comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
huius quȩstionis eximiuinculo poterunt : Cum maiores &minores deos
colant quos deosputtNt : huncdm̃ noncolunt qui p̃ualuit omnibus quoscolunt
Sienĩ magnae uirtutis est. Cur existimatus est improbandus : Si paruae
nulliusq uirtutis est cur tantum potuit improbatus : Sibonus est cur
ac ueris bonis solus separatur : Si malus est cur a torbonis unus non
superatur : Si uercx est cur eius praecepta respuuntur : Si mendax est
cur eius p̃dicta complentur : Postremo quod uolunt de illo senticnt:
Num quid romani &iam malos deoscolendos nonputtañ qui pallori
& febri fana fecerunt : : Qui &agathos dȩmonas inuitandos. & cacos de mo¬
nas placandos monent : Quod lib& ergo de illo existiment. cureum solum
sibinec ad uocandum nec propitiandum esseduxerunt : Quis est ds̃ isrł uelita
ignotus ut in tã multis diis solus adhuc non inueniatur. uel ita notus ut attm mult

Expanded text:
huius quaestionis eximi uinculo poterunt, qui cum maiores et minores deos huius quaestionis eximi uinculo poterunt, qui cum maiores et minores deos colant, quos deos putant, hunc deum non colunt, qui praeualuit omnibus, quos colunt. si enim magnae uirtutis est, cur existimatus est inprobandus? si paruae nulliusue uirtutis est, cur tantum potuit inprobatus? si bonus est, cur a ceteris bonis solus separatur? si malus est, cur a tot bonis unus non superatur? si uerax est, cur eius praecepta respuuntur? si mendax est, cur eius praedicta conplentur? Postremo quod nolunt de illo sentiant. numquid Romani etiam malos deos colendos non putant, qui Pallori et Febri fana fecerunt? qui et agathus demonas inuitandos et cacus demonas placandos monent? quodlibet ergo de illo existiment, cur eum solum sibi nec aduocandum nec propitiandum esse duxerunt? quis est deus iste uel ita ignotus, ut in tam multis dis solus adhuc non inueniatur, uel ita notus, ut a tam multis
Abbreviated transcription (Latin):
religioxp̃iana : Adhuc istis tam paucissimis neciam obpugantibus : sed
tamen adhucmusitantibus inimica : Sed siuolunt crederexp̃m talia
docuisse : proph&cslegant Qui non solum superstitiones idolorũ
euerti p̃ceperunt . uerum diam xp̃ianis temporibus hanc euersionẽ
futuram praedixerunt : Qui si fefellerunt . curtanta manifestatione
compl&ur : Siuerum dixerunt. Cur tantae diuinitati resistitur:
erũ tamen diligentius ab istis quaerendum est : quem nam putent ẽẽ dm̃ isrł
Cur eum colendum non receperint sicut aliarum gentium deos quas ro¬
manũ subegit imperium : Praesertim cũ eorũ sententiasit. Omnes deos
colendos eẽ sapienti : Curergo anumero c&erorum istereiectus est :
Siplus ual& cur ab eis ipsesolus noncolitur : Si parum aut nihil ual&. cur
contritis eorum simulacris. ab omnibus solus peneiam colitur : Nũquã

Expanded text:
religio christiana adhuc istis iam paucissimis, nec iam obpugnantibus, sed religio christiana adhuc istis iam paucissimis, nec iam obpugnantibus, sed tamen adhuc mussitantibus, inimica. sed si nolunt credere Christum talia docuisse, prophetas legant, qui non solum superstitiones idolorum euerti praeceperunt, uerum etiam christians temporibus hanc euersionem futuram praedixerunt. qui si fefellerunt, cur tanta manifestatione conpletur? si uerum dixerunt, cur tantae diuinitati resistitur? Verum tamen diligentius ab istis quaerendum est, quemnam putent esse deum Israhel. cur eum colendum non receperunt sicut aliarum gentium deos, quas Romanum subegit imperium, praesertim cum eorum sententia sit omnes deos colendos esse sapienti? cur ergo a numero ceterorum iste reiectus est? si plurimum ualet, cur ab eis solus non colitur? si parum aut nihil ualet, cur contritis eorum simulacris ab omnibus gentibus solus paene iam colitur? numquam
Abbreviated transcription (Latin):
oraculissuis xpm̃laudare compulsi suNt : Necmirũ cum & in euangelio lega¬
mus eumdȩ mones fuisse confessos : Scriptũ ẽaũ in proph&is nr̃is : quõ dii
gentiũ demonia: Ac ꝑ hoc isti necontradeorum suorũ responsa conentur
continent blaspheas axp̃o & eas indiscipulos eius effunduNT : Mihi autẽ
uid&ur qđ illi dii gentium quos philosophipaganorũ consulere potuerunt:¬
&i amsi de discipulis xp̃i interrogarentur : ipsos quoque laudarecogerentur
Verum tamen isti ita disputant qđ haec euersiotemplorũ & damnatio sacri¬
ficiorũ & confractiosimula crorum non ꝑ doctrinã xp̃ifiat. sed ꝑ discipu¬
iorum eius quos aliud quã ab illo didicerunt docuis se contendunT : It auo¬
lentes xp̃ianã fidem xp̃m hon orantes laudantesq: conuellere : Qui autiq:
ꝑdiscipulos xp̃i. & facta & dicta xp̃i ad nuntiata suNł. quibus constat

Expanded text:
oraculis suis Christum laudare  conpulsi sunt? nec mirum, cum et in euangelio legaoraculis suis Christum laudare  conpulsi sunt? nec mirum, cum et in euangelio legamus eum demones fuisse confessos; scriptum est autem in prophetis nostris: quoniam di gentium demonia. ac per hoc isti, ne contra deorum suorum responsa conentur, continent blasphemias a Christo et eas in discipulos eius effundunt; mihi autem uidetur, quod illi di gentium, quos philosophi paganorum consulere potuerunt, etiam, si de discipulis Christi interrogarentur, ipsos quoque laudare cogerentur. Verum tamen isti ita disputant, quod haec euersio templorum et damnatio sacrificiorum et confractio simulacrorum non per doctrinam Christi fiat, sed per discipulorum eius, quos aliud quam ab illo didicerunt docuisse contendunt, ita uolentes christianam fidem Christum honorantes laudantesque conuellere, quia utique per discipulos Christi et facta et dicta Christi adnuntiata sunt, quibus constat
Abbreviated transcription (Latin):
ergo adhuc miseri xp̃m malelaudando seipsos indicant si aliqua magica
sub eius nomine scripta sunt . cum uehementer his artibus xp̃i doctrina ini¬
mica sit: Hinc potius intellegant quantum sit illũd nomen : quo audito
&iamilli qui contra eius praeceptauiuunt sucs nefarias artes honorare
conantur : Sic enim diuersis hominum erroribus multi diam uarias
hereses aduersus ueritatem sub eius nomine condiderunT : Ita sentiunt &iã
inimicixp̃i ad suadendum qđ ꝓferunt contradoctrinam xp̃i: nullum sibi eẽ
pondus auctorittis sinon habeat nomenxpĩ : Ouid qđ isti uanixp̃ilaudatores
& xp̃ianae religionis obliqui obtrectatores propter ea non audent blas¬
phemax p̃m Quia quidam philosophieorum sicut in librissuis porfrrius
siculus prodit . consuluerunt deossuos quid dex p̃orespondereNT : Illi aũ

