comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tam Ueterem dicit. quae in
peccato est : in quo secundum
adam uiuitur.⁊ dequo dicit.
perunum hominem peccatum
intrauit in mundum. et perpec¬
catum mors. etita in omnes ho¬
mines pertransiuit. in quo omnes
peccauerunt. Ergo totus ille
homo. id est et interiore et exteri
ore sui parte inueterauit. prop¬
ter peccatum & poene mortali¬
tatis addictus est. Renouatur
autem nunc secundum interio¬
rem hominem. ubi secundum sui
creatoris imaginem reformatur.
Exuensse in iusticiam. hoc est ue¬
terem hominem. & induens ius¬
titiam. hoc est nouum hominẽ:
Tunc autem cum resurg& corpus
spiritale. quod seminatur anima¬
le etiam exterior percipiet cae¬
lestis habitudinis dignitatem.
ut totum quod creatum est re¬
creetur. & totum quod factum
est reficiatur: Illo recre ante
qui creauit. & reficiente qui fecit.
quod breuiter explicat ubi ait.
Corpus quidem mortuum est prop¬
ter peccatum: sp̃s autem uita est
propter iustitiam : Si autem sp̃s

Expanded text:
tam ueterem dicit, quae in tam ueterem dicit, quae in peccato est, in quo secundum Adam uiuitur: de quo dicit: per unum hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors; et ita in omnes homines pertransiuit, in quo omnes peccauerunt. ergo totus ille homo, id est et inore sui parte, inveteravit propter peccatum, et poenae mortalitatis addictus est: renovatur autem nunc secundum interiorem hominem, ubi secundum sui Creatoris imaginem reformatur, exuens se injustitiam, hoc est, veterem hominem; et induens justitiam, hoc est, novum hominem. Tunc autem cum resurget corpus spirituale, quod seminatur animale, etiam exterior percipiet coelestis habitudinis dignitatem: ut totum quod creatum est recreetur, et totum quod factum est reficiatur, illo recreante qui creavit, et reficiente qui fecit. Quod breviter explicat, ubi ait: Corpus quidem mortuum est propter peccatum, spiritus autem vita est propter justitiam. Si autem Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
nes radices ac frutices. gentem te¬
nebrarum dicit creare non dm̃.
et in eis formis atq generibus rerũ.
dm̃ potius credit alligari. quam ho¬
rum aliquid operari .: Cum ergo
contra manichei sacrilegam uani¬
tatem etiam ista dixiss& uenit ad
carnium differentias. Non omnis
inquid caro eadem caro: inde ad cor¬
porum caelestium atq terrestrium.
inde admutationẽ corporis nr̃i qua
fieri possit spiritale atq caeleste :
seminatur inquit incontumelia.
surget ingloria. Seminatur in
in firmitate. surget inuirtute.
seminatur corpus animale . sur¬
g& corpus spiritale : atq inde
uolens ostendere originem cor¬
poris animalis : Si est inquit cor¬
pus animale. est et spiritale. Sic
et scriptum est. Factus est primꝰ
homo adam inanimam uiuentẽ
Hoc autem ingenesi scriptũ est.¬
ubi narratur quo modo ds̃ ho¬
minem fecerit. et corpus quod
deterra formauerat animaue¬
rit. Iueterem autem hominem
nihil aliud apostolus quam ui¬

Expanded text:
nes radices ac frutices gentem tenes radices ac frutices gentem tenebrarum dicit creare, non deum et in eis formis atque generibus rerum deum potius credit alligari quam horum aliquid operari — cum ergo contra Manichaei sacrilegam uanitatem etiam ista dixisset, uenit ad carnium differentias. non omnis. inquit, caro eadem caro, inde ad corporum caelestium atque terrestrium, inde ad mutationem corporis nostri, qua fieri possit spiritale atque caeleste. seminatur, inquit, in contumelia, surget in gloria; seminatur in infirmitate. surget in uirtute; seminatur corpus animale, surget corpus spiritale. atque inde uolens ostendere originem corporis animalis, si est, inquit, corpus animale, est et spiritale; sic et scriptum est: factus est primus homo Adam in animam uiuentem. hoc autem in genesi scriptum est,ubi narratur, quomodo deus hominem - fecerit et corpus, quod de terra formauerat, animauerit. ueterem autem hominem nihil aliud apostolus quam ui
Abbreviated transcription (Latin):
Hanc apostolicam plane agnosco
sententiam: quare ipse alteram
non agnoscit : Ds posuit menbra.
singulum quodq eorum incor¬
pore pro ut uoluit .: Ecce ds̃ etiã
exterioris hominis effector. ab eo¬
dem a postolo predicatur.: Quare.
inde eligit quod prose putat: &
tac& aut respuit. quod mani chei
fabulas amputat. Item cum de
terreno & caelesti homine dissere
ldem paulus. inter mortalem in¬
mortalemq discernens. inter id
quod in adam sumus & illud quod
in xp̃o erimus: ex ipsa lege . ex ipso
libro. et exipso loco: adhibuit terreni.
id est animalis corporis testimoniũ.
ubi scriptum est. quod ds̃ etiam
terrenum hominem fecit.: Nam
cum ager& quomodo resurgunt
mortui. & quo corpore uenient.
cum dedisset similitudines desemi¬
nibus frumentorum. quod nuda
grana seminentur. & ds̃ illis det
corpus quomodo uoluerit. unicui¬
q: seminum proprium corpus: ubi
nihil ominus manichei euertit er¬
rorem. qui & grana & erbas & om¬

Expanded text:
hanc apostolicam plane agnosco hanc apostolicam plane agnosco sententiam: quare ipse alteram non agnoscit "deus posuit membra, singulum quodque eorum in corpore prout uoluit?" ecce deus etiam exterioris hominis effector ab eodem apostolo praedicatur: quare inde eligit, quod pro se putat. et tacet aut respuit, quod Manichaei fabulas amputat? item cum de terreno et caelesti homine dissereret idem Paulus inter mortalem inmortalemque discernens, inter id, quod in • Adam sumus, et illud, quod in Christo erimus, ex ipsa lege. ex ipso libro et ex ipso loco adhibuit terreni, id est animalis corporis testimonium, ubi scriptum est, quod deus etiam terrenum hominem fecit. nam cum ageret, quomodo resurgent mortui et quo corpore uenient, cum dedisset similitudines de seminibus frumentorum, quod nuda grana seminentur et deus illis det corpus, quomodo uoluerit. unicuique seminum proprium corpus — ubi nihilominus Manichaei euertit errorem, qui et grana et herbas et om
Abbreviated transcription (Latin):
aulus quidem apostolus interio¬
rem hominem per sp̃m mentis. &¬
exteriorem uero incorpore. atque
ista mortali uita uult intellegi.
non tamen utrumq horum simul
duos homines eum dixisse aliquando
eius litteris legitur. sed unum: quẽ
totum ds̃ fecerit. id est & id quod
interius est. et id quod exterius.
sed eum ad imaginem suam non fe¬
cit. nisi secundum id quod interius
est. Non solum incorporeum. uerũ
etiam racionalẽ quod peccoribus
non in est. Non itaq unum homi¬
nem fecit adimaginem suam. &
alterum fecit non adimaginem
suam. Sed quia hoc utrumq inte¬
rius & exterius simul unus homo ẽ
Nunc hominem adimaginem suã
fecit. Non secundum id quod ha¬
bet corpus corporalemq uitam.
sed secundum id quod habet ratio¬
nalem mentem qua cognoscat dm̃.
& omnibus inracionabilibus eadem
rationis excellencia preponatur.
sed illud interius. concedit faus¬
tus adõ fieri. cum renouatur in¬
quid in agnitionem dĩ secundum
imaginem eius qui creauit eum.⁊

