comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qͣnͣdo ex rõne minus fut᷑a fuerũt. tam̃ ds̃ minꝰ nõ habuit. qͥ.
intoto totus fuit. & ꝑfectus & inꝰ. ꝓpt̾ hoc gͦ rationa  creature
nominũ aliqͣd. aut hoc aut illud. inratione duuna ꝓ exempla¬
ri sufficere potuit. ad cuiꝰ similitudinẽ formaret᷑. s quasi totũ
assũpsit dm̃ ut eius ipsius imago fieret. & expressa. ẽ. adto.¬
tum emulans ꝑfectionũ ut sicut ds̃ sp̃c erat. & unus erat. &¬
tationẽ. & imaginẽ & similitudinẽ. rationes & cause & simi¬
litudines. & forme. & dispositiones. & ꝓuidentie futurorũ. &¬
que facienda fuerant. Et cum facta sunt illa que facta sũt
adsimilitudinẽ iħorũ facta sunt. que erant inscd̃o facta. si¬
cut facta sunt adsimilitudinẽ illorũ. que inpͥmipio erant
non facta. si huiꝰ modi rationẽ & ꝯsiderationẽ. corꝑ ẽa creat᷑a

Expanded text:
niam ex ratione minus futura fuerunt. Tamen Deus minus non habuit, qui in toto totus fuit et perfectus et unus. Propter hoc ergo rationali creaturae non unum aliquid aut hoc aut illud in ratione divina pro exemplari sufficere potuit, ad cujus similitudinem formaretur; sed quasi totum assumpsit Deum ut ejus ipsius imago fieret, et expressa est ad totum aemulans perfectionem. Ut sicut Deus spiritus erat, et unus erat, et em rationes et causae et similitudines et formae, dispositiones et providentiae futurorum quae facienda fuerant. Et cum facta sunt illa quae facta sunt ad similitudinem horum facta sunt quae erant in secundo facta; sicut facta sunt ad similitudinem illorum quae in primo erant non facta. Secundum hujusmodi rationem et considerationem corporea creatura
Abbreviated transcription (Latin):
treatione naturã acceꝑint ut. eẽnt. insc̃ificatione grãm ut scã
& bona essent. Sigͦ ds̃ creat. sacerdos scificat plus homo fac̃e
uidet᷑ qͣmds̃ qͦd omĩno absurdũ & inqueniens. eẽt. si nõhõ qͦd

Expanded text:
creaticreatiet sancta essent. Si ergo Deus creat et sacerdos sanctificat, plus homo facere videtur quam Deus, quod omnino absurdum et inconveniens esset, si non quod
Abbreviated transcription (Latin):
omĩum. humiliatio. eruditio. exercitatio hoĩs. Que cau¬
se sinon. ẽẽnt. sacram̃ta omĩno .i. sacrorũ signa. uel instru.¬
menta elem̃ta ꝑse. eẽ. non possent. Quod eñi elem̃ta sunt¬
sacramenta nonnatura pͥma facit. sed apposita institutio ꝓdis¬
pensationẽ. & grã infusa ꝑbenedictionẽ. Que dusᷤ elem̃ta post
pͥmam nat̾am non accepissent satram̃ta. ẽẽ ꝓpͥe non possent.
Dedit pͥmũ natura habilitatẽ ut hoc. ẽẽ. possuͤnt. Adiũxit
secuncdia institutio auctoritatem ut hec fierent. suꝑ addit .iii.
benedictio sc̃itatẽ ut hoc eeñt: pͥma facta ꝑcreatorẽ secunda
ꝓposita ꝑsaluatorẽ. Tercia administrata ꝑdispensatorẽ. Pri
mũ creator ꝑ maiestatem uasa formauit. Postea saluator pui
stitutionẽ. eadem ꝓposuit. Postremo dispensatoi ꝑbenedictio¬
nem hec ipsam mundauit. & grãm impleuit: & apparet mira¬
bile. quia qui maior fuit. qͦd minus erat fecit. & qui minor fuit

Expanded text:
omnium: humiliatio, eruditio et exercitatio hominis. Quae causae si non essent, sacramenta omnino, id est sacrorum signa vel instrumenta, elementa per se esse non possent. Quod enim elementa sacramenta sunt, non natura prima facit; sed apposita institutio per dispensationem, et gratia infusa per benedictionem, quae duo si elementa post primam naturam non accepissent, sacramenta proprie esse non possent. Dedit primo natura habilitatem ut hoc esse possent; adjunxit secunda institutio auctoritatem ut hoc fierent; superaddidit tertia benedictio sanctitatem ut haec essent. Prima facta per Creatorem; secunda proposita per Salvatormum Creator per majestatem vasa formavit, postea Salvator per institutionem eadem proposuit; postremo dispensator per benedictionem haec ipsa mundavit; et gratia implevit. Et apparet mirabile, quod qui major fuit, quod minus erat fecit; et qui minor fuit,
Abbreviated transcription (Latin):
fluxa sint. & ultra metã se necessitatis expendant ut totus h
ri. ꝙ̃ ꝙ sic ordinatꝰ ẽ. dignꝰatꝰ ẽ. lumine solis. ꝙͣ mente sursũ erecta.
& desidĩo in suꝑna defixo lumen sũme ueritatis cõtemplanti ir¬
radiet. Etiam non ꝑspecłm in enigmate. s inse ipsa ut ẽ ueritatẽ
agnoscat & sapiat. S ⁊ illud ñ negligent̾ tͣnseundum ẽ qͦd dr.¬

Expanded text:
fluxa sint, et ultra metam se necessitatis expandant, ut totus homo fluxa sint, et ultra metam se necessitatis expandant, ut totus homo ri. Quisquis sic ordinatus est dignus est lumine solis, ut mente sursum erecta et desiderio in superna defixo, lumen summae veritatis contemplanti irradiet, et jam non per speculum in aenigmate , sed in seipsa ut est veritatem agnoscat et sapiat. Sed et illud non negligenter transeundum est, q
Abbreviated transcription (Latin):
sub celo st̃ in locõ unum. manifestarisaridã. & uestirigraminib suis.
Omnia autem ħ spũalia p̃ferunt documenta pͥmũ incorde pec¬
catoris c̃at᷑ lux: qñ semet ip̃um agnosc̾ẽ incip̃. ut diuidat inter
lucẽ & tenebras. & appellare in cipiat lucẽ diem. & tenebras noc¬
tem. & non sit iam de qͥbus dr. lle qͥ dicunt bonũ malũ. & malum
bonũ. ponentes lucẽ tenebras. & tenebras lucẽ. Post ħ autẽ cum
ceꝑit inter lucẽ & tenebras diuidẽ. & lucẽ diem. tenebras qͦ ap¬
mamentũ. ħẽ ut inbono ꝓposito corroberet᷑. diuidẽ inter aqͣs
suꝑiores. & aqͣs inferiores .i. desidĩa carnis ⁊ sp̃c. ut meꝰ uis ⁊ media¬
tor duo sͥ aduersantia nec ꝑmisci sinat nec tnsponi. ne simul sit
qͦd diuidi debet. aut supra qͦd subt̾. aut subt̃ qͥd supͣ collocandũ
ẽ. Nouissime seqͥtur indispõis ordine opus tercie diei ut cõg̃gen¬
tur aque que sub celo sunt in locũ unum ne carnis desideria

