comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dit gͦ se de dei notitia. plus ali¬
quid pcedentib patribus acce¬
pisse. Daiud quoq suꝑdoctores
suos ⁊ senores donums intel¬
ligentie audacter p̃sumit. ita
dicens. Quꝑ omnes docentesme
suꝑ senes incellexi. S ⁊ ꝓph̾a da¬
niel. Ptͣnͣsibunt ait plurimi. ⁊
multiplex erit scientĩa: amplio¬
rem scł rerum notitiam ꝓmit¬
tens ⁊ ip̃e posteris. Si gͦ ut ait eti¬
am sc̃s ppͣ gregorius. sccl̃m incre¬
menta temporum. creuit ⁊ sci¬
entia spũalium ꝑ atrũ. ⁊ qnͣto
iuciniores aduentui saluatoris
extiterunt. tanto myst̾im salu¬
t̾is plenius ꝑceꝑunt: ñ est du¬
buim qͥn his qui ⁊ p̃sentes fu¬
erunt multo amplius ꝯtule¬
rit rerum ip̃aꝵ ex hibitio. atq
p̾̃sentia ex hibentis. Seniq ⁊
audiunt. Beati oculi: qui ui¬
dens que nos uidetis Item. uos
autem dixi amicos: quia om¬
nia quecumq aucliui apatre
meo nota feci uobis. Multi
inquit reges ⁊ ꝓph̾e uoluerũt

Expanded text:
dit ergo se de Dei notitia plus alidit ergo se de Dei notitia plus aliquid praecedentibus patribus accepisse. David quoque supra doctores suos et seniores donum intelligentiae sibi audacter praesumit ita dicens: Super omnes docentes me Super senes intellexi . Sed et propheta Daniel, Pertransibunt, ait, plurimi et multiplex erit scientia ; ampliorem scilicet rerum notitiam promittens et ipse posteris. Si ergo, ut ait etiam sanctus papa Gregorius, secundum incrementa temporum crevit et scientia spiritualium patrum; et quanto viciniores adventui Salvatoris exstiterunt, tanto mysterium salutis plenius perceperunt : non est dubium, quin his qui et praesentes fuerunt, multo amplius contulerit rerum ipsarum exhibitio, atque praesentia exhibentis. Denique et audiunt, Beati oculi qui vident quae vos videtis ; item: Vos autem dixi amicos, quia omnia quaecunque audivi a Patre meo, nota feci vobis . Multi, inquit, reges et prophetae voluerunt
Abbreviated transcription (Latin):
uoluisse. E quidem ip̃e ꝑtestat᷑
ẽ. int̾ udtos mulierum maiorẽ
ioh̃e baꝑtista ñ surrexisse. Uide
aũt si ñ uere falsum fateri co¬
gimur ueritatis ħ testimoni¬
um: si tm̃ tribuamus uet̾ib.
qͣntum nec iohi uenclicare uale¬
mus. Aonutiq fit iniuria ihi
si quid ignorasse c̃clitur aut dici¬
tur. nimirum quod ⁊ pp̃e ñ diffi¬
tetur. S si qd̾ p̃coniueritatis ne¬
gamus. contͣ p̾conium ueritatis
alteri damus. hoc ñ tm̃ inuiria.
s ⁊ blasphemia est:⁊ plane ioh̃t
ñ contͣclicẽ. s ueritati. Quid gͦ.
Amicus sponsi dubitat ⁊ que¬
rit. tues qui uenturus es. an
alium exspectamus: & nos mi¬
lib hominum certitudinẽ de
omnib nr̃o m̃datio ꝯfirmamus:
Aec ip̃os de se ita ueteres sensisse:
paucis ad u̾tere possumus.
Moyses scribit deum ad se lo¬
quentẽ clixisse sic. Ego sum d̾s
abraham ⁊ d̾s ysaac ⁊d̃s iacob.
⁊ nom̃ meum adonay. ñ inclica¬
u eis. sub auclis sicut tibi. Ostẽ¬

Expanded text:
quidem ipse protestatus est, inter natos mulierum majorem Joanne Baptista non surrexisse . Vide autem si non vere falsum fateri cogimur Veritatis hoc testimonium, si tantum tribuamus veteribus, quantum nec Joanni vindicare valemus. Non utique fit injuria Joanni, si quid ignorasse creditur aut dicitur, nimirum quod et ipse non diffitetur: sed si quod praeconi Veritatis negamus, contra praeconium Veritatis alteri damus; hoc non tantum injuria, sed et blasphemia est, et plane contn Joanni, sed veritati. Quid ergo? Amicus Sponsi dubitat et quaerit: Tu es qui venturus es, an alium exspectamus? Et nos millibus hominum certitudinem de omnibus nostro mendacio confirmamus. Nec ipsos de se ita veteres sensisse, paucis advertere possumus. Moyses scribit Deum ad se loquentem dixisse sic: Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob, et nomen meum Adonai non indicavi eis , subaudi sicut tibi. Osten
Abbreviated transcription (Latin):
gat ꝓp̾am. grã. ꝓdẽe ꝯcedat alie¬
nam NAecenum̾ omĩpotentis
iusticia ꝓpͥam putat a bhis ex¬
igẽdam fidẽ: quos nouit ꝓpͥã
nullã habe̾ cłpam. Porro alie¬
na opus ẽ fide. cum sine sorde ñ
nascant᷑ aliena: qͣtinus nͨ aꝑ
uulis alienum sit qd̾ de om̃ib
generalit̾ clicit᷑. fide mundans

Expanded text:
gat propriam, gratia prodesse concedat aliegat propriam, gratia prodesse concedat alienam. Nec enim Omnipotentis justitia propriam putat ab his exigendam fidem, quos novit propriam nullam habere culpam. Porro aliena opus est fide, cum sine sorde non nascantur aliena: quatenus nec a parvulis alienum sit, quod de omnibus generaliter dicitur, Fide mundans
Abbreviated transcription (Latin):
te articło baptizari. Q sicut
nulla illi patientia remittĩt᷑
pocm̃. sicum possit ñ restituit
ab satum: sic ⁊ huic nulla ꝓde¬
rit fides. si cumpossit ñ ꝑcipit
sacramentum. Qmͣꝙͣ ⁊ sidem
ꝯuincit᷑ ñ hab̾e ꝑfectam si neg¬
ligit.Uera enim & plena fides:
uniu̾sa p̃cepta complectitur.
Est autem hoc ununr ipsũq
p̃cipuũ exp̃ceptis. Merito ergo
ñ fi delis. s plane rebellis atq ỹ¬
temptor reputabitur: quisqͥs
obeclire renuerit Quom deniq
fidel. qui dei cõtempnit sacra¬
mentum Sane infantes quia
hanc ꝓhibente etate ñ possunt
habere fidem. Hoc ẽ corclis ad de¬
um conu̾sionem. conseqͣnt̾ nec
salutem. si absq baptismi ꝑcep¬
tione moriunt᷑. Non quod uł
ip̃i qnͣdo baptizant᷑ fide omĩ¬
modo careant. sine qua impos¬
sibile ẽ uł ipõs placere deo.s
saluant᷑ ⁊ ip̃i ꝑfidem ñ tam̃ su¬
am. s alienam. Nignum nem¬
pe ẽ ⁊ ad dei spectat benignita¬
tem: ut quib fidem etas dene¬

Expanded text:
is articulo, baptizari. Et sicut nulla illi poenitentia remittitur peccatum, si, cum possit, non restituit ablatum: sic et huic nulla proderit fides, si cum possit, non percipit Sacramentum. Quanquam et fidem convincitur non habere perfectam, si negligit. 630 Vera enim et plena fides universa praecepta complectitur: est autem hoc unum ipsumque praecipuum ex praeceptis. Merito ergo non infidelis, sed plane rebellis atque contemptor reputabitur, quisquis obedire renuerit. Quomodo denique fidelis, qui Dei contemnit Sacramentum? 9. Sane infantes, quia hanc, prohibente aetate, non possunt habere fidem, hoc est cordis ad Deum conversionem; consequenter nec salutem, si absque Baptismi perceptione moriuntur. Non quod vel ipsi, quando baptizantur, fide omnino careant, sine qua impossibile est vel ipsos placere Deo: sed salvantur et ipsi per fidem, non tamen suam, sed alienam. Dignum nempe est et ad Dei spectat benignitatem, ut quibus fidem aetas dene
Abbreviated transcription (Latin):
e ꝑclirent inlumine.Deniq
⁊ clicebat Qd̾ dico uob̾ intenebͥs.
clicite inlamine: ut merito iudł
iam auclientib obelientie uel¬
in medio ꝓferrent᷑. Item qui uos
aulit inqͥt me audit: & qui uos
sꝑnit mesꝑnit. Ac si dicẽt. Iucli¬
ciũ meum int̾ obeclientes ⁊ don¬
tempnentes: ñ de mea secreta tͣcli¬
tione. s de ur̃a ꝓublica p̃clicatio¬
ne pendebit. S forte aliquis
dicat. eos quidẽ qui ñ audierũt.

