comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tamen secuncũ sub̃am & qͣntitatẽ minus. Sextum opus. ẽ. de
aliquo nichil facere. Exhis sex oꝑib .iiii. soli deo possibilia sunt.
liquo aliqua non inmaiis. sicut cum totũ inparteᷤᷤ diuidit᷑.
uel de aliquib auqͥd nõ inminus. quẽ admodũ partes ui toto
uniunt᷑: creatora facere potest. Quius opus ꝓpt̾ea reste nichil
ẽẽ. dicit̾. quia ꝑ eius opus ẽẽntiis rerursiue inꝯuingendo di
quoq quiincarne suꝑior fuit: extitit dignitate p̃latum. Qua ꝓpt̾ ad in¬
ferius ꝯuidem bonũ ꝯseruandum ꝓuidentia ꝑtinuit. adsupius autẽ bo¬
num obtinendũ obedientiã necessaria fuit. ꝓuidentia exratione. obe-¬
dientia inp̃ceptione ꝓuidentia inp̃cept̾ natur x obedientia in p̃cepto
discipline. Sic itaq pͥmus homo institutus. ẽ. ut urte inferioris bonũ¬
ꝓprouidentiam custodiret. uite suꝑioris. bonũ ꝑ obedientiã q̃reret
Sic gͦ secundũ hanc institutionẽ incessiset ꝑfectam iusticiã tenuiss

Expanded text:
am et quantitatem in minus. Sextum opus est de aliquo nihil facere. Ex his sex operibus quatuor soli Deo possibilia sunt; liquo aliqua non in majus, sicut cum totum in partes dividitur, vel de aliquibus aliquid non in minus quemadmodum cum partes in toto uniuntur, creatura facere potest. Cujus opus recte propterea nihil esse dicitur, quia per ejus opus essentiis rerum sive in conjungendo diquoque qui in carne superior fuit exstitit dignitate praelatum. Quapropter ad inferius quidem bonum conservandum providentia pertinuit; ad superius autem bonum obtinendum obedientia necessaria fuit. Providentia ex ratione, obedientia ex praeceptione; providentia in praecepto naturae, obedientia in praecepto disciplinae. Sic itaque pobedientiam quaereret. Si ergo secundum hanc institutionem incessisset, perfectam justitiam tenuisset;
Abbreviated transcription (Latin):
nec impedunt quasi noxia. nec uelud necessaria oꝑant. Qualis :
ꝯgnitio rerum exclisecarum. & alia quedam eiusmodi adnecessa
ria & salubria ꝑtinet p̃ceptio. ad noxia ꝓhibitio. ad media ꝯcessio

Expanded text:
non impediunt quasi noxia, nec velut necessaria operantur, qualis est non impediunt quasi noxia, nec velut necessaria operantur, qualis est cognitio rerum extrinsecarum et alia quaedam hujusmodi. Ad necessaria ergo et salubria pertinet praeceptio; ad noxia prohibitio; ad media concessio
Abbreviated transcription (Latin):
homĩs condite sunt tͥarerum genera creata quedam inueni-¬
untur. scilicet adusum ipsius uite necessaria. in tantũ ut ledat᷑.
si eis non utatur. Quedam uero noxia. quib suititur leditus.
alia autem media sunt. quib uti & non uti sine leisione pot̾̃.
Nam quia ista inferioris suꝑioris uite imago. ẽ. ꝯgruũ erat
ut in illis que adhanc uitam facta sunt eorũq ad supiorem
intam spectant documentum homini ꝓponerent̃. Sunt autẽ que ꝑ
ista foris demonstiare debuerunt. quedam intus noxia uite sp̃ua¬
li quib ipsa similit̾ uti sine lesione non pot̾. ut sunt uitia omĩa
que anime cortuptionẽ ad ducunt. Sunt item intus quedam sa¬
lubria. & necessaria quib sine lesione carere non pot̾. Qualis. ẽ.
cognitio dei. & cognitio sui & uirtutes om̃s que sanitatẽ anime
oꝑantur. & nutĩtum prestant. Sunt autẽ aliaque ad. ẽ. ꝙab. ẽ.
sine lesione  possunt. & hec adutrumlibet se habent qͥa salutẽ

Expanded text:
m conditae sunt, tria rerum genera creata inveniuntur. Quaedam scilicet ad usum ipsius vitae necessaria in tantum ut laedatur si non eis utatur. Quaedam vero noxia quibus si utitur laeditur. Alia autem media sunt, quibus uti et non uti sine laesione potest. Nam quia vita ista inferior superioris vitae imago est, congruum erat ut in illis quae ad hanc vitam facta sunt, eorum quae ad superiorem itam spectant documentum homini proponeretur. Sunt autem quae per ista foris demonstrare debuerunt, quaedam intus noxia vitae spirituali, quibus ipsa similiter uti sine laesione non potest, ut sunt vitia omnia quae animae corruptionem adducunt. Sunt item intus quaedam salubria et necessaria, quibus sine laesione carere non potest, qualis est cognitio Dei et cognitio sui, et virtutes omnes quae ad sanitatem animae operantur, et nutrimentum praestant. Sunt item alia quae adesse et abesse sine laesione possunt, et haec ad utrumlibet se habent, quia salutem
Abbreviated transcription (Latin):
ex sunt sine motu efficiunt & gn̾ant sine traduc-¬
tione. qm̃ eternitas nec in suo statũ desu̾it temꝑa
ordinans. neqex suo sub̃am ministrauit corrupti¬
biliter creans. s manens qͦd erat fecit ꝙ non erat. inse con-¬
tinens potestatem faciendi non sumens ex se matertam fc̃ti.
Neq enĩ degn̾auit inferiora condens ut nat᷑a in ipsa descen-
tas. sic infactisse non auxit. in mensitas. S ante fcã sine defectu
plena ꝯsͥstit. & pꝰ fc̃a sine motu in deficiens ꝑ mansit nicħ nouũ assu¬
mens. nich antiqũ amittens. totũ dans. & nicħ abiciens. hec pͥma

Expanded text:
e autem sine motu efficiunt et generant sine traductione; quoniam aeternitas nec in suo statu desernit tempora ordinans neque ex suo substantiam ministravit corruptibilia creans; sed manens quod erat, fecit quod non erat, in se continens potestatem faciendi, non sumens ex se materiam facti. Neque enim degeneravit inferiora condens, ut natura in ipsa descendetas; sic in factis se non auxit immensitas. Sed ante facta sine defectu plena consistit; et post facta sine motu indeficiens permansit. Nihil novum assumens, nihil antiquum amittens; totum dans et nihil abjiciens. Haec prima
Abbreviated transcription (Latin):
tiemus. In loco quidẽ qm̃ hic alicubi ꝑsens cernit᷑. localẽ uͦ
qm̃ cum sit alicubi. ñ uͦ ubiq inuenit᷑. Omẽ enĩ qͦd diffim¬
tum. ẽ. scd̃m aliqͥd locale. ẽ. qm̃ in eo ipso. qͦd finẽ & t̾mi¬
num habet. locum ht̃. & det̾minat locũ. sicut det̾mi.¬
uant̃. ẽ. in loco. S corpꝰ quidẽ qͦd dim̃sionẽ ht̃. loco cͥcũ
Sp̃s uͦ quod dinsionẽ non capit. s diffiitione sola t̾minat᷑ cͥcũ¬

Expanded text:
tione. In loco quidem quoniam hic alicubi praesens cernitur; localem vero quoniam cum sit alicubi non ubique invenitur. Omne enim quod definitum est, secundum aliquid locale est; quoniam in eo ipso quod finem et terminum habet locum habet, et determinat locum sicut determinatum est in loco. Sed corpus dimensionem habens locovero quoniam dimensionem non capit sed definitione sola terminatur circum
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt generis humani pͥncipiũ quatinus inboc & diaboli
suꝑbia ꝯfunderet᷑. & humane nature humilitas diuine imagi.¬
nis similitudine glorificaret᷑. diabolus nãq aliud adeo pͥncipiũ
eẽ scupierat. & iccͥco mag̃ eius suꝑbia ꝯfunderet᷑. hoc homo in
dono accepit. quid ille ꝑuerse raꝑe uoluit. & non optinere ñ
potuit. ut in hoc etiam imago dei inhomĩe appareret. qͦd sicut
d̃s omib reb creationis pͥncipiũ extit̾it. ita iste omib hominib
pͥncipiũ. eẽt. generationis. & omnes hoĩes dum se abuno. &. unũ
ẽẽ. ꝯgnoscerent: omnes se quasi unũ amarent.

