comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
congruentius unus quisq: p̃dicator
ual& exprimere : quanto ueracius specier
uirtutũ : & e contrauitiorũ nouit discerne¬
re : Utcũ singula singulis nouit obponere :
cuiq: uulneri. aptum possit medicam̃tum
inuenire : Sunt ergo in uirtutibus quȩ¬
dam species  quȩ quodam modo exaliis
speciebus quacsi ex arboribus ramus ꝓce¬
dunt: Quȩ quia ab una uir tutis radice
generantur. in uno eiusdem radicissti¬
pite frondes pulcherrimi gestantur :
Sunt &econtrario inuitiis quedam uiru¬
lenta germina : de quibus omnis illa mul¬
titudo pestifera nequiticrũ generatur :¬
& sicut in uirtutibus aliȩ ex aliis quacsi¬
sic & in istis quȩdam quocsi nequissime
soboles exspurcissimis matribus ꝓdeunt :
Sed quia cũ uirtutibus uitiorũ diuturna
sunt bella ⁊ Utriusq: malitiȩ qui sunt
duces quique eorũ sint comites. specia¬
liter quantũ possumus exponamus Ita
tamen atque uirtur cũ quo uitio prophȩ
pugnam gerat: ꝑari ter ostendamus.

Expanded text:
congruentius unusquisque praedicator valet exprimere, quanto veracius species virtutum, et e contra vitiorum novit discernere: ut cum singula singulis novit opponere, cuique vulneri aptum possit medicamentum invenire. Sunt autem in virtutibus quaedam species, quae quodammodo ex aliis speciebus quasi ex arboribus rami procedunt: quae quia ab una virtutum radice generantur, in uno ejusdem radicis stipite frondes pulcherrimi gestantur. Sunt et e contrario in vitiis quaedam virulenta germina, de quibus omnis illa multitudo pestifera nequitiarum generatur, et sicut in virtutibus aliae ex aliis procedsic et in istis quaedam quasi nequissimae soboles, ex spurcissimis matribus prodeunt. Sed quia cum virtutibus vitiorum diuturna sunt bella, utriusque malitiae qui sint duces, quique eorum sint comites specialiter quantum possumus exponamus: ita tamen ut quae virtus cum quo vitio proprie pugnam gerat, pariter ostendamus.
Abbreviated transcription (Latin):
eo sublimis. Non fracta: Nontenera
nibilque femineũ sonans : Non habens
inflecta : uel an helantia uerba: non in
faucibus frendentia : necoris inanitate
resonantia. ne aspera frendentibus den¬
tibus ñ hiantibus labris ꝓlata : sed pres¬
sim. &equaliter : &leniter & dare ꝓ¬
nuntiata. ut suis quȩq: littere . sonis enun¬
tientur : & unũ quodq: uerbũ legitimo
accentu de cor&ur : nec ostentationis
causa frangoctur oratio : Corporis quoq:
motum inpudentem habere ñ deb&:
sed grauitatis speciem Auribus enim
& cordi consulere deb&lector ñoculis
ne potius exseipso : exspectatores ma¬
gis quã auditores faciat: V&us opinio est
l&ctores ꝓnuntiandi causa. p̃cipuã curã
uocis haebuisse : ut ex audiri in tumultu
possint. Vnde & dudum lectores p̃cones
Sronuntiantur aũt lectiones in xp̃i
&clesiis descripturis scis : Constataũt:¬
eadem sacra scriptura exu&erilege &
noua. U&us lexilla est que docta est

Expanded text:
eo sublimis; non fracta, non tenera, eo sublimis; non fracta, non tenera, nihilque femineum sonans; non habens inflata vel anhelantia verba, non in faucibus frendentia, nec oris inanitate resonantia, nec aspera frendentibus, non hiantibus labris prolata, sed pressim, et aequaliter, et leniter, et clare pronuntiata, ut suis quaeque litterae sonis enuntientur, et unumquodque verbum legitimo accentu decoretur, nec ostentationis causa frangatur oratio. Corporis quoque motum impudentem habere non debet, sed gravitatis speciem, auribus enim et cordi consulere debet lector, non oculis, ne potius ex seipso spectatores magis quam auditores faciat. Vetus opinio est, lectores pronuntiandi causa, praecipuam curam vocis habuisse, ut exaudiri in tumultu possint, unde et dudum lectores praecones Pronuntiantur autem lectiones in Christi ecclesiis, de Scripturis sanctis. Constat auteadem sacra Scriptura ex veteri lege et nova. Vetus lex illa est quae data est
Abbreviated transcription (Latin):
rexit quiest indextera dĩ : qui &linter¬
pellcet ꝓ nobis: Utubique tacite res¬
pondeatur . Non: Atuero in illo loco
ubi ait. quid ergo dicemus . quia
gentes quȩ non sectab antur iustitiã
ad phenderunt iustitiã : nisi post ꝑcunc¬
tationẽ quadictũ est : quidergo dicemus
i. ponsio subicitur. quia gen¬
tes quȩ ñ sectabantur iustitiã adphen¬
derunt iustitiam : Textus consequens
non coherebit . & alia multa sunt quȩ¬
ꝓpriã similiter uim ꝓnuntiationis quȩ¬
runt. pr&er ea & accentuũ uim opor¬
t& lectorem scire ut nouerit inquã silla¬
bam : uox ꝓtendatur pronuntiantis
Quia multȩ sunt dictiones: quȩ solũ modo
accentu discerni debent aꝓnuntiante.
ne in sensu earum err&ur : Sed hȩ cagrã¬
maticis discere oport&: Porro uox.
lectoris. simplexesse deb& &clara. & ad
omne pronuntiationis genus ac cõmoda¬
ta. plena suco uirili a grestem &rusticũ
effugiens. sonum: Non humilis : nocad¬

Expanded text:
rexit, qui est in dextera dei et qui interrexit, qui est in dextera dei et qui interpellat pro nobis? ut ubique tacite respondeatur: "non". at uero illo in loco, ubi ait: quid ergo dicemus? quia gentes, quae non sectabantur iustitiam, apprehenderunt iustitiam, nisi post percontationem, qua dictum est: quid ergo dicemus? responsio subiciatur: quia gentes, quae non sectabantur iustitiam, apprehenderunt iustitiam, textus consequens non cohaerebit. qualibet autepropriam similiter vim pronuntiationis quaerunt. Praeterea et accentuum vim oportet lectorem scire, ut noverit in qua syllaba vox protendatur pronuntiantis, quia multae sunt dictiones quae solummodo accentu discerni debent a pronuntiante, ne in sensu earum erretur. Sed haec a grammaticis discere oportet. Porro vox lectoris simplex esse debet et clara, et ad omne pronuntiationis genus accommodata, plena succo virili, agrestem et subrusticum effugiens sonum, non humilis, nec ad
Abbreviated transcription (Latin):
ter: modo dolentis modo in dignantis :
modo increpantis : modo exortantis:
modo miserantis. modo ꝑcunctantis:
& hissimilia secundum genus ꝓpriȩ ꝓnun¬
tiationis exꝓmendac sunt Multa sunt
enim in scypturis. quȩ nisi ꝓpro modo ꝓ¬
nuntientur: in contrariã secidunt sen
quod si quacsi confirmatiue non seruec¬
to genere ꝓnuntictionis suȩ dicatur :
Magnac ꝑuersitas oritur. sicergo pronun¬
tiandum est : ut p̃cedet ꝑcunc tatio :
sequactur interrogatio interꝑcunctatio¬
nem aũt & in terrogationẽ. hoc u&eres
inter ẽẽdixerunt . quod ad ꝑcunctationẽ
multa responderipossunt : Adinterro¬
gationẽ uero : aut non : aut &iam  pnun¬
ticbitur : Ergo itaut post ꝓcunctationẽ
qua dicimus. quis accusabit aduersus
electos dĩ. illud quod sequitur: sono
interrogantis enuntieur : Ds̃ qui iusti¬
ficat: ut tacite respondeatur . Non. &
nat rursusq: interrogemus . xp̃s ih̃s
qui mortuus est: in cogis aũt quiresur¬

