comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& opponi masculis gentis tenebrarũ: ut ꝑpulꝓchritudinẽ suam.
inflãment spurcissimam libidinẽ principũ tenebrũ: Et eo mͦ ui¬
tał substantia. ħ ẽ dĩ natura quam dñt in eoꝵ corporibꝰ ligatã te¬
neri. exeorũ m̃bris ꝑ illã concupiscentiã relaxatis soluta fugiat:
hoc credunt. hoc inlibro thesauri eoꝵ sepͣtimo: sic enĩ appellant
script᷑am quandam manichei. ubi istȩ blasꝑhemiȩ conscripte sunt:
ita positũ est. Tc̃ beatꝰ ille pat̾ qui lucidas naues ht̃. diũsoria. ⁊ ha¬
bitacula. seu magnitudines: ꝓ insita sibi clementia. fert opẽ qua
exuit᷑. ⁊ lib̾at᷑. ab impiis retinaculis ⁊ angustus: atq angorib suȩ
uitał substantiȩ. Itaq inuisibili suo nutu. illas suas uirtutes. q̃
in clarissima hac naui habent᷑. tͣnffigat: easq parere fac̃ ad uersis
potestatibꝰ:. quȩ in singłis cȩloꝵ tͣctib ordinate sunt. Quȩ qm̃ exutͦq:¬

Expanded text:
et opponi masculis gentis tenebrarum; ut per pulchritudinem suam et opponi masculis gentis tenebrarum; ut per pulchritudinem suam inflamment spurcissimam libidinem principum tenebrarum, et eo modo vitalis substantia, hoc est dei natura, quam dicunt in eorum corporibus ligatam teneri, ex eorum membris per illam concupiscentiam relaxatis soluta fugiat hoc credunt, hoc in libro septimo Thesauri eorum — sic enim appellant scripturam quandam Manichaei, ubi istae blasphemiae conscriptae sunt — ita positum est: tunc beatus ille pater, qui lucidas naues habet diuersoria et habitacula secundum magnitudines, pro insita sibi clementia fert opem. qua exuitur et liberatur ab inpiis retinaculis et angustiis atque angoribus suae uitalis substantiae. itaque inuisibili suo nutu illas suas uirtutes. quae in clarissima hac naui habentur, transfigurat easque parere facit aduersis potestatibus, quae in singulis caelorum tractibus ordinatae sunt. quae qu
Abbreviated transcription (Latin):
nat̾e dei dñt. ubiq ꝑmixtã incęlis. in terris. sub terris. in om̃ĩbꝰ
corporibus. succis. humidis. in omĩb car nib in omĩb seminibus
arboꝵ. herbarũ. homin. animaliũ. ñ potentia diuinitatis sine
ullo nexu in quo in ꝗnabilit̾. in corruptibilit̾. omĩb rebus am¬
ministrandis. regendisq s̃ p̃sentẽ ꝙ nos de dõ dm̃s: s ligatã. opp̃s¬
sam. pollutã. qͣm solui. lib̾ari. purgariq dñt. ñ solũ ꝑdiscur sũ so¬
lis ⁊lunȩ. ⁊ uirtutes lucis: uerũ &̃ ꝑelectos suos: ħ genꝰ nefandis¬
simi erroris qm sacrilegas ⁊ incredibiles turpitudines eas suade¬
at. & sinõ ꝑsua deat. Horribile est dicere. Dñt enĩ uirtutes lucis
tͥnsfig̾ari infeminas pulchras. ⁊ opponi feminis. uł mascłis. gentis
tenebrarũ: ⁊ eas dẽ rursus tirtutes lucis tͣnsfigari infeminas puldeo

Expanded text:
naturae dei dicunt ubique permixtam in caelis, in terris, sub terris, in omnibus naturae dei dicunt ubique permixtam in caelis, in terris, sub terris, in omnibus corporibus, siccis et humidis, in omnibus carnibus, in . omnibus seminibus arborum, herbarum, hominum, animalium, non potentia diuinitatis sine ullo nexu incoinquinabiliter, incorruptibiliter omnibus rebus administrandis regendisque praesentem, quod nos de deo dicimus, sed ligatam, obpressam, pollutam, quam solui, liberari purgarique dicunt, non solum per discursum solis et lunae et uirtutes lucis, uerum etiam per electos suos: hoc genus nefandissimi erroris quam sacrilegas et incredibiles turpitudines eis suadeat, etiamsi non persuadeat, horribile est dicere. dicunt enim uirtutes lucis transfigurari in masculos pulchros tenebrarum; et easdem rursus virtutes lucis transfigurari in feminas pulchras,
Abbreviated transcription (Latin):
in colis parabat᷑: ħ quã nefas sit dicere nat̾ȩ dĩ sic subueniri: qui
auddit anathematir&: s sic hoc saltẽ ita faceret. ut ipsa lui in imi¬
ca ñ fieret: possoe fortasse. nõ tanquã dei nat᷑am.s tamnꝙ̃ aliꝗs hõ
saudari: quia uell&e ꝓpatria sua mali aliqͥd pati. Qd̾ quid malũ ad¬
tempꝰ poss&e eẽ. mȩfnũ. Nc uͭ & illã inglobo tenebrarũ confoxionẽ
dnt eternã. ⁊ non cuiꝰq rei s natȩ dei: Et utiq ini ꝗsimũ aexecia¬
bile. ⁊ ineffabilit sacrilegũ gaudiũ erat. si dĩ nat᷑a gaudebat se tene¬
bras dilectura: ilucis scȩ inimicã fut᷑am. Uñ ħ tam ĩmane & scele¬
stũ malũ malum. antequã ullũ exgente contraria misceret᷑ malũ:
Quis tã ꝑuersã ⁊ tã mpiã ferat insaniã: sũmo malo tribuere tã¬
ta bona:⁊ sũmo bono qd̾ as ẽ tanta mala : Iam ũ qd̃ ipsã partẽ

Expanded text:
incolis parabatur? hoc quam nefas sit dicere naturae dei natura dei sic subueniri qui incolis parabatur? hoc quam nefas sit dicere naturae dei natura dei sic subueniri qui uidet, anathemet. sed si hoc saltem ita faceret, ut ipsa luci inimica non fieret, posset fortasse non tamquam dei natura, sed tamquam aliquis homo laudari, qui pro patria sua uelernum. nunc uero et illam in globo tenebrarum confixionem dicunt aeternam et non cuiusque rei, sed naturae dei. et utique iniquissimum et execrabile et ineffabiliter sacrilegum gaudium erat, si dei natura gaudebat se tenebras dilecturam et lucis sanctae inimicam futuram. unde hoc tam inmane et scelestum malum, antequam ullum ex gente contraria misceretur malum ? quis tam peruersam et tam inpiam ferat insaniam summo malo tribuere tanta bona et summo bono, quod deus est. tanta mala ? Iam uero quod ipsam partem
Abbreviated transcription (Latin):
existerent sc̃ȩ luci. sic̃ ipse dic: ħ ẽ ñ tantũ dõ suo. s ⁊̃ pat᷑ deqͦ erant:¬
Uñ g̃ ħ in dõ tam magnũ ignorantiȩ malũ. anteqͣmullũ de gente con¬
traria misceret᷑ malum: Si aut̃ futurũ ħ sciebat: aut sẽpiterna in
illo erat crudelitas. si de suȩ nat̾ȩ fut᷑a cõtaminatione. ⁊ dap̃natione
nichil dolebat: aut sempit̾ua miseria si dolebat. Uñ ⁊ hoc tãtũ malũ
sũmi boni ur̃i. anteullam cõmixtionẽ sũmi mali uestri: Ipsa crti
particula nat̾e ipsius. quȩ millius globi ȩt̾̃no uinło configitur
sih sibi imminere nesciebat: ⁊ iã sic erat nata dei sẽpiterna igno¬
rantia. Si aut̃ sciebat: sempiterna miseria: uñ ħ tantũ malũ añ¬
qͣm uilum de gente cont̾ria misceretur malũ: anforte magna
caritate gaudebat. quia ꝑ eius pęnã ꝑpetua quies ceteris lucis

