comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dalum. gentib aũ stulticiã.
Ipsis uero uocatis uidȩis &
dĩ sapientiam : In quanim¬
rum sententia uir tutem
ad signa r&ulit ꝓpt̃ iude¬
os. sapientiam aũ ad doc¬
trinam propter grȩcos.
idẽ gentes.. Nonne iste ẽ
faber filius mariȩ. frater
& symonis  nonne &so¬
rores eius hic nobis cum
sunt : & scandali tabant᷑
in illo : Scandalum &er¬
her&icoꝵ condempnatio.
In tantum enim cernebant
hominem iħm xpm. ut hunc
fabrem. & ixta alium euan¬
gelista. fabri clamarent fi¬
lium. fr̃s quoq: & so ores
eius. se cum eẽ testarenturi
qui tam̃ non liberi. io seph
aut mariȩ iuxta her&i cos
putandi. sed potius iuxta
morem sacrȩ scripturȩ. cog¬
nati ipsoꝵ sunt intellegendi
quomodo habraam & loth
fr̃s appellantur. cum e&
loth filius fratris habraȩ.
& multa habes huius modi.
Non aũ sine certi pro uisi¬
one sa cramenti dñs in car¬
ne apparens. faber & fabri
filius estimari ac dici. uoluit
quin potius &iam ꝑ hoc se
eius ante sęłã filium eẽ do¬

Expanded text:
dalum, gentibus autem stultitiam. Ipsis vero vocatis Judaeis et Dei sapientiam . In qua nimirum sententia virtutem ad signa retulit propter Judaeos, sapientiam autem ad doctrinam propter Graecos, id est gentes. Nonne iste est faber filius Mariae, frater et Simonis? Nonne et sorores ejus hic nobiscum sunt? Et scandalizabantur in illo. Scandalum et erhaereticorum condemnatio. In tantum enim cernebant hominem Jesum Christum, ut hunc fabrum, et juxta alium Evangelistam, fabri clamarent filium; fratres quoque et sorores ejus secum esse testarentur. Qui tamen non liberi Joseph aut Mariae, juxta haereticos, putandi sunt, sed potius juxta morem sacrae Scripturae, cognati ipsorum sunt intelligendi, quo modo Abraham et Lot fratres appellantur, cum esset Lot filius fratris Abrahae. Et multa habes hujusmodi. Non autem sine certi provisione sacramenti Dominus in carne apparens, faber et fabri filius aestimari ac dici voluit: quin potius etiam per hoc se ejus ante saecula filium esse do
Abbreviated transcription (Latin):
pulos meos arguendos cre¬
ditis: quod senioꝵ iussa par¬
ui pendant: ut dĩ scita cus¬
todiant. Moyses enĩ dix̃
Honora patrem tuũ & matrẽ
tua. & qui maledixerit pa¬
tri aut matrimoste moria¬
tur ⁊ Honor inscripturis
nontantũ insalutationibus
& officiis differendis. quan¬
tum inelemosina ac mune¬
rum conlatione sentitur.
Honora inquid apłus uidu¬
as quȩ uere uiduȩ sunt. hic
honor donũ intellegitur.
Et in alio loco.⁊ Presbiteri
duplici honore honorandi.
maxime quilaborant inuer¬
bo & doctrina dñi. ⁊ Et ꝑ
hoc mandatum habemus
boui trituranti. os ñ clude¬
re. ut dignus sit operarius
mercede sua Uos autẽ
dicitis. sidixerit homo pa¬
tri aut matri. corban. qđ ẽ
donũ quodcũq exme tibi¬

Expanded text:
pulos meos arguendos crepulos meos arguendos creditis. quod seniorum jussa parvipendant, ut Dei scita custodiant? Moyses enim dixit: Honora patrem tuum et matrem tuam; et qui maledixerit patri aut matri, morte moriatur . Honor in Scripturis non tantum in salutationibus et officiis deferendis, quantum in eleemosyna ac munerum collatione sentitur. Honora, inquit Apostolus, viduas, quae vere viduae sunt . Hic honor donum intelligitur. Et in alio loco: Presbyteri duplici honore sunt honorandi, maxime qui laborant in verbo et doctrina Domini . Et per hoc mandatum jubemur bovi trituranti os non claudere , ut dignus sit operarius mercede sua . Vos autem dicitis: Si dixerit homo patri aut matri corban, quod est donum quodcunq
Abbreviated transcription (Latin):
uasorum qui cordiũ suoꝵ
& corporum eluere sordes
neglegunt.: Cum cestũ
sit moysen & ꝓph&as. qui
uasa populi dĩ. uel aquis
dilui uel igne purgari. uel
oleo sanctificari. quacũq
excausa iusserunt. non in
hoc materialium rerũ emun¬
dationẽ. sedmentiũ potius
& operũ castigationẽ. Ac
scĩmoniã atq animarum
nobis mandare salutem.:
Et int̾rogabant eum pha¬
Urisei & scribe: quare discipu¬
li tui non ambulant. iuxta
traditionẽ seniorum sed cõmu¬
nib: manibus ianducant pa¬
nẽ: Mira phariseoꝵ scri¬
barumq: stultitia. dĩ filium
arguunt quare hominũ tra¬
ditiones: & p̃cepta nonseru&.
Manus aut̃ idẽ opera noncor¬
poris utiq: manus sed animȩ
lauande sunt. ut fiat in illis
uerbum dĩ. ⁊ Et dicebat
illis. bene irri tum faci¬
tis p̃ceptum dĩ ut traditio
nẽ seru&is. ⁊ Palsum calũ¬
niã uera responsione confu¬
tat. ⁊ Cum in quid uos ꝓpt̃
traditionẽ hominũ p̃cepta
dñi neglegatis. quare disci¬

Expanded text:
vasorum, qui cordium suorum vasorum, qui cordium suorum et corporum eluere sordes negligunt, cum certum sic Moysen et prophetas, qui vasa populi Dei vel aquis dilui, vel igne purgari, vel oleo sanctificari quacunque ex causa jusserunt, non in hoc materialium rerum emundationem, sed mentium potius et operum castigationem ac sanctimoniam, atque animarum nobis mandare salutem. Et interrogabant eum Pharisaei et Scribae: Quare discipuli tui non ambulant juxta traditionem seniorum, sed communibus manibus manducant panem? Mira Pharisaeorum scribarumque stultitia. Dei Filium arguunt, quare hominum traditiones et praecepta non servet. Manus autem, id est, opera, non corporis utique manus, sed animae lavandae sunt, ut fiat in illis verbum Dei. Et dicebat illis: Bene irritum facitis praeceptum Dei, ut traditio servetis. Falsam calumniam vera responsione confutat. Cum, inquit, vos propter traditionem hominum praecepta Domini negligatis, quare disci
Abbreviated transcription (Latin):
Suꝑ stitiosa ẽ hominũ tradi¬
tio. semel lotos obmanducan¬
dum panẽ crebrius lauare.
& a foro nisi baptizentur
non comedere. Crebro eli¬
mosinarum la crimarum
alioꝵq iusticiȩ fructu¬
um lo m̃to sua opera pur¬
gare. ut casto corde &
corpore caelestib uale¬
ant communcare mys¬
terus. Necessarium ẽ
in qui nam̃ta quȩ extẽ¬
poralium negotioꝵ curis
quisq contraxerit. sub¬
sequenti bonarum co¬
gitationum & ac tuum
ꝑ mund& instantia. si in¬
terne refectionis cupit
epulis ꝑfrui. Sed phari¬
sei spiritalia proph&arũ
uerba carnaliter acci¬
pientes. quȩ illi de cordis
& operis castigatione p̃¬
cipiebant dicentes. Laua¬
mini mundi estote. & mun¬
damini qui festis uasa
dñi ⁊ sti de corpore so¬
lum lauando seruabant.
Frustra autẽ pharisei frus¬
Itra om̃s iudei lauant ma¬
nus. & a foro bapti⁊ antur
quã diu contempnunt fon¬
te saluatoris ab lui. inua¬
num baptismata seruant