Expanded text:
et prodirent in lumine. Denique et prodirent in lumine. Denique et dicebat: Quod dico vobis in tenebris, dicite in lumine ; ut merito videlicet jam audientibus obedientiae in medio proferrentur. Item: Qui vos audit, inquit, me audit; et qui vos spernit, me spernit: ac si diceret, Judicium meum inter obedientes et contemnentes, non de mea secreta traditione, sed de vestra publica praedicatione pendebit. 4. Sed forte aliquis dicat, eos quidem qui non a
Abbreviated transcription (Latin):
S nunquid forte tale ẽ hoc qd̾
inqͥsitum humano possit ad¬
clisci magistĩo: Nomo homi¬
quis poti̾t ĩ uestigare ꝯsilium. nͥ
cui ip̃e uoluerit reuelare: Audi
deniq ip̃m. Si ñ uenissem ait
⁊ locius eis ñ fuissẽ: peccatũ ñ
haberent. Non dicit simplicit᷑
⁊ locutꝰ ñ fuissem. s int̾serens
eil. ⁊ soentuseis inqͥt ñ fussem ostẽ¬
dens sñ dubio. ñ ante censeri iex¬
cusabiles de ꝯtemptu. qmͣ ad ip̃orũ
usꝙ notitiam ussio ꝑueniret. Nã
silocutus quidem fuisset. s ñ eis: ĩ¬
obedientie culpam. ignorantia
nich̾ominꝰ excusaret. Nunc aũt
tionẽ ñ habent de peccato suo.Un¬
de & aiebat. Ego palam locutꝰ sũ
mundoi et mnocculto locutꝰ sum
nich. Non qd̃ suos domesticos
mult᷑a mocculto p̾uatimq ñ do¬
cuerit᷑. s qd̾ tanqm nichilũ in¬
tim reputaret et nͨ penam nec p̃¬
miũ ea agere que insecreto tͣdebat
idicaret: donec de medio fierẽt.

Expanded text:
Sed numquid forte tale est hoc, quod Sed numquid forte tale est hoc, quod inquisitum humano possit addisci magisterio? Homo homiquis poterit investigare consilium, nisi cui ipse voluerit revelare? Audi denique ipsum. Si non venissem, ait, et locutus eis non fuissem, peccatum non haberent. Non dicit simpliciter. Et locutus non fuissem; sed interserens eis, et locutus eis, inquit, non fuissem: ostendens sine dubio non ante censeri inexcusabiles de contemptu, quam ad ipsorum usque notitiam jussio perveniret. Nam si locutus quidem fuisset, sed non eis; inobedientiae culpam ignorantia nihilominus excusaret. Nunc autemtionem non habent de peccato suo . Unde et aiebat: Ego palam locutus sum mundo, et in occulto locutus sum nihil . Non 627 quod suos domesticos multa in occulto privatimque non docuerit: sed quod tanquam nihilum interim reputaret; et nec poenam, nec praemium ea agere quae in secreto tradebat, judicaret, donec de medio fierent,
Abbreviated transcription (Latin):
enum tale ẽ hoc: quod ⁊ ab̾so
ꝓmulgatione. naturalis lexiq¬
norare ñ sinẽt. qͣle u̾bi gr̃a illud̃
ĩ Quod tͥ ñ ius fieri: alii ne fe¬
ceris. factitium enim magis
qͦdãm᷑ est. ⁊ ñ nat᷑ale mandatũ.
erit elem̃to. ͤ Sacm̃tum di altis¬
simi ẽ suscipiendũ ñ cliscusci¬
endũ. uenerandum. ñ diuidican¬
dum. fide sortitum. ñ in natũ. tͣ¬
litione sancitum.ñ ad inuentũ
ratione. Porro fidẽ nece̾e̾ ẽ ut audi¬
tus p̃cesserit: dicente apło. Ergo
fides exauditu. Quod gͦ omĩno
audiret᷑ Bidẽ autẽ quomͦ huc
refugit apłs. & de solo auclitus
Aunquid ñ aucuerũt: Ac si di¬
eat. Excusari poterãt: siñ audis¬
sens. Ubi enim ñ ẽlex: nec p̃ra¬
ricatio. Aunc uͦ cum mominẽ
to inexcus abilis ẽ ⁊ contemptus.
Qulta ꝓfecto scienda nesciunt᷑.
aut sciendi incuria. aut cliscen¬
di desidia. aut u̾ecundia inqui¬
rendi. E quidem huius mͦi ig¬
norantia. ñ habet excusation̾e.

Expanded text:
enim tale est hoc, quod et absque enim tale est hoc, quod et absque promulgatione naturalis lex ignorare non sineret, quale, verbi gratia, illud est: Quod tibi non vis fieri, alii ne feceris . Factitium magis quodammodo est, et non naturale mandatum. erit elemento? Sacramentum Dei Altissimi est suscipiendum, non discutiendum; venerandum, non dijudicandum; fide sortitum, non innatum; traditione sancitum, non adinventum ratione. Porro fidem necesse est ut auditus praecesserit, dicente Apostolo: Ergo fides ex auditu. Quod ergo omninaudiretur? Vide autem quomodo huc refugit Apostolus, et de solo auditu Nunquid non audierunt? ac si dicat: Excusari poterant, si non audissent. Ubi enim non est lex, nec praevaricatio. Nunc vero cum in omnem to inexcusabilis est et contemptus. 3. Multa profecto scienda nesciuntur, aut sciendi incuria, aut discendi desidia, aut verecundia inquirendi. Et quidem hujusmodi ignorantia non habet excusationem.
Abbreviated transcription (Latin):
am inpharetra. ut sagittaret ĩ
obscuro rectos corde. Qñti namq
int̾im totooebe ñ baptizati mori¬
unt᷑: ꝓfcto ignorantes. quicumni¬
chodemo iħc noctu secretoq ꝯfa¬
bularet᷑. Quid gͦ: Aecclũ lex pro¬
mulgatur. ⁊am p̃uaricantẽs
tenentur: E qͦmͦ inquid credent
in eum quẽ ñ audirẽt: Quomiͦ
uͦ audient sñ p̃dicante. Quomͦ
autem p̾dicabunt nͥmittantur ͤ
Aecdũ iniuncta. necdũ nulgata.
necdũ audita p̾dicatio ẽ. & iuixta
pigri aut neꝙͣ serui seritentiam
tam durus ẽ dominus. ut necdũ
sata iam metẽ uelit & ñ sparsa
colligere: Ab sit. S aucli magis
huius rei ueritatẽ. Qui unus
ẽ magister in celo & int̾ra. ei qui
magister tñ iniscł erat familia¬
ri p̾uatoq colloquio tͣclebat qd̾
tͣderet. docebat qd̾ doceret: ñ qd̾
exigeret ⁊ ab absentib. ñ unde
p̃scribet᷑ & his qui ñ auclierãt
Ualde quippe iniuste igitur obe¬
ditio: uͥ ñ pͥces sit auditio. ꝑ eq

