comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cognouit. Quando eum cum illa
ludentem uidit: Quod non cog¬
nouis s&. nisi cum coniuge ille
sic luder&: Quo modo cum ea
que coniux non ess& ludere
non decer&: Quod cum scĩ coniu¬
gati facuint. non in aniter. faciunt.
sed prudenter: T
enim quod ammodo ad feminer
sexus infirmitatem. ut aliquid
blanda hilaritate ueldicant
uel faciant non eneruantes
sed temperantes uirilem uigo¬
rem: quod autem ei quae uxor
non est. quidixerit aut fecerit
turpis est: Uerum hoc quod
ad mores humanitatis perti¬
n& dixerim. nec quis quam
durus & sine affectu. id ipsum
procrimine obiciat scõ uiro.
quod cum sua coniuge luserit :
Tales enim homines inhuman
sialiquem grauem uirum lu¬
dicrum aliquid garrientem
pueris &iam paruulis uiderit.
quo eorum lacteum sensum.
Affabili & nutritoria facilita¬
te permulceat. tamquam
delirantem rep̃hendunt.
obliti unde creuerint. aut in¬
grati quod creuerint: Quid
autẽ sibi uelit insacramento
xp̃i & ecclesiae. quod tantus

Expanded text:
cognouit, quando eum cum illa cognouit, quando eum cum illa ludentem uidit: quod non cognouisset. nisi cum coniuge ille sic luderet, quomodo cum ea, quae coniux non esset, ludere non deceret. quod cum sancti coniugati faciunt, non inaniter faciunt, sed prudenter; descendunt enim quodam modo ad feminei sexus infirmitatem. ut aliquid blanda hilaritate uel dicant uel faciant, non eneruantes, sed temperantes uirilem uigorem: quod tamen ei, quae uxor non est, qui dixerit aut fecerit, turpis est. uerum hoc, quod ad mores humanitatis pertinet, dixerim, ne quisquam durus et sine adfectu id ipsum pro crimine obiciat sancto uiro, quod cum coniuge sua luserit. tales enim homines inhumani si aliquem grauem uirum ludicrum aliquid garrientem pueris etiam paruulis uiderint, quo eorum lacteum sensum adfabili et nutritoria facilitate permulceat, tamquam delirantem reprehendunt, obliti unde creuerint. aut ingrati. quod ereuerint. quid autem sibi uelit in sacramento Christi et ecclesiae, quod. tantus
Abbreviated transcription (Latin):
Ds̃ ergo qui nouit & dehominum
opere malo facere opera bona
gentes quas uoluit. exillo semine
propagauit non scripturas suas
propter hominum peccata dam¬
nauit : Prodidit quippe ista non¬
non ꝓosuit imitanda mirabili sane
impuden.tia. faustus i sace quoꝙ
filium abrahae crimi natus est.
quod rebeccam quȩ uxor erat. so¬
rorem finxerit: genus enim re¬
becce. nontacitum est. & eam per
notissiman propiꝰquitatem soro¬
rem eius fuisse manifestum eft.
Vt autem tacer& uxorem: Quid
mirum aut quid prauum sunta.¬
tus est paterẽ: Cum eadem ius¬
titie defendatur qua pater eius
desimili obiecto inculpatus inuen¬
tus est: Quȩ igitur pro abrahã
quod ad hanc rem attin&. aduer¬
sus criminantem faustum diximus.
Cadem etiam pro isaac filio eius
ualent.: Quȩ recesere non est dif¬
ficile: Nisi forte ftudio sorui
ali quis quȩrat. incuius figurȩ
sacramento accipien dum sit.
quod rex ali enigena rebeccã
iuro suo congugem tunc esse

Expanded text:
deus ergo, qui nouit et de hominum deus ergo, qui nouit et de hominum opere malo facere opera bona, gentes, quas uoluit, ex illo semine propagauit, non scripturas suas propter hominum peccata damnauit. prodidit quippe ista, nonnon proposuit imitanda. Mirabili sane inpudentia Faustus Isaac quoque filium Abrahae criminatus est, quod Rebeccam, quae uxor erat, sororem finxerit. genus enim Rebeccae non tacitum est, et eam per notissimam propinquitatem sororem eius fuisse manifestum est. ut autem taceret uxorem, quid mirum aut quid prauum, . si imitatus est patrem, cum eadem iustitia defendatur, qua pater eius de simili obiecto inculpatus inuentus est? quae igitur pro Abraham, quod ad hanc rem adtinet, aduersus criminantem Faustum diximus, eadem etiam pro Isaac filio eius ualent. quae recensere non est difficile; nisi forte studiosorum aliquis quaerat, in cuius figurae sacramento accipiendum sit, quod rex alienigena Rebeccam uiri sui coniugem tunc esse
Abbreviated transcription (Latin):
tura diuina tacuis s&: uel ser¬
uum suum. ds sine aliquo uo¬
luntatis eius uitio perpeti si¬
neret: Nos tamen scripturas
scãs Non hominum pec cata
defendimus: sic autem dehuius
facti pruca tone satagimus.
qua si hoc ds nofter aut fie¬
ri iusserit. aut factum ad pro¬
bauerit: autita iusti homines
in illis libris applelentur: ut siuo¬
luerint peccare non possint:
Cum ergo in litteris quas istire¬
p̃hendunt. ds huic facto nullũ
iustitie testimonium per hibu¬
erit: Quadementia temerita¬
tis. hincillas litteras accusare con¬
tendunt : Cum aliis earum locis
aper tis sime inueniantur diui¬
rum loth. narrata ista sunt non
laudata: Quȩ dam uero enun¬
tiato iudicio dĩ. quaedam taci¬
to narrari oportuit: ut quando
promitur quid inde iudica uerit
ds̃ instruatur nostra imperi¬
tia : quando autem tac&ur
uel exerceatur. peritia at quod
Alibi didicmus recolimus uel ex¬
cutiamur pigritia. ut quod non¬
dum nouimus inquiramus:

Expanded text:
tura diuina tacuisset uel sertura diuina tacuisset uel seruum suum deus sine aliquo uoluntatis eius uitio perpeti sineret. Nos tamen scripturas sanctas, non hominum peccata defendimus, sic autem de huius facti purgatione satagimus, quasi hoc deus noster aut fieri iusserit aut factum adprobauerit aut ita iusti homines in illis libris appellentur, ut si uoluerint peccare. non possint. cum ergo in litteris. quas isti reprehendunt, deus huic facto nullum iustitiae testimonium perhibuerit, qua dementia temeritatis hinc illas litteras accusare contendunt, cum aliis earum locis apertissime inueniantur diuirum Loth narrata ista sunt, non laudata. quaedam uero enuntiato iudicio dei, quaedam tacito narrari oportuit, ut quando promitur, quid inde iudicauerit deus, instruatur nostra inperitia; quando autem tacetur, uel exerceatur peritia, ut, quod alibi didicimus, recolamus, uel excutiatur pigritia, ut, quod nondum nouimus, inquiramus.
Abbreviated transcription (Latin):
dae salutis admittit : Quã¬
uis ergo inter ebriosum &e¬
brium plurimum intersit.
nam nec ebriosus semper est
ebrius. nec quis quis aliquando
ebrius. consequenter ebriosusẽ:
tamen in homine iusto. huius
ipsius & sinon ebriositatis. acerte
ebrietatis causa que renda
est: Quid enim tandem cogeba.
tur filiabus suis crebrauina-
miscentibus aut fortasse nec
mixta crebro prrientibus
consentire aut credere: An
adhoc filias nimiam tristiciã
fingentes. ita uoluit conso¬
lariꝰ: ut illius deftrtutionis
& mater ni luctus dolor de
cogitatione mentis ebriae
fugaretur. etiam ipsas tan¬
tundem bibere ex iftimans.
&aliqua fraude agentes ne
biberent Sed etiam talem
tristibus suis adhibere consola¬
tionem. quomodo uirum ius¬
tum decuerit. nonui demus. Ana¬
liqua sod omitorum arte pes¬
sima etiam paucis poculis patrẽ
sic in ebriare potuerunt. Vt illud
peccatum cum ignorante. uel
potius de ignorante commit¬
terent: Sed mirum sihoc scrip¬

