comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Primum dicendo genus peccati
ostendit unde bosti sunt errores quosrep̃hendit : Vbi enim discensio ẽ¬
cius nihilrectum est¬
um est Conuenientibus uobis in eclesiam audio dis¬
censiones eẽ & partim credo: O portet enim &hereses eẽ. ut
& qui probatisunt manifesti fiant interuos
Sciendu:
non nullos mente corruptos uersutia diaboli. Dicit Oportet hereses
eẽ: nonutiq uo luit nec optauit sed quia scit futurum dixit: sic̃ & dñs
Oportet inquit uenire scandala & oport& filium hominis pati.
prescius quia uidas proditor erat futurus: ut probati autem cum
dicit manifesti fiant inter illos significat qui intraditione accepta
durantes. exemplum probationis erant euangelicȩ disciplinae
adcondemnationem ceterorum: hisunt quos incapite epistolȩ significa
eo qđ dicerent nos uero xp̃i cum alii dicerent: ego pauli ego apollo:
Conuenientibus uobis igitur inunum iam nonẽ dominicam caenam manducare

Expanded text:
Primum dicendo, genus peccati ostendit, unde orti sunt errores, quos reprehendit; ubi enim dissensio est, nihil rectum est. Convenientibus vobis in Ecclesiam, audio dissensiones esse, et partim credo. Oportet enim et haereses esse, ut et qui probati sunt, manifesti fiant inter vos. Sciendo nonnullos mente corruptos versutia diaboli, dicit: Oportet haereses esse. Non utique voluit, nec optavit: sed quia scivit futurum, dixit, sicut et Dominus: Oportet, inquit, venire scandala . Et: Oportet Filium hominis pati , praescius, quia Judas proditor erat futurus. Ut probati autem cum dicit, manifesti fiant inter vos, illos significat, qui in traditione accepta durantes, exemplum probationis erant evangelicae disciplinae ad condemnationem caeterorum. Ii sunt quos in capite epistolae significat, eo quod dicerent: Nos vero Christi; cum alii dicerent: Ego Pauli, ego Apollo . conuenientibus ergo uobis in unum iam non est dominicam caenam manducare.
Abbreviated transcription (Latin):
ad causam quia non solum minoratus non est sed & amplius proptes constantiã
qu a uiebat in xp̃o afflictus est. quod non egre ferens dignior factus est:
Von ego autem sed gratia dĩ mecum: Nese extulisse lactanter puta¬
retur : statim se humiliat cum hoc ipsum non magis sibi seddi gratiae
ad scribit ut semper omnem gloriamreportet addm̃. unde iure ex al¬
andus est: Siue igitur ego siue illi sic p̃dicamus &ita credidistis
Hoc est quod supra significauit quia non inferiorem gratiam inp̃dica¬
tione accep̃ quam ceteri a postoli seduna atq eͦdem : Vnde magis ar

Expanded text:
ad causam, quia non solum minoratus non est, sed et amplius propter constantiam, ad causam, quia non solum minoratus non est, sed et amplius propter constantiam, qua vigebat in Christo, afflictus est: quod non aegre ferens, dignior factus est. Non ego autem, sed gratia Dei mecum. Ne se extulisse jactanter putaretur, statim se humiliat, cum hoc ipsum non magis sibi, sed Dei gratiae ascribit; ut semper omnem gloriam reportet ad Deum, unde jure exaltandus est. Sive igitur ego, sive illi, sic praedicamus, et ita credidistis. Hoc est, quod supra significavit, quia non inferiorem gratiam in praedicatione accepit, quam caeteri apostoli, sed unam atque eamdem. Unde magis ar
Abbreviated transcription (Latin):
omnibus uisus est inmonte ubi constituerat illis ihs. sicut refest mat¬
heus euangelista: Ante in hierusalem post dies octo resurrectionis
suae. Idest dominica die lanius clausis intrauit ad discipulos ut tho¬
me animus firmaretur: sicut dicit iohannes a postolus: In monte
enim intellegitur mandata illi sedisse. No uissime autem omniũ
quasi abortiuo uosus est & mihi: Apparuit illi primum incaelo.
post oranti intemplo: Ab ortiuum sedixit quia extratempus natꝰ
Ego
enim summinimus omnium apostolorum: Humiliatse & tempo¬
ris causam sibi adscribit: Tempore enim minor est non dignitate:
non sibi defendit sed in dignum sedicit. Vnde uereplus meretur. sciens
dixisse dnm̃ quise ex altat humiliabitur. Et gratia eius pauper in
me non fuit: Hoc dicit quia non propter qđ persecutus est. minorem
Sedplus illis omnibus laboraui: Ad dt

Expanded text:
apostolis visus est in monte, ubi constituerat illis Jesus, sicut refert Matapostolis visus est in monte, ubi constituerat illis Jesus, sicut refert Matthaeus evangelista . Ante in Hierusalem post dies octo resurrectionis suae, id est Dominica die, januis clausis, intravit ad discipulos, ut Thomae animus firmaretur, sicut dicit Joannes apostolus . In monte enim intelligitur mandata illis dedisse. Novissime autem omnium quasi abortivo visus est et mihi Apparuit illi primum in coelo, post oranti in templo . Abortivum se dixit; quia extra tempus natuEgo enim sum minimus omnium apostolorum. Humiliat se,ris causam sibi ascribit; tempore enim minor est, non dignitate.non sibi defendit, sed indignum se dicit. Unde vere plus meretur, sciens dixisse Dominum: Qui se humiliat, exaltabitur . Et gratia ejus pauper in me non fuit. Hoc dicit, quia non propter quod persecutus est, minorem Sed plus illis omnibus laboravi. Addit
Abbreviated transcription (Latin):
tertia die secundum scripturtes: Omnia infide clausa sunt Ideo sub
Omnia infide clausa sunt Ideo sub
persona populi resurrectio dñi tertiddie futura descripta est: Dicit enĩ
in conspectu eius: In xp̃o enim omnes resurrexisse sicut inadam mortuos
eẽ nemo fidelium denegat: Simili modo & inpsalmo supersona hominis
&iam dexp̃o significat dicens: Omnia subiecisti subpedibus eius Glo
Post ea illis undecim: Et hoc: euangelio continetur: Deinde apparutt
Deinde apparuit
plus quam quin gentis fratribus simul: Hoc sua fide loquitur: Et quib
plures manent usq adhuc quidam autem dormierunt: De qͥuibus¬
De quibus
postresurrectionem apparuit dñs. tunc multos dicit fuisse incorpore:
Deinde apparuit iacobo: Singulariter ia cobo apparuit sicut &pe¬
tro: Quod ideo puto factum ut multi faria apparentia fidem resur¬
rectionis firmaret : Post ea apostolis omnibus: Iterum apostolis

