comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
naturos non ẽẽ cum xp̃o. Sed qͥs audeat
dicere tunc cũ illo non regnatura sua mẽ.¬
bra. quando ei maximne atq fortissime
coherebunt: & quo tẽꝑe quanto erit acri¬
or impetus belli tando maior gła non ce¬
dendi tanto densior corona martyrii.
Aut si propter tͥbulationes quas passuri
sunt non dicendi sunt regnaturi: conse¬
quens erit ut etiã suꝑiorib dieb in eisde
mille annis quicũq tribulabant᷑ scõꝵ eo
ipso temꝑe tribulationis suȩ cũ. xp̃o ñ reg¬
nasse dicantur: ac ꝑ hoc & illi quorũ ani¬
mas auctor libri hinus uidisse se scribit oc¬
cisorũ propter testimoniũ ihu & propter
uerbum d̾i. non regnabant cũ p̃o quan¬
do patiebantur ꝑsecutionem & ip̃si regnũ
xp̃i non erant quos xp̃c excellentius possi¬
debat. Absurdissimum id quidẽ & omni
modo auersandum. Ded certe anime uic¬
trices gloriosissimorũ martyrũ om̃ib do¬

Expanded text:
naturos non esse cum Christo. Sed quis audeat naturos non esse cum Christo. Sed quis audeat dicere, tunc cum illo non regnatura sua membra, quando ei maxime atque fortissime cohaerebunt, et quo tempore quanto erit acrior impetus belli, tanto major gloria non cedendi, tanto densior corona martyrii? Aut si propter tribulationes, quas passuri sunt, non dicendi sunt regnaturi; consequens erit, ut etiam superioribus diebus in eisdem mille annis, quicumque tribulabantur sanctorum, eo ipso tempore tribulationis suae cum Christo non regnasse dicantur; ac per hoc et illi, quorum animas auctor libri huius uidisse se scribit occisorum propter testimonium Iesu et propter uerbum Dei, non regnabant cum Christo, quando patiebantur persecutionem, et ipsi regnum Christi non erant, quos Christus excellentius possidebat. Absurdissimum id quidem et omni modo auersandum. Sed certe animae uictrices gloriosissimorum martyrum omnibus do
Abbreviated transcription (Latin):
possit. Q uomͦ ergo ista scriptura eis dem
mille annis utrũq determinat. diaboli
scilicet alligationem regnũq sc̃oꝵ. cum
trium annoꝵ & sex mensium interuallo
prius desinat alligatio diaboli quã regnũ
scõꝵ in his annis mille cũ. xp̃o: Si autem
dixerimus paruũ huius ꝑsecutionis hoc
spatium non cõputandum inmille annis.
sed eis impletis potius adiciendũ. ut pro¬
prie possit intelligi. qͦd cũ dixisset sacer¬
dotes dĩ & xp̃i regnabunt cũ eo mille
annis: adiecit. & cũ finiti fuerint mille
anni soluetur sathanas de custodia sua.
isto enĩ modo & regnũ sc̃oꝵ & uinculum
diaboli simul cassatura ẽẽ significat. ut
deinde psecutionis illius tẽpus nec ad
scõꝵ regnũ nec ad custodiam sathanȩ qͦ¬
rũ utrũq inmille annis. ẽ. ꝑtinere. sed su¬
per additũ & extra cõputandũ ẽẽ credat᷑.
cogemur fateri scõs in illa ꝑsecutione reg¬

Expanded text:
possit. Quo modo ergo ista scriptura eisdem possit. Quo modo ergo ista scriptura eisdem mille annis utrumque determinat, diaboli scilicet adligationem regnumque sanctorum, cum trium annorum et sex mensum interuallo prius desinat adligatio diaboli quam regnum sanctorum in his annis mille cum Christo? Si autem dspatium non computandum in mille annis, sed eis impletis potius adjiciendum; ut proprie possit intelligi, quod cum dixisset, Sacerdotes Dei et Christi regnabunt cum eo mille annis, adjecit, Et cum finiti fuerint mille anni, solvetur satanas de custodia sua; isto enim modo et regnum sanctorum et vinculum diaboli simul cessatura esse significat, ut deinde persecutionis illius tempus nec ad sanctorum regnum, nec ad custodiam satanae, quorum utrumque in mille annis est, pertinere, sed superadditum et extra computandum esse credatur: cogemur fateri sanctos in illa persecutione reg
Abbreviated transcription (Latin):
tes inueniet suꝑ derrã. quando interfici¬
et antixp̃m sp̃n oris sui. ignem appellauit
descendentem de celo eosq comedentem:
neq hoc ultimum suppliciũ erit impioꝵ.
sed illud quod facta corpoꝵ resur rectione
nouissima quȩ futura est ab antixp̃o. si¬
cut iam diximus. quia & in hoc libro suꝑius
& apud danihelem ꝓphetam positũ est t̾rib
annis & mensib sex erit. Quod tempus
quamuis exiguum utrum ad mille annos
ꝑtineat quib & diabolum ligatum dicit
& scõs regnare cum xp̃o. an eisdẽ annis
hoc paruum spatium suꝑ addatur atq
extra sit merito ambigitur. quia si dixeri¬
mus ad eosdẽ annos hoc ꝑtiuere non tan¬
to tẽꝑe sed ꝓlixiore cũ. xp̃o regnũ scõrum
reperitur extendi quã diabolus alligari.
Profecto enim sc̃i cum suo rege etiã in ipsa
precipue ꝑsecutione regnabunt mala tã¬
ta uincentes. quando iam diabolus non
erit alligatus. ut eos ꝑsequi om̃ib uirib

Expanded text:
tes inveniet super terram, quando interficites inveniet super terram, quando interficiet Antichristum spiritu oris sui, ignem appellavit descendentem de coelo, eosque comedentem, neque hoc ultimum supplicium erit impiorum, sed illud quod facta corporum resurrectione nouissima, quae futura est ab Antichristo sicut iam diximus, quia et in hoc libro superius et aput Danielem prophetam positum est, tribus annis et sex mensibus erit. Quod tempus, quamuis exiguum, utrum ad mille annos pertineat, quibus et diabolum ligatum dicit et sanctos regnare cum Christo, an eisdem annis hoc paruum spatium superaddatur adque extra sit, merito ambigitur; quia, si dixerimus ad eosdem annos hoc pertinere, non tanto tempore, sed prolixiore cum Christo regnum sanctorum reperietur extendi quam diabolus adligari. Profecto enim sancti cum suo rege etiam in ipsa praecipue persecutione regnabunt mala tanta uincentes, quando iam diabolus non erit adligatus, ut eos persequi omnibus uiribus
Abbreviated transcription (Latin):
fideles etiã defuncti. membra sunt eius.
Quamuis gͦ cũ suis corꝑib nondũ. ia tam̃
eoꝵ animȩ regnant cum illo: dũ isti inil¬
le anni decurrunt. Unde in hoc eodẽ li¬
bro & alibi legitur. Beati mortui: qui in
nunc primũ ęccłia: inuiuis & mortuis. Prop¬
terea enĩ sicut dicit apłs mortuus. ẽ. xp̃c:¬
ut & uiuoꝵ & mortuoꝵ dominet᷑. Sed
ido tantũmodo martyrũ animas commne¬
morauit: quia ipsi p̃cipuȩ regnant mor¬
tui. qui usq ad mortẽ ꝓueritate certart᷑.
Sed aparte totũ etiã cȩteros mortuos in¬
telligimus ꝑtinentes ad ȩccłiam qͦd est
regnũ xp̃i. Quod uͦ sequitur. & si qui ñ
adorauerunt bestĩã nec imaginẽ eiꝰ. neq
lus occupauit plebem ineruditam. & nẽ
ignis contrarios comedet: & nunc utiq ex¬
cepto scilicet ultuni illiuis igne iudicii. Aut
si eam plagam qua ꝑcutiendi sunt ecclie
ꝑsecutores ueniente iam .xp̃o quos inuen¬

