comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
miter frigide alii acutȩ ornate : uehem̃t̃
illum adhocopus unde agimus oport&.
accedere iam qui potest disputare ueldi¬
cere sapienter. &iam sinon potest elo¬
quenter : Ut prosit audientibus &iam sa¬
pienter : siminus quã prodẽ& eloquent̃
poss& dicere : quia uero ad fluit insipien¬
ti eloquentia .: tanto magis cauendus est
quanto magis ab eo in his que audire in¬
utile est delactatur auditor : & eum
quõ disserte dicere audi&iam uere di¬
cere ex istimat : hȩc aũt sententia ne
illos fugit : qui artem rehoricã docen¬
dam putarunt: Fccssi sunt enim sapien¬
tiam sine eloquentia : parum ꝑdesse
ciuitatibus : Eloquentiam uero sine sapi¬
entia nimium obesse plerumq: prodẽe
nũquam: Sapienter aũt dicit homo
tanto magis uelminus . quanto inscrip¬
turis sc̃is maius minus ue ꝓficit: Nondico
in eis multũ legendis memoriȩ que
mandandis: sed bene intellegendis
& diligenter earum sensibus indagandis

Expanded text:
miter, frigide; alii acute, ornate, vehementer; miter, frigide; alii acute, ornate, vehementer; illum ad hoc opus unde agimus oportet accedere jam, qui potest disputare vel dicere sapienter, etiam si non potest eloquenter, ut prosit audientibus etiam sapienter, si minus quam prodesset eloquenter posset dicere. Qui vero affluit insipienti eloquentia, tanto magis cavendus est, quanto magis ab eo in his quae audire inutile est, delectatur auditor, et eum quem diserte dicere audit, etiam vere dicere existimat. Haec autem scientia nec illos fugit, qui artem rhetoricam docendam putaverunt. Fassi sunt enim sapientiam sine eloquentia parum prodesse civitatibus; eloquentiam vero sine sapientia nimium obesse plerumque, prodesse nunquam. Sapienter autem dicit homo tanto magis vel minus, quanto in Scripturis sanctis majus minusve proficit. Non dico in eis multum legendis memoriaeque mandandis, sed bene intelligendis, et diligenter earum sensibus indagandis.
Abbreviated transcription (Latin):
diuinarũ scripturarũ tractator & doc¬
tor defensor rete fidei acdebellator
erroris & bona docere & mala docere atq
in hoc opere sermones conciliare auersos.
remissos erigere : nescientibus quodagitur .
qđ ex pectare debeant intimare : Ubi aũt
beniuolos intentos dociles : aut inuenerit
autipse fecerit c&era ꝑocgenda sic ut pos¬
tulat causa: Sidocendi sunt qui audiunt
narratione faciendum est si tamen indige¬
quȩ dubia sunt certafiant : documentis ad¬
hibitis ratiocinandum est : qui uero audiunt
monendi sunt potius quã docendi : ut in eo
qđiam sciunt agendo ñ torpeant . & rebus ad
sensum quas ueras esse fatentur ac como¬
dent inacioribus dicendi usibus opus est ubi
obsecrationes & increpationes concitationes
& coercitationes & quȩcumq: aliaualent
ad cõmouendos animossunt necessaria. &
hȩc quidem cuncta quȩ dixi : om̃s fere homi¬
nes in his quȩ loquendo agunt facere non qui¬
escunt: Sedcũ alii faciant obtunse defor

Expanded text:
divinarum Scripturarum tractator et doctor, defensor rectae fidei ac debellator erroris, et bona docere, et mala dedocere; atque in hoc opere sermonis conciliare adversos, remissos erigere, nescientibus quid agatur, quid exspectare debeant intimare. Ubi autem benevolos, intentos, dociles aut invenerit, aut ipse fecerit, caetera peragenda sunt, sicut postulat causa. Si docendi sunt qui audiunt, narratione faciendum est, si tamen indigequae dubia sunt, certa fiant, documentis adhibitis ratiocinandum est: si vero quia audiunt, monendi sunt potius quam docendi, ut in eo quodiam sciant, agendo non torpeant, et rebusas. sensum, quas veras esse fatentur, accommodent, maioribus dicendi viribus opus est. Ibi obsecrationes et increpationes, concitationes et coercitiones, et quaecunque alia valent ad commovendos animos, sunt necessaria. Et haec quidem cuncta quae dixi, omnes fere homines in iis quae loquendo agunt, facere non quiescunt. Sed cum alii faciant obtus
Abbreviated transcription (Latin):
nibus diximus. eadem obseruanda sunt
& in ambiguis pronuntiationibus. quȩ
si lectores perturbantur in curra:
Aut regulis fidei corriguntur aut p̃ce¬
dentis uel consequentis contextione
sermonis. quod sine utrum horum
adhib&ur : ad correctionẽ nihi lomi¬
nus dubie remanebunt: Vt quolib&
modo lector pro nuntia uerit .io.
non sit inculpa: qua lib& aũtn
uoce: pronunti&ur illud quod
nathana hel dixit: Ancctar&h.
potest aliquidboni esse : siue ÷¬
ad firmantis ut illud solum ad interroga¬
tionẽ ꝑtineat. quod ait . anatar&h
siue totũ cũ dubitatione interrogantis
nonuideo quomodo discernatur uterq:
aũt sensus fidem non inpedit:

Expanded text:
nibus diximus, eadem observanda sunt nibus diximus, eadem observanda sunt et in ambiguis pronuntiationibus; quae nisi lectoris nimia perturbantur incuria, aut regulis fidei corriguntur, aut praecedentis vel consequentis contexione sermonis. Quod si neutrum horum adhibetur ad correctionem, nihilominus dubiae remanebunt, ut quolibet modo lector pronuntiaverit, non sit in culpa. Quali autem voce pronuntietur illud quod Nathanael dixit, A Nazareth potest aliquid boni esse , sive affirmantis, ut illud solum ad interrogationem pertineat quod ait A Nazareth? sive totum cum dubitatione interrogantis, non video quomodo discernatur: uterque autem sensus fidem non impedit.
Abbreviated transcription (Latin):
compelli exduobus. sed &iã duorum
habere concupiscentiã uider&ur :
Sicergo distinguendum est . & quideligã
ignoro : compellor aũt exduobus. quam
dictionem sequitur. concupiscentiam
habens dissolui &esse cum xp̃o. & tãquã
querer&ur quare huius rei potius hec
beat concupiscentiam: multo enĩ magis
optimum inquit. quur aũt eduobus
compellimur quia est manendi necessitas
quamita subi&cit. manere in carne necer¬
sarium ꝓpt̃ uos : Ubi aũt neque scripto fidei
neq: ipsius sermonis textu ambiguitas
explicari potest nihil obest secundum
quam lib & earũ qua ostenduntur senten¬
tiã distinguere cur&. ueluti est illec ad
corinhios : has ergo habentes promissio
dubium est qui p&itutrum mundemur
nas ab omni coinquinatione carnis & sp̃s
secundũ illam sententiã ut sit sc̃a corpo¬
re & spũ. Anmundemus nos ab omni¬
ambi guitates in potestate legentis sunt.
quȩcumq aũt deambiguis distinetio¬

