comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iõ cũ sol ad ipsũ finẽ uenerit fac̃ noł estiuos calores. de ui¬
cino itrens sensu maiore subiecta. Illo deniq tp̃t australi
generi reuerti hiemẽ ñ pot̾ ambigi. qi cc̃ ab alis sol. om̃i
uie sue spitio recedit. Rursꝰ cũ ad .F. signũ .i. ad
capͥcornũ uenetit fac̃ noħ hiȩmen recessu suo. uulis
uicinitate reduc̃ estatẽ. ħ notandũ ÷ de tͥb tantum
cirdinib in q̃c̃q edem ingredi solem. de qͣrto nunq
N aͥ zabortu ⁊ ab occasu fenest᷑ solẽ recipit. qͥppe quem
orentẽ. obeuntẽ q̃ ꝓspectet. Recipit ⁊ ameridienqe̾
om̃e iter solis in nr̃o meridie ÷ .u instruit uisũ ante la¬
ta descriptio. Nũqͣ uͦ solẽ fenest septetonis adiuittit. qr
ñqͣ a .p. signo ad o. sol accedit. s a p. semꝑ ret̾ceden¬
do ñqͣ fines poli septẽtͥonalis attingit. & io ñꝗͣ ꝑ hẽ car
cuiꝰlibet corpis sufficiet adstruere. Nã ⁊ in occasũ cabtt
ouente sole⁊ mortũ cũ fit occiduus. Medio aũ die. qr

Expanded text:
o, cum sol ad ipsum finem uenerit, facit nobis aestiuos calores, de uicino urens sensu maiore subiecta. Illo denique tempore australi generi reuerti hiemem non potest ambigi, quia tunc ab illis sol omni uiae suae spatio recedit. Rursus cum ad F signum, id est ad Capricornum, uenerit, facit nobis hiemem recessu suo et illis uicinitate reducit aestatem. Hic notandum est de tribus tantum cardinibus in quamcumque aedem ingredi solem, de quarto numquam. Nam et ab ortu et ab occasu fenestra solem recipit, quippe quem orientem obeuntemque prospectet; recipit et a meridie, quia omne iter solis in nostro meridie est, ut instruit uisum antelata descriptio. Numquam uero solem fenestra septentrionis admittit, quia numquam a P signo ad O sol accedit, sed a P semper retrocedendo numquam fines poli septentrionalis attingit, et ideo numquam per cuiuslibet corporis sufficiet adstruere. Nam et in occasum cadit oriente sole, et in ortum cum fit occiduus; medio autem die, quia
Abbreviated transcription (Latin):
rũ. septẽ efficiunt distinctos int̾uallis sonos. qͥ numerꝰ rer
oiũ fere nod̾ ÷. qd̾ docti hoĩes neruis imitati atq cantib aperu¬
erant sibi reditũ in hẽ locũ. si c̃ alii qͥ prestantib ingenus in
uita humana diuina studia coluerunt. ħ sonitu cõplete au¬
res hõiũ obsurduert̃. Nec ÷ ullꝰ hebetior sens in uob̾. sic̃ uͥ nilꝰ
ad illa q̃ catadupa noĩant᷑ p̃cipitat ex altissimis montib ea
gens q̃ ilũ locũ accolit. ꝑꝑ magnitudinẽ sonitꝰ. sensu audi¬
endi caret. Hic uͦ tantꝰ: totiꝰ mundi in citatissima conu̾sioẽ
sonitꝰ. uͥ eũ aures hõiũ caꝑe ñ possint. sic̃ intueri solẽ adu̾sc̃i
nequitis. eiq radus acies ur̃a sensꝰq uinett᷑. Hec gͥ admiraus re¬
ferebam tñ oculos ad t̾rã identidẽ. T̃ũ africanꝰ. sentio inqͥt te se

Expanded text:
septem efficiunt distinctos intervallis sonos, qui numerus rerum omnium fere nodus est; quod docti homines nervis imitati atque cantibus aperuerunt sibi reditum in hunc locum, sicut alii, qui praestantibus ingeniis in vita humana divina studia coluerunt. Hoc sonitu oppletae aures hominum obsurduerunt; nec est ullus hebetior sensus in vobis, sicut, ubi Nilus ad illa, quae Catadupa nominantur, praecipitat ex altissimis montibus, ea gens, quae illum locum adcolit, propter magnitudinem sonitus sensu audiendi caret. Hic vero tantus est totius mundi incitatissima conversione sonitus, ut eum aures hominum capere non possint, sicut intueri solem adversum nequitis, eiusque radiis acies vestra sensusque vincitur. Haec ego admirans referebam tamen oculos ad terram identidem. Tum Africanus: Sentio, inquit, te se
Abbreviated transcription (Latin):
plũctũ dr̃ ẽe ñ linea. Apud aritli meticos pͥncipiũ nu¬
meri ñ ẽ numetꝰ. ltẽ causa nascendi ipsa ñ nascitur. Et
ipsa motꝰ causa ł initiũ ñ mouet᷑. Ergo aĩa q̃ intciũ mo¬
eandẽ q rem. uno eodẽq tp̃r ꝯtrarietares ad uuũ idemq ꝑti¬
nenes euenant. Scimus aũ qr mou̾e face̾ : ⁊ moueri pati:
Ei gͥ qd̾ se mouet simul euenient duo sibi ꝯttaria. ⁊ facere
⁊ pati. qͥ impossibile ẽ. Aĩa gͥ ñ pot̃ se mou̾e. Itẽ dic̃. Si aĩe

Expanded text:
citur esse, non linea; apud arithmeticos principium numeri non est numerus. Item causa nascendi ipsa non nascitur. Et ipsa ergo motus causa uel initium non mouetur. Ergo anima, quae initium morem uno eodemque tempore contrarietates ad unum idemque pertinentes eueniant. Scimus autem quia mouere facere est et moueri pati est. Ei igitur quod se mouet simul euenient duo sibi contraria, et facere et pati, quod impossibile est. Anima igitur non potest se mouere.» Item dicit: «Si animae
Abbreviated transcription (Latin):
possume d aui ut⁊ abbis q postea nascent᷑ sermone fore de
te. eũ abhis nullꝰ fuerit quante nati s̃: qui nec paticiores
⁊ certe melioies fuerint uiri p̃sertĩ cũ ap̃ eos ipsos a qͥbris
audiri nom̃ ntm pot̾ nemo uniꝰ anni memoriã conseqtu pos¬
sit. Hoĩes ti. loquelarit̾ annũ cm̃mꝰ solis .i. uniꝰ astͥ reditũ.
metuntur. Cum aũ ad idem uñ semel ꝓfecta s̃ cuncta afrͣ
redierint eademq totiꝰ celi descriptionẽ longis uituallis re¬
tulerint. tũ ile uertens annꝰ appellari potest. In qͦ uix
dr̃e audeo q̃ multa hõiũ secula teneantur. Namq ut
olun deficere sol hõĩb extinguiq uisꝰ ÷ cũ romuli
ułmiꝰ hec ipsa in tẽpla penẽtrauit. qñq ab eadẽ purte

Expanded text:
m interest ab iis, qui postea nascentur, sermonem fore de te, cum ab iis nullus fuerit, qui ante nati sunt? qui nec pauciores et certe meliores fuerunt viri, praesertim cum apud eos ipsos, a quibus audiri nomen nostrum potest, nemo unius anni memoriam consequi possit. Homines enim populariter annum tantum modo solis, id utem, cum ad idem unde semel profecta sunt cuncta astra redierint, eandemque totius caeli descriptionem longis interuallis retulerint, tum ille uere uertens annus appellari potest, in quo uix dicere audeo quam multa hominum saecula teneantur. Namque, ut olim deficere sol hominibus extinguique uisus est cum Romuli animus haec ipsa in templa penetrauit,
Abbreviated transcription (Latin):
cipatui solis ⁊ circis cȩlestib cingulis q t̾restrib ⁊ oceani fitu
loquit᷑. ⁊ armoniȩ suꝑũ pandit archanũ. phisicȩ secreta
comniemorat. At cum de motu ⁊ immortalitate animȩ dis¬
putat. cui nicħ constat inesse corꝑerim. cuiꝰt inq essen¬
tiam nullꝰ sensꝰ s sola ratio deprehendit. illic ad altitu¬
dinem philosophiȩ rationalis ascendit. Uere gͥ ꝓnunti¬
andum ÷ nichil hoc oꝑe ꝑfectius. quo uniuersa philoso¬
phie continetur its te okit a8.