Expanded text:
am in pharetra, ut sagittaret in am in pharetra, ut sagittaret in obscuro rectos corde. 2. Quanti namque interim toto orbe non baptizati moriuntur, profecto ignorantes, quid cum Nicodemo Jesus noctu secretoque confabuletur? Quid ergo? necdum lex promulgatur, et jam praevaricantes tenentur? Et quomodo, inquit, credent in eum quem non audierunt? quomodo vero audient sine praedicante? quomodo autem praedicabunt nisi mittantur? . Necdum injuncta, necdum vulgata, necdum audita praedicatio est: et juxta pigri ac nequam servi sententiam tam durus est Dominus, ut necdum sata jam metere velit, et non sparsa colligere? Absit. Sed audi magis hujus rei veritatem. Qui unus est Magister in coelo et in terra, ei qui magister tantum in Israel erat, familiari privatoque colloquio tradebat quod traderet; docebat quod doceret, non quod exigeret et ab absentibus, non unde praescriberet et his qui non audierant. Valde quippe injuste exigitur obeditio, ubi non praecessit auditio. Neque
Abbreviated transcription (Latin):
omnino dampnari. Ubi pͥmode
temꝑis quidem p̃ficione durum
nimis austerũ q uidetur. ut iudł
noceat. ⁊ ante uidex feriat. qmͣmi¬
netur: quodq int̾im intenebris
loquit᷑ ꝙ in aure saluator. ñdur
quidem saluet quia nonclũ appa¬
ret. ⁊ iam mundũ impleat ꝯdẽp̃¬
natis. Ita negͦ u̾bum salutis.
⁊p̃ceptum uite ñ pͥus uitam re¬
stituere ualuit qm mortẽ inflix¬
erit: idq eo innocentib qͦ ⁊ ne
scientib uoluntate domini suiͤ
Nũ gentem ignorantẽ ⁊ iustãuͭcũ
echnico loquamur. debuit inter¬
fice̾ d̾s  Qius ita sapiat: Non eqͥ¬
dem uite ꝯcordat auctori. morte qͥdẽ
qmͣ ext̾minare uenerat uti mox
ininino uiaꝵ suaꝵ ad p̾uidicium
sdi. celeste adhuc recentissimura
ignorantis edictum. Refas ẽ pro¬
fecto sentire de oĩum largitore
bonorum: qd̾ tam malum pͥnci¬
pium dedit adueniens sRini¬
me ꝓrsus id ego qͥppiam de xp̃o
assenserim quod magis abanti¬
xp̃o merito formidatur: quia

Expanded text:
omnino damnari. Ubi primo de omnino damnari. Ubi primo de temporis quidem praefixione durum nimis austerumque videtur, ut videlnoceat, et ante judex feriat quam minetur; quodque interim in tenebris loquitur et in aure Salvator, nondum quidem salvet, quia nondum apparet, et jam mundum impleat condemnatis. Itane ergo verbum salutis et praeceptum vitae non prius vitam restituere valuit, quam mortem inflixerit; idque eo innocentibus, quo et ne scientibus adhuc voluntatem Domini sui? Num gentem ignorantem et justam ut cum etnicho loquamur debuit interficere Deus? Quis ita sapiat? Non equidem vitae concordat Auctori, morte nimirum, quam exterminare venerat, uti mox in initio viarum suarum ad praejudicium saeculi, coeleste adhuc recentissimum ignorantis edictum. Nefas est profecto sentire de omnium largitore bonorum, quod tam malum principium dederit adveniens Minime prorsus id 626 ego cuipiam de Christo assenserim, quod magis ab Antichristo merito formidatur, quia
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ nos. Sin autẽ: seruum cl̾ĩ tnũ
oportet l itigare. s magis pati¬
entẽ ẽẽ ad om̃nes. Ideoq ñ queri¬
mus pugnas u̾borũ: nouita¬
tes qͦ uocum uixta apłicã doct᷑¬
nam euitamus. Natrũ tãtũ oꝑ¬
ponimꝰ sententias. ac u̾ba ꝓfe¬
rimꝰ: ⁊ ñ nr̃a. Nec .n. sapientio¬
res sumꝰ. ꝙͣ patres nr̃i. Abun¬
det sane in suo sensu quiuult
qnͣtum uult: dum mͦ nos pa¬
tiat᷑ in scpturaꝵ sensib abun¬
dare qͦm dicit apłs. Non quod
sufficientes simus cogitare aliqͥd
a nobis. tam ꝙͣ ex nobis: s suffi¬
cientia nr̃a ex deo ẽ. Scͣbis itaq¬
qͦndam asserere nescio quem nã
ñ nominas. ex quo pͥmum dictũ
absq eodem ꝑcepto actualiter
uisibili sacͣmento ał̃ eius iuce.
martyrio ullatenus potuisse sal¬
uari. S ⁊ si forte illud qͣspiam cũ
uerꝰ fide et contrinone coefi s er¬
peteret. ẜ p̃uentus mortis artido
assequi quod cuꝑet ñ ualeret: tñ

Expanded text:
 nos. Sin autem, servum Dei tamen non  nos. Sin autem, servum Dei tamen non oportet litigare, sed magis patientem esse ad omnes . Ideoque non quaerimus pugnas verborum; novitates quoque vocum juxta apostolicam doctrinam evitamus. Patrum tantum opponimus sententias, ac verba proferimus, et non nostra: nec enim sapientiores sumus quam patres nostri. Abundet sane in suo sensu qui vult quantum vult, dummodo nos patiatur in Scripturarum sensibus abundare, quomodo dicit Apostolus: Non quod sufficientes simus cogitare aliquid a nobis, tanquam ex nobis; sed sufficientia nostra ex Deo est quemdam asserere nescio quem nam non nominas ex quo primum dictum absque eodem percepto actualiter visibili sacramento, vel ejus vice martyrio, ullatenus potuisse salvari; sed etsi forte illud quispiam cum vera fide et contritione cordis expeteret, sed praeventus mortis articulo assequi quod cuperet non valeret, tamen
Abbreviated transcription (Latin):
i tibi uideor tardius re¬
scͥpsisse: scito me taide ꝙͦ
accepisse ad qͦdrescͥberẽ.
Nam qd̃ miseras iñ continuo
ad me usq platum ẽ. s ponti¬
niaci diu añretentum. Porro
uͥ accepi: moramminimẽ feci
in resc̾bendo. Tet̾nrid breuius.
qmͣ tua forte deposcebat intẽ¬
tio: s ñ plane qmͣ mea occuꝑa¬
tio sineret.Curaui tam̃ ne te
ut cumq lateret quicquid su¬
ꝑ introgatis ego sentiem: tuo
Sane eadeni mea sensazotio.
⁊ingenio plenius astruenda
relinquẽs. suta oportere cog¬
noueris. Nec dubito ad m̃a¬
num tͥ eẽ rationes certas. ⁊ ꝯ¬
gruas auctoritates: quibus
Raciłe ies possis.Is gͥ cuiuꝰ me
respondere asser̾tionib uibes.
⁊ nom̃ taces: tͥ noui̾t a me su¬
ꝑ consultis qd̾ sentio clictum.
ñ sibi contͣlictum: etiam si qͥd
aliter ab ip̃o sapimus. Nã
si uerum nos sapimus: ue¬
ritas ei contͣclicit ñ nos .S
.n. siñ confunclit᷑ acquiescẽ
ueritati:⁊ ueritas cum eo sapit¬

