comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ens memoria uoluptatis
exꝑte mentem tuam affi-
cit & excitat desideriũ. fasti¬
diumq uilis huius ingerit
edulii. & inportat horrorẽ
tortiones sustines spiritales.
illas quas in morte sentiũt¬
mul ti euadens. sententiam
inter duntem purpuratũ
& pauꝑem lazarum a sco
patͥarcha ꝓlatam. quasi tͥ¬
dirigi ex ultabis. Recepisti
turientis. Est autem partus
carnalis: partꝰ spiritalif. partꝰ
penalis. Et certe mulier cum
parit tͥsticiam habet: quia
uenit hora eius. Dolor in mẽ¬
bris. mors in ocłis. timor uer¬
satur in conscientia: quis ue¬
ro sit fructus. ignorat. Spiri¬
talis partus est: quando sci
doctͥna ac sollicitudinc filios
pariunt spiritales. Quort
unus ait. filioli mei quos ite¬
rum parturio. Et hic partus
ñ sine dolore. Oportet enm
talem. gaudere cum gauden¬
tib ⁊ flere cum flentib ⁊ in

Expanded text:
es memoria voluptatis expertae mentem tuam afficit, et excitat desiderium, fastidiumque vilis hujus ingerit edulii, et importat horrorem, torsiones sustines spirituales, illas, quas in morte multi sentiunt, evadens, sententiam inter divitem purpuratum, et pauperem Lazarum a sancto patriarcha prolatam, tibi dirigi exsultabis. Recepisti ut dolor parturientis. Est autem partus carnalis, partus spiritualis, partus poenalis. Et certe mulier cum parit, tristitiam habet, quia venit hora ejus . Dolor in membris, mors in oculis, timor versatur in conscientia; quis vero sit fructus, ignorat. Spiritualis partus est, quando sancti doctrina ac sollicitudine filios pariunt spirituales: quorum unus ait: Filioli mei, quos iterum parturio . Et hic partus non sine dolore: oportet enim talem gaudere cum gaudentibus, flere cum flentibus .
Abbreviated transcription (Latin):
aurib ad audiendum: pe¬
dib ad incedendum. Igitur
anxictatem mentis quȩ im¬
minente iam morte ex fla¬
gitioꝵ recordatione ꝓcedit.
ꝑ tortiones ex pressas intel¬
lige: illam uero quam fa¬
cinora rememorata partu¬
rient. ꝑ dolores. Quȩ enm
tunc fratres mei flagitiosis
erit tristicia ⁊ cum uiderint
se uilissime ac breuissime
uoluptatis pucredine. e¬
terna supplicia meruisse:
Quȩ etiam tunc facinorosis
anxictas: quor crudelitati
crudelissima tormenta red¬
duntur: Quid putatis caris¬
simic Nichilne tunc saporis.
insipidis his quib utimini
cibis hora illa ꝓfundet :
felices quib uentris delitie
has tortiones ñ parant : quo¬
rũ membra hic circumci¬
duntur: ut hos tunc dolores
ñ senciant.Tortiones inquit
& dolores tenebunt.Quanto

Expanded text:
auribus ad audiendum, peauribus ad audiendum, pedibus ad incedendum. Igitur anxietatem mentis, quae imminente morte ex flagitiorum recordatione procedit, per torsiones expressam intellige, illam vero, quam facinora rememorata parturient, per dolores. Quae enim tunc, fratres mei, flagitiosis erit tristitia, cum viderint se vilissimae ac brevissimae voluptatis putredine aeterna supplicia meruisse? Quae etiam tunc facinorosis anxietas, quorum crudelitati crudelissima tormenta reddentur? Quid putatis, charissimi? Nihilne saporis tunc insipidis his quibus utimini, cibis hora illa profundet? Felices, quibus ventris deliciae has torsiones non parant, quorum membra hic circumciduntur, ut hos tunc dolores non sentiant. Torsiones, inquit, et dolores tenebunt. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
prȩdicationem. & martyrũ
fortitudinem descͥpsissec. cer¬
nens multos ꝑsecutione ces¬
sante. pacis temꝑe deterius
corruisse. saluberrimũ eis
future calamitatis infundit
timorem: ululate inquiens.
quia ꝓpe est dies dñi÷ quasi
uastitas a dno uenict. Propt̃
boc omnes manus dissoluen¬
tur: & omne cor hominis ta¬
bescet & conteretur. De bis
ut nouit caritas ur̃a hester¬
na die tractaumus: & quomͦ
uel ad penitences uel ad mo¬
rientes ꝑtincant. sicut dñs
dedit explicauimus. Sequit᷑
autem: Tortiones & dolores te¬
nebunt ⁊ eos uidelicet quoꝵ
manus fuerint dissoluce:
tres. omnia flagitia ex uent᷑
sumunt originem: ꝑ cetera
autem membra. facinora
ꝑpetrantur. Ex gula quippe
quȩ uentris saturitate ꝑfi¬
citur. libidinum incentiua
generantur: ex quib formca¬
tiones & omnia inmunditie
genera ꝓcreantur. Porro ꝑ
linguam blasphemia.ꝑ ma¬
nus furta uel homicidia &
cetera buiꝰmodi commit¬
tuntur: seruientib in hoc
ipsum ocłis ad explorandũ÷

Expanded text:
praedicationem et martyrum fortitudinem descripsisset, cernens multos, persecutione cessante, pacis tempore deterius corruisse, saluberrimum eis futurae calamitatis infudit timorem: Ululate, inquiens, quia prope est dies Domini: quasi vastitas a Domino veniet. Propter hoc omnes manus dissolventur, et omne cor hominis tabescet, et conteretur. De his, ut novit charitas vestra, hesterna die tractavimus: et quomodo, vel ad poenitentes, vel ad morientes pertineant, sicut Dominus dedit, explicavimus. Sequitur autem: Torsiones et dolores tenebunt ; eos videlicet, quorum manus fuerint dissolutae, tres, omnia flagitia ex ventre sumunt originem; per caetera vero membra facinora perpetrantur. Ex gula quippe, quae ventris saturitate perficitur, libidinum incentiva generantur, ex quibus fornicationes et omnia immunditiae genera procreantur. Porro per linguam blasphemiae, per manus furta vel homicidia et caetera hujusmodi committuntur, servientibus in hoc ipsum oculis ad explorandum,
Abbreviated transcription (Latin):
lis creatura: ab ipso habens ñ
solum esse. & uiuere: sedetiam
sapientem esse. & sapienter unie¬
re. Abhac itaq forma se disiui¬
gens & separans miser homo:
comparatus est iumentis insi¬
pientibus: & cepit in sipiens
esse. & insipienter uiuere⁊ nec
tamen desut esse. & uiuere: qͥ
posset ad pͥstinam formam. eo
qui formauerat reformante
redire. Ipsa aut̃e forma sapi.¬
entia est: uia uero per quã ad
ipsam formam redeatur. erudi.¬
tio. Omnis uero eruditio qua
de hac deformitate. reducamur
in formam. in tribus est: fide
scilicet spe & caritate⁊ ut scia¬
mus quid credendũ. qͥd spera.¬
dum. quid sit amandum: & sic
credamus. speremus.amemus.
Sapientia igitur in animas san¬
ctas se transferens. amicos di
& ꝓphecas consticuit: per quos
nobis sacram scͥpturam quasi
totius eruditionis fontemn mini.¬
strauit. Quam nimirum ipse

