comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quõ ͦ animiaduterẽt traq data est primo lex que infixius audito.¬
ribꝰ cõueniret/ et que tenerã mũdi etatem non sõlido cibo sed lacte
aleret Deinde paulatim rrestente ac ꝓficiente tam exsocietate hom̃i
sim̃ cõmanentĩ/ quã ex collacione eorũdẽ ad leges condendas Ia¬
pia philosõphor q mediante doctria/ cum ut dixi ram totꝰ indus
cun uirtute romanoꝵ inclinatus quã scepia phiłosophoꝵ inforinatꝰ
suissee essentq hoii nrgenia ad alciora uite pcepta habilia capesien¬
da saluatoẽe onp̃ in tatus apparere nouas q mũdo leges condere decuit
hut iau quãd iupra distuli soluendũ puto / quare umnꝰ uebis imꝑio
orbis uolu̾it Primio ut dixi ut ad maiora mtlligada ꝓmꝑtores ac
hymñes uniu̾si consteiti unaquoq fidem tenenda colestemꝙ inca nõ
homim tantũ sed aucore oin colendum at adorandum deũ q̃ disient

Expanded text:
quomodo animadverterent? Itaque data est primo lex, quae infirmis intellequomodo animadverterent? Itaque data est primo lex, quae infirmis intellectibus conveniret et quae teneram mundi etatem non solido cibo, sed lacte aleret. Deinde paulatim crescente ac proficiente tam ex societate hominum simul commanentium quam ex collatione eorundem ad leges condendas sapientia philosophorumque mediante doctrina, cum, ut dixi, iam totus mundus tam virtute Romanorum inclinatus quam sapientia philosophorum informatus fuisset, essentque hominum ingenia ad altiora vitae precepta habilia capessenda, salvatorem omnium in carne apparere novasque mundo leges condere decuit. Hic iam, quod supra distuli, solvendum puto, quare unius urbis imperio orbis voluerit. Primo, ut dixi, ut ad maiora intelligenda promptiores ac homines universi constricti unam quoque fidem tenendam caelestemque in ea non hominem tant
Abbreviated transcription (Latin):
potissimũ temꝑe sextã uidelicet etate. ac muto ad romanoꝵ imp̾ĩ
abolenda in carnari uoluit serta id̃ etate potissimũ fieri ceueniens
fuit quia et ip̃m serta die creauit Nec inprimena homi etate
ẜ ꝑ obedientiam natura pronores et acclimioros ad malũ facti
net dum racione utentes fermo magi atc belurno more oblittetato
ineis naturali bono ob errantes. nõ socialit̾ uiue̾/ nõ legibꝰ in fot.¬
mari nõ uirtutibꝰ ad oenari nõ racionis xi ad cognoscenda ueritatẽ
illiũari didicerat extant quit fabule turpissime facta tur piora iristo¬
rie in mannssime opera in mamora dequibꝰ om̃ibꝰ in suꝑioribus
satis me dixisse arbitror Cum 5ͦ. hoc mõ homĩes rõnis in munes
Reritatis non capaces / iusticie ac legumi inexpertes essonit/ legum lahem
ac altissima a xp̃o uite pcipta danda quõ ͦ capent quõ ᷑ intelligerent

Expanded text:
potissimum tempore, VIa videlicet etate ac unito ad Romanorum imperium potissimum tempore, VIa videlicet etate ac unito ad Romanorum imperium abolenda incarnari voluit, VIa id etate potissimum fieri conveniens fuit, quia et ipsum VIa die creavit. Nec in primeva hominum etate  viciataque per inobedientiam natura proniores et accliviores ad malum facti necdum ratione utentes, ferino magis ac beluino more, obliterato in eis naturali bono, oberrantes non socialiter vivere, non legibus informari, non virtutibus adornari, non rationis vi ad cognoscendam veritatem illuminari didicerant. Extant hinc fabulae turpissimae, facta turpiora, hystoriae immanissimae, opera immaniora, de quibus omnibus in superioribus sat me dixisse arbitror. Cum igitur hoc modo homines rationis immunes, veritatis non capaces, iusticiae ac legum inexpertes essent, legem legum ac altissima a Christo vitae precepta danda quomodo caperent, quomodo intelligerent,
Abbreviated transcription (Latin):
tatis iue orcendit Nlon em̃ r horm̃ęs ꝑmnitit faccie quod ip̃i iatm sate
ulunt ab erti ẽ iuste argnendus sicũt econtra ab eis quibi gratntã
giam̃ osferens a talibus que conͣt salutẽ sua facerẽ uolunt arcendo
ac ꝑhibendo ne que ꝓponũt ꝑfinant plurimũ est laudanda atꝰ
dilĩgendã llec in iuste patere dici potest/ si grãm ex iusticia nõ lariitur
sicut m̃icordit̾ tantũ face̾ credendus est tñ ea gratuite quibꝰ uolt
imꝑtit Itaq si tot secula retroacta nõ ad pcta impellendo sediis
suum erat non largiendo ad hoc ut suꝑ rementim seculis erem¬
plo piorum qd̃ fugiendu esset unde gracias̃ saluator suo refer¬
rent ostenderet Si inquã eos ad hoc uolutati sue deseruit ut et ip̃i
quid sine eo pbssent cognoscent / et redempti quid ex gr̃a haberent
ad discerent icut ab iłlis uste nõ potuit culpari sit hiis maximã
materia dedit unde ture debcat amari Est p̃terca racio quarẽ hoc

Expanded text:
is suae ostendit. Non enim, si homines permittit facere, quod ipsi tamen facere volunt, ab eis est iuste arguendus, sicut e contra ab eis, quibus gratuitam gratiam offerens a talibus, quae contra salutem suam facere volunt, arcendo ac prohibendo, ne quae proponunt perficiant, plurimum est laudandus ac diligendus. Nec iniuste facere dici potest, si gratiam ex iusticia non largitur, sicut misericorditer tantum facere credendus est, cum eam gratuite quibus vult impertit. Itaque si tot secula retroacta non ad peccata impellendo, sed quod suum erat non largiendo, ad hoc, ut supervenientibus seculis exemplo priorum, quid fugiendum esset, unde gratias salvatori suo referrent, ostenderet; si, inquam, eos ad hoc voluntati suae deseruit, ut et ipsi, quid sine eo possent, cognoscerent et redempti, quid ex gratia salvatoris haberent, addiscerent: sicut ab illis iuste non potuit culpari, sic his maximam materiam dedit, unde iure debeat amari. Est preterea ratio, quare hoc
Abbreviated transcription (Latin):
in carue ueniens romãe cuuitat cuis asscriba uoluit Cũ enim
ciuitas in ꝓf̾idia porĩta proculdubio ciuitas fuerit indi quare ei
cuutatis dei princeps et auctor natus afstribi Uoluit insi qd̾
ꝑ hoc ostendebat se ad hac Renisse ut deciuitate mũd miro et
tes mamfq̃le daret intelligi Igitur nouo honñe