Expanded text:
ter, modo dolentis, modo indignantis, ter, modo dolentis, modo indignantis, modo increpantis, modo exhortantis, modo miserantis, modo percontantis, et his similia secundum genus propriae pronuntiationis, expromenda sunt. Multa sunt enim in scripturis, quae nisi proprio modo pronuntientur, in contrariam recedunt sent. Quod si quasi infirmitative, non servato genere pronuntiationis suae, dicatur, magna perversitas oritur. Sic ergo pronuntiandum est, ut praecedat percontatio, sequatur interrogatio. Inter percontationem autem et interrogationem, hoc veteres interesse dixerunt, quod ad percontationem multa responderi possunt, ad interrogationem vero, aut non, aut etiam. Pronuntiabitur ergo ita, ut post percontationem qua dicimus: Quis accusabit adversus electos Dei? Illud quod sequitur, sono interrogantis enuntietur: Deus qui justificat, ut tacite respondeatur, non. Et ndemnat, rursusque interrogemus, Christus Jesus qui mortuus est, magis autem, qui resur
Abbreviated transcription (Latin):
dum mens secenti lectione saginata ꝑdi
uinarum rerum quac snuꝑ audiuit imcegi¬
nescurrit. Nam & maha soror meorthe
que sedens adpedes ihu : sotore neglecta
uerbum intentiur audiebat: bonam
pastem sibi elegisse dñi uoce firmatur
ideo & diaconus clara uoce filentium
admon& ut siue dumpsallitur : siue dũ
lectio ꝓnuntiatur. ab omnibus unitas
conseru&ur : Vt qđ omnibus p̃dicatur equa¬
liter ab omnibus audiatur : quicũ qenim¬
legendi officiũ decenter &rite ꝑagere
uult doc trina & libris deb& esse inbutus :
sensuũq: acuerborũ scientia ꝑornatus:
Itaut in distinctionibus senteniarum
intellegat. ubi finiatur iunctura : Ubi
adhuc pendeat oratio : ubi sententia ex¬
trema claudatur : Sicque expenditus.
uimꝓnuntiationis obtinebit. ut ad intel¬
lectum mentes omniũ sensusq: ꝑmoue¬
at. Discernendo genera ꝓnuntiationũ
atq: exprimendos ꝓprios. sententicrũ
affectus : modo uoce indicantis simplici¬

Expanded text:
dum mens, recenti lectione saginata, per dum mens, recenti lectione saginata, per divinarum rerum, quas nuper audivit, imagines currit. Nam et Maria soror Marthae, quae sedens ad pedes Jesu, sorore neglecta, verbum intentius partem sibi elegisse Domini voce firmatur . Ideo et diaconus clara voce silentium admonet, ut sive dum psallitur, sive dum lectio pronuntiatur, ab omnibus unitas conservetur, ut quod omnibus praedicatur, aequaliter ab omnibus audiatur. Quicunue enim officium decenter et rite peragere vult, doctrina et libris debet esse imbutus, sensuumque ac verborum scientia perornatus, ita ut in distinctionibus sententiarum intelligat ubi finiatur junctura, ubi adhuc pendeat oratio, usque ubi sententia extrema claudatur, sicque expeditus, vim pronuntiationis obtinebit, ut ad intellectum mentes omnium sensusque permoveat. Discernendo genera pronuntiationum, atque exprimendo proprios sententiarum affectus, modo voce indicantis simplici
Abbreviated transcription (Latin):
qđ uno canente chorus consonando res¬
pondeat. Antea aũt idsolus quisq: age¬
bat. Nunc interdumduo uel tres cõmu¬
niter canunt. choro in plurimis respon
nis esse iuda eorũ traditio hab& :
nam & ipsi legitimis prefinitisq: diebus
exlege & ꝓph&is lectiones in synaegogir
utuntur. & hoc deu&eri patrũ institu¬
tione seruantes: est aũt lectio ⁊¬
non parua audientiũ ȩdificatio : Vndẽ
opost& utquando psallitur psallactur
ab omnibus: cũ oratur: Or&ur ab omni¬
bus : Cũlectiolegitur. facto silentio¬
eaquȩ auditur. audiatur acunctis
Nam &si tunc suꝑ ueniat . quis que
cũlectio cȩlebratur : ador& tantũ dm̃ &
presignata fronte aurẽ sollicite cõmod&
Pat& tẽpur orandi  cuom̃s oramus . pa¬
t& cũ uoluent orare : priuatim obtentu
orationis : Ne ꝑ diderir lactionem : quia
non semꝑeam qui lib& paratam potest hacbe¬
re : Cũ orandi potestas in prumptusit. nec
putes paruam nasci utilitatẽ. exlectionir
auditu. Si quidemoratio ipsa fit pinguior

Expanded text:
quod, uno canente, chorus consonando respondeat. 371 Antea autem id solus quisque agebat; nunc interdum unus, interdum duo, vel tres communiter canunt, choro in plurimis respondnis esse Judaeorum traditio docet. Nam et ipsi legitimis praefinitisque diebus ex lege et prophetis lectione in synagogis utuntur, et hoc de veteri patrum institutione servantes. Est autem lectio non parva audientium aedificatio. Unde oportet ut quando psallitur, psallatur ab omnibus; cum oratur, oretur ab omnibus; cum lectio legitur, facto silentio, aeque audiatur a cunctis. 2. Nam etsi tunc superveniat quisque, cum lectio celebratur, adoret tantum Dominum, et, praesignata fronte, aurem sollicite accommodet. Patet tempus orandi, cum omnes oramus; patet, cum volueris orare privatim; obtentu orationis ne perdideris lectionem: quia non semper eam quilibet paratam potest habere, cum orandi potestas in promptu sit, nec putes parvam nasci utilitatem ex lectionis auditu. 3. Siquidem oratio ipsa fit pinguior,
Abbreviated transcription (Latin):
aetrȩ duo & duo machabeorũ. suꝑhos
ꝓphe&ici libri sedecim sunt : Fsaias
hieremias Egechiel. Et daniel. libi
singuli: Duo decim quoq: ꝓph&arum.
libri singuli &hȩc quidem ꝓpheica
sunt : Post hec uersuũ octo librihabent᷑.
quidiuerso apud hebreos mero scybun¬
tur : Idest iobliber & liberpsalmorũ
& pro uerbiorũ & ecclesiastes & canti¬
ca canticorum. siue sapientiȩ & &
clesiasticum. lamentationes que
euangelii sunt: Mathei Marci
apłi. epistole secuntur : quibur &iã
subiunctȩ sunt .Vii. catholice epir¬
tole: ia co bi peri ÷ iohannis &iudȩ
actus quoq: duodecim apostolorum:
quorũ omniũ signaculum est apoca¬
lipsin. iohannis qđ est reuelatio ihũ
xp̃i. qui omnes libros & tẽpere condu¬
hi sunt libri canonici.
septuaginta duo. & ob hoc moyses sep¬
tuaginta elegit prespiteros qui ꝓphe¬
septuaginta duȩ linguȩ in hoc mundo
ut tot libri essent. quot nationes. quibus
populi &gentes adꝑcipiendam fide igra¬

