comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uoliusse. qm̃ qđ erat ñ esse ñ potuit. Non enĩ magis ipse factꝰ est hõ
ad hoc ut morerȩt᷑ ꝗͣ ut uellet mori. Quaꝓpt̾ sic̃ non debes drẽ qr
ñ potuit uelleᷤ mori. aut necessitate uoluit mori. sic ñ est dicend
qr ñ potuit ñ mori. aut necessitate mortuus est .B. Inmo qm eidẽ
subiacent rõni. scilicet & mori. & uelle mori: utrunq uidet᷑ in ił¬
lo necessitate fuisse .A. Quis se sponte uoluit hominẽ facere ut eadẽ
ĩmutabili uoluntate moreret᷑: & ꝑ hꝰ fidẽ certituainis uirgo miun¬
tĩ est qr dĩ uoluntas nulla cogit᷑ necossitate. s ipsa se spontanea

Expanded text:
uoniam quod erat, non esse non potuit: non enim magis ipse factus est homo ad hoc ut moreretur, quam ut vellet mori. Quapropter sicut non debes dicere quia non potuit non velle mori, aut necessitate voluit mori: sic non est dicendum quia non potuit non mori, aut necessitate mortuus est. BOS. imo quoniam eidem subjacent rationi, scilicet, et mori, et velle mori; utrumque videtur in illo necessitate fuisse. ANS. Quis se sponte voluit hominem facere, ut eadem immutabili voluntate moreretur, et per hujus fidem certitudinis virgo muntratum est supra quod Dei voluntas nulla cogitur necessitate; sed ipsa se spontanea
Abbreviated transcription (Latin):
ana: hoc mͥ qͦrone fieridebeat aut possit aꝑias. ñ ut me confir
mes in fide: s ut confirmatũ ueritatis ipsiꝰ utellectu letifices.¬
Quaꝓpt̾ sic̃ eoꝵ q̃ supͥdicta st̃ rõnẽ aꝑiusti: sic peto ut eoꝵ q̃ sũ ad¬
huc q̃siturꝰ rõuẽ ostendas. Primũ scilicet qualit̃ de massa peccatͥre
id est de bumana genere qđ totũ infectũ erat peccato. hominem sĩ¬
ne peccato qͦsi arimũ de ferm̾̃tato as̃ assũpsit. Nã licet ipsa hominiᷤ
eiꝰdẽ conceptio munda sit & absq carnalis delectationis peccato. iur¬
go tanien ipsa unde assumptꝰ est in iniqͥtatib concepta est. & in pec¬
catis concepit eam mat̾ eiꝰ. & cũ originali peccato nata est. qm & ip¬
sa adã peccauit in qͦ om̃s peccauert᷑ .A. P ostꝗͣ constat illũ hominẽ¬

Expanded text:
stiana hoc mihi qua ratione fieri debeat, aut possit, aperias: non ut stiana hoc mihi qua ratione fieri debeat, aut possit, aperias: non ut me in fide quae supra dicta sunt, rationem aperuisti: sic peto ut eorum, quae sum adhuc quaesiturus, rationem ostendas. Primum, scilicet, qualiter de massa peccatrice, id est de humano genere, quod totum infectum erat peccato, hominem sine peccato, quasi azymum de sermentato, Deus assumpsit. Nam licet ipsa hominis ejusdem conceptio sit munda, et absque carnalis delectationis peccato; Virgo tamen ipsa, unde assumptus est, est in iniquitatibus concepta, et in peccatis concepit eam mater ejus, et cum originali peccato nata est, quoniam et ipsa in Adam peccavit, in quo omnes peccaverunt. ANS. Postquam constat homine
Abbreviated transcription (Latin):
N ã  considrraiumꝰ eiꝰ maguitudinem ad uidendũ quã bonaꝰ ess uita
illa sedm hoc qđ ignorant᷑ factũ est. s qͥsi scient̃ fieret. qđ nec unꝗͣ
fet̾ aliqͥs nec facere potuit. B. Rationabilit̃ int̾emptores xpi ad ue¬
niã peccati sui ꝑtingere potuisse monstrasti .a. Quid iã queriᷤᷤ ãpliꝰ
Ecce uides. quomͦ rõnabilis necessitas ostendat ex hominib ꝑficien¬
dã eẽ. suꝑnã cuutatẽ. nec hoc posse fieri nͥ ꝑ remissionen peccato¬
rũ ꝗͣ hõ nullus hab̾e potest nͥ ꝑ hominem qͥ idẽ ipse sit ds̃. atq
morte sua homines peccatores dõ reconciliet. Aꝑte gͥ inuenimos
xp̃m. quẽ dni & hominẽ confitem᷑. & mortuũ ꝓpt̾ noᷤ. Hoc autem
absq omĩ dubtione cognito: cuneta q̃ ipse dic̃ certa esse qͣm dc̃
esse uerũ. aut qđ fec̃ rõnabilit ẽẽ. factũ ñ dubito.S hoc postulo.
ut qđ qͦͣsi ñ deb̾e aut nĩ posse fieri uidetur in fidelib in fide xp̃i¬

Expanded text:
vita illa, secundum hoc quod ignoranter factum est; sed quasi scienter fieret quod nec unquam fecit aliquis, nec facere potuit. BOS. Rationabiliter interemptores Christi ad veniam peccati sui pertingere potuisse monstrasti. ANS. Quid jam quaeris amplius? Ecce jam dives quomodo rationabilis necessitas ostendat ex hominibus perficiendam esse supernam civitatem, nec hoc posse fieri nisi per remissionem peccatorum, quam homo nullus habere potest nisi per hominem, qui idem ipse sit Deus, atque sua morte homines peccatores Deo reconciliet. Am, quem Deum et hominem confitemur, esse mortuum propter nos: hoc autem absque omni dubietate cognito; cuncta quae ipse dicit, certa esse, quoniam Deus esse verum; aut quod fecit, rationabiliter esse factum, dubito. Sed hoc postulo, ut quod quasi non debere: aut non posse fieri videtur infidelibus; in fide Chri
Abbreviated transcription (Latin):
tinꝰ qͥ in natura soluere debebat & ñ poterat. in ꝑsona ess qͥ poss. De¬
inde qr dde uirgine & a ꝑsona filii dĩ ess assumendus hõ ille qͥ dĩ
itã autẽ ħꝰ hoĩs tã sublimẽ tã p̾ciosae aꝑtissime ꝓbasti: ut sufficere
possit ad soluendũ qđ ꝓpeccatis tociꝰ mundi debetur. plus in infinã
Restat gͦ nc̃ ostenđe. qͦmͦ illa soluat᷑ dõ ꝓ peccatis hominũ .A. Si ꝓp.¬
ticiã se ꝑmisit occidi. nonne ad̾ honorẽ dĩ uitã suam deutt. Dͥ. Si pos¬
siiꝰ intełligere qđ non dubito. quanuis non uideã qͦmͦ rõnabiliter
hoc fecerit. cũ ce i̾ticiã indeclinabilit᷑ &e iutã suã etnalit seruare po¬
tuerit : fatebor illiũ tale qͥa sponte deaisse dõ ad honorẽ illĩ cui qͥa qͥa¬