Expanded text:
ubeturque manifestari arida et vestiri graminibus suis. Omnia autem haec spiritualia praeferunt documenta. Primum in corde peccatoris creatur lux, quando semetipsum agnoscere incipit, ut dividat inter lucem et tenebras, et appellare incipiat lucem diem et tenebras noctem; et non sit jam de quibus dicitur: Vae qui dicunt bonum malum, et malum bonum; ponentes lucem tenebras, et tenebras lucem . Post haec autem cum coeperit inter lucem et tenebras dividere, et lucem diem, tenebras quoque apmamentum, hoc est in bono proposito corroboretur: dividere inter aquas superiores et aquas inferiores, id est desideria carnis et spiritus, ut medius et mediator duo sibi adversantia nec permisceri sinat nec transponi; nec simul sit quod dividi debeat, aut supra quod subter, aut subter quod supra collocandum est. Novissime sequitur in dispositionis ordine opus tertiae diei, ut congregentur aquae quae sub coelo sunt in locum unum, ne carnis desideria
Abbreviated transcription (Latin):
Non enĩ digna ẽ cõplari lumen eternitatis donec munda & puri
na solem. & ipse xp̃c humanitatẽ suã pͥus de monstrauit. ut post
manifestaret diuinitatẽ. & u̾biq lux lucẽ p̾cessit. lux que peccõres
ad iusticiam illuminat. illam lucẽ qͣ iꝰtificatos ad beatitudinem il¬
lustrat. Ergo fcã ẽ. lux pͥus quam solis claritas manifestaret᷑. & dies
erat & tres dies erant qnͣ lux eiat ⁊ sol non erat. Quarta die illux̃
sol. & illa dies erat dara. qͥa lumen u̾um huĩt tenebre non erant ul¬
& le. Sic nulla anima meret᷑ lumen solis acciꝑe. & summe uita¬
i tis claritatem cꝗ̃plari nͥ tres dies isti in ea p̾cedant. Prima qͥdẽ
die fit lux. & diuidunt᷑ lux & tenebre. Uocaturq lux dies. & tenebre
nox. Scd̾ã die fit firmamentũ collatum inter aqͥs suꝑiores. & aqͣs

Expanded text:
Non enim digna est contemplari lumen aeternitatis, donec munda et puriNon enim digna est contemplari lumen aeternitatis, donec munda et purina solem; et ipse Christus humanitatem suam prius demonstravit, ut post manifestaret divinitatem, et ubique lux lucem praecedit. Lux quae peccatores ad justitiam illuminat, illam lucem quae justificatos ad beatitudinem illustrat. Ergo facta est lux priusquam solis claritas manifestaretur; et dies erat: et tres dies erant quando lux erat et sol non erat. Quarta die illuxit sol, et illa dies clara erat; quia lumen verum habuit, et tenebrae non erant ullae. Sic nulla anima meretur lumen solis accipere et summae veritatis claritatem contemplari, nisi tres dies isti in ea praecedant. Prima quidem die fit lux, et dividuntur lux et tenebrae; vocatur fitque lux dies, et tenebrae nox. Secunda die fi
Abbreviated transcription (Latin):
Go puto magnum hic aliquod sacmentum cõmondari.
qͥa om̃is auima quã diu inpeccato ẽ q̃si in tenebris est qͥb¬
dam & confusione. Sed non põt euadẽ confusionẽ suã & ad
ordinem iusticie formãq disponi nͥ illuiminet᷑ pͥmũ uidẽ mala sua &
discñe lucem atenebris. ħ ẽ. uͥtutes auiciis ut se disponat ad ordinem
anima in confusione iacens sine luce facẽ non pot. & ꝓpt̾ea neccẽ est
pͥmũ ut lux fiat. ut uideat semet ipsã intelligat siu agnoscat rrorẽ
& turpitudinẽ confusionis sue. & explice se atq coapte ad illam rõa
oĩa eiꝰ. & ẜ exemplar roĩs formãq sapientie disposita. tc̃ statĩ incipiet
ei luc̾e sol iusticie qͥa sic in reꝓmissione dictũ est. Beati mundo cor¬
de qm̃ ipsi dm̃ uidebunt. Prius gͦ inrõali illo mundo cordis hua̾ni
c̃at᷑ lux. & illuminat᷑ confusio. ut in ordinẽ redigat᷑. Post hec cum
fuerint purificaͭ ꝰ int̾iora eiꝰ. uenit lumen soł clar̃ & illustrat eam.

Expanded text:
go puto magnum hic aliquod sacramentum commendari; quia omnis anima quandiu in peccato est, quasi in tenebris est quibusdam et confusione. Sed non potest evadere confusionem suam et ad ordinem justitiae formamque disponi, nisi illuminetur primum videre mala sua, et discernere lucem a tenebris, hoc est virtutes a vitiis, ut se disponat ad ordinem nima in confusione jacens sine luce facere non potest; et propterea necesse est primum ut lux fiat, ut videat semetipsam, et agnoscat horrorem et turpitudinem confusionis suae, et explicet se atque coaptet ad iet secundum exemplar rationis formamque sapientiae disposita, tunc statim incipiet ei lucere sol justitiae, quia sic in repromissione dictum est: Beati mundo corde; quoniam ipsi Deum videbunt . Prius ergo in rationali illo mundo cordis humani creatur lux, et illuminatur confusio ut in ordinem redigatur. Post haec cum fuerint purificata interiora ejus, venit lumen solis clarum et illustrat eam.
Abbreviated transcription (Latin):
bumani corpis effigiem ꝓmoueri. Nide it quomodo arbusta. &
plante. gramina uniuersa eiusdem modi aminã non habentia
sola uiriditate uegetantur. & crescunt & motu suo informam
ꝓpͥo generi ꝯuenientẽ ꝓducuntur. his gͥ & huiꝰcemodi rationib
auctoritas intantũ p̃ualere potiit. ut dubietatem tolleret ques¬
tionis. excepto eosolo qͦd ficies catholica mag̃ credendũ elegit. Ani-

Expanded text:
humani corporis effigiem promoveri; videat quomodo arbusta et humani corporis effigiem promoveri; videat quomodo arbusta et plantae et germina universa ejusmodi animam non habentia sola viriditate vegetantur et crescunt, et motu suo in formam proprio generi convenientem producantur. His igitur et hujuscemodi rationibus auctoritas in tantum praevalere potuit ut dubietatem tolleret quaestionis, excepto eo solo quod fides catholica magis credendum elegit animas
Abbreviated transcription (Latin):
admodũ incorꝑali natura. apparet. sed singula ꝑse de nichilo creare
ꝑhibet᷑. p̃t̾ea cum inlege scͥptum sit. siquis ꝑcusserit mulierẽ preg¬
nantem. & illa abortuiaͣ fecerit. si nonfuerit formatum multet᷑
declaratur. quia cum caro excarne seminatur. anima similit̾ ex a¬
nua non trabit᷑. Si eñi cum carne anima seminatur. quare in ab-¬
ortiuo & nõ formato. anima ꝓ aĩa nõ redderet᷑. Quingͦ in abortiuo
tantum formato. anima ꝓ anima reddi iubetur. qͦd nͥ ineo qͦd nec¬
dum formatũ. ẽ. animã ad huc non eẽ. ostendit᷑. ut uidelicet quẽ¬
admodum inpͥmo homine pͥus corpus formatur. dde inde animã
infusam legimus. ita & insubsequentib omnib pͥus inuuldua
corpus humanũ formari. deinde animã infundi credamꝰ. Quod
sicui foite mirũ uideatur quomͦ pat̾nũ semen inuislua ante ani¬
mationẽ uel crescere possit. ueluegetari. uel etiam usq ad ipsam

