comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
incommocdis: ut meis uirtus añi
ꝑsiceretur. Quarũ pericłosior qͥdẽ
inmeatu artissimi guituris nil pe¬
nitus siccum. uix solidum aliquid
ad nuttentis: molestior erat defec¬
tus stomachi iuscerũq corruptio.
Hee continue. pret̃ alias sepuis in¬
dei stiulium fugere ammiratõem:
⁊ tanqͣm unum sese agere ceteroꝵ:
At ꝑsequebat᷑ gła fugitantẽ: sicut
eregione captantes sese alios fug̾e
consueuit. Puerbiũ illud more ei
frequent̃. semꝑ incorde: qui hoc fa¬
cit qd̾ nemo. mirant᷑ om̃s. Quo ni¬
mirũ intuitu uitam glamq ꝯmu¬
amplus emulabat᷑: nil in suis astrsꝰ
preferens obseruantie singłatis. Ot
hoc deniq ⁊ ciliciũ qd̾ pluribꝰ anniᷤᷤ
occulte gestau̾at ponere maluit.
qm̃ ut ferre sciret᷑: minus illũ iate¬
re uelle contestans. qͥ cum ceteris
euisdem ꝓfessionis sͥ cõmunia nõ
testatur. In ipsis tñ cõmimibꝰ. erat
illi singlaris puritas: ⁊ deuotio ñ

Expanded text:
incommodis, ut in eis virtus animi incommodis, ut in eis virtus animi perficeretur. Quarum periculosior quidem in meatu arctissimi gutturis, nil penitus siccum, vix solidum aliquid admittentis: molestior erat defectus stomachi, viscerumque corruptio. Hae continuae illi, praeter alias saepius instudium fugere admirationem, et tanquam unum sese agere caeterorum. At prosequebatur gloria fugientem, sicut e regione captantes sese alios fugere consuevit. Proverbium illud in ore ei frequenter, semper in corde: « Qui hoc facit quod nemo, mirantur omnes. » Quo nimirum intuitu vitam regulamquamplius aemulabatur, nil in suis actibus praeferens observantiae singularis. Ob hoc denique et cilicium, quod pluribus annis occulte gestaverat, ponere maluit, quam ut ferre sciretur; minus illum latere velle contestans, cui cum caeteris ejusdem professionis sibi communia non sectatur. In ipsis tamen communibus erat illi singularis puritas, et devotio non
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a quedã sp̃alis tñ potiꝰ quam
carnalis ÷ in uultu claritas p̃fulge¬
bat. non t̃rena utiq s celestis: in
ocłĩs anglica quedã puritas. ⁊ colũ¬
bina simplicitas radiabat. Tanta
erat int̾ioris eius hõis pulcͥtudo. ut
euidentisꝰ qͥbusdã indiciis foras erũ¬
peret: ⁊ de cumulo int̾̃ne puritans
⁊ gr̃e. copiose ꝑfusus. homo qͦq ex¬
terior uideretur. Corpꝰ om̃e tenuis¬
simũ. ⁊ sine carnibꝰ erat: ip̃a etiam
subtilissima cutis. in genis modi¬
ce rubens. Iuo nimirũ quiquid calo¬
ris merat naturalis: afidua medi¬
tatio ⁊ studium sacre compunctõis
attraxerat. Cesaries ex flauo colora¬
batur ⁊ candido: barba subrusa. cir¬
cafinem uite euis resꝑsa canis. Sti¬
tura metliocritatis honeste:longi¬
tudimi tam̃ uicinor apparebat. A¬
lias aut̃ thesaurus iste in uase ficdi¬
li erat: contrito penitus ⁊ unliq
conqͣssato. Laborabat siquidem ca¬
ro eius multiplicib infirmatum

Expanded text:
gratia quaedam, spiritualis tamen potius quam gratia quaedam, spiritualis tamen potius quam carnalis. In vultu claritas praefulgebat, non terrena utique, sed coelestis: in oculis 1117 angelica quaedam puritas, et columbina simplicitas radiabat. Tanta erat interioris ejus hominis pulchritudo, ut evidentibus quibusdam indiciis foras erumperet, et de cumulo internae puritatis ae copiosae perfusus homo quoque exterior videretur. Corpus omne tenuissimum, et sine carnibus erat; ipsa quoque subtilissima cutis in genis modice rubens. In illo nimirum quidquid caloris inerat naturalis, assidua meditatio et studium compunctionis attraxerat. Caesaries ex flavo colorabatur et candido. Barba subrufa, circa finem vitae ejus respersa canis. Statura mediocritatis honestae, longitudini tamen vicinior apparebat. Alias autem thesaurus iste in vase fictili erat, contrito penitus et undique conquassato. Laborabat siquidem caro ejus multiplicibus infirmitatum
Abbreviated transcription (Latin):
cdlareuallensem glificauit abbatẽ.
situt glosus semꝑ inscĩs suis: ⁊ insua
mirabilis est maiestate. Cet̾um sicut
malachiam sc̃m idem ip̃e cõmendat:
pͥmum maximũq miracłm qd̃ ehi¬
buit ipse fuit. Serenus uultu: mo¬
destus habitu: cutunspectus in uer¬
bis: in oꝑe timoratꝰ ⁊ in satra metli¬
tatione assidiuis ⁊ in oratõe deuotꝰ:
⁊ sicut alios ip̃e monebat. crebra si¬
quidẽ exꝑientia ꝑsuasus. de om̃i re
magis fidens oratõi. qmͣ industrie
ꝓpͥe uł iabori. Magnanimꝰ infide:
ionganimis in spe. ꝓfusus intarita¬
pietate. In consiliis ꝓuit. us : in ne¬
gociisefficax: nunqm tñ muniꝰ qmͣ
in ocio otrosus. Iocunclus ad oppro-¬
bria: ad obsequia ueretundus. Su¬
aiis moribus⁊ m̾itis sc̃s ⁊ miracłis
giõsus: affluens deniq sap̃ia ⁊ uͥtute.
⁊ gr̃a apud dm̃ ⁊ hoĩes. Cuiꝰ sc̃e anĩe
adiutorium sile sͥ fecerat d̃s: et
spetiali preuentũ bñdictõe corpus
aptauerat. Apparebat in carne euis

Expanded text:
Clarae-Vallensem Deus glorificavit abbatem, sicut gloriosus semper in sanctis suis, et in sua mirabilis est majestate. Caeterum, sicut Malachiam sanctum idem ipse commendat, primum maximumque miraculum, quod exhibuit, ipse fuit. Serenus vultu, modestus habitu, circumspectus in verbis, in opere timoratus, in sacra meditatione assiduus, in oratione devotus, et sicut alios ipse monebat, crebra siquidem experientia persuasus de omni re magis fidens orationi, quam industriae propriae vel labori. Magnanimus in fide, longanimis in spe, profusus in charitain pietate. In consiliis providus, in negotiis efficax, nunquam tamen minus, quam in otio otiosus. Jucundus ad opprobria, ad obsequia verecundus. Suavis moribus, meritis sanctus, miraculis gloriosus; affluens denique sapientia, et virtute, et gratia apud Deum et homines. Cujus sanctae animae adjutorium simile sibi fecerat Deus, et speciali praeventum benedictione corpus aptaverat. Apparebat in carne ejus
Abbreviated transcription (Latin):
tiaturũ scło. ⁊ futurũ aliqͣmlo de¬
uotum xp̃i famulũ ꝓmittebat. Ꝙ
ꝓmissio tam celebris extitit.⁊ uul¬
gata. ut ipse qͦq herueius. nob̾ pꝰea
fateret᷑. ad olenscenti sͥ ad om̃s argu¬
entis conscientie stuulos semꝑ oc¬
currere: impossibile ẽẽ ut pꝰ uiriscĩ
tale ꝓmissũ in scłari habitu more¬
retur. Nec fraudatꝰ est a spe su̾a. Siqͥ¬
dem uen̾abilis galerannꝰ ursicampi
cenobii pͥmus abbas monachũ illũ
fecit: ⁊ angłico functus officio patẽ
qm ex ore pr̃is scĩ ipse susceꝑat. cõ¬
munitauit herueio. Cuins talis post¬
modum apparuit conu̾satio: ut tali
dlignus oracło uideret᷑. Nam ⁊ p̃dicto
galeranuo in regunĩe monasterii ur¬
sicampi ille successit: ⁊ nouissume
obitum suũ imminentẽ. sanꝰ adhuc

