comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
t̾em̃ptabo si prius ea quibz moueris
expediero Quero enĩcur illã soluen¬
ciũ racionẽ minꝰ efficacem putesque
quia p̾sciẽciã nõ esse futuris rebus
causã nccitatis existimat nichil ĩpe¬
dizi presciẽcia arbitrn libertatẽ putat
Nũ enĩ tu ailiũde argumẽtũ futuroꝵ
nc̃c̃itatis trahis nnsi ꝙ ea que presci¬
ũtur nõ eueĩre nõ possũt Si igitur
prenocio nullã futuris ⁊ ebus adicit
ncc̃itatem q̃d tu etiã paulo ante fate¬
bare uiud est ꝙͥ uolũtarni exitꝰ retũ
ad certũ cogãtur euẽtum Et ẽm̃ posi¬
cionis gracia ut quid cõsequatur aduer¬
tas statuamꝰ igit᷑ nullã esse prescĩẽ¬
ciam. Nũ igitur ꝙͣtum ad hoc act̾inet
que ex arbitrio ueniũt ad necessitatẽ
cogũtur. mmime ctatuamꝰ iterũ
ẽẽ sed nichil reb nccĩtatis ĩungere
manebit ut opior eadẽ bolutatis
integra atque ab soluta libertas
ded presciẽcia inquies tamet si futu¬

Expanded text:
temptabo, si prius ea quibus moueris temptabo, si prius ea quibus moueris expendero. Quaero enim, cur illam soluentium rationem minus efficacem putes, quae quia praescientiam non esse futuris rebus causam necessitatis existimat, nihil impediri praescientia arbitrii libertatem putat. Num enim tu aliunde ars trahis nisi quod ea quae praesciuntur non euenire non possunt? Si igitur enotio nullam futuris rebus adicit necessitatem, quod tu etiam paulo ante fatebare, quid est quod uoluntarii exitus rerum ad certum cogantur euentum? Etenim positionis gratia, ut quid consequatur aduertas, statuamus nullam esse praescientiam. Num igitur, quantum ad hoc attinet, quae ex arbitrio ueniunt ad necesitatem cogantur? – Minime. – Statuamus iterum esse, sed nihil rebus necessitatis iniungere; manebit, ut opinor, eadem uoluntatis integra atque absoluta libertas. Sed praescienta, inquies, tametsi futu
Abbreviated transcription (Latin):
i ut quis ualeat nescit assequi
Quo ue iuẽiat huis repertain
Queat ignarus noscere formã.
A ncũ mentem ceru̾e̾t altam
p ariter summa et singula norat
Nũc mẽbrorũ condita nube
Non in totũ est oblita sui
Sũmainqz tenet singula perdens
Igitur quisquis uera requirit
N eutro est habitu nã neqz nouit
Nec penitus tamẽ omiã nescit
Sed quã retinẽs memuit sũmã
Consulit alte uisa retractans
u t feruatis queat oblitas addere partes
uin illa uetus inquit hec est de ꝓui¬
dencia querela a marcoq tulliogũ
diuinacionẽ dist ribiuis behemẽter agͥi¬
tata tibiqz ix̃i res dui prorsus multũ¬
q quesita. sed haud ꝙͣqmͣ ab ullo nrm̃
hactenꝰ satis diligenter ac firmteꝵ
expedita cuiꝰ caligis causa est ꝙ
huãne ⁊ aciociacõis motꝰ ad diuine
presciẽcie simplicitatẽ nõ potest admo
ueri, Que si ullo modo cõgitari queat¬
nichil ꝓrorsue ⁊elinquetu⁊ ambigui¬
Qanta demũ patefacere atq expedire

Expanded text:
? Aut quis ualeat nescita sequi ? Aut quis ualeat nescita sequi quoue inueniat? Quis reppertam queat ignarus noscere formam? An cum mentem cerneret altam pariter summam et singula norat, nunc membrorum condita nube non in totum est oblita sui summamque tenet singula perdens? Igitur quisquis uera requirit neutro est habitu; nam neque nouit nec penitus tamen omnia nescit, sed quam retinens meminit summam consulit alte uisa retractans, ut seruatis queat oblitas addere partes. – Tum illa: Vetus, inquit, haec est de dentia querela M. que Tullio, cum divinationem distribuit, vehementer agtata tibique ipsi res diu prorsus multumque quaesita, sed haudquaquam ab ullo vestrum hactenus satis diligenter ac firmiter expedita. Cuius caliginis causa est, quod humanae ratiocinationis motus ad divinae praescientiae simplicitatem non ueri, quae si ullo modo cogitari queatnihil prorsus relinquetur ambiguita demum patefacere atque expedire
Abbreviated transcription (Latin):
iste huilitatis precio mestimabilẽ
uicem diuine gracie promeremur
Que solus modus est quo cũ deo col¬
loqui honnẽs posse uideãtur illiqz
maccesse luci prius quoqz ꝙͣ ĩpetrent
ipsa supplicandi ⁊atione comungi
uue si recepta futuroꝵ necessitate
nichil uiriũ habere credantur Eiud
erit quo sũmo illi rerũ principi
cõnecti atqz adherere possimus
Quare necesse erit hũanũ gems
uti paulo ante cantabas disceptũ
atqz disiunctũ suo fonte fatissere
ue nam discors federa rerum
Causa resoluit quis tanta deus
U eris statuit bella duobus
Ut que carꝑtim singula ꝯstent
Eadem noluit nixta iugari
A n nulla est discordia ueris
Semper qz sibi certa coherent
S ed mens cecis obruta mẽbris
Nequit oppressi lumimis igne
Rerum temes noscere nẽxus¬
Sed cur tanto flagrat amore
Ueri tectas ⁊ eperire notas:
S cit ne quod appetit auxia nosce
S ed quis nota scire laborat
At si nescit quid ceca petit.
Euis enĩ quicꝙͣ nesciuis optet¬

Expanded text:
iustae humilitatis pretio inaestimabilem iustae humilitatis pretio inaestimabilem uicem diuinae gratiae promeremur; qui solus modus est quo cum deo colloqui homines posse uideantur illique inaccessae luci prius quoque quam impetrent ipsa supplicandi ratione coniungi. Quae si recepta futurorum necessitate nihil uirium habere credantur, quid erit quo summo illi rerum principi conecti atque adhaerere possimus? Quare necesse erit humanum genus, uti paulo ante cantabas, dissaeptum atque disiunctum suo fonte fatiscere. Quaenam discors foedera rerum causa resoluit? Quis tanta deus ueris statuit bella duobus ut quae carptim singula constent eadem nolint mixta iugari? An nulla est discordia ueris semperque sibi certa cohaerent, sed mens caecis obruta membris nequit oppressi luminis igne rerum tenues noscere nexSed cur tanto flagrat amore ueri tectas reperire notas? Scitne quod appetit anxia nosse? Sed quis nota scire laborat? At si nescit, quid caeca petit? Quis enim quicquam nescius optet
Abbreviated transcription (Latin):
rerũ consequatur liquet. frustra
enĩ boms malisqz premia pen
ꝓpomũtur que nullus meruit liber
ac uolũtariꝰ motꝰ aĩõrum. idqz om̃iũ
uidebitur iniquissimũ q̃d nũc equis¬
simũ iudicatur uel puniri improbos
del remunerati probos quos ad
alterutrũ nõ propria mittit uolũ¬
tas. sed futuri cogit certa nccitas nec
uicia igitur nec uirtutes quicꝙͣ fu¬
erint. sed om̃ium meritoꝵ pocius
mixta atq indiscreta confusio qͦq
nichil sceleraciꝰ ex cogitari potest
Cum ex prouidẽcia rerũ om̃is ordo
ducatur. nichilqz cõsiliis liceat hu¬
manis. fit ut uicia quoq nra ad bo¬
noꝵ om̃ium referãtur auctorem
Igitur nec sperandi aliquid nec
deprecãdi ulla ratio est. quid enĩ bel
speret aliquid quisqz uel etiam depre¬
cetur qñ optandi omĩa series ĩdefle¬
xa cõnectit. auferetur igitur unicũ
illud inter homnĩes deũq cõmerciũ
sperãdi scilicet ac deprecandi siqͥdem

