comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
geuitus exnatura : ꝓcul dubio nomen &ueritate unigonitiperdidit : post quã fr̃s
habere iti coopit: Priuatur enimhuius ueritate nominis s in unigenito non est
de pitre ueritas naturalis: Etenim in fili sdi qui nondedĩ patris natura subiistunt:¬
a doptius cominunio dignitatis. diuers tatem munerum potest habere non nominum. &ad¬
optantis gratia cunctis exdõ nascentibus quam uiliuerse retributionus munus prolaboris
merito re promittat : unũ tamen cunctis filiorũ nomenad comiodat &una perfidem
ueram renatis uita caelestis regni pmittitur : quanuis differens regnaturis gloria tribu¬
atur : paulo beato dicente : Alia claritassolis & alia claritas lunae : & aliadaritasstella¬
rum: Stella enim abstella differt liclaritato : sic & resurrectio mortuorum : Et lustam̃
omnibus ꝓ illa potestate quam eis dedit filiosdĩ fieri : simuldicetur dextrisuenite

Expanded text:
genitus ex natura, procul dubio nomen et veritatem Unigeniti perdidit, postquam fratres genitus ex natura, procul dubio nomen et veritatem Unigeniti perdidit, postquam fratres habere jam coepit: privatur enim hujus veritate nominis, si in Unigenito non est de Patre veritas naturalis. adoptivae communio dignitatis diversitatem munerum potest habere, non nominum; et adoptantis gratia, cunctis ex Deo nascentibus, quamvis diversae retributionis munus pro laboris merito repromittat, unum tamen cunctis filiorum nomen accommodat; et una per fidem veram renatis vita coelestis regni promittitur, quamvis differens regnaturis gloria tribuatur, Paulo beato dicente: Alia claritas solis, et alia claritas lunae, et alia claritas stellarum: stella enim ab stella differt in claritate, sic et resurrectio mortuorum ; et his tamen omnibus, pro illa potestate quam eis dedit filios Dei fieri, simul dicetur dextris: Venite,
Abbreviated transcription (Latin):
Verbum caro factum est & iubitabit in nobis: &uidimus gloriameius gloriam quare
unigenitia patre : plenum gratiae & ueritatis: Verbum caro factum plenum est gra¬
tia e susceptionis humanae quia x p̃snihil in seminus hominis habet : Idemq unigenitus
a patreplenus est ueritatis paternae substantiae : quia omnem in se diuinitatis paternȩ
plenitudinem naturaliter habet. plenumigitur graua & ueritatis euangelista cognouit:
que munum eundemq uerum hominem gratia uere in carnationis ostenderet : & uerũ dm̃
unigenitum a patrenatiuutatis aeternie ueritatis declararet : Quid autem filio ꝓdest. ut
nuncupetur unigeniti nomine : s̃i priuatur uocabuli ueritate : frustranamq unigenitus
dicitur si lneius generatione non naturalis dedõgenerante ueritas sedereatiomis exdo¬
nante largitas prȩdicatur: Et aliisenim quot quot receperunt eum dediteis potesta¬
tem filiordi fieri : Quod s etiam unigenitus filuis factus dicitur ex gratia non uere

Expanded text:
t habitavit in nobis, et vidimus gloriam ejus, gloriam quasi unigeniti a Patre, plenum gratiae et veritatis . Verbum caro factum, plenum est gratiae susceptionis humanae, quia Christus nihil in se minus hominis habet; idemque Unigenitus a Patre plenus est veritatis paternae substantiae, quia omnem in se divinitatis paternae plenitudinem naturaliter habet. Plenum igitur gratiae et veritatis evangelista cognovit, quem unum eumdemque verum hominem gratia verae incarnationis ostenderet, et verum Deum Unigenitum a Patre nativitatis aeternae veritas declararet. Quid autem Filio prodest ut nuncupetur Unigeniti nomine, si privatur vocabuli veritate? Frustra namque Unigenitus dicitur, si in ejus generatione non naturalis de Deo generante veritas, sed creationis ex donante largitas praedicatur. Et aliis enim, Quotquot receperunt 114 eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri . Quod si etiam unigenitus Filius factus dicitur ex gratia, non vere
Abbreviated transcription (Latin):
umininonupserit : sed quia iuro mortuo soluta fuerit iunculonuptiali: Dequaalio
lorediet  Si autem mortiuus fuerit uireius. solutaestalegeuiri: ł lancergo tãmiubet
etiur nopere e incogitatione seruare: Etenim quae mundisunt illa cogitare permiat¬
titur quae corporalii unota cohubio detinetur : eo demapostolodicente ÷ Quae
aue nniuptaest cogitat quae suntinundi quomodo placeatiuro: Illic etergomundane
cogitationis subeunda necenitar : ubimortalis caromorituro carnaliter nubit :
Etquiaullos ipsacarnis neceritas duoribus uinculirtenet innexos : propter hoo
deillis apostolus dicit. tribulationem autem carnis habebunt huius modi: mu¬
uerergo bimupta idestiudua cui precipitur ut setscã & corpore & spũ: sicut corpore¬

Expanded text:
viduam dicit, non quia omnino non nupserit, sed quia viro mortuo soluta fuerit vinculo nuptiali. De qua alio viduam dicit, non quia omnino non nupserit, sed quia viro mortuo soluta fuerit vinculo nuptiali. De qua alio loco dicit: Si autem mortuus fuerit vir ejus, soluta est a lege viri . Hanc ergo sanctam jubet et in opere, et in cogitatione servare? Etenim quae mundi sunt illa cogitare permittitur quae corporali vincta connubio detinetur, eodem apostolo dicente: Quae autem nupta est, cogitat quae sunt mundi, quomodo placeat viro . Illic est ergo mundanae cogitationis subeunda necessitas, ubi mortalis caro morituro carnaliter nubit. Et quia illos ipsa carnis necessitas durioribus vinculis tenet innexos, propter hoc de illis Apostolus dicit: Tribulationem autem carnis habebunt hujusmodi . Mulier ergo innupta, id est vidua, cui praecipitur ut sit sancta, et corpore et sp
Abbreviated transcription (Latin):
tia concupispentiae transuertie senium tnemalitia Consumnmatus autemi inbreui
repleut temporalonga. placitaenimeratdõ animaillius ꝓpterhoo properauit demedia
iniquitateillum educere. hinem pouerbis icã scriptura non docet in hooi acculo xp̃iani sdelib:
nonuitam longam prodesse redbonam : &ad eognostendam quantum possibile est cuius libet
defunctimeritum non quantum uixerit. sed qualiter quisque uixerit intuendum sicut
enimuitamala quanto magisfuerit tem poraliter prolongata : tanto nagis delinquentib:
multiplicat paenam : sic ui tabona quamuis hic breuitemporo terminata magnamiempit̃᷑¬
namque conquirit bene uiuentibus gloriam: Vitaigiturmala in maturos acerborque
se nos dimergit in tartarum uitauerobona defunctoriu uenes inaturos perducit ad reg¬
mortualis huius iutae perage: ut ad aetornam uitam ualeas peruonire: Proindea porto¬

