comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ONAChys greca ethymologia
uocatꝰ: eo quod sit singularis.
Monas enĩ grece: singularitas dicit᷑.
frgo si solitarius interpretatur uo¬
cabulum monachi: quid facit in
turba qui solus est: Plura enim
sunt genera monachorum. Ce
nobite: quos nos incominune ui¬
uentes possumꝰ appellare. Cenobiũ
enim est plurimoꝵ. Anachorite
sunt. qui post cenobialem uitam
deserta petunt. & soli habitant
ꝑ deserta: & ab eo quod ꝓcul ab
hominibus recesserunt. tali no¬
mine nuncupantur. S anacho¬
ritȩ helyam & iohannẽ: cenobite
apłos imitantur. Heremite hii
sunt qui & anachorite: ab homi¬
num conspectu remoti. heremũ
& desertas solitudines appetentes
Nam heremũ dicitur remotũ. Nu
ba autẽ syrum nom̃: significat in
latinũ pater. Quod paulus roma¬
nis scribens exposuit dicens in quo
clamamꝰ abba pater in uno nomine
duab usus linguis. Dicit enĩ abba
sẏro nomine patrẽ: & rursus latine
nominat itidem pater. .xiiii.¬

Expanded text:
onachus Graeca etymologia vocatus, eo quod sit singularis; μονὰς enim Graece singularitas dicitur. Ergo si solitarius interpretatur vocabulum monachi, quid facit in turba qui solus est? Plura sunt autem genera monachorum. 2. Coenobitae, quos nos in commune viventes possumus appellare. Coenobium enim plurimorum est. 3. Anachoritae sunt qui post coenobialem vitam deserta petunt, et soli habitant per deserta; et ab eo quod procul ab hominibus recesserunt, tali nomine nuncupantur; sed anachoritae Eliam et Joannem, coenobitae apostolos imitantur. 4. Eremitae ii sunt qui et anachoritae, ab hominum conspectu remoti, eremum et desertas solitudines appetentes. Nam eremum dicitur quasi remotum. 5. Abba autem Syrum nomen, significat in Latinum pater, quod Paulus Romanis scribens exposuit, dicens: In quo clamamus: Abba, pater, in uno nomine duabus usus linguis. Dicit enim abba Syro nomine patrem, et rursus Latine nominat itidem patrem.
Abbreviated transcription (Latin):
filiꝰ magistri eoꝵ. absque dubio iu¬
deoꝵ magistri. qͥ est diabolus. ho¬
micidioꝵ uictor: qui usq hodie
regnat in eis¬
xi. De mr̃ibus.

Expanded text:
filius magistri eorum; absque dubio Iudaeorum magistri, qui est diabolus, homicidiorum auctor, qui usque hodie regnat in eis. De martyribus
Abbreviated transcription (Latin):
aRia: illuminatrix. siue stella
maris. Genuit enĩ lum̃ mun¬
di. Sermone autẽ syro. maria dña
nuncupat᷑ : & pulchre. quia dñm
genuit. Elysabeth dĩ mei saturitaᷤ:
uel dñi mei uiram̃tum. Magdale¬
ne: turris. Marcha: irritans. uel¬
aut sagax. aut uomens ore. Inique¬
eñ ore suo iustũ condemꝑnauit.
quãuis hoc mysterio ꝓpħali anñ¬
ciasset. Pontiꝰ: declinans. conciliũ
utique uideoꝵ. Accepta enĩ aqua:
lauit manꝰ suas dicens. In nocens¬

Expanded text:
aria inluminatrix, sive stella maris. Genuit enim lumen mundi. Sermone autem Syro Maria domina nuncupatur; et pulchre; quia Dominum genuit. Elisabeth Dei mei saturitas, vel Dei mei iuramentum. Magdalena turris. Maraut sagax, aut enim ore suo iustum condemnavit, quamvis hoc mysterio prophetali adnuntiasset. Pontius declinans consilium, utique Iudaeorum. Accepta enim aqua lavit manus suas dicens
Abbreviated transcription (Latin):
ebius macer qui festalia sa¬
croꝵ scͥpsit. ait eas que ge¬
minos parerent oues uinoni sa¬
erificari. cũ duob agnis altrinseeꝰ
religatis quas oues ambignas uo¬
cari. quasi exutraq parte agnos
entes. Quid sint suggrũdaria.

Expanded text:
ebius Macer, qui fastalia sacrorum scripsit, ait Iunoni eas quae geminos parerent oues sacrificare cum duobus agnis altrinsecus religatis; quas oues ambignas uocari quasi ex utraque parte agnos entes. Quid sint suggrundaria.
Abbreviated transcription (Latin):
asserunt: epicurei ociosũ & mexer¬
citatũ. De mundo autẽ platonici
affirmant incorporalem. stoici cor¬
poralem. Epicurus athomis. pitago¬
ras ex numeris. eraclitꝰ ex igne. un¬
de & uarro ignẽ mundi animum
dicit. ꝓinde qd̾ in mundo ignis oĩa
gub̾net. sicut animꝰ in nobis. Quã
uanissime. qui cũ est inqͥt in nob̃.
ipsi sumꝰ: cũ exit. emorimur. Ergo
&e ignis cũ de mundo ꝑ fulgura ꝓ¬
ficiscit᷑. mundus emorit᷑. hi phylo¬
sophoꝵ errores: etiã & apud eccl̃am
induxerunt hereses. Inde eonas. &e
formȩ nescio quȩ. inde apd̾ arrium
tͥnitas nominis. & apd ualentinum
platonicus furor. inde martionis
d̾s melior de tranqͥllitate ab stoicis
enũ uenerat: & ut anima interire
dicat᷑. epicurus obseruat᷑: & ut car¬
nis restitutio neget᷑ de uana õĩum
phylosophoꝵ scola sumit᷑  & ubi
materia cũ do equatur. renonis
disciplina est. & ubi qͥd de igneo do le¬
gitur: eraditꝰ interuenit. Fadem ma¬

Expanded text:
asserunt. Epicurei otiosum et inexerasserunt. Epicurei otiosum et inexercitatum. De mundo autem Platonici adfirmant incorporalem; Stoici corporalem; Epicurus atomis; Pythagoras ex numeris; Heraclitus ex igni. Unde et Varro ignem mundi animum dicit, proinde quod in mundo ignis omnia gubernet, sicut animus in nobis. Quam vanissime: 'Qui cum est,' inquit, 'in nobis, ipsi sumus: cum exit, emorimur.' Ergo et ignis cum de mundo per fulgura proficiscitur, mundus emoritur. Hi philosophorum errores etiam et apud Ecclesiam induxerunt haereses. Inde αἰῶνες et formae nescio quae, inde apud Arium Trinitas nominis, et apud Valentinum Platonicus furor. Inde Marcionis Deus melior de tranquillitate: ab Stoicis enim venerat; et ut anima interire dicatur, Epicurus observatur; et ut carnis restitutio negetur, de vana omnium philosophorum schola sumitur; et ubi materia cum Deo aequatur, Zenonis disciplina est; et ubi quid de igneo Deo legitur, Heraclitus intervenit. Eadem ma
Abbreviated transcription (Latin):
die solitudines ꝑhibent᷑ phyloso¬
phari: adhibentes tantũ genitali¬
bus degmina. Gymno ex eo dictum
ercent᷑: ubi pudenda sola tantũ
oꝑiunt. hi a generando se cohiber.
heologi autẽ idem sunt. qͥ & phi¬
sici. Dicti autẽ theologi. qm̃ in scͥp¬
turis siuis de dõ dixerunt: quoꝵ
uaria constat opinio qͥd d̃s esset
dũ quererent. Qͣdam autẽ corpo¬
reo sensu hunc mundũ uisibilẽ
ex. iiͣii. elem̃tis d̃m ẽe dixerunt:
ut dionisiꝰ stoicus. Alii uͦ sꝑitalit̃ intel¬
lexerunt m̃tem ẽẽ dm. ut tales mi¬
lesuis: qͥdam animũ in om̃ibus com¬
manentẽ & lucidũ ut pitagoras:
qͥdam dm sine tempore incominu¬
tabilem ut plato: qͥdam intem so¬
lutã ut cicero: qͥdam & sp̃m & men¬
tem ut uarro. Inuentũ enĩ solũmͦ
d̃m. ñ ut inuenerunt exposuert.
qͥa euanuerunt in cogitationibꝰ
suis. Dicentes eñ se ẽe sapientes:
stulti facti st̃. Item platonici qͥdã
d̾m curatorem & arbitrũ & uidicẽ