Expanded text:
, 373 et duo Machabaeorum. Super hos , 373 et duo Machabaeorum. Super hos prophetici libri sedecim sunt, Isaias, Jeremias, et Ezechiel, et Daniel, libri singuli: duodecim quoque prophetarum libri singuli, et haec quidem prophetica sunt. 5. Post haec versuum octo libri habentur, qui diverso apud Hebraeos metro scribuntur, id est, Job liber, et Psalmorum, et Proverbiorum, et Ecclesiastes, et Cantica Caclesiasticus, Lamentationesque Evangelia sunt, Matthaei, Marci, apostoli Epistolae sequuntur: quibus etiam subjunctae sunt septem canonicae Epistolae, Jacobi, Petri, Joannis et Judae. Actus quoque duodecim apostolorum: quorum omnium signaculum est Apocalypsis Joannis, quod est revelatio Jesu Christi, qui omnes libros et tempore concluHi sunt libri canonici septuaginta duo, et ob hoc Moyses septuaginta elegit presbyteros qui propheseptuaginta duae linguae in hoc mundo s sanctus ut tot libri essent quot nationes, quibus populi et gentes ad perficiendam fidei gra
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝑsuos apłos dedit : Illa lex u&us  ue¬
lut radix est : Hȩc noua uel ut fructus
exradice : Exlege enĩ: uenitur adeuan¬
geliũ si quidem xp̃s qui bnc manifesta¬
tus est: ante in lege p̃dictus est immo
ipse locutus in proph&is: Sicut scriptum
est quilo quebaor ecceadsum: Legem¬
quidem prȩmittens: uelut infantibus
pedoc gogum : Euangeliũ uero ꝑfectũ
uitȩ magisterium  iam adultis omnib:
prestans : Ideo in illa operantibus
bonaterȩ ꝓmittebantur : hic uero
sub gratia exfide uiuentibus regnum
cȩleste tribuitur : Euangeliũ aũt dicitur
bonũ nuntiũ & reuera bonũ nuntium :
ut qđ susciperint filii dĩ uocentur :¬
i sunt ergo libri ueris testam̃ti
quos ob amorem doctiinȩ pi&atis
legendos  recipiendosq: eccle¬
siarũ principes tradiderunt. primi
nãque legis id est moysi libri u. sunt
genesis ex odi leuitici numeri : de¬
utero nomium : Hos secuntur historici
libri sedecim iesunaue : scilic& &iu
dicum libri singuli : siue ruthe regum

Expanded text:
 suos apostolos dedit. Illa lex vetus velut radix est, haec nova velut fructus ex radice. Ex lege enim venitur ad Evangelium. Si quidem Christus qui hic manifestatus est, ante in lege praedictus est. Imo ipse locutus in prophetis, sicut scriptum est: Qui loquebarquidem praemittens, velut infantibus paedagogum, Evangelium vero perfectum vitae magisterium jam adultis omnibus praestans. 3. Ideo in illa operantibus bona terrae promittebantur, hic vero sub gratia ex fide viventibus regnum coeleste tribuitur. Evangelium autem dicitur bonum nuntium, et re vera bonum nuntium, ut qui susceperint filii Dei vocentur. Hi sunt autem libri Veteris Testamenti, quos ob amorem doctrinae et pietatis legendos recipiendosqsiarum principes tradiderunt. 4. Primum namque legis, id est, Moysi libri quinque sunt. Genesis, Exodus, Leviticus, Numeri, Deuteronomium. Hos sequuntur historici libri sedecim, Jesu Nave scilicet, et Judicum libri singuli, sive Ruth, Regum
Abbreviated transcription (Latin):
dos quidem : nomen hab& conpositũ
exgreco & latino quasisacrũdans : Dispen¬
satergo mysteria caelestia fidelibus:
Baptismũ tradit: corpus & sanguinem
xp̃i distribuit : & uerbum dñi predicat:
Sacerdos aũtuo cari potest : siue episco¬
pus sit : siue presbiter : Episcopiaũt
apostolorũ uicem in eclesiatenent.
sicut supra diximus. &chor ep̃i quiuica¬
rii. sunt epis coporũ adexemplum
Lxx. seniorũ constituti sunt. n&caliqid
eis magis lic& in ecclesia ordinare aut
constituere: nisiquantũ eis conceditur.
alegitimis eorũ episcopis. quisedem
& regimen integrũ in ecclesiis obtinent : Or¬
dinatisunt aũtchor ẽpi propter pauperũ
curam qui inagris & uillis consistunt. ne
eis solatiũ confirmationis de ẽ&. Dicti sunt
aũtchorep̃i : quia dechoro sunt sacerdotũ:
hi aũt a solo episcopo ciuitatis cui adiacent
ordinantur sicut presbiteri

Expanded text:
dos quidem nomen habet compositum dos quidem nomen habet compositum ex Graeco et Latino, quasi sacrum dans. Dispensat ergo mysteria coelestia, fidelibus baptismum tradit, corpus et sanguinem Christi distribuit, et verbum Dei praedicat. Sacerdos autem vocari potest, sive episcopus sit, sive presbyter. Episcopi autem apostolorum vicem in Ecclesia tenent, sicut supra diximus. Et chorepiscopi qui vicarii sunt episcoporum, ad exemplum LXX seniorum constituti sunt; nec aliquid eis magis licet in Ecclesia ordinare aut constituere, nisi quantum eis conceditur a legitimis episcopis, qui sedem et regimen integrum in Ecclesiis obtinent. Ordinati sunt autem chorepiscopi propter pauperum curam, qui in agris et villis consistunt, ne eis solatium confirmationis deesset. Dicti sunt autem chorepiscopi, quia de choro sunt sacerdotum; hi autem a solo episcopo civitatis cui adjacent ordinantur, sicut presbyteri
Abbreviated transcription (Latin):
aũt grecelatine speculatores. siue
suꝑ intendentes interp̃tantur.: Nam
speculator est p̃positus in occlesia : Dic¬
tus eo quod speculatur. atque prespi¬
ciat populorũ infrase positorũ mores
& uitã : & intim& unicuiq: actus suos:
Sicut dñs ad hie techielẽ dix̃ ꝓph&cam:
&tuinquit filihominis speculatorem
dedite domu is rahel : Rudiens ergo
exore meo sermonẽ adnuntiabis eis
ex me : Sime dicente adimpium : mor¬
te morieris ñ fueris locutus ut secusto
diat impius auia sua: ipse impius in in¬
quitate sua mori&ur : sanguinẽ autei
demanu tua requirã. & reliqua. pon¬
tifex princeps sacerdotũ est quasi uia
sequentiũ : ipse & sũmus sacerdos:
ipse & pontifex : maximus nuncupatur : Ip¬
se em̃ efficit sacerdotes atq leuitas ipse
om̃s ordines ecclesi asticos disponit : Ipse
quid unus quisq: facere debeat ostendit
Antistes aut idem dictus est eo quodante
stat : Primus enĩ est in ordine ecclesie
& supra se nullũ hab& sacerdotẽ : Sacer¬

