comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
asininum genus Et si quaclia sunt.
quae commixione diuersi generis genꝰ¬
enim & hocgenus. masculum & feminam :
Solet &iam mouere ñ nullos. genera esca¬
rum quȩ illic habere poterant anima¬
lia : quae non nisi carne uesci putantur:
utrum p̃ter numerum ibi fuerint. sine
trans gressione mandatiq̃e aliorũ alendoꝵ
necessitas illic coegiss& includi ⁊ an uero
qđ potius ẽ credendum : p̃ter carnes. aliqua
alimenta eẽ potuerunt : quae omnib: conue¬
nirent . ⁊ Nouimus enim quã multa ani¬
malic quib: caro cibus ẽ : frugib pomisq
ues cantur : & maxime fico atq: cas taneis:
Quid ergo mirum siuir ille sapiens & iustus:
&iam diuinitus ammonitus: quid cuiq
congruer&. sine carnibus aptã cuiq gene¬
ri alimoniam praeparauit : et condidit :
Quid est aũt qđ uesci non coger& fames. Aut
quid non suaue. ac salubre facere posset
ds̃ : qui etiã ut sine cibo uiuerent: diuina
facilitate donaret : nisi ut pascerentur.

Expanded text:
asininum genus; et si qua alia sunt, asininum genus; et si qua alia sunt, quae commixtione diuersi generis genenim et hoc genus masculum et feminam. Solet etiam mouere nonnullos, genera escarum, quae illic habere poterant animalia, quae non nisi carne uesci putantur, utrum praeter numerum ibi fuerint sine transgressione mandati, quae aliorum alendorum necessitas illic coegisset includi; an uero, quod potius est credendum, praeter carnes aliqua alimenta esse potuerint, quae omnibus conuenirent. Nouimus enim quam multa animalia, quibus caro cibus est, frugibus pomisque uescantur et maxime fico adque castaneis. Quid ergo mirum, si uir ille sapiens et iustus, etiam diuinitus admonitus quid cuique congrueret, sine carnibus aptam cuique generi alimoniam praeparauit et condidit? Quid est autem, quo uesci non cogeret fames? aut quid non suaue ac salubre facere posset Deus, qui etiam, ut sine cibo uiuerent. diuina facilitate donaret, nisi ut pascerentur
Abbreviated transcription (Latin):
et tantȩ rei figura etiã ueritate facti alit̃
non posset impleri : nisi ut omã ibi certo illo
essent: quȩ uiuere in aquis natura prohibente
non possent : non fuit ista cura illius hominis
uel illorũ hominũ sed diuna: Non enim ea
noe capta intromittebat. seduenientia et in¬
trantiã ꝑmittebat. Ad hoc enim ualet qđ
dictum est : Intrabunt adte. non scilicet homi¬
nis actu. sed dĩ nutu.: Ita sane: ut non illic fius¬
se credenda sint: quȩ sexucarent: Prȩscri¬
ptum enim atq diffinitum ẽ : masculus et femi¬
na erunt.: Alia sunt quippe. quȩ dequi¬
busq: rebus. sine concubitu ita nascuntur :
ut post ea concũbant & generent. sicut
muscae : Alia uero inquib nihil sit ma¬
ris & feminae : sicut apes : Eaporro quȩ
sic habent sexũ. ut non habeant fatũ.
sicut muli & mulae: mirũsi fuerunt
ibi : ac non potius parentes eorum ibi
fuisse sufficer& : equinũ uidelic& ãq

Expanded text:
et tantae rei figura etiam ueritate facti aliter et tantae rei figura etiam ueritate facti aliter non posset inpleri, nisi ut omnia ibi certo illo numero essent, quae uiuere in aquis natura prohibente non possent, non fuit ista cura illius hominis uel illorum hominum, sed diuina. Non enim ea Noe capta intromittebat, sed uenientia et intrantia permittebat. Ad hoc enim ualet quod dictum est: Intrabunt ad te; non scilicet hominis actu, sed Dei nutu; ita sane, ut non illic fuisse credenda sint, quae sexu carent. Praescriptum enim adque definitum est: Masculus et femina erunt. Alia sunt quippe quae de quibusque rebus sine concubitu ita nascuntur, ut postea concumbant et generent, sicut muscae; alia uero in quibus nihil sit maris et feminae, sicut apes. Ea porro quae sic habent sexum, ut non habeant fetum, sicut muli et mutae, mirum si fuerunt ibi, ac non potius parentes eorum ibi fuisse suffecerit, equinum uidelicet adque
Abbreviated transcription (Latin):
Quod aũ scrupulosissime quȩri solet deminu¬
tissimis bestiolis : non solũ quales sunt mures
et steliones: uerũ etiã quales locustȩ. sera¬
bei : muscȩ deniq et pulices utrũ non ampli¬
oris numeri in arca illa fuerint᷑ quã quiẽ dif¬
finitus. cum hoc imperaret dr̃: Prius ad mo¬
nendi sunt quos haec mouent: sic accipiendum
esse qđ dictum ẽ : quȩ repunt superterram : ut
necesse non fuerit conseruari in arca.quȩ pos¬
sunt in aquis uiuere : non solũ mersa sicut pis¬
ces: uerum etiã supernatantia sicut multȩ
alites:: Peinde cum dicit᷑ masculus et femi¬
na erunt: profecto intellegitur ad reparan¬
dum genus dici.: Ac perhoc nec illa necesse
fuerat ibi esse: quȩ possunt sine concubitu:
de quib que reb: uel rerũ corruptionib nasci:
Uelsi fuer̃ sicut indomib esse consuerunt: si¬
ne ullo numero diffinito eẽ potuisse.
Aut simysteriũ sacratissimũ qđ agebatur

Expanded text:
Quod autem scrupulosissime quaeri solet de minuQuod autem scrupulosissime quaeri solet de minutissimis bestiolis, non solum quales sunt mures et stelliones, uerum etiam quales lucustae, scarabei, muscae denique et pulices, utrum non amplioris numeri in arca illa fuerint, quam qui est definitus, cum hoc imperaret Deus, prius admonendi sunt, quos haec mouent, sic accipiendum esse quod dictum est: Quae repunt super terram, ut necesse non fuerit conseruari in arca, quae possunt in aquis uiuere, non solum mersa, sicut pisces, uerum etiam supernatantia, sicut multae alites. Deinde cum dicitur: Masculus et femina erunt, profecto intellegitur ad reparandum genus dici; ac per hoc nec illa necesse fuerat ibi esse, quae possunt sine concubitu de quibusque rebus uel rerum corruptionibus nasci; uel si fuerunt, sicut in domibus esse consuerunt, sine ullo numero definito esse potuisse; aut si mysterium sacratissimum, quod agebatur,
Abbreviated transcription (Latin):
scriptum ẽ omni sapientia egyptiorum.: qui
geo metricã dilexer̃ . geo metrica significa¬
re potuisse: ubi unũ. quantũ sex nrã ualere
asseuerant : Quis non uideat quantũ rerũ
capere illa potuit magnitudo: Nam il¬
lud qđ disputant : tantȩ magnitudinis arcã
non potiusse compingi in eptissime calum¬
niantur : cũ sciant inmensas urbes fuisse
c̃structas: nec attendunt centũ annos. quib:
arca illa ẽ fabricata. Nisi forte lapis la¬
pidi adhȩrere potest. sola calce c̃iunctus.
ut murus ꝑ tot milia circu agat᷑: et lignum
ligno ꝑsuscudines. epiros c̃ lauos glutenbitu¬
minis. non potest adherere ut fabricetur
arca non curuis sed rectis lineis longe lateq
porrecta: quã nullus inmare mittat conat᷑
hominũ. sed leuet unda cũ uenerit. natu¬
rali ordine ponderũ : magisq diuina ꝓuiden¬
tia. quã humana prudentia natantẽ guber¬
net. n eincurrat ubicũq naufragium

