comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ecdesi astes dicitur. latine contiona¬
tor. eo quod sermo eius non speciali¬
ter adunum. sicut in prouerbus
sed aduniu ersos generaliter diriga¬
tur. Docens omnia qua e inmundo
cernimus caduca eẽ & breuia. &
obhoc minime app&enda. Ter¬
Ter¬
tium librum sirasirim prenotauit
qui in latinam linguam uestitur.
canticum canticorum. ubi perepi¬
thalamium carmen. conuinctionẽ
xp̃i &ecclesiae mistice canit.
Dictum autem canticum cantico¬
rum. eo quod omnibus canticis pre¬
feratur qui inscripturis sacris ha¬
bentur. sicut quaed am in lege di
cuntur scã. quibus maiora sunt
scã scõrum. Horum autem triũ
librorum carmina ex ametris & pen¬
ta metris uersibus. apud suos com¬
posita ꝑhibentur. utiosephus hie
lista potius quam propheta. edidit
librum suum cuius omnis textus elo¬
quentiae prosa incedit. Canticũ
edidit librum suum cum threnis eiꝰ.
quosnos lamenta uocamus eo quoo
intristiorib rebus funeribusq ad hi¬

Expanded text:
Ecclesiastes dicitur, Latine ContionaEcclesiastes dicitur, Latine Contionator, eo quod sermo eius non specialiter ad unum, sicut in Proverbiis, sed ad universos generaliter dirigatur, docens omnia, quae in mundo cernimus, caduca esse et brevia, et ob hoc minime adpetenda. Tertium librum Sir hassirim praenotavit, qui in Latinam linguam vertitur Canticum canticorum, ubi per epithalamium carmen coniunctionem Christi et Ecclesiae mystice canit. Dictum autem Canticum canticorum, eo quod omnibus canticis praeferatur, quae in Scripturis sacris habentucuntur sancta, quibus majora sunt sancta sanctorum. Horum autem trium librorum carmina exametris, et pentametris versibus apud suos composita perhibentur, ut Josephus, Hielista potius quam propheta, edidit librum suum, cujus omnis textus eloquentiae prosa incedit; canticum edidit librum suum cum Threnis ejus, quos nos Lamenta vocamus, eo quod in tristioribus rebus funeribusque adhi
Abbreviated transcription (Latin):
sonando responderit. Titulus autẽ
in psalmis hebraicus ita est. ISPHIR
ATHALBIM. quod in terp̃tatur
uolumen hẏmnorum.. Auctores aũ
psalmorum qui ponuntur intitulis.
morses scilicet. & dauid. & salomon.
a saph & han. &idithun. & filii cho¬
re. eman eza helitȩ. &reliquorum
quos esdras uno uolumine compre¬
hendit.: Om̃s autem psalmi aputo
hebreos metrico carmine constant
eẽ compositi. Nam inmorem romani.
flacci. & greci. pindari. nunc alii.
iambo currunt. nunc elegiaco per¬
sonant. Nunc safficonitent trime¬
tro. uel tetra metro pede incedentes.
Salo monfilius dauid regis istahel.
uixta numerum uocabulorum suorũ
tria uolumina edidit. Quorum pri¬
mus est mas loth. quem greci parabo¬
las. latini prouerbiorum nominant.
eo quod in ipso sub comparatiua simi¬
litudine. Figuras uerborum. &ima¬
gines ueritatis ostenderit. Ipsam
autem ueritatem ad intellegendum
legentib reseruauit.: Secundum¬
Secundum
librum coeleth uocauit. Qui grece

Expanded text:
sonando responderet. Titulus autem sonando responderet. Titulus autem in psalmis Hebraicus ita est, Sepher Thehilim, quod interpretatur volumen hymnorum. Auctores autem psalmorum qui ponuntur in titulis: Moyses scilicet et David et Salomon, Asaph, Ethan et Idithun et filii Core, Eman, Ezraithae et reliquorum, quos Esdras uno volumine conprehendit. Omnes autem psalmi apud Hebraeos metrico carmine constant esse conpositi. Nam in more Romani Flacci et Graeci Pindari, nunc alii iambo currunt, nunc Alcaico personant, nunc Sapphico nitent trimetro, vel tetrametro pede incedentes. Salomon, filius David, rex Israel iuxta numerum vocabulorum suorum tria volumina edidit, quorum primus est Masloth: quem Graeci Parabolas, Latini Proverbiorum nominant, eo quod in ipso sub conparativa similitudine figuras verborum et imagines veritatis ostenderit. Ipsam autem veritatem ad intellegendum legentibus reservavit. Secundum librum Coheleth vocavit, qui Graece
Abbreviated transcription (Latin):
ticae gentis. gestaq eorum peror
dinem digerat. temporum. Malach
enim hebraice. latine regum in terp̃¬
tatur.. Hunc librum hieremias
primus inunum uolumen coegit.
Nam antea sparsus erat ꝑsingulo¬
rum regum historias.. Paralipo¬
menon grece dicitur. quod nos prȩ¬
termissorum. uel reliquorum dice
re possumus. quia ca qua ein lege
uel regum libris uel omissa uel non
plene relata sunt. inisto summati¬
ac breuiter explicantur.
iob quidam morsen scripsisse arbi¬
trantur. Alii unum exprophetis.
non nulli uero eandem iob post pla¬
gam suae passionis scriptorem fus¬
se aestimant. arbitrantes ut qui
cestamina spiritalis pugnȩ sustinuit
ipse narraret. quasuictorias expe¬
tiuit.. Principia autem &finis li¬
bri iob. apud hebreos prosa oratio¬
ne texta sunt. Media autem ip¬
ce psalterium. hebraice. nabla. lati¬
ne organum dicitur. Uocatus autẽ
psalmorum liber. quod uno prophe¬
ta canente. adpsalteriuim corus con¬

Expanded text:
ticae gentis gestaque eorum per orticae gentis gestaque eorum per ordinem digerat temporum. Malachim enim hebraice, latine regum interpretatur. Hunc librum Hieremias primus in unum volumen coegit, nam antea sparsus erat per singulorum regum historias. Paralipomenon grece dicitur, quod nos pretermissorum, vel relire possumus: quomodo ea, quae in Samuele vel Regum libris vel omissa vel non plene relata sunt, in isto summatac breviter explicantur. Librum Job quidam Moysen scripsisse arbitrantur, alii unum ex Prononnulli vero eundem Iob post plagam suae passionis scriptorem fuisse existimant, arbitrantes ut, qui certamina spiritalis pugnae sustinuit, ipse narraret quas victorias expedivit. Principia autem et fines libri Iob apud Hebraeos prosa oratione contexta sunt, media autem ipce psalterium, Hebraice nabla, Latine organum dicitur. Vocatus autem Psalmorum liber quod, uno propheta canente ad psalterium, chorus con
Abbreviated transcription (Latin):
filionaue. cuius historiam continet.
scriptorem uero euis. eundem iosue
hebrei ad seuerant. In cuius tex¬
tu post iordanis transitum regna
hostium subuestuntur. terra popu¬
lo diuiditur. & ꝑsingulas urbes.
uiculos. montes. atq confinia. ecđȩ
celestisq hierusalem spiritalia reg¬
na p̃figurantur.. Iudicum nomi¬
natur a principib. populi qui p̃fue¬
runt in israhel. post moysen . &iosuȩ
ante quam dauid. & ceten reges ex¬
isterent. hunc librum edidis setre¬
ditur samuhel. Liber samuhel
euisdem samuhelis natiuitatem &
sacerdotium & gesta describit. idcir¬
co etabeo nomen accepit. Et quã¬
uis hic liber saul &dauid historiã
conuneat. utriq: tamen ad samuhel
referuntur. quia ipse unxit saul
in regnum. ipse dauid in regem fu¬
turum. Cuius libri primam pastẽ
scripsit idem samuhel. sequentia ue¬
ro eius usq ad calcem scripsit dauid:
Malachim liber proinde appella¬
tur eo quod reges uidae &israheli¬