Expanded text:
aulus quidem apostolus interiorem hominem in spiritu mentis, exteriorem vero in corpore atque ista mortali vita vult intelligi: non tamen utrumque horum simul duos homines eum dixisse aliquando in ejus Litteris legitur; sed unum, quem totum Deus fecerit, id est, et id quod interius est, et id quod exterius est: sed eum ad imaginem suam non fecit, nisi secundum id quod interius est, non solum incorporeum, verum etiam rationale, quod pecoribus non inest. Non itaque unum hominem fecit ad imaginem suam, et alterum fecit non ad imaginem suam: sed quia hoc utrumque interius et exterius simul unus homo est, hunc unum hominem ad imaginem suam fecit, non secundum id quod habet corpus corporalemque vitam; sed secundum id quod habet rationalem mentem, qua cognoscat Deum, et omnibus irrationalibus eadem rationis excellentia praeponatur. Sed illud interius concedit Faustus a deo fieri. cum "renouatur," inquit, "in agnitionem dei secundum imaginem eius, qui creauit eum."
Abbreviated transcription (Latin):
fratris ad hoc fateriausus est du¬
cere ut᷑ sibi sed illi sobolem susci¬
tar& eiusq uocar& nom ne quod
indidem nascer& ur: Quid aliud
infigura p̃monstrat n siquia
unusquisq euangelii p̃dicator. Ita
debent in ecclesia laborare ut de¬
functo fratri hocẽ xp̃o suscit& sem̃.
qui ꝑ nobis mostuus ẽ : & quod sus¬
citatum fuerit eius nom̃ accipiat:
Deniq: hoc im plens apłs. non iam¬
carnaliter in p̃missa signficatione.
sed spiritaliter in compl& aueritate.
quos in xp̃o uũ per euangelium

Expanded text:
fratris ad hoc frater iussus est dufratris ad hoc frater iussus est ducere, ut non sibi, sed illi sobolem suscitaret eiusque uocaret nomine, quod inde nasceretur, quid aliud in figura praemonstrat, nisi quia unusquisque euangelii praedicator ita debet in ecclesia laborare, ut defuncto fratri, hoc est Christo, suscitet semen, qui pro nobis mortuus est, et quod suscitatum fuerit, eius nomen accipiat? deniqcarnaliter in praemissa significatione, sed spiritaliter in completa veritate, quos in Christo Jesu per Evangelium
Abbreviated transcription (Latin):
a postolicis Respondemus : Ait
enim a postolus. Nemo ergo uos iudi¬
c& incibo & potu: Aut inpa ste diei
festi. aut neomeniae. aut sabbato¬
rum. quod estumbra futurorum:
ita quippe &cur ea legi atq accipi
oporteat oftendit: idẽ neproph&ia
extinguamus quia inumbra fac¬
ia sunt futurorum. & curare nos non
debere eos. quinos hinc iudicare
uoluerint. qđ corporalit̃ iam non
obseruemus sicut alibitale quiddam
dixit : Haec infigura contingebant
illis . scripta sunt propt̃correp¬
tionem nram̃. in quos finps secaloꝵ
obuert: Cum ergo tale aliquid
legit᷑ instrumento u&eris testa m̃¬
ti. quale a nob obseruari uel iussũ
non est innouo testamento. uel &ia
prohbitum : quid sign fic&: quȩren¬
dum est nonp̃ hendũ quia eo ipso
quo iam ñ obseruatur. ñ dam sed
impl&um probatur: unde multa
& sȩpeiam diximus. uelut hoc ip¬
su qđ modo non intellegens faus¬
tus. mandatis u&eris testamenti
procrimne obiecit. qđ uxorem

Expanded text:
apostolicis respondemus: ait apostolicis respondemus: ait enim Apostolus, Nemo ergo vos judicet in cibo et potu, aut in parte diei festi, aut neomeniae, aut sabbatorum, quod est umbra futurorum . Ita quippe et cur ea legi atque accipi oporteat, ostendit, id est, ne prophetiam exstinguamus, quia in umbra facta sunt futurorum; et curare nos non debere eos qui nos hinc judicare voluerint, quod corporaliter jam non observemus: sicut alibi tale quiddam dixit, Haec in figura contingebant illis; scripta sunt autem propter correptionem nostram, in quos finis saeculorum obuenit. cum ergo tale aliquid legitur in instrumento ueteris testamenti,. quale a nobis obseruar uel iussum non est in nouo testamento uel etiam prohibitum, quid significet quaerendum est, non reprehendendum, quia eo ipso, quo iam non obseruatur, non damnatum, sed inpletum probatur. unde multa et saepe iam diximus. Uelut hoc ipsum, quod modo non intellegens Faustus mandatis ueteris testamenti pro crimine obiecit, quod moram
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ reddite p̃sumptions urãe:
A nob̵ erm siquȩratur curnoncoritu
colamus dm̃. quo colucrunt hebrei
patres. temport u&cris testamenti.:
Respondemus aliud nob dm̃ p̃cepis
seꝑ patres noui testamenti. neq: hoc
contrau&us testa mentũ. cum & in illo
id sit ante p̃dictum : Sicenim hoc
ipsum p̃nuntiatum est ꝑpropro¬
ph&am. eccedies uenunt dicit dñs.
& consum mabo suꝑ domũ isrł &
suꝑ domũ iuda testamentum nouũ:
non secundum testam̃tum qđ feci pa¬
trib eorum indie qua ad p̃hendi manũ
eorum ut eicerem eos deterra Aegypti :
Eccequia & hoc proph&atum est non
ꝑseueraturum illud testa mentum.
sed futurum nouu: hic si obiectum
fuerit non nos ꝑtinere addomum
isrł & domum iuda exdoctrina
apostolica nos defendimus. quia sem̃
adcorpi eiꝰ ꝑtinentib dic̃. Ergo abra¬
a nob fuerit. curillius testamenti
auctoritatẽ teneamus. cuius ritũ
non obseruamus & ad hoc exlitteris