Expanded text:
compelli ex duobus sed etiam duorum compelli ex duobus sed etiam duorum habere concupiscentiam uideretur. sic ergo distinguendum est: et quid eligam ignoro. compellor autem ex duobus. quam distinctionem sequitur: concupiscentiam habens dissolui et esse cum Christo. et tamquam quaereretur, quare huibeat concupiscentiam: multo enim magis optimum, inquit. Cur ergo e duobus compellitur? quia est manendi necesquam ita subjecit: Manere in carne necessarium propter vos. Ubi neque praescripto fidei, neque ipsius sermonis textu ambiguitas explicari potest, nihil obest secundum quamlibet earum quae ostenduntur, sententiam distinguere curet. Veluti est illa ad Corinthios: Dubium est quippe, utrum mundemus nos ab omni inquinatione carnis ac spiritus, secundum illam sententiam, ut sit corpore et spiritu, an mundemus nos ab omniambiguitates, in potestate legentis sunt.Quaecunque autem de ambiguis distinctio
Abbreviated transcription (Latin):
nitatis ȩ qucclitate prescribitur . ut di¬
camus & ds̃ erat uerbum. Deinde sub¬
iungamus : Hoc erat in principio apud
dm̃ : Illa uero distinctionis ambiguitas
ne utra paste resistit fidei . & ideo
textu. ipso sermonis duudicanda est.
ubiat apostolus & quideligam ignoro
cõpellor aũt ex duobus concupiscentiã
haebens dissolui &esse cum xp̃o: magis
optimum mccnere in carne neces sccriũ
ꝓpẽuos. Incertũ enĩ utrum exduobur
concupiscentiam habens dissolui & eẽ
cum xp̃o: sed quo ita sequitur: multo
enĩ maegis optimũ appar& eum eius
optimi dicere se habere concupis cen¬
tiam : ut cum in duabur cõpellatur.
Alterius tamen habeat concupiscentiã
alterius nec essitatẽ : Concupiscen¬
tiam scilic& eẽ. cum xp̃o neces¬
sitatẽ manere in carne: quȩ ambi¬
guitas uno consequenti uerbo diiudi¬
catur qđ positũ est enim quã pasticulẽc
qui ab stulerunt int̃p̃tes. illa potiur
sententia ducti sunt  ut non solum

Expanded text:
nitatis aequalitate praescribitur, ut dinitatis aequalitate praescribitur, ut dicamus: et deus erat nerbum, deinde subiungamus: hoc erat in principio apud deum. illa uero distinctionis ambiguitas neutra parte resistit fidei et ideo textu ipso sermonis diiudicanda est, ubi ait apostolus: et quid eligam ignoro. compellor autem e duobus, concupiscentiam habens dissolui et esse coptimum manere in carne, necessarium propter vos: incertum est enim utrum ex duobus, concupiscentiam habens dissolui et esse cum Christo. sed quoniam ita sequitur: multo enim magis optimum, apparet eum eius optimi dicere se habere concupiscentiam, ut, cum ex duobus compellatur, alterius tamen habeat concupiscentiam, alterius necessitatem: concupiscentiam scilicet esse cum Christo, necessitatem manere in carne. quae ambiguitas uno consequenti uerbo diiudicatur, quod positum est, enim. quam particulam qui abstulerunt interpretes, illa potius sententia ducti sunt, ut non solum
Abbreviated transcription (Latin):
aut in uerbis proprus est : aut intrans¬
lactis sed cum uerba propria faci¬
unt ambiguam scripturã. primo uiden¬
dum est ne mele distinxerimus. aut ꝓ¬
nuntiauerimus : Cũ ergo adhibita inten¬
tio inceftum esse ꝑuiderit: quomodo
distinguendum aut quomodo pronun¬
tiandum sit: consulat regulam fidei
quã descripturarum planioribus bocis
& a& desiȩ auctoritate ꝑcepit : qđ si
ambe uel &iam om̃s si plures fuerint
partes ambiguitates secundũ fidem sonu¬
erint : Textus ipse sermonis a p̃cedentib:
& consequentibus partibus quȩ ambigui¬
tatem illam in medio posuerunt res¬
tat consulendus. utuideamur cui nam
sententiȩ depluribus quae se ostendunt
ferat suffragium eam quesibi contexi
paticctur : Iamnunc exemploc conside¬
rat illa her&ica diftinctio : In princi¬
pio erat uerbum : & uerbum erat apud¬
dm̃ & ds̃ erat. Vt alius sitsensus. uerbum
hoc erat in principio apud dm̃. Non uult
uerbum dm̃ confiteri: sed hoc regula
fidei refellendum est. qua nobis deri¬

Expanded text:
aut in verbis propriis est, aut in translatis. Sed cum verba propria faciunt ambiguam Scripturam, primo videndum est, ne male distinxerimus aut pronuntiaverimus. Cum ergo adhibita intentio incertum esse praeviderit quomodo distinguendum aut quomodo pronuntiandum sit, consulat regulam fidei, quam de Scripturarum planioribus locis et Ecclesiae auctoritate percepit. Quod si ambae, vel etiam omnes, si plures fuerint partes ambiguitatis, secundum fidem sonuerint, textus ipse sermonis a praecedentibus et consequentibus partibus, quae ambiguitatem illam in medio posuerunt, restat consulendus, ut videamus cuinam sententiae, de pluribus quae se ostendunt, ferat suffragium, eamque sibi contexi patiatur. Jam nunc exempla considera. Illa haeretica distinctio: In principio erat Verbum, et Verbum erat apuerat. uerbum, ut alius sit sensus: nerbum hoc erat in principio apud deum, non uult deum uerbum confiteri. sed hoc regula fidei refellendum est, qua nobis de tri
Abbreviated transcription (Latin):
esa cramentis aut quȩ in eclesia
sunt oport& ut sequens sermo expo¬
nat. atq: declar& ritum sacerdotalem:
Sunt aũt sacram̃ta baptismũ &chrisma cor¬
pus & sanguis: Queobid sacram̃ta dicuntur :
quia ex subtegumento corporaliũ rerum
uirtus diuina sec r&ius salutẽ. earundem
sacramentorũ operatur : Unde &a se cr&is
uirtutibus uel sacris sacramenta dicuntur :
Quȩideo fructuosȩ penes ecclesiã fiunt :
quia sc̃s in ea manens sp̃s eundem sacram̃toꝵ¬
loctent̃ operatur effectũ: Inde seu ꝑbonos
seu ꝑmalos ministros intra &clesia dĩ dis¬
pensentur. ne bonorũ meritis dispensato¬
rũ amplificantur hȩc dona : n& mcclorum
adtenuantur . quianeque quiplaenta est.
ccliquid neque quirigat : sed qui in crem̃tũ
datds̃ : Unde & grece mysteriũ dicitur qđ
secr&am & reconditã habeat repositionẽ :
DEBABTISMATIS SACRAMTO:

