comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
e carn¬
ex hoc eodem loquendi modo idest a parte.
totum: & ab anima namq &acarne quae
quae sunt partes hominis potest totum sig¬
nificari quod est homo: atq ita non est a¬
liud animalis homo aliud carnalis. sed idẽ
ipsum est utrumq: id est secundum hominẽ
uiuens homo: sicut non aliud quam homi¬
nes significantur: siue ubi legitur. exope¬
ribus legis non iustificatur omnis caro. siue
quod scriptum est. Septuaginta quinq a¬
nimae descenderunt cum ia cob inaegyptum.
Et ibi enim per omnem carnem omnis homo
& ibi perseptuaginta quinq animas. sep¬
tuaginta quinque homines intelleguntur.
Et quod dictum est. non in sapientiae huma¬
nae doctis uerbis: potuit dici : non insapi¬
ae carnalis: sicut quod dictum est. secundũ
hominem ambulatis. Potuit dici secundũ
carnem: Magis autẽ hoc apparuit in his
ego quidem sum pauli: Alius autem. ego a¬
pollo: nonne homines estis : Quod dicebat.
animales estis & carnales estis. Epressius

Expanded text:
 carnet hoc eodem loquendi modo, id est a parte totum. Et ab anima namque et a carne, quae sunt partes hominis, potest totum significari, quod est homo; adque ita non est aliud animalis homo, aliud carnalis, sed idem ipsum est utrumque, id est secundum hominem uiuens homo; sicut non aliud quam homines significantur, siue ubi legitur: Ei operibus legis non iustificabitur omnis caro, siue quod scriptum est: Septuaginta quinque animae descenderunt cum Iacob in Aegyptum. Et ibi enim per omnem carnem omnis homo, et ibi per septuaginta quinque animas septuaginta quinque homines intelleguntur. Et quod dictum est: Non in sapientiae humanae doctis uerbis, potuit dici: Non in sapientiae carnalis\'; sicut quod dictum est: Secundum hominem ambulatis, potuit dici: \'Secundum carnem em. Magis autem hoc apparuit in his Ego quidem sum Pauli, alius autem: Ego Apollo, nonne homines estis? Quod dicebat: Animales estis, et: Carnales estis, expressius
Abbreviated transcription (Latin):
iuditium dĩ quod erit nouissimum. ꝑ eius
de dĩ munere claritas apparebit: ut nul¬
la remane ant uestigia uetustatis: quan¬
do quidem & corpora ad in corruptionem
atque in mortalitatem nouam. & uetere
corruptione ac mortalitate tran sibunt:
Nam hoc de isto tempore accipere. quo
regnat cum rege suo mille annis: inpuden¬
tiȩ nimiȩ mihiuid&ur : cuma ꝑtis sime
dicat. : Absterg& omnem lacrimam abo¬
culis eorum : &mors iam non erit neque luctus.
neque clamor. sed nec dolorull us.: Quis ue¬
ro tam sit absurdus. & obstinatissima conten¬
tione uȩsanus : qui audeat ad firmare. in
huius mortalitatis ȩrumnis. nondico popu¬
lum sc̃m: sed unum quemque scõrum: qui
hnc uł ducat: uł ducturus sit: uł dux erit
uitam: nullas habentem lacrimas ac do¬
lores : cum potius. quanto est quisque sanc¬
tior & desiderii scĩ plenor: tanto sit eius
in orando fletus uberior: Annon est

Expanded text:
judicium Dei, quod erit novissimum per ejus judicium Dei, quod erit novissimum per ejus de Dei munere claritas apparebit, ut nulla remaneant vestigia vetustatis, quandoquidem et corpora ad incorruptionem atque immortalitatem nova ex veteri corruptione ac mortalitate trNam hoc de isto tempore accipere, quo regnat cum rege suo mille annis, inpudentiae nimiae mihi uidetur, cum apertissime dicat: Absterget omnem lacrimam ab oculis eorum; et mors iam non erit neque luctus neque clamor, sed nec dolor ullus. Quis uero tam sit absurdus et obstinatissima contentione uesanus, qui audeat adfirmare in huius mortalitatis aerumnis, non dico populum sanctum, sed unumquemque sanctorum, qui hanc uel ducat uel ducturus sit uel duxerit uitam, nullas habentem lacrimas et dolores; cum potius quanto est quisque sanctior et desiderii sancti plenior, tanto sit eius in orando fletus uberior? An non est
Abbreviated transcription (Latin):
dixerat: Ex hibuit mortuos mare qui in eo
erant . Iam enim tunc non erit hoc sȩculũ
uit&e mortalium turholentum & procello¬
sum : quod maris nomine figura uit .i
nouam uidi descendentem dȩcelo adõ ap¬
tatam quasi nouam nuptam ornatam ma¬
rito suo: Et audiui uocem magnam de
throno dicentem: ecce tabernaculum dĩ
cum hominibus & habitabit cum eis: &erunt
ipsi populus eius &ipse ds̃ erit cum eis
Et absterg& omnem lacrimam ab oculis eorum:
& morsiam nonerit neque luctus. neque cla¬
mor: sed nec dolor ullus qui a priora abierunt:
Et dixit sedens inthrono: ecceno udfacio om¬
nia : Dȩcelo descendere ista ciuitasdicit᷑.
quõ cȩlestis est gratia quads̃ eam fecit:
propter quod ei dicit &iam ꝑesaiam.
Ego sum ds̃ facienste : & decelo quidem
ab initio sui descendit & quo ꝑ huius sȩculi
tempus. gratia dĩ desuꝑ ueniente : ꝑlaua¬
crum regenerationis. inspũ scõ misso dȩ
celo sub inde ciues eius ad crescunt: sed ꝑ

Expanded text:
dixerat: Et exhibuit mortuos mare, qui in eo dixerat: Et exhibuit mortuos mare, qui in eo erant. Iam enim tunc non erit hoc saeculum uita mortalium turbulentum et procellosum, quod maris nomine figurauit. CAPnouam uidi descendentem de caelo a Deo, aptatam, quasi nouam nuptam ornatam marito suo. Et audiui uocem magnam de throno dicentem: Ecce tabernaculum Dei cum hominibus, et habitabit cum eis. et erunt ipsi populus eius, et ipse Deus erit cum eis. Et absterget omnem lacrimam ab oculis eorum: et mors iam non erit neque luctus neque clamor. sed nec dolor ullus, quia priora abierunt. Et dixit sedens in throno: Ecce noua facio omnia. De caelo descendere ista ciuitas dicitur, quoniam caelestis est gratia. qua Deus eam fecit. PropEgo sum Dominus faciens te . De coelo quidem ab initio suo descendit, ex quo per hujus saeculi tempus gratia Dei desuper veniente per lavacrum regenerationis in Spiritu sancto misso de coelo, subinde cives ejus accrescunt, sed per
Abbreviated transcription (Latin):
cdana elementorum corruptibilium qua¬
qualitates quȩ corporibus nr̃is corrupti¬
bilibus congruebant ardendo penitus
inter hibunt: at ipsa substantia: eas qua¬
litates habebit quȩ corporibus in mortali¬
bus mirabili mutatione conueniant: ut
scilic& mundus in melius in nouatus. apte
a commod&ur hominibus: &iam carne me
lius in nouatis.: Quod autem ait: & mare
iam non est utrum maximo illo ardore sic¬
c&ur. an& ipsum uertatur in melius. non
facile dixerim.: Cȩlum quippe nouum.
& terram nouam futuram legimus: dema¬
ri autem nouo aliquid me uspiam legis se
non recolo: nisi quod in hoc eodem libro resp¬
peritur : tam quam mare uitreum simile
chrystallo: Sed tunc non deisto fine sȩcu¬
li loquebatur: nec propriȩ dixisse uid&ur
mare : sed tamquam mare : Quamuis & nunc
sicut amat proph&ica locutio propriis
uerbis. trans lata miscere: ac siquodam modo
uelare quod dicitur: potuit de illo mari
dicere : & mare iam non est dequo supra

Expanded text:
dana elementorum corruptibilium dana elementorum corruptibilium qualitates, quae corporibus nostris corruptibilibus congruebant, ardendo penitus interibunt. adque ipsa substantia eas qualitates habebit, quae corporibus inmortalibus mirabili mutatione conueniant; ut scilicet mundus in melius innouatus apte adcommodetur hominibus etiam carne in melius innouatis. Quod autem ait: Et mare iam non e 81: utrum maximo illo ardore siccetur an et ipsum uertatur in melius, non facile dixerim. Caelum quippe nonum et terram nonam futuram legimus, de mari autem nouo aliquid me uspiam legisse non recolo; nisi quod in hoc eodem libro reperitur: Tamquam mare uitreum simile crystallo. Sed tunc non de isto fine saeculi loquebatur, nec proprie dixisse uidetur mare, sed tamquam mare. Quamuis et nunc, sicut amat prophetica locutio propriis uerbis translata miscere ac sic quodam modo uelare quod dicitur, potuit de illo mari dicere: Et mare iam non est, de quo supra
Abbreviated transcription (Latin):
fallatur. sed prȩdistinationem significat
eorum quibus &ernum dabitur uita.
Neque enim nescit eos ds̃ & in hoc libro legit
ut sciat : sed potius ipsa eius prescientia
de illis quȩ falli non potest. liberuitȩ: in
autem iuditio quo prȩnuntiauit iudican¬
dos malos: restat ut &iam debonis dicat:
Iam enim &plicauit quod breuiter ad ño
XUII. Et uidi inquit cęlum nouum & terram
nousm: Nam primum cȩlum & terra re¬
ces serunt : & mare iam non est. Isto fi& or¬
dine quod superius pre occupando iam di¬
xit : uidis se se suꝑthronum sedentem cuuis
a facie fugit cȩlum & terra. Iudicatis quip¬
pe his quiscripti non sunt in libro uitȩ & in
&ernum ignem missis: qui ignis cuius mo¬
di & inquamundi uł rerum parte futurus sit
hominem scire arbitror neminem: nisi forte
cui sp̃s diuinus ostendit: tunc figura huius
mundi mundanorum ignium conflagrati¬
one prȩteribit: sicut factum est mundana¬
rum aquarum in undatione diliuium.
Illa itaque ut dixi conflagratione mun¬

Expanded text:
fallatur; sed praedestinationem significat eorum, quibus aeterna dabitur uita. Neque enim nescit eos Deus et in hoc libro legit, ut sciat; sed potius ipsa eius praescientia de illis, quae falli non potest, liber est uitae, in autem iudicio, quo praenuntiauit iudicandos malos, restat ut etiam de bonis dicat. Iam enim explicauit quod breuiter a Domin. Et uidi, inquit, caelum nouum et terram nouam. Nam primum caelum et terra recesserunt, et mare iam non est. Isto fiet ordine, quod superius praeoccupando iam dixit, uidisse se super thronum sedentem, cuius a facie fugit caelum et terra. Iudicatis quippe his, qui scripti non sunt in libro uitae, et in aeternum ignem missis qui ignis cuius modi et in qua mundi uel rerum parte futurus sit, hominem scire arbitror neminem, nisi forte cui Spiritus diuinus ostendit, tunc figura huius mundi mundanorum ignium conflagratione praeteribit, sicut factum est mundanarum aquarum inundatione diluuium. Illa itaque, ut dixi, conflagratione mun
Abbreviated transcription (Latin):
de his trib quomodo unam uarro eligat.
quantum breuiter a perteque possumus dis¬
seramus: Iste nempe tres sectȩ. Ita fiunt cũ uel
prima naturae propter uirtutem : uel uir¬
tus. ꝓpter prima naturȩ : uel utraque. id est
&urtus & prima naturȩ : ꝓpter se ipsa sunt
expetenda

Expanded text:
de his tribus quo modo unam Varro eligat, de his tribus quo modo unam Varro eligat, quantum breuiter aperteque possumus, disseramus. Istae nempe tres sectae ita fiunt, cum uel prima naturae propter uirtutem, uel uirtus propter prima naturae, uel utraque, id est et uirtus et prima naturae, propter se ipsa sunt expetenda
Abbreviated transcription (Latin):
appetenda uideantur : aliquando prȩferuntur
ut non propter se ipsam sed propter hȩc ad ipis¬
cenda uel conseruanda necessaria uirtus putae¬
tur : aliquando iunguntur : ut propter se ipsa
&uirtus & ista appetenda credantur : quater¬
narium numerum triplum reddunt: & ad duo¬
decim sectas perueniunt: ex illis autem qua¬
tuor rebus uarro tres tollit: uoluptatem sci¬
lic& & quietem &utrumque : non quod eas
imꝓbet : sed quod primigenia illa naturae.:¬
& uoluptatem in se habeant & quietẽ : Quid
ergo opus est ex his duabus. tria quȩdam
facere : duo scilic& cum singulatim appetun¬
tur. uoluptas aut quies : & tertium cũ ambȩ
simul : quando quidem primanaturae &ip¬
sas : & prȩter ipsas alia multa contineant :
De tribus ergo sectis ei plac& diligenter esse
tractandum : quae nam sit potius eligenda:
Nonenim ueram plus quã unã: uera ratio
esse permittit: siue in his tribus sit. siue
alicubi alibi quod post uidebimus : Interim

Expanded text:
adpetenda uideantur, aliquando praeferuntur, adpetenda uideantur, aliquando praeferuntur, ut non propter se ipsa, sed propter haec adipiscenda uel conseruanda necessaria uirtus putetur, aliquando iunguntur, ut propter se ipsa et uirtus et ista adpetenda credantur, quaternarium numerum triplum reddunt et ad duodecim sectas perueniunt. Ex illis autem quattuor rebus Varro tres tollit, uoluptatem scilicet et quietem et utrumque; non quod eas inprobet, sed quod primigenia illa naturae et uoluptatem in se habeant et quietem. Quid ergo opus est ex his duabus tria quaedam facere, duo scilicet, cum singillatim adpetuntur uoluptas aut quies, et tertium cum ambae simul, quando quidem prima naturae et ipsas et praeter ipsas alia multa contineant? De tribus ergo sectis ei placet diligenter esse tractandum, quaenam sit potius eligenda. Non enim ueram plus quam unam uera ratio esse permittit, siue in his tribus sit siue alicubi alibi, quod post uidebimus. Interim
Abbreviated transcription (Latin):
falsas ostenditur esse : reuertitur: nam re¬
moto illo tripertito genere uitae : duae par¬
tes hunus numeri detrahuntur: & sectae no¬
naginta sex remanent: Remota differen¬
tia excrnicis addita: ad dimidium rediguntur:
& quadraginta octo fiunt: Auferamus &iam
quod achademicis nouis adhibitum ẽ rursus di¬
midia pars remanent: Id est uiginti quatuor:
Desociali quoque uita quod accesserat similiter
auferatur : duo decim sunt reliquȩ : quasista
differentia ut uiginti quatuor fierent dupli¬
uerat : De his ergo duodecim nihil dici potest
cur sectȩ non sint habendae: Nihil quippe
in eis aliud quȩritur: quam fines bonorum: Inuen¬
tis autem bonorũ finibus: profecto econtrario
sunt malorũ : Hȩ autem ut fiant duo decim sec¬
tae : illa quatuor triplicantur: uoluptas. quies.
utrumque : & prima naturȩ : quȩ primigenia
uarro uocat : Hȩc quippe quatuor. dum singil¬
latim uirtuti aliquando subduntur: ut non
propter se ipsa: sed propter officium uirtutis

Expanded text:
falsas ostendat esse, reuertitur. Nam remoto illo tripertito genere uitae duae partes huius numeri detrahuntur et sectae nonaginta sex remanent. Remota uero differentia ex Cynicis addita ad dimidium rediguntur et quadraginta octo fiunt. Auferamus etiam quod ex Academicis nouis adhibitum est: rursus dimidia pars remanet, id est uiginti quattuor. De sociali quoque uita quod accesserat similiter auferatur: duodecim sunt reliquae, quas ista differentia, ut uiginti quattuor fierent, duplicauerat. De his ergo duodecim nihil dici potest, quur sectae non sint habendae. Nihil quippe aliud in eis quaeritur quam fines bonorum et malorum. Inuentis autem bonorum finibus profecto e contrario sunt malorum. Hae autem ut fiant duodecim sectae, illa quattuor triplicantur, uoluptas, quies, utrumque et prima naturae, quae primigenia Varro uocat. Haec quippe quattuor dum singillatim uirtuti aliquando subduntur, ut non propter se ipsa, sed propter officium uirtutis
Abbreviated transcription (Latin):
illud: &aridam id est terram. manus eius
finxerunt.: Sedhi quuin nomine aquarum
quae super caelos sunt angelos intellegi uo¬
lunt : ponderib: elementorum mouentus : &
ideo non putant aquarum fluidam grauẽq
naturam. in superiorib mundi locis potius se
constitui . Qui secundum rationes suas. sup

Expanded text:
illud, et aridam terram manus eius illud, et aridam terram manus eius finxerunt. Sed hi, qui in nomine aquarum, quae super caelos sunt, angelos intellegi uolunt, ponderibus elementorum mouentur et ideo non putant aquarum fluuidam grauemque naturam in superioribus mundi locis potuisse constitui; qui secundum rationes suas, s
Abbreviated transcription (Latin):
ut primitus eam totam proponeret. ac de in¬
de partes eius. secundum mysticum dierum
numerum ex sequeretur. Quam quam non¬
nulli putauerint aquarum nomine signifi¬
catos quodam modo populos angelorum.
& hoc esse quod dictum est. fiat firmamen¬
tum inter aquam &aquam: ut supra firma¬
mentum angeli intellegantur : infrauero
uelaquae iste uisibiles. uel malorum ange¬
lorum multitudo: uel omnium hominum
gentes.: Quod siita est non illic apparet
ubi facti sunt angeli. sed ubi discreti:
Quamuis & aquas quod per uersissimȩ atq
impiȩ uanitatis est. negent quidem factas
adõ: quõ nusquam scriptum est. dixit ds̃
fiant aquae : quod possunt simili uanitate
&iam deterra dicere. ⁊ Nus quam enim legitꝰ
fiat terra: sed inquiunt scriptum est. In prin¬
cipio fecitds caelum & terram: illic ergo & a¬
qua intellegenda est. uno enim nomine u¬
trumq: conpraehensumest: Nam ipsius
estmare. sicut in psalmo legitur. & ipse fecit

Expanded text:
ut primitus eam totam proponeret, ac deinut primitus eam totam proponeret, ac deinde partes ejus secundum mysticum dierum numerum exsequeretur. CAPUT nulli putauerint aquarum nomine significatos quodam modo populos angelorum et hoc esse quod dictum est: Fiat firmamentum inter aquam et aquam, ut supra firmamentum angeli intellegantur, infra uero uel aquae istae uisibiles uel malorum angelorum multitudo uel omnium hominum gentes. Quod si ita est, non illic apparet ubi facti sint angeli, sed ubi discreti; quamuis et aquas, quod peruersissimae adque inpiae uanitatis est, negent quidam factas a Deo, quoniam nusquam scriptum est: Dixit Deus: Fiant aquae. Quod possunt simili uanitate etiam de terra dicere; nusquam enim legitur: Dixit Deus: Fiat terra. Sed, inquiunt, scriptum est: In principio fecit Deus caelum et terram. Illic ergo et aqua intellegenda est; uno enim nomine utrumque conprehensum est. Nam ipsius est mare, sicut in psalmo legitur, et ipse fecit
Abbreviated transcription (Latin):
satis fidelibus nota est: non abhorrui¬
mus.: Etsienim corporalia hic commemo¬
rata sunt operadĩ. habent proculdubio
non nullam similitudinem spiritalium.
scđm quam dicit apostolus. Omnes e¬
nim uos filii lucis estis & filiidĩ. non sumus
noctis neq tenebrarum. Siautem hoc
sensit &iam illequiscripsit: ad perfectio¬
rem dis putationis finem nostra peruenit
intentio: ut homo di tam ex imiae diuinae¬
q: sapientiae : immo pereum sp̃s dĩ in cõ¬
memorandis operibus dĩ quae omnia
sexto die dicit esse perfecta: nullo modo
angelos praeter misisse credatur: siue in
principio quia primo fecit: siue quod con¬
uenientius intellegitur. in principio quia
in uerbo unigenito fecit: scriptum sit : In
principio fecit ds̃ caelum & terram: quib
nominib uniuersalis est significata crea¬
tura. uel spiritalis uelcorporalis: quod est
credibilius: uel magnȩduae partes mundi
quib: om̃a quaecreata sunt continentur.

Expanded text:
satis fidelibus nota est, non abhorruisatis fidelibus nota est, non abhorruimus. Etsi enim corporalia hic commemorata sunt opera Dei, habent procul dubio nonnullam similitudinem spiritalium, secundum quam dicit apostolus: Omnes enim uos filii lucis estis et filii diei, non sumus noctis neque tenebrarum. Si autem hoc sensit etiam ille qui scripsit, ad perfectiorem disputationis finem nostra peruenit intentio, ut homo Dei tam eximiae diuinaeque sapientiae, immo per eum Spiritus Dei in commemorandis operibus Dei, qsexto die dicit esse perfecta, nullo modo Angelos praetermisisse credatur: sive In principio, quia primo fecit; sive quod convenientius intelligitur, In principio, quia in Verbo unigenito fecit, scriptum sit, In principio fecit Deus coelum et terram: quibus nominibus universalis est significata creatura, vel spiritualis et corporalis, quod est credibilius; vel magnae duae mundi partes, quibus omnia quae creata sunt continentur,
Abbreviated transcription (Latin):
menter subuenientem: iuste ulcis centem
istam suo fastu subdendi. & nocendi libidi¬
ne aestuantem. Illam utquantum uult
consulat dĩ bonitati ministram: istam ne
quantum uult noceat dĩ potestate frenatam:
Illam huic inludentem : ut nolens prosit per¬
secutionibus suis: hanc illi in iudentem cũ
peregrinos colligit suos. nosergo has
duas societates angelicas intersedis pares
atq: contrarias : unam & naturabonam.
& uoluntate rectam: aliam uero natura bo¬
nam. sed uoluntate peruersam: aliis mani¬
festioribus diuinarum scripturarum testi¬
monus dediratas. quod &iam in hoc libro
cuinomen est genesis. lucis tenebrarumq:
uocabulis significatas xistimauimus: &iam¬
si aliud hoc loco sensit forte qui scripsit.¬
non est in uti liter obscuritas huius per¬
tractuta sententiae.⁊ Quia & siuolunta¬
tem auctoris libri huius indagare nequi¬
uimus. a regula tamen fidei quae per
alias eiusdem auctoritatis sacras litteras.

Expanded text:
menter subuenientem, iuste ulciscentem, menter subuenientem, iuste ulciscentem, istam suo fastu subdendi et nocendi libidine exaestuantem; illam, ut quantum uult consulat, Dei bonitati ministram, istam, ne quantum uult noceat, Dei potestate frenatam; illam huic inludentem ut nolens prosit persecutionibus suis, hanc illi inuidentem, cum peregrinos colligit suos, — nos ergo has duas societates angelicas inter se dispares adque contrarias, unam et natura bonam et uoluntate rectam, aliam uero natura bonam, sed uoluntate peruersam, aliis manifestioribus diuinarum scripturarum testimoniis declaratas, quod etiam in hoc libro, cui nomen est genesis, lucis tenebrarumque uocabulis significatas existimauimus, etiamsi aliud hoc loco sensit forte qui scripsit,non est inutiliter obscuritas huius pertractata sententiae, quia, etsi uoluntatem auctoris libri huius indagare nequiuimus, a regula tamen fidei, quae per alias eiusdem auctoritatis sacras litteras
Abbreviated transcription (Latin):
tenebrȩ . nunc autem lux in dño. Istos uero
desertores. tenebras aptissime nuncupari
pro fecto aduertunt. qui peiores esse eos¬
hominib: in fidelibus. siue in tellegunt siue
credunt.: Qua propter & sialia lux inisto
huius libriloco intellegenda est ubi legimus.
tȩ sunt. in eo quod scriptumest. Diuisit ds̃
inter lucem &tenebras: nostamen hasduas
angelicas societates. unam fruentem dõ. alte¬
ram tumentem typho: unam cui dicitur.
Adorate dnm omnes angeli eius: Aliam cuius
princeps dicit. haec omnia tibi dabo si pro¬
cidens ad oraueris me: unam dĩ scõ amore
flagrantem. aliam propriae celsitudinis in¬
mundo amore fumantem: Et quõ sicut scrip¬
tum est. ds̃ superbis resistit. hum ilibus aut
dat gratiam: Illam in caelis caelorum ba¬
bitantem. istam inde deiectam. in hoc infi¬
mo aerio caelo tumultuantem: illam lumino¬
sa pietate tranquillam. istam tenebrosis cu¬
piditatib turbulentam: Illam dĩ nutu de¬

Expanded text:
tenebrae, nunc autem lux in Domino. Istos uero tenebrae, nunc autem lux in Domino. Istos uero desertores tenebras aptissime nuncupari profecto aduertunt, qui peiores esse hominibus infidelibus siue intellegunt siue credunt. Quapropter, etsi alia lux in isto huius libri loco intellegenda est, ubi legimus: tae sunt in eo quod scriptum est: Diuisit Deus inter lucem et tenebras: nos tamen has duas angelicas societates, unam fruentem Deo, alteram tumentem typho; unam cui dicitur: Adorate eum omnes angeli eius, aliam cuius princeps dicit: Haec omnia tibi dabo, si prostratus adoraueris me: unam Dei sancto amore flagrantem, alteram propriae celsitudinis inmundo amore fumantem; et quoniam, sicut scriptum est, Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam, illam in caelis caelorum habita.item, istam inde deiectam in hoc infimo aerio caelo tumultuantem; illam luminosa pietate tranquillam, istam tenebrosis cupiditatibus turbulentam; illam Dei nutu cle
Abbreviated transcription (Latin):
tentias. dum tamen angelos scõs in sublimi¬
bus sedibus non quidem dõ co&ernos. sed
tamen desua sempiterna. & uera felicitate
securos & certos esse nemo ambigat: Ad quo¬
rum societatem pertinere paruulos suos
dñs docens non solum illud ait. erunt aequa¬
les angelisdĩ. uerum ipsi quoq angeli qua
contemplatione fruantur ostendit ubiait:
Videte necondemnatis unum &pusillis istis.
dico autem uobis. quia angeli eorum semper¬
Peccasse autem quosdam angelos. & in huius mun¬
di ima detrusos. qui eis uelut carcerest. usq
ad futuram indie uidicii ultimam damnati¬
cantibus. sed carceribus caliginis infernitru¬
dens. tradidit iniudicio puniendos reser¬
uari: Inter hos ergo & illos. dm̃ uel opere.
lucem merito appellari quis contra dicat᷑:
Quando quidem nos adhuc infide uiuentes.¬
& eorum aequalitatem adhuc sperantes. uti¬
q non dum tenentes. iam lux dicti ab aposto¬
losumus. Fuistis enim inquit aliquando

Expanded text:
tentias, dum tamen angelos sanctos in sublimitentias, dum tamen angelos sanctos in sublimibus sedibus non quidem Deo coaeternos, sed tamen de sua sempiterna et uera felicitate securos et certos esse nemo ambigat. Ad quorum societatem pertinere paruulos suos Dominus docens non solum illud ait: Erunt aequales angelis Dei; uerum ipsi quoque angeli qua contemplatione fruantur ostendit, ubi ait: Videte, ne contemnatis unum ex pusillis istis; dico enim uobis, quia angeli eorum Peccasse autem quosdam angelos et in huius mundi ima detrusos, qui eis uelut carcer est, usque ad futuram in die iudicii ultimam damnatiercerit. sed carceribus caliginis inferi retrudens tradiderit in iudicio puniendos reserulucem merito appquando quidem nos adhuc in fide uiuentes eorum aequalitatem adhuc sperantes, utique nondum tenentes, iam lux dicti ab apostolo sumus: Fuistis enim, inquit, aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
minauit. sicut ipse inaeuangelio iudeis quȩ¬
rentibus quisesset: respondit seesse princi¬
pium: nonecontrario referam contentionem:
maxime: quia hoc medelectat plurimum.
quod &iam in summo eordio sc̃i libri gene¬
seos trinitas commendatur : Cumenim ita
dicitur. In principio fecit ds̃ caelum & terram.
ut pater fecisse intellegatur infilio. sicut
attestatur psalmus ubi legitur. Quam mag¬
nificata sunt operatua dñe omnia in sapien¬
tia fecisti. conuenientissime paulo post com¬
memoratur &iam sp̃s sc̃s.: Cum enim dictũ
ess& qualem terram ds̃ primitus fecerit. uel
quam molem materiamue futurae construc¬
tionis mundi. caeli & terrae nomine nuncupa¬
uerit. subiciendo &addendo. terra autem
erat in uisibilis & in composita. & tenebrae
erant super abyssum: mox ui trinitatis comme
q accipiat. quodita pro fundum est. ut ad
xxercitationem legentium a fidei regula
non ab horrentes. plures possit generare sen¬

Expanded text:
minavit; sicut ipse in Evangelio Judaeis quaeminavit; sicut ipse in Evangelio Judaeis quaerentibus quis esset, respondit se esse principium . non e contrario referam contentionem, maxime quia hoc me delectat plurimum, quod etiam in summo exordio sancti libri Geneseos Trinitas commedicitur: In principio fecit Deus caelum et terram, ut Pater fecisse intellegatur in Filio, sicut adtestatur psalmus, ubi legitur: Quam magnificata sunt opera tua Domine! omnia in sapientia fecisti: conuenientissime paulo post commemoratur etiam Spiritus sanctus. Cum enim dictum esset, qualem terram Deus primitus fecerit, uel quam molem materiamue futurae constructionis mundi caeli et terrae nomine nuncupauerit subiciendo et addendo: Terra autem erat inuisibilis et inconposita et tenebrae erant super abyssum: mox ut trinitatis commemque accipiat, quod ita profundum est, ut ad exercitationem legentium a fidei regula non abhorrentes plures possit generare sen
Abbreviated transcription (Latin):
H inc est quod&ia
scripturas istas cum labore rimamur.: Sc̃iue¬
ro angeli quorum societati & congregationi.
in hac peregrinatione laborio sissima suspi¬
ramus. sicut habent permanendia &ernita¬
tem. ita cognoscendi facilitatem. & requiescen¬
di felicitatem.: Sinedifficultate quippenos
ad uuant. quõ spiritalibus motibus puris
& liberis. non laborant. Nequis autem con¬
tendat &dicat. non scõs angelos esse signifi¬
catos in eo quod scriptumest. fiatlux & facta
est lux. sed quam lib& lucem tunc primum fac¬
tam es se corpoream. auto pinetur autdoceat.
angelos autem prius esse factos non tantum
ante firmamentum quod inter aquas & aquas
factum apellatum est caelum. sed ante illud
dequo dictum est: In principio fecit ds̃ caelũ
& terram. Atq: illud dequo dictum est.
In principio. nonita dictum tam quam pri¬
mum hoc factum sit. cum ante fecerit angelos:
Sed quia omnia insapientia fecit. quod est uer¬
bum eius & ipsum scriptura principium no¬

Expanded text:
Hinc est quod etiam scripturas istas cum labore rimamur. Sancti uero angeli quorum societati et congregationi in hac peregrinatione laboriosissima suspiramus, sicut habent permanendi aeternitatem, ita cognoscendi facilitatem et requiescendi felicitatem. Sine difficultate quippe nos adiuuant, quoniam spiritalibus motibus puris et liberis non laborant. CAPUT tendat, et dicat non sanctos Angelos esse significatos, in eo quod scriptum est, Fiat lux, et facta est lux; sed quamlibet lucem tunc primum factam esse corpoream aut opinetur, aut doceat: Angelos autem prius esse factos, non tantum ante firmamentum, quod inter aquas et aquas factum, appellatum est coelum, sed ante illud quod dictum est, In principio fecit Deus coelum et terram: atque illud quod dictum est, In principio, non ita dictum tanquam primum hoc factum sit, cum ante fecerit Angelos; sed quia omnia in sapientia fecit, quod est Verbum ejus, et ipsum Scriptura principium no
Abbreviated transcription (Latin):
nis iam iuuenem xp̃m : non quidem futurũ
p̃dixit : sed tamen in cognitũ proph&ica
cognitione monstrauit: Propter quod ipse
dñs ait. lex & proph&ȩ usq adio hannem
Sed istorum quinq proph&atio ex euangeli¬
o nobis notaẽ : ubi & ipsa uirgo maternĩ.
ante io hannem ꝓph&asse inuenitur.
Sed hanc istorum ꝓph&iam iudȩi reprobi
non accipiunt : Acceperunt autem quiex
eis innumerabiles euangelio crediderunt
Tunc enim ẽ uereisrł diuisus induo: diuisi¬
oneilla quȩ ꝑ samuelem ꝓph&am saulire¬
gi est inmutabilis p̃nuntiata: Malachi¬
am uero aggeum Zachariam & hesdram
&iam iudȩi reybi in auctoritatẽ canonicã
receptos no uissimos habent: Sunt enim
& scriptu eorum sicut aliorum qui in mag¬
na multitudine proph& arum ꝑ pauciea
scripserunt quȩ auctoritatem canonis op¬
tinerent: De quorũ p̃dictis quȩ adepm̃
ecclesiamq eius ꝑtinent : non nulla mihi
in hoc opere uideo esseponenda: quod cõ¬

Expanded text:
nis iam iuuenem Christum non quidem futurum nis iam iuuenem Christum non quidem futurum praedixit, sed tamen incognitum prophetica cognitione monstrauit; propter quod ipse Dominus ait: Lex et prophetae usque ad Iohannem. Sed istorum quinque prophetatio ex euangelio nobis nota est. ubi et ipsa uirgo mater Domini ante Iohannem prophetasse inuenitur. Sed hanc istorum prophetiam Iudaei reprobi non accipiunt; acceperunt autem, qui ex eis innumerabiles euangelio crediderunt. Tunc enim est uere Israel diuisus in duo diuisione illa, quae per Samuelem prophetam Sauli regi est inmutabilis praenuntiata. Malachiam uero, Aggaeum, Zachariam et Esdram etiam Iudaei reprobi in auctoritatem canonicam receptos nouissimos habent. Sunt enim et scripta eorum. sicut aliorum, qui in magna multitudine prophetarum perpauci ea scripserunt, quae auctoritatem canonis obtinerent. De quorum praedictis, quae ad Christum ecclesiamque eius pertinent, nonnulla mihi in hoc opere uideo esse ponenda; quod com
Abbreviated transcription (Latin):
illo nobilissimo: inquib terris ꝑ annos sep¬
tuaginta captiuum egit ocium : Postquos
in de dimissa templum quod euersum fue¬
rat instaurauit: Et quam uis plurimiei
in alienigenarum degeraent terris: non ha¬
buit tamen deinceps duas regni partes: &
duos diuersos insingulis partib reges: sed
in hierusalem princeps eorum erat unus:
atq ad templum dĩ qđ ibierat omnes undi¬
q ubicumq essent : & undecumq possent.
ꝑ certa tempora ueniebant: Sed nec tunc
eis hostes ex aliis gentib: expugnatoresq de¬
fuerunt: Nam &iam romanorum iam
tributarios eos xp̃s inuenit : Ioto autem il¬
lo tempore ex quoredierunt debabslonia
post malachiam aggeum & tachariam qui
tunc proph& auerunt & hesdram: non ha¬
buerunt ꝓph&as usq ad saluatoris ad uen¬
tum : Nisi alium Zachariam patrem iohan¬
nis & elisabeth eius uxorem: xpĩ natiuita¬
te iam proxima : & eo iamnato symeonẽ
senem : & annam uiduam ĩamq grandȩ uã
& ipsum iohannem no uisimum: qui iuue¬

Expanded text:
illo nobilissimo; in quibus terris per annos septuaginta captiuum egit otium. Post quos inde dimissa templum, quod euersum fuerat, instaurauit; et quamuis plurimi eius in alienigenarum degerent terris, non habuit tamen deinceps duas regni partes et duos diuersos in singulis partibus reges; sed in Hierusalem princeps eorum erat unus, adque ad Dei templum, quod ibi erat, omnes undique, ubicumque essent et undecumque possent, per certa tempora ueniebant. Sed nec tunc eis hostes ex aliis gentibus expugnatoresque defuerunt; nam etiam Romanorum iam tributarios eos Christus inuenit. lo tempore, ex quo redierunt de Babylonia, post Malachiam, Aggaeum et Zachariam, qui tunc prophetauerunt, et Esdram non habuerunt prophetas usque ad Saluatoris aduentum, nisi alium Zachariam patrem Iohannis et Elisabeth eius uxorem, Christi natiuitate iam proxima, et eo iam nato Simeonem senem et Annam uiduam iamque grandaeuam et ipsum Iohannem nouissimum; qui iuue
Abbreviated transcription (Latin):
nabatur : quos tamen eo defuncto sami¬
ramis uxor eius ẽ aggressa bellando.
Ita factũ ẽ utquicumq in illis terris popu¬
li si uereges erant : assyriorũ regno di¬
tioniq parerent & quicquid imperare¬
tur efficerent : Abraham igitur in eoreg¬
no apud chaldeos nini temporib natus ẽ:
Sed quõ res grecȩ historiȩ multo sunt no

Expanded text:
nabatur, quos tamen eo defuncto Saminabatur, quos tamen eo defuncto Samiramis uxor eius est adgressa bellando. Ita factum est, ut, quicumque in illis terris populi siue reges erant, Assyriorum regno dicionique parerent et quidquid imperaretur efficerent. Abraham igitur in eo regno aput Chaldaeos Nini temporibus natus est. Sed quoniam res Graecae multo sunt no
Abbreviated transcription (Latin):
fateatur &iam sallustius romanus histo¬
ricus : plus tamen fama quam res ipsa:
Nam loquens deillis: atheniensium inquit
res gestae sicuti ego existimo satis amblȩ
magnificȩque fuere : uerũ aliquanto mi¬
nores tamen quam fama feruntur : Sed
quia prouenere ibi scriptorũ magnaip¬
genia : ꝑ terrarũ orbẽ atheniensiũ fac¬
ta pro eximiis celebrantur: ita eorũ qui
fecere uirtus tanta hab&ur: quantũ ȩã
uerbis potuere ex tollere preclara inge¬
nia: Accedit hiuc ciuitati non parua
&iam ex lit teris & philosophis gloria
quod ibi potissimum talia studia uigue¬
rum: Nam quantũ attin& adimