comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inscã eccła dei miscłia desꝑanda. ẽ: agen-¬
tib penitentiã scđm modũ sui. cuiusq
peccati. In actione autẽ penitentie ubi
tale cõmissũ. ẽ. ut is qͥ cõmisit a xp̃i etiã
corpore separetur: non tam consideranda
ẽ. mensura tomporis ꝗͣ doloris. Cor enim
contritũ & humiliatũ: ds̃ non sꝑnit. Uerũ
quia plerumq dolor alteriꝰ cordis occultꝰ
e. alteri: nec in aliorum notitiã ꝑuerba
illo cui dicitur. gemitꝰ meuꝰ ñ. ẽ. absconditꝰ
tempora penitentie. ut fiat satis etiã eccłe:
inqua remittunt᷑ ipsa peccata. Extra cam
ulla peccata: ita ut quib remittuntur.
uitam consequant᷑ et̃nam. Magis enim¬

Expanded text:
is Dei misericordia desperanda est agentibus poenitentiam secundum modum cujusque peccati. In actione autem poenitentiae ubi tale commissum est ut is qui commisit a Christi etiam corpore separetur, non tam consideranda est mensura temporis quam doloris, « Cor enim contritum et humiliatum Deus non spernit . » Verum quod plerumque dolor alterius cordis occultus est alteri, nec in aliorum notitiam per verillo cui dicitur: « Gemitus meus a te non est absconditus tempora poenitentiae, ut fiat satis etiam Ecclesiae, in qua remittuntur ipsa peccata: extra eam ulla peccata; ita ut quibus remittuntur, vitam consequantur aeternam. »
Abbreviated transcription (Latin):
ONCORDANT autem nobiscum angłi.
etiam nunc cum remittuntur nostra
peccata. ldeo post cõmemorationẽ scȩ ȩccłae.
in ordinc confessionis ponit᷑ remissio peccatoꝵ
hanc enim: stat ȩccła quȩ interris.e. ꝑ hanc
non ꝑit qdđ ꝑierat: & inuentum. ẽ. Excepto qͥppe
baptismatis mumere. qđ cont᷑ pecatũ ouginale¬
donatum. ẽ. ut quod generatione ad trac¬
tum. ẽ. regeneratione detrahit᷑: & tamen
actiua quoq peccata quȩcumq corde. ore.
oꝑe. cogitatione. cõmissa inuenerit tollit:
hac gͦ excepta magna indulgentia. unde
incipit hominis renouatio: inqua soluit᷑
omnis reatꝰ. & ingeneratꝰ & addictꝰ. ipsa etiã
uita cetera iam ratione accedentis etatis.¬
qͣntalib& p̃polleat fecunditate iusticie. sine
peccatoꝵ remissione ñ agit᷑. qm̃ filii dĩ ꝗͣ¬
diu mortalit uiuunt. cũ morte confligunt
& qͣmuis de illis sit ueraciter dictũ. qͦt qͦt
sp̃u di excitant᷑. & tamꝗͣ filii di ꝑficiunt

Expanded text:
oncordant autem nobiscum Angeli etiam nunc, cum remittuntur nostra peccata. Ideo post commemorationem sanctae Ecclesiae in ordine Confessionis ponitur remissio peccatorum. Per hanc enim stat Ecclesia quae in terris est: per hanc non perit quod perierat et inventum est . Excepto quippe Baptismatis muneredonatum est, ut quod generatione attractum est, regeneratione detrahatur; et tamen activa quoque peccata, quaecumque corde, ore, opere commissa invenerit, tollit: hac ergo excepta magna indulgentia, unde incipit hominis renovatio, in qua solvitur omnis reatus et ingeneratus et additus; ipsa etiam vita caetera jam ratione fecunditate justitiae, sine peccatorum remissione non agitur. Quoniam filii Dei, quandiu mortaliter vivunt, cum morte confligunt. Et quamvis de illis sit veraciter dictum, quod qui spiritu Dei excitantur, et tanquam filii Dei proficiunt
Abbreviated transcription (Latin):
doleat cũ amitta: saluuꝰ. ẽ. qͥdẽ. sic tam̃
quasi ꝑignem: quia urit eum dolor
rerum quas dilexerat amissarum: sed
non subuertit neq consumit fundamti
stabilitate atq in cor ⁊uptione munitũ.
ale aliqͥd etiam post hanc uitam fieri.
in credibile non. ẽ. Et utrũ ita sit queri
potest: & aut inueniri aut latere non¬
nullos fideles ꝑignẽ qͥndam purgatm iũ
quamtomagis minusue bona pereuntia
dilexerunt: tanto tardiꝰ citiꝰq saluari.
non tamen tales deqͣlib dictum. ẽ. qđ
regnum di non possidebunt: nͥ conue¬
nienter poenitentib. eadẽ crimma re¬
mittant᷑. Conuenient aucẽ dixi. ut ste.¬
riles inelemosynis non sint: quib tantũ
tribuit scriptura diuina. ut earu tantũ¬
modo fructũ se inputaturu pnunti& dñs
dextris. & caru tantumꝰ sterilitatem si

Expanded text:
doleat dum amittit; salvus est quidem, sic tamen doleat dum amittit; salvus est quidem, sic tamen quasi per ignem: quia urit eum rerum dolor, quas dilexerat, amissarum; sed non subvertit neque consumit fundamenti stabilitate atque incorruptione munitum. 13. Tale aliquid etiam post hanc vitam fieri incredibile non est, et utrum ita sit, quaeri potest: et aut inveniri, aut latere, nonnullos fideles per ignem quemdam purgatorium, quanto magis minusve bona pereuntia dilexerunt, tanto tardius citiusque salvari; non tamen tales, de qualibus dictum est quod regnum Dei non possidebunt, nisi convenienter poenitentibus eadem crimina remittantur. Convenienter autem dixi, ut steriles in eleemosynis non sint, quibus tantum tribuit Scriptura divina, ut earum tantummodo fructum se imputaturum praenuntiet Dominus dextris, et earum tantummodo sterili
Abbreviated transcription (Latin):
ut ambo ꝑ eum transeant: id .ẽ. qui ȩdificant
suꝑ hoc fundam̃tum. aurum. argentũ. lapide
p̃tiosos: & qͥ edificant ligna. foenum. stipulã.
quale sit: ignis ꝓbabit. Si cuiꝰ opꝰ ꝑmanserit. qđ
suꝑ edificauit mercedẽ accipi&. sicuius opus
exustum fuerit: damnũ patietur. ipse autem
saluus erit. sic tamen quasi ꝑignẽ. Non gͦ uniꝰ
corum. sed utriꝰq opꝰ ignis ꝓbabit. Est
quide ignis temptatio tribulationis. de
quo aꝑte alio loco scriptumẽ. Uasa figuli
ꝓbat fornax. & homines iustos tẽptacio
tribulationis. Iste ignis in hac interim
qͥmꝰ placeat deo. hoc.c̃. ȩdificanti super
xp̃m fundamtum. aurum. argentum.
lapides pciosos. alteri autẽ cogitanti quȩ
sunt mundi. qͦmͦ placcat uxori.: id .c̃. edifi¬
ẽanti suꝑ itlem fundamtum. ligna. fenũ.
stipulam. illi enim opꝰ noiexurit᷑. qr
ed qm̃ alterutra conditione ꝓposita es
amittendi talia deserit xp̃m. qͣmuis