Expanded text:
diae solitudines perhibentur philosodiae solitudines perhibentur philosophari, adhibentes tantum genitalibus tegmina. Gymnasium enim ex eo dictum r in campo, ubi pudenda sola tantum operiunt. Hi et a generando se cohibent. Theologi autem idem sunt qui et Physici. Dicti autem Theologi, quoniam in scriptis suis de Deo dixerunt. Quorum varia constat opinio, quid Deus esset dum quaererent. Quidam enim corporeo sensu hunc mundum visibilem ex quattuor elementis Deum esse dixerunt, ut Dionysius Stoicus. Alii vero spiritaliter intellexerunt mentem esse Deum, ut Thales Milesius. Quidam animum in omnibus commanentem et lucidum, ut Pythagoras. Quidam Deum sine tempore incommutabilem, ut Plato. Quidam mentem solutam, ut Cicero. Quidam et spiritum et mentem, ut Maro. Inventum enim solummodo Deum, non ut invenerunt, exposuerunt, quia evanuerunt in cogitationibus suis. Dicentes enim se esse sapientes stulti facti sunt. Item Platonici quidem Deum curatorem et arbitrum et iudicem
Abbreviated transcription (Latin):
manã enĩ uerecundiã in ꝓpatulo
coire cũ coniugibꝰ eis mos erat:
censentes licitũ honestumq ẽe pa¬
lam cũ uxoribꝰ concumbere qͥa conui¬
gium iustũ est: publice id p̃dican¬
tes agendum ẽe ut canes in uicis.
uel in plateis. Unde & a canibꝰ quorum
uitã imitabant᷑: etiã uocabulũ nom̃q
traxerunt. Epicurei dicti. a epicuro
qͦdam phylosopho. amatore uanita¬
tis ñ sapientiȩ. quẽ etiam ipsi phylo¬
sophi porcũ nominauerunt. quasi
uolutans in ceno carnali: uolup¬
tatẽ corporis sũmũ bonũ asserens.
Qͥ etiã dixit nulla diuina ꝓuiden¬
tia instructũ ẽe aut regi mundũ:
s originem rerũ athomus id est in¬
secabilibꝰ ac solidis corporibꝰ assigna¬
uit: quoꝵ fortuitis concursionibꝰ
uniu̾sa nascant᷑: & nata sint. Asse¬
constare corporibꝰ: nichil animã
aliud ẽẽ quã corpus. Unde & dix̃.
Non ero postea. quã mortuus fuero.
Symnosophiste. nudi ꝑ opacas in¬

Expanded text:
manam enim verecundiam in propatulo manam enim verecundiam in propatulo coire cum coniugibus eis mos erat, censentes licitum honestumque esse palam cum uxore concumbere, quia coniugium iustum est, publice id praedicantes agendum, ut canes in vicis vel plateis. Unde et a canibus, quorum vitam imitabantur, etiam vocabulum nomenque traxerunt. Epicurei dicti ab Epicuro quodam philosopho amatore vanitatis, non sapientiae, quem etiam ipsi philosophi porcum nominaverunt, quasi volutans in caeno carnali, voluptatem corporis summum bonum adserens; qui etiam dixit nulla divina providentia instructum esse aut regi mundum. Sed originem rerum atomis, id est insecabilibus ac solidis corporibus adsignavit, quorum fortuitis concursionibus universa nascantur et nata sint. Adseconstare corporibus: animam nihil aliud esse quam corpus. Unde et dixit: 'Non ero, posteaquam mortuus fuero.' Gymnosophistae nudi per opacas In
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ animaͥ cͥmen. s animꝰ facit. Hi
etiã animã cũ corpore ꝑire dicunt:
ẽẽ negant. Affectant głam eternam
cũ se fateantur ñ ẽẽ et̾nos. Acha¬
demici appellati a uilla platonis
achademia athenarũ: ubi ide pla¬
to docebat. Hi omĩa incerta oppinan
tur. S sicut fatendũ est multa in¬
certa & occulta ẽẽ que uoluit ds
intelligentiã hominis excedere:
sic tam̃ plurima ẽẽ quȩ possunt &
sensu capi. et ratione comphend.
hanc sectã artesilaus cyrinaicus
phylosophꝰ repꝑit. Cuiꝰ sectator
fuit democritꝰ. qui dixit tamquã
in puteo alto ita ut fundus nullus
sit: ita in occulto iacere ueritatem.
eripatetici a de ambulatione dicti:
es quod aristotiles eoꝵ auctor deã¬
bulans disputare solitꝰ eẽt. Hi dict̃
quandã particulã animȩ ẽẽ eternã.
de reliquo magna ex parte morta¬
lem. Cynici ab immundicia in¬
pudentiȩ nuncupati: contra hu¬

Expanded text:
enim animal crimen, sed animus facit. Hi enim animal crimen, sed animus facit. Hi etiam animam cum corpore perire dicunt, et aeternam esse negant: affectant gloriam aeternam, cum fatentur se non esse aeternos. Academici appellati a villa Platonis academia Athenarum, ubi idem Plato docebat. Hi omtur; sed, sicut fatendum est multa incerta et occulta esse, quae voluit Deus intelligentiam hominis excedere, sic tamen plurima esse quae possint et sensibus capi et ratione conprehendi. Hanc sectam Arcesilaus Cyrenaicus philosophus repperit; cuius sectator fuit Democritus, qui dixit tamquam in puteo alto, ita ut fundus nullus sit, ita in occulto iacere veritatem. Peripatetici a deambulatione dicti, eo quod Aristoteles auctor eorum deambulans disputare solitus esset. Hi dicunt quandam particulam animae esse aeternam: de reliquo magna ex parte mortalem. Cynici ab inmunditia inpudentiae nuncupati. Contra hu
Abbreviated transcription (Latin):
iungunt. Racio enĩ apud grecos: lo¬
gos dicit᷑. Diuisi sunt autẽ ethici.
in heresibꝰ suis. habentes qͥde nomi¬
na ex auctoribꝰ. ut platonici. epicu¬
rei. pitagorici: alii a locis conuen¬
ticuloꝵ & stationĩ suarũ. ut peri¬
patetici. stoici. achademici. P lato¬
nici: a platone phylosopho dicti. Hi¬
enĩ animarũ creatorem dm ẽe. cor.¬
poꝵ angłos asserunt: ꝑ multos an¬
noꝵ circulos in diu̾sa corpora redire
animas dicunt. S toici: a loco di¬
cti. Porticus enĩ fuit athenis quã
in qua pieta erant gesta sapientũ
atq uiroꝵ fortiũ hystoriȩ. In hac porticu
sapientes phylosophabant᷑: ex quo & sto¬
ici dicti sunt. Grece enĩ stoa: porticus
dicit᷑. Hanc sectã. zeno pͥmꝰ instituit.
Nli negant sine uirtute effici quen qͣm
beatũ: om̃e peccatũ uniforme ẽe asse¬
runt. dicentes. sic ille nocens erit qui
paleas furauerit. quã qͥ aurum. qui
mergũ occiderit. quã qui equũ. Non