Expanded text:
cipatu solis et circis caelestibus cingulisque terrestribus et Oceani situ cipatu solis et circis caelestibus cingulisque terrestribus et Oceani situ loquitur et harmoniae superum pandit arcanum, physicae secreta commemorat. At cum de motu et immortalitate animae disputat, cui nihil constat inesse corporeum cuiusque essentiam nullus sensus sed sola ratio deprehendit, illic ad altitudinem philosophiae rationalis ascendit. Vere igitur pronuntiandum est nihil hoc opere perfectius, quo uniuersa philosophiae continetur integritas.
Abbreviated transcription (Latin):
e pͥncipia qd ÷ celũ tandẽ impetrata purgatione remeare.
Necẽe ÷ ti. omem aĩã ad originis sui sedem reuerti. s q̃ corpꝰ
tanꝗͣ peregrine incolunt. eito pꝰ corpꝰ uelut ad patriã reuer¬
tuntur. Que uͦ corpoꝵ illo celis u sus sedib inberent. qͣn¬
tũ ab ilis uiolentiꝰ seꝑant᷑. tantũ ad supa seriꝰ reuertuntur.
S ia finẽ sõnio cohibita disputatione faciamꝰ. ħ adiecto qd̾
conclusionẽ docebit. Quia cũ sint totiꝰ philosophie tres par¬
tes. inoralis. nat᷑alis. ⁊ rationalis. & sit moralis que docet
moꝵ elimatã ꝑfectionẽ. nat̾alis q̃ diuinis corꝑib disputat.
rationalis. cũ de incorꝑalib sermo ẽ. q̃ mens sola ꝯplectitur. nuil¬
lã de tͥb tulliꝰ in ħ somnio pretͣmisit. Nã illa ad uirtutes.
amor ẽ que patrie ⁊ ad contẽptũ głe adhortacio. qͥd aliud con¬

Expanded text:
ae principia, quod est caelum, tandem impetrata purgatione remeare. ae principia, quod est caelum, tandem impetrata purgatione remeare. Necesse est enim omnem animam ad originis suae sedem reuerti; sed quae corpus tamquam peregrinae incolunt, cito post corpus uelut ad patriam reuertuntur, quae uero corporum illecebris ut suis sedibus inhaerent, quanto ab illis uiolentius separantur, tanto ad supera serius reuertuntur. Sed iam finem somnio cohibita disputatione faciamus, hoc adiecto quod conclusionem decebit, quia, cum sint totius philosophiae tres partes, moralis, naturalis et rationalis, et sit moralis quae docet morum elimatam perfectionem, naturalis quae de diuinis corporibus disputat, rationalis cum de incorporeis sermo est quae mens sola complectitur, nullam de tribus Tullius in hoc somnio praetermisit. Nam illa ad uirtutes amoremque patriae et ad contemptum gloriae adhortatio quid aliud con
Abbreviated transcription (Latin):
suã ꝓuolabit. Deĩ qͣsi ñ minꝰ docto ꝗͣ forti uiro. phlosophis
apta subduntur. cũ dr̃. Idq ociꝰ faciet si iã tc̃ cũ erit ĩclu¬
sus in corꝑe eminebit foras. ⁊ ea qͣ extͣ ert̃ ꝯtẽplans ꝗ̃ maxĩẽ
se acorꝑe abstrahet. Hec ii. illiꝰ s̃ p̾cepta doctrine q̃ illam dicit
mortẽ philosophantib appetendã. ex qͣ fit ũ adhuc in corpore
positi corpꝰ ũ alionã sarcinĩ inqͣntũ patit᷑ natuta despiciãt.
⁊ facile nc̃ atq oportune uircutes suadet. Post que quanta
⁊ ꝗͣ diuersa pͣmie uircutib debeant᷑. edixit. S qr int̾ leges
quoq illa imꝑfecta dr̃. in qͣ nulla deuiantib pena sancitur.
ĩo inconclusione oꝑis pęnã sancit. extͣ hec p̃cepta uiuenti¬
nita dinumerans qͥb nocentũ aĩȩ in easdẽ penas sepe reuo¬
lute. sero de tarcaris ꝑmittunt᷑ emergere. ⁊ ad naturę su¬

Expanded text:
suam peruolabit.» Deinde quasi non minus docto quam forti uiro philosophis suam peruolabit.» Deinde quasi non minus docto quam forti uiro philosophis apta subduntur, cum dicitur: «Idque ocius faciet, si iam tunc cum erit inclusus in corpore, eminebit foras, et ea quae extra erunt contemplans quam maxime se a corpore abstrahet.» Haec enim illius sunt praecepta doctrinae quae illam dicit mortem philosophantibus appetendam; ex qua fit ut, adhuc in corpore positi, corpus ut alienam sarcinam, in quantum patitur natura, despiciant. Et facile nunc atque opportune uirtutes suadet, postquam quanta et quam diuina praemia uirtutibus debeantur edixit. Sed quia inter leges quoque illa imperfecta dicitur in qua nulla deuiantibus poena sancitur, ideo in conclusione operis poenam sancit extra haec praecepta uiuentinita dinumerans quibus nocentum animae, in easdem poenas saepe reuolutae, sero de Tartaris permittuntur emergere et ad naturae su
Abbreviated transcription (Latin):
cio uirtutũ. Romulꝰ nob̾ in pͥmo gnre ponat᷑ cinꝰ uita uir¬
tutes ñꝗͣ deseruit. semꝑ exercuit. In scđa phitagoras qͥ agen¬
di nesciꝰ fuit arcifex disserendi. ⁊ solas docttine ⁊ conscientie uͥ¬
tutes secutꝰ ÷. Sit in t̾cio ac mixto gnt̾e. ap̃ grecos lycurgus
⁊ solori. Int̾ romanos. uuma. catones ambo. multiq alii qͥ ⁊ phi¬
losophiã hausert̃ altiꝰ. ⁊ firmam̃tũ rei publice prestitert̃. Soli .ti.
sapienti ocio deditos. ũ habunde gretia tulit. ita roma nes ei
gnre ẽ qd̃ ⁊ de doctrina uiuendi regulã muruat᷑. ⁊ statum
publicũ uirtutib sulcit. io ei ꝑfectionis gemine p̃cepta man¬
dant᷑. S ũ in castris locato. ac sudanti sub armis. pͥmũ uirtu¬
tes politice suggerunt᷑ his uerbis. St̃ aũ optime cure de salute
patrie qͥb agitatꝰ ⁊ exercitatꝰ aĩmꝰ uelociꝰ in hanc secłe ⁊ domũ