Expanded text:
ut ambo per eum transeant; id est, et qui aedificat ut ambo per eum transeant; id est, et qui aedificat super hoc fundamentum, aurum, argentum, lapides pretiosos, quale sit, ignis probabit. Si cujus opus permanserit, quod superaedificavit, mercedem accipiet. Si cujus opus autem exustum fuerit, damnum patietur: ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem . Non ergo unius eorum, sed utriusque opus ignis probabit. Est quidam ignis tentatio tribulationis, de quo aperte alio loco scriptum est: Vasa figuli probat fornax, et homtribulationis . Iste ignis in hac interim unt, quomodo placeat Deo, hoc est, aedificanti super Christum fundamentum aurum, argentum, lapides pretiosos; alteri autem cogitanti ea quae mundi sunt, quomodo placeat uxori, id est, aedificanti super idem fundamentum ligna, fenum, stipulam: illius enim opus non exuritur, quia Sed quoniam alterutra conditione proposita, amittendi talia deserit Christum, quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
ED Q UIA hec apostolica manifestissima
& aꝑtissima testimonia. falsa. eẽ. ñ possunt:
illud quod obscure dictum.ẽ. de his qui
aurum argentum lapides p̃tiosos. sed ligna. fenũ.
stipulam. de his enim dictum ẽ. qđ pignẽ salui
erunt: qm̃ fundamenti merito ñ ꝑibunt. sic. ẽ. an¬
telligendum: ut his manifestis ñ inuenatur. eẽ.
contrarium. ligna qͥppe. & foenum. & stipula.ñ
absurde accipi possunt rerum seculariũ qͣmuis
licite concessarum tales cupiditates. ut amitti
sine anum dolore non possint. Cum aute iste
dolor urit: si xp̃c incorde fundam̃ti hab& locum.
id. ẽ. ut ei nichil ante ponatur: & malit homo qͥ
tali dolore uritur reb qͣs ita diligit magis carere
temporales ac sȩculares. tempore temptationis
maluerit tenere ꝗͣ xp̃m. eum infundam̃to non
habuit: quia hȩc pͥore loco habuit: cũ inȩdifica¬
tio priꝰ non sit aliqͥd fundam̃to. Ignis ełui de
quo eo loco . ẽ. locutꝰ apłs. talis deb& intelligi.

Expanded text:
ed quia haec apostolica manifestissima et apertissima testimonia falsa esse non possunt; illud quod obscure dictum est de iis qui aurum, argentum, lapides pretiosos, sed ligna, fenum, stipulam de his enim dictum est quod per ignem salvi erunt, quoniam fundamenti merito non peribunt, sic intelligendum est, ut his manifestis non inveniatur esse contrarium. Ligna quippe et fenum et stipula non absurde accipi possunt rerum saecularium, quamvis licite concessarum, tales cupiditates, ut amitti sine animi dolore non possint. Cum autem iste dolor urit, si Christus in corde fundamenti habet locum, id est, ut ei nihil anteponatur, et malit homo qui tali dolore uritur, rebus quas ita diligit magis carere jusmodi temporales ac saeculares tempore tentationis maluerit tenere quam Christum, eum in fundamento non habuit; quia haec priore loco habuit, cum in aedificio prius non sit aliquid fundamento. Ignis enim, de quo eo loco est locutus Apostolus, talis debet intelligi,
Abbreviated transcription (Latin):
peccatis.: sine quib hȩc uita nonducit᷑.
cotidiana oratio fidelium satis facit. Eorum ẽ
eni dicere. pat nr qui es incęlis. qui iam tali
del& & illa quib uita fideliũ etiam scelerate
gesta: sed poenitendo in meliꝰ mutata discedit.
si que ad modũ ueraciter dicat᷑ dimitte nobis
debita nr̃a: qm̃ non desunt quȩ dimitrantur.
ita ueraciter dicatur. sic̃ & nos dimittimꝰ debi

Expanded text:
peccatis, sine quibus haec vita non ducitur, quotidiana oratio fidelium satisfacit. Eorum est enim dicere: Pater noster, qui es in coelis, qui jam taliter delet et illa, a quibus vita fidelium scelerate etiam gesta, sed poenitendo in melius mutata discedit, si, quemadmodum veraciter dicitur: Dimitte nobis debita nostra, quoniam non desunt quae dimittantur, ita veraci
Abbreviated transcription (Latin):
ia cobum. mortua. ẽ. in semo ipsa. Qui rurs
ait. Si fidem dicat quisse hab̃e. oꝑa aut̃
non habeat. nuqͥd poterit fides saluare eũ :
Porro autẽ si homo sceleratꝰ ꝓpt sola fidem
ꝑ ignem saluatur: & sic .c̃. accipiendũ quod

Expanded text:
olum, mortua est in semetipsa qui rursum ait: Si fidem dicat quis se habere, opera autem non habeat, nunquid poterit fides salvare eum? Porro autem si homo sceleratus propter solam fidem per ignem salvatur, et si sic est accipiendum quod
Abbreviated transcription (Latin):
qͦđ scriptum. ẽ. graue iugum suꝑ filios
adam a die exitꝰ deuentre matris corũ:
usq indiem sepulture in matre omium.
ut etiam paruulos uideamꝰ post lauacrĩt
regenerationis diuersorum maloꝵ afflicꝰ¬
tione cruciari: ut intelligamꝰ totũ quod
salutarib agitur sacramtis: magis ad spemi
uenturoꝵ bonoꝵ. quam retentionẽ uł
adeptionẽ p̃sentium ꝑtinere. Multa etiã
hic uidentur ignosci: & nullis suppli¬
cus uindicari. sed eorum pene reser-¬
sicut econtrario uindicant᷑ hic aliqͣ:
& tam̃ si remitcunt᷑. ꝓfecto in futuro
scło non nocebunt. Propterea deqͥb dã
temporalib poenis quę in hac uita
peccantib in rogantur eis qͦꝵ peccata
delentur. ne seruentur infine. Ait
apłs. Sienim nos ipsos iudicaremꝰ: a
dno non iudicarem᷑. Cum iudicamur
aute a dño corripimͣ: ne cũ hoc memdo

Expanded text:
 Grave jugum super filios Adam, a die exitus de ventre matris eorum usque in diem sepulturae in matrem omnium ; ut etiam parvulos videamus post lavacrum regenerationis diversorum malorum afflictione cruciari: ut intelligamus, totum quod salutaribus agitur Sacramentis, magis ad spem venturorum bonorum, quam ad retentionem vel adeptionem praesentium pertinere. Multa etiam hic videntur ignosci et nullis suppliciis vindicari; sed eorum poenae reserSicut e contrario vindicantur hic aliqua, et tamen si remittuntur, profecto in futuro saeculo non nocebunt. Propterea de quibusdam temporalibus poenis, quae in hac vita peccantibus irrogantur, eis quorum peccata delentur, ne reserventur in finem, ait Apostolus: Si enim nos ipsos judicaremus, a Domino non judicaremur: cum judicamur aute
Abbreviated transcription (Latin):
quod in angłis lapsum. ẽ. ex hominib red¬
ditur. Instaurant᷑ autẽ quȩ int̾ris sunt.
cum ipsi homines qͥ p̃destinati sunt in
etnam uitam: a cor ruptionis uetustate
cium inqͥ mediator. ẽ. immolatꝰ: qđ unũ
multe in lege uictime figurabant. pa¬
plenitudinẽ in habitare. & ꝑ eĩ recon¬
ciliari om̃a in ipsum. pacificans ꝑsan¬
guinẽ crucis eiꝰ siue quȩ interris sunt
suie que intelis. Pax ista pcellit sicut
scriptum.ẽ. omne intellectum. neque
sciri a nobis nͥ cum ad eam uenerimꝰ po-¬
test. Quom enim pacificant᷑ cȩlestia nob̃.
nͥ id. ẽ. concordando nobiscũ: Ham ibi
semꝑ.e. pax: & inter se uniuersis intel¬
lectualib creaturis & cum suo creatore.
que pax p̃cellit ut dictum.ẽ. omnẽ in¬
tellectum. Sed utiq nr̃m: non eorum
qͥ semꝑ uident faciem patris. Cxl̃ .xx.