Expanded text:
ergo adhuc miseri Christum male laudando se ipsos indicant? si aliqua magica ergo adhuc miseri Christum male laudando se ipsos indicant? si aliqua magica sub eius nomine scripta sunt, cum uehementer his artibus Christi doctrina inimica sit, hinc potius intellegant, quantum sit illud nomen, quo addito etiam illi qui contra eius praecepta uiuunt suas nefarias artes honorare conantur. sic enim diuersis hominum erroribus multi etiam uarias hereses aduersus ueritatem sub eius nomine condiderunt, ita sentiunt etiam inimici Christi ad suadendum quod proferunt contra doctrinam Christi nullum sibi esse pondus auctoritatis, si non habeat nomen Christi. Quid quod isti uani Christi laudatores et christianae religionis obliqui obtrectatores propterea non audent blasphemare Christum, quia quidam philosophi eorum, sicut in libris suis Porphyrius Siculus prodit, consuluerunt deos suos, quid de Christo responderent, illi autem
Abbreviated transcription (Latin):
que propheticae gentis abstulit quiaiam quiper ea promittebatur
aduenerat. &ro manum imperium a quo illagens uicta ẽ. ꝑxp̃m
regem suo nomini subiugacuit: Atq: ud euestendaeꝗidola prop¬
ter quorum honorem sacra eius recepta nonerant . xp̃in :unȩ fidei ro¬
bore acdeuotione conuestit : Nuto quia haec futurac ut ꝑtot pro¬
phetas et ꝑcuius dam etiam gentis regnum ac seccerdotium p̃nuncurent᷑ :
non magicis cestib: fec̃ xp̃s antequam esset in hominib: Nactus : Ncc m¬
& illius icm deleq regni populus ubiq: disꝑsus mirabili dĩ ꝓuidentic
quamuis sine ulla unctione regis sacerdotis quereman serit. inquo
chris mate xp̃i nomen apparet : tenec tamen reliquicas quarundam
obseruationum suarum : Romanci aũ sacra illa derdolorum cultu.
nec uictus subiugatus que accepit : ut libros proph&icos ad testimonium gerat
xp̃i. Ac sic de inicorum codicibus prob&ur ueritas proph&atixp̃i : Quid

Expanded text:
que propheticae gentis abstulit, quia iam qui per ea promittebatur que propheticae gentis abstulit, quia iam qui per ea promittebatur aduenerat, et Romanum imperium, a quo illa gens uicta est, per Christum regem suo nomini subiugauit adque ad euertenda idola, propter quorum honorem sacra eius recepta non erant, christianae fidei robore ac deuotione conuertit Puto, quia de se futura ut per tot prophetas et per cuiusdam etiam gentis regnum ac sacerdotium praenuntiarentur, non magicis artibus fecit Christus, antequam esset in hominibus natus. nam et illius iam deleti regni populus ubique dispersus mirabili dei prouidentia, quamuis sine ulla unctione regis sacerdotisque . remanserit, in quo chrismate Christi nomen apparet, tenet tamen reliquias quarundam obseruationum suarum, Romana autem sacra illa de idolorum cultu nec uictus ac subiugatus accepit, ut libros propheticos ad testimonium gerat Christi ac sic de inimicorum codicibus probetur ueritas prophetati Christi. quid
Abbreviated transcription (Latin):
propheta plebemdĩ siccd locutus. ẽ: & quieruitte dĩ isrł uniuersce
terrae uoccibitur : Hoc ftctum .ẽ ꝑ nomen xp̃i uenientis ad homi¬
nes exsemine ipsius is rahel: quinepos fuit habra ȩ. a quogenscoepit
hebreorum : Na met ipsi isnthel dictum ẽ : & in seminetuo benedicentur
om̃s gentes terrice : Hinc ostenditur ds̃ isrł dsunus qui fec̃ caelum etter¬
rum & reshumanus iuste et misericorditer cuntt: Itc ut nec p̃dudat
iustitico miseri cordim. Nec in pedict misericordic iustitiam : quod non
ipsesit uictus in hebreo populo suo. quia regnum sacerdotium que eius
cromanis expugnandum delendumq ꝑmisit : Quando quidem per
xp̃i euangelium ueri regis & saccerdotis quod illo regno futurum prre
figunbit : Nunc ipse ds̃ isrł ubique delet idolagentium : Quice utiq
ne delerentur recipere sccra eius romani noluerunt. sicut recẽperunt
deorum alicrumgentium qua suiicerunt : Ita et regnum sacerdotium q¬

Expanded text:
propheta plebem dei sic adlocutus est: et qui eruit te deus Israhel uniuersae terrae uocabitur. hoc factum est per nomen Christi uenientis ad homines ex semine ipsius Israhel, qui nepos fuit Abrahae, a quo gens coepit Hebraeorum; nam et ipsi Israhel dictum est: et in semine tuo benedicentur omnes tribus terrae. hinc ostenditur deus Israhel, deus unus, qui fecit caelum et terram et res humanas iuste ac misericorditer curat, ita ut nec praecludat iustitia misericordiam, nec inpediat misericordia iustitiam, quod non ipse sit uictus in Hebraeo populo suo, quia regnum sacerdotiumque eius Romanis expugnandum delendumque permisit, quando quidem per Christi euangelium, ueri regis et sacerdotis, quod illo regno et sacerdotio futurum praefigurauit, nunc ipse deus Israhel ubique delet idola gentium, quae utique ne delerentur, recipere sacra eius Romani noluerunt, sicut receperunt deorum aliarum gentium, quas uicerunt. ita et regnum sacerdotium
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo id quod melius est optimo
nostro. uisibileerit inferiorinr̃o ÷
Arbitroriamte credere hi somnib:
consideractis. Rec tedictum es se
quõd ds̃ nec in loco uid&ur. sed mundo
corde. Nec corporalibus oculis quae
ritur : Neccircũ scribitur uisu : Nec
tactu ten&ur : Nec auditur affatu
Nec sentitur incessu. Et siquid in his
minus intellegimus uelcliter sapimꝰ
id quo que dr̃ reuelauit. Siinquoo
ꝑuenimus in eo ambulsimus : perue¬
musaũ ut credamus dm̃ noni corpur