Expanded text:
tiaturum saeculo, et futurum aliquando detiaturum saeculo, et futurum aliquando devotum Christi famulum promittebat. Quae promissio tam celebris exstitit et vulgata, ut ipse quoque Herveius nobis postea fateretur, adolescenti sibi ad omnes arguentis conscientiae stimulos semper occurrere, impossibile esse ut post Viri sancti tale promissum, in saeculari habitu moreretur. Nec fraudatus est spe sua: siquidem venerabilis Walerannus Ursi-Campi coenobii primus abbas monachum illum fecit, et angelico functus officio, pacem quam ex ore Patris sancti ipse susceperat, communicavit Herveio. Cujus talis postmodum apparuit conversatio, ut tali dignus oraculo videretur. Nam et praedicto Waleranno in regimine monasterii Ursi-Campi ille successit; et novissime obitum suum imminentem sanus adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
exultaret ingauclio. pulcherrime
nob̾ exhibens illud poete. incipe par¬
ue puer risu cognosc̾e matr̃e. Tum
uero consolans eum pater sc̃s: mchil
timere iubet. sed recto ꝓtinus cursu
ei humilem pauꝑissue familie sa¬
lutatõem. Ad hanc uocem qua potuit
capitis inclinatõe ⁊ motu annuens
labioꝵ: it̾um clausit ocłos ⁊ eadem
hora in pace quieuit.
cedenti reuelatõe mirabilit̃ ab eo
p̃dicta cognouimꝰ. Ex quib exempli
gr̃a pauca subnectimꝰ. Cum eẽt ali¬
qͣndo pat̃ sc̃s in urbe nouiom̃sium
indomo ep̃i symonis. adluctꝰ est ad e¬
um herueius de baugenceio puerad¬
modum gratiosus: ortꝰ ex regio san¬
guine. ⁊ ipsus ep̃i nepos. De qͦ seqͤnti
nocte famulo suo. xp̃c ostencit: qd̃
erat pꝰ tẽꝑa longa futurũ. Si quidẽ
uidebat᷑ sͥ tanq̃m in missarũ celebra¬
tione. angło cuidam patis oscłm da¬
re: qd̃ ad puerum deferret᷑. Nec dubiꝰ
de reuelatõe: eundẽ herueiũ renun¬

Expanded text:
exsultaret in gaudio, pulcherrime exsultaret in gaudio, pulcherrime nobis exhibens illud poetae: Incipe, parve puer, risu cognoscere matrem. Tum vero consolans eum Pater sanctus, nihil timere jubet, sed recto protinus cursu ei humilem pauperis suae familiae salutationem. Ad hanc vocemqua potuit capitis inclinatione et motu annuens labiorum, iterum clausit oculos, et eadem hora in pace quievit. aecedenti revelatione mirabiliter ab eo praedicta cognovimus: ex quibus exempli gratia pauca subnectimus. Cum esset aliquando Pater sanctus in urbe Noviomensium in domo episcopi Simonis, adductus est ad eum Herveius de Baugenceio, puer admodum gratiosus, ortus ex regio sanguine, et ipsius episcopi nepos. De quo sequenti nocte famulo suo Christus ostendit, quod erat post tempora longa futurum: siquidem videbatur sibi tanquam in Missarum celebratione angelo cuidam pacis osculum dare, quod ad puerum deferretur. Nec dubius de revelatione eumdem Herveium renun
Abbreviated transcription (Latin):
ecce inquit qͥnta moriar tlie. Hocdie
enun mͥ pat̾ ñr domnꝰ abbas ap¬
paruit. cũ młtitudine monacho¬
rũ. et blanda ꝯsolatõe refouens:
qͥnta die moriturũ me ẽẽ dicebat
Exiit sermo it̃ fr̃es: ⁊ anteqm un
pleret᷑ diuulgatũ est u̾bum. Exp̃¬
tabatur ab oĩb dies illa: s p̃oĩb
ille beatꝰ in expectatõe sua fuit:
Iam dies quinta inclinabat᷑ ad uesꝑam:
illius aut̃ sp̃c magis ac mag̃ eleuabat᷑
ad dñm. Demũ tirca undecimã horam
in ipso mortis agone positꝰ. obclucto
prorsus ut assoiet lumĩe ocłoꝵ: et
nemini iam intendens ad exitũ festi.¬
nabat. Int̾im uisitans eũ pat̃ sc̃s
uelut ab alto somno reuocat: ⁊ qͣi
retrahit cõmeantẽ. nec insalutatũ
abire ꝑmittit. Ad cuĩ uocẽ aꝑiens o¬
culos: ⁊ mirũ immodũ facie serena¬
ta aliqͣndui intendebat in eũ. Mira¬
bamur om̃s mortalem hominem.
immo iã morientẽ eatenus tͥumpha¬
re de morte: ut in ip̃o mortis articło

Expanded text:
« Ecce, inquit, quinta moriar die. Hodie enim mihi pater noster dominus Abbas apparuit cum multitudine monachorum, et blanda consolatione refovens, quinto die moriturum me esse dicebat. » Exiit sermo inter fratres, et antequam 1133 impleretur divulgatum est verbum. Exspectabatur ab omnibus dies illa, sed prae omnibus ille beatus in exspectatione sua fuit. Jam dies quinta inclinabatur ad vesperam, illius autem spiritus magis ac magis elevabatur ad Dominum. Demum circa undecimam horam in ipso mortis agone positus, obducto prorsus, ut assolet, lumine oculorum, et nemini jam intendens, ad exitum festinabat. Interim visitans eum Pater sanctus, velut ab alto somno revocat, et quasi retrahit commeantem, nec insalutatum abire permittit. Ad cujus vocem aperiens oculos, et mirum in modum facie serenata, aliquandiu intendebat in eum. Mirabamur omnes mortalem hominem, imo jam morientem eatenus triumphare de morte, ut in ipso mortis articulo
Abbreviated transcription (Latin):
llud quoq notissimũ fuit. qd̃ ad¬
huc in carne degens: apparens aũ
in sp̃u fr̃i cuidã. obitus sui prenũ¬
tiaui̾t cliem. Infirmabat᷑ nouitius
quidã frat̃ inclaraualse: bone con¬
u̾satõis ⁊ bone indolis ad olescens:
hec longe aberat clies qua post an¬
nuam ex more ꝓbatõem nouum
ĩdueret᷑ hoĩem: si ñ pͥus hoĩem exu¬
isset. Si quidẽ consũmatꝰ inbreui
expleuit temꝑa młta: placita eñi
erat deo aĩa illiꝰ. Quinto gͥ die añ

Expanded text:
llud quoque notissimum fuit, quod adhuc in carne degens, apparens autem in spiritu, fratri cuidam obitus sui praenuntiaverit diem. Infirmabatur novitius quidam frater in Clara-Valle, bonae conversationis et bonae indolis adolescens. Nec longe aberat dies, qua post annuam ex more probationem, novum indueret hominem, si non prius hominem exuisset. Siquidem consummatus in brevi, explevit tempora multa: placita enim erat Deo anima illius. Quinto igitur die an
Abbreviated transcription (Latin):
reb sepuis utebat᷑. Nou̾at siquidẽ
uerꝰ ⁊ uerax non ostentator s emu¬
iator humilitatis esficatiꝰ dissuaderi
posse hominibꝰ qd stupebant obliqͣ
quadã ⁊ artifiosa obiectõe qmͣ aꝑta
extusatõe: que humilitatẽ magis
p̃dicabilem prefe̾ndo estuationẽ
ñ minueret hoĩem s augeret. Uñ
quoda loco ex ꝓpͥa loquens exꝑien-¬

