comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nulli te eẽ lecturã: paucis. tuȩ satisfaciã vo¬
luntati Itaq prȩstabo te his quae mihi
sunt compesta pasticipem¬
ART INUS IGITUR
obitũ suũ. longe ante prȩsciuit
Dixitq fratribus. dissolutionẽ sui corporis
imminere. Inter ea causa extitit : qua con¬
datensem diocesim visitar&: Nam clericis
interse ecclesiȩ illius discordantibus. pacẽ
cupiens reformare : lic& finem dierũ suoꝵ
non ignorar&. proficisci tamen ob istius
modi causam . non recusauit: Bonã hanc uir¬
tutũ suarũ consummationẽ existimans. si pa¬
cem ecclesiae redditam reliquiss&. Ita pro¬
fectus cum suo illo vt semper frequentissimo
discipulorũ sanctissimoq comitatu. mergos
in flumine conspicatur. pisciũ prȩđã sequi.
& rapacẽ ingluuiem. assiduis urgere capturis
Forma inquit hȩc dęmonũ est. Insidiantur
in cautis. capiunt nescientes Captos deuo¬
rant. exsaturariq non queunt deuoratis:

Expanded text:
nulli te esse lecturam, paucis tuae satisfaciam uonulli te esse lecturam, paucis tuae satisfaciam uoluntati, itaque praestabo his, quae mihi sunt conperta, participemartinus igitur obitum suum longe ante praesciit dixitque fratribus dissolutionem sui corporis inminere. interea causa extitit, qua Condacensem dioecesim uisitaret. nam clericis inter se ecclesiae illius discordantibus pacem cupiens reformare, licet finem dierum suorum non ignorasset, proficisci tamen ob istius modi causam non recusauit, bonam hanc uirtutum suarum consummationem existimans, si pacem ecclesiae redditam reliquisset. /ita profectus cum suo illo, ut semper, frequentissimo discipulorum sanctissimoque comitatu mergos in flumine conspicatur piscium praedam sequi et rapacem ingluuiem adsiduis urguere capturis. forma, inquit, haec daemonum est: insidiantur incautis, capiunt nescientes, captos deuorant exsaturarique non queunt deuoratis.
Abbreviated transcription (Latin):
tus. atq impolita tradantur. Nam vt dereli¬
quis taceã : rogo. quẽ ad modũ tã cito adte epi¬
stola illa potuit ꝑuenre. quã nuꝑ adaureliũ
dia conũ scripseramus : Ego enĩ tolose positis.
tu treueris constituta . & tam longe a patria
filio inqui&ante diuulsa: qua tandem famlia¬
rẽ illã epistola. occasione furata es: Namq ac¬
cepi litteras tuas. quib: scribis. In eadem episto¬
la. qua de obitu domiz masti: fecerim mentionẽ
ipsũ beati uiri transitũ exponere debuis sem
Quasi uero ego illã epistolã. aut legendã alii
pr&er quã ipsi ad quẽ nissa uid&ur ediderim.
aut ego tanto sim operi destinatus. ut om̃a quȩ
demastino cognosci opost&. me potissimum
scribente notescant. Itaq si qua de obitu
scĩ ep̃i audire desideras. ab illis potius qui in¬
terfuere cognosce : Ego tibi statui. nihl scri¬
bere ne ubiq me publices Tam̃ si dasfidẽ

Expanded text:
tus adque inpolita tradantur. nam ut de relitus adque inpolita tradantur. nam ut de reliquis taceam, rogo quemadmodum tam cito ad te epistula illa potuit peruenire, quam nuper ad Aurelium diaconum scripseramus. ego enim Tolosae positus, tu Treueris constituta et tam longe a patria filio inquietante diuulsa, qua tandem familiarem illam epistulam occasione furata es? namque accepi litteras tuas, quibus scribis in eadem epistula, qua de obitu sancti Martini fecerim mentionem, ipsum beati uiri transitum exponere debuisse. quasi uero ego illam epistulam aut legendam alii praeterquam ipsi, ad quem missa uidetur, ediderim, aut ego tanto sim operi destinatus, ut omnia, quae de Martino cognosci oportet, me potissimum scribente notescant. itaque si quae de obitu sancti episcopi audire desideras, ab illis potius, qui interfuere, cognosce: ego tibi statui nihil scribere, ne ubique me publices. tamen, si das fidem
Abbreviated transcription (Latin):
ULPICIUS SEUERUS. BASULE
parenti uenerabili salutem. Si parentes
uocare inius licer&. teplane expilationis fur¬
tiq ream. ad prȩtonis tribunal iusto lore tra¬
heremus:. Quid enim: von conquerar quam
ate patior iniuriam . Nullam mihi domi car¬
tulam. uullum libellum. uullam epistolam
reliquisti. Ita furaris omnia. Ita uniuersa di¬
uulgas. siquid ad amicum familiariter scri¬
psi. siquid foste dum ludimus. quod uellem
tamen occultum esse dictaui. omnia adte pri¬
us pene quam fuerint scripta aut dictata.
perueniunt. Nimirum. obȩratos habes nota¬
rios meos. per quos tibi nostrae ineptiae publi¬
cantur: Nec tamen aduersum eos possum¬
moueri. si tibi parent . qui in ius nr̃m extua po¬
tissimũ liberalitate uener̃ : seq adhuc tuos.
quã meos eẽ menner̃. Iusola esrea. tu sola
culpabilis. quȩ &m h insidiaris. & illos fraude cir¬
cũ uens. ut sine delicto ullo fanliariter scripta
aut neglegenter enssa. in lucubrata tibi peni¬

Expanded text:
ulpicius Seuerus Bassulae parenti uenerabili salutem. Si parentes liceret in ius uocari, te plane expilationis furtique ream ad praetoris tribunal iusto dolore traheremus. quid enim non conquerar, quam a te patior iniuriam? nullam mihi domi chartulam, nullum libellum, nullam epistulam reliquisti: ita furaris omnia, ita uniuersa diuulgas. si quid ad amicum familiariter scripsi, si quid forte, dum ludimus , quod uelim tamen occultum esse, dictaui, omnia ad te prius paene quam fuerint scripta aut dictata perueniunt. nimirum obarratos habes notarios meos, per quos tibi nostrae ineptiae publicantur. nec tamen aduersus eos possummoueri, si tibi parent, qui in ius nostrum ex tua potissimum liberalitate uenerunt seque adhuc tuos quam meos esse meminerunt. tu sola es rea, tu sola culpabilis, quae et mihi insidiaris et illos fraude circumuenis, ut sine dilectu ullo familiariter scripta aut neclegenter emissa inlucubrata tibi peni
Abbreviated transcription (Latin):
supponi : Non dec& inquit filii xẽĩanum. uisi in
cinere mori. Ego si aliud uobis exemplũ relin¬
quo. Ipse peccaui Oculis ac manibus incęlum
semper intentus : Inuictum ab oratione spm̃
non relaxabat . Et cum apresbyteris. qui tũ
ad eum confluxerant rogar&ur. ut corpus¬
culum lateris mutatione releuar&: Sinite in¬
quit. sinite me fratres. cęlum potuis respicere
quam terram : & suo iam itinere Iturus ad dñm
sp̃s dirigatur Haec locutus. diabolũ uid& propt᷑
assistere: Quid hic inquit asstas cruenta bestia.
Nihil in me funeste repperies : abrahȩ me sinus re