Expanded text:
rerum consequatur liquet. Frustra rerum consequatur liquet. Frustra enim bonis malisque praemia poenaeue proponuntur, quae nullus meruit liber ac uoluntarius motus animorum, idque omnium uidebitur iniquissimum quod nunc aequissimum iudicatur, uel puniri improbos uel remunerari probos, quos ad alterutrum non propria mittit uoluntas sed futuri cogit certa necessitas. Nec uitia igitur nec uirtutes quicquam fuerint, sed omnium meritorum potius mixta atque indiscreta confusio; quoque nihil sceleratius excogitari potest, cum ex prouidentia rerum omnis ordo ducatur nihilque consiliis liceat humanis, fit ut uitia quoque nostra ad bonorum omnium referantur auctorem. Igitur nec sperandi aliquid nec deprecandi ulla ratio est; quid enim uel speret quisque uel etiam deprecetur quando optanda omnia series indeflexa conectit? Auferetur igitur unicum illud inter homines deumque commercium, sperandi scilicet ac deprecandi, si quidem
Abbreviated transcription (Latin):
dodeus hec incerta futura prenoscit
nãsi meuitabiliter euẽtura censet
que etiã nõ euẽire possibile est. falli¬
tur: q̃d non sentire modo nephas est.
sed etiã uoce ꝓferre. ac si ita uti sũt ita
ea futura esse decerint ut eque uel fieri
ea uel nõ fieri posse cognostat. que est
hec prestiẽtia que nichil certũ nichil
stabile cõprehendit. aut quid hoc refert
daticimo illo ⁊ idiculoso trrisie quicqͥd
dicã aut erit aut nõ Euidetiã diuina
ꝓuidẽtia hũane opmons pͣtestiterit
si uti homĩes incerta iudicat. quorũ
est incertus euẽtus Ed si apud illũ
rerũ om̃ium certissimũ fontẽ nichil
incerti ẽẽ potest. certus est eoꝵeuẽcꝰ
que futura firuntez ille prescierit. qͣre
nulla est huãnis cõsiliie actionib q
libertas quas diuina mẽs sine fal¬
sitatis errore cũcta ꝓspiciens ad unũ
alligat et cõstringit euentũ Quo
semel recepto quãtꝰ occasus huãnaꝵ

Expanded text:
deus haec incerta futura praenoscit? deus haec incerta futura praenoscit? Nam si ineuitabiliter euentura censet quae etiam non euenire possibile est, fallitur; quod non sentire modo nefas est sed etiam uoce proferre. At si ita uti sunt ita ea futura esse decernit, ut aeque uel fieri ea uel non fieri posse cognoscat, quae est haec praescientia, quae nihil certum, nihil stabile comprehendit? Aut quid hoc refert uaticinio illo ridiculo Tiresiae Quicquid dicam aut erit aut non? Quid etiam diuina prouidentia opinione praestiterit si uti homines incerta iudicat quorum est incertus euentus? Quodsi apud illum rerum omnium certissimum fontem nihil incerti esse potest, certus eorum est euentus quae futura firmiter ille praescierit. Quare nulla est humanis consiliis actionibusque libertas, quas diuina mens sine falsitatis errore cuncta prospiciens ad unum alligat et constringit euentum. Quo semel recepto quantus occasus humanarum
Abbreviated transcription (Latin):
Iam uero qm̃ p̃posterũ est ut eterne
presciẽcie tẽporaliũ ⁊eꝵ euentꝰ caua
ẽẽ dicatur/ Guid est autẽ aliudarbi¬
trari ideo dm̃ futura qm̃ sũt euẽtura
ꝓuidere ꝙͣ putare que olim acciderũt
sicuti cũ quid ẽẽ scio idipm ẽẽ nccẽ
est ita cũ quid futuꝵ noui id ipm̃
futuꝵ eẽ ncc̃e est sic fit igitur bt euẽ¬
tus prescite ⁊ ei nequeat euitari po¬
aremo si quid aliquis aliorsũ atq ꝙͣ.
sese res habeat existimet id noͣ modo
sciẽcia nõ est. sed est opimo fallax ab¬
sciẽcie ueritate longe diuersa. quãte
si quid ita futu ꝵ est ut eius certꝰ ac
necessariꝰ nõ sit euẽtus. id euẽturũ
eẽ presciri qui poterit. sicut enĩ sciẽtia
ip̃a imꝑmixta est falsitati ita id q̃d
ab ea cõcipitur eẽ aliter abaz ꝯcipitur
nequit Ea nãq causa est cur mẽdacio
sciẽcia careat q̃d se ita rem quãq ha¬
bere ncce est. uti eam sese habere sciẽtcia
cõprehendit Cuid igitur quo nã mo¬

Expanded text:
m praeposterum est, ut aeternae praescientiae temporalium rerum eventus causa esse dicatur? Quid est autem aliud arbitrari ideo Deum futura, quia sunt eventura, providere, quam putare quae olim acciderunt sicuti cum quid esse scio id ipsum esse necesse est ita cum quid futurum noui id ipsum futurum esse necesse est; sic fit igitur ut euentus praescitae rei nequeat euitari. Postremo si quid aliquis aliorsum atque sese res habet, existimet, id non modo scientia non est, sed est opinio fallax abscientiae ueritate longe diuersa. Quare si quid ita futurum est ut eius certus ac necessarius non sit euentus, id euenturum esse praesciri qui poterit? Sicut enim scientia ipsa impermixta est falsitati ita id quod ab ea concipitur esse aliter atque concipitur nequit. Ea namque causa est cur mendacio scientia careat, quod se ita rem quamque habere necesse est uti eam sese habere scientia comprehendit. Quid igitur, quonam mo
Abbreviated transcription (Latin):
rie ⁊eb euẽiendi nccͣitatem nõ uide¬
atur inferze. et enĩsi quispiã sedeat
opimonẽ que eũ sedere cõmectat ue¬
ram esse necesse est. atqz equerso
⁊ursus si de quopiã uera sit oymio
qm̃ sedet eũ sedere necesse est in utroqz
igitur necessitas mest in hoc quidem
sedendi ac uero in altero uetitatis. sed
nõ idcirco quisqz fedet qm̃ uera est opi¬
mo. sedhec pocius uera est qm̃ quẽpiã
sedere precessit: Ita cũ causaueritatis
ex altera parte procedat meg tamẽ
cõmunis in utraq necessitas Simi¬
lia de ꝓrouidẽcia futuris q reb ra¬
ciocinari patet nam etiã si idcto qm̃
futura sũt ꝓuidentur. nõ beto ideo
qm̃ ꝓuidẽtur euẽiunt Nichilominꝰ
tamẽ a deo uel uentura ꝓuideri uel
ꝓuisa necesse est euenire Qad peri¬

