comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tis deseruit. ad nctͣia uite ĩo
ualde ꝯsid̾aud̾ ÷̃ ut sic edifici¬
um situetur. ut ei sit a que sa¬
lubͥs copia. ue ħĩtatores eius
ob ĩfectõm aq̃ ĩfirmitatẽ ꝯͣhãt
tãgit a̾ palidius in libro de a¬
nõ d apaludib uł lascuus . pa¬
ludes .n. ⁊ lascnue eo ꝙ eis sit
giẽ ex metallis uł netrãsseit
tallas suas uenas sb̾t̾raneas ⁊

Expanded text:
tis deservit ad necessaria vitae. Ideo valde considerandum est, ut sic aedificium situetur, ut ei sit aquae salubris copia: ne habitatores eius ob infectionem aquae infirmitatem contrahant. Tangit autem Palladius in libro De anon debet a paludibus et a lacunis. paludes enim et lacunae, eo quod eis sit ginem ex metallis, vel ne transeat talla suas venas subterre
Abbreviated transcription (Latin):
pientũ de quo nifra dicet᷑. so bo¬
ne ordinatões ⁊̃ boua ĩstituta sũt
obseruãda. t̾cio bene oꝑantes et
maxĩe facientes eã ꝑque resul¬
tat ꝯẽ bouũ sunt reuiu¬
n̾andi ⁊ p̾uuandi. nã lic:
omissa supplere ⁊ benẽ or¬
dinata ꝯseruare iułtius
desiuat ut ꝓpłs recte dirigatur
ĩ finẽ maxiẽ tũ desu̾ire uidetur.
benẽ acca renum̾are. nãut dr̃ iͦ.¬

Expanded text:
pientum, de quo infra dicetur. Secundo, bonae ordinationes, et bona statuta debent esse observanda. Tertio, bene operantes et maxime facientes ea per quae resultat commune bonum, sunt remunerandi et praemiandi: nam licet commissa supplere, et bene ordinata conservare, multum deserviat ut populus recte dirigatur in finem, maxime tamen deservire videtur; bene apta remunerare. Nam ut di
Abbreviated transcription (Latin):
suis filus siue suit nͣles si ue a dep¬
tiui. uidetur .n. hoĩ.q. post mor¬
tẽ iuu̾e si eo decedende ẜ suam.
instititõm alt̾ in h̾editatẽ sucte¬
dat. Ualde gͦ turbari pt̃ trãquil¬
lus status et pax cuutatis ⁊̃ fi¬
nis intentus. ĩ uita politica sire¬
ges et pͥncipes nõ sollicitẽtiu qͣ¬
lit̾ post̾iores suctedãt ĩ h̾editatẽ¬
bidiuũ bonã uitã polĩticã est be¬
ue ordinare quõ hereditates dece¬
status trãquillus cuitatis ⁊ reg
uiũ sunt̃ .n. aliqui adeo ꝑu̾si ut
sꝑ ueliit alios io lestare. sollici¬
tari gͥ debent reges ⁊̃ pͥncipes ne
ĩpediatur pax regni ut extnu¬
uentur malefia ⁊ corrigãtur
deliuꝙ̃tes. ¶tciũ huiꝰ impediti¬
uũ sinuit origniẽ ex malicia ho¬

Expanded text:
suis filiis sine sint naturales sine adoptivi. Videtur enim homini quasi post mortem vivere, si eo decedente secundum suam institutionem alius in haereditatem succedat. Valde ergo turbari potest tranquillus status et pax civitatis et finis intentus in politica, si reges et principes non solicitentur qualiter postbentium bonam vitam politicam, est bene ordinare quomodo haereditates decestatus tranquilius civitatis et regni ivium: sunt enim aliqui adeo perversi ut semper velint alios molestare. solicitari ergo debent reges et princeps ne impediatur pax regni ut exterminentur malefici, et corrigantur delinquentes. Tertium huiusmodi impeditivum sumit originem ex malitia ho
Abbreviated transcription (Latin):
pulus aliquã erudit̃om accipiat
ue gͦ existentes in regno suit
tenebͥs iguorãcie ĩ uoluti spectat
ad reges ⁊ pͥncipes ualde cẽ solli¬
citos de studio litt̾aꝵ Inuuo ut
iufra patebit. si duãtor regni ũ
ꝓmoueat studiũ ⁊ nõ uelit sibi
sb̾iectos eẽ scentes nõ ⁊̃ rex s
tyrãnus. ¶so ad ꝯseꝙ̃d̾ fiuem

Expanded text:
pulus aliquam eruditionem accipiat: ne ergo existentes in regno sint tenebris ignorantiae involuti, spectat ad reges et principes valde esse solicitos de studio litterarum. Immo ut infra patebit si dominator regni non promoveat studium, et non velit sibi subditos esse scientes, non est rex, sed tyrannus. S
Abbreviated transcription (Latin):
insi sit quis il tuosus ⁊ habe at or¬
diuatũ appetitũ ut uelit ꝯsequi
fiuẽ illũ. spectat gͥ ad rectorẽ reg¬
ni ordinare suos sb̾ditos ad uͥtutes
terco ad ꝯseꝙ̃dũ fiuẽ qui ĩtẽdit᷑
iu uita politica organice deserui¬
unt res egt̾iores. ¶ decet gͦ reges
⁊ pͥucipes sic reg̾e auitates ⁊ reg¬
ua ut sbi sbiecti habũdent reb
ext̾iorib ꝓut deseruiũt ad bene
nin̾e et ad ꝯseꝙ̃d̾ finẽ intẽtũ iu¬

Expanded text:
is virtuosus, et habeat ordinatum appetitum, ut velit consequi finem illum: spectat igitur ad rectorem regni ordinare suos subditos ad virtutes. Tertio ad consequendum finem qui intenditur in vita politica, organice deserviunt res exteriores. Decet ergo reges et principes sic regere civitates et regna, ut sibi subiecti abundent rebus exterioribus prout deserviunt ad bene vivere, et ad
Abbreviated transcription (Latin):
disponat᷑ ⁊ ordinet᷑ ut possit
ꝯsequi fineui ĩtentũ. sõ ut remo¬
ueautur ꝓhibẽçia ⁊ deuãçia ab
in sagitta dirigẽda ĩ signũ aliqd̾
ꝙ p᷑ efficitur recta ut possit uie¬
ta ut uelius aerẽ scindat. ueꝑ
hibeatur tend̾e i ipm signum
t̾cio a sagittãte sagritatur ⁊ di¬
rigit᷑ ĩ signũ ĩtentũ. rex gͥ et
quil director ppłi ẽ .q. sagittator
quidã. ppłs u̾o .q. sagnta q̃ dam

Expanded text:
inetur, ut possit consequi finem intentum. Secundo, ut removeantur prohibentia et deviantia ab in sagitta dirigenda in signum aliquod: quia primo efficitur recta, ut possit meta, ut melius aerem scindat ne prohibeatur tendere in ipsum signum: tertio a sagittante sagittatur et dirigitur in signum intentum. rex igitur quilibet director populi, est quasi sagittator q
Abbreviated transcription (Latin):
libri ubi agetur de bellis plemiꝰ
ostendetur ¶ ostenso quõ reges
⁊ p̾ͥucipes sollicitari debẽt ut po¬
pulus sibi ꝯmissus hẽat ꝑ que
posfit fiunem ꝯsequi ⁊ quõ debeãt
phibenca reuiou̾e. restat ostẽde

Expanded text:
libri, ubi agetur de bellis, plenius ostendetur. Ostenso quomodo reges et principes solicitari debent, ut populus sibi commissus habeat per quae possit finem consequi, et quomodo debeant prohibentia removere: restat ostendere
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ nou requiratur tãta ĩdu¬
stria ad regendũ se ipm̃ ꝙͣ
lie. ¶Nec requiratur tãta
prudenciam reginime fami¬
lie quãta in gub̾natõne cuu¬
tatis ⁊ regni ordine rͣli dec
regnũ magͥestatẽ pͦ scire se
ipiu reg̾e. sõ sare suã fami¬
liam guberuare. ⁊ t̾tio sci