Expanded text:
fideles, etiam defuncti, membra ejus sunt? fideles, etiam defuncti, membra ejus sunt? Quamvis ergo cum suis corporibus nondum, jam tamen eorum animae regnant cum illo, dum isti mille anni decurrunt. Unde in hoc eodem libro et alibi legitur: Beati mortui, qui in nunc primum Ecclesia in vivis et mortuis. Praeterea enim, sicut dicit Apostolus, mortuus est Cut et uiuorum et mortuorum dominetur. Sed ideo tantummodo martyrum animas commemorauit, quia ipsi praecipue regnant mortui, qui usque ad mortem pro ueritate certarunt. Sed a parte totum etiam ceteros mortuos intellegimus pertinentes ad ecclesiam, quod est regnum Christi. Quod uero sequitur: Et si qui non adorauerulus occupavit plebem ineruditam, et tunc ignis contrarios comedet, et tunc utique excepto scilicet ultimi illius igne judicii, aut si eam plagam qua percutiendi sunt Ecclesiae persecutores veniente jam Christo, quos viven
Abbreviated transcription (Latin):
iudicio dici: sed sedes p̃positoꝵ & ipsi p̃po¬
siti intelligendi sunt ꝑ quos nunc ecclesia
gubernatur. Iudicium autẽ datũ nullũ
melius accipiendũ uidetur: quã id quod
dictũ est. Quȩcũq ligaueritis interra:
ligata erunt & incęlo. Et quȩ solueritis
interra: soluta erunt incęlo. Inde apłs.¬
iudicare: Nonne de his qui intus sunt uõ
iudicatis : Et animȩ inquit occisorũ ꝓp¬
ter testimoniũ itlu. & propt̾ uerbũ di sub¬
auditur quod postea dicturus est regnaue¬
runt cũ itlu mille annis. anime scilicet
martyrũ nondũ sibi corꝑib suis redditis.
Neq enĩ piorũ animȩ mortuoꝵ separan¬
tur ab ȩccłia: quȩ nunc etiã. ẽ. regnũ. xp̃i.
Alioquin. nec ad altare dĩ fieret eoꝵ memo¬
currere. ne sine illo fimatur hec uita: nec
adreconciliationem si forte ꝑpenitentiam
malamue conscientiam qͥsq ab eodẽ corꝑe
separatus est. Cur enĩ fiunt ista: nisi quia

Expanded text:
iudicio dici; sed sedes praepositorum et ipsi praepoiudicio dici; sed sedes praepositorum et ipsi praepositi intellegendi sunt, per quos nunc ecclesia gubernatur. Iudicium autem datum nullum melius accipiendum uidetur, quam id quod dictum est: Quae ligaueritis in terra, ligata erunt et in caelo; et quae solueritis in terra, soluta erunt et in caelo. Unde aposjudicare? nonne de his qui intus sunt vos judicatis ? Et animae, inquit, occisorum propter testimonium Jesu, et propter verbum Dei: subauditur quod postea dicturus est, regnaverunt cum Jesu mille annis , animae scilicet martyrum nondum sibi corporibus suis redditis. Neque enim piorum animae mortuorum separantur ab Ecclesia, quae nunc etiam est regnum Christi. Alioquin nec ad altare Dei fieret eorum memoismum currere, ne sine illo finiatur haec vita; nec ad reconciliationem, si forte per poenitentiam malamve conscientiam quisque ab eodem corpore separatus est. Cur enim fiunt ista, nisi quia
Abbreviated transcription (Latin):
dens. quȩ sursum sunt querite. ñ quȩ suꝑ
terrã. De qualib item dicit: quod eorũ
conuersatio sit in cȩlis. Postremo regnant cũ
illo. qui eo modo sunt inregno eiꝰ ut sint eti¬
am ipsi regnũ eius. Quomodo autẽ sunt
regnum . xp̃i: qui ut alia taceam quamuis
ibi sint donec colligantur in fine scli de
regno eius omĩa scandala: tamen illic sua
quęrunt non quȩ ittu xp̃i: De hoc ergo
regno militiȩ in quo adhuc eũ hoste confli¬
gitur. & aliquando repugnatur. pugnanti¬
bus uitiis. aliquando cedentib imperat᷑.
donec ueniatur adillud pacatissimum
regnũ uͥ sine hoste regnabitur. & de hac pͥ¬
ia resurrectione quȩ nunc.ẽ: liber iste
sic loquitur. Cũ eñi dixisset alligari dia¬
bolum mille annis: & postea solui breui
tẽpe tũ recapitulando quid mistis mille
annis. agat eccłia uel agatur in ea. & uidi
inquit sedes & sedentes suꝑ eas: & uidiciũ
datũ est. Non hoc putandũ. ẽ. de ultimo

Expanded text:
dens; quae sursum sunt quaerite, non quae super terram; de qualibus item dicit, quod eorum conuersatio sit in caelis. Postremo regnant cum illo, qui eo modo sunt in regno eius, ut sint\' etiam ipsi regnum eius. Quo modo autem sunt regnum Christi, qui, ut alia taceam, quamuis ibi sint donec colligantur in fine saeculi de regno eius omnia scandala, tamen illic sua quaerunt, non quae Iesu Christi? De hoc ergo regno militiae, in quo adhuc cum hoste confligitur et aliquando repugnatur pugnantibus uitiis, aliquando cedentibus imperatur, donec ueniatur ad illud pacatissimum regnum, ubi sine hoste regnabitur, et de hac prima resurrectione, quae nunc est, liber iste sic loquitur. Cum enim dixisset adligari diabolum mille annis, et postea solui breui tempore, tum recapitulando quid in istis mille annis agat ecclesia uel agatur in ea: Et uidi, inquit, sedes et sedentes super eas, et iudicium datum est Non hoc putandum est de ultimo
Abbreviated transcription (Latin):
tuit aliquid cȩlesti corpore melius apud
se tenere. ut sensum haberet & uitã. & e¬
amsentientẽ atq uiuentẽ dedignabitur
cȩlũ suscipere. aut susceptam non poterit
sustinere. cũ de re sentiat & uiuat ista me¬
liore quã est corpus omne cȩleste: Sed
ido nunc nonfit: quia nondũ est tempus
quo id fieri uoluit qui hoc quod uiden¬
do iam uiluit. multo mirabilius quam
illud quod ab istis non creditur fecit Cur
enĩ non uehementius ammiramur. in¬
corporeos animos cȩlesti corꝑe potiores
terrenis illigari corporib. quã corpora
licet terrena sedib quãuis cęlestib ta¬
men corporeis sublimari: nisi quia hoc
uidere consueuimus. & hoc sumus: illud
uͦ nondũ sumus. nec aliquando adhuc
uidimus.: Nam ꝓfecto sobria ratione
consulta mirabilioris ẽẽ diuimi operis re¬
peritur incorꝑalib corꝑalia quoda mͦ
attexere: quã licet diuersa quia illa cę¬
lestia ista terrestria tamen corꝑa & cor-¬