Expanded text:
admodum in corporali natura apparet, sed singula per se de nihilo creare admodum in corporali natura apparet, sed singula per se de nihilo creare perhibetur. Propterea cum in lege scriptum sit: Si quis percusserit mulierem praegnantem et illa abortivum fecerit; si non fuerit formatum, declaratur quod cum caro ex carne seminatur, anima similiter ex anima non trahitur. Si enim cum carne anima seminatur, quare in abortivo et non formato anima pro anima non redderetur? Cum ergo in abortivo tantum formato anima pro anima reddi jubetur, quid nisi in eo quod necdum formatum est animam adhuc non esse ostenditur? Ut videlicet quemadmodum in primo homine prius corpus formatum, deinde animam infusam legimus; ita etiam in subsequentibus omnibus prius in vulva corpus humanum formari, deinde animam infundi credamus. Quod si cui forte mirum videatur quomodo paternum semen in vulva ante animationem vel crescere possit vel vegetari vel etiam usque ad ipsam
Abbreviated transcription (Latin):
ostenditur. quia non sp̃s de sp̃u. seo caro decarne mat̾ialit trans¬
ducatur. Quis enim nr̃a corꝑa pͥmo loco mat̾ialit̾ det̾ra sumpta
nonsuerunt. iccͥco tam̃ nõ in ꝯuenieͥnt. det̾ra sumpta. ẽẽ. dicunt᷑.
duce non. ẽẽ. Quodsicut in pͥmo homĩe corpus det̾ra sumptum.
sp̃s uero adũo datus legitur. ita etiam ratio expostulat. ut inseq̃nti.¬
bus quoq om̃ib caro quidem decarne descendere. sp̃s autẽ adño¬
uina eentia. sine sub̃a sumptũ credere debemus. S quia corpus
ꝑmat̾iam det̾ra uenit. sp̃s autẽ sine p̾iacente mat̾ia ꝑsolam crea¬
toris potentiam. ẽẽ. accepit. sicut corpus ab illo. ẽ. exquo mat̾iam
traxit. sic sp̃s ab illo. ẽ. ꝑ quẽ & aquo eẽ. cepit. ꝑillum uidelicet.
cum fecit abillo autem credidit. Dicit rursum psalmista. Qui
mas ds̃ siguiatim fingere dicitur. quia ea non alia exaliis quem¬

Expanded text:
ostenditur quod non spiritus de spiritu, sed caro de carne materialiter traostenditur quod non spiritus de spiritu, sed caro de carne materialiter traducatur. Quamvis enim nostra corpora primo loco materialiter de terra sumpta non sint; idcirco tamen non inconvenienter de terra sumpta esse dicuntur, duce non esse, quod sicut in primo homine corpus de terra sumptum; itus vero a Deo datus legitur, ita et ratio expostulat ut in sequentibus quoque hominibus caro quidem de carne descendere, spiritus autem a Doa sumptum credere debemus. Sed quod corpus per materiam de terra venit; spiritus autem sine praejacente materia per solam Creatoris potentiam esse accepit. Sicut corpus ab illo est ex quo materiam traxit, sic spiritus ab illo est per quem et a quo esse incoepit. Per illum videlicet cum fecit, ab illo autem cum dedit. Dicit autem rursum Psalmista: Qui itus sive animas Deus sigillatim fingere dicitur; quia ea non alia ex aliis quem
Abbreviated transcription (Latin):
non quenit. neq ex mat̾ia. eẽ. qm̃ eẽntialit̾ simplex ẽ s neq
mat̾iam. eẽ. qm̃ inumnitatis sue simplicitate indiuidue semꝑ ꝯ
sistens augeri. uel multiplicari omĩno non potest. Simplex n
unũ. ẽ. int̾ duo. si totum transierit nichil exeo remanet iu
aquo. ẽ. Si autem totũ ꝑmaneret nichil ꝯfertur illi adqd:
illa simplex sub̃a aut tota ingignente remaneat. si ingenitũ
transierit. aut tota ingenitũ transeat. si ingignente reman.¬
serit. Nisi forte omẽs animas ꝯsub̾ales dicere uelint. & illã mat̾i¬
am simplicem inꝑpagationẽ filiorum ꝑsonalit̾ quidẽ muitipli.¬
cari. sed eẽntialit̾ non diuidi. non attendentes qnͣta inquenien-¬
tia hanc assertionem seqͣntur. si natura & eadem eẽntia simuł
b̾itudini & dampnationi. glorie & pene addicta credatur. Pos¬
tremo autem cumdicat auctoritas. reuertatur pluuius int̾ram.
dequa suptus. ẽ. & sp̃s reddeat addnm. Qui dedit illi manifestũ

Expanded text:
essentialiter simplex est sed neque materiam esse, quoniam in unitatis suae simplicitate individue semper consistens augeri vel multiplicari omnino non potest. Simplex enim unum est inter duo si totum transierit, nihil ex eo remanet illi a quo est. Si autem totum permanet, nihil confertur illi ad quoo simplex illa substantia aut tota in gignente remaneat si in genitum transierit, aut tota in genitum transeat si in gignente remanserit. Nisi forte omnes animas consubstantiales dicere velint, et illam naturam simplicem in propagatione filiorum personaliter quidem multiplicari, sed essentialiter non dividi. Non attendentes quanta inconvenientia hanc assertionem sequantur si una et eadem essentia simul beatitudini et damnationi, gloriae et poenae addicta credatur. Postremo dum dicat auctoritas: Revertatur pulvis in terram de qua sumptus est; et spiritus redeat ad Dominum qui fecit illum ; manifeste
Abbreviated transcription (Latin):
retur quod credit᷑. Et dictus ÷ pat̾ intͥnitate quia ab
ipso filius erat. qui de suasub̃a erat. Quod enĩgignit desua
suba gignit. & id quod ipse. ẽ. gignit. Et ꝓpt̾ea aquo erat qͥ
cũ ipso erat .i. qͦd ipse erat. Pat̾ dictꝰ÷. qͥa abipso erat filius.
qui autẽ abutͦq erat utͥusq filiꝰ ñ erat. ne duo eeñt patres uniꝰ

Expanded text:
retur quod creditur; et dictus est Pater in Trinitate, quia ab ipso Filius esubcum ipso erat idem quod ipse erat, Pater dictus est; quia ab ipso erat Filius Qui autem ab utroque erat, utriusque Filius non erat, ne duo essent patres unius
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑis: Due reuque que p᷑ene sunt. & culpequorum: una. ẽ.o¬
ꝑ grãm post modum liberatus fuissed ꝑpenam temꝑalẽ. ad pe-¬
nam et̾nam descenderet. Neq autẽ dampnandꝰ inueniretur
si statim iudicaretur. dilatum. ẽ. iudicium eiꝰ. Et quia cum¬
nis & dilatationis. locum ei penitentie & correptionis assigna¬
uit. quatinus eum int̾im ꝑgrãm suam talem efficeret. quẽ
tandem non solum miscdit. s etiam iuste adsalutẽ iudicare
ualeret. Tria gͦ hec in reꝑatione hominis pͥmo loco ꝯsideran¬
da occurrunt. tempus. locus. remediũ. Tempus p̃sens. ẽ. ii¬
ta abinitio mundi usq adfinem seculi. Locus ẽ. mundus
iste. Remediũ intͥb ꝯstat. infule. insacram̃tis. inoꝑib bonis.
Tempus longum. ne inꝑatus p̃ ocupet᷑. Locus asꝑ. ut p̃uari.¬
cator castigetur. Remediũ efficax. ut in firmus sanetur.