Expanded text:
tionem reddite praesumptionis uestrae. tionem reddite praesumptionis uestrae. A nobis enim si quaeratur, cur non eo ritu colamus deum, quo coluerunt Hebraei patres tempore ueteris testamenti, respondemus aliud nobis deum praecepisse per patres noui testamenti neque hoc contra uetus testamentum. cum et in illo id sit ante praedictum. sic enim hoc ipsum praenuntiatum est per prophetam: ecce dies ueniunt, dicit dominus, et consummabo super domum Israhel et super domum Iuda testamentum nouum, non secundum testamentum, quod feci patribus eorum in die, qua adprehendi manum eorum, ut eicerem eos de terra Aegypti. ecce quia et hoc prophetatum est, non perseueraturum illud testamentum, sed futurum nouum. hic si obiectum fuerit non nos pertinere ad domum Israhel et domum Iuda, ex doctrina apostolica nos defendimus, quia semen ad corpus eius pertinentibus dicit: ergo Abraa nobis fuerit, cur illius Testamenti auctoritatem teneamus, cujus ritum non observamus; et ad hoc ex Litteris
Abbreviated transcription (Latin):
os u&eris testamenti scriptu¬
ras omnes ut dignum est ueras
diuinasq laudamus: Vos scripturas
noui testamenti. tam quã falsitas
corruptasq pulsatis : Nos eaquȩ nunc
delibris testamenti u&eris non obser¬
uamus : Congruenter tamen illo
tempore atq illi populo fuisse p̃cep¬
ta : Nobisq: in eis ipsis que non obserua¬
mus significata quȩ intellegamus.
& spiritalit teneamus. non solum
dicimus : sed in apostolics quoq litte¬
ris ostendimus & docemꝰ : Vos auomna
quȩ in libris noui testamenti ñaccipi¬
tis. omrno rep̃henditis. nec axp̃o. nec
ab apłis eius dicta uel conscripta ad¬
seueratis : U id&is ergo quantum
internos. & uos quod adbanc rematti¬
n& dist& : Cum itaq: a uob quȩritur
quare nomna noui testamenti acu
pitis : Sed & ineis libris inquib apꝓ¬
batis aliqua. multa respuistis : Rep̃hen¬
ditis : Accusatis a corruptoribus in
serta esse contenditis: Nolite in
exemplum ad sumere distinctionẽ
fidei uel obseruations nr̃ẽ. sed ra¬

Expanded text:
os ueteris testamenti scripturas omnes, ut dignum est, ueras diuinasque laudamus, uos scripturas noui testamenti tamquam falsatas corruptasque pulsatis. nos ea, quae nunc de libris testamenti ueteris non obseruamus, congruenter tamen illo tempore atque illi populo fuisse praecepta nobisque in eis ipsis, quae non obseruamus, significata, quae intellegamus et spiritaliter teneamus. non solum dicimus, sed in apostolicis quoque litteris ostendimus et docemus; uos autem omnia, quae in libris noui testamenti non accipitis, omnino reprehenditis nec a Christo nec ab apostolis eius dicta uel conscripta adseueratis. uidetis ergo, quantum inter nos et uos, quod ad hanc rem adtinet, distet. cum itaque a uobis quaeritur, quare pitis, sed in eis libris, in quibus approbatis aliqua, multa respuitis, reprehenditis, aserta esse contenditis, nolite in exemplum adsumere distinctionem fidei uel obseruationis nostrae, sed ra
Abbreviated transcription (Latin):
non pepercit. neq tibi parc& : Sed ne
deipsis fractis desper&ur. paulo postdic̃.
Et ipsisi non ꝑmanserint in in fidelita¬
te. inserentur : Potensẽ enimds̃ in se¬
tus es inbonam oliuã. quanto magis
illi qui scđm naturam sunt inserentur
suae oliuae : Ecce unde &iam ipseglo¬
riatur a fractura liberatus & radi¬
ci pinguedins redditus .: Qui ergo in
uobis sunt. quo sinde fregitꝰ impi&as.
redeant. & rursus inserantur: quiaũ
numquam ibi fuer̃. ueniant anatura
sterilitate p̃cisi. pasticipes fecunditatis
futuri

Expanded text:
non pepercit, neque tibi parcet. sed ne non pepercit, neque tibi parcet. sed ne de ipsis fractis desperetur, paulo post dicit: et ipsi si non permanserint in infidelitate, inserentur; potens est enim deus itetus es in bonam oliuam. quanto magis illi, qui secundum naturam sunt, inserentur suae oliuae? ecce unde etiam ipse gloriatur a fractura liberatus et radicis pinguedini redditus. qui ergo in uobis sunt, quos inde fregit inpietas, redeant et rursus inserantur; qui autem numquam ibi fuerunt, ueniant a naturali sterilitate praecisi participes fecunditatis futuri
Abbreviated transcription (Latin):
tas expaste isrł facta est donec ple¬
nitudo gentium intrar&. et sic om̃s
isrł saluus fier&. Uidetis ergo uos
qui in ista inseri radice non uultis.
non quidem fractis rans eẽ similes.
sicut est carnalis etimpius populus
iuda eorum. sed in oleastriam aritudi¬
ne remansisse ::Nam quid nisioleastrũ
gentium sapit . adorare solem & lunã :
nisi foste ꝓpterea uos iam non putatis
eẽ in oleastro gentium. quia spinas no¬
uigeneris addidistis. & falsum xp̃m
quẽ cum sole & luna coleretis. non ma¬
nu fabrili sed ꝑuerso corde finxistis:
Inserimini ergo in radicem oleȩ. quo
fractos ramos ꝑ incredelitatem fuit.:
Inde sequippe liberatum dicit. Cum
seaiudais fno adxp̃m transisselae¬
tatur : Quia xp̃c semper in illa radice
atq in illa arbore p̃dicatus ẽ. Inquẽ
uenientẽ qui noncredider̃ fracti st̃inde
& qui credider̃ insestist̃ ibi: Quibus
nesuꝑbiant dicitur . Noli altum sapere
sedtime: Nam sids̃ natura libus rams

Expanded text:
tas ex parte Israhel facta est, donec plenitudo gentium intraret. et sic omnis Israhel saluus fieret. uidetis ergo uos, qui in ista inseri radice non uultis, non quidem fractis ramis esse similes, sicut est carnalis et inpius populus Iudaeorum, sed in oleastri amaritudine remansisse. nam quid nisi oleastrum gentium sapit adorare solem et lunam? nisi forte propterea uos iam non putatis esse in oleastro gentium. quia spinas noui generis addidistis et falsum Christum, quem cum sole et luna coleretis, non manu fabrili, sed peruerso corde finxistis? inserimini ergo in radicem oleae, quo fractos ramos per incredulitatem fuit. inde se quippe liberatum dicit, cum se a iudaismo ad Christum transisse laetatur, quia Christus semper in illa radice atque in illa arbore praedicatus est: in quem uenientem qui non crediderunt, fracti sunt inde; et qui crediderunt, inserti sunt ibi. quibus ne superbiant, dicitur: noli altum sapere, sed time; nam si deus naturalibus ramis
Abbreviated transcription (Latin):
Dicisergo fractist̃ rami ut ego inserar:
bene : in credulitate fractist̃. Tuaut̃
fidestas. Noli altum fapere sedtime:
neq tibi parcit: Uides ergo bontatẽ
& seueritatem dĩ in eos quidem quice¬
ciderunt seueritatem. In te aut̃ boni¬
tatem. sipermanseris in bonitate.
Alioquin & tu excideris. et illisi nonꝑ
manserint in incredultate inserent᷑
Potens ẽ enimds̃. iterum inserere illos :¬