Expanded text:
ere debebat, et non poterat; in persona esset, quae posset. Deinque quia de Virgine, et a persona Filii Dei esset assumendus homo ille qui DeVitam autem hujus hominis tam sublimem, tam pretiosam, apertissime probasti; ut sufficere possit ad solvendum quod pro peccatis totius mundi debetur, et plus in infinitum. Restat ergo nunc ostendere quomodo illa solvatur Deo pro peccatis hominum. 95 orem Dei vitam suam dedit? BOS. Si possum intelligere quod non dubito: quamvis non videam quomodo rationabiliter hoc fecerit; et cum et justitiam indeclinabiliter, et vitam suam aeternaliter servare potuerit; fatebor illum tale quid sponte dedisse Deo ad honorem illius cui quidq
Abbreviated transcription (Latin):
necessitate facere aliqͥd. eo qđ̃ in illo sit uilla necessitas. s qm est in alio. fit̃
dixi de impotentia quando dr̃ nou posse. Om̃is qͥppe necessitas est aut
coactio aut ꝓhibitio. q̃ duȩ necessitates conuertiut᷑ inuicẽ contrarię
sic̃ necesse & ĩpossibile. Quid qͥd namq cogitur esse ꝓhibet᷑ ñ esse. o
qͣ cogit᷑ ñ esse ꝓhibetur eẽ. quemaa modũ qđ necesse est ẽe. ĩpossi¬
bile est ñ esse. ce qđ necesse est ñ ẽẽ. ĩpossibile est esse. & conuersĩ.
Cũ autem dicimꝰ aliqͥd necesse esse. aut ñ eẽ. in dõ: non intelligitur
qđ sit in illo necessitas aut cogens aut ꝓhibens. s s uficatur q in
omĩb aliis reb est necessitas ꝓhibens eai facere &e cogens ñ facere

Expanded text:
necessitate facere aliquid, eo quod in illo sit ulla necessitas; sed quoniam est in alio: sicut dixi de impotentia, quando dicitur non posse. Omnis quippe necessitas est aut coactio, aut prohibitio: quae duae necessitates convertuntur invicem contrarie; sicut necesse, et impossibile. Quidquid namque cogitur esse, prohibetur non esse; et quod cogitur non esse, prohibetur esse: quemadmodum quod necesse est esse, impossibile est non esse? et quod necesse est non esse, 94 impossibile est esse; et conversim. Cum autem dicimus aliquid necesse esse aut non esse in Deo, non intelligitur quod sit in illo necessitas aut cogens aut prohibens: sed significatur quod in omnibus aliis rebus est necessitas prohibens eas facere, et cogens non fa
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ eiusdẽ generis sic̃ homines. Non enĩ sic st̃ om̃s angłi de uno angło
quemadniodũ om̃s homines de uno homine. Hoc qͦq remouet eoꝵ re¬
staurationẽ. qr sic̃ cecidert̃ nullo alio nocente ut caderent: ita nullo
alio adiuuante surgere debent. qđ est illis impossibile. Alit̃ enĩ indigni¬
tatẽ quã habituri erant ñ possunt restitui: qm̃ sine alieno aurilio ꝑ
potestatẽ suã quã acceꝑant stetissent in ueritate si ñ peccassent. Qua¬
ꝓpt᷑ siqͥs opinat᷑ saluatoris nr̃i redemptionẽ usq ad illos altque lodi¬
be extendi: ronabilit conuincit᷑ qr irrationabilit᷑ decipit᷑. Qnodñ di¬

Expanded text:
t ejusdem generis, sicut homines. Non enim sic sunt omnes angeli de uno angelo; quemadmodum omnes homines de uno homine. Hoc quoque removet eorum restaurationem: quia sicut ceciderunt, nullo alio nocente ut caderent; illa nullo alio adjuvante resurgere debent: quod est illis impossibile. Aliter enim in dignitatem quam habituri erant non possunt restitui, quoniam sine alieno auxilio per potestatem suam quam acceperant stetissent in veritate, si non peccassent. Quapropter si quis opinatur Salvatoris nostri redemptionem usque ad illos aliquando debere extendi, rationabilit
Abbreviated transcription (Latin):
nis. quã parentes &e fr̃s suos quos aspic̃ tot & tantis debitis obliga¬
tos eg estate tabescere in ꝓfundo miseriarũ. ut eis dimittatur
qđ ꝓ peccatis debent. & detur qͦ ꝓpt̃ peccata carent: .B. Nichil rõ¬
nabiliꝰ nichil dulciꝰ. nichil desiderabiliꝰ mundus audire potest.
Ego qͥdẽ cantã fiduciã ex hoc concipio: ut iã drẽ ñ possim qͣnto
gaudio exultet cor meũ. Uidet᷑ enĩ mͥ qđ nullũ hominẽ reici¬
at ds̃: adse sub hoc nomine accedentẽ.A. Ita est si accedit sic̃
opo. et. Que madmodũ autẽ sit ad tantȩ gr̃ȩ participationem
accedendũ. & quomͦ sub illa uiuendũ. nos ubiq sacͥ scͥptura docet:

Expanded text:
nis, quam parentes suos et fratres, quos aspicit tot et tantis debitis obliganis, quam parentes suos et fratres, quos aspicit tot et tantis debitis obligatos egestate tabescere in profundo miseriarum; ut eis dimittatur quod pro peccatis debent, et detur quo propter peccata carent? BOS. Nihil rationabilius, nihil dulcius, nihil desiderabilius mundus audire potest. Ego quippe tantam fiduciam ex hoc concipio, ut jam dicere non possim quanto gaudio exsultet cor meum. Videtur enim mihi quod nullum hominem rejiciat Deus ad se sub hoc nomine accedentem. ANS. Ita est, si accedit sicut oportet. Quemadmodum autem sit ad tantae gratiae participationem accedendum, et quomodo sub
Abbreviated transcription (Latin):
Pugadi necessitatẽ. & ex altera ĩpossibilitatẽ: qr & necesse ẽ. dm̃
retribuere qđ debet. & ñ ÷ cui reddat.A. Si tanta & tã debita mer¬
Enec illi nec alii reddit᷑: in uanũ filiꝰ tantã rẽ fecisse uidebit᷑ .s.
urtas est estimare .a. Necesse ÷ gͦ ut alicui alii reddat᷑. qr illi ñpo
cexitne pat uire illũ ꝓhib̾e. aut illi cui dabit negare: .s. Immoͣ i̾tũ
& necessariũ intelligo. ut eui uoluerit filiꝰ darẽ a patre reddat᷑: q
& filio qđ sũ est dare licet & pat̃ qđ debet ñ nͥ alii reddere pot̃.
.A. Quib conuenientiꝰ fructũ & retributionẽ suȩ mortis attͥbuet.
ꝗͣ illis ꝓpt̾ qͦs saluandos sic̃ rõ ueritatis nos docuit hominẽ se fet̃.
& qͥb ut diximꝰ moriendo exẽplũ moriendi ꝓpt̃ iticiã dedit. fru¬
Era qͥpe imitatores eiꝰ ext̃: si meriti eiꝰ participes ñ ert̃. Aut qͦs
itiꝰ facset heredes debiti qͦ ipse ñ eget & exundantiȩ suę plenitudi¬

Expanded text:
uendi necessitatem, et ex altera impossibilitatem: quia et necesse est Deum reddere quod debet, et non est cui reddat. ANS. Si tanta et tam debita merces, nec illi, nec alii redditur; in vanum Filius 96 tantam rem fecisse videbitur. BOS. Hoc nefas est aestimare. ANS. Necesse est ergo ut alicui alii reddatur; quia illi noteritne Pater jure illum prohibere; aut alii cui dabit negare? BOS. Imo et justum et necessarium intelligo, ut cui voluerit dare Filius a Patre reddatur: quia et Filio quod suum est dare licet, et Pater quod debet non nisi alii reddere potest. ANS. Quibus convenientius fructum et retributionem suae mortis attribueret, quam illis, propter quos salvandos sicut ratio veritatis nos docuit hominem se fecit, et quibus ut diximus moriendo exemplum moriendi propter justitiam dedit: frustra quippe imitatores ejus erunt, si meriti ejus participes non erunt? Aut quos justius faciet haeredes debiti, quo ipse non eget, et exundantiae suae plenitudi
Abbreviated transcription (Latin):
liandist ad diẽ illã conuenire : concedit rex ꝓpt̾ magnitudines.
illiꝰ serutii. ut qͥcunq uł ante uł post diẽ illã confem fuerint se
uelle ꝑillu opꝰ qđ ea die fiet ueruiã impetrare. & ad pactũ ibi con¬
stitutũ accedere. ab omĩ culpa sint absoluti p̃terita. & si contige¬
rit ut post hanc ueniã iteruĩ peccent si digne satisfacere & cor¬
rigi deinceps uolueruit: ꝑ eniꝰdem pacti efficatiã iterũ ues fã
recipiant. Sic taĩ ut nullus palaciĩ eiꝰ ingrediatur donec factũ
sit hoc unde culps relarent᷑. Scđm hanc similitudiner. quoniã¬
mandi erant p̾sentes esse. qn redem