Expanded text:
lis creatura; ab ipso habens, non solum esse et vivere, sed etiam sapientem esse, et sapienter vivere. Ab hac itaque forma se disjungens et separans miser homo, comparatus est jumentis insipientibus , et coepit insipiens esse, et insipienter vivere; nec tamen desiit esse et vivere: qui posset ad pristinam formam, eo qui formaverat reformante, redire. Ipsa artem forma, sapientia est; via vero, per quam ad ipsam formam redeatur, eruditio. Omnis vero eruditio, qua de hac deformitate reducamur in formam, in tribus est, fide scilicet, spe et charitate, ut sciamus quid credendum, quid sperandum, quid sit amandum, et sic credamus, speremus, amemus. Sapientia igitur in animas sanctas se transferens , amicos Dei et prophetas constituit: per quos nobis sacram Scripturam, quasi totius eruditionis fontem, ministravit. Quam nimirum ipse
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. Prostrata est phili¬
stea omĩs. hec est illa crm¬
tatis & gentis illius desola¬
dio: qͣm & sc̃s ez echiel de¬
scribit loquente ad eum
dño. Et tu fili hoĩs⁊ sume
t gladiũ acutũ: & duces
cum ꝑ caput tuum & bar¬
bam. Et assumes tͥ staterã
ponderis: & diuides eos. Ler¬
ciam partẽ combures ig¬
ni: terciam partẽ concideᷤᷤ
gladio: t̾ciã uero partẽ dis¬
ꝑges inomnem uentum:
& gladiũ denudabis post
eos. Quȩ omnia expositio¬
ne ñ indigent: s considã¬

Expanded text:
s; prostrata est Philisthaea omnis. Haec est illa civitas et gentis illius desolatio, quam et sanctus Ezechiel describit, loquente ad eum Domino: Et tu, fili hominis, sume tibi gladium acutum; et duces eum per caput tuum, et barbam. Et assumes tibi stateram ponderis; et divides eos. Tertiam partem combures igni; tertiam partem concides gladio; tertiam vero partem disperges in omnem ventum; et gladium denudabis post eos . Quae omnia expositione non indigent, sed consider
Abbreviated transcription (Latin):
siue impiissimus
ymarus siue alius.
non ad xp̃ianos.
sed ad hereticos.
non ad catholicos
sed ad scismaticos.
non ad ȩcclesiam xp̃i
sed ad sinagogam sa¬
chane & ipse hereticus
scismadicusq accessit.
Dicand mimici quic¬
quid uolunt. men¬
dientur quantum¬
ubi ȩcclesia essx
Romana oculis
cernitur. rationr
probatur. confir¬
matur auctoritade.
ibi cor meum. ibi
animus meus.
ibi affectus. Ab
enis fidr quȩ
xp̃o orante noN
deficiet: ab eius
unicatr quam scis¬
maticor um praui¬

Expanded text:
sive ipsissimus Ymarus, sive alius, non ad Christianos, sed ad haereticos; non ad catholicos, sed ad schismaticos; non ad Ecclesiam, sed ad Synagogam Satanae, et ipse haereticus schismaticusque accessit. Dicant inimici quidquid volunt, mentiantur quanubi Ecclesia esse Romana oculis cernitur, ratione probatur, confirmatur auctoritate; ibi cor meum, ibi animus meus, ibi affectus meus. Ab ejus fide, quae, Christo orante, non deficiet; ab ejus unitate, quam schismaticorum pravi
Abbreviated transcription (Latin):
ruptionẽ diximꝰ figurari.
congrue illas ammas filias
dicimꝰ ẽẽ moab. que uel car¬
nalib uiciis implicant᷑. uel
eor. suggestionib desideriis¬
q fatigantur. De his gͦ dicit᷑
Sicut auis fugiens. & pulli
de nido uolantes.sic erunt
filie moab in tͣnscensu arñ.
Arnon int̾pretat᷑ illumina¬
tio eori.Ut gͥ filie moab ag¬
no illi qui emissus de petra
deserti pecc̃a abstulit mun¬
di salutarib nuptiis copulc̃¬
tur. necesse est de inferiorib
ad suꝑiora conscendant. & re¬
lictis erroris & ignorantie te¬
nebris.salutari lumme per¬
fundant᷑. dicantq cũ ꝓpħa.
Signatũ est suꝑ nos lumen
uultus tui dñe. Sic autem
ascendentes. aui fugienti
pullisq de indo uolantib
comparant᷑. quia frustra iaci¬
tur rete coram ocłis penna¬
toꝵ. Hec est fuga qͣm nobis
ieremias ꝓpħa suadet. fugi¬
te inquiens de medio babi¬
lonis.S sunt diuersa gene¬
ra auium. Quarũ sicut na¬
tura diuersa est. ita earum

Expanded text:
ruptionem diximus figurari; ruptionem diximus figurari; congrue illas animas filias esse dicimus Moab, quae vel carnalibus vitiis implicantur, vel eorum suggestionibus desideriisque fatigantur. De his ergo dicitur: Sicut avis fugiens, et pulli de nido volantes, sic erunt filiae Moab in transcensu Arnon. rnon interpretatur illuminatio eorum. Ut igitur filiae Moab Agno illi, qui emissus est de petra deserti, et peccata abstulit mundi, salutaribus nuptiis copulentur, necesse est de inferioribus ad superiora conscendant, et, relictis erroribus et ignorantiae tenebris, salutari lumine perfundantur, dicantque cum Propheta: Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine . Sic autem ascendentes avi fugienti, pullisque de nido volantibus comparantur: quia frustra jacitur rete ante oculos pennatorum. Haec est fuga, quam nobis Jeremias propheta suadet: Fugite, inquiens, de medio Babylonis . Sed sunt diversa genera avium, quarum sicut natura diversa est, ita earum
Abbreviated transcription (Latin):
anifesta de dño
ꝓpl̃ia nec alle¬
goricis inuolu¬
cris obuoluenda. nec tropo¬
logicis est extenuanda figu¬
ris: cũ nichil magis fidem
nutͥat uel mores edificet.
qͣm ut ea que cernimꝰ eui¬
dent̾ impleta. a sc̃is ꝓpħis
legamꝰ tanto ante p̾dicta.
Quid enim manifestiꝰ qͣm
agnũ quem aꝓpħa legimꝰ
esse uenturũ. in euangłio
audiamꝰ a beato baptista
monstratum. illo dicente
emicte agnũ dñe dñatorẽ
terre. isto clamante ecce
agnus dei ecce qui tollit
peccata mundi. De quo ali¬
as idem baptista. Qhabet
inquit sponsã. sponsus est.
Que sponsa hec e Illa mini¬
rũ quã pater in psalmo al
nc̃ habens patr̃e dm̃. pͥmo
dicebat lapidi pat̾ meus es
tu. & ligno tu me genuisti.
Ecclĩa est hec de gentib con¬
gregata. que pͥmo moab. id
est depatre diabolo genita.
tnͣsiuit in adoptionẽ filior̾.
dei. Cuiꝰ filie sunt om̃s ani¬
turam filie moab. ex gr̃a
filie dei.herũ quia morali¬
ter ꝑmoab naturalẽ quã
ex patre contrahimꝰ cor¬

