comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Quemergunt homines in interitum & par¬
dicionẽ : exp̃ dumam bitione honorum
tumentes us que accelos eleuati usque ad
inferos demerguntur: siue desider antes
alienaropes ut achabusque adhomicidi
ꝑueni& factiones: fadix enim enimomniũ
malorum est cupditas : ex̃p qraut fons est
omnium criminum aut augim̃tum soedixau¬
tem excisus rem ꝑdensius repasetramus :
euellendaẽ ergora dix nera misuꝑfluees¬
& circa reliqua concupiscentiae uerbum
tenteserracuerunt a fide: Hhocẽ recesse¬
runt a fide promissoruin dĩ. dumpresen¬
tibus oblectantur: Etin seruerunt
sedo loribus multis: Quanto amplius
habuerint. tanto plures sollicitud inum
dĩ. Nondiuitiarum homo sed dĩ nec mã¬
mone seruus sed xp̃i. cuius sunt &iam¬
omnia quȩ uidentur: Haec fuge
Quasi causas ꝑfidie ł dolorum: Sectecre
uero iustitiam. pi&atem fidem: In histe
mansu&udinem non nocendi Cesta
bonum cestamen fidei: Igitur bonum
certamen ẽ non ꝓrebus seculi sedusque
ad mortem ꝓfidei ueritate cestare.

Expanded text:
e mergunt homines in interitum et perditionem. Dum ambitione bonorum tumentes, usque ad coelum elevati usque ad inferos demerguntur: sive desiderantes alienas opes, ut Achab, usque ad homicidii perveniunt factiones. Radix enim omnium malorum est cupiditas. Quia et fons est, et omnium criminum augmentum. Radix excisos semper densius reparat ramos: evellenda est ergo radix, ne rami superflue ex circa reliqua concupiscentiae verba tentes erraverunt a fide. Hoc est, recesserunt a fide promissorum Dei, dum praesentibus oblectantur. Et inseruerunt se doloribus multis. Quanto amplius habuerint, tanto plures sollicitudinum Dei. Non divitiarum homo, sed Dei: nec mammonae servus, sed Christi: cujus sunt omnia quae videntur. Haec fuge. Quasi causas perfidiae, vel dolorum. Sectare vero justitiam, pietatem, fidem. In his temansuetudinem non nocendi. Certa bonum certamen fidei. Bonum certamen est, non pro rebus saeculi, sed usque ad mortem pro fidei veritate certare:
Abbreviated transcription (Latin):
cio Nihil fecciens in cclicm pcestem
declincendo manus cito neminimposu¬
eris: nisitalem in ueneris quedem dixi
Neque communicaueris peccatis alienis
Communi caredicit peccatis qui non ꝓba¬
tus fuerit ordinatus Teipsum castum
custodi Sa nenon alior custodirȩ ꝓhibu¬
ccudenter arguere delinquentes
Noli cdhuc aquambibere sed uinum ee
modico utere propter stomahũ tuu
& frequentes tucs infirmitctes Nepu¬
tacr& &icm inccbstinenticẽ formam
consilium ut plus doctrinȩ causcm quacm
abstinentiȩ cur& simulostendit posse¬
quos dacm in firmitates creaturcru
medicina scenccri Quorundam homi¬
numpeccata manifesta sunt preceden¬
tia adiudicium Siuedum detecti ex com¬
municantur siuedum plagis presentib¬

Expanded text:
cio, nihil faciens, in alteram partem declinando. Manus cito neminieris. Nisi talem inveneris, qualem dixi. Neque communicaveris peccatis alienis. Communicare eum dicit peccatis, qui non probatus fuerit ordinatus. Teipsum castum custodi. Non alios custodire audenter arguere delinquentes. Noli adhuc aquam bibere, sed modico vino utere, propter stomachum tuum, et frequentes tuas infirmitates. Ne putaret etiam abstinentiae se formam consilium, ut plus doctrinae causam, quam abstinentiae curet: et simul ostendit quas infirmitates creaturarum medicina possit sanare. Quorumdam hominum peccata manifesta sunt, praecedentia ad judicium. Detecti excommunicantur: sive plagis praesentib
Abbreviated transcription (Latin):
Qui solur hab& in morteditatem Ille
solus propriȩ hab & qui angelis & homi¬
nibus dedit habere nosccũ nec soli nec
a nobis habemus. utille hoc contra mac
hcbitans in accessibilem. Omnicreatu¬
renemo enim nouit patrem nisi filiur.
neque filium nisi pater & sps scs utrum¬

Expanded text:
Qui solus habet immortalitatem. Ille solus proprie habet, qui angelis, et qui hominibus dedit habere. Nos autem nec soli nec a nobis habemus ut ille. Hoc contra Manihabitat inaccessibilem. Omni creaturae. Nemo enim novit Patrem nisi Flius: neque Filium nisi Pater, et Spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
montem posita sed&i cmquȩ cadtem¬
pus latent non possunt diutius occultan¬
uicumq: sunt subiugoserui dominos
suos omnihonore dignos corbitrentꝰ
Vt nomen dñi & doctrina nonblasphe
ind&erius ꝓfirisse Qui autem fide¬
les habent dominos non contemnat
quicfr̃s sunt Ne sibi aequalitatem
gis seruicnt quicfideles sunt dilecti
qui bene ficii pacrticiper sunt.
Siserui¬
ebant infide libustim oreodioso quan¬
to magis debent seruire sidelibus cari
mium ostendendo Siquis aliterdoc&
& non codqui escit sanir sermonibus

Expanded text:
montem posita: sed etiam quae ad tempus latent, non possunt diutius occultaiugo sunt serui, dominos suos omni honore dignos habeant,  et doctrina non blasphein deterius defecisse. Qui autem fideles habent dominos, non contemnant, quia fratres sunt. Ne sibi aequalitatem gis serviant, quia fideles sunt, et dilecti, qui beneficii Dei participes sunt. Si serviebant infidelibus timore odioso, quanto mamium ostendere Deum. Si quis aliter docet, et non acquiescit sanis sermonibus
Abbreviated transcription (Latin):
dicit Et dicnus ẽ opercrius mercede
in doctrina necessccric sibi preuidere
nom possunt Aduersur presbiterum accu¬
sactionem noli recipere nisi sub duobus aut
tribus testibus Igitur iniustum ẽ &icm
coduersus lccicum accusationem recipere
cum hoc nec seculcres uidices faciunt quan¬
to magis aduersus dñĩ sacerdotem.
Peccantes coramomnibus cergue
Sullis fuerit conꝓbatum. Vt cxeritimo¬
rem habeant Videnterteneminem peper
Obtestatur illum diuina &celesti testifi¬
catione ut nullcc illi res preiudic& codistec
seruanda Et electis angelis Quisacris

Expanded text:
i: et, Dignus est operarius mercede in doctrina, necessaria sibi providere non possunt. Adversus presbyterum accusationem noli recipere, nisi sub duobus aut tribus testibus. Injustum est etiam adversus laicum accusationem recipere, cum hoc nec saeculares faciant: quanto magis adversus Domini sacerdotem! Peccantes coram omnibus argue. Si de illis fuerit comprobatum. Ut caeteri timorObtestatur illum divina et coelesti obtestatione, ut nulla res ei praejudicet ad ista servanda. Et electis angelis, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Etooanifeste magnum ẽ pi&atir scra¬
mentum Quod sure cupio sacramentũ
incarnationis xp̃i ꝑquem pi&tr generi
humano conlataest: quod manifestum
estincarne Quod nunc in carneꝰ est decla