Expanded text:
existerent sanctae luci, sicut ipse dicit, hoc est non tantum deo suo, sed eexisterent sanctae luci, sicut ipse dicit, hoc est non tantum deo suo, sed etam magnum ignorantiae malum, antequam ullum de gente contraria misceretur malum? si autem futurum hoc sciebat, aut sempiterna in illo erat crudelitas, si de suae naturae futura contaminatione et damnatione nihil dolebat, aut sempiterna miseria, si dolebat. unde et hoc tantum malum summi boni uestri ante ullam commixtionem summi mali uestri? ipsa certe particula naturae ipsius, quae in illius globi aeterno uinculo configitur, si hoc sibi imminere nesciebat, etiam sic erat in natura dei sempiterna ignorantia; si autem sciebat, sempiterna miseria. unde hoc tantum malum, antequam ullum de gente contraria misceretur malum ? an forte magna caritate gaudebat, quia per eius poenam perpetua quies ceteris lucis
Abbreviated transcription (Latin):
ex nichilo fecit. ne tribuant eam luci qͣm genuit : Qđ si&̾ ostendimꝰ
ante cõmixtionẽ mali. qmͣ fabulose confictã dem̃tissime crediderũt.
in ipsa lucis nat᷑a. qͣm dicunt magna mala fuisse: ꝗd ad istas blasphe¬
mias addi posse uidebit᷑: Illi enĩ ante qͣm fu̾it purgaret᷑ dura ⁊ ine¬
uitabił pugnandi necessitas. Ecce iam magnũ malũ. ante qͣm bono
misceretur malum. Bicant ħ Uñ: cũ ad huc nulla eẽt facta cõmixtio.
Siaut̃ necessitas nõ erat. uoluntas gͦ erat. Uñ ⁊ ħ tã magnũ malũ. ut
ds̃ ipse. nat̾e suȩ nocere uell&. cui nocerꝙ̾e ab hoste ñ posterat. mit¬
tendo eam crudelit̃ miscendã: turpit̃ purgandam: inique dãpnã¬
dam: Ecce qͣntũ malũ. ꝑniciosȩ. & nouȩ. & immanissimȩ uolunta¬
tis. ante quã ullũ malum de gente contͣria misceret᷑. anforce ne¬
sciebat ħ euenturũ m̃bris suis. ut diligerent tenebras. ⁊ uumicȩ

Expanded text:
ex nihilo fecit, ne retribuant eam luci, quam genuit? Quid? si etiam ostendimus ex nihilo fecit, ne retribuant eam luci, quam genuit? Quid? si etiam ostendimus ante commixtionem mali, quam fabulose confictam dementissime crediderunt, in ipsa lucis natura, quam dicunt, magna mala fuisse, quid ad istas blasphemias addi posse uidebitur? illic enim fuit, antequam pugnaretur, dura et ineuitabilis pugnandi necessitas. ecce iam magnum malum, antequam bono misceretur malum. dicant, hoc unde, cum adhuc nulla esset facta commixtio. si autem necessitas non erat, uoluntas ergo erat. unde et hoc tam magnum malum, ut deus ipse naturae suae nocere uellet, cui noceri ab hoste non poterat, mittendo eam crudeliter miscendam, turpiter purgandam, inique damnandam ? ecce quantum malum perniciosae et noxiae et inmanissimae uoluntatis, antequam ullum malum de gente contraria misceretur. an forte nesciebat hoc euenturum membris suis, ut diligerent tenebras et inimicae
Abbreviated transcription (Latin):
quirentes. Certe ñ ẽ lib̾um uoluntatis arbitriũ. Ui qͦmͦ insaniens qͥd
dicat ignorat. ⁊ contͣria sibi loqñdo.peiꝰ bellũ contͣ se gerit: quã cont᷑ dm̃.
ipsiꝰ gentis tenebrarũ. De iñ si ꝓpt̃ ea dampnant᷑ animȩ lucis. qͥa dile¬
xer̃ tenebras: in iustȩ dapnant᷑ gens tenebrarũ quȩ lucẽ dilex̃. Et gens ꝗͦ.
tenebrarũ lucẽ ab initio dilex̃. qͣm & siuiolent̃. tñ possidere uoluit
nõ extinguere: lucis aut̃ nat᷑a inbello te nebras extinguere uoluit.
Cas gͦ uicta dilex̃. Qđ uultis eligite. utrũ necessitate cõpusa. ut dili¬
geret tenebras: an uoluntate seducta. Si necessitate : qr̃ dampnatur:
Si uoluntate: qr̃ dei nat᷑a in tanta iniquitate de p̃hendit᷑ : Si necessi¬
tate dei nat᷑a coacta ẽ diligere tenebras: uicta ẽ gͦ nõ uicit. Siuolunta¬
te: quid iã miseri dubitant. peccandi uoluntatẽ trubue nat᷑e.qͣm dĩ

Expanded text:
quirentes. certe non est liberum uoluntatis arbitrium. uidete quomodo insaniens quid quirentes. certe non est liberum uoluntatis arbitrium. uidete quomodo insaniens quid dicat ignorat et contraria sibi loquendo peius bellum contra se gerit quam contra deum ipsius gentis tenebrarum. deinde si propterea damnantur animae lucis, quia dilexerunt tenebras, iniuste damnatur gens tenebrarum, quae lucem dilexit. et gens quidem tenebrarum lucem ab initio dilexit, quam etsi uiolenter, tamen possidere uoluit, non extinguere, lucis autem natura in bello tenebras extinguere uoluit ; eas ergo uicta dilexit. quod uultis eligite: utrum necessitate conpulsa, ut diligeret tenebras, in uoluntate seducta: si necessitate, quare damnatur? si uoluntate, quare dei natura in tanta iniquitate deprehenditur ? si necessitate dei natura coacta est diligere tenebras. uicta est ergo, non uicit; si uoluntate, quid iam miseri dubitant peccandi uoluntatem tribuere naturae, quam deus
Abbreviated transcription (Latin):
te nat᷑e cont̾riȩ. ubiq nesciens qͥdloqͦtur: ⁊ tanqͣm ipse ĩnclusus iam¬
sit inglobo tenebrarũ quẽ finx̃. quęrens qͣ exeat iñ inueniens. Si
dicat ꝙuult seductis ⁊ miseris. a qͥbus multo ampliꝰ qͣm xp̃s honorat᷑.
ut ħ p̃cio tam longuas itã sacrilegas eis fabulas uendat. Dicat ꝙ uilt
includat in globo tanꝗͣ incarcere gentẽ tenebrarũ: ⁊ forinsecꝰ affligat
nat᷑am lucis. cui de hoste extincto. quietẽ ꝑpetuã ꝑmittebat. Ecce pe¬
ior ẽ pena lucis quã tenebrarũ. Peior pęna diuinȩ nat᷑e. quã gentis
ad ũsȩ. Illa quippe & si intenebris intus ẽ. ad nat᷑am eiꝰ ꝑtinet intene¬
bris habitare. Animȩ aut̃ q̃ ħ sunt qd̃ ds̃. ñ poterunt recipi sic̃ dicit
in regna illa pacifica. ia uita ac libertate scȩ̃ lucis alienabunt᷑. ⁊ cõ¬
figentur in p̃dicto horribili globo. Un ⁊ adherebunt inqͥt his rebus aiȩ̃
ȩedẽ quas dilexer̃. relictȩ in eod̃ tenebrarũ globo suis meritis. id sibi con¬

