comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
re te modios. nonne uix mediam partem collige¬
repoteras ÷ siue uixta lxx cũ mitteres xx modios
hor dei inuas qđ uocat cipselen. & estimares te quan¬
qũa hordeũ mitteres. ium̃torum cibum. uel deipsis
xx modiis eẽ securum nonne postea reuer sus ad
uas uix x. modios repperisti: Ad torcular quoq:
cum accederetis . & uideretis uuas & quinquaginto
amphoras uobis oculi pollicerentur. nondicõpar¬
tem mediã sed ux xx. amphora sex primere pote¬
ratis  & hȩc feciꝑ cutiens uos uento urente. & cor¬
ruptiane aeris. & emori entibus frugibus uacuis¬
q: spicarum folliculis & une arum botris. malorũ
pondere uos ad mei notitiam ꝓuocarem & necsic
fuit qui reuerteretur adme: Ebreus totam loci
huius continentiam. ab eo qđ scriptum ẽ & nunc
ponite corda ur̃a adiehac & supͣ. usq adeũ locũ ubi
ait uinea & ficus & malo granatũ & lignũ o luȩ

Expanded text:
te habere modios, nonne vix mediam partem colligete habere modios, nonne vix mediam partem colligere poteras? Sive juxta LXX: Cum mitteres viginti modios hordei in vas quod vocatur cypseles, et existimares te quamquam hordeum mitteres, jumentorum cibum, vel de ipsis viginti modiis esse securum, nonne postea reversus ad vas vix decem modios reperisti? Ad torcular quoque cum accederetis, et videretis uvas, et quinquaginta amphoras vobis oculi pollicerentur: non dico partem mediam, sed vix viginti amphoras exprimere poteratis. Et haec feci percutiens vos vento urente, et corruptione aeris, et emorientibus frugibus, vacuisque spicarum folliculis, et vinearum botris, ut malorum pondere vos ad meam notitiam provocarem: 766 et nec sic fuit qui reverteretur ad me. Hebraeus totam loci hujus continentiam ab eo quod scriptum est: Et nunc ponite corda vestra a die hac et supra, usque ad eum locum ubi ait: vinea et ficus et malogranatum, et lignum olivae
Abbreviated transcription (Latin):
& grandine omnia opera misnuũ ur̃arũ. & non fuit
in uobis quireuerteretur adme dicit dñs : Lxx &
nunc ponite suꝑcorda ur̃a adiehac & sup ante quã
ponere tur lapis suꝑ lapidem intemplo hui. qui era¬
tis quando mitte batis incipselen hor dei uigintisa
qua ginta amphoras & fiebant .xx: ꝑcussiuos steri¬
litate ecorruptione aeris. & grandine omnia ope¬
Iic& omnia quȩ obtu listis mihi in altari quiatem¬
plũ non ȩdificaueratis contaminata fuerint. sine
ex trustione quippe tẽpli donum omne pollutum
ẽ. tamen nunc tehortor popule: ut sensu ad p̃te¬
rita reuertaris. consideresq quȩ facta sint:
Hoc ẽ ab hac die uicesima & quarta noni mensis annosecđo
darii : quic ꝗd rero gestum ẽ mente conplestere & pp¬
t̃ quȩ quanta sustinueris ut cum deinceps tibi ꝓspera
euenerint. scias qua causa euenerint : Ergo ante quã
inciperes ȩdificare templum & lapidem suꝑ lapidem
ponere cũ accederes ad aceruum & putares xxhabe

Expanded text:
grandine omnia opera manuum vestrarum, et non fuit in vobis qui reverteretur ad me, dicit Dominus. LXX: Et nunc ponite super corda vestra a die hac et supra, antequam poneretur lapis super lapidem in templo Domini, qui eratis quando mittebatis in cypselem hordei viginti saquaginta amphoras, et fiebant viginti. Per grandine omnia opeLicet omnia quae obtulistis mihi in altari, quia templum, non aedificaveratis, contaminata fuerint sine exstructione quippe templi, donum omne pollutum est; tamen nunc te hortor, o popule, ut sensu ad praeterita revertaris, consideresque quae facta sint, hoc est, et ab hac die vicesima quarta noni mensis anno secundo Darii, quidquid retro gestum est mente complectere, et propter quae, quanta sustinueris, ut cum deinceps prospera tibi evenerint, scias qua causa evenerint. Ergo antequam inciperes aedificare templum, et lapidem super lapidem ponere, cum accederes ad acervum, et putares viginti
Abbreviated transcription (Latin):
uersione qua cirigarum & corruentium equitu :
hoc qđ diximus significare : uidete quo modo de
xp̃o dicatur inzacharia qđ ueniat mansuetus rex
salem ut fiat unus grex & unus pastor & utrumq:
agmen tam degentibus quã de iudȩis sub pacifi¬
destruantur. unus quisq: inglado quẽ ego puto ser¬
monem eẽ dostrinȩ acutis simum & ꝑuersa quȩq: re¬
secantem : consurget aduersum fratrem suum am¬
putans omne contrarium : sed horum uniuersorũ.
finis ẽoptimus: Post destrustionẽ enĩ soliorum & for¬
te torobabel filium salathiel seruum meum: Se¬
uus aut̃ dicitur. propter corpus humanum. quia tu¬
nc & ipse subicitur ei quisibi sub iecit omnia. & in sub¬
iestis omnibus uidebitur & ipse subiectus : Sed cum hoc
fuerit impletum ponet eum ds̃ quasi signaculum in
manu sua: hunc enĩ signauit dr̃ pater & hic ẽ imagodi
iuisibilis & forma substantiȩ eius ut quicumq: cre¬
diderit indm̃ hoc quasi anulo consignetur

Expanded text:
versione quadrigarum et corruentium equitum, versione quadrigarum et corruentium equitum, hoc quod diximus significari: Videte quomodo de Christo dicatur in Zacharia quod veniat mansuetus rex,salem, ut fiat unus grex et unus pastor, et utrumque agmen tam de gentibus quam de Judaeis, sub pacifidestruantur, unusquisque in gladio quem ego puto sermonem esse doctrinae acutissimum, et perversa quaeque resecantem consurget adversus fratrem suum, amputans omne contrarium. Sed horum universorum finis est optimus. Post destructionem enim soliorum, et forte, Zorobabel filium Salathiel servum meum. » Servus autem dicitur propter corpus humanum, quia tunc et ipse filius subjicietur ei, qui sibi subjecit omnia, et in subjectis omnibus videbitur et ipse subjectus; sed cum hoc fuerit impletum, ponet eum Deus quasi signaculum in manu sua. Hunc enim signat Deus Pater, et hic est imago Dei invisibilis, et forma substantiae ejus: ut quicumque crediderit in Deum, hoc quasi annulo consignetur.
Abbreviated transcription (Latin):
q: diuersa sententia ẽ: Alii enĩ suspicantur deprimo
eius aduentu dici alii desecundo quando in sua magges
men side fine mundi uoluerimus accipere illud dicim̃
qđ a postolus adcor inthios loquitur destruendum
omnẽ principatum & omnẽ potestatem & uirtutẽ
ut sit edssomnia inomnibus : & quia mesticum ẽ qđ cdi¬
citur & adfinem rerum ꝑtinet. Idcirco iubeturp¬
strauimus: huic ergo dicuntur quȩ in fine uentu¬
ra sint qđ transeat figura huius mundi & fiaccȩlũ
potestatem &iurtutem & dissipet sedes regum siue
uit habetur in hebreo regnorum & interficiat om¬
nẽ for titudinẽ contrariã ut ipsis quoq: quiante
regnauer̃ & gentes subsua tenuerant ditione ꝓsit
regnieorum destructio & omni p̃liandi studio
dissipato sequat̃ pax : hoc ẽ enĩ qđ ait & subuertã
qua drigã siue quadrigas & ascensor es eorũ : & de¬
scendent equi & ascensorescorum: & ut sciatis in sub¬

