comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rocte ut ostender& nouum non discrepare
iu&eri testtomento & secontralegem ñ facere
meysi adnumerum primorũ decalogi manda¬
torum suas epistolas ordinauit & quotille pre¬
ceptis aphcraone instituit libercctos totidõ hic

Expanded text:
t ut ostenderet Novum non discrepare a Veteri Testamento, et se contra Legem non facere Moysi, ad numerum primorum Decalogi mandatorum suas Epistolas ordinavit; et quot ille praeceptis a Pharaone instituit liberatos, totidem hic
Abbreviated transcription (Latin):
rimum queritur qua reposteuan gelia quȩ sup¬
sunt uoluerit a postolus hase pistolas ca suigu¬
las ocdenas distinare hacaũ causa factu iuid&
sclic& utinitio nascentis eđȩ nouis causis ex isten¬
secar& uitia ut post futuras exduder &ques¬
tiones Exempo ꝓph&arum qui postdlatam
logem moni inua omniam andata di loge¬
bantur nihi loninus tamen dedoctrina sua
rediuiua semꝑ ppuli conpressere peccata
Etpropter exemplaĩ libros&iam ad nrãmme
moriam transmiserunt Dein dequeriturcur
non amplius quã x epistolas adedesias scripse¬
rit Decomenim sunt cumillaquȩ ad hebreos dr̃¬

Expanded text:
rimum quaeritur quare post Evangelia, quae supnt, voluerit Apostolus has Epistolas ad singulas Ecclesias destinare? Hac autem causa factum videtur, ut scilicet initia nascentis Ecclesiae novis causis existensecaret vitia: et post futuras excluderet quaestiones exemplo prophetarum, qui post editam Legem Moysi, in qua omnia Dei mandata legebantur, nihilominus tamen doctrina sua rediviva semper populi compressere peccata et propter exemplum libris ad nostram etiam memoriam transmiserunt. Deinde quaeritur cur non amplius quam decem Epistolas ad Ecclesias scripserit: decem sunt enim cum illa quae d
Abbreviated transcription (Latin):
dñi nr̃ils̃ xp̃s docuit dicens Omĩcquȩcumq uultis
ut fecciant uobis homines &uos feccite illis istccest
enim lex & ꝓph&ȩ infirma enimerat quia nos uole¬
bamus Non enim in possibilice dr̃ mandet unde
filius dĩ formami serui accipiens factus ẽ homo
ut peccatum damnar& in carne utnos instruer&
quemadmodum oporteat peccatum damnicri
incarne ut iustificatio legis impler&ur innobis
n quo infirmabamur ꝑ carnem
In illis infirmabectur non inse.
r̃ filium suum mittens Contrre fo
Insimilitudinem carnis peccati.
Dicens insimilitudinem peccati ostenditdim ecndem
quidem carnem sed cbsq peccato portesse item hic
similitudo ueritatem hab& sicut codam genuit
cdsimilitudinem sucomsimilem ergo c&oris

Expanded text:
ristus docuit, dicens: Omnia quaecumque vultis, ut faciant vobis homines, sic et vos facite illis. Ista est enim Lex et Prophetae. Infirma enim erat qua nos volebamus. Non enim impossibilia mandata. Unde Filius Dei formam servi accipiens, factus est homo, ut peccatum damnaret in carne, et nos instrueret, quemadmodum oporteat peccatum damnare in carne, ut justificatio legis impleatur in nobis. In quo infirmabatur per carnem. In illis infirmabatur, non in se. Deus Filium suum mittens. Contra PhoIn similitudinem carnis peccati. Dicens in similitudinem carnis peccati, ostendit eum eamdem quidem carnem, sed absque peccato portasse. Item hic similitudo veritatem habet: sicut Adam genuit ad similitudinem suam. Similem ergo caeteris
Abbreviated transcription (Latin):
iautom xp̃r in uobirẽ corpus quidem mortuum
est propter peccatum Si xp̃m imitecmini
carnalir sensus quasi mortuus non resistit
N unc spm̃ nrm̃ significat qui propteriustit¬
cmsucm uitccappellatur quasi uiuificans
corpus beata illa &ernacuita itens pr̃ uiut
utiustiticm oper&ur non enim hoc solum
queritur ut a carnalibus cessemus red &um
ut spiritadic facci cmus
uodsi spreius qui suscitacuit ihm̃ cmortuis
hcbitetin uobis qui suscitecuit ilm̃ xp̃mamor¬

Expanded text:
 in vobis est, corpus quidem mortuum est propter peccatum. Si Christum imitamini carnalis sensus, quasi mortuus, non resistit. Nunc spiritum nostrum significat: qui propter justitiam suam vita appellatur, quasi justificans corpus, beata illa aeterna vita. Item spiritus vivit, ut justitiam operetur. Non enim hoc solum quaeritur, ut a carnalibus cessemus sed etiam ut et spiritualia faciamus. Quod si spiritus ejus, qui suscitavit Jesum a mortuis, habitat in vobis
Abbreviated transcription (Latin):
sit maior: quib: respondendum ẽ. dm̃ obliuionẽ
non pactiut ꝑ ipsis commo neati
ipsediligit : sed in hoc interpellare eum dicitur.
dum semꝑ patrihominem quem suscipit qua si
nr̃mpignus ostendit : & offert &uerus ponti¬
uisergonos sepcerauit a caritatexp̃i. tribulatio
an congustia an ꝑsecutio ansacmis annuditas.

Expanded text:
sit major. Quibus respondendum est, Deum oblivionem sit major. Quibus respondendum est, Deum oblivionem non pati: ut pro ipsis commoneatur semper, quos ipse elegit: sed in hoc interpellare eum dicitur, dum semper Patri hominem, quem suscepit, quasi nostrum pignus ostendit, et offert, ut verus pontiQuis ergo nos separabit a charitate Christi? tribulatio, an angus
Abbreviated transcription (Latin):
eor quidiligenterdm̃ diliguntur ccdõ quo¬
minus gloriam quȩ promissa ẽ consequen¬
tur eo quod ꝑ fectae quȩ in illis ẽ caritces
omnem causcm mortalistimoris foras expellect
ui &icomfilio suo non peꝑcit : sed ꝓ nobis omnibus
tradiditillum
Permisit tradi ut tradentibur maner& libestas
arbitrii & nobis patientiȩ monstrar&ur exemplũ:
quod dicit proomnibus. notaendum quianon ꝓ
aliquantis. Quomodo non &iam cum illo omnes¬
nobis donauit : Quid potest habere carius quod
neg& nobis. qui suum filium non negecuit
uis accus abit aduersus electosdĩ dr̃ : qui iustificat
quis est qui condemn&.
Quos dr̃ elegit credentes acsignis & iuistutib: iustos
ostendit quis ꝓpristinis ccudebit accusccre delictis.
ł ꝓcontemtu legalium mandatorum
qui mortuus ẽ & resurrexit
Iui &i com in terpellet ꝓ nobis:
Itcumipsosimus ubi ipre ẽ: solent plane crriani
ex interpellactionis causa mouere calum nicm.
dicentes quod qui in terpellatur interpellante