Expanded text:
tio uirtutum. Romulus nobis in primo genere ponatur, cuius uita uirtio uirtutum. Romulus nobis in primo genere ponatur, cuius uita uirtutes numquam deseruit, semper exercuit; in secundo Pythagoras, qui, agendi nescius, fuit artifex disserendi et solas doctrinae et conscientiae uirtutes secutus est; sit in tertio ac mixto genere apud Graecos Lycurgus et Solon, inter Romanos Numa, Catones ambo, multique alii qui et philosophiam hauserunt altius et firmamentum rei publicae praestiterunt: soli enim sapientiae otio deditos, ut abunde Graecia tulit, ita Roma nesciuigenere est quod et de doctrina uiuendi regulam mutuatur et statum publicum uirtutibus fulcit, ideo ei perfectionis geminae praecepta mandantur. Sed ut in castris locato ac sudanti sub armis primum uirtutes politicae suggeruntur his uerbis: «Sunt autem optimae curae de salute patriae, quibus agitatus et exercitatus animus uelocius in hanc sedem et domum
Abbreviated transcription (Latin):
hc̃ in locũ nͥ multis seclis reuertuntur. In suꝑiore huiꝰ oꝑis
parte diximꝰ alias ociosas. alias negotiosas ẽe uirtutes. & uł¬
las philosophis has rerũ publicaꝵ rectorib ꝯuenire. utrasq
tñ exercentẽ face̾ beatũ. He uirtutes int̾dũ diuiduntur.
mꝰ inuenit᷑. Nã siqͥs ab oĩ ꝗͣ doctrina hãt᷑ alienꝰ. in re publi¬
ca tñ i prudens. ⁊ tẽpatꝰ. ⁊ forcis. ⁊ uistꝰ sit: hic aferiatis re¬
motus. eminet tñ actualui uigore uirtutũ. qͥb nichilomi¬
nꝰ celũ cedit in p̃miũ. Si qͥs uͦ insita quiete nat᷑e ñ sit aptꝰ ad
agendũ s soluĩ optima conscientie dote erectꝰ ad suꝑa doctri¬
ne supellectilẽ ad exerciciũ diuine disputationis expendat.
sectator celestiũ. deuiꝰ caducoꝵ. is qͦ ad cęli uerticẽ ociosis uir¬
tutib subuchet᷑. Sepe tũ euenit uͥ idẽ pectꝰ ⁊ agendi ⁊dis¬
putandi pfectione sublime sit.⁊ cęlũ utͦq ad ipiscat᷑ exerci¬

Expanded text:
is exagitati saeculis reuertuntur.» In superiore huius operis parte diximus alias otiosas, alias negotiosas esse uirtutes, et illas philosophis, has rerum publicarum rectoribus conuenire, utrasque tamen exercentem facere beatum. Hae uirtutes interdum diuiduntur,  si quis ab omni quidem doctrina habeatur alienus, in re publica tamen et prudens et temperatus et fortis et iustus sit, hic, a feriatis remotus, eminet tamen actualium uigore uirtutum, quibus nihilo minus caelum cedit in praemium. Si quis uero insita quiete naturae non sit aptus ad agendum, sed solum optima conscientiae dote erectus ad supera, doctrinae supellectilem ad exercitium diuinae disputationis expendat, sectator caelestium, deuius caducorum, is quoque ad caeli uerticem otiosis uirtutibus subuehetur. Saepe tamen euenit ut idem pectus et agendi et disputandi perfectione sublime sit, et caelum utroque adipiscatur exerci
Abbreviated transcription (Latin):
ma cęlo. citima t̃ris. luce lucebat aliena. Stellaꝵ aũ glo¬
bi tͣre magnitudinẽ facile uincebant. Iam ipsa t̾ra ipsa mi
niteret. Quã cũ mag̃ intuerer. queso in qͥt africanꝰ qͦuisq
humi defixa tua mens erit: None aspicis que in tẽpla
ueneris : Houẽ tͥ orbib ł potiꝰ globis conera s oĩa. qͣt¬
⁊ continens cet̾os in qͦ st̃ infixi illi qͥ uoltunt᷑ stellai carsus
sempit̃mi. Cui subiecti septẽ qͥ uersant᷑ retͦ contrario motu
atq celũ. E qͥb unũ globũ possidet illa ꝗͣ in t̾ris saturniã
noĩant. Deiñ ÷ hõiũ generi ꝓsperus ⁊ salutaris. ille fulgor

Expanded text:
ma a caelo, citima a terris luce lucebat aliena. Stellarum autem gloma a caelo, citima a terris luce lucebat aliena. Stellarum autem globi terrae magnitudinem facile vincebant. Iam ipsa terra ita mihttingimus, paeniteret. Quam cum magis intuerer, Quaeso, inquit Africanus, quousque humi defixa tua mens erit? Nonne aspicis, quae in templa veneris? Novem tibi orbibus vel potius globis conexa set continens ceteros; in quo sunt infixi illi, qui volvuntur, stellarum cursus sempiterni; cui subiecti sunt septem, qui versantur retro contrario motu atque caelum; ex quibus unum globum possidet illa, quam in terris Saturniam nominant. Deinde est hominum generi
Abbreviated transcription (Latin):
tis q̃ globose ⁊ rocunde diumis aĩate m̃tib circulos suos
orbesq conficiunt: celeritate mirabili. Qua re ⁊ tͥ ꝓcibłi.
⁊piis oĩb retinendꝰ aĩmꝰ : incustodia corꝑis nec in uissu eiꝰ
aqͦ ille ÷ uob̾ datꝰ ex hõiũ uita migrandũ: ne munꝰ hui¬
manũ assignatũ adeo defugisse uideamini. Ses sic scipio
u auus tuus. ũ ego qͥ te genui iusticiã dle ⁊ pietatem.
q̃ cũ magna in parentib ⁊ ꝓpinquis. tũ in pata maxima ẽ.
e a uita iia ÷ incelũ ⁊ in hc̃ cętũ eoꝵ qͥ iã uixerc̃ ⁊ corpore
laxati illũ incolunt locũ quẽ uides. Erat aũ is splendi¬
dissimo candore int̃ flaminas circus elucens. quẽ rios ut
agrais accepistis. orbẽ lacteũ nũcupatis. ex qͦ oĩa mͥ contẽ
planti p̃clara cet̾a ⁊ mirabilia uidebantur. Erant at̃i he
stelle quas nͣꝗͣ ex ħ loco iudimꝰ. ⁊ ẽe magnitudines om̃iã
quas ee ñꝗͣ suspicati sumꝰ. Ex quib erat ea minima q̃ ulti¬

Expanded text:
t globosae, divinis animatae mentibus, circulos suos orbesque conficiunt celeritate mirabili. Quare tibi Publi et piis omnibus retinendus animus est in custodia corporis, nec injussu ejus a quo ille est vobis datus, ex hominum vita migrandum est, ne munus humanum adsignatum a deo defugisse videamini. Sed sic, Scipio, ut avus hic tuus, ut ego, qui te genui, iustitiam cole et pietatem, quae cum magna in parentibus et propinquis, tum in patria maxima est; ea vita via est in caelum et in hunc coetum eorum, qui iam vixerunt et corpore laxati illum incolunt locum, quem vides, erat autem is splendidissimo candore inter flammas circus elucens quem vos, ut a Graiis accepistis, orbdebantur. Erant autem eae stellae, quas numquam ex hoc loco vidimus, et eae magnitudines omnium, quas esse numquam suspicati sumus, ex quibus erat ea minima, quae ulti
Abbreviated transcription (Latin):
cunt᷑. ħ ego ⁊ si eram ꝑt̾ritꝰ ñ tã mortis metu. ꝗͣ insidiarũ
a meis. quesiui tñ uiueret ne ipse ⁊ paulꝰ pat̾. ⁊ alii quos
ta mors ẽ. Qͥn tu aspicias ad te uenientẽ paulũ patrem
Quẽ ũ uidi equidẽ tũ lacrimaꝵ ꝓfudi. Ille aũ me ꝯplextus
atq osculans. flere ꝓhibebat. atq ego ũ pͣmũ fletu repͣsso
loqͥ posse cepi. queso inꝗͣ pat̾ scĩssime. atq optue. qm̃ ħͥ:¬

Expanded text:
 etsi eram perterritus non tam mortis metu quam insidiarum  etsi eram perterritus non tam mortis metu quam insidiarum a meis, quaesivi tamen, viveretne ipse et Paulus pater et alii, quos ta mors est. Quin tu aspicis ad te venientem Paulum patrem? Quem ut vidi, equidem vim lacrimarum profudi, ille autem me complexus atque osculans flere prohibebat. Atque ego ut primum fletu represso loqui posse coepi, Quaeso, inquam, pater sanctissime atque optime, quo
Abbreviated transcription (Latin):
hadet᷑. circuitu nat᷑ali sũma tͥ fatalẽ cõfecerint. in te unũ
atq in tuũ nom̃ se tota conuercet ciuitas. Te senatꝰ. te õs
boni. te socu. te latini intuebunt᷑. Tu eris unꝰ in qͦ uitat᷑
ciuitatis salꝰ. Ac ne multa. Dictator .r .p. constituas opor¬
tet. si unpias ꝓpinquoꝵ manꝰ effugeris. Hic cũ exclamauis¬
set. lelius. ingemuissentq uehem̃tiꝰ cet̾i. Leuit᷑ arridens
scipio. ⁊ queso inqͥt ne me e sõno excitetis. ⁊ parũ reb au¬
dite cet̾a. S qͦ sis africane alacrior ad tutandã .r.p. sic habeto.
in celo diffinitũ locũ uͥ beati ęuo sempit̾no fruent᷑. Nicħ ẽ
ti. illi pͥncipi dõ qͥ omẽm mũdũ regit. q ꝗͥ in t̃tis fiat accep
tĩ ꝗͣ concilia cȩtusq hõiũ uire sõciati. que ciuitates apel¬
lantur. Haꝵ rectores ⁊ conseruatores hinc ꝓfecti. huc reuier