Expanded text:
tuit aliquid coelesti corpore melius apud tuit aliquid coelesti corpore melius apud se tenere, ut sensum haberet et vitam, et eam sentientem atque viventem dedignabitur coelum suscipere, aut susceptam non poterit sustinere, cum de re sentiat et vivat ista meliore, quam est corpus omne cideo nunc non fit, quia nondum est tempus, quo id fieri uoluit, qui hoc quod uidendo iam uiluit multo mirabilius quam illud quod ab istis non creditur fecit. cur enim non uehementius admiramur incorporeos animos caelesti corpore potiores terrenis inligari corporibus quam corpora licet terrena sedibus quamuis caelestibus, tamen corporeis sublimari, nisi quia hoc uidere consueuimus et hoc sumus, illud uero nondum sumus nec aliquando adhuc uidimus? nam profecto sobria ratione consulta mirabilioris esse diuini operis reperitur incorporalibus corporalia quodam modo attexere quam licet diuersa, quia illa caelestia, ista terrestria, tamen corpora et cor
Abbreviated transcription (Latin):
uare fuerat necesse quod acceperant a ma¬
iorib: ut cum ista suꝑstitione in lacꝰte quo¬
dammꝰ matris ebibita cresceret cunitas. at¬
q adtam magnũ ꝑueniret imperiũ. ut
ex eius fastigio uelut ex altiore quodam
loco alias quoq gentes quib dominaret᷑
hac sua opimone ꝑfunderet. ut non quid̃
crederent sed tam̃ dicerent deũ Romuluĩ
ne ciuitatem cui seruiebant de condicore
eius offenderent aliter eũ nominando qͣui
Roma: quȩ id non amore quide huius es¬
roris sed tamen amoris errore crediderat.
Ap̃c autẽ quã quã sit cęlestis & sempiternȩ
conditor ciuitatis. non tamen eũ qm̃ ab
illo condita est dm̃ credidit: sed idõ potiꝰ
est condenda quia credidit. Roma condi
d̾o qui fecit hoc anunal non poterit ter¬
renum corpus incȩleste corpus attolli: si a¬
nimus omni ac ꝑ hoc etiam cȩlesti corꝑe
prestabilior terreno corpore potuit illiga¬
ri : Anterrena particula tam exigua po¬

Expanded text:
uare fuerat necesse quod acceperant a mauare fuerat necesse quod acceperant a maioribus, ut cum ista superstitione in lacte quodam modo matris ebibita cresceret ciuitas adque ad tam magnum perueniret imperium, ut ex eius fastigio, uelut ex altiore quodam loco, alias quoque gentes, quibus dominaretur, hac sua opinione perfunderet, ut non quidem crederent, sed tamen dicerent deum Romulum, ne ciuitatem, cui seruiebant, de conditore eius offenderent. aliter eum nominando quam Roma, quae id non amore quidem huius erroris, sed tamen amoris errore crediderat. Christum autem quamquam sit caelestis et sempiternae conditor ciuitatis, non tamen eum, quoniam ab illo condita est, Deum credidit, sed ideo potius est condenda, quia credidit. Roma condiDeo, qui fecit hoc animal, non poterit terrenum corpus in coeleste corpus attolli, si animus omni, ac per hoc etiam coelesti corpore praestabilior, terreno corpori potuit illigari? An terrena particula tam exigua po
Abbreviated transcription (Latin):
tem minus his sexcentis annis iam inue¬
teratis litteris atq docꝰtrinis. omniũq
illo antiquo ex inculta hominũ uita er¬
rore sublato fuisse cernimus. Et paulo
post de eodem Romulo ita loquitur. qͦd ad
hunc ꝑtinet sensum. E& quo intelligi po¬
test inquit ꝑ multos annos ante homerum
fuisse quã romulum: ut iam doctis homi¬
nib ac temporib ipsis eruditis. ad fingen¬
dũ uix quicquã ẽet loci. Antiquitas em̃
recipit fictas fabulas. etĩã non nũquã in¬
condite: hȩc etas autẽ iam adulta p̃sertin
eludens omne quod fieri non potest respu¬
it. Unus enumero docꝰtissimorũ hominũ
idemq eloquentissimus omniũ mareus
tullius cicero. ꝓpterea dicit dnunitatem
Romuli mirabiliter creditam: qͥd erudi¬
ta iamtẽpora fuerunt que falsitatẽ non
reciperent fabularũ. Quis autẽ Romu¬
lum deũ nisi roma credidit: atq id par¬
ua & incipiens.: Tunc deinde posteris ser¬

Expanded text:
tem minus his septingentis annis, jam invetem minus his septingentis annis, jam inveteratis litteris atque doctrinis omniumque somniumque, illo antiquo ex inculta hominum vita errore sublato, fuisse cernimus. Et papost de eodem Romulo ita loquitur, quod ad hunc pertinet sensum: \'Ex quointellegi potest, inquit, permultis annis ante Homerum fuisse quam Romulum. ut iam doctis hominibus ac temporibus ipsis eruditis ad fingendum uix quicquam esset loci. Antiquitas enim recipit fabulas, fictas etiam nonnumquam incondite; haec aetas autem iam exculta, praesertim eludens omne quodfieri non potest, respuit.\' Unus e numero doctissimorum hominum idemque eloquentissimus omnium Marcus Tullius Cicero propterea dicit diuinitatem Romuli mirabiliter creditam. quod erudita iam tempora fuerunt, quae falsitatem non reciperent fabularum. Quis autem Romulum deum nisi Roma credidit, adque id parua et incipiens? Tum deinde posteris ser
Abbreviated transcription (Latin):
concedunt: ecce tot incredibilia trib illis
incredibilib addimus. & ut credatur u¬
nũ incredibile quod de carnis resurrecti¬
one atq incęlum ascensione dicit᷑. mul¬
torũ incredibiliũ testimonia tanta conge¬
rimus: & nondũ ad credendũ horrenda
duritia incredulos flectimus. Si uero ꝑ
apłos. xp̃i ut eis crederetur resurrectionẽ
atq ascensionem p̃dicantib xp̃i etĩa ista
miracula facta ẽẽ non credunt: hoc nob̾
unũ grande miraculũ sufficit. quod eã
terrarũ orbis sine ullis miraculis credi
E colamus etiã hoc loco. U.S dit.¬
illud qͦa de Romuli credita diuinitate
tullius ammniratur. Uerba enuis ut scripta
sunt inseram. Magis est inquit in romulo
ammirandũ: quod cȩteri qui dii ex ho¬
minib facti esse dicuntur minus erudi¬
tis hominũ secłis fuerunt. ut fingendi ꝓ¬
cliuis ẽẽt ratio cũ imperiti facile ad cre¬
dendũ impellerentur. Romuli autẽ eta¬

