comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inuidicũ libro scripta est. quam et in psalmo legimus pone prin¬
cipes edrum sicut horeb. et zeb. et ⁊ebee et salmana: errant
ergo quiputant illud significari tempus quando in libro nu¬
merorũ madianitȩ cesi referuntur ab isrł. et desertũm sur
et montẽ dĩchoreb. quae alus apud hebreos scribuntur literis
cum eo tempore non fuerint inmonte choreb sed insolitudine
setthim. iuxta. ANATΩTUN. precipitur populo inaedesia
com morati netimeat aduersarios qui ad pugnandã semper
parati sunt. et multas dis putatione sua animas sub uerterunt:
Ideo enĩ eos contra populũ dĩ paussillũ accipere potestatem et
non tamgladio ꝑcutere sed mirari. quã uirga idest non oc ci¬
dere quia inuia ambulauerint aegypti: et non indño sint
confisi. cũ aũt ad dm̃ fuerint reuersi et reliquerint lit egrpti
tunc flagellũ dñi iuditio suscitandũ contra adutr sarios:

Expanded text:
in Judicum libro scripta est , quam et in Psalmo legimus: Pone prinin Judicum libro scripta est , quam et in Psalmo legimus: Pone principes eorum sicut Oreb, et Zeb, et Zebee, et Salmana . Errant ergo qui putant illud significari tempus, quando in libro Numerorum Madianitae caesi referuntur ab Israel a deserto Sur usque ad montem Dei Oreb: quae aliis apud Hebraeos scribuntur litteris, cum eo tempore non fuerint in monte Oreb, sed in solitudine Sethim. Juxta anagogen praecipitur populo in Ecclesia commoranti, ne timeat adversarios, qui ad pugnandum semper parati sunt, et multa disputatione sua animas subverterunt. Ideo enim eos contra populum Dei pauxillum accipere potestatem, et non tam gladio percutere quam virga, id est, non occiminari, quia in via ambulaverint Aegypti, et non in Domino sint confisi. Cum autem ad Deum reversi fuerint, et reliquerint iter Aegypti, tunc flagellum Dei judicio suscitandum contra adversarios.
Abbreviated transcription (Latin):
leuauit ergo uirgã suã suꝑmarerubrũ ꝑgens aduersũ
aethio pas. et leuauit reuertens ad te ꝑuiã egipti. sed sta¬
tim ut de egypto uenerit auseetur onus dehumeris suis. et iugũ
imperu eius ac seruire desistes: quodiugũ idest potentia assrru
a facie olei id est dĩ misencordia conputrescet. possumus aũt
hoc quod dixit uirgaper cutiet te et baculũ suũ leuabit super
te inuia aegrpti. et rursũ et uirgam suã suꝑ mare et eleuabit¬
cam inuia aegypti etiã sic intellegere. quod id circo ꝑcusserit
plurimos detribu uida. et incircuitu regni hierusalẽ coeperit
ciuitates. qui a non indõ sed in aegiptus habuerint fiduciam.
Vnde et rapsaces exprobrans eis dicit. etce confides super¬
baculũ harundineum confractum suꝑ ȩgyptũ. cui si innisuis
fuerit homo intrabit in manũ cius et perforabit eã. sic fara o
rex egrpti omnibus qui confidunt ineo: historia madianitarũ

Expanded text:
Levabit ergo virgam suam super mare Rubrum pergens adversus Levabit ergo virgam suam super mare Rubrum pergens adversus Aethiopes, et levabit revertens ad te per viam Aegypti: sed statim ut de Aegypto venerit, auferetur onus de humeris tuis et jugum imperii ejus, ac servire desistes. Quod jugum, id est, potentia Assyrii, a facie olei, id est, Dei misericordiae computrescet. Possumus autem hoc quod dixit: In virga percutiet te, et baculum suum levabit super te in via Aegypti: Et rursueam in via aegypti: etiam sic intelligere, quod idcirco percusserit plurimos de tribu Juda, et in circuitu regni Jerusalem ceperit civitates, quia non in Deo, sed in Aegyptiis habuerint fiduciam. Unde et Rabsaces exprobrat eis dicens: Ecce confidbaculum arundineum confractum istum, super Aegyptum: cui si innisus fuerit homo, intrabit in manum ejus, et perforabit eam: Sic Pharao rex Aegypti omnibus qui conf
Abbreviated transcription (Latin):
lus de eius manibus libereris: ausculta quae dico. nolitimere
populus meus quo ad sur uicente capiaris: Licet enĩ anno
quarto detimo regis e⁊ echie ascensurus sit sennacherib rex
assrriorũ suꝑom̃s ciuitates iudae munitas &capiet eas. et
missurus rapsacen qui obsessum inhierusalẽ populũ terreat :
tamen hoc scire debes quod nonte gladio sed uirga ꝑcussurus
sit: & pergens contra tharacham regẽ ethiopiae. et egiptios
admare rubrũ per uiã egipti baculũ suũ eleuet contrate.
et ferire non possit: Adhuc enĩ paululũ et reuersurus deȩ
statim mea indignatione feriatur. et flagellũ illud quod
quondã ad uersus madi anitas subgedeone. qui altero nomi¬
ne uocabatur hierobdal suscitaui: quando oreb et ebe
principes madianitarũ occisi sunt suꝑ petra durissima idest
silice. quae haebraice. appellatur . sur. ita ut expetra et ex re¬
ge qui in ea occisus est locus petrae. horeb nomen acceperit

Expanded text:
lus de ejus manibus libereris. Ausculta quae dico: noli timere, lus de ejus manibus libereris. Ausculta quae dico: noli timere, populus meus, quod Assur vincente capiaris. Licet enim anno quarto decimo regis Ezechiae ascensurus sit Sennacherib rex Assyrius super omnes civitates Judae munitas, ut capiat eas, et missurus Rabsacen, qui obsessum in Jerusalem populum terreat; tamen hoc scire debes, quod non te gladio, sed virga percussurus sit, et pergens contra Taracham regem Aethiopiae, et Aegyptios ac mare Rubrum per viam Aegypti, baculum tantum suum elevet contra te, et ferire non possit. Adhuc enim paululum, et reversus de Aegstatim mea indignatione ferietur, et flagellum illud, quod quondam adversum Madianitas sub Gedeone , qui altero nomine vocabatur Jerobaal, suscitavi: quando Oreb et Zebee principes Madianitarum occisi sunt super petram durissimam, id est, silicem, quae Hebraice appellatur SUR , ita ut ex petra et ex rege, qui in ea occisus est, locus petrae Oreb nomen acceperit.
Abbreviated transcription (Latin):
nacherib regem dicantur assyriorum: Propter hoc haet dic̃
dñs ds̃ exercituum. nolitimere populus meus habitator
sion ab assur in uirga percuciette et baculum suũ leuabit suꝑ
Ste in uia egipti: adhuc enĩ paululũ modicũq et comsũ mabi¬
Stur in dignatio et furor meus suꝑscȩlbs eorũ. et suscitaiuit super
Seum dñs exercituũ flagellũ iuxta plagã madian inpetra
horeb et uirgã suam suꝑmare. et leuabit eã inuia aegypti.
et erit indie illa autferetur onus eius debumerotuo. et iugum
Seius detollo tuo: et conpirescet iugum a facie ole i.¬
Propetra quod uxta hebraicũ inter pretatus est aquila sym¬
machus et theo dotio ipsum uerbum posuerunt hebraitũ. sur.
horeb. proquo .Lxx. inter pretatisunt locũ tribulationis dequo
in suo dicemus loco disficile inquid tibi uidetur. non habitator
sion ut cunctis incircuitu assyro gentibus sub iugatis tu so¬

