comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cum melior sit iusta dulcedo quã
remissa: immo iurcus ñ sit dulcedo
sine iusticia. Quia gͥ gratuitȩ dĩ bo¬
nitati qua gratis factus es. ingratus
existis. iusticiam uͦ quã exꝑtus ñ es
ñ metiuis. ideoq audacter commit¬
tis culpam de qua tibi fallo ꝓmittis
impunitatem: iam ecce iustũ sen¬
ties quem bonum nosti. cadens in
foueam quã paras auctori: ut dũ
scilicet talem in eum penam ma¬
chinaris. qua tamen ualeat carere
si uelit. s ut putas ñ ualeat uelle.
ideo nec carere nec carere. ea uti¬
q bonitate qua neminem exꝑtus
eS illum punisse: talem iustus ds̃
iustissimȩ inte retorqueat penam.
qui nec ualet nec debet pati suã
impune bonitatem offendi: sic uti¬
q temꝑans inuindicta sententiã.
ut si uelis resipiscere non neget ue¬
niam: seđm tam̃ duriciam tuam ⁊
cor impenitens. ñ possis uelle: udeo
nec pena carere. S lam audi calũp¬
niam. Cȩlum inquit mͥ sedes ẽ tra

Expanded text:
cum melior sit justa dulcedo, quam cum melior sit justa dulcedo, quam remissa; imo virtus non sit dulcedo sine justitia. Quia igitur gratuitae Dei bonitati, qua gratis factus es, ingratus existis, justitiam vero quam expertus non es, non metuis; ideoque audacter committis culpam, de qua falso tibi promittis impunitatem: jam ecce justum senties, quem bonum nosti, cadens in foveam, quam paras auctori: ut dum scilicet talem in eum poenam machinaris, qua tamen valeat carere si velit, sed ut putas non valeat velle; et ideo nec carere ea utique bonitate, qua neminem expertus es illum punisse: talem justus Deus justissime in te retorqueat poenam, qui nec valet, nec debet pati suam impune bonitatem offendi: sic utique temperans in vindicta sententiam, ut, si velis resipiscere, non neget veniam; secundum tamen duritiam tuam et cor impoenitens, non possis velle, et ideo nec poena carere. 34. Sed jam audi calumniam: Coelum, inquit, mihi sedes est, terra
Abbreviated transcription (Latin):
quã ut inde creator ate contempna¬
tur unde plus amari merebatur:
Quȩ maior iniquitas: qͣm cũ de po¬
dentia dei ñ dubites. quin de scilicet
destruere possit qui condere potuit.
confisus tamen de multa eius dulcedi¬
ne qua speras eum nolle iundicare
digna ẽ sempiterno. qua tuo dulcis¬
simo. ⁊ altissimo dño licet inuito.
desideras tamen ac speras equari:
quatinus semꝑ uideat quod doleat.
dum de socium habeat cũ nolit. nec
deiciat cum possit: quin potius eli¬
gat ipse dolere. quã te patiat᷑ ꝑire.
Possit quidem deicere si uelit: s p̃
dulcedine ut estimas uielle ñ possit.
Certe si talis ẽ qualem putas:tanto
nequius agis si non amas. Et si ille
illiquid fieri paut᷑ contra se. potius
qͣm ipse aliquid faciat contra te:
Illanta malicia ẽ ut uel tu ñ par¬
as illi: qui sibi ñ parcit. parcendo
abi: Absit tamen ab euis ꝑfectione.
It quia dulcis ẽ. iustus ñ sit quasi
linul duleis ⁊ iustus eẽ non possit.

Expanded text:
quam ut inde a te Creator contemnaquam ut inde a te Creator contemnatur, unde plus amari merebatur? Quae major iniquitas, quam cum de potentia Dei non dubites, quin te scilicet destruere possit qui condere potuit; confisus tamen de multa ejus dulcedine, qua speras eum nolle vindicare digna est sempiterno, qua tuo dulcissimo et altissimo Domino, licet invito, desideras tamen ac speras aequari, quatenus semper videat quod dolcat, dum te socium habeat cum nolit, nec dejiciat cum possit; quin potius eligat ipse dolere, quam te patiatur perire; possit quidem dejicere si velit, sed prae dulcedine, ut aestimas, velle non possit. Certe si talis est qualem putas, tanto nequius agis, si non amas. Et si ille patitur aliquid fieri contra se potius, quam ipse aliquid faciat contra te; quanta malitia est, ut vel tu non parcas illi, qui sibi non parcit, parcendo tibi? Absit tamen ab ejus perfectione, ut quia dulcis est, justus non sit, quasi simul dulcis et justus esse non possit:
Abbreviated transcription (Latin):
fariam sumis: factus es ce contra
est quod cogitas: hȩc ẽ iniquitas qͣa
meditaris incubili tuo: ⁊dicis. Pi¬
tas creator opus suũ destruat: Sci
quidem quia ñ latet deũ qualisco
cogitatio mea. deus enĩ ẽ: nec plasi
ei talis cogitatio mea. quia bonuss̃
S nec si uelit ego effugiam mal
eius quia potens ẽ. Nunquid tam̃
miche timendum ẽ: Si enĩ cũ bi¬
nus sit. ñ potest illi placere meĩ
malum: quanto minus suũ: Mẽ
quippe dixerim contra eius uoli¬
tatem aliquid uelle: suũ aut̃ si um¬
dicet sese. Tam gͦ quodcũq scilis
ñ ualet uelle ulcisci: qͣm nec uuilt
nec ualet sua bonitate priuarl.
fallis te miser: fallis te non deum.
Te inqͣm fallis: ⁊ mentitur iniqes
sibi non deo. Dolose quidem agiᷤ .
s in conspectu eius. Te gͦ fallis. ñ dm̃.
Et quia de magno eius bono inde.
tu magnũ in eum excogitas malũ.
merito iniquitas tua inuenitur ad
odium. Quȩ namq maior iniqͥtas.

Expanded text:
fariam sumis, factus es et contra fariam sumis, factus es et contra  impie, hoc est quod cogitas; haec est iniquitas, quam meditaris in cubili tuo, et dicis: Putas Creator opus suum destruat? Scio quidem quia non latet Deum qualiscunque cogitatio mea: Deus enim est. Nec placet ei talis cogitatio mea, quia bonus est. Sed nec si velit effugiam manus ejus, quia potens est. Nunquid tamen mihi timendum est? Si enim cum bonus sit, non potest illi placere malum meum, quanto minus suum? Meum quippe dixerim contra ejus voluntatem aliquid velle: suum autem, si vindicet sese. Tam ergo quodeunque scelus non valet velle ulcisci, quam nec vult, nec valet sua bonitate privari. Fallis te, miser, fallis te, non Deum. Te, inquam, fallis, et mentitur iniquitas sibi, non Deo. Dolose quidem agis, sed in conspectu ejus. Te ergo fallis, non Deum. Et quia de magno ejus bono in te, 573 tu magnum in eum excogitas malum, merito iniquitas tua invenitur ad odium. Quae major namque iniquitas,
Abbreviated transcription (Latin):
ubi nemo sedere ꝑhibetur: nisi solus
do. sedem tͥ collocas in cęlo ut sis si¬
milis altissimo: Quo fine: Qua fi¬
dutia: Metire insipiens ures: pen¬
sa finem: excogita modũ Sciente
hoc altissimo presumis. an nesciente:
Uolente an nolente: S quomͦ malũ
quodcũq machinaris. aut uelle aut
ignorare potest cuius optima ro¬
luntas. cuius ꝑfecta scientia ẽ: Nũ¬
qͥd autẽ ⁊ scire ⁊ nolle ñ dubitas:
s non posse resistere putas: At uͦ
nisi te conditum ẽẽ dubitaueris.
dubitare de ñ crediderim de omi¬
potentia. siue de omĩmoda scientia
ac bonitate conditoris: qui de de i¬
chilo potuit. talem sciuit tantũ con¬
dere uoluit. Quomͦ gͦ deum consen¬
ure estimas quod fieri nolit. ac refe¬
lere possit: An forte inte uideo com¬
pleri. immo ade initiari. qͦd post de.
ac ꝑ de. a tui similib in derris fr̃eqͣn¬
tatum. solet uulgaltter dici: pͥuatus
cuius bonitate dum fiduciam ne.¬