Expanded text:
subponi, non decet, inquit, Christianum nisi in subponi, non decet, inquit, Christianum nisi in cinere mori: ego si aliud uobis exemplum relinquo, peccaui. oculis tamen ac manibus in caelum semper intentis inuictum ab oratione spiritum non relaxabat. et cum a presbyteris, qui tunc ad eum conuenerant, rogaretur ut corpusculum lateris mutatione releuaret, sinite, inquit, sinite me, fratres, caelum potius respicere quam terram, ut suo iam itinere iturus ad Dominum spiritus dirigatur. haec locutus diabolum uidit prope adsistere. quid hic, inquit, adstas, cruenta bestia? nihil in me, funeste, reperies: Abrahae me sinus re
Abbreviated transcription (Latin):
Grauis quidem est dñe corporeȩ pugna militiȩ.¬
& iam satis est quod huc usq certaui: Sed si ad¬
huc in eodem labore. pro castris tuorum stare
me prȩcipis. xon recuso. Nec fatiscentem causa¬
bor a&atem: Munia tua deuotus implebo:
subsignis tuis quo ad ipse tu iusseris. militabo
Et quam uis obtata sit seni missio post laborem:
est tamen animus uictor annorum. & cȩdere
nescius senectuti. Acsi iam parcis a&ati. bo¬
num mihi est dñe uoluntas tua. hos uero qui¬
bus timeo. ipse custodies. Ouirum in effabi¬
lem : nec labore uictum. Nec morte uincendum :
qui in nullam se pastem pronior inclinauerit :
nec mori timuit. Nec uiuere recusauit.
Itaq cum iam per aliquot dies.ui febrium tene¬
r&ur. Non tamen adĩ opere cessabat : pernox
in orationibus & iuigiliis. fatiscentes artus spiri¬
tui seruire cogebat: Nobili illo strato suo. In
cinere & cilicio recubans. Et cum adiscipulis
rogar&ur . ut saltim uilia sibi siner& stramenta

Expanded text:
grauis quidem est, Domine, corporea pugna militiae et iam satis est, quod hucusque certaui: sed si adhuc in eodem labore pro castris tuis stare me praecipis, non recuso nec fatiscentem causabor aetatem. munia tua deuotus inplebo, sub signis tuis, quoadusque ipse tu iusseris, militabo. et quamuis optata sit seni remissio post laborem, est tamen animus uictor annorum et cedere nescius senectuti. quodsi iam parcis aetati, bonum mihi est, Domine, uoluntas tua: hos uero, quibus timeo, ipse custodies. o uirum ineffabilem, nec labore uictum nec morte uincendum, qui in nullam se partem pronior inclinauerit, nec mori timuerit nec uiuere recusauerit. itaque cum iam per aliquot dies ui febrium teneretur, non tamen ab opere Dei cessabat: pernoctans in orationibus et uigiliis fatiscentes artus spiritui seruire cogebat, nobili illo strato suo in cinere et cilicio recubans. et cum a discipulis rogaretur ut saltim uilia sibi sineret stramenta
Abbreviated transcription (Latin):
cra dȩmonũ: candido tecta uelamine. misera
peragrossuos circũ ferre dementia. Eleuato
ergo in aduerso signo crucis. Imperat turbae
non moueri loco. onusq: deponere: Hic vero
mirũ inmodũ. videres miseros primũ uelut
saxa riguisse. deinde cũ primo mouere se sũ¬
mo conamine niterentur: ultra accedere ñ
ualentes. ridiculam inuestiginẽ rotabantur.
donec uicti corporis onus deponunt At tonti
& sem& inuicem aspectantes. quid nam sibi ac¬
cidiss&. taciti cogitabant. Sed cũ beatus uir
comperiss&. exsequiarũ eẽ illam frequentiã
non sacrorũ. el euata rursum manu. dat eis
ab eundi & tollendi corporis potestatẽ. Ita
eos & cũ uoluit stare compulit. & cũ libuit
abire permisit
TEM DUM IN UI CO

Expanded text:
cra daemonum candido tecta uelamine misera cra daemonum candido tecta uelamine misera per agros suos circumferre dementia. leuato ergo in aduersos signo crucis imperat turbae non moueri loco onusque deponere. hic uero mirum in modum uideres miseros primum uelut saxa riguisse. dein, cum promouere se summo conamine niterentur, ultra accedere non ualentes ridiculam in uertiginem rotabantur, donec uicti corporis onus ponunt: attoniti et semet inuicem aspicientes, quidnam sibi accidisset, taciti cogitabant. sed cum beatus uir conperisset exequiarum esse illam frequentiam, non sacrorum, eleuata rursum manu dat eis abeundi et tollendi corporis potestatem. ita eos et cum uoluit, stare conpulit, et cum libuit, abire permisit. Item, cum in uico
Abbreviated transcription (Latin):
confit&ur : latronem se fuisse. obscelera per¬
cussum . uulgi errore celebratũ. Sibi nihil
cũ mar tyrib eẽ cõmune. cũ illos gloria: se poe¬
na r&iner&. Mirũ inmodũ . vocem loquentis
qui ad erant audiebant: ꝑsonam tamen non
uidebant. Tum martinus quid uidiss&. expo¬
suit: Iussitq: exeo loco altare quod ibi fuerat
submoueri. atq: ita populum superstitionis il¬
lius. absoluit errore:
CCIDIT AUTE INSE QUENTI
tempore : dum iter ager&. vt gentilis
cuusda corpus. quod ad sepulchrũ cũ suꝑftitio¬
so funere deferebatur: obuium haber&. Conspi¬
catusq eminus uenientium turbã. quid nam
id eẽt ignarus paululũ st&it. Nam cũ fere
quingentorũ passuum interuallũ erat. vt
difficile fuerit dinoscere quid uider&. tam̃
quia rusticã manũ cerner&. & agente vento
linteamina corpori suꝑiecta uolitarent.
profanos sacrificiorũ ritus agi credidit
Quia eẽt hȩc gallorũ rusticis consu&udo. simula¬