Expanded text:
anifesta de Domino prophetia nec allegoricis involucris obvolvenda, nec tropologicis est extenuanda figuris: cum nihil magis fidem nutriat, vel mores aedificet, quam ut ea, quae cernimus evidenter impleta, a sanctis prophetis legamus tanto ante praedicta. Quid enim manifestius, quam Agnum, quem a propheta legimus esse venturum, in Evangelio audiamus a beato Baptista monstratum, illo dicente: Emitte Agnum, Domine, dominatorem terrae ; et isto clamante: Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi! De quo alias idem Baptista: Qui habet, inquit, sponsam Sponsus est . Quae sponsa haec? Illa nimirum, quam pater in psalmo allnunc habens patrem Deum, primo dicebat lapidi: Pater meus es tu, et ligno: Tu me genuisti . Ecclesia est haec de gentibus congregata, quae primo Moab, id est de patre diabolo genita, transivit in adoptionem filiorum Dei. Cujus filiae Sion, omnes anituram filiae Moab, ex gratia filiae Dei. Verum quia moraliter per Moab naturalem, quam ex patre contrahimus, cor
Abbreviated transcription (Latin):
lantib cõparant᷑. quia pͥmũ
necesse est. ut & uicia & ipsas
& sic pͥmũ in nido discipli¬
entie plumescentes. de infe.¬
riorib ad altiora. de huma¬
nis ad diuina. de t̾renis ad
celestia tͣnscendant. Iam ue¬
ro quia multos de moabiti¬
ca uanitate & uoluptate con¬
uersos. ñ solum in regulari
disciplina. s etiam in contẽ¬
platione diuma ꝑfectos. mul¬
toꝵ uidit saluti & ꝓfectui ꝓ¬
futuros. ipsos alloquitur ser¬
mo diuinus. In consilium.
coge conciliũ. pone sicut no¬
ctem umbrã tuã in meridiẽ.
Acsi diceret. O moab iam
conuersus in isrt. qui hac¬
tenus in indo discipline pͥ.¬
stina uicia & crrores deposu¬
isti. & in nido sapientie int̾
uirtuces ac scͥpturarũ deli-¬
cias quasi in abscondito uul¬
tus mei lacuisti. surge. egre¬
dere. uola. discurre. ut qui
hactenꝰ audisti. deinceps di¬
cas ueni.S quia adhuc mhis
exteriorib minus es exercita¬
tus. imi consilium. idest discre¬

Expanded text:
lantibus comparantur; quia primulantibus comparantur; quia primuvitia, et ipsas et sic in nido disciplientiae plumescentes, de inferioribus ad altiora, de humanis ad divina, de terrenis ad coelestia transcendant. Jam vero quia multos de Moabitica vanitate et voluptate conversos non solum regulari disciplina, sed etiam in contemplatione divina perfectos, multorum vidit saluti profecturos, ipsos alloquitur sermo divinus: Ini consilium; coge consilium; pone sicut noctem umbram tuam in meridiem. Ac si diceret: O Moab jam conversus in Israel, qui hactenus in nido disciplinae pristina vitia et errores deposuisti, et in nido sapientiae inter virtutes ac Scripturarum delicias quasi in abscondito vultus mei latuisti, surge, egredere, discurre ut qui hactenus audisti, deinceps dicas: Veni. Sed quia adhuc in his exterioribus minus es exercitatus, ini consilium, id est discre
Abbreviated transcription (Latin):
dentes. ñaliunde qͣm ex. ip¬
so mani uiuentes. Compa¬
rantur his uolucrib cogita¬
tiones uana queq sompni¬
antes. ad honores & mundi
huĩ głiam aspirantes. & se
huiꝰmodi iaginatione & c¬
lacione quasi uento pascen¬
tes. Infelix qui his auib in¬
dũ in suo pectore parat. ut
xp̃i uestigiis eciam siuelle in¬
deatur adherere sipossit. re-¬
probante eum dño ac dicẽ¬
te. Uulpes foucas habent &
uolucres celi indos. filius au¬
tẽ hominis ñ habet ubi ca¬
put reclinet. Beacus pre his
om̃ib ille qui inndo sapi¬
entie suas cogitationes enu¬
trit. ut instar aquile uolã¬
tis in ipsũ celũ empurium
pennis contemplationis
subuectꝰ. ad ipsiꝰ solis splen¬
dorem cominus intuendũ.¬
cogitationes que naturali
illa corruptione aduicia il¬
lecte. mechate fuerant cũ
amatorib multis. cum de
carnali amore ad spiritalẽ
quasi de tencbris ad lumẽ
tnͣscendere nicuntur. aui
fugienti & pullis de mdo uo¬

Expanded text:
dentes, non aliunde quam ex ipdentes, non aliunde quam ex ipso inani viventes. Comparantur his volucribus cogitationes vana quaeque somniantes, ad honores et mundi hujus gloriam aspirantes, et se hujusmodi imaginatione et elatione quasi vento pascentes. Infelix, qui his avibus nidum in suo pectore parat, ut Christi vestigiis, etiamsi velle videatur, adhaerere non possit, reprobante eum Domino ac dicente: Vulpes foveas habent, et volucres coeli nidos; Filius autem hominis non habet ubi caput reclinet . Beatus prae his omnibus ille, qui in nido sapientiae suas cogitationes enutrit, ut, instar aquilae volantis, in ipsum coelum empyreum pennis contemplationis subvectus, ad ipsius solis splendorem cominus intuenducogitationes, quae naturali illa corruptione ad vitia illectae moechatae fuerant cum amatoribus multis, cum de carnali amore ad spiritualem, quasi de tenebris ad lucem, transcendere nituntur, avi fugienti, et pullis de nido vo
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ ad scientiã. ꝑscientiã ad
sapientiã.Precera cogitatio¬
nes nr̃c auib cõparat᷑. que
huc acq illuc mira celerita¬
te ferunt᷑ & uolitant. nc̃ sub¬
limia nc̃ humilia. nc̃ sordi
Nam sunt aues que circa ca¬
dauera ac carnes pucrescẽ¬
tes occupate. cęnum cę̧lo p̾¬
ferunt.Tales sunt cogitati¬
ones sordiũ sectatͥces amat᷑¬
ces libidinũ. fetentis carnis
uoluptates. delectationib
anime p̾ferentes. he tota
dic in immundicia u̾santes.
de turpib ad turpia uolitãt.
& ꝑdiuersas libidinũ & fla¬
gicioꝵ. imagines discurren¬
tes. pniciosissimis & contami¬
natissimis uicioꝵ epulis se¬
se reficiunt. He in nido coi¬
cupiscentie miserabiliter
enuiͥte.pennas ñ quib ad al¬
ta uehantur. s quib depri¬
mantur inima. infelici au¬
spicio sorciunt᷑. Sunt & ali¬
e aues que ita uage sunt &
instabiles ut fere semꝑ in
motu sint. ꝑuentosa huiꝰ a¬
eris nc̃ uolitantes nc̃ pen¬