Expanded text:
jungunt: ratio enim graece lojungunt: ratio enim graece logos dicitur. Dividitur autem Physica in heresibus suis, habentes quedam nomina ex authoribus, ut platonici, epicurei, pythagorici. Alii a locis conventiculorum et stationum suarum, ut peripatetici, stoici, academici. Platonici a Platone philosopho dicti: hi animarum creatorem esse deum, corporum angelos asserunt et per multos annorum circulos, in diversa corpora redire animas dicunt. Stoici a loco dicti: porticus enim fuin qua picta erant gesta sapientium atque virorum fortium historiae. In hac porticu sapientes philosophabantur, ex qua ici dicti sunt: graece enim porticus stoa dicitur. Hanc sectam primo Zeno instituit. Hi negant, sine virtute effici quemquam beatum. Omne peccatum uniforme esse asserunt, dicentes: sic ille nocens erit, qui paleas furaverit, quam qui aurum: qui mergum occiderit, quam qui equum. Non
Abbreviated transcription (Latin):
greca appellatione uocantur.
qui latine amatores sapientiȩ int̾¬
p̃tantur. Est enĩ phylosophus. qui
diuinarũ &e humanarũ rerũ sci¬
enciã habet: & omnẽ bene uiuendi
tramitẽ tenet.Nom̃ phylosophorum:
pͥmum a pytagora fert᷑ exortũ. Nam dũ
antea greci ueteres. sophystas id est sapi¬
entes aut doctores sapientiȩ semet ip¬
sos iactantiꝰ nominarent: iste uiter¬
rogatꝰ quid ꝓfiteret᷑. uerecundo nõie
phylosophũ id est amatorẽ sapientiȩ se
ẽe respondit: qm̃ sapientem ꝓfiteri.
arrogantissimũ uidebat᷑. Ita deinceps
posteris placuit. ut quantalibet de
rebꝰ ad sapientiã ꝑtinentibꝰ doctͥna
quisque uł sibi uł aliis uideretur
excellere: ñ nisi phylosophꝰ uocaret᷑.
Idem autẽ phylosophi: tplici genere
diuidunt᷑. Nam aut physici sc̃. aut
ethici: aut logici. Physici dicti: quia
de naturis tractant. Natura quippe
grece: physis dicit᷑. Ethici: quia de
ethis nominant᷑. Uogici autẽ: quia
in naturis & morib racionem ad¬

Expanded text:
Graeca appellatione vocantur, qui Latine amatores sapientiae interpretantur. Est enim Philosophus qui divinarum et humanarum rerum scientiam habet, et omnem bene vivendi tramitem tenet. Nomen Philosophorum primum a Pythagora fertur exortum. Nam dum antea Graeci veteres sophistas, id est sapientes, aut doctores sapientiae semetipsos iactantius nominarent, iste interrogatus quid profiteretur, verecundo nomine philosophum, id est amatorem sapientiae se esse respondit, quoniam sapientem profiteri arrogantissimum videbatur. Ita deinceps posteris placuit ut, quantalibet de rebus ad sapientiam pertinentibus doctrina quisque vel sibi vel aliis videretur excellere, non nisi philosophus vocaretur. Iidem autem philosophi triplici genere dividuntur. Nam aut physici sunt, aut ethici, aut logici. Physici dicti, quia de naturis tractant: natura quippe graece physis vocatur. Ethici, quia de ethos appellatur. Logici autem, quia in naturis et in moribus rationem ad
Abbreviated transcription (Latin):
stronomia ẽ astroꝵ
lex: que cursus
syderum & figu¬
ras. & habitu¬
dines stellarũ
circa se. et
circa t̾ram.
indaga¬
bili ra¬
cione ꝑcurrit.¬

Expanded text:
stronomia est astrorum lex, que cursas siderum, et figuras, et habitudines stellarum, circa se et circa terram indagabili racione percurrit
Abbreviated transcription (Latin):
Eaoa mi reges cũ carta indig̾ẽnt:
membranas pͥmi ex cogitauerus.
Unde & pargamenoꝵ nom: huc usꝙ
tradente sͥ posteritate seruatum est.
Hec & membrana dicunt᷑: quia ex
membris pecudũ detrahunt᷑. fiebãt
autẽ pͥmum eoloris lutei. id ẽ crocei.
postea uͦ rome candida membrana
reꝑta sunt. qͦd apparuit in habile esse
qͦd &e facile sordescant aciemq legentiũ
ledant: cũ ꝑrtiores architecti neq au¬
rea lacunaria ponenda in bibliothe¬
cis putent. neq pauimenta alia qͣ.
eucaristio marmore. qͦd auri fulgor.
hebetet. eucaristii uiriditas reficiat
ocłos. Nam ce qͥ nũmulariã disct̃
denarioꝵ formas in myrteos pan¬
nos subiciunt: & gemmarũ sculp¬
tores scarrabeoꝵ t̃ga quib nichil ẽ
uiridius subinde respiciunt & ꝑi
dida. aut lutea: aut purpurea st̃.
Candida naturalit existunt. Luter
membranũ est. bicolor quod a con¬
fectore una tinguit᷑ parte. id est
crocatur. De qͦ ꝑsius. Iam liber &
posttis bicolor membrana capillis.

Expanded text:
ameni reges cum charta indigerent, membrana primi excogitaverunt. Unde et pergamenarum nomen hucusque tradente sibi 258 posteritate servatum est. Haec membrana dicuntur, quia ex membris pecudum detrahuntur. 2. Fiebant autem primum coloris lutei, id est, crocei, postea vero Romae candida membrana reperta sunt, quod apparuit inhabile esse, quod, et facile sordescant, aciemque legentium laedant. Cum peritiores architecti neque aurea lacunaria ponenda in bibliothecis putent, neque pavimenta alia quam e Carysteo marmore, quod auri fulgor hebetet, et Carysti viriditas reficiat oculos. 3. Nam et qui nummulariam discunt, denariorum formis myrteos pannos subjiciunt, et gemmarum sculptores scarabeorum terga, quibus nihil est viridius, subinde respiciunt, et pdida, aut lutea, aut purpurea sunt. Candida naturaliter existunt. Luteum membranum bicolor est, quod a confectore una tingitur parte, id est crocatur, de quo Persius: Jam liber, et positis bicolor membrana capillis. 5.
Abbreviated transcription (Latin):
limata cęli id est plage uel par¬
tes. uͭͦu. sunt. ex quib prima
pars orientalis ẽ unde aliquȩ stellȩ
oriuntur. scd̃a occidentalis ubi nob̃
alique stelle occidunt. t̾cia septenttͥ¬
onalis ubi sol ꝑuenit in dieb maio¬
ribus. quarta australis. ubi sol per¬
uenit in noctib maioribꝰ. Oriens au¬
tem: ab exortu solis ẽ nuncupatus.
Occidens. qͦd diem faciat occidere. atq
interire: abscondit eñ lum̃ mundo.
& tenebras suꝑ inducit. Septemtrio
autẽ a seꝑtem stellis axis uocatus:
que in ipso reuolute rotantur. Hic
sol facit mediũ diem. quasi medi¬
dies. uł quia tunc purius micat
ether. Merũ enim purum dicitur
Sunt &e alia septẽ clymata cęli quasi
septẽ lineȩ ab oriente in occidentẽ.
sub quib & mores hominũ dispa¬
res. atq animalia specialĩt diusa
nascuntur: quȩ uocata sunt a lociᷤᷤ
quibusd̾a famosis. quoꝵ pͥmũ est
goras. id est affrica. quarcũ rodus.
quintũ ellespontus. sextũ mesopontũ.

