comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& rethoricam. Dicta autẽ logyca: id
ẽ racionalis. Logos enĩ apd̾ grecoˢ.
& sermonẽ atos significat & racionẽ.
In his qͥppe lad trib generib phylo¬
sophiȩ: etiam eloquia diuina consi¬
stunt. Nam aut de natura disputa¬
re solent. ut in genesi & in eccłiasten
aut de morib ut in ꝓuerbiis & in
om̃ib sparsim libris: aut de logica
ꝓ qua nr̃i theoricam sibi uendican.
in nomine & partib suis ita diffi¬
nierunt. Phylosophia ẽ. diuina¬
rum humanarũq rerum in qͣntum
homuni possibile est ꝓbabilis scien
cia. Alit̾. Phylosophia ẽ: ars artiũ.
&e disciplina disciplinarũ. Rursus
phylosophia ẽ meditatio mortis.
quod magis conuenit xp̃ianis. qui
scłi ambicione calcata conu̾satione
disciplinabili: similitudine future
patriȩ uiuunt. Phylosophia diuidit᷑
in duas partes. Prima: in spectati¬
uam. scđa in actualem. Alii defini¬
erunt phylosophiȩ racionẽ in du¬

Expanded text:
et Rhetoricam. Dicta aet Rhetoricam. Dicta aenim apud Graecos, et sermonem significat, et rationem. 8. In his quippe tribus generibus philosophiae etiam eloquia divina consistunt. Nam, aut de natura disputare solent, ut in Genesi et Ecclesiaste; aut de moribus, ut in Proverbiis et in omnibus sparsim libris; aut de logica, pro qua nostri theoricam sibi vindicant,in nomine et partibus suis ita definierunt: Philosophia est divinarum humanarumque rerum, in quantum hominia. Aliter: Philosophia est ars artium et disciplina disciplinarum. Rursus: Philosophia est meditatio mortis, quod magis convenit Christianis qui, saeculi ambitione calcata, conversatione disciplinabili, similitudine futurae patriae vivunt. Philosophia dividitur in duas partes: prima inspectiva; secunda actualis. Alii definierunt Philosophiae rationem in du
Abbreviated transcription (Latin):
Physicam apd̾ grecos pͥmus ꝑseru¬
tatus ẽ. t̾ales nulesiuis: unus ex
septem illis sapientibꝰ. Hic enĩ ante
alios: cęli causas atq uim rerum
naturaliũ contemplata racione
suspexit. Quã postiodũ plato in
quatuor definitionibꝰ distribuit:
metͥam. astronomiã. Ethycam
socrates pͥmus ad corrigendos com¬
ponendosq mores instituit: atq
om̃e studium eiꝰ ad bene uiuendi
disputationẽ ꝑduxit: diuidens
eã in quatuor. uirtutibꝰ anime
id est prudentiã. iusticiã. fortitu¬
dinem. temꝑantiam. Pruden¬
tia ẽ: in reb qua discernunt᷑ a
bonis mala. Fortitudo: qua
adu̾sa equanimit̃ tolerant᷑. Temꝑan¬
tia: qua libido concupiscentiaq rerũ
frenatur. Iusticia: qua recte uidican¬
do sua cuique distribiunt᷑. Logicã
quȩ racionalis uocatur. plato subun¬
xit: ꝑ quã discussis rerum morumq
causis. uim earũ racionabilit̃ ꝑscru¬
tatus ẽ. diuidens eã in dialecticam

Expanded text:
Physicam apud Graecos primus perscruPhysicam apud Graecos primus perscrutatus est Thales Milesius, unus ex septem illis sapientibus. Hic enim ante alios caeli causas atqunaturalium, contemplata ratione suspexit. Quam postmodum Plato in quatuor diffinitiones distribuit; musicam, astronomiam. Ethicam Socrates pponendosque mores instituit, atque omne studium eius ad bene vivendi disputationem perduxit, dividens eam in quattuor virtutibus animae, id est prudentiam, iustitiam, fortitudinem, temperantiam. Prudentia est in rebus, qua discernuntur a bonis mala. Fortitudo, qua adversa aequanimiter tolerantur. Temperantia, qua libido concupiscentiaque rerum frenatur. Iustitia, qua recte iudicando sua cuique distribuunt. Logicam, quae rationalis vocatur, Plato subiunxit, per quam, discussis rerum morumque causis, vim earum rationabiliter perscrutatus est, dividens eam in Dialecticam
Abbreviated transcription (Latin):
uidet᷑. an maior. sit quã om̃is t̾ra.
item luna globosa sit an concaua.
& stellȩ utrũ ne adhereant cȩlo an
ꝑ aerem libero cursu ferantur. ce¬
lum ipsũ qua magnitudine. qua
materia constet. utrũ quietũ sit
& immobile. an incredibili celeritate
uoluatur. quanta sit t̾rȩ crassitudo.
aut quibꝰ fundamentis librata. & sus¬
pensa ꝑmaneat. Ipsũ autẽ nomen la¬
tine interp̃tatum: amorem sapien¬
tiȩ ꝓfitetur. Nam greci phylo amo¬
rem: sophyam. sapientiam dicunt.
hylosophiȩ species. triꝑtita ẽ. Una
naturalis. quȩ grece physica appel¬
latur: in qua de nature inqͥsitione
dissertt᷑: altera moralis. quȩ grece
ethyca dicit᷑. in qua de moribꝰ agit᷑.
t̾cia racionalis. quȩ greco uocabu¬
lo logyca appellatur. in qua dis¬
putatur quemadmodũ in rerũ
causis uł uite moribꝰ ueritas ipsa
queratur. In physica gͥ: causa que¬
rendi. in echyca. ordo uiuendi. in
logyca. racio intelligendi u̾satur

Expanded text:
videtur, an maior sit quam omnis terra: videtur, an maior sit quam omnis terra: item luna globosa sit an concava, et stellae utrumne adhaereant caelo, an per aerem libero cursu ferantur: caelum ipsum qua magnitudine, qua materia constat: utrum quietum sit et inmobile, an incredibili celeritate volvatur: quanta sit terrae crassitudo, aut quibus fundamentis librata et suspensa permaneat. Ipsud autem nomen Latine interpretatum amorem sapientiae profitetur. Nam Graeci φιλο- amorem, σοφίαν sapientiam dicunt. Philosophiae species tripertita est: una naturalis, quae Graece Physica appellatur, in qua de naturae inquisitione disseritur: altera moralis, quae Graece Ethica dicitur, in qua de moribus agitur: tertia rationalis, quae Graeco vocabulo Logica appellatur, in qua disputatur quemadmodum in rerum causis vel vitae moribus veritas ipsa quaeratur. In Physica igitur causa quaerendi, in Ethica ordo vivendi, in Logica ratio intellegendi versatur.
Abbreviated transcription (Latin):
&e rethoricam: uarro in nouẽ
disciplinarũ libris tali similitudine
definiuit. Dialectica & rethorica ẽ qͦd
in manu hominis pugnꝰ astrictus &
palma distensa. illa uerba contͣhens.¬
ista distendens. Dialectica siqͥdem ad
disserendas res acutior. Rethorica ad
illa quȩ nitit᷑ docenda facundior:
illa ad scolas nonnum quã uenit.
ista uigĩt ꝓcedit in forum. illa re¬
quirit rarissimos studiosos: hȩc fre¬
quent̃ & popłos. Solent autẽ phylo¬
sophi antequã ad ysagogen ueni¬
ant exponenda. definitionẽ phy¬
losophie ostendere: quo facilius
ea que ad eã ꝑtinent demonstrent᷑.
De diffinitione philosophiȩ.
hylosophia ẽ. rerũ humana¬
rum diunarũq cognicio:
cũ studio bene uiuendi coniuncta
Hȩc duabꝰ ex rebus constare uidet᷑:
sciencia & opinatione. Sciencia
ẽ: cũ res aliqua certa racione ꝑcipit᷑.
pinatio autẽ. cũ adhuc incerta res
latet: & nulla racione firma uidet᷑.
ut puta. sol utrum ne tantꝰ qͣntꝰ