Expanded text:
tia die secundum Scripturas. Omnia in fide clatia die secundum Scripturas. Omnia in fide claOmnia in fide clausa sunt; ideo sub persona populi resurrectio Domini tertia die futura descripta est. Dicit enim in conspectu ejus . In Christo enim omnes resurrexisse, sicut in Adam omnes mortuos esse, nemo fidelium denegat. Simili modo in psalmo sub persona hominis etiam de Christo significat, dicens: Omnia subjecisti sub pedibus ejus: gloν, quod apparuit soli Petro. Postea illis undecim . Et hoc in Evangelio continetur. Deinde apparuitDeinde apparuit plus quam quingentis fratribus simul. Hoc sua fide loquitur. Ex quibus plures manent usque adhuc, quidam autem dormierunt. De his quibus post resurrectionem apparuit Dominus, tunc multos dicit fuisse in corpore. Deinde apparuit Jacobo. Singulariter Jacobo apparuit, sicut et Petro: quod ideo puto factum, ut multifaria apparentia fidem resurrectionis firmaret. Postea apostolis omnibus. Iterum omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
sed quia prȩteriti temporis significatio uedetur : Non est aduersũ :
quiã pud dm̃ qui omnium prescius est nihil futurum est.:Ideo sic dicit
quod futurum est nobis quasi factum sit: Nam in apo calipsi iohanñ
apostolus dicit: Agnus inquit qui occisus est a constitutione mundiꝰ
quia enim aliter nonfiet quamscit dr̃. factum dir̃ Nobis enim fit
non dõ quia apud dm̃ nihil ẽ. quod futurum dicatur: Et in psal¬
mo ait Dñs regnauit aligno: Etmorses decruce eius ita signi¬
ficauit dicens: Tunc uidebitis uitam uram pendentem ante oculosuros
& non credetis: Idcirco ergo in eadẽ causa & futuri temporis
aliquando significantia ponitur. Ne aper uersis non de xp̃o dictum
Odefenderetur si totum quasi pͣteritum significar &: Et quia
sepultus est: Nulli dubium mortuum. sepultum eẽ. sicut dic̃
es aices propheta & dabo malos prosepultura eius: Et quia resurrexit

Expanded text:
Sed quia praeteriti temporis significatio videtur, non est adversum; Sed quia praeteriti temporis significatio videtur, non est adversum; quia apud Deum, qui omnium praescius est, nihil futurum est; ideo sic dicit quod futurum est nobis, quasi factum sit. Nam in Apocalypsi Joannis apostoli dicitur: Agnus qui occisus est a constitutione mundi . Quia enim aliter non fiet, quam scit Deus, factum dicitur; nobis enim fit, non Deo, quia apud Deum nihil est, quod futurum dicatur. Et in Psalmo ait: Dominus regnavit a ligno . Et Moyses de cruce ejus ita significavit, dicens: Tunc videbitis vitam vestram pendentem ante oculos vestros, et non credetis . Idcirco enim in eadem causa et futuri temporis aliquando significantia ponitur; ne a perversis non de Christo dictum defenderetur, si totum quasi praeteritum significaret. Et quia sepultus est. Nulli dubium mortuum sepultum esse, sicut dicit Esaias propheta: Et dabo malos pro sepultura ejus . 161 Et quia resurrexit
Abbreviated transcription (Latin):
uobis fatio fratres quia euangelium quod prediçaui uobis qđ et accepis¬
tis in quo & statis per quod & salui efficimini: quod sermone ad nun¬
tiaui uobis debetis tenere : nisi forte sinenecausa credidistis. Osten¬
dit illis quia siin hac causa quae subiecta est atraditione eius seduc¬
tisunt perdiderunt qđ crediderunt: Omnis enim spes credentiũ¬
in hoc sensuest quia mortui resurgent: Quod.
Quod autem dicit in quo
& statis. his dicit qui firmierant infide tradicionis huius: Promis¬
cuis enim loquitur ut & hii qui fixi infide sunt gaudeant : & quinutant
corripi sedo leant &corrigantur :Tradidi enim uobis in primi¬
quõ xp̃s mortuus est propeccatis nris secundum scripturas:
Scrip¬
turas testamenti ueteris memorat: quae futuram passionem dnĩ ceci¬
nerunt :
Dicit enim esaias propheta. Ut ouis adimmolandum duc¬
tus est:
Etinter cetera: Quõ tolletur a terra uita eius: Abiniqui¬
tate populimei ductus est admortem: Haec in xp̃o reperta noscuntur:

Expanded text:
i vobis, quod et accepistis, in quo et statis, per quod et salvi efficiemini, quod et sermone annuntiavi vobis, debetis tenere; nisi forte sine causa credidistis. Ostendit illis quia si in hac causa quae subjecta est, a traditione ejus seducti sunt, perdiderunt quod crediderunt; omnis enim spes credentiun hoc sensu est; quia mortui resurgent. Quod autem dicit: In quo et statis, his dicit, qui firmi erant in fide traditionis hujus; promiscuis enim loquitur, ut et ii qui in fide sunt, gaudeant: et qui nutant, corripi se doleant, et corrigantur. Tradidi enim vobis in primtus mortuus est pro peccatis nostris secundum Scripturas. Scripturas Testamenti veteris memorat quae futuram passionem Domini cecinerunt. Dicit enim Esaias propheta: Ut ovis ad tus est . Et inter caetera: Quoniam tolletur a terra vita ejus, ab iniquis populi mei ductus est ad mortem : haec in Christo reperta noscuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
ut omnes discant &omnes exhortent: Haec traditio sinagog¬
est quam nos uult sectari quia xp̃ianis quidem scribit. sed exgentibus
factis non ex iudȩis: ut sedentes disputent seniores dignitate iñ cathe¬
dris sequentes in subsellus nouissimi in pauimento suꝑmattas Quib
sireuelatũ fuerit dandum locum dicendi p̃cepit: nedespiciendos quia
membra corporis sunt :¬
tsps prophetarum ꝓphetis subiectus est
Quia enim unus atq idem sp̃s est. quitam prophetis futura dicentibus
quam his quireuelant scripturas infudi se proratione & qualitate cau¬
sarum: Ideir codixit subiectus est prophetis. ut ingenia accender et
hac spe
nediscordia fiat incorpore :
Quienim in pace uocantur patrentiae debent studere. nepacis ius a
oluantur:  Sicut inomnibus ecdesiis scõrũ doceo: Hoc dicto horta¬
tur illos ut quae p̃cepit faciant quando similiter segclesus scorum p̃dicare
Arguentis uerba sunt: sic enim inflati erant: quasi ipsis promissa fuisset

Expanded text:
ut omnes discant, et omnes exhortentur. Haec traditio Synagogest, quam nos vult sectari; quia christianis quidem scribit, sed ex gentibus factis, non ex Judaeis; ut sedentes disputent, seniores dignitate in cathedris, sequentes in subselliis, novissimi in pavimento super mattas. Quibus si revelatum fuerit, dandum locum dicendi praecipit, nec despiciendos; quia membra corporis sunt. Et spiritus prophetarum prophetis subjectus est. Quia enim unus atque idem Spiritus est, qui tam prophetis futura dicentibus, quam iis qui revelant Scripturas, infundit se pro ratione et qualitate causarum; idcirco dixit: Subjectus est prophetis; ut ingenia accenderet hac spne discordia fiat in corpore. Qui enim in pace vocantur, patientiae debent studere; ne pacis jura solvantur. Sicut in omnibus Ecclesiis sanctorum doceo. Hoc dicto horttur illos; ut quae praecepit faciant; quando similiter se Ecclesiis sanctorum praedicare Arguentis verba sunt; sic enim inflati erant, quasi ipsis promissa fuisset
Abbreviated transcription (Latin):
nonsur rexti falisumus predicatores & fides urã maniserit: Haec enim credi¬
derunt a postolo predicante quia mortui resurgent: Et hacspe adtrac tis
adfidem : quodumq ad detrimentum illorum proficere asserit  Sicredider̃
quod futurum non est : & pudoris est: ut aliquis prositeatur hocse credidisse
quod falsum est: Etuere cundiam ergo illis incutit & labores ulorum dicit
in fruetuosos si quod a falsis a postolis. uerum est qui a mortui nonre surgent: Qđ