Expanded text:
ium, quatenus in hoc et diaboli superbia confunderetur, et humanae naturae humilitas divinae imaginis similitudine glorificaretur. Diabolus namque aliud a Deo principium esse concupierat, et ut idcirco magis ejus superbia confunderetur, hoc homo in dono accepit quod ille perverse rapere voluit et obtinere non potuit, ut in hoc imago Dei in homine appareret, quod sicut Deus omnibus rebus creationis principium exstitit; ita iste omnibus hominibus principium esset generationis, et omnes homines dum se ab uno et unum esse cognoscerent, omnes se quasi unum amarent.
Abbreviated transcription (Latin):
N pͥncipio oꝑis qͥd ur̃a instantia magis ꝙͣ alacͥtate ꝓͥa agressus sum.
mundi huiꝰ sensibilis originẽ & dispositionẽ quabreuissimo po-¬
tui sermonem & qͥ maxime ut ꝓpositũ tiobis fuerat intͦducendiꝰ
ꝗueniat explicui. Nunc consequens ẽ ut cationẽ hominis ꝓpter
ꝙͣ mundus ipse fcs ẽ sermone ꝓseqͣmur. eo sane ordine loquẽ do
incedens. quẽ creator ipse rerum demonstrabit. oꝑando. Pus
siqͥd̃ opifex ds̃ mundũ fecit. ac deinde hominem possessorem: &
dñm mundi ut cet̾is omĩb iure conditionis dñaret᷑ hõ ipsi aqͦfc̃s
fuerat soli uoluntaria lib̃tate subiectꝰ. Unde estat c̾ationem

Expanded text:
n principio operis, quod vestra instantia magis quam alacritate propria aggressus sum, mundi hujus sensibilis originem et dispositionem, quam brevissimo potui sermone et qui maxime, ut propositum nobis fuerat, introducendis conveniat, explicui; nunc vero consequens est ut creationem hominis propter quem mundus ipse factus est sermone prosequamur eo sane ordine loquendo incedentes quem Creator ipse rerum demonstravit operando. Prius siquidem opifex Deus mundum fecit; ac deinde hominem possessorem et dominum mundi, ut caeteris omnibus jure conditionis dominaretur homo, ipsi a quo factus fuerat soli voluntaria libertate subjectus. Unde constat creationem
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit. secundũ animã rationalis quidem fuit. habens discre.¬
tionem boni &mali. Scientiam quoq rerum. qͣntum ad pͥncipiũ con¬
ditionis ꝑtinuit ꝑfectam. Nam sicut qñtum ꝑtinet ao ꝑfectionẽ
stature ⁊ etatis humani corpis. pͥmũ hominẽ ꝑfectum factum cre¬
dimus. ita quoq qͣntũ aclanimã ꝯgnitionẽ ueritatis. ꝙ scientiam eã
dum taxat que pͥme ꝑfectioni ꝯgrua fuit. ꝑfectam mox ꝯditũ acce¬
pisse putamus. & ad illam non studio aut disciplina aliqua puiter¬
ualla temꝑis ꝑfecisse. seo simul & semel abipso sue ꝯditionis exordio
una acsimplici diuine aspirationis illuminatione illam ꝑcepisse.
tͥplici autem ꝯgnitione pinũ hominẽ eruditum ꝯstat. ꝯgnitiones. sct
creatoris sui ut agnosceret. aquo factus erat. & ꝯgnitionẽ sui. ut
agnosceret qͦd factus erat. & quid̃ sͥ faciendũ erat. de inde ꝯgnitio¬
nẽ quoq illius qͦd fecit factum erat. & quid s de illo. & millo faci

Expanded text:
fuerit, secundum animam quidem rationalis fuit, habens discretionem boni et mali; scientiam quoque rerum, quantum ad principium conditionis pertinuit perfectam. Nam sicut quantum pertinet ad perfectionem staturae et aetatis humani corporis primum hominem perfectum credimuduntaxat quae primae perfectioni congrua fuit perfectam mox conditum accepisse putamus, et ad illam non studio aut disciplina aliqua per intervalla temporis profecisse; sed simul et semel ab ipso sui conditionis exordio una ac simplici divinae aspirationis illuminatione illam percepisse. Triplici autem cognitione primum hominem eruditum constat, cognitione scilicet creatoris sui ut cognosceret a quo factus erat, et cognitione sui ut cognosceret quid factus erat, et quid sibi faciendum erat. Deinde cognitione quoque illius quod secum factum erat, et quid sibi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ clamat creatura foris. & ꝓbat rationẽ hanc & ꝯm̃dat
quia ita ẽ. Et demonstrat sũma fnt itudo oꝑis per

Expanded text:
 Clamat creatura foris et probat ipsa rationem hanc, et commendat quoniam ita est. Et demonstrat summa pulchritudo operis per
Abbreviated transcription (Latin):
p̾s. ds̃ pot̾. & qͣntum iple pot̾ dici non p̃. Ergo ipse melior ẽt̃ ñp̃.¬
s quod fecit omne melius ẽẽ pot̾ sitñ ipse uolu̾it qͥ fecit. Et ipse
que fecit melius fac̾e̾ pot̾ non tñ corrigens male fcm s bñ fcm ꝓ
mouens in melius. non ut ipse quantũ ad se melius facet. s ut ꝗ fe-¬
cit ipso dentidẽ oꝑante. ⁊ meodem ꝑseuerante melius fiat. Ergo
sũme potens ẽ. qͥ pot̃ omne ꝙ possibile ẽ. nec iõ minus pͣ qͥa impos¬
sibilȩ ñp̃ qͥa impossibibẽ posse non posse. s non posse. Itaq omnia¬

Expanded text:
potest et quantum ipse potest dici non potest. Ergo ipse melior esse non pSed quod fecit omne melius esse potest, si tamen ipse voluerit qui potest. Et ipse quod fecit melius facere potest; non tamen corrigens male factum, sed bene factum promovens in melius; non ut ipse quantum ad se melius faciat, sed ut quod fecit ipso identidem operante et in eodem perseverante melius fiat. Ergo summe potens est qui potest omne quod possibile est; nec ideo minus potest, quia impossibilia non potest, impossibi
Abbreviated transcription (Latin):
explicat. ħ sunt et̾na fũdamenta causarũ omnium. et pͥncipium
pͥmum. quȩ meffabilia. & in ꝯp̃hensibilisi sunt omni c̃ate. Sicut enĩ
eternitatẽ dei non equat tempus. nec inmensitatem locus. sic nec
sapientiam eiꝰsensus. nec bonitatẽ uirtꝰ. nec potentiã opus. De uo-¬
luntate dei & ꝓuidentia multa querenda restant. Primum si uim
facit reb p̾scientia & ꝓuidentia dei. de quo iam multa dicta sunt.
Postęde uoluntate dei de qua quedam dicenda sunt. itatn ut pͥusad
ipsum fidei ocłis ꝯtemplandum respiciamꝰ qntum possibile ẽ hu-¬
mane fragilitateͥ.