Expanded text:
ergo non requiratur tanta industria ad regendum seipsum, qune familiae: nec requiratur tanta prudentia in regimine familiae, quanta in gubernatione civitatis et regni: ordine naturali decet regiam maiestatem primo scire se ipsum regere, secundo scire suam familiam gubernare, tertio sc
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ gͦ dcm̃ est de amtabilita¬
regnatiua. qui .n. ĩ dustͥs eẽ
uult ut alios regat debet ĩ¬
dustris eẽ. ut se ip̃m guber¬
net quare rõnabile ẽ ut
p̾us det̾mmnetur de regnui¬
ne su quã de regnuine fami¬
lie siue regni. est ⁊̃ hic ordo

Expanded text:
 dictum est de amicabilitaregiativa, qui enim industris esse vult ut alios regat, debet industris esse ut seipsum gubernet: quare rationabile est, ut prius determinetur de regimine sui, quam de regimine familiae, sive regni. Est etiam hic
Abbreviated transcription (Latin):
rare ordinẽ dicẽdoꝵ ut de
ip̃is q̃dã p̾cognitõ habeat᷑
telleccus dicẽdoꝵ faciluis ca¬
pietur. sciendũ gͥ ꝙ hunc
totalẽ librũ iitendiuus in
tres ꝓciales libros duud̾e ĩ
libet hõ se ip̃m̃ reg̾e debe¬
at. In so u̾o mauifestabit᷑

Expanded text:
cendorum, ut de ipsis quaedam praecognitio habeatur. tellectus dicendorum facilius capietur. Sciendum ergo, quod hunc totalem librum intendimus in tres partiales libros dividere. libet homo seipsum regere debea
Abbreviated transcription (Latin):
debemꝰ ꝙ nidex in iudicãdo de liti¬
gus ut recte uidicet sic debet
se hre int̾ ꝑtes litigantes sic̃
lingua uoleus disc̾n̾e de sapo¬
ribus uł sic̃ quil alius sensus
nolens disc̾nere de ꝓpͥis sensi¬
bilibus hab̾e se d int̾ ip̃os sa¬
pores uł int̾ ꝓpͥa sensibilia. est
.n. sensus mẽdia ꝓportõ seusibi¬
ꝯͣnioꝵ dat reccũ iudiciũ de sẽ¬
sibilib ut quãdui lingua uõ ÷̃
infecta aliquo hũore recte iu¬
dicat dicens. amarũ ẽẽ aa¬
rũ ⁊ dulce dulce. si u̾o ĩficia¬
tur colera uł fleumate uł ali

Expanded text:
debemus quod iudex in iudicando de litigiis, ut recte iudicet, sic debet se habere inter partes litigantes, sicut lingua volens discernere de saporibus, vel sicut quilibet alius sensus volens discernere de propriis sensibilibus, habere se debet inter ipsos sapores, vel inter propria sensibilia. Est enim sensus media proportio sensibi dat rectum iudicium de sensibus; ut quamdiu lingua non est infectio aliquo humore, recte iudicat, dicens amarum esse amarum, et dulce dulce. Si vero inficiatur colera vel phlegmate vel aliq
Abbreviated transcription (Latin):
eo qd̾ tales sermones sunt ĩꝑtinẽ¬
tes ad ꝓpoĩtũ ⁊ sunt exͣ negotiũ
iuditand̾. Nã cũ lis sit de aliquo
fcõ uł de aliqua re nichil debet
dici in iuditõ nisi ꝑtinens ad rẽ
uł ad negociũ de quo ẽ litigiũ
passionare ã iudicẽ ut narra¬
re niuirias quas ꝑs adu̾sa iudi¬
ci uitulit uł narrare bona que
ip̃i iudici ꝯtulerũt ⁊ hoc modo
ꝓuocare iudicẽ ad malmolẽtiã¬

Expanded text:
s sunt impertinentes ad propositum, et sunt extra negocium iudicandi. nam cum lis de aliquo facto vel de aliqua re, nihil oportet dici in iudicio nisi pertinens ad rem vel ad negocium, de quo est litigium: passionare autem iudicem, aut narrare iniurias quas pars adversa iudici intulit, vel narrare bona quae ipsi iudici contulerunt, et hoc modo provocare iudicem ad malivolentia
Abbreviated transcription (Latin):
suppmũ quidẽ est rex ip̃e uł
pͥnceps uł alius legis lator.
tãquã ĩ fimũ est ibi reus uł ĩ¬
cnsatus uł ꝑtes litigãtes. est
.ii. index meduis inter legis la¬
torẽ ⁊ litigãtes. et qr mediũ
aliquid d acciꝑe ab uttoq.
extremoꝵ Index tãꝙͣ medius
aliquid accipit ab utrisq uã
a legis latore accipit quid u¬
stũ ⁊ quid nõ iustũ . si .n. ꝑle
ges disc̾it᷑ ᷑ quid uris adb il¬
lo addicit uidex quid iustam
in agibilib hũanis ꝑ cͦ leges
regulatur in iuidicãdo. a legis¬
gͦ latore discit index quid
iustũ. s a ꝑtib discit quid
fcm̃ uł uõ fcm̃ si ã discit ab
latore. qr cũ sermones passi¬
onales iuclinẽt uolũtatem
⁊ faciant aꝑꝑere aliquid istũ
uł nõ iustũ eo qd̾ passionatiut
amãtes ⁊ odientes ⁊ gaudẽtes
t̾e passionales sermones ⁊̃ uidi¬
tõ est ꝑu̾t̾e ordinem iudicãdi

Expanded text:
supremum quidem est rex ipse vel princeps, vel alius legislator: tanquam infimum est ibi reus, vel incusatus, vel partes litigantes: est enim iudex medius inter legislatorem et litigantes, et quia medium aliquid debet accipere ab utroque extremorum, iudex tanquam medius aliquid accepit ab utrisque. Nam a legislatore accipit quid iustum, et quid non iustum, Si enim per leges discernitur quid iuris ab illo addiscit iudex quid iustum in agibilibus humanis per cuius leges regulatur in iudicando, a legislatore ergo discit iudex quid iustum. Sed a partibus discit quid factum, vel non factum. Si autem discit ab latore. Quare cum sermones passionabiles inclinet voluntatem, et faciant apparere aliquid iustum, vel non iustum, eo quod passionati, ut amantes, et odientes, et gaudentes, tere passionales sermones in iudicio, est pervertere ordinem iudicandi:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ miãm ⁊ amiciciã ab alt̾a uͦ
recedat ꝑ iraĩ ⁊ odiũ .q. regu¬
la tortuosa ꝑu̾se indicabit et
qr hoc faciũt seruiones passi¬
ouales ꝑmitt̾e talia ĩ iudicio
inchil est aliud ꝙͣ regulam o¬
bliquare. qr̃ si in ꝯuenieus est
ꝑuntt̾e obliquari regłam ĩ¬
ꝯueineus est sustin̾e iu uidi¬
tõ passiouales sermones ¶da
passionales serniones qr ut iñ¬
seꝙ̃ tibus patebit ꝓuiores debẽt

Expanded text:
iam et amicitiam, ab altera vero recedat per iram et odium, quasi regula tortuosa perverse iudicabit, et quia hoc faciunt sermones passionales, permittere talia in iudicio nihil est aliud quam regulam obliquare: quasi si inconveniens est permittere obliquari regulam, inconveniens est sustinere in iudicio passionales sermones. Dato pasisonales sermones, quia ut insequentibus patebit proniores debent
Abbreviated transcription (Latin):
ttend̾e debent iuidices ut¬
sic in udicio ꝑtedant .
ut sermones᷑ passionales
ꝓuocantes ad passiones ut ad
iram et odiũ in iuditõ ꝓhieã¬
tur. młti .n. litigãciũ cognos¬
tentes se hr̃e malam cãm nõ
narrant quid fcm̃ et quid non
indicem ad iram ⁊ odm̃ cͣcͣ ad¬
u̾sarios et ad benignitatem.
tales sermones sint ꝓhibẽdi
triplici ma inuestigare posfu¬
sermones ob liquare hñt iudi¬