Expanded text:
que diversa sententia est: Alii enim suspicantur de primo que diversa sententia est: Alii enim suspicantur de primo ejus adventu dici: alii de secundo, quando in sua majestamen si de fine mundi voluerimus accipere, illud dicemus quod apostolus ad Corinthios loquitur: Destruendum omnem principatum et omnem potestatem et 772 virtutem, ut sit Deus omnia in omnibus . Et quia mysticum est quod dicitur, et ad finem rerum pertinet; idcirco jubetur pstravimus. Huic ergo dicuntur quae in fine ventura sint, quod transeat figura hujus mundi, et fiat coelpotestatem, et virtutem, et dissipet reges regum, sive ut habetur in Hebraeo, regnorum, et interficiat omnem fortitudinem contrariam, ut ipsis quoque qui ante regnaverant, et gentes sub sua tenuerant ditione, prosit regni eorum destructio, et omni praeliandi studio dissipato, sequatur pax; hoc est enim quod ait: Et subvertam quadrigam, sive quadrigas, et ascensores earum, et descendent equi et ascensores eorum. Et ut sciatis in sub
Abbreviated transcription (Latin):
ina & quarta mensis dicens: loquere adtoro¬
babel ducẽ iuda dicens: ego mouebo cȩlũ partt̃
& terram & subuertam solium regnorum & conte¬
ram fortitudinẽ regni. & subuertam quadrigam
e & ascensorem eius & descendent equi e ascensoresco¬
tum ur inelado fratris suiindie illo dicae cdĩs epetieatuã
adsũmamite ⁊ oro babel filis a lathiel ser ue meus diet
dñs er pona te qua si signaculum. quia te eleg dicit dñs
exer citiũ : Inlex ad dita sunt salathiel mare& arida
& minus habet conterã fortitudinẽ gegniegentiũ
qđ plenius ex ipsorũ lectione nosaitur Notandũ aũ qdđ¬
in eadem hoc ẽ uicesima & quarta noni mensis. tacito
ne quarta sed tantum adaggeum. Idẽ ad dñi festace¬
lebrantem : Quine quaquã uenturum seduenientẽ
nuntiaret &cerner& : & quomodo iabraham uidu
diemxp̃i & letatus ẽ &io hannes agnum di digito¬
de monstrauit sice ille uidens regnum filudĩ habe¬
r& in se uniuersas sollemnitates : In hoc loco apud pleros¬

Expanded text:
arta mensis dicens loquere ad Zorobabel ducem Iuda dicens ego movebo caelum pariter et terram et subvertam solium regnorum et conteram fortitudinem regni gentium et subvertam quadrigam et ascensorem eius et descendent equi et ascensores eorum vir in gladio fratris sui in die illo dicit Dominus exercituum adsumam te Zorobabel fili Salathihel serve meus dicit Dominus et poexercituum. In LXX addita sunt, mare et aridam; et minus habet, Conteram fortitudinem regni gentium, quod plenius ex ipsorum lectione noscitur  Al.  est, in vicesima et quarta noni mensis, tacito ne quarta, sed tantum ad Aggaeum, id est, ad Domini festa celebrantem: quia nequaquam venturum, sed venientem nuntiaret et cerneret. Et quomodo Abraham vidit diemdemonstravit : sic et ipse videns regnum Filii Dei, haberet in se universas solemnitates. In hoc loco apud pleros
Abbreviated transcription (Latin):
sortitus ẽ nomen: Sic populus iste & sic gens ista: lu¬
dȩorũ uidelicet atq gentilium & hereticorũ omniũ
in conspectu meo dicit dñs: omne qđ secerint qđ mi
hi obtulerint. uel uota uel ꝓsalute. uel pacifica
nas siue ie iunia. siue uict us continentiam. & corporis
castitatem contaminata er̃ in conspestumeo: Quãuis
enĩ sca uideant᷑ specie sui quȩ offeruntur atalibus. tam̃
quia tacta sunt abeo qui pollutus in anima ẽ õnapolluent᷑:¬

Expanded text:
sortitus est nomen: Sic populus iste et sic gens ista, Jusortitus est nomen: Sic populus iste et sic gens ista, Judaeorum videlicet, atque gentilium, et haereticorum omnium in conspectu meo, dicit Dominus: Omne quod fecerint, hi obtulerint, vel vota, vel pro salute, vel pacifica, nas, sive jejunia, sive victus continentiam, et corporis castitatem, contaminata erunt in conspectu meo. Quamvis enim sancta videantur specie sui quae offeruntur a talibus: tamen quia tacta sunt ab eo qui pollutus in anima est, omnia polluent
Abbreviated transcription (Latin):
coquunt pͥanem : sedsiaduescendum datus fuerit come¬
dentes adinsaniam ꝓuocat: habent & pulmentum &
coctionem conantes iuxta ꝑuersitatis suȩ sensum nrsti¬
ca quȩq: descripturis texere & quasi coq:re & condire
carnes agni sed & coctio illa ꝑditio ẽ: habent & uinũ
sedñ deuinea sorech. & quã plantauit in hieremia ele¬
ctam & totam uerã. sed deuinea sodomorum: habe¬
nt & oleum qđ deueteris & nouȩ scripturȩ testimoni¬
is uiolenter exprimunt. & quas in refectionẽ dece¬
ptis & lassis mentib: pollicent᷑: sed decestatur illud sq̃i
& dic̃. oleum aũ peccatoris non inpinguet caput
meũ: habent & diuersos cibos. multiplices uidelic&
uariarum Υ ΠΟ ΡΕCEΩñ diuersosq: tractatus : quos
quia in mundi sunt quiscripserunt & de in mundo ore
platisunt . omnis quitetigerit inmundus fiet & in
eorum trahetur errorem: Vnde respondit agge¬
us quiscia differentias sollemnitatum & ob idfesti