Expanded text:
liandi sunt, ad diem illam convenire, concedit rex, propter magnitudinem liandi sunt, ad diem illam convenire, concedit rex, propter magnitudinem servitii illius, ut quicunque vel ante, vel post diem illam, confessi fuerint, se velle per illud opus, quod ea die fiet, veniam impetrare, et ad pactum ibi constitutum accedere, ab omni culpa sint absoluti praeterita: et si contigerit ut post hanc veniam iterum peccent, si digne satisfacere et corrigi deinceps voluerint, per ejusdem pacti efficaciam iterum veniam recipiant: sic tamen, ut nullus palatium ejus ingrediatur; donec factum sit hoc unde culpae relaxentur. Secundum hanc similitudinem, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
lus hõ facere potest. s tantũ quantũ potes. Plus eiũ ꝑsuadeb̾ alciore
in hac re latererationes si aliquã te iudere monstraueris. quã si te
nullã in ea rõnẽ intelligere nichil dicendo ꝓbaueris. A. Uideo me abĩ¬
portanitate tua ñ posse lib̾ari. Sedsi aliqͣtenꝰ potero qđ pestulas osten¬
aere: grãs agamꝰ dõ. Si uͦ ñ potero. sufficiant ea q̃ supͣꝓbata st̃. Cũ enĩ
constat dm̃ hominẽ fieri oportere. ñ est dubiũ sa intiã &e potenti¬
ã illi ñ deesse. ut hoc sine peccato fiat.B. Sic libent᷑ accipio .A.Oporcuit
tatis sic peccauit excepto uno solo. qͥ tam̃ dampnationẽ euadat. Iile¬
autem qͥ solus est innoceis cantã apua regem habet gr̃am ut pos¬
sit q cantã dilectionem erga reos ut uelit oms qͥ suo credent consilio
reconciliare qͥdã seruitio ualde ipsi regi placituro. qđ facturus est
die scđ̃m uoluntatẽ regis statuto. Ꝙ qm non om̃s posst qͥ reconei¬

Expanded text:
lus homo facere potest; sed tantum, quantum potes. Plus enim persuadebis altiores in hac re rationes latere, si aliquam te monstraveris videre, quam si te nullam in ea rationem intelligere, nihil dicendo, probaveris. ANS. Video me ab importunitate tua non posse liberari: sed si aliquatenus potero quod postulas ostendere, gratias agamus Deo. Si vero non potero, sufficiant ea quae supra probata sunt. Cum enim constat Deum hominem fieri oportere, dubium non est sapientiam et potentiam illi non deesse, ut hoc sine peccato fiat. BOS. Sic libenter accipio. ANS. Oportuit tatis sic peccavit, excepto uno solo, qui tamen est de ilautem, qui solus est innocens, tantam apud regem habeat gratiam, ut possit; et tantam dilectionem erga reos, ut velit omnes, qui credent suo consilio, reconciliare quodam servitio ipsi regi valde placituro, quod facturus est die secundum voluntatem regis statuto. Et quoniam non omnes possunt, qui reconci
Abbreviated transcription (Latin):
tia naturał conditionis eogit celũ uolui: te uͦ nulla necessitas fac̃loqͥ
S ubicunq est p̃cedens necessitas. est & sequens: ñ autẽ ibi sequens. ibi
Eistatĩ & p̃cedens. Possumꝰ namq dr̃e necesse est celũ uolui qr uoluitur.
s ñ similit᷑ est uerũ iccireo te loqͥ. qr necesse est ut loqͦris. Ista sequens
necessitas currit ꝑ omĩa tempora hoc mͦ. Quid qͥd fuit. necesse est fuis¬
turũ est: necesse est futurũ er̃. Hec est illa necessitas. q̃ ubi tractat
aristoteles de ꝓpositionib singłarib & futuris. uidet᷑ utrũlibet de¬
ruore qr amĩa eẽ. ex necessitate astruere. Hac sequenti & nichi
luntat  ex necessitate morit᷑us erat. necesse fuit ut sic ess. Hac
homo factꝰ est. Hac fec̃. & passus est. qͥdqͥd fec̃. & passus est. Hac uo¬
lu quecunq uoluit. Idõ enĩ necessitate fuert̃. qi futa eran ⁊

Expanded text:
tia naturalis conditionis cogit coelum volvi; te vero nulla necessitas facit loqui. tia naturalis conditionis cogit coelum volvi; te vero nulla necessitas facit loqui. Sed ubicunque est praecedens necessitas, est et sequens; non autem ubi sequens, ibi statim et praecedens. Possumus namque dicere, necesse est coelum volvi, quia volvitur: sed non similiter est verum, idcirco te loqui, quia necesse est ut loquaris. Ista sequens necessitas currit per omnia tempora, hoc modo: Quidquid fuit, necesse est fuisturum fuisse. Haec est illa necessitas, quae ubi tractat Aristoteles de propositionibus singularibus et futuris videtur utrumlibet destruere, et omnia esse ex necessitate n ex necessitate moriturus erat, necesse fuit, ut sic esset: hac homo factus est: hac fecit, et passus est, quidquid fecit et passus est: hac voluit, quaecunque voluit. Ideo enim necessitate fuerunt, quia futura erant:
Abbreviated transcription (Latin):
cess erat ita futurũ eẽ. sic̃ credidit. Qđ si te iterũ ꝑturbat. q dicone¬
cesse erat: mem̃to q ueritas fidĩ uirginis non fuit causa ut ille spon¬
te moreret᷑. s q hoc futurũ erat uera fides fuit. Quã obrẽ si dr̃ neces¬
se erat ut uoluntate sola moreret᷑. qr uera fuit fides siue ꝓpħia q̃ de hoc
p̃cesserant: ñ est aluid quã si dicas necesse fuisse ita futurũ ȩẽ. qm sic fu¬
turũ erat. Huimodi autẽ necessitas ñ cogit rẽ esse. s esse. reͤi necessitatẽ
esse. Est namq uecessitas p̃cedens q̃ causa est ut sit res. & est necessitas
sequens ꝗͣ res f. Precedens & efficiens necessitas est cũ dr̃ celũ uolui
qr necesse est ut uoluat̃. sequens uͦ & q̃ nichil effic̃ s fit. est cũ dico ce
necessitate loqͥ qr loq̃ris. Cũ enĩ hoc dio significo nichil facere posse
ut dũ loq̃ris non loqͦris. ñ qđ aliqͥd te cogat ad loquendũ. Nã uiolen¬