Expanded text:
confitetur: latronem se fuisse, ob scelera perconfitetur: latronem se fuisse, ob scelera percussum, uulgi errore celebratum: sibi nihil cum martyribus esse commune, cum illos gloria, se poena retineret. mirum in modum uocem loquentis qui aderant audiebant, personam tamen non uidebant. tum Martinus quid uidisset exposuit iussitque ex eo loco altare, quod ibi fuerat, submoueri, adque ita populum superstitionis illius absoluit errore. Accidit autem insequenti tempore, dum iter ageret, ut gentilis cuiusdam corpus, quod ad sepulchrum cum superstitioso funere deferebatur, obuium haberet: conspicatusque eminus uenientium turbam, quidnam id esset ignarus, paululum stetit: nam fere quingentorum passuum interuallum erat, ut difficile fuerit dinoscere quid uideret. tamen quia rusticam manum cerneret et agente uento lintea corpori superiecta uolitarent, profanos sacrificiorum ritus agi credidit: quia esset haec Gallorum rusticis consuetudo, simula
Abbreviated transcription (Latin):
haud longe ab oppido. proximus monasterui
locus. quẽ falsa hominũ opinio uelut conse
pultis ibi martyribus sacrauerat: Nam &
altare ibi asuperiorib epĩs constitutum
habebatur : Sed martinus nontemere adhibens
incertis fidem. abhis qui maiores natu erant:
prbis vel clericis flagitabat. nomen sibi mar¬
tyris tẽpora passionis ostendi. Erandi sescru¬
pulo permoueri. quod nihil certi. constans si¬
bi maiorũ memoria tradidiss&. Cum aliquan¬
diu ergo aloco illose abstinuiss&. Nec derogans
religioni quia incertus erat. Nec auctoritatẽ
suã uulgo accommodans: xe suꝑstitio conuale¬
scer&. quodam die. paucis secum adhibitis fr̃i¬
bus ad locũ pergit. Dein suꝑ sepulchrũ ipsũ
asstans: orauit ad dñm. ut quis eẽt. uel cuius
meriti sepultus. ostender&. Tum conuersus
ad leuam. uidit prope assistere: umbrã sor¬
didã. trucem. Imperat Nomen meritumq¬
Vt loquer&ur. Nomen edicit. decrimine

Expanded text:
haud longe ab oppido proximus monasterio haud longe ab oppido proximus monasterio locus, quem falsa hominum pultis ibi martyribus, sacrauerat: nam et altare ibi a superioribus episcopis constitutum habebatur. sed Martinus non temere adhibens incertis fidem, ab his, qui maiores natu erant, presbyteris uel clericis flagitabat nomen sibi martyris, tempus passionis ostendi: grandi se scrupulo permoueri, quod nihil certi constans sibi maiorum memoria tradidisset. cum aliquandiu ergo a loco illo se abstinuisset, nec derogans religioni, quia incertus erat, nec auctoritatem suam uulgo adcommodans, ne superstitio conualesceret, quodam die paucis secum adhibitis fratribus ad locum pergit. dehinc super sepulchrum ipsum adstans orauit ad Dominum, ut quis esset uel cuius meriti esset sepultus ostenderet. tum conuersus ad laeuam uidet prope adsistere umbram sordidam, trucem: imperat nomen meritumque loqueretur. nomen edicit, de crimine
Abbreviated transcription (Latin):
instituebantur. Nemo ibi quicquam pro¬
prium habebat. Omnia in medio confe¬
rebantur . Nonemere aut vendere. vt
plerisq monachis moris est: quicquam
licebat. Ars ibi exceptis scriptoribus.
Nulla habebatur. Cui tamen operi mi¬
nor a&as deputabatur. Maiores. orati¬
oni uacabant. Rarus ciuquam extra
cellulam suam egressus. Nisi cum ad locum ora¬
tionis conueniebant: Cibum unum om̃s. post
horam ieiunii accipiebant. Uinum nemo
nouerat: Nisi quẽ infirmitas coegiss&. Pleriq
camelorum s&is vestiebantur. Mollior ibi
habitus. pro crimine erat. Quod eo magis sit
mirum necesse est. quod multi inter eos nobi¬
les habebantur: qui longe aliter educati . ad
hanc se humilitatem & patientiam coegerant
Pluresq ex his. postea episcopos uidimus:. Quȩ
enĩ ess& ciuitas aut ecclesia. quȩ nonse demar¬
tini monasterio cuper& habere sacerdotes¬
EDUT RELI QUAS UIRTUTES UIII¬
eius quas inepiscopatu egit aggrediar : erat

Expanded text:
instituebantur. Nemo ibi quidquam proinstituebantur. Nemo ibi quidquam proprium habebat; omnia in medio conferebantur; non emere, aut vendere, ut plerisque monachis moris est, quidquam licebat. Ars ibi, exceptis scriptoribus, nulla habebatur; cui tamen operi minor aetas deputabatur: majores orationi vacabant. Rarus cuiquam extra cellulam suam egressus, nisi cum ad locum orationis conveniebant. Cibum una omnes post horam jejunii accipiebant: vinum nemo noverat, nisi quem infirmitas coegisset. Plerique camelorum setis vestiebantur; mollior ibi habitus pro crimine erat: quod eo magis sit mirum necesse est, quod multi inter eos nobiles habebantur, qui longe aliter educati ad hanc se humilitatem et patientiam coegerant; pluresque ex his postea episcopos vidimus. Quae enim esset civitas, aut ecclesia, quae non sibi de Martini monasterio cuperet sacerdotem? XI. Sed ut reliquas virtutes ejus, quas in episcopatu egit, aggrediar; erat
Abbreviated transcription (Latin):
facultatis e uoluere. Idem enim constantis¬
sime perseuerabat. qui prius fuerat. Cadem
incorde eius humilitas. eadem Inuestitu
eius uilitas erat. Atq ita plenus auctori¬
tatis & gratiȩ: Implebat ep̃i dignitatem:
VUt non tamen propositũ monachi. uirtu¬
temq deserer&. Aliquan diuergo. adhe¬
renti ad ecclesiam cellula usus est. Dein
cum inqui &udinem frequentantium fer¬
re non possit. duob fere extra ciuitatẽ
milibus. monasterium sibi statuit. Qui
locus tam secr&us & remotus erat. Ut
heremi solitudinem Non desiderar&.
Exuno enim latere. prȩcisa montis excelsi
rupe ambiebatur. Reliquam planitiem
liger fluuius reducto paululum sinu clau¬
serat. Una tantum eademq asta admo¬
dum uia adiri poterat. Ipse exlignis con¬
textam cellulam habebat. Multi quidem
efratrib: in eundem modum. pleriq: saxo
super iecti montis cauato. receptacula
sibi fecerant: Discipuli uero octoginta
erant. qui ad exemplum beati magistri

Expanded text:
facultatis euoluere. idem enim constantisfacultatis euoluere. idem enim constantissime perseuerabat qui prius fuerat. eadem in corde eius humilitas, eadem in uestitu eius uilitas erat: adqtatis et gratiae, implebat episcopi dignitatem, ut non tamen propositum monachi virtutemque desereret. Aliquamdiu ergo adhaerente ad Ecclesiam cellula usus est; deinde cum inquietudinem se frequentantium ferre non posset, duobus fere extra civitatem millibus monasterium sibi statuit. Qui locus tam secretus et remotus erat, ut eremi solitudinem non desideraret: ex uno enim latere praecisa montis excelsi rupe ambiebatur; reliquam planitiem Liger fluvius reducto paululum sinu clauserat. Una tantum eademque arcta admodum via adiri poterat. Ipse ex lignis contextam cellulam habebat: multique e fratribus in eumdem modum; plerique, saxo superjecti montis cavato, receptacula sibi fecerant. Discipuli vero octoginta erant, qui ad exemplum beati magistri
Abbreviated transcription (Latin):
facere licuit. quam quod populus. dño uolen¬
te cogebat. Inter episcopos tamen qui af¬
fuerant. prȩcipue defensor quidam nomine.
dicitur restitisse. Vnde anim aduersum est
grauiter illũ lectione proph&ica tunc no¬
tatum Nam cum fortuitu lector cui le¬
gendi eo die officium erat: Interclusus apo¬
pulo defuiss&. turbatis ministris dum ex¬
pectatur qui non aderat. Unus ecircum stan¬
tib sumpto psalterio. quem primũ uer¬
sum inuenit. arripuit. Psalmus aũ hic erat
Exore infantium & lactantium. perfecifti
laudem. propter inimicos tuos. ut destruas
inimicum & defensorem. Quo lecto. cla¬
mor populi tollitur. pars diuersa confun¬
ditur . atq: ita habitum est. diuino nutu
psalmũ hunc lectum fuisse. Ut testimoniũ¬
operissui defensor audir&. quia exore infantiũ
atq: lactantium. In martino dñi laude per¬
fecta : & ostensus pariter. & deftructus est
inimicus. Iam uero sumpto episcopatu. qua¬
lem se quantumq prȩstiterit . Non est nr̃ȩ