Expanded text:
non resurrexit, falsi sumus praedicatores, et fides vestra inanis est. Hoc enim credinon resurrexit, falsi sumus praedicatores, et fides vestra inanis est. Hoc enim crediderunt, Apostolo praedicante, quia mortui resurgent, et hac spe attracti sunt ad fidem. 162 Quod utique ad detrimentum illorum proficere asserit, si crediderunt quod futurum non est: et pudoris est, ut aliquis profiteatur hoc se credidisse, quod falsum est. Et verecundiam ergo illis incutit, et labores illorum dicit infructuosos; si quod a falsis apostolis audierunt, verum est, quia mortui non resurgent: q
Abbreviated transcription (Latin):
guit per fidiam corinthiorum: quia cum manifesta esset credulitas
Haec apud omnes ecclesias. hi ab hac fide &spe desciuerant: quam subiec̃
dicens: Si autem xp̃s predicatur quod exmortuis resurrexit:
quo modo dicunt quidam inter uos: quoraresur rectio mortuorum
non est: siergo resurrectio mortuorum non est neque xp̃s resurrexit :
Siautem xp̃s non surrex̃ : in anis ẽ predicatio nrã. uacua ẽ & fides ur̃a
Haec a falsis apostolis erant tradita qui xpm̃ neq natum neq in carne passũ
neq resur rexisse ad seuerabant: Quos & ioħ apostolus denotat quod
xpm̃ in carne uenisse negabant: Vndedicit: Quinegat xpm̃ in carne
uenis se. hic ẽ anti christus: Et quinegat filium nec patrem hãbet:
stiambu labant & quorundam fidem ne in prudentes amundi sapientib
iudicarentur subuertebant: quia prudentes seculi stultũ iudicant cum au¬
diunt resur rectionem mortuorum: Qđ sunquit uerum est quia xp̃s

Expanded text:
guit perfidiam Corinthiorum, quia cum manifestata esset credulitas haec apud omnes Ecclesias, hi ab hac fide et spe desciverant, quam subjecit, dicens: Si autem Christus praedicatur, quod ex mortuis resurrexit; quomodo dicunt quidam inter vos, quoniam resurrectio mortuorum non est? Si ergo resurrectio mortuorum non est, neque Christus resurrexit. Si autem Christus non resurrexit, inanis est praedicatio nHaec a falsis apostolis erant tradita, qui Christum neque natum, neque in carne passum, neque resurrexisse asserebant. Quos et Joannes apostolus denotat, qui Christum in carne venisse negabant. Unde dicit, qui negat Christum in carne venisse, hic est Antichristus. Et qui negat Filium, nec Patrem habet, isti ambulabant et quorumdam fidem ne imprudentes a mundi sapientibus judicarentur subvertebant, quia prudentes saeculi stultum judicant, cum audiunt resurrectionem mortuorum. Quod si, inquit, verum est quia Christus
Abbreviated transcription (Latin):
Cuius memor sarra uiro suo erat subiecta. sicut dictum est: quam¬
uis una carosit. sed duabus ex cãsis iubetur eẽ subiecta: quia & ex uiro
est & per ipsam intrauit peccatum: Siꝗd autem discere uolunt
domiuiros suos interrogent: turpe est enimmulieribus in ecclesia
loqui: Purpe est: quia contra disciplinam est: ut in domodi
qui eas subiectas uirissuis eẽ precepit: delege loqui non prae sumant
cumsciant illic uiros habere primatum: Et sibi magis competere
ut in domo dĩ prȩcibus uacent. linguam retinentes. aures aperiant
ut audiant quomodo misericordiadĩ mortem uictum perxpm
quaeper euã regnauit: Nam siaudeant in ecclesia loqui dedecus
est: Quia idcirco uaelentur uthumilii ate appareant:
ille autem se inuerecundae ostendunt qđ & uiris obprobrium est

Expanded text:
cujus memor Sara, viro suo erat subjecta, sicut dictum est . Quamcujus memor Sara, viro suo erat subjecta, sicut dictum est . Quamvis una caro sit, sed duabus ex causis jubetur esse subjecta; quia et ex viro est, et per ipsam intravit peccatum. Si quid autem discere volunt, domi viros suos interrogent; turpe est enim mulieribus in Ecclesia loqui. Turpe est, quia contra disciplinam est, ut in domo qui eas subjectas viris suis esse praecepit, de Lege loqui praesumant; cum sciant illic viros habere primatum, et sibi magis competere, ut in domo Dei precibus vacent, linguam retinentes: et aures aperiant; ut audiant quomodo misericordia Dei mortem vicit per Christum, quae per eas regnavit. Nam si audeant in Ecclest, quia idcirco velantur ut in humilitate appareant. i autem inverencunde se ostendunt, opprobrium est
Abbreviated transcription (Latin):
ut qui possunt loqui linguis & qui inter pres fuerit presens nonuetent᷑
hoc est secundum ordinem supradictum: Honestȩ autem illud fit.
quodcum pace & disciplinafit:¬
Mulieres uero in ecclesiis taceant:
Nunc tradit qđ p̃ropter miseratꝰ superius enim uelari mulieres in ecde¬
sia p̃cepit . modo ut quietesint acuerecunde ostendit ut operep̃cium
sit qruelantur :¬
: Si enim imagodĩ uir est nonfemina & uiro subiecta ẽ
legenaturȩ quanto magis in ecdesia debent eẽ subiectae propter reue¬
rentiam eius qui illius legatus est qui&iam uiri caput est: N¬
oneni
permutitur illis loqui sed ẽẽ insilentio sicut & lex dicit: Quid dic
Quid dicit
lex̃ adurum tuum conuersio tua &ipsetui dominabitur: Lex haec
specialis est : sicut sarra dnm̃ uocabat abraham uirum suum. Ae
perhoc insilentio eẽ nesupra dictae legis sententia infirmetur:

Expanded text:
ut qui possunt loqui linguis, si interpres fuerit praesens, non vetenut qui possunt loqui linguis, si interpres fuerit praesens, non vetenhoc est, secundum ordinem supradictum. Honeste autem illud fit, quod cum pace et disciplina fitMulieres vestrae in Ecclesia taceant. Nunc tradit quod praetermiserat; superius enim vetari mulieres in Ecclesia praecepit, modo ut quietae sint et verecundae ostendit: ut operae pretium sit, quia velantur . Si enim imago Dei vir est, non femina, et viro subjecta est lege naturae; quanto magis in Ecclesia debent esse subjectae propter reverentiam ejus, qui illius legatus est, qui etiam viri caput est! Non enim permittitur illis loqui, sed esse in silentio, sicut et Lex dicit. Quid dicQuid dicit Lex? Ad virum tuum conversio tua, et ipse tui dominabitur. . Haec lex specialis est; hinc Sara dominum vocabat Abraham virum suum: ac per hoc in silentio jubentur esse; ne supradictae legis sententia infirmetur,
Abbreviated transcription (Latin):
stanter predicat liberam habens conscientiam : Quia non hominibus
placere uult sed dõ: Vndepeccatoribus nonblandit utcres cant sed
quia quinescit dñi eẽ quae loquitur apostolus Et ipse ad nõ igno¬
rabitur in die iudicii: Dicente dño: Amendico uobis quod nescio
Propter qđ fratres emulationem habetȩ prophetandi:
Quamuis arguat hos & inmultis rep̃hendat &corripiat eo qđ reces¬
serant atraditione eius: tamen fratres hosuocat: Quia dicit ȩsaias
ad plebem dñi dicite his qui non recte ambulant inuiis meis: fratres
nr̃i estis uos: Vt ergo consolaretur istos. post correctioñ fratres
illos uocat. Et ad aemulationem prophetiae hortatur . ut as¬
sidua disputatione explanatione legis diuinae fierent structiores:
ut possent discere peruersas eẽ pseudo a postolorum predicationes:
t loqui linguis nolite prohibere: Et hoc propter caritatem

Expanded text:
stanter praedicat, liberam habens conscientiam; quia non hominibus stanter praedicat, liberam habens conscientiam; quia non hominibus placere vult, sed Deo. Unde peccatoribus non blanditur, ut crescant: sed quia qui nescit Domini esse, quae loquitur Apostolus, et ipse a Domino ignorabitur in die judicii, dicente Domino: Amen dico vobis, nescio Propter quod, fratres, aemulationem habete prophetandi. Quamvis arguat hos, et in multis reprehendat et corripiat, eo quod recesserant a traditione ejus; tamen fratres eos vocat, quia dicit Esaias ad plebem Domini: Dicite iis qui non recte ambulant in viis meis: Fratres nostri estis vos . Ut ergo consolaretur istos post correptiones, fratres illos vocat; et ad aemulationem prophetiae hortatur, ut assidua disputatione et explanatione legis divinae fierent instructiores; ut possent discere perversas esse pseudoapostolorum praedicationes. Et loqui linguis nolite prohibere. Et hoc propter charitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
non eent̃ aliqui alique qui possent suscipere gratiã dĩ apostolis predi¬
cantibus:
Sic enim seiactabant quasi beneficium darent magis quã
acciperent accedentes ad fidem: Vnde dicit aut inuos solos deuenit
uerbum dĩ: Omnis enim qui uult aliquid emere qđ scit ab aliis non
requiri cum quodam fasti dio accedit ademptionem qua sibeneficium
prestaturus uendenti: Ideo hoc a postolos arguit in corrinthiis quiatales
se p̃bebant elatone uanitatis . quasi si ipsi non oboedirent uerbis fidei nemo
eet̃ qui crederet: Sicut dicit iudȩis: Vobis primis oportebat loqui
uerba uitae huius:
Sedquia reppulistis ea indignos uos facientes¬
ternae uitae : Ecce conuertimur nos ad gentes:
Si quis ex esti¬
Hoc dicens tangit supra memoratos falsos a postolos a quibus fuerant
de prauati qui pro desideriis hominum non diuina sedter rena
docebant: Ideo hic nihilsuum tradere sedicit sed dñi: Vt quibus
suadet. dõ adquisiti non hominibus indeantur: Qu afiducia & con¬

Expanded text:
non essent aliqui, qui possent suscipere gratiam Dei, apostolis praedicantibus. Sic enim 160 se jactabant quasi beneficium darent magis quam acciperent, accedentes ad fidem; unde dicit: Aut in vos solos devenit verbum Dei. Omnis enim qui vult aliquid emere, quod scit ab aliquibus non requiri, cum quodam fastidio accedit ad emptionem, quasi beneficium praestiturus vendenti. Ideo hoc Apostolus arguit in Corinthiis, qui tales se praebebant elatione vanitatis; quasi si ipsi non obedirent verbis fidei, nemo esset qui crederet, sicut dicit Judaeis: Vobis primum oportebat loqui verba vitae hujus: sed quia repulistis ea, indignos vos facientesternae vitae, ecce convertimur nos ad gentes . Si quis existiunt mandata. Hoc dicens tangit supra memoratos falsos apostolos, a quibus fuerant depravati, qui pro desideriis hominum non divina, sed terrena docebant. Ideo hic nihil suum tradere se dicit, sed Domini; ut quibus suadet, Deo acquisiti non hominibus videantur: qua fiducia et con
Abbreviated transcription (Latin):
Pat̃ miseri cordiarũ : quia ex ipso ẽ omĩs miseri cordia. & Ds̃ totius consolationis¬
Idẽ ꝑfectae consolationis quia ñ ẽminus tribulatione solatium.
berari possimus. Qut ita nob̵ formãdat alios consolandi : ut ꝑ ex hortatio¬
nẽ qua ipsi adõ consolamur. Agnoscimur qđ dr̃ timentium se neminẽ dere¬
linquet. Et multomagis infuturo remuner& quos etiã in p̃senti non deserit¬
Qm̃ sicut habuncdant passiones xp̃i i nob. Idost ꝓ nomimne xp̃i. Ita otꝑ xpm̃n¬

Expanded text:
is misericordia. Et Deus totius consolationisperfectae consolationis, quia non est minus tribulatione solatium. berare possimus. Aut ita formam dat nobis alios consolandi, ut per exhortationem, qua ipsi a Deo consolamur, agnoscamus, quod Deus timentium se neminem derelinquat, et multo magis in futuro remuneret, quos etiam in praesenti non deseritam sicut abundant passiones Christi in nobis. Id est, pro nomine Christi. Ita
Abbreviated transcription (Latin):
toleantiae p̃beamus. Na manifestum ẽ quia ꝓquo patimur. Ipse nob̵ ad est. con¬
sulens nobis ꝑ liberationẽ eripiens nos depressura int̃uentu maiestatir suae:
iue aũ

Expanded text:
olatio nostra. Manifestum est quia pro quo patimur, ipse nobis adest, consolans nos, per liberationem, eripiens nos de pressura interventu majestatis suae. Sive au
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩritur cur in omnib: episto¬
lis contra usum epistolarum primo suum nom̃ ponat. quã eorum adquos literae
distinantur. Sed hoc auctoritas a postolici ordinis qua moribus scribit : sicut
etiã iudices scłi solent adeos quos regunt scripta dirigere. Peruoluntatẽ đi.
t timotheus fr̃ eccłae dĩ. quae ẽ corinthi. Nondixit paulus
& timotheus : quia nonambo a płi : Adphilippenses uero ubi ñ erat tanta auc¬
toritas neceraria : serui ambo ponuntur. Cum scir̃ omnib:. Hic sc̃ĩ posr̃¬

