comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
di: unũ quippe s̃ sic̃ ait : Ego & pat̃ unũ
sumus: Deniq ꝓpt̃ ipsam inseparabili¬
tatẽ. sufficiemt aliquando nominat᷑.
ł pat solus ł filius solus adimpleturus
nos lȩtitia cũ uultu suo nec inde se¬
parat᷑ utriusq sp̃s idẽ patris & filii sp̃s:¬
hic mundus accipere ñ potest: hoc ẽ enĩ
plenũ gaudiũ nrm. quo amplius ñ ẽ
frui trinitate dĩ ad cuius imaginẽ
facti sumus ꝓpt̃ hoc aliquando ita
ad beatitud inẽ nram̃: & ideo solus suf¬
ficiat quia separari a patre acfilio ñ
potest sic̃ pat̾ solus suffic̃: quia separan
afilio & spũ scõ ñ potest & filius ideo
suffic̃ solus: quã separari aspũ scõ ñ po

Expanded text:
di. unum quippe sunt, sicut ait: ego et pater unum di. unum quippe sunt, sicut ait: ego et pater unum sumus. denique propter ipsam inseparabilitatem sufficienter aliquando nominatur uel pater solus uel filius solus adimpleturus nos laetitia cum uultu suo. Nec inde separatur utriusque spiritus, id est patris et filii sphic mundus accipere non potest. hoc est enim plenum gaudium nostrum, quo amplius non est, frui trinitatis deo, ad cuius imaginem facti sumus. propter hoc aliquando ita ad beatitudinem nostram; et ideo solus sufficit, quia separari a patre ac filio non potest, sicut et pater solus sufficit, quia separari a filio et spiritu sancto non potest, et filius ideo suffic
Abbreviated transcription (Latin):
diceret: dnẽ ostende nob̵ patrẽ &
sufficiet nob̵ sed ñ dũ intellexerat :¬
eo quoq modo. id ipsũ se potius sedi¬
cere. Dñe ostende nobte & sufficit
nob̵: ut eñĩ hoc intelleger&. respon¬
sũ ẽ ei ad nõ: Tanto tempore uob̾cũ
sũ & ñ cognouistis me philippẽ: qui¬
me uidet uidet & patrẽ: Sed quia
uolebat eũ exfide uiuere. antequã
illud posset uidere: Secutus ẽ & ait:
Ñ credis quia ego in patre: & pat̃ in mẽ:
quãdiu enĩ sumꝰ in corpore peregri¬
spetiem: Contemplatio quippe merces
ẽ fidei: cui mercede ꝑfidem corda
mundantͥ: sic̃ scriptũ ẽ. Mundans fide
tentia: Beati mundi corde. qm̃ ipsidm̃
uidebunt: & quia hȩc ẽ uita ȩt̃na dic̃
dñs ipsalmis: longitudine dierũ reple¬
bo eũ & ostendã illi salutare meũ siue er¬
go audiam oftende nob̵ filiũ. siue audia¬
mus ostende nob̵ patrẽ : Tantundem ua¬
let: quia neut̃ sine altero potest osten¬

Expanded text:
diceret: Domine, ostende nobis Patrem et diceret: Domine, ostende nobis Patrem et sufficit nobis: sed nondum intellexerat eo quoque modo idipsum se potuisse dicere: "domine, ostende nobis te, et sufficit nobis". ut enim hoc intellegeret, responsum est ei a domino: tanto tempore uobiscum sum, et non cognouistis me? Philippe, qui uidet me, uidet et patrem. sed quia uolebat eum ex fide uiuere, antequam illud posset uidere, secutus est et ait: non credis, quia ego in patre et pater in me? quamdiu enim sumus in corpore, peregrispeciem . Contemplatio quippe merces est fidei, cui mercedi per fidem corda mundantur; sicut scriptum est, Mundans fide tentia: beati mundicordes, quoniam ipsi deum uidebunt. et quia haec est uita aeterna, dicit deus in psalmis: longitudine dierum replebo eum et ostendam illi salutare meum. siue ergo audiamus: "ostende nobis filium", siue audiamus: ostende nobis patrem, tantundem ualet, quia neuter sine altero potest osten
Abbreviated transcription (Latin):
lum in auerit occulta tenebrarũ: cũ
tenebre mortalitatis huius corrupti¬
onis quȩ transier Tc̃ erit mane nm̃.
dequo in psalmo dr̃: Mane adstabo
tibi & contemplabor: hac ẽtempla¬
tione intellego dictũ. cũ tradident
regnũ dõ & patri: idẽ cũ ꝑduxerit ius¬
tos: quib nc̃ exfide uiuentib reg¬
si desipio corrigat me qui melius sa¬
pit mihi aliud ñ uidetͥ: Neq enĩquȩ¬
rimus aliud. cũ ad illius c̃templationẽ
ꝑuenerimus : quȩ nc̃ ñẽ quã diugau¬
diũ nrm̃ inspe ẽ: Spes aũ quȩ uid etur:
ñ ẽ spes qđ enĩ uidet quis quid sperat:
siaũ qđ ñ uidemus speramus. ꝑpatien¬
tiã exspectamus: quo adusq rex cubi¬
to suo ẽ tc̃ erit qđ scriptũ ẽ. Ad im¬
plebis me letitia cũ uultutuo Illa
lȩtitia nihil ãplius requiret᷑: quia
nec erit qđ amplius requirat᷑ osten¬
det enĩ nob̵ patrem & sufficiaet nobis
qđ bene intellexerat philippus ut

Expanded text:
luminauerit occulta tenebrarum, cum luminauerit occulta tenebrarum, cum tenebrae mortalitatis huius corruptionisque transierint. tunc erit mane nostrum, de quo in psalmo dicitur: mane adstabo tibi et contemplabor. de hac contemplatione intellego dictum: cum tradiderit regnum deo et patri, id est cum perduxerit iustos, quibus nunc ex fide uiuentibus regsi desipio, corrigat me qui melius sapit; mihi aliud non uidetur. neque enim quaeremus aliud, cum ad illius contemplationem peruenerimus, quae nunc non est, quamdiu gaudium nostrum in spe est. spes . aunon est spes: quod enim videt quis, quid sperat? si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus, quoadusque rex in recubitu suo est. Tunc erit quod scriptum est: Adimplebis me laetitia cum vultu tuo. Illa laetitia nihil amplius requiritur, quia nec erit quod amplius requiratur. Ostendetur enim nobis Pater, et sufficiet nobis, quod bene intellexerat Philippus ut
Abbreviated transcription (Latin):
saria ñ sit dispensatio similitudin ẽ.¬
ꝑ angelicos principatus & potestates
& uirtutes: ex quarũ ꝑsona ñ in c̃ueni¬
ent̃ intellegit᷑. dici incantico canti¬
corũ ad sponsam: similitudines auri
faciemus tibi : cũ distinctionib argen¬
ti. quo usq rex in recubito suo ẽ: idẽ
quo adusq xp̃s insecreto suo ẽ: quia
uita nr̃a abscondita ẽ cũxp̃o in dõ:
tc̃ & uos apparebitis cũ ipso ingloria
qđ antequã fiat: uidemꝰ nc̃ ꝑspeculũ
inenigmate hoc ẽ insimilitudinib:
Tc̃ aũ facie ad faciem: hac enĩ nobis
contemplatione ꝓmittit᷑ actionũ
omniũ finis: atq ęt̃na ꝑfectio gau¬
diorum: Filii enĩ dĩsumus &ñdũ
apparuit quid erimus: Scimus quia.
cũ apparuerit similes ei erimus. qm̃ ui¬
debimus eũ sicuti ẽ: Qđ eñĩ dix̃ famu¬
losuo moysi ego sũ quisum & dicesfi¬
liis isrł. qui ẽ misit me aduos. hoc con¬
tem plabitur cũuiuemus in ȩt̃nũ: Ita
quippe ait. hȩc ẽ aũ uita ȩt̃na ut cog¬