Expanded text:
dicis ergo: fracti sunt rami, ut ego inserar. dicis ergo: fracti sunt rami, ut ego inserar. bene. incredulitate fracti sunt. tu autem fide stas, noli altum sapere, sed time;  dicens: uides ergo bonitatem et seueritatem dei: in eos quidem, qui ceciderunt, seueritatem, in te autem bonitatem, si permanseris in bonitate; alioquin et tu excideris, et illi si non permanserint in incredulitate, inserentur. potens est enim deus iterum inserere illos
Abbreviated transcription (Latin):
CURERCO APOSTOLVS. QUE MDI¬
cis relicto iudaismo. examaritudine
transisse indulcedinem. magis inde
fructos ramos dicit: qui ex ipso popu¬
lo inxpo credere noluer̃ & in ipsa
oleae radice. id est origine sc̃orum
hebreorum. tam quã oleastrum gen¬
tes insestas. ut fierent pasticipespin¬
gued ines oleae : Nam cum deuidȩ¬
orum lapsu ammoner& gentissuꝑ
birent. ita locutus est. Uobis enim
inquit dicogentes : quam diuquidẽ
ego sum gentiũ apłs ministerium
meum glorificabo: siquomodo ad
aemulationẽ prouocare potero car¬
nẽ meã. ut saluos faciam aliquos ex
illis: Streiectio illorum reconciliatioẽ¬
mundi quȩ erit a sumptionisiuita ex
mostuis. Si aut̃ delibatioscã est . & con¬
sparsio. et sira dix sca est & rami qđ¬
sia liqui ex ramis fractist̃ : Tuaut̃ cum
esses oleaster insestus es in illis. & so¬
cius radicis factus es pinguedinisoleȩ:
Noligloriari aduersus ramos: qđ siglo¬
riaris. non tura dicẽ postas sed radixte :

Expanded text:
Cur ergo apostolus, quem dicis relicto iudaismo ex amaritudine transisse in dulcedinem, magis inde fractos ramos dicit, qui ex ipso populo in Christo credere noluerunt, et in ipsa oleae radice, id est origine sanctorum Hebraeorum. tamquam oleastrum gentes insertas ut fierent participes pinguedinis oleae? nam cum de Iudaeorum lapsu admoneret gentes, ne superbirent. ita locutus est: uobis enim, inquit, dico, gentes, quamdiu quidem ego sum gentium apostolus. ministerium meum glorificabo. si quo modo ad aemulationem prouocare potero carnem meam. ut saluos faciam aliquos ex illis. si reiectio illorum reconciliatio esmundi, quae erit adsumptio nisi uita ex mortuis? si autem delibatio sancta est, et consparsio: et si radix sancta est, et rami. quodsi aliqui ex ramis fracti sunt, tu autem cum esses oleaster, insertus es in illis et socius radicis factus es et pinquedinis oleae, noli gloriari aduersus ramos. quodsi gloriaris, non tu radicem portas, sed radix te.
Abbreviated transcription (Latin):
nouũ. alterum u&us quama ior scissu¬
ra factaẽ : ut miserabilis pannus de
regnolucis abscinder&ur : et globo
tenebrarum aeterna pena confice¬
r&ur : ettam̃ argute sibiuidetur.
uelutacũ linguae. diuinarũ scriptu¬
rarũ firmamenta compungere
talium fabularum sordidus sastor :¬
aut mendicus indutor
testamentum: si apłis licuit sub eodẽ
natis abeo discedere: mihi quare non
liceat in quonatus non sim non usurpare ꝰ
Om̃s quippegentiles nascimur non iudaci
nondeniq xp̃iani: sed alios adse ex ea¬
dem gentilitate testamentum. aAdducit.

Expanded text:
nouum. alterum uetus, quia maior scissunouum. alterum uetus, quia maior scissura facta est, ut miserabilis pannus de regno lucis abscinderetur et globo tenebrarum aeterna poena configeretur. et tamen argute sibi uidetur uelut acu linguae diuinarum scripturarum firmamenta conpungere talium fabularum sordidus sartor aut mendicus indutor.testamentum? si apostolis licuit sub eodem natis ab eo discedere, mihi quare non liceat in quo natus non sum, non usurpare? omnes quippe gentiles nascimur. non Iudaei, non denique christiani. sed alios ad se ex eadem gentilitate testamentum uet
Abbreviated transcription (Latin):
& uidete deieiunio dñm inter rogate
respondisse : Nemo as suit pannum
nouum uestimento ueteri. Ad huc
enim discipuli dm̃ carnaliter dilige¬
bant quando quidem &iam neoccisum
amitterent formidabant. nde pe¬
trum reuocantem se a passione satanan
appellat. quod non saper& qua edĩ st̃
sed quae hominum : Proinde attendite
in illa phantasia urã deregno dĩ. Vnde
istam lucem solis carni conspicuam tã¬
quam ad ex emplum uobis ꝓpositam
diligitis & ad oratis . quam carnalẽ spẽ
geratis. et inuenicas. ieunia ura quo¬
modo prudentia e carns. tam quã ues¬
timento ueteri assuantur : Uerum tam̃
cum pannus nouus uestim̃to ueterinon
conueniat. Vnde potuer̃ principibus
tenebrarum membradĩ ur̃ĩ non adiunc¬
ta atq. consuta. sed quod est uehe men¬
tius commixta & concr&a coherere :
Anutrumq u&us ẽ quia utrumq falsũ
& utrumq deprudentiu carnis est: nsi
forte inde uultis ꝓbare unum fuisse

Expanded text:
et uidete de ieiunio dominum interrogatum et uidete de ieiunio dominum interrogatum respondisse: nemo adsuit pannum nouum uestimento ueteri. adhuc enim discipuli dominum carnaliter diligebant, quandoquidem etiam, ne occisum amitterent, formidabant. unde Petrum reuocantem se a passione satanan appellat. quod non saperet, quae dei sunt. sed quae hominum. proinde adtendite in illa phantasia uestra de regno dei, unde istam lucem solis carni conspicuam tamquam ad exemplum uobis propositam diligitis et adoratis, quam carnalem spem geratis, et inuenietis ieiunia uestra quomodo prudentiae carnis tamquam uestimento ueteri adsuantur. uerumtamen cum pannus nouus uestimento ueteri non conueniat, unde potuerunt principibus tenebrarum membra dei uestri non adiuncta atque consuta, sed, quod est uehementius, commixta et concreta cohaerere ? an utrumque uetus est, quia utrumque falsum, et utrumque de prudentia carnis est? nisi forte inde uultis probare unum fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
AMQUIDEMSATIS SUPERIVS
ostendimus. quare & quomodoteneamꝰ
Auctoritatẽ ueteris testam̃ti non ad
iudaice seruitutis imitationẽ. sed ad
xp̃ianȩ libestatis testificationẽ : Neq
enĩ mea sed a płiuox ẽ quia om̃a haec
infigura contingebant illis. Scripta aũ
sunt ꝓpternos inquos fins scł oru mobuent:
Quaꝓpter. non in seruitute facimꝰ quae¬
iussa st̃ ad nos p̃nuntiandos sed in lib̵¬
tate legimus quaescripta st̃ ad noscon¬
firmandos : quis itaq: iam non intellegat.
unde galatas reuocat apłs. non religi¬
osae scripturam circum cisions legentes.
sed iam suꝑstitiose circumcidiuolentes:
Vnde non pannum nouũ uestimentoue¬
teri assuimus. sed erudimur in regno
caelorum: Ad similitudinẽ illius pa¬
tris familias quẽ commemorat dñs.
ꝓferentẽ dethesauro noua & uetera:
Ille aut̃ assuit pannũ nouũ uestimento
ueteri qui continentiam uult habere
spiritalem . & nondum deposuit spem
carna lem : Nam legite diligenter

