comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iquisitione torquerẽt ut nõ tam otiũ sibi.ꝙ negotiu que¬
sisse uideat̾ & quidem młto molestius. ꝙͣ in quõ fuepante
ante uersãti ꝗͣ to iustius ego me ad illã piam uetam diui¬¬
na sapĩam quasi acd portãm aliquẽ tutissimũ cõferam. i
qua oĩa dictu prona sũt. auditu fuauia. facilia intellectu. ho¬
nesta susceptu. Et si quidã prudentes & arbitti equita¬
tis institutões ciuilis iuutis compositas ediderũt quib ciuiũ
liteuis per sequemur: in quib nõ de stllicĩdiis. aut aquis
artendis. aut de manu cõserenda: sed de spe deuita de
salute de inimortalitate de deo loqueremur. ut suꝑsti¬
tones mortiferas erroresq turpissimos sopiamus. Om¬
missis ergo terrene huiusce pħiȩ auctorib ihil certi af.¬
ferentib agaediamut uiam tectam. Quos equidẽ si pu¬
tarem satus idoncos ad bñ uiuendũ duces esse: & ip̃e
sequerer: & alios ut sequerẽtur hortaret.Sed cũ in¬

Expanded text:
quisitione torquerent, ut non tam otium sibi quam negotium quaesisse uideantur et quidem multo molestius quam in quo fuerant ante uersati, quanto iustius ego me ad illam piam ueram diuinam sapientiam quasi ad portum aliquem tutissimum conferam, in qua omnia dictu prona sunt, auditu suauia, facilia intellectu, honesta suscept.u? et si quidam prudentes et arbitri aequitatis institutiones ciuilis iuris conpositas ediderunt, quibus ciuiulitteris persequemur, in quibus non de stillicidiis aut aquis arcendis aut de manu conserenda, sed de spe, de uita, de salute, de inmortalitate, de deo loquemur, ut superstitiones mortiferas erroresque turpissimos sopiamus? Omissis ergo terrenae huiusce philosophiae auctoribus nihil certi adferentibus adgrediamur uiam rectam. quos equidem si putarem satis idoneos ad bene uiuendum duces esse, et ipse sequerer et alios ut sequerentur hortarer: sed cum in
Abbreviated transcription (Latin):
des mftitudo delectat no duodecim dicimus aut frecen¬
A tgismus etrores eoꝵ matuerslem̃ qui tata paucos pu¬
tant. Sciãt tam̃ q̃ noĩe appellazi debeat̃. ne deun ueru
uiolent. ceus nom̃ expomĩt dum plurib tribuũt. Credãt
apolloni suo. qui eodem illo tesponso: ut iorii ꝑͥncipatu sic
etiã ceteris diis absfulit nom̃. Lectus eius uersug ostendit
dei ministros nõ deos uerum anglos appellari opottẽr dese
quidẽ ille mẽtitus est: qui cus sit emĩo demonũ angłis
se dei agregauit: Demq in aliis resporsis: demone se
cẽ ꝯfessus est. nam̃ cũ hiterogaret᷑ quomodo sibi sup¬
plicati uellet. ita respondit.¬

Expanded text:
recenarguimus errores eorum in diversum, qui tam paucos putant. Sciant tamen, quo nomine appellari debeant: ne Deum verum violent, cujus nomen exponunt, dum pluribus tribuunt. Credant Apollini suo, qui eodem illo responso, ut Jovi principatum, sic etiam caeteris diis abstulit nomen. Tertius enim versus ostendit, Dei ministros, non deos, verum angelos appellari oportere. De se quidem ille mentitus est, qui cum sit e numero daemonum, angelis se dei adgregauit: denique in aliis responsis daemonem se esse confessus est. nam cum interrogaretur quomodo sibi supplicari uellet, ita respondit
Abbreviated transcription (Latin):
& cux in ania dona mõtuis affers hostias idolis cele¬
bras quis tbi errorẽ ĩmẽte posuit ut hec faciar
derelicta magni dei facie

Expanded text:
 cur inania dona mortuis affers, hostias idolis celebras? Quis tibi errorem in mente posuit ut hec facias derelicta dei magni facie
Abbreviated transcription (Latin):
damus gͦ iustitie que nos inseperabilis co¬
mes ad deum sola perducet. & dum spi¬
ritus hos regit agͥtus infatigabilem militiã
deo militemus stationes. uigiliasq cebebre¬
mus. Congrediamur cum hoste quẽ noui¬
mus fortiter ut uictores ac de ructo ad¬
uersario triumphantes premiũ uirtutis
quod ip̃e promisit a domino cõsequamuR

Expanded text:
damus ergo iustitiae, quae nos inseparabilis codamus ergo iustitiae, quae nos inseparabilis comes ad deum sola perducet, et dum spiritus hos regit artus, infatigabilem militiam deo militemus, stationes uigiliasque celebremus, congrediamur cum hoste quem nouimus fortiter, ut uictores ac deuicto aduersario triumphantes praemium uirtutis quod ipse promisit a domino consequamur
Abbreviated transcription (Latin):
atq in nocentex actam. Ille ad deũ copiosus
ille᷑ ꝯpulentus ad ueniet cui astabut. cõti¬
nentia: misericordia: patientia: caritas
fides. Hec ẽ hereditas nr̃a que nec eripi
cuiꝙͣ nec transferri ad alterũ põt. Et ꝗl
e qui hec bona parare & acꝗrere sibi ue-¬
lit. Ueniant qui exutuit ut celesti cibo
saturati sempiternã fame ponãt. Ueniat
qui situit ut aquam salutarem de pe¬
temni fonte plenissimis farcib trahant
loc cibatu atq potu dei & ceci uidebit &
ti sapient & egroti ualebut & mortui pe¬
uiuiscent. Quisꝗs enĩ corruptelas terre
uirtute calcauerit. hũc arbiter ille sum¬
mus & uerax ad uitam lucemq perpetuã
suscitabit. Nemo diuitiis. nemo fascib
nemo etiã regia potestate cõfidat. Immoͣ¬
falem ista nõ facuit. Nã quicunq rõnẽ
hõis abiecerit ac pñtia secutus in humũ
se ipe prostrauerit tanꝙͣ desextor dñi
& imparatoris & pr̃is sui prmniet᷑. Inten¬

