comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ro in qͣ si ita. ẽ: utrũ apes & ranas & alia
mulca quȩ sine c̃cubitu gignunt᷑ ñ sit ne¬
fas occidere. Nefas esse dicitis. Hergo
ꝓpt̃ cognationẽ principũ nescio quoꝵ
ab animantiũ nece auditores ur̃os ꝓhibetis:
Aut si generale̾ cognacionẽ om̃iũ. e̾ẽ.
corpoꝵ dicitis. arbores qͦq ad eandẽ prin¬
cipũ offensionẽ ꝓculdubio ꝑtinebunt.¬
de qͥb ñ .ẽ. mandacũ auditorib . Redit᷑
ergͦ ad illud inualidũ: ea quȩ in stirpib:
audicores ledunt expiari ꝑ fructus qͦs
ad eccłam urãm ferunt. Dictũ. ẽ. enĩ.
hoc mͦdo posse eos qͥ in macello lamant a¬
nimalia carnesq uendtant si ur̃i audito¬
res sint Suaq lucra cõparatis frugib uob̃
c̃ferant. cȩdẽ illã cotidianã sibi licere ẽ¬
usib abholeri. Qđ si dicatis. quẽ ad modũ
de pomis & de holerib c̃ferendũ fiuss&.
ut illiꝰ int̾fectionis ueniã mereret᷑ ꝗđ

Expanded text:
ro, inquam, si ita est, utrum apes, et ranas, et alia ro, inquam, si ita est, utrum apes, et ranas, et alia multa, quae sine concubitu gignuntur, non sit nefas occidere? Nefas esse dicitis. Non ergo propter cognationem principum nescio quorum, ab animantium nece auditores vestros prohibetis. Aut si generalem cognationem omnium esse corporum dicitis, arbores quoque ad eamdem principum offensionem procul dubio pertinebunte non est mandatum auditoribus. Reditur ergo ad illud invalidum, ea quae in stirpibus auditores laedunt, expiari per fructus quos ad ecclesiam vestram ferunt. Dictum est enim hoc modo, eos qui in macello laniant animalia carnesque venditant, si vestri auditores sint, suaque lucra comparatis frugibus vobis conferant, caedem illam quotidianam sibi licere coepulis aboleri. 62. Quod si dicatis, quemadmodum de pomis et de oleribus, conferendum fuisse ut illa interfectio veniam mereretur; quod
Abbreviated transcription (Latin):
mantia licere ꝑ imere clamitabit: Est
inqͥt alia qͦdã secretissima racio. Meni
de . ẽ. homini callido ad uersus in doctos.
in nacura: obscuritacis ꝑ fugiũ. Telestes
enĩ ait principes qͥ de gente tenebraꝵ
capti atq uincti ac̃ dicore mũdi in illis
d& anunalia. de suo scilic& genere ac
stir pe uenientia: qui ꝑ emptores eorũ
reos tenent. nec de hoc mundo exire ꝑ¬
mittunt: penaq illos qͥb possiͣnt & cru¬
ciacib atterunt. Quis imperitoꝵ ñ hac
formid&: & qͥ in tanta obscuritate nihil
uid& hoc. ita ut dicit᷑. ẽẽ. arbitret᷑
Sed egͦ institutũ ñ relinqͣ meũ: cui ds ad¬
eric. ut aꝑtissima ueritate obscura men¬
datia refellant᷑. Quero enĩ si animalia
quȩ in t̾ris st̃ & m aqͥs de illo genere
principũ ꝑ successionẽ ꝓlis & operatio¬
nẽ c̃ cubitꝰ ueniunt. cũ ad illos aborti¬
uos fȩtꝰ reuocat᷑ origͦ nascentiũ. Quȩ¬

Expanded text:
mantia licere perimere clamitabit? Est, mantia licere perimere clamitabit? Est, inquit, alia quaedam secretissima ratio. Non enim deest homini callido adversus indoctos in naturae obscuritate perfugium. Coelestes enim, ait, principes, qui de gente tenebrarum capti atque vincti, a Conditore mundi in illis  terra animalia, de suo scilicet genere ac stirpe venientia: qui peremptores eorum reos tenent, nec de hoc mundo exire permittunt, poenisque illos quibus possunt, et cruciatibus atterunt. Quis imperitorum haec non formidet, et qui in tanta obscuritate nihil videt, hoc ita ut dicitur esse non arbitretur? Sed ego institutum non relinquam meum, cui Deus aderit, ut apertissima veritate obscura mendacia refellantur. 61. Quaero enim, si animalia quae in terris sunt et in aquis, de illo genere principum per successionem prolis et operationem concubitus veniunt, cum ad illos abortivos fetus revocatur origo nascentium; quae
Abbreviated transcription (Latin):
pulenta . ẽ: & hoc ei plerũq ac ma¬
xime putacione p̃stat᷑. Qd̃ si fer¬
rũ sic Sentiret᷑ : uultu c̃tabescer&
potius tot tantisq affecta uulnerib
quã ex illis pullulans locis cã certa
exultacione reuirescer&. Arũ¬
tam̃ cur maius nefas putatis anim¬
lia. quã stirpes cedere. cũ ille uob̃ pu¬
riorẽ anunã quã carnes habere uide¬
ant᷑ : Fit in qͥt cõpensatio qͦdã: cũ
eoꝵ quȩ de agris auferunt᷑. pars
aliqͣ dat᷑ electis scĩsq purganda. Iã
Superiꝰ ista frustrata st̃ : satisq de¬
monstratũ. ẽ. qͣntũ existimo. nulla
ratione dici: plus e̾e̾. in frugib par¬
tis illiꝰ bonȩ quã in carnib . Sedsi
uendendis carnib uictũ qͥsq sustent᷑.
atq: om̃e talis negotii lucrũ in em̃dis e¬
lectoꝵ ur̃oꝵ cibis cõsumat. pluresq
iste adferat scĩs xscas quã agricola &
rusticꝰ ñ ne eadẽ cõpensatione sibi ani¬

Expanded text:
pulenta est? At hoc ei plerumque ac mapulenta est? At hoc ei plerumque ac maxime putatione praestatur. Quod si ferrum sic sentiret, ut vultis, contabesceret potius tot tantisque affecta vulneribus, quam ex illis pullulans locis, tam certa exsultatione reviresceret. 60. Verumtamen cur majus nefas putatis animalia quam stirpes caedere, cum illae vobis puriorem animam quam carnes habere videantur? Fit, inquit, compensatio quaedam, cum eorum, quae de agris auferuntur, pars aliqua datur electis sanctisque purganda. Jam superius ista frustrata sunt, satisque demonstratum est, quantum existimo, nulla ratione dici plus esse in frugibus partis illius bonae quam in carnibus. Sed si vendendis carnibus victum quisque sustentet, atque omne talis negotii lucrum in emendis electorum vestrorum cibis consumat, pluresque istis afferat sanctis escas quam agricola et rusticus; nonne eadem compensatione sibi ani
Abbreviated transcription (Latin):
in hoc genere dici posst̃. Nã qͥd ob¬
erit animȩ lupi qui lupũ int̾fecerit.
cũ & lupus ille quãdiu uiuit lupus
futurus Sit: nec ulli obtẽper& p̃dica¬
tori. ut aliqͣntũ ab ouiũ sanguine
tẽper&. & ex illo uinculo corporis
anima scđm uos rationalis int̾fecta
belua liberet᷑. & ab hac qͥdẽ cȩde
auditores & t̃ ur̃os ꝓhibetis. Maior
enĩ uidet᷑ quã marborib. Hic ur̃os
sensus corporeos uidelic&: ñ multũ im¬
ꝓbo. Elidemꝰ enĩ & uocib sentimꝰ. cũ
dolore mori animantia. Nđ qͥdẽ hõ
c̃cẽnit inbestia: cũ qͣ scilic& rationa¬
bilẽ animã ñ habente nulla legis so¬
cietate copulat᷑. Sed eosdẽ ur̃os sensꝰ
in intuendis arborib: quȩro. & uos
cȩcos ꝓrsꝰ iurnio. Ut enĩ omitã qđ
nullis motib in ligno sens doloris
appar&. qͥd manifestius quã tc̃ se
optime habere arborẽ cũ uiget. cũ
Frond&. cũ florib lȩta. fructib o¬