Expanded text:
dae salutis admittit. quamdae salutis admittit. quamuis ergo inter ebriosum et ebrium plurimum intersit — nam nec ebriosus semper est ebrius nec quisquis aliquando ebrius consequenter ebriosus est — tamen in homine iusto huius ipsius etsi non ebriositatis, at certe ebrietatis causa quaerenda est. quid enim tandem cogebat, ut filiabus suis crebra uina miscentibus aut fortasse nec mixta crebro porrigentibus consentiret aut crederet? an ad hoc filias nimiam tristitiam fingentes ita uoluit consolari, ut illius destitutionis et materni luctus dolor de cogitatione mentis ebriae fugaretur, etiam ipsas tantundem bibere existimans et aliqua fraude agentes ne biberent? sed etiam talem tristibus suis adhibere consolationem quomodo uirum iustum decuerit, non uidemus. an aliqua Sodomitarum arte pessima etiam paucis poculis patrem sic inebriare potuerunt, ut illud peccatum cum ignorante uel potius de ignorante conmitterent ? sed mirum, si hoc scrip
Abbreviated transcription (Latin):
tia libramentͦ ȩquitatis exa¬
minet: Cum igitur illȩ ad
con seruationem generis pro¬
lem quęrerent: Quiutiquȩ
in eis humanus erat et natura.¬
lis affectus N ec se crederent
inuenire posse alios uiros. uel¬
ut exusto illa con flagratio¬
ne orbe terrasum. neq: enim
discernere poterant quo usq
ignis ille seuierit: miscere
se patri uoluerunt : Potius
quidem. num quam esse matres.
quam sic uti patre debuerunt:
Uerum tamen multum inter¬
est. quod ea causa usae sunt.
Quam sicon cupiscentia tam
funestae uoluptatis uterent᷑.
Ab illo autem opero ita patrẽ
Abhorrere sentiebant. ut id se
impleturas esse noncrederent.
nisi eius ignorantiam procura¬
rent Namque ut scriptum
est. in ebriauerunt eum & se
nescienti miscuerunt Qua¬
propter culpandus est quidem.
non tamen qua ntum ille inces¬
tus. sed quantum illa mer&
ebri&as. Nam & hanc lex
aerna condemnat. quia cibũ
Ac potum adordinem natura¬
lem. nonnisi gratia conseruan¬

Expanded text:
tia libramento aequitatis exatia libramento aequitatis examinet. cum igitur illae ad conseruationem generis prolem quaererent, qui utique in eis humanus erat et naturalis adfectus, nec se crederent inuenire posse alios uiros uelut exusto illa conflagratione orbe terrarum - neque enim discernere poterant, quousque ignis ille saeuierit — miscere se patri uoluerunt. potius quidem numquam esse matres quam sic uti patre debuerunt; uerumtamen multum interest. quod ea causa usae sunt, quam si concupiscentia tam funestae uoluptatis uterentur. Ab illo autem opere ita patrem abhorrere sentiebant. ut id se inpleturas esse non crederent. nisi eius ignorantiam procurarent. namque, ut scriptum est, inebriauerunt eum et se nescienti miscuerunt. quapropter culpandus est quidem, non tamen quantum ille incestus, sed quantum illa meretur ebrietas. nam et hanc lex aeterna condemnat, quia cibum ac potum ad ordinem naturalem non nisi gratia conseruan
Abbreviated transcription (Latin):
Aiud enim illę ut hoc facerent
intaenderunt. aliud ds qui hoc
fieri permisit : Vt etiã inde
aliquid demonstrar&: nanen¬
te recto iudicio suo. super
peccatum hominum tunc
presentium: &uigi lantem
prouidentia sua prosigni fi¬
catione futurorum. Pro inde
illud factum. cum in scã scriptura
narratur. prophetia est Cum
uero in illorum uita quia hoc
com miserunt consideratur. fla¬
gitium est: Nec rur sus tanta
reprehensione atque accusatio¬
ne res dignã est: Quantam in ẽa
faustus inimicus &cęcus euomuit:
Consulitur enim aeterna lex
illa ordinem naturalem conser¬
uari iubens: per turbari uetans:
Etnonita dehoc facto iudicat.
acsiille infilias ne faria libidine
exarserit. ut earum incestato cor¬
pora fruer&ur. aut eas haber&
uxores: Sed nec de illis feminis.
acsi insui patris carnem exse¬
crabili amore flagrassent: ra¬
cio quippe iuftitie nontantũ
quid factum sit: Uerum etiam
quare factum sit intuetur.
Vt ex causis suis facta penden¬

Expanded text:
aliud enim illae, ut hoc facerent, aliud enim illae, ut hoc facerent, intenderunt, aliud deus, qui hoc fieri permisit, ut etiam inde aliquid demonstraret manente recto iudicio suo super peccatum hominum tunc praesentium et uigilante prouidentia sua pro significatione futurorum. proinde illud factum cum in sancta scriptura narratur, prophetia est: cum uero in illorum uita, qui hoc commiserunt, consideratur, flagitium est. Nec rursus tanta reprehensione atque accusatione res digna est, quantam in eam Faustus inimicus et caecus euomuit. consulitur enim aeterna lex illa ordinem naturalem conseruari iubens, perturbari uetans, et non ita de hoc facto iudicat, ac si ille in filias nefaria libidine exarserit, ut earum incestato corpore frueretur aut eas haberet uxores, sed nec de illis feminis, ac si in sui patris carnem execrabili amore flagrassent. ratio quippe iustitiae non tantum, quid factum sit, uerum etiam, quare factum sit, intuetur, ut ex causis suis facta penden
Abbreviated transcription (Latin):
piciens retro. aptus est reg¬
no cęlorum: Nȩc illud exem¬
plum tacuit. Quod nos
tam quam sale condir& ut
ut non fatui neglegeremus.
sed prudentes cauere mus hoc
malum: Unde & illa ut hoc
am moner&. instatuam salis
conuersa est: Nam cum prȩ¬
ciper&. ut sequisq perseueran¬
tissima anteriorum intentione
abhis quaer&ro sunt eriper&.
Mementote inquit uxoris loth
Sic etiam in ipso loth. quando
cum eo filiae concubuerunt.
non illud quod cum asodomis
liberatus est. sed aliud aliquĩd
figuratum est: Nam tunc ille
ipse loth futurȩ legis uidetur
gestas se persanam: Quam qui¬
dam ex illa procreati & sublege
positi. male intellegendo
quodam modo in ebriant. eaq:
non legiti me utendo. infideli¬
tatis opera pariunt: Bona efe
enim lexait apostolus : Siquis
eam legitime utatur: Nec ideo
tamen hoc factum. uel ipsius
loth uel eius filiarum iustifi¬
camus. Quiꝰ significauit aliquid
quod futuram quorundam
per uersitatẽ pronuntiar&