Expanded text:
nem ad scientiam, per scientiam ad nem ad scientiam, per scientiam ad sapientiam. Praeterea cogitationes nostrae avibus comparantur, quae huc atque illuc atque mira celeritate feruntur et volitant, nunc sublimia, nunc humilia, nunc munda, Nam sunt aves, quae circa cadavera et carnes putrescentes occupatae coenum coelo praeferunt. Tales sunt cogitationes sordium sectatrices, amatrices libidinum, fetentis carnis voluptates delectationibus animae praeferentes. Hae tota die in immunditia versantes, de turpibus ad turpia volitant, et per diversas libidinum et flagitiorum imagines discurrentes, perniciosissimis et contaminatissimis vitiorum epulis se reficiunt. Hae in nido concupiscentiae miserabiliter enutritae, pennas non quibus ad alta vehantur, sed quibus deprimantur ad ima, infelici auspicio sortiuntur. Sunt et aliae aves, quae ita vagae sunt et instabiles, ut fere semper in motu sint, per ventosa hujus aeris volitantes, nunc pen
Abbreviated transcription (Latin):
lapidis in terrã deiecte. isrłi¬
tarũ gule desiderata sacieta¬
dt satisfecerunt. Hec sunt
uicia carnis. uoluptatesq
corporee.que in uanã quan¬
dã leticiã animã excollunt.
sed expleta libidine consci¬
entiam inima detrudunc.
hec innido concupiscentie
nutͥuntur. s uolacũ celestẽ
alie ques quas ndi suauitaᷤ
intantũ delectat. ut uix &̃
parentũ morsib expellan¬
tur. Tales sunt amme pigͤ
& mertes.que infelici qua¬
dam quiete adeo dissoluu̾¬
tur. ut ad nulla uͥtutũ oꝑa
ne correpte quidẽ ullatenꝰ¬
accingant᷑. Non sic colum¬
ba. ñ sic pellicanꝰ. ñ sic nicci¬
corax. ñ sic passer. Nonsic
anima que se ad nidũ con¬
tulit discipline. ut meo sub
patre sp̃uali ãmatre gr̃a ci¬
bis salutarib pasta plumes¬
ceret. & sic alis innocencie
& simplicitatis elata. de te¬
nebris uicioꝵ ad splendorẽ
conscenderet uͥtutũ. de pub¬
lico adsolicudinẽ ꝑ solitudi¬

Expanded text:
lapidis in terram dejectae, Israelilapidis in terram dejectae, Israelitarum gulae desiderata satietate satisfecerunt . Haec sunt vitia carnis, voluptatisque corporeae, quae in vanam quamdam laetitiam extollunt animam; sed expleta libidine, conscientiam in ima detrudunt. Haec in nido concupiscentiae nutriuntur; sed volatum coelestem aliae aves, quas nidi suavitas in tantum delectat, ut vix etiam parentum morsibus appellantur. Tales sunt animae pigrae et inertes, quae infelici quadam quiete adeo dissolvuntur, ut ad nulla virtutum opera vel correptae quidem accingantur. Non sic columba, non sic pellicanus, non sic nycticorax, non sic passer. Non sic anima quae se ad nidum contulit disciplinae, ut in eo sub patre spirituali a matre gratia cibis salutaribus pasta plumesceret, et sic alis innocentiae et simplicitatis elata, de tenebris vitiorum ad splendorem conscenderet virtutum, de publico ad solitudinem, per solitudi
Abbreviated transcription (Latin):
admirabilis usq ad domũ
dei. inuoce exultacionis &
confessionis sonus eplantis.
Igitur anima moabiticis ui¬
ciis implicata. de tenebris
in lucem quasi in tͣnscen¬
sum arnon ꝓgrediens. aui
cõꝑatur fugienti. pullisq
de nido uolantib. ut ea hic
intelligatur fuga que ad
abrenunciantiũ spectat ꝯ¬
u̾sionem. uolatꝰ qui ad per¬
fectoꝵ. ꝑtinet contẽplatio¬
nẽ. Inndo quippe donec¬
plumescant pulli auium
residentes. a matre simul
&. patre pascunt᷑. Quib cũ
plume succreuerint. & alis
penne firmius inheserint.li¬
beras auras nido p̾ferunt. &
ꝓpria sibi industria uictuali¬
a queritantes. nc̃ sublima
celis uolatu petunt. ñc pen¬
nis demissis se in inferiora
deponunt. Est aucẽ nidus
concupiscentie. nidus torpo
pline. Sunt uero uolucres
que uolare conant᷑ nec ua¬
dentur annici. mox carnis
pondere presse. ad infima de¬
labunt᷑. Tales fuere coturni¬
ces. que uno tantũ cubito a
terra suspense. s mox instar

Expanded text:
admirabilis usque ad domum admirabilis usque ad domum Dei, in voce exsultationis et confessionis, sonus epulantis . Igitur anima Moabiticis vitiis implicata, de tenebris in lucem, quasi in transcensum Arnon, progrediens, avi comparatur fugienti, pullisque de nido volantibus, ut ea hic intelligatur fuga, quae ad abrenuntiantium spectat conversionem; et volatus, qui ad perfectorum pertinet contemplationem. In nido quippe plumescunt pulli avium residentes; a matre simul et patre pascuntur. Quibus cum plumae succreverint, et alis pennae firmius inhaeserint, liberas auras nido praeferunt, et propria sibi industria victualia quaeritantes, nunc sublimia coeli volatu petunt; nunc pennis demissis se in inferiora deponunt. Est autem nidus concupiscentiae; nidus etiam unt vero volucres, quae volare conantur, nec vavelle adniti, mox carnis pondere pressae ad infima delabuntur. Tales fuere coturnices, quae uno tantum cubito a terra suspensae, sed mox instar
Abbreviated transcription (Latin):
moab. & instar auis uolanᷤ
& publicũ fugiens. materi¬
asq peccator declinans. so¬
licudinis secreta delegit.
Inqua mortificans mẽbra
sua que sunt suꝑ terrã. si¬
milis fit pellicano solicudi¬
nis. Pellicanꝰ pallidi fercur
esse coloris. qui pullos mox
ut excluserit. rostro occi¬
dit. rursũq gemitu mira¬
bili & sanguinis sui suffu¬
sione resuscitat. felix am¬
ma que mutuatis sibi alis
columbe.ad solitudinis se¬
creta uolauit. in qua mor¬
tificans mẽbra sua que st̃
siꝓprios pullos interficit.¬
ac deinde in nouã uitã do¬
lore ac sudore quasi sangui¬
nis effusione. gemitibq in¬
enar rabilib ac salutari
compunctione uiuificat.
Demde cibos sibi celestes¬
turarũ. niccicorax efficitur
sp̃ualis. in nocte eque ut
in die. in aduersis scilicet
donec misticꝰ quidã passer
effectꝰ .&. a tenebris huius in¬
felicitatis in illam maccessi¬
bilem lucem cuigilans.tn¬
seat. in locũ tabernaculi

