comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ qd unꝰ manũ dei sentiens. in recordatione ꝓpͥȩ iniꝗtatis inge¬
muit. alt̃ lib̾o contͣ dĩ misericordissimã ueritatẽ pugnaũ arbi¬
trio: Hic qͥcunq respondet. illi ut mutaret᷑ diuinũ affuisse. hu¬
ꝓpt̃ qd rex  ipsarum fines indei uoluntare constituens. dix̃ apłs
nichil potestis fa cere: intelligat ista omĩa. uł ad iuuante dño ꝑ¬

Expanded text:
nisi quod unus manum Dei sentiens, in recordatione propriae iniquitatis ingenisi quod unus manum Dei sentiens, in recordatione propriae iniquitatis ingemuit, alter libero contra Dei misericordissimam veritatem pugnavit arbitrio? Hic quicumque respondet, illi ut mutaretur adfuisse divinum, hupropter quod rerum ipsarum fines in Dei voluntate constituens, dixit Aposnihil potestis facere : intelligat illa omnia, vel adjuvante Do
Abbreviated transcription (Latin):
durati atq dãpnati sunt. excusationẽ culpȩ ex hoc hab̾e posse se
miãm ñ accep̃: ⁊ idõ ei ad ꝑ eundũ lib̾ũ suffec̃ arbitriũ. Quẽ qͥdẽ
nullꝰ ita ignarꝰ diuinarũ scripturarũ erit. qͥ audeat dicere. illa
omia iniustȩ eẽ ꝑpessũ an forte si pie de dño sic̃ expedit sentiamꝰ.
ei debuit ad salutẽ. ꝗͣ differens iustũ. meritũ suppliciũ. miraculoꝵ
uerba crebra densabat. Nũ qͥd non potuit. sic̃ flagellis cȩdens expu¬
lit popłm: ita miracuł credens. tantȩ dnĩ uirtutis agnoscere: Si dr̃
dicat minus idoneã ad salutem uiã. sinulla in trinsecus uoca¬
tione pulsatus. tantũ quispiã flagellet᷑. Uñ nabuchodo nosor peni¬
tentiam meruit fructuosam. Nonne pꝰ innumeras pictates flagella¬
tus penituit. & regnũ qd ꝑdiderat rursus accep̃: Pharao aut̃ ippsisis
causam: ambo captiuum dei popłm possidentes. Etũ ad pȩnã:
ambo flagellis clement̃ ammoniti Qd gͦ fines eoꝵ fec̃ eẽ diu̾isos.

Expanded text:
durati atque damnati sunt, excusationem culpae ex hoc habere posse se eundum liberum suffecit arbitrium: quem quidem nullus ita ignarus divinarum Scripturarum erit, qui audeat dicere illa omnia injuste esse perpessum. An forte si pie de Deo sicut expedit sentiamus, ei debuit ad salutem, qua differens justum meritumque supplicium, miraculorum verbera crebra densabat. Numquid non potuit, sicut flagellis cedens expulit populum, ita miraculis credens Deum tantae virtutis agnoscere? Si dicitur dicat, minus idoneam ad salutem viam, si nulla intrinsecus vocatione pulsatus, tantum quispiam flagelletur. Unde Nabuchodonosor poenitentiam meruit fructuosam ? Nonne post innumeras impietates flagellatus poenituit, et regnum quod perdiderat, rursus accepit? Pharao autem ipsis causam, ambo captivum populum Dei possidentes: quantum ad poenam, ambo flagellis clementer admoniti. Quid ergo fines eorum fecit esse diversos,
Abbreviated transcription (Latin):
te fili respice ad celũ ⁊ t̾ram. ⁊ omia quȩ in eis sunt. Urdͤ scito qͥa ñ
manifestũ ẽ qͥ ñ de se ista genuerit: s iiũbo atq imꝑio fec̃. Qđ aut̃
ñ de se. utiq de nichilo. Non i erat aliud faceret. de qͦ aꝑtissine apł
qͦa de ipso. Qã enĩ de ipso ẽ pot̾ dici ex ipso. non aut̃ omẽ qͦd exipsoẽ
ipso filiꝰ ex ipso domus s filiꝰ de ipso. domꝰ de terra ⁊ ligno. Si ħ qͥa
hõ ẽ quia ñ pot̃ aliquid &̃ de nichilo facere: Ds̃ aũ ex qͦ omĩa. ꝑ qͣm

Expanded text:
te, fili, respice ad coelum, et terram, et omnia quae in eis sunt: vide, et scito quia non te, fili, respice ad coelum, et terram, et omnia quae in eis sunt: vide, et scito quia non  se ista genuerit, sed in Verbo atque imperio fecerit. Quod autem non de se, utique de nihilo; non enim erat aliud unde faceret, de quo apertissime Aquod de ipso; quod enim de ipso est, potest dici ex ipso: non autem omne quod ex ipso ipso filius, ex ipso domus: sed filius de ipso, domus de terra et ligno. Sed hoc quia homo est, qui non potest aliquid etiam de nihilo facere:
Abbreviated transcription (Latin):
fessionũ eiꝰ intentiones affectusq pensemꝰ. Ipse si quidẽ definit in
psalmo. b eatꝰ hõ qͦm tuerudieris dnẽ ⁊ delege tua docueris eũ. S ui¬
deamꝰ utrũ ipsi iã erudito.⁊ omĩs legis scientia scdm̃ institutionẽ¬

Expanded text:
fessionum ejus intentiones affectusque pensemus. Ipse siquidem definit in fessionum ejus intentiones affectusque pensemus. Ipse siquidem definit in Psalmo, Beatus homo quem tu erudieris, Domine, et de lege tua docueris eum . Sed videamus utrum ipsi jam erudito,
Abbreviated transcription (Latin):
tio iniqͦ oꝑi copulabat᷑: qr suffic̃ sib sic dictũ: ad neqͥtiã nat᷑a lib̾tats
humanȩ. Cũ uͦ de p̃sentis uitȩ beatitudine loqueret᷑: gr̃a dĩ inqͥt
in rectis conatib adiuuando. sic̃ serie psalini narratũ atq digestũ
ẽ. Beatꝰ aut apłs paulus continua narratione serua uit. Si enĩ in
ordine q̃ passim excerpta memorauit testimonia relegaut᷑. ita se¬
tatis oꝑa consequunt᷑. S ut apłi pauli uocationẽ bona oꝑa seq̃ren¬
t᷑: quid ait . Et grã eiꝰ inme uacua ñ fuit. Qͥd enĩ fecisti : plus in¬
quit omĩb laboraui. Ne multũ suꝑbias olibi defensor arbitrii.
ante ruinã sic̃ scriptũ ẽ. corde blasphemat. tantũ arrogantiȩ impudẽ¬
tis assumat: ut beati ꝓpħe dd meritis. aut ȩquandũ se. aut &̃ esti¬
met p̃ferendũ. Cuiꝰ ut de illa pͥma remuneratione. quã nullus nõ
fateat᷑ ut debitã. delati scilic& regni interĩ taceam: orationũ ⁊ con¬