Expanded text:
m ipse iam inclusus sit in tenebrarum globo. quem finxit, quaerens, qua exeat, et non inueniens. sed dicat quod uult seductis et miseris, a quibus multo amplius quam Christus honoratur, ut hoc pretio tam longas et tam sacrilegas eis fabulas uendat. dicat quod uult, includat in globo tamquam in carcere gentem tenebrarum et forinsecus affigat naturam lucis, cui de hoste extincto quietem perpetuam promittebat: ecce peior est poena lucis quam tenebrarum, peior poena diuinae naturae quam gentis aduersae. illa quippe etsi in tenebris intus est, ad naturam eius pertinet in tenebris habitare; animae autem, quae hoc sunt quod deus, non poterunt recipi, sicut dicit. in regna illa pacifica et a uita ac libertate sanctae lucis alienabuntur et configentur in praedicto horribili globo: unde et adhaerebunt, inquit, iis rebus animae eaedem, quas dilexerunt, relictae in eodem tenebrarum globo, suis meritis id sibi con
Abbreviated transcription (Latin):
tantuꝰ. sed quadã ętiã fraternitate conuingis: doces reges ꝓs¬
picere popłis. moues popłos sesubdere regib qͥb honor de¬
beatur. quib affectꝰ. qͥb reuerentia quib timor. qͥb conso¬
latio. quib: ad monitio. quib cohortio: quib disciplina: quib:
ob iurgatio. quib supplicium sedulo doces. ostendens quẽ ad¬
imodũ & non omib omĩa. & omĩb caritas & nulli debeatur
in uria iam uero cũ iam humana delectatio inherentem
uberib tuis nutriuerit & roborau̾it animu̾ sequendo deo
factus idoncus. uhi eiꝰ maiestas extanta parte quanto homi¬
ni dũ terre huiꝰ in habitator est sufficit aꝑire se ceperit. tantꝰ
caritatis ardor innascitur: & tantũ diuini amoris consur¬
git incenduiꝰ: ut exutis omĩb uicis & homine purgato atq
scĩficato. satis appareat quã diuine dictũ sit. ego sũ ignis con¬

Expanded text:
tantum, sed quadam etiam fraternitate conjungis. Doces reges prostantum, sed quadam etiam fraternitate conjungis. Doces reges prospicere populis; mones populos se subdere regibus. Quibus honor debeatur, quibus affectus, quibus reverentia, quibus timor, quibus consolatio, quibus admonitio, quibus cohortatio, quibus disciplina, quibus objurgatio, quibus supplicium, sedulo doces; ostendens quemadmodum et non omnibus omnia, et omnibus charitas, et nulli debeatur injuria. 64. Jam vero cum haec humana dilectio inhaerentem uberibus tuis nutriverit, et roboraverit animum, sequendo Deo factum idoneum; ubi ejus majestas ex tanta parte quanta homini, dum terrae hujus inhabitator est, sufficit, aperire se coeperit; tantus charitatis ardor innascitur, et tantum divini amoris consurgit incendium, ut exustis omnibus vitiis, et homine purgato atque sanctificato, satis appareat quam divine dictum sit: Ego sum ignis con
Abbreviated transcription (Latin):
ces: tii feminas uiris suis. non explendam libidinem. sed ap
pagandam ꝓlem. & ad rei famuliaris sotietatẽ casta & fideli
obedientia subicis ti uiros conuigib non ad illudendum
inbecilliorẽ sensũ sinceri amoris legib p̃ficis tuparentib
filios libera quadam seruititte sub iungis. parentes filuis. pra
dominatione p̃ponis. tu fratrib fr̃s religionis uinculo for¬
mioie atq artiore quã sanguinis. nectis: tuomẽm generis
ꝓpinquitatẽ. & affinitatis necessitudiuẽ seruatis nature
uoluntitisq nexib mutua ciritate constringis. tudominis
seruos nontam conditionis necessitate. quã officii delecta¬
tione doces ad herere tu dominis seruis sũmi dei cõmunis
dni consideratione placabiles. & ad consulendũ quã co¬
hercendũ ꝓpensiores facis: tu ciues ciliib gentes gentib
& ꝓrsus homines primoꝵ parentũ recordatione. non sotietate

Expanded text:
ces. Tu feminas viris suis, non ad explendam libidinem, sed ad ces. Tu feminas viris suis, non ad explendam libidinem, sed ad propagandam prolem, et ad rei familiaris societatem, casta et fideli obedientia subjicis. Tu viros conjugibus, non ad illudendum imbecilliorem sexum, sed sinceri amoris legibus praeficis. Tu parentibus filios libera quadam servitute subjungis, parentes filiis pia dominatione praeponis. Tu fratribus fratres religionis vinculo firmiore atque arctiore quam sanguinis nectis. Tu omnem generis propinquitatem et affinitatis necessitudinem, servatis naturae voluntatisque nexibus, mutua charitate constringis. Tu dominis servos, non tam conditionis necessitate, quam officii delectatione doces adhaerere. Tu dominos servis, summi Dei communis Domini consideratione placabiles, et ad consulendum quam coercendum propensiores facis. Tu cives civibus, gentes gentibus, et prorsus homines primorum parentum recordatione, non societate
Abbreviated transcription (Latin):
scripturas xp̃ianas hec audent dicere. ut illud non fint qđ ho¬
rissima. non solũ ipsũ. cuiꝰ ad eptio uita beatissima ẽ. purissi¬
me atq cautissime colendũ p̃dicas: nullam nobis ad orandã
creaturam inducens. cui serui iubeamur: & ab illa in corrup¬
ta & in uiolabili eternitate cui soli homo subiciendis est. cui
soli ratio ualis anima coherendo non misera ẽ. credens om̃e qd
factũ ÷ qđ obuoxiũ cõmutationi. qđ sub ditũ cẽpori. neq con¬
fundens qđ eternitas. qđ ueritas. qđ deniq pax is a distinguit.
nec rursum separans. qđ maiestas una conuingit. sed etiã pximi
dilectionem atq caritatem. ita cõplecteris: ut uarioꝵ morboꝵ
quib ꝓpeccatis suis anime egrotant. onũs apudte medicina
p̃polleat. Iupueriliter pueros. fortiter uiuen es quiete senes
ꝓ ut cuiꝰq noncorporis tantũ. sed animi ȩtas ẽ. exertes. & do¬