Expanded text:
saria non sit dispensatio similitudinum per angelos, et principatus, et potestates, et virtutes. Ex quarum persona non inconvenienter intelligitur dici in Canticis canticorum ad sponsam: Similitudines auri faciemus tibi cum distinctionibus argenti, quoad usque rex in recubito suo est, id est quoadusque Christus in secreto suo est, quia vita nostra abscondita est cum Christo in Deo; tunc et vos apparebitis cum ipso in gloria . » Quod antequam fiat, videmus nunc per speculum in aenigmate, hoc est, in similitudinibus; tunc autem facie ad faciem . Haec enim nobis contemplatio promittitur actionum omnium finis, atque aeterna perfectio gaudiorum. « Filii enim Dei sumus, et nondum apparuit quod erimus. Scimus quia cum apparuerit, similes ei erimus; quum sicuti est . Quod enim dixit famulo suo Moysi, Ego sum qui sum. Haec dices filiis Israel: Qui est, misit me ad vos ; hoc contemplabimur cum vivemus in aeternum. Ita quippe ait: Haec autem est vita aeterna, ut cog
Abbreviated transcription (Latin):
uec intellegunt ita dictũ. sic̃ ẽ illud. son¬
firmatũ ẽ cor ei ñ cõmouebitͥ donec ui¬
deat suꝑ in imicos suos Nenĩ cũ uiderit.
at regnũ ds̃ & pat̃: sed quia om̃ iustos
in quib regnat nc̃ exfide uiuentibus.
Mediator dĩ & hominũ homo xp̃s ih̃s
ꝑducturus ẽ ad spetiem : quã uisionẽ
dic̃ idem apłs facie ad faciẽ : Ita dictũ
ẽ. Cũ tradiderit regnũ dõ & patri: ac si
diceret᷑. cũ ꝑ duxerit credentes ad c̃¬
tem plationẽ dĩ & patris: Sic̃ enĩ dic̃ om̃a
mihi tradita s̃ a patre meo &nemo no¬
uit filiũ nisi pat̃ neq patrẽ quis no¬
uit nisi filius. & cui uoluerit filius re

Expanded text:
ec intellegunt ita dictum, sicut est illud: confirmatum est cor eius; non commouebitur, donec uideat super inimicos suos; non enim, cum uiderit, at regnum Deus et Pater? Sed quia omnes justos, in quibus nunc regnat ex fide viventibus mediator Dei et hominum homo Chrisspeciem, quam visionem dicit idem Apostolus, Facie ad faciem: ita dictum est: Cum tradiderit regnum Deo et Patri, ac si diceretur, cum perduxerit credentes ad contemplationem Dei et Patris. Sic enim dicit, Omnia mihi tradita sunt a Patre meo, et nemo novit Filium nisi Pater, neque Patrem quis novit ni
Abbreviated transcription (Latin):
rogabo patrẽ. & aliũ aduocatũ dabit
uob̵. ut uobcũ sit in ȩt̃nũ : spm̃ uerita¬
tis quẽ hic mundus accipere ñ potest :
idẽ delectores mundi: animalis aũ
homo ñ ꝑcipit quȩ s̃ sp̃s dĩ: Sed ad huc
uideri potest ideo dictũ. & ego roga¬
bo patrẽ & aliũ ad uocatũ dabit uob
quasi ñ sufficiat solus filius: Illo aũ loco
ita de illo dictũ ẽ : tãquã solus omni¬
no sufficiat: Cũ uenerit ille sp̃s ueri¬
tatis : docebit uos õnem ueritatẽ: Nũ¬
quid ergo hinc separat᷑ : tãquã ipse
ñ doceat õnẽ ueritatẽ: aut quasi hoc

Expanded text:
t uobis, ut nobiscum sit in aeternum, spiritum ueritatis, quem hic mundus accipere non potest, id est dilectores mundi? animalis autem homo non percipit quae sunt spiritus dei. sed adhuc uideri potest ideo dictum: et ego rogabo patrem, et alium aduocatum dabit uobis, quasi non sufficiat solus filius. illo autem loco ita de illo dictum est, tamquam solus omnino sufficiat: cum uenerit ille spiritus ueritatis, docebit uos omnem ueritatem. numquid ergo hinc separatur, tamquam ipse non doceat omnem ueritatem ? aut quasi hoc
Abbreviated transcription (Latin):
biberit exaqua quã ego dabo ei ñ siti &
in&̃nũ: sed aqua qam dabo ei fi& in eo
fonsaque: salientis inuitã & nã Quia
ergo hȩc aqua uiua sic̃ euangelista ex
nũdĩ & quis ẽ quidic̃ tibi damihibi¬
bere. Tuforsitanp&isses abeo & dedis¬
s&tibi aquã uiuã Nã quodait ibi. flu
minadeuentreeius fluent aquȩ uiuȩ
hoc inisto loco fi& inquit in eo fonsaqueui¬
ue salientis inuitã gernã: Paulus quoq
gratia secundum mensurã donationis.

Expanded text:
ei, non sitiet in aeternum; sed aqua, quam dabo ei, fiet in eo fons aquae salientis in uitam aeternam. quia ergo haec aqua uiua, sicut euangelista expnum dei et quis est qui dicit tibi: da mihi bibere, tu forsitan petisses ab eo, et dedisset tibi aquam uiuamina de ventre ejus fluent aquae vivae; hoc in isto loco, Fiet, inquit, in eo fons aquae salientis in vitam aeternam. Paulus quoque gratia, secundum mensuram donationis
Abbreviated transcription (Latin):
accepturi erant credentes in eũ:
Vnde dicit &iam paulus aposto lus
& omnis unum sp̃m patauimus
urrũ autẽ donũ dĩsit appellata
ritur: sed sicut hic inuenimus hanc
alibi in ipso euangelio hancaquam
donũ dĩ appellatam Nã dñs idem.
puteum loquebatur. cuidixerat:
Damihibibere: cum illarespondiss&
qđ iudei ñ couterentur samaritanis:

Expanded text:
es in eum . Unde dicit etiam Paulus apostolus: Et omnes unum Spiritum potavimus . Utrum autem donum Dei sit appellata ritur. Sed sicut hic invenimus hanc alibi in ipso Evangelio hanc aquam donum Dei appellatam. Nam Dominus idem puteum loquebatur, cui dixerat, Da mihi bibere; cum illa respondisset, quod Judaei non couterentur Samaritanis;
Abbreviated transcription (Latin):
quia fur erat manifestũ. potuisse dis¬
cipulorũ nomine. eundẽ iudã signifi¬
catũ locutionẽ illã quã dephilippo
inquinq panib insinuam: plurali nume
ro ꝓsingulari usurpato: potẽ &iã intel¬
legi qđ & alii discipuli autsenserint hoc
aut dixerint: aut eis iuda dicente ꝑsua¬
sum sit atq omgũ uoluntatẽ matheus
& marcus &iã uerbis exp̃sserint: sed iu¬
das ꝓpt̃ea dixerit quia fur erat: Ceten
solo illo id eũ memorare uoluisse cuiꝰ
ex hac occasione furandi consuetudinẽ
credidit intimandã clxxx
De hora dominice passioius quẽ¬
ad modũ uunt̃sethis sentiant mar
consensu euangelistarũ it xiii.