Expanded text:
poris. Duae reliquae et poenae sunt et culpae, quarum una est coper gratiam postmodum liberatus fuisset; per poenam temporalem ad poenam aeternam descenderet. Ne autem damnandus inveniretur si statim judicaretur dilatum est judicium ejus. Et quia nis et dilationis locum poenitentiae ei et correctionis assignavit, quatenus eum interim per gratiam suam talem efficeret, quem tandem non solum misericorditer sed etiam juste ad salutem judicare valeret. Tria ergo hic in reparatione hominis primo loco consideranda occurrunt: tempus, locus, remedium. Tempus est praesens vita ab initio mundi usque ad finem saeculi. Locus est mundus iste. Remedium in tribus constat: in fide, in sacramentis, in operibus bonis. Tempus longum, ne imparatus praeoccupetur. Locus asper, ut praevaricator castigetur. Remedium efficax, ut infirmus sanetur.
Abbreviated transcription (Latin):
hetꝰ .s. & nouũ. U trumq tͥb ordinib distraguit᷑. Uetꝰ testamentum
continet legẽ et ꝓphetas. agiogͥrafos. quod interp̃tatum sonat scõs
exodus abexitu. leuiticꝰ aleuiti s. liber numeri qͥa ineo nuãntur
filii isrł. Deutero nomiũ scd̃a lex. hebraice autẽ. bresith. helles mo¬
th. haiecra. Uaiedaber. ad abarim. Inordine ꝓphetarũ .uiiii. sũt
uolumina. Primus liber iosue. qui &iħunane. & iosue ben¬
nũ .i. filius nũ. Scdis liber iiiᵒ ͤ ͥ. qui dr̃ soplhim. Tercius liber
tat᷑ regum. qͥẽ tercius et quartꝰ regum. Quintus ysaias. Sextꝰ
ieremias. Septimus ezechiel. Octauus liber .xii. ꝓphetarum
qui dr̃ thareasia. hũ ꝓphetici dñr eo quod ꝓpħarum sũt : sinon om̃s

Expanded text:
et et Novum. Utrumque tribus ordinibus distinguitur. Vetus Testamentum continet legem, prophetas, hagiographos, quod interpretatum sonat sanctos Exodus ab exitu; Leviticus a levitis. Liber numeri, quia in eo numerantur filii Israel. Deuteronomium secunda lex, Hebraice autem , bresith, hellesmoth, vagetra, vegedaber, adabarim: In ordine prophetarum octo sunt volumina. Primus liber Josue, qui et Jesu Nave, et Josue Bennun, id est filius Nun; secundus liber Judicum, qui dicitur Sopthim; tertius liber etatur regum, qui est tertius et quartus Regum; quintus Isaias; sextus Jeremias; septimus Ezechiel; octavus liber duodecim prophetarum qui dicitur , thareasra. Hi prophetici dicuntur eo quod prophetarum sunt, etiams
Abbreviated transcription (Latin):
usitato uocabulo mag̃ ꝓpħe uocant᷑. qͥuel officio. uel aꝑte missione
ꝓpħe sunt sic̃ in h loco. Scdm̃ quam accceptionẽ. dauid. et da
agiographoꝵ.ix. uolumina continent᷑. Primũ iob. Scd̾s liber
psalmoꝵ. Percius ꝓuerbia salomonis. Que g̾ce parabole. hebrai¬
ce mais lohit. dnr. Quartus eoclastes. ꝗͥ ebraice celeth. latine con¬
onator interp̃tat᷑. Quintꝰ sira sirini .i. cantica canticoꝵ. Sextum
daniel. Septimũ ꝑalipome nõ. qͦd latine sonat uerba dierũ. hebra

Expanded text:
e vocantur, qui vel officio vel aperta missione prophetae sunt; sicut in hoc loco. Secundum quam acceptionem David et Danihagiographorum novem volumina continentur. Primum Job; secundum liber Psalmorum; tertium Proverbia Salomonis quae Graece parabolae, Hebraice , masloth, dicuntur; quartum Ecclesiastes, qui Hebraice , coeleth, Latine concionator interpretatur; quintum , syra syrim, id est Cantica canticorum; sextum Daniel; septimum Paralipomenon, quod Latine sonat verba dierum, Hebrai
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd uoluntati siue appetitui ꝯtrarium. ẽẽ. ꝓbatur. Quia gͥ uõ
appetitũ iustitie dess It. appetitus ꝯmodi solus illi adpenam
remansit. Inquo quidẽ duplicit̾ punit᷑. sine cum abhis que or¬
dinate appetit restͥngitur. siue cum ad alia ꝯmẽda. que ordi¬
nate appẽti non possunt appetendia relcxatur. Inalt̾o. ẽ. pena.
Inalt̾o.ẽ. pena & culpa. Mensura enĩ suꝑioris appetitus iulib̃o
arbito posita. fuerat. Mensura uͦ inferioris appetitus. ꝯcessa
indono. Qua ꝓpt̾ illam tenere uelle uirtutis fuisset. Istam aũ
retinere posse felicitatis. Unde sic̃ culpa fuerit. illam rẽtenu¬
isse. ita pena facta. ẽ. istam amisisse. Inqua tam̃ pena etiami¬
ꝯuia niusp̃etie in appetitu suo mensuram deseruiset caro sub̃ta
spui. ad uersus ipsum spm̃ insuo appetitu t̃minũ mensure nõ
transiret.

Expanded text:
oluntati suae sive appetitui contrarium esse probatur. Quia igitur homo appetitum justitiae deseruit; appetitus commodi solus, illi ad poenam remansit. In quo quidem dupliciter punitur, sive cum ab iis quae ordinate appetit restringitur, sive cum ad alia commoda quae ordinate appeti non possunt appetenda relaxatur. In altero est poena, in altero poena et culpa. Mensura autem superioris appetitus in libero arbitrio posita fuerat. Mensura vero inferioris appetitus concessa in dono. Quapropter illam tenere velle, virtutis fuisset; istam autem retinere posse, felicitatis. Unde sicut culpa fuit illam non tensse, ita poena facta est illam amisisse. In qua tamen poena etiamritus in appetitu suo mensuram deseruisset, caro subjecta spiritui adversus ipsum spiritum in suo appetitu terminum mensurae non transiret.
Abbreviated transcription (Latin):
uia gͥ homo appetitum iusti deserens peccauit. in retento
appetitu ꝯmodi punitus. ẽ. Nam & illi ꝓpt̾ẽa sicdatus est
ut inseꝑabilis rationali uoluntati ad.eẽt. quatinus ineo uel
pimiret᷑ si aiuisticia recederet. uel remunerat᷑ si inustitia ꝑ¬
maneret. Oum utiq penam omm̃o pati non posset ꝯmodũ

Expanded text:
uia ergo homo appetitum justi deserens peccavit, in retento appetitu commodi punitus est. Nam et ille propterea sic datus est ut inseparabiliter rationali voluntati adesset, quatenus in eo vel puniretur si a justitia recederet, vel remuneraretur si in justitia permaneret, cu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ que cunq de deo dicunt᷑ & credunt᷑ ueracit in deo
ad hec tͥa referunt᷑. ꝯstant inhis tͥbus impso. quib
ut dictum. ẽ. si quid tollas ꝑfectum non ẽ. qͦd relinquitur.
Siquid adicere coneris maius non ẽ. qͦd ex plicatur. Si enim
si scrutantẽ occulta. & intelligentẽ hoc totum sapientie. ẽ.
Si pium. simansuetũ. simiscłem. & pacientẽ. totum hoc bo¬
nitatis. ẽ. & non potest his adicere ueritas quicqmͣ qͥa totũ
inhis ꝯtinetur quod ꝑ fectum. ẽ. & uerum. Ideo tͥa bec tͥnitatem
monstrauerunt. insimulacro ꝑfesto. & ꝑsuaserunt. nichil adi¬
ciendum tͥbus quia hoc ꝑfectum. ẽ. & nichil tollendũ. qm̃ sic ꝯ¬
stat ꝯsumatũ & tͥa hec indeo unum erant. & deo unum erant.
s distincta inuenta sunt. hic ubi non erant unum. & ꝓpt̾eͫ tͥui.¬
tatis imago. facta sunt. & secuta. ẽ. ꝯsideratio ꝓpͥetatem inuẽtã.
hic usq adineffabilem tͥnitatem. & distinxit ibi ꝓpͥum. qͦd qͥa
totum & unum totum.

