comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dam: eos uero qui uictores de cede hostium reuersi sunt.
pecoꝵ. et uimentoꝵ et uniuersoꝵ. mobilium tulisse mu¬
titudinem: quia licet inpar labor sit militũ xp̃i. una
tamen debet ẽẽ intentio et eadem deuotio: ut quicqͥd
de hostium iniqua possessione eripere possint. ad orna
tũ et diuitias sc̃ẽ ȩccłȩ conuertant: hoc ẽ. aurum sapi¬
entię. argentum eloquentię̧. geminas mor alitatis
ac uirtutum. necnon et homines carnali sensu dedi¬
tos. qui captuati erant idolatria et seruitute uitioꝵ¬
obnoxii : quatenus hec omnia que suꝑbus assyrius &
princeps mundi huius iniuste possidebat: ꝑ bellato¬
res xp̃i. referant᷑ ad honestatem diuinꝰ cultus:
oachim autem summus pontifex de hierusalem ue¬
lam om̃s una uoce dicentes: Iu gła hierusalem tu
letitia isrł. tu honorificentia popłi nr̃i: quia fecisti¬
uiriliter. et confortatum ẽ cor tuum. eo quod castita¬

Expanded text:
dam, «eos vero qui victores» de caede hostium «reversi sunt, dam, «eos vero qui victores» de caede hostium «reversi sunt, pecorum et iumentorum et universorum mobilium tulisse multitudinem». Quia licet inpar labor sit militum Christi, una tamen debet esse intentio et eadem devotio, ut quicquid de hostium iniqua possetum et divitias sanctae Ecclesiae convertant, hoc est, aurum sapientiae, argentum eloquentiae, gemmas moralitatis ac virtutum, nec non et homines carnali sensui deditos, qui captivati erant idololatria et servitute vitioobnoxii, quatenus haec omnia, quae superbus Assyrius et princeps mundi huius iniuste possidebat, per bellatores Christi referantur ad honestatem divini cultus. 14 «Ioachim autem summus pontifex de Hierusalem velam omnes una voce dicentes: “Tu gloria Hierusalem, tu laetitia Israhel, tu honorificentia popviriliter, et confortatum est cor tuum, eo quod castita
Abbreviated transcription (Latin):
te montes laudem: quia consolatus est dñs popłm su¬
um. et pauperum suoꝵ miserebitur Et bene dicitur
quod ꝑsecuti sunt eos in ore gladii usq ad extremitate
finium suoꝵ: quia non cito milex. xp̃i debet securꝰ
ẽẽ. hoste intra patriam manente. s toto nisu labora¬
re ut eum expellat de finibus conuersationis suę.
cogitationis scilicet uerborũ et actuum: neforte si
alicubi concedit illi habitationẽ: subito eum confun¬
dat ac conterat: Cum autem ꝑactum fuerit bellum :
tunc de hoste iam securus reportabit triumphum
Hi uero qui uictores reuersi sunt ad bethuliam. omnia q̃
erant illoꝵ. abstulerunt secum: ita ut non eẽt numerꝰ
in pecoribus. in iumentis. et uniuersis mobilibus eorũ:
ut aminimo usq ad magnum omnes diuites fierent
de predationibus eoꝵ: Intueri oportet qd̾ dicit eos qui
infra ciuitatem rem̾anserant. assyrioꝵ abstulisse pre¬

Expanded text:
te, montes, laudem, quia consolatus est Dominus populum sute, montes, laudem, quia consolatus est Dominus populum suum et pauperum suorum miserebitur». Et bene dicitur quod «persecuti sunt eos in ore gladii usque ad extremitatem finium suorum»,10 quia non cito miles Christi debet securus esse, hoste intro patriam manente, sed toto nisu laborare ut eum expellat de finibus conversationis suae, cogitationis scilicet verborum et actuum, ne forte, si alicubi concedit illi habitationem, subito eum confundat ac conterat. Cum autem peractum fuerit bellum, tunc de hoste iam securus reportabit triumphum. 11 «Hi vero qui victores reversi sunt ad Bethuliam omniaque quae erant illorum abstulerunt secum, ita ut non esset numerus in pecoribus, in iumentis et universis mobilibus eorum, ut a minimo usque ad magnum omnes divites fierent de praedationibus eorum». 12 Intueri oportet quod dicit eos, qui infra civitatem remanserant, Assyriorum abstulisse prae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenerunt ad extremitatem finium suarum: Reliqui
autem qui erant in bethulia ingressisunt castra assy¬
rioꝵ: et predam quam fugientes assyrii reliquerant.
abstulerunt: et onustatisunt ualde: Orias qui inter¬
pretatur robur dñi. nuntios ꝑ omnes ciuitates et regio¬
nes isrł mittit. exhortans eos uenire ad ꝑsequendos hos¬
tes: cum strenuitas sc̃oꝵ predicatoꝵ qui fide xp̃i confor¬
tatisunt. ꝑ uerbum euangłii omnes incitat contra hos¬
tes xp̃iane religionis.: ut recte credendo et bene oꝑando.
inimicoꝵ studeant ꝓsternere multitudinem: Unde om̃iꝰ
urbs et omnis regio. electam iuuentutẽ armatã misit p̾
eos: quia ad predicationem uerbi dei ex singłis genti¬
bus atq prouintiis probate ꝑsone et uiribus animi inde¬
fectȩ. in militiam dñi ad conterendos hostes eius conue
de terra australi Audite cęli. et exultet terra: iubila¬

Expanded text:
pervenerunt ad extremitatem finium suarum. Reliqui pervenerunt ad extremitatem finium suarum. Reliqui autem, qui erant in Bethulia, ingressi sunt castra Assyriorum, et praedam, quam fugientes Assyrii reliquerant, abstulerunt et onustati sunt valde». 7 Ozias, qui interpretatur robur Domini, «nuntios per omnes civitates et regiones Israhel mittit», exortans eos venire ad persequendos hostes, cum strenuitas sanctorum praedicatorum, qui fide Christi confortati sunt, per verbum evangelii omnes incitat contra hostes Christianae religionis, ut recte credendo et bene operando inimicorum studeant prosternere multitudinem. 8 Unde «omnis urbs et omnis regio electam iuventutem armatam misit post eos»; quia ad praedicationem verbi Dei ex singulis gentibus atque provinciis probatae personae et viribus animi indefectae in militiam Domini ad conterendos hostes eius convenmare et isti de terra australi. Audite, caeli, et exultet terra: iubila
Abbreviated transcription (Latin):
nem et sanguinem. s aduersus principes et potestates
istius scłi. aduersus mundi rectores tenebrarũ harum.
contra spiritalia nequitiȩ in cęlestibus. uoce predica¬
tionis et miraculoꝵ fulgore magis quã armoꝵ. con¬
quassatione. terrere atq suꝑare hostes uniuersos: Et
nota quod dicit assyrios non adunatos in fugam isse
precipites. filios autem isrł uno agmine eos ꝑsequenteᷤ :
quia pagãnoꝵ et hereticoꝵ. et omnium impioꝵ. multi¬
plices sunt errores. et uaria iniquitatum deuia. in qͥbꝰ
disꝑsi numquã se coadunare in uia iustitiȩ possunt:
Popłs autẽ dei et ueri confessores xp̃i. uno agmine hoc ẽ
uno fidei tenore ueritatis tramitem ꝑgunt: et certam
uictoriam de ꝑsecutoribus suis capiunt: Misitq orias
nuntios. ꝑ omnes ciuitates et regiones isrł Omnis itaq
regio omnisq urbs. electam iuuentutem misit arma¬
tam post eos: et ꝑsecuti sunt eos in ore gladii quousq