Expanded text:
cesse erat ita futurum esse, sicut credidit. Quod si te iterum perturbat, quia dico, necesse erat: memento quia veritas fidei Virginis non fuit causa, ut ille sponte moreretur: sed quia hoc futurum erat, vera fuit fides. Quamobrem si dicitur, necesse erat ut voluntate sola moreretur; quia vera fuit fides, sive prophetia, quae de hoc praecesserant; non est aliud, quam si dicas necesse fuisse ita futurum esse, quoniam sic futurum erat: hujusmodi autem necessitas non cogit rem esse; sed esse rei facit necessitatem esse. Est namque necessitas praecedens, quae causa est ut sit res: et est necessitas sequens, quam res facit. Praecedens et efficiens necessitas est, cum dicitur coelum volvi; quia necesse est, ut volvatur. Sequens vero, et quae nihil efficit, sed fit, est cum dico te ex necessitate loqui, quia loqueris. Cum enim hoc dico, significo nihil facere posse, ut, dum loqueris non loquaris, non quod alius te cogat ad loquendum. Nam violen
Abbreviated transcription (Latin):
debet uti coniugio. Quod si te mouet uerbũ qđ es
uitib elemosinã acciꝑe. non est aliuã quã diutes deb̾e pauꝑibus
elemosinã ĩpendere. Hoc nãq debitũ ñ est exigendũ a pauꝑe.
sit debitor s qm omĩa debent illi subesse. & debe facere qđ
facere qđ suũ est facere &e ñ facere : dicit᷑ deb̾e facere ꝗ qđ
ipsa uult debet esse. Sñs itaq iħs cũ mortẽ sic̃ diximꝰ sustinere¬
uoluit qm̃ suũ erat pati & ñ pati. debuit facere qđ̃ fec̃: qr qđ uolu¬
it fieri debuit. & ñ debuit facere qr ñ ex debito. Nempe q̃m ip
pit a duima natura q̃ alia est ab humana eẽ. suũ qͥdqͥd habebat ut
habebat᷑ & sic ꝑfecte sibi sufficiens erat: ut nec alii qͥcquã reibu¬
ere debet. nec ut sibi recribueret᷑ indigeret .s. Aꝑte nc̃ uideo qͥa
nulla rõne seipsũ morti ex debito sic̃ rõ mea uidebat᷑ monstrare
dedit ad honorẽ dĩ. & tam̃ facere debuit qđ fec̃. A. Honor utiq

Expanded text:
debet uti conjugio. Quod si te movet verbum, quod vitibus eleemosynam accipere, non est aliud quam divites debere pauperibus eleemosynam impendere: hoc namque debitum non est exigendum a pauperesit debitor; sed quoniam omnia debent illi subesse: et debere facere facere quod suum est facere et non facere, dicitur debere facere; quia quod ipsa vult, debet esse. Dominus itaque Jesuuoniam suum erat, et pati et non pati, debuit facere quod fecit, quia quod voluit fieri debuit; et non debuit facere, quia non ex debito. Nempe quoniampit a divina natura, quae alia est ab humana esse suum quidquid habebat; uthabebat, et sic perfecte sibi sufficiens erat, ut nec alii quidquem retribuere deberet; nec, ut sibi retribueretur, dare indigeret. BOS. Aperte nunc video quia nulla ratione seipsum morti ex debito, sicut ratio mea videbatur monstrare, dedit ad honorem Dei; et tamen facere debuit quod fecit. ANS. Honor utique
Abbreviated transcription (Latin):
in illo constantia seruandi ueritatẽ. ut necesse sit nullare rero
facere posse ut uerũ non dicat. aut ut mentiatur. Quaꝓpt̃ cum¬
filiꝰ adĩ as̃. ñ potuit ñ mori. aut uelle ñ mori. postꝗͣ de uirgine na¬
tꝰ est: ñ siguificat᷑ in illo ulla ĩpotentia seruandi aut uolendi ser¬
uare uitã suã ĩ mortalẽ. s ĩmutabilitas uoluntatis eiꝰ qͣ se sponte fec̃ ad
hoc  hominẽ. ut in eadẽ uoluntate ꝑseuerans moreret᷑. & qr nulla
res potuit illã uoluntatẽ mutare. Plus eniN ess impotentia qͣm
potentia: si poss uelle m̃tiri. aut fallere aut mutare uoluntatem
quã pͥus imutabilẽ eẽ uoluit. si quẽadinodĩ supͣdixi cũ aliqͥs spon¬
posiit. quanuis cogi possit si nolit ꝓmissũ soluere. ñ tam̃ est dic̾en¬
dus necessitate facere qđ fac̃. s ea qua ꝓposiut lib̾a uoluntate.
Dtia fieri uł ũ fieri dici debet aliqͥd.

Expanded text:
in illo constantia servandi veritatem, ut necesse sit nullam rem facere posse, ut verum non dicat, aut ut mentiatur al. cFilius Dei Deus, non potuit non mori, aut velle non mori, postquam de Virgine natus est: non significatur in illo ulla impotentia servandi, aut volendi servare vitam suam immortalem; sed immutabilitas voluntatis ejus, qua se sponte fecit hominem ad hoc, ut in eadem voluntate perseverans moreretur; et quia nulla res potuit illam voluntatem mutare. Plus enim esset impotentia quam potentia, si posset velle mentiri, aut fallere, aut mutare voluntatem, quam prius immutabilem esse voluit. Et si quemadmodum supra dixi cum aliquis sponit quod proposuit; quamvis cogi possit, si nolit promissum solvere; non tamen dicendus est necessitate facere quod facit; sed ea, qua proposuit, libera voluntia fieri, vel non fieri dici debet aliquid,
Abbreviated transcription (Latin):
nunꝗͣ moreret. dubitaudũ ñ est qr semꝑ habiit potestatẽ seruan¬
di. qͥmuis neqͥuerit uelle seruare ut ñꝗͣ moreret: & q̃m hoc ase¬
ipso habuit ut scilicet uelle ñ poss. ñ necessitate s lib̾a potestate ani¬
mã suã posuit .B. Non omĩno similes fuert̾ in illo iste pocestates. m̃ti¬
endi in delicet & seruandi uitã. Ibi enĩ seqͥt᷑ qr si uellet poss m̃tiri. hic¬
Nã ad hoc erat hõ ut moreret᷑. & ꝓpt̾ huiꝰ futurȩ mor fidẽ de uirgi¬
ne potuit assumi. sic̃ supͥdixisti. A. Quemadmodũ putas illũ ñ potuis¬
se ñ mori. aut necessitate mortuũ esse. qr ñ potuit ñ esse qđ erat.¬

Expanded text:
dum non est quia semper habuerit potestatem servandi, quamvis nequiverit velle servare, ut nunquam moreretur: et quoniam hoc a seipso habuit, ut, scilicet, velle non posset, non necessitate, sed libera potestate animam suam posuit. BOS. Non omnino similes fuerunt in illo istae potestates, mentiendi, scilicet, et servandi vitam. Ibi enim sequitur quia, si velletNam ad hoc erat homo ut moreretur; et propter hujus futurae mortis fidem de Virgine potuit assumi, sicut supra dixisti. ANS. Quemadmodum putas illum non potuisse non mori aut necessitate mortuum esse; q
Abbreviated transcription (Latin):
minate. s sue faciat qđ meliꝰ est siue . it̾um: debere facere
Nicat᷑ qđ fac̃. ꝙ si fac̃ qđ meliꝰ est p̃miũ habeat. qr sponte dat
quod suũ est. llam uirginitas licet męlior sit coniugio: neutrũ

Expanded text:
rminate: sed sive faciat quod melius est, sive alterum, debere facere rminate: sed sive faciat quod melius est, sive alterum, debere facere dicatur quod facit: et si facit quod melius est, praemium habeat quia sponte dat quod suum est. Nam cum virginitas melior sit conjugio, neutrum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdtir erat. aut soliit qdđ non debebat. Ille uͦ sponte patri
obtulit qđ̃ milla necessitate unꝗͣ ami̾surꝰ erat. & soluit ꝓpecea¬
torib quod ꝓse non debebat. Quappt̃ ille multomagis dedit
exemplũ ut unꝰ qͥsq qđ aliquando incunetat᷑ amissirus est ꝓse¬
ipso reddere dõ cũ rõ postrilat non dubitet. qͥ cũ nullatenꝰ aut
pse indigeret aut cogeret᷑: ꝓ aliis qͥb nichil nͥ penare de
qd̃ quanuis fatuũ forsitan putes q̃rere: non tam̃ in ꝓmptu
mͥ est qͥd respondeã si a me q̃rat᷑. Dicis qr quando mortuus
.dedit qđ non debebat. S nemo uegabit melius illũ fe¬
cisse. qͣndo hoc eremplũ talit̾ dedit. & magis hoc placere dõ
quã si ñ hoc feciss aut dicet eũ non debiusse facere qđ me¬
liꝰ ẽẽ. & qđ magis dõ placere inteller̃. Quomꝰ gͦ asseremꝰ eun
non debuisse dõ qđ fec̃. iđ est qđ meliꝰ esse. & magis dõ place
esse utrinq ut licet aĩterũ sit meliꝰ. neutrũ tam̃ erigat᷑ det̃¬