Expanded text:
i tibi videor tardius recripsisse, scito me tarde quoque accepisse ad quod rescriberem. Nam quod miseras, non continuo ad me usque perlatum est, sed Pontiniaci diu ante retentum. Porro ubi accepi, moram minime feci in rescribendo. Caeterum id brevius, quam tua forte deposcebat intentio: sed non plane quam mea occupatio sineret. Curavi tamen ne te utcunque lateret quidquid super interrogatis ego sentirem, tuo sane eadem mea sensa et otio, et ingenio plenius astruenda relinquens, si ita oportere cognoveris. Nec dubito ad manum tibi esse rationes certas, et congruas auctoritates, quibus facile id possis. Is ergo, cujus me respondere assertionibus jubes, et nomen taces, tibi noverit a me super consultis quod sentio dictum, non sibi contradictum, etiamsi quid aliter ab ipso sapimus. Nam si verum nos sapimus, veritas ei contradicit, non nos. Sed enim si non confunditur acquiescere veritati, et veritas cum eo sapit, et
Abbreviated transcription (Latin):
tis ieccludit. E quidem ñ
ignoro retͣctare ip̃m id quod
posuerat testimonium de
latrone minꝰq idoneum. ad
conbandam illam sententiã
confiteri: eo quod sane incer¬
tum sit utrũnam fierit bap¬
audacter ꝓ sequitur ⁊ multi¬
plicit̾ ꝯfirmat: nec uspiam
nisi fallor retͣctasse reꝑies.
Item inalio loco augustinꝰ.
cum aliquos pmisisset qͦs
scͥptura cõmemorat. inui¬
sibiliter quidẽ. ñ tam̃ etiam
uisibilit̾ scĩficatos: tandẽ¬

Expanded text:
tis excludit . » Et quidem non tis excludit . » Et quidem non ignoro retractare ipsum id quod posuerat testimonium de latrone, minusque idoneum ad comprobandam illam sententiam confiteri, eo quod sane incertum sit utrumne fuerit bapaudacter prosequitur, et multipliciter confirmat; nec uspiam, nisi fallor, retractasse reperies. Item in alio loco Augustinus, cum aliquos praemisisset, quos Scriptura commemorat invisibiliter quidem, non tamen etiam visibilit
Abbreviated transcription (Latin):
timani. legat siñ legit. recolat
si iam legit. ñ dissimulet si reco¬
lit: ⁊ animadu̾tet sine clubio
sem. homini ñ baptizato ⁊ moe¬
tuo fident᷑ de sola fide salutem
p̃sumere ⁊ tͥbuere indubitant᷑
bone uoluntati. quod defuit fa¬
cultati. Lega ͭ ⁊ augustini deuni¬
co baptismo librumquartũ: ⁊
se uł agnoscat imprudenter de¬
ceptum. uł ꝓbet impudenter
obstinatum. Baptismi inqͥt
iucẽ aliqnͣdo implere passionẽ
de latrone illo cui ñ baptizato
dictum ẽ hodie mecum eris
leue docum̃tum assumit. Q
se supplere: ẜ enam fidem con¬
u̾sionemq cordis. si forte ad
celebradum mist̾ium baptis¬
mi inangustiis tempoꝵ suc¬
cri ñ potest. Ꝙ infra. Qnͣtũ
itaq ait ualeat etiam sine
iusibili sacͣmento baꝑtismi.
Quod ait apłs corde creclitus
adiusticiã. ore aũt ꝯfessio fit
ad salutem: millo latrone de¬
impletͣ inuisibilit̾. cum mys¬
tium baptismi ñ contemptus
religionis: s articłs necessita¬

Expanded text:
tiniani legat si non legit; recolat tiniani legat si non legit; recolat si jam legit; non dissimulet si recolit: et advertet sine dubio, Sanctum homini non baptizato et mortuo fidenter de sola fide salutem praesumere, et tribuere indubitanter bonae voluntati, quod defuit facultati . Legat et Augustini de unico Baptismo librum quartum: et se vel agnoscat imprudenter deceptum, vel probet impudenter obstinatum. « Baptismi, » inquit, « vicem aliquando implere passionem, de latrone illo, cui non baptizato dictum est, Hodie mecum eris leve documentum assumit. » Et se supplere; sed etiam fidem conversionemque cordis, si forte ad celebrandum mysterium Baptismi in angustiis temporum succurri non potest. Et infra: Quantum itaque, » ait, « valeat etiam sine visibili sacramento Baptismi quod ait Apostolus: Corde creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem , in illo latrone deiliter, cum mysterium Baptismi non contemptus religionis, sed articulus necessita
Abbreviated transcription (Latin):
cierit baptirari. s mortis p̃ociu¬
patus articło. forte optinere ne¬
quiuerit: dũ ñ desit fides recta.
spes pia saritas sincera ꝓpitiꝰ
sit mͥ deus. quia huic egoͣ ob
solam aꝙͣ si defuerit. neqͣꝙͣ
omĩno possum desꝑare salutẽ.
nec nacuam credere fidem. nec
ꝯfundere spem. nͨ excdere cari¬
tatem. tantum si aꝙͣ non con
comtempt᷑ .s. sola ut dia phibe¬
at impossibilitas. Siquis alit̾
sapit iuderitunde s quod asserit
ꝑsuaserit:nam me ñ facile fa¬
teor assentire. si ñ firmior in¬
dux̾it uł ratio ad intelligendũ.
uł ad credendum auctoritas.S
miror ad modum si nouus iste
nouarũ inuentor assertionum.
& assertor inuentõnum. inueni¬
re in hoc rationem potuerit. q̃
scõs patres latuerit. ambrosiũ
⁊ aug̾. siue auctoritatẽ. eoꝵ dẽ
auctoritare potiorẽ. Nam si
nescit: uterq idem ꝓfecto sensit.
qd̾ fatemur sentire ⁊ nos. Librĩ
certe ambrosii de morte ualen¬

Expanded text:
tierit baptizari, sed mortis praeoccutierit baptizari, sed mortis praeoccupatus articulo forte obtinere nequiverit; dum non desit fides recta, spes pia, charitas sincera: propitius sit mihi Deus, quia huic ego ob solam aquam, si defuerit, nequaquam omnino possum desperare salutem, nec vacuam credere fidem, nec confundere spem, nec excidere charitatem: tantum si aquam non contemptus, sed sola, ut dixi, prohibeat impossibilitas. Si quis aliter sapit, viderit unde sibi quod asserit persuaserit: nam me non facile fateor assentire, si non firmior induxerit vel ratio ad intelligendum, vel ad credendum auctoritas. 7. Sed miror admodum, si novus iste novarum inventor assertionum, et assertor inventionum, invenire in hoc rationem potuerit, quae sanctos Patres latuerit Ambrosium et Augustinum, sive auctoritatem eorumdem auctoritate potiorem. Nam si nescit, uterque idem profecto sensit, quod fatemur sentire et nos. Librum certe Ambrosii de morte Valen
Abbreviated transcription (Latin):
ginale pcẽm. ritus obseruabat
antiquiuis generalit̾ iam tunc
minime ceꝑit qnͣdo nichodemo
clam clictũ est. nͥ quis renatꝰ
temꝑe tantum cuiq cepit anti¬
qua obseruatio ñ ualere. ⁊ ñ baꝑ¬
tizatus quisq noui p̃cepti reus
existere ex quo p̃ceptum ip̃m ĩ¬
excusabilit̾ ad eius potuit ꝑue¬
nere notitiã Sane ꝑuulis. ⁊ nͨ¬
clũ ratione utentib. qui a sola
nocere creclitur peocati contagio.¬
ñetiam mandãti p̃uaricatio:
tam dui credendum ẽ antiqͣ
ualuisse sacramenta. ꝙͣ diupa¬
lam int̾licta ñ fuisse constiterit.
Anuero ult᷑ penes deum est. ñ
meum diffinire. Norro in ma¬
iori etate. quis qu̾is pꝰ uulga¬
tũ ubiq baptissini remediũ
renuit iam baptizari generali
originaliq macłe adclit ⁊ exꝓp̾o
crimen suꝑbie duplicẽ secum
portans uistissime dampna¬
tionis causam. si sic de corpore
exire contigerit. Tam̃ si ante
exitum resipuerit ⁊ uoluerit ⁊ pe¬