Expanded text:
atque innocenter actam. Ille ad Deum copiosus, atque innocenter actam. Ille ad Deum copiosus, ille opulentus adveniet, cui astabunt continentia, misericordia, patientia, charitas, fides. Haec est haereditas nostra, quae nec eripi cuiquam, nec transferri ad alterum potest. Et quis est, qui haec bona parare, et acquirere sibi velit? Veniant, qui esuriunt: ut coelesti cibo saturati, sempiternam famem ponant; veniant, qui sitiunt: ut aquam salutarem de perenni fonte plenissimis faucibus trahant. Hoc cibatu atque potu Dei, et caeci videbunt, et ti sapient, et aegroti valebunt, et mortui reviviscent. Quisquis enim corruptelas terrae virtute calcaverit, hunc arbiter ille summus, et verax, ad lucem vitamque perpetuam suscitabit. Nemo divitiis, nemo fascibus, nemo etiam regia potestate confidat: immortalem ista non faciunt. Nam quicumque rationem hominis abjecerit, ac praesentia secutus, in humum se ipse prostraverit, tamquam desertor domini, et imperatoris et patris sui punietur. inten
Abbreviated transcription (Latin):
nec tutem uergentibrs appropinquat cer¬
nit illũ diem᷑ quo sit ei ex hac uita demi¬
grandum cogitet ꝙͣ purus ascendat ꝙͣ in.¬
nocens ad iuidiciũ ueniat. No ut facuit ꝗ¬
dam cecis mẽtibus nissiqui iam deficientib
corporis uiribrs in hoc ad monent᷑ instãtis
ultime necessitatis. ut cupidis & ardentis hau
riendis libidinib intendãt: qua ex uoragi¬
ne liberet se quisq dum licet dum facultas
adest seq ad cleum tota mente cõuertat. ut
illũ diem securus expectet quo preses dñsq
mũdi deus de singłoꝵ factis & cogitatio.¬
nibus iudicabit. Quecũꝗ hic ex petuntur
nõ tm̃ negligat. sed effugiat potioremq aĩam
suã iudicẽt᷑ ꝙͣ bona istã fallacia quoꝵ in:¬
certa & caduca possessio e.Migrant enĩ
cotidie & multo uelocius exeunt ꝙͣ intra¬
uerãt. & iñ si nobis usq ad ultimum liceat
istis frui aliis certe relm̾quẽda fũt nhil
nobiscum ferre possumus nisi uitã bene

Expanded text:
nectutem uergentibus adpropinquare cernectutem uergentibus adpropinquare cernit illum diem quo sit ei ex hac uita demigrandum, cogitet quam purus abscedat, quam innocens ad iudicem ueniat, non ut faciunt quidam caecis mentibus nixi, qui iam deficientibus corporis uiribus in hoc admonentur instantis ultimae necessiriendis libidinibus intendant. Qua ex voragine liberet se quisque dum licet, dum facultas adest, seque ad Deum tota mente convertat; ut illum diem securus expectet, quo praeses dominusque mundi Deus de singulorum factis cogitationibusque judicabit. Quaecumque hic expetuntur, non tantum negligat, sed et fugiat; potioremque animam suam judicet, quam bona ista fallacia, quorum incerta et caduca possessio est; migrant enim quotidie: multo velocius exeunt, quam intraverant; et tamen, si nobis usque ad ultimum liceat istis frui, aliis certe relinquenda sunt. Nihil nobiscum ferre possumus, nisi vitam bene
Abbreviated transcription (Latin):
here mereant᷑. Pater enĩ noster acdtis
qui condidit fu mauitꝗ celum qui solem
cum ceteris sideribus induxit qui librata
magnitudine sua terram ualłauit: mon¬
tibus mari circumdedit annibusq distia¬
xit. & quicꝗd est in hoc opere mundi con¬
flauit ac perfecit enihilo perspectis erro¬
ribus hoium ducem misit qui nobis iu¬
stitie uuiam panderet. Hic sequam᷑ om̃s
hũc audiamus. huic deuotissime panamꝰ
qm solus ut ait lucretius. Uexidĩcis horu
purgauit pectora dictis. Et finem statũ¬
i torpedinis atq timoris. Ex posuitq bo¬
nũ sũmũ quo tendimus om̃s. Quid fo¬
ret atq uiam mõstrauit limite paruo
Nuo possemus ad id recto contender̃ curlu
Nec ⁊nonstrauit iter tr̃a sed etiã precessit.
ne ꝗs disticultatis gr̃ã iter uirtutis horret.
De serat᷑ si fieri põt iua perditionis & frari¬
dis in qua mors uoluptatis illecebris ad¬
operta celatur: & ꝙͣto quisq annis inse¬

Expanded text:
habere mereantur. pater enim noster ac dominus, habere mereantur. pater enim noster ac dominus, qui condidit firmauitque caelum, qui solem cum ceteris sideribus induxit, qui libratam magnitudine sua terram uallauit montibus, mari circumdedit amnibusque distinxit et quidquid est in hoc opere mundi conflauit ac perfecit e nihilo, perspectis erroribus hominum ducem misit qui nobis iustitiae uiam panderet. hunc sequamur omnes, hunc audiamus, huic deuotissime pareamus, quoniam solus, ut ait Lucretius, ueridicis hominum purgauit pectora dictis et finem statuit cuppedinis atque timoris exposuitque bonum summum, quo tendimus omnes, quid foret, atque uiam monstrauit, limite paruo qua possemus ad id recto contendere cursu. nec monstrauit tantum, sed etiam praecessit, ne quis difficultatis gratia iter uirtutis horreret. deseratur si fieri potest uia perditionis et fraudis, in qua mors uoluptatis inlecebris adoperta celatur. et quanto quisque annis in se
Abbreviated transcription (Latin):
iudicem parentemq indulgentissimũ: qui
pro laboribus requiem pro morte uitã pro
tenebris claritatem pro terrenis ac breuib
bonis eterna cc celestia largiatur: cum qua
mercede acerbitates ac miserie quas perpeti¬
mur in hoc mũdo facientes opera iustitie
cõferri & coequari nullo modo possiit. Pro¬
inde si sapientes s beati ẽẽ uolumus cogitã¬
da &proponẽda sũt nobis nõ im terreñtia¬
na illa. Moliendum ẽe usq in pristino ua¬
pulandum habende cõpedes: Sed his multo
atrgciora carcer cathena tormẽta patienda
substinendi dolores. Mors deniq ip̃a &e su¬
scipienda ẽ &fexenda cum liqueat cõscien¬
ne nostre nec fragilem istam uoluptatem
sine pena: nec uixtutem sine diumo p̾mio
fore. Utuuersos gͥ oportet operam dare.
ut ũł se ꝙͥ pͥmũ ad rectam uiam dixigat᷑.
ut susceptis operatisq uixtutib huius ẽte
laboribus patienter exactis cõlolatorẽ deum

Expanded text:
iudicem parentemque indulgentissimum, qui iudicem parentemque indulgentissimum, qui pro laboribus requiem, pro morte uitam, pro tenebris claritatem, pro terrenis ac breuibus bonis aeterna et caelestia largiatur: cum qua mercede acerbitates ac miseriae quas perpetimur in hoc mundo facientes opera iustitiae, conferri et coaequari nullo modo possunt proinde si sapientes, si beati esse uolumus, cogitanda et proponenda sunt nobis non tantum Terentiana illa: molendum esse usque in pistrino, uapulandum, habendae compedes, sed his multo atrociora, carcer catenae tormenta patienda, sustinendi dolores, mors denique ipsa et suscipienda est et ferenda, cum liqueat conscientiae nostrae nec fragilem istam uoluptatem sine poena nec uirtutem sine diuino praemio fore. uniuersos igitur oportet operam dare, ut uel se quam pnmum ad rectam uiam dirigant uel susceptis operatisque uirtutibus et huius uitae laboribus patienter exactis consolatorem deum
Abbreviated transcription (Latin):
dne certemus. Abseondi erũ tegi misteriũ
qͣ fidelissime oportet. maxĩe a nobis qui
non fidei geximus. Ueꝵ illi hac̃ taciturni¬
tatem nostram uelut malam cõsciam e
criminant᷑. Unde etiã quasdã exectabi¬
les opimones de pudicis & in nocentibris
fingũt. & libenter his que finxerũt cre¬
dunt qm̃ decursis ꝓpositi oꝑis septem spa¬
tus ad metã peruecti sumus. Suꝑ est ut
& hortemur om̃s ad suscipiendam cũ uera
teligione sapiam cuius uis & officiũ in
eo uertit ut cõtemtis tertestribus & abie¬
ens ertoribus quibus antea tenebam̃ fra¬
gilibus setuientes &x fragilia cõcupiscentes
Ed etna celestis thesauri p̃remia dirigatꝰ
Que ut capere possimus ꝙͣ primum omtutẽde
sũt huius pntis uite allicibiles uoluptates que
dĩas hõiu ꝑ nitiosa suauitate deludunt
Quata felicitas extemanda est subtratisbis
labibus terre proficisci ad illum equissimiũ