Expanded text:
Quaeritur cur in omnibus Epistolis contra usum epistolarum, primum suum nomen ponat, quam eorum ad quos litterae destinantur. Sed hoc ex auctoritate apostolici ordinis, quia minoribus scripsit: ut etiam saeculi judices solent ad eos, quos regunt, scriptt Timotheus frater Ecclesiae Dei, quae est Corinthi. Non dixit, Paulus Timotheus, quia non ambo apostoli. Ad Philippenses vero, ubi non erat tanta auctoritas necessaria, servi ambo ponuntur. Cum omnibus sanctis
Abbreviated transcription (Latin):
in prȩceptis. sed quia sacramentum mysteriidĩ quod in xp̃o est.
credere noluerint: Perhoc enim decreuit ds̃ iustificari homines
non perlegem quae ad tempus iustificat non apud dm̃. Ideo le¬
gem seruantes in tempore iusti sunt non apud dm̃. quia fides
perquam iustificantur homines apud dm̃. non est in eis. Maior
enim fides est quamlex, Quia lex ad nospertin&. fides addm̃,
Id circo lex temporalem iustitiam hab& fides aeternam: Nam
omnem carnem dicens. omnem hominem significauit: Sicut &
proph&a esaias ait: Quia uidebit omnis caro salutaredĩ. Idest
uidebit omnis caro xpm̃dĩ. inquosalus omnium contin&ur. Et
id circo in carne scĩficantur quia peccatis obnoxii sunt: Sicut eñĩ
iustitia sp̃ĩtales facit ita & delicta carnales. ut ex actu nom̃ homo

Expanded text:
in praeceptis: sed quia sacramentum mysterii Dei, quod in Christo est, credere noluerunt. Per hoc enim decrevit Deus justificare hominem, non per legem, quia lex ad tempus justificat, non apud Deum. Ideo legem servantes in tempore, justi sunt non apud Deum; quia fides per quam justificantur homines apud Deum, non est in eis. Major enim fides est, quam lex; quia lex ad nos pertinet, fides ad Deum. Idcirco lex temporalem habet justitiam, fides aeternam. Nam omnem carnem dicens omnem hominem significavit, sicut et propheta Esaias ait: Et videbit omnis caro salutare Dei ; id est, videbit omnis homo Christum Dei, in quo salus omnium continetur. Et idcirco carne significantur, quia peccatis obnoxii sunt. Sicut enim justitia spiritales facit, ita et delicta carnales; ut ex actu nom
Abbreviated transcription (Latin):
quam mirabilis creator
eorum est possit agnosci : & solus adorari : Vnde scriptum est in
psalmo octauo decimo: Caeli enarrant gloriam dĩ. & opera ma
nuum eius adnuntiat firmamentum: Igitur pernaturalem legem:¬
ad prȩhendere fabrica mundi testificante auctorem dm̃ solum dili¬
gendum : Quod moyses litteris tradidit: sed impii facti sunt non
colendo creatorem & iniustitia in eis appar& sdum uidentes dissi¬
mulant aueritate . non fatentes unum dm̃:
Quia quod notũ est
dĩmanifestum est illis: Notitia dĩ manifestatã est exmundi faby¬
ca: Vt autem ds̃ qui natura inuisibilis est : &iam auisibilibus possit sciri
Opus factum ab eo est quod opificem uisibilitate sua manifestar& Vt

Expanded text:
quam admirabilis creator quam admirabilis creator eorum est, possit agnosci et solus adorari, unde scriptum in psalmo octavo decimnuum eius adnuntiauit firmamentum. dies diei eructuauit ueapprehendere, fabrica mundi testificante, auctorem Deum solum diligendum, quod Moyses litteris tradidit : sed impii facti sunt non colendo creatorem, et injustitia in eis apparet, dum videntes dissimulant a veritate, non fatentes unum Deum. Quia quod notum est Dei, manifestum est in illis. Notitia Dei manifesta est ex mundi fabrica; ut enim Deus, qui natura invisibilis est, etiam visibilibus possit sciri, opus factum est ab eo, quod opificem visibilita
Abbreviated transcription (Latin):
enim in ipso ueritas &iustitia dĩ dum credit & profit&ur: Iustitia ẽ
dĩ: quia quod promi sit dedit: Ideo qui credit hoc se consecutum esse
quod promiserat dr̃perprophetas suos : Iustum dm̃ probat e&tes¬
tis est iustitiae eius exfide infidem Quid est aliud exfide infidem:
dĩ iustitia reuel&ur . Incredente enim iustus ds̃ appar& n eo autem
qui non credit. in iustus uid&ur: Negat enim ueracem dñqui non
credit dedisse dm̃ quod promisit: Hoc contra iuda eos loquitur: qui
negant hunc essexpm̃ quem promisit ds̃: Sicut scriptum est . lus¬
tus autem ex fide uiuit, Propterea ad exemplum prophetae ab¬
dm̃ sed perfidem, Vita enim exfide non hȩc presens est sed futuraꝰ
hominum : eorum qui ueritatem dĩ in iniustitia detinent: Sicut
in illo qui credit iustitia dĩ reuelatur sicut supra memoraui: ita
& in eo qui non credit impi&as & in iustitia reuelatur: Exipsa eñi
caeli fabrica: iratus illis ds̃ uid&ur: Id circo enim tam pulchra¬
astra condidit : ut ex his quantus &

Expanded text:
enim in eo veritas et justitia Dei, dum credit et profitetur: justitia est Dei, quia quod promisit, dedit. Ideo credens hoc esse se consecutum, quod promiserat Deus per prophetas suos, justum Deum probat, et testis est justitia ejus. Ex fide in fidem. Quid aliud est, ex fide in fidem, Dei justitia reveletur? In credente enim justus Deus apparet: in eo autem qui non credit, injustus videtur; negat enim veracem Deum, qui non credit Deum dedisse quod promisit. Hoc contra Judaeos loquitur, qui negant hunc esse Christum, quem promisit Deus. Sicut scriptum est: Justus autem ex fide vivit . Propterea ad exemplum prophetae Habem, sed per fidem: vita enim ex fide non haec praesens est, sed futura;hominum eorum, qui veritatem Dei in injustitia detinent. Sicut enim in illo qui credit, justitia Dei revelatur, sicut supra memoravi; ita et in eo qui non credit impietas et injustitia revelatur. Ex ipsa enim coeli fabrica iratus illis Deus vidastra coeli condidit, ut ex his quantus, et
Abbreviated transcription (Latin):
nuisibilia enim eius acreatura mundi perea quae facta sunt intellecta
conspiciuntur: Idem sensus est quem rep&it ut absolutus doceat. quia
cumper se potentia & magestasdĩcreaturȩ oculis aspici non possunt ope¬
re mundanae fabricae intellecta uidentur: Hoc igitur genere reos
facit illos. quisine lege uixerunt . & naturali & moysi, Consuetudi¬
ne enim peccandi obruerunt legemnaturae: obliterando memoriã
eius: Legem autem quae ad reformationem data fuerat recipere no¬
luerunt : ut duplici modo ob noxii fierent damnationis: Sempiterna
quoque uirtus eius acdiuinitas: ut sint in excusabiles: Ut omnino
nam diuinitatem cognitam esse hominibus: & stupore quodam
tur usibus: ipsum decreuisse nulliuenit indubium: Aeterna ergo
uirtus dĩ xp̃s est : per quem instituit. quae nonerant &manent : Cuius