Expanded text:
in carne veniens Romanae civitatis civis asscribi voluit. Cum enim civitas illa in perfidia posita procul dubio civitas fuerit mundi, quare ei civitatis Dei princeps et auctor natus asscribi voluit, nisi quod per hoc ostendebat se ad hoc venisse, ut de civitate mundi miro et gentes manifeste dar et intelligi. Igitur novo homine
Abbreviated transcription (Latin):
magna luce angelꝰ gaudiũ nati udicans appret cui iultitudo
celestis exercitus cõsonanẜ̾ͥ iex celsis gloria deo decantat pacẽꝙ
intr̾a honũm bone uoluntatis uerisse deirũtiat uẽ nõ ꝙy
ficut supra dixi babilomoꝵ at romano ⁊ degna similerh
etrm progiessum qs inpilurib habuerut Regrare enĩ aput illos pͥmo
cesare angusto xli ͦ itẽ regni enus eius no pmssu brahe
cuĩtis q desideratus gentb nascitut xpus Mot̾andu pterca u¬
gust Regnũ regm xp̃i qui eius temporibii ẽnatus in pluribus
fui ⁊aucnarũ Ille eñi xnii. idd Ianuarii ab oriente redient regit
sibi subiugatis ac ciuuilbo sclaitis moubꝰ cũ trplic truimpto n
uite suscipitũt augustus ꝙ rocat᷑ iste natus hiulit᷑ q incarne ia¬

Expanded text:
angelus gaudium nati predicans apparet. Cui multitudo caelestis exercitus consonans Gloriam in excelsis Deo decantat pacemque in terra hominibus bonae voluntatis venisse denuntiat. Et nota, quod, sicut supra dixi, Babiloniorum ac Romanorum regna similem ortum progressumque in pluribus habuerunt. Regnante enim apud illos primo Cesare Augusto, XLoIIo item regni eius anno, promissus Abrahae cunctisque desideratus gentibus nascitur Christgusti regnum regni Christi, qui eius temporibus est natus, in pluribus fuit prenuntium. Ille enim VIII. Idus Ian. ab oriente rediens regibusque sibi subiugatis ac civilibus sedatis motibus cum triplici triumpho in Urbe suscipitur Augustusque vocatur. Iste natus humiliterque in carne la
Abbreviated transcription (Latin):
tõfortati. Sabrnũ respasiam srem incapitolur ãe staẜ
fini auit ibiq om̃s flãma ac xiuna in ur̃a ciumł dedit
Respasianas eego qui post mortẽ neconis hortata prinopans
et precipue Iosephi qui cũ in uraculis poue̾tur conslantessie
ss abcedem. sc̃o imꝑatore soluẽdum dixerat imperiũ Pacepit

Expanded text:
atrem in Capitolium cum suis fugavit ibique omnes flamma ac ruina in unum tumulum dedit. Vespasianus ergo, qui post mortem Neronis hortatu principum et precipue Iosephi, qui, cum in vinculis poneretur, constantissime se ab eodem, sed imperatore, solvendum dixerat, imperium suscepit
Abbreviated transcription (Latin):
fidem uolenteo racõne ac uirtute uerborũ cõfutabit᷑ Conphende
itaq occulta ꝯsilia dei nõ possuã diuinas et tñ pleruq dehiisi ra¬
cionem reddere cogim᷑. Quid ratione reddemꝰ de hiis que comp̃¬
hende non possutꝰ. Raciones. Rcodere. possumꝰ sẽd hñanas cũ tañ
racõneõ comphende nõ possimꝰ diuinas Sicq fit ut dimm de theo¬
logitio loquuir cognatis de hiis sermonibꝰ carentes u̾ois nris qu
homines̃ samꝯ utanur tantoq de deo loquendo hũanis Rerbio
dicat᷑ in effabilis scdm quendã modũ uidetur esse effabilo siue ut
au angustina Pugna uerbore silendo melius̃ ac tredendo quã
disputando soluit᷑ E alius qd meffapile est rõne tacitintatis
adbretur Igitur si deug̃ iuxta apħm In multa pacĩa sustinuit raue
ire apta in interitũ si dudccias̃ bonitatꝭ sue xolens. ostende eccłie

Expanded text:
fidem volentes ratione ac virtute verborum confutabit? Comprehendere itaque occulta consilia Dei non possumus et tamen plerumque de his rationem reddere cogimur. Quid? Rationem reddemus de his, quae comprehendere non possumus? Rationes reddere possumus, sed humanas, cum tamen rationes comprehendere non possimus divinas. Sicque fit, ut, dum de theologicis loquimur, cognatis de his sermonibus carentes verbis nostris, qui homines sumus, utamur; tantoque de Deo loquendo humanis utimur dicatur ineffabilis, secundum quendam modum videtur esse effabilis. Quae, ut ait Augustinus, pugna verborum silendo melius ac credendo quam disputando solvitur. Et alius: Quod ineffabile est, ratione taciturnitatis adoretur. Igitur si Deus, iuxta apostolum, in multa pacientia sustinuit vasa irae apta in interitum, si divitias bonitatis suae volen
Abbreviated transcription (Latin):
Uanis suꝑscicionibꝰ deditus demonũ iudiceis captus / mundi illecebrit
ueretitus subprincpe mũdi dya ͦ ulitasse inuerit᷑ At ubi uenit
plenitũdo tpĩs misit dcus filiũ suũ mtr̾am qui ut nonnes ꝑ in
uia ac deuia assumendo p̃ouit et ut afalsitatis exerore exorbitates
ad roius lume reuocaret Ueritatẽ se ostendit / ut uero deficientes refi¬
ceret uitam se ueram exhibuit ego sum inquiens uia ueritas et
Ac si dicet Rerãtos ad me uenite qui sum uia siuã ui
mirepide ambuletis, Audite qd sum ueritas. Multi eñ uĩa q̃rũt

Expanded text:
vanis superstitionibus deditus, demonum ludicris captus, mundi illecebris vanis superstitionibus deditus, demonum ludicris captus, mundi illecebris irretitus sub principe mundi diabolo militasse invenitur. At ubi venit plenitudo temporis, misit Deus filium suum in terras, qui, utumendo hominibus prebuit, et ut a falsitatis errore exorbitantes ad rationis lumen revocaret, veritatem se ostendit, ut vero deficientes reficeret, vitam se veram exhibuit: Ego sum, inquiens, via, veritas et vita. Ac si diceret: 'Erratis, ad me venite, qui sum via. Quam viam ut intrepidi ambuletis, audite, quod sum veritas. Si vero viat
Abbreviated transcription (Latin):
tottidiane morliũ mortes ad retam et ꝑ manctẽ cterintatis uitam
nos mittere decerent serum ut supra Aicimꝰ hniuismodi aliisq cuutate
nũdi atterta malis. quasi post denie noctis tenebras lucis uere ortus
⁊ꝓpinquabat Itaq decursis tam medorũ ꝑsotrũ qua gretorũ at
romarioꝵ alternantiũ maloꝵ casibꝰ quia iam adeilis drtum quide
pacificus onnã que intelo et que int̾ea sunt pacificauit xpus¬
ihus ꝑꝑinquamꝰ Nuic sc̃do opeꝵ finem demꝰ quatenq ad cam
que sus Augusto ox natiuitatis xpiso aduetu toti mũib rẽddita est
ꝑacem dicendam feitinemus Anien
ciuitatibꝰ usq ad octauiam cesaris temꝑa qualitũq de¬
ductã historiã eloquio ꝑsertim cum ad xpĩana temꝑa¬
dei opnao iari reneximꝰ donante deo tanto libencius qnͣto de cuu ͭ ͤ
totus pene orbis exceptis de isel̃itico populo pautis exrore deceptus