Expanded text:
filio Nave, cuius historiam continet; filio Nave, cuius historiam continet; scriptorem vero eius eundem Iosue Hebraei adseverant; in cuius textu post Iordanis transitum regna hostium subvertuntur, terra populo dividitur et per singulas urbes, viculos, montes atque confinia Ecclesiae caelestisque Hierusalem spiritalia regna praefigurantur. Iudicum nominatur a principibus populi, qui praefuerunt in Israel post Moysen et Iosue, antequam David et ceteri reges existerent. Hunc librum edidisse creditur Samuel. Liber Samuel eiusdem Samuelis nativitatem et sacerdotium et gesta describit; idcirco et ab eo nomen accepit. Et quamvis hic liber Saul et David historiam contineat, utrique tamen ad Samuel referuntur, quia ipse uncxit Saul in regnum, ipse David in regem futurum. Cuius libri primam partem conscripsit idem Samuel, sequentia vero eius usque ad calcem scripsit David. Malachim liber proinde appellatur, eo quod reges Iudae et Israeli
Abbreviated transcription (Latin):
ET ERIS TESTAMENTISE¬
cundum hebreorum traditionem
hiphibentur auctores. Primus
moyses dinȩ historiae. chosmo¬
graficon. inquinq uoluminibus
edidit. quod pentatheu cum nomina¬
tur.: Pentatheucus autem aquinq
uoluminibus dicitur. Penta enim
grece quinq theucus uolumen uo¬
catur. Cencsis liber inde appel¬
latur eo quod exordium mundi &
generatio scłi in co contineatur.
Exodus uero exitum ab aegẏpto uel
egressum populi israhel digerit. &
exea causa nomen accepit. Leui¬
ticus appellatur. eo quod leuitarũ
tur. totusq in eo ordo leuiticus ad¬
notatur Numerorum liber uoca¬
tur. eo quodineo egressae deaegyp¬
to trib denumerantur & qua dra¬
ginta duarum ꝑheremum mansio¬
num in eo descriptio continetur.
Deuteronomium greco sermone ap¬
pellatur. quod latine interptatur
secunda lex. idest repetitio & euan¬
glicae legis p̃siguratio. qui sic ea
habet quaepriora sunt. ut tamen
noua sint om̃a qua ein eo replicant᷑.
Iosue liber nomen accepit. ab hiesu

Expanded text:
Veteris Testamenti secundum Hebraeorum traditionem hi perhibentur auctores. Primus Moyses divinae historiae cosmographiam in quinque voluminibus edidit, quod Pentatichum nominatur. Pentateuchus autem a quinque voluminibus dicitur; πέντε enim Graece quinque, τεῦχος volumen vocatur. Genesis liber inde appellatur, eo quod exordium mundi et generatio saeculi in eo contineatur. Exodus vero exitum ab Aegypto, vel egressum populi Israelis digerit, et ex ea causa nomen accepit. Leviticus appellatur, totusque in eo ordo Lenotatur. Numerorum liber vocatur eo quod in eo egressae de Aegypto tribus dinumerantur, et quadraginta duarum per eremum mansionum in eo discriptio continetur. Deuteronomium Graeco sermone appellatur, quod Latine interpretatur secunda lex, id est repetitio et evangelicae legis praefiguratio; quae sic ea habet quae priora sunt, ut tamen nova sint omnia quae in eo replicantur. Iosue liber nomen accepit a Iesu
Abbreviated transcription (Latin):
post fletum negationis. Hanc
illi matris caritatem superbe
accipientes. cos recipere nolentes.
ab eccđae communione recesser
&cum ipso lucifero auctore suo
quimane oriebatur. cadere me¬
ruerunt. : Ioui anistae. aiouia¬
no quodam monacho dicti. ad¬
serentes. nullam nuptiarum &
uirginum cẽ distantiam . nullũq
interse abstinentes. & simplici¬
ter aepulantes. esse discrimen
Eluidiani. abeliudio nominati
qui dicunt. post natum xp̃m.
alios mariam filios. deuiro ioseph
peperisse: Paterniani. a pater¬
no quodam exosti. qui inferiores¬
corporis pastes. adiabolo factas
opinantur.. Arabici nuncupati.
eo quod inarabia exosti sunt.
dicentes. animam cum corpore
mori. atq innouis simo utrumq
resurgi: Testullia nistȩ dicti

Expanded text:
post fletum negationis. Hanc post fletum negationis. Hanc illi matris caritatem superbe accipientes eosque recipere nolentes ab Ecclesiae communione recesserunt et cum ipso Lucifero auctore suo, qui mane oriebatur, cadere meruerunt. Iovinianistae a Ioviniano quodam monacho dicti, adserentes nullam nuptarum et virginum esse distantiam, nullumque inter abstinentes et simpliciter epulantes esse discrimen. Elvidiani ab Elvidio nominati, qui dicunt post natum Christum alios Mariam filios de viro Ioseph peperisse. Paterniani a Paterno quodam exocorporis partes a diabolo factas opinantur. Arabici nuncupati, eo quod in Arabia exorti sunt, dicentes animam cum corpore mori, atque in novissimo utrumque resurgere. Tertullianistae dicti
Abbreviated transcription (Latin):
qui econtrario dicunt. dm̃ creas¬
se mala. contraid quod scriptum
est. Pecit ds̃ omnia bona.
Donatistae. adonato quodam
a fronuncupati. quidenu media
ueniens. totam pene africam sua
per suasione decepit. ad serens.
ep̃o exosti producuntur. qui xp̃m
filium dĩ adoptiuum. non propri¬
um adserunt.. Circum celliones
dicti. eoquod a grestes sint. quos
cotopitas uocant supra dicte he¬
rests habentes doctrinam. hiamo¬
re mastrru semetipsos perimunt.
ut iuolenter dehac uita disceden¬
tes. mastyres nominentur
Priscili anistae. a prisciliano uo¬
cati. qui inspania exerrore gnos¬
ticorum. & manicheorum ꝑmixto
dogma composuit.. Iuci feriani.
alucifero sirmiae c̃o osti. qui epõs
catholicos. constantii ꝑsccutione
perfidiae arnanorum consentien¬
tes erant. & postea correcti. redire
incatholicam delegerunt damnan¬
tes. siue quod crediderunt. siue
quod secredidisse simulauerant.
quos ecđa catholica materno re¬
cipit sinu. tam quam p&rum