Expanded text:
Superstitiosa est hominum tradiSuperstitiosa est hominum traditio semel lotos ad manducandum panem crebrius lavare, et a foro nisi baptizentur, non comedere. Sed emosynarum, lacrymarum, aliorumque justitiae fructuum lavamento sua opera purgare, ut casto corde et corpore coelestibus valeant communicare mysteriis. Necessarium est inquinamenta, quae ex temporalium negotiorum curis quisque contraxerit, subsequenti bonarum cogitationum et actuum permundet instantia, si internae refectionis cupit epulis perfrui. Sed pharisaei spiritalia prophetarum verba carnaliter accipientes, quae illi de cordis et operis castigatione praecipiebant dicentes: Lavamini, mundi estote, et mundabimini qui fertis vasa Domini , isti de corpore solummodo lavando servabant. Frustra autem Pharisaei, frustra omnes Judaei lavant manus, et a foro baptizantur, quandiu contemnunt fonte Salvatoris ablui. In vanum baptismata servant
Abbreviated transcription (Latin):
patrẽ : quia abscondisti hȩc
a sapientibus & prudentib
& reuelasti ea paruulis.
Homines terre genesar& h.
quim inus docti uidebant᷑.
non solum ipsi ueniunt sed¬
& suos infirmos adducunt
immo gestant ad dñm uel
fimbriã eius quosaluari
queant mereantur con¬
tingere: ideoq confestim
merita cupitȩ salutis mer¬
cede potiuntur. : At ue¬
ro pharisei & scribȩ quidoc¬
tores ẽẽ populi debuerant.
non aduerbum audiendum.
non adquerendã medelam
sed ad mouendas solum ques¬
tionũ pugnas ad dñm concur¬
runt. eosq: de non lotis cor¬
poris manibus uituperant
in quorum operib quȩ per
manus siue ꝑc&era cor¬
poris membra fiunt. nihil
inmunditiȩ sordidantis in¬
uenire ualebant. cũ se ma¬
gis ipsos culpare debuerinꝰ.
quilotis aqua manus haben¬
tes. conscientiã liuore pol¬
lutã gestabant.:
Pharisei enĩ & omnes iudei ni¬
Isi crebro lauerint manus ñ
manducant. tenentes tra¬
ditionẽ senioꝵ: & a foro nisi
baptizentur non comedunt.

Expanded text:
: Quia abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis! Homines terrae Genezareth, qui minus docti videbantur, non solum ipsi veniunt, sed suos infirmos adducunt; imo gestant ad Dominum, ut vel fimbriam ejus, qua salvari queant, mereantur contingere. Ideoque confestim merita cupitae salutis mercede potiuntur. At vero Pharisaei et Scribae, qui doctores esse populi debuerant, non ad verbum audiendum, non ad quaerendam medelam, sed ad movendas solum quaestionum pugnas ad Dominum concurrunt, eosque de non lotis corporis manibus vituperant, in quorum operibus, quae per manus sive per caetera corporis membra fiunt, nihil immunditiae sordidantis invenire valebant, cum se magis ipsos culpare debuerint qui lotas aqua manus habentes conscientiam livore pollutam gestabant. Pharisaei enim et omnes Judaei, nisi crebro laverint manus, non manducant tenentes traditionem seniorum et a foro nisi baptizentur, non comedunt.
Abbreviated transcription (Latin):
rent in iħm. Quar tum
uero mortuum nuntian¬
te discipulo dñs audiuit.
Sed quia qui pro eius ex¬
citatione precarentur
uiui de fuerant. Nimit¬
te inquid ut mor tui sepe¬
liant mortuos suos. idẽ
mali malos noxiis laudi¬
bus grauent. & quia ñ
ad est iuftus qui corripi¬
at in miã. oleum pec ca¬
toris inpingu& eoꝵ caput.¬
tegressus inde abiit in
patriam suam sequebant᷑¬
illum discipuli sui. & fac¬
to sabbato. coepit in syna¬
goga docert. & multi
audientes . ad mirabantur
in doctrina eius. dicen¬
tes. Vnde huic haec om̃a
& quȩ ẽ sapientia quȩ da¬
ta ẽ illi. & ur tutes tales
quȩ ꝑmanus eius efficiunt᷑.¬
Pa triam eius nazareth
dicit. in qua erat nutri¬
tus: S ed quanta nazare¬
noꝵ cȩcitas.  qui eum quẽ
in uerbis factisq ipsius. si
mens non leua fuiss& xpm̃
cognoscere poterant. ob
solam generis noticiam
contempnant . Sa pienti¬
am aũ ad doctrinam. uir¬
tutes referunt ad sanitates.
& miracula quȩ faciebat .

Expanded text:
rent in Jesum. Quartum rent in Jesum. Quartum vero mortuum nuntiante discipulo Dominus audivit, sed quia qui pro ejus excitatione precarentur, vivi defuerant: Dimitte, inquit, ut mortui sepeliant mortuos suos , id est mali malos noxiis laudibus gravent: et quia non adest justus, qui corripiat in misericordia, oleum peccatoris impinguet caputegressus inde, abiit in patriam suam: et sequebantur eum discipuli sui: et facto sabbato coepit in synagoga docere: et multi audientes admirabantur in doctrina ejus, dicentes: Unde huic haec omnia? et quae est sapientia, quae data est illi, et virtutes tales, quae per manus ejus efficiuntPatriam ejus Nazareth dicit, in qua erat nutritus. Sed quanta Nazarenorum caecitas, qui eum quem in verbis factisque ipsius, si mens non leva fuisset, Christum cognoscere poterant, ob solam generis notitiam contemnant. Sapientiam autem ad doctrinam, virtutem referunt ad sanitates et miracula, quae faciebat.
Abbreviated transcription (Latin):
De latum aũ foras uiuenem
mor tuum plurib ut reui¬
uiuiscere. debeant dic¬
tis corroborat. cum ait.
iuuenis tibi dico surge.
Qua driduanus uero mor¬
tuus ut longa premen¬
tis sepulchri claustra eua¬
dere poss&. fremuit spũ
iħs turbauit se ipsum. la¬
crimas fudit . rursum fre¬
muit. ac magna uoce cla¬
mauit. Lazare ueniforas.
& sic tandem qui erat dis¬
peratus. discusso tenebra¬
rum pondere. uitȩ luci¬
que redditur. SiC & hoc
notandum. quod quia pub¬
lica nox a publica aeg&
remedio. leuia aũ pec ca¬
ta. leuiori & se cr&aque¬
unt penitentia delere:
Puella in domo iacens paucis
arbitris exsurgit . eis demq
ue hementer ut ne mini
ad manifestent precipit᷑.
iuuenis extra portam tur¬
ba multa comitante atq
intuente suscitatur..¬
Lazarus demonumento
uo catus. intantum popu¬
lis innotuit. ut abeoꝵ
qui uidere testimoniũ.
plurimȩ dño turbȩ cum
palmis oc currerent. &
multi propt̃ illum abi¬
rent ex iudeis . & crede¬