Expanded text:
quod in angelis lapsum est, ex hominibus redquod in angelis lapsum est, ex hominibus redditur. Instaurantur autem quae in terris sunt, cum ipsi homines qui praedestinati sunt in aeternam vitam, a corruptionis vetustate est immolatus, quod unum in lege multae victimae figurabant, paplenitudinem inhabitare, et per eum reconciliare omnia in ipsum, pacificans per sanguinem crucis ejus, sive quae in terris sunt, sive quae in coelis. Pax ista praecellit, sicut scriptum est , omnem intellectum, neque sciri a nobis, nisi cum ad eam venerimus, potest. Quomodo enim pacificantur coelestia, nisi nobis id est, concordando nobiscum? Nam ibi semper est pax, et inter se universis intellectualibus creaturis, et cum suo creatore; quae pax praecellit, ut dictum est, omnem intellectum; sed utique nostrum, non eorum, qui semper vident faciem Patris .
Abbreviated transcription (Latin):
eC ENIM quȩ insanctis
tunc nobis sicuti. ẽ. in notesc&: cum
ei coniuncti fuerimꝰ infine. ad simul
habendã beatitudinẽ sempit̾nã. Ista
uͦ quȩ ab illa ꝑegrinat᷑ interris. eo
nobis notior. ẽ. quod in illa sumꝰ. &
quia hominũ. ẽ. qđ & nos sumꝰ. Hec
sanguine mediatoris nullũ habentis
peccatum: ab om̃i. ẽ. redẽpta peccato.¬
contra nos. Qui filio suo non peꝑcit.
enim ꝓangłis mortuuꝰ. ẽ. xp̾c. sed ido
mortem redimitur & liberat᷑ amalo:
qm cum eis qͦdammͦ redit in gr̃am
post inimicitias. quas int̾ homines
& scõs angłos peccata fecerunt. & ex
ipsa hominũ redemptione: ruinae
illiꝰ angłicȩ detrimenta reꝑant᷑. Et
cuiꝰ ueritatis ȩt̾ne contemplatione
beati sunt: quantos in numeri subple¬
mentum de genere humano inte¬
gritas illiꝰ ciuitatis ex pecta. Propter
hoc ait apłs. instaurari omia in xp̃o quẽ
incelis sunt & quȩ interris. In ipso instau¬
rantur quippe quȩ incelis sunt. cum ĩd

Expanded text:
ec quae in sanctis tunc nobis sicuti est innotescet cum ei conjuncti fuerimus in finem habendam beatitudinem sempiternam. Ista vero quae ab illa peregrinatur in terris, eo nobis notior est, quod in illa sumus, et quia hominum est, quod et nos sumus. Haec sanguine Mediatoris nullum habentis peccatum, ab omni redempta estcontra nos? Quienim pro angelis mortuus est Christus. Sed ideo mortem redimitur et liberatur a malo, quia cum eis quodammodo reditur in gratiam post inimicitias, quas inter homines et sanctos angelos peccata fecerunt, et ex ipsa hominum redemptione ruinae illius angelicae damna reparantur. Etjus veritatis aeternae contemplatione beati sunt, quanti numeri supplementum de genere humano integritas illius civitatis exspectet. Propter hoc ait Apostolus: Instaurari omnia in Christo quae in coelis sunt et quae in terris . In ipso instaurantur quippe quae in coelis sunt, cum id
Abbreviated transcription (Latin):
cum uͦ ȩquales angłis dĩ fuerimꝰ: tunc quẽ¬
admodũ & ipsi uidebimꝰ facie ad facie: tantãq
paceri habebimꝰ erga cos. quantam & ipsi erga
nos. quia tantum eos dilecturi sumꝰ: quantũ
abeis diligem᷑. ltaq pax eoꝵ nota nobis erit. qr
& nr̃a talis ac tanta erit: nec p̃cell& tunc in¬
tellectum nr̃m. Dei uͦ pax que illic.ẽ. erga
eos. & nr̃m & illoꝵ intellec tum. sine dubita¬
tione p̃cell&. De ipso quippe beata.ẽ. rationa¬
lis creatura. quȩcumq beati. ẽ. non ipse de illa.
Unde scđm hoc meliꝰ accipit᷑ qđ scriptu.ẽ. px
di quȩ p̃cellit omne intellectum: ut ineo qđ
dix̃ omne. nec ip̃se intellectus sc̃oꝵ angłorum
eẽ. possit exceptus. sed dĩ soliꝰ ⁊ leq enim &
ipsius intellectum: pax eiꝰ excellit. Cap̃¬

Expanded text:
imus, tunc, quemadmodum ipsi, videbimus facie ad faciem : tantamque pacem habebimus erga eos, quantam et ipsi erga nos, quia tantum eos dilecturi sumus, quantum ab eis diligemur. Itaque pax eorum nota nobis erit, quia et nostra talis, ac tanta erit, nec praecellet tunc intellectum nostrum. Dei vero pax, quae illic est erga eos, et nostrum et illorum intellectum sine dubitatione praecellit; de ipso quippe beata est rationabilis creatura, quaecunque beata est; non ipse de illa. Unde secundum hoc melius accipitur quod scriptum est, pax Dei, quae praecellit omnem intellectum, ut in eo quod dixit, omnem, nec ipse intellectus sanctorum angelorum esse possit exceptus, sed Dei solius, neque enim et ipsius intellectum pax ejus excellit.
Abbreviated transcription (Latin):
regnũ di non possidebunt. cotidie
ꝑpetranda: & elemosynis cotidie redim̃da
Inmeliꝰ ẽ. quippe uita mutanda: & ꝑele¬
mosynas de peccatis p̃teritis. c̃. ꝓpitiandꝰ
ds. non ad hoc emendꝰ qͦdãm: ut ea semꝑ
liceat inpune cõmittere. Nemini enĩ
dedit laxamtum peccandi. quauis mise¬
rando deleat iam facta peccata. si non
satisfactio congrua negligatur.

Expanded text:
possidebunt, quotidie perpetranda, et eleemosynis quotidie redimenda. In melius quippe est vita mutanda, et per eleemosynas de peccatis praeteritis est propitiandus Deus, non ad hoc emendus quodammodo, ut semper liceat impune committere. Nemini enim dedit laxamentum peccandi, quamvis miserando deleat jam facta peccata, si non satisfactio congrua negligatur.
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ catilina rei .p. tantã ꝑniciẽ cõparass&. Hrtꝰ
enĩ ꝑ se ipsa ñ ꝑ aliqđ huiꝰ modi opꝰconsidan¬
da. ẽ & in homine : qͣnto magis in dõ. si tam̃
in angustus rerũ atq uerboꝵ cõponere illis
seiunger&: nichil distulit sua cuiq tribue¬
re. N enĩ tẽ ei erat discenda iusticia s tc̃ ea
ute ndũ quã sẽꝑ habuit. Qđ cũ & licentius
& mat̾ in tanta necessitate apꝓbassent. qͥd in¬