Expanded text:
in hoc genere dici possunt. Nam quid obin hoc genere dici possunt. Nam quid oberit animae lupi, qui lupum interfecerit: cum et lupus ille, quamdiu vivit, lupus futurus sit, nec ulli obtemperet praedicatori, ut aliquantum ab ovium sanguine temperet; et ex illo vinculo corporis, anima secundum vos rationalis, interfecta bellua liberetur? Et ab hac quidem caede auditores etiam vestros prohibetis: major enim videtur quam in arboribus. Hic vestros sensus, corporeos videlicet, non multum improbo. Videmus enim et vocibus sentimus, cum dolore mori animantia, quod quidem homo contemnit in bestia, cum qua scilicet rationalem animam non habente, nulla legis societate copulatur. Sed eosdem vestros sensus in intuendis arboribus quaero, et vos caecos prorsus invenio. Ut enim omittam quod nullis motibus in ligno sensus doloris apparet, quid manifestius quam tunc se optime habere arborem cum viget, cum frondet, cum floribus laeta, fructibus o
Abbreviated transcription (Latin):
disciplinȩ ur̾̃ȩ. si Signaculũ solueris: ocͥd
te mimicitiꝰ dĩ m̃bro si custodieris: Sedhͦc
ex ur̃a opinione falsa & nugatoria. Nã
certa & manifesta crudelitas in uob̃. ex.
c̃uincit᷑ : ex eodẽ ipso errore manans.
Siqͥs enĩ ꝑ morbũ corpore dissoluto
fessus ab itinere ac peste semi animis
in uia uceat. nihil ualens amplius.
quã ut cũq uerba ꝓferre. cui ꝓsit
ad stringendũ corpꝰ pirũ dari. teq
cranseuntẽ ut subuenias or& atq
obsecr&. ut de arbore ꝓxima aqua
nullo humano. nullo deniq diumno
iure ꝓhiberis. pomũ afferas homoni
post paululũ nisi feceris morituro.
& hominẽ sic affectũ p̃cantẽq dese¬
res ne arbor plor& dũ fructꝰ demit᷑.¬
& tu signaculi dissolutor ad pȩnas
manicheias destineris. Rapitułoi.
mores. & innocentiã singularẽ.
Sed iã de nece animaliũ reqͥrã. qͦd
mou&. Emulta qͥdẽ huiusmodi. & iã

Expanded text:
disciplinae vestrae, si signaculum solveris? quid disciplinae vestrae, si signaculum solveris? quid te inimicius Dei membro, si custodieris? 58. Sed hoc ex vestra opinione falsa et nugatoria: nam certa et manifesta crudelitas in vobis esse convincitur, ex eodem ipso errore manans. Si quis enim per morbum corpore dissoluto, fessus ab itinere, ac peste semianimis in via jaceat, nihil valens amplius quam utcumque verba proferre, cui prosit ad stringendum corpus pirum dari, teque transeuntem ut subvenias oret, atque obsecret ut de arbore proxima, a qua nullo humano, nullo denique vero jure prohiberis, pomum afferas homini, post paululum nisi feceris morituro; et hominem sic affectum precantemque deseres, ne arbor ploret dum fructus demitur, et tu signaculi dissolutor ad poenas manichaeias destineris. O mores et innocentiam singularem! 59. Sed jam de nece animalium requiram quod movet, et multa quidem hujusmodi etiam
Abbreviated transcription (Latin):
offerri uob̃ iubetis. ñ ut his qui adferunt
tantũ. fed ut his ciã quȩ adferunt᷑ ꝓd eẽ.
possitis. qͥs bene c̃siderans ullo mͦdo tolera¬
uerit: Primo qͥa nichil int̾.ẽ. utrũ ipse sce¬
lus ammictas: an ꝓpt̃ te ab alio ammitti ue¬
lis. Nolle te dicis. Nuomdo gͦ subuenit᷑ illi
diuinȩ parti quȩ in lactucis & inporris iaas
sinemo haec euellat & sc̃is purganda defe¬
rat: Deinde cu ipse transiens ꝑ eũ agrũ
in qͦ cibi iure amicitiȩ decerpendi qͦlib&
potestas dat᷑. Si fico uideris coruũ immi¬
nentẽ qͥd facies: Nĩ ex opinione tua ficꝰ
ipsa cecũ loqͥ & dep̃cari miserabilit̃ uidet᷑
ut eã ipse decerpas: & sc̃o uentre purificã¬
dã resuscitandãq sepelias potiꝰ quã coruuꝰ
ille deuoratã funesto corpori misceat. acq
in alias formas in ligandĩ crucuandaq tranᷤ¬
mittat. Quid te crudeliꝰ si uerũ. ẽ. Quid
in eptiꝰ si falsũ. ẽ Nuid magis c̃trariũ

Expanded text:
afferri vobis jubetis, non ut iis qui afferunt afferri vobis jubetis, non ut iis qui afferunt tantum, sed ut iis etiam quae afferuntur, prodesse possitis, quis bene considerans ullo modo toleraverit? Primo, quia nihil interest utrum ipse scelus admittas, an propter te ab alio admitti velis. Nolle te dicis. Quomodo ergo subvenitur illi divinae parti, quae in lactucis et in porris jacet, si nemo haec evellat, et ad sanctos purganda deferat? Deinde, tu ipse transiens per eum agrum, in quo tibi jure amicitiae decerpendi quod libet potestas datur, si fico videris corvum imminentem, quid facies? Nonne ex opinione tua, ficus ipsa tecum loqui et deprecari miserabiliter videtur, ut eam ipse decerpas, et sancto ventre purificandam resuscitandamque sepelias patius, quam corvus ille devoratam funesto corpori misceat, atque in alias formas illigandam cruciandamque transmittat? Quid te crudelius, si verum est? quid ineptius, si falsum est? quid magis contrarium
Abbreviated transcription (Latin):
quȩrit᷑ cur & arborib ñ mittat᷑ p̃ceptor
apłs. aut cur ille qͥ hominib mittitur
ñ & arborib p̃dic& ueritatẽ: Nic cogi¬
mini respondere illas animas ꝑ cipere
in talib corporib p̃cepta diuina ñ posse.
Ted uebem̃tius ab alio latere urgenuni:
qͣndoqͥdẽ illas ꝑhibetis & audire uoces nr̃a
& uerba incelligere. & corpora motusq cor¬
poꝵs intueri cogitationes deniq ipsas ꝑ¬
spicere. Quȩ si uera sunt. cur nihil posst̃
a lucis apło discere. Uel cur ñ oiã multo
Faciliꝰ posst̃ quã nos. cũ interiora &iã m̃tis
aspiciant: Sta eni magister ille qͥuos lo¬
quendo uix doc& ut dicitis. cogitando eas
possit erudire: quȩ fententias eas ante
Sermonẽ in animo cernerent. Si uͦ bxc
falsa st̃: uidete tamdẽ in qͦ errore aceacis. Iã
qđ poma ipsi ñ decerpitis. herbãq ñ uellitis.
sed cam̃ ab auctorib ur̃is decerpi. & euelli. atq