Expanded text:
et rethoricam Varro in nouem Disciplinarum libris tali similitudine definiuit: 'Dialectica et rethorica est quod in manu hominis pugnus astrictus et palma distensa,' illa breui oista distendens'. Dialectica siquidem ad disserendas res acutior: Rhetorica ad illa quae nititur docenda facundior. Illa ad scholas nonnumquam venit: ista iugiter procedit in forum. Illa requirit rarissimos studiosos: haec frequenter et populos. Solent autem Philosophi antequam ad isagogen veniant exponendam, definitionem Philosophiae ostendere, quo facilius ea, quae ad eam pertinent, demonstrentur. De definitione Philosophiae . Philosophia est rerum humanarum divinarumque cognitio cum studio bene vivendi coniuncta. Haec duabus ex rebus constare videtur, scientia et opinatione. Scientia est, cum res aliqua certa ratione percipitur; opinatio autem, cum adhuc incerta res latet et nulla ratione firma videtur, utputa sol utrumne tantus quantus
Abbreviated transcription (Latin):
us autẽ naturale est: aut ciuile aut
gentiũ. Ius naturale commune õium
nacionũ: eo quod ubique instinctu
naturȩ ñ constitutione aliqua habe¬
tur: ut uiri & feminȩ coniunctio Li¬
berorum susceptio & educatio. cõmu¬
nis om̃ium possessio & om̃ium una
lib̾tas: acquisitio eoꝵ quȩ cęlo terra
si quid huic simile ẽ: numquã in¬
iustum: s naturale ȩquũq habet᷑.
u. Quid sit ius ciuile.

Expanded text:
us, aut naturale est, aut civile, aut gentium. Jus naturale est commune omnium nationum, et quod ubique instinctu naturae, non constitutione aliqua habeatur, ut: viri et feminae conjunctio, liberorum susceptio et educatio, communis omnium possessio, et omnium una libertas, acquisitio eorum quae coelo, terra si quid huic simile est, nunquam injustum, sed naturale, aequumque habetur. CAPUT V. Quid sit jus civile. 1.
Abbreviated transcription (Latin):
tera usq ad augusti tempus ñdũ¬
apud latinos erat: s pro ea .C. & .s. scribe
bant. Unide &e duplex uocatur: quia ꝓ
.c. & .s. ponitur. Unde & ex eisdem litteris
compositũ nomen habet. A grecis autẽ¬
duas litteras mutuauit latinitas.y.
et.⁊: ꝓpt nomina scilicet greca. Et hȩ
apud romanos usq ad augusti tempꝰ
ñ scribebantur: S ꝓ.z. duas .s .s. pone¬
bant. ut ylarissat. Pro.y. uͦ: i. scribe¬
bant. Unicuiq autẽ littere tria acci¬
dunt: nomen. quomͦ uocetur:⁊ fig᷑a.
quo caractere signetur: potestas. qͦ
uocalis. quȩ consonans habeatur.
A quibusda & ordo adicitur. id ẽ quȩ¬
p̃cedit. quȩ sequitur: ut .a. prior sit.
sequens .b. A. autẽ in om̃ib gentib
ideo pͥor est litterarũ: ꝓ eo quod ip¬
sa prior nascentibꝰ uocem aꝑiat. Nlo
mina autẽ litterarum gentes a so¬
no ꝓpͥȩ lingue dederunt: notatis
horis. sonis atq discretis. Nam pꝰtꝗͣ
eas animaduerterunt: & nomina

Expanded text:
tera usque ad Augusti tempus ntera usque ad Augusti tempus napud bant; unde et duplex vocatur, quia pro c et s ponitur; unde et ex eisdem litteris compositum nomen habet. 15. A Graecis duas litteras mutuavit Latinitas, y et z, propter nomina, scilicet, Graeca. Et hae apud Romanos usque ad Augusti tempus non scribebantur; sed pro z duo ss ponebant, ut hilarissat; pro y vero u scribebant. 16. Unicuique autem litterae tria accidunt: nomen, quomodo vocetur; figura, quo charactere signetur; potestas, quae vocalis, quae consonans habeatur. A quibusdam et ordo adjicitur, quae praecedat, quae sequatur, ut a prior sit, sequens b. A autem in omnibus gentibus ideo prima est litterarum, pro eo quod ipsa prior nascentibus vocem aperiat. 17. Nomina autem litterarum gentes ex sono propriae linguae dederunt, notatis oris sonis atque discretis. Nam postquam eas animadverterunt, et nomina
Abbreviated transcription (Latin):
dicti sunt bauili qͣmius
antidamꝰ eracleopolites uispilones
dixerit nudatores cadauerũ. sic̃
in historia alexandri macedonis
scripsit dicens. Plusqmͣ trecentos
cadauerũ iuspil ones reꝑiens cru¬
cib affixit. Tamen innaseas scͥbit
ad sepulturam delatum ẽe. Qd sit
olinctores dicti spolinctor.¬
sunt qui funera moriendiũ
accurant. Unde & plautus inme¬
necini comedia ait. Sicut poline¬
tor dixit qui eũ polinxerat. Polin¬
clores dicti sunt quasi pollutoꝵ
uinctores .i. cadauerũ curator es.
linde & apuleuis inhermagora ait.
Polinctores funere domutionẽ
paramus.
Qͥo sint manales lapides.

Expanded text:
dicti sunt baiules, quamuis Antidamas Eracleopolites uispillones dixerit nudatores cadauerum, sicut in historia Alexandri Macedonis scripsit dicens: ‘Plus quam trecentos cadauerum uispillones repperiens crucibus fixit’. Tamen Mnaseas scribit ad sepulturam delatus est. Quid sit pollinctor. Pollinctoresunt qui funera morientia accurant; unde et Plautus in Menecmi comoedia ait: ‘Sicut pollinctor dixit qui eum pollinxerat’. Pollinctores dicti sunt quasi pollutorum unctores, id est cadauerum curatores, unde et Apuleius in Ermagora ait: ‘Pollincto eius funere domuitionem paramus’. Quid sint manales lapides.
Abbreviated transcription (Latin):
us quiritũ est ꝓprie Romanoꝵ. quod
nulli tenent nisi quirites. id est Ro¬
mani tamquã de legitimis heredita¬
tib de decretionib de tutelis de usu¬
de captionib : quȩ iura apd̃ nullũ
alium popłm repꝑiuntur. s ꝓpria
sunt Romanoꝵ & in eosdem consti¬
pͥncipum & edictis. siue prudentiũ
responsis. .x. Quid sit lex
ex est constitutio popłi: qua ma
iores natu simul cũ plebib aliquid
stituunt: & uocata scita qͦd ea
plebs sciat: uł quod sciscitatur et
rogat ut fiat.