Expanded text:
tia concupiscentiae transvertit sensum sine malitia; consummatus autem in brevi tia concupiscentiae transvertit sensum sine malitia; consummatus autem in brevi replevit tempora longa. Placita enim erat Deo anima illius: propter hoc properavit de media iniquitate illum educere . His nempe verbis sancta Scriptura nos docet in hoc saeculo Christianis fidelibus non vitam longam prodesse, sed bonam; et ad cognoscendum, quantum possibile est, cujuslibet defuncti meritum, non quantum dixerit, sed qualiter quisque vixerit intuendum. Sicut enim vita mala, quanto magis fuerit temporaliter prolongata, tanto magis delinquentibus multiplicat poenam: sic vita bona, quamvis hic brevi tempore terminata, magnam sempiternamque conquirit bene viventibus gloriam. Vita igitur mala immaturos acerbosque senes demergit in tartarum, vita vero bona defunctos juvenes maturos perducit ad regmortalis hujus vitae perage, ut ad aeternam vitam valeas pervenire. Proinde aposto
Abbreviated transcription (Latin):
aetornum qui paratus est diabulo & angeliseius : Talesigitur quantum libet lon¬
geuimoriantur: a cerbo funere dimerguntur : Et quamius actarseorum matura uide¬
atur incorpore mortifera : tamen mundi dilectio. in maturaementis acerutatem re¬
ae tate corporis. non acerbo funere mergitur : sed placitadõ submnixus maturitate trans¬
fertur : Legimus namque ineodem sapientiae libro quia enectus honorabilirest non
diuturna neq: numero annorum computata: Canissunt autem sensus hominis : & ae¬
tas renectutis uita in maculata quae placitadõ facta dilecta sunt: Denique in absequen¬
tibus beneiuuentem quendam dõq placitum ob hoceraptum celeriterdicit : utnullao
mutationem porferret malitiae saecularis : necanimacius aliqua fius set fictiono
decepta sicergo dicitur: R aptuses nemalitia mutaret illius intellectum : autne
fictio deciperet animam illius astinatio autem nugnetate obscurat bona : & istan¬

Expanded text:
aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus . Tales igitur, quantumlibet lonaeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus . Tales igitur, quantumlibet longaevi moriantur, acerbo funere demerguntur, et quamvis aetas eorum matura videatur in corpore, 153 mortifera tamen mundi dilectio immaturae mentis acerbitatem reaetate corporis, non acerbo funere mergitur, sed placita Deo subnixus maturitate transfertur. Legimus namque in eodem Sapientiae libro: Quia senectus honorabilis est, non diuturna, neque numero annorum computata: cani sunt autem sensus hominis, et aetas senectutis, vita immaculata; quae placita Deo facta, dilecta est . Denique in subsequentibus bene viventem quemdam Deoque placitum ob hoc raptum celeriter dicit, ut nullam mutationem perferret malitiae saecularis, nec anima ejus aliqua foret fictione decepta. Sic ergo dicitur: Raptus est, ne malitia mutaret illius intellectum, aut ne fictio deciperet animam illius: fascinatio autem nugacitatis obscurat bona, et instan
Abbreviated transcription (Latin):
lerius de functisuerint : non habebunt ipem. nec indie magnitudinis allocutionem :
Quae estautem dies magnitudinis : Hisidȩes in qua noniudicandus sed iudicaturus ueni
&d̃s : Nunc enimcumuenit ut pronobis udicaretur : non fuit dies magnitudinis
sedminorationis inquaminoratus est paulominus abangelis : Tuno autemeritdies
magnitudinis quando secundum iohannis aitestationem omnesinali abscondi cupi¬
ent in cauernis montium. dicentes mnontibus & petris cadite rpernos. & abscondito nos
a conspectu patris sedentis superthronum & abira agni : qm̃ uenitdies magnus uraeillo¬
rum & quis poterit stare : in hacdie niagnitudinis malinon habebunt allocutionem
sedincrepationem : Nonenim audient: uenite benedicti patris inei percipite regnũ
quoduobus paratum est a constitutione mundi: Sed dicetur eis hte malo dictibi ignẽ

Expanded text:
lerius defuncti fuerint, non habebunt spem, nec in die magnitudinis allocutionem . 6. lerius defuncti fuerint, non habebunt spem, nec in die magnitudinis allocutionem . 6. Quae est autem dies magnitudinis, nisi dies in qua non judicandus, sed judicaturus veniet Dominus? Nunc enim cum venit, ut pro nobis judicaretur, non fuit dies magnitudinis, sed minorationis, in qua minoratus est paulo minus ab angelis; tunc autem erit dies magnitudinis, quando, secundum Joannis attestationem, omnes mali abscondi cupient in cavernis montium, dicentes montibus et petris: Cadite super nos, et abscondite nos a conspectu Patris sedentis super thronum, et ab ira Agni, quoniam venit dies magnus irae illorum: et quis poterit stare ? In hac die magnitudinis mali non habebunt allocutionem, sed increpationem; non enim audient: Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est a constitutione mundi ; sed dicetur eis: Ite, maledicti, in ignem
Abbreviated transcription (Latin):
biliuides ae ternitate firmatam: fide liquippe animaedicitur renouabitur sicut a quilae
quia illum uiuenem xp̃ĩanum abstulit atra dies & funeremersit a cerbo: Illos namque
& nesciuntubi ambulant quiate ebrȩ obcecauerunt oculos eorum: Illo sa bituia aura
dies quospaluxuera uchemientor obiurgam hocestautor inquit uidieuemn quia lix
uenit linnundum : & dilexerunt homines magistenebras quam lucem erant enimeorum
mala opera. Talessunt quisicuiuunt ut cumaudierint uocem filudĩ : non aduitam sed
adiudicium suscitentur dicente dño quia uenit hora quandoomnes qui in inonumentis
quimalaegerunt in resurrectionem iudicu: Et quia his nee breuis uita potest prodene
nec longa consequentor detalibus in libro sapientiaedicitur : Et si quidem longe uitae
erunt innihilum computabuntur : & sine honore erit nouissima se nectus illorum : & sice¬

