comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uxoris. usqͣ in .uii. gn̾atõis gͣdu uxo¬
rẽ ducẽ. uł incestimacła copłari. qr
sicut ñ licet cuiqͣm rͥano de sua ꝯsan-¬
guirtate: sic nec de ꝯsangͥnitate ⁊¬
uxoris ꝯiugẽ duce pp̃ carnis unita¬

Expanded text:
uxoris, usque in septimum generationis gradum, uxorem ducere, vel incesti macula copulari: quia sicut non licet cuiquam christiano de sua consanguinitate, sic nec de consanguinitate uxoris conjugem ducere, propter carnis unita
Abbreviated transcription (Latin):
unc suꝑ est de cogna de cari¬
tione aliqͥd dice. Est aũ cog¬
natiõ. alia carnalis. alia spĩtalis.
primũ de carnali cognatõe ⁊ affiui¬
tate inspiciamus. Cognati gͥ uel
affines in .uii. gradu uł infrã. copu¬

Expanded text:
unc superest de cognatione aliquid dicere. Est autem cognatio alia carnalis, alia spiritualis. Primum de carnali cognatione et affinitate inspiciamus. Cognati ergo vel affines in septimo gradu, vel infra, copu
Abbreviated transcription (Latin):
uel creata in qua fuctus ẽ homo
et ip̃a homini concreta. Increa¬
tam cium ymaginem que deus
est intlłexisse uidet᷑ beda: cum dic̃
ñ ẽẽ unam ymaginem dei ⁊ ange¬
loꝵ. s tͥum ꝑsonarum. ⁊ ideo per¬
sonis ñ angelis fit ibi sermo.Ĩ¬
latine ad aliuid dr̃: tuius similitu¬
dinem gerit. ⁊ ad ꝙ representand̾

Expanded text:
el creata, in qua factus est homo, et ipsa homini concreata. Increatam imaginem quae Deus est, intellexisse videtur Beda cum dicit non esse unam imaginem Dei et angelorum, sed trium personarum; et ideo de personis non angelis fit ibi sermo. Imlative ad aliud dicitur cujus similitudinem gerit, et ad quod repraesentand
Abbreviated transcription (Latin):
nuꝑ ad fidem uen̾at. ne a bouo ꝙ cepe
iõ lic eis scripsi. ut postqͣm in fide fue¬
rint solidati. si infra ꝓpriam ꝯsangͥ¬
nĩtatẽ inuenti fui̾nt. ñ seꝑentur au̾
infra affinitatis lineã .i. usq ad .uii.

Expanded text:
nuper ad fidem venerat, ne a bono quod coeperveris. Nec ideo hoc eis scripsi, ut, postquam in fide fuerint solidati, si infrapropriam consanguinitatem inventi fuerint, non separentur, aut infra affinitatis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ꝑfcẽ in deo anim̾e rõnaus. Qd̃
distincti alt̾m sepe sit missus.
sionis filii ⁊ scłm alt̾m se hõ. ⁊ ẜalt̾¬
mel tm̃ missus ẽ dei faiꝰ. scd̾ uͭ
alt̾m sepe missus ẽ: ⁊ mittit᷑ oo hõc¬
tidie. Nam scd̃ alt̾m missus est:
diemittit᷑ ad scõs ⁊ missus ẽ ⁊̃ añ
filio .i. sapĩa prĩs ioquens in .iiii.
In aĩas enĩ sc̃as setransst̾. ⁊ amicos
dei ⁊ ꝓpb̃as ꝯstituit. sicut ⁊ implet
scõs angelos. S cum uenit᷑ pletu¬
tudo temporis. missa est ñ ut im¬
pleret angłos. nec ut essec angła. nͦ
ut esset cum hominib uel in hõĩbꝰ
ut autea: in prĩb erat. ⁊ in ꝓph̾is.
s ut ipm u̾bum fie̾t caro .i. homo.

Expanded text:
e in Deo animae rationalis. 11. ecundum alterum saepe sit missus; onis Filii; et secundum alterum semel tantum missus est Dei Filius, secundum alterum saepe missus est, et mittitur quotidie. Nam secundum alterum missus est udie mittitur ad sanctos, et missus est etiam ante fIn animas sanctas se transfert, et amicos Dei et prophetas constituit, sicut implet etiam sanctos angelos. Sed cum venit plenitudo temporis missa est non ut impleret angelos, nec ut esset angelus, nec ut esset cum hominibus vel in hominibus, ut antea in patribus erat et in prophetis, sed ut ipsum Verbum fieret caro, id est homo.
Abbreviated transcription (Latin):
dum est ne maĩe intlłigatur ꝙ
dixi. deus mali auctor nõ est. qͥ
et omnium que sunt auctor ẽ.
qr in quantum sunt: intm bo¬
na sunt. Et ne hinc putetur ñ
ab illo esse pena maloꝵ. que u¬
Malorum igit᷑ pena que a deo
ut mali puniant᷑. ⁊ utiq bomũẽ

Expanded text:
dum est ne male intelligatur quod dixi, Deus mali auctor non est, qui et omnium quae sunt auctor est, quia in quantum sunt, in tantum bona sunt; et ne tamen inde putetur non ab illo esse poena malorum, quae uMalorum ergo poena, quae a Deo ut mali puniantur, et utique bonu
Abbreviated transcription (Latin):
ñ est sub̾a. In illo hymno tum
pu̾oꝵ uniu̾sa c̾atura laudans
dm̃ commemoratur. Laudãt
enim omĩa deum s q̃ fecit deus
omĩa reptilia ibi nominata
sunt. s nõ aliqua uicia. uitia
enim ex nobis et ex nr̃a uolun¬
tate hãbemus. ⁊ uicia ñ sunt sb̾¬
stancia. Intẽdant diligenter his
u̾bis p̃missarum assertores sẽ¬
tenciarum ⁊ ꝑcipere poterunt.
rõnem et cam̃ dictorum ubi scͥp¬
t᷑a de natura uł sub̾a mentõm
facit. Illarum uͦ sm̃arum udi¬
niuni prudentis lectoris cui utͥ¬
usq suĩe noticiam plenarie de¬
dimus: arbitrio relinquimus
ad ea que adhuc nob̾ suꝑsunt
tractanda festurantes. Q de¬

Expanded text:
non est substantia. In illo hymno trium puerorum universa creatura laudans Deum commemoratur. Laudant enim omnia Deum, sed quae fecit Deus. ia reptilia ibi nominata sunt, sed non aliqua vitia. Vitia enim ex nobis et ex nostra voluntate habemus, et vitia non sunt substantia. Intendant diligenter his verbis praemissarum assertores sententiarum, et percipere poterunt rationem et causam dictorum, ubi Scriptura de natura vel substantia mentionem facit. Illarum vero sententiarum judicium prudenti lectori, cui utriusque sententiae notitiam plenarie dedimus, arbitrio relinquimus, ad ea quae adhuc nobis supersunt tractanda festinantes.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ d̾s ñ ẽ auctor maloꝵ. cauen¬
dum est tamen ne malorum
nomine penas. sic̃ pc̃ca gn̾alit̾
includas. penarum enim d̾s
sua ait̃. Ego sum deus creans
malum ⁊ faciens bonum. Ecce
hic dicitur creasse. ⁊ fecisse ma¬
lum. S mal nomine pena ĩ¬
telligitur ñ pcc̃m. Sicut eꝯu̾so.¬

Expanded text:
 Deus non est auctor malorum, cavendum est tamen ne malorum nomine poenas sicut peccata, generaliter includas. Poenarum enim Deussua ait: Ego sum Deus, creans malum, et faciens bonum. Ecce hic dicitur creasse et fecisse malum; sed mali nomine poena intelligitur, non peccatum: sicut e co
Abbreviated transcription (Latin):
remanet. ⁊ tm̃ penalitas uełla¬
est. añ bap̃m u̾o̾ pena erat. ⁊ u
culpa: ex deo auctore fit. ⁊ ex a¬
lo. d qd̾ breuit᷑ ixndentes
dicimus. quia in quantum pe¬
na est: deum ht̃ auctorem. in ꝙͣ¬
tum uero culpa est: diabolũ siue
hominem h̃t auctorem.