Expanded text:
: quia sufficit sibi, sicut dictum est, ad nequitiam natura libertatis humanae. Cum vero de praesentis vitae beatitudine loqueretur, Gratia, inquitincoeptis conatibus adjuvando, sicut serie Psalmi narratum atque d apostolus Paulus continua narratione servavit. Si enim in ordine, quae passim excerpta memoravi, testimonia relegantur, ita setatis opera consequuntur. Sed ut apostoli Pauli vocationem bona opera sequerentur, quid ait? Et gratia ejus in me vacua non fuit. Quid enim fecisti? Plus, inquit, omnibus laboravi. Ne multum superbias, o liberi defensor arbitrii, ante ruinam, sicut scriptum est, corde blasphemant, tantum arrogantiae impudentis assumat, ut beati prophetae David meritis aut aequandum se, aut etiam existimet praeferendum. Cujus, ut de illa prima remuneratione, quam nullus non fateatur ut indebitam, delati scilicet regni, interim taceam, orationum et con
Abbreviated transcription (Latin):
uitandarũ. non quȩlib&: s uiciosa ignorantia: unde neq a¬
nimal irrationale stultũ dm̃s: quia nõ accepit ut sapiens
esse posset: Appellamꝰ tñ plerũq exsimilitudine aliqͥd nõ
ꝓpͥȩ. nam & cecitas cũ maximũ uiciũ sit oculoꝵ. nõ tñ in catu¬

Expanded text:
vitandarum non quaelibet, sed vitiosa ignorantia. Unde neque avitandarum non quaelibet, sed vitiosa ignorantia. Unde neque animal irrationale stultum dicimus, quia non accepit ut sapiens esse posset. Appellamus tamen plerumque ex similitudine aliquid non proprie. Nam et caecitas cum maximum vitium sit oculo
Abbreviated transcription (Latin):
Si aut̃ stultꝰ factus est. qͦmͦ non est ds auctor uiciorũ. cũ sit stul¬
tia maximũ uiciũ: Quasi uͦ nat᷑a humana p̃t stulticiã &sa¬
pientiam nullã mediã recipiat affectionẽ. quȩ nec stulticia.
nec sapientia dicipossit: Tunc enĩ homo incipit aut stultꝰ eẽ
aut sapiens. aut alterũ horũ necessario appellet᷑: cũ iã poss&
nͥ negli geret habere sapientiã. ut uiciosȩ stulticiȩ sit uolũtaᷤ
rea. Non enĩ quisquã ita desipit. ut stultũ appell& infantẽ.
quanuis sit absurdior. si uelit appellare sapientẽ Ut gͦ infans
nec stultꝰ nec sapiens dici potest. quanuis iã homo sit. exqͦ ap¬
paret nat᷑am hominis recipere aliquid mediũ. quod neq
stulticiã neq sapientiã recte uocaris: ita etiã si quisquam
tali affectione animatꝰ eẽt. qualẽ hñt illi qui ꝑ negligentiã
sapientia carent: nemo eũ stultũ rectȩ diceret. quẽ nõ uici¬
o. s natura talẽ uid&: Est enĩ stulticia rerũ appetendarũ &

Expanded text:
 cum sit stultitia maximum vitium? Quasi vero natura humana praeter stultitiam et sapientiam nullam mediam recipiat affectionem, quae nec stultitia, nec sapientia dici possit. Tunc enim homo incipit aut stultus esse aut sapiens, ut alterum horum necessario appelletur, cum jam posset, nisi negligeret, habere sapientiam, ut vitiosae stultitiae sit voluntas rea. Non enim quisquam ita desipit, ut stultum appellet infantem, quamvis sit absurdior si velit appellare sapientem. Ut ergo infans nec stultus nec sapiens dici potest, quamvis jam homo sit; ex quo apparet naturam hominis recipere aliquid medium, quod neque stultitiam, neque sapientiam recte vocaveris: ita etiam si quisquam tali affectione animatus esset, qualem habent illi qui per negligentiam sapientia carent, nemo eum stultum recte diceret quem non vitio, sed natura talem videret. Est enim stultitia, rerum appetendarum et
Abbreviated transcription (Latin):
creatura dei bona ẽ: ac ꝑhoc ⁊ omẽ lignum qd̃ in paradiso ds plã¬
tauit utiq bonũ est. Non gͦ malam nat᷑am hõ appetiuit. cũ arbo¬
rẽ uetitã tetigit. s id qd̾ meliꝰ erat deserendo. factũ malũ ipse cõmi¬
sit. Melior quippe creator. quã ulla nat᷑a quã condidit. Cuiꝰ imꝑiũ ñ
erat deserendũ ut tangeret᷑ ꝓhibitũ. qͣnuis bonũ: qm̃ deserto meliore.
bonũ nat᷑ȩ appetebat᷑. qd̾ contͣ creatoris imꝑiũ tangebat᷑. Non itaq d̃s
arborẽ malã inparadiso plantauerat. s ipse erat melior. qͥ eã tangi pro¬
sua potestate. s dõ subditã eẽ deb̾e: iordinẽ sue salutis ꝑobedientiã
custodire: ꝑinobȩdientiã corrũpere hĩc ⁊ arborẽ ꝗͣ tangiuetuit. sic

Expanded text:
bona est, ac per hoc et omne lignum, quod in paradiso deus plantauit, utique bonum est. non ergo malam naturam homo appetiuit, cum arborem uetitam tetigit, sed id, quod melius erat, deserendo factum malum ipse commisit. melior quippe creator quam ulla creatura, quam condidit: cuius imperium non erat deserendum, ut tangeretur prohibitum quamuis bonum, quoniam deserto meliore bonum creaturae appetebatur, quod contra creatoris imperium tangebatur. non itaque deus arborem malam in paradiso plantauerat, sed ipse erat melior, qui eam tangi prosua potestate, sed deo subditam esse debere et ordinem suae salutis per oboedientiam custodire, per inoboedientiam c
Abbreviated transcription (Latin):
tura sprritał quantilibet numeri ꝓsuis meritis dãpnaresͦ.
angustare posset oradinẽ qui conuenient & decent exciput
quoscumq dãpnandos. Quacũq: se gͥ consideratio ur̃a aom¬
uerterit: ineffabilis laudandũ inuenit dm̃. naturaruum
om̃is̃ conditorẽ optimũ: & administratiorẽ iustissimu
Postremo ut relinquamꝰ contemplationẽ pulchritudinisne¬
tũ hisqui eam diuino munere uidere possunt. nec eos ad
qͣces aut infirmos aut insidiosos homines tanquã questio¬
na sit ilut enĩ ñ ei nocet corruptio & ñ corrũpit᷑: aut si cor¬
rumpit᷑. nocet ei corruptio: Et si nocet. minunt aliqrio
debono ei. & eam minꝰ bonã facit. Nam si penitꝰ eam priuat
omibono: quicqͥd eiꝰ remanebit iam corrũpi ñ poterit. qt
nullũ erit bonũ. cuiꝰ ad ẽptione possit nocere corruptio

Expanded text:
atura spiritualis quantilibet numeri, si pro suis meritis damnaretur, atura spiritualis quantilibet numeri, si pro suis meritis damnaretur, angustare posset ordinem, qui convenienter et decenter excipit quoscumque damnandos. Quacumque se igitur consideratio nostra converterit, ineffabiliter laudandum invenit Deum naturarum omnium conditorem optimum, et administratorem justissimum. 36. Postremo, ut relinquamus contemplationem pulchritudinisrum iis qui eam divino munere videre possunt, nec eos quiopter loquaces aut infirmos aut insidiosos homines tantam quaestiona fit. Aut enim non ei nocet corruptio, et non corrumpitur; aut si corrumpitur, nocet ei corruptio: et si nocet, minuit aliquid de bono ejus, et eam minus bonam facit. Nam si penitus eam privat omni bono, quidquid ejus remanebit, jam corrumpi non poterit; quia nullum erit bonum cujus ad
Abbreviated transcription (Latin):
time regeret omã. nesic inuidens create spiritali ut ẽẽt. qͥ ĩ
corporalẽ peccantibꝰ quoq spiritalibꝰ longȩ inferiorẽ. tanta
largitate bonitatis instituit. ut nullussit celũ t̾rãq rati¬
onabilit intuens. om̃sq naturas uisibiles insuis generibꝰ
moderatas. formatas. ordinatas. qui uel aliũ credat artifi¬
cem om̃iũ eẽ quã dm̃. uł ñ eũ ineffabilit̃ laudandũ eẽ fa¬
teat᷑. Siue nulla est melior rerũ ordinationi si potestas an¬
gelica naturȩ excellentia & bonitate uoluntatis indispositiõe
uniuersitatis suꝑemineat: etiã si om̃s peccassent angłi. nul¬
lam inopiã facerent ad regendũ imperiũ suũ: creatori an¬
gelorum. Non enimuł bonitas eiꝰ quasi aliquo tedioaillome¬
potentia difficultate deficeret. ad ereandos alros quos ineisse¬
dibus collocaret. quas peccando alii deseruissent: aut ore¬