Expanded text:
quaeritur cur et arboribus non mittatur praeceptor quaeritur cur et arboribus non mittatur praeceptor apostolus, aut cur ille qui hominibus mittitur, non et arboribus praedicet veritatem. Hic cogimini respondere, illas animas percipere in talibus corporibus praecepta divina non posse. Sed vehementius ab alio latere urgemini; quandoquidem illas perhibetis et audire voces nostras, et verba intelligere, et corpora motusque corporum intueri, cogitationes denique ipsas perspicere. Quae si vera sunt, cur nihil possunt a lucis apostolo discere? vel cur etiam multo facilius non possunt quam nos, cum interiora etiam mentis aspiciant? Ita enim magister ille, qui vos loquendo vix docet, ut dicitis, cogitando eas posset erudire, quae sententias ejus ante sermonem in animo cernerent. Si vero haec falsa sunt, videte tandem in quo errore jaceatis. 57. Jam quod poma ipsi non decerpitis, herbamque non vellitis, sed tamen ab auditoribus vestris decerpi et evelli atque
Abbreviated transcription (Latin):
entior. N. necandi hominis quippe
certissima racio. ẽ: ne aut eũ neces ciu̾ꝰ¬
& sapientia & uirtꝰ aliis plurimũ ꝓd.ẽ.
aut eũ qͥ forte poterat ad sapientiã ꝑ
nitꝰ. suit interiorib cogitationib diuinitꝰ in¬
lustratꝰ. Animã aũ hominis qͣnto sapienci¬
or corpore excesserit. tanto utiliꝰ excedere
ueritas docet: rationt subtilissima. & aucto¬
ritate latissima ꝑuagata. Rapitulum.¬
uã obrẽ qui arborẽ dricit: animã
nihił insapientia ꝓficientẽ de illo corpore
liberat. Itaq uos homines scĩ. uos inquã
pocissuũ excidere arbores deberetis: &
earũ animas ab illo uinculo exutas. orationi
& psalmis ad meliora ꝑducere. An de his
animab hoc fieri pocest. ñ qͣs m̃te adiuue¬
ritis. sed qͥs uentre receperitis: Quauis id¬
ipsũ animas arboꝵ quã diu st̃ in arborib
ad sapientiã ñ ꝓficere: sume angustiȩ qͣn¬
tũ arbitror uos cõpellunt fateri. Cũ a uob̾

Expanded text:
entior? Non necandi hominis quippe entior? Non necandi hominis quippe certissima ratio est, ne aut eum neces cujus sapientia et virtus aliis plurimum prodest, aut eum qui forte ponitus, sive interioribus cogitationibus divinitus illustratus. Animam autem hominis, quanto sapientior corpore excesserit, tanto utilius excedere veritas docet, et ratione subtilissima, et auctoritate latissime pervagata. Quamobrem qui arborem dejicit, animam nihil in sapientia proficientem de illo corpore liberat. Itaque vos homines sancti, vos, inquam, potissimum excidere arbores deberetis, et earum animas ab illo vinculo exutas orationibus et psalmis ad meliora perducere. An de his animis hoc fieri potest, non quas mente adjuveritis, sed quas ventre receperitis? 56. Quamvis idipsum animas arborum, quamdiu sunt in arboribus, ad sapientiam non proficere, summae angustiae, quantum arbitror, vos compellunt fateri, cum a vobis
Abbreviated transcription (Latin):
memoraui de arbore & de grege porco¬
ꝵ nũquĩ acorruptorib immissa docis¬
tis : tam̃ ne c̃siderantes quantũ uob̃ ad¬
uerset᷑ hoc idẽ &iã de his aliqͣndo &ũ¬
dicere uelitis. ceneã ꝓpositũ meũ: ut
auob̃ magnis om̃mo pollicitatorib ra¬
tionis atq ueritatis. quȩrã primũ
qͥd obsit arbori. ñ dico si pomũ inde
foliũ ue decerpas. Qđ qͥdẽ apđ uos
Siqͥs ñ imprudentia Sed sciens fecerit.
signaculi corruptor sine ulla dubita¬
tione dãpnabit᷑. Sed om̃ino eam ra¬
dicitꝰ erius. Anima nãq illa quã ra¬
tionale̾ in e̾e. arborib arbitramini.
arbore uinculo soluit᷑. Us enĩ hoc di¬
citis. E eo qͥdẽ uinculo: in qͦ magna
miseria. nulla utilitate tenebatur.
Hã & reuolutionẽ hominis in arborẽ
notũ . ẽ. uos id . ẽ. auctore̾ ipsũ ur̃m
ꝓ ingenti pȩna. ñ cam̃ ꝓsũma solere
muntari. Ec ñ potest in arbore ani¬
ma fieri stulcior: & in homine Sapi¬

Expanded text:
mmemoravi de arbore, et de grege porcommemoravi de arbore, et de grege porcorum, nunquam a corruptoribus immissa esse dixistis: tamen, ne considerantes quantum vobis adversentur, hoc idem etiam de his aliquando dicere velitis; teneam propositum meum, ut a vobis, magnis omnino pollicitatoribus rationis atque veritatis, quaeram primum quid obsit arbori, non dico si pomum inde foliumve decerpas, quod quidem apud vos, si quis non imprudentia, sed sciens fecerit, signaculi corruptor sine ulla dubitatione damnabitur, sed omnino si eam radicitus eruas. Anima namque illa quam rationalem inesse arboribus arbitramini, arbore excisa vinculo solvitur, vos enim hoc dicitis, et eo quidem vinculo in quo magna miseria, nulla utilitate tenebatur. Nam et revolutionem hominis in arborem, notum est vos, id est auctorem ipsum vestrum, pro ingenti poena, non tamen pro summa, solere minitari: et num potest in arbore anima fieri, ut in homine, sapi
Abbreviated transcription (Latin):
peccaułtat. Neq enĩ usq eo dem̃tes
sumꝰ: ut arbitrem᷑ sua Sponte arborẽ
uł frugiferã. ẽẽ. uł scerilẽ. Heq il¬
lud hoc uob̃ dicendũ e̾. His factis
dñm nr̃m alia quȩdã significare uo¬
luisse. Suis enĩ id nesciat: Bed certe
filio dĩ ñ ꝑ homicidiũ signũ dandũ
fuit. si arborẽ necare ut uos dicitis
homicidiũ. ẽ: uł necare animalia.
Nã & de hominib cũ quib utiq sumꝰ
uris Societate c̃ iuncti Signa quȩdã
dedit: sed sanando homines. ñ necando.
Qđ & de belius & de arborib facer& :
Si eadẽ nos cũ illis societate quã uos
opinamini c̃ iunctos e̾ẽ. iudicar&. Qu
loco mibi auctoritas int̾ ponenda uisa
.ẽ: ꝓpt̾ea qͥa de pecorũ ania & de
quadã uita qua dicunt᷑ arbores uiuere.
ñ potest uob̾cũ subtilit̾ difputari.
Sed qm̃ priuilegio qͦdã uos tuemini.
ut de scripturis opprimi nequeatis di¬
cendo eas. eẽ. falsas. quãquã ea quȩ co¬