Expanded text:
orporis, quo modo id, quod est melius optimo orporis, quo modo id, quod est melius optimo nostro, uisibile erit inferiori nostro? Arbitror iam te concedere his omnibus consideratis recte dictum esse, quod deus nec in loco uidetur sed mundo corde nec corporaliburitur, nec circumscribitur visu, nec tactu tenetur, nec auditur affatu, nec sentitur incessu, et si quid in his minus intelligimus vel aliter sapimus, id quoque nobis Deus revelabit, si in quod pervenimus in eo ambulemus. Pervenimus autem ut credamus Deum non
Abbreviated transcription (Latin):
quã tota. sicutiest omne corpus
talibus. Siaũ hociam possumus aliquid
melius quam intellectum nr̃m dm̃ eẽ
credamus ut paxeius quae p̃cellit omnẽ
intellectum custodiat corda nostra
& intellegentias nostras inxpoihũ
Ipscc enimpax quae p̃cellit omnẽ intellec¬
tum: non est utiqueminor nr̃o intellec¬
tu : ut cum iste sit oculis corporulibus
inuisibilis : illa put&ur ẽẽ uisibilis
Ancdiud paxdĩ aliud splendor dĩ
cumidem ipsesit unigenitus filius cuius
&illacclaritas. quae suꝑemin& scienti¬
ae. cuius cognitione implebimur. in
omnem plonitudinem dĩ. non est luce
nostraementis inferior. quae illa
inluminante tribuitur ⁊ Porro siisti
in accessibilis est oculis carnis: quanto
magis illa huic in comparcbili ter
suꝑeminons ⁊ Acꝑ hoc cumsit aliquid
nrm̃ uisibile sicut hoc corpus. aliquid
uero inuisibile. sicut homo interior.
& cumoptimũ nr̃m. hoc est mens atq
intellegentia in uisibilissit oculis.

Expanded text:
quam tota, sicuti est omne corpus, quam tota, sicuti est omne corpus, tem hoc iam possumus, aliquid melius quam intellectum nostrum deum esse credamus, ut pax eius, quae praecellit omnem intellectum, custodiat corda nostra et intellegentias nostras in Christo Iesu. ipsa enim pax, quae praecellit omnem intellectum, non est utique minor nostro intellectu, ut, cum iste sit oculis corporalibus inuisibilis, illa putetur esse uisibilis. an aliud pax dei aliud splendor dei, cum idem ipse sit unigenitus filius, cuius et illa caritas, quae supereminet scientiae, cuius cognitione implebimur in omnem plenitudinem dei, non est luce nostrae mentis inferior, quae illa inluminante tribuitur? porro si ista inaccessibilis est oculis carnis, quanto magis illa huic incomparabiliter supereminens! ac per hoc, cum sit aliquid nostrum uisibile sicut hoc corpus aliquid uero inuisibile sicut homo interior et cum optimum nostrum, hoc est mens atque. intellegentia, inuisibile sit oculis c
Abbreviated transcription (Latin):
& discernuntur interse : & nullis locoꝵ
spatiis sepurantur. quantomagisds̃
lucem habitit inaccessibilem corporis
sensibus. quonec ipsius nisimundi
potest ẽẽ cordis accessus.: Cumigit᷑¬
inlucem istac̃. omni corporali luce
non solũ iudicio rationis. sed amoris
quoque app&litu p̃posuerimus : quafto
omne languores animae nrae : ab illo
qui propitius fit omnib: iniquitatib nr̃is.
nhacenim uiuatioreurta facti spiri¬
tides poterimus omnia diidicare:
ipsi uero a neminedi udicari. ⁊ Ani¬
madis aũ homo non ꝑcipit quae sunts p̃sdĩ
Itultitia est enim illi & non potest scire:
quõ spiritacliter diiudicatur.: Quod si
non possumus p̃ferre lucem iudicantẽ:
Mluo dequaciudicatur. p̃fer auitac
intellegentẽ uitae tantũ modo sonti¬
entẽ praenaturã. nonidibihoc &
celibi aliud. Sed omnia quaehab&
inuno simulhibentẽ. si cuti est ipsac
nr̃a intellegentia. ei naturae quaenta
purtibus consiatutminor sit dimidia

Expanded text:
et discernuntur intra se, et nullis locorum et discernuntur intra se, et nullis locorum spatiis separantur: quanto magis Deus, qui lucem habitat inaccessibilem corporis sensibus, quo nec ipsis nisi mundi potest esse cordis accessus.! Cum igitur lucem istam omni corporali luci non solum judicio rationis, sed amoris quoque appetitu proposuerimus; quanto iomnes languores animae nqui propitius fit omnibus iniquitatibus nostris. in hac enim uiuaciore uita facti spiritales poterimus omnia diiudicare, ipsi uero a nemine diiudicari. animalis autem homo non percipit, quae sunt spiritus dei; stultitia est enim illi et non potest scire, quoniam spiritaliter diiudicatur. Quod si nondum possumus praeferre lucem iudicantem ei luci, de qua iudicatur, praeferre uitam intellegentem uitae tantum modo sentienti, praeferre naturam non alibi hoc et alibi aliud sed omnia, quae habet, in uno simul habentem, sicuti est ipsa nostra intellegentia, ei naturae, quae ita partibus constat, ut minor sit dimidia
Abbreviated transcription (Latin):
inquantũ eam potes mentis acie contueri
quamnonideo magnãcnosti. quia ingen¬
tem aliquãc̃ molem comspitiendo lustrast
Nec cũ tibi intus loquitur ut scđm eã uiuas
ullis ꝑstrepit sonis. Necut eam cernas
corpordium lumen erigis oculorum.
Necuteã fortiter tenta scorporaliũ
uires p̃paras lacertorum Neccũ
tibi ueniat in mente sentis eius incessũ
ꝑcce &iã caritas quantulum cũ quaȩ
innostra uoluntate consistit nõb̵q
conspicuaest. Nec in loco uid&ur. Nec
corporidibus oculis quaeritur: Nec circũ¬
scribitur uisu. Nec tactuten &ur. nec
auditur affactu. nec sentitur incessu.
quantomagis ds̃ ipse cuius hoc pignus¬
est in nobis: ⁊ Namsi interior homo
noster quientulũ cũque imago eius
non de illo genita: sed ab illo creccta
quãtuis adhucrenou&ur dedie indiem
iam tamen intacliluce haditat. quo nul¬
lus oculorum corporalium sensus accedit :
Si ea quae illiduce cordis oculis intuemur

Expanded text:
in quantum eam potes mentis acie contueri, in quantum eam potes mentis acie contueri, quam non ideo magnam nosti, quia ingentem aliquam molem conspiciendo lustrasti; nec, cum tibi intus loquitur, ut secundum eam uiuas, ullis perstrepit sonis nec, ut eam cernas, corporalium lumen erigis oculorum nec, ut eam fortiter teneas, corporalium uires praeparas lacertorum nec, cum tibi uenit in mentem, sentis eius incessum. Ecce etiam cantas, quantulacumque in nostra uoluntate consistit nobisque conspicua est, nec in loco uidetur nec corporalibus oculis quaeritur nec circumscribitur uisu nec tactu tenetur nec auquanto magis Deus ipse cujus hoc pignus in nobis est! Nam si interior homo noster, quantulacunque imago ejus, non de illo genita, sed ab illo creata, quamvis adhuc renovetur de die in diem, jam tamen in tali luce habitat, quo nullus oculorum corporalium sensus accedit, si ea quae in illa luce cordis oculis intuemur,
Abbreviated transcription (Latin):
inipso conspectu cogitationis suae. solẽ
lunã stellas amnes maria montes
colles urbes. pari&es deniquedomus
suae. uel &ici cubi culi sui. & quicquid
ꝑ oculoscorporis tide cognouit. & ten&
ut locorum spectiis atq interucdlis
siue stent siue moueantur. ⁊ Porro
si eccquae in animonr̃o sunt corporali¬
bus. locis quesimillima non tamen
locorum spatiis acfinibus continentur
nec inter uidlis locdibus in nr̃a memo¬
riccreponuntur : quanto magis illac
qua enullã gerunt simili tudinẽ corpoꝵ.
caritas geudiũ .pax. longinimitas
benignitas. bonitas. fides. mansuetu¬
do. continentia: nulliclocorũ spatia
tenent. nulla intercapidine sepac¬
rantur. Aut adiquic oculi cordis
quicradios suosmittant : Qeauideant
interuidlac conquirant. Nonne om̃ia
inuno sunt sine angustia: & suis ter¬
minis nota sunt si ne circuitu regionũ
Autdic inquoloco uidecescaritatem.
quae tamen intantũ tibi cognita est.