Expanded text:
habetur, circuitu naturali summam tibi fatalem confecerint, in te unum habetur, circuitu naturali summam tibi fatalem confecerint, in te unum atque in tuum nomen se tota convertet civitas, te senatus, te omnes boni, te socii, te Latini intuebuntur, tu eris unus, in quo nitatur civitatis salus, ac, ne multa, dictator rem publicam constituas oportet, si impias propinquorum manus effugeris. Hic cum exclamasset Laelius ingemuissentque vehementius ceteri, leniter arridens Scipio: St! quaeso, inquit, ne me e somno excitetis, et parumper audite cetera. Sed quo sis, Africane, alacrior ad tutandam rem publicam, sic in caelo definitum locum, ubi beati aevo sempiterno fruantur; nihil est enim illi principi deo, qui omtius, quam concilia cetusque hominum iure sociati, que civitates appellantur. Harum rectores det conservatores hinc profecti huc rever
Abbreviated transcription (Latin):
erat notior. Quẽ uͥ agnoui. equidẽ cohorrui. S ille. Ad¬
es inquit aĩo. ⁊ omitte timorẽ scipio. ⁊ q̃ dicã trade memo¬
carthaginẽ de excelso ⁊ pleno stellaꝵ. illustri ⁊ claro qͦdã
loco: ad ꝗͣ tii oppugnandã nc̃ uenis pene miles. hanc hoc
biennio pęne. euertes. Eritq cognom̃ id tͥ ꝑte partũ. qͥ
habes ad huc a nob̾ hereditariũ. Cũ aũ cartaginẽ deleue¬
ris. triũphũ egeris. censorq fueris. ⁊ abieris legatꝰ egiptũ.
siriã. asiã. gretiã. delegere. it̾m consul absens. bellũq ma¬
ximũ conficies numanciã excides. S cũ eris curru in ca¬
pitoliũ inuectꝰ. offendes .r.p. consiliis ꝑturbatã nepotis
mei. Hic tu africane ostendas oportebit patriȩ. lum̃ aĩmi.
ingenu. consiliiq tui.S eiꝰ tp̃is ancipitẽ uideo qͣsi fatoꝵ
uiã. Nã cũ etas tua septenos octies solis anfractꝰ redit q

Expanded text:
erat notior; quem ubi agnovi, equidem cohorrui, sed ille: Aderat notior; quem ubi agnovi, equidem cohorrui, sed ille: Ades, inquit, animo et omitte timorem, Scipio, et, quae dicam, trade memoKarthaginem de excelso et pleno stellarum illustri et claro quodam loco ad quam tu oppugnandam nunc venis paene miles. Hanc hoc biennio consul evertes, eritque cognomen id tibi per te partum, quod habes adhuc a nobis hereditarium. Cum autem Karthaginem deleveris, triumphum egeris censorque fueris et obieris legatus Aegyptum, Syriam, Asiam, Graeciam, deligere iterum consul absens bellumque maximum conficies, Numantiam excindes. Sed cum eris curru in Capitolium invectus, offendes rem publicam consiliis perturbatam nepotis mei. Hic tu, Africane, ostendas oportebit patriae lumen animi, ingenii consiliique tui. Sed eius temporis ancipitem video quasi fatorum viam. Nam cum aetas tua septenos octiens solis anfractus reditusque
Abbreviated transcription (Latin):
uos in africam uenissem a manlio consule ad quarcam
legionẽ. tribunꝰ ut scitis militũ. nichil mnͥ fuit potiꝰ ꝗͣ
ut masinissam conuenirem regem familiȩ nr̃e iustis de
causis amicissimũ. Ad quẽ ũ uemi complexꝰ me seuex
conlacrimauit. aliquantoq post suspexit ad cęlũ. ⁊ gra¬
tes inquit tͥ ago sũme sol. uob̃q reliquis cęlites. qd aute
ꝗͣ ex hac uita migro. conspicio in meo regno ⁊ his testis .ꝑ.
corneliũ scipionẽ. cuiꝰ ego noĩe ipso recreor. Itaq ñꝗͣ ex aĩ¬
mo meo discedit illiꝰ optimi atq iniuictissimi uiri memo¬
ria. Deinde go̾ illũ de suo regno. ille me de nr̃a re .p. ꝑcon
dies. Post aũ apparatu regio accepti. sermonẽ in multã no¬
ctẽ ꝓduximꝰ. cũ senex nicł nͥ de africano loqueretur. oĩa¬
riant aliqͥd in somno tale. quale de homero scribit ennius.
de qͦ uidelicet sepissime uigilans solebat cogitare ⁊ loqͥ.
africanꝰ se ostendit ea forma qͣ mͥ ex imagine eiꝰ ꝗͣ ab ipso

Expanded text:
um in Africam venissem M'. Manilio consuli ad quartam legionem tribunus, ut scitis, militum, nihil mihi fuit potius, quam ut Masinissam convenirem regem, familiae nostrae iustis de causis amicissimum. Ad quem ut veni, conplexus me senex conlacrimavit aliquantoque post suspexit ad caelum et: Grates, inquit, tibi ago, summe Sol, vobisque, reliqui Caelites, quod, ante quam ex hac vita migro, conspicio in meo regno et his tectis P. Cornelium Scipionem, cuius ego nomine ipso recreor; itaque numquam ex animo meo discedit illius optimi atque invictissimi viri memoria. Deinde ego illum de suo regno, ille me de nostra re publicaest dies. Post autem apparatu regio accepti sermonem in multam noctem produximus, cum senex nihil nisi de Africano loqueretur omniariant aliquid in somno tale, quale de Homero scribit Ennius, de quo videlicet saepissime vigilans solebat cogitare et loqui Africanus se ostendit ea forma, quae mihi ex imagine eius quam ex ipso
Abbreviated transcription (Latin):
aie motu. africanꝰ qualit exercicie eiꝰ utendũ sit in hec uer¬
ba mandat. ⁊ p̾cipit. Hanc tuexerce optimis in reb Sũt
aũ optime cure de salute patrie qͥb agitatꝰ ⁊ exercitatꝰ aĩ mꝰ
uelotiꝰ in hanc fidẽ ⁊ domũ suã ꝑuolabit. Id q̃ ociꝰ faciet si¬

Expanded text:
animae motu, Africanus qualiter exercitio eius utendum sit in haec ueranimae motu, Africanus qualiter exercitio eius utendum sit in haec uerba mandat et praecipit: «Hanc tu exerce optimis in rebus; sunt autem optimae curae de salute patriae, quibus agitatus et exercitatus animus uelo
Abbreviated transcription (Latin):
cogitationes. gaudia. spes. timores. ña motꝰ eiꝰ^ boni maliq dis¬
crecio. uitutũ amor. cuipido uitioꝵ. Ex quib effluunt
om̃s uide nasciũ rerũ meatꝰ. Motꝰ eiꝰ ÷ qͥcqͥd irasctt᷑a. ⁊ inferuo¬
tuat pͣlioꝵ. Motꝰ eiꝰ ẽ qd̾ in desideria rapim. qͦd̾ cupiditatib
alligam᷑. S hn motꝰ si ratione gubernent᷑: ꝓueniunt sa¬
tꝰ aĩe. qͦs modo sine minist̾io corꝑis. mͦ ꝑ corpꝰ exercet. Si uͦ
ipsiꝰ mundane aĩe motꝰ requires: celestẽ̾ uolubilitatẽ ⁊
sꝑarũ subiacenciũ rapidos iupetꝰ intuere. ortũ occasũ¬
ue solis. cursꝰ siderũ. ł recursꝰ qͣ oĩa aĩa mouente ꝓue¬
niunt. Immobilẽ uͦ eã dr̃e q̃ mouet oĩa aristoteli nõ
ꝯuenit. qͥ qͣntꝰ in aliis sit ꝓbatũ ÷. s illi cm̃ quẽ uis nat᷑e
quẽ ratio manifesta ñ moueat. Eclocto gͥ atq asserto