Expanded text:
us Quiritum est proprie Romanorum, quo nulli tenentur nisi Quirites, id est Romani, tamquam de legitimis hereditatibus, de cretionibus, de tutelis, de usucapionibus; quae iura apud alium nullum populum reperiuntur, sed propria sunt Romanorum et in eosdem principum et edictis, sive prudentium responsis. Quid sit lex . Lex est consjores natu simul cum plebibus aliquid stituunt: et vocantur plebiscita, quod ea plebs sciat, vel quod sciscitatur et rogat, ut fiant.
Abbreviated transcription (Latin):
adiciunt. Et uiginti quatuor uolu¬
mina destam̃ti ueteris faciunt iu¬
xta uiginti .iiͦu. seniores qui ante
conspectũ dĩ assistunt. Quartus
est apud nos ordo ueteris testamenti eorum
libroꝵ qui in canone hebraico ñ sunt:
quoꝵ pͥmus sapientiȩ liber est. scd̾s eccli¬
asticus. t̾cius tobi. quartꝰ uidith. qntꝰ¬
& sertꝰ machabeoꝵ: qͦs licet uidei int
apocripha separent: eccl̃ia tam̃ xp̃i¬
cat. In nouo autẽ testamento duo st̃
tuordecim epłis. ꝑetrus in duabus.
iohannes in tribꝰ. iacobus & iudas
in singłis. actus apłorum. & apoca¬
lypsis. Sũma autẽ utriusq testa¬
menti trifarie distinguitur: id est
in hystoria. in moribus. in allego¬
ria. Rursus ista tria multifarie di¬
uiduntur: id est qͥd a deo. quid ab
angłis. uł ab hominib gestum di¬
ctumq sit. qͥd a ꝓpħis nunciatum
de xp̃o &e corpore eius. qͥd de diabolo
& membris eiꝰ. quid d̾e ueteri & no¬

Expanded text:
adiciunt, et viginti quattuor voluadiciunt, et viginti quattuor volumina Testamenti Veteris faciunt, iuxta viginti quattuor seniores qui ante conspectum Dei adsistunt. Quartus est apud nos ordo Veteris Testamenti eorum libroruQuorum primus Sapientie liber est: secundus Ecclesiasticus: tet sextus Machabeorum, quos licet Judaei inter apogrifa separent; Ecclesia tamen Chrcat. In Novo autem Testamento duo sunt atuordecim epistolis: Petrus in duabus: Ioannes in tribus Iacobus et Iudas in singulis; actus apostolorum et apocalypsis Ioannis. Summa autem utriusque testamenti trifarie distinguitur id est in historia, in moribus, in allegoria. Rursus ista tria multifarie dividuntur, id est quid a deo, quid ab angelis vel ab hominibus gestum dictumque sit; quid a prophetis pronunciatum de Christo et corpore eius; quid de diabolo et membris eius; quid de veteri et no
Abbreviated transcription (Latin):
libri octo: quoꝵ pͥmus iosue bennũ.
qui latine iħu naue dicitur:: scds
sophym. qͦdͤ iudicum. t̾cius samuel
qͦd est regum pͥmus. quartꝰ mala¬
chym. qui est regũ sed̾s. quintus ysa¬
ias. sextus iheremias. seꝑtimus ere¬
chiel. octauus tareasra. qui dicitur
duodecim ꝓpħarum: qui libri qͥa
sibi ꝓ breuitate adiuncti sunt. pro
uno accipiunt᷑. Terciꝰ ordo est agy¬
ographorum. id est sc̃a scribentium.
in quo sunt libri nouem. quoꝵ pͥmꝰ
iob. scds psalterium. t̾ciꝰ masloth.
quod est ꝓuerbia salomonis. quarcꝰ
coeleth. quod est eccłiastes. quintus
sẏrasirim. qͦd est canticũ canticoꝵ
sextus daniel. septimꝰ dabreiamyn.
quod est uerba dierum. hoc est pa¬
ralypomenon. octauus esdras. nonꝰ
hester: qͥ simul om̃s qͥnque. &. uiui.
ce nouem. fiunt uiginti & duo. sic̃
suꝑus comphensi sunt. Edam au¬
tem ruth. & cynoth qͦd latine dictt᷑
lam̃tatio iheremie: agyographis

Expanded text:
libri octo, quorum primus Iosuae Benun: libri octo, quorum primus Iosuae Benun: qui latine Iesu Nave dicitur; secundus Sophtim, quod est Iudicum; tertius Samuel, qui est Regum primus; quartus Malachim, qui est Regum secundus; quintus Esaias; sextus Ieremias; septimus Ezechiel; octavus Thereazar, qui dicitur Duodecim Prophetarum, qui libri, quia sibi pro brevitate adiuncti sunt, pro uno accipiuntur. Tertius est ordo Hagiographorum, id est sancta scribentium, in quo sunt libri novem, quorum primus Iob; secundus Psalterium; tertius Masloth, quod est Proverbia Salomonis; quartus Coheleth, quod est Ecclesiastes; quintus Sir hassirim, quod est Canticum canticorum; sextus Daniel; septimus Dibre haiamim, quod est verba dierum, hoc est Paralipomenon; octavus Esdras; nonus Hester; qui simul omnes quinque, octo et novem fiunt viginti duo, sicut superius conprehensi sunt. Quidam autem Ruth et Cinoth, quod Latine dicitur Lamentatio Ieremiae, Hagiographis
Abbreviated transcription (Latin):
testamentũ
ideo dicitur:
quia uenien¬
te nouo ces¬
sauit. De quo
minit dicenᷤ:
uetera tranᷤ¬
ierunt. & ecce noua facta sunt. Testa¬
mentũ autẽ nouum ido nuncupat᷑:
qͥa innouat. Non enĩ illud discunt
nisi homines renouati ex uetust ate.
ꝑ grãm: & ꝑtinentes iam ad testa¬
mentũ nouum qͦd est regnũ cȩloꝵ.
Hebrei autẽ uetus testam̃tũ esdra
auctore iuxta numerũ litterarum
suarũ in uiginti duos libros acci¬
punit: diuud entes eos in tres ordi¬
nes. legis scilicet. ꝓpħarum. & agy¬
ographorum. P rimꝰ ordo legis in
quinque libris accipit᷑: quoꝵ pͥmꝰ
est bresith. quod est genesis. Scd̾s ellesmoth:
quod ẽ exodus. Tercius uaiecra: qͦd est
leuiticus. Quartꝰ uagedaber: quod est
numerus. Quintꝰ ellead abarim: qͦd ẽ
deuterononiũ. Hi sunt qͥnque libri
moysi: quos hebrei torath. latini le¬
gem appellant. Propͥe autẽ lex appel¬
latur: quȩ ꝑ moysen data est. O cd̾s
ordo est ꝓpħarum. in quo continent᷑

Expanded text:
amentum ideo dicitur, quia veniente Novo cessavit, de quo minit dicens: Vetera transierunt, ecce nova facta sunt omnia . Testamentum autem Novum ideo nuncupatur, quia innovat. Non enim illum discunt nisi homines renovati ex vetustate per gratiam, et pertinentes iam ad Testamentum Novum, quod est regnum caelorum. Hebraei autem Vetus Testamentum, Esdra auctore, iuxta numerum litterarum suarum in viginti duos libros accipiunt, dividentes eos in tres ordines: Legis scilicet, Prophetarum et Hagiographorum. Primus ordo Legis in quinque libris accipitur, quorum primus est Bresith, quod est Genesis; secundus Veelle Semoth, quod est Exodus; tertius Vaiicra, quod est Leviticum; quartus Vaiedabber, quod est Numerus; quintus Elleaddebarim, quod est Deuteronomium. Hi sunt quinque libri Moysi, quos Hebraei Thora, Latini Legem appellant. Proprie autem Lex appellatur, quae per Moysen data est. Secundus ordo est prophetarum, in quo continentur
Abbreviated transcription (Latin):
etallum dictũ grece para
es ea sit. ut ubi una uena appa-¬
ruerit. ibi sit spes alterius in qui¬
rendi. Septem autẽ sunt genera
metalloꝵ. aurũ. argentũ. es. ele¬
ctrũ. stagnũ. plumbũ. & quod do¬
mat omnia ferrum.
De auro.