Expanded text:
ncipium primum quae ineffabilia et incomprehensibilia sunt omni creaturae. Sicut enim aeternitatem Dei non aequat tempus nec immensitatem locus; sic nec sapientiam ejus sensus, nec bonitatem virtus, nec potentiam opus. De voluntate Dei et providentia multa quaerenda restant. Primum utrum vim facit rebus praescientia et providentia Dei. De quo jam multa dicta sunt. Postea de voluntate Dei de qua quaedam dicenda sunt. Ita tamen ut prius ad ipsum fidei oculis contemplandum respiciamus quantum possibile est humanae fragilitati.
Abbreviated transcription (Latin):
scrutantes scrutationes nouũ aliqͥd & uẽ nouũ. nec tam uũm qm no¬
tas aꝑfecto minus hr̃e. Uͥ niuersitatem autẽ rerum omĩum intanta
ꝯ sumatione boni ex p̃ssam. ut non possit eẽ melior quã ẽ. Nbi mͥ pri¬
mũ respondĩ postulo c̃dicunt uniuersitatẽ rerũ omium ñ posse me-
me boni dr ut nulla ei boni ꝑfectio desit. iamopussuum plane c̃a¬

Expanded text:
scrutantes scrutationes novum aliquid, et vere novum, nec tam verum, quam noscrutantes scrutationes novum aliquid, et vere novum, nec tam verum, quam notas a perfecto minus habere. Universitatem autem rerum omnium in tanta consummatione boni expressam, ut non possit esse melior quam est. Ubi mihi primum responderi expostulo, cum dicunt universitatem rerum non pme bona dicitur ut nulla ei boni perfectio desit, jam opus suum plane Crea
Abbreviated transcription (Latin):
rõnes sine causa assensũ negare uideamur. ł omĩo c̾duli sine con¬
sideratione falsũ ꝓ uero reciꝑe. oportet ꝑ cõpendio p̃senti b̾uiter
adea q̃ dicta sunt. respondẽ. Primũ considerandũ e. si ds̃ ulla rõ
Et si non fieret ꝗ fiet & nonfieri possibile ẽ. numqͣm futum ee nec ꝓui
ꝓuidentie apparet. Quia sic̃ p̃uisum ẽ & fiet. Sicsi p̾uisũ non eẽt ñ
fieret. Sed iam inqͥunt p̃uisũ ẽ bñ. p̃uisũ ẽ. qͥa futͣm ẽ & dicunt. Sed
ꝑuidentia mutari ñ pot̾ nec cassari. euentꝰ autẽ inpedi p̾. ut non fiat
tur ꝓuidentia. ꝙ fieri omĩo ñ pot̃. Sed nos adħ respondemus qͥa si
ut pꝰ aliã alia ẽẽt. s ut nũq̃m alia eẽt. Ergo deus aliud facẽ pͥꝙ. facit.¬
ut tñ ipse aliud faciendo alius ñ sit. Sed siue idem siue aliud faciat.
ipse tñ semꝑ sit idem. Nunc illud restat. ut discutiamus utr̃ ne meliꝰ
aliquid facẽ possit qͣm facit ds̃. hic illi nr̃i scrutatores qͥ defecerunt

Expanded text:
ones sine causa assensum negare videamur, vel omnino creduli sine consideratione falsum pro vero recipere, oportet pro compendio praesenti breviter ad ea quae dicta sunt respondEt si non fieret quod fiet et non fieri possibile est, nunquam futurum fuiprovidentiae apparet; quia, sicut praevisum est, et fiet: sic si praevisum non esset, non fieret. Sed jam, inquiunt, praevisum est. Bene. Praevisum est, quia futurum est. Et dicunt: Sed providentia mutari non potest nec cassari; eventus autem impediri potest ut non fiattur providentia, quod fieri omnino non potest. Sed nos ad haec respondemus, quia si ut post aliam alia esset, sed ut nunquam alia esset. Ergo Deus aliud potest facut ipse aliud faciendo alius non sit; sed sive idem, sive aliud faciat, ipse tamen semper idem sit. Nunc illud restat, ut discutiamus utrumne melius aliquid facere possit quam facit Deus. Hic illi nostri scrutatores, qui defecerunt
Abbreviated transcription (Latin):
cit ut non faciat male in eo ꝙ sic facit. Eius mõi causis atq roĩb qͥdã
inducunt᷑. ut dicant dm̃ suoꝵ oꝑm mensura aclege ita astrictum
atq alligatũ. ut p̾ter quã facit qͥcqͣm nec alid fac̃e possit nec melius.
Ac ꝑ hoc plane infinitã illam atq inmensam diuinitatis potentiam
subt̾mino ac mensura alligͣare cõuincunt᷑ qͥusq ad aliqͥd ꝙ u̾e finẽ
ipsum ht̃ eã extendunt. & ult᷑ negant ꝓcede. Certum enim ꝙ om̃e¬

Expanded text:
cit ut non faciat male in eo quod sic facit. Ejusmodi causis atque rationibus quidam cit ut non faciat male in eo quod sic facit. Ejusmodi causis atque rationibus quidam inducuntur ut dicant Deum suorum operum mensura ac lege ita astrictum atque alligatum, ut praeter quam facit, quidquam nec aliud facere possit nec melius. Ac per hoc plane infinitam illam atque immensam divinitatis potentiam sub termino ac mensura alligare convincuntur, qui usque ad aliquid quod vere finem ipsum habet eam extendunt et ultra negant procedere. Certum est
Abbreviated transcription (Latin):
ñc & de suo sensu głent᷑ qͥ oꝑa diuina. rõe seputant discut̾e. & eiꝰ poten¬
tiã sub mensura choartare. Cum enĩ dict̃ hucusq pͭ. & non amplius
qͥd ħ ẽ aliud qͣm eiꝰ potentiã q̃ infinita ẽ cõcludẽ & restringẽ ad m̃su
facit. nec facit aliqͥd ꝙ non ꝓuidit. Si gͦ non pot̾ ꝓuidentia dei aut
mutari. ut aliud fiat qͣm ꝑuisũ ẽ. aut cassari ut ħ ñ fiat q̃ ꝓuisum ẽ.¬
am fieri aliꝗͥ impossibile ẽ om̃e autẽ q̃ ꝓuisum ẽ. ẽẽ. fieri neceẽ est.
Aliud fieri ꝙͣ fit nulla rõne possibile ẽ. Amplius. qͥcqͥd facit ds̃ sime¬
liꝰ pot̾ facẽ ꝙͣ facit inħipso ñ bñ facit quod optime ꝙ ñ fac̃ q̃ facit.
Meluis .n. facẽt si ꝗͥ fac̃ melius fac̾ẽt: face qͥppe et nolle melius facẽ. ⁊̃
bonũ facientis male fac̾ẽ ẽ. Sedd pͥia mens ħ uidm̃ dici ñ sustinet Et ob
hoc ꝓrimũ uidr̃ & consequens qͥa melius fac̾e ñ pot̾ qm facit. qͥ sit fa¬