Expanded text:
in ipso conspectu cogitationis suae solem, in ipso conspectu cogitationis suae solem, lunam, stellas, amnes, maria, montes, colles, urbes, parietes denique domus suae uel etiam cubiculi sui, et quicquid per oculos corporis tale cognouit et tenet, ut locorum spatiis atque interuallis siue stent siue moueantur. porro si ea, quae in animo nostro sunt corporalibus locisque simillima, non tamen locorum spatiis ac finibus continentur nec interuallis localibus in nostra memoria reponuntur, quanto magis illa, quae nullam gerunt similitudinem corporum, caritas, gaudium, pax, longanimitas, benignitas, bonitas, fides, mansuetudo, continentia, nulla locorum spatia tenent, nulla intercapedine separantur aut aliqua oculi cordis, quo radios suos mittant et ea uideant, interualla conquirunt! nonne omnia in uno sunt sine angustia et suis terminis nota sunt sine circuitu regionum? aut dic, in quo loco uideas caritatem, quae tamen in tantum tibi cognita est,
Abbreviated transcription (Latin):
saltim auctorita tediuina. exdemaui
increpatione compescui. facilius quippe
melmamur ad solita. Et amicumest
infirmitati animae corporidẽ conuer¬
scctionem introrsus. uel mittere uel
amittere. Nonubi sana consistat
sed ubi languidic quod ammodo. aut
incumbit. aut iaceat. ⁊ Promde
si non potes aciemmentis tuae. a cor¬
porearum similitudinum. quicsi nubi¬
lo ꝑspicue serencre: eccsipsas apũd
teipsam uigilanter adtende : In tuere
celum & terram cogitando: sicut
oculis corponis cernondo consuesti.
exesq imagies caeli & terrae. quaeante
oculos cogitationis productae sunt
uide similitudines corporũ ẽẽ non
corpora.: Sicergo iudica contracte¬
m& ipsac̃. proteipsa si non potes ob¬
nestcriam corporaliũ quaclitatũ imagi¬
narias formas ab acie tuaementis abigere
&undeuiceris inde conuinco
Neque enim est ut opinor quisquã. & iac̃
tedibus imaginationibus it aededitus.
ut credat sic eẽ in memoria suao. uel

Expanded text:
saltem auctoritate diuina exclamaui saltem auctoritate diuina exclamaui increpatione compescui. facilius quippe inclinamur ad solita et amicum est infirmitati animae corporalem conuersationem introrsus uel mittere uel admittere, non ubi sana consistat, sed ubi languida quodam modo aut incumbat aut iaceat. Proinde, si non potes aciem mentis tuae a corporearum similitudinum quasi nubilo perspicue serenare, eas ipsas apud te ipsam uigilanter adtende. intuere caelum et terram cogitando, sicut oculis corporis cernendo consuesti, easque imagines caeli et terrae, quae ante oculos cogitationis productae sunt, uide similitudines corporum esse, non corpora. sic ergo iudica contra te ipsam pro te ipsa, si non potes omnifariam corporalium qualitatum imaginarias formas ab acie tuae mentis abigere, et, unde uinceris, inde conuince. neque enim est, ut opinor, quisquam etiam talibus imaginationibus ita deditus, ut credat sic esse in memoria sua uel
Abbreviated transcription (Latin):
inte ipsa. hoc tam grande negotium
cũ ab exterioribus interiora distinguis
Atq: illa istis in esstcbiliter ante po¬
nis. Cumque istisforis relictis. in
illis in trinsetus demoriris : & ecc suis
quibusdãc incorporalibus finibus m&si¬
endo diudicas. in nullicteputas an
in aliqua luceuersari. ⁊ Ego enĩ ex¬
istimo quod taenta ibi &ticdia: tam
uera. tamclara. tamcestaui deri
sineluce possunt ⁊ Ipsam igitur lucẽ
in quec illa cuncta perspicis intuere
&uide utrum adeam possit accedese :¬
ullus corporeorum radius oculorum
prosecto non potest : Altende&lia
ut rum in ea uideas ulla locorum spa¬
tia uł inter ualla. responde ni hilibi
tale ut arbitror inuenis siuigilanter
abigis ab aspectu intimo. quicquid
imaginũ corporalium exterioris homi¬
nis sensus inuexit. Sed forte difficile est:
Inruit enim de consu&udine carnalis
uitae. in ipsos quoque interiores oculos
turba fantas matum insimilitudini¬
bus corporum. Cui resistere conatus

Expanded text:
in te ipsa hoc\' tam grande negotium, in te ipsa hoc\' tam grande negotium, cum ab exterioribus interiora distinguis atque illa istis ineffabiliter anteponis cumque istis foris relictis in illis intrinsecus demoraris et ea suis quibusdam incorporalibus finibus metiendo diiudicas, in nulla te putas an in aliqua luce uersari? ego enim existimo, quod tanta ibi et talia tam uera, tam clara, tam certa uideri sine luce non possunt. ipsam igitur lucem, in qua illa cuncta perspicis, intuere et uide, utrum ad eam possit accedere ullus corporeorum radius oculorum. profecto non potest adtende etiam et, utrum in ea uideas ulla locorum spatia uel interualla, responde. nihil ibi tale, ut arbitror, inuenis, si uigilanter abigis ab aspectu intimo, quicquid imaginum corporalium exterioris hominis sensus inuexit. sed forte difficile est; inruit enim de consuetudine carnalis uitae in ipsos quoque interiores oculos turba phantasmatum in similitudinibus coi-porum, cui resistere conatus
Abbreviated transcription (Latin):
Numigitur his oculis cordistui quibus
hae comnia uera & cestic eẽ contueris
tibique p̃sentia in uisibiliter cernis
atquediscernis. ullo modo corporeos
oculos comparabis. cum&i c̃deipsis
rebus uisibilibus . quae corporidium
oculorũ acie quodam modo radiantur
& de ipsiscorporeis oculis eorũq acie
queliscumq: & quaentaccum quesit
quantũ dist& ab inuisibilibus non
excellentioribus quibus &ic̃nonuisis
fidem debes sed abhis quae cõmemora¬
ui quae non credis absentia : sed pre¬
sentia mente contueris. non eisdem
ipsis carnis oculis. sed illis interioribus
iudices: Cumergo interiores oculi
iudices sint exteriorum oculorum.
isticcũ illis quodã officio nunciandi
Qiministerio famulentur multq
illiuideant. qua eistinouident. Nihil
istiuideant unde non illi tam quim
p̃sides iudicent. quis nonillos istir
in comparabili aestimatione p̃ponat :
Quaetum itasint. obsecrote cũ agitur

