comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
unde isti sibi errando blandiuntur: atque ait:
Conclusit enimds̃ omnes in infidelitate. ut om¬
nium misereatur : Quos omnes : nisi de quibus
loque batur. tamquam dicens &uos & illos: Dĩ
ergo & gentiles &iudȩ os. quos prȩsciuit & prȩ¬
distinauit conformes imaginis filii sui: omnes
in in fidelitate conclusit : ut de amaritudine in¬
fidelitatis suae poenitendo confusi: & ad dulce¬
dinem misericordae dĩ credendo conuersi : cla¬
marent illud in psalmo: Quam multa multitudo
dulcedinis tuae dnẽ : quam abscondisti timen¬
tibuste:: Perfecisti autem sperantibus: non inse.
sed inte : Omnium itaque miscretur. ua sorum
misericordiȩ : quo d ẽomnium: & eorum scilic&

Expanded text:
unde isti sibi errando blandiuntur, atque ait, Conclusit enim Deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur. Quos omnes, nisi de quibus loquebatur, tanquam dicens, et vos et illos? Deus ergo et Gentiles et Judaeos, quos praescivit et praedestinavit conformes imaginis Filii sui , omnes in infidelitate conclusit: ut de amaritudine infidelitatis suae poenitendo confusi, et ad dulcedinem misericordiae Dei credendo conversi, clamarent illud in Psalmo, Quam multa multitudo dulcedinis tuae. Domine, quam abscondisti timentibus te, perfecisti autem sperantibus, non in se, sed in te! Omnium itaque miseretur vasorum misericordiae. Quid est, omnium? Et eorum scilic
Abbreviated transcription (Latin):
dis omnibus ꝑsecutus.: Nonitaque ꝑtotũ hoc
tempus. quod liberiste conplectitur: a primo
scilic& aduentu xp̃i. usque inseculi finẽ
quierit secundus aduentus. itadiabolus al¬
ligatur. ut eius haec ipsa sit alligatio. ꝑ hoc
int̃uallũ : quod mille annorum numero ap¬
pellat : non seducere ecclesiã: quando qui¬
dem illam nec solutus utique seducturus
est. Nam ꝓfecto ei si alligari est: non posse
seducere siue non ꝑmitti: quid erit solui ni¬
si posse seducere siue ꝑmitti: quod absit ut
fiat.⁊ Sed alligatio diaboli est. non ꝑmitti
&ercere totã temptationẽ: quã potest. uł ui.
uł dolo. ad seducedos homines in partem suã
cogendo uiolent̃: fraudulent̃: ue fallendo
Quod si ꝑmit ter&ur. intam longo tempore
& tanta infirmitate multorum: plurimos ta¬
les quales ds̃ id ꝑp&i ñ uult: & fideles deice¬
rẽ: & necreder& impedire: Quod nec face¬
r&. alligatus est : tunc aut̃ soluent᷑ quando

Expanded text:
dis omnibus persecutus. Non itaque per totum hoc dis omnibus persecutus. Non itaque per totum hoc tempus, quod liber iste conplectitur, a primo scilicet aduentu Christi usque in saeculi finem, qui erit secundus eius aduentus, ita diabolus adligatur, ut eius haec ipsa sit adligatio, per hoc interuallum, quod mille annorum numero appellat, non seducere ecclesiam, quando quidem illam nec solutus utique seducturus est. Nam profecto ei si adligari est non posse seducere siue non permitti: quid erit solui nisi posse seducere siue permitti? Quod absit ut fiat; sed adligatio diaboli est non permitti exserere totam tentationem, quam potest uel ui uel dolo ad seducendos homines in partem suam cogendo uiolenter fraudulenterue fallendo. Quod si permitteretur in tam longo tempore et tanta infirmitate multorum, plurimos tales, quales Deus id perpeti non uult, et fideles deiceret et ne crederent inpediret; quod ne faceret, adligatus est. Tunc autem soluetur, quando
Abbreviated transcription (Latin):
Dequa clictũ est: nouit dñs qui sunt eius: &
tamen hic erit. &iã illo tempore quo soluen¬
dus est di abailus. sicut & quo est institu ta
hic̃ fuit & erit omnitem pore : in suis utique.
qui suc cedunt nascendo morientibus.
Nam paulo post dicit: quod solutus diabo¬
lus. seductas gentes. & totum orbem terrarũ.
attrah& in bellum aduersus eam: Quorũ
hostium numerus erit ut harena maris: Et
runt castra sc̃orũ: &dilectã ciuitatẽ: & descen¬
dit ignis decelo ado & comedit eos Et di abo¬
lus qui seducebat eos missus est in stagnum
ignis & suͥphuris. ubi & bestia & speudo ꝓ¬
ph&ȩ cruciabuntur die & nocte : in sȩcula
seculorũ: Sed hoc iam aduditiũ nouissimũ
ꝑtin&: quod nunc ꝓpt̾ea commemorandũ
putaui : nequis &x istim & eo ipso paruo tempore.
quo solu&xur diabolus in hac terra ecclesiam ñ
futuram: illo hic eam uł non inueniente cũ
fuerit solutus: uł ad sumente cum fuerit mo¬

Expanded text:
de qua dictum est: Nouit Dominus qui sunt eius. Et de qua dictum est: Nouit Dominus qui sunt eius. Et tamen hic erit etiam illo tempore. quo soluendus est diabolus, sicut, ex quo est instituta, hic fuit et erit omni tempore, in suis utique qui succedunt nascendo monentibus. Nam paulo post dicit. quod solutus diabolus seductas gentes toto orbe terrarum adtrahet in bellum aduersus eam, quorum hostium numerus erit ut harena maris. Et runt castra sanctorum, et dilectam civitatem: et descendit ignis de coelo a Deo, et comedit eos; et diabolus qui seducebat eos, missus est in stagnum ignis et sulphuris, ubi et bestia et pseudopropheta; et cruciabuntur die et nocte in saecula saeculorum. Sed hoc iam ad iudicium nouissimum pertinet, quod nunc propterea commemorandum putaui, ne quis existimet eo ipso paruo tempore, quo soluetur diabolus, in hac terra ecclesiam non futuram, illo hic eam uel non inueniente, cum fuerit solutus, uel absumente, cum fuerit mo
Abbreviated transcription (Latin):
ecclesia : a quibus seducendis: illo est uinculo
claustroque ꝓhibitus: sed aut illa locutione dic¬
tum est: quae inscripturis aliquotiens inuenitur.
qualis est in psalmo: sic oculi nr̃i ad dnm dm̃ nrum
tus fuerit: nonerunt oculi seruorum eius ad dñm
dm̃ suum: Aut certe iste est ordo uerborum.
Etclausit. & signauit suꝑ eum. donec finiantur
mille anni: quod uero in terposuit : ut non sedu¬
cer& iamgentes: ita se hab&: ugb huius ordi¬
nis contextione sit liberum : & se orsus intel¬
legendum: uelut si post adder&ur : utsic se¬
haber& tota sententia: &clausit. & signa¬
uit suꝑ eum donec finiantur mille anni utnon
¶uii Post haec inquit oport& cum solui breud
tempore : si hoc est di abolo ligari & in¬
cludi ecclesiam non posse seducere: haec
ergo erit solutio cius. ut possit᷑ : absit: Num.¬
quã enim ab illo ecclesia seducetur: praedis¬
tinata: & electa: ante mundi constitutionẽ:

Expanded text:
ecclesia, a quibus seducendis illo est uinculo ecclesia, a quibus seducendis illo est uinculo claustroque prohibitus. Sed aut illa locutione dictum est, quae in scripturis aliquotiens inuenitur, qualis est in psalmo: Sic oculi nostri ad Dominum Deutus fuerit, non erunt oculi seruorum eius ad Dominum Deum suum; aut certe iste est ordo uerborum: Et clausit et signauit super eum, donec finiantur mille anni; quod uero interposuit: Ut non seduceret iam gentes, ita se habet, ut ab huius ordinis conexione sit liberum et seorsus intellegendum, uelut si post adderhaberet tota sententia, Et clausit, et signavit super eum, donec finiantur mille anni, ut nonli. Post haec, inquit, oportet eum solui breui tempore. Si hoc est diabolo ligari et includi, ecclesiam non posse seducere, haec ergo erit solutio eius, ut possit? Absit: numquam enim ab illo ecclesia seducetur praedestinata et electa ante mundi constitutionem,
Abbreviated transcription (Latin):
&iam illos. qui regenerati iã in xp̃o. uias ingre¬
diuntur dĩ: Nouit enim dñs qui sunt eius. & his
in&ernam damnationem neminem ille sedu¬
cit: Sic enim eos nouit dñs. utds̃. quem nihil
lat& &iã futurorum: nonut homo: qui homi¬
nem ad prȩsens uid&: sitamen uid&: cuius cor
non uid&: qualis aut̃ postea sit futurus. nec
ipseͤ ipsum uid&.⁊
Ad hoc ergo ligatus est di abolus & inclusus
in abysso: ut iam non seducat gentes. & quibus
constat ecclesia: quas antea seductas tenebat.¬
ante quam ess& ec clesia ⁊ Neque enim dic¬
in quibus ecclesiam ꝓculdubio uoluit intel¬
legi : donec fini antur inquit mille anni:
id est aut quodreman& desextodie qui constat
xmille annis: aut om̃sanni in quibus de inceps
hoc sęculum ꝑ agendum est: Nec sic accipiendũ
est quod ait : ut non seducer& gentes. donec fini an¬
tur mille anni: quasi postea sit seducturus. eas
dum taxat gentes: & quibus praedistinata constat

Expanded text:
etiam illos, qui regenerati iam in Christo uias ingreetiam illos, qui regenerati iam in Christo uias ingrediuntur Dei. Nouit enim Dominus qui sunt eius; ex his in aeternam damnationem neminem ille seducit. Sic enim eos nouit Dominus, ut Deus, quem nil latet etiam futurorum, non ut homo, qui hominem ad praesens uidet si tamen uidet, cuius cor non uidet. qualis autem postea sit futurus nec se ipsum uidet. Ad hoc ergo ligatus est diabolus et inclusus in abysso, ut iam non seducat gentes, ex quibus constat ecclesia. quas antea seductas tenebaantequam essent ecclesia. Neque. enim dicin quibus ecclesiam procul dubio uoluit intellegi, donec finiantur, inquit, mille anni, id est, aut quod remanet de sexto die, qui constat ex mille annis, aut omnes anni, quibus deinceps hoc saeculum peragendum est. Nec sic accipiendum est quod ait: Ut non Reduceret gentes, donec finiantur mille anni, quasi postea sit seducturus eas dumtaxat gentes, ex quibus praedestinata constat
Abbreviated transcription (Latin):
& signauit suꝑ eum: ut non sedu cer& iamgen¬
tes. donec finiantur mille anni: Clausit suꝑ
eum dictum est. interdixit ei: neposs& &ire.
id est u&itum trans gredi: signauit aũt. quod
addidit: significas se mihi uid&ur: quod oc cul¬
tum esse uoluit: quiꝑtineant ad partem di abo¬
li: & qui non ꝑtineant: Hoc quippe insȩculo
isto prorsus lat& : qui a & qui uid&ur stare.
utrum sit casurus : & qui uid&ur iacere: utrũ
sit resurrecturus: incertũ est: Abeis autem
gentibus seducendis. huius interdicti uinculo
& clautro : diabolus ꝓhib&ur atque cohib&ur:
quas ꝑtinentes ad xp̃m seduce bat antea uel
tenebat. Has enim ds̃ elegit antemundi con¬
stitutionem: eruere depotestate tenebrarum.
& trans ferre in regnum filii caritatis suae sicut
a postolus dicit: Nam seducere illum gentes &iã
nunc: & secũ trahere in&ernam penam. sed non
prȩtistinatas in&ernam uitam: quis fidelis ugno¬
rat: Nec moueat: quod sȩpe diabolus seducit

Expanded text:
et signauit super eum, ut non seduceret iam genet signauit super eum, ut non seduceret iam gentes. donec finiantur mille anni. Clausit super eum dictum est \'interdixit ei, ne posset exire,\' id est uetitum transgredi. Signauit autem, quod addidit, significasse mihi uidetur, quia occultum esse uoluit, qui pertineant ad partem diaboli, et qui non pertineant. Hoc quippe in saeculo isto prorsus latet, quia et qui uidetur stare, utrum sit casurus, et qui uidetur iacere, utrum sit surrecturus, incertum est. Ab eis autem gentibus seducendis huius interdicti uinculo et claustro diabolus prohibetur adque cohibetur, quas pertinentes ad Christum seducebat antea uel tenebat. Has enim Deus elegit ante mundi constitutionem eruere de potestate tenebrarum et transferre in regnum filii caritatis suae, sicut apostolus dicit. Nam seducere illum gentes etiam nunc et secum trahere in aeternam poenam, sed non praedestinatas in aeternam uitam, quis fidelis ignorat? Nec moueat, quod saepe diabolus seducit
Abbreviated transcription (Latin):
quenti ꝓmisit dicens: Accipi& in hoc scło cen¬
tuplum. Quod &x ponens quodammodo aposto¬
lus ait: quasi nihil habentes. & omnia possiden¬
tes: Qui a & ante iam dictũ erat: fidelis homi¬
nis totus mundus diuitiarũ est: Quanto magis
mille puniuersãte ponuntur. ubi est soliditas
ipsius denariae quadraturȩꝰ: Vnde &illud
melius intellegitur. quod in psalmo legitur.
Memor fuit in seculum testamenti sui uerbi
quod mandauit in mille generationes: idẽ. in oms
Et misit illum inquit in abyssum: utique di abo¬
lum misit in abyssum: quo nomine signi ficata est
multitudo innumerabilis impiorũ: quorum
in malgnitate aduersum ecclesiam dĩ multũ
ꝑfunda sunt corda: non quia ibi diabolus
ante non erat : sed ideo illuc dicitur mis sus
qui a &xclusus acredentibus. plus coepit inpios
possidere.: Plus namque possidetur adi abolo:
qui non solum est alienatus adõ. uerum &iam
gratis odit seruientes dõ: Et clausit inquit.