Expanded text:
nisi Catilina rei publicae tantam perniciem comparasset. uirtus nisi Catilina rei publicae tantam perniciem comparasset. uirtus enim per se ipsa, non per aliquod huius modi opus consideranda est et in homine, quanto magis in deo, si tamen in angustiis rerum atque uerborum componere illis seiungeret, nihil distulit sua cuique tribuere; non enim tunc ei erat discenda iustitia, sed tunc ea utendum, quam semper habuit. Quod cum et Licentius et mater intenta necessitate approbassent
Abbreviated transcription (Latin):
ueli. utrũ tͥ uideat᷑ a liqͣndo dm̃ ñ fuisse
tꝰ: sẽꝑ bonũ & malũ fuer̃. Prorsꝰ inqͥt mat̃
nichil aluid iudeo qđ seqͣt᷑. Ñ enĩ iudiciũ
dĩ fuit ullũ: qͣndo malii ñ fuit. Nec si aliqͣn¬
dobonis & mał sua cuiq ñ tribuit: p̃otest
uidĩ iustꝰ fuisse. Cui licentiꝰ. ergo dicendũ
nob̾ censes inqͥt malũ sẽꝑ fuisse: Non audeo
tib ammaduerti trygetuĩ respondẽ uelle
atq ꝑmisi. At ille ꝓrs inqͥt erat ds̃ iustꝰ. Po¬
terat enĩ bonũ malũq secernere si extitissae:
& eo ipso qͦ pot̾at iustꝰ erat. N enĩc̃ diciniꝰ
cicerone prudent inuestigasse conuiratio¬
ne catiline:. teꝑant̃ nullo corruptũ fuisse
p̃mio qͥ parcer& malis. iuste illos sũmo sup¬
plicio senatꝰ auctoritate mactasse fortiter
sustinuisse om̃ia tela inimicoꝵ & molẽ ut ip¬
se dixit inuidiȩ. ñ in eo fuissent uirtutes iste

Expanded text:
uelim, utrum tibi uideatur aliquando deum non fuisse uelim, utrum tibi uideatur aliquando deum non fuisse fuerunt. — Prorsus, inquit mater, nihil aliud uideo, quod sequatur. non enim iudicium dei fuit ullum, quando malum non fuit, nec, si aliquando bonis et malis sua cuique non tribuit, potest uideri iustus fuisse. — Cui Licentius: Ergo dicendum nobis censes semper malum fuisse? — Non audeo, tibus animaduerti Trygetium respondere uelle atque permisi. at ille: Prorsus, inquit, erat deus iustus. poterat enim bonum malumque secernere, si extitisset, et ex ipso, quo poterat, iustus erat. non enim, cum dicimus Ciceronem prudenter inuestigasse coniurationem Catilinae, temperasse, nullo corruptum fuisse praemio, quo parceret malis, iuste illos summo supplicio senatus auctoritate mactasse, fortiter sustinuisse omnia tela inimicorum et molem, ut ipse dixit, inuidiae, non in eo fn;ssent uirtutes istae,
Abbreviated transcription (Latin):
forte questioni mat̾ suꝑuenerat. Atq ille pꝰ
aliqͣntũ silentiũ petit. ut a me hocipsii rur¬
sus int̾rogaret᷑. Cui loco suꝑiꝰ a trigetio fuis¬
se responsũ ñ omino animaduerterat. Tũ
ego qͥd inquã ł curtͥ repetã: Actũ aunt
ne agas. Quare moneo pottꝰ ut ca quȩ supͣ
dicta st̃. ł legere curessi audire neqͥuisti. Qin
quide absentiã a sermone nr̃o animi tui ñ egre
tuli diuq ita ẽẽ. te ꝑtuli. ut neq illa impedi¬
rẽ quȩ tec̃ intentꝰ remotꝰq a nob ꝓte agebas:
& ea ꝑsequerer que te amittere stilꝰ iste
non siner&. Nc̃ illud quero. qđ ñdũ discu¬
tere diligenti ratione tẽptauimꝰ Nã ut pͥ¬
mũ a nob istã de ordine questionẽ nescio qͥs
ordo peperit: memini te dixisse hanc eẽ us¬
ticiã dĩ que separat int̾ bonos & malos. &
sua cuiq tribuit. Nã nulla ẽ: qͣntũ sentio
manifestior iusticie diffinitio. Itaq respondeas

Expanded text:
forte quaestioni mater superuenerat. atque ille post forte quaestioni mater superuenerat. atque ille post aliquantum silentium petit, ut a me hoc ipsum rursus interrogaretur; cui loco superius a Trygetio fuisse responsum non omnino animum aduerterat. tum ego: Quid, inquam, uel cur tibi repetam? actum, aiunt, ne agas. quare moneo potius, ut ea, quae supra dicta sunt, uel legere cures, si audire nequiuisti. quam quidem absentiam a sermone nostro animi tui non aegre tuli diuque ita esse pertuli, ut neque illa impedirem, quae tecum intentus remotusque a nobis pro te agebas, et ea persequerer, quae te amittere stilus iste non sineret. Nunc illuc quaero, quod nondum discutere diligenti ratione temptauimus. nam ut primum nobis istam de ordine quaestionem nescio quis ordo peperit, memini te dixisse hanc esse iustitiam dei, qua separat inter bonos et malos et sua cuique tribuit. nam est, quantum sentio, manifestior iustitiae definitio; itaque respondeas
Abbreviated transcription (Latin):
dõ. eẽ dicere qͦs ds̃ hab& Cũ dõ itẽ ñ dico.
qr ipsi ñ habent diñ. Si qͥde dm̃ hab̾e iã int̾
nos pͥdẽ in sermone illo quẽ die natalituo
iocundissimũ habuimꝰ : placuit nichil ali¬
ud. ẽt qͣm dõ ꝑfrui.S fateor me formidare
ista contͣria qͦmͦ qͥsq nec sine dõ sit. nec cũ
dõ. N te moueant inquã. Nã ubi rescon¬
uenit. qͥs ñ uerba contẽnat: Quare ĩa ad
illa tandẽ ordinis definitionẽ redeamꝰ. Nã
ordinẽ eẽ dixisti. quo dsagitoia Nichil
aut̃ ut uideo ñ agit ds̃. Nã inde tibi uisũ. ẽ
nichil p̃t ordinẽ posse inuerari. Manet in¬
qͥt sententia mea. S iã uideo qͥd sisdicturꝰ.
utrũ ds̃ agat. que non bene agi confitem᷑¬
Optime inquã prorsꝰ oculũ in mentẽ iniecis¬
ti. S ut uidisti qͥd eẽm dicturꝰ. ĩta peto ui¬
deas quid respondendũ ẽ. Atq ille nutans
capite atq humeris: turbamͣ inqͥt. & huc

