comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ficet᷑. Arrogans ostentatio diminuit᷑ & attenuatur
oratione hoc mͦ. Nam hoc ꝓ meo uire iudices di¬
co. me elaborasse & industria curasse. ut disciplinam
me tenerem & si uere dixisset tam̃ arrogans uisus
ẽẽt. N unc ad iniudiam uitandam & ad laud em cõ¬
ꝑandam satis dictum ẽ Item. Utrũ igit᷑ causa auari¬
ciȩ aut egestaris accessit ad maleficium. Auarioiȩ:
Ar largissimꝰ fuit hic in amicos. quod signum lib̾ta¬
tis est. quȩ contraria ẽ auariciȩ. egestatis: At hiuic¬

Expanded text:
ficetur adrogans ostentatio, deminuitur et adtenuatur ficetur adrogans ostentatio, deminuitur et adtenuatur oratione, hoc modo: «Nam hoc pro meo iure, iudices, dico, me labore et industria curasse, ut disciplinam me tenerem», tametsi vere dixisset, tamen adrogans visus esset. Nunc et ad invidiam vitandam et laudem conparandam satis dictum est. Item: «Utrum igitur avaritiae an egestatis accessit ad maleficium? Avaritiae? At largissimus fuit in amicos; quod signum liberalitatis est, quae contraria e
Abbreviated transcription (Latin):
etis. Niniũ cteditis unicuiq Ex istimatis unũ quẽ¬
ꝙ eniti. ut ꝑficiat que uobis pollicitꝰ sit. Erratis
& falsa spe frustra iam diu detinemini Stulticia
ur̃a est qr quod erat inur̃a potestare ab aliis petẽ
quam ipsi sum̃e maliustis: Posterioris licentiȩ hoc
erit exemplum. michi cũ isto iudices fuit amicicia.
cam uos me priuastis. Q uid ita: qr ut uobis ẽẽ ꝓ¬
bet᷑ cum qui uos obpugnabat mimicum q uam ami
men ẽ acuti demonstrauimꝰ dupplici ratione tracta¬
bitur. acrimonia que si mimniũ fuerit aspera mitiga¬
bitur laude & assimulatione de qua poterimꝰ diximꝰ.
quȩ ñ inde rogationes nom̃ ducitur ꝓpterea quod mi¬
tat᷑ licentiam & sua sponte sit ad animũ auditoris.
accõmodata. ¶ Oimmucio est cum aliquid mẽẽ inno¬
bis aut inhis quod defencdimꝰ aut natura aut fortima
aut industria dicemus egregium. quod ne quã signi¬

Expanded text:
etis; nimium creditis uni cuique. Existimatis unum quemetis; nimium creditis uni cuique. Existimatis unum quemque eniti, ut perficiat, quae vobis pollicitus sit. Erratis et falsa spe frustra iam diu detinemini stultitia vestra, qui, quod erat in vestra potestate, ab aliis petere quam ipsi sumere maluistis.» Posterioris licentiae hoc erit exemplum: «Mihi cum isto, iudices, fuit amicitia,cam, vos ‹me› privastis. Quid ita? Quia ut vobis essem probatus, eum, qui vos obpugnabat, inimicum quam amicmen est, sicuti demonstravimus, duplici ratione tractabitur: acrimonia, quae si nimium fuerit aspera, mitigabitur laude; et adsimulatione, de qua posterius diximus, quae non indiget mitigationis, propterea quod imitatur licentiam et sua spontest ad animum auditoris adcommodata. Deminutio est, quom aliquid inesse in nobis aut in iis, quos defendimus, aut natura aut fortuna aut industria dicemus egregium, quod, ne qua signi
Abbreviated transcription (Latin):
tas & publicas calamitates accepistis. Cum &̃ maio¬
nos remoramini diutiꝰ & alitis ad rer publice ꝑniciẽ
retinetis. quo ad potestis inciuitate: Eius modi licen¬
tia si niniũ uidebit᷑ acrimonie habere. multis miti¬
gationibꝰ leniet᷑. Nam continuo aliquid huiꝰ modi lice¬
bit inferre. hic uero uirtutem urãm quero. sapien¬
tam desidero. ueterem consuetudinẽ requiro. sic
quod erit cõmodum licentia id conprimet᷑ laude¬
ita ut altera res ab iracundia & molestia remoue¬
at. alt̾a ab errato det̾reat. hec res sicuti in ami
dient a culpa absint. & nos tam̃ qui diciuiꝰ & ipsos¬
quoddam genus indicendo licentie quod astuta oꝑa
tione cõꝑat᷑. cum aut ita obiurgamus eos qui au¬
diunt quomͦ ipsi se cupiunt obuirgari: aut ia qd̃
titate cõmoneri ut uichilo secius dicamꝰ. hoꝵ ambo¬
rum generum exempla subicienꝰ. Prioris huiꝰ modi.
Hnnium quirites animis estis simplicibꝰ & mansu¬

Expanded text:
tis et publicis calamitatibus acceptis, cum etiam maiotis et publicis calamitatibus acceptis, cum etiam maiot, vos remoramini diutius et alitis ad rei publicae perniciem, retinetis, quoad potestis in civitate?» CAPUT 49 Eiusmodi licentia si nimium videbitur acrimoniae habere, multis mitigationibus lenietur; nam continuo aliquid huiusmodi licebit inferre: «Hic ego virtutem vestram quaero, sapientiam desidero, veterem consuetudinem requiro», ‹ut› quod erat commotum licentia, id constituatur laude, ut altera res ab iracundia et molestia removeat, altera res ab errato deterreat. Haec res, sicut in amicdient, a culpa absint, et nos, qui dicimus, ameici ipsoquoddam genus in dicendo licentiae, quod astutiore ratione conparatur, cum aut ita obiurgamus eos, qui audiunt, quomodo ipsi se cupiunt obiurgari, aut id, quod ritate commoveri, ut nihilosetius dicamus. Horum amborum generum exempla subiciemus; prioris, huiusmodi: «Nimium, Quirites, animis estis simplicibus et mansu
Abbreviated transcription (Latin):
atur: Ia tribuite ur̃e culpe & desiinte mitari qͥo
ẽ enim quare ñ om̃s istam rem fugere ac uitare
aebeant: Recordamini quos habueritis defenso¬
res. Studia eoꝵ uobis ante oculos ponite demde ex¬
itus omnium considerate. Tunc uobis ueniat in
mentẽ ut uere dicam negligentia ur̃a siue pocius
ignauia illos om̃s ante oculos ur̃os trucidatos ẽẽ
mimicos eoꝵ ur̃is suffragũs in amplissimũ locum
ꝑuenisse. Item. Nam qͥd sint iudices quare in sen¬
tentuis ferendis dubitau̾itis. aut istum hominẽ
ne farium ampliau̾itis: Non aꝑtissime reserant
crimini date: ñ om̃s heȩ testibꝰ cõꝓbate Non con¬
tra tenuit̾ ⁊ nugatorie responsum: hic uos u̾ti
estis si primo cetu condẽpnassetis eum. ne crudeles
ex istimaremini. Max imas ꝓuincias uituꝑationẽ
que longe a uobis erat affuturam inuenistis ñ ne
timidi atq ignaui existimati estis: Maximas priua¬

