comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ notos ñ sustinens. uel potiꝰ ñ ꝑmissus
ob magnitudinem criminis. succuixit
lumbos suos ⁊ iter qua nesciebat arri¬
puit. factus girouagus ⁊ profugus super
terram. Cumq mendicare cepisset : po¬
suit in sumptui euangelium. nãlitteratꝰ
erat. Et uenale distrahens uerbum dei:
euangelizabat ut manducaret. Si quid
supra uictum elicere poterat asimplicio¬
ribus populi. uel ab aliqua matronarũ.
io ludendo aleis. aut certe i usus turpi¬
ores turpiter effundebat. freq̃nt̾ siqͥdẽ
post diurnum populi plausum nocte in¬
setuta cum meretricib inuentus est. pre¬
dicator insignis. ⁊ interdum etiam cum
coniugatis. Inquire si placet uir nobilis
quomodo de lausenna exierit. quomodo
de cenomanuis. quomodo de pictaui. qͦ¬
modo de burdegali. nec patet ei uspram
reuersionis aditus. utpote qͥ feda post se
ubiq reliquerit uestigia. Tu de tali arbo¬
re tandem bonos sperabas fructꝰ. Terre

Expanded text:
et notos non sustinens, vel potius non permissus et notos non sustinens, vel potius non permissus ob magnitudinem criminis, succinxit lumbos suos, et iter qua nesciebat, arribuit, factus gyrovagus et profugus super terram. Cumque mendicare coepisset, posuit in sumptu Evangelium nam litteratus erat, et venale distrahens verbum Dei, evangelizabat ut manducaret. Si quid supra victum elicere poterat a simplicioribus populi, vel ab aliqua matronarum, id ludendo aleis, aut certe in usus turpiores turpiter effundebat. Frequenter siquidem post diurnum populi plausum, nocte insecuta cum meretricibus inventus est praedicator insignis, et interdum etiam cum conjugatis. Inquire, si placet, vir nobilis, quomodo de Lausana civitate exierit; quomodo de Cenomannis; quomodo de Pictavi; quomodo de Burdegali: nec patet ei uspiam reversionis aditus, utpote qui foeda post se ubique reliquerit vestigia. Tu de tali arbore tandem bonos sperabas fructus? Terrae
Abbreviated transcription (Latin):
credere oculis fefellisse priores. exrasse
posteros. totum mundum eciã post effu¬
sum xp̃i sanguinem perditum iri. et ad
solos quos decepit totas miserationum
dei diuitias ⁊ uniuersitatis gr̃am per¬
uenisse. Et nunc huius rei gratia liceit
in multa corporis infirmitate it᷑ arcipus
adhas partes quas potissimum singłaris
ferus depaseitur. dum ñ est qui resistat
neq qui saluum faciat. Quuppe de tota
frantia pro simili effugatus malicia. has
solas sibi inuenit expositas. in quib fidu¬
cialiter sub tuo dominatu in gregem xp̃i
toto furore bathatur. Quod tuo ne honori
congrirat pͥnceps illustris ipse iudicato.
Nec mirum tamen si serpens ille callidus
decepit te. quippe speciempietatis habens
cuius uirtutem penitus abnegauit. Sed
nunc audi quis ille sit. Homo apostata est
qui relicto religionis habitu. nã monachꝰ
extitit. ad spurcitias carnis ⁊ seculi tan¬
Pre confusione aut habitare int̾ cognatos

Expanded text:
credere oculis: fefellisse priores, errare credere oculis: fefellisse priores, errare posteros: totum mundum etiam post effusum Christi sanguinem perditum iri: et ad solos, quos decipit, totas miserationum Dei divitias, et universitatis gratiam pervenisse. Et nunc hujus rei gratia, licet in multa corporis infirmitate, iter arripui ad has partes, quas potissimum singularis ferus 238 depascitur, dum non est qui resistat, neque qui salvum faciat. Quippe de tota Francia pro simili effugatus malitia, has solas sibi invenit expositas; in quibus fiducialiter sub tuo dominatu in gregem Christi toto furore bacchatur, quod tuone honori congruat, princeps illustris, ipse judicato. Nec mirum tamen, si serpens ille callidus decepit te, quippe speciem pietatis habens, cujus virtutem penitus abnegavit. 3. Sed nunc audi quis ille sit. Homo apostata est: qui relicto religionis habitu nam monachus exstitit , ad spurcitias carnis et saeculi, tanPrae confusione autem habitare inter cognatos
Abbreviated transcription (Latin):
Inuidia hec diabolica est. Inudia hac mors
uitrauit in orbem terrarum. An putat
paruulos saluatore ñ egere quia paruuli
sunt: Si ita est. ergo gratis magnꝰ dñs
factus est paruus. ut omittam quod fla¬
gellatus est. quod sputis illitus est. qd̾
cruci affixus. quod mortuus est. Non est
hic homo a deo qui sic contraria deo ⁊ facit
⁊ loquitur. Prohdolor. auditur tamen a
pluribus. et populum qui ÷ͥ credat habet
Oinfelicissimum populum. ad uocẽ uniꝰ
heretiti siluerunt in eo omnes propħice
xp̃i fide ecunctis nationib ecclesia. uno
ueritatis spiritu cecinerunt. Eego fefel¬
lerunt diuina oracula. fallunt᷑ omniũ
oculi ⁊ animi. qui quod legunt predictũ
intuentur impletum: Quam certe mani¬
festam omnib u̾itatem solus iste stupen¬
da ⁊ prorsus udaita cecitate aut nõ ui¬
dens. aut inuidens adimpletam. simui
nescio qua arte diabolica persuasit popłõ
stulto ⁊ insipienti de re manifesta. nͥ suis

Expanded text:
Invidia haec diabolica est: invidia hac mors Invidia haec diabolica est: invidia hac mors intravit in orbem terrarum. An putat parvulos Salvatore non egere, quia parvuli sunt? Si ita est, ergo gratis magnus Dominus factus est parvus: ut omittam, quod flagellatus est, quod sputis illitus, quod cruci affixus, quod denique mortuus est. 2. Non est hic homo a Deo, qui sic contrario Deo et facit, et loquitur. Proh dolor! auditur tamen a pluribus; et populum qui sibi credat, habet. O infelicissimum populum! Ad vocem unius haeretici siluerunt in eo omnes propheticChristi fide e cunctis nationibus Ecclesia, uno veritatis spiritu cecinerunt. Ergo fefellerunt divina oracula, falluntur omnium oculi et animi; qui quod legunt praedictum, intuentur impletum. Quam certe manifestam omnibus veritatem solus iste stupenda, et prorsus Judaica caecitate, aut non videns, aut invidens adimpletam, simul nescio qua arte diabolica persuasit populo stulto et insipienti, de re manifesta nec suis
Abbreviated transcription (Latin):
dei fecit ⁊ facit cotidie heuricus heretitꝰ
uersatur in terra sub uestimentis ouiũ
lupus rapax. s ad domini designationem
a fructibus eius cognoscimus eum. Basili¬
ce sine plebibus. plebes sine sacerdotibus.
sacerdotes sine debita reuerentia sunt: et
sine xp̃o deniq xp̃iam. Ecclesie sẏnagoge
reputantur. sanstuarium dei sanctũ esse¬
negatur. sacramenta ñ satra censentur.
dies festiis frustrantur sollempniis. Mo¬
riuntur homines in peccatis suis. rapiun¬
tur anime ad tribunal terrificum. Heu
nec penitentia reconciliati. nec sancta cõ
xp̃i intercluditur uita: dum baptismni ne¬
gatur gratia. nec saluti ꝓpinqͣre sinunt᷑.
saluatore licet pie clamitante pro eis. Si
uite paruulos uenire ad me. Ergo ne qui
homines ⁊ iumenta saluauit. quemadino¬
dum multiplicauit misericordiam siam
deus. ad solos tm̃ innocentes non patitur
eamdem tam multam misericordia per¬
uenire: Quid queso quid inuidet ꝑuulis
saluatorem paruulum qui natus est eis:

Expanded text:
Dei fecit et facit quotidie Henricus haereticus? Versatur in terra vestra sub vestimentis ovium lupus rapax: sed ad Domini designationem, a fructibus ejus cognoscimus illum . Basilicae sine plebibus, plebes sine sacerdotibus, sacerdotes sine debita reverentia sunt, et sine Christo denique Christiani. Ecclesiae synagogae reputantur; sanctuarium Dei sanctum essenegatur: Sacramenta non sacra censentur: dies festivis frustrantur solemniis. Moriuntur homines in peccatis suis: rapiuntur animae passim ad tribunal terrificum, heu! nec poenitentia reconciliati, nec sancta  alChristi intercluditur vita, dum Baptismi negatur gratia: nec saluti propinquare sinuntur, Salvatore licet pie clamante pro eis: Sinite, inquit, parvulos venire ad me . Ergone qui homines et jumenta salvavit, quemadmodum multiplicavit misericordiam suam Deus, ad solos tamen innocentes non patitur eamdem tam multam misericordiam pervenire? Quid, quaeso, quid invidet parvulis Salvatorem parvulum, qui natus est eis!
Abbreviated transcription (Latin):
eum accuso apud patrem. est qͥ eũ accuset
liber suus. in quo sibi male complacuit.
Cum de trinitate loquitur: sapit arriũ.
cum de gratia loquitur: sapit pelagium.
cum de persona xp̃i. sapit nestoriũ. Miꝰ
de uestraequitate presumo si du uos roga¬
uero. ut in causa xp̃i nullum xp̃o p̃ponatis.
Illud autem scitote quia expedit uobis qͥbꝰ
potestas data est a domino. expedit eccłie
tium imponatur cuius maledictione os
ꝑlenum est ⁊ amaritudine ⁊ dolo. Ad iosceli

Expanded text:
eum accuso apud Patrem: est qui eum accuset eum accuso apud Patrem: est qui eum accuset liber suus, in quo sibi male complacuit. Cum de Trinitate loquitur, sapit Arium: cum de gratia, sapit Pelagium: cum de persona Christi, sapit Nestorium. Minus de vestra aequitate praesumo, si diu vos rogavero, ut in causa Christi nullum Christo praeponatis. Illud autem scitote, quia expedit vobis, quibus potestas data est a Domino; expedit Ecclesiae tium imponatur, cujus maledictione os plenum est, et amaritudine, et dolo. EPISTOLA
Abbreviated transcription (Latin):
cdareualł. uocatus abbas. ñ declinare ad
dexteram nec ad sinistram. Inuriã facio
uobis si aliquem a uobis ita diligi credã
ut cum eo pariter eius errores diligatis.
Quisquis enim sic aliquem diligit: nond̃
nouit quemadmod̾ oporteat eum dilig̾e.
Talis namq dilectio terrena est. animalis
diabolita. nocens eque diligenti atq dilec¬
to. Existiment alii de aliis prout uosunt.
ego adhuc de uobis existimare ñ possum
am pertinet equitatis. Quidam prius iu¬
dicant ⁊ postea probant. ego depotione
utrum dulcis sit an amara : ante gustũ
ũ iudicabo. Magister petrus in lib̾s sius
prophanas uocum nouitates inducit et
sensuum. disputans de fide contra fidem.
uerbis legis legem impugnat. Nchil ui¬
det per speculum ⁊ in enigiate. sed facie
ad faciem omnia intuetur: ambulans
in magnis ⁊ mirabilib superse. Melius
illierat si iuxta titulum libri sui se ipsum
cognosceret. nec egrederetur mensuram
suam. s saperet ad sobrietatem. Ego non

Expanded text:
Clarae-Vallis vocatus abbas, non declinare ad dexteram, nec ad sinistram. Injuriam facio vobis, si aliquem a vobis ita diligi credam, ut cum eo pariter ejus errores diligatis Quisquis enim sic aliquem diligit, nondum novit quemadmodum oportet eum diligere. Talis namque dilectio terrena est, animalis, diabolica, nocens aeque diligenti atque dilecto. Existiment alii de aliis prout volunt: ego adhuc de vobis aestimare non possum,am pertinet aequitatis. Quidam prius judicant, et postea probant: ego de potione, utrum dulcis sit an amara, ante gustum non judicabo. Magister Petrus in libris suis profanas vocum novitates inducit et sensuum: disputans de fide contra fidem, verbis legis legem impugnat. Nihil videt per speculum et in aenigmate; sed facie ad faciem omnia intuetur, ambulans in magnis et in miribilibus super se. Melius illi erat, si juxta titulum libri sui, se ipsum cognosceret, nec egrederetur mensuram suam, sed saperet ad sobrietatem. Ego non
Abbreviated transcription (Latin):
morrei in gladio ⁊ arcu suo. In omnib tñ
operibus tius memento te esse hominẽ.
⁊ timor eius qui aufert sp̃m principum
semper sit ante oculos tuos. Quantorum
in breui romanorum pontificum mortes
tius oculis aspexisti. Ipsi te decessores tui
tue certissime ⁊ citissime decessionis admo¬
ueant.⁊ moditum tempus dominatõis
eoꝵ paucitatem dierum tuoꝵ ñciet tibi
Iugi prouide meditatione inter huius
transeuntis glorie blandim̃ta memorare
nouissima tua. quia quib successisti in
sedem: ipsos sine dubio seq̃ris ad mortẽ.