Expanded text:
 eueniendi necessitatem non uideatur inferre. Etenim si quispiam sedeat, opinionem quae eum sedere coniectat ueram esse necesse est; atque e conuerso rursus, si de quopiam uera sit opinio quoniam sedet, eum sedere necesse est. In utroque igitur necessitas inest, in hoc quidem sedendi, at uero in altero ueritatis. Sed non idcirco quisque sedet quoniam uera est opinio, sed haec potius uera est quoniam quempiam sedere praecessit. Ita cum causa ueritatis ex altera parte procedat, inest tamen communis in utraque necessitas. Similia de prouidentia futurisque rebus ratiocinari patet. Nam etiam si idcirco quoniam futura sunt prouidentur, non uero ideo quoniam prouidentur eueniunt, nihilo minus tamen a deo uel uentura prouideri uel prouisa necesse est euenire pr
Abbreviated transcription (Latin):
diendi auidũ stupentẽqz arrectis
adhuc auribz carimuns mulcedo
defixerat. Itaqz paulopost .o. inꝙͣ
sũmũ laꝓsoꝵ solamẽ aĩorũ ꝙͣtum
ut iam me post. hac imparẽ fortu¬
ne ictibz esse nõ arbitrer Itaqz reme¬
dia que paulo ante acriora esse dice¬
bas non modo nõ ꝑhorrescoisz audiẽdi
aiudꝰ uehemẽter es lagito Tũ illa. Sensi
inquit cũ uerba nr̃a tacitꝰ attentusq
rapiebas. eũqz tue mẽtis habitũ uel
expectaui uel q̃d uerius est. ip̃a perfeci
dalia quippe sũt que restant ut degu¬
stata quidẽ mordeãt. interius autẽ
recepta dulcescãt Sed ꝙ tu te audiẽ¬
di auidũ dicis. qnͣto ardore flagrares
si quonã te ducere aggrediamur agu¬
osceres Quonã inꝙͣ. adueram inquit
felicitatẽ. quã tiuis quoq sompnat
amimꝰ Sed occupato ad ymagines uisu
illam ipãm non potes intueri dum
ego fac obsecro. et que illa uera sit
sme cunctacõne demonstra faciam
inquit illa. tui causa libenter. Sed

Expanded text:
diendi avidum stupentemque arrectis adhuc auribus carminis mulcedo defixerat. Itaque paulo post: O, inauam, summum lassorum solamen animorum, quam ut iam me posthac imparem fortunae ictibus esse non arbitrer! Itaque remedia quae paulo acriora esse dicebas non modo non perhorresco, sed audiendi auidus uehementer efflagito. – Tum illa: Sensi, inquit, cum uerba nostra tacitus attentusque rapiebas, eumque tuae mentis habitum uel exspectaui uel, quod est uerius, ipsa perfeci; talia sunt quippe quae restant ut degustata quidem mordeant, interius autem recepta dulcescant. Sed quod tu te audiendi cupidum dicis, quanto ardore flagrares si quonam te ducere aggrediamur agnosceres! – Quonam? inquam. – Ad ueram, inquit, felicitatem, quam tuus quoque somniat animus, sed occupato ad imagines uisu ipsam illam non potest intueri. – Tum ego: Fac, obsecro, et quae illa uera sit sine cunctatione demonstra. – Faciam, inquit illa, tui causa libenter; sed
Abbreviated transcription (Latin):
ignorãcie cecitati Si scit metuat
neccesse es ne a mictat q̃d amicti pos¬
se nõdubitat Euare cõtinuus tĩ¬
mor non sunt esse felicem. an si
amisit negligẽdũ putat. sic qz
per exile bonũ est ꝙ equo ammo
feratur amissũ et qm̃ tuidẽ es ciũ
uersuasũ atq insitũꝑnultis demõ¬
strationibz Scio mẽtes hõm nullo
modo esse mortales cũqz clarum
fimira dubitari neguit. Si hec beati¬
tudinem auferre potest. quin om̃e
mortaliũ genus in imseriã mortis
fine labatur Quod si multos scimꝰ
beatitudinis fructũ. non morte
solũ uerũ eciã dolorib. suppliciis¬
qz quesisse quonam modo presẽs
uita facere ueatos yotest que mi¬
seros transacta non efficit

Expanded text:
ignorantiae caecitate? Si scit, metuat necesse est ne amittat quod amitti posse non dubitat; quare continuus timor non sinit esse felicem. An uel si amiserit neglegendum putat? Sic quoque perexile bonum est quod aequo animo feratur amissum. Et quoniam tu idem es cui persuasum atque insitum permultis demonstrationibus scio mentes hominum nullo modoi: dubitari nequit, si haec auferre beatitudinem potest, quin omne mortalium 5 genus in miseriam, mortis fine, labatur. Quod si multos scimus beatitudinis fructum non morte solum, verum etiam doloribus suppliciisque quaesisse, quonam modo praesens vita facere beatos potest, quae miseros transacta non efficit
Abbreviated transcription (Latin):
liũ ⁊erũ fructus ullum beatitudĩs
põdus habet poterit ne memoria
illiꝰ lũcĩs ꝙͣtalibet ingruencium
sub frequẽtia patrũ sub ylebis
alacritate uidisti Cũ eisdẽ in curia
insidẽtib curules tu regie laudis
orator ingemii gloriã qz facũdie¬

Expanded text:
lium fructus ullum beatitudinis pondus habet, poteritne illius memoria lucis quantalibet ingruentium sub frequentia patrum sub plebis alacritate uidisti, cum eisdem in curia curules insidentibus tu regiae laudis orator ingenii gloriam facundi
Abbreviated transcription (Latin):
uni ego uera inꝙͣ cõmemoras .o.
uirtutũ om̃iũ nutrix nec inficiari
possum prosperitatis mee uelocissi¬
mũ cursũ. sed hoc est quod recolentẽ
uehemẽcius coquit Nam in omni
suppliciũ lu ie. id rebus iuire ĩpu¬
tare nõ possis nain a te hoc mane
nomẽ fortuite felicitatis mouet
ꝙͣplurimis maximis q habũdes metũ
reputes licet Igitur si quod in om̃i
meliora queq ⁊etmẽs de ĩfortumo
iure causari atͣ qui uiget ĩcolumis
illud preciosissimũ generis humani
decus symachus socer. et ꝙ uite p̾cio¬
felices se extimabat uł ea amissioe
ĩfeliçes talsa opione decipiebantͦ¬