Expanded text:
cottidianae mortalium mortes ad veram ac permanentem eternitatis vitam cottidianae mortalium mortes ad veram ac permanentem eternitatis vitam nos mittere deberent. Verum, ut supra diximus, huiusmodi aliisque civitate mundi attrita malis, quasi post densae noctis tenebras lucis verae ortus appropinquabat. Itaque decursis tam Medorum, Persarum, quam Grecorum ac Romanorum alternantium malorum casibus, quia iam ad eius ortum, qui vere pacificus omnia, quae in caelo et quae in terra sunt, pacificavit peri finem demus, quatinus ad eam, quae sub Augusto ex nativitatis Christi adventu toti mundo reddita est, pacem dicendam festinemus. EXPLIcivitatibus usque ad Octaviani Cesaris tempora qualicumque deductam hystoriam eloquio, presertim cum ad Christiana tempora iam venerimus, donante Deo tanto libentius, quanto de civitate totus pene orbis, exceptis de Israelitico populo paucis, errore deceptus,
Abbreviated transcription (Latin):
adũsatiũ nobilitate ingemo uictute ꝑstante nõ m̃o extollete pitente
seeciam arplifitare euis pstinam digntatem set qui fatiat no
ego entantũ satis eias comparo sed simillimũ deo luditatiasãmo
exde statu cesar positus dum cont maiorum exempla rem publit
mieturaee cogiat conicio se̾natu oruto et tassig̃ auitoribq mauia
necatus ria quide histor a a nobis conpeñdio scrutam pulceto at
uculento uersuũ ordine lucanus ꝓscquit
xclamore nĩc contra mutabilium rerũ miserias̃ coginur
Site enĩ Romane rei publice statub cũ qñto nõ solum hostiũ
sed er cauilũ detimnento ꝑfecerit uĩdemus alterua quipe mu¬
tacione adiustar mout̃ quõd tut sutidius astollit Iagneneri
nut ab cis rrsur pa uel pestilenciis ac mortibus deplata ad abi¬
un usss menti putabat᷑ qdq sris maius est̃ omibus uene ordinati
at cẽpositis intesono ac cuuli malo in sẽ ipsãm rueus iniserabilitet
euisterabat᷑. Det om̃ĩa mutanciũ rerũ mala et utinã ita dixeriui

Expanded text:
xtollere iacentem, sed etiam amplificare eius pristinam dignitatem, haec qui faciat, non ego eum cum summis viris comparo, sed simillimum deo iudico. In summo ergo statu Cesar 4 positus, dum contra maiorum exempla rem publicam instaurare cogitat, conscio senatu, Bruto et Cassio auctoribus in curia necatur. Quam quidem hystoriam a nobis compendio strictam pulchro ac luculento versuum ordine Lucanus prosequitur. LI. Exclamare hic contra mutabilium rerum miserias cogimur. Ecce enim, Romanae rei publicae status cum quanto non solum hostium, sed et civium detrimento profecerit, videmus. Alterna quippe mutatione ad instar maris, quod nunc succiduis attollitur incrementis, um ab eis pressa vel pestilentiis ac morbis desolata ad abyssum usque mergi putabatur, quodque his maius est, omnibus bene ordinatis ac compositis intestino ac civili malo in se ipsam ruens miserabiliter eviscerabatur. Haec omnia nutantium rerum mala et, ut ita dixerim,
Abbreviated transcription (Latin):
cuule bellum Ilam cesare bellamt cum gallas et ꝯcrianoꝵ iuribꝰ
cemente pompenis patriam uolens defende̾ gentes et regẽs quos
moriente subegerat in auxiliũ ꝑ filiũ asc̾uũt principes romanoꝵ
sẽnatus q cum lentulo consue pompeiũ magnũ ingrecia moran.¬
tem circa tempus quo consules mutari iolebant adeunt semotoq
a cõsulatu lentulo omiiũ fauore magͥnũ ducẽ exercitꝰ cieamnt
tum uero hibernis tempestatibꝰ non tetritus in uito inilite ꝑiculoe mar
se cõmittens ꝓfucistitur in epyrum ibiq aut longe a mag̾no castra
metatus ot̃ Abi dum cum panꝑe auuda ad hoc ut antonio occur.
insidns procellis in paciens mori se adit rentis ab ortis nau¬
fragũ pene passus ad suos redire conpellitur Igit̃ exorm parte indi
uir̃es contracte / multoq romanoꝵ sanguiue gditeõ deuite iporum
nͦ uocacione congiodi cagunt᷑ Lam enĩ incantũ rei publice ꝑrofe

Expanded text:
llum. Nam Cesare cum Gallorum et Germanorum viribus veniente Pompeius patriam defensare volens gentes et reges, quos in oriente subegerat, in auxilium per filium asciscit. Principes Romanorum senatusque cum Lentulo consule Pompeium Magnum in Grecia morantem circa tempus, quo consules mutari solebant, adeunt semotoque a consulatu Lentulo omnium favore Magnum ducem exercitus creant. Cesar vero hibernis tempestatibus non territus invito milite periculose mari se committens proficiscitur in Epyrum ibique haut longe a Magno castra metatus est. Ubi dum cum paupere amicla, ad hoc ut Antonio occurreret, infidis procellis inpaciens morae se credit, ventis obortis naufragium pene passus ad suos redire compellitur. Igitur ex omni parte mundi vires contractae multoque Romanorum sanguine gentes devictae ipsorum modo vocatione c
Abbreviated transcription (Latin):
iiscapham conscendisset multis ieruentiꝰ mersus et ad litus indiao
drctator et consul uocatus  in affricam bellum tranitilit et aput
thapsum cum iuba et stipione mañ conserens ipłima roma
sõmet interfecit cato rigidus Reueno hausca utite se occidit E¬
sar adħme pampei nepotes et filiam eius pompeia necari iussit
Dehnic urbem tũ iiii ͦ  t̾umphis ingaeditur. ac post in hispanã
contra pampeianos milites ꝓficitens ibi cum ipsis atrox bellũ
gesset Curbqi cũ multo sudore deiuctis ad urtem regressuo
quarto. erequo ⁊dciuue bellum coꝑat anuo totam uebem potent᷑ terut

Expanded text:
in scapham conscendisset, multis irruentibus mersus et ad litus actus iin scapham conscendisset, multis irruentibus mersus et ad litus actus iiens a civibusque dictator et consul vocatus in Affricam bellum transtulit et apud Thapsum cum Iuba et Scipione manum conserens plurimam Romanorum ebuit. Scipio semet interfecit. Cato rigidus veneno hausto Uticae se occidit. Cesar adhuc Pompei nepotes filiamque eius Pompeiam necari iussit. Dehinc Urbem cum IIII° triumphis ingreditur ac post in Hispaniam contra Pompeianos milites proficiscens ibi cum ipsis atrox bellum gessit. Quibus cum multo sudore devictis ad Urbem regressus quarto, ex quo id civile bellum ceperat, anno totam Urbem potenter tenuit
Abbreviated transcription (Latin):
atus Uideres lacmabilem ac miserabilem pugna ciies tocius orbis
dños in se dimĩs cũ tocius orbis iuribqͣ admuas dimicare et
ut ita dixerim unius mr̃is filios ꝓpriis manilii se uolentes eu¬
rare ¶ Dum ergo dubia du sorte Ie uiͦq cederet exercitus pompeius
tandem atrocitate iuliam miltis cũ suis fuge cogitut et sic uic¬
toria cesari cessit ¶qã sunt in ço plio xy. milia pompeianoꝵ xxxi
centuriones Nompeiis fuga clapsus / nauim ouerariam cõscendit
ac petixpium megiptũ nauiganõ mox ut litus attingit inssu
ptoloniei os ꝯram cesaris interimitur ppmpe sxor cum siliis fugit
ceterum oicisis multis classis direpta et Cesi sunt pompeuis bẽ¬
ius̃ ibi aput pelusium rero lentulus yre cosularis
eiar compositis oim̃bus Aex andria ueuit ibiq oblato sibi cum
armilla pompei capite fieuid dumq insidias psensisset in egip¬
tios conuertit arma Tuntus uictis deo pure regnũ alixan.¬
drinũ tradidit Nam ptoloneus cum nauali prelig uictus fuisset et

