comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
usus: magisterium ñ desiderat. sed
informat. Cernis ut põparũ fercu¬
lis similis incedat. quȩ se cõponit ut
placeat. omnium in se uultꝰ & ora
ꝯu̾tens: eo ipso quo studet placere.
deformior. Prius enĩ populo dispͥi¬
cet: quam placeat uiro. At in uobis
reiecta decoris cura: plus decet. Et
hoc ipsum quod uos ñ ornatis: ornatꝰ:
sunt alleuam̃ta penarũ: discrimi¬
na metalloꝵ. Hinc collum cathe¬
na ꝯstringit: inde pedem cõpes
includit. Nichil refert. auro corpꝰ
oneretur an ferro. Sic ceruix p̃mi¬
tur: sic grauat᷑ incessus. Nil p̾ciũ
iuuat: nisi quod uos mulieres ne
ꝑeat uobis pena: trepidatis. Quid
int̃ est. utrum aliena sententia. an
ur̃a uos dãpnet: Hinc uos &̃ mi¬
serabiliores. quam qui publico iure
dãpnant᷑. quod illi optant exui.
uos ligari. Quam uͦ miserabilis illa
yditio. quod tanquã mancipii for¬
ma uenalis. nuptura licitat᷑: ut qui
p̃cio uicerit. emat̃. Tolerabiliꝰ tam̃

Expanded text:
usus magisterium non desiderat, sed usus magisterium non desiderat, sed informat. Cernis ut pomparum ferculis similis incedat, quae se componit ut placeat, omnium in se vultus et ora convertens, eo ipso quo studet placere, deformior; 160 prius enim populo displicet, quam placeat viro. At in vobis rejecta decoris cura plus decet: et hoc ipsum quod vos non ornatis, ornatus sunt allevamenta poenarum discrimina metallorum. Hinc collum catena constringit, inde pedem compes includit. Nihil refert auro corpus oneretur an ferro. Sic cervix premitur, sic gravatur incessus. Nil pretium juvat; nisi quod vos mulieres, ne pereat vobis poena, trepidatis. Quid interest, utrum aliena sententia, an vestra vos damnet? Hinc vos etiam miserabiliores quam qui publico jure damnantur, quod illi optant exui, vos ligari. 56. Quam vero miserabilis illa conditio, quod tamquam mancipii forma venalis, nuptura licitatur; ut qui pretio vicerit, emat. Tolerabilius tamen
Abbreviated transcription (Latin):
in seculum cecidissẽ de cȩlo: uirginẽ
propt̃ castimoniam in celũ transissẽ¬
de seculo. Beatȩ uirgines. quas ñ
illecebra sollicitat corpoꝵ: ñ collu¬
uio p̃cipitat uoluptatum. Cib par-¬
simoniȩ. potꝰ abstinentiȩ. docet ui-¬
cia nescire: qui docet causas nescire
uitioꝵ. Causa peccandi &̃ iustos se¬
pe decipit. Hinc populus dĩ. postꝙ̃
loth ꝯcubitꝰ filiarũ ignorauit. & ꝑtu¬
lit. Hinc Inu̾sis uestigũs filii noe.
patris quondã pudenda texerunt:
quȩ ꝓcax uidit. modestꝰ erubuit:
pius texit: offensurꝰ si & ipse uidis¬
set. Quanta umi ẽ ius: ut quẽ dilu¬
uia ñ nudauerunt. uina nudarent.
nulla uos habendi cupiditas inflã¬
mat : Pauꝑ quod habes poscit: qͦd
ñ habes ñ requirit. fructus laboris
tui: thesaurus ẽ inopi. Et duo era
si sola sint: census ẽ largientis. Audi
gͦ soror. quantis careas. Nam cauere
quid debeas. nec meũ ẽ docere: nec
tuum discere. Perfectȩ enĩ uirtutis

Expanded text:
in saeculum cecidisse de coelo, virgines propter castimoniam in coelum transissede saeculo? Beatae virgines, quas non illecebra sollicitat corporum, non colluvio praecipitat voluptatum! Cibus parcimoniae, potus abstinentiae docet vitia nescire, qui docet causas nescire vitiorum. Causa peccandi etiam justos saepe decepit. Hinc populus Dei postquamLoth concubitus filiarum ignoravit, et pertulit . Hinc inversis vestigiis filii Noe patris quondam pudenda texerunt : quae procax vidit, modestus erubuit, pius texit, offensurus si et ipse vidisset. Quanta vini est vis, ut quem diluvia non nudaverunt, vina nudarent! nulla vos habendi cupiditas inflammat? Pauper quod habes poscit, quod non habes non requirit. Fructus laboris tui thesaurus est inopi, et duo aera si sola sint, census est largientis. 54 . Audi ergo, soror, quantis careas. Nam cavere quid debeas, nec meum est docere, nec tuum discere; perfectae enim virtutis
Abbreviated transcription (Latin):
degenerent. & cum bonum triticũ
fu̾it seminatũ. decolor eiꝰ species et
inferior forma redlatur: S hoc si qñ
accidit. ñ ad translationẽ generis. s¬
ad egricudinẽ quandam ⁊ in equali¬
tatem seminis: uidetur ẽẽ referendũ.
Non enim desmnit ẽẽ triticum. si aut
frigore adurat᷑ aut imbre madi¬
detur. s spetie magis quam genere.
neris spetiem reuertunt᷑. si aut sole
aut ignib torreant᷑. aut diligentib
cõmissa cultoribꝰaeris tẽperie. terra¬
rumq feratium ubertate foueant᷑.
Itaq reꝑat᷑ in sobole: quod degenera¬
uit in parente. Unde ñ periclitamur
ne p̃ceptum illud d̃i cuiꝰ usus nature
inoleuit. in reliquũ successionis uitio
destitutum sit: cum hodieq in semini¬
bus generis sui sinceritas reseruetur.
siam loliũ ⁊ reliqua adulterma semi¬
na quȩ frugib sepe miscent᷑ : irania
nuncupari euangłii lectione cog¬
nouimꝰ: s ea ꝓprium quoddã genus

Expanded text:
degenerent et, cum bonum triticum degenerent et, cum bonum triticum fuerit seminatum, et decolor eius species et inferior forma reddatur? sed hoc si quando accidit, non ad translationem generis, sed aegritudinem quandam et inaequalitatem seminis uidetur esse referendum. non enim desinit esse triticum, si aut frigore aduratur aut imbre uacabat, sed specie magis quam genere, neris speciem reuertuntur, si aut sole aut ignibus torreantur aut diligentibus commissa cultoribus aeris temperie terrarumque feracium ubertate foueantur. itaque reparatur in subole quod degenerauerat in parente. unde non periclitamur, ne praeceptum illud dei, cuius usus naturae inoleuit, in relicum successionis uitio destitutum sit, cum hodieque in seminibus generis sui sinceritas reseruetur. nam lolium et reliqua adulterina semina, quae frugibus saepe miscentur, zizania nuncupari euangelii lectione cognouimus, sed ea proprium quoddam genus
Abbreviated transcription (Latin):
aut nasci ñ debuisse. aut sine sangui¬
ne debuisse generari: cuiꝰ uirtꝰ ad cul¬
tum agroꝵ. utilis. ad usum plaustoꝵ.
habilis. ad alimoniam suauis. Diuerso
munere fulcit agricolas. quib d̾s si
bona sua norint uniu̾sa donauit di¬
cens. Germinet terra herbam feni.
generans semen scđm genꝰ. Non solum
enĩ spontaneam alimoniam cõphen¬
dit quȩ ẽ in herbis :⁊ radicib atq arboꝵ¬
gͥminibꝰ reliqͥsq fructib s etiam eã quȩ
industria cõꝑatur. ⁊ cultu rusticam
laboris ad quiritur. Quam decorum
aũt quod ñ statim fundere terras se¬
men iussit ⁊ fructus. S primo ger
minare deinde herbescere campos
statuit. post scdm ꝓprietatẽ sui generis
semen adolescere. ut numquã aruoꝵ
udcaret gr̃a. Quȩ grato primũ deco¬
re uernarent. postea fructuum sug
gererent utilitatẽ. S forte quis di¬
cat quomͦ scd̾m genus terra profert
senuna. cum plerũq semina iacta