Expanded text:
coquunt illum; sed cum ad vescendum datus fuerit, comecoquunt illum; sed cum ad vescendum datus fuerit, comedentes ad insaniam provocat. Habent pulmentum et coctionem, conantes juxta perversitatis suae sensum mystica quaeque de Scripturis texere, et quasi coquere, et condire carnes agni, sed coctio illa perditio est. Habent et vinum, sed non de vinea Sorec, et quam plantavit Dominus in Jeremia, electam et totam veram ; sed de vinea Sodomorum. Habent et oleum quod de veteris et novae Scripturae testimoniis violenter exprimunt, et quasi in refectionem deceptis et lassis mentibus pollicentur; sed detestatur illud sanctus, et dicit: Oleum autem peccatoris non impinguet caput meum . Habent et diversos cibos, multiplices videlicet variarum ὑποθέσεων diversosque tractatus, quos quia immundi sunt qui scripserunt, et immundo ore prolati sunt, omnis qui tetigerit, immundus fiet, et in eorum trahetur errorem. Unde respondit Aggaeus, qui scit differentias solemnitatum, et ob id festi
Abbreviated transcription (Latin):
rint: non enĩ ex eo qđ dicuntur. sed exeo qđ suscipi¬
untur. sci ficant audientes. quia multi auditores
sunt non factores : Sed & obid puto hȩc uniuersa quȩ
dixi excontactu uestimenti aduescentes ne quaquã
scĩ ficata deferri qđ summitate tantũ pallu con¬
tinguntur : & sc̃ificatȩ carnis intrinsecus hiumorẽ
sanguinem uenas ner uosq: nonnorunt: Sicutigi¬
tur sumitas uestimenti dominici. & leuis tactus
non scĩficat. nisi eum qui comederit carnes agni&
sanguinem eius biberit : Sic e contrario mundus
in animo ꝑuerse quȩque doltrine qđ cũq: tetige¬
rint inmundum faciunt necesse ẽ: habent enĩ
insacramentis panem & uinum & oleum &o
mnem cibum : sed sacram̃ta eorũ quasi panis lu¬
ctus omnes quiea tetigerint contaminabuntur : Le¬
gunt & ipsi seripturas. & quasi descriptur arum testi¬
moniis conspargunt panem. & tota nocte inclibano

Expanded text:
rint. Non enim ex eo quod dicuntur; sed ex eo quod suscipirint. Non enim ex eo quod dicuntur; sed ex eo quod suscipiuntur, sanctificant audientes: quia multi auditores legis sunt, et non factores. Sed et ob id puto haec universa quae dixi, ex tactu vestimenti ad vescentes nequaquam sanctificata deferri, quod summitate tantum pallii continguntur; et sanctificatae carnes intrinsecus, humorem, sanguinem, venas 764, nervosque non norunt. Sicut igitur summitas vestimenti dominici, et levis tactus non sanctificat, nisi eum qui comederit carnes agni, et sanguinem ejus biberit: sic econtrario immundus in anima, perversae quaeque doctrinae, quodcumque tetigerint, immundum faciant necesse est. Habent enim in sacramentis panem, et vinum, et oleum, et omnem cibum; sed sacramenta eorum quasi panis luctus, omnes qui ea contigerint, contaminabuntur. Legunt et ipsi Scripturas, et quasi de Scripturarum testimoniis conspergunt panem, et tota nocte in clibano
Abbreviated transcription (Latin):
dem ẽ qđ offertur in altari. sed non tam sc̃i ficaris
exhostus quã exeo qđ in conuallibus habitas & int̃¬
es mortuis operibus pollueris: hȩc iuxta hrstori¬
ã quã quã sp̃italȩs in ea intellegentie lineas duxe¬
rimus : Ceterũ secdm AnATUTTÑ ec lesi asticusiur
qui immolauit agnũ in maculatum & anniculũ
& indutus ẽ xp̃o : Situlerit de carnibus eius & ligaue¬
rit in summitate sui uestimenti & ipsa sũmitas tetige¬
rit scripturarũ panem qui confirmat corda creden¬
tium aut coctionem a postolicas episto lasquȩ quasiue¬
teris legis carnes concidunt & decoquunt & conditas
p̃bent ȩsui : aut uinum qđ lȩtificat cor hominis. aut
oleum inquo exhileratur facies suadentis. autom¬
nem cibum quo aluntur chorintii & holera quibus
uescuntur in firmi & cetera his similia : non statim
quasi scĩficata ea comedent. quibus cũq: data fue¬

Expanded text:
dem est quod offertur in altari; sed non tam sanctificaris dem est quod offertur in altari; sed non tam sanctificaris ex hostiis, quam ex eo quod in convallibus habitas, et interes mortuis operibus, pollueris. Haec juxta historiam: quamquam spiritualis in ea intelligentiae lineas duxerimus. Caeterum secundum ἀναγωγὴν Ecclesiasticus vir qui immolavit agnum immaculatum et anniculum, et indutus est Christo, si tulerit de carnibus ejus, et ligaverit in summitate vestimenti sui, et ipsa summitas tetigerit Scripturarum panem, qui confirmat corda credentium; aut coctionem, apostolicas Epistolas, quae quasi veteris Legis carnes concidunt et decoquunt, et conditas praebent esui; aut vinum quod laetificat cor hominis; aut oleum, in quo exhilaratur facies audientis; aut omnem cibum: lac, quo aluntur Corinthii , et olera quibus vescuntur infirmi , et caetera his similia: non statim quasi sanctificata ea comedent quibuscumque data fue
Abbreviated transcription (Latin):
lius unde & legem nouerant : & dixer̃ contactu eius
qui in mundus ẽ. omnia quȩ abeo contacta sint pol¬
lui: & respondit aggeus & dixit: de superiorib: tace¬
ns qđ scĩficata caro cȩteros cibos scĩficare non pos¬
sit & desecunda tantum modo questione sermonis sui
texens occasionem : Sic populus iste . & sic gens ista
ante faciem meã dicit dñs: Qui in mundus ẽ in anima
& morticinũ tetigerit omne qđ tetigerit qđ obtu¬
lerit mihi inmundum erit: Qđ audicit secđm literã
hiuius cemodi ẽ: Opopule qui altari tantũ extru¬
cto & deruta domomea. hostias milu offers in
altari & uictimis eius e carnib: tescificare putas.
scito nontã scĩficari te ex hostus tẽplodiruto tibi
ꝓdesse non poterunt. quã contaminari omnia ope¬
ratua & cuncta quȩ agis. exeo qđ neglegis & tuã
magis domũ quã meã extruere conatus es: sc̃m qui¬