Expanded text:
piciens retro aptus est regpiciens retro aptus est regno caelorum. nec illud exemplum tacuit, quo nos tamquam sale condiret, ut non fatui neglegeremus. sed prudentes caueremus hoc malum. unde et illa, ut hoc admoneret, in statuam salis conuersa est. nam cum praeciperet, ut se quisque perseuerantissima anteriorum intentione ab iis. quae retro sunt, eriperet, mementote, inquit, uxoris Loth. sic etiam in ipso Loth, quando cum eo filiae concubuerunt, non illud, quod cum a Sodomis liberatus est, sed aliud aliquid figuratum est. nam tunc ille ipse Loth futurae legis uidetur gestasse personam, quam quidam ex illa procreati et sub lege positi male intellegendo quodam modo inebriant eaque non legitime utendo infidelitatis opera pariunt. bona est enim lex, ait apostolus, si quis eam legitime utatur. Nec ideo tamen hoc factum uel ipsius Loth uel eius filiarum iustificamus, quia significauit aliquid, quod futuram quorundam peruersitatem praenuntiaret.
Abbreviated transcription (Latin):
do &iam ds̃ ess& ignorauerunt
Hinc & hieremias. & homo in
quit est & quis agnoscit eum: hđ¬
quia occultatur quod sponsus
est: Haec depatre abrahamad¬
uersum inpudentis simam & in¬
peritissimam &calum niosissi¬
mam fausti uocem. satis dicta s̃.
Loth autem frater eius. iustus¬
& hospitalis insodomis. &abom¬
ni sod omitarum contaminati¬
one purus atq: integer : exillo
incendio quod erat similitudo
futuri iudicii. meruit saluus
euadere: Typum gestanscor¬
poris xp̃i. quod inomnibus scĩs
& nunc inter. iniquos atque impi¬
os gemit quorum factis non
consentit. &aquorum cõnmix¬
tione insȩculi fine liberabit᷑.
illis dam natis supplicio ignis
a & erni : Sicut autem aliud
genus hominum in eius uxore
figuratum est: eorum scilic&
quiper gratiam dĩuocatis&ro
respiciunt. Non sicut paulus.
quia ea quȩ r&ro sunt obliuis¬
catur . &in ea quȩ ante sunt
extenditur . Ande &ipse
dñs : Nemo inquit imponens
manum super aratrum. res¬

Expanded text:
do etiam deus esset, ignorauerunt. do etiam deus esset, ignorauerunt. hinc  et quis agnoscit eum? quia occultatur, quod sponsus est. haec de patre Abraham aduersum inpudentissimam et inperitissimam et calumniosissimam Fausti uocem satis dicta sunt. Loth autem frater eius iustushospitalis in Sodomis et ab omni Sodomitarum contaminatione purus atque integer ex illo incendio, quod erat similitudo futuri iudicii, meruit saluus euadere, typum gestans corporis Christi, quod in omnibus sanctis et nunc inter iniquos atque inpios gemit, quorum factis non consentit et a quorum conmixtione in saeculi fine liberabitur, illis damnatis subplicio ignis aeterni. sicut autem aliud genus hominum in eius uxore figuratum est, eorum scilicet, qui per gratiam dei uocati retro respiciunt, non sicut Paulus, qui ea, quae retro sunt, obliuiscitur et in ea, quae ante sunt. extenditur. unde et ipse dominus, nemo, inquit. inponens manum super aratrum et res
Abbreviated transcription (Latin):
terrenam cognationem cogita¬
r& adiunxit: Et quicum que
fecerit uoluntatem patris mei.
ipse mihi frater &soror est.
hanc cognationem appello:
Non desinagoga matre: Adecer¬
nam quippeꝰ uitam nunc uoco:
ergo ecclesia cuius uxoe sit occul¬
tatur alienigͤnis. Cuius autem
soror nontac&ur. Hȩc interim
causa facile occurrit. Quia occul¬
tum & difficile ad ntellegendu
est quo modo anima humana uerbo
dĩ copul&ur siue misceatur
siue quid melius & aptius diei
post cum sit illud ds̃. ista cre¬
atura. secundum hoc enim spon
uero cognatione sint fra
uina non consanguinitate
terrena. hoc est depatre nonde
matre: & effabilius dicitur. &
capatius auditur Nam& in¬
terse omnes scĩ per eandem
gratiam fratres sunt. sponsus
autem c&erorum soci&atinullus
illorum est. Pro inde xp̃im
quam excellentissime iustitix
atq: sapientiae. tamen bominẽ
multo facilius & procliuius alie¬
nigene crediderunt: non quidẽ
falso quod homo ess&. sed quomo¬

Expanded text:
terrenam cognationem cogitaterrenam cognationem cogitaret, adiunxit: et quicumque fecerit uoluntatem patris mei, ipse mihi frater et mater et hanc cognationem appello, non de synagoga matre. ad aeternam quippe uitam nunc uoco, ergo ecclesia cuius uxor sit occultatur alienigenis, cuius autem soror, - non tacetur, haec interim causa facile occurrit, quia occultum et difficile ad intellegendum est, quomodo anima humana uerbo dei copuletur siue misceatur siue quid melius et aptius dici potest, cum sit illud deus, ista creatura. secundum hoc enim sponsuero cognatione sint fratuina, non consanguinitate terrena, hoc est de patre, non de matre, et effabilius dicitur et capacius auditur. nam et inter se omnes sancti per eandem gratiam fratres sunt; sponsus autem ceterorum societati nullus illorum est. proinde Christum quamuis excellentissimae iustitiae atque sapientiae, tamen hominem multo facilius et procliuius alienigenae crediderunt, non quidem falso, quod homo esset, sed quomo
Abbreviated transcription (Latin):
Vt diuino testimonio perfide
noneualuit: Nam quod tunc
in eodem rege prius &posten¬
us figuratum est. hoc in isto
regno prioribus & posterio¬
ribus regibus adimpl&um ::
Cum autẽ dicitur depatre
eẽ sororem xp̃i ecclesiam. Non
dematre non terrene genera¬
tionis que euacuͣtur. sedgaa¬
tiae cęlestis que in eter num
manebit. cognitio commenda¬
tur secundum quam gratiam
genus mortale nonerimus.
accepta potestate Vt filidi
uocemur &simus: Neque
enim hanc gratiam desina goga
matre xp̃i secundum carnem.
seddo patre percepimus. Hanc
uero cognationem terrenam quȩ
admoetem temporiter generat :¬
Vocans inaliam uitam. ubi nullus
moritur : negare nos xp̃s docuit
Non fateri. cum dicipulis ait.
Neuobis dicatis patrem in terra.
unus est enim pater ur̃ qui incȩ¬
lis est: Cuius rei prębuit ex¬
emplum. quando & ipse dixit.
Quȩ mihi mater aut qui fratres.
& exten dens manum superdisci¬
pulos ait. hi sunt fratres mei:
& nequis quam in hoc uocabolo