Expanded text:
Moab, et instar avis volans, Moab, et instar avis volans, et publicum fugiens, materiasque peccatorum declinans, solitudinis secreta deligit, in qua mortificans membra sua, quae sunt super terram, similis fit pellicano solitudinis. Pellicanus pallidi fertur esse coloris; qui pullos, mox ut excluserit, rostro occidit, rursumque gemitu miserabili, et sanguinis sui effusione resuscitat. Felix anima, quae mutuans sibi alas columbae, ad solitudinis secreta volavit: in qua mortificans membra sua, quae sunt proprios pullos interficit; deinde in novam vitam dolore ac sudore, quasi sanguinis effusione, gemitibusque inenarrabilibus, ac salutari compunctione vivificat. Deinde cibos sibi coelestesturarum, nycticorax efficitur spiritualis: in nocte aeque et in die, in adversis scilicet donec mysticus passer effectus, et a tenebris hujus infelicitatis in illam inaccessibilem lucem evigilans, transeat in locum tabernaculi
Abbreviated transcription (Latin):
uenerunt suꝑ me & conte¬
xcroͣ me tenebre. fugã me¬
ditataqͥs inqͥt dabit mn pen¬
nas sicut columbe. &. uola¬
bo & requiescam: Ipse idẽ
nunc pellicano. nc̃ ncticora¬
ci. nc̃ passeri. nc̃ aquile cõ¬
parat᷑. Anmaduertat cari¬
tas ur̃a. Cuenit plerũq ut
in multitudine consticutꝰ.
uiciis peccator undiq ccũ¬
septus. uirtutũ concipiat af¬
fectum. & desideret effectũ.
Conatur ascendere:sed p̾mi¬
tur consuetudine erigitur
sp̃c nouitate. sed t̾hicur pec¬
cati uicinitate. in uͥtutum
serenitate delectat᷑ sed ex¬
emplo malor. illectꝰ quasi
inuitus cogitur repet̾e qͦd
decestatur. Hinc dobor si ce¬
ciderit. timor si restiterit.
tremor ne inhis ꝑeat. desi¬
deriũ ut fugiat. Uersantur
tenebre in consciencia. in
cordo tristicia. angustia in
cogitatione. Ita loquensin
amaritudine amime sue.qͥs
inquit dabit mͥ pennas sic̃
columbe & uolabo & reqͥes¬
came Et subiungit. Ecco e
longaui fugiens.Acceꝑat
qͦd petierat ista qͦndã filia

Expanded text:
et contexerunt me tenebrae ; fugam meditata, Quis, inquit, dabit mihi pennas sicut columbae, et volabo, et requiescam? Ipse idem nunc pellicano, nunc nycticoraci, nunc passeri, nunc aquilae comparatur. Animadvertat charitas vestra. Evenit plerumque ut in multitudine constitutus, vitiis peccatorum undique circumseptus, virtutum concipiat affectum, et desideret effectum. Conatur ascendere, sed premitur consuetudine; erigitur spiritus novitate, sed trahitur peccati vicinitate; in virtutum serenitate delectatur, sed exemplo malorum illectus, quasi invitus cogitur repetere quod detestatur. Hinc dolor si cediderit, timor si restiterit, tremor ne in his pereat, desiderium ut fugiat. Versantur tenebrae in conscientia, in corde tristitia, angustia in cogitatione. Ita loquens in amaritudine animae suae. Quis, inquit, dabit mihi pennas sicut columbae, et volabo, et requiescam? Et subjungit, dicens: Ecce elongavi fugiens . Acceperat quod perierat ista quondam filia
Abbreviated transcription (Latin):
uantr
noni dinidet.
ab euis
subiectione.
cuius
michi prin¬
ceps
cȩlum ape¬
riet.
me neq
mors
neq uita.
neq aliqua creatu¬
ra. dei adiuuantr
gratia seperabit.
Hȩc ad cautelam
uestram fratrrs.
propter labia iniqua
& linquas dolosas
quibus hȩc patria
feruet dixisse suf¬
ficiat. ut dei¬
ceps reparatis pau¬
lulum per silenti¬
um iuRibus: add
delicias uerbi dei
redeamus cui est.
honor & glor ia
m secula seculor uon
AOEN.

Expanded text:
ante, non dividet; ab ejus subjectione, cujus mihi princeps coelum aperiet, me neque mors, neque vita, neque alia creatura, Dei adjuvante gratia, separabit . Haec ad cautelam vestram, fratres, propter labia iniqua et linguas dolosas, quibus haec patria fervet, dixisse sufficiat, ut deinceps, reparatis paululum per silentium viribus, ad delicias verbi Dei redeamus, cui est honor et gloria in saecula saeculorum, Amen.
Abbreviated transcription (Latin):
Sanc quomͦ quibusue modis
fiat ipsa afflictio uel desertio:
cũ de ipsis onerib tractare
ceperimus. deo uolente aꝑ.¬
parebit. Pocest autem dici onꝰ
babilonis uel filistum. uel mo.¬
ab. scd̃m onus quo premunt
uł scdm onꝰ quo premuntur:
& sic de ceteris. S iam si
placet: sequentis narrationiᷤ
titulũ inspiciamus. Onus ba¬
bilonis: quod uidit y saias
filius amos. Babilonis noĩe
fratres. que confusio inter¬
pretatur. mundũ significa.¬
ri satis notum ẽ caritati ur̃e⁊
ubi nimirũ confusa sunt om.¬
mia: ubi bom cũ malis. cũ ele.¬
ctis reprobi uiuunt ⁊ ubi fru¬
mentũ cũ palea. ub̃i oleũ cũ
amurcas ubi cũ acinsumũ.
ubi quantũ add temꝑalia. sic̃
iustus ita & ĩpius ⁊ ubi nchil

Expanded text:
Sane quomodo, quibusve modis Sane quomodo, quibusve modis fiat afflictio vel desertio, cum de ipsis oneribus tractare coeperimus, Deo volente, apparebit. Potest autem dici onus Babylonis vel Philisthiim, vel Moab, secundum onus quo premunt, vel secundum onus quo premuntur; et sic de caeteris. Sed jam, si placet, sequentis narrationis titulum inspiciamus Onus Babylonis, quod vidit Isaias filius Amos . Babylonis nomine, fratres, quae confusio interpretatur, mundum significari satis notum est charitati vestrae: ubi nimirum confusa sunt omnia; ubi boni cum malis, cum electis reprobi vivunt; ubi frumentum cum palea, oleum cum amurca, ubi cum acinis vinum; ubi quantum ad temporalia sicut justus ita
Abbreviated transcription (Latin):
contradicetur: qđ y saias onꝰ.
ipse ruinam appellans. Sic
autem hec onera describit.
ut appareat deum quosdã
premere. sed ñ opprimere:
quosdam opprimere s ñ pre¬
mere ⁊ quosdam simul & pre¬
mere & opprimere.Premit
quos affligit: opprimit quos
deserit. Quosdam igitur af¬
fligit sed non deserit: sicut
scriptũ est. Flagellat deus
omnem filium quẽ recipit.
Unde est illud psalmiste. Uisita.¬
bo in uirga miquitates eorum.
& inuerberib peccata eorum:
misericordiam aucem meam
ñ disꝑgã abeo. Deserit nec
affligit: de quil dicit ꝓpheta.
In labore hominũ ñ sunt: &
cũ hominib non flagellabun¬
tur. Et iterũ. Et dimis eos
scđm desideria cordis eorũ.
Et per alium ꝓh̾am. Non ui.¬
sitabo suꝑ filias ur̃as cũ fu¬
erint fornicate: neq super
uxores ur̃as cũ adulterauerint.
Quosdam preterca affligit &¬
deserit: de quib ipse per pro.¬
phetam ait. Attruu eos: &
noluerunt recipere disciplmã.