Expanded text:
Et manifeste magnum est pietatis sacramentum. Quod scire te cupio sacramentum incarnationis Christi, per quam generi humano pietas collata est. Quod manifestatum e
Abbreviated transcription (Latin):
loquentes quȩ non oport& Dumuo luntatẽ
prebere exemplum Volo ergo iuniores
nuberefilior procreape. Volo qui a necesse
est uttales ante hoc faciant quacm illud ꝓ¬
mittent unde sitrans gresse fuerint dam¬
nationem adquirant Matres facmilices
esse igiturmatres familias dicipossunt
lasque hocideo neex hoc nomine auccri¬
tia defendatur Nullamoccasi onem
dccrecduersario maledicti gracticc
Sim continentes sunt ł non ꝑ illas religio
blas phem&ur Iamenim qued cm conuer¬
sesunt r&ro postsatanan Redditcauscem
quacre eccsnubere uelle prȩdixerat ne&i
putaremus optare quia quȩ dam ł promis¬
sum propositum dõ non reddentes uel&iã
fornicanter Si qua enimfidelis hacb&
uiducs subministr&illis Indomu pro
ecdesia ut his queuereuiduesunt sufficiat¬
neprȩsunt presbiteri Quimplent offici

Expanded text:
loquentes, quae non oportet. Dum voluntatis ebere exemplum. Volo autem juniores nubere, filios procreare. Volo: quia necesse est ut tales ante hoc faciant, quam illud promittant: inde si transgressae fuerint, damnationem acquirunt. Matres familias esse. Matres familias dici possunt, s: hoc dicit, ne ex hoc nomine avaritia defendatur. Nullam occasionem dare adversario, maledicti gratia. Si incontinentes sunt: vel ne per illas religio blasphemetur. Jam enim quaedam conversae sunt retro post Satanam. Reddit causas quare eas nubere velle praedixerit, ne eum putaremus optare: quia quaedam promissum propositum Deo non reddentes, fuerant fornicatae. Si quis fidelis habet viduas, subministret illis, ut noEcclesia, ut his quae vere viduae sunt, sufficiapraesunt presbyteri, duplici
Abbreviated transcription (Latin):
nibur tenens & omniarationabilit̃
& moderte dispensanr. Etnutri¬
tus sermonibus fidei & bon edo ctri¬
nequam ad secutus es. Quia sacris
legis literis ab infantic fuerct erudi
symboli boncuero doctrina quicuita
instituitur xp̃icna INepttes autem
& in aner fabulas deuita: fidei ł religuo¬

Expanded text:
ns, et omnia rationabiliter et moderate dispensans. Enutritus verbis fidei et bonae doctrinae, quam assecutus es. Quia sacris Legis litteris ab infantia eruditus fuerSymboli; bona vero doctrina, qua vita instituitur Christiana. Ineptas autem et aniles fabulas devita. Fidei vel relig
Abbreviated transcription (Latin):
et ad presens tempus & in futurum namipsa
uiducc & in presenti pasta est & mercis eius
man& ina&ernum Fidelis sermo &om¬
niaccetionedignus Verus cpud omnium
conscientias &cuinemo resistat INHOC
tum sit apudomnes nihilnos dignuminodio
ꝑp&rasse quid adiud sequitur quam quod
propteruitam dissimilem plasphemamur¬
tor omnium hominum maxime fidelium
mnium in presenti fidelium &icm in futuro
siue qui aomnes de periculis liberat &¬
maxime fideles Precipehȩc & doce
Preupeut fiant doce quomodo ł quedi

Expanded text:
turum: nam et ipsa vidua, et in praesenti casta est, et merces ejus manet in ea. Fidelis sermo, et omni acceptione dignus. Verus sermo apud omnium conscientiam, et cui nemo resistit. In hoctum sit, apud homines nihil nos dignum odio perpetrasse: quid aliud sequitur, quam quod propter vitam dissimilem blasphemamurtor omnium hominum, maxime fidelium. Omnium, in praesenti: fidelium, in futuro. Sive, quia omnes de periculis liberat, et maxime fideles. Praecipe haec, et doce. Praecipe, ut fiant: doce quomodo fi
Abbreviated transcription (Latin):
sint unius uxorisuiri quifiliis suis bene pre¬
sunt & domibus suis Nonut si non habuerunꝰ
ducant sed neduas habuerint si enim dignio¬
rem facituxor curnon magis & bigami &
trigami ordinentur Qui enimpene
ministrauerint Ostendit non ministe¬
riotantum sed qualitate ministeru pre¬
mium promereri Cradum bonum
sibi cdquirunt : bonum hic ꝓgradu posuit
quicc sunt &minorer Et multam fiduci¬
homines docendi ł &icm crguendi
cito sucutem tardecuero ut scicsquomodo
oportect teindomodĩ conuerscri quȩ
est ecdesicdĩ uiui Vtauc tontatem hebe
ces ꝓmeomnia ordinandi huius epłe sci¬
entia confirmatus Columna & fir¬
mamentum ueritatir Inqua sola nunc
ueritar stat firmata que ante in lege

Expanded text:
sint unius uxoris viri, qui filiis suis bene praesint unius uxoris viri, qui filiis suis bene praesint, et suis domibus. Non ut, si non habuerint, ducant; sed ne duas habeant. Si enim digniorem facit uxor, cur non magis et digami, et trigami ordinantur? Qui enim bene ministraverint. Ostendit non ministerium tantum, sed qualitatem ministerii praemium promereri. Gradum bonum sibi acquirent. Bonum, hic pro gradu majori posuit: sunt enim minores. Et multam fiducihomines docendi, vel etiam arguendi.  ut scias quomodo oporteat te in domo Dei conversari, quae est Ecclesia Dei vivi. Ut auctoritatem habeas pro me omnia ordinandi, hujus epistolae sententia confirmatus. Columna et firmamentum veritatis. In qua nunc sola veritas stat firmata: quae ante in lege erat
Abbreviated transcription (Latin):
NOΝBILINcCuES Susurratio &bilinguis
multo scurbabit pacem habentes
Non multo uino deditos Concessit necessi¬
tati paruum qui uoluntiti amplius
denegacuit Nontur pelucrum secten¬
tes Turpelucrum ẽ decȩlestibus miste¬
rus terrena sectare : Habenter mis¬
terium fidei in conscientia pura
misterium fidei est quod passio xp̃i
redemptio ẽ salutis humane siergo
intellegit pure non confund&ur dehu¬
militictibus xp̃i siueut propter hoc solũ
prȩdic& misterium fidei propter qđ
deb& predicare& non ultra debitum
misterii questum eẽ existim & pi&atẽ
ł hu quoque probentur primum &
sic ministren nullum crimen haben¬
tes Non solum ep̃i sed & isti centeor di¬
nationem probacridebent ut&aente
ressimiliter pudi cas: similiter eas
utdiaconer eleguub& unde intellegitur
quod de hisdicat quec scdhuc hodieinori¬
entediaconissesuocant Non de trahen¬
tes Exp̃. Quod illir exui precipued omi¬
natur Sobraas fideles in omnibus¬
exp̃ innullo dubitantes Dia cones