Expanded text:
peccaverat. Neque enim usque eo dementes peccaverat. Neque enim usque eo dementes sumus, ut arbitremur sua sponte arborem vel frugiferam esse vel sterilem. Neque illud hic vobis dicendum est, his factis Dominum nostrum alia quaedam significare voluisse: quis enim nesciat? Sed certe Filio Dei non per homicidium signum dandum fuit, si arborem necare, ut vos dicitis, homicidium est, aut necare animalia. Nam et de hominibus, cum quibus utique sumus juris societate conjuncti, signa quaedam dedit; sed sanando homines, non necando. Quod et de belluis et de arboribus faceret, si eadem nos cum illis societate, qua vos opinamini, conjunctos esse judicaret. 55. Quo loco mihi auctoritas interponenda visa est, propterea quia de pecorum anima, et de quadam vita qua dicuntur arbores vivere, non potest vobiscum subtiliter disputari. Sed quoniam privilegio quodam vos tuemini, ut de Scripturis opprimi nequeatis, dicendo eas esse falsatas; quanquam ea quae co
Abbreviated transcription (Latin):
inuenerit cibũ. Aut cib ipse Si inuenerit.
Quoꝵ alterũ. ẽ. uerũ homicidiũ. alcerũ
ur̃m: nob cam̃ ita tribuendũ. tãquã u¬
trũq sit uerũ. Iã qd̾ auditores ur̃os ñ ꝓ¬
inbetis carnib uesci. Sed occidere anima¬
lia ꝓhibetis: quid stultiꝰ & ꝑuersiꝰ dici
pocest. Nã si calis ñ cõcaminauit cib.
uos qͦq sumite. Si cõtaminat quȩ can¬
dẽ dem̃ĩtia . ẽ. mauis nefas putare animã
porcinã de corpore soluere. quã huma¬
nã porcino corpore maculare: Cał.¬
randũ tractandũq ueniamꝰ. Ac
prunũ quidẽ qđ ab animaliũ nece & ab
stirpiũ laceratione uos tẽperatis. Su¬
ꝑstitiosissimũ xp̃c ostendit: qui nullã
nob̃ cũ belius & arborib societatẽ ui¬
ris. ẽẽ. indicans. & in grege̾ porcorũ
dȩmones misit: & arborẽ in qua fru¬
tũ ñ oruenerat maledicto aridã fecit.
Michil certe porci. nihil arbor illa

Expanded text:
invenerit cibum, aut cibus ipse, si invenerit: invenerit cibum, aut cibus ipse, si invenerit: quorum alterum est verum homicidium; alterum vestrum, vobis tamen ita tribuendum, tanquam utrumque sit verum. Nam quod auditores vestros non prohibetis carnibus vesci, sed occidere animalia prohibetis, quid stultius et perversius fieri potest? Nam si talis non contaminat cibus, vos quoque sumite: si contaminat, quae tandem dementia est majus nefas putare, animam porcinam de corpore solvere, quam humanam porcino corpore maculare? CAPUrandum tractandumque veniamus. Ac primum quidem quod ab animalium nece, et ab stirpium laceratione vos temperatis, superstitiosissimum Christus ostendit: qui nullam nobis cum belluis et arboribus societatem juris esse judicans, et in gregem porcorum daemones misit , et arborem in qua fructum non invenerat, maledicto aridam fecit . Nihil certe porci, nihil arbor illa
Abbreviated transcription (Latin):
ã Quid si enĩ eo loco res agat᷑. ubi uenalis
cyb in ueniri ñ pocest. Nomͦ egens ille
fame moriturꝰ. t̾: dũ tu uir sapiens & benig¬
nꝰ magis cucumerẽ quã hominẽ miserea¬
ris. Hac.ẽ. ꝓfecto. Quid enĩ dicã c̃gruen¬
tius & planiꝰ. falsa misericordia. & uera cru¬
delitas. Hc̃ uecordiã uideamꝰ. Nuid enĩ si
niũmis illis qͦs dederis panẽ sibi emat: Nne
hoc in illo pars illa ur̃a diuina quã hic
sumit auenditore passura . ̃. qđ passuraᷤ
erat. si te dante Sũpsiss& : In uoluit igit᷑
Sordib peccator ille m̃dicus. partẽ dĩ re¬
uolare cupientẽ : tuis nũmis ad tantũ scelꝰ
adutꝰ. E tam̃ uos homines prudentissimi
in c̾e̾e. arbitramini : si homicidiũ facturo
ñ decis hominẽ quẽ occidat. sed scientes
pecuniã unde occidendũ cõpar& detis.
Quid ad hanc insaniã addi potest: Ita
enĩ fit : ut aut homͦ moriat᷑ si uenalẽ ñ

Expanded text:
am? Quid enim si eo loco res agatur, ubi venalis am? Quid enim si eo loco res agatur, ubi venalis cibus inveniri non potest? Homo egens ille fame moriturus est, dum tu vir sapiens et benignus magis cucumerem quam hominem miseraris. Haec est profecto quid enim dicam congruentius et planius? falsa misericordia et vera crudelitas. Nunc vecordiam videamus. Quid enim si nummis illis, quos dederis, sibi panem emat? Nonne hoc in illo pars illa vestra divina, qui hanc sumit a venditore, passura est, quod passura erat, si te dante sumpsisset? Involvit igitur sordibus peccator ille mendicus partem Dei revolare cupientem, tuis nummis ad tantum soclus adjutus: et tamen vos homines prudentissimi interesse arbitramini, si homicidium facturo non detis hominem quem occidat, sed scientes pecuniam unde occidendum comparet, detis. Quid ad hanc insaniam addi potest? Ita enim fit ut aut homo moriatur, si venalem non
Abbreviated transcription (Latin):
ad cibandũ cetigerit. qͣnte curpitudinis
& aliqͣdo sceleris plenũ . e̾: Siqͥdẽ sȩpe cã
multa dantur. ut c̃ sum facile a paucis ñ
posst̃. ¶ qm̃ sacrilegiũ putat᷑ uł aliis
dare qd redundat uł certe abicere: inmag¬
nas contrudimini cruditates. totũ qđ datũ
.ẽ. qͥsi purgare cupientes. Iã uͦ distenti & ꝓ
pe crepantes eos qui sub ur̃a disciplina sc̃
pueros ad deuoranda reliq̃ crudeli domi¬
natione cõpellitis : ita ut cuidã sit rome ob¬
iectũ. qđ miferos paruulos cogendo adues¬
cendũ tali suꝑsticione necauerit. Qđ ñ
crederẽ. nisi scirẽ qͣntũ nefas. ẽx̾. arbitremi¬
ni.uł alus hac dare qͥ electi ñ st̃ : uł cerce
ꝓicienda curare. Ita illa uescendi necessita
restat. quȩ ad turpissimã cruditatẽ pȩne
cotidiȩ aliqͥndo tam̃ potest & usq adho¬
micidiũ ꝑuenire. CAp̃.
ux̧ cũ ita sint: &iã pant̃ mendicanti
hic prius arguã: Crudelitatẽ an uecordi¬

Expanded text:
ad cibandum tetigerit, quantae turpitudinis ad cibandum tetigerit, quantae turpitudinis et aliquando sceleris plenum est? Siquidem saepe tam multa dantur, ut consumi facile a paucis non possint. Et quoniam sacrilegium putatur, vel aliis dare quod redundat, vel certe abjicere, in magnas contrudimini cruditates, totum quod datum est quasi purgare cupientes. Jam vero distenti, et prope crepantes, eos qui sub vestra disciplina sunt, pueros ad devoranda reliqua crudeli dominatione compellitis: ita ut cuidam sit Romae objectum, quod miseros parvulos cogendo ad vescendum tali superstitione necaverit. Quod non crederem, nisi scirem quantum nefas esse arbitremini, vel aliis haec dare qui electi non sunt, vel certe projicienda curare. Unde illa vescendi necessitas restat, quae ad turpissimam cruditatem pene quotidie, aliquando tamen potest et usque ad homicidium pervenire. 53. Quae cum ita sint, etiam panem mendicanti hic prius arguam, crudelitatem, an vecordi
Abbreviated transcription (Latin):
dephendere. ñ aũ ut corruptore dã¬
nare signaculi: Ita fit. ut melectis
ur̃is. ex. ñ possit : qui ꝓditꝰ fuerit ñ cõ¬
cupiscendo sed mȩdendo partẽ aliqͣ
cenassȩ gallinȩ. ẽẽ. aũ in his possit qͥ
uehem̃t̃ cimphas & alia placenta car¬
ne carentia desideras Se se ipse ꝓdide¬
rit: Tenetis igit᷑ eũ quẽ cupiditas sor¬
dib mergit: quẽ uͦ ipse cib ut arbi¬
tramini maculat ñ cenetis: cũ inqͥna¬
tionẽ de c̃cupiscentia qͣ de obsonio lon¬
ge maiorẽ fieri fateamini: plectentes
tam̃ eũ qͥ c̃ditis suauissime frugib
emin&. in bians. seseq ñ ten&. excluden¬
tes eũ qͥ qͣslib& epulas hominũ cõprim̃¬
dȩ famis causa Sine ulla cupiditate
paratꝰ sumere. & paratꝰ amittere indiffe¬
rent̾ capit. En miri mores. en egregia dis¬
ciplina. en memorabiles. cẽperantia. lã qđ
ea quȩ uob̃ quasi purganda offerunt᷑. ad
epulas nefas putatis : siqͥs alius p̃ter electõ