Expanded text:
quia fur erat, manifestum puto esse discipulorum nomine eumdem Judam significatum, locutione illa, quam de Philippo in quinque panibus insinuavimus, plurali numero pro singulari usurpato. Potest etiam intelligi, quod et alii discipuli aut senserint hoc, aut dixerint, aut eis Juda dicente persuasum sit, atque omnium voluntatem Matthaeus et Marcus etiam verbis expresserint; sed Judas propterea dixerit, quia fur erat, caeteri solo illo id commemorare voluisse, cujus ex hac occasione furandi consuetudinem credidit intimandam. CAPUT CLXXII. De hora Dominicae passionis, quemadmodum non inter se dissentiant MarcConsensu evangelistarum, titulo XIII.
Abbreviated transcription (Latin):
Deinde addidit. Et aduirũtuũ conũ¬
siotua. & ipse tui dominabitur: Quod
dictumẽ ad cam depeccato. uel deui¬
tiosa carnis concupiscentia: Hoc isto loco
depeccatrice femina Ubi intellegen¬
dumẽ uirum ad regendam uxorem.
animo carnem regenti. similemẽẽ
oportere: Propter quoddicit apostolor
Quidiligit uxorem suã seipsum diligit.
Nemoenim um quã carnẽsuã odio habuit:
Sananda enim sunt hȩc sicutnrã: non sic̃
aliena clamnanda: Sed illuddĩ precep¬
tum cain sicut prȩuaricator accepit:
inualescente quippe inuidię uitio fra¬
trem insidiatur occidit Talis eroet
terrenȩ conditor ciuitatis: Quomodo
aũ significauerit &iam iudeor aquib
xp̃s occisusẽ. pastor ouium hominumi
quẽ pastoro uiũ pecorum p̃figurabat
ab el. quia in allegoria prophetica
resẽparco nuncdicere: & quȩ dã hinc
aduersur faustum manicheũ dixisse

Expanded text:
deinde addit: et ad uirum tuum conuedeinde addit: et ad uirum tuum conuersio tua et ipse tui dominabitur. quod dictum est ad Cain de peccato uel de uitiosa carnis concupiscentia, hoc isto loco de peccatrice femina; ubi intellegendum est uirum ad regendam uxorem animo carnem regenti similem esse oportere. propter quod dicit apostolus: qui diligit uxorem suam, se ipsum diligit; nemo enim umquam carnem suam odio habuit. sananda enim sunt haec sicut nostra, non sicut aliena damnanda. sed illud dei praeceptum Cain sicut praeuaricator accepit: inualescente quippe inuidiae uitio fratrem insidiatus occidit. talis erat terrenae conditor ciuitatis. quomodo autem significauerit etiam Iudaeos, a quibus Christus occisus est, pastor ouium hominum, quem pastor ouium pecorum praefigurabat Abel, quia in allegoria prophetica res est, parco nunc dicere et quaedam hinc aduersus Faustum Manichaeum dixisse
Abbreviated transcription (Latin):
catur & obtemperetur : Dicente apło.
Nec exhibueritis membraur̃a arma
iniquitatir peccato: ad mentẽ domitã
& uictã conuertitur. ut sublitȩratio
dominet᷑: hoc prȩcipitdr̃ huic qui fa¬
cib: inuidiȩ inflammabat᷑ infratro
&quem debuerat imitari cupiebat
auferri: Quiesce inquit manus absce¬
lere contine non regn& peccatũ in
tuo mortali corpore. adobediendum
desideriis eius: nec exhibeas membratua
arma iniquitatis peccato. Ad te enim
conuersio eius . Dum non adiuuatur re¬
laxando. sed quiescendo frenatur. & tu
dominaberis illius: Sienim & trinsecus
non ꝑmittitur operari. sub potestate
mentis regentis & beniuolentis: assu¬
escat &iam in trinsecus non moueri:
libro & demuliere: quando post pecca¬
tum dõ in terrogante. atq iudicante
damnationis sententiam acceperunt.
inserpente diabolus. & inseipsis. illa
& maritus: Cum enim dixiss&ei. Mul¬
tiplicans multiplicabo tristitias & ge¬
mitum tuũ: & intristitus parier filios

Expanded text:
catur et obtemperetur dicenti apostolo: nec exhibueritis membra nestra arma iniquitatis peccato, ad mentem domita et uicta conuertitur, ut subditae ratio dominetur. hoc praecipit dens huic, qui facibus inuidiae inflammabatur in fratre et quem debuerat imitari cupiebat auferri: quiesce, inquit; manus ab scelere contine, non regnet peccatum in tuo mortali corpore ad oboediendum desideriis eius nec exhibeas membra tua arma iniquitatis peccato; ad te enim conuersio eius — dum non adiuuatur relaxando, sed quiescendo frenatur — et tu dominaberis illius, ut cum forinseous non permittitur operari, sub potestate mentis regentis et beneuolentis assuescat etiam intrinsecus non moneri. libro et de muliere, quando post peccatum deo interrogante atque iudicante damnationis sententiam acceperunt, in serpente diabolus et in se ipsis illa et maritus. cum enim dixisset ei: multiplicans multiplicabo tristitias tuas et gemitum tuum et in tristitiis paries filios,
Abbreviated transcription (Latin):
& glorioso martiri cypriano. audeo
tam̃ dicere: alit̃ eũ sensisse descisma¬
ticis ł hereticis baptitandis quã post¬
toritate roborata atq firmata: sic̃
uenerans ꝓsui merito p&rũ primum
apłorũ & eminentissimũ martyrum:
audeo tam̃ dicere ñ eũ recte fecisse
ut gentes iuid aitare cogeret: et iã
hoc enĩdico : ñ exmea sed ex apłi pauli

Expanded text:
et glorioso martyri Cypriano, audeo et glorioso martyri Cypriano, audeo tamen dicere eum aliter sensisse de schismaticis vel haereticis baptizandis, quam posttoritate roborata atque firmata: sicut venerans pro sui merito Petrum primum Apostolorum et eminentissimum martyrum, audeo tamen dicere, non eum recte fecisse ut Gentes judaizare cogeret; etiam hoc enim dico, non ex mea, sed ex apostoli Pauli
Abbreviated transcription (Latin):
nullomodo cõparamus : sed nec bo¬
nos facile coȩquamus beato cypria¬
no: quẽ int̃ roros & paucos . excellen¬
tissime gratiȩ uiros numerat pia
mat̃ eđa : Quãuis isti &apud hereti¬
cos cognoscant baptismũ xp̃i: illi aũ
alit̃ uisũ sit : ut ꝑ eũ minus aliꝗd ui¬
dentẽ : & inunitate firmissime ꝑma¬
nentẽ : manifestius demonstraretur
hereticis : quã sacrilego scelere. rũpe¬
retͥ uinculũ pacis Neq enĩ pharis ȩi
ceci: quãuis dicentes aliquando qđ fien
debebat: cõparandi erant apłopero
quã uis dicenti aliquando qđ fieri ñ
debebat Nsolũ aũ istorũ ariditas.
illius uiriditati conferenda ñ ẽ sed
nec aliorũ fructus illius ub̾tati adȩ¬
quandũ ẽ: Gentes eñi : iudaitare nemo¬
nc̃ cogit: nec ideo tam̃ quisquã nc̃ in
tola i c̃ferendus ẽ: qua ꝓpt̃ reddens
debitã reuerentiã dignũq honorẽ
quantũ ualeo ꝑsoluens. pacifico ep̃o