Expanded text:
mabilem ac miserabilem pugnam, cives tocius orbis dominos in se divisos cum tocius orbis viribus ad invicem dimicare et, ut ita dixerim, unius matris filios propriis manibus se volentes eviscerare. Dum ergo dubia diu sorte se utrique cederent exercitus, Pompeius tandem atrocitate Iuliani militis cum suis fugere cogitur, et sic Cesari victoria cessit. Cesa sunt in eo prelio XV Pompeianorum, XXXIII centuriones. Pompeius fuga elapsus navim onerariam conscendit ac per Cyprum in Egyptum navigans, mox ut litus attigit, iussu Ptolomei ob gratiam Cesaris interimitur. Pompei uxor cum filiis fugit, ceterum occisis multis classis direpta est. Cesi sunt Pompeius Bithinius ibi, apud Pelusium vero Lentulus vir consularis. L. Cesar compositis omnibus Alexandriam venit ibique oblato sibi cum armilla Pompei capite flevit, dumque insidias presensisset, in Egyptios convertit arma. Quibus victis Cleopatrae regnum Alexandrinum tradidit. Nam Ptolomeus, cum navali prelio victus fuisset et
Abbreviated transcription (Latin):
rex asie morieus regnũ cum testamaty romanis reliquit
excepto affritrno maior ꝑ xl uel iuxta alios per xxx annos exten¬
ditur anno ab urbe condita. dcͦ . lx. que ccia cuile bellum ceꝑat
mardestere cepit citerone et antomo consulibus terimãta / et ut
aut lucamis barbarico tandem uix cõsumata Reneno est Metri¬
dates em̃ ponti Armeme q rex dũ bithitine regem incomodem
amicũ Romam populi ieguo priuare conatur a fenatu ne faciat
monẽ minis et si nõ cc̾saret oppqitis puide motus uietadates
non soluan reduo expult incomiede Uerũ ccia capodotia alio iege bat¬

Expanded text:
rex Asiae moriens regnum cum testamento Romanis reliquit.rex Asiae moriens regnum cum testamento Romanis reliquit.rioribus excepto Affricano maior , per XL vel iuxta alios per XXX annos extenditur. Anno ab Urbe condita DCoLXo, quo etiam civile bellum ceperat, inardescere cepit, Cicerone et Antonio consulibus terminata, et, ut ait Lucanus : Barbarico tandem vix consummata veneno est. Mitridates enim Ponti Armeniaeque rex, dum Bithiniae regem Nicomedem, amicum Romani populi, regno privare conatur, a senatu, ne faciat, monetur, minis etiam, si non cessaret, appositis. Proinde motus Mitridates non solum regno expulit Nicomedem, verum etiam Capadociam, alio rege, Bar
Abbreviated transcription (Latin):
tidẽ creuisse in diuiciis et pontencia. scd decrenisse exquo auariciam
sequi ceperiat inuitate et iuiticia Unde est rursum illuo Tullii utina
niquit h̃ ponciꝰ samuus id illa temꝑa me fortura rescruauisset
Et tũ essem natus nñ romam dona acoꝑe cpissent nqr ese passut
duiciuo cos imꝑare/ ne illi młta scla expectanda fuerunt Modo
enĩ hoc malũ hanc rem publitã in uasit Sylla iste tabulas ꝓ scap¬
tionis instituit Ocaisisq plurbꝰ consularibꝰ uiris ir dcia mariũ ef¬
homibus in aduersis uiuus ex sũmis uiris uidebatur quo beacius Mor¬
taliũ incizu esse potest Saius uero marius ob hanc causam
uiio capite iom desperitione captus seruo ingulũ p̃ouit deinceps
catilmaꝵ ciuile sequit᷑ bellum Quod ilustius ꝓrũdent̾ ac luculent
satis sicut et ugurtinũ exetutus snm satis ficut M
quoꝙ hisdem diebus grauissimux fuisse inuenit᷑ Tunc cciã altalus̃

Expanded text:
quidem crevisse in divitiis et potentia, sed decrevisse, ex quo avariciam quidem crevisse in divitiis et potentia, sed decrevisse, ex quo avariciam sequi ceperunt, in veritate et iusticia. Unde est rursum illud Tullii: Utinam, inquit G. Pontius Samnis, ad illa tempora me fortuna reservavisset, et tum essem natus, quando Romani dona accipere cepissent, non essem passus diutius eos imperare. Ne illi multa secula expectanda fuerunt: modo enim hoc malum in hanc rem publicam invasit. Sylla iste tabulas proscriptionis instituit, occisisque pluribus consularibus viris, M. etiam Marium efhominibus, in adversis unus ex summis viris videbatur, quo beatius mortalium nichil esse potest. Gaius vero Marius ob hanc causam viso socii capite desperatione correptus servo iugulum prebuit. Deinceps Catilinarium civile sequitur bellum, quod Salustius prudenter ac luculenter satis, sicut et Iugurtinum, executus est. Macedonicum quoque hisdem diebus gravissimum fuisse invenitur. Tunc etiam Attalus
Abbreviated transcription (Latin):
Romam populi benefiarsi tenebat᷑ nõ in turiis bella aut ꝑsociis aut de
imꝑio gerebant᷑ exitus erant bellorũ aut mites aũt necessarii regũ
populoꝵ nacionũ portus erat et refugiũ Senatus Nr̃i aũt ma¬
giitratus imiꝑatores q ex hac̃ una re laude caꝑe studebant si ꝑro¬
iincias si socios equitate e fide defendissent Illud itaq patrocimũ
orbis tre ueriꝰ quã imꝑiũ potãt noĩari Sensim hanc ꝯsuetudinem
et disciplinã iam antea minuctamꝰ poit solle uero uictoria penitus
nsimꝰ desitũ est eñ uidi quitqm in iocios̃ imiquũ çu
in ciues tanta trudelitas Eꝑgo in illa est secuta honestam cauiam
non honesta uictoria Est em̃ ausus dice hasta posita cũ banõ in
rende̾t et bonoꝵ uiroꝵ glocupletum et certe ciuiũ se
Et ifra. Ad exemplumt amissi imperii portari int̾umpho massiliam
caientam et memiuerint et sperabunt Eequo apparet romanos