Expanded text:
rebus saepius utebatur. Noverat siquidem verus et verax non ostentator, sed aemulator humilitatis, efficacius dissuaderi posse hominibus quod stupebant, obliqua quadam et artificiosa objectione, quam aperta excusatione, quae humilitatem magis praedicabilem praeferendo, existimationem non minueret hominum, sed augeret. Unde quodam loco ex propria loquens experien
Abbreviated transcription (Latin):
lum non timebant ꝓmissum
exitium ⁊ uerum etiam constã¬
ter preꝑari clybana hortaban¬
tur. Cunc accesserunt ad uni¬
uersa ydola christallina.⁊oli¬
uitrea ⁊ omne illud opus me¬
chanicum. Et subito lum sc̃oꝵ
manib frangerent᷑. apparuit
ante ocłos chromatii iuuenis
cuiꝰ facies flammeo racliabat
aspectu. Et dixit ei. Misit me
ut omniũ membroꝵ tuoꝵ reci¬
pias sanitatẽ. Ad hanc uocẽ sa¬
cepit currere post iuuenẽ ut
pedes euis oscularet᷑. At ille clĩx
er uide ne contingas me. quia
nundum baptismatis sc̃ifica¬
tro te asqualoribꝰ abluit ydo¬
lorum. uidens hec tyburtuis

Expanded text:
lum non metuebant promissum lum non metuebant promissum exitium, verum etiam constanter praeparari clibanos hortabantur. 59. Tunc accesserunt ad universa idola crystallina et holovitrea, et omne opus illud mechanicum: et subito, dum sanctorum manibus frangerentur, apparuit ante oculos Chromatii juvenis, cujus facies flammeo radiabat aspectu et dixit ei: Misit me ut omnium membrorum tuorum recipias sanitatem. Ad hanc vocem saepit currere post juvenem, ut pedes ejus oscularetur. At ille dixit ei: Vide ne contingas me, quia nondum baptismatis sanctificatio te a squaloribus abluit idolorum. Videns haec Tiburtius
Abbreviated transcription (Latin):
tum adtencdis. Nam si ex integro
ate iimiti generis humani
cerimonias abietisses. intemet¬
ipio quod uerum est didicisses.
Audiens hec chromatius dĩx uerꝰ
ille deus est qui uos tales ꝓbatur
habert cultores. Nam omĩs ser¬
mo uester. ita rationib affluit:
ut pecuclum ad rationẽ uerã
mentes incluiet. Unde etiam
hoc ipsum qd̃ ad ornatũ domꝰ
uisus. sum excepisse. ne impe¬
diat saluti mee eius incolumi¬
tas: dissipetur. Credo eñĩ ⁊ hec
fides mea est quod his omnibus.
que xp̃ianitatis lex abhomi
rear salutem consequi ⁊ fut᷑am
Aucliens hec filius eius tibuͣtiꝰ
cdixit. Nulla patior ratione hoc
opus p̃ciosum ⁊ p̃cipium ⁊
incumꝑabile deici. sed ne pat̃¬
ne saluti uidear uenire contͣ¬
rius: deferant᷑ duo clibana. ⁊
accensa ante ianuam cubrcłi
p̃parentur. ut dum destructũ
ab eis fuerit.⁊pãt meus non
nis ardentib demergantur¬
singłis ducliens hec pat̃. prohi¬
bebat fieri. Sc̃i uero non so¬

Expanded text:
tum attendis. Nam si ex integro tum attendis. Nam si ex integro a te inimici generis humani caeremonias abjiceres, in temetipso quod verum est didicisses. 57. Audiens haec Chromatius dixit: Verus ille Deus est, qui vos tales probatur habere cultores. Nam omnis sermo vester ita rationibus affluit; ut et pecudum ad rationem veram mentes inclinet. Unde etiam hoc ipsum quod ad ornatum domus visus sum excepisse, ne impediat saluti meae ejus incolumitas, dissipetur. Credo enim, et haec fides mea est, quod his omnibus quae Christianitatis lex abominarear salutem consequi et futuram. 58. Audiens haec filius ejus Tiburtius dixit: Nulla patiar ratione hoc opus pretiosum et praecipuum et incomparabile dejici. Sed ne paternae saluti videar venire contrarius, deferantur duo clibani et accensi ante januam cubiculi praeparentur, ut dum destructum ab eis fuerit, et pater meus non nis ardentibus demergantur. Audiens haec pater ejus, prohibebat fieri. Sancti vero non so
Abbreviated transcription (Latin):
bilia scemata infunta afferre.
quibus approbet quia in ip̃is
tempib tibi euenire debuerĩt
bona.Cutulum ⁊enum tenet
exomni parce collectum in quo di¬
uersas ⁊uarias causas accipit.
ex quib occasionem capret cli¬
cendi quod uoluerit. Nam fut᷑a
dum penitus p̃uidere ñ possũt
clemacthericas clixerunt. ⁊d ẽ
nature rei incerta ꝓfugia. Na
diuersis temꝑib nati uno nau¬
fragio perierunt. Et una hora
diei uel noctis exorti. alter ad
mendicitatẽ deponitur. alter¬
prelio innumerabilis młtitu¬
do ꝓsternit᷑. ⁊ uno clie. uno ĩ¬
mo poncto in domo clue nate
femine una pudicissima. al¬
tera efficitur impuclita. Si¬
utruisq stelle meritum con¬
tulerunt. nec meretrix uitu¬
panda. nec casta laudanda. Cer¬
te legum latores ⁊principes
satra sua p̃uaricata pumũt.
et ideo forum. ideo iudex. ideo iu¬
iusti merito puniant᷑. Et hoc
uolo ut ociosum esse existimes.
quod teipsum nuncdum salua¬

Expanded text:
bilia schemata infinita afferre, bilia schemata infinita afferre, quibus approbet, quia in ipsis tibi temporibus evenire debuerint bona. Circulum etenim tenet ex omni parte collectum, in quo diversas et varias causas accipit, et quibus occasionem capiat dicendi quod voluerit. 56. Nam futura dum penitus praevidere non possunt, climactericas dicunt, id est naturae rei incerta profugia. Nam diversis temporibus nati uno naufragio perierunt, et una hora diei vel noctis exorti, alter ad mendicitatem deponitur, ascenpraelio innumerabilis multitudo prosternitur, et uno die, imo uno puncto, in una domo, duae feminae, pudicissima altera, altera efficitur impudica: utriusque stellae si meritum contulerint, nec meretrix vituperanda est, nec casta laudanda. Certe legum latores et principes sacra sua praevaricata puniunt, et ideo forum, ideo judex, ideo jujusti merito puniantur. Et hoc nolo ut otiosum existimes, quod te ipsum nondum salva
Abbreviated transcription (Latin):
teneant uerum etiam net illos
amicos habeant. qui huiusce¬
mocli nugis suum occupant
pectus: Omĩa enim ista falsa
deceptionisq ministra sunt:
Similitudo enim mneis uerita¬
tis est. non ipsa ueritas. Dixit ei
chromatiꝰ Quid quod nonnun-¬
quam futura ꝓnuntiant. Sc̃s
sebastianus dicit. Ista omĩa na¬
die adtemathesis uenire docto¬
rem cui clitas eo temꝑe te asꝑis
casibus laborasse. ⁊ inqͥre ꝑ qͣs
stellas hoc tibi euenerit mali:
Responsa eius erunt. ꝓculdu¬
bio talia. quod tempus tuum
a malitioso marte susceptum
est. Aut saturnus apocatastit᷑
fuit: aut annus tuus exclia¬
metro susceptus est: aut clemac¬
teria tibi incentro sunt nata.
aut sintetos fuit cum malo.
aut inuisibilis. aut inscema¬
te aut unmobilis erga te ex¬
titit cursus in stellis. Hec ⁊ his
similia dum dixerit. rationis
tibi ueri simile assignare n¬
titur aliquit ⁊ ꝓbare. Age ñt
interroga alterum matheͣa¬
cum. cui ipsas horas ipsumq