Expanded text:
facere licuit, quam quod populus Domino volente cogebat. Inter episcopos tamen qui affuerant, praecipue defensor quidam nomine dicitur restitisse: unde animadversum est, graviter illum lectione prophetica tunc notatum. Nam cum fortuito lector, cui legendi eo die officium erat, interclusus a populo defuisset, turbatis ministris, dum exspectatur qui non aderat, unus e circumstantibus sumpto psalterio, quem primum versum invenit, arripuit. Psalmus autem hic erat: ex ore infantium et lactantium perfecisti laudem propter inimicos tuos, ut destruas inimicum et defensorem. quo lecto clamor populi tollitur, pars diuersa confunditur. adque ita habitum est, diuino nutu psalmum hunc lectum fuisse, ut testimoniuoperis sui Defensor audiret, qui ex ore infantium adque lactantium, in Martino Domini laude perfecta, et ostensus pariter et destructus esset inimicus. Iam uero sumpto episcopatu qualem se quantumque praestiterit, non est nostrae
Abbreviated transcription (Latin):
sententia : martinum episcopatu ẽẽ dig¬
nissimum. felicem fore tali ecclesiam sa¬
cerdote: Pauci tamen: & non nulli exepi¬
scopis : qui ad constituendum anti fuitem
fuerant euocati: Impie repugnabant. di¬
centes scilic&. contemptibilem esse perso¬
nam. In dignum eẽ episcopatu. hominem
uultu dispicabilem. ueste sordidum.
crine deformem: Ita apopulo sententiȩ
sanioris haec illorum irrisa dementia ẽ.
qui illustrem uirum dum uituperare
cupiunt prȩdicabant. Nee uero aliud his

Expanded text:
sententia, Martinum episcopatus esse digsententia, Martinum episcopatus esse dignissimum: felicem fore tali ecclesiam sacerdote. pauci tamen et nonnulli ex episcopis, qui ad constituendum antistitem fuerant euocati, impie repugnabant, dicentes scilicet, contemptibilem esse personam, indignum esse episcopatu hominem uultu despicabilem, ueste sordidum, crine deformem. ita a populo sententiae sanioris haec illorum inrisa dementia est, qui inlustrem uirum dum uituperare cupiunt praedicabant. nec uero aliud his
Abbreviated transcription (Latin):
Quo cognito. cellulam In qua corpus iacebat in¬
greditur Exclusisq omnibus turbis. super¬
stratus corpori. aliquantisper orauit
Mox uiuiscente uultu. marcescentib oculis.
in ora illius defunctus erigitur. lentoq co¬
namine : enisus assurgere: apprehensa bea¬
ti uiri dextera. In pedes constitit. atq. ita
cum eo usq aduestibulum domus. turba om¬
ni inspectante processit
UB EODEM FERETEMPORE¬
martinus adepiscopatum turonicȩ ec¬
clesiȩ p&ebatur. Sed cum erui monaste¬
rio suo non facile possit. ruricius quiđã.
unus eciuibus. UXoris languore simula¬
to: ad genua illius pro uolutus. ut egre¬
der&ur obtinuit. Ita dispositis iam in
itinere ciuium turbis. sub quadam custo¬
dia ad ciuitatem usq deducitur. Mirũ
inmodum. In credibilis multitudo: non
solum ex illo oppido. sed &iam exuicinis
urbibus. suffragia ferenda conuenerant
Vna omnium uoluntas. eadem uota. eademꝙ

Expanded text:
quo cognito cellulam, in qua corpus iacebat, inquo cognito cellulam, in qua corpus iacebat, ingreditur, exclusisque omnibus turbis superstratus corpori aliquantisper orauit. mox uiuescente uultu, marcescentibus oculis in ora illius defunctus erigitur: lentoque conamine enisus adsurgere, adprehensa beati uiri dextera in pedes constitit: adque ita cum eo usque ad uestibulum domus, turba omni inspectante, processit. Sub idem fere tempus ad episcopatum Turonicae ecclesiae petebatur: sed cum erui monasterio suo non facile posset, Rusticius quidam, unus e ciuibus, uxoris languore simulato ad genua illius prouolutus ut egrederetur obtinuit. ita dispositis iam in itinere ciuium turbis, sub quadam custodia ad ciuitatem usque deducitur. mirum in modum incredibilis multitudo non solum ex illo oppido, sed etiam ex uicinis urbibus ad suffragia ferenda conuenerat. una omnium uoluntas, eadem uota eademque
Abbreviated transcription (Latin):
mor tuum reliquissent:. Ita redditus uitȩ
statim baptisma consecutus. plures post ea uix̃
annos : Primusq apud nos martini vistutum.
uel materia. uel testimonium fuit. Idem ta¬
men referre erat solitus: se corpore exutum:
ad tribunal iudicis ductum. deputandumq
obscuris locis &uulgarib turbis. tristem ex¬
cepisse sententiam Tum perduos angelos iu¬
dici fuisse suggestum. hunc esse proquo mar¬
tinus orar&. Ita per eosdem angelos se ius¬
sum reduci. & martino redditum . uitȩq: pri¬
stinȩ restitutum. Ab hoc primo tempore
beati iuri nomen enituit. ut qui sc̃s iam ab
omnib: habebatur. potens &iam & uere
apostolicus haber&ur
EC MULTO POST. DUM
agrum lupicini cuiusdam honorati se¬
cundum sȩculum uiri prȩterir&. clamore
&luctu turbae plangentis excipitur
Ad quam cum sollicitus asstitiss&. & quis ess&
hic fl&us inquirer&. Indicatur unum efami¬
lia seruulum. laqueo sibi uitam extorsisse