Expanded text:
quenti promisit dicens: Accipiet in hoc saeculo cenquenti promisit dicens: Accipiet in hoc saeculo centuplum, quod exponens quodam modo apostolus ait: Quasi nihil habentes, et omnia possidentes; quia et ante iam dictum erat: Fidelis hominis totus mundus diuitiarum est: quanto magis mille pro uniuersitate ponuntur, ubi est soliditas ipsius denariae quadraturae? Unde nec illud melius intellegitur, quod in psalmo legitur: Memor fuit in saeculum testamenti sui uerbi, quod mandauit in mille generationes, id est in omnes. Et misit illum, inquit, in abyssum; utique diabolum misit in abyssum, quo nomine significata est multitudo innumerabilis inpiorum, quorum in malignitate aduersus ecclesiam Dei multum profunda sunt corda; non quia ibi diabolus ante non erat; sed ideo illuc dicitur missus, quia exclusus a credentibus plus coepit inpios possidere. Plus namque possidetur a diabolo, qui non solum est alienatus a Deo, uenim etiam gratis odit seruientes Deo. Et clausit, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
quantũ mihi occurrit intellegi: Aut quia
inultimis annis mille: istares agitur: idẽ sex¬
to annorum miliario: tamquam sexto dies
cuius nunc spatia posteriora uoluuntur: secuta¬
ro deinde sabbato. qđ non hab& uesperam.
requie scilic& sanctorum: quȩ non hab& finẽ:
ut huius miliarii. tam quã diei nouis simam
partem: quȩ remanebat usque ad terminum
sȩculi mille annos appellauerit: eo loquendi
modo quo pars significatur a toto: aut certe
milleannos. ꝓannis omnibus huius sȩculi posuit :
ut ꝑfecto numero. notar&ur ipsa temporis pleni¬
tudo: Millenariis quippe numerus. denaru
numeri quadratum solidum reddit: Decem quip¬
pe decies ducta. funt centũ : quȩ iam figura
quaclrata: sed plana est: Vt aũ in altitu dinem
surgat : & solida fiat. rursus centum decies mul¬
ti plicantur: & mille sunt: Porro sicentum ipsa.
prouniuersitate aliquando ponantur: Qua le
illud est: quod dñsom̃a sua dimittenti & eũ se¬

Expanded text:
quantum mihi occurrit. intellegi: aut quia quantum mihi occurrit. intellegi: aut quia in ultimis annis mille ista res agitur, id est sexto annorum miliario tamquam sexto die, cuius nunc spatia posteriora uoluuntur, secuturo deinde sabbato, quod non habet uesperam. requie scilicet sanctorum, quae non habet finem, ut huius miliarii tamquam diei nouissimam partem, quae remanebat usque ad terminum saeculi, mille annos appellauerit eo loquendi modo, quo pars significatur a toto; aut certe mille annos pro annis omnibus huius saeculi posuit. ut perfecto numero notaretur ipsa temporis plenitudo. Millenarius quippe numerus denarii numeri quadratum solidum reddit. Decem quippe deciens ducta fiunt centum, quae iam figura quadrata, sed plana est; ut autem in altitudinem surgat et solida fiat, rursus centum deciens multiplicantur, et mille sunt. Porro si centum ipsa pro uniuersitate aliquando ponantur, quale illud est, quod Dominus omnia sua dimittenti et eum se
Abbreviated transcription (Latin):
chili astas. appellant. grȩco uocabulo: quos uerbũ
euerbo &primentes. nos possumus miliarios
nuncupare.: Eos aut̃ longum est refellere
ad singula: sed potius quem ad modum scrip¬
tura haec accipienda sit. iam debemus osten¬
nisi prius alligauerit fortem : diabolũ uolens
intellegi fortem : qui a ipse genus humanum
potuit tenere captiuum: uasa uero eius quae
fuerat erepturus. fideles suos futuros: quos
ille indiuersis peccatis atque impi&atibus pos¬
sidebat. Vt ergo alligar&ur hic fortis. ꝓpt̃¬
ea uidit iste apostolus in apocalẏpsi angelũ
descendentem decęlo: habentem clauem
abyssi: & catenã in manu sua: Et tenuit
in quit draconem illum serpentem antiquum.
qui cognominatus est di abolus & satanas.
& alligauit illum mille annis: hoc est. eius
potestatem: ab eis seducendis. ac possiden dis.
qui fuerant liberandi: cohibuit atque frena¬
uit: Mille aut̃ anni luobus modi possunt

Expanded text:
chiliastas appellant graeco uocabulo, quos uerbum chiliastas appellant graeco uocabulo, quos uerbum e uerbo exprimentes nos possumus miliarios nuncupare. eos autem longum est refellere ad singula, sed potius quemadmodum scriptura haec accipienda sit iam debemus ostennisi primo all iga uerit fortem, diabolum uolens intellegi fortem, quia ipse genus humanum potuit tenere captiuum; uasa uero eius, quae fuerat erepturus, fideles suos futuros, quos ille in diuersis peccatis atque impietatibus possidebat. ut ergo alligarea uidit iste apostolus in apocalypsi angelum descendentem de caelo, habentem clauem abyssi et catenam in manu sua. Et tenuit, inquit, draconem illum serpentem antiquum, qui cognominatus est diabolus et satanas, et adligauit illum mille annis, hoc est, eius potestatem ab eis seducendis ac possidendis. qui fuerant liberandi, cohibuit adque frenauit. Mille autem anni duobus modis possunt,
Abbreviated transcription (Latin):
batismum: uacatione scilic& sca. prolabor b
annorum sex milium: & quo creatus est homo
& magni illius peccati merito : in huuis mortali¬
tatis aerumnas deparaesssi felicitate demis sis
est.i Ut qͣm scriptum est: unus dies apud dñm
sicut mille anni &mille anni sicut diesunus.
sex annorum milibus. tam quam sex diebus
impletis. sequatur uelut septimus sabbati: in
anis mille postremis: ad hoc scilic& sabba¬
tum celebrandum. resurgentibus sc̃is: Quȩ ori¬
nio ess& uttumque tolerabilis. si alique delitiȩ
spiritales: in illo sabbato. affuturȩ scĩs ꝑ dñi
prȩsentiam crederentur: Nam &iam nos hoc
opinati fuimus aliquando : Sed cum eos qui tunc
re surrex erint: dicant inmoderatis simis carnali¬
bus epulis uacaturos: in quibus cibus sit tantus
ac potus: ut non solum nullam modestiam teneant.
sed modum quoque ipsius incredulitatis &cedant:
nullo modo ista possunt : nisi acarnalibus credi
Hi aũt̃ qui spiritales sunt: istos ista credentes.