Expanded text:
remanet, et tantum poenalitas est, ante baptismum vero poena erat et culpa, ex Deo auctore sit, vel ex alio. Ad quod breviter respondentes, dicimus quia in quantum poena est, Deum habet auctorem; in quantum vero culpa est, diabolum sive hominem habet auctorem.
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ in creaturis pot̃ oꝑari. facit e¬
nim ut homo ambulet ⁊ loquat᷑
uine potentie detrabitur aliquid
quia ⁊ hec pot̾ facere omp̃c: S ft̃¬
alia quedam quedeus nullatenꝰ
fatere pot̾. ut pc̃ca. ñ enim potest
mentiri. non pot̾ pacare. S nõ
ideo ommpotentie dei in aliquo de¬
trahitur. uel derogatur. si peccare
ñ posse d̃r. quia non esset hoc po
tentie. s infirmitates. Si enim ħ
ñ posse mentiri. Sunt enim q̃dã
que in aliis reb potentie deputã¬
da sunt. malus uero minime. ⁊
que in aliis laudabilia sunt: in
aliis ceprehensibilia sunt. Nou
pot̾ mori uł falli. uñ as. in. li. de
ñ potest falli. non potest miser si.
potens: qr ħ ei appinquare ñ naiẽt.

Expanded text:
 in creaturis potest operari, facit enim ut homo ambulet, et loquatvinae potentiae detrahitur aliquid, quia et hoc potest facere Omnipotalia quaedam quae Deus nullatenus facere potest, ut peccata, non enim potest mentiri, non potest peccare. Sed non ideo omnipotentiae Dei in aliquo detrahitur vel derogatur, si peccare non posse dicitur, quia non esset hoc potentiae sed infirmitatis. Si enim honon posse mentiri. Sunt enim quaedam quae in aliis rebus potentiae deputanda sunt, in aliis vero minime; et quae in aliis laudabilia sunt, in aliis vero reprehensibilia sunt. Non potest mori vel falli. Unde Aug., in lib. de t mori, non potest falli, non potest miser fierpotens, quia ei haec propinquare non valent
Abbreviated transcription (Latin):
aliqua luce claruit: Cur sol fẽs¬
si lux illa faciendo diei sussi arir¬
ciebat. eld qd̾ dici pot̾ qm̃ lux il¬
la forte suꝑtores partes illustra¬
bat. ⁊ ad illuminationes infi̾orũ
solem fieri oportebat. uel pocuis
idco. qr fco sole diei fulgor auctus
est. Ampliori enim multo luce
radiauit dies pꝰea quam ante. Si
ea corpus solis formatũ. aut in
ea ꝑte celi eẽ in qua sol ẽ: ñ ꝙ ip̃a
sit sol. s sic ei unita. ut disc̾m ñ
ualeat. Quo accipiend̾ sit illd̾
deus. utrum temꝑalr̃ uł sono uo¬
nuisse uox dei. nec lingua erat¬
qua leq̃retur. nec erat quem opor¬
teret audire ⁊ intlłigere. Bene gͦ
fca sunt: refertur. Dixit ergo si¬
deus. fiat. ⁊ c̾. nec temporaliter nͨ
sono uocis. s in u̾bo sibi cret̾no .i.¬
u̾bum genuit intpr̃aut. in quo
erat. ⁊ disposuit ab ct̾no ut fieret

Expanded text:
aliqua luce claruit. 6. Cur sol fsi lux illa ad faciendum diem sufficiebat. Ad quod dici potest quoniam lux illa forte superiores partes illustrabat, et ad illuminationem inferiorum solem fieri oportebat. Vel potius ideo, quia facto sole diei fulgor auctus est. Ampliori enim multo luce radiavit dies postea, quam ante. Si ea corpus soli formatum, aut in ea parte coeli non esse in qua sol est; non quod ipsa sit sol, sed sic ei unita ut discerni non valeat. 7. Quomodo accipiendum sit illud: Deus: utrum temporaliter, vel sono vonuisse qua loqueretur, nec erat quem oportet et audire et intelligere. Bene ergo  omnia facta sunt, refertur. Dixit ergo Deus: Fiat, etc., non temporaliter, non sono vocis, sed in Verbo sibi coaeterno, ibum genuit intemporaliter in quo erat, et disposuit ab aeterno, ut fieret
Abbreviated transcription (Latin):
contempinit᷑ ille ignis. Grauior tñ
erit ignis ille. quamquicꝙ pot̾
hõ pati in hac uita. Hic aꝑte insi¬
nuat᷑. ꝙ illi qui edificant lig. fe.

Expanded text:
contemnitur ille ignis. Gravior tamen erit ignis ille, quam quicquid potest homo pati in hac vita. Hic aperte insinuatur quod illi qui aedifiacnt lig
Abbreviated transcription (Latin):
ench̃. Illud unum pccm̃ in loco et
hĩtu tante felicitatis ãmissum
tam magnum est: ut in uno hõie
originaliter et ut ita dixim radi¬
cabilr̃ totum genus humanum
dampnaretur. Idem in li. de ciui
uiolatum est illud mandatum:
quanto faciliori poterat obseriã¬
tia custodiri. Nondum enim uo
luntati cupiditas resistebat. ꝙ de
pena transgͥssionis pꝰea secuitum
est. Hiis aliisq ĩnit̃tur anͣctib¬
qui illud pcc̃m cetĩs aliorum hoĩ¬
num pocĩs gͣuius esse dicunt. O
etiam roẽ ostendere laborant hoc
mͦ. Magis notuit illud pcc̃m: qͣm
aliqd̃ aliorum. quia totum genꝰ¬
humanum uiciauit. ac morti u¬
triq subͣdit. ꝙ nullo alio peccato
ftm̃ ẽ maiorem gͦ effc̃m mali hũit
illd̃ ꝑcc̃m: quam aliꝙ aliud.

Expanded text:
: Illud unum peccatum in loco et habitu tantae felicitatis admissum, tam magnum est, ut in uno homine originaliter et, ut ita dixerim, radicaliter totum genus humanum damnaretur. Idem in lib. de Civiori injustitia violatum est illud mandatum, quanto faciliori poterat observantia custodiri. Nondum enim ipsi voluntati cupiditas resistebat, quod de poena transgressionis postea secutum est. His aliisque utuntur auctqui illud peccatum caeteris aliorum hominum peccatis gravius esse dicunt. Quod etiam ratione ostendere laborant hoc modo: Magis nocuit illud peccatum quam aliquod aliorum, quia totum humanum genus vitiavit ac morti utique subdidit, quod nullo alio peccato factum est. Majorem ergo effectum mali habuit illud peccatum, quam aliquod aliud.
Abbreviated transcription (Latin):
O rͥa ergo ad deum. ut auferat a
nobis serpentem. ñ ait serpentes
quos patiebatur ppłs. et econũ¬
so. per pluralem significatur sin¬
gularis numerus. ut in euͣngłio.
tinuis est. cum loqueretur de h̾ode
et in exodo. fecerunt deos aureos:
cum unum fecerit uitulum. de qͦ
dixerunt. Isti sunt dii tui isrł. ita
et illud originale unum płi nu̾o
tiz ari. et inꝑeccatis uł iniquitati¬
bus concipi. An actuale pccm̃¬