Expanded text:
concedunt, ecce tot incredibilia tribus illis concedunt, ecce tot incredibilia tribus illis incredibilibus addimus, et ut credatur unum incredibile, quod de carnis resurrectione atque in coelum ascensione dicitur, multorum incredibilium testimonia tanta congerimus, et nondum ad credendum horrenda duritia incredulos flectimus. Si vero per Apostolos Christi, ut eis crederetur resurrectionem atque ascensionem praedicantibus Christi etiam ista miracula facta esse, non credunt, hoc nobis unum grande miraculum sufficit, quod cum terrarum orbis sine ullis miraculis credidit. Recolamus etiam hoc loco, illud quod de Romuli credita divinitate Tullius admiratur. Verba ejus ut scripta sunt inseram: Magis est, inquit, in Romulo admirandum quod caeteri qui dei dii ex hominibus facti esse dicuntur, minus eruditis hominum saeculis fuerunt, ut fingendi proclivis esset ratio, cum imperiti facile ad credendum impellerentur, Romuli autem aeta
Abbreviated transcription (Latin):
Eloquia namq ꝑsuadentium quȩ dice¬
bant: mira fuerunt. facta non uerba.
Qui enĩ xp̃m in carne resurrexisse. & cũ
illa incelũ ascendisse non uiderant: id se ui¬
disse narrantib non loquentib tantũ sed
etiã mirifica facientib signa credebant.
Homines quippe quos unius uel ut mul¬
tũ duarũ linguarũ fuisse nouerant. repen¬
te lingus omniũ gentium loquentes mira¬
biliter audiebant: claudũ ab uberib matͥs
ad eorũ uerbũ in .xp̃i nomiue post qua¬
draginta annos in columem constitisse: su¬
daria decorporib eorũ ablata sanandis
ꝓfuisse languentib. inuia qua fuerant
transituri positos inordine innumerabi¬
les morbis uariis laborantes. ut ambulan¬
tium supra eos umbra transiret continu¬
o salutẽ solere recipere: & alia multastu
penda in xxp̃i nomine ꝑ eos facta sunt sig¬
na: postremo etiã mortuos resurrexisse
cernebant. Quȩ si ut leguntur gesta ẽẽ

Expanded text:
Eloquia namque persuadentium, quae diceEloquia namque persuadentium, quae dicebant, mira fuerunt facta, non uerba Qui enim Christum in carne resurrexisse et cum illa in caelum adscendisse non uiderant, id se uidisse narrantibus non loquentibus tantum, sed etiam mirifica facientibus signa credebant. Homines quippe, quos unius uel, ut multum, duarum linguarum fuisse nouerant, repente linguis omnium gentium loquentes mirabiliter audiebant; claudum ab uberibus matris ad eorum uerbum in Christi nomine post quadraginta annos incolumem constitisse, sudaria de corporibus eorum ablata sanandis profuisse languentibus, in uia qua fuerant transituri positos in ordine innumerabiles morbis uariis laborantes, ut ambulantium super eos umbra transiret, continuo salutem solere recipere et apenda in Christi nomine per eos facta sunt signa, postremo etiam mortuos resurrexisse cernebant. Quae sicut si ut leguntur gesta esse
Abbreviated transcription (Latin):
bus ait ifłc. in lege ur̃a scriptũ est : cum
alio loco legamus lex di eius incorde ip¬
sius. Sedm hanc uoluntatẽ quã dñs oꝑa¬
tur in hominib etiã uelle dr̃ qͦd ñ ipse uult.
s suos id uolentes facit: sicut dr̃ cognouisse.
qͦd ut cognosceret᷑ fecit a qͥb ignorabat᷑. Neq e
ñ dicente apło. nc̃ autẽ cognoscentes dm̃ ĩ mo
cogniti a dõ: fas est ut credamus qͦd eos
tunc cognouerit d̾s p̃cognitos ante con¬
stitutionem mundi: sed tunc cognouis¬
se dictus est qͦd tunc ut cognoscerẽt᷑ effe
uerũ est paucis obscuris. minimis. in do¬
ctis. eam se uidisse dicentib & scribenti¬
b credidit mundus. cur pauci obstina¬
tissimi qui remanserunt ipsi mundo ĩa
credenti ad huc usq non credunt: Qui
propterea numero exiguo ignobilium.
infimorũ. imperitoꝵ hominũ credidit.
quia intam contemptibilib testib mul¬
tis mirabilib diuinitas se ipsa ꝑsuasit.

Expanded text:
bus ait Iesus: in lege uestra scriptum est, cum bus ait Iesus: in lege uestra scriptum est, cum alio loco legamus: lex dei eius in corde eius. secundum hanc uoluntatem, quam deus operatur in hominibus, etiam uelle dicitur quod non ipse uult, sed suos id nolentes facit; sicut dicitur cognouisse quod ut cognosceretur fecit, a quibus ignorabatur. nenim dicente apostolo: Nunc autem cognoscentes Deum, immo cogniti a Deo, fas est ut credamus, quod eos tunc cognouerit Deus praecognitos ante constitutionem mundi; sed tunc cognouisse dictus est, quod tunc ut cognosceretur effeuerum est, paucis, obscuris, minimis, indoctis eam se uidisse dicentibus et scribentibus credidit mundus, quur pauci obstinatissimi, qui remanserunt, ipsi mundo iam credenti adhuc usque non credunt? qui propterea numero exiguo ignobilium, infimorum, inperitorum hominum credidit, quia in tam contemtibilibus testibus multo mirabilius diuinitas se ipsa persuasit.
Abbreviated transcription (Latin):
Ylta enĩfiunt quidem amalis contra
uoluntatem dĩ: sed tantȩ est ille sapien¬
tie tantȩq uirtutis ut in eos exitus siue fi¬
nes quos bonos & iustos ipse p̾sciuit ten¬
dant omnia quȩ uoluntati eiꝰ uidentur
aduersa. Ac ꝑ hoc cũ d̾s mutare dicitur
uoluntatẽ. ut quib lenis erat uerbi gr̃a
reddatur iratus: illi potius quã ipse mu¬
tantur & eũ quod̃amodo mutatũ in his
que patiuntur inueniunt. sicut mutat᷑
sol oculis sauciatis & asper quoda modo
ex miti. & ex delectabili molestus effici-¬
tur: cũ ipse apud seipsum maneat idẽ
qui fuit. Dicitur etĩa uoluntas di quã
facit incordib obedientiũ mandatis eiꝰ:
dequa dicit apłs. Ds̃ est enĩ qui oꝑat᷑
inuobis & uelle. Sicut iustitia dĩ non
solum qua ipse uistus est dicitur. sed illa
etiã quam in homine qui ab illo iustifica¬
tus est facit: sic & lex eius uocatur que
potius est hominũ. sed abipso data ho
minib. Nam utiq homines erant qui¬

Expanded text:
t enim quidem a malis contra voluntatem Dei, sed tantae est ille sapientiae tantaeque virtutis, ut in eos exitus, sive fines, quos bonos et justos ipse praescivit, tendant omnia quae voluntati ejus videntur adversa; ac per hoc cum Deus mutare dicitur voluntatem, ut quibus lenis erat, verbi gratia, reddatur iratus, illi potius quam ipse mutantur, et eum quodammodo mutatum in his quae patiuntur inveniunt: sicut mutatur sol oculis sauciatis, et asper quodammodo ex miti et ex delectabili molestus efficitur, cum ipse apud seipsum maneat idem qui fuit. Dicitur etiam voluntas Dei, quam facit in cordibus oboedientium mandatis eius, de qua dicit apostolus: deus est enim, qui operatur in uobis et uelle; sicut iustitia dei non solum qua ipse iustus est dicitur, sed illa etiam quam in homine, qui ab illo iustificatur, facit. sic et lex eius uocatur, quae potius est hominum, sed ab ipso data; nam utique homines erant qui
Abbreviated transcription (Latin):
ua pietate ac religione conceditur. tuetur.
atq appetit: eamq terrenam pacem re¬
fert ad cȩlestem pacem quȩ uere ita pax
est ut rationalis dũ taxat creature sola
pax habenda atq dicenda sit: ordinatissi¬
ma scilicet & concordissima societas fruen¬
di d̃õ. & inuicem indo. Quo cũ uentũ
fuerit. non erit uita mortalis sed planiẽ
certeq uitalis: nec corpus animale qͦd dũ
corrumpitur aggrauat anim̾a. sed spũale si¬
ne ulla indigentia ex omni parte subditum
uoluntati. Hanc pacem dũ peregͥnat᷑ infi-¬
de habet: atq ex hac fide iuste uiuit cum
adillam pacem adipiscendam refert quic¬
quid bonarũ actionũ gerit erga dm̃ & ꝓ
ximũ. qm̃ uita ciuitatis utiq socialis est