Expanded text:
atur? Adtribuite vestrae culpae, desinite mirari. Quid atur? Adtribuite vestrae culpae, desinite mirari. Quid est enim, quare non omnes istam rem fugere ac vitare debeant? Recordamini, quos habueritis defensores; studia eorum vobis ante oculos proponite; deinde exitus omnium considerate. Tum vobis veniat in mentem, ut vere dicam, neglegentia vestra sive ignavia potius illos omnes ante oculos vestros trucidatos esse, inimicos eorum vestris suffragiis in amplissimum locum pervenisse.» Item: «Nam quid fuit, iudices, quare in sententiis ferendis dubitaveritis aut istum hominem nefarium ampliaveritis? Non apertissimae res erant criminei datae? ‹Non omnes hae testibus conprobatae?› Non contra tenuiter et nugatorie responsum? Hic vos veriti estis, si primo coetu condemnassetis, ne crudeles existimaremini? Dum eam vitatis vituperationem, quae longe a vobis erat afutura, eam invenistis, ut timidi atque ignavi putaremini. Maximis priva
Abbreviated transcription (Latin):
mines impios ñ placare. Quibꝰ lib̾tas constat uite
exemplum. quantȩ penȩ sut inciuitate hominibꝰ is¬
timas ⁊ homines idoneos maxime suis sententiis
mina defensoris diluẽ ⁊ ꝓpulsare. Testis dice quȩ sci¬
at aut audierit. Questoris ẽ unũ quẽq hoꝵ in offi¬
cio suo contine̾. quare in causis si testem p̃ter quam
qaͣ sciat aut audieriti argumentari & coniectura con¬
sequi patieris: ius accusationẽ parabis. ħ est exor
natio copiosa. Conp̃hendit enĩ breui multa. suũ
cuiq tͥbuens officium ⁊ seꝑatim res diuidit plures
¶Licentia ẽ. cum aput eos quos uereri aut metu¬
ere debemus. tam̃ aliquid ꝓ uire nr̃o dicimꝰ. quo ed̾
aut quos hi diligunt in aliquo errato uere rep̃hen¬
dere. uideamur hoc mͦ. Miramini quirites quod
ab omnibꝰ nr̃e rationes deserant᷑. ꝙ causam urãm ne¬
mo suscipiat. qđ se nemo ur̃i defensorem confite¬

Expanded text:
mines impios non placere. Quibus liberi sunt, statuite mines impios non placere. Quibus liberi sunt, statuite exemplum, quantae poenae sint in civitate hominibus istumas et homines idoneos maxime suis sententiis mina; defensoris diluere et propulsare; testis dicere, quae sciat aut audierit; quaesitoris est unum quemque horum in officio suo continere. Quare, L. Cassi, si testem, praeterquam quod sciat aut audierit, argumentari et coniectura proseqnatio copiosa. Conprehendit enim brevi multa, ‹et› suum cuique tribuens officium separatim res dividit plures. CAPUT 48 Licentia est, cum apud eos, quos ere debemus tamen aliquid pro nostro iure dicimus, quo eos aut quos hi diligunt vere in alico errato reprehendere videamur, hoc modo: «Miramini, Quirites, quod ab omnibus vestrae rationes deserantur? Quod causam vestram nemo suscipiat? Quod se nemo vestri defensorem profite
Abbreviated transcription (Latin):
cum & diligentem appellet. ⁊ in hoc postremo quod
ex contrario sumit᷑ ⁊ in illo pͥmo qd a similitud ine
ducitur ꝑ translationem argumento pot̾imꝰ uti ꝑ
similitudinẽ sic. Quid ait hic rex atq agamemion
ñr siue ut credulitas ẽ pocius atreuus: Ex con¬
trario ut si quem impium qui patrem u̾berarit.
eneam uocemus. intemꝑantẽ ⁊ adulterum ypolitũ
nominet᷑. ħ sunt fere quȩ dicenda uidebantur. de
u̾boꝵ exornationibꝰ. Nunc res ipsa monet. ut ad
sententiarum orationes transeamus. ¶ Distributio
ẽ cum tu plures res aut ꝑsonas negocia quedam¬
uatus. hunc odĩt necesse ẽ. Petulantissime enĩ sem¬
per iste opugnauit senatum. Qui equestrem locum
splendi dissimum cupit ẽẽ in ciuitate: is oportet istũ
maximam penam dedisse ne ista sua turpitudine
ordini honestissimo macule atq dedecori sit qui
parentes habetis.: ostendite istius supplicio uobis ho¬

Expanded text:
cum et diligentem appellet. Et in hoc postremo, quod cum et diligentem appellet. Et in hoc postremo, quod ex contrario sumitur et in illo primo, quod a similitudine ducitur, per translationem argumento poterimus uti. Per similitudinem sic: «Quid ait hic rex atque Agamemnon noster, sive, ut crudelitas est, potius Atreus?» Ex contrario, ut si quem impium, qui patrem verberarit, Aenean vocemus, intemperantem et adulterum Ippolytum nominemus. Haec sunt fere, quae dicenda videbantur de verborum exornationibus. Nunc res ipsa monet, ut deinceps ad sententiarum exornationes transeamus. CAPUT 47 Distributio est, cum ‹in› plures res aut personas nego hunc oderit necesse est; petulantissime enim semper iste obpugnavit senatum. Qui equestrem locum splendidissimum cupit esse in civitate, is oportet istum maximae poenae dedisse ‹velit,› ne iste sua turpitudine ordini honestissimo maculae atque dedecori sit. Qui parentis habetis, ostendite istius supplicio vobis ho
Abbreviated transcription (Latin):
urbis ⁊ calamitas istuis explere mimicias & nefariã
crudelitatẽ saturare potuit. Minuendi causasie.
Magno se p̃dicat auxilio fuisse. qr paułulũ in rebꝰ
difficillimꝰ aspirauit. Nam cum canes fungunt᷑¬
officiis lupoꝵ quo iam p̃sidio pecua credemus:
rei publucȩ rationes quȩ malũ nocentium exaru¬
erunt. uirtute optimarum reuirescent. T rans lati¬
onem pudentem dicunt ẽẽ oportere. ut cumra¬
cione inconsimilem rem transeat. ne sine dilectu
¶ Permutatio est oratio aliud u̾bis aliud sen¬
tentia demonstrans ea diuidit᷑ intres partes. Simi¬
litudinẽ argumentum contrariũ. ꝑ similitudinẽ
sumit᷑ cum translationes ima aut plures frequent̃
aut loco aut re aliqua similitudo augendi aut mi¬
buendi causa dr̃. Ut si quis d̃rusum graccũ nitore
obsoletum dicat. Ex contrario sic ducit᷑. Ut si quis
hominem ꝓdigum & luxuriosum inpudentẽq par¬

Expanded text:
et calamitas istius explere inimicitias et nefariam et calamitas istius explere inimicitias et nefariam crudelitatem saturare potuit.» Minuendi causa, sic: «Magno se praedicat auxilio fuisse, quia paululum in rebus difficillimis aspiravit.officiis luporum, quoinam praesidio pecuaria credemus?» rei publicae rationes, quae malitia nocentium exaruerunt, virtute optimatium revirdescent.» Translationem pudentem dicunt esse oportere, ut cum ratione in consimilem rem transeat, ne sine dilectu  Permutatio est oratio aliud verbis aliud sententia demonstrans. Ea dividitur in tres partes: similitudinem, argumentum, contrarium. Per similitudinem sumitur, cum translationaut loco aut re aliqua similitudo augendi aut minuendi causa ducitur, ut si quis Drusum Graccum Numitoremque obsoletum ‹dicat.› Ex contrario ducitur sic, ut si quis hominem prodigum et luxuriosum inludens par
Abbreviated transcription (Latin):
nibꝰ p̃ cura sp̃c ducebat᷑. Nam insuꝑioribꝰ plures his¬
pam ⁊ galli ⁊ togati. ⁊ hic unum pectꝰ. ⁊ unꝰ pulmo
intelligitur. ⁊ erit illic diminutꝰ numerus festiui¬
tatis. hic ad auctus grauitatis gr̃a. ¶ Ab usio ẽ quȩ
simili u̾bo ⁊ ppinquo ꝓcerto & ꝓprio abutit᷑ hoc modo.
uires hõis breues sunt. aut parua statura. aut lon¬
gum in homine consilium. aut oratio magna. aut
uti pauco sermone. Nam nuĩc facile est intellectu fi¬
nitima u̾ba irerũ dissimilium ratione abusionis.
esse traducta ¶Translatioẽ cum u̾bum in quan¬
recte uidebit᷑ posse transserri. Ea gͥ rei ante ocu¬
los sumit᷑ ponende causa sic. hic italiam tumultꝰ
exꝑgefecit t̾rore subito breuitatis causa sic. Re¬
cens aduentꝰ exercitus extinxit subito ciuitatem
Obscenitatis uitandȩ sic. Cuiꝰ mat̾ cotidianis nup¬
cũs delectatur. augendi causa sic. Nullus meror