Expanded text:
scriptum est omni sapientia Aegyptiorum , qui scriptum est omni sapientia Aegyptiorum , qui geometricam dilexerunt, geometrica cubita significare voluisse, ubi unum quantum sex nostra valere asseverent, quis non videat quantum rerum capere illa potuit magnitudo? Nam illud quod disputant, tantae magnitudinis arcam non potuisse compingi, ineptissime calumniantur, cum sciant immensas urbes fuisse constructas; nec attendunt centum annos, quibus arca illa est fabricata: nisi forte lapis lapidi adhaerere potest, sola calce conjunctus, ut murus per tot millia circumagatur, et lignum ligno minis non potest adhaerere, ut fabricetur arca non curuis, sed rectis lineis longe lateque porrecta, quam nullus in mare mittat conatus hominum, sed leuet unda, cum uenerit, naturali ordine ponderum, magisque diuina prouidentia quam humana prudentia natantem gubernet, ne incurrat ubicumque naufragium.
Abbreviated transcription (Latin):
potiusse Anforte negant esse terram
uerticẽ montis: quasi igit᷑ usq ad illa cȩli
spatia terris exaltari licuisse : et aquis ex¬
altari non licuisse contendunt: cũ istimen¬
sores et pensores elem̃torũ aquas terris
perhibeant superiores atq leuiores, Quid
itaq rationis afferunt᷑ quare terra grãuior
et inferior: locũ cȩli tranquillioris inuase¬
rit per uolumina tot annorũ: et aqua leui¬
or ac superior ꝑmissa ñ sit hoc facere saltim
ad tempus exiguũ. : dicunt etiã non potuis¬
se capere arcȩ illius quantitatẽ animalium
genera tam multa : inutroq sexubina deim¬
mundis: septena demundis.: Qui mihi ui¬
dent᷑ non computare nisi trecenta cubita
longitudinis : et latitudinis quinquaginta :
nec cogitare aliud tantũ esse in superiorib :
itẽ aliud tantũ in superiorib superiorum.
ac ꝑ hoc ter ducta illa cubita fieri ñ genta:
qđ origenes non in eleganter astruxit :¬
morsenscilicet hominẽ dĩ eruditum sicut

Expanded text:
potuisse. An forte negant esse terram uerticem montis? Quur igitur usque ad illa caeli spatia terris exaltari licuisse, et aquis exaltari non licuisse contendunt, cum isti mens ores et pensores elementorum aquas terris perhibeant superiores adque leuiores? Quid itaque rationis adferunt, quare terra grauior et inferior locum caeli tranquillioris inuaserit per uolumina tot annorum, et aqua leuior ac superior permissa non sit hoc facere saltem ad tempus exiguum? Dicunt etiam non potuisse capere arcae illius quantitatem animalium genera tam multa in utroqmundis, septena de mundis; qui mihi videntur non computare nisi trecenta cubita longitudinis, et latitudinis quinquaginta, nec cogitare tantum aliud esse in superioribus, itemque aliud tantum in superioribus superiorum; ac per hoc ter ducta illa cubita fieri nonaginta quod Origenes non ineleganter astruxit Moysen scilicet, hominem Dei eruditum sicut
Abbreviated transcription (Latin):
les creati sunt : atq ita in secundam mortẽ
post ultimum praecipitabuntur iudiciũ:
utnec illic uita careant: quando quidem eti¬
am sensu cum indoloribus futuri sunt non¬
carebunt: sed homines addĩ gratiam per¬
tinentes ciues scõrum angelorum in beata
uita manentium: Ita spitalibus corporibus
induentur. ut neq peccent amplius neque
moriantur. Ea tamen immortalitate uesti¬
ti quae sicut angelorum nec peccato possit
auferri: natura quidem manente carnis.
sed nulla omnino carnuli corruptibilitate
uel tarditate remanente:: Sequitur autẽ
questio necessario pertractandu. &d nõ dõ
ueritatis ad iuuante soluenda: Si libido mẽ¬
brorum in oboedientium. expeccato in oboe¬
dientiae in illis primis hominibus. cum il¬
los diuina gratia deseruiss& exorta est.
Unde insuam nuditatem oculos aperur̃.
id est eam curiosius aduerterunt: & quia
impudens motus uoluptatis arbitrio resiste¬
bat : pudenda texerunt: quomodo essent
filios propagaturi. si ut creati fuerant sine

Expanded text:
les creati sunt; adque ita in secundam mortem post ultimum praecipitabuntur iudicium, ut nec illic uita careant, quando quidem etiam sensu, cum in doloribus futuri sunt, nori\'carebunt. Sed homines ad Dei gratiam pertinentes, ciues sanctorum angelorum in beata uita manentium, ita spiritalibus corporibus induentur, ut neque peccent amplius neque. moriantur; ea tamen inmortalitate uestiti, quae. sicut angelerum, nec peccato possit auferri; natura quidem manente ca s, sed nulla omnino carnali corruptibilitate uel tarditate remanente. Sequitur autem quaestio necessario pertractanda et Domino Deo ueritatis adiuuante soluenda: Si libido membrorum inoboedientium ex peccato inoboedientiae in illis primis hominibus, cum illos diuina gratia deseruisset, exorta est; unde in suam nuditatem oculos aperuerunt, id est eam curiosius aduerterunt, et quia inpudens motus uoluntatis arbitrio resistebat, pudenda texerunt: quo modo essent filios propagaturi. si, ut creati fuerant, sine
Abbreviated transcription (Latin):
fit nisi abste: Deniq seq̃. Nolite gloriari: et no¬
lite loqui excelsa Neq exeat maligniloquium
de ore ur̃o : quõ ds̃ scientiarũ dns̃ ipse uosscit et
ubi nemoscit.: Quõ qui putat se aliquid ẽẽ cũ
nihil sit. seipsũ seduc̃ Haec dicunt᷑ aduersa¬
Haec dicunt᷑ aduersa¬
ris ciuitatis dĩ ad babyniam ꝑtinentib: desua uir¬
tute p̃sum̃tib: inse ñ in dõ gloriantib: ex quib s̃ etiã
carnales i srahȩlitȩ t̃renȩ hierusalẽ ciues t̃rigene
Qui ut dic̃ apostolus ignorantes dĩ iustitiã ĩdẽ quãdat
homini ds̃ qui solus ẽ iustꝰ atq iustificans : et suã uo¬
lentes constituere : idẽ uelut a se sibi paratã . ñ abil
lomꝑtitã: iustitiȩ dĩ ñsunt subiecti: utiq quia suꝑbi:
de suoputantes ñ dedĩ posse placere sedõ : qui ẽ ds̃sci¬
entiarũ atq ideo et arbit̃ c̃scientiarũ . ubi uidens
adinuentiones putamꝰ nisi ut suꝑbi cadant humiles