Expanded text:
mortuum reliquissent. ita redditus uitae, mortuum reliquissent. ita redditus uitae, statim baptismum consecutus plures postea uixit annos, primusque apud nos Martini uirtutum uel materia uel testimonium fuit. idem tamen referre erat solitus, se corpore exutum ad tribunal iudicis ductum deputandumque obscuris locis et uulgaribus turbis tristem excepisse sententiam: tum per duos angelos iudici fuisse suggestum, hunc esse pro quo Martinus oraret: ita per eosdem angelos se iussum reduci, et Martino redditum uitaeque pristinae restitutum. ab hoc primum tempore beati uiri nomen enituit, ut qui sanctus iam ab omnibus habebatur, potens etiam et uere apostolicus haberetur. Nec multo post, dum agrum Lupicini cuiusdam honorati secundum saeculum uiri praeteriret, clamore et luctu turbae plangentis excipitur, ad quam cum sollicitus adstitisset et quis esset hic fletus inquireret, indicatur unum ex familia seruulum laqueo sibi uitam extorsisse.
Abbreviated transcription (Latin):
inuenit: Ita subita mors fuerat. Ut absq
baptismate. humanis reb: exceder& :
Corpus in medio positum : tristi mȩrentiũ
fratrum : frequentabatur officio
Cum mastinus: flens & heiulans accurrit :
Lum uero tota scm̃ spm̃ mente concipiens. egre¬
dicellulam inqua corpus iacebat: e&eros iub&
Ac forib obseratis. super exanimata defuncti
fratris membra prosternitur Et cum aliquan¬
diu orationi incubuiss&. sensissetq per spm̃
dñi ad esse uisfutem: erectus paululum: & in
defuncti ora defixus. orationis suȩ ac miseri¬
cordiȩ dñi . Intrepidus expectabat euentum
Uixq duarum fere horarum spatium interces¬
serat . uid& defunctum paulatim membris
omnib commoueri. & laxatis in usum uidendi.
palpitare luminibus. Tum uero magna ad
dñm uoce conuersus. gratias agens. cellulam
clamore compleuerat. Quo audito . qui pro
forib asstiterant statim irruunt. Mirum
expectaculum: quod uidebant uiuere. quẽ

Expanded text:
inuenit: ita subita mors fuerat, ut absque inuenit: ita subita mors fuerat, ut absque baptismate humanis rebus excederet. corpus in medio positum tristi maerentium fratrum frequentabatur officio, cum Martinus flens et eiulans accurrit. tum uero tota sanctum spiritum mente concipiens egredi cellulam, in qua corpus iacebat, ceteros iubet, ac foribus obseratis super exanimata defuncti fratris membra prosternitur. et cum aliquamdiu orationi incubuisset sen- . sissetque per spiritum Domini adesse uirtutem, erectus paululum et in defuncti ora defixus, orationis suae ac misericordiae Domini intrepidus expectabat euentum: uixque duarum fere horarum spatium intercesserat, uidet defunctum paulatim membris omnibus commoueri et laxatis in usum uidendi palpitare luminibus. tum uero magna ad Dominum uoce conuersus gratias agens cellulam clamore conpleuerat: quo audito qui pro foribus adstiterant statim inruunt. mirum spectaculum, quod uidebant uiuere, quem
Abbreviated transcription (Latin):
lam cui gallinaria nomen est. secessit: Con¬
te quodam prbo: magnarum vistutum ui¬
ro: Hic aliquandiu. radicib uixit herbarũ
Quo tempore helleborum. uenenatum vt
ferunt gramen : Incibum sumpsit: Sed
cum uim ueneni inse grassantis. uicina
iam moste sensiss& : Imminens periculũ
oratione repulit : Statimꝙ̃ omnis dolor
fugatus est
ECMULTO POST. CUM SCO
hilario comperiss&. regis poenitentia.
potestatem in dultam fuisse redeundi : romȩ
ei temptauit occurrere: Profectiisque ad
urbem : Cum iam hilarius pr&eriss&. Ita eũ
est uestigus ꝓsecutus: Cumq ab eo gratis¬
sime fuiss& susceptus: haud longe sibi ab op¬
pido monasterium collocauit: Quo tem¬
pore. se ei quidam caticuminus iunxit
cupiens sc̃ĩssimi uiri institui disciplinis
Paucis quippe interpositis diebus. languore
correptus : ui febrium laborabat : Ac tum
mastinus: foste discesserat: Et cum per tri¬
duum defuiss&:. regressus. ex anime corpus

Expanded text:
lam, cui Gallinaria nomen est, secessit comilam, cui Gallinaria nomen est, secessit comite quodam presbytero, magnarum uirtutum uiro. hic aliquamdiu radicibus uixit herbarum: quo tempore helleborum, uenenatum, ut ferunt, gramen, in cibum sumpsit. sed cum uim ueneni in se grassantis uicina iam morte sensisset, imminens periculum oratione repulit statimque omnis dolor fugatus est. nec multo post, cum sancto Hilario comperisset regis paenitentia potestatem indultam fuisse redeundi, Romae ei temptauit occurrere profectusque ad urbem est. Cum iam Hilarius praeterisset, ita eum est uestigiis prosecutus: cumque ab eo gratissime fuisset susceptus, haut longe sibi ab oppido monasterium conlocauit, quo tempore se ei quidam catechumenus iunxit, cupiens sanctissimi uiri institui disciplinis: paucisque interpositis diebus languore correptus ui febrium laborabat. ac tum Martinus forte discesserat: et cum per triduum defuisset, regressus exanime corpus
Abbreviated transcription (Latin):
intendere. ait adeum. Quocumq ieris. uel
quȩcumq temptaueris. diabolus tibi aduersa¬
at mihi homo: Statimq econspectu eius: in i¬
micus euanuit. Itaq ut anmo acmente con¬
ceperat. matrem gentilitatis ab soluit er¬
rore: patre. Inmalis perseuerante. Plures
tamen: suo saluauit exemplo: Deinde.
cum heresis arriana per totum orbem. &
maxime intra illiricum pullulass&. cum ad¬
uersus perfidiam sacerdotũ solus pene acer¬
rime pugnar&. multisq suppliciis ess& af¬
fectus: Nam & publice uirgis cęsus est. & ad
extremũ de ciuitate exire compulsus. Italiam
rep&ens: Cum intra gallias quoq discessu scĩ
hilarii. quem ad exilium her&icorum uis co¬
egerat: turbatam ecclesiam comperiss&. me¬
diolani sibi monasterium statuit: Ibi quoq
eum auxentius. auctor & princeps arria no¬
rum grauissime insectatus est : multisq af¬
fectum in iuriis. deciuitate exturbauit:
Cedendum itaq tempori arbitratus. ad insu¬