Expanded text:
nem et sanguinem, sed adversus principes et potestates nem et sanguinem, sed adversus principes et potestates istius saeculi, adversus mundi rectores tenebrarum harcontra spiritalia nequitiae in caelestibus,voce praedicationis et miraculorum fulgore magis quam armorum conquassatione terrere atque superare hostes universos. 5 Et nota quod dicit «Assyrios non adunatos in fugam isse praecipites, filios autem Israhel uno agmine eos persequentes»: quia paganorum et hereticorum et omnium impiorum multiplices sunt errores et varia iniquitatum devia, in quibus dispersi numquam se coadunare in via iustitiae possunt. Populus autem Dei et veri confessores Christi uno agmine, hoc est uno fidei tenore, veritatis tramitem pergunt et certam victoriam de persecutoribus suis capiunt. 6 «Misitque Ozias nuntios per omnes civitates et regiones Israhel. Omnis itaque regio omnisque urbs electam iuventutem misit armatam post eos et persecuti sunt eos in ore gladii, quousque
Abbreviated transcription (Latin):
bellare disponunt sicut scriptum ẽ Non est pru¬
dentia. non est sapientia. non ẽ consilium. contradña:
Et hieremias. non effugiet inquit uelax. nec saluari
se putat fortis: dies autem dnĩ exercituum. sumetuin¬
dictam de inimicissuis Deuorabit gladius. et saturabit᷑.
post ipsos : et qm̃ assyrii non adunati in fugam ibant precipi
tes. filii autem isrł uno aginine ꝑsequentes. debilitabant
omnes quos inuenire potiussent: fugientes aduersarios is¬
rahelite ꝑsecuntur clangentes tubis et ululantes: quia pre¬
dicatores scĩ non armis carnalibus s tuba euangłica hostiũ
fugant exercitum: et uictoriam certant sumere de inimiciꝰ
suis Unde in libro uidicum gedeon contra madianitas
pugnaturus. non hastam clipeum aut gladium. s tubas
et lampades tulit atq in eis famosi ssimam uictoriam
de hostibus suis ꝑcepit: ut p̾figuraret futuros euangłii
precones quibus colluctatio non erat gerenda contracar¬

Expanded text:
bellare disponunt, sicut scriptum est: 6 «Non est prubellare disponunt, sicut scriptum est: 6 «Non est prudentia, non est sapientia, non est consilium contra Dominum». Et Ieremias: «Non effugiet» inquit, «velox, nec salvari se putat fortis»; «Dies autem Domini exercituum sumet vindictam de inimicis suis, devorabit gladius et saturabitur, post ipsos, et qtes, filii autem Israel uno agmine persequentes debilitabant omnes quos invenire potuissent. » Fugientes adversarios Israelitae persequuntur clangentes tubis et ululantes; quia praedicatores sancti non armis carnalibus, sed tuba Evangelica hostium fugant exercitum, et victoriam sumere certant de inimicis suis. Unde in libris Judicum Gedeon contra Madianitas pugnaturus non hastam, clypeum aut gladium, sed tubas et lampades tulit, atque in eis famosissimam victoriam de hostibus suis percepit: ut figuraret futuros Evangelii praecones, quibus colluctatio non erat gerenda contra car
Abbreviated transcription (Latin):
scuto fidei. lorica iusticiȩ. galea salutis. gladio sp̃s. quod
est uerbum dei : non segniter s fortiter inimicoꝵ cune¬
um ꝑsequantur: At illi obedientes uoci magistre: ꝑ
omnia sicut erant edocti ita faciunt: Unde exterriti
duces aduersi exercitus ad principem suum suscitan¬
dum ire cogunt᷑: cum primi ꝑsecutoꝵ uidentes sc̃ȩ ȩccłȩ
unanimitatem. et fidutiam contra se erectam. ad idola
sua falsa numina concurrunt. ut eoꝵ. munimine ꝓte¬
gantur. S cum ad eos confugerint: inuenient illos
feclitate ꝓprie nequitiȩ ẽẽ spurcissimos: nec eis aliqͦd
solatium conferre posse. cum ipsi omni uirtute atq
robore sint destituti Unde fuge presidio se saluari spe¬
rantes relinquunt omnia cum quibus se temꝑaliter
ceteris excellere posse credebant: & ꝑ campoꝵ uias et
semitas callium disꝑguntur: quia non ẽ uirtus neq
consilium. neq potentia. apud eos qui contra dnm̃ re¬

Expanded text:
scuto fidei, lorica iustitiae, galea salutis, gladio spiritus quod scuto fidei, lorica iustitiae, galea salutis, gladio spiritus quod est verbum Dei,non segniter sed fortiter inimicorum cuneum persequantur. 4 At illi obedientes voci magistrae per omnia, sicut erant edocti ita faciunt. Unde exterriti duces adversi exercitus «ad principem suum suscitandum» ire coguntur, cum primi persecutorum, videntes sanctae ecclesiae unanimitatem et fiduciam contra se erectam, ad idola sua et falsa numina concurrunt ut eorum munimine protegantur. 5 Sed cum ad eos confugerint invenient illos foeditate propriae nequitiae esse spurcissimos, nec eis aliquod solatium conferre posse, cum ipsi omni virtute atque robore sint destituti. Unde, fugae praesidio se salvari sperantes, relinquunt omnia cum quibus se temporaliter ceteris excellere posse credebant, et per camporum vias et semitas callium disperguntur; quia non est virtus neque consilium neque potentia apud eos qui contra Dominum re
Abbreviated transcription (Latin):
ixit autem uidith ad omnem popłm Audite me fr̃s:
Suspendite caput hoc suꝑ muros nr̃os: et erit cum exie¬
rit sol. accipiat unusquisq arma sua et exite cum im¬
petu: non ut descendatis deorsum: s quasi impetum
facientes: Iunc exploratores necesse erit ut fugiant ad
principem suum excitandum ad pugnam: Cumq
duces eoꝵ cucurrerint ad tabernacłm olofernis. et in¬
uenerint eum truncum in suo sanguine uolutatũ :
decidet super eostimor.: Cumq cognoueritis fugere
illos: ite post illos securi. qm̃ dñs conteret eossub pedibꝰ
urĩs: et reliqua: Bocet eccła materno affectu atq
ma .u. gisteriali auctoritate. filios suos qualiter hos¬
tem spiritalem insequantur. scilicet ut cũ exierit
sol suspendant caput inimici sui suꝑ muros suos. hoc
est cum serenitas diuinȩ placationis et suꝑni solatii
illis resplenduerit. mox contritam suꝑbiam hostis
antiqui doctrina euangłica qua muniuntur creden¬
tes omnibus patefaciant: et induti armis cȩlestibꝰ id est