Expanded text:
eos, qui, diligentes Deum, diliguntur a Deo, quominus gloriam, quae promissa est, consequantur: eo quod perfecta, quae in illis est charitas, omnem causam mortalis timoris foras expellatio Filio suo non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum. Praemisit tradidit, ut tradentibus maneret libertas arbitrii, et nobis patientiae monstraretur exemplum. Quod dicit, pro omnibus, notandum quia non pro aliquantis. Quomodo non etiam, cum illo omnnobis donavit? Quid potest habere charius, quod nobis neget, qui Filium non negavit? Quis accusabit adversus electos Dei? Deus qui justificat? Quis est qui condemnet? Quos Deus elegit credentes, ac signis et virtutibus justos ostendit: quis pro pristinis audebit accusare delictis, vel pro contemptu legalium mandatorum.qui mortuus est, et resurrexit. Qui etiam interpellat pro nobis. Ut cum ipso simus, ubi ipse est. Solent plane Ariani, ex interpellationis causa, movere calumniam, dicentes, quod qui interpellatur, interpellante
Abbreviated transcription (Latin):
ostendit quic non ꝑ neces sitactempeccati
sed propricuo luntecte ducitur codpec¬
catum cum uult esse carnis amector
Condilector enimlegidĩ secundum in te¬
riorem hominem Consentio legi scđn
mentem It eminterior homo ẽ retio¬
nabilis & intelle gebilis anima quȩ con¬
sentit legidĩ lexenim eius ẽratio na¬
biliter uiuere & non duci in ractioncbi¬
lium animedium passionibus
Exterior uero ẽ corpus nrm eius autẽ
lex prudentia carnir ẽ quȩdo c&ede
quȩ sepugnantrationi &si supe¬
rccuerint legipeccati subi eciunT
si enimitcẽ sicut quid amȩstim cont
quiaquod nolumus hoc feccimus
ostendit quicnon est hominis rationabilis in¬
ractioncbilium animcdium rituuiuendum inferens
ccutem quod habitat in mepeccatum docuit
quicctotum setradiderit paessionib: pcarnis quȩdõ
sunt inmicȩ
su quod hcobitcet in me peccatum Hediteetquasi
hos pes & quacsi aliud mclio non quec siunum utac

Expanded text:
ostendit, quia non per necessitatem peccat: sed propria voluntate ducitur ad peccatum, cum vult esse carnis amator. Condelector enim legi Dei, secundum interiorem hominem. Consentio legi secundum mentem. Item interior homo noster rationalis et intelligibilis, est anima quae consentit legi Dei. Lex enim ejus est rationabiliter vivere, et non duci irrationabilium animalium passionibus. Exterior vero, est corpus nostrum. Ejus autem lex prudentia carnis est: quae docet quae repugnant rationi. Et si superaverint, legi peccati subjiciunt. Sic enim ita est, sicut quidam aestimant: quia quod nolumus, hoc facimusostendit, quia non est hominis rationalis, irrationalium animalium ritu vivendum. Inferens autem, quod habitat in me peccatum: docuit, quia totum se tradiderit passionibus carnis, quae Deo sunt inimicae. Sed quod habitat in me peccatum. Habitat quasi hospes, et qua
Abbreviated transcription (Latin):
Venunclatus ꝓpositus peccato ut si consilium eius accipe¬
ro ipsius seruus efficiar sponte mem &ipsum subici¬
ens &i com quecsi in ebrictus consu&udine peccatorũ
ignoro quid feccio Quod enim operor non intellego
Qiuentaꝓnunticndum ego non intellego malum esse.¬
quod quodammodo inuitus admitto cum medum
nolo facere quod committo utiq: cumlegesentio
Potestcũ & sic intellegi si pecco legis seueritacti
meipse subiccio itemuenditur peccato qui uolun¬
ticti carnis inseruit
iccutem quod nolo illud feccio consentio legi
quõ bonceest.
Sieccquelex precipit contrariauoluntati carnis
custo dire uoluero secundum carnem quodnolo
feccio secundum uero uo luntactem sp̃s legidĩ spi¬
ritacliatque bonȩ conuenio
Vuncccutem icm nonego operorillud.
Ante consu&u dinem ergo libens ego ipse feccie¬
bem Itẽ dicens
ego operor
illud

Expanded text:
facio. Proposito peccato, ut si consilium ejus accepefacio. Proposito peccato, ut si consilium ejus accepero, ipsius servus efficiar, sponte memetipsum subjiciens, etiam quasi inebriatus consuetudine peccatorum, ignoro, quid facio. Quod enim operor, non intelligo. Sive ita pronuntiandum: ego non intelligo malum esse, quod invitus admitto, cum malum nolo facere, quod committo: utique cum lege sentio, Potest autem et intelligi: Si pecco, legis severitati meipsum subjicio. Item invenitur peccare, qui voluntati carnis inservit. Si autem quod nolo, illud facio: consentio legi, quoniam bona est. Si ea, quae lex praecipit contraria voluntati carnis, custodire voluero secundum carnem, quod nolo, illud facio: secundum vero voluntatem spiritus, legi Dei spirituali atque bonae convenio. Nunc autem jam non ego operor illud. Ante consuetudinem ergo libens ego ipse faciebam. Item dicens: ego operor illud
Abbreviated transcription (Latin):
Item hoc dicit
qm̃ peccatum
cumper
obnoxius nonerat adolescens ce&ecti dominante
sibilege commissere putatur inculpafactum ẽ
ultra modum esse peccatum.
eccatum ꝑ mandatum Nunc ex ꝑsonco eius qui&cctẽ
legitimam hab & sermo profertur Qui enimdicit quia
lex spiritadis ẽ seipsum condemnat ꝓpricuo luntate
peccantem undecdieut Ego autem carnclis sum
uenundactus subpeccato Ostendit quiacum ess& liber
ipseseuenun decuit peccato:
quidenim iterum dicit Quod enimoperor non intellego hocẽ
nolo discernere nocerinolens noceo aliena desidero meis
frccudcri non optans hoc enimostendit dicens non enim
quod uolo cgo hocẽ mihibonum fieri sed quododi illud
ficcio similiter intellegitur mihimalum fieri
Sienim quod nolo mihimclum fieri hoc facio Consen¬
pio &carnaliter uiuere consueui
Venundectus subpeccato quod enim operor non intellego
non enim quod uolo hocago sed quod odio illud fcccio