Expanded text:
nibus prae cura spiritus ducebat.» Nam in superioribus plures Hisnibus prae cura spiritus ducebat.» Nam in superioribus plures Hispani et Galli et togati, et hic unum pectus et unus pulmo intellegitur; et erit illic deminutus numerus festivitatis, hic adauctus gravitatis gratia. Abusio est, quae verbo simili et propinquo pro certo et proprio abutitur, hoc modo: «Vires hominis breves sunt»; aut: «parva statura»; aut: «longum in homine consilium»; aut: «oratio magna»; aut: «uti pauco sermone.» Nam hic facile est intellectu finitima verba rerum dissimilium ratione abusionis esse traducta. Translatio est, cum verbum in quanrecte videbitur posse transferri. Ea sumitur rei ante oculos ponendae causa, sic: «Hic Italiam tumultus expergefecit terrore subito.» Brevitatis causa, sic: «Recens adventus exercitus extincxit subito civitatem.» Obscenitatis vitandae causa, sic: «Cuius mater cottidianis nuptiis delectetur.» Augendi causa, sic: «Nullius maeror
Abbreviated transcription (Latin):
tem alicuus augendi minuendi ue causa ħ sumit᷑
seꝑatim. aut cum comꝑatione. Seꝑatim sic. Quod¬
lis ortu atq occasu metiemur. Cum ꝯꝑatione aut
a similitudine. aut ap̃sentia suꝑlatio sumit᷑. Astmi¬
ꝓfluebat. eodem gene est hoc. T antꝰ erat in ar¬
mis splendor: ut solis fulgor obscurior uid̾et᷑ꝰ sIn¬
tellectio ẽ. cum res tota parua de parte cognoscit᷑.
aut de toto pars. De parte totum sic intelligitur.
ñ iste te nuptiales tibiȩ eius matrimonũ cõmo¬
nebant. Nam hic om̃ĩs santimonia nuptiarũ uno
signo tibiarum intelligit᷑. De toto pars: ut si quis
ei qui uestimentum aut ornatum sũptuosum os¬
stentet dicat. ostentas michi diuicias & locupletes
Peno fuit hispanꝰ auxilio. fuit immanis ille trans¬
alpiꝰ. In italia q̃ ñ nemo sensit iãe togat᷑. Aplu¬
ribus unum sic intelligit᷑. atrox calamitas pec¬
tora merore pulsabat. Itaq anhelãs eximis pulmo¬

Expanded text:
tem alicuius augendi minuendive causa. Haec sumitur tem alicuius augendi minuendive causa. Haec sumitur separatim aut cum conparatione. Separatim, sic: «Quodlis ortu atque occasu metiemur.» Cum conparatione aut ‹a similitudine aut a› praestantia superlatio sumitur. A simiprofluebat.» Ex eodem genere est hoc: «Tantus erat in armis splendor, ‹ut› solis fulgor obscurius videretur.» Intellectio est, cum res tota parva de parte cognoscitur aut de toto pars. De parte totum sic intellegitur: «Non illae te nuptiales tibiae eius matrimonii commonebant?» Nam hic omnis sanctimonia nuptiarum uno signo tibiarum intellegitur. ‹De toto pars,› ut si quis ei, qui vestitum aut ornatum sumptuosum ostentet, dicat: «Ostentas mihi divitias et locupletes r: «Poeno fuit Hispanus auxilio, fuit inmanis ille Transalpinus, in Italia quoque nonnemo sensit idem togatus.» A pluribus unum sic intellegetur: «Atrox calamitas pectora maerore pulsabat; itaque anhelans ex imis pulmo
Abbreviated transcription (Latin):
continet᷑ i quod continet ut si quis aurum uel
argentum aut ebur nominet. cum diuicias uelit
quam inquerendo d̾ifficilis mnuentio ẽ: ideo quod
plena consuetudo ẽ. ñ modo poetarum & oratoꝵ.
s &̃ cotidiani sermonis huꝰmodi denoĩationũ. Cir¬
cuitio est oratio rem simplicem assũptam circtim¬
scribens elocutione hoc modo. Scipionis ꝓuiden¬
tia cartaginis opes fregit. Nam hic ornandi nisi
racio quedam eẽt habita. scipio potuit. ⁊ cartago
simplicit᷑ appellari. ¶ Trans gressio est: quȩ u̾boꝵ
lis in istum plurim um fortuna ualuit. Om̃s in ui¬
diose eripuit. t bene uiuendi casus facultates. huiꝰ¬
modi transiectio. que rem ñ reddit obscuram mul¬
tum perit ad continuationes de quibꝰ añ dictum
est. In quibꝰ oportet u̾ba sicut a poetis inquen¬
dam ex truere nũm ut ꝑfecte & ꝑpolitissime pos¬
sint ẽẽ absolute. ¶ Suꝑlatio ẽ o ratio suꝑans uirtu¬

Expanded text:
continetur, ‹id, quod continet,› ut si quis aurum aut continetur, ‹id, quod continet,› ut si quis aurum aut argentum aut ebur nominet, cum divitias velit quam in quaerendo difficilis inventio est, ideo quod plena consuetudo est non modo poetarum et oratorum, sed etiam cottidiani sermonis huiusmodi denominationum. Circumitio est oratio rem simplicem adsumpta circumscribens elocutione, hoc pacto: «Scipionis providentia Kartaginis opes fregit.» Nam hic, nisi ornandi ratio quaedam esset habita, Scipio potuit et Kartago simpliciter appellari. CAPUT 44 ‹Transgressio est, quae verborum lis in istum plurimum fortuna valuit. Omnes invidiose eripuit bene vivendi casus facultates.» Huiusmodi traiectio, quae rem non reddit obscuram, multum proderit ad continuationes, de quibus ante dictum est; in quibus oportet verba sicuti ad poeticum quendam extruere numerum, ut perfecte et perpolitissime possint esse absolutae. Superlatio est oratio superans verita
Abbreviated transcription (Latin):
tio est quȩ ab rebus ꝓpinquis & finitimis trahat ora¬
tionem. qua possit intelligi res que non suo uocabu¬
lo sit appellata. Ista aut abiuentore conficit᷑. ut
si quis tarpeiũ loquens de capitolio nominet. Aut¬
ab inuento. ut si quis ꝓsibero unnum. ꝓcetere tru¬
gem appellet. Aut instrumentum ꝓ dño. ut si quis
macedonas appellarit hoc mͦ. Non tam cito farisse
grecia potite sunt. Aut idem gallos significans.
nec tam facile ex italia armatura transalpina de¬
pulsa est. aut idͥ quod fit ab eo qui facit. ut si qͥs
cum bello uelit ostendere aliquid quempiam fecis¬
siqui facit ab eo quod fit. ut cum desidiosam artẽ
dicimus quȩ desidiosos facit ⁊ pigrũ frigus qr
pigros esficit. Ab eo quod contmet istud quod cõ¬
tinet᷑ hoc modo de nominabit᷑. Armis italia ñ po¬
test iunci. nec grecia disciplinis. Nam hic ꝓgre¬
cis ⁊ italis quȩ continent noĩata sunt: ab eo quod