Expanded text:
ubi nemo sedere perhibetur, nisi solus ubi nemo sedere perhibetur, nisi solus do, sedem tibi collocas in coelo, ut sis similis Altissimo? Quo fine? qua fiducia? Metire, insipiens, vires, pensa finem, excogita modum. Sciente hoc Altissimo praesumis, an nesciente? volente, an non volente? Sed quomodo malum quodcunque machinaris, aut velle, aut ignorare potest, cujus optima voluntas, cujus perfecta scientia est? Numquid autem et scire, et nolle non dubitas, sed non posse resistere putas? At vero nisi te conditum esse dubitaveris, dubitare te non crediderim de omnipotentia, sive de omnimoda scientia ac bonitate Conditoris, qui te de nihilo potuit, talem scivit, tantum condere voluit. Quomodo ergo Deum consentire aestimas, quod fieri nolit, ac refellere possit? An forte in te video compleri, imo a te initiari, quod post te, et per te a tui similibus in terris frequentatum solet vulgariter dici: Privatus cujus bonitate dum fiduciam ne
Abbreviated transcription (Latin):
quia prius morim᷑ nasciti. Propt̾ea
graue ugum suꝑ om̃s filios tuos:
usq in hodiernũ diem. Sed ⁊tu
signaci lũ similituduus: ñ paradi¬
so. s in deliciis paradysi dĩ positus
es. Quid arplius querere debes:
Plenus gͦ sapientia. ⁊ ꝑfectus ueco¬
re.altiora dene quesieris: ⁊ fortiora
de ne scrutatus fueris. Sta inte:
ne cadas a de.si ambulas in magnis
⁊in mirabilib suꝑ te. S qͥd interim
exobliquo intendis ad aquilonẽ. Iam
te uideo. iam de ꝑspicio: nescio quȩ
supra de curiosius alta rimantem.
Ponam inquis sedem meã adaqui¬
lonem. Ceteris astantibus celicolis.
dum tu sedere solus affectas: frm̃
concordiam. totius celestis patriȩ
pacem ipsius quantũ in de ẽ. quie¬
tem trinitatis infestas. Quo te tua
miser curiositas ducit: ut p̃sumpui¬
one singulari. non dubites ciuib
scandalum. iniuriam facere regi:
Milia milium ministrabant eiꝰ.
idecies centena milia assistunt ei.

Expanded text:
quia prius morimur nascituri. Propterea quia prius morimur nascituri. Propterea grave jugum super omnes filios tuos usque in hodiernum diem. 31. Sed et tu, signaculum similitudinis, non in paradiso, sed in deliciis paradisi Dei positus es . Quid amplius quaerere debes? Plenus ergo sapientia, et perfectus decore, altiora te ne quaesieris, et fortiora te ne scrutatus fueris. Sta in te, ne cadas a te, si ambulas in magnis et in mirabilibus super te. Sed quid interim ex obliquo intendis ad aquilonem? Jam te video, jam te perspicio nescio quae supra te curiosius alta rimantem. Ponam, inquit, sedem meam ad aquilonem . Caeteris astantibus coelicolis, dum tu solus sedere affectas, fratrum concordiam, totius coelestis patriae pacem, ipsius, quantum in te est, quietem Trinitatis infestas. Quo te tua, miser, curiositas ducit, ut praesumptione singulari non dubites civibus scandalum, injuriam facere Regi? Millia millium ministrant ei, et decies centena millia assistunt ei ,
Abbreviated transcription (Latin):
culos aniquis dendo: ñ manũ. Nonẽ
liter dictum ne uideam: s ne co¬
neda An non licet ocłos quo uolo
leuare: quos deus in mea posuit po¬
testate: Ad quod apłs. Omnia michi
licent: s non omĩa expediunt. Et si
culpa ñ est: culpe tamen indiciũ ẽ.
Nisi enĩ mens minus se curiosȩ ser¬
uarit: tua curiositas dempus uacuũ
ñ haberet. Et si culpa non ẽ. culpe
tamen occasio ẽ. Et indicium com¬
misse: & causa ẽ committende. Te enĩ
intenta adaliud: latenter utterim
in cor tuum serpens illabitur: blan¬
de alloquitur. Blandiciis racionem
mendaciis duorem compescit: ne¬
quaqͣm inquiens morieris. Auget
curam: dum incitat gulam. Acuit
curiositatem: dum suggerit cupi¬
ditatem. Offert tandem ꝓhibitum:
iaufert concessum. Porrigit pomũ.
&. subripit paradysum. Hauris ui¬
rus ꝑitura: iꝑituros pariturãẜ erit
salus: ñ destitit partus. Nascimur:
morimur: ideoq nascimur mortͣ.

Expanded text:
culos, inquis, tendo, non manum. 572 Non est culos, inquis, tendo, non manum. 572 Non est interdictum ne videam, sed ne comedam. An non licet oculos quo volo levare, quos Deus in mea posuit potestate? Ad quod Apostolus: Omnia mihi licent, sed non omnia expediunt . Etsi culpa non est, culpae tamen indicium est. Nisi enim mens minus se curiose servaret, tua curiositas tempus vacuum non haberet. Etsi culpa non est, culpae tamen occasio est, et indicium commissae, et causa est committendae. Te enim intenta ad aliud, latenter interim in cor tuum serpens illabitur, blande alloquitur. Blanditiis rationem, mendaciis timorem compescit. Nequaquam, inquiens, morieris . Auget curam, dum incitat gulam: acuit curiositatem, dum suggerit cupiditatem. Offert tandem prohibitum, et aufert concessum: porrigit pomum, et subripit paradisum. Hauris virus peritura, et perituros paritura. Perit salus, non destitit partus. Nascimur, morimur: ideoque nascimur morituri,
Abbreviated transcription (Latin):
te: Qua utilitate: An sola curiosi¬
tate: Et si tu ociose uides. s ñ ocio¬
se uideris. Tu curiosȩ spectas: sed
curiosius spectaris. Quis crederet
tunc illam tuam curiosam ociosita¬
dem uł ociosam curiositatem fore
post sic ñ ociosam: s tibi. duis. hostibꝰ¬
q tam ꝑniciosam: Tu quoq o eua
in paradiso posita es. ut cũ uiro tuo
oꝑieris ⁊ custodias illum: si iniun.¬
ctum ꝑfeceris quandoq transitu.¬
ia admelius: ubi nec opus sit de in
aliquo oꝑe occupari. nec de custodia
sollicitari. Omne lignum paradisy
Si enim cetera bona sunt:⁊ sapiun
bonum: quid opus ẽ edere de ligno
qͦd sapit ȩtiam malum: Non plus
sapere qͣm oportet saꝑe. Saꝑe enĩ
malum: saꝑe non ẽ. s desiꝑe. Serua
gͦ commissum. expecta ꝓmissum. ca¬
ue ꝓhibitum: ne ꝑdas concessum.
Quid tuã mortem tam intente ui¬
dueris: Quid illo tam crebro ua¬
santia lumina iacis: Quid spectare
libet. qu od manducare ñ licet: O.¬