Expanded text:
Scripturas christianas haec audent dicere, ut illud non sint quod hoScripturas christianas haec audent dicere, ut illud non sint quod hor Christianorum verissima, non solum ipsum Deum, cujus adeptio vita est beatissima, purissime atque castissime co endum praedicas; nullam nobis aderandam creaturam inducens, cui servire jubeamur; et ab illa incorrupta et inviolabili aeternitate, cui soli homo subjiciendus est, cui soli rationalis anima cohaerendo non misera est, excludens omne quod factum est, quod obnoxium commutationi, quod subditum tempori; neque confundens quod aeternitas, quod veritas, quod denique pax ipsa distinguit, nec rursum separans quod majestas una conjungit: sed etiam proximi dilectionem atque charitatem ita complecteris, ut variorum morborum, quibus pro peccatis suis animae aegrotant, omnis apud te medicina praepolleat. 63. Tu pueriliter pueros, fortiter juvenes, quiete senes, prout cujusque non corporis tantum, sed et animi aetas est, exerces ac do
Abbreviated transcription (Latin):
ut illis scripturis. non ate ꝓlatas alias quib red arguat᷑. sed tua
tantũ uerba p̃ponat: ꝓferendus nãq tibi est aluis codex eadem
continens. sed tamen incorruptus & uerior ubi sola desint ea
que hic in missa ee criminaris: ut si uerhi causa. pauli epłam
que ad romanos scripta est corruptam eẽ contendis. aliam ꝓfe¬
ras in corruptam: uł alium codicẽ potiꝰ inquo eius dẽ apłi eadẽ
epła sincera & incorrupta conscriptasit non faciã in quis. ne ipse
corrupisse credar. Hoc enĩ soletis dicere: & uerũ dicitis: Nichil
prsus aliud suspicabuntur. uł mediocriter cordati homines:
si hoc feceris uide gͦ tu ipse quidde auctoritate tua iudicaueriᷤ.
& intellige utrũ tuis uerhis contra illas scripturas credere debe¬
ant: si codici ob hoc solũ qd̾ abste ꝓfertur magne temeritatis ÷¬
credere sed quid hinc plura: Quis enĩ non uideat eos qui contͣ

Expanded text:
ut illis Scripturis, non a te prolatas alias quibus redarguantur, sed tua ut illis Scripturis, non a te prolatas alias quibus redarguantur, sed tua tantum verba praeponat? Proferendus est namque tibi alius codex eadem continens, sed tamen incorruptus et verior, ubi sola desint ea quae hic immissa esse criminaris. Ut si, verbi causa, Pauli Epistolam, quae ad Romanos scripta est, corruptam esse contendis, aliam proferas incorruptam, vel alium codicem potius, in quo ejusdem Apostoli eadem Epistola sincera et incorrupta conscripta sit. Non faciam, inquis, ne ipse corrupisse credar: hoc enim soletis dicere; et verum dicitis: nihil prorsus aliud suspicabuntur vel mediocriter cordati homines, si hoc feceris. Vide ergo tu ipse quid de auctoritate tua judicaveris; et intellige utrum tuis verbis contra illas Scripturas credere debeant, si codici, ob hoc solum quod abs te profertur, magnae temeritatis ecredere.
Abbreviated transcription (Latin):
ullis ꝓferre poteris. ubi michi uti hac uoce non liceat. si contra
qđ nos notissimis aciã inmanib om̃iũ libris constitutis cre¬
dere uetant: & his que ipsi ꝓferunt imperant. ut damꝰ. si de serip¬
tura dubitantũ ÷. de qua magis. quãq̃ diffamari non meruit:
que uere potuit sub nomine alio tota mentiri si istã obdis in¬
uito & auctoritatis ex agere ratione cogis infinẽ. ego ne de illa
quã constanter latissime diuulgatã uideo. & eccłarũ ꝑ totũ
orbem disꝑsarũ contestatione munitã. dubitabo miser. & qđ ÷
miseriꝰ te auctore dubitabo: cũ si exemplaria ꝓferrẽ altera
tenere non deberem. nisi ea que pluriũ consensione cõmen¬
darentur: Nunc nichil te ꝓferente qđ conferas p̃ter huia¬
nissimam uocen temeritatisq plenissimã. putabis usq ad eo ge¬
nus humanũ eẽ ꝑuersum. & diuine ꝓuidentie ope desertum :

Expanded text:
ullis proferre poteris, ubi mihi uti hac voce non liceat, si contra ullis proferre poteris, ubi mihi uti hac voce non liceat, si contra quis ferre possit, quod nos notissimis ac jam in manibus omnium Libris constitutis credere vetant, et iis quae ipsi proferunt, imperant ut credamus? Si de scriptura dubitandum est, de qua magis quam quae diffamari non meruit, quaeve potuit sub nomine alio tota mentiri? Si istam obdis invito, et auctoritatis exaggeratione cogis in fidem; egone de illa, quam constanter latissime divulgatam video, et Ecclesiarum per totum orbem dispersarum contestatione munitam, dubitabo miser, et, quod est miserius, te auctore dubitabo? Cum si exemplaria proferres altera, tenere non deberem, nisi ea quae plurium consensione commendarentur; nunc nihil te proferente quod conferas, praeter inanissimam vocem temeritatisque plenissimam, putabis usque adeo genus humanum esse perversum, et divinae providentiae ope desertum,
Abbreviated transcription (Latin):
nec auersi uos ita estis auero. ut non intellegatis. si diligere
dno a: pxiniu̾ bonũ : qđ negare nemo potest: quic qd in his
atiobs pceptis pendet. uituꝑari iure non posse. Quid gͣ inħis
pendet ridiculũ : same querendĩ putas. ipsũ xpm̃ audi
eiꝰ ista conscripta fint filsu ee scriptũ: Quidhoc sacilogio
mnagis impiũ repperiri potest: qrud ista noce impudentius.
q̃uid audatiꝰ quid sclerati᷑ simulacroꝵ cultores qui xpni
etiam nomen oderunt : nũ quã hoc aduersus scripturas ausi st̃
dicere. Consequetur nãq omĩũ litterarũ sũma ꝑ uersio. ⁊ om̃iũ
qui memorie mandati sunt libroꝵ abolitiosi quod tanta popłoꝵ
religione roboratũ ÷ tanta hominũ & tẽpoꝵ consensione fir¬
matũ. hanc dubitationẽ adducit᷑: ut ne historiȩ quidẽ uulga¬
ris fidem possit grauitatẽq obtinere. Postremo qiud descript᷑is

Expanded text:
nec aversi vos ita estis a vero, ut non intelligatis, si diligere nec aversi vos ita estis a vero, ut non intelligatis, si diligere Deum et proximum, bonum est, quod negare nemo potest; quidquid in his duobus praeceptis pendet, vituperari jure non posse. Quid ergo in iis pendeat, ridiculusta conscripta sunt. Falsum esse scriptum? Quid hoc sacrilegio magis impium reperiri potest? quid ista voce impudentius? quid audacius? quid sceleratius? Simulacrorum cultores, qui Christi etiam nomen oderunt, nunquam hoc adversus Scripturas illas ausi sunt dicere. Consequetur namque omnium litterarum summa perversio, et omnium qui memoriae mandati sunt librorum abolitio, si quod tanta populorum religione roboratum est, tanta hominum et temporum consensione firmatum, in hanc dubitationem adducitur, ut ne historiae quidem vulgaris fidem possit gravitatemque obtinere. Postremo quid de scripturis
Abbreviated transcription (Latin):
qd eos libros unde ista plata sunt impietate nefaria laces¬
cere. atꝙ impbare non desinunt : anillud chicturi sunt ñ
esse ansequens ut omĩa ibi bona sint: ubi hec inuenire potui¬
imꝰ Nã hoc solent dicere: cin ego tergi uersatione que respon¬
leam. quẽ ad modũ occurrã: non facile indeo. Piscutiam¬
ne uerba singula ueteris testamenti. & in his sũma cũ eugso
esse concordiam. ꝑuicacib in doctisq demonstrẽ: Sed
mando istucerit: quando aut ego sufficiam: aut ipsi paci¬
entur: Quid gͦ faciam. Deseram ne causam: & eos insenten¬
na quã uis im ꝑba & falsa tamen difficili ad dissoluendũ
de liescere sinã: Non faciam. Aderit de pocinio ds̃ ipse citi
Ii p̃cepta funt: nec me intantis angustus inopem ac desertũ
illaͥ suꝑsticione itite nemini ut euadere aliquando possitis.
ad inquã & sine ꝑtinitiã sine studio resistendi. Ilãq aliter