Expanded text:
tio est, quae ab rebus propinquis et finitimis trahit oratio est, quae ab rebus propinquis et finitimis trahit orationem, qua possit intellegi res, quae non suo vocabulo sit appellata. Id a ut ventorum conficitur, ut si quis, de Tarpeio loquens, eum Capitolinum nominet, aut invento, ut si quis pro Libero vinum, pro Cerere frugem appellet, aut instrumento dominum, ut si quis Macedones appellarit hoc modo: «Non tam cito sarisae Graeciae potitae sunt», aut idem Gallos significans: «nec tam facile ex Italia materis Transalpina depulsa est»; aut id, quod fit, ab eo, qui facit, ut si quis, cum bello velit ostendere aliquid quempiam fecissi, quod facit, ab eo, quod fit, ut cum desidiosam artem dicimus, quia desidiosos facit, et frigus pigrum, quia pigros efficit. Ab eo, quod continet, id, quod continetur, hoc modo denominabitur: «Armis Italia non potest vinci nec Graecia disciplinis» - nam hic pro Graecis et Italis, quae continent, notata sunt - ab eo, quod
Abbreviated transcription (Latin):
recedat᷑. atq mnaliam racionẽ cum quadam uenusta¬
te oratio conferat᷑. ¶ De quibꝰ exornatiombꝰ nomina¬
tio ẽ prima que nos admonet. ut cuiꝰ rei nom̃. aut ñ
sit aut satis idoneum ñ sit. eam nos met idoneo u̾bo
modo. ut maiores rudẽ ⁊ mugire. ⁊ murmurare. ⁊
sibillare appellarunt. aut significandȩ rei causa sic.
Postquam iste in rẽ .p. fecit imperum. frago ciuitatiᷤ
ferat & raro ñ modo ñ offendet nouitate s &̃ exor¬
nabit orationem. ¶ P ronominatio ẽ que sicuti
cognomine quodam extraneo demonstrat id̃ quod
suo nomine si potest appellari. ut s quis cum loqua¬
tur de graccis. annon affricani nepotes nepotes in¬
quiat istius modi fuerunt: Item si quis de ad t̾isa
me plagiox ippus iste tractarit. Hoc modo ñ mor¬
nate pot̾imus & in laudando ⁊ in ledendo aut corpo¬
re. aut antmo aut extraneis rebꝰ dicẽ sicuti cogno¬
men quod ꝓcerto nomine collocamꝰ. ¶ Denomina¬

Expanded text:
recedatur atque in aliam rationem cum quadam venustarecedatur atque in aliam rationem cum quadam venustate oratio conferatur. De quibus exornationibus nominatio est prima, quae nos admonet, ut, cuius rei nomen aut non sit aut satis idoneum non sit, eam nosmet idoneo verbo modo, ut maiores rudere et mugire et murmurari et sibilare appellarunt; significandae rei causa, sic: «Postquam iste in rem publicam fecit impetum, fragor civitatis utatur et raro, non modo non offendet novitate, sed etiam exornat orationem. Pronominatio est, quae sicuti cognomine quodam extraneo demonstrat id, quod suo nomine non potest appellarei; ut si quis, cum loquatur de Graccis: «At non Africani nepotes», inquiet, «istiusmodi fuerunt.» Item si quis, de adversario me Plagioxiphus iste tractarit.» Hoc pacto non inornate poterimus, et in laudando et in laedendo, in corpore aut animo aut extraneis rebus dicere sic, uti cognomen quod pro certo nomine collocemus. CAPUT 43 Denomina
Abbreviated transcription (Latin):
quam recusare. da seruos in questionem. stude uerũ
inuenire hoc genus & acrimoniam habet inse & ue¬
hementissimum est. & ad breuitatẽ accõmodatum.
¶Preciso ẽ cum dictis aliquibꝰ reliquum quod ceptũ
est dici relinquit᷑ in audientium iudicio sic. Michi
tecum p̃certatioñ est: id eo quod populus romanꝰ
me nolo dicere ne cui forte arrogans uidear. teau̾t
ignominia dignum putauit. Item: Tum illud nunc
audes dicẽ qui nuꝑ aliene domui ñ ausim dic̃ẽ ne
cum digna te dixerim me indignũ quippiam dixisse
iudear. hic attocior tacita suspicio quam disserta ex¬
planatio facta est.¶ Conclusio ẽ que breui argam̃¬
tatione exhis que ante dicta sunt aut facta. conficit¬
ia quoã necessario consequatur hoc pacto. Quod sida¬
nais datũ erat oraculum ñ posse capi troxam nisi phi¬
lotere sagitis. heȩ aũt nichil aliud fecerunt nͥ alex¬
andrum ꝑculerunt: hunc extinguere. id nimirũ capi

Expanded text:
quam recusare; da servos in quaestionem, stude verum quam recusare; da servos in quaestionem, stude verum invenire.» Hoc genus et acrimoniam habet in se et vehementissimum est et ad brevitatem adcommodatum. Praecisio est, cum dictis quibus reliqum, quod coeptum est dici, relinquitur incoatum, sic: «Mihi tecum par certatio non est, ideo quod populus Romanus me - nolo dicere, ne cui forte adrogans videar: te autem saepe ignominia dignum putavit.» Item: «Tu istuc audes dicere, qui nuper alienae domi - non ausim dicere, ne, cum te digna dicerem, me indignum quippiam dixisse videar.» ‹Hic› atrocior tacita suspicio, quam diserta explanatio facta est. Conclusio est, quae brevi argumentatione ex iis, quae ante dicta sunt aut facta, conficit, quid necessario consequatur, hoc modo: «Quodsi Danais datum erat oraculum non posse capi Troiam sine Philoctetae sagittis, haec nihil aliud autem fecerunt, nisi Alexandrum perculerunt, hunc extinguere, id nimirum capi
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Dubitatio est cum querere uidet᷑ orator iũ
de duobꝰ potius aut quid de quibꝰ potissimum dicat
utrumq Item. Tuillud es ausus dicere. homo om¬
nium mortalium: Nam quo te digno moribꝰ tuis
appellem te nomine: ¶ Expedicio ẽ cum rationibꝰ¬
quam pluribꝰ enumeratis quibꝰ aliqua res fieri aut¬
ñ fieri potuerit. cetere tollunt᷑. una relinquit᷑ quam
intendimꝰ hoc modo. Necesse ẽ cum constet istum fun¬
dum nr̃m fuisse. ostendas te aut uacuum possedisse
aut usu tuũ fecisse. aut emisse. aut hereditate tibi
hereditate tibi igit᷑ me uiuo mea pecima uenire ñ
potuit. Relmquit᷑ gͦ ut me tuo de meo fundo deiece
ris ħ exornatio plurimũ iuuabit comecturales ar¬
gumentationes. s ñ erit tanquã inplerisq ut cum
uelimꝰ ea possimus uti. Nam facere ñ pot̾imus. nisi
nobis ipsa nego cũ natura dabit facultatem ¶ Disso
renti. pare cognatis. obsequere amicis. ob tẽperale¬
gibus. Item. descende mintegram defensionẽ. noliqͥs¬