Expanded text:
contradicetur . Quod Isaias onus, contradicetur . Quod Isaias onus, ipse ruinam appellat. Sic autem haec onera describit ut appareat Deum quosdam premere, sed non opprimere; quosdam opprimere, sed non premere; quosdam simul premere et opprimere. Premit quos affligit, opprimit quos deserit. Quosdam igitur affligit, sed non deserit, sicut scriptum est: Flagellat Deus omnem hominem quem recipit . Unde est istud Psalmistae: Visitabo in virga iniquitates eorum, et in verberibus peccata eorum; misericordiam autem meam non dispergam ab eo . Deserit, nec affligit: de quibus dicit Propheta: In labore hominum non sunt: et cum hominibus non flagellabuntur . Et iterum: Et dimisi eos secundum desideria cordis eorum . Et per alium prophetam: Non visitabo super filias vestras, cum fuerint fornicatae: neque super uxores vestras, cum adulteraverint . Quosdam praeterea affligit et deserit: de quibus ipse per prophetam ait: Attrivi eos, et noluerunt recipere disciplinam .
Abbreviated transcription (Latin):
sermonem. qui bac depressione
ad salutem non ad ꝑniciem o.¬
nerantur ⁊ patetq ubiq quia
pocestas dei est &. tibi dñe mi¬
sericordia: quia tu reddis uni¬
cinq iuxta oꝑa sua ÷ diuidenͨ
inter diem & noctem. inter lu-¬
cem &teneb ras: ut comꝑatio.¬
ne lucis. ipse tenebre densio.¬
res appareant ⁊ & collatione
tenebrarũ. copiosius lux ipsa
resplendeat. Et quis intex
hec iudicat atq discerint. nͥ
is qui ait ÷ pater non iudicat
quemquã. sed omne iuditiũ
dedit filio: Et iterũ. Ego in
iuditio ueni in mundũ ÷ ut
non uidentes uideant: & ii.¬
dentes ceci fiant. Tm̃ igitur
per aduentũ dm̃ saluatoris
facta est hec bonorũ ac ma¬
lorũ discretio⁊ quorundam¬
quoq depressio. quorundã
& liberatio: principale ꝓħe
per totũ libri corpus. ip̃sius
dñi aduentũ constat esse
materiam. De quo sc̃s simeon.
Ecce inquit positus est hic in
rumam & resurrectionẽ mul¬
torũ in israel. & insignũ cui

Expanded text:
sermonem, qui hac depressione sermonem, qui hac depressione ad salutem, non ad perniciem onerantur; patetque ubique, quia potestas Dei est, et tibi, Domine, misericordia; quia tu reddis unicuique juxta opera sua , dividens inter diem et noctem, inter lucem et tenebras, ut comparatione lucis ipsae tenebrae densiores appareant, ut collatione tenebrarum copiosius lux ipsa resplendeat. Et quis inter haec judicat atque discernit, nisi is qui ait: Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio? . Et iterum: Ego in judicio veni in mundum, ut non videntes vidiant, et videntes caeci fiant . Quoniam igitur per adventum Domini Salvatoris facta est haec bonorum ac malorum discretio, quorumdamque depressio, quorumdam et liberatio: principalem prophetae, per totum libri corpus, ipsius Domini adventum, constat esse materiam. De quo sanctus Simeon: Ecce hic positus est in ruinam et in resurrectionem multorum in Israel, et in signum cui
Abbreviated transcription (Latin):
mel ori meo. Ecce ego appono
manum: tu presta auxiliũ: qͥa
Qui sancto ysoue in spirasti ut
scriberet ⁊ in spira queso mͥ
ut qđ scripsit intelligam: qͥ
iam inspirasti ut credam. Ni¬
si enim credidermꝰ: ñ intelli.¬
gemus. Quid ergo pucamus
onus istud significat: Est qui¬
dem onus premens: & onus
opprimens. Premit infirmi¬
tas. iniquitas oppͥmic. Pre¬
mit temptatio: damnatio op.¬
primit. Proponit᷑ gͦ pͥmum
onus babilonis⁊ deinde onus
philistiim: tunc omis moab. ꝙ
post.onus damasci. qđ sequit᷑
onus egipti. cui succedit onus
deserti maris. ac demde onꝰ du.¬
ma. & onus in arabia: & tc̃ onus
uallis uisionis. &onus tyris ad̃
ultimum autẽ onus iumen.¬
torũ austri. Ostenditur ergo
ã sc̃o ysaia quarundã urbiũ
uel gentiũ. mimo magis eoꝵ.
qui in his urbib st̃. uel genti¬
bus figurantur depressio⁊ qͥ &
ipsius depressionis modũ. cau.¬
sas materiasq non tacet: qͥb
etiam inserit de eorũ felicitate

Expanded text:
mel ori meo . Ecce ego appono mel ori meo . Ecce ego appono manum, tu praesta auxilium, quia Qui sancto Isaiae inspirasti, ut scriberet, inspira, quaeso, mihi ut quod scripsit intelligam; quia jam inspirasti ut credam: nisi enim crediderimus, non intelligemus . Quid ergo putamus onus istud significat? Est quidem onus premens, et onus opprimens. Premit infirmitas; iniquitas opprimit. Premit tentatio; damnatio opprimit. Proponitur ergo primum onus Babylonis, deinde onus Philisthiim, tunc onus Moab, et post onus Damasci: quod sequitur onus Aegypti, cui succedit onus deserti maris, ac deinde onus Duma, et onus in Arabia, et tunc vallis visionis, et onus Tyri, ad ultimum autem onus jumentorum austri. Ostenditur ergo a sancto Isaia quarumdam urbium vel gentium, imo magis eorum, qui in his urbibus vel gentibus figurantur, depressio; qui et ipsius depressionis modum, causas, materiasque non tacet: quibus etiam inserit de eorum felicitate
Abbreviated transcription (Latin):
quib ꝓpheta sc̃o spiritu dic¬
tante disseruit: quicqͥd ipse
suggesserit spiritus ad urãm e¬
dificationẽ ꝓpalemus. Fateor
bitorem ⁊ & propter officium
quidẽ: sed maxime ꝓpter
affectũ. Sed & necessitas mͥ
incumbit. Ne eñĩ mͥ est si ñ
euuangelizauero ⁊ preupue
cum quicqͥd in doctrina spi¬
ritali. quicqͥd in scriptura.¬
rũ incellectu proficio: non tã
datũ mͥ. quam uobis ꝑ me
transmissũ ñ ambigam. Neq
enim meritis id adscribendũ
meis cũ peccator sim: nec sco¬
lasticis quidem disciplinis.
cũ pene ut scicis illiteratus
sim: sed nec studio aut in du¬
strie mee÷ cũ raro in ocio. cre.¬
bro in negotio sim. Totũ igit᷑
dei est: mͥ cõmissum ⁊ uobis
tnͣsmissũ: ut qui gloriatur
in dño glorietur. Adesto pro.¬
inde tu bone iħu. & panibuᷤ
quos ꝓtulimus grãm tue
benedictionis infunde ⁊ ut¬
edant pauperes & saturent᷑: di.¬
cantq cũ ꝓpheta. Quã dulcia
faucib meis eloquia tucr. suꝑ