Expanded text:
time regeret omnia: nec sic invidens creaturae spirituali ut esset; qui etiam time regeret omnia: nec sic invidens creaturae spirituali ut esset; qui etiam corporalem peccantibus quoque spiritualibus longe inferiorem, tanta largitate bonitatis instituit, ut nullus sit coelum terramque rationabiliter intuens, omnesque naturas visibiles in suis generibus moderatas, formatas, ordinatas, qui vel alium credat artificem omnium esse quam Deum, vel non eum ineffabiliter laudandum esse fateatur. Sive nulla est melior rerum ordinatio, nisi potestas angelica naturae excellentia et bonitate voluntatis in dispositione universitatis superemineat, etiamsi omnes peccassent Angeli, nullam inopiam facerent ad regendum imperium suum Creatori Angelorum. Non enim vel bonitas ejus quasi aliquo taedio, vel omnipotentia difficultate deficeret ad creandos alios, quos in eis sedibus collocaret, quas peccando alii deseruissent; aut cre
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectꝰ enim medicus. etiã scabiem sanat efficacit̃: At nõ con¬
tinuo qui scabioso utilit̃ consulit: uniuersȩ humanę ualitu¬
dini mederi potest Et ratio quidẽ si certa conspicit᷑. qua ma¬
nifestũ fiat. eẽ oportuisse creaturã quȩ ñꝙͣ peccauerit. ñꝗͣ.
peccatura sit: etiam illud eadẽ ratio renũtiata peccato illam
libera uoluntate abstinere. neq coactam ñ peccare. s sponte:
uerũtam̃ etiam sipeccaret. qͦm qm ñ peccauit. sic eam ñ pec¬
caturã p̃sciuit deus: tam̃ si etiã ipsa peccaret. sufficeret dei po¬
testas in effabilis potentię. adregendã istã uniuersitatem.
ut omĩbꝰ congrua & condigna retribu ens. nichil in to¬
to imꝑio suo turpe.atq in decoꝵ eẽ ꝑmitteret: qͥa si p nullas
ad hoc ipsũ conditas potestates. si om̃is angłica nat᷑a ab eius p̃¬
ceptis peccando defeciss&. maiestate sua decentissime atq ob¬

Expanded text:
Perfectus enim medicus etiam scabiem sanat efficaciter; at non conPerfectus enim medicus etiam scabiem sanat efficaciter; at non continuo qui scabioso utiliter consulit, universae humanae valetudini mederi potest. Et ratio quidem si certa conspicitur, qua manifestum fiat esse oportuisse creaturam quae nunquam peccaverit, nunquam peccatura sit, etiam illud eadem ratio renuntiat a peccato illam libera voluntate abstinere, neque coactam non peccare, sed sponte. Verumtamen etiamsi peccaret quanquam non peccavit, sicut eam non peccaturam praescivit Deus: tamen si etiam ipsa peccaret, sufficeret Dei potestas ineffabilis potentiae ad regendam istam universitatem, ut omnibus congrua et condigna retribuens, nihil in toto imperio suo turpe atque indecorum esse permitteret. Quia sive per nullas ad hoc ipsum conditas potestates, si omnis angelica natura ab ejus praeceptis peccando defecisset, majestate sua decentissime atque op
Abbreviated transcription (Latin):
sitatis sinunt. Nec idõ tñ tał anima inferior est corpore &e¬
lesti: cui corpori etiam corpora t̾rena subiecta sunt: Panno¬
sa quippe uestis dãpnati serui. multo est inferior ueste
bene meriti. ⁊ in honore magno apud dm̃ constituti: S apse
seruus melior est qualibet ueste p̃ciosa. qui a hõ est: illa gͣ
inheret deo. & incelesti corpore angłica potestate etiã terestre corpꝰ
ornat & regit. sicut iubet ille. cuiꝰ nutũ ineffabilit̃ intuet᷑.
ista uͦ mortalib menbris onerata. uix ipsum quo p̃mittꝰ
ad ministrat intrinsecus. ⁊ tam̃ or nat qͥntũ potest. Cet̾a uͦ
extrinsecus ad iacentia longę infirmiore oꝑatione ex¬
fuisse ornatum congruentissimũ infirmȩ corporeȩ ereat᷑e
ctiam si ista peccare noluisset: qm̃ quȩ totũ potest regere. eͥiã
partẽ regit. Quȩ aut̃ minꝰ potest. non continuo potest ãpliora

Expanded text:
sitatis sinunt. Nec ideo tamen talis anima inferior est corpore coesitatis sinunt. Nec ideo tamen talis anima inferior est corpore coelesti, cui corpori etiam corpora terrena subjecta sunt. Pannosa quippe vestis damnati servi multo est inferior veste bene meriti, et in honore magno apud dominum constituti; sed ipse servus melior est qualibet veste pretiosa, quia homo est. Illa ergo inhaeret Deo, et in coelesti corpore, angelica potestate, etiam terrestre corpus ornat et regit, sicut jubet ille cujus nutum intuetur ineffabiliter. Ista vero mortalibus membris onerata, vix hoc ipsum quo premitur, administrat intrinsecus, et tamen ornat quantum potest: caetera vero extrinsecus adjacentia, longe infirmiore operatione exfuisse ornatum congruentissimum infimae corporeae creaturae, etiamsi ista peccare noluisset. Quoniam quae totum potest regere, etiam partem regit; quae autem minus potest, non continuo potest ampliora.
Abbreviated transcription (Latin):
ẜ inherendo illiꝰ maiestati ⁊ eiꝰ imperiis de uotissime obtẽpe¬
rando aquo & ꝑquẽ & inquo facta sunt omĩa. Hiuc aut̃
aatũ est quidẽ non peccanti. potentissimũ officiũ continẽ¬
di om̃a: non tñ ꝓpriũ. s cũ illa: tanquã ei quȩ peccatura g¬
cognita est. Nabent sanȩ spiritalia quȩq int̾ se ⁊ conuineti¬
one si ne cumulo. ⁊ se iuinctionẽ sine diminutioe. ut neqi
adiuuaret᷑ illa inactionis suȩ facilitate cũ hec sibi coniun¬
geret᷑. neq difficilior illi actio fieret. si hȩc officium suunu
peccando desereret Nonenm locis & mole corporũ s pariu¬
tate affectiũ iungi & disparilitate se iungi possunt spiri¬
tales ereaturȩ: quanuis corpora sua queq possideant: Incor¬
poribus aut̃ inferioribꝰ atq mortalibꝰ post peccatũ ordina¬
ta: regit corpꝰ suũ nõ omimꝰ ꝓ arbitrio.s sicut leges uniuer¬