Expanded text:
intendere, ait ad eum: quocumque ieris uel intendere, ait ad eum: quocumque ieris uel quaecumque temptaueris, diabolus tibi aduersamebo, quid faciat mihi homo. statimque de conspectu eius inimicus euanuit. itaque ut animo ac mente conceperat, matrem a gentilitatis absoluit errore, patre in malis perseuerante: plures tamen suo saluauit exemplo. Dehinc cum haeresis Arriana per totum orbem et maxime intra Illyricum pullulasset, cum aduersus perfidiam sacerdotum solus paene acerrime repugnaret multisque suppliciis esset adfectus—nam et publice uirgis caesus est et ad extremum de ciuitate exire conpulsus — Italiam repetens, cum intra Gallias quoque discessu sancti Hilari, quem ad exilium haereticorum uis coegerat, turbatam ecclesiam comperisset, Mediolani sibi monasterium statuit. ibi quoque eumAuxentius, auctor et princeps Arrianorum, grauissime insectatus est, multisque adfectum iniuriis de ciuitate exturbauit. cedendum itaque tempori arbitratus ad insu
Abbreviated transcription (Latin):
post tergum manibus . uni seruandus & cu
stodiendus traditur: Qui cum eum ad
remotiora duxiss&. per contari ab eo coepit.
quis nam ess&. Respondit. xẽianum se esse
Quaerebat &iam ab eo. an timer&. Tunc
uero constantissime profitetur : Num quam
se tam fuisse securum. quia scir& misericor¬
diam dñi. maxime intemptationib affu¬
turam. se magis illi dolere . qui xẽi miseri¬
cordia: ut pote latrocinia ex ertens: ess&
indignus Ingressusq euangelicam disputa¬
tionem. verbum dĩ latroni prȩdicabat:
Quid longius morer: latro credidit. pro¬
secutusq mastinum. viae reddidit: orans.
Ut prose dñm precar&ur. Idemq postea
religiosam agens uitam visus est. Ut haec
quae supra r&ulimus. ab ipso audita di¬
cantur Igitur mastinus inde progressus.
cum mediolanum pr&eriss&: diabolus iiti¬
nere: humana specie assumpta: se ei obuium
tulit. quo tender&. quaerens. Cumq id
amastino responsi accepiss&. se quo dñs uocar&

Expanded text:
post tergum manibus uni adseruandus et post tergum manibus uni adseruandus et spoliandus traditur. qui cum eum ad remotiora duxisset, percontari ab eo coepit, quisnam esset. respondit Christianum se esse. quaerebat etiam ab eo an timeret. tum uero constantissime profitetur, numquam se tam fuisse securum, quia sciret misericordiam Domini maxime in temptationibus adfuturam: se magis illi dolere, qui Christi misericordia utpote latrocinia exercens esset indignus. ingressusque euangelicam disputationem uerbum Dei latroni praedicabat. quid longius morer? latro credidit prosecutusque Martinum uiae reddidit, orans ut pro ae Dominum precaretur. idemque postea religiosam agens uitam uisus est, adeo ut haec, quae supra rettulimus, ex ipso audita dicantur. Igitur Martinus inde progressus cum Mediolanum praeterisset, diabolus in itinere, humana specie adsumpta, se ei obuiam tulit, quo tenderet quaerens. cumque id a Martino responsi accepisset, se quo Dominus uocaret
Abbreviated transcription (Latin):
astius implicare . & ministerio vinciri diui¬
no. Sed cum sȩpissime restitiss&: Indignum
se esse uociferans. Intellexit uir dĩ altioris
ingenii hoc eum modo posse constringi. si id
ei officii imponer&. in quo quidam locus in¬
uiriae uider&ur: Itaq: exorcistam eum eẽ
praecepit: Quam ille ordinationem : Ne
dispexisse tam quam humiliorem uider&ur.
Non repudiauit. Nec multum post: admo¬
nitus persoporem. ut patriam parentesq
quos adhuc gentilitas d&inebat. religiosa
sollicitudine uisitar&: ex uoluntate scĩ hi¬
larii profectus est: Multisq ab eo obstrictus
precibus & lacrimis . vt redir&: mestus ut
ferunt: peregrinationem illam aggres¬
sus est. Contestatus fr̃s. multa se aduersa
passurum: quod postea probauit euentus
Ac primum Inter alpes deuia secutus. In¬
cidit in latrones. Cumq unus securi eleua¬
ta incaput eius librass&. ictum ferientis dex¬
terae: sustinuit alter. Uinctis tamen

Expanded text:
artius inplicare et ministerio uincire diuiartius inplicare et ministerio uincire diuino. sed cum saepissime restitisset, indignum se esse uociferans, intellexit uir altioris ingenii, . uno eum modo posse constringi, si id ei officii imponeret, in quo quidam locus iniuriae uideretur: itaque exorcistam eum esse praecepit. quam ille ordinationem, ne despexisse tamquam humiliorem uideretur, non repudiauit. nec multo post admonitus per soporem, ut patriam parentesque, quos adhuc gentilitas detinebat, religiosa sollicitudine uisitaret, ex uoluntate sancti Hilari profectus est, multis ab eo obstrictus precibus et lacrimis ut rediret. maestus, ut ferunt , peregrinationem illam ingressus est, contestatus fratribus, multa se aduersa passurum: quod postea probauit euentus. ac primum inter Alpes deuia secutus incidit in latrones. cumque unus securi eleuata in caput eius librasset ictum, ferientis dexteram sustinuit alter: uinctis tamen
Abbreviated transcription (Latin):
bo. & in nomine dñi uiũ. signo crucis. non cli¬
peo protectus aut galea. hostium cuneos
penetrabo securus. N&rudi ergo incu¬
stodiam iub&ur: facturus fidem dictis. Vt
in ermis barbaris obicer&ur Yostero die
hostes. legatos depace miserunt. sua om̃a
seq dedentes. Unde quis dubit&. hanc
uere beati uiri fuisse victoriam: cui prȩstitṽ
sit. Ne inermis ad proelium mitteretur
Et quamuis pius dñs seruare militem suum
lic& inter hostium gladios & tela potuiss&.
tamen ne uel aliorum moste: scĩ uiolaren¬
tur obtutus. exemit pugnȩ nec essitatem
Neq enim aliam pronlite suo xẽc debuit
prestare uictoriam: quam ut sub actis sine
sanguine hostibus. nemo morer&vr
XINDE RELICTA MILITIA
scm hilarium: pictauȩ epm̃ ciuitatis.
cuius tunc In dĩ reb spectata & cognita fides
habebatur: exp&iuit: & aliquandiu apud
eum commoratus est: Temptauit aũ idem
hilarius. imposito dia conii officio: sibi eum

Expanded text:
bo et in nomine Domini Iesu, signo crucis, non clibo et in nomine Domini Iesu, signo crucis, non clipeo protectus aut galea, hostium cuneos penetrabo securus. retrudi ergo in custodiam iubetur, facturus fidem dictis, ut inermis barbaris obiceretur. postero die hostes legatos de pace miserunt, sua omnia seque dedentes. unde quis dubitet hanc uere beati uiri fuisse uictoriam, cui praestitum sit, ne inermis ad proelium mitteretur. et quamuis pius Dominus seruare militem suum licet inter hostium gladios et tela potuisset, tamen ne uel aliorum mortibus sancti uiolarentur obtutus, exemit pugnae necessitatem. neque enim aliam pro milite suo Christus debuit praestare uictoriam, quam ut subactis sine sanguine hostibus nemo moreretur. Exinde relicta militia sanctum Hilarium Pictauae episcopum ciuitatis, cuius tunc in Dei rebus spectata et cognita fides habebatur, expetiit et aliquamdiu apud eum commoratus est. temptauit autem idem Hilarius inposito diaconatus officio sibi eum
Abbreviated transcription (Latin):
mastinus expectatione suspensus. perbien¬
nium fere. postea quam est baptisma con¬
secutus. solo scilic& nomne militauit
N TEREA IRRUENTIBUS
intra gallias barbaris. iulianus caesar :¬
coacto inunum exercitu. apud uangio¬
num ciuitatem: donatiuum coepit ero¬
gare militibus. Ut est consu&udinis. singu¬
li citabantur. donec admastinũ uentũ est
Tum uero opostunum tempus existimans.
quo p&er& missionem: Neꝙ enim integrũ
sibi fore arbitrabatur . si donatiuum von¬
militaturus acciper&. Hactenus inquit ad
cȩsarem militaui tibi: patere. ut nunc mili¬
tem dõ. Donatiuum tuum pugnaturus
accipiat . xẽi ego miles sum . pugnare mihi
non lic&. Tum uero aduersum hanc vocem.
tyrannus infremuit. dicens eum m&u pugnȩ
quȩ postera die erat futura. Non religionis
gratia d&rectare militiam. At mastinus
intrepidus. Immo inlato sibi terrore constan¬
tior. Si hoc inquit Ignauiae asscribitur non
fidei. crastina die ante aciem In ermis asfta¬