Expanded text:
Delatum autem foras juvenem Delatum autem foras juvenem mortuum, pluribus ut reviviscere debeat dictis corroborat, cum ait: Juvenis, tibi dico, surge. Quatriduanus vero mortuus, ut longa prementis sepulcri claustra evadere posset. Fremuit spiritu Jesus, turbavit seipsum, lacrymas fudit, rursum fremuit, ac magna voce clamavit: Lazare, veni foras. Et sic tandem qui erat desperatus, discusso tenebrarum pondere, vitae lucique redditur. Sed et hoc notandum, quod quia publica noxa publico eget remedio, levia autem peccata leviori et secreta queunt poenitentia deleri, puella in domo jacens paucis arbitris exsurgit, eisdemque vehementer ut nemini id manifestent praecipitur. Juvenis extra portam turba multa comitante atque intuente, suscitaturLazarus de monumento vocatus, in tantum populis innotuit, ut ob eorum qui videre testimonium, plurimae Domino turbae cum palmis occurrerent, et multi propter illum abirent ex Judaeis, et crede
Abbreviated transcription (Latin):
restituit ecclesiȩ: Quidam
uero non solum cogitando
uel faciendo in licita. sed &
ipsa peccandi consu&udine
se quasi sepeliendo corrum¬
punt. Uerum nec adhos eri¬
endos minor fit uirtus &
gratia saluatoris. si tam̃ ad¬
sint cogitationes sollicitȩ
quȩ super eoꝵ salutȩ. uelut¬
⁊ de uote xp̃o sorores in ui¬
gilant : Nam ad hoc inti¬
mandum rescscitauit la¬
⁊arum quatuor dies inmo¬
mento habentem & sorore
at testante iam feentem :
Quia nimirum pessima nox¬
ios actus sol& fama com¬
tari : Notandum aũ quod
quanto grauior animȩ mors
ingruerit. tanto acrior
ne cesse ẽ utre surgere me¬
reatur penitententis fer¬
uor insiftat: Nam le uiores
& cottidiani erratus. leui¬
oris penitentiȩ possunt re¬
medio curari. Quod occul¬
te uolens oftendere dñs.
ia centem in conclaui mor¬
tuam facillima ac bre uis¬
sima uoce resuscitat dics̃.
Puella surge. quam &iam ob
facilitatẽ resus citandi iam
mor tuam fuisse negauerat.

Expanded text:
restituit Ecclesiae. Quidam restituit Ecclesiae. Quidam vero non solum cogitando, vel faciendo illicita, sed et ipsa peccandi consuetudine se, quasi sepeliendo corrumpunt. Verum nec ad hos erigendos minor fit virtus et gratia Salvatoris, si tamen adsint cogitationes sollicitae, quae super eorum salute velut devotae Christo sorores invigilant. Nam ad hoc intimandum, resuscitavit Lazarum quatuor dies in monumento habentem, et sorore attestante jam fetentem, quia nimirum pessima noxios actus solet fama comitari. Notandum autem, quod quanto gravior animae mors ingruerit, tanto acrius necesse est, ut resurgere mereatur, poenitentis fervor insistat. Nam leviores et quotidiani erratus levioris poenitentiae possunt remedio curari. Quod occulte nolens ostendere Dominus, jacentem in conclavi mortuam facillima ac brevissima voce resuscitat dicens: Puella, surge. Quam etiam ob facilitatem resuscitandi jam mortuam fuisse negaverat.
Abbreviated transcription (Latin):
Ad testimonium quidem
uerȩ re suscitationis. dari
puellȩ manducare pre¬
cepit. ne non ueritas sed
fantasma quod apparebat
ab in credulis putar&ur:
Sed & siquis aspiritali mor¬
te surrexerit. cȩlesti ne
lem intellectum tres illi
mor tui quos saluator in¬
corporib sus citauit. Tria
rectionis significant. Si¬
quidem non nulli consen¬
sum male dictioni preben¬
do latente tantum cogita¬
tione peccati sibi mor tem
consciscunt: Sed tales se
uiuificare significans sal¬
uator resus citauit filiam
archisynagogi. non dum
foris elatam sed in domomor¬
tuam. quasi uitium secre¬
to incor detegentem. :¬
Alu non solum noxię delec¬
tationi consentiendo. sed
& ipsum ma lum quod de¬
lectantur. ex plendo. mor¬
tuum suum. quasi extra
portas efferunt. & bos
se si peniteant resuscitare
de monstrans: sus citauit
iuuenem filium uiduȩ. ex¬
tra portas ciuitatis elatum.
& reddidit matrisuȩ.
Quia resipiscentem apeccati
tenebris animam. unitati

Expanded text:
Ad testimonium quidem Ad testimonium quidem verae resuscitationis dari puellae manducare praecepit, ne non veritas, sed phantasma quod apparebat ab incredulis putaretur. Sed etsi quis a spiritali morte surrexerit, clem intellectum, tres illi mortui quos Salcorporibus suscitavit, tria rectionis animarum significant. Siquidem nonnulli consensum malae delectationi praebendo, latente tantum cogitatione peccati sibi mortem consciscunt. Sed tales se vivificare significans Salvator, resuscitavit filiam archisynagogi nondum foras elatam, sed in domo mortuam, quasi vitium secreto in corde regentem. Alii non solum noxiae delectationi consentiendo, sed et ipsum malum quo delectantur explendo, mortuum suum quasi extra portas efferunt. Et hos se si poeniteant, resuscitari demonstrans, suscitavit juvenem filium viduae extra portas civitatis elatum, et reddidit matri suae, quia resipiscentem a peccati tenebris animam unitati
Abbreviated transcription (Latin):
te ꝓpt̃ exprimendam uim
dominicȩ iussionis. hoo au¬
gendum putauit. magis
sensum loquentis quam ip¬
sa uerba suis curans intima¬
re lectorib: Nam & fami¬
liare constat eẽ euangelis¬
tas atq a postols. cum de
u&eri testam̃to testimon¬
Aadsumunt. magis sen¬
sum proph&icum ponere
curare quam uerba:
Tenens aut̃ manum puellȩ
dñs. suscitauit eam. Quia
nisi prius mundatȩ fueria
manus iudeoꝵ quȩ sangui¬
ne plenȩ sunt. synagogi
eoꝵ mortua non consur¬
git. Et confestim sur¬
rexit puella & ambula¬
bat . Bene surrex it & am¬
bulabat . quemcumq eñ
peccata mor tuum suꝑnȩ
manus miserationis re¬
sus citatura t&igerit. non
solum a sor dib & u&eri¬
no scelerum exsurgere.
sed& inbonis continuo
proficere deb& operib:
Ui delic& iuxta psalmistã
In grediens sine macula
& opera Exercens iusti¬
ciȩ. Et opstipuer
stuporẽ maximo. & pre¬
cepit illis uehementer
ut nemo id scir&. & dix̃.
date illi manducare .:

Expanded text:
te propter exprimendam vim te propter exprimendam vim dominicae jussionis, hoc agendum putavit, magis sensum loquentis, quam ipsa verba suis curans intimare lectoribus. Nam et familiare constat esse evangelistis atque apostolis, cum de Veteri Testamento testimonia assumunt, magis sensum propheticum ponere curare, quam verba. Tenens autem manum puellae Dominus, suscitavit eam, quia nisi prius mundatae fuerint manus Judaeorum, quae sanguine plenae sunt, Synagoga eorum mortua non consurget. Et confestim surrexit puella, et ambulabat. Bene surrexit, et ambulabat. Quemcunque enim peccatis mortuum supernae manus miserationis resuscitatura tetigerit, non solum a sordibus et veterno scelerum exsurgere, sed et in bonis continuo proficere debet operibus, videlicet, juxta Psalmistam, ingrediens sine macula, et opera exercens justitiae . Et obstupuerunt stupore maximo. Et praecepit illis vehementer, ut nemo id sciret; et jussit dare illi manducare.
Abbreviated transcription (Latin):
tua fuisse. sed ei obdorms¬
se dici. non in congrue
potest. Et in ridebant
eum. Ipse uero eiectis om¬
nib: ad sumit patrẽ & ma¬
trem puellȩ. & c&era.
Quia uerbum resuscitantis
inridere quam credere
malebant. merito foras
ex cluduntur. ut pote in¬
digni. qui potentiam resus¬
citantis. ac resur gentis mys¬
terium uiderent. I temfo¬
ras turba eicitur. ut puel¬
la suscit&ur: Quasi non pri¬
us a se cr&iorib: cordis ex¬
pellitur inportuna secu¬
larium multitudo curarũ.
anima quȩ intrinse cus iac&
mor tua. non resurg&: Nã
dumse ꝑ innumeras terre¬
norum desideriorum cogi¬
tationes spargit. ad conside¬
rationẽ sui sese nullatenus
colligit. Et tenens ma¬
num puellȩ. ait illi. Tabi¬
ta cumi. quod ẽ int̾ pr&atũ
puella tibi dico surge.
Quȩrat diligens lector qua¬
re uerax euangelista dictũ
saluatoris exponens. in .ter¬
posuerat de suo tibidico.
cum in syro sermone quẽ
posuit. non plus sit dictũ
quam puella surge. Nisi for¬

Expanded text:
tua fuisse, sed ei obdormivistua fuisse, sed ei obdormivisse dici non incongrue potest. Et irridebant eum. Ipse vero, ejectis omnibus, assumit patrem et matrem puellae, etc. Quia verbum resuscitantis irridere, quam credere malebant, merito foras excluduntur, ut pote indigni qui potentiam resuscitantis ac resurgentis mysterium viderent. Item foras turba ejicitur, ut puella suscitetur, quia si non prius a secretioribus cordis expellitur importuna saecularium multitudo curarum, anima quae intrinsecus jacet mortua, non resurget. Nam dum se per innumeras terrenorum desideriorum cogitatione spargit, ad considerationem sui sese nullatenus colligit. Et tenens manum puellae, ait illi: Tabitha, cumi, quod est interpretatum: PUELLA, tibi dico, SURGE. Quaerat diligens lector, quare verax evangelista dictum Salvatoris exponens, interposuerit de suo Tibi dico, cum in Syro sermone quem posuit, non plus sit dictum quam Puella, surge. Nisi for
Abbreviated transcription (Latin):
habitationis merito in¬
fideli tatis amisit. quasi
inter flentes & eiulantes
mor tua iac&. nec tamen
suꝑna pi&as. funditus eam
interire patitur. quin po¬
tius circafinem scłi reli¬
quias eius seđm electionẽ
gratiȩ saluti. & uitȩ resti¬
tuit: Unde apte subiun¬
gitur. Et ingressus
ait eis. Quid tur bamini &
ploratis. puella non est mor¬
tua sed dormit. Homini¬
b: mor tua qui sus citare
ne quiuerant. dõ dormi¬
ebat. in cuius dispositio¬
ne & anima re cepta uiue¬
bat. & caro resuscitanda
qui escebat. Unde mos xp̃i¬
anuf obtenuit. ut mor¬
tui qui resurrecturisunt¬
eẽ non dubitantur. dor¬
mientes uocentur. si cut
a postolus. No lumus in¬
quid uos ignorare fratres
de dormientib: ut non
contristemini sicut &
c&eri. qui spem non ha
bent: S ed & in parte alle¬
goriae. Cum anima quȩ
pec cauerit ipsa moriatur
Tam̃ eam quam dñs resus¬
citandam at que aduitã
a&ernam p̃ uidit eẽ uen¬
turam. nobis quidem mor¬

Expanded text:
habitationis merito inhabitationis merito infidelitatis amisit, quasi inter flentes et ejulantes mortua jacet. Nec tamen superna pietas funditus eam interire patitur, quin potius circa finem saeculi reliquias ejus secundum electionem gratiae saluti et vitae restituit. Unde apte subjungitur: Et ingressus ait eis: Quid turbamini et ploratis? Puella non est mortua, sed dormit. Hominibus mortua qui suscitare nequiverant, Deo dormiebat, in cujus dispositione et anima recepta vivebat, et caro resuscitanda quiescebat. Unde mos Christianus obtinuit ut mortui qui resurrecturi esse non dubitantur, dormientes vocentur; sicut Apostolus: Nolumus, inquit, vos ignorare fratres de dormientibus, ut non contristemini sicut et caeteri, qui spem non habent . Sed et in parte allegoriae cum anima quae peccaverit ipsa moriatur , tamen ea quam Dominus resuscitandam atque ad vitam aeternam praevidit esse venturam, nobis quidem mor
Abbreviated transcription (Latin):
pene uniuersa ciuitas con¬
uenit audire uerbum dñ
Ui dentes aũ turbas iudei
repl&i sunt Telo. & con¬
tra dicebant his quaea pau¬
lo dicebantur. maledicen¬
tes. & quod aiebant nun¬
cii archisynagogo. quid
ultra uexas magistrum.
ꝑ eos hodiȩ que dicitur
quiadeo destitutũ sy na¬
gogȩ statum uident: ut
restaurari pofse non cre¬
dant. Ideoq proresusci¬
tatione illius supplican¬
dum eẽ non eftiment .
sed quȩ in possibilia sunt
apud possibilia sunt apua
dm̃. Vnde apte sequitur
Iħs aut̃ uerbo quod dice¬
batur audito. ait archi¬
srnagogo : No litimere
tantum modo. crede. Ar¬
chi synagogus co&us doc¬
toꝵ legis accipitur. Dequ
dñs ait. Super cathetdrã
morsi sederunt scribȩ &
pharisei . Quisi credere
ipse uoluerit &iam sub¬
iecta ei synagoga saluaerit:
tueniunt in domum ar¬
chi synagogi & uident tu¬
multum. & flentes & eiu¬
tur om̃s qui sperant inte
ultabunt & habitabis in eis.
Quia uero srnagoga ladi¬
ciam hanc dominicȩ in¬