Expanded text:
 erat; aut solvit, quod non debebat. Ille vero sponte Patri obtulit, quod nulla necessitate unquam amissurus erat; et solvit pro peccatoribus, quod pro se non debebat. Quapropter ille multo magis dedit exemplum, ut unusquisque, quod aliquando incunctanter amissurus est, pro seipso reddere Deo, cum ratio postulat, non dubitet: qui cum nullatenus aut pro se indigeret, aut cogeretur pro aliis quibus nihil nisi poenam debquod quamvis fatuum forsitan putes quaerere non tamen in promptu mihi est quid respondeam, si a me quaeratur. Dicis quia quando mortuus est, dedit quod non debebat. Sed nemo negabit illum melius fecisse quando hoc exemplum taliter dedit; et magis hoc placere Deo, quam si non hoc fecisset: aut dicet eum non debuisse facere, quod melius esse, et quod magis placere Deo intellexit. Quomodo ergo asseremus eum non esse utrumque, ut licet alterum sit melius, neutrum tamen exigatur dete
Abbreviated transcription (Latin):
hominis considerabamꝰ. tã magnã tãq concordẽ tꝰticie inuenimꝰ. i n
maior nec i̾tior cogitari possit. Nempe qͥd miscđ̾ius int lligi ualet
cũ peccatori torm̃tis et̾ius dãpnato & unde se redinat ñ habentũ o
pat̃ dic̃. accipe inigenitũ meũ & da ꝓce. & ipse filiꝰ tolle me. & red¬
me te :. Quasi enĩ hoc dict̃. quando nos ad xp̃ianã fidẽ ubeant o tͥn¬
unt. Quid etiã stiꝰ quã ut ille cui datur p̃ciuĩ maiꝰ omr̃ debitol side¬
de qͥ quesisti ĩpossibis e intelliges: si diligent̾ humanã consider es:
ic enĩ hõ non potuit reconciliari nͥ ꝑ hominẽ dm̃ qͥ mori poss ꝑ cinꝰ
sticiã dõ restitueret᷑ qđ ꝑ peccatũ hoĩs ⁊ liderat: ita angłi dãpnati¬

Expanded text:
hominis considerabamus, tam magnam tamque concordem justitiae invenimus; ut nec major, nec justior cogitari possit. Nempe quid misericordius intelligi valet, quam cum peccatori tormentis aeternis damnato, et unde se redimat non habenti, Deus Pater dicit: Accipe Unigenitum meum, et da pro te; et ipse Filius: Tolle me, et redime te? Quasi enim hoc dicunt, quando nos ad Christianam fidem vocant, et trahunt. Quid etiam justius, quam ut ille, cui datur pretium majus omni debito, si dede qua quaesivisti, impossibilem intelliges, si diligenter humanam consideres. Sicut enim homo non potuit reconciliari, nisi per hominem Deum, qui mori posset, per cujus justitiam Deo restitueretur quod per peccatum hominis per
Abbreviated transcription (Latin):
eiuitatẽ assũpturꝰ erat: qđ illos duo Sab hoc excluserit ꝓposto
.b. Illos maxime ĩmo adhoc fecisse credi debet: ut essent de illis
ꝓpt̃ qͦs facti st̃. A. Bene consideras. Nulla tam̃ anuna ante mortẽ
xpĩ paradisũ celestẽ ingredi potuit. sic̃ supꝰdixi de regis palatio.
R Sic tenemꝰ .A. Uirgo autẽ illa de qͦ hõ ille assũptꝰ est de qͦloqͥm̃. fuit
de illis qͥ ante natiuitatẽ eiꝰ ꝑ eũ mundati sunt a peccatis. & in eiꝰ ipsa
inundicia de illa assũptꝰ est. B. P laceret mͥ multũ qđ dicis. nͥ cũ ipse
debeat a se ipso hab̾e mundiciã a peccato. uideret᷑ eã hab̾e a matre.
&e ñ ꝑ se muudus esse. s ꝑ illã .d. Non est ita. s q̃m matͥs mundicia ꝑ ꝗͥ¬

Expanded text:
civitatem assumpturus erat; quod illos duos ab hoc excluserit proposito. BOS. Imo illos maxime ad hoc fecisse credi debet, ut essent de illis, propter quos facti sunt. ANS. Bene consideras. Nulla tamen anima ante mortem Christi, paradisum coelestem ingredi potuit; sicut supra dixi de regis palatio. BOS. Sic tenemus. ANS. Virgo autem illa, de qua ille homo assumptus est de quo loquimur, fuit de illis, qui ante nativitatem ejus per eum mundati sunt a peccatis; et in ejus ipsa munditia de illa assumptus est. BOS. Placeret mihi multum quod dicis; nisi cum ipse debeat a seipso habere munditiam a peccato, videtur eam habere a matre, et non per se mundus esse, sed per illam.
Abbreviated transcription (Latin):
Quantũ bonũ t̃ uidetur. cuiꝰ int̾emptio mala est: B. Si om̃e bonũ cau
bonũ est. ꝗͣ mala est eiꝰ destructio. plus est bonũ incõparabilit̾ ꝗͣ sint es
peccata mala ꝗ sine estimatione suꝑat eiꝰ int̾emptio .a. Ueri dicis. Cogi¬
suit peccata odibilia .s. Non possir hocͥ intelligere .A. Putasne cantũ
bonũ tã mabile posse sufficere ad soluenaũ qđ debet᷑ ꝓpeccatis totiꝰ
mundi : .b. Immo plus pocest in infinitũ. A. Uides gͥ qͦm uita hec uin

Expanded text:
ntum bonum tibi videtur, cujus interemptio tam mala est? BOS. Si esse ejus tam bonum est, quam mala est ejus destructio, plus est bonum incomparabiliter, quam sint ea peccata mala, quae sine aestimatione superat ejus interemptio. ANS. Verum dicis. Cogisint peccata odibilia. BOS. Non possum hoc non intelligere. ANS. Putasne tantum bonum tam amabile posse sufficere ad solvendum quod debetur pro peccatis totius mundi? BOS. Imo plus potest in infinitum. ANS. Vides
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ qͥ illud a malo scit discernere. Nanc qͦq discretionẽ nullus seit face¬
re: qͥ malũ ignorat. Sic̃ gͥ ille de qͦ loqͥmur ome ꝑfecte sciet bomi e
ita malũ ignorabit nullũ. Omnem gͥ habebit scientiã: quanius eam
publice in hominũ conuersatione ñ ostendat .B. Noc in maiori etate
Uit uidet᷑ sic̃ dicis. s in infantia sic̃ ñ erit tempꝰ congrnũ ut in illo app¬
n Sapientia. ita non erit opꝰ. & idõ nec congruũ ut illac habeat A.
Nonne drxi qr sapient̃ fiet illa incarnatio: Sapient̃ nãq assumet
Qis mortalitatem. qͣ sapient̃ qr ualde utilit̃ utetur. Ignorantiarc
uͦ non poterit assumere sapient̃: q nunꝗͣ est utilis s semꝑ noria.
nͥ forte cũ ꝑ eam mala uoluntas q̃ nunꝗͣ in illo erit ab efficturest.¬
gitur. Nã &r si aliq̃n ad aliud nocet. hoc solo tam̃ nocet. qr scientiȩ