Expanded text:
nullo modo comparamus, sed nec bonullo modo comparamus, sed nec bonos facile coaequamus beato Cypriano, quem inter raros et paucos excellentissimae gratiae viros numerat pia mater Ecclesia: quam vis isti et apud haereticos cognoscant Baptismum Christi, illi autem aliter visum sit; ut per eum minus aliquid videntem, et in unitate firmissime permanentem, manifestius demonstraretur haereticis, quam sacrilego scelere rumperetur vinculum pacis. Neque enim Pharisaei caeci, quamvis dicentes aliquando quod fieri debebat, comparandi erant apostolo Petro, quamvis dicenti aliquando quod fieri non debebat. Non solum autem istorum ariditas illius viriditati conferenda non est: sed nec aliorum fructus illius ubertati adaequandus est. Gentes enim nemo judaizare nunc cogit, nec ideo tamen quisquam nunc in tolatui conferendus est. Quapropter reddens debitam tri aporeverentiam, dignumque honorem, quantum valeo, persolvens pacifico episcopo
Abbreviated transcription (Latin):
intanto uio auersatͥ et em̃ danda secta¬
tur: necipsa quȩ sectat᷑ ad sequitur:
Ille enĩ dũ telo dĩ grauit̃ detestatͥ eos
qui se abunitate separauer̃ : &iã ab ipso
baptismo separatas eẽ arbitratus ẽ
Isti aũ paro sceleri putantes. qđ ipsi
axp̃i unitate separati s̃ &iã baptismũ
ei illic ñeẽ & secũ exisse contendunt :
lam ergo longe s̃ a fecunditate cypn¬
ani ut nec purgam̃tis ei ȩquent᷑: Itẽ :¬
quisquis ñ habens caritatẽ : & ꝑditas
uias morũ ingrediens pessimorũ: in¬
tus uidetͥ eẽ cũ foris sit: &baptismũ
xp̃i nec inhereticis repecit: nihil eiꝰ
adiuuat sterilitatẽ : qđ ñ fecunda tur
suo sed fructu onerat᷑ alieno: Fieri
aũ potest. ut aliquis uigeat in radice
caritatis : & in quo cyprianus alit̃ sapu¬
it rectissime sapiat . & tam̃ incypria
no quã in isto plura fecunda sint & in
isto quã incypriano plura purganda
sint: Ñsolum itaq: malos catholicos

Expanded text:
in tanto uiro auersatur et emendanda sectain tanto uiro auersatur et emendanda sectatur nec ea ipsa quae sectatur assequitur. ille enim dum zelo dei grauiter detestatur eos qui se ab unitate separauerunt, etiam ab ipso baptismo separatos esse arbitratus est; isti autem parum sceleris putantes quod ipsi a Christi unitate separati sunt, etiam baptismum eius illic non esse et secum exisse contendunt. tam ergo longe sunt a fecunditate Cypriani, ut nec purgamentis eius aequentur. Item quisquis non habens caritatem et perditas uias morum ingrediens pessimorum intus uidetur esse, cum foris sit, et baptismum Christi nec in haereticis repetit, nihil eius adiuuat sterilitatem quod non fecundatur suo, sed fructu oneratur alieno. fieri autem potest, ut aliquis nigeat in radicem caritatis et in quo Cyprianus aliter sapnit rectissime sapiat, et tamen ino quam in isto plura fecunda sint, et in isto quam in Cypriano plura purganda sint. Non solum itaque malos catholicos
Abbreviated transcription (Latin):
ñ audiunt uocẽ nisi pastoris &iam
cũclamat ꝑsimiles pharisȩorũ: de
quib: dictũ ẽ. quȩ dicunt facite Sic̃
enĩ homo spĩtalis. habens finẽ p̃cepti.
idẽ caritatẽ de corde puro &c̃scientia
bona & fide ñ ficta. potẽ aliꝗd excor¬
pore qđ ad huc corrũpit & ad grauat
animã . Minus liquide cernere: & alit̃
sapere : qđ in eadem caritate ꝑmanenti
dĩ cũ uoluerit reuel abit : Sic in homine
carnali atq ꝑuerso potest aliquod
bonũ &utile repperiri: qđ aliundesit
ñ exipso: Nã ut in palmite fructuoso
inuenit᷑ aliꝗd qđ purgandũ sit utma¬
iorẽ fructũ ferat ita & in arundine
sterili atq arida ł adligata: solet
uua pendere: Etideo sic̃ stultu ẽ fruc¬
tiferi palmites purgam̃ta diligere
cõmode aũ fac̃. qui poma suauia ubiq
suspensa ñrespuit: Ita quisquis ab unita
ano uisũ ẽ abhereticis uenientes de¬
nuo baptizari oportere laudanda

Expanded text:
non audiunt uocem nisi pastoris, etiam non audiunt uocem nisi pastoris, etiam cum clamat per similes pharisaeorum, de quibus dictum est: quae dicunt facite. Sicut enim homo spiritalis habens finem praecepti, id est caritatem de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, potest aliquid ex corpore, quod adhuc corrumpitur et aggrauat animam, minus liquide cernere et aliter sapere, quod in eadem caritate permanenti deus cum uoluerit reuelabit: sic in homine carnali atque peruerso potest aliquod bonum et utile reperiri, quod aliunde sit, non ex ipso. nam ut in palmite fructuoso inuenitur aliquid quod purgandum sit, ut maiorem fructum ferat, ita et in harundine sterili atque arida uel alligata solet uua pendere. et ideo, sicut stultum est fructiferi palmitis purgamenta diligere, commode autem facit qui poma suauia ubique suspensa non respuit, ita quisquis ab unitatano uisum est ab haereticis uenientes denuo baptizari oportere, laudanda
Abbreviated transcription (Latin):
& sicui tenueritis tenebunt᷑. habere
tam̃ & dare &accipere baptismi sacra¬
m̃tũ satis elux̃ pastorib ecđȩ catholicȩ:
toto orbȩ diffusȩ: ꝑ quos postea ple¬
nari c̃cilui auctoritate: originalis
c̃suetudo firmata ẽ: &iã ouẽ quefo¬
ris errabat : & dominicũ caracterem.
a fallacib dep̃datorib suis foris acce¬
perat : uenientẽ ad xpĩanȩ unitatis
salutẽ aberrore corrigi: a captiuitate
liberari : auulnere sanare : caracterẽ
tam̃ in ea dominicũ agnosci potius quã
mꝓbari: Quando quidem ipsũ caracte¬
rem multi & lupi : & lupis infigunt
qui uident᷑ quidem intus ẽẽ : uerũtam̃
adillã ouẽ quȩ etiã ex multis una ẽ
ñ ꝑtinere morũ suorũ fructib c̃uin¬
cunt᷑ in quib infinẽ usq ꝑdurant: Quia
scđm p̃scientiã dĩ sic̃ multȩ oueserrant
exterius. sic multi lupi insidiant᷑ inte¬
rius : Int̃quos nouit dñs quis̃ ei: qui