Expanded text:
etallum dictum Graece παρὰura eius sit ut ubi una vena apparuerit, ibi spes sit alterius inquirendi. Septem sunt autem genera metallorum: aurum, argentum, aes, electrum, stagnum, plumbum et, quod domat omnia, ferrum. De auro
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ibꝰ ars demonũ est ex quadã pesti¬
fera societate hõium & angłoꝵ maloꝵ
exorta: unde cuncta sunt uitanda a
guria autẽ auiũ. friges p̾mi inuener̃t
Prestigium uͦ: mercuriꝰ pͥmus dicit᷑ in¬
uenisse. Dictũ autem p̾stiguim: quod
p̃stringat aciem ocłoꝵ. Aruspicine
artẽ: primꝰ e truscis tradidisse dicit᷑
qͥdam tages. Hic ex horis aruspicinã
dictauit: & ptea ñ apparuit. Nã dicit᷑
fabulose arante qͦdam rustico subito
hunc ex glebis exiluisse. & aruspicinã
dictasse. qua die & mortuus est: quos
libros romanz ex trusca lingua in
x.De paganis.

Expanded text:
omnibus ars daemonum est ex quadam pestiomnibus ars daemonum est ex quadam pestifera societate hominum et angelorum malorum exorta. Unde cuncta vitanda sunt a guria autem avium Phryges primi invenerunt. Praestigium vero Mercurius primus dicitur invenisse. Dictum autem praestigium, quod praestringat aciem oculorum. Aruspicinam artem primus Hetruscis tradidisse dicitur quidam Strages. Hic ex horis aruspicinam dictavit, et postea non apparuit. Nam dicitur fabulose, arante quodam rustico subito hunc ex glebis exiluisse, et aruspicinam dictasse, qua die et mortlibros Romani ex Etrusca lingua in X. De paganis.
Abbreviated transcription (Latin):
auspicia sunt: quȩ iter facientes ob¬
seruant. Dicta sunt auspicia quasi
auiũ aspicia: & auguria quasi auiũ
garria. hoc est uoces & linguas. Itẽ
auguriũ quasi auigeriũ. quod aues
gerunt. Quo st̃ autẽ genera auspi¬
cioꝵ: unũ ad ocłos. alterũ ad aures
ꝑtinens. Ad ocłos. scilicet uolatꝰ: ad
aures uox auiũ. P hitonisse. a phi¬
tio appolline dicte: qͦd is auctor fu¬
erit diuinandi. Estrologi dicti: eo
qͦd in astris auguriant᷑. Geneale
ꝑ duodecim cęli signa describunt: syde¬
rumq cursu nascentiũ mores. actus. &
euentꝰ. p̃dicare conant᷑: id est quis qͣli
signo fuerit natꝰ: aut quẽ effectum ha¬

Expanded text:
auspicia sunt quae iter facientes obauspicia sunt quae iter facientes observant; dicta autem sunt auspicia quasi avium aspicia; et auguria quasi avium garria, hoc est avium voces et linguae. Item augurium quasi avigerium, quod aves gerunt. Duo autem sunt genera auspiciorum, unum ad oculos, alterum ad aures pertinens. Ad oculos scilicet volatus, ad aures vox avium. Pythonissae a Pythio Apolline dictae, quod is auctor fuerit divinandi. Astrologi dicti sunt eo quod in astris augurantur. Genethlir duodecim coeli signa describunt, siderumque cursus, nascentium mores, actus et eventus praedicere conantur, id est quis quali signo fuerit natus, aut quem effectum ha
Abbreviated transcription (Latin):
tur sciscitari: qͦd genꝰ diuinationis
a ꝑsis fertur al latum. Uarro dic̃
diuinationis. ut. esse genera: terrã.
aquã. aerem ignẽ. Hinc geomantiam
ydromantiã. eromantiã piromantiã.
dictã. Quuni dicti: quasi dõ plem. di¬
uinitate enĩ se plenos assimulant: &
astutia quadã fraudulenta. hominibꝰ
futura coniectant. Quo sunt autem
genera diuinationis: ars & furor. In¬
cantatores dicti sunt: qͥ artem uerbis
ꝑagunt. Arioli uocati ꝓpt̃ qͦd cirea
aras ydoloꝵ nefarias p̃ces emittunt.
&e funesta sacͥficia offerunt: hisq ce¬
Nruspices nuncupati: quasi horarũ
inspectores. Dies enĩ & horas in agen¬
dis negociis oꝑibꝰq custodiunt: & qͥd
ꝑ singła tempora obseruare debeat
homo intendunt. hi etiã exta pecudũ
inspiciunt: & ex eis futura p̃dicunt.
Nugures sunt. qͥ uolatꝰ auiũ & uoces
intelligunt: aliaq signa rerum. uel
obseruationes inpuisas hominib
occurrentes. Idem & auspices. Nã

Expanded text:
tur sciscitari: quod genus divinationis tur sciscitari: quod genus divinationis a Persis fertur allatum. Varro dicit divinationis quatuor esse genera: terram, aquam, aerem, et ignem. Hinc geomantiam, hydromantiam, aeromantiam, pyromantiam dictam. vinitate enim se plenos adsimulant et astutia quadam fraudulenta hominibus futura coniectant. Duo sunt autem genera divinationis: ars et furor. Incantatores dicti sunt, qui artem verbis peragunt. Arioli vocati, propter quod circa aras idolorum nefarias preces emittunt, et funesta sacrificia offerunt, hisque ceAruspices nuncupantur, quasi horarum inspectores. Dies enim et horas in agendis negotiis operibusque custodiunt, et quid per singula tempora observare debeat homo intendunt. Hi etiam exta pecudum inspiciunt, et ex eis futura praedicunt. Augures sunt qui volatus avium et voces intendunt, aliaque signa rerum vel observationes improvisas hominibus occurrentes ferunt. Iidem et auspices. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
ob facinoꝵ magnitudinẽ nuncupãt᷑
Hi & elem̃ta concutiunt: turbant m̃¬
tes hominũ: ac sine ulla ueneni hau¬
sti uiolentia tantũ carminibꝰ interi¬
munt. Unde & lucanꝰ. Mens hausti
nulla sanie polluta ueneni incanta
lis artibꝰ inimicos. hi etiam sangui¬
ne utunt᷑ & uictimis: & sepe contin¬
gunt corpora mortuoꝵ Nigroman¬
tii sunt. quoꝵ p̃cantationib uident᷑
suscitati mortui diuinare: & ad int̾¬
rogata respondere. Nigro enĩ grece.
mortuus: mantia: diuinatio nun¬
cupat᷑. Ad quos suscit andos: cadaueri
sanguis adicit᷑. Nam amare demones
sanguinẽ dicunt. Idoq quotiens ni¬
gromantia fit.cruor aqua miscet᷑:
ut colore sanguinis faciliꝰ ꝓuocent᷑.
dromantii. ab aqua dicti. Est enim
ydromantia. in aquȩ inspectione.
umbras demonũ euocare. & yma¬
gines uł ludificationes eoꝵ uidere.
ibiq ab eis aliqua audire: ubi ad¬
hibito sanguine etiã inferos ꝑhiben¬