Expanded text:
 Dubitatio est cum querere videtur orator utrum de duobus potius aut quid de pluribus potissimum dicat, 3 utrumque.» Item: «Tu istuc ausus es dicere, homo omnium mortalium - quonam te digno moribus tuis appellem nomine?» Expeditio est, cum rationibus conpluribus enumeratis quibus aliqua res confici potuerit, ceterae tolluntur, una relinquitur, quam nos intendimus, hoc modo: «Necesse est, cum constet istum fundum nostrum fuisse, ostendas te aut vacuum possedisse, aut usu tuum fecisse, aut emisse, aut hereditati tibi hereditati tibi me vivo mea pecunia venire non potuit: relinquitur ergo, ut me vi de meo fundo deieceornatio plurimum iuvabit coniecturalis argumentationes. Sed non erit, tamquam in plerisque, ut, cum velimus, ea possimus uti: nam fere non poterimus, nisi nobis ipsa negotii natura dabit facultatem. Dissorenti, pare cognatis, obsequere amicis, obtegibus.» Item: «Descende in integram defensionem, noli quic
Abbreviated transcription (Latin):
cio qq̃ tractando conficit᷑. si sententiam traiciemus aut
sermocinationẽ. aut exuscitationem. Ser mocinatio
:de qua planius paulo post suo loco dicemꝰ nunc bre
uit̾ adhanc rem quod satis sit attingemꝰ. in qua con¬
stituetur alicuius ꝑsone oratio accõmodata ad dig¬
nitatem hoc modo. ut quo faciliꝰ res cognosci possit.
Ne ab eadem sententia recedamꝰ. Sapiens oĩa

Expanded text:
tionis, quod tractando conficitur, si sententiam traiciemus aut tionis, quod tractando conficitur, si sententiam traiciemus aut ad sermocinationem aut exsuscitationem. Sermocinatio est - ‹de› qua planius paulo post suo loco dicemus, nunc breviter, quod ad hanc rem satis sit, attingemus -, in qua constituetur alicuius personae oratio adcommodata ad dignitatem, hoc modo, ut, quo facilius res cognosci possit, ne ab eadem sententia recedamus: «Sapiens o
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Expolicio ẽ cum in eodem loco manemꝰ. & aliud atq
aliud dicere uidemur. ea dupplicit̾ fit. si aut eandẽ
rem dicemus. aut de eadem re. Candem cem dicemꝰ
ñ eodem modo. Nam id auditorẽ ÷ obtundere non¬
rem expolire. s cõmutare. Cõmutabimꝰ triplicit̃ U
bis ꝓnuntiando tractando. Uerbis cõmutabimꝰ: cũ
res semel dicta iterum aut sepius aliis u̾bis que idẽ
quod sapiens ꝓsalute patriȩ uitandũ arbitretur
cum aget᷑ incolomitas ꝑpetua ciuitatis. Qui bonis
ꝓ fortitudinis R p. fugiendum putabat. ⁊ erit in ea
sententia semꝑ ut ꝓpatira studiose quamuis inmag-¬
nam descendat uite dimicationẽ:. Pnunciando cõmu¬
tabimꝰ. si cum insermone tum mnacrimonia. tum ĩ alio
atq alio genẽ uocis atq gestꝰ eadem u̾bis cõmutatio.
ꝓ nunciatione quoq uehementiꝰ imutabimꝰ. hoc ne¬
q cõmodissime scribi potest. neq parum ẽ aꝑtum.:
quare ñ eget exempli. Tercium genus est cõmuta¬

Expanded text:
 Expolitio est, cum in eodem loco manemus et aliud atque aliud dicere videmur. Ea dupliciter fit: si aut eandem plane dicemus rem, aut de eadem re. Eandem rem dicemus, non eodem modo - nam id quidem optundere lire - sed commutate. Commutabimus tripliciter: verbis, pronuntiando, tractando. Verbis commutabimus, cum re semel dicta iterum aut saepius aliis verbis, quae idquod sapiens pro salute patriae vitandum arbitretur. Cum agetur incolumitas perpetua civitatis, qui bonis pro fortunis rei publicae fugiendum putabit et erit in ea sententia semper, ut pro patria studiose quamvis in magnam descendat vitae dimicationem.» Pronuntiando commutabimus, si, cum in sermone, tum in acrimonia, tum in alio atque alio genere vocis atque gestus eadem verbis commutando pronuntiationem quoque vehementius inmutarimus. Hoc neque commodissime scribi potest neque parum est apertum; quare non eget exempli. CAPUT 55 Tertium genus est commuta
Abbreviated transcription (Latin):
uentu dilucidum ẽẽt: ut cumbene ẽẽt intellectũ
facilius in dicendo inueniret᷑. ¶ Premissio ẽ cumos¬
tendimus indicendo nos aliquam rem totam tradẽ
demultis sola relicta sunt uobis & ur̃e condono
abutamini licebit. in ponite mine qđ libet statuite
dicite. atq obtemꝑabo. hoc genus tam & si alias
quoq ñ numquam tractand um est. tam̃ ad miãm¬

Expanded text:
ventu, dilucidum esset, ut, cum bene esset intellectum, ventu, dilucidum esset, ut, cum bene esset intellectum, facilius in dicendo inveniretur. Permissio est, cum ostendemus in dicendo nos aliquam rem totam tradere de multis sola relicta sunt, vobis et vestrae condono ur utamini atque abutamini licebit; inpunite in me quidlibet statuite; dicite atque innuite: parebo.» Hoc genus tametsi alias quoque nonnumquam tractandum est, tamen ad mi
Abbreviated transcription (Latin):
causȩ. quasi si aliquod telum sepius ꝑuemat
in eandem corporis partem. ¶ In t̃pretatio est
quȩꝰ iterans idem rein tegrat u̾bum. s ia cõmu¬
tat quod positum ẽ alio u̾bo. quod idem ualet hoc
m. Rem publicam radicitꝰ eũtiai ciuitates sunditꝰ
deiecisti. Item. Patrem nefariȩ u̾berasti. parenti ma-¬
nus scelerate intulisti. Necesse ẽ eiꝰ qui audit animũ
cõmoueri cum grauitas prioris dicti renouat᷑ iñt
ore posterior contraria priori ꝓficiscatur. hoc mͦn.
ẽẽ oportet ut uiuas. ñ uiuẽ ut edas. Item ea re po¬
emata ñ facio. qr cuiꝰ modi uolo ñ possum. & cuius
modi possum nolo. ltem quȩ de illo dicint᷑. dici ñ pos¬
est pictura. tacitum poema debet esse. Item si stultꝰ
ea re taces. ñ tam̃ si taces ea re stultꝰ es. Non potest
diei quin cõmode fiat. cum contrariȩ sententiȩ re¬
latione u̾ba quoq conu̾tant᷑. Plura hic subiecimus