Expanded text:
nunc et de suo sensu glorientur qui opera divina ratione se putant discutere, et ejus potentiam sub mensura coarctare. Cum enim dicunt: Hucusque potest et non amplius; quid hoc est aliud quam ejus potentiam quae infinita est concludere et resfacit, nec facit aliquid quod non praevidit. Si ergo non potest providentia ejus aut mutari, ut aliud fiat quam praevisum est: aut cassari, ut hoc non fiat, quod am fieri aliquid impossibile est omne autem quod provisum est esse, fieri necesse est aliud fieri quam fit nulla ratione possibile est. Amplius quidquid facit Deus, si melius potest facere quam facit, in hoMelius enim faceret si quod facit melius faceret. Facere quippe et nolle melius facere, etiam bonum facientis male est facere. Sec hoc pia mens in Deum dici non sustinet; et ob hoc proximum videtur et consequens, quod melius facere non potest quam facit qui sic fa
Abbreviated transcription (Latin):
Si autem ad bonũ quertebant᷑ uoluntarie. moue¬
bantur gratia cooꝑante. sine coactione. Qͥ autẽ
abono qͣuertebantur sponte p̃cipitabant᷑ gratia defe¬
rente. sine oppressione. & qui ꝯuertebant᷑ icͥco bene
mouebant᷑. quia grãm cooꝑantẽ huerũt. s id cͥco qͥa¬
uertebant᷑. m̃exito iccͥco p̃cipitabant᷑. qͥa grãm co op

Expanded text:
i autem ad bonum convertebantur voluntarie movebantur gratia cooperante sine coactione. Qui autem a bono avertebantur sponte praecipitabantur gratia deserente sine oppressione. Et qui convertebantur, idcirco bene movebantur quia gratiam cooperantem habuerunt. Sed qui avert
Abbreviated transcription (Latin):
deserebant᷑. quia dei gratia non ceciderunt. & qui ꝯuertebant᷑ ñ
pͥus ꝯuertebantur. & postea assumebant᷑. quia sine gratia non
ꝓfecerunt. sed quia uertebant᷑ meo ipso deserebant᷑. & qui con¬
uertebantur in eo ipso assumebantur. ꝓaduersione deserti. &
ad ꝯuersionẽ assumpti

Expanded text:
deserebantur, quia cum gratia non ceciderunt; et qui convertebantur non prius convertebantur et postea assumebantur, quia sine gratia non profecerunt; sed qui avertebantur in eo ipso deserebantur, et qui convertebantur in eo ipso assumebantur, pro aversione deserti et ad conversionem assumpti
Abbreviated transcription (Latin):
UIC autem quod ab eterno p̾scitum ẽ. ab eterno futurum est.
& tñ non ẽ eternũ ipsum qͦd futum ẽ. ꝗa sieternũ ẽẽt fut᷑ũ
non eẽt. s presens. Et non pͥus p̾scitum fuit qͣm fut᷑um fu¬
it. sed p̃scitum fuit. & pͥus futum fuit qͣm fuit. Et ante quam fuit
qñ adhuc fut᷑um fuit. potuit eẽ ẜ contingens ut non fieret. & hoc
semꝑ potuit esse. qͣm diu fut᷑um fuit ut non fieret. sic̃ semꝑ fut᷑ũ fuit
it ad ħ spectabat quod fut᷑rũ fuit. ꝙ eẽ potuit ad hoc spectabat ꝙ
ẽẽ potuit. & fut᷑um non fuit. Et currebant simł ab eterno duo
ħ ꝗ fut᷑um fuit. & qud eẽ potuit quefut᷑um non fuit

Expanded text:
terno futurum est; et non est aeternum ipsum quod futurum est. Quia si aeternum esset, futurum non esset sed praesens. Et non prius praescitum fuit quam futurum fuit sed prius praescitum fuit, et prius futurum fuit quam fuit. Et antequam fuit, quando adhuc futurum fuit, potuit esse secundum contingens ut non fieret; et hoc semper potuit esse, quandiu futurum fuit ut non fieret, sicut semper futurum fuit it ad hoc spectabat quod futurum fuit; quod esse potuit, ad hoc spectabat quod esse potuit et futurum non fuit. Et currebant simul ab aeterno duo haec quod futurum fuit; et quod esse potuit quod futurum non fuit
Abbreviated transcription (Latin):
iagͦ coniugium int̾ masculũ ꝙ feminam ante peccatũ acdõ
institum. eisq ut crescerent & multiplicarent᷑. dono bene¬
dictionis concessum. atq ꝯiunctũ legimus. ꝯmixtione carnis in¬
ꝓlis generatione sine turpitudine. & ꝯcupiscentia futurã nui¬
latenus dubitare debemus. Qui gͦ sine peccato generarent᷑. ꝯ¬
sequens omĩno. ẽ. qͦd etiam sine peccato nascerent᷑. quẽ ad modũ
hĩi qui mͦ generant᷑ cum concupiscentia. quasi ex ipso radicis sue
uitio corruptionẽ: trahentes nascuntur cum culpã.

Expanded text:
go conjugium inter masculum et feminam ante peccatum a Deo institutum, eisque ut crescerent et multiplicarentur dono benedictionis concessum atque injunctum legimus: commistionem carnis in generatione prolis, sine turpitudine et concupiscentia futuram nullatenus dubitare debemus. Qui ergo sine peccato generantur, consequens omnino est quod etiam sine peccato nascerentur, quemadmodum ii qui modo generantur cum concupiscentia, quasi ex ipso radicis suae vitio corruptionem trahentes, nascuntur cum culpa.
Abbreviated transcription (Latin):
ost bec consideratio adducit inquirere quales effecti
sunt dum diuid̾ent᷑ auersione & ꝯuersione. Quod
enim pͥmũ erant scdm aliquid uñdȩ erant. qͥa om̃s bom erãt.
& qͦd boni erãt nõ facientes. sed facti erant. In boc gͥ unum
erant. qͦd boni facti erant. & non dum adhuc aliud erant.
qͦ d ͥ facti erant. qͥa tunc pͥmũ facti erant. & nõ añ quicqm
fecerant. Neꝑunt autẽ diuidi abeo qͦd facti erant. E aliud
eent. iam ut ꝓficͥentes supra illud ut boni eeñt. uel subillo
deficiunt. ut mali ẽc̃nt. Hec. ẽ. ꝯuersio & aduersio. qua di¬
nisi sunt. qui unũ erant. & bom natura. ut sint alii supra
illud. boni ꝑiustitiam. Alii sub alio. mali ꝑculpam. ꝯu̾sio
enĩ iustos fecit. & auersio in iustos. Utͣq: enĩ uoluntatis
fuit. & uoluntas utͥmq libertatis. & ꝓpt̾ea merito inputat᷑¬