Expanded text:
s deus habet. cum deo item non dico, s deus habet. cum deo item non dico, quia ipsi non habent deum, si quidem deum habere iam inter nos pridem in sermone illo, quem die natali tuo iucundissimum habuimus, placuit nihil aliud esse quam deo perfrui. sed fateor me formidare ista contraria, quomodo quisque nec sine deo sit nec cum deo. Non te moueant ista, inquam. nam ubi res conuenit, quis non uerba contemnat? quare iam ad illam tandem ordinis definitionem redeamu». nam ordinem esse dixisti. quo deus agit omnia. nihil autem, ut uideo, non agit deus; nam inde tibi uisum est nihil praeter ordinem posse inueniri. -Manet, inquit, sententia mea; sed iam uideo, quid sis dicturus: utrum deus agit, quae non bene agi confitemOptime. inquam; prorsus oculum in mentem iniecisti. sed ut uidisti. quid essem dicturus. ita peto uideas, quid respondendum sit. — Atque ille nutans capite atque umeris: Turbamur, inquit. — Et huic
Abbreviated transcription (Latin):
Cui ego. corpꝰ illud qđ careret animo ñne
mortuũ fatereris. cũ ego uiuũ ꝓposuerim:
Nescio inqͥt qͦmͦ explicẽ. Nã & corpꝰ homuus
uiuũ. eẽ. ñ posse uideo: si animꝰ in eoñ sit
& ñ possũ dic̾e ubi ubi sit corpꝰ sapientis ñ
eiꝰ animũ ẽẽ. cũ dõ. Ego inqͣm faciã ut hoc
possimꝰ & ñ negare illũ de loco in locũ tͣnsire
corpꝰ illud de loco in locũ tͣnsitũ facere. s m̃tẽ¬
ipsã nego cui nom̃ sapientis impositũ ẽ. Nc̃ in
diligentiꝰ q t̾ctanda impediat in p̃sentia
ꝓpositũ nrm̃. S illud uideamꝰ. qm̃ definitũ
e a nob qͥd sit eẽ cũ dõ utrũ scre possimꝰ¬
etiã qͥdsit. eẽ sine dõ. qͣmiuis iã eẽ manifestũ ar
cerẽ qđ tͥ fortasse ñ displicer&:.S peto ꝑferas
infantiã meã. resq ipsas ut te dec& ueloci
m̃te preripias. Nã ipsi nec cũ dõ inͥ uident᷑
.eẽ: & a dõ tam̃ habi. Itaq n possũ eossine¬

Expanded text:
Cui ego: Corpus illud, quod caret animo, nonne Cui ego: Corpus illud, quod caret animo, nonne mortuum fateris, cum ego uiuum proposuerim? — Nescio, inquit, quomodo explicem. nam et corpus hominis uiuum esse non posse uideo, si animus in eo non sit. et non possum dicere, ubiubi sit corpus sapientis, non eius animum esse cum deo. — Ego, inquam, faciam, ut hoc possimus et non negare illum de loco in locum transirecorpipsam nego, cui nomen sapientis impositum est. CAP. Vdiligentiusque tractanda, impediat in praesentia propositum nostrum. Sed illud videamus, quoniam definitum est a nobis quid sit esse cum Deo, utrum scire posetiam, quid sit esse sine deo, quamuis iam manifestum esse cerem quod tibi fortasse non displiceret. sed peto perferas infantiam meam resque ipsas, ut te decet, ueloci mente praeripias. nam isti nec cum deo mihi uidentur esse et a deo tamen haberi, itaque non possu
Abbreviated transcription (Latin):
prandii nuntiauit. Tũ ego. qͥd sit inquã
moueri. ñ definire pͦueriste s ipsis oculis
cogit ostendẽ. Camiꝰ gͥ & de isto loco maliũ
locũ transeamꝰ Nã nichil ẽ alud n fallor
moueri. Hic cũ arrisissent. discessimꝰ. At ubi
refecimꝰ corpora qm̃ celũ obduxerat nubes.
solito loco in balneo consedimꝰ. Atq ego.
concedis gͦ inquã licenti nichil eẽ. aliud
motũ quã de loco in locũ transitũ: Con¬
cedo inqͥt. Concedisgͦ inquã neminẽ in eo¬
loco eẽ. in qͦ ñ fuerat. & motũ ñ fuisse: Nin
telligo inquit. Si qͥd inꝗͣm inalio loco fu¬
it dudũ & nc̃ in alio. ẽ motũ eẽ. concedis:
Assentiebat᷑. Ergo inquã poss& alicuiꝰ sapientis
uiuiũ corpꝰ hic mͦ nobiscũ ẽẽ ut animꝰ hinc
ab ẽẽt. Posset inqͥt. Etiane inqͣm si nob̾cũ
colloqueret᷑ & nos aliqͥd docer&: Etiã. si in¬
qͥt nosipsã docer& sapientiã ñ illũ dicerẽ

Expanded text:
prandii esse nuntiauit. tum ego: Quid sit, inquam, prandii esse nuntiauit. tum ego: Quid sit, inquam, moueri, non definire nos puer iste sed ipsis oculis cogit ostendere. eamus igitur et de isto loco in alium locum transeamus; nam nihil est aliud, nisi fallor, moueri. — Hic cum arrisissent, discessimus. At ubi refecimus corpora, quoniam caelum obduxerat nubes, solito loco in balneo consedimus. atque ego: Concedis ergo, inquam. Licenti, nihil esse aliud motum quam de loco in locum transitum ? — Concedo, inquit. — Concedis ergo, inquam, neminem loco esse, in intelligo, inquit. Si quid, inquam, in alio loco fuit dudum, et nunc in alio est, motum esse concedis? Assentiebatur. Ergo, inquam, posset alicujus sauiuum corpus hic modo nobiscum esse, ut animus hinc abesset? — Posset. inquit. — Etiamne, inquam, si nobiscum conloqueretur et nos aliquid doceret ? — Etiamsi. inquit. nos ipsam doceret sapientiam, non illum dicerem
Abbreviated transcription (Latin):
potes dicere cũ mouet᷑ naius homines qͥ in ea
st̃ ñ moueri: ꝗͣuis ab ipsis eã possidi gubna¬
riq fateamͣ. & enĩ sisola ea cogitatione re¬
gerent facerentq ire qͦuellent: tam̃ cũ ea
moueret᷑ non possent illi qͥ ibide constituti
st̃ non moueri. Nonait licentiꝰ animꝰ uta
ẽ. incorpore. ut corpꝰ imꝑ& auimo Neq
ego hoc dico inquã. S etiã eques ñ ita ẽ in
equo ut ei equus imꝑ &: & tam̃ quauis qͦ
uelit ire equũ agat : oqͦ moto moueat᷑ neces¬
se.ẽ. Potest inqͥt. sedere ipse ĩ mobił. Cogis
nos inquã definuire. qͥd sit moueri. Quod si
potes. facias uolo. Prors inqͥt maneat que¬
so beneficiũ tuũ. Nã manet peticio mea.
& ne me rurs introges utrũ mͥ definiri pla¬
ceat: quando id facere potuero ipse ꝓfitebor
Que cũ dicta eent. puer de domo cui dede¬
ramꝰ id negotii. cucurrit ad nos. & horã

Expanded text:
potes dicere, cum mouetur nauis. homines, qui in ea potes dicere, cum mouetur nauis. homines, qui in ea sunt. non moueri, quamuis ab ipsis eam possideri gubernarique fateamur. etenim si sola eam cogitatione regerent facerentque ire, quo uellent, tamen, cum ea moueantur, non possunt illi qui ibidem constituti sunt non moueri. — Non, ait Licentius, animus ita est in corpore, ut corpus imperet animo. - Neque ego hoc dico, inquam; sed etiam eques non ita est in equo, ut ei equus imperet, et tamen, quamuis quo uelit equum agat, equo moto moueatur necesse est. — Potest, inquit, sedere ipse immobilis. — Cogis nos, inquam, definire, quid sit moueri; quod si potes, facias uolo. — Prorsus, inquit, maneat quaeso beneficium tuum; nam manet postulatio mea, et, ne Ille prorsus interroges, utrum mihi definire placeat, quando id facere potuero, ipse profitebor. — Quae cum dicta essent, puer de domo, cui dederamus id negotii, cucurrit ad nos et horam
Abbreviated transcription (Latin):
in harũ rerũ cognitionẽ audet irruere
ꝓstudioso illũ curiosũ ꝓdocto credulũ
ꝓ cauto incredulũ fieri. Itaq mͥ quod mnͦ
int̾roganti tam bene atq aꝑte respon¬
distis & miror unde sit. & cogor agnosce¬
re. Uideamꝰ tam̃ qͦusq progredi ur̃a lac¬
tens possit intentio. Iam nob̾ licentii uer¬
ba reddant᷑: qͥ tandiui nescio ꝗͣ cura oc¬
scupatꝰ alienꝰ ab hoc sermone fuit. ut eũ
ista non alit quã eos qͥ ñ adst familiares
nr̃os credã eẽ lecturũ. S redi ad uos queso
licenti. atq hic totꝰ fac ut assis. Tibi eñidico
Nã definitionẽ meã tu ꝓbasti qua dictu ẽ qͥd
sit cẽ cũ dõ cũ qͦmentẽ sapientis manere ĩmo¬
bilẽ meqͣntũ asseqͥ ualeo docere uoluistis.
S illud me mou& qͦmͦ cũ iste sapiens qͥndur
uit̾ homines uiuit in corpore cẽ. ñ neget᷑
qͦ pacto fiat ut eius corpore huc atq illuc
uagante mens ĩ mobilis maneat. Isto eñi mͦ