Expanded text:
Non bilingues. Susurro et bilinguis multos turbat, pacem habentes. Non multo vino deditos. Concessit necessitati parum, qui voluptati amplius denegavit. Nec turpe lucrum sectantes. Turpe lucrum est de coelestibus mysteriis, terrena sectari. Habentes mysterium fidei in conscientia pura. Mysterium est, quod passio Christi redemptio est salutis humanae: si ergo intelligit pure, non confunditur de humilitate Christi. Sive si propter hoc solum praedicat mysterium fidei, propter quod debet praedicari: non ultra debitum mysterium quaestum esse existimet pietatem. Et hi autem probentur primum, et sic ministrent, nullum crimen habentes. Non solum episcopi, sed et isti ante ordinationem probari debent. Muliereres similiter pudicas. Similiter eas, ut diaconos eligi jubet. Unde intelligitur, quod de his dicat, quas adhuc hodie in Oriente diaconissas appellant. Non detrahentes. Quod illis vitium praecipue dominatur. Sobrias, fideles in omnibus. In nullo dubitantes. Diacones
Abbreviated transcription (Latin):
quia nec auferrequid possimus: Nud etti sumꝰ
nudi&icm morituri: quicquid hic inuentum¬
nrm est : tam quam peregriniergo sufficienti¬
usu contenti illas diuitias cdquiramus. quas
Habentes autem alimenta & quibus tegamur
his contentisumus: Quod superius dixerat
sufficienticm. quicquid enim hisamplius est.
diuitiir deputatur. Nam qui uolunt cha¬

Expanded text:
quia nec auferre quid possumus. Nudi nati sumus, quia nec auferre quid possumus. Nudi nati sumus, nudi etiam morituri; quidquid hic inventumtrum, tanquam peregrini. Ergo sufficientia contenti, illas divitias acquiramus quas Habentes autem alimenta, et quibus tegamur, his contenti sumus. Quod superius dixerat sufficientiam, quidquid his amplius est, divitiae sunt. Nam qui volunt div
Abbreviated transcription (Latin):
trinc Suꝑnus nihilscienr Suꝑ
alios seextollenr cum non sit desursũ
uenienr quam predicat sapientico
Sed languens circaquestiones:
Nec enim recusando fidem penitus
moritur nec cdueritatis scienticẽ
conualescit sed diuersis accessionib:
langu& Etpugnaes uerborum
Relicto sensu ueritatis ambiguitates
uerborumobseruant sicut maniche¬
quiex uerbis diuersitactem testamento¬
rum adfirmant Ex quibus oriun¬
tur inuidiȩ contentiones blarphemiȩ
Quȩ generantlites at quobla sphemics
indm̃ pugnando sermonibus
Suspitiones male Siuehere sim dealier¬
utro suspicantur siueccudi estes puteent
deficere ueritatem Conflictationes¬
mede hominum mente corruptorum
& qui uentate priuati sunt. Ab in tegri¬
tate euangelu ł nacturȩ Existimantũ
questum ẽe pi&atem Quiputant
questus sui causa nouumuienis seces¬
cum sufficientia non luxurie sed nacturae
Pi& cscum sufficientia Pi&cs est culturcedi
sumpi&cs est contemptus : Nihil enimin¬
tulimus in huncmundum. hacud dubium

Expanded text:
t superbus nihil sciens. Super alios se extollens, cum non sit desursum veniens quem praedicat sapientia. Sed languens circa quaestiones. Nec enim recusando penitus fidem, moritur, nec adversitatis scientia convalescit, sed diversis occasionibus languet. Et pugnas verborum. Relicto sensu veritatis, ambiguitates verborum observant: sicut Manichaei ex verbo, diversitatem Testamentorum. Ex quibus oriuntur invidiae, contentiones, blasphemiae. Quae generant lites ac blasphemias, in Deum pugnando sermonibus. Suspiciones malae. Sive haeresim de altero suspicantur, sive audientes putant efficere veritatem. Conflictationes hominum mente corruptorum: et quia veritate privati sunt. Ab integritate Evangelii, vel naturae. Existimantium quaestum esse pietatem. Qui putant quaestus sui causa, novum venisse Tescum sufficientia: non avaritiae, sed naturae. Pietas cum sufficientia. Pietas est cultura Dei, sic impietas est contemptus. Nihil enim intulimus in mundum; haud dubium
Abbreviated transcription (Latin):
dentes spiritibus seductorib: &doctrinis
her&ica doctrina demonum arte con
fornicari non timeant tam castiuolunt
uideri ut &icm nuptias damnent tam
abstinentes utcreaturcm dĩ ꝑ itentes
udicnt cumipsi commes sationibus uacent
hicuero ia castitatem &abstinentiam pre¬
dicat utnecnaturam neccrecturas dam¬
conceditin firmis illi autem hocnon amo¬
recastitictis &cbstinentiȩ sed adobum¬
brandam cius iustitiam facciebant
sanctiores uideriuolenter quamille
quiamore castitatis &icomnuptias con¬
cedebat sclic& nefornicationis crimen
incurrerent Omnis enim quinuptices
decmnat non amator sed in imicus est
castitatis dum& continentibus lacudem
tollit & incontinentib: sublato nuptiaris
remedi o fornicationis faccitinire discmen¬
enticm hȩc sicd propri&atem sermo¬
nis codtendas monstruo scenescio quȩ prȩ¬
dicatio predicabitur quȩ tamnubere
quam cbstinere prohibeat dicentiũ
hȩc omnia quȩ secuntur PRohiben¬

Expanded text:
dentes spiritibus erroris et doctrinis haeretica doctrina daemonum arte compnon contineant, tam casti volunt videri, ut etiam nuptias damnent: tam abstinentes, ut creaturas Dei, parce utentes, judicent, cum ipsi comessationibus vacent. Hic vero ita castitatem et abstinentiam praedicat, ut nec naturam, nec creaturas damconcedit infirmis. Illi autem hoc amore castitatis et abstinentiae, sed ad obumbrandum ejus justitiam faciebant: sanctiores videri volentes, quam ille qui amore castitatis etiam nuptias concedebat: scilicet ne fornicationis crimen incurrerent. Omnis enim qui nuptias damnat, non amator, sed inimicus est castitatis: dum et continentibus laudem tollit, et incontinentibus, sublato nuptiarum remedio, fornicationis facit inire discrimentionem. Si ad proprietatem sermonis attendas, monstruosa nescio quae praedicatio praedicatur: quae tam nubere, quam abstinere prohibeat dicentium haec omnia quae sequuntur. Hae
Abbreviated transcription (Latin):
Nonuinolentum Vt fiducicditerpossit cor¬
ripere ebriosor Non ꝑcussorem
Siuenesit p&ulans ad cedendum quiccsi
exemplo conscientics fericet in firmorũ
Sedmodectum Quicc omnice facitum
mensura Nonliti gosum noncupidum
prepositum filios habentem cum omni
preesse nescit quomodo eclen ȩ dĩ diligen¬
ticm habebit Si filios incastitate & humi
litatenutriuit ut & hinceius diligentico
conprob&ur sienimpacucos filios ꝑsõs
erudi renesciuit quomod otantos dĩ
filios gubernabit quorum mores sđm
numerum sunt diuersi ł quafiducico
qui in disciplinctos habeat filios ab clus¬
ccudebit exigeredisciplincm Nonne¬
ophytum nein suꝑbiam elactus iniudiciũ
incidat diaboli Nenuꝑrencctus uito pos¬
sit ꝑ ignoranticm ex altecri ut put& senon
taem ministerium humilitectis quecm
cedministractionem secularis potestatis
ecdeptum & condempnationem suꝑbiȩ
merecctur sicut diabolus qui ẽ ꝑsuꝑbiũ
iudicatus atquedeiectur Oportet

