comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
N UOCATUS ETIAM UENERABI LIS GALLUS. QUAM PROMP¬
tum impendat auxiliũ : sequenti liquebit exemplo: Quidam
Uir dum per siluam quandam iter ager&. ac circum specte incun¬
sus latronum. quuinea solebant commorari. multisq nocere.
festinando deuitare conar&ur. tantus eum subito sopor inuasit :
ut uix incedere potuiss&: Cumq periculi m&u suspectos haber&
itineris casus. & dormiendi causa paulisper diuestere uell&. rusticũ
quendã obuium habuit: Cumq rogare coepit. ut interim tus¬
tos sui exister&. donec impostunitatem somni parumꝑ qui escendo
depeller& : At ille pacem simulans. fidem spopondit: Itaq mo¬
dicum diuestens. palliũ capiti supponit : & se ꝓsternens. beati uiri
suffragia his uerbis implorat: Sc̃e galle tua me protectione custo¬
di : Signa culo crucis deinde munitus. cum obdormiss&. Infidus
custos sponsionis immemor. sumptis armis. soporatum quasi per¬
empturus aggreditur : De collo uestem subtrahit. quo facilius uno

Expanded text:
nvocatus etiam venerabilis Gallus quam promptum impendat auxilium, sequenti liquebit exemplo. Quidam vir dum per silvam quandam iter ageret ac circumspecte incursus latronum, qui in ea solebant commorari multisque nocere, festinando devitare conaretur, tantus eum subito sopor invasit, ut vix incedere potuisset. Cumque periculi metu suspectos haberet itineris casus et dormiendi causa paulisper divertere vellet, rusticum quendam obvium habuit eumque rogare coepit, ut interim custos sui existeret, donec importunitatem somni parumper quiescendo depelleret. At ille pacem simulans fidem spopondit. Itaque modicum divertens pallium capiti supponit, et se prosternens, beati viri suffragia his verbis implorat: 'Sancte Galle, tua me protectione custodi!' Signaculo crucis deinde munitus, cum obdormisset, infidus custos sponsionis immemor, sumptis armis, soporatum quasi perempturus aggreditur, de collo vestem subtrahit, quo facilius uno
Abbreviated transcription (Latin):
rabilis galli ꝑrexit: Cumq singuli quod attulerant optulissent :
is qui contra fas offerre uoluit derapina donariũ. cęram reperit in
lapidis durissimi rigorẽ mutatã: Ingenti itaq timore ꝑculsus : uni
eorũ qui secũ uenerant reatũ suũ confessus ẽ. Qui deinde dũ custo¬
dib ȩcclesiae quae facta fuerant indicar&: fama huius miraculi

Expanded text:
rabilis Galli perrexit. Cumque singuli quod attulerant optulissent, rabilis Galli perrexit. Cumque singuli quod attulerant optulissent, is qui contra fas offerre voluit de rapina donarium ceram reperit in lapidis durissimi rigorem mutatam. Ingenti itaque timore perculsus uni eorum qui secum venerant reatum suum confessus est. Qui deinde, dum custodibus ecclesiae, quae facta fuerant, indicaret, fama huius miraculi
Abbreviated transcription (Latin):
cerat. confessus aperuit: Reuersi aut̃ om̃s pariter. equum obtulerunt
adlimen ecłae : & benedictione percepta. Ad sua sine obstaculo redie
In quo facto & diuina pi&as. & scĩ uiri uistus apparuit: dumi
qui perse resipiscere noluit. ꝑ correptionẽ ad correctionẽ ꝑuenit :
LUD QUOQUE MIRACULUM QUOO QUARTO ANNO CARLO¬
manni regis in pago tuius supra mentionẽ fecimus contigit lib& me¬
moriae commendare : Pauperculus quidam iuxta regiam possessi¬
onẽ quaero tun uuila dicitur commanens Dum ad cellulã scĩ galli¬
pergere uoluiss&. nec haber& aliquid quod obdeuotionis indicium
illuc deferre potuss&: diabolo suadenti consentiens. Atrium cuius¬
dam diuitis irrupit: & aluear cũmelle & apib furtim auferens.
domui suae : Apib deinde extinctis. cęrã confecit: & non mub
post inter uicinos &amicos cum hoc furtiuo munere Ad ecclesiã uent̾¬

Expanded text:
cerat, confessus aperuit. Reversi autem omnes pariter equum optulerunt cerat, confessus aperuit. Reversi autem omnes pariter equum optulerunt ad limen ecclesiae, et benedictione percepta, ad sua sine obstaculo redierunt. In quo facto et divina pietas et sancti viri virtus apparuit, dum is qui per se resipiscere noluit per correptionem ad correctionem pervenit. 8. Illud quoque miraculum, quod quarto anno Carlomanni regis in pago, cuius supra mentionem fecimus, contigit, libet memoriae commendare. Pauperculus quidam iuxta regiam possessionem quae Rotunwila dicitur commanens, dum ad cellulam sancti Galliere voluisset nec haberet aliquid, quod ob devotionis indicium illuc deferre potuisset, diabolo suadenti consentiens, atrium cuiusdam divitis irrupit, et alvear cum melle et apibus furtim auferens, intulit domui suae. Apibus deinde extinctis, ceram confecit et non multo post inter vicinos et amicos cum hoc furtivo munere ad ecclesiam vene
Abbreviated transcription (Latin):
moniũ post futuris usq ad tempora ot mari abbatis.
EQUE ILLUD SILINTIO PRETERE UN DUM UIDE¬
tur. quod insupra dicto pago temporib pippini regis contigisse
refestur : Quidã uir nomine uuillimarus graui infirmitate depres
sub uoto ꝓmisit se equum unũ duosq boues si pristinȩ refit¬
er&ur sanitati. ad ecłam beati galli donaturũ : : Cumq exilla die
confortar&ur : & plenã recepiss& sospitatem: contigit ut cum bi¬
rihtilone domino suo causa orationis adcellulã scĩ uiri eodẽ uec¬
tus equo uenir&: Igitur cum post orationẽ om̃s illi qui simul aducnerant
digressi non longe eent ab ȩđã: equus quem sponsor infidelis postquã
uouerat fraude r&inuit. repente substitit : Et lic& cum sessor calcarib:
urger& ac uerberib: fatigar&. nusquam potuit commoueri.: Nidentes hoc
qui aderant : coeperunt inquirere huius miraculi causas: At ille confu¬
sione digna correptus. prodidit reatum: & fraudem quam in uoto fe¬