Expanded text:
ehendere, non autem ut corruptorem damnare signaculi? Ita fit ut in electis vestris esse non possit, qui proditus fuerit, non concupiscendo, sed medendo partem aliquam coenasse gallinae: esse autem in iis possit qui vehementer cumiphas, et alia placenta carne carentia desiderasse se ipse prodiderit. Tenetis ergo eum quem cupiditas sordibus mergit, quem vero ipse cibus, ut arbitramini, maculat, non tenetis, cum inquinationem de concupiscentia quam de obsonio longe majorem fieri fateamini, complectentes tamen eum qui conditis suavissime frugibus imminet inhians, seseque non tenet: excludentes eum qui quaslibet epulas hominum comprimendae famis causa sine ulla cupiditate paratus sumere, et paratus amittere, indifferenter capit. En miri mores, en egregia disciplina, en memorabilis temperantia! 52. Jam quod ea quae vobis quasi purganda offeruntur ad epulas, nefas putatis si quis alius praeter electos
Abbreviated transcription (Latin):
dissetis. Si a uanissimis fabulis alieni.
hoc xd c̾tinentiã ciboꝵ sequeremini
qd̃ ueritas ꝓbat: ut c̃cupiscentiȩ co¬
hercendȩ gr̃a. ñ uicandȩ immunditiȩ
quȩ nulla .ẽ. deliciosas ascas respuen
das iudicaretis. Nã siqͥs oriã rerũ
nacurã uim que animȩ & corporis
minꝰ incuens. uob c̃cedat animã com¬
qͥnari de obsonio mulcomagis eã cam̃
immundã fieri cupiditate c̃ceditis.
potiꝰ am̃tia de numero electoꝵ homi¬
nẽ pellere qͥ forte carnẽ ualitudinis
causa. nulla cupidicate gustauerit :
Si aũ piperata cubera uoracit̾ edere

Expanded text:
dissetis, si a vanissimis fabulis alieni, dissetis, si a vanissimis fabulis alieni, hoc ad continentiam ciborum sequeremini quod veritas probat; ut concupiscentiae coercendae gratia, non vitandae immunditiae quae nulla est, delictis. Nam si quis etiam rerum naturam vimque animae et corporis minus intuens, vobis concedat animam coinquinari de obsonio, multo magis eam tamen immundam fieri cupiditate conceditis. potius amentia, de numero electorum hominem pellere, qui forte carnem valetudinis causa, nulla cupiditate gustaverit: si autem pipe
Abbreviated transcription (Latin):
uescendo liberatis: Sed inqͥt ñ de car¬
nib aliqͥt ab eis bonȩ partis inligat᷑:
sed de frugib qͥs carnib Sumunt.
Quid gͦ de animab leonũ qͦꝵ cib
Sola caro .t̃. respondendũ uidetur .
Bibunt inqͥt: & ideo anima illa de
aqͣ tracta carniq implicata . ẽ. Quid¬
deniq de innumtrabilib auib. qͥd
de ipsis aquilis dici potest. quȩ neq
nisi carne pascunt᷑. nec ullo potu in¬
digent:Certȩ hic deficit᷑. & qͥd res¬
pondere pos ñ inuenit᷑. Si enĩ ani¬
ma de cibis uenit. & sunt animalia
sola sit caro :. ẽ. in carne anima. cui
purgandȩ more uro subuenire de¬
beretis uescendo carne᷑. nisi forte por¬
cũ qd̾ & frugib: alit᷑ &s aquã bibit.
animã lucis habere arbitramini: aqͥlȩ
uͦ cui sol maxime c̃ gruit tenebraꝵ
animã que a sola carne uiuit mee.
defenditis. Orerũ angustias: o incre¬
dibiles absurditates in qͣs ꝓfecto ñ inci¬

Expanded text:
vescendo liberatis? Sed, inquit, non de carvescendo liberatis? Sed, inquit, non de carnibus aliquid ab eis bonae partis illigatur, sed de frugibus quas cum carnibus sumunt. Quid ergo de animis leonum, quorum cibus sola caro est, respondendum videtur? Bibunt, inquit, et ideo anima illa de aqua tracta carnique implicata est. Quid de innumerabilibus avibus? quid de ipsis aquilis dici potest, quae non nisi carne pascuntur, nec ullo potu indigent? Certe hic deficitur, et quid responderi possit non invenitur. Si enim anima de cibis venit, et sunt animalia us, et cibus sola sit caro, est in carne anima, cui purgandae more vestro subvenire deberetis vescendo carnem. Nisi forte porcum, quod et frugibus alitur, et aquam bibit, animam lucis habere arbitramini; aquilae vero, cui sol maxime congruit, tenebrarum animam, quia sola carne vivit, inesse defenditis. 51. O rerum angustias, o incredibiles absurditates in quas profecto non inci
Abbreviated transcription (Latin):
ẽt̃. stercorũ domũ: Ienc igit᷑ alunt᷑ ea quȩ
uob̾ munda st̃: qd̾ in eare quȩ uob in munda
.ẽ. multo. eẽ. inindius p̃dicatis. cap̃¬
uod si carnẽ obhoc asꝑnamini. qđ post cõ¬
cubitũ nascit᷑. uerniũ uos caro delectos.
qͥ in pomis. lignis. in t̾ra ipsa deniq Sine ullo
c̃cubitu tã multi magniq nascunt᷑. Sed
nescio. quȩ ista simulatio. e Iã si ciob̃ ꝓp¬
cerea displicer& caro quȩ patris & matris
cõmixtione format᷑. ñ illos principes tene¬
braꝵ de fructib arboꝵ suarũ natos fuisse
diceretis : qͦs certe ampliꝰ asꝑnamini quã
carnes. qͣs gustare ñ uultis. Nã qđ opinamͥ¬
ni om̃s qͥdẽ animas animaliũ de parentũ
cibis uenire. a qͥb carcerib uos liberare
gloriamini diumã Substanciã quȩ in ur̃is
cenet᷑ alim̃cis : nimiũ .ẽ. c̃tra uos. & ad car¬
nes edendas uos instantissime impellit.
Cur enĩ animas qͥs in ligaturi sc̃ corpori
qui carnib epulant᷑ ñ p̃occupando &