Expanded text:
ersa civitas convenit audire verbum Domini. Videntes autem turbas Judaei, repleti sunt zelo, et contradicebant his quae a Paulo dicebantur, maledicentes . Et quod aiebant nuntii archisynagogo, Quid ultra vexas Magistrum? per eos hodieque dicitur quia adeo destitutum Synagogae statum vident, ut restaurari posse non credant; ideoque pro resuscitatione illius supplicandum esse non aestiment. Sed quae impossibilia sunt apud homines, possibilia sunt apud um ; unde apte sequitur: Jesus autem verbo quod dicebatur audito, ait archisynagogo: Noli timere, tantummodo crede. Archisynagogus coetus doctorum legis accipitur, de quo Dominus ait: Super cathedram Moysi sederunt Scribae et Pharisaei . Qui si credere ipse voluerit, etiam subjecta ei Synagoga salva erit. Et veniunt in domum archisynagogi, et vident tumultum, et flentes et ejut, omnes qui sperant in sultabunt, et inhabitabis in eis. Quia vero Synagoga laetitiam hanc dominicae in
Abbreviated transcription (Latin):
dem uenirent. de inde ple¬
nitudo gentium intrar&.
ac sic omnis isrł saluus fie¬
r&: Quis ergo archisana¬
gogus iste qui ad dnm̃ pro
filia rogaturus aduenit.
melius quã ipse morses in¬
tellegitur. Unde bene iai¬
rus. id ÷ in luminans. siue
in luminatus uocatur: Qui¬
a qui accepit uerba uitȩ
dare nobis. & ꝑhȩc c&eros
quo uitalia monita scribe¬
re uel docere poss& inlum¬
incarne dnm̃ humili corde¬
se eius potentiȩ sub didit.
quẽ ita cirtafinem scłi. hon¬
nem incarnandum eẽ cog¬
nouit. ut a&ernum ante
omne scłm dm̃ existire
non dubitar&. Si enim
caput xp̃i ds̃ pedes eius
quid aptius quã ad sump¬
ta humanitas. qua terram
nr̃ȩ mortalitatis t&igit
accipiendisunt. & proci¬
dere archisinagogum ad
pedes ihũ ẽ. Legis latorẽ
cũ tota progenie patrum
mediatorẽ dĩ & hominum
longe sibi dignitatis gloria.
preferendum eẽ cognosce¬
re. & confiteri cum a pos¬
tolo: Quia quod infirmũ

Expanded text:
dem venirent, deinde pledem venirent, deinde plenitudo gentium intraret, et sic omnis Israel salvus fieret. Quis ergo archisynagogus iste, quid ad Dominum pro filia rogaturus advenit, melius quam ipse Moyses intelligitur. Unde bene Jairus, id est, illuminans, sive illuminatus vocatur, quia qui accipit verba vitae dare nobis, et per haec caeteros quo vitalia monita scribere vel docere possit, illumintrarese ejus potentiae subdidit. Quem ita circa finem saeculi hominem incarnandum esse cognovit, ut aeternum ante omne saeculum Deum existere non dubitaret. Si enim caput Christi Deus, pedes ejus quid aptius quam assumpta humanitas, qua terram nostrae mortalitatis tetigit, accipiendi sunt? Et procidere archisynagogum ad pedes Jesu, est legislatorem cum tota progenie patrum mediatorem Dei et hominum longe sibi dignitatis gloria praeferendum esse cognoscere, et confiteri cum Apostolo , quia quod infirmum
Abbreviated transcription (Latin):
cuius salute plurimũ sata¬
gebat. Hoc uolentes sign fi¬
care duo euangelistę solũ
comme morandum iudica¬
uerunt. de quo facti huius
fama latius preclariusq fl¬
grauerat. sed & allegoriȩ su¬
ma concordat. quia sicut u¬
nus ademonio possessus. sic
& duo gentilis populi trps
non in conuenienter expri¬
munt. Nam cum tres fili
noȩ generauerit. unius so¬
lum familia in possessionẽ
ad scita est dĩ. ex duobus
reliquis diuersarum nati¬
onum quȩ idolis mancipa¬
rentur. procreati sunt po¬
Et uenit qui dam de archi¬
sinagogis nomine iairus
& uidens eum procidit ad
pe des eius. & c&era. In
hac lectione ubi archisi na
gogus saluare p&it filiam
suam. sed ꝑgente ad domũ
ro usa. mulier p̃ripuit sa¬
nitatẽ. ac de inde filia ar¬
chisinagogi ad optatam ꝑ¬
uenit sanitatẽ. immo dema¬
te reuocata ẽ aduitam.
salus ostenditur. generis
humani. quȩ dñõ in carne
ueniente ita dispensataẽ ut
primo aliquĩ ex isrł adfi¬

Expanded text:
cuius salute plurimum satacuius salute plurimum satagebat. hoc uolentes significare duo euangelistae solum commemorandum iudicauefama latius praeclariusque flagraverat. Sed et allegoriae summa concordat: quia sicut unus a daemonio possessus, sic et duo gentilis populi typum non inconvenienter exprimunt. Nam cum tres filios Noe generaverit, unius solum familia in possessionem ascita est Dei, ex duobus reliquis diversarum nationum quae idolis manciparentur, procreati sunt poEt venit quidam de archisynagogis nomine Jairus, et videns eum, procidit ad pedes ejus, etc. In hac legogus salvare filiam petit suam, sed, pergente ad domum rrhoissa mulier praeripit sanitatem, ac deinde filia archisynagogi ad optatam pervenit sanitatem, imo de morte revocata est ad vitam, salus ostenditur generis humani, quae Domino in carne veniente ita dispensata est, ut primo aliqui ex Israel ad fi
Abbreviated transcription (Latin):
sus es adme ut rememora¬
rentur iniqui tates meȩ. &
occideres filium meum.
Cumq ascender& nauẽ
coepit illum deprecari.
quidȩ monio uexatus fue¬
rat ut eet̃ cum illo. & ñ
ad misit eum. sed ait illi
Uade indomũ tuam ad tuos.
& ad nuntia illis quanta tibi
dñs fecerit & misertus sit tui:
Haec ex illa apłi sententia rec¬
te possunt intellegi cũ ait.
dissolui & eẽ cum xp̃o mul¬
to magis optimũ. manere
incarne necessarium
propt̃ uos. ut sic quisque
intellegat postremissionẽ
peccatoꝵ redeundum eẽ
sibi in conscientiam bonam
& ser uiendum euangelio
propter alioꝵ &iam salutẽ
ut de inde cum xp̃o re qui¬
es cat. ne cum prȩ propere
glegat ministerium p̃ di¬
cationis. fraterne redemp¬
tioni ac com modatum.
Quod uero matheus duos
dic̃. ademonũ legione cu¬
ratos. Marcus aũ & lucas
unum comme morant . In¬
tellegas unum eoꝵ fuisse ꝑ¬
sonȩ alicuus clarioris &
famosioris quẽ regio illa
maxime dolebat. & pro