Expanded text:
et diuino testet diuino testnon evaluit: nam quod tunc in eodem rege prius et posterius figuratum est, hoc in isto regno prioribus et posterioribus regibus adimpletur. Cum autem dicitur de patre esse sororem Christi Ecclesiam, non de matre, non terrenae generationis, quae evacuabitur, sed gratiae coelestis, quae in aeternum manebit, cognatio commendatur, secgenus mortale non erimus accepta potestate, ut filii dei uocemur et simus. neque enim hanc gratiam de synagoga matre Christi secundum carnem, sed de deo patre percepimus. hanc uero cognationem terrenam, quae ad mortem temporaliter generat uocans in aliam uitam, ubi nullus moritur. negare nos Christus docuit. non fateri, cum discipulis ait: ne uobis dicatis patrem in terra; unus est enim pater uester, qui in caelis est. cuius rei praebuit exemplum. quando et ipse dixit: quae mihi mater aut qui fratres? et extendens manum super discipulos ait: hi sunt fratres mei. et ae quisquam in hoc uocabulo
Abbreviated transcription (Latin):
tione atq inter alienigenaspol¬
lui macularique non sinitur
ut sit uiro suo sine macula &ruga
Ingloria quippe xpĩ recteuiuit
ecclesia. ut pulchritudo eius ho¬
nori sit uiro eius. sicut abraha
propter sare pulcritudinem.
inter alieni genas honorabatur
Eique ipsi cui dicitur incanticis
canticoẽ. Opulcra inter mulie¬
res ipsius pulchritudinis meri¬
to regis offerunt munera. sicut
sarae obtulit rex abima lech. plus
in ea mirans formȩ decus quod
amare potuit &uiolare non
occulte quippe atqueintus.
in abscondito. secreto spiritali
anima humana inher& uerbodi
ut sint duo incarne una. Quod
magnum com iugii sacramentũ
inxp̃o & inecclesia: conmendat
apostolus: Proinde regnum
terrenum sȩculi huius. Cuius
ficuram gerebant reges quisarã
polluere permissi non sunt exꝑ
tum est: N ec inuenit a ecclesiã
coniugem xp̃i : idest quam fide¬
liter illi tamquam principio
uiro suo subdita coherer&.
Nisi cum uiolare temptauit.

Expanded text:
tione atque inter alienigenas poltione atque inter alienigenas pollui macularique non sinitur, ut sit uiro suo sine macula et ruga ? in gloria quippe Christi recte uiuit ecclesia, ut pulchritudo eius honori sit uiro eius, sicut Abraham propter Sarae pulchritudinem inter alienigenas honorabatur; eique ipsi, cui dicitur in Canticis canticorum: o pulchra inter mulieres, ipsius pulchritudinis merito reges offerunt munera, sicut Sarae obtulit rex Abimelech plus in ea mirans formae decus, quod amare potuit et uiolare non occulte quippe atque intus in abscondito secreto spiritali anima humana inhaeret uerbo dei, ut sint duo in carne una: quod magnum coniugii sacramentum in Christo et in ecclesia commendat apostolus. proinde regnum terrenum saeculi huius. cuius figuram gerebant reges, qui Saram polluere permissi non sunt, non expertum est nec inuenit ecclesiam coniugem Christi, id est, quam fideliter illi tamquam principio uiro suo subdita cohaereret, nisi cum uiolare temptauit
Abbreviated transcription (Latin):
uxorem dõ credidit nepolluer&
Quam quã scrupulosios dispu¬
tari possit. utrum illius mulieris
pudicitia molar&ur. etiam siquis¬
quam carni eius commixtus for&.
Cum id inse fieri ꝓmariti uita.
nec illo sciente sediubente per¬
mitte r&. Nequaquã si dem de¬
serens coniugalem. &po testatẽ
non ab nuens maritalem : sicut
ille adulter non fuit quan¬
do uxoris obtemperans poteftati.
oeancilla prolem generare consen
feminae uni uiro: multo uerius
& honestius illud accipimus. qđ
pater abraham nec tẽp̃tauit dm̃.
quando uitae suȩ quantum potuit¬
homo consuluit: & sperauit indm̃.
Cui pudicitiam coiugis com men¬
dauit: Iam uero in hac regesta
atque in diuinis libris posita fi¬
deliter que narrata. quem non de¬
I&t& etiam factum prophetto¬
cum pe scrutari. & sacramentios¬
tium pia fide studioq pulsare ut a¬
periat dñs. & ostendat. quis tunc
in illo figurabatur uiro. & cuius
sit uxor quae in hac peregrina¬

Expanded text:
uxorem deo credidit, ne pollueretur. uxorem deo credidit, ne pollueretur. Quamquam scrupulosius disputari possit, utrum illius mulieris pudicitia uiolaretur, etiam si quisquam carni eius conmixtus foret, cum id in se fieri pro mariti uita nec illo nesciente, sed iubente permitteret, nequaquam fidem deserens coniugalem et potestatem non abnuens maritalem, sicut ille adulter non fuit, quando uxoris obtemperans potestati de ancilla prolem generare consensfeminae uni uiro, multo uerius et honestius illud accipimus, quod pater Abraham nec temptauit deum, quando uitae suae quantum potuithomo consuluit et sperauit in deum, cui pudicitiam coniugis commendauit. Iam uero in hac re gesta atque in diuinis libris posita fideliterque narrata quem non delectet etiam factum propheticum perscrutari et sacramenti ostium pia fide studioque pulsare, ut aperiat dominus et ostendat, quis tunc in illo figurabatur uiro et cuius sit uxor, quae in hac peregrina
Abbreviated transcription (Latin):
tunitate dignar&ur occidi:
Qui ergo palam docendo & argu¬
endo & tamen inimicorum rabiẽ
ualere in se aliquid non sinendo.
dĩ demonstrabat potes tatem:
idem tamen fugiendo & latendo
hominis instruebat infirmitatẽ.
nedm̃ temptare audeat : quando
hab& quod faciat. ut quod cauere
oport& euadat : Neque enim
& apostolus paulus desperauerat
adiutorium protectionẽꝙ diui¬
nam. fidemq: perdiderat.
quando permurum inspor¬
ta summissusẽ ut inimicorũ
manus effuger& : Non ergo
indm̃ non credendo sic fugit.
sed dm̃ temptando sic fugere
noluiss&. cumsic fugere potuiss&:
Pro inde cum inter ignotos. prop¬
ter excellentissimam pulchritu¬
dinem sarae. & eius pudicitia
& mariti uuita ess& indubio.
nec utrumq: tueri poss& abra¬
ham: Uerum tamen unum horũ
poss& idest uitam nedm̃ suum
temptar &. fecit quod potuit.
quod autem non potuit illi com¬
misit. Qui ergo sehominem
occultare nonualuit. maritum
se occultauit nec occider&ur.