Expanded text:
bili vides aeternitate firmatam. Fideli quippe animae dicitur: Renovabitur sicut aquilae bili vides aeternitate firmatam. Fideli quippe animae dicitur: Renovabitur sicut aquilae quia illum juvenem Christianum Abstulit atra dies, et funere mersit acerbo. Illos namque ambulant, et nesciunt ubi ambulant, quia tenebrae obcaecaverunt oculos eorum . Illos abstulit atra dies quos ipsa lux vera vehementer objurgans: Hoc est autem, inquit, judicium, quia lux in mundum venit, et dilexerunt homines magis tenebras quam lucem, erant enim eorum mala opera . Tales sunt qui sic vivunt, ut cum audierint vocem Filii Dei, non ad vitam, sed ad judicium suscitentur, dicente Domino: Quia veniet horqui mala egerunt, in resurrectionem judicii nec longa, consequenter de talibus in libro Sapientiae dicitur: Et si quidem longae vitae erunt, in nihilum computabuntur, et sine honore erit novissima senectus illorum. Et si ce
Abbreviated transcription (Latin):
dicam dedormientibus nostris aliquam sicut in fideles habere tristitiam. salubris
& enim noxiaeq tristitiae debet in nr̃o corde manere discretio : quafitut nec deamis¬
sione solaciitem poralis concidat animus ae ternis reburdeditus : & dehis salubra
tristitiam sumat : in quibunse autminus aliquid aut secus quamoportuit fecisse can¬
siderat: Propter quod paulus ut rumq tristitiam nonminus operedocet quam
retributionem discretam : Deniq in una salutis prouentum : in altera mortis po¬
situm de monstrat exitium dicens : Quae enim secundum dm̃ est tristitia paenitentiã
in salutem stabilem operatur. saeculi autem tristitia mortemoperatur : Necigit᷑
ultra fideixp̃iane modum indiscretamteneas demariti morte tristitiam. necamis sum exis¬
times ed premissum. Necipsiusi uuentutem putes in maturȩ praecisam : quam intermina¬

Expanded text:
dicam, de dormientibus nostris, aliquam, sicut infideles, habere tristitiam. Salubris dicam, de dormientibus nostris, aliquam, sicut infideles, habere tristitiam. Salubris etenim 152 noxiaeque tristitiae debet in corde nostro manere discretio qua fit ut nec de amissione solatii temporalis concidat animus aeternis rebus deditus, et de his salubrem tristitiam sumat, in quibus se aut minus aliquid aut secus quam oportuit fecisse considerat. Propter quod Paulus utramque tristitiam non minus opere docet quam retributione discretam. Denique in una salutis proventum, in altera mortis positum demonstrat exitium dicens: Quae enim secundum Deum est tristitia poenitentiam in salutem stabilem operatur; saeculi autem tristitia mortem operatur . 4. Ne igitur ultra fidei Christianae modum, indiscretam teneas de mariti morte tristitiam, nec amissum existimes, sed praemissum , nec ipsius juventutem putes immature praecisam, quam intermina
Abbreviated transcription (Latin):
cumx p̃osine fine uicturus tibidonauit ut quae sunt dñi cogites & secundum apłi pauli
sermonem sisscã & corpore & spũ. pro indesine dubitatione crede quod diuinitus dicit᷑
&cumdilectione spera quod promittitur ut ponisbene facere quodiubetur. Primo
igitur demaritimorte perapł m paulum quid debesfideliter tenere cognosce : Ait
enim : Nolumis autemuos ignorare fr̃s dedormientibus ut non contristemini sicut
& coteriquis pemnon habent. Sie nin credimus quodilĩ mortuus est &resurrexit
ita & dĩeos quidormierunt perihm̃ adducet cumeo: siergo uere fidei te nacessumus side
sermonibus dĩ nihil ambigimus si ad futuramuitam specertissimatendimus sidigne
dm̃ proximumq diligimus si non ab hominibus in anem : sed a dõ ueram gloriam xp̃i¬
ani nominis exspectamus non debemusutiq defidelibus mortuis & ut propriae

Expanded text:
cum Christo sine fine victurus; tibi donavit ut quae sunt Domini cogites et, secundum apostoli Pauli cum Christo sine fine victurus; tibi donavit ut quae sunt Domini cogites et, secundum apostoli Pauli sermonem, sis sancta, et corpore et spiritu. Proinde sine dubitatione crede quod divinitus dicitur, et cum dilectione spera quod promittitur, ut possis bene facere quod jubetur. CAP. Ienim: Nolumus autem vos ignorare, fratres, de dormientibus, ut non contristemini, sicut et caeteri qui spem non habent. Si enim credimus quod Jesus mortuus est, et resurrexit, ita et Deus eos qui dormierunt per Jesum adducet cum eo . Si ergo verae fidei tenaces sumus, si de sermonibus Dei nihil ambigimus, si ad futuram vitam spe certissima tendimus, si digne Deum proximumque diligimus, si non ab hominibus inanem, sed a Deo veram gloriam Christiani nominis exspectamus, non debemus utique de fidelibus mortuis, et, ut proprie
Abbreviated transcription (Latin):
gallae seruorum xp̃i famulus. ante mensem aliquot diaconimei exurbe re me antis
certa narratione comperi. non solumtui coniugis obitum. uerum etiam sci proposs
tui tramitem in quoiam ambula s illo deducente quiest uia ueritas & uita qu
fide libussuis nouit permomentaneam tristitiam donum sempiternae largir
lactitiae. Et quosiult salubriter deterrenis ad caelestia paternae benignitatis
dispenaatione tranferro. Neque enim frustradñs cuius in conprehensibilia uidicia
& in uestigabi lesuias a postolus praedicat paulus coniugentuum religione sincer
fidelem corde humilem, moribus initem operibus niseri cordem conueratione
penitus in nocentem. Aetate iuuenem deperegrinatione huius uitae ad aeternã
caelestis patriae celeriter transtulit mansionem nisi ut & illigaudia aeterna confer¬
ret & tibi facultatem melius uiuendi concederet : Illidonauit ut corpore dissolutus sit