Expanded text:
um ego: Vera, inquam, commemoras, o uirtutum omnium nutrix, nec infitiari possum prosperitatis meae uelocissimum cursum. Sed hoc est quod recolentem uehementius coquit; nam in omni supplicium luas, id rebus iure imputare non possis. Nam si te hoc inane nomen fortuitae felicitatis mouet, quam pluribus maximisque abundes mecum reputes licet. Igitur si quod in omni meliora quaeque retinens de infortunio iure causari? Atqui uiget incolumis illud pretiosissimum generis humani decus Symmachus socer et, quod uitae prfelices se existimabant et ex amissione earum infelices, falsa opinione decipiebant
Abbreviated transcription (Latin):
ed qm̃ ⁊ationũ meaꝵ iam inte
fomẽta descendũt. paulo balidio¬
rib remediis btendũ puto. age enĩ
si iam caduca et momẽtanea for
aut nõ ꝑspectũ cõsider atũqz uilescat
diuicie ne uel ur̃i uel sui natura
semper odiosos, claros semxer lar¬
gitas facit Ed si manere apud
quẽqz non potest q̃d trãssertur
in alterũ tũc est preciosa pecuma
cũ trãslata in alios largiendiusu
desut posideri. at eadẽ ⁊ apud
unũ quãta est ubiq genciũ con¬
geratur ceteros sui moyes fecerit
et uox quidẽ ⁊c̃.¬

Expanded text:
m rationum iam in te mearum fomenta descendunt, paulo ualidioribus utendum puto. Age enim, si iam caduca et momentaria fortaut non perspectum consideratumque uilescat? Diuitiaene uel uestrae uel sui natura semper odiosos, claros largitas facit. Quodsi manere apud quemque non potest quod transfertur in alterum, tunc est pretiosa pecunia cum translata in alios largiendi usu desinit possideri. At eadem, si apud unum quanta est ubique gentium congeratur, ceteros sui inopes fecerit. Et uox quidem
Abbreviated transcription (Latin):
esse cõiectas qui se delo proxmosar¬
bitrentuz. si de fortune tue ⁊eliquns
pars eis mĩma cõtingat hic ip̃e lotꝰ
quẽ tu exiliũ bocas incõlentib pata
est Adeo nichil est miseꝵ isicũ pu¬
tes Etontraqz beata sors omĩs est
equammnitate tollerantis Quis est
ille tam felix. qui cũ dederit impaci¬
encie manꝰ statũ suũ mutari nõ
optet Smͣ multis amaritudinibus
humane felicitatis dulcedo ⁊espersa

Expanded text:
esse coniectas qui sese caelo proximos arbitrentur si de fortunae tuae reliquiis pars eis minima contingat? Hic ipse locus, quem tu exsilium uocas, incolentibus patria est. Adeo nihil est miserum nisi cum putes, contraque beata sors omnis est aequanimitate tolerantis. Quis est ille tam felix, qui cum dederit impatientiae manus statum suum mutare non optet? Quam multis amaritudinibus humanae felicitatis dulcedo respersa
Abbreviated transcription (Latin):
tis pueris uel paterm uel auici specimẽ
elucet igen cũ igitur precipua sit
est ad unũ om̃is exosa fortuna Nec tibi
ninnũ ualida tẽpestas incũbuit qm̃
tenaces herẽt anchore. que nec presẽtis

Expanded text:
tis pueris uel paterni uel auiti specimen elucet ingenii? Cum igitur praecipua sit est ad unum omnis exosa fortuna nec tibi nimium ualida tempestas incubuit, quando tenaces haerent anchorae quae nec praesentis
Abbreviated transcription (Latin):
meriusti. cũ incircoduoꝵ mediꝰ cõsu¬
lũ circũsuse multitudĩs expectatiõẽm
triũ phali largitiõe saciasti dedisti ut
opmor uerba fortune. dũ te illa demł¬
cet. dũ te ut delicias suas fouet munꝰ
q̃d nulli umꝙͣ priuato cõmodauerat
abaulisti uis ne igitur cũ fortuna
calculũ ponere Nũc te primũ liuẽti
oculs perstymxit si numeꝵ modũ¬
qz letor tristiũ ue consider es adhuc
te felicẽ negare nõ yossis. ꝙ s idcirco
te fortunatũ esse nõ estimas. Qm̃ que
tũc leta uidebãtur abierũt Non est ꝙ
te miserũ putes. qm̃ que nuĩc credũ¬
tur mesta pretereũt an tu in hãc
hospesq uenisti. ullã ne humanis ⁊eb
in esse cõstanciã reris Cũ ixm sepe
hommẽ uelox hora dissoluat Nam
fortune etiã manẽtis Siud igitur
referre putes. tu ne illã moriendo
deseras. an te illa sugiendo

Expanded text:
meruisti, cum in circo duorum medius consulum circumfusae multitudinis exspectationem triumphali largitione satiasti? Dedisti, ut opinor, uerba Fortunae dum te illa demulcet, dum te ut delicias suas fouet. Munus quod nulli umquam priuato commodauerat abstulisti. Visne igitur cum Fortuna calculum ponere? Nunc te primum liuenti oculo praestrinxit. Si numerum modumque laetorum tristiumue consideres, adhuc te felicem negare non possis. Quodsi idcirco te fortunatum esse non aestimas, quoniam quae tunc laeta uidebantur abierunt, non est quod te miserum putes, quontur moesta, praetereunt. 112 An tu in hanc hospesque venisti? ullamne humanis rebus inesse constantiam reris, cum ipsum saepe hominem velox hora dissolvat? Namfortunae est etiam 5 manentis. Quid igitur referre putas? Tune illam moriendo deseras, an te illa fugiendo
Abbreviated transcription (Latin):
i quãtas ⁊apidit flatib icitus
pontus uersãt harenas¬
il ut quot stelliferis edita noctibz
Celo sydera fulgent
humanũ miseras haud ideo genꝰ
Nil iam parta uidentur¬
⁊ ed quesita morãs seua ⁊apacitas
il lios pandit hyatus
Que iam precipitem frena cupidinẽ
Certo fine ⁊etentent
Largis cum pocius muneribz fluẽs
Sitis ardescit habendi
Nunꝙͣ diues agit qui trexidꝰ gemẽs
Se se credit egentem

Expanded text:
i quantas rapidis flatibus incitus Pontus versat arenas, Aut quot stelliferis edita noctibus Coelo sidera fulgent;Humanum miseras haud ideo genusNil jam parta videntur: Sed quaesita vorans saeva rapacitas Altos pandit hiatus. Quae jam praecipitem frena cupidinem certo fine retentent, largis cum potius muneribus fluens sitis ardescit habendi? Numquam diues agit qui trepidus gemens sese credit egentem
Abbreviated transcription (Latin):
uisquis uolet perhemnem¬
Cautus ponere sedem
Stabilisqz nec sonoris
s term flatibus euri
Et fluctibus minãtem
Curat spernere pontũ
Fugiens periculosam
Sortem sedis amene
humili domũ memẽto
Certus figere saxo
Miscens equora uentus
Tu cõditus quieti
Felix ⁊obore ualli
Duces serenuseuũ
Uidens etheris iras

Expanded text:
uisquis uolet perennemcautus ponere sedem stabilisque nec sonori sterni flatibus Euri et fluctibus minantem curat spernere pontum,Fugiens periculosam sortem sedis amoenae humili domum memento certus figere saxo. miscens aequora uentus, tu conditus quieti felix robore ualli duces serenus aeuum ridens aetheris iras
Abbreviated transcription (Latin):
Nichil antiqua lege solutum
Einquit proyrie statiois opus
Omma certo fine gubernãs
Merito rector cõhibere modo
ai cur tantas lubrica uersat
Fortuna uices premit insontes
D ebita sceleri noxia pena