Expanded text:
nvisibilia enim ejus a creatura mundi per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur. Idem sensus est, quem repetit; ut absolutius doceat quia cum per se potentia et majestas Dei creaturae oculis aspici non possint, opere mundi intellecta conspiciuntur. Hoc igitur genere reos facit eos, qui sine lege vixerunt et naturae et Moysi; consuetudine enim peccandi obruerunt legem naturae, oblitique memoriam ejus: legem autem quae ad reformationem data fuerat, percipere noluerunt, ut duplici modo obnoxii fierent damnationi. Sempiterna quoque ejus virtus et divinitas, ita ut sint inexcusabiles. Ut omnino atem sempiternam cognitam esse ab hominibus, et stupore quodam o gignuntur, ipsum decrevisse nulli in dubium venit. Aeterna ergo virtus ejus Christus est, per quem instituit, quae non erant, et manent i
Abbreviated transcription (Latin):
cognitione quia factiperipsum cum ceteris perstuporem mentis & ignoratiae
Nos peripsum agnouimus misterium unius dĩ : Vnum ergodm̃ patrem
dixit : & unum dnm̃ ihm̃ filium eius: Vt quia ds̃ non potest non eẽ dñs:
Similiter & dñs intellegatur eẽ & ds̃ unum eẽ dm̃ & dnm̃ demonstraret
modum unius principii conseruando :¬
⁊ no᷑ in omnibus ẽ scientia
d est non omnes norunt credentes misterium dĩ unius: Ideo quidam
putant ex his qui credunt aliquid numinis insimulacris Niqđi autem
adhuc scientia simula .ri. quasimulacro immolatum manducant Deplebe

Expanded text:
cognitione; quia facti per ipsum cum caeteris, post stuporem mentis et ignorantiae nos per ipsum agnovimus mysterium unius Dei. Unum ergo Deum Patrem dixit, et unum Dominum Jesum Filium ejus; ut quia Deus non potest non esse Dominus, similiter et Dominus intelligmodum unius principii conservando. Sed non in omnibus est scientia. Id est, non omnes norunt credentes mysterium Dei unius; ideo quidam putant ex iis qui credunt aliquid numinis in simulacris. Nam aliqui adhuc conscientia idoli quasi simulacro immolatum manducant. De plebe
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc est: non sunt utiq indigni. hi qui ipsũ mundũ iudicaturi sunt:
ea iudicare quȩ mundi sunt:¬
int: Nescitis quõ angłos iudicabimus:
Addit plus dicendo angłos iudicabimus Id est potentias spiritales.
quas alio loco tradit incęlestib degere Eodẽ genere iudicandos
angłos a nob̵ quo& mundus iudicabitur Scł aria iudiciasi habue

Expanded text:
Hoc est, non sunt utique indigni ii, qui ipsum mundum judicaturi sunt, ea judicare quae mundi sunt. Nescitis quoniam angelos judicabimus? Addidit plus, dicendo: angelos judicabimus, id est, potentias spiritales, quas alio loco tradit in coelestibus degere, eodem genere judicandos angelos a nobis, quo et mundus judicabitur. Saecularia igitur ju
Abbreviated transcription (Latin):
indõ temporibus xpĩ decduratum est qui a non singularis est dr̃. s
est apud illum exaeternis & sermo & paraclitus. in quaueritateom
nem creaturam decreuit saluam fieri percognitionem: Cuius qui¬
dem sacramenti ueritas perproph&as fuerat designata figuris
es segenter quod latuit genur hominum: : Solus estergo sapiens qͥ a
abipso est sapientia. Sicut dicit salamon. Omnis sapientia ad nõdõ e

Expanded text:
in Deo, temporibus Christi declaratum est; quia non singularis est Deus, quia in Deo, temporibus Christi declaratum est; quia non singularis est Deus, quia est anem creaturam decrevit salvam fieri per agnitionem; cujus quidem sacramenti veritas per prophetas fuerat designata figuris uit et Gentes quod latuit genus hominum. Solus ergo sapiens est, quia ab ipso est omnis sapientia, sicut dicit Salomon: Omnis sapientia a Domino
Abbreviated transcription (Latin):
tus dispensator ciuitatis & quartus fr̃: Dispensator ciuitatis est quasicu.¬
rator qui dictante iustitia gubernabat ciuitatem maxime in precus mo¬
derandis : Hos omnes ideonominatim enumerat insalutationerom a no¬
rum : ut scisent qualer & quanti congaudent bono coepto illorum
iaũ qui potestuos stabilire secundum euangelium meum.
& predicationem ihũ xpĩ secundum reuelationom nnste .s¬
rii . quod temporibus aeternis insilentio fuit. mani festatũ ss
est aũtiunc perscrpturas proph&icas. secundumim perium &̃ si¬
nidĩ adoboedientiam fidei in omnes gentes cognitum soli sapiss
omnĩa datgloriã ut coeptum romanorum qui a potens est dign&
implere confirmando in fide animos illorum ad prouectum euac¬
ngelii & reuelationem mysterii. absconditĩ a sȩculis. Mani.¬
festati aũ ꝑxpm̃ uel inasõ: Sacramentum aũ quod latuit semper

Expanded text:
tus dispensator civitatis, et Quartus frater. Dispensator civitatis est quasi cutus dispensator civitatis, et Quartus frater. Dispensator civitatis est quasi curator, qui, dictante justitia, gubernabat civitatem, maxime in pretiis moderandis. Hos omnes ideo nominatim enumerat in salutatione Romanorum, ut scirent quales et quanti congauderent bono coepto illorum. Ei autem qui potest vos stabilire secundum Evangelium meum, et praedicationem Jesu Christi, secundum revelationem mysterii, quod temporibus aeternis in silentio fuit, manifestum 111 est autem nunc per scripturas propheticas secundum imperium aeterni Dei ad obedientiam fidei in omnes gentes, cognitum soli sapientomnia, dat gloriam; ut coeptum Romanorum, quia potens est, dignetur implere, confirmando in fide animos eorum ad profectum Evangelii, et revelationem mysterii absconditi a saeculis, manistum, vel in Christo . Sacramentum enim quod latuit semper
Abbreviated transcription (Latin):
scandalum iudaeorum : ut quia matererat iudaea. doctor esse non pos¬
sit in circumcisus: Illos uero cognactos dicit: partim generis partim
fideicausa Salutouor egotertius qui hanc epłam scripsiindño. Tertis
nomine nonnumero: Hicẽ scriba epla cui consensit suo nomine salutare
plebem romanam adquam scribit ut c&eros salitent quor nominat.
Ad hucenimrectores ecdis paucis erant in locis: Salutatuos gaius hor¬
Quod putu nonosiose iteratum: nihil enimtantus uir & tamtracta¬
bilir super fluumponebat: Sedquia salutantuos in quitom̃s
iecit hos salutare qui sequentes sunt: u bisdictum totum populum signi¬
fic& aecłae : quia in omniedae duo sunt populi ⁊ Potest & duarum pra¬
uintiarum nominasse aeclas : ut primum uni. deinde alterius locidir¬
is s& om̃s ecłar: autcerte iudaeorum & gentilium: Salutatuoreras¬