Expanded text:
causae, quasi aliquod telum saepius perveniat causae, quasi aliquod telum saepius perveniat in eandem partem corporis. Interpretatio est, quae non iterans idem redintegrat verbum, sed id commutat, quod positum est, alio verbo, quod idem valeat, hoc modo: «Rem publicam radicitus evertisti, civitatem funditus deiecisti.» Item: «Patrem nefarie verberasti, parenti manus scelerate attulisti.» Necessum est eius, qui audit, animum commoveri, cum gravitas prioris dicti renovatur inteiore posterior contraria priori profiscatur, hoc modo: «Esse oportet, ut vivas, non vivere, ut edis.» Item: «Ea re poemata non facio, quia, cuiusmodi volo, non possum, cuiumodi possum nolo'. Item: 'Que de illo dicuntur dici non pospictura, pictura tacitum poëma debet esse.» Item: «Si stultus es, ea re taceas: non tamen si taceas, ‹ea re› stultus es.» Non potest dici, quin commode fiat, cum contrariae sententiae relatione verba quoque convertantur. Plura subiecimus
Abbreviated transcription (Latin):
conp̃henlit᷑ non int̾ponimꝰ. s aut pranum aut pꝰ¬
tremum collocamꝰ. primum hoc pacto Deflorestit
forme dignitas aut morbo aut uetustate Postre¬
mum sic. Aut morbo aut uetustate forme dignitas
deflorescit. adfestiuitatẽ disinctio ẽ apposita quare
rarius utem ea ne sacietatẽ pariat. Breuitatẽ con¬
iunctio parit. Quare sepius adhibenda ẽ he tresex¬
ornationes de simplici gen̾e manant. ¶ Tondupli¬
catio ẽ cum racione amplificationis aut miseratiois
eiusdem umius aut plurimoꝵ u̾boꝵ ne ratio hoc
mͦ. Tumultꝰ. G. gracci. tumultꝰ & domesticos & m¬
testinos comꝑat. Item cõmotꝰ ñ es cum tibi mater
pedes amplexaret᷑: non est cõmotꝰ. Item. Nunc
audes &̃ uenire in hoꝵ conspectum ꝓditor patriȩ
ꝓditor inquam patriȩ uenire audes in hoꝵ conspec¬
tum: Uehement̃ auditorẽ cõmouet eius remte¬
gratio u̾bi. & uulnus mauis efficit in contrario

Expanded text:
conprehenditur, non interponimus, sed aut primum aut poconprehenditur, non interponimus, sed aut primum aut postremum conlocamus. Primum hoc pacto: «Deflorescit formae dignitas aut morbo aut vetustate.» Postremum sic: «Aut morbo aut vetustate formae dignitas deflorescit.» Ad festivitatem diiunctio est adposita: quare rarius utemur, ne satietatem pariat; ad brevitatem coniunctio: quare saepius adhibenda est. Hae tres exornationes de simplici genere manant. Conduplicatio est quom ratione amplificationis aut commiserationis eiusdem unius aut plurium verborum iteratio, hoc modo: «Tumultus, Gai Gracce, tumultus domesticos et intestinos conparas !» Item: «Commotus non es, cum tibi pedes mater amplexaretur, non es commotus?» Item: «Nunc audes etiam venire in horum conspectum, proditor patriae? Proditor, inquam, patriae, venire audes in horum conspectum?» Vehementer auditorem commovet eiusdem redintegratio verbi et vulnus maius efficit in contrario
Abbreviated transcription (Latin):
potest fieri aut facile pot̾ rep̃hendi. ut utilliꝰ sit
oculte fecisse suspicionẽ quam huiꝰ modi intendisse
actionẽ que redarguatur ¶ Disiunctumẽ cum eoꝵ
de quibꝰ dicimꝰ aur utrũq aut uũ quodq certoꝰ¬
uit. Rartaginẽ sustulit. chorinthũ disiecit. fregel¬
les eu̾tit. Nichil numantinis uires corporis auxili¬
ate st̃. nichil Rartaginienssbꝰ scientia rei militaris
adium̃to fuit. Nichil corucus erudita calliditas.
p̃sidii tulit. nil fregellianis moꝵ & societas sermo¬
nis opitulata est. Item forme dignitas aut deflores¬
cit morbo. aut uetustate extinguit᷑. hic utrũq ⁊ insu¬
ꝑiori exemplo unam quamq rem certo u̾bo conclu¬
di uidemꝰ. ¶ Coniunctio ẽ cum int̃positione uerbi
⁊ suꝑiores partes orationis conp̃hendint᷑ ⁊ inferioreᷤ
hoc modo. formȩ dignitas. aut morbo deflorescit
aut uetustate. ¶ Adiunctio ẽ cum uerbum quores

Expanded text:
potest fieri aut facile potest reprehendi, ‹ut› utilius sit potest fieri aut facile potest reprehendi, ‹ut› utilius sit occulte fecisse suspicionem, quam eiusmodi intendisse orationem, quae redarguatur. Disiunctum est, cum eorum, de quibus dicimus, aut utrumque aut unum quodque certovit, Kartaginem sustulit, Corinthum disiecit, Fregellas evertit. Nihil Numantinis vires corporis auxiliatae sunt, nihil Kartaginiensibus scientia rei militaris adiumento fuit, nihil Corinthis erudita calliditas praesidii tulit, nihil Fregellanis morum et sermonis societas opitulata est.» Item: «Formae dignitas aut morbo deflorescit aut vetustate extinguitur.» Hic utrumque, in superiore exemplo unam quamque rem certo verbo concludi videmus. CAPUT 38 Coniunctio est, cum interpositione verbi et superiores partes orationis conprehenduntur et inferiores, hoc modo: «Formae dignitas aut morbo deflorescit aut vetustate.» Adiunctio est, cum verbum, quo res
Abbreviated transcription (Latin):
cum ñ est satis si cõmutatio u̾bi id erit demonstra¬
tura: eius modi rem ẽẽ ut cum eam cõminui u̾bo ap¬
pellaris leuiꝰ dixisse uidearis. cum affectantis u̾bũ
accedat. insigniorem facias. quod si continuo uenis¬
ses ad id u̾bum. nec rei nec uerbi gr̃a animatũsa
cire aut nolle dicere id quod tum maxime dici¬
mus hoc modo. Ham de pueritia tua quam tuoĩ¬
um intẽperantiȩ ad dixisti dicerem. si hoc tempꝰ
idoneum putarem. Nam consulto relinquo ⁊ illud
Dem̃ quod iniuriarum satis fecisti labeoni nichil ad
illud de quo iudicium ẽ. Item. Non dico te a sociis
pecunias accepisse. ñ sum in eo occupatus. quod ci¬
uitates. regna domos om̃s depeculatꝰ es. furta rapi¬
nas om̃s tuas cõmitio. ħ utilis est exornatio. si aut rẽ
quam ñ ꝑtineat aliis ostendere oculte ad monuisse
pot̃. aut si longum ẽ aut ignobile. aut planũ non

Expanded text:
cum non est satius, si commutatio verbi id erit demonstracum non est satius, si commutatio verbi id erit demonstratura, eiusmodi rem esse, ut, cum eam communi verbo appellaris, levius dixisse videaris, cum ad electius verbum accedas, insigniorem rem facias. Quodsi continuo venisses ad id verbum, nec rei nec verbi gratia animadvercire aut nolle dicere id, quod nunc maxime dicimus, hoc modo: «Nam de pueritia quidem tua, quam tu omnium intemperantiae addixisti, dicerem, si hoc tempus idoneum putarem: nunc consulto relinquo; et illuem tradiderunt; deinde quod iniuriarum satis fecisti L. Labeoni, nihil ad illud, de quo iudicium est.» Item: «Non dico te ab sociis pecunias cepisse; non sum in eo occupatus, quod civitates, regna, domos omnium depeculatus es; furta, rapinas omnes tuas omitto.» Haec utilis est exornatio, si aut ad rem quam non pertineat aliis ostendere, quod occulte admonuisse prodest aut longum est aut ignobile aut planum non
Abbreviated transcription (Latin):
turpotuisse ¶ Translatio uocat᷑ quȩ cum ostend&
breuit᷑ quod dictum est ł sit: ꝓponit itẽ breui quid
consequat᷑ hoc pacto. Modo inpatrem cuiusmodi
fuerit habens. nunc parens qualis exstiterit conside¬
rate. Item mea in istum beneficia cognoscitis. nunc
quomodo iste michi grãm retulerit accipite. ꝓficit
hec aliquantum exornatio adduas res. Namq qđ dix¬
erit cõmonet. & ad reliquũ cõꝑat auditorem. ¶ Cor¬
reptio ẽ que tollit id quod dictum est. ⁊ ꝓeo id qdđ ma¬
gis idoneum uidetur opponit hoc pacto. Q uod si iste
suos hospites rogasset ĩmo annuisset: facile hoc ꝑfici
sequeris plerumq uno adeo insectaris. cõmouet᷑ aui
ditoris animus hoc gen̾e. Res enim cõmuni u̾bo elata
tantum modo dicta uidet᷑. Ast ea post ipsius oratoris
correptionẽ magis idoneasit ꝓnuntiatione. Non igit᷑
satis ẽẽ dicet aliquis ab icio p̃sertim cum scri¬
bas ad optimũ & electissimũ u̾bum deuenire: Et