Expanded text:
qui e contrario dicunt Deum creasqui e contrario dicunt Deum creasse mala, contra id quod scriptum est: Fecit Deus omnia bona. Donatistae a Donato quodam Afro nuncupati, qui de Numidia veniens, totam pene Africam sua persuasioepiscopo exorti produntur, qui Christum filium Dei adoptivum, non proprium adserunt. Circumcelliones dicti eo, quod agrestes sint, quos Cotopitas vocant, supradictae haeresis habentes doctrinam. Hi amore martyrii semetipsos perimunt, ut violenter de hac vita discedentes martyres nominentur. Priscillianistae a Priscilliano vocati, qui in Hispania ex errore Gnosticorum et Manichaeorum permixtum dogma conposuit. Luciferiani a Lucifero Sirmiae episcopo orti, qui episcopos catholicos, qui Constantii persecutione perfidiae Arianorum consentientes erant, et postea correcti redire in catholicam delegerunt, damnantes, sive quod crediderunt, sive quod se credidisse simulaverant; quos Ecclesia catholica materno recepit sinu, tamquam Petrum
Abbreviated transcription (Latin):
hibent fuisse sabellium excuius
nomine. maxime innotuerunt.
Vnde & sabelliani uocati sunt.
Hi unampersonam patris & filii
& sp̃s sc̃i adstruunt.. Arriani
ab arrio alexandrino prbo osti
sunt. qui co& ernum pactri filiũ
non agnoscens. diuersas intrini¬
tate substantias ad seruit.
contra illud quod ait dñs. ego
& pater inum sumus. Mace¬
doniani. amacedonio constantino¬
politano ep̃o dicti sunt. negantes.
anima suscepisse. Antedico ma¬
ritae appellati sunt. proeo quoo
mariae uirginitati contradicuNT
adserentes eam postxp̃m natum.
iuro suo fuisse commixtam.
Metangis nominati. ideo tale
nomen acceperunt. quia angeos
grece uas dicitur. ad serunt enĩ
sic eẽ in patre filium. tam quam
uasminus. intrauas maius.
Patriciani. a quod am patricio
nuncupati sunt. qui substantiã
humanȩ carnis. adiabolo con¬
ditam dicunt.. Colitiani a quo
dm̃ non facere male. Contra
illud quod scriptum est. ego dñs
creans mala.. Floriani a florino.

Expanded text:
hibent fuisse Sabellium, ex cujus hibent fuisse Sabellium, ex cujus nomine maxime innotuerunt, unde et Sabelliani vocati sunt: hi unam personam Patris et Filii et Spiritus sancti astruunt. Ariani ab Ario Alexandrino presbytero orti sunt, qui coaeternum Patri Filium non agnoscens, diversas in Trinitate substantias asseruit, contra illud quod ait Dominus: Ego et Pater unum sumus . Macedoniani a Macedonio Constantinopolitano episcopo dicti sunt, negantes Danima suscepisse. Antidicomaritae appellati sunt, pro eo quod Mariae virginitati contradicunt, asserentes eam post Christum natum viro suo fuisse commistam Metangismonitae ideo tale nomen acceperunt, quia angos, ἄγγος Graece, vas dicitur. Asserunt enim sic esse in patre Filium, tanquam vas minus intra vas majus. Patriciani a quodam Patricio nuncupati sunt, qui substantiam humanae carnis a diabolo conditam esse dicunt. ColinthianDeum non facere mala, contra illud quod scriptum est, Ego sum Deus creans mala .
Abbreviated transcription (Latin):
sim suscitans. ad seruit xp̃m
amaria perioseph nuptia li
coitu fuisse conceptum. Aeri¬
ani abaerio quodam nuncupa¬
ti sunt. hi offerre sacrificium
prodefunctis spernunt.
A &iani abetio sunt uocati.
idemq cunomiani. ab eunomo
quod am dialectico. a &i disci¬
pulo.. Excuius nomine magis
innotuerunt. Dissimilem pa¬
tri asserentes filium. & filio
sp̃m scm̃. dicunt &iam nullum
imputare peccatum infide ma¬
nentium.. Origeniani abori¬
gene auctore exosti sunt. dicen¬
tes. quod non possit filius. uide¬
re patrem. nec sp̃s sc̃s filium
Animas quoq inmundi principio
dicunt peccasse & prodiuersita¬
te peccatorum ecelisusq ad ter¬
ras. diuersa corpora quasi uin¬
cula meruisse. eaq causa factũ
fuisse mundum. No&ania
quod am no&o uocati. quidice
in officiorum nominibus . non
in ꝑsonis accipiunt. Vnde &
patripassiani uocantur. qui a
patrem passum dicunt. Sabel¬
liani ab eodem no&o pullulas se
dicuntur. cuius discipulum per¬

Expanded text:
sim suscitans adseruit Christum sim suscitans adseruit Christum a Maria per Ioseph nuptiali coitu fuisse conceptum. Aeriani ab Aerio quodam nuncupati sunt. Hi offerre sacrificium pro defunctis spernunt. Aetiani ab Aetio sunt vocati. Idemque Eunomiani, ab Eunomio quodam dialectico, Aetii discipulo, ex cuius noinnotuerunt, dissimilem Patri asserentes Filium, et Filio Spiritum sanctum, dicunt etiam nullum imputari peccatum in fide manentium. Origeniani ab Origene auctore exorti sunt, dicentes quod non possit Filius videre Patrem, nec Spiritus sanctus Filium; animas quoque in mundi principio dicunt peccasse, et pro diversitate peccatorum e coelis usque ad terram diversa corpora quasi vincula meruisse, eaque de causa factum fuisse mundum. Noetiani a quodam Noetio vocati, qui dicein officiorum nominibus, non in personis, accipiunt: unde et Patripassiani vocantur, quia Patrem passum dicunt. Sabelliani ab eodem Noetio pullulasse dicuntur, cujus discipulum per
Abbreviated transcription (Latin):
diuinis libris scripta sunt arbi¬
trantur. Antropo enim grece
latine homo inter pretatur.
Ignorantes uocem dñi. qui ait.
sp̃s est ͣs Incorporeus est enim.
nec membris distinguitur. nec
corporis mole censctur. Era di¬
Eracdi¬
tae. aberadio auctore exosti
monachos tantum recipiunt.
coniuigia respuunt. regna cado¬
rum partulos habere non credunt.
Nouatiani. anouato romae ur¬
bis pbo exosti. qui aduersus cor¬
nelium cathedram sacerdotalem
conatus inuadere. heresim insta¬
tuit.: Nolens a postatas suscipere.
&rebaptizans baptizatos.
Montani heretia dicti quod tem¬
pore ꝑsecutionis in montibus la¬
tuerunt. qua occasione se acatho¬
licae ecdesiae corpore diuiscr̃.
Ebionitae. ab ebionae dicti. hi
semi uidaei sunt. &itatenent
euangelium. ut legem carnali¬
ter seruent. aduersus quos ad
galatas a postolus scribens inue¬
nitur. Fotiniani. a fotino
gallo greciae syrmiae eponun¬
cupati. qui ebionitarum here¬