Expanded text:
ost hoc consideratio adducit inquirere quales effecti sunt dum dividerentur aversione et conversione. Quod enim primum erant secundum aliquid unum erant, quia omnes boni erant; et quod boni non facientes, sed facti erant. In hoc igitur unum erant quod boni facti erant et nondum ad aliud erant quam facti erant; quia tunc primum facti erant, et non ante quidquam fecerant. Coeperunt autem dividi ab eo quod facti erant, ut aliud jam essent, vel proficientes supra illud et boni essent; vel sub illo deficientes ut mali essent. Haec est conversio et aversio qua divisi sunt qui unum erant et boni natura ut sint alii supra illud boni per justitiam: alii sub illo mali per culpam. Conversio enim justos fecit et aversio injustos. Utraque enim voluntatis fuit,
Abbreviated transcription (Latin):
Ueruntur autẽ plurima de pͥmostatu hominis ante pecca-¬
tum. qualis fuit homo pͥusqm peccaret. & qualis futurus
fuisset sinon peccaset. & incorꝑe & in amma. mortalis an inmortalis.
passibilis an inpassibilis. det̾imino inferioris iitẽ. & detransitu ad
suꝑiorẽ. dequalitate & modo iniuendi. ac ꝓpagatione filiorum.
de uita. demeritis nascentiũ ab ipso. & seqͣntiũ post ipsũm. e
multa alia que ucet aliqͣno curiositate querantur. utilit̃ tam̃ scuit.¬
si coũtͥe eratione discuciantur. Nos uero inultã multis p̃cipue que
ã nra intelligentia. & acapite nota sunt. responsione nĩa moderari
oportet. & abhis que dubia non sunt ea que ꝓbabilit dicuntur tam̃
dastinguere. Ita piculum diligentis inquisitionis uullum erat. si p̃¬
sũptis temerarie assertionis non fuerit.

Expanded text:
eruntur autem plurima de primo statu hominis ante peccatum, qualis fuit homo priusquam peccaret, et qualis futurus fuisset si non peccasset et in corpore et in anima, mortalis an immortalis; passibilis an impassibilis. De termino inferioris vitae, et de transitu ad superiorem; de qualitate et modo vivendi, et de propagatione filiorum, de vita et de meritis nascentium ab ipso, et sequentium post ipsum, et multa alia quae, licet aliquando cum curiositate quaeruntur, utilitcum discretione discutiantur. Nos vero in tam multis praecipue quae a nostra intelligentia et capacitate remota sunt, responsionem nostram moderari oportet, et ab iis quae dubia non sunt, ea quae probabiliter dicuntur tantum distinguere. Ita periculum diligentis inquisitionis nullum erit, si praesumptio temerariae assertionis non fuerit.
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃. sippt̃ se p̃cipit. aut ꝓpt̾ illum cui p̃cipit. Si ꝓpt̃
se p̃cipit. adbonum eiꝰ. ẽ. qͦd p̃cipit. & bonum illi. ẽ. p̃cepti
sui impletio. S quomͦ p̃cipit ꝓpt̾ se qui ꝑfecta᷑ non in diget
inse. neq bono alieno uiuari potest. & melior eẽ. non potest
Oiamat hoc scͥptura. & ꝑfector mandati inscͥptura. Deus

Expanded text:
 propter se praecipit, an propter illum cui praecipit. Si propter se praecipit ad bonum ejus est quod praecipit, et bonum illi est praecepti sui impletio. Sed quomodo praecipit propter se qui profectu non indiget in se, neque bono alieno adjuvari potest, qui melior esse non potest? Clamat hoc Scriptura, et perfector mandati in Scriptura: Deus
Abbreviated transcription (Latin):
est discretio nat᷑alis ꝑ qmͣ inspiratũ. ẽ. homini que sunt nature sue
necessaria. ꝓhibitio uero. ẽ. ꝑ qmͣ insinuatũ ẽ. illi que sunt noxia.
Concessio autẽ. ẽ. discretio illorum que media sunt .i. quib uti
ceptum instructus negligentiã cauere uoluisset diuina ꝓuiden¬
tia nulla eͧm molentia oppͥmi uel no. ceri ꝑmitteret.

Expanded text:
spiratum est homini quae sunt naturae suae necessaria. Prohibitio vero est per quam insinuatum est illi quae sunt noxia. Concessio autem est discretio eorum quae media sunt, id est quibus uti turale praeceptum instructus negligentiam cavere voluisset, divina providentia nulla eum violentia opprimi vel offendi permitteret.
Abbreviated transcription (Latin):
ta ꝯspiciuntur. In uisibilia eni dei q̃ intus erãt. & abscondita erant ꝑea
que foriserant. & nota erant uisibilia: uisa st̃. ł inconditione rerum ã
rõne humana. uel ingub̃nõne & administratione uisibilia fcã sunt re¬
uelatione dĩa¬

Expanded text:
ta conspiciuntur. Invisibilia enim Dei quae intus erant et abscondita erant, per ea ta conspiciuntur. Invisibilia enim Dei quae intus erant et abscondita erant, per ea quae foris erant et nota erant visibilia sunt visa vel in conditione rerum a ratione humana, vel in gubernatione et administratione visibilia facta sunt revelatione di
Abbreviated transcription (Latin):
Inuisibilia enim ipsius acat̃a mundi ꝑea que fc̃a sunt: intellecta con¬
spiciunt᷑. sum enim dic̃. Quod notum dei erat .i. noscibile de deo. osten¬
dit nec totum manifestum. Cum uero dic̃ manifestum ẽ. millis: & non
dic̃ manifestum ẽ illis ostendit plane qm̃ non solum reuelone diuina.
que fc̃a illis fuerat. s. ⁊̃ rõne humana q̃ milliserat. notum illis fcm̃ e¬
rat. Cum aũ subiungit. ds̃ enim illis reuelauit: ostendit. qͥa rõ huma¬
na ad ħ sublimia ⁊ alta inuestiganda. ⁊ intelligenda infirma ⁊ insuffi¬
ciens omnino fuiss nͥ dĩa reuelatio illi madiutorium. ⁊ firmamentum
cognoscende u̾itatis adiuncta fuisset. Postea ostenso es qͥ abintus erat inue¬
stigõnis uel reuełonis mͦstatim de illo qri foris fit utq sententiam simłsub¬
iñgit dicens. Inuisibilia enim ipsius acat᷑a mundi ꝑea q̃ fc̃a sunt intellec¬

Expanded text:
Invisibilia enim ipsius a creatura mundi per ea quae facta sunt intellecta conInvisibilia enim ipsius a creatura mundi per ea quae facta sunt intellecta conspisciuntur . Cum enim dicit: Quod notum Dei erat, id est noscibile de Deo, ostendit nec totum absconditum, nec totum manifestum. Cum vero dicit: manifestum est in illis, et non dicit, manifestum est illis, ostendit plane quoniam non solum revelatione divina quae facta illis fuerat, sed etiam ratione humana in illis quae erat, notum illis factum erat. Cum autem subjungit: Deus autem illis revelavit, ostendit quia ratio humana ad haec sublimia et alta investiganda et intelligenda infirma et insufficiens omnino fuisset, nisi divina revelatio illi in adjutorium et firmamentum cognoscendae veritatis adjuncta fuisset. Postea ostenso eo qui intus erat investigationis vel revelationis modo, statim de illo qui foris sit utroque, sententiam simul subjungit, dicens: Invisibilia enim ipsius a creatura mundi per ea
Abbreviated transcription (Latin):
est ut sciri potuisset qͥa deus est: uelcredi quid erat. Modi sunt .uiͦ.¬
& uie due. & manifestationes due. quibus apͥncipio cordi huma¬
no latens ꝓ ditus ẽ. & indicatus occultus ds̃. partim scł rõne huma¬
na. partim reuelatione diuina  rõ quidem humana duplici in-¬
uestigatione dm̃ rephendit. partim uidelicet inse. partim in his que
erant extra se. Simiłr & ruelatio diuina duplici insinuatione eũ
qͥ nesciebat᷑ uel dubie c̾debatur. ⁊ non cognitum indicauit. & partĩ
creditum asseruit. Nam humanam ignorantiam nc̃ abĩtus ꝑ aspirõnẽ
illuminans edocuit. Nͣc̃ uero foris. ł ꝑdoctͥne erudicionem instruxit.
uel ꝑmiracłoꝵ ostensionem confirmauit. Ttrũq manifestationis dĩ
modum quouel rõne humana deus abhomine cognitus ẽ. uel reueło¬
ne diuina homini manifestatus exponit apłs dicens. Quod notum dei
erat manifestum ẽ in illis. Ds̃ enim illis reuelauit. & demñ subiungit.