Expanded text:
limata caeli, id est plagae vel partes, quattuor sunt, ex quibus prima pars orientalis est, unde aliquae stellae oriuntur. Secunda occidentalis, ubi nobis aliquae stellae occidunt. Tertia septentrionalis, ubi sol pervenit in diebus maioribus. Quarta australis, ubi sol pervenit noctibus maioribus. Oriens autem Occidens, quod diem faciat occidere atque interire. Absconditi enim lumen mundo et tenebras superinducit. Septentrio autem a septem stellis axis vocatur, quae in ipso revolutae rotantur. Hic sol faciat medium diem, quasi medidies: vel quia tunc purius micat aether. Merum enim purum dicitur. 4. Sunt et alia septem climata coeli, quasi septem lineae ab Oriente in Occidentem, sub quibus et mores hominum dispares, atque animalia specialiter diversa nascuntur; quae vocata sunt a locis quibusdam famosis, quorum primus est horas, id est, Aphrica, quartus Rhodus, quintus Hellespontus, sextus Mesopontus,
Abbreviated transcription (Latin):
& in auratis metallis a qͣmissa
calculi ngri & graues. & dũ au¬
rũ colligitur. cũ eo remanent mas¬
se. Postea separati conflant᷑. &
inplumbũ albũ resoluunt᷑. Inde
& eadem grauitas plũbi quȩ &¬
auri ẽ. Nigrũ plũbũ circa canta¬
briã abundat. Cuiꝰ origo duplex
ẽ. Aut enĩ solũ ex sua uena ꝓce¬
dit. aut cũ argento nascitur.
mixtisq uenis conflat᷑. Huius
pͥmus infornacib liquor stagnũ
ẽ. scds argentũ. Quod remanet
suꝑ addita uena rursusq confla¬
ta fit nigrum plũbũ. India neq
es neq plumbũ ħt. Gemimis tm̃
& margaritis. hȩc ꝑmutat. Nigro
plumbo ad fistulas laminasq
utimur. Laboriosius in hispania
& gallia eruit᷑ plumbũ. Nam in
cernens. Mixta enĩ & adulterata
inter se ꝑignẽ metalla dissociat.
& ab auro argentoq es plumbũq
secernit. alia quoq metalla abigne
defendit. & cum sit natura exis
ferriq durissima. si absq stagno

Expanded text:
et in aurariis metallis aqua missa et in aurariis metallis aqua missa calculi nigri et graves, et dum aurum colligitur, cum eo remanent; postea separati conflantur et in plumbum album resolvuntur. Inde et eadem gravitas plumbi quae auro. Nigrum plumbum circa Cantabria abundat. Cuius origo duplex est; aut enim solus ex sua vena prodit, aut cum argento nascitur mixtisque venis conflatur. Huius primus in fornacibus liquor stagnum est, secundus argentum; quod remanet, superaddita vena rursusque conflata, fit nigrum plumbum. India neque aes neque plumbum habet; gemmis tantum et margaritis haec permutat. Nigro plumbo fistulas lamminasque utimur. Laboriosius in Hispania et Gallia eruitur plumbum, nam in et secernens. Mixta enim et adulterata inter se per ignem metalla dissociat, et ab auro et argento aes plumbumque secernit; alia quoque metalla ab igne defendit, et quum sit natura aeris ferrique durissima, si absque stagno
Abbreviated transcription (Latin):
ferri rubigo & scoria. Rubigo ẽ
uitiũ rodens ferrũ uel segetes qͣ¬
si rodigo. mutata una littera. ħ
& erugo ab erodendo. Nam eru¬
go uiciũ ẽ ferri ab erodendo
dictũ. non ab eramento. Scoria
uͦ purgamenta & sordes sunt.
quȩ igne excocunt᷑. Et dicta scoria
quia deferro excutitur. Rubigine
autẽ caret ferrũ si cerussa & gipso
& liquida pice ꝑungit᷑. Itẽ rubigo
ferramenta non uiciat. si eadem
medulla ceruina uł cerussa mix¬
ta rosatio ꝑungitur.
De plumboxxi
lumbũ dictũ quod exeo pri-¬
mũ pilis factis altitudo ma¬
ris temꝑtabat᷑. Huius genera duo¬
st̃ nigrũ candidũ. S meliꝰ candidũ q̃ priꝰ
in insulis athlantici maris inuen¬
tum ẽ. Siquid̃e & inlusitania. &
ingalatia gignit᷑ sũma t̾ra hare¬
nosa. & coloris nigri & pondere gra¬
uis. Int̾uenunt & minuti calculi.
maxime & torrentib siccatis. La¬
uant eas harenas. & quod subseđ
coqunt infornacib. Inueniunt᷑

Expanded text:
ferri, rubigo et scoria. Robigo est ferri, rubigo et scoria. Robigo est vitium rodens ferrum, vel segetes, quasi rodigo mutata una littera; haec et aerugo ab erodendo; nam aerugo vitium est ferri ab erodendo dicta, non ab aeramento. Scoria vero purgamenta et sordes sunt quae igne exquoquuntur: et dicta scoria quia de ferro excutitur. Rubigine autem caret ferrum, si cerussa et gypso et liquida pice perunguitur. Item rubigo ferramenta non vitiat, si eadem medulla cervina vel cerussa mixta rosaceo unguitur. De plumbo . Plumbum dictum quod ex eo primum pilis factis maris altitudo temptata est. Huius duo genera sunt, nigrum et candidum; sed melius candidum, quod prius in insulis Athlantici maris inventum est. Siquidem et in Lusitania et in Gallicia gignitur, summa terra harenosa et coloris nigri, et pondere gravis; interveniunt et minuti calculi, maxime torrentibus siccatis; lavant eas arenas, et quod subsidit, quoquunt in fornacibus. Inveniuntur
Abbreviated transcription (Latin):
aliuid ru am̃ biginẽ celeriꝰ sentit.
qd̃ ñ in mne te aliis metallis ab
stringen inst do apte uocabulo
imposito. A quarũ uͦ sũma diffe¬
rentia ẽ quib ferrũ candens inmer¬
gitur qui utilior. fiat. sic̃ birbilis
in hispania. & tirassinacomꝰ initalia
Inacuendo ferro oleo delectior fit
acies. unde & teniuora ferram̃ta
oleo restingui mos ẽ. ne aqua infra¬
gilidate durent᷑. Aferro sangius
humanus sese ulciscit᷑. Contactũ
nãq cęlerius rubiginẽ trahit. Cũ
ferro magnss lapis concordiam ħt.
Sola enĩ hec mat̾ia uim ab hoc la¬
pide accepit. retinetq longo tp̃r.
Ex eodem lapide architectus qͥdã
alexandriȩ templũ concamerauit.
unde & in eo simulacrũ ferro in
aere pendere uidet᷑. Ferrũ accen¬
sũ igni nͥduret᷑. ictib corrũpit᷑.
Rubens nonẽ habile adtunden¬
dũ. neq anteqmͣ albescere incipi¬
at. Aceto uel alumine illitum
ferrũ. fit eris simile. Purgam̃ta