Expanded text:
divinis libris scripta sunt, arbidivinis libris scripta sunt, arbitrantur; ἄνθρωπος enim graece latine homo interpretatur. Ignorantes vocem Domini, qui ait: Spiritus est Deus. Incorporeus est enim, nec membris distinguitur, nec corporis mole censetur. § 32. Hierachitae ab Hieracha auctore exorti, monachos tantum recipiunt, conjugia respuunt, regna coelorum parvulos habere non credunt. §. 33, Novatiani a Novatiano Romae urbis presbytero exorti, qui, adversus Cornelium cathedram sacerdotalem conatus invadere, haeresim instituit, nolens apostatas suscipere, rebaptizans baptizatos. § 34. Montani haeretici dicti, quod tempore persecutionis in montibus latuerunt; qua occasione se a catholicae Ecclesiae corpore diviserunt. Ebionitae ab Ebione dicti. Hi semiiudaei sunt, et ita tenent Evangelium ut Legem carnaliter servent: adversus quos ad Galatas Apostolus scribens invenitur. Photiniani a Photino Gallograeciae Sirmiae episcopo nuncupati, qui Ebionitarum haere
Abbreviated transcription (Latin):
in a postolis sed inse traditum
asserunt : Catharoȩ. propter
munditiam ita se nominauerunt.
gloriantes enim desuis meritis.
negant paenitentibus ueniam
peccatorum. Uiduas sinupserint.
tam quam adulteras damnant.
mundiores seceteris praedicant.
qui nomen suum si cognoscere uel¬
lent. mundanos sepotius quam
mundos uocarent.. Pauliani
a paulo samosateno exostisunt.
quidixit. non semper stus se xp̃m
sed amaria sumpsisse initium.
Er mogeniani abermogene quo
dam uocati. quimateriam non
natam introducens. dõ nonnato
eam comparauit. matremq de¬
mentorum &deam asseruit.
quos a postolus improbat. dem̃¬
tis seruientes Manichei a quo¬
dam ꝑsa extiterunt. qui uoca¬
tus est manis.. Hic duas naturas
& substantias introduxit. idest
bonam &malam.: Etanimas
exdõ. quasi exaliquo fonte ma¬
uetus respuunt. nouun expaste
recipiunt.
quilatine sine lege dicuntur
Antropomorfitae dicti. proco¬
quod simplicitate rustica. dm̃ ha¬
bere humana membra. quae in

Expanded text:
in Apostolis, sed in se traditum in Apostolis, sed in se traditum adserunt. Catharoe propter munditiam ita se nominaverunt. Gloriantes enim de suis meritis, negant paenitentibus veniam peccatorum: viduas, si nupserint, tamquam adulteras damnant: mundiores se ceteris praedicant. Qui nomen suum si cognoscere vellent, mundanos se potius quam mundos vocarent. Pauliani a Paulo Samosateno exorti sunt, qui dixit non semper fuisse Christum, sed a Maria sumpsisse initium. Hermogeniani abdam vocati: qui materiam non natam introducens, Deo non nato eam comparavit, matremque elementorum et deam asseruit, quos Apostolus improbat elementis servientes. Manichaei a quodam Persa exstiterunt, qui vocatus est Manes. Hic duas naturas et substantias introduxit, id est bonam et malam, et animas ex Deo quasi ex aliquo fonte maentum respuit, Novum ex parte recipit. i Latine sine lege dicuntur. Anthropomorquod simplicitate rustica Deum habere humana membra, quae in
Abbreviated transcription (Latin):
nominati. quiduo contraria
principia asserunt.. Mastionistȩ
amastione stoico philosopho ap¬
pellati qui cerdonis dogma sccu¬
tus. Alterum bonum. alterum
ustum dm̃ asseruuit. tam quam
duo principia. ocatoris. & bonita¬
tis: Astoteritae aboblatione
uocati. panem enim &ca seum of¬
ferunt dicentes. primis hominib
oblationem a fructibus terra e¬
& a fructibus ouium fuisse celebra¬
tam.. Aquarii appellati. eo quoo
aquam solam offerunt incalice
sacramenti.. Seueriania se uero
exosti. uinum non bibunt. uetus
testamentum &resur rectionem
non recipiunt. Tatiani atati¬
ano quod am uocati qui &encra¬
titȩ dicti. quia carnes abominan¬
tur. Alogii uocantur tam quã
sine uerbo.. Logos enim grece
uerbum dicitur. dm̃ enim uer¬
bum non credunt. Respuentes
iohannis euangelium &apoca¬
lipsin. Cata frigus nomen. pro¬
uincia catafrigia dedit. qui a
ibi exstiterunt.. Auctores corum
montanus prisca &maximilla
fuerunt: hi aduentum sp̃s scĩ non

Expanded text:
nominati; qui duo contraria nominati; qui duo contraria principia adserunt. Marcionistae a Marcione Stoico philosopho appellati, qui Cerdonis dogma secutus, alterum bonum, alterum iustum Deum adseruit, tamquam duo principia creatoris et bonitatis. Artotyritae ab oblatione vocati. Panem enim et caseum offerunt, dicentes primis hominibus oblationem a fructibus terrae et a fructibus ovium fuisse celebratam. Aquarii appellati, eo quod aquam solam offerunt in calice sacramenti. Severiani a Severo exorti vinum non bibunt: Vetus Testamentum et resurrectionem non recipiunt. Tatiani a Tatiano quodam vocati, qui et Encratitae dicti, quia carnes abominantur. Alogii vocantur tamquam sine Verbo. Λόγος enim Graece verbum dicitur. Deum enim Verbum non credunt, respuentes Iohannis evangelium et Apocalypsin. Cataphrygiis nomen provincia Phrygia dedit, quia ibi extiterunt. Auctores eorum Montanus, Prisca et Maximilla fuerunt. Hi adventum Spiritus Sancti non
Abbreviated transcription (Latin):
transisse asserunt.. Appellita e
quorum appelles princeps fuit.
qui creatorem angelum nescio quẽ
glorio sum superioris dĩ faciens.
dm̃ legis israhel illum igneum ad
les. quidixit xp̃m non dm̃ inueri¬
tate sed hominem infantasia ap¬
paruisse. Arcontiai a principib
appellantur. qui uni uersitatem
quam ds̃ condidit. opera eẽ archan¬
gelorum defendunt. Ad amiani
uocati quod adae imitantur nu¬
ditatem. unde &nudi orant
&nudi interse mares feminȩq: con
Caniani proinde sic
appellati. quõ cain adorant.
Sediani. nomen acceperunt a filio
adam qui uocatus est seth dicentes
cundem cẽ xp̃m. Mlchi sedechi¬
ani uocati. proco quod melchi sedech
sacerdotem dĩ. non hominem fuisse
sediustutem dĩ cẽ arbitrantur.
Angelici uocati. quia angelosco¬
lunt.. Apostolici hoc sibi nomex
ideo prae sumpserunt. quod ni¬
hil possidentes proprium. ne¬
qua quam recipiant eos qui ali
quid in hoc mundo utuntur
Cerdoniani acerdone quod am