Expanded text:
ixit autem Iudith ad omnem populum: “Audite me, fratres, suspendite caput hoc super muros nostros. Et erit cum exierit sol accipiat unusquisque arma sua et exite cum impetu, non ut descendatis deorsum sed quasi impetum facientes. Tunc exploratores necesse erit ut fugiant ad principem suum excitandum ad pugnam. 2 Cumque duces eorum cucurrerint ad tabernaculum Holofernis et invenerint eum truncum in suo sanguine volutatum, decidet super eos timor. Cumque cognoveritis fugere illos ite post illos securi, quoniam Dominus conteret eos sub pedibus vestris”» et reliqua. 3 Docet ecclesia materno affectu atque magisteriali auctoritate filios suos qualiter hostem spiritalem insequantur, scilicet ut «cum exierit sol suspendant caput inimici sui super muros suos»; hoc est cum serenitas divinae placationis et superni solatii illis resplenduerit, mox contritam superbiam hostis antiqui doctrina evangelica qua muniuntur credentes omnibus patefaciant, et induti armis caelestibus, id est
Abbreviated transcription (Latin):
meũ suaue ẽ: et onus meũ leue ẽ Bibebant autem
qui inuitati erant ad regale conuiuiũ aureis poculis:¬
lis bibunt: qui in preciosissimis scĩ euangłii dictis. sa¬
pientiam diuinam hauriunt: Hisq cibi diuersis
lis doctrine acciꝑe norunt: quibꝰ saginant᷑ anime
que ad uitam nutriunt᷑ eternam: Uinũ quoq ut
magnificentia regia dignum ẽ ab undans et p̃cipu¬
um conuiuantibus ponitur: cum donũ celestis grẽ
singulis quibusq fidelibꝰ. scđm dispensationẽ diui¬
nȩ clementiȩ et sp̃s scĩ distributionẽ largissime inꝑen

Expanded text:
meum suameum suainvitati erant ad regale convivium, aurcis poculis bibunt, qui in pretiosissimis sancti Evangelii dictis sapientiam divinam hauriunt; hisque cibi diversis lis doctrinae accipere norunt, quibus saginantur animae quae ad vitam nutriuntur aeternam. Vinum quoque ut magnificentia regia dignum est, abundans et praecipuum convivantibus ponitur, cum donum coelestis gratiae singulis quibusque fidelibus secundum dispensationem divinae clementiae et sancti
Abbreviated transcription (Latin):
dicit: Lectulus nr̃ floridus: Quia nimirum scĩ qͥque
cum tranquillitate temꝑoꝵ utunt᷑ et a tribulatio¬
nũ laboribꝰ cessant: tunc maxime lectionibꝰ sacris
suꝑnoꝵ contẽplatione. tunc sese altius adtollunt.
adspeculandũ utiq głam maiestatis diuine. cum
serenũ ab exterioribꝰ ꝑturbationibꝰ tempus accipiunt¬
E maragdus enum gemina est animia uiriditate uocata.
pariumq genus ẽ marmoris candidissimi Et apte
dicitur his duobꝰ lapidibꝰ pauimentũ eẽ depictũ. ubi
lecta fuerunt posita: quia ꝑ candorem hoc est castita¬
tẽ corporis. et ꝑ urorem bone mentis in gr̃a dei semꝑ
uirentis bene construit᷑ fundamentũ huinilitatio¬
nũ cȩlorum: et qui se bene humiliauerit rite erai¬
tabitur. Hinc eadem ueritas alibi in ȩuagłio ad cdis¬
cipłos ait. Discite a me quia mitis sũ et humilis co¬
dee et inuenietis requiem animabꝰ urĩs: Iugum enĩ

Expanded text:
dicit: « Lectulus noster floridus , » quia nimirum sancti quique dicit: « Lectulus noster floridus , » quia nimirum sancti quique cum tranquillitate temporum utuntur, et a tribulationum temporibus cessant, tunc maxime lectionibus sacrissupernorum contemplatione tunc sese altius attollunt, ad speculandum utique gloriam majestatis divinae, cum serenum ab exterioribus occupationibus tempus accipiunt. Smaragdus enim gemma est a nimia viriditate vocata; Pariusque genus est marmoris candidissimi. Et apte dicitur his duobus lapidibus pavimentum esse depictum, ubi lecti fuerunt positi, quia per candorem, hoc est, castitatem corporis, et per virorem bonae mentis in gratia Dei semper virentis bene construitur fundamentum humilitatinum coelorum . » Et, « Qui se bene humiliaverit, rite exaltabitur . » Hinc eadem Veritas alibi in Evangelio ad discipulos ait: « Discite a me quia mitis sum, et humilis corde, et invenietis requiem animabus vestris, jugum enim
Abbreviated transcription (Latin):
eccłȩ siue sit in meditatione sapientiȩ seu in ꝓfectuuir¬
tutũ : ꝑ continentiam atq castitatẽ corꝑoꝵ simul cũ
martirii dignitate in doctoribꝰ scĩ euangłii fulgere de¬
betꝰ et tam in illoꝵ uerbo quã etiam exemplo. ad mul¬
toꝵ. notitiam ꝑuenire: ut ab his instructi. his incitati
atq confortati. ad aulam cȩlestis imꝑii rite ꝑtinere pos¬
sint: Ibi quoq lectuli aurei et argentei. suꝑ pauim̃¬
tum ⁊ maragdino et pariostratum lapide dispositi
erant: qd̾ mira uarietate pictura decorabat: quia hu¬
militas scõꝵ diuersis spetiebꝰ uariarum uirtutum
decorata. in meditatione diuini uerbi. et inindaga¬
tione uere sapientiȩ ȩlectis dei quietem interne p̃¬
parat contẽplationis: ubi suauitas agnitionis. & di¬
lectionis dei. pie querentibꝰ dono spc̃ scĩ largissime
infundit᷑: De quo lectulo sponsa in cantico canticoꝵ

Expanded text:
tae Ecclesiae, sive sit in meditatione sapientiae seu in profectu virtae Ecclesiae, sive sit in meditatione sapientiae seu in profectu virtutum per continentiam atque castitatem corporum, scilicet cum martyrii dignitate in doctoribus sancti Evangelii fulgere debet, et tam in illorum verbo quam etiam exemplo ad multorum notitiam pervenire, ut ab his instructi, his incitati atque confortati, ad aulam coelestis imperii rite pertingere possint. Ibi quoque « lectuli aurei atque argentei super pavimentum smaragdino et pario stratum lapide dispositi erant, quod mira varietate pictura decorabat, » quia humilitas sanctorum diversis speciebus variarum virtutum decorata, in meditatione divini verbi, et in indagatione verae sapientiae electis Dei quietem internae praeparat contemplationis. Ubi suavitas agnitionis et dilectionis Dei pie quaerentibus dono Spiritus sancti largissime infunditur. De quo lectulo sponsa in Cantico canticorum
Abbreviated transcription (Latin):
consite sunt: hoc ẽ scĩ uiri & bonis meritis p̃clari dono
largiente diuino. sc̃ȩ conuersationis et recte doctrine osten¬
dunt decorem: Ibi pendent ex omni parte tentoria aerii
coloris. et carpasini. et iacinthini: quia ibi ornatus spi¬
ritalis studii et splendor cęlestis sapientiȩ. cum fulgore
uirtutũ ad instructionẽ in ea digne consistentium mi¬
cat: Carpasinus enim color: speciem auri ut quidam uo¬
lunt. p̃tendit: Et merito nitori cõparat᷑ diuinȩ sapien¬
tiȩ: que in cultu et religione pietatis maxime excellit:
t hec tentoria. bissinis funibꝰ atq purpureis extenta eraN:
& columnis marmoreis fulciebantur Byssus enim. mor¬
tificationem carnis significat: purpura. sanguinem
martirii: ebur castitatem corporis: et columne marmo
si coloris bissinis funibꝰ atq purpureis ꝑ circulos eburne¬
os in colũnis marmoreis suspensa essent: quia decorscẽ