Expanded text:
nacherib regem dicantur Assyriorum. Propter hoc haec dicit nacherib regem dicantur Assyriorum. Propter hoc haec dicit Dominus Deus exercituum: Noli timere, populus meus habiSion ab Assur in virga percutiet te et baculum suum levabit super te in via Aegypti adhuc enim paululum modicumque et consummabitur indignatio et furor meus super scelus eorum et suscitabit super eum Dominus exercituum flagellum iuxta plagam Madian in petrOreb, et virgam suam super mare, et levabit eam in via Aegypti. Et erit in die illa: auferetur onus ejus de humero tuo, et jugum ejus de collo tuo, et computrescet jugum a facie olPro petra, quod juxta Hebraicum interpretatus est Aquila, Symmachus et Theodotio ipsum verbum posuerunt Hebraicum SUR OREB  . Pro quo LXX interpretati sunt, locum tribulationis: de quo in suo dicemus loco. Difficile, inquit, tibi videtur, o habitator Sion, ut cunctis in circuitu ab Assyrio gentibus subjugatis, tu so
Abbreviated transcription (Latin):
faciet dñs suꝑ terrã. et sicut dix isaias. nisi dñs saba oth reli¬
quis set nobis semen quasi sodo ma factiessemus et gomorrae
similes fuissemus. Ubiergo tanti uiri predicta aut toritas est. cesset
alia omnis inter pretatio. et reuera silegamus iosepphũ et quan¬
ta hominum et in hierusalem et in udea fuerit multitudo quan
do passus est dñs intellegimus uix paucos in apostolicis uiris ex
gelicus ẽ. qui procunctis laciniose legis cerimoniis. dedit p̃cep¬
tum breuissimũ dilectionis et fidei: ut quid nobis fieri noluerimꝰ
nefecerimus alteri: unde et dñs ineuangelio. in his inquid du¬
obus mandatis pendet omnis lex et prophetȩ: non nulli hoc ca¬
pitulum ad illa tempora referunt quando sub:orobahel filio
sala thiel. et hiesu filio iosedec. et enra. et neemia. quedã pars
populi reuersaẽ iniudatã: quibus respondebimus non cos seruasse
or dinẽ historiae maxime cũ ea quesecuntur non ad uersos ba
brlonios quorũ rex nabuchodonosor fuit. sed ad uersum sen¬

Expanded text:
s super terram . Et sicut dixit Isaias: Nisi Dominus sabaoth reliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti essemus, et Gomorrhae similes fuissemus . Ubi ergo tanti viri praecedit auctoritas, cesset alia omnis interpretatio. Et reta hominum in Jerusalem et in Judaea fuerit multitdo passus est Dominus; intelligimus vix paucos in Apostolis et Apostoligelicus est, qui pro cunctis laciniosae Legis caeremoniis, dedit praeceptum brevissimum dilectionis et fidei, ut quod nobis fieri noluerimus, ne fecerimus alteri. Unde et Dominus in Evangelio: In his, inquit, duobus mandatis pendet omnis Lex et Prophetae . Nonnulli hoc capitulum ad illa tempora referunt, quando sub Zorobabel filio Salatiel, et Jesu filio Josedec, et Esdra, et Neemia quaedam pars populi reversa est in Judaeam. Quibus respondebimus, non eos servare ordinem hbylonios, quorum rex Nabuchodonosor fuit, sed adversum Sen
Abbreviated transcription (Latin):
et orbe posuimus. uelyper bolicos qđ ab indignatione di et celũ triste sit.
et terra moueatur. elementa quoq om̃a irã creatoris agnoscant: & erit dã mula
fugiens et quasiouis et ñ erit quic̃ greget: baby loniũ significat et chaldeũ
et ous rugitũ leonis et ululatũ lupi nec habeã defensorẽ aut principẽ
cuius sequatur imperiũ: Unus quisq ad populũ suũ conuerterur et sin¬
guli ad terrã suã fugient: post quã capta fuerit babrlon et ꝑportas cius intra¬
uerit hostilis exercitus. cuncta auxilia. et diuersarũ gentiũ tur mȩ quib
prius ciuitas defensabatur adsuas ꝓuincias reuer tentur. Omnis qui inuen
crone ferietur. qui uero aut resistere uoluerit aut reuerti intantũ cap¬
tiuȩ urbe non proderit. ut ipse quoq sanguinẽ fundat. Infantes eorum

Expanded text:
et orbe exposuimus: vel ὑπερβολικῶς, quod ab indignatione Dei et coelum triste sit, et orbe exposuimus: vel ὑπερβολικῶς, quod ab indignatione Dei et coelum triste sit, et terra moveatur, elementa quoque omnia iram Creatoris agnoscant. Et erit quasi damula fugiens, et quasi ovis, et non erit qui congreget. Babylonium significat et Chaldaeumet ovis ad rugitum leonis et ululatum lupi: nec habet defensorem aut principem, cujus sequatur imperium. Unusquisque ad populum suum convertetur, et singuli ad terram suam fugient. Postquam capta fuerit Babylon, et per portas ejus intrarit hostilis exercitus, cuncta auxilia et diversarum gentium turmae, quibus prius civitas defensabatur, ad suas provincias revertentur. Omnis qui inventcrone ferietur: qui vero aut resistere voluerit, aut reverti, in tantum captae urbi non proderit, ut ipse quoque sanguinem fundat. Infantes eorum
Abbreviated transcription (Latin):
ba populorũ ibisit uastitas et habitatio bestiarũ: preciosior ert uir auro
et homo mundo obriczo: causa manifesta quare ds̃ uistiet. DIΚΟΥMEΝΗ
idest babilonis mala. ut habitatore deserta redigantur insolitudinẽ: pre¬
cosum aũt dicitur omne qđ rarũẽ quomodo et supra iuxtahistoriam
ꝓ hominũ raritate. ad prehendere legimus septẽ mulieres unũ uirũ dicen¬
tos. panẽ nrm comedemus et uestimentis nr̃is operiemur. tantũ modo in uo¬
ectur nomẽ tuũ suꝑ nos aufer obprobriũ nr̃m: et insamuelis uolumi ne
c̃tinetur: Ser mo dñi erat preciosus indiebus illis. idestrarus: nota qđ in he¬
braico ꝓgenerali auro ophas. proobrizo. ophit scriptũ ẽ: Suꝑ hoc celũ turba¬
bo et mouebitur terra deloco suo prop̃t indignationẽ dñi exercituũ. et ꝓp̃t
diẽ irefuidris eius: ueleo sensu accipe quosupra destellis et sole etluna.