Expanded text:
 quaecunque de Deo dicuntur, et creduntur veraciter in Deo: ad haec tria referuntur et constant in his tribus in ipso, quibus, ut dictum est, si quid tollas perfectum non est quod relinquitur; si quid adjicere coneris, majus non est quod explicatur. Si enim si scrutantem occulta, et intelligentem, hoc totum sapientiae est; si pium, si mansuetum, si misericordem, si patientem, totum hoc bonitatis est. Et non potest his adjicere veritas quidquam, quia totum in his continetur quod perfectum est et verum: ideo tria haec veritatem monstraverunt in simulacro perfecto et persuaserunt nihil adjiciendum tribus; quia hoc perfectum est, et nihil tollendum quoniam sic constat consummatum: et tria haec in Deo erant unum; et Deo unum erant, sed distincta inventa sunt hic ubi non erant unum; et propterea Trinitatis imago facta sunt. Et secuta est consideratio proprietatem inventam hic usque ad ineffabilem Trinitatem; et distinxit ibi proprium quod ptotum et unum totum.
Abbreviated transcription (Latin):
Gnorantia autem non ꝓpt̾ea uitium in eis ẽ. quia cum nascũt᷑
ueritatem non ꝯgnoscunt. qnͣdo non debent. sed quia tunc cũ
nascunt᷑ uitium in eis ẽ. Quo postea inpediuntur. neueritatẽ
ꝯͣgnoscant qnͣdo debent. Nasci quippe sine ꝯgnitione nat᷑a. ẽ.
non culpa. sed in eo uitio nasci quo postea in ꝯgnitione ue¬
ritatis inpediuntur. culpa ẽ. non natura. Hoc autẽ uitium
incorruptione carnis. ẽ. & incorruptione sensus. Qͣm sensus
ueritatis ꝑea que foris uiderẽtur. ammonitus sine labore
ꝯciꝑet. Quia uero nonͭͣ carne corrupta integͥtate sua pͥuatꝰ
.ẽ. puram sine ꝯfusione erroris ueritatem haurire ñpotest.

Expanded text:
gnorantia autem non propterea vitium est in eis, quia cum nascuntur veritatem non agnoscunt quando non debent; sed, quia tunc cum nascuntur vitium in eis est, quo postea impediuntur ne veritatem agnoscant quando debent. Nasci quippe sine cognitione natura est, non culpa. Sed in eo vitio nasci quo postea a cognitione veritatis impediantur, culpa est non natura. Hoc autem vitium in corruptione carnis est et in corruptione sensus carnalis, veritatis per ea quae foris viderentur admonitus, sine labore conciperet. Quia vero ex carne corrupta integritate sua privatus est, puram sine confusione erroris veritatem haurire non potest.
Abbreviated transcription (Latin):
non erant. qm̃ liberum arbitͥum dep̃senti eẽ non pot̾. etiã¬
si ipsum inp̃senti.ẽ. s spectat semꝑ adfuturos euentus. ꝙ eos
solum qui inꝯtingenti mat̾ia ꝯsistunt futura quippe que
ex necessitate futura sunt lib̃um arbitͥum non sequunt᷑. s
constãt in mobilit̾ adunũ tm̃ nec recipiunt. utrũlibet
contingentis. Sicgͥ liberum arbitͥum. tunc in illis erat. nõ qͣd̃
ut tunc aliud eẽnt qmͣ erant. s potestate qmͣ habeant ineo qͦd¬
sius inquirentib ratio occurrit. de statu pͥmo angłorũ & de
pͥmordio existentie illorum quales facti pͣmũ & de natura. &
de sapientia. & de arbitii libertate ꝓposita.

Expanded text:
ium de praesenti esse non potest, tametsi ipsum in praesenti est; sed spectat semper ad futuros eventus, et solum qui in contingenti consistunt. Futura quippe quae ex necessitate futura sunt, liberum arbitrium non sequuntur; sed constant immobiliter ad unum tantum, nec recipiunt utrumlibet contingentis. Sic igitur liberum arbitrium erat tunc in illis, non quidem ut tunc aliud essent qsius inquirentibus ratio occurrit de statu primo angelorum, de primordio existentiae illorum, quales facti sunt primum et de natura, et de sapientia et de arbitrii libertate proposita.
Abbreviated transcription (Latin):
Od & hoc sciendum qm̃ liberum arbitum qͦd diximus
pͥmi pͥncipii. ẽẽ. ꝓpt̾ uoluntatem que erat in pͥmo pͥn¬
cipio. hoc ipsum adpͥmũ pͥncipium non erat. qm̃ lib̃um ar¬
& incipiat aliud. eẽ. qͦd non. ẽ. Quod enĩ potest inp̾senti. qͦd po.¬
test. s dep̃senti nonpotest. Et sidep̃senti potest. tam̃ non nisi
ad futurum potest. Quod gͥ pͥmũ facti sunt ipsi non eẽ. potuert̃.
quia facti sunt hoc totum & nonfecerunt ipia & non potuert̃
non ẽe. hoc cum pͥmũ erant qm̃ tunc ipsum erant &. ẽẽ. ceꝑũt
solũm. & si potestas illis erat ut aliud eeñt. qm̃ liberũ arbitũ
erat non tam̃ potestas erat illis ut tunc aliud. eẽnt. quia hͥ
erant. s ut hoc. ẽẽ desinerent qͦd tunc erant. & tunc aliud
ẽẽ incipent qͦd non erant. Non enĩ ẽẽ pot̾ant qͦd ñ erant. uisi

Expanded text:
oc sciendum quod liberum arbitrium quod diximus primi principii esse propter voluntatem quae erat in primo principio, hoc ipsum ad primum principium non erat; quoniam liberum aret incipiat aliud esse quod non est. Quod enim potest in praesenti quidem potest, sed de praesenti non potest; et si de praesenti potest, non tamen nisi ad futurum potest. Quod igitur primum facti sunt ipsi, non esse non potuerunt, quia facti sunt hoc totum; et non fecerunt ipsi et non potuerunt non esse hoc cum primum erant, quoniam tunc ipsum erant, et esse coeperunt solummodo. Et si potestas illis erat, ut aliud essent, quia liberum arbitrium erat, non erat tamen potestas illis ut tunc aliud essent; quia hoc erant, sed ut hoc esse desinerent quod tunc erant et aliud esse inciperent q
Abbreviated transcription (Latin):
isset. S quare nr̃e infirmitati ꝯuenientius fuit ut ds̃ homo
fieret. & ꝓhomine mortalitatẽ hominis assumens adspẽm
sue mortalitatis hominẽ reformaret ut non diffidat iam
homo se adbona illius posse ascendere quãm adsua mala tol¬
leranda uidet descendisse. & ut indeo humanitas glonfica-¬
ta exemplum ẽẽt glorficationis hominib ut ineo qͦdpassus
est uiderant quid ei debeant retͥbuere. ineo autẽ qͦd glorfica¬