Expanded text:
quid eos Libros unde ista prolata sunt impietate nefaria lacesquid eos Libros unde ista prolata sunt impietate nefaria lacessere atque improbare non desinunt? 58. An illud dicturi sunt, non esse consequens ut omnia ibi, bona sint, ubi haec invenire potuimus? nam hoc solent dicere. Cui ego tergiversationi quid respondeam, et quemadmodum occurram, non facile video. Discutiamne verba singula Veteris Testamenti, ut in his summam cum Evangelio esse concordiam pervicacibus indoctisque demonstrem? Sed quando istud erit? quando aut ego sufficiam, aut ipsi patientur? Quid ergo faciam? Deseramne causam, et eos in sententia quamvis improba et falsa, tamen difficili ad dissolvendum delitescere sinam? Non faciam: aderit de proximo Deus ipse, cujus illa praecepta sunt; nec me in tantis angustiis inopem ac desertum illa superstitione ita tenemini, ut evadere aliquando possitis. Adestote, inquam, sine pertinacia, sine studio resistendi: nam aliter
Abbreviated transcription (Latin):
sed tale cui resistere sit mire dementie: non ne anĩ aduer¬
tunt. hȩc ipsa duo que laudare coguntur. quã quã opor¬
tunissiine adno in eugłio deuetere testamento esse ꝓ lata
negent ibi ẽẽ scriptũ. diliges dñm dm̃ tuũ ex toto cõrde tuo
& extota anima tua. & extota mente tua. uł illud alterum
diliges ꝓximũ tuũ tãquam te ipsũ : aut si hec negare ñ au¬
dent. p̃muntur enĩ luce ueritatis. Illud negare audeant.
salubria eẽ ista p̃cepta. his mores optimos contineri. ne¬
gent si possunt & dicant non oportere dm̃ diligi. non opor¬
tere perimũ diligi. neq diligentib dñ om̃ia ꝓcedere inbo¬
nũ. neq dilectionẽ pximi malũ non oꝑari: quib duob
saluberrime atq obtime humana uita disponit᷑: que si
dicunt. non solũ illis cũ xpianis: sed nȩe cũ hominib: quidẽ
ratio ẽ sin hec dicere andent. cogunt᷑ꝙ confiteri ẽẽ dniina:

Expanded text:
sed tale cui resistere sit merae dementiae, nonne animadversed tale cui resistere sit merae dementiae, nonne animadvertunt haec ipsa duo, quae laudare coguntur, quam importunissime a Domino in Evangelio de Vetere Testamento esse prolata negent, ubi scriptum est, Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua; vel illud alterum, Diliges proximum tuum tanquam te ipsum? Aut si haec negare non audent; premuntur enim luce veritatis; illud negare audeant, salubria esse ista praecepta, his mores optimos contineri negent si possunt, et dicant non oportere Deum diligi, non oportere proximum diligi; neque diligentibus Deum omnia procedere in bonum , neque dilectionem proximi malum non operari ; quibus duobus saluberrime atque optime humana vita disponitur. Quae si dicunt, non solum illis cum Christianis, sed nec cum hominibus quidem ratio est. Sin haec dicere non audent, cogunturque confiteri esse divina;
Abbreviated transcription (Latin):
amor in nouo: que ibi seruitus. hic libertas ab apłis pdicatur.
De quoꝵ testam̃toꝵ admirabili quodã ordine. diuinoq con¬
centu longissimũ dicere: & multi religiosi doctiq dixerunt.
Multos libros res ista flagitat ꝓ merito. quantũ ab homine potest
ex plicari & p̃dicari queat. R Qui gͦ diligit ꝓximum.
agit quantũ potest. ut saluus corpore. saluusq animosit:
sed cura corporis: ad sanitatẽ anuni referenda est. Aħt gͦ
his gradib qđ ad animũ ꝑtinet. ut pͥmo timeat: deinde
diligit dm̃. Himores sunt optimi. ꝑ quos nob̾ etiã ipsa pro¬
uenit ad quã omi studio rapimur agnicio ueritatis: att
in his duob ad uenit mͥ cũ manicheis. id ÷ ut dm̃ & ꝓximu
diligamꝰ. sed hoc uetere testam̃to negant contineri in quo
quantũ errent: satis oppinor apparet ex his quã superiꝰ ꝓtu¬
limus de utroq sententiis uerũ tam̃ ut breue aliquid dicã.

Expanded text:
amor in Novo: quae ibi servitus, hic libertas ab Apostolis praedicatur. amor in Novo: quae ibi servitus, hic libertas ab Apostolis praedicatur. De quorum Testamentorum admirabili quodam ordine divinoque concentu, longissimum est dicere, et multi religiosi doctique dixerunt. Multos libros res ista flagitat, ut pro merito, quantum ab homine potest, explicari et praedicari queat. Qui ergo diligit proximum, agit quantum potest ut salvus corpore salvusque animo sit: sed cura corporis ad sanitatem animi referenda est. Agit ergo his gradibus, quod ad animum pertinet, ut primo timeat, deinde diligat Deum. Hi mores sunt optimi, per quos nobis etiam ipsa provenit, ad quam omni studio rapimur, agnitio veritatis. 57. Atque in his duobus convenit mihi cum Manichaeis, id est, ut Deum et proximum diligamus: sed hoc Veteri Testamento negant contineri; in quo quantum errent, satis, ut opinor, apparet ex iis, quas superius protulimus, de utroque sententiis. Verumtamen ut breve aliquid dicam,
Abbreviated transcription (Latin):
ruq morbi animoꝵ magna quadam & p̾sus in effabili ratio¬
ne sanantur: qͥue medicina nisi duinit populis mitteretur
nulla spes salutis ẽẽt: tam in moderata ꝓ gressione peccantib.
Q uã quã & illa corporis altiꝰ rerii originẽ repetas ñ muenitur¬
unde ad homines manare potuerit nisi adõ. cui rerũ om̃iũ
status salusq tribuenda ẽ. K Hoc tamen disciplina de
qua nunc agimus que animi medicina ẽ. quantũ scripturis
ipsis diuinis colligilic& in duob tribuitur. co hercionẽ & in¬
structionem cohercio timore in structio uͦ amore ꝑficitur:
eius dico cui ꝑ disciplinam subuenitur. Nam qui sub uenit.
nichil hoꝵ duoꝵ hab&: nisi amare. In his duob ipse cuiꝰ
bonitate atq clementia fit omĩno ut aliquid simꝰ. duob
testam entis uetere & nouo discipline nobis regulam dedit.
Atãquã enĩ utrũq in utroq sit. p̾ualet e nĩ in uetere timor.