Expanded text:
monium post futuris usque ad tempora Otmari abbatis. 7. Neque illud silentio praetereundum videtur, quod in supradicto pago temporibus Pippini regis contigisse refertur. Quidam vir nomine Willimarus gravi infirmitate depressus sub voto promisit, se equum unum duosque boves, si pristinae restitueretur sanitati, ad ecclesiam beati Galli donaturum. Cumque ex illa die confortaretur et plenam recepisset sospitatem, contigit, ut cum Birihtilone domino suo causa orationis ad cellulam sancti viri eodem vectus equo veniret. Igitur cum post orationem omnes illi qui simul advenerant digressi non longe essent ab ecclesia, equus, quem sponsor infidelis, postquam voverat, fraude retinuit, repente substitit, et licet eum sessor calcaribus urgueret ac verberibus fatigaret, nusquam potuit commoveri. Videntes hoc qui aderant, coeperunt inquirere huius miraculi causas. At ille confusione digna correptus prodidit reatum et fraudem, quam in voto fe
Abbreviated transcription (Latin):
rege h ludo uuico : upra memoratis principibus pastoralis
officii functione. curã ecclesiarum dĩ strenue. agentib.
UIII Ralendarum octobrium die .iiii. feria. indictione .I.
Die uero sequenti. ut honor beati uiri latius augmenta re¬
tur. memoratus p̃sul exreliqui is eius. quas pridem huius
reigratia. seorsum eum posuisse retulimus. primo sibi tu¬
lit. deinde abbati exaugia. & frĩbus decampidona. c&e¬
risq religiosis. utiq: Ac uenerabi libus uiris. aliquas ex
eis particulas. pro ut sibi uisum fuerat cõmendauit. No¬
bis prȩsentibus om̃s eos sollicite cõmonens: ut ꝑ omnia
honorifice digneq eas tractare curarent. Quibus per¬
etis beati arcangeli michahelis. ecclesiam consetrau
multosq chrismate sacro confirmans. salutatis fr̃ibus
la&us cum suis monasterio decessit. Atera aũ die. abba¬
tem ex augia. fr̃sq ex campidona. cum laudib & cantile¬
nis extra monasterium prosequentes: post fraternȩ dile¬

Expanded text:
rege Ludovico, supra memoratis principibus pastoralis officii functione curam Ecclesiarum Dei strenue agentibus, octavo Kalendarum Octobrium die, quarta feria, indictione prima. Die vero sequenti, ut honor beati viri latius etiam augmentaretur, memoratus praesul ex reliquiis ejus quas pridem hujus rei gratia seorsum eum posuisse retulimus, primo sibi tulit, deinde abbati ex Augia et fratribus de Campidona, caeterisque religiosis utique ac venerabilibus viris aliquas ex eis particulas, prout sibi visum fuerat, commendavit, nobis praesentibus omnes eos sollicite commonens, ut per omnia honorifice digneque eas tractare curarent. Quibus peractis, beati Michaelis archangeli ecclesiam consecravit: multosque sacro chrismate confirmans, salutatis fratribus laetus cum suis monasterio discessit. Altera autem die abbatem ex Augia fratresque ex Campidona cum laudibus et cantilenis extra monasterium prosequentes, post fraternae dile
Abbreviated transcription (Latin):
tis : sumens secum duos dediscipulis suis persolitudinem rhe¬
tiam curiensem commeauit: Cumq proximum montem
transcenderent. uenerunt inheremum quae sennia nominatur.
Indeque ad proximum uicum qui dicitur quadrã uades di¬
gressi : repererunt ibi iohannem diaconum uirum iustum
& dm̃ timentem: Isq recepit cos hospitio: & omni fouit hu¬
manitatis obsequio: Einxerunt enim se delonge tunc uenisse.
& apud eum manserunt septem diebus:

Expanded text:
tis, sumens secum duos de discipulis suis, per solitudinem Rhetis, sumens secum duos de discipulis suis, per solitudinem Rhetiam Curiensem commeavit. Cumque proximum montem transcenderent, venerunt in heremum quae Sennia nominatur, indeque ad proximum vicum qui dicitur Quaradaves digressi, repererunt ibi Iohannem diaconum, virum iustum et Deum timentem; isque recepit eos hospitio et omni fovit humanitatis obsequio. Finxerunt enim, se de longe tunc venisse, et apud eum manserunt septem diebus.
Abbreviated transcription (Latin):
Igitur uuillimarus prbr uolens tempore ꝑ epistolam defini¬
to adducem uenire : Dixit beatissimo gallo: Scis ducis man¬
datum : eamus ad illum: Et ille:Tuum ẽ inquit hoc iter non meũ:
Tu ergo proficiscere: Quid mihi cum principibus sȩculi: Nam
inheremum unde exiui reuestar:: Noli ait ita agere. sed perge
mecum. Ne forte dux qui inuexatione filiae nimium contrista¬
turra cõmotus. mittat satellites: teq uinctum illuc faciat
perduci : Uir dõ plenus respondit : Uadam prius ad cellulam
ut prouideam utilitatem & necessaria frm̃ qui ibi sur
dño seruituri: Hoc id circo dixit. ne ad principem ir&.:
Et consurgens adelectae pridem habitationis locum. miles
dñi tendebat egregius: Sequenti die fr̃ibus qui secum erant
inter dixit. nequis illorum cuipiam quo perger& indicar&.
Sed & si curiosius interrogati fuissent aquoquam. iussit ut eũ
per ȩpłam magistri sui Italiam dicerent inuitatum: His dic¬

Expanded text:
limarus presbyter, volens tempore per epistolam definilimarus presbyter, volens tempore per epistolam definito ad ducem venire, dixit beatissimo Gallo: 'Scis ducis mandatum; eamus ad illum'. Et ille: 'Tuum est', inquit, 'hoc iter, non meum. Tu ergo proficiscere. Quid mihi cum principibus saeculi? Nam in heremum, unde exivi, revertar'. 'Noli', ait, 'ita agere, sed perge mecum, ne forte dux, qui in vexatione filiae nimium contristatur, ira commotus mittat satellites teque vinctum illuc faciat perduci'. Vir Deo plenus respondit: 'Vadam prius ad cellulam meam, ut provideam utilitatem et necessaria fratrum, qui ibi sunt Domino servituri'. Hoc idcirco dixit, ne ad principem iret. Et consurgens ad electae pridem habitationis locum miles Domini tendebat egregius. Sequenti die fratribus qui secum erant interdixit, ne quis illorum cuipiam, quo pergeret, indicaret; sed etsi curiosius interrogati fuissent a quoquam, iussit, ut eum per epistolam magistri sui Italiam dicerent invitatum. His dic
Abbreviated transcription (Latin):
quie de functi pastoris praecib & lacrimis institerunt:
EPTIMA POSTHAEC DIE. GUNTONIS DUCIS EPLA UENIT
gas uillam uenir& : & uirum dĩ secum adducer&: Nam filiã
eius nomine fridiburgam quae illi erat unica singulari pulchri¬
tudine fulgens. sp̃s inuasit malignus : A quo dum diuersis tor¬
quer&ur molestis. pene continuam tolerauit in ediam:
Et sepius terrae prostrata. inter spumas horribiles misera¬
bili uolutabatur insania. adeo ut uix quatuor uirorũ teneri
poss& instantia: Post triginta aut̃ dierum circulũ ex quo
ei hoc accidit : coepit ille habitator malignus per eam diras emit¬
tere uoces: Hanc ob causam pater eius nuntios misit ad regem
sigibertum theo derici filium qui eam habuit de sponsatam: ut
ei nuntiarent quicquid circa puellam agebatur:: Rex uero cũ
omni festinatione misit duos pontifices de quorum meritis po¬
tissimum praesumebat cum donis regiis adpuellam : ut eam
nedicamine orationũ a furoris uesani languore sanarent¬