Expanded text:
batismum, uacatione scilicet sancta post labores annorum sex milium., ex quo creatus est homo et magni illius peccati merito in huius mortalitatis haerumnas de paradisi felicitate dimissus est, ut, quoniam scriptum est: unus dies apud dominum sicut mille anni et mille anni sicut dies unus, sex annorum milibus tamquam sex diebus impletis sequatur uelut septimus sabbati in annis mille postremis, ad hoc scilicet sabbatum celebrandum resurgentibus sanctis. quae opinio esset utcumque tolerabilis, si aliquae deliciae spiritales illo in sabbato affuturae sanctis per domini praesentiam crederentur. nam etiam nos hoc opinati fuimus aliquando. sed cum eos qui tunc resurrexerint dicant immoderatissimis carnalibus epulis uacaturos, in quibus cibus sit tantus ac potus, ut non solum nullam modestiam teneant, sed modum quoque ipsius incredulitatis excedant, nullo modo ista possunt nisi a carnalibus credi. hi autem qui spiritales sunt istos ista credentes
Abbreviated transcription (Latin):
tur : si non omnia suffragantur : Nimorȩ cen¬
tonum adremquam uolumus tam quã uersi¬
culos decerpere uideamur : uel ut degrandicar¬
mine quod nondere illa sed dealia longeq di¬
uersa reperitur eẽ conscriptum. Hoc autẽ:
ut in quocumq psalmo possit ostendi expo¬
nendus ẽ totus : Quod quanti operis sit & a¬
liorũ et nr̃a uolumina inquib: hoc fecimus
satis indicant : Legat ergo illa qui uoluerit:
et potuerit: inueni& quot& quanta rex dđ.
idemq propheta dexpõ et eius ecclesia pro¬
phetauerit : de regescilic& et ciuitate quam
prie sent atq manifestȩ propheticȩ locuti¬
ones: necesse est uteis &iam tropicemiseant᷑ :
quȩ maxime propt̃ tardiores ingerunt doc¬
torib: laboriosum disputandi exponendiq
negotium: Quȩdam tamen xpm̃ et ecclesiam
ipsa prima facie mox ut dicuntur ostendunt :
et si exotio restant exponenda quȩ in eis mi¬
nus intelleguntur: Quale illud est in eodẽ
psalmorũ libro : Eruc tauit cormeũ uerbũ

Expanded text:
tur, si non omnia suffragantur, ne more centonum ad rem quam volumus, tanquam versiculos decerpere videamur, velut de grandi carmine, quod non de re illa, sed de alia longeque diversa reperiatur esse conscriptum. Hoc autem ut in quocumque psalmo possit ostendi, exponendus est totus: quod quanti operis sit, et aliorum, et nostra volumina, in quibus hoc fecimus, satis indicant. Legat ergo illa, qui voluerit, et potuerit: inveniet quot et quanta rex David idemque propheta de Christo et ejus Ecclesia prophetaverit, de Rege scilicet et civitate quam priae sint adque manifestae propheticae locutiones, necesse est ut eis etiam tropicae misceantur; quae maxime propter tardiores ingerunt doctoribus laboriosum disputandi exponendique negotium. Quaedam tamen Christum et ecclesiam ipsa prima facie, mox ut dicuntur, ostendunt; etsi ex otio restant exponenda, quae in eis minus intelleguntur; quale illud est in eodem psalmorum libro: Eructauit cor meum uerbum
Abbreviated transcription (Latin):
xit teds̃ ds̃ tuus oleo exultationis p̃participi¬
b tuis: Myrra & guita & casia auestimex¬
tis tuis ad omib eburneis eͬ quib tedelecta¬
uerunt filiȩ regum inhonore tuo : Quis
non hic xpm quem prȩdicamus & inquem
credimus quam libet sit terdus. agnoscat:
cũ audiat dm̃ cuius sedes est in scła sđorum:
et unctũ adõ utiq sicut unguit ds̃ non uisibi¬
li sed spĩtali.atq intellegibili chris mate:
Quis enĩ tam rudis est in hac religione ł tam
surdus ad uersus eius famam longelateq
diffusam: utx pm achrismate hoc est
ab unctione appellatũ esse non nouerit:
Agnito autẽ regexpõ iam cetera quȩ hic tropi¬
cedicta sunt: Quomodo sit speciosus forma

Expanded text:
onis prae participibus tuis. Myrrha et gutta et casia a uestimentis tuis, a domibus eburneis; ex quibus te delectauerunt filiae regum in honore tuo. Quis non hic Christum, quem praedicamus et in quem credimus, quamlibet sit tardus, agnoscat, cum audiat Deum, cuius sedes est in saecula saeculorum, et unctum a Deo, utique sicut unguit Deus, non uisibili, sed spiritali adque intellegibili chrismate? Quis enim tam rudis est in hac religione uel tam surdus aduersus eius famam longe lateque diffusam, ut Christum a chrismate, hoc est ab unctione appellatum esse non nouerit? Agnito autem rege Christo, iam cetera, quae hic tropice dicta sunt, quo modo sit speciosus forma
Abbreviated transcription (Latin):
lib& potestatem uirtutemq caelestem:
uo circa utuita carnis anima est. Ita
beata uita hominis. ds̃ est: dequo di¬
cunt sacrȩ litterȩ hebreorum : Beatus
populus cuius est dñs ds̃ ipsius: Miser
igitur populus abisto alienatus dõ: diligit
tamen &iam ipse quandam pacem suam
non in probandam: quam quidem non habe¬
bit infine : quia non ea bene utitur ante
finem: Hanc autem ut interim habeat

Expanded text:
libet potestatem uirtutemque caelestem. libet potestatem uirtutemque caelestem. uocirca ut uita carnis anima est, ita beata uita hominis Deus est, de quo dicunt sacrae litterae Hebraeorum: Beatus populus, cuius est Dominus Deus ipsius. Miser igitur populus ab isto alienatus Deo. Diligit tamen etiam ipse quandam pacem suam non inprobandam, quam quidem non habebit in fine, quia non ea bene utitur ante finem. Hanc autem ut interim habeat
Abbreviated transcription (Latin):
imper&: car& iustitiae ueritati:
ri &ratio uitiis laudabiliter impera¬
rȩ si dõ animus &ratio ipsa non seruit.
sicut sibi esse seruiendum ixse ds̃ p̃cepit.
nullo modo corpori uitiisq recte imperat:
Nam qualis corporis atque uitiorum
potest esse mens domina: ueridĩ nescia nec.
eius imperio subiugata: sed uitiosissimis dae¬
monibus corrumpentibus prostituta: Pro¬
inde : uirtutes quas habere sibi uidetur per
quas imperat corpori & uitus: ad quod lib&
adipiscendum uel tenendum retulerit.
nisi addm̃: &iam ipsã uitia sunt. potius quã
uirtutes: Nam lic& a quibusdam. tunc ue¬
rȩ atque honestę putentur esse uirtutes.
cumreferuntur adse ipsas : nec propter
aliud expetuntur : &iam tunc inflatae acsu¬
perbȩ sunt : &ideo non uirtutes sed uitia
iudicanda sunt: Sicut enim non est acar¬
ne. sed super carnem : quod carnem facit
uiuere. Sic non est ab homine : sed super
hominem : quod hominem facit beatae uiue¬
re: Nec solum hominem sed &iam quam¬