Expanded text:
Nichil antiqua lege solutum linquit proprie stationis opus. Omnia certo fine gubernas gmerito rector cohibere modo. Nam cur tantas lubrica uersat Fortuna uices? Premit insontes debita sceleri noxia pena
Abbreviated transcription (Latin):
ria perfecte Quas uti post eadẽm
prodente cognoui. sue manibus
ipsa texuerat Quarum syetiem
ueluti fumosas ymagines solet
caligo quedam neglecte uetusta¬
tis obduxẽrat harum in extremo
margine. P. grecum. in suppre¬
mo uero:T. legebatur/ atqr¬

Expanded text:
ria perfectae quas, uti post eadem prodente cognoui, suis manibus ipsa texuerat. Quarum speciem, ueluti fumosas imagines solet, caligo quaedam neglectae uetustatis obduxerat. Harum in extrema margine Π Graecum, in supremo uero θ, legebatur
Abbreviated transcription (Latin):
hoc enĩ sciencie dei uis pñtaria no¬
tione cũcta amplectens ⁊ ebus mo¬
dum om̃ibz ip̃a constituit. Nichil ue¬
⁊o posteriorib debet / que cũ ita sintͥ
manet intemerata mortalibus ar¬
bitrii libertas. nec mique leges
solutis om̃i necessitate uolũtatib pre¬
mia penas qz proponũt. manet etiã
spectator de super cũctorum ptestiuis
deus uisiomsqz eus presens semper
eternitas cũ nrõꝵ actuũ futura
qualitate cõcurrit. bonis premia
malis supolicia dispensãs Nec frusta
sũt in deo poĩte spes precesqz que
cũ recte sũt mefficaces ẽẽ nõ possũt
aduer samini igitur uicia. colite
uirtutes. ad rectas spes ammum
subleuate. humiles preces in ex¬
celsa porrigite. magna uobis est
si diisimulare nõ uultis necessitas
indita probitatis. cũm ante ocu¬
los agitis iudicis cũcta cernẽtis

Expanded text:
Haec enim scientiae uis praesentaria noHaec enim scientiae uis praesentaria notione cuncta complectens rebus modum omnibus ipsa constituit, nihil uero posterioribus debet. Quae cum ita sint, manet intemerata mortalibus arbitrii libertas nec iniquae leges solutis omni necessitate uoluntatibus praemia poenasque proponunt. Manet etiam spectator desuper cunctorum praescius deus uisionisque eius praesens semper aeternitas cum nostrorum actuum futura qualitate concurrit bonis praemia malis supplicia dispensans. Nec frustra sunt in deo positae spes precesque; quae cum rectae sunt, inefficaces esse non possunt. Auersamini igitur uitia, colite uirtutes, ad rectas spes animum subleuate, humiles preces in excelsa porrigite. Magna uobis est, si dissimulare non uultis, necessitas indicta probitatis, cum ante oculos agitis iudicis cuncta cernentis
Abbreviated transcription (Latin):
hoc scilicet ꝙ ea que paulo ante
et an facias, quo ne cõuertas pre¬
sens prouidẽcie ueritas intuetur
diuinã te presenciã nõ posse uita¬
re . sicuti presentis oculi effugere
nõ possis intuitũ ꝙͣuis te in uarias
actiones libera uolũtate cõuerteris
Ouid igitur inquies ex mea ne
dispoĩcione sciẽcia diuina mutabi¬
tur ut cũ ego mĩc hoc nũc aliud
delim. Illa quoqz noscendi uices¬
alternare uideatuz. minime. om̃e
nãq futurũ diumꝰ precurrit ĩtuitꝰ
et ad presenciam proprie cognitio¬
nis retorquet ac reuocat nec alter¬
nat ut estimas nũc hoc nũt illud
prenoscendi uices. Sed uno ictu mu¬
tationes tuas manẽs preueit atq
cõplectitur. Suã cõxrehendendi omĩa
uisendi qz presenciam nõ ex futuraꝵ
ptrouentu rerũ sed ex proptia deus
simplicitate sortitus est Ex quo illud
quoq resoluitur q̃d paulõ ante po¬
siusti indignũ esse si sciencie dei cau¬
sam futura nrã prestare dicantur

Expanded text:
Hoc scilicet quod ea quae paulo antHoc scilicet quod ea quae paulo antet an facias quoue conuertas praesens prouidentiae ueritas intuetur, diuinam te praescientiam non posse uitare, sicuti praesentis oculi effugere non possis intuitum, quamuis te in uarias actiones libera uoluntate conuerteris. Quid igitur inquies? Ex meane dispositione scientia diuina mutabitur, ut cum ego nunc hoc nunc aliud uelim, illa quoque noscendi uicesalternare uideatur? Minime. Omne namque futurum diuinus praecurrit intuitus et ad praesentiam propriae cognitionis retorquet ac reuocat nec alternat, ut aestimas, nunc hoc nunc illud praenoscendi uice, sed uno ictu mutationes tuas manens praeuenit atque complectitur. Quam comprehendendi omnia uisendique praesentiam non ex futurarum prouentu rerum, sed ex propria deus simplicitate sortitus est. Ex quo illud quoque re- soluitur quod paulo ante posuisti indignum esse, si scientiae dei causam futura nostra praestare dicantur.
Abbreviated transcription (Latin):
no propria facit natura. sed cõdictionis
adiectio. nulla enĩ necessitas cogit ince¬
dere uolũtate gradientẽ ꝙͣuis eum tũc
cũ graditur icdere ne cessarium sit
Eodem igitur modo si quidẽ ꝓuidẽcia
diuma presens uidet id ẽẽ necesse est
Tamet si nullã nature habeat ncc̃ĩtatẽ
atque deus futura ea que ex arbitrii
libertate proueniũt presencia cõtuetur
hec igitur ad intuitũ ⁊elata diuinũ
necessaria sunt per condicionem et¬
cognicionẽ dume notionis. per se uero
considerata ab absoluta nature sue
libertate nõ desmũt fuĩt igͣ ꝓculdubio
cũcta qz futura deus ẽe prenoscit. sed
eo ꝵ quedam de libero proficiscũtur
arbitrio Que ꝙͣuis euemãt exi¬
stendo tamẽ naturã ꝓpriam non
amietũt. qz priusꝙͣ fierent etiam
no euenire potuissent Quidigitur
refert, non esse necessaria cũ ꝓpter
diume sciencie condicionẽ modis
om̃ĩb necessitatis instar euemat