Expanded text:
transisse asseruit. § 11. Appellitae, transisse asseruit. § 11. Appellitae, quoque Apelles princeps fuit: qui creatorem, angelum nescio quem gloriosum superioris Dei faciens, Deum legis Israel, illum igneum affles, qui dixit Christum non Deum in veritate, sed hominem in phantasia apparuisse. Archontiaci a principibus appellantur: qui universitatem quam Deus condidit, opera esse archangelorum defendunt. Adamiani vocati, quod Adae imitantur nuditatem, unde et nudi erant, et nudi in se mares feminaeque conveniunt. Cainani proinde sic appellati, quoniam Cain adorant. Sethiani nomen accAdam, qui vocatus est Seth, dicentes eundem esse Christum. Melchisedechiani vocati pro eo, quod Melchisedech sacerdotem Dei non hominem fuisse, sed virtutem Dei esse arbitrantur. Angelici vocati, quia angelos colunt. Apostolici hoc sibi nomen ideo praesumpserunt, quod nihil possidentes proprium, nequaquam recipiunt eos qui ali quid in hoc mundo utuntur. Cerdoniani a Cerdone quodam
Abbreviated transcription (Latin):
scientiae. seita appellare uolue¬
runt. animam inaturam di esse
dicunt.. Bonum & malum dm̃.
suis dogmatibus fingunt.
Carpocratiani. acarpocrate quo¬
damuocantur. quidixit xpm
hominem fuisse tantum. &d cutroq
sexu progenitum.. Cerinthiani
acerintho quod am nuncupati.
hi intercetera aarcum cisionem ob¬
seruant. mille annos post resur¬
rectionem inuoluptate carnis
futuros predicant. unde & grece
pellati. Nazarei dicti quidum
xp̃m qui auiconazarcus est ap¬
pellatus. filium dĩ confiteantur.
Omnia tamen ueteris legis custo¬
diunt: Ofitȩ a colubro nomina
Coluber enim grece ofi
icitur. Colunt enim serpentẽ
dicentes. ipsum inpara diso induxis¬
se uistutis cognitionem. Ualen¬
tiniani. a ualentino quodam pla¬
tonico sectatore uocati. qui conas
id est sccła quaedam. in originem
dĩ creatoris induxit. xp̃m quoq
deuirgine nihil corporis ad sump¬
sisse sed ꝑeam quasi perfistulam

Expanded text:
scientiae se ita appellare voluescientiae se ita appellare voluerunt. Animam naturam Dei esse dicunt, bonum et malum Deum suis dogmatibus fingunt. Carpocratiani a Carpocrate quodam vocantur, qui dixit Christum hominem fuisse tantum, et de utroque sexu progenitum. Cerinthiani a Cerintho quodam nHi inter cetera circumcisionem observant, mille annos post resurrectionem in voluptate carnis futuros praedicant. Unde et graece pellati. § 8. Nazaraei dicti, qui dum Christum qui a vico Nazaraeus est appellatus filium Dei confiteantur, omnia tamen veteris legis custodiunt. § 9. Ophitae a colubro nominati sunt. Coluber enim graece ὄφις dicitur. Colunt enim serpentem, dicentes, ipsum in paradisum induxisse virtutis cognitionem. § 10. Valentiniani a Valentino quodam Platonico sectatore vocati, qui αἰῶνας, id est saecula quaedam, in originem Dei creatoris induxit, Christum quoque de Virgine nihil corporis assumsisse, sed per eam quasi per fistulam
Abbreviated transcription (Latin):
quideecdesia recesserunt.
exnomine suorum aucto¬
rum nuncupantur.: Quid amue¬
ro excausis quas ligentes. institue¬
runt. Symoniani dicti. asimo¬
ne magicae disciplinae perito.
Cui p&rus. in actib a postolorum
male dixit. proco quod abaposto¬
lis sp̃sscĩ gratiam pecunia emere
uoluis set. : Hi dicunt creaturam
non adõ sed auistute quadam su¬
ꝑna oreatam.: Menandriani
amenandro mago. discipulo simo¬
nis nuncupati. quimundum . non
adõ sed ab angelis factum eẽ asse¬
ruit. ⁊ Basilidiani abasilide ap¬
pellati. qui interreliquas blasphe¬
mias passtimihm̃ ab negauit
Nicolattȩ dicti. anicolao diaco¬
no ecđȩ hicrosolimorum. qui cũ
stephano & ceteris. constitutus ẽ
apetro. qui propter pulchritudi¬
nem relinquens uxorem. ut quiuel¬
let ea uteretur. uersa est instu¬
prum talis consuetudo. ut inuicẽ
coniugia commutarentur.
Quos iohannes in apocalipsin imꝑ¬
bat dicens.. Sed & hoc habes quod
odisti. facta nicolaitarum.
Cnostici. propter excellentiam

Expanded text:
Ecclesia recesserunt, et ex nomine auctorum suorum nuncupantur; quidam vero ex causis quas eligentes instituerunt. 352 2. Simoniani dicti a Simone magicae disciplinae perito, cui Petrus in Actibus apostolorum maledixit, pro eo quod ab apostolis Spiritus sancti gratiam pecunia emere voluisset: hi dicunt creaturam non a Deo, sed a virtute quadam superna creatam. 3. Menandriani a Menandro mago discipulo Simonis nuncupati, qui mundum non a Deo, sed ab angelis factum esse asseruit. 4. Basilidiani a Basilide appellati, qui, inter reliquas blasphemias, passum Jesum abnegavit. 5. Nicolaitae dicti a Nicolao diacono Ecclesiae Hierosolymorum, qui cum Stephano et caeteris constitutus est a Petro; qui propter pulchritudinem relinquens uxorem, ut qui vellet ea uteretur, versa est in stuprum talis consuetudo, ut invicem conjugia commutarentur: quos Joannes in Apocalypsi improbat, dicens: Sed hodisti facta Nicolaitarum.' Gnostici propter excellentiam
Abbreviated transcription (Latin):
IN GUARUM
IDI UERSITAS EXORTAEST
in acdificatione turris post
diluuium. Namprius quam
suꝑbia turris illius indiuersos signo¬
rũsonos humanam diuider&
soci&atem. una omnium nati¬
onum lingua fuit. qua chebita
uocatur. qua patriarchae &
prophetae usi sunt non solum
insermonibus stus. uerum &iã
inliteris sacris.: Initio autẽ
quot gentes. tot linguae fuc¬
runt. deinde plures gentes
quam linguae. qui a exuna
lingua. multae gentes sunt
exostae. Linguae autem
dictae in hoc loco prouerbis
quaeplinguam fiunt. genere
locutionis illo. quois qui effi¬
cit. perid quod efficitur no¬
minatur. sicut õs dici sol&
prouerbis. sicut manus prolit¬
teris.¬
II. FRESSUNT AUTEM LINGUAE
sacre hebrea. greca. latina
quȩ toto orbe maxime excel¬
lunt. His enim tribus linguis
super crucem dñi. a pilato fuit
causa eius scripta.. Unde &
propter obscuritatem sc̃arum
scripturarum. harum trium
linguarum cognitio necessa¬
ria est utad alteram recurra¬
tur. Dumsi quam dubitatio¬

Expanded text:
Linguarum diversitas exorta est in aedificatione turris post diluvium. Nam priusquam superbia turris illius in diversos signorum sonos humanam divideret societatem, una omnium nationum lingua fuit, quae Hebraea vocatur, qua patriarchae et prophetae usi sunt, non solum in sermonibus suis, verum etiam in litteris sacris. Initio autem quot gentes, tot linguae fuerunt. Deinde plures gentes, quam linguae: quia ex una lingua multae sunt gentes exortae. Linguae autem dictae in hoc loco pro verbis, quae per linguam fiunt, genere locutionis illo, quo is, qui efficit per id, quod efficitur, nominatur, sicut os dici solet pro verbis, sicut manus pro litteris. Tres sunt autem linguae sacrae: Hebraea, Graeca, Latina: quae toto orbe maxime excellunt. His enim tribus linguis super crucem Dcausa ejus scripta. Unde et propter obscuritatem sanctarum Scripturarum harum trium linguarum cognitio necessaria est, ut ad alteram recurratur, dum si quam dubitatio
Abbreviated transcription (Latin):
ti hostis insidias tolerantes. & cunc¬
tis carnalibus desiderus resisten¬
tes. per hoc quod se omni potenti
dõ incorde mactauerunt. &iam
pacis tempore mastrres facti sunt.
qui &iam sipersecutionis tempus
existert. mastyresesse potue¬
DI CPERICIS