Expanded text:
Item hoc dicit, quoniam peccatum, cum per obnoxium non erat adolescenti aetati, dominante sibi lege, commissi reputatur in culpam: factum est ultra modum peccatum. Peccatum per mandatum. Nunc ex persona ejus, qui aetatem legitimam habet, sermo profertur. Qui enim dicit: Quia lex spiritualis est, seipsum condemnat propria voluntate peccante. Unde adjecit: Ego autem carnalis sum, venundatus sub peccato: ut ostendat, quia cum esset liber, ipse se venundedit peccato. Quid enim iterum dicit? Quod enim operor non intelligo: hoc est nolens discernere nocere, volens noceo. Aliena desidero, in eis fraudare non optans: hoc enim ostendit dicens: Non enim quod volo ago: hoc est mihi bonum fieri; sed quod odi illud facio: similiter intelligitur, mihi malum fieri. Si enim, quod nolo mihi malum fieri, hoc facio: consenpio, et carnaliter vivere consuevi. Venundatus sub peccato. Quod enim operor, non intelligo. Non enim, quod volo bonum, hoc ago: sed quod odi malum, illud
Abbreviated transcription (Latin):
heres pactris &uere filii coheres sita¬
men conpaciamur.
italia patimur cum neces sefuerit pro
nomineeius qualia prtullitillepro
nobir : Vt & conglorificemur
ic ioħ ait scimus quõ cum apparuerit
similes egerimus
Existimo enim quod non sunt condig¬
ne passiones huius temporis
Hincuult futuram glori am commenda¬
re ut praesentes praesuras faciliustole¬
uamus & reuera nihil possithomocon¬
dignum patigloriaecalesti &iamsita¬
li ess& illa qualis modo estuita:
Quic quid enim pccssus fuerit amoste plus non est quam
&icomꝑp&catis suis contec merebatur nunc aũ & pec¬
catadonantur & tunc uita a&erna prestabitur con¬
sortium angelorum splendoresolis &c&ercquȩ scĩs¬

Expanded text:
haeres patris, et veri filii cohaeres. Si tahaeres patris, et veri filii cohaeres. Si tamen compatimur. Si talia patimur, cum necesse fuerit, pro nomine ejus: qualia pertulit ille pro nobis. Ut glorificemur. Sicut Joannes ait: Scimus quoniam cum apparuerit, similes ei erimus. Existimo enim, quod non sunt condignae passiones hujus temporis. Hic vult futuram gloriam commendare, ut praesentes pressuras facilius toleremus. Et revera nihil posset homo condignum pati gloria coelesti: etiamsi talis esset illa qualis modo est vita. Quidquid enim passus fuerit a morte, plus non est, quam etiam pro peccatis suis antea merebatur. Nunc autem et peccata donantur: et tunc vita aeterna praestabitur, consortium angelorum, splendor solis, et c
Abbreviated transcription (Latin):
cumessent sublege uelut subpedagogo
cogentes spm̃timoris habebcn ite miu¬
dei acciperunt spm qui illos cdseruitutem
coger& ꝑtimorem timereenim seruorũ
est diligere filiorum sicut scriptum ẽ ser¬
uus dominum suum timebit & filius dili¬
g& pactremsuum. Illiergo quio percri
caritatis uoluntatem nolebant timoris
necessitte coguntur nos uero omnico
optionem filiorum uocati estis non sicutiu¬
dei qui subditi legis imperio seruitute te¬
nebantur
n quo dac mamus aebbapater
uiuocat patrem filium seeẽ ꝓfit&ur
deb& ergo patri in moribus similis in¬
ueniri neꝓ nomine quoq: inuacuumu sur¬
pacto iccioripoene subiac&
pseenim sp̃s testimonium reddit spũi nr̃o
quod sumus filii dĩ
estimonium codoptionis ẽ quodhabemus
spm̃ ꝑ quem itaoramus tantam arram̃
accipere non poterant nisi filii
iccutem filii & heredes heredesquidẽ
dĩ coheredes autem xp̃i
uimeretur essefilius mer&ur effici

Expanded text:
cum essent sub Lege velut sub paedagogo agentes, spiritum timoris habebant. Item Judaei acceperunt spiritum, qui illos ad servitutem cogeret per timorem. Timere enim servorum est: diligere, filiorum, sicut scriptum est: Servus dominum suum timebit, et filius diliget patrem suum: Illi ergo, qui operari charitatis voluntate nolebant, timoris necessitate cogantur. Nos vero omnia optionem filiorum vocati estis, non sicut Judaei, qui, subditi Legis imperio, in servitute tenebantur. In quo clamamus, Abba pater. Qui vocat patrem, filium se esse profitetur. Debet ergo patri in moribus similis inveniri: ne, nomine quoque in vacuum usurpato, majori poenae subjaceat. Ipse enim spiritus testimonium reddit spiritui notro, quod sumus filii Dei. Testimonium adoptionis est, quod habemus spiritum, per quem ita oramus. Tantam enim arrham accipere non poterant nisi filii. Si autem filii, et haeredes: haeredes quidem Dei, cohaeredes autem Christi. Qui meretur esse filius, meretur effici
Abbreviated transcription (Latin):
les homines iustiticm custodire ñ posiu
iccutem spũ fata carnis mortifica uermi
uiu&is Sispiritalib: actionib: carniso¬
ra subieceritis Notandum saneoperacas¬
nis non substantiam accusare
Iecon trccrio quipeccant spũ dicboli agun¬
tur ab initio peccatoris item quicũq sđm
doctrinam sp̃r scĩ uiuunt ipsi sunt quispũdĩ
cguntur Non enim accepistis sp̃m serui¬

Expanded text:
re non possunt. Si autem spiritu facta carnis mortificaveritis, vivetis. Spiritualibus actionibus carnis opera subjeceritis. Notandum sane opera carnis non substantiam accusare.econtrario, qui peccant, spiritu diaboli aguntur, ab initio peccatore. Item quicumque secundum doctrinam Spiritus sancti vivunt: ipsi sunt, qui spiritu Dei aguntur. Non enim acc
Abbreviated transcription (Latin):
quia & ipsa creatura liberabitur a seruitut e cor¬
ruptionis in libes tatemgloriȩ filiorum dĩ
Icmnon serui&is qui dĩ uaginem corruperunT
Scimus enim quod omnis crecctura in gemescit & pcr¬
turit usque ced huc
Cicutgccudent cengeli suꝑ penitentes itadolent super
conuerti nolentes ltem nunc commuem creaturtem
nominat postcdam & euam iustos qui fuerunt usqueccd
tempus xp̃i quia & ipsicdȩ & euȩ quidicuntur creccturace
simul congemescunt reciperedesiderantes premicuir¬
tutum quȩ dñs promisiteis
Uonsolum ccutem illic sed & nos ipsi primitias sp̃s habentes
& ipsi intranos gemimus adoptionem filiorum dĩ
Ion solum autem cngeli quibenigniorer nobis sunt dehui¬
d&clibus ingemescimus sicut &heremias ingemes¬
censcgebat eumihi anima quiaperit a terrare
& nos ipsi primitias ip̃s habenter manifesteedo¬
cuit quic non de inrationabili ł in sensibilicrece¬