Expanded text:
va pietate ac religione conceditur, tuetur va pietate ac religione conceditur, tuetur atque appetit, eamque terrenam pacem refert ad coelestem pacem: quest, ut rationalis dumtaxat creaturae sola pax habenda adque dicenda sit, ordinatissima scilicet et concordissima societas fruendi Deo et inuicem in Deo; quo cum uentum erit, non erit uita mortalis, sed plane certeque uitalis nec corpus animale, quod, dum corrumpitur, adgrauat animam, sed spiritale sine ulla indigentia ex omni parte subditum uoluntati. Hanc pacem, dum peregrinatur in fide, habet adque ex hac fide iuste uiuit, cum ad illam pacem adipiscendam refert quidquid bonarum actionum gerit erga Deum et proximum, quoniam uita ciuitatis utique socialis est
Abbreviated transcription (Latin):
ri ẽẽ diuersa sentientib eoꝵq iras & odia
& ꝑsecutionum impetus sustinere: nisi cum
amimos aduersantium aliquando terrore
suȩ multitudinis & semꝑ duino adiutorio
ꝓpulsaret. Hȩc ergo cȩlestis cuntas dũ pe¬
regrinatur interra ex omnib gentib ci¬
ues euocat. atq in omnib linguis peregri¬
nam colligit societatem. non curans qͥcqͥd
inmorib legib institutisq diuersum est
quib pax terrena uel conquiritur uel te¬
netur. nichil eoꝵ rescindens uel destruens.
immo etiã seruans ac sequens qͦd licet di-¬
uersum indiuersis nationib adunũ tam̃
eundemq finem terrene pacis intenditur:
si religionem qua unis summus & uerus ds̃
colendus docetur. non impedit. Utitur ergo
etiam cȩlestis ciuitas in hac sua peregrinati¬
one pace terrena. & de rebus admortalem
hominum naturam ꝑtinentib humana-¬
rum uoluptatũ cõpositionem quantũ sal¬

Expanded text:
ri esse diversa sentientibus, eorumque iras et odia ri esse diversa sentientibus, eorumque iras et odia et persecutionum impetus sustinere, nisi cum animos adversantium aliquando terrore suae multitudinis et semper diuino adiutorio propulsaret. Haec ergo caelestis ciuitas dum peregrinatur in terra, ex omnibus gentibus ciues euocat adque in omnibus linguis peregrinam colligit societatem, non curans quidquid in moribus legibus institutisque diuersum est, quibus pax terrena uel conquiritur uel tenetur. nihil eorum rescindens uel destruens, immo etiam seruans ac sequens, quod licet diuersum in diuersis nationibus, ad unum tamen eundemque finem terrenae pacis intenditur, si relicolendus docetur, non impedit. Utitur ergo etiam coelestis civitas in hac sua peregrinatione pace terrena, et de rebus ad mortalem hominum naturam pertinentibus, humanarum voluntatum compositionem, quantum sal
Abbreviated transcription (Latin):
falsumq ẽẽ quod a quib dam ñ recꝰte senti¬
entib dici solet. id ẽẽ is quod ei qͥ plus
potest utile est. Quo circa: ubi non est
uera iustitia iuris consensu sociatus cętus
hominũ non potest ẽẽ. & idõ nec populus
iuxta illam scipionis uel ciceronis diffin¬
tionẽ. Et si non popłs nec res popłi: sed qͦ¬
liscũq multitudinis quȩ popłi nomine
digna non est. Ac ꝑhoc si res publica res̃
popłi. & popłs non est qui consensu non so¬
ciatus est niris. non est autẽ ius ubi nulla
iustitia est: ꝓculdubio colligitur. uͥ iustita
non est non eẽ rem publicam. Iustitia por¬
ro ea uirtus. ẽ: quȩ sua cuiq distribuit
Quȩ gͥ iustitia. ẽ. hominis quȩ ipsũ homi¬
nem dõ uero tollit: & immundis demoni¬
bus subdit: Hoccine est sua cuiq disti¬
na cuntate non posset habere cõmunes. ꝓq
his ab ea dissentire haberet necesse atq one¬

Expanded text:
falsumque esse, quod a quibusdam non recte sentifalsumque esse, quod a quibusdam non recte sentientibus dici solet, id esse ius, quod ei, qui plus potest. utile est. Quocirca ubi non est uera iustitia, iuris consensu sociatus coetus hominum non potest esse et ideo nec populus iuxta illam Scipionis uel Ciceronis definitionem; et si non populus, nec res populi. sed qualiscumque multitudinis, quae populi nomine digna non est. Ac per hoc, si res publica res est populi et populus non est, qui consensu non sociatus est iuris, non est autem ius, ubi nulla iustitia est: procul dubio colligitur, ubi iustitia non est, non esse rem publicam. Iustitia porro ea uirtus est, quae sua cuique distribuit. Quae igitur iustitia est hominis, quae ipsum hominem Deo uero tollit et inmundis daemonibus subdit? Hocine est sua cuique distna civitate non posset habere communes, proque his ab ea dissentire haberet necesse, atque one
Abbreviated transcription (Latin):
UA eropter. nunc. ẽ. locus ut quã po¬
tero breuiter ac dilucide expediam
quod in scdõ huius operis libro me demon¬
straturũ esse ꝓmisi. scd̾m diffinitiones qͥb
apud ciceronem utit᷑ scipio in libris de
re publica: nunquã rem publicam fuisse
romanam. B reuiter enĩ rem publicam
definunt: ẽẽ rem popłi. Quȩ diffinitio
siuera. ẽ: nunquã fuit Romana respubli¬
ca. quia nunquã fuit res popłi. quã diffi¬
nitionem uoluit ẽẽ rei publice. Populum
enĩ ẽẽ diffimuit cȩtũ multitudinis. uiris
consensu & utilitatis cõmunione sociatũ.
Quid autẽ dicat iuris consensum dispu¬
tando explicat: ꝑ hoc ostendens geri sine
iustitia non posse rem publicam. Y bi ergo
iustitia uera non est: nec ius potest eẽ. Q ͦđ
enĩ iure fit: ꝓfecto iuste fit. Quod autem
fit in iuste: nec iuire fieri pocest. Non em̃
iura dicenda sunt uel putanda iniqua ho¬
minũ constituta: cum illud etiã ipsius ẽẽ
dicant quod de iustitiȩ fonte manauerit.