Expanded text:
imperet, caret iustitiae ueritate. ri et ratio uitiis laudabiliter imperare, si Deo animus et ratio ipsa non seruit, sicut sibi esse seruiendum ipse Deus praecepit, nullo modo corpori uitiisque recte imperat. Nam qualis corporis adque uitiorum potest esse mens domina ueri Dei nescia nec eius imperio subiugata, sed uitiosissimis daemonibus corrumpentibus prostituta? Proinde uirtutes, quas habere sibi uidetur, per quas imperat corpori et uitiis, ad quodlibet adipiscendum uel tenendum rettulerit nisi ad Deum, etiam ipsae uitia sunt potius quam uirtutes. Nam licet a quibusdam tunc uerae adque honestae putentur esse uirtutes, cum referuntur ad se ipsas nec propter aliud expetuntur: etiam tunc inflatae ac superbae sunt, et ideo non uirtutes, sed uitia iudicanda sunt. Sicut enim non est a carne sed super carnem, quod carnem facit uiuere: sic non est ab homine, sed super hominem, quod hominem facit beate uiuere; nec solum hominem, sed etiam quam
Abbreviated transcription (Latin):
seruorum tuorũ quod continui insinu meo
multarũ gentiu hoc ẽ in interiorib meis.
patienter pertuli: Quod exprobrauerunt
in imici tui dnẽ : quod ex probrauerunt com¬
mutationẽ xp̃i tui : Non eam putantes commu¬
tationẽ : sed consmationẽ: Quid estautem

Expanded text:
servorum tuorum, quod continui in sinu meo servorum tuorum, quod continui in sinu meo multarum gentium; hoc est, In interioribus meis patienter pertuli. Quod exprobraverunt inimici tui, Domine; quod exprobraverunt, commutationem Christi tui: non eam putantes commutationem, sed consumptionem. Quid est autem
Abbreviated transcription (Latin):
tio xpĩ secundum hoc accipi. exꝓbrata israhe¬
litis : Quia cũ eorum speraretur futurus. fac¬
tus ẽ gentium: Ethoc eis nunc exꝓbrant
multȩ gentes quȩ crediderunt in eũ ꝑ testa¬
m̃tum nouu: illis inuetustate remanentib
ut ideo dicatur: Memento dnẽoꝓbrii
seruorum tuorũ : quia non eos obliuis cente
sed potius miserantednõ: & ipsi post hocop¬
briũ credituri sunt: Sed illequẽ prius po¬
sui conuenientior sensus mihi uidetur:
Inimicis enĩ xpĩ quib exꝓbatur quod eos ad
gentes transiens reliquerit xp̃s. incongrue
uox ista coaptatur. Memento opbrii seruo
sunt tales iudȩi : sed eis uerba ista conpe¬
tunt : qui cũ graues humilitates ꝑ secutionũ
xpĩ nomine paterentur recordari potue¬
runt excelsũ regnũ seminiđđ fuis seꝓmis¬
sum : et eius desiderio dicere non desperar¬
do sed petendo quȩrendo pulsando: ubi sunt
miserati onestuaȩ antiquednẽ quas iurasti

Expanded text:
tio Christi secundum hoc accipi exprobrata Israetio Christi secundum hoc accipi exprobrata Israelitis, quia, cum eorum speraretur futurus, factus est gentium, et hoc eis nunc exprobrant multae gentes, quae crediderunt in eum per testamentum nouum, illis in uetustate remanentibus, ut ideo dicatur: Memento, Domine. obprobrii seruorum tuorum, quia non eos obliuiscente, sed potius miserante Domino et ipsi post hoc obprobrium credituri sunt. Sed ille, quem prius posui, conuenientior mihi sensus uidetur. Inimicis enim Christi, quibus exprobratur. quod eos ad gentes transiens reliquerit Christus, incongrue uox ista coaptatur: Memento, Domine, obprsunt tales Iudaei; sed eis uerba ista conpetunt, qui, cum graues humilitates persecutionum pro Christi nomine paterentur, recordari potuerunt excelsum regnum semini Dauid fuisse promissum, et eius desiderio dicere, non desperando, sed petendo quaerendo pulsando: Ubi sunt miserationes tuae antiquae, Domine, quas iurasti
Abbreviated transcription (Latin):
quod continui insinu meo multarum gentiũ:
Quod exꝓbrauer̃ in imicitiu dnẽ quod ex ꝓbra¬
uerunt commutationem xp̃i tui. utrũ ex ꝑso¬
na dicta sint illorũ israhelitarũ qui desidera¬
bant reddisibi ꝓmissionem. quȩ facta est addd:
anpotius adxpianorũ qui non secunđ carnẽ
sed secundum spm̃ sunt israhelitȩ: merito
queri potest: Dicta sunt quippe ista ł scripta
tempore quo fuit ethan decuius nomine titulũ
istepsalmus accepit: & ideo tempus regni đđ
fuit: ac ꝑ hoc nondiceretur: ubi sunt misera¬
tionestuae antiquȩ dnẽ quas iurasti dđ inue¬
ritate tua: nisi eorum ꝑsonã inseꝓphetia
tronis figurar&. qui longe postea futuri erant.
quibus hoc tempus esset antiquum : quando
regiđđ ista promissa sunt: Potest aũt intel¬
legĩ multas gentes quando xp̃ianos ꝑseque¬
bantur : ex probrasse illis passionẽxpĩ : qua
scriptura commutationẽ uocat: Quõ mori¬
endo in mortalis ẽ factus: Potest & commuta¬

Expanded text:
rum gentium: quod exprobraverunt inimici tui, Domine; quod exprobraverunt, commutationem Christi tui: utrum ex persona dicta sint illorum Israelitarum, qui desiderabant reddi sibi promissionem, quae facta est ad David; an potius Christianorum, qui non secundum carnem, sed secundum spiritum sunt Israelitae, merito quaeri potest. Dicta sunt quippe ista uel scripta tempore, quo fuit Aethan, de cuius nomine titulum iste psalmus accepit; et idem tempus regni Dauid fuit; ac per hoc non diceretur: Ubi sunt miserationes tuae antiquae, Domine, quas iurasti Dauid in ueritate tua? nisi eorum personam in se propheta transfiguraret, qui longe postea futuri erant, quibus hoc tempus esset antiquum, quando regi Dauid ista promissa sunt. Potest autem intellegi multas gentes, quando Christianos persequebantur, exprobrasse illis passionem Christi, quam scriptura commutationem uocat. quoniam moriendo inmortalis est factus. Potest et commuta
Abbreviated transcription (Latin):
non dominabitur: Sic enĩ uixit & non uidebit
mortem ut tamen mortuus fuerit: sed animã
suam eruerit demanu inferni : quã propter quo¬
rundã soluenda inferna uincla descenderat:
Eruit aũt potestate illa dequa in euangelio dic̃
potestatem habeo ponendi animam meam: & po¬
testatem habeo iterũ sumendi eam: Sed c&era¬

Expanded text:
non dominabitur. Sic enim uiuet et non uidebit non dominabitur. Sic enim uiuet et non uidebit mortem, ut tamen mortuus fuerit, sed animam suam eruerit de manu inferni, quo propter quorundam soluenda inferna uincula descenderat; eruerit autem potestate illa, de qua in euangelio dicit: Potestatem habeo ponendi animam meam et potestatem habeo iterum sumendi eam. C
Abbreviated transcription (Latin):
unus filius hominis substantia isrł. ꝑ quẽ fi¬
liũ hominis liberarentur multi filii hominũ
uaneutiq constituti essentom nes filii homi¬
nũ : Nunc uero omnis quidẽ humana natura
ꝑpeccatũ primihomnis inanitatẽ deueritate coꝵ¬
lapsa est: propter quod dicit alius psalmus
Homo uanitati similis factus est: dies eius ueluđ̃
umbra pretereunt : Sed non uane ds̃ constituit
omsfilios hominũ quia & multos auanitate libe¬
rat ꝑ mediatorẽ ihm̃ : & quos liberandos non eẽ
prȩsciuit: ad utilitatẽ liberandorũ & conparati¬
onẽ duarum interse a contrario ciuitatũ: Non
utiq uane intotius rationalis creaturȩ pulcher¬
rima atq iustissima ordinatione constituit.
Deindesequitur: quis esthomo qui uiuet & non ui¬
debit mortem eruet animã suam demanu infer¬
ni. Quis est iste : nisi substantia illa is rł ex semi
gens amortuis. ĩam non moritur: & mors ei ultra