Expanded text:
quia et ipsa creatura liberabitur a servitute corquia et ipsa creatura liberabitur a servitute corruptionis in libertatem gloriae filiorum Dei. Jam non serviet eis, qui Dei imaginem corruperunt. Scimus enim quod omnis creatura ingemiscit et parturit usque adhuc. Sicut gaudent angeli super poenitentes: ita dolent super converti nolentes. Item nunc communem creaturam nominat, post Adam et Evam, justos, qui fuerunt usque ad tempus Christi: qui et ipsi Adae et Evae, qui dicuntur creatura, simul congemiscunt, recipere desiderantes praemia virtutum, quae Dominus promisit eis. Non solum autem illa, sed et nos ipsi primitias spiritus habentes, et ipsi intra gemimus adoptionem filiorum Dei. Non solum angeli, qui benigniores nobis sunt de hujtum habemus, de talibus ingemiscimus: sicut et Jeremias ingemiscens aiebat: Heu mihi anima! quia periit a terra reet nos ipsi primitias spiritus habentes: manifeste edocuit, quia non de irrationali, vel insensibili crea
Abbreviated transcription (Latin):
mur ut & glorificemur &inferens expeciatio
creaturae derationabili creatura sermonem
feccit & non sicut quidam ȩstimant de inrationa¬
bili uel in sensibili quȩ ad soruitutem hominum
creata ẽ & post hȩc peritura qucendo solobscura¬
bitur & luna non dabit lumensuum & stellȩ cȩli
cadent suꝑ terram & tuncerit cȩlum nouum
& noua terra Crectura autem cdcm est& eua
quȩ adhuc expectat secc dõ reciperecdoptionem
anitati enim creccturre
Ianitas ẽ omne quod quandoq: finitur item uani¬
tees est preuccricatio cui subiectaẽ eua non ppria
uoluntate seda serpente decepta speillac quec
audierat &eritis quani dĩ scentes bonum & ma¬
lum seruitus aũ ẽ corruptionis quam audiuit
cedam terra es & interramibis inresurrectionẽ
Recepturi sunt in corruptionem filiorum dĩ:
ubiecte est Siue congeli hominib: mnstrantes
Von uolenr sed proptereum qui subi ecit inspe

Expanded text:
mur, ut et glorificemur. Et inferens: Exspectatio mur, ut et glorificemur. Et inferens: Exspectatio creaturae, de rationali creatura sermonem fecit, et non sicut quidam existimant, de irrationali, vel insensibili, quae ad servitutem hominum creata est: et post haec peritura, quando sol obscurabitur, et luna non dabit lumen suum, et stellae coeli cadent super terram: et tunc erit novum coelum et nova tempora. Creatura autem, Adam est et Eva, quae adhuc exspectat se a Deo recipere adoptionem. Vanitati enim creatura. Vanitas est omne quod quandoque finitur. Item vanitas est praevaricatio: cui subjecta Eva, non propria voluntate, sed a serpente decepta, spe illa, qua audierat: Et eritis quasi dii, scientes bonum et malum. Servitus autem est corruptionis, quam audivit Adam: Terra es, et in terram ibis. In resurrectione recepturi sunt incorruptionem filiorum Dei. Subjecta est. Si angeli hominibus ministrant. Non volens, sed propter eum, qui subjecit eam in spe:
Abbreviated transcription (Latin):
apparuit quiderimus quod dñrre promisit scĩs¬
N com expectatio creature reuelationem filiorum dĩ
expectat. Diuersi hunc locum diuersis modis ex¬
ponunt siue omnis crectura resurrectionis tempus
expectat quiatunc in melius commutabitur siue
angeli carationabilis crecctura p&rus enim dicit
&icem angelis gloriam desidercre scõrum Quidã
&icm seedicunt adam & euam ẽẽ creaturem quos
olim serpens abspodiuinittis uanitati subiectos
corruptione efficer& deseruire non ex sem&i pr̃s
peccanter sed serpentis instigatione consili & ipsi
inquiunt liberduntur utiam ñ corruptionideseruia
Omnem aũ creaturam dicunt eẽquicumq usque
aduentum xp̃i iusti fuerunt. Qui&ipsi nondum
accipientes expectant dõ ꝓ nobis aliquid melius
prouidente Non solum autem illi sed & nosipsĩ
in quibus conpl&esunt necdum tenemus sed in
spesustinemus quamuis quȩ multi uidere iusti
cupierunt uiderimus Itemdicens steñ conpecti¬

Expanded text:
erimus: quod Dominus repromisit sanctis. Nam exspectatio creaturae revelationem filiorum Dei exspectat. Diversi hunc locum diversis modis exponunt. Sive omnis creatura resurrectionis tempus exspectat: quia tunc in melius commutabitur, sive angelica, sive rationalis creatura. Petrus enim dicit, Etiam angelos gloriam desiderare sanctorum. Quidam etiam sic dicunt: Adam et Evam esse creaturam, quos olim serpens a spe divinitatis vanitati subjectos, corruptioni effecerit deservire: non ex semetipsis peccantes, sed serpentis instigatione et consilio. Et ipsi, inquiunt, liberabuntur, ut jam non corruptioni deserviant. Omnem autem creaturam dicunt esse, quicumque usque ad adventum Christi justi fuerunt: quia et ipsi nondum accipientes exspectant, Deo pro nobis aliquid melius providente. Non solum autem illi: sed et nos ipsi, in quibus completa sunt, necdum tenemus, sed in spe sustinemus, quamvis quae multi videre justi cupierunt, viderimus. Item dicens: Si tamen compati
Abbreviated transcription (Latin):
est etffectus quic carnalis consu&udo uoluntien
resistit ltẽ uoluntatum carnis amator maegis
quecm dĩ hȩcdicit uelle adiac& mihi utid quod
mili bonum fieriuolo non ꝑficiam proximo
Ncm quododio pati illud fcccio
Perficereccutem bonum non inuenio non in¬
meuideostccere Non enim quod uoloboni
hoc faccio sed quodnolo malum hoc ago
Sicut uerbi gratia siquis icem diudurtore
consueuit &icicum non opiat incurrit
Siaũ quod nolo illud faccio non egooperos
illud sed quod habitatinme peccatum
Nonego quitcue lud inuitus sed consu&u¬
dopeccati queomtamen neces sitatem
mihi ipse pcrccui
nuenio igitur legem uolentem mi hi
fcccerebonum.
Siego uolo inuenio mihi legemboncfco¬
cere contra adiaciens medum.
item hocẽ quod ait secundum cnimae
uoluntaotembonum uellese facere
adiacere autem sibimclum iuxtadesi¬
deria carnis

Expanded text:
consuetudo voluntati resistit. Item voluntas carnis amatur magis, quam Dei. Ideo dicit, velle adjacet mihi, ut id quod mihi bonum fieri volo, non perficiam proximo: nam quod odi pati, illud facio. Perficere autem bonum non invenio. Non video facere. Non enim quod volo bonum, hoc facio; sed quod nolo malum, hoc ago. Sicut, verbi gratia, si quis jam devorare consuevit, etiam cum non optat, incurrit. Si autem quod nolo, illud facio: jam non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum. Non ego, qui invitus, sed consuetudo peccati: quam tamen necessitatem mihi ipse paravi. Invenio igitur legem volenti mihi facere bonum. Si ego volo, invenio mihi legem bonum facere contra adjacens malum. Item hoc est quod ait, secundum animae voluntatem bonum velle se facere; adjacere sibi malum juxta desider
Abbreviated transcription (Latin):
sed quasi summds sacerdos:
uos autem predistinccuit hos &uocauit
& quos uocauit hos &iustificauit. quos autem
iustificauit illos & magnificauit
Quosprȩsciuit credituros hos uocauit : uoca¬
tio autem uolentes collegit non in uitos:
aut ceste discretio non in ꝑsonis sed intempo¬
re est: hoc ideo dicit propterfidei inimicos.
ne fortuitam dĩ gratiam iudicarent
Ergo uocantur ꝑ predicationem ut credant
credentes iustificantur ꝑbaptismuni glo¬
rificantur in uistutib: gracticrũ siue in resur