Expanded text:
autem Graece, Latine speculatores sive superintendentes interpretantur. Nam speculator est praepositus in Ecclesia dictus, eo quod speculetur atque prospiciat populorum infra se positorum mores et vitam, intimet unicuique actus suos, sicut Dominus ad Ezechielem dixit prophetam. Et tu, inquit, fili hominis, speculatorem dedi te domui Israel. Audiens ergo ex ore meo sermonem, annuntiabis eis ex me. Si me dicente ad impium morte morieris, non fueris locutus ut se cuia sua, ipse impius in iniquitate sua morietur, sanguinem autem ejus de manu tua requiram, etc. . Pontifex princeps sacerdotum est, quasi via sequentium: ipse et summus sacerdos, ipse pontifex maximus nuncupatur. Ipse enim efficit sacerdotes atque Levitas, ipse omnes ordines ecclesiasticos disponit, ipse quid unusquisque facere debeat, ostendit. Antistes autem idem dictus est, eo quod ante stet. Primus enim est in ordine Ecclesiae, et supra se nullum habet sacerdotem. Sacer
Abbreviated transcription (Latin):
TRipertito episcoporũ:
rdo epis coporũ tripertitur est
idest in patri archis. archi ep̃is qui
& maropolitani sunt in epis copis: Pa
siue sũmus patrũ interp̃tatur: Quia
primũ id est a postolicũ rein& locum:
Et ideo qđ sũmo honore fungitur tali nomine
quibus reliquis ep̃is nihilagere lic& nsi
quod singulis in propria parrohia com̃¬
datũ est: Sollicitudo enĩ totius ꝓuintiȩ
ipsi cõmissa est: & om̃s superius desig¬
nati ordines uno eodemq: uocabulo ẽp̃i
nominantur : Sed priuato nomine
quidem utuntur propt̃ distinctionẽ
potestatũ quã singulcriter acceperꝰ:
M& ropolitanus aũtideo uocatur : eo
quod p̃sideatilli ciuitati quec&eris ciui¬
tatibus in eadem prouintia constitutis
quoda modo matersit: Me tropolis

Expanded text:
tripartito episcoporum. Ordo autem episcoporum tripartitus est, id est, in patriarchis, archiepiscopis, qui et metropolitani sunt, et episcopis. Patsive summus patrum interpretatur, quia primum, id est apostolicum, retinet locum, et ideo quod summo honore fungitur, tali nominequibus reliquis episcopis nihil agere licet, nisi quod singulis in propria parochia commendatum est. Sollicitudo enim totius provinciae ipsi commissa est, et omnes superius designati ordines, uno eodemque vocabulo episcopi nominantur, sed privato nomine quidem utuntur propter distinctionem potestatum quam singulariter acceperunt. Metropolitanus autem idem vocatur, eo quod praesideat illi civitati, quae caeteris civitatibus in eadem provincia constitutis quodammodo mater sit. Metropolis
Abbreviated transcription (Latin):
congaud& aũt ueritati : Om̃a suffest om̃a
credit : om̃a sperat : om̃a sustin& : cari¬
tas nũquã exciͥdit: & reliqua: sinehac.
deb& Necminus offerre : nec p̃ces funde¬
re : Unde ueritas ipsadicit : Siofferes mu¬
nus tuũ ante altare & ibi recordoctus fue¬
ris quioc fratertuus hab& aliquid aoduer

Expanded text:
 veritati. Omnia suffert, omnia credit, omnia sperat, omnia sustinet. Charitas nunquam excidit, et reliqua . Sine hacdebet, nec munus offerre, nec preces fundere. Unde Veritas ipsa dicit: Si offers munus tuum ad altare, et ibi recordatus fueris, quia frater tuus habet aliquid adver
Abbreviated transcription (Latin):
nium ds̃ quibectitudo nr̃a est : utrorũq
nomine ȩquccliter nuncupoctur. sicut
in libro sapientiȩ de eo scriptum est : Om¬
nium inquit artifex docuit me sapientia:
Estenim illa sp̃s intellectus sc̃sumcus¬
quit caritas est : Et qui man& in caritate :

Expanded text:
nium Deus, qui beatitudo nostra est, utrorumque nium Deus, qui beatitudo nostra est, utrorumque nomine aequaliter nuncupatur, sicut in libro Sapientiae de eo scriptum est: Omnium, inquit, artifex docuit me sapientia. Est enim illa Spiritus intellectus, sanctus, unicusquit, charitas est, et qui manet i
Abbreviated transcription (Latin):
rum quorũ lib& in cõmodorũ suorum
quȩ aduersantur huic uitȩ : Talis fili¬
us ascendit ad sapientiã quȩ ultima
& septima est. quaplacatus tranquil¬
lusq: ꝑfruitur. Initium sapientiȩ
timor dñi : Ab illo enĩ usque adipsam :
phos gradus tenditur &uenitur :¬
qui ad sapienTie iIN Te¬
qri tatem peruenit ad capita¬
tis perfectionem perueniat :¬
uicumq: igitur ad socpientiȩ
culmen ꝑuenit : ad fastigiũ
caritatis peruenict necesse est.
Quianemoꝑfecte sapit : msi is
qui ꝑfecte diligit : quando enĩ quis ꝑgra¬
dus prȩdic¬
tos adsapientiȩ plem¬
tudinem
stud& ꝑuenire : nihil
aliud
agit nisi ut ad ꝑfec¬
tionem caritatis ꝑuenict. & queentum
ꝓficit in sapientia tantũ proficit incarita¬
te: prediximus enim qđ in cognitione
ꝑfecta : sapientiȩ beatitudo uera consis¬
ter& : Hocidem dicimus & decaritate
quia indilectione ꝑfecta caritactisbea¬
titudo suͥma consistit: Namcrecctor om¬

Expanded text:
rum quorumlibet incommodorum suorum, rum quorumlibet incommodorum suorum, quae adversantur huic vitae. Talis filius ascendit ad sapientiam, quae ultima et septima est, qua pacatus tranquillusque perfruitur. Initium enim sapientiae timor Domini . Ab illo enim usque ad ipsam per hos gradus tenditur, et veniturtegritatem pervenit, ad charitatis perfectionem perveniat. Quicunque igitur ad sapientiae culmen pervenit, ad fastigium charitatis perveniat necesse est, quia nemo perfecte sapit, nisi is qui recte diligit. Quando enim quis per gradus supra dictos ad sapientiae plenitudinem studet pervenire, nihil aliud agit, nisi ut ad perfectionem charitatis perveniat, et quantum perficit in sapientia, tantum in charitate. Praediximus enim quod in cogitatione perfecta sapientiae, beatitudo vera consisteret, hoc idem dicimus et de charitate, quia in dilectione perfecta charitatis beatitudo summa consistit. Nam creator om
Abbreviated transcription (Latin):
gradu hoc est in consilio misericordiȩ
purgat animã tumultuantem quodã¬
modo atque obstrepentẽ sibi deappeitu
inferiorũ conceptis sordibus : Hic uero
se in dilectione ꝓximi ignac uiter
exerc&. in ea que ꝑficitur & speiam ple¬
nus atque integer uiribus. cũ ꝑuenert
us que ad inimici dilectionẽ ascendit
in sextũ gradum. ubiiam ipsum oculum
sȩculo: In quantũ aũt huic uiuunt
non uident. &ideo quã uis iam cer¬
tior : & ñ solum tollerabilior. sed &iam
iocundior specier lucis illius incipit ap¬
parere in enigmate. Adhuc tam̃
& ꝑspeculum uideri dr̃ quia magis ꝑ
fidem quã ꝑspeciem ambulatur : cũ
in hac uita pere grinamur quã uis con¬
uessationem habeamus in caelis : In
hoc aũt graduita purgat oculum
Ergo n& seipsum quian & illum quem di¬
ligit sicut seipsum: Erit ergo iste sc̃s tã
simplici corde atque mundato ut neq:
hominibus placendi studio detorquea¬
tur auerbo nerespectu deuitando¬