Expanded text:
Ora ergo ad Deum, ut auferat a Ora ergo ad Deum, ut auferat a nobis serpentem, non ait serpentes, quos patiebatur populus; et e converso per pluralem significatur singularis numerus, ut in Evangelio,tuus est, cum loqueretur de Herode. Et in Exodo, c. 32: Fecerunt deos aureos, cum unum fecerint vitulum; de quo dixerunt: Isti sunt dii tui, Israel. Ita et illud originale unum plurali ntizari, et in peccatis vel iniquitatibus concipi. 6. An actuale pec
Abbreviated transcription (Latin):
sibi ip̃i contra sibi¬
ancre ostenderetur. qui in tixet
penam dicit esse paruulorum.
qui originali tm̃ tenentur pcc̃o
biis u̾bis. mittissima sane pe¬
na eorum erit: qui preter pec¬
catum ꝙ originaliter contraxe¬
runt. nullum insuper addidert̃
et in ceteris qui addiderunt. tã¬
to quisq illic tolerabiliorem ha¬
bebit dampnationem: quanto¬
hic mminorem habuerit iniqui¬
tatem. Ecce hic aꝑte dicit ꝑ¬
uulorum penam omniũ aliaꝵ
penarum esse leuissimam .O. d
si est: ñ igitur peccatis patrum
precedentium obligantur: nisi
et pro suo originali. ñ iam minꝰ
s forte mag̃ quam ip̃orum pa¬
rentes. punirentur. Non igit᷑
pro pccĩs parentum actualibus
nec etiam pro pcc̃is actualibus
primmi parentis. s ꝓ originali ꝙ
a parentibus trahitur: pariuili
dampnabunt᷑. ꝓ eo nullam aliã
iguis mat̾ialis uel conscĩe u̾mis
penam sensuri: nͥ ꝙ de uisione ca
singularem numerũ płalis ny¬
merus seꝑe sig̾cari sol. ut ibi.i

Expanded text:
psi contradicere ostenderetur, qui in eodem am dicit esse poenam parvulorum, qui originali tantum tenentur peccato, his verbis: Mitissima sane poena eorum erit, qui praeter peccatum quod originale contraxerunt, nullum insuper addiderunt; et in caeteris qui addiderunt, tanto quisque ibi tolerabiliorem habebit damnationem, quanto minorem habuerit iniquitatem. Ecce hic aperte dicit parvulorum poenam omnium aliarum poenarum esse levissimam. Quod si est, non ergo peccatis patrum praecedentium obligantur, nisi et pro suo originali, non jam minus, sed forte magis quam ipsorum parentes punirentur. Non ergo pro peccatis parentum actualibus, nec etiam pro actualibus primi parentis, sed pro originali quod a parentibus trahitur, parvuli damnabuntur; pro eo nullam aliam ignis materialis vel conscientiae vermis poenam sensuri, nisi quod Dei visione carsingularem numerum pluralis numerus saepe significari solet, ut Num. 21:
Abbreviated transcription (Latin):
ħ singła: in se ip̃is. sunt.
qr ⁊ mens amans mamore est. ⁊¬
amor inamantis noticia. ⁊ notiti¬
a in m̃te noscente ẽ. Ecce in hiis tͥ¬
b qualecumq tͥnitatis uestigiũ
nal̾ considans hec deum.
tͥa. ⁊ illam unam eẽntiam in qͣ
ista sunt. extendit se ad contempla¬
toẽm c̾atoris. ⁊ udet unitatẽ in tͥ¬
nitate. ⁊ tͥnitatẽ in unitate. Intel¬
ligit enĩ unũ ẽẽ dm̃. unam cẽnttã¬
unum principiũ. Intlłigit enĩ qr
si duo eeñt. ł ut̃q insufficiens eẽt.
ł ait̾ suꝑflueret: qr si aliquid dees¬
set uni ꝙ hrẽt alt̃. ñ esset ibi sum¬
ma ꝑfectio. Si u̾o nicħ uni deesset
alt̾ suꝑflueret. Intellex̃ gͦ unum

Expanded text:
 singula in seipsis, quia et mens amans in amore, et amor in amantis notitia, et notitia in mente noscente est. Ecce in his tribus qualecunque Trinitatis vestigium alis considerans haec tria, et illam unam essentiam in qua ista sunt, extendit se ad contemplationem Creatoris; et videt unitatem in Trinitate, et Trinitatem in unitate. Intelligit enim unum rincipium. Intelligit enim quia si duo essent, vel uterque insufficiens esset, vel alter superflueret; quia si aliquid deesset uni quod haberet alter, non esset ibi summa perfectio. Si vero nihil uni deesset alter superflueret. Intellexit ergo unum
Abbreviated transcription (Latin):
est deum in cor illis form¬
palib formis appariuis is apꝑa¬
de tͥ. ostendit. conferens diu̾sait
scripture testimonia. ex quib
deum incorporeis figuris hoĩb

Expanded text:
est Deum in corporalibus formis apparuisde Trinitate ostendit, conferens diversa Scripturae testimonia ex quibus Deum in corporeis figuris hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
gignendarum rerum. ⁊ accelerã¬
dorum inc̾m̃torũ peebent occa¬
siones. S nec bom hec nisi quã¬
tum deus ubet. nec mali ħ miu¬
ste faciunt: nͥ quantũ iuste ipse
ꝑmittit. Nam inqui malicia
uoluntatem suam ht̃ iniustã.
pot̾atem aũ ñ nͥ iuste accipit. sũ

Expanded text:
gignendarum rerum et accelerangignendarum rerum et accelerandorum incrementorum praebent occasiones. Sed nec boni haec, nisi quantum Deus jubet, nec mali haec injuste faciunt, nisi quantum juste ipse permittit. Nam iniqui malitia voluntatem suam habet injustam; potestatem autem
Abbreviated transcription (Latin):
gi ranas ⁊ serpeutes fecer̃t.rt̃ s¬
Non enim ipi eas creauerũt. sol¬
Omnium quippe carum rerũ ds
q̃ coͣrͣlit̾ uisibilit̾q nascunt᷑. occł¬
ta quedam semina in corporeis
mundi huiꝰ elementis lacent q̃
deus originalit̾ eis indidit. Ip̃e
enim creator oĩm rr̃ ẽ qui crea¬
tor est inuisibilium semtnum:
Quia q̃ cumq nascendo ad ccłos
nrõs exeunt: ex occultis semĩb
accipiunt ꝓgrediendi hic pͥmor¬
dia. et incrementa debite mag¬
nitudinis. distinctiones ꝙ for¬
marum ab originalib it ita
dicam regłis sumunt. Sic gͦ¬
nec parentes dicimus c̾atores
hom̃u. nec agricolas creatores
frugum. qͣmuis eorum extͥnse¬
cus adhĩtis motib: ista crean¬
da dei uirtus int̾ius operetur.
ita ñ solum malos. s nec bonos
angelos fas est putare creatores.
S ꝓ subtilitate sui sensus ⁊ cor¬
poris semina istarum rr̃ nobis
crcultiora nouerunt. ⁊ ea que per
congruas temꝑationes elem̃to¬
rum latenter spargunt. atq ita