Expanded text:
sed quasi summus sacerdos. sed quasi summus sacerdos. Quos autem praedestinavit, hos et vocavit: et quos vocavit, hos et justificavit: quos autem justificavit, illos et magnificavit. Quos praescivit credituros, hos vocavit. Vocatio autem volentes colligit, non invitos. Aut certe discretio non in personis, sed in tempore est. Hoc ideo dicit, propter fidei inimicos: ne fortuitam Dei gratiam judicarent. Ergo vocantur per praedicationem, ut credant: credentes justificentur per baptismum: glorificentur in virtutibus gratiarum. Quid er
Abbreviated transcription (Latin):
spintuum codccedificationem ecdesiȩ queri¬
te ut habund&is
Scimusccũ quõ diligentibur dm̃ omnia coope¬
ricntur inbonum
Omnicquecumque fecerimus ł passi fuer¬
mur propter dilectionem dĩ omnia nobis
codmercedem crescun:
Omnia enim quȩ¬
cumq iustus fecerit.
prosperabuntur
His quisecundum propositum
uocati sunt
sci ncom quos presciuit:
Socundum quod proposuit solccfi desaluo
quos prescierat credituros. & quos gractis
uocauit codsalutem multo magis glorificauit
codsa lutem operaentes.
Et predistinauit conformes fieri imaginis filii s ui
Predistinare idemẽ quod prescire: ergo quos prȩ¬
uidit confirmes futuros inuita uoluit ut fie¬
rent conformer ingloria: qui traens for¬
ma uit corpus humilitatis nrae conforme
corpori dccritatis suae
Vt sitipseprimo genitus in multis fractrib:
Primo genitus exmortuir ingloric Item
hic secundum quod homo factus ẽ seđ mgra¬
tiam quȩ in eo erat filius dĩ primogenitus
interpellat pronobis quasi ds̃ interpellat

Expanded text:
edificationem Ecclesiae quaerite, ut abundetis. Scimus autem quoniam diligentibus Deum, omnia cooperantur in bonum. Omnia quaecumque fecerimus, vel passi fuerimus propter dilectionem Dei, omnia nobis ad mercedem crescunt. Omnia enim quaecumque justus fecerit, prosperabuntur. His qui secundum propositum vocati sunt sancti. Nam quos praescivit. Secundum quod proposuit sola fide salvare, quos praesciverat credituros; et quos gratis vocavit ad salutem, multo magis glorificabit ad salutem operantes. Et praedestinavit conformes fieri imaginis Filii sui. Praedestinare idem est, quod praescire. Ergo, quos praevidit conformes futuros in vita, voluit ut fierent conformes in gloria. Qui transformavit corpus humilitatis nostrae, conforme corpori claritatis suae. Ut sit ipse primogenitus in multis fratribus. Primogenitus ex mortuis in gloriam. Item hic secundum quod homo factus est, secundum gratiam, quae in eo erat, Filius Dei, primogenitus, interpellat pro nobis, non quasi Deus interpellat,
Abbreviated transcription (Latin):
& sub secutus est: sed ipres prpostulat ꝓ nobis
gemitibus inencrrabilibus : ds̃ ergo qui
scrutcctur corda. & si sermone conprehen¬
dere non sufficimus. nouit in quaento modo
credere cupiamus: scit tamen quia proscĩs
rebus non prosecularibus postulamus.
recundum ipsius uoluntatem
Quec si sum mor sccordos: quia secundum dm̃
postulct proscĩs
res estis spintuum: postulat autem quia pos¬
quicnarrase non possunt. sicut temptare
nos dicitur dr̃ ut sciat hoc÷ ut sarenos fecci¬
at quales simus: sed & usis communẽ quod
cauit domum aut illecodicem fecit: cum nec
ipsescripserit nec ille construxerit : Itemgra¬
tiã sp̃s nominauit sp̃m quȩ doc& nos pronobis
dnm̃ postulcre sicut es aicr̃dicit: sp̃s scpien

Expanded text:
 subsecutus est. Sed ipse spiritus postulat pro nobis  subsecutus est. Sed ipse spiritus postulat pro nobis gemitibus inenarrabilibus. Deus ergo, qui scrutatur corda, et si sermone comprehendere non sufficimus: novit inquantum modo credere cupiamus. Scit tamen, quia pro sanctis rebus, non pro saecularibus postulamus secundum ipsius voluntatem. Quasi summus sacerdos. Quia secundum Deum postulat pro sanctis. res estis spirituum. Postulat autem, quia posenarrari non possunt, sicut tentare nos dicitur Deus, ut sciat: hoc est, ut scire nos faciat, quales scimus. Sed et hoc commune, quod lle aedificavit domum, aut ille codicem fecit, cum nec ipse scripserit, nec ille construxerit. Item gratiam spiritus, nominat spiritum: qui docet pro nobis Domino postulare, sicut Isaias dicit: Spiritus sapie
Abbreviated transcription (Latin):
por autem quȩ uid&ur non est spes ncm qđ
uid&quis quid sper&
Quoduid&ur non spercctur. sed si propriumẽ
possid&ur: nulla enim sper in rebus uisibi¬
libur est xp̃i conis non enim nobis presentia
promissac sunt sed futura
icutem quod nonui demus spercmus. per
pccci enlicm ex pectamus
Ideo fides ꝑpaccienticm grandis ẽ premu.
quicoquȩ non uil& crodit & quacsi ieemacce¬
perit itcc secura ẽ denondum acceptis sicut
ut ad hebreos: peccienticuobis neces sccriccẽ
ut uoluntatẽ dĩ ficientes report&is repmissionẽ
spesenim sine pcccientia esse non nouit
sed cȩlestia postu lemos: infirmacenim¬
ẽ nr̃a possibilitcs. nisi doctrinc sc̃sps adiuu&
ter obsunt quȩ prodesse putamus: &ideo
nobis postu lata minime conceduntur
prouisione diuina. sicut & ipsealibi ait
propter quodter dnm rogaui ut disceder&
am e&rełq:: aliter difficile orationis nrae
desiderium secundum quod corde concepi¬
mus exprimere uix inuoce ualemus: unde¬

Expanded text:
pes autem, quae videtur, non est spes. Nam quod videt quis, quid sperat? Quod videtur, non speratur: sed si proprium est, possidetur. Nulla enim spes in rebus visibilibus est Christianis. Non enim nobis praesentia promissa sunt, sed futura. Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus. Ideo fides per patientiam grandis est praemii: quia quod non videt credit et quasi jam acceperit, ita secura est de nondum acceptis: sicut ait ad Hebraeos: Patientia vobis necessaria est, ut voluntatem Dei scientes, reportetis repromissionem. Spes enim sine patientia esse non novit.sed coelestia postulemus. Infirma enitra possibilitas, nisi doctrina sancti Spirituter obsunt, quae prodesse putamus, et ideo nobis postulata minime conceduntur provisione divina: sicut et ipse alibi ait: Propter quod ter Dominum rogavi, ut discederet a me, et reliqua. Aliter: Difficile orationis nostrae desiderium secundum, quod corde concepimus, exprimere vix voce valemus: unde
Abbreviated transcription (Latin):
suscitcuit itc& corporcur crestecurabit.
non essenecesscriam quȩ carnalibus decta
Item manifestenunc ostendit quia non de
communi & naturali morte superius fece¬
rit mentionem dicenr sienim sđm carnem
uixeritis moriemini significat autem mor¬
tempoene a&erne Non enimquia caro hu¬
mana mala sit& sprbonus laudat spm̃ &uitu¬
perat carnem cum ipsedoc& dicens &uirgo
cogitat quȩ sunt dñi ut sit scã corpore &spũ
Nouit enim &mentem accusccredicens homi¬
nes corruptimente hocenim dicitostende¬
reuolens mcximam partem passionum
desideria humani corpori resse quodcũ
c&eris inrationabi libus animalibus comu¬
ne habemus sicut enim c&eric animedico
d&errahabent ncctiuitactem itcc& nosin¬