Expanded text:
ei; si cui tenueritis, tenebuntur, habere ei; si cui tenueritis, tenebuntur, habere tamen et dare et accipere baptismi sacramentum: satis eluxit pastoribus ecclesiae catholicae toto orbe diffusae, per quos postea plenarii concilii auctoritate originalis consuetudo firmata est, etiam ouem, quae foris errabat et dominicum caracterem a fallacibus depraedatoribus suis foris acceperat, uenientem ad christianae unitatis salutem ab errore corrigi, a captiuitate liberari, a uulnere sanari, caracterem tamen in ea dominicum agnosci potius quam improbari, quando quidem ipsum caracterem multi et lupi et lupis infigunt, qui uidentur quidem intus esse, uerum tamen ad illam ouem, quae etiam ex multis una est, non pertinere morum suorum fructibus conuincuntur, in quibus in finem usque perdurant, quia secundum praescientiam dei, sicut multae oues errant exterius, sic multi lupi insidiantur interius, inter quos tamen nouit deus qui sunt eius, qui
Abbreviated transcription (Latin):
tiam corde tardiores. quantũ exis¬
timo intellegunt baptismũ xp̃i nul¬
la ꝑuersitate homines. siue dantes
siue accipientes. posse uiolare: nec
ob aliud illis temporib: quando
ista quȩ stio contra utilem c̃suetu¬
dinẽ disputationib salua caritate
atq unitate alt̾cantib discutiebat᷑
uisũ ẽ quib dã &iã egregiis uiris an
cyprianus eminebat ñ eẽ posse apud
hereticos ł scismaticos baptismũ xp̃i :
nisi quia ñ distinguebatͥ sacram̃tũ.
abeffectu ł usu sacram̃ti: Et quia ei
effectus atq usus inliberatione a pec¬
catis. & cordis rectitudine apud here¬
ticos ñ inueniebat᷑. Ipsũ quoq sacra¬
m̃tũ illic ñ eẽ putabat᷑: sed c̃uertenti¬
b oculis ad interioris: paleȩ multitu¬
dinẽ : cũ &hi qui in ipsa unitate ꝑũsi s̃.
& ꝑdite uiuunt appareant remissio¬
nẽ peccatorũ nec dare posse nec haber.
quia ñ malignis sed bonis filiis dictũ ẽ
gicui dimiseritis peccata dimittent᷑

Expanded text:
tiam corde tardiores, quantum existimo, intellegunt baptis-15 mum Christi nulla peruersitate hominis siue dantis siue accipientis posse uiolari. nec ob aliud illis temporibus, quando ista quaestio contra utilem consuetudinem disputationibus salua caritate atque unitate altercantibus discutiebatur, uisum est quibusdam etiam egregiis uiris, anCyprianus eminebat, non esse posse apud haereticos uel schismaticos baptismum Christi, nisi quia non distinguebatur sacramentum ab effectu uel usu sacramenti; et quia eius effectus atque usus in liberatione a peccatis et cordis rectitudine apud haereticos non inueniebatur, ipsum quoque sacramentum illic non esse putabatur. sed conuertentibus oculos ad interioris paleae multitudinem, cum et hi qui in ipsa unitate peruersi sunt et perdite uiuunt appareant remissionem peccatorum nec' dare posse nec habere, quia non malignis, sed bonis filiis dictum est: si cui dimiseritis peccata, dimittentur
Abbreviated transcription (Latin):
salutari doctrina: ꝑ uniũsã ecłam
retenta atq seruata: Disputans ergo
desententia cypriani multũ infra
merita positus cẏpriani: dico sacra¬
m̃tũ baptismi & bonos & malos pos¬
se habere. posse lare. posse accipere :¬
& bonos quidem utilit̃ ac salubrit̃: ma¬
los aũ ꝑnitiose atq: pęnalit̃ : Cũ illud
tam in utriusq siȩqualit̃ in tegrum¬
integritatẽ : quando peior habeat
id int̃malos : sic̃ nihil int̃ ẽ quanto
melior id habeat int̾bonos: ac ꝑ
hoc nihil &iã int̃ẽ quanto peior idtra¬
dat sic̃ nihil int̃ẽ quanto melior: atq
ita nihil int̃ ẽ quando peior id accipi¬
at sic̃ nihil int̃ ẽ quanto melior: Illud
enĩ ꝑseipsũ: & in eis quiñ equalit̃ iniqui¬

Expanded text:
salutari doctrina per uniuersam ecclesiam retenta adque seruata. Disputans ergo de sententia Cypriani multum infra merita positus Cypriani dico sacramentum baptismi et bonos et malos posse habere, posse dare, posse accipere, et bonos quidem utiliter ac salubriter, malos autem perniciose adque poenaliter, cum illud tamen in utrisque sit aequaliter inintegritatem, quanto peior id habeat inter malos, sicut nihil interest, quanto melior id habeat inter bonos. ac per hoc nihil etiam interest quanto peior id tradat, sicut nihil interest quanto melior; adque ita nihil interest quanto peior id accipiat, sicut nihil interest quanto melior. illud enim per se ipsum et in eis qui non aequaliter iu
Abbreviated transcription (Latin):
nes non sint carnaliter dili gendȩ
sed cum omnib: quos pariter quir
diligit prd̃ desse non possit nisi con¬
iunctioribus prddesse malit in
se nosse desiderantib geminum
ordinem sequi iub& cuius una
pars uitȩ sit altera eruditionis. & in
utraq parte adulescentibus dat prx¬
cepta ex lib̵ deordine secundo
XXU Quodamore se sequentibus dr̃ aucto¬
Ntatis uiam̃ septem pliciter muniue¬
rit. & exponit illud apostoli. quia
neq mors neq uita &c&era separare
non possint acaritatedi. & quod sa¬
luberrime in eccła rationem prae¬
cedat auctoritas ex librd demorib
ecclesiae cattholicȩ
De principio genesis exlibro consessi xauii. Piabo
Item ex eodem principio qđ magisꝓ
sit multiplex sensuum pid latiosi¬

Expanded text:
nes non sint carnaliter diligendae, nes non sint carnaliter diligendae, sed cum omnibus quos pariter quidiligit, prodesse non possit, nisi conjunctioribus prodesse malit, ise nosse desiderantibus geminum ordinem sequi iubet, cuius una pars uitae sit, altera eruditionis; et in utraque parte adulescentibus dat praecepta. ex libro de ordine secundo. 24. Quod amore se sequentibus deus auctoritatis uiam septempliciter muniuerit; et exponit illud apostoli: quia neque mors neque uita et cetera separare nos possint a caritate dei; et quod saluberrime in ecclesia rationem praecedat auctoritas. ex libro de moribus ecclesiae catholicae. X. 25. De principio genesis. ex libro confessionum XII. Item de eodem principio, quod magis prosit multiplex sensuum prolatio
Abbreviated transcription (Latin):
ris ex li̵ de consensu euan gelis¬
X Quid plato possit siuiuens int̃rga¬
r&ur dexpiana religione respon¬
dere quȩ in commutabili ueritate
iđ dõ in hȩrere mentem doceat.
quȩq uariis morbis diuersa con¬
gruenter doctrine medella suc¬
currens omnib: &iã communiter
clamat nolite diligere mundum.
& qualiter ecđa gentib her&icir&
scis maticis atq iudȩis utatur exlib̃
deueras religione
Iuam congrue hominibus sapienti
adĩ x̃s humanitate subuenerit
quinatus matrem quã ad turbas
loquens. & ad aquã inuinum uer¬
tendã negauerit decruce cognitã
discipulo comm̃darit. Cuius tota
uita disciplina mor& fuerit. itaut
nullum peccatum amittatur nisi
dum aut app&untur quȩ condemp¬
sit aut fugiuntur quȩ ille sustenuit¬
& demodis doctrine eius
exlibrd sup̃ script
Arguit uoluptuo soscuriosos super¬
bos. singulis conp&enter aptans
tionem uitȩ quȩ tria intriplici
quoque temptatione per auctorẽ
uinci. & quod carnales necessitudi¬