Expanded text:
riique morbi animorum, magna quadam et prorsus ineffabili ratioriique morbi animorum, magna quadam et prorsus ineffabili ratione sanantur: quae medicina nisi divinitus populis mitteretur, nulla spes salutis esset, tam immoderata progressione peccantibus; quanquam et illa corporis, si altius rerum originem repetas, non inveniturunde ad homines manare potuerit, nisi a Deo, cui rerum omnium status salusque tribuenda est. 56. Haec tamen disciplina de qua nunc agimus, quae animi medicina est, quantum Scripturis ipsis divinis colligi licet, in duo distribuitur; coercitionem, et instructionem. Coercitio timore, instructio vero amore perficitur, ejus dico cui per disciplinam subvenitur: nam qui subvenit, nihil horum duorum habet, nisi amare. In his duobus Deus ipse, cujus bonitate atque clementia fit omnino ut aliquid simus, duobus Testamentis, Vetere et Novo, disciplinae nobis regulam dedit. Quanquam enim utrumque in utroque sit, praevalet tamen in Vetere timor,
Abbreviated transcription (Latin):
ne cum uerbis doctoꝵ inepte utimur. in doctoꝵ animas pͥꝰ
durescere uitando miscd̃iam. qua benignitatẽ ad petendo
mitescere faciamꝰ atq ut miscłia iubet ista nos ab homine
pellere incõmoda: sic in nocentia ꝓhibet in ferre. R Qe¬
que si ab sit nichil ad depellendas miserias salus illa corꝑis
ualet. difficillima omĩno res est. aͣtq incorpore dicebamus.
aluid ẽẽ morbos & uulnera curare. qđ paucihomiines bene fa¬
cere possunt.Aliud aut famen sitimq sopire. & cȩtera in qͥb:
subuenire hominẽ honuni uulgo passimq concedicur. sic in
amimo sunt quedam in quib excellentia illa & iara maiestairia
non ad modũ desiderantur. ut cũ hortimur & moneni: ut hec ipsi
indigentib exhibeantur. q̃ corpori exhibenda ẽẽ dixiniꝰ suĩ
enĩ hec facimꝰ oꝑe corpori: cũ aut̃ docemus ut fiant. discipli¬
ra animo subuenimꝰ. Sunt uero alia quib multimodi ua¬

Expanded text:
ne cum verbis doctorum inepte utimur, indoctorum animas prius ne cum verbis doctorum inepte utimur, indoctorum animas prius durescere vitando misericordiam, quam benignitatem appetendo mitescere faciamus. Atque ut misericordia jubet, ista nos ab homine pellere incommoda, sic innocentia prohibet inferre. CAquae si absit, nihil ad depellendas miserias salus illa corporis valet, difficillima omnino res est. Atque ut in corpore dicebamus aliud esse morbos et vulnera curare, quod pauci homines bene facere possunt; aliud autem famem sitimque sopire, et caetera in quibus subvenire hominem homini vulgo passimque conceditur: sic in animo sunt quaedam, in quibus excellentia illa et rara magisteria non admodum desiderantur; ut cum hortamur et monemus, ut haec ipsa indigentibus exhibeantur quae corpori exhibenda esse diximus. Cum enim haec facimus, ope corpori; cum autem docemus ut fiant, disciplina animo subvenimus. Sunt vero alia, quibus multimodi va
Abbreviated transcription (Latin):
conficiat condolescentis alieuo nialo: & quis non concedat ab om̃i
miseria liberũ essẽ debere sapientẽ. cũ fubuenit in opi. cũ esu¬
rienti cibos prestat. potũq sitienti. cũ uestit nudũ. cũ pere¬
grinũ tecto recipit. cũ oppressũ liberat: cũ deniq humani¬
tatẽ suĩ usq ad sepulturã porrigit mortuoꝵ : etiã si id fa¬
ciat mente tranquilla nullis aculeis doloris instinctꝰ sed ad¬
diictiis officio bonitatis: nusericors tam̃ uocandus est. Huic
emi nichil ob÷ nom̃ : cũ absit miseria stulti uͦ cũ miscđiã quasi
uiciũ deuitant. quͥa officio satis moueri nequeunt. si nec per¬
tirbatione cõmouentur. congelascunt potiꝰ rigore inhcima¬
nitatis quã rationis tranquillitate se renant᷑. Etaq multo prui¬
dentiꝰ euã ds ipse misericors dr: quẽ ad modũ dicatꝰ restat in¬
tellegere. his qui sese idoneos religione studioq prestiterint

Expanded text:
faciat condolentis alieno malo? et quis non concedat ab omni faciat condolentis alieno malo? et quis non concedat ab omni miseria liberum esse debere sapientem, cum subvenit inopi, cum esurienti cibum praestat potumque sitienti, cum vestit nudum, cum peregrinum tecto recipit, cum oppressum liberat, cum denique humanitatem suam usque ad sepulturam porrigit mortuorum? Etiamsi id faciat mente tranquilla, nullis aculeis doloris instinctus, sed adductus officio bonitatis, misericors tamen vocandus est. Huic enim nihil obest nomen, cum absit miseria. 54. Stulti vero cum misericordiam quasi vitium devitant, quia officio satis moveri nequeunt, si nec perturbatione commoventur, congelascunt potius rigore inhumanitatis, quam rationis tranquillitate serenantur. Itaque multo prudentius Deus etiam ipse misericors dicitur: qui quemadmodum dicatur, restat intelligere iis qui sese idoneos religione studioque praestiterint;
Abbreviated transcription (Latin):
terreno titens corpore. Partĩ gͦ corpori. partĩ uͦ anime homi¬
nis beuiefacat: qͥ ꝓximũ diligit᷑. Ad corpꝰ qđ ꝑtin& medici¬
na uouunata est: ad animã aut̃ disciplina. S medicinã nuno
uoco : qͥd qͥd omĩno corporis. uł tuetur uł instaurat salutẽ. Ad
hanc itaq ꝑtinent. non ea tantũ que ars eoꝵ exhibet. qͥ ꝓprie
medici nominant᷑: s etiã cib & potus. tegmen & tectũ. de fen¬
ternos ictus. casusq seruatur. Nam fames & sias. & frigus.
& estus & quic qͥd ex trinsecus grauiter infligimꝰ. salutẽ. De
qua nẽ agitur manere nonsinunt: quare illa omĩa. quib
huius cemodi malis in cõmodis ue resistitur. qui officiose atꝙ
humiliter p̃bent. misericordes uocantur: etiã si sapientes
usq ad eo sint. ut iam nullo animi dolore turbent᷑. Nam
quis ignoret ex eo appellatã eẽ misericordiamͥ qd miserum

Expanded text:
terreno utens corpore. Partim ergo corpori, partim vero animae homiterreno utens corpore. Partim ergo corpori, partim vero animae hominis benefacit qui proximum diligit. Ad corpus quod pertinet, medicina nominata est; ad animam autem, disciplina. Sed medicinam nunc voco, quidquid omnino corporis vel tuetur vel instaurat salutem. Ad hanc itaque pertinent non ea tantum quae ars eorum exhibet, qui proprie Medici nominantur, sed etiam cibus et potus, tegmen et tegumen. Defenternos ictus casusque servatur. De nomine eius .et aestus, et quidquid extrinsecus graviter infligitur, salutem, de qua nunc agitur, manere non sinunt. 53. Quare illa omnia, quibus hujuscemodi malis incommodisve resistitur, qui officiose atque humaniter praebent, misericordes vocantur, etiamsi sapientes usque adeo sint, ut jam nullo animi dolore turbentur. Nam quis ignoret ex eo appellatam esse misericordiam, quod miserum
Abbreviated transcription (Latin):
qd dictũ : Sciniꝰ qm̃ diligentib dm̃: omĩa ꝓcedunt in bonũ.
S: nescio quomꝰ aut pariter ista in plenitudinẽ ꝑ fectionẽ q
ximi. Adincipiendũ enĩ ciciꝰ nos fortasse inse caritas diuna
rapit. sed faciliꝰ iniiora ꝑficimꝰ. Quo qͦmͦ auc sese res habeat illud
maxine tenendũ÷: nese quisquã credat contep̃to ꝓximo. ad bea¬
titudinẽ & addm̃ quẽ diligit ẽẽ uenturũ. Atq iitinã ut facile ÷
bene instituto & henigno diligere ꝓximigͥ: ia facile ẽẽt uł con¬
suilere uł nichil nocere. Honenĩ adhȩc satis ÷ uoluntas bona. s
opiis ÷ magna quacdã ratione atq prudentia: qua nemo uti po¬
test. nisi ds ille fons omĩũ bonoꝵ id tribuerit. De quase qͦntũ
arbitror difficillima tep̃tauimꝰ dicere. ꝓ suscepto oꝑe pauca
quȩdam. spem totã constituentes in eo. cuiꝰ soliꝰ ista dona sunt.