Expanded text:
gi ranas et serpentes fecerunt; non enim ipsi eas creaverunt. Omnium quippe rerum quae corporaliter visibiliterque nascuntur, occulta quaedam semina in corporeis mundi hujus elementis latent, quae Deus originaliter eis indidit. Ipse ergo Creator est omnium rerum qui Creator est invisibilium seminum; quia quaecumque nascendo ad oculos nostros exeunt, ex occultis seminibus accipiunt progrediendi primordia et incrementa debitae magnitudinis, distinctionesque formarum ab originalibus, ut ita dicam, regnec parentes dicimus creatores hominum, nec agricolas creatores frugum, quamvis eorum extrinsecus adhibitis motibus ista creanda Dei virtus interius operetur: ita non solum malos, sed nec bonos Angelos fas est putare creatores, si pro subtilitate sui sensus et corporis, semina rerum istarum nobis occultiora noverunt, et ea per congruas temperationes elementorum latenter spargunt, atque ita
Abbreviated transcription (Latin):
ce artes ex̾centur. quib abol¬
tñ tam scĩa quam pt̾as adeo u¬
data est. uel ad fallendum fallaces
uł ad mouendum fideles. ⁊ ad ex̾¬
cendam ꝓbandamq iustorum
cula etiam magicis artib fiant.
Nam et magi ph̾ionis serpẽces
fecerunt. ⁊ alia. s illud ẽ ampluis
ãmirand̃. quomͦ magorum po¬
tencia que serpentes facere po¬
tuit. uͥ ad muscas minutissimaᷤᷤ¬
.s. cymphes uentum ẽ: oĩo defec̃.
qua t̾cia plaga egyptus cedebat᷑
Ibi certe cefecerunt magi ditentes.
digitus dei est hic. unde datur ĩ¬
telligi. nec ip̃os quidem transg̾s¬
sores angelos. ⁊ aerias pt̾ates
in imã istam caligniem tanqͣm
in sui gnĩs sarrẽm ab illiuis sb̃li¬
mis etheree puritatis hĩtatione
detrusos: ꝑ quos magice artes
possunt quicquid possunt uale
Datur aũ uł ad fanendos falla
ces. sicut in egỹptios. ⁊ in ip̃os ⁊̃
magos data est. ut in eorum spũ¬
quib fiebant dampnandi. uł
ad mouendos fideles. ne tale ali¬

Expanded text:
e artes exercentur, quibus tamen tam scientia quam potestas a Deo data est, vel ad fallendum fallaces, vel ad admonendum fideles, vel ad exercendam probandamque justorum cula etiam magicis artibus fiant. Nam et magi Pharaonis serpentes fecerunt, et alia. Sed illud est amplius admirandum, quomodo magorum potentia quae serpentes facere potuit, ubi ad muscas minutissima ciniphes ventum est, omnino defecit, qua tertia plaga Aegyptus caedebatur. Ibi certe defecerunt magi dicentes: Digitus Dei est hic. Unde intelligi datur nec ipsos quidem transgressores angelos, et aereas potestates in imam istam caliginem tanquam in sui generis carcerem ab illius sublimis aethereae puritatis habitatione detrusos, per quos magicae artes possunt quidquid possunt, non Datur autem vel ad fallendum faces sicut in Egipcios; in ipsos eciam magos data est, ut in eorum spirquibus fiebant dampnandi; vel ad monendum fideles, ne tale ali
Abbreviated transcription (Latin):
formare ñ pot̾ nisi de ius d̾s oꝑã.¬
mines possunt. ñ solum bo sui
ni ꝑ uĩtatem: s etiam mali ꝑ a
occasionem. ita creationem rr̃
nisibilium d̾s int̾ius oꝑatur.
ptemꝑationes. siũ occasiones ab¬
angelis tam bonis quam mał.
uł etiam hominib adhibentur.
S hec ab hominib tanto disfi¬
cilius adhibentur quantum dest̃
sensuũ subtilitates. ⁊ corporum
ꝑmutabilitates in m̃bris t̾rens
et pigris. uñ qualibuscumq
angelis uicinas causas ab ele-¬
mentis contrahere. quanto faci¬
lius est: tanto mirabiliores: In
s ñ est creator nisi qui principalit᷑
ista format. nec quisquam hoc pt̾
nisi unus c̾ator deus. Aliud est
enim ex intimo ac sũmo causa¬
rum cardine cond̾e ac ministra¬
re creaturam ꝙ facit solus c̾ator
deus : Aliud autem ꝓ distributis
ab illo uirib ⁊ facuitatib aliꝙͣ
oꝑationem forisecus ad mouẽ.
ut tunc uł tunc. sic uł sic exeat:
qd̃ creatur. Ista quippe originałr
ac primordialiter in quadam tex¬

Expanded text:
formare non potest nisi deus, pramines possunt non solum boni per ueritatem sed etiam mali per occasionem: ita creationem rerum uisibilium deus interius operatur, perationes siue angelis tam bonis quam malis, vel etiam ab hominibus adhibentur. Sed haec ab hominibus tanto difficilius adhibentur, quantum eis desunt sensuum subtilitates et corporum mobilitates in membris terrenis et pigris. Unde qualibuscumque angelis vicinas causas ab elementis contrahere quanto facilius est, tanto mirabiliores in hsed non est creator nisi qui principaliter ista format, nec quisquam hoc potest nisi unus creator Deus. Aliud est enim ex intimo ac summo causarum cardine condere ac ministrare creaturam, quod facit solus creator Deus; aliud autem pro distributis ab illo viribus ac facultatibus aliquam operationem forinsecus admovere, ut tunc vel tunc, sic vel sic exeat, quod creatur. Ista quippe originaliter ac primordialiter in quadam tex
Abbreviated transcription (Latin):
mittuntur illa facere a deo. uł tur
ab angelis bonis. possent utiq
fecisse cynifes. qui ranas serpen¬
tesq fecerunt. quedam uͦ ñ posst̃
fac̾e. ⁊̃ si ꝑmittant᷑ ab angłis su¬
ꝑiorib. quia ñ ꝑmittit deus. uͭ
potentatu dei fit ut ꝙ possent ma¬
li angeli si ꝑmitterentur: ĩo nõ
possunt. quia non ꝑmittuntur.
Neq occurrit alia ratio cur ñ po¬
tuerunt facere tynifes. qui ranas
serpentes ꝙ fecerunt: nisi quia ma¬
immo impossibile. Nommus
hominem posse ambulare. ⁊ neq
hoc posse si non ꝑmittatur. uola¬
re autem non posse. ⁊ si ꝑmittat᷑.
Sic ⁊ illi angeli quedam possunt
fac̾e si ꝑmittantur ab angelis
potentioribus ex imꝑio dei. q̃dã
uero ñ posse etiam si ꝑmittant᷑

Expanded text:
mittuntur illa facere a Deo vel ab angelis bonis; possent utique fecisse ciniphes qui ranas serpentesque fecerunt. Quaedam vero non possunt facere, etiam si permittantur ab angelis superioribus, quia non permittit Deus. Undpotentatu Dei fit ut quod possent mali angeli si permitterentur, ideo non possunt quia non permittuntur. Neque enim occurrit alia ratio cur non poterant facere ciniphes qui ranas serpentesque fecerunt, nisi quia maimo impossibile. Novimus hominem posse ambulare, et neque hoc posse si non permittatur; volare autem non posse, etiam si permittatur. Sic et illi angeli quaedam possunt facere si permittantur ab angelis potentioribus ex imperio Dei; quaedam vero non possunt, etiam si ab
Abbreviated transcription (Latin):
principe suo nunc diabolo. tũc
archangelo. ñ mirum si pꝰ pcc̃m
in hanc caliginem detrusi sunt.
Neq etiam hoc mirum ẽ si con¬
uersi sunt ex pena maeriam qͣli¬
tatem qua possunt ab igne pati.
Caliginosa tñ aeris tenere tm̃
ꝑmissi sunt. qui eis qͣi carcer sit
usq ad tempus iudicii. Ecce
dixisse astruunt. ñ ita sentien¬
do. s opimionem aliorum refe̾n¬
do. ꝙ ex ip̃ius ũbis diuidicare
uolunt. quibz ait. Demones
dicuntur aerta animalia. nõ
ait sunt. Ita enim quidam di¬
cebunt. de habitatione uero ca¬
liginosi aeris in quem detrusi
sunt. ñ oppinando s rei uĩtatẽ as¬
sẽndo eum tradidisse dñt. ꝙ ip¬
sius locutionis distinctio osten¬
dit. Dicunt qͦ płimos catholi¬
cos tractatores in hoc ꝯuenisse. at¬
q id concorditer docuisse. ꝙ ãge¬
li incorꝑei sunt. nec corꝑa hñt si¬
bi unitã. Assumunt aut̃ aliqñ
corpora deo p̃parante ad impleti¬
onem ministerii sui sibi a deo in¬