Expanded text:
ris. ex libro de consensu euangelis Quid Plato posset si uiuens interrogaretur de christiana religione respondere, quae incommutabili ueritati, id est deo, inhaerere mentem doceat quaeque uariis morbis diuersa congruenter doctrinae medella succurrens omnibus etiam communiter clamat: nolite diligere mundum; et qualiter ecclesia gentibus, haereticis, schismaticis atque Iudaeis utatur. ex libro de uera religione. 20. Quam congrue hominibus sapientia dei Christus humanitate subuenerit, qui natus matrem, quam ad turbas loquens et ad aquam in uinum uertendam negauerit, de cruce cognitam discipulo commendarit; cuius tota uita disciplina morum fuerit, ita ut nullum peccatum admittatur, nisi dum aut appetuntur quae contemsit aut fugiuntur quae ille sustinuit; et de modis doctrinae eius. ei libro supra scripto. 21. Arguit uoluptuosos, curiosos, superbos, singulis competenter aptans tionem uitae, quae tria in triplici quoque temtatione per auctorem uinci; et quod carnales necessitudi
Abbreviated transcription (Latin):
cere uoluntatem suam. seduo luntatẽ
eius a quo missus est: Non sicutille qui
elegit facere uoluntatem suã non eiaqo
factus est: merito sicut ꝑunius in oboe¬
dientiam peccatores constitutis multi:
Ita & perunius oboediendiam iusti
constituuntur multi: quia sicut inadã
omnes moriuntur. sic & intpõ omnes
uiui ficabuntur: Frustraaũ non nulli

Expanded text:
cere uoluntatem suam, sed uoluntatem cere uoluntatem suam, sed uoluntatem eius a quo missus est; non sicut ille qui elegit facere uoluntatem suam, non eius a quo factus est. merito sicut per unius inoboedientiam peccatores constituti sunt multi, ita et per unius oboedientiam iusti constituuntur multi; quia sicut in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes uiuificabuntur. Frustra autem nonnulli
Abbreviated transcription (Latin):
ero tribuer&ur qui ex genere i frahel¬
factus: emmanuel nobiscum ds̃. recon¬
cilia uit nos dõ. hominum & dĩ homo
mediator : uerbũ apud dm̃. caro autẽ
apud nor : uerbũ caro inter dm̃ & nos
deillo quippe proph& adicit : priusquã
sciat puerbonum aut malum: contẽp¬
n& malitiã. ut eligatbonum: quomo¬
do quod nescit. aut contempnit autelȩ¬
git : nisi quia hac duo sciuntur : Aliter ꝑ
prudentiã boni aliter ꝑ experientiã
mali ͤ prudentiã boni malũ scitur. &¬
si non sentitur: Ten&ur enim bonũ-
sentiat malum: Item ꝑ experienti am
mali scitur bonũ quo quiã miserti
sentit. cuidebono amissio male fue¬
rit: prius quã scir& ergo puer ꝑ ex¬
perientiã autbonũ quo carer&. aut
malũ quod boni amissio. sentir& :
Contempsitmalũ uteliger & bonũ
idest noluitamittere quod habebat.
Nesentir& amittendo. quod a mitere
non debebat: Singulare exemplum
oboedientiȩ: quippe quinonuenit fa¬

Expanded text:
ero tribuerero tribuerfactus Emmanuel nobiscum Deus, reconciliavit nos Deo hominum et Dei homo mediator; Verbum apud Deum, caro autem apud nos; Verbum caro inter Deum et nos. De illo quippe propheta dicit: Priusquam sciat puer bonum aut malum, contemnet malitiam, ut eligat bonum. Quomodo quod nescit aut contemnit aut eligit, nisi quia haec duo sciuntur, aliter per prudentiam boni, aliter per experientiam mali? Per prudentiam boni malum scitur, etsi non sentitur. Tenerur enim bonum sentiatur malum. Item per experientiam mali scitur bonum, quoniam quid sentit, cui de bono amissrit. priusquam sciret ergo puer per experientiam aut bonum, quo careret, aut malum, quod boni amissione sentiret, contemsit malum, ut eligeret bonum, id est, noluit amittere quod habebat, ne sentiret amittendo quod amittere non debebat: singulare exemplum oboedientiae; quippe qui non uenit fa
Abbreviated transcription (Latin):
bili adherst amando atque seruiendo
rationali & propria uoluntate. Ideo
quippe & haec magni boninaturae
quia & hoc accepit ut possit sum mi
boni adherere naturȩ. Quod si nolu¬
erit bono se priuat: et hoc eim alum ẽ
unde periustitiã dĩ. &iã crutiatus con¬
sequitur ouid enimtam iniquũ. quam
ut benesit desertoriboni Nequeullo
modo fieri potest ut ista sit sed ali quan¬
do amissis superiorisboni nonsentitꝰ
malum: cum hab&ur quod amatũ ẽ
inferius bonum: Sed diuina iustitia ẽ.
ut qui uoluntate amisit quo damarede¬
huit. amittat cum dolore qđ amauit
Dum naturarum creator ubique laud&:
adhuc enim estbonũ. quod dol& amissũ
bonum: Nam nisiali quod bonũ reman¬
siss& in natura nullius boni amissi do¬
lor ess& inpoena: Cũm autem sine ma¬
lo experim̃to placeat bonũ. idestutan¬
tequã boni amissione̾ sentiat eligat
tenere ne amittat: Supra omnes ho¬
mines p̃dicandus est: sed hoc nisicuius¬
dam singularis laudis ess&. Non illipu¬

Expanded text:
bili adhaeserit amando atque seruiendo rationali et propria uoluntate. ideo quippe et haec magni boni natura est, quia et hoc accepit, ut possit summi boni adhaerere naturae; quod si noluerit, bono se priuat, et hoc ei . malum est, unde per iustitiam dei etiam cruciatus consequitur. quid enim tam iniquum quam ut bene sit desertori boni? neque ullo modo fieri potest ut ita sit, sed aliquando amissi. superioris boni non sentitur malum, cum habetur quod amatum est inferius bonum. sed diuina iustitia est, ut qui uoluntate amisit quod amare debuit, amittat cum dolore quod amauit, dum naturarum creator ubique laudetur. adhuc enim est bonum quod dolet amissum bonum; nam nisi aliquod bonum remansisset in natura, nullus boni amissi dolor esset in poena. cum autem sine mali experimento placet bonum, id est ut, antequam boni amissionem sentiat, eligat tenere ne amittat, supra omnes homines praedicandus est. sed hoc nisi cuiusdam singularis laudis esset, non illi pu
Abbreviated transcription (Latin):
adutr&q concinuit: cum inea fier&
interiores hominis sacram̃tum. ex¬
terions exemplum: Interions enĩ
hominis nr̃i sacramento data est
uoxilla pertinens ad mostem animȩ

Expanded text:
ad utrumque concinuit, cum in ea fieret interioris hominis sacramentum, exterioris exemplum. interioris enim hominis nostri sacramento data est uox illa pertinens ad mortem anim
Abbreviated transcription (Latin):
suam: Nequeenim fuit peccator
autim pius. ut eitam quã spũmor¬
tuoͫ interiorẽ bominẽ renouare
opus ess& : & tam quam resipiscen¬
do aduitam iustitiȩ renouari.
Sed indutus came martali. & solamo¬
Nens. sola resurgens: easola nobir¬