Expanded text:
ba populorum, ibi sit vastitas et habitatio bestiarum. Pretiosior erit vir auro, ba populorum, ibi sit vastitas et habitatio bestiarum. Pretiosior erit vir auro, et homo mundo obrizo. Causa manifesta quare Deus visitet οἰκουμένην, id est, Babylonis mala: ut habitatore deserta redigatur in solitudinem. Pretiosum autem dicitur omne quod rarum est; quomodo et supra juxta Historiam, pro hominum raritate apprehendere legimus septem mulieres unum virum, dicentes: Panem nostrum comedemus, et vestimentis nostris operiemur; tantummodo invocetur nomen tuum super nos, et aufer opprobrium nostrum . Et in Samuelis volumine continetur: Sermo Domini erat pretiosus in diebus illis , id est rarus. Nota quod in Hebraico pro generali auro PHAZ  , pro obrizo OPHIR  , scriptum est. Super hoc coelum turbabo, et movebitur terra de loco suo: propter indignationem 173 Domini exercituum, et propter diem irae furoris ejus. Vel eo sensu accipe, quo supra de stellis, et sole, et luna,
Abbreviated transcription (Latin):
suũ uideantur negare fulgurẽ. unde et celũ sac cho induitur. quo¬
quoscilicet tenebrȩ cuncta operiant et prementibus malis nihil
aliudsentiant. homines nisi quod mens uidere conpellit: et uisita¬
bo suꝑ urbis et contra impios iniquitatẽ eorũ et quiescere faciam
suꝑbiã infideliũ etarrogantiã fortiũ humiliabo. Et ex hoc loco
et ex supenori ubi scnptũ ẽ quod ob tenebres cat sol mnortusuo etluna
caligine conpleatur. et stelle fulgorẽ retrahant. et totius orbis iniquitas
uisitetur. quidã putant non debaby lonis riuna. sed demundi con¬
sum matione prȩdici. cũ utiq secundũ superiora et urbis que hebra¬
ict dicitur. thebel. et grece oikoy ME NTI babilon intellegenda sit¬
oiROUME Nñ. enĩ inlingua nr̃a habitata sonat. ethabitata prop̃t ingentem
populi multitudinẽ babyllon dicitur. et ubi prius fuerat innumerabilis tur¬

Expanded text:
suum videantur negare fulgorem. Unde et coelum sacco induitur, quosuum videantur negare fulgorem. Unde et coelum sacco induitur, quod scilicet tenebrae cuncta operiant, et prementibus malis, nihil aliud sentiant homines, nisi quod mens videre compellit. Et visitabo super orbis mala, et contra impios iniquitatem eorum: et quiescere faciam superbiam infidelium, et arrogantiam fortium humiliabo. Ex hoc loco et ex superiore, ubi scriptum est, quod obtenebrescat sol in ortu suo, et luna caligine compleatur, et stellae fulgorem retrabant, et totius orbis iniquitas visitetur, quidam putant non de Babylonis ruina, sed de mundi consummatione praedici: cum utique secundum superiora et orbis, qui Hebraice dicitur THEBEL  , et Graece οἰκουμένη, Babylon intelligenda sit. Οἰκουμένη enim lingua nostra habitatam sonat; et habitata propter ingentem populi multitudinem Babylon dicitur: ut ubi prius fuerat innumerabilis tur
Abbreviated transcription (Latin):
at uiscera. et unis quisq alterius quȩrat auxiliũ. luridã faciẽ pallore
Ecce dies dñi uenit crudelis et indignationis plenus et irȩ furoris que ad¬
Sponendã terrã insolitudinẽ et peccatores eius conterendos dexea: Crudelẽ¬
diẽ uocat non merito sui. ñ ẽ enĩ crudelis qui crudeles ugulat. sed qđ cru¬
delis pacientibus eẽ uideatur. nã et latro suspensus patibulo crudelem
iudicẽ putat. simulq solitudo et uastitas terrae babrloniȩ nuntiatur
sol inortu suo et luna non splendebit inlumine suo: uerbũ hebraicũ.¬
chsile. Lxx oriona traristulerunt. hebrȩus quo ego precepro¬
re usus sũ arctunĩ inter p̃tatus ẽ. nos generaliter sequentes sym
machũ stellas diximus: est aũt sensus qđ cũ diest dñi crudelis ad uene¬
rit: et furor eius uniuer sa uastabit: pretimoris magnitudine mortali¬
bus cuncta tenebrescant. et solipse et luna astra que rutilantia

Expanded text:
at viscera, et unusquisque alterius quaerat auxilium, luridam faciem pallore at viscera, et unusquisque alterius quaerat auxilium, luridam faciem pallore Ecce dies Domiponendam terram in solitudine et peccatores eius conterendos de ea qudiem vocat, non merito sui, sed populi. Non est enim crudelis qui crudeles jugulat: sed quod crudelis patientibus esse videatur. Nam et latro suspensus patibulo, crudelem judicem putat. Simulque solitudo et vastitas terrae Babyloniae nuntiatur: sol in ortu suo et luna non splendebit in lumine suo. Et viCHISILE   LXX ὠρίωνα transtulerunt. Hebraeus, quo ego praeceptore usus sum, Arcturum interpretatus est. Nos generaliter sequentes Symmachum, stellam Al. stellas  diximus. Est autem sensus, quod cum dies Domini crudelis advenerit, et furor ejus universa vastarit, prae timoris magnitudine mortalibus cuncta tenebrescant, et sol ipse et luna astraque rutilantia
Abbreviated transcription (Latin):
terrã non quototũ orbẽ uastauerint. sed omnẽ terrã baby lonis et chal¬
deorũ: idroma ẽ enĩ scaẽ scripturȩ. ut omnẽ terrã illius significet pro¬
iuntiȩ dequa sermo ẽ : quod quidã non intellegentes ad omniũ terrarũ subuer¬
sionẽ trahunt. Ululate quia ꝓpe ẽ dies dñi quasi uastitas ad nõ uenit:
A postrofafit ad populũ chalde orũ: ut uentura mala fletibus re sonent.
Snec deruina ambigant ciuitatis cũ dñs uastator adueniat: Propt̃hoc
Som̃s manus dissoluentur. et omne cor hominis tabescet et c̃teretur.
tortiones. et dolores tenebunt. quasi parturiens dolebunt unus quisq
adpsoximũ suũ stupebit facies conbustae uultus eorum
Hoc expositione non indiget. sedbreuiter indicatur. quod tantũ malo¬
rũ pondus incũbat ut pugnatorũ babylonis soluottur manus. etcor
pauore languescat. et in morẽ parturientiũ feminarũ dolor torque¬