Expanded text:
sed inhaerendo illius majestati, et ejus imperiis devotissime obtempesed inhaerendo illius majestati, et ejus imperiis devotissime obtemperando, a quo et per quem et in quo facta sunt omnia. Huic autem datum est quidem non peccanti potentissimum officium continendi omnia; non tamen proprium, sed cum illa, tanquam ei quae peccatura praecognita est. Habent sane spiritualia quaeque inter se et conjunctionem sine cumulo, et sejunctionem sine diminutione: ut neque adjuvaretur illa in actionis suae facilitate, cum haec sibi conjungeretur; neque difficilior illi actio fieret, si haec officium suum peccando desereret. Non enim locis et mole corporum, sed parilitate affectuum jungi, et disparilitate sejungi possunt spirituales creaturae, quamvis corpora sua quaeque possideant. 34. In corporibus autem inferioribus atque mortalibus post peccatum anima ordinata, regit corpus suum, non omnimodo pro arbitrio, sed sicut leges univer
Abbreviated transcription (Latin):
rum officiis iustis atq ꝑfectis: eẽ uniuersitas nõ potest. Item
si dc essent quȩ siue peccarent siue nõ peccarent. nichil uniũ¬
sitatis ordini minueret᷑. etiã sic plurimũ dcesset Anime sũ
enim rationales: ⁊ illis suꝑioribus officio quidẽ impares.s. nat᷑a
pares: Quib adhuc inferiores sunt multi. & tñ laudabiles a
sũmo deo constitutarũ rerũ gͣdus. lua gͦ natura sublimiori
officii est: quȩ non solũ si nõ eẽt. s etiam si peccaret. minuera
ordinẽ uniuersitatis. Inferioris officii est ista: quȩ tantũm
sino esset. nõ aut̃ si peccaret. aliquid minꝰ haberet uniuersitã
Iui data eit potentia omiã continentli officio ꝓpͥo: quod rerũ
ordini de esse nõ possit. Nec idõ inbona uoluntate ꝓmariet
quia hoc accepit ossiciũ. s idõ accepit. qm̃ ab illo qui dedit
ꝑmansura p̃uisa est. Nec tñ sua maiestate contine omiae

Expanded text:
rum officiis justis atque perfectis esse universitas non potest. Item, rum officiis justis atque perfectis esse universitas non potest. Item, si deessent quae sive peccarent, sive non peccarent, nihil universitatis ordini minueretur, etiam sic plurimum deesset. Animae sunt enim rationales, et illis superioribus officio quidem impares, sed natura pares: quibus adhuc inferiores sunt multi, et tamen laudabiles a summo Deo constitutarum rerum gradus. 33. Illa ergo natura sublimioris officii est, quae non solum si non esset, sed etiamsi peccaret, minueret ordinem universitatis. Inferioris officii est ista, quae tantummodo si non esset, non autem si peccaret, aliquid minus haberet universitas. Illi data est potentia omnia continendi officio proprio, quod rerum ordini deesse non possit: nec ideo in bona voluntate permanet, quia hoc accepit officium; sed ideo accepit, quoniam ab illo qui dedit permansura praevisa est. Nec tamen sua majestate continet omnia,
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ex soluant. & qͦd sẽꝑ uiuunt in illo uiuant qͥ ꝓeis qͦd
am ꝑsuasiss&: iustȩ secũ hab̾et sin ꝑpetua dampatione
miliatꝰ est ut seruiret᷑ eui ad malũ consenserat. iuste ꝑ
eũ cui ad bonũ consensit lib̾aret᷑: quia minꝰ iste in con¬
sentiendo. quã ille in male suadendo peccauerat Nat᷑as
uni uersũ. siue peccare. siue ñ peccare uolius sent
Si enĩ reb de essent aĩȩ. quȩ ipsũ fastigiũ ordinis in
uniuersa creatura sic obtinerent. ut si peccare uoluissẽt
infirmaret᷑. ⁊ labefactaret᷑ uniũsitas: magnũ quiddã
de eẽt creaturȩ: Illud enĩ de eẽt: quoremoto stabilitas re¬
rũ atq conexio turbaret᷑. Tales sunt obtimȩ & sc̃ẽ & sub¬
limes creat᷑ȩ celestiũ uł suꝑcȩlestiũ potestatũ. quib solus
imꝑat ds. uniuersus aut̃ mundus sub iectus est: Sine ista¬

Expanded text:
tum exoluant et, quod semper uiuunt, in illo uiuant, qui pro eis quod tum exoluant et, quod semper uiuunt, in illo uiuant, qui pro eis quod am persuasisset, juste secum haberet in perpetua damnatione miliatus est, ut serviret cui ad malum consenserat, juste per eum cui ad bonum consensit liberaretur; quia minus iste in consentiendo, quam ille in male suadendo peccaverat. CAPUT sum, sive peccare, sive non peccare voluissent. Si enim rebus deessent animae quae ipsum fastigium ordinis in universa creatura sic obtinerent, ut si peccare voluissent, infirmaretur et labefactaretur universitas, magnum quiddam deesset creaturae: illud enim deesset, quo remoto stabilitas rerum atque connexio turbaretur. Tales sunt optimae, et sanctae, et sublimes creaturae coelestium vel supercoelestium potestatum, quibus solus Deus imperat; universus autem mundus subjectus est. Sine ista
Abbreviated transcription (Latin):
lius di abolũ quẽ sẽꝑ sub legib suis habuit.⁊ habebit. hoĩe
indutꝰ. etiam hõĩ sub iugauit: nichil ei ex torquẽs uolento
dñatu. s suꝑans eũ lege iusticiȩ: ut qm̃ femina decepta: ⁊
de iecto ꝑ feminã uiro. omnẽ ꝓlẽ pͥmi hominis tanquã pec¬
catricẽ legibꝰ mortis maliciosa quidẽ nocendi cupiditate.
s tñ iure equissimo uindi cabat: tã du potestas eiꝰ ualer&
donec int̾ficer& iustũ. in quo nichil dignũ morte poss&
ostendere: ñ solũ quia sine crimine occisus est: s etiã quia
sine libidine natꝰ : Sub iugauerat ille quos ceꝑat: ut qͥd qͥo
inde nasceret᷑ tanꝗͣ suȩ arboa ris fructus praua quidem
habendi cupiditate. s tñ ñ in quo possidendi iure retine
ret. Iustissime itaq dimittere cogit᷑. credentes mneũ quẽ
in iustissime occidit: ut & qͦd tẽporalit̃ moriunt᷑ debi¬

Expanded text:
lius, diabolum quem semper sub legibus suis habuit et habebit, homine lius, diabolum quem semper sub legibus suis habuit et habebit, homine indutus etiam homini subjugavit: nihil ei extorquens violento dominatu, sed superans eum lege justitiae; ut quoniam, femina decepta, et dejecto per feminam viro, omnem prolem primi hominis tanquam peccatricem legibus mortis, malitiosa quidem nocendi cupiditate, sed tamen jure aequissimo vindicabat, tamdiu potestas ejus valeret, donec interficeret justum, in quo nihil dignum morte posset ostendere, non solum quia sine crimine occisus est, sed etiam quia sine libidine natus: cui subjugaverat ille quos ceperat, ut quidquid inde nasceretur, tanquam suae arboris fructus, prava quidem habendi cupiditate, sed tamen non iniquo poret. iustissime itaque cogitur dimittere credentes in eum, quem iniustissime occidit, ut et, quod temporaliter moriuntur, debi
Abbreviated transcription (Latin):
ñdũ angłis ad equatꝰ. si panis ipse angłor hoĩb dignare¬
tur adequari: Nec sic descendit ad nos. ut illos de sereret:
s simul in teger illis. integer nob̾. illos in trisecus pasce̾s.
neos facu ꝑ fiẽ. quos ꝑspẽm pascat equalit̃. Quia eñ rati¬
onał creat᷑a ũbo illo tanꝗ̃ optimo cibo suo paseit᷑. huma¬
na aut̃ anima racionalis est quȩ mortalib uincuł peccati
pena tenebat᷑. ad hoc deminutionis redacta. ut ꝑconie¬
cturas rerũ uisibili ũ. ad intelli genda uisibilia niteret᷑: e¬
bus rationał creaturę factꝰ est uisibilis. ñ cõmutatione na¬
turȩ suȩ .s habitu nr̃ę: ut uisibilia sectantes. adse mus¬
sibilem reuocaret: Sic eũ anima quẽ suꝑbiens intꝰ reliqͥrit¬
foris humilẽ inuenit. imitatura eiꝰ humilitatẽ uisibilẽ. &
ad inuisilẽ altindinẽ reditura: Atq ũbũ dĩ. unicus deifi¬