Expanded text:
ob facinorum magnitudinem nuncupantur. ob facinorum magnitudinem nuncupantur. Hi et elementa concutiunt, turbant meDeo ac sine ullo veneni haustu, violentia tantum carminis interimunt. Unde et Lucanus: Mens hausti nulla sanie polluta veneni Incantatlis artibus inimicos. Hi etiam sanguine utuntur, et victimis saepe contingunt corpora mortuorum. Necromantii sunt, quorum praecantationibus videntur resuscitati mortui divinare, et ad interrogata respondere. Necros enim graece mortuus, manteia divinatio nuncupatur, ad quos suscitandos cadaveri sanguis adjicitur. Nam amare daemones sanguinem dicunt: ideoque quotiens necromantia fit, cruor aqua miscetur, ut colore sanguinis facilius provocentur. Hydromantii ab aqua dicit: est enim hydromantia, in aquae inspectione umbras daemonum evocare, et imagines vel ludificationes eorum videre, ibique ab eis aliqua audire, ubi adhibito sanguine etiam ab inferis perhiben
Abbreviated transcription (Latin):
tauit in bestias. Legit᷑ & de sacrifi¬
cio qͦd archades do suo lyceo immo¬
labat: ex quo quicũq sumerent in
bestiarũ formas conũtebant᷑ Hinc
apparet in totũ ñ ẽẽ dubium qͥͦd no¬
bilis ille poeta scͥpsit de quadam fe¬
mina quȩ magicis artibꝰ excellebat
Hȩc se inquit carminibꝰ ꝓmittit sol¬
uere m̃tes quas uelit. ast aliis duraᷤ
immittere curas. sistere aquã fluuiiꝰ
& uertere sẏdera retro. Nocturnos q¬
ciet manes mugire uidebis sub pe¬
dibus t̾ram. & descendere montibꝰ
hornos. Qd plura: Si credere fas ẽ
quã fantasticã illusionẽ sathane
fallacia factam. Prudentiꝰ quoq de mer¬
to moderamine uirgȩ. in lucẽ reuocas¬
se animas. ast alios dampnasse neci.
Et pt paululũ adiecit. Murmure iam
magico. tenues exire figuras. atq se¬
pulchrales scire incantare fauillas.
Uita itidem spoliare alios ars noxia
nouit. Magi sunt: qͥ uulgo malefici

Expanded text:
taverit in bestias. Legitur et de sacrifitaverit in bestias. Legitur et de sacrificio quod Arcades Deo suo Dycaeo immolabant, ex quo quicunque sbestiarum formas convertebantur. Hinc apparet, non esse in toto dubium, quod nobilis ille poeta scribit de quadam femina, quae magicis artibus excellebat. Haec, inquit, se carminibus promittit solvere mentes, Quas velit: ast aliis duras immittere curas: Sistere aquam fluviis, et vertere sidera retro: Nocturnosqciet manes; mugire videbis Sub pedibus terram et descendere montibus hornos. Quid plura? Si credere fas estqua fantasmatica illusione Sathanfallacia factam? Prudentius quoque de Merto moderamine virgae in lucem revocasse animas, ast alios damnasse neci. Et post paululum adiecit: Murmure nam magico tenues excire figuras, atque sepulchrales scite incantare favillas. Vita itidem spoliare alios ars noxia novit. Magi sunt, qui vulgo malefici
Abbreviated transcription (Latin):
roroastres rex bractrianoꝵ
quẽ ninus rex assyrioꝵ prelio
int̾fecit. De qͦ aristotiles scribit.
qͦd uigies centũ milia uersuum
ab ipso condita indiciis uolumi¬
num eiꝰ declarent᷑. Hane artem
multa post scła democritus am¬
pliauit: quando & ypocratis me¬
dicinȩ disciplina effloruit. Apd̾
assyrios autẽ magice artes copi¬
osȩ sunt: destante lucano. Quis
noscere fibra facta queat. quis ꝓdat
aues. qͥs fulgura cęli seruet. & assy¬
ria scrutet᷑ sydera cura  Itaq hȩc
uanitas magicarũ artium. ex tra¬
ditione angłorum maloꝵ in toto
t̾rarum orbe plurimis scłis ualu¬
it: ꝑ quandã scienciã futurorũ &e
infernoꝵ & inuocationes eorũ in¬
uenta sunt aruspicia. augurati¬
ones. & ipsa quȩ dicunt᷑ oracula
& nigromantia. Nec mirũ de mago¬
rũ p̃stigiis quoꝵ in tanto ꝓdiere
maleficioꝵ artes ut etiã moysi simil¬
limis signis resisterent uertentes
uirgas in dracones. aquas in san
sissima circe. quȩ socios ulixis mu¬

Expanded text:
oroastres rex Bactrianorum, quem Ninus rex Assyriorum proelio interfecit: de quo Aristoteles scribit quod vicies centum milia versuum ab ipso condita indiciis voluminum eius declarentur. Hanc artem multa post saecula Democritus ampliavit, quando et Hippocrates medicinae disciplina effloruit. Apud Assyrios autem magicae artes copiosae sunt testante Lucano6, 427: Quis noscere fibra facta queat, quis prodat aves, quis fulgura caeli servet, et Assyria scrutetur sidera cura? Itaque haec vanitas magicarum artium ex traditione angelorum malorum in toto terrarum orbe plurimis saeculis valuit. Per quandam scientiam futurorum et infernorum et vocationes eorum inventa sunt aruspicia, augurationes, et ipsa quae dicuntur oracula et necromantia. Nec mirum de magorum praestigiis, quorum in tantum prodiere maleficiorum artes ut etiam Moysi simillimis signis resisterent, vertentes virgas in drasissima Circe, socios Ulyssis mu
Abbreviated transcription (Latin):
edicinȩ autẽ artis. auctor ac re¬
ꝑtor apud grecos ꝑ hibet᷑ apollo
Hanc filius eiꝰ scolapius laude uł oꝑe
ampliauit: s post quã fulminis ictu
scolapiꝰ interiit. ut̃dicta fertur cura¬
medendi. & ars sumnul cũ auctore de¬
fectt: latuitq ꝑ annos pene qͥngen¬
tos. usq ad dempꝰ artharxerris regis
ꝑsarum. Tunc eã reuocauit in lucẽ
ypocrates: asclepio patre genitꝰ in
inuenerunt. Prima metodica
inuenta ẽ ab appolline: que reme¬
dia sectatur. & carmina. Scd̃a empe¬
rica. id est exꝑientissima inuenta ẽ
a scolapio: quȩ ñ inditioꝵ signis.
s solis constat exꝑimentis. Tercia
logica. id est racionalis: inuenta
ẽ ab ypocrate. Iste eñ discussis eta¬
tum. regionũ. uł egritudinũ. qua¬
litatibus: artis curã racionabilit
ꝑscrutatꝰ est. Emperici enĩ: exꝑientiã
solam sectant᷑. Logici. exꝑientiȩ ra¬
cionẽ adiungunt. Metodici. nec ele¬
mentoꝵ racionẽ obseruant. nec tẽ¬

Expanded text:
edicinae autem artis auctor ac repertor apud Graecos perhibetur Apollo: hanc filius ejus Aesculapius laude vel opere ampliavit. Sed postquam fulminis ictu Aesculapius interiit, interdicta fertur medendi cura, et ars simul cum auctore defecit, latuitque per annos pene qtos, usque ad tempus Artaxerxis regis Persarum. Tunc eam revocavit in lucem Hippocrates, Asclepio patre genitus ininvenerunt. Prima, Methodica, inventa est ab Apolline, quae remedia sectatur et carmina. Secunda, Empirica, id est, experientissima, inventa est ab Aesculapio, quae non indiciorum signis, sed solis constat experimentis. Tertia, Logica, id est rationalis, inventa ab Hippocrate. 2. Iste enim, discussis aetatum, regionum vel aegritudinum qualitatibus, artis curam rationabiliter perscrutatus est. Empirici enim experientiam solam sectantur; logici experientiae rationem adjungunt; methodici, nec elementorum rationem observant, nec tem
Abbreviated transcription (Latin):
stronomiȩ racio modis pluri¬
mis constat: definit enim qͥd
sit mundus. qͥd celũ. quid sperȩ sitꝰ.
& cursus. qͥd axes celi. & poli. quȩ sus
climata cęli. quid cursus solis. & lunȩ.
undus ẽ hic qui constat ex cȩlo
terra. & mari. cunctisq syderi¬
bus: qui ideo mundus ẽ appellatus:
quia semꝑ in motu est. nulla enim
requies eiꝰ elementis concessa est . uii.
De forma mundi.