Expanded text:
 unde et legem noverant 763, et dixerunt contactu ejus,  unde et legem noverant 763, et dixerunt contactu ejus, qui immundus est, omnia quae ab eo contacta sunt pollui. Et respondit Aggaeus et dixit, de superioribus tacens, quod sanctificata caro caeteros cibos sanctificare non possit; et de secunda tantummodo quaestione sermonis sui texens occasionem: Sic populus iste, et sic gens ista ante faciem meam, dicit Dominus: Qui immundus est in anima, et morticinum tetigerit, omne quod tetigerit, et quod obtulerit mihi, immundum erit. Quod autem dicit secundum litteram, hujuscemodi est: O popule, qui altari tantum exstructo, et diruta domo mea, hostias mihi offers in altari, et victimis ejus et carnibus te sanctificari putas: scito non tam sanctificari te ex hostiis quae, templo diruto, tibi prodesse non poterunt: quam contaminari omnia opera tua, et cuncta quae agis, ex eo quod negligis et tuam magis domum quam meam exstruere conatus es. Sanctum qui
Abbreviated transcription (Latin):
dixer̃ ñ potest: hoc ẽ nihil eorum sci ficabit᷑ dequi¬
bus quȩris sed ita unũ qđq ꝑmane bit ut fuerat : Rur¬
sum alia quȩstio ꝓponitur sacer dotibus qđ scilicet
bene responderint ad superiorem & quasi similitudo
ꝓblematis coaptant inqua inperitus facile labipo¬
tuit : Daenĩ aliquẽ nescire legem. & sicut respon¬
dit descĩficata carne non scĩficari cornẽ aut pulm̃¬
tũ aut uinũ aut oleũ. aut omnem cibum. & in hoc ȩ¬
q: respondio & dicet pollutũ in anima ñ contamina¬
re ea quȩ scã caro scĩficare non potuit : Interro¬
gat igitur & dicit sitetigerit is qui pollutus in ani¬
na ẽ hoc ẽ qui contagione mortui ẽ inmundus
effectus ex his om̃nib: panem uidelicet aut pulm̃¬
tũ aut uinum aut oleũ. aut reliquos cibos nũꝗd
ex contactu eorum hȩc quitetigerit polluent᷑ : & re¬
sponder̃ sacerdotes quorum princeps erat hie susfi¬

Expanded text:
dixerunt: Non potest, hoc est, nihil eorum sanctificabitur de quidixerunt: Non potest, hoc est, nihil eorum sanctificabitur de quibus quaeris; sed ita unumquodque permanebit ut fuerat. Rursum alia quaestio proponitur sacerdotibus: quod scilicet bene responderint ad superiorem, et quasi similitudo problematis coaptatur, in qua imperitus facile labi potuit. Da enim aliquem nescire legem, et sicut respondit de sanctificata carne non sanctificari panem, aut pulmentum, aut vinum, aut oleum, aut omnem cibum, et in hoc aeque respondebit, et dicet: Pollutum in anima non contaminare ea quae sancta caro sanctificare non potuit. Interrogat igitur, et dicit: Si tetigerit is qui pollutus in anima est, hoc est, qui contagione mortui est immundus effectus, ex his omnibus, panem videlicet aut pulmentum, aut vinum, aut oleum, aut reliquos cibos; numquid ex contactu eorum haec quae tetigerit polluentur? Et responderunt sacerdotes, quorum princeps erat Jesus fi
Abbreviated transcription (Latin):
quid habebat aceteris sacer dotibus & nec pieta sillũ
nec affeccus flestere poterat. ut inmundus fieret
insup᷑ dictis nominibus: ait enĩ scriptura. & suꝑ om¬
nẽ animã quȩ mortuaẽ non ingredietur suꝑ patre
suo neq: suꝑ matre sua. & non contaminabitur:
Scientes ergo ꝗd sit caro scĩ ficata & inmundus in
anima uideamus ꝓpheta qd quȩrat : Si homo qui¬
cũq: ñ hic depontifice dicitur. aut desacerdote aut
de leuita: sed quilibet homo ubi ꝑsona non ponitus.
passim omnibus licet carnẽ tangere : Situlerit in q̃t̃
carnem scĩficatam & ligauerit insummitate uesti¬
menti sui & ipsa summitas uestim̃ti panẽ tetigerte
aut quã lib& aliam coctionem. aut uinum autole¬
um. aut omne extrahȩc quo homo uesci potest.
num quid panis aut pulm̃tum. aut uinũ aut oleũ.
aut omnis cibus tactu uestim̃ tisui. in quocaro scãli¬
gata ẽ scificari potest : & respondentes sacer dotef

Expanded text:
quid habebat a caeteris sacerdotibus: et nec pietas illum, quid habebat a caeteris sacerdotibus: et nec pietas illum, nec affectus flectere poterat, ut immundus fieret in supradictis nominibus. Ait enim Scriptura: Et super omnem animam quae mortua est non ingredietur: super patre suo, neque super matre sua, et non contaminabitur. Scientes ergo quid sit caro sanctificata, et immundus in anima, videamus propheta quid quaerat. Si homo quique, non hic de Pontifice dicitur, aut de sacerdote, aut de Levita; sed quilibet homo: ubi persona non ponitur, passim omnibus licet. carnem tangere. Si tulerit, inquit, carnem sanctificatam, et ligaverit in summitate vestimenti sui, et ipsa summitas vestimenti panem tetigerit, aut quamlibet aliam coctionem, aut vinum, aut oleum, aut omne extra haec quo homo vesci potest, numquid panis, aut vinum, aut oleum, aut omnis cibus, tactu vestimenti in quo caro sancta ligata est, sanctificari potest? Et respondentes sacerdotes
Abbreviated transcription (Latin):
bantur eẽ maculati. & alias isra helitȩ : quinul¬
la habebant in mundiciam: huius diuersitatis ple¬
naratio in leuitico dr̃ : inmundus aũ in animadico¬
batur. qui corpus mortui hominis atugerat : in
quo anim aduertendũ quã diu anima in corpore sit
uegitans artus recesserit. Inmundũ fieri qđ terre¬
num ẽ : sicut in eodem leuitico scribit᷑ & ait dñs ad mo¬
ysendicens : dic sacer dotibus filiis a arone dices adeos:
Inanimabus non contaminabuntur Ingente sua sed
in cognatis qui apꝓpinquant eis suꝑ matre. suꝑpa¬
tre & suꝑfiliis & filiabus suꝑ fratre & sorore sua
uirgine. qui apꝓpin quant ei & non ẽ tradita uiro
suꝑ his contaminabitur & non polluetur repente in
populo suo in contaminationẽ sui : Considerare
his p̃cipi sacer dotib: non ingredi adquẽ lib& mor¬
tuũ. nisi ad eos cognatos & ꝓpinquos de quibus supͣ di¬
ctũ ẽ. Sacerdos aũ magnus. idẽ pontifex plus ali¬

Expanded text:
bantur esse maculati: alias Israelitae qui nulbantur esse maculati: alias Israelitae qui nullam habebant immunditiam. Hujus diversitatis plena ratio in Levitico dicitur. Immundus autem in anima dicebatur, qui corpus hominis mortui attigerat. In quo animadvertendum, quamdiu anima in corpore sit, piritus vegetans artus recesserit, immundum fieri quod terrenum est, sicut in eodem Levitico scribitur: Et ait Dominus ad Moysen, dicens: Dic sacerdotibus filiis Aaron, et dices ad eos: In animabus non contaminabuntur in gente sua; sed in cognatis qui appropinquant eis, super matre,  fratre et sorore sua virgine quae 762 appropinquat ei, et non est tradita viro: super his non contaminabitur, et non polluetur repente in populo suo in contaminationem sui . Considera his praecipi sacerdotibus non ingredi ad quemlibet mortuum, nisi ad eos cognatos et propinquos, de quibus supra dictum est. Sacerdos autem magnus, id est pontifex, plus ali
Abbreviated transcription (Latin):
tud habeant : ut postquã sacer dotes fuerint ordinati
discant legẽ dñi ut possint docere qđ didicerint & au¬
geant scientiã magis quã opes & non erubescant a lai¬
cis discere qui nouer̃ ea quȩ adofficiũ ꝑtineant sacer¬
dotum: magisq: noctes& dies inscripturarũ tractatu.
quã in ratio ciniis & subpotatione consumant: Qd ẽ
si tulerit homo carnem sci ficatam. in hora siue in
summitate uestimenti sui : & tengerit desummita¬
te eius panem aut pul mentum. aut uinum autole¬
ũ. aut omnẽ cibum. num ꝗd scĩ ficabitur : fante¬
quã dequestione tractemus. debemus interim
iuxta literam nosse. quid sit caro scĩficata. & ꝗd sit
inmundus in anima: hostia quȩ immo labat᷑ inal¬
tari. carnes illius sc̃ȩ erant. & inter ipsas scifica¬
tas carnes erat multa diuersitas: Alias enĩ sacer¬
dotes intempli aditis comedebant. alias ꝓpin¬
quieorum domi. alias hi qui desacer dotibus uide¬