Expanded text:
ti hostis insidias tolerantes, et cuncti hostis insidias tolerantes, et cunctis carnalibus desideriis resistentes per hoc, quod se omnipotenti Deo in corde mactaverunt, etiam pacis tempore martyres facti sunt, qui etiam si persecutionis tempus existeret, martyres esse potueDe clericis
Abbreviated transcription (Latin):
ARTURES. GRECALIN¬
gua. latine testes dicun¬
tur. Vnde &testimonia grece
mastrria nuncupantur. Testes
autem idco uocati sunt. qui a prop
testimonium xp̃i. passiones susti¬
nucrunt. &usq ad mostem proue¬
ritate cestauerunt.: Quoduero
nontestes quod latine utiq: possu¬
mus. sed grece mastyres appellam̃.
familiarius ecđȩ auribus hoc
grecum uerbum sonat sicut &¬
multa grȩca nomina quȩ prola¬
tinis utimur.: Mastrrũ primꝰ
innouo testamento stephanus fuit
quihebreo sermone interp̃tatur
norma. quod prior fuerit. in mar¬
trrio adimitationem fidelium.
Idem autem & grȩco sermone in la¬
tinum uestitur coronatus. & hoc
propheticȩ ut quod sequeretur in
re: uaticinio quodam futuri pri¬
us inuocabulo resonaret. passus
est enim. & quod uocabatur acce¬
pit.. Stephanus enim corona di¬
citur. Humiliter lapidatus
sed sublimiter coronatus.: Duo
sunt autem mastirii genera. unũ
in apesta passione. alterum in oc¬
culta animi uistute.: Nam mul¬

Expanded text:
artyres Graeca lingua, Latine testes dicuntur. Unde et testimonia Graece martyria nuncupantur. Testes autem ideo vocati sunt: quod propter testimonium Christi passiones sustinuerunt, et usque ad mortem pro veritate certaverunt. Quod vero non testes quod Latine utique possemus, sed Graece martyres appellamus, familiarius Ecclesiae auribus hoc Graecum verbum sonat, sicut multa Graeca nomina quae pro Latinis utimur. Martyrum primus in Novo Testamento Stephanus fuit, qui Hebraeo sermone interpretatur norma, quod prior fuerit in martyrio ad imitationem fidelium. Idem autem ex Graeco sermone in Latinum vertitur coronatus; et hoc prophetice ut, quod sequeretur in re, vaticinio quodam futuri prius in vocabulo resonaret. Passus est enim, et quod vocabatur accepit. Stephanus enim corona dicitur; humiliter lapidatus, sed sublimiter coronatus. Duo sunt autem martyrii genera, unum in aperta passione, alterum in occulta animi virtute. Nam mul
Abbreviated transcription (Latin):
MARCUS. excelsus manda¬
to. utiq propter cuangelium al¬
tissimi quod p̃dicauit.
UCAS. ipse consurgens siue
filius prophetae. ud filius conso¬
lationis:
X. DERELIQUIS. IN EUAN¬
GELIO NOMINIBUS
ARIA INLUMINATRIA¬
siue stella maris. genuit
guim lumen mundi.
Sermone autem siro maria domi¬
na nuncupatur . & pulchre. quia
dñm genuit. ELISABETH
dĩmei saturitas. uel dĩ mei iira men¬
tum: MAGDALE NA
turris.. Mastha irritans. uel
prouocans. siro autem sermone
interp̃tatur dominans.:
NATHANAEL. donumdĩ : LEBE
ACIIEUS iustus. sue iustificatus.
aut iustificandus. syrum est nomen
non hebreum. LAZARUS. aduitus
fas inuestigator aut sagax. autuo¬
mensore. iniq: enim ore suo iustum
condempnauit. quamuis hoc mis¬
terio ꝓphetali adnuntiasset.
Pontius declinans consilium utiq
iudȩorum. accepta enim aqua la
ba. filius magistri corum. absq
dubio iudacorum magistri. qui
est diabolus homici diauctor
quiusq: hodie regnat in cis¬
DEMARTYRIBUSG

Expanded text:
Marcus excelsus mandaMarcus excelsus mandato, utique propter Evangelium Alti23. LUCAS, ipse consurgens sive filius Prophetae, vel filius consolationis. X. De reliquis in Evangelio nominibus. 1. MARIA, illuminatrixsive stella maris; genuit enim Lumen mundi. Sermone autem Syro MARIA Domina nuncupatur, et pulchre, quia Dominum genuit. 2. ELISABETH, Dei mei saturitas, vel Dei mei juramentum. 3. MAGDALENA, turris. MARTHA, irritans, aut provocans; sermone autem Syro interpretatur dominans. 338 4. NATHANAEL, donum Dei, quia Zacchaeus iustus, sive iustificatus, aut iustificandus. Syrum est nomen, non Hebraeum. Lazarus adiutus ephas investigator, aut sagax, aut vomens ore. Inique enim ore suo iustum condemnavit, quamvis hoc mysterio prophetali adnuntiasset. Pontius declinans consilium, utique Iudaeorum. Accepta enim aqua lavba filius magistri eorum; absque dubio Iudaeorum magistri, qui est diabolus, homicidiorum auctor, qui usque hodie regnat in eisDe martyribus
Abbreviated transcription (Latin):
canis fuit electus. & ina postola¬
tum translatus. SIMON.
chananeus. ad distinctionem simo¬
nis petri deuico galileae chana.
ubi aquas dñs mut auit inuinum.
Ipse est qui in alio euangelista scri¬
bitur ⁊dotes. Rana quippe ⁊dũ
interpretatur.: IUDAS. ia cobi
qui alibi appellatur lebbeus. figu¬
satum nomen habet a corde. quoo
nos diminutiue corculum possu¬
mus dicere ipse in alio cuangelista
taddcus scribitur. quemecdesias¬
tica tradit historia. missum ad
abgarum regem.: IU DAS.
scariothis. ud auico in quo ortusẽ
uel extribu isachar uocabulum
sumpsit. quod amprȩsagio futuri
incondem pnationem sui. Isa char
enim interp̃tatur mercis. ut signi¬
ficarctur prȩtium proditoris quo
triginta argenteos. practium quo
ad preciatus sum abtis.
MATHIAS. qui inter a posto¬
los sine cognomine solus habetus.
interp̃tatur donatus. ut subaudi¬
atus. prouida. Iste enim in loco
eius dectus est ab a postolis cum
produob sors miterctur.⁊