Expanded text:
nondum Angelis adaequatus, si panis ipse Angelorum hominibus dignarenondum Angelis adaequatus, si panis ipse Angelorum hominibus dignaretur aequari. Nec sic descendit ad nos, ut illos desereret: sed simul integer illis, integer nobis; illos intrinsecus pascens, neos facit per fidem, quos per speciem pascat aequaliter. Quia enim rationalis creatura Verbo illo tanquam optimo cibo suo pascitur; humana autem anima rationalis est, quae mortalibus vinculis peccati poena tenebatur, ad hoc diminutionis redacta, ut per conjecturas rerum visibilium ad intelligenda invisibilia niteretur: cibus rationalis creaturae factus est visibilis, non commutatione naturae suae, sed habitu nostrae, ut visibilia sectantes, ad se invisibilem revocaret. Sic eum anima, quem superbiens intus reliqueratforis humilem invenit, imitatura ejus humilitatem visibilem, et ad invisibilem altitudinem reditura. 31. Atque Verbum Dei unicus Dei Fi
Abbreviated transcription (Latin):
minꝰ peccauerat homo quamdiabolus: id ipsũ ei ualuit adre¬
parandam salutẽ. qͦd pͥncipi huiꝰ mundi partͥs rerũ scił huiꝰ
mortał atq infime. hoc est pͥncipi om̃iũ peccatoꝵ. ⁊ p̃posito
mortis usq ad mortalitatẽ carnis ad dictus est. Ita enĩ consci¬
entia mortalitatis timidꝰ. ⁊̃uilissimis atq ab icctissimis
bestiis uł ctiã minutissim molestias atq interitũ refor¬
midans: incertꝰq futuroꝵ: & illicitas cohibere lȩtieras. & ma¬
xime suꝑbiã cuiꝰ ꝑsuasione de iectus est. & qͦuno uiciomi¬
sericordie medicina respuit᷑. frangere consueuit. Qͥa enĩ
tã opꝰ habens miscd̾a quã iniser: & qͥd tam indignũ mi
facta sũt omĩa. & qͦ fruit᷑ om̃is angłica beatitudo. usq ad mi¬
seriã nrãm clem̃tiã suã porrigeret: ⁊ ũbũ caro fieret. ⁊ habi¬
tara in nob̾. Sic enĩ poss& panẽ angłoꝵ hõ manducare.¬

Expanded text:
minus peccaverat homo quam diabolus, idipsum ei valuit ad reminus peccaverat homo quam diabolus, idipsum ei valuit ad reparandam salutem, quod principi hujus mundi, partis rerum scilicet hujus mortalis atque infimae, hoc est principi omnium peccatorum, et praeposito mortis, usque ad mortalitatem carnis addictus est. Ita enim conscientia mortalitatis timidus, et a vilissimis et abjectissimis bestiis vel etiam minutissimis, molestias atque interitum reformidans, incertusque futurorum, et illicitas cohibere laetitias, et maxime superbiam, cujus persuasione dejectus est, et quo uno vitio misericordiae medicina respuitur, frangere consuevit. Quid enim tam opus habens misericordia quam miser? Et quid tam indignum misfacta sunt omnia, et quo fruitur omnis angelica beatitudo, usque ad miseriam nostram clementiam suam porrigeret, et Verbum caro fieret, et habitaret in nobis . Sic eni
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ due sint origines peccatoꝵ. una spontanea cogitatione.
alia ꝑfua sione altiꝰ. quo ꝑtinere arbitror qͦd ꝓpħa dicit. ab
ocultis meis mundame dñe. ⁊ ab alienis parce seruo tuo:
utrunq uoluntariũ est quidem. Nã sicut ꝓpͥa cogitatioẽ
peccat inuitꝰ: ita dũ consentit mal& suadenti. ñ utiq nͥ uo¬
luntate consentit: S tñ gͣuiꝰ est non solũ nullo suadente
pͥa cogitatione peccare: s etiã peccantũ alteri ꝑ inuidentiã
dolũq su adere: quamad peccandũ alteriꝰ suasione tͣduci
Seruata est gͦ inutroq peccato. iustic ia dñi punientis. Nam &
illuo appensũ est equitatis exanmę: ut nec ipsiꝰ diaboli pote¬
stati negaret᷑ homo. quẽ sibi male suadendo subiecerat. Inqũu
enim erat: ut ei quẽ cȩperat ñ dominaret᷑. Nec fieri ullo mͦ po¬
test. ut dei sũmi & ueri ꝑfecta iusticia. quȩ usq quaq ꝑten¬
ditur: deserat etiam ordinandas ruinas peccantiũ: Et tñ quia

Expanded text:
enim duae sint origines peccatorum, una spontanea cogitatione, alia persuasione alterius, quo pertinere arbitror quod Propheta dicit: Ab occultis meis munda me, Domine, et ab alienis parce servo tuo : utrumque voluntarium est quidem. Nam sicut propria cogitatione non peccat invitus, ita dum consentit male suadenti, non utique nisi voluntate consentit: sed tamen gravius est, non solum nullo suadente propria cogitatione peccare, sed etiam peccandum alteri per invidentiam dolumque suadere, quam ad peccandum alterius suasione traduci. Servata est ergo in utroque peccato justitia Domini punientis. Nam et illud appensum est aequitatis examine, ut nec ipsius diaboli potestati negaretur homo, quem sibi male suadendo subjecerat. Iniquum enim erat ut ei quem ceperat, non dominaretur. Nec fieri ullo modo potest ut Dei summi et veri perfecta justitia, quae usquequaque pertenditur, deserat etiam ordinandas ruinas peccantium. Et tamen quia
Abbreviated transcription (Latin):
Cur gͦ rursus idẽ clamat ad dñm. damͥ intellectũ. ⁊ scrutabor legẽ
tuã: ⁊ custodiã illã in toto corde meo: Parũ erat ꝙ ad scrutandũ le¬
uoluntatis defensor. ad ista respondeat. ꝙ ꝓpħa ad intelligenda
tantũ mandata diuina. quȩ tñ ꝓpͥa uirtute fuerat impleturꝰ. fuerat
opem diuini postularqt auxilii. Quȩ si ita sũt: ate paululũ lib&
beate dd̃ sensuũtuoꝵ occulta ꝑ quirere. Unde rogo tͥ pugna car