Expanded text:
consitae sunt, hoc est, sancti viri et bonis meritis praeclari, dono consitae sunt, hoc est, sancti viri et bonis meritis praeclari, dono largiente divino, sanctae conversationis et rectae doctrinae ostendunt decorem. Ibi pendent « ex omni parte tentoria aerei coloris et carbasini et hyacinthini, » quia ibi ornatus spiritualis studii, et splendor coelestis sapientiae cum fulgore virtutum ad instructionem in ea digne consistentium micat. Carbasinus etiam color speciem auri ut quidam volunt praetendit et merito nitori comparatur divinae sapientiae, quae in cultu et religione pietatis maxime excellit. « Et haec tentoria byssinis funibus atque purpureis extenta erant, et columnis marmoreis fulciebantur. Byssus enim mortificationem carnis significat, purpura sanguinem martyrii, ebur castitatem corporis, et columnae marmosi coloris byssinis funibus atque purpureis per circulos eburneos in columnis marmoreis suspensa essent, quia decor sanc
Abbreviated transcription (Latin):
legem fuit : scdm sub lege: tercium sub grã.: in quo uide¬
licet euangłicam p̃dicationem t corporis et sanguinis
sui uniuersis gentibꝰ opulentissimam parauit refectionẽ
Huiusscilicet conuiuii excellentiam in parabola euangłis
ipse dñs ubi de rege qui nuptias filio suo fecit. et de cena
magna ꝑ hominẽ facta referebat: spiritaliter mysterio
nobis comendabat: Septem gͦ diebus rex magnus conui¬
uium fecit uistrui in uestibulo horti et nemoris. qd regio
cultu et mani consitum erat: cum redemptor nr̃ toto tẽ¬
pore istus uitȩ qd̾ ꝑnumerũ discurrit septenarium. in
psenti ȩccła in qua unusquisq fideluim semetipsum
rasta fide et bonis oꝑibꝰ ad introitũ paradisi et regni pre¬
parat celestis: pabulo diuini uerbi et dapibus uirtutũ
Aectos suos saciat: quatinus dilitiis. et iocunditati suꝑ¬
n regis. ꝑomnia habiles fiant: Ubi arbores fructifere

Expanded text:
legem fuit, secundum sub lege, tertium sub gratia, in quo videlegem fuit, secundum sub lege, tertium sub gratia, in quo videlicet evangelicam praedicationem ac corporis et sanguinis sui universis gentibus opulentissimam paravit refectionem. Hujus scilicet convivii excellentiam in parabola Evangelii ipse Dominus, ubi de rege qui nuptias filio suo fecit, et de coena magna per hominem facta referebat, spiritualiter mysterio nobis commendabat. « Septem ergo diebus rex magnus convivium instrui fecit, in vestibulo horti et nemoris, quod regio cultu et manu compositum erat, » cum Redemptor noster toto tempore istius vitae, quod per numerum discurrit septenarium, in praesenti Ecclesia, in qua unusquisque fidelium semetipsum recta fide et bonis operibus ad introitum paradisi et regni praeparat coelestis, pabulo divini verbi et dapibus virtutum electos suos satiat; quatenus deliciis et jucunditati superni regni per omnia habiles fiant, ubi arbores fructiferae
Abbreviated transcription (Latin):
quispiam. ex sua ꝑsona narrauerit: s que impii ne-¬
fando ore contra dnm̃ ꝓtulerant euangeliste ꝓpter
sacratissimũ dñi responsum sius litteris indideruss:
ec gͦ & hissimilia lector fidelis in scõꝵ patrum dictis
inueniens: ñ nobis imputet si ad eorum similitudi¬
nem in nr̃is opusculis aliqua inseramus: Terciog
anno imꝑiĩ sui rex assuerus fecit grande coniuuiumcunc¬
tiꝰ principibus et pueris suis fortissimis ꝑsarum & medoꝵ
ut ostenderet diuitias głȩ regni sui: cum redemptor nr̃
quẽ assuerus et nomine expͥmit et dignitate. interpre¬
tatur enim ostium siue atrium meũ. cum patre & spũscõ
sempiternum habens imꝑium. tercio tempore istius scti
incarnationis suȩ hum ano generi patefecit sacramentũ ::
et nobis uite aperuit aditũ: spiritalesꝙ eyulas fidelibus
suis abundantissime ministrauit: Primũ gͦ tẽpus ante

Expanded text:
quisquam ex sua persona narraverit; sed quae impii nequisquam ex sua persona narraverit; sed quae impii nefando ore contra Dominum protulerant, evangelistae propter sacratissimum Domini responsum suis litteris indiderunt. Haec ergo et his similia lector fidelis in sanctorum Patrum dictis inveniens, non nobis imputet, si ad eorum similitudinem in nostris opusculis aliqua inseramus. « Tertio igitur anno imperii sui rex Assuerus fecit grande convivium cunctis principibus et pueris suis fortissimis Persarum et Medorum, ut ostenderet divitias gloriae regni sui. » Cum Redemptor noster, quem Assuerus et nomine exprimit et dignitate, interpretatur enim ostium sive atrium meum, cum Patre et Spiritu sancto sempiternum hominis imperium, tertio tempore istius saeculi incarnationis suae humano generi patefecit sacramentum, et nobis vitae aperuit aditum, spiritualesque epulas fidelibus suis abundantissime ministravit. Primum ergo tempus ante
Abbreviated transcription (Latin):
flectere: et adsequendam cupiditatem que est simula¬
croꝵ seruitus. deceptoꝵ corda ꝑuertere: Sigͦ quedam
oꝑa uel iustȩ penȩ reproboꝵ in figura non solum
maloꝵ. s et bonorum precesserunt: curnon et boni
bonorum actus siue sermones que in ꝓpħico uo¬
lumine continentur bona sequentium gesta p̾figu
do sic transacta narrat. ut uentura exprimat: sic fac¬
torem ad ꝓbat. ut ei in mysterio contradicat: sic gesta
dampnat. ut hec mystice gerenda ꝑsuadeat: Item
uideamus opuscula scĩ augustini. qui etiam .uii. ui¬
ros unuis mulieris sine filiis defunctos de quibꝰ sadu¬
cei resurrectionẽ negantes. dnm̃ tẽptabant: certãȩccła¬
stici sacramenti figuram dixerat habere: necnon et
mulierem et sterilitatem eius et mort̾ẽ: ipsoꝵ quoq
iuroꝵ. mortẽ figuras eẽ rerum memorabiliũ docuit:
cum hanc historiam neq ipse dñs neq euangelistarũ