Expanded text:
sacramentis autem quae in Ecclesia fiunt oportet ut sequens sermo exponat, atque declaret ritum sacerdotalem. Sunt autem sacramenta baptismum et chrisma, corpus et sanguis Domini. Quae ob id sacramenta dicuntur, quia sub tegumento corporalium rerum virtus divina secretius salutem eorundem sacramentorum operatur; unde et a secretis virtutibus vel a sacris sacramenta dicuntur. Quae ideo fructuose penes Ecclesiam fiunt, quia slatenter operatur effectum, unde seu per bonos seu per malos ministros intra Ecclesiam Dei dispensentur; nec bonorum meritis dispensatorum amplificantur haec dona, nec malorum attenuantur, « quia neque qui plantat est, aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat, Deus ; » unde et Graece mysterium dicitur, quod secretam et reconditam habeat repositionem. De baptismatis o
Abbreviated transcription (Latin):
ullo in pedimento sȩculi dõseruire studeant
ut congrue illud psalmistȩ dicere possint
Dñs parrheredi tatismeae : Iste autor
doiure p̃ponitur in &clesia : quia in sc̃irde¬
seruit . & sacramenta populis dispensat:
Sicutenĩ inu&eri testamento tribus leui pre
c&eris tribubus peculialiter adño electa
est ad seruiendum illi ꝑdiuersa officia in ta¬
bernaculo : ita &clericus ordo specialiter
modo electus est administrandũ dõ in uerodĩ
tabernaculo qđ est eclesia presens utseruiant
eidie ac nocte intẽplo sc̃o eius. ut sint popu¬
lo in his quȩ addm̃ ꝑtinent ut offerant dõ
dona & sacrificia prosua & populi ignorantia :
Vtiudicent interiustũ & iniustum. & discer¬
nant inter sc̃m & profanũ : interpollutum
& mundum : Doceantq: populũ dĩ om̃alegi¬
tima eius & p̃cepta quȩ mandauerat ad eos :
CLeRicORIM :

Expanded text:
ullo impedimento saeculi Deo servire studeant, ullo impedimento saeculi Deo servire studeant, ut congrue illud Psalmistae dicere possint: Dominus pars haereditatis meae . Iste autem ordo jure praeponitur in Ecclesia, quia in sanctis deseruit, et sacramenta populis dispensat. Sicut enim in Veteri Testamento, tribus Levi prae caeteris tribubus peculiariter a Domino electa est, ad serviendum illi per diversa officia in tabernaculo: ita et clericus ordo specialiter modo electus est ad ministrandum Deo in vero Dei tabernaculo quod est Ecclesia praesens, ut serviant ei die ac nocte in templo sancto ejus, ut sint populo in his quae ad Deum pertinent, ut offerant Deo dona et sacrificia pro sua et pro populi ignorantia, ut judicent inter justum et injustum, et discernant inter sanctum et profanum, inter pollutum et mundum, doceantque populum Dei omnia legitima ejus, et praecepta quae mandaverat ad eos. cleri
Abbreviated transcription (Latin):
Iunt tamen tres ordines in &clesia
conuersantiũ : idest laicorũ monachorũ
& dericorũ quorũ primus id estlaicur
ordo popularis interpr&atur : Laos enim
grece. populus latine dicitur: Secundus
est monachicus idest singulariter conuersa¬
tus. hocest a seculari conuersatione remotius.
conas enĩ grece singularitas dicitur : Etmo¬
nachus singulcris. uel solitarius tertius estor¬
do lericalis cleror quippegrece sors uelhere¬
ditas dr̃ : Cleros aut uel clericorhinc appella¬
tos doctores nri dicunt quia mathias sorte
electus est quẽ primũ ab apostolis legimuror¬
dinatũ sic &eor quos illis temporibur &clesia¬
rũ principes ordinabant . sorte elegebant:
Nam &hereditas grece clero nomia appella¬
tur & herer dero nomus : Propter eaergo
dicti sunt derici quia desorte sunt dñi uel
quia dñm partem habent. sicut decis scriptũ
est. loquente dño ego hereditar eorũ. unde
oport& ut quidm̃ hereditate possident. absq

Expanded text:
unt tamen tres ordines in Ecclesia conversantium, id est, laicorum, monachorum et clericorum, quorum primus, id est, laicus, ordo popularis interpretatur. Laos enim Graece, populus Latine dicitur. Secundus est monachicus, id est singulariter conversans, hoc est, a saeculari conversatione remotus. Monas enim Graece singularitas dicitur, et monachus singularis vel solitarius. Tertius est ordo clericalis. Cleros quippe Graece sors, vel haereditas dicitur. Cleros autem vel clericos hinc appellatos Doctores nostri dicunt, quia Matthias sorte electus est, quem primum ab apostolis legimus ordinatum. Sic et eos quos illis temporibus Ecclesiarum principes ordinabant, sorte legebant. Nam et haereditas Graece cleronomia appellatur, et haeres cleronomus. Propterea ergo dicti sunt clerici, quia de sorte sunt Domini, vel quia Dominum partem habent, sicut de eis scriptum est, loquente Domino: Ego haereditas eorum . Unde oportet ut qui Deum haereditate possident absque
Abbreviated transcription (Latin):
Oblationes intẽplodĩ a fidelibus ipsisus¬
cipiunt . & leuitis suꝑponendar altarib:
deferunt : Hi apud he breos nathinnei uo¬
cantur : ut liberparali pomenon & hesdre
testatur quod interp̃tatur in humilitate
dño seruientes : Exeorũ ordine fuit ille
nathanael qui in euangelio iohannis diui¬
na p̃dicatione cõmonitus saluoctorẽ me¬
ruit confiteri : Quiq: &iã ad primũ diuini¬
tatis inditiũ fidelis enituit: protestante
dño acdicente : Ecce uereis ra helita in quo
dolus ñ est : Istiquoq: uasa corporis & san¬
guinis  xp̃i : diaconis ad altare offerunt :
De quibus quidem placuit patribus ut
quia sacra mysteria contractant: casti
& continentes abuxoribus sint. & ab omni
carnali in munditia liberi : Iuxta quodillis
ꝓph&a docente iub&ur : mundamini qui
fertis uasa dñi : Hiigitur cũ ordinantur
ñ suscipiunt manus in positionẽ sicut sa¬
cerdotes & leuite : sed patenã tantũ & ca¬

Expanded text:
Oblationes in templo Dei a fidelibus ipsi susOblationes in templo Dei a fidelibus ipsi suscipiunt, et Levitis superponendas altaribus deferunt. Hi apud Hebraeos Nathinaei vocantur, ut liber Paralipomenon et Esdrae testatur, quod interpretatur in humilitate Domino servientes. Ex eorum ordine fuit ille Nathanael qui in Evangelio Joannis, divina proditione commonitus, Salvatorem meruit confiteri, quique etiam ad primum divinitatis judicium fidelis enituit, protestante Domino ac dicente: Ecce vere Israelita, in quo dolus non est . Isti quoque vasa corporis et sanguinis Domini diaconibus ad altare offerunt. De quibus quidem placuit patribus, ut quia sacra mysteria contrectant, casti et continentes ab uxoribus sint, et ab omni carnali immunditia liberi, juxta quod illis propheta docente jubetur: Mundamini, qui fertis vasa Domini . Hi ergo cum ordinantur non suscipiunt manus impositionem sicut sacerdos et Levitae, sed patenam tantum et ca
Abbreviated transcription (Latin):
aures habeamus addm̃ adclamant : Ip¬
si quoq: euangelitant : sine his sacerdos
nomen hab& officium ñ hab& : Nam si¬
cut in sacerdote consecratio : itanminis¬
tro dispensatio sacram̃ti est : Ille oblata
sc̃ificat : hic scĩficata dispensat . Ipsis
&iam sacerdotibus ꝓpt̃pre sumptionẽ:
non lic& demensa dñi tollere calicem :
nisi eis traditus fuerit adiacono : Leuite
offerunt oblationes in altaria leuite con¬
ponunt mensam dñi : leuite operiunt ar¬
cam testam̃ti : Non enĩ om̃s uident altare
mysteriorũ quȩ operiuntur aleuitis ne
uideant qui uidere non debent & sumant
qui seruare non possunt : Quiq propt̃ea
altari albis induti adsistunt  ut cȩlestẽ
& in maculocti accedant. quos  primus
ticis uti: Et constituit ad pallio lino stimo
eorũ leuocte ger&ur : sicut ingestis pon¬
tificalibus contin&ur:
dicimus : Qui ideo sic appellantur : qui a
subiacent p̃ceptis &officiis leuitarum:

Expanded text:
aures habeamus ad Deum acclamant. Ipaures habeamus ad Deum acclamant. Ipsi quoque evangelizant. Sine his sacerdos nomen habet, officium non habet. Nam sicut in sacerdote consecratio, ita in ministro dispensatio sacramenti est. Ille oblata sanctificat, hic sanctificata dispensat. Ipsis etiam sacerdotibus, propter praesumptionem non licet de mensa Domini tollere calicem, nisi eis traditus fuerit a diacono. Levitae offerunt oblationes in altaria. Levitae componunt mensam Domini. Levitae operiunt arcam testamenti; non enim omnes vident altare mysteriorum, quae operiuntur a Levitis, ne videant qui videre non debent, et sumant qui servare non possunt, quique propterea altari albis induti assistunt, ut hinc admonet immaculati accedant. Quos primus ticis uti, et constituit ut pallio linostimo eorum laena tegeretur, sicut in gestis pontificalibus continetur.dicimus, qui ideo sic appellantur quia subjacent praeceptis et officiis Levitarum.
Abbreviated transcription (Latin):
diebantur ut ministrarent in taberna¬
explebant. seruire cessabant &erant
ministrifrũm suorũ in tabernaculo foe¬
deris ut custodirent quȩ sibi fuerant
meri. ordinauerunt administeriũ sa¬
crũ & adofficium altaris: quileguntur
&iam & p̃dicasse &baptiz as señ paucos
sed sc̃s stephanus disputauit contraui¬
daeos & philippus baptitato eunucho
euangelizauit ciuitatibus cunctis donec
uenir& cesaream & insamaria pͣdica¬
bat. & baptitabat eos qui aba postolis:
paero &iohanne postmodum confirma¬
bantur : Sed baptitare modo eis corã
ep̃is siue presbiteris licitum est : Ce¬
terũ aũt non lic& : nisi p̃dictis fortas¬
sis officiis longius constitutis necessi¬
tas extrema compellat : Hi enĩ sunt
quos in a pocalipsin legimus septẽ ange¬
los tubis canentes : Hi sunt septẽ cande¬
labra aurea in uoces tonitruorũ uii Ipsi
eñ clara uoce in modum p̃conis admo¬
nent cunctos : siue in psallendo. siue
in lectionibus audiendis: Ipsi &iam ut

Expanded text:
diebantur, ut ministrarent in tabernaexplebant servire cessabant, et erant ministri fratrum suorum in tabernaculo foederis, ut custodirent quae sibi fuerant meri ordinaverunt ad ministerium sacrum et officium altaris, qui leguntur etiam et praedicasse, et baptizasse non paucos, sicut sanctus Stephanus disputavit contra Judaeos, et Philippus, baptizato eunucho, evangelizavit civitatibus cunctis, donec veniret Caesaream, et in Samaria praedicabat, et baptizabat eos qui ab apostolis Petro et Joanne postmodum confirmabantur. Sed baptizare eis modo coram episcopis sive presbyteris licitum est. Caeteris autem non licet, nisi, praedictis fortassis officiis longius constitutis, necessitas extrema compellat. Hi enim sunt quos in Apocalypsi legimus septem angeli, tubis canentes. Hi sunt septem caudelabra aurea. Hi sunt voces tonitruorum septem . Ipsi enim clara voce in modum praeconis admonent cunctos, sive in psallendo, sive in lectionibus audiendis. Ipsi enim ut
Abbreviated transcription (Latin):
teria explebantur : precepit em̃ dñs &
dix̃ admoysen : ut postordinationẽ aaron
sacerdotis & filioru eius rursur leuitrib:
in diuini cultus ministerio ordinar&ur.
& consecrarentur dño ꝓomnibus primo¬
genitis: & seruirentꝓisrahel corã a aron
& filiis eius in tabernaculo dñi excuban¬
tes intẽplodie & nocte: Ipsiquegestasent
arcam & tabernaculum & om̃auas aeius
& in circuitu tabernaculi castra ipsi consti¬
tuerent . & in promouendo tabernacu¬
lo ipsi deponerent &rursus ipsi conpo¬
tridicuntur : Quod sicut in sacerdote con¬
secratio: ita india cono ministerii dispen¬
satio hab&ur : Hi inu&eri testamento
excubabant in tabernaculo testimonii
ad p̃cepta aaron. & adcunta opera taber¬
naculi . uerũ tamen aduasa sc̃uarii &
ad altare ñ accedebant. sicut mandaue¬
rat dñs aa rondicens : Egodediuobis fr̃s
ur̃os leuitas demedio filiorũ israbel. &¬

Expanded text:
teria explebantur. Praecepit enim Dominus et teria explebantur. Praecepit enim Dominus et dixit ad Moysen, ut post ordinationem Aaron sacerdotis et filiorum ejus rursus Levi tribus in divini cultus ministeriis ordinarentur, et consecrarentur Domino pro omnibus primogenitis, et servirent pro Israel coram Aaron et filiis in tabernaculo Domini, excubantes in templo die ac nocte; ipsique gestarent arcam, et tabernaculum, et omnia vasa ejus, et in circuitu tabernaculi castra ipsi constituerent, et in promovendo tabernaculo ipsi deponerent, rursus ipsi compotri dicuntur, quod sicut in sacerdote consecratio, ita et in diacono ministerii dispensatio habetur. In Veteri Testamento excubabant in tabernaculo testimonii ad praecepta Aaron, et ad cuncta opera tabernaculi; verumtamen ad vasa sanctuarii et ad altare non accedebant, sicut mandaverat Dominus Aaron dicens: Ecce dedi vobis fratres vestros Levitas de medio filiorum Israel
Abbreviated transcription (Latin):
ne diuini corporis & sanguinis & inbap¬
tismate & in offitio p̃dicandi: Sedlic&
sintsacerdotes : tamen pontificatus
apicem ñ habent : quia n& chrismate
frontem signant nec paraclytũ sp̃mdant :
quod solis ep̃is deberilectio actus a postoloꝵ
demonstrat . nec ordinare clericos in sacris
preferebant Lxcuiri in u&eri testamto :
in quibus dñs sp̃m moysi propagauit : Ut
talibus adiutoribur usus in populo in nu¬
merar multitudines facile gubernar&
Sic & paterne plenitudinis habundan¬
tia trans fusa est & eleataro & thamar
ut adhosticos salutares & frequentioris
officii sacram̃tũ : ministeriũ sufficer&
sacerdotum : Sic & apostolis xp̃i docto¬
res fidei comites additi sunt : quibus illi
orbom totũ secundis p̃dicatoribur in ple¬
uerunt . & euangelicã doc trinã dilata¬
uerunt
DEDIACONIBUS
euite ex nomine auctoris uocati.
de nomine leui : leuitȩ exortis.
a quibus intẽplodĩ mystici sac ramentiminir¬