Expanded text:
suscitavit: ita et corpora vestra restaurabit. on esse necessariam, quae carnalibus data est. Item manifeste nunc ostendit, quia non de communi et naturali morte superius fecerit mentionem, dicens: Si enim secundum carnem vixeritis, moriemini. Significat autem mortem poenae aeternae. Non enim, quia caro humana mala sit, et spiritus bonus, laudat spiritum, et vituperat carnem: cum ipse doceat, dicens: Et virgo cogitat, quae sunt Domini, ut sit sancta corpore et spiritu. Novit enim et mentem accusare, dicens: Homines corrupti mente, hoc enim dicit, ostendere volens maximam partem passionum, desideria humani corporis esse: quod cum caeteris irrationalibus animalibus commune habemus. Sicut enim caetera animalia de terra habent nativitatem: ita et nos c
Abbreviated transcription (Latin):
carnis peccati & ꝓp̃t̃ peccatum mississede¬
monstrat quõ aente in carnationem ẽ filius
& suscepta postec carne quȩ cd peccandum ess&
procliuior ipsetamen absquepeccato ecm susceperat
&id circo dr̃ insimilitudinem carnis peccati sus cep¬
tac cirneuenisse& peccatum in ecdem carne decmp¬
nassequinrãm carnem quam susceperat scam & in¬
noxiam seruccuerat ab omni contagione peccati
ut homines carnales facer& custodire iustiticem
mortificande carnis exemplo non decto ltem legem¬

Expanded text:
carnis peccati: et propter peccatum misisse decarnis peccati: et propter peccatum misisse demonstrat, quoniam ante incarnationem erat Filius, et suscepta postea carne, quae ad peccandum esset proclivior, ipse tamen absque peccato eam susceperit. Et idcirco dicitur in similitudinem carnis peccati, suscepta carne, venisse et peccatum in eadem carne damnasse: quoniam carnem, quam susceperat, innoxiam servaverit ab omni contagione peccatiut homines carnales faceret custodire justitiam mortificandae carnis, exemplo non dato.
Abbreviated transcription (Latin):
nconsu&udine delictorum
nfelix ego homo quis melibercbit de corpo¬
remortis huius
Ego quisic deteneor quis meliberabit de con¬
su&udine mortifera corporali
unde becctus a postolus hocdo c& dicens
Qui auteni xp̃i sunt carnem suamcrucifix¬
erunt cum uitus & concupiscentus Item
quemlex non potuit libercre num quid ncc̃
paulus nondum eretgratia dĩ liberatus
unde ꝓbatur quia ex alterius ꝑ sonclo quitur
Recapitulat ut condudat &rur sum in ꝑsona
eius qui sublege eraet hȩc loquitur
cerneccutem legi peccati
Nihilergo nunc damnationis esthisqui
Qui non secundum carnem ambulcent
Hinc a postolus nihil in illis damnatione dignũ
Noitendum quia gratiam legem appellat
Liberccuiti eale gepeccati & mortis
Quȩ mortificat peccatores
Icomquod in possibile ercet legi
hi costenditqm̃ lex ꝑ in firmitatem carnis
non poterit implore In eo aũ in quodicit
dc̃ cumfilium suum misiss& in similitudin ẽ

Expanded text:
consuetudinem delictorum. Infelix ego homo: quis me liberabit de corpore mortis hujus? Ego qui sic detineor, quis me liberabit de consuetudine mortifera corporali?Unde beatus Apostolus hoc docet, dicens: Qui autem Christi sunt, carnem suam crucifixerunt cum vitiis et concupiscentiis. Item, quem lex non potuit liberare: numquid non Paulus nondum erat Dei gratia liberatus? Unde probatur, quia ex alterius persona haec loquitur. Recapitulat, ut concludat, et rursum in persona ejus, qui sub lege erat, haec loquitur. Carne autem legi peccati.  CAPUT VIII. Nihil ergo nunc damnationis est his, qui qui non secundum carnem ambulant. Hic Apostolus nihil in illis damnatione dignum Jesu. Notandum, quia gratiam legem appellat. Liberavit me a lege peccati et mortis. Quae mortificat peccatores. Nam quod impossibile erat legi. Hic ostendit quoniam lex per infirmitatem carnis non poterat impleri. In eo autem in quo dixit: Deus, cum Filium suum misisset in similitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
Notandum quod non caro mors ẽ sed prudenticceius.
mortem aũ dicens c&ernam poenam significat
temipse alibi dicit prudentiam humancm & in malo
uicem referre tali sergo prudentia mortemparat
trans grediendo preceptum spr̃ uero prudentice¬
Non ipsacaro ut manich eidicunt sed sensus carnalis
inimicurẽ dõ omne enim nion subiectum in imicumi
& quicum que seuoluerit uindicare &iamu&eris
legis nonum quam modum excedit
ec enimpotest Inpossibiledixit ut uelsiceos
a carnis concupiscentus ieuocar&
Sui enimincarnesun hunc ꝓbatur quia supe¬
rius non carnem sedoper accusauerit carnis
quicoquibus hocdiat utique in carnoui uebcn
õ placere non possunt Fierienim non potest
ut carni deditus aliquando non pecc&
Ios autem in carne non estis sed in spũ
sp̃s dihabitat in quo eius appar&ur fructus
sicutait ad galathas fructus aũ spr̃ est