Expanded text:
quie defuncti pastoris praecibus et lacrimis institerunt. 15. Septima post haec die Gunzonis ducis epistola vegas villam veniret et virum Dei secum adduceret. Nam filiam eius nomine Fridiburgam, quae illi erat unica, singulari pulchritudine fulgens, spiritus invasit malignus; a quo dum diversis torqueretur molestiis, paene continuam toleravit inediam, et sepius terrae prostrata, inter spumas horribiles miserabili volutabatur insania, adeo ut vix quattuor virorum teneri posset instantia. Post triginta autem dierum circulum, ex quo ei hoc accidit, coepit ille habitator malignus per eam diras emittere voces. Hanc ob causam pater eius nuntios misit ad regem Sigibertum, Theoderici filium, qui eam habuit desponsatam, ut ei nuntiarent, quicquid circa puellam agebatur. Rex vero cum omni festinatione misit duos pontifices, de quorum meritis potissimum praesumebat, cum donis regiis ad puellam, ut eam medicamine orationum a furoris vesani languore sanarent
Abbreviated transcription (Latin):
mutus. multorum ibi frm cognitioni notissimus. ut pute qui idẽ mo¬
nasteriũ solitus fuerat frequentare. cũ nocturnis inter e& excu¬
biis. repente inpulsu ualido in pauimentum deiectus ẽ. Statimq cũ
ab eius ore & aurib: plurimus sanguis ꝓcumber&. sine mora utriusq
membri munia recepit & sanus abscessit

Expanded text:
mutus multorum ibi fratrum cognitioni notissimus, utpute qui idem momutus multorum ibi fratrum cognitioni notissimus, utpute qui idem monasterium solitus fuerat frequentare, cum nocturnis interesset excubiis, repente impulsu valido in pavimentum deiectus est, statimque, cum ab eius ore et auribus plurimus sanguis prorumperet, sine mora utriusque membri munia recepit et sanus abscessit
Abbreviated transcription (Latin):
depressus. quasi duas ardentes sagiitas ab altari uidit emissas.
& sibi in oculorũ loca defixas: Statimq tanta uisione ꝑ terri¬
tus exclamauit : & tremens ad terrã concidit: Cumq diu in paui¬
mento uolutar&ur: cute quae oculis super creuit. uelut gladu
sectione recisa. continuo deluminis amissi restitutione gauisus
empore deinde procedenti. oculorũ eius acies. tam pura
spectantib: apparuit : ut pueri ꝑ spicaces uincere uider&ur ob¬
tutus: Potuit quidẽ ut indubitanter credimus. ille apostoloꝵ
eximius. cui ad ño ligandi atq soluendi potestas conlata est
meritis & praecib: suis: omni eum debilitatis genere liberare: sed di¬
uinae ꝓuidentia uistutis constat actitatũ. ut in eiusdẽ nouitate
miraculi. uenerabilis gallus a postolicis actib: aequar&ur : Qua¬
tenus hoc quoq modo meritorũ eius magnitudo clarescer& un uersis:
NSEQUENTI QUOQ DOMINICA. SURDUS QUIDAM ET

Expanded text:
depressus, quasi duas ardentes sagittas ab altari vidit emissas depressus, quasi duas ardentes sagittas ab altari vidit emissas et sibi in oculorum loca defixas. Statimque tanta visione perterritus exclamavit et tremens ad terram concidit. Cumque diu in pavimento volutaretur, cute quae oculis supercrevit velut gladii sectione recisa, continuo de luminis amissi restitutione gavisus est. Tempore deinde procedenti oculorum eius acies tam pura inspectantibus apparuit, ut pueri perspicaces vincere videretur optutus. Potuit quidem, ut indubitanter credimus, ille apostolorum eximius, cui a Domino ligandi atque solvendi potestas collata est, meritis et praecibus suis omni eum debilitatis genere liberare; sed divinae providentia virtutis constat actitatum, ut in eiusdem novitate miraculi venerabilis Grallus apostolicis actibus aequaretur, quatenus hoc quoque modo meritorum eius magnitudo claresceret universis. 27. Insequenti quoque dominica surdus quidam et
Abbreviated transcription (Latin):
utdum alicuius remedium mali . ꝑ unius merita scĩ conceditu
tegratio sanitatis alterius prȩcib: & honori seru&ur : Quarũ om¬
niũ rerũ euidens indiciũ dabit subiecta narratio: Quidã uiolen¬
tia fulminis ictus. post egrotationẽ diuturnã. ita totius formã
corporis & membrorũ officia perdidit : ut monstruosũ quid dam
potius quam hominẽ uider&ur ex primere : Si quidẽ & statura
flebili contractione deposita. & gradienti facultas ab lata est:
Lacic̃s uero tanta combustionis ẽ feditate corrupta. & oculor
sedes. ita sunt carne & cute super ductis complanatȩ : ut inspicien¬
tib: horribrle ingerer&ur miraculum : Adminiculo igitur pa¬
rentũ romam ꝑductus. corporis quidẽ reliqui resolutis pexib
pristinum uigorẽ recepit & statum: Incecitatis aut̃ squalore ꝑ¬
mansit : Is asuis reductus. cum ad coenobiũ beatigalli uenis¬
set. & quadam dominica nocturnis laudib inter e&: sopore

Expanded text:
ut dum alicuius remedium mali per unius merita sancti conceditur, ut dum alicuius remedium mali per unius merita sancti conceditur, redintegratio sanitatis alterius praecibus et honori servetur. Quarum omnium rerum evidens indicium dabit subiecta narratio. Quidam violentia fulminis ictus, post aegrotationem diuturnam ita totius formam corporis et membrorum officia perdidit, ut monstruosum quiddam potius quam hominem videretur exprimere. Siquidem et statura flebili contractione deposita et gradiendi facultas ablata est; facies vero tanta combustionis est foeditate corrupta, et oculorum sedes ita sunt, carne et cute superductis, complanatae, ut inspicientibus horribile ingereretur miraculum. Adminiculo igitur parentum Romam perductus, corporis quidem reliqui, resolutis nexibus, pristinum vigorem recoepit et statum, in caecitatis autem squalore permansit. Is a suis reductus, cum ad coenobium beati Galli venisset et quadam dominica nocturnis laudibus interesset, sopore
Abbreviated transcription (Latin):
lens sci uiri uistute uictus. aduiam peruenit Solent autẽ plure
testari. cunctos qui defamilia ipsius scĩ aufugeriñ. aut emendati¬
onem quanto cius subire aut manifestȩ ultioni debere succum¬
bere . Neq cuiquam inpune cedere. qui fidem illi plenam serua¬
re contempserit :
UODDÑS ELAGELLO SUO QUOSDAM APECCATIS
coerceat . & ꝓ commissis affligat : testis ẽ paraliticus. cui
ante
sanationem saluator peccata dimittit: Sic autem
aliquando percutit. ut eos scõrum suorũ meritis. suffragantib:
utati restituat: ut & diuinae operationis sit indicium .c
interius homo per flagellum apeccato compescitur : & uirtus
scõrum liquido com prob&ur. cũ pro illorũ meritis exterius
sanitas exhib&ur: Hit &iam interdum. ut qui dĩ oculto iudicio
non uni sed plurib: in firmitatib subiac&. non pariter om̃a. sed
diuersis temporib: & intercessorib: debilitatis amittat in cõmoda :