Expanded text:
am quidem satis superius ostendimus, quare et quomodo teneamus auctoritatem ueteris testamenti non ad Iudaicae seruitutis imitationem, sed ad christianae libertatis testificationem. neque enim mea, sed apostoli uox est: quia omnia haec in figura contingebant illis; scripta autem sunt propter nos, in quos finis saeculorum obvenit . Quapropter non in servitute facimiussa sunt ad nos praenuntiandos, sed in libertate legimus, quae scripta sunt ad nos confirmandos. quis itaque iam non intellegat, unde Galatas reuocat apostolus, non religiose scripturam circumcisionis legentes, sed iam superstitiose circumcidi uolentes ? unde non pannum nouum uestimento ueteri adsuimus, sed erudimur in regno caelorum ad similitudinem illius patris familias, quem commemorat dominus proferentem ' de thesauro suo noua et uetera. ille autem adsuit pannum nouum uestimento ueteri, qui continentiam uult habere spiritalem et nondum deposuit spem carnalem. nam legite diligenter
Abbreviated transcription (Latin):
Aut docetesicubi scriptumẽ beatũ
eẽ regnumue percepturum. Aut
aeternã habiturum uitam qui eum
fassus fueritnatũ exfemina: Interim
tamen si & haec pars est fidei. bea¬
titudinẽ non hab&. Cum uero eam
nec pastem fidei probauerimus quid
fi& : nem pe eritis uos in anes quod
& ipsum utiq: monstrabitur: Sed in¬
terim hoc satis nobis ẽ ad ꝓpositum
quia postio haec nr̃a beatitu dirb
coronatasit. Cuitamen accedit & illa
alia beatitudo. ex confessione quoq
sermonis quia itum confitemur eẽ
xp̃m filium dĩ uiui. quoda eque ipse
ore suo beatus inc̃ dicens ad pctrum.
Beatus es symon bariona quia non tibi
hoc caro & sanguis reuelauit. sed pater
m̃s quiin caelis ẽ. Qua propter non
iam ut putabatis unam sedduas easdẽq
ratas fidei pastes tenemus et in utraq
pariter beati appellamur axp̃o
qui a alteram earum operibus exer¬
centes alteram sine blas phemia p̃di¬
camus
AUGUSTINUS RESP̃.XI

Expanded text:
aut docete sicubi scriptum est beatum aut docete sicubi scriptum est beatum esse regnumue percepturum aut aeternam habiturum uitam, qui eum fassus fuerit natum ex femina. interim tamen, si et haec pars est fidei, beatitudinem non habet. cum uero eam nec partem fidei probauerimus, quid fiet? nempe eritis uos inanes, quod et ipsum utique monstrabitur. sed interim hoc satis nobis est ad propositum, quia portio haec nostra beatitudinibus coronata sit. cui tamen accedit et illa alia beatitudo ex confessione quoque sermonis, quia Iesum confitemur esse Christum filium dei uiui, quod aeque ipse ore suo testatur Iesus dicens ad Petrum: beatus es, Simon Bariona, quia non tibi hoc caro et sanguis reuelauit, sed pater meus, qui in caelis est. quapropter non iam, ut putabatis, unam, sed duas easdemque ratas fidei partes tenemus et in utraque pariter beati appellamur a Christo, quia alteram earum operibus exercentes alteram sine blasphemia praedicamus. AUGUSTJNUS respondi
Abbreviated transcription (Latin):
tes cosseruare om̃a quae mandaui uõb̃:
Non dix docentes eos quia simnatus
sed ut mandata conseruent Item
alibi: amici mei eritis. si feceritis
quae p̃cipio uobis: non dix sinatum
mecredideritis: rursum si feceritis
mandatamea manebitis in meaca¬
ritate : & alia multa: nec non & inmon¬
tecum docer&. Beati pauperes dic̃s.
beatimites. beatipacifici. beatipuro
corde. beatiqui lugent beati quie¬
suriunt. beati qui ꝑsecutionẽ pati¬
untur ꝓpteriustitiam : nusquam dix̃
beati qui me con fessi fuerint natum
Etindis cr&ione agnorum abhedis.
iniudicio dicturum se dicit his qui
ad dexteram sunt. esuriui &.ci.¬
ꝓpterea recipite regnum. non dix
qui natum me credidistis regnum
percipite. Nec non & diuiti quaerenti
uitam aeternam. Uade inquituende
om̃a quae habes & sequereme. non
dix credeme natum ut in aeternum
uiuas. Ecce igitur postionimeae
quam mihi degemina ut uultis fide
de legi. ubi regnum. uita. beatitudo¬
ꝓmittitur. uraẽ ueronus quam :

Expanded text:
tes eos seruare omnia, quae mandaui uobis, non dixit: docentes eos, quia sim natus, sed ut mandata conseruent. item alibi: amici mei eritis, si feceritis, quae praecipio uobis, non dixit: si natum me credideritis. rursum: si feceritis mandata mea, manebitis in mea caritate et alia multa. necnon et in monte cum doceret: beati pauperes, dicens, beati mites, beati pacifici, beati puro corde, beati qui lugent, beati qui esuriunt, beati qui persecutionem patiuntur propter iustitiam, nusquam dixit: beati, qui me confessi fuerint natum. et in discretione agnorum ab haedis in iudicio dicturum se dicit iis, qui ad dexteram sunt: esuriui, et cicetera; propterea recipite regnum. non dixit: quia natum me credidistis, regnum percipite. necnon et diuiti quaerenti uitam aeternam, uade. inquit, uende omnia, quae habes, et sequere me; non dixit: crede me natum, ut in aeternum uiuas. ecce igitur portioni meae, quam mihi de gemina, ut uultis, fide delegi, ubipromittitur, uestrae uero nusquam.
Abbreviated transcription (Latin):
est obseruatio praeceptorum. Ui¬
de ergo quam ar duam ego & diffi¬
ciliorem mihi pastem elegerim.
Tuuide quam leuissimã & faciliorẽ
Nec in merito plebs ad te confugit
ame refugit. nesciens utiq quia
regnum dĩ non sit in uerbo sed in uir¬
tute: quidergo est quod me lacessis.
si difficiliorem fidei aggressus partẽ
tibi ut in firmo reliqui faciliorem
Sedego ad tribuendam inquit salutẽ
animis. hanc pastem fidei efficatiorẽ
puto. Ac magis idoneam quãtureli¬
quisti id est xpm faterinatum. Age
ergo ipsum eundem in terrogemꝰ xpm̃:
Etunde potissimum nob̵salutis oriat᷑
occasio ex eius ore discamus. quis ho¬
minũ intrabit in regnũtuum xp̃e
Qui fecerit inquit uoluntatem patris mei
qui in caelis ẽ. Nondix qui me ꝓfessus