Expanded text:
ttendere debent iudices, tu in udicio procedant, ut sermones passionales, provocantes ad passiones, ut ad iram et odium; in udicio prohibeantur: multi enim litigantium cognoscentes se habere malam causam, non narrant quid factum et quid non iudicem ad iram et odium circa adversarios, et ad benignitatem etales sermones sint prohibendi, triplici via investigare possusermones obligare habent iudi
Abbreviated transcription (Latin):
sic ⁊̃ saluare possuꝰꝰ dcũ eiꝰ
quãtũ ad uiutatẽ cuntatis.
nã ꝯ dixit cuutatẽ deb̾e eẽ ma¬
xe unã forte nõ intellexit de
unitate habitatõnis ut ꝙ oẽs
ciues habitare deberẽt ĩ uua
domo ita ꝙ ĩ ciuitate eẽtut plu¬
res domꝰ uł płes uici nec de u¬
iitate ar tificiũ ut ꝙ uõ eeñt
ĩ auitate diu̾se artes uł diu̾si
ar tifices nec deuintate coꝵ

Expanded text:
s dictum eius quantum ad unitatem civitatis. Nam cum dixit civitatem debere esse maxime unam, forte non intellexit de unitate habitationis, ut quod omnes cives habitare deberent in una domo, ita quod in civitate non essent plures domus vel plures vici: nec de unitate artificium, ut quod non essent in civitate diversae artes, vel diversi arti
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatẽ ad unꝰ nulle ꝯtiu̾e bel¬
latores forte ꝑuellatores ui¬
intendebat nobiles quo non
est manib oꝑari. cũ .n. ĩ cinita¬
te quidã manib oꝑentur ut
tollentes t̾rã ⁊ artifices quidã
u̾o nõ. ut nobiles. hn udel
nobiles potissume debent de¬
fend̾e patriam. ⁊ eoꝵ maxiẽ
est natare ccͣ armoꝵ nidustͥ¬
am uolebat gͦ socͣtes politiciã
aliquã nõ deb̾e noĩari cnuta¬
tem nisi saltẽ ꝯtin̾et nulle no
ordinandam esse.

Expanded text:
civitatem ad minus mille continere bellatores. forte per bellatores intendebat nobiles, quorum non est manibus operari. Cum enim in civitate quidam manibus operarentur ut colentes terram, et artifices: quidam vero non, ut nobiles: hi videlicet nobiles potissime debent defendere patriam, et eorum maxime est vacare circa armorum industriam. Volebat ergo Socrates politiam aliquam non debere nominari civitatem, nisi saltem contineret mille nobordinandam esse.
Abbreviated transcription (Latin):
si iuuenes se refrenent ne pas¬
siones ⁊ lalcuias insequãtur
efficientur dispõĩti ut suit
sufficientes auditores morali¬
um ꝑ q̃ se ⁊ alios gub̾nare cog¬
noscant si gꝰ regendi sũt iuue¬
nes a .xiii. anno ultra ut axnir᷑¬

Expanded text:
si iuvenes se refraenent ne pasisones et lascivias insequantur, efficiuntur dispositi ut sunt sufficientes auditores moralium, per quae se et alios gubernare cognoscant. Sic ergo regendi sunt iuvenes a decimoquarto anno ultra: ut a de
Abbreviated transcription (Latin):
deniceps est ut assumant for¬
tõres labores quã actemis
nã sic̃ a septimo aimo. us ad
.xiiii. assimiẽdi sunt fortõres
labores quã in septẽ precedẽ¬

Expanded text:
deiceps, est ut assumant fortiores labores quam hactenus. Nma sicut a septimo anno usque ad 14. assumendi sunt fortiores labores quam in septem praeceden
Abbreviated transcription (Latin):
abstinẽtes ⁊ sobͥi ꝙͫ ad cibũ
tes. ⁊ ꝓudici ꝙͫ ad actus uen̾ eos
qr ex tũc ut dicebatur arden¬
cuis ad uen̾ea incitãt᷑ inducẽ¬
sit intellectus. hoc ã satis eẽ¬

Expanded text:
ad cibum tes et pudici quantum ad actus venereos: quia ex tunc ut dicebatur ardentius ad venerea incitantur. Inducensit intellectus. Hoc autem satis e
Abbreviated transcription (Latin):
labores ꝙ maxĩe fi̾ ꝯtĩgit si
ad debita ꝯ ex̾cicia assuescant
lios ut habeant beue dssoĩ¬
tũ corpꝰ. restat uid̾e quõ solli¬
atari debeant ccͣ eos ut habe¬
ant bene ordinatũ appetitũ
uidentur a̾ inuenes a .xiiiͦ.¬

Expanded text:
labores. quod maxime fieri contingit, si labores. quod maxime fieri contingit, si ad debita exercitia assuescant.lios, ut habeant dispositum corpus. Restat videre, quomodo solicitari debeant circa eos, ut habeant ordinatum appetitum. Videntur autem iuvenes a deci
Abbreviated transcription (Latin):
di sunt ad labores leues. s de¬
inde debent asfun̾e labores
pi̾n ad labores fortes. ut ad
excita tõm luctatiuã uł ad ali¬
quã aliam eg̾citatõm siłem ex¬
atatõmn bellice ut postea in
.uiii. anno instructi ⁊ luctati¬
ua ⁊ ĩ equitatiua ⁊ ĩ alus que
ad miliciã requitũtur sb̾̃ire
possint labores nulitares tũc
.ii. ⁊̃ quis beue dispoĩtus quã¬
tũ ad corpus ⁊ qñ ht̃ tale cor¬
pus quale requirit suũ offici
quale requirit officium nulita¬
re ꝙ siue forti ẽxcitatõne cor¬
por̾is eẽ nõ pt̃ cum gͦ oẽs uolẽ¬
tes nu̾e uita politita oporteat
alñ sustm̾e fortes labores pro
deffensione rei publice oẽs uo¬
anno ultra sic debent assue¬
si̾ ad aliqua ex̾aicia robusta
itas ꝙ respublica def eusioẽ
indigeat haũt corpus sic dis¬
poĩtũ ut possint tales sb̃ire
iabores ut ꝑ eos respublica
tat᷑i cͥca regimẽ filioꝵ ut ha¬
beant sic bene dispõitũ cor¬
pus ut possuit debitos sb̾ire

Expanded text:
di sunt ad labores leves: sed deinde debent assumere labores pueri ad labores fortes, ut ad exercitationem luctativam, vel ab aliquam aliam exercitationem similem exercitationi bellicae; ut postea in quoartodecimo anno instructi in luctativa et in equitativa, et in aliis quae ad militiam requiruntur, subire possint labores militares: tunc enim est quis bene dispositus quantum ad corpus, quando habet tale corpus, quale requirit suum officiuquale requirit officium militare. quod sine forti exercitatione corporis esse non potest. Cum ergo omnes volentes vivere vita politica, oporteat aliquando sustinere fortes labores pro defensione reipublicae: omnes voanno ultra sic debent assuefieri ad aliqua officia robusta, uitas quod respublica defensione indigeat, habeant corpus sic dispositum, ut possint tales subire labores, ut per eos respublica tari erga regimen filiorum, ut habeant sic bene dispositum corpus, ut possint debitos subire
Abbreviated transcription (Latin):
lit̾ ÷ insistend̾ quõ habeaut
toue dispõĩtũ corpus. nã qr
ĩ pͥmis septẽ anius pu̾i .q. om¬
niuo carẽt rõius usn nec co¬
medẽ assuesci pot̾s̃t ad oꝑa
uͥtutũ nec ad scientificas ꝯfid̾a¬
tõnes. si .ii. aliquid illo tẽpore
addisc̾e possunt hoc ÷ ydioma¬
ta uulgaria s a septimo ãno.¬