Expanded text:
isset quia Deus est, vel quod erat credi. Modi sunt duo et viae duae, et manifestationes duae, quibus a principio cordi humano latens proditus est et judicatus occultus Deus; partim scilicet ratione humana, partim revelatione divina. Et ratio quidem humana duplici investigatione Deum deprehendit; partim videlicet in se, partim in iis quae erant extra se. Similiter et revelatio divina duplici insinuatione eum qui nesciebatur vel dubie credebatur et non cognitum indicavit, et partim creditum asseruit. Nam humanam ignorantiam nunc intus per aspirationem illuminans edocuit, tunc vero foris vel per doctrinae eruditionem instruxit, vel per miraculorum ostensionem confirmavit. Utrumque manifestationis divinae modum quo vel ratione humana Deus ab homine cognitus est, vel revelatione divina homini manifestatus, exponit Apostolus dicens: Quod notum Dei erat, manifestum est in illis; Deus enim illis revelavit . Et deinde subjungit:
Abbreviated transcription (Latin):
e angelorũ natura pꝰ alia que dicta sunt demundi
exordio. & icͥco p̃missa sunt. ut deuisibilib ad inui¬
sibilia ꝯscendamus. questionẽ ꝓponimus. qnͣdo creatisunt
Ac deinde quales effecti sunt dum diuuidunt᷑ auersione & ꝯ¬
uersione. & qͦum dispositi sunt cum iudicarent᷑ dampnatio

Expanded text:
 angelorum post alia quae dicta sunt de mundi exordio, et idcirco praemissa sunt ut de visibilibus ad invisibilia conscendamus, quaestionem proponitis, quando creati sunt m; deinde quales effecti sunt dum dividerentur aversione et conversione, et quomodo dispositi sunt dum judicarentur damnatio
Abbreviated transcription (Latin):
tia & differentia donorũ & de offitiis. & de nominib & demo¬
deratione. & gubernatione. dei in illis. & multa alia que ꝯ¬
sequunt᷑ ad illa. & que ꝯtinent᷑ in illis. ꝓpt̾ea nos oportet
demultitudine rerũ latentiũ scd̃m ur̃am possibilitatem
doctnam formare. & non ꝓmitt̾e. qͦd ꝯsequi non possumus.

Expanded text:
t de differentia donorum, et de officiis et de moderatione, et gubernatione Dei in illis; et multa alia quae consequuntur ad illa et quae continentur in illis. Propterea nos oportet de multitudine rerum latentium secundum nostram possibilitatem, doctrinam formare; et non promittere quod consequi non possumus.
Abbreviated transcription (Latin):
cumintus & foris miraretur animi rationẽ ꝑficeret ad dilectionẽ
erat. & sensus brutorũ animaliũ foris erat. Angeli quorũ sensus
intus erat ꝯtemplabant᷑ que intus erant. & ꝑ ea que foris erant
bruta animalia. quorum sensus foris erat ꝯtingebant uisibilia
que foris erant. s non ꝑea similit̾ in insibilia que intus erant.
qm̃ qui inuisibilia uident. inpsis uisibilia uident. qm̃ iusibi¬
lia inuisibilib ꝯgnoscuntur. s non eꝯtra qui inuisibilia uidẽt.
in uisibilia in eis uident. quia sensus quoinuisibilia ꝑcipiuntur

Expanded text:
um intus et foris miraretur, et per admirationem proficeret ad dilectionem. erat, et sensus brutorum animalium foris erat. Angeli quorum sensus intus erat, contemplabantur quae intus erant, et per ea quae foris erant. Bruta animalia quorum sensus foris erat contingebant visibilia quae foris erant, sed non per ea similiter invisibilia quae intus erant, quoniam qui invisibilia vident, in ipsis visibilia vident; quoniam visibilia invisibilibus cognoscuntur, sed non aeque qui visibilia vident invisibilia in eis vident, quia sensus quo invisibilia percipiuntur
Abbreviated transcription (Latin):
m̃suram non moueri. ẜ qͦo mota non. ẽ. & hoc sinẽ fuisset ma¬
lum nullum fuisset. Hoc itaq malũ factum. ẽ. uoluntati a¬
uertenti se & transgredienti m̃suram qͦd turpis facta ẽ. &
praua & inordinata. effluens. & ñunc tenens modũ & legem
& illi bonũ erat. extra illius uoluntatẽ nõ moueri aqͦ erat.

Expanded text:
suram non moveri secundum quod mota non est. Et hoc si non fuisset, malum nullum fuisset. Hoc itaque malum factum est voluntati avertenti se et transgrediendi mensuram, quod turpis facta est et prava et inordinata, effluens et non tenens modum et legemet illi bonum erat extra illius voluntatem non moveri a quo erat.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ hunc modum non mutͣabile. ẽ. neq in questione ad¬
ducendum. quare non fuerunt ꝑfecti angeli ꝯditi qͥa
non possunt. adt̾ciam ꝑtingere. sic neq asecunda incipe de.¬
buerunt. Alioquin ꝑficiendi locum. additumq inuenire nõ
ualuissent. eundi in melius nisi reliquum fuisset. Post pͥma
dona nature quo crescere potuissent. uel deficere.

Expanded text:
 hunc modum non mirabile est neque in quaestionem adducendum quare non fuerunt perfecti angeli conditi; quia non possunt ad tertiam pertingere, sic nec a secunda incipere debuerunt. Alioqui proficienti locum aditumque invenire non valuissent eundi in melius, nisi reliquum fuisset post prima dona naturae quo crescere potuissent vel deficere.
Abbreviated transcription (Latin):
nullatenus ad ẽẽ. potest. In hoc gͥ iniustitia hominis fuit qͦd
appetitũ suũ extra mensuram extendit. & secundũ qualitatẽ
creatorisuo parificari uoluit. & scđm tempus cum ante m̃itũ
p̃mium p̃riꝑe festinauit. Qum gͥ sũmũ bonum petiit. bonũ
appeciit. sed non bonũ appetiit. quia illud & inmoderate. & in¬
tempestiue apprebendere ꝯcupiuit.