Expanded text:
cogitationes, gaudia, spes, timores. Nam motus eius est boni malique discogitationes, gaudia, spes, timores. Nam motus eius est boni malique discretio, uirtutum amor, cupido uitiorum, ex quibus effluunt omnes inde nascentium rerum meatus; motus eius est quicquid irascimur et in feruotuat proeliorum; motus eius est quod in desideria rapimur, quod cupiditatibus alligamur. Sed hi motus, si ratione gubernentur, proueniunt satus animae, quos modo sine ministerio corporis, modo per corpus exercet. Si uero ipsius mundanae animae motus requires, caelestem uolubilitatem et sphaerarum subiacentium rapidos impetus intuere, ortum occasumue solis, cursus siderum uel recursus, quae omnia anima mouente proueniunt. Immobilem uero eam dicere quae mouet omnia, Aristoteli non conuenit, qui quantus in aliis sit probatum est, sed illi tantum quem uis naturae, quem ratio manifesta non moueat. Edocto igitur atque adserto
Abbreviated transcription (Latin):
fons motꝰ uocat᷑. facile repperies. si rei ĩuisibilis motũ sine
auctore atq iõ lntio ac sine fine ꝓdeuntẽ ⁊ cet̾a mouen¬
tẽ m̃te concipias. Cui uicħ similiꝰ de uisibilib ꝗͣ fons po¬
terit repperiti. Qͥ ita pͥncipiũ ÷ aquȩ ũ cũ de se fluiuos
⁊ ladꝰ proereg anullo nasci ipse dicat᷑. Nã si ab alio nas¬
ceretur. ñ eẽt ipse pͥncipiũ. & sic̃ fons ñ semꝑ facile dephen¬
ditur. ab ipso tñ qͥ fundunt᷑. aut nilꝰ ẽ. aut hłridanꝰ. aut his¬
ter. aut thanais. & ũ illoꝵ rapacitatẽ uidendo admirans. ⁊
intͣ te tantaꝵ aquaꝵ orginẽ requirens cogitatione recur¬
ris ad fontẽ. ⁊ hc̃ om̃ẽ motũ intellegis de pͥmo scaturrigimꝰ
manare pͥncipio. lta cũ corpoꝵ motũ sexdiuina seu t̾rena sĩt
considerando querere forte auctore uelis mens tua ad aĩã qͣsi
ad fontẽ tecurrat. Cuiꝰ motũ ⁊̃ sine corpis imnusti̾o testant᷑

Expanded text:
fons motus uocatur, facile reperies, si rei inuisibilis motum sine auctore atque ideo sine initio ac sine fine prodeuntem et cetera mouentem mente concipias; cui nihil similius de uisibilibus quam fons potuerit reperiri, qui ita principium est aquae, ut, cum de se fluuios et lacus procreet, a nullo nasci ipse dicatur; nam si ab alio nasceretur, non esset ipse principium. Et sicut fons non semper facile deprehenditur, ab ipso tamen qui funduntur aut Nilus est aut Eridanus aut Hister aut Tanais, et ut, illorum rapacitatem admirans uidendo et intra te tantarum aquarum originem requirens, cogitatione recurris ad fontem, et hunc omnem motum intellegis de primo scaturriginis manare principio, ita, cum corporum motum, seu diuina seu terrena sint, considerando quaerere forte auctorem uelis, mens tua ad animam quasi ad fontem recurrat, cuius motum etiam sine corporis ministerio testantur
Abbreviated transcription (Latin):
hesctatione tespondeat. ñ oĩa q̃ mouent᷑ ⁊̃ de loco ĩ locũ mou̾i
Aptiꝰ deniq in eũ similis ustrogitio recorquenda ⁊. Moueri ar¬
bores dicis. qͥ cũ uͥ opinor adnuerit. pari dicacitate ferietur.
Si mouent᷑ arbores sine dubio ũ tu dr̃e soles. int̾ alios motꝰ ⁊̃ de
loco in locũ mouent᷑. ħ aũ uidemꝰ ꝑse eas face̾ ñ posse. gͦ arbo

Expanded text:
nia quae mouentur etiam de loco in locum moueri. Aptius denique in eum similis interrogatio retorquenda est. «Moueri arbores dicis?» Quod cum, ut opinor, annuerit, pari dicacitate ferietur: «Si mouentur arbores, sine dubio, ut tu dicere soles, inter alios motus etiam de loco in locum mouentur. Hoc autem uidemus per se eas facere non p
Abbreviated transcription (Latin):
sunt sibi ee̾ ꝯtraria. uͥ adu̾sa sibi st̃ stare ⁊ moueri. Nã sic
al bi inttiũ ingrũ uocaret᷑ ⁊ siccũ. ẽẽt. humoris exordiũ. bo¬
nũ de malo. ex amaro initie. dulce ꝓced̾et. S. ñ ita: qr us
q ad cont̾rietatẽ initia ⁊ sequentia dissidere natura ñ patit
mouentẽ. Int̾ inotũ gͦ se mouentẽ ⁊ motũ qͦ mouet cet̾a qͥd
uit̃ sit inapto ẽ. Si ꝗͥ ille sine auctore ẽ. ħ aluis motꝰ auctor ẽ. Cõ¬
stitit gͦ neq ad eo posse initia ac de initus ꝓcreata differre ut
contraria sibi sint. nec tñ hͥ mod̾atã differentiã defuisse. N gͥ
stabit pͥncipiũ motꝰ qͥ ille artifici conclusione collegit. His
t̃cia u memiuimꝰ successit obiectio um rei ꝯtͣria simul accide̾
ñ posse. i qr contraria sibi s̃ mouere ⁊ moueri ñ posse aĩam se
mouere ne eadẽ ⁊ moueat᷑ ⁊ moueat. S ħ suꝑiꝰ asserta dissol¬
IIII. alio ñ mouente. Nulla gͦ ꝯtrarietas ubi qͥ fit

Expanded text:
 contraria ut aduersa sibi sunt stare et moueri. Nam sic albi initium nigrum uocaretur, et siccum esset humoris exordium, bonum de malo, ex amaro initio dulce procederet. Sed non ita est, quia usque ad contrarietatem initia et sequentia dissidere natura non patitmouentem. Inter motum ergo se mouentem et motum quo mouet cetera quid intersit in aperto est: siquidem ille sine auctore est, hic aliis motus auctor est. Constitit ergo neque adeo posse initia ac de initiis procreata differre ut contraria sibi sint, nec tamen hic moderatam differentiam defuisse. Non igitur stabit principium motus, quod ille artifici conclusione collegit. His tertia, ut meminimus, successit obiectio: «Vni rei contraria simul accidere non posse; et quia contraria sibi sunt mouere et moueri, non posse animam se mouere ne eadem et moueatur et moueat.» Sed hoc superius adserta dissolalio non mouente. Nulla est ergo contrarietas ubi quod fit
Abbreviated transcription (Latin):
utiq qñ ñ moueri corpꝰ uideamꝰ. aĩã qͦ intelligimꝰ ñ moueri.
Contͣ ħ inproutu ÷ gemina defensio. mũ qr ñ in łi dep̃hendit᷑
motus aĩe si corpꝰ agitet᷑. Nã ⁊ cũ nulla pars corꝑis moueri ui¬
det̾ in hoĩe. tñ ipsi cogitatio aut in qͦtq aĩali auditꝰ. uisꝰ.
&loratꝰ. ⁊ similia. S ⁊ in quiete ipsa spirare. sõmi.ie. dia
ħ mot᷑ aĩe s̃. Dem̃ qͥs ipsũ corpꝰ dicat ĩmobile ⁊̃ dũ ñ iuidet᷑
agitari. cũ increm̃ta m̃broꝵ aut si iã crescendi etas ⁊ tẽp
excessit. cũ saltꝰ cordis cessationis impatiens. eũ cibi ordina¬
ta digeries. nat᷑ali dispensatione int̾ uenas ⁊ iuscera succui.
ministrans. cũ ipsa collectio fluentoꝵ ꝑpetuũ corꝑis testet᷑