Expanded text:
Martinus expectatione suspensus per bienMartinus expectatione suspensus per biennium fere posteaquam est baptismum consecutus, solo licet nomine, militauit. Interea inruentibus intra Gallias barbaris Iulianus Caesar coacto in unum exercitu apud Vangionum ciuitatem donatiuum coepit erogare militibus, et, ut est consuetudinis, singuli citabantur, donec ad Martinum uentum est. tum uero oportunum tempus existimans, quo peteret missionem — neque enim integrum sibi fore arbitrabatur, si donatiuum nonmilitaturus acciperet —, hactenus, inquit ad Caesarem, militaui tibi: patere ut nunc militem Deo: donatiuum tuum pugnaturus accipiat, Christi ego miles sum: pugnare mihi non licet. tum uero aduersus hanc uocem tyrannus infremuit dicens, eum metu pugnae, quae postero die erat futura, non religionis gratia detractare militiam. at Martinus intrepidus, immo inlato sibi terrore constantior, si hoc, inquit, ignauiae adscribitur, non fidei, crastina die ante aciem inermis adsta
Abbreviated transcription (Latin):
Nocte igitur insecuta. cum se sopori dediss&.
uidit xem̃: lamidis suae qua pauperem texe¬
rat. paste vestitum Intueri diligentissime
dnm. uestemq quam dederat: iub&ur ag¬
noscere. Mox adangelorũ circum stanti¬
um multitudinem audit ium clara uo¬
ce dicentem Mastinus adhuc caticuminus.
hac me ueste contexit y Uere memor
dñs dictorũ suorũ : qui ante prȩdixerat.
quam diu fecistis hȩc uni exminimis istis.
mihi fecistis . se in paupere professus est
fuisse ueftitum: Et ad confirmandum
tam boni operis testimonium. In eodẽ
se habitu quem pauper acceperat. est
dignatus ostendere: Quo uiso uir bea¬
tissimus. Non ingloriam est elatus huma¬
nam. sed bonitatẽ dĩ in suo opere cognos¬
cens. cum ess& annorũ duo deuiginti. ad
baptisma conuolauit: Nec statim militiȩ
renuntiauit. tribuni sui precib euictus.
cui contubernium familiare prȩstabat
Et enim transacto tribunatus sui tempore
renuntiaturũ se sȩculo pollicebatur. Qua

Expanded text:
nocte igitur insecuta, cum se sopori dedisset, uidit Christum chlamydis suae, qua pauperem texerat, parte uestitum. intueri diligentissime Dominum uestemque, quam dederat, iubetur agnoscere. mox ad angelorum circumstantium multitudinem audit Iesum clara uoce dicentem: Martinus adhuc catechumenus hac me ueste contexit. uere memor Dominus dictorum suorum, qui ante praedixerat: quamdiu fecistis uni ex minimis istis, mihi fecistis, se in paupere professus est fuisse uestitum: et ad confirmandum tam boni operis testimonium in eodem se habitu, quem pauper acceperat, est dignatus ostendere. 1 quo uiso uir beatissimus non in gloriam est elatus humanam, sed bonitatem Dei in suo opere cognoscens, cum esset annorum duodeuiginti, ad baptismum conuolauit. nec tamen statim militiae renuntiauit, tribuni sui precibus euictus, cui contubernium familiare praestabat: etenim transacto tribunatus sui tempore renuntiaturum se saeculo pollicebatur. qua
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc igitur beati uiri corpus. usq ad locum se¬
pulchri. ymnis canora cȩlestibus turba prose¬
quitur: Compar&ur si plac& sȩcularis illa
pompa. non dicam funeris sed triumphi. quid
simile martini exequiis confer&ur: Ducant
illi prȩcurribus suis. uinctos post terga capti¬
uos : Martini corpus. hi qui mundum ductu il¬
lius uicerant. prosequuntur. Illos confusis
plausibus. populorum honor& insania: mar¬
tino diuinis plauditur psalmis : martinus ym¬
nis cȩlestib honoratur: Illi post trium phos
suos. intartara sȩua trudentur: uastinus abra¬
hȩ sinu l&us excipitur : Mastinus hic pauper
& modicus. cȩlũ diues ingreditur. EX PLICIT¬
Illinc nos ut spero custodiens. me haec scri¬
bentem respicit. te legentem

Expanded text:
haec igitur beati uiri corpus usque ad locum sehaec igitur beati uiri corpus usque ad locum sepulchri hymnis canora caelestibus turba prosequitur. conparetur, si placet, saecularis illa pompa non dicam funeris, sed triumphi: quid simile Martini exequiis aestimabitur? ducant illi prae curribus suis uinctos post terga captiuos: Martini corpus ii, qui mundum ductu illius uicerant, prosequuntur. illos confusis plausibus populorum honoret insania: Martino diuinis plauditur psalmis, Martinus hymnis caelestibus honoratur. illi post triumphos suos in tartara saeua trudentur: Martinus Abrahae sinu laetus excipitur, Martinus pauper et modicus caelum diues ingreditur. illinc nos, ut spero, custodiens me haec scribentem respicit, te legentem
Abbreviated transcription (Latin):
Quis istum umquam cilicio tectum: quiscineribus
nis gloria. & natura demutatȩ carnis ostensus ẽ¬
Iam uero in obsequium funeris. credi non potest.
quanta hominum multitudo conuenerit. Tota
obuiam corpori. ciuitas ruit: Cuncti exagris
atq uicis. multiq exuicinis &iam urbibus affuer̃.
O quantus luctus omnium. quanta precipue mȩ¬
rentium lamenta monachorum. qui eo die fere
ad duo milia conuenisse dicuntur: Specialis mar¬
tini gloria. eius exemplo. in dñi seruitutem stirps
tanta fructificauerat: Agebat nimirum ante
se. pastor extinctus greges suos. scȩ illius multi¬
tudinis pallidas turbas. agmina palliata¬
Et aut emeritorum laborum senes. aut iuratos
xũi insacramenta tirones Tum uirginum cho¬
dolebat: Si quidem fides flere prohiber&. gen
tum extorquer& affectus. Et enim tam erat
scã de illius gloria exultatio. quam pia demoste
confusio. Ignosceres flentibus. gratulare gau¬
& sibi prȩstat ut doleat. & illi deb& ut gaudeat