Expanded text:
one certemus. Abscondi enim tegique mysterium one certemus. Abscondi enim tegique mysterium quam fidelissime oportet, maxime a nobis, qui nomen fidei gerimus. Verum illi hanc taciturnitatem nostram, veluti malam conscientiam, criminantur: unde etiam quasdam execrabiles opiniones de pudicis et innocentibus fingunt; et libenter his, quae finxerint, credunt. Quoniam decursis propositi operis septem spatiis ad metam peruecti sumus, superest ut exhortemur omnes ad suscipiendam cum uera religione sapientiam, cuius uis et officium in eo uertitur, ut contemptis terrestribus et abiectis erroribus quibus antea tenebamur, fragilibus seruientes et fragilia concupiscentes, ad aeterna caelestis thesauri praemia derigamur: quae ut capere possimus, quam primum omittendae sunt huius praesentis uitae inlicibiles uoluptates, quae animas hominum perniciosa suauitate deleniunt. quanta felicitas aestimanda : est subtractum his labibus terrae proficisci ad illum aequissimum
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ in conspectu omĩpotentis & dño suo
sac dificabũt & sexiient in etͥnum. Eodem
modo fiet secunda illa & prblica omĩum re¬
sutrectio: etiã in qua excitabunt᷑ iniusti ad
etuciattis sempiternos. hi sũt qui manufacta
coluerit. qui deũ mũdi ac patentem ul ne¬
scierut uł ab negaueriit. Sed & dñis iloꝵ
cũ ministris suis cõprehenderũt ad penam
quȩ dãnabit᷑ Cum quo pariter omis turba
impioꝵ pro sius facinoribus in cõspectiuan¬
geloꝵ atq iustoꝵ perpetuo igni cremabitur
⁊neternum. Hlec ẽ doctrina sanctoꝵ ꝓphaꝵ¬
quã cristiani sequimur. Hec nostra sapia quã
quia nos defender̾ publice atq asserere nõ lo¬
lemus deo riubente ut quietiꝰ ac silentes ar¬
chanum eius in abscondito atq intra nr̃am
cõscretiã teneamus Nec aduersus istos ueri
ꝓphanos qui nõ discendi sed arguendi ate
uludendi gr̃a in clementer deum ac reli¬
gioneni eius imprignãt pertinaci cdienti¬

Expanded text:
semper in conspectu omnipotentis et domino suo semper in conspectu omnipotentis et domino suo sacrificabunt et seruient in aeternum. eodem tempore fiet secunda illa et publica omnium resurrectio, in qua excitabuntur iniusti ad cruciatus sempiternos. hi sunt qui manu facta coluerunt, qui dominum mundi ac parentem uel nescierunt uel abnegauerunt. sed et dominus illorum cum minisque damnabitur; cum quo pariter omnis turba impiorum pro suis facinoribus, in conspectu angelorum atque justorum, perpetuo igni cremabibitur in aeternum. Haec est doctrina sanctorum propquam christiani sequimur: haec nostra sapientia; quam quia nos defendere hanc publice atque asserere non solemus, Deo jubente, ut quieti ac silentes arcanum ejus in abdito atque intra nostram conscientiam teneamus; nec adversus istos veri profanos, qui non discendi, sed arguendi atque illudendi gratia, inclementer Deum ac religionem ejus impugnant, pertinaci contenti
Abbreviated transcription (Latin):
& grandines lapidum & guete ignis & li¬
quescet spus eoꝵ in calore & corpora cõterẽt
ingrandine & ip̃i se inurtem gradio feriet
e replebuntꝰ montes cadaueribus &x campi
operient᷑ ossibus populus aut̃ dei tribus illis
diebiis sub concauis terre occultabit᷑. donec ira
dei aduersus gentes &x extremũ iudicium
terminet᷑. Tunc exibunt iusti de latebxis siuis
& inuenient omĩa eadaueribus & ossibus
tecta. Sed & genus om̃e impioꝵ radicitus
interibit nec exit in hoc mundo ulla iani
natio amplius pret̾ solam gentem dei: tum
ꝑ annos septem perpetes intacte er̃t silue.
Sec excidetꝰ demontibus lignum sed & arma
gentium conburente: & ĩam nõ erit bellum.
ed pax atͦqͦ requies sempit̾na. Cum uo com¬
pleti fuerit mille anni penouabit᷑ mundus
Edeo & celum complicabit᷑ & terta mutabit᷑
Q ttanstormabit deus hoĩes insimilitudinei
angłoꝵ & erũt candidi sic̃ nix & uersabũt᷑

Expanded text:
et grandines lapidum et guttae ignis, et liet grandines lapidum et guttae ignis, et liquescent spiritus eorum in calore et corpora conterentur in grandine et ipsi se inuicem et replebuntur montes cadaveribus, et campi operientur ossibus. Populus autem Dei tribus illis diebus sub concavis terrae occultabitur; donec ira Dei adversus gentes, et extremum judicium terminetur. Tunc exibunt justi de latebris suis, et invenient omnia cadaveribus atque ossibus tecta. Sed et genus omne impiorum radicitus interibit; nec erit in hoc mundo ulla jam natio amplius, praeter solam gentem Dei. Tum per annos septem perpetes intactae erunt silvae; nec excidetur de montibus lignum. Sed arma gentium comburentur; et jam non erit bellum, sed pax, et requies sempiterna. Cum vero completi fuerint mille anni, renovabitur mundus a Deo, et coelum complicabitur, et terra mutabitur; et transfor mabit Deus homines in similitudinem angelorum; et erunt candidi sicut nix; et versabuntur
Abbreviated transcription (Latin):
ueniat qui tantũ facinus moliat᷑ ac litm̃ illud
effodiat cuius interitu mũdus ip̃e lapsurꝰ e̾.
Nũc ad cetera exequẽda redeamus. que de
scłi regni fore ut a deo princeps demonũ uin¬
ciat᷑. sed idem cũ mille anni rogni: hoc ẽ sep¬
temilia cepexit t̾minari soluet᷑ denuo dcu¬
stodia enuissus exibit: atq om̃s gentes que tuc
erũt subditione iustoꝵ concitabit ut inferat
bellũ sancte ciuitati & colliget᷑ ex om̃i orbe
terte in nũabilis populus nanonũ & obsidebit
& circũdabit ciuitatẽ. tũc ueniet nouissima
ira dei suꝑ gentes & dellabit eas usq ad unii
ac pͥmũ cocutet tͥram quã ualidissime ħe cid
motu eius scindent᷑ montes syrie & subsi¬
dent colles in abruptũ & muri oĩrim pnu¬
tatum cõcident. & statuet deus solemine
oecidat. & inflamabit eum de descendet
estus nimies &x adustio magna supͣ perdui¬
elles & impios populos e im̃bres sulfuris