Expanded text:
quoniam diligentibus Deum omnia procedunt in bonum . 51. quoniam diligentibus Deum omnia procedunt in bonum . 51. Sed nescio quomodo aut pariter ista in plenitudinem perfectionemque ximi. Ad incipiendum enim citius nos fortasse in se divina charitas rapit, sed facilius minora perficimus. Quoquo modo autem res se habeat, illud maxime tenendum est, ne se quisquam credat, contempto proximo, ad beatitudinem et ad Deum quem diligit esse venturum. Atque utinam, ut facile est bene instituto et benigno diligere proximum, ita facile esset vel consulere, vel nihil nocere. Non enim ad haec satis est voluntas bona, sed opus est magna quadam ratione atque prudentia, qua nemo uti potest, nisi Deus ille fons omnium bonorum id tribuerit. De qua re, quantum arbitror, difficillima, tentabimus dicere pro suscepto opere pauca quaedam, spem totam constituentes in eo cujus solius ista dona sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
nullo malo dolo. aduersus hominẽ utamur. Quid enĩ hom¬
ni. homine ꝓpinquius : Accipe etiã qͥd paulus dicat. Dilec¬
tio in quid ꝓximi: maluĩ non oꝑatur. Breiussimis utor
testimonus: sed nisi fallor idoneis. & qͥb suscepte rei satis fiat
N ã qͥsignorit quã multa ⁊ quanti ponderis uerba in illis li¬
bris de caritate ꝓximi usq quaq diffusa st̃ : S cũ duob mo¬
dis peccetur in hominẽ. uno siledatur. alio cũ pocest d m
uetur. ea que ipsa sint quib mali homines eẽ dicantuir. qͣl
neutrũ qͥ diligit facit satis o pinor qđ uolumi demonstrat
ista sententia. dilectio ꝓxiiii. malũ non oꝑat᷑. Et si adbona
ꝑuenire non possumꝰ nisi niala oꝑari destiterimꝰ: ista sunt
quasi cd̾nabula caritał dei quib diligimꝰ ꝓximũ. t qm̃ di
lectio ꝑximi malũ non oꝑatur. hinc ad illud ascendamus¬

Expanded text:
nullo dolo malo adversus hominem utamur. Quid enim homnullo dolo malo adversus hominem utamur. Quid enim homini homine propinquius? 50. Accipe etiam quid Paulus dicat: Dilectio, inquit, proximi, malum non operatur . Brevissimis utor testimoniis, sed, nisi fallor, idoneis, et quibus susceptae rei satis fiat: nam quis ignorat quam multa, et quanti ponderis, verba in illis Libris de charitate proximi usquequaque diffusa sint? Sed cum duobus modis peccetur in homine, uno si laedatur, alio si cum potest non adjuvetur; eaque ipsa sint quibus mali homines esse dicantur, quorum neutrum, qui diligit, facit: satis, opinor, quod volumus demonstrat ista sententia, Dilectio proximi malum non operatur. Et si ad bona pervenire non possumus, nisi mala operari destiterimus, ista sunt quasi cunabula charitatis Dei, quibus diligimus proximum; ut quoniam dilectio proximi malum non o
Abbreviated transcription (Latin):
cuerunt: quis cunc tari poces ⁊ quinsese amet qui a¬
mator est dei Quid inter is tos homines. nullum ne
esse amoris iinculum debet: Inmo uero ita debet ut
nullus certior gradus ad amorẽ dĩ fieri posse credatur.
quã homius erga homines caritas. P romat nobis ergo
alterum p̃ceptum ipse dominus: de uitę p̃ceptis inter¬
rogatus. Non enim contentus fuit nino quiscir et ali¬
ud dñ esse aliud hominẽ: atq interesse tantum quan¬
tum int̾ eum qui creaint. & id quod ad creatoris simi¬
litudinẽ creatum et. Dicit ergo scdm p̃cepeum es se
diliges proxiũ tuum tanquã te ipsũ. Te aut̃ ipsum
salubrit᷑ diligis. si plus quã te diligis dm̃. Qđ gͥ agis teciĩ
diligat. Non enĩ eũ diligis tã quã te ipsuĩ: si non adid bonũ
ficia sotietatis humane: in qͥb non errare. difficile ẽ. Agen¬
dũ aut̃ in pͥmis est. ut beniuolisim: id ÷ ut milla malitia.

Expanded text:
cuerunt, quis cunctari potest, quin sese amet, qui acuerunt, quis cunctari potest, quin sese amet, qui amator est Dei? Quid inter ipsos homines nullumne esse amoris vinculum debet? Imo vero ita debet, ut nullus certior gradus ad amorem Dei fieri posse credatur, quam hominis erga hominem charitas. 49. Promat nobis ergo alterum praeceptum ipse Dominus, de vitae praeceptis interrogatus: non enim contentus fuit uno, qui sciret aliud Deum esse, aliud hominem; atque interesse tantum, quantum inter eum qui creavit, et id quod ad Creatoris similitudinem creatum est. Dicit ergo secundum praeceptum esse: Diliges proximum tuum tanquam teipsum . Te autem ipsum salubriter diligis, si plus quam te diligis Deum. Quod ergo agis tediligat Deum. Non enim eum diligis tanquam teipsum, si non ad id bonum ficia societatis humanae, in quibus non errare difficile est. Agendum autem in primis est, ut benevoli simus, id est, ut nulla malitia,
Abbreviated transcription (Latin):
acciꝑe. Hic fortasse non in congrue queritur et̾na ipsa uita
quid sit sed eiꝰ langicorẽ potiꝰ audiamus. Hec est aũt iiquid
uita et̾na. ut cognoscant te uerũ dmm: & quẽ misisti iħui xpm̃.¬
Act̾ia gͥ iuta est: ipsa cognitio ueritatis. Quã obrẽ uidete quã
sint ꝑuersi atq p̃posteri. qui sese arbitrantur dea cognitionẽ
tradere. ut ꝑfecti simꝰ: cum ꝑfectorum ipsasit premium
Quid gͦ agendum eit: Quid queso nsi ut ͥpsum quẽ
cognõscere uolumus: prius plena caritate diligamꝰ.
Unde illud exoritur qͦd ab inicio faciͤgemꝰ Ilichil in
ecłia catholica salubrius fieruquam ut rationem
de homine ipso id est de amatore ipso nichil actum:
sedparũ delucide qui hoc arbitratur intellegit. Non enĩfieri
se noinit diligere: qui dm̃ diligit. Siquidem ille se satis dili¬
git: qui sedulo agit. ut summo &. uero ꝑfruatur bono. Qa
si nichil est aliud quam deus. ut ea quę dicta sunt do¬