Expanded text:
R. P. beneficiis tenebatur, non iniuriis, bella aut pro sociis aut de R. P. beneficiis tenebatur, non iniuriis, bella aut pro sociis aut de imperio gerebantur, exitus erant bellorum aut mites aut necessarii. Regum, populorum, nationum portus erat et refugium senatus. Nostri autem magistratus imperatoresque ex hac una re laudem capere studebant, si provincias, si socios equitate et fide defendissent. Illud itaque patrocinium orbis terrae verius quam imperium poterat nominari. Sensim hanc consuetudinem et disciplinam iam antea minuebamus, post Syllae vero victoriam penitus amisimus. Desitum est enim videri quicquam in socios iniquum, cuin cives tanta crudelitas. Ergo in illo secuta est honestam causam non honesta victoria. Est enim ausus dicere, hasta posita cum bona in foro venderet et bonorum virorum et locupletium et certe civium: predam se suam vendere. Et infra: Ad exemplum amissi imperii portari in triumpho Massiliam cruentam et meminerint et sperabunt. Ex quo apparet Romanos
Abbreviated transcription (Latin):
omam quãius iam pene tocius orbis potirent᷑ domimo tñ nõ¬
dum ad plenũ sub iugatis gentib bella habue̾ xterius intestiu
Diero malis habundabant interius huic iugurtinũ bellum sub
metello marioq t̾miatũ et Huc crmnbritũ at tentonicũ galłoꝵ
gerinanoꝵ bellũ acereimũ tam miserabilit̾ ac inmaniter ẽ actũ
ut in xuo ap̃dictis gentibus bello hexx milia romauoꝵ et xl. milia
calonũ et lixarum gaio manlio tẽsule et quto cepio proconsule cũ
duobꝰ filiis consulis fusas inuenias Cum gñto uo detrimẽto corũ
qñto cõsolatu marii deuicti fum̃t dice̾ ntt̃e non est cũ uictorum
tanta dapna ỹcesserint Super hoc malũ maxima cius interon
bello comanoꝵ/ clades silla gayo marioq consulibus quo ꝑxãnos
protratto .c.l. romanoꝵ mĩlia tera fuisse in uement᷑ Exhinc Roma¬
noꝵ rem publicam noit solum inininatã scid pene amissam testis
et tulluis sit in libro de offrciis dicens Ueruntanion qͣuam diui imꝑiu¬

Expanded text:
omani, quamvis iam pene totius orbis potirentur dominio, tamen nondum ad plenum subiugatis gentibus, bella habuere exterius, intestinis vero malis habundabant interius. Hinc Iugurtinum bellum sub Metello Marioque terminatum, hinc Cymbricum ac Teutonicum, Gallorum, Germanorum bellum acerrimum tam miserabiliter ac inmaniter est actum, ut in uno a predictis gentibus bello LXXX milia Romanorum et XL milia calonum et lixarum, Gaio Manlio consule et Quinto Cepio proconsule, cum duobus filiis consulis fusa invenias. Cum quanto vero detrimento eorum quinto consulatu Marii devicti fuerint, dicere necesse non est, cum victorum tanta dampna precesserint. Sequitur hoc malum maxima ex intestino bello Romanorum clades Sylla Gaio Marioquo CL Romanorum milia cesa fuisse inveniuntur. Exhinc Romanorum rem publicam non solum imminutam, sed pene amissam testis est Tullius sic in libro de Officiis dicens: Veruntamen quamdiu imper
Abbreviated transcription (Latin):
in tant̾a fortitũdinis ac iapĩe uirtute profecit ut grecorũ cuuta¬
tes que d̾nandi ubidine singularit miꝑare iꝯgitauerãt ꝯmis
suo adunaret ac subiccret imꝑio Inferioribus em contra suꝑio¬
ꝑpria usum grecie corpus libertate priuauit bizantiũ q urbem
befistentem sab obsidione ciuxit sec urbs apausania frqrta¬
noꝵ rege condita / a conscantino postmodũ gloria opibusq aucca
noscitur Exhauitis in obsidione copiis preaticã aggrdit᷑: cẽtum¬
q .lxx nauiũ spolia rapuit e militibus suis dcdit Oosidione
nssa ad seythas cum allexandro filio prẽdandi causa
auro argentoq non repertis predã tantũ pecorũ in numerabiłe
ꝑlegatas uniuersis grecie ciitatibus lacedemonios eciã ac
iebanos orant ut cõmunibꝰ uiribus qu̾em onitm̃ sostem pro¬
pellerent ded faistra contra impetĩs fluiis conat᷑ Nan
ab ipso non soum uicti sed et seruituti cum aliis grccie cuiita¬
tibus mãtipati/ sab coronatĩ Rendi captis aliis ⁊ pefligatis

Expanded text:
in tantam fortitudinis ac sapientiae virtutem profecit, ut Grecorum civitates, quae dominandi libidine singulae imperare cogitaverant, omnes suo adunaret ac subiceret imperio. Inferioribus enim contra superiopropria usum Greciae corpus libertate privavit Bizantiumque urbem resistentem sibi obsidione cinxit. Haec urbs a Pausania Spartanorum rege condita, a Constantino postmodum gloria opibusque auctanoscitur. Exhaustis in obsidione copiis pyraticam aggreditur centumque LXX navium spolia rapuit et militibus suis dedit. Obsidione dimissa ad Scithas cum Alexandro filio suo predandi causa pauro argentoque non repertis predam tantum pecorum innumerabilem pulsatis per legatos universis Greciae civitatibus Lacedemonios etiam ac Thebanos orant, ut communibus viribus communem omnium hostem propellerent. Sed frustra contra impetum fluminis conantur. Nam ab ipso non solum victi, sed et servituti cum aliis Greciae civitatibus mancipati sub coronaque venditi, captis aliis, profligatis
Abbreviated transcription (Latin):
sub helia fuerut uiq ad finem indi nen dfutura ciuitate dei
imꝰ At hyxtanus herodem aytipatris filiũ alieux
regni uregatia admmĩstranda assumpsit eiui iiqui et ꝓfidi
eyronis officiũ excquens hyrcano bita et regno exempto rognũ
inuasit ac ꝑmissigne romanoꝵ tandẽ ob tinuit hic eciam ut eg
liberiꝰ potieetut non solum eegiam sc̃o et saccrdotalem uccionen
cbaleuir ueltemq latetmn solis saterdotiꝰ gestare licita ad ysus suos
ꝑfaneec sacubete redegit ut merito puctione itmn regaui qua isa ce dotali

Expanded text:
sub Helia fuere, usque ad finem mundi non defutura civitati Dei sub Helia fuere, usque ad finem mundi non defutura civitati Dei credimus. At Hyrcanus Herodem Antipatris filium alienigenam ad regni negotia administranda assumpsit. Qui iniqui et perfidi tyronis officium exequens Hyrcano vita et regno exempto regnum invasit ac permissione Romanorum tandem obtinuit. Hic etiam, ut regno liberius potiretur, non solum regiam, sed et sacerdotalem unctionem abolevit vestemque sacram solis sacerdotibus gestare licitam ad usus suos profane ac sacrilege redegit, ut merito unctione tam regali quam sacerdotali
Abbreviated transcription (Latin):
ucrut hntanus i anstobolus xquibus dum tequatet ar asbobolus
pomscins romanor  pruicepo ab hyrcano uotatur cartoq ab ipo ut
sũpra dixi ariscobolo Et in uinculis posito hyrcanuo fa hb degati
Sicqs cehut nolunt ex propriis iida cõuincunt᷑ testimoniis herode
Non aufferctur sceptrũ de fuda et dux defemore eius donẽc Remat
qui mittendꝰ est e uim ueco hiis diebus ciues xp̃i fuerint nõ fa¬
di potqst iam enĩ ꝑpyete siluerant eratꝙ iuxta qd sc̃ptum
It mediũ silenciũ ac ꝑfimdissima nox uenturũ q in ꝑpimo a
regalibus seddibus omĩpotentis sermonẽ/ Noc ipm silentiũ at iecitas
tis p̃sagabat Sicut enĩ aꝓꝓͥiquante caritatis luce no
xituro in carne dei uerbo cunctũ ꝙ suo mnudum irradiaturo ortu¬
ilum maloꝵ turbines cuitatẽ mũdi ob nubilando t
ut Remente incarue lucẽ tanto ardentinõ hoies̃ consꝑitent/ qnͣto
eam tñbris ante de pressi malis fessi auidiꝰ p̃stolati fuissent Eeti