Expanded text:
teneant; verum etiam nec animos teneant; verum etiam nec animos illos habeant, qui hujuscemodi nugis suum occupant pectus? Omnia enim ista falsa deceptionisque ministra sunt: similitudo in eis veritatis est, non ipsa veritas. 55. Dicit ei Chromatius: Quid? quod nonnumquam futura praenuntiant? S. Sebastianus dixit: Ista omnia vadie ad te mathesis venire doctorem, cui dicas, illo tempore te asperis casibus laborasse, et inquire per quas stellas hoc tibi evenerit mali; responsa ejus erunt procul dubio talia, quod tempus tuum a malitioso Marte susceptum est, aut Saturnus apocatasticus fuit, aut annus tuus ex diametro susceptus est, aut climacterica tibi in centro sunt nata, aut syndetus fuit cum malo, aut invisibilis, aut in schemate, aut immobilis circa te exstitit cursus in stellis. Haec et his similia cum dixerit, rationis tibi verisimile assignare nititur aliquid et probare. Age nunc, interroga alterum mathematicum, cui ipsas horas ipsumque
Abbreviated transcription (Latin):
runus.quod aut est. aliquid
quod nundum est confractum.
aut si omĩa fracta sunt.quid ĩ
animo geras nob̃ eiudentius
manifesta. Tum ille. Habeo in¬
quid cubicłm olouitreñ: inqͦ
omĩs disciplina stellarũ ac ma¬
thesis mechanica est arte cons¬
tructum. in cuius fabrita pat̃
meus tarquinuis. amplius ꝙͣ
cducentos pondo auri dinoscit᷑
expendisse. Cui sc̃s sebastianus
dixit. Si hoc tu integrũ habere
uolueris. te ip̃m frangis. Chro¬
matius lixit. Quid eñi mathe¬
sis aut efemeris aliquo sacri
globi plenitudo uel diminutio
digitoꝵ motu rationis magiste¬
rio. ⁊ caiculi computatõe pre
Iilic signa leonis ⁊ capricorni.
⁊ sagutarii. ⁊ scorpionis ⁊ tau¬
ri sunt. Iuic in ariete luna. et¬
incancro hora. in ioue stella.
in mercurio tyropica. inuen̾e
mars. ⁊ in om̃ib istis monstru¬
osis de monib ars deo ininica
cognoscit᷑. Ista quis non ita re¬
cuset. ut non solum ipsi non ha¬
beant. non colant ñ credant. ñ

Expanded text:
rimus, quod aut est aliquid, rimus, quod aut est aliquid, quod nondum est fractum; aut si omnia fracta sunt, quid in animo geras nobis evidentius manifesta. Tunc ille: Habeo, inquit, cubiculum holovitreum, in quo omnis disciplina stellarum ac mathesis mechanica est arte constructa, in cujus fabrica pater meus Tarquinius amplius quam ducenta pondo auri dignoscitur expendisse. Cui S. Sebastianus dixit: Si hoc tu integrum habere volueris, te ipsum frangis. Chromatius dixit: Quid enim? Mathesis aut ephemeris aliquo sacrifglobi plenitudo vel diminutio, digitorum motu, rationis magisterio, et calculi computatione prar dixit: Illic signa Leonis et Capricornii et Sagittarii, et Scorpionis, et Tauri sunt, illic in Ariete luna, in Cancro hora; in Jove stella, in Mercurio tropica, in Venere Mars, et in omnibus istis monstruosis daemonibus ars Deo inimica cognoscitur. Ista Christiani ita recusant, ut non solum ipsi non habeant, non colant, non credant, non
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ hasta utit᷑ docta manꝰ in p̃lio.
ut ex munimine armoꝵ assumat.¬
⁊ impetu feriendi audatiam et
terga non uertat. Similit̃ ⁊ mi¬
lites dei qui scuto fidei muniũ¬
tur. ⁊ lorica tegminis xp̃i ꝓtegũ¬
tur habentes galeam spei ⁊salu¬
tis: ipsis est tutum mire certam̃:
Ougnant ⁊enun acerrime. et
fortĩt uincunt: quia contra in¬
uisibilem hostem die noctuq ĩ¬
fatigabilit̃ preliant᷑. ⁊ sunt tet¬
ti in om̃ib membris. fide potiꝰ
armati quam ferro. Chromatiꝰ
dixit. fiat uoluntas dei ⁊ uestra.
Tunc sc̃s policarpus prb̃t et
beatꝰ sebastianꝰ pritingentes
se orauerunt ⁊post orationẽ
ampluis quã diuenta ydoloꝵ
signa confringentes. ceperunt
gr̃as agere deo suo. Post hec ac¬
cesserunt adchromatiũ: dicen¬
tes ei. Confringentibꝰ nob ydola.
tu debuisti sanitatẽ recipere
nisi forte aliqua tibi in anĩo
signa infidelitatis derelinqut:
Hoc enum apud nos certum ge¬

Expanded text:
et hasta utitur docta manus in praelio, et hasta utitur docta manus in praelio, ut ex munimine armorum et impetu feriendi assumat audaciam, et terga non vertat. Similiter et milites Dei, qui scuto fidei muniuntur, et lorica tegminis Christi proteguntur, habentes galeam fidei et salutis, ipsis est tutum inire certamen. Pugnant enim acerrime et fortiter vincunt, quia contra invisibilem hostem die noctuque infatigabiliter praeliantur; et sunt tecti in omnibus membris, fide potius armati quam ferro. Chromatius dixit: Fiat volontas Dei et vestra. Tunc S. Polycarpus presbyter, et B. Sebastianus praecingentes se oraverunt; et post orationem amplius quam ducenta idolorum signa confringentes, coeperunt gratias agere Deo suo. CAcesserunt ad Chromatium dicentes ei: Confringentibus nobis idola tu debuisti sanitatem recipere, nisi forte aliqua tibi in animo signa infidelitatis derelinquuntur. Hoc enim apud nos certum ge
Abbreviated transcription (Latin):
flemus. ⁊ p̾tia eoꝵ egentibus
diuidamꝰ. Chromatuis clỹo Et
dum hec fet̾is mͥ qui fructus
accidet: St̃s sebastiauꝰ dĩx. Om¬
nium neruoꝵ tuoꝵ quoꝵ no¬
dositate constring̾is statu cõ¬
sequeris sanitatẽ. ⁊ quasi cui
nunꝙͣ doluerit. ita pecdibꝰ tuis
currere incipies. ⁊ agnosc̾e qd̃
inimicos tue salutis deos dilex̾is
Tuum uero parentẽ hunc esse
qui te statim ut euis notiniam
atq culturã inueni̾s: restau¬
rat ⁊ saluat. Chromatiꝰ dixit.
nolite uosmetip̃os ad hanc in¬
iuriam depon̾e. sed seruis meis
precipiam ut ⁊ ip̃i uniu̾sa cõ¬
fringant. Sc̃s sebastianꝰ dixit:
Dubii timidi ⁊ infideles si ea
confreg̾int. inueniet diabolꝰ
ꝑ quamtunq negligentiam
eorum occasionẽ ledencli eos.
⁊statin ut lesi fuerint dicent
infideles ꝓpterea lesos eos esse qr
ydola confregerunt. Nisi enm
loritam habens. ñ eripiet᷑ ictib
sagittarũ. Galea enim ⁊ scuto