Expanded text:
tunitate dignaretur occidi. tunitate dignaretur occidi. qui ergo palam docendo et arguendo et tamen inimicorum rabiem ualere in se aliquid non sinendo dei demonstrabat potestatem, idem tamen fugiendo et latendo hominis instruebat infirmitatem, ne deum temptare audeat. quando habet, quod faciat, ut quod cauere oportet euadat. neque enim et apostolus Paulus desperauerat adiutorium protectionemque diuinam fidemque perdiderat, quando per murum in sporta submissus est, ut inimicorum manus effugeret. non ergo in deum non credendo sic fugit, sed deum temptando sic fugere noluisset, cum sic fugere potuisset. proinde cum inter ignotos propter excellentissimam pulchritudinem Sarae et eius pudicitia et mariti uita esset in dubio nec utrumque tueri posset Abraham, uerumtamen unum horum posset. id est uitam, ne deum suum temptaret, fecit quod potuit; quod autem non potuit, illi commisit. qui ergo se hominem occultare non ualuit, maritum se occultauit, ne occideretur;
Abbreviated transcription (Latin):
ut nec uxor eius quam uis ess&
pulcherrima. app&erdurab
aliquo. nec propter illam ipsene¬
car&ur : Poterat sane hoc effice¬
re ds̃. Quis ita sit demens. ut
hoc neg& .÷ Sed si in terrogatus
abra ham illam feminam indicas
s& uxorem. duas res tuendas com¬
mit ter& dõ & suam uitam & con¬
iugis pudicitiam. Pertin& autẽ
ad sanam doctrinam. quando
hab& quod faciat homo. nontem
enim & ipse saluator non poterat
tueri discipulos suos. quibus tam̃
ait. siuos per secuti fuerint in
unam ciuitate. fugite in aliã
Cuius reiprior exemplum p̃buit
Nam cum potestatem haber&
ponendi animam suam. nec eam
poner& nisi cum uell&. In aegiptũ
tamen infans portantib paren¬
tibus fugit. & cddiem festum
non euidenter sed latenter ascen¬
dit cum alias palam loquer&ur
iudaeis irascentib. & inimicissimo
animo audientibus. nec tamen
ualentibus in eum mittere manus
quia nondum uenerat horaeius
Non cuius horȩ necessitate coge¬
r&ur mori. sed cuius horae opor¬

Expanded text:
ut nec uxor eius, quamuis esset ut nec uxor eius, quamuis esset pulcherrima, adpeteretur ab aliquo nec propter illam ipse necaretur." poterat sane hoc efficere deus; quis ita sit demens, ut hoc neget? sed si interAbraham, illam feminam indicaret indicasset uxorem, duas res tuendas committeret Deo, et suam vitam, et conjugis pudicitiam. Pertinet autem ad sanam doctrinam ut quando habet quod faciat homo non tentenim et ipse saluator non poterat tueri discipulos suos, quibus tamen ait: si uos persecuti fuerint in una ciuitate. fugite in aliam. cuius rei prior exemplum praebuit. nam cum potestatem haberet ponendi animam suam nec eam poneret, nisi cum uellet, in Aegyptum tamen infans portantibus parentibus fugit. et ad diem festum non euidenter, sed latenter ascendit, cum alias palam loqueretur Iudaeis irascentibus et inimicissimo animo audientibus nec tamen ualentibus in eum mittere manus, quia nondum uenerat hora eius: non cuius horae necessitate cogeretur mori, sed cuius horae opor
Abbreviated transcription (Latin):
quando ille uxorem eius esse didi¬
cerat. & eam diuinitus territus.
cum honore reddebat: Eratres
autem siue sorores. generali no¬
mine consanguineos uel consangui¬
neas. solere apud u&eres appellari.
scriptura testatur: nam & tobr¬
as dicit dõ. cum orar& antequã
miscer&ur uxori. & nunc dnẽ
tu scis. quonian non luxuriae
causa accipio sororem meam.
cum ess& illa non ex concubitu
eiusdem patris. nec exeodem
matris utero. sed exeadem stirpe
cognationis exosta: Et loth
frater abrahae dicitur. cum
patruus eius ess& abraham
Ex qua uocabuli consu&udine.
&iam fratres dñi uocantur.
in euangelio . non utiq: quos
maria uirgo pepererat. sed ex eꝰi
consanguinitate. omnes propin¬
qui: Dic& aliquis. curnonpo¬
tius tia dedõ suo pręsumpsit
abraham. ut fateri non ti mer&
uxorem Neque enim ds̃ ab
illo mortem non poterat repel¬
lere quam timebat. eumq cũ
coniuge sua. ab omni perniciae
in illa peregrinatione tutari.

Expanded text:
quando ille uxorem eius esse didiquando ille uxorem eius esse didicerat et eam diuinitus territus cum honore reddebat. fratres autem siue sorores generali nomine consanguineos uel consanguineas solere apud ueteres appellari scriptura testatur. nam et Tobias dicit deo, cum oraret, antequam misceretur uxori "et nunc, domine, tu scis, quoniam non luxuriae causa accipio sororem meam," cum esset illa non ex concubitu eiusdem patris nec ex eodem matris utero, sed ex eadem stirpe cognationis exorta; et Loth frater Abrahae dicitur, cum patruus eius esset Abraham: ex qua uocabuli consuetudine etiam fratres domini uocantur in euangelio, non utique quos Maria uirgo pepererat, sed ex eius consanguinitate omnes propinqui. Dicet aliquis: "cur non potius ita de deo suo praesumpsit Abraham, ut fateri non timeret uxorem ? neque enim deus ab illo mortem non poterat repellere. quam timebat, eumque cum coniuge sua ab omni pernicie in illa peregrinatione tutari,
Abbreviated transcription (Latin):
cum abeo quaerc&ur quide&
ei illa mulier. indicauit sororẽ.
non negauit uxorem: Tacuit
aliquid ueri. nondixit aliquid
falsi Anusq adeo desipimus.
ut hic faustum sequamur. qui
ait sororẽ mentitum. qua sigenꝰ
sarae alicunde didicerit. cum
id scã scriptura non aperuerit.
puto iustum esse ut inea re quã
nouerat abr& ham . nos autem
non nouimus. patriarchȩ potius
credamus loquenti quod scit.
quam manicheo criminanti
quod nescit: Cum igitur absa¬
ham eotempore uiuer&& in reb
humanis. quo quidem iamfra¬
tres exutroq aut ex altero uel
altera parente natos. necti con¬
iugio non licebat. filios autem
fratrum aliosq: longin quiore
gradu generis consanguineos.
nulla lege. nulla poteftate prohi¬
bita consu&udo iungebat: quid
mirum sisororem suam. id est
expatris sui sanguine procreatã
habebat uxorem: Nam hoc ipse
reddemti sibi eam regi dixit
Depatre esse sororem non dema¬
tre : ubicerte ut sororem mentir&.
nullo iam timore cogebatur.