Expanded text:
ariti defuncti. --1. Ante menses aliquot diaconi mei ex urbe remeantis certa narratione comperi, non solum tui conjugis obitum, verum etiam sanctum propositi tui tramitem, in quo jam ambulas, illo deducente qui est via, veritas et vita , qui fidelibus suis novit per momentaneam tristitiam donum sempiternae largiri laetitiae, et quos vult salubriter de terrenis ad coelestia, paternae benignitatis dispensatione, transferre. 2. Neque enim frustra Dominus, cujus incomprehensibilia judicia et investigabiles vias apostolus praedicat Paulus , conjugem tuum religione sincera fidelem, corde humilem, moribus mitem, operibus misericordem, conversatione penitus innocentem, aetate juvenem, de peregrinatione hujus vitae ad aeternam coelestis patriae celeriter transtulit mansionem, nisi ut, et illi gaudia aeterna conferret, et tibi facultatem melius vivendi concederet. Illi donavit ut corpore spoliatus sit
Abbreviated transcription (Latin):
non superbire. Vnde a libidicitur. Et iudiciatua adiuuabuntmẽ: Sequitur & dicit
Nullius pro indeculpae humanae indm̃ referas causam : Vitiorumnam que omnium humanorũ¬
causa superbiae st̃: In istisscĩ augustinidictis adtende quae somicarisime primum qua ut non
homines adiuuentur adõ. in ipiis cauia essedicitur non indõ : De in de quia propter iniqui¬
tatem superbiae praedestinatidicuntur damnandi quod ꝑtin& adiudicium non de pra¬
uandi quod ꝑtin& ad peccatum. Tertio &iam considera : quia nullius culpae humanȩ indm̃
referendum ammonet causam. quisi aliqua peccatoris iniquitas adõ praedestinata creditur
ipsius iniquitatis causa in praedestinatione diuina ponitur. quod quam it impium quam que
fides xp̃iane contrarium : nullum puto fugere xp̃ianum. Alio quoque eiusdem librilo co
memoratus scsaugustinus siedicit. Extolli quippe in superbiam .: propriaeuoluntatis est hominũ¬

Expanded text:
non superbire. Unde alibi dicitur, Et judicia tua adjuvabunt me . 27. non superbire. Unde alibi dicitur, Et judicia tua adjuvabunt me . 27. Nullius proinde culpae humanae incausa superbia est. » In istis sancti Augustini dictis attende, quaeso, mi carissime. Primum quia ut non homines adjuventur a Deo, in ipsis causa esse dicitur, non in Deo. Deinde, quia propter iniquitatem superbiae praedestinati dicuntur damnandi, quod pertinet ad judicium, non depravandi, quod pertinet ad peccatum. Tertio etiam considera, quia nullius culpae humanae in Deum referendam admonet causam, qua si aliqua peccatoris iniquitas a Deo praedestinata creditur, ipsius iniquitatis causa in praedestinatione divina ponetur . Quod 25 quam sit impium, quamque fidei Christianae contrarium, nullum puto fugere Christianum. Alio quoque ejusdem libri loco memoratus S. Augustinus sic dicit: « Extolli quippe in superbiam propriae voluntatis est hominu
Abbreviated transcription (Latin):
secundo debaptisino paruulorum : ad marcellinum scribens interalia sicdicit. Igno¬
rantiaigitur & infirmitas uitia sunt quae in pediunt uoluntatem : ne moueatur ad fa¬
ciendum opusbonum : uel ab o peremalo abstinendum. Vtautem in notescat quodlate¬
bat & suauefiat quod non delectabat. gratia edĩ est qua hominum adnuat uoluntates
quaut non adiuuentur in ipsis itidem causaest non indõ : siuedamnandi praedestinati
ũnt propter iniquitatem superbiae : siue contra ipsam superbiam iudicandi &erudiendi
si filii sunt miseri cordiae. Hicstatim scsaugustinus testimonium ꝓph&ȩ subiunxit dicens
& non infuror&uo Tamquam dicer& scio ad correptionemmeam pertinere quod minus
abstea diuuor ut ꝑfecte dirigantur gressus mei. Verum tamen hocipsum nolisic mecuma gere
tamquam in furore quo iniquosdam narestatuisti : sed tam quam iniudicio quo do cestuos

Expanded text:
secundo de Baptismo parvulorum ad Marcellinum scribens, inter alia sic dicit secundo de Baptismo parvulorum ad Marcellinum scribens, inter alia sic dicit rantia igitur et infirmitas uitia sunt, quae inpediunt uoluntatem, ne moueatur ad faciendum opus bonum uel ab opere malo abstinendum. ut autem innotescat quod latebat et suaue fiat quod non delectabat, gratiae dei est, qua hominum adiuuat uoluntates; qua ut non adiuuentur, in ipsis itidem causa est, non in deo, siue damnandi praedestinati sunt propter iniquitatem superbiae siue contra ipsam suam superbiam iudicandi et erudiendi, si filii sunt miseret non in furore tuo. Tanquam diceret: Scio ad correptiabs te adjuvor, ut perfecte dirigantur gressus mei: verumtamen hoc ipsum noli sic mecum agere, tanquam in furore quo iniquos damnare statuisti, sed tanquam in judicio, quo doces tuos
Abbreviated transcription (Latin):
diuin aaequitate praedestinatus qui peccatorest diuina cognitione praescitus
t pote qui imiquitatem ad quam adõ non est praedestinatus propriaes & uoluntate
facturus ut in quo praescientia di uidebat futurum opus iniustum: huic ꝑ praedestinationis
sententiam parar& supplicium iustum . quam uisigitur tuipse c&eriquetui similesstudio
legendi & uelocitate intellegendi: ex hoclo codictorum sc̃ĩ augustini quae intuae pistola
posusti facillime cognoscatis quid catholicus habeat in tellectus dehis quos adinteritum prȩ¬
destinatos audimus ne tardiorem quique hunctantum locum minu s ibiponent in hacquȩs¬
tione sufficere : de aliis quoque scĩ augustini libris quaedam inserui quibus docuit humanȩ
iniquitatis causam solam esse superbiam: nec ad peccandum homines sed addomnationem
praedestinatos adõ quiut non ad hiuentur adõ: in ipsiscausa est non indõ. In libro itaq

Expanded text:
divina aequitate praedestinatus, qui peccator est divina cognitione praescitus; divina aequitate praedestinatus, qui peccator est divina cognitione praescitus; ut pote, qui iniquitatem, ad quam a Deo non est praedestinatus, propria esset voluntate facturus. Ut in quo praescientia Dei videbat futurum opus injustum, huic per praedestinationis sententiam pararet supplicium justum. CAPUlegendi, vel velocitate intelligendi, ex hoc loco dictorum sancti Augustini, quae in tua epistola posuisti, facillime cognoscatis, quid catholicus habeat intellectus de his quos ad interitum praedestinatos audimus, tamen ne tardiores quique hunc tantum locum minus sibi putent in hac quaestione sufficere, de aliis quoque sancti Augustini libris quaedam inserui, quibus docuit humanae iniquitatis causam solam esse superbiam, nec ad peccandum homines, sed ad damnationem praedestinatos a Deo, qui ut non adjuventur a Deo, in ipsis causa est, non in Deo. In libro itaque
Abbreviated transcription (Latin):
in meise : qui a nondm̃ sed seipium habuit auctorem insemine : Peccataitaque hominum
cuncta quidemds inpeccatoribus praesciuit futura : Et quia ipse non ea praedestinauit
facienda iustao praedest inauit iudicio punienda : Quid &iam in ipnisdictis scĩ augustini
quae tuae inseruisti epistolae si consideres. profecto cognosdes : qui post quam dixit
hocergobonum quod est requireredm̃: non erat qui facer & non eratusqueadunum
sedin eo genere quod praedestinatum est ad interitum. statimsecutus adiunxitdicens
Superhiocenim respexit di praescientia. protulit que sententiam. Nempesatisatque
euidenter hisdictis ostendit. quiad̃ peccata hominum praescientiauidit: quibussen¬
tentiam praedestinatione dictauit. Quidenim aliud accipere debemus in hac prola¬
tione sententiaedĩ : nisi paratum supplicium peccatori : Iusteautem est adpunitionẽ