Expanded text:
principe suo nunc diabolo, tunc principe suo nunc diabolo, tunc archangelo, non mirum si post peccatum in hanc caliginem detrusi sunt. Neque etiam hoc mirum est si conversi sunt ex poena in aeream qualitatem qua possunt ab igne pati. Caliginosa tamen aeris tenere tantum permissi sunt, qui eis carcer sit usque ad tempus judicii. Ecce dixisse astruunt non ita sentiendo, sed opinionem aliorum referendo, quod ex ipsius verbis dijudicare volunt; quibus ait, Daemones dicuntur aerea animalia; non ait sunt; ita enim: Quidam dicebant. De habitatione vero caliginosi aeris in quem detrusi sunt non opinando, sed rei veritatem asserendo eum tradidisse dicunt, quod ipsius locutionis distinctio ostendit. Dicunt quoque plurimos catholicos tractatores in hoc convenisse atque id concorditer docuisse, quod angeli incorporei sint, nec corpora habeant sibi unita, assumant autem aliquando corpora, Deo praeparante. ad impletionem ministerii sui sibi a Deo in
Abbreviated transcription (Latin):
olet etiam in li om̃s corpo
dicere uidentur ꝙ angeli om̃es
ante confirmationem. ł lapsũr
corpora aeria habuerunt. de pu¬
riore ac suꝑiore aeris ꝑte for¬
mata ad faciendum ħilia : nõ
ad patiendum. ⁊ angłis bonis
qui perstiterunt talia obserua¬
ta sunt corꝑa. ut in eis possint
facere ⁊ ñ pati. que tante sunt
tenuitatis. ut a mortalib uid̾i
ñ ualeant: nisi suꝑuestita aliqͣ
grossiori forma: qua assũpta
uident᷑. depositaq uideri ñ desi¬
nunt. Angelis riero malis mu¬
tata sunt in casu corꝑa. in detĩo¬
rem qualitatem spissioris aeris
Sicut enum a loco digntori in ĩ¬
feriorem locum .i. in caligiosũ
aerem dciecti sunt. ita illa corꝑa
aeria dicuntur animaua. quia
corpoꝵ aeriorum natura iugẽt
nec ꝑ mortem dissoluuntur. qr
p̃ual in eis elem̃tum aptius
ad fatiendum: quam ad patiẽ¬
dum. Ad patiendum enĩ hu-¬
mor: ⁊ humus. ad faciendum
aer ⁊ ignis aptitudinẽ prebẽt.
Transgressores uero angeli cũ

Expanded text:
Solet etiam in quaestione dicere videtur quod angeli omnes ante confirmationem vel lapsum corpora aerea habuerint de puriori ac superiore parte formata, ad faciendum habilia, non ad patiendum: et angelis bonis qui perstiterunt, talia sunt observata corpora, ut in eis possint facere, et non pati, quae tantae sunt tenuitatis, ut a mortalibus videri non valeant, nisi supervestita aliqua grossiori forma; qua assumpta videntur, depositaque videri desinunt. Angelis vero malis mutata sunt in casu corpora in deteriorem qualitatem spissioris aeris. Sicut enim a loco digniori in inferiorem locum, id est, caliginosum aerem, dejecti sunt, ita illi corporaeria dicuntur animalia, quia corporum aeriorum natura vigent. Nec per mortem dissolventur, quia prevalet in eis elementum apcius ad faciendum quam ad paciendum. Ad paciendum enim humor et humus, ad faciendum aer Transgressores vero angeli cum
Abbreviated transcription (Latin):
scire ⁊ scre ꝙ cẽ. potuit gͦ ñ esse. It̃
cum idem sit deo p̃scium ẽe ⁊ deum
eẽ ⁊ sipotuit ñ esse p̃scius. potuit nõ
it nulla prescire. at potuit nulla p̃¬
scire: qr potuit nulla facere. Ꝙ¬
Id ħ iuxta modulum nr̃e intlłi¬
dentur. Sicut enim creator ad cͤa¬
turam relatiue dr̃. ita p̃scientia
uł prescius ad futura referri uide̾.
⁊ dispõ ad facienda. ac p̃destinatio
creaturam ita relatiue dr̃ ut es¬
sentiam non significet. prescĩa uͦ
uł presciꝰ. ⁊ in respectu futuroꝵ dicͦ.
⁊ essentiam significat. Ita etiam
dispositio ⁊ p̃destinatio. Id̾eq cum
dr̃. si nulla essent futura si ess in
uarta est ibi causa dicendi. distin¬
gui oportet rcẽm dcĩ. Cum gͦ di¬
cis. si nulla ẽt̃nt futura ñ esset ĩ
deo prescientia. uł ñ esset prescuis
Si in dicendo hanc cãm attendis:
.s. quia nulla essent subiecta esꝰ
tura. uerus intellẽs est. Si autẽ
ex ea rõne id dicis ꝙ non sit in eo

Expanded text:
scire quod esse; potuit ergo non esse. Item, cum idem sit Deum praescium esse et Deum esse, si potuit non esse praescius, potuit non it nulla praescire: at potuit nulla praescire, quia potuit nulla facere. hoc juxta modulum nostrae intellidentur. Sicut enim Creator ad creaturam relative dicitur, ita praescientia vel praescius ad futura referri videtur, et dispositio ad facienda, ac praedestinatio Creator ita relative dicitur, ut essentiam non significet. Praescientia vero vel praescius et in respectu futurorum dicitur, et essentiam designat; ita etiam dispositio, et praedestinatio. Ideoque cum dicitur: Si nulla essent futura, non esset in varia est ibi causa dicendi, distingui oportet rationem dicti. Cum ergo dicis: Si nulla essent futura, non esset in Deo praescientia vel non esset praescius; si in dicendo hanc causam attendis, scilicet, quia nulla essent subjecta ejustura, verus est intellectus; sin autem ea ratione id dicis, quod non sit in eo
Abbreviated transcription (Latin):
positio. uel predestinatio dõ si nlła fu¬
sẽt futura: cum enim p̃scĩa sit ca¬
futuroꝵ. ⁊ dispositio faciendorũ.
p̃destinatio saluandoꝵ. si nulla es¬
sent futtira. si nichil esset fc̃urꝰ
deus. ut aliquos salitaturꝰ. non
uidetur potuisse in deo ẽẽ p̃scĩa. l
autem deꝰ nulla p̃scire futurar
ponitur. Si in quiunt potuit p̃¬
scĩa dei ñ ẽẽ in deo ab et̾no ⁊ potu¬
it ñ ẽẽ. Si uero potuit ñ esse cum
p̃sc̃a dei: sit eius sc̃ia. ⁊ sc̃ia eius¬

Expanded text:
positio, vel praedestinatio potusent futura. Cum enim praescientia sit futurorum, et dispositio faciendorum, et praedestinatio salvandorum, si nulla essent futura, si nihil esset facturus Deus, vel aliquos salvaturus, non videtur potuisse in Deo esse praescientiautem Deus nulla praescire futura, ponitur. Si, inquiunt, potuit praescientia Dei non esse in Deo ab aeterno, et potuit non esse; si vero potuit non esse, cum praescientia Dei sit ejus scientia, et s
Abbreviated transcription (Latin):
cendus es. Ꝙ ñ ẽ faciend̾ nͥ in illa
tͥnitate .i. in sũmo ⁊ incommuta¬
um aũ homines uł fruend.¬
qͥ fruũt᷑ ⁊ ittunt᷑ aliis rebus
res asique sint. qͦr utrͣum fru se
debeant. an uti. an utrumq. Ad ꝙ
sic rend ãs. in li. de doct᷑na xͥana.