Expanded text:
in harum rerum cognitionem audet inruere, in harum rerum cognitionem audet inruere, pro studioso illum curiosum, pro docto credulum, pro cauto incredulum fieri. itaque mihi quod modo interroganti tam bene atque apte respondetis, et miror unde sit et cogor cognoscere. uideamus tamen, quo usque progredi uestra latens possit intentio. iam nobis Licenti etiam uerba reddantur, qui tam diu nescio qua cura occupatus alienus ab hoc sermone fuit, ut eum ista non aliter quam eos qui non assunt familiares nostros credam esse lecturum. sed redi ad nos quaeso. Licenti, atque hic totus fac ut assis; tibi enim dico. nam definitionem meam tu probasti, qua dictum est, quid sit esse cum deo, cum quo mentem sapientis manere immobilem me, quantum assequi ualeo. docere uoluistis. Sed illud me mouet, quomodo. cum iste sapiens, quamdiu inter homines uiuit, in corpore esse non negetur, quo pacto fiat, ut eius corpore huc atque illuc uagante mens immobilis maneat. isto enim modo
Abbreviated transcription (Latin):
mana phylosophya ẽ: quã ut doceat
quod sit om̃iũ rerũ pͥncipiũ sine pͥncipio.
qͣntꝰ ꝙ in eo maneat intellectꝰ qͥd ue inde
m nrãm salutẽ sine ulla degenaratione
manauerit. quẽ unũ dm̃ om̃i potentẽ eo
cent ueneranda mystia Que fide sincera
& in concussa popłos lib̾ant: nec confuse
ut quidã. nec contumeliose ut multi
p̾dicant. Quantũ autẽ illud sit qđ hoc
etiã nr̃i generis corpꝰ tantꝰ ꝓpt̾ nos ds as¬
sumere atq agere dignatꝰ ẽ. Quanto ui¬
det᷑ uiliꝰ tanto ẽ clem̃tia plemꝰ & aqͣdã
ingeniosoꝵ suꝑbia longe alteq remotiꝰ
Anima uͦ unde originẽ ducat. quid ue
qđ alt̾nat in utrãq natiuã. qͣtinꝰ moriat᷑¬
& qͥm̾ i motał ꝓbet᷑. Quã magni putatis
ẽẽ ordinis ut ista dicant᷑: Magni om̃ino
atq certi. De quo breuit̃ si tẽpꝰ fuerit p̃
loquem᷑. Iulud nc̃ a me accipiatis uolo si
qͥs temere aut sine ordine disciplinarũ

Expanded text:
mana philosophia est, quam ut doceat, mana philosophia est, quam ut doceat, quod sit omnium rerum principium sine principio quantusque in eo maneat intellectus quidue inde in nostram salutem sine ulla degeneratione manauerit, quem unum deum omnipotentem, cum iritum, ueneranda mysteria, quae fide sincera et inconcussa populos liberant, nec confuse, ut quidam, nec contumeliose, ut multi, praedicant. quantum autem illud sit, quod hoc etiam nostri generis corpus tantus propter nos deus adsumere atque agere dignatus est, quanto uidetur uilius, tanto est clementia plenius et a quadam ingeniosorum superbia longe alteque remotius. Anima uero unde originem ducat quidue quod alternat in utramque naturam, quatenus moriat probetur. quam magni putatis esse ordinis. ut ista discantur? magni omnino atque certi, de quo breuiter, si tempus fuerit, post loquemur. illud nunc a me accipiatis uolo, si quis temere ac sine ordine disciplinarum
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a misera sitiat. qͥs eis facile respondeat
aut ubi apud nos indicabitur illiꝰ ordinis
ulla suspicio: Ego autẽ si quid meos mone:¬
re possu qͣntũ mͦ appara& qͣntũq sentio.
censeo illos disciplinis omib erudiendos.
Aut̃ qͥppe ista sic intelligi ut luce clario¬
rasint nullo modo posst̃. Si autẽ aut pi¬
griores st̃. aut aliis negotus p̃occupati. aut
iã duri ad discendũ: fidei sibi p̃sidia pa¬
rent quo illos uinculo ad sese tͣhat atq
ab his horrendis & in uolutissimis malis
lib& ille. qui neminẽ sibi ꝑ mysteria be¬
ne credentẽ pire ꝑmictit. Dupplex enĩ
ẽ uia quã sequim̾ cũ rerũ nos obscuritas
mouet aut ratione aut certe auctoritate
Plsylosophya rationẽ ꝓmittit & uix pau¬
cissimos lib̾at. Quos tam̃ non nrodo ñ con¬
tepnere illa mystĩa s sola intelligere ut
intelligenda st̃ cogit Nullũq aliud ha¬
b& negotiũ quȩ uera & ut ita dicã ger¬

Expanded text:
nostra misera sitiat, quis eis facile respondebit? nostra misera sitiat, quis eis facile respondebit? aut ubi apud nos indagabitur illius ordinis ulla suspicio? ego autem si quid meos monere possum, quantum mihi apparet quantumque sentio, censeo illos disciplinis omnibus erudiendos. aliter quippe ista sic intellegi, ut luce clariora sint, nullo modo possunt. si autem aut pigriores sunt aut aliis negotiis praeoccupati aut iam duri ad discendum, fidei sibi praesidia parent, quo illos uinculo ad sese trahat atque ab his horrendis et inuolutissimis malis liberet ille, qui neminem sibi per mysteria bene credentem perire permittit. Duplex enim est uia, quam sequimur, cum rerum nos obscuritas mouet, aut rationem aut certe auctoritatem. philosophia rationem promittit et uix paucissimos liberat. quos tamen non modo non contemnere illa mysteria sed sola intellegere, ut intellegenda sunt, cogit, nullumque aliud habet negotium, quae uera et, ut ita dicam, ger
Abbreviated transcription (Latin):
eũ moueat cur alius opt& liberos habe nec
habeat. aliꝰ uxoris nimia fecunditate tor¬
quent᷑: egeat ille pecunia qͥ largiri lib̾alit
multa paratꝰ ẽ. eiq defosse incub& macer
nm & scabios fenerator: apla patrimonia lu¬
xurie disꝑgat atq diffundat: iux toto
dic lacrimans m̃dicꝰ numũ impett&
aliũ honor extollat incligniuĩ lucidi mo¬
res abscondant᷑ in turba. hec & aliain
hominĩ iuta cogunt homines pletũq
impie credẽ nullo nos ordine diumȩ ꝓuiden¬
tie gubnari. Alios autẽ pios&e bonos atq
splendido ingenio p̃ditos qui neq nos de¬
seri a sumo do possunt in animũ inducere
& tam̃ rerũ tanta quasi caligine atq com¬
mixtione turbati nullũ ordinẽ uident.
uolentesq sibi nudari abditissimas cau¬
sas errores suos sepe etiã carminib conque¬
runtur. Quisi hoc solum int̾rogent. cur ita¬
li sẽꝑ serenas hyemes orent & ite seꝑ getulia