Expanded text:
in messe, quia non Deum, sed seipsum habuit auctorem in semine. Peccata itaque hominum in messe, quia non Deum, sed seipsum habuit auctorem in semine. Peccata itaque hominum cuncta quidem Deus in peccatoribus praescivit futura; et quia ipse non ea praedestinavit facienda, juste praedestinavit judicio punienda. Quod etiam in ipsis dictis sancti Augustini, quae tuae inseruisti epistolae, si consideres, profecto cognosces, qui postquam dixit: « Hoc ergo bonum, quod est requirere Deum, non erat qui faceret, non erat usque ad unum ; » sed in eo genere quod praedestinatum est ad interitum, statim secutus adjunxit, dicens: 24 « Super hoc enim respexit Dei praescientia, protulitque sententiam. » Nempe satis atque evidenter his dictis ostendit, quia Deus peccata hominum praescientia vidit, quibus sententiam praedestinatione dictavit. Quid enim aliud accipere debemus, in hac prolatione sententiae Dei, nisi paratum supplicium peccatori? Juste autem est ad punitionem
Abbreviated transcription (Latin):
non nouit non quia scientiam ipsuis aliquid in operibus hominum fugit . sed quia mortẽ
morientis non fecit quitamen mortem mortuo iustere tribuit. Primaigitur mors animȩ
quam sibi homo intulit secundae mortis eit cauaa. Et secundamors quamds homimi reddidit
primae mortis est poena. Et quia stam sibi homo iiustus inuste intulit: illam aiusto
uidice iuste ꝑcepit. Vt quia in ista uolens se men iniquitatis seminat peccator in ꝓuidus
in illa metat fructum punitionis inuitus : Quienim seminat in carnesua : de carne met&
corruptionem : Quiautem seminat in spũ : despũ metet uitam a &ernam: Sed qui semina
testante cognouimus: Sicenimait: Qui autem datsemen seminanti. & panem admandu¬
candum prestabit. & multiplicabit semenurm̃ & augebit incrementa frugum iustitiae
urãe : Qui uero seminat in carne & de carne met& corruptionem : ideo non lactabitur

Expanded text:
non novit, non quia scientiam ipsius aliquid in operibus hominum fugit, sed quia mortem non novit, non quia scientiam ipsius aliquid in operibus hominum fugit, sed quia mortem morientis non fecit; qui tamen mortem mortuo juste retribuit. Prima igitur mors animae, quam sibi homo intulit, secundae mortis est causa: et secunda mors quam Deus homini reddidit, primae mortis est poena. Et quia istam sibi homo injustus injuste intulit, illam a justo judice juste percepit, ut quia in ista volens semen iniquitatis seminat peccator improvidus, in illa metat fructum punitionis invitus: Qui enim seminat in carne sua, de carne metet corruptionem: qui autem seminat in spiritu, de spiritu metet vitam aeternam . Sed qui seminatteste cognovimus, sic enim ait: Qui autem dat semen seminanti, et panem ad manducandum praestabit, et multiplicabit semen vestrum, et augebit incrementa frugum justitiae vestrae . Qui vero seminat in carne, et de carne metet corruptionem; ideo non laetabitur
Abbreviated transcription (Latin):
quadilexitnos &cumes semus mortui peccatis conuiuificauitnos xp̃o De hac morte qua
homo est mortuus in peccatis. dicitds̃. Nolo mortem morientis sed utre uertantur auia sua
mala &iuuat animaeius : Quomodo autem ad mortem peccati praedestinasse ds̃ hominem
creditur quam seipse nolle testatur. Mor sergo ista morientis iuia sua malaest : quae quia mala
dõignota. scriptumnamque est . Via senim quae ad extrissunt nouitdñs : peruersa eautem
sunt quae a sinistrissunt. Via sergo quasds̃ fecit nouit : quas non fecit perdit : quia eas non
nouit. Vnde scriptum est nouit dñsuam iustorum : &iter impe orum peribit. Illeigitur
quiscit omnia antequamfiant : & cuiusoculi in omni lo cospeculantur bonos & malos. cuius
&iam uultus superfacientes mala. ut perdat deterra memoria meorum : Id eo uiamimalam

Expanded text:
qua dilexit nos, et cum essemus mortui peccatis, convivificavit nos Christo . De hac morte qua qua dilexit nos, et cum essemus mortui peccatis, convivificavit nos Christo . De hac morte qua homo est mortuus in peccatis dicit Deus: Nolo mortem morientis, sed ut revertatur a via sua mala, et vivat anima ejus . Quomodo autem ad mortem peccati praedestinasse Deus hominem creditur, quam ipse se nolle testatur? Mors ergo ista morientis, via sua mala est: quae quia mala, Deo ignota. Scriptum namque est: Vias enim quae a dextris sunt, novit Dominus; perversae autem sunt, quae a sinistris sunt . Vias ergo, quas Deus fecit, novit, quas non fecit, perdit, quia eas non novit. Unde scriptum est: Novit Dominus viam justorum, et iter impiorum peribit . Ille igitur, qui scit omnia antequam fiant, et cujus oculi in omni loco speculantur bonos et malos, cujus etiam vultus super facientes mala, ut perdat de terra memoriam eorum , ideo viam malam
Abbreviated transcription (Latin):
micidis & inpudicis & uenoficis & idolis seruientibus & omnibus mendacibus parseorum
instagno ardenti & sulphure quod est morssecunda. Illam secundam nuncupat mortem
quae sequitur exsententia iusti iudicis : non illam quae prȩcessit in mala concupiscentia pec¬
catoris : Quamorte saluator quosdam mortuos asserebat dicens. Dimit temortuos sepelire
mortuosuos Eapostolus deuidua. Quaeautem indelicusent: uiuens mortuaest. Adephesios¬
quo que sicloquitur. Et uoscumess &ismortui delictis : & peccatisuris inquibus aliquando
ambulastis secundum scłm mundi huius : secundum principem potestatis aeris huuissps
quin uncoperatur infiliis diffidentiae : in quibus & nosomnes aliquando conueratiiumus
indesideris carnis nrãe facientes uoluntatem carnis & cogitationum & eramus natura filii
irae sicut & c&eri : Dsautem qui diuesest in miseri cordia propternimiam caritatem suam