Expanded text:
nisi qui illud a malo scit discernere: hanc quoque discretionem nullus scit facenisi qui illud a malo scit discernere: hanc quoque discretionem nullus scit facere, qui malum ignorat. Sicut igitur ille, de quo loquimur, omne perfecte sciet bonum: ita nullum ignorabit malum. Omnem igitur habebit scientiam, quamvis eam publice in hominum conversatione non ostendat. BOS. Hoc in majori aetate ita videtur, sicut dicis: sed in infantia, sicut non erit tempus congruum, ut in illo appareat sapientia, ita non erit opus, et ideo nec congruum ut illam habeat. ANS. Nonne dixi quia sapienter fiet illa incarnatio? Sapienter namque assumet Deus mortalitatem; qua sapienter, quia valde utiliter, utetur. Ignorantiam vero non poterit assumere sapienter: quia nunquam est utilis, sed semper noxia: nisi forte cum per eam mala voluntas, quae nunquam in illo erit, ab effectu restringitur. Nam, etsi aliquando ad aliud non nocet, hoc solo tamen nocet, quia scientiae
Abbreviated transcription (Latin):
uoliueatẽ.. Concedendũ est. Uerũ in hac similitudine ꝗͣ hab̾e debet
cñ hominib. dic utrũ ignorantiã qͦq sic̃ alias infirmitates nr̃as habi¬
turus sit. A. Quid dubitas de dõ utrũ sit omĩa sciens: b. Quia quaniui
sit ĩmortalis futurus ex diuina natura: mortalis tam̃ erit ex huma¬
na. Nã cur ñ similit̃ poterit ille hõ uere esse ignorans. sic̃
uere mortalis erit: A. Illa hominis assumptio in unitatem ꝑsonȩ dĩ. ñ nͥ
sapient̃ a sũma sapientia fiet. & idõ ñ assumet in homine quod nullo
mͦ utile s ualde noxiũ ÷ ad opus quod idẽ hõ facturꝰ est. Ignorantia nã¬
q ad nichil illi utilis essys ad multa noxia. Quomi enĩ tot & tanta oꝑa
eũ scient nescuĩ : Si autem nescient. ad qͥd erit illi utilis illa ignorai
tia : Deinde si nichil amatur nͥ qđ cognoscit᷑: sic̃ nichil erit bomi qđ ñ
amet. ita nulluĩ bonũ erit qđ ignoret. Bonũ autẽ nemo ꝑfecte nouit.

Expanded text:
eat. BOS. Verum in hac similitudine, quam habere debet cum hominibus, dic utrum ignorantiam quoque, sicut alias infirmitates nostras, habiturus sit? ANS. Quid dubitas de Deo, utrum sit omnia sciens? BOS. Quia quamvis sit immortalis futurus ex divina natura, mortalis tamen erit ex humana. Nam cur non similiter poterit illis homo esse vere ignorans, sicut vere mortalis erit? ANS. Illa hominis assumptio in unitatem 91 personae Dei non nisi sapienter a summa sapientia fiet; et ideo non assumet in homine quod nullo modo utile, sed valde noxium est ad opus quod idem homo facturus est. Ignorantia namque ad nihilum illi utilis esset, sed ad multa noxia: quomodo enim tot et tanta opera, eum scient nescium? Si autem nesciunt, ad quid erit ei utilis ignorantia illa? Deinde, si nihil amatur nisi quod cognoscitur: sicut nihil erit boni quod non amet, ita nullum bonum erit quod ignoret. Bonum autem nemo perfecte novit,
Abbreviated transcription (Latin):
se. aut necessitate facere. Omis qͥppe necessitas & ĩpossibilitas eiꝰ
subiacet ioliutati. illiꝰ autẽ uoluntas nulli subdit̾ nec essitati. aut
ĩpossibilitati. Nichil enĩ est necessariũ aut ĩpossibile. nͥ qr ipse
ita uult: ipsũ uͦ aut uelle aut nolle aliqͥd ꝓpt̾ necessitatẽ aut ĩpos¬
sibilitatẽ. alienũ est a ueritate. Quare q̃m omĩa q̃ uult & ñ nͥ q̃ uult¬

Expanded text:
se, aut necessitate facere. Omnis quippe necessitas, et impossibilitas, ejus subjacet voluntati; illius autem voluntas nulli subditur necessitati aut impossibilitati. Nihil enim est necessarium aut impossibile, nisi quia ipse ita vult: ipsum vero aut velle aut nolle aliquid propter necessitatem aut impossibilitatem, alienum est a veritate. Quare, quoniam omnia quae vult
Abbreviated transcription (Latin):
lũ huuiꝰ mundi q̃ fuert̃. & q̃ futura st̃. s & q̃cunq suꝑ bec cogitari possun:
ꝗͣ istua solũ. Qđ nou solũ de occisione eiꝰ. s & de qlibet parua lesione.q̃ illũ
cangeret respondere me existimo deb̾e.A. Recte existimas. S dic mͥ eur
ita cortuũ iudicat. ut plus horreat unũ peccatũ in lesione huiꝰ homi¬
nis ꝗͣ omĩa alia q̃ cogitari possunt. cũ omĩa q̃cunq fiunt peccata cont᷑
illũ sint .b. Qm̃ peccatũ qđ in ꝑsona eiꝰ fit. in comparabilit̾ suꝑat omĩ
illa q̃ extra ꝑsonã illiꝰ cogitari posst.A. Qiud dices ad hoc q sepeli¬
bent̃ aliqͥs patitur quasdã in sua ꝑsona molestias. ne maiores in reb suis
cent. sic̃ tu supꝰ cuidã meȩ interrogationi respondisti .a. Bene respondes.

Expanded text:
itari possunt, quam istud solum. Quod non solum de occisione ejus, sed et de qualibet parva laesione quae illum tangeret, respondere me existimo debere. ANS. Recte existimas: sed dic mihi cur ita cor tuum judicat, ut plus horreat unum peccatum in laesione hujus hominis, quam alia omnia quae cogitari possunt: cum omnia quaecunque fiunt peccata, contra illum sint? BOS. Quoniam peccatum quod in persona ejus fit, incomparabiliter superat omnia illa, quae extra personam illius cogitari possunt. ANS. Quid dices ad hoc, quia saepe libenter aliquis patitur quasdam in sua persona molestias, ne majores patiatur in rcent, sicut tu supra cuidam meae interrogationi respondisti. ANS. Be
Abbreviated transcription (Latin):
dero. Goim. Irridenda plane heretici insana derisio. Quis t
enĩ hominũ in eiuꝰ carnẽ manducata ñ mutent᷑ ea q̃ fuert̃ sximi¬
nata ce collecta in agris : Quo fit ut om̃s homines qͥ uescuntar
nis q̃ in agris seminata ce collecta st̃: seminati & collectim att
possint dici. Q si falsũ est qđ ait berengariꝰ: xp̃s nunqua
natꝰ est neq collectꝰ in agris. Aut si ꝓpt̾ hanc causã niuis

Expanded text:
ni desidero. GUITMUNDUS. Irridenda plane haeretici insana derisio. Quis est enim hominum, in cujus carnem manducata non mutentur ea quae fuerunt seminata et collecta in agris? Quo fit ut omnes homines, qui vescuntur his quae in agris seminata et collecta sunt, seminati et collecti in agris possinnatus est neque collectus in agris. » Aut si propter hanc causam nullus
Abbreviated transcription (Latin):
qđͣ signũ uocaũ hoc augustinꝰ dit̃: & nos ultro seqͥm᷑. Nã cũ
literã debet acciꝑe. Xpĩ enĩ semel mortiuis. iã ñ morit᷑. morss
ultra non anãbitur. S dũ passionẽ eiꝰ missas celebrando memor¬
mꝰ: ꝓ nob olĩ mortuus desig nat᷑. Deniq siqͥs dicat. cele natio dnĩci
corporis est am̃ca passio: canꝗͣ carnalit sentens a nob̾ repellt᷑. Non
est enĩ celebratio ipsa dnĩca passio: s dnĩcȩ passionis iã ꝑas