Expanded text:
flectere, et ad sequendam cupiditatem, quae est « simulaflectere, et ad sequendam cupiditatem, quae est « simulacrorum servitus, » deceptorum corda pervertere. Si ergo quaedam opera, vel justae poenae reproborum in figura non solum malorum, sed et bonorum praecesserunt, cur non etiam boni bonorum actus sive sermones, qui in prophetico volumine continentur, bona sequentium gesta praefigurdo sic transacta narrat, ut ventura exprimat: sic factorem approbat, ut ei in mysterio contradicat; sic gesta damnat, ut haec mystice gerenda persuadeat. Item videamus opuscula sancti Augustini, qui etiam septem viros unius mulieris sine filiis defunctos, de quibus Sadducaei, resurrectionem negantes, Dominum tentabant, certam ecclesiastici sacramenti figuram dixerat habere. Nec non et mulierem et sterilitatem ejus et mortem, ipsorum quoque virorum mortem figuras esse memorabilium rerum docuit, cum hanc historiam neque ipse Dominus, neque evangelistarum
Abbreviated transcription (Latin):
redemproris nrĩ opa figuraliter designare dixerunt:
sauł uni delic& unctuin reges merito scelerũ suo i occisi.
fup annario regis xpĩ morte inter pretantes i heconie
ũ trauscitionẽ de uida in babiloniam quã ꝓptere ort¬
cata fnstinuit ad gram cusdem redemptoris nr̃i typi¬
ce refereites qua relictis ob ꝑfidiam uideis adsaluan¬
dis ꝑ orbem nationes transinigrare dignatus est. qui
dita uel aeta pharaonis suie nabuchodonosor typice
sup hostibꝰ eccłȩ intelligenda tradiderunt: Werbi gr̃ã
pearo ꝑcepit in fantes popti dei masculos in flumine
mecara feminas reseruari: quia diabolus fortia in no¬
bis opa ertoa uere. Pura et infirma cupit enutrue:
Netia buchodonosor ussit omnes popłos sibi subditos. aii¬
dita uoce symphoniarũ et musicoꝵ prostratos aaora¬
re statuam suam : et diabolus satagit genus humanũ
ꝑ dulcedinẽ pompe terrestris a rectitudine mentis in¬

Expanded text:
Redemptoris nostri opera figuraliter designare dixerunt: Redemptoris nostri opera figuraliter designare dixerunt: Saulis videlicet uncti in regem, sed merito scelerum suorum occisi, super innoxii regis Christi morte interpretantes; Jechoniae vero translationem de Juda in Babyloniam, quam propter peccata sustinuit, ad gratiam ejusdem Redemptoris nostri typici referentes, qua, relictis ob perfidiam Judaeis, ad salvandas per orbem nationes transmigrare dignatus est. Qui dicta vel acta Pharaonis sive Nabuchodonosor typice super hostibus Ecclesiae intelligenda tradiderunt. Verbi gratia: Pharao praecepit infantes populi Dei masculos in flumine necari, feminas reservari: quia diabolus fortia in nobis opera exstinguere, fluxa et infirma cupit enutrire. Item Nabuchodonosor jussit omnes populos sibi subditos audita voce symphoniarum et musicorum prostratos adorare statuam suam. Et diabolus satagit genus humanum per dulcedinem pompae terrestris a rectitudine mentis in
Abbreviated transcription (Latin):
ulis blasfemiam. redẽptori nr̃o figͣalit̾ ꝯuenire: Attñ
rite nullus denegare potest eorũ bona facta ac rec¬
tam doctrinam. plurimũ illi testimonium prebuis¬
se: Unde nemo nos reprehendere debet. qd̾ regismag¬
ni pia oꝑa ac iusta iuditia regi et uidici omniũ
scłoꝵ quod ammodo simulando cõparemus: quia su¬
um est quicquid bonũ ẽ.: et ab eo refugit omnis ini¬
nutas. Sieui autem uidetur in congruum ẽ qd̾ dici¬
miis. legat isaiam ꝓptam. qui cyrum regem ꝑsarũ
horenẽm sentilem. comparauit redemptori pro
dicens ex ꝑsona dñĩ Dabo tͥ thesauros absconditos
oatehana secretoꝵ ut scias quia ego dñs qui uoco
srł electum meum Et uocaui te nomine tuo. adsi¬
anlaiui tecet non cognouisti me Ego dñs et non ẽ
oiplius extra me nonẽ cds̾. Accinxite. et non cog¬
ioieisti me Negat et opuscula patrum. qui actus
siue pasus regum repboꝵ saulis et iechoniȩ scĩssima

Expanded text:
ulis blasphemiam Redemptori nostro figuraliter convenire? Attamen ulis blasphemiam Redemptori nostro figuraliter convenire? Attamen rite nullus denegare potest eorum bona facta ac rectam doctrinam plurimum illi testimonium praebuisse. Unde nemo nos reprehendere debet quod regis magni pia opera ac justa judicia regi et judici omnium saeculorum quodam modo similando comparemus, quia suum est quidquid bonum est, et ab eo refugit omnis iniquitas. Si cui autem videtur incongruum esse quod dicimus, legat Isaiam prophetam, qui Cyrum regem Persarum hominem gentilem comparavit Redemptori nostro, dicens ex persona Domini: « Dabo tibi thesauros absconditos et arcana secretorum, ut scias quia ego Dominus, quoniam voco  nomine tuo; assimilavi te, et non cognovisti me. Ego Dominus, et non est amplius, extra me non est Deus. Accinxi te, et non cognovisti me . » Legat et opuscula Patrum, qui actus sive casus regum reproborum Saulis et Jechoniae sanctissima
Abbreviated transcription (Latin):
historicus ꝑfidus erat: quasi ꝓpter hoc nullo modo re¬
ꝑfidia seu peccata alicuuis siue fidelis seu etiam ꝑfidi
ipsius actus exprimant. qͥ peccatum non fecit nec in
uentus ẽ dolus in ore eius Que enim societas lucis. ad
tenebras: aut que conuentio. xp̃i ad belial: Sed bona
facta ac iusta uiditia cuiusquam. ad nullũ melius re¬
feruntur quam ad illum a quo ẽ omne bonũ de quo
scriptum est: Iudicauit orbem terre in equitate: ẽt
popłos in ueritate sua Nam sicut gentilium errores
atq impia facta: ita nec fidelium transgressiones atq
peccata. facile ꝑsimilitudinem ueritati cõpet unt:
ec ideodiximus quia quidam doctoꝵ dauid factũ
in uriam et uxorem eiis. figuraliter transferunt
ad xp̃m et ęccłam: Quid cause est. ut aliquis dicat
moysi dubitationem ad aquã contraditionis aa¬
ronis finctionẽ in factura uttuli. salomonis libidi¬
nẽ. ez echiȩ arrogantiam. petri negationem. ac sa¬