Expanded text:
canis fuit electus et in apostolacanis fuit electus et in apostolatum translatus. Simon Cananeus ad distinctionem Simonis Petri, de vico Galileae Cana, ubi aquas Dominus mutavit in vinum. Ipse est qui in alio evangelista scribitur Zelotes. Cana quippe zelum interpretatur. Iudas Iacobi, qui alibi appellatur Lebbaeus, figuratum nomen habet a corde, quod nos diminutive corculum possumus appellare; ipse in alio evangelista haddaeus scribitur, quem ecclesiastica tradit historia missum Edessam ad Abgarum regem. Iudas Iscariotes vel a vico in quo ortus est, vel ex tribu Issachar vocabulum sumpsit, quodam praesagio futuri in condemnationem sui. Issachar enim interpretatur merces, ut significaretur pretium proditoris quo triginta argenteos, pretium quod adpretiatus sum ab eis.' Matthias, qui inter Apostolos sine cognomine solus habetur, interpretatur donatus, ut subaudiatur pro Iuda. Iste enim in locum eius electus est ab Apostolis, cum pro duobus sors mitteretur.
Abbreviated transcription (Latin):
hic est iacob filius rebedei. fra¬
ter iohannis. qui postascensionẽ
dñi abherode manifestat᷑ occisus:
ACOBUS. alsti obdistinctio¬
nem prioris cognominatus. quidi¬
citur filius rebedei. sicut iste fi¬
lius alsei: Cognomentum igitur
ambo a patre sumpserunt.
Iste est ia cob minor quu in euar¬
gelio frater dñi nominatur
quia maria uxor alsei. soror fuit
matris dñi. quam mariam deopȩ
iohannes cuanglista cognominat
apatre siue gentilitate familiae
aut quacumq alia causa. ei nomen
imponens Alstus autem hebreo ser¬
mone in latinum exprimitur mile¬
simus siue doctus. PhILIPPVS
os lampadarum uel os manuum.
homas. abyssus ud geminus.
unde & grece: didimus appellatur.
PARTHoLomeuS. filius
suspendentis aquas. uel filius sus¬
pendentis me. srrum est non hebrȩ¬
um. Matheus in hebreo dona¬
tus exprimitur. Idem & appella¬
tus leui extribu. aqua ostus fuit.
Inlatino autem exopere publica¬
ni nomen accepit. quia expubli¬

Expanded text:
Hic est Iacobus filius Zebedaei, fraHic est Iacobus filius Zebedaei, frater Iohannis, qui post ascensionem Domini ab Herode manifestatur occisus. Iacobus Alphaei ob distinctionem prioris cognominatus, qui dicitur filius Zebedaei, sicut iste filius Alphaei. Cognomentum igitur ambo a patre sumpserunt. Iste est Iacobus minor, qui in Evangelio frater Domini nominatur, quia Maria uxor Alphaei soror fuit matris Domini, quam Mariam Cleophae Iohannes evangelista cognominat, a patre, sive a gentilitate familiae, aut quacumque alia causa ei nomen inponens. Alphaeus autem Hebraeo sermone in Latino exprimitur millesimus, sive doctus. Philippus os lampadarum, vel os manuum. Thomas abyssus, vel geminus, unde et Graece Didymus appellatur. Bartholomeus filius suspendentis aquas, vel filius suspendentis me. Syrum est, non Hebraeum. Matthaeus in Hebraeo donatus exprimitur. Idem et appellatus Levi ex tribu a qua ortus fuit. In Latino autem ex opere publicani nomen accepit, quia ex publi
Abbreviated transcription (Latin):
uit.: Electus. sicut in actibus
gate mihi barnaban & paulum
adopus quod clegi cos.. Latino
autem sermone. paulus amodico
rum: Quando enim saulus. super¬
bus elatus: quando paulus. hu¬
milis. modicus. id eo sic loquimus.
paulo post uidebote. id est post
modicum: Nam quia modicus
factus est ipse dicit. ego enim sum
minimo. omnium scõrum.⁊
Cephas autem &saulus ideo mu¬
tato nomine sunt uocati. uteent
&iam ipso nomine noui. sicut abra¬
ham & sara. ANDREAS
frater p&ri carne &coheres gratia.
secundum hebream a&himologi¬
am interp̃tatur decorus. siue re¬
spondens. sermone autem greco.
auiro uirilis appellatur
IOHANNES. quodam ua¬
ticinio exmerito nomen accepit.
Interp̃tatur enim in quo est gra¬
tia. uel dñi gratia. amplius enĩ
cum ceteris apͣlis. dilexit ihs̃.
IAC OBUS. ⁊ebedei a patre
cognominatur quem rlinquens
cumiohanne. uerum patrem secu¬
tisunt. hi sunt filii tonitrui. qui
&iamboanarges exfirmitate &
magnitudine fidei nominati sunt

Expanded text:
vit. Electus, sicut in Actibus vit. Electus, sicut in Actibus gate mihi Barnaban et Paulum ad opus, quod elegi eos.' Latino autem sermone Paulus a modico rum.' Quando enim Saulus, superbus, elatus; quando Paulus, humilis, modicus. Ideo sic loquimur: 'paulo post videbo te,' id est post modicum. Nam quia modicus factus est, ipse dicit: 'Ego enim sum minimo omnium sanctorum.' Cephas autem et Saulus ideo mutato nomine sunt vocati, ut essent etiam ipso nomine novi, sicut Abraham et Sarra. Andreas frater Petri carne, et cohaeres gratia. Secundum Hebraeam etymologiam interpretatur decorus, sive respondens; sermone autem Graeco a viro virilis appellatur. Iohannes quodam vaticinio ex merito nomen accepit. Interpretatur enim, In quo est gratia, vel Domini gratia. Amplius enim eum ceteris Apostolis dilexit Iesus. Iacobus Zebedaei a patre cognominatur, quem relinquens cum Iohanne verum patrem secuti sunt. Hi sunt filii tonitrui, qui etiam Boanerges ex firmitate et magnitudine fidei nominati sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
apostolorum. Cefalim enim gre¬
ce capuddicitur. &ipsum nomen
imp&rosirum est.: Simonbariona
in linguam nostram sonat. filius
columbae. & est nomen sirum pa¬
rtter &hebreum. BAR. quippe
sira lingua filius. Iona hebraice
columba. utroq sermone dicitur
bariona: Alu simpliciter accipi¬
unt. quod simon. id est p&rus fi¬
lius sit iohannis. uixta illam in
Iohanna. hoc est filium iohannis.
barionae scriptum sit. una detrac¬
ta syllaba.. Iohanna autem inter¬
pretatur dñi gratia Et fuis se
petrum trinomium. p&rum. ce¬
pham. & simonbariona. Simonaũ¬
SAU LUS. hebreo sermone tẽp¬
tatio dictus. eo quod prius intẽp¬
tatione eccłȩ sit uersatus. per¬
secutor onim erat. inde nomen
habet istud. quando perseque¬
batur xp̃ianos. postea mutato
nomine. desaulo factus est paulus
quod interp̃tatur mirabilis.
siue dectus.. Mirabilisuel quia
multa signa fecit. ud quia abori¬
ente usq ad occa sum euangelium
xp̃i in omnibus gentibus prȩdica¬