Expanded text:
te? qua utilitate? An sola curiosite? qua utilitate? An sola curiositate? Etsi tu otiose vides, sed non otiose videris. Tu curiose spectas, sed curiosius spectaris. Quis crederet tunc illam tuam curiosam otiositatem, vel otiosam curiositatem, fore post sic non otiosam, sed tibi, tuis, hostibusque tam perniciosam? 30. Tu quoque, o Eva, in paradiso posita es, ut cum viro tuo opereris et custodias illum: si injunctum perfeceris, quandoque transitura ad melius, ubi nec opus sit te in aliquo opere occupari, nec de custodia sollicitari. Omne lignum paradisi Si enim caetera bona sunt, et sapiunt bonum, quid est opus edere de ligno, quod sapit etiam malum? Non plus sapere, quam oportet sapere . Sapere enim malum, sapere non est, sed desipere. Serva ergo commissum, exspecta promissum; cave prohibitum, ne perdas concessum. Quid tuam mortem tam intente intueris? Quid illo tam crebro vagantia lumina jacis? Quid spectare libet, quod manducare non licet? O
Abbreviated transcription (Latin):
custodi cor tuũ. Ut om̃s uidelicet
sensus tui uigilent: ad id unde uro
ꝓcedit custodiendũ. Quo enĩ ate
o curiose recedis: Cui de interim
committis: Utquid audes ocłos
leuare ad celum qui peccasti ince¬
lum: Terram intuere: ut cognos¬
cas te ipsum. Ipsa de tibi rep̃sentabt
quia terra es:⁊ in terram ibis. Dia
bus tamen causis inculpabiliter
oculos leuas: ut uel petas auxiliũ
uł impendas. Leuauit oculos sucd¬
dauid inmontes ut peteret: leui¬
uit ⁊ dñs suꝑ turbas ut impend̾e
Alter miserabiliter. alter miserior¬
diter: ambo inculpabilit̾. Cu quoꝵ
si locum. tempus: ⁊ causam consi¬
derans. tua uel frĩs necessitate oce
leuas: non solum ñ culpo:. s .i plu¬
rimũ laudo. Hoc enĩ excusat m¬
seria: illud commendat miscđa.
torem de dixerim. Dina namo
dum ad pascendos hedos egreat᷑.
ipsa pat̾ri &. sibi uirginitas rapitur.
Odina quid necesse ẽ. ut uideas mu¬
lieres alienigenas: Qua necessita.¬

Expanded text:
custodi cor tuum : ut omnes videlicet custodi cor tuum : ut omnes videlicet sensus tui vigilent ad id, unde vita procedit, custodiendum. Quo enim a te, o curiose, recedis? Cui te interim committis? Utquid audes oculos levare ad coelum, qui peccasti in coelum? Terram intuere, ut cognoscas teipsum. Ipsa te tibi repraesentabit, quia terra es, et in terram ibis. 29. Duabus tamen ex causis inculpabiliter oculos levas, ut vel petas auxilium, vel impendas. Levavit oculos David in montes, ut peteret : levavit et Dominus super turbas, ut impenderet . Alter miserabiliter, alter misericorditer, ambo inculpabiliter. Tu quoque si locum, tempus et causam considerans, tua vel fratris necessitate oculos levas; non solum non culpo, sed et plurimum laudo. Hoc enim excusat miseria, illud commendat misericordia. torem te dixerim. Dina namque dum ad pascendos haedos egreditur, ipsa patri, et sua sibi virginitas rapitur . O Dina, quid necesse est ut videas mulieres alienigenas? Qua necessita
Abbreviated transcription (Latin):
Rimus itaq suꝑbiȩ gradus est
curiostas. Hanc autem talibus
indiciis deprehendes. Si uideris
monachum de quo prius bene
confidebas. ubicumq stat. ambu¬
lat. sedet. oculis incipientẽ uagari:
caput erectum. aures portare su¬
spensas: e motib exterioris homi¬
nis. interiorem immutatũ agnos¬
cas. Vir quippe ꝑuersus. nuit ocło:
terit pede. digito loquitur: & ex
insolenti corꝑis motu. recens ani¬
me morb deprehendit᷑. Quã dũ
a sui cucumspectione dorpescit:
in curia su. curiosam in alios fic̃
Quia enim se ipsam ignorat: fo¬
ras miccitur ut hedos pascat. Nle¬
dos quippe qui peccatũ significañ
recte oculos auresq appellauerim
q̃m sicut mors ꝑpeccatũ in orbem.
sic ꝑhas fenestras intrat admentẽ.
Inhis gͦ pascendis se occupat curio¬
sus: dum scire ñ curat qualem se
reliquerit intus. Et uere si de uiigi¬
lanter homo atcendas: mirumẽ
si adaliud umqm intendas. Auci
curiose salomonem: audi stulte si¬
pientem. Omni custodia inquit

Expanded text:
rimus itaque superbiae gradus est curiositas. Hanc autem talibus indiciis deprehendes. Si videris monachum, de quo prius bene confidebas, ubicunque stat, ambulat, sedet, oculis incipientem vagari, caput erectum, aures portare suspensas; e motibus exterioris hominis interiorem immutatum agnoscas. Vir quippe perversus annuit oculo, terit pede, digito loquitur ; et ex insolenti corporis motu, recens animae morbus deprehenditur: quam, dum a sui circumspectione torpescit incuria sui, curiosam in alios facit. Quia enim seipsam ignorat, foras mittitur, ut haedos pascat . Haedos quippe, qui peccatum significant, recte oculos auresque appellaverim: quoniam sicut mors per peccatum in orbem, per has fenestras intrat ad mentem. In his ergo pascendis se occupat curiosus, dum scire non curat qualem se reliquerit intus. Et vere si te vigilanter, homo, attendas, mirum est si ad aliud unquam intendas. Audi, curiose, Salomonem; audi, stulte, Sapientem. Omni custodia, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
xerim: uolens udelicet ñ aliud qͣm
putari. quod certum reddere de scͥp¬
turis non ualui. Titulus quoq ip¬
se qui de gradibus humilitatis in¬
scribitur: pro eo forsitan qͦd non hu¬
militatis s suꝑbiȩ potius hic distin¬
calupniam
minus uel intelligentib uł attenden¬
tib eiusdem tituli rationem. Quã
tamen infine opusculi. ipse breuit
intimare curaui. abb.B. de clarss

Expanded text:
xerim: volens videlicet non aliud, quam xerim: volens videlicet non aliud, quam putari, quod certum reddere de Scripturis non valui. Titulus quoque ipse qui de Gradibus Humilitatis inscribitur, pro eo forsitan quod non humilitatis, sed superbiae potius hic distincalumniamminus vel intelligentibus, vel attendentibus ejus tituli rationem, quam tamen in fine opusculi ipse breviter intimare curavi. PRIMA PARS
Abbreviated transcription (Latin):
IN hoc opusculo cũ illud
de euangłio quod dñs ait diem ulti¬
mi iudicii se nescire ad aliquã senten¬
tiam confirmandam atq corrobo.¬
randam ꝓferrem in mediũ: in ꝓui¬
de quiddam apposui qͦd in euangłio
scriptũ non esse postea deprehendi.
Nam cũ textus habeat tantũmodo
neq filius scit. ego deceptus magis
qͣm fallere uolens. littere quippe im¬
memor. s non sensus: nec ipse inqͣm
filius hominis scit. Unde etiam totã
ordiens sequentem disputationem:
exeo quod non ueraciter posui. uerã
conatus sum approbare assertionem.
Sed quia talem errorem meũ multo
Spost qͣm ame idem libellus editus.
ꝙ. a pluribus iam transscriptus fuit
deprehendi:cum non potui ꝑ dot iã
libellos sparsum ꝑsequi mendatiũ
necessarium credidi confugere ad
confessionis remedium. Alio quoq
in loco quandam de seraphin opini¬
onem posui: qͣm numqͣm audiui. nus¬
qͣm legi. Abi sane lectoe meus atcen¬
dat quod ꝓuide demꝑanter puto di¬