Expanded text:
lud habeant, ut postquam sacerdotes fuerint ordinati, lud habeant, ut postquam sacerdotes fuerint ordinati, discant legem Dei, ut possint docere quod didicerint, et augeant scientiam magis quam opes, et non erubescant a laicis discere, qui noverint ea quae ad officium pertinent sacerdotum: magisque noctes et dies in Scripturarum tractatu, quam in ratiociniis et supputatione consumant. Quid eSi tulerit homo carnem sanctificatam in ora, sive in summitate vestimenti sui, et tetigerit de summitate eum, aut omnem cibum, numquid sanctificabitur? Antequam de quaestione tractemus, debemus interim juxta litteram nosse, quid sit caro sanctificata, et quid sit immundus in anima. Hostia quae immolabatur in altari carnes illius sanctae erant, et inter ipsas sanctificatas carnes erat multa diversitas. Alias enim sacerdotes in templi adytis comedebant: alias propinqui eorum domi: alias hi qui de sacerdotibus vide
Abbreviated transcription (Latin):
ris uir. filios habens fideles. non in accusatione luxuri¬
ae. uel insubiectos: Oport& enĩ episcopum in rep̃hen¬
sibilem eẽ sicut di dispensatorem. non ꝓcacem. nonira¬
cundum non uinolentũ. non ꝑcussorem. nonturpis
scm̃ continentem. habentem in dostrina fidelemser
monem. & ut possit consolari in dostrina sana & eos
qui contra dicunt arguere: sunt enĩ multi & non subie¬
cti uanilo qui & seductores & maxime quide circum¬
cisione sunt . quibus oport& in ponere silentium: hȩc ꝓ¬
lixius posui. ut tam ex ueteri quamexnouo testam̃to.
spondere adquȩ fuerint interrogati: nec simplicitatẽ
& ciborum continentiam in magistro sufficere nisi qđ ip¬
sefacit possit & alios erudire : Certe quia responsuros
puto hoc eorũ ẽe quise ab adolescentia prȩparantad
docendũ: frequenter aut̃ iudicio dñi & populorum
suffragio insacer dotͥum sim plices elegi: saltimis¬

Expanded text:
ris vir, filios habens fideles, non in accusatione luxuriris vir, filios habens fideles, non in accusatione luxuriae vel in subjectos. Oportet enim episcopum irreprehensibilem esse sicut Dei dispensatorem, non procacem, non iracundum, non violentum, non percussorem, non turpis  sanctum, continentem, habentem in doctrina sermonem fidelem; ut possit consolari in doctrina sana, et eos qui contradicunt arguere. Sunt enim multi et non subjecti, vaniloqui, et seductores, et maxime qui de circumcisione sunt, 761 quibus oportet imponere silentium. Haec prolixius posui, ut tam ex veteri, quam ex novo Testamento, spondere ad quae fuerint interrogati. Nec simplicitatem et ciborum continentiam in magistro sufficere: nisi quod ipse facit, possit et alios erudire. Certe quia responsuros puto: hoc eorum esse qui se ab adolescentia praeparant ad docendum, frequenter autem judicio Domini, et populorum suffragio in sacerdotium simplices eligi: saltem il
Abbreviated transcription (Latin):
orta inter sanguinẽ & sanguinẽ : Inter iudicium
& iudicium. le pram & non lepram contradictio¬
nem & contradictionẽ eant ad sacerdotes atq: le¬
uitas & ad pontificem qui indiebus illis fuerit consti¬
tutus & quȩrant ab eo legem dñi : quibus responden¬
tibus. faciant qđ iubetur : qđ si non fecerint extermi¬
nentur depopulo suo: & neforsitan inueteri solũ modo
instrumento hȩc p̃cepta uideantur. loquit & apostolus
ad timotheum ep̃m non solum in re p̃hensibilem ẽẽ de¬
bere . & unius uxoris uirum & sapientem & pudicũ &
ornatũ & hospitalem sed &iã dostorem: & neca suhoc
dixis se uideretur. adtitum quoq: suꝑ pres biteris quos
& episcopos intellegi uult ordinandis. eadem cautela
seruatur: Propter hoc dereliqui tecrete . ut quȩ residua
erant corrigeres. & ordinares ꝑciuitates presbiteros.
sicut ego p̃cepitibi: Siquis ẽ in re p̃hensibulis. unius uxo¬

Expanded text:
orta inter sanguinem et sanguinem, inter judicium orta inter sanguinem et sanguinem, inter judicium et judicium, lepram et lepram, contradictionem et contradictionem, eant ad sacerdotes atque Levitas, et ad pontificem qui in diebus illis fuerit constitutus, et quaerant ab eo legem Domini; quibus respondentibus, faciant quod jubentur. Quod si non fecerint, exterminentur de populo suo. Et ne forsitan in veteri solum Instrumento haec praecepta videantur; loquitur et Apostolus ad Timotheum, episcopum non solum irreprehensibilem esse debere, et unius uxoris virum, et sapientem, et pudicum, et ornatum, et hospitalem, sed etiam doctorem . Et ne casu hoc dixisse videretur, ad Titum quoque super presbyteris quos et episcopos intelligi vult ordinandis, eadem cautela servatur . Propter hoc reliqui te Cretae, ut quae residua erant corrigeres, et ordinares per civitates presbyteros, sicut ego praecepi tibi: Si quis est irreprehensibilis unius uxo
Abbreviated transcription (Latin):
Dies quoq: ꝓpitionis & expiationis mensis septimi post
diem nonã celebratur : & in hieremia sicut legentib:
poterit eẽ manifestum. hierusalem nono anno ababr¬
loniis obpugnatur : Quia igit᷑ ꝓphetia de in munditia
populi futura erat. Idcirco secundo anno darii nonus m̃¬
sis iungitur : Rursus quia datur locus penitentiȩ post
inmunditiȩ correptionem. uicesima quarta die ser
mofit ad aggeũ ꝓphictam ut quasi ex ꝑsona dñi questi¬
onem a sacerdotibus sciscitetur. ex lege uenientem & di¬
citur ei : Interroga sacer dotes legem dicens: simul¬
q: considera. sacer dotum eẽ officii. delege in terro¬
gatos respondere : si sacerdos ẽ sciat legen dni. sug¬
norat legẽ ipse arguet non eẽ dñi sacer dotem : Sa¬
cerdotis enĩ ẽ scire legem & ad inter rogationem
respondere delege: Qđ quidem & in de utero nomio
legimus : ut sicubi in urbibus isrł questio fuerit ex¬