Expanded text:
ne divini corporis et sanguinis, et in bapne divini corporis et sanguinis, et in baptismate, et in officio praedicandi. Sed licet sint sacerdotes, tamen pontificatus apicem non habent, quod nec chrismate frontem signant, nec paracle tum spiritum dant, quod solis episcopis deberi lectio Actus apostolorum demonstrat; nec ordinare clericos in sacris praeferebant LXX viri in Veteri Testamento, in quibus Dominus spiritum Moysi propagavit, ut talibus adjutoribus usus in populo, innumeras multitudines facile gubernaret. Sic et paternae plenitudinis abundantia transfusa est in Eleazaro et Ithamaro, ut ad hostias salutares et frequentioris officii sacramentum, ministerium sufficeret sacerdotum. Sic et apostolis Christi, doctores, fidei comites additi sunt, quibus illi orbem totum secundis praedicatoribus impleverunt, et per evangelicam doctrinam dilataveruntDe diaconis. Levitae ex nomine auctoris vocati, de nomine Levi Levitae exorti sunt, a quibus in templo Dei, mystici sacramenti mys
Abbreviated transcription (Latin):
resbiteror ũordo exordiũ sumpsit
a filiis ut dictũ est aaron: quienim
sacerdotes inu&eri testamento uocaban¬
tur hi sunt quinunc
appellantur
princeps sa¬
Non ꝓa&ate aũt: uel de crepita senectute.
sed ꝓpt̃ honorẽ & dignitatẽ & doctrinam
sapientiȩ quã acceperunt. presbiterino¬
minantur. sicut ꝑsapientiã dicitur : Elora
senũ canities. &item canities hominum
prudentia est : Unde & apud u&eres idem
& ep̃i & presbiteri fuerunt. quia illud
nomen dignitatis est : hoc &atis & paulur¬
reliquitecr&e : ut ea quȩde sunt corri¬
gas & constituas ꝑciuitates presbiteror
sicut ego tibi disposui : Siquis sine crimine
est unius uxoris uirfilios habens fideles¬
ñ in accusatione luxoriȩ aut non subditos:¬
bit : cũ unaciuitas plures epis copos habe¬
re non possit. sed subepis coporũ nomine
presbiteros cõplexus est : Ideo aũt pres¬
biteri sacerdotes uocantur : quia sa¬
crũdant sicut &ẽp̃i : Id est in confectio¬

Expanded text:
resbyterorum ordo exordium sumpsit a filiis, ut dictum est, Aaron. Qui enim sacerdotes in Veteri Testamento vocabuntur, hi sunt qui nunc appellantur princeps saNon pro aetate autem vel decrepita senectute, sed propter honorem et dignitatem et doctrinam sapientiae quam acceperunt, presbyteri nominantur, sicut per Sapientiam dicitur: Gloria senum canities , et item: Canities hominis demonstrat. Unde et apud veteres idem episcopi et presbyteri fuerunt, quia illud nomen dignitatis est, hoc aetatis. Lreliqui te Cretae, ut ea quae desunt corrigas et constituas per civitates presbiteros, sicut ego tibi disposui. Si quis sine crimine est, unius uxoris vir, filios habens, nonon in accusationem luxuriae aut non subiibit, cum una civitas plures episcopos habere non possit, sed sub episcoporum nomine presbyteros complexus est. Ideo autem presbyteri sacerdotes vocantur, quia sacrum dant, sicut episcopi, id est, in confectio
Abbreviated transcription (Latin):
scilic& donũ quod illi est absp̃uscõ conces¬
sum : secundũ a postoli p̃conium : Exor¬
cistas enĩ memorat a postolus cũdicit :
Nũ quid om̃s dominationes habent sana¬
tionũ : hi enĩ cũ ordinantur accipiunt
demanu ep̃ilibellum in quo scripti sunt
nendimanus suꝑenerguminos siue

Expanded text:
scilicet donum quod illi est a Spiritu sancto concesscilicet donum quod illi est a Spiritu sancto concessum secundum Apostoli praeconium. Exorcistas enim memorat Apostolus cum dicit: Nunquid omnes donationes habent sanationum? Hi enim cum ordinantur accipiunt de manu enendi manum super energuminum sive
Abbreviated transcription (Latin):
tauerunt aũt quidam & decircũ eun¬
tibus iudȩis exorcistis: in uocare nom̃
dras actores memorat templi: eos
nunc esse exorcistas in aeclesiadĩ : Fu¬
erunt enĩ subhes dra actores tẽpli ser¬
uorũ salamonis filii : qui actũ templi
totus subcura sua heberent. non tam
sacerdo talibus officiis ministrarent :
aut sacris oblactionibus deseruirent :
Nullamergo aliam curã hecbebant
actorer templi : nisi ad sacra tecta re¬
ficienda ut quecumq fuissent uexata
in edificio tẽpli aut delcpsa : ꝑ eosdem
actores dethesauris dominicis refice¬
rentur atque excolerentur : Ergo acto¬
res tẽpli: exorcistȩ sunt in populodĩ : quo¬
modo enĩ actor prudens & bonus scit quid
sit dñi sui census & omnis substantiȩ mo¬
dus & redigit apud se totius possessionis
instrumenta originalia : sic exorcista
redigit insua diligentia totius regnidñi
secr&a : ut memoriȩ mand& descriptu¬
rarum sacramentis : unde exerceat