Expanded text:
t bene dispositum corpus. Nam quia in primis septem annis pueri quasi omnino carent rationis usu, nec commode assuesci poterunt ad opera virtutum, nec ad scientificas considertiones. Si enim aliquid illo tempore addiscere possunt, hoc est idiomata vulgaria. Sed a septimo
Abbreviated transcription (Latin):
q filii ꝯ ueu̾int ad etateni ꝑ¬
fectã futuri sunt dũari. de¬
bent gͦ ipĩ dũ sũt ĩ etate u
uenili patrib ⁊ semoribus
obedireut deut alus exẽplũ
ut qũ uen̾int ad etatem per¬
est bonus in agist̾ nisi pͥns ex¬
stit̾it bonus discipulus ut gͦ
ip̃i ualeant bene pͥncipara
ĩdignari nõ debent. sb̾ici seni¬
orib ⁊ patrib. ẽ gͦ pͦ rectifi¬
cãdus appetitus unienũ existẽ¬
ciũ in etate de qua loquimur
ut ueluit seniorib ⁊ patri

Expanded text:
 filii venerint ad aetatem perfectam futuri sunt dominari: debent ergo ipsi dum sunt in aetate sic iuvenili patribus et senioribus obedire, ut dent eis exemplum, ut quando veniunt ad aetatem perest bonus magister, nisi prius extiterit bonus discipulus: ut ergo ipsi valeant bene principari, indignari non debent subiici senioribus et patribus. Est ergo rectificandus appetitus iuvenum existentium in aetate de qua loquimur, ut ve
Abbreviated transcription (Latin):
bũdãcia ext̾ioꝵ reꝵ. nã existẽte
guerra ĩ regno t̾re reniauent
ĩculte fiũt dep̾catões oriũt᷑ sc̾ili¬
tates deduꝯtur habitatores reg¬
ni ad ĩ opiam. si gͦ ꝯsid̾etur quã¬
ge nõ solũ regib recte regen¬
tib. s ⁊̃ dato ꝙ ĩ aliquo. tyrã¬
nizarẽt. studeret ppłs obedire
illis. uã magis ÷ tollerabilis
aliquał tyrãuides pͥncipãtis ꝙͣ
sit nalũ qd̾ ꝯsurgit ex ĩobedi¬
encia pͥucipis ⁊ ex pͥuarieitõ

Expanded text:
ia exteriorum rerum. Nam existente guerra in regno, terrae manent incultae, siunt depraedationes, oriuntur sterilitates deducuntur habitatores regni ad inopiam. Si ergo consideretur quange, non solum regibus recte regentibus, sed etiam dato in aliquo tyrannizarent, studeret populus obedire illis. Nam magis est tolerabilis aliqualis tyrannis principantis, quam sit malum, quod consurgit ex inobedientia
Abbreviated transcription (Latin):
onsequit᷑ a̾ ppłs quãtum ad
pͥseus spectat tͥa si cũmag¬
nadiligẽcia obediat regi¬
b ⁊ pͥucipib ⁊ obseruet leges
regias ex quib triplici ua ue¬
uari possuisꝰ. quãtũ sit utile ⁊
expediẽs ppło obedire regib¬

Expanded text:
onsequitur autem populus quantum ad praesens spectat tria, si cum magna diligentia obediat regibus, et principibus, et obseruet leges regias ex quibus, triplici via venari possumus, quantum sit utile et expediens populo obedire regib
Abbreviated transcription (Latin):
poł eadem ẽ uirtꝰ boni ciuis.
dem mores ÷ aliquid bonꝰ
cius ⁊ bonꝰ hõ. est quidẽ aliqͥs
bomus crius si bene obediat
pͥucipãti ⁊ ei cͦꝰ ẽ leges ferre
qr̾ si pͥncipãs recte regat.
eiꝰ ẽ induc̾e alios ad uͥtutẽ
cũ uͥtus faciat hũtem bonũ
⁊ opus bonũ o in recco regi¬
⁊ qui bene sõicitur regi ẽ ronꝰ¬

Expanded text:
it. eadem est virtus boni civis, dem mores,est aliquis bonus civis, et bonus homo est quidem aliquis bonus civis, si bene obediat principanti, et ei cuius est leges ferre. Quare si principans recte regat eius est indicere alios ad virtutem, cum virtus faciat habentem bonum et opus bonu oportet in recto regiet qui bene subiicitur regi
Abbreviated transcription (Latin):
obediencia regia ⁊ ex obsu̾ato¬
ue legũ oritur pax ⁊ trãqͥllitas
Nã ut supͣ dicebatur leges ⁊ ⁊̃
legis latores ut reges ⁊ pͥnapes
coactiuã hũt poͣm. ut qui amore
honesti ꝑ ĩc̾patões pat̾nas ⁊ auu¬
coꝵ nõ retͣhit᷑ ab oꝑib scełatis
saltẽ tnuore pene retrahit᷑ ab ilł
expediens .n. fuit regno ⁊ cuta¬
tem ne malefio turbarẽt pacem
lator ut corda cuitũ suit trãqͥlla
⁊ ut aues iuuãt pacifice ⁊ unaui¬
tur uelle ꝙ sic se hateãt legis la¬
tores ad aras sic̃ medici ad cor¬
pora. nã sic̃ iedic intẽdit seda¬
re huõres ne ĩsurgat luorbus ⁊
bellũ. ĩ corpore. sic legis lator ĩ¬
tẽdit placare corda sedre aias
ue ĩsurgat rixa.⁊ disseusio i
regno aut ĩ cruitate. Iude ẽ ⁊̃ ꝙ¬

Expanded text:
ex observatione legum oritur pax et tranquillitas Nam ut supra dicebatur leges et legislatores, ut reges et principes coactivam habent potentiam: ut qui amore honesti per increpationes paternas, et amicorum non retrahitur ab operibus sceleratis, saltem timore poenae retrahatur ab illis. Expediens enim fuit regno et civitatem, ne malefici turbarent pacem lator, ut corda civium sint tranquilla, et ut cives vivant pacifice et unantur velle, quod sic se habent legislatores ad animas, sicut medicina ad corpora. Nam sicut medicus indentit sedare humores, ne insurgat morbus et bellum in corpore: sic legislator intendit placate corda, sedare aimas, ne insurgat rixa et diffensio in regno, aut in civitate. Inde est
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ sib sb̾iecti eẽnt bomi ⁊ uͥtuo¬
si iã nõ eẽt res. Si tyrãnꝰ. si gͦ
quil cuus d intendere ut sit
maxiã bona ꝯ sũua diligẽçia
stnd̾e̾ d ut regi obediat et
ne pͥuaricetur leges ⁊ p̾cep¬
ta eius. oĩb .n. tã nobilib ꝙͣ
iguobilib nccͣia ẽ obedientia
regis ⁊ obsuãcia legũ. Iniuo
tãto magis est hoc expedi

Expanded text:
 sibi subiecti essent boni et virtuosi, iam non esset rex, sed tyrannus si ergo quilibet civis debet intendere ut sit maxima bona, cum summa diligentia studere debet, ut regi obediatur, et ne praevaricentur leges et praecepta eius: omnibus enim tam nobilibus quae ignobilibus necessaria est obedientia regia, et observantia legum. Imo tanto ma
Abbreviated transcription (Latin):
agat bñ ex electõne ⁊ delec¬
tabilit̾ expedit suam felici¬
tatẽ p̾cognosc̾e. s maxĩe hoc
expedit regie maiestati qr
mͥ oꝑibus sius d intend̾e bo¬

Expanded text:
agat bene, ex electione, et delectabiliter, expedit suam felicitatem praecognoscere: sed maxime hoc expedit regiae maiestati, quia in operibus suis debet intendere bo
Abbreviated transcription (Latin):
biłit̾ nã quãto quis ĩ aliqͦ ꝯꝑr
magis delectat᷑ tãto magis uo¬
lũtarie. ⁊ ex ħitu efficit opus
eos ꝯsequi faĩe uł felicitatẽ cũ
a̾ maxĩe ꝯtiugũt cognuto fi¬
ne expedit gͦ ut finẽ ꝯseqͣmͦ
finẽ p̾cognosc̾e. fic .n. ẏmagi¬
nari debemus ꝙ sic̃ ẽ ĩ causis
esficientib ꝙ agẽcia sa uiouẽt
ĩ u̾ͥtute age̾ntis pͥmi. set fines
sarñ mouent in uͥtute finis
pͥmũ nullũ agẽs ag̾et. sic si nõ
eẽt finis ultimus ⁊ si nõ app̾hẽ¬
derentus aliquid ut bonũ ul¬
lũ aliũ bonũ uolũtatẽ mou̾e