Expanded text:
gradu, hoc est in consilio misericordiae, gradu, hoc est in consilio misericordiae, purgat animam tumultuantem quodammodo atque obstrepentem sibi de appetitu inferiorum conceptis sordibus. Hic vero se in dilectione proximi guaviter exercet, in eaque perficitur; et spe jam plenus atque integer viribus, cum pervenerit usque ad inimici dilectionem, ascendit in sextum gradum, ubi jam ipsum oculum saeculo; in quantum autem huic vivunt, non vident. Et ideo quamvis jam certior, et non solum tolerabilior, sed etiam jucundior species lucis illius incipiat apparere; in aenigmate adhuc tamen et per speculum videri dicitur , quia magis per fidem quam per speciem ambulatur, cum in hac vita peregrinamur , quamvis conversationem habeamus in coelis In hoc autem gradu ita purgat oculum ergo nec seipsum, quia nec illum quem diligit sicut seipsum. Erit ergo iste sanctus tam simplici corde atque mundato, ut neque hominibus placendi studio detorqueatur a vero, nec respectu devitando
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ continuatur scientiȩ caritas . quia
solũmodo scientiȩ fructus incaritate
consistit: Scientia ait a postolus inflat.
caritas uero ȩdificat: Siergo app&endũ
est quod inflat: multo magis quodȩ di¬
ficat : Utcũ sciamus uoluntatẽ dĩ diliga¬
mus oboe diredõ ut ꝑueniamus addm̃
Nam ista scientia bone spei hominem ñ se
iactantem : sed lamen tantẽ facit. quo affec¬
tu imp&rat sedulis p̃cibus consolationem
diuini adiutorii: nedesperatione franga¬
tur : & esse incipit in quarto gradu hoc
est fortitidinis. queritur &sititur ius¬
titia. hoc enim affectu ab omni mortife¬
ra iocunditate rerũ transeuntiũ se se
extrahit. & inde se a uertens conuer¬
tit ad dilectionem a &ernorum in cõ¬
mutabilem scilic& unitatẽ. eandemq:
trinitatem quã ibi aspexerit. quoentũ
potest in longinqua radi antem suique
aspectus infirmitate sustinere se illac
lucem non posse ꝑsensent : In quinto

Expanded text:
enim continuatur scientiae charitas, quia enim continuatur scientiae charitas, quia solummodo scientiae fructus in charitate consistit. Scientia, ait Apostolus, inflat, charitas vero aedificat . Si ergo appetendum est quod inflat, multo magis quod aedificat, ut cum scimus voluntatem Dei, diligamus obedire Deo, ut perveniamus ad Deum. Nam ista scientia bonae spei hominem se non jactantem, sed lamentantem facit, quo affectu impetrat sedulis precibus consolationem divini adjutorii, ne desperatione frangatur, et esse incipit in quarto gradu, hoc est, fortitudinis. Quaeritur et sititur justitia; hoc enim affectu ab omni mortifera jucunditate rerum transeuntium saepe extrahitur, et inde se avertens, convertit ad dilectionem aeternorum, immutabilem scilicet unitatem, eamdemque Trinitatem. 11. Quam ubi aspexerit, quantum potest, in longinqua radiantem, suique aspectus infirmitate sustinere se illam lucem non posse persenserit; in quinto
Abbreviated transcription (Latin):
restabat ut deillo quod supranos est :¬
& deillo quodiuxta nos est p̃cepta su¬
meremus: Diliges in quit dñm dm̃ tuũ
extoto corde tuo. & reliqua: Omnis
quippe homo in quantũ homo est.
diligendus est ꝓpt̃ dm̃ : ds̃uero ꝓpt̃
se ipsum. Amplius quisq: dm̃ deb&
diligere : quamse ipsum : Item am¬
plius alius homo diligendus est quã
corpus nr̃m  quia propt̃ dm̃ om̃a ista diligen¬
da sunt. & potest nobiscũ alius homo dõ ꝑ¬
frui: qđ non potest corpus. quia corpus ꝑ ani¬
mam uiuit . qua fruimurdõ : Om̃s aũt homi¬
nes ȩque diligendi sunt . sed cũ omnibus ꝓd¬
esse non possumus. his potissimũ consulen¬
dum est : qui prolocorũ & tẽporũ uel qua¬
rum lib& rerum oportunitatibus constric¬
tius nobis quasi quidam sorte iungunt᷑.
Uelle tamen debemus ut om̃s homines
nobiscum diligantdm̃ : Et totũ quod eos
uel adiuuamus uel adiuuamurabeis.
ut unũ illũ finem referendũ est. Iure¬

Expanded text:
restabat ut de illo quid supra nos est, erestabat ut de illo quid supra nos est, et de illo quod juxta nos est, praecepta sumeremus. Diliges, inquit, Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, etc. Omnis quippe homo in quantum homo est, diligendus est propter Deum, Deus vero propter seipsum. Amplius quisque Deum debet diligere quam seipsum, item amplius alius homo diligendus est quam corpus nostrum, quia propter Deum omnia ista diligenda sunt, et potest nobiscum alius homo Deo perfrui, quod non potest corpus, quia corpus per animam vivit, qua fruimur Deo. Omnes autem homines aeque diligendi sunt; sed cum omnibus prodesse non possimus, his potissimum consulendum est, qui locorum et temporum vel quarumlibet rerum opportunitatibus constrictius nobis, quasi quadam sorte junguntur. Velle tamen debemus, ut omnes homines nobiscum diligant deum, et totum, quod eos uel adiuuamus uel adiuuamur ab eis, ad unum illum finem referendum est.
Abbreviated transcription (Latin):
corde: extota anima : extotamente :¬
ꝓximũ uero tam quam se ipsum : Id est
ut tota ꝓximi dilectio. sicut &ice ñs
referatur indm̃. quis quis ergo scriptu¬
ras sacras uel quã lib& earũ partem in¬
tellexisse sibiuid&ur : Itaut eo in tel¬
lectu non edific&: istam geminã cari¬
tatẽ dĩ & ꝓximi. nondum intellexit
quẽ admodum oportebat eũscire:
Itaq: tria hȩc sunt : quibus & scientia
omnis & ꝓph&ico militat. fides spes
caritas: sed fidei succedit. species &
speciei succedit beatitudo : Caritas aũt
&iccmistis decedentibus augebitur po¬
tius: Cũ ergo iiii . diligende sunt: unũ
qđ suꝑnos est id est dr̃: alterũ quod
nos sumus. idest anima adimaginem
dĩ creata : Tertium qđ iuxtanos
est: idest alterhomo. qucor tum
qđ infranos est : id est corpus: Dese¬
cundo & quacrto : nulla p̃ceptadan¬
da erant : quantũ lib& enĩ homo exci¬
dat a caritate: reman& illi tamen
dilectio sui  & dilatio corporis sui