Expanded text:
Quapropter nunc est locus, ut quam potero breuiter ac dilucide expediam, quod in secundo huius operis libro me demonstraturum esse promisi, secundum definitiones, quibus aput Ciceronem utitur Scipio in libris de re publica, numquam rem publicam fuisse Romanam. Breuiter enim rem publicam definit esse rem populi. Quae definitio si uera est, numquam fuit Romana res publica, quia numquam fuit res populi, quam definitionem uoluit esse rei publicae. Populum enim esse definiuit coetum multitudinis iuris consensu et utilitatis communione sociatum. Quid autem dicat iuris consensum, disputando explicat, per hoc ostendens geri sine iustitia non posse rem publicam; ubi ergo iustitia uera non est, nec ius potest esse. Quod enim iure fit, profecto iuste fit; quod autem fit iniuste, nec iure fieri potest Non enim iura dicenda sunt uel putanda iniqua hominum constituta, cum illud etiam ipsi ius esse dicant, quod de iustitiae fonte manauerit,
Abbreviated transcription (Latin):
Quod de his peccatis accipiendum ẽ
quȩ non latent: ne contra dñi sen-¬
tentiã putet᷑ locutꝰ. Iile enĩ dicit: Si
peccauerit in te fr̃ tuus: corripe eũ
inter te & ipsũ. Uerũtamen ꝙ ipse
seueritatẽ correptionis eousq ꝑdu¬
cit ut dicat. Si nec eccłiam audierit:
sit tibi sicut ethnicus & publicanus.
S quismagis dilexit infirmos: qũa
ille qui ꝓ omibꝰ est factus infirmus
ꝙ. ꝑ om̃ibꝰ ex ipsa est infirmitate cru¬
cifixus: Quȩ cũ ita sint: nec gr̃ã ꝓhi¬
bet correptionẽ. nec correptio negat
grãm. Et ideo sic est p̃cipienda iusti-¬
tia: ut ã di grã qua id qͦd precipit᷑ fiat
fideli oratione poscatur: & hoc utrumq
ita faciendum ẽ. ut neq iusta corre¬
ptio negligat᷑. Om̃ia eigo hȩc cũ ca¬
ritate fiant: quia caritas nec facit
peccatum. & operit multitudinem
peccatoruo¬

Expanded text:
Quod de his peccatis accipiendum est Quod de his peccatis accipiendum est quae non latent, ne contra Domini sententiam putetur locutus. Ille enim dicit: Si peccauerit in te frater tuus, corripe eum inter te et ipsum. uerum tamen et ipse seueritatem correptionis eo usque perducit, ut dicat: si nec ecclesiam audierit, sit tibi tamquam ethnicus et publicanus. et quis magis dilexit infirmos quam ille qui pro omnibus est factus infirmus et pro omnibus ex ipsa est infirmitate crucifixus? quae cum ita sint, nec gratia prohibet correptionem nec corgratiam: et ideo sic est praecipienda justitia, ut a Deo gratia, qua id quod praecipitur fiat, fideli oratione poscatur; et hoc utrumque ita faciendum est, ut neque justa correptio negligatur. Omnia vero haec cum charitate fiant: quoniam charitas nec facit peccatum, et cooperit multitudinem peccatoru
Abbreviated transcription (Latin):
speculatoris inquirã. Pinde quantum
adnos attinet. qui p̃destinatos ã ñ
p̃destinatis discernere non ualemꝰ. q
ob hoc om̃s saluos fieri uelle debemus.
om̃ibꝰ ne pereant. uł ne alios ꝑdant.
adhibenda ẽ a nobis medicinalit̾ se¬
uera correptio: dĩ est autẽ illis eã face¬
re utilem. quos ipse presciuit ꝙ p̃de¬
stinauit conformes fieri imaginis
filii sui. Si enĩ aliquando timore ñ
corripimꝰ. ne aliquis plus uide pe¬
reat: cur non etiã timore corripi-¬
mus. ne aliquis inde plus pereat:
Neq enim dilectionis uiscera ma-¬
iora gestamꝰ. quam beatꝰ apłs qui
dixit. Corripite inquietos. consolami-¬
ni pusillanimes. suscipite infirmos:
patientes estote ad om̃s: Uidete neqͥs
malum ꝓmalo alicui reddat. Ubi in¬
telligendum ẽ. tunc potius malũ pro
malo reddi: si corripiendus ñ corripi¬
t. sed praua dissimulatione negligit᷑.
Dicit etiam. Peccantes corã om̃ibus
corripe: ut cȩteri timorem habeant.

Expanded text:
speculatoris requiram . 49. Proinde, quantum speculatoris requiram . 49. Proinde, quantum ad nos pertinet, qui praedestinatos a non praedestinatis discernere non valemus, et ob hoc omnes salvos fieri velle debemus; omnibus, ne pereant, vel ne alios perdant, adhibenda est a nobis medicinaliter severa correptio: Dei est autem illis eam facere utilem, quos ipse praescivit et praedestinavit conformes imaginis Filii sui. Si enim aliquacorripimus, ne aliquis inde pereat, cur non etiam timore corripimus, ne aliquis inde plus . pereat? neque enim dilectionis uiscera maiora gestamus quam beatus apostolus, qui dicit: corripite inquietos, consolamini pusillanimes, suscipite infirmos, patientes estote ad omnes: videte ne quis malum pro malo alicui reddat . Ubi intelligendum est tunc potius malum pro malo reddi, si corripiendus non corripitur, sed prava dissimulatione negligitur. Dicit etiam: Peccantes coram omnibus corripe, ut caeteri timorem habeant .
Abbreviated transcription (Latin):
uertat᷑: nos agamꝰ sine desperatione qͦd
agimꝰ. Si filius pacis ẽ quem corripimꝰ.
requiescet suꝑ eum pax nr̃a. Sin autẽ.
adnos reuertetur. Qu̾auis itaq etiã
dum quoꝵdã fides subuertit᷑. firmum
fundamentum d̃i stet. qm̃ sciuit dñs
qui st̃ eiꝰ: non tamen ideo nos pigri &
negligentes eẽ debemus in corripiendis
qui corripiendi st̃. Neq enĩ frustra dictũ
ẽ corrumpunt mores bonos colloquia
mala: & perit infirmꝰ in tua scientia fr̃.
ꝓpter quẽ xp̃c mortuus ẽ. Non argu¬
m̃tem᷑ contra ista p̃cepta salubrẽq timo¬
rẽ dicentes: & corrũpant mores bonos
colloquia mala. ꝙ pereat infirmꝰ: quid
ad nos ꝑtinet. firmũ fundam̃tũ di stat.
Absit ut ista garrientes securos nos in
hac negligentia esse debere credamus.
Uerũ ẽ enĩ. quia nemo perit. nisi filius
ꝑdicionis. Sed ait ds ꝑ ierechielem
ꝓpħam. Ille quidem in suo peccato
morietur: sanguinẽ uͦ eius de manu