Expanded text:
Num igitur his oculis cordis tui, quibus Num igitur his oculis cordis tui, quibus haec omnia uera et certa esse contueris tibique praesentia inuisibiliter cernis atque discernis, ullo modo corporeos oculos comparabis, cum etiam de ipsis rebus uisibilibus, quae corporalium oculorum acie quodam modo radiantur, et de ipsis corporeis oculis eorumque acie, qualiscumque et quantacumque sit, quantum distet ab inuisibilibus non excellentioribus, quibus etiam non uisis fidem debes, sed ab his, quae commemoraui, quae non credis absentia, sed praesentia mente contueris, non eisdem ipsis carnis oculis sed illis interioribus iudices? cum ergo interiores oculi iudices sint exteriorum oculorum, isti autem illis quodam officio nuntiandi et ministerio famulentur multaque illi uideant, quae isti non uident, nihil isti uideant, unde non illi tamquam praesides iudicent, quis non illos istis incomparabili aestimatione praeponat? Quae cum ita sint, obsecro te, cum agitur
Abbreviated transcription (Latin):
mundo cordeui d&ur ds̃. & in lo cotamen
uid&ur. Aut quid si&iam oculis corpora¬
libus dm̃ uidebt̃ quimundo sunt corde.
cum corruptibile hoc induerit in cor¬
ruptionem quando erimus aequales
angelis dĩ quantum ergo nobiscrede¬
redebeas. uel non debeas fortassis
ignoras. & uelplus uel minus quam
debes nobis credendonefallaris ad
spicuȩ intellectis credendũ esseñ dubi¬
tas. sed anc certe consideratignem cre¬
dendi uel non credendi & dificulta¬
tom scientiȩ & dubitationis ȩstus. &
piam fidem quae diuinis debet᷑ affati¬
b: intuamente. it aut suntat tendis
& uides nec de his omnino qđ apudie
itas intsiue ut ego dixi. siueut ipsa po¬
tius nosti aliquid ambigis. Videsita¬
que fidemtuam uides dubitationem
tuam uides studiumtuum uoluntatẽ¬
que discendi & cum autoritate diuma
mouearis. ad credenda quae non uides
haecte ta m̃ credere incunctant᷑ uides
distribuis. & discernis haec omnice.

Expanded text:
mundo corde uidetur deus et in loco tamen mundo corde uidetur deus et in loco tamen uidetur? aut: Quid, si etiam oculis corporalibus deum uidebunt, qui mundo sunt corde, cum corruptibile hoc induerit incorruptionem, quando erimus aequales angelis dei? quantum ergo nobis credere debeas uel non debeas, fortassis ignoras et, uel plus uel minus, quam debes, nobis credendo ne fallaris, adiam nondum perspicue intellectis credendum esse non dubitas. sed hanc certe considerationem credendi uel non credendi et difficultatem scientiae et dubitationis aestus et piam fidem, quae diuinis debetur affatibus, in tua mente, ita ut sunt, adtendis et uides nec de his omnino, quod apud te ita sint, siue ut ego dixi siue ut ipsa potius nosti, aliquid ambigis. uides itaque fidem tuam, uides dubitationem tuam, uides studium tuum uoluntatemque discendi et, cum auctoritate diuina mouearis ad credenda, quae non uides, haec te tamen credere incunctanter uides. distribuis et discernis haec omnia.
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritate distare. & mequĩdem longius
sedutriquenr̃m quantum lib& credas. utrũ¬
q illi excellentiȩ nequaquam conparas
quo circa id qđ scriptum est. dm̃nem ouidit
um quam. & lucem habitat in accessubilẽ
quem nemo hominum uidit nec uiderepo¬
iest ⁊ beatimundocorde quia ipsi
dm̃ uidebunt. & quicquid aliud ex ilłs sc̃is
bbris commemoraui. firmũ credis
quam id qđ dixit ambrosius. nec in lo cods̃
uid&lur nec corporalibus oculis quȩritus :¬
Neccircum scribitur uisu nec tactutonet᷑¬
nec sentitur incessu. talem quippeesse
uelintellexit uelcrediditdm̃ quimun¬
do corde concipitur . : Hancaũt &iam
meam sententiam es se confiteor
aliterergo ista aliter ergo diuinauer¬
bainfider ecꝓpis: denobis en imtibi sub¬
estfortas se aliquis scrupulus. nem
his dumis ȩloquiis aliquidminus dilucide
intellegamus & nonsicutdicta sunt. sed
sicut suspicamur exponant᷑ a nobis. for
te enĩ dicis apud tem &ipsam. quoͥd si&

Expanded text:
auctoritate distare et me quidem 10 longius, auctoritate distare et me quidem 10 longius, sed utrique nostrum quantum libet credas, utrumque illi excellentiae nequaquam comparas. quocirca id, quod scriptum est: Deum nemo uidit umquam, et: Lucem habitat inaccessibilem, quem nemo hominum uidit nec uidere potest, et: Beati mundo corde, quia ipsi deum uidebunt, et quicquid aliud ex illis sanctis libris commemoraui, firmius credis quam id, quod dixit Ambrosius: Nec in loco deus uidetur nec corporalibus oculis quaeritur nec circumscribitur uisu nec tactunec sentitur incessu. Talem quippe esse vel intellexit vel credidit Deum, qui mundo corde conspicitur: hanc autem etiam meam sententiam esse confiteor. 40. Aliter ergo ista, aliter illa divina verba in fide recipis. De nobis enim tibi subest fortasse aliquis scrupulus, ne in his divinis eloquiis aliquid minus dilucide intelligamus, et non sicut dicta sunt, sed sicut suspicamur, exponantur a nte enim dicis apud temet ipsam: Quid, si et
Abbreviated transcription (Latin):
uelut decustodia productas. atq: in
conspectũ cogitaotionis exhibitas
discernit. quid inspecie corporali foris
relinquerit. quid eius similes intur
aspiciat. Et illud absens hoc p̃sens
eẽ dinoscit. Sicũme absentẽ faciem
meicor poris cograss& illa tibi est ima¬
go praesens. absens autem facies cuns
imagoest & haeccorpus. illa uero in cor¬
porea corporis similitudo est. His
igitur quaeuides diligenter fiden¬
terq ꝑspectis adq: distinctis ad tende
quae credis in hocipsos ermone toto
ex quo ad celoqui his lit teris coepi:
&in eis ipsis quib: nonuisis accomino¬
das fidem ips a testium pondera dis¬
cernendo ꝑpendae : : Neque enim
mihi sic credis quemad modũ ambrosio
Decuius libris tanta illac testimonia
posui. Aut si am bobus nobis aequic
lance putas eẽ credendũ. Numquid
ullo modo nos euangelio comparabis
Autscripta nr̃a. scripturis canonicis
coae quabis: Profecto si recte
indic ando sapis longenos in frauides abila