Expanded text:
Dies quoque propitiationis et expiationis mensis septimi, post Dies quoque propitiationis et expiationis mensis septimi, post diem nonam celebratur. Et in Jeremia , sicut legentibus poterit esse manifestum, Jerusalem nono anno a Babyloniis oppugnatur. Quia igitur prophetia de immunditia populi futura 760 erat; idcirco secundo anno Darii nonus mensis jungitur. Rursum quia datur locus poenitentiae post immunditiae correptionem, vicesima quarta die sermo Dei fit ad Aggaeum prophetam, ut quasi ex persona Domini quaestionem a sacerdotibus sciscitetur ex lege venientem, et dicitur ei: Interroga sacerdotes legem, dicens. Simulque considera sacerdotum esse officii, de lege interroganti respondere. Si sacerdos est, sciat legem Domini: si ignorat legem, ipse se arguit non esse Domini sacerdotem. Sacerdotis enim est scire legem, et ad interrogationem respondere de lege. Quod quidem et in Deuteronomio legimus, ut sicubi in urbibus Israel quaestio fuerit ex
Abbreviated transcription (Latin):
ctum ẽ uerbum dñĩ in manuaggei ꝓphȩtȩ sed ad ag¬
geum ꝓphetã : Ibi enĩ quia ad huc ꝓfectũ habebat.¬
& opera tantum munda cor aũ illius necdum plenam
sapientiam receperat. siue quia ad huc habitabat in¬
ter eos qui dicebant nondum uenie tẽpus domus dñi
ȩdificandȩ in operibus tantum eius factus ẽ sermo¬
dñi : hic aũ quo iã templi iasta sunt fundamenta & in¬
gressus ẽ populus cum principibus domũ dñi. & facit
opus congruum tẽplodĩ & audit mysteriũ mouebo
oms gentes & ueniet desideratus cunctis gentib
& plenus ẽ uaticinatio : ꝓpterea ad totũ aggeum
sermofit dñi : deuicesima & quartõ die: secundo
anno ĩa diximus : Noni mensis numerus quihic ad¬
ditur . numquã in bonã partem legitur: pascha
immolat populus & alias celebrat festiuitates : omnis eius
sollemnitas definitur octauo nec ad nonũ ꝑuenit : quiagnũ
paschȩ p̃parat. trans acta die nona incipiunt p̃parare :

Expanded text:
m est verbum Domini in manu Aggaei prophetae; sed ad Aggaeum prophetam. Ibi enim quia adhuc profectum habebat, et opera tantum munda, cor autem illius necdum plenam sapientiam receperat; sive quia habitabat adhuc inter eos, qui dicebant: Nondum venit tempus domus Domius tantum ejus sermo factus est Domini. Hic autem quoniam jam templi jacta sunt fundamenta, et ingressus est populus cum principibus in domum Dei, et facit opus congruum templo Dei, et audivit mysterium: Movebo omnes gentes, et veniet desideratus cunctis gentibus, et plenus est vaticinio; propterea totus ad Aggaeum fit sermo Domini. De vicesima quarta die et secundo anno jam diximus: Noni mensis numerus qui hic additur, numquam in bonam partem legitur. Pascha immolat populus, et alias celebrat festivitates; omnis ejus solemnitas die finitur octavo, nec ad nonum pervenit. Qui agnum paschae praeparant, transacta die nona, incipiunt praeparare.
Abbreviated transcription (Latin):
legere possumus qđ non inripiat᷑ extrui tẽplũdini¬
simala opera finiantur: Vnede & inuicesima quar¬
ta diemensis eiusdem fundam̃tũ tẽpliponitur :
nius supra disputatum ẽ: Quicũq: secultui dide

Expanded text:
ligere possumus, quod non incipiatur exstrui templum Domini, niligere possumus, quod non incipiatur exstrui templum Domini, nisi mala opera finiantur. Unde et in vicesima quarta die mensis ejusdem, fundamentum templi ponitur, plenius disputatum est. Quicumq
Abbreviated transcription (Latin):
cunditatẽ : hoc secđm ebraicũ diximus : c&erum secđm¬
rã debemus exponere. ut postea coeptȩ tropologi¬
e ordo tractetur: Ponite corda ur̃a adie hac quatẽ¬
plũ fundatum ẽ infuturũ. & uidebitis tantas futuras
eẽ segetes & tanta decunctis agris frumenta por¬
tari. ut area nesciat fruges suas: siue ut non sitarea
singulorum sed p̃multitudine iungatur area areȩ
& arearũ separatio nesciatur interra : Nine a quo¬
q: & ficus & malo granatum & lignum oliuȩ quȩ pri¬
us ur̃o uitio ñ adferebant fructus quia mihi nec dũ
coeperatis edificare domum tanta uuarum & po¬
morum abundantia curuabant᷑. ut manifesta fecun¬
ditasmanifestã indic& bene di ctionẽ: Nonũ aut̃
mensem ñ in banã partẽ accipi & quartus re¬
gnorum lib̵ & hie remie narrat hystoria. in
quo obsessa eẽ dicitur hierusalem : & tam̃ quõ in
finenoni mensis tẽpli fundam̃ta iaciuntur : hoc intel¬

Expanded text:
cunditatem. Hoc secundum Hebraicum diximus. Caeterum seccunditatem. Hoc secundum Hebraicum diximus. Caeterum secram exponere, ut postea coeptus tropologiae ordo tractetur. Ponite corda vestra a die hac, qua templum fundatum est, in futurum, et videbitis tantas futuras esse segetes, et tanta de cunctis agris frumenta portari, ut area nesciat fruges suas, sive ut non sint areae singulorum, sed prae multitudine jungatur area areae, et arearum separatio nesciatur in terra. Vinea quoque et ficus, et malogranatum, et lignum olivae quae prius vestro vitio non afferebant fructus, quia mihi necdum coeperatis aedificare templum, tanta uvarum et pomorum abundantia curvabuntur, ut manifesta fecunditas manifestam indicet benedictionem. Nonum autem mensem, non in bonam partem accipi, et quartus Regnorum liber, 770 et Jeremiae narrat historia, in quo obsessa dicitur esse Jerusalem . Tamen quoniam in fine noni mensis, templi fundamenta jaciuntur, hoc intel
Abbreviated transcription (Latin):
Nisan enĩ apud hebreos mensis ẽ primus qui appellat
mensis nouorũ. eo tẽpore quo pascha faciunt. id ẽ
incipiente ueris exordio: Qui secđm lunȩ cursum sepe
quandam partem mensis marcii possid& interdũ
incipit a prili : Sinisan aprilem intellegimꝰ nonus m̃¬
tant interra. nec futura fecunditas coniestaripo¬
test : nũꝗd ait iam semen ingermine ẽ : qđ me¬
Olius ebraice dicitur. in folliculo ut tecam fri¬
menti significet : Num quid uinea & ficus & ma¬
lo granatum & lignum oliuȩ florem suũ deder
ut exflore intellegatur & frustus utiq:: non om̃ se
enĩ ut diximus decẽbrio. futurarũ nulla signa sunt
frugum : Neigitur dicatis home prudenti ratione
conicere & futuram fecunditatem deflorib: arborũ
herbisq segetum suspicari : Ecce nulla signa sunt &
tam̃ ego p̃dico uobis quia coepistis edificare tẽplum
meum adbenedictionem meã frugum omniũ fe¬