Expanded text:
In hoc Opusculo, cum illud de Evangelio, quod Dominus ait, diem ultimi judicii se nescire, ad aliquam sententiam confirmandam atque corroborandam proferrem in medium , improvide quidem apposui, quod in Evangelio scriptum non esse postea deprehendi. Nam cum textus habeat tantummodo, neque filius scit; ego deceptus magis, quam fallere volens, litterae quippe immemor, sed non sensus, « Nec ipse, » inquam, « Filius hominis scit. » Unde etiam totam ordiens sequentem disputationem, ex eo quod non veraciter posui, veram conatus sum approbare assertionem. Sed quia talem errorem meum multo post, quam a me idem libellus editus, et a pluribus jam transcriptus fuit, deprehendi; cum non potui per tot jam libellos sparsum persequi mendacium, necessarium credidi confugere ad confessionis remedium. Alio quoque in loco quamdam de Seraphim opinionem posui, quam nunquam audivi, nusquam legi. Ubi sane lector meus attendat, quod proinde temperanter, « puto, » di
Abbreviated transcription (Latin):
iungitur głe plenitudo: quia sic se co¬
mitant᷑ duo ista. ut nec iusticie possit
haberi ꝑfectio nͥ in plena gła. nec głȩ
plenitudo absꝗs ꝑfecta iusticia. Meri¬
do deniq talis iusticia ñ erit sinegła:
cũ gła uera ñ sit. nͥ de tali iusticia.
Vnde recte dicit᷑. Beati qͥ esuriunt ⁊
siciunt. iusticiã .q.i. sa. Hec autẽ sant
lla duo quȩ supra nominauimꝰ uerũ
sapere &. plenum posse: ut saꝑe adiusti¬
ciam. posse referatur ad głam. S uerũ
i plenum addita sunt: alterũ ad distin¬
ctionem sapientiȩ carnis quȩ mors ẽ.
itemq sapientiȩ mundi quȩ stulticia

Expanded text:
jungitur gloriae plenitudo: quia sic se cojungitur gloriae plenitudo: quia sic se comitantur duo ista, ut nec justitiae possit haberi perfectio, nisi in plena gloria; nec gloriae plenitudo, absque perfecta justitia. Merito denique talis justitia non erit sine gloria, cum gloria vera non sit, nisi de tali justitia. Unde recte dicitur: Beati qui esuriunt et sitiunt jusilla duo quae supra nominavimus, verum Sapere, et plenum Posse: ut Sapere ad justitiam, Posse referatur ad gloriam. Sed Verum et Plenum addita sunt, alterum ad distinctionem sapientiae carnis, quae mors est ; itemque sapientiae mundi, quae stultitia
Abbreviated transcription (Latin):
eiusdem in bono confirmatio. Orro ꝑfe¬
cta conuersio ẽ ad bonũ. ut nil libeat
nisi quod deceat uel liceat: ꝑfecta in bo¬
no confirmatio. ut nil desit iam quod
libeat. Tunc demũ ꝑfecta erit uolun¬
tas: cũ plene fuerit bona . &. bene ple¬
na. Habet siquidem duplex in se bo¬
num abinitio sui: unum qͥdẽ gene¬
rale exsola creatione. qͦd abono scilicet
deo non potuit creari nisi bona. scđm
qͦd uidit deus cuncta que fererat nerãt
ualde bona: alterum speciale ex lib̾¬
tate arbitrii: in qua adimaginẽ utiq
ipsius qui creauit ẽ condita. Quodsi
his duobs bonis accedat & tercium.
conuersio ad creatorem: reputabit᷑
ñ inmerito ꝑfecte bona. Bona nimi¬
rum in uniuersitate: melior in suo
genere: optima ex sui ordinatione.
Est autẽ ordinatio omĩmoda conuer¬
sio uoluntaus ad dm̃: &. excota se uo¬
luntaria deuotaq subiectio. Huic uͦ
tam ꝑfectȩ iusticiȩ debetur. immo

Expanded text:
ejusdem in bono confirmatio. Porro perfeejusdem in bono confirmatio. Porro perfecta conversio est ad bonum, ut nil libeat nisi quod deceat vel liceat; perfecta in bono confirmatio, ut nil desit jam quod libeat. Tunc demum perfecta erit voluntas, cum plene fuerit bona, et bene plena. Habet siquidem duplex in se bonum ab initio sui: unum quidem generale ex sola creatione, quod a bono scilicet Deo non potuit creari nisi bona, secundum quod vidit Deus cuncta quae fecerat, et erant valde bona ; alterum speciale ex libertate arbitrii, in qua ad imaginem utique ipsius qui creavit, est condita. Quod si duobus his bonis accedat et tertium, conversio scilicet ad Creatorem; reputabitur non immerito perfecte bona: bona nimirum in universitate, melior in suo genere, optima in sui ordinatione. Est autem ordinatio, omnimoda conversio voluntatis ad Deum, et ex tota se voluntaria devotaque subjectio. Huic vero tam per fectae justitiae debetur, imo
Abbreviated transcription (Latin):
potestas. deo subicit eius gr̃a. non nr̃a
uoluntas. Nostra quippe uoluntas bi¬
na qͦd fatendum ẽ. a bono deo creata:
ꝑfecta tam̃ non erit: quo usq suo erea¬
tori ꝑfecte subiecta sit. Absit autẽ. ut
ipsi sui ipsius ꝑfectionem. dõ autẽ ta¬
tum creationem tribuamꝰ cũ long
nimirũ melius sit eẽ ꝑfectam quan
factam: &. dictu ipso nefas uideatur.
deo qͦd minus. nobis qͦd excellentius
sit attribuere. Sentiens denuq apłso
aiebat. Uelle adiacet mͥ: ꝑficere non
inuenio. Sciebat ꝓfecto uelle quid̃
sibi in eẽ ex libero arbitrio: s ut n¬
sum uelle ꝑfectum haberet: grãm e
habere necessariam.Si enĩ uelle mi¬
lum defectus quidã est uoluntatis.
utiq bonum uelle ꝓfectus eiꝰdem
erit: sufficere autẽ adomne qͦd uo¬
bemus. ꝑfectum habeamus: dupplici
grẽ munere indigemꝰ: ĩ uͦ uidelicet
sapere. qͦd est uoluntatis ad bonum
conuersio. ⁊ pleno etiã posse. qͦd ef