Expanded text:
uelut de custodia productas atque in uelut de custodia productas atque in conspectum cogitationis exhibitas uo ista discernit, quid in specie corporali foris reliquerit, quid eius simile intus aspiciat, et illud absens, hoc praesens esse dinoscit, sicut me absente faciem mei corporis cogitas et illa tibi est imago praesens, absens autem facies, cuius imago est; et haec corpus, illa uero incorporea corporis similitudo est. His igitur, quae uides, diligenter fidenterque perspectis atque distinctis adtende, quae credis in hoc ipso sermone toto, ex quo ad te loqui his litteris coepi. et in eis ipsis, quibus non uisis accommodas fidem, ipsa testium pondera discernendo perpende. neque enim mihi sic credis quem ad modum Ambrosio, de cuius libris tanta illa testimonia posui; aut si ambobus nobis aequa lance putas esse credendum, numquid ullo modo nos euangelio comparabis aut scripta nostra scripturis canonicis coaequabis? profecto, si recte in diiudicando sapis, longe nos infra uides ab illa
Abbreviated transcription (Latin):
hac tota disputationenr̃a. considera
quid uideris : quid credideris: quid ad huc
credendum. & eacquȩuera eẽ uidisti
adhuc discerne unde uideris. Vtrum
recolendo illacte uidisse ꝑcorpus. si c̃
corporacaelestia. uł terrestria .: Anuero
nũquãc ea corporalibus attigeris uisibus
sed solamente intuens uera. & certa
eẽ ꝑ spexeris. Sicut uoluntatem tuã
Et cum haecutraque discreueris. &iamid
adtende unde discerncs.: Qua muis enĩ
aliaccorporidia menteuideamus horũ
tamen duorum generum ipsac discr&io
uid&ur mente. non corpore. & ec
quaemente conspiciuntur : non indigent
ullo corporis sensu. ut eccueriẽe noue¬
rimus. ⁊ Qua eaũ ꝑ corpus uidentur
simens adsit quaetidia nuntiata suscipiat
nulla possunt scientia contineri. &
qđ nunciati quasi suscipere perhib&ur
foriseardiquid: Sed eorumimagines
idest incor poreas similitudines corpo¬
rum incorporeliter cõmendat memo¬
riae. Vndecum uoluerit & potuerit

Expanded text:
hac tota nostra disputatione considera, hac tota nostra disputatione considera, quid uideris, quid credideris, quid adhuc ncredendum. et ea, quae uera esse uidisti, adhuc discerne, unde uideris, utrum recolendo illa te uidisse per corpus sicut corpora caelestia uel terrestria, an uero numquam ea corporalibus adtigeris uisibus, sed sola mente intuens uera et certa esse perspexeris sicut uoluntatem tuam, et cum haec utraque discreueris, etiam id adtende, unde discernas. quamuis enim alia corpore, alia mente uideamus, horum tamen duorum generum ipsa discretio uidetur mente, non corpore. et ea, quae mente conspiciuntur. non indigent ullo corporis sensu, ut ea uera esse nouerimus; quae autem per corpus uidentur, nisi mens adsit, quae talia nuntiata suscipiat, nulla possunt scientia contineri. et quod nuntiata quasi suscipere perhibetur, foris ea relinquit; sed eorum imagines, id est incorporeas similitudines corporum incorporaliter commendat memoriae, unde, cum uoluerit et potuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
uisibilia nominantur. dm̃ nemouidit
um quãc necuidere potest. quõ lucem
habitat in accessibilem. & est natura
in uisibilis. sicut incorruptibilis. quae
contextim apłs posuit dicens. Regiccũ
scłorũ inuisibili in corruptibili quia
sicut nunc incorruptibilis : nec postecc̃
corruptibilis. Itanonsolum nunc. sed
&ũc semꝑ inuisibilis. Nec in loco enim
ds̃ uid&ur. sedmundo corde : Neccor¬
porcdibus oculis quȩritur. Nec circum¬
scribitur uisu. Nectuctu ten&ur.
Nec auditur affactu. Nec sentitur incessu.
Vnigonitus aũ filius quiost insinupatris.
dĩ tatis nacturã atq: substaentiam in sona¬
biliter narrat. Et ideo dignis idoneisq
tanto conspectu oculis &iã inuisibiliter
narrat. Ipsi enim sunt oculi dequibus
apłsdicit in luminatos oculos cordis ur̃ĩ
Pro in dequi potest đm in uisibiliter uide¬
re : ipse potest incorporaliter adherere :.
Putoiam non eẽ in quaestione: quãc pro¬
posuisti. amplius quod requiras: Sed in

Expanded text:
uisibilia nominantur, deum nemo uidit uisibilia nominantur, deum nemo uidit umquam nec uidere potest, quoniam lucem habitat inaccessibilem et est natura inuisibilis sicut incorruptibilis, quae contextim apostolus posuit dicens: Regi autem saeculorum inuisibili, incorruptibili, quia sicut nunc incorruptibilis nec postea corruptibilis ita non solum nunc sed etiam semper inuisibilis. \'nec in loco\' enim uidetur sed mundo corde nec corporalibus oculis quaeritur nec circumscribitur uisu nec tactu nec sentitur incessu. unigenitus autem filius, qui est in sinu patris, deitatis naturam atque substantiam insonabiliter narrat et ideo dignis idoneisque tanto conspectu oculis etiam inuisibiliter monstrat, ipsi enim sunt oculi, de quibus apostolus dicit: Inluminatos oculos cordis uestri nus spiritus est; proinde, qui potest deum inuisibiliter uidere, ipse deo potest incorporaliter adhaerere. Puto iam non esse in quaestione. quam proposuisti. amplius, quod requiras. sed in
Abbreviated transcription (Latin):
spetie illi placuit apparere.
Siquaeris quomodo đm̃ uidit uł cain
sceleratus. quando suo scelere ab illo
interrogatus & iudicatus est : uel &icm
ipsediabolus quando uenit cum angelis
ut coram illo adsisterent. Sibeatimundo
corde quõ ipsi dm̃uidebunt. Respondeo
Nonquidem es seconsequens. ut &iam
uidecentdm̃ : qui uoces ab eo faetas ali¬
quando audiunt. Neque enim uideruNT
eum : quia audierunt. quaendo dixit id
filium. Et clacrificaui uiterũ clarificabo
Verum tamen non essemirandũ. si aliqui
&icm non mundi cordes uident dm̃. in
specie qua c̃ uoluntis eius fecerit. laten¬
te inui sibili . & apudse in cõmutabili
manentenatura: Siquaeris utrum
&icm sicutiest aliquando possit uideri
Respondeo. Filus hocẽẽ promissũ. dequi¬
bus dictum est Scimus quia cũ apparuerit
similes ei erimus. quõ uid ebimus cũ sicutiẽ
Si quaeris unde eũ uidebimus. Respondeo
unde angeliuident. quibus tuncerimus
aequides. Sicut enim uidentur iste quae