Expanded text:
uando non moueri corpus uidemus, animam quoque intellegimus non moueri.» Contra hoc in promptu est gemina defensio. Primum quia non in hoc deprehenditur motus animae si corpus agitetur; nam et cum nulla pars corporis moueri uidetur, in homine tamen ipsa cogitatio aut in quocumque animali auditus, uisus, odoratus et similia, sed et in quiete ipsa spirare, somniare, omnia haec motus animae sunt. Deinde quis ipsum corpus dicat immobile, etiam dum non uidetur agitari, cum incrementa membrorum, aut, si iam crescendi aetas et tempus excessit,cum saltus cordis cessationis impatiens, cum cibi ordinata digeries naturali dispensatione inter uenas et uiscera sucum ministrans, cum ipsa collectio fluentorum perpetuum corporis testetur
Abbreviated transcription (Latin):
res. Nõ gͥ oĩa q̃ mouent᷑ ⁊̃ de loco in locũ mouent᷑. ⁊ ita finis
inexitũ sane ꝯclusionis euadet. Si gͦ arbores fatebimꝰ mot̾ii.
morieri: Qd aũ ñ sepe sub uno tꝑe accessũ uariat ⁊ recessũ.
fac̃ ħ dispositio archana ⁊ ꝯsulta nat᷑e q̃ ad aĩalis uitã certis
uinculis ꝯtinendã tantũ aĩe iniecit corꝑis amorẽ ũ amet ul¬
tro q uincta ẽ raro ¶contingat ne finita q̃: lege tp̃is sui me¬
reus ⁊ inuita discedat. hac qͦ obiectione u arbitror dissolu¬
ta. ad eas int̾rogationes qͥb nos uidet᷑. urgere uideam̃. Si mo¬
uet inqͥt se aiã aliqͦ motꝰ gn̾e se mouet. Dicendũ ne ẽ gͥ
aĩa se in locũ mou̾e : Gͦ ille locꝰ aut orbis aut linea ẽ. an
se pariendo seu ꝯsum̃do mouet᷑: Se ne auget aut minu¬
itur. aut ꝓferat᷑ ait in nediũ aliud genꝰ motꝰ qͦ eã dica

Expanded text:
r omnia quae mouentur etiam de loco in locum mouentur.» Et ita finis in exitum sanae conclusionis euadet: «Si ergo arbores fatebimur moueri moueri? Quod autem non saepe sub uno tempore accessum uariat et recessum, facit hoc dispositio arcana et consulta naturae, quae ad animalis uitam certis uinculis continendam tantum animae iniecit corporis amorem, ut amet ultro quod uincta est, raroque contingat ne finita quoque lege temporis sui maerens et inuita discedat. Hac quoque obiectione, ut arbitror, dissoluta, ad eas interrogationes quibus nos uidetur urguere ueniamus. «Si mouet», inquit, «se anima, aliquo motus genere se mouet. Dicendumne est igitur animam se in loco mouere? Ergo ille locus aut orbis aut linea est. An se pariendo seu consumendo mouetur? Sene auget an minuit? Aut proferatur», ait, «in medium aliud genus motus quo eam dica
Abbreviated transcription (Latin):
aliud dũ ipsũ mouet᷑ impellere : Ergo si uerũ ñ ÷ ea
q̃ mouient᷑ alia ñ mouere. ñ ꝯstat illud u aliqͥd quod
moueat nec tñ moueat᷑ inuenias. Iua gͥ mag̃ ꝓban¬

Expanded text:
aliud, dum ipsum mouetur, impellere? Ergo si uerum non est ea aliud, dum ipsum mouetur, impellere? Ergo si uerum non est ea quae mouentur alia non mouere, non constat illud ut aliquid quod moueat nec tamen moueatur inuenias. Illa igitur ma
Abbreviated transcription (Latin):
beat nece̾e̾ ẽ. Qd his u̾bis inueniet᷑ exp̃ssiꝰ elara sig̾catioẽ
testantib ñ aliunde moueri qͥ se ipsũ mouet. cũ aiã i ob
ħ dicat ęt̾niã qr se ipsã mouet ⁊ ñ mouet᷑ aliunde : Ergo
se mouere ħ solũ sig̾cat ñ ab alio moueri. Nec putes qͥ idem
moueat idemq moueat᷑. s moueri sine alio mouente se
sic mouet᷑ uͥ in ipso aliud sit qͥ mouet. aliud qͥ mouet᷑.
Nec ex toto nec ꝓ parte uͥ ille ꝓponit s hec solũ se ipsit mo¬
uere dr̃. ne ab alio moueri existimet᷑ si ⁊ illa de motib
aritocelica diuisio ꝗͣ supta retulimꝰ. subripienti magis
apta ÷. ꝗͣ ꝓbanti. In qua ait. Sic̃ ⁊÷ qͥ mouet᷑ ⁊ ñ mouet.
ita : qd̾ mouet ⁊ ñ mouet᷑. Constat .ii qd om̃e qͥcqͥd moue¬
tur. mouet alia. uͥ dr. aut gub̾nacłm naũ. aut naiuĩ
circũ fusũ sibi aerẽ. ł undas mouere. Qid aũ ÷ qͥ ñ possit

Expanded text:
beat necesse est.» Quid his uerbis inuenietur expressius, clara significatione beat necesse est.» Quid his uerbis inuenietur expressius, clara significatione testantibus non aliunde moueri quod se ipsum mouet, cum animam ob hoc dicat aeternam quia se ipsam mouet et non mouetur aliunde? Ergo 'se mouere' hoc solum significat, non ab alio moueri; nec putes quod idem moueat idemque moueatur, sed moueri sine alio mouente 'se sic mouetur ut in ipso aliud sit quod mouet, aliud quod mouetur, nec ex toto nec pro parte, ut ille proponit; sed ob hoc solum se ipsum mouere dicitur ne ab alio moueri existimetur. Sed et illa de motibus Aristotelica diuisio quam supra rettulimus subripienti magis apta est quam probanti, in qua ait «sicut est quod mouetur et non mouet, ita est quod mouet et non mouetur.» Constat enim quod omne quicquid mouetur mouet alia, ut dicitur aut gubernaculum nauem aut nauis circumfusum sibi aerem uel undas mouere. Quid autem est quod non possit
Abbreviated transcription (Latin):
sarciens plantonẽ qͦq ipsũ duo id÷ qͥ mouet ⁊ qͥ mouetur sig¬
nificasse ꝯtendit dicendo. Solũ gͥ qͥ se ipsũ mouet qi ñꝗͣ dese¬
rit᷑ a se ñ ꝗͣ nec moueri ꝗͥ desinit. & aꝑte illũ duo expressisse¬
ꝓclamat hͥis uerbis qd mouet ⁊ moueri. S uidet᷑ mͥ uir tantꝰ
nichil ignor. are potuisse s in excicio argutiaꝵ taliũ comben¬
te sibi oꝑa sponte luxisse. Ceterũ qͥ ñ adi̾tat cũ qͥd dr̃
se ipsũ mouere ñ duo intellegenda : sic̃ ⁊ cũ dr̃. he xu. toti¬
ł uai o RuoI E NOS. id se puniens ñ alt̃ qͥ punit alt̃ ÷ qͥ pu¬
accepisse s. ipse sibi aut intulisse aut p̃stitisse dicat᷑. Sic ⁊
tione leglentis ex imere. his q̃ p̃misit exp̃ssit. Nã qͥ semper
ait mouetur eternũ :. Qd aũ motũ affert alicui quodq
ips u mouetur alicunde. qñ finẽ ht̃ motꝰ uiuendi finẽ ha¬