Expanded text:
potestas: Deo subjicit ejus gratia, non nostra potestas: Deo subjicit ejus gratia, non nostra voluntas. Nostra quippe voluntas bona quod fatendum est a bono Deo creata, perfecta tamen non erit, quousque suo Creatori perfecte subjecta sit. Absit autem, ut ipsi sui ipsius perfectionem, Deo autem tantum creationem tribuamus; cum longe nimirum melius sit esse perfectam, quam factam: et dictu ipso nefas videatur, Deo quod minus, nobis quod excellentius sit attribuere. Sentiens denique Apostaiebat: 611 Velle adjacet mihi, perficere non invenio . Sciebat profecto, velle quidem sibi inesse ex libero arbitrio. sed ut ipsum velle perfectum haberet, gratiam se habere necessariam. Si enim velle malum, defectus quidam est voluntatis; utique bonum velle, profectus ejusdem erit: sufficere vero ad omne quod vobemus, perfectum habeamus; duplici gratiae munere indigemus, et vero videlicet Sapere, quod est voluntatis ad bonum conversio; et pleno etiam Posse, quod est
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfecto nobis magis omĩno ñ fuisse.
qͣm nr̃os ꝑmanere. Nam qͥ uoluer̃t
sui ẽẽ. utiq sicut dii scientes bonũ
⁊ malũ: facti sunt ñ tantũ iam sui:
s&e diaboli. Itaq libera uoluntas
nos facit nr̃os: mala diaboli: bona
dei. Adhoc ꝑtinet qͦd dicitur. Nouit
dñs qui sunt eius. Nam illis qͥ eius non
sunt: am̃ dico uob̃ inqͥt. ngͣscio uos.
Dum gͦ ꝑmalam uoluntatem sumꝰ
diaboli. quodãmodo interim ñ sumꝰ
dei : sicut cũ ꝑbonam uoluntatem
efficimur dei. desinimus iam esse
diaboli. Nemo siquidem potest duobꝰ
dominis seruire. Ceterum siue dei
simus siue diaboli: ñ tam̃ similiter
desinimus ẽẽ & nr̃i. Manet quippe
utrobiq libertas arbitrii. ꝑ quam
maneat ⁊⁊ causa meriti: quatinꝰ men¬
to uel puniamur mali qͦd tanquã lib
ex ꝓpria uoluntate efficimur: uelglo¬
rificem᷑ boni. qͦd nisi eque uolunta¬
rii eẽ non possumus. Sane diabolo
nr̃a noᷤ mancipat uoluntas. ñ ipsius

Expanded text:
profecto nobis magis omnino non fuisse, profecto nobis magis omnino non fuisse, quam nostros permanere. Nam, qui voluerunt sui esse, utique sicut dii, scientes bonum et malum; facti sunt, non tantum jam sui, sed et diaboli. Itaque libera voluntas nos facit nostros; mala, diaboli; bona, Dei. Ad hoc pertinet quod dicitur: Novit Dominus qui sunt ejus . Nam illis qui ejus non sunt, Amen dico vobis, inquit, nescio vos . Cum ergo per malam voluntatem sumus diaboli, quodammodo interim non sumus Dei: sicut cum per bonam voluntatem efficimur Dei, desinimus jam esse diaboli. Nemo siquidem potest duobus dominis servire . Caeterum sive Dei sumus, sive diaboli; non tamen similiter desinimus esse et nostri. Manet quippe utrobique libertas arbitrii, per quam maneat et causa meriti: quatenus merito vel puniamur mali, quod tanquam liberi ex propria voluntate efficimur: vel glorificemur boni, quod nisi aeque voluntarii esse non possumus. Sane diabolo nostra nos mancipat voluntas, non ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
caritatem. Similit̃ qͦ de ordinata
uoluntate arguebantur: quib dice¬
batur. Nescitis qͥd petatis. S adlineã
rectitudinis edocti sunt distortam
reducere uoluntatẽ. cũ audierunt.
Potestis bibere calicem quẽ ego bibi¬
turus sũ: Et tunc qͥdem uerbo. s post¬
modũ ȩtiam exemplo uoluntatẽ ordi¬
nare docebat: cũ orans instante passio¬
ne ut transferret᷑ abeo calix statim su¬
biceret. Uerumtam̃ non qͦd ego uolo:
s qͦd tu iuis. A deo gͥ uelle quomͦ ⁊ ti¬
mere. quomͦ ⁊ amare accepimꝰ incon¬
ditione nature: ut eẽmus aliqua cre¬
atura. Uelle autẽ bonũ. quomͦ ⁊itime¬
re dm̃. quomͦꝰ ⁊ amare dm̃ accipimꝰ
in uisitatione grȩ: ut simꝰ dei creatura.
reati quippe quodãmͦ nr̃i in liberam
uoluntatẽ: quasi dĩ efficimur. ꝑbonã
uoluntatẽ. Porro bonam facit qͥ liberã
fecit: ⁊ adhoc bonã ut simus aliquod
initium creaturȩ eius: q̃m expedit:

Expanded text:
charitatem . Similiter quoque de inordinata charitatem . Similiter quoque de inordinata voluntate arguebantur, quibus dicebatur: Nescitis quid petatis , sed ad lineam rectitudinis edocti sunt distortam reducere voluntatem, cum audierunt: Potestis bibere calicem, quem ego bibiturus sum? Et tunc quidem verbo, sed postmodum etiam exemplo voluntatem ordinare docebat, cum orans instante passione ut transferretur ab eo calix, statim subjiceret: Verumtamen non quod ego volo, sed quod tu vis . A Deo igitur velle, quomodo et timere, quomodo et amare, accepimus in conditione naturae, ut essemus aliqua creatura: velle autem bonum, quomodo et timere Deum, quomodo et amare Deum, accipimus in visitatione gratiae, ut simus Dei creatura. 18. Creati quippe quodammodo nostri in liberam voluntatem, quasi Dei efficimur per bonam voluntatem. Porro bonam facit, qui liberam fecit; et ad hoc bonam, ut simus initium aliquod creaturae ejus: quoniam expedit
Abbreviated transcription (Latin):
sicit. Porro ipsũ ut eẽt ereans grã
fecit. ut ꝓficiat saluans grã fẽcit: a¬
it deficiat. ipsum deicit se. Itaq
lberum arbitriũ nos facit uolen¬
es. gc̃a beniuolos. E xipso nob ẽ
uelle. exipsa boriũ uelle. Quemad¬
modum namq aliud ẽ. timere simp
re simplicit̃ quidem ꝓlata. affectione
cũ additamento autẽ iurtutes signi¬
ficant: ita qͦ aliud ẽ uelle. aliud uelle
bonũ. Simplices namq affectiones
insunt naturalit̃ nob tanꝗͣ ex nobis:
ereatio: ut nil aliud sint uirtutes.
nͥ ordinate affectiones. Scriptũ ẽ de
quibdam: qͦd illic trepidassent ti¬
more. ubi ñ erat timor. Timor fuit:
s in ordinatus. Ordinare illũ uole¬
bat dñs in discipłis cũ diceret. Osten¬
dam uob̾ quem timere debeatis. Et
nato arguebat homines: qui dicebat.
Ego lux ueni in hunc mundũ: oe
dilexerunt homines magis tenebras
qͣm lucem. Iccirco postulat sponsa
in canticis dicens. Ordinate in me