Expanded text:
lens, sancti viri virtute victus, ad viam pervenit. Solent autem plures lens, sancti viri virtute victus, ad viam pervenit. Solent autem plures testari, cunctos qui de familia ipsius sancti aufugerint aut emendationem quantocius subire aut manifestae ultioni debere succumbere, neque cuiquam impune cedere, qui fidem illi plenam servare contempserit. 26. Dominus flagello suo quosdam a peccatis coerceat et pro commissis affligat, testis est paraliticus, cui ante sanationem salvator peccata dimittit. Sic autem aliquando percutit, ut eos, sanctorum suorum meritis suffragantibus, sanitati restituat; ut et divinae operationis sit indicium, cum interius homo per flagellum a peccato compescitur, et virtus sanctorum liquido comprobetur, cum pro illorum meritis exterius sanitas exhibetur. Fit etiam interdum, ut qui Dei occulto iudicio non uni, sed pluribus infirmitatibus subiacet, non pariter omnia, sed diversis temporibus et intercessoribus debilitatis amittat incommoda;
Abbreviated transcription (Latin):
reprimat : & uel lapsos reuoc&. uel pertinaces in malo fe¬
riat : Fr̃ quidam de eodem monasterio fugam molitus. equum
fusto rapuit: & ꝑ noctem abscessit: Cumq ad rheni fluuium fugar
eniss& transuadare in equo temptauit: Etamedio aluei
cius ad locum ubi intrauit cauallo deferente reuersus. cum magna
festinatione ad monasterium rediit: putans se in alias longe pastes
abscedere : Mane facto cum se recogno uiss& frustra laboras se :
confusus interdiu delituit : Noctu uero fugam arripiens. influ¬
uio sicut prius salubriter errorem passus ẽ: & strosa facta ꝑ
eandem uiam nesciens remeauit : Confusioni igitur obsti¬
nationem iungens ipsa &iam se die occulutt: & nocte insecuta.
testio notumiter carpens. modo quo diximus itidem reuocatur:
Cumq iam tedio uictus. die tertio se sopori incampo dediss&.
aquibusdam equum cognoscentibus captus ẽ. & loco suo restitu¬
tus: Et quia effectum uoluntatis suae non inuenit. &iam no¬

Expanded text:
reprimat et vel lapsos revocet vel pertinaces in malo feriat. Frater quidam de eodem monasterio fugam molitus, equum furto rapuit et per noctem abscessit. Cumque ad Rheni fluenta fugax venisset, transvadare in equo temptavit, et a medio alvei nescius ad locum ubi intravit, caballo deferente, reversus, cum magna festinatione ad monasterium rediit, putans se in alias longe partes abscedere. Mane facto cum se recognovisset frustra laborasse, confusus interdiu delituit; noctu vero fugam arripiens in fluvio sicut prius salubriter errorem passus est, et strofa facta, per eandem viam nesciens remeavit. Confusioni igitur obstinationem iungens ipsa etiam se die occuluit, et nocte insecuta tertio notum iter carpens, modo quo diximus itidem revocatur. Cumque iam taedio victus die tertio se sopori in campo dedisset, a quibusdam equum cognoscentibus captus est et loco suo restitutus. Et quia effectum voluntatis suae non invenit, etiam no
Abbreviated transcription (Latin):
adlecticam in qua clinicus decumbebat accedens. Quid inquit causȩ
ẽ ohomo quod hic ꝑnox tenebrarũ transigis solus horrorem: Crede
tantum : & ab hac infirmitate deinceps eris securus.: Ergo sanus ex¬
surge : liber egredere : Qui ꝓtinus surgens : & omni debilitate sum mo¬
ta egressus ad suos sanus abscessit :¬

Expanded text:
ad lecticam, in qua clinicus decumbebat, accedens: 'Quid', inquit, 'causae ad lecticam, in qua clinicus decumbebat, accedens: 'Quid', inquit, 'causae est, o homo, quod hic pernox tenebrarum transigis solus horrorem? Crede tantum, et ab hac infirmitate deinceps eris securus. Ergo sanus exsurge, liber egredere'. Qui protinus surgens et, omni debilitate summota, egressus, ad suos sanus abscessit
Abbreviated transcription (Latin):
gitauerit. quod suis uirib effici potuisse credebat
UIA IGITUR DÑO CUSTODIENTE PII PASTORIS COR¬
pus adeuotarum septis ouium auferri non potuit : dignum fuit.
iraculis fidem facientib uirtus meritorũ eius ibidem cunctis n¬
nifeste clarescer&: Quidã namq: deuicino territorio. cũ diuturna
egrotatione uexatus lecto decumber& subripiente humore nociuo
oculorũ lumen auriumq sensum amisit: Deinde plantis pedũ retortis
adnates . tanta depressus ẽ infirmitate: ut desolo pectusculo uitȩ ma¬
narent fugacis indicia : Qui asuis admonas terium uehiculo delatus dũ
p&entib amicis in ȩđã beati galli unius spaciũ noctis ducere ꝑmissus
acustode fuiss& solusq ibidẽ per noctar&: circa gallorũ cantum In
to mentis excessu. quatuor uiros candidissimis indutos uestib or¬
riũ introire conspexit : Quidum altari ad ꝓpiantes. diutissime dulci
modulaminum alternatione concinerent : unus eorũ laudibus finits

Expanded text:
gitaverit, quod suis viribus effici potuisse credebat. 13. Quia igitur, Domino custodiente, pii pastoris corpus a devotarum septis ovium auferri non potuit, dignum fuit, ut, miraculis fidem facientibus, virtus meritorum eius ibidem cunctis manifeste claresceret. Quidam namque de vicino territorio, cum diuturna aegrotatione vexatus lecto decumberet, subripiente humore nocivo, oculorum lumen auriumque sensum amisit. Deinde, plantis pedum retortis ad nates, tanta depressus est infirmitate, ut de solo pectusculo vitae manarent fugacis indicia. Qui a suis ad monasterium vehiculo delatus, dum, petentibus amicis, in ecclesia beati Galli unius spatium noctis ducere permissus a custode fuisset solusque ibidem pernoctaret, circa gallorum cantum in subito mentis excessu quattuor viros candidissimis indutos vestibus oratorium introire conspexit. Qui dum altari appropiantes diutissime dulci modulaminum alternatione concinerent, unus eorum, laudibus finitis,
Abbreviated transcription (Latin):
nedicens illam aspersit ea templum: Et dum circuirent psal¬
lentes. dedicauit
ęcclesiam: Deinde inuocato nomine
dñi unxit altare. & beatȩ aureliae reliquias in eo collocauit:
uestitoque altari missas legitime compleuerunt: Omĩbus
itaq rite peractis . reuersus ẽ populus insua cum gaudio
magno : Post haec per mansit ibi beatus columbanus cũ com¬
militonibus suis tribus annis: Et aedificata inibi cellula.
alii hortum laborauerunt. alii arbores pomiferas ex colue¬
runt: Beatus uero gallus texebat retia: & misericordia-
dĩ cooperante tantam pisciũ copiam coepit. ut num quã
fr̃ĩbus de fuissent: Quin &iam aduentantes peregrinos hi¬
ius modi uuit solatio : & de eodem labore assiduas populo be¬
nedictiones¬
nes exhibuit :