Expanded text:
ueniat, qui tantum facinus moliatur ac lumen illut ueniat, qui tantum facinus moliatur ac lumen illut effodiat, cuius interitu mundus ipse lapsurus est. nunc ad cetera exequenda redeamus quae deirincipio regni sancti fore ut a deo princeps daemonum uinciatur. sed idem, cum mille anni regni hoc est septem milia coeperint terminari, soluetur denuo et custodia emissus exibit atque omnes gentes quae tunc erunt sub dicione iustorum concitabit, ut inferant bellum sanctae ciuitati. et colligetur ex omni orbe terrae innumerabilis populus nationum et obsidebit et circumdabit ciuitatem. tum ueniet nouissima ira dei super gentes, et debellabit eas usque ad unum. ac primum concutiet terram quam ualidissime et a motu eius scindentur montes Syriae et subsident ualles in abruptum et muri omnium ciuitatum concident. et statuet deus solem triduo ne occidat et inflammabit eum, et descendet aestus nimius et adustio magna super perduelles et impios populos et imbres sulphuris
Abbreviated transcription (Latin):
ostendi cõplens annoꝵ sexmilibus mutationẽ
iftã fieri oportere etiã ꝓpinquar̃ illũ sũmũ
cõclusionis extreme dicm. De signis que s¬
dicta sũt aꝓpħis licet noscer. Predixeriit eni
signa quib cõlumatio tp̃oꝵ & ex pectitada sit
nobis indies singulos & timenda. Quãdo gti
cõpleat᷑ hec suma docet hi qui de tp̃ibus scp¬
serũt colligentes ea lr̃is sanctis & ex uarus
Historus. quãtus sit nũs annoꝵ ab exordio
mudi qui licet uariẽt & aliqui tum nũi eoꝵ
declarat. Lapsum xumãꝗ reꝵ breui fore:
nisi ꝙ incolũ urbe xo. nihil istꝰ uidet᷑ esse
metuendũ. At uoͣ cũ apud ilłd orbis occideit
tet uenisse ⁊ã fine rebus humanis orbiq t̾raꝵ
Illa ẽ ciuitas que od huc substentat om̃ĩa. Pre¬
cancdusq nobis E adorandus E deus celi: fi
tam̃ statura eiꝰ & placida differti possrit. ne
citiui ꝙͣ putamꝰ tycãpnus ille ab hominabilis

Expanded text:
ostendi conpletis annorum sex milibus mutationem ostendi conpletis annorum sex milibus mutationem istam fieri oportere et iam propinquare summum illum conclusionis extremae diem. de signis quae praedicta sunt a prophetis licet noscere: praedixerunt enim signa, quibus consummatio temporum et expectanda sit nobis in dies singulos et timenda. quando tamen conpleatur haec summa, docent ii qui de temporibus scripserunt, colligentes ex litteris sanctis et ex uariis historiis quantus sit numerus annorum ab exordio mundi. qui licet uarient et aliquantum numeri eorum declarat lapsum ruinamque rerum breui fore, nisi quod incolumi urbe Roma nihil istius uidetur esse metuendum. at uero cum caput illut orbis occiderittet uenisse iam finem rebus humanis orbique terrarum? illa est ciuitas quae adhuc sustentat omnia, precandusque nobis et adorandus est deus caeli, si tamen statuta eius et placita differri possunt, ne citius quam putamus tyrannus ille abominabilis
Abbreviated transcription (Latin):
iuẽt itaq hoĩes trãꝗllissimã & copiofissimã
uitam: & regnabut cũ deo pariter & reges
gentiũ uenien̾t a finib terre cũ donis ac mu¬
neribus ut honorẽt atꝗ honorificẽt rege ma-¬
gnũ cuius nom̃ erit p̃claꝵ ac uenerabile
uniu̾sis nationib que sub celo erũt & regib¬
&rch qui dñabunt᷑ interra. Hec sũt que
apħis futura dicũt᷑. quoꝵ testimonia &
simulq ne fastidiũ legentib fieret sed ex
omĩb collecta d trañslata cõgererẽ. Pre¬
terça ut ea ip̃a que dicerẽ nõ nt̃is sed alie¬
nis potissimũ lr̃is cõfirmarẽ: docerẽꝗ nõ
modo apud nos. uerũ etiã aprid eos ipos
qui nos insectant᷑ ueritatẽ cõsignatã teneri
quã recusent agnoscer̃. Siquis aut̃ diligetius
hec uoluerit scit: ex ip̃o fonte hauxiat. Et
plura ꝗ nos un his libris cõplexi sumus ad¬
miranda reperiet. Fortasse quispiã nũc reꝗ¬
rat: qñ ista que diximꝰ fint fatura. Iam supiꝰ

Expanded text:
iuent itaque homines tranquillissimam et copiosissimam uitam et regnabunt cum deo pariter, reges gentium uenient a finibus terrae cum donis ac muneribus, ut adorent et honorificent regem magnum, cuius nomen erit praeclarum ac uenerabile uniuersis nationibus quae sub caelo erunt et regibus qui dominabuntur in terra. Haec sunt quae a prophetis futura dicuntur: quorum testimonia et simulque ne fastidium legentibus fieret, si ex omnibus collecta et translata congererem, praeterea ut ea ipsa quae dicerem non nostris, . sed alienis potissimum litteris confirmarem doceremque non \' modo aput nos, uerum etiam aput eos ipsos qui nos insectantur, ueritatem consignatam teneri, quam recusent adgnoscere. si quis autem diligentius haec uoluerit scire, ex ipso fonte hauriat et plura quam nos in his libris conplexi sumus admirabilia reperiet. Fortasse quispiam nunc requirat quando ista quae diximus sint futura. iam superius
Abbreviated transcription (Latin):
accesserit: instituat᷑ atq intelligat: quod tandem sit
totud gm̾̃s hũani perspiciat errores: Cum eẽt deus
ad excogitandum prudentissimꝰ. ad facic̃dum soler¬
tissimuł anteꝗͣ orditet᷑ hoc opus mũdi. qtã pleni &
cõsumati bom̃ fons in ip̃o erat sic̃ est semꝑ: ut ab
eo bonũł tanꝙ̃ uuus otiret᷑ longeq proflueret.pro¬
duxit similem sui spr̃im. qui esset uirtutib pris
deiꝰ preditas. Quõ aũt id uolueat in quarto docer
conabimꝰ libro. Dem̃ fecit alterũ in quo indoles diui¬
ne stitpis nõ petm̃esit. Itaq suapte inuidia : tanꝙ̃
ueneno infectus est: & ex bono ad malum transcen¬
dit. suoq arbitrio quad illi adeo liberũ fuerat. clatũ
ꝯtrariu sibi nom̃ asciuit. Unde apparet cũc toꝵ ma¬
loꝵ fontem esse liuotẽ. Inudit em illi añcelsori
suo: qui deo pri perseuerãdo. tum cõprobatꝰ etiã & carus