Expanded text:
terram: non quod totum orbem vastaverint, sed omnem terram Babylonis et Chalterram: non quod totum orbem vastaverint, sed omnem terram Babylonis et Chaldaeorum. Idioma est enim Sanctae Scripturae, ut omnem terram illius significet provinciae, de qua sermo est: quod quidam non intelligentes, ad omnium terrarum subversionem trahunt. Ululate, quia prope est dies Domini: quasi vastitas a Domino veniet. Apostropha fit ad populum Chaldaeorum, ut ventura mala fletibus resonent: nec de ruina ambigant civitatis, cum Dominus vastator adveniat. Propter hoc omnes manus dissolventur et omne cor hominis tabescet et conteretur tortiones et dolores tenebunt quasi parturiens dolebunt unusquisque ad proximum suum stupebit facies conbustae vultus eorum Hoc expositione non indiget: sed breviter indicatur, quod tantum malorum pondus incumbat, ut pugnatorum Babylonis solvatur manus, et cor pavore languescat, et in morem parturientium feminarum dolor torque
Abbreviated transcription (Latin):
et pessimos demones: quiad uersionẽ babrlonis missisunt: Nos aũt historiȩ
mirũ simodos ad subuersionẽ babrlonis scĩficatos uocat. cũꝑhiere miam
ipsũ nabuchodonosor quiaeius imperio seruiebat destruens p̃uari¬
catricẽ hirfusalẽ. seruũ suũ et columbã dixerit: Porro quod ait fortes
meos et exultantes ingloriamea ostendit cos non suis iuiribus sed dĩ
Sirã tã sublimis regni potentiã subuertisse: Uox multitudinis in mon¬
tibus quasi populorũ frequentiũ. uox sonitus regũ gentiũ congregata
rũ. dñs exer cituũ p̃cipit miliciȩ belli uenientibus deterra procul a sum¬
mitate cęli dñs et uasa furoriscius ut dis ꝑdat omnẽ terrã: Medorum atq
ꝑsarũ describitur impetus quod multis secũ auxilus congregatis dño eox̃
exercituũ p̃cedente ad uastitatẽ ueniant babrlonis. ut disꝑdant omnẽ

Expanded text:
et pessimos daemones, qui ad eversionem Babylonis missi sunt. Nos autem historiae et pessimos daemones, qui ad eversionem Babylonis missi sunt. Nos autem historiae mirum si Medos ad subversionem Babylonis sanctificatos vocet, cum per Jeremiam ipsum Nabuchodonosor, quia ejus imperio serviebat, destruens praevaricatricem Jerusalem, servum suum et columbam dixerit. Porro quod ait: Fortes meos, et exsultantes in gloria mea, ostendit eos non suis viribus, sed Dei ira tam sublimis regni potentiam subvertisse. 171 Vox multitudinis in montibus, quasi populorum frequentium: vox sonitus regum gerocul a summitate coeli. Dominus et vasa furoris ejus, ut disperdat omnem terram. Medorum atque Persarum describitur impetus: quod multis secum auxiliis congregatis, Domino eorum exercitum praecedente, ad vastitatem veniant Babylonis, ut disperdant omnem
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo nineue metropolis assyriorũ. quorũ reges. p̃hul. & the glat¬
palassar. et salmanassar . et senna cerib: detẽ tribus ceper̃. chaldeo uas¬
tante subuersa ẽ. Ita et iã haec quȩ contra dm̃ suꝑbierit medorũ atq¬
ꝑsarũ inpetu subuertatur: in montẽ caligosũ eleuate signũ exalta¬
te uocẽ leuate manũ: Montẽ caligosũ siue tene brosũ qđ hebraice
dicitur nesphe. babrlonẽ. propt̃ suꝑbiã intellege. istisunt montes
tenebrosi. tristitiã et caliginẽ preferentes. dequibus et hieremias. ait:
nebrosos. precipiturq uel angelis. uel quibus libet ministris. ut iu¬
bente dõ et ex altata nuntiorũ manu uentura babrloni captiuitas p̃¬
dicetur: et in grediantur portas duces ego mandaui sc̃ificatis meis. et¬
uocaui fortes meos. inira mea exultantes ingloria mea: Princtpes etgigantes
iuixta. Lxx trans latores eusebius uirtutes angelicas inter pretatur

Expanded text:
quomodo Ninive metropolis Assyriorum, quorum reges Phul, et Theglatquomodo Ninive metropolis Assyriorum, quorum reges Phul, et Theglathphalasar, et Salmanasar, et Sennacherib, decem tribus ceperant, Chaldaeo vastante, subversa est: ita etiam haec, quinosum elevate signum, exaltate vocem, levate manum. Montem caliginosum, sive tenebrosum, quod Hebraice dicitur NESPHE  , Babylonem propter superbiam intellige. Isti sunt montes tenebrosi, tristitiam, et caliginem praeferentes, de quibus Jeremias ait: Dnebrosos . Praecipiturque vel Angelis, vel quibuslibet ministris, ut jubente Deo, et exaltata nuntiorum manu, ventura Babyloni captivitas praedicetur. Et ingrediantur portas duces: ego mandavi sanctificatis meis, etocavi fortes meos in ira mea exsultantes in gloria mea. Principes, et gigantes juxta LXX Translatores Eusebius virtutes Angelicas interpretatur,
Abbreviated transcription (Latin):
dimittã. dictamus haet nonscribimus. currente notariorũ manu cur¬
rit oratio. uolumius enĩ nr̃a laudari. sed prophetȩ dicta intellegi
nec iactamus eloquentũ sed scientiã querimus scripturarũ: Incipi¬
cũq prepositũ fuerit minarũ plena sunt. quȩ dicuntur: unde miror lxx
trans latores inre tristi uoluisse ponere uisionẽ. sed dehoc alias. nunc
qđ coepimus exsequamur: babrlon fuit metropolis caldeorũ cuius
rex nabuchodonosor cunctis usq ad ethiopiã gentibus superatis inter
ceteras uastauit et iudeã. diuq obsessã hierusalẽ undecimo anno coepit
regni. sedetie. que et ipsũ captũ duxit antiochiã. quȩ tunc uocabatur
reb latha. ibiq corã patre filus interfectis oculos sedecue. iussit aufer¬
ri. excecatũq. misit incaueã. et inritũ ferarũ traxit inbabylonẽ:
Ad con solationẽ ergo populi udeorũ babslonis runa predicitur. quod