Expanded text:
specie illi placuit apparere. specie illi placuit apparere. si quaeris, quo modo eum uidit uel Cain sceleratus, quando de suo scelere ab illo interrogatus et iudicatus est, uel etiam ipse diabolus, quando uenit cum angelis, ut coram illo adsisteret, si beati mundo corde, quoniam ipsi deum uidebunt, respondeo non quidem esse consequens, ut etiam uideant deum, qui uoces ab eo factas aliquando audiunt; neque enim uiderunt eum, qui audierunt. quando dixit ad filium: Et clarificaui et iterum clarificabo; uerum tamen non esse mirandum, si aliqui etiam non mundi corde uident deum in specie, quam uoluntas eius fecerit, latente inuisibili et manente natura. Si quaeris utrum etiam sicuti est aliquarespondeo filiis hoc esse promissum, de quibus dictum est: Scimus, quia, cum apparuerit, similes ei erimus, quo- Diam uidebimus eum, sicuti est. si quaeris, unde eum uidebimus, respondeo: unde angeli uident, quibus tunc erimus aequales; sicut enim uidentur ista, quae
Abbreviated transcription (Latin):
plonitudinemdĩ.: Qua propt̃ sicliquid
inquiunt minus quam ds̃ hab ebimus. &
inaliquo minores erimus: quomodo
implebimur in omnem plenitudinẽ dĩ.
Ied quõ implemur profecto erimus aequales
Auersacris utique istum & detesturis
humanaementis errorem. scio & recte
faccis Sed quomodo intellegenda sit
istacplenitudo quadictum est implendos
nos eẽ in omnẽ plenitudinẽdĩ : postea
sids̃ uoluerit prouiribus quasdederit
disseremus: Nuncaũ quod mihi pro¬
posueras. & cd explicandũ difficile uide¬
batur. utrum explicitum sit diligenter
adtendo recolendo quaedicta sunt
Sienim quaeris utrum possit ds̃ uideri
Respondeo. potest.: Si quaeris
undesciam respondeo quic in uera
quõ ipsidm̃ uidebunt. & c&erictalia
Siquaeris. quomodo dictussit in uisibilis.
siuderipotest. Respondeo iniu sibilõ c̃ẽnatura
Videriaũ cumuult. sicut uult. plurimis
enimui sus est. non sicuti est: sed quedi

Expanded text:
plenitudinem dei. quapropter si aliquid, plenitudinem dei. quapropter si aliquid, inquiunt, minus quam deus habebimus et in aliquo minores erimus, quo modo implebimur in omnem plenitudinem dei? sed, quoniam implebimur, profecto erimus aequales. auersaris istum utique et detestaris humanae mentis errorem, scio; recte facis. sed quo modo intellegenda sit ista plenitudo, qua dictum est implendos nos esse in omnem plenitudinem dei, postea, si deus uoluerit, pro uiribus, quas dederit, disseremus. Nunc autem, quod mihi proposueras et ad explicandum difficile uidebatur, utrum explicatum sit, diligenter adtende recolendo, quae dicta sunt. si enim quaeris, utrum possit deus uideri, respondeo: potest. si quaeris, unde sciam, respondeo: quia in ueracquoniam ipsi deum uidebunt, et cetera talia. si quaeris, quo modo dictus sit inuisibilis, si uideri potest, respondeo inuisibilem esse natura, uideri autem, cum uult, sicut uult; plurimis enim uisus est, non sicuti est, sed quali
Abbreviated transcription (Latin):
hoc loco nouimus scđm fidem dixit
quae nunc est non scđm contemplactionẽ
quaetunc erit. Quicc& illud nouimus
quicquid fide non ficta. &i cmsinondũ
ꝑspicue contuendum : iam tamen in con¬
cussi credendo r&memus.⁊ Dinique
cum dixiss& iam non se nosse scđm carnẽ
omnem plenitudinemdĩ miseri cordiã sua
implere dign&ur ut uideri possita nobis
Ceste manifestum est quod illã notitiam
ubi dixerat . nouimus exfide posuit:
ex quamodo iustus uiuit. Non ex contem¬
plictione. quadm̃ uidebimus sicuti est.
hancenim sibi & nobis consequenter opta¬
uit. futuramq: signi ficauit dicendo.
Quinos in omnẽ plenitudinẽdĩ. miseri¬
cordiccsua implere dign&un. ut uideri
possit anobis ⁊Hancplenitudinemdĩ
quidam in sermone apłi sic intellexerunł
ut put arent nos hoc futuros omni no
quod d s̃ est : Haecenim uerba sicut re¬
cognoscis apłs posuit it aloquens. cog¬
noscere &iam suꝑeminentem scientiae
caritatem xp̃i. ut implecmini in omnẽ

Expanded text:
hoc loco nouimus, secundum fidem dixit, quae nunc est, non secundum contemplationem, quae tunc erit, quia et illud nouimus, quicquid fide non ficta etiamsi nondum per speciem contuendo iam tamen inconcusse credendo retinemus. denique cum omnem plenitudinem dei misericordia sua implere dignetur, ut uideri possit a nobis\'. certe manifestum est, quod illam notitiam, ubi dixerat \'nouimus\', ex fide posuit, ex qua modo iustus uiuit, non ex contemplatione, qua deum uidebimus, sicuti est. hanc enim sibi et nobis consequenter optauit futuramque significauit dicendo: \'Qui nos in omnem plenitudinem dei misericordia sua implere dignetur, ut uideri possit a nobis\'. Hanc plenitudinem dei quidam in sermone apostoli sic intellexerunt, ut putarent nos hoc futuros omnino, quod deus est. haec enim uerba, sicut recognoscis, apostolus posuit ita loquens: Cognoscere etiam supereminentem scientiae caritatem Christi, ut impleamini in omnem
Abbreviated transcription (Latin):
morat : In quo tamen opere: maluit alienas quam suas ex ornaresententias :
de illo eius discipuli credideruNt : Praesertm cum abeo c&eros homines sapien¬
tia superatos eẽ fateantur. quamuis eum fateri dm̃ nolint.: Anuero illi quos
istomulto inferiores fuisse non dubitant. ueraces desediscipulos facere potuerun
&iste non potuit : Quod si ab surdissimedicitur : credant deillo quem sapientẽ
fatentur non quod ipsiuolunt sed quod apud eoslegunt qui ea quae s cripserun
Ab illos apiente didicerunt: Deindedicant: unde saltim qđ sapientissimus
fuerit nosse uel audire potuerunt : Si fama disseminante. certiorne deillo
nuntiata fama est quam discipulieius quibus eum p̃dicantibus ipsa ꝑto tũmundũ
fama flagrauit : Postremo famã praeferant famae : & ei famȩ deillo credant
quaemaior est: Ea quippefama quaed ecatolica ecła quã stupen toto orbe