Expanded text:
aliud rubiginem celerius sentit. aliud rubiginem celerius sentit. quod non in aliis metallis, ab stringendo apte vocabulo inposito. Aquarum vero summa differentia est, quibus ferrum candens inmergitur quo utilior fiat, sicut Bilbilis in Hispania et Tirassona, Comus in Italia. In acuendo ferro oleo delectatior fit acies; unde et tenuiora ferramenta oleo restingui mos est, ne aqua in fragilitatem durentur. A ferro sanguis humanus sese ulciscitur; contactum namque celerius rubiginem trahit. Cum ferro magnes lapis concordiam habet; sola enim haec materia vim ab hoc lapide accipit retinetque longo tempore. Ex eodem lapide architectus quidam Alexandriae templum concameravit, ut in eo simulacrum ferro in aere pendere videretur. Ferrum accensum igni, nisi duretur ictibus, conrumpitur: rubens non est habile ad tundendum neque antequam albescere incipiat: aceto vel alumine inlitum ferrum fit aeris simile. Purgamenta
Abbreviated transcription (Latin):
dat. Idemet caleps acalibe flu¬
mine ubi ferrũ optima adie tem¬
ꝑatur. Linde & abusiue dr̃ caleps
ipsa mat̾ies ut uulnificus calebs.
ferri usus post alia metalla re-¬
ꝑtus ẽ. Cuius postea spẽs in op¬
ꝓbriũ uersaẽ. Namunde pͥdem
tellus tractabat᷑. inde mͦ cruor
effunditur. Nullũ autẽ corpus
tam densis inter se coherentib
& implicitis elementis qmͣ ferrũ.
uñ in ẽ illi duricia cum frigore.
ferri autẽ metallũ pene ubiq reꝑ¬
ꝑitur. S ex om̃ib generib palma
serico ferro datur. Seres enim hoc
cũ uectib siuis pellibq mittunt.
Scd̾a particon atq alia genera
ferri ex mera atie temꝑantur.
Ceteris autẽ admiscet᷑. mollior
complexus. D ifferentia ferri
plurima. iuxta terrȩ genus. Nã
illud molle plumboq uicinum.
rotarũ & elauoꝵ usib aptum.
Aliud fragile & erosum. culture
terre conueniens. Aliud breuitate
sola placet. elauisq caligariis.

Expanded text:
dat. Idem et chalybs a Chalybe fludat. Idem et chalybs a Chalybe flumine, ubi ferrum optima arte temperatur. Unde abusive dicitur chalybs ipsa materies, ut: Vulnificusque chalybs. Ferri usus post alia metalla reptus est. Cuius postea versa in opprobrium species. Nam unde pridem tellus tractabatur, inde modo cruor effunditur. Nullum autem corpus tam densis inter se cohaerentibus et inplicitis elementis quam ferrum; unde inest illi duritia cum frigore. Ferri autem metallum pene ubique reperitur, sed ex omnibus generibus palma Serico ferro datur. Seres enim hoc cum vestibus suis pellibusque mittunt. Secunda Parthico; neque alia genera ferri ex mera acie temperantur; ceteris enim admiscetur mollior conplexus. Differentia ferri plurima iuxta terrae genus. Nam aliud molle plumboque vicinum, rotarum ut clavorum usibus aptum; aliud fragile et aerosum, culturae terrae conveniens; aliud brevitate sola placet clavisque caligariis;
Abbreviated transcription (Latin):
utensilib & uasis om̃ib ꝓbatis¬
simũ. Es om̃e frigore magno me¬
lius funditur. Es rubiginẽ cele¬
rius trahit. nisi oleo ꝑungatur.
Seruari autẽ id optime. etiam
inliquida pice tradunt. Inter
om̃ia metalla es uocalissimũ
ẽ. & maxime potestatis.ideo
Origo eius cadmia & calciteus.
Purgamenta exis cadmia & ori¬
go. & eris flos. cadmia gignit᷑
in metalloꝵ eris atq argenti
fornacib desinente nitore. Nãq
ut ipse lapis ex quo fit es cadmia
uocatur. sic rursus infornacibꝰ ex¬
istit. & nominis sui originẽ recip̃.
Eris flos fit siue gignitur confla¬
tionib. resoluto atq reliquato
ere suꝑfusa frigida aqua. Repen¬
tina enĩ densatione tanqm de spu¬
co reparat᷑ flos. Eruginẽ quoq
es creat. Nam lamine ereȩ suꝑuas
aceti asꝑrimi sarmentis suꝑ po¬
sitis atq distillantib. quod ex eo
cecidit in ipsũ acetũ teritur &
cribratur.
De ferro .xx¬
errum dictũ. quod farra

Expanded text:
utensilibus et vasis omnibus probatisutensilibus et vasis omnibus probatissimum. Aes omne frigore magno melius funditur. Aes rubiginem celerius trahit nisi oleo perunguatur; servari autem id optime etiam in liquida pice tradunt. Inter omnia metalla aes vocalissimum est et maximae potestatis. Ideo Origo aeris cadmea et chalcitis. Purgamenta aeris cadmea, et aerugo, et aeris flos. Cadmia gignitur in metallorum aeris atque argenti fornacibus insidente nidore. Namque ut ipse lapis, ex quo fit aes, cadmia vocatur, sic rursus in fornacibus existit et nominis sui originem recipit. Aeris flos fit seu gignitur conflationibus, resoluto atque reliquato aere, superfusa frigida. Repentina enim densatione tamquam de sputo reparatur flos. Aeruginem quoque aes creat. Nam lamminae aereae super vas aceti asperrimi sarmentis superpositis atque ita distillantibus, quod ex eo cecidit in ipsum acetum teritur et cribratur. De ferro . Ferrum dictum quod farra,
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib munũ. nec hoc nec illud.
Unde & usq inhodiernũ diẽ siue
ex ipso siue ex imitatione eiꝰ. es
corintheũ uel corinthea uasa di¬
cunt᷑. huius genera sunt tria.
Candidũ unum ad argenti nitorẽ
accedens. alt̾m inquo ipsuis au¬
ri fulua natura ẽ. tercia in quo
equalis cunctoꝵ temꝑies. Coro¬
nariũ exductili ere tenuat᷑ in
lãmina s. tauroꝵq felle tinctum
speciem auri incoronis histri onũ
prebet. unde & appellatũ. ꝑ iropũ
igneus color uocauit. Namq in
singulas untias eris additis au¬
ri scripulis senis pretenui brac¬
tur. quale om̃e cipͥ umẽ. Duc-¬
tile autẽ eo quod malleo ꝓducat᷑.
sicut contra fusile quod tantũ
funditur. hoc & caldariũ quod
tantũ funditur. nam malleis
fragile ẽ. Si quid̾e om̃e es dili¬
gentius purgatis igne uiciis
ex coctisq regulare efficit᷑. Cam¬
panũ quoq inter genera eris uo¬
catur. a campania scilicet pro¬
untia quȩ ẽ initaliȩ partibus.