Expanded text:
micidis, et impudicis, et veneficis et idolis servientibus, et omnibus mendacibus, pars eorum micidis, et impudicis, et veneficis et idolis servientibus, et omnibus mendacibus, pars eorum in stagno ardenti et sulphure, quod est mors secunda . » Illam secundam nuncupat mortem quae sequitur ex sententia judicis, non illam quae praecessit in mala concupiscentia peccatoris. Qua morte Salvator quosdam mortuos asserebat, dicens: Dimitte mortuos sepelire mortuos suos . Et Apostolus de vidua: Quae autem in deliciis est vivens mortua est quoque sic ait: «Vos cum essetis mortui delictis et peccatis vestris, in quibus aliquando ambulastis secundum saeculum mundi huius, secundum principem potestatis aeris huius, spiritus qui nunc operatur in filios diffidentiae, in quibus et nos omnes aliquando conversati sumus in desideriis carnis nostrae, facientes voluntates carnis et cogitationum, et eramus natura filii irae, sicut et ceteri; Deus autem, qui dives es
Abbreviated transcription (Latin):
Tales itaqued saptauit in interitum punitionis quem peccatori uistus iudex praedestinati¬
one iusta decreuit non in peccatum quod homonon ex predestinatione diuina.: sedex uolun¬
tate suamale concupiscendo coepit: & male operando perficit. Concupiscentia enim con¬
cipiens peperitpeccatum. peccatum uero consummatum genuit mortem. Nonergo iniqui
praedestinati sunt ad mortem animae primam. sed praedestinatisunt ad secundum id est
ad stagnumignis &sulphuris. de quobcatus iohannesdicit: Et diabolus qui se duceluteos
missus est instagnum ignis & sulphuris. Et alio loco : Etmors & infernus missi sunt instagnum
ignis. haecmors secunda est stagnumignis & quinon est inuentus in libro uitae scriptus:
mssusest in stagnumignis. Ruriusdicit Dubiis autem & infidelibus contaminatis & ho¬

Expanded text:
Tales itaque Deus aptavit in interitum punitionis, quem peccatori justus judex praedestinatiTales itaque Deus aptavit in interitum punitionis, quem peccatori justus judex praedestinatione justa decrevit, non in peccatum, quod homo non ex praedestinatione divina, sed ex voluntate sua male concupiscendo coepit et male operando perfecit. « Concupiscentia » enim « concipiens peperit peccatum, peccatum vero consummatum genuit  al., generat mortem . » Non ergo iniqui praedestinati sunt ad mortem animae primam, sed praedestinati sunt ad secundam, id est « ad stagnum ignis et sulphuris, » de quo beatus Joannes dicit: « Et diabolus qui seducebat eos missus est in stagnum ignis et sulphuris ; » et alio loco: « Et mors et infernus missi sunt in stagnum ignis . » Haec mors secunda est « stagnum ignis; » et qui non est inventus in libro vitae scriptus, « missus est in stagnum ignis. » Rursus dicit: « Dubiis autem et infidelibus, contaminatis, et ho
Abbreviated transcription (Latin):
enimndixerinit pax& securitas. tuncrepentinusei uperueni& interitus. Quodidrtales in peccatũ¬
praedestinar& nonco apostolus uasairae in all& nominare sedculpae. nec in interitum
taliauasa. sed in peccatum dicerentur aptata. nunc autem ideo uasa irae dicuntur ut osten¬
datur intalibus exdĩ praedestinatione non hocesse quod est im aleabeis admissum. sed quod
esttalibus beneredditum. bene quippemalis interitus adõ redditur : quamuis sit malus hite
ritus eis quinunc iuste deseruntur & poit modum uiste torquebuntur . Intalibus enim ds iuidi¬
cium suum desertione inchoat: crucutione consumat. Nam & hoctempore quo dicedentes
malos deseritds̃ non operatur in eis quod eidisplic&. sed operatur pereos quod ei plac&:
postmodum eis redditurus quod ab eiuis iustitia merentur : recipientenim non peo quod
dsbene uius est eorumoperibus malis sed proeo quodipsimale abusuiunt dĩoperibus bonis

Expanded text:
enim dixerint pax et securitas, tunc repentinus eis superveniet interitus . Quodenim dixerint pax et securitas, tunc repentinus eis superveniet interitus . Quodpraedestinaret, non eos Apostolus « vasa irae » mallet nominare, sed culpae; nec in interitum talia vasa, sed in peccatum dicerentur aptata. Nunc autem ideo « vasa irae » dicuntur, ut ostendatur in talibus ex Dei praedestinatione hoc non esse quod est male ab eis admissum, sed quod est talibus bene redditum ritus eis qui nunc juste deseruntur, et postmodum juste torquebuntur. In talibus enim Deus judicium suum desertione inchoat, cruciatione consummat. Nam et hoc tempore quo discedentes malos deserit Deus, non operatur in eis quod ei displicet, sed operatur per eos quod ei placet, postmodum eis redditurus quod ab ejus justitia merentur. RecDeus bene usus est eorum operibus malis, sed pro eo quod ipsi male abusi sunt Dei operibus bonis.
Abbreviated transcription (Latin):
toribus &contumolions nondebitus recddereur interitus : sed miericordiae donar &ur graitutũ
munus. Vasi uero rae numquam diredder& interitum : sinomspontaneum inue nir&ir homo
haberepeccatum. quia necds peccanti homini uiste inferrec iram : ⁊homcex praedestinutionedi
cocidis e inculpam sed quia causam iiquitotissuias ex propria homo habuit uoluntte
proptereibeatus paulus sustin uise aseritdñ inmulta patientia uasiis aptita siunteritum:
Hlaec igitur ira ideotalibus uass interitum reddidit: qua hneis mneritim uolunta lut hiquitatis
inuenit: Quando autem peccanti seruo iram iutus dñs intulisex: nseruus ex dñ praedestina¬
tone peccus& : In hocitaque istauasadsaptauit : in quod pracdostinauit hocestin interitum:
illum utique interitum. quem paulus malis repente siperuenturum denuntiat dicens : Cum