Expanded text:
historicus perfidus erat, quasi propter hoc rehistoricus perfidus erat, quasi propter hoc redicimus quod perfidia seu peccata alicujus, sive fidelis, sive etiam perfidi, istius actus exprimant « Qui peccatum non fecit, nec est inventus dolus in ore ejus . » « Quae enim societas luci ad tenebras; aut quae conventio Christi ad Belial . » Sed bona facta ac justa judicia cujusquam ad nullum melius referuntur, quam ad illum de quo est omne bonum, de quo scriptum est: « Judicabit orbem terrae in aequitate, et populos in veritate sua . » Nam sicut gentilium errores atque impia facta, ita nec fidelium transgressiones atque peccata facile per similitudinem veritati competunt. Haec enim ideo diximus, quia quidam doctorum David factum in Uriam et uxorem ejus figuraliter transferunt ad Christum et Ecclesiam. Quid causae est ut aliquis dicat Moysis dubitationem ad aquam contradictionis, Aaronis fictionem in factura vituli, Salomonis libidinem, Ezechiae arrogantiam, Petri abnegationem ac Sa
Abbreviated transcription (Latin):
arum pompam ac delitiarum luxum regis potentis
demostrare uideatur. tamen sacratiore mysterio po¬
tentissimi regis nr̃i uidelicet dnĩ. xp̃i diuitiarum spi¬
ritalium magnitudinẽ. ac uitalium oyum excellen¬
tiam. quas ille scđm modum dispensationis suȩ uni¬
cuiq fidelium suoꝵ. largiter distribuit significat
Iec enĩ alicui rex ille ditissimus. qui uxoris suȩ fidelissi¬
me precibus exoratus. uideoꝵ quem mniqui meditaban¬
tur inminentẽ remouit interitũ: quã redẽptori nr̃o
ꝑ figuram aptatur: qui cotidie scẽ ȩccłȩ que sponsa ip¬
siusẽ dilectissima orationibus interpellatus. liberat
electos suos de hostium manibꝰ : atq inimicos coꝵ dig¬
ne subicit uindicte: Quod autẽ hester typum ȩccłẽ
teneat. nulli dubium est: nec ipsa alicuiꝰ sponsa ꝗͣ
xp̃i ullomodo dicenda est: Unde refugere quislibet
hanc interpretationẽ non debet: ꝓeo quod ille rex

Expanded text:
arum pompam et deliciarum luxus regis potentis arum pompam et deliciarum luxus regis potentis demonstrare videatur, tamen sacratiore mysterio potentissimi regis nostri, videlicet Domini Christi, divitiarum spiritualium magnitudinem ac vitalium opum excellentiam, quas ille secundum modum dispensationis suae unicuique fidelium suorum largiter distribuit, significat. Nec enim alicui rex ille ditissimus, qui uxoris suae fidelissimae precibus exoratus, Judaeorum, quem iniqui meditabantur, imminentem removit interitum, quam Redemptori nostro per figuram aptatur, qui quotidie sanctae Ecclesiae, quae sponsa ipsius est dilectissima, orationibus interpellatus, liberat electos suos de hostium manibus, atque inimicos eorum dignae subjicit vindictae. Quod autem Esther typum Ecclesiae teneat, nulli dubium est; nec ipsa alicujus sponsa quam Christi ullo modo dicenda est. Unde refugere quilibet hanc interpretationem non debet, pro eo quod ille rex
Abbreviated transcription (Latin):
maximo usq ad minimũ. et septem diebus iussit con¬
uiuium p̃parari in uestibulo horti et nemoris: quodre¬
glo cultu et manu consitum erat: Et pendebant ex oĩ
parte tentoria aerii coloris et carbasini. et iacinthini
sustentata fuibus bissinis atq purpureis. qui ebur¬
neis circulis inserti erant. et columnis marmoreis ful¬
ciebantur. Lectuli quoq aurei et argentei suꝑ paiu¬
mentum ⁊ maragdino et uariostratum lapide disposi¬
ti erant: quod mira uarietate pictura decorabat. Bibe¬
bant autem qui inuitati erant aureis pocłis: et aliss atꝙ
aliis uasis cibi inferebant᷑: Uinum quoq ut magnifi
centia regia dignum erat: abundans et precipuum po¬
nebatur Hec erit qui nolentes cogeret ad bibendum:
s sicrex statuerat preponens mensis singłos de princi¬
pibus suis. ut sumeret unusquisq quod uellet Hec¬
prefacio opulentissimi ꝯui uii. licet historialiter diutci¬

Expanded text:
maximo usque ad minimum et septem diebus iussit conmaximo usque ad minimum et septem diebus iussit convivium praeparari in vestibulo horti et nemoris quod regio cultu et manu consitum erat et pendebant ex omni parte tentoria aerii coloris et carpasini et hyacinthini sustentata funibus byssinis atque purpureis qui eburneis circulis inserti erant et columnis marmoreis fulciebantur lectuli quoque aurei et argentei super pavimentum zmaragdino et pario stratum lapide dispositi erant quod mira varietate pictura decorabat bibebant autem qui invitati erant aureis poculis et aliis atque alcentia regia dignum erat, abundans, et praecipuum ponebatur. Nec erat qui nolentes cogeret ad bibendum, sed sicut rex statuerat, praeponens mensis singulos de principibus suis, ut sumeret unusquisque quod vellet. praeparatio opulentissimi convivii, licet historialiter diviti
Abbreviated transcription (Latin):
uocatur Regnauit quoq post darium patruum suum
cognomento nothum annis. xl. Susa ciuitas. regni eiꝰ
exordium fuit: Susis metropoł est ꝑside: quam aiunt
historici memnonis frẽm constituisse Dicta autẽ susis
quod inmineat susis fluuio ubi regia est cyri lapide
candido et uario cum columnis aureis et lacunariis gẽ¬
misq distincta: continens etiam simulacrum cęlisteltł
micantibus presignatum: et cetera humanis mentibꝰ
incredibilia: ubi et presens rex conuiuium maximũ
cum grandi paratu et diuitiarũ copia subiectis poptis
exhibuisse narrati: Unde sequitur. Q
etcio gͥ anno imꝑii sui fecit grande conuiuiũ cunc̾¬
tis principibus et pueris suis. fortissimis ꝑsarum et
medoꝵ inclitis. et prefectis ꝓuintiarum coram se: ut
ostenderet diuitias głȩ regni sui. ac magnitudinem
atq iactantiam potentiȩ suȩ. multo tẽpore centum ui¬
delicet. et lxxx. diebus Cumq implerentur dies conui¬
uii: inuitauit omnẽ popłm qui inuentus est susis a