Expanded text:
ginale peccatum ritus observabat ginale peccatum ritus observabat antiquus, generaliter jam tunc minime coeperit, quando Nicodemo clam dictum est: Nisi quis renatus tempore tantum cuique coepit antiqua observatio non valere, et non baptizatus quisque novi praecepti reus existere, ex quo praeceptum ipsum inexcusabiliter ad ejus potuit pervenire notitiam. Sane parvulis et necdum ratione utentibus, quia sola nocere creditur peccati contagio, non etiam mandati praevaricatio; tandiu credendum est antiqua valuisse sacramenta, quandiu palam interdicta non fuisse constiterit. An vero ultra? Penes Deum est, non meum definire. Porro in majori aetate quisquis post vulgatum ubique Baptismi remedium renuit jam baptizari, generali originalique maculae addit et ex proprio crimen superbiae, duplicem secum portans justissimae damnationis causam, si sic de corpore exire contigerit. Tamen si ante exitum resipuerit, et voluerit, et pe
Abbreviated transcription (Latin):
regnum celoꝵ uim patitur᷑: sip̃¬
cĩpuo tuno temꝑis ꝯͣtigisse ꝯstitĩt
hiuus cemodi aregnodi molentã
int̾clusionem. qͣlis quidẽ nec añ
fui̾t. nͨ pt᷑ futura sit : Sancito
quippe nom misfii decreto s ad¬
huc secreto: qͥsnam queso mo¬
rientib int̾im ad regnum patet
accessus. clum ⁊ uetͣ iam deficit.
qm̃ a nouo exludit᷑. ⁊ nouum
tũ ñ subuenit. qm̃ dlum nescit᷑
ñ ꝑcipit᷑ : O infelicissima illa
tempora. que sola ascłis omĩpe¬
nitus salutis remedio uacua
tnͣsierunt: dum ⁊ circũcisio que
illo usq iuguerat ꝓdeẽ iam.
subripiente baptismate ñ au¬
deret: ⁊ baptisma qm̃ aclhue
lateret ñ succͣreret. Forsan dormi¬
ebat eo temꝑe ds: nec fuit in¬
t̾im qui redimẽt. neq qui sał¬
uum faceret. S atis ꝑfecto ex¬
his qnͣtum reor apparet. qͦd
dampnatio ñ baptiratoꝵ ⁊
frnstratio circumasorũ. ⁊ euacu¬
atio sacrificioꝵ. que forte contͣori¬

Expanded text:
regnum coelorum vim patitur , si prregnum coelorum vim patitur , si praecipue tunc temporis contigisse constiterit hujuscemodi a regno violentam interclusionem, qualis quidem nec ante fuerit, nec post futura sit? Sancito quippe novi mysterii decreto, sed adhuc secreto; quisnam, quaeso, morientibus interim ad regnum patet accessus, dum et vetus jam deficit, quoniam a novo excluditur: et novum tamen non subvenit, quoniam, dum nescitur, non percipitur? O infelicissima illa tempora! quae sola a saeculis omni penitas salutis remedio vacua transierunt, dum et circumcisio quae illo usque viguerat, prodesse jan subripiente Baptismate non auderet: et Baptisma, quoniam adhuc lateret, non succurreret Forsan dormiebat eo tempore Deus, nec fuit interim qui redimeret, neque qui salvum faceret. CAPUT his, quantum reor, apparet, quod damnatio non baptizatorum, et frustratio circumcisorum, et evacuatio sacrificiorum, quae forte contra ori
Abbreviated transcription (Latin):
nationibus uͦ qͣtquot inuent̾ifide¬
les sũt. adultos quidem fide ⁊ sa¬
crificiis credimus expiatos: par¬
uulis aũt etiam solam ꝑfuisse
imino & suffecisse parentum fidẽ.
Sorro hoc ita usq ad baptismi
temꝑa ꝑdurasse: qͦ uno substi¬
tulo uacasse ot̾a. Querimus itaq
baptismi tempus. ex quo ceꝑit.
Ex quo inqͥt pͥmum lictũ ẽ nisi
quirenatus fuerit .x. cet̾a. Tene
gͦ firmit̾ clictũ hoc ad nichode¬
num utiq amicum ih̃u. occul
tumq illud de nocte requisisse
colloquiũ. Qnͣta añt putas
nilla circumsisor: cũ necclum ĩ
lucem ꝓlicrit qd̾ de baptismotẽ
intenebris dicebat᷑ : Quid ergo:
Nampnatos illos omnes chiq¬
mus qr baptizati ñ sunt: fit gͦ
miuria antiquo illi deiequẽ
mandato. si nouo alhue furti¬
subueniente. illud ita subito
euanusse putetur: ut ꝓdeẽ de¬
inceps ñ ualeret. Et quidem ꝙͥ
longe ꝑtꝰ putas publice p̃dica¬
tum s̃ clamatum suꝑ tecta fuisse:
illud. quid adieb ioħis baptiste

Expanded text:
nibus vero, quotquot inventi sunt fideles, adultos quidem fide et sacrificiis credimus expiatos, parvulis autem solam profuisse, imo et suffecisse parentum fidem. Porro hoc ita quidem usque ad Baptismi tempora perdurasse: quo uno substituto, vacasse caetera. 5. Quaerimus itaque Baptismi tempus ex quo coeperit. Ex quo, inquit, primum dictum est: Nisi quis renatus fuerit, etc. Tene ergo firmiter dictum hoc ad Nicodemum, utique amicum Jesu, occult occultumque illud de nocte requisisse colloquium. Quanta autem putas millia circumcisorum, cum necdum in lucem prodierit quod de Baptismo tunc in tenebris dicebatur? Quid ergo? damnatos illos omnes dicimus, quia baptizati non sunt? Fit ergo injuria antiquo illi Dei aeque mandato, si novo adhuc furtisubveniente, illud ita subito evanuisse putetur, ut prodesse deinceps non valeret. Et quidem quam longe post puta; publice praedicatum et clamatum super tecta fuisse: illud, quia a diebus Joannis Baptistae
Abbreviated transcription (Latin):
tri uirgini seruaretur: Primũ
equidem ẽ tempus. sod̃m locus.
tercium. modus: qͣtum electio
ꝑsone uirginalis. Hoc respon¬
de fr̃ib qui me rep̃hendunt.
quod clixerim ad laudem urg̃
ideo positum eẽ adeo: ne cuiforte
uł beatorũ angłoꝵ suum ꝯsili¬
um deus pͥus qmͣ uirgira reue¬
lasse putetur. eccepto clũtaxat
archanglõ gabriele. Suum ꝯ¬
silium dixi. ñ de oꝑe s de oꝑis tp̃e.
de loco. demodo. dẽ ꝑsone quoq

Expanded text:
tri Virgini servaretur? Primum equidem est tempus, secundum locus, tertium modus, quartum electio personae virginalis. Hoc responde fratribus, qui me reprehendunt quod dixerim ad laudem Virginis, ideo positum esse a Deo, ne cui forte vel beatorum Angelorum suum consilium Deus priusquam Virgini, revelasse putetur, excepto duntaxat archangelo Gabriele. Suum consilium dixi, non de opere, sed de operis tempore, de loco, de modo, de personae quoque
Abbreviated transcription (Latin):
illud potius uixta sententiam
hanc fuit apellandum. in qͦ
tot ⁊tante dei ppło diuitie sp̃c
affluebant: ut illud prsus ĩ¬
credibili felicitate cernͣeretur
impletum. qd̾ moyses opta¬
batcum diceti. Euis dabit
utomnes ꝓph̾ent: Quesoqͥd
simile atuulit ewuãglium : fros¬
tra gla̾tur paulus depͥmitiis
spẽ. quas leputat cũ sius co¬
sius poguit exꝑiri. Deniq a