Expanded text:
taverunt autem quidam, et de circumeuntaverunt autem quidam, et de circumeuntibus Judaeis, exorcismis invocare nomen dras actores memorat templi, eos nunc esse exorcistas in Ecclesia Dei. Fuerunt enim sub Esdra actores templi servorum Salomonis filii, qui actum templi totius sub cura sua haberent, non tamen sacerdotalibus officiis ministrarent, aut sacris oblationibus deservirent. Nullam ergo aliam curam habebant actores templi, nisi ad sarta tecta reficienda, ut quaecunque fuissent veterata in aedificio templi aut delapsa, per eosdem actores de thesauris Dominicis reficerentur atque excolerentur. Ergo exactores templi exorcistae sunt in populo Dei. Quomodo enim actor prudens et bonus scit quid scit Domini sui census, et omnis substantiae modus, et redigit apud se totius possessionis instrumenta originalia, sic exorcista redigit in sua diligentia totius regni Domini secreta, ut memoriae mandet de Scripturarum sacramentis, unde exerceat
Abbreviated transcription (Latin):
coliti grece latine cero farii dicuntur
adeportandis cereis : quando legendũ
est euangeliũ aut sacrificiũ offeren¬
dum : Tunc enĩ accenduntur lumina¬
ria abeis & deportantur non adeffugan¬
das tenebras. dum soleodem tẽporeru¬
til& sed adsignũ l&itie demonstrandũ
Vt subtypo luminis corporalis illa lux
ostendatur dequa in euangelio legitur
Frat lux uera : quȩ inluminat omnem
hominẽ uenientẽ in hunc mundum
Quorũ typum p̃ferebant illi qui dñiman¬
dato in tabernaculo lucernas cotidie ac¬
cendebant suꝑ cande labrũ positas:
DE EXORCISTIS:
* increpanter uocantur : Inuocauit
enĩ suꝑcathecuminos uel suꝑeos qui habent
sp̃m inmundum nomen dñiihu : adiuran¬
tes ꝑeum. ut egrediatur ab eis : Refest
iosephus regem salomonem excogitas¬
se suãq gentẽ docuisse modos exorcis¬
mi idest adiurationis: Quibus in mun¬
di spͥs expulsi ab homine ulterius re¬
uerti nonsint ausi : Testatur & his
liberactus a postolorũ itadicens : Tẽp¬

Expanded text:
colythi Graece, Latine ceroferarii dicuntur, a deportandis cereis, quando legendum est Evangelium, aut sacrificium offerendum. Tunc enim accenduntur luminaria ab eis et deportantur, non ad effugandas tenebras, dum sol eodem tempore rutilet, sed ad signum laetitiae demonstrandum, ut sub typo luminis corporalis illa lux ostendatur de qua in Evangelio legiturErat lux vera quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum , quorum typum praeferebant illi qui Domini mandato in tabernaculo lucernas quotidie accendebant super candelabrum positas. De exorcistis.  increpantes vocantur. Invocant enim super catechumenos, vel super eos qui habent spiritum immundum, nomen Domini Jesu, adjurantes per eum ut egrediatur ab eis. Refert Josephus regem Salomonem excogitasse suamque gentem docuisse modos exorcismi, id est adjurationis, quibus immundi spiritus expulsi ab homine ulterius reverti non sunt ausi. Testatur et de eis liber Actus apostolorum, ita dicens: Ten
Abbreviated transcription (Latin):
aũt speciebus uirtutũ ꝑfecte adornatus & sa¬
pientiae lumine in lustratus homodirite ac
congruȩ seruitiũ eius potest agere : atque ora¬
toris officiũ digne potest in ecclesia implere
quem antiqua difinitio ad firmet uirũ bonũ
& dicendi peritũ esse debere : Siergo hȩc difi¬
nitio in orationibus gentiliũ obseruabatur :
multo magis inorationibus xp̃i obseruare
conuenit: quorũ non solum sermo : immo
&iam totauita doctrina uirtutũ deb& ẽẽ :
Sed quia demodo inueniendi ea quȩ intelle¬
genda sunt in scripturis multaiam diximus :
Adiuuante dño de proferendo ea quȩ intel¬
lecta sunt pauca
dicemus: Ut hocno¬
uissimo libro totũhoc opus claudamus:
Quid defeat doctor catholacus indi

Expanded text:
autem speciebus virtutum perfecte adornatus, et saautem speciebus virtutum perfecte adornatus, et sapientiae lumine illustratus homo Dei, rite et congrue servitium potest agere, atque oratoris officium digne potest in Ecclesia implere: quem antiqua diffinitio affirmat, virum bonum et dicendi peritum esse debere. Si ergo haec definitio in oratoribus gentilium observabatur, multo magis in oratoribus Christi observari convenit, quorum non solum sermo, imo etiam tota vita doctrina virtutum debet esse. Sed quia de modo inveniendi ea quae intelligenda sunt in Scripturis multa jam diximus, adjuvante Domino de proferendo ea quae intellecta sunt pauca dicemus, ut hoc novissimo libro totum opus claudamus. Quid debeat doctor catholicus in di
Abbreviated transcription (Latin):
suã suꝑ arenam sine fundamento. in
quam inlisus est fluuius. & continuo
cecidit & facta estruina domus illius mag¬
na Deb& aũt unus quisq: catholicus uni¬
uersis uirtutibus ȩquoliter operam dacre :
ut & intus & foris nobiliter ornectus &er¬
niregis conuiuio dignus existat : Et qua¬
driga spiritali uectus ad a uernã poctriã
conscendat: Deb& aũt prudentiȩ inten¬
dere: ut prudenter ꝓuideat : uera cit̃
intellegat: intellecta que memoriter
retineat: Deb& iustitiȩ: ut relegio sus
pius. & humilis fiat ut gratiam & uindi¬
cationem obseruantiã &ueritatem con¬
seru&: pactumq: & pariudicatum &
legem custodiat:
Deb& fortitudi¬
ne studium in pendere : ut
ne studium in¬
pendere: ut
magnificentiã & fidentiam : pacientiã
& ꝑseuerantiam habeat : deb& tempe¬
rantie ut continens clemens & modestus
fiat : Etsuꝑhȩc om̃a : ut pacis & carita¬
tis fidus exsecutor existot: quȩ sci¬
lic& est uinculum ꝑfectionis: his

Expanded text:
suam supra arenam sine fundamento, in suam supra arenam sine fundamento, in quam illisus est fluvius, et continuo cecidit: et facta est ruina domus illius magna . Debet autem unusquisque catholicus universis virtutibus aequaliter operam dare, ut et intus et foris nobiliter ornatus, aeterni regis convivio dignus existat, et quadriga spiritali vectus, ad aeternam patriam conscendat. Debet autem prudentiae intendere, ut prudenter provideat, veraciter intelligat, intellectaque memoriter retineat. Debet justitiae ut religiosus, pius humilisque fiat; ut gratiam et vindicationem, observantiam et veritatem conservet; pactumque et parjudicatum et legem custodiat. Debet fortitudini studium impendere, utni studium impendere, ut magnificentiam et fidentiam, patientiam et perseverantiam habeat. Debet temperantiae ut continens, clemens et moderatus fiat; et super haec omnia, ut pacis et charitatis fidus exsecutor existat: quae scilicet est vinculum perfectionis. His
Abbreviated transcription (Latin):
duobus in ꝑfectis magis eligo scãm rusticita¬
tem: quã eloquentiã peccatricem : quia
sapientia dicit: Melior est pauper am¬
bulcns insimplicitate sua : quã diuer
prauis itineribus qui aũt custoditlegẽ
filius sapiens est : Oport& quidem eum
qui sapientiȩ stud& uir tuti studere ut
id quod sapienter intellegit inmente :
utiliter exerceat in opere. & quodcũq:
bonis uerbis aliis facere p̃cipit : suis ope¬
ribus faciendum esse prius doceat : Vt
faciens & docens mandata đi : maior uo¬
sido cuerit ore: & soluerit actione
unũ demandatis dĩ minimis : Omnise nĩ
in quid saluator: qui uenitadme
& audit sermones meos & facit eos: Si¬
milis est homini ȩdificanti domũ qui fodit
in altum & posuit fundam̃ta supra pecrã
Inundatione aũt facta in lisum est
flumen domui illi : & non potuit eam
mouere : Fundata enim erat supra
p&ram : quiaut audit & non facit :
similis est hominum edificanti domũ