Expanded text:
morrhaei in gladio et arcu suo. In omnibus tamen morrhaei in gladio et arcu suo. In omnibus tamen operibus tuis memento te esse hominem, et timor ejus qui aufert spiritum principum, semper sit ante oculos tuos. Quantorum in brevi Romanorum Pontificum mortes tuis oculis aspexisti! Ipsi te praedecessores tui tuae certissimae et citissimae decessionis admoneant; et modicum tempus dominationis eorum paucitatem dierum tuorum nuntiet tibi. Jugi proinde meditatione inter hujus transeuntis gloriae blandimenta, memorare novissima tua: quia quibus successisti in sedem, ipsos sine dubio sequeris ad mortem.
Abbreviated transcription (Latin):
O uox tonitrui. o uox magnificentie et
uirtutis. ad cuius terrorem confundant᷑
⁊ conuertantur retrorsum om̃s qui oder̃t
syon. Hoc uehementer expectat ⁊ om̃i no
expetit a te mater tua. Hoc filii matͥs tue
pusilli cum maiorib desiderant. Hoc suspi¬
rant ut plantatio quam ñ plantauit pat̾
celestis manibus tius eradiceturi ad hoc
enim constitutus es super gentes ⁊ regna
ut euellas ⁊ destruas ⁊ edifices et plantes
Multi audito hoc uerbo dixerunt apud se.
Iam securis ad radicem arboꝵ posita est.
Multi dicunt in corde suo. flores apparue¬
runt in terra nostra. tempus putationis
aduenit. in quo sarmentasterilia reciden¬
tur. ut ea que preualent uberius fructũ
ferant. Confortare igitur et esto robustꝰ
manus tue inceruicib inimicorum tuoꝵ
uendica tͥ animi constantia ⁊ iugore sp̃s
partem quam dedit extra fratres tuos om
iipotens pater. quam ⁊ tulit de manu a¬

Expanded text:
O vox tonitrui! o vox magnificentiae et O vox tonitrui! o vox magnificentiae et virtutis! ad cujus terrorem confundantur et convertantur retrorsum omnes qui oderunt Sion! Hoc vehementer exspectat et omnino expetit a te mater tua; hoc filii matris tuae, pusilli cum majoribus desiderant, hoc suspirant: ut omnis plantatio, quam non plantavit Pater coelestis, tuis manibus eradicetur. Ad hoc enim constitutus es super gentes et regna, ut evellas, et destruas; et aedifices, et plantes. Multi audito hoc verbo dixerunt apud se: Jam securis ad radicem arborum posita est. Multi dicunt in corde suo: Flores apparuerunt in terra nostra, tempus putationis advenit, in quo sarmenta sterilia recidentur, ut ea quae praevalent, uberius fructum afferant. 7. Confortare igitur, et esto robustus: manus tuae in cervicibus inimicorum tuorum. Vindica tibi animi constantia et vigore spiritus partem, quam dedit extra fratres tuos tibi omnipotens Pater, quam et tulit de manu A
Abbreviated transcription (Latin):
est tamen quod ñ intrauit per ostium
in ouile ouium. s ascendit aliunde. Si
pastor fusset diligendus erat. si mercen¬
narius: tolerandus. ñc autem cauendus
⁊ repellendus. utpote fur ⁊ latro. Quid
dicam de domino uintoniensi: Opera q̃
ip̃e facit testimonium perhibent de eo
Porro archiep̃s cantuariensis cui aduer¬
santur: uir religiosus est ⁊ suaue olen¬
tis opinionis. Pro ip̃o petimus ut res¬
pondeat ei iusticia sua.uerum illorum
iniquitas super eos ut sit sicut scriptũ
est. Iusticia iusti super eum erit: ⁊ impi¬
etas impii erit super eum. Cũ acceperis
tempus scm opera manuum illorum
retribues illis ut sciant propħam esse
in israel. Siuis mdet antequam moriar
uidere ecclesiam dei sicut in diebus antiqͥs
quando apli laxabant retia in capturã. non
in capturam argenti uel auri. s in captu¬
ram animarum: Qͣm cupio illius te here¬
ditare uocem cuius adeptus es sedem. Pe¬
cunia inquit tua tecum sit in perditione.

Expanded text:
est tamen quod non intravit per ostium in ovile ovium, sed ascendit aliunde. Si pastor fuisset, diligendus erat; si mercenarius, tolerandus: nunc autem cavendus et repellendus, utpote fur et 235 latro. Quid dicam de domino Wintoniensi? Opera quae ipse facit, testimonium perhibent de eo. Porro archiepiscopus Cantuariensis, cui adversantur, vir religiosus est, et suaveolentis opinionis. Pro ipso petimus, ut respondeat ei justitia sua. Verum illorum iniquitas super eos, ut sit sicut scriptum est: Justitia justi super eum erit, et impietas impii erit super eum . Cum acceperis tempus, secundum opera manuum illorum retribues illis, ut sciant prophetam esse in Israel. 6. Quis mihi det, antequam moriar, videre Ecclesiam Dei, sicut in diebus antiquis; quando apostoli laxabant retia in capturam, non in capturam argenti vel auri, sed in capturam animarum? Quam cupio illius te haereditare vocem, cujus adeptus es sedem! Pecunia, inquit, tua tecum sit in perditionem .
Abbreviated transcription (Latin):
sumpsimus. Cet̾m ⁊ hoc tam celeriter fiet:
qͣm uobis accelerare placuerit. Plemiꝰ uob̃
⁊ manifestius de hiis omnib respondebũt
dominus autissiodorensis ⁊ frat̃ baldicius.
fecit in sardinia de excõitatione aruoren¬
sis iudicis. quia ñ nisi iuste hoc uirũ boñ
fetisse credimus: uestra auctoritate ratũ
⁊ inconcussum manere rogamus. Porro
turritanus iudex quia bonus pͥnceps di¬

Expanded text:
sumpsimus. Caeterum et hoc tam celeriter fiet, sumpsimus. Caeterum et hoc tam celeriter fiet, quam vobis accelerare placuerit. Plenius vobis et manifestius de his omnibus respondebunt dominus Autissiodorensis, et frater Baldicius. fecit in Sardinia de excommunicatione 244 Arvorensis judicis, quia nonnisi juste hoc virum bonum fecisse credimus, vestra auctoritate ratum et inconcussum manere rogamus. Porro Turritanus judex, quia bonus di
Abbreviated transcription (Latin):
Pro aurelianensi ñ est exauditus rex. mi¬
iime tamen offensus. quia cor euis in ma¬
nu dei est. Quod ⁊ si contigisset. sustinen¬
dum fuerat: ne deus offenderetur. Qui
utiq ex hoc magis propiciabitur: ⁊ citius
respirare faciet a tribulatione malorum ⁊
dolore. si uisticia teneatur. si si relinquatur
ueritas. Hec et hiis similia que de uobis per
orbem celebrim dies iocunditate crebresc̃t.
quanta cor meum suauitate repleant ñ est
fatile dictu. Hec prohiis. Ceterũ sisuggestũ
uobis a quopiam fuerit de me amplius one¬
rando: scitote michi uires ñ suppet̾e ad ea
que porto. Quantum mͥ. tantum parcetis
et uobis. Propositum meũ monasterium
ñ egrediendi. credo ñ latere uos. De fratre
baldicio qͣmiuis dilecto. qͣmiuis necessario:
obeditum est sine mora. De abbate mitten¬
do ad sanctum anastasium si factum ñ est.
fiet statim ut factum ñ esse sciemus. Porm
de mittenda alia persona quia in ultimis lit¬
teris uestris nichil scripsistis: nichil pre¬

