comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nium uotiuum suscipitur cinis consecra.¬
tus capitib fidelium imponatur: scilicet
ob recordationem mortalitatis nr̃e. ut
mortalis homo qui tunc ex habitu peni¬
tentie & recordatione peccatorum suoꝵs
ad deuotionem compungitur.ꝑ memo'
riam etiam conditionis sue humilietur.
Propter quod ei dicitur: Memento qͦd
cinis es & in cinerem reuerteris. De.u
ramis palmarũ & frondib benedicendis.
abet etiam eccłastica consuetudõ
ut in dominica quȩ proxima. ẽ ante
sollemnitatem paschalem. rami palmarũ
& frondes arborum benedicantur. & po¬
pulo portandi distribuantur: in figurã
eoꝵ qui dño it̃u eodem die ierosolimam
ascendenti. cum ramis palmarum, et
frondib arborum uirentib cantantes
& laudantes occurrerunt. In quo non solũ
nobis id quod tunc illi corporaliter fecer̃t
corporaliter faciendum proponitur: sed
id potius. quod uel in illo uel in isto corpo¬
rali facto sp̃ualiter imitandum significa¬

Expanded text:
nium votivum suscipitur, cinis consecranium votivum suscipitur, cinis consecratus capitibus fidelium imponatur scilicet ob recordationem mortalitatis nostrae, ut mortalis tunc homo qui ex habitu poenitentiae et recordatione et peccatorum suorum ad devotionem compungitur, etiam per memoriam conditionis suae humilietur. Propter quod ei dicitur: Memento quia cinis es, et in cinerem reverteris . CAP. IV. De ramis palmarum et de frondibus benedicendis. Habet etiam ecclesiastica consuetudo ut in Dominica quae proxima est ante solemnitatem paschalem, rami palmarum et frondes arborum benedicantur, et populo portandi distribuantur, in figuram eorum qui Domino Jesu eodem die Jerosolymam ascendenti cum ramis palmarum et frondibus arborum virentibus cantantes et laudantes occurrerunt . In quo non solum nobis id quod illi tunc corporaliter fecerunt, corporaliter faciendum proponitur, sed id potius quod vel in illo vel in isto corporali facto spiritualiter imitandum significa
Abbreviated transcription (Latin):
Lexauder papa, quintus nedicitur.¬
a beato petro constituit ut sal ꝙ aqͣ
benedicerentur ad aspergendum populũ
& habitacula eoꝵ illo utiq exemplo quo
heliseus propheta sal in aquam misisse
legitur: ut hoc condimento fontes amari
in dulcedinem uerterentur. Hac gͥ aqua
sc̃ificata fideles aĩperguntur & habitacu¬
la fidelium lustrantur ab illusione & in¬
festatione malignorum sp̃uum. N ec ẽ
autem significatio huius sacramenti qđ
aqua penitentiam significat de p̃teritis.
sal discretionem ꝙ cautelam de futuris.
que duo si simul misceantur. amara con¬
scientia in dulcedinem uertitur: atq il¬
lusiones & infestationes demonum/ ãplis
ei non dominantur. Hos itaq supra dictam
institutionem secuti. per singulos dies dñi¬
cos sal & aquam simul miscendo benedici-¬
mus. ut hac aspersione fideles & habitacu¬
la fidelium, contra sp̃uales nequitias mu
annos in initio quadragesime qͦd caput
ieiunii dicitur quarta feria quando ieiu¬

Expanded text:
lexander papa quintus a beato Petro constituit ut sal et aqua benedicerentur ad aspergendum populum et habitacula eorum. Illo utique exemplo quo Elisaeus propheta sal in aquam misisse legitur, ut hoc condimento fontes amari in dulcedinem verterentur. Hac igitur aqua sanctificata fideles asperguntur, et habitacula fidelium lustrantur ab illusione et infestatione malignorum spirituum. Haec est autem significatio hujus sacramenti, quod aqua poenitentiam significat de praeteritis sal discretionem et cautelam de futuris, quae duo si simul misceantur, amara conscientia in dulcedinem vertitur, atque illaesiones et infestationes daemonum amplius ei non dominantur. Nos itaque supradictam institutionem secuti, per singulos dies dominicos sal et aquam simul miscendo benedicimus, ut hac aspersione fideles et habitacula fidelium contra spirituales nequitias munannos in initio quadragesimae, quod caput jejunii dicitur, quarta feria quando jeju
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ .s ut in om̃ib oꝑib nr̃is fidem rectã
teneremus. Ille enim in nomine dñi om̃ia
que facit oꝑatur. qui per rectam fidem ag¬
noscit se nec sine illo aliquid boni posse fa¬
cere: & siquid fecerit laudabile. extra illũ
gloriari non debere. Qui fideliter in omni
oꝑe suo & ante factum ab illo auxilium
querit: & post factum totum qͦd oꝑatus
ẽ. bonum ad laudem & głam eiꝰ conu̾tit
Sicut gͦ om̃ia que facimus sola fide etiã
sine prolatione uerboꝵ in nomine dñi
recte fieri dicuntur: sic ꝙ quedã sacram̃ta
sine u̾boꝵ prolatione per solam fidem sc̃i¬
ficantur. Nam ipsa uerba aliquando sacra¬
menta sunt: que tamen ex aliis uerbis
sc̃ĩficationem non accipiunt. Nullũ tam̃
sacramentum sine illo uerbo sc̃ificatur.
quod siue sola fide siue ex fide & prolatione
uerborum inuocatum: om̃em sc̃ificationẽ

Expanded text:
 sed ut in omnibus operibus nostris fidem rectam teneremus. Ille enim in nomine Domini omnia quae facit operatur, qui per rectam fidem agnoscit se, nec sine illo aliquid boni posse facere, et si quid fecerit laudabile extra illum gloriari non debere. Qui fideliter in omni opere suo et ante factum ab illo auxilium quaerit, et post factum totum quod operatus est bonum, ad laudem et gloriam ejus convertit. Sicut ergo omnia quae facimus sola fide etiam sine prolatione verborum, in nomine Domini recte fieri dicuntur; sic et quaedam sacramenta sine prolatione verborum per solam fidem sanctificantur. Nam ipsa verba aliquando sacramenta sunt, quae tamen ex aliis verbis sanctificationem non accipiunt. Nullum tamen sacramentum sine illo verbo sanctificatur, quod sive sola fide, sive ex fide, et prolatione verb
Abbreviated transcription (Latin):
opus crebra ur̃a precatione flexus aggre¬
dior. uniuersam diuinarũ scripturarum
seriẽ non solũ restringendo ad cõpendiũ
redigere. sed exponendo quoq profun¬
ditatis eius archana in lucẽ euocare. Cuiꝰ¬

Expanded text:
osum crebra vestra praecatione flexus aggredior; universam divinarum Scripturarum seriem non solum restringendo ad compendium redigere, sed exponendo quoque profunditatis ejus arcana in lucem evocare. Cu
Abbreviated transcription (Latin):
in sacramentis. arma: in operib uͦ bonis. tela
contra diabolum pugnaturo.
Pars Decima de Fide. De fide
inquirenda proponimus. Quid sit fides. in
quo constat fides. de incremento fidei. de his
que pertinent ad fidem. si ab initio scd̃m mu