Expanded text:
scandalum Judaeorum; ut quia matre Judaea erat, doctor esse non posscandalum Judaeorum; ut quia matre Judaea erat, doctor esse non posset incircumcisus. Illos vero cognatos dicit, partim generis, partim fidei causa. Saluto vos ego Tertius, qui hanc epistolam scripsi in Domino. Tertius nomine, non numero: hic est scriba epistolae, cui concessit suo nomine salutare plebem Romanam, ad quam scribit; ut caeteros salutent, quos nominat. Adhuc enim rectores Ecclesiis paucis erant in locis. . Salutat vos Caius honon puto otiose iteratum; nihil enim tantus vir et tam tractabilis superfluum ponebat. Sed quia salutant vos, inquit, omnes jecit etiam hos salutare, qui sequentes sunt; ut benedictum populum significet Ecclesiae, quia in omni Ecclesia duo sunt populi. Potest et duarum provinciarum nominasse Ecclesias, ut primum unius, deinde alterius loci dixisset omnes Ecclesias, aut certe Judaeorum et gentilium. Salutat vos Eras
Abbreviated transcription (Latin):
gene a logiȩ uerbis tractatus sibi coaptabant ad commendationem
traditionissuȩ perquos simplicum corda deciperent: urã enimobe¬
quia fides usã predicatur in uniuersomundo: Hoc significat quod secu¬
rus sit deoboedientia illorum: Erat enmin credulum quo dñ se subice
rent post cognitã ueritatem
re uidentur. subiferunt sefidei xpĩanȩ : Uolo uos proficere ut eruditi
siti s inbonum rudesuero in malum : Eruditus in bono hicqͣuibona ope¬
ratur : rudesaũ inmalo: hi sunt quiignorant iniusta opera i destnesciunt
citer Idest breuehioc deaduentu s uodicit. quia aduentus obprimer&
diabolum obhoc quodisti spiritalem gratiam accepturierant: Cuirei
iam obtat esse cumillis.  Si enimmerentur accipere .i amcumillis ẽ
Salutatuos timotheus consors laborum meorum & lucius.
&ia son & sosi pater cognatimei:STimotheus consors laborum erest
in inuidia iudaeorum: quae adeo utinterinitia circũcideretur propter

Expanded text:
genealogiae verbis, tractatus sibi coaptabant ad commendationem traditionis suae, per quos simplicium corda deciperent. Vestra enim obequia fides vestra praedicatur in universo mundo, hoc significat, quod securus sit de obedientia eorum. Erat enim incredulum quod se subjicerent post cognitam veritatem re videntur, subjecerunt se fidei christianae. Volo vos proficere, ut eruditi sitis in bonum, rudes vero in malum. Eruditus in bono hic est, qui bona operatur: rudes autem in malo ii sunt, qui ignorant opera mala, id est, ociter; id est brevi. Hoc de adventu suo dicit, quia adventus ejus opprimeret diabolum ob hoc, quod isti spiritalem gratiam accepturi erant; cui rei jam optat esse cum illis; si enim merentur accipere, jam cum illis est Salutat vos Timotheus consors laborum meorum, et Lucius, et Jason, et Sosipater cognati mei. Timotheus consors laborum ejus ein invidiam Judaeorum usque adeo, ut inter initia circumcideretur propter
Abbreviated transcription (Latin):
dit in xpm̃ scriptum inlege. sicut dicit philippus ad nathanahel Quẽ
gem non habent. natura quae legis sunt faciunt: Q¬
entes xp̃ianos
rum legem seruant. & duce natura credunt indm̃ &xpm. id est in pa¬
trem & infilium. hoc est enim legem seruare. dm̃ legis agnoscere :
Prima enim sapientiae pars haec est. timere dm̃ patrem. ex quo sunt
omnia. & dnm̃ ihm̃ filium eius perquem sunt omnia. Ipsa ergo na¬
tura proprio iudicio creatorem suum agnoscit. nonper legem sedper
rationem naturae. Opus enim opi ficem cernit in se Hi legem
non habentes. ipsi sibi sunt lex qui ostendunt opus legis scriptum in
cordibus suis: Idem sensus est qui dum natura duce credunt. opus le¬
gis ostendunt non per litteram sed per conscientiam : Opus eñi legis
fides est : Qquam cumdictis dĩ ex hib&. naturali iudicio ostendit sem&¬
ipsum esse simitem quia quod mandatbex ultro facit ut credat in xp̃m

Expanded text:
dit in Christum scriptum in Lege, sicut dixit Philippus ad Nathanael: Quem igem non habent, naturaliter quae Legis sunt, faciunt. Gentes christianos rum legem servant, et duce natura credunt in Deum et Christum, id est, in Patrem et Filium; hoc est enim Legem servare, Deum Legis agnoscere. Prima enim sapientiae pars haec est, timere Deum Patrem, ex quo sunt omnia: et Dominum Jesum Filium ejus, per quem sunt omnia. Ipsa ergo natura proprio judicio creatorem suum agnoscit, non per legem, sed per rationem naturae; opus enim opificem cernit in se. Hi legem non habentes, ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis. Idem sensus est; quia dum natura duce credunt, opus legis ostendunt non per litteram, sed per conscientiam. Opus autem legis est fides, quam cum dictis exhibet Deo, naturali judicio ostendit semetipsum legem sibi esse; quia quod mandat lex, ultro facit, ut credat in
Abbreviated transcription (Latin):
& omnes unum spm̃ potauiinus: Perhaec docet nullius personã
quasi dispecti contemendam neq alicuius quasi perfecta sit preferen¬
dam nec gloriam quae solidõ debetur hominibus tribuendam:
Quando in omnibus unus atq: idem ds̃ sitgloriosus: Quippe cum
Hoc pp̃ supra dictam causam quia in aliquibus gloriabantur
Aliquos uero uelut contemptibiles spernebant. N¬
Nam

Expanded text:
et omnes unum Spiritum potavimus. Per haec docet nullius personam quasi despectam contemnendam, neque alicujus quasi perfecta sit, praeferendam: nec gloriam, quae soli Deo debetur, hominibus tribuendam; quando in omnibus unus atque idem Deus sit gloriosus: quippe cum  sanctum. Hoc propter supradictam causam; quia in aliquibus gloriabantur, aliquos vero velut contemptibiles spernebant. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
in prudens. Uera enim loquitur. ergosiquis promeritis suis quae sibi oster¬
sasunt loquitur. non ẽ utique stultus: si autem taceat. ẽ etiam prudens.
sed quia causa hic nunc palam gloriatur. nunc subiecit dicens. Ea¬
Parco autẽ
nequis me existimet suꝑ id quod me. uel audit aliquid &me. Ostendit igitur