Expanded text:
suam. neque enim fuit peccator aut impius, ut ei tamquam spiritu mortuo in interiore homine renouari opus esset et tamquam resipiscendo ad uitam iustitiae reuocari; sed indutus carne mortali et sola moriens, sola resurgens, ea sola nobi
Abbreviated transcription (Latin):
dõ potiur. a quo he potestardatur:
quantum insublimi & spiritali sede
in commutabilis iudicat. : Nam & dã¬
natis iniquis. &iam in i& allo seruit
aqua & ignir. &terra. ut faciant inde
quoduolunt. sed quantum sinitur.⁊
N& sane creatorer. illimali angelidi¬
cendisunt : quia perillor magi. resiste
tes famulo dĩ. ranar & sespentes fecer̃:
non enĩ eas ipsi creauerunt: Omnium
quippe rera quȩ corporaliter uisibilit̃¬
que nascuntur. occulta quae clam
semina. in istis cosporeis mundihuius
elementir Alia sunt enim he iam¬
& conspicua osulis nosaris. ex fructib:
& animantib. aliauers illa ꝯcculta
istorum seminum semina Vndiuben¬
te cseatore prð duxit aqua primana¬
tatilia¬
malia ⁊ Neque enimtunc huiur ce

Expanded text:
deo potius, a quo haec potestas datur, deo potius, a quo haec potestas datur, quantum in sublimi et spiritali sede incommutabilis iudicat. nam et damnatis iniquis etiam in metallo seruit aqua et ignis et terra, ut faciant inde quod uolunt; sed quantum sinitur. nec sane creatores illi mali angeli dicendi sunt, qtes famulo Dei ranas et serpentes fecerunt: non enim ipsi eas creaverunt. Omnium quippe rerum quae corporaliter visibiliterque nascuntur, occulta quaedam semina in istis corporeis mundi hujus elementis latent. Alia sunt enim haec jam conspicua oculis nostris ex fructibus et animantibus, alia vero illa occulta istorum seminum semina, unde jubente Creatore produxit aqua prima natatilimalia . Neque enim tunc in
Abbreviated transcription (Latin):
egyptius populus celebratur ibi
certe deficientes magi dixerunt.
digitus dĩ est Hocunde & intellegi
clatur: neipsos quidem trans gresso¬
res angelos. &henas potestates.
inimamistã caliginem tamquam
in sui generis carcerem: ab illius subli¬
mis & henȩ puritatis habitatione
d& rusas ꝑ quas magice astes poss̃
quicquid possunt: ualere aliquid¬
testate: Datur aũ uł ad fallendor
fallaces sicut in egyptios: sed in ipsos
& iam magos clataest: utin eorum
spirituum seductione uiderentur
ad mirandi aquib fiebant adĩ uerita¬
te dam nandi: uł ad monendor fi¬
deles. natale aliquid facere prs
magno desiderent: Prdpterqđ
&iã nobis scripturȩ auctoritater̃
prddita : uel ad exercendã prs bandã.
mani festandam que uistorũ pati¬
entiam. Neque enim prauauisi¬
bilium miraculor potentiaiob
cuncta quȩ habuit amisit & filior.
& ipsam corsons sanitatem N&
ideo putandum est istis tranrgres¬
soribus angelis ad nutum seruire
hanc uisibilium rer& matenam: sed

Expanded text:
egyptius populus caedebatur. ibi certe deficientes magi dixerunt: digitus dei est hoc. unde et intellegi datur ne ipsos quidem transgressores angelos, aetherias potestates in imam istam caliginem tamquam in sui generis carcerem ab illius sublimis aetheriae puritatis habitatione detrusas, per quas magicae artes possunt quidquid possunt, ualere aliquidtestate. datur autem uel ad fallendos fallaces, sicut in Aegyptios et in ipsos etiam magos data est, ut in eorum spirituum seductione uiderentur admirandi a quibus fiebant a dei ueritate damnandi; uel ad monendos fideles, ne tale aliquid facere pro magno desiderent, propter quod etiam nobis scripturae auctoritate sunt prodita; uel ad exercendam, probandam manifestandamque iustorum patientiam; neque enim parua uisibilium miraculorum potentia Iob cuncta quae habuit amisit, et filios et ipsam corporis sanitatem. Nec ideo putandum est istis transgressoribus angelis ad nutum seruire hanc uisibilium rerum materiam, sed
Abbreviated transcription (Latin):
& iudicium facere: quia filius hominisẽ :
Hic ostendit quod in ea carneueniet iu¬
dicaturus inquauenerat iudicandus
Ad hocenimait. quõ filius hominis ẽ: Ac
deinde subiungens undeait Nolite in¬
quid mirarihoc quia ueni& hora inqua
om̃s qui in monum̃tis sunt. audient uo¬
ceme̾ĩ & procedent quibon afecerunt.
inresurrectionẽuitȩ : Quiuero mala
egerunt. inresurrectionẽ iudicii. Hocẽ
illudiudiciũ. quod paulo ante sicut nunc
prodamnatione posueratdicens Qui ũ¬
bũ meũ audit &creditei quimisit me:
hab& uitã &ernam. & iniudiciũ nonue¬
ni& sed transeat᷑ demorte inuitã: Idest

Expanded text:
et iudicium facere, quia filius hominis est. et iudicium facere, quia filius hominis est. hic ostendit quod in ea carne ueniet iudicaturus, in qua uenerat iudicandus. ad hoc enim ait: quoniam filius hominis est; ac deinde subiungens Unde agimus: nolite, inquit, mirari hoc, quia ueniet hora, in qua omnes, qui in monumentis sunt, audient uocem eiin resurrectionem vitae, qui vero mala egerunt in resurrectionem judicii. Hoc est illud judicium quod paulo ante sicut nunc pro damnatione posuerat dicens: Qui verbum meum audit et credit ei qui misit me, habet vitam aeternam, et in judicium non veni
Abbreviated transcription (Latin):
itaq: mortui sunt inpeccatir: Nemine ꝓror¬
sus excepto siue originalib siue&ĩã uolun¬
tate additir. uelignorando: uelsciendo
nec faciendo quodiustumẽ: & proomnib
mortius uiuus mortuus c̃unus: idẽnullũ¬
habens omninopeccatum. Vt qui per
remissionempeccatorũ uiuunt. iã non
sibi uiuant sed ei qui proomnib mor¬
tuus ẽ propt̃ peccatanrã. & resurrexit
propt̃ iustificationem nram: ut creden¬
tes in eum qui iustificat impiũ eximpi¬
xate iustificate tamquã ex morte ui¬
uificate ad primã resurrectionẽ quȩ
nuncẽ pertinere possimus: Adhanc
enim primam ñ ꝑtinent. isi quibeati
erunt inxernum: Ad secundã uero de
quauꝰox locuturus ẽ : & beatos pertinere
docebit & miseros: Istaẽ & misericor¬
diȩ : illa iuidicia: Propter quod in psalmo
scriptum ẽ: Miseri cordiam &iudiciũ¬
cantabo dñe. De quo udicio consequent̃
adiunxit atqait. &x potestatem dedit ei

