala uoluntas. ẽẽ. nuꝗ potest
Tamꝗͣ si bonꝰ filiꝰ. patrem uelit uiuere. quẽ ds̃
bona uoluntate uult mori. Et rursus fieri
potest: ut hoc uelit homo uoluntate mala. quod
ds uult bona. uelut si malꝰ filiꝰ uelit mori patrem.
uelit hoc etum ds̃. Nempe ille qđ non uult deuꝰ.
iste uͦ id uult quod uult & ds. & tamen bonae di
uoluntati. pietas illiꝰ potiꝰ consonat qͣmuis aliud
uolentis: qua hui idem uolentis impietas. Tantum
inter.ẽ. quid uelle homini. quid deo congruat:
& ad quem fine suam quisq referat uoluntatẽ.
aut appbetur aut imꝓbetur. Ham ds quasdam
uoluntates suas utiq bonas. impl& ꝑmalor um
hominum uoluntates malas: sic ꝑiudeos maliuolo
tantum bonu factum. ẽ. ut ipłs petrꝰ quando
id fieri nolebat. sathanas abipso qui occidi ue¬
nerat diceret᷑. Quam bone apparebant uoluntate:

Expanded text:
liquando autem bona voluntate homo vult aliquid quod Deus non vult, etiam ipsa al., ipso bona multo amplius multoque certius voluntate; nam illius mala voluntas esse nunquam potest. Tanquam si bonus filius patrem velit vivere, quem Deus bona voluntate vult mori. Et rursus fieri potest ut hoc velit homo voluntate mala, quod Deus vult bona: velut si malus filius velit mori patrem, velit hoc etiam Deus. Nempe ille vult quod non vult Deus, iste vero id vult quod vult et Deus: et tamen bonae Dei voluntati pietas illius potius consonat, quamvis aliud volentis, quam hujus idem volentis impietas. Tantum interest quid velle homini, quid Deo congruat, et ad quem finem suam quisque referat voluntatem, ut aut probetur aut improbetur. Nam Deus quasdam voluntates suas, utique bonas implet per malorum hominum voluntates malas: sicut per Judaeos maltantum bonum factum est, ut apostolus Petrus quando id fieri nolebat, satanas ab ipso qui occidi venerat diceretur . Quam bonae apparebant voluntates
Abbreviated transcription (Latin):
dampnationis obstricti. Sed qͥdix miserebor
dicium debitum. Quod eu debet ambob.
in altero alt agnouit non de suis distantib
meritis sibi. ee . głandum: qđ ineadẽ ciusa
idem supplicium ñ in currit. Eeel de diuine
gre. lirgitate. qr non uolentis neq cur¬
rentis. sed miserentis . ẽ.di. Altissira oppe

Expanded text:
damnationis obstricti. Sed qui dixit, Miserdamnationis obstricti. Sed qui dixit, Miserjudicium debitum. Quod cum deberetur ambobus, in altero alter agnovit non de suis distantibus meritis sibi esse gloriandum, quod in eadem causa idem supplicium non incurrit; sed de divinae gratiae largitate: quia non volentis neque currentis, sed miserentis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓphicum testimoniũ ubi scriptum . ẽ. iacob
dilexi: esau aute odio habui. Sentiens autem
que ad modũ possit hoc qđ dic tuni. ẽ. ꝑmouere
eos qui penierare intelligendo ñ possunt hanc
bonorum malorumue oꝑum meritis. unum
ds̃ diligat. ederit alterum. Qua in re si fucitra
oꝑa uł bona huiꝰ. uł mala illi que ds̃utiq p̃scieba
uell& intelligi. nequaquã dicer& non exoꝑib.
sed dicer& ex futuris oꝑib: eoq modo istam sol¬
uer& questionẽ: imino nullam qͣ solui opus. eẽt.
facer& questione. Flunc uͦ cum respondisl& absit.
id .e. absic. ut sit iniquitas apud dm̃: mox ut phures
misericors fuero. Quis enim nͥ insipiens dm iniqiũ
put&. siue iudicium pcenale ingerat digno. siue
& dicic. lgitur ñ uolenus neq curientis.
sed miscrentis.e.di. Ambo itiq gemini
natura ire filii nascebant᷑. nullis quidem
oꝑib ꝓpͥis: sed originalit exadam uinculo