Expanded text:
po non est exauditus Rex, minime tamen offensus, quia cor ejus in manu Dei est. Quod etsi contigisset sustinendum fuerat, ne Deus offenderetur: qui utique ex hoc magis propitiabitur, et citius respirare faciet a tribulatione malorum et dolore, si justitia teneatur, si non relinquatur veritas. Haec et his similia, quae de vobis per orbem celebri in dies jucunditate crebrescunt, quanta cor meum suavitate repleant, non est facile dictu. Haec pro his. De caetero si suggestum vobis a quopiam fuerit de me amplius onerando, scitote mihi vires non suppetere ad ea quae porto. Quantum mihi, tantum parcetis et vobis. Propositum meum monasterium non egrediendi eredo non latere vos. De fratre Baldicio, quamvis dilecto, quamvis necessario, obeditum est sine mora. De abbate mittendo ad Sanctum-Anastasium, si factum non est, fiet statim ut factum non esse sciemus. Porro de alia mittenda persona, quia in ultimis litteris vestris nihil scripsistis, nihil prae
Abbreviated transcription (Latin):
ris constat. ⁊ propriam tueri coronam: et
ecclesiam defensare. Alterum regi. alterum
arrogantia romanoꝵ plusqͣm foititudo eoꝵ.
Quid enim : Nunquid quispiam magnus
uel potens. uerbi gratia imperator aut rex
fedam rem istam in imperium pariter sac̃¬
dotiumq presumit : Sed populus hic ma¬
ledictus ⁊ tumultuosus qui suas nescit
metiri uires. cogitare finem. consid̾are
prouentum. in insipientia sua ⁊ in furore
suo ausus est hoc tam grande sacrilegiũ
attemptare. Absit ut uel ad momentum
stare possit ante faciem regis popularis
manus. uulgi temeritas. factus sum insi¬
piens. qui cum sim uilis ignobilis q perso¬
na. tanꝙͣ aliquis magnus consiliis tante
magnitudinis tanteq sapientie me ĩges¬
si.⁊ de re magna. At quo ignobilior atq
abiectior : tanto liberior sum ad loquendũ
quod caritas suggerit. Unde ⁊ adhuc ad
do eadem insipientia mea. Si quid aliud
qͣm locutus sum uobis quod ñ credimus

Expanded text:
ris constat, et propriam tueri coronam, et ris constat, et propriam tueri coronam, et Ecclesiam defensare. Alterum regi, alterum arrogantia Romanorum plus quam fortitudo eorum. Quid enim? Numquid quispiam magnus vel potens, verbi gratia, imperator, aut rex, foedam rem istam in imperium pariter sacerdotiumque praesumit? Sed populus hic maledictus et tumultuosus, qui suas nescit metiri vires, cogitare finem, considerare proventum, in insipientia sua et in furore suo ausus est hoc grande sacrilegium attentare. Absit ut vel ad momentum stare possit ante faciem Regis popularis manus, vulgi temeritas. Factus sum insipiens, qui cum sim vilis, ignobilisque persona, tanquam aliquis magnus, consiliis tantae magnitudinis tantaeque sapientiae me ingessi, et de re magna. At quo ignobilior atque abjectior, tanto liberior sum ad loquendum quod charitas suggerit. Unde et adhuc addo in eadem insipientia mea: Si quis aliud, quam locutus sum vobis quod non credimus
Abbreviated transcription (Latin):
sentio ñ tacebo. Ecclesia dei ab exortu sui
usq ad hec tempora pluries tribulata est.¬
⁊ pluries liberata est. Deniq audite quid
ipsa de se loquatur inpsalmo. Ip̃ius enĩ
uox est. Sepe expugnauerunt me a uiuen¬
tute mea. etenim ñ potuerunt mͥ. Supra
dorsum meum fabricauerunt peccatores
prolongauer̃t̃ iniquitatẽ suam. Certꝰ esto
o rex. qm̃ nec nunc quoq relinquet dñs
uirgam peccatoꝵ super sortem iustorum
Non est abbreuiata manus domini. nec
facta impotens ad saluandum. Liberabit
⁊ hoc tempore absq dubro sponsam suam
qui suo sanguine redemit eam. suo spiri
ditauit nichilominꝰ ⁊ t̾renis. Liberabit
inqͣm liberabit. s si in manu alterius: ui¬
derint regni principes id ne honor regis.
regni utilitas sit. Non est utiq. Quamobr̃e
accingere gladio tuo super femur tuum po¬
tentissime.⁊ restituat sibicesar q̃ cesaris st̃.
⁊ que sunt dei deo.utrumq interesse cesa¬

Expanded text:
sentio non tacebo. Ecclesia Dei ab exortu sui sentio non tacebo. Ecclesia Dei ab exortu sui usque ad haec tempora pluries tribulata est, et pluries liberata est. Denique audite quid ipsa de se loquatur in Psalmo. Ipsius enim vox est: Saepe expugnaverunt me a juventute mea; etenim non potuerunt mihi. Supra dorsum 243 meum fabricaverunt peccatores, prolongaverunt iniquitatem suam . Certus esto, o Rex, quoniam nec nunc quoque relinquet Dominus virgam peccatorum super sortem justorum. Non est abbreviata manus Domini, nec facta impotens ad salvandum. Liberabit et hoc tempore absque dubio sponsam suam, qui suo redemit eam, suo spiritditavit nihilominus et terrenis. Liberabit, inquam, liberabit: sed si in manu alterius, viderint regni principes, idne honor Regis, regnive utilitas sit. Non est utique. 3. Quamobrem accingere gladio tuo super femur tuum, potentissime, et restituat sibi Caesar quae Caesaris sunt, et quae sunt Dei Deo. Utrumque interesse Caesa
Abbreviated transcription (Latin):
diuina sanxit auctoritas. humana studeat
adimplere uoluntas. ⁊ iungant se animis
qui iuncti sunt institutis. Inuicem se foue¬
ant. inuicem se defendant. inuicem onera
sua portent. Ait sapiens. frat̃ adiuuans
fratrem ambo consolabuntur. Quod si se¬
alterutrum quod absit corroseriit ⁊ momor¬
deruit. ĩme ambo desolabuntur: Non ueni¬
at animamea inconsilium illoꝵ qui dic̃t
uel imperio pacem ⁊ libertatem etclesiarũ.
uel ecclesiis prosperitatem et exaltationẽ
imperii nocituram. Non enim utͥusq insti¬
tutor deus in destructionem ea conexuit
s in edificationem. Si hec scitis quousq
uos communem contumeliam. cominu¬
nem dissimulatis iniuriam: Nonne ut
apłica sedes ita ⁊ caput imperũ roma est:
ut ergo de ecclesia tateam. num honor re¬
gi est truncum in manib ten̾e̾ imperiũ:
Et quidem ignoro quid uobis super hoc con¬
sulant sapientes uestri ⁊ pͥncipes regni.
S ego in insipientia mea loquens quod