Expanded text:
nedicens illam, aspersit ea templum, et dum circuirent psalnedicens illam, aspersit ea templum, et dum circuirent psallentes, dedicavit ecclesiam. Deinde, invocato nomine Domini, unxit altare et beatae Aureliae reliquias in eo collocavit, vestitoque altari, missas legitime compleverunt. Omnibus itaque rite peractis, reversus est populus in sua cum gaudio magno. Post haec permansit ibi beatus Columbanus cum commilitonibus suis tribus annis, et aedificata inibi cellula, alii hortum laboraverunt, alii arbores pomiferas excoluerunt. Beatus vero Gallus texebat retia, et misericordia Dei cooperante, tantam piscium copiam coepit, ut numquam fratribus defuissent; quin etiam adventantes peregrinos huiusmodi iuvit solatio et de eodem labore assiduas populo benedictiones exhibuit.
Abbreviated transcription (Latin):
tionis cognitionem non paruam haber&: Cumq eiusdem
templi sollemnitas ager&ur. uenit multitudo non minima
ꝓmiscui sexus & actatis: non tantum ꝓpter festiuitatis honorẽ.
uerum &iam aduidendos peregrinos quos agnouerant ad¬
uenisse : Ergo dum adhoram orationis concurrerent: iussu
uenerandi abbatis gallus coepit uiam ueritatis ostendere po¬
pulo. & ut ad dnm conuerterentur ad monere : utq uanis ab¬
iectis ad orarent dm̃ patrem. creatorẽ omnium rerum. & uni¬
genitũ eius filium. In quo ẽ salus: uita. & resurrectio mortuoꝵ:
Et in conspectu omnium arripiens simulacra. & lapidibus infrus¬
ta comminuens: proiecit in lacum: His uisis non nulli conuer¬
si sunt addnm : & confitentes peccata sua. laudes dño prosua in¬
luminatione dederunt. Alii propter imaginum comminutionẽ
ira & furore commoti. graui in dignationis rabie turbidi reces¬
serunt: Beatus aut̃ columbanus iussit aquam afferri: & be¬

Expanded text:
tionis cognitionem non parvam haberet. Cumque eiusdem tionis cognitionem non parvam haberet. Cumque eiusdem templi sollemnitas ageretur, venit multitudo non minima promiscui sexus et aetatis non tantum propter festivitatis honorem, verum etiam ad videndos peregrinos, quos agnoverant advenisse. Ergo dum ad horam orationis concurrerent, iussu venerandi abbatis Gallus coepit viam veritatis ostendere populo, et ut ad Dominum converterentur, admonere, utque, vanis abiectis, adorarent Deum patrem creatorein omnium rerum et unigenitum eius filium, in quo est salus, vita et resurrectio mortuorum. Et in conspectu omnium arripiens simulacra et lapidibus in frusta comminuens, proiecit in lacum. His visis, nonnulli conversi sunt ad Dominum, et confitentes peccata sua, laudes Domino pro sua inluminatione dederunt; alii propter imaginum comminutionem ira et furore commoti, gravi indignationis rabie turbidi recesserunt. Beatus autem Columbanus iussit aquam afferri, et be
Abbreviated transcription (Latin):
LLIS IGIT UR ILIUC IRE
CUPIENTIBUS. PARAUIT
prb̃r nauiculam : & lmposuit remiges:
to nomine dñi. Ad locum desideratum uia recta ꝑuenit:
Egressi denauicula oratorium inhonore sc̃ȩ aureliȩ construc¬
tũn enduerunt : quorl postmiodum beatus columbanus inpris¬
cũ renouauit honorem: Post orationem cum pergirum ocu¬
lis lustrassent cuncta: placuit illis qualitas & situs locorum:
Deinde oratione prae missa: circa oratorium mansiunculas sibi
fecerunt: Repercrunt aut̃ intemplo tres imagines aereas
de auratas pari&i affixas. quas populus dimisso altaris sacri
cultu ad orabat : & oblatis sacrificiis dicere consueuit: Isti sunt
dii ueteres & antiqui huius loci tutores. quorum solatio & nos & nos¬
tra perdurant usq in pręsens: Columbanus itaque beato
gallo id iniunxit officii. ut populũ ab errore ido latriȩ ad cu¬
tum dĩ exhortatione salutari reuocar&. quia ipse hanc ad nõ
gratiam meruit. ut non solum latinȩ. sed &iam barbaricȩ locu¬

Expanded text:
llis igitur illuc ire cupientibus, paravit byter naviculam et imposuit remiges. to nomine Domini, ad locum desideratum via recta pervenit. Egressi de navicula, oratorium in honorem sanctae Aureliae constructum adierunt, quod postmodum beatus Columbanus in priscum renovavit honorem. Post orationem cum per gyrum oculis cuncta lustrassent, placuit illis qualitas et situs locorum. Deinde oratione praemissa, circa oratorium mansiunculas sibi fecerunt. Repererunt autem in templo tres imagines aereas deauratas, parieti affixas, quas populus dimisso altaris sacri cultu adorabat, et oblatis sacrificiis dicere consuevit: Isti sunt dii veteres, et antiqui hujus loci tutores, quorum solatio et nos et nostra perdurant usque in praesens. Columbanus itaque beato Gallo id injunxit officii, ut populum ab errore idololatriae ad cultum Dei exhortatione salutari revocaret, quia ipse hanc a gratiam meruit, ut non solum Latinae, sed etiam barbaricae locu
Abbreviated transcription (Latin):
iohannem epm̃ septem dieb:: Inter multa salutiferȩ consolatio
uerba haec sepius inculcauit: Quem ds̃ elegit. hom
non despici&. sed erit omnium ueneratione sublimis quem di¬
uinũ cõmendat iudiciũ : Deinde accepta ab eo benedictione:
reuersus ẽ ad cellulam suam: Ep̃s aut̃ iussit his qui rebus epi¬
scopii prȩ erant. ut aduirũ dĩ cum sibi subiectis uenirent.¬
& eius ob temperarent iussioni: Post haec tanto studio cari¬
tas mutua seruabatur utrimq : ut spiritalis glitino clientelae
semper sibi coherentes. solo corpore uiderentur diuisi:
Magister paterna sollicitudine. praecibus. & consilio salutari
thiten refouebat : ille uero paterno honore & omni nec¬
sitatum subsidio didas colum subleuabat: Sicq sacra piorum so¬
ci&as aucto crescebat honore. & multiplicato commendaba¬
commen daba¬
tur Amore:¬