Expanded text:
propheticum testimonium, ubi scriptum est, Jacob propheticum testimonium, ubi scriptum est, Jacob dilexi, Esau autem odio habui. Sentiens autem quemadmodum posset hoc quod dictum est permovere eos qui penetrare intelligendo non possunt hanc bonorum malorumve operum meritis, unum Deus diligat, oderit alterum. Qua in re si futura opera vel bona hujus vel mala illius, quae Deus utique praesciebat, vellet intelligi, nequaquam diceret, non ex operibus: sed diceret, ex futuris operibus; eoque modo istam solveret quaestionem; imo nullam, quam solvi opus esset, faceret quaestionem. Nunc vero cum respondisset, Absit, id est, absit ut sit iniquitas apud Deum; mox ut probaret  praestabo cui misericors fuero. Quis enim nisi insipiens Deum iniquum putet, sive judicium poenale ingerat digno, sive et dicit, Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei. Ambo itaque gemini natura filii irae nascebantur , nullis quidem operibus propriis, sed originaliter ex Adam vinculo
Abbreviated transcription (Latin):
qua incelo & intra. om̃ia quȩcumq uoliut fec
si colligere filios hierłm uoluit & ñ fec̃: An potiꝰ
illa qͥdem filios suos ab ipso colligi noluit. sed ea
quoq nolente filios eiꝰ collegit ipse quos uoluit.
quia incelo & int̾ra. ñ quędim uoluit & fecit.
quedam uͦ uoluit & nonfecit: sed om̃ia quȩcũq
ut dicat dm̃ malas hominĩ uoluntates quas
uoluerit. quando uoluerit. ubi uoluerit in
bonũ non posse conuertere: sed cuficit ꝑ¬
miscdia facit. cũ autẽ non facit ꝑiudiciũ non
facit. qm cui uult miserct. & quẽ uult ob¬
durat. Q uod ut dicer& apostoł paulꝰ. grãm
comendabat. ad cuiꝰ cõmendationẽ de illis in
rebecce utero geminis fuerat iam locutꝰ. Quib
non dum natis nec aliquid agentib boni seu
ut scđin electione ꝓpositum di maner&. non
ex oꝑib. sed ex uecante dictum .e. ei. qm̃ iuor
serui& minori. Propt̃ quod adhibuit alceru

Expanded text:
qua in coelo et in terra omnia quaecumque voluit, fecit; qua in coelo et in terra omnia quaecumque voluit, fecit; si colligere filios Jerusalem voluit, et non fecit? An potius illa quidem filios suos ab ipso colligi noluit, sed ea quoque nolente filios ejus collegit ipse quos voluit? quia in coelo et in terra, non quaedam voluit et fecit, quaedam vero voluit et non fecit; sed omnia quaecumque ut dicat Deum malas hominum voluntates, quas voluerit, quando voluerit, ubi voluerit, in bonum non posse convertere? Sed cudiam facit: cum autem non facit, per judicium non facit. Quoniam cujus vult miseretur, et quem vult obdurat. Quod ut diceret Apostolus, gratiam commendabat: ad cujus commendationem de illis in Rebeccae utero geminis fuerat jam locutus, quibus nondum natis, nec aliquid agentibus boni seuut secundum electionem propositum Dei maneret, non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei, Quia major serviet minori. Propter quod adhibuit alterum
Abbreviated transcription (Latin):
Uao obrem uidendum .ẽ. que ad modum
sit de deo dictum.: qr & hoc uerissime
apostoł dixit: qui om̃s homines uult saluos fieri
uenim n om̃s sed multo plures non fiunt silii:
uidet᷑ utiq non fieri. qđ as uult fieri. humana
scilic& uoluntate. impediente uoluntatem dei.
Quando eni querit᷑ causa. cur n oms salui fiunt:
responderi sol&. quia hoc ipsi ñ uolunt. Qd qͥdem
dici de paruulis ñ potest. quoꝵ ndũ.ẽ. uelle seu
nolle. Ham quod infancili motu faciunt. si eoꝵ
uoluntati iudicaretur. eȩ Teribuendũ. quando
baptrantur cum resistunt quantum possunt.
etiam nolentes eos saluos fieri diceremꝰ. Sed aꝑtiꝰ
diis in euanglio appellans impiam ciuititem:
quoties inquit uolui colligere filios cuos sicut
gallina pullos suos. & noluisti: caqͣmdi uoluncis
supata sic hominiũ uoluntate. & infirmissimis
uolendo impedientib. non potuerit facere poten¬
tissimꝰ qđ uolebat. Et ubi. ẽ. illa omĩpotentia.

Expanded text:
uamobrem videndum est quemadmodum sit de Deo dictum, quia et hoc verissime Apostolus dixit, Qui omnes homines vult salvos fieri . Cum enim non omnes, sed multo plures non fiunt salvi, videtur utique non fieri quod Deus vult fieri, humana scilicet voluntate impediente voluntatem Dei. Quando enim quaeritur causa cur non omnes salvi fiant, responderi solet quia hoc ipsi nolunt. Quod quidem dici de parvulis non potest, quorum nondum est velle, seu nolle. Nam quod infantili motu faciunt, si eorum voluntati judicaretur esse tribuendum, quando baptizantur, cum resistunt quantum possunt, etiam nolentes eos salvos fieri diceremus. Sed apertius Dominus in Evangelio compellans impiam civitatem, Quoties, inquit, volui colligere filios tuos sicut gallina pullos suos, et noluisti ! tanquam Dei voluntas superata sit hominum voluntate, et infirmissimis nolendo impedientibus non potuerit facere potentissimus quod volebat. Et ubi est illa omnipotentia,