Expanded text:
Apostolorum; κεφαλή enim GraeApostolorum; κεφαλή enim Graece caput dicitur, et ipsud nomen in Petro Syrum est. Simon Bar-iona in lingua nostra sonat filius columbae, et est nomen Syrum pariter et Hebraeum. Bar quippe Syra lingua filius, Iona Hebraice columba; utroque sermone dicitur Bariona. Alii simpliciter accipiunt, quod Simon, id est Petrus, filius sit Iohannis, iuxta illam int-Iohannem, hoc est filium Iohannis, Barione scriptum sit, una detracta syllaba. Iohanna autem interpretatur Domini gratia. Et fuisse Petrum trinomium: Petrum, Cephan, et Simon Bariona: Simon auSaulus Hebraico sermone tentatio dictus, eo quod prius in tentatione Ecclesiae sit versatus. Persecutor enim erat, et inde nomen habebat istud, quando persequebatur Christianos. 8. Postea, mutato nomine, de Saulo factus est Paulus, quod interpretatur mirabilis, sive electus. Mirabilis, vel quia multa signa fecit, vel quia ab Oriente usque ad Occasum Evangelium Christi in omnibus gentibus praedica
Abbreviated transcription (Latin):
DE APOSTOLIS
POSTOLI MISSIINTERERE¬
tantur.. Hoc enim corum
nomen indicat. Namsicut
grece angli. latine nuntii uocar¬
tur: Ita groce apostoli. laune
missi iappellantur.: Ipsos enim
misit xp̃s euangelizare puniuer¬
sum mundum. Ita ut quidam per¬
sos. indosq. penetrarent docentes
gentes. & facientes in nomine xp̃i
magna & in credibilia miracula
utad testantibus signis & prodigus.
crederetur illis inhis quȩ dicebant.
&iuiderant. Habent autem ple¬
riq exhis causas suorum uocabu¬
lorum. PETRUS. apetra
nomen accepit. hoc est axp̃o suꝑ
quem est fundata ecclesia.
Nonenim a petro petra. sed p&rus
a petra nomen sostitus est. sicut
trus & super hanc p&ram. aedifica¬
bo ecdesiam meam.: Qua dixe¬
rat petrus. tues xp̃s filius dĩ ui¬
ui. : Dande ei dñs. super hanc
inquit p&tam quam confessus es.
aedificabo ecclesiam meam.
Petra enim erat xp̃s super quod
fundamentum &iamipse aedifi¬
catus est p&rus. Cephas dictus
coquod incapite sit constitutus

Expanded text:
De apostolis . Apostoli missi interpretantur. Hoc enim eorum nomen indicat. Nam sicut Graece ἄγγελοι, Latine nuntii vocantur, ita Graece Apostoli, Latine missi appellantur. Ipsos enim misit Christus evangelizare per universum mundum, ita ut quidam Persas Indosque penetrarent docentes gentes, et facientes in nomine Christi magna et incredibilia miracula, ut adtestantibus signis et prodigiis crederetur illis in his quae dicebant et viderant. Habent autem plerique ex his causas suorum vocabulorum. Petrus a petra nomen accepit, hoc est a Christo, super quem est fundata Ecclesia. Non enim a Petro petra, sed Petrus a petra nomen sortitus est, sicuttrus, et super hanc petram aedificabo ecclesiam meam,' quia dixerat Petrus: 'Tu es Christus filius Dei vivi'; deinde ei Dominus: 'Super hanc,' inquit, 'petram,' quam confessus es, 'aedificabo ecclesiam meam.' Petra enim erat Christus, super quod fundamentum etiam ipse aedificatus est Petrus. Cephas dictus eo quod in capite sit constitutus
Abbreviated transcription (Latin):
ATIONUMERORUM CONTEMO¬
nenda non est. Inmultis enim
sc̃arum scripturarum locis. quantũ
misterim habent elucet. Non enĩ
frustra in laudib dĩ dictum est . om̃a
in mensura &numero &pondere fecis¬
numeri sui significatione declarat.
Similiter qua draginta dies quibus
sinenumerorum cognitione non intel¬
leguntur.. Sic &alii inscripturis sa¬
cris numeri existunt. quorum figu¬
ras nonnisi noti huius astis scientiae
soluere possunt Datum est &iam
nobis exaliqua paste subnumerorũ
consistere disciplina. quando horas
peream discimus: quando horas ꝑeã
discimus: quando spatium anni rede¬
untis agnoscimus. pernumerum si¬
quidem ne confundantur instrum᷑
Tollenum erum in reb. omnib &om¬
nia percunt. adime seculo compo¬
tum. & cuncta ignorantia ceca com¬
plectitur. nec differri potest ace¬
teris animalibus. qui calculi nesci¬
unt rationem

Expanded text:
atio numerorum contemnenda non est. In multis locis sanctarum Scripturarum, quantum mysterium habet, elucet. Non enim frustra in laudibus Dei dictum est: Omnia in mensura et numero et pondere fecisnumeri sui significatione declarat. Similiter et quadraginta dies, quibuserunt, sine numerorum cognitione non intelliguntur. Sic et alii in Scripturis sacris numeri existunt, quorum figuras non nisi noti hujus artis scientiae solvere possunt. Datum etiam nobis est, ex aliqua parte sub numerorum consistere disciper eam discimus, quando mensium curricula supputamus, quando spatium anni redeuntis agnoscimus. Per numerum siquidem ne confundamur instruimur. Tolle numerum in rebus omnibus, et omnia pereunt: adime seculo computum et cuncta ignorantia ceca complectitur; nec differre potest a ceteris animalibus, qui calculi nescit rationem
Abbreviated transcription (Latin):
Praecepta sunt. quae aut quid fa¬
ciendum. autquid non faciendum
faciendum. ut non mechaberis. non
fustum facies. Similiter & gentiliũ
p̃cepta. uel iubent. uel uetant.
Iubent faciendum. utnudus ara.
serenudus.. Uetant. ut neuẽ inter
uites corilum sere neue flagella.
summa p&e.. Primus autem prȩ
apud latinos. marcius uates. primꝰ
precepta composuit.. Ex quibus est
illud. postremus dicas. primus taceas
bus sus indicant. altius se ꝑscruta¬
ri opostere. Parabola quippe
alicuuis rei similitudine ꝑse gerit
quod licet sit uocabulum graecum.
iam tamen prolatino usurpatur
& notum est quod in parabolis quae
dicuntur. ꝑrerum similitudines.
rebus dequibus agitur comparant
Problemata autem qua clatine ap¬
pellantur ꝓpositiones. qua estiones
sunt. habentes aliquid quod dispu¬
tatione soluendum sit.. Quaestio
autem est quaesitio. cum quaentur.
ansit. an quid sit. an quale sit.
Argumentum uero dictum. quasi ar¬
gutum. uel quod sit aste inuentum

Expanded text:
Praecepta sunt, quae, aut quid faPraecepta sunt, quae, aut quid faciendum, aut quid non faciendum faciendum, ut: Non maechaberis; non furtum facies . Similiter et gentilium praecepta vel jubent vel vetant: jubent faciendum, ut: Nudus aras, sere nudus: vetant, ut, Neve inter vites corilum sere, neve flagella Summa pete. Primus autem apud apud Latinos Marcius vates primus praecepta composuit, ex quibus est illud: Postremus dicas, primus tactas bus suis indicant, altius se perscrutari oportere. Parabola quippe alicujus rei similitudinem per prae se gerit. Quod licet sit vocabulum Graecum, jam tamen pro Latino usurpatur: et notum est, qdicuntur rerum similitudines rebus, de quibus agitur, conparant. Problemata autem, quae Latine appellantur propositiones, quaestiones sunt habentes aliquid quod disputatione solvendum sit. Quaestio autem est quaesitio, cum quaeritur  an quid sit, aut quale sit. Argumentum autem dictum, quasi argutum, vel quod sit argute inventum