Expanded text:
ntur ea quae vobis munda sunt, quod in ea re quae vobis immunda est, multo esse immundius praedicatis. Quod si carnem ob hoc aspernamini, quod post concubitum nascitur, vermium vos caro delectet, qui in pomis, lignis, in terra ipsa denique sine ullo concubitu tam multi magnique nascuntur. Sed nescio quae ista simulatio est. Nam si vobis propterea displiceret caro, quod patris atque matris commixtione formatur, non illos principes tenebrarum de fructibus arborum suarum natos fuisse diceretis, quos certe amplius aspernamini quam carnes, quas gustare non vultis. 50. Nam quod opinamini omnes quidem animas animalium de parentum cibis venire, a quibus carceribus vos liberare gloriamini divinam substantiam, quae in vestris tenetur alimentis, nimium contra vos, et ad carnes edendas vos instantissime impellit. Cur enim animas, quas illigaturi sunt corpori qui carnibus epulantur, non praeoccupando et
Abbreviated transcription (Latin):
quãqͣ falsũ id .ẽe. cito animaduerti pocest.
ꝓpc̃ ñ nulloꝵ auctã post quã t̾rȩ detraca
st̃ firmitate᷑. ut ũ de uino cõmemoratu est
qđ fit robustiꝰ uetustate. tam̃ Si haec firmitas uͦs
mouer& ut dici: in nullo magis cibo quã
me necessaria .ẽ: holere ac pomis & ñ carne
uescunt᷑. Andͥa carnes alunt᷑ arborib: arbo¬
res aũ carnib ñ alunt᷑. id circo arbitramini
illarũ quã nr̃a corpora. ẽẽ. meliora: Nconsi¬
deratis rẽ tã in ꝓnitu sitã. arbusta lȩtiora &
fȩcundiora fegetesq pinguiores alim̃to sterto

Expanded text:
est, propter nonnullorum auctam postquam terrae detracta sunt, firmitatem, ut jam de vino commemoratum est, quod fit robustius vetustate: tamen si haec firmitas vos moveret, ut dixi, in nullo magis cibo quam me necessaria est, olere ac pomis, et non carne vescuntur. 49. An quia carnes aluntur arboribus, arbores autem carnibus non aluntur, idcirco arbitramini illarum quam nostra corpora esse meliora? Non consideratis rem tam in promptu sitam, arbusta laetiora et fecu
Abbreviated transcription (Latin):
fruges cũ carpunt᷑. reponunt᷑. tractantur.
coquunt᷑. digerunt᷑ fugiente bono deseri.
&̃ ꝓpt̃ea Sordidissimã creandis corporib p̃br¬
re materiã. Qđ si ñ colore. & forma & odore.
& sapore. ducemini. ut bonũ his reb in ẽẽ. iu¬
dicetis. qͥd aliud potestis afferre : In argum̃¬
to uob̃. ẽ. firmitas quȩdã atq ualentia. quȩ
istis reb dethrai uidet᷑. dũ at̾ra separant᷑

Expanded text:
fruges, cum carpuntur, reponuntur, tractantur, fruges, cum carpuntur, reponuntur, tractantur, coquuntur, digeruntur, fugiente bono deseri, et propterea sordidissimam creandis corporibus praebere materiam. 48. Quod si non colore et forma et odore et sapore ducimini, ut bonum his rebus inesse judicetis, quid aliud potestis afferre? An argumento vobis est firmitas quaedam atque valentia, quae istis rebus detrahi videtur, d
Abbreviated transcription (Latin):
cione eaꝵ accidere dicitis. Cur ergͦ
eltaati cardiu minime obsunt. ualitudini: e̾i¬
trũ igit᷑ ab eis dũ ita coquunt᷑ dm̃ ante pestẽ
discedere ecistimandũ. ẽ: Nuid cȩtera pseqͣr.
que om̃ia dici nec facile. ẽ: nec necessariũ:
Cui enĩ ñ occurrit quã multa cocta suauiora
& salubria sint. Qd ñ deberent. si ut opina¬
mini hiuuscemodi cõmocionib deserunt᷑ bonꝰ.
Nichil uos ꝓrsꝰ muenire arbitror. unde istud
corporis sensib ad ꝓbetis : ideo carnes immun¬
das ẽẽ. atq animas inqͥnare uescentiũ. qd̾ car¬
ce fruges post multas cõmotiones uertant᷑
in carne̾: p̃sertĩ cũ & uetustatẽ corruptionẽq
aceti putetis umo. ẽẽ. mundiorẽ. cũ carenũ qͥd
bibitis nichil aliud qͥ coctũ uinũ. ex̾. uidramꝰ.
Qd uino deber&. ẽẽ. Sordidius: Si motib &
coctionib de reb corporeis m̃bra diuina dis¬
cedunt. Si aũ ñ ita .ẽ. ñ ẽ. cur arbitremini

Expanded text:
tione earum accidere dicitis. Cur ergo tione earum accidere dicitis. Cur ergo elixati cardui minime obsunt valetudini? Utrum ab eis dum ita coquuntur, Deum an partem Dei discedere existimandum est? 47. Quid caetera persequar, quae omnia dici nec facile est, nec necessarium? Cui enim non occurrit, quam multa cocta suaviora et salubriora sint? Quod non deberent, si, ut opinamini, hujuscemodi commotionibus deseruntur bono. Nihil vos prorsus invenire arbitror, unde istis corporis sensibus approbetis, ideo carnes immundas esse, atque animas inquinare vescentium, quod carptae fruges post multas commotiones vertantur in carnem; praesertim cum et vetustatem corruptionemque aceti, putetis vino esse mundiorem, et caroenum quod bibitis, nihil aliud quam coctum vinum esse videamus, quod vino deberet esse sordidius, si motibus et coctionibus de rebus corporeis membra divina discedunt. Si autem non ita est, non est cur arbitremini
Abbreviated transcription (Latin):
nime p̃cereundũ . t̃. hoc genꝰ pocus
citissime inhebriat. nec tam̃ umquã
sucũ hordei fel principũ tenebrarũ.¬
ẽẽ. docistis. Parma parciore aqua peri¬
te contrahit᷑ paulo driꝰ: ut subigen¬
do fiat melior. & qͦ dici ꝑuersius po¬
testꝰ nichil. luce fugiente candidior.
Pastillariꝰ mella dui subicit: ut adillũ
candorẽ ꝑueniant . & minꝰ noxiã miti¬
orẽq dulcedinẽ. Moc qͦmͦ eueniat
bono discedente disserte. Ođ si ñ uisu.
& odoratu. & gustu. Sed auditu &iã de¬
lectato p̃sentiã dĩ plac& ꝓbare: caro
citharis neruos. & tibiis ossa largitur.
que siccata. & atcrita & corta sonora
reddunt᷑. Eta dulcedo musica quã de
dinis regnis uenisse contenditis. no¬
b mortuarũ carniũ Sordib exhibet᷑.
& cẽpore arefactis & attricione tenua¬
tis. & tortione distentis. qͥb afflictatio¬
nib &iã de reb uiuentib diumã sũb¬
stanciã fugere p̃dicatis. qđ &ĩ de coc¬

Expanded text:
nime praetereundum est, hoc genus potus nime praetereundum est, hoc genus potus citissime inebriat: nec tamen unquam succum hordei, fel principum esse dixistis. Farina parciore aqua perite contrahitur paulo durius, ut subigendo fiat melior, et quo dici perversius nihil potest, luce fugiente candidior. Pastillarius mella diu subigit, ut ad illum candorem perveniant, et minus noxiam mitioremque dulcedinem: hoc quomodo eveniat bono discedente, disserite. Quod si non visu et odoratu et gustu, sed auditu etiam delectato praesentiam Dei placet probare, caro citharis nervos, et tibiis ossa largitur; quae siccata et attrita et torta sonora redduntur. Ita dulcedo musica, quam de divinis regnis venisse contenditis, nobis mortuarum carnium sordibus exhibetur, et tempore arefactis, et attritione tenuatis, et tortione distentis: quibus afflictationibus etiam de rebus viventibus divinam substantiam fugere praedicatis; quod etiam decoc
Abbreviated transcription (Latin):
uid dicã de lignis & frondib
quȩ tẽpore arescunt. nec exeo
auob̃ dici pocest deteriora fieri: Id
enĩ amittunt qͦ fumꝰ gignit᷑. id aũ
retinent unde lucida flanima con¬
surgit : & ea claritate qͣ mulcũ dili¬
gitis puriꝰ bonũ in aridiorib qͣ iui
ridiorib. eẽ. testat᷑. Ex qͦ fit: ut aut
negetis dĩ partẽ in luce pura qͣ in fu¬
mosa. ẽẽ maiorẽ. & ita om̃ia ur̃a¬
docum̃ta turbetis: aut fateamini
fieri posse. ut de stirpib amputatis
uł euulsis diuturniore tẽpore ponant᷑.
Copiosius fugiat mali natura quã
boni. Quo c̃ fesso tenebimꝰ de frugib
carptis maiꝰ malũ possẽ abire. atq
ita in carnib maiͦ bonũ posse rema¬
nere. Ec hoc qͥdt᷑ de cẽpore dictũ sit
146
Hã si cõmotione & subactione & attricion
harũ rerũ fugę occasionẽ inuenit illa
duumna natura: multa uos similit̃ redar¬
guunt quȩ fuint mouendo meliora.
Gordei qͥdã suco umũ imitantur.
qđ mouendo fit optimũ. Sane qd̾mi¬