Expanded text:
in sacramentis, arma; in operibus bonis, tela contra diabolum pugnaturo. PARS DECIMA. DE FIDE. CAP. inquirenda proponimus. Quid sit fides. In quo constat fides. De incremento fidei. De his quae pertinent ad fidem. An ab initio secundum mu
Abbreviated transcription (Latin):
mali¬
tia ho¬
mini
do
male agere uult auctoritatem querit.
Quando autem dicimus hominib ut
in udicium cum dõ. Quere gͦ misericor¬
liam. ut iustitiam portare possi¬
ncipit ParS aUINTa decima.
unctione infirmorum

Expanded text:
malitia hominis. do male agere vult auctoritatem quaerit, quando autem dicimus hominibus utin judicium cum Deo. Quaere ergo misericordiam, ut justitiam portare possis. PARS QUINTA DECIMA. DE UNCTIONE INFIRMORUM
Abbreviated transcription (Latin):
quam triplex pena subsecuta ẽ
Una que pena est tantum. id
est mortalitas corporis: duae
relique que & pene sunt et
culpe. Quarum una est concu¬
piscentia carnis. altera est ig¬
norantia mentis. Quod igitui
homo tali pena percussus.ẽ. per

Expanded text:
quam triplex poena subsecuta est. Una quae poena est tantum, id est mortalitas corporis. Duae reliquae et poenae sunt et culpae, quarum una est concupiscentia carnis; altera est ignorantia mentis. Quod igitur homo tali poena percussus est per
Abbreviated transcription (Latin):
proprie determinatur. Quamur.
enim per moysem lex scripta data sit.
ante moysem tamen obseruantia le¬
galis in circumcisione exordium sũp¬
sit. Primum illud scłm sub lege natu¬
rali quasi in confusione quadam tͣn¬
sierat. & qui in eo fideles extiterant
quasi pauca quedam grana in huma¬
no genere disꝑsa. & ab inuicem die¬
creta sola intus fide unita fuerant.
Ut gͦ ad interiorem unitatem
commendandam exterior conde¬
retur. & ẽẽt in manifesto fidei for¬
ma ad quam ex disꝑsione
sua qui uocandi fuerant in¬
uitarentur. propositus. ẽ unꝰ.
ad quem in uno perficiendo
qui assumendi postea fuerañ
om̃s colligerentur. uocatus. ẽ. abraham u¬
nus ex multis. unitas. principium unionis.
ut ad sinum eius colligerentur. quicumꝙ¬

Expanded text:
proprie determinatur. Quamvis enim per Moysen lex scripta data sit; ante Moysen tamen observantia legalis in circumcisione exordium sumpsit. Primum illud saeculum sub lege naturali, quasi in confusione quadam transierat; et qui in eo fideles exstiterant, quasi pauca quaedam grana in humano genere dispersa. et ab invicem discreta, sola intus fide unita fuerant. Ut ergo ad interiorem unitatem commendandam exterior conderetur, et esset in manifesto forma fidei; ad quam ex dispersione sua qui vocandi fuerant invitarentur; propositus est unus ad quem, in uno perficiendo qui assumendi postea fuerant, omnes colligerentur. Vocatus est Abraham unus ex multis; unitas principium unionis, ut ad sinum illius colligerentur quicu
Abbreviated transcription (Latin):
peccato nomen culpe conueniens da¬
cũ fuerit. nichil mali fit in iudicio e¬
ncipit pars Un decima¬
de coniugio. De sacram̃to coniugii

Expanded text:
peccato nomen culpae conveniens datum fuerit, nihil mali fit in judicio aequitatis. PARS UNDECIMA. DE SACRAMENTO CONJUGII
Abbreviated transcription (Latin):
sine matre. alter filius matris sine patre. Ne gͦ
in communicabile nomen diuideretur. filuᷤ
solus carnem suscepit. ut unus & idem eẽt
& filius dĩ & filius hominis. filius d̃i scdm
diuinitatẽ genitꝰ a patre. filiꝰ hõis scdm hu

Expanded text:
sine matre, alter Filius matris sine patre. Ne ergo sine matre, alter Filius matris sine patre. Ne ergo incommunicabile nomen divideretur, Filius solus carnem suscepit, ut unus et idem esset et Filius Dei, et filius hominis: Filius Dei secundum divinitatem genitus a P
Abbreviated transcription (Latin):
nit filius pro fr̃ib quia in patre & filio pater¬
nitatis & filiationis nomen constat. ut filii
nomen adoptandi ꝑciperent. & per illum
cuius erat. & ab illo a quo erat. Uenit sapi¬
entia ut hostis ratione uinceretur. et ut ha¬
bitaculum suum ipsa uendicaret. quod ma¬
licia possidebat. Qui enim astutia uicerat
iustum fuit. ut non fortitudine sed pruden¬
tia uinceretur. ut in eodem in quo se uictor
erexerat. uictus sterneretur. factus. ẽ. filiuᷤᷤ
dĩ filius hominis. ut filios hominum filios
dĩ faceret. & ne filii nomen ad alteram tͣnsi¬
ret personam. & ẽẽnt in trinitate duo filii.
& confunderetur trinitatis discretio. Si
enim pater carnem assumpsisset. idem ipse
& pater & filius ẽẽt. pater filii quem genuit
ex ȩt̾nitate &. filius matris a qua genitus eẽt
ex tempore. Si autem sp̃s sc̃s carnẽ assũpsisset.
duo filii in trinitate ẽent. alter filius patris

Expanded text:
nit Filius pro fratribus; quia in Patre et Filio paternit Filius pro fratribus; quia in Patre et Filio paternitatis et filiationis nomen constat, ut filii nomen adoptandi perciperent, et per illum cujus erat, et ab illo a quo erat. Venit sapientia ut hostis ratione vinceretur; et ut habitaculum suum ipsa vindicaret; quod malitia possidebat. Qui enim astutia vicerat, justum fuit ut non fortitudine, sed prudentia vinceretur, ut in eodem in quo se victor erexerat, victus sterneretur. Factus est Filius Dei, Filius hominis, ut filios hominum, filios Dei faceret; et ne filii nomen ad alteram transiret personam, et essent in Trinitate duo filii, et confunderetur Trinitatis discretio. Si enim Pater carnem assumpsisset, idem ipse et Pater et Filius esset. Pater Filii quem genuit ex aeternitate; et Filius matris a qua genitus esset ex tempore. Si autem Spiritus sanctus carnem assumpsisset; duo filii in Trinitate essent. Alter Filius P
Abbreviated transcription (Latin):
quam pater. uel spi¬
ritus sanctys.
deo autem filius missus est.non pater.aut
sꝑs sc̃s. quia conueniens non erat. ut pat
ab alio mitteretur. qui non erat ab alio.
Si enum ab alio mitteretur. ab illo uenire
hab̾et a quo mitteretur. & ẽẽt illi quasi quod¬
dam principium ab illo a quo mitteretur.
Propterea gͦ pater ab alio mitti ñ habet.
quia ab alio ẽẽ non habet. Missus est autem
primum filius. qui a solo patre est: deinde
etiam sp̃s sc̃s. qui est apatre & filio. Primũ
filius uenit ut homines liberarentur. postea
sp̃s sc̃s uenit ut homines beatificarentur. Pri¬
mum ille a malo liberauit. postea iste ad bona
reuocauit. Ille abstulit quod sustinebamus¬
alit iste reddidit quod perdideramus. Uenit
filius naturalis missus ã patre. ut adoptandoᷤ
in hereditatem uocaret. & consensum suum.
in gratia adoptionis comprobaret. Neq enĩ
sine consensu filii a patre alieni. in bereditatẽ
ducendi erant. Misit gͦ pater pro filiis. ue¬

Expanded text:
quam Pater vel Spiritus sanctus. Ideo autem Filius missus est, non Pater aut Spiritus sanctus, quia conveniens non erat ut Pater ab alio mitteretur, qui non erat ab alio. Si enim ab alio mitteretur, ab alio venire haberet a quo mitteretur, et esset illi quasi quoddam principium ab illo a quo mitteretur. Propterea ergo Pater ab alio mittin habet, quia ab alio esse non habet. Missus est autem primum Filius qui a solo Patre est; deinde etiam Spiritus sanctus qui est a Patre et Filio. Primum Filius venit ut homines liberarentur; postea Spiritus sanctus venit, ut homines beatificarentur. Primum ille a malo liberavit, postea hic ad bona revocavit. Ille abstulit quod sustinebamus, hic reddidit quod perdideramus. Venit Filius naturalis missus a Patre, ut adoptandos in haereditatem vocaret, et consensum suum in gratia adoptionis comprobaret. Neque enim sine consensu Filii, a Patre alieni in haereditatem ducendi erant. Misit ergo Pater pro filiis, ve
Abbreviated transcription (Latin):
lapsu. Octaua de reparatione. Nona
de institutione sacramentoꝵ. Decuna
de fide. Undecima de sacramentie.
naturalis legis. Duodecima de sacra¬
mentis scriptȩ legis. Huius libri ca¬
pitula per singulas partes subter
ordinauimus in hunc modum
CAPITULA SUNT HAeC

Expanded text:
lapsu. Octava de reparatione. Nona lapsu. Octava de reparatione. Nona de institutione sacramentorum. Decima de fide. Undecima de sacramentis naturalis legis. Duodecima de sacramentis scriptae legis. Hujus libri capitula per singulas partes subter ordinavimus in hunc modum:capitula sunt haec
Abbreviated transcription (Latin):
in tanta rerum multitudine & prolixi.¬
tate. incisio narrationis legentib tedi¬
um tolleret. & simul utrumq scribere
non ualentibus. aut diuisum habe¬
re uolentibus. commodiorem formã
o usq ad incarnationem uerbi. narra¬
tionis seriem deducit. Scd̾s liber
ab incarnatione uerbi. usq ad finem
& consumiationem omnium ordine
procedit. Item primus liber duode¬
cim clausulas siue partes complectit᷑.
Prima pars tractat de creatione &
constitutione huius sensilis mundi.
humane. & de primordialib causis re¬
nitione dĩ. qualiter ab iitio manifesta¬
tus. ẽ. unus & trinus. Quarta pars¬
tractat de uoluntate dĩ & de diuersis
modis quib sacra scriptura de uolun¬
tate dĩ loqui consueuit. Quinta pars¬
tractat de creatione angłoꝵ & confir¬
matione ⁊ lapsu. & de ceteris que ad ip¬
sos pertinent. Sexta pars tractat¬
de creatione hominis. & de statu eius
ante peccatum. Septima tractat de

Expanded text:
in tanta rerum multitudine et prolixiin tanta rerum multitudine et prolixitate incisio narrationis legentibus taedium tolleret, et simul utrumque scribere non valentibus aut divisim habere volentibus commodiorem formam mundi usque ad Incarnationem Verbi narrationis seriem deducit. Secundus liber ab Incarnatione Verbi usque ad finem et consummationem omnium ordine procedit. Item primus liber duodecim clausulas sive partes complectitur. Prima pars tractat de creatione et constitutione hujus sensibilis mundi. renitione Dei, qualiter ab initio manifestatus est et unus et trinus. Quarta de voluntate Dei et de diversis modis, quibus sacra Scriptura de voluntate Dei loqui consuevit. Quinta de creatione angelorum, et confirmatione et lapsu, et de caeteris quae ad ipsos pertinent. Sexta de creatione hominis, et de statu ejus ante peccatum. Septima de
Abbreviated transcription (Latin):
fidei. St udio
AUORUN DaM
SCRIBE RE
CoMPULSUS
Sym: IN aU0
nonnulla que antea sparsim dictaue¬
ram propterea quod iterato eadẽ stilo
exprimere molestum uel superfluum
uidebatur. inserui. In quibus si forte
sermo simplicior colorem dictaminis
seruare non potuerit: non multum
interẽẽ putaui eadẽ ueritate constan¬
te. Hoc autem me magis mouet. qd
cum hec eadem prius negligentius
dictassem: utpote nondum adhuc
futuri oꝑis propositum habens. passim
transcribenda exposui: sufficere tunc
arbitratus eiusmodi minima uel an¬
notata in notitiam uenire. Sed quia
postmodum cum eadem huius oꝑis
tex tui insererem: quȩdam in ipsis.
mutare. quedã uero adicere uel de¬
trahere ratio postulabat: lectorem
Admonitũ ẽẽ uolo. ut sicubi ea extra
oꝑis huius seriem aliud aut aliter.
aliquid habentia inuenerit. hanc di¬
uersitatis causam ẽẽ sciat. & si quid
forte in eis emendandum fuerit. ad hu¬
ius oꝑis formam componat. Sane hoc
opus in duos libros distinxi.: quatinus¬

Expanded text:
fidei studio quorumdam scribere compulsus sum; in quo nonnulla quae antea sparsim dictaveram propterea quod iterato eadem stylo exprimere molestum vel superfluum videbatur, inserui. In quibus, si forte sermo simplicior colorem dictaminis servare non potuerit, non multum interesse putavi, eadem veritate constante. Hoc autem magis me movet quod cum haec eadem prius negligentius dictassem utpote nondum adhuc futuri operis propositum habens, passim transcribenda exposui: sufficere tunc arbitratus ejusmodi minima vel adnotata in notitiam venire. Sed, quia postmodum cum eadem hujus operis textui insererem, quaedam in ipsis mutare, quaedam vero adjicere vel detrahere ratio postulabat. Lectorem admonitum esse volo, ut sicubi ea extra operis hujus seriem aliud aut aliter aliquid habentia invenerit, hanc diversitatis causam esse sciat, et si quid forte in eis emendandum fuerit, ad hujus operis formam componat. Sane hoc opus in duos libros distinxi; quatenu
Abbreviated transcription (Latin):
tate. incisio narrationis legentib tedi¬
um tolleret. & simul utrumq scribere
non ualentibus. aut diuisum habe¬
re uolentibus. commodiorem formã
o usq ad incarnationem uerbi. narra¬
tionis seriem deducit. Scd̾s liber
ab incarnatione uerbi. usq ad finem
& consuminationem omnium ordine
procedit. Item primus liber duode¬
cim clausulas siue partes complectit᷑.
Prima pars tractat de creatione &
constitutione huus sensilis mundi.

Expanded text:
tate incisio narrationis legentibus taeditate incisio narrationis legentibus taedium tolleret, et simul utrumque scribere non valentibus aut divisim habere volentibus commodiorem formam mundi usque ad Incarnationem Verbi narrationis seriem deducit. Secundus liber ab Incarnatione Verbi usque ad finem et consummationem omnium ordine procedit. Item primus liber duodecim clausulas sive partes complectitur. Prima pars tractat de creatione et constitutione hujus sensibilis mundi.
Abbreviated transcription (Latin):
nonnulla que antea sparsim dictaue¬
ram propterea quod iterato eadẽ stilo
exprimere molestum uel superfluum
uidebatur. inserui. In quibus si forte
sermo simplicior colorem dictaminis
seruare non potuerit: non multum
interẽẽ putaui eadẽ ueritate constan¬
te. Hoc autem me magis mouet. qd
cum hec eadem prius negligentius
dictassem: utpote nondum adhuc
futuri oꝑis propositum habens. passim
transcribenda exposui: sufficere tunc
arbitratus eiusmodi minima uel an¬
notata in notitiam uenire. Sed quia
postmodum cum eadem huius oꝑis
tex tui insererem: quȩdam in ipsi.
mutare. quedã uero adicere uel de¬
trahere ratio postulabat: lectorem
admonitũ ẽẽ uolo. ut sicubi ea extra
oꝑis huius seriem aliud aut aliter.
aliquid habentia inuenerit. hanc di¬
uersitatis causam ẽẽ sciat. & si quid
forte in eis emendandum fuerit. ad hu¬
ius oꝑis formam componat. Sane hoc
opus in duos libros distinxi: quatinusᷤ¬
in tanta rerum multitudine & prolixi¬

Expanded text:
nonnulla quae antea sparsim dictaveram propterea quod iterato eadem stylo exprimere molestum vel superfluum videbatur, inserui. In quibus, si forte sermo simplicior colorem dictaminis servare non potuerit, non multum interesse putavi, eadem veritate constante. Hoc autem magis me movet quod cum haec eadem prius negligentius dictassem utpote nondum adhuc futuri operis propositum habens, passim transcribenda exposui: sufficere tunc arbitratus ejusmodi minima vel adnotata in notitiam venire. Sed, quia postmodum cum eadem hujus operis textui insererem, quaedam in ipsis mutare, quaedam vero adjicere vel detrahere ratio postulabat. Lectorem admonitum esse volo, ut sicubi ea extra operis hujus seriem aliud aut aliter aliquid habentia invenerit, hanc diversitatis causam esse sciat, et si quid forte in eis emendandum fuerit, ad hujus operis formam componat. Sane hoc opus in duos libros distinxi; quatenuin tanta rerum multitudine et prolixi
Abbreviated transcription (Latin):
nitione dĩ. qualiter ab iitio manifesta¬
tus. ẽ. unus & trinus. Qarta pars¬
tractat de uoluntate dĩ & de diuersis
modis quib sacra scriptura de uolun¬
tate dĩ loqui consueuit. Quinta pars¬
tractat de creatione angłoꝵ & confir¬
matione ⁊ lapsu. & de ceteris que ad ip¬
sos pertinent. Sexta pars tractat¬
de creatione hominis. & de statu eius
ante peccatum. Septima tractat de
lapsu. Octaua de reparatione. Nona
de institutione sacramentoꝵ. Decuna
de fide. Undecima de sacramentie.
naturalis legis. Duodecima de sacra¬
mentis scriptȩ legis. Huius libri ca¬
pitula per singulas partes subter
ordinauimus in hunc modum
CAPITULA SUNT HAEC

Expanded text:
 qualiter ab initio manifestatus est et unus et trinus. Quarta de voluntate Dei et de diversis modis, quibus sacra Scriptura de voluntate Dei loqui consuevit. Quinta de creatione angelorum, et confirmatione et lapsu, et de caeteris quae ad ipsos pertinent. Sexta de creatione hominis, et de statu ejus ante peccatum. Septima de lapsu. Octava de reparatione. Nona de institutione sacramentorum. Decima de fide. Undecima de sacramentis naturalis legis. Duodecima de sacramentis scriptae legis. Hujus libri capitula per singulas partes subter ordinavimus in hunc modum:capitula sunt haec
Abbreviated transcription (Latin):
meruit. De hoc siquidem peccato ad mor¬
tem. ante meminit idem ioħes his u̾bis.
est peccatum ad mortem & statim sub¬
iunxit. Scimus quoniam omnis qui
natus est ex deo: non peccat.
ncipit quartadecima pars. De co¬

Expanded text:
meruit. De hoc siquidem peccato ad mortem, ante meminit idem Joannes his verbis: Est peccatum ad mortem . Et statim subjunxit: Scimus quoniam omnis qui natus est ex Deo non peccat. PARS QUARTA DECIMA. DE CO
Abbreviated transcription (Latin):
AGNE
SUNT.INO
SCPTURIS
SACRIS
SPIRITU¬
ALIUN
SONSUI
PROPUN¬
dITA¬
Sed quia non omnib ẽadem intelligendi
gra data ẽ. habet sacrum eloquium quȩdam
inse quib fidem simplicium pascit. que quidẽ
altiorib iuncta unam ueritatis regulam ꝑfi¬

Expanded text:
agnae sunt in Scripturis sacris spiritualium sensuum profunditased quia non omnibus eadem intelligendi gratia data est, habet sacrum eloquium quaedam in se quibus fidem simplicium pascit; quae quidem altioribus juncta unam veritatis regulam
Abbreviated transcription (Latin):
post peccatũ & ppt̃ peccatum
sumpserint exordium. solum coniugũ
ueritati & paci in qua nos uocauit d̃s con¬
ueniat. ut ubi alterius ignorantia culpa¬
bilis non eẽ. ostenditur. alterius dolus ad
lesionem innocentis in eo quod fraude
usurpauit. stare non permittatur.¬
ncipit pars duodecima. De uotis.

Expanded text:
post peccatum et propter peccatum sumpserint exordium, solum nuptiarumveritati et paci in qua nos vocavit Deus conveniat, ut ubi alterius ignorantia culpabilis non esse ostenditur, alterius dolus ad laesionem innocentis in eo quod fraude usurpavit, stare non permittatur. PARS DUODECIMA. DE VOTIS.
Abbreviated transcription (Latin):
principio primo cum
lapsu hominis & hiis
quȩ postea ad Restau¬
rationem usq ad ad¬
uentum uerbi prepa¬
rata sunt . Sum ma¬
tim ded xi.
Nunc ea quȩ sequuntur
usq ad finem & consũma¬
tionem omnium. ordine
contingere libet. Tempꝰ
gr̃e ab aduentu filii dei
in carnem exordium sũ¬
psit. sicut scriptum est.
facta est. Gratia quippe
dĩ. redemptio. ẽ. generis
humani. Que dum per
aduentum xꝑi ꝑficitur.
ueritas promissionis dĩ

Expanded text:
principio primo cum lapsu hominis et his quae postea ad restaurationem ejus usque ad adventum Verbi praeparata sunt, summatim deduxi, nunc ea quae sequuntur usque ad finem et consummationem omnium, ordine contingere libet. Tempus gratiae ab adventu Filii Dei in carnem exordium sumpsit, sicut scriptum est: facta est . Gratia quippe Dei redemptio est generis humani; quae dum per adventum Christi perficitur, veritas promissi
Abbreviated transcription (Latin):
salubrius disceret. quid ipse agere debuisset.
Cum enim iubetur homo patri & matri ho¬
norem deferre. non hoc ad carnales parentes¬
solum referendum.ẽ. sed hoc potius ei precipit᷑.
sit. nunc propter dm̃ homini suꝑiori obedien¬
tiam atq honorem exhibere ñ dedignetuꝵ.

Expanded text:
salubrius disceret quid ipse agere debuisset. salubrius disceret quid ipse agere debuisset. Cum enim jubetur homo patri et matri honorem deferre, non hoc ad carnales parentesolum referendum est; sed hoc potius ei praecipitur, sit, nunc propter Deum homini superiori obedientiam atque honorem exhibere non dedignetur.
Abbreviated transcription (Latin):
cta. Ex quib primum erat. honora patrem
tuum & matrem tuam. ut bene sit tibi. & sis
longeuus suꝑ terram. Scđm non occides. terciũ.
non mechaberis. auartum non furtum facies.
quintum. non falsum testimonium dices.
Sextũ. non concupisces uxorẽ proxi tui:
Septimũ. non concupisces rem praximi tui.
In quili & hoc non negligenter pretereundũ ẽ
quia ex his septem unum solummodo scđm
preceptionem datum.ẽ. Sex reliqua scãm pro¬
hibitionem. Primum namq peccatum homi¬
nis fuit inobedientia. & iccirco uita ista quae
homini ad penitentiam conceditur. tota obe¬
dientie deputatur. Quia gͥ homo in malis a¬
gendis ex propria concupiscentia in diuersa
distrahitur. in bonis agendis sola obedientie
regula gubernatur. ideo in malis cauendis
que habet ex semetipso & ꝑsemetipsum face¬
re potest. singillatim instruendus erat. ad
bona uͦ agenda ad obedientiam solũmodo
reuocandus. ut ibi ꝑ sententiam alteriu

Expanded text:
cta, ex quibus primum erat: Honora patrem cta, ex quibus primum erat: Honora patrem tuum et matrem tuam, ut bene sit tibi, et sis longaevus super terram . Secundum: Non occides; tertium: Non moechaberis; quartum: Non furtum facies; quintum: Non falsum testimonium dices; sextum: Non concupisces uxorem proximi tui; septimum: Non concupisces rem proximi tui. In quibus et hoc non negligenter praetereundum est, quod ex his septem unum solummodo secundum praeceptionem datum est; sex reliqua secundum prohibitionem. Primum namque peccatum hominis fuit inobedientia; et idcirco vita ista quae homini ad poenitentiam conceditur, tota obedientia deputatur. Quia igitur homo in malis agendis, ex propria concupiscentia in diversa distrahitur, in bonis agendis sola obedientiae regula gubernatur. Ideo in malis cavendis quae habet ex semetipso, et per semetipsum facere potest, erat sigillatim instruenbona vero agenda ad obedientiam solummodo revocandus, ut ibi per sententiam alterius
Abbreviated transcription (Latin):
BEAUS
Dacramenta ab initio ad restaurationẽ
& curationem hominis instituta st̃.
Alia sub naturali lege. alia sub scri¬
pta lege. alia sub gratia.Et in his
semper que tempore posteriora fue¬
runt. effectu gr̃e spiritalis dignio¬
ra inueniuntur. Omnia enĩ illa
llic multa concessa sunt pauca piohibita. hic
multa prohibita. pauca concessa. Illic dictũ. ẽ.
homini ut de ligno scientie boni & mali non
comederet. non quia lignum malum erat.
sed quia obedientia probanda erat. hic dictũ
ẽ ut carnem cum sanguine non comederen.
ut discerent horrere crudelitatem. carnem
porcinam non ederent. ut detestarentur in¬
munditiam. in boue & asino non ararent.
ut predicationi naxiam agnoscerent pigri.¬
tiam & stulticiam. & cetera similia que oĩa
media erant. Illa uͦ que sub lege naturali in du-¬
ob preceptis clausa fuerant. per scriptã legẽ¬
A postea septem illis quȩ in scda tabula ꝓposi¬
ta sunt preceptis explicata sunt & distin¬

Expanded text:
bemus. Sacramenta ab initio ad restaurationem et curationem hominis instituta sunt; alia sub naturali lege, alia sub scripta lege, alia sub gratia. Et in his semper quae tempore posteriora fuerunt, effectu gratiae spiritualis digniora inveniuntur. Omnia enim illa llic multa concessa, pauca sunt prohibita; hic multa prohibita, pauca concessa. Illic dictum est homini, ut de ligno scientiae boni et mali non comederet, non quia lignum malum erat, sed quia obedientia probanda erat. Hic dictum est ut carnem cum sanguine non comederent, ut discerent horrere crudelitatem; carnem porcinam non ederent, ut detestarentur immunditiam; in bove et asino non ararent, ut praedicationi noxiam agnoscerent pigritiam et stultitiam; et caetera similia, quae omnia media erant. Illa vero quae sub lege naturali in duobus praeceptis clausa fuerant, per scriptam legem postea septem illis, quae in secunda tabula proposita sunt praeceptis explicata sunt et distin
Abbreviated transcription (Latin):
umds̃ sum meborius cuncte quae fecit bona sint ualde
dicente scriptura. & udit ds̃ cuncti quae fecit & erant
ualdebona : Perique quibus dam bonis adõbona cre¬
atis quia maleutuntur in malum sibi eadem bona conuer¬
tore noscuntur in numerabilia quippesunt & in effabilia
eius bona : in terquȩ bonũ esse coniugium & in exordiocreatio¬
nis humanȩ adõ esse inftitutũ : liber demonstrat geneseos in
quolegitur Propter hocrelinqu& homo patrem suum & ma¬
trem & adhȩrebit uxorisuȩ & erunt duo in carneuna: Item
ibi : Et fecitds̃ hominem adimaginemdĩ feciteum masculum
& feminã creauiteos & benedixiteisdicens Crescite &omul¬
tiplicamini & repl&e terram : & salomon : Adõ inquit p̃parat᷑
uirouxor : Et in euangelio : Non legistis quia quicreauit ab lni¬
tio masculũ & fominã creauiteos : Quoder gods conuinxit homo
non separ&: Et paulus adchorinthios. diautem acceporis
uxorem non peccasti Et sinupseritiurgo ponpeccabit: Itom

Expanded text:
us summe bonus, cuncta quae fecit, bona sint valde, dicente Scriptura: Et vidit Deus cuncta quae fecit, et erant valde bona : plerique quibusdam bonis a Deo bono creatis, quibus male utuntur, in malum sibi eadem bona convertere noscuntur. Innumerabilia quippe sunt, et ineffabilia ejus bona; inter quae bonum esse conjugium, et in exordio creationis humanae a Deo esse institutum, cum liber demonstrat Geneseos, in quo legitur: Propter hoc relinquet homo patrem suum et matrem, et adhaerebit uxori suae; et erunt duo in carne una . Item ibi: Et fecit Deus hominem, ad imaginem Dei fecit eum: masculum et feminam creavit eos, et benedixit eis dicens: Crescite et multiplicamini, et replete terram . Et Salomon: A Deo, inquit, praeparatur viro uxor . Et in Evangelio: Non legistis, quia qui creavit ab initio masculum et feminam creavit eos? Quod ergo Deus conjunxit, homo non separet . Et Paulus ad Corinthios: Si autem acceperis uxorem, non peccasti: et
Abbreviated transcription (Latin):
ROTOPLASTUSIOTIUS TUMANIGENERIS
parens mirabi liter adõ delimoterrae creatus & in paradisi felici¬
tate collocatus quiamale sua da euxoris consilio ad quieuit. &
interdictȩ arboris fructum comedit : non solum ipse duumi prȩcep¬
ti prȩuaricator extitit : uerum &iam innos qui ex illius peccati
radicenascimur suae prȩuaricationis noxam. & uistȩdam na¬
tionis poenã transfudit : Liqu&enim quia illo prȩuaricante
nos &iam cum illo pactũ dñi prȩuaricatisumus : Vndeait psal¬
mista Prȩuaricatores reputauiom̃s peccatores terrae
Et apłs Perunum inquit hominem peccatũ intrauit inmundum :¬
& perpeccatummors : &lta in om̃s homines mors ꝑtransiit. in quo
om̃s pec cauerunt : Eccequalem here ditatem idem parens noster
cui peccanti dictumẽ  terra es & interramibis. nobis dimisiti
propatri a scilic& exilium. profelicitate miseriams progloria
ig nobilitatem ĩ & pro in mortalitate inflixit nobis corporis &am¬

Expanded text:
rotoplastus totius humani generis parens mirabiliter a Deo de limo terrae creatus, et in paradisi felicitate collocatus, quia, male suadente uxoris consilio, acquievit et interdictae arboris fructum comedit, non solum ipse divini praecepti praevaricator exstitit, verum etiam in nos, qui ex illius peccati traduce nascimur, suae praevaricationis noxam, et justae damnationis poenam transfudit. Liquet enim quia, illo praevaricante, nos etiam cum illo pactum Domini praevaricati sumus; unde ait Psalmista: Praevaricatores reputavi omnes peccatores terrae . Et Apostolus: Per unum, inquit, hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors: ita et in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccaverunt . Ecce qualem haereditatem idem parens noster, cui peccanti dictum est: Terra es, et in terram ibis , nobis dimisit; pro patria, scilicet, exsilium; pro felicitate miseriam, pro gloria ignobilitatem, et pro immortalitate inflixit nobis corporis et anim
Abbreviated transcription (Latin):
ROTOPLASTUSIOTIUS HUMANIGENERIS
parens mirabi liter adõ delimoterrae creatus & in para disi felici¬
tate collocatus quiamale sua daeuxoris consilio adquieuit. &
interdictȩ arboris fructum comedit : pon solum ipseduuimi prȩcep¬
ti prȩuaricator extitit : uerum &iam innos qui ex illius peccati
radicenascimur suae prȩuaricationis noxam. & uistȩdamna¬
tionis poenã trans fudit : Liqu& enim qui a illo prȩuaricante.
nos&iam cum illo pactũ dñi prȩuaricatisumus : Vndeait psal¬
mista Prȩuaricatores reputauiom̃s peccatores terrae
& perpeccatummors : &lta in om̃s homines mors ꝑtransiit. in quo
om̃s pec cauerunt: Ecce qualem here ditatem idem parens noster
cui peccantidictumẽ  terra es & interramibis. nobis dimisiti
propatri a scilic& exiliumi profelicitate miseriams proglorias
ignobilitatem ĩ & pro in mortalitate inflixit nobis corporis & am¬
me mortem : Valdenamq: cum diabolo miserabile fecit commer¬

Expanded text:
rotoplastus totius humani generis parens mirabiliter a Deo de limo terrae creatus, et in paradisi felicitate collocatus, quia, male suadente uxoris consilio, acquievit et interdictae arboris fructum comedit, non solum ipse divini praecepti praevaricator exstitit, verum etiam in nos, qui ex illius peccati traduce nascimur, suae praevaricationis noxam, et justae damnationis poenam transfudit. Liquet enim quia, illo praevaricante, nos etiam cum illo pactum Domini praevaricati sumus; unde ait Psalmista: Praevaricatores reputavi omnes peccatores terrae et per peccatum mors: ita et in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccaverunt . Ecce qualem haereditatem idem parens noster, cui peccanti dictum est: Terra es, et in terram ibis , nobis dimisit; pro patria, scilicet, exsilium; pro felicitate miseriam, pro gloria ignobilitatem, et pro immortalitate inflixit nobis corporis et animae mortem. Valde namque cum diabolo miserabile fecit commer
Abbreviated transcription (Latin):
QUODGENERUITEROUSFIDILES NOSSEO PORTIAT
IN QUANAPROLAPSIONISDAMNATIONEMPROL¬
TERREATUMPRIMINOMINIS DEUENERINT

Expanded text:
Quod generaliter omnes fideles nosse oporteat in quantam prolapsionis damnationem, propter reatum primi hominis, devenerint
Abbreviated transcription (Latin):
ducẽt / quid sibi dicẽ posset/ quis obrectiomib
rispondẽt secũ sollicita ÷ et estuẽti mẽte
uersaret ne me iueniret asperũ uehemẽt¬
nretuẽt et ne apud me noccꝰ apparẽt̾
fornudaret Iet quis ego aut quid ego minirũ
non longe post fucreq post honrn Gebunt¬

Expanded text:
duceret, quid sibi dici posset, quid objectionibus responderet, secum sollicita et aestuante mente versaret, ne me inveniret asperum vehementer metueret, ne apud me appareret noxius formidaret. Et quis ego? aut quid ego? nimirum non longe post futurus post homine
Abbreviated transcription (Latin):
corpus ieumia/ p̃mãt uestuuẽta cilicuia labires
Impletur stomacus / palescat uũltꝰ sĩfronietur¬
homo totus deficiat in dolore uita mea et ãni
mei ingomiitibus Iug̃datur putredoĩ essibus
meis / et subter iaciat ut requrescani in dies
iꝑueatioiis ẜet astemã ad pplũ accuictũ aestrũ /¬

Expanded text:
corpus jejunia, premant vestimenta, labores infletur stomachus, pallescat vultus, infirmer totus, deficiat in dolore vita mea, et anni mei in gemitibus ; ingrediatur putredo in ossibus meis, et subter me scateat, ut requiescam in die tribulationis, et ascendam ad populum accinctum nostrum
Abbreviated transcription (Latin):
gandeat et futuras Si tñ gandiũ debeat dici
quid dictũ sit ille diuiti in edbangelio qui
conciabatur in flãma et luigne ardentis
rifrigeriũ postulabat fili r ecordae̾ quia uece¬
pisti bona in uita tua et lozarus simlit̾ malar

Expanded text:
gaudeat et futura? si tamen dici debet gaudium, quid dictum sit illi diviti in Evangelio, qui cruciabatur in flamma et linguae ardentis refrigerium postulabat: Fili recordare, quia recepisti bona in vita tua, et Lazarus similiter mala.
Abbreviated transcription (Latin):
celes inde tham ers, et si absconditi fuerus
in uertice carmeli in de scrutãs auferã ess et
si celauĩnt se ab oculis mreis infundo maris
ibi mãdabo s penti et mordebit ers et si abieruit
in captiuitatẽ corã mimicis suis ibi mãdabo gla¬
dio et occidet eos et ponã oclõs ners suꝑ eos
et in qualũ et non in bouũ ¶ Et ge ies. pͤ¬

Expanded text:
t si absconditi fuerint in vertice Carmeli, inde scrutans auferam eos: et si celaverint se ab oculis meis in fundo maris, ibi mandabo serpenti, et mordebit eos. Et si abierint in captivitatem coram inimicis suis, ibi mandabo gladio, et occidet eos: et ponam oculos meos super eos in malum, et non in bonum. Et Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
iliciaꝵ / fabrica mõrã/ grandis seructura do¬
morũ / qrã mensaruõ cũ deliciis epulaꝵ
Insignes ꝙ chori mappe ciphi q detori res¬
plendens uestis q̃ moribꝰ ob̃stat houestis
grex armẽtorũ / ppaciosus cultus agrorũ
fertile uiuerũ diu̾sa uitẽ repletũ gandia
natorũ dilectio dulcis eorĩ cuc̃ta relinquĩd᷑
nec post hec inuenuncur EIx hiis iam¬

Expanded text:
ivitiarum, Fabrica murorum, grandis structura domorum, Gratia mensarum cum deliciis epularum, Insignesque thori, cuppae scyphique decori, Resplendens vestis quae moribus obstat honestis Grex armentorum, spatiosus cultus agrorum, Fertile vinetum diversa vite repletum, Gloria natorum, dilectio dulcis et horum, Cuncta relinquentur, nec post haec invenientur. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
erup̃nosa  quã humores hundãt diloret
ext̾nũant/. ardores disiccant / aera morbidat/
esce inflant/ reiimia macerãt/ Ioci sqluũt
esticie bsumũt / sollicitudo coartat seu̾dtas
becat/ diuicre iactat/ pauꝑtas eicit
uctꝰ extollit i senectus incuruat. Infir¬
mitas frangit i meror dep̾mit et post
hi oiã mors interiunt ⁊ et uniu̾sis gaudiis
finẽ imixonit ita cũ eẽ desierit snec fuisse

Expanded text:
erumnosa; quam humores tumidant, dolores extenuant, ardores exsiccant, aera morbidant, escae inflant, jejunia macerant, joci solvunt, tristitiae consumunt, sollicitudo coarctat, securitas hebetat, divitiae jactant, paupertas dejicit, juventus extollit, senectus incurvat, infirmitas frangit, moeror deprimit, et post haec omnia mors interimit, universis gaudiis finem imponens, ita ut cum esse desierint, nec fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
uite et elatoChi ascenderit usq ad celũ
suꝑbia eius/ et caput eiq nibes tetigit
qͣi stquilinium in fine ꝑdetur et qui eñ
uiderint dicent ubi est uelut sompnũ auo¬
laus non muenietur, transiet uelud uisio

Expanded text:
i si ascenderit usque ad caelum superbia eius et caput eius nubes tetigerit quasi sterquilinium in fine perdetur et qui eum viderant dicent ubi est velut somnium avolans non invenietur transiet sicut visio
Abbreviated transcription (Latin):
ad uma fundenda / et suꝑgressus sum
opibur̾ onĩs qui fuerut̾ añ me iñ ilplm̃¬
desidant̃ oculi mei non negaui ers nec
ꝓhibui cor meud quin om̃ui uoluptace frue¬
uecur et oblectaret se in hiis q̃ p̃parieram¬

Expanded text:
ad vina fundenda, et supergressus sum opibus omnes qui fuerunt ante me in Jeruverunt oculi mei non negavi eis, nec prohibui cor meum, quin omni voluptate frueretur, et oblectaretur se in illis quae paraveram
Abbreviated transcription (Latin):
lapsi. Quid ꝓfuit illis qui luxuria
corpis et pñtis uite uoluptatib usq ad
diem ultimũ ꝑmãserũt incinẽ. nũt se¬
Inquire nũc uestes et ornam̃ta ꝑeg̾na
secutorũ tuobe. et opulentia uisus/ Iocus
ligentiꝰ et accede pus ad singlorũ sepulcra
uide cineres solos et fecidas ueriiũ ueliquias
et Recordare nie corporũ eẽ furem et si in
deliciis et leticia. aut in labore. et ꝯtins⁊

Expanded text:
 quid profuerit illis qui in luxuria corporis et praesentis vitae voluptatibus usque in diem ultimum permanserunt. Intuere nunc seRequire nunc ubi vestes et odoramenta peregrina, seclaruligentius, et accede propius ad singulorum sepulcra. Vide cineres solos, et vermium fetidas reliquias: et recordare hunc corporum esse finem, etiam si in deliciis et laetitia, si in labore et continentia
Abbreviated transcription (Latin):
duxerut in uoins dies suos et in puncto
ad inferua descenderut/ hic caro uerinibus¬
eorũ. et illit aĩa ignis deputatur donec
Rursus ⁊̃ infelici collegio colligati sempit̾irs
ĩuoluant᷑ pincendiis qui socii fuerũt in uiciis
et pccĩs ¶ Quid ꝓfuit illis mainis gloria e
breuis letitia, mũdi potentia, caruis uo¬
luptas, false diuicie magna familia, et
mala concupistentia. ubi Risus ubi iocus
ubi iactantia, ubi arrogantia de tanta le¬
ticia ꝙͣta tristitia post tantã uoluptatem
tam guis misria ¶De illa exultatõe ce¬

Expanded text:
is dies suos; et in puncto ad inferna descenderunt . Hic caro eorum vermibus, et illic anima ignibus deputatur, donec rursus infelici collegio colligati, sempiternis involvantur incendiis, qui socii fuerunt in vitiise ligat. Quid profuit illis inanis gloria, brevis laetitia, mundi potentia, carnis voluptas, falsae divitiae, magna familia, et mala concupiscentia? Ubi risus, ubi jocus ubi jactantia, ubi arrogantia? De tanta laetitia, quanta tristitia! post tantillam voluptatem, quam gravis miseria! De illa exsultatione ce
Abbreviated transcription (Latin):
chobia  Est caro uas luteũ uas lamc̃tabile
fenũ Aridulũ fuagilis glebula saccus olens
uerims uita i labor caruis ꝯceptio tabes
mẽstrua putredo finis/ orig̾o lutũ sꝑia
pus mõ saccus olens, post ueruubꝰ esta
In cumlo ꝓ qͣ dote supbit homo ¶ Item¬

Expanded text:
umor? Est caro vas luteum, vas lamentabile, fenum Aridolum, fragilis glebula, saccus olens. Carnis vita labor, carnis conceptio tabes, Menstrua putredo finis, origo lutum. Sperma prius, modo saccus olens, post vermibus esca In tuniba, quamquam dote superbit homo. E
Abbreviated transcription (Latin):
uindenter ꝙ regia maiestas, oĩs t̃rena
ptas ꝓpperitas Rerũ sexres longi᷑ dierid
p̾tĩt absq mora mortis dũ uenit hora
cet sapĩa morte Redundans, diuicie lapsu
mobiliore feuũt ¶ Es probus expirat
ꝓbicar̾, es honestus honestas habitus es
fortis forcia morte cadunt ¶ Gane iam¬

Expanded text:
dorem. Regia majestas, omnis terrena potestas, Prosperitas rerum, series longaeva dierum, Transiet absque mora, mortis dum venerit hora cet sapientia, morte redundans Divitiis lapsu mobiliore fluunt. Es probus, exspirat probitas; es honestus, honestas Labitur; es fortis, fortia morte jacent. Regredi
Abbreviated transcription (Latin):
confortatiq duuciis et semen eorũ ꝑmaner
corã eis ꝓpniquoꝵ turba et nepotũ in
consp̃tu eorum ¶ Domius eoꝵ secure sũt
et pacate et non est uirga dei suꝑ illos
bos eorũ concepit et non aborcluit quaca
pepit, et non est puata fecu sus ¶ Exul¬

Expanded text:
confortatique divitiis, semen eorum permanet coram eis, propinquorum turba et nepotum in conspectu eorum. Domus eorum securae sunt et pacatae, et non est virga Dei super illos. Bos eorum concepit, et non abortivit; vacca peperit, et non est privata fetu suo. E
Abbreviated transcription (Latin):
iando. credendo.
i ad sublimiũ scĩam m̃tis sagacitate ascendẽ
rerũ notitiam aprehendẽ solemus. Rerum
itaq noticiam ni fallor mͦ tͥplici app̾hendimꝰ.
m alia exꝑiendo ꝓbamꝰ. alia ratiocinando colligi¬
mꝰ. alioꝵ c̾atudinem credendo tenemus. Et temꝑali¬
ũ qͥdem noticiam ꝑ ip̃am exꝑientiam ap̾hendimꝰ:
ad et̾noꝵ uͦ noticiã mͦ ratõcinando. mͦ cͤdñdo assurgimꝰ¬
tilissima indagatione discutiunt᷑. ł potiꝰ diuina reue¬
latione manifestent᷑. In horum itaq cognitione uł
assertione magis inniti solemus fide qmͣ ratiocina-¬
tione. auctoritate potiꝰ ꝗͣ argum̃tatõne. iuxta illd̾.¬
ꝓpħe. Nisi credideritis: ñ intelligetis. S ⁊ ħ ĩ his¬

Expanded text:
ando, credendo. Si ad sublimium scientiam mentis sagacitate ascendere modis notitiam apprehendere solemus. Rerum itaque notitiam, ni fallor, modo triplici apprehendimus. Nam alia experiendo probamus, alia ratiocinando colligimus, aliorum certitudinem credendo tenemus, et temporalium quidem notitiam per ipsam experientiam apprehendimus. Ad aeternorum vero notitiam, modo ratiocinando, mtilissima indagatione discutiantur, vel potius divina revelatione manifestentur. In horum itaque cognitione vel assertione magis inniti solemus fide, quam ratiocinatione, auctoritate potius quam argumentatione, juxta illud prophetae: Nisi credideritis n
Abbreviated transcription (Latin):
querendũ uidet᷑ utrũ in illa uera ⁊ simplici atuinitate ne¬
qra płalitas sit. ⁊ si ille ꝑsonarũ numerꝰ ꝓ ut credimꝰ i
t̾nariũ assurgit. deiñ qͦmͦ possit ⁊uenire unitas subẽ c̃
sit a semetip̃a. ceterarũ uͦ quelibet ꝓcedat ex alia. ⁊ si quast̃
alia cirta eandem ꝯsiderationẽ querenda. Quod si detͦ nobis
n ista ex ratione ꝯuncẽ ultimo loco oportebit adhuc quen̾e
an in illis duab ꝑsonis aliunde qmͣ a se procedentib sit di¬
u̾sus procedendr̃ modꝰ. ⁊ quis cuiq sit propͥus ⁊ ꝙ ꝯseqiẽ¬

Expanded text:
a vera et simplici divinitate vera pluralitas sit, et si ille personarum numerus, prout credimus, in ternarium assurgit? Deinde quomodo possit convenire unitas substantisit a semetipsa, caeterarum vero quaelibet procedat ex alia, et si qua sunt alia circa eamdem considerationem quaerenda. Quod si detur nobis et ista ex ratione convincere, ultimo loco oportebit adhuc quaerere an in illis duabus personis aliunde quam a se procedentibus sit diversus procedendi modus, et quis cuique sit proprius, e
Abbreviated transcription (Latin):
in his que ad querendũ restãt. tanto maiorem diligentiam
ĩpendẽ eo ꝙ ardentiꝰ insistere. qͣnto minꝰ in patrũ scciptis i¬
uenit᷑. uñ possimꝰ ista. ñ dico ex scripturarũ testimo niis sex
rationis attestatione ꝯuince̾. In hoc autẽ inquicionis mee ꝓ¬
posito qui uoluerit rideat. qui uoluerit irrideat ⁊ digne qͥd
nã ut dignu m fateat. ad temptandi ausum ñ me quidẽ iõ
scĩa eleuat. qmͣ estuantis animi ardor instigat. Ꝙ si non det
ꝑuenire quo tendo: Quid si incͣrendo desicio: Gaudebo t̃ ii
querendo faciem dñi mei semꝑ pro uirib cucurtisse. Labe¬
rasse. defudasse. ⁊ si ꝯtingat p̃ nimia uie prolixitate. asꝑte¬
te. arduitate. deficere. Non nicħ effeci si ueracit̾ mͥ dicere ẽ¬
tingat seci ꝙ potui. quesiui & non inueni illũ. uocaui ⁊ non

Expanded text:
gentiam impendere eoque ardentius insistere, quanto minus in Patrum scripturis invenitur unde possimus ista non dico ex Scripturarum testimoniis, sed ex rationis attestatione convincere. In hoc autem inquisitionis meae proposito, qui voluerit rideat, et qui voluerit irrideat et digne quidem. Nam, ut verum fatear, ad tentandi ausum non me quidem tam scientia elevat quam aestuantis animi ardor instigat. Quid si non detur pervenire quo tendo? Quid si currendo deficio? Gaudebo tamen inquirendo faciem Domini mei semper pro viribus cucurrisse, laborasse, desudasse. Et si contingat prae nimia viae prolixitate, asperitate, arduitate deficere, nonnihil, effeci, si veraciter mihi dicere contingat feci quod potui, quaesivi et non inveni illum, vocavi et non
Abbreviated transcription (Latin):
tqm de diuinitatis unitate que dicen
de eiꝰdẽ nat᷑e ꝓpͥetatib aliqua dicamꝰ.
& maxime de his que in laudib diui¬
nis cotidiano usu frequentamus. In qͥb qͥdem q̃dã
eiꝰmi sunt: ut animꝰ eis facile adqͥescat. ⁊ ultronẽ
acceptat ꝯmͣ̃ius qua rõe probentur ignoret. qtn¬

Expanded text:
unitate quae dicenda de ejusdem naturae proprietatibus aliqua dicamus, et maxime de his quae in laudibus divinis quotidiano usu frequentamus. In quibus quidem quaedam ejusmodi sunt, ut animus eis facile acquiescat et ultroneus acceptet, quamvis qua ratione probentur ignoret. Q