Expanded text:
est obseruatio praeceptorum. uiest obseruatio praeceptorum. uides ergo quam arduam ego et difficiliorem mihi partem elegerim; tu uide quam leuissimam et faciliorem. nec inmerito plebs ad te confugit. a me refugit, nesciens utique, quia regnum dei non sit in uerbo, sed in uirtute. quid ergo est, quod me lacessis, si difficiliorem fidei adgressus partem tibi ut infirmo reliqui faciliorem ? sed ego ad tribuendam, inquit, salutem animis hanc partem fidei efficaciorem puto ac magis idoneam, quam tu reliquisti, id est Christum fateri natum. Age ergo, ipsum eundem interrogemus Christum et, unde potissimum nobis salutis oriatur occasio, ex eius ore discamus. quis hominum intrabit in regnum tuum, Christe? qui fecerit, inquit, uoluntatem patris mei, qui in caelis est. non di
Abbreviated transcription (Latin):
re utcredas qui anatus est ic. sed
ut facias &iam qđ p̃cepit ac sime
idcirco euangelium non accipere
putas quia generationem preter¬
mitto: nectu ergo accipis & multo
magis non accipis quia p̃cepta con¬
temnis. Acperhoc interim pares
sumus donec discutiamus & pastes
Aut sitibi non p̃iudicat p̃ceptorũ.
ista contemptio ad ꝑficiendum. qui
accipias euangelium : mihi quare
adhoc p̃iudic& genealogia damna¬
ta: quod si accipere euangelium
in duobus hisconstat ut dicis genea¬
logias credere & seruare manda¬
ta : quoͥd ergo inperfectus imper¬
fectum iudicas : uterq nr̃m eget
alterdtro. & siquod cestius est.
accipere euangelium. insola obser¬
uatione conftat caelestium man¬
datorum. duplici modo in probus
es. quiut dicisol&. desertor argu¬
as militem: Et tamen age : ponamꝰ
quia itauis duohaec pastes eẽ fidei
perfectȩ. quarum una quidem
const& in uerbo idest fateri Xp̃m
natum. alterauero in opere quod

Expanded text:
re, ut credas, quia natus est Iesus, sed re, ut credas, quia natus est Iesus, sed ut facias etiam, quod praecepit. ac si me idcirco euangelium non accipere putas, quia generationem praetermitto. nec tu ergo accipis et multo magis non accipis, quia praecepta contemnis. ac per hoc interim pares sumus, donec discutiamus et partes; aut si tibi non praeiudicat praeceptorum ista contemptio ad profitendum, quia accipias euangelium, mihi quare ad hoc praeiudicet genealogia damnata? quodsi accipere euangelium in duobus his constat, ut dicis, genealogias credere et seruare mandata, quid ergo inperfectus inperfectum iudicas ? uterque nostrum eget alterutro. sin, quod certius est, accipere euangelium in sola obseruatione constat caelestium mandatorum. duplici modo inprobus es, qui, ut dici solet, desertor arguas militem. et tamen age, ponamus, quia ita uis, duo haec partes esse fidei perfectae, quarum una quidem constet in uerbo, id est fateri Christum natum, altera uero in opere, quod
Abbreviated transcription (Latin):
rientem. sitientem. persecutiones
& odia suftinentem ꝓpteriustitiam
et dubitas utrum accipiam euange¬
lium: Non ergo iam mirum est
iohannẽ baptiftam. uiso inũ et euis
item auditis operibus. quaerere
adhuc utrum ipse eẽt xp̃c. Cui
digne & merito uic̃. nec dignatus
qui dem est renuntiare quod eẽt
ipse. sed opera rursus eadem illi
quaeiam dudum audierat reman¬
dauit. caeciuident. surdi audiunt
mortui resurgunt & cet̃. Quod
ego quoq circate non in merito
fecerim. si perroganti utrum acci¬
piam euangelium dixero. omnia
meadimisi. patrem matrem uxo¬
rem filios aurum argentum man¬
ducare bibere delicias uoluptates:
hoctibi ad inter rogata satis respon¬
sum puta & beatum te futurum si
in me non fueris scandalizatus.:
sed noninquit accipere euangelium:
Hoc solum est si quod p̃cepit facias.
sed ut &iam credas omnibus quae
in eodem scriptast᷑. quorum primũ
est illud. quia sit natus. sed necitem: itĩs
illud solumeẽ euangelium accipe¬

Expanded text:
rientem, sitientem. persecutiones et odia sustinentem propter iustitiam, et dubitas, utrum accipiam euangelium? non ergo iam mirum est Iohannem Baptistam uiso Iesu et eius item auditis operibus quaerere adhuc, utrum ipse esset Christus, cui digne et merito Iesus nec dignatus quidem est renuntiare, quod esset ipse, sed opera rursus eadem illi, quae iamdudum audierat, remandauit: caeci ui dent, surdi audiunt, mortui resurgunt et cetera. quod ego quoque circa te non inmerito fecerim, si perroganti, utrum accipiam euangelium, dixero: omnia mea dimisi, patrem, matrem, uxorem, filios, aurum, argentum, manducare, bibere, delicias, uoluptates. hoc tibi ad interrogata satis responsum puta et beatum te futurum, si in me non fueris scandalizatus. Sed non, inquit, accipere euangelium hoc solum est, si quod praecepit, facias, sed ut etiam credas omnibus, quae in eodem scripta sunt, quorum primum est illud, quia sit natus Iesus. sed nec item illud solum est euangelium accipe
Abbreviated transcription (Latin):
CCIPIS EUAN GELIŨ TUME
inter rogas. utrum accipiam.
inquo idipsum accipere appar&.
quia quaȩ iub& obseruo. Anego
dece quaerere debeo utrum acci¬
pias. in quonulla accipientis euan¬
gelium uidentur indicia Ego pa¬
trem dimisi & matrem uxorem.
filios. & c&era quae cuangelium
iub&: et in terrogas utrum acciprã
cuangelium: nisi adhuc nescis quid
sit quod euangelium nuncu patur
Estenim aliud quam p̃dicatio & man¬
datum xp̃i : ego aurum argentum q
reieci. & aes inzonis habere destiti.
cottidiano contentus cibo nec de
crastino curans. necunde uenter
impleatur. autcorpus operiatur
sollicitudinem gerens. & quaeris ame
utrum accipiam euangelium: Uides
in me xp̃i beatitudines. illas quae euan¬
gelium faciunt. & interrogas utrum
illud accipiam. Uides pauperem.

Expanded text:
ccipis euangelium? tu me interrogas. utrum accipiam, in quo id ipsum accipere adparet, quia quae iubet obseruo. an ego de te quaerere debeo. utrum accipias. in quo nulla accipientis euangelium uidentur indicia? ego patrem dimisi et matrem, uxorem. filios et cetera, quae euangelium iubet, et interrogas, utrum accipiam euangelium? nisi adhuc nescis, quid sit quod euangelium nuncupatur. est enim nihil aliud quam praedicatio et mandatum Christi. ego aurum argentumque reieci et aes in zonis habere destiti cotidiano contentus cibo nec de crastino curans nec unde uenter inpleatur aut corpus operiatur sollicitudinem gerens. et quaeris a me, utrum accipiam euangelium? uides in me Christi beatitudines illas, quae euangelium faciunt, et interrogas, utrum illud accipiam? uides pau
Abbreviated transcription (Latin):
uersantur. si non eũ ad orauer̃ filuia cob
in reliquus. quae ꝑelectionẽ gratiae
salue facte st̃ si non ipseẽ catulus leons
quõ nascendo paruulus factus ẽ. Prop¬
terhoc additũ de germinatione filius m̃s.
causa quippe redditaẽ. quare catulus in
cuius laude a libi scriptumẽ : Catulus leons
fostiar iumentis: Hlocẽ etiam paruulus
fostior minoribus: sinon ascendit incru¬
cerecumbens. cũ indinato capite reddidit
spm̃ si non dormiuit ut leo quia & in ipsa
morte nonẽ uictus seduicit. et ut catulus
leonis. Inde enimmortuus unde & natus.
Sinon ille eũ suscitauit amostuus. quẽ ne¬
mohominum uidit. nec uidere potest:
Eoenim quod dictumẽ quis suscitauit eum.
satis expressaẽ tam quã ignoti signficatio
Cide fuit princeps exiude. & dux defemo¬
ribus eius donecuenirent opostu notem¬