Expanded text:
cendus es: quod non faciendum est nisi in illa cendus es: quod non faciendum est nisi in illa trinitate, id est summo et incommutaum autem homines qui fruuntur et utuntur aliis rebus, res aliquae sint, quaeritur utrum se frui debeant, an uti, an utrumque? Ad quod sic respondet Aug. in lib. de Doct.
Abbreviated transcription (Latin):
nus. dicentes nos ⁊ hic ⁊ in futo.
frui. sed ibi ꝓprie et ꝑfc̃e et plene
ubi ꝑ spẽm uidebimus quo frue¬
mur. hic aũ dum in spe ambłamꝰ
frium᷑ quidẽ. s ñ adeo plene. uñ
entes. iam beati sunt quo ⁊ nos
frui desidamus. ⁊ qͣntum in hac ui¬
ta iam frumur. uł ꝑ speculum.
uł in enigmate tanto nr̃am ꝑegͥ¬
natoẽm et tolerabilius sustinemꝰ.
et ardentius finire cupimus P o
qr iam delectatur in eo ꝙ diligit
et ita iam rem aliquatenus tenet.
efficĩs beatus. et in quo spem ponis.
ut ad id ꝑuenias. de quo id̾ ait in li.
de doctrina xͥana. dicimus ea re nos
beati. cetĩs uero: utend̾. freq̃nt̾ tñ¬
dr̃ frui: cum delectatõe uti. Cũ enĩ
adest qd̃ diligitur: eciam delectatõ¬
nem secum gerit. Si tñ ꝑ eam tran¬
sieris.⁊ ad illud uͥ ꝑmanend̾ ẽ ꝑ
eam retułis: utĩs ea. ⁊ abusiue ñ
ꝓprie diceris frui. Si u̾o inheseris
atq ꝑmansis. finẽ in ea ponens
leticie tue: tunc u̾e ⁊ ꝓprie frui di¬

Expanded text:
us, dicentes, nos et hic, et in futuro frui; sed ibi proprie, et perfecte, et plene, ubi per speciem videbimus quo fruemur; hic autem, dum in spe ambulamus, fruimur quidem, sed non adeo plene, unde uentes jam beati sunt, quo et nos frui desideramus; et quantum in hac vita jam fruimur, vel per speculum, vel in aenigmate, tanto nostram peregrinationem, et tolerabilius sustinemus, et ardentius finire cupimus. 5. quia jam delectatur in eo quod diligit, et ita jam rem aliquatenus tenet. efficeris beatus, et in quo spem ponis, ut ad id pervenias. De hoc idem ait in lib. detur, cum dicimus ea re nos beati, caeteris vero utendum. Diligit enr frui, cum delectatione uti. Cum enim adest quod diligitur, etiam delectationem secum gerit: si tamen per eam transieris, et ad illud ubi permanendum est est rettuleris, uteris ea et abusiue, non proprie diceris frui. si uero inhaeseris atque permanseris, finem in ea ponens laetitiae tuae, tunc uere et proprie frui di
Abbreviated transcription (Latin):
tudine illud prcceptum caritatis
implebr̃. Diliges domm̃ deũ tuũ
ex toto corde to ⁊ c̃. Tunc erit iustꝰ
sñ pcc̃o. qr nulla erit lex repugnãs
m̃ti. tc̃ prsus toto corde. tom aĩa to¬
ta mente diliges dm̃ ꝙ ẽ sũmum
preceptum.

Expanded text:
um charitatis implebitur: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde, etc. Tunc erit justus sine peccato, quia nulla erit lex repugnans menti. Tunc prorsus toto corde, tota anima, tota mente, diliges Deum, quod est summum praeceptum.
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃m corpus suum eui ñ subdũtͤ
s subditum regunt: nutantes
atq u̾tentes in sp̃es quas uellẽt
accõmodatas atq actas aptas ac¬
tionib suis: scd̃m accributam si¬
bi a creatore potentiam. Sed
fateor excetere iures intentõnis
mee. utrum angeli manente spi¬
ritau sui corꝑis qualitate. per
hanc occultius oꝑantes assum̃t
ex inferiorib elementis corpu¬
lentiorib ꝙ sibi coaptatum qrͣ
aliquam uestem mutent ⁊ uer-¬
tant. in quaslibet species coͣries ⁊
ip̃as ueras: sicut aqua uera in
in id ip̾sum qd uolunt accom¬
modatum ad id qd̃ agunt. Sed
ꝙ horum sit: qm̃ homo sũ nullo
experimento comprebendere ua¬
ieo sicut angeli qui hec agunt.
Attende lector. quia questionẽ
ꝓpositam ñ soluit. s indiscussã
relinquit. utrum angeli qui m¬
tebantur seruatis suis ꝓpriis spi¬
ritialib corporib. suꝑ uestiant᷑
aliqua corpinentiori specie in qͣ
possũt uiteri: an ip̃m corpus mu¬

Expanded text:
ipsum corpus suum, cui non subduntur, ipsum corpus suum, cui non subduntur, sed subditum regunt, mutantes atque vertentes in species, quas vellent, accomodatas atque aptas accionibus suis secundum attributam sibi a creatore potenciam? fateor excedere vires intentionis meae, utrum Angeli manente spirituali sui corporis qualitate per hanc occultius operantes, assumant ex inferioribus elementis corpulentioribusaliquam vestem mutent et vertant in quaslibet species corporales et ipsas veras, sicut aqua vera in in id quod volunt accommodatum ad id quod agunt. Sed quod horum sit quoniam homo sum nullo experimento comprehendere valeo; sicut angeli qui hoc agunt. Attende, lector, quia quaestionem propositam non solvit, sed indiscussam reliquit, utrum angeli qui mittebantur servatis suis propriis spiritualibus corporibus supervestirentur aliqua corpulentiori specie, in qua possent videri; an ipsum corpus mu
Abbreviated transcription (Latin):
ginib apparuisse has corles ap¬
nem ꝓponit quam nͨ tã nouꝰ¬
absoluit. querens utrũ
m illis corꝑalib apparitõni¬
bus creatura aliqita crearet᷑
ad illud opus tm̃ in qua deus
hominib appareret. an angeli
qui aute erant ira muterentur.
ut manentes in sis spiritalibus
corporibz assumerent ex corpulẽ¬
ta inferiorum elem̃toꝵ materia
aliquam spẽm corꝑalem. quam
coaptatam qͣiͣ aliquam uestẽ mu¬
tarent in quaslibet sp̃es corꝑales.
ueras quidem: an corpus suum ꝓ¬
prium uerterent in sp̃es aptas ac¬
tionib siis ꝑ uirtutem sibi a d̾o
datam. Ait enim .as. in .iii.li. de
tͥ. Querendum est an illis anti¬
quis corporalib formis ⁊ iusis
utrum ad ħ opus tm̃ creatura for¬
mata sit. in qua deus sicut tunc
oportuisse iudicauit. humanis
ostenderetur aspectib: an angeli
qui iam erant ita mittebantur.
ut ex ꝑsona dei loquerentur. assu¬
mentes corꝑalem spẽm de c̾atura
corꝑea musum ministerii sui: aũ