Expanded text:
omnibus in unum, nec hoc, nec illud. omnibus in unum, nec hoc, nec illud. Unde et usque in hodiernum diem, sive ex ipso, sive ex imitatione ejus, aes Corinthium, vel Corinthia vasa dicuntur. Hujus tria genera: unum candidum, ad argenti nitorem accedens; alterum, in quod ipsius auri fulva natura est; tertium, in quo aequalis cunctorum temperies. 5. Coronarium ex ductili aere tenuatur in laminas, taurorumque felle tinctum speciem auri in coronis histrionum praebet, unde et appellatum. 6. Pyropum igneus color vocavit. Namque in singulas uncias aeris, additis auri scrupulis senis, praetenui bractur, quale omne Cyprium est. 8. Ductile autem dicitur, eo quod malleo producatur, sicut contra fusile, quod tantum funditur. Hoc et caldarium, quod tantum funditur. Nam malleis fragile est. Siquidem omne aes, diligentius purgatis igne vitiis excoctisqpanum quoque inter genera aeris vocatur a Campania scilicet provincia quae est in Italiae partibus,
Abbreviated transcription (Latin):
re. Uisus eris postea transut infi¬
mulacris. inuasis. iãt. in edifici¬
oꝵ structuris. ma uł cer xime &
adꝑpetuitatem. De monu¬
mentoꝵ etiam pu uod blice in
eis constitutiones scripte sunt.
Cipͥ um es incipro insula reꝑtum.
unde & uocatũ factũ ex lapide ero¬
so quẽ cadmiã uocant. & ẽ ductile.
huc si addat᷑ plũbũ colore purpureo
fit. Auricalcũ dictũ. qd splendorẽ
auri & duritiã eris possideat. Est
autẽ nom̃ cõpositũ ex lingua lati¬
na & greca. Bs enĩ sermone gre¬
coꝵ. ealco uocat᷑. fit autẽ ex ere &
igne multo. ac medicaminib per¬
ducit᷑ ad aureũ colorẽ. Corintheũ
ẽ cõmixtio omniũ metalloꝵ. qd̃
casus pͥmũmiscuit corintho. cũ
caꝑetur incensa. Nam dũ hanc
ciuitatẽ hannibal cepisset om̃s
statuas eneas. & aureas. & argẽ¬
teas. inunũ rogũ congessit. & eas
incendit. Ita ex hac cõmixtione
fabri sustulert̃. & fecerunt para¬
psides. Sic corinthea nata sunt ex

Expanded text:
re. Usus aeris postea transiit in sire. Usus aeris postea transiit in simulacris, in vasis, in aedificiorum structuris, maxime et ad perpetuitatem monimentorum etiam publicae in eis constitutiones scriptae sunt. 2. Cyprium aes in Cypro insula prius repertum, unde et vocatum: factum ex lapide eroso, quam Cadmiam vocant, et est ductile; huic si addatur plumbum, colore purpureo fit. 3. Aurichalcum dictum, quod et splendorem auri et duritiam aeris possideat. Est autem nomen compositum ex lingua Latina et Graeca; aes enim sermone Graecorum χαλκὸς vocatur. Fit autem ex aere et igne multo, ac medicaminibus perducitur ad aureum colorem. Corintheum est commixtio omnium metallorum, quod casus primum miscuit, Corintho, cum caperetur, incensa. Nam dum hanc civitatem Hannibal cepisset, omnes statuas aeneas et aureas et argenteas in unum rogum congessit et eas incendit: ita ex hac commixtione fabri sustulerunt et fecerunt parapsides. Sic Corinthe
Abbreviated transcription (Latin):
carbones. sicq argentũ uiuum
ex minio distillat. Sine hoc. ne¬
q argentũ neq es in aurari pot̾.
Tante autẽ uirtutis ẽ ut si super
sextariũ argenti uiui centenariũ
saxũ suꝑ ponas. oneri statim resi¬
stit. Siuͦ auri scripulũ. leuitatẽ
eius raptim sinu recipit. Exquo
intelligitur. ñ pondus s naturã
ẽẽ cui cederet. Seruatur autẽ me¬
lius iniuitreis uasculis. nã cet̾as
matĩas ꝑforat. Potui autẽ datũ
interficit. ponderis causa. Argen¬
nos spumã argenti appellamus.
uocatũ. sicut & aurũ &. ar¬
gentũ. Apud antiqͦs aut̃ pͥor eris
qmͣ ferri cognitus usus. Ere qͥppe
prius proscindebant terram. ere
certamina belli gerebant. Eratq
inprecio mag̃ es. aurũ uͦ & argentũ
ꝓpter inuttilitatẽ reiciebant᷑. Niunc
uersa uice lacet es. aurũ sommo¬
cessit honore. Sic uoluenda etas
cõmutat tempora rerũ. & quod fu¬
it in precio fit nullo deniq hono¬

Expanded text:
carbones, sicque argentum vivum carbones, sicque argentum vivum ex minio distillat: sine hoc neque argentum, neque aes inaurari potest. 3. Tantae autem virtutis est, ut si super sextarium argenti vivi centenarium saxum superponas, oneri statim resistat. Sin vero auri scrupulum, levitatem ejus raptim sinu recipit, ex quo intelligitur, non pondus, sed naturam esse cui cedit. Servatur autem melius in vitreis vasculis; nam ceteras materias perforat. Potui autem datum interficit ponderis causa. Argennos spumam argenti appellamus. vocatum, sicut aurum et argentum. Apud antiquos autem prior aeris quam ferri cognitus usus. Aere quippe primi proscindebant terram, aere certamina belli gerebant, eratque in pretio magis aes; aurum vero et argentum propter inutilitatem reiciebantur. Nunc versa vice Luccessit honorem; sic volvenda aetas commutat tempora rerum. Et quod fuit in pretio, fit nullo denique hono
Abbreviated transcription (Latin):
casu ardentes siue excoquerent.
lud fuerat siue aurũ cum in loca
t̾re depressiora decurreret. sũpsit
figurã inqmͣ illud uł ꝓfluens
riuus. ł excipiens lacuna forma-¬
uerat. Quarũ rerũ splendore cap¬
ti homines cum ligatas attolłent
massas. uiderunt in ea uestigia
tr̾e figurata. in quo excogitauert̃
liquefactas ad omnẽ formã posse
deduci.
CUIII.De argento.
rgentum non longe a greca
appellatione distat. Hoc aut̃
illi argirion uocant. cui mirũ in
modũ illud. ut dũ candidũ sit
imp̃ssũ corpori. lineas nigras reo¬
dit. Argentũ uiuũ dictũ quod ex¬
cedat matĩas in quib micit᷑. Hoc
& liquidũ quia ꝑcurrit. Inuenit᷑
specialit̾ in metallis. siue in ar¬
gentariis fornacib eguitarum
concretione dectis inherens. sepe
etiam & instercore uetustissimo
cloacarũ uł puteoꝵ limo. Fit euã
ex minio imposito concule fer¬
ree. padena testea suꝑ posita. cum
circumlito uasculo circundant᷑

Expanded text:
causa ardentes silvae excoquerent causa ardentes silvae excoquerent lud fuerat, sive aurum, cum in loca terrae depressiora decurreret, sumpsit figuram, in quam illud, vel profluens rivus, vel excipiens lacuna formaverat. Quarum rerum splendore capti homines, cum ligatas attollerent massas, viderunt in eis terrae vestigia figurata, hincque excogitaverunt liquefactas ad omnem formam posse deduci. CAPUT XIX. De argento. 1. Argentum non longe a Graeca appellatione distat. Hoc enim illi ἄργυρον vocant. Cui mirum in modum illud inest, ut, dum candidum sit, impressum corpori lineas nigras reddat. 2. Argentum vivum dictum, quod excidat materias in quibus injicitur: hoc et liquidum, quia percurrit. Invenitur specialiter in metallis, sive in argentariis fornacibus guttarum concretione tectis inhaerens; saepe etiam et in stercore vetustissimo cloacarum, vel puteorum limo. Fit etiam et ex minio imposito conchulae ferreae, patinea testea superposita; tum circumlito vasculo circumdantur
Abbreviated transcription (Latin):
erant. magis qmͣ enumerare. Mo¬
neta appellata ẽ quia monet. ne
qua fraus in metallo uł impond̾e
tiat. si unmisma ẽ solidꝰ aureus ł
argenteus. siue ereus. qui ideo
nunmisma dr̃. quia nominib pͥn¬
cipũ effigiisq signat᷑. Priꝰ ñmꝰ
argẽteꝰ nuncupabat᷑. quia qmͣ pluri¬
mũ ex argento ꝑcutiebat᷑. Nunmi
autẽ a nuna romanoꝵ rege uocati
sunt. qui eos pͥmũ apud latinos
imaginib notauit. & titulo noĩs
p̃scripsit. Solidi dicunt᷑ a sac¬
culo quo conduntur. a continente
id quod continet᷑ appellatũ. Innun¬
mismate tria querunt᷑. Metallum.
figura. & pondus. Si exhis aliquid
defuerit. nuninisma ñerit. Tria
sunt autẽ genera argenti. & auri.
& eris. signatũ. factũ. infectũ. Sig¬
natũ ẽ quod innunmis ẽ. factũ ẽ
quod inuasis & insignis. Infectũ
quod in massis. quod & graue dr.
.i. massa. Innoticiã autẽ formarũ
metalla ita uenert̃. Hũ enĩ qͦcũq