Expanded text:
biliter. nam quanto quis in aliquo opere magis delectatur, tanto magis voluntarie et ex habitu efficit opus eos consequi finem vel felicitatem. Cum autem maxime contingunt, cognito fine. expedit ergo ut finem consequamur finem praecognoscere. Sic enim imaginari debemus, quod sicut est in causis efficiin virtute agentis primi: sic fines secundarii movent in virtute finis primum, nullum agens ageret: sic si non esset finis ultimus, et si non apprehenderemus aliquid, ut bonum ulllum aliud bonum voluntatem move
Abbreviated transcription (Latin):
E a sagittãte ni signũ dirigi¬
tur. sic̃ gͥ magis expedit sa¬
gittatorẽ signũ ꝑciꝑe quã sa¬
gritã eo ꝙ sit sagiite director
sic magit expedit regiã maie¬
statẽ ⁊ felicitatẽ sinẽ cogͦsc̾e̾¬

Expanded text:
quia a sagittante in signum dirigitur. sicut igitur magis expedit sagittatorem signum percipere quam sagitta, eo quod sit sagittae director: sic magis expedit regiam maiestatem felicitatem, et finem cognosce
Abbreviated transcription (Latin):
p̾cognoscentes finem si bñ agãt
et frnẽ ꝯsequãtur hoc nõ est ex
electõne s a fortuna uñ phs̃¬
p̾cognitõm finis ait ꝙ cogm¬
tõ finis ad intã nr̃ãm magnũ
ttatores sigrũ hũtes magis u¬
tiq adipiscentur ꝙ o̾ ¶t̾cio

Expanded text:
aecognoscentes finem, si bene agant, et finem consequantur, hoc non est ex electione, sed a fortuna. unde Phpraecognitionem finis ait, quod cognitio finis ad vitam nostram magnum ttatores signum habentes, magis utique adipiscentur id quo
Abbreviated transcription (Latin):
ĩnio nõ solũ uualeagẽtes nou
ꝯseqũt᷑ fiuẽ s ⁊̃ potẽtes bñ a¬
g̾e nisi bñ agãt nõ debetur eis
corona nec debetur eis finis.
⁊ agoub nõ corduãt ᷑ fortissnui
s agouizãtes qui .ii. foxtissuui¬
fut᷑. sũt potẽtes agomzare accũ
si uõ actu agonizẽt nõ debet᷑
qui uł felicitatẽ. Scd̾o reqͥritur
ꝙex electõne agauius. nã qui cã¬
su uł fortuttu bñ agit ex hoc
nõ ẽ laudaudus nec debetur
ei ex hoc finis uł felicitas. nã
q̃ ex electõne nõ fiũt nõ sũt
nolũtaria. ex m̃olũtarus a ꝓ¬

Expanded text:
Immo non solum male agentes non consequuntur finem, sed potentes bene agere, nisi bene agant, non debitur eis corona, nec debetur eis finis, et agonibus non coronantur fortissimi, sed agonizantes: qui enim fortissimi sunt, potentes agonizare, attamen si non actu agonizant, non debetur em, vel felicitatem. Secundo requiritur quod ex electione agamus. nam qui casu vel fortuitu bene agit, ex hoc non est laudandus, nec debetur ei ex hoc finis vel felicitas: nam quae ex electione non fiunt, non sunt voluntaria. Ex involuntariis a
Abbreviated transcription (Latin):
pp̃ eruditõm regũ ⁊ pͥnci¬
pñ ut recte ⁊ debite gu¬
bernet ppłm sibi ꝯmissum cũ de¬
mare a recto regniuue sit tẏrã¬
inzare ⁊ ĩiuriari sb̾ditis ⁊ nõ ui

Expanded text:
 eruditionem regum et principum, ut recte et debite gubernent populum sibi commissum: cum deviare a recto regimine sit tyrannizare, et iniuriari subditis, et non i
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ iã dcã detestabile ⁊ ꝑiculosum
est regie maie stati tyrãnzare
⁊ nõ recte gub̾nare ppłm. non pi¬
get adhuc nouas uias adducͥe ad
ostendend̾ hoc idem ¶Uolumꝰ aũt
declarare ĩ hoc capitulo ꝙ qr uił
tis decãis sb̾diti isidiantur ty¬

Expanded text:
 iam dicta detestabile et periculosum esse regiae maiestati tyrannizare, et non recte gubernare populum: non piget adhuc novas vias adducere ad ostendendum hoc idem. Volumus autem declarare in hoc capitulo quod quia multis de ca
Abbreviated transcription (Latin):
sit ꝯĩtas nlis si de domio det̾mi¬
.iiiͦi. ĩdig̾e uidet ᷑ ex quibus qua¬
driplici iua uenari possimins
pͥma uia sui ex iuctu quo hõ
indiget. ¶sa ex uestitu quo
tetigit᷑. ¶Ecia ex remocione
ꝓhibenciũ ꝑ quã ab hostibus
lib̾atur. ¶Quarta ex disci¬
fic .n. ymagniari debemꝰ ꝙ nͣ¬

Expanded text:
s naturalis: si de domo determiquatuor indigere videtur ex quibus quadruplici via venari possumus, Prima via sumitur ex victu, quo homo indiget. Secunda ex vestitu, quo tegitur. Tertia ex remotione prohibentium, per quam ab hostibus liberetur. Quarta ex disciSic enim imaginari debemus,
Abbreviated transcription (Latin):
meliorẽ tactũ ⁊ meliodẽ ꝯple¬
xionẽ. ĩo ĩt̾ oiã ałia ĩdiget
nõ iuẽtib ex rapina cꝰmodi
sũt̃ oues boues ⁊ cet̾a talia.
nũstrat ħbas ⁊ fructus qui

Expanded text:
meliorem tactum, et meliorem complexionem. Ideo inter omnia animalia indiget non viventibus ex rapina, cuiusmodi sunt oves, boves, et caetera talia, ministrat herbas et fructus. q
Abbreviated transcription (Latin):
.iii. de aĩa ÷ organũ organoꝵ
adi deffensionẽ facit fabri¬
desid̾are ꝯsernatõm iute cũ
hõ solitarius nõ sufficiat si¬
biad habend̾ ꝯgruũ iuctum
⁊ uestitũ ad fabͥcãd sibi arma
Quartauia si ex ꝑte ser¬
iniur. nã alia ałia sufficiẽter
ĩclinãtur ad oꝑa sibi debita.
Ex ĩstiuctu nature abs ĩscru¬
ccõne alia p̾cedente ut arauea
ex ĩstinctu nat᷑e debite telã
fac̾et si nũquã iudiss alias

Expanded text:
. de Anima, est organum organorum. quid ad defensionem facit, fabridesiderare conservationem vitae, cum homo solitarius non sufficiat sibi ad habendum congruum victum et vestitum, et ad fabricandum sibi arma Quarta via sumitur ex parte serimur. Nam alia animalia sufficienter inclinantur ad opera sibi debita ex instinctu naturae absque introductione aliqua praecedente: ut aranea ex instinctu naturae debitam telam faceret, si nunquam vidisset araneas
Abbreviated transcription (Latin):
ałib ad su turtõm dedit cor¬
nua ut bubalis ⁊ bob̃ aliqui¬
b u̾o dedit dẽtes ut lupist̃
canib aliquib uo dedit un¬
gues. ut ursis ⁊ leomb aliqͥ¬
b oũt dẽdit corporis agili¬
Tatẽ ut leporib ⁊̃ capris

Expanded text:
alibus ad sui tuitionem dedit cornua, ut bubalis et bobus. Aliquibus vero dedit dentes, ut lupis et canibus. Aliquibus dedit ungues, ut ursis et leonibus. Aliquibus autem corporis agilitatem, ut leporibus et capreis.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑte hoim bellatoꝵ. reliqũũ
est euu̾are sex ałia q̃ sinmũ¬
tur ex ꝑte ãuiruculãciũ et
eoꝵ q̃ auxiliantur ad bellũ
ĩbello qͥdã auxikaut᷑ equi. ar¬
iua iuctualia. loca pugnãdi

Expanded text:
te hominum bellatorum: reliquum est enumerare sex alia, quae sumuntur ex parte amminiculantium et eorum quae auxiliantur ad bellum. In bello quidem auxiliantur equi arma, victualia, loca pugnandi,
Abbreviated transcription (Latin):
tĩ ꝯmoda. quaito qui sũt ro¬
bustiores et duriores corpo¬
rx. Qiuuto qui sũt udustri¬
ores ⁊ sagatõres uiẽte. sexto
qui sũt audatõres ⁊ uiriliores
corde ⁊̃ tũc dux sobͥus ⁊ iugi¬
lãs ꝓut iud̾it suũ excitiui
ĩ hus ꝯditõiub hab undare
aut defice pot̾it accełare.
puguã uł diff̾re ⁊ bellare.