Expanded text:
uerunt Hyrcanus et Aristobolus. Ex quibus dum regnaret Aristobolus, Pompeius Romanorum princeps ab Hyrcano vocatur, captoque ab ipso, ut supra dixi, Aristobolo et in vinculis posito, Hyrcanus fratri subrogatur. Sicque velint nolint ex propriis Iudei convincuntur testimoniis Herode Non auferetur sceptrum de Iuda et dux de femore eius, donec veniat qui mittenddi potest. Iam enim prophetae siluerant, eratque, iuxta quod scriptum est, medium silentium ac profundissima nox, venturumque in proximo a regalibus sedibus omnipotentis sermonem hoc ipsum silentium ac cecitas noctis presagebat. Sicut enim appropinquante claritatis luce noxur, sic apparituro in carne Dei verbo cunctumque suo mundum ortu irradiaturo non solum malorum turbines civitatem mundi obnubilando tut venientem in carne lucem tanto ardentius homines conspicerent, quanto eam tenebris ante depressi, malis fessi avidius prestolati fuissent. Exti
Abbreviated transcription (Latin):
surcessit Anno ab urbe condita dc̃ niiᵈ bartaginẽ destructa in ueios
Suppiitãtur ergo ap̃mo regno grecoꝵ i exquo alocander regͥnare
cepit usts ad destructa fartaginẽ auiit .c lxxxii legatum̃ uero
a lucio p̾tolonico regi egipcioꝵ pro uideis missum .cͦ lxxͦ .iiiiͦ ãno
reperics ante descructã lartaginẽ anno cercio Rerum si aui
n alcxandri anno i exquo occisio dario mẽdos et ꝑ
egit grecorũ regnũ quod tunc auctoritatẽ hr̃e cepit supputari
ii cẽpit tricenio post descruta tartagine cerciũq ꝑunitũ bollu
ntũ nant legacionẽ uel pocius p̃ceptũ ad potentissi

Expanded text:
successit. Anno vero ab Urbe condita DCoIIIo Kartaginem deletam invenies. successit. Anno vero ab Urbe condita DCoIIIo Kartaginem deletam invenies. Supputantur ergo a primo regno Grecorum, id est ex quo Alexander regnare cepit, usque ad destructam Kartaginem anni CLXXVII; legatum vero a Lucio Ptolomeo regi Egyptiorum pro Iudeis missum CoLXXoIIIIo anno reperies, ante destructam Kartaginem anno IIIo. Verum si a VIo regni Alexandri anno, id est ex quo occiso Dario Medos et Persas subegit, Grecorum regnum, quod tunc auctoritatem habere cepit, supputari incipit, triennio post destructam Kartaginem terciumque Punicum bellum finitum hanc legationem vel potius
Abbreviated transcription (Latin):
cum duoꝰ siliiẜ igmi se dedu du alrume a prime didors̃ scilicet
Iõis d exitus suuilis fuit factũ est huiꝰ potentissime utbis
exãdiũ anno a condicõne eius plusqm d̾aᵒ anno u᷑ ab ucte
condita dc .iiͦ sneo cornelio e lentulo lucio nininutio cõpalily
et ita bellũ ꝓunitũ tertiũ quarto ex quo coꝑat anno teciiatur
cuiꝰ occasionẽ penitus se ignorate orosuus testat᷑ Int̾ hec ti¬
beis hebrcorũ ducem tam ex supputatõne regmi gatoꝵ excõsulatu¬
acõsule ꝑtolomeo r̃egi egipcioꝵ idẽ lib̾ testatur and onite destucta
bartagine q̃lcͦ lxx uii ͦ grecorũ iegni anno facta est quarto
anno amicicie fedus mntce symonẽ magͥnũ sacardotem ac ro¬
manos̃ mitũ. prudens lector inueniet Et ut aꝑtiora que dixiꝰ
fiant amo iccᵒ .xxͦ uiiͤ ab urbe condita allexander qui primꝰ
machabeoꝵ hstoria regnasse dĩ in grecia Philipps i

Expanded text:
cum cum sors et exitus similis fuit. Factum est autem huius potentissimae urbis excidium anno a conditione eius plus quam DCCo, anno vero ab Urbe condita DCoIIIo, Gneo Cornelio Lentulo, Lutio Mumio consulibus. Et ita bellum Punicum tercium quarto, ex quo ceperat, anno terminatur. Cuius occasionem penitus se ignorare Orosius testatur. Inter haec Scibeis Hebreorum ducem tam ex supputatione regni Grecorum que Ptolomeo Egyptiorum regi idem liber testatur, ante destructam Kartaginem, quae CoLXXoVIIo Grecorum regni anno facta est, IIIIo anno amiciciae fedus inter Symonem magnum sacerdotem ac Romanos initum prudens lector inveniet. Et ut apertiora quae diximus fiant, anno CCCCoXXoVI ab ürbe condita Alexander, qui primus in Machabeorum hystoria regnasse dicitur in Grecia, Philippo i
Abbreviated transcription (Latin):
lis et marto mallio consulibus qũquageẜmno/ uel ampluis port
scom̃ bellã anno Dapio erge minor qui tũs tribunꝰ militum era
Una cum cõsulibus romanũ exercitũ sm affritam ducens iuxta
uticam castrametatus est enocatisq bartaginẽsibus ad sẽ arma
simul et naues daire p̃cepit qruõd dum iine mora facerent. ac
ut ab urbe ꝑ x milia passuũ a mari recederent iussi ossent reuti
penitentia ducti cuutatẽ desensare parant et duos astrubalesi
Duces ceeantes arma srustra reparare temptabant. erist in opiar
auri argͥenti ꝙ inetallo supplebant Romami bartaginẽ atriter in¬
pugnare ceꝑũs Qui ad ultima sortem deducti p̃mũ hascrbalem
Dtipionis oitasione necauerũt et ad ultiũ romanis om̃s inde¬
dicionẽ Penerunt Itaq bartago funditus a Romanis lapidibus
muralibris in pulucrẽ dimĩnutis diruitur/ ipaq cremata iiitiũ
Uendunt̃ Regma hascrbalis yxor maloruã incuitu femico ruioee