Expanded text:
toribus et contumeliosis, non debitus redderetur interitus, sed misericordiae donaretur gratuitum toribus et contumeliosis, non debitus redderetur interitus, sed misericordiae donaretur gratuitum munus. Vasis vero irae nunquam Deus redderet interitum, si non spontaneum inveniretur homo habere peccatum, quia nec Deus peccanti homini juste inferret iram, si homo ex praedestinatione Dei cecidisset in culpam. Sed quia causam iniquitatis suae ex propria homo habuit voluntate, propterea B. Paulus sustinuisse asserit Deum in multa patientia vasa irae, aptata in interitum. Haec igitur ira, ideo talibus vasis interitum reddidit, quia in eis meritum voluntariae iniquitatis invenit. Quando autem peccanti servo iram justus Dominus intulisset, si servus ex Domini praedestinatione peccasset? In hoc itaque ista vasa Deus aptavit, in quod praedestinavit, hoc est in interitum, illum utique interitum, quem Paulus malis repente superventurum denuntiat, dicens: Cum
Abbreviated transcription (Latin):
potius uasa iustitiae nuncupare. Sed siua sa uistitiae uocarentur . forsitan ex seipsis habere
uistitiam putarentur. Nunc autem cumuasa miseri cordiae dicit.: proculdubio quidipsi fue¬
rint non tacuit : quia quideis ado conlatumsit euidenter ostendit sienim perseipsosessent
iustis mercedem eis dñis prooperibussuis red der& non iniseri cordiam praerogar& : Sicut
idema postolus aliolo codicit. Ei autem qui operatur mercesnonin putatur secundum gratiam:
sed ie cundum debitum. uasaitaque misericordiae ad indebitam suntglorim praeparata.
quia gratissunt miseri cordiam consecuta. De quibus &iam ipsebeatus a postolus seenetestatur
dicens quipriuis fuiblasphemus & persecutor & contume liosus sed mieri cordiam consecutunũ
quia ignoransseci in incredulitate hocest opurdi bn iusimiericordue itblis phemis &periatu¬

Expanded text:
potius vasa justitiae nuncupare; sed si vasa justitiae vocarentur, forsitan ex seipsis habere potius vasa justitiae nuncupare; sed si vasa justitiae vocarentur, forsitan ex seipsis habere justitiam putarentur. Nunc autem cum vasa misericordiae dicit, procul dubio, quid ipsi fuerint, non tacuit, 22 quia quid eis a Deo collatum sit, evidenter ostendit. Si enim per seipsos essent justi, mercedem eis Dominus pro operibus suis redderet, non misericordiam praerogaret: sicut idem Apostolus alio loco dicit: Ei autem qui operatur, merces non imputatur secundum gratiam, sed secundum debitum . Vasa itaque misericordiae ad indebitam sunt gloriam praeparata, quia gratis sunt misericordiam consecuta. De quibus etiam ipse beatus Apostolus se esse testatur, dicens: Qui prius fui blasphemus et persecutor et contumeliosus, sed misericordiam consecutus sum, quia ignorans feci in incredulitate . Hoc est opus Dei in vasis misericordiae, ut blasphemis et persecu
Abbreviated transcription (Latin):
iuste ira momni potentis inferre . Aitnamque si autem iniquita snr̃a iustiriamd̃ cominendit:
quid dicemus : Numquid iniquusds̃ qui in fert iram : secundum hominem dico absit. Alioqum
quomodo iudicauit dĩmundum : non itaque frustratalis est ab eofacta interpuniendos glori¬
ficando sque discretio : ut illosuocar& uasairae istosautem uasamisaricordiae : nisiut osten¬
der&tam inuasisirae quam in uasis iisericordiae iniquitatem propriam praecesine Talis
estenim dñs uerus cuius ut gratuita sit misericordia & ira non sit iniusta : Acperhoc &illos
in dignos praeueniat bonitate quosiustificat & illosdignos inueniat punitione quosclamnat:
Acsic appareat &inuasis miseri cordiae non ex ipsis sed ex dõ esse quodbonisunt : & inuasisirae
non exdõ. sed ex ipsisesse quod inalisunt: Posse tenima postolus quosdixitua sa miseri cordiae

Expanded text:
juste iram omnipotentis inferri. Ait namque: Si autem iniquitas nostra justitiam Dei commendat, juste iram omnipotentis inferri. Ait namque: Si autem iniquitas nostra justitiam Dei commendat, quid dicemus? nunquid iniquus Deus, qui infert iram? secundum hominem dico absit, alioquin quomodo judicabit Deus mundum ? Non itaque frustra talis est ab eo facta inter puniendos glorificandosque discretio, ut illos vocaret vasa irae, istos autem vasa misericordiae, nisi ut ostenderet, tam in vasis irae quam in vasis misericordiae iniquitatem propriam praecessisse. Talis est enim Dominus verus, cujus et gratuita sit misericordia, et ira non sit injusta; ac per hoc, et illos indignos praeveniat bonitate quos justificat, et illos dignos inveniat punitione quos damnat; ac sic appareat, et in vasis misericordiae, non ex ipsis, sed ex Deo esse, quod boni sunt, et in vasis irae, non ex Deo, sed ex ipsis esse quod mali sunt. Posset enim Apostolus quos dixit vasa misericordiae,
Abbreviated transcription (Latin):
&impios praedestinauit : idest ad iuipplicium iustum: non ad ali quodopus iniustum ad poenã
non ad culpam. ad punitionem non ad transgreilionem: A dinteritum quemira uisti uidicis
peccantibus reddidit : non adinteritum quo in se iramdĩ peccantium iniquitas prouocauit
quod beatiapłi praedicatio manifestat : quimalos quos in a&ernum dãt᷑urusest dĩuas uorat
irae nonculpae aitenim : quodĩ olens ds̃ ostendere iram & notam facere potentiam suam:
licum diligenter adtendas. Notumnam que est iramdi dicinon pose : nisiubiereditur hominis
iniquitas praecenie. Nequeenimdẽ aut ignarus ense potuit autiniustus. qui poss& autpec cantis
hominisculpam non agnoscere : aut non peccanti uidicium punitionis inferre. Nam &uipse
beatus paulus in iniquitate hominis iustitiam dĩ praedicat commnendari : ut ostendat non in¬