Expanded text:
divina sanxit auctoritas, humana studeat divina sanxit auctoritas, humana studeat adimplere voluntas; et jungant se animis, qui juncti sunt institutis. Invicem se foveant, invicem se defendant, invicem onera sua portent. Ait Sapiens: Frater adjuvans fratrem, ambo consolabuntur . Quod si alterutrum se quod absit corroserint et momorderint, nonne ambo desolabuntur! Non veniat anima mea in consilium eorum qui dicunt, vel imperio pacem et libertatem Ecclesiarum, vel Ecclesiis prosperitatem et exaltationem imperii nocituram. Non enim utriusque institutor Deus in destructionem ea connexuit, sed in aedificationem. 2. Si hoc scitis, quousque vos communem contumeliam, communem dissimulatis injuriam! Nonne ut apostolica Sedes, ita et Caput imperii Roma est! Ut ergo de Ecclesia taceam, num honor Regi est truncum in manibus tenere imperium! Et quidem ignoro quid vobis super hoc consulant sapientes vestri et principes regni: sed ego, in insipientia mea loquens, quod
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ uidicet. uideat curia illa celestis in qua
nulla poterit ambitione subuerti uidici¬
um. In fine omnino obsecrat uos puer
uester per uiscera misciłie dei nr̃i. si quis
in uobis est zelus dei miseremini ecclesie
sancte saltem uos amici eius.⁊ quantũ
potestis date operam netam detestabili
bilius. s nec arctius omnino regnũ
sacerdotium q conuingi seu cõplantari
inuicem potuerunt: qͣm ut in persona
domini ambo hec pariter conuenirent.
utpote qui factus est nobis ex utͣq tͥbu
scłm carnem summnus ⁊ sacerdos et rex.
son solum autem. s ⁊ commiscuit ea ni¬
chilominus ac confederauit in suo corꝑe
quod est populus xp̃ianus. ipse caput illiꝰ:
ita ut hoc genus hominum. aplĩca uoce ge¬
nus electum. regale sacerdotium appellet᷑.
In alia quoq scriptura quotquot sunt pre¬
ordinati ad uitam. ũine omnes reges ⁊ sa¬
cerdotes nominantur: Ergo que ds̃ con¬
iunxit homoñ separet. Magis autẽ quod

Expanded text:
et judicet: videat curia illa coelestis, in qua et judicet: videat curia illa coelestis, in qua nulla poterit ambitione subverti judicium. In fine omnium obsecrat vos puer vester per viscera misericordiae Dei nostri, si quis in vobis est zelus Dei, miseremini Ecclesiae sanctae, saltem vos amici ejus; et quantum potestis, date operam, ne tam detestabili bilius, sed nec arctius omnino regnum sacerdotiumque conjungi seu complantari in invicem potuerunt, quam ut in persona Domini ambo haec pariter convenirent; utpote qui factus est nobis ex utraque tribu secundum carnem summus et Sacerdos, et Rex. Non solum autem, sed et commiscuit ea nihilominus ac confoederavit in suo corpore, quod est populus christianus, ipse caput illius: ita ut hoc genus hominum apostolica voce genus electum, regale sacerdotium appelletur In alia quoque scriptura quotquot sunt praedestinati ad vitam, nonne omnes reges et sacerdotes nominantur ? Ergo quae Deus conjunxit, homo non separet. Magis autem quod
Abbreviated transcription (Latin):
urit scandalum graue quo scandalizantur
ñ pusilli s magni ⁊ perfecti uiri. si ñ com¬
patimini pauperibus abbatibus quos a fi¬
uibus terre uocatio apłica romam traxit.
si ñ miseremin magnis ⁊ religiosis mona¬
steriis quibus omnino sub incubatore illo
destructio umminet. si quod pͥmum dicere
debui ⁊ elus domus dei non comedit uos.
nunqͥd usq adeo inimici hominis uersutia
preualebit. ut propͥum quoq contemptũ
⁊ infamiam hanc pessimam eccł̃ie pͥntipes
equanumiter ferant: Quid enim si consecͣ
fecto longe gloriosius erit iam eleuatum
deicere sẏmonem: qͣm prohibere conantẽ.
Alioquin quid facietis religiosis uiris qͥ
omnino ñ inueniunt salua conscientia
uel ipsa communia sacramenta de leꝓsa
manu suscipere ⁊ Ante nͥ fallor eligent fu¬
gere: qͣm dare manus morti. et exulare:
prius qͣm uesci ydolotitis. Quod si contͣ
conscientias suas coegerit eos romana cu¬
ria curuare genua ante baal. uideat ds̃

Expanded text:
urit scandalum grave, quo scandalizantur urit scandalum grave, quo scandalizantur non pusilli, sed magni et perfecti viri; si non compatimini pauperibus abbatibus, quos a finibus terrae vocatio apostolica Romam traxit; si non miseremini magnis et religiosis monasteriis, quibus omnino sub incubatore illo destructio imminet; si quod primum dicere debui zelus domus Dei non comedit vos: numquid usque adeo inimici hominis versutia praevalebit, ut proprium quoque contemptum, et infamiam hanc pessimam Ecclesiae principes aequanimiter ferant? Quid enim si sacrilegfecto longo gloriosius erit jam elevatum dejicere Simonem, quam prohibere conantem. Alioquin quid facietis religiosis viris, qui omnino non inveniunt, salva conscientia, vel ipsa communia Sacramenta de leprosa manu suscipere! Ante, ni fallor, eligent fugere, quam dare manus morti; et exsulare prius, quam vesci idolothytis. Quod si contra conscientias suas coegerit eos Romana curia curvare genua ante Baal, videat Deus
Abbreviated transcription (Latin):
uirauit ille ⁊ iste in cathedra pestilentie
sedet. Quis tribuat ut aduersus fornica¬
tionem hanc finees cum pugione proce¬
dat. aut uiuat in sede sua petrus. qͥ sp̃u
labiorum suorum interficiat impios. mł¬
ti clamant ad uos in toto corde suo ut sacͥ¬
legium hoc digna animaduersione uin¬
dicare studeatis. Alioquin dico uob̃scan.¬
dalum magnum nimis erit in eccłia dei.
⁊ tuneo ne romane sedis auctoritas. gra¬
uem admodũ iacturam ⁊ detrimentum
grande suscipiat. nisi in eum qui ꝑũtit
generalem eius uindicta sententiam
processerit. ⁊ taliter ut ceteri metum
habeant. Qud enim de eo dicam quod
occultas ⁊ uere tenebrosas litteras habuis¬
se segloratur. W. ille utinam a pͥncipib
tenebrarum ñ a principibus apostolorum:
Et ecce audierunt filii incircuncisoꝵ. sub¬
sannant romanam curiam. a qua post datã
sententiam furtim datas esse auunt contra¬
rias litteras. Q uid dicam uobis: Si ñ uos

Expanded text:
juravit ille, et iste in cathedra pestilentiae juravit ille, et iste in cathedra pestilentiae sedet. Quis tribuat ut adversus fornicationem hanc Phinees cum pugione procedat, aut vivat in sede sua Petrus, qui spiritu labiorum suorum interficiat impios? Multi clamant ad vos in toto corde suo, ut sacrilegium hoc digna animadversione vindicare studeatis. Alioquin, dico vobis, scandalum magnum nimis erit in Ecclesia Dei: et timeo ne Romanae Sedis auctoritas gravem admodum jacturam et detrimentum grande suscipiat, nisi in eum qui pervertit generalem ejus sententiam vindicta processerit, et taliter, ut caeteri metum habeant. 2. Quid enim de eo dicam, quod occultas et vere tenebrosas litteras habuisse se gloriatur Willelmus ille? utinam a principibus tenebrarum, non a principibus Apostolorum. Et ecce audierunt filii incircumcisorum: subsannant Romanam curiam, a qua post datam tam manifestam sententiam, furtim datas esse aiunt contrarias litteras. Quid dicam vobis? Si non vos
Abbreviated transcription (Latin):
clareualł. uocatus abbas salutem. ⁊ nr̃as
qualescumq orationes. Omnib scribend̃
fuit de eo quod spectat ad om̃s. Nec ueor
ne forte presumptionis arguar. quippe qui
licet omnium minimus. tamen romane
curie iniuriam a me ñ udico alienã. suri¬
mur assidue dico uobis grauiter ninis:
ita ut tedeat nos etiam uiuere. In domo d̃i
uidemus horrenda. ⁊ quia corrigere nos ñ
possumus saltem suggerimus huis ad qͦs
spectat. Si quidem emendauerint bene. sin
autem: nos animas nostras liberauimus.
uos excusationem ñ habetis de pcc̃o. Non
ignoratis prolatam esse sententiam a dño
papa bone memorie innocentio.cum ur̃o
⁊ romane curie generali assensu irritam
esse. .W. eboracensis electionem. mimo
quod obiectum ei fuerat proprie manus
plena esset sententia ñ iudicii s miscłie.
nmirum cum hoc .G. ip̃e quesisset. Sed
utinam uel ip̃a stet. ⁊ quod aduersus eã
factum est stare ñ possit. Quid enim: Non