Expanded text:
rino et M. Mallio consulibus, quinquagesimo vel amplius post rino et M. Mallio consulibus, quinquagesimo vel amplius post secundum bellum anno. Scipio ergo minor, qui tunc tribunus militum erat, una cum consulibus Romanum exercitum in Affricam ducens iuxta Uticam castra metatus est, evocatisque ad se Kartaginensibus arma simul et naves dare precepit. Quod dum sine mora facerent ac, ut ab urbe per X milia passuum a mari recederent, iussi essent, reversi, penitentia ducti, civitatem defensare parant et duos Astrubales duces creantes arma frustra reparare temptabant, erisque inopiam auri argentique metallo supplebant. Romani Kartaginem acriter impugnare ceperunt. Qui ad ultimam sortem deducti primum Hastrubalem suspicionis occasione necaverunt et ad ultimum Romanis omnes in deditionem venerunt. Itaque Kartago funditus a Romanis, lapidibus muralibus in pulverem diminutis, diruitur, ipsaque cremata, miserum venditur. Regina, Hastrubalis uxor, malorum intuitu femineo forore
Abbreviated transcription (Latin):
gumẽtum ex eo si plus qua tibi expedit treui Eriud in eg̃o ad¬
nuirer hanc magnitudinẽ amimi qua in exiliũ uoluntarius
fecessit et ciuitatem exonerauit e̾o ꝑducta deserat⁊ ut aut libee¬
tas scipiomi, aut saipio libertati facce iniuriam Neutrũ fas
erat Itaq locum dedit legioris et sẽliternũ recepit tam suum
canis bartagnẽ tamq romane urbis emulã. Ultima iorte de¬
lere decreuerũt Cuiꝰ situs ut ait Orosius talis esse dicit᷑ xx
milibus passuũ muro amplexa tota pene mari cugebatur
atq faucibꝰ q̃ tribꝰ milibꝰ passuũ aꝑiebant᷑ Is. locus m
xxxe pedes latũ hũit iaxo quad ragõ in altitudinẽ tubitorum
xl deex cui byrsẽ nome erat paulo amꝑlius quã duo milia
assuũ tencbat ex una parte murus cõmunis ẽ u
miminens mari quod mare stagnũ Nocant quippe obiectu ꝓtente
lingue strangulatur Huic bellum affricamũ cẽp̃ tertiũ lucio centu¬

Expanded text:
gumentum: exeo, si plus quam tibi expedit crevi'. Quidni ego adgumentum: exeo, si plus quam tibi expedit crevi'. Quidni ego admirer hanc magnitudinem animi, qua in exilium voluntarium secessit et civitatem exoneravit? Eo perducta res erat, ut aut libertas Scipioni, aut Scipio libertati faceret iniuriam. Neutrum fas erat. Itaque locum dedit legibus et se Liternum recepit, tam suum icanis, Kartaginem tamquam Romanae urbis emulam ultima sorte delere decreverunt. Cuius situs, ut ait Orosius, talis esse dicitur: XX milibus passuum muro amplexa, tota pene mari cingebatur atque faucibus, quae tribus milibus passuum aperiebantur. Is locus murum XXX pedes latum habuit saxo quadrato, in altitudinem cubitorum XL. Arx, cui Byrsae nomen erat, paulo amplius quam duo milia passuum tenebat. Ex una parte murus communis est urbis et Byrsae, imminens mari, quod mare stagnum vocant, quoniam obiectu protentae linguae strangulatur. Hinc bellum Affricanum cepit tercium, L. Censu
Abbreviated transcription (Latin):
piente digna q̃ deilarat illũ/ et in ocio de ichociis cogitare et
iiolitudine secum loqui solitum ut noq cossaret uñqua ot
mlerdum colloquio alterius non egeret Itaq due res que lan¬
uorẽ afferũt aliis illũ acuebant ociũ e solitũdo Cũiꝯitẽ ur
nstipionis affacum uilla iacenus hec tbi scabo adoratis manibꝰ eius
et ara quã sẽpulchrũ esse̾ tanti uiro susꝑicor unmũ quippe eius
inclũ ex quo erat redissẽ ꝑsuadeo in nõ quia magnos exciti
duxit hux em̃ et cambiies furiorus ac furore felicitet usus ha¬
buit Ded ob egregiam moderationẽ pietatẽ q quã magis in illo
ad morrabilẽ cam patriam reliquit quã cum defendit estimo aut
scipio uone de ese debcat. aut comam libertati lichil inquit uolo
de rogare legibus nichil institutis equũ mnter om̃es ciit iust̃
Utere hune me bỹficio mco patria. causã libertat ᷑ fui ero e at¬

Expanded text:
piente digna, quae declarat illum et in ocio de negotiis cogitare et piente digna, quae declarat illum et in ocio de negotiis cogitare et in solitudine secum loqui solitum, ut neque cessaret umquam et interdum colloquio alterius non egeret. Itaque duae res, quae languorem afferunt aliis, illum acuebant, ocium et solitudo. Cuius item viIn Scipionis Affricani villa iacens haec tibi scribo adoratis manibus eius et ara, quam sepulchrum esse tanti viri suspicor. Animum quidem eius in caelum, ex quo erat, redisse persuadeo mihi, non quia magnos exercitus duxit – hos enim et Cambises furiosus ac furore feliciter usus habuit –, sed ob egregiam moderationem pietatemque, quam magis in illo admirabilem. cum patriam reliquit, quam cum defendit, estimo. Aut Scipio Romae deesse debebat, aut Roma in libertate. 'Nichil', inquit, 'volo derogare legibus, nil institutis, equum inter omnes cives ius sit. Utere sine me beneficio meo, patria. Causa libertatis fui tibi, ero et ar
Abbreviated transcription (Latin):
multo pot ad prisiam regẽ bichinie fugiens dũ a romanis
reposatier ueneno sumpto uitã fiiuit Dicq romani macc̃do.
seu grecis quitoti pene arie ab alexandro et deniceps
cipabant᷑ impiũ paulatim cripere temptarũ Ipnec fuenditus
sub octauiano cesare insuam illud dicionẽ transfuderũt. que cum
ad id tempus uentũ fuit plenius deo laxghente dicent̃ iiidem
diebus Dcipio affricanus uie inter suos oñ laude dignus ab
ingͥratis cuubus utbe pulsũs aput literñ oppĩdum morbo con¬
sumptus diem obiit et sepulchro suo mitribi fecit Ingrata patria
nec ossã mea habes Dequo Tullius in qr̃ti efficiaꝵ libri ꝓlogo
sĩc ait dcipionem marii filiũ eũ qui primus affricanus appel¬
latus sit dicere solitum fcripsit cato qui fuit eius fere equalis
Auq̃uã se minus ociosum esse quam cũ ociosus nec minꝰ solu
quã cum solus esset Magnifita uero uox t magno uiro at sa¬