Expanded text:
Transitio vocatur, quae cum ostendit breviter, quid dictum sit, proponit item brevi, quid consequatur, hoc pacto: «Modo in patriam cuiusmodi fuerit, habetis: nunc ‹in› parentes qualis extiterit, considerate.» Item: «Mea in istum beneficia cognoscitis; nunc, quomodo iste mihi gratiam retulerit, accipite.» Proficit haec aliquantum exornatio ad duas res: nam et quid dixerit commonet et ad reliquum conparat auditorem. CAPUT 36 Correctio est, quae tollit id, quod dictum est, et pro eo id, quod magis idoneum videtur, reponit, hoc pacto: «Quodsi iste suos hospites rogasset, immo innuisset modo, facile hoc perfici sequeris plerumque atque adeo insectaris !» Commovetur hoc genere animus auditoris. Res enim communi verbo elata  tantummodo dicta videtur; ea post ipsius oratoris correctionem magis idonea fit pronuntiatione. «Non igitur satius esset», dicet aliquis, «ab initio, praesertim cum scribas, ad optimum et lectissimum verbum devenire?» Est,
Abbreviated transcription (Latin):
tis petẽ dudes suppliciũ dep̃cari: Quidẽ quod possis
di putes oport̾e: ñ iusiurandũ reliquisti ñ amcosꝑ
didisti ñ parenti manꝰ intulisti ũ demq inom̃i dede¬
core uoluptatꝰ es: hec ex ornatio cum multum
uenustatis habet. tñ grauitans & acrimonie plurimũ.
Quare uidet᷑ ẽẽ adhibenda & adornandam & ad exau¬
gendã orationẽ ¶ Conu̾sio ẽ ꝑ quam ñ utante pͥmum
repetimꝰ u̾bum s ad postremũ continentẽ reu̾timur.
hoc mͦ. Penos popułꝰ romanꝰ iusticia uicit. armis uicit
liberalitate uic̃. Item ex quo tẽpore concordia de ciui¬
tate sublata ẽ libertas sublata est amicicia sublata est
respublica sublata ẽ. Item corneliꝰ nouus homo erat
ingeniosus erat. doctus erat: bonis uiris & studiis
amicꝰ erat. gͦ hac incuutate pͥmus erat. Itẽ naicũ istõ

Expanded text:
tis petere? Audes supplicium deprecari? Quid est, quod possis tis petere? Audes supplicium deprecari? Quid est, quod possis di putes oportere? Non ius iurandum reliquisti? Non amicos prodidisti? Non parenti manus adtulisti? Non denique in omni dedecore volutatus es?» Haec exornatio cum multum venustatis habet tum gravitatis et acrimoniae plurimum. Quare videtur esse adhibenda et ad ornandam et ad exaugendam oratbum, sed ad postremum continenter revertimur, hoc modo: «Poenos populus Romanus iustitia vicit, armis vicit, liberalitate vicit.» Item: «Ex quo tempore concordia de civitate sublata est, libertas sublata est, fides sublata est, amicitia sublata est,› res publica sublata est.» Item: «C. Laelius homo novus erat, ingeniosus erat, doctus erat, bonis viris et studiis amicus erat: ergo in civitate primus erat.» Item: «Nam cum istos,
Abbreviated transcription (Latin):
re posteriꝰ loquem᷑. Quo in uicio celuis assiduris: ut hoc ẽ
inpriore libro. hafres adte scriptas luci misimꝰ eli.
Item fug̾e oportet longam u̾boꝵ continuationẽ que
rauditoris aures & oratoris sp̃m ledit. His uicũs in
conpositione uitatis: reliquũ orationis consumendũ
: in dignitate. ¶Dignitas : quȩ reddit orationẽ orna
tam uarietate distinguens. hec in u̾boꝵ & sententiarũ
exornationẽ diuidit᷑. Uerboꝵ exornatio ẽ: quȩ ipsiꝰ
ab uno atq eodẽ ũbo in rebꝰ similibꝰ & du̾isis princi¬
pia sumunt᷑ hoc mͦ. Uobis istud attribuendum ẽ uo¬
bis ẽ gr̃a habenda. uobis ista res erit honori. Item
Scipio numantiã sustulit. Scipio Rartaginẽ deleuit
Scipio pacẽ peꝑit. Scipio ciuitatẽ seruauit. Itẽ su
infoꝵ ꝓdire. tulucẽ conspice̾. tuinhoꝵ conspectum
uenire conaris: Audes u̾bum fac̾e. audes qcqͣ abis¬

Expanded text:
re posterius loquemur; quo in vitio est Caelius adsiduus, ut haec est: re posterius loquemur; quo in vitio est Caelius adsiduus, ut haec est: In priore libro has res ad te scriptas, Luci, misimus, Aeli. Item fugere oportet longam verborum continuationem, quae et auditoris aures et oratoris spiritum laedit. His vitiis in conpositione vitatis relicum operae consumendum est in dignitate. Dignicum varietate distinguens, hoc in verborum et sententiarum exornatione dividitur. Verborum exornatio est, que ipsius ab uno atque eodem verbo in rebus similibus et diversis principia sumuntur, hoc modo: «Vobis istuc adtribuendum est, vobis gratia est habenda, vobis ista res erit honori.» Item: «Scipio Numantiam sustulit, Scipio Kartaginem delevit, Scipio pacem peperit, Scipio civitatem ‹servavit.»› Item: «Tu in forum prodire, tu lucem conspicere, tu in horum conspectum venire conaris? Audes verbum facere? Audes quicquam ab is
Abbreviated transcription (Latin):
i arte gramatica dilucide discemꝰ. ¶ Explanatio ẽ quȩ
red̾dit aꝑtam & dilucidam orationem Ea duabꝰ rebus cõ
insermone & consuetuame cotidiana: ꝓpria quȩ eius rei
u̾ba sunt: aut ẽẽ possunt quade loquamur. s Tonposi¬
cio ẽ quȩ facit om̃s partes orationis equabilit᷑ ꝑpolitas.
Ea conseruabitur: si fugiemus crebras uocalitm con¬
cursiones: quȩ uastam atq hiantem orationẽ redat᷑.
ut hoc ÷ Bace eenee amenissime inpendebant. Et si
uitabimꝰ eiustẽ utt̾e nimiã assidutatem cuiuicio ũ¬
sus erit hic exemplo. Nam hic nichil ꝓhibet. inuicuis
alienis exemplis uti. Otite tute tãtitibi tanta ty ranne
tẽ numam fugiemꝰ.: ea ẽ huiꝰ modi. Nam cuiꝰ racionis
utemur continent̾ similit̃ cadentibꝰ ũbis hoc modo.
flentes plorantes lacrunantes. obtestantes & si u̾boꝵ
transiectionẽ uitabimꝰ nisi quȩ erit concunta. qua de