Expanded text:
unus filius hominis substantia Israel, per quem fiunus filius hominis substantia Israel, per quem filium hominis liberarentur multi filii hominum, uane utique constituti essent omnes filii hominum. Nunc uero omnis quidem humana natura per peccatum primi hominis in uanitatem de ueritate conlapsa est, propter quod dicit alius psalmus: Homo uanitati similis factus est, dies eius uelut umbra praetereunt; sed non uane Deus constituit omnes filios hominum, quia et multos a uanitate liberat per mediatorem Iesum, et quos liberandos non esse praesciuit, ad utilitatem liberandorum et conparationem duarum inter se a contrario ciuitatum non utique uane in totius rationalis creaturae pulcherrima adque iustissima ordinatione constituit. Deinde sequitur: Quis est homo, qui uiuet et non uidebit mortem, eruet animam suam de manu inferi? Quis est iste. nisi substantia illa Israel ex semigens a mortuis iam non moritur, et mors ei ultra
Abbreviated transcription (Latin):
ne temporaria: regnũ aut̃ cȩlestis hierusalẽ.
cuius erant filii inuerã fidehabentes & in uero
xpo sperantes: Q uomodo aut̃ ista uenerint su¬
ꝑ illud regnũ: index est rerũ gestarũ silegatur
dm̃ propheta conuercitur : sed et ipsa prȩcatio
ꝓphetatio ẽ: Vsq quo dñe auertis infinẽ: sub¬
auditur faciẽ tuã sicut alibi dicitur : Quousq
auertis faciem tuã ame. Nam ideo quidã co¬
dices hic non habent auertis sed auerteris: quã¬
qua possit intellegi: a uertisti miseri cordiã tuã
quã promisisti dđ .: Quod aut̃ dix̃ infinẽ quidẽ:
ditura : Ante quẽ finem illa fieri oportebat : quȩ
superius ȩrum nosa defleuit : propt̃ quȩ & hic
sequitur: Ex ardescit sicut ignis ira tua: me¬
mento quȩ ẽ mea sub stantia: Nihil hic meli¬
us quã ipseihs intellegitur substantia populi eiꝰ
ex quo natura ẽ carnis eius: Non enĩ uane consti¬
tu isti inquit om̃ filios hominũ : nisi enĩ ess&

Expanded text:
ne temporaria: regnum autem coelestis Jerusalem, cujus erant filii, in vera fide habentes, et in vero Christo sperantes. Quomodo autem ista venerint super illud regnum, index est rerum gestarum, si legatur, Deum propheta conuertitur; sed et ipsa precatio prophetatio est. Usque quo, Domine, auertis in finem? subauditur \'faciem tuam\', sicut alibi dicitur: Quo usque auertis faciem tuam a me? Nam ideo quidam codices hic non habent auertis, sed \'auerteris\'; quamquam possit intellegi: \'Auertis misericordiam tuam, quam promisisti Dauid\'. Quod autem dixit: In finem, quid est ditura, ante quem finem illa fieri oportebat, quae superius aerumnosa defleuit. Propter quae et hic sequitur: Exardescit sicut ignis ira tua: memento quae est mea substantia. Nihil hic melius quam ipse Iesus intellegitur substantia populi eius, ex quo natura est carnis eius. Non enim uane, inquit, constituisti omnes filios hominum. Nisi enim esset
Abbreviated transcription (Latin):
dit.⁊ Apud castaginem aut̃. quis nouit p̃¬
ter amͦmodum paucissimos: salutem quȩ fac¬
ta est innocentio: exaduocato uicariae prę

Expanded text:
dit. Aput Carthaginem autem quis nouit praeter admodum paucissimos salutem, quata est Innocentio, ex aduocato uicariae pr
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfecto quibusdam uideatur esse: quod dic¬
turi sumus: Xp̃m enim di pussimum pro¬
nuntiauerunt &immortalem factum:
& cumbona predicatione eius meminer̃:¬
xp̃ianos uero pollutos inquit & conta¬
minatos. &errore implicatos esse dicunt:¬
& multis talibus aduersus eos blas phemus
utuntur: Deinde subicit. uelut oracula
deorum blasphemantium xp̃ianos Et
post hȩc dexp̃o autem inquit interrogan¬
tibus. si est ds̃ ait hecate: Qũo quidem in

Expanded text:
fecto quibusdam uideatur esse quod dicturi sumus. Christum enim di piissimum pronuntiauerunt et inmortalem factum et cum bona praedicatione eius meminerunistianos uero pollutos, inquit, et contaminatos et errore inplicatos esse dicunt et multis talibus aduersus eos blasphemiis utuntur.\' Deinde subicit uelut oracula deorum blasphemantium Christianos et post haec: \'De Christo autem, inquit, interrogantibus si est Deus, ait Hecate: Quoniam quidem in
Abbreviated transcription (Latin):
sibi exilla promissus est filiusait.: Simihianno¬
ham: in quo sepeliuit uxorem.: Tuncergo scđm
narrationem stephani. interra illa est collo¬
catus : quõ coepit ibi esse possessor¬
postmostem scilic& patris sui qui colligitur ante
neptem nachor patriusui cumannoru quadra¬
ginta eẽt isaac duxit uxorẽ centesimo scilic&
& quadragesimo anno uitae patris sur trienmo
postmostẽ matrissuae .⁊ Ut autẽ illã ducer&:
quando ab eius patre in mesopotamiam seruus
missus est : quidaliud demonstratum est : cumeidẽ
seruo dixit abra ham : pone manum tuam sub femo¬
remeo & adiura bote perdñm dm̃ caeli & dñm
terrȩ : ut nonsumas uxorẽ filio meo isaac afiliab:
chananeorum : Nisidñm dm̃ caeli & dnmterrae
in carne quae ex illo femore trahebatur: fus¬
seuenturum.⁊ Numquid haec parua sunt pre¬
nuntiatȩ indicia ueritatis quam conpleriui¬