Expanded text:
ste nostrae infirmitati convenientior fuit ut Deus homo fieret, et pro homine mortalitatem hominis assumens ad spem suae immortalitatis hominem reformaret. Ut non diffidat jam homo se ad bona illius posse ascendere, quem ad sua mala toleranda videt descendisse; et ut in Deo humanitas glorificata exemplum esset glorificationis hominibus. Ut in eo quod passus est videant quid ei retribuere debea
Abbreviated transcription (Latin):
x quo constat quia om̃s artes nat᷑ales diuine scĩe famu¬
lantur. & inferior sapientia recte ordinata. ad suꝑiorem¬
conducit. Subeo gͥ sensu quͥẽ in significatione uocum
adre ꝯtinet᷑ historia cui famulant᷑ tres scientie. sicut dictũ est.
a grasnatica. dialetica. rethorica. Subeo autẽ sensu qͥẽ insigcati¬
one reru ad facta mistica. continet᷑ alleg̾ia. & subeo sensu qͥe.
insignificatione rerũ adfacienda mistica: continet᷑ t̾pologia.
Ethis uob famulant᷑. arimethica. musiea. geometͥa. astrono¬
mia. & phisica. Suꝑ hec autẽ om̃ia diumũ ẽ illud. ad quod duc̃
legia᷑ rectam fidem. alt̾m q̃ intͦpologia ẽ. informat bonam oꝑa¬
tionẽ. in qͥb constat cognitio ueritatis & amor uirtutis. & hẽ.¬

Expanded text:
x quo constat quod omnes artes naturales divinae scientiae famulantur; et inferior sapientia recte ordinata ad superioremconducit. Sub eo igitur sensu qui est in significatione vocum ad res, continetur historia; cui famulantur tres scientiae sicut dictum est, id est grammatica, dialectica, rhetorica. Sub eo autem sensu qui est in significatione rerum ad facta mystica, continetur allegoria. Et sub eo sensu qui est in significatione rerum ad facienda mystica, continetur tropologia; et his duobus famulantur arithmetica, musica, geometria, astronomia et physica. Super haec ante omnia divinum legoria est rectam fidem, alterum quod in tropologia est informat bonam operationem: in quibus constat cognitio veritatis et amor virtutis: e
Abbreviated transcription (Latin):
ei sapientia quoq illorũ inpͥma ꝯsideratione tͥplex uob
discretio occurrit. qmͦ illumĩ abant᷑ tͥplicit̃. uel ad tria
simplicit̾. & erat tͥna ꝯgnitio ineis ut agnoscerent qͦd facti
erant mali & boni cognitionẽ acceꝑant ut intellig̾ent qͥd
appetendũ illis foret. uel quid respondendũ scd̃m potentiam
uirtutis inse. & libertatẽ uoluntatis. sed & ipsius aquo facti
erant. cognitionẽ acceꝑant ut intelligerent & scirent pͥncipi-¬
um & finem suum aquo ꝯditione ꝓcesserant. & ad ipsum de¬
buerant intentione ꝯuerti. Illius uͦ cum quo facti erant cog¬
nitionẽ acceꝑant ut scirent. qͥo uel sͥ inuicẽ ꝓ diuina dispen¬
satione & ordinatione deberent. uel qnͣtũ in his que ꝯditio

Expanded text:
e sapientia quoque illorum in prima consideratione triplex nobis discretio occurrit. Quoniam illuminabantur tripliciter, vel ad tria simpliciter; et erat trina cognitio in eis ut agnoscerent quod factierant, mali et boni cognitionem acceperant, ut intelligerent quid appetendum sibi foret vel quid respuendum secundum potentiam virtutis in se et libertatem voluntatis. Sed et ipsius a quo facti erant cognitionem acceperant, ut intelligerent et scirent principium et finem suum a quo conditione processerant, et ad ipsum debuerant intentione converti. Illius vero cum quo facti erant cognitionem acceperant, ut scirent quid vel sibi invicem pro divina dispensatio
Abbreviated transcription (Latin):
omĩno nota sunt. & credi non possunt qm̃ sciunt᷑. Que
uere ꝯtra rõnem sunt. nulla similit̾ rõne credi possunt.
qm̃ non suscipiunt ullam rõnẽ. nec acquiescit his ratio
t̾im̃ suscipiunt fidem. & inpͥmo quidem genete ficdes ratione
aidiuuat᷑. & iatio fide ꝑficitur. qm̃ scđ̃m rationẽ sunt que cre dũ¬
tur. quorũ ueritatem siratio non ꝯp̃hendit. fidei tam̃ illorum
nõ ꝯtradicit: inbis que supra rationẽ sunt ñ adiuuat᷑ fides ra¬
tioneulla. qm̃ non capit illa ratio que fides credit. &tamen
.E. aliud quo ratio amonet᷑ uenerari fidem qͣm ñ ꝯp̃hendit. Qe
dicta sunt g  scd̃m rationẽ fuerunt ꝓbabilia. ratiõisponte ac qͥ¬
eũm eis. Que uero supra rationẽ fuerunt. exdiuina reuelatiõe
prodita sunt. & non oꝑata. ẽ. in eis ratio. scastigata tam̃ ne ad
illa ꝯtenderet. Hon gͦ sequar demonstrare qnͣtũ his que in
rationandã posita sunt. & ꝯducta ꝓbabilit reuelatio diuina

Expanded text:
omnino nota sunt et credi non possunt, quoniam sciuntur. Quae vero contra rationem sunt nulla similiter ratione credi possunt, quoniam non suscipiunt ullam rationem, nec acquiescit his ratio rationem, tantummodo suscipiunt fidem. Et in primo quidem genere, fides ratione adjuvatur et ratio fide perficitur, quoniam secundum rationem sunt quae creduntur. Quorum veritatem si ratio non comprehendit, fidei tamen illorum non contradicit. In iis quae supra rationem sunt, non adjuvatur fides ratione ulla; quoniam non capit ea ratio quae fides credit, et tamen est aliquid quo ratio admonetur venerari fidem quam non comprehendit. Quae dicta sunt ergo, et secundum rationem, fuerunt probabilia rationi, et sponte acquievit eis. Quae vero supra rationem fuerunt ex divina revelatione prodita sunt; et non operata est in eis ratio, sed castigata tamen ne ad illa contenderet. Nunc ergo sequitur demonstrare quantum his quae in ratiocinando proposita sunt, et c
Abbreviated transcription (Latin):
boni & mali iurtutis tantũ occasionẽ prestitit quia bona inferioris
uite exnatura sunt. bona uero supioris uite exgratia. Qd̃ hono
Qd̾ homo inꝑadiso positus. ẽ. ⁊ non creatus.

Expanded text:
boni et mali virtutis tantum occasionem praestitit, quia bona inferioris boni et mali virtutis tantum occasionem praestitit, quia bona inferioris vitae ex natura sunt; bona vero superioris vitae ex gratia. CAP. XXXIII. Quod homo in paradiso positus est: non creatus.
Abbreviated transcription (Latin):
asserendum non ẽ. quia ͥsimilit̾ uidet᷑. qͦd quẽ admodũ nũc nat᷑a
ꝑ inobedientiã adcorruptionẽ mutata cernit᷑. ita etiã tunc ꝑobe¬
dientiam obseruatam. nisi usq ad tempus p̃diffinitũ adeo. serua-¬
ta fuissẽt adincorruptionẽ mutaret᷑. Semel enĩ transgredi ple-¬
na obedientia fuit. s nonsimilit̾ ꝑfecta obedientia fuisset si in
ipsa obedientia homo usq infinẽ non ꝑstitisset ꝓpt̾ea sicut inobe¬
dientia naturã adcorruptionẽ ñ mutasset donec tẽꝑe suo usq
infinẽ seruata ꝑfecta fuisset. Qui aut̃ int̾im generarent᷑. anat᷑a¬
int̾im nondũ adhuc adueram incorruptionẽ transformata semi¬
narent᷑. neq nascendo originalis iustitie meritũ accipent. qm̃
& ipsi aquib nascerent᷑. Nondum ad buc ꝑfecte obedientie
Quantum autem spectabat ad naturam ipsuis tale fuisset crecdit᷑.
ut siue eleret. siue non ederet. homo fructum eius nõ lederet. Con