Expanded text:
Notandum, quia non caro mors, sed prudentia. Ejus Notandum, quia non caro mors, sed prudentia. Ejus autem mortem dicens, aeternam poenam significat. Item ipse alibi dicit: prudentiam humanam esse, malo vicem referre. Talis ergo prudentia mortem parit transgrediendo praeceptum. Spiritus vero prudentiNon ipsa caro, ut Manichaei dicunt, sed sensus carnalis inimicus est Deo. Omne enim non subjectum, inimicum est, et quicumque se voluerit vindicare, etiam veteris legis nonnumquam modum excedit. Nec enim potest. Impossibile dixit, ut vel sic eos a carnis concupiscentiis revocaret. Qui autem in carne sunt. Hic probatur, quia superius non carnem, sed opera accusaverat carnis: quia quibus hoc dicitur, utique in carne vivebant. Deo placere non possunt. Fieri enim non potest, ut carni deditus, aliquando non peccet. Vos autem in carne estis, sed in spiritu. spiritus Dei habitat, in quo ejus apparent fructus: sicut ait ad Galatas: Fructus autem spiritus est
Abbreviated transcription (Latin):
cos quacs ꝓpeccato offerebant in legepeccati nõe
uocabaentur cum ipse delicta nescirent sicut scriptũ
Quidam sanedicunt quod depeccato iudeorum qui
dnmocci derunt peccatum diaboli quohominem
deciperatꝑ hominem condem pnarent sic̃ ad he¬
breos dicit ut ꝑmortem destruer& eũ qui habebat
mortis imperium siuedeillius carnis substcntia
quȩ anteseruiebat peccato uicte num quã peccando
peccitum & in ecdem carne damnauit peccatum
ut ostender& uoluntatem eẽ incrimine non natu¬
ram quȩ tidiscdõ facacẽ ut poss& ñ peccare si uellit
It iustificatio legis impler&ur in nobis
Vt quõ in illis repugnante carncli consu&udine
impleriñ potuit in nobis scltimim pler&ur qͥ exemplo
xp̃i mortificabimus carnem
agit totus caro dr̃ quaendo uero spintadia totus sp̃s appel¬
latur unaquȩque enim substantia cum eam altera
in suam ditionem redigerit &um quo dammodo ꝓpriam
& nomen amitut nam singulȩ substantiȩ cognectec
sibi &uicina desidercn

Expanded text:
ae quas pro peccato offerebant in lege, peccati nomine vocabantur, cum ipsae delicta nescirent, sicut scriptum Quidam sane dicunt quod peccato Judaeorum, quo Dominum occiderunt, peccatum diaboli, quo hominem deceperat, per hominem condemnari: sicut ad Hebraeos dicit: Ut per mortem destrueret eum, qui habebat mortis imperium. Sive de illius carnis substantia, quae ante serviebat peccato, vicit numquam peccando peccatum: et in eadem carne damnavit peccatum, ut ostenderet voluntatem esse in crimine, non naturam, quae talis a Deo facta est, ut possit non peccare, si velit. Ut justificatio legis impleretur in nobis. Ut quod in illis, repugnante carnali consuetudine, implere non potuit, in nobis saltem impleatur, qui exemplo Christi mortificabimus carnem. agit, totus caro dicitur: quando vero spiritualia, totus spiritus appellatur. Unaquaeque enim substantia, cum eadem alteram in suam ditionem erigit, et vim quodammodo propriam et nomen amittit. Nam singulae cognata sibi et vicina desiderant
Abbreviated transcription (Latin):
ico emm xp̃m ihm̃ ministrum fuis secir¬
cumcisionis propterueritatem di.
hicostendit qm̃ secundum carnem xp̃s
iuxtapromissiones patrum ex ipsis
nectus sit & precepta legis impler& :
It non enim ueneratministrari sed mi¬
nistrare &dccre animam suam redemptionem ꝓ
multir Ad confirmandcs ꝓmissioner patrum
Quiccillis ꝓmiseratx p̃s sicutipsedicit non ueninis ud
& in nominetuo cantabo : Tulit iudeir arrogantiã.

Expanded text:
rum fuisse circumcisionis, propter veritatem Dei. Hic ostendit, quoniam secundum carnem Christus, juxta promissiones patrum ex ipsis natus sit: ut praecepta legis impleret. Item non venerat ministrari, sed ministrare: et dare animam suam redemptionem pro multis. Ad confirmandas promissiones patrum. Quis, et in nomine tuo cantabo. Tollit Judaeis arrogantiam,
Abbreviated transcription (Latin):
tunus quisque sicqueraet salutem alterius
quasi suam si cutxp̃s succ morte omnes sel¬
ucuita morte : Vtunianimes unooreho¬
norific&s dm̃ & patrem dñi nr̃i ihũ xp̃i
Tuncuere dr̃ honorificatur. siuno animo
& concorde uocelccudatur : si enim duob:
conuenerit suꝑ terram ex omnire quec¬
cumq p&ierint : fi& illis: Propter quod
suscipite inuicem: Propter honoremđi
inuicem honore urã postate sic ccdim¬
plebitis legem xp̃i: quicnos suscepitin
secumessemus impii: quanto ergoma¬
gis nos inuicem ut similes nos sustinere
debemus: iterum hincutrumq populũ
adunitatem hostatur : Consentio uobis
oiudei quiccxp̃s uobis promissus ced
uos uenerit primum & gentes propter

Expanded text:
unusquisque sic quaerat salutem alterius quasi suam, sicut Christus sua morte omnes salvavit a morte. Ut unanimes uno ore honorificetis Deum, et Patrem Domini nostriTunc vere Deus honorificatur, si uno animo et concordi voce laudatur. Si enim duo convenerint super terram ex omni re: quaecumque petierint, fient illis. Propter quod suscipite invicem. Propter honorem Dei invicem onera vestra portate: sic adimplebitis legem Christi: quia nos suscepit in se cum essemus impii. Quanto ergo magis nos invicem, ut similes, nos sustinere debemus. Iterum hic utrumque populum ad unitatem hortatur. Consentio vobis, o Judaei, quia Christus vobis promissus ad vos
Abbreviated transcription (Latin):
uinc& ꝓfectus ur̃i gaudium tristitiam
poeneuel mortis siueiam nontim eomorisa¬
erificio uraẽsidei consũmato siue qui a urãe
Edeiministraue Idipsum aũ & uos gaudete
& congratulamini mihi : qui a grandem
pͥmium÷ prouobis occidi siuequi&¬

Expanded text:
Vincit profectus vestri gaudium tristitiam poenae vel mortis, sive jam non timeo mori sarificio fidei vestrae consummato: sive quia fidei vestrae ministravi. Idipsum autem et vos gaudete, et congratulamini mihi. Quia mihi grande praemium est pro vobis occidi: sive qui
Abbreviated transcription (Latin):
scilic&circumcis: Quã quã ego habeam
c̃fidentiam ⁊ in carnen equis put& meide
dicere quia ego gloriendi causam non ha¬
beam & idcircononglorier
Si quis aut̃ alius uidetur considere in car¬
ne egomagis circumcisus octauadie
pergrinus de tribubeniamin : que semꝑ¬
fuit cumiudu coniunctu: Ebreus exhe¬
breis non exgentibus prosolitus :
recundum legempharisseus. legir¬
gnarus uel diuisus a turba qui non pos¬
lationem ꝑ sequens ecclesi amdĩ tantũ
habuia emulationem utne scius &iam¬
dĩ ecclesiam insecturer : Secundumiust¬
tiam quae in legeest Primus fuii non¬
nibus inquibus illi falso gloriantur
qr in hoc tempore illañ ualere cognou
ideo eanullius ducomomenti & tũquã
impedim̃ tupicio quibus mȩuitum ad¬
quirere posseputubam: Conuersatus
sin eq rella : omniumiustificationum
& cerimoniarũ purificacionũq man¬