Expanded text:
Clarae-Vallis vocatus abbas, salutem et nostras qualescunque orationes. 1. Omnibus scribendum fuit de eo quod spectat ad omnes. Nec vereor ne forte praesumptionis arguar, quippe qui, licet omnium minimus, tamen 231 Romanae curiae injuriam a me non judico alienam. Urimur assidue, dico vobis, urimur graviter nimis, ita ut nos taedeat etiam vivere. In domo Dei videmus horrenda. Et, quia corrigere nos non possumus, saltem suggerimus his ad quos spectat. Si quidem emendaverint, bene; sin autem, nos animas nostras liberavimus: vos excusationem non habebitis de peccato. Non ignoratis prolatam esse sententiam a domino papa bonae memoriae Innocentio, cum vestro et Romanae curiae generali assensu, irritam esse Willelmi Eboracensis electionem, imo quod objectum ei fuerat, propriae manus plena esset sententia, non judicii, sed misericordiae: nimirum cum hoc Willelmus ipse quaesisset. Sed utinam vel ipsa stet, et quod adversus eam factum est, stare non possit. Quid enim? Non
Abbreviated transcription (Latin):
plo educata omnia terrena calcaret. utpo¬
te qui extusserat manus suas ab omni
munere. qui dicebat decorde puro et con¬
scientia bona. argentum ⁊ aurũ ñ est mͥ.
Hec hactenus. Ceterum causa qͣre ante
tempus dixerim scripserim uob hec est.
sis: ñ gradiuntur uno spũ cum cantua¬
riensi archiep̃o. s incedunt sͥ ex aduerso.
⁊ hec uetus est de legatione querela. ue¬
runtamen quis est ille ⁊ qui sunt illi: Nõ¬
ne eboracensis ip̃e est cui te presente cum
ad huc esses quasi unus ex nobis fratres

Expanded text:
plo educata, omnia terrena calcaret: utpoplo educata, omnia terrena calcaret: utpote qui excusserat manus suas ab omni munere, qui dicebat de corde suo et conscientia bona: Argentum et aurum non est mihi . Haec hactenus. 5. Caeterum causa, quare ante tempus scripserim vobis, haec est. rchiepiscopus non gradiuntur uno spiritu cum Cantuariensi archiepiscopo: sed incedunt sibi ex adverso, et haec vetus est de legatione querela. Verumtamen quis est ille, et qui sunt illi? Nonne Eboracensis ipse est, cui te praesente, cum adhuc esses quasi unus ex nobis, fratres
Abbreviated transcription (Latin):
tum. Et quidem elegeras abiectus esse
in domo dei tui.⁊ recumbere in nouissimo
loco in conuiuio eius. s placuit dicere ei
qui te inuitauit. amice ascende superius.
Itaq ascendisti in altum. uoli altũ sapere.
s time ne forte contingat sero miserabi¬
lem illam emittere uocem a facie ire in
dignationis tue quia eleuans allisistime.
Altiorem quippe locum sortitus es: s ñ tuti¬
orem. Sublimiorem: s ñ seturiorem. Ter¬
ribilis prorsus terribilis est locus. locus
inqͣm in quo stas: terra sancta est. locus
petri est. locus principis apostoloꝵ ubi
steterunt pedes eius. Locus illiꝰ est quem
constituit dominus dominum domꝰ sue.
⁊ principem om̃is possessionis sue. Si forte
declinaueris auia domini. in eodem sepul
tus est loco. ut sit tibi contͣ te in testimoniũ.
Merito tali pastori. tali nutricio commissa
est ecclesia cum adhuc tenera adhuc in cuna¬
bulis esset. cuius edocta magist̾io. ⁊ exem¬

Expanded text:
tum. 4. Et quidem elegeras abjectus esse tum. 4. Et quidem elegeras abjectus esse in domo Dei tui, et recumbere in novissimo loco in convivio ejus; sed placuit dicere ei qui te invitavit: Amice, ascende superius . Itaque ascendisti in altum; noli altum sapere, sed time, ne forte contingat sero miserabilem illam emittere vocem: A facie irae et indignationis tuae, elevans allisisti me . Altiorem quippe locum sortitus es, sed non tutiorem; sublimiorem, non securiorem. Terribilis prorsus, terribilis est locus iste. Locus, inquam, in quo stas, terra sancta est; locus Petri est, locus Principis Apostolorum, ubi steterunt pedes ejus. Locus illius est, quem constituit Dominus dominum domus suae, et principem omnis possessionis suae. Si forte declinaveris a via Domini, sepultus est in eodem loco, ut sit tibi contra te in testimonium. Merito tali pastori, tali nutritio commissa est Ecclesia, cum adhuc tenera, cum adhuc in cunabulis esset; cujus edocta magisterio et exem
Abbreviated transcription (Latin):
est habuisse: exultat merito ubiq ⁊ glo¬
riatur in domino omnis etclesia sanctoꝵ.
s specialiter illa cuius uterus teportauit
⁊ cuius ubera tu suxisti. Quid gͦ: Nonne
et michi licet gaudere cum gaudentib :
Nunquid ñ ero unus denumero letanti¬
um÷ Exultaui fateor s cum tremore. Exł¬
taui s in ip̃o exultationis inee artitulo
timor ⁊ tremor uenerunt superme. Ego
enun ⁊ si nomen patris deposui: s non ti¬
morem. s ñ auxietatem. postremo nec
affectum. nec uiscera patris. Considero
gradum ⁊ tasum uereor. considero fasti¬
gium dignitatis. ⁊ intueor faciẽ abyssi
iacentis deorsum. Attendo celsitudinem
honoris ⁊ euitino peritulum reformido
pro eo quod scriptum est. Homo cum in
honore esset non intellexit. Quod quidem
ad causam magis qͣm ad tempus arbit᷑r
referendum. ut sic intelligatur dictum.¬
homo cum in honoreesset non intellexit.
ac si diceretur. honor absorbuit intellec¬