Expanded text:
fit nisi abs te. Denique sequitur: Nolite gloriari superbi, et nofit nisi abs te. Denique sequitur: Nolite gloriari superbi, et nolite loqui excelsa. Neque exeat magniloquium de ore vestro, quoniam Deus scientiarum Dominus. Ipse vos scit, et ubi nemo scit; quoniam qui putat se aliquid esse, cum nihil sit; seipsum seducit . Haec dicuntur adversHaec dicuntur aduersariis ciuitatis Dei ad Babyloniam pertinentibus, de sua uirtute praesumentibus, in se, non in Domino gloriantibus; ei quibus sunt etiam carnales Israelitae, - terrenae Hierusalem ciues terrigenae, qui, ut dicit apostolus, ignorantes Dei iustitiam id est, quam dat homini Deus, qui solus est iustus adque iustificans et suam uolentes constituere id est uelut a se sibi partam, non ab illo inpertitam iustitiae Dei non sunt subiecti, utique quia superbi, de suo putantes, non de Dei, posse placere se Deo, qui est Deus scientiarum adque ideo et arbiter conscientiarum, ibi uidens adinuentiones putamus, nisi ut superbi cadant et humiles
Abbreviated transcription (Latin):
simul officio functus sacerdotis et iudicis. et sau¬
le abiecto rexdauid fundat᷑ in regno. hoc qđ dico
quȩ prius fuit sperilis et posteriore fecunditate
lȩtata ẽ : ꝓphetare aliud non uidet᷑ cum gratula¬
tionẽ suã dnõ fundit exultans : quando eundẽ
puerũ natũ et ablactatũ dõ reddit: eadẽ pietate
qua uouerat. Dic̃ enim. Confirmatum est cor
meũ in dnõ: et exaltatũ ẽ cornu meũ indõ meo
Dilatatũ est suꝑ in imicos meos osmeũ. lȩtata sũ¬
preter te: nolite gloriari. et nolite loqui ex¬
celsa : neq procedat malgni loquiũ deore ur̃o:
quõ ds̃ scientiarum dns̃: et ds̃ preparans ad in¬
uentiones suas. Arcũ potentium fecit in¬
firmũ : et in firmi p̃cincti sunt uirtute. Ple¬
nipanib: minorati sunt : Et esurientes transier̃

Expanded text:
simul officio functus sacerdotis et iudicis, et Saule abiecto rex Dauid fundatus in regno hoc quod dicoquae prius fuit sterilis et posteriore fecunditate laetata est, prophetare aliud non uidetur, cum gratulationem suam Domino fundit exultans, quando eundem puerum natum et ablactatum Deo reddidit eadem. pietate, qua uouerat. Dicit enim: Confirmatum est cor meum in Domino, exal. tatum est cornu meum in Deo meo. Dilatatum est supraeter te. Nolite gloriari superbe, et nolite loqui excelsa, neque procedat magniloquium de ore vestro. Quoniam Deus scientiarum Dominus, et Deus praeparans adinventiones suas. Arcum potentium fecit infirmum, et infirmi praecincti sunt virtute. Pleni panibus minorati sunt, et
Abbreviated transcription (Latin):
exceptis eis si derib: quȩ in alia parte orb.
a nobis remotissima. oriri et occidere per¬
hibentur .: Postremo quicũq uniuersũ
stellarũ numerũ cõprehendisse. et con¬
scripsisse iactant᷑. sicut aratus uel eudo¬
xus uelsi qui alii sunt: eos librihuius con

Expanded text:
exceptis eis sideribus, quae in alia parte orbis exceptis eis sideribus, quae in alia parte orbis a nobis remotissima oriri et occidere perhibentur. Postremo quicumque uniuersum stellarum numerum conprehendisse et conscripsisse iactantur, sicut Aratus uel Eudoxus uel si qui alii sunt, eos libri huius con
Abbreviated transcription (Latin):
Non scilicet secundũ ordinẽ a aron. qui or¬
do fuerat auferendus. in lucescentib reb:
quȩ illis umbris p̃notabant᷑: Etiã tunc
ualde multã : ille de posteritate solicit᷑ :
quendã eliezer uernaculũ suum futurũ
sibi dix̃ heredem: Continuoq illi pro¬
missus ẽ hȩres : non ille uernaculus. sed
qui deillo abraham fuerat exiturus :
Rursumq semen inmimerabile . nõsi cut ha¬
rena terrae: sed sicut stellȩ celi :ubi mihi
magis uidetur: promissa posteritas cȩles¬
ti felicitate sublimis. Nam quantũ ad
multitudinem pertinet: quid sunt stellae
cȩli adharenam terrae᷑: nisi quis et istã
comparationẽ intantũ esse similem dicat.
in quantũ etiã stellȩ dinumerari ñ ualent:
quia nec omnes eas uideri posse credendũ ẽ,
Nam quantoquisq acutius intuet: tanto plu¬
res uidet.⁊ Vnde et acerrime cernentib
aliquas occultas eẽ merito existimatur:

Expanded text:
non scilicet secundum ordinem Aaron, qui ornon scilicet secundum ordinem Aaron, qui ordo fuerat auferendus inlucescentibus rebus. quae illis umbris praenotabantur. CAPUT ualde multam, ille de posteritate sollicitus quendam Eliezer uernaculum suum futurum sibi dixit heredem, continuoque illi promissus est heres, non ille uernaculus, sed qui de ipso Abraham fuerat exiturus, rursusque semen innumerabile, non sicut harena terrae, sed sicut stellae caeli; ubi mihi magis uidetur promissa posteritas caelesti felicitate sublimis. Nam quantum ad multitudinem pertinet, quid sunt stellae caeli ad harenam terrae? nisi quis et istam conparationem in tantum esse similem dicat, in quantum etiam stellae dinumerari non ualent, quia nec omnes eas uideri posse credendum est. Nam quanto quisque acutius intuetur, tanto plures uidet. Unde et acerrime cernentibus aliquas occultas esse merito existimatur,
Abbreviated transcription (Latin):
sit in alio eiusdem terrae loco idest uixta
quercum mambrȩ : quȩ eratin hebron
Peinde ab hostibus qui sod omis inͣruerant :
cumquinq reges aduersus quatuor bel¬
lũ gererent : et uictis sod omitis etiam
loth captus esset: liberauit eũ abraham.
adductis secũ in proeliũ. trecentis decẽ
et octo uernaculis suis: et uictoriã fec
regibus sod omorũ : nihilq spoliorũ aufer¬
re uoluit: cũ rex cui uicerat obtulis set.
Sed plane tunc benedictus est a mechisedech:
qui erat sacerdos dĩ excelsi : dequo in epis¬
tola que inscribit᷑ adhebreos: quã plures
pauli a postoli esse dicunt : quidã uero
negant̃ multa et magna conscripta sunt:
Ibi quippe primũ aparuit sacrificium:
qđ nunc axpĩanis offert᷑ dõ toto orbeter¬
rarũ ⁊ implet᷑q illud. qđ longe post hoc
factũ ꝑ prophetiã dicitur ad xpm̃ qui fue¬
rat adhucuenturus in carne : tues sacer¬
dos in ȩternũ : secundũ ordinẽ melchi sedech