Expanded text:
cum ab eo quaereretur, quid ei cum ab eo quaereretur, quid ei esset illa mulier, indicauit sororem, non negauit uxorem: tacuit aliquid ueri, non dixit aliquid falsi. An usque adeo desipimus, ut hic Faustum sequamur, qui ait sororem mentitum quasi genus Sarae alicunde didicerit, cum id sancta scriptura non aperuerit? puto iustum esse. ut in ea re, quam nouerat Abraham, nos autem non nouimus, patriarchae potius credamus loquenti, quod scit, quam Manichaeo criminanti, quod nescit. cum igitur Abraham eo tempore uiueret in rebus humanis, quo quidem iam fratres ex utroque aut ex altero uel altera parente natos necti coniugio non licebat, filios autem fratrum aliosque longinquiore gradu generis consanguineos nulla lege, nulla potestate prohibita consuetudo iungebat, quid mirum, si sororem suam, id est ex patris sui sanguine procretam habebat uxorem? nam hoc ipse reddenti sibi eam regi dixit de patre esse sororem, non de matre: ubi certe ut sororem mentiretur , nullo iam timore cogebatur,
Abbreviated transcription (Latin):
tus. ubi eius uxorem diuinitus
didicit. in lȩsam cum honore
somno commonitus &edoctus.
similiter fecit : Non nulliqui¬
dem non calumniosi & maledici
sicut faustus : sed eisdem libris
honorem debitum deferentes.
quos iste uel non intellegendo
rep̃hendit. uel reprehenden¬
do non intellegit: cum haec
abrahae facta considerarent.
uisum est eis. quod a firmitate
fidel sub defecerit atq: tituba¬
uerit. & atimore mortis sicut
dnm̃ p&rus. ita iste negauit
uxorem : Quod siita necessẽ
ess& intellegi. peccatum homi¬
nis agnoscerem Nec ideo cunc¬
cuncta eiͥs merita del&a. atq
oblitterata censerem: sicut nec
illius apostoli : Quam quã culpa
non sit aequalis. negare uxorem
& negare saluatorẽ : Nunc
uero cum habeam quod intel¬
legam. nec hoc intellegam: nulla
causa cogor temeritate labiad
rep̃ hendendum. quem nemo
conuinct timore lapsum fuisse
admentiendum Neque enim
utrum eius uxur ess& interro¬
gatus. non esse respondit. sed

Expanded text:
tus, ubi eius uxorem diuinitus tus, ubi eius uxorem diuinitus didicit, inlaesam cura honore somno commonitus et edoctus similiter fecit. Nonnulli quidem non calumniosi et maledici sicut Faustus, sed eisdem libris honorem debitum deferentes, quos iste uel non intellegendo reprehendit uel reprehendendo non intellegit, cum hoc Abrahae factum considerarent, uisum est eis, quod a firmitate fidei subdefecerit atque titubauerit et timore mortis sicut dominum Petrus, ita iste negauerit uxorem. quod si ita necesse esset intellegi, peccatum hominis agnoscerem; nec ideo cuncta eius merita deleta atque oblitterata censerem, sicut nec illius apostoli. quamquam culpa non sit aequalis negare uxorem et negare saluatorem. nunc uero cum habeam, quod intellegam, ne hoc intellegam, nulla causa cogor temeritate labi ad reprehendendum , quem nemo conuincit timore lapsum fuisse ad mentiendum. neque enim utrum eius uxor esset interrogatus, non esse respondit, sed
Abbreviated transcription (Latin):
tibus ex illius a&erne legis lum¬
ne. A peccatis recte facta discer¬
nere : quib & constantia per¬
tinacia uideri potest. &nirtus
fiduciae. uitium putatur audaciȩ.
& quaecumq similiter obiciuntur
quasi non recte Agentibus. A non
recte cernentibus: Nequeenim
abraham flagitio consensit uxoris.
eiusq uendidit adulterium
Sed sicut illa famulam suam non
libidinem mariti permisit. sed
officio generandi ultro intulit
nequaquam turbato ordine natu
rali ubi eius potestas erat iubens
potius oboedienti quam cedens
concupiscenti: sic & ipse coniugem
castam &casto corde sibi coheren¬
tem : Decuius animo ubi pudicitiȩ
uirtus habitabat. nullo mododu¬
bitabat. tacuit uxorem. dixit
sororem. nese occiso ab alienige¬
nis atq impus. captiua possi¬
der&ur : certus de dõ suo. quod
nihil eamturpe ac flagitiosum
perp&i siner& : Nec eum fides
ac spes fefellit. Nam quepha¬
rao. territus monftris. mul¬
tisq: propter eam malis afflic¬

Expanded text:
tibus ex illius aeternae legis lumtibus ex illius aeternae legis lumine a peccatis recte facta discernere, quibus et constantia, pertinacia videri potest; et virtus fiduciae, vitium putatur audaciae; et quaecumque similiter objiciuntur quasi non recte agentibus a non recte cernentibus. Neque enim Abraham flagitio consensit uxoris, ejusque vendidit adulterium: sed sicut illa famulam suam non libidini mariti permisit, sed officio generandi ultro intulit, nequaquam turbato ordine nrali, ubi eius potestas erat, iubens potius oboedienti quam cedens concupiscenti: sic et ipse coniugem castam et casto corde sibi cohaerentem, de cuius animo, ubi pudicitiae uirtus habitabat, nullo modo dubitabat. tacuit uxorem, dixit sororem, ne se occiso ab alienigenis atque inpiis captiua possideretur, certus de deo suo, quod nihil eam turpe ac flagitiosum perpeti sineret. nec eum fides ac spes fefellit; namque Pharao territus monstris multisque propter eam malis adflic
Abbreviated transcription (Latin):
tem sibi prolem quam parere
ipsa non potuit. ex famula sua
& exmarito prouenre. non
suae carnali cupiditati cessit.
sed con iugali potestati obtempe¬
rauit: credens hoc sara mexdĩ
nutu uoluisse. qui iam exscipso
illi heredem promiserat. sedex
qua femina. non praedixerat.
Frus traigitur faustus cedobici¬
endum hoc crimen insanus in¬
siluit. tam quam in fidelemabra¬
ham in fideliter arguens:
O&era enim. cecitate noncre¬
dendi nec ualuit imellegere.
hoc autem libidine calum man¬
di neglexit & legere: Quod aut̃
iustum & fidelem uirum. ma¬
trimonii sui infamissimum nun
dinatorem appellans . Auaritiae
Ac uentris causa. duobus regib.
abi melech & pharaoni. diuersis
temporib saram coniugem sua
sororem mentitum. quia erat
pulcherrima. in concubitu mad¬
serit uenditasse. non ore uere¬
dico Aturpi tudine separat
hones tatem. sedore maledico.
totum uertit incrimen: Hoc
enim abrahȩ factum. lenocino
simile uid&ur. sed non ualen¬