Expanded text:
sione carnali. Quamquam et ego habeam confidentiam in carne. Ne quis putet me hoc ideo dicere, quia ego gloriandi causam non habeam, et idcirco non glorier. Si quis alius videtur confidere in carne, ego magis circumcisus octavo dieperegrini. De tribu Benjamin. Quae semper cum Juda conjuncta fuit. Hebraeus ex Hebraeis. Non ex gentibus proselytus. Secundum legem pharisaeus. Legisperitus, vel divisus a turba, qui non poslationem persequens Ecclesiam Dei. Tantam habui aemulationem, ut nescius etiam Ecclesiam insectarer. Secundum justitiam, quae in lege est. Primus fui in omnibus, in quibus illi falso gloriantur: sed quia hoc tempore illa non valere cognovi, ideo illa nullius duco momenti, et tamquam impedimenta projicio, quibus me vitam acquirere posse putabam. Conversatus sine querela. Omnium justificationum, et caeremoniarum purificationem, et man
Abbreviated transcription (Latin):
caillos sollicitum cõmendat ut & ipse
ab eis ampliur diligatur : Propterea qu¬
ut maiorem docendo collegat fructum. Nonso¬
lum autem eius uerum &iam & mei ne tristitiã
supertristitiam haberem exp̃ n& ristitia car¬
ceris tristitiam desolationis auger& Festinan¬
tius ergomisullum ut uiso eo iterum gaudeatis.
tristitia sim Quã mibiuñt tristitia generauit
Ecipitenta queillum cumomni gaudio idño
soluentes si quidem scrupulum deeius
tardrutequod animus fortesusci¬
perat. Et eius modicum honore habrioto.
Non solum huncquiuester est doctor sed & om̃s
quitales sintgratiȩ honorateqͥñm̃ ꝓpt̃ opus¬
xp̃i usquead mostem acces sit tradens animã sua¬
trape  Vtimpler& id qđ ex uobideerat er¬
s criberemihiquidam nonpigrũ : eademre¬
petere q iamp̃ sens dixeram : uob saut̃
necessarium si cutor tuicrebrius in ri¬
gari
Vli dececaner hic contrapseudo¬
apostolasagit xp̃ieuangeliũ lacerantes :

Expanded text:
circa illos sollicitam commendat, ut et ipse circa illos sollicitam commendat, ut et ipse ab eis amplius diligatur. Et maesorem docendo colligat fructum. Non solum autem ejus, verum etiam et mei, ne tristitiam super tristitiam haberem. Ne tristitiam carceris tristitia desolationis augeret. Festinantius ergo misi illum, ut viso illo, iterum gaudeatis. o sine tristitia sim. Quam mihi vestra tristitia generat. Excipite itaque illum cum omni gaudio in Domino. Solventes, si quem scrupulum de ejus tarditate animus forte susceperat. Et ejusmodi cum honore habetote. Non solum hunc, qui vester est doctor, sed et omnes, qui talis gratiae sunt, honorate. Quoniam prop Usque ad mortem accessit, tradens animam st impleret id, quod ex vobis deerat erscribere mihi quidem non pigrum. Eadem repetere, quae praesens dixeram. Vobis autem necessarium. Sicut horto crebrius irrigari. Videte canes. Hic contra pseudoapstolos ait Christi Evangelium lacerantes.
Abbreviated transcription (Latin):
mihi expeditsolui
Speroautem in dñoihũ
timotheum citomitterea duor dat exemplũ
non temere quiddifiniendo s. omniainr
pednĩ promittendi . Vt & egobono animosim
cognitis quȩ circauos sunt insciam siuos quod
meae passi ones menimẽ t̃ruerunt:
Neminem enim habeo tamunian ime qui sin¬
cerocaffectio neprouobis sollictus sitꝰ qui
ita mecumpro omnium salutes ollicitus sit:
omnes enim quaesua sunt querunt : Commo¬
dum uel qui&emnolentes proalienasa luti¬
tribulari: non que sunt xp̃i iuũ non curan¬
tes decor poreuel exemploxp̃i qui proomnium
tum autem eius cognoscite qm̃ si cutpatri fili¬
us mecũ seruiuit in euangelio huncigitur spero
memit terea duos moxutuidero quecir ca
solatium s & ipseueniam. Necessarium aut̃
existimaui epaphroditum fratrem & coope¬
ratorem & donmilitonem meum urm̃ aut̃
a postolum & ministrum. necessi tatis meae
conmilitonem propt̃ honorem qui a &ipse
acciperat in illis a postolaas officium
om̃s uos⁊ mestuserat c̃aritatem eiuro

Expanded text:
mihi expedit solvi. Spero autem in Domino Jesu Timotheum me cito mittere ad vos. Dat exemplum non timere quid definiendi, sed omnia spe Domini promittendi. Ut et ego bono animo sim, cognitis quae circa vos sunt. Ut sciatis, quia vos meae passiones minime terruerunt. Neminem enim habeo tam unanimem, qui sincera affectione pro vobis sollicitus sit. Qui ita mecum pro omnium vestrum salute sollicitus sit. Omnes enim quae sua sunt, quaerunt. Commodum, vel quietem, nolentes pro anima tribulari. Non quae Jesu Christi. Non curantes de corpore, vel exemplo Christi, qui pro omnium tum autem eius cognoscite, quoniam sicut patri filius mecum seruiuit in euangelio. hunc igitur spero me mittere, mox ut uidero quae circa solatium. Necessarium autem existimaui Epaphroditum fratrem et cooperatorem et conmilitonem meum, uestrum autem apostolum et ministrum necessitatis meae, Commilito propter honorem: quia et ipse acceperat in illis apostolatus officium.omnes vos desiderabat. Charitatem ejus
Abbreviated transcription (Latin):
tis cuius filiiutiq sitisi quicũ in omnib:
purus ac scr̃ sit filios non potest habere
degeneres Inmedionationis praue & ꝑ
s icluceatdi genus ingenerehumano
sicut sol&luna inluminantinundũ :
uerbum uita e continentes : Vt ꝑuor
qui inluminantur exemplam con¬
firm̃tur & uerbo Adgloriam mea :
gloria patris filii filiorum utait
s ulomon : Inchexp̃ĩ indieiudi ciixp̃i
qui a non inuacuum cucurrineque
inuacuum laboraui quia tulem dõ
populum conq siuii Sed & sum moloe
suꝑracrificium & obsequium fideiurãe

Expanded text:
te cujus filii sitis: qui cum in omnibus sanctus ac purus sit, filios non potest habere degeneres. In medio nationis pravae atque Sic luceat Dei genus in genere humano, sicut sol et luna illuminant mundum. Verbum vitae continentes. Ut per vos illuminentur, et exemplo confirmentur. Ad gloriam meam. Gloria patris filiorum est, ut ait Salomon. In die Christi. In die judicii. Quia non in vacuum cucurri, neque in vacuum laboravi. Qui talem Deo populum acquisivi. Sed etsi immolor supra sacrificium et obsequium fi
Abbreviated transcription (Latin):
Omnia autem facite sine murmu ratio¬
nibus: ingratus seruus ẽqui grauia dnĩ
suiqritur essep̃cepta qui enimmurmu¬
rat dep̃ceptis dubitut dep̃miis hic &iam
sio peretur non est sinequerella unde
tis sicutquidam &c&era Ethȩsituti

Expanded text:
Omnia autem facite sine murmurationibus. Ingratus est servus, qui gravia domini sui queritur esse praecepta. Qui enim murmurat de praeceptis, dubitat de praemiis. Hic etiam si operatur, non est sine querela. Unde tis