Expanded text:
sit in alio ejusdem terrae loco, id est juxta sit in alio ejusdem terrae loco, id est juxta quercum Mambre, quae erat Chebron . Deinde ab hoscum quinque reges aduersus quattuor bellum gererent et uictis Sodomitis etiam Loth captus esset, liberauit eum Abraham adductis secum in proelium trecentis decem et octo uernaculis suis et uictoriam fecit regibus Sodomorum nihilque spoliorum auferre uoluit, cum rex cui uicerat obtulisset. Sed plane tunc benedictus est a Melchisedech, qui erat sacerdos Dei excelsi; de quo in epistula, quae inscribitur ad Hebraeos, quam plures Pauli apostoli esse dicunt, quidam uero negant, multa et magna conscripta sunt. Ibi quippe primum apparuit sacrificium, quod nunc a Christianis offertur Deo toto orbe terrarum, inpleturque illud, quod longe post hoc factum per prophetiam dicitur ad Christum, qui fuerat adhuc uenturus in carne: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech;
Abbreviated transcription (Latin):
ratur : potest hic intellegi utriusq rei fac¬
ta promissio. Sedideo diximus quia ñ
euidenter a pareat : quia et illius gentis
unius multitudo. quae secundum carnem
nata ẽ ex abraham: per ei nepotem̃ia cobin
Et ideo potuit et ipsa. secun¬
dum yperbolen harenȩ multitudini cõ¬
parari: quia et hȩc sola innumera ẽ homi¬
ni Terrã certe illam solam significatã.
quȩ apellata ẽ chana an. ambigit nemo.
Sed quod dictũ est: tibi dabo eã et semini tuo
usq inseculum : potest mouere non nullos:
si usq insȩculum intellegant in aeternũ. :
Si aũ saeculum hoc loco sic accipiant: quẽ
ad modũ fideliter tenemus: initiũ futuri
sȩculi a fine p̃sentis ordiri: nihil eos mo¬
uebit. Quia et si expulsi sunt israhe¬
litȩ de hiero solimis: manent tamenin
aliis ciuitatibus terrȩ chanaan: et usq
men ͤabrahȩ Hoc responso promissio¬
nis accepto migrauit abraham : et man¬

Expanded text:
ratur: potest hic intellegi utriusque rei facratur: potest hic intellegi utriusque rei facta promissio. Sed ideo diximus, quod non euidenter appareat, quia et illius gentis unius multitudo, quae secundum carnem nata est ex Abraham per eius nepotem Iacob, is inpleuerit. Et ideo potuit et ipsa secundum hyperbolen harenae multitudini conparari, quia et haec sola innumera est homini. Terram certe illam solam significatam, quae appellata est Chanaan, ambigit nemo. Sed quod dictum est: Tibi dabo eam et semini tuo usque in saeculum, potest mouere nonnullos, si usque in saeculum intellegant in aeternum. Si autem in saeculum hoc loco sic accipiant, quem ad modum fideliter tenemus initium futuri saeculi a fine praesentis ordiri, nihil eos mouebit; quia, etsi expulsi sunt Israelitae de Hierosolymis, manent tamen in aliis ciuitatibus terrae Chanaan, et usque men est Abrahae. nis accepto migravit Abraham, et man
Abbreviated transcription (Latin):
amplius quam quod eo dicto significatur::
Quis enim non uideat quam sit in comparabi¬
liter amplior harenȩ numerus. quam po¬
test esse hominum omnium. ab ipso adam
usq ad terminum saeculi: Quanto er
Quanto er¬
go magis quam semen abrahȩ: non solum
quod pertinet adisraheliticã gentem : ue¬
rumetiam qđ est et futurũ est : secundum
imitationem fidei toto orbe terrarũ in om¬
nibus gentibus.: Quod semen in compa¬
ratione multitudinis impiorum. profecto
in paucis est : quamuis et ipsi paucĩfaciant
innumerabilem multitudinẽ suam: quȩ
significata est secundum yperbolen. per
harenamterrae : Sane ista multitudo
quȩ promititur abrahȩ : non dõ est innu¬
merabilis sed hominibus: dõ autem nec ha¬
rena terrae.: Proinde quia non tantũ
gens israhelitica: sed uniuersum semen
abrahȩ : ubi ẽ et ꝓmissio non secundum
carnem sed secundũ spm̃ pluri. filiorum:
congruentius harene multitudini compa¬

Expanded text:
amplius, quam quod eo dicto significatur. amplius, quam quod eo dicto significatur. Quis enim non uideat. quam sit incomparabiliter amplior harenae numerus, quam potest esse hominum omnium ab ipso Adam usque ad terminum saeculi? Quanto erQuanto ergo magis quam semen Abrahae, non solum quod pertinet ad Israeliticam gentem, uerum etiam quod est et futurum est secundum imitationem fidei toto orbe terrarum in omnibus gentibus! Quod semen in conparatione multitudinis inpiorum profecto in paucis est; quamuis et ipsi pauci faciant innumerabilem multitudinem suam, quae significata est secundum hyperbolen per harenam terrae. Sane ista multitudo, quae promittitur Abrahae, non Deo est innumerabilis, sed hominibus; Deo autem nec harena terrae. Proinde quia non tantum gens Israelitica, sed uniuersum semen Abrahae, ubi est et promissio non secundum carnem, sed secundum spiritum plurium filiorum, congruentius harenae multitudini conpa
Abbreviated transcription (Latin):
esset insodomis: oraculo tertio dix̃ dñs
ad abraham. Respiciens oculis tuis.
uide a loco in quo nunc tues. ad aquilonẽ
et africum: et orientem̃ et mare : qui a om¬
nem terram quam tu uides: tibi dabo eã.
et semini tuo usq insęculum : et faciam se¬
mentuum. tam quam harenam terrae :
Si potest aliquis dinumerare harenamter¬
rae: et semen tuum dinumerabitur.
urgens per ambula terram in longitudi¬
nem eius. et in latitudinẽ: quõ tibi dcibo
eam In hac promissione utrum sit etiã
illa qua pater factus est omnium gentiũ.
non euidenter aparet. Potest enimui¬
den adhoc pertinere: et faciam semen
tuum tam quam harenam terrȩ : quod
ea locutione dictum est: quam greciuocant
hyperbolen quae utiq tropica est: non ꝓ¬
pria: Quo tamen modo ut cȩteris tropis uti
solere scripturam. nullus qui eam didicit.
ambigit Iste aũ tropus idest modus locu¬
tionis fit : quando id quod dicitur: longe ẽ