Expanded text:
non propria facit natura sed condicionis non propria facit natura sed condicionis adiectio; nulla enim necessitas cogit incedere uoluntate gradientem, quamuis eum tum cum graditur incedere necessarium sit. Eodem igitur modo, si quid prouidentia praesens uidet, id esse necesse est, tametsi nullam naturae habeat necessitatem. Atqui deus ea futura quae ex arbitrii libertate proueniunt praesentia contuetur. Haec igitur ad intuitum relata di uinum necessaria fiant per condicionem condicionem diuinae notionis, per se uero considerata ab absoluta naturae suae libertate non desinunt. Fient igitur procul dubio cuncta quae futura deus esse praenoscit, sed eorum quaedam de libero proficiscuntur arbitrio, quae quamuis eueniant exsistendo tamen naturam propriam non amittunt qua prius quam fierent etiam non euenire potuissent. Quid igitur refert non esse necessaria, cum propter diuinae scientiae condicionem modis omnibus necessitatis instar eueniet?
Abbreviated transcription (Latin):
ad condicionẽ uero temporis futuraꝵ
duo fit ut hoc nõ sit opiio sed ueritate
potius cognicio cũ exiturũ quid
ẽẽ cognoscit ꝙ idem existendi ncc̃ĩtate
carere nõ nesciat hic si dicas ꝙ euẽ¬
turũ deus uidet id non euenire non
posse q̃d autẽ non potest non euenre
id ex necessitate contingere. meqz ad
hoc nomẽ ncc̃ĩtatis astringas. fatebor
rem quidẽ solidissime ueritatis. sed cui
uix aliquis nisi diuimi speculator acces¬
serit. Respondebo nãq idẽ futurũ cũ
ad diuinã notionẽ refertur necessa¬
riũ cum uero in sua natura perpen¬
ditur. liberũ prorsus atq abfolutũ
uideri due et enĩ sunt necessitates
simplex una ueluti ꝙ necesse est omes
homĩes esse mortales. altera uero condi¬
ciois ut si aliquẽ ambulare scias eum
ambulare necesse est Quod eñ quisq
nouit id ẽẽ aliter ac notũ est nequit
Sedhec condicio nimine secum illam
simplicem trahit. hanc enĩ necesfitatẽ

Expanded text:
ad condicionem uero temporis futurarum. ad condicionem uero temporis futurarum. Quo fit ut hoc non sit opinio sed ueritate potius nixa cognitio, cum exstaturum quid esse cognoscit quod idem exsistendi necessitate carere non nesciat. Hic si dicas quod euenturum deus uidet id non euenire non posse, quod autem non potest non euenire id ex necessitate contingere, meque ad hoc nomen necessitatis adstringas, fatebor rem quidem solidissimae ueritatis sed cui uix aliquis nisi diuini speculator accesserit. Respondebo namque idem futurum, cum ad diuinam notionem refertur, necessarium, cum uero in sua natura perpenditur, liberum prorsus atque absolutum uideri. Duae sunt etenim necessitates, simplex una, ueluti quod necesse est omnes homines esse mortales, altera condicionis, ut si aliquem ambulare scias, eum ambulare necesse est; quod enim quisque uouit, id esse aliter ac notum est nequit, sed haec condicio minime secum illam simplicem trahit. Hanc enim necessitatem
Abbreviated transcription (Latin):
porro a Rebus insimie cõstituta quasi
ab excelso ⁊erum cacume cũcta ꝓspiciat
Euidigitur postulas ut necessaria
fiant que diumo lumme lustrantur.
cum ne honuẽs quidẽ necesfaria faci¬
ant esse que uideant. Nũ enĩ que pñcia
cerns aliquã eis neceffitatemtiuis
addidit intuitus. mmime atqui ⁊
est diuim humam qz prefentis digna
collatio uti nos urõ hoc temporario
cetint eterno Quare hec diuina
prenotio naturã reꝵ ꝓprietatatẽ q
nõ mutat. taliaqz apud se presentia
spectat qualia in tempore olim futura
prouemẽt. nec rero uidicia cõsundit
unoqz sue mẽtis intuitu tam necesse
ꝙͣ nõ necesse uetiadignoscit. ficuti cum
uos pariter ambulare in terra hoĩem
et orira in celo solem uidetis ꝙͣ qmͣ
simul utrũq cõspectũ tamẽ discerintis
et hoc uolũtariũ illudẽe necessariũ
iuidicatis ita igitur cũcta despiciens
diuinꝰ intuitꝰ qualitatẽ repminime
perturbat Apud se quidẽ prefenciũ

Expanded text:
porro a rebus infimis constituta quasi porro a rebus infimis constituta quasi ab excelso rerum cacumine cuncta prospiciat. Quid igitur postulas, ut necessaria. fiant, quae divino lumine lustrentur, cum ne homines quidem necessaria faciant esse, quae videant. Num enim, quae praesentia. cernis, aliquam eis necessitatem tuus addit intuitus? — Minime. — Atqui si est divini humanique praesentis digna collatio, uti vos vestro hoc temporario-cernit aeterno. Quare hpraenotio naturam rerum proprietatemque non mutat taliaque apud se praesentia spectat qualia in tempore olim futura prouenient. Nec rerum iudicia confundit unoque suae mentis intuitu tam necessarie quam non necessarie uentura dinoscit; sicuti uos cum pariter ambulare in terra hominem et oriri in caelo solem uidetis, quamquam simul utrumque conspectum tamen discernitis et hoc uoluntarium illud esse necessarium iudicatis, ita igitur cuncta despiciens diuinus intuitus qualitatem rerum minime perturbat apud se quidem praesentium,
Abbreviated transcription (Latin):
uolutrisq momiẽti. que qm̃ manẽtis
illius pñcie quãdam gestat ymaginẽ
quibz cũq cõtigerit id prestat ut esse
uideantur Qm̃ uero manere nõ potuit
infinitũ tẽporis iter arripuit eoqz
modo factũ est ut cõtinuaret eũdo uitã
cuiꝰ plenitudinẽ cõplecti non ualuit
permanẽdo Itaq si digna rebus nomĩa
uelimꝰ imponere platonẽ sequẽtes deũ
quidẽ eternũ mũdum uero dicamus
esse perpetuũ Sm̃ igitur ome indi¬
ciũ sedm̃ sui naturã que sibi subiecta
sunt cõprehendit Est autem deosemper
eterms ac prefentarius status scien¬
tia quoq eius omem tẽporis superhs¬
sa motionẽ in sue manet simplicita¬
te presencie. infinita q preteriti ac
futuri spacia cõplectens. omĩa quasi
iam gerantur in sua simplici cogni
cione considerat Itaqz si prescienciã
pensare uelis qua deue cuncta dicno¬
scit. non esse prescienciam quasi futu¬
ri. sed scientiam nuiꝙͣ defficientis instã¬

Expanded text:
uolucrisque momenti, quae quoniam manentis uolucrisque momenti, quae quoniam manentis illius praesentiae quandam gestat imaginem, quibuscumque contigerit id praestat ut esse uideantur. Quoniam uero manere non potuit, infinitum temporis iter arripuit eoque modo factum est ut continuaret eundo uitam cuius plenitudinem complecti non ualuit permanendo. Itaque si digna rebus nomina uelimus imponere, Platonem sequentes deum quidem aeternum, mundum uero dicamus esse perpetuum. Quoniam igitur omne iudicium secundum sui naturam quae sibi subiecta sunt comprehendit, est autem deo semper aeternus ac praesentarius status, scientia quoque eius omnem temporis supergressa motionem in suae manet simplicitate praesentiae infinitaque praeteriti ac futuri spatia complectens omnia quasi iam gerantur in sua sitione considerat. Itaque si praevidentiam pensare velis, qua cuncta dinoscit, non esse praescientiam quasi futuri, sed scientiam numquam deficientis instan
Abbreviated transcription (Latin):
miciũ tẽporis nec hĩturũ esse defectum
hoc modo cõditori cõditum mũdũ fieri
coeternũ putãt. aliud est enĩ per ĩter¬
mĩabilem duci uitam q̃d mũdo plato
tribuit. aliud ĩteriãbilis uite totam
pariter cõplexam esse presenciã q̃d
diuine mẽtis propriũ ẽẽ manifestũ
est neqz enĩ deus cõditis ⁊ ebus antiqui¬
or uideri debet temporis quantitate
sed simplicis pocius proptietate natute
hunc enĩ bite ĩ mobilis pntariũ statũ
infuitꝰ ille hpraliũ ⁊erum motus
mitatur Cũqz eũ essingere atq equa¬
re nõ possit ex ĩmobilitate deficit in
motũ ex simplicitate presencie decoe¬
scit in ĩfinitam futuri ac preteriti
quãtitatẽ et cũ totam pariter uite
sue plenitudiẽ nequeat possidere
hoc ip̃o ꝙ aliquo modo miꝙͣ̃ ẽẽ desinit
illud q̃d implere atqz exyͥmere nõ potest
aliquatenꝰ uidetur emulari. alligãs
se ad qualẽcũq presenciam huiꝰ exigui