Expanded text:
stronomie ratio modis pluribus constat, diffinit enim quid sit mundus, quid celum, quid sphere situs et cursus, quid axis celi et poli, quot sint climata celi, qui cursus solis et lune undus est is qui constat ex coelo et terra, mari cunctisque sideribus. Qui idcirco mundus est appellatus, quia semper in motu est; nulla enim requies ejus elementis concessa est. CAPUT XXX. De forma mundi.
Abbreviated transcription (Latin):
inconueniens compositio: sic barbarismꝰ
uiꝰ uerbi corruptio. Uerba enĩ non rec¬
ta lege coniuncta. soloecismus ẽ: ut si
quis dicat int̃ nobis ꝓ int̾ nos. aut
date ueniã sceleratorum ꝓ sceleratis.
Uictꝰ autem soloecismꝰ. a cuii bꝰ qui ex
urbe soloe quȩ nunc pompeiopolis
appellatur ꝓfecti: cũ apud alios cõ¬
morantes suã & illoꝵ linguã uicio¬
se inconsequent̃q confunderent: so
scema dicitur: qͦtiens in uersu neces¬
sitate metri factꝰ inuenitur. Cũ aut̃
ñ inuentt᷑ necessitas: ꝑmanet solo¬
ecismi culpa. Soloecismꝰ fit duobus
modis: aut ꝑ partes orationis. aut
ꝑ accidentia. ꝑ partes orationis fit.:
si alteram partẽ ꝓ altera ponamꝰ:
ut puta si p̾positiones ꝓ aduerbiis
applicemꝰ. ꝑ accidentia fit. id ÷ ꝑ ea
que accidunt partibꝰ: ut puta per
qualitates. genera. & numeros. figu¬
ras. & casus. ꝑ ista gͥ omĩa. fuint so¬
loetismi: sic̃ donatus exposuit. fuint
p̃terea & pluribꝰ modis. Nam lucibiꝰ

Expanded text:
inconveniens conpositio, sicut barbarismus unius verbi corruptio. Verba enim non recta lege coniuncta soloecismus est, ut si quis dicat 'inter nobis' pro 'inter nos', aut 'date veniam sceleratorum' pro 'sceleratis'. Dictus autem soloecismus a Cilicibus, qui ex urbe Soloe, quae nunc Pompeiopolis appellatur, profecti, cum apud alios commorantes suam et illorum linguam vitiose inconsequenterque confschema dicitur, quoties inversu necessitate metri factus invenitur; cum autem non invenitur necessitas, permanet soloecismi culpa. 4. Soloecismus fit duobus modis: aut per partes orationis, aut per accidentia. Per partes orationis fit, si alteram partem pro altera ponamus, ut puta si praepositiones adverbiis applicemus. Per accidentia fit, id est, per ea quae accidunt partibus, ut puta per qualitates, genera, numeros, figuras, et casus. Per ista igitur omnia fiunt soloecismi, sicut Donatus exposuit. 5. Fiunt praeterea et plurimis modis. Nam Lucilius
Abbreviated transcription (Latin):
tur: quas aut diuiciȩ aut forma. non
femine sub uiri potestate consistunt:
quia leuitate animi plerumq decipi¬
untur. Unde & equũ erat eas uiri au¬
ctoritate repͥmi. Proinde & ueteres
uoluerunt feminas innuptas qͣuis
ꝑfectȩ etatiᷤᷤ ẽẽnt. ꝓpt̾ ipsam animi le¬
uitatem in tutela consistere:¬

Expanded text:
tur, quas, aut divitiae, aut forma, non tur, quas, aut divitiae, aut forma, non feminae sub viri potestate consistunt, quia levitate animi plerumque decipiuntur. Unde et aequum erat eas viri auctoritate reprimi. Proinde et veteres voluerunt feminas innuptas, quamvis perfectae aetatis essent, propter ipsam animi levitatem in tutela consistere
Abbreviated transcription (Latin):
sum ad se inuicem reu̾tantur. Nã friuolꝰ
est uelut casse ñitis & effluxe nec stabilis.
ꝓpͥȩ autẽ friuola uocant᷑ fictilia uasa in¬
itilia. Tribꝰ autem ex causis ducitur
uxor. Prima est causa ꝓlis. de qua legi
uitorii. de qua ibi in genesi dictt᷑ ñ est
bonum ẽẽ homunem solum: faciamꝰ ei
aduitorem similem. Tercia causa in¬
continentie. Unde dicit apls: ut qui se
ñ continet nubat. In eligendo mari¬
to. uͦiii. expectari solent: uirtꝰ. genus.
pulchritudo. sapientia. Ex his sapi¬
entia potentior. est: ad amoris affectũ.
Refert hȩc .iͦũ. uirgilius de enea: qd̾¬
ex his dido impulsa est in amorem eiꝰ
Pulchritudine: quã sese ore ferens.
Uirtute: quã forti pectore & armis. Ora¬
bella exhausta canebat. Genere: cre¬
do equidem nec uana fides genus ẽẽ
deorum. Idem in eligenda uxore: uͣu.
res impellunt hominẽ ad amorem:
pulchritudo. genꝰ. diuicie. mores. Me¬

Expanded text:
sum ad se invicem revertantur. Nam frivolus sum ad se invicem revertantur. Nam frivolus est velut quassae mentis et fluxae, nec stabilis. Proprie autem frivola vocantur fictilia vasa inutilia. 27. Tres autem ob causas ducitur uxor: prima est causa prolis, de qua legit causa adjutorii, de qua ibi in Genesi dicitur: Non est bonum esse hominem solum, faciamus ei adjutorium simile ; tertia causa incontinentiae; unde dicit Apostolus ut qui se non continet, nubat. 28. In eligendo marito quatuor spectari solent: virtus, genus, pulchritudo, sapientia. Ex his sapientia potentior est ad amoris affectum. Refert haec quatuor Virgilius de Aenea, quod his Dido impulsa est in amorem ejus. Pulchritudine: Quem sese ore ferens Virtute: Quam forti pectore, et armis. Orabella exhausta canebat! Genere: Credo equidem, nec vana fides, genus esse deorum. 29. Item in eligenda uxore, quatuor res impellunt hominem ad amorem: pulchritudo, genus, divitiae, mores. Me
Abbreviated transcription (Latin):
iugium dictũ quia coniuncti sunt:
uel a iuigo quo in nuptiis copulant᷑.
ne resolui aut seꝑari possint. Co¬
nubiũ autẽ: ñ a nupta s a nuben¬
do formatũ. Dicitur autẽ conubiũ
cũ equales in nuptias coeunt: ut
puta ciues romani pari utiq digni¬
tate. Conubiũ autem ñ est: cũ cuus
romanus cũ latina uingit᷑. Qͦtiens
autẽ conubium ñ est: filii patrem
ñ sequunt᷑ I meneus dicitur a qͦdã
ẏmeneo qui pͥmus ꝓsꝑe usus ẽ nup¬
brana uirginitatis est claustrum.
ontub̾nium est: ad tempꝰ coeundi
conuentio. Unde & tab̃naculum:
quod mͦ huc mͦ illuc p̃figitur. R e¬
pudiũ est: qͦd sub testimonio testiũ
uł p̃senti uł absenti mittit᷑. Oiuor¬
tium est quotienscũq dissoluto matͥ¬
monio alt̃ eoꝵ alteras nuptias seqͥt᷑.
diuortũi autem dictũ a flexu uiarũ:
hoc ẽ uias in diu̾sa tendentes. Fri¬
uolum est: cũ eo animo separant᷑ ut rur¬