Expanded text:
esset in Sodomis, oraculo tertio dixit Dominus esset in Sodomis, oraculo tertio dixit Dominus ad Abraham: Respiciens oculis tuis uide a loco, in quo nunc tu es, ad aquilonem et Africum et orientem et mare, quia omnem terram, quam tu uides, tibi dabo eam et semini tuo usque in saeculum, et faciam semen tuum tamquam harenam terrae. Si potest aliquis dinumerare harenam terrae, et semen tuum dinumerabitur. Surgens perambula terram in longitudinem eius et in latitudinem, quia tibi dabo eam. In hac promissione utrum sit etiam illa, qua pater factus est omnium gentium, non euidenter apparet. Potest enim uideri ad hoc pertinere: Et faciam semen tuum tamquam harenam terrae, quod ea locutione dictum est. quam Graeci uocant hyperbolen; quae utique tropica est, non propria. Quo tamen modo, ut ceteris tropis, uti solere scripturam, nullus qui eam didicit ambigit. Iste autem tropus. id est modus locutionis, fit, quando id quod dicitur longe est
Abbreviated transcription (Latin):
tionibus magnis non fuisse permissum
Reuerso igitur abra ham exegypto in locũ
unde uenerat : tunc loth fratris filius ab
illo interrã sodomorum salua. caritate
discessit
Diuites quippe factierant.
pastoresq multos pecorum habere coeper:
quib: interserixantibus: eo modo familia¬
rum suarum pugnacem discordiam uita¬
uerunt.: Poterat quippe hinc ut sunt
humana. etiam inter ipsos aliqua rtxa
consurgere ⁊ proinde hoc malum prȩ¬
cauentis abrahȩ : uerba ista sunt adloth.
Non sit rixa interme ette:. et interpasto¬
res meos et pastores tuos : quia homines
fr̃s nos sumus: nonne ecce tota terra an¬
tete estꝰ discede ame Situ insinistrã.
Hinc fortassis effec¬
ta est inter homines pacifica consuetu¬
do : ut quando terrenorum aliquid par¬
tiendum est : maior diuidat minor eligat.
rent abraham et loth: nec essitate susten¬
tandȩ familiae : non foeditate discordiȩ:
Et abraham interra chanaan. loth autem

Expanded text:
tionibus magnis non fuisse permissumtionibus magnis non fuisse permissumReverso igitur Abraham ex Aegypto in locum unde venerat, tunc Loth fratris filius ab illo in terram discessit. Diuites quippe facti erant pastoresque multos pecorum habere coeperant, quibus inter se rixantibus eo modo familiarum suarum pugnacem discordiam uitauerunt. Poterat quippe hinc, ut sunt humana, etiam inter ipsos aliqua rixa consurgere. Proinde hoc malum praecauentis Abrahae uerba ista sunt ad Loth: Non sit rixa inter me et te, et inter pastores meos et inter pastores tuos, quia homines fratres nos sumus. Nonne ecce tota terra ante te est? Discede a me; si tu in sinistram. Hinc fortassis effecta est inter homines pacifica consuetudo, ut, quando terrenorum aliquid partiendum est, maior diuidat, minor eligat. rent Abraham et Loth necessitate sustentandae familiae, non foeditate discordiae, et Abraham in terra Chanaan, Loth autem
Abbreviated transcription (Latin):
terra illa possessa est .: Peinde ȩdificato
ibi altari et inuocato dõ abraham: profec¬
tus ẽ inde: et habitauit inheremo: atq
inde ire inaegyptum. famis necessitate
conpulsus est : Ubi uxorem suam dixit
sororem. nihil mentitus. Erat enim et hoc.
quia propinqua erat sangune. sicut etiam
loth eadem propinquitate : cum fratris ei
esset filius : frater eius est dictus: Itaq
uxorem tacuit. non negauit: coniuigis tu¬
endam pudicitiam committens dõ : et humu¬
nas insidias cauens ut homo: Quõsi pe¬
riculum quantum caueri poterat non ca¬
ueret: magis tẽptaret quam speraret in
dm̃ ⁊ dequare contra. calumniantẽ faus¬
tum manicheum: satis diximus. Deniq
factum ẽ. quod de dnõ prȩsumpsit abraham:
nam pharaorex aegrpti : qui eam sibi uxo¬
rem acceperat. grauiter afflictus. marito
reddidit: ⁊ ubi absit ut credamus alie no
concubitu fuisse pollutam: quia multo
est credibilius. hoc pharaonẽ facere: afflic¬

Expanded text:
terra illa possessa est. CAPUT XVIterra illa possessa est. CAPUT XVIibi altari et inuocato Deo Abraham profectus est inde et habitauit in eremo adque inde ire in Aegyptum famis necessitate conpulsus est. Ubi uxorem suam dixit sororem, nihil mentitus; erat enim et hoc, quia propinqua erat sanguine; sicut etiam Loth eadem propinquitate. cum fratris eius esset filius, frater eius est dictus. Itaque uxorem tacuit, non negauit, coniugis tuendam pudicitiam committens Deo et humanas insidias cauens ut homo; quoniam, si periculum quantum caueri poterat non caueret, magis tentaret Deum, quam speraret in Deum. De qua re contra calumniantem Faustum Manichaeum satis diximus. Denique factum est, quod de Domitio praesumsit Abraham. Nam Pharao rex Aegypti, qui eam sibi uxorem acceperat, grauiter adflictus marito reddidit. Ubi absit ut credamus alieno concubitu fuisse pollutam, quia multo est credibilius, hoc Pharaonem facere adflic
Abbreviated transcription (Latin):
babylon : cuius terrigenȩ ciuitatis nom̃
aptissimum ẽ idest confusio: Ibi iamninꝰ
regnabat. post mortem patris sui beli:
qui primus illic regnauerat. Lx .V. annos
ilius uero eius ninus. qui de functo patri
successit in regnum : quinquaginta duos
regnauit annos: et habebat in regno qua¬
draginta tres quandonatus ẽ abraham :
qui erat annus circiter millesimus ducen¬
tesimus. ante conditã romam: ueluti alte¬
ram in occidente babi loniam.: Egres¬
sus ergo abraham decharra: septua gesimo
quinto anno aetatis suȩ: centesimo autẽ
quadragesimo et quinto patris sui: cum
loth filio fratris. et sara coniuge : per¬
rex̃ interram chanaam: et peru̾enit
usq: sichem : ubi rursum accepit oraculũ:
de quo ita scriptum est Etaparuit dñs
abrahȩ : et dixit illi : seminituo dabo ter¬
ram hanc.: Ni hil hic deillo semine dic¬
tum ẽ: in quo pater factus est omnium gen¬
tium : sed de illo solo: dequo pater ẽ unius
israheliticȩ gentis: ab hoc enim semine.