Expanded text:
vocatum; regnavit quoque post Darium patruum suum cognomento Nothum, annis 40. « Susan civitas regni ejus exordium fuit. » Susis metropolis est Persidis, quam aiunt historici Memnonis fratrem constituisse. Dicta autem Susis, quod immineat Susis fluvio, ubi regia est Cyri, lapide candido et vario, cum columnis aureis et lacunariis gemmisque distincta, continens etiam simulacrum coeli stellis micantibus praesignatum, et caetera humanis mentibus incredibilia. Ubi et praesens rex convivium maximum cum grandi apparatu, et divitiarum copia subjectis populis exhibuisse narratur. Unde sequitur: « Tertio igitur anno imperii sui fecit grande conviviutis principibus et pueris suis fortissimis Persarum et Medorum inclitis et praefectis provinciarum coram se ut ostenderet divitias gloriae regni sui ac magnitudinem atque iactantiam potentiae suae multo tempore centum videlicet et octoginta diebus cumque implerentur dies convivii invitavit omnem populum qui inventus est Susis a
Abbreviated transcription (Latin):
tus p̃parari. nͥ ꝓspiritali coniunctione. xp̃i et ȩc¬
clȩ. gaudium maximũ in toto orbe terrarum a ma¬
ioribus simul atq minoribus uniuersis celebrari. In hoc
enim conuiiuo. non carnales epule s spiritales sapien¬
tiȩ et uirtutum dapes. ad igne conuiuantibꝰ sumun¬
tur: ubi sacrosancta mysteria corporis ac sanguinis
dni. fideles quiq obsalutis sue remedia ꝑcipiunt. In
quo pastus uite et̃ne consistit: Dat rex nr̃ requiem in¬
uniuersis prouintiis ac dona largitur multiplicia
quando a peccatoꝵ onere credentes sibi liberat. et do¬
nisspiritalibus eos remunerat Unde ipse in euange¬
lio ait Uenite ad me omnes qͥ laboratis et onerati estis.
et ego reficiam uos: tollite uigum meũ suꝑ uos et dis

Expanded text:
vis praeparari, nisi pro spirituali conjunctione Christi et Ecvis praeparari, nisi pro spirituali conjunctione Christi et Ecclesiae gaudium maximum in toto orbe terrarum a majoribus atque minoribus universis celebrari. In hoc enim convivio non carnales epulae, sed spirituales sapientiae et virtutum dapes a digne convivantibus sumuntur. Ubi sacrosancta mysteria corporis ac sanguinis Domini fideles quique ob salutis suae remedia percipiunt, in quo pastus aeternae vitae sistit. Dat rex noster requiem universis provinciis, ac dona largitur multiplicia, quando a peccatorum onere credentes sibi liberat, et donis spiritualibus eos remunerat. Unde ipse in Evangelio ait: « Venite ad me omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos. Tol
Abbreviated transcription (Latin):
bi consortem regni adsciuit: Fecitq eam regnare in
loco uasthi: hocest impie uideoꝵ synagoge. que
regem nrm̃ sꝑnendo et crucifigendo. honoris ꝑdidit
dignitatem Euius scilicet reginȩ excellentiam.
ꝓpħa intuens: ad regem xꝑm loquitur dicens. Ad
stitit regina adextris tuis in uestitu deaurato: cir¬
cumamicta uarietate: Et statim ad ipsam loquens
subiungit. dicens Audi filia et uide. et inclina au¬
rem tuam. et obliuiscere popłm tuum et domum
patris tuui: qnĩ concupiuit rex decorem tuum Ipse
ẽ. dñs ds̃ tuus: et adorabunt eum filie tyri inmu¬
neribus: uultum tuum dep̃cabuntur omnes diui¬
tes plebis. Et iussit conuuium preparari
ꝑ magnificum cunctis pͥncipibꝰ et serius suis. ꝓ con¬
iunctione et nuptiis hester: et dedit requiem in
unuersic ꝓuinciis. Ac dona largitus est uxta mag¬
nificum pronuptus hester. cunctis pͥncipibꝰ et ser¬

Expanded text:
bi consortem regni ascivit; « fecitque eam regnare in bi consortem regni ascivit; « fecitque eam regnare in loco Vasthi, » hoc est Judaeorum Synagogae, quae regem nostrum spernendo et crucifigendo honoris perdidit dignitatem. Hujus scilicet reginae excellentiam Propheta intuens ad regem Christum loquitur dicens: « Astitit regina a dextris tuis in vestitu deaurato, circumamicta varietate » Et statim ad ipsam loquens subjungit dicens: « Audi, filia, et vide, et inclina aurem tuam, et obliviscere populum tuum, et domum patris tui, quoniam concupivit rex decorem tuum. Ipse est Dominus Deus tuus, et adorabunt eum filiae Tyri, in muneribus vultum tuum deprecabuntur omnes divites plebis . » « Et jussit convivium praeparari permagnificum cunctis principibus et servis suis pro coniunctione et nuptiis Hester et dedit requiem in universis provinciis ac dona largitus est iuxta magnificum pro nuptiis Esther cunctis principibus et ser
Abbreviated transcription (Latin):
omnes mulieres: habuitq gr̃am et miscdam corã
eo. suꝑ omnes mulieres: et posuit diadema regni
in capite eius: fecitq eam regnare in loco uasthi:
ebeth enim mensis hebreoꝵ: ipse est qui apud grecos
eydymos. et apud latinos appellatus est ianuarius:
n quo incarnatus dñs octaua ẽ die circũcisus. et ã
magis stella preeunte adductis. iam infantulus ad¬
oratus. atq muneribus. auro. thure. et myrra. ꝓ¬
latis. tamquam đs homo et rex honoratꝰ. in quo
etiam a iohanne predicatur eẽ baptizatus: Seꝑti¬
mo gͦ anno regni assueri. hester accessit ad thala¬
mum regis: et eccła ad regem xp̃m in quo seꝑtifor¬
mis sp̃s grã incõmutabiliter manet adducta atq
coniuncta ẽ Sũa ipse ad amauit pluꝰquã omnes mu¬
lieres: habuitq gram et miscdam coram eo suꝑom
nes mulieres. hoc ẽ suꝑ omnes nationes terrarum
n cuius capite diadema regni posuit: cum ipsam si¬

Expanded text:
omnes mulieres habuitque gratiam et misericordiam coram omnes mulieres habuitque gratiam et misericordiam coram eo super omnes mulieres et posuit diadema regni in capite eius fecitque eam regnare in loco Vasthi Tebeth enim mensis Hebraeorum ipse est qui apud Graecos Eudymos, et apud Latinos Januarius, in quo incarnatus Dominus octava die est circumcisus, et a Magis stella praeeunte adductis, jam infantulus adoratus, atque muneribus auro, thure et myrrha prolatis, tanquam Deus, homo et rex honoratus; in quo etiam a Joanne praedicatus est et baptizatus. Septimo ergo anno Assueri, Esther accessit ad thalamum regis. Et Ecclesia ad regem Christum, in quo septiformis Spiritus gratia incommutabiliter manet, adducta atque conjuncta est. « Quam ipse adamavit plus quam omnes mulieres, » habuitque gratiam et misericordiam coram eo super omnes mulieres, hoc est, super omnes nationes terrarum. « In cujus capite diadema regni posuit, » cum ipsam si
Abbreviated transcription (Latin):
credibili iurtutũ pulcritudine: ominiũ ocłis gratio¬
A et amabilis iudebatur Cuius temporis meminit
apłs paulus scribens ad galatas. ita dicens. Post quã
uenit plenitudo temporis. misit ds̃ filium suum
natum ex muliere factum sub lege: ut eos qui sub lege
erant redimeret : ut adoptionem filioꝵ reciperemus:
Et ad ephesios:. Ds̃ inquit qui diues est in miscda ꝓpter
nimiam caritatem suam qua dilexit nos: et cum es¬
semꝰ mortui peccatis conuinficauit nos xp̃o. cuius grã
estis saluati et conresuscitauit et consedere fecit in ce¬
lestibꝰ in xp̃o iħu: ut ostenderet in scłis suꝑuenientibꝰ
abundantes diuitias gr̃ae suȩ in bonitate suꝑ nos in
xp̃o iħu Unde etiam simul considerandũ ẽ ipsum
articulum temporis quando hester ad regis thalamũ
introducebatur Ducta ẽ itaq ad cubiculũ regis as¬
sueri. mense decimo qui uocatur tebeth: septimo
anno regni eius: Et amauit eam rex plusquã