Expanded text:
rgo rursus idem clamat ad Dominum, Da mihi intellectum, et scrutabor legem tuam, et custodiam illam in toto corde meo? Parum erat quod ad scrutandam leperbus ille propriae voluntatis defensor ad ista respondeat, quod Propheta ad intelligenda tantum mandata divina, quae tamen propria virtute impleturus fuerat, opem divini postulaverit auxilii. Quae si ita sunt, a te paululum libet, beate David, sensuum tuorum occulta perquirere. Unde, rogo, tibi pugna car
Abbreviated transcription (Latin):
nerat᷑. Nec sufficit beato moysi ꝙ dix n ꝓpt̃ merita ipsoꝵ hereditatẽ
t̃rȩ illiꝰ isrłitico pꝰpło fuisse concessam. nͥ &̃ ad deret ꝙ ad iĩxit. uñeoᷤᷤ
om̃i bono monstrauͤ  indignos. Se qͥt᷑ enĩ pꝰ illud ꝙ supͣ memorauimꝰ¬

Expanded text:
neratur. Nec suffecit beato Moysi quod dixerat, non propter merita ipsorum haereditatem neratur. Nec suffecit beato Moysi quod dixerat, non propter merita ipsorum haereditatem terrae illius Israelitico populo fuisse concessam, nisi etiam adderet quod adjunxit, unde eos om
Abbreviated transcription (Latin):
titudinẽ. facere uirtutẽ: ut statuat testam̃tũ suũ ꝙ iuraũ patrib
tuis. ltẽ paulopꝰ ibidẽ ad eos. Ne dicas inqͥt incorde tuo. cũ consũpse¬
rit dñs ds̃ tuus gentes istas. ante faciẽ tuã: dicens: ꝓpt̃ iusticias m̃as
indux̃ me dñs hereditate int̾rã istãbonã. Non ꝓpt̾ iusticiã tuã neꝙ¬
ꝓpt̃ scĩtatẽ cordis tui intras hereditare t̾rã eoꝵ: s ꝓpt̾ iniqͥtatẽ genti¬
exordiis scĩ sp̃c uoce firmatũ: nouellȩ p̾sũptionis impietas conat᷑ eũte.
Clarȩ siqͥdẽ in uno atq in eodẽ scripturȩ loco: bonitatẽ & seueritatẽ dei
ꝓpħa beatꝰ ostendit dicens. Hon ꝓpt̃ iusticias suas popło hereditatẽ
t̃re illiꝰ reddi. s grã tantũ miserante donari. illos aut̃ ꝓpt̃ iusticias
suas pelli. Ecce in iłł iustȩ punit᷑ inqͥtas. in istis gͣtis nulla iusticia mu¬

Expanded text:
titudinem, facere virtutem, ut statuat testamentum suum quod juravit patribus titudinem, facere virtutem, ut statuat testamentum suum quod juravit patribus vestris . Item paulo post ibidem ad eos: Ne dicas, inquit, in corde tuo, cum consumpserit Dominus Deus tuus gentes istas ante faciem tuam dicens: Propter justitias meas induxit me Dominus haereditare terram bonam titatem cordis tui intras haereditare terram eorum, sed propter iniquitatem gentiexordiis sancti Spiritus voce firmatum, novellae praesumptionis impietas conatur evertere. Clare siquidem in uno atque eodem Scripturae loco, bonitatem et severitatem Dei Propheta beatus ostendit, dicens, non propter justitias suas populo haereditatem terrae illius reddi, sed tantum gratia miserante donari, illos autem propter injustitias suas pelli. Ecce in illis juste punitur iniquitas; in istis gratis nulla justitia mu
Abbreviated transcription (Latin):
tuer̃: aliqͥd cont᷑ grãm relinqueret᷑ obsta culi. Quȩ utiq parentũ me¬
rita. ⁊̃ siꝑ mittamꝰ diuinũ paruulis. ł a uertisse. uł conciliasse p̃si¬
diũ. seu bona. seu mala circa geminã ꝓlem. q̃ eod̾ concepta concu¬
bitu. eod̾q inlucẽ ꝓ iecta mom̃to est: ẽẽ paria debuerunt. Qđ si fu¬
qd p̃misit apt̃s dicens. ñ ex oꝑibꝰ s ex uocante dictũ ẽ: qr maior seru¬
tura q̃ ñdũ erant. p̃destinatꝰ ẽ gͦ iacob uas inhonorẽ: qr ñ exoꝑib s ex
rẽ p̃destinata. suis aliqͥd uirib tribuendo. negarent głam creato¬
ñ ex uobis. s deidonũ est. Beatus &̃ moyses inde utero nomio dic̃ ad po¬
popłm: Et ͣdicas in corde tuo. fortitudo mea. ⁊ potentia manꝰ meȩ: fec̃ mͥ
uirtutẽ magnam hanc:⁊ memorabis dñi dei uͣilIi. quia ipse tͥ dat for¬

Expanded text:
tuerunt, aliquid contra gratiam relinqueretur obstaculi. Quae utique parentum metuerunt, aliquid contra gratiam relinqueretur obstaculi. Quae utique parentum merita, etiamsi permittamus divinum parvulis vel avertisse vel conciliasse praesidium, seu bona, seu mala, circa geminam prolem, quae eodem concepta concubitu, eodemque in lucem projecta momento est, paria esse debuerunt. Quod si fuquod praemisit Apostolus dicens, Non ex operibus, sed ex vocante dictum est, Quia major servtura quae nondum erant. Praedestinatus est ergo Jacob vas in honorem, sed non ex rem praedestinata aliquid suis viribus tribuendo negarent gloriam Creatomio dicit ad populum: Et ne dicas in corde tuo, Fortitudo mea et potentia manus meae fecit mihi virtutem magnam hanc: sed memoraberis Domini Dei tui, quia ipse tibi dat for
Abbreviated transcription (Latin):
utũ constituto. totũ ad dei grãm referens log̃ret᷑. Sic enĩ ait. S &
rebecca. ex uno concubitu hns isaac patris nr̃ynͣdũ nati fuissent.
neret. ñ ex oꝑib s ex uocante dictũ ẽ. qr maior seruiet minori.
sic̃ scriptũ ẽ. Iacob dilexi. esau aut̃ odio habui. Statimq sub iec̃
Q&ͥa dicemꝰ: Nũ qͥd iniqͥtas ap̃ dm̃: Negansq respondit. absit. ut iã
cetera q̃ secũtꝰ ad hanc sententiã suspensa referant᷑. i relata soluan¬
tur: ꝗͣ negauit ap̃dm̃i eẽ iniqͥtatẽ. S hic qͥd ͤ gerit apłice dispu¬
tationis intentio: satis ad monẽdũ claret. Non solũ enĩ fr̃s. s gemi¬
nos: nec solũ geminos: s uno &̃ concubitõ fusos in utero cõꝑauit: ut
qm̃ in inũdũ natis. ñdũq aliqͥd oꝑatis. nulla eẽ poterant mom̃¬
ta meritoꝵ: ne exparentũ qͥdẽ meritis. quȩ diuerso tpr̃ uaria eẽ po¬