Expanded text:
quibus propheta, sancto Spiritu dictante, disseruit, quidquid ipse suggesserit Spiritus, ad vestram aedificationem propalemus. Fateor bitorem, et propter officium quidem, sed maxime propter affectum. Sed et necessitas mihi incumbit. Vae enim evangelizavero ; praecipue, cum quidquid in doctrina spiritali, quidquid in Scripturarum intellectu proficio, non tam datum mihi, quam vobis per me transmissum non ambigam. Neque enim meritis id ascribendum meis, cum peccator sim; nec scholasticis quidem disciplinis, cum pene, ut scitis, illiteratus sim; sed nec studio, aut industriae meae, cum raro in otio, crebro in negotio sim. Totum igitur Dei est, mihi commissum, vobis transmissum, ut qui gloriatur in Domino glorietur. Adesto proinde tu, bone Jesu, et panibus quos protulimus gratiam tuae benedictionis infunde, edant pauperes, et saturentur, dicantque cum Propheta: Quam dulcia faucibus meis eloquia tua super
Abbreviated transcription (Latin):
rũq etiam babilonẽ. illam tan.¬
cũ reproborũ cũ suo rege cun¬
tatem intelligimꝰ. ad quã nul.¬
lus ꝑtinet electorũ: a qua nul¬
bos sane in tres partes diuidi¬
oꝑib & societati communicat
cõmunione scꝑatur ⁊ alia. iã
exutis corporib. eternis sup¬
pliciis mancipaturEt omnes
igitur simul. & singula istarũ
partiũ & singularũ partiũ
singuli homines: babilonis
nomine iure censentur.
Ulectos etiam intres diuidi or¬
dines. manifestũ est. Nam a¬
lii necdũ uocati sunt. ut iudei
siue pagani⁊ alii uocati.s non
iustificati. ut peccatores xp̃ia.¬
m: alii iustificati s necdũ glori¬
ficati. ut sci hunis adhuc uite
miseriis subditi. Flecci itaq
qui necdũ uocati sunt. licet
eos a babilone predestinacio
separauerit: quamdiu tamen ba¬
bilonitis errorib excecantur. a

Expanded text:
 etiam Babylonem, illam tantum reproborum cum suo rege civitatem intelligimus, ad quam nullus pertinet electorum, a qua nulbos sane in tres partes dividiet societati communicat communione separatur; alia jam exutis corporibus aeternis suppliciis mancipatur. Et omnes igitur simul et ista singula istarum partium, et singularum partium singuli homines, Babylonis nomine jure censentur. Electos etiam in tres dividi ordines, manifestum est. Nam alii necdum vocati sunt, ut Judaei, sive pagani; alii vocati, sed non justificati, ut peccatores Christiani; alii justificati, sed nondum glorificati, ut sancti hujus adhuc vitae miseriis subditi. Electi itaque qui necdum vocati sunt, licet eos a Babylone praedestinatio separaverit quandiu tamen Babylonicis erroribus excaecantur, a
Abbreviated transcription (Latin):
posset deficcre. Oportuit au¬
tem ut sua ci mutabilitas
innotesceret: ut ipsa expien¬
cia doceret᷑ se sine sui condi¬
toris auxilio. nec in eo bono
in quo conditus fuerat stare.
nec ad sublimius aliquid pos¬
se conscendere ⁊ sic intelli¬
gens qđ scͥptum est. mͥ autẽ
adherere deo bonum est: ut
omne os obstrueret᷑. & fieret
omnis creatura subdita deo.
ltaq ut angło & homini na-¬
ture sue mutabilitas osten¬
deretur: necesse fuit ut uter¬
q temptaretur. temptatus
ꝓbaretur. probatus confirma¬
retur: quatinus in eis qui
uincerent comm̃daretur gra¬
cias inbis qui ꝓpria iniqui¬
tate delinquerent. appare¬
ret iusticia. Quia minirum
ad glam racionalis specta¬
bat creature. ut ad beaticu¬
dinis plenitudinem quȩ ei fu¬
erat creatoris sui beneficio
conferenda. ex ipsius dñi sui

Expanded text:
posset deficere. Oportuit auposset deficere. Oportuit autem, ut ei sua mutabilitas innotesceret, ut ipsa experientia doceretur, se, sine sui Conditoris auxilio, nec in eo bono, in quo conditus fuerat stare, nec ad sublimius aliquid posse conscendere; sic intelligens quod scriptum est: Mihi autem adhaerere Deo bonum est , ut omne os obstrueretur, et fieret omnis creatura subdita Deo. Itaque, ut angelo et homini naturae suae mutabilitas ostenderetur, necesse fuit ut uterque tentaretur; tentatus probaretur; probatus confirmaretur; quatenus in eis, qui vincerent, commendaretur gratia; in his, qui propria iniquitate delinquerent, appareret justitia; quia nimirum ad gloriam rationalis spectabat creaturae, ut ad beatitudinis plenitudinem, quae ei fuerat Creatoris sui beneficio conferenda, ex ipsius Domini sui
Abbreviated transcription (Latin):
consortes. Hactenus cucurri¬
mus: liberum habentes in ex-¬
positione ꝓgressum. De his
sane quȩ secuntur. quid di¬
cam: Qui dicebas in cordetu¬
o. in celum conscendam: su¬
pra dei astra exaltabo soliũ
primũ quod istud celum
quȩ astra dei bec: quis mons
iste testamenti: quȩ aquilo¬
nis latera: quȩ ista dei simi¬
litudo. Cum enim credatur
ante casum in celo fuisse. a¬
liter quippe de celo ñ corru¬
isset ÷ in qđ celum ascendere
cupiebat: S &. si angłi. ꝑ a-¬
stra intelligi debent ⁊ cum
ille ceteris excellentior pre¬
dicetur. quomͦ suꝑ eos soliũ
suum exaltare desiderat:
Obscura sunt hȩc: tangenda
potius a nobis. quam expo¬
nenda. Itaq opinando non
affirmando ꝓcedamꝰ. Niden¬
dum gͦ primum omnem cre¬
aturam. mutabilem esse cre-¬
atam. Mens autem raciona¬
lis quȩ omnib preminet cre¬
aturis. si ñ ẽẽt facta mutabi¬
lis. creatoris sui ñ egeret au¬
xilio: quippe quȩ nec ꝓfice¬
re in melius. nec in deterius

Expanded text:
cessit. Hactenus cucurrimus, liberum habentes in expositione progressum. De his sane, quae sequuntur, quid dicam? Qui dicebas in corde tuo: In coelum conscendam, super astra Dei exaltabo solium primum quod istud coelum, quae astra Dei haec, quis mons iste testamenti, quae aquilonis latera, quae ista Dei similitudo. Cum enim credatur ante casum in coelo fuisse, aliter quippe de coelo non corruisset, in quod coelum ascendere cupiebat. Sed, et si angeli per astra intelligi debent, cum ille excellentior praedicetur, quomodo super eos solium suum exaltare desiderat? Obscura sunt haec, tangenda potius a nobis, quam exponenda. Itaque opinando, non affirmando procedamus. Videndum ergo primum omnem creaturam mutabilem esse creatam; mens autem rationalis, quae omnibus praeeminet creaturis, si non esset facta mutabilis, Creatoris sui non egeret auxilio; quippe quae nec proficere in melius, nec in deterius
Abbreviated transcription (Latin):
changłs cunctis angłis luci¬
dior fuisse putatur. sui ait
ꝓph̃a ezechiel. Omnis lapis
preciosus opimentum tuũ.
Deinde nouem lapidum sub¬
iungit nomina ⁊ ut scđm qͦs¬
dam. nouem ordinib angłori
probaretur ornatus:clarior
ceteris sapiencia. & decore
ceteris eminentior. Quod au¬
tem mane ortus descͥbitur:
hoc ẽẽ arbitror qđ in libro iob.
de diabolo scͥptum intelligi¬
mus. Ipse est pͥncipiũ uiarũ
dei. Mane. qđ est dici pͥnci¬
piu̾̃ imicnĩ om̃is creature si¬
gnificat. Dicitur gͦ mane ortꝰ.
uel uiarum dei mnicium ⁊ qr
sicut natura ceteris dignior
extitit: ita creatione cunctoᷤ