Expanded text:
ere, quia non similiter videtur quod quemadmodum nunc natura per inobedientiam ad corruptionem mutata cernitur, ita etiam tunc per obedientiam observatam nisi usque ad tempus praediffinitum a Deo conservata fuisset ad incorruptionem mutaretur. Semel enim transgredi plena inobedientia fuit; sed non similiter perfecta obedientia fuisset, si in ipsa obedientia, homo usque in finem non perstitisset. Propterea sicut inobe ita obedientia naturam ad incorruptionem non mutasset, donec tempore suo usque in finem servata fuisset perfecta. Qui autem interim generarentur, a natura nondum adhuc ad veram incorruptionem transformata seminarentur, neque nascendo originalis justitiae meritum acciperent; quoniam et ipsi a quibus nascerentur, nonduQuantum autem spectabat ad naturam ipsius, tale fuisse creditur ut sive ederet sive non ederet homo fructum ejus, non laederetur.
Abbreviated transcription (Latin):
uoluit. ⁊ eterna sapientia semꝑ disposuit. qͦd eterna
potestate aliqñ facit. Et erant simul semꝑ bonitas. & sapientia. & potes¬
tas. Nec diuidi nec sriꝑari ab inuicẽ tẽꝑe posita ẽ que subaliter idem
erant. Et ab his formã dedit oꝑi suo artifex ds qͥb consumata sunt
omnia. ab euo in coationis & eternitatis pͥncipio ordinata

Expanded text:
oluit, et aeterna sapientia semper disposuit, quod coaeterna potestate aliquando facit. Et erant simul semper bonitas, sapientia, et potestas; nec dividi vel separari ab invicem tempore poterant quae substantialiter idem erant, et ab his formam dedit operi suo artifex Deus, quibus consummata sunt omnia ab aevo inchoationis, et aeternitatis principio ordinata
Abbreviated transcription (Latin):
Onne autem quod mutabile ẽ aliqñ non fuisse neceẽ est qͥa quod stare
non potuit cump̃sens fuit indicat se aliqñ non fuisse pͥus qͣm fuit.
Sic respondẽt quȩ foris sunt his qͥ intus uident᷑. adueritatẽ comꝓ-¬
bandam.⁊atictorem suum nat᷑a clamat q̃ se ab illo fc̃a ostendit.
Quod ds̃ trinis ⁊ unus.

Expanded text:
utem quod mutabile est, aliquando non fuisse necesse est; quia quod stare non potuit cum praesens fuit, indicat se aliquando non fuisse priusquam fuit. Sic respondent qui foris sunt iis quae intus videntur ad veritatem comprobandam et auctorem suum natura clamat quae se ab illo factam ostendit. st trinus et unus.
Abbreviated transcription (Latin):
nũ. ẽ. Et qm̃ hoc ꝓbat bonus eiꝰ. qͦd ñ mutat᷑ & ordo umu̾sita¬
tis idem ꝑseuerans. Et dicit ipsam rationẽ. qm̃ nicħ nouũ dõ
ẽ. ut illuc tunc uel nec amare incipiat. qͦd pͥus nõ noũit. aut
obliuisci. sicut ħo dilectionis anͣque ut in memoriã ñ ueni¬
at qͦd pͥus cognitũ fuerat. aut errare. bonũ estimans. quod
malũ. ẽ. ut culigat illud. qͦd ñ oportet. & pꝰea qͣsi penitens.
& mutãs coi & affectum uarians. cũceꝑit agnoscere errorẽ
suum. quia hec ñ deo digna fuẽit. nec ꝓbat ratio ut ita
sentiamus. de illo qui sapiens.ẽ. & bonus & ꝑfectus. ẽ. Et ñ inuẽit᷑¬
in eo. mutabilitas ulla. cum omĩa gn̾a mutabilitatis fuerint in
consideratione ad ducta siue que incorꝑͥb inueniunt᷑. siue que
sp̃uum naturam contingunt.

Expanded text:
do universitatis idem perseverans. Et adjicit ipsa rationem, quoniam nihil novum Deo est ut illud tunc vel nunc amare incipiat quod prius non noverit; aut oblivisci sicut homo dilectionis antiquae, ut in memoriam non veniat quod prius cognitum fuerat; aut errare bonum existimans quod malum est, ut diligat illud quod non oportet; et postea, quasi poenitens et mutans cor et affectum varians cum coeperit agnoscere errorem suum. Quia haec digna Deo non sunt, nec probat ratio ut ita sentiamus de illo qui sapiens est et bonus et perfectus; et non invenitur mutabilitas in eo ulla, cum omnia genera mutabilitatis fuerint in consideratione adducta; sive quae in corporibus inveniuntur, sive quae spirituum naturam contingunt.
Abbreviated transcription (Latin):
hab̾uit non curare. quia t̾rena omĩa qͣntũ & illorũ qua¬
litatẽ & nram infirmitatẽ ꝑtinet corruptionẽ animarũ oꝑa-¬
ri solent potius qm curationẽ. ꝑ que tam̃ ds̃ cum nram sani-¬
tatẽ ꝑficit. quid aliud qmͣ sue uirtutis potentiam euident̃
ostendit: Qum in eodẽ nr̃m ꝓcurat remedium aquo infir¬
mitatis & corruptionis ꝯtraximꝰ morbum. Non itaq istis as¬
cribatur. qͦd ꝑ ista nobis ministratur. neq millis uisibilem
ita ueneremur spẽm ut in uisibilẽ eis subicere. ꝯuincam᷑us¬
ueritatem. Hac ꝯsideratione diligent intuentib manifes
festum sit. qnͣtum uel illi debeant. qͦd foris insp̃e sacramenti
uisibilit̃ cernitur. uel illi qͦd inuirtute saciam̃ti intus inui¬
sibilit̾ oꝑatur. Et hec quidem ounia adhoc spectant quod
ꝓpositum erat inuestigandum quare uidelicet instituta
sunt sacramenta.

Expanded text:
habuit non curare, quia terrena omnia quantum ad illorum quahabuit non curare, quia terrena omnia quantum ad illorum qualitatem et nostram infirmitatem pertinet corruptionem animarum operari solent potius quam curationem. Per quae tamen Deus cum nostram sanitatem perficit, quid aliud quam suae virtutis potentiam evidenter ostendit; cum in eodem nostrum procurat remedium a quo infirmitatis et corruptionis traximus morbum? Non itaque istis ascribatur, quod per ista nobis administratur, neque in illis visibilem ita veneramur speciem, et invisibilem eis subjicere veritatem convii visibiliter cernitur, vel illi quod in virtute sacramenti intus invisibiliter operatur. Et haec quidem omnia ad hoc spectant quod prop situm erat investigandum, quare videlicet instituta sint sacramenta.
Abbreviated transcription (Latin):
sermo ꝓpbicus nuttitur. ut ei mors iminens non solum p̃¬
sens sed& futura aununtiet᷑. Qui t̾rent᷑ ꝯfitent᷑. Plorant &
oant & misedĩa impetrant. Remittit᷑ sermo ꝓpħ̃iciis. qui
nos delongioris uite spatio indulto certos efficiat. quia ea¬
dem nos scͥptura deet̾ne uite ꝓmissione ꝯsolatur peniten¬
tes. que de ꝑpetua mortis dampuatione t̾ret inpeccatis ꝑ¬
sistentes. Apponit᷑ medicina curandis uulnerib nr̃is. que
cum ex sui qualitate morbo ꝯtraria ostenditur. incuratio-
ne non medicine sed medentis uirtus euidentissime decla-¬
ratur. Ista medicina. ipsa sunt sacram̃ta. que cum foris
nobis ꝑministros sacre dispensationis corꝑalit̾ adhibent᷑
uulnera amiarũ nr̃arũ inuisibilit̾ curantur. ut curati &¬
immortalitatẽ carnis octonario ꝑficitur. Que autẽ me¬
dicina qnͣtum ad suam naturã spectat morbũ augere