Expanded text:
sus es ad me ut rememorasus es ad me ut rememorarentur iniquitates meae et occideres filium meum? Cumque ascenderet navim, coepit illum deprecari, qui a daemonio vexatus fuerat, ut esset cum illo: et non admisit eum, sed ait illi: Vade in domum tuam ad tuos, et annuntia illis quanta tibi Dominus fecerit, et misertus sit tui. Haec ex illa Apostoli sententia recte possunt intelligi cum ait, Dissolvi et esse cum Christo, multo magis optimum: manere carne, necessarium propter vos . Ut sic quisque intelligat post remissionem peccatorum redeundum esse sibi in conscientiam bonam, et serviendum Evangelio, propter aliorum etiam salutem, ut deinde cum Christo requiescat, ne cum praepropere gligat ministerium praedicationis fraternae redemptioni accommodatum. Quod vero Matthaeus duos dicit a daemonum legione curatos, Marcus autem et Lucas unum commetellegas unum eorum fuisse personae alicuius clarioris et famosioris, quem regio illa maxime dolebat et pro
Abbreviated transcription (Latin):
fuerint. fixam̃tis intenti¬
one uestigia saluatoris sui¬
quȩ sequantur intueri. Ues¬
titum resumere ẽ. uir tutũ
studiaq uesani ꝑdiderant.
iam sanamente recipere.
Cui figurȩ apte congruit
illa dñi parabola inquare¬
diens ad patrem filius lux¬
driosus & prodigus mox
stola prima cumanulo in¬
duitur. manifeste insi nu
ans quia quisquis uero cor¬
de de ad missis penituerit.
potest donanti xp̃i gratia.
prima iusticiȩ opera dequi¬
b ceciderat: cum a nulo
in uio latȩ fidei recuperare .
& rogare eum coeperunt
ut disceder& a finib: eoꝵ
Con socii fragilitatis suȩ
gera seni presentia se dnĩ
iudicabant in dignos. non
capientes uerbum dĩ. nec in¬
firma adhuc mente pondus
sapientiȩ suftinere ualen¬
tes: quod & pebo ipsi iuso
piscium mira culo conti¬
gisse legitur: & uidua sa¬
reptena beati heliȩ cuius¬
se sensit hospitio bene dici
nil ominus se putauit pre¬
sentia grauari. Quid mihi
& tibi in quit uir dĩ. ingres¬

Expanded text:
fuerint, fixa mentis intentifuerint, fixa mentis intentione vestigia sui Salvatoris quae sequantur intueri. Vestitum resumere, est virtutum studia quae vesani perdiderant, jam sana mente recipere. Cui figurae apte congruit illa Domini parabola, in qua rediens ad patrem filius luxuriosus et prodigus, mox stola prima cum annulo induitur, manians, quia quisquis vero corde de admissis poenituerit? potest donante Christi gratia prima justitiae opera de quibus ceciderant cum annulo inviolatae fidei recuperare. Et rogare eum coeperunt ut discederet a finibus eorum. Conscii fragilitatis suae Gerazeni, praesentia Domini se judicabant indignos, non capientes verbum Dei nec infirma adhuc mente pondus sapientiae sustinere valentes. Quod et Petro ipsi viso piscium miraculo contigisse legitur, et vidua Sarepthana B. Heliae cujus sensit hospitio benedici, nihilominus se putavit praesentia gravari. Quid mihi et tibi, inquit, vir Dei, ingres
Abbreviated transcription (Latin):
ligare conceder&. Rem ne¬
cessariam docere nos uolens.
ut scilic& nouerimus eos mul¬
tominus posse sua potestate
nocere hominibus. qui nec pe¬
coribus qualibus cuoq potu¬
erunt. Hanc autem potesta¬
tem ds̃ bonus occulta iusti
tia nobis dare potest: Qu
corum fugientes ista nunti¬
ant: Signi ficat quos clam &¬
iam primates impiorum
quandam xpianam legen
fugiant. potentiam tamen
eius ꝑ gentes stupendo &m
rando p̃dicare : Etegressisum
uidere quid ess& facti. & ue¬
niunt ad it̃m. &uident illum
qui ademonio uexabatur.
secdentem uestitum & sane
mentis & timuerunt. & c&era
In enangelio lucȩ scriptum est
sedentem ad pedes eius. signi¬
ficat aũ multitudinem ue¬
tusta sua uita delectatam ho¬
norare quidem sed nolle pati
xp̃ianam legem dum dicunt.
quod eam implere non possint:
Ad mirantes tamen fidelem
populum a pristina ꝑdita¬
.y. conuer satione sanatum:
Sedere namq ad pedes dñi ẽ
eum a quo demonia exiera
eos quia peccatis correcti

Expanded text:
legare, concederet. Rem nelegare, concederet. Rem necessariam docere nos volens, ut scilicet noverimus eos multo minus posse sua potestate nocere hominibus, qui nec pecoribus qualibuscunque potuerunt. Hanc autem potestatem Deus bonus occulta justittia nobis dare potest, injcorum fugientes ista nuntiant, significat quosdam etiam primitates impiorum quanquam Christianam legem fugiant, potentiam tamen ejus pergentes stupendo et mirando praedicare. Et egressi sunt videre quid esset factum: et veniunt ad Jesum, et vident illum qui a daemonio vexabatur, sedentem, vestitum et sanae mentis, et timuerunt, etc. In Evangelio Lucae scriptum est, Sedentem ad pedes ejus. Significat autem multitudinem vetusta sua vita delectatam, honorare quidem, sed nolle pati Christianam legem, dum dicunt quod eam implere non possunt, admirantes tamen fidelem populum a pristina perdita conversatione sanatum. Sedere namque ad pedes Domini, est eum a quo daemonia exierant, eos qui a peccatis correcti
Abbreviated transcription (Latin):
erubescat manicheus. side
eadem substantia. & ex eodẽ
auctore hominũ bestiarũq
sunt animȩ. quomodo ob
unius hominis salutem. duo
milia por corũ suffocantur
inquorum tam̃ interitu. fi¬
guralit̃ homines inmundi
uocis & rationis expertes
indicantur. qui in monte
suꝑbiȩ pascentes. lutulen¬
tis oblectantur in actibus.
Talib enim ꝑcultus idoloꝵ
possunt dȩ monia dominari.
N amnisi quis porci more uix¬
erit. non in eum diabolus
accipi& potestatem. autad
probandum tantum. non aũ
& adꝑdendum accipi&
Et exeuntes sps in mundi in¬
tro ierunt in por cos. & mag¬
no imp&u grex precipita¬
tus ẽ inmare ad duo milia.
& suffocatis inmari. Signi
tium a dominatione demo¬
nioꝵ. in abditis agunt sacri¬
legos ritus suos qui xpõ cre¬
dere noluerunt. cȩca & ꝓ¬
funda curiositate sum mer¬
si. Et notandum quod
sps inmundi nec inpor cos
irent. nisi hoc illis benignus
ipse saluator p&entib:: quos
certe in abrssum poss& re¬