Expanded text:
uersantur; si non eum adorauerunt filii Iacob uersantur; si non eum adorauerunt filii Iacob in reliquiis, quae per electionem gratiae saluae factae sunt; si non ipse catulus est leonis, quoniam nascendo paruulus factus est — propter hoc additum: de germinatione filius meus. causa quippe reddita est, quare catulus, in cuius laude alibi scriptum est: catulus leonis fortior iumentis, hoc est etiam paruulus fortior maioribus si non ascendit in cruce recumbens, cum inclinato capite reddidit spiritum; si non dormiuit ut leo, quia et in ipsa morte non est uictus, sed uicit, et ut catulus leonis - inde enim mortuus unde et natus — si non ille eum suscitauit a mortuis, quem nemo hominum uidit nec uidere potest — eo enim, quod dictum est: quis suscitabit eum? satis expressa est tamquam ignoti significatio — si defuit princeps ex Iuda et dux ex femoribus eius. donec uenirent oportuno tem
Abbreviated transcription (Latin):
dubitat ꝓphetantis ꝑsonam eẽ dilu¬
cidatam : Audiamus ergo quiddicat
dent fr̃stui. manus tuae suꝑ dorsa in imi¬
corumtuorum. ad orabunt tefilii patris
tui. Catulus leonis uida degerminatione
filiusm̃s ascendisti . recumbens dormisti
utleo etut catulus leonis: quissuscitauit
eum : Nondeerit princeps exiuda. & dux
defemorib eius. donecueniant quae
repositi sunt ei. et ipse expectatio gentium
Alligans aduineam pullum suũ: & cilicio
pullum asinȩ : lauabit inuino stolam suã
& insanguine uuae amictum suũ fulgen¬
tes oculieius auino: &dentes candidio¬
res lacte : falsa sint ista. obscura sintista.
Sinoninxp̃o euidentissima luce claruer̃
si non eũ laudant fr̃s eius apłi. & om̃s co¬
heredes eius. non suam gloriam. quaeren¬
tes sed ipsius: non st̃: Manus eius suꝑdor¬
saimimicorum eius. si non de primuntur
atq curuantur ad terram : Crescentib
populis xpĩans. quicumq. illiadhucad¬

Expanded text:
dubitat prophetantis personam esse diludubitat prophetantis personam esse dilucidatam. audiamus ergo, quid dicat dent fratres tui; manus tuae super dorsa inimicorum tuorum, adorabunt te filii patris tui. catulus leonis Iuda, de germinatione filius meus, ascendisti recumbens, dormisti ut leo et ut catulus leonis, quis suscitabit eum? non deerit princeps ex Iuda et dux de femoribus eius, donec ueniant quae reposita sunt ei; et ipse expectatio gentium alligans ad uineam pullum suum et cilicio pullum asinae; lauabit in uino stolam suam et in sanguine uuae amictum suum; fulgentes oculi eius a uino et dentes candidiores lacte. falsa sint ista. obscura sint ista, si non in Christo euidentissima luce claruerunt, si non eum laudant fratres eius apostoli et omnes coheredes eius, non suam gloriam quaerentes, sed ipsius; si non sunt manus eius super dorsa inimicorum eius; si non deprimuntur atque curuantur ad terram crescentibus populis christianis, quicumque illi adhuc ad
Abbreviated transcription (Latin):
gatur exceptatanta consonantia
rerum p̃figuratarum & nuncample¬
tarum: aliis p̃sagiis ꝓfeticis apestis
manfeftisq ferietur. sicuti est illud.
Insemne tuo benedicentur om̃s gen¬
tes. Hocdictumẽ ad abraham. hoc ad
isaac. hoc adia cob. Ande non inmerito
dicit. Egosum ds̃ abra ham & dsisaac et
dsia cob: Completurus utiq in benedic¬
tione omniũ gentium. quod ex eorum
semine ꝓmisit: nec in merito ipse abrahã
cum eius seruus eiiuras s&. subfemore suo
uissit eum ponere manũ. sciens inde
uenturum carnem xp̃i. Inquo benedici
omnes gentes : Non nunc ꝓnuntiamus.
sed quod tunc p̃nuntiatumẽ. nunc uide¬
mus: uellem scire immo melius nescierim.
quacecitate ann legerit faustus. ubiuo¬
cauit ia cobfilios suos & dixit. Con¬
gregam ini utnuntiem uob quae uirsu¬
ra st̃ uobis innouissimis dieb: Congre¬
gamini & audite filiiia cob. audite
isrł patrem urm̃: hic ceste nemo

Expanded text:
gatur, excepta ipsa tanta consonantia gatur, excepta ipsa tanta consonantia rerum praefiguratarum et nunc inpletarum aliis praesagiis propheticis apertis manifestisque ferietur, sicuti est illud: in semine tuo benedicentur omnes gentes. hoc dictum est ad Abraham. hoc ad Isaac, hoc ad Iacob. unde non inmerito dicit: ego sum deus Abraham et deus Isaac et deus Iacob. conpleturus utique in benedictione omnium gentium, quod ex eorum semine promisit. nec inmerito ipse Abraham, cum eius seruus ei iurasset, sub femore suo iussit eum ponere manum, sciens inde uenturam carnem Christi, in quo benedici omnes gentes non nunc praenuntiamus. sed quod tunc praenuntiatum est, nunc uidemus. Uellem scire, immo melius nescierim, qua caecitate . animi legerit Faustus, ubi uocauit Iacob filios suos et dixit: congregamini, ut nuntiem uobis, quae occursura sunt uobis in nouissimis diebus: congregamini et audite. filii Iacob: audite, Israhel, patrem uestrum. hic certe nemo
Abbreviated transcription (Latin):
quaedamuero ad ecclesiam referunt᷑.
quod totum xp̃s est : sic & inceteris in¬
terp̃tationib figurarum. ꝑuniuersum
textum duuinae scripturae. lic& con¬
siderare & comparare sensus eorum
quix pm̃ ibi intellegunt. et eorum quȩ
pr&er xp̃m & alia quae lib& ea detor¬
quere conantur: nec pagani nobis in
hoc obstrepunt. neq enim audent
contradicere. neilla non solum dicta
sed &iam facta. figurate accepta in¬
terp̃tamur ad xp̃m intellegendum:
presestim. quia eaquae p̃nuntiata
intellegimus. &iam demonstram us
impleta: cum fabulas suas utaliquo
modo commendent. adnescio quas
fysologias uel te ologias. id estrati¬
ones naturales uel diuinas interp̃tan¬
do referre conentur: expaste ple¬
ne satis indicantes qualia st̃. ex paste
aut̃ dissimulantes. dumearident in
theatris qua euenerantur intemplis :
Inturpitudinẽ nimium liberi insuper¬
stitione nimium serui.: Nobis aut̃
quisquis dixerit. non ideo illa uel ges¬
ta uel scripta ut xp̃s in eis intelle¬