Expanded text:
est habuisse, exsultat merito ubique et gloest habuisse, exsultat merito ubique et gloriatur in Domino omnis Ecclesia sanctorum: sed specialiter illa, cujus uterus te portavit, et cujus ubera tu suxisti. Quid ergo? Nonne et mihi licet gaudere cum gaudentibus? nunquid non ero unus de numero laetantium? Exsultavi, fateor, sed cum tremore: exsultavi, sed in ipso exsultationis meae articulo timor et tremor venerunt super me. Ego enim etsi nomen patris deposui, sed non timorem, sed non anxietatem, postremo nec affectum, nec viscera patris. Considero gradum, et casum vereor: considero fastigium dignitatis, et intueor faciem abyssi jacentis deorsum. Attendo celsitudinem honoris, et e vicino periculum reformido, pro eo quod scriptum est: Homo cum in honore esset, non intellexit Quod quidem ad causam magis, quam ad tempus arbitror esse referendum: ut sic intelligatur dictum, cum in honore esset, non intellexit, ac si diceretur, Honor absorbuit intellec
Abbreviated transcription (Latin):
Si amicus sponsi es ne drceris dilectam eiꝰ
principem meam. s principem. niltuum
in ea uendicans. nisi quod pro ea si oportu¬
erit etiam animã dare debes. Si xp̃s te
misit estimabis te ñ ministrari s ministͣ¬
re uenisse. ⁊ ministrare ñ solum substantiã
s ip̃am quoq amiam sicut prefatus sum.
uerus successor pauli dicet cum paulo. Non
quia dominamur fidei uestre. s adiutores
sumus gaudii uestri. Neq ut dominantes
in clerum. s forma facti gregi. Sic enĩ iã
ñ ancilla s libera etiam ⁊ formosa. speciosis¬
sima sponsi per te in desideratos asciscetur
amplexus. Alioquin per quem alium hec
tam debita libertas sperabitur.si et tu qd̃
absit in xp̃i hereditate queras que tua st̃.
qui rani ⁊ ante didiceras. ñ dicotua ñ reti¬
nere. s nec tuus esse: Ergo fiduciam talẽ
habens in te qualem in nullo p̃decessoꝵ
tuorum amultis retro temporib uisa

Expanded text:
Si amicus sponsi es, ne dixeris dilectam ejus. Si amicus sponsi es, ne dixeris dilectam ejus. Principem meam; sed, Principem: nil tuum in ea vindicans, nisi quod pro ea, si oportuerit, etiam 234 animam dare debes. Si Christus te misit, aestimabis te non ministrari, sed ministrare venisse: et ministrare non solum substantiam, sed ipsam quoque animam, sicut praefatus sum. Verus successor Pauli dicet cum Paulo: Non qusumus gaudii uestri, hoc ego ein clerum, sed forma facti gregis . Sic enim jam non ancilla, sed libera etiam et formosa speciosissimi sponsi per te in desideratos adsciscetur amplexus. Alioquin per quem alium haec tam debita libertas sperabitur, si et tu quod absit in Christi haereditate quaeras quae tua sunt, qui jam et ante didiceras, non dico tua non retinere, sed nec tuus esse? 3. Ergo fiduciam talem habens in te, qualem in nullo praedecessorum tuorum a multis retro temporibus visa
Abbreviated transcription (Latin):
spes nostra ⁊ gaudium nostrum ⁊ corona
glorie. nonne uos ante deum: Demq filiꝰ
sapiens gloria patris. amodo tamen non
uocaberis filius. s uocabitur tibi nomen
nouum quod os domini nõiauit. Hec est
mutatio dextere excelsi. ⁊ multi in muta¬
tione ista gaudebunt. Nam quemadinodũ
olim abram in abraham. iacob in israel. ⁊
ut de tius magis decessoribus tͥ ꝓponam
sicut symon in cepham. saulus inpaulũ.
sic filius meus bernardus in patrẽ meũ
eugenium. Leta prorsus ⁊ utili ut spera¬
mus translatione promotus est. Digitꝰ
dei est iste. suscitans de puluere egenum
⁊ destercore erigens pauperem. ut sedeat
cum principib ⁊ solium glorie teneat.
Superest ut facta hac mutatione tui. ip¬
sa quoq que tibi cominissa est domini tui
sponsa mitetur in melius. ⁊ iam nequaꝙͣ
saray. s sara de cetero nominetur. Intelli¬
gite quod dico.dabit enim dñs intellectũ.

Expanded text:
spes nostra, et gaudium nostrum et corona spes nostra, et gaudium nostrum et corona gloriae? Nonne vos ante Deum? Denique filius sapiens gloria est patris . Amodo tamen non vocaberis filius, sed vocabitur tibi nomen novum, quod os Domini nominavit . Haec est mutatio dexterae Excelsi, et multi in mutatione ista gaudebunt. Nam quemadmodum olim Abram in Abraham . Jacob in Israel ; et, ut de tuis magis praedecessoribus tibi proponam, sicut Simon in Cepham , Saulus in Paulum : sic filius meus Bernardus in patrem meum Eugenium, laeta prorsus et utili, ut speramus, translatione promotus est. Digitus Dei est iste, suscitans de pulvere egenum, et de stercore erigens pauperem, ut sedeat cum principibus, et solium gloriae teneat. 2. Superest ut, facta hac mutatione tui, ipsa quoque quae tibi commissa est, Domini tui sponsa mutetur in melius, et jam nequaquam Sarai, sed Sarra de caetero nominetur . Intellige quae dico: dabit enim tibi Dominus intellectum.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ celebri sermone uulgatũ uerbũ hoc
quod factum est de uobis a dño. presseram
stilum hactenus. rem tacitus considerabã.
Expectabam enim litteras uestras ⁊ p̾ue¬
niri a uobis in benedictionibus dulcedinis.
Expectabam uirum fidelem qui ueniret
alatere tuo. qui diceret cuncta ꝑ ordinem
quid. quomͦ. uel qualiter actũ esset. Expet¬
tabam si quis forte de filiis meis reu̾teret᷑
qui leniret dolorem patris. qui diceret io¬
sepl filius tuus uiuit. ⁊ ip̃e dominatur
in tota terra egypti. Hinc est qd̾ littere
iste ñ sunt uoluntatis s necessitatis. et
amicoꝵ extorte precib. quibus negare ñ
possum modicum illud quicqͥd est residuũ
uite mee. suia tamen semel cepi: loquar¬
patrem. pater est mirtatus in filiũ. Qui
post me uenit aute me factus est. s ñ iui¬
deo. quia quod michi deerat in eo me hab̾e
confido. qui ñ solum post me s etiam ꝑ me
uenit. Nam si dignaris quodammodo per
euangelium ego te genui. Que est ergo