Expanded text:
 signum vocavit, hoc Augustinus dixit, et nos ultro sequimur. Nam, clitteram debet accipere. Christus enim semel mortuus, jam non moritur, mors ei ultra non dominabitur . Sed dum passionem ejus missas celebrando memoramus, pro nobis olim mortuus designatur. Denique si quis dicat: Celebratio Dominici corporis est Dominica passio, tanquam carnaliter sentiens a nobis repellitur. Non est enim cel
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtrahe is carbonẽ porrigebat. contra hanc de secessu q̃stionẽ
eros fortasse p̃muniens. non qđ id semꝑ indignis cõmu¬
Qaturis faciat. sic̃ de hac re uolente dõ posteriꝰ oftendemus.
suete dei simile subtractionẽ ꝑ apostatas sp̃s factã de ephige
gine regis agamennonis filia dic̃. asserens qđ curc
t̃ dus ĩmolanda ess. ut miracłi nouitate miseros hõies¬
altiꝰ fallere.¬

Expanded text:
trahens, carbonem porrigebat, contra hanc de secessu quaestionem posteros fortasse praemuniens. Non quod id semper indignis communicaturis faciat, sicut de hac re, volente Deo, posterius ostendemus.civitate Dei , similem subtractionem per apostatas spiritus factam de Iphigenia virgine, regis Agamemnonis filia, dicit, asserens quod cum a patre diis immolanda esset, ut miraculi novitate miseros altius fallere
Abbreviated transcription (Latin):
sini sacͥm̃tũ & celebratio corporis & sanguinis
signa ꝓ reb quȩ his significant᷑ acciꝑe seruilis
utatis est: ita inutilit̾ signa int̃p̃tari male uagantiᷤᷤ
Deinde infert. Quȩ unꝰqͥsq cũ ꝑcip̃. qͦ referant᷑ imbutꝰ
scit. ut ea ñ carnali seruitute. s spuali potiꝰ lib̾tate uene¬

Expanded text:
smi sacramentum et celebratio corporis et sanguinissigna pro rebus quae his significantur accipere servilis infirmitatis est, ita inutiliter signa interpretari, male vagantis Deinde infert: « Quae unusquisque cum percipit, quo referantur imbutus agnoscit, ut ea non carnali servitute, sed spirituali potius li
Abbreviated transcription (Latin):
ia quod̃ paulo supꝰ doctor idem iã die
si ipsam eucharistiã contentiose assert̃ ab eccła uocari sig
Qind nob̵ obert̃.. Nos qͥppe illã ñ uerem̃ dr̃e figurã & sacranst
Hic fortasse respondebit ũbraticꝰ. qđ & dr̃e solitꝰ eit. i figarax
qͦmͦ ueritas : Si sacm̃tũ. qͦmͦ ueritas: Omale cordati horuri ausas¬
multoꝵ. in isrł. & in signũ cui contradicet᷑ :: & in cantia

Expanded text:
id quod paulo superius doctor idem jam dixe. Porro autem si ipsam eucharistiam contentiose asserunt ab Ecclesia vocari sigquid nobis oberunt? Nos quippe illam non veremur dicere figuram et sacramentum. Hic fortasse respondebit umbraticus, quod et dicere solitus est: Si figura est, quomodo veritas? Si sacramentum, quomodo veritas? O male cordati hominis insulmultorum in Israel, et in signum cui contradicetur . Et in
Abbreviated transcription (Latin):
filii eꝰ collocant᷑. aach uͦ &e reliqͥ qͥ erant filii aaron archã testa¬
nti dni leuare in huieros & trib canere statuunt. ita ut ^ pͥma tu¬
baceciniss : iouerent castra n qͥ erant ab oriente. Cũ uͦ ceciniss
scđa:  qͥ erant a meridiano consiirgerent. Tercia ab occidengo
qͣrta ab aqͥlone Uides qͣntꝰ ordo ce qͣnta differentia in scͥpturis a¬
c rerũ consequtia descͥbit᷑. qͦmͦ nichil nͥ sine cõmemcratiore & dtdi¬
ne geritꝰ. Intuere diligenti. & in onũ scͥptura hec ita inuenies
orduiata. S si tͥ difficile est ꝑ om̃s libros uigilantẽ cordis ocłm
aucereꝰ in hoc saltẽ loco diligtutiꝰ q̃ referunt᷑ aduerte. Prima
inqͥt exuit sors caathi ac facta est filus aaron sacerdotib qͥeraqs

Expanded text:
 collocantur. Caath vero et reliqui, qui erant filii arcam testamenti Domini levare in humeros et tubis canere statuuntur: ita ut cum prima tuba cecinissent, moverent castra hi qui erant ab oriente. Cum vero cecinisset secunda, hi qui erant a meridiano consurgerent, tertia ab occidente, quarta ab aquilone. Vides quantum ordo et quanta differentia in Scripturis et rerum consequentia describitur, quomodo nihil sine moderatione et ordine geritur. Intueordinata. Sed si tibi difficile est per omnes libros vigilantem cordis oculum ducere, in hoc saltem loco diligentius quae referuntur adverte. Prima, inquit, exit sors Caath, et facta est filiis Aaron sacerdotibus
Abbreviated transcription (Latin):
inticiat. quod nob̾ ab apłis sors aueta designat: ꝗt ubi fide
egra ac racione p̃missa sors ducit᷑. ea q̃ dĩ uoluntas continet in
diculto. sors hominib declarat in manifesto. Scd̾m uͦ int̾iorẽ intel¬
iectũ. sic̃ paulus uidet᷑ indicare cũ dic̃ in parte sortis scõꝵ in lumine.¬
& sorte uocatis in xp̃o: uidendũ est ne forte non solũ hominib s ꝙ
in suꝑnis uirtiitb sors agat᷑. & p̃sideat aliqͦ uirtꝰ hiuic officio. Que
uerbi causa. iħu filio naue nc̃ sorte hereditatẽ distribuendi. ñ aliqͦ
faciat euenire q̃ pͥma st̃. quẽ scit apud dm̃ pͥmũ iocũ tenere. qđ hoc

Expanded text:
iciat, quod nobis ab apostolis sors ducta designat. Quia ubi fide integra ac oratione praemissa sors ducitur, ea quae Dei voluntas continet in occulto, sors hominibus declarat in manifesto. Secundum vero interiorem intellectum sicut Paulus videtur judicare cum dicit: « In parte sortis set sorte vocatis in Christo, » videndum est ne forte non solum hominibus sed et in supernis virtutibus sors agitur; et praesideat aliqua virtus huic officio, quae verbi causa Jesu filio Nave nunc sorte haereditatem distribuendi, non aliqufaciat evenire quae prima sunt, quem scit apud Dominum primum locu
Abbreviated transcription (Latin):
qͣ ac separatio uideret᷑: s ut ostenderent etiã si aute aduentũ xp̃i fu¬
orant fr̃s cam̃ nr̃os ẽẽ. licet enĩ habuerinit altare tẽ aute aduentũ
s qr forina eẽt. & figura futuri ueri illiꝰ altaris. Nouerant hec q
uere hostiȩ. & q̃ possent auferre peccata. ñ illi altari offerebant᷑ qđ
habebat pͥmogenitꝰ popłs .s. in isto ubi iłis erat. Inc cel estes hostie. hicu̾a
sacͥficia consũmant᷑. Fit gͦ unꝰ grex& unꝰ pastor illi pͥores tti. & qͥ nc̃ st̃. xp̃i