Expanded text:
accesserit, instruatur atque intellegat quod tandem sit accesserit, instruatur atque intellegat quod tandem sit totius generis humani perspiciat errores. cum ead excogitandum providentis simus, ad faciendum solertissimus, antequam ordiretur hoc opus mundi quoniam pleni et consummati boni fons in ipso erat, sicut est semper, ut ab eo bonum tamquam riuus oreretur longeque proflueret, produxit similem sui spiritum, qui esset uirtutibus patris dei praeditus. quomodo autem id uoluerit, in quarto libro docere conabimur. deinde fecit alterom, in quo indoles diuinae stirpis non permansit. itaque suapte inuidia. tamquam ueneno infectus est et ex bono ad malum transcendit suoque arbitrio, quod illi a deo liberum fuerat datum, contrarium sibi nomen a.dsciuit. unde apparet cunctorum malorum fontem esse liuorem. inuidit enim illi antecessori suo, qui deo patri perseuerando cum probatus tum etiam carus
Abbreviated transcription (Latin):
quiđa uerberatam seruũ sub furca medio circo
Qd supplicũ duxerat. ideoq ludos instautarrot¬
tere : quod cũ ille neglexiss&: eodem diemti¬
lum ꝑ didisse: ip̃e aũt graui morbo esse corep
tus. Et cũ rursug cãdem imagiñẽ cernereto que-¬
rentem satis ne penaꝵ pro neglecto imperio pe¬
pendissa. lectiga delatus ad consules & or̃ite
nisenatu ex posita recepille cõporis fimitateoi
sussq tedħ domũ redisie. Ild quoq somnũ nõ mi¬
nore aomrationis fuit: quo celar augustue đi
no setuato Ntam cũbello cuuili brucianõ imiplicto¬
tus gtaui motbo ab sttere prelio statuiss& medico
miprosinone ⁊o cottariaꝵ diutius immnoratul
aut cblitus esse propositi iudege: aut cuumen lonͦ¬
quo facilius zes difficiles & obscute intelligantur
muneris prestigias reuelabo quib mnducti hoĩes
a ueritatis uia longius recesserũt. Sed repetam longe
atus. ut siquie ad legendum ueriꝰ expers & ignarus

Expanded text:
quidam diverberatum servum sub furca medio circo quidam diverberatum servum sub furca medio circo ad supplicium duxerat, ideoque ludos instaurari oportere; quod cum ille neglexisset, eodem die filium perdidisse, ipse autem gravi morbo esse cotus; et cum rursus eandem imaginem cerneret quaerentem satisne poenarum pro neclecto imperio pependisset, lectica delatus ad consules et omni re m senatu exposita recepisse corporis firmitatem suisque pedibus domum redisse. illut quoque somnium non minoris admirationis fuit quo Caesar Augustus di servatus. Nam cum bello civili Brutiano, implicitus gravi morbo, abstinere praelio statuisset, medico in propositione rerum contrariarum diutius immoratus, aut oblitus esse propositi videar, aut crimen loques difficiles et obscurae intellegantur, nis praestrigias reuelabo, quibus inducti homines a ueritatis uia longius recesserunt. sed repetam longe altius, ut si quis ad legendum ueri expers et ignarus
Abbreviated transcription (Latin):
captus est & amissis duob filiis inlutulirico mili¬
tantib: sũmo anmni metote consũꝑtus est. Pre¬
fectus etĩa ittns antonii tutullus cion apud cobos
euerso esculapii loto. dassem fecisset eodem postea
loco amlitib cesaris itfectus est: his exemplis ad¬
iungit᷑pirrus: qui sublata exthelauro proserprne
loctensis pecunia naustagium fecit: ac uicinis dee
litto rib illisus est: ut nihil preter eam pecionã in¬
colome ⁊epetiret᷑. Ceres quoq milesia młtu sibi
aprid hõr̃es uenerationis adiecit. Nam cũ ab alexan¬
dro capta tiuitas essit. ac milites ad cam spohandã
irruptissent: oculis õrum repente obiectus fulgo ignis¬
xxtixit. Reperunt᷑ etia somma que um deoꝵ nudtãt
oñare. Iiberio nanq attimio hõi plebeio per quietes
obuersatus ee iupł dicit᷑: & precepisse ut cosulib
S senatu nũtiaret: iusis cicentib prexornis prẽ¬
sultore sibi ddisplicuisse: quod antonius maxmꝰ

Expanded text:
captus est, et amissis duobus filiis in Illyrico milicaptus est, et amissis duobus filiis in Illyrico militantibus, summo animi moerore consumptus est. Praefectus diam Marci Antonii Turullius cum aput Coos euerso Aesculapii luco classem fecisset, eodem postea loco a militibus Caesaris interfectus est. his exemplis adiungitur Pyrrhus, qui sublata cx thensauro Proserpinae Locrensis pecunia naufragium fecit ac uicinis deae litoribus inlisus est, ut nihil praeter eam pecuniam incolume reperiretur. Ceres quoque Milesia multum sibi aput homines uenerationis adiecit. nam cum ab Alexandro capta ciuitas esset ac milites ad eam spoliandam inrupissent, oculos omnium repente obiectus fulgor exstinxit. rppehuntur etiam somnia quae uim deorum uideantndere. Tiberio Namque Attinio, homini plebeio, per quietem obversatus esse Jupiter dicitur, et praecepisse, ut Consulibus et Senatui nuntiaret, ludis Circensibus proximis praesultorem sibi displicuisse, quod Antonius Maximus
Abbreviated transcription (Latin):
ex libris sibillims idea mater cẽt accita &x inuado
tibermi flumĩs nauis qua uehebat᷑ exisset. nec ulla ⁊ui
comoueret᷑. Claudĩa ferũt. que semꝑ impridica esset
habita : obnimios corporis cultus deam submissis genib
orasse: ut si se castam iudicaret: suum cingulum
sequeret᷑. ita nauẽ que ab om̃i ruuẽtute nõ ualuit
tomoueri ab una muliere esse ꝯmotã. Ilto quoq
mitũ qd lue seuiente. exculapius ep̾dauro accitus
urbem robam diuturna pestilentia liberasse pethi¬
bet᷑. Cacrilegi quoq nũari possũt. quoꝵ pñtibris
penis. dii muriam suam undicasse eredunt᷑. Ap¬
lis transtulissee ad ẜuos publicos luminib orbatus est
& pontioꝵ gens q̃ prodidit. intca unius anni ip̃us ex¬
tincta est. Ite censor fuluius. cũ exiunonis lacinie
templo marmoreas tegulas abstalisset quib edẽ for-¬
tune equestris: quã rome fecerat tegeret. & mente