Expanded text:
changelus cunctis angelis lucichangelus cunctis angelis lucidior fuisse putatur. Cui ait propheta Ezechiel: Omnis lapis pretiosus operimentum tuum . Deinde novem lapidum subjungit nomina ut, secundum quosdam, novem ordinibus angelorum probaretur ornatus, clarior caeteris sapientia, et decore caeteris eminentior. Quod autem mane ortus describitur, hoc esse arbitror, quod in libro Job de diabolo scriptum intelligimus: Ipse est principium viarum Dei . Mane quod est diei principium, initium omnis creaturae significat: dicitur ergo mane ortus, vel viarum Dei initium; quia, sicut natura caeteris dignior exstitit, ita creatione cunctos
Abbreviated transcription (Latin):
es terna die fr̃s de
casu diaboli. quem
in corꝑe suo patitur uel pas¬
surus est: pro ingenii nr̃i pau¬
ꝑtate tractauimus. S quia
multi in ipsius ꝑsonam dia¬
boli. ac primum eius casum
quo effectus diabolus de angło.
de lucifero uesper. a celesti cor¬
ruit mansione. prophetica ħ
uerba putant esse prolata:
si quid in hac parte possum.
uobis non arbitror subtra¬
hendum. Descͥpserat prophe¬
ta sub nomine regis babilo¬
nis. diaboli uel in se uel in m̃¬
bris suis interitum ⁊ detrac¬
ta est inquiens ad inferos su¬
pbia tua: concidit cadauer
tuum. Subter te sterneturti¬
nea. & put̾do: & oꝑimentum
tuum erunt uermes.Deinde
ad pristinam eius głam qua
quondam fuerat in celestib
gloriosus. recorquens ocłõs.
& tantam ac tam miseram
mutationem ad mirans: quo¬
modo inquit cecidisti de celo¬
lucifer. qui manc oriebaris:
lucifer iccirco dictus estimat᷑ i
qđ sicut stella illa matuti¬
na ceteris syderib lucis sere¬
nitate precellit: ita ille ar¬

Expanded text:
esterna die, fratres, de casu diaboli quem in corpore suo patitur, vel passurus est, pro ingenii nostri paupertate tractavimus: sed, quia multi in ipsius personam diaboli, ac primum ejus casum, quo effectus diabolus de angelo, de Lucifero vesper a coelesti corruit mansione, prophetica haec verba putat esse prolata; si quid in hac parte possumus, vobis non arbitror subtrahendum. Descripserat propheta, sub nomine regis Babylonis, diaboli vel in se, vel in membris suis infernum. Detracta est usque ad inferos superbia tua; concidit cadaver tuum. Subter te sternetur tinea; et putredo, et operimentum tuum erunt vermes . Deinde ad pristinam ejus gloriam, qua quondam fuerat in coelestibus gloriosus, retorquens oculos, et tantam ac tam miseram mutationem admirans: Quomodo, inquit, cecidisti Lucifer, qui mane oriebaris? Lucifer ideo dictus aestimatur, quod sicut stella illa matutina caeteris sideribus lucis serenitate praecellit, ita ille ar
Abbreviated transcription (Latin):
prelationem quã abierat. aut
propria machinatione. aut
alioꝵ factione promatus ⁊d̃i
gr̃a spoliatus de uirtutib fi¬
ctis ad uitia manifesta prola¬
bitur: & sic omnib exosus ꝓ¬
icitur. ut mereatur audire.
Quomͦ cecidisti de celoluci¬
fer. qui mane oriebaris:sor¬
ruisti in terram. qui decele¬
sti conuersatione głabaris
nib tuis. ñ medicinã
aliis prebuisse: s pec.¬
catoꝵ pocius uulne¬
ra inflxxisse. Hi omnes
qm̃ ad corpus illius nefandi
capitis cos certum est ꝑtine¬
re: quali pena digni habe¬
antur. propheticus sermo
ñtacet. S quia in longum
scrmonem istum protraxi¬
mus: ea quȩ sequuntur alio
temꝑe tractanda reseruemꝰ:

Expanded text:
praelationem quam ambierat, aut praelationem quam ambierat, aut propria machinatione, aut aliorum factione promotus, Dei gratia spoliatus, de virtutibus fictis ad vitia manifesta prolabitur; et sic omnibus exosus projicitur, ut mereatur audire: Quomodo cecidisti de coelo, Lucifer, qui mane oriebaris? corruisti in terram, qui de coelesti conversatione gloriabaris, ribus tuis non medicinam aliis praebuisse, sed peccatorum potius vulnera inflixisse. Hi omnes, quoniam ad corpus illius nefandi capitis eos certum est pertinere, quali poena digni habeantur, propheticus sermo non tacet. Sed, quia in longum sermonem istum protraximus, ea quae sequuntur alio tempore tractanda reservemus,
Abbreviated transcription (Latin):
pollicetur ubiq contra pre¬
latum suum in anglis susur¬
rans: & maxime eum durici¬
c & inhumanicatis accusans.
Descͥbit & quasi ante fratrũ
depingit ocłos. qualis debeat
ẽe abbas ⁊ quã modestus. quã
pius. quã amans subditos: qͣm
refectorium ⁊ de infirmitori¬
o tam misericorditer dispo¬
nendũ. scͥpturarũ auccorita¬
te confirmat: ut audientes
in cordib suis respondeant.
bas iste. Quã sapiens. quam
eloquens. quã miscricors: qͣm
humanꝰ. Et ille ħ animadũ¬
tens: quis inquit similis in
in nubibus celiꝰ Quis in scͥp¬
turis ita eruditus ut ego:
Quis predicationi tam ap¬
tus: Ascendam gͦ suꝑ altitu¬
dinem nubium ⁊ ut predica¬
torib cunctis suꝑeminens.
ostendam sapientiam meam:
ne ulterius lateat. qđ ad mul¬
toꝵ profectum poterit appdi
rere.Ita inme dei similitudo
reꝑata lucescet: quȩ maxi¬
me in sapiencia & in caritate
consistit. Talis aliqͣndo cum
sui fuerit compos uoti. & ad

Expanded text:
pollicetur, ubique contra praepollicetur, ubique contra praelatum suum in angulis susurrans, maxime eum duritiae et inhumanitatis accusans. Describit, et quasi ante fratrum depingit oculos qualis debeat esse abbas; quam modestus, quam pius, quam amans subditos, quamfectorium, de infirmitorio tam misericorditer disponendum, Scripturarum auctoritate confirmat, ut audientes in cordibus suis respondeant: set, quam sapiens, quam eloquens, quam misericors, quam humanus! Et ille haec animadvertens: Quis, inquit, similis mihi in nubibus coeli? Quis in Scripturis ita eruditus, ut ego? Quis praedicationi tam aptus? Ascendam ergo super altitudinem nubium, ut praedicatoribus cunctis supereminere ostendam sapientiam meam, ne ulterius lateat quod ad profecturere. Ita in me Dei similitudo reparata lucescet: quae maxime in sapientia et charitate consistit. Talis aliquando cum sui fuerit compos voti, et ad