Expanded text:
initium temporis nec habiturum esse defectum, initium temporis nec habiturum esse defectum, hoc modo conditori conditum mundum fieri coaeternum putant. Aliud est enim per interminabilem duci uitam, quod mundo Plato tribuit, aliud interminabilis uitae totam pariter complexum esse praesentiam, quod diuinae mentis proprium esse manifestum est. Neque deus conditis rebus antiquior uideri debet temporis quantitate sed simplicis potius proprietate naturae. Hunc enim uitae immobilis praesentarium statum infinitus ille temporalium rerum motus imitatur, cumque eum effingere atque aequare non possit, ex immobilitate deficit in motum, ex simplicitate praesentiae decrescit in infinitam futuri ac praeteriti quantitatem, et cum totam pariter uitae suae plenitudinem nequeat possidere, hoc ipso quod aliquo modo numquam esse desinit illud quod implere atque exprimere non potest aliquatenus uidetur aemulari alligans se ad qualemcumque praesentiam huius exigui
Abbreviated transcription (Latin):
possit amplecti Sed crastinũ qͥdem
nõdum apptehẽdit. hester nũ uero iam
perrdidit. in hodierna quoqz uita non
ampliꝰ uiuitis ꝙͣ in illo mobili tran¬
sitorio q momẽto. Ed igitur tẽporis
patitur condicionẽ licet illud sicuti
de mũdo cẽsuĩt aristotiles nec ceperit
unꝙͣ esse nec desinat uitaqz eius cum
temporis infmitate tendatur Nondũ
tamẽ tale est ut eternũ ẽẽ nuire credat᷑
Non enĩtotũ simul infuntelicet uite
spaciũ conptehẽdit atq cõplectitur. sed
futura nondũ trãsacta iam nõhabet
Qd igitur ĩtermĩabilis uite plemtudi¬
nẽ totã pariter comprehẽdit ac possi¬
det. cui neq futuri quicꝙͣ ab sit nec
preteriti fluxerit. id eternũ esse iure
perhibetur. Id qz necesse est et sui cõpos
presens sibi semxer assistere et ĩfinita¬
te mobilis temporis habere prefentem
unde non recte quidã qui cũ audiũt
uisũ platom mũdũ hunc nec habuisse

Expanded text:
possit amplecti. Sed crastinum quidem possit amplecti. Sed crastinum quidem nondum adprehendit, hesternum uero iam perdidit; in hodierna quoque uita non amplius uiuitis quam in illo mobili transitorioque momento. Quod igitur temporis patitur condicionem, licet illud, sicuti de mundo censuit Aristoteles, nec coeperit umquam esse nec desinat uitaque eius cum temporis infinitate tendatur, nondum tamen tale est ut aeternum esse iure credatur. Non enim totum simul infinitae licet uitae spatium comprefutura nondum habuit, transacta jam non habet. Quod igitur interminabilis vitae totam plenitudinem pariter comprehedet, cui neque futuri quidquam absit nec praeteriti fluxerit, id aeternum esse iure perhibetur, idque necesse est et sui compos praesens sibi semper adsistere et infinitatem mobilis temporis habere praesentem. Vnde non recte quidam, qui cum audiunt uisum Platoni mundum hunc nec habuisse
Abbreviated transcription (Latin):
Itq leuis rectostat corpote despicit q tetras
hec insi terrenꝰ male desipisãmonet figura
Sui recto celũ uultu petis ẽxeris qz frontẽ
Insudlime feras aim̃ quoqz ne grauata pessĩ
Inferior sidat mẽs corpore celfius leuato
uoniam igitur uti paulo ante
mõstratũ est om̃e quod scitur nõ
ex sua sed ex cõprehendenciũ natu¬
ra cognoscitur intueamur nĩc ꝙͣtũ
fas est quis sit diuine substancie sta¬
tus ut que nã etiam scientia eius sit
possimꝰ agnoscere. Deum igitur eter¬
mĩ esse cũctor ratione degenciũ cõ¬
mune iudiciũ est Suid sit igitur
eternitas cõsideremꝰ hec em̃ nobis
naturã pariter diumã sciẽciam q
patefecerit Eternitas igitur est
intermĩabilis uite tota simul et
perfecta possessio Ed ex collacione
quiequid uiuit in tẽpore id preseẽ
a preteritis in futura procedit
Nichilqz est in tempore cõstitutũ
quod totũ uite sue spaciũ pariter

Expanded text:
Atque leuis recto stat corpore despicitque terras. Atque leuis recto stat corpore despicitque terras. Haec nisi terrenus male desipis, admonet figura, Qui recto caelum uultu petis exserisque frontem, In sublime feras animum quoque, ne grauata pessum Inferior sidat mens corpore celsius leuato. Quoniam igitur, uti paulo ante monstratum est, omne quod scitur non ex sua sed ex conprehendentimn natura cognoscitur, iutueamur nunc quantum fas est, quis sit diuinae substantiae status, ut quaenam etiam scientia eius sit, possimus agnoscere. Deum igitur aeternum esse cunctorum ratione degentium commune iudicium est. Quid sit igitur aeterni tus consideremus; haec enim nobis naturam pariter diuinam scientiamque patefacit. Aeternitas igitur est interminabilis uitae tota simul et perfecta possessio, quod ex collatione quidquid uiuit in tempore id praesens a praeteritis in futura procedit nihilque est in tempore constitutum quod totum uitae suae spatium pariter
Abbreviated transcription (Latin):
semꝰ. sicut ymaginacionẽ senfum qz
rationẽ cedere oportere iudicauimꝰ
sic diuine sese mẽti humanã submttere
rationẽ iustissimũ censere mꝰ Quare
in illius sũme intlligencie cacumen
si possumus eriganur. Alic enĩ ratio
didebit q̃d in se nõ potest intueri. Id
autẽ est quonã modo etiã que certos
exitus non habent certa tamẽ ui¬
deat ac deffinita prenotio. neq id
sit opimio sed sũme potius sciencie
nullis terminis inclusa simplicitas
uam uariis terras aĩalia permeãt figuris¬
Nãqz alia extento sũt corpore puluerẽqz uerrũt
Cõtinuũ q trahũt ui pectoris icitata sulcũ
Sũt quibz ala⁊ leuitas uaga uerberẽtqz uentos
Et liquido longi spacia etheris enatet uolatu
hec pressisse solo uestigia gressibusqz gaudent
U el uirides campos trãsiittere uel subire siluas
Que uariis uideas licet omĩa discrepare formis
P rona tamẽ facies hebetes ualet ĩgrauare sensus¬
u inca gene hominũ celsũ leuat alcius cacumẽ