Expanded text:
tem sibi prolem, quam parere tem sibi prolem, quam parere ipsa non potuit, ex famula sua et ex marito prouenire, non suae carnali cupiditati cessit, sed coniugali potestati obtemperauit. credens hoc Saram ex dei nutu uoluisse, qui iam ex se ipso illi heredem promiserat. sed ex qua femina non praedixerat? frustra igitur Faustus ad obiciendum hoc crimen insanus insiluit tamquam infidelem Abraham infideliter arguens. cetera enim caecitate non credendi nec ualuit intellegere, hoc autem libidine calumniandi neglexit et legere. Quod autem iustum et fidelem uirum matrdinatorem appellans, avaritiae ac ventris causa duobus regibus, Abimelech ac Pharaoni, diversis temporibus Saram conjugem suam sororem mentitum, quia erat pulcherrima, in concubitum asserit venditasse; non ore veridico a turpitudine separat honestatem, sed ore maledico totum vertit in crimen. Hoc enim Abrahae factum lenocinio simile videtur, sed non valen
Abbreviated transcription (Latin):
abraham cum sibi uider& non
nasci filios. & tamen semin: suo
factam promis sionem tener&.
primo deadoptione cogitabat
Hoc indicat. quod cum dõ lo¬
quens. ait deuernaculo suo.
hic heres meus erit Tamquã
dicer&. quiademe ipso mihi
semen non dedisti. in isto com¬
ple quod meo semini promisisti:
Sienim semen cuiusq non ap¬
paellar&ur. nisi quod eius car¬
ne nascer&ur. nec nos appella¬
r& apostolus semen abrahae.
qui certe originem carnis ab
illo non ducimus: sedimitati¬
one fidei semen eius factisumus.
credentes in xp̃o. cuius caro ex
illius carne propagata est
Tunc ergo abraham audiuitad nõ.
non hic erit heres tuus. sed qui
exi& deutero tuo. ipseerit heres
tuus: iam nunc Adoptionis cogi¬
tatione sublata. cum descipso se¬
men sperar& abraham. restabat
incertum. utrum exsara anex
alia. Quod illi ds̃ occulta re uo¬
luit. donec prius exancilla
u&us testamentum figurar& :
Quid ergo mirum. siuidens abra¬
ham sterilem uxorem. cupien¬

Expanded text:
AAnasci filios, et tamen semini suo factam promissionem teneret, primo de adoptione cogitabat. Hoc indicat, quod cum Deo loquens, ait de vernaculo suo, Hic haeres meus erit: tanquam diceret, Quia de me ipso mihi semen non dedisti, in isto comple quod meo semini promisisti. Si enim semen cujusque non appellaretur, nisi quod de ejus carne nasceretur, nec nos appellaret Apostolus semen Abrahae , qui certe origineillo non ducimus, sed imitatione fidei semen eius facti sumus credentes in Christo, cuius caro ex illius carne propagata est. tunc ergo Abraham audiuit a domino: non hic erit heres tuus; sed qui exiet de utero tuo, ipse erit heres tuus. iam tunc adoptionis cogitatione sublata cum de se ipso semen speraret Abraham, restabat incertum, utrum ex Sara, an ex alia: quod illi deus occultare uoluit, donec prius ex ancilla uetus testamentum figuraretur. quid ergo mirum, si uidens Abraham sterilem uxorem cupien
Abbreviated transcription (Latin):
r& mulier. suncorpore uiri. car¬
nali concupiscentia tener&ur.
Zelar& enim potius pelicem. non
facer& matrem : Nunc uero
propter ea sic propagandi uo¬
luntas pia fuit. quia concum ben¬
di uoluntas libidinosa non fuit:
llud sane defendi non potest. si
abrabam sicut fauftus obiecit. mi¬
nime credens dõ. qui sibi iam
prolem desara promiserat. deagar.
suscipere uoluit: sed apertissime
falsum est. Nondum hoc pro¬
miserat ds̃: Recenseant scrip¬
turae illius superiora qui uolunt:
inuenent semini abra ham iam
fuisse promissam terram. &
innumerabiles multitudinis ab un¬
dantiam : nondum tamen fuisse
pate factum. quo modo illius se¬
minis ess& futura propagatio. utrũ
excarne abrahae. sidese ipse
generar& : anex uoluntate. siali¬
quem forte adoptar&. De inde
sidecarne ipsius. utrum exsara.
an exalia : prorsus nondum
manifestum fuit. Legant
inquam qui uolunt. & inuen¬
ant fastum aut falli inprudent᷑.
aut fallere inpudenter Itaq

Expanded text:
ret mulier, si in corpore uiri carret mulier, si in corpore uiri carnali concupiscentia teneretur; zelaret enim potius pelicem, non faceret matrem. nunc uero propterea sic propagandi uoluntas pia fuit, quia concumbendi uoluntas libidinosa non fuit. Illud sane defendi non potest, si Abraham, sicut Faustus obiecit, minime credens deo, qui sibi iam prolem de Sara promiserat, de Agar suscipere uoluit. sed apertissime falsum est; nondum hoc promiserat deus. recenseant scripturae illius superiora, qui uolunt, inuenient semini Abraham iam fuisse promissam terram et innumerabilis multitudinis abundantiam. nondum tamen fuisse patefactum, quomodo illius seminis esset futura propagatio, utrum ex carne Abrahae, si de se ipse generaret. an ex uoluntate, si aliquem forte adoptaret: deinde si de carne ipsius, utrum ex Sara, an ex alia prorsus, nondum manifestatum fuit: legant, inquam. qui uolunt, et inuenient Faustum aut falli inprudenter aut fallere inpudenter. itaque
Abbreviated transcription (Latin):
tio coniugis miscuit. quod ille
suam libidinem turpi & in lici¬
ta uoluptati satiar&. sed&ia
illa naturali ordine filios uolens.
seque sterilem sciens. Ancillaris
uteri fecunditatem inusum
iuris sui potestate licita uindi¬
cauit. non cedens uiro concupis¬
centi. sed iubens oboedienti :
Neque hoc inordinata superbia:
quis enim nescit uxorem marito
tam quam dnõ debere seruire.
sed quod ad membra corporis
attin&. quibus sexus ipse dis¬
tinguitur: A postolus dicit
similiter &ur suicorporis po¬
tes tatem non hab& sed mulier:
Vt cum inc&eris actibus adhu¬
manam pacem pertinentibus.
mulier uiro debeat seruitutem.
huius unius rei qua sexus utri¬
usq carnali sorte discernitur.
&carnali commixtione concern¬
tur. similem insehabeant potes¬
tatem. uir inuxorem &uxor in
uirum : Prolem igitur quam
dese habere sara non poterat.
deancilla habere uoluit: exeotam̃
semine exquo & dese poss& babe¬
re. Sed beata num quam hoc face¬