Expanded text:
s imminens non solum prs imminens non solum praesens, sed et futura annuntietur. Qui terrentur confitentur, plorant et orant, et misericordiam impetrant. Remittitur sermo propheticus qui nos de longioris vitae spatio indulto certos efficiat. Quia eadem nos scriptura aeternae vitae promissione consolatur poenitentes quae de perpetuae mortis damnatione terret in peccato persistentes. Apponitur medicina curandis ulceribus nostris, quae cum ex sui qualitate morbo contraria ostenditur; in curatione aegroti non medicinae, sed medentis virtus evidentissime declaratur. Ipsa medicina, ipsa sunt sacramenta, quae dum foris nobis per ministros sacrae dispensationis corporaliter adhibentur, vulnera animarum nostrarum invisibiliter curanturer mortalitatem carnis octonario perficitur. Quae tamen medicina quantum ad suam naturam spectat, augere morbum
Abbreviated transcription (Latin):
susceptio uero qͣntum ad obedientiẽ necessitatens. Nis scire quia
inistis uisibilib spẽb adcurandos morbos sp̃ales remediũ ds̃
non sumit. sed solum sacram̃tum ꝯstituit: Accipe sacram̃tũ
de sacram̃to. E grotauit ezechias. & missus. ẽ. ad eum ysayas
ꝓpħ̃a qui ei mortem imminentẽ p̃cederet. Quo audito territꝰ
& t̾rore ꝯpunctus. lacͥmas cump̃ce fudit. & miscdiam impe-¬
trauit. Remittitur ꝯtinuo. ysayas. ut .x. annos uite illiꝰ
dandam uulneri eius curando nouam nouo modo medici-¬
nam pꝑaret. Apposita. ẽ. medicina foris. ut uirtus occulta
intus õꝑaretur. & non erat sanitas ex medicina. qm̃ scd̃m
se ꝯtraria sanitati medicina erat. Ut aꝑte monstraretur.
qm ex iuice non erat. qͦd ꝑiliam erat. Magnũ acramitis¬
die sacramentũ. ꝯm̃datũ. e. Eger ẽ. genius humanũ qͥ diã.¬
guei. & uitus piniquitatẽ. & foris ꝑ mortalitatẽ. No quẽ

Expanded text:
susceptio vero quantum ad obedientem necessitatis. Vis scire quod susceptio vero quantum ad obedientem necessitatis. Vis scire quod in istis visibilibus speciebus ad curandos morbos spiritalis remedium Deus non sumit, sed solum sacramentum constituit? Accipe sacramentum de sacramento. Aegrotavit Ezechias et missus est ad eum Isaias propheta, qui ei mortem imminentem praediceret. Quo audito terrore et dolore compunctus, lacrymas cum prece fudit et misericordiam impetravit. Remittitur continuo Isaias, ut quindecim annos vitae illius mendandam vulneri ejus curando novam novo modo medicinam praeparet. Apposita est medicina foris, ut virtus occulta intus operaretur et non erat sanitas ex medicina, quoniam secundum se contraria sanitati erat medicina, ut aperte monstraretur, quoniam ex illa non erat quod per illam erat. Magnum de sacramentis sacramentum commendatum est. Aeger est genus humanum, quod languet et intus per iniquit
Abbreviated transcription (Latin):
Tudicis qm̃ qui hoc facit noncamp uͥat̃. Quis ꝙͦ meduus lotus
erit huimodi homĩes capiens. nec saluandos quia aquã non
habent. nec dampnandos quia fidem bñt: Est homo qui fi
dem habet. & cum fide dilectionẽ. aquam non habet nõ tam
aqͣm ꝯtempnens. s aquam habere uolenꝰ & nonualens. Hunc Sͦ a qͦ
absens dampnabit. & non potius fides. & deuotio p̃sens saluabit:
uirtutes alias. & bonos ero & sufficiet mͥ. Uide gͦ sidilestionẽ dĩ
habere potes & pcepta eius ꝯtempnere: Sigͦ dei habes dilectio
nẽ. stude. satage. conare qͣntũ potes ꝑficere mandata eius. & si
incidis innecessitatẽ. quere pietatem. Si eñi necessitas non. ẽ.
que non p̃tendat᷑. ꝯtemptus non excusatur. Uide gͦ quiasa¬
cram̃ta dei medicine sunt sp̃ales que foris corꝑib ad hibent᷑ ꝑ
uisibilem spẽm. sed intus animãssanant ꝑinuisibilẽ ueritatem.
Quoꝵ quidem institutio qͣntum ad p̃cipientẽ dispensationis. ẽ:

Expanded text:
dico quod qui hoc facit non damnatur. Quis ergo erit medius locus ejusmodi homines capiens, nec salvandos quia aquam non habent, nec damnandos quia fidem habent? Est homo qui habet fidem, et cum fide dilectionem, aquam non habet; non tamen aquam contemnens, sed aquam habere volens et non valens. Hunc ergo aqua absens damnabit, et non potius fides et devotio praesens salvabitvirtutes alias; et bonus ero, et sufficiet mihi. Vide ergo si dilectionem Dei habere pote stude, satage, conare, quantum potes perficere mandata ejus; et si incidis in necessitatem, quaere pietatem. Si enim necessitas non est quae praetendatur: contemptus non excusatur. Vide ergo quod sacramenta Dei medicinae sunt spiritales; quae foris corporibus adhibentur per visibilem specimen, sed intus animas sanant per invisibilem vitutem. Quorum quidem institutio quantum ad praecipienten, dispensationis est,
Abbreviated transcription (Latin):
posse ubi sacram̃tũ non ẽ. aut si ꝯcedis uirtutẽ nega damp¬
nationẽ. Quid. ẽ. mauis. sacram̃tũ aut uirtus sacramenti:
Qͦd. ẽ. maius aqua uel fides: Siuis dicere uerũ: dic fides. Si gͦ
sacramentũ aque qͦd minꝰ ẽ. saluat quosdam non habentes
fidem. & non imputatur eis qͦd fidem non hñt. quia eam
habere non possunt. quomͦ fides que maior. ẽ. non liberat
habentes fidem & sacram̃tũ aque non habentes. & ñ multo
magis parcetur eis ꝓeo qͦd sacram̃tũ aque non habent qͦd
quidem habere uoluerunt. sed non potuerunt. Sed dicis quo¬
modo gͥ intelligemus qͦd scͥptum ẽ. nisi quis renatus ex aqua

Expanded text:
posse ubi sacramentum non est, aut si concedis virtutem nega damposse ubi sacramentum non est, aut si concedis virtutem nega damnationem. Utrum est majus sacramentum, an virtus sacramenti? Utrum est majus, aqua an fides? Si vis dicere verum, dic fides. Si ergo sacramentum aquae quod minus est salvat quosdam non habentes fidem; et non imputatur eis quod fidem non habent, quia eam habere non possunt. Quomodo fides quae major est non liberat habentes fidem et sacramentum aquae non habentes; et non multo magis parcetur eis pro eo quod sacramentum aquae non habent, quod quidem habere voluerunt, sed non potuerunt? Sed dicis: Quomodo ergo intelligimus quod scriptum est: Nisi quis ren