Expanded text:
corde, ex tota anima, ex tota mente, pcorde, ex tota anima, ex tota mente, proximum vero tanquam seipsum, id est, ut jam proximi dilectio, sicut etiam nostri referatur in Deum. Quisquis ergo Scripturas sacras vel quamlibet partem earum intellexisse sibi videtur, ita ut eo intellectu non aedificet istam geminam charitatem Dei et proximi, nondum intellexit quemadmodum oportebat eum scire. Itaque tria haec sunt, quibus et scientia omnis, et prophetia militat, fides, spes, charitas; sed fidei succedit spes, et spei succedit beatitudo; charitas autem etiam istis decedentibus augebitur potius. Cum ergo quatuor diligenda sunt, unum quod super nos, id est Deus; alterum quod nos sumus, id est anima ad imaginem Dei creata; tertium quod juxta nos est, id est alter homo; quartum quod infra nos, id est corpus; de secundo, et quarto nulla praecepta danda erant. Quantumlibet enim homo excitat a charitate, remanet illi tamen dilectio sui, et dilectio corporis sui,
Abbreviated transcription (Latin):
SAPIENTIE &CARITATIS .XXU.
Ante om̃a enĩ opus est ei quide siderat
ad sccpientiȩ ꝑ uenire culmen diti¬
more conuertiadcognoscendam eius
uoluntatẽ . quid nobis app&endum fugi¬
endum que p̃cipiat : Timor aũt iste : co¬
gitationẽ denr̃a mortalitate : & defutu¬
ra moste necesse est incutiat : & quac si
clauoctis carnibus om̃s suꝑbiȩ motus ligno
crucis ad figat : Deinde mitescere opus
est pi&ccte : neque contra dicere diuinȩ
scripturȩ : siue intellectȩ si aliqua uitia
nr̃a ꝑcutit. siue non intellecte. quac si
nos melius sapere meliusq: p̃cipere
possimus: Sed cogitare potius &cre¬
dere idesse melius &uerius quodibiscrp¬
tum est  &iam silateat: quacmidquod
nos ꝑnos ipsos secpere possumus Post
istos duos gradus timoris atque pi&cctis
ad tertiũ uenitur scientiȩ gradum
dequonunc agere institui: Nam in eo
se exerc& omnis diuincrũ scriptura¬
rum studiosus : nihil in eis aliud inuen
turus quã diligendum esse dm̃ & ꝓximũ

Expanded text:
sapientiae et charitatis. Ante omnia enim opus est ei qui desiderat ad sapientiae pervenire culmen, Dei timore converti, ad cognoscendum ejus voluntatem, quid nobis appetendum fugiendumque praecipiat. Timor autem iste cogitationem de nostra mortalitate et de futura morte necesse est incutiat, et quasi clavatis carnibus, omnes superbiae motus ligno crucis affigat. Deinde mitescere opus est pietate, neque contrscripturae siue intellectae, si aliqua uitia nostra percutit, siue non intellectae, quasi nos melius sapere meliusque praecipere possimus, sed cogitare potius et credere id esse melius et uerius quod ibi scriptum est, etiam si lateat, quam id quod nos per nos ipsos sapere possumus. post istos duos gradus timoris atque pietatis ad tertium ude quo nunc agere constitui. Nam in eo se exercet omnis divinarum Scripturarum studiosus, nihil in eis aliud invenitur usquam diligendum esse Deum propter
Abbreviated transcription (Latin):
memisisti: & notum feci eis nomen
tuum. & notũ faciam. ut dilectio qua
dilexistime in ipsissit : & ego in ipsis
quis quis ergo ꝑcipit plenam notitiã dt̃
simul hab& in seꝑfectam dilectionẽ dĩ:
& his ambobus fruens a &ernã beatitudi¬
nem adepto sũmobono tenebit: RaS
DEMODO LEGENDI SACRAS SCRIPTU

Expanded text:
misisti, et notum feci eis nomen tuum, et notum faciam, ut dilectio qua dilexisti me, in ipsis sit, et ego in ipsis . Quisquis ergo percipit plenam notitiam Dei, simul habet in se perfectam dilectionem Dei, et his ambobus fruens, aeternam beatitudinem adepto summo bono tenebit. CAPUT De modo legendi sacras Scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
uirtute exalto : Famensiquis monachorũ
uel cbericorũ ienincrecupiunt non sunt
phibendi : quia & antonius & paulus &c&e¬
guntur abstinuisse . neque soluisse absti¬
nentiã. isi tantũ diedominico:¬

Expanded text:
it, tamen si quis monachorum vel clericorum jejunare cupiunt, non sunt prohibendi, quia et Antonius et Paulus et caeteguntur abstinuisse, neque absolvisse abstinentiam, nisi tantum die Dominico
Abbreviated transcription (Latin):
na resest & granditer agitur : ne desunt
ornamenta dicendi : Scce inquidnunctẽ¬
pus acceptabile: eccenunc dies salutis :
nullam in quo quã dantes offensionem
utñ rep̃hendctur ministeriũ nr̃m : sed
in omnibus comendantes nos m& ipsos: ut
dĩ ministros: inmulta pacientia : in tribu
que ꝑsequi longum est : Itẽq ad romanos
ait ut ꝑsecutiones huius mundi caritate
uincantur : specerta in adiutoriodĩ : Ait
aũt & granditer & ornate : Scimus in¬
quit q̃m diligentibus dm̃ om̃a cooperan¬
tur inbonum. his qui secundũ ꝓpositum

Expanded text:
na res est, et granditer agitur, nec desunt na res est, et granditer agitur, nec desunt ornamenta dicendi: Ecce nunc, inquit, tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis. Nullam in quoquam dantes offensionem, ut non reprehendatur ministerium nostrum; sed in omnibus commendantes nosmetipsos ut Dei ministquae persequi longum est. Idemque ad Romanos agit: Ut persecutiones huius mundi, charitate vincantur, spe certa in adiutorio Dei. Agit autem et granditer et ornate: Scimus, inquit, quoniam diligentibus in Deum omnia cooperantur in bonum, iis qui secundum propositum
Abbreviated transcription (Latin):
gal : Cuitimorem timorem : Cui honorẽ
honorem : que membratim fura claudunt᷑¬
&iam ipso circuitu. quem tu a membra con¬
texunt : Nemini quicquã debeatis : nisi ut
inuicem diligatis: Grande aũtdicendi gen
hoc maxime distat ab ipso genere tẽperato
qđ nontã uerborũ ornatibus coeptũ est :
quã uiolentũ est animi ad fectibus : Nam
capit &iã illa ornam̃ta peneom̃a : sed ea
si non habuerit non requirit : Fertur quip¬
pe imp&u suo &elocutionis pulchritudi¬
nem si occurrerit  uirerum rapit ñcura
decoris assumit : Satis est enĩ ei ꝓpt̃ qđ agi¬
tur. ut uerba congruentia non oris eli¬
gantur industria : sed pectoris sequant᷑
ardorem : Namsi aurato gẽmato q: ferro uirfor¬
tis arm&ur intentissimus pugnȩ : agit quidẽ
illis armis qđ agit non quia pr&iosa sed quia
arma sunt agit a postolus . ut proeuangelico
ministerio patienter mala huius tẽporis
cum solatio donorũ dĩ om̃a tolerentur : Mag¬