Expanded text:
Non vinolentum. Ut fiducialiter possit corripere ebriosos. Non percussorem. Sive ne sit petulans ad caedendum: exemplo conscientias feriat infirmorum. Sed modestum. Qui omnia faciat cum mensura. Non litigiosum, cupidumprepositum, filios habentem subditos cum omni preesse nescit, quomodo aeclesiae Del diligentiam habebilitate nutrivit: hinc ejus diligentia comprobatur: si enim filios suos erudire nescivit, quomodo tantos Dei filios gubernabit, quorum mores secundum numerum sunt diversi? vel qua fiducia, qui indisciplinatos habet filios, audebit exigere disciplinam? Non neophytum, ne in superbiam elatus, in judicium incidat diaboli. Ne nuper renatus cito possit per ignorantiam exaltari: et putet se non tam ministerium humilitatis, quam administrationem saecularis potestatis adeptum, et condemnationem superbiae mereatur: sicut diabolus, qui per jactantiam judicatus atque dejectus est. Oportet
Abbreviated transcription (Latin):
bus spiritalibus ornamentir Docto. ẽ
Vitamuerbo docect quam exemplo confir¬
m& si enimomnes uult sare quomodo om¬
nibus debecntresponderequan tom cogis
scccerdos decuius orelegem exquiren quia
congelus d̃i omni potentis est Hospi¬

Expanded text:
bus spiritalibus ornamentis. Doctorem. Ut tam verbo doceat quam exemplo. Si omnes debent scire quomodo unicuique respondeant, quanto magis sacerdos, de cujus ore legem exquirent, quia angelus Domini omnipotentis est? No
Abbreviated transcription (Latin):
tur Infide & dilectione Infidexpi
& dilectione proximorum Etsci ficatio¬
necum sobri&ate Notandum quod solcfi¬
descd salutemei qui postbatismum suꝑuix¬
erit non sufficiat sc̃ tatem &mentis & corpo¬
ris habeat quȩ sine sobri&ate difficile custo
desiderat Prius lacicos statuit dequibus opti¬
mi quique in sacerdotium eleguntur & sic
dicit quadis debeat ordinceri Bonumopus
desiderat Adbonioperis desiderium eum

Expanded text:
 In fide et dilectione. Christi, et dilectione proximorum. Et sanctificatione cum sobrietate. Notandum, quod sola fides ad salutem ei, qui post baptismum supervixerit, non sufficiat, nisi sanctitatem mentis et corporis habeat: quae sine sobrietate difficile custoddesiderat. Primum laicos instituit, de quibus optimi quique in sacerdotium eliguntur: et sic dicit quales debeant ordinari. Bonum opus desiderat. Ad boni operis desiderium eum
Abbreviated transcription (Latin):
nes cnobis & ꝑturbatio & omnis in qui&udo
Ad hoc nos uultesse qui&os ut pi&ati &castita¬
ti non dissensione atque luxoriȩ tranquil¬
litasnrã ꝓficiat Hoc enimbonum est
&acceptum corcm saluatorenr̃o dõ

Expanded text:
nis turbatio, omnis inquietudo Ad hoc nos vult esse quietos, ut pietate et castitate, non dissensione atque luxuria, tranquillitas nostra proficiat. Hoc enim bonum est, et acceptum coram Salvatore nostro Deo.
Abbreviated transcription (Latin):
ruptibili quimihi ueniamtribuit non
merenti rex enim parui temporis & mor¬
talis acui sibilis & capcex consortis hono¬
rem & gloriam temporalem habere potest:
non sempiternam: Hoc preceptum conmendo
tibi fili timothȩghucusquedestatu suo quo¬
modo aduersarius responder& hincdat
aucton tatem ordinandi docendique prȩ¬
ceptum commendat : Secundum prece¬
dentes inte proph&ias Secundum quod
&icom ante hoc officium habebcs gratiam¬
militiam : Bonamilitia ẽ in quacontra
dicbolum &uiaa militatur: Habens
fidem : Pro armis fidem in xp̃o ꝑfectam:
Etboncom conscientiam Implendo qđ doces
Iucm quidem repellentes circa fidem
nccufregauerunt. Med euiuendo ipsam
quoque fidem ꝑdiderunt quam habere
uid ebaentur iamuitia suc &im defen¬
dentes Ex quibus est hymeneus &
edexunder Quicmoreuitiorum ad he¬
resimtransierunt: Quos tradidisatanȩ¬

Expanded text:
rum: Amen. Qui mihi veniam tribuit non merenti. Rex enim parvi temporis et mortalis, ac visibilis, et capax consortis, honorem et gloriam temporalem habere potest, non tamen sempiternam. Hoc praeceptum commendo tibi, fili Timothee. Hucusque de statu suo, quomodo adversariis respondere: hinc dat auctoritatem ordinandi, docendi, quae praecepta sunt commendat. Secundum praecedentes in te prophetias. Secundum quod etiam ante hoc officium, habebas gratiammilitiam. Bona militia est, in qua contra diabolum et vitia militatur. Habens fidem. Pro armis, fidem in Christo perfectam. Et bonam conscientiam. Implendo quod doces. Quam quidam repellentes circa fidem naufragaverunt. Male vivendo, ipsam quoque fidem perdiderunt, quam habere videbantur: sive etiam jam vitia defendentes. Ex quibus est Hymenaeus et Alexander. Qui amore vitiorum ad haeresim transierunt. Quos tradidi Satan
Abbreviated transcription (Latin):
Si quis eam legitimeutatur: siquis scct
quibus quare quam diu habendac sitdecta
Sciens hoc quicc iustolex non est positto.
Ergo xp̃ianis non est opus qui sunt iustificati
ꝑ xp̃m & quididicerunt &icm occasioner
fugeredelictorum namut quid dicatur
non occider his quibus nec iraesci ꝑmittitꝰ:
Sed iniustis & non sub ditis impus & pec¬
catoribur scelercetis & condaminatis & pro
facnis pactricidi s & matricidus homicidi .s.
fornicariis masculorum concubitorebus
placgicriis mendacibus periuris
Illis omnibur lexdicta est: quos ab istis crimi¬