Expanded text:
uid dicam de lignis et frondibus, quae tempore arescunt, nec ex eo a vobis dici possunt deteriora fieri? Id enim amittunt quo fumus gignitur, id autem retinent unde lucida flamma consurgit, et ea claritate quam multum diligitis, purius bonum in aridioribus, quam in viridioribus esse testatur. Ex quo fit ut aut negetis Dei partem in luce pura quam in fumosa esse majorem, et ita omnia documenta vestra turbetis; aut fateamini fieri posse ut de stirpibus amputatis vel evulsis, si diuturniore tempore reponantur, copiosius fugiat mali natura quam boni. Quo concesso, tenebimus de frugibus carptis majus malum posse abire, atque ita in carnibus majus bonum posse remanere. Et hoc quidem de tempore dictum sit. 46. Nam si commotione et subactione et attritione harum rerum, fmulta vos similia redarguunt, quae fiunt movendo meliora. Hordei quidam succo vinum imitantur, quod movendo fit optimum. Sane, quod mi
Abbreviated transcription (Latin):
AgIS oPUS est diudicare atq
dinoscere. cum se sathanas tranfi¬
gurat uelut in angłm lucis. ne fallendo ad
aliqͣ ꝑniciosa seducat. Nam quando sensus
fallit. mentẽ uͦ ñ mou&.: a uera rectaquę
sententia. qu a quisq uitam fidelẽ gerit:
nullum.ẽ. in religione periculũ. uł cum
se bonũ fingens ea facit siue dicit. quȩ bonis
angłis congruunt. etiam si credatur bonꝰ.
non.ẽ. error xp̾iane fidei ꝑiculosus aut
cipit ducere: tunc eum dinoscere. nec ire
post eum. magna & necessaria uigilantia
om̃s mortiferos dolos eiꝰ euade: nͥ eum regat
atq tueat᷑ ds. & ipsa huiꝰ rei difficultas ad
hoc ẽ. utilis. ne sit spes sibi quisq : aut homo
alter alteri. sed ds̃ suis om̃ib: id enĩ nob̾
potius ex pedire ꝓrsus piorum abigit nemo.

Expanded text:
agis opus est dijudicare atque dignoscere, cum se satanas transfigurat velut angelum lucis , no fallendo ad aliqua perniciosa seducat. Nam quando sensus corporis fallit, mentem vero non movet a vera rectaque sententia, qua quisque vitam fidelem gerit, nullum est in religione periculum: vel cum se bonum fingens, ea facit sive dicit, quae bonis angelis congruunt, etiam si credatur bonus, non est error christianae fidei periculosus aut cipit ducere, tunc eum dignoscere, nec ire post eum, magna et necessaria vigilantia s mortiferos dolos ejus evadere, nisi regat atque tueatur Deus? Et ipsa hujus rei difficultas ad hoc est utilis, ne sit spes sibi quisque, aut homo alter alteri, sed Deus suis omnibus. Id enim nobis potius expedire prorsus piorum ambigit nemo.
Abbreviated transcription (Latin):
& nõs ꝑ ipsũ. Sed ñ in om̃ib. e̾. scien¬
tia. Quidã aũ inc̃scientia sua usq
adhuc midolio qͣsi ydolotitũ mandu¬
cant. & c̃scientia ipsoꝵ cũ sit infirma
inqͥnat᷑. E sea aũ nos ñ cõm̃dat dõ.
Neq enĩ si manducauerimꝰ habunda¬
bimꝰ. neq Si ñ manducauerimꝰ defi

Expanded text:
et nos per ipsum. Sed non in omnibus est scientia. Quidam autem in conscientia sua usque adhuc in idolio quasi idolothytum manducant, et conscientia eorum cum sit infirma, inquinatur. Esca autem nos non commendat Deo. Neque enim si manducaverimus, abundabimus; neque si non manducave
Abbreviated transcription (Latin):
r& apł̃m eis ñ p̃cepisse ut car¬
nes ñ manducarent. neq uinũ bi¬
berent: quicũq firmiores esfent. dͥa
& faciebant ut putarent qui fide
om̃ia munda uidicabant: in obseqͥũ
idoloꝵ a talib epulis & potu nolle
abstinere. Hoc significat & ad chorin¬
tios hoc modo Seribens. De escis aũ
Sacrificioꝵ quȩ idolis immolant᷑. Sci¬
mꝰ qͥa nichil. ẽ. idolũ in mundo: &

Expanded text:
olum eis praecepisse ut carnes non manducarent, neque vinum biberent quicumque firmiores essent, quiao, et faciebant ut putarent eos qui fide omnia munda judicabant, in obsequium idolorum a talibus epulis et potu nolle abstinere? Hoc significat et ad Corinthios hoc modo scribens: De escis autem sacrificiorum quae idolis immolantur, scimus quia nihil est idolum in mundo, et
Abbreviated transcription (Latin):
enim ad monem᷑ orare ꝓinimicis nr̃is¬
utiq nolentib piȩ uiuere: nͥ ut ds ineis
oꝑetur & uelle: Itemq cur ad monem᷑
petere ut accipiamꝰ : nͥ ut ab illo fiat qđ
uolumꝰ a quo factum. ẽ. ut uelimꝰ: Or amꝰ
gͥ ꝓinimicis nr̃is: ut miscdia eiꝰ p̃ueniat
eos : sic̃ p̃ueniat & nos. Oramꝰ autẽ ꝓnobis:
ut miscđia eius subsequatur nos.
eniebat UR itaq iusta dampnati.¬
one genus humanũ: & omnes erant
irȩ filii. De qua ira. scriptum. ẽ. Qm̃
om̃s dies nr̃i defecerunt. & in ira tua
defecimꝰ. anni nr̃i sicut aranea medi¬
tabuntur. Deqͣ ira: dicit etiam & lob.¬

Expanded text:
admonemur orare pro inimicis nostris nolentibus pie vivere, nisi ut Deus in eis operetur et velle? Idemque cur admonemur petere ut accipiamus, nisi ut ab illo fiat quod volumus, a quo factum est ut velimus? Oramus ergo pro inimicis nostris, ut misericordia Dei praeveniat eos, sicut praevenit et nos: oramus autem pro nobis, ut misericordia ejus subsequatur nos. enebatur itaque justa damnatione genus humanum, et omnes erant irae filii. De qua ira scriptum est: Quoniam omnes dies nostri defecerunt, et in ira tua defecimus; anni nostri sicut aranea meditabuntur
Abbreviated transcription (Latin):
fuimꝰ & nos natura filii ire. sic̃ & cȩteri¬
nhac ira cum. e̾ent. homines ꝑ originale
peccatum. tanto grauius & ꝑniciosius:
quanto maiora uł plura insuꝑ ad dider̃.
ecessarius erat mediator hoc. ẽ. recon¬
ciliator. qui hanc iram sacrificii singu¬
laris cuiꝰ erant umbre om̃ia sacrificia
legis & ꝓpħarum: oblatione placar&.
Unde dicit apłs. Si enim cum itinici
essemꝰ reconciliati sumꝰ dõ ꝑ mortẽ filui
eius. multomagis reconciliati nunc
in sanguine eius. salui erimus abira