Expanded text:
ginibus apparuisse asserit, pnem proponit, quam nec absolvit, quaerens utrum in illis corporalibus apparitionibus creatura aliqua crearetur ad illud opus tantum, in qua Deus hominibus appareret: an angeli qui ante erant ita mitterentur, ut manentes in suis spiritualibus corporibus assumerent ex corpulenta inferiorum elementorum materia aliquam speciem corporalem, quam coaptatam quasi aliquam vestem mutarent in quaslibet species corporales veras quidem; an corpus suum proprium verterent in species aptas actionibus suis per virtutem sibi a Deo datam. Ait enim ita Aug., in lib. 3 de Quaerendum est in illis antiquis corporalibus formis et visis utrum ad hoc opus tantum creatura formata sit, in qua Deus, sicut tunc oportuisse judicavit, humanis ostenderetur aspectibus; an aqui iam erant, ita mittebantur, ut ex persona dei loquerentur, assumentes corporalem speciem de creatura corporea in usum ministerii sui aut
Abbreviated transcription (Latin):
tiam ccoperantem ⁊ pre rans.¬
uenientem uoluntatem hoĩs
liberari ac p̃parari ut bonum ue¬
lit. ⁊ ꝑ grãm ccoꝑantem ⁊ subse¬
quentem adiuuari. ne frustra
.i. unum munus gͣtis datum
qd̃ operetur ⁊ cooperetur. an diũ¬
sa alterum oꝑans: et alt̾m ccope¬
rand. Qibuscam non irratõ¬
nabiliter iudetur ꝙ una ⁊ eadẽ
sit grã. idem doniim eatem uͥ

Expanded text:
tiam operantem et praevenientem voluntatem hominis liberari ac praeparari ut bonum velit; et per gratiam cooperantem et subsequentem adjuvari, ne frustra ia, id est, unum munus gratis datum, quod operetur et cooperetur; an diversa, alterum operans, et alterum cooperans? Quibusdam non irrationabiliter videtur quod una et eadem sit gratia, idem don
Abbreviated transcription (Latin):
tatis est: quam fuit corpus ade
In quo nec tot etiam accomu
fuerunt qͦt ab eo honures des¬
cenderunt. Quo cura uerum

Expanded text:
tatis est, quam fuerit corpus Adae. In quo nec tot etiam atomi fuerunt, quot ab eo homines descenderunt. Quocirca verum
Abbreviated transcription (Latin):
sus ñ copule carnalis. uł cohĩtatõ¬
nis corꝑalis: s ꝯuigalis societatis.
Ex qua oportet eos cohĩtare insi
forte cã religionis pari uoto cor¬
liter separentur. uł ad tempus. ł
usq in finem.
portet aũ ꝯsen dit consen¬
berum ẽe a coactione. Coat le¬
tus enĩ consensus qui ñ consensꝰ
applłari debet ꝯugiũ ñ facit. sicut
tue comugio qͣl te cuidã militi
daturũ necessitatis ĩstante arti¬
culo. sub fitei pollicitatõe firma¬
sti. hoc equitate dictante dec̾iumꝰ.
ut si illa uirũ illum oĩo ut dẽ re
nuit ⁊ in ead̾ uolũtatis auctorita¬

Expanded text:
sus, non copulae carnalis vel cohabitatiosus, non copulae carnalis vel cohabitationis corporalis, sed conjugalis societatis; ex qua oportet eos cohabitare, nisi forte causa religionis pari voto corporaliter separentur, vel ad tempus, vel usque in finem.portet autem consenberum esse a coactione. Coactus enim consensus, qui nec consensus appellari debet, Conjugium non facit, sicut tuae conjugio, quam te cuidam militi daturum necessitatis instante articulo sub fidei pollicitatione confirmasti, hoc aequitate dictante decrevimus: Ut si illa virum illum omnino ut dicitur renuit, et in eadem voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
qr t̃c uirũ ñ cognoscebat: ncc̃e erat
inquiri quõ posset hr̃e filiũ. s qui
a nũqͣm se cogniturã ꝓposuerat.
manere disposuerat. Si gͥꝯͣ suũ
ꝓpositum post consensit in carna¬
lem copłam. iudet᷑ fcã uoti uea m̃¬
sensus cohĩtatõnis. s carnalis co
pule ñ facit ꝯiugium. s ꝯsensus
conugalis sccietatis u̾bis sco̾ pre¬
sens tempus expressus. ut cum
utr dicit. ego accipio te in meam:
de sũmo. nͨ de ino. a pͥncipio forͣta
ẽ. s de latẽ uiri. ob ꝯiugalẽ societatẽ.
Si de sũmo fieret ut de capite. udet᷑
ad dñatõm c̾ata. Si uͦ de ino. ut de
pedib uidetur ad suitutem subici¬
endam. S qr nec in dñam. nͨ in an¬
cillam assumit᷑: facta est de medio
.i. de latere. qr ad ꝯuigalem sccieta¬
tem assumit᷑. Cũ gͥ sic conuẽiunt
ut dicat uir accipio te in meã cõ¬
iugem. ⁊ dicat mulier accipio te
in meũ uirũ: in hiis u̾bis uł aliis
idem sig̾cantib exprimit᷑ consen¬

Expanded text:
non cognoscebat, necesse erat inquiri quomodo posset habere filium; sed quia se nunquam cognituram proposuerat. manere disposuerat; si ergo contra suum propositum post consensit in carnalem copulam, videtur facta voti rea, meconsensus cpulae non facit conjugium; sed consensus conjugalis societatis, verbis secundum praesens tempus expressus: ut cum vir dicit: Ego accipio te in meam, de summo, nec de imo a principio formata est, sed de latere viri, ob conjugalem societatem. Si de summa fieret, ut de capite, videretur ad dominationem creata; si vero de imo, ut de pedibus, videretur ad servitutem subjicienda. Sed quia nec in dominam, nec in ancillam assumitur, facta est de medio, id est, de latere, quia ad conjugalem societatem assumitur. Cum ergo sic conveniunt ut dicat vir: Accipio te in meam conjugem; et dicat mulier: Accipio te in meum virum, his verbis vel aliis idem significantibus exprimitur consen
Abbreviated transcription (Latin):
aminori dicens ita. nullo sapiente
homĩe actore fit homo deterior. tanta
cnm est illa culpa q̃ in sapiẽtẽ lr̃em
cade nequit. Est aut̃ deus omni
homine sapitute p̃stantior młto
munis gͥ deo auctore fit hõ detĩor
multo enim p̃stantior dei nolũ¬
tas quam hominis sapientis. il¬
lo aut̃ auctore cum dr:illo uolẽ
ge abest a dei uoluntate ut rõ do¬
cet: a quo sit querend̃ est. Ecce a¬
ꝑte hic dic̃ as. deo auctore uł uo¬
iente hoĩem ñ fĩ det̾iorem. s uiti¬
o uoluntatis sue. Non ẽ gͦ deo

Expanded text:
a minori, dicens ita: Nullo sapiente homine auctore fit homo deterior; tanta enim est ista culpa quae in sapientem hominem cadere nequit: est autem Deus omni homine sapiente praestantior; multo minus ergo Deo auctore fit homo deterior. Multo enim est praestantior Dei voluntas, quam hominis sapientis. Illo autem auctore cum dicitur, illo ge abest a Deo voluntate, ut ratio docet, a quo sit quaerendum est? Ecce aperte dicit Aug. Deo auctore vel volente hominem non fieri deteriorem, sed vitio
Abbreviated transcription (Latin):
que sit causa ut sit homo detĩor
in deo ñ eẽ assit in cod̾e libro sic¬
dicens. ut sit hõ deterior. aut in
ip̃o ẽ. aut in alio aut in nnichilo.
Si in nichilo nulla cã ẽ. Si ma
uo aut in deo aut maliquo qͦlz
homme. aut in eo ꝙ neq deus n
hõ sit. S ñ in deo. Bonoꝵ enim
deus tm̃ cã est. gͦ auͭ in homine
est aut in eo ꝙ nec deus nec hõ
aut in nichilo. Ex hiis aꝑte os¬
tendituꝵ ꝙ ñ est bonuni ut sit
hõ det̾ior. quia ñ ẽ dens eiꝰ rei cã