Expanded text:
Si quis ea legitime utatur. Si quis sciat, quibus, quare, quamdiu habenda sit data. Scientes hoc, quia lex justo non est posita. Ergo Christianis non opus est, qui sunt justificati per Christum: qui didicerunt etiam occasiones fugere delictorum: nam ut quid dicitur: Non occides, quibus irasci non permittitur? Sed injustis et non subditis, impiis et peccatoribatis, patricidis et matricidis, homicidis, fornicariis, masculorum concubitoribus, plagiariis, mendacibus, perjuris. Illis omnibus data est, ut ab istis crimi
Abbreviated transcription (Latin):
iustus in primordio accusator ẽ sui ustacton
conceperit cduerscrius confundactur
tate Qui cnon creden sintellegerenon uale¬
bcmꝰ Super habundocuit autem gratia
dñi nr̃i cum fide & lilectione quȩ est in xp̃o
ihũ ubi ante iniquitas habundauerat
stactim ut credidi amplius coepidiligere
pm̃ quimili magnapeccate dimisit
Pidelis sermo & omniacceptionedignus

Expanded text:
stus in primordio accusator sui est: ut statim cum coeperit, adversarius confundatur. tate. Quia non credens, intelligere non valebam. Superabundavit autem gratia Domini nostri cum fide et dilectione, quae est in Christo Jesu. Ubi autem iniquitas abundaverat; statim ut credidi, amplius coepi diligere Christum, qui mihi magna peccata dimisit. Fidelis sermo et omni acceptione dignus.
Abbreviated transcription (Latin):
Peccatorer saluos facere Ergo & mesal¬
uccuit interc&eros peccatores Tuncenĩ
mento mihi depeccatis preiudicar&ur
ssolos iustos salucre uenisr& Quonũ
primus egosum : hic sum ꝓfui ponitur
sicut & matheus dicitur publicanus cum
icem xp̃i ess& apostolus: Sed id eo mise¬
ricordiam consecutus sum utinm eosten
uics tucr &impiiadte conuestentur ::
doceboneminem disperare debere :
Ooniem peccientiam. Quȩ &i cemꝑsecuto¬
nbus conuersis non rolum indulg& sed
eucom confest a postolatus honorem:
Ad informationem eorum quicredituri
sunt illi inuitamaernam : Ad exem¬
plum utnemo disper& eci aũ sȩculo¬
rum in mostali in uisibili solidõ honor
&glorico insȩcula sđorum amen

Expanded text:
peccatores salvos facere. Ergo et me salvavit inter caeteros peccatores: tunc enim merito mihi praejudicaretur, si solos justos vocare venisset. Quorum primus ego sum. Hic, sum pro fui ponitur: sicut Matthaeus dicitur publicanus, cum jam Christi esset apostolus. Sed ideo misericordiam consecutus sum. Ut vias tuas, et impii ad te cdocebo neminem desperare debere. Omnem patientiam. Quam etiam persecutoribus non solum indulget, sed etiam confert apostolatus honorem. Ad informationem eorum, qui credituri sunt illi in vitam aeternam. Ad exemplum, ut ne desperent. Regi autem saeculorum immortali, invisibili, soli Deo honor et gloria in saecula
Abbreviated transcription (Latin):
ciat hospitio recipere sed &iaem hospitũ¬
opus bonum subsecuta est. Sic breuiter
uniuersa conclusit Ndolescentiores
ccutem uiduas deuita Deuitaalus in mi¬
nisterio dia conatur proponerenem dũ
ꝓbono d&urexemplum Cuoenuioo
luxoricte fuerint in xp̃onubere uolunt
Cum sub obtentu seligionis habundcentũ
habuerint quȩ sepe sol& generare luxo¬
ricm Habentes damnationem quid
primam fidem in ritam fecerunt
Quicc seuiduces ꝓmiserant ꝑ mansurdes¬

Expanded text:
cit hospitio suscipere, sed etcit hospitio suscipere, sed etopus bonum subsecuta est. Breviter universa conclusit. Adolescentiores autem viduas devita. Devita aliis ministerio diaconatus praeponere, ne malum pro bono detur exemplum. Cum enim luxuriatae fuerint, in Christo nubere volunt. Cum sub eo tempore religionis abundantiam habuerint, quae saepe solet generare luxuriam. Habentes damnationem, quia primam fidem irritam fecerunt. Quae se viduas promiserant permansur
Abbreviated transcription (Latin):
N amquae in dilicus estuiuensmor¬
tuccẽ Quicquid modum naturȩ excedit
delicus deputatur hic maximenr̃item¬
poris uiduas tangit que cum hominem
suae nicturae queclicumq panno non
uestiunt pari&es pr&iosis marmorum
crustis exornant IN hoc precipue
ut in reprehensibilis sint Notaendum
in reprehensibiles eas tamposse esse
quamesse debere Siquis autem suorũ
& mcexime domesticorum curamnon
hab& fidem negauit siquisuiducs
abiecit autpupillos ł mcexime paren
quia &icm illinaturaliter habent
circa proximos pi&atem siue siquec
uiduccfilior orfanos neglegat huius sen¬
tentiȩ crimen in currit Etest infide¬
li deterior Notandum quosdam fide¬
les in nomine quim fidelibus conuersa¬
uxor in operibus bonis: siex tempore
uiduitatis suae istacomna custodiuit
Testimoniumo habens Sicut tabithoc
Sifilios edo cauit Subccuditurdõ
Ci hospitio recipit si scõrum peder lacueo¬
humilitatis hab& insigniacui non suffi¬

Expanded text:
Nam quae in deliciis est vivens, morNam quae in deliciis est vivens, mortua est. Quidquid modum naturae excedit, deliciis deputatur. Hic maxime nostri temporis viduas tangit, quae cum hominem suae naturae qualicumque panno non vestiant, parietes pretiosis marmorum crustis exornant. Et hoc praecipe, ut irreprehensibiles sint. Notandum irreprehensibiles eas tam posse, quam esse debere. Si quet maxime domesticorum curam non habet, fidem negavit. Si quis viduas abjicit, aut pupillos, ve quia etiam illi naturaliter habent circa proximos pietatem; sive si qua vidua filios orphanos negligat, hujus sententiae crimen incurrit. Simul notandum, quosdam fideles nomine, qui infidelibus conversauxor, in operibviduitatis suae ista omnia custodivit. Testimonium habens. Sicut Tabitha. Si filios educavit. Subauditur, Deo. Si hospitio recepit, si sanctorum pedes lavlitatis habet insignia: cui non suffi
Abbreviated transcription (Latin):
quiteaudiunt Primotibi deinde
doctrine & ubique sollicitus & teactu
scclues & illos doetrina pariter &exem
r&ur & non ꝓficiat sed obsecra ut
suo quasi pater exemplo institucet
tur similiter &sorores: AMuset
matres Cumomnir euerentia Iuuencu¬
las ut sorores in omni castiaate mentis
& corporis Viducs honora Necessariis
prebendo ł solatiis fouendo Quȩuere
uiduesunt Illcesueres uiduccs eẽdifiniuit
quȩ uniuersiscuris exutesunt &abomnib:
desolute Si quacautem uiducc filios aut
nepotes hab& discat primum domum suã
regere & mutuam uicem reddereparenti¬
bus hoc enim acceptum ẽ coram dõ Tam¬
diuregaet domum quam diuedoc& fili¬
os pacruulos autnepotes ut quod appa¬
rentibus pi&atis accepit filiis reddat
itatamen ut non hac excuscctioneaua¬
ritiȩ studeat sed sufficientiam tantum
uereuidu ȩst & desolutasperat indm̃¬
& instat orationibus & obsecrationib:
die acnocte Qualiserat anna filice fec¬
nuelis tales precipit honorare