Expanded text:
illud potius juxta sententiam illud potius juxta sententiam hanc fuerit appellandum, in quo tot et tantae Dei populo divitiae spiritus affluebant; ut illud prorsus incredibili felicitate cerneretur impletum, quod Moyses optabat, cum diceret: Quis dabit ut omnes prophetent? Quaeso, quid simile attulit Evangelium? Frustra gloriatur Paulus de primitiis spiritus, quas se putat cum suis cosuis potuerit experiri. De
Abbreviated transcription (Latin):
diuini muneris largitatem uet̾i
omne multitudinẽ omĩa que
de myst̾io nr̃e redemptionis suꝑ¬
ius enumerata sũt. liquido p̃cor¬
nouisse ꝯstiterit Cum erã ex̃
his quippiam tunc nec scͥptũ
manifeste. nec publice p̃disa¬
tum fuisse manifestũ sit: res¬
extitisse ꝓphas. qͦtquot ab ad¬
uentu domini retro iustiꝙ salui
fuerunt. fuit itaq antiquis
temporibꝰ aut ꝑ rara salus:
aut nii um numerosa ꝑ¬
fectio Quorũ quidẽ qͦd libet sa¬
pere.discretionis t̾minos excẽ¬
dere ẽ. Quod si iudetur tolerabi
tur. replesse potius ⁊ clitassescła
illa. multitudine ꝑfectoꝵ. qmͣ
saluandoꝵ tanta fuisse ꝑauci¬
tate ꝯtentũ. qͣtinus ⁊ salui ñ
pauci tunc fierẽt ⁊ omnes nich¬
ominꝰ repleti spu ꝓphico. nec¬
dum reuelata mysferia iam
tunc penctͣrent: sunꝙͣ hoc reci¬
pitur. benedicimus quidem
deum indonis sius: s quid
temꝑi gre resernatum sit ñui¬
denius. Nisi quod tempus gr̃e.

Expanded text:
divini muneris largitatem veteri divini muneris largitatem veteri omnem illam multitudinem omnia, quae de mysterio nostrae redemptionis superius enumerata sunt, liquido praecognovisse constiterit. Cum enim ex his quidpiam tunc nec scriptum manifeste, nec publice praedicatum fuisse manifestum sit: resexstitisse prophetas, quotquot ab adventu Domini retro justi et salvi fuerunt. Fuit itaque antiquis temporibus aut perrara salus, aut nimium numerosa perfectio: quorum quidem quodlibet sapere, discretionis terminos excedere est. 12. Quod si videtur tolerabiltur, replesse potius et ditasse saecula illa multitudine perfectorum, quam salvandorum tanta fuisse paucitate contentum, quatenus et salvi non pauci tunc fierent, et omnes nihilominus repleti spiritu prophetico, necdum revelata mysteria jam tunc penetrarent: si, inquam, hoc recipitur, benedicimus quidem Deum in donis suis; sed quid tempori gratiae reservatum sit, non videmus: nisi quod tempus gratiae
Abbreviated transcription (Latin):
sentire cũ aliis. ⁊ cliccre quod¬
quod aut lolus ñ clixit aut pͥmꝰ.
Unde fit. ut in his que sentit ⁊ lo¬
quitur: mocdum omĩno tenere
aut ignoret aut lissimulet. Ecre
enum ⁊in hac affertione sua. dũ
pares inscientia facit omnes qui
uentura sꝑabant his qui p̃te¬
rita legunt. dm̃ ꝓfeto aut ni¬
mis partũ p̃dicat. aut nimis
largum: ocłm cliscectionis ex
nulla parte ex aꝑiens. Paut
enim numerum electoꝵ illuis
temꝑis subꝑaucitate recligit
rarissimoꝵ spialium. quos ꝑ
sue scĩtatis spetiali excellenti aͣ
insignes illustres q illis tem¬
porib extitisse. ac singłari mune̾
sp̃c singula uti uentura erant
puidere certissime potuisse. scͥptͣa
cõmemorat.⁊sie nimis abbreuiat
manum di. dum p̃ter ꝑaucos illos
ꝑfectissimos. neminem eo tpr̃ pu¬
tat potisse saluariͤ autcexte si
illa tempo̾a multitudinẽ saluã¬
dorum enam p̃ter istos habuisse
ñ diffitetur magnã s in auclitã

Expanded text:
sentire cum aliis, et dicere sentire cum aliis, et dicere quod aut solus non dixerit, aut primus. Unde fit ut in his quae sentit vel loquitur, modum omnino tenere aut ignoret, aut dissimulet. Ecce enim et in hac assertione sua, dum pares in scientia facit omnes qui ventura sperabant, iis qui praeterita legunt; Deum profecto aut nimis parcum praedicat, aut nimis largum, oculum discretionis ex nulla parte aperiens. Aut enim numerum electorum illius temporis sub paucitate redigit rarissimorum spiritualium, quos pro suae sanctitatis speciali excellentia insignes illustresque illis temporibus exstitisse, ac singulari munere Spiritus singula, uti ventura erant, praevidere certissime potuisse Scriptura commemorat; et sic nimis abbreviat manum Dei, dum praeter paucos illos perfectissimos, neminem eo tempore putat potuisse salvari: aut certe, si et illa tempora multitudinem salvandorum 631 etiam praeter istos habuisse non diffitetur; magnam, sed inauditam
Abbreviated transcription (Latin):
p̃terea ut clicis ille ꝙ̃ dicis. oẽs
antiquos iustos. quotqͦt uicdł
tam omĩno ab iusse p̃scientiam
futuroꝵ. qͣntam nos qui post
sumus p̃teritorum scientiã: ita
ut nullus uł simpliciũ iustoꝵ
aliquid prorsus ignͦxaret exom¬
nib que modo nob ewãgłica pan¬
clit hystoria. u̾bi gra. uerbum
incarnatum. ꝑtum u̾ginalem.
doctͥnam saluatoris. miracłã. cru¬
cem. mortẽ. sepultͣam. descensũ
ad inferos. resurrectionem  ad
celos ascensionem. sic omo om̃ib
illorum tempoꝵ iustis. ⁊aꝑte oĩa
et distincte singła fuisse p̾cogni¬
ta. quemadmodum suo sũt tp̃r
ptꝰ exhibita ⁊ mͦ cognita nob̾: a¬
deo ut nec uisti fui̾nt nec salui
sint. quib ita clara omnia. ⁊
ꝑspicua ñ fuerunt. W id qͥdem
falsum. Uerum. ad refellendũ
tus ꝑutẽ. & pene quicl addi pos¬
sit ninueniam. Se homine tñ
qui ista loquit᷑: pãce ip̃ius clico
paucis qd̃ sentio. uidetur plus
nouitatis curiosus. ꝙ stucdio¬
sus ueritatis: gͣuariq de uĩ re

Expanded text:
praeterea, ut dicis, ille quem dicis, omnes antiquos justos, quotquot videltam omnino habuisse praescientiam futurorum, quantam nos, qui post sumus, praeteritorum scientiam: ita ut nullus vel simplicium justorum aliquid prorsus ignoraret ex omnibus, quae modo nobis evangelica pandit historia. Verbi gratia, Verbum incarnatum, partum virginalem, doctrinam Salvatoris, miracula, crucem, mortem, sepulturam, descensum ad inferos, resurrectionem, et ad coelos ascensionem, sic omnino omnibus illorum temporum justis, et aperte omnia, et distincte singula fuisse praecognita, quemadmodum suo sunt tempore post exhibita, et modo cognita nobis: adeo ut nec justi fuerint, nec salvi sint, quibus ita clara omnia et perspicua non fuerunt. Et id quidem falsum. 11. Verum ad refellendum tus putem; et pene quid addi possit, non inveniam. De homine tamen qui ista loquitur pace ipsius dico paucis quod sentio, videtur mihi plus novitatis curiosus, quam studiosus veritatis; gravarique de omni re
Abbreviated transcription (Latin):
habundantior iam p̃cesserat
tnͣsactis scłis effusio sp̃e Rut
hoc dice̾t intuebatur: ñ plane¬
effundam. s subtͣham magis
de spũ meo lixisse debuerat.
Qũid enim: Si filiis ewãgłi.
omnes ueteres uistos pares fa¬
cimus inscientia. nunquid ñ
fateri recesse ẽ. ut pote quos ñ
lectio sicut nos. aut p̃dicatio.
s ip̃a unctio docuit omnes de
omnibꝰ: Esto tñ. toleremus
pacto merito ñferimus: ut do¬