Expanded text:
multo post ad Prusiam regem Bithiniae fugiens, dum a Romanis multo post ad Prusiam regem Bithiniae fugiens, dum a Romanis reposcitur, veneno sumpto vitam finivit. Sicque Romani Macedonibus seu Grecis, qui toti pene Asiae ab Alexandro et deinceps principabantur, imperium paulatim eripere temptarunt, donec funditus sub Octaviano Cesare in suam illud dicionem transfuderunt. Quae, cum ad id tempus ventum fuerit, plenius Deo largiente dicentur. Hisdem diebus Scipio Affricanus, vir inter suos omni laude dignus, ab ingratis civibus Urbe pulsus apud Liternum. opidum morbo consumptus diem obiit et sepulcro suo inscribi fecit: Ingrata patria nec ossa mea habes. De quo Tullius in quarti Officiorum libri prologo sic ait: Scipionem, Marce fili, eum, qui primus Affricanus appellatus sit, dicere solitum scripsit Cato, qui fuit eius equalis, numquam se minus ociosum esse, quam cum ociosus, nec minus solum, quam cum solus esset. Magnifica vero vox et magno viro ac sa
Abbreviated transcription (Latin):
in prioribꝰ bellis pecora tantũ aliasq exiguas res rapuerat post
affricanũ bellum/ macedonicũ Ioquitur Siuo cũ multo coma:¬
noꝵ detrimẽto/ caudẽ uictis hosa̾bꝰ̃ t̾minato qutris flãminis
consul pacem philippo dedit laccdemonios pugnando uicit ab
cisq nobilissimos obrĩdes de metriũ philippi siliũ et ariuiden
Nauidis filiũ acceptos gñ currũ duxit romano captiui qui
in fubresboos et cenemannos qui uiq cremoriã ꝓcesserãt
cãq simu cũ placencia uastabant/ grauissimo bello
uꝑauie plaminimus procõrul phillippũ regeni cũ chracis
maccdonibꝰ ulliricis contͣ se̾ uenientẽ multis bellis iub egit¬
hannibal ad antiochum regem iyrie Remens cũ erm aput
im ĩ uenisset contra romanos incitauit Sed frust
usum romanos ualerct uel ꝑficeret iniius Elassi quippe an
pax ab antiocho postulat᷑ et impetrat᷑ Poro haimibal non

Expanded text:
in prioribus bellis peccora tantum aliasque exiguas res rapuerant. Post in prioribus bellis peccora tantum aliasque exiguas res rapuerant. Post Affricanum bellum Macedonicum sequitur. Quo cum multo Romanorum detrimento tandem victis hostibus terminato Quincius Flamminius consul pacem Philippo dedit. Post haec Lacedemonios pugnando vicit, ab eisque nobilissimos obsides Demetrium Philippi filium et Armiden Navidis filium acceptos ante currum duxit. Romanorum captivi, qui Insubres, Boos et Cenomannos, qui usque Cremonam processerant eamque simul cum Placentia vastabant, gravissimo bello superavit. Flamminius proconsul Philippum regem cum Thracis, Macedonibus, Ylliricis contra se venientem, multis ex Hannibal ad Antiochum regem Syriae veniens, cum eum apud Ephesum invenisset, contra Romanos incitavit. Sed frustversum Romanos valeret vel proficeret nisus. Classi quippe Antiochi eratur, et sic pax ab Antiocho postulatur et impetratur. Porro Hannibal non
Abbreviated transcription (Latin):
lumetũ cõsugit Ergo uartaginẽsibꝰ poe per scipionẽ consensu
senatus concc̃ditur/ gaio coruelio et lentiuo publio elio pocto
confuliby Naues bartaginẽsiũ plusq dͭͤ in altũ ducte incõspatu
uibis ciemant᷑ Scipiõ Rero ex deuuta affrita affricanus dictas
cũ triumpho ingrediens urbem suscipit Qĩe terencius comicin
ob signũ concẽsse lib̾tatis pilleatus triumphantẽ comitat᷑ hic
ꝑuincũ dellũ sdm xuiii amus accũ fiitur Anno ab nbe condita
Irecesserũt hoc bellum dira prodigia xxxx ¶. dͦ xl. uiͦ
⁊ sol minor parine malo solem pũgnasse cũ luna lunas dua
smullortas duo scuta sangne sũdasse cruentas spicas in orbes
cecidissẽ rgert Orosuis arentũ quois unde tam pyrri quam
cartaginẽsiũ cepit bellum nobilis ac opulenta camꝑamie ubs
hidem diebus destructa est eehinc Romani ciuitatũ qs noiaru¬
preda auro gemis argento rebus iẜ p̃cioris ditari ceperũt Ilam

Expanded text:
Adrumetum confugit. Ergo Kartaginensibus pax per Scipionem consensu Adrumetum confugit. Ergo Kartaginensibus pax per Scipionem consensu senatus conceditur, Gaio Cornelio Lentulo, Publio Elio Poeto consulibus. Naves Kartaginensium plus quam D in altum ductae in conspectu urbis cremantur. Scipio vero, ex devicta Affrica Affricanus dictus, cum triumpho ingrediens Urbem suscipitur. Quem Terentius comicus ob signum concessae libertatis pilleatus triumphantem comitatur. Hic Punicum bellum secundum XVIII annis actum finitur, anno ab Urbe conditarecesserunt hoc bellum dira prodigia, id est sol minor visus, parmae in celo. Solem pugnasse cum luna, lunas duas simul ortas, duo scuta sanguine sudasse, cruentas spicas in corbes cecidisse refert Orosius. Tarentum quoque, unde tam Pyrri quam Kartaginensium cepit bellum, nobilis ac opulenta Campaniae urbs, hisdem diebus destructa est. Exhinc Romani civitatum quas nominavpreda, auro, gemmis, argento rebusque preciosis ditari ceperunt. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
xiii quo in ytaliam uenerat anno cessit ad brucios e
excitu demꝑniũ conpulem ĩ romanoꝵ exercitu pñgnõte sẽcu
xut atq ad uebem fugere cõpulit̾ Igitur iam pc̃ne tota af᷑¬
fica ferto igueq ascipione consumpta Hammbal reuocatut
a suis sices int̾fectis omnibus qui eu sequi nollẽt italicis mili¬
tibꝰ flens religuit itauã Qui dum ad affricanũ ꝑpinquaret
litus speculatore malũ ascendere p̃cepit a quo sibi responsum
ferunt sep ulchrũ se dreutũ uidẽ hannibal bãrtagine Remens
Dcipionis colloquiũ petit Ubi dum se duo cdarissnm bellatores
colloqutes mirant᷑ pacis infecto negotio abinu
discesserũ uursumq bellum cõsertum est dad cũ magno ut̾usq
principis ingenio uirtute q cõfectũ romanis tandem plenam
uictoriam dedit Cesa sunt abi tãrtaginẽsium xx milia ciephant
lxpx intsecti uel capti kaumibal fartaginẽ rediens residuam
spem inpace ponendam diccus cũ iiiiͦͬ militibꝰ clam elapsus

Expanded text:
 quo in Italiam venerat, anno cessit ad Brutios, eexercitu Sempronium consulem cum Romanorum exercitu pugnantem secum vicit atque ad Urbem fugere compulit. Igitur iam pene tota Affrica ferro igne que a Scipione consumpta Hannibal revocatur a suis sicque, interfectis omnibus, qui eum sequi nollent, Italicis militibus, flens reliquit Italiam. Qui dum ad Affricanum propinquaret litus, specula torem malum ascendere precepit, a quo sibi responsum ferunt sepulchrum se dirutum videre. Hannibal Kartaginem veniens Scipionis colloquium petit. Ubi dum se duo clarissimi bellatores mutu o colloquentes mirantur, pacis infecto negotio ab invicem discesserunt, rursusque bellum consertum est. Quod cum magno utriusque principis ingenio virtuteque confectum Romanis tandem plenam victoriam dedit. Cesa sunt ibi Kartaginensium XX milia, elephanti LXXX interfecti vel capti. Hannibal Kartaginensibus sua dens residuam spem in pace ponendam cum IIIIor militibus clam elapsus