Expanded text:
Babylon, cuius terrigenae ciuitatis nomen aptissimum est, id est confusio. Ibi iam Ninus regnabat post mortem patris sui Beli, qui primus illic regnauerat sexaginta quinque annos. Filius uero eius Ninus, qui defuncto patri successit in regnum, quinquaginta duos regnauit annos, et habebat in regno quadraginta tres, quando natus est Abraham, qui erat annus circiter millensimus ducentensimus ante conditam Romam, ueluti alteram in occidente Babyloniam. sus ergo Abraham de Charra septuagensimo quinto anno aetatis suae, centensimo autem quadragensimo et quinto patris sui, cum Loth filio fratris et Sarra coniuge perrexit in terram Chanaan et peruenit usque ad Sichem, ubi rursus diuinum accepit oraculum, de quo ita scriptum est: Et apparuit Dominus Abrahae, et dixit illi: Semini tuo dabo terram hanc. Nihil hic de illo semine dictum est, in quo pater factus est omnium gentium, sed de illo solo, de quo pater est unius Israeliticae gentis; ab hoc enim semine
Abbreviated transcription (Latin):
temnit auctoritas.: Hic sane illa sen¬
tentia ponitur cuius a postolus meminit:
pp̃t dĩ gratiã cõmendandã: credidit abra¬
ham dõ et deputatum ẽ illi adiustitiam :
Necircum cisio gloriaret᷑ gentesq incircũ¬
cisas ad fidẽ xpi nollet ammiti : hoc enĩ
quando factum ẽ ut credenti abrahȩ depu¬
taretur fides adiustitiã non dũ fuerat
circũ cisus: In eo dẽ uisucũ loqueretur¬
ei ds̃ etiã hoc ait adillũ: Ego ds̃ qui e¬
duxite deregione chaldeorũ: ut dẽ tibi
terram hano ut hȩressis eiꝰ. Vbi cũ int̃¬
rogasset abra ham secundũ quidsciret.¬
qđ heres ei esset : dix̃ ili ds̃ ⁊ Accipe mihi
uuencã trimã : et caprã trimã et arietẽ
trimũ : et turturẽ. et columbam : Accep¬

Expanded text:
temnit auctoritas. Hic sane illa sententia ponitur, cuius apostolus meminit propter Dei gratiam commendandam: Credidit Abraham Deo, et deputatum est illi ad iustitiam; ne circumcisio gloriaretur gentesque incircumcisas ad fidem Christi nollet admitti. Hoc enim quando factum est, ut credenti Abrahae deputaretur fides ad iustitiam, nondum fuerat circumcisus. CAPUT XXIIII.temnit auctoritas. Hic sane illa senei Deus, etiam hoc ait ad illum: Ego Deus, qui eduxi te de regione Chaldaeorum, ut dem tibi terram hanc, ut heres sis eius. Ubi cum interrogasset Abraquod haeres ejus erit, dixit illi Deus: Accipe mihi juvencam trimam, et capram trimam, et arietem trimum, et turturem, et columbam. Accep
Abbreviated transcription (Latin):
num suum sibi ipsi essent. a superiore com¬
muni omnium beatifico bono. ad propria¬
mala deflixerunt: Ethabentes elationis
fastum. pro &celsissima a &ernitate. uanita¬
tis astutiam procertissima ueritate. studia
partium pro indiuidua caritate. superbi
fallaces. inuidi effecti sunt. Beatitudinis
igitur illorum causa est adhȩrere dõ.
Quocirca istorum miseriae causa &x contrario
est intellegenda. quod est non adhȩreredõ::
Quam obrem sicum quȩritur quare illi beati sint:
recte respondetur. quia dõ adhęrent. & cũ
quȩritur cur isti sint miseri. recte respon¬
detur. quia non adhȩrent dõ. Non est cre¬
aturae rationalis & intellectualis. qlobe

Expanded text:
num suum sibi ipsi essent, a superiore comnum suum sibi ipsi essent, a superiore communi omnium beatifico bono  ad propria defluxerunt et habentes elationis fastum pro excelsissima aeternitate, uanitatis astutiam pro certissima ueritate. studia partium pro indiuidua caritate superbi fallaces inuidi effecti sunt. Beatitudinis igitur illorum causa est adhaerere Deo; quocirca istorum miseriae causa ex contrario est intellegenda, quod est non adhaerere Deo. Quam ob rem si, cum quaeritur, quare illi beati sint, recte respondetur: Quia Deo adhaerent; et cum quaeritur, quur isti sint miseri, recte respondetur: Quia non adhaerent Deo: non est creaturae rationalis uel intellectualis b
Abbreviated transcription (Latin):
NTE QUAM DE IN STITUTIONE
hominis dicam. ubi duarum ciuita¬
tum quantum ad rationale mortali¬
um genus attin& apparebit ꝯcor¬
tus. sicut superiori libro apparuis seiam uide¬
deo essedicenda. quibus demonstretur.
quantum a nobis potest. quam non in conue¬
niens neq: in congrua dicatur esse homini¬
busq angelis societas. ut non quattuor. duae
scilic& angelorum. totidemq: hominum.
sed duae potius ciuitates: hoc est societates
merito dicantur esse. unam bonis. alterã
malis. non solum angelis. uerum &iam ho¬
minib: constitute .: Angelorum bonorũ
& malorum interse contrarios appetitus.
non naturis principusq: diuersis. cum ds̃
omnium substantiarum. bonus auctor &
conditor utrosq creauerit. sed uoluntati¬
bus & cupiditatibus &stitisse. dubitare fas
non est: Dum alii constanter in communi
omnibus bono quod ipseillis ds̃ est. atq in
eius a&ernitate. ueritate caritate. persistunt.
alii sua potestate potius delectati. uelut bo¬

Expanded text:
ntequam de institutione hominis dicam, ubi duarum civitatum, quantum ad rationalium mortalium genus attinet, apparebit exortus, sicut superiore libro apparuissedeo esse dicenda, quibus demonstretur, quantum a nobis potest, quam non inconueniens neque incongrua dicatur esse hominibus angelisque societas, ut non quattuor duae scilicet angelorum totidemque hominum, sed duae potius ciuitates, hoc est societates, merito esse dicantur, una in bonis, altera in malis non solum angelis, uerum etiam hominibus constitutae. Angelorum bonorum et malo rum inter se contrarios adpetitus non naturis principiisque diuersis, cum Deus omnium substantiarum bonus auctor et conditor utrosque creauerit, sed uoluntatibus et cupiditatibus extitisse dubitare fas non est. dum alii constanter in communi omnibus bono, quod ipse illis Deus est, adque in eius aeternitate ueritate caritate persistunt; alii sua potestate potius delectati, uelut bo
Abbreviated transcription (Latin):
imo sine putore ullo: itanumerosos pro ar¬
bitrio sonitus edunt: utex illu etiam parte
cantare uideantur: Ipse sum expertus suda¬
re hominem solere cum uell&: Notum est
quolam flere cum uolunt: atq ubertim la¬
crimas fundere : Iam illud multo ẽ incredi¬
bilius : quod pleriq fr̃s. memoria recentissi¬
ma ex perti sunt. Presbiter fuit quidam re¬
stitutus nomine: inparo chia calamensis eccle

Expanded text:
imo sine putore ullo ita numerosos pro arbitrio sonitus edunt, ut ex illa etiam parte cantare uideantur. Ipse sum expertus sudare hominem solere, cum uellet. Notum est quosdam flere, cum uolunt, adque ubertim lacrimas fundere. Iam illud multo est incredibilius, quod plerique fratres memoria recentissima experti sunt. Presbyter fuit quidam Restitutus nomine ifl paroecia Calamensis eccle
Abbreviated transcription (Latin):
IUITATEM DI
DICI MUS. CUIUS EA
SCRIPTURATESTIS EST
QUAENONFORTUITIS
MOTIBUS ANIMORVM
SEOPLANE SUMMAE
dis positionis prouidentia. super omnes
omnium gentium litteras. Omnia sibi gene¬
ra in geniorum humanorum. diuina excetura