Expanded text:
gal: cui timorem, timorem; cui honorem, gal: cui timorem, timorem; cui honorem, honorem . Quae membratim fusa clauduntur etiam ipso circuitu, quem duo membra contexunt: Nemini quidquam debeatis, nisi ut invicem diligatis . Grande autem dicendi genus hoc maxime distat ab isto genere temperato, quod non tam verborum ornatibus comptum est, quam violentum est animi affectibus. Nam capit etiam illa ornamenta pene omnia; sed ea si non habuerit, non requirit. Fertur enim impetu suo, et elocutionis pulchritudinem, si occurrerit, vi rerum rapit, non cura decoris assumit. Satis est enim ei propter quod agitur, ut verba congruentia, non oris eligantur industria, sed pectoris sequantur ardorem. Nam si aurato gemmatoque ferro vir fortis armetur, intentissimus pugnae, agit quidem illis armis quod agit, non quia pretiosa, sed quia arma sunt. Agit apostolus, ut pro evangelico ministerio patienter mala hujus temporis cum solatio donorum Dei omnia tolerentur. Mag
Abbreviated transcription (Latin):
unde agebatur disputator redire non
possit : Ualde aũt bonũ est ut quicqid
contra dicipotest sioccurrerit refut&ur:
Ne ibi occurrat: ubinonest qui res pondeat.
Rut presenti quidam sed tacenti occur¬
rat: sedminus sanatus abscedat In illis
aũt a postolicis uerbis dictio tẽperate
Seniorem ne in crepacueris sed obsecra
ut patrem: Iuniores ut fr̃s anus ut matres.
adulescentulas ut sorores. &in illis: Ob
exhortationis locus tẽperatũ haeb&
locutionis genus. Vbi illapulchriora
sunt : ubi ꝓpria propriistamquam
debita reddita decenter excurrunt.
Sicutiest habentes dona diuersa
secundũ gratiã que docta est nobis:
Siue ꝓph&iam secundum regulam
fidei siueministerium inministran¬
do siue quido c& indoctrina
siue qui exhortatur in exhortando : qui tribuit
in simplicitate . qui pre est in sollicitudine :
quimiser&ur inhilaritate : &c&era : & ali
quanto postreddite inquit omnibus debita:
Cui tributum tributum: cui uectigal uecti¬

Expanded text:
unde agebatur disputator redire non unde agebatur disputator redire non possit. Valde autem bonum est ut quidquid contradici potest, si occurrerit, refutetur; ne ibi occurrat ubi non est qui respondeat; aut praesenti quidem, sed tacenti occurrat, et minus sanatus abscedat. In illis autem apostolicis verbis dictio est temperata: Seniorem ne increpaveris, sed obsecra ut patrem, juniores ut fratres, anus ut matres, adolescentulas ut sorores . Et in illis: Obsexhortationis locus temperatum habet locutionis genus: ubi illa pulchriora sunt, ubi propria propriis tanquam debita reddita, decenter excurrunt, sicuti est: Habentes dona diversa secundum gratiam quae data est nobis; sive prophetiam, secundum regulam fidei; sive ministerium, in ministrando; sive qui docet, in doctrina; sive qui exhortatur, in exhortatione; qui tribuit, in simplicitate; qui praeest, in sollicitudine; qui miseretur, in hiebita: cui tributum, tributum; cui vectigal, vecti
Abbreviated transcription (Latin):
Rbrahȩ aũt ꝑrepromissionẽ donauit
ds̃: Et quia occurrere poterat audientis
cogitationi : ut qui dergolex data est. Ipse¬
ł. siex illa ñ est hereditas.
sibi hoc obiecit atq: ait : uelud in terrogans:
quidergo lex  deinde respondit : Trans grer¬
sionis gratia posita est : don& uenir& semen
cui ꝓmissum est disposita ꝑ angelos inmanu
mediatoris. &c&era: pertin& ergo addocen¬
di curam non solũ aperire clausa &nodos sol¬
uere questionũ sed &iam dũ hoc agitur
aliis questionibus quȩ fortassis inciderint.
ne id quod dicimus improb&ur ꝑ illas aut
re fallectur occurrere : Si tamen ipsa earũ
solutio pariter occurrerat: nemoueamur
qđ auferre non possumus : Fit aũt utcũ
incidentes questioni aliȩ questiones
& aliȩ rursus incidentibus incidentes
ꝑtractantur atque soluuntur: in eam
longitudinem ratiocinationis exten¬
datur intentio : ut nisi memoria pluri¬
mum ualeat cetque uigeat : ad caput

Expanded text:
Abrahae autem per repromissionem donavit Abrahae autem per repromissionem donavit Deus. Et quia occurrere poterat audientis cogitationi, Ut quid ergo lex data est, si ex illa non est haereditas? Ipse sibi hoc objecit, atque ait velut interrogans: Quid ergo lex? Deinde respondit: Transgressionis gratia proposita est, donec veniret semen, cui promissum est, disposita per angelos in manu mediatoris, etc. Pertinet ergo ad docendi curam non solum aperire clausa, et nodos solvere quaestionum, sed etiam dum hoc agitur, aliis quaestionibus quae fortassis inciderint, ne id quod dicimus improbetur per illas aut refellatur, occurrere: si tamen ipsa eorum solutio pariter occurrerit, ne moveamus quod auferre non possumus. Fit autem, ut cum incidentes quaestioni aliae quaestiones, et aliae rursus incidentibus incidentes pertractantur atque solvuntur, in eam longitudinem ratiocinationis extendatur intentio, ut nisi memoria plurimum valeat atque vigeat, ad caput
Abbreviated transcription (Latin):
cumq: creatura quantũ hoc malumsit.
atque ut ab hoc malo auertantur homi¬
nes deb& utique granditer dici
TIS GENERIBUS TRIDUS. XLIIII.¬
Iummisse dictionis exemplum est
apud a postolum paulum: ut planius
aliquid cõmemorem ubi ait ad galatas:
Dicite mihi sublege uolentes ẽẽ legẽ nonle¬
gistis scriptũ estenĩ qm abrahã duos filios
habuit : unũ de ancilla &unũ delibera. Sed
ille quidem quideancilla : secundũ carnẽ
natus est: Qui aũt delibera ꝑreꝓmissionem
quȩ sunt in allegoria dicta : Hȩc enĩ sunt duo
minis confirmatũ testam̃tũ nemo irritũ
facit aut suꝑ ordinat : Abrahȩ dictȩ sunt
promissiones & semini eius. non dicit & se¬
minibus tãquã in multis. sed in uno tã quã
& seminituo qui est xp̃s : hoc aũt dico tes¬
tam̃tũ confirmatũ ađo quia post quadrin¬
gentos & xoc annos facta estlex . non in fir¬
mat ad euacuandas ꝓmissiones: Sienĩ ex
lege hereditas: iam non ex promissione :