Expanded text:
sibi ex illa promissus est filius, ait: Si mihi annosibi ex illa promissus est filius, ait: Si mihi annoham, in quo sepeliuit uxorem. Tunc ergo secundum narrationem Stephani in terra illa est conlocatu\'s, quoniam coepit ibi esse possessorpost mortem scilicet patris sui, qui colligitur ante neptem Nachor patrui sui, cum annorum quadraginta esset Isaac, duxit uxorem, centensimo scilicet et quadragensimo anno uitae patris sui, triennio post mortem matris suae. Ut autem illam duceret, quando ab eius patre in Mesopotamiam seruus missus est, quid aliud demonstratum est, cum eidem seruo dixit Abraham: Pone manum tuam sub femore meo, et adiurabo te per Dominum Deum caeli et Dominum terrae, ut non sumas uxorem filio meo Isaac a filiabus Chanallaeorum, nisi Dominum Deum caeli et Dominum terrae in carne, quae ex illo femore trahebatur, fuisse uenturum? Numquid haec parua sunt praenuntiatae indicia ueritatis, quam conpleri ui
Abbreviated transcription (Latin):
hoc est uideri sefecit. : Etuo cauit angelus d̃i
abra ham secđo decaelo dicens. Permeipsumiura¬
ui dicit dñs: propter quod fecisti uerbum hoc
& non pepercisti filio tuo dilecto propter me.
nisi benedicens benedicãte : & multiplicans multi¬
plicabo sementuum tamquam stellas caeli: & tam
quam harenã quae est iuxta labium maris: & he¬
reditateꝵ possidebit sementuum ciuitates
aduersariorum & benedicent᷑ insemine tuo om¬
nes gentes terrae: quia obaudisti uocẽ meam:
Hoc modo est illa deuocatione gentum insemine
abra hae postholocaustum. quo significatus ẽ
xp̃s. &iam iuratione dĩ firmata promissio.:
Sepe enim promiserat. sednumquam iurauerat.
Quidest autem dĩ ueri ueracis que iuratio nisi
promissi confirmatio & infidelium quaedam in¬
crepatio. : Posthaec sara mostua est centesimo
uicesimo septimo anno uitae suae: Centesimo
autem & tricesimo septimo uirisui: x quippe
annis eam p̃cedebat aetate: sicut ipse quando

Expanded text:
hoc est uideri se fecit. Et uocauit angelus Domini hoc est uideri se fecit. Et uocauit angelus Domini Abraham secundo de caelo dicens: Per me ipsum iuraui, dicit Dominus, propter quod fecisti uerbum hoc et non pepercisti filio tuo dilecto propter me, nisi benedicens benedicam te, etmultiplicansmultiplicabosementuum tamquam stellas caeli quam harenam quae secus oram maris est, et here ditate possidebit semen tuum ciuitates aduersariorum, etbenedicentur in semine tuo omnes gentes terrae, quia obaudisti uocem Hoc modo est illa de uocatione gentium in semine Abrahae post holocaustum, quo significatus est Christus, etiam iuratione Dei firmata promissio. Saepe enim promiserat, sed numquam iurauerat. Quid est autem Dei ueri ueracisque iuratio nisi promissi confirmatio et infidelium quaedam increpatio? Post haec Sarra mortua est, centensimo uicensimo septimo anno uitae suae, centensimo autem et tricensimo septimo uiri sui. Decem quippe annis eam praecedebat aetate; sicut ipse, quando
Abbreviated transcription (Latin):
impletum est significatiuo sanguine sacri¬
ficium .: Nempe quando eũ uidit abrahã:
cornib infrutice tenebatur.. Quis ergo illo
figurabat᷑ nisi ihs̃ ante quã immolaretur.
spinis iuducis coronatus Ced diuina per
angelum uerba potius audiam̃ : Ait quip¬
pe scriptura: Et extendit abrahã manũ
suã sumere macheram ut occideret filiũ
suum. Et uocauit illũ angelus dnĩ de
celo et dixit: Abraam: Ille aũ dix̃ eccȩ
ego: et dix non inicias manũ tuã suꝑpue¬
rũ: neq facias illi quicquam: Nunc enĩ
sciui quiatimes dm̃ tuum & non pepercisti filio
tuo dilecto propt̃ me.⁊ Nunc sciui dictum est :¬
nunc scrrifeci: neque enim hoc nondum sciebat ds̃:
Deinde ariete illo immolato proisaac filio suo
uocauit ut legitur. abra ham nom̃ lociillius. dns̃
uidit : ut dicant hodie : in monte dñs apparuit.⁊
Sicut dictum est. Nunc sciui proeo qđ est nuno sci¬
rifeci. Ita hic dns̃ uidit proeo qđ est dñs apparuit :

Expanded text:
inpletum est significatiuo sanguine sacriinpletum est significatiuo sanguine sacrificium? Nempe quando eum uidit Abraham, cornibus in frutice tenebatur. Quis ergo illo figurabatur, nisi Iesus, antequam immolaretur, spinis Iudaicis coronatus? Sed diuina per angelum uerba potius audiamus. Ait quippe scriptura: Et extendit Abraham manum suam sumere machaeram, ut occideret filium suum. Et uocauit illum angelus Domini de caelo et dixit: Abraham! Ille autem dixit: Ecce ego. Et dixit: Non inicias manum tuam super puerum, neque facias illi quicquam; nunc enim sciui quia times Deum tuum, et non pepercisti filio tuo dilecto propter me. Nunc sciui dictum est \'nunc sciri feci\'; neque enim hoc nondum sciebat Deus. Deinde ariete illo immolato pro Isaac filio suo uocauit, ut legitur, Abraham nomen loci illius: Dominus uidit; ut dicant hodie: In monte Dominus apparuit. Sicut dictum est: Nunc sciui, pro eo quod est nunc sciri feci: ita hic Dominus uidit, pro eo quod est Dominus apparuit,
Abbreviated transcription (Latin):
inisa ac uocant᷑ : hoc ẽ in xpo uocante gratia
congregantur .: Hanc ergo promissionẽ
pat̃ pius fi deliter tenens. quia ꝑhunc opor
tebat impleri quem ds̃ iubebat occidi: ñ
hesitauit . quod sibr reddi poterat immolatus.
quidari potuit non speratus.: Sic intellectũ
est et inepistola adhebreos. et sic expositũ
Fide inquit optulit abraham isa ac temptat̃:
et unicũ obtulit : qui ꝓmissiones suscepit :
adquẽ dictum est: in isaac uocabit᷑ tibi sem:
cogitans quia et exmortius excitare potest
ds̃ Proinde addidit unde etiã eum et in
similitudinem ad dux̃. Cuius similitudinẽ:
nisi illius unde dicit apostolus: qui ꝓpriofi¬
lio ñpeꝑcit : sed ꝓnobis omnib: tradidit eũ
Propterea et isa ac sicut dñs crucẽ suamita
sibi ligna aduictimȩ locũ quib fuerat impo¬
nendus ipse portauit.: postremõqui aisa ac
occidi non o portebat. p̾ea quã est pat̃ ferire
ꝓhibitus. quis erat ille aries : quo immolato:

Expanded text:
in Isaac uocantur, hoc est in Christo uocante gratia in Isaac uocantur, hoc est in Christo uocante gratia congregantur. Hanc ergo promissionem pater pius fidelitebat impleri, quem Deus jubebat occidi, non haesitavit quod sibi reddi poterat immolatus, qui dari potuit non speratus. Sic intellectum est et in Epistola ad Hebraeos, et sic expositum. Fide, inquit, praecessit Abraham, in Isaac tentatus; et unicum obtulit, qui promissiones suscepit, ad quem dictum est, In Isaac vocabitur tibi semen: cogitans quia et ex mortuis excitare potest Deus. Proinde addidit: Pro hoc etiam eum et in similitudinem adduxit; cuius similitudinem, nisi illius unde dicit apostolus: Qui proprio filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum? Propterea et Isaac, sicut Dominus crucem suam, ita sibi ligna ad uictimae locum, quibus fuerat inponendus, ipse portauit. Postremo quia Isaac occidi non oportebat, postea quam est pater ferire prohibitus, quis erat ille aries, quo immolato
Abbreviated transcription (Latin):
tur firmitate gratiȩ : non inflat᷑ in anitate
iactantiae. Num quã sane crederet
abrahã quod uictimis ds̃ delectatur humu¬
nis : quamuis tliuino intonante p̃cepto. obe¬
diendũ sit non disputandũ: uerum tamen
abralim confestim filiũ cum fuisset immo¬
laturus resurrecturum credidisse laudan¬
dus ẽ : Dixerat namq: illi ds̃ cumde ancilla
et filio eiꝰ foras eiciendis uoluntatẽ coniugis
nollet implere: inisaac uocabitur tibi sem̃:
Et certe ibi sequit᷑ ac dicitur: Et filiũ autem
ancillȩ huius in magnã gentem faciã illum¬
quia sementuum est. Quomodo ergo dic¬
tum ẽ inisa ac uocabit᷑ tibi semen: cũ et is ma¬
helem ds̃ semen eiꝰ uocauerit : Exponens
aũ apostolus quid sit inisa ac uocabit᷑ tibi
sem̃ : idẽ inquit non qui filui carnis hi filu¬
dĩ sed filii promissionis deputant᷑ insemine:
Ac ꝑ hoc filii promissionis ut sint sem̃ abrahȩ

Expanded text:
tur firmitate gratiae, non inflatur inanitate tur firmitate gratiae, non inflatur inanitate iactantiae. Numquam sane crederet Abraham, quod uictimis Deus delectaretur humanis; quamuis diuino intonante praecepto oboediendum sit, non disputandum; uerum tamen Abraham confestim filium, cum fuisset immolatus, resurrecturum credidisse laudandus est. Dixerat namque illi Deus, cum de ancilla et filio eius foras eiciendis uoluntatem coniugis nollet inplere: In Isaac uocabitur tibi semen. Et certe ibi sequitur ac dicitur: Et filium autem ancillae huius in magnam gentem faciam illquia semen tuum est. Quo modo ergo dictum est: In Isaac uocabitur tibi semen, cum et Ismaelem Deus semen eius uocauerit? Exponens autem apostolus quid sit: In Isaac uocabitur tibi semen: Id est, inquit, non qui filii carnis, hi fil, sed filii promissionis deputantur in semine. Ac per hoc filii promissionis, ut sint semen Abrahae,
Abbreviated transcription (Latin):
ille non adridendũ opprobriũ. sed ad cele¬
brandũ gaudiũ pertinebat: natoisa ac et
eo nomine uocato sara monstrauit: Ait quip¬
pe : risum mihi fecit ds̃ : qui cũq enim au¬
dierit congaudebit mihi: Sed p̃aliquantu¬
lũ tempus ancilla dedomo eicit᷑ c̃umfiliosuo:
et duo illa secundũ a postolũ testam̃ta signi¬
ficant᷑ : uetus et nouum : ubi sara illa suꝑnae
hierus alẽ hoc ẽ ciuitatis dĩ figuram gerit:¬
Interhȩc quȩ omã commemorare longum
est nimis temptat᷑ abraham deimmolando
dilectissimo filio ipsoisa ac: ut pia ei obedi¬
entia ꝓbaret᷑ saeculis in notitiã proferendu
non dõ Neq enim om̃ĩs est culpanda tẽp¬
tatio : quia et gratulanda ẽ quafit ꝓbatio:
et plerũq aliter animus humanus sibi ipsi in¬
notescere non potest: nisi uires suas sibi ñ
uerbo sed experim̃to temptatione quodã
modo interrogante respondeat. Vbisi dĩ
munus agnouerit: tunc pius ẽ : tunc solida¬

Expanded text:
ille non ad irridendum opprobrium, sed ad celeille non ad irridendum opprobrium, sed ad celebrandum gaudium pertinebat, nato Isaac, et eo nomine vocato, Sarra monstravit; ait quippe, Risum mihi fecit Dominus; quicumque enim audierit, congaudebit mihi . Sed post aliquantulum tempus ancilla de domo ejicitur cum filio suo, et duo illa secundum Apostolum Testamenta significantur, vetus et novum: ubi Sarra illa supernae Jerusalem, hoc eInter haec, quae omnia commemorare nimis longum est, tentatur Abraham de immolando dilectissimo filio ipso Isaac, ut pia ejus obedientia probaretur, saeculis in notitiam proferenda, non Deo. Neque enim omnis est culpanda tentatio, quia et gratulanda est, qua fit probatio. Et plerumque aliter animus humanus sibi ipsi innotescere non potest, nisi uires suas sibi non uerbo, sed experimento tentatione quodam modo interrogante respondeat; ubi si Dei munus agnouerit, tunc pius est, tunc solida
Abbreviated transcription (Latin):
geraris apud regem ciuitatis illius abimelecho
quod inaegypto deconiuge fecerat : eiq intac¬
ta similit̃ reddita ẽ. Vbi sane abrahã ob¬
iuirganti regi cur tacuisset uxorẽ : sororẽq
dixisset : aperiens quid timuerit : etiã hoc ad¬
didit : et enimuere soror mea ẽ depatre sed
nondematre: quia depatre suo soror erat
abrahȩ : de quo ꝓpinqua eierat.: Tante aũ
pulchiritudinis fuit : ut etiã in illaȩtate pos¬
set adamari: Post haec natus ẽ abraliȩ. secun
dũ promissionẽ dr̃ desara filius. eũq nomina¬
uit isa .ao. quod interp̃tatur risus: riserat enim
& pat̃. quando ei ꝓmissus ẽ ammirans ingaudio :
riserat et mater : quando ꝑ illos tresiurosite¬
rũ promissus ẽ dubitans ingaudio : quamius
exꝓbrante angeloiqđ risus ille etiã sigaudii
fuit : tam̃plenȩ fidei non fuit: Post ab eodẽ
angelo infide etiã confirmata ẽ Ex hoc
ergo puer nom̃ accepit. Nam quod risus

Expanded text:
Geraris aput regem ciuitatis illius Abimelech, Geraris aput regem ciuitatis illius Abimelech, quod in Aegypto de coniuge fecerat, eique intacta similiter reddita est. Ubi sane Abraham obiurganti regi, quur tacuisset uxorem sororemque dixisset, aperiens quid timuerit etiam hoc addidit: Etenim uere soror mea est de patre, sed non de matre, quia de patre suo soror erat Abrahae, de quo propinqua eius erat. Tantae autem pulchritudinis fuit, ut etiam in illa aetate posset adamari. dum promissionem Dei, de Sarra filius, eumque nominavit Isaac, quod interpretatur Risus. Riserat enim et pater, quando ei promissus est, admirans in gaudio: riserat et mater, quando per illos tres viros iterum promissus est, dubitans in gaudio; quamvis exprobrante angelo quod risus ille, etiamsi gaudii fuit, tamen plenae fidei non fuit . Post ab eodem angelo in fide etiam confirmata est. Ex hoc ergo puer nomen accepit. Nam quod risus