Expanded text:
duobus imperfectis, magis eligo sanctam rusticitaduobus imperfectis, magis eligo sanctam rusticitatem quam eloquentiam peccatricem; quia Sapientia dicit: Melior est pauper ambulans in simplicitate sua, quam dives pravis itineribus: qui autem custodit legem, filius sapiens est . Oportet quidem eum qui sapientiae studet, virtuti studere, ut id quod sapienter intelligit in mente, utiliter exerceat in opere; et quodcunque boni verbis aliis facere praecipit, suis operibus faciendum esse prius doceat, ut faciens et docens mandata Dei, major vosi docuerit et solverit actione unum de mandatis Dei minimis. Omnis enim, inquit Salvator, qui venit ad me et audit sermones meos, et facit eos, similis est homini aedificanti domum, qui fodit in altum, et posuit fundamenta supra petram. Inundatione autflumen domus illi, et non potuit eam movere: fundata enim erat super petram. Qui autem audit et non facit, similis est homini aedificanti domum
Abbreviated transcription (Latin):
nter ea quippe dumintenta meditatione
scientiã spiritalem optat adipisci: necesse
est utiugi exercitio uirtutũ sibi querat
opulentiã : nedum inuno diues eẽ cupit.
& alterius opes quȩ rere neglegit : uere
opulentiȩ fructur ꝑdat acnonsolum.
ipsi ueniat quod quesitarũ rerũ utilitatẽ ñ ha¬
beat: immo poenas in iustus possessor ꝓeis dño
soluat : Nit enĩ ipsa ueritas: Seruus quiscit
uoluntatẽ dñi sui & non facit uapulabit. mul¬
tis qui aũt nescit & non facit. uapulabit pau¬
cis: quidergo proderit homini ingentes diui¬
tus congregare : & earũ usum minime hoc¬
bere : Cũ multo melior sit ille qui pauꝑtate
sua contentus est & l&abitur delabore suo
ei qui totã uitã suã diuitias habens inegesta¬
te consumit: Salomone attestante
qui ait: Melius est pauꝑ & sufficiens sibi
quã gloriosus & indigens pane : Scarustici¬
tas solũ sibi prodest: & quantũ ȩdifi cat
exuitȩ merito : tantũ noc& sinon &
ual& tunc dicentibus resistere: Sedex

Expanded text:
nterea quippe dum intenta meditatione scientiam spiritualem optat adipisci, necesse est ut jugi exercitio virtutum sibi quaerat opulentiam, ne dum in uno dives esse cupit, et alterius opes quaerere negligit, verae opulentiae fructus perdat; ac non solum ipsi eveniat, quia quaesitarum rerum utilitatem non habeat, imo poenas injustus possessor pro eis Domino solvat. Ait enim ipsa Veritas servis: Qui scit voluntatem Domini sui et non facit, vapulabit multis; qui autem nescit et non facit, vapulabit paucis . Quid ergo proderit hominibus ingentes divitias congregare, et earum usum minime habere, cum multo melior sit ille qui paupertate sua contentus est et laetabitur de labore suo, ei qui totam vitam suam, divitias habens, in egestate consumit, Salomone attestante, qui ait: Melior est pauper et sufficiens sibi, quam gloriosus et indigens pane . Sancta rusticitas solum sibi prodest; et quantum aedificat ex vitae merito, tantum nocet si non et valet contradicentibus resistere. Sed ex
Abbreviated transcription (Latin):
ecundũ ieiuniũ est : qđ iuxta canones
postpente costen. aliadie inchoatur : se¬
cundũ quia & moysesait : In initiomensis
ordiariȩ faci&is uobis ebdomadar vii:
hoc ieiuniũ : aplerisq: ex auctoritate euan¬
gelii postdñi ascensionẽ cõpl&ur: Testi¬
moniũ illud dominicũ historialiter accipi¬
entes : ubi dicit : Num quid possunt filii
sponsilugere : quã diu cũ illis est sponsus:
Venient aũt̃ dies cũ aufer&ur ab eis spon¬
cũ discipulis postea legitur conuersactus
ñoportere. nec ieiunare: necluge¬
re.
quia in leitia sumus:
Postea uero quõc tẽpus
illud ex pl&ur quo xp̃s ad uolans
ad cȩlos p̃sentia corporali recessit . tunc
indicendũ eẽ ieiuniũ ut ꝑcordis humilita¬
tem & abstinentiã carnis mereamur ecȩ¬
imus. bene & regulariter hoc postpente¬
costen. a patribus consticutũ est inchoare :
dibus dĩ aduentũ ipsius exspectemus : &
tunc ꝑ eius gratiã in nouecti. ac telo sp̃ita¬
li inflãmati : abstinentiȩ &ieuinio ope¬

Expanded text:
ecundum jejunium est, quod juxta canones post Pentecosten alia die inchoatur, secundum quod et Moyses ait: In initio mensis ordinarie facietis vobis hebdomadas septem . Hoc jejunium a plerisque ex auctoritate Evangelii post Domini ascensionem completur, testimonium illud Dominicum historialiter accipientes ubi dicit: Nunquid possunt filii sponsi lugere quandiu cum illis est sponsus? Venient autem dies cum auferetur ab eis sponus quibus cum discipulis postea legitur conversatus, non oportere nec jejunare nec lugere: quia in laetitia sumus. Postea vero quam tempus illud expletur, quo Christus advolans ad coelos, praesentia corporali recessit, tunc indicendum esse jejunium, ut per cordis humilitatem et abstinentiam carnis, mereamur e coeimus, bene et regulariter hoc post Pentecosten a Patribus constitutum est inchoare, udibus Dei adventum ipsius exspectemus, et tunc per ejus gratiam innovati, ac coelo spirituali inflammati, abstinentiae et jejunio ope
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑquẽ ds̃ arguiteos qui furantur uerba eius :
Vnus quisq: apximo suo: Quienĩ furantur
alienũ auferunt : Uerbũ aũt đinon est abeis
aliena : quicũ dicit bene: uiuit male.
uidentur ingenio : sed ab eius moribus alie¬
na sunt : Fos itaq: dixit ds̃ furari uerboc sua
quiboni uolunt uideri loquendo quȩ dĩsunt
Cũ mali sint faciendo quȩ sua sunt : Cũ uero
boni fideles bonis fidelibus hanc operam
ac cõmodant: utrique sua dicunt: Quico
& ds̃ ipsorũ est : cuius sunt illa quȩ dicunt :¬
&ea sua faciunt : quȩ non ipsi conponere
posuerunt . qui secundum illa conposita
uiuunt.