Expanded text:
cunque creatura, quantum hoc malum sit, cunque creatura, quantum hoc malum sit, atque ut ab hoc malo anes, debet utique granditer dici. tis generibus tribus. Submissae dictionis exemplum est apud apostolum Paulum, ut planius aliquid commemorem, ubi ait ad Galatas: Dicite mihi, sub lege volentes esse, legem non leudistis? Scriptum est enim, quod Abraham duos filios habuit, unum de ancilla et unum de libera. Sed ille quidem, qui de ancilla, secundum carnem natus est; qui autem de libera, per repromissionem; quae sunt in allegoria. Haec enim sunt duo minis confirmatum testamentum, nemo irritum facit aut superordinat. Abrahae dictae sunt promissiones, et semini eius. Non dicit, In seminibus, tastus. Hoc autem dico, testamentum confirmatum a Deo, post quadringentos et triginta annos facta lex, non infirmat ad evacuandas promissiones. Si enim ex lege haereditas, jam non ex promissione.
Abbreviated transcription (Latin):
At tamen cũ doctor iste debeatrerũ
dictor esse magnarũ non semꝑ eas
deb& granditer dicere. sed sũmus
cũ uero aliquid agendũ est. &adeos
loquimur qui hoc agere debent nec
tamen uolunt: tunc eaque magnes
sunt dicenda sunt granditer: & ad
floctendos animos congruenter: &
rate si p̃dicatur & granditer: si a uer¬
sus inde animus ut conuertatur inpel¬
litur : quidenĩ dõ ipso maius est: Num¬
quidideo non dicitur. aut quido c&
unitatem trinitatis. deb& nisi sum.¬
missa disputatione agere. utres addinoscendũ
difficilis quantũ datur possit intellegi. Num¬
quidhic ornam̃ta & ñ documenta quȩrunt᷑.
Nũ quidut aliquid agat est flectendus audi¬
ro cũ laudatur dr̃ siue deseipso siue deo peri¬
bus suis. quanta facies pulchrȩ acspendidȩ
dictionis suboritur ei qui potest quantum
potest laudacre : quẽ nemo conuenienter
laudect: Nemo quo modo cũq laudat.
atsi ñ colatur : aut cum illo uel &iã pillo
colantur idola siue demonia : siue quȩ¬

Expanded text:
t tamen cum doctor iste debeat rerum dictor esse magnarum, non semper eas debet granditer dicere, sed submissCum vero aliquid agendum est, et ad eos loquimur, qui hoc agere debent, nec tamen volunt: tunc ea quae magna sunt, dicenda sunt granditer, et ad flectendos animos congruenter. Et rate, si praedicatur: et granditer, si aversus inde animus, ut convertatur impellitur. Quid enim Deo ipso maius est? Nunquid ideo non discitur? Aut quid, qui docet unitatem Trinitatis, debet nisi submissa disputatione agere, ut res ad dignoscendum difficilis, quantum dator possit intelligi? Nunquid hîc ornamenta, et non documenta quaeruntur? Nunquid ut aliquid agat, est flectendus audiro cum laudatur Deus sive de seipso sive de operibus suis, quanta facies pulchrae et splendidae dictionis oboritur ei qui potest quantum potest, laudare quem nemo convenienter laudat, nemo quomodocunque non laudat. At si non colatur, aut cum illo vel etiam prae illo colantur idola sive daemonia, sive quae
Abbreviated transcription (Latin):
cessarium sit prius quã p&ctis abeo : Siue
aũt apud populũ  uel apud quos lib&
iamq: dicturus: siue quia apud populum
dicendum uel ab eis qui uoluerint aut potue¬
rint legendum est dictaturus : Or& ut ds̃ ser¬
monẽ bonum d&inos eius : Sienĩ regina ora¬
uit hester prosuȩ gentis tẽporaria salute
locutura apud fegem : ut inos eius dr̃ congru¬
um sermonẽ dacr&: quanto magis orare de¬
b& : ut talem unus accipiat : qui pro a &er¬
na hominum salute in uerbo & doctrina labo¬
rat : Illi uero quiea dicturi sunt quȩ ab
aliis acceperunt : &ante quã accipicent.
orent ꝓeis aquibus accipiunt . ut eis deur
qđ ꝑ eos accipere uolunt : Etcũ acce¬
perint orent ut bene & ipsi ꝓferant: & illi
ad quos proferant sumant : & prospero exitu
dictionis : eidem gratias agant : a quo idse ac¬
cepisse non dubitant: Ut quigloriatur in
illo glorieur : incuius manu sunt : & nos &
sermones nr̃i¬

Expanded text:
ecessarium sit, priusquam petatis ab eo . Sive autem apud populum vel apud quoslibet jamjamque dicturus, sive quod apud populum dicendum vel ab eis qui voluerint aut potuerint legendum, est dictaturus, oret ut Deus sermonem bonum det in os ejus. Si enim regina oravit Esther pro suae gentis temporali salute locutura apud regem, ut in os ejus Deus congruum sermonem daret, quantomagis orare debet, ut tale munus accipiat, qui pro aeterna hominum salute in doctrina et verbo laborat. Illi vero qui ea dicturi sunt quae ab aliis acceperunt, et antequam accipiant, orent pro ipsis a quibus accipiunt, ut eis detur quod per eos accipere volunt; et cum acceperint, orent ut bene et ipsi proferant, et illi ad quos proferant sumant; et prospero exitu dictionis, eidem gratias agant, a quo id se accepisse non dubitant: ut qui gloriatur, in illo glorietur in cujus manu sunt et nos, et sermones n
Abbreviated transcription (Latin):
reat pos tulaꝑi adño. pos sibi¬
thaec se posse sicut potuerit & in
Equantũ potuerit pi&ate. magis
orationum quã oratorum facultte
non dubit& : utorando ꝓse acꝓillis quor
est allocuturus sit orator antequam
dictor: Ipsahora iam ut dicat accedens.
prius quam exerceat ꝓferentẽ linguã
addm̃ leue animã sitientẽ ut ruct&
quod biberit: uel quod in pleuerit.
fundat : Cũ enĩ deuna quaq: requa secundũ
fidem delectationẽ que ꝑ tractanda sunt. mul
quis nouie quid ad p̃sens tẽpus uel nobis dicere:
uel ꝑnos expediat audiri : nisi qui cordaom¬
niũ uid& : & quis facit : ut qđ oport& &quẽ¬
ad modum oport& dicatur a nobis : msi incu¬
ius manu sunt & nos & sermones nr̃i: Ac ꝑ hoc
discat quidem om̃a quȩ docendac sunt : qui&
nosse uult & docere. facultatẽq: dicendi:
ut dec&uirum elesi asticum conpar&
Adhorã uero ipsius dictionis : illud poti¬
us bonȩ menti cogit& conuenire: quod
dñs ait. Nolite cogitare : quomodo aut

Expanded text:
eat postulari a Domino possibiEt haec se posse si potuerit, et in quantum potuerit, pietate magis orationum quam oratorum facultate non dubitet: ut orando pro se ac pro illis, quos est allocuturus, sit orator antequam dictor. Ipsa hora jam ut dicat accedens, priusquam exerat proferentem linguam, ad Deum levet animam sitientem, ut ructet quod biberit, vel quod impleverit fundat. Cum enim de unaquaque re, quae secundum fidem dilectionemque tractanda sunt, multquis novit quid ad praesens tempus vel nobis dicere, vel per nos expediat audiri, nisi qui corda omnium videt? et quis facit ut quod oportet et quemadmodum oportet, dicatur a nobis, nisi in cujus manu sunt et nos et sermones nostri ? Ac per hoc, discat quidem omnia quae docenda sunt, qui et nosse vult et docere; facultatemque dicendi, ut decet virum ecclesiasticum, comparet: ad horam vero ipsius dictionis, illud potius bonae menti cogitet convenire quod Dominus ait, Nolite cogitare quomodo aut