Expanded text:
a. Quarto qui sunt robustiores, et duriores corpore. Quinto, qui sunt industriores, et sagaciores mente. Sexto, qui sunt audaciores, et viriliores corde. Et tunc dux sobrius, et vigilans prout viderit suum exercitum in his conditionibus abundare, aut deficere: poterit accelerare pugnam, vel differre: et bellare
Abbreviated transcription (Latin):
dus est puguatõus locus qͥ suut
i altõri situ uł meliori ad pugnã¬
d̾. quiuto cͥca puguã actẽdẽd̾ est
tẽpus utrũ tẽpore quo ꝯittẽta
est pugna sol sitoppõĩtus facie¬
b eoꝵ uł hostiũ ⁊ utrũ sit aliquis

Expanded text:
dus est pugnationis locus qui sunt in altiori situ, vel meliori ad pugnandum. Quinto circa pugnam attendendum est tempus, utrum tempore quo committenda est pugna, sol sit oppositus faciebus eorum, vel hostium; et utrum sit aliquis
Abbreviated transcription (Latin):
ut płiiũ est duirꝰ carue⁊
robustus corpore. s ꝓp̃ talia
nõ retrahitur abellado. nam
⁊ si ꝯtĩgat molles carue ⁊̃ ꝑo
stquã gustau̾unt bella appet̾e
puguã hoc est ut raro. nã
hobẽtes carues molles ut su¬
pra tãgebatur sũt apt̃ores
ad iutelligẽd̾ s ut płiuũ st̃
ĩepti ad ꝓuguãd̾.nã tales di¬
sficilius fustiuẽt aruioꝵ põdꝰ
stria ad belland̾. nã ꝙͣto cau¬
tõres sũt bellatores tͥãto ciciꝰ
iuctoriã optinẽt. Sexto at¬
tẽdenda ÷ uirilitas ⁊ audacia
uẽtis qr audatõres ⁊ magiscor¬
dati ut płnuũ ĩ pugua ictoriã
oꝑtiuẽt .rex gͥaut pͥnceps

Expanded text:
ut plurimum est durus carne et robustus corpore, si propter talia non retrahitur a bellando. Nam et si contingat molles carne, etiam postquam gustaverunt bella, appetere pugnam; hoc est ut raro. Nam habenter carnes molles ut supra tangebatur sunt aptiores ad intelligendum, sed ut plurimum sunt inepti ad pugnandum: nam tales difficilstria ad bellandum. Nam quanto cautiores sunt bellatores, tanto citius victoriam obtinent. Sexto, attendenda est virilitas et audacia mentis. quia audaciores et magis cordati ut plurimum in pugna victoriam obtinent. rex igitur aut princeps
Abbreviated transcription (Latin):
s ꝙhuiꝰ sinit uictoriã optiu̾e debẽt
uã ut dicitur. so̾ ꝓoł quãtitas ĩ ꝯpug¬
latãe est utilis sic̃ maiuis põdus.
magis trahit. ¶ so̾ ex ꝑte tellatoꝵ
atcẽdenda est e̾xcitatõ. nã habẽtes
brichia in assueta ad ꝑcucend̾ et
iuẽbra iney̾ctata ab ad bellandũ
defiaũt uisustinẽdo pugnã. est .ii.
ꝯsuctudo .q. alt̾a natura ut quil 

Expanded text:
smodi sunt victoriam obtinere debent: nam ut dicitur 2. Polit. quantitas in compugnatione est utilis, sicut maius pondus magis trahit. Secundo, ex parte bellatorum attendenda est exercitatio. Nam habentes brachia inassueta ad percutiendum, et membra inexercitata ad bellandum, deficiunt in sustinendo pugnam, est enim consuetudo q
Abbreviated transcription (Latin):
qr̾ si suit ibi aliqui molles ⁊
nuliebres tenuentes ĩꝯmo¬
ditates aliquas sustiu̾e deuicti
pp̃ ĩ ꝯmoditates quas fastinẽt
bellare recusant ⁊ excitum
fagiũt. ¶Quarto ꝯfid̾anda
est foditudo ⁊ duricies corpo¬
ris iłtñ .n. ĩ t̾ ÷ ĩt̾ ducritiem

Expanded text:
quare si sint ibi aliqui molles, et muliebres renuentes incommoditates aliquas sustinere, devicti propter incommoditates quas sustinent, bellare recusant et exercitium fugiunt. Quarto consideranda est fortitudo et durities corpori
Abbreviated transcription (Latin):
ĩdignus ẽ morib pͥncipari ẽ
fc̾ ẽẽ pu̾m etatẽ ⁊ moribus.
pore et puer moribus ĩ digne
pͥncipatur. sic si sit puer eta¬
te ⁊ senex moribus diguꝰ ẽ pͥn¬

Expanded text:
indignus est principari. Est fert esse Puerum aetate, et moribus: Senex tempore, et Puer moribus, indigne principatur: sic si sit Puer aetate, et Senex moribus, dignus est prin
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ. tales delectatõnes ĩ mod̾a¬
tas fug̾e ne ꝯtẽptibilis inde¬
atur. t̾cio decet pͥncipẽ talia
detestari ne pͥncipari efficia¬
tur indigiuis. nã nullus eligit

Expanded text:
tem tales delectationes immoderatas fugere, ne contemptabilis videayur. Tertio decet principem talia detestari, ne principari efficiatur indignus, nam nullus eligit
Abbreviated transcription (Latin):
existit tãto alios excellere mã¬
gis debet ĩ dignitate uite et
in magnitudine bonitatis.
In tãto gͥ graduexistens in¬
dignũ ÷ ut iitã pecud̾ eligat
qr ꝑ eaui ualde depriuntur.
ss̃ ħ ẽ detestabile regi qr se¬
ipm̃ ꝯtẽptibilẽ reddit. uñpħs¬

Expanded text:
tit, tanto alios magis excellere debet in dignitate vitae, et magnitudine bonitatis. In tanto ergo gradu existens, indignum est, ut vitam pecudum eligat, quia per eam valde deprimitur. Secundo hoc est detestabile Regi, quia seipsum contemptibilem reddit. un
Abbreviated transcription (Latin):
rare nõ ẽ p̾sentis negotii. for¬
te tñ de hoc ad infra dicetur
ad p̾sens ã sare sufficiat qd̾
nõ decet aliquẽ hoĩẽm suaui
felicitatẽ pon̾e in delectatõni¬
bus sensibilib. ẽ gͥ destabile cui¬
libet hoĩ pon̾e suã felicitatei
ĩ uoluptatib s maxĩe hoc est

Expanded text:
rare non est praesentis negocii. Forte tamen de hoc aliquid infra dicetur. Ad praesens autem scire sufficiat, quod non decet aliquem hominem suam felicitatem ponere in delectationibus sensibilibus. Est ergo detestabile cuilibet Homini ponere suam felicitatem in voluptatibus. sed maxime hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
odiũ ⁊ alias pasfiones p̾cedũt
qr cẽs alie passiones sanũt ori¬
gnẽ uł ex amore uł excdio. qͥ¬
ꝯq .n. passionãtur aliqua passi¬
oue uł sic passionatur qr amat
amori cũ .n. auiamꝰ ald uł¬