Expanded text:
dimittam. Dictamus haec, non scribimus: currente notariorum manu curdimittam. Dictamus haec, non scribimus: currente notariorum manu currit oratio. Nolumus enim nostra laudari, sed Prophetae dicta intelligi, nec jactamus eloquentiam, sed scientiam quaerimus Scripturarum. Incipicumque praepositum fuerit, minarum plena sunt quae dicuntur. Unde miror LXX Translatores in re tristi voluisse ponere visionem; sed de hoc alias. Nunc quod cepimus exsequamur: Babylon fuit metropolis Chaldaeorum, cujus rex Nabuchodonosor cunctis usque ad Aethiopiam gentibus superatis, inter caeteras vastavit et Judaeam, diuque obsessam Jerusalem undecimo anno cepit regni Sedechiae: quem et ipsum captum duxit in Antiochiam, quae tunc vocabatur Reblatha, ibique coram patre filiis interfectis, oculos Sedechiae jussit auferri, excaecatumque misit in caveam, et in ritum ferarum traxit in Babylonem;Ad consolationem ergo populi Judaeorum, Babylonis ruina praedicitur, quod
Abbreviated transcription (Latin):
expositionẽ nescire me. dicã. et quando tibi potero ꝑsuadere me non
potiuisse. magis quã nolusse: quorũ alterũ in becillitatis est. alterum
suꝑbiȩ. quibus ad ductis causis malui ate ingeniũ meũ quã uolunta¬
tẽ queri breuiter que ad notabo quȩ didici fundamenta idciens scrip¬
turarũ: Ceterũ sic̃ tu uolueris aut spatiũ fuerit . et uoluntati nr̃ae xp̃s
adnuerit. spiritale supra extruendũẽ aedificiũ. ut in posito culmine
ꝑfecta ecclesiȩ or namenta monstremus: proposiusti deisaia uisionẽ
babrlonis. et philistim. et moab. et damasci. egiptiq et desertimaris.
et idumeȩ. et arabiȩ. et uallis uisionis. et trri. quassi latius nitar
exponere multis libris opuserit. et exactoris mei nauigatio uiannũ
alterũ differtur . Itaq ut us singulis testimonus breuessententiolas
coaptabo. ut ñ tã exponã quid sentiã quã paucis uerbis tibisentienda

Expanded text:
expositionem nescire me dicam? et quando tibi potero persuadere, me non expositionem nescire me dicam? et quando tibi potero persuadere, me non potuisse magis quam noluisse: quorum alterum imbecillitatis est, alterum superbiae? Quibus adactus causis, malui a te ingenium meum quam voluntatem quaeri: breviterque annotabo quae didici, fundamenta jaciens Scripturarum. Caeterum si aut tu volueris, aut spatium fuerit, et voluntati nostrae Christus annuerit, spiritale supra struendum est aedificium, ut imposito culmine, perfecta Ecclesiae ornamenta monstremus. Proposuisti de Isaia Visionem Babylonis, et Philisthiim, Moab, et Damasci, Aegyptique, et deserti maris, et Idumaeae, et Arabiae, et Vallis visionis, et Tyri: quas si latius nitar exponere, multis libris opus erit, et exactoris mei navigatio in annum alterum differetur. Itaque ut vis, singulis testimoniis breves sententiolas coaptabo, ut non tam exponam quid sentiam, quam paucis verbis tibi sentienda
Abbreviated transcription (Latin):
uc usque papa amabilis columen caritatis. et nomen ac mi¬
hi omniũ quos terra genuit amantissime per litteras fla¬
gitabas utibi decẽ uisiones que inesua obscurissimȩ sunt. histo¬
rica ex planatione dessererem etomissis nostiorũ commentaruis.
qui uarias opinationes secuti multa uolumina condiderunt hebraicã
pan derẽ ueritatẽ: me quere tractantẽ. et molestissi mũ explinadi¬
onis genus intempus aliud differentẽ sepissime cõmonebas: hoc aũt
anno misisti filiũ nr̃m heraclium diaconum qui me manu conserta
inius uotaret et promissũ ꝑ momenta exigeret: quid igitur faciam:
sub eã neopus in quouiri cruditissimi sud auerunt. origenẽ loquor. eteuse¬
biũ pam phili. quorũ alter liberis allegoriae spatus euagatur. et int̃¬
pretatis nominibus singulorũ ingeniũ suũ facit et desiȩ sacramenta: alter
historicã expositionẽ titulo repromit tens. interdũ obliuiscitur ꝓ¬
positi. et inorigenis scita concidit: antactam. et aꝑte huius generis

Expanded text:
ucusque papa Amabilis, columen charitatis et nomen, ac mihi omnium quos terra genuit amantissime, per litteras flagitabas, ut tibi decem visiones quae in Isaia obscurissimae sunt, historica expositione dissererem, et omissis nostrorum Commentariis, qui varias opiniones secuti, multa volumina condiderunt, Hebraicam panderem veritatem: meque retractantem, et molestissimum explanaonis genus in tempus aliud differentem, saepissime commonebas. Hoc autem anno misisti filium nostrum Heraclium diaconum, qui me manu conserta in jus vocaret, et promissum per momenta exigeret. Quid igitur faciam? subeamne opus in quo viri eruditissimi sudaverunt, Origenem loquor, et Eusebium Pamphili, quorum alter liberis allegoriae spatiis evagatur, et interpretatis nominibus singulorum, ingenium suum facit Ecclesiae sacramenta, alter historicam expositionem titulo repromittens, interdum 169-170 obliviscitur propositi, et in Origenis scita concedit? An taceam, et aperte hujus generis
Abbreviated transcription (Latin):
dent xp̃i & exea in uniuersa gentessit euangeliũ seminatũ: Nazarei
quorũ opinionẽ supra posui hunclocũ ita explanare conantur. adue¬
niente xp̃o et predicatione illius coruscante prima terra :⁊ abolon
et ter ra neptalim scribarũ et phariseorũ ẽ erroribus liberata. et gra¬
uissimũ traditionũ iudaicarũ iugũ excussit decer uicibus suis: Postea
aũt per euangelium apostoli pauli qui nouissimus omniũ apostolorũ fuit.
ingrauata ẽ idest multiplicata predicatio. et inter minos gentiũ et uiã uni¬
uer simaris xp̃i cuangeliũ splenduit. deniq omnis quiante ambulabat
uel sedebat intenebris. et in idolatriae ac mortis uinculis tenebatur cla¬
rum euangelu lumen aspexit: Multiplicastigentẽ non magnificasti
letitiã. letabuntur corã te sicut lętantur in messe sicut exultant

Expanded text:
derit Christi, et ex ea in universas gentes sit Evangelium seminatum. Nazaraei, derit Christi, et ex ea in universas gentes sit Evangelium seminatum. Nazaraei, quorum opinionem supra posui, hunc locum ita explanare conantur: Adveniente Christo et praedicatione illius coruscante, prima terra Zabulon et terra Nephthali Scribarum et Pharisaeorum est erroribus liberata, et gravissimum traditionum Judaicarum jugum excussit de cervicibus suis. Postea autem per Evangelium Apostoli Pauli, qui novissimus Apostolorum omnium fuit, ingravata est, id est, multiplicata praedicatio: et in terminos gentium et viam universi maris Christi Evangelium splenduit. Denique omnis orbis, qui ante ambulabat, vel sedebat in tenebris, et idololatriae ac mortis vinculis tenebatur, clarum Evangelii lumen aspexit. Multiplicasti gentem, non magnificasti laetitiam: laetabuntur coram te, sicut laetantur in messe, sicut exsulta
Abbreviated transcription (Latin):
mortis ad inferos perrexerunt. anima enĩque peccauerit
ipsamorietur. umbra aũt mortis eorũ quicũ peccent necdũ deiu¬
ta ista egressi sunt. possunt enĩ siuoluerint agere pentrentiã.
pro galilea gentiũ aquila. Sinac gentiũ symmachus terminos
lnter pre tatisunt. Siac aũt tumulos intellegimus harenarũ qui
locũ itaedisserunt: Primo tempore hȩduae tribus zabulon
et neptalim ab assynis captẽ sunt. et ductȩ inhostilẽ terram.
et galilea deserta est quã nunc propheta dicit eẽ releuatã eo
quod peccata populi sustineret. postea aũt non solũ duae tribus.
sedet rebquae quȩ habitabant. trans ior danẽ etinsamaria duetae sunt
incaptiuitatem. & hoc inquiunt scriptura nunc dicit quod regio cuius po¬
pulus primus ductus ẽ incaptiuitatẽ et babylonis ser uire coepit. et
quȩ prius intenebris uersabatur erroris ipsa primũ lucẽ predicantis ui¬