Expanded text:
quis istum umquam cilicio tectum, quis in cineribus nis gloria et natura demutatae carnis ostensus esset. in obsequium uero funeris credi non potest quanta hominum multitudo conuenerit: tota obuiam corpori ciuitas ruit, cuncti ex agris adque uicis multique de uicinis etiam urbibus adfuerunt. o quantus luctus omnium, quanta praecipue maerentium lamenta monachorum! qui eo die fere ad duo milia conuenisse dicuntur, specialis Martini gloria: eius exemplo in Domini seruitutem stirpes tantae fruticauerant. agebat nimirum ante se pastor greges suos, sanctae illius multitudinis pallidas turbas, agmina palliata, aut emeritorum laborum senes aut iuratos Christi in sacramenta tirones. tum uirginum chodolebat! siquidem fides flere prohiberet: gemitum tamen extorquebat adfectus. etenim tam erat sancta de illius gloria exuconfusio. Ignosceris ignosce flentibus, gratulare gauet sibi praestat ut doleat, et illi ut gaudeat.
Abbreviated transcription (Latin):
fides. catenȩ cohiberent. Post biennium
demum. oratione sanctorum: ab immundo
spũ liberatus. adheremum unde discesserat
mox regressus. & ipse correctus. & aliis post¬
futurus exemplo Nequem aut falsȩ iustitiȩ
umbra decipiat. aut incerta mobilitas. In¬
utili leuitate compellat semel coepta dese¬
rere. Haec uos deuirtutibus dñi. quas in
seruis suis uel imitanda operatus est: uel ti¬
menda : scire sufficiat: Sed quia satis feci
uestris auribus. Immo &iam uerbosior fui
fortasse quam debui. tu modo. adme autem
loquebatur. debitum foenus exsolue. ut te
demartino tuo: ut es solitus. plura referen¬
tem. lam pridem in hoc desideriis meis aestu¬
antibus. audiamus. Quid inquam. tibi
demartino meo liber ille non sufficit. quẽ
ipse tu nosti me de illius uita atq uirtu¬
tibus edidisse¬
GNOSCO ID QUIDEM

Expanded text:
fides, catenae cohiberent. Post biennium fides, catenae cohiberent. Post biennium demum oratione Sanctorum ab immundo spiritu liberatur; ad eremum unde discmox regressus, et ipse correctus et aliis futurus exemplo, ne quem aut falsae iustitiae umbra decipiat aut incerta mobilitas inutili leuitate conpellat semel coepta deserere. haec uos de uirtutibus Domini, quae in seruis suis uel imitanda operatus est uel timenda, scire sufficiat. sed quia satisfeci uestris auribus, immo etiam uerbosior fui fortasse quam debui, tu modo — ad me autem loquebatur — debitum faenus exsolue, ut te de Martino tuo, ut es solitus, plura referentem, iam pridem in hoc desideriis meis aestuantibus, audiamus. Quid ? inquam, tibi de Martino meo liber ille non sufficit, quem ipse tu nosti me de illius uita adque uirtutibus edidissegnosco id quidem
Abbreviated transcription (Latin):
utiq ess& acceptius dõ. quam si solum se sȩ
culo eripere contentus. salutem suorum
non sine impi&ate negleger&. Istius modi
ergo falsȩ iustitiȩ colore superatus. post
quadriennium fere. cellulam suam atq
propositum heremita deseruit. Sed ubi
ad proximum monasterium. quod amul¬
tis fratribus habitabatur accessit. causam dis¬
cessionis atq: consilium quaerentibus confite¬
tur:. Renitentibus cunctis. & prȩcipue loci il¬
lius abbate. male animo fixa sententia. non
potuit auelli Igitur infelici se obstinatio¬
ne proripiens. cum dolore omnium digres¬
sus a fratribus. uix econspectu abscesserat.
Impl&us a demone. cruentasq spumas ore
prouoluens. suis dentibus. se ipse lacerabat
Deinde ad idem monasterium. fratrum hu¬
meris reportatus. cum coerceri In eo im¬
mundus sp̃s non ualer&. necessitate cogen¬
te. ferreis nexibus alligatur. pedes cum
manibus uinciuntur. Non immerita
poena fugitiuo. ut quem non cohibuerat

Expanded text:
utique esset acceptius Dutique esset acceptius Dculo eripere contentus, salutem suorum non sine impietate negligeret. Istiusmodi ergo falsae justitiae colore superatus, post quadriennium fere cellulam suam atque propositum et emita deseruit. Sed ubi ad proximum monasterium, quod a multis fratribus habitabatur, accessit, causam discessionis atque consilium quaerentibus confitetur. Renitentibus cunctis, et praecipue loci illius abbate renitente, male animo fixa sententia non potuit avelli: igitur infelici se obstinatione proripiens, cum dolore omnium digressus est a fratribus. Vix e conspectu abscesserat, impletur a daemone, cruentasque spumas ore provolvens, suis dentibus se ipse lacerabat. Deinde ad idem monasterium fratrum humeris reportatus, cum coerceri in eo immundus spiritus non valeret, necessitate cogente, ferreis nexibus alligatur, pedes cum manibus vinciuntur: non immerita poena fugitivo, ut quem non cohibuerat
Abbreviated transcription (Latin):
iustitiam dicturum te esse promiseras. pro¬
de documentum Nam ut uere tibi fate¬
ar nullo perneciosius malo: Intra galli¬
zas laboramus: Ita faciam postumianus in¬
quit. nec te diutius tenebo suspensum XU¬
DOLESCENS QUI DAM
exasia. praediues opibus. genere
clarus. habens uxorem & filium paruui¬
lum. cum inegypto tribunus ess&. & fre¬
quentibus aduersum blembos expeditio¬
nibus. quaedam heremi contigiss&. scõrũ
&iam tabernacula complura uidiss&.
abeato uiro iohanne uerbum salutis accepit
Nec moratus. in utilem militiam. cum uano il¬
lo honore contemnere. heremum constanter
ingressus. breui tempore In omni genere vir¬
tutum perfectus emicuit. Potens ieiuniis.
humilitate conspicuus. fide firmus. facile se
antiquis mona chis studio uirtutis ȩquaue¬
rat. Cum interim subiit eum cogitatio
in iecta perdiabolum. quod rectius ess&.
ut redir& ad patriam. filiumq unicum ac
domum totam cum uxore saluar&. Quod

Expanded text:
iustitiam dicturum te esse promiseras, proiustitiam dicturum te esse promiseras, prode documentum: nam, ut uere tibi fatear, nullo perniciosius malo intra Gallias laboramus. ita faciam, Postumianus inquit, nec te diutius tenebo suspensum. Adulescens quidam ex Asia praediues opibus, genere clarus, habens uxorem et filium paruulum, cum in Aegypto tribunus esset et frequentibus aduersum Blembos expeditionibus quaedam eremi contigisset, sanctorum etiam tabernacula conplura uidisset, a beato uiro Iohanne uerbum salutis accepit. nec moratus inutilem militiam cum uano honore contemnere, eremum constanter ingressus breui tempore in omni genere uirtutum perfectus emicuit. potens ieiuniis, humilitate conspicuus, fide firmus facile se antiquis monachis studio uirtutis aequauerat, cum interim subiit eum cogitatio iniecta per diabolum, quod rectius esset ut rediret ad patriam filiumque unicum ac domum totam cum uxore saluaret : quod