Expanded text:
abundantior jam praecesserat transactis saeculis effusio Spiritus.hoc diceret, intuebatureffundam; sed subtraham magis de Spiritu meo dixisse debuerat. Quid enim? Si filiis Evangelii omnes veteres justos pares facimus in scientia, nunquid nonfateri necesse est? Utpote quos non lectio sicut nos aut praedicatio, sed ipsa unctio docuerit omnes de omnibus? Esto tamen, toleremus pacto merito non ferimus, ut Do
Abbreviated transcription (Latin):
mĩto illã optinuerit p̃rogati¬
uã. ⁊ singłarit᷑ uice bãptismi
laure suscipiat᷑. ñ uideo curñ
ip̃a eque⁊ sine martyrio apd̾ de¬
um tantum dẽ possit.cui ⁊sine
martyrii ꝑ bam̃to ꝓculdubio
innotescit᷑. Hossit᷑ sane tantũ¬
dem clixerĩ. qnͣtum ad salutis
spectat obtentumñ ãt ad meri¬
ticumulum. quo inlubitãt᷑
martyrium antecellit. Legimꝰ.
Omnis qui odit frem suuim.
omicida ẽ. Eitem Qui uidi̾t
mulierẽ ad ꝯcupiscendum eã.
iam mechatꝰ ẽ incorde suo.
Quid planius quod uolun¬
tas ꝓfacto reputetur. il fcm̃
ex cłudit necessitas: Paisi forte
putetur in malo ꝙͣĩ bono effica¬
tior inueniri uoluntas. aprid
deum qui caritas ẽ: ⁊ ꝓmptior
ẽẽ adulciscendũ ꝙͣ adremune¬
randũ misericors ⁊ miserator
dominus. Quom᷑ his quiĩ
a lieno teneri se debito forte ĩ
ex tremis positꝰ recolit. si defit
unde ꝑsoluat. sola nicħominꝰ
penitentia. ⁊ corclis conttione
optine̾ ueniã creclit᷑ ne iam

Expanded text:
rogativam, ut singulariter vice Baptismi secure suscipiatur: non video cur non ipsa aeque et sine martyrio apud Deum tantumdem possit, cui et sine martyrii probamento procul dubio innotescit. Pessit sane tantumdem, dixerim, quantum ad salutis spectat obtentum, non autem ad meriti cumulum, quo indubitanter martyrium antecellit. Legimus, Omnis qui odit fratrem suum, homicida est ; et item: Qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam maechatus est in corde suo . Quid planius, quod voluntas pro facto reputetur, ubi factum excludit necessitas? Nisi forte putetur in malo, quam in bono efficacior inveniri voluntas apud Deum qui charitas est; et promptior esse ad ulciscendum, quam ad remunerandum misericors et miserator Dominus. Quomodo is qui alieno debito se teneri forte in extremis positus recolit, si desit unde persolvat, sola nihilominus poenitentia et cordis contritione obtinere veniam creditur, ne jam
Abbreviated transcription (Latin):
utiq nͥ ꝑ lanacrũ emũdarimi¬
nime potuerũt. At uͦ quis nes¬
ciat ⁊ alia p̃tͥ baptismum contͣ
originałe ꝑccm. remecłia antiqͥs
ñ defuisse temꝑibus: Abrahe qͥdẽ
⁊ semini eius. cͥcumsiõnis sacͣm̃tũ.

Expanded text:
i per lavacrum emundari minime potuerunt. At vero quis nesciat et alia praeter Baptismum contra originale peccatum remedia antiquis non defuisse temporibus? Abrahae quidem et semini ejus, circumcisionis s
Abbreviated transcription (Latin):
certissime sciam. qd̃ facillime siuis
reqiureni negaret. Inmo siuelleᷤᷤ
acciꝑe qͣtissimum habere: ñ quia
bonus ñ e:S quia sͥ ut scis opus
ñ ẽ. simendum ualde tͥ ꝑariter ẽ¬
adolescentiam tuam ꝯtempnar:
leuitate nocem. S confido qͥa
tu consultius ages. Nocum qui
uicinior etiam ꝯstructus ẽ eligos.
quẽ amico quidem tenenti nosti
oneri ẽẽ. tibi aut̃ necessariũ fore.
tue clignationi frem̃ bũc
nram ꝑaruitatem ꝯsu¬
lere. sic nos quod nobis uisũ
fuit nouis consilium declissẽ. ut
saniori ñ p̃iidicauerimus Reg̾
rerum qͣs scis suꝑflua nareatiõ
ne gͣuemus. hec ẽ summa ꝯsilii.

Expanded text:
certissime sciam quod facillime, si vicertissime sciam quod facillime, si virequirenti negaret? Imo si velles accipere, gratissimum haberet; non quia bonus non est, sed quia sibi, ut scis, opus non est. Timendum valde tibi pariter eadolescentiam tuam contemnat levitate notemur. Sed confido quia tu consultius ages, et locum, qui vicinior et jam constructus est, eliges; quem amico quidem tenenti nosti oneri esse, tibi autem necessarium fore.ae dignationi fratrem hunc nostram parvitatem consulere, sic nos, quod nobis visum fuit, noveris consilium dedisse, ut saniori non praejudicaverimus. Ne ergo rerum quas scis superflua narratione te gravemus, haec est summa consilii.
Abbreviated transcription (Latin):
da oꝑam cũ oportune potueris
ucqͥd gr̃e ⁊ clilectionis¬
sibi impendere possunt¬
absentes amici puto
⁊ me debere tibi. ⁊ michi deberi ace.
Uñ solum ob ꝯsortium ꝓpositi & pro¬
fessionis: s etiam ex debito nr̃e in¬
uicem pͥstine societatis. Que tam
gͣta ut̾q tamq debita deuono.
innullo euidentuis agnoscere
seu innotescere ꝑossumus: qmͣ si
alt̾utrum ñ celemus. si quid forte
de altutro qd̾ ñ deceat audimus.
Iudiui autẽ ego de te. qd̾ de sc̃o ꝯ¬
uentu cuo abbatiam in hyspa¬
niã ꝯstruere uelis. Quod mt̾chi
nimirum in magnam ad mira¬
tionem uenit quid cause incll̾ sic
quid consilii. quid ue utilitatis.
quod filios trios exulare cupis.
in locum utiq tam longinquũ.
tanto sumptu ⁊ labore.⁊queren¬
dum ⁊ edific̾andum: cumꝓꝑe te
habere possis. uͥ eos colloces. iame
edificatum ⁊ bene p̾ꝑ aratum. Nec
enimut reor hunc te excusare po¬
tes. quod locus ille tuus ñ sit. cũ