Expanded text:
quae sit causa ut homo sit deterior, in Deo non esse asserit, in eodem lib. dicens ut si homo deterior, aut in ipso est, aut in alio, aut in nihilo. Si in nihilo, nulla causa est. Si in alio, aut in Deo, aut in alio quolibet homine, aut in eo qui neque Deus neque homo sit: sed non in Deo bonorum enim Deus tantum causa est; ergo in homine est, aut in eo quod neque Deus neque homo, aut in nihilo. Et ex his aperte ostenditur quod non est bonum ut sit homo deterior,
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ. uł quia bonum sit malũ
fĩ. non est enim bonum: malum
fĩ ab aliquo. quia ñ est bonum ut
aniquis fatiat Malum. Si enim
ħ ess bonum: ꝑfecto huiꝰ deꝰ auctor
ess. qui auctor ẽ om̃is boni. ꝙ si
huiꝰ deus auctor est. eo gͦ auctore
homo agit malum. ⁊ ita eo aucto¬
re hõ fit detior. ⁊ si eo auctore hõ
sit det̾ior: tunc eo uolente homo
fit detĩor. Idem .n est dicere aliqͥd

Expanded text:
bonum, vel quia bonum sit malum fieri. Non est enim bonum malum fieri ab aliquo, quia non est bonum ut aliquis faciat malum. Si enim hoc esset bonum, profecto hujus Deus auctor esset, qui est auctor omnis boni. Quod si hujus Deus auctor est, eo ergo auctore homo agit mala, et ita eo auctore homo fit deterior. Et si eo auctore homo fit deterior, tunc eo volente homo fit deterior. Idem est enim dicere aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
sicut int̾ius grã sua aĩã illũiat. ita¬
⁊ simł debitũ et̾ne mortis relaxat.
Ip̃ẽ enĩ ꝑ seip̃m pcc̃a penitẽtium te¬
git. ⁊ tc̃ regit q̃n ad penam ñ reser¬
uat. Tũc gͦ tegit: qñ debitũ pene
enĩ texit pc̃ca. noluit adũtere. Si no¬
luit adũtere: noluit aĩadũtere .i.
punire. s ignosc̾e. Itagͦ dicita deo
tecta. ut o̾s ñ uideat idest et̾naliter
puniat. uitere euĩ dei pcc̃a ẽ ad pe¬
nam imputare. Aũtẽ aũ faciem a¬

Expanded text:
sicut interius gratia sua animam illuminat, ita simul debitum aeternae mortis relaxat. Ipse enim per seipsum peccata poenitentium git; et tunc tegit quando ad poenam non reservat. Tunc ergo tegit, quando debitum poenae enim texit Deus peccata, noluit advertere; si noluit advertere, noluit animadvertere, id est, punire, sed ignoscere. Ita ergo dicit a Deo tecta, ut Deus non videat, id est, aeternaliter puniat. Videre enim Dei peccata, est ad poenam imputare. Avertere au
Abbreviated transcription (Latin):
tenebris interiorib ⁊ manił eam
illuminat ⁊ mũdat qui aĩe faciem
la̾iat. debitum uero ccerne mortis
soluere concessit sac̃dotib. ꝙui re¬
surrectõe lazari signatũ asserunt
inde foras exire uissit. eumq ad ꝑͦ
ligatum solu̾e̾ apłis p̾cepit. qr uͭ
aiunt ip̃e uit̾iꝰ aiãm a caligine
macłaq pcci emũdauit. Saĩdotib
uo dedit uincłmn etͥne mortis solu̾e.
A lii u̾o dũt solum dm̃ ñ sac̾dotẽ

Expanded text:
rioribus et maculis, eam illuminat et mundat, qui animae faciem lavat; debitum vero aeternae poenae solvere concessit sacerdotibus. Quod in resurrectione Lazari signatum asserunt;inde foras exire jussit, eumque adhuc ligatum solvere apostolis praecepit; quia, ut aiunt, ipse interius animam a caligine maculaque peccati emundat, sacerdotibus vero dedit vinculum aeternae mortis solvere. Alii vero dicunt solum Deum; non s
Abbreviated transcription (Latin):
E gͣuia hñt pcc̃a. aliis d̾s imputat.
nitus illuminat inspirando u̾am
cordis contritõm. Cui snĩe rõ suf¬
fragatur. ⁊ auctes attestant᷑. Nẽo
enim uere compungitur de pc̃to
hñs corcontritum ⁊ humiliatum:
nͥ in caritate. Qͥ aũ saritatẽ ht̃ : dig¬
debito ct̾ne mortis. filuis cnĩ ire cẽ

Expanded text:
 habent peccata, aliis Deus imputat, intus illuminat, inspirando veram cordis contritionem. Cui sententiae ratio suffragatur, et auctoritates attestantur. Nemo enim vere compungitur de peccato, habens cor contritum et humiliatum, nisi in charitate. Qui autem charitatem habet, digdebito aeternae mortis. Filius enim irae jam esse
Abbreviated transcription (Latin):
Congregentur aq̃ ĩ uiũ lo¬
in unũ locum. ⁊ appareat arida.̃
Tercii diei opus est: cong̾gatio
aquaꝵ in unũ iocum. Cong̾gate
sũt enĩ õs aque celo inferiores in
unam matricem. ut lux que pre¬
terito biduo aquas luce clara il
lustrauerat in puro acre clarior ful¬
geat.⁊ appareat t̾ra que ccopta
latebat. ⁊ que aquis limosa erat
fieret arida. ⁊ g̾minib apta. Eo¬
dem enim die ꝓtulit t̾ra hͥbã ui¬
que totum texerãt spacium us
ad celum: potuit fi̾ ut t̾ra subsi¬
dens concauas ꝑtes preteret. u̾
Aluctuantes aquas recipet. pot̾
⁊̃ c̾di pͥmarias aquas rariores
fuisse. que sicut nebula tegerẽt
t̾ras. s ꝯgͥgatione cẽ spissatas.
locum. Cumq młta constet
ẽẽ maria ⁊ flumina. inunum
aquarum que in t̾ris sunt. qr
cuncta flumina ⁊ maria mag̃¬
no mari iuinguntur. Ideoq cũ
dixĩt aquas cong̾gatas in unũ
ones ꝙ aquaꝵ pp̃ mł̃tifidos si¬

Expanded text:
Congregentur aquae in locum unum, et appareat arida. Tertiae diei opus est congregatio aquarum in unum locum. Congregatae sunt enim omnes aquae coelo inferiores in unam matricem, ut lux quae praeterito biduo aquas clara luce lustraverat, in puro aere clarior fulgeat, et appareat terra quae cooperta latebat, et quae aquis limosa erat fieret arida et germinibus apta. Eodem enim die protulit terra herbam viquae totum texerant spatium usque ad coelum, potuit fieri ut terra subsidens concavas partes praeberet, ubi fluctuantes aquas reciperet. Potest etiam credi primarias aquas rariores fuisse, sic ut nebula tegeret terras, sed congregatione esse spissatas, locum. Cumque multa constet esse maria et flumina, in unumaquarum, quae in terris sunt, quia cuncta flumina et maria magno mari junguntur. Ideoque cum dixit eas congregatas in unum ones aquarum, propter multifidos si