Expanded text:
Erubescat Manichaeus. Si de Erubescat Manichaeus. Si de eadem substantia et ex eodem auctore hominum bestiarumque sunt animae, quomodo ob unius hominis salutem duo millia porcorum suffocantur. In quorum tamen interitu figuraliter homines immundi, vocis et rationis expertes, judicantur, qui in monte superbiae pascentes, lutulentis oblectantur in actibus. Talibus enim per cultus idolorum possunt daemonia dominari. Nam nisi quis porci more vixerit, non in eum diabolus accipiet potestatem, aut ad probandum tantum, non autem ad perdendum accipiet. Et exeuntes spiritus immundi introierunt in porcos, et magno impetu grex praecipitatus est in mare et suffocati sunt in mari. Signiftium a dominatione daemoniorum, in abditis agunt sacrilegos ritus suos, qui Christo credere noluerunt caeca et profunda curiositate submersi. Et notandum quod spiritus immundi nec in porcos irent, nisi hoc illis benignus ipse Salvator petentibus, quos certe in abyssum posset re
Abbreviated transcription (Latin):
haec uisio pacis inter pr&atur.
quia uidelic& electos. inplu¬
rib linguis & agentib uꝵ
fides ac̃ pi&as toto orbe paci¬
ficando confirmat. reprobos
aũ plures secte quam lingue
dissociando confundunt.
t precabatur eum multum.
Inese expeller& extraregi¬
onem. In euangelio luce
Pita scriptum ẽ. & rogabant
eum ne imperar& illis. ut
in abrssum irent. Sciebant
ergo demones ali quando
futurum ut ꝑ aduentum dnĩ
mitterentur in abyssum. ñ
ipsi futura prediuinantes.
sed proph&carum dese dicta
recolentes. Ideoq: gloriam
dominici aduentus quamm¬
rabantur ad suam ꝑtimesce¬
bant tendere damnationẽ.
rat aũ ibi cirtamontẽ. grex
portorum magnus pascens
& deprecabantur eum sps
dicentes. mit te nos inpor¬
cos ut in eos introeamus
& concessit eis statimihũs
Ideo ꝑ misit quod p&ebant
dȩ monib: ut ꝑ inter fectio¬
nem por corum. hominib
flutis occasio preber&ur:
Pastores enim ista cernentes
statim nuntiant ciuitati .:

Expanded text:
haec visio pacis interpretatur, haec visio pacis interpretatur, quia videlicet electos in pluribus linguis et gentibus, una fides ac pietas toto orbe pacificandos confirmant, reprobos autem plures sectae quam linguae dissociando confundunt. Et precabatur eum multum, ne se expelleret extra regionem. In Evangelio Lucae ita scriptum est, et rogabant eum ne imperaret illis, ut in abyssum irent. Sciebant ergo daemones aliquando futurum ut per adventum Domini mitterentur in abyssum, non ipsi futura praedivinantes, sed Prophetarum de se dicta recolentes, ideoque gloriam Dominici adventus quam mirabantur, ad suam pertimescebant tendere damnationem. Erat autem ibi circa montem grex porcorum magnus pascens. Et deprecabantur eum spiritus, dicentes: Mitte nos in porcos, ut in eos introeamus. Et concessit eis statim Jesus. Ideo permisit, quod petebant, daemonibus, ut per interfectionem porcorum, hominibus salutis occasio praeberetur. Pastores enim ista cernentes, statim nuntiant civitati.
Abbreviated transcription (Latin):
abolo superemur. mox eiꝰ
la queos euitare satagamꝰ.
ne si aliquanto tardius eius
iuri resistatur laboriosius
quandoq pellatur.
Et interrogabat eum. Qđ
tibi nom̃ ẽ & dicit ei. Le¬
gio mihi nom̃ ẽ. quia multi
sumus. Non uelut inscius
nom̃ inquirit. sed ut con¬
fessa publice peste quam fu¬
rens tolerabat. uirtus cu¬
rantis gratior emicar& :
sed & nr̃ĩ temporis sacerdo¬
tes quipexorcismĩ granam
dȩ mones eicerenorunt.
Solent dicere. patientes
non aliter ualere curari
nisi quantum sapere poss.
omne quod ab inmundis
spiritib uisu. auditu. gus¬
tu. tactu. ł alio quo lib&
corporis aut animi sensu
uigilantes dor mientes ue
ꝑ tulerint confitendo pa¬
tenter exponant. Quod
significat populũ gentiũ.
non uni cui lib& sed innu¬
meris ac diuersis idolatri¬
ȩ cultib eẽ mancipatum.
Cui contra scriptum ẽ. qđ
multitudinis credentium
erat cor & anima una.
Unde bene inbabilonis con¬
structione. linguarum u

Expanded text:
abolo superemur, mox ejus abolo superemur, mox ejus laqueos evitare satagamus, ne si aliquanto tardius ejus viribus resistatur, laboriosius quandoque pellatur. Et interrogabat eum: Quod tibi nomen est? Et dicit ei: Legio nomen mihi est, quia multi sumus. Non velut inscius nomen inquirit, sed ut confessa publice peste quam furens tolerabat, virtus curantis gratior emicaret. Sed et nostri temporis sacerdotes, qui per exorcismi gratiam daemones ejicere norunt, solent non aliter valere curari, nisi quantum sapere possunt, omne quod ab immundis spiritibus, visu, auditu, gustu, tactu et alio quolibet corporis aut animi sensu vigilantes, dormientesve pertulerunt confitendo patenter exponant. Quod significat populum gentium non uni cuilibet, sed innumeris ac diversis idololatriae cultibus esse mancipatum, cui contra scriptum est, quod multitudinis credentium erat cor unum et anima una. Unde bene in Babylonis constructione linguarum un
Abbreviated transcription (Latin):
fidelium corda ad gratiam
pi&atis conuertit.
Uidens aũt ihumͣ a longe. cu¬
currit & adorauit eum. &
clamans uocẽ magna. dic̃
Quid mihi & tibi ihũ fili dĩ
altissimi. Quanta arrii ue¬
sania. ihum creaturam &
non dm̃ credere. quẽ filiũ
dĩ altissimi dȩmones creduã.
& contremescunt : quȩ im
pi&xas iudeoꝵ eum dicere.
in principe dȩmonioꝵ eie¬
cisse demonia quẽ ipsa de¬
monia fatentur nihil secum
habere commune. qui hoc ip¬
sum quod tunc ꝑdȩmonia ci
clama uere furorẽ. post mo¬
dum in delubris idoloꝵ dice¬
re. & confiteri non cessar̃.
cum illo pacis aut socigatis
haberẽ. Adiuro te ꝑ dm̃
neme tor queas. Dicebat eñ
illi. exi sp̃s in munde ab ho¬
mine. Nofts humanȩ salu¬
tis non ex iguum sibiducit
eẽ tormentum ab hominis
lesione cessare. quantoq:
hunc diutius possidere sole¬
bat. tanto difficilius dimit¬
tere consentit. Unde stu¬
dendum sum mo opere ẽ. ut
& si quando ut homines adi¬