Expanded text:
qui te audiunt. Primo tibi, deinde qui te audiunt. Primo tibi, deinde doctrinae: ut ubique et actu salves illos; et doctrina pariter et exeretur, et non proficiat; sed obsecra, ut suo quasi pater exemplo instituat tur, similiter et sorores. Anus matres. Cum omni reverentia. Juvenculas ut sorores, in omni castitate. Et mentis, et corporis. Viduas honora. Necessaria praebendo, vel solatio confovendo. Quae vere viduae sunt. Illas veras viduas esse definivit, quae universis curis exutae sunt, et ab omnibus desolatae. Si quae autem vidua filios aut nepotes habet: discat primum domum suam regere, et mutuam vicem reddere parentibus. Hoc enim acceptum est coram Deo. Tamdiu regit domum, quamdiu docet filios parvulos, aut nepotes, ut quod a parentibus pietatis acceita tamen, ut non ex hoc excusationem avaritiae studeat, sed sufficientiam tantum vere vidua est et desolata, sperat in instet obsecrationibus et orationibus nocte ac die. Qualis erat Anna filia Phanuel, tales praecipit honorari.
Abbreviated transcription (Latin):
esto fidelium: Paruum ẽ in fidelium
ni hi laliud magis loquaris quam dĩ
uerbum notandum quia uerbi cupit¬
ate Vt exemplum illir dilec¬
tionir ostendas Inpioe catho licãꝑfecta
In castitate mentis& corpo ris cuius in¬
signa &i cmgrauitate habrtꝰ prefe¬
runtur dumuenio adtendelectioni
ex hortationi doctrine Faclege
exhortareutfiant doce quomodo
intellegantur obscura ut possintfieri
quȩ leguntur nolineglegeregraticm
quȩ inte est illeneglegit graticm
qui acceptum talentum non exerc&
Quedata est tibi ꝑ proph&icm cuminpo¬
sitione manuum presbiterii Prophe¬
tiȩ gratiam habebatcum ordinatio¬
ne episcopatus Haec meditare
Quic omnis ꝓfectus ex meditatione
discendit IN hisesto Nonenim
omnis in hirẽ quȩ meditatur
Vt pro fectus tuus manifestus sitom¬
nibus Tunc manifestus eris in me¬
tus fueris potuerunt tuo exemplo
admeliora proficere Adtende
tibi & doctrinȩ insta in illis hocenim
faciens & teipsum saluum facies &eos

Expanded text:
esto fidelium. Parum est infidelibus Nihil aliud magis loquaris, quam Domini verbum. Notandum quia ate. Ut exemplum illis dilectionis ostendat. In fide. Catholica, vel perfecta. In castitate. Mentis et corporis: cujus insignia etiam gravitate habitus praeferuntur. Dum venio attende lectioni, exhortationi et doctrinae. Fac, lege, exhortare ut fiant: doce, quomodo intelligantur obscura: ut possint fieri quae leguntur. Noli negligere gratiam, quae est in te. Negligit gratiam, qui acceptum talentum non exercet. Quae data est tibi per prophetiam, cum impositione manuum presbyterii. Prophetiae gratiam habebat, cum ordinatione episcopatus. Haec meditare. Omnis enim profectus ex meditatione descendit. In his esto. Non enim omnis, qui in his est, meditatur. Ut profectus tuus manifestus sit omnibus. Tunc manifestus erit, si in metus fueris, poterunt exemplo tuo ad meliora proficere. Attende enim tibi, et doctrinae insta in illis. Hoc enim faciens, et teipsum salvum facies, et eos
Abbreviated transcription (Latin):
& lccudccre uirtutes Vt NON in obpro
qui poterton fieri xp̃iani Dia conies
nmiliter In reprehensibiler ut epĩ
elegantur queriturcurde presbitens
nullam feceritmentionem qui aipsos¬
in epis coporum nomine conprehendit¬

Expanded text:
et laudare virtutes. Ut non in opprobqui poterant fieri Christiani. Diaconos similiter. Irreprehensibiles, ut episcopi eligantur. Quaeritur cur de presbyteris nullam fecerit mentionem, sed eos epis
Abbreviated transcription (Latin):
imotheur ep̃s fuit & discipulus pcculi¬
a postoli hunc ꝑ litteras aucton titem
dat corrigendi omnem ecdesicsticam
pr&erea instruit eum quomodo pseudo¬
apostolis respondeat r&ahentibus
pcculo Red densrationem quod non sit
mirum supse ex ꝑsecutore salucctus sit
cum xp̃s peccatores uenerit liberare
Ad extremum aliter docentes mon &

Expanded text:
imotheus episcopus fuit discipulus Pauli; huic per litteras auctoritatem dat corrigendi omnem ecclesiasticamrdinandi; praeterea instruit eum quomodo pseudoapostolis respondeat, detrahentibus Paulo, rationem reddens quod non sit mirum, si ipse ex persecutore salvatus sit, cum Christus peccatores venerit liberare. Ad extremum aliter docentes monet
Abbreviated transcription (Latin):
tium sed negantium castitatem : mulier
insilentio discat cumomni subiectione
Discat quidem sed cum humilitate & tecci¬
turnitate. Do cene autem mulieri non
ꝑmitto Publice non ꝑmittit namfilium
ł fratrem deb&docere priuctim
N eque dominari inuirum sed esse in si¬
lentio Nemcgisterium sibiusurpando
suꝑbiat sed tecceat in eclesic. Adamdum
primus formatus ẽ deinde &ic &ccdcm
non est seductus mulier cũ sed uctec¬
reddit causcos cur eccs uult eẽ subiectas sulic&
quia & posteriores in facto sun & prior es
per& mulier quicꝑ baptismum quodẽ
filiorum dĩ generatio & ipsa saluctur
Non ȩucc sed credens mulier quicc eucc
ad exemplum adducta est crectionis
non deipsius sclute propriȩ tractabatur