Expanded text:
im et nos natura filii irae, sicut et caeteri . In hac ira cum essent homines per originale peccatum, tanto gravius et perniciosius, quanto majora vel plura insuper addiderant, necessarius erat mediator, hoc est reconciliator, qui hanc iram sacrificii singularis, cujus umbrae omnia sacrificia Legis et Prophetarum, oblatione placaret. Unde dicit Apostolus: Si enim cum inimici essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus, multo magis reconciliati nunc in sanguine ejus salvi erimus ab ira
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm cohib& apłs dicens. gra salui fact
T ne ipsam sibi saltim fidem sic arro¬
garent ut non intelligerent diuint
eẽi donatam. sicut idem apłs alio
loco se dicit ut fidelis. eẽt. miscđiam
consecutum: hic quoq adiunx̃ atq ait.
& hoc non ex uobis sed dĩ donum. ẽ. non
ex oꝑib. ne forte quis extollat᷑. Et ne

Expanded text:
quam cohibet Apostolus dicens: Gratia salvi facti t ne ipsam sibi saltem fidem sic arrogarent ut non intelligerent divinitus esse donatam, sicut idem Apostolus alio loco se dicit ut fidelis esset misericordiam consecutum, hic quoque adjunxit atque ait, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est , non ex operibus, ne forte quis extollatur.
Abbreviated transcription (Latin):
sed miserentis. ẽ. dĩ: tamꝗͣ diceretur. Non
sufficit sola uoluntas hominis: si n sit etiã
miscdia dĩ. Hon gͦ sufficit & sola miscłia
dĩ: si non sit etiam uoluntas hominis. Ac
ꝑ hoc si recte dictum. ẽ. ñ uolentis hominis
sed miserentis. e. dĩ. quia id uoluntas homi¬
nis sola ñ impl&: cur non & a contrario
recte dicitur ñ miserentis. ẽ. dĩ. sed uolen¬
tis. ẽ. hominis. quia id miscđia dĩ sola ñ.
impl& : Porro si nullus dicere xp̃ianus au.¬
debit non miserentis dĩ sed uolentis . ẽ. homi¬
nis. ne apłs aꝑtissime contradicat. restat
ut ꝓpterea recte dictum intelligat᷑ ñ
uolentis neq currentis sed miserentis est
dĩ: ut totum detur dõ qui hominis uolun¬
tatẽ bonam & p̃parat adiuuandã & adiu.¬

Expanded text:
sed miserentis est Dei, tanquam diceretur: Non sed miserentis est Dei, tanquam diceretur: Non sufficit sola voluntas hominis, si non sit etiam misericordia Dei: non ergo sufficit sola misericordia Dei, si non sit etiam voluntas hominis: ac per hoc si recte dictum est, non volentis hominis, sed miserentis est Dei, quia id voluntas hominis sola non implet, quare non et e contrario recte dicitur: Non miserentis est Dei, sed volentis est hominis, quia id misericordia Dei sola non implet? Porro si nullus dicere Christianus audebit, Non miserentis Dei, sed volentis est hominis, ne Apostolo apertissime contradicat, restat ut propterea recte dictum intelligatur: Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei, ut totum detur Deo, qui hominis voluntatem bonam et praeparat adjuvandam et adju
Abbreviated transcription (Latin):
p̃parauit ds̃ ut in illis ambulem. Tunc
gͦ efficim᷑ uere liberi: cum deus nos
fingit id . ẽ. format & creat: non ut
homines qđ iam fecit. sed ut homines¬
boni simꝰ. quod nunc grã sua facit.
Tem ne quisqͣm & si non de oꝑib de ipso glet᷑
libero uoluntatis arbitrio. tamqͣm abipso
incipiat meritum. cui tamꝗͣ debitũ reddat᷑
p̃mium bene oꝑandi ipsa libertas. audiat
oꝑat᷑ in uobis & uelle & oꝑari: ꝓbona uolun-¬
tate. Et alio loco. Igitur non uolentis neq
currentis. sed miserentis. ẽ. dĩ: cũ ꝓculdubio
si homo eius ȩtatis. ẽ. ut ratione iam utatur:
noti possit credere: sꝑare: diligere. nͥ uelitꝰ:
nec ꝑuenire ad palmã suꝑne uocationis di÷
nͥ uoluntate cucurrerit. Quomͦ gͦ ñ uolentis
neq currentis: nͥ quia & ipsa uoluntas sicut
dictum. ẽ. non uolentis neq currentis sed
miserentis. ẽ. dĩ : quia ex utroq fit. id. ẽ.
& uoluntate hominis. & miscđia dĩ: ut sic
dictum accipiamꝰ ñ uolentis neq currentis

Expanded text:
praeparavit Deus, ut in illis ambulemus . Tunc ergo efficimur vere liberi, cum Deus nos fingit, id est format et creat, non ut homines, quod jam fecit, sed ut boni homines simus, quod nunc gratia sua facit, tem ne quisquam, etsi non de operibus, de ipso glorietur libero voluntatis arbitrio, tanquam ab ipso incipiat meritum, cui tanquam debitum reddatur praemium bene operandi ipsa libertas, audiat operatur in vobis et velle et operari pro bona voluntate , et alio loco: Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei , cum procul dubio, si homo ejus aetatis est ut ratione jam utatur, non possit credere, sperare, diligere, nisi velit, nec pervenire ad palmam supernae vocationis Dei, nisi voluntate cucurrerit. Quomodo ergo non volentis, neque currentis, nisi quia et ipsa voluntas, sicut dictum est, non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei, quia ex utroque fit, id est ex voluntate hominis, et misericordia, ut sic dictum accipiamus: Non volentis neque currentis,
Abbreviated transcription (Latin):
am libero arbitrio male utens
homo: & se ꝑdidit & ipsum. Sic̃
enim qui se occidit utiq ui.¬
uendo se occidit: sed se occidendo
non uiuit. nec se ipsum poterit resus¬
citare cum occiderit. ita cum libero
peccaretur arbitrio: iuctore peccato
amissum. ẽ. & liberum arbitrium.
quo enim quis deuictus. ẽ. huic &
seruus ad dictus. ẽ. Petri certe apłi
est ista sententia. Que cum uera sit:
qualis queso potest serui addicti. eẽ.
libertas: nisi quando eum peccare
delectat: Liberalit̾ enim seruit. qui
sui dñi uoluntatẽ libent̃ facit: ac
ꝑ hoc ad percandũ liber.ẽ: qͥ peccati
seruus. ẽ. Unde ad iuste faciendum
liber non erit: nisi a peccato lib̃atus.

Expanded text:
am libero arbitrio male utens homo, et se perdidit et ipsum. Sicut enim qui se occidit, utique vivendo se occidit, sed se occidendo non vivit, nec se ipsum poterit resuscitare cum occiderit: ita cum libero peccaretur arbitrio, victore peccato amissum est liberum arbitrium; A quo enim quis devictus est, huic et servus addictus est . Petri certe apostoli est ista sententia: quae cum vera sit, qualis, quaeso, potest servi addicti esse libertas, nisi quando eum peccare delectat? Liberaliter enim servit, qui sui domini voluntatem libenter facit. Ac per hoc ad peccandum liber est, qui peccatiservus est. Unde ad juste faciendum liber non erit, nisi a peccato liberatus,