Expanded text:
fidelium corda ad gratiam fidelium corda ad gratiam pietatis convertit. Videns autem Jesum a longe cucurrit, et adoravit eum, et clamans voce magna dixit: Quid mihi et tibi, Jesu fili Dei altissimi? Quanta Arii vesania Jesum creaturam et non Deum credere, quem Filium Dei altissimi daemones credunt et conpietas Judaeorum eum dicere in principe daemoniorum ejecisse daemonia, quem ipsa daemonia fatentur nihil secum habere commune, qui hoc ipsum quod tunc per daemoniaci clamavere furorem, postmodum in delubris idolorum dicere et confiteri non cessaruntcum illo pacis aut societatis habere. Adjuro te per Deum, ne me torqueas. Dicebat enim illi: Exi, spiritus immunde, ab homine. Hostis humanae salutis non exiguum sibi ducit esse tormentum ab hominis laesione cessare, quantoque hunc diutius possidere solebat, tanto difficilius dimittere consentit. Unde studendum summopere est ut et si quando, ut homines, a di
Abbreviated transcription (Latin):
mare. Catenis & com¬
pedib graues & durȩ le¬
ges significantur gentiũ.
quib & in eoꝵ re publica
peccata cohibentur. rup¬
tisq catenis. ut lucas scribit.
Agebatur ademonio inde¬
sertum. qui &iam ipsis trans¬
gressis legibus ad eascelera
cupiditate ducebatur. quȩ
iam uulgarem consu&udi¬
nem excederent. Et
semper nocte ac die in
monumentis & inmontib
erat. & clamans & conci¬
dens se lapidib:. Semper
nocte ac die furebat dȩ¬
moniosus. quia gentilitas
siue aduersis rerum casib
laborar&. seupax & prospe¬
ritas aliqua mundi blan¬
dientis adrider&. nequa¬
quam a ser uitio malignoꝵ
spirituũ collum mentis
ex cutere nouerat. sed ꝑ
operum feditatem quasi
in monum̃tis iacebat. Per
fastum superbiȩ in montiũ
iugis errabat. ꝑ uerba dic¬
rissimȩ infidelitatis. qua¬
si errantis furibunda cau¬
tib sẽ ipsam concidebat
Sed ad testante io hanne bap¬
tista. dñs de lapidib suscitaũ
filios habrahȩ. cum dura in¬

Expanded text:
mare. Catenis et commare. Catenis et compedibus graves et durae leges significantur gentium, quibus et in eorum republica peccata cohibentur. Ruptisque catenis ut Lucas scribit agebatur a daemonio in deserto, qui etiam ipsis transgressis legibus ad ea scelera cupiditate ducebatur quae jam vulgarem consuetudinem excederent. Et semper nocte ac die in monumentis et in montibus erat, et clamans, et concidens se lapidibus. Semper nocte ac die furebat daemoniosus, quia gentilitas sive adversis rerum casibus laboraret, seu pax et prosperitas aliqua mundi blandientis arrideret, nequaquam a servitio malignorum spirituum collum mentis excutere noverat, sed per operum foeditatem quasi in monumentis jacebat, per factum superbiae in montium jugis errabat, per verba durissimae infidelitatis, quasi arreptis furibunda cautibus, seipsam concidebat. Sed attestante Joanne Baptista Dominus de lapidibus suscitavit filios Abrahae, dum dura in
Abbreviated transcription (Latin):
Colonum eiciens siue aduena
propinquans inter pr&atur.
Ui delic& insinuans. quia gentiũ
populus & cum a quo ne quit̃
in co lebatur hostem suo decor¬
de reppulerit. & quierat lon¬
ge. factus sit prope insanguine
Et ex eunti ei denaui. statim
oc currit demonum̃tis homo
inspũ inmundo qui domicili¬
um habebat inmonum̃tis. Ho¬
mo iste qui spũ uexabatur in¬
mundo. & dño uefanus sed mox
curandus occurrit. figuram
hab& populi gentilis. qui usq
ad tempora dominicȩ in car¬
nationis dȩmonicis delusa
doc trinis. idola pro dõ co¬
lebat. Qui domicilium
habebat in monumentis.
quia in mortuis operib
hoc ẽ in peccatis delectab¬
tur. Quid enim sunt ca¬
pora ꝑfidoꝵ nisi quȩ dam
defunctoꝵ sepulchra. inqͥ¬
bus non dĩ habitat sermo
sed anima peccatis mor tua
recluditur. Et neque
catenis iam quis quam eum
poterat ligare. quõ sepȩ
compedib & catenis uinc¬
tus disrupis s& catenas &
compedes comminuis s&
& nemopoterat eum do¬

Expanded text:
colonum ejiciens, sive, advena colonum ejiciens, sive, advena propinquans, interpretatur; videlicet insinuans quia gentium populus et eum a quo nequiter incolebatur hostem de suo corde repulerit, et qui erat longe, factus sit prope in sanguine Et exeunte eo de navi, statim occurrit ei de monumentis homo in spiritu immundo, qui domicilium habebat in monumentis. Homo iste qui spiritu vexabatur immundo, et Domino vesanus, sed mox curandus occurrit, figuram habet populi gentilis, qui usque ad tempora dominicae incarnationis, daemonicis delusus doctrinis idola pro Deo colebat. Qui domicilium habebat in monumentis, quia in mortuis operibus, hoc est in peccatis delectabatur. Quid enim sunt corpora perfidorum, nisi quaedam defunctorum sepulcra, in quibus non Dei habitat sermo, sed anima peccatis mortua recluditur? Et neque catenis jam quisquam eum poterat ligare, quoniam saepe compedibus et catenis vinctus dirupisset catenas, et compedes comminuisset. Et nemo poterat eum do
Abbreviated transcription (Latin):
nobis tam̃ sepe nauigantibus
quasi inter equoreos fremitus
obdormit. quando crebescen¬
te inter medios uir tutum ni¬
sus. uel inmundoꝵ spirituum.
ł hominũ prauoꝵ: uel ipso nr̃ã¬
rum cogitationũ imp&u. fidei
splendor ob tenebrescit. spei
celsitudo contabescit. amoris
flamma refrigescit:  Uerum
inter huius modi pro cellas ad
illum necesse ẽ guber natorẽ
curramus. illum sedulo exci¬
temus. qui non serui& sed impe¬
r& uentis. mox tempestates
conpesc& refund& tranquil¬
litatẽ por tum salutis indul¬
gebit.
Et uenerunt trans fr&um
maris in regionẽ gera senoꝵ.
Cerasa ẽ urbs in signis arabiȩ
trans ior danẽ. iuncta monti¬
galaad quam tenuit
manasse non longe a stag¬
no tiberiadis. in quođ por ci
precipitatis. Significat aũ
nationẽ gentium. quam post
somnum passionis resurrectio¬
nisq suȩ gloriam missis predi¬
catorib saluator ẽ uisitare
dignatus Vnde bene gerasa
siue gergesi ut quidam legunt.

Expanded text:
nobis tamen saepe navigantibus, nobis tamen saepe navigantibus, quasi inter aequoris fremitus obdormivit, quando crebrescente inter medios virtutum nisus, vel immundorum spirituum, vel hominum paucorum, vel ipso nostrarum cogitationum impetu fidei splendor obtenebrescit, spei celsitudo contabescit, amoris flamma refrigescit. Verum inter hujusmodi procellas ad illum necesse est gubernatorem curramus, illum sedulo excitemus, qui non serviat sed imperet ventis. Mox tempestates compescet, refundet tranquillitatem, portum salutis indulgebit. CAPUT V. Et venerunt trans fretum maris in regionem Gerasenorum. Gerasa est urbs insignis Arabiae trans Jordanem, juncta monGalaad, quem tenuit tribus Manassae non longe a stagno Tiberiadis, in quod porci praecipitati sunt. Significat autem nationem gentium, quam post somnum passionis, resurrectionisque suae gloriam missis praedicatoribus Salvator est visitare dignatus. Unde bene Gerasa, sive Gergesii ut quidam legunt