Expanded text:
NISAN   enim apud Hebraeos mensis est primus, qui appellatur NISAN   enim apud Hebraeos mensis est primus, qui appellatur mensis novorum: eo tempore quo Pascha faciunt, id est, incipiente veris exordio, qui secundum lunae cursum saepe quamdam partem mensis Martii possidet, interdum incipit in Aprili. Ergo si Nisan, Aprilem intelligimus, nonus metant in terra, nec futura fecunditas conjectari potest. Numquid jam, ait, semen in germine est? Quod melius Hebraice dicitur, in folliculo, ut thecam frumenti significet. Numquid vinea et ficus, et malogranatum et lignum olivae florem suum dederunt? ut ex flore intelligatur et fructus. Utique non; mense enim, ut diximus, Decembri futurarum nulla signa sunt frugum. Ne igitur dicatis, hoc me prudenti ratione conjicere, et futuram fecunditatem de floribus arborum herbisque segetum suspicari: ecce nulla signa sunt; et tamen ego praedico vobis, quia coepistis aedificare templum meum, ad benedictionem, meam frugum omnium fe
Abbreviated transcription (Latin):
onite corda ur̃a exdie ista & in futurum a de
uicesima & quarta non imensis. adiequa fun¬
damenta iacta sunt tẽplidñi : Ponite suꝑcor ur̃m:
num ꝗdiam semen in germine ẽ & ad huc uine a&
ficus & malo granatum & lignum oliuȩ ñ floruitꝰ
exdie ista benedicam : Lxx. Ponite corda ur̃a adie ista & in fu
turum a quarta & uicesima noni mensis & adie in qua
fundam̃ta iacta sunt dñi tẽpli: Ponite incordibus ur̃is
siultra cognoscetur suꝑ terram. area & siad huc uinea
& ficus e malo granatum & ligna oliuȩ quȩ non ferꝰ
fructum adie hac benedicam : Ex posui uobis quȩ susti¬
nueritis. ante quã inciperetis ȩdificare tẽplũ meum.
nunc exponam quȩ uobis uentura sint ꝓspera quia tem¬
plũ meum ȩdificare coepistis: Adie igitur uicesima quar¬
ta nonimensis in quotem pli funda m̃ta sunt iacta quan¬
ta rerum abundantia futura sit considerate : No¬
nus ẽ mensis quẽ nos nouẽ b̃r. uel decẽ b̃r dicimus:

Expanded text:
onite corda vestra ex die ista et in futurum a die vicesima et quarta noni mensis a die qua fundamenta iacta sunt templi Domini ponite super cor vestrum numquid iam semen in germine est et adhuc vinea et ficus et malogranatum et lignum olivae non floruit ex die ista turum: a quarta et vicesima noni mensis, et a die in qua fundamenta jacta sunt templi Domini, ponite in cordibus vestris: Si ultra cognoscetur super terram area, et si adhuc vinea et ficus et malogranatum, et ligna olivae quae non ferant fructum? a die hac benedicam. Exposui, ait, vobis quae sustinueritis antequam inciperetis aedificare templum meum: nunc exponam quae vobis ventura sint prospera, quia templum meum aedificare coepistis. A die igitur vicesima quarta noni mensis in quo templi fundamenta sunt jacta, 769 quanta rerum abundantia futura sit, considerate. Nonus est mensis quem nos Novembrem, vel Decembrem dicimus.
Abbreviated transcription (Latin):
sumat : Referimus aut̃ ramnũ addiabolum & secłm
uirgulti naturam illius naturã inter p̃tabimꝰ: Porro
uinea & ficus e oliua ibierunt ubi malo granatum
fuerit : Quȩ arbor ꝓpter granorum nimiã mul¬
titudinem & intertextis iẽ branulis quan da mgco¬
maricã cõpositionẽ & diuersas quidẽ mansiunculas
sed tam̃ om̃s una cortice cõp̃hensas. semꝑ inscriptu¬

Expanded text:
sumat. Referimus autem rhamnum ad diabolum, et secundum sumat. Referimus autem rhamnum ad diabolum, et secundum virgulti naturam, illius naturam interpretabimur. 771 Porro vinea et ficus, et oliva ibi erunt, ubi malogranatum fuerit, quae arbor propter granorum nimiam multitudinem, et intertextis membranulis quamdam geometricam compositionem, et diversas quidem mansiunculas, sed tamen omnes una cortice comprehensas, semper in Scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
xtalxx interp̃tes tẽplũ dĩ ȩdificare uetat :
Iste nescit mensurã frugum & merce dissuȩ: Vel
certe p̃p hoc qđ dicitur si ad huc cognoscetur suꝑ
interra. sed omnia eius & mercedes operum incȩ¬
lestibus colligentur : Vinea quoq: id est sermodi
cuius inunoquoq: pater agricola ẽ : e ficus sp̃s
refestionẽ & inluminationẽ cordis ei qui coepe
patris : in iudicum libro plenius legitur. ubi uadunt in¬
frustuosaligna ut constituant regem suꝑse: dicunt¬
q: pordinẽ uineȩ & ficui & oliue ut regnent sup ea.
& tamuinea & ficus & oliua refutant tale imperiũ.
nec dignantur suꝑ infructuosa ligna regnare :
tunc illa ueniunt addignum sterilitatis suȩ regem.
idest adramnũ spinosum fruticem & arbusculum sen¬
tibus uncinisq: contextam quȩ teneat quiꝗd adtige¬
rit & retentũ uulner&. & uulneratorum sanguine dr¬
lectetur. in suꝑ &ignem emittat & renata ligna con¬

Expanded text:
ta interpretes , templum Dei aedificari vetat, iste nescit mensuram frugum et mercedis suae. Vel certe propter hoc quod dicitur: si adhuc cognoscetur super saurizabit in terra, sed omnia opera ejus, et mercedes operum in coelestibus colligentur. Vinea quoque, id est, sermo Dei, cujus in unoquoque Pater agricola est; et ficus, Spiritus refectionem, et illuminationem cordis ei qui coeperSpiritus sancti, in Judicum libro plenius legitur, ubi vadunt infructuosa ligna, ut constituant regem super se, dicuntque per ordinem vineae et ficui et olivae, ut regnent super ea, et tam vinea, quam ficus et oliva renuunt tale imperium, nec dignantur super infructuosa ligna regnare. Tunc illa veniunt ad lignum sterilitatis suae regem, id est, ad rhamnum spinosum fruticem, et arbusculam sentibus uncinisque contextam, quae teneat quidquid attigerit, et retentum vulneret, et vulneratorum sanguine delectetur: insuper et ignem emittat a se, et regnata ligna con
Abbreviated transcription (Latin):
saluatoris: quã quondasynagoga fuerat: his lapa
tẽplũ istud quasi suꝑfluum & uix coherens. quip¬
peqđ nec apud ebreos. necapud quẽ quã alium
nuicesima & quarta noni mensis. in anno secđo darii fa¬