Expanded text:
itaque mortui sunt in peccatis, nemine proritaque mortui sunt in peccatis, nemine prorsus excepto, siue originalibus siue etiam uoluntate additis, uel ignorando uel sciendo nec faciendo quod iustum est; et pro omnibus mortuis uiuus mortuus est unus, id est nulluhabens omnino peccatum; ut, qui per remissionem peccatorum uiuunt, iam non sibi uiuant, sed ei, qui pro omnibus mortuus est propter peccata nostra et resurrexit propter iustificationem nostram, ut credentes in eum, qui iustificat inpium, ex inpietate iustificati, tamquam ex morte uiuificati, ad primam resurrectionem, quae nunc est, pertinere possimus. Ad hanc enim primam non pertinent, nisi qui beati erunt in aeternum; ad secundam uero, de qua mox locuturus est, et beatos pertinere docebit et miseros. Ista est misericordiae, illa iudicii. Propter quod in psalmo scriptum est: Misericordiam et iudiciuquenter adiunxit atque ait: et potestatem dedit ei
Abbreviated transcription (Latin):
& qui audiunt uiuent Sicut aũpãt hab&
uitam insem& ipso. sic dedit & filio habere
uitam insem& ipso: Nondum desecun¬
da resurrectione id estcorporũ loquitur.
quȩ in finẽ futura est : Sed de prima quȩ
nuncest: hanc quippe ut distinguer& ait:
Venit hora & nuncẽ. quando nonistacor¬
porum sed animarum ẽ: Habentenim
& animȩ mortẽ suã inimpi&ate atque
peccatis: scdm̃ quã mortem mortui s unt:
De quib: idemdm̃s ait: Sine mortuos sepe¬
lire mortuos suos : Vt scilic& in anima mor¬
tui incorpore mortuos sepelirent: Propt̃
istius ergo impi&ate & iniquitate in ani¬
mamortuas : Venit inquid hora & nuncẽ.
quando mortui audient uocem filiidĩ: &
qui audierint uiuent: Qui audier intdix
hicullam differentiam bonorum & ma¬
lorum: Omnib: enim bonũ est audire
uocemei & uiuere aduitã pi&atis. exim¬
pi&atis morte transeundo: Dequamorte
ait apłspaulus: Ergo om̃s mortiu sunt. &
Sut qui uiuunt. iam ñ si

Expanded text:
 qui audierint uiuent. Sicut enim Pater habet uitam in semet ipso, sic dedit et Filio habere uitam in semet ipso. Nondum de secunda resurrectione, id est corporum, loquitur, quae in fine futura est, sed de prima, quae nunc est. Hanc quippe ut distingueret, ait: Venit hora, et nunc est. Non autem ista corporum, sed animarum est. Habent enim et animae mortem suam in inpietate adque peccatis, secundum quam mortem mortui sunt, de quibus idem Dominus ait: Sine mortuos sepelire mortuos suos; ut scilicet in anima mortui in corpore mortuos sepelirent. Propter istos ergo inpietate et iniquitate in anima mortuos: Venit, inquit, hora, et nunc est, quando mortui audient uocem filii Dei; et qui audierint, uiuent. Qui audierint dixit hic ullam differentiam bonorum et malorum. Omnibus enim bonum est audire uocem eius et uiuere ad uitam pietatis ex inpietatis morte transeundo. De qua morte ait apostolus Paulus: Ergo omnes mortui sunt, et ut qui uiuunt iam non si
Abbreviated transcription (Latin):
UI MOBIS
PREBENS ASUPER¬
BIS STULTE FECIS SC¬
PUTATA
ESE HUMAUUM GE¬
UUS DECONTRARIIS ETDISSIOILIB
cuRANS EXEONẼ LIR I

Expanded text:
 nobis praebens, superbis stulte fecputata est humanum genus, de contrariis et de similibus curans; ex eodem libro I
Abbreviated transcription (Latin):
ostendis nobis quia hȩc facisꝰ &
dnr: soluite templũ hoc: & trib dieb
excitabo illud: qđ sacram̃tũ iudȩi ñ
intellegentes dixerunt: quad ragin¬
ta sexannis aedificatũ ẽ tem plũ hoc
&tudicis. trib dieb excitabo illud:¬

Expanded text:
ec facis? et dominus: soluite templum hoc, et tribus diebus excitabo illud. quod sacramentum Iudaei non intellegentes dixerunt: XLVI annis aedificatum est templum hoc, et tu dicis: tribus diebus excitabo illud
Abbreviated transcription (Latin):
non peccandi facillitate Istiãu.
nondico terrentemundo. sed se¬
uiente nestarent : st&erunt in fi¬
tia quȩ fuerat relicturus: Iste fu¬
tura quȩ accepturi erant. non ui¬
derent: unde hoc. nisidonante il¬
lo a quo misericordiam consecu¬
tisunt. ut fideles essent: a quo
acceperunt sp̃m nontimoris quo
ꝑsequentib cederent : Seduir tu¬
tis & caritatis & continenuae.
quo cunctaminantia: cuncta inui¬
tantia cuncta cruciantia: supe¬
rarent Illiergo sinepeccato ullo
data est cum qua conditur ẽ uolun¬
tas libera: & eam fecit seriire pec¬
cato: horum uero cum fus s& uo¬
luntar serua peccati Liberata est
perillum quidix̃ siuos filius libe¬
rauerit: tunquerȩ liberieritir.
&accepit tantam ꝑ istam gratiã
libertatem ut quam uis quam diu

Expanded text:
non peccandi facilitate: isti autem, non dico terrente mundo, sed saeviente ne starent, steterunt in fitia quae fuerat relicturus, isti futura quae accepturi fuerant non viderent. Unde hoc, nisi donante illo, a quo misericordiam consecuti sunt ut fidelacceperunt spiritum non timoris, quo persequentibus cederent, sed uirtutis et caritatis et continentiae, quo cuncta minantia, cuncta inuitantia, cuncta cruciantia superarent? illi ergo sine peccato ullo data est cum qua conditus est uoluntas libera, et eam fecit seruire peccato; horum uero cum fuisset uoluntas serua peccati, liberata est per illum qui dixit: si uos filius liberauerit, tunc uere liberi eritis, et acceperunt tantam per istam gratiam liberta
Abbreviated transcription (Latin):
uestio deepistola corinthiorũ be¬
ati pauli apostoli ubidicit. Omne
peccatum quod cumq fecerit homo
& tracos pusest: quiaũ fornicatur in
corpus proprium peccat: Nescio sipos¬
sit ad liquidum dissolui quã uispos¬
sit donantednõ aliquid indeproba¬
biliterdici. Ita enim pro funda est.
Namcũ superius in eadem epistola a pos¬
tolus dicer&. uolite errare : neq: for¬
nicatores neq: idolis seruientes. ne¬
q: ad ulteri. neq: molles. neq: mascu

Expanded text:
estio de Epistola Corinthiorum beati Pauli apostoli ubi dicit: Omne peccatum quodcunque fecerit homo, extra corpus est; qui autem fornicatur, in corpus proprium peccat, nescio si possit ad liquidum dissolvi, quamvis possit, donante Domino, aliquid inde probabiliter dici; ita enim profunda est. Nam cum superius in eadem Epistola Apostolus diceret: Nolite errare, neque fornicatores, neque idolis servientes, neque adulteri, neque molles
Abbreviated transcription (Latin):
mur: Videamur extrasane ut dis¬
cantur am moneo : quam uis superi¬
uridam monuerim: idẽ in secundo
libro ubidelinguarum necessaria
cognitione disserui Nã lit tere a
quib ipsa grã matica nom̃ accepit:
Grã mata enim grecilitteras uocant.
signautiq sunt sonorũ adarticula¬
tam uocẽ quꝰa loquimur ꝑtinentiũ :
istorum aũ troporũ ñ solum exem

Expanded text:
 videamur. Extra sane ut discantur admoneo, quamvis jam superius id admonuerim, id est, in secundo libro, ubi de linguarum necessaria cognitione disserui. Nam litterae, a quibus ipsa grammatica nomen accepit, Γράμματα enim Graeci litteras vocant, signa utique sunt sonorum ad articulatam vocem qua loquimur pertinentium. Istorum autem troporum non solum exem