Expanded text:
sarciens, Platonem quoque ipsum duo, id est quod mouet et quod mouetur, sigsarciens, Platonem quoque ipsum duo, id est quod mouet et quod mouetur, significasse contendit dicendo, «solum igitur quod se ipsum mouet, quia numquam deseritur a se, numquam ne moueri quidem desinit». Et aperte illum duo expressisseproclamat his uerbis «quod mouet» et «moueri». Sed uidetur mihi uir tantus nihil ignorare potuisse, sed in exercitio argutiarum talium coniuentem sibi operam sponte lusisse. Ceterum quis non aduertat, cum quid dicitur se ipsum mouere, non duo intellegenda? Sicut et cum dicitur 'heauton timorumenos', id est «se puniens», non alter qui punit, alter est qui puaccepisse, sed ipse sibi aut intulisse aut praestitisse dicatur. Sictione legentis eximere, his quae praemisit expressit. «Nam quod semper», ait, «mouetur aeternum est, quod autem motum adfert alicui quodque ipsum mouetur alicunde, quando finem habet motus, uiuendi finem ha
Abbreviated transcription (Latin):
tellegunt᷑ qͥ tenet ⁊ q tenet᷑. ita ħͥ moueri duaꝵ rerũ sig̾catio¬
nẽ putes q̃ mouet ⁊ q̃ mouet᷑. Nã secari ꝗ ⁊ ceneri passio est.
ĩo ꝯsid̾ationẽ ⁊ facientis ⁊ patientus amplectitur. Moueri aut̃
moueri dr̃ qr ex se ñ ex alio mouet᷑ nulla pot̾ suspicio passionis
tñ dr̃ qd̾ stat alio sistente u stant t̾re defixe haste. significat
passionẽ. Sic ⁊ moueri licet passitiũ sonet qͣn tñ nichil in ẽ
faciens. patiens in ee̾ ñ potͥit. E ũ absolutiꝰ liqueat ñ u̾boꝵ
s rerũ intellectu passionẽ significari. ecce ignis cũ fertur
qͥ calere. Et cũ ferrũ calere dm̃s. ł stilũ moueri q utriq
hoc aliunde ꝓuenit. passionẽ ẽẽ fateam̃. Cũ ui aut ignis
calere aut moueri aĩa dicet᷑. qr illiꝰ incalore. ⁊ in motu huiꝰ
e̾entia ẽ. nullꝰ hͥ locꝰ relinquit᷑ passionis s ille sic calere sic̃ mo¬
ueri ista dicet᷑. ħ loco aristoteles argutã de u̾bis calũpniam

Expanded text:
et quod tenetur, ita hic moueri duarum rerum significationem putes, quae mouet et quae mouetur. Nam secari quidem et teneri passio est; ideo considerationem et facientis et patientis amplectitur. Moueri autemur, quia ex se, non ex alio mouetur, nulla potest suspicio passionis e eo tamen dicitur quod stat alio sistente, ut stant terra defixae hastae, significat passionem. Sic et moueri, licet passiuum sonet, quando tamen nihil inest faciens, patiens inesse non poterit. Et ut absolutius liqueat non uerborum sed rerum intellectu passionem significari, ecce ignis: cum fertur calere, et cum ferrum calere dicimus uel stilum moueri, quia utrique hoc aliunde prouenit, passionem esse fateamur. Cum uero aut ignis calere aut moueri anima dicetur, quia illius in calore et in motu huius essentia est, nullus hic locus relinquitur passioni, sed ille sic calere sicut moueri ista dicetur. Hoc loco Aristoteles, argutam de uerbis calumniam
Abbreviated transcription (Latin):
Hanc tu exerce optimis in reb Sunt aũ optime cure de
salute proprre quib agitatꝰ ⁊ exercitatꝰ animꝰ. uelocius
in hanc sedem ⁊ domũ suã ꝑuꝗlabit. Idq ocꝰ faciet.
si iã tũ cũ erit inclusus in corꝑe. eminebit foras. ⁊ ea q̃
extͣ erunt contemplans. quam maxime se acorꝑe ab¬
strahet. Namq eoꝵ aĩ qui se corꝑis uoluptatib dedidert̃.
eaꝵq se quasi ministros prebuerunt. impulsuq libidi¬
nũ uoluptatib obedientiũ dõꝵ ⁊ hominũ iira uio¬
lauerunt. nꝑibi ol ipsi. circum tęrram ipsam uolup¬
tantur. nec hunc in locum nͥ multis exagitati scłis

Expanded text:
tu exerce optimis in rebus! sunt autem optimae curae de salute patriae, quibus agitatus et exercitatus animus velocius in hanc sedem et domum suam pervolabit; idque ocius faciet, si iam tum, cum erit inclusus in corpore, eminebit foras et ea, quae extra erunt, contemplans quam maxime se a corstrahet. Namque eorum animi qui se corporis uoluptatibus dediderunt, earumque se quasi ministros praebuerunt, impulsuque lubidinum uoluptatibus oboedientium deorum et hominum iura uiolauerunt, corporibus elapsi circum terram ipsam uolutantur, nec hunc in locum nisi multis exagitati saeculis
Abbreviated transcription (Latin):
iuis descriptio est. qͥd aĩal. qͥd hõ in ħ gͦ libro plotinꝰ querit.
ciol suit in nob̾ uoluptates. meroies metꝰq ac desideria. ⁊
aiositas ł delores. p̾ttemo cogitationes. ⁊ intellectꝰ. utrum
niere aĩẽ. an ũ aĩẽ utentis coip̃r. Et pꝰ multa q̃ sub copi¬
osa rerũ denfitate disseruit. quȩ nc̃ nob obħ solũ pret̾eũ¬
da gnue usq ad fastidii necessitatẽ uolum̃ extendant. hoc
p̃tremo ꝓnũtiat. aĩal ee corpꝰ aĩatũ.S nec ħ neglectũ ł nõ
quesitũ relinquit qͦ aĩẽ bñficio qͣ ue uia societatis asẽtur.

Expanded text:
ius inscriptio est Quid animal, quid homo. In hoc ergo libro Plotinus quaerit ius inscriptio est Quid animal, quid homo. In hoc ergo libro Plotinus quaerit cuius sint in nobis uoluptates, maerores metusque ac desideria et animositas uel dolores, postremo cogitationes et intellectus: utrum merae animae an uero animae utentis corpore? Et post multa quae sub copiosa rerum densitate disseruit —quae nunc nobis ob hoc solum praetereunda sunt ne usque ad fastidii necessitatem uolumen extendant— hoc postremo pronuntiat: animal esse corpus animatum. Sed nec hoc neglectum uel non quaesitum relinquit, quo animae benef
Abbreviated transcription (Latin):
fricanꝰ ingreditur. Nec pͥꝰ eũ t̾rã patit᷑ intueri ꝗͣ cęli ac siderũ
naturã motũ ac modulam̃ agnoscat. & ħ oĩã sciat p̃mio cessu¬
ra uirtutũ. Ac pꝰꝗͣ mens firmata scipionis alacritate tantȩ ꝑ¬
nussionis erigit᷑. tũ demũ gła qͣ ap̃ indoctos magnũ uirtũtiꝰ
p̃miũ creditur. ꝯtẽpni iubetur: Dũ ostendit᷑ ex t̾rarũ bre¬
uitate. ł casib arta locis angusta tp̃ib africanꝰ g pene exutꝰ
ũ eẽ se dm̃ nouerit. & ħ fit p̃sentis oꝑis ꝯsũmatio. ũ aĩa ñ so¬
Ne estimet᷑ ħ qͦ diumũ dici qͥ mortale in nob ⁊ caducũ ẽ. &
qr tullio mos÷ ꝓfundã rerũ scientiã sub breuitate cegere
uerboꝵ. nc̃ qͦ: miro cõpendio tantũ ꝯcludit archanũ qd plo¬
tinꝰ magis ꝗ qͥsꝗͣ uerboꝵ parcꝰ li bo̾ integro disseruit. cu¬