Expanded text:
uterum constituto, totum ad Dei gratiam referens, loqueretur. Sic enim ait: Sed et uterum constituto, totum ad Dei gratiam referens, loqueretur. Sic enim ait: Sed et Rebecca ex uno concubitu habens Isaac patris nostri, cum nondum sed ex vocante dictum est, Quia major serviet minori: sicut scriptum est, Jacob dilexi, Esau autem odio habui. Statimque subjecit, Quid dicemus? numquid iniquitas apud Deum? Negansque respondit, Absit . Ut jam caetera quae sequuntur, ad hanc sententiam suspensa referantur, et relata solvantur, qua negavit apud Deum esse iniquitatem. Sed hic quid egerit apostolicae disputationis intentio, satis admodum claret. Non solum enim fratres, sed et geminos; nec solum geminos, sed uno etiam concubitu fusos in utero comparavit: ut quoniam in nondum natis nondumque aliquid operatis nulla esse poterant momenta meritorum, ne ex parentum quidem meritis, quae diverso tempore varia esse po
Abbreviated transcription (Latin):
illiꝰ sententiã fuisse cõpletã: qͣ dic̃ dĩ pharaoni. In hoc ipsũ excitaui
te ut ostendam inte uirtutẽ meã. ⁊ ut ad anũtiet nom̃ meũ in u¬
niũsa t̾ra. Utente enĩ dño bñ ⁊̃ malis induratiõe pharaoĩs. flagel¬
lis egẏpti. ⁊ tot ac tantis in illa gente miracłis. parit̃ aceruatĩq. ꝑ
fectis. qͥd aliud gestũ est. ꝙͣ ut dĩ uͥtꝰ ap̃ se magna. inse plena. ad
humani gn̾is noticiã ꝑuengret. ñ dõ s ipsis relegentib icredenti¬
b ꝓ fut᷑a : pharaonẽ ñ eẽ mutandũ. ullã om̃em gentẽ. q̃ post tot
uerb̾a. uix sibi erutũ dĩ popłm̃. armis ⁊̃ insectari conabat᷑ ibello.
alta illa ꝓuidentiȩ ds su̾ȩ luce p̾sciuit: s ꝑit̾oꝵ interitũ. p̃destina
salutẽ usus ẽ. alioꝵ. qͥr potestatẽ hĩ figulꝰ luti. ex ead̾ massa aliud
statis in hominũ de dectione iuidiciũ paulo ante cõmemoraus beatꝰ
apłs rob̾tissimis monst̾iuit exẽplis: cũ de rebecce partu adhuc int̾

Expanded text:
illius sententiam fuisse completam, qua dicit Deus Pharaoni, In hoc ipsum excitavi te, ut ostendam in te virtutem meam, et ut annuntietur nomen meum in universa terra. Utente enim Deo bene etiam malis, induratione Pharaonis, flagellis Aegypti, et tot ac tantis in illa gente miraculis pariter acervatimque peractis, quid aliud gestum est, quam ut Dei virtus apud se magna, in se plena ad humani generis notitiam perveniret, non Deo, sed ipsis relegentibus et credentibus profutura? Pharaonem non esse mutandum, et illam omnem gentem, quae post tot verbera vix sibi erutum populum Dei armis etiam insectari conabatur et bello, alta illa Deus providentiae suae luce praescivit. Sed periturorum interitum praedestinatsalutem usus est aliorum: quia potestatem habet figulus luti ex eadem massa alistatis in hominum electione judicium paulo ante commemorans beatus Apostolus, robustissimis monstravit exemplis, cum de Rebeccae partu adhuc intra
Abbreviated transcription (Latin):
la itẽ res est. earũ que uel doloris molestias. uł blandicias sen¬
tiunt uoluptatis. quȩ non ineo ipso quod dolorẽ fugiunt. uo¬
luptatẽ ꝙ appetunt. directionẽ fugere se. unitatẽq appete¬
re fatent᷑. Inq ipsis rationalibus animis. omĩs appetititꝰ
cognitionis. quia illa natura letat᷑ & ad unitatẽ refert oẽ
quod ꝑcipit. & inerrore nil fugit aliud. quã in cõprehenꝰ dibili
ambiguitate confundi Omne aut̃ ambiguũ unde mo¬
lestum est. nisi qua certã nonht̃ unitatẽ: Ex quo appar&.
omĩa. si ue cũ offendũt uł offendunt᷑. siue cũ delectant. uel
delectant᷑: unitatẽ insinuare atq predicare creatoris. Si
autem ignorantia & difficultas aquib istã uitã necesse ẽ
incipere. non sunt animis naturales. restat ut officio susce¬
ꝑte sint. aut irrogate supplicio. de quibus ĩa satis ẽẽ arbi¬

Expanded text:
la item res est earum quae vel doloris molestias, vel blanditias senla item res est earum quae vel doloris molestias, vel blanditias sentiunt voluptatis, quae non eo ipso quo dolorem fugit, voluptatemque appetit, diremptionem se fugere, unitatemque appetere, fateatur. Inque ipsis rationalibus animis omnis appetitus cognitionis qua illa natura laetatur, et ad unitatem refert omne quod percipit, et in errore nihil fugit aliud quam incomprehensibili ambiguitate confundi. Omne autem ambiguum unde molestum est, nisi quia certam non habet unitatem? Ex quo apparet omnia, sive cum offendunt vel offenduntur, sive cum delectant vel delectantur, unitatem insinuare atque praedicare Creatoris. Si autem ignorantia et difficultas, a quibus istam vitam necesse est incipere, non sunt animis naturales; restat ut aut officio susceptae sint, aut irrogatae supplicio. De quibus jam satis esse arbi
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ corporis sui: quã eiꝰunitatẽ atq integritatẽ. labefactari mo¬
lestȩ accepit: Non gͦ appareret. quantꝰ inferioribꝰ creaturis ani¬
malib eẽt appetitꝰ unitatis: nͥ dolore bestiarũ: Quod si non
appareret: minꝰ quã opus esset ad monerem᷑. ab illa sũma. & sub¬
limi & ineffabili unitate creatoris. esse ista omiã constituta:
Et reuera si piȩ acdiligent̃ attendas: omĩs creaturȩ spẽs &
motꝰ qui in animi humani consid̾ationẽ cadit. erudicionẽ
nrãm loquit᷑. a diuersis motibꝰ & affectionibꝰ quasi quadã
uarietate linguarũ undiq clamans. atq increpans cognoscen¬
ctũ eẽ creatorẽ. Nulla enim res est earũ quȩ nec dolorẽ nec uo¬
luptatẽ sentiunt. quȩ non aliqua unitate. decus ꝓpͥi gene¬
ris assequit᷑. uel omĩno nature suȩ qualẽcunq stabilitatẽ. Hul¬

Expanded text:
nem corporis sui, qua ejus unitatem atque integritatem labefactari monem corporis sui, qua ejus unitatem atque integritatem labefactari moleste accipit. Non ergo appareret quantus inferioribus creaturis animalibus esset appetitus unitatis, nisi dolore bestiarum. Quod si non appareret, minus quam opus esset admoneremur ab illa summa et sublimi et ineffabili unitate Creatoris esse omnia ista constituta. 70. Et revera si pie ac diligenter attendas, omnis creaturae species et motus qui in animi humani considerationem cadit, eruditionem nostram loquitur, diversis motibus et affectionibus, quasi quadam varietate linguarum, undique clamans atque increpans cognoscendum esse Creatorem. Nulla enim res est earum quae nec dolorem nec voluptatem sentiunt, quae non aliqua unitate decus proprii generis assequatur, vel omnino naturae suae qualemcumque stabilitatem. Nul
Abbreviated transcription (Latin):
corpora quȩ cę̧lestia sunt. minꝰq corruptioni sub iacent. sũ¬
mũ bonũ cogitare nõ possũt Ideoq in ordinatissimȩ flagitãt̃.
ut nec mortẽ nec ullã corruptionẽ patiant᷑ corpora bestiarũ:
quasi ñ sint mortalia cũ sint infima. aut idõ malasi nt. qͥa
sunt gȩle stia meliora: Dolor aut̃ quẽ bestiȩ sẽtiunt: animanĩ
etiã bestialiũ iũ quãdã in suo gn̾e mirabilẽ laudabilẽq cõm̃¬
at: H oc ipso enĩ satis apparet: in regendis animanais q
suis corporibꝰ quã sint appetentes unitatis: Quid est enĩ aliuo
dolor ñ quidã sensus diuisionis uł corruptionis impatiens:
Vnde luce clariꝰ apparet. quã sit illa anima in sui corporis u¬
niũsitate. auida unitatis & tenax. Quȩ nec libent̃. nec in.¬
different̃. s potiꝰ renitent̃. & reluctanter intendit᷑ ineã passio¬