Expanded text:
flemus, et pretia eorum egentibus flemus, et pretia eorum egentibus dividamus. Chromatius dixit: Efructus accedet? S. Sebastianus dixit: Omnium nervorum tuorum, quorum nodositate constringeris, statim consequeris sanitatem; et quasi qui numquam dolueris, ita pedibus tuis currere incipies, et agnoscere quod inimicos tuae salutis deos dilexeris; tuum vero parentem hunc esse, qui te statim ut ejus notitiam atque culturam inveneris, restaurat et salvat. 53. Chromatius dixit: Nolite vosmetipsos ad hanc injuriam deponere: sed servis meis praecipiam; et ipsi universa confringent. S. Sebastianus dixit: Dubii et timidi et infideles si ea confregerint, inveniet diabolus per quamcumque negligentiam eorum occasionem laedendi eos, et statim ut laesi fuerint, dicent infideles, propterea eos laesos esse quia idola confregerunt. Nisi enim loricam habens non eripitur ictibus sagittarum. Galea enim et scuto
Abbreviated transcription (Latin):
cognoiu̾m salutẽ inuenire ñ
possim: Sc̃s sebastianꝰ clix̃. Qa
multos deos ⁊ multas deas colu¬
isti. Nisi gͦ hos a corde tuo exclu¬
seris. ⁊ ymagines eoꝵ confreg̾is.
⁊ cognoiu̾s unũ ⁊ uerũ deum:
uitam ⁊ salutẽ inuenire non
pot̾is. Chromatius dĩx. Incli
cagͣ michi quis est unꝰ ⁊ uerꝰ
deus. Sc̃s sebastianꝰ respond̾:
Siseruum tuũ ad haurien¬
dam aquam miseris. dum ad
fontem uen̾it aspicit prius
ne sordes aque intus lateant
in lagena.⁊non est ausus a¬
quam in uas mut̾e: nisi mun¬
datam a sordib uid̾it. Nos tͥ
quom pot̾imus trad̾e fontem
ueritatis. nisi pͥus te ab om̃ib
ydoloꝵ sorilib ⁊ squaloribus
feteris alienũ Cyromatius
dixit. Et quo ordine alienus
effici potero ab hisꝰ Sc̃s sebasti¬
anus dixit. Da nob̾ potestatẽ
ut om̃ia ydola que in domo tua
inueru̾mus lapidea confringa¬
mus. lignea incendamꝰ ⁊ aurea
uero. ⁊ argentea. uel erea con¬

Expanded text:
agnoverim salutem invenire non agnoverim salutem invenire non possim? S. Sebastianus dixit: Quia multos deos, et multas deas coluisti. Nisi ergo hos a corde tuo excluseris, et imagines eorum confregeris, et cognoveris unum et verum Deum, vitam et salutem invenire non poteris. Chergo mihi quis sit unus et verus Deus. S. Sebastianus respondit: Si servum tuum ad hauriendam aquam miseris, dum ad fontem venerit, aspicit prius ne sordes aliquae intus lateant in lagena, et non est ausus aquam in vas mittere, nisi mundatum a sordibus viderit; nos tibi quomodo poterimus tradere fontem veritatis, nisi prius te ab omnibus idolorum sordibus et squaloribus feceris alienum? Chromatius dixit: Et quo ordine alienus effici potero ab his? S. Sebastianus dixit: Da nobis potestatem ut omnia idola, quae in domo tua invenerimus, lapidea confringamus, lignea incendamus, aurea et argentea vel aerea con
Abbreviated transcription (Latin):
ignorantia creatoris sui p̃sen¬
tis uite impleuu̾t ninus. age
⁊ esto de illa pena sollicitꝰ que
habet ignẽ semꝑ ardentẽ. et
uermẽ semꝑ edentẽ. Cunc chro¬
suo tiburtio dedit nom̃ suũ
dicens. In hoc de fide mea cͥtos
uos esse conuenit inqua etiã
filium meũ xp̃ianum fieri
bastianꝰ dixit. uide ne sola re¬
cuꝑatione tui corꝑis luctus
gis spe uite et̾ne facias mentẽ
tuam puram aduidend̾a ra¬
tionem ueritatis. Nisi ergo ag¬
noiu̾is quis sit creator tuus : ñ
poteris inuenire salutẽ quã
queris. Chromatius dĩx. Ergo
rusticos ⁊ simplicissimos hoĩes
ñ uidemꝰ ẽẽ xp̃ianos. ita ut in¬
ter mille uiros uix inuenias
unũ qui possit uel sermonũ
discipluĩa adipisciꝰ. St̃s sebas
nr̃e partis affirmat assertio¬
nem. Nam ab origine muncdi
cum ruricolis ⁊ pastorib omũ
deus habuit rationẽ. Et iusta
finem mundi ueniens ñ eleg̃
grãmaticos ⁊ oratores: sed pis
cis prius debere agnosc̾e quis
sit creator meus. quem isi

Expanded text:
ignara Creatoris sui praesentis vitae impleverit munus. Age et esto de illa poena sollicitus, quae habet ignem semper ardentem, et vermem semper edentem. 51. Tunc Chrosuo Tiburtio, dedit nomen suum dicens: In hoc de fide mea certos vos esse convenit, in qua etiam filium meum Christianum fieri bastianus dixit: Vide ne sola recuperatione tui corporis ductus gis spe vitae aeternae facias mentem tuam puram ad videndam rationem veritatis. Nisi enim agnoveris qui sit Creator tuus, non poteris invenire salutem quam quaeris. Chromatius dixit: Ergo et rusticos et simplicissimos homines non videmus esse Christianos, ita ut inter mille viros vix invenias unum qui possit vel sermonum disciplinam adipisci. Numquid nostrae partis firmat assertionem. Nam ab origine mundi cum ruricolis et pastoribus ovium Deus habuit rationem, et juxta finem mundi veniens non elegit grammaticos et oratores, sed pisccis prius debere agnoscere quis sit creator meus, quem nisi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ omĩp̃c uingenitꝰ filius dei quẽ
preclitatis boni ministri eius:
matio. Sicut ip̃e nosti. princi¬
patũ pͥme chohortis ago. Sed
utrum sit malicia hoĩs nesci¬
ri olim decreui nec uellẽ. Ad ħ
tantum sub lamide latere uo¬
lui ut nutantiũ animos instͣ¬
erem. ⁊ dubitantes ostantes
efficerem. ne passionum dolorib
cederent.quos fides fecerat bella¬
tores.Tu aut̃ amplissime potesta

Expanded text:
otens unigenitus Filius Dei, quem praedicatis boni ministri ejus. matio: Sicut ipse nosti, principatum primae cohortis ago, sed utrum sit militia hominis, nescire olim decrevi, nec vellem. Ad hoc tantum sub chlamyde latere volui, ut nutantium animos instruerem, et dubitantes constantes efficerem, ne passionum doloribus cederent, quos fides fecerat bellatores. Tu autem amplissimae potesta
Abbreviated transcription (Latin):
dagrico. ⁊ tiragrico uid̾am do¬
lore contractũ: a quo genꝰ me¬
dicam̃ti unde fuiss saluatus
inquirens. tale ab eo suscepi res¬
ponsum. Dum fidem meam in
ydolis pon̾em: debilis ⁊ nunia
sum infirmitate contractus:
At ubi unũ dm̃ in celis diditi
ostensione xp̃ianoꝵ ⁊ ab nega¬
ui uniu̾sa que sine causa co¬
lueram: ⁊ tradidi fidẽ añi mei
⁊ uerum dm̃ in celis regnare
confessus sum : statim om̃is ꝙͣ
ꝑ undecu annos amiseram ad
me reu̾sa est sanitas. ⁊ omnis
ut qd̃ fetistis tranquillino ⁊
mͥ faciatis. ut possim mei cor¬
poris reciꝑe sanitatẽ. Sc̃s poli¬
carpus presbit̃ dixit. Si tran¬
seuntes dolores aĩa hoĩs ñ suf¬
fert quid de illis dolorib actu¬
ra est quib nullus uinquam
euenit sinis: nullus dat᷑ om¬
nino successus: nam si isti dolo¬
res illoꝵ doloꝵ ymaginẽ portãt.
⁊ quantũ distat int̃ ignẽ ui¬
uum ⁊ pisturam eus. tantũ
int̃ dolores quos nunc patitur