Expanded text:
nullatenus adesse potest. In hoc igitur injustitia hominis fuit, quod nullatenus adesse potest. In hoc igitur injustitia hominis fuit, quod appetitum suum extra mensuram extendit et secundum qualitatem, cum creatori suo parificari voluit, et secundum tempus, cum ante meritum praemium praeripere festinavit. Cum igitur summum bonum appetiit, bonum appetiit, sed bene non appetiit, quia illud et immoderate et intempestive apprehendere concupivit
Abbreviated transcription (Latin):
deberet. Sicut gͥ uihis bonis ꝯmodis hominis ꝯstitutũ erat. sic
inmensuram utendiuel fruendi bonis his iusticia eius. ẽe. debue¬
rat. & quemad modũ uoluntas ei data fuerat. qua bona sua. &
inbonis siis cõmodisi suũ appetet. ita etiamuoluntati ens
insitum fuerat. ut ipsa ei mensura scđm qm eifidem bonis suis
ut idem fru debuerat & non displiceret. In eo gͥ qͦd bona sua a¬
mauit. ꝯsideramus appetitũ ꝯmodi. In eo autẽ qͦd m̃surã inbo
dilexisset semꝑ appetitum iusti ñ a misisset. Mensurã autem
semꝑ dilexisset. si extra mensurã nicbil uoluisset. Exquo autẽ
extram̃surã aliqͥd uelle cepit: m̃surã uelle cessauit. Postqmͣ aũ
cessauit uelle iñsurã. destitit amare iustitiam. & impso iusti¬
ciam ꝑdidit quo ipsum iusticie amorem amisit. Sicut enim
iustitia amatori suo non de. eẽ. potest ita illi aquo non amat᷑.

Expanded text:
deberet. Sicut igitur in his bonis commodum hominis constitutum erat, sic deberet. Sicut igitur in his bonis commodum hominis constitutum erat, sic in mensura utendi vel fruendi bonis his justitia ejus esse debuerat. Et quemadmodum voluntas ei data fuerat, qua bona sua et in bonis suis commodum suum appeteret; ita et voluntati ejus insitum fuerat ut ipsa ei mensura secundum quam eisdem bonis suis uti vel frui debuerat non displiceret. In eo igitur quod bona sua amavit; consideramus appetitum commodi. In eo autem quod mensuram comdilexisset, justi appetitum non amisisset. Mensuram autem semper dilexisset, si extra mensuram nihil voluisset. Ex quo autem extra mensuram aliquid velle coepit, mensuram velle cessavit. Postquam autem cessavit velle mensuram, destitit amare justitiam. Et in ipso justitiam perdidit, quo ipsum justitiae amorem amisit. Sicut enim justitia amatori suo non deesse potest, ita illi a quo non amatur
Abbreviated transcription (Latin):
biꝑtitus tantum inueniebat᷑. Pmo ut sciret homo qͣlit̾
illo bono frui deberet. Secundo ut etiam qndo illo bono frui
ꝯueniret agnosceret. Nam quobͦ no ibi fruendum eẽt. iccͥco.
querendũ non erat. qm̃ non nͥ unũ bonũ solum ibi erat. Simi¬
liter & qͣntum illo bono fruendũ ẽet omino querendũ ñ erat.
cum sine dubitatione ꝯstaret. qͥa qnͣtomagis illo frueretur.
quis tanto utͥq felitior eẽt. Illic autẽ sola mensura qͣntitatis
querenda. ẽ. ubi parum aut nimiũ. eẽ. potest. Fructus autem
huius bomi ita se habet. ut ineo qui minus possidet plenũ sit.
& qui amplius non sit suꝑfuum. In hoc gͥ solo inensura ꝯsta.¬
bat. ut agnosceret᷑. qualit̃ illo bono frui deberet. ne mor-¬
dinate illuo uẽquidem adimitationẽ sicut creature ꝯuenit. s
adequautatem qͦd creature possibilitatem transcendit: poslide
ꝯcupisceret. Sumilit̾ ut attenderet ne ulud ante tempus pripe
festinaret cum illud pͥusqm̃ obecdientiam ꝯsumasset accipe nõ

Expanded text:
titus tantum inveniebatur. Primo, ut sciret homo qualiter illo bono frui deberet. Secundo, ut etiam quando eum illo bono frui conveniret agnosceret. Nam quo bono ibi fruendum esset idcirco quaerendum non erat; quoniam non nisi bonum unum solum ibi erat. Similiter et quantum illo bono fruendum esset omnino quaerendum non erat: cum sine dubitatione constaret, quia quanto magis illo frueretur quis tanto utique felicior esset. Illic autem solum mensura quantitatis quaerenda est; ubi parum aut nimium esse potest. Fructus autem hujus boni ita se habet ut in eo qui minus possidet plenum sit; et qui amplius, non sit superfluum. In hoc ergo solo mensura constabat ut agnosceretur qualiter illo bono frui deberet, ne inordinate illud non quidem ad imitationem sicut creaturae convenit; sed ad aequalitatem quod creaturae possibilitatem transcendit possidere concupisceret. Similiter ut attenderet ne illud ante tempus praecipere festinaret; cum illud priusquam obedientiam consummasset accipere non
Abbreviated transcription (Latin):
tas & tuitas scd̃m potestatem & imaginẽ uirtutẽ. Et concẽdit
mens abistis ꝑhec illumĩata. & ꝯsid̾at creatorẽ suũ sapientẽ. ẽẽ.¬
& sapientiam habere. nec fuisse unꝙͣ sine sapientia. qm̃ semꝑ¬

Expanded text:
tas et unitas secundum potestatem et imaginis virtutem. Et conscendit tas et unitas secundum potestatem et imaginis virtutem. Et conscendit mens ab istis per haec illuminata, et considerat creatorem suum sapientem esse et sapientiam habere, et ex ipso esse s
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sunt in his simulacra quedam quasi de longe significãtia
& habentia similitudinẽ ꝓ partem. quedã uͦ exp̃sa imagĩe
& ꝑfecta emulatione ꝯsignã ꝰ claram demonstrationẽ efficiunt.
Inhis gͦ cicius. quod inuisibile dei .ẽ. agnoscit᷑. inquibꝰ euidentius
manifesta declaratione demonstrat᷑. Eanamq ꝑfectius auctorẽ
suũ manifestant que illius similitudint inciniꝰ appropinqͣnt. Hoc
aut̃ ÷ ipsarationalis. creatura que excellent̾ & ꝓpͥe adillius simi-¬
litudinẽ facta. ẽ. que tunc citius creatorẽ suũ quẽ ñ uidet agnosc̃.
cum se ipsam adillus imaginẽ factam intelligit. Inboc gͦ pͥmũ
tͥnitatis uestigiũ inuent ͤ . cum agnosc̾e cepit ipsa qͦd erat inse
& exeo ꝯsiderauit quod erat supͣ se. idit eñĩ qm̃ exipsa nasci¬
tur. sapientia que. ẽ. in ipsa. & diligit ipsa sapientiam suã & ꝓ
cedit amor exipsa. & sapiẽtia sua. quo amat eam genitam de
se. & inse manentẽ. nondiuidit ase. & apparent tria quedam

Expanded text:
 sunt in his simulacra quaedam quasi de longe significantia et habentia similitudinem pro parte. Quaedam vero expressa imagine, et perfecta aemulatione consignata, claram demonstrationem efficiunt. In his ergo citius quod invisibile Dei est agnoscitur in quibus evidentius manifesta declaratione demonstratur. Ea namque perfectius auctorem suum manifestant: quae illius similitudini vicinius appropinquant. Hoc autem est ipsa rationalis creatura, quae excellenter et proprie ad illius similitudinem facta est; quae tunc citius creatorem suum quem non videt agnoscit, cum seipsam ad illius imaginem factam intelligit. In hoc ergo primum Trinitatis vestigium inventum est cum agnoscere coepit ipsa quod erat in se, et ex eo consideravit quod erat supra se. Vidit enim quod ex ipsa nascitur sapientia quae est in ipsa; et diligit ipsa sapientiam suam; et procedit amor ex ipsa; et sapientia sua quo amat eam genitam de se, et in se manentem non dividit a se. Et apparent tria quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
rant᷑ Inquib diuinarũ scͥpturarũ tota uersat᷑ intentio. Mundane
siue secłares sc̃pture. materiã hñt oꝑa condicionis. diuina sc̃ptura ma¬
teriam ħt oꝑa restaurationis. Propterea tanto excellensior om̃ib
sc̃pturis uire credit᷑. qͣnto dignior ẽ & sublimior mat̾ia inqͣeꝰ con¬
sidłatio tractioq uersat᷑. Nam oꝑa restaurationis ualde digniora st̃
oꝑib conditionis. qͥa illa adseruitutẽ facta ft̃. ut stanti homini sub