Expanded text:
tium, sed negantium castitatem. Mulier tium, sed negantium castitatem. Mulier in silentio discat cum omni subjectione. Discat quidem, sed cum omni humilitate et charitate. Docere autem mulieri non permitto. Publice non permittit: nam filium aut fratrem debet docere privatim. Neque dominari in virum, sed esse in silentio. Ne magisterium sibi usurpando superbiat, sed taceat in Ecclesia. Adam enim primus formatus est, deinde Eva. Et Adam non est seductus; mulier autem seductReddit causam quare eas velit esse subjectas: scilicet, quia et posteriores in factura sunt, et priores peret mulier: quia per baptismum, quod est filiorum generatio, ipsa salvabitur: non Eva, sed credens mulier. Quia Eva ad exemplum adducta est creationis: non de ipsius salute proprie tractabatur
Abbreviated transcription (Latin):
tior doctorgentium infide& ueritate¬
uiros orare in omniloco. Vt magistergen¬
tium daclegem oran di &cuctoritatem
saluatoris ut neque in monte neque in ihȩ¬
sed in spũ quiubique nobiscum est intellegi¬
tur sanehocloco dehaccausa aiu deis motem
fuisse questionem qui intemplo orcrisolũ¬
modo ih ero solimis cupieban
Leuantespura sinanus sin eircc& disceptatio
acede & scnguine omniqueo peremado tes¬
timonium enim in nocentiȩ est manuum
eleucctio non solumaũ manus ab opere¬
puresint sed &icmmens abira &disceptictio¬
nis cogitactu quiccita sibi dimitti p&it sicut
potest alicccogitando Similiter & muli¬
dixi deuiris INHAbitu ornacto cumuere
nibus Nondebent occasionem dccre
concupiscentiȩ Aut auro aut maerga¬
r&is Quȩ terrȩ sunt partes cuius est homo
dominus institutus Ve luesteprȩtiosa
quȩ prenimic subtilitate nec frigus arceat
& decuius pr&io plunmi uestiri eiusdem
nacturȩ homines potuissent
operabona Istaergo non sunt ꝓmitten¬

Expanded text:
ctor gentium in fide et veritateiros orare in omni loco. Magister gentium dat legem orandi, ut auctoritate Salvatoris, neque in monte, neque in Jesed in spiritu: qui ubique nobiscum esse intelligitur. Sane de hoc loco, et hac causa a Judaeis mota fuit quaestio, qui in templo solummodo in Jerosolymis orare cupiebant. Levantes puras manus sine ira et disceptatione. A caede, et sanguine, omnique opere malo. Testimonium enim innocentiae est manuum elevatio. Non solum autem manus ab opere, sed etiam mentem ab ira et disceptationis cogitatu, qui sibi dimitti petit, debet potest, alia cogitando. Similiter et mulidixi de viris. In habitu ornato. nibus. Non debent occasionem dare concupiscentiae. Aut auro, aut margaritis. Quae terrae sunt partes: cujus est homo dominus institutus. Vel veste pretiosa. Quae prae nimia subtilitate, nec frigus arceat, et de cujus pretio plurimi vestiri ejusdem naturae homines potuissent. pietatem per opera bona. Ista ergo non sunt promitten
Abbreviated transcription (Latin):
Sunt ergo doctrine non sane contraques
&ium dectacẽlex que contruricsunt
caelestib: institutis
Quid ergo ibi querunt quod &icem hic
hceben simulutlegem eucngelus

Expanded text:
Sunt ergo doctrinae non sanae: contra quas etiam data lex est, quae contrariae sunt coelestibus institutis. Quid ergo ibi quaerunt, quod hic non habent? simul et Legem Evangeliis
Abbreviated transcription (Latin):
Etfide non ficta Estenim fides ficta quȩ
soloore promittitur &actunegatur
A quibus quidam aberrantes conuersi sunt
inuani loquium uolentes eẽ legis doctores.
non intellegentes neque quae locuntur
neque dequibus ad firmant: In finitestul¬
tie est non intellecta de magis non intellectis

Expanded text:
Et fide non ficta. Fides enim ficta est, quae Et fide non ficta. Fides enim ficta est, quae solo ore promittitur, et actu negatur. A quibus quidam aberrantes conversi sunt in vaniloquium, volentes esse legis doctores: non intelligentes, neque quae loquuntur, neque de quibus affirmant. Infinitae stultitiae est, non intellecta de magis non intellectis
Abbreviated transcription (Latin):
& xp̃i inũ spei nr̃ȩ Non secundum meã
presumptionem simul & patris & filii unũ
imperium de monstratur. Timotheo
dilecto filio infide Infidefilio non in carne:
consecuti re conciliatisumus dõ
Si uitrogauit eutremanseres ephesicum
irem in macedoniam ut denunticrem
quibus dam nealiter docerent Quos in
actibus dixerat intracturos lupos non
fabulis Quardeuterosm appellan
unde in euangelio habentes doctiinas
falsas condemnantur Et genelogus
imerminatis Generationibus anti¬
quorum in quibus sibi summam scientiȩ
umdicant si omnes ab initio generationes
enumeren Quȩ questiones prestan
mecgis quam ȩdificationem dĩ que estin
&cis quam generationum sollicitud o super¬
flucc Finisaũ prȩcepti estcantar decorde
puro Cantcs dĩ & proximi in quectota
lexpendit & proph&ehȩc side corde purofit
difficile delinquere potenmus
Et conscientia bona Vt conscientiatua
testimonium perhibeat cantati

Expanded text:
 spei nostrae. Non secundum meam praesumptionem: simul et Patris et Filii unum imperium demonstratur. Timotheo dilecto filio in fide. In fide filio, non in carne.consecuti, reconciliati sumus Deo. Sicut rogavi te, ut remaneres Ephesi, cum irem in Macedoniam: ut denuntiares quibusdam, ne aliter docerent. Quibus in actibus praedixerat intraturos lupos, quifabulis. Quas Deuteroseis appellant. Unde in Evangelio docentes doctrinas hominum condemnantur. Et genealogiis interminatis. Generationibus antiquorum: in quibus sibi summam scientiam vindicant, si omnes ab initio generationes enumerent. Quae quaestiones praestant magis, quam aedificationem Dei, quae est in etates, quam generationum sollicitudines superfluas. Finis autem praecepti est charitas de corde puro. Charitas Dei et proximi, in qua tota Lex pendet, et Prophetae: haec si de corde puro sit, difficile delinquere poterimus. Et conscientia bona. Ut conscientia tua testimonium perhibeat veritati.
Abbreviated transcription (Latin):
Caeliuero caelorum superiores firma¬
mento utrum &ipsiperiturisunt igni
an hisoli qui &i am diluuio perierunt
rumdixit aliquando redeaddextris
meir quo adurqueponam inimi cortu¬
or scabellum pedumtuorum

Expanded text:
coeli coelorum superiores in firmamento, sed utrum et ipsi perituri sint igni, an hi soli qui etiam diluvio perierunt, rum dixit aliquando: sede a dextris meis quoadusque ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum
Abbreviated transcription (Latin):
exp̃ qui submaledictononerat qui a peromniale¬
ea adfidem legis opera noncuremus : Inaledictus
fuerit iudiciũ mortissus penditis eum in ligno & ñ
manebit corpus enis inligno q maledictꝰ omnis
quipenditinligno nonideo maledictur quia
pendit sedide opendit qr maledictur x p̃rergo cuiñ
eratiudicium mortis nec causa sibiundecrucir &
maledictireatus ꝓnobmaledictum s uscepit qui a om̃s
maledictieramus & debeturligno quasimaledic¬
ti qui a non ꝑmansimus in omnibusquȩ scripta
erant in lege utrumq enĩ eadem lex decruceerat
maledictum Utingentib: benedictio habraȩ fie¬
r& inxpmihũ exp̃ ut solasidegentes benedice¬
rentur in xp̃o sicutmissum fuerat habrae
Vtpollicitationem sp̃saccipiamus ꝑ fidem exp̃
Quepioel proph&am omni carnipromis
id÷ uni uerso generi hominura
Tratres secundum hominem dico
tamen hominis c̃firmatum testu¬
mentũ ex humano utor exemplo
conparamenim homanadiuinis
propt̃ euidentiorem intellectum poss