Expanded text:
iuitatem Dei dicimus, cuius ea scriptura testis est, quae non fortuitis motibus animorum, sed plane summae dispositione prouidentiae super omnes omnium gentium litteras omnia sibi genera ingeniorum humanorum diuina exce
Abbreviated transcription (Latin):
ante constititionem mundi: Sed tunc cogno¬
uisse dictus est : quod tunc ut cognosceretur
effecit.:
De his locutionum modis. ĩam
& insuperiorib libris memini disputatum.:
S ecundum hanc ergo uoluntatem: qua dm̃ uel¬
le dicimus. quod alios efficit uelle. aquibus
futura nesciuntur : multa uult nec facit:
Multa enim uolunt fieri sc̃ĩ eius. ab illo inspi¬
rata scã uoluntate: nec fiunt. ⁊ Sicut orant
ꝓquibusdam pie scẽque : & quod orat non
facit : cum ipse in eis. hanc orandi uoluntatẽ.
sco spũ suo fecerit. Ac ꝑ hoc: quando secun¬
dum dm̃ uolunt &orant scĩ. ut quisq sit saluus.
possumus illo modo locutionis dicere : uult
ds̃ & non facit: ut ipsum dicamus uelle: qui ut
uelint isti facit: secundum illam uolun

Expanded text:
ante constitutionem mundi; sed tunc cognouisse dictus est, quod tunc ut cognosceretur effecit. de his locutionum modis iam et in superioribus libris memini disputatum. secundum hanc ergo uoluntatem, qua deum uelle dicimus quod alios effecit uelle, a quibus futura nesciuntur, multa uult nec facit. multa enim uolunt fieri sancti eius ab illo inspirata sancta uoluntate nec fiunt; sicut orant pro quibusdam pie sancteque, et quod orant non facit, cum ipse in eis hanc orandi uoluntatem sancto spiritu suo fecerit. ac per hoc. quando secundum deum uolunt et orant sancti, ut quisque sit saluus, possumus illo modo locutionis dicere: "uult deus et non facit", ut ipsum dicamus uelle, qui ut uelint isti facit. secundum illam u
Abbreviated transcription (Latin):
hominem uult nomine carnis intellegi.
in malis moribus quorum cumq uitiorum.
eo quod anima carne affecta sic uiuit : ꝓ¬
fecto non uniuersam hominis naturam di¬
ligenter aduertit. Nam corpus quidem
corruptibile ad grauat animam. Vnde eti¬
am idem aposto lus agens. de hoc corruptibi¬
li corpore dequo paulo ante dixerat:
et siexterior homo noster corrumpit᷑
scimus inquit quia si terrena nr̃a domus¬
huius habitationis resoluatur. aedifica¬
tionem habemus ex dõ domum non manu
factam aeternam in caelis: Et enim in
hoc ingemescimus habitaculum nostrũ
quod decaelo est super indui cupientes:
Sitamen & induti non nudi inueniamur.:
Et enim qui sumus in hac habitatio ne
ingemescimus grauati: in quo nolumus
spoliari sed super uestiri ut abs orbeatur
mortale auita: Etad grauamur ergo
corruptibile corpore &ipsius ad grauati¬
onis causam nonnaturam substantiãq: cor¬
poris sed eius corruptionem scientes. nolumꝰ

Expanded text:
hominem uult nomine carnis intellegi? hominem uult nomine carnis intellegi? in malis moribus quorumcumque uitiorum, eo quod anima carne adfecta sic uiuit, profecto non uniuersam hominis naturam diligenter aduertit. Nam cs o rpu s quidem corruptibile adgrauat animam. Unde etiam idem apostolus agens de hoc corruptibili corpore, de quo paulo ante dixerat: Etsi exterior homo noster corrumpitur: Scimus, inquit, quia, terrena nostra domus habitationis resoluatur, aedificationem habemus ex Deo, domum non manu factam aeternam in caelis. Etenim in hoc ingemescimus, habitaculum nostrum quod de caelo est superindui cupientes; si tamen et induti, non nudi inueniamur. Etenim qui sumus in hac habitatione, ingemescimus grauati, in quo nolumus exspoliari, sed superuestiri, ut absorbeatur mortale a uita. Et adgrauamur ergo corruptibili corpore, et ipsius adgrauationis causam non naturam substantiamque corporis, sed eius corruptionem scientes nolumus
Abbreviated transcription (Latin):
aemulationes. animositates. dissensiones.
hereses. inuidias. non potius intellegat
animi uitia esse quam carnis: Quando
quidem fieri potest. ut propter ido latri¬
am. uel heresis alicuius errorem auolup¬
tatibus corporis temperetur: & tamen
&iam tunc homo quam uis carnis libidi¬
nes continere atq cohibere uideatur. se¬
cundum carnem uiuere. Hac apostolica
auctoritate conuincitur: & in eo quod ab¬
stin& a uoluptatibus carnis dam nabilia
opera carnis agere demonstratur: Quis
inimicitias non in animo habeat. autquis
ita loquatur ut in imico suo uelquem putat
in imicum dicat: malam carnem ac non po¬
tius malum animum habes aduersus me:
Postremo sicut carnalitates ut ita dicam si
quis audiss& non dubitar& carni tribuere.
lta nemo dubitat animositates ad animũ ꝑti¬
nere: Curergo haec omnia & his similia
doctor gentium infide &ueritate opera
carnis apellat: nisi quia eo locutionis mo¬
do quo totum significatur a parte. ipsum

Expanded text:
aemulationes, animositates, dissensiones, aemulationes, animositates, dissensiones, haereses, inuidias non potius intellegat animi uitia esse quam carnis? Quando quidem fieri potest, ut propter idololatriam uel haeresis alicuius errorem a uoluptatibus corporis tempe- . retur; et tamen etiam tunc homo, quamuis carnis libidines continere adque cohibere uideatur, secundum carnem uiuere hac apostolica auctoritate conuincitur, et in eo, quod abstinet a uoluptatibus carnis, damnabilia opera carnis agere demonstratur. Quis inimicitias non in animo habeat? aut quis ita loquatur, ut inimico suo uel quem putat inimicum dicat: \'Malam carnem,\' ac non potius: \'Malum animum habes aduersus me\'? Postremo sicut carnalitates, ut ita dicam. si quis audisset, non dubitaret carni tribuere, ita nemo dubitat animositates ad animum pertinere. Quur ergo haec omnia et his similia doctor gentium in fide et ueritate opera carnis appellat, nisi quia eo locutionis modo, quo totum significatur a parte, ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
malumetum ipsa carnis natura non sit ma¬
lum. ut indagare possimus . Inspiciamus
diligenter illum locum epistolae pauli a pos¬
toli quam scripsit adgalatas ubi ait. Mani
lorum seruitus. ueneficia. inimicitiae. con¬
tentiones. emulationes. animositates. dissen¬
sio nes. hereses. inuidiae. ebrietates. commes¬
sationes. &issimilia: quae praedico uobis si¬
cut p̃dixi quõ quitalia agunt regnum dĩ
non possidebunt. Iste totus epistolae a¬
postolicae locus: quantum adrem prȩsen¬
tem satis esse uidetur consideratus. pote¬
rit hanc dissoluere questionem: quid sit
secundum carnem uiuere: In operibus nã¬
q carnis quae mani festa esse dixit: eaq
commemorata dam nauit : Non illa tantũ
in ueni mus quae ad uoluptatem pertinent
carnis. sicut sunt fornicationes. Inmun¬
diciae. luxuriae. ebrietates commesationes:
Uerum &iam illa quibus animi uitia de¬
monstrantur a uoluptate carnis aliena :
Quis enim seruitutem quae idolis ex hibe¬
tur. ueneficia in imicitias. contentiones.