Expanded text:
et impios praedestinavit, id est ad supplicium justum, non ad aliquod opus injustum; ad poenam, et impios praedestinavit, id est ad supplicium justum, non ad aliquod opus injustum; ad poenam, non ad culpam; ad punitionem, non ad transgressionem; ad interitum, quem ira justi judicis peccantibus reddidit, non ad interitum, quo in se iram Dei peccantium iniquitas provocavit. Quod beati Apostoli praedicatio manifestat, qui malos, quos in aeternum damnaturus est Deus, vasa vocat irae, non culpae. Ait enim: Quod si volens Deus ostendere iram, et notam facere potentiam suam, locum diligenter attendas. Notum namque est, iram Dei dici non posse nisi ubi creditur hominis iniquitas praecessisse. Neque enim Deus aut ignarus esse potuit, aut injustus, qui posset aut peccantis hominis culpam non agnoscere, aut non peccanti judicium punitionis inferre. Nam et ipse beatus Paulus in iniquitate hominis justitiam Dei praedicat commendari, ut ostendat, non in
Abbreviated transcription (Latin):
destinauit : Ipaestenim praedestinatiodi Eempiterna scilic & dipontio futurio perisdĩ . porro
auteminiquis puniturusest : quodutessent malinondedit: nec eos adimquitatem aliquam
praedestinauit : quia ut iniquȩ uellent: hoc eis daturus ipsenonfuit. & quia malȩuoluntatis
perseuerans inquitas inulta remanere non debuit. Tales adinteritum praedestinauit : quia
talibus iuste punitionis supplicium praeparauit: Quodiitiq manifestodñs ipse serinone per¬
docuit : In eo quod asostendit paratum. non solum regnum ubi laetentur boni : sed &ignem
a&ernum ubierucientur mali : bonis & enim dicturusest. Venitebenedictipatris mnei : per¬
cipiteregnum quoduobis paratum est a constitutione mundi. Malis autem dicturus est. Ite
maledicti inignema &ernum qui paratus est diabolo & angeliseius. Eccead quod dñs iniquos

Expanded text:
destinavit. Ipsa est enim praedestinatio Dei, sempiterna scilicet dispositio futuri operis Dei. Porro destinavit. Ipsa est enim praedestinatio Dei, sempiterna scilicet dispositio futuri operis Dei. Porro autem in iniquis puniturus est, quod ut essent mali, non dedit, nec eos ad iniquitatem aliquam praedestinavit, quia ut inique vellent, hoc eis daturus ipse non fuit. Et quia malae voluntatis perseverans iniquitas inulta remanere non debuit, tales ad interitum praedestinavit, quia talibus justae punitionis supplicium praeparavit. Quod utique manifesto Dominus ipse sermone perdocuit, in eo quod a se ostendit paratum, non solum regnum, ubi laetentur boni, sed et ignem aeternum, ubi crucientur mali. Bonis etenim dicturus est: Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est a constitutione mundi ; malis autem dicturus est: Ite, maledicti, in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus . Ecce ad quod Dominus iniquos
Abbreviated transcription (Latin):
quia prauis num quam aliquis fuit : nisi in quantum adõ dicessit. nec dicessurumds̃ praedes¬
tinauit : quamuis discessurum cognitione diuina prȩsciuerit. Dsitaq lic& auctor nonsit
malarum cogitationum ordinator tamenest malarum uoluntatum : & demalo o perecuius¬
lib& mali non desinit ipsebonum operari: nec in ipsis iniuste uoluntatis operibus deserit operũ
suorumiustumordinem : quia & hoc in ipio ordine hub&. quod inalam uiste deserit uoluntatẽ
Quaotamensc in suifnalid peribus a se discedentem deserit. utibiꝑ mittentisli operatiobona
nondesit Dum &in peccantis uoluntate iniusta ipl& ipse iustitiam: & demalo quo peccantem
udicat : quibusi pseuult bene ficium praerogat. In sci sigitur perfecturusest dñs. quoduteisent
bonigratidedit. Quod autemdaturumse praesciuit : i ae ternabonitatis dispontione prae¬

Expanded text:
quia pravus nunquam aliquis fuit, nisi in quantum a Deo discessit. Nec discessurum Deus praedesquia pravus nunquam aliquis fuit, nisi in quantum a Deo discessit. Nec discessurum Deus praedestinavit, quamvis discessurum cognitio divina praesciverit. CAPUT malarum cogitationum, ordinator tamen est malarum voluntatum, et de malo opere cujuslibet mali non desinit ipse bonum operari. Nec in ipsis injustae voluntatis operibus deserit operum suorum justum ordinem, quia et hoc in ipso ordine habet, quod 21 malam juste deserit voluntatem. Quam tamen sic in suis malis operibus a se discedentem deserit, ut ibi permittentis Dei operatio bona non desit, dum et in peccantis voluntate injusta implet ipse justitiam, et de malo, quo peccantem judicat, quibus ipse vult beneficium praerogat. In sanctis igitur perfecturus est Dominus, quod ut essent boni, gratis dedit. Quod autem daturum se praescivit, in aeterna bonitatis dispositione prae
Abbreviated transcription (Latin):
utrumq pariter inuenitur expressum ubids ꝑeaiam eos qunbi nonseruiunt h arguit
uerbis Ecce quiseriuunt mibi manducabant : uos uero esuri&s : Eccequiseriuunt mnihibibent¬
tentun modo non promia. Nequeenim dicendumert bonitatis largnate promisum. quedin¬
tentit in quitatis merito eueritas inferendum si quauero ad personam seruentium doper¬
tinent. & praedictasunt & promisa: Taleo liquid est &iaminillo saluatorisnri sermone quo¬
aeti T uncalli ibunt in conbustionem acernam iustiautem inurtam accornam pracilixit
& promist priomium quo fruentur usti nonautem prom et sedpriedxit nipplicium
quopunientur iniusti. Ne que uero sicut praedestinauit scõs adiustitiam accipiendam:
sic praedestinauit iniquos adeandem iustitiam admittendam Quia misericors dñs &iuitus
potuit gratis a prauitate liberare quemuoluit: prauitatis autem operator numquam fuit

Expanded text:
utrumque pariter invenitur expressum, ubi Deus per Isaiam eos qui sibi non serviunt, his arguit utrumque pariter invenitur expressum, ubi Deus per Isaiam eos qui sibi non serviunt, his arguit verbis: Ecce qui serviunt mihi, manducabtantummodo, non promissa. Neque enim dicendum est bonitatis largitate promissum, quod intentat iniquitatis merito severitas inferendum. Si qua vero ad personam servientium Deo pertinent, et praedicta sunt et promissa. Tale aliquid est etiam in illo Salvatoris nostri sermoneait: Tunc illi ibunt in combustionem aeternam, justi autem in vitam aeternam . Praedixit et promisit praemium quo fruentur justi, non autem promisit, sed praedixit supplicium quo punientur injusti. Neque vero, sicut praedestinavit sanctos ad justitiam accipiendam, sic praedestinavit iniquos ad eamdem justitiam amittendam, quia misericors Dominus et justus, potuit gratis a pravitate liberare quem voluit; pravitatis autem operator nunquam fuit,