Expanded text:
t celebri sermone vulgatum verbum hoc, quod factum est de vobis a Domino. Presseram stilum hactenus, rem tacitus considerabam. Exspectabam enim litteras vestras, et praeveniri a vobis in benedictionibus dulcedinis. Exspectabam virum fidelem, qui veniret a latere tuo, qui diceret cuncta per ordinem: quid, quomodo, vel qualiter actum esset. Exspectabam si quis forte de filiis meis reverteretur, qui leniret dolorem patris, qui diceret: Joseph filius tuus vivit; et ipse dominatur in tota terra Aegypti . Hinc est quod litterae istae non sunt voluntatis, sed necessitatis, et amicorum extortae precibus, quibus negare non possum modicum illud quidquid residuum est vitae meae. patrem, pater mutatus est in filium. Qui post me venit, ante me factus est: sed non invideo, quia quod mihi deerat, in eo me habere confido, qui non solum post me, sed etiam per me venit. Nam si dignaris, quodammodo per Evangelium ego te genui. Quae est ergo
Abbreviated transcription (Latin):
Si adhuc pater estis. nam fuisse uos fateor.
sentiat filius ⁊ ille filius in quo usq ad hãc
diem filialis erga uos affectus non tepuit
Scio scio difficile extorqueri posse clauam de
manu herculis. ⁊ ideo multum insto. quia
rem peto difficilem. At qͣnto difficilior tan¬
touiolentior ad promerendam redibitionẽ.
Grandis me fatebor beneficii debitorem gͣn¬
dis prorsus si obtinuero. Nec ignoro dare
qͣm accipere esse beatius. s cedo necessitati
occurro periculis. angustus consulo. hone¬
sti plane non aut dissimulator aut imme¬
mor. Cedens itaq honorabiliorem uobis
ut dignum est. partem mͥ ueretundiorẽ
assumo ñ modo ad accipiendum inu̾ecun¬
dior. s ⁊ importunior ad petendũ. Peto
ergo suppliciter. peto instanter. peto opor¬
tune. importune. Nec enim illud peto qd̾
uos non deceat dare. aut me postmodũ pe¬
uiteat accepisse. ⁊ si ita petere mͦ minus
me deceat. Nam si liberatis pauperem a

Expanded text:
Si adhuc pater estis nam fuisse vos fateor, Si adhuc pater estis nam fuisse vos fateor, sentiat filius, et ille filius, in quo usque ad hanc diem filialis ergo vos affectus non tepuit. Scio, scio difficile posse extorqueri clavam de manu Herculis: et ideo multum insto, quia rem peto difficilem. At quanto difficilior, tanto violentior ad promerendam redhibitionem. Grandis me fatebor beneficii debitorem, grandis prorsus, si obtinuero. Nec ignoro dare quam accipere beatius esse : sed cedo necessitati, occurro periculis, angustiis consulo, honesti plane nunc aut dissimulator aut immemor. Cedens itaque honorabiliorem vobis, ut dignum est, partem, mihi verecundiorem assumo, non modo ad accipiendum inverecundior, sed et importunior ad petendum. Peto ergo suppliciter, peto instanter, peto opportune, importune. Nec enim illud peto, quod vos non deceat dare, aut me postmodum poeniteat accepisse: etsi ita petere modo minus me deceat. Nam si liberatis pauperem a
Abbreviated transcription (Latin):
ans uirtutem crucis xp̃i. nichil nescit om¬
nium que in celo ⁊ que in terra sunt pret̃
se ip̃m. Dampnatus est suessioni cũ oꝑe
coram legato romane ecclesie. S quasi nõ
sufficeret ei illa dampnatio: it̃m fac̃ unde
iterum dampnetur. ⁊ iam nouissimus
error est peior priore. Securus est tamen
qͣm cardinales ⁊ clericos curie. se discipu¬
los habuisse gloriatur. et eos in defensio¬
ne preteriti ⁊ presentis erroris assumit:
a quibus iudicari timere debuit ⁊ damp¬
nari. Si quis spiritum dei habet illiꝰ uer¬
siculi recordetur. Nonne qui oderunt te
domine oderam ⁊ super mnimicos tuos
tabescebam: Liberet deus per uos ⁊ per
ceteros filios suos ecclesiam suam a labiis
uuquis ⁊ alinguadolosa. Epła ar̃
homo niirum mente semꝑ ⁊ corpore
miserandus. s nc̃ maxime opus ⁊ tempus
miserendi. cum urgente conscientia ⁊ aggͣ¬
uata manu domini super me duro me cart̾i
mantipaui. durus iudex in memet ipsum.

Expanded text:
ans virtutem crucis Christi. Nihil nescit omans virtutem crucis Christi. Nihil nescit omnium quae in coelo et quae in terra sunt, praeter se ipsum. Damnatus est Suessione cum opere suo coram legato Romanae Ecclesiae. Sed quasi non sufficeret ei illa damnatio; iterum facit, unde iterum damnetur: et jam novissimus error pejor est priore. Securus est tamen, quoniam cardinales et clericos curiae se discipulos habuisse gloriatur, et eos in defensione praeteriti et praesentis erroris assumit, a quibus judicari timere debuit et damnari. Si quis spiritum Dei habet, illius versiculi recordetur: Nonne qui oderunt te, Domine, oderam, et super inimicos tuos tabescebam? Liberet Deus per vos, et per caeteros filios suos, Ecclesiam suam a labiis iniquis et a lingua dolosa. EPISTOLA homo nimirum mente semper et corpore miserandus: sed nunc 211 maxime opus et tempus miserendi, cum, urgente conscientia et aggravata manu Domini super me, duro me carceri mancipavi durus judex in memetipsum.
Abbreviated transcription (Latin):
nali. B. clareualł. uocatus abbas. diligere
iusticiam ⁊ odire iniquitatem. Magr̃ . P.
abaelardus sine regula monachus. sine sol¬
licitudine abbas. nec ordinem tenet nec
tenetur ab ordine. Homo sibi dissimił est.
uitus herodes. foris ioħs. Totus ambiguus.
nichil habens de monacho preternomen ⁊
habitum. S quid ad me e unusquisq onꝰ
suum portabit. Aluid est qd̾ dissimulare
ñ possum. qd̃ pertinet ad omnes qui dili¬
gunt nomen xp̃i. Iniquitatem in excelso
loquitur. integritatem fidei. castitatem
ecclesie corrumpit. Transgredit᷑ t̾minos
quos posuerunt patres nostri. de fide. de
sacramentis. de sancta tͥuitate disputãs
⁊ scribens: singula pro sua uoluntate mu¬
tat. auget. ⁊ iuiuit. In libris ⁊ in operib
sius ostendit se fabricatorem mendatii ⁊ cul¬
torem peruersoꝵ dogmatum. Hereticum
se probans ñ tam merrore ꝙͣ inpertinacia
⁊ defensione erroris. Homo est egrediens
mensuram suam. in sapientia uerbi euatu¬

Expanded text:
NARDUS Clarae-Vallis vocatus abbas, diligere justitiam, et odire iniquitatem. Magister Petrus Abaelardus, sine regula monachus, sine sollicitudine praelatus, nec ordinem tenet, nec tenetur ab ordine. Homo sibi dissimilis est, intus Herodes, foris Joannes; totus ambiguus, nihil habens de monacho, praeter nomen et habitum. Sed quid ad me? Unusquisque onus suum portabit. Aliud est quod dissimulare non possum, quod pertinet ad omnes qui diligunt nomen Christi. Iniquitatem in excelso loquitur: integritatem fidei, castitatem Ecclesiae corrumpit. Transgreditur terminos quos posuerunt patres nostri: 186 de fide, de Sacramentis, de sancta Trinitate disputans et scribens, singula pro sua voluntate mutat, auget, et minuit. In libris et in operibus suis ostendit se fabricatorem mendacii et cultorem perversorum dogmatum; haereticum se probans, non tam in errore, quam in pertinacia et defensione erroris. Homo est egrediens mensuram suam, in sapientia verbi evacu