Expanded text:
tio coniugis miscuit, quo ille tio coniugis miscuit, quo ille suam libidinem turpi et inlicita uoluptate satiaret, sed etiam illa naturali ordine filios uolens seque sterilem sciens ancillaris uteri fecunditatem in usum iuris sui potestate licita uindicauit, non cedens uiro concupiscenti, sed iubens oboedienti. neque hoc inordinata superbia. quis enim nescit uxorem marito tamquam domino debere seruire? sed quod ad membra corporis adtinet, quibus sexus ipse distinguitur, apostolus dicit: similiter et uir sui corporis potestatem non habet, sed mulier. ut cum in ceteris actibus ad humanam pacem pertinentibus mulier uiro debeat seruitutem, huius unius rei, qua sexus utriusque carnali sorte discernitur et carnali conmixtione conceraitur, similem in se habeant potestatem uir in uxorem ut uxor in uirum. prolem igitur, quam de se habere Sara non poterat, de ancilla habere uoluit, ex eo tamen semine, ex quo et de se, si posset, habere debebat. numquam hoc face
Abbreviated transcription (Latin):
saluti generis prospiciatur : ad
prolem tantum modo propa¬
gandam. mortalis carnis delec¬
tationem. dominatu rationis
inconcubitu relaxari sinit: sic
e contrario peruersalex maniche¬
orum. ned seorum quem ligatũ
in omnibus seminibus plangunt.
in conceptu faeminȩ artius con¬
lig&ur. prolem ante omnia
deuitari a concum bentibus iub&.
ut ds̃ eorum turpi lapsu potius
effundatur. quam crudelinexu
uinciatur : Nonigitus abra¬
ham. prolis habendae insana
cupiditate flagrabat. sed maniche¬
us prolis deuitandae insana ua¬
nitate delirabat : Pro inde ille
naturae ordinem seruans. nihil
humano concubitu agebat. nisi
ut homo nascer&ur
Iste per¬
uersitatem fabulae obseruans.
nihil in quolib& concubitu time¬
bat. nisi neds̃ captiua r&ur :
Vbi autem faustus infacto abra¬
hȩ. uelut conscientiam culpat
uxoris. ibi uero malo quidem
animo & intentione uituperan¬
da. sed tamen nesciens & nolens
utrumque conlaudat Neque
enim conscientiam suam flagi¬

Expanded text:
saluti generis prospiciatur, ad saluti generis prospiciatur, ad prolem tantummodo propagandam mortalis carnis delectationem dominatu rationis in concubitu relaxari sinit: sic e contrario peruersa lex Manichaeorum, ne deus eorum, quem ligatum in omnibus seminibus plangunt, in conceptu feminae artius conligetur, prolem ante omnia deuitari a concumbentibus iubet, ut deus eorum turpi lapsu potius effundatur quam crudeli nexu Üinciatur. non igitur Abraham prolis habendae insana cupiditate flagrabat, sed Manichaeus prolis deuitandae insana uanitate delirabat. proinde ille naturae ordinem seruans nihil humano concubitu agebat, nisi ut homo nasceretur; iste peruersitatem fabulae obseruans nihil in quolibet concubitu timebat, nisi ne deus captiuaretur. Ubi autem Faustus in facto Abrahae uelut conscientiam culpat uxoris, ibi uero malo quidem animo et intentione uituperandi, sed tamen nesciens et nolens utrumque conlaudat. neque enim conscientiam suam flagi
Abbreviated transcription (Latin):
medicinã. qua correctus emer¬
gat. uel peiorem morte cordis.
contra illam a&ernam proui¬
dentiae. legem. blasphemum
eis patrocinium defensionis
adhibeat. Atq ita diem funga¬
tur extremum: non iam emen¬
datione sed damnatione dignũ :¬
Lex illa in reprehensibilis cense¬
at: aderna ergo lege consulta
qua e ordinem naturalem conser¬
uari iub& per turbari u&at.
Uid eamus quid peccauerit. idest
quid contra istam legem fecerit¬
pater abraham. in his quae uedut
magna crimina faustus obiecit.
Habendȩ inquit prolis in sana fla¬
grans cupidine. & dõ quod iam
sibi desara coniuige promiserat
minime credens. cum pelice uolu¬
tatus sit Insana uero iste fustꝰ
criminandi cupiditate caecatus
& heresis suae nefas prodidit.
& abra hȩ concubitum. nesciens
erransq laudauit : Sicut enim
lex illa aerna id est uoluntas
dĩ creaturarum omnium con¬
ditoris. conseruando naturali
ordini consulens. non ut satian¬
dae libidini seruiatur. sed ut

Expanded text:
medicinam, qua correctus emermedicinam, qua correctus emergat, uel peiore morte cordis contra illam aeternam prouidentiae legem blasphemum eis patrocinium defensionis adhibeat atque ita diem fungatur extremum, non iam emendatione, sed damnatione dignum lex illa inreprehensibilis censet. Aeterna ergo lege consulta, quae ordinem naturalem conseruari iubet, perturbari uetat, uideamus quid peccauerit, id est, quid contra istam legem feceritpater Abraham in his, quae uelut magna crimina Faustus obiecit. habendae, inquit, prolis insana flagrans cupidine et deo, qui id iam sibi de Sara coniuge promiserat, minime credens, cum pelice uolutatus sit. insana uero iste.Faustus criminandi cupiditate caecatus et haeresis suae nefas prodidit et Abrahae concubitum nesciens erransque laudauit. sicut enim lex illa -aeterna, id est uoluntas dei creaturarum omnium conditoris conseruando naturali ordini consulens, non ut satiandae libidini seruiatur, sed ut
Abbreviated transcription (Latin):
facit contra a&ernam legem. cui
sic subdita est. ut eius par ticeps
esse non possit: Rursus angelica
sublimis natura non peccat. quia
ita particeps est legis a&ernae
ut solus eam delect& ds̃ cuius
uoluntati sine ullo ex perimento
temptationis obtemperat : Homo
Autem. cuius propter peccatum tem¬
ptatio est uita super terram. sub¬
cum angelis. donec iustitia & in¬
mor talitate perfecta atq ꝓcepta
abistis ex alt&ur. illis aequ&ur:
Mortales autem delectatio¬
nes usque ad reparandã seucus¬
todiendam iftam mortalem
salutem. siue unius cuiusq: ho¬
minis. siue ipsius humanigene¬
ris. uel excitandae uel rexandae
sunt : Si ultra prolapsae fuerins.
& contra temperantiae ratio¬
nem. hominem non seregentem
abripuerint. libidines erunt
profecto in licitae Acturpes.
& dignȩ doloribus emendari:
Quod si&iam proturbatum
rectorem. Intantam uoraginẽ
perdite consu&udinis mergant
ut uel inultas fore credens. confes¬
sionis & paenitentiae neglegat

Expanded text:
facit contra aeternam legem, cui facit contra aeternam legem, cui sic subdita est, ut eius particeps esse non possit. rursus angelica sublimis natura non peccat, quia ita particeps est legis aeternae, ut solus eam delectet deus, cuius uoluntati sine ullo experimento temptationis obtemperat. homo autem, cuius propter peccatum temptatio est uita super terram, subcum angelis, donec iustitia et inmortalitate perfecta atque percepta ab istis exalMortales autem delectationes usque ad reparandam seu custodiendam istam mortalem salutem, sive uniuscujusque hominis, sive ipsius humani generis, vel excitandae vel relaxandae sunt: ultra et contra temperantiae rationem hominem non se regentem abripuerint libidines, erunt profecto inlicitae ac turpes et dignae doloribus emendari. quodsi etiam perturbatum rectorem in tantam uoraginem perditae consuetudinis mergant. ut uel inultas fore credens confessionis et t paenitentiae neglegat