Expanded text:
Iohannem episcopum septem diebus, inter multa salutiferae consolationis Iohannem episcopum septem diebus, inter multa salutiferae consolationis verba haec sepius inculcavit: 'Quem Deus elegit, homo non despiciet; sed erit omnium veneratione sublimis, quem divinum commendat iudicium'. Deinde, accepta ab eo benedictione, reversus est ad cellulam suam. Episcopus autem iussit his qui rebus episcopii praeerant, ut ad virum Dei cum sibi subiectis venirent et eius obtemperarent iussioni. Post haec tanto studio caritas mutua servabatur utrimque, ut spiritalis glutino clientelae sibi semper cohaerentes solo corpore viderentur divisi. Magister paterna sollicitudine, praecibus et consilio salutari mathiten refovebat; ille vero paterno honore et omni necessitatum subsidio didasculum sublevabat. Sicque sacra piorum societas aucto crescebat honore et multiplicato commendabatur amore
Abbreviated transcription (Latin):
charum consequenter tempora perstrinxit & actus : Egres¬
sum quoq filiorum israhel de aegrpto. & transitũ ꝑ mare rubrũ.
Legisq lationem per morsen. & cęlestis alimenti miracula replica¬
uit : Regum deinde successiones & tempora proph&arum bre¬
uiter attingens. aduentus dominci tempus r&exuit : Baptis¬
mum &iam saluatoris & mirabilium eius gloriam cõmemorans.
Crucis ignominiã cũ impiis insectationũ generib: ueraci relatione
sub iunxit: Haec audientes ȩclesiae pastores. cum populi mul¬
titudine lacrimas fuderunt uberrimas : & adinuicẽ dixerunt:
Iere sp̃s sc̃s locutus ẽ hodie per os uiri istius: Ille uero praedi¬
cationem perduxit usq ad resurrectionẽ xp̃i : & in comme mo¬
ratione generalis ludicii terminauit: Omnes ergo qui aderant
a lacri mentis exultatione repl&i. benedicebant dñm. & ad sua
cum gaudio remeabant: Doctor itaq uenerabilis manens apud

Expanded text:
charum consequenter tempora perstrinxit et actus. Egrescharum consequenter tempora perstrinxit et actus. Egressum quoque filiorum Israhel de Aegypto et transitum per mare Rubrum legisque lationem per Moysen et caelestis alimenti miracula replicavit. Regum deinde successiones et tempora prophetarum breviter attingens, adventus dominici tempus retexuit. Baptismum etiam salvatoris et mirabilium eius gloriam commemorans, crucis ignominiam cum impiis insectationum generibus veraci relatione subiunxit. Haec audientes ecclesiae pastores, cum populi multitudine lacrimas fuderunt uberrimas et ad invicem dixerunt: 'Vere Spiritus sanctus locutus est hodie per os viri istius'. Ille vero praedicationem perduxit usque ad resurrectionem Christi et in commemoratione generalis iudicii terminavit. Omnes ergo qui aderant, alacri mentis exultatione repleti, benedicebant Dominum et ad sua cum gaudio remeabant. Doctor itaque venerabilis, manens apud
Abbreviated transcription (Latin):
nitentem. In praesentiam pontificũ ꝑ traxerunt & ducis:
Et leuauerunt om̃s pariter uocẽ dicentes : Lohannem ele¬
git sibi dñs pontificẽ hodie: & respondit om̃is populus. amo¬
Cp̃i itaq duxerunt eũ ad altare. & sollemni benedictionis officio
ordinauerunt antistitem : Consummatoque sacrae promotionis
ministerio . rogauerunt eum sacrificii salutaris caelebrare myste¬
ria : Prae missis ergo exmore diuinȩ libationis initiis. post lec¬
tionẽ euangelii rogauere uenerabilem gallum. ut multitudi¬
ni quae aderat uerbi officio sacrae instructionis pabula mi¬
nistrar&: Qui assumpto iohanne ep̃õ gradum ascendit. Eo
uidelic& pacto. ut ipse quidem aedificationis instrumenta
olliger&: ep̃s uero adutilitatẽ barbarorum bene prolata
ter pr&ando trans funder&: Coepit igitur uerbum facere
de initio creaturarum: & adȩ peccatum proquo depulsus est
para drso commemorare : Transiens inde ad diluuium. patriar¬

Expanded text:
nitentem, in praesentiam pontificum pertraxerunt et ducis nitentem, in praesentiam pontificum pertraxerunt et ducis et levaverunt, omnes pariter vocem dicentes: 'Iohannem elegit sibi Dominus pontificem hodie'. Et respondit omnis populus: 'Ampi itaque duxerunt eum ad altare et sollemni benedictionis officio ordinaverunt antistitem; consummatoque sacrae promotionis ministerio, rogaverunt eum sacrificii salutaris celebrare mysteria. Praemissis ergo ex more divinae libationis initiis, post lectionem euangelii rogavere venerabilem Gallum, ut multitudini quae aderat verbi officio sacrae instructionis pabula ministraret. Qui, assumpto Iohanne episcopo, gradum ascendit, eo videlicet pacto, ut ipse quidem aedificationis instrumenta colligeret, episcopus vero ad utilitatem barbarorum bene prolata nterpretando transfunderet. Coepit igitur verbum facere de initio creaturarum et Adae peccatum, pro quo depulsus est paradyso, commemorare. Transiens inde ad diluvium, patriar
Abbreviated transcription (Latin):
cui merito testimoniũ quod isti mihi dederunt potest apta¬
ri : Hunc diuino credens electum iudicio. uobis offero pro¬
mouendum:
UM QUE HAC ATTESTATIONE UIR SCĨSSIMUS
in iohannem cunctorum concitar& amorem: neq enim
aliud credere poterant deillo. quam quod uir dõ carus asse¬
ruit. Dux. diaconum uenire fecit in mediũ : Tues inquiens
nnes diaconus. Et respondit : Ego plane : Vnde ati
ducis propaginem generis : & dixit : In rhr&ia curiensi
mediocri natalium dignitate sum procreatus: Dux uero adillum.
Potesne inquit pontificalis infulae pondus subire: Iunc uene¬
rabilis gallus se profilio responsurum promisit: Et dum haec
mutuo sermonũ commertio per tractarent. subtraxit se dia¬
conus: & fugiens latibulum quae siuit in ecclesia scĩ stephani
martrris quae ẽ extra oppidum : Secuti sunt aut̃ sacerdo¬
tes cum plebe : & apprehensum lacrimis perfusũ felicib lic& re¬