Expanded text:
corpora quae coelestia sunt, minusque corruptioni subjacent, sumcorpora quae coelestia sunt, minusque corruptioni subjacent, summum bonum cogitare non possunt; ideoque inordinatissime flagitant, ut nec mortem nec ullam corruptionem patiantur corpora bestiarum, quasi non sint mortalia, cum sint infima; aut ideo mala sint, quia sunt coelestia meliora. Dolor autem quem bestiae sentiunt, animarum etiam bestialium vim quamdam in suo genere mirabilem laudabilemque commendat. Hoc ipso enim satis apparet in regendis animandisque suis corporibus, quam sint appetentes unitatis. Quid est enim aliud dolor, nisi quidam sensus divisionis vel corruptionis impatiens? Unde luce clarius apparet quam sit illa anima in sui corporis universitate avida unitatis et tenax, quae nec libenter, nec indifferenter, sed potius renitenter et reluctanter intenditur in eam passio
Abbreviated transcription (Latin):
ricordia ꝓbat᷑ Quis gͦ nouit quid ipsis paruulis insecreto iu¬
dicioꝵ. suoꝵ bonę cõpensationis reseruet ds. qm̃ quã quã nich
rertȩ fecerint: tam̃ nec percantes aliquid ista perpessi sunt:
ab herode quereret᷑ occisi sunt. in honorẽ martirũ receptos cõm̃¬
dat ȩccła: quãquã isti calũsnosi & taliũ questionũ nõ studiosissi¬
mi examinatores. s loquacissimi uentilatores. etiã de pecors do¬
loribus & laboribus solent minꝰ eruditorũ fidẽ sollicitare cũ
dicunt: Quid etiã peccora uł me meruer̃ mali. ut tanta pa¬
tiant᷑ in cõmoda. uł sꝑant boni. quia tanris exercent᷑ in c̃modĩ:
Sed dicunt uł sentiunt. quia iniquissime cerebus existimãt
qui cũ sũmũ bonũ quod & qͥntũ sit aspicere nequeant. talia
uolunt eẽ omã. quale putant eẽ sũmũ bonũ. Pret̃ enĩ sũma

Expanded text:
ricordia probatur; quis ergo novit quid ipsis parvulis in secreto juricordia probatur; quis ergo novit quid ipsis parvulis in secreto judiciorum suorum bonae compensationis reservet Deus, qui quanquam nihil recte fecerint, tamen nec ab Herode quaereretur, occisi sunt , in honorem martyrum receptos commendat Ecclesia. 69. Quanquam isti calumniosi, et talium quaestionum non studiosissimi examinatores, sed loquacissimi ventilatores, etiam de pecorum doloribus et laboribus solent minus eruditorum sollicitare fidem, cum dicunt: Quid etiam pecora vel meruerunt mali, ut tanta patiantur incommoda, vel sperant boni, quia tantis exercentur incommodis? Sed haec dicunt vel sentiunt, quia iniquissime de rebus existimant, qui cum summum bonum quod et quantum sit aspicere nequeant, talia volunt esse omnia, quale putant esse summum bonum: praeter enim summa
Abbreviated transcription (Latin):
si animȩ quibꝰ animant᷑. nõ priꝰ quã ipsi homines esse cȩper.
maior querela & quasi misericors deponi solos. cũ dt̃. Quid ma¬
li fecerunt ut ista paterent᷑: Quasi possit eẽ in nocentiȩ meri¬
tũ. antequã quisq nocere aliqͥd possit Ciũ aut̃ boni aliqͥd
opat᷑ ds̃. inemendatione maioꝵ. cũ paruuloꝵ suoꝵ qui eis
cari sunt. doloribꝰ ac mortib flagellant᷑. cur ista ñfiant. qͦn
cũ transierint ꝓ ñ factis erunt. in quibꝰ facta sunt. ꝓpt̃ quos
aut̃ facta sunt. aut meliores erunt. si tẽporalibꝰ in cõmodis em̃¬
dati rectiꝰ elegerint uiuere. aut excusationẽ infuturi iudicii
supplicio ñ habebunt. si uitȩ huiꝰ angorib adȩternã uitã de¬
sideriũ conũtere noluer̃: Quis aut̃ nouit. quid paruulis de qͦꝵ
crueiatib duricia maioꝵ contũdit᷑. aut exercet᷑ fides. aut mise¬

Expanded text:
si animae, quibus animantur, non prius quam ipsi homines esse coeperunt, si animae, quibus animantur, non prius quam ipsi homines esse coeperunt, maior querela et quasi misericors deponi solet, cum dicitur: quid mali fecerunt, ut ista paterentur? quasi possit esse innocentiae meritum, antequam quisque nocere aliquid possit! cum autem boni aliquid operatur deus in emendatione maiorum, cum paruulorum suorum, qui eis cari sunt, doloribus ac mortibus flagellantur, cur ista non fiant, quando, cum transierint, pro non factis erunt, in quibus facta sunt, propter quos autem facta sunt, aut meliores erunt, si temporalibus incommodis emendati rectius elegerint uiuere, aut excusationem in futuri iudicii supplicio non habebunt, si uitae huius angoribus ad aeternam uitam desiderium conuertere noluerint? quis autem nouit, quid paruulis, dcruciatibus duritia majorum contunditur, aut exercetur fides, aut mise
Abbreviated transcription (Latin):
ter p̃miũ atq suppliciũ: Quo loco etiã illud ꝑscrutari hoĩes so¬
lent. sacram̃tũ baptismi xp̃i quid par uulis ꝓsit: cũ eo acep¬
to plerunq moriunt᷑. pͥusꝙͣ exeo quicꝗͣ cognoscere potuer̃.
Qua inre satis pie recteq credit᷑. ꝓdesse paruulo. eoꝵ fidẽ.
a quib consecrandus offert᷑ Et hoc ęccłiȩ cõmendat salub¬
rima auctoritas: ut exeo quisq sentiat quid sibi prosit fiðs
sua. qͣndo inalioꝵ qͦq beneficiũ. qui propriã nõ dũ hñt. po¬
testatẽ c̃modari Quid enĩ filio uiduę ꝓfuit fides sua. qũã
utiq mortuus non habebat. cui tam̃ ꝓfuit matris. ut resurge¬
ret: Qnto gͦ potius fides aliena potest consulere paruulo. eus
sua ꝑfidia non potest imputari: De cruciatib aut̃ corporis
quib affligunt᷑ paruuli. quorũ ꝑ ętatẽ nulla peccata sut̃.

Expanded text:
ter praemium atque supplicium. 67. Quo loco etiam illud perscrutari homines soter praemium atque supplicium. 67. Quo loco etiam illud perscrutari homines solent, sacramentum baptismi Christi quid parvulis prosit, cum eo accepto plerumque moriuntur, priusquam ex eo quidquam cognoscere potuerint. Qua in re satis pie recteque creditur, prodesse parvulo eorum fidem a quibus consecrandus offertur. Et hoc Ecclesiae commendat saluberrima auctoritas, ut ex eo quisque sentiat quid sibi prosit fides sua, quando in aliorum quoque beneficium, qui propriam nondum habent, potest aliena commodari. Quid enim filio viduae profuit fides sua, quam utique mortuus non habebat; cui tamen profuit matris ut resurgeret? Quanto ergo potius fides aliena potest consulere parvulo, cui sua perfidia non potest imputari? 68. De cruciatibus autem corporis, quibus affliguntur paruuli, quorum per aetatem nulla peccata sunt,