Expanded text:
erant magis quam adnumerare. Moerant magis quam adnumerare. Moneta appellata est quia monet ne qua fraus in metallo vel in pondere fiat. Nomisma est solidus aureus vel argenteus sive aereus, qui ideo nomisma dicitur quia nominibus principum effigiisque signatur. Prius nummus ἄργυρος nuncupabatur, quia quam plurimum ex argento percutiebatur. Nummi autem a Numa Romanorum rege vocati sunt, qui eos primum apud Latinos imaginibus notavit et titulo nominis sui praescripsit. Folles dicuntur a sacculo quo conduntur, a continente id quod continetur appellatum. In nomismate tria quaeruntur: metallum, figura et pondus. Si ex his aliquid defuerit, nomisma non erit. Tria sunt autem genera argenti et auri et aeris: signatum, factum, infectum. Signatum est quod in nummis est; factum est, quod in vasis et signis; infectum, quod in massis, quod et grave dicitur, id est, massa. In notitiam autem formarum metalla ita venerunt. Dum enim quacunque ex
Abbreviated transcription (Latin):
pecunia inusum fuit. Postea ar-¬
gentea deinde aurea subsecuta
ẽ. s abea quȩ cepit & nom̃ retinuit.
linde & erariũ dictũ quia prius
es tantũ inusu fuit. & ipsum solũ
dum signato. ex quoꝵ metallis
qmͣuis postea facta fuisset pecunia.
nomen tamen erarii ꝑ mansit. ab
eo metallo unde initium sumpsit.
a reposito nominatur. nã thesis
positio đr. & ẽ nomen ex greco
latinoq sermone cõpositũ. Nam
thes greci repositũ dñt. Latini
aurũ. quod iunctũ sonat reposi¬
tum aurũ. Auratia nom̃ habet
ab auro. Tributa uͦ eo quodantea
ꝑtrib singulas exigebant᷑. sicuti
nunc ꝑ singula tritoria. Sic autẽ
intres partes diuisum fuisse ro¬
manũ ppłm constat. ut qui pre¬
erant insingulis partib tribuni
dicerentur. linde etiam sumptꝰ
quos dabant ppłi tributa nomina¬
uerunt. Uectigalia sunt tributa.
a uehendo dicta. Stipendia ab¬
stipe pendenda nominata. Anti¬
qui enĩ appendere pecuniã soliti¬

Expanded text:
pecunia in usu fuit, post arpecunia in usu fuit, post argentea, deinde aurea subsecuta est, sed ab ea, qua coepit, et nomen retinuit. Unde et aerarium dictum, quia prius aes tantum in usu fuit, dum signato; ex quorum metallis quamvis postea facta fuisset pecunia, nomen tamen erarii permansit, ab eo mea reposito, nominatur. Nam θέσις positio dicitur, et est nomen ex Graeco Latinoque sermone compositum. Nam θὲς Graeci repositum dicunt, Latini aurum, quod junctum sonat repositum aurum. Auraria nomen habet ab auro. 7. Tributa vero, eo quod antea per tribus singulas exigebantur, sicut nunc per singula territoria. Sic autem in tres partes divisum fuisse Romanum populum constat, ut qui praeerant in singulis partibus tribuni dicerentur. Unde etiam sumptus quos dabant populi tributa nominaverunt. 8. Vectigalia sunt tributa, a vehendo dicta. Stipendistipe pendenda nominatur. Antiqui enim appendere pecuniam sol
Abbreviated transcription (Latin):
urum abaura dictũ .i. absplẽ¬
dore quod reꝑcusso aere plus
lor inde auri ꝑ ramos aura refulsit.
hoc ẽ splendor auri. Naturale enĩ
ẽ ut metalloꝵ splendor plus ful¬
geat. luce alia reꝑcussus. Hinc
& aurariidicti. quoꝵ fulgor splen¬
didos reddit. Obrizum aurum
dictum qd̃ ob radiet splendore.
Est enim coloris optimi. quod he¬
ctea dr tenussima lamina. ali o¬
lamina. P ecunia prius de pecu¬
dib & ꝓprietatem habet ⁊ nom̃.
Decorio enĩ pecudũ nunmi incide
nunmus inuentus ẽ. Ipse enim
signare nunmos & scribi constitu¬
it. Propt̾ea erariũ saturno agen¬
tilib consecratum ẽ. Alii ut suꝑiꝰ
pecuniã apecudib appellauerunt.
sicut aiuiuando iumenta dicta st̃.
Om̃e enĩ patrimoniũ ap̃ ãtiquos
peculiũ dicebat᷑ a pecudib. in qͥb
eoꝵ constabat uniuersa substan¬
tia. Linde & peculiarius dicebat᷑
qui erat diues. modo pecuniosus.
Antiquissimi ñdũ auro & argento
inuento. ere utebantur. Nã priꝰ erea

Expanded text:
urum ab aura dictum, id est ab splendore, eo quod repercusso aere plus lor inde auri per ramos aura refulsit, hoc est splendor auri. Naturale enim est ut metallorum splendor plus fulgeat luce alia repercussus. Hinc et aurarii dicti, quorum fulgor splendidos reddit. Obryzum aurum dictum quod obradiet splendore; est enim coloris optimi, quod Hettea dicitur tenuissima lamina, ἀπὸ τlamina. Pecunia prius de pecudibus et proprietatem habebat et nomen; de corio enim pecudum nummi incidebnummus inventus; ipse enim signare nummos et scribi constituit. Propterea et aerarium Saturno a gentilibus consecratum est. Alii, ut superius, pecuniam a pecudibus appellaverunt, sicut a iuvando iumenta sunt dicta. Omne enim patrimonium apud antiquos peculium dicebatur a pecudibus, in quibus eorum constabat universa substantia; unde et pecuarius vocabatur qui erat dives, modo vero pecuniosus. Antiquissimi nondum auro argentoque invento, aere utebantur. Nam prius aerea
Abbreviated transcription (Latin):
riori tempore suggrundaria
antiqui dicebant sepulchra
infantiũ qui necdũ. xł dies im¬
plessent. quia nec busta dicipot̾ant
quia ossa quȩ comburerent᷑ ñ erant.
nec tanta inmanitas cadaueris
qua locus dumesceret. Unde et
rutilius geniniꝰ in astianactis tra¬
gedia ait. Meluis suggrũdiariũ
miser quereres quã sepulchrũ.

Expanded text:
riori tempore suggrundaria antiqui dicebant sepulchra infantium qui necdum quadraginta dies implessent, quia nec busta dici poterant, quia ossa quae conburerentur non erant, nec tanta inmanitas cadaueris quae locum tumisceret; unde et Rutilius Geminus in Astianactis tragoedia ait: ‘Melius suggrundarium miser quereris quam sepulchrum’.
Abbreviated transcription (Latin):
moris: unde & marmorati pa¬
mora secanda incrustas excogita
uerint non constat. Fiunt autẽ a¬
rena & ferro serraq inp̃tenui linea
premente harenas tractuq ipso se¬
cante: s crassior arena plus erodit
marmoris. Nam tenuis fabricis &
arte picture paruulis erustis ac
tessellis dinctis inuarios colores.
Teselli autẽ atesseris nominati:.i.
quadratis lap illis ꝑdiminutionẽ.¬
De plastis.