Expanded text:
iones pracedunt. Quare omnes aliae passiones sumunt originem vel ex amore, vel ex odio, quicunque enim passionatur aliqua passione, vel sic passionatur, quia amat, amori. cum enim amamus aliqui
Abbreviated transcription (Latin):
irã ⁊ mãsuetudinẽ. nõ cũ abꝙͥ
pͥus sit futurũ quã sit p̾sens
timor ã ⁊ audatia q̃ fumũtur
rͣ uiali futuri p̃cedũt iram
⁊ mãsuetudtuẽ q̃ sumũtur
r᷑ mali p̾sentis plane gͦ pat
quẽ ordinẽ hũt dc̃ẽ passioẽs
si sumãt᷑ bine ⁊ bine. accepte
u̾o singłarit̾ sit ordmari d̾¬
bent qr amor ẽ pͥor odio deside¬
riũ ab hoĩatõe spes desꝑatõne
trmi or audacia. ira mãsuetu¬
die. deleccatõ tristicia. ¶Ainor

Expanded text:
mansuetudinem. Nam cum aliquid prius sit futurum, quam praesens: timor, et audacia, quae sumuntur respectu mali futuri, praecedunt iram, et mansuetudinem, quae sumuntur respectu mali preasentis. Plane ergo patet, quem ordinem habent dictae passiones, si sumantur binae et binae. Acceptae vero singulariter, sic ordinari debent: quia amor est prior odio: desiderium abominatione: spes desperatione: timor audacia: ira mansuetudine: delectatio tristitia. Amor
Abbreviated transcription (Latin):
spes ⁊ desꝑatõ. In quarto aũt
timor ⁊ audaçia. Inqͥnto a̾ ira
⁊ mãsuetudo. ultime passio¬
nes sũt deleccatõ ⁊ tͥsticia. de¬
lectatõ .ii. ⁊ tͥsticia seqũt᷑ ad
cẽs alias passioues. nã quaꝯz¬

Expanded text:
pes et desperatio. In quarto autem, timor, ed audacia. In quinto autem, ira, et mansuetudo. Ultimae autem passiones sunt delectatio, et tristitia. Delectatio enim et tristitia consequuntur ad omnes alias passio
Abbreviated transcription (Latin):
c ħ forte sit rex appłatõne
deuaris eneus uł plũbeus
beũ ponũt loco nulle libraꝵ.
g ꝙ gͦ nõ ualet unũ onũ re¬
presentat nalorẽ magni p̾¬
en denarnis gͦ ille magis est
fignũ uoloris quã ualeat sic
si uir pͣdencia careat ⁊ regia
dignitate fuugatur. cũ ip̃e
ꝑin naloris sit ẽ loco magui
p̾cu. magis ẽ gͦ signũ regis.
quã sit rex ut gͦ sit rex nõ
solũ noĩe s re decet ip̃m ha

Expanded text:
cet forte sit rex appellationdenarius aeneus, vel plumbeus  ponunt loco mille librarum: quod ergo non valet unum ovum, repraesentat valorem magni precii. dnarius ergo ille magis est signum valoris, quam valeat. Sic si vir prudentia careat, et regia dignitate fungatur, cum ipse parvi valoris sit, est loco magni precii. magis ergo est signum regis, quam sit rex. Ut igitur sit rex non solum nomine sed re, dece
Abbreviated transcription (Latin):
so quid ẽ pͥdencia ⁊ ostẽ
so ꝙ ꝑ pͥdentiã recte di¬
rigimur ĩ bonũ finẽ
in quẽ inclinãt uͥtutes morã¬
les restat ostendere ꝙ decet
reges ⁊ pͥncipes ẽẽ pruden¬
tes. sũt aut̃ ĩ ꝙͫ ad p̾sens spe¬
ctat tͥa q̃ maxie rex attẽde¬
re debet p᷑ n. spectat ad ip¬
tus intyrãmdem ꝯu̾tatur
¶ Dao studere d ut naturali¬
t̃ dnẽtur. cripligci gꝰ maĩ¬
uestigare possimius ꝙ decet¬

Expanded text:
so quid est prudentia, et ostenso quod per prudentiam recte dirigimur in bonum finem, in quem inclinant virtutes morales: restat ostendere, quod decet reges, et principes esse prudentes. Sunt autem quantum ad praesens spectat tria quae maxime rex attendere debet. Primo enim spectat ad iptus in tyrannidem convertantur. Tertio studere debet, ut naturaliter dominetur. Triplici ergo via investigare possumus,
Abbreviated transcription (Latin):
&iora rex prudencia carens
qr nõ cognosc̾e. nec reputabit
insi sensibilia bona. diunssis
u̾tutib totũ studiũ sim̃ pon
ut affluat diuicus ⁊ sensibili¬
bus bonis efficietur gͦ de p̾da¬
tor pplłi dnãbitur tyrãite ñ
curabit qualit̾ꝯ poss pectinã
extorq̃re ¶ t̾tio decet reges

Expanded text:
ens, quia non cognoscet, non reputabit nisi sensibilia bona, et dimissis virtutibus, totum studium suum ponet, ut affluat divitiis, et sensibilibus bonis. Efficietur ergo depraedator populi, dominabitur tyrannice, non curabit qualitercunque possit pecuniam extorquere. Tertio decet reges
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ finẽ debitũ fit ꝑ pͥdenciã
uñ dicitur .ui. eth. ꝙ illos
I
sibi et alus possũt bona spe¬
culari ⁊ ꝓuid̾e pͥdencia gͦ est
quidã oculus quo bonũ ⁊ debi¬
tus finis ꝯspicitur qui gͦ hoc
oculo caret. nõ sufficiẽter u¬
dere pt̃ ip̃m bonũ nec ipm̃.
debitum finẽ ĩ ꝙ̃ ẽ ppłs diri¬
gẽdus. sic̃ gͦ sagittator non¬

Expanded text:
itum, fit per prudentiam. Unde dicitur Ethic. 6. quod illos i sibi et aliis possunt bona speculari et providere. Prudentia ergo est quidam oculus, quo bonus et debitus finis conspicitur. Qui ergo hoc oculo caret, non sufficienter videre potest ipsum bonum, nec ipsum debitum finem, in quem populus dirigendus. Sicut
Abbreviated transcription (Latin):
rũq. rursus ex aliis ⁊ aliis.
hitibus p̾stitimmꝰ nob̾ alios
⁊ alios fiues. nã ut dͦ i .iiͦ.
ecħ. qualiter unusquisq ÷
clinantur ut fiuẽ sibi pre¬
exstituant ꝯformẽ suo ħitui
In ꝓͦ gͥ libro de omibus hns

Expanded text:
 aliis habitibus, praestituimus nobis alios et alios fines. Nam ut dicitur 3. Ethic. qualis unusquisque est, clinantur, ut finem sibi praestituant conformem suo habitui. In primo ergo libro de omnibus his
Abbreviated transcription (Latin):
sꝰ ꝙ alios ⁊ alios h̾itus ẽ ha¬
beunis in alus ⁊ alus actib
delectamur. ¶ t̾cio diu̾sificã¬
tur accõnes ⁊ oꝑa nõ soli
ex fimibus uł ex habitibus. s ⁊̃
ex passiombus. nã alit̾ ⁊ alit̾
passionati alit̾ ⁊ alit̾ oꝑantur
cie. timẽtes ⁊ desꝑantes deui¬
ctoria. tpit̾ agñt ut diunt¬
tũt a cieui ⁊ fugnĩt debello
spantes ̾ se nĩcere inuadũt
bellautes. ⁊ aggͥdm̃tur hostes
qd̵ .n. dcm̃ est de spe ⁊ timo¬
re intelligendũ est de ali¬
is passiombus. singnle .n.
affectõnes ⁊ passiones ali¬
quã melinatõm n nob̾
efficĩt ut alia ⁊ alia oa
faciamus ¶quarto ⁊̃ ip̃i
mores oꝑa diu̾sificare iui¬
dentur. nã habentes mo¬
habentes mores uniem̃
senes .n. ut suo loco ostẽ¬
detur funt nͣlit̾ incredu¬
li ⁊ auari. Iuuenes u̾o st̃