Expanded text:
Salvatoris, quam quondam synagoga fuerat; his lapidSalvatoris, quam quondam synagoga fuerat; his lapidtemplum istud, quasi superfluum et vix cohaerens, quippe quod nec apud Hebraeos, nec apud alium quemquam In vicesima et quarta noni mensis, in anno secundo Darii
Abbreviated transcription (Latin):
& mouebo om̃s gentes & ueniet desideratus cunc¬
tis gentibus: uere enĩ post quã illeuenit inple¬
taẽ gloria domus dñi: & quantũ dominus distat
priore. cui p̃fuit seruus Qđ aut̃ aiti meũ ẽ argen¬
tum & meum ẽ aurũ dicie dñs exercituũ. non puto
quẽ quã estimare qđ de argento loquatur & auro
argentum & aurum đi ẽ quasi creatoris. sed& cȩte¬
ra metalla stagnũ. plumpũ. & qđ domat omnia fer¬
rum : Sedego argentum quodomus di ornatur esti¬
mo eloquia scripturarum. de quibus dicitur. eloquia
h̃i eloquia casta argentũ igne ex aminatũ proba¬
tum terrȩ purgatũ seꝑtuplũ: & aurũ qđ in occulto
scõrũ sensu & incor disuersatur. arcano. & splend&
uero lumine dĩ: Qđ & apostolum. de sc̃is quisu ꝑfun¬
dam̃tũ xp̃i ȩdificant. sensisse ꝑspicuũ ẽ: Aurum.
argentum. lapides p̃ciosos: Vtinauro. sensus occul¬
tus sit. in argento sermo dicens. in lapide p̃tioso
operacħ splendentia : his metallis in lustrior fit eccła

Expanded text:
ideratus cunctis gentibus. Vere enim postquam ille venit, impleta est gloria domus Domini. Et quantum Dominus distat priore cui praefuit servus. Quod autem ait: Meum est argentum, et meum est aurum, dicit Dominus exercituum, non puto quemquam existimare quod de argento loquatur et auroargentum et aurum Dei est quasi Creatoris; sed et caetera metalla, aes, stannum, plumbum, et quod domat 758 omnia ferrum. Sed ego argentum, quo domus Dei ornatur, existimo eloquia Scripturarum, de quibus dicitur: Eloquia Domini eloquia casta; argentum igne examinatum, probatum terrae purgatum septuplum ; et aurum quod in occulto sanctorum sensu, et in cordis versatur arcano, et splendet vero lumine Dei, quod et Apostolum de sanctis, qui super fundamentum Christi aedificant, sensisse perspicuum est, aurum, argentum, lapides pretiosos ; ut in auro sensus occultus sit, in argento sermo decens, in lapide pretioso, opera Deo placentia. His metallis illustrior fit Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
lerit homo carnem sc̃i ficatam in hora uestimenti sui. &
tetigerit desum mitate panem. aut pulmentũ. autui¬
nũ aut oleum aut ominem cibum. num quid scĩ ficabit᷑:
Respondentes aũ sacer dotes dixer̃ non: & dixit aggeus
site tigerit pollutus in anima ex omnibus hs. nũ ꝗd conta¬
minabitur : & responder̃ sacer dotes & dixer̃. contami¬
nabitur : & respondit agoeus & dixit: sic populus iste
& sic gens ista ante faciem meã dicit dñs & sic omne opus
manuũ eaͦrũ & omnia quȩ obtulerunt ibi contami¬
nata erunt: Lxx. Vicesima & quarta nonimensis an¬
nosecundo subdario factũ ẽ uerbum dñi ad aggeũ
ꝑphetam dicens. hȩc dicit dñs omp̃s. interroga sacer¬
dotes legem dicens: Si sumpserit homo carnẽ scĩ fica¬
tam in summitate uestimentisui: & tetigerit summi¬
tas uestim̃tieius panẽ aut costionẽ. aut uinũ uitoleũ
automnẽ cibũ si sc̃i ficabitur : & responderunt sacer¬
dotes & dixer̃ non : & dixit agge us: sicetigerit in¬

Expanded text:
m in ora vestimenti sui et tetigerit de summitate eius panem aut pulmentum aut vinum aut oleum aut omnem cibum numquid sanctificabitur respondentes autem sacerdotes dixerunt non et dixit Aggeus si tetigerit pollutus in anima ex omnibus his numquid contaminabitur et responderunt sacerdotes et dixerunt contaminabitur et respondit Aget sic gens ista, ante faciem meam, dicit Dominus; et sic omne opus manuum eorum, et omnia quae obtulerunt ibi, contaminata erunt. LXX: Vicesima et quarta noni mensis, anno secundo sub Dario, factus est sermo Domini ad Aggaeum prophetam dicens: haec dicit omnipotens: interroga sacerdotes legem dicens: si sumpserit homo carnem sanctificatam in summo uestimenti sui et attigerit summum uestimenti eius panem aut pulmentum aut uinum aut omnem escam, si sanctificabitur? et responderunt sacerdotes
Abbreviated transcription (Latin):
cȩteriq: qui sapientiã ia etant in p̃senti tantũ tẽpore
conuersationis suȩ & laboris frultum & gloriã capiunt
omnisq: spes eorum & merces futuri sȩculi tollitur: hoc
aũ ideo fit. ne penitus disperantes. contemnunt pȩni¬
tentiã sed aliquando conuersi p̃onant lapidem suꝑ
lapidem & edificent tẽplũ dĩ: Qđ sun in creduli¬
tate ꝑmanserint. idipsum medium qđ uidebantur
habere ꝑdent Sequit enĩ : ꝑcussi uos uento uren¬
te & erugine & grandine omnia opera manuum

Expanded text:
 qui sapientiam jactant, in praesenti tantum tempore conversationis suae et laboris fructum et gloriam capiunt, omnisque spes eorum et merces futuri saeculi tollitur. Hoc autem ideo fit ne penitus desperantes contemnant poenitentiam; sed aliquando conversi ponant lapidem super lapidem, et aedificent templum Dei. Quod si in incredulitate permanserint, id ipsum medium quod videbantur habere, perdent. Sequitur enim: Percussi vos vento urente, et aurigine, et grandine omnia opera
Abbreviated transcription (Latin):
& responder̃ sacerdotes & dixer̃ contaminabit᷑ : &
respondit aggeus & dixit: sic populus iste & sicgens
hec corãme dic̃ dñs & sic omnia opera manuume orũ
& quicumq: ad ꝓpinquauerit ibi contaminabitur: ꝓp¬
ter munera eorum matutina dolebunt a faciem ali¬
ticcrum suru& oderatis in portis arguentis : Propter

Expanded text:
 contaminabitur. Et respondit Aggaeus, et dixit: Sic populus iste, et sic gens haec coram me, dicit Dominus, et sic omnia opera manuum eorum. Et quicumque appropinquaverit ibi, contaminabitur, propter munera eorum matutina, dolebunt a facie malitiarum suarum, et odoratis in portis arg