Expanded text:
imprudens; vera enim loquitur. Ergo si quis pro meritis suis, quae sibi ostenimprudens; vera enim loquitur. Ergo si quis pro meritis suis, quae sibi ostensa sunt, loquitur, non est utique stultus: si autem taceat, est etiam prudens. Sed qua causa hic non palam glorietur, nunc subjicit dicens: Parco autem, ne quis me existimet supra id, quod vide
Abbreviated transcription (Latin):
sum dĩ patris caelestem: Pro huius modi hominẽ idẽ quitam dignus ẽ dõ
ut hoc xperir&ur gloriari sedic̃ et non uult aperte dicere qui ade sẽ loquat᷑
discipulus quem diligebat ihs̃. qui & recubuit incaena supra pectus enis. nede
se gloriose effari uider&ur.
rome autem nongloriabor. nisi in infirmita¬
tibus meis Sidese nongloriatur. nisidum nonaꝑte dese profitetur in infir¬
mitatib: sane inquit meis gloriabor. Exponere enim p̃rsuras parsionum.
& infirmitates angustiarum non uidetur gloriosum sed flebilẽs. idcirco se in his
głari dicit. Sciens tamen quia adꝓfectum ꝑducunt remunerationẽ caelesti¬
ũ. Quid enim tam gloriosum in futurum xp̃ianti quã exitia proxp̃o in lata
sibi narrare. Nam & siuo luero głoari. nonero stultus. pã uentatẽ dico
Noc dicit quia simeritum suum profiteatur quod habet apud dm̃. non erit:

Expanded text:
sum Dei Patris coelestem? Pro hujusmodi homine, id est, qui tam dignus est Deo, sum Dei Patris coelestem? Pro hujusmodi homine, id est, qui tam dignus est Deo, ut hoc experiretur, gloriari se dicit: et non vult aperte dicere, quia de se loquitur,  est, ait, discipulus, quem diligebat Jesus, qui et recubuit in coena supra pectus ejus ; ne gloriose de se effari videretur. Pro me autem non gloriabor, nisi in infirmitatibus meis. Sic de se non gloriatur, dum non aperte de se profitetur. In infirmitatibus sane inquit, meis gloriabor. Exponere enim pressuras passionum, et infirmitates angustiarum non videtur gloriosum, sed flebile. Idcirco se in his gloriari dicit, sciens tamen quia ad profectum perducunt remunerationum coelestium. Quid enim tam gloriosum in futurum christiano, quam exitia pro Christo illata sibi narrare? Nam et si voluero gloriari, non ero stultus; nam veritatem dicam. Hoc dicit, quia si meritum suum profiteatur, quod habet apud Deum, non erit
Abbreviated transcription (Latin):
cũ int̃tio circulo dicatur luna esse : Sed non ita ẽ : quia ultra omnia mundi
sidera raptus intellegitur . & ideo magnificum et mirabile ẽ quod narrat:
Significat enĩ supͣ firmamentũ int̾tium numero caelum despiritalibus c&elis
tscio talem hominẽ siue incorpore siue extracorpus
nescio dr̃ scit iraptus ẽ in para disum & audiuit archana uerba quae non lic&
homini loqui prohuius modi gloriabor. Bisse raptum dicit. idest hinc usq
ad tertium caelum. De inde in paradisum caelestem inquo latroni dix̃ dñs
quod futurus esset cum eo. Inparadiso inquit patris illic ubi & ciuitas dr̃ esse
hierusalẽ mat̃ nr̃a. Quid ergo mirum si post resurrectionẽ corp:iam expia¬
tum atq tenuatum factum in mortale futurum credatur in caelis quando non
dubitat apłs ad huc mortale corp: potuisse leuari ad caelos & tolli inpara de¬

Expanded text:
cum in tertio circulo dicatur luna esse. Sed non ita est, quia ultra omnia mundi cum in tertio circulo dicatur luna esse. Sed non ita est, quia ultra omnia mundi sidera raptus intelligitur: et ideo magnificum et mirabile est quod narrat; significat enim supra firmamentum, in tertium numero coelum de spiritalibus coelis raptum semetipsum. Et scio talem hominem, sive in corpore, sive extra corpus, nescio, Deus scit, quia raptus est in paradisum, et audivit arcana verba, quae non licet homini loqui. Pro hujusmodi gloriabor. Bis se raptum dicit, id est, primo hinc usque ad tertium coelum, deinde in paradisum coelestem, in quo latroni dixit Dominus, quod futurus esset cum eo in paradiso, inquit , Patris: illic ubi et civitas Dei dicitur esse Hierusalem mater nostra. Quid ergo mirum, si post resurrectionem corpus jam expiatum atque tenuatum factum, immortale futurum credatur in coelis ; quando non dubitat Apostolus adhuc mortale corpus potuisse levari in coelos, et tolli in paradi
Abbreviated transcription (Latin):
dicit quia euasit sed non expedit inquit propt̃ suꝑbiã. quia de humilitate
crescitur & auxilium dĩ milibus ꝓficit non elatis : p̃t̃ ea quia głatur mortẽ
se euasisse quae ꝓfide infertur in ane uideri significat pati pro xp̃o. Ideo
non expedit gloriari. Ueniã autem ad uisiones & reuelationes dñĩ¬
Nunc ostensurus ẽ quo sub latus ẽ ut ꝑ inde quantae quanta & qualia sint
quae illiostensa & dicta sunt possit intellegi : nesicut quibdã uidebatur¬
minor ceteris a postolis crederetur:¬
ur : Scio inquit hominem inxpõ ante annos
quattuordecim. siue incorpore nescio. siue eetra corpus nescio ds̃scit. raptũ¬
huiis modi usq ad tertium caclum. Utrumq confirmauit quia utrũq por¬
se fieri ñ negauit : ut & sine corpore rapi potuisset. & incorpore: et forte qui¬
busdã uideatur. non magnũ esse sihõ xpĩ raptus ẽ usq ad tertiũ caelum

Expanded text:
dicit, quia evasit: sed non expedit, inquit, propter superbiam: quia de humilitate dicit, quia evasit: sed non expedit, inquit, propter superbiam: quia de humilitate crescitur, et auxilium Dei mitibus proficit, non elatis. Praeterea quia gloriatur mortem se evasisse, quae pro fide infertur, inane videri significat pati pro Christo; ideo non expedit gloriari. Veniam autem ad visiones et revelationes DomiNunc ostensurus est, quo sublatus est: ut proinde quanta et qualia sint, quae illi ostensa et dicta sunt, possint intelligi: ne, sicut quibusdam videbaturminor caeteris apostolis crederetur. Scio, inquit, hominem in Christo ante annos quatuordecim, sive in corpore, nescio; sive extra corpus, nescio, Deususmodi usque ad tertium coelum. Utrumque confirmavit, quia utrumque posse fieri non negavit: ut et sine corpore rapi potuisset, et in corpore. Et forte quibusdam videatur non magnum esse, si homo Christi raptus est usque ad tertium coelum;