Expanded text:
ficit. Porro ipsum ut esset, creans gratia ficit. Porro ipsum ut esset, creans gratia fecit; ut proficiat, salvans gratia facit, ut deficiat, ipsum se dejicit. Itaque liberum arbitrium nos facit volentes, gratia benevolos. Ex ipso nobis est velle, ex ipsa bonum velle. Quemadmodum namque aliud est re simpliciter quidem prolatae affectiones, cum additamento autem virtutes significant, ita quoque aliud est velle, aliud velle bonum. Simplices nempe affectiones insunt naturaliter nobis tanquam ex nobis; creatio, ut nil aliud sint virtutes, nisi ordinatae affectiones. Scriptum est de quibusdam, quod illic trepidassent timore, ubi non erat timor . Timor fuit, sed inordinatus. Ordinare illum volebat Dominus in discipulis, cum diceret: Ostendam vobis, quem timere debeatis . Etnato arguebat homines, qui dicebat: Ego lux veni in hunc mundum, et dilexerunt homines magis tenebras, quam lucem . Idcirco postulat sponsa in Canticis dicens: Ordinate in me
Abbreviated transcription (Latin):
tociens istam ñ sentiunt. Itaq in hac
uita soli contemplatiui possunt. ut¬
cumq frui libertate complaciti:
et hoc exparte: ⁊ parte satis modi¬
ca uiceq rarissima. Porro libertate
consilii fruunt᷑ ȩtiã quilibet iusti:
exparte quidem sed non modica.¬
eterum libertas arbitrii ut supra
liquido apparuit. cunctis pariter
ratione utentib conuenitꝰ ñ mi¬
nor quantũ inse ẽ. in malis qͣm in
bonis: tam plana in hoc scło qͣm &.
in futuro. S ⁊ hoc aꝑte monstratũ¬
ẽẽ puto. qͦd hec ipsa tam̃ libertas
tdam diui quodammͦ captiua denet᷑.
qͣmdiu illam duȩ aliȩ libertates
minime aut minus plene comi¬
tantur: nec aliunde noster ille defe¬
ctus uenit. de quo apłs. ut ñ quec̃q
uultis ait illa faciatis. Uelle siqͥdẽ
in est nobis ex libero arbitrio: ñ etiã
posse qͦd uolumus. Non dico uelle
bonũ. aut uelle malum: s uelle tan
uelle malũ defectus: uelle uͦ simpli¬
der ipsum ẽ. quod uel ꝓficit uel de¬

Expanded text:
toties istam non sentiunt. Itaque in hac vita soli contemplativi possunt utcunque frui libertate complaciti, et hoc ex parte, et parte satis modica, viceque rarissima. Porro libertate consilii fruuntur etiam quilibet justi ex parte quidem, sed non modica. Caeterum libertas arbitrii, ut supra liquido apparuit, cunctis pariter ratione utentibus convenit non minor, quantum in se est, in malis, quam in bonis, tam plena in hoc saeculo, quam in futuro. Sed et in hoc aperte monstratuesse puto, quod haec ipsa tamen libertas tamdiu quodammodo captiva tenetur, quamdiu illam duae aliae libertates minime, aut minus plene comitantur; nec aliunde noster ille defectus venit, de quo Apostolus: Ut non quaecumque vultis, ait, illa faciatis . Velle siquidem 610 mest nobis ex libero arbitrio, non etiam posse quod volumus. Non dico velle bonum, aut velle malum: sed tantum velle malum defectus. Velle vero simpliciter, ipsum est quod vel proficit, vel de
Abbreviated transcription (Latin):
nos ipsos seducimꝰ. ⁊ ueritas ni nob̾ ñ ẽ.
Qua ꝓpt orant ⁊ ipsi sine intermissi¬
one dicentes. adueniat regnũ tuũ: qͦd
ñ erit uel in ipsis consummatũ. qͦusq
pecatũ non solũ non regnet in eorum
mortali corꝑe: s nec sit omiuno nec
eẽ possit in inmortali iam corpore.
scło neqͣm qͥd dicemus. ubi uix sufficit
diei malicia sua: ubi om̃is creatura
ingemiscit &e. parturit usq adhuc.
uanitati nimirũ subiecta ñ uolens:
ubi uita hominis demptatio ẽ suꝑ ter¬
ram: ubi uiri qͦ sp̃uales qͥ pͥmicias sp̃c
iam acceꝑunt. ingemisẽt
de. ipsi uitrasemet ipsos. expectantes
redemptionẽ corꝑis sui: Num qͥd nã
inter ista locus ullus ẽ. huiuscemodi
lib̾tati: Quid inqͣm liberũ nr̃o relu¬
quit᷑ complacito: ubi totũ occupare
udetur miseria: Neq enĩ uel inno¬
centia seu iusticia. quemadmodũ a
peccato ita etiã amiseria tute hic eẽ
potuerunt: ubi iustus exclamat. In felir

Expanded text:
nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est . nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est . Quapropter orant et ipsi sine intermissione, dicentes: Adveniat regnum tuum. Quod non erit vel in ipsis consummatum, quousque peccatum non solum non regnet in eorum mortali corpore, sed nec sit omnino, nec esse possit in immortali jam corpore. saeculo nequam quid dicemus? ubi vix sufficit diei malitia sua; ubi omnis creatura ingemiscit, et parturit usque adhuc, vanitati nimirum subjecta non volens ; ubi vita hominis tentatio est super terram : ubi viri quoque spirituales, qui primitias am acceperunt, ingemiscunt et ipsi intra semetipsos, exspectantes redemptionem corporis sui . Numquidnam inter ista locus ullus est hujuscemodi libertati? Quid, inquam, liberum 609 nostro relinquitur complacito, ubi totum occupare videtur miseria? neque enim vel innocentia seu justitia; quemadmodum a peccato, ita etiam a miseria tutae esse hic poterunt, ubi justus exclamat: Infelix
Abbreviated transcription (Latin):
ñ desit ex integro: captiuitas ẽ lib̾i
arbitrii. Cum autẽ uenerit qͦd ꝑfe¬
ctum ẽ. tunc euacuabit qͦd expar¬
te ẽ. hoc ẽ cũ plena fuerit libertas
consilii nulla iam erit captiuitas
arbitrii. Et hoc ẽ. qͦd cotidie petimꝰ
in oratione: cũ dicimꝰ deo. adueni¬
at regnũ tuũ. Regnũ hoc necdum
ex toto puenit in nos: cotidie tam̃
paulaten aduentat. sensimq in
dies magis ac magis dilatat ter¬
minos suos: inhis dũ taxat quorum
ꝑdei adiutoriũ interior homo reno¬
slatur de die in diem. Inqͣntũ gͦ regꝰ¬
nũ gr̃ẽ dilatatur: in tantũ peccati
potestas minuitur. Inqnͣtũ uͦ minus
c̃ ad huc ꝓpter corpus mortis quod
aegrauat anuã. ⁊ obnecessitatem
terrenȩ in habitationis utiq depͥmen¬
tis sensum multa cogitantẽ: necesse
habent ȩtiam qui ꝑfectiores in hac
mortalitate uidentur confiteri ⁊ di¬
cere. In multis offendimus om̃s: ce.
si dixerimus quia peccatũ ñ habemꝰ.

Expanded text:
non desit ex integro, captivitas est liberi non desit ex integro, captivitas est liberi arbitrii. Cum autem venerit quod perfectum est, tunc evacuabitur quod ex parte est: hoc est, cum plena fuerit libertas consilii, nulla jam erit captivitas arbitrii. Et hoc est quod quotidie petimus in oratione, cum dicimus Deo: Adveniat regnum tuum . Regnum hoc necdum ex toto pervenit in nos. Quotidie tamen paulatim adventat, sensimque in dies magis ac magis dilatat terminos suos, in his duntaxat, quorum per Dei adjutorium interior homo renovatur de die in diem. In quantum ergo regnum gratiae dilatatur, in tantum peccati potestas minuitur. In quantum vero minus est adhuc propter corpus mortis quod aggravat animam, et ob necessitatem terrenae inhabitationis utique deprimentis sensum multa cogitantem; necesse habent etiam qui perfectiores in hac mortalitate videntur, confiteri et dicere: In multis offendimus omnes : et, Si dixerimus quia peccatum non habemus,
Abbreviated transcription (Latin):
bemus nec complacitũ. Alia questa
ẽ. si uel ante peccatũ inprimo homi¬
ne habuimus: qͦd suo loco discutiet᷑.
Certissime autẽ habituri sumꝰ. cũ
deo miserante obtinebimꝰ qͦd oiamꝰ
nempe complebit᷑ quando id qđ
nunc cunctę passim racionali ut iã
dictum ẽ creaturȩ cõmune uidet᷑.
liberum silieet a necessitate arbitruã
erit ȩtiam in electis hominib uti iã
in scĩs ẽ angłis. ⁊ cautum a peccato.
itutũ amiseria : ꝓbantib tandem
triplicis libertatis felici exꝑientia.
quȩ sit bona uoluntas dei. ac bene¬
placens ⁊ ꝑfecta. Quod quia nec dũ
ẽ. sola interim plena integraq ma¬
net in hominib libertas arbitrii. Ilã
libertas consilii ex parte tantũ: ⁊ hoc
in paucis spiritalib qͥ carnem suã
crucifixerunt cũ uiciis ⁊ concupis¬
centiis: quatinꝰ iam ñ regnet pecẽm
in eoꝵ mortali corꝑe. Porro ut non
regnet: libertas facit consilii. Ut tñ