Expanded text:
 alios et alios habitus habemus, in aliis, et aliis actibus delectamur. Tertio diversificantur actiones, et opera non solum ex finibus vel ex habitibus, sed etiam ex passionibus. Nam aliter, et aliter passionati, aliter, et aliter operantur. e, timentes, et desperantes de victoria, turpiter agunt, et dimittunt aciem, et fugiunt de bello: sperantes autem se vincere, invadunt bellantes, et aggrediuntur hostes. Quod ergo dictum est de spe, et timore, intelligendum est de aliis passionibus: singulae enim affectiones et passiones aliquam inclinationem in nobis efficiunt, ut alia, et alia opera faciamus. Quarto etiam ipsi mores opera diversificare videntur. Nam habentes mohabentes mores iuvenum. Senes enim ut suo loco ostendetur sunt naturaliter increduli, et avari: iuvenes vero sunt
Abbreviated transcription (Latin):
In pͦ ã libro in quo agitur de
regimine sui st̃ .iiiiͬ. declarã¬
da. nã pͦ ostendetur ĩ quo
regia maiestas debeat suũ
fiuẽ ⁊ suam felicitatẽ ĩpo¬
nere. so quas u̾tutes debe¬
nes debeat sequi. quarto
quos mores debeat ĩuntari
bonis accibus ⁊ bonis oꝑib
regłatis ordine rõnis uolẽs
traccare de regiẽ sui o ip̃m¬

Expanded text:
 autem libro in quo agetur de regimine sui, sunt quatuor declaranda. Nam Primo ostendetur in quo regia maiestas debeat suum finem, et suam felicitatem ponere. Secundo quas virtutes debenes debeat sequi. Quarto quos mores debeat imitari. bonis actibus, et bonis operibus regulatis ordine rationis: volens tractare de regimine sui, op
Abbreviated transcription (Latin):
p̾sens spectat. Un᷑ orĩri ⁊̃
diu̾sificari uidel ex finibus ħi¬
tibus passionib ⁊ moribus
nã cuĩ finis sit oꝑatõnũ nr̃a¬
rũ pͥncipiũ scd̃m ꝙ quis si¬

Expanded text:
sens spectat videntur oriri, et diversificari, videlicet, ex finibus, habitibus, passionibus, et moribus. Nam cum finis sit operationum nostrarum principium, secundum quod quis si
Abbreviated transcription (Latin):
uãtur. si nõ possint ꝯsequi hono¬
quidã siuit ꝑsone pauꝑes quidã
gratõse ⁊ honorabiles spectat ad
legis latorẽ nõ solũ statuere ut
possessiones debite ordiuẽtur s
⁊̃ ut honores decent̾ ⁊ iuste di¬
stribuãt᷑ ⁊ tãto pͥncipalius deb
hoc ĩtend̾e ccͣ honores. quãto li¬
tigia nrt̾ ꝑsonas honorabiles st̃
magis dẽtestãda quͣi ĩt̾ ꝑsonas a¬
has ¶ sa uia ad ĩuestigãd̾ hoc
idem sui᷑ ex ꝑte delectatõnũ quas

Expanded text:
ssint consequi honoquidam personae sunt pauperes, quidam gratiosae et honorabiles: spectat ad legislatorem non solum statuere, ut possessiones debite ordinentur, sed etiam ut honores decenter et iuste distribuantur. et tanto principalius debet hoc intendere circa honores, quanto litigia inter personas honorabiles sunt magis detestanda, quam inter personas alias. Secunda via ad investigandum hoc idem sumitur ex parte dil
Abbreviated transcription (Latin):
dã indigẽciã ut ꝓp̃ tollendã fa¬
mẽ aut repellendũ frigus. s
qr estimãt alios posse eoꝵ de¬
lectatões impedire. uł ꝙ esti¬
mãt eis posse tͥsticias inferre
nõ gͦ solum pp̃ possões sunt ꝯ¬
stituende leges ut statuebat fel

Expanded text:
dam indigentiam, ut propter tollendam famen, et repellendum frigus: sed quia existimant alios posse eorum delectationibus impedire, vel quia existimant eis posse tristitiam inferre. non ergo solum propter possesiones sunt instituendae leges, ut statuebat Phae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtͣdic̾e unir hus q̃ nũc diximus
s illa ꝯtͦu̾sia infra tolletur¬
¶ Ad p̾sens autẽ sare sufficiat pͥn¬
cipalem intẽtõm legis latoris
nõ debe eẽ crͣ possões ext̾iores.¬

Expanded text:
tur his quae nunc diximus Sed illa controversia infra tolletur. Ad praesens autem scire sufficiat, principalem intentionem legislatoris non debere esse circa possessiones
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ nec gaslici ꝯsiliantur qualit̾
optinie iuuãt yndi. Consiliabi¬
lia gͦ nõ sinit ĩniutabilia nec
na cadunt sb̾ ꝯsilio. s solũ ꝯsi¬
liamiͦ de hus q̃ sunt oꝑabilia
qui possumꝰ illud. in edicꝰ .n. qr
finalit̾ intendit sanitatẽ nõ
ꝯsiliatur utrũ debeat sauare
egrũ s hoc accipit tãꝙͣ c̾tum
tur de uns ꝑ quas facilius et
ui elius sanetur. sic rectorcun¬
tatis ⁊ regni nõ ꝯsiliaturntͫ
⁊ utrũ reguũ oporteat eẽni
bono statu s ħ accipit tãquã

Expanded text:
 Gallici consiliantur qualiter optime vivant Indii. Consiliabilia ergo non sunt immutabilia, necna cadunt sub consilio, sed solum consiliamur de iis quae sunt operabilia qui possumus illud. Medicus enim quia finaliter intendit sanitatem, non consiliatur utrum debeat sanare egrum sed hoc accipit tanquam certum tur de viis per quas facilius et melius sanetur. Sic rector civitatis et regni non consiliatur utrum et utrum regnum oporteat esse in bo
Abbreviated transcription (Latin):
regnũ eẽ optimũ pͥncipatum
⁊ tyrãnidem pessiuũ. manife¬
stammꝰꝰ aũt ꝙ sit regis officiũ
⁊ q̃ oporteat ipm̃ fac̾e ut rec¬
de regat ppłm sibi ꝯnussum

Expanded text:
regnum esse optimum principatum, et tyrannidem pessimum; manifestavimus item quod sit regis officium, et quae oporteat ipsum facere ut recte regat populum sibi commissum
Abbreviated transcription (Latin):
belloꝵ ⁊ quot modis deuĩtẽde
st̃ minitões obsesse. restat
ostend̾e quo tẽpore pelius ⁊
obsid̾e ciuitates ⁊ castra. sci¬
end̾ itaq ꝙ tẽpore estiuo añ¬
ꝙͣ siit recollecta blada iuua
ceudi uielius deuĩcũt᷑ obsesfi
nã si ꝙ stam sũt uunutões
oponẽde melius est fac̾e̾ob¬
sessionem tẽpore estio eo ꝙ
tũc magis desiccãtur aque
iuri obsessis rursus si ꝑ famẽ
est castrũ uł auitas obsessa
obtiuẽda uielius ẽ obsessionẽ
fac̾e estiuo tẽpore añꝙͣ ues¬
ses ⁊ iuna suit recollecta qr¬

Expanded text:
ot modis devincendae sunt munitiones obsessae: restat ostendere, quo tempore melius est obsidere civitates et castra. Sciendum itaque quod tempore aestivo antequam sint recollecta blada, vinacendi, melius devincuntur obsessi. Nam si per sitim sunt munitiones obtinendae, melius est facere obsessionem tempore aestivo, eo quod tunc magis desiccantur aquae, nire obsessis. Rursus si per famem est castrum, vel civitas obsessa obtinenda, melius est obsessionem facere aestivo tempore, antequam messes et vina sint recollecta: q