Expanded text:
dagrico et chiragrico videram dodagrico et chiragrico videram dolore contractum. A quo genus medicamenti unde fuisset salvatus inquirens, tale ab eo recepi responsum: Dum fidem meam in idolis ponerem, debilis et nimia sum infirmitate contractus: at ubi unum Deum in coelis didici ostensione Christianorum, abnegavi universa quae sine causa colueram, et tradidi fidem animi mei et verum Deum in coelis regnare confessus sum, statim omnis, quam per undecim annos amiseram, ad me reversa est sanitas, et omnis ut quod fecistis Tranquillino et mihi faciatis, ut possim mei corporis recipere sanitatem. 50. Polycarpus presbyter dixit: Si transeuntes dolores anima hominis non suffert, quid de illis doloribus actura est, quibus nullus umquam evenit finis, nulla datur omnino successio? Nam isti dolores illorum dolorum imaginem portant, et quantum distat inter ignem vivum et picturam ejus, tantum distat inter dolores q
Abbreviated transcription (Latin):
unt non solum nulła dolen¬
tib conferunt medicinã: sed
etiam ip̃i sibi insanabiłe mor¬
bum assumunt. Dicit ei pre¬
fectus. Duc gͦ mͥ quid faciam
ut consequi ualeam qd̾ spero:
Dicit ei sc̃s policarpus. Si cre¬
didis ex toto corde sicut creclid̃
tranquillinꝰ: saluus eris. Dic̃
ei p̾fectus. Quo ordine credere
debeam. intimato. Tunc sc̃t po¬
licarpus catheͬrauit eũ ⁊ intli¬
xit ei nt ꝑtriduum ieiunaret:
Et conuocans ad se sc̃m sebastia¬
num. trib cdieb. ⁊ tͥb noctib
ieiunauit cum eo: ⁊ cũ lacͥmis
parit̃ orabant ut fidẽ nomĩs
sui in salutẽ uolentis credere.
tertia que ⁊ constituta fu̾at
aduenisset: ad domũ sustinen¬
tis p̾fecti ueniunt parit pro¬
ꝑantes. Qui ingressi dixerunt:
Pax fidei tue. Et ille resaluta¬
uit eos officiosissime: ⁊ hortat
sedere iuxta se. ⁊ dixit. Ex ore
tranquillini ratio egͤssa : ocłoꝵ
meoꝵ assertione declarat᷑. uicdi
enum hunc sanissimũ quem po¬

Expanded text:
unt, non solum nullam dolenunt, non solum nullam dolentibus conferunt medicinam, sed etiam ipsi sibi insanabilem morbum assumunt. Dicit ei praefectus: Dic ergo mihi quid faciam, ut consequi valeam quod spero. Dicit ei Polycarpus: Si credideris ex toto corde tuo, sicut credidit Tranquillinus, salvus eris. Dicit ei praefectus: Quo ordine credere debeam intimato? Tunc S. Polycarpus catechizavit eum, et indixit ei ut per triduum jejunaret. Et convocans ad se S. Sebastianum tribus diebus et tribus noctibus jejunavit cum eo: et cum lacrymis pariter orabant, ut fidem nominis sui in salutem volentis credere Dtertia, quae constituta fuerat, advenisset, ad domum sustinentis praefecti veniunt pariter properantes. Qui ingressi dixerunt: Pax fidei tuae. At ille resalutavit eos officiosissime; et hortatur eos sedere juxta se, et dixit: Ex ore Tranquillini ratio egressa oculorum meorum assertione declaratur. Video enim hunc sanissimum quem po
Abbreviated transcription (Latin):
hodie mne uides. ita saluus eris:
Nempe uix manib deferebar.
⁊ undecim annos ꝑ om̃s iunctu¬
ras neruoꝵ in corꝑe meo doloꝵ
nodis adstrictus: uix ori meo
panis alienis manib tradeba¬
tur. Ilico ut xp̃m dm̃ uerum
esse crelidi: salutis mee gau¬
dia recepi: ⁊ sum incolumis.
Ad duc ad me qui te xp̃ianũ
secit: ut si mͥ ꝓmiserit sanita¬
tem: possim ⁊ ego fieri xp̃ianꝰ:
Statim aũt̃ tranquillinus
ueniens ad sc̃m policarpum
prb̃m narrauit ei omĩa que
gesta sunt uel dicta. Et ducens
eum intra domũ occulte: pre¬
fecti eum aspectib p̃sentauit
Cui p̃fectus ait. Licet grauis a¬
nui adu̾sio principũ xp̃ia¬
nis infesta siit: tam̃ spe recu¬
ꝑande salutis offeram uobis
quitquid illud est usq ad cli¬
midiũ bonoꝵ mei patrimonii:
si ab hac nodositate condoloma¬
tum mei fuerint membra cor¬
poris resoluta. Tunc sc̃s policar¬
rator. Nam petuniã siue qui
offerunt. siue qͥ oblatã accipi¬

Expanded text:
hodie me vides, ita salvus eris. hodie me vides, ita salvus eris. Nempe vix manibus deferebar, et undecim annos per omnes juncturas nervorum in corpore meo dolorum nodis astrictus, vix ori meo panis alienis manibus tradebatur: illico ut Christum verum Deum esse credidi, salutis meae gaudia recepi, et sum incolumis, Adduc ad me qui te Christianum fecit, ut si mihi promiserit sanitatem, possim et ego fieri Christianus. Statim autem Tranquillinus veniens ad S. Polycarpum presbyterum narravit ei omnia quae gesta vel dicta sunt; et ducens eum intra domum occulte, praefecti eum aspectibus praesentavit. Cui praefectus ait: Licet gravis animadversio principum Christianis infesta sit, tamen spe recuperandae salutis afferam vobis quidquid illud est usque ad dimidium bonorum patrimonii mei, si ab hac nodositate condylomatum mei fuerint membra corporis resoluta. Tunc S. Polycarrator. Nam pecuniam sive qui afferunt, sive qui oblatam accipi
Abbreviated transcription (Latin):
quo plus tiet᷑ humana inlig¬
natio: quam diuina. Nunquit
si in mecdio canum latrantium
uenerimꝰ ⁊ uario furore nos
ceꝑuit suis morsib attrectare.
possunt nobis de animo tollẽ
hoc qd̃ nos homines sumꝰ ratio¬
nales. cum sint: canes illi. ⁊ ir¬
rationabiles ⁊ insaniꝰ Ita qui
nob̾ recte credentib irascunt᷑.
seuire quidẽ possunt ⁊ inferre
iniqua supplicia: nunꝙͣ tam̃
de corde nr̃o hoc auferre pote
atorem esse credimꝰ. ⁊ redẽpto¬
rem nr̃m. ac restauratorem
esse gaudemꝰ. Tunc presectus
uissit eum recipi a comm̃ta¬
riis dicens. ꝓxima te aucliã
duti eum ad se precepit. ꝑ noctẽ
occulte: ⁊ offerens ei infinitũ
pondus auri dicebat. Ostende
mͥ medicamentũ: ex quo rece¬
perasti salutẽ. Cui tranquillinꝰ
ait. Scias graudẽ iram ⁊ furo¬
rem dei passuros. qͥ gr̃am eius
uel uenundand̾a estimant uł
emendam. Unde si uis apoda¬
grico dolore liberari crede xp̃m
filium dei ⁊ liberab̾is: ⁊ sicut