Expanded text:
mortuis ad inferos perrexerunt: Anima enim, quae peccaverit, mortuis ad inferos perrexerunt: Anima enim, quae peccaverit, ipsa morietur ; umbra autem mortis eorum est, qui cum peccent, necdum de vita ista egressi sunt: possunt enim si voluerint agere poenitentiam. Pro Galilaea gentium, Aquila θῖνας gentium, Symmachus terminos gentium interpretati sunt; θῖνας autem tumulos intelligimus arenarum, qui , hunc locum ita edisserunt. Primo tempore liae duae tribus Zabulon et Nephthali ab Assyriis captae 130 sunt, et ductae in hostilem terram; et Galilaea deserta est , quam nunc propheta dicit relevatam esse, eo quod peccata populi sustineret. Postea autem non solum duae tribus, sed et reliquae, quae habitabant trans Jordanem et in Samaria, ductae sunt in captivitatem . Et hoc, inquiunt, Scriptura nunc dicit, quod regio cujus populus primus ductus est in captivitatem, et Babyloniis servire coepit, et quae prius in tenebris versabatur erroris, ipsa primum lucem praedicantis vi
Abbreviated transcription (Latin):
lus apostolus inmentis excessu. quiet alibi loquebatur siue men¬
te ex cidimus dõ: Principes ⁊ abulo principes neptalim duces
eorum qui a m his tribus fuerint uiculi dequibus duces nr̃i apostoli
faci am uos piscatores hominũ statim et patrem relinquerent
et nauiculã. No uissimo aũt tempore ad grauata ẽ fides eorũ plu¬
rimis iudeorũ inerroribus ꝑmanentibus. mare aut hic lacum
Appellat genessareth. qui ior dane influente effititur. Incuius
litore capharnaũ et trberias et berbsaida et chorozam site
sunt. In qua uel maxime regione d̃s com moratus ẽ ita ut po¬
pulus qui uel sedebat uel ambulabat intenebris lucẽ iuiderit.
Nequaquã par uã ut aliorũ prophetarũ sed magnã et eius qui
in cuangelio loquitur. ego sũ lux mundi et qui habitant m
regione umbrae mortis lux ertaẽ eis. Inter mortẽ etum¬
bramortis hoc eẽ puto quod mors eorũ ẽ quicũ operibus

Expanded text:
lus apostolus, in mentis excessu: qui et alibi loquebatur: sive menlus apostolus, in mentis excessu: qui et alibi loquebatur: sive mente excedimus Deo : Principes Zabulon, principes Nephthali duces eorum; quia in his tribubus fuerunt viculi, de quibus duces nostri Apostoli faciam vos piscatores hominum , statim et patrem relinquerent et naviculam. Novissimo autem tempore aggravata est fides eorum plurimis Judaeorum in errore permanentibus. Mare autem hic lacum appellat Genesareth, qui Jordane influente efficitur; in cujus littore Capharnaum, et Tiberias, et Bethsaïda, et Chorozaïm sitae sunt: in qua vel maxime regione Dominus commoratus est; ita ut populus, qui vel sedebat, vel ambulabat in tenebris, lucem videret, nequaquam parvam, ut aliorum prophetarum, sed magnam, ut ejus qui in Evangelio loquitur: Ego sum lux mundi . Et qui habitabant in regione umbrae mortis, lux orta est eis. Inter mortem et umbram mortis, hoc esse puto, quod mors eorum est, qui cum operibus
Abbreviated transcription (Latin):
in regione et umbra mortis luxortaẽ eis: Exeotempore
caepit ihs predicare et dicere ad propinquauit regnũ caelo¬
rum. et io hannes euangelista refert quod ihs cũ discipulis
suis inchana galilexe inuitatus adnuptias primũ ibi signum
fecerit. aquas inuina conuertendo hoc fecit principium
signorũ ihs̃ inchana galileae et manifestauit gloriã suã. et cre¬
diderunt in eũ discipuli eius . Vnde et in .Lxxͦ. dicitur. hoc
primũ bibe uelociter fac quia terra zabulon et terra neptalim
prime xp̃i uidere miracula ut prima biberet fideipotionẽ
quat prima uiderat dnm̃ signa facientẽ. et iuxta hebraicũ
primo tempore releuata esse dicitur onere peccatorum quia
in regionibus duarũ tribuũ primũ saluator euangeliũ predi¬
cauit: Unde et in sexagesimo septimo psalmo dicitur: Bene¬
dicite dñm defontibus israhel. ibibeniam aduliscentior pau¬

Expanded text:
in regione umbrae mortis, lux orta est eis. Ex eo tempore in regione umbrae mortis, lux orta est eis. Ex eo tempore coepit Jesus praedicare et dicere: Appropinquavit regnum coelorum . Et Joannes Evangelista refert quod 129 Jesus cum discipulis suis in Cana Galilaeae invitatus ad nuptias, primum ibi signum fecerit, aquas in vinum convertendo: Hoc fecit principium signorum Jesus in Cana Galilaeae: et manifestavit gloriam suam: et crediderunt in eum discipuli ejus . Unde et in LXX dicitur: Hoc primum bibe, velociter fac: quia terra Zabulon et terra Nephthali prima Christi videre miracula: ut prima biberet fidei potionem, quae prima viderat Dominum signa facientem. Et, juxta Hebraicum, primo tempore relevata esse dicitur onere peccatorum: quia in regionibus duarum tribuum primum Salvator Evangelium praedicavit. Unde et in sexagesimo septimo Psalmo dicitur: Benedicite Dominum de fontibus Israel. Ibi Benjamin adolescentior ; Pau
Abbreviated transcription (Latin):
ter fac regio ⁊ abulon terra nepthalim. etreliqui qui uxta ma¬
re estis. trans ior danẽ galilea gentiũ populus qulm bulabat
intenebris uidit lucẽ magnã. qui habitatis inregione umbrae
mortis lux orittur uobis. duplicẽ posuimus edicionẽ quia uul¬
gatũ ẽ testimoniũ et usur patũ ab euangelista matheo ut uel
diuer sitas inter pretationis uel similitudo noscatur ac primum
notandũ quod testimoniũ. hoc euangelista mattheus non iuxta:
Lxx. sed iuxta hebreos posuent. dicit enĩ sermo euangelicus. Au¬
diens aũt ihs quod iohannes esset traditus recessit ingalilea: Etre¬
linquens naz areth uenit ethabitauit in afarnaum quȩ est
iuxta mare infinibus zabulon et nepthalim ut inpleretur
quod dictũ ẽ ꝑ isaiam prophetã dicentẽ. terra ⁊ abulon &
ter ra neptalim uia maris trans ior danem galileagentium
populus qui sedebat intenebris uidit lucẽ magnã sedentibus