Expanded text:
rantur; in quibus divinarum Scripturarum tota vertatur intentio. Mundanae rantur; in quibus divinarum Scripturarum tota vertatur intentio. Mundanae sive saeculares scripturae materiam habent opera conditionis. Divina Scriptura materiam habet opera restaurationis. Propterea tanto excellentior omnibus scripturis jure creditur, quanto dignior est et sublimior materia in qua ejus consideratio tractatio quae versatur. Nam opera restaurationis multo digniora sunt operibus conditio
Abbreviated transcription (Latin):
conditionis ẽ. quo factum ẽ. ut ẽẽnt que non erant. Opus resta¬
urationis ẽ. quo factũ ẽ. ut melius ee̾nt que ꝑierant. Ergo ꝯ¬
opus condicionis ẽ. creatio mundi cũ omib suis elementis.
Opus restaurationis in carnatio uerbi cũ omĩb isac̃mentis suisidi¬
ueuis q̃ prressert ab inicio scłi. siue his q̃ subsequent usq ad fiẽ¬
muncã Nerbum enĩ incarnatũ rex ñr̃ẽ. qͥ i hũc mundũ ueñ
en diobo ł pug naturus. & omĩs sc̃i qͥ ante eiꝰ ad uentũ fuert qͣsi m¬
ne mundi. muilites sunt regẽ suũ subsequentes. Et ipse rex medi
e inexercitu suo. hinc inde uallatꝰ incedens. et stipatꝰ agminibus
suis. Et licet in hac tanta multitudine diuerse armoꝵ sp̃es in sac̾m̃¬
tis et obfuartionib p̃cedentiũ et subsequentiũ popłoꝵ apparean ti
om̃s tu̾ uni regi militare & unũ uexillũ sequi ꝓbant᷑. & hostẽ unũ ꝑse.¬
qui. & una uictoria coronari. In his om̃ib oꝑa restaurationis conside¬

Expanded text:
conditionis est quo factum est, ut essent quae non erant. Opus restaurationis est quo factum est ut melius essent quae perierant. Ergo opus conditionis est creatio mundi cum omnibus elementis suis. Opus restaurationis est incarnatio Verbi cum omnibus sacramentis suis; sive iis quae praecesserunt ab initio saeculi, sir est, qui in hunc mundum venit cum diabolo pugnaturus; et omnes sancti qui ante ejus adventum fuerunt, quasi miient usque ad finem mundi milites sunt regem suum subsequentes. Et ipse rex medius est in exercitu suo; hinc inde vallatus incedens et stipatus agminibus suis. Et licet in hac tanta multitudine diversae armorum species in sacramentis et observationibus praecedentium et subsequentium populorum appareant, omnes tamen uni regi militare et unum vexillum sequi probantur, et hostem unum persequi et una victoria coronari. In his omnibus opera restaurationis conside
Abbreviated transcription (Latin):
nentis & genti. ꝓpt̾ea unum inuenti sunt in illo quia ds̃ erãt.
quia unum erant. totum quod erant. s non unus in uno. qͥa
pat̾ erat. qui anullo erat. & filius qui prẽ erat. & sp̃s sc̃s qui ab.¬
Et dicte sunt tres ꝑsone. tria hec. qͥa unũ qͦdq tͥum totũ hoc
erat. & ꝑsona erat. Nec tam̃ una ꝑsona quia unũ hoc totum s
tres ꝑsone. quia tria inhoc uno. & hoc unũ totum. & hec tria hoc¬

Expanded text:
nentis et geniti. Propterea unum inventi sunt in illo quod Deus erant; quia unum erant totum quod erant; sed non unus in uno, quia Pater erat qui a nullo erat; et Filius qui a Patre erat; et Spiritus sanet dictae sunt tres personae tria haec; quia unumquodque trium totum hoc erat; et persona erat; nec tamen una persona, quia unum hoc totum; sed tres personae, quia tria in hoc uno, et hoc unum totum; et haec tria
Abbreviated transcription (Latin):
sitatis sine diminutione. coeuitatẽ et̾nitatis sine ordine. uel
successione. hoc. ẽ. singulis unitate totũ. inm̃sitate plenũ. in¬
et̾nit̾ate ꝑfectum. tres aut̃ ꝑsonas nicbil aliud ẽẽ qͣm eẽntiã
unã. quia tͥbus. eẽ. unũ. ẽ. & una cẽntia una .ẽ. Qua ꝓpt̾ tres
unũ sunt. s tres unus ñ sunt. quia si tres unũ ñ eent. una es¬
ne sub̃a diuidatur. & tres unus non sunt. ne ꝑsone ꝯfundant᷑.
Quod gͦ pat̾. ẽ. filius . ẽ. quia ÷ natura patͥs & filũ s& nõ qui¬

Expanded text:
sitatis sine diminutione, coaevitatem aeternitatis sine ordine vel successione. Et hoc est singulis unitate totum, immensitate plenum, aeternitate perfectum. Tres autem personas nihil aliud esse quam essentiam unam, quia tribus esse unum est et una essentia est. Quapropter tres unum sunt, sed tres unus non sunt; quia, si tres unum non essent una esne substantia dividatur; et tres unum non sunt, ne personae confundantur. Quod ergo Pater est, Filius e
Abbreviated transcription (Latin):
est ꝓdit & reuelat uerbũ quod. ẽ. occultũ. Sic & indõ uerbũ
intͥnsecum. & occultũ. & inuisibile uerbum fuit. cordis eius. Et sa-¬
pientia hoc uerbum erat iniisibile. donec manifestũ ẽ. ꝑuerbũ
extͥusecũ quod in uisibile factum est quod erat. opus eius. sicut
auctorem suũ & indicat qͦd factum. ẽ. & opificem intelligendi
sensum habentibus.

Expanded text:
dit et revelat verbum quod occultum est. Sic et in Deo verbum intrinsecum et occultum et invisibile verbum fuit cordis ejus; et sapientia erat hoc verbum et invisibile, donec manifestatum est per verbum extrinsecum quod visibile factum est, quod erat opus ejus. Sicut pauctorem suum, et indicat quod factum est opificem intelligendi sensum habentibus.
Abbreviated transcription (Latin):
non portabit iniquitatem patͥs. & pater nõ portabit iniqͥi¬
tatem filii. ut nunqmͣ peccata aliena noceant nisi his qͥea
peccando imnitant᷑. Qum enĩ ꝯtra id qͦd dictum fuerat. ꝓrẽs
ꝯmederunt uuam acerbam. & dentes fuiorũ obstupescũt.

Expanded text:
non portabit iniquitatem patris, et pater non portabit iniquinon portabit iniquitatem patris, et pater non portabit iniquitatem filii, ut nunquam peccata aliena noceant nisi iis qui ea peccando imitantur. Cum enim contra id quod dictum fuerat: Patres comederunt uvam acerbam et dentes filiorum obstupe