Expanded text:
quo plus timetur humana indignatio, quam divina. Numquid si in medio canum latrantium venerimus, et vano furore nos coeperint suis morsibus attrectare, possunt nobis de animo tollere hoc quod nos homines sumus rationabiles, cum sint illi canes, et irrationabiles, et insani? Ita qui nobis recte credentibus irascuntur, saevire quidem possunt, et inferre iniqua supplicia; numquam tamen de corde nostro hoc auferre poteratorem esse credimus, et redemptorem nostrum ac restauratorem esse gaudemus. Tum praefectus jussit eum recipi a Commentariis, dicens: Proxima te audiam duci eum ad se praecepit per noctem occulte, et offerens ei infinitum pondus auri dicebat: Ostende mihi medicamentum ex quo recuperasti salutem. Cui Tranquillinus ait: Scias grandem iram et furorem Dei passuros esse, qui gratiam ejus vel venundandam existimant vel emendam. Unde si vis a podagrico dolore liberari, crede Christum Filium Dei, et liberaberis, et sicut
Abbreviated transcription (Latin):
unus de pueris ep̃i ciuitatis ipsius.
qui ex uulnere gaui alt̾uis oculi
lumen amiserat. sub manu eius
uisum receꝑit.
ꝯpago quoq engolismensi loco cui
nomen est castellare: post oblatio¬
nem hostie salutaris astantib ue-

Expanded text:
unus de pueris episcopi civitatis ipsius, unus de pueris episcopi civitatis ipsius, qui ex vulnere gravi alterius oculi lumen amiserat, sub manu ejus visum recepit. In pago quoque Engolismensi, loco cui nomen est Castellare, post oblationem hostiae salutaris, astantibu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯeisdem partib uico cui nom̃ algo¬
rium mulierem freneticã populꝰ
ortulit transeunti Cui manus im¬
ponens et orans: sanam dimisit ⁊̃ abi¬
it. Hanc in eodem uico postea uidimꝰ.
uiro dei cum gr̃arum actioneͥbus
occurrentem. In remotis etiã regi¬
onibus qͦcunq eum eccłie sce neces¬
sitas traxit: uirtus est ꝓsecuta signo¬
rum. Apud uiride folium sic enĩ ddr᷑
castrum territorii tholosam: qd̃
ut suꝑiore libro meminimꝰ aliqñ
pat̃ sc̃s introiens. multis ibidem
uirtutib claruit. Puer mancus
⁊ claudus ex utero matris sue adcu¬
iusdam memoriam martyris. utri¬
usq pedis. ⁊ alterius manus rece¬
perat sospitatem. Huius alteram
manum ad huc inualidam tamꝙͣ
diuinitꝰ seruatam sibi pater sc̃s b̃n¬
dicendo sanauit: ut scõꝵ innotesc̾et
particeps esse uirtutis.
aturtium dicitur ciuitas aqͥ¬
tanie. ꝑ qm uiro dei ipso tꝑ̃te
transitus fuit. Ibi pret alia b̾nficia
que prestitit infirmantibꝰ młtis:

Expanded text:
eisdem partibus, vico cui nomen Algorrium, mulierem phreneticam populus obtulit transeunti: cui manus imponens et orans, sanam dimisit, et abiit. Hanc in eodem vico postea vidimus, Viro Dei cum gratiarum actionibus occurrentem. 29. In remotis etiam regionibus, quocunque eum Ecclesiae sanctae necessitas traxit, virtus est prosecuta signorum. Apud Viride-Folium sic enim dicitur castrum territorii Tolosani, quod, ut superiore libro meminimus , aliquando Pater sanctus introiens, multis ibidem virtutibus claruit puer mancus et claudus ex utero matris suae, ad cujusdam memoriam martyris, utriusque pedis et alterius manus receperat sospitatem. Hujus alteram manum adhuc invalidam, tanquam divinitus servatam sibi, Pater sanctus benedicendo sanavit, ut sanctorum innotesceret particeps esse virtutis. Caturcium dicitur civitas Aquitaniae, per quam Viro Dei ipso tempore transitus fuit. Ibi, praeter 1141 alia beneficia quae praestitit infirmantibus multis,
Abbreviated transcription (Latin):
mietate forsitan extessit: piis certe
mentib ñ de numietate s de fer¬
uore exemplũ reliquit. Quid aut̃¬
eum in hoc nitumur extusare. in quo
ipse qui ueret᷑ omĩa oꝑa sua ñ con¬
sundit᷑. usq hodie se accusare. sacri¬
discreto feruore. imbetille illud red¬
didit. ai pene inutile: Sed conua¬
luit de infirmitate: et infirmꝰ. for¬
tior ⁊ potens factꝰ est. uirtꝰ nanq
dei uehementiꝰ in infirmitate eius
refulgens. extunc usq hodie dig¬
niorẽ quandã apud hoĩes ei efficit
reu̾entiam: et in reu̾entia auctori¬
tatẽ. & in auctoritate obedientiã
Iam tunc eñi ad opꝰ p̃dicatõis diui¬
nitus aptabat᷑: ad qd̾ ut sup̃ dc̃m
est ex utero matͥs sue cũ testimoni¬
o diuine reuelatõis olim fuerat p̃¬
agente congruo ordine ad hoc insti¬
tuebat᷑: ⁊ ignorans qͥo de se fieret
non solum monastico. s ⁊ õi eccł̃ia¬
stico orlini. in hoc p̃ꝑabatur: Et

Expanded text:
mietate forsitan excessit, piis certe mietate forsitan excessit, piis certe mentibus non de nimietate, sed de fervore exemplum reliquit. Quid autem eum nitimur excusare, in quo ipse qui veretur omnia opera sua, non confunditur usque hodie se accusare, sacridiscreto fervore imbecille illud 1080 reddiderit, ac pene inutile? Sed convaluit de infirmitate, et infirmus fortior et potens factus est. Virtus namque Dei vehementius in infirmitate ejus refulgens, extunc usque hodie digniorem quamdam apud homines ei efficit rentiam, et in reverentia auctoritatem, et in auctoritate obedientiam. Jam tunc enim ad opus praedicationis divinitus aptabatur, ad quod, ut supra dictum est, ex utero matris suae cum testimonio divinae revelationis olim fuerat pragente, congruo ordine ad hoc instituebatur; et ignorans quid de se fieret, non solum monastico, sed et omni ecclesiastico ordini in hoc praeparabatur. Et
Abbreviated transcription (Latin):
que bona innum̾is hõib sigulatĩ
prestitit ꝓ causa. ꝓ ꝑsona ꝓ loco pro
temꝑe. quis enumeret : Porro si ni¬
mietas in eo reprehendit᷑ sc̃ĩ feruo¬
ris. habet certe apuo pias mentesex¬
cessus iste reuerentiã suam ⁊ qua qͥ¬
cumq sp̃u dei agunt᷑ multũ ueneren¬
tur inseruo dei reprehendere nimi
um. istam nimietatẽ: habet et faci¬
iem apud hoĩes extusatõem. cũ uix
audeat qͥsqm eum condemnare. quẽ
deus iustificat. tam multa. tam sub¬
limia tum eo ⁊ ꝑ eum oꝑando:. felix
cui solum reputat᷑ ad culpã. quod
ceteri p̃sumere sͥ solent ad gl̾am:
fuerit autẽ bono iuuem suspesta
iuuentꝰ sua. beatꝰ quippe qͥ semper
est pauidus fuerit ei studiũ tantã
iurtutũ plenitudiñe qmͣ habebat
exgr̃a. aliqͣ etiam laboris sui con¬
stientia cumulare. Sed ⁊ uita eiꝰ
que õib ꝓponebat᷑ imitanda: fru¬
galis continentie. exemplo carere
non debuit. In qͦ seruus der ⁊ si ni¬