Expanded text:
sicut imaginationem sensumque lationi cedere oportere iudicauimus, sic diuinae sese menti humanam submittere rationem iustissimum censeremus. Quare in illius summae intellegentiae cacumen, si possumus, erigamur; illic enim ratio uidebit quod in se non potest intueri, id autem est, quonam modo etiam quae certos exitus non habent, certa tamen uideat ac definita praenotio neque id sit opinio sed summae potius scientiae nullis terminis inclusa simplicitas. Quam uariis terras animalia permeant figurisNamque alia extento sunt corpore puiueremque uerrunt Continuumque trahunt ui pectoris incitata sulcum, Sunt quibus alarum leuitas uaga uerberetque uentos Et liquido longi spatia aetheris enatet uolatu, Haec pressisse solo uestigia gressibusque gaudent Vel uirides campos transmittere uel subire siluas. Quae uariis uideas licet omnia discrepare formis, Prona tamen facies hebetes ualet ingrauare sensus. Vnica gens hominum celsum leuat altius cacumen
Abbreviated transcription (Latin):
rõms pocius causam ptobaremus
Simile est ꝙ humana racio diuinam
intelligenciã insi ut ip̃a cognoscit
non putat intueri futura nam ita
disseris. si qua certos ac necessarior
habere nõ uideantur euentus. ea
certo euentura prestra nequeũt
haꝵ igitur ⁊epnuilla est presciẽcia
quã si etiã in hus esse credamꝰ nchil
erit q̃d nõ ex nccͣitate prouẽĩat Si

Expanded text:
rationis potius causam probaremus? rationis potius causam probaremus? Simile est quod humana ratio diuinam ntiam futura, nisi ut ipsa cognoscit, non putat intueri. Nam ita disseris: Si qua certos ac necessarios habere non uideantur euentus, ea certo euentura praesciri nequeunt. Harum igitur rerum nulla est praescientia, quam si etiam in his esse credamus, nihil erit
Abbreviated transcription (Latin):
sed ceterarũ quoq noticia ꝵ subiec¬
ta cognoscit Suid igitur si rõcinaciõi
sensus ymaginatioqz ⁊ efragentur
nchil esse illud uniuerfale dicentes
enĩ fensibile uel ymagiabile est
id uiiuersũ esse nõ posse. aut igit᷑
rõmis uerum ẽẽ iudiciũ. nec quicꝙͣ
esse sensibile. aut quomã sibi notũ
sic plura fensibus et ymagmatio¬
ni esse subiecta manem esse cõnce p¬
tionẽ ratioms, que quidẽ sensibile
sit ac singulare quasi quidã uinuer¬
sale consideret. ad hec si ratio contra
responderat. si quidẽ et q̃d sensibile
et q̃d ymaginabile sit in uiiuersi¬
tatie ⁊atione conspicere illa uero
ad uniuersitatis cogiitionẽ aspi¬
cere non posse. quoniã eorum notiaia
corporales figuras non posset ex¬
cedere. de rerum uero cognitione
firmori pociue perfectioriq iudicõ
esse credendũ In huiꝰmõi igitur lite
nos quibz tam rõcinandi ꝙͣ ymagi¬
nãdi etiã senciendi qz uis mest. nõne

Expanded text:
sed ceterarum quoque notitiarum subiecsed ceterarum quoque notitiarum subiecta cognoscit. Quid igitur, si ratiocinationi sensus imaginatioque refragentur, nihil esse illud uniuersale dicentes enim sensibile uel imaginabile est, id uniuersum esse non posse; aut igitur rationis uerum esse iudicium nec quidquam esse sensibile, aut quoniam sibi notum sit plura sensibus et imaginationi esse subiecta, inanem conceptionem esse rationis quae quod sensibile sit ac singulare quasi quiddam uniuersale consideret. Ad haec, si ratio contra respondeat se quidem et quod sensibile et quod imaginabile sit in uniuersitatis ratione conspicere, illa uero ad uniuersitatis cognitionem adspirare non posse, quoniam eorum notio corporales figuras non possit excedere, de rerum uero cognitione firmiori potius perfectumque iudicio esse credendum, in huiusmodi igitur lite nos quibus tam ratiocinandi quam imaginandi etiam sentiendique uis inest nonne
Abbreviated transcription (Latin):
quãuis afficiant instrumenta
sensuũ formfecus obicite qualita¬
tes ammiqz agentis uigorem pas¬
sio corporis antecedat que in se
actũ mentis prouocet excitet qz
interim quiescẽtes intrinsecus for¬
mas. si in senciẽdis inꝙͣ corporib
ammꝰ non passione insignitu
sed ex sua ui subiectam corpori
uidicat passionẽ quãto magis ea
que cunctis corporũ affectionib
absoluta sũt in discernẽdo nõ obiec¬
ta extrnisecus secũtur. sed actũsue
mẽtis expediũt. hac itaq ratione
multiplices cognicõnes diuersis
ac differẽtibus cessere substanciis
Sensus enĩ solus cũctis aliis cognicõ¬
nbus destitutꝰ ĩmobilibz aiãntib
cessit. quales sũt conche maris. queqz
alia saxis herencia nutriũtur. yma¬
giacio uero mobilibz belius quibz
iam in esse fugiendi appetendi ue
aliquis uidetur affectus. ⁊atio ue¬
ro humami tantũ generis est sicuti
intelligencia sola diuini. Quo fit
ut ea noticia ceteris prestet. que
suapte natura nõ modo propriũ

Expanded text:
quamuis afficiant instrumenta sensuum forinsecus obiectae qualitates animique agentis uigorem passio corporis antecedat quae in se actum mentis prouocet excitetque interim quiescentes intrinsecus formas, si in sentiendis, inquam, corporibus animus non passione insignitur, sed ex sua ui subiectam corpori iudicat passionem, quanto magis ea quae cunctis corporum affectionibus absoluta sunt, in discernendo non obiecta extrinsecus sequuntur, sed actum suae mentis expediunt? Hac itaque ratione multiplices cognitiones diuersis ac differentibus cessere substantiis. Sensus enim solus cunctis aliis cognitionibus destitutus immobilibus animantibus cessit quales sunt conchae maris quaeque alia saxis haerentia nutriuntur, imaginatio uero mobilibus beluis quibus iam inesse fugiendi appetendiue aliquis uidetur affectus, ratio uero humani tantum generis est sicut intellegentia sola diuini. Quo fit ut ea notitia ceteris praestet quae suapte natura non modo proprium
Abbreviated transcription (Latin):
sit. in hac arce presidio neccesse est
egeat alieno Ita est inꝙͣ Igitur suf¬
ficientie potentie qz una est eadẽ qz
natura Sic uidetur odbero hui moĩ
sit. spernẽdum ne ẽẽ censes. An econtra.
rerũ omium ueneratione dignissimũ
at hoc quidẽ ne dubitari inꝙͣ potest¬

Expanded text:
sit, in hac praesidio necesse est sit, in hac praesidio necesse est egeat alieno. – Ita est, inquam. – Igitur sufficientiae potentiaeque una est eademque natura. – Sic uidetur. – Quod uero huius modi sit spernendumne esse censes an contra rerum omnium ueneratione dignissimum? – At hoc, inquam, ne dubitari