Expanded text:
fricanus ingreditur nec prius eum terram patitur intueri quam caeli ac siderum fricanus ingreditur nec prius eum terram patitur intueri quam caeli ac siderum naturam, motum ac modulamen agnoscat, et haec omnia sciat praemio cessura uirtutum. Ac postquam mens firmata Scipionis alacritate tantae promissionis erigitur, tum demum gloria, quae apud indoctos magnum uirtutis praemium creditur, contemni iubetur, dum ostenditur ex terrarum breuitate uel casibus arta locis, angusta temporibus. Africanus igitur, ut esse se deum nouerit. Et haec sit praesentis operis consummatio, ut animam non sone aestimetur hoc quoque diuinum dici quod mortale in nobis et caducum est. Et quia Tullio mos est profundam rerum scientiam sub breuitate tegere uerborum, nunc quoque miro compendio tantum includit arcanum quod Plotinus, magis quam quisquam uerborum parcus, libro integro disseruit, cu
Abbreviated transcription (Latin):
cui p̃positꝰ: ꝗ̃ hc̃ mũdũ. ille pͥnceps ds̃. & u ille mũdũ qͣdã par¬
de mortalẽ ipse ds̃ et̾nus. sic fragile corpꝰ animꝰ sẽpit̾nus mouet.
Dñ ⁊ sapient tullianꝰ ħ scipio circa institucionẽ nepotis ordinem
recte docentis impleuit. Nã ui breuit̃ apͥncipio ome opis ꝯtinẽ¬
tiã reuoluam pͥnrĩt: cẽpꝰ ei mortis ⁊ ĩminentes ꝓpinquorũ
ĩdix̃ insidias. ũ totũ de hac uita spare dedisceret. ꝗͣ ñ diutur¬
nã ꝯꝑisset. Dem ne metu p̃dictȩ mortis frauget᷑. ostn̾dit sapiẽ¬
t ⁊ bono ciu ĩ ĩ nortalitatẽ mnigrandũ. Cũq eũ ult᷑ spes ista
txisset ad moriendi desidiũ. succedit pauli pat̾s oportuna dissua¬
sio. accensa fili festinationẽ ab adpecitu spontanee mortis ex clu¬
dens. Plene gͥ in aĩo sõniantis utrũ que plantata sperandi ex¬
pectandiq tempie. altiꝰ ul cura erigendũ nepotis animũ af¬

Expanded text:
us est quam hunc mundum ille princeps deus; et ut ille mundum quadam parte mortalem ipse deus aeternus, sic fragile corpus animus sempiternus mouet.» Bene et sapienter Tullianus hic Scipio circa institutionem nepotis ordinem recte docentis impleuit. Nam, ut breuiter a principio omnem operis continentiam reuoluamus, primum tempus ei mortis et imminentes propinquorum praedixit insidias, ut totum de hac uita sperare dedisceret, quam non diuturnam comperisset; dein, ne metu praedictae mortis frangeretur, ostendit sapienti et bono ciui in immortalitatem morte migrandum; cumque eum ultro spes ista traxisset ad moriendi desiderium, succedit Pauli patris opportuna dissuasio, accensam filii festinationem ab appetitu spontaneae mortis excludens. Plene igitur in animo somniantis utrimque plantata sperandi expectandique temperie, altius iam circa erigendum nepotis animum A
Abbreviated transcription (Latin):
prestat. Aliud eui prestat᷑ accipimꝰ. Ita ⁊ c̃ aĩã ꝑse moueri dm̃s.
ñ gemina ꝯsid̾atio seq̃r mouentis ⁊ moti. s in ipso motu ee̾ntiã
frigidi. Appellatio dulcis in melle. ħ necẽe ÷ de aĩa axto Ry¬
Nn ti. nom̃ intelligi qͥ latina ꝯu̾sio sig̾cant ꝑ se moueri. Nec
te ꝯfundat qͥ moueri passiuũ u̾bũ: Nec sic̃ secari ẽ ar̃. duo¬

Expanded text:
i praestatur accipimus. Ita et cum animam per se moueri dicimus, non gemina consideratio sequitur mouentis et moti; sed in ipso motu essentiamfrigidi, appellatio dulcis in melle, hoc necesse est de anima autocineti nomen intellegi, quod Latina conuersio significat «per se moueri». Nec te confundat quod moueri passiuum uerbum est; nec, sicut secari cum d
Abbreviated transcription (Latin):
abalio moueri sine lubio id qͥ pͥmũ mouet qr ñ ab alio mo¬
uet᷑. Neq ti. haberet᷑ iã pͥmũ si ab alio moueret᷑ necee̾: in
quit. i aut stare dicatur aut se ipsũ mouere. Nlã si moue¬
ri ab alio dicat᷑ illud qͦ qͥ eũ mouet dicet᷑ ab alio moueri.
Et illud rurfꝰ ab alio ⁊ infinitũ inquisitio ista casura ẽ. ñꝗͣ ex¬
ordia pͥma reꝑiens. si semꝑ aliud ea q̃ putaueris pͥmaprecedit.
uet᷑. Si ꝗ in om̃i ait motu tria hec sint necee̾ ÷ id qͥ mo

Expanded text:
ab alio moueri, sine dubio id quod primum mouet quia non ab alio moab alio moueri, sine dubio id quod primum mouet quia non ab alio mouetur neque enim haberetur iam primum si ab alio moueretur, necesse est», inquit, ut aut stare dicatur aut se ipsum mouere. Nam si moueri ab alio dicatur, illud quoque quod id mouet dicetur ab alio moueri et illud rursus ab alio, et in infinitum inquisitio ista casura est numquam exordia prima reperiens, si semper aliud ea quae putaueris prima praecedit. uetur, siquidem in omni», ait, «motu tria haec sint necesse est, id
Abbreviated transcription (Latin):
S ⁊ hec dicendũ ÷ ab alio moueri lioet a qͦ habeat᷑ meertũ.
Ratio n. ait. dep̃hendit ẽẽ nescio qͥd qͥ hec moueat. Nam si
sponte mouerent᷑. sponte ⁊̃ starent. s nec unã uiã semꝑ
agerent. ĩ mo ꝑ diu̾sa mouerent᷑ si spontaneo ferrentur
agitatu. Cc̃i uͦ ħ face̾ ñ possint s leuib sẽꝑ ascensꝰ ⁊ descen¬
sus gra. uib deputatꝰ sit. apparet eoꝵ motũ ad uerã ⁊ con¬
stitutã nat̾e necessitatẽ referri. Hec s̃ ⁊ his similia qͥb aris¬
toteles om̃e qd mouet᷑ ab alio moueri ꝓbasse secredidit. S.
platoici ũ paulo pꝰ demonstrabit᷑ argum̃ta hec. argu ta
magis ꝗͣ uera eẽ docuert̃. Nẽ sequens eiꝰdẽ iungenda diuisio
ẽ. qͣ ñ posse aĩã ex se morieri ⁊̃ si ħ alia res facere posset la¬
borit. oftendere. ⁊ huiꝰ rei pͥmã ꝓpositionẽ ab illis mutuatur

Expanded text:
sed et haec dicendum est ab alio moueri, licet a quo habeatur incertum. sed et haec dicendum est ab alio moueri, licet a quo habeatur incertum. Ratio enim», ait, «deprehendit esse nescio quid quod haec moueat. Nam si sponte mouerentur, sponte etiam starent, sed nec unam uiam semper agerent; immo per diuersa mouerentur si spontaneo ferrentur agitatu. Cum uero hoc facere non possint, sed leuibus semper ascensus, et descensus grauibus deputatus sit, apparet eorum motum ad certam et constitutam naturae necessitatem referri.» Haec sunt et his similia quibus Aristoteles omne quod mouetur ab alio moueri probasse se credidit. Sed Platonici, ut paulo post demonstrabitur, argumenta haec arguta magis quam uera esse docuerunt. Nunc sequens eiusdem iungenda diuisio est qua non posse animam ex se moueri, etiamsi hoc alia res facere posset, laborat ostendere. Et huius rei primam propositionem ab illis mutuatur