Expanded text:
in arte grammatica dilucide dicemus. Explanatio est, quae in arte grammatica dilucide dicemus. Explanatio est, quae reddit apertam et dilucidam orationem. Ea conparatur duabin sermone consuetudine cotidiana; propria, quae eius rei verba sunt aut esse possunt, qua de loquemur. CAPio, quae facit omnes partes orationis aequabiliter perpolitas. Ea conservabitur, si fugiemus crebras vocalium concursiones, quae vastam atque hiantem orationem reddunt, ut haec est: «Bacae aeneae amoenissime inpendebant»; et, si vitabimus eiusdem litterae nimiam adsiduitatem, cui vitio versus hic erit exemplo - nam hic nihil prohibet in vitiis alienis exemplis uti -: O Tite, tute, Tatei, tibi tanta, tyranne, tem nimiam fugiemus, eiusmodi: Nam cuius rationis , si non utemur continenter similiter cadentibus verbis, hoc modo: Flentes, plorantes, lacrimantes, obtestantes; et si verborum transiectionem vitabimus, nisi quae erit concinna, qua de
Abbreviated transcription (Latin):
bet attenuata figura puris & electis u̾bis. cõpositã
orationẽ ¶ Dm̃e genus orationis & graue & mectio¬
cre & attenuatum dignitate efficiunt. exornationes
de quibꝰ post loquemur. Quesi rare disponunt᷑. distine¬
dint orationẽ. S siguram in dicendo cõmutari oportet.
ut grauem mediocris mediocrẽ excipiat: attenuata.
tum: uideamꝰ nunc quas res hr̃e debeat elocutio cõmoda
& ꝑfecta quȩ maxime ad modum oratoris. accõmodati
est. Tres res inse debet habere. elegantiam. conpositionẽ
dignitatem. Eiegantia ẽ quȩ facit ut unũ quodq pure¬
uationem. Natmitas ẽ quȩ sermonem purum: conser¬
uat ab onni uicio remotum. Uicia insermone: quo mułꝰ¬
is latinꝰ sit. duo possunt ẽẽ. Soloecismis & barbarisimꝰ.
¶Solo ecismus ẽ cum mũbis pluriꝰ consequens u̾bum suꝑi¬
ori ñ accõmodat᷑. ¶Barbarismus ẽ cumũbum aliquod
uiciose effert᷑. hec uicia qua ratione uitare possimus.

Expanded text:
bet attenuata figura, puris et electis verbis conpositam bet attenuata figura, puris et electis verbis conpositam orationem. Omne genus orationis, et grave et mediocre et adtenuatum, dignitate adficiunt exornationes, de quibus post loquemur; quae si rarae disponentur, distincdunt orationem. Sed figuram in dicendo commutare oportet, ut gravem mediocris, mediocrem excipiat attenuata, tum est, videamus nunc, quas res debeat habere elocutio commoda et perfecta. Quae maxime admodum oratori adcommodata est, tres res in se debet habere: elegantiam, conpositionem, dignitatem. Elegantia enationem. Latinitas est que sermonem purum conseruat ab omni uicio remotum. Vicia in sermone quo minus Latinus sit duo possunt esse: soloecismus et barbarismus. Soloecismus est cum in uerbis pluribus consequens uerbum superiori nvitiose efferatur. Haec qua ratione vitare possumus,
Abbreviated transcription (Latin):
expedire. id ẽ eiꝰ modi. Socis nr̃i si belligerare nobiscã
uellent: ꝓfecto raciocinati ẽẽnt etiã atq cẽ quid pos¬
sent face̾. Si quidẽ sua sponte facerent: aut ñ haberẽt
hicadiutores multos malos homines & audaces. Solent
enĩ cogitare om̃s qui magna negocia uolunt ag̾e. Ñ
potest huius modi sermo tenẽ attentũ auditorẽ. Difflu¬
it enĩ totꝰ neq quicꝗͣ. conp̃hendens ꝑfectis u̾bis ample¬
tit᷑. ¶ Quiñ possuint milla facetisima ũboꝵ attenuatiõe
cõmode u̾sari: ueniunt ad exangue & aridum genus
orationis. quod ñ alienũ ẽ exile numerari. Cuiꝰ modi
est hoc ¶Ham iste illic inbalneas accessir. ad hunc pos¬
tea dicit. hic tius seruus pulsauit me. Postea dicit. biac
illi consideratio. post ille cum uicium fecit ⁊ magis ma¬
gisq p̃sentibus multis clamauit. Fr̾iuolus hic quidẽ
est ⁊ in liberalis sermo. Nonem̃ ẽ adeptꝰ id. quod ha¬

Expanded text:
expedire. Id est eiusmodi: «Socii nostri cum belligerare expedire. Id est eiusmodi: «Socii nostri cum belligerare ocinati essent etiam atque etiam, quid possint facere, si quidem sua sponte facerent et non haberent hinc adiutores multos, malos homines et audaces. Solent enim diu cogitare omnes, qui magna negotia volunt agere.» Non potest huiusmodi sermo tenere adtentum auditorem; diffluit enim totus neque quicquam conprehendens perfectis verbis amplectitur. Qui non possunt in illa facetissima verborum attenuatione commode versari, veniunt ad aridum et exangue genus orationis, quod non alienum est exile nominari, cuiusmodi est hoc: «Nam istic in balineis accessit ad hunc; postea dicit: «Hic tuus servus me pulsavit.» Postea dicit hic illi: «Considerabo.» Post ille convicium fecit et magis magisque praesente multis clamavit.» Frivolus hic quidem iam et inliberalis est sermo: non enim est adeptus id, quod ha
Abbreviated transcription (Latin):
ut corporis bonam habitudinẽ tumor imitat᷑ sepe. ita
grauis oratio sepe inꝑitis uidebitur. ea que turget ds
inflata est. cum aut nouis aut pͥscis ũbis. aut durit̾
aliunde translatis aut grauioribꝰ quam res postulat.
aliquid dicit᷑ hoc modo. Namsiqui ꝓduellionibꝰ uenditat
patriam. nonsatis suplicũ dederit. si p̃ceps in neptinas
depulsus erit lacunas. Penitet igit᷑ istum qui montis
beli fabricatꝰ ẽ campos sustulit patis. In hoc genꝰ pleriq
cum declinarent ⁊ ab eo quo ꝓfectisunt aberrant & spe
grauitatis fallunt᷑. nec ꝑspicẽ possunt orationis tumorẽ
¶ Qui in mediocre genus orationis ꝓfecti finit. si ꝑuenire
eo non potuerunt errantes. ꝑueniunt ad confme esge
neris. quod appellamꝰ dissolutum. quod ẽ sine u̾bis. &ar¬
ticulis. ut hoc modo appellem. flrictuans. eo quod fluc¬
tuat huc & iluo nec potest confirmare. neq uiriit se

Expanded text:
ut corporis bonam habitudinem tumos imitatur saepe, item ut corporis bonam habitudinem tumos imitatur saepe, item gravis oratio saepe inperitis videtur ea, quae turget et inflata est, cum aut novis aut priscis verbis aut duriter aliunde translatis aut gravioribus, quam res postulat, aliquid dicitur, hoc modo: «Nam qui perduellionibus venditat patriam, non satis subplicii dederit, si praeceps in Neptunias depultus erit lacunas. Poenite igitur istum, qui montis belli fabricatus est, campos sustulit pacis.» In hoc genus plerique cum declinantur et ab eo, quo profecti sunt, aberrarunt, specie gravitatis falluntur nec perspicere possunt orationis tumorem. CAPUT 16 Qui in mediocre genus orationis profecti sunt, si pervenire eo non potuerunt, errantes perveniunt ad confinii genus eius generis; quod appellamus ‹dissolutum, quod est sine nervis et articulis; ut hoc modo appellem «fluctuans» eo, quod› fluctuat huc et illuc nec potest confirmate neque viriliter sese