Expanded text:
da operam, cum opportune potueris, da operam, cum opportune potueris, uid gratiae et dilectionis impendere sibi possuntabsentes amici, puto et me debere tibi, et mihi deberi a te, non solum ob consortium propositi et professionis, sed etiam ex debito nostrae invicem pristinae societatis, quae tam grata utrique, tamque debita devotio in nullo evidentius agnoscere seu innotescere possumus, quam si alterutrum non celemus, si quid forte de alterutro quod non deceat audimus. Audivi autem ego de te, quod de sancto conventu tuo abbatiam in Hispania construere velis. Quod mihi nimirum in magnam admirationem venit, quid causae videlicet sit, quid consilii, quidve utilitatis, quod filios tuos exsulare cupis, in locum utique tam longinquum, tanto sumptu et labore et quaerendum et aedificandum, cum prope te habere possis, ubi eos colloces, jam aedificatum et bene praeparatum. Nec enim, ut reor, hinc te excusare potes, quod locus ille tuus non sit, cum
Abbreviated transcription (Latin):
me ꝑcepturum met
ꝓte sollicitudinis
remeclium: si tuatr
inclicante nescirem
inemini me ad te sic inter cetera
scͥpsisse. Et si inqm michi ꝑium
ẽ nullas tuas angustias clisimu¬
lareztͥ tñ clurum est sic affecto
eunctas indicare. S ecee unde
meas mͥ curas credili leuigari:
inde fateor amplius gͣuari me
sentio. Nam ante quidem sola
que temnotescente ꝑceꝑam: aut
dolebam. aut metuebam. Pluc
autem quid unꝙͣ mali euenire
potest. qd̾ ego ñ metuam Immo
iuxta tuum ouidiũ. qͣndo egoñ
suspectus omnia quo incertus
de omnib neram sepe de falsis
tristiciam contͣhere cogor. MNens
si quidem qmͣ semel affecexit ca¬
ritas: sui iuxis eẽ ñ sinit. Metii¬
it q̃d̾ nescit᷑ dolet qd̾ ñ oportet. sol¬
Qͥ quia uides fili nec meamme¬
ticlosam inclust̾am. nec tuam pi¬
am prudentiam in hac parte
ꝓdesse mͣ: iam queso noli celare
quȩ circa te aguntur: ne unde
te mͥ parcẽ putas. magis affli¬
gas. Opuscula mea que habes:

Expanded text:
me percepturum meae pro te sollicitudinis remedium, si tua te non indicante nescirem memini me ad te sic inter caetera scripsisse: « Et si, inquam, mihi pium est nullas tuas angustias dissimulare, tibi tamen durum est sic affecto cunctas indicare . » Sed ecce unde meas mihi curas credidi levigari, inde fateor amplius gravari me sentio. Nam ante quidem sola quae te innotescente perceperam, aut dolebam, aut metuebam; nunc autem quid unquam mali evenire potest, quod ego non metuam? Imo juxta tuum Ovidium . Quando ego non suspectus omnia, quo incertus de omnibus, veram saepe de falsis tristitiam contrahere cogor. Mens siquidem quam semel affecerit charitas, sui juris esse non sinitur. Metuit quod nescit, dolet quod non oportet, solEt quia vides, fili, nec meam meticulosam industriam, nec tuam piam prudentiam in hac parte prodesse mihi, jam, quaeso, noli celare quae circa te aguntur, ne unde te mihi parcere putas, magis affligas. Opuscula mea quae habes,
Abbreviated transcription (Latin):
indomo ⁊ habitu religionis ꝯu̾¬
sationem ad scłm reclisse: qͥq
priꝰ os ad huc pͥore uxore su a
uiuente acꝯsentiente. fortissime diu¬
ac dinͣtissime ꝯtinentiam tenu¬
it̾ sccłis rutsus amplexib se in¬
eptissime atq inhonestissime
implicuisse. Quia tñ publice ae
sollemꝑnit̾ iuxta morẽ oeteroꝵ
hominum.:⁊ sine q̃rela uł calũp¬
nia ipm qualecumq ꝯiugiũ
celebratum fuit: ñ nobis iudet᷑
tutum. illum illam ñ ꝯsentien
ꝑio. aut certe eccłiastico canoni¬
coq iuclicio. Qm̃ uͦ hoc tam
gͣnde hominis ꝑicłm ad te ni¬
mirum ñ minĩma exꝑte respiõe
credimus. exeo quippͥe quod
nołentem acflagitantem suũ
ꝯfirmare ꝓpositum. nimis sus¬
ciꝑe clistulisti. occasione sumꝑ¬
tã cliabolus in hec eum malã
p̃cipitauit᷑ omiño excaritate
suademus ⁊ consulimus. ut
quacumq inclustͥa quocumq
sumptu.uł labore potes. mi¬
serum om̃imꝰ satagas libera¬
re.ꝯueniendo scił aut mulierẽ

Expanded text:
 habitu religionis conversationem, ad saeculum redisse, quique prius, et adhuc prior uxore sua vivente ac consentiente, fortissime ac diutissime continentiam tenuit, secundis rursus amplexibus se ineptissime atque inhonestissime implicuisse. Quia tamen publice ac solemniter juxta morem caeterorum hominum, et sine querela vel calumnia, ipsum qualecumque conjugium celebratum fuit, non nobis videtur tutum, illum illam non consentiperio, aut certe ecclesiastico canonicoque judicio. Quoniam vero hoc tam grande hominis periculum ad te nimirum non minima ex parte respicere credimus ex eo quippe quod volentem ac flagitantem suum confirmare propositum, nimis suscipere distulisti, occasione sumpta, diabolus in haec eum mala praecipitavit, omnino ex charitate suademus et consulimus ut quacunque industria, quocunque sumptu vel labore potes, miserum omni modo satagas liberare: conveniendo scilicet aut mulierem,
Abbreviated transcription (Latin):
stantia mundi. quatinꝰ relĩ¬
quere cogerers quos uel rege¬
re uel pascere ñ sufficẽs.Ui
de ne et te cangat uox illa di
quia odio habuert̃ me gͣtis.
Ctͥd enĩ debuit tͥ facere et ñ
fecit: Uineã tͥ plantauit ele¬
ctam ⁊ speciosissimã. Sepem

Expanded text:
stantia mundi, quatenus relinstantia mundi, quatenus relinquere cogereris, quos vel regere, vel pascere non sufficeres? 2. Vide ne et te tangat vox illa Dei: Quia odio habuerunt me gratis . Quid enim debuit tibi facere, et non fecit? Vineam tibi plantavit electam et speciosi
Abbreviated transcription (Latin):
uoluisti facere: Quis te
hominẽ tantis p̃litũ bonis:
Quom potuit arbor bona. pes¬
simũ hunc ex se ꝓducẽ fruc¬
tum: O qͣm t̾ribilis cłs in ui¬
dicils suꝑ filios hominũ. Nõ
miror qd diabolus istud. potu¬
it. s qd̃ d̾s ꝑ misit: qͥipe. cui
iamz tot annis pure  sicus
creclimus ⁊ deuote ser iusti
Quid faciet de me utiq pigͦ
⁊ negligetti seruo qui fide¬
lem Famulũ suũ. sic uł ad
tẽpus tradidit in animam
inimicoꝵ eius: Quid q̃ so ra¬
tionis. imnro quid ũ impie¬
tatis ht h fuga tua ÷ de qua
filii lugent. adu̾sarii rident:
Miror quod te ñ t̾ruit arnal¬
di abb̃is exemplũ: cuꝰ sim
łp̾sumptio. digno s pauẽ¬
do fine. ut bũ meministi ĩ
breui est iundicata. Eł qͥdẽ
ille qualemcũq ut bñ noui
ego ĩ abuit causam:tu nul.¬
lam.Nunqͥd enĩ aut mona¬
chi cuis erant inobedientes
imꝑiis. aut cõu̾si segnes. ino¬
ꝑib. aut uicini forte tibi cu¬
is uereb infesti. aut cerce
modica ⁊ ñ sufficiens sub¬

Expanded text:
voluisti facere? Quis te hominem tantis praeditum bonis? Quomodo potuit arbor bona pessimum hunc ex se producere fructum? O quam terribilis Deus in judiciis super filios hominum! Non miror quod diabolus istud potuit, sed quod Deus permisit, quippe cui jam tot annis pure, sicut credimus, et devote serviisti. Quid faciet de me, utique pigro et negligenti servo, qui fidelem famulum suum sic vel ad tempus tradidit in animam inimicorum ejus? Quid, quaeso, rationis, imo quid non impietatis habet haec fuga tua, de qua filii lugent, adversarii rident? Miror quod te non terruit Arnoldi abbatis exemplum: cujus similis praesumptio digno, sed pavendo fine, ut bene meministi, in brevi est vindicata. Et quidem ille qualemcunque, ut bene novi ego, habuit causam, tu nullam. Numquid enim aut monachi tuis erant inobedientes imperiis, aut conversi segnes in operibus, aut vicini forte tibi tuisve rebus infesti, aut certe modica et non sufficiens sub