Expanded text:
bemus, nec complacitum. 12. Alia questio bemus, nec complacitum. 12. Alia questio est, si vel ante peccatum in primo homine habuimus: quod loco suo discutietur. Certissime autem habituri sumus, cum Deo miserante obtinebimus quod oramnempe complebitur, quando in quod nunc cunctae passim rationali ut jam dictum est creaturae commune videtur, liberumtiam in electis hominibus uti jam in sanctis est Angelis et cautum a peccato, et tutum a miseria, probantibus tandem triplicis libertatis felici experientia, quae sit bona voluntas Dei, ac beneplacens, et perfecta. Quod quia necdum est, sola interim plena integraque manet in hominibus libertas arbitrii. Nam libertas consilii ex parte tantum, et hoc in paucis spiritualibus, qui carnem suam crucifixerunt cum vitiis et concupiscentiis, quatenus jam non regnet peccatum in eorum mortali corpore. Porro ut non regnet, libertas facit consilii; ut tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ut quem admodũ libere ꝑiudicium
licita illicitaq decernimꝰ: ita ꝑ consi¬
lium ⁊ licita tanqͣm cõmoda nob̾ eli¬
gere. ⁊ illicita tanqͣm noxia respuere
liberum haberemꝰ. Iam enĩ ñ solũ
liberi arbitrii. s ce. liberi ꝓculdubio
consilii. ac ꝑ hoc ⁊a peccato liberi es¬
semus. Ss quid si totũ solũq qͦd expe¬
diret uel liceret etiã liberet: Honm
liberi qͦ ẽẽ complaciti merito dice¬
remur quippe qui abomni ꝑ inde qͥ
displicere potest. hoc ẽ ab omĩ nos
miseria liberos sentiremꝰ: Nunc ait̃
cũ multa ꝑ iudiciũ uel admittenda
uel omittenda eẽ decernamꝰ. quȩ ta¬
men ꝑconsiliũ nequaqͣm ꝓiudicii
rectitudine aut eligimus aut contẽp¬
nimus: rursumq ñ omĩa que tanq̃
recta ⁊ cõmoda consultȩ obseruamus.
etiã ut beneplacita libenter ample¬
ctamur. s insuꝑ quasi dura ac mo¬
lesta uix equanimit̃ ferre ꝑdurem᷑
liquet quia liberũ nec consiliũ ha¬

Expanded text:
ut quemadmodum libere per judicium ut quemadmodum libere per judicium licita, illicitaque discernimus, ita per consilium et licita, tanquam commoda, nobis eligere; et illicita, tanquam noxia, respuere 608 liberum haberemus. Jam enim non solum liberi arbitrii, sed et liberi procul dubio consilii, ac per hoc et a peccato liberi essemus. Sed quid si totum, solumque quod expediret vel liceret, etiam liberet? Nonne liberi quoque esse complaciti merito diceremur, quippe qui ab omni proinde, quod displicere potest, hoc est ab omni nos miseria, liberos sentiremus? Nunc autem cum multa per judicium vel admittenda, vel omittenda esse decernamus, quae tamen per consilium nequaquam pro judicii rectitudine aut eligimus, aut contemnimus; rursumque non omnia, quae tanquam recta et commoda consulte observamus, etiam ut beneplacita libenter amplectimur, sed insuper quasi dura ac molesta vix aequanimiter ferre perduramus: liquet quia liberum nec consilium ha
Abbreviated transcription (Latin):
re uult. Bonũ quippe ẽ. quod uult.
Nec posset bonũ uelle nͥ bona uolũ¬
tate. sic̃ nec uelle malũ nͥ mala uo-¬
luntate. Cum bonũ uolumus bona
ẽ uoluntas: cũ malũ uolumꝰ. mala ẽ
uoluntas. Utrobiq uoluntas: ⁊ubiq
libertas: cedit siquid ẽ uoluntati ne¬
cessitas. Cum autẽ ñ ualemꝰ.
amissam. Ex hac gͦ tantũ lib̾tate.
se ipsam iudicare uł bonã si bono.
uel malam si malo consenserit. qͥppe
quȩ in neutro nͥ certe uolendo con¬
sentire se sentit. liberũ arbitriũ cre¬
dimus nominari. Nam ex illa quȩ
dicitur a peccato. congruentius for¬
sitan liberũ consiliũ. &e. item exilla
quȩ dic̾ta ẽ a miseria. liberũ potius
complacitũ posset dici qͣm liberũ
arbitriũ. Aabitrium qͥppe: iudiciũ¬
ẽ. Sicut uͦ iudicii ẽ. discernere quid
silii. ꝓbare quid expediat. uel ñ expe
beat. Utinam tam libere nob̾ consu¬
leremus. qͣm libere de nob̾ iudicamꝰ:

Expanded text:
re vult. Bonum quippe est quod vult; re vult. Bonum quippe est quod vult; nec posset bonum velle, nisi bona voluntate: sicut nec velle malum, nisi mala voluntate. Cum bonum volumus, bona est voluntas: cum malum volumus, mala est voluntas. Utrobique voluntas, et ubique libertas: cedit siquidem voluntati necem, non tamen amissam. Ex hac ergo tantum libertate, i judicare, vel bonam, si bono, vel malam, si malo consenserit quippe quae in neutro, nisi certe volendo, consentire se sentit, liberum arbitrium credimus nominari. Nam ex illa quae dicitur a peccato, congruentius forsitan liberum consilium; et item ex illa quae dicta est a miseria, liberum potius complacitum posset dici, quam liberum arbitrium. Arbitrium quippe judicium. Sicut vero judicii est discernere quid silii est probare quid expediat vel non exbeat. Utinam tam libere nobis consuleremus, quam libere de nobis judicamus,
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntario nutu. ñ alieno
impulsu. Manet gͦ lib̾tas
uoluntatis. ubi etiam fit cap¬
tiuitas mentis tam plena
quidem in malis qͣm ⁊ in bonis. s
in bonis ordinatior. Tam integra qͦ
ꝓ suo mͦ increatura qͣm in creatore:
s in illo podentior. Quod autẽ solent
homines conqueri ⁊dicere. uolo ha¬
bere bonam uoluntatẽ ⁊⁊ ñ possũ:
nequaqͣm huic p̃scribit libertati.
ut quasi iuim aut necessitatẽ. in hac¬
parte uoluntas patiat᷑: s plane illa
libertate quȩ dicitur a peocato. se
carere destant᷑. Nam qui uult habe¬
re bonam uoluntatẽ: ꝓbat se hab̾e
uoluntatẽ. Non enĩ uult hab̾e bonã
nͥ ꝑ uoluntatẽ. Quod si uoluntatem
ilibertatẽ: s libertatẽ a necessitate
ñ a peccato. Nempe ut ñ ualeat cũ
uelit habere bonamͥ. sentit qͥdem
sibi deeẽ lib̾tatem. s ꝓfecto lib̾tatem
a peccato: quo utiq dolet p̃mi ñ ꝑumi
uoluntatem. Quamqͣm iam. ꝓculdu¬
bio ut cũq honam habet: ubi habe¬