Expanded text:
uero ad ecclesiam referuntur, quod totum Christus est. sic et in ceteris interpretationibus figurarum per uniuersum textum diuinae scripturae licet considerare et conparare sensus eorum, qui Christum ibi intellegunt, et eorum, qui praeter Christum ad alia quaelibet ea detorquere conantur. Nec pagani nobis in hoc obstrepunt; neque enim audent contradicere, ne illa non solum dicta sed etiam facta figurate accepta interpretemur ad Christum intellegendum, praesertim quia ea, quae praenuntiata intellegimus. etiam demonstramus inpleta, cum fabulas suas ut aliquo modo commendent, ad nescio quas physiologias uel theologias, id est rationes naturales uel diuinas interpretando referre conentur ex parte plene satis indicantes, qualia sint; ex parte autem dissimulantes. dum ea rident in theatris, quae uenerantur in templis. in turpitudine nimium liberi. in superstitione nimium serui. Nobis autem quisquis dixerit non ideo alia uel gesta uel scripta, ut Christus in eis intelle
Abbreviated transcription (Latin):
rum &iam regulas consulentioccur¬
rebant om̃aquaead intellegendum
xp̃mnihil inpedirent: quõ incorpore
humano. &iam ille humani generissal¬
uator apparuit: Nectam̃ cogerent :
quia corpus humanumẽ utiq & hominũ
c&erorũ : a tubiuentum ẽ adostium
quod in arcȩ latere factumẽ : omnis hu¬
mani ingenii coniectura defecit.:
uttamena liquid dicer&. inferiores
corporis pastes . quaurina & fimus
egeruntur. Illo ostio sign ficari au¬
sus ẽ credere ausus ẽ et dicere. aususẽ¬
& scribere Nonmirum siostionon
siss& ab lato uelamine sacramenta
eclesiae manantia ex latere
hominis illius inueniss& mam quiu¬

Expanded text:
rum etiam regulas consulenti, congruenter occurrebant omnia quae adhuc intelligendum Christum nihil impedirent; quoniam in corpore humano etiam ille humani generis Salvator apparuit; nec tamen cogerent, quia corpus humanum est utique et hominum caeterorum. At ubi ventum est ad ostium quod in arcae latere factum est, omnis humani ingenii conjectura defecit. Ut tamen aliquid diceret, inferioris corporis partes qua urina et fimus egeruntur, illo ostio significari ausus est credere, ausus est et dicere, ausus et scribere. Non mirum si ostio non sisset, ablato velamine sacramenta Ecclesiae manantia ex latere hominis illius invenisset.
Abbreviated transcription (Latin):
URNON ACCIPISTESTAMENTŨ
uetus : quia & ab ipso hoc & exno¬
uo didicimus. aliena non concupisce¬
re : quid aut inquis. alienum hab&
testamentum u&us : Immo quid ha¬
b& non alienum: diuitias ꝓmittit¬
& uentris saturitatẽ & filios & nepo¬
tes uitamq: longam. & cum his canani¬
tidis regnum. ssed om̃a haec circumci¬
sis & obseruantib sabbata & immolan¬
tib sibi. & abstinentib a porcina. &
huius modic&eris : quae quia ego negle¬
go & xp̃ianus omnis. ut inepta scilic&
et adsalutem animi minime pestinenta:
dcirco necqua ȩꝓmittit adme iam ex¬
pectare cognosco: memorq quia sit
mandatum. non concupisces aliera
iuda eis bonahabere libens uolensq
ꝑmi si solo scilic& euangelio & regni
caelorum splendida hereditate con¬
tentus. nam ut iuda eo. si sibi euange¬
lium usurpar& iure increpitans
dicerem improbe. quid tibicum eoẽ
Cuius p̃cepta non seruas sic uereor nec
mihieadem uida eus increpit&: tenenti
testamentumuetus. cuiusmandata
contem nam

Expanded text:
ur non accipis testamentum uetus? quia et ab ipso hoc et ex nouo didicimus aliena non concupiscere. quid autem, inquis, alienum habet. testamentum uetus? immo quid habet non alienum? diuitias promittit et uentris saturitatem et filios et nepotes uitamque longam et cum his Chananitidis regnum, sed omnia haec circumcisis et obseruantibus sabbata et immolantibus sibi et abstinentibus a porcina et huiusmodi ceteris: quae quia ego neglego et christianus omnis, ut inepta scilicet et ad salutem animi minime pertinentia, idcirco nec quae promittit. ad me iam expectare cognosco, memorque quia sit mandatum: non concupisces aliena, Iudaeis bona sua habere libens uolensque permisi solo scilicet euangelio et regni caelorum splendida hereditate contentus. nam ut Iudaeo, si sibi euangelium usurparet. iure increpitans dicerem: "inprobe, quid tibi cum eo est, cuius praecepta non seruas?" sic uereor, ne mihi eadem Iudaeus increpitet tenenti testamentum uetus, cuius mandata contemnam
Abbreviated transcription (Latin):
p̃tiosi codices ur̃i ut multũ dolent̃ dolo¬
res antiquariorum & sacelli misero¬
rum & panis deceptorum. Siergonec
scripturarũ auctoritatis antiquitas.
nec miraculorum potestas. nec morũ
santas nec rations ueritas uos asserit :
Abite confusi: & redite confessi. Ipsu eẽ
xp̃momnium in secredentium salua¬
torẽ. cuius nom̃ & cuius ecłam. ita ex¬
hibent p̃sentia tempora sicut p̃terita
nuntiar̃ non ꝑquẽ lib& decauernosis
latebris procedentem. sed quadamgen¬
te & quodamregno adhoc ꝓpagato
et instituto. Et ibi deillo cuncta figuris
p̃notarentur quaenunc ex pressa reb
agnoscerentur etibi ꝑ prophetas pre¬
te nob̵aliquẽ cate zi⁊ andũ gentilem.
in quo faustus defecisse nos risit. ubi
non ridendus sed plangendus ipsede fec

Expanded text:
pretiosi codices uestri et multum dolentur labopretiosi codices uestri et multum dolentur labores antiquariorum et saccelli miserorum et panis deceptorum. si ergo nec scripturarum auctoritatis antiquitas nec miraculorum potestas nec morum sanitas nec rationis ueritas uos adserit. abite confusi et redite confessi ipsum esse Christum omnium in se credentium saluatorem: cuius nomen et cuius ecclesiam ita exhibent praesentia tempora, sicut praeterita nuntiarunt. non per quemlibet de cauernosis latebris procedentem, sed quadam gente et quodam regno ad hoc propagato et instituto. ut ibi de illo cuncta figuris praenotarentur, quae nunc expressa rebus agnoscerentur, et ibi per prophetas praeite nobis aliquem catechizandum gentilem. in quo Faustus defecisse nos risit, ubi non ridendus, sed plangendus ipse defeci