Expanded text:
eum moueat, cur alius optet liberos habere nec eum moueat, cur alius optet liberos habere nec habeat, alius uxoris nimia fecunditate torqueatur, egeat ille pecunia, qui; largiri liberaliter multa paratus est, eique defossae incubet macer et scabiosus fenerator, ampla patrimonia luxuries dispergat atque diffundat, uix toto die lacrimans mendicus nummum impetret, alium honor extollat indignum, lucidi mores abscondantur in turba. Haec et alia in hominum uita cogunt homines plerumque inpie credere nullo nos ordine diuinae prouidentiae gubernari; alios autem pios et bonos atque splendido ingenio praeditos, qui neque nos deseri a summo deo possunt in animum inducere et tamen rerum tanta quasi caligine atque commixtione turbati nullum ordinem uident uolentesque sibi nudari abditissimas causas errores suos saepe etiam carminibus conqueruntur. qui si hoc solum interrogent, cur Itali semper serenas hiemes orent et item semper Getulia
Abbreviated transcription (Latin):
condusiones aut irrepentes paulatĩ. ł minu¬
endo ł addendo in assentionẽ falsitatis qͥs
non metuat: Quis non ocłit: Sepe tam̃
in disputationib certis & suis sedibꝰ collo¬
cate tantũ ualent. ut nescio qͦ mͦ ꝑ easdul¬
ceseat ipsa deceptio. Non ne hic qͦq ordo
ipse laudabit᷑. Iam in musica. ingeometri¬
ca in astroꝵ motib in numeroꝵ necessita¬
tib ordo ita dominat᷑. ut si qͥs quasi eiꝰ fon¬
tẽ atq ipsũ penitle uidere desid&: aut in
his inueniat. aut ꝑ hȩc eõ sine ullo errore
ducat᷑ Talis enĩ erudicio siqͥs ca moderate
utat᷑. nã nichil ubiq qͣm nimiũ formidan¬
dũ ẽ. talẽ phylosophie militẽ nutrit ł etiã
ducẽ ut ad sũmũ illũ modi ultͣ qđ reqͥrere
aliqͥd nec possit nec debeat nec cupiat. qͣ
uult euolet atq ꝑueniat multosq ꝑducat
nde iã dũ ipsis łiumanis reb teneat᷑ sic eas
despiciat cunctaq discernat: ut nullo mͦ

Expanded text:
conclusiones inrepentes paulatim uel minuconclusiones inrepentes paulatim uel minuendo uel addendo in assensionem falsitatis quis non metuat, quis non oderit ? saepe tamen in disputationibus certis et suis sedibus conlocatae tantum ualent, ut nescio quo modo per eas dulcescat ipsa deceptio. nonne hic quoque ordo ipse laudabitur? Iam in musica, in geometrica, in astrorum motibus, in numerorum necessitatibus ordo ita dominatur, ut, si quis quasi eius fontem atque ipsum penetrale uidere desideret, aut in his inueniat aut per haec eo sine ullo errore ducatur. talis enim eruditio, si quis ea moderate utatur-nam nihil ibi quam nimium formidandum est — talem philosophiae militem nutrit uel etiam ducem, ut ad summum illum modum, ultra quod requirere aliquid nec possit nec debeat nec cupiat, qua uult, euolet atque perueniat multosque perducat, unde iam, dum ipsis humanis rebus teneatur, sic eas despiciat cunctaque discernat, ut nullo modo
Abbreviated transcription (Latin):
chritudo ꝓuenerat. Talia credo st̃ omĩa. S
oculos quer̃. Soloecismos & barbarismos
qͥs uocant poete aclamauer. Que scemata
& meapłasmos mutatis appellare nomini¬
b quã manifesta uicia fugere maluer. De¬
trabe tam̃ ista carminib suaiussima con¬
dimenta desidabimꝰ. Congere multa in
unũ locũ totũ acre. putidũ. rancidii fas¬
tidibo Transfer in libam forensẽq dictio¬
ne qs non eã fugere atq int̾catra se condẽ
uidebit: Orao igit᷑ ea gubnans & mode¬
rans. nec apuid se nimia. nec ubi libet alie¬
na e̾e patietur. Sũnissa quędã impoli¬
teq simillima ipsos altos ac uenustos lo¬
cos sese int̾ponens illustrat ourio. Quȩ
si sola sit proicis ut uile. Si autẽ desit
illa puldra nori ꝓminct̃ Non insuis qͣsi
togionib possessionib dominant᷑ sibiq ⁊p¬
si propͥa luce obstant. totũq confundunt
Aagne & lnc debent᷑ ordini grȩ. Mentientes

Expanded text:
chritudo prouenerat. Talia, credo, sunt omnia, sed chritudo prouenerat. Talia, credo, sunt omnia, sed oculos quaerunt. soloecismos et barbarismos quos uocant, poetae adamauerunt; quae schemata et metaplasmos mutatis appellare nominibus quam manifesta uitia fugere malunt. detrahe tamen ista carminibus, suauissima condimenta desiderabimus. congere multa in unum locum, totum acre putidum rancidum fastidibo. transfer in liberam forensemque dictionem, quis non eam fugere atque in theatra se condere iubebit? ordo igitur ea gubernans et moderans nec apud se nimia nec ubilibet aliena esse patietur. summissa quaedam impolitaeque simillima ipsos saltus ac uenustos locos sese interponens inlustrat oratio. quae si sola sit. proicis ut uilem; si autem desit, illa pulchra non prominent, non in suis quasi regionibus possessioni busque dominantur sibique ipsa propria luce obstant totumque confundunt. Magnae et hic debentur ordini gratiae. mentientes
Abbreviated transcription (Latin):
nocentiũ. Quid sordidiꝰ: q̃d manius de¬
coris & turpitudinis plenius meretricib
lenonib atĩsq hoc genus pestib dicipo¬
est : Aufer meretrices dereb humanis
turbaueris omĩa libidinib Constitue
matronarũ loco. labe ac decere dehonesta¬
ueris: igitur hoc genꝰ hominũ ꝑ suos mores
impurissimũ uita ꝑ ordines leges condicio¬
ne uilissimũ. Nonne in corporib animantiũ
queda mbra si sola attendas. non possis atten¬
dere. Tañ ea nature ordo. nec qr necessaria
st̃ de cẽ uoluit : nec q indecora emine ꝑmi¬
sit. Quȩ tam̃ deformia suos locos tenendo.
meliorẽ lociĩ concessere meliorib Quid nob̾
suauiꝰ agro. uillaq qͥd spectaculo congru¬
entiꝰ fuit pugna illa conflictuq gallinatioꝵ
galloꝵ. cuiꝰ supiore libro fecimꝰ m̃tionẽ: Qͥd
adiectiꝰ tam̃ deformitate subiecti uidimꝰ.
pipsã tam eiusde certaminis ꝑfectior pul¬