Expanded text:
 Qui sub maledicto non erat, quia solus per omnia le ad fidem, legis opera non curemus. Nosfuerit judicium mortis, suspenderis eum in ligno, et non manebit corpus ejus in ligno, quia maledictus omnis qui pependit in ligno. Non ideo maledictus quia pependit, sed ideo pependit, quia maledictus. Christus ergo, cui non erat judicium mortis, nec erat causa crucis, maledicti reatus, pro nobis maledictum suscepit: quia omnes maledicti eramus, et debiti ligno, et ideo maledicti: quia non permansimus in omnibus quae scripta erant in lege. Ut in maledictum. Ut in gentibus benedictio Abrahae fieret in Christo Jesu. Ut sola fide gentes benedicerentur in Christo, sicut promissum fuerat Abrahae. Ut pollicitationem spiritus accipiamus per fidem. Quae per Joelem prophetam omni carni promissa id est, universo generi hominum. Fratres, secundum hominem dico: tamen hominis confirmatum testamentum. Humano utor exemplo: comparari enim humana divinis, propter evidentiorem intellectum possunt:
Abbreviated transcription (Latin):
citur scito p̃noscens qđ peregrinum
futurũ sit sem̃tuũ int̃rañ sua subieciens
eosseruituti & ad fligentquadringen¬
annos amplius ponat quodaut
nem ex quotemporeus que ad initũ
legis morsaicae quadringenti& trigen¬
tu annihacratione cõplentur extem¬
porere promisionis us queadcentessi¬
mum annum abra hae quando ei¬
ab hismahele coepitad fligi si cutid ÷ aps
in hacipsa epistola memora teuidens¬
e gomonstratur secundumis ermend
sionis semeneius persecutionib: laborare
coepisse : Namsi ex lege hereditusi amñ gx
ꝓmissione abrahae autem perrepromissio¬
nem don auit dĩ ex p̃ non perlegemq. ñdũ
erat Quidigiturlex eap quaredatuest lex
pͣroptertrans gressiones posituestdonecue¬
nir& semencui promiserat exp̃ propterea
datuest utnos nontrans grediuelcoger& ł do¬
orum mediatorem significat legemꝑ angelũ
dñi accepissesi cutin libro actuum a posto loꝵ
sthenusdicit hicestqui fuitmorser in ec¬

Expanded text:
um scito praenoscens quod peregrinum futurum sit semen tuum in terra non sua et subicient eos servituti et adfligent quadringenannos amplius ponit. Quod dinem. Ex quo tempore usque ad initium legis Mosaicae, quadringenti et triginta anni hac ratione complentur, ex tempore repromissionis usque ad centesimum annum Abrahae, quando ab Ismahele coepit affligi, sicut idem apostolus in hac ipsa epistola memorat. Evidentergo monstratur, secundum sermonem Dei annos repromissionis, semen ejus persecutionibus laborare coepisse. Nam si ex lege haereditas, jam non ex promissione. Abrahae autem per repromissionem donavit Deus. Non per legem, quae necdum erat. Quid igitur lex? Quare ergo data est lex? Propter transgressionem posita est, donec veniret semen cui promiserat. Propterea data est, ut nos non transgredi, vel cogeret, vel doorum mediatorem, significat legem per angelum Domini accepisse: sicut in libro Actuum apostolorum Stephanus dicit: Hic est Moses qui fuit in Ec
Abbreviated transcription (Latin):
exp̃ pͥurquã uenir&cuicrederim: sublege custo¬
diebamus c̃dus in camfidem quereuelanduerant¬
exp̃seruabamur alegehuicfidei que eratsuo tempore
reuelanda Itaq lexpeda gogus nr̃ fuit in xp̃oihũ
ut ex fideiusti ficemur ex p̃ad disciplinam nosartius reten¬
tans ꝑfectã doctrinã uͦmagistroseruabat Atubiuenit

Expanded text:
es. Priusquam veniret, cui crederemus. Sub lege custodiebamur, conclusi in eam fidem, quae revelanda erat. Servabamur a lege huic fidei, quae erat suo tempore revelanda. Itaque lex paedagogus noster fuit in Christo ut ex fide justificemur. Ad disciplinam nos arctius retentans: perfectam doctrinam vero magistro servabat. At ubi venit
Abbreviated transcription (Latin):
de odictũ ẽ qđ sola fideiustificandieent credentes t̃
uultostendere quia exoperibus legismorsi iustifi¬
carihomonon possitnisi habuerit & fidem queue¬
niamdat credentidnõ ñ enĩ quicreduntd nõ sine
legeuiuere possunt quiaiustus ex fideuiuit̃ ex p̃¬
Nexautem non estexfide exp̃non iustificatur
solamfidem ł sed qui fecerite a uiu& in illis exp̃
suilabore conquirebant iustitiam ut uiuerentꝰ

Expanded text:
deo dictum est, quod sola fide justificandi essent credentes. Item vult ostendere, quia ex operibus legis Moysi justificari homo non possit, nisi habuerit et fidem: quae veniam dat credenti in Deo. Non enim qui credunt in Christo, sine lege vivere possunt. Quia justus ex fide vivit. Pesto credere. Lex autem non est ex fide. Non justificat sola fides. Sed qui fecerit ea, vivet in illis. Suo labore conquir
Abbreviated transcription (Latin):
tur ehereditatis diuitias repromissas. quassen¬
absconditi as aeculis indõ: hoc ÷ quod inpriorib
temporibus solidõ cognitumerat : Qui omniacre¬
auit: etiudȩos & gentes: sicut omnem creaturã
utsensus contramartionem ꝓficiat & c&eros
hereticor : utin notescat prineipibus & potesta¬
nbur inc& lestibus ꝑecdesiam. multi formis
sapientiadĩ: Vt ꝑ mehis quirebus
caelestibus ꝑ omne meclesiam principantur.
multi formis sapientiadĩ in notesgt : Secundũ
praefinitionem sa eculorum quã fecit in xp̃o ihũ
fide saluarentur. In quohabemus fiduciam&
accehsum in confidntiam ꝑfidem eius : non ꝑ
fidemius titiae. sed ꝑ eum. cuius fides nobis pec¬
catadimisit: P ropterquođ nedificiatis intri¬
bulationibus meis prouobis que ÷ gloria urã :¬

Expanded text:
turas haereditates; divitias promissas: quas senAbsconditi a saeculis in Deo. Hoc est, quod in primis temporibus, soli Deo confirmatum erat. Qui omnia creavit. Et Judaeos et gentes: sive omnem creaturam, ut sensus contra Marcionem proficiat, et omnes haereticos. Ut innotescat principatibus et potestatibus in coelestibus per Ecclesiam multiformis sapientia Dei. Ut per me his qui rebus coelestibus per omnem Ecclesiam principantur, multiformis sapientia innotescat. Secundum praefinitionem saeculorum, quam fecit in Christo Jefide salventur. In quo habemus fiduciam et accessum in confidentia per fidem ejus. Non per nostram justitiam, sed per eum cujus fides peccata dimisit. Propter quod peto ne deficiatis in tribulationibus meis pro vobis, quae est gloria