Expanded text:
malum est, cum ipsa carnis natura non sit malum ut indagare possimus, inspiciamus diligenter illum locum Epistolae Pauli apostoli, quam scripsit ad Galatas, ubi ait, Maniflorum servitus, veneficia, inimicitiae, contentionesaemulationes, animositates, dissensiones, haereses, inuidiae, ebrietates, comessationes et his similia, quae praedico uobis, sicut praedixi, quoniam qui talia agunt regnum Dei non possidebunt. Iste totus epistulae apostolicae locus, quantum ad + rem praesentem satis esse uidebitur, consideratus poterit hanc dissoluere quaestionem, quid sit secundum carnem uiuere. In operibus namque carnis, quae manifesta esse dixit eaque commemorata damnauit, non illa tantum inuenimus, quae ad uoluptatem pertinent camis, sicuti sunt fornicationes, inmunditiae, luxuria, ebrietates, comisationes; uerum etiam illa, quibus animi uitia demonstrantur a uoluptate carnis aliena. Quis enim seruitutem, quae idolis exhibetur, ueneficia, inimicitias, contentiones,
Abbreviated transcription (Latin):
unde fides ipsa concepta est: ex qua iustus
uiuit : perquam sine dubitatione ambu¬
lamus . quam diu peregrinamur adño
Qua salua atque certa de quibusdam re¬
bus. quas neque sensu neque ratione per¬
cepimus . neque nobis perscripturam cano¬
nicam claruer̃¬
quibus non credere absurdumest In nostrã
notitiam peruenerunt: sine iusta repre¬
hensione dubitamus :¬

Expanded text:
unde fides ipsa concepta est, ex qua iustus unde fides ipsa concepta est, ex qua iustus uiuit; per quam sine dubitatione ambulamus, quamdiu peregrinamur a Domino; qua salua adque certa de quibusdam rebus, quas neque sensu neque ratione percepimus neque . nobis per scripturam canonicam clarueruquibus non credere absurdum est, in nostram notitiam peruenerunt, sine iusta reprehensione dubitamus
Abbreviated transcription (Latin):
animam : sed spiritale : sine ulla indigentia.
ex omni parte subditum uoluntati: Hanc
pacem dumperegrinatur. infide hab&.
atque &x hac fide iuste uiuit : cumad illam
pacem adipiscendam refert: quicquid bo¬
narum actionum gerit erga dm̃ & proxi¬
mum : quoniam uita ciuitatis utiq socialis ẽ:¬
Quod autem attin& ad illam differentiã.
quãm de achademicis nouis uarro adhibuit :
quibus incerta sunt omnia : omnino ciuitas
dĩ : talem dubitationem : tamquam dementi¬
am detestatur : habens derebus quas men¬
te atque ratione conprehendit: &iam¬
si paruam propter corpus corruptibi¬
le quod ad grauat animam: quõ sicut di¬
cit apostolus exparte scimus. tamen cer¬
tissimam scientiam: creditque sensibus
in rei cuiusque euidentia: quibus percor¬
pus animus utitur: quõ miserabilius falli¬
tur. quinumquam putat eis esse creden¬
dum: Credit &iam scripturis scĩs & uete¬
ribus & nouis quas canonicas appellamus:

Expanded text:
animam, sed spiritale sine ulla indigentia animam, sed spiritale sine ulla indigentia ex omni parte subditum uoluntati. Hanc pacem, dum peregrinatur in fide, habet adque ex hac fide iuste uiuit, cum ad illam pacem adipiscendam refert quidquid bonarum actionum gerit erga Deum et proximum, quoniam uita ciuitatis utique socialis eQuod autem adtinet ad illam differentiam, quam de Academicis nouis Varro adhibuit, quibus incerta sunt omnia, omnino ciuitas Dei talem dubitationem tamquam dementiam detestatur, habens de rebus, quas mente adque ratione conprehendit, etiamsi paruam propter corpus corruptibile, quod adgrauat animam quoniam, sicut dicit apostolus, ex parte scimus, tamen certissimam scientiam, creditque sensibus in rei cuiusque euidentia, quibus per corpus animus utitur, quoniam miserabilius fallitur, qui numquam putat eis esse credendum: credit etiam scripturis sanctis et ueteribus et nouis, quas canonicas appellamus,
Abbreviated transcription (Latin):
grinam colligit societatem . noncurans quic¬
quid inmoribus legibus institutisque diuer¬
sum est : quibus pax terrena uel conquiri¬
tur uel tenetur : nihil eorum rescindens
uel destruens: immo &iam seruans ac sequens:
quod lic& diuersum indiuersis nationibus.
adunum tamen eundemque finem terre¬
nae pacis intenditur: si religionem qua u
nus summus &uerus ds̃ colendus docetur.
non impedit: Vtitur ergo &iam cȩlestis
ciuitas. in hac sua peregrinatione. pace
terrena : & derebus ad mortalẽ hominum
naturam pertinentibus humanarũ uolun¬
tatum compositionem : quantum salua pieta¬
te ac religione conceditur : tuetur atque
appetit : eamque terrenam pacem refert
ad cȩlestem pacem : quȩ uere ita pax est. :
ut rationalis dumtaxat creaturȩ : sola pax
habenda atque dicenda sit: ordinatissima
cumuentum fuerit: non erit uita morta¬
lis : sed plene certe quitalisqu: nec corpus
animale quoddum corrumpitur ad grauat

Expanded text:
grinam colligit societatem, non curans quidgrinam colligit societatem, non curans quidquid in moribus legibus institutisque diuersum est, quibus pax terrena uel conquiritur uel tenetur. nihil eorum rescindens uel destruens, immo etiam seruans ac sequens, quod licet diuersum in diuersis nationibus, ad unum tamen eundemque finem terrenae pacis intenditur, si relinus summus et verus Deus colendus docetur, non impedit. Utitur ergo etiam coelestis civitas in hac sua peregrinatione pace terrena, et de rebus ad mortalem hominum naturam pertinentibus, humanarum voluntatum compositionem, quantum salva pietate ac religione conceditur, tuetur atque appetit, eamque terrenam pacem refert ad coelestem pacem: quut rationalis dumtaxat creaturae sola pax habenda adque dicenda sit, ordinatissima cum uentum erit, non erit uita mortalis, sed plane certeque uitalis nec corpus animale, quod, dum corrumpitur, adgrauat