Expanded text:
ex libris Sibyllinis Idaea mater esset accita, et in vado ex libris Sibyllinis Idaea mater esset accita, et in vado Tiberini fluminis navis qua vehebatur haesisset, nec ulla vi commoveretur, Claudiam ferunt, quae semper impudica esset habita ob nimios corporis cultus, deam submissis genibus orasse, ut, si se castam judiearet, suum cingulum sequeretur, ita navim, quae ab omni juventute non valuit commoveri, ab una muliere esse commotam. Illud aeque mirum, quod lue saeviente, Aesculapius, Epidauro accitus, urbem Romam diuturna pestilentia liberasse perhibetur. Sacrilegi quoque numerari possunt, quorum praesentibus poenis injuriam suam dii vindicasse creduntur. Aplis transtulisset, luminibus orbatus est, et Potitiorum gens, quae prodidit, intra unius anni tempus extincta est. Item Censor Fulvius, cum ex Junonis Laciniae templo marmoreas tegulas abstulisset, quibus aedem Fortunae equestris, quam Romae fecerat, tegeret, et mente
Abbreviated transcription (Latin):
cõmoneret. ut nhil nori facere inciperet insi prius eẽt
mauguratus eiq ⁊ex artis eius eleuans fidem diceret ut
cõsultis auibus zenuntiaret sibi: utcũ fier poss& id quod
ip̃e dĩo cdcepisset: affirmaretq nauius posse. Cape igͣ
ctanter accepit ac secuit. de mole illo qd castot &
pollux hello latino aĩpd lacũ ututne iusi sũt. equoꝵ
sudores abluentes. cum edes eoꝵ que uincte fonti
erat. sua sponte patuissent. Pem bello macedonito
equis albis isidentes.p. uatieno rom̃a nocte uenien¬
tiꝰ se obtulisse dicunt᷑. nũtiantes eo die regem persem
uictum atꝙ captiuũ:. qd paucis post diebu̾ꝵ lt̃e pau¬
li uerũ cẽ docuetũt. Iud ctiam mitabile qd simu¬
lachtũ fortune muliebre nõ sem̃ł locutũ esse tͣdit᷑
Itẽ tunonis monete cũ captis uciis unus exmli¬
tib ad eã nansferẽdam missus: rocabundus ac luderis
mtꝰ rogaret utru ne romimi migrare uellet. uelle¬

Expanded text:
commoneret, ut nihil novi facere inciperet, nisi prius esset commoneret, ut nihil novi facere inciperet, nisi prius esset inauguratus, eique rex artis ejus elevans fidem diceret, ut consultis avibus renuntiaret sibi, utrumne fieri posset id quod ipse animo concepisset, affirmaretque Navius posse: Cape igitctanter accepit ac secuit. Deinde illud, quod Castor et Pollux, bello latino, apud Lacum Juturnae visi sunt equorum sudorem abluentes, cum aedes eorum, quae juncta fonti erat, sua sponte patuisset: iidem bello macedonico equis albis insidentes, Publio Vatieno Romam nocte venienti se obtulisse dicuntur, nuntiantes eo die regem Persen victum atque captum, quod paucis post diebus litterae Pauli verum fuisse docuerunt. Illud etiam mirabile, quod simulacrum Fortunae muliebre non semel locutum esse traditur; item Junonis Monetae, cum, captis Veiis, unus ex militibus ad eam transferendam missus, jocabundus ac ludens interrogavit, utrumne Romam migrare vellet, res
Abbreviated transcription (Latin):
natu. sapiãm sibi ad imũt qui sine ullo iudicio in
uẽta maiores probãt. & ab aliis pecudum moribus
ducunt᷑. Ged hoc fallit. qđ maioꝵ nõie poito. nõ
putat ficri posse: ut aut ip̃i plus sapiãt. quatins¬
nores uocatur. aut illi despuerĩt qr maiores nõĩant :
Quid g impedit Ium ab ipis sumamus exemplun
ut quo illi qui falsa inuenerãt postetis tradidetũt.¬
sic nos qui uerum inuenimꝰ. posteris meliora tradamꝰ.
Superest igens questio: cuius disputatio. no ab ingenio
sed a scĩa uenit. que plurib explicanda erit: nequid
om̃io dubium relinquat᷑. Nam fortasse aliquid ab
illi cõfugiat: que a multis & nõ dubiis itaduntur
auctorib eos ip̃os quos docuimus deos nõ esse ma¬
iestatem suam persepe ostendisse. & prodigiis: &
sõniis: & auguriis & oraculis: & pene mlta enu
merazi possut digna mitacula imptimis illd̃. qͦs
accus nauius sũmus augur: cũ tarquinu prisci

Expanded text:
natum, sapnatum, sapventa majorum probant, et ab aliis pecudum more ducuntur. Sed hoc eos fallit, quod majorum nomine posito, non putant fieri posse, ut aut ipsi plus sapiant, quia minores vocantur, aut illi desipuerint, quia majores nominantur. quid ergo inpedit quin ab ipsis sumamus exemplum, ut quomodo illi quae falsa inuenerant posteris tradiderunt,sic nos qui uerum inuenimus posteris meliora tradamus? Superest ingens quaestio, cuius disputatio non ab ingenio, \' sed a scientia uenit: quae pluribus explicanda erit, ne quid omnino dubium relinquatur. nam fortasse aliquis ad illa confugiat, quae a multis et non dubiis traduntur auctoribus, eos ipsos quos docuimus deos non esse, maiestatem suam persaepe ostendisse et prodigiis et somniis et auguriis et oraculis. et sane mmerari possunt digna miraculo: in primis illud, quod Accius Navius summus Augur, cum Tarquinium Priscum
Abbreviated transcription (Latin):
bile om̃is posteritas iudicet: quod certum pelliti senes
statutũ ẽẽ uoluerũt. Quos tam̃ ut inprimo libro dic¬
tum est pompilius sit. ut uera ẽẽ crederẽt sacta que
ĩp̃e tradebat Est uoͣ quod illoꝵ auctoritas tanti
habeat᷑ a posteris. quos nemo cũ uiueret. neq sũmus
neq insimus affinitate dignos iudicauit. Quat̾ opor¬
tot m ea re maxime: inqua uite t̃o uersatur sibi
quẽq cõfidere: suoq iudicio ac ꝓpriis sensib niti.
ad muestigãdam & perpendendam uecitatem: ꝙͣ̃
ccedentẽ alienis etrorib decipi: tanꝗ̃ ip̃m rõnis
expertẽ. Deddit dĩa deus pro uirili portione sapiãm
ut & in audita inuestigare possint & audita ꝑpen¬
ancecdentib nõ põt. Inlibabilis ẽ tanꝙ̃ lux: & clati¬
tas solis: quia ut sol oculoꝵ. sic sapia lum̃ est cõdis
hũanii. quaꝵ cũ sapetꝰ .i. uetitatẽ querere oiħ sit ĩ¬

Expanded text:
bile omnis posteritas iudicet quod centum pelliti senes bile omnis posteritas iudicet quod centum pelliti senes statutum esse uoluerunt: quos tamen, ut in primo libro dictum est, Pompilius inlexit, ut uera esse crederent sacra quae ipse tradebat. est uero quod illorum auctoritas tanti habeatur a posteris, quos nemo cum uiuerent neque summus neque infimus adfinitate dignos iudicauit. Quare oportet in ea re maxime in qua uitae ratio uersatur, sibi quemque confidere suoque iudicio ac propriis sensibus niti ad muestiga-ndam et perpendendam ueritatem, quam credentem alienis erroribus decipi tamquam ipsum rationis expertem. dedit ommbus deus pro uirili portione sapientiam, ut et inaudita inuestigare possent et audita perpenantecedentibus non potest. iniibabUis est tamquam lux et claritas solis, quia ut sol oculorum sic sapientia lumen est cordis humani. quare cum sapere id est ueritatem quaerere omnibus sit in
Abbreviated transcription (Latin):
colas. quod falsum esse cõuincetis. Sed qm nobis
tantopere maioꝵ nom̃ opponit᷑. uideamus tñ qui
fuerũt maiores illi: aquoꝵ auctorita  ͤdiscedẽdi
nefas ducit᷑. Nomulus urbera cõditurus pastores¬
int̾ qͦs adoleuerat cõuocciuit: Cunq is nus coden¬¬
de utbi parũ idoneus uideret᷑. tõstituit asilum:
eo passim cõfugerũt. & finitimis Iocis pessimȩ qruiq
sme ullo cõditionis discrimine. Ita conflauit exł
his om̃ib poprili legitq insenate eos qui etate oes¬
anteibãt: & prẽs appellauit quoꝵ consilio gereret
omĩa. de quoꝵ senatu propitius elegiarũm scͥꝑtõ
hec loquit᷑. Bucina cogebat priscos ad uerba quitites.
Centũ illi inprato: sepe senatus erat. Criria pretexto.
nũc que nitet alta senata. Pellitos hiũt rustica corda¬
uerha pr̃es. hi sũt pres quoꝵ decretis eruditi atq pru-¬
detes uizi deuotissime seruiãt. Idq uerũ atq imuta¬