Expanded text:
iugium dictum quia coniuncti sunt, iugium dictum quia coniuncti sunt, vel a iugo quo in nuptiis copulantur, ne resolvi aut separari possint. Conubium autem non a nupta, sed a nubendo formatum. Dicitur autem conubium, cum aequales in nuptias coeunt, ut puta cives Romani, pari utique dignitate. Conubium autem non est, cum civis Romanus cum Latina iungitur. Quotiens autem conubium non est, filii patrem nHymenaeo, qui primus prospere usus est nupbrana virginitatis est claustrum. Contubernium est ad tempus coeundi conventio; unde et tabernaculum, quod modo huc, modo illuc praefigitur. Repudium est quod sub testimonio testium vel praesenti vel absenti mittitur. Divortium est quotienscumque dissoluto matrimonio alter eorum alteras nuptias sequitur. Divortium autem dictum a flexu viarum, hoc est, viae in diversa tendentes. Frivolum est cum eo animo separantur, ut rur
Abbreviated transcription (Latin):
tatem in familiã mariti transiert̃.
Nonogamꝰ dictus: quia uni tantũ
nupsit. Mono enĩ apud grecos unũ
dicitur: gamos nuptiȩ interp̃tant᷑.
Bigamꝰ autẽ & trigamus. a nume¬
ro uxoꝵ uocatꝰ: quasi duabꝰ uł tͥbꝰ
mulieribꝰ. Uidua uocata qͦd cũ
uiro uno fuerit: nec circa consortiũ
alteriꝰ iuri pt̾ mortem conuigis pͥmi¬
adheserit. Nam queq alteri pt mortem pͥoriᷤ
uiri nupserint: uiduȩ ñ dicuntur. Item
uidua dicta. quod sola sit: nec circa con¬
sortium uiri coniugalia iura custodiat.
Frĩs uxor: fratrissa uocat᷑. Mariti frat:
leuir dicit᷑. Quoꝵ int se fratrũ uxores.
ianitces uocantur: quasi eandẽ ianuã
terentes. uł ꝑ eandem lanuã iter ha¬
bentes. Uiri soror galus dicit᷑. sororis
uir speciale nomen ñ habet. nec uxo¬
ris frat̃. Natͥmonium est: nobiliũ
uista conuentio & condicio. Coniu¬
gium est: legitimarũ ꝑsonarum it
se coeundi & copulandi nuptiȩ. Con¬

Expanded text:
tatem in familiam mariti transierunt. tatem in familiam mariti transierunt. Monogamus dictus, quia uni tantum nupsit. Μόνον enim apud Graecos unum dicitur, γάμος nuptiae interpretantur. Digamus autem et trigamus a numero uxorum vocatus, quasi duabus, vel tribus maritus. Vidua vocata, quod cum viro duo non fuerit, nec circa consortium alterius viri post mortem coniugis priadhaeserit. Nam quae alteri post mortem prioris viri nupserint, viduae non dicuntur. Item vidua dicta, quod sola sit, nec circa consortium viri coniugalia iura custodiat. Fratris uxor fratrissa vocatur. Mariti frater levir dicitur. Duorum inter se fratrum uxores ianetrices vocantur, quasi eandem ianuam terentes, vel per eandem ianuam iter habentes. Viri soror galos appellatur. Sororis vir speciale nomen non habet, nec uxoris frater. Matrimonium est nubilium iusta conventio et condicio. Coniugium est legitimarum personarum inter se coeundi et copulandi nuptiae: con
Abbreviated transcription (Latin):
guinitas constituta est: ut sicut sex eta
dibus terminaretur.
quãuis int̾ eos adhuc ignoretur coniuga¬
lis concubitꝰ sicut ma ria ioseph con¬
iunx uocatur: int̾ quos nec fuerat nec
futura erat carnis ulla commixtio.
Nuptȩ dicte. qͦd uultꝰ suos uelent: tns¬
latum nom̃ a nubibꝰ quibꝰ tegitur
celũ. Unde & nuptiȩ dicunt᷑: quod
ibi pͥmum nubentiũ capita uelent᷑.
Obnubere enĩ. cooꝑire est. Cuiꝰ contͣria
innuba. hoc est innupta: qͥa adhuc
uultũ suum ñ uelat. Uxores uoca¬
te: quasi unxiores. Moris enim erat
antiquitꝰ. ut nubentes puellȩ simul
uenirent ad lim̃ mariti. & postes
antequã ingrederent᷑ ornarent la¬
neis uittis. & oleo ungerent: unde
uxores dictȩ quasi unxiores: quȩ id̾o
uetabantur limina calcare. qͦd illic
ianuȩ & coeant & separent᷑. Natͦ¬
na est que iam nupste: & dicta ma¬
lias. Nam matͦnȩ: quia iam in ma¬
tͥmonium conuenerunt: matres
quia genuerunt: matresfamiliaᷤ
quia ꝑ quãdam ⁊uris sollempni-¬

Expanded text:
guinitas constituta est, ut sicut sex aetadibus terminaretur.uc inter eos ignoretur coniugalis concubitus; sicut Maria Ioseph coniux vocatur, inter quos nec fuerat nec futura erat carnis ulla commixtio. Nuptae dictae, quod vultus suos velent. Translatum nomen a nubibus, quibus tegitur caelum. Unde et nuptiae dicuntur, quod ibi primum nubentium capita velantur. Obnubere enim cooperire est. Cuius contraria innuba, hoc est innupta, quae adhuc vultum suum non velat. Uxores vocatae, quasi unxiores. Moris enim erat antiquitus ut nubentes puellae simul venirent ad limen mariti, et postes, antequam ingrederentur, ornarent laneis vittis et oleo unguerent. Et inde uxores dictae, quasi unxiores: quae ideo vetabantur limina calcare, quod illic ianuae et coeant et separentur. Matrona est quae iam nupsit, et dicta malias. Nam matronae, quia iam in matrimonium convenerunt: matres, quia genuerunt: matresfamilias, quia per quandam iuris sollemni
Abbreviated transcription (Latin):
bentibꝰ p̃est. queq nubentẽ uiro con¬
iungit: ipsa est & paranimpha. Nam
nimpha sponsa in nupciis. & nimpha
ꝓ lautionis officio. qͦd ad nomen nu¬
bentis alludit᷑. Coniuiges appellati:
ꝓpt ugum qͦd imponitur matmonio
conuingendis. Iugo enĩ nubentes sub¬
ici solent ꝓpt̾ futurã concordiam: ne
separentur. Conuiges autẽ uerius
appellant᷑ a p̾ma desponsationis fide.

Expanded text:
bentibus praeest, quaeque nubentem viro conbentibus praeest, quaeque nubentem viro conjungit: ipsa est et paranympha, nam nympha sponsa in nuptiis, et nympha pro lavationis officio, quod ad nomen nubentis alludit. 9. Conjuges appellati propter jugum quod imponitur matrimonio 453 conjungendis. Jugo enim nubentes subjici solent, propter futuram concordiam, ne separentur. Conjuges autem verius appellantur a prima desponsationis fide,
Abbreviated transcription (Latin):
1R. sexum significat
ñ conuigiũ: nisi adieceris
uir eius. Maritus uͦ sine adiectione¬
etiã conuigem sonat: & a marte ma¬
ritus. quasi mas. Est enĩ nomen pͥmȩ
positionis. qͦd facit in diminutione ma¬
sculus: in diriuatione maritus.
Sponsus: a spondendo uocatꝰ. Nam
ante usum dabellarũ matͥmonii cauti¬
ones sͥ inuicem emittebant. in quibus
spondebant se inuicẽ consentire in ui¬
ra matͥmonii: & fideiussores dabant.
Unde admissũ est ut sponsũ dicamus
uirũ ab spondendo: & sponsam similit̃.
Ceterũ ꝓpͥe spondere: uelle est. Ergo spon¬
sus ñ quia ꝓmittit. s quia spondet.
&e sponsores dat. Arrabo dicta: qͣsi
arra bona. Qd enim datur ꝓ coniugio
bene datur: qͥa conuigiũ bonum est.
Quod uͦ causa fornicationis aut adul¬
terii. malũ est: iccirco arrabo ñ est.
Dicta autẽ arra a re. ꝓ qua traditur.
Est autẽ arra ñ solum sponsio coniu
arum ꝓetitores: a p̾cando & petendo
dicti. P ronuba dicta est eo quod nu