Expanded text:
moris. Unde et marmorati pamora secandi verint non constat. Fiunt autem arena et ferro serraque in praetenui linea premente arenas tractuque ipso secante, sed crassior arena plus erodit marmoris; nam tenuis fabricis et arte picturae parvolis crustis ac tessellis tinctis in varios colores. Tesselli autem sunt a tesseris nominati, id est quadratis lapillis per diminutionem.De plastis
Abbreviated transcription (Latin):
monim̃ta dicunt᷑: eo quod me¬
moriam tͥouant rerum gestarum.
Series autẽ dicta ꝑ translationem: a
sertis florum usuicẽ comp̃hensorum.
hystoriã autem apd nos. pͥmꝰ moyses
de micio mundi conscripsit: apud
gentiles uͦ primus dares frigius. de
grecis & troianis hystoriam edidit:
quã in foliis palmarũ ab eo conscͥptã
ẽe ferunt. Post daretem autẽ: in gͤcia
erodotus hystoriographus pͥmus ha¬
bitus ẽ. Post quẽ feretides claruit:
his temporibꝰ quibus hesdra legem
scripsit.¬
ui. De utilitate hystoriȩ.

Expanded text:
monumenta dicuntur, eo quod memoriam tribuant rerum gestarum. Series autem dicta per translationem a sertis florum invicem conprehensarum.Historiam autem apud nos primus Moyses de initio mundi conscripsit. Apud gentiles vero primus Dares Phrygius de Graecis et Troianis historiam edidit, quam in foliis palmarum ab eo conscriptam esse ferunt. Post Daretem autem in Graecia Herodotus historiam primus habitus est. Post quem Pherecydes claruit his temporibus quibus Esdras legem scripsit. De utilitate historiae .
Abbreviated transcription (Latin):
ongeͬ rones dñr qui aliena ad
romanos. gerrones brutani sunt¬
dicti. Quid sit cistella.
Quid sit faber.¬
hominẽ quis ferat. sic ut pecuatũ¬
& auerrũcassit. dymtam aricinas
hominũ mentes. Fabre dr ꝑfecte.
auerruncare aricinas testeas.
uel argilleas. Pecuatũ stultum.
Quid sit alucinare. umum

Expanded text:
ongerrones dicuntur qui aliena ad t aput Romanos gerrones Brutiani suntdicti. Quid sit cistella, quid sit pehominem quis ferat sic ire pecuatuuerruncassit deus tam aricinas hominum mentes’; fabre dicitur perfecte, auerruncare eradicare, aricinas testeas uel argilleas, pecuatum stultum. Quid sit alucinare. Alu
Abbreviated transcription (Latin):
git. Quod si abartifice mittatur: sur¬
sum redit ad eum qui misit. huius
nico ritu soliti torquere cateias.
Unde & eos hispani & galli teuto
nas uocant. fala rica. ẽ telũ ingens
torno factum. habens ferrum eubi¬
tale. & rotunditatẽ de plumbo
inmodu spere. in ipsa summitate.
dr etiam ignẽ habere afixum. hoc
autẽ pugnat᷑ de turrib quas falas
dici manifestum ẽ. Iuuenalis.
Consulis antẽ phalas. delfinoꝵq
columnas. Afalis gͥ dicta ẽ falari¬
ca. sicut amuro muralis. Sane
falaricã. Lucanus dicit. nerius
mitti tortilib. & quadam machina.
lucanus. Signa pares aquilas.
& pila minantia pilis. Cuius
singulare pilum dicitur. Celum
uocatũ scđm grecã ethimologiã¬
telũ mea quo ius dextera uersat.
ẜ ropͥe autẽ telũ alongitudine
dictum. Unde & musfelã dicimꝰ.
quod longior sit quammus. Cus¬
pis hastilis amentata acespite
tum. Propͥe autẽ cuspis posterior
pars haste est.
De sagittis.

Expanded text:
git; quod si ab artifice mittatur, rurgit; quod si ab artifice mittatur, rursum redit ad eum qui misit. Huic nico ritu soliti torquere cateias. Unde et eos Hispani nos vocant. 8. Phalarica est telum ingens torno factum, habens ferrum 383 cubitale, et rotunditatem de plumbo in modum sphaerae in ipsa summitate. Dicitur etiam et ignem habere affixum. Hoc autem telo pugnatur de turribus, quas phalas dici manifestum est. Juvenalis: Consulit ante phalas, delphinorumque columnas. A phalis igitur dicta est phalarica, sicut a muro muralis. Sane phalaricam Lucanus dicit nervis mitti tortilibus, et quadam machina, Lucanus Signa pares aquilas, et pila minantia pilis. Cuius singulare pilum dicitur. Telum vocatur secundum Graecam etymologiamtelum, mea quod vi dextera versat. Proprie autem telum a longitudine dictum: unde et mustelam dicimus quod longior sit quam mus. Cuspis hastilis amentata, a cespite tum. Proprie autem cuspis posterior pars hastae est. De sagittis
Abbreviated transcription (Latin):
Nom̃ aut̃ hasta. ab astu folii sumpsit:
unde & astutia. Contus ferrum
ñ ht̃: s tantũ cuspide acuto ẽ. Uir
cuspide contos. Contum autẽ qͣsi
conitũ. Est enĩ conũ. acuta rotun¬
ditas. Trudes amites sunt cum lu¬
nato ferro quas greci aplustria
dicunt. atrudib aut̃ u̾tunt quod
ta quasi uenatui habilia: quia ue¬
nientẽ excipiunt. quasi excipiabi¬
lia. Excipiunt enĩ apros. expec¬
tantq leones. intrant ursos: sit d̃
cȩ.i. equali amento ponderata ui¬
bratur. Amentũ uinculũ ẽ iaculoꝵ
hastilium. quod mediis hastis ap¬
tatur: & inde amentũ qd̃ mediaha¬
sta religatur. ut iaculetur. Claua
ẽ qualis fuit herculis dicta quod
sit clauis ferreis inuicem religata.
& ẽ cubito semis facta in longitu¬
dine. ħ & cateia qmͣ horatius caiã
dicit. Est enĩ genus gallici teli ex
mat̾ia qmͣ maxime lenta quȩ iactu
quide non longe ꝓpt̾ grauitatẽ euo¬
lat: s quo ꝑuenit ui nimia ꝑstrin¬

Expanded text:
Nomen autem hasta ab astu sumpsit; Nomen autem hasta ab astu sumpsit; unde et astutia. Contum ferrum non habet, sed tantum cuspide acuto est. Verrudes et acuto cuspide contos. Contum autem quasi conitum: est enim conum acuta rotunditas. Trudes amites sunt cum lunato ferro, quae Graeci aplustria dicunt. †A trudibus autem verum† quod ta quasi venatui abilia, vel quia venientem excipiunt, quasi excipiabula. Excipiunt enim apros expectantque leones, intrant ursos, sit tantum ce, id est aequali amento, ponderata vibratur. Amentum vinculum est iaculorum hastilium qui mediis hastis aptatur: et inde amentum quod media hasta religatur ut iaculetur. Clava est qualis fuit Herculis, dicta quod sit clavis ferreis invicem religata; et est cubito semis facta in longitudine. Haec et cateia, quam Horatius caiam dicit. Est enim genus Gallici teli ex materia quam maxime lenta, quae iacta quidem non longe propter gravitatem evolat, sed quo pervenit, vi nimia perfrin