Expanded text:
per quem Deus arguit eos, qui furantur verba ejus, per quem Deus arguit eos, qui furantur verba ejus, unusquisque a proximo suo . Qui enim furantur, alienum rapiunt; verbum autem Dei non est alienum aliena, cui cum dicit bene, vivit male. xcogitari ingenio, sed ab ejus moribus aliena sunt. Eos itaque dixit Deus furari verba sua, qui boni volunt videri, loquendo quae Dei sunt; cum mali sunt, faciendo quae sua sunt. Cum vero boni fideles bonis fidelibus hanc operam accommodant, utrique sua dicunt: quod et Deus ipsorum est, cujus sunt illa quae dicuntur et ea sua faciunt, quae non ipsi componere potuerunt, qui secundum illa composite vivunt.
Abbreviated transcription (Latin):
uidergo est ñ solum eloquenter uerũ
m&iam sapienter dicere : nisi uerba
insũmissogenere sufficientia : intẽperato
splendentia in grandiuehementia : uerir
tamen rebus quibus audiri oporteat adhi¬
bere : Sed qui utrumq: non potest : dicat
sapienter quod ñ dicit eloquenter : potius
quã dicat eloquenter qđ dicit insipienter:
Si aũt nec hoc quidem potest : ita conuer¬
s&ur ut non solum sibi p̃mium conpar&
sed & p̃beat aliis exemplum: ut sit euis qua¬
si copia dicendi forma uiuendi: Sunt sane
quidam : quibene ꝓnuntiare possunt :
Quid aut pronuntient ex cogitare ñ possunt
Quodsi ab aliis sumant eloquenter sapien¬
ter que conscriptũ: Memoria que cõmen¬
dent atque ad populũ proferant : si eam
ꝑsonã gerunt : non in ꝓpriefaciunt &iam:
Sic enĩ qđ ꝓfecto utile est: multip̃dica¬
tores ueritatis fiunt: ne multi magistn:
Siunius ueri magistri: idipsũ dicant
om̃s. & non sint in eis scis mocta: Ne
derrendi sunt istiuoce hieremiȩ prophecȩ

Expanded text:
uid ergo est non solum eloquenter, verum etiam sapienter dicere, nisi verba in submisso genere sufficientia, in temperato splendentia, in grandi vehementia, veris tamen rebus quibus audiri oporteat adhibere? Sed qui utrumque non potest, dicat sapienter quod non dicat eloquenter, potius quam dicat eloquenter quod dicit insipienter. Si autem nec hoc quidem potest, ita conversetur, ut non solum sibi praemium comparet, sed et praebeat aliis exemplum et sit ejus quasi copia dicendi, forma vivendi. Sunt sane quidam qui bene pronuntiare possunt, quid autem pronuntient, cogitare non possunt. Quod si ab aliis sumant eloquenter sapienterque conscriptum, memoriaeque commendent, atque ad populum proferant, si eam personam gerunt, non improprie faciunt. Sic enim, quod profecto utile est, multi praedicatores veritatis fiunt: nec multi magistri, si unius rei magistri idipsum dicant omnes, et non sint in eis schismata. Nec deterrendi sunt isti voce Jeremiae prophetae,
Abbreviated transcription (Latin):
te dño intrate ꝑ angustam portam :
Ut ergo notitia naturȩ serpentis in¬
lustrat multas similitudines quos de
hoc animante scriptura dare consue¬
uit : Sic ignorantia non nullorum
animalium quȩ ñ minus ꝑsimilitudines
cõmemorat impedit plurimum intellec¬
torem : Sic lapidum : sic herbarum uel
quȩq: tenentur radicibus : Nam & carbun¬
culi notitia quod luc& in tenebris multa
inluminct &iam obscura librorũ: ubi¬
cumq: propt̃ similitudinẽ ponitur. &
ignorantia byrilli uel ad amcntis : clau¬
dit plerumq: intellegentiȩ fores : nec
aliam obcausam facile est intellegere pa¬
cem ꝑ p&uam significari : oleae ramulũ
quem rediens ad arcam colũba ꝑtulit :
nisiquia nouimus &oleilenem contactũ
Non facile alienohumore corrũpi : & cerbo¬
rem ipsam frondere ꝑenniter : multi
aũt propt̃ ignorantiam ysopi dumne¬
sciunt quã uimhabeat : uel adpurgan¬
dum pulmonem uel ut dicitur ad saxa
radicibus pene tranda : cumsit herba

Expanded text:
te domino: intrate per angustam portam! te domino: intrate per angustam portam! ut ergo notitia naturae serpentis inlustrat multas similitudines, quas de hoc animante scriptura dare consueuit, sic ignoanimalium quae non minus per similitudines commemorat, impedit plurimum intellectorem. Sic lapidum, sic herbarum, vel quaecumque tenentur radicibus. Nam et carbunculi notitia, quod lucet in tenebris, multa illuminat etiam obscura librorum, ubicumque propter similitudinem ponitur; et ignorantia berylli vel adamantis claudit plerumque intelligentiae fores. Nec aliam ob causam facile est intelligere pacem perpetuam significari oleae ramusculo, quem rediens ad arcam columba pertulit , nisi quia novimus et olei lenem contactum non facile alieno humore corrumpi, et arborem ipsam frondere perenniter. Multi autem propter ignorantiam hyssopi, dum nesciunt quam vim habeat, vel ad purgandum pulmonem, vel, ut dicitur, ad saxa radicibus penetranda, cum sit herba
Abbreviated transcription (Latin):
nobis sunt in cognita nomina Quibus aꝑ¬
tis & interp̃tatis. multȩ inscripturis
figuratȩ loquutiones manifestantur:
Rerũ aut ignorantico facit obscuras fi¬
guratas locutiones cũ ignoramus
uel animantiũ uel lapidum uel herbacrũ
nocturas aliarum uȩrerum quȩple¬
rumq: inscriptutis similitudinis.
alicuius gratia ponuntur nam & deserpente
qđ notum est totum corpus eum procapite
obicere ferientibus quantũ in lustrat sen¬
sum illum quod dñs iub& astutos nos ẽẽ
sicut serpentes. ut scilic& procapite ñro
quod est xp̃s: corpus potius ꝑsequentib:
offeramus nefides xp̃iana tamquam ne¬
c&ur in nobis si parcentes corpora negemus
dm̃. Uel illud quod ꝑ cauernȩ angusticor
co artatus deposita u&eri tonica uires
nouas accipere dicitur : quantum con¬
cinnit adimitandam ipsam serpentis as
tutiam: Exuendumq: u&erem hominẽ
sicut apostolus dicit : ut induamurno¬
uum & exuendum ꝑ angusticos. Dicen¬

Expanded text:
nobis sunt innobis sunt inertis et interpretatis, multae in Scripturis figuratae locutiones manifestantur. 24. Rerum autem ignorantia facit obscuras figuratas locutiones, cum ignoramus vel animantium, vel lapidum, vel herbarum naturas, aliarumve rerum, quae plerumque in Scripturis similitudinis alicujus gratia ponuntur. Nam et de serpente quod notum est, totum corpus eum pro capite objicere ferientibus, quantum illustrat sensum illum, quo Dominus jubet astutos nos esse sicut serpentes ; ut scilicet pro capite nostro, quod est Christus, corpus potius persequentibus offeramus, ne fides christiana tanquam necetur in nobis, si parcentes corpori negemus Deum! vel illud, quod per cavernae angustias coarctatus, deposita veteri tunica vires novas accipere dicitur, quantum concinit ad imitandam ipsam serpentitutiam exuendumque ipsum ueterem hominem, sicut apostolus dicit, ut induamur nouo, et exuendum per angustias dicen