Expanded text:
nocentium. quid sordidius, quid inanius, denocentium. quid sordidius, quid inanius, dedecoris et turpitudinis plenius meretricibus lenonibus ceterisque hoc genus pestibus dici potest? aufer meretrices de rebus humanis, turbaueris omnia libidinibus; constitue matronarum loco, labe ac dedecore dehonessic.igitur hoc genus hominum per suos mores impurissimum uita, per ordinis leges condicione uilissimum. nonne in corporibus animantium quaedam membra, si sola adtendas, non possis adtendere? tamen ea naturae ordo nec, quia necessaria sunt, deesse uoluit nec, quia indecora, eminere permisit. quae tamen deformia suos locos tenendo meliorem locum concessere melioribus. quid nobis suauius, quod agro uillaeque spectaculum congruentius fuit pugna illa conflictuque gallinaciorum gallorum, cuius superiore libro fecimus mentionem? quid abiectius tamen deformitate subiecti uidimus? et per ipsam tamen eiusdem certaminis perfectior pul
Abbreviated transcription (Latin):
Ita fit ut angusto animo ipsa sola qͥsq consi¬
derans. ueluti magna reꝑcussus fęditate
auerset᷑. Si aute m̃tis oculos erigens atq
diffundens simul uniuersa collustr&: ni¬
chil non ordinatii. suisq sẽꝑ ueluti sedib
distinctũ dispositũq reꝑi&. Quã mag¬
na inquã. quã miramͥ ꝑ uos dsille. atq ip¬
se ut magis magisq crede adducor. rerũ
nescio qͥs occultꝰ ordo respond&: Nam ea
dicitis quȩ nec qͦmͦ dicant᷑ non uisa: nec
qͥmͦ ea uideatis intelligo. Ita ea & uera &
alta ẽẽ. suspicor. Simile autẽ aliquos
in istam sententiã tufortasse unĩ reqͥrebus.
Ati mͥ iam occurr̃ ĩnumerabilia: quȩ me ad
consentiendũ prors t̾rahunt. Quid enĩ
carnifice tetriꝰ: Quid illo animo trucu¬
lentiꝰ atq dirius: At int̾ ipsas leges lo¬
cũ necessariũ ten&: & in bene mode¬
rate oiuitatis ordinẽ inserit᷑: estq suo
animo nocens: ordine autẽ alieno pęna

Expanded text:
ita fit, ut angusto animo ipsam solam quisque consiita fit, ut angusto animo ipsam solam quisque considerans ueluti magna repercussus foeditate auersetur. si autem mentis oculos erigens atque diffundens simul uniuersa conlustret, nihil non ordinatum suisque semper ueluti sedibus distinctum dispositumque reperiet. Quam magna, inquam, quam mira mihi per uos deus ille atque ipse, ut magis magisque credere adducor, rerum nescio quis occultus ordo respondet! nam ea dicitis, quae nec quomodo dicantur non uisa nec quomodo ea uideatis intellego; ita ea et uera et alta esse suspicor. simile autem aliquod in istam sententiam tu fortasse unum requirebas. at mihi iam occurrunt innumerabilia, quae me ad consentiendum prorsus trahunt. quid enim carnifice tetrius ? quid illo animo truculentius atque dirius ? at inter ipsas leges locum necessarium tenet et in bene moderatae ciuitatis ordinem inseritur estque suo animo nocens, ordine autem alieno poena
Abbreviated transcription (Latin):
stultꝰ quȩ agit agt ordine: Si autẽ or¬
do non ẽ. in his quȩ agunt᷑ ab stulto: ent
aliquid quod ordo non teneat. Neutrũ
autẽ uultis. Uidete quesone cuncta
ipsius ordinis defensione turbetis. Hic
ite trygetiꝰ. nã ille alt̃ ad huc om̃ino ab¬
sens erat: facile. ẽ. inquit huic quidẽ res¬
ponde cõplexioni tuȩ. S me in p̃sentia
similitudo deficit: qua sententiã meam
uideo asseri illustrariq debere. Tamen
dicã quod sentio. Facies eni tu quod
paulo ante fecisti. Non enĩ illa cõme¬
moratio tenebrarũ ad rd quod a me
enuolutũ ꝓlatũ erat parũ nob̾at¬
tilt luminis ⁊ amq om̃s uita staltoꝵ
quauis ꝑ eos ipsos minune constans. minimeq¬
ordinata sit: ꝑ diuinã tani ꝓuidentiã neces¬
sirio rerũ ordine includit᷑: & quasi qͥb dã
locis illa ineffabili & sempit̾na loge dispo¬
sitis. nullo mͦ ẽẽ. sinit᷑ ubi. ec̃. non deb&.

Expanded text:
stultus, quae agit, agit ordine? si autem orstultus, quae agit, agit ordine? si autem ordo non est in his, quae aguntur ab stulto, erit aliquid, quod ordo non teneat; neutrum autem uultis. uidete quaeso, ne cuncta ipsius ordinis defensione turbetis. — Hic item Trygetius — nam ille alter adhuc omnino absens erat —: Facile est, inquit, huic quidem respondere conplexioni tuae, sed me in praesentia similitudo deficit, qua sententiam meam uideo asseri inlustrarique debere. tamen dicam, quod sentio; facies enim tu, quod paulo ante fecisti. non enim illa commemoratio tenebrarum ad id, quod a me inuolutum erat, parum nobis attulit luminis. namque omnis uita stultorum quaordinata sit, per diuinam tamen prouidentiam necessario rerum ordine includitur et quasi quibusdam locis illa ineffabili et sempiterna lege dispositis nullo modo esse sinitur. ubi esse non debet.
Abbreviated transcription (Latin):
dere tenebras. Quã ob rẽ si menti hoc
ẽ intelligere quod sensui uide & lic&
quisq ocuł aꝑtis sanis purisq sit udete
tan tonebras ñ potest non absurde dr̃
intelligi non posse stulticia. Nam nullas ali¬
as m̃tis tenebras nominamꝰ. Nec iã illud
mouebit: qͦmͦ stulticia possit non intellec¬
ta uitari. Ut enĩ oculis tenebras uitamꝰ.
eo ipso quo nolumꝰ non uiđe. sic quisquis
uolet uitare stulticiã non ea conet᷑ intelli¬
gere.s ea que posst̾ intelligi ꝑ hanc se ñ
intelligere doleat eãq sibi eẽ p̾sentẽ. Non
quo ipsam magis intelligit: s quo alia mi¬
nus intelligit. sentiat. S ad ordine redeamꝰ
ut nob̃ aliquando reddatur licentiꝰ Illud
enĩ ex uobiam requiro. utrũ quecũq agit
stultꝰ ordine uob̾ agere uideat᷑ Nam ui¬
dete rogatio quos laqueos habeat. Sior¬
diue dixeritis. ubi erit illa definitio or¬
do ẽ. quo ds̃ agit omia quȩ sunt. si etiã

Expanded text:
dere tenebras. quam ob rem si menti hoc dere tenebras. quam ob rem si menti hoc est intellegere, quod sensui uidere, et licet quisque oculis apertis sanis purisque sit, uidere tamen tenebras non potest, non absurde dicitur intellegi non posse stultitiam; nam nullas alias mentis tenebras nominamus. nec iam illud mouebit, quomodo stultitia possit non intellecta uitari. ut enim oculis tenebras uitamus eo ipso, quo nolumus non uidere, sic quisquis uolet uitare stultitiam, non eam conetur intellegere, sed ea. quae possunt intellegi, per hanc se non intellegere doleat eamque sibi esse praesentem, non quo ipsam magis intellegit sed quo alia minus intellegit, sentiat. Sed ad ordinem redeamus, ut nobis aliquando reddatur Licentius. illud enim ex uobis iam requiro, utrum quaecumque agit stultus ordine uobis agere uideatur. nam uidete, rogatio quos laqueos habeat. si ordine dixeritis, ubi erit illa definitio: ordo est, quo deus agit omnia, quae sunt, si etiam