Expanded text:
cui merito testimonium, quod isti mihi dederunt, potest aptacui merito testimonium, quod isti mihi dederunt, potest aptari. Hunc divino credens electum iudicio, vobis offero promovendum'. Cumque hac attestatione vir sanctissimus in Iohannem cunctorum concitaret amorem, – neque enim aliud de illo credere poterant, quam quod vir Deo carus asseruit, – dux diaconum venire fecit in medium: 'Tu es', inquiens, ' Iohannes diaconus?' Et respondit: 'Ego plane'. 'Unde', ait, 'ducis propaginem generis?' Et dixit: 'In Rhetia Curiensi mediocri natalium dignitate sum procreatus'. Dux vero ad illum: 'Potesne', inquit, 'pontificalis infulae pondus subire?' Tunc venerabilis Gallus se pro filio responsurum promisit. Et dum haec mutuo sermonum commercio pertractarent, subtraxit se diaconus et fugiens latibulum quaesivit in ecclesia sancti Stephani martyris, quae est extra oppidum. Secuti sunt autem sacerdotes cum plebe et apprehensum lacrimis perfasum felicibus, licet re
Abbreviated transcription (Latin):
tifices & omnem derũ. ut iuxta saluberrima canonum de¬
cr&a rectorem ȩcłãe prouiderent: Coeperunt aut om̃s deri¬
ci ad inuicẽ dicere: Callus iste testimonium hab& bonum ab
omibus qui eius uitam nouerunt : Inscripturis diuinis scientiae
men optinuit. & in omni uitae honestate sapientiae luce
fulg&: Iustitiae aut̃ uitae castitatem corporis sociauit.
Mansu&udinem cum humilitate possedit: Continentiae uero
salutari patientiam iunxit : Largitor ẽ elemosinarum. orfa¬
norum pater : inuiduarum solatiis alacer : Hunc omniũ uir
dux dixit adillum: Audis qui disti locuntur. & affirmant
Sc̃s pater respondit: Bene quidem dicunt: Utinam uerũ
e&̃ quod fatentur: Cum aut̃ inuicem talia tractant. nesci¬
unt incanonibus eẽ prohibitũ : ne aliqui delocis suis commi¬
ites aliis facile ordinentur in locis.: Est uero mecũ dia¬
conus quidam nomine iohannes. uicinorũ indigena locorum.

Expanded text:
tifices et omnem clerum, ut iuxta saluberrima canonum detifices et omnem clerum, ut iuxta saluberrima canonum decreta rectorem ecclesiae providerent. Coeperunt autem omnes clerici ad invicem dicere: 'Gallus iste testimonium habet bonum ab omnibus, qui eius vitam noverunt. In scripturis divinis scientiae culmen optinuit et in omni vitae honestate sapientiae luce refulget; iustitiae autem vitae castitatem corporis sociavit, mansuetudinem cum humilitate possedit; continentiae vero salutari patientiam iunxit. Largitor est elemosinarum, orfanorum pater, in viduarum solatiis alacer. Hunc omnium sectadux dixit ad illum: 'Audis, quid isti locuntur et affirmant?' Sanctus pater respondit: 'Bene quidem dicunt; utinam verum esset, quod fatentur. Cum autem invicem talia tractant, nesciunt in canonibus esse prohibitum, ne aliqui de locis suis commigrantes aliis facile ordinentur in locis. Est vero mecum diaconus quidam nomine Iohannes vicinorum indigena locorum,
Abbreviated transcription (Latin):
spira uocatur. uenire fecit epm: Nec non ꝑnuntios & epistolas
suas totius a lamanniae prbros. diaconos. uniuersasq clericorũ
copias generaliter die denominata. idẽ proxima paschȩ domi¬
nica. apud constantiam conuenire praecepit: Ipse quoq cum
principibus & comitibus suis huic interterat conuentui.
Cumq haec synodus tantae multitudinis celebrar&ur accessu
& trium spatio denuntiar&ur futura dierum: beatissimus gallus
diuino plenus consilio. assumptis iohanne & magnoaldo dia¬
conatus officio sublimatis. perrexit ad oppidum: In gressoq
eo locum concilu : dux huiusmodi uerba profudit:
c regitur : per inter uentionem & meritũ beatȩ mariae se
uirginis incuius honore locus iste consecratus ẽ effundat
hodie super nos spm scm adeligendum pontificẽ. qui ad re¬
gendam plebem fidelium sit idoneus. & ad gubernandam ȩcłãm
dĩ pastorali sit diligentia plenus: Ammonuit deindẽ pon¬

Expanded text:
Spira vocatur, venire fecit episcopum necnon per nuntios et epistolas Spira vocatur, venire fecit episcopum necnon per nuntios et epistolas suas totius Alamanniae presbyteros, diaconos universasque clericorum copias generaliter die denominata, id est proxima paschae dominica, apud Constantiam convenire praecepit. Ipse quoque cum principibus et comitibus suis huic intererat conventui. Cumque haec synodus tantae multitudinis celebraretur accessu et trium spatio denuntiaretur futura dierum, beatissimus Gallus divino plenus consilio, assumptis Iohanne et Magnoaldo diaconatus officio sublimatis, perrexit ad oppidum; ingressoque eo locum concilii, dux huiusmodi verba profudit: et regitur, per interventionem et meritum beatae Mariae semper virginis, in cuius honore locus iste consecratus est, effundat hodie super nos Spiritum sanctum ad eligendum pontificem, qui ad regendam plebem fidelium sit idoneus et ad gubernandam ecclesiam Dei pastorali sit diligentia plenus'. Ammonuit deinde pon
Abbreviated transcription (Latin):
ERIDEM TEMPUS LOHANNES DIACONUS PERSE¬
uerans apud uenerandum patrem: prudentiam quae
in eo cęlitus abundabat. studio sitienti potauit. In absolutio
ne dum taxat difficilium scripturae diuinae questionum.
& intemeratȩ fidei ratione. Operis quoq: cottidiani quod idẽ
egregius apostolicae districtionis imitator sedula accelera¬
bat instantia: non solum dilexit scientiam. uerum &iam com
prehendit: Cratia enim illustratus diuina. quicquid ł uisu
ł auditu percepit altae memoriae &ut ita dixerim arma¬
rio cordis cȩler inseruit:. Et subhuius magisterii disciplina cum om¬
ni mansu&udinis & humilitatis custodia triennium duxit:
OSTHAEE DUX SEPE IAM DICTUS PER EPISTO LAN
suam uirum dĩ rogauit. ut ad constantiam oppidum per ue¬
nir&. adeligendum qui cidem sedi prȩficer&ur antistitẽ:
Ad uocauit aut̃ augustidunensem & ueridunensem epõs cum
multitudine clericorum : Nemidone &iam quae amodernis