Expanded text:
colas, quod falsum esse convinceris. Sed tamen quoniam nobis colas, quod falsum esse convinceris. Sed tamen quoniam nobis tantopere majorum nomen opponitur, videamus tandem qui fuerint majores illi, a quorum auctoritate discedi nefas ducitur. inter quos adoleuerat conuocauit cumque is numerus condendae urbi parum idoneus uideretur, constituit asylum. eo passim confugerunt ex finitimis locis pessimi quique sine ullo condicionis discrimine. ita conflauit ex his omnibus populum legitque in senatum eos qui aetate anteibant et patres appellauit, quorum consilio gereret omnia. de quo senatu Propertius elegiarum scriptor haec loquitur: bucina cogebat priscos ad uerba Quirites, centum illi in prato saepe senatus erat. curia, praetexto nunc quae nitet alta senatu, pellitos habuit, rustica corda, patres. hi sunt patres quorum decretis eruditi ac prudentes uiri deuotissime seruiant, idque uerum atque inmuta
Abbreviated transcription (Latin):
tradiderũt. fãtaq est auctoritas uefustatis: ut in qui¬
rere in eam scelus este dicat᷑. itaq credit̾ ei passim
tanꝗͣ cognaite ueritati. Deniq apud ciceronem
sic̃ dicit᷑ cotta lucilio. Flabes balbe quid cotta ꝗđ¬
pontifex sentiat. Fac non ego intelligam quid tu sen-
Si credis cur ergo rõne requras. que põt esficer̃ ne
credas: S̾m tonẽ requs & quetẽdas putas ergo nõ
cedis. Ideo em̃ iredis ut eam sequaris cũ inuenẽtis.
facies Maiores ne potius an tone sequeris : queꝗde
tibi ab alio nõ iasinuata s a te ip̃o electa & inuenta
est: cum oms religiones radicitus eruisti. Si tone¬
maruis dis tedere te necesse ẽ ab institutis & aucto¬
ritate maioꝵ. quo id solum rectum est: qͣđ dõ
prescribit. Si aut pietas maiores sequi suadet.
fatere ig & stultos illos faisse: qui ex cogitatis cõtra
rõnem religionib ẜuierũt: ut te inep̃tum qui id

Expanded text:
tradiderunt, tantaque est auctoritas vetustatis, ut inquitradiderunt, tantaque est auctoritas vetustatis, ut inquirere in eam scelus esse dicatur. Itaque creditur ei passim, tamquam cognitae veritati. Denique apud Ciceronem sic dicit Cotta Lucilio: pontifex sentiat. fac nunc ego intellegam quid tu senti si credis, cur ergo rationem requiris, quae potest efficere ne credas? sin rationem quaerendam putas, ergo non credis: ideo enim quaeris, ut eam sequare, cum inueneris. dfacies? maioresne potius an rationem sequeris, quae quidem tibi non ab alio insinuata, sed a te ipso inuenta et elata est, cum ommavis, discedere te necesse est ab institutis et auctoritate majorum; quoniam id solum rectum est quod ratio praescribit. Sin autem pietas majores sequi suadet, fatere igitur, et stultos illos fuisse, qui excogitatis contra rationem religionibus servierunt, et te ineptum qui id
Abbreviated transcription (Latin):
Te est imbecilles ẽẽ ac sũme uirtutis exꝑtes. si sub¬
iecti sũt cupiditatib cur ẽm celestes eos putemus: si
disiderat̃ aliꝗd ȩterra: uł beatos si aliqua re indigẽt.
uł incoͣruptos: si uoluptati hñt ea in quib appeten¬
dis cupiditas horum nõ imerito damnãtur. Ue¬
niũt igit᷑ ad eos nõ tam religionis gr̃ã que tilła põt
esse m̃ rebus male partis & corruptilib: quã ut
autũ oculis auriant. nitorem leuigati marmoris
aut eboris aspiciãt: ut insignes lapillos: & coloribus
uestes: uł distincta ꝯẽmis fulgẽtib: pocula insatia¬
bili cõtemplatõe contrectent. & q̃to fuerĩt or natiora
templa & pulchriora semulachrã: tanto plus maie¬
statis here credunt᷑. Adeo religio eoꝵ nihil est aliud
dere perseuerãt. nec cõsiderãt quales sait. sed ex
hoc probatas ac ueras esse confiditt: quod eas uẽteres

Expanded text:
se est imbecilles esse, ac summae virtutis expertes, si subse est imbecilles esse, ac summae virtutis expertes, si subjecti sunt cupiditatibus. Cur enim coelestes eos putemus, si desiderant aliquid de terra? vel beatos, si aliqua re indigent? vel incorruptos, si voluptati habent ea in quibus appetendis cupiditas hominum non immerito damnatur? Veniunt igitur ad deos, non tam religionis gratia, quae nulla potest esse in rebus male partis et corruptibilibus, quam ut aurum oculis hauriant, nitorem levigati marmoris, aut eboris aspiciant; ut insignes lapillis et coloribus vestes, vel distincta gemmis fulgentibus pocula insatiabili contemplatione contrectent. Et quanto fuerint ornatiora templa, et pulchriora simulacra, tanto plus majestatis habere creduntur: adeo religio eorum nihil aliud esdere perseverant: nec considerant quales sint; sed ex hoc probatas atque veras esse confidunt, quod eas veteres
Abbreviated transcription (Latin):
colit. ita mũdus ꝑse nihil sentiẽs factoti deo subiacet
qui eum mrilum sui fecit. Duplici eñ r̃one pec
catur ab insipiẽtib primũ: quod elemẽta: idest dei
opera: deo perferũt. deide qued elemẽtoꝵ suoꝵ fi¬
guras hũana spetie comprehensas colũt. Nam solig
limeq simulachra humanum inmocdum formãt. Itẽ ignis
& terrȩ & maxis que illi uulcanũ uestam neptunnũ uocãt᷑.
nec elementis ip̃is in aperto litant. Tanta hoĩes imagi¬
nu cupiditas tenet ut uiliora ducantur que uera
ac itor perstringit oculos: nec ullam religionẽ putãt
uhicunq ista nõ fulser̃t: itaq sub obtentu cleoꝵ aua-¬
ritia & cupiditas colif᷑ credũt eĩm deos amare ꝗꝗd
ip̃i cõcupiscũt. quicꝗd est ꝑꝑ quod furta & homi¬
cidia & latrocia quotidie seuiuĩt. ꝑꝑ qđ bella per
orbem totum popłos urbesq sub uertũt. Cõsecrãt
gͦ diis manubias & rapinas suas quos certe neces¬