Expanded text:
morat, in quo tamen opere maluit alienas quam suas exornare sententias. morat, in quo tamen opere maluit alienas quam suas exornare sententias. eius de illo discipuli conscripserunt, praesertim cum ab eo ceteros homines sapientia superatos esse fateantur, quamuis eum fateri deum nolint? an uero illi, quos isto multo inferiores fuisse non dubitant, ueraces de se discipulos facere potuerunt et iste non potuit? quod si absurdissime dicitur, credant de illo, quem sapientem fatentur, non quod ipsi uolunt, sed quod aput eos legunt, qui ea quae scripserunt ab illo sapiente didicerunt. Deinde dicant, unde saltem quod sapientissimus fuerit nosse uel audire potuerunt. si fama disseminante, certiorne de illo nuntia fama est quam discipuli eius, quibus eum praedicantibus ipsa per totum mundum fama fraglauit? postremo famam praeferant famae et ei famae de illo credant, quae maior est. ea quippe fama, quae de catholica ecclesia, quam stupent toto orbe
Abbreviated transcription (Latin):
parati fuisse hocde illo credere qđ ipse scribsiss& non qđ alii deillo prosuo
arbitrio praedicassent : A quibus quaero : cur de quibusdam nobilissimis
philo sophis suis hoccrediderint qđ de illis eorum discipuli scribtũ memoriae
reliquerunt cumde se ipsis nihil scribsissent : Nam pẏtagoras quo in ila
contemplatiua uirtute Nihiltunc habuit grecia clarius : non tantũ dese
sed nec deulla ro aliquid scribsisse perhib&ur: Socrates aũ quẽ rursus
mactiua quamores in formantur omnibus pra&ulerun. Ita ut testim¬
nio quoquedĩ sui apollinis omniũ sapienti ssimum pronuntiatũ eẽ nonta¬
cetint : U sõpi fabulas paucis uersibus ꝑsecutus est. uerba & numeros suos
adhibens rebus alterius : Vsquea deo nihilscribereuoluit: ut hoc seactum impe¬
rio suidaemonis fecissedixerit sicut nobilissimus discipulorũ eius plato comme¬

Expanded text:
parati fuisse hoc de illo credere, quod de se ipse scripsisset, non quod alii de illo pro suo parati fuisse hoc de illo credere, quod de se ipse scripsisset, non quod alii de illo pro suo arbitrio praedicassent. a quibus quaero, cur de quibusdam nobilissimis philosophis suis hoc crediderint, quod de illis eorum discipuli scriptum memoriae reliquerunt, cum de se ipsi nihil scripsissent? nam Pythagoras, quo in illa contemplatiua uirtute nihil tunc habuit Graecia clarius, non tantum de se, sed nec de ulla re aliquid scripsisse perhibetur. Socrates autem, quem rursus in actiua, qua mores informantur, omnibus praetulerunt, ita ut testimonio quoque dei sui Apollinis omnium sapientissimum pronuntiatum esse non taceant, Aesopi fabulas pauculis uersibus persecutus est uerba et numeros suos adhibens rebus alterius, usque adeo nihil scribere uoluit, ut hoc se coactum imperio sui demonis fecisse dixerit, sicut nobilissimus discipulorum eius Plato comme
Abbreviated transcription (Latin):
arbitrantur : Quodut fiat : quã non sibi aduersentur idem scribtores
quattuor ostendendum est: Hoc enim solent quasi palmare
sua euanitatis obicere : quod ipsi euan gelista interse ipsos dissentiant :
Sed illud prius discutiendum ⁊ est : quod sol& non nullos mouere. cur ipsedhñs
uihil scribserit. ut aliis deillo scribentibus necessesit credere: Hoc enim
phemare nonaudeN. Eique tribuunt excellentissimã sapientiam. sed
tamentamquã homini: Discipulos uero eius dicunt magistrosuo ampli¬
us tribuis sequam erat : Vt eũ filium dĩ dicerent. & uerbũdi ꝑ quod fticta
sunt omnia : & ipsum acdm̃ patrem unum esse : Acsiquasimiliasunt in a¬
postolicis litteris. quibus eũ cum patre unumdm̃ colendum essedidicimus:
Hom orandũ enim tãquã sapientissimum uirum putaNt: Colendum aũtã quã
dm̃negant Cumergo quaerunt quare ipse non scribserit  uidentur

Expanded text:
arbitrantur. quod ut fiat, quam non sibi aduersentur idem scriptores arbitrantur. quod ut fiat, quam non sibi aduersentur idem scriptores quattuor, ostendendum est. hoc enim solent quasi palmare suae uanitatis obicere, quod ipsi euangelistae inter se ipsos dissentiant. Sed illud prius discutiendum est, quod solet nonnullos mouere, cur ipse dominus nihil scripserit, ut aliis de illo scribentibus necesse sit credere. hoc enim phemare non audent eique tribuunt excellentissimam sapientiam, sed tamen tamquam homini, discipulos uero eius dicunt magistro suo amplius tribuisse quam erat, ut eum filium dei dicerent et uerbum dei, per quod facta sunt omnia, et ipsum ac deum patrem unum esse, ac si qua similia sunt in apostolicis litteris, quibus eum cum patre unum deum colendum esse didicimus. honorandum enim tamquam sapientissimum uirum putant, colendum autem tamquam deum negant. Cum ergo quaerunt, quare ipse non scripserit, uidentur
Abbreviated transcription (Latin):
uel impia uanitate. uł imperitia : ueritatem calumnus ad p&unt ut eis
ueracis narrationis derogent fidem: Perquos xp̃iana religio disse¬
minata ꝑ mundũ tanta fertilitate prouenit : ut homines in fideles iam
inter se ipsos calumnias suas musitare uix audecNt. Compressifide
gentium & omnium deuotione populorum: Uerum tamen qui a
non nullos adhuc calumniosis disputationibus suis uel r&crdañ afide
necredant. ueliam credentes quantũ potuerint ccgitando ꝑ turbant
sonnulliaũ fr̃s salua fide nossedesiderant quidicilibus respondetint
qua estionibus. uel ad profectũ scientiae suae uł ad illorum uaniloquia
refellenda : inspirante atq adiuuante dño dõ nr̃o quod utinã &uipsorũ
saluti prosit. hoc operedemonstrare suscepimus errorem uł temerita¬
temeorũ qui contraeuangelii quattuor libros quos euangolistequat¬
tuor singulos conscribserunt satis argutas criminationes seproferre

Expanded text:
uel impia uanitate uel imperita temeritate calumniis appetunt, ut eis uel impia uanitate uel imperita temeritate calumniis appetunt, ut eis ueracis narrationis derogent fidem, per quos christiana religio disseminata per mundum tanta fertilitate prouenit, ut homines infideles iam inter se ipsos calumnias suas mussitare uix audeant conpressi fide gentium et omnium deuotione populorum. uerum tamen, quia nonnullos adhuc calumniosis disputationibus suis uel retardant a fide, ne credant, uel iam credentes, quantum potuerint, exagitando perturbant, nonnulli autem fratres salua fide nosse desiderant, quid talibus respondeant quaestionibus, uel ad prouectum scientiae suae uel ad illorum uaniloquia refellenda, inspirante adque adiuuante domino deo nostro - quod utinam et ipsorum saluti prosit — hoc opere demonstrare suscepimus errorem uel temeritatem eorum, qui contra euangelii quattuor libros, quos euangelistae quattuor singulos conscripserunt. satis argutas criminationes se proferre