Expanded text:
ter fac regio Zabulon, terra Nephthalin, et reliqui, qui juxta mater fac regio Zabulon, terra Nephthalin, et reliqui, qui juxta mare estis trans Jordanem Galilaeae gentium. Populus, qui ambulabat in tenebris, vidit lucem magnam: qui habitatis in regione et umbra mortis, lux orietur vobis. Duplicem posuimus editionem, quia vulgatum est testimonium, et usurpatum ab Evangelista Matthaeo: ut vel diversitas interpretationis, vel similitudo noscatur. Ac primum notandum quod testimonium hoc Evangelista Matthaeus non juxta LXX, sed juxta Hebraeos posuerit. Dicit enim sermo Evangelicus: Audiens autem Jesus, quod Joannes esset traditus, secessit in Galilaeam, et derelinquens Nazareth, venit et habitavit in Capharnaum, quae est juxta mare in finibus Zabulon et Nephthalim: ut impleretur quod dictum est per Isaiam prophetam, dicentem: Terra Zabulon et terra Npopulus, qui sedebat in tenebris, vidit lucem magnam; sedentibus
Abbreviated transcription (Latin):
nes sequamini cũ una quaeq gens suaconsulat idola. ergo et nos a
uobis mortia is deuiuentibus consulere non debemus. magis ds̃ no
bis legem dedit et testimonia scripturarũ quesi sequi nolueritis
non habitis lucem. sed semꝑ caligo uos opprimet. quae transiuit
per terram urãm atq doctrinã. ut cumi cepti a uobis se inerro¬
ro per spexerint et sustinere famen ueritatis. tunc contristentur
siue irascantur et maledicant uobis. quos quasi deos suos etreges
putabant et frustra adcȩlũterrã que respiciant. cũ semꝑ tenebris
sint et nonpossint deuestris auolare insidiis: Primotempore.
Seleuata est terra ⁊ abulon et terra nepthalim. et nouissimo ad¬
grauata ẽ uiamatris trans iordanem galileae. gentium populus
qui ambulabat intenebris uidet lucẽ magnã. habitantibus in regi¬
one umbre mortis lux orta ẽ eis. Lxx. hoc primũ bibeueloci

Expanded text:
nes sequamini, cum unaquaeque gens sua consulat idola. Ergo et nos a nes sequamini, cum unaquaeque gens sua consulat idola. Ergo et nos a vobis mortuis de viventibus consulere non debemus: magis nobis Deus legem dedit, et testimonia Scripturarum, quae si sequi nolueritis, non habebitis lucem: sed semper caligo vos opprimet, quae transibit per terram vestram atque doctrinam: ut cum decepti a vobis se in errore perspexerint, et sustinere famem veritatis, tunc contristentur, sive irascantur, et maledicant vobis, quos quasi deos suos et reges putabant. Et frustra ad coelum terramque respiciant, cum semper in tenebris sint, et non possint de vestris avolare insidiis. Cap. IX Primo tempore adleviata est terra Zabulon et terra Nepthalim et novissimo adgravata est via maris trans Iordanem Galileae gentium populus qui ambulabat in tenebris vidit lucem magnam habitantibus in regione umbrae mortis lux or
Abbreviated transcription (Latin):
date: Ueniet aũt suꝑ incredulos fames durissima: non fames panis
aut sitis aquȩ. sed fames audiendi sermonẽ dĩ: et cum esurieritis
contristabimini et male dicetis principi uestro et pater nis traditio
nibus. hoc est diabolo. antiquis que crroribus hoc aũt adeos lo¬
sum eterunt mangustia intenebris et intribulatione ut non ui¬
de. ant usq ad tempus donec et ipsi addñm conuer tantur latã¬
explanationem loca ista desiderant sed parcimus librorũ magni¬
tudini. ut tollamus fastidium lectori. haet iuxta . Lxx. trans la¬
tionem ex parte perstrinximus quae inpleris quae dissonat abhe
breo. cȩterum nazareni locum istũ ita edisserunt. cum dixerint
aduos scribe et pharisei ut eos audiatis qui omniauentris acusa faci¬
unt. et in morẽ magorum stridunt in incantationibussius ut uos
decipiant hoceis respondere debetis non mirũ siuos ur̃as traditio¬

Expanded text:
date . Veniet autem super incredulos fames durissima, non fames panis, date . Veniet autem super incredulos fames durissima, non fames panis, aut sitis aquae, sed fames audiendi sermonem Dei . Et cum esurieritis, contrinibus, hoc est, diabolo, antiquisque erroribus. Hoc autem ad eos losum: et erunt in angustia, in tenebris et in tribulatione, ut non videant usque ad tempus, donec et ipsi ad Deum conexplanationem loca ista desiderant: sed parcimus librorum magnitudini, ut tollamus fastidium lectionis. Haec juxta LXX translationem ex parte perstrinximus, quae in plerisque braeo. Caeterum Nazaraei  Al. Nazareni locum istum ita edisserunt. Cum dixerint ad vos Scribae et Pharisaei, ut eos audiatis, qui omnia ventris causa faciunt; et in morem magorum stridunt in incantationibus suis, ut vos decipiant, hoc eis respondere debetis: non mirum si vos vestras traditio
Abbreviated transcription (Latin):
dicentis ecceego et pueri quosmihi dedit ds̃. etiã haec ipse
loquitur ad apostolos et ad credentes exgentibus quieiꝰ
euangelium receperunt sidixerint inquid patres ur̃i quos relinquistis.
querite deuentriloquis. quos phytonas intellegimus quam et in ac¬
tibus apostolorũ ancillã legimus: quequestu erat dominissius
et qui deter ra loquuntur quod in euocatione animarũ magi se
facere pollicentur. et cetera male ficarum artiũ genera hoc scire de¬
betis quod una queq gens proprios consulat deos et de uiuorum
salute mortuos sciscitetur. uobis aũt in auxilium legem dedet ds̃
ut possitis dicere non est talis et hnicorum diuinatio quicultores
suos sepe decipiunt. sicut nr̃a quae absq ullo munere pro¬
fertur exlege unde inter pretatisunt: Lxx. non sicut uerbum
hoc proquo non ẽ dere munera: Gratisenĩ inquid accepistis gratis