Expanded text:
r sexum significat, non coniugium, nisi adieceris vir eius. Maritus vero etiam sine adiectione coniugem sonat; et a mare maritus, quasi mas. Est enim nomen primae positionis, quod facit in diminutione masculus, in derivatione maritus. Sponsus ab spondendo vocatus. Nam ante usum tabellarum matrimonii cautiones sibi invicem emittebant, in quibus spondebant se invicem consentire in iura matrimonii, et fideiussores dabant. Unde admissum est ut sponsum dicamus virum, ab spondendo, et sponsam similiter. Ceterum proprie spondere velle est. Ergo sponsus non quia promittitur, sed quia spondet et sponsores dat. Arrabo dicta, quasi arra bona. Quod enim datur pro coniugio, bene datur, quia coniugium bonum est. Quod vero causa fornicationis aut adulterii, malum est, idcirco arrabo non est. Dicta autem arra a re, pro qua traditur. Est autem arra non solum sponsio coniugarum petitores, a procando et petendo dicti. Pronuba dicta, eo
Abbreviated transcription (Latin):
filiꝰ magistri eoꝵ. absque dubio iu¬
deoꝵ magistri. qͥ est diabolus. ho¬
micidioꝵ uictor: qui usq hodie
regnat in eis

Expanded text:
filius magistri eorum; absque dubio Iudaeorum magistri, qui est diabolus, homicidiorum auctor, qui usque hodie regnat in eis.
Abbreviated transcription (Latin):
aRia: illuminatrix. siue stella
maris. Genuit enĩ lum̃ mun¬
di. Sermone autẽ syro. maria dña
nuncupat᷑ : & pulchre. quia dñm
genuit. Elysabeth dĩ mei saturitaᷤ:
uel dñi mei uiram̃tum. Magdale¬
ne: turris. Marcha: irritans. uel
aut sagax. aut uomens ore. Inique¬
eñ ore suo iustũ condemꝑnauit.
quãuis hoc mysterio ꝓpħali anñ¬
ciasset. Pontiꝰ: declinans. conciliũ
utique uideoꝵ. Accepta enĩ aqua:
lauit manꝰ suas dicens. In nocens¬

Expanded text:
aria inluminatrix, sive stella maris. Genuit enim lumen mundi. Sermone autem Syro Maria domina nuncupatur; et pulchre; quia Dominum genuit. Elisabeth Dei mei saturitas, vel Dei mei iuramentum. MagdaleNA, turris. MARTHA, irritans, aut aut sagax, aut enim ore suo iustum condemnavit, quamvis hoc mysterio prophetali adnuntiasset. Pontius declinans consilium, utique Iudaeorum. Accepta enim aqua lavit manus suas dicens
Abbreviated transcription (Latin):
ue dam nomina libroꝵ apd
gentiles certis modulis confi¬
ciebantur. Breuiori forma:
maiori modulo seͥbebantur: & ñ
solum in carta uł membranis.
s etiã & in omentis elephantinis. tex¬
tilib ꝙ maluarũ foliis atq palmaꝵ.
Cuiꝰ generis cina sic memuit. Hȩc
tͥ ceratis multũ inuigilata lucer¬
uis. carmina qͥ signis nouimꝰ aeriis.
leuis in aridulo maluȩ descͥpta libel¬
lo. prusiaca uexi munera nauicula.
Circũcidi libros: syciliȩ pͥmum incre¬
bruit. Nã in inicio pumicabantur.
Unde &e catullus art. Cui dono lepidr̃
nouũ libellum. arido mͦ pumice ex¬
ꝑolitum.
xiii. De libroꝵ uocabuliᷤ.

Expanded text:
edam nomina librorum apud gentiles certis modulis conficiebantur. Breviori forma maiori modulo scribebantur, et non solum in carta vel membranis, sed etiam et in omentis elephantinis textilibusque malvarum foliis atque palmarum. Cuius generis Cinna sic meminit11: Haec tibi Arateis multum invigilata lucernis carmina, quis ignis novimus aerios, levis in aridulo malvae descripta libello Prusiaca vexi munera navicula. Circumcidi lbros Siciliae primum increbuit. Nam initio pumicabantur. Unde et Catullus ait1, 1: Cui dono lepidum novum libellum arido modo pumice expolitum? § 13 De librorum vocabulis.
Abbreviated transcription (Latin):
& his similia. At contra orationẽ ex¬
tollit & exornat energia. tũ enfasis.
plus quidda quã dixerit intelligi fa¬
cit. ut si dicas ad głam scipionis ascen
ginis suggerit. Huic contraria uirtꝰ
est uerbis minuere: quȩ natura sua
magna sunt
xx .i. De figuris uer¬
borum et sentenciarum.

Expanded text:
et his similia. At contra orationem exet his similia. At contra orationem extollit et exornat †energia tum† Emphasis, quae plus quiddam quam dixerit intellegi facit; ut si dicas: 'Ad gloriam Scipionis ascendginem suggerit. Huic contraria virtus est, verbis minuere quae natura sua magna sunt. § 21 De figuris verborum et sententiarum.
Abbreviated transcription (Latin):
A uerbis quoꝙ cauenda sunt uicia:
ut ñ imꝓpria uerba ponant᷑: quȩ
greci acyrologiam uocant. Amanda
est gͦ ꝓprietas: sic tam̃. ut ñ aliqͣndo
ꝓpter humilitatẽ sordidi aut spurci
uocabuli. translatis nominibus sit
utendũ: ñ tamen longe accitis. s ut
ueris proxima & cognata uideant᷑
fugienda etiã yꝑbata longiora: que
fieri sine alioꝵ sensuũ confusione ñ
possunt. Ambiguitas quoq & uiciũ
illud cauendũ: cũ quidam iactatio¬
ne eloquentiȩ ducti. qͦd uno aut du¬
obus uerbis significare poterant: int̾¬
positis in anibꝰ uocibꝰ. longa & circũ¬
flexa ambage concludunt: qͦd uiciũ
perissologia uocatur. Cui contrariũ
criminis uiciũ est: ob breuitatis stu¬
dium etiã necessaria uerba furari.
fugienda sunt quoq sicut in litt̾is
& uerbis. ita &e in sentenciis uicia:
que uit prima grammaticoꝵ stu¬
dia cognoscunt᷑. Sunt autẽ cacenfa¬
ton. tantologia. edipsis. acyrologia.
macrologia. perissologia. pleonasmos.

Expanded text:
 verbis quoque cavenda sunt vitia, ut non inpropria verba ponantur, quae Graeci Acyrologian vocant. Amanda est ergo proprietas, sic tamen ut aliquando propter humilitatem sordidi aut spurci vocabuli translatis nominibus sit utendum, non tamen longe accitis, sed ut veris proxima et cognata videantur. Fugienda etiam Hyperbata longiora, quae fieri sine aliorum sensuum confusione non possunt. Ambiguitas quoque et vitium illud cavendum, cum quidam iactatione eloquentiae ducti, quod uno aut duobus verbis significare poterant, interpositis inanibus vocibus longa et circumflexa ambage concludunt: quod vitium Perissologian vocatur. Cui contrarium criminis vitium est et brevitatis studio etiam necessaria verba furari. Fugienda sunt quoque, sicut in litteris et verbis, ita et in sententiis vitia, quae inter prima Grammaticorum studia cognoscuntur. Sunt autem Cacemphaton, Tautologia, Ellipsis, Acyrologia, Macrologia, Perissologia, Pleonasmos