Expanded text:
colit, ita mundus per se nihil sentiens factori deo subiacet, colit, ita mundus per se nihil sentiens factori deo subiacet, qui eum in usum sui fecit. Duplici ergo catur ab insipientibus: primum, quod elementa, id est Dei opera Deo praeferunt; deinde, quod elementorum ipsorum figuras humana specie comprehensas colunt. Nam solis lunaeque simulacra humanum in modum formant; item ignis, et terrae, et maris, quae illi Vulcanum, Vestam, Neptunum vocant; nec elementis ipsis in aperto litant. Tanta homines imaginum cupiditas tenet, ut jam viliora ducantur illa quaeac nitor praestringit oculos: nec ullam religionem putant ubicumque illa non fulserint. Itaque sub obtentu deorum avaritia et cupiditas colitur. Credunt eipsi concupiscunt, quidquid est propter quod furta et homicidia latrocinia quotidie serviunt, prtotum orbem populos urbesque subvertunt. Consecrant ergo diis manubias et rapinas suas, quos certe neces
Abbreviated transcription (Latin):
est. scorsum ille qui fecit. Iam illud ꝙ̃ teprgnane
& ab surdum: quod cũ celestes ignes: cet̾aq dementa
astra dei sũt. mũdus gͦ nõ deus: domicilium deoꝵ
no sũt: sed dei m̃ebra: que  itiq solidi menbra acti¬
pere nõ possũt. Nec eim recte quis dixetit mẽbra
hõis unius multos hõĩes esse: s tã nõ est simłis com¬
patio dĩalis & mũdi. Inimal eĩm quĩa sensu predetũ
est & m̃ebra eius hñt sensu: nec eñ acoͣpore diuulsa
brutescũt. Cuius igͣ zei similitudine gerit mũdus: ni¬
miru ip̃i docent. cum factum esse nõ liftitent᷑. ut cẽt
tostructus ut domue: nec elemẽta que sũt partes cuis
quia neq domus ħere domanũ sui põt. neq illa de ꝗbus
domus constat. Non tm̃ igͥ uetitate: s etia uerbis suis
re uincuntur: sĩc eĩm domus inusum ħitandi facta ꝑ
se nihil sentit. cdñoq subiecta est qui eam fecit aut in¬¬

Expanded text:
estestet absurdum, quod cum coelestes ignes caeteraque mundi elementa astra dii sunt, mundus ergo non Deus, sed domicilium deorum dii sunt, sed dei membra, quae utique sola dei nomen accipere non possunt.. nec enim recte quis dixerit membra. hominis unius multos homines esse. sed tamen non est similis comparatio animalis et mundi. animal enim quia sensu praeditum est, etiam membra eius habent sensum nec nisi a corpore diuulsa brutescunt. cuius igitur rei similitudinem gerit mundus? nimirum ipsi docent, cum factum esse non diffitentur, ut esset construquia neque domus habere dominium sui potest neque illa de quibus domus constat. non tantum igitur ucritate, sed etiam uerbis suis reuincuntur. sicut enim domus in usum habitandi facta per se nihil sentit dominoque subiecta est, qui eam fecit aut in
Abbreviated transcription (Latin):
dus nccesse est: nec tãtu motalie: sed & om̃ib mobis
passiomibusq subiectus: Et ecõtratio: Si deus emun¬
dus & pateesꝰ eius utiq immõtales sũt gͦ R lxmo
deuꝵ est quia pars ẽ : ut dicitis mũdi: Sigͦ horẽs
& iumẽta & pecudes: & cetera gña bestiaꝵ  auue
sũt. At hoc tolerabile est: ñã & hec colũt egiptii.
sed res peruenit eo: ut rane & cdlices & fot̾mice
dũ uideant c̃ẽ: quia & ip̃is mest sensue exparte
mũdi sũt: Ita semꝑ argumeta ex fallo petita.: in¬
eptos & assurdos exitus hñt. quid quod idẽ ip̃i diũt
deoꝵ & hõĩum cã mũdum ẽẽ factum: cõsiructum: qĩ cõmu¬
nem domuem: gͦ mũdus nec deus est nec aĩans sic cõseru¬
ctus est: Animans em̃i nõ ꝯsituit᷑: sed nalat᷑ & si ẽ
edificatus. sic utiq tanqͣ domus tanꝙ̃ nauis: est gͦ aliꝗs
artifex mũdi deus: & seorsum eut mundui: qui factus

Expanded text:
dus necesse est nec tantum mortalis, sed et omnibus morbis dus necesse est nec tantum mortalis, sed et omnibus morbis passionibusque subiectus. et e contrario si deus est mundus et partes eius utique inmortales sunt, ergo et homo deus est, quia pars est ut dicitis mundi. si homo, ergo et iumenta et pecudes et cetera genera bestiarum et auium sunt. at hoc tolerabile est; nam et haec colunt Aegyptii. sed res eo peruenit ut et ranae et culices et formicae dii esse uideantur, quia et ipsis inest sensus et ex parte muidem ipsi aiunt deorum et hominum causa mundum esse constructum quasi communem domum? ergo mundus nec deus est nec animans, si constructus est: animans enim non construitur, sed nascitur, et si est aedificatus, sic utique tamquam domus, tamquam nauis. est ergo aliquis artifex mundi deus et seorsum erit mundus qui factus
Abbreviated transcription (Latin):
su predicus. Ergo & ip̃m esse sensibilem Item
sine sensu esse nõ posse: cuius pars hẽat sensum:
igit᷑ quia homo sensibilis elt. etiam mũdo cuiꝰ pars hõ
est. meste sensum. Propositiões quide uere sunt.
& sensibile ẽẽ quod sensu preditu gignat. & habet̃
sensum cuius pars sensu aucta est. Sed assumptio¬
nes false quib argumẽta cõclũt. quia neq mũdus
idem deus fecit : qui & mũdum & nõ est mũdi
paty homo sic cõporis mẽbrum põt ent̃ rnũdus essȩ
sme hõie sic̃ urbs & domus atqui ut domus unus
hõis habutadum est & uibs unius popłi. sic & mũdis
domicilium totius gm̃s humami. & aliud est qđ raco¬
litur: aliua quod incolit:. Ced illi dum student id qđ
falso susceperãt ꝙp̃firmare: & sinsibilem ẽẽ mũdum
Iam si mũdi pars est hõ. & sinsibilie est mũdus quia
homo sencit. gͦ quia mo̾talis est hõ mo̾talis sit & mnũ¬

Expanded text:
su praeditus; ergo et ipsum sensibilem esse. Item: su praeditus; ergo et ipsum sensibilem esse. Item: Sine sensu esse non posse, cujus pars habeat sensum; igitur quia homo sensibilis est, etiam mundo, cujus pars homo est, inesse sensum. Propositiones quidem verae sunt, et sensibile esse, quod sensu praeditum gignat, et habere sensum, cujus pars sensu aucta sit: sed assumptiones falsae, quibus argumenta concludunt, quia neque mundus idem Deus fecit, qui et mundum: et non est mundi pars homo, sicut corporis membrum; potest enim mundus esse sine homine, sicut urbs, et domus. Atqui ut domus unius hominis habitaculum est, et urbs unius populi; sic et mundus domicilium totius generis humani. Et aliud est, quod incolitur, aliud quod incolit. Sed illi, dum student id, quod falso susceperant, confirmare, et sensibilem esse mundum, am si mundi pars est homo et sensibilis est mundus, quia homo sentit, ergo quia mortalis est homo, mortalis sit et mun