Expanded text:
accipere. Hic fortasse non incongrue quaeritur, aeterna ipsa vita accipere. Hic fortasse non incongrue quaeritur, aeterna ipsa vita quid sit. Sed ejus largitorem potius audiamus: Haec est, inquit, vita aeterna, ut cognoscant te verum Deum, et quetur vita est ipsa cognitio veritatis. Quamobrem videte quam sint perversi atque praeposteri, qui sese arbitrantur Dei cognitionem tradere, ut perfecti simus, cum perfectorum ipsa sit praemium. Quid ergo agendum est, quid quaeso, nisi ut eum ipsum quem cognoscere volumus, prius plena charitate diligamus? Unde illud exoritur, quod ab initio satagimus, nihil in Ecclesia catholica salubrius fieri, quam ut rationem de homine ipso, id est, de amatore ipso nihil actum; parum dilucide qui hoc arbitratur intelligit. Non enim fieri se novit diligere, qui Deum diligit. Siquidem ille se satis diligit, qui sedulo agit, ut summo et vero perfruatur bono: quod si nihil est aliud quam Deus, sicut ea quae dicta sunt do
Abbreviated transcription (Latin):
gere dm̃. a quo existit. ut incorruptꝰ uiea amor atq integer
custodiatur. qd ÷ tẽperautie: ut nullis frangat incõmodis q
nendis reb ne fallacieꝰ paulatĩ dolus ue subrepat: qđ ⁊ pruden¬
tie. hec ÷ hominis una ꝑfectio: qua sola impetrat. ut aierita¬
tis sinceritite ꝑfruatur. Hec nob testam̃to utroq conciuitur
Irec nobis hinc atq suadetur inde. Quid ad hue seriptaris qͥs
ignoratis cattipimã innecticis. quanta imperitia lacessatis libros
quos & soli rep̃hendunt qui uon intellegunt. & soli intellegere
nequeunt qͥ rep̃hendunt. Non eniꝰ eos aut ullus inimicus
cognoscere sinitur: aut eẽ nisi amicꝰ cognitis potest. Diligamꝰ
igit᷑ diñ ex toto corde. ex tota anima. ex tota m̃te: qui cuq ad
cuiꝰ ꝓmisione gaudemꝰ. Nec p̃miũ potest p̃cedere mertta: pri¬
usq homini dari. quã dignus est. Quid eni̾ hoc in ustiꝰ. ͥ qͥd
iustiꝰ deo : Nongͦ debenius poscere p̾miũ. ante quã meream̃

Expanded text:
gere: a quo existit, ut incorruptus in eo amor atque integer custodiatur, quod est temperantiae; et nullis frangatur incommodis,nendis rebus, ne fallacia paulatim dolusve subrepat, quod est prudentiae. Haec est hominis una perfectio, qua sola impetrat ut veritatis sinceritate perfruatur: haec nobis Testamento utroque concinitur, haec nobis hinc atque inde suadetur. Quid adhuc Scripturis, quas ignoratis, calumniamini? Nescitis quanta imperitia lacessatis Libros, quos et soli reprehendunt qui non intelligunt, et soli intelligere nequeunt qui reprehendunt? Non enim eos aut ullus inimicus cognoscere sinitur, aut esse nisi amicus cognitis potest. 47. Diligamus igitur Deum ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente, quicumque ad cujus promissione gaudemus: nec praemium potest praecedere merita, priusque homini dari quam dignus est. Quid enim hoc injustius, et quid justius Deo? Non ergo debemus poscere praemium antequam mereamur
Abbreviated transcription (Latin):
ripot̃. tnseat amȩ calix iste: ⁊ mea doctrina nõ ẽ mea. s eiꝰ qui
me misit: AUG̃. Ista omĩa ⁊ alia quȩ ate ñ sunt dicta. sc d̃m
formam serui qͣm assumpsit dicta sunt. Igͥ cũ pͥmꝰ hõ condi
esset a dõ. ⁊ libero arbitrio muneratus. p̃ceptũq ei positũ essa:
si custodisset quȩ ei ds̃ p̃ceperat: morte ñ corporis. neq aĩȩ mul¬
taretur s: ille inobediens mandato dei. atq elatus suꝑbia. suasi¬
oni serpentis obediens. dei precepta contempsit: i hec causa extitit.
ut mortis ꝑiculũ incurreret. & ab illo uno homine omĩs huma¬
na nat᷑a uiciosa atq peccato obnoxia. mortał existeret. Apłs
paulus. ꝑ unũ hominẽ inqͥt peccatũ int᷑uit in mundũ. ⁊ mors
pͥpeccatũ. ⁊ ita in om̃s homines mors ꝑtͣnsiuit. in quo om̃s peccaue

Expanded text:
t a me calix iste ; et, Mea doctrina non est mea, sed ejus qui me misit ? RESP. Ista omnia et alia quae a te non sunt dicta, secundum formam servi, quam assumpsit, dicta sunt. Igitur cum primus homo conditus esset a Deo, et libero arbitrio muneratus, praeceptumque ei positum esset; si custodisset quae ei Deus praeceperat, morte non corporis, neque animae multaretur. Sed ille inobediens mandato Dei, atque elatus superbia, suasioni serpentis obediens, Dei praecepta contempsit. Et haec causa exstitit ut mortis periculum incurreret, et ab illo uno homine omnis humana natura vitiosa atque peccato abnoxia mortalis existeret. Apostolus Paulus, Per unum hominem, inquit, peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors, et ita in omnes homin
Abbreviated transcription (Latin):
poralit̾ dix̃ qr ante omẽm ꝓfecto creaturã u̾bũ suũ genu
it.⁊ ꝑu̾bũ omẽm creat᷑am creauit. Dic̾tio itaq dei: u̾bũ deiẽ.
S diuina script᷑a paruuł congruens. ⁊ qͦdã mͦ eos lactans
ut ꝓficiant. ⁊ cibũ sp̃ualẽ capiant: uoluit semꝑ ꝑ omẽm
crẽaturã formationẽ: dictionẽ dei nuncupare: ut u̾bi causa.

Expanded text:
poraliter dixit; quia ante omnem profecto creaturam Verbum suum genuit, et per Verbum omnem creaturam creavit. Dictio itaque Dei, Verbum Dei est. Sed divina Scriptura parvulis congruens, et quodam modo eos lactans, ut proficiant et cibum spiritualem capiant, voluit semper per omnem creaturae formationem dictionem Dei nun
Abbreviated transcription (Latin):
do. non quod priꝰ fuerit sine uita. ⁊ postea acceꝑit uitã. sicut
nos. qui ꝑpeccatũ amisimꝰ uitã. ⁊ ꝑ grãm saluatoris recepimꝰ:¬
idõ dr̃ accepit uitã. quia non ẽ ase ipso genitꝰ: ñ existendo de
sc̃m formã serui qͣm assũpsit. ideo quero qͥd de missione sp̃s
scĩ sentias. Nunqͥdnã ⁊ ipse hor̃em assũpsit ut missus ita iste ꝓpt̃¬
bã uł ignẽ: s factȩ illȩ uisiones. de creat᷑a inferiore ad manife
eẽ dicat᷑ Auõ. Sic nec scđd̃m substantiã dr̃ seu missus. seuminor filiꝰ: ita nec sp̃s sc̃s. Postremo sicut
ille ꝓpt̃ hominem minor aut missus:¬

Expanded text:
do: non quod prius fuerit Filius sine vita, et postea acceperit vitam; sicut do: non quod prius fuerit Filius sine vita, et postea acceperit vitam; sicut nos qui per peccatum amisimus vitam, et per gratiam Salitur, Accepit vitam, quia non est a se ipso genitus; non enim existendo dedsecundum formam servi quam assumpsit; ideo quaero quid de missione Spiritus sancti sentias: numquid et ipse hominem assumpsit, ut missus esse dimbam vel ignem: sed factae illae visiones de creatura inferiore, ad manifee dicatur? RESP. Sicut nec secundum substantiam dicitur, seu missus, seu minor Filius; ita nec Spiritus sanctus. Postremo sicut ille propter hominem minor aut missus