Expanded text:
Per idem tempus Iohannes diaconus, persePer idem tempus Iohannes diaconus, perseverans apud venerandum patrem, prudentiam, quae in eo caelitus abundabat, studio sitienti potavit, in absone dumtaxat difficilium Scripturae divinae quaestionum, et intemeratae fidei ratione. Operis quoque quotidiani, quod idem egregius apostolicae districtionis imitator sedula accelerabat instprehendit. Gratia enim illustratus divina, quicquid vel visu vel auditu percepit, altae memoriae et, ut ita dixerim, armario cordis celer inseruit et sub huius magisterii disciplina cum omni mansuetudinis et humilitatis custodia triennium duxit. 24. Post haec dux sepe iam dictus per epistolam suam virum Dei rogavit, ut ad Constantiam oppidum perveniret ad eligendum qui eidem sedi praeficeretur antistitem. Advocavit autem Augustidunensem et Veridunensem episcopos cum multitudine clericorum; Nemidonae etiam, quae a modernis
Abbreviated transcription (Latin):
tatis uidebis effectum: Porro illa inter spem & m&um po¬
sita. caput super altare reclinans: ecce ait ancilla dñi. fiat mihi
secundum uoluntatem eius: Rex uero iussit sacerdotibus. ut
eleuarent eam: & adse per ducerent: Quo facto. Induta est
illo iubente ueste regali : & sacro uelamine coronata : Intuitus
aut̃ eam rex religiosus. dixit illi : Ecce meis tenuptus prę̧¬
ibus: Et dexteram eius comprehendens. posuit in altari
Deinde ecclesiae limen excedens. lacrimis absconditũ pate¬
fecit amorem: Post haec uocauit eam & uixta se fecit in pa¬
latio residere : & donis ingentibus honoratam pr&ulit mona¬
sterio ancillarum dĩ quod inhonore beati p&ri principis a¬
postolorũ constructum ẽ inm& tensium ciuitate. ubi ges¬
ta sunt uniuersa quae ꝓxima narratione r&ulimus.
In his aut̃ om̃ibus perficiendis. secuta est puella consilium
beatissimi galli : qui eam dñõ auxiliante adȩmonio liberauit :

Expanded text:
tatis videbis effectum'. Porro illa inter spem et metum potatis videbis effectum'. Porro illa inter spem et metum posita, caput super altare reclinans: 'Ecce', ait, 'ancilla Domini; fiat mihi secundum voluntatem eius'. Rex vero iussit sacerdotibus, ut elevarent eam et ad se perducerent. Quo facto, induta est, illo iubente, veste regali et sacro velamine coronata. Intuitus autem eam rex religiosus, dixit illi: 'Ecce! meis te nuptiis prae, credo complexibus'. Et dexteram eius comprehendens posuit in altari; deinde ecclesiae limen excedens, lacrimis absconditum patefecit amorem. Post haec vocavit eam et iuxta se fecit in palatio residere et donis ingentibus honoratam praetulit monasterio ancillarum Dei, quod in honore beati Petri principis apostolorum constructum est in Mettensium civitate, ubi gesta sunt universa, quae proxima narratione retulimus. In his autem omnibus perficiendis secuta est puella consilium beatissimi Galli, qui eam, Domino auxiliante, a daemonio liberavit. 23.
Abbreviated transcription (Latin):
Et ille aduocans sacerdotes & quosdam principes suos: coepit
inquirere ab eis. quid super hac re faciendum censerent.:
Eyprianus arelatensis regi respondit: Quia ut liquido clar&
ella haec cum ademonio eruer&ur. hoc se uoto quod per¬
fecisse uidetur constrinxit: Cauendum tibi est. ne forte si
irritum feceris uotum eius. rediuiuo dȩ monum comprimatur
incursu. & sint illi nouissima peiora prioribus. tu uero tanti
criminis reatum incurras: Rex ergo iustitiae tenax. & timo¬
re dñi plenus. huic consilio deuotȩ mentis pandit assensum:
Et ingressus ȩcclesiam fecit afferri uestem nuptiis praepa ra¬
tam : & coronam sponsȩ nitoribus imponendam : His allatis dũ
puellam adse iussiss& accedere. sponsa dĩ iam agni comitati¬
b hȩrens. auelli non potuit ab altari : quia se timebat de ȩcła
ꝓtrahendam: Cumq: constantius arȩ cornibus inhȩrer&. rex
eam ne timer& ammonuitꝰ hodie inquiens ꝑ om̃a tuae uolun¬

Expanded text:
Et ille advocans sacerdotes et quosdam principes suos, coepit Et ille advocans sacerdotes et quosdam principes suos, coepit inquirere ab eis, quid super hac re faciendum censerent. Cyprianus Arelatensis regi respondit: 'Quia, ut liquido claret, puella haec, cum a daemonio erueretur, hoc se voto, quod perfecisse videtur, constrinxit, cavendum tibi est, ne forte, si irritum feceris votum eius, redivivo daemonum comprimatur incursu, et sint illi novissima peiora prioribus; tu vero tanti criminis reatum incurras'. Rex ergo iustitiae tenax et timore Domini plenus huic consilio devotae mentis pandit assensum, et ingressus ecclesiam, fecit afferri vestem nuptiis praeparatam et coronam sponsae nitoribus imponendam. His allatis, dum puellam ad se iussisset accedere, sponsa Dei, iam agni comitatibus haerens, avelli non potuit ab altari, quia se timebat de ecclesia protrahendam. Cumque instantius arae cornibus inhaereret, rex eam, ne timeret, admonuit: 'Hodie', inquiens, 'per omnia tuae volun
Abbreviated transcription (Latin):
officium puella cum duobus uiris totidemq puellis. ecłãm
beati stephani proto martrris introiuit: Et secedens post¬
Et secedens post
ianuas templi exuit se uestimentis regalibus. & habitum pro¬
positi sanctioris assumpsit nescientibus hoc uiris qui pariter
cum illa aduenerunt : Deposito ergo terrenȩ dignitatis amictu.
scĩ moniae nitorem cum quodam sui secuta contemptu. accessit
adaltare Et in faciem proruens. dñm studiosius ad orauit: Ac
le cum se eriger&. cornu comprehendit altaris. & huius cem¬
di uoces emisit: Beate stephane. qui sanguine tuo testimonium
xpõ per hibiuisti. deprecationem meam tuis meritis dnõ cõmenda¬
to: ut tua inter cessione hodie cor domini mei regis conuertat
secundum uoluntatem meam. ne uelamen quod amore dĩ susce¬
pi. Auferat de capite meo: Uiri ergo qui erant cum illa haec uiden¬
tes. uenerunt ad regem : & nuntiauerunt ei quae facta fuerant :

Expanded text:
officium puella cum duobus viris totidemque puellis ecclesiam officium puella cum duobus viris totidemque puellis ecclesiam beati Stephani protomartyris introivit, et secedens post ianuas templi, exuit se vestimentis regalibus et habitum propositi sanctioris assumpsit, nescientibus hoc viris, qui pariter cum illa advenerunt. Deposito ergo terrenae dignitatis amictu, sanctimoniae nitorem cum quodam sui secuta contemptu, accessit ad altare, et in faciem proruens, Dominum studiosius adoravit ac deinde, cum se erigeret, cornu comprehendit altaris et huiuscemodi voces emisit: 'Beate Stephane, qui sanguine tuo testimonium Christo perhibuisti, deprecationem meam tuis meritis Domino commendato, ut tua intercessione hodie cor domini mei regis convertat secundum voluntatem meam, ne velamen, quod amore Dei suscepi, auferat de capite meo'. Viri ergo qui erant cum illa, haec videntes, venerunt ad regem et nuntiaverunt ei quae facta fuerant.