Expanded text:
aut nasci non debuisse aut sine sanguiaut nasci non debuisse aut sine sanguine debuisse generari, cuius uirtus ad cultum agrorum utilis, ad usum plaustrorum habilis, ad alimoniam suauis diuerso munere fulcit agricolas, quibus deus, si bona sua nOlintnorint, uniuersa donauit dicens: germinet terra herbam faeni seminans semen secundum genus. non solum enim spontaneam alimoniam conprehendit, quae est in herbis et radicibus atque arborum reliquisque fructibus, sed etiam eam quae industria comparatur et cultu rusticani laboris adquiritur. quam decorum autem quod non statim fundere terras semen iussit et fructus, sed primo geminare, deinde herbescere campos statuit, postea secundum proprietatem sui generis semen adolescere, ut numquam arvorum vacaret gratia, quae grato primum decore vernarent, postea fructuum sugererent utilitatem. Sed forte quis dicat: quomodo secundum genus terra profert semina, cum plerumque semina iacta
Abbreviated transcription (Latin):
neri dicant᷑ adhibere. Cib gͦ illis me
dicina ẽ. ut resilire sagittas uideas
e uulnere. ⁊ fugere uenena ñ serpere.
Deniq cerus cib uenenum ẽ. Colu¬
ber ceruum fugit. leonẽ int̾ficit.
Draco elefantem ligat. cuiꝰ ruina mors
uictoris ẽ. Et ideo sumaui utrĩq¬
parte certatur. ut ille pedẽ alliget.
in quo casus uicti sibi nocere ñ possit.
iste ne posteriore extremꝰ pede aut
calle capiat᷑ angusto. ubi uel ipse se
ñ querat retorquere. ⁊ draconẽ graui
proterere uestigio. uel sequentis ele¬
fanti aualium ñ habere. Ergo si ir.¬
rationabilia animalia norunt quibꝰ
sibi aut medicent᷑ herbis. aut subsi¬
diis opem afferant. homo nescit cui
rationabilis sensus innascit᷑. aut tã
alienus a uero ẽ. ut que cuiq apta
sint usui minime dep̃hendat. aut ita
nature. ingratꝰ bonis: ut qͣm tauri-¬
ni haustꝰ sanguinis letalis ẽ homini
ꝓpterea putet laboriosum animal

Expanded text:
neri dicantur adhibere? cibus illis ergo neri dicantur adhibere? cibus illis ergo medicina est, ut resilire sagittas uideas ex uulnere, fugere uenena, non serpere. denique ceruis cibus uenenum est: coluber ceruum fugit, leonem interficit: draco helefantum ligat, cuius ruina mors uictoris est. et ideo summa ui utrimque certatur, ille ut pedem alliget, in quo casus uiucti sibi nocere non possit, iste ne posteriore extremus pede aut calle capiatur angusto, ubi uel ipse se non queat retorquere et draconem graui proterere uestigio uel sequentis elefanti auxilium non habere. ergo si inrationabilia animalia norunt quibus sibi aut medicentur herbis aut subsidiis opem adferant, homo nescit, cui rationabilis sensus innascitur, aut tam alienus a uero est, ut quae cuique apta sint usui minime deprehendat, aut ita naturae ingratus bonis, ut quoniam taurini haustus sanguinis letalis est homini, propterea laboriosum putet animal
Abbreviated transcription (Latin):
liarum egri afflictant᷑ incõmodo.
Nam quid de opio loquar. quod
etiam nobis cotidiano ꝓpe usu in¬
notint: qm̃ dolores eo grauissimi
int̃noꝵ sepe uiscerũ sopiunt᷑. Nec
illudp̃terit qͦd conio plerumq
furorss libidinum marcuerunt. &
elloboro uetuste passiones egri cor¬
poris sunt solute. Non solum gͥ nul¬
la in his rep̃hensio creatoris. s & iam
incrementumẽ grarum. Si qͥdem
quod ad ꝑiculum putabas ẽe gene-¬
ratum: ad remedia tibi salucis oꝑat᷑.
Nam ⁊ id quod ꝑiculiẽ ꝑ prouiden¬
tiam declinatur: ⁊ id quod salutis:
ꝑ industriam ñ amittitur. Anuͦ oues
⁊ caprȩ ea quȩ sibi noxia sunt decli¬
nare didicerunt. et solo odore ꝑ
quoddam nature mysteriũ. cum
sint rationis exꝑtes. rõnem tam̃ eua¬
dendi ꝑiculi uel tuende salutis ag¬
noscunt: noxiaq parit ac ꝓfutura
distingunt. Ita ut plerũq cum arma-¬
ta uenenis tela senser int. notas pe¬
tere herbas atq his remedium uul¬

Expanded text:
liarum aegri afflictantur incommodo. Nam quid de opio loquar, quod etiam nobis quotidiano prope usu innotuit, quoniam dolores eo gravissimi internorum saepe viscerum sopiuntur? Nec illud praeterit, quod conio plerumque furores libidinum marcuerunt, et helleborum vetustae passiones aegri corporis sunt solutae. 40. Non solum igitur nulla in his reprehensio creatoris, sed etiam incrementum est gratiarum. Siquidem quod ad periculum putabas esse generatum, ad remedia tibi salutis operatur. Nam et id quod periculi est, per providentiam declinatur: et id quod salutis, per industriam non amittitur. An non oves et caprae ea quae sibi noxia sunt declinare didicerunt, et solo odore per quoddam naturae mysterium, cum sint rationis expertes, rationem tamen euadendi periculi uel tuendae salutis agnoscunt noxiaque pariter ac profutura distinguunt, ita ut plerumque, cum armata uenenis tela senserint, notas petere herbas atque his remedium uul
Abbreviated transcription (Latin):
cipit tempora. Quis tribuit disposi¬
tionẽ uiandi. comitandi ordinẽ. me¬
tas & tẽpora reuertendi: homines st̃.
imꝑatorẽ habent cuiꝰ spectat᷑ imꝑiũ:
procedit thessara. proponunt᷑ edic¬
ta ꝓuincialib ut ꝯueniant. tribuniꝰ
militum littere dirigunt᷑. dies statu¬
tuitur. & pleriq ad dies statutos oc¬
currere ñ queunt. Quis imꝑator pis¬
cib p̃ceptum dedit: Quis doctor
hanc tribuit disciplinã: Qui meta¬
tores itinera disponunt: Qui duces
it dirigunt. ut nulliꝰ desit occursus:
S agnosco quis ille sit imꝑator. qui
ordinatione diuina sensib uniu̾soꝵ
suum infundat imꝑium. qui tacitꝰ
mutis animantib naturalis disci¬
plinȩ ordinẽ tribuat. nec solũ mag¬
na penetret. s etiã ꝑ minima queq

Expanded text:
cepit tempora? Quis tribuit disposicepit tempora? Quis tribuit dispositionem viandi, comitandi ordinem, metas et tempora revertendi? Homines suum imperatorem habent, cujus exspectatur imperium, procedit tessera, proponuntur edicta provincialibus ut conveniant, tribunis militum litterae diriguntur, dies statuitur; et plerique ad dies statutos occurrere non queunt. Quis imperator piscibus praeceptum dedit? Quis doctor hanc tribuit disciplinam? Qui metatores itinera disponunt? Qui duces iter dirigunt, ut nullius desit occursus? Sed agnosco quis ille sit imperator, qui ordinatione divina sensibus universorum suum infundat imperium, qui tacitus mutis animantibus naturalis disciplinae ordinem tribuat; nec solum magna penetret, sed etiam per minima quaeq
Abbreviated transcription (Latin):
discretã ab insulis & ab omnib mari¬
timarum urbium contagiis separa¬
tas habent suas regiones. & habita¬
cula distributa: manent in his in offen¬
so uicinoꝵ limite. nec uago transitu
patrium solum diligunt. & in his in¬
morari dulce arbitrant᷑: quȩ ideo ele¬
gerunt. ut solitariã uitam remota
possint arbitroꝵ int̾pellatione tran¬
sigere. Sunt tam̃ aliqua genera pis¬
cium. qui ñ ingenii facilitate loca mu¬
tent. s fouendi partꝰ necessitate. quẽ
oportuno atq legitimo ꝓcurantes
tẽpore. ex plurimis locis ac diu̾so ma¬
ris sinu in numi. uelud cõmuni ꝯsilio
ꝯuenientes coniuncto agmine aqͥlõis flatꝰ
petunt. & ad illud septẽtrionaliũ ma¬
re partium quadã naturȩ lege ꝯten¬
dunt: dicas si ascendentes uideas reu¬
ma quoddam ẽẽ. ita ꝓruunt. fluctusq
int̾secant. ꝑ propontidẽ in euxinũ
portum uiolento impetu ꝓfluentes.
Quis piscib hec annuntiat loca pre¬

Expanded text:
discreta ab insulis et ab omnibus maridiscreta ab insulis et ab omnibus maritimarum urbium contagiis separata habent suas regiones et habitacula distributa. manent in his inoffenso uicinorum limite nec uago transitu amquam patrium solum diligunt et in his inmorari dulce arbitrantur. quae ideo elegerunt, ut solitariam uitam remota possint arbitrorum interpellatione transigere. sunt tamen aliqua piscium genera, qui non ingenii facilitate loca mutent, sed fouendi partus necessitate, quem oportuno atque legitimo procurantes tempore ex plurimis locis ac diuerso maris sinu uelut communi consilio conuenientes coniuncto agmine aquilonis maria petunt et ad illud re partium quadam naturae lege contendunt. Dicas, si ascendentes videas, rheuma quoddam esse, ita proruunt, fluctusque intersecant, per Propontidem in Euxinum pontum violento impetu profluentes. Quis piscibus haec annuntiat loca, prae
Abbreviated transcription (Latin):
nec mare sufficit. nͥ apothecas habe¬
ant ostrearũ. Itaq etates earũ nume¬
rant. & piscium receptacula struunt.
ne ꝯuiuiũ diuitis mari ñ possit un¬
pleri. Nam uicini nom̃ quibꝰ audiunt
aurib. quib oculis intuent᷑ possessi¬
ones eoꝵ: quẽ ad modum dies noctẽq
excogitant. ut aliquid proximi au¬
ferant. Numquid soli habitabitis
suꝑ t̾ram. clamat ꝓpħaꝰ. Cognoscit
hec dñs. ⁊ uindicte reseruat. Quantũ
aliena apiscibꝰ auiditatis rapina:
Illi naturalia captant secreta. &. ul¬
tra orbis t̾rarum t̾minos mare norũt.
quod nullȩ int̾polant insulȩ. nec ter¬
ra aliqua int̾iacet uel ulteriꝰ ulla sit
posita Illic gͥ ubi diffusum late mare
omnẽ spectandi usum. utilitatis grãm
nauigandi int̾cludat audatiã. con¬
dere se ferunt᷑. Cete illa ĩmensa ge¬
nera piscium. equalia montib corꝑa.
ut tradiderunt nob̃ qui uidere potu¬
erunt: illic quietũ euum exigunt:

Expanded text:
nec mare sufficit, nisi apothecas habenec mare sufficit, nisi apothecas habeant ostrearum. itaque aetates earum numerant et piscium receptacula instruunt, ne conuiuium maria mari non possit inpleri. nam uicini nomen quibus audiunt auribus, quibus oculis intuentur possessiones eorum ! quemadmodum dies noctisque excogitant, ut aliquid proximis auferant! numquid soli habitabitis super terram? clamat propheta. cognoscit haec dominus et uindictae reseruat. Quanto aliena a piscibus auiditatis rapina! illi naturalia captant secreta et ultra orbis terrarum terminos mare norunt, quod nullae interpolant insulae, nec terra aliqua interiacet uel ulterius ulla sit posita. illic igitur ubi diffusum late mare omnem spectandi usum, utilitatis gratia nauigandi intercludat audaciam, condere se feruntur cete, illa inmensa genera piscium, aequalia montibus corpora, ut tradiderunt nobis qui uidere potuerunt. illic quietum aeuum exigunt
Abbreviated transcription (Latin):
tiles. locustas alius. Nonẽ libera ua
gandi potestas. nec tam̃ aut int̾clau¬
sa montib copia. aut fluuuis int̾la¬
bentib transitꝰ impedit᷑. s usus nat᷑e
ĩp̃ssus tanquã patͥȩ finib unũquẽq
sese tenere. & ultra incolas ꝓdire fac̃¬
suspectum. At nob̃ alia longe senten¬
tia. mutare exilio domos. incolarũ
fastidio teneri. aduenarũ captare
grãm. transferre t̾minos ꝑpetuos qͦs
posuerunt patres nr̃i. agrum ad agrũ
iungere.domũ ad domũ. Defecit ter¬
ra hominib sternunt᷑ ⁊ maria rur¬
sus ꝓ singuloꝵ. libidine incidit᷑ t̃ra.
mare infundit᷑ ut insulas faciant.
possideant freta: spatia maris sibi
uendieant iure mancipii. pisciũq
iura sic̃ uernaculoꝵ ꝯditione serui¬
cũ sibi subiecta cõmemorant. Ite
inquit sinus maris meus. ille alterius.
Diuidunt elementa sibi potentes:
his in fluctibus ostree nutriunt᷑. his
in uiuario piscis includit᷑. luxuriȩ

Expanded text:
tiles, lotiles, logandi potestas, nec tamen aut interclusa montibus copia aut fluuiis interlabentibus transitus inpeditur, sed usus natura inpressus tamquam patriae finibus unumquemque sese tenere et ultra incolas prodire suspectum. at nobis longe alia sententia, mutare exilio domus, incolarum fastidio teneri, aduenarum captare gratiam, transferre terminos perpetuos, quos posuerunt patres nostri, agrum ad agrum iungere, domum ad domum. interfecti terra hominibus, sternuntur et maria, rursus pro singulorum libidine inciditur terra, mare infunditur, ut insulas faciant, possideant freta. spatia maris sibi uindicant iure mancipii pisciumque iura sicut uernaculorum condicione seruitii sibi subiecta commemorant. iste, inquit, sinus maris meus, ille alterius: aurum elementa sibi potentes. his ostreae in fluctibus nutriuntur, his in uiuario piscis includitur. luxuriae
Abbreviated transcription (Latin):
entia dicens. Si respicit uolatilia. si
pascit illa: ñne uos pluris estis illis: Si ..
fenum agri quod hodie ẽ & cras inig¬
nem mittet᷑. as sic uestit. quantomagi
uos minimȩ fidei: An uͦ sine quadam
dote naturȩ manere piscib &̃ illam
putamꝰ grãm. quod unũ quodq genꝰ
piscium p̃scripta sibi domicilia habet
quȩ sui gen̾is nullus excedat. ñ incur¬
set alienus: Quis geometra his diuisit
numquã audiuimꝰ. Et tam̃ pisces m̃-¬
suram suã norunt ñ muris urbium
portisq p̃scriptam. ñ edificiis domoꝵ.
ñ agroꝵ finib limitatã. s mensuram
eius qͦd oporteat. ut tantũ sit uni
ta sibi uendicet. Lex quȩdam naturȩ
ẽ tantum querere quantũ eͥfficiat
ad uictum. & alimentoꝵ modo sortẽ
censere patrimonii. Hoc genus pisci¬
um in illo sinu maris alitur & gigni¬
tur. illud in alio. Deniq ñ repperies
bundat. alibi deẽ. Iterũ ille sinus ma¬
ris cephalos alit. lupos ille. ille saxa¬

Expanded text:
entia dicens: si respicit uolatilia, si entia dicens: si respicit uolatilia, si pascit illa, nonne uos pluris estis illis? si enim faenum agri, quod hodie est et cras in ignem mittitur, deus sic uestit, quanto magis uos minimae fidei? An uero sine quadam dote naturae manere piscibus etiam illam putamus gratiam, quod unumquodque genus piscium praescripta sibi domicilia habet, quae sui generis nullus excedat, non incurset alienus ? quis geometra his diuisit numquam audiuimus: et tamen pisces mensuram suam norunt, non muriamuris urbium portisque praescriptam, non aedificiis domorum, non agrorum finibus limitatam, sed mensuram eius quod oporteat, ut tautumtantum sata sibi uindicet. lex quaedam naturae est tantum quaerere quantum sufficiat ad uictum et alimentorum modo sortem censere patrimonii. hoc genus piscium in illo sinu maris alitur et gignitur, illud in alio. denique non repperies bundat, alibi deest. Et iterum ille sinus maris cephalos alit, lupos ille: ille saxa
Abbreviated transcription (Latin):
omnib dedit: ut quȩ ñ erant cͬe in¬
ciperent. Non mirũ si deus qui oĩa
uirtute sua ꝯtinet. & incõp̃hensibi¬
li maiestate uniu̾sa cõplectit᷑: fec̃
hec quȩ uident᷑. cum &̃ illa fecerit q̃
aũt quȩ ñ uident᷑ : quis dubitet qͦd
ds hec fecerit. qui ꝑ ꝓpħam locutus
ait. quis mensus ẽ manu aquã. et
celum palmo: & uniũsam t̾ram clau¬
sit manu: qui statuit montes in
libra. ⁊ rupes in statera: & nemora¬
in iugo. Que uis cognouit sensũ dñi.
aut quis consiliariꝰ eius fuit. uelquis
instruxit eũ : De quo c̃ alibi legintꝰ.
Qui tenet circuitũ terre:⁊ terram
uelut nichilũ fecit. Et ieremias ait.
Dii qui ñ fecerunt celũ ⁊ t̃ram ꝑib̃t
a terra: & de sub celo isto. Dñs ẽ enĩ
qui fecit terrã in uirtute sua: & cor¬
rexit orbẽ in sapientia sua: ⁊ in sua
prudentia excendit cȩlum: & multitu¬
dinẽ aquȩ in celo: & addidit. Infatuatꝰ

Expanded text:
omnibus dedit, ut quae non erant esse inomnibus dedit, ut quae non erant esse inciperent. non minim si deus, qui omnia uirtute sua continet et inconprehensibili maiestate uniuersa conplectitur, fecit haec quae uidentur, cum etiam illa fecerit quae autem quae non videntur? Quis dubitet quod Deus haec fecerit, qui per Prophetam locutus ait: Quis mensus est manu aquam, et coelum palmo, et universam terram clausa manu? Quis statuit montes in libra in iugo? quis cognouit sensum domini aut quis consiliarius ei fuit uel quis instruxit eum? de quo etiam alibi legimus quia tenet circuitum terrae et terram uelut nihilum fecit. et Hieremias ait: dii qui non fecerunt caelum et terram peribunt a terra et desub caelo isto. dominus qui fecit terram inuirtute sua et correxit absoluit sapientia sua et in sua prudentia extendit caelum et . multitudinem aquae in caelo. et addidit: infatuatus
Abbreviated transcription (Latin):
busdam retib tenent. Et certe
in nobis ẽ. moderari studia. cohibe¬
re iracundiam. cohercere cupidita¬
tem. In nobis etiam indulgere luxu¬
riȩ. adulare libidini. inflaminari ira-¬
cundia uel inflãmanti aurem
accõmodare. Eieuari magis suꝑbia
effundi in seuiciam: quam repͥmi hu¬
militate: diligere mansuetudinẽ. Qa
naturam accusas ohomo: habet illa
uelut impedimenta quȩdam. senec¬
tutẽ ⁊ infirmitatẽ. S senectꝰ ipsa. in
bonis morib dulcior. in consiliis uti¬
lior. Ad constantiã subeundȩ mortis
paratior. ad repͥmendas libidines for¬
tior. Infirmitas quoq corꝑis. sobri¬
etas mentis ẽ. Unde ait apł̃s. Cum
ifirmor. tc̃ potens suoi. Itaq non¬
inuirtutib s minfirmitatib głaba¬
tur. Responsum quoq diuinũ reful¬
sit oraculo saluatoris. qr uirtꝰ minfir¬
mitatib ꝯsũmat᷑. Illa cauenda. quȩ
ex nr̃a uoluntate ꝓdeunt. delicta u¬
uentutis ⁊ inracionabiles passiones.

Expanded text:
busdam retibus tenent. Et certe busdam retibus tenent. Et certe in nobis est moderari studia, cohibere iracundiam, coercere cupiditates: in nobis est etiam indulgere luxuriae, adolere libidines, inflammare iracundiam, vel inflammanti aurem accommodare, elevari magis superbia, effundi in saevitiam, quam reprimi humilitate, diligere mansuetudinem. Quid naturam accusas, o homo? Habet illa velut impedimenta quaedam, senectutem et infirmitatem. Sed senectus ipsa in bonis moribus dulcior, in consiliis utilior, ad constantiam subeundae mortis paratior, ad reprimendas libidines fortior. Infirmitas quoque corporis, sobrietas mentis est. Unde ait Apostolus: Cum infirmor, tunc potens sum II Coin uirtutibus, sed in infirmitatibus gloriabatur. responsum quoque diuinum refulsit oraculo salutari quia uirtus in infirmitate consummatur. illa cauenda quae ex nostra uoluntate prodeunt delicta iuuentutis et inrationabiles passiones
Abbreviated transcription (Latin):
ne pͥncipem huiꝰ mundi acciꝑe de-¬
bemꝰ. qui imꝑat nacionibꝰ uolunta¬
tem suã facientib. cuiꝰ sem̃ ꝑibit. Se
Est ꝙ̃ mniciũ misticũ. ut ẽ illud. Ego sũ
pͥmꝰ & nouissimꝰ: iniciũ ⁊ finis. & illud
in euangło p̃cipue. qͦd int̾rogatꝰ dñs¬

Expanded text:
ne principem huius mundi accipere debeamus, qui imperat nationibus uoluntatem suam facientibus, cuius semen peribit. sem► Est etiam initium mysticum, utillud est: ego sum primus et nouissimus, initium et finis et illud in euang
Abbreviated transcription (Latin):
do dñs infunderet. M scrip tura ait.:
quia tenebre erant suꝑ abyssum.
Tenebrȩ erant: quia splendor deerat
lucis. Tenebre erant: quia aer ipse
tenebrosus ẽ. Aqua ipsa sub nube te¬
nebrosa ẽ: qr tenebrosa aqua in nu¬
bib aeris. Erant gͦ tenebre: suꝑ abys¬
sos aquarum. Non enĩ malas intelli¬
gendas arbitror potestates. qͥ dñs
earum maliciam creauerit. cũ utiq
ñ substantialis s accidens sit malicia
quȩ a nature bonitate deflexerit.
Itaq in constitutione mundi opinio
maliciȩ interim sequeret᷑: nec diui¬
ne oꝑationi ⁊ pulcherrimȩ creatu¬
rȩ ea quȩ decolorata st̃ admiscere
uideamur: maxime cum sequatur.
quẽ spiramꝰ ⁊ capimꝰ aurȩ huius ui¬
talis sp̃m: nos tam̃ cum scõꝵ ⁊ fideli¬
um sententia ꝯgruentes. sp̃m sc̃m ac¬
cipimꝰ: ut in constitucione mundi
oꝑatio trinitatis eluceat. Pret̾misso
enĩ qr in pͥncipio fecit᷑ celũ ⁊ terrã.

Expanded text:
dominus infunderet. et ideo scriptura ait dominus infunderet. et ideo scriptura ait quia tenebrae erant super abyssum. tenebrae erant, quia splendor deerat lucis, tenebrae erant, quia aer ipse tenebrosus est. aqua ipsa sub nube tenebrosa est, quia tenebrosa aqua m nubibus aeris. erant ergo tenebrae super abyssos aquarum. non enim malas intellegendas arbitror potestates, quod dominus earum malitiam creauerit, cum utique non substantialis, sed accidens sit malitia, quae a naturae bonitate deflexerit. itaque in constitutione mundi opinio malitiae interim sequestretur, ne diuinae operationi et pulcherrimae creaturae ea quae decolora sunt admiscere uideamur, maxime cum sequatur: quem spiramus et carpimus aurae huius uitalis spiritum, nos tamen cum sanctorum et fidelium sententia congruentes spiritum sanctum accipimus, ut in constitutione mundi operatio trinitatis eluceat. praemisso enim quia in principio fecit deus caelum
Abbreviated transcription (Latin):
pote sollertis agricolȩ in arata
culturis: qr adhuc deerat cultor.
Erat in cõposita. qr nuda gignen¬
nentium. nec t̾oris herbosa riparũ.
nec opaca nemorib. nec leta segeti¬
bus. nec umbrosa suꝑciliis montiũ.
nec odorata florib. nec grata uine¬
tis. Merito incõposita. quȩ ornatib
indigebat: cui deerãt uitiũ serta gem¬
mantiũ. Ostendere enĩ uoluit deus.
qr nec mundus ipse haberet grãm.
nͥ eum uario cultu oꝑator ornasset.
Cȩlum ipsum intextum nubib hor¬
rorem oculis. mesticiam animis exci¬
tare ꝯsueuit. Terra imbrib made¬
facta. fastidio ẽ: maria procetł tͦba¬
ta. quos ñ incuciunt metꝰ: pulcher¬
rima ẽ rerum speties. S quid ẽetsine
lumine. sine tẽperiȩ. quid sine aqua¬
rum congregatione. quib ante
demersa poli huiꝰ habebant᷑ exordia:
tolle solem t̃ris. tolle cęlo stellarũ
globos: omnia tenebris inhorresc̃t.
Sic erat ante quã lumen huic mun

Expanded text:
pote sollertis agricolae inarata pote sollertis agricolae inarata culturis, quia adhuc deerat cultor. erat inconposita, quia nuda gignentium nec toris herbosa riparum nec opaca nemoribus nec laeta segetibus nec umbrosa superciliis montium nec odorata floribus nec grata uinetis. merito inconposita, quae ornatibus indigebat, cui deerant uitium serta gemmantium. ostendere enim uoluit deus quia nec mundus ipse haberet . gratiam, nisi eum uario cultu operator conuersura. caelum ipsum intextum nubibus horrorem oculis, maestitiam animis excitare consueuit, terra imbribus madefacta fastidio est, maria procellis turbata quos non incutiunt metus ? pulcherrima est rerum species: sed quid esset sine lumine, quid sine temperie, quid sine aquarum congregatione, quibus ante demersa poli huius habebantur exordia? tolle solem terris, tolle caelo stellarum globos: omnia tenebris inhorrescunt. sic erat, antequam lumen huic mundo
Abbreviated transcription (Latin):
gressum dedit. huic ñ potuit ruptis
uinculis incessum reddere: S utiq
adũtimus. quod uoluit pͥmum de-¬
monstrare mortuũ. ut oculis suis cre-¬
derent: deinde resuscitare. t̃tio iube¬
re: ut ipsi uincula funeris soluerent.
Ut int̾ ista fides infundetur infidelibꝰ.
⁊ ꝑ gradus quosdam credulitas nas¬
ceretur. Fecit gͦ ds primũ celum &
terram . ea tam̃ ñ quasi ꝑpetua s
quasi corruptibilis creaturȩ: consũ¬
mationi uoluit subiacere. Uñ in ysa¬
iȩ libro ait: Tollite in celũ oculos
ur̃os. ⁊ aspicite in terram deorsum:
qr celum ut fumꝰ solidatum ẽ. terra
autẽ ut uestim̃tum ueterescet. Hec
terra ẽ que ante erat incõposita.
Nondũ enĩ erant maria suo fine dis¬
tincta. ⁊ ido uago fluctu ⁊ ꝓfundo
gurgite terra inundabat᷑. Conside¬
ra qr &̃ nc̃ palustri cͥaligine terra
in horrere consueuit. Nec patiens
ẽ uomeris. ubi infusus terris humor
exundat. Erat aũt incõposita. ut¬

Expanded text:
gressum dedit, huic non potuit ruptis gressum dedit, huic non potuit ruptis uinculis incessum reddere ? sed utique aduertimus quod uoluit primum demonstrare mortuum, ut oculis suis crederent, deinde resuscitaresuscitare, tertio iubere, ut ipsi uincula funeris soluerent, ut inter ista fides infunderetur infidelibus et per gradus quosdam credulitas nasceretur. Fecit ergo primum deus caelum et terram, ea tamen non quasi perpetua, sed quasi corruptibilis creaturae consummationi uoluit subiacere. unde in Esaiae libro ait: tollite in caelum oculos uestros et aspicite in terram deorsum, quia caelum ut fumus solidatum est, terra autem ut uestimentum ueterescet. haec terra est, quae ante erat inconposita. nondum erant enim maria suo fine distincta, et ideo uago fluctu et profundo gurgite terra inundabatur. considera quia etiam nunc palustri uligine terra inhorrere consueuit nec patiens est uomeris, ubi infusus terris umor exundat. erat ergo inconposita, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ta naufragio: ⁊ adhuc ñ nullis facta
ñ creditur. Qd si decorẽ pͥmogeni¬
tum uendicaret: accedit illud qͦd
imitatores nos sui ds̃ ẽe uoluit: ut
primo faciamꝰ aliqua. postea uenus¬
temus: ne dum simul utrũq ado¬
rim᷑: neutrũ possimꝰ implere. Fides
autẽ nr̃a quodam gradu crescit.
Ideo pͥmũ fecit s. pꝰea uenustauit:
ut eundẽ credamus ornasse qͥ fec̃: ⁊ fecisse
qͥ ornauit. ne alt̾um putemꝰ ornasse: alt̾um
c̾auisse. s eund̃ utrũq eͥe oꝑatũ. uͥ pͥmo facet:
pꝰea ꝯpon̾et. ũ alt̾m alt̾o c̾de̾t᷑. Habes in
euangłio: huius rei euidens testimo
dñs iussit. ut iudei remouerent
lapidẽ de sepulchro: ut mortuum
uidentes postea resuscitatũ crede¬
rent. Peinde uocauit lazarum:⁊
resurrexit. ⁊ ligatꝰ manib ⁊ pedib
exiuit foras. Nonne poterat remo-¬
uere lapidẽ. qui poterat mortuum
functo reddere: ñ potuit nexus sol¬
uere uinculoꝵ: cui uinctis pedibus

Expanded text:
ta naufragio et adhuc a nonnullis facta ta naufragio et adhuc a nonnullis facta non creditur: quid si decorem primogenitum uindicaret? accedit illud quod imitatores nos sui deus esse uoluit, ut primo faciamus aliqua, postea uenustemus, ne dum simul utrumque adorimur, neutrum possimus inplere. fides autem nostra quodam gradu crescit. ideo primum fecit deus, postea uenustauit, ut eundem credamus ornasse qui fecit et fecisse qui ornauerit, ne alterum putemus ornasse, alterum creauisse, sed eundem utrumque esse operatum, ut primum faceret, postea conponeret, ut alterum altero crederetur. habes in euangelio huius rei euidens testimondominus iussit, ut Iudaei remouerent lapidem de sepulchro, ut mortuum uidentes postea resuscitatum crederent. deinde uocauit Lazarum, resurrexit et ligatis manibus et pedibus exiuit foras. nonne poterat remouere lapidem qui poterat mortuum uitam reddere non potuit nexus soluere uinculorum? cui uinctis pedibus
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ si est intelligens aut requi¬
rens dm̃. Et alibi ait. De cęlo lacula¬
tus ẽ iudicium. t̾ra tremuit & qui¬
euit. Et merito inuisibilis. qr incõ¬
posita: quȩ figuram ⁊ spetiem con-¬
gruentem adhuc ñ acceꝑat aꝓprio
conditore. Et fortasse dicant. Cur
enĩ ds. sicut dixit ⁊ fac̾ta sunt. non
simul ornatꝰ congruos iurgentib¬
donauit elementis. qͣ si ñ potuit
cȩlum insignitũ stellis subito ut cre¬
atum ẽ refulgere. & floribꝰ ac flucti¬
bus terra uestiris potuit utiq S
ideo pͥmo facta. postea cõposita de¬
clarant᷑: ne uere increata ⁊ sine pͥn-¬
cipio crederent᷑. si spes rerũ uelut in¬
generatȩ ab initio. ñ postea addite
uiderent᷑. Incõposita terra legitur.
& hisdẽ a philosophis et̃nitatis qͥb
đs priuilegiis honorat᷑: quid dice¬
rent si ab initio eiꝰ pulchritudo uer-¬
nasset: demersa aquis describitur
uelut cuidam pͥncipioꝵ suoꝵ. ad dic¬

Expanded text:
hominum, si est intellegens aut requihominum, si est intellegens aut requirens deum. et alibi ait: de caelo iaculatus est iudicium: terra tremuit et quieuit. et merito inuisibilis, quia inconposita, quae figuram et speciem congruentem adhuc non acceperat a proprio conditore. et fortasse dicant: cur enim deus - sicut dixit et facta sunt non simul ornatus congruos surgentibdonauit elementis, quasi non potuit caelum insignitum stellis subito ut creatum est refulgere et floribus ac fructibus terra uestiri? potuit utique, sed ideo primo facta, postea conposita declarantur, ne uere increata et sine principio crederentur, si species rerum uelut ingeneratae ab initio, non postea additae uiderentur. inconposita terra legitur et isdem a philosophis, aeternitatis quibus deus priuilegiis honoratur: quid dicerent si ab initio eius conseruatione uemasset? demersa aquis describitur uelut cuidam principiorum suorum addic
Abbreviated transcription (Latin):
do ñ sunt. sic̃ ⁊ ego ñ sum de mũdo:
Quẽadmodũ gͦ uisibilia uisibilib
⁊ ei qui ordinẽ ac decorẽ donauit
omnib incõposita copulabantur.
nisi forte qr dixit. t̾ra aũt erat in¬
uisibilis. Inuisibilẽ eam ꝑ substanciã
credant: ⁊ñ id̃o. qr aquis oꝑta uisibi¬
lis corꝑeis oculis ẽe ñ poterat. Quẽ¬
admodũ pleraq in ꝓfundo aquarũ
sita. uisũ oculoꝵ aciemq p̃tereunt:
Non enĩ do aliquid inuisibile. s cre¬
atura mundi. creature utiq estima¬
tione censet᷑. Inuisibilis &̃ dicta est¬
t̃ra: qr ñdum erat lux quȩ illumi¬
naret mundũ. Nundũ sol pꝰea enim
luminaria facta st̃ celi. Quod si solis
nis sui ꝓdit. quis dubitet do ea quȩ
in ꝓfundo sunt. inuisibilia ẽẽ ñ posse:
nisi forte sic accipiamꝰ inuisibilẽ ter¬
ram qͦd ñdum u̾bo dĩ. ⁊ ꝓtectione ui¬
sitabaꝰtur. que hominẽ non habe¬
bat: ꝓpt̃ quẽ dñs respiceret in t̃ram
sic̃ scriptum ẽ. Dñs respexit suꝑ filios

Expanded text:
do non sunt, sicut et ego non sum de mundo. Quemadmodum ergo inuisibilia uisibilibus et ei qui ordinem ac decorem donauit omnibus inconposita copulabantur ? nisi forte, quia dixit: terra autem erat inuisibilis, inuisibilem eam per substantiam credant et non ideo, quia aquis operta uisibilis corporeis oculis esse non poterat, quemadmodum pleraque in profundo aquarum sita uisum oculorum aciemque praetereunt. non enim deo aliquid inuisibile, sed creatura mundi creaturae utique extimatione censetur. inuisibilis etiam. terra, quia nondum lux quae inluminaret mundum, nondum sol; postea enim luminaria facta sunt caeli. quod si solis nis sui prodit, quis dubitet deo ea quae in profundo sunt inuisibilia esse non posse? nisi forte sic accipiamus inuisibilem terram, quod nondum uerbo dei et protectione uisitabatur quae hominem non habebat, propter quem dominus respiceret in terram, sicut scriptum est: dominus respexit super filios
Abbreviated transcription (Latin):
quo tẽpore ex hac generatione in
regenerationẽ legitimꝰ ẽ transitꝰ Si¬
quidẽ uerno tempore. filii isrt egp¬
tum reliquerunt: ⁊ ꝑ mare transi¬
ert. baptirati in nube ⁊ in mari ut
apłs dixit: & eo tempore anni dñi
iħu ap̃i pascha celebrat᷑. hoc ẽ ani¬
marũ transitꝰ a uicĩis ad uirtutẽ: a
passioni carnis ad grãm sobrietatẽq
mentis: a malitiȩ nequiciȩq ferm̃to
ad ueritatẽ ⁊ sinceritatẽ. Regene.¬
ratis itaq dr. m̃sis hic uobis iniciũ
mensiũ. primꝰ ẽ uobis in mensibꝰ an¬
ni. Derelinquit enĩ ⁊ deserit. qͥ ablu¬
itur: intelligibilẽ illum pharao pͥn¬
cipẽ istiꝰ mundi. dicens: abrenunciot
nec iam seruiet ei. uł t̃renis huius
corꝑis passionib uł ddeprauate m̃¬
tis errorib: qui de mersa omni ma¬
licia uice plũbi. bonis oꝑib dextra
leuaq munitꝰ: moffenso. scłi huius
freta. studet uestigio transire. In lib̾

Expanded text:
quo tempore ex hac generatione in quo tempore ex hac generatione in regenerationem legitimus est transitus, siquidem uerno tempore filii Istrahel Aegyptum reliquerunt et per mare transierunt, baptizati in nube et in mari, ut apostolus dixit, et eo tempore dominiChristi pascha celebratur, hoc est animarum transitus a uitiis ad uirtutem, a passionibus carnis ad gratiam sobrietatemque mentis, a malitiae nequitiaeque fermento ad ueritatem et sinceritatem. regeneratis itaque dicitur: mensis hic uobis initium mensuum, primus est uobis in mensibus anni. derelinquit enim et deserit qui abluitur intellegibilem illum Pharao, principem istius mundi, dicens: abrenuntio nec iam seruiet ei uel terrenis huius corporis passionibus uel deprauatae mentis erroribus qui demersa omni malitia uice plumbi bonis operibus dextra laeuaque munitus inoffenso saeculi huius freta studet uestigio transire. in libro
Abbreviated transcription (Latin):
tis. ad estimacionẽ uernȩ suffragat᷑
etatis. Nam ⁊ si quocũq tempore
⁊ dõ iubere ꝓmptũ fuit. & t̾renȩ obe¬
dire naturȩ: ut int̾ hibnas glacies
⁊ hiemales pruias. celestis imperii
fotu germinans terra feriũ ꝓduc̾et:
ñ erat tam̃ disposicionis et̃nȩ rigido
stricta gelu in uirides subito fruc¬
tꝰ laxare arua atq horrentib pru¬
inis florlenta miscere. Ut gͦ ostende¬
ret scriptura: ueris tẽpora in ꝯstitu¬
tione mundi: ait. mensis hic uobis
iniciũ mensiũ: pͥmꝰ ẽ uobis in mensi¬
b anni: pͥmũ mensem uernũ tempꝰ
appellans. Decebat enĩ pͥncipium
anni. pͥncipiũ ẽẽ generationis.: &
ipsam generationẽ molliorib auris
foueri. sleq enĩ possent tenera re-¬
rum exordia. aut asꝑioris laborẽ
tolerare frigoris. aut torrentis estꝰ
iniuriã sustinere. Simul illud adu¬
tere licet. qr iure concurrit. ut eo
tp̃r uideat᷑ in hanc generationẽ.
atq in hos usus ingressus tributꝰ

Expanded text:
imationem uernae suffragatur aetatis. nam etsi quocumque tempore et deo iubere promptum fuit et terrenae oboedire naturae, ut inter hibernas glacies et hiemales pruinas caelestis imperii fotu germinans terra fetum produceret, non erat tamen dispositionis aeternae rigido stricta gelu in uirides subito fructus laxare arua atque horrentibus pruinis florulenta miscere. ergo ut ostenderet scriptura ueris tempora in constitutione mundi, ait: mensis hic uobis initium mensuum, primus est uobis in mensibus anni, primum mensem uernum tempus adpellans. decebat enim principium anni principium esse generationis et ipsam generationem mollioribus auris fouenfoueri. neque enim possent tenera rerum exordia aut asperioris laborem tolerare : frigoris aut torrentis aestus iniuriam sustinere. simul illud adhinnire licet, quia iure concurrit, ut eo tempore uideatur in hanc generationem atque in hos usus ingressus tributus,
Abbreviated transcription (Latin):
illa magis intendamꝰ animũ in quibꝰ
uite sit ꝓfectus et̃ne. De qualitate
in ysaie scriptis reperimꝰ: qui medi
ocrib ⁊ usitatis sermonib qualita¬
tẽ nature celestis expressit. dicens.
quod firmauerit celũ sicut fumum.
subtilem eiꝰ naturã nec solidam cu¬
piens declarare. Ad speciem quoq
eius abundat: qͦd ipse de celi firma¬
mento locutꝰ ẽ. qr fecit ds celum sic̃
cameram: quod intra celi ambitũ uni¬
u̾sa claudant᷑: quȩ uel in mari gerun¬
tur ⁊ t̾ris. qđ similit̾ significatur cũ
legitur: quia ds celum extendit. Ex¬
tenditur enĩ quasi pellis ad tab̃na¬
ut plumoꝵ scribant᷑ nomina. qui xp̃i

Expanded text:
illa magis intendamus animum in quibus illa magis intendamus animum in quibus vitae sit profectus aeternae. De qualitate i saocribus et usitatis sermonibus qualitatem naturae coelestis expressit, dicens quod firmaverit coelum sicut fumum , subtilem ejus naturam nec solidam cupiens declarare. Ad speciem quoque ejus abundat, quod ipse de coeli firmamento locutus est, quia fecit Deus coelum sicut cameram; quod intra coeli ambitum universa claudantur , quae vel in mari geruntur vel terris. Quod similiter significatur, cum legitur: Quia coelum Dominus extendit . Extenditur enim vel quasi pellis ad tabernaut plurimorum scribantur nomina, qui Chri
Abbreviated transcription (Latin):
nia: ⁊ sine ipso factum ẽ nichil. qdfa¬
ctũ ẽ inipso uita ẽ: quia in ipso con¬
stant omnia. & ipse ẽ pͥmogenitus
totiꝰ creature. siue qͥa ante omnẽ cre¬
aturam: siue qr sc̃s: quia pͥmogeniti
dñs suꝑ omnẽ creaturã. ⁊ scd̃m corꝑis
susceptionẽ: qr solꝰ sine peccato: solꝰ
sine uanitate. Omĩs autẽ creatura
subiecta uanitati ẽ. Possumꝰ oẽ intel
ligere. In pͥncipio fecit d̃s celũ ⁊ t̃raor
id ẽ añ tempꝰ. sicut miciũ iuie. ñdũ
uid: & initium domꝰ ñdũ domꝰ. De¬
niq aliĩ dixert̃. in cefaleoͣ quasi in
capite. qͦd significat᷑ in breui ⁊ i ex¬
iguo mom̃to. sũma oꝑationis impleta.
Sunt gͦ & qui pͥncipiũ ñ ꝓ tempore ac-
caput. ut dicamꝰ latine quasi sũmam
oꝑis: qr rerũ uisibiliũ sũma. celum ⁊ t̾ra ÷
sibilium. ⁊ qͣddã argum̃tum eoꝵ quȩ
ñ uidentur⁊ ut ẽ illud ꝓpheticum.
Celi enarrant głam di: & oꝑa ma¬
nuũ eiꝰ annuntiat firmam̃tum.

Expanded text:
nt et sine ipso factum est nihil quod factum est: in ipso, quiainquia ipso constant omnia et ipse est primogenitus totius creaturae, siue quia ante omnem creaturam, siue quia sanctus, quia primogeniti dominus super omnem creaturam et secundum corporis susceptionem, quia solus sine peccato, solus sine uanitate, omnis autem creatura subiecta uanitati est. possumus etiam inteligere: In principio fecit Deus coelum et terram; id est, ante tempus: sicut initium viae nondum via, et initium domus nondum domus. Denique alii dixerunt, ἐν κεφαλαίῳ quasi in capite, quo significatur in brevi et in exiguo momento summa operationis impleta. Sunt ergo et qui principium ncaput, ut dicamus adtribuit, quasi summam operis, quia rerum uisibilium summa caelum et terra est, sibilium et quoddam argumentum eorum quae non uidentur, ut est illud propheticum: caeli enarrant gloriam dei et opera manuum eius adnuntiat firmamentum.
Abbreviated transcription (Latin):
est. ut partes mundi deos ẽẽ crederent:
quamius de ipso mundo ñ mediocris
int̾ eos questio sit. Nam pytagoras
unũ mundũ asseritꝰ alii innumera¬
biles dicunt ẽẽ mundos. ut scribit
democritꝰ: cui plurimũ de fisicis auc¬
toritatis uetustas detulit. ipsumq
mundũ semꝑ fuisse ⁊ fore. aristotiles
usurpat dic̾e. Contra aũt plato ñ
semꝑ fuisse ⁊ semꝑ fore p̃sumit as¬
truere: plurimi uͦ nͣ fuisse semꝑ nec
semꝑ fore: scͥptis suis testificantur.
Int̃ has dissensiones eoꝵ quȩ potest
ueri ẽẽ estimatio: cũ alii mundũ
ipsũ dm̃ ẽẽ dicant. quod ei mens dius¬
na ut putant ine̾ẽ uideat᷑: alii par¬
tes etꝰ⁊ alii utrũq. in qͦ neq figura
sitꝰ eoꝵ. neqͥ numerꝰ. neqͥ locꝰ. aut ui¬
ta possit eẽ. aut cura cõprehendi.
si quidẽ mundi estimacione uolubi¬
lem. rotundum. ardentẽ. quib dam
incitatum motib. sine sensu. dm̃ con¬