Expanded text:
vertatur, nos agamus sine desperatione quod vertatur, nos agamus sine desperatione quod agimus. Si filius pacis est quem corripimus, requiescet super eum pax nostra: sin autem, ad nos revertetur. 48. Quamvis itaque etiam dum quorumdam fides subvertitur, firmum Dei fundamentum stet, quoniam scivit Dominus qui sunt ejus: non tamen ideo nos pigri et negligentes esse debemus in corripiendis, qui corripiendi sunt. Neque enim frustra dictum est, Corrumpunt mores bonos colloquia mala ; et, Peribit infirmus inpter quem Christus mortuus est . Non argumentemur contra ista praecepta salubremque terrorem dicentes, Et corrumpant mores bonos colloquia mala; Et, pereat infirmus, quid ad nos? Firmum fundamentum Dei stat, et nPUT XVI. Absit ut ista garrientes, securos nos in hac negligentia esse debere credamus. Verum est enim quia nemo perit, nisi filius perditionis: sed ait Deus per Ezechielem ophetam, Ille quidem in peccato suo morietur, sanguinem vero ejus de manu
Abbreviated transcription (Latin):
nobis ꝓderit ista p̾dicatio. ñ & illi. Si
autẽ suꝑ eum pax p̾dicata requieuerit:
& nobis & illi. Quia gͦ nos qui salui
futuri sint nescientes. om̃s quibꝰ prȩdi¬
camꝰ hanc pac̾ẽ. saluos fieri uelle d̾s iu¬
bet. & ipse hoc in nobis oꝑatur diffun¬
etiam sic intelligi qd̃ om̃s homines
uult d̃s saluos fieri: qm̃ nos facit uel¬
le: sicut misit sp̃m filii fui clamantẽ ab¬
bapater. id est nos clamare facientẽ. De
ipso quippe sp̃u alio loco dicit. Acce¬
pimꝰ sp̃m ad optionis filiorum. in quo
clamamꝰ abbapat̾. Nos ergo clamamꝰ.
sed ille clamare dictus ẽ. qui efficit ut
clamemꝰ Si ergo clamantẽ sp̃m recte
dixit scriptura. a quo efficitur ut clame¬
mꝰ: recte etiam dicit uolentẽ dm̃ a quo
efficit᷑ ut uelimus. Ac ꝑ hoc quia ꝙ cor¬
ripiendo nichil aliud debemus agere:
nisi ut ab ista pace quȩ est ad dm̃ non
recedatur. aut ad eam qui recesserat re¬

Expanded text:
nobis proderit ista praedicatio, non et illi; si nobis proderit ista praedicatio, non et illi; si autem super eum pax praedicata requieverit, et nobis, et illi. 47. Quia ergo nos qui salvi futuri sint nescientes, omnes quibus praedicamus hanc pacem salvos fieri velle Deus jubet, et ipse in nobis hoc operatur, diffunetiam sic intelligi, quod omnes homines Deus vult salvos fieri; quoniam nos facit velle: sicut misit Spiritum Filii sui clamantem, Abba, Pater , id est, nos clamare facientem. De ipso quippe Spiritu, alio loco dicit, Accepimus Spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus, Abba, Pater . Nos ergo clamamus, sed ille clamare dictus est, qui efficit ut clamemus. Si ergo clamantem Spiritum recte dixit Scriptura, a quo efficitur ut clamemus; recte etiam volentem Deum a quo efficitur ut velimus. Ac per hoc, quia et corripiendo nihil aliud debemus agere, nisi ut ab ista pace quae est ad Deum non recedatur, aut ad eam qui recesserat re
Abbreviated transcription (Latin):
U si ibi fuerit filiꝰ pacis: requiescet
suꝑ illam pax ur̃a. Sin autẽ: ad uos
reuertet᷑ Cum hanc ȩuangłirant pa¬
cem de quibꝰ dictum ẽ qũa speciosi
pedes eoꝵ qui annuntiant pacẽ qui
annuntiant bona: nobis quide tunc
incipit esse quisq filius pacis: cũ obę-¬
dierit & crediderit huic ęuangłio.
ꝙͣ ex fide iustificatus pacẽ ad dm ha-
ẽ suꝑ quẽ requieuerit pax ur̃a fiet fi¬
lius pacis: sed si ibi fuerit in quit filiꝰ
pacis. requiescet suꝑ illam domum
pax ur̃a. Iam ergo & anteꝗͣ illi annun¬
tiaret᷑ hȩc pax filius pacis ibi erat:
sicut eũ nouerat atq p̃scierat. non
ȩuangłista sed dñs. Ad nos ergo qui
nescimus quisnã sit filius pacis aut
ñ sit. ꝑtinet nullum exceptum facere.
nullũq discernere. sed uelle om̃s sal¬
uos fieri quibꝰ prȩdicamꝰ hanc pacem.
Neq enim metuendũ ẽ. ne ꝑdamꝰ eam:
si ille cui p̃dicamꝰ ñ fuerit filiꝰ pacis. igno¬
rantibꝰ nobis. Ad nos enĩ reuertet᷑. idẽ

Expanded text:
bi fuerit filius pacis, requiescet super illum pax vestra; sin autem, ad vos revertetur . Cum hanc evangelizant pacem, de quibus praedictum est, Quam speciosi pedes eorum qui annuntiant pacem, qui annuntiant bona ! nobis quidem tunc incipit esse quisque filius pacis, cum obedierit et crediderit huic Evangelio, et ex fide justificatus pacem ad Deum haest, Super quem requieverit pax vestra, fiet filius pacis: sed, Si ibi fuerit, inquit, filius pacis, requiescet super illam domum pax vestra. Jam ergo et antequam illi annuntiaretur haec pax, filius pacis ibi erat, sicut eum noverat atque praescierat non evangelista, sed Deus. Ad nos ergo qui nescimus quisnam sit filius pacis, aut non sit, pertinet nullum exceptum facere, nullumque discernere; sed velle omnes salvos fieri, quibus praedicamus hanc pacem. Neque enim metuendum est ne perdamus eam, si ille cui praedicamus, non est filius pacis, ignorantibus nobis: ad nos enim revertetur, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
in correctionẽ salubrimã cedere at̃
ꝓficere. Neq enĩ scimus quid con
tingat sequenti die: aut ante finẽ u¬
tȩ huius de aliquo desperandum e.
aut contradici do potest ne respel¬
at & det penitentiã: ꝙ accepto sacii¬
ficio sp̃s contribulati cordisq conit¬
ti. a reatu quãuis iustȩ damnationis
absoluat. damnatũq ipse non danst
Pastoralis tamen necessitas habet ny
plures serpant dira contagia siper̃s
ab oubꝰ sanis morbidam: ab illo cui
nichil ẽ impossibile. ipsa forsitan se¬
paratione sanandam. Nescientes
enĩ quis ꝑtineat ad prędestinatoꝵ.
uumerũ. quis non ꝑtineat: sic affici
debemus caritatis affectu. ut omnes
uelimꝰ saluos fieri. Hoc quippe fiti
cum singulos quosq ut occurrerure
cum quibꝰ id agere ualeamꝰ ad hoc
conamur adducere: ut iustificati ex
fide pacem habeant ad dñm: qũa
predicabat apłs etiam cũ dicebat. Pro