Expanded text:
dicentis: Ecce ego, et pueri mei, quos mihi dedit Deus: etiam haec ipse dicentis: Ecce ego, et pueri mei, quos mihi dedit Deus: etiam haec ipse loquitur ad Apostolos et ad credentes ex gentibus, qui ejus Evangelium susceperunt. Si dixerint, inquit, patres vestri quos reliquistis: quaerite ventriloquos, quos pythonas intelligimus qualem et in Actibus Apostolorum ancillam legimus , quae quaestui erat dominis suis et qui de terra loquuntur, quod in evocatione animarum magi se facere pollicentur, et caetera maleficarum artium genera; hoc scire debetis, quod unaquaeque gens proprios consulat deos, et de vivorum salute mortuos sciscitetur. Vobis autem in auxilium legem dedit Deus, ut possitis dicere: non est talis ethnicorum divinatio, qui cultores suos saepe decipiunt, sicut nostra, quae absque ullo munere profertur ex lege. Unde interpretati sunt LXX: Non sicut verbum hoc, pro quo non est dare munera. Gratis enim, inquit, accepistis, gratis
Abbreviated transcription (Latin):
autem non ita tradidit dñs dstiius. ꝓphetã uobis suscitabit dñs
d̃s ur̃t defratribus ur̃is sicut me. illum audietis. unde siuil¬
tis nosse quae dubiasunt magis uos legiettestimoniis tradite
scripturarum . quod si noluerit ura congregatio uebum dñi
quaerere non habebit lucẽ ueritatis. seduer sabitur inerroris
te nebris. quae lux per transiuit eã. hoc est congregatio¬
nẽ uram siue terram et conruetis et esurictis. et cũ esurieri¬
tis irascemini. secundũ illud quod scriptũ ẽ. et cũ non fue¬
rint saturati mur murabant. et male dicetis dõ regi ur̃o &
innecessitatibus rur sum aspicietis incelũ et interrã deor sum
et et ce tribulatio et tenebrȩ ilissolutio genuũ. et mentis an¬
gustia et caligo oculorũ et non potentis eruide angustia:
Hoc iuxta hebreos cererũ ut supra diximus siꝑsona xp̃i est

Expanded text:
autem non ita tradidit Dominus Deus tuus: Prophetam vobis suscitabit Dominus autem non ita tradidit Dominus Deus tuus: Prophetam vobis suscitabit Dominus Deus vester de fratribus vestris, sicut me, illum audietis . Unde si vultis nosse 127 quae dubia sunt, magis vos legi, et testimoniis tradite Scripturarum. Quod si noluerit vestra congregatio verbum Domini quaerere, non habebit lucem veritatis: sed versabitur in errore tenebrisque. Lux pertransibit eam, hoc est, congregationem vestram, sive terram, et corruetis, et esurietis, et cum esurieritis, irascemini, secundum illud quod scriptum est: Et cum non fuerint saturati, murmurabunt : et maledicetis Deo regi vestro, et in necessitatibus sursum aspicietis in coelum, et in terram deorsum: et ecce tribulatio et tenebrae, dissolutio genuum, et mentis angustia, et caligo oculorum, et non poteritis erui de angustia. Haec juxta Hebraeos. Caeterum ut supra diximus, si persona Christi est
Abbreviated transcription (Latin):
et illũ putatis quȩ uentura sunt nosse . querite magis aphy¬
tonibus. et adiuinis qui stridunt in incantationibus suis ꝓquib
LXX. inter pretatisunt quide terra loquuntur quide uentre
clamitant: Omnis enim qui deterraẽ de terra loquitur: Et cuius
d̾s uenter est et gloria in con fusione eius deuentre
clamare credendus ẽ. uos respendete eis et di¬
cite numquid nom populus adõ suo requirit prouiuis ac mortu¬
is. siuos inquid prouarietate idolorum nostrorum. nonenĩ unũ
sed plures habetis deos eos consuleris quos deos arbitramini eta
mortuis siue mor tuorum hominum simulacris de uiuentibus quae¬
ritis. quanto magis nos dnm nr̃m per prophetas audire debemus.
docet ergo discipulos et infert adlegem magis et ad testimoniũ
side aliquo inquid dubitatis scitote scriptum. gentes quas dñs
õs tuus disperdet afacietua somnia audiunt et diuinos. tibi

Expanded text:
et illum putatis quae ventura sunt nosse? Quaerite magis a Pyet illum putatis quae ventura sunt nosse? Quaerite magis a Pythonibus, et a divinis, qui strident in incantationibus suis. Pro quibus LXX interpretati sunt: Qui de terra loquuntur, qui de ventre clamitant. Omnis enim, qui de terra est, de terra loquitur . Et cujus Deus venter est, et gloria in confusione ejus , de ventre clamare credendus est. Vos respondete eis, et dicite: Numquid non populus a Deo suo requirit pro vivis a mortuis? Si vos, inquit, pro varietate idolorum vestrorum non enim unum, sed plures habetis deos eos consulitis, quos deos arbitramini; et a mortuis sive mortuorum hominum simulacris, de viventibus quaeritis: quanto magis nos Deum nostrum per prophetas audire debemus? Docet ergo discipulos; et infert ad legem magis et ad testimonium. Si de aliquo, inquit, dubitatis, scitote scriptum: Gentes, quas Dominus, Deus tuus disperdet a facie tua, somnia audiunt et divinos: tibi
Abbreviated transcription (Latin):
fir mauit: Et cum dixerint aduos quęrite aphrtonibus et a
diuinis quistridunt mn in cantationibus siuis. nunquid non populus¬
Sadõ suo requirit prouiiuis ac mortuis adlegem magis et adtes¬
Stimoniũ quod si non dixerint iuxtauerbum hoc non eis erit
Imatitina lux. et transiit ꝑeam conruet et esuriet. & cũesuri¬
Serit iras cetur et male dicit regisuo et sus cipiet sur sum et ad ter¬
Sram induebitur. et ecce tribulatio et tenebrȩ dissolutio. an¬
gustia et caligo per sequens. et non poterit auolare deangustiasu:¬
saiȩ prophetae uox est ut iudaei estimat. ecce ego et pue
ri quos mihi dedit dñs insignũ et inportentũ israhelis:
&haec quae dicuntur. ipse ad discipulos suos eredendus est
dicere cum dixerint inquid ad uos gentes et populide qui¬
bus supralec tũ est: Infir mamini populi et uiticimini.
quid pro phetas uultis audire. quid isaiȩ uerbis decipimi ni

Expanded text:
firmabit. Et cum dixerint ad vos, quaerite a Pythonibus et a firmabit. Et cum dixerint ad vos, quaerite a Pythonibus et a divinis, qui strident in incantationibus suis, nua Deo suo requiret, pro vivis ac mortuis? Ad legem magis, et ad testimonium. Quod si non dixerint juxta verbum hoc, non erit eis matutina lux. Et transibit per eam, et corruet, et esuriet: Et cum esurierit, irascetur, et maledicet regi suo, et Deo suo, Et suspiciet sursum; et ad terram intuebitur, Et ecce tribulatio et tenebrae, dissolutio et angustia, et caligo persequens, et non poterit avolare de angustia sui aestimant: Ecce ego et pueri mei, quos mihi dedit Dominus in signum et in portentum Israelis; et haec quae sequuntur, ipse ad discipulos suos credendus est dicere. Cum dixerint, inquit, ad vos gentes et populi, de quibus supra lectum est: Infirmamini, populi, et vincimini; quid prophetas vultis audire, quid Isaiae verbis decipimini,