Expanded text:
est ut partes mundi deos esse crederent, est ut partes mundi deos esse crederent, quamuis de ipso mundo non mediocris inter eos quaestio sit. nam Pythagoras unum mundum adserit, alii innumerabiles dicunt esse mundos, ut scribit Democritus, cui plurimum de physicis auctoritatis uetustas detulit, ipsumque mundum semper fuisse et fore Aristoteles usurpat dicere: contra autem Plato non semper fuisse et semper fore praesumit adstruere, plurimi uero non fuisse semper nec semper fore scriptis suis testificantur. inter has dissensiones eorum quae potest ueri esse aestimatio, cum alii mundum ipsum deum esse dicant, quod ei mens diuina ut putant inesse uideatur, alii partes eius, alii utrumque? in quo nec quae figura sit deorum nec qui numerus nec qui locus aut uita possit aut cura conprehendi, siquidem mundi aestimatione uolubilem rutundum ardentem quibusdam incitatum motibus sine sensu deum con
Abbreviated transcription (Latin):
ANTUM¬
EOPINIONIS
assumpsisse hoĩes ut aliqui eoꝵ tria
principia constituerent omnium:
dm̃ & exemplar. ⁊ materiã. sicut pla¬
to discipuliq eiꝰ: et ea incorrupta.
⁊ increata. ac sine inicio ẽe asseue¬
rarent. dm̃snon tanquã creatorẽ ma-¬
teriȩ. sed tamꝙͣ artificem ad exem¬
plar. hoc ẽ ideã intendentẽ. fecisse
mundum de materia. quã uocant
ylem. quȩ gignendi causas rebꝰ om¬
nib dedisse asserat᷑: ipsum quoq
mundum incorruptum nec creatũ.
aut factum estimarent. Alii quoq
ut aristotiles cum suis disputandũ
putauit. ut duo principia pone¬
rent. materiam & specieni: ⁊ t̃cium
cum his qͦd oꝑatorium dic it᷑: cui
suppeteret cõpetent̃ efficere. qͦd ad-¬
ori ndum putasset. Quid gͥ tam in¬
conueniens. quam ut et̃nitatem oꝑis.
cum di omĩpotentis ꝯiungerent et¬
nitate. Uel ipsum opꝰ dm̃ eẽ dicerent.
ut celum & terram ⁊ mare. diuinis
ꝓsequerent᷑ honorib: Ex quo factũ

Expanded text:
antumne opinionis adsumpsisse homines, ut aliqui eorum tria principia constituerent omnium, deum et exemplar et materiam, sicut Plato discipulique eius, et ea incorrupta et increata ac sine initio esse adseuerarent deumque non tamquam creatorem materiae, sed tamquam artificem ad exemplar, hoc est ideam intendentem fecisse mundum de materia, quam uocant ὕλην, quae gignendi causas rebus omnibus dedisse adseratur, ipsum quoque mundum incorruptum nec creatum aut factum aestimarent, alii quoque, ut Aristoteles cum suis disputandum putauit, duo principia ponerent, materiam et speciem, et tertium cum his, quod operatorium dicitur, cui subpeteret competenter efficere quod adoriendum putasset. quid igitur tam inconueniens quam ut aeternitatem operis cum dei omnipotentis coniungerent aeternitate uel ipsum opus deum esse dicerent, ut caelum et terram et mare diuinis prosequerentur honoribus? ex quo factum
Abbreviated transcription (Latin):
& illud. Ue t̃re nauiũ pssine: ẜ ut
sic accipiamꝰ.: in quo aere uolitabat¬
terra: sine aere enĩ uolare ñ poterat.
erat sine rerũ materie elem̃toꝵ facta
distinctio. cũ ipsa adhuc elem̃ta fac¬
ta ñ e̾ent. ubi gͦ erat materia ssta
alarum suffulta remigiis: in aere non
erat: qr aer corpꝰ ẽ mundi: corpꝰ aũt
ẽe aerẽ docet lectio: qr emissa sagit.
ta in locum quẽ iaculator intendit.
incisus aer statim in se ipso resolutꝰ
ẽ. Ubi gͦ erat hylen: nisi forte dicat᷑
quadam dementi intentione: qr ĩ đõ
inuiolabilis. qui lucẽ habitat in ac¬
cessibilem. incõp̃hensibilis ⁊ puris¬
simꝰ sp̃s. locꝰ erat materie mundia¬
lis: ⁊ erat in do mundi portio. Cuor¬

Expanded text:
et illud uae terrae nauium pinnae? sed ut et illud uae terrae nauium pinnae? sed ut sic accipiamus, in quo aere uolterra? Sine aere enim volare non poterat, erat sine rerum materia elementorum facta distinctio, cum ipsa adhuc elementa facta non essent. Ubi ergo erat materia ista alarum suffulta remigiis? In aere non erat, quia aer corpus est mundi: corpus autem esse aerem dota in locum, quem jaculator intendit, incisus aer statim in seipsum resolutus est. Ubi ergo erat hyle, nisi forte dicatur quadam dementi intentione, quia in Deo eae atque inviolabilis, qui lucem habitat inaccessibilem, incomprehensibilis et purissimus spiritus, locus erat materiae mundialis
Abbreviated transcription (Latin):
ylensic̃ philosophi dic̃t: etiam scd̃m scrip¬
turam diuinã non habuit initiũ.
uerum hoc dicentib respondebis.
qr scriptum ẽ. Erat aũt caim oꝑa¬
rius t̃rȩ. & de eo qui iubal dictus ẽ:
habet scriptura. Hic erat pat̾ qui
demonstrauit psalteriũ ⁊ citharaor.
Et hõ erat in ausitide regione. cui
nom̃ iob. Desinant gͦ de u̾bo q̃s¬
tionem mouere: cum p̾sertim p̃mi¬
serit moyses: quia fecit deus t̾ram.
Erat gͦ ex quo facta ẽ: namͥ sine
tes. diffiniant. Nbi nã erat: si in loco:
gͦ etiã locꝰ sine principio fuisse astru-¬
itur. in quo erat materia rerũ quȩ
principiũ ñ habebat. Quod si abfur¬
dum uidet᷑ de loco credere. uidete
ne forte uolatilem t̾ram debeamus
estimare. quȩ ñ habens fundam̃tũ:
alarũ remigiis suspendebat᷑. Unde
gͦ ei alas sumemus. Hisi forte huc
diriuemꝰ ꝓphetici sermonis int̃preta¬
tionẽ. Apsnnis t̃re ꝓdigia audiuimꝰ.:

Expanded text:
5Xtj, sicut philosophi dicunt, etiam secundum scrip5Xtj, sicut philosophi dicunt, etiam secundum scripturam diuinam non habuit initium. uerum hoc dicentibus respondebis quia scriptum est: erat autem Cain operarius terrae et de eo qui Iubal dictus est habet scriptura: hic erat pater, qui demonstrauit psalterium et citharam et homo erat in Ausitide regione, cui nomen Iob. desinant ergo de uerbo quaestionem mouere, cum praesertim praemiserit Moyses quia fecit deus terram. erat ergo ex quo facta est. nam si sine tes definiant ubinam erat. si in loco, ergo etiam locus sine principio fuisse astruitur, in quo erat materia rerum, quae principium non habebat. quod si absurdum uidetur de loco credere, uidete ne forte uolatilem terram debeamus aestimare, quae non habens fundamentum alarum remigiis suspendebatur. unde ergo ei alas sumemus, nisi forte huc deriuemus prophetici sermonis interpretationem a pinnis terrae prodigia audiuimus