Expanded text:
credibili virtutum pulchritudine omnium oculis gratiosa et amabilis videbatur. Cujus temporis meminit apostolus Paulus scribens ad Galatas, ita dicens: « Postquam venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum natum ex muliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant, redimeret, ut adoptionem filiorum recuperemus . » Et ad Ephesios: « Deus, inquit, qui dives est in misericordia, propter nimiam charitatem suam qua dilexit nos, et cum essemus mortui peccatis, convivificavit nos Christo, cujus gratia estis salvati, et conresuscitavit, et consedere fecit in coelestibus in Christo Jesu, ut ostenderet in saeculis supervenientibus abundantes divitias gratiae suae in bonitate super nos in Christo Jesu . » Unde etiam simul considerandum est ipsum articulum temporis, quando Esther ad regis thalamum introducebatur. « Ducta est itaque in cubiculum regis Assueri mense decimo, qui vocatur Tebeth, septimo anno regni eius et amavit eam rex plus quam
Abbreviated transcription (Latin):
Quod holofernes uidith in loco thesauroꝵ suorum manere precepit
qu& uocata ad cenam illius. a cibis eius abstinuit. et facto uespere
in cubiculum eius introducta est X U. USi holofernes cum¬
temulentus lectulo decumberet. iudith oratione facta caput ipsiꝰ
abscidit. inuolutumq conopeo suis illud ciuibus deportauit: XUI¬
acto ad portas ciuitatis magno populi concursu. iudith dnm̃ be¬
nedicens. caput holofernis eis ostendit. unde uniuersi laudantes
uiso capite holofernis. angustiatꝰ pre pauore in terram corruit:.XUI¬

Expanded text:
Quod Holofernes Judith in loco thesaurorum suorum manere praecepit, Quod Holofernes Judith in loco thesaurorum suorum manere praecepit, quae, vocata ad coenam illius, a cibis ejus abstinuit, et facto vespere in cubiculum ejus introducta est. « Tunc temulentus lectulo decumberet, Judith, prece facta, caput ipsius abscidit, involutumque conopeo suis illud civibus deportavit. Facto ad portas civitatis magno populi concursu, Judith Dominum benedicens caput Holofernis eis ostendit; universi autem laudantes viso capite Holofernis augustiatus prae timore in terram corruit.
Abbreviated transcription (Latin):
tus est nimis. et a principibus suis exquirit unde filii isrł originẽ
ducerent uel que eoꝵ uirtus esset. cui achior plenius de hac re
respondit. U¶II. Usi adrelationem achior irati principes holo¬
ri. quem inuentum filii isrł resolutum uinculis ad bethuliã
dipxerunt. atq eum consolatisunt:. ¶X. De eo qd holoferneᷤᷤ
precepit. eosq a fontibus arceri A Quod ciues bethuliȩ sitis
penuria coartati. ad oriam uenerunt. p̃cantes urbem tradi in ma¬
nus holofernis. quos ille quinq dies adhuc expectare ꝑsuadet: XI.¬
Ubi iudith cabri & charmi prb̃os arguit pro eo quod orias princeps diem
liberationis dnõ statuit ipsaq se ad liberandum populum accingens.
non uult quid sit actura inquiri. XTI. Iudith post oratio
holofernem egressa est. que suscepta ab exploratoribus ad holofernẽ
deducta est: XI II. Holofernes sciscitatur uidith quam ob cau¬
sam uenerit. a qua delusus filios isrł capere se posse confidit. udith¬

Expanded text:
tus est valde, et a principibus suis exquirit, unde filii Israel originem ducerent, vel quae eorum virtus esset, cui Achior plenius de hac re respondit. Ad ejus relationem irati principes Holori, quem filii Israel resolutum vinculis ad Bethuliam duxerunt, atque eum consolati sunt. « Tunc Holofernes praecepit, eosque a fontibus arceri. Quod Bethuliae cives, sitis penuria coarctati, ad Oziam venerunt, precantes urbem tradi in manus Holofernis, quos ille quinque adhuc dies exspectare persuadet. Ubi Judith Chabri et Charmi presbyteros arguit pro eo quod Ozias princeps diem liberationis Domino statuit, ipsaque se ad liberandum populum accingens, non vult quid sit actura inquiri. « Et factum est, Holofernem egressa est, quae, suscepta ab exploratoribus, ad Holofernem deducta est. Holofernes sciscitatur Judith quam ob causam venerit. « Fa
Abbreviated transcription (Latin):
isrł Quia tunc apparebit claritas et gła sc̃ȩ̃ ȩccłȩ
que antea latebat cum in pressuris istius mundi uer¬
sabatur Iunc enĩ iuxta euangłium testimonium
iusti fulgebunt sicut sol in regno patris eorum: et
puritas fidei ꝑ quã apostolus omnes rite credentes¬
uirginẽ castam se despondisse uni uiro xꝑo głabatur:
in uera bethulia hoc ẽ in uirginitate ꝑpetua clarebit:
quando sponsa nobilissima suꝑno sponso ueraciter
coniuncta. sine macła et sine ruga et sine corruptio¬
ne ulla cęlȩstem hierusalem intrauerit Preclarior
gͦ iudith erat unuierse terre isrł: quia sola ȩccła
catholica eminet in toto orbe terrarum. suꝑnas diui¬
tias querens. thalamo celestis regis dignissima. et cum
eo ꝑpetuũ regnum possessura De qua ipse sponsus in
cantico canticoꝵ ait Sexaginta sunt regine. & octogin¬
ta concubinę: una ẽ colũba mea. ꝑfecta mea. una ẽ ma¬

Expanded text:
Israhel». Quia tunc apparebit claritas et gloria sanctae ecclIsrahel». Quia tunc apparebit claritas et gloria sanctae ecclesiae, quae antea latebat cum in pressuris istius mundi versabatur. Tunc enim, iuxta evangelicum testimonium, «iusti fulgebunt sicut sol in regno Patris eorum», 75 et puritas fidei, per quam Apostolus omnes rite credentesvirginem castam se dispondisse uni viro Christo gloriabatur, in vera Bethulia, hoc est in virginitate perpetua, clarebit quando sponsa nobilissima, superno sponso veraciter coniuncta, sine macula et sine ruga et sine corruptione ulla caelestem Hierusalem intraverit. 76 «Praeclarior ergo Iudith erat universae terrae Israhel», quia sola ecclesia catholica eminet in toto orbe terrarum supernas divitias quaerens, thalamo caelestis regis dignissima et cum eo perpetuum regnum possessura. 77 De qua ipse sponsus in Cantico canticorum ait: «Sexaginta sunt reginae et octoginta concubinae; una est columba mea, perfecta mea, una est ma