Expanded text:
te adventum Christi fuerant, fratres tamen nostros esse. Licet enim habuerint altare tunc ante adventum erum, sed quia forma et figura futuri veri illius. Noverant haec, quia verae hostiae et quae possent auferre peccata, non illi altari offerebantur quod habebat primogenitus populus, sed in isto ubi Jesus erat. Hic coelestes hostiae, hic vera sacrificia consummantur. Fit ergo unus grex, et unus pastor, illi priores justi, et qui nunc sunt Chri
Abbreviated transcription (Latin):
utos. St̃ gͦ isti s popłi mortui. qͥ neq azima neq dies festos cõpe¬
tent againit. s conuersift̃ dies festi eoꝵ in luctũ. & cantica in lam̃tatio¬
nẽ. Non potuertꝰ dic̃ festũ celebrare. in loco quẽ elegit ans ar̃. Q noᷤ
qͥdẽ non diximꝰ ad illos qr nerit uob̾ pars in hoc altari uł in heredi¬
tate dnĩ.s ipsi sponte sua altare uerũ & celestẽ pontificẽ refutar̃
& eousq infelicatis eiꝰ sc̃ ut & imaginẽ ꝑderent. & ñ susciꝑent uer

Expanded text:
t ergo isti pars populi, qui neque azyma, neque dies festos competenter agunt, sed conversi sunt dies festi eorum in luctum, et cantica eorum in lamentationem. Non potuerunt diem festum celebrare in loco quem elegit Dominus Deus. Et nos quidem non diximus ad illos, quia non erit vobis pars in hoc altari, vel in haereditate Domini, sed ipsi sponte sua altare verum et coelestem pontificem refutarunt, et eo usque infelicitates eis sunt, ut et imaginem perderent, et non sus
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ circuncidere ab audicorũ cordib imundicias potꝰ. ñ est ex ar¬
ee gramatica uł rethorica uenniens neq doctoꝵ malleis edomitꝰ.
aut studioꝵ cultib elunatꝰ. s ex illa petra descendens: qr e
de monte sine manib abscisa est ce orbe tre copleũ & dona
spũalia credentib cribuit. P ost hec n

Expanded text:
e auditorum cordibus immunditias potest, non est ex arte grammatica vel rhetorica veniens, neque doctorum malleis edomitus, aut studiorum cultibus elimatus, sed ex illa petra descendens quae de monte sine manibus abscisa est, et orbem terrae complevit, et dona spiritalia credentibus tribu
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ habens uitȩ quȩ nẽ est & futurȩ. Q saluator ꝓmittit ut
n qͥ uerbi sui ꝑfectionẽ sequunt᷑ accipiant centuplũ in hoc scło.
ce uttã et̃nã infuturo. Hoc est gͦ accepisse in benedictionẽ go¬
neclã inferiorẽ. & goneclã suꝑiorẽ. Quã benedictionẽ oremꝰ
ut ce nos conseqͥ meream ꝑ iħm xp̃m dñm nr̃m. cui gła ce ĩꝑuiꝰ in¬

Expanded text:
nem habens vitae quae nunc est et futurae . » Et Salvator promittit ut hi qui verbi sui perfectionem sequuntur, accipiant centuplum in hoc saeculo, et vitam aeternam in futuro. Hoc est ergo accepisse in benedictione Gonethlam inferiorem et Gonethlam superiorem: quam benedictionem oremus ut et nos consequi mereamur.
Abbreviated transcription (Latin):
morsen ultra iordanẽ & ab iħu in tra repmissionis acciput
pͥma sors cecidit in beniamun. & postinodũ int̾ ceteros in qͥbe
ultimꝰ dan: ita necesse est ẽẽ. aliquã rationẽ ei y i ordinẽ sacet¬
talis & leuiticȩ sortis. ut alii pͥma. alii scđa. alii uͭ t̾cia sors ducat᷑. ꝑ
quas illa uł illa loca uniciq decernunt᷑.Dnr̾ autẽ filii eẽ. leui. &¬
gerson & caath & merari : & ostendit̾ pͥma tenuisse in honore caath.
ỹses autẽ aut in sacerdotali ordine aut siqͥ etiã ãpliꝰ a sacerdo¬
tali eẽ. pot̾. habendus est. Alia uͦ est ratio de filiis eiꝰ. cet̾i autẽ ex fi¬
lus caath scd̾am tenuert in tͥbu leui. siqͥ st̃ ex ysachar. & chebron

Expanded text:
Moysen ultra Jordanen et ab Jesu in terra repromissionis accipiunt, ubi prima sors cecidit in Benjamin, et postmodum inter caeteros in quibus fuit ultimus Dan: ita necesse est esse aliquam rationem etiam in ordine sacerdotalis et Leviticae sortis, ut alii prima, alii secunda, alii vero tertia sors ducatur, per quas illa vel illa loca unicuique decernuntur. Dicuntur autem filii esse Levi, Gerson, et Caath, et Merari, et ostenditur primatum tenuisse in honore Caath, yses autem in sacerdotali ordine, aut si quid etiam amplius sacerdotali esse potest habendus est: alia vero est ratio de filiis ejus. Caeteri autem ex filiis Caath, secundum tenuerunt in tribu Levi. Si qui sunt ex Issachar et Chebron
Abbreviated transcription (Latin):
gunt demonũ genꝰ. contrariasq uirtutes. Quanto enĩ nos meliora geri¬
mꝰ. & qͣntũ in optimis conuersam᷑: tanto hec illis molesta efficiunt᷑ &e gͣ¬
ina. Gratũ uͦ illis est a acceptũ. & uoluntates eis qͦdã mͦ exibet. qͥ intra hebi
tuinẽ & flagitia uiuit. qͥuͦ in bonis actib manũ suã grauauerit super
eos. etiã si penitꝰ eos expellere non poterit. certe tributarios eos fac̃ & sub
u isrł sortẽ iłn filio naue in semetipsis. ex p̃cepto dnĩ dedert̃ eiuita
ce inhabitait in ea. Ipse est qͥ dedit hereditatẽ omĩb filus iuda:qui
dedit esfrẽ & dimidiȩ tribiu manasse. Ipse dedit magnifieo illi ea¬
lephfilio iephonȩ hereditatẽ. ipse misit tnos ꝑ singulas tribes

Expanded text:
gunt daemonum genus, contrariasque virtutes. Quanto enim nos meliora gerimus, et quantum in optimis conversamur, tanto illis haec molesta efficiuntur et gravia. Gratum vero illis etudinem et flagitiis vivit. Qui vero in bonis actibus manuum suarum gravaverit super eos, etiamsi penitus eos expellere non potuerit, certe tributarios eos facit et sublii Israel sortem Jesu filio Nave in semetipsis praecepto Domini: dederunt civitet habitavit in ea. Ipse est qui dedit haereditatem omnibus filiis Juda, qui dedit Ephraim et dimidiae tribui Manasse; ipse dedit magnifico illi Caleph filio Jephone haereditatem; ipse misit ternos per singulas tri
Abbreviated transcription (Latin):
causa. qđ beniamin in sorte sua acc ep̃ ierłm & montẽ syon. nͥ qr ce¬
lestis illiꝰ ierłm ratio sine dubio hoc exigebat. ut ñ alii quã beniamĩ
dari deb̾et ierłm t̾restris. q̃ illiꝰ celestis figurã seruat ac formaꝯc
Similit̃ autẽ de beniamin dicendũ ẽ. qđ certa aliqͦ ratione in iudę
sortẽ decernit᷑. uł chebron uł alię singłȩ ciuitates singłis qͥbq tͥ¬

Expanded text:
causa quod Benjamin in sorte sua accepit Jerusalem et montem Sion, quia coelestis illius Jerusalem ratio sine dubio hoc exigebat ut jam aliquam Benjamin dare deberet Jerusalem terrestris, quae illius coelestis figuram servat ac formam. Similiter autem de Benjamin dicendum est, quod certa aliqua ratione in Judae sortem decernitur, vel Hebron vel aliae singulae civitates sing