Expanded text:
in correptionem saluberrimam cedere ac in correptionem saluberrimam cedere ac proficere. Neque enim scimus quid cotingat sequenti die; aut ante finem vitae hujus de aliquo desperandum est; aut contradici Deo potest, ne respiciat et det poenitentiam, et accepto sacrificio spiritus contribulati cordisque contriti a reatu quamvis justae damnationis absolvat, damnatumque ipse non damnet. Pastoralis tamen necessitas habet, ne per plures serpant dira contagia, separare ab ovibus sanis morbidam: ab illo, cui nihil est impossibile, ipsa forsitan separationenim quis pertineat ad praedestinatorum numerum, qui non pertineat, sic affici debemus charitatis affectu, ut omnes velimus salvos fieri. Hoc quippe fit, cum singulos quosque ut occurrerint, cum quibus id agere valeamus, ad hoc conamur inflectere, ut justificati ex fide pacem habeant ad Deum, quam praedicabat Apostolus etiam cum dicebat: Pro
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Propter quod p̃misit scriptura.
Et ambulabat dauid ꝓficiens. ꝙ ma¬
gnificabat᷑. & dñs om̃ipotens erat cũ
illo. Ac ꝑ hoc dñs om̃i potens qui erat
cum illo adduxit istos: ut eũ regẽ con¬
stituerent. Ꝙ quomͦ ad duxit: Nũ quio
corꝑalibꝰ ullis uinculis alligauit. Int̾
egit. corda tenuit. corda mouit. osq
uoluntatibus ipsoꝵ qͣs ipse in ilis
oꝑatꝰ est traxit. Si ergo euor uoluenit
ds in terra reges constituere. magis
habet in potestate uoluntates hominũ qͣu
ipsi suas. qͥs alius facit ut salubris at cor¬
reptio. & fiat in correpti corde correctio at
cęlesti constituat᷑ in regno: Corripian¬
tur itaq a p̃positis suis subditi ft̃s.¬
correptionibꝰ de caritate uenientibus.
ꝓculparum diuersitate diuersis uel
minoribꝰ uł amplioribꝰ quia &̃ ipsa
quȩ damnatio nominat᷑. qũa facit
ep̃ale iudicium. qua pęna in ȩicłia
nulla maior ẽ: podest si d̃s uoluant

Expanded text:
tur. Propter quod praemisit Scriptura, tur. Propter quod praemisit Scriptura, Et ambulabat David proficiens, et magnificabatur, et Dominus omnipotens erat cum illo. Ac per hoc Dominus omnipotens qui erat cum illo, adduxit istos ut eum regem constituerent. Et quomodo adduxit? numquid corporalibus ullis vinculis alligavit? Intus egit, corda tenuit, corda movit, eosque voluntatibus eorum, quas ipse in illis operatus est, traxit. Si ergo cum voluerit reges in terra Deus constituere, magis habet in potestate voluntates hominum quam ipsi suas; quis alius facit ut salubris sit correptio, et fiat in correpti corde correctio, ut coelesti constituatur in regno? CAtur a prepositis suis subditi correptionibus de karitate venientibus pro culparum diversitate diversis, vel minoribus,vel amplioribus, quia et ipsa, que dampnatio nominatur, quam facit episcopalem iudicium, qua pena in Ecclesia nulla maior est, potest, si Deus voluerit
Abbreviated transcription (Latin):
Item eum de dauid quẽ dñs in regno
successu ꝓsperiore constituit ita legit᷑.
S ambulabar dauid ꝓficiens & ma¬
gnificabat᷑. & dñs erat cũ illo. Hoc cũ
p̾missũ fuisset. paulopost dictũ ẽ. Et
sp̃s induit samai principem triginta
ꝙͣ dixit. Cui sumus dauid. & tecũ fu¬
turi fili iesse: pax paxtͥ. ꝙ pax adiuto¬
ribꝰ tuis quia auxiliatꝰ ẽ tibi ds̃. Nũ¬
quid iste posset aduersari uoluntati
di. &. non potius eius facere uolunta¬
tt̃: qui in eius corde oꝑatus ẽ ꝑ sp̃m̃
suũ. quo indutus ẽ ut hoc uellet di¬
cere ꝙ facere: Item paulopost ait ca¬
dem scriptura: Om̃s hii uiri bellatores
dirigentes aciem. corde pacifico uene¬
runt in chebron: ut constituerent
dauid suꝑ omnẽ isrł. Sua uoluntate
utiq isti constituerunt regẽ dauid.
Quis non uideat: Quis hoc negec:
Non enĩ hoc non ex animo. aut ñ
cifico: & tamen hoc in eis egit qui in
cordibꝰ hominũ quod uoluerit opa¬

Expanded text:
Item de David, quem Dominus in regnum Item de David, quem Dominus in regnum successu prosperiore constituit, ita legitur: Et ambulabat David proficiens, et magnificabatur, et Dominus erat cum illo . Hoc cum praemissum fuisset, paSpiritus induit Amasai principem friginta, et dixit: Tui sumus, o David, et tecum futuri, fili Jesse. Pax, pax tibi, et pax adjutoribus tuis, quia auxiliatus est tibi Deus. Numquid iste posset adversari voluntati Dei, et non potius ejus facere voluntatem, qui in ejus corde operatus est per uo indutus est, ut hoc vellet, diceret, et faceret? Item paulo post ait eadem Scriptura: Omnes hi viri bellatores, dirigentes aciem corde pacifico venerunt in Hebron, ut constituerent David super omnem Israel . Sua voluntate utique isti constituerunt regem David. Quis non videat? quis hoc neget? Non enim hoc non ex animo, aut noncifico: et tamen hoc in eis egit, qui in cordibus hominum quod voluerit opera
Abbreviated transcription (Latin):
uult faciat. nisi forte ut ex multis ali¬
qua cõmemorem: quando ds uoluit
sayli regnum dare. sic erat in potestate
isrłitarum subdere se memorato uiro.
siue non subdere. Quod utiq non sic in
eoꝵ erat positum uoluntate. ut etiã dõ
ualerent resistere. Qui tamen hoc non
fecit nisi ꝑ ipsorum hominum uolunta¬
des: sine dubio habens humanoꝵ cor¬
dium quo placeret inclinandorum om¬
nipotentissimã potestatẽ. Sic enĩ scriptũ
ẽ. ꝙ dimisit samuhel popłm. ꝙ abiit
unusquisq in locũ suum: & saul abiit
in domum suã in gabaa. Ꝙ abierunt
potentes quoꝵ tetigit dñs corda cum
saul. ꝙ filii pestilentes dixerunt. Nũqͥd
saluabit nos hic᷑ Et in honorauerunt
eũ: ꝙ non attulerunt ei munera. Nũ
quid dicturus ẽ aliquis. non iturum
fuisse cum saul quẽqu̾a eoꝵ quoium
tedigit corda dñs ut irent cum illo:
aut isse aliquem pestilentium. quoꝵ
ut hoc facerent corda non tetigit:

Expanded text:
vult, facit. Nisi forte ut ex multis alivult, facit. Nisi forte ut ex multis aliqua commemorem quando Deus voluit Saüli regnum dare, sic erat in potestate Israelitarum subdere se memorato viro, sive non subdere, quod utique in eorum erat positum voluntate, ut etiam Deo valerent resistere. Qui tamen hoc non fecit, nisi per ipsorum hominum voluntates, sine dubio habens humanorum cordium quo placeret inclinandorum omnipotentissimam potestatem. Sic enim scriptum est, Et dimisit Samuel populum, et abiit unusquisque in locum suum; et Saül abiit in domum suam in Gabaa; et abierunt potentes quorum tetigit Dominus corda cum Saüle. Et filii pestilentes dixerunt: Quis salvabit nos? hic? Et inhonoraverunt eum, et non attulerunt ei munera . Numquid aliquis dicturus est, non iturum fuisse cum Saül, quemquam eorum, quorum tetigit corda Dominus ut irent cum illo; aut isse aliquem pestilentium, quorum ut hoc facerent corda non tetigit?