Expanded text:
voluntario nutu, non alieno voluntario nutu, non alieno impulsu. Manet ergo voluntatis libertas, ubi etiam fit captivitas mentis, tam plena quidem in malis, quam in bonis, sed in bonis ordinatior, tam integra quoque pro suo modo in creatura, quam et in Creatore, sed in illo potentior. Quod autem solent homines conqueri, et dicere: Volo habere bonam voluntatem, et non possum, nequaquam huic praescribit libertati, ut quasi parte voluntas patiatur: sed plane illa libertate, quae dicitur a peccato, se carere testantur. Nam qui vult habere bonam voluntatem, probat se habere voluntatem: non enim vult habere bonam, nisi per voluntatem. Quod si voluntatem, et libertatem; sed libertatem a necessitate, non a peccato. Nempe ut non valeat, cum velit, habere bonam, sentit quidem sibi deesse libertatem, sed profecto libertatem a peccato, quo utique dolet premi, non peremi, voluntatem. Quanquam jam procul dubio utcunque bonam habet, ubi habe
Abbreviated transcription (Latin):
mab carne solutis: cũ dõ pariter ⁊
scĩs animab ⁊ si necdũ corꝑa rece¬
perunt.: deest qͥdem de gła: s nichil
prorsus in est de miseria. U erũ libͥtaᷤ
anecessitate: eque ⁊ in different̃ deo
uniuerseq tam male qͣm bone ra
donali cõnuenit creature. Nec pec¬
sado nec miseria amittitur uel mi¬
nuitur: nec maior iniusto ẽ qͣm
inpeccatore: nec plenior in angło
qͣm in homine. Quomͦ namq ad
bonũ conuersus ꝑ gr̃ãm humane
uoluntatis consensus. eo libere bonũ
im bono liberũ hominẽ facit. quo
loluntarius efficitur. ñ inuitus ꝑ¬
dahitur. sic sponte deuolutus in
malum. in malo nichilominus tam
liberũ qͣm spontaneũ constituit᷑ sua
utiq uoluntate ductũ. ñ aliunde
coactũ ut malus sit. Et sicut celestis
angłs. aut etiã ipse ds̃ ꝑmanet libere
bonus. ꝓpria uidelicet uoluntate
ñ aliqua extrinseca necessitate. sic
ꝓfecto diabolus eque libere in ma¬
lum ⁊ corruit ⁊ ꝑsistit: suo utiq

Expanded text:
tis, cum Deo pariter et sanctis animabus, etsi necdum corpora receperunt, deest quidem de gloria; sed nihil prorsus inest de miseria. Verum libertas a necessitate aeque et indifferenter Deo, universaeque tam malae, quam bonae rationali convenit creaturae, nec peccato, nec miseria amittitur, vel minuitur, nec major in justo est quam in peccatore, nec plenior in angelo, quam in homine. Quomodo namque ad bonum conversus per gratiam humanae voluntatis consensus eo libere bonum, et in bono liberum hominem facit, quo voluntarius efficitur, non invitus pertrahitur: sic sponte devolutus in malum, in malo nihilominus tam liberum quam spontaneum constituit suae utique voluntatis ductum, non aliunde coactum, ut malus sit. Et sicut coelestis angelus aut etiam ipse Deus permanet libere bonus, propria videlicet voluntate, non aliqua necessitate: sic profecto diabolus aeque libere in malum corruit, et persistit suo utique
Abbreviated transcription (Latin):
cieatus ẽ: Aquo illo ꝑpeccatũ. immo
nob̾ in illo:⁊ cũ illo corruentib: rur¬
sus ꝑ gr̃am ñ quidẽ ipsũ s ꝓ ipso quẽ¬
cdã inferiorem gradũ recepimꝰ. Neq
enĩ hic possumꝰ penitus eẽ sine pecc̃o
seu miseria: possumus tam̃ gra iuuan¬
te nec peccato suꝑari nec miseria. Qͣm¬
qͣm tam̃ scriptura loquat᷑. om̃is qͥnatꝰ
est ex deo ñ peccat. S hoc dictũ est.
de predestinatis ad uitã: ñ qͦd om̃ino
ñ peccent. s qͦd peccatũ ipsis ñ impu¬
tetur: qͦd uel punitur condigna peni¬
tentia uel incaritate absconditur.
Caritas qͥppe cooꝑit multitudinem
peccatoꝵ. Et beati qͦͣł remissȩ st̃ iniqͥt.

Expanded text:
creatus est? A quo illo per peccatum, imo creatus est? A quo illo per peccatum, imo nobis in illo et cum illo corruentibus, rursus per gratiam, non quidem ipsum, sed pro ipso quemdam inferiorem gradum recepimus. Neque enim hic possumus penitus esse sine peccato, seu miseria: possumus tamen, gratia juvante, nec peccato superari, nec miseria. Quanquam tamen Scriptura loquatur: Omne quod natum est ex Deo non peccat . Sed hoc dictum est de praedestinatis ad vitam: non quod omnino non peccent, sed quod peccatum ipsis non imputetur, quod vel punitur condigna poenitentia, vel in charitate absconditur. Charitas quippe cooperit multitudinem peccatorum ; et: Beati quor
Abbreviated transcription (Latin):
de iusticia uel gła. capit augmentũ:
nec de peccato siue miseria. detrim̃¬
tum. Qͥ dȩt̾nitat similius qͦd ñ sit
eternitas : Porro in aliis duab liber¬
tatib. qm̃ non solũ exparte minui.
s extoto amitti possunt: accidentał
quedã magis similitudo sapientiȩ
aiq potentiȩ. diuinȩ ymagini suꝑ¬
ducta cognoscit᷑. Deniq ⁊ amisimꝰ
illas ꝑculpam. ⁊ ꝑ gr̃am recuperamꝰ.¬
& cotidie alii quidem plus. alii minꝰ
aut in ipsis ꝓficimus aut abipsis de¬
ficimus. Possunt ȩtiã sic amitti. ut
iam non ualeant recuperari: possunt
uta possideri. ut nec amitti queant
aiquomͦ nec minui. Huius biꝑtice
similitudinis sapientię ⁊ potentiȩ dei.
ñ quidem ingradu summo s qui ipsi
tam̃ esset ꝓximior. homo in paradyso
conditus ẽ. Quid enĩ uicinus ad nos
posse peccare uel turbari. in quo utiq
bium non est. qͣm posse ⁊ ñ peccare.
ce. non turbari: in quo homo ꝓfecto

Expanded text:
de justitia, vel gloria capit augmentum, de justitia, vel gloria capit augmentum, nec de peccato, vel miseria detrimentum. Quid aeternitati similius, quod non sit aeternitas? Porro in aliis libertatibus quoniam non solum ex parte minui, sed ex toto amitti possunt, accidentalis quaedam similitudo sapientiae ac potentiae divinae imagini superducta cognoscitur. Denique et amisimus illas per culpam, et per gratiam recuperamotidie alii quidem plus, alii minus, aut in ipsis proficimus, aut ab ipsis deficimus. Possent etiam sic amitti, ut jam non valeant recuperari. Possunt et ita possideri, ut nec amitti valeant aliquo modo vel minui. Hujus bipertitae similitudinis sapientiae et potentiae Dei, non quidem in gradu summo, sed qui ipsi tamen esset proximior, homo in paradiso conditus est. Quid enim vicinius ad non posse peccare vel turbari, in quo utique bium non est, quam posse et non peccare et non tur