Expanded text:
quae bona innumeris hominibus singillatim quae bona innumeris hominibus singillatim praestitit pro causa, pro persona, pro loco, pro tempore, quis enumeret? 41. Porro si nimietas in eo reprehenditur sancti fervoris, habet certe apud pias mentes excessus iste reverentiam suam; quia quicunque spiritu Dei aguntur, multum verentur in servo Dei reprehendere nimium  al; nimiam istam nimietatem. Habet et facilem apud homines excusationem, cum vix audeat quisquam eum condemnare, quem Deus justificat, tam multa, tam sublimia cum eo et per eum operando. Felix cui solum reputatur ad culpam, quod caeteri praesumere sibi solent ad gloriam. Fuerit autem bono juveni suspecta juventus sua; beatus quippe qui semper est pavidus: fuerit ei studium tantam virtutum plenitudinem quam habebat ex gratia, aliqua etiam laboris sui conscientia cumulare; sed et vita ejus, quae omnibus proponebatur imitanda, frugalis continentiae exemplo carere non debuit. In quo servus Dei, etsi ni
Abbreviated transcription (Latin):
siuoluit sap̃ia dei. ꝑ infirma potius
hõis illiꝰ tot tantaq confund̾e fortia
mundi huiꝰ: Quid uͭ aliq̃n ꝓ qͣlibet
infirmitate eiꝰ remansit infectum:
porteret: Quis eñi nr̃a etate qnͣtum¬
uis robusti corꝑis et accurate ualitu¬
dinis tanta aliqñ fecit ⁊ qnͣta iste
fecit. ⁊ facit moribund̾ ⁊ languidꝰ.
ad honorẽ dĩ ⁊ sc̃e ccesĩe utilitatem:
Qnͣtum p̾ea numerũ hoĩm u̾bo et ex¬
empio traxit de scło. non solũ ad cõ¬
u̾sionem. s ad pertectõem. Quantas
ex eis ꝑtotũ xp̃ianũ orbem constitu¬
it domos. seu ciuitates refugii: ut qui¬
ciumq pectaui̾nt ad mortẽ. et et̾ne mor¬
tis rei iudicati fui̾t. reminiscantur
⁊ conuertant᷑ ad dñm ⁊ et confugiãt
ad eas ⁊ saluent᷑ in eis. Que scismata
eccłie non sedauit ⁊ quas non confun¬
dit hereses. quam pacem inter dissi¬
dentes eccłias ⁊ ppłos non restituite
Et hec quidem ꝯmunia sunt. Ceterũ

Expanded text:
si voluit sapientia Dei per infirma potius si voluit sapientia Dei per infirma potius hominis illius tot tantaque confundere fortia mundi hujus? Quid vero aliquando pro qualibet infirmitate ejus remansit infectum, porteret? Quis enim nostra aetate, quantumvis robusti corporis, et accuratae valetudinis, tanta aliquando fecit, quanta iste fecit, et facit moribundus et languidus, ad honorem Dei, et sanctae Ecclesiae utilitatem? Quantum postea numerum hominum verbo et exemplo traxit de saeculo non solum ad conversionem, sed ad perfectionem? Quantas ex eis per totum Christianum orbem constituit domos seu civitates refugii, ut quicunque peccaverint ad mortem, et aeternae mortis rei judicati fuerint, reminiscantur et convertantur ad Dominum, et confugiant ad eas, et salventur in eis? Quae schismata Ecclesiae non sedavit? quas non confudit haereses? quam pacem inter dissidentes ecclesias et populos non restituit? Et haec quidem communia sunt. Caeterum
Abbreviated transcription (Latin):
indigeste truditatis eruptio. aliis ĩ¬
cipet esse molestior. maxime autem
inchoro psauentiũ non tam̃ illico col¬
iectas tr̃m deseruit: s iuxta locũ staci¬
onis sue ꝓcurato at defosso interra
receptacło. doloris illiꝰ sic aliqñliu
ꝓut potuit necessitatẽ ulã transegit:
At ubi ne hoc quidẽ ꝑmisit intolerã¬
tiarei. Tunc demũ collectas deserẽ.
q seorsũ secum habitare cõpulsus
est: nisi qnͣtum siue collocutionis
siue consolatõis gr̃a. siue liscipline
claustralis necessitate. conuentiu
eum fr̃m aliqñ oportebat interẽẽ
Et hec fuit tͥstis illa necessitas: qui a
pͥmo sc̃a illa frat̃nitas. scẽ illius pa¬
t̾uitatis iugi consortio carere posse
coacta est. In qͦ dolemꝰ quidem ⁊ plã¬
gimnus infirmitatis euis tristem es¬
fectũ: s sc̃idesiderii ⁊ sp̃ualis feruo¬
ris affectum ueneramuiz Quanꝙͣ
nec infirmitatis eius effectus usq qͣcy
plangendus sit ⁊ dolentlus. Quid .ii.

Expanded text:
indigestae cruditatis eruptio aliis inindigestae cruditatis eruptio aliis inciperet esse molestior, maxime autem in choro psallentium, non tamen illico collectas fratrum deseruit; sed juxta locum stationis suae procurato ac effosso in terra receptaculo, doloris illius sic aliquandiu, prout potuit, necessitatem illam transegit. At ubi ne hoc quidem permisit intolerantia rei, tunc demum collectas deserere, et seorsum secum habitare compulsus est, nisi quantum sive collocutionis, sive consolationis gratia, sive disciplinae claustralis necessitate, conventui eum fratrum aliquando oportebat interesse. 49. Et haec fuit tristis illa necessitas, qua primo sancta illa fraternitas sanctae illius paternitatis jugi consortio carere posse coacta est. In quo dolemus quidem et plangimus infirmitatis ejus tristem effectum; sed sancti desiderii et spiritualis fervoris affectum veneramur. Quanquam nec infirmitatis ejus effectus usquequaque plangendus sit et dolendus. Quid enim,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ pedes eius a labore inflati. corpͥsusti¬
nere nonpossent. Multo temꝑe ⁊
qnͣdui occultum ẽẽ potuit cilicio ad
carnem usus est: ubi uͦ sciri aduenit
continuo illud abiciens. ad cõmunia
se conu̾tit. Cibus eius cum pane lac
uel aqua decoctionis leguminum:
uel pultes quales infantib fierisolẽt:
Cetera uel eiꝰ infirmitas ñ recipiebat
uino si qnͣdo utebat᷑: raro ⁊ ninus
modico. cum magis aqm ⁊ infirmita¬
ti sue. ⁊ appetitui competere testa¬
retur: Sic aut affectus ⁊ confectꝰ.
acõmuni fr̃m labore. seu diurno seu
nocturno uix se aliqñdo paciebat᷑
esse extusatum: seu ab occupatio¬
nib ⁊ laborib miusterii sui ui¬
debant eum ⁊ conu̾satõem eiꝰ hoĩes
medici ⁊ mirabantur: tantamq
uim eum in seipso causabant᷑ infer¬
re nature. at si agnus ad aratrũ alli¬
gatus arare cogeret᷑. Nam cũ crebra
illa excorruptione stomachi ꝑ os eiꝰ

Expanded text:
et pedes ejus 1079 a labore inflati, corpus sustiet pedes ejus 1079 a labore inflati, corpus sustinere non possent. Multo tempore, et quandiu occultum esse potuit, cilicio ad carnem usus est: ubi vero sciri advertit, continuo illud abjiciens, ad communia se convertit. Cibus ejus cum pane lac, vel aqua decoctionis leguminum, vel pultes, quales infantibus fieri solent. Caetera vel ejus infirmitas non recipiebatVino si quando utebatur, raro et nimis modico, cum magis aquam et infirmitati suae et appetitui competere testaretur. Sic autem affectus et confectus, a communi fratrum labore, seu diurno seu nocturno, vix se aliquando patiebatur esse excusatum, seu ab occupationibus et laboribus ministerii sui. Videbant eum et conversationem ejus homines medici, et mirabantur, tantamque vim eum in seipso causabantur inferre naturae, ac si agnus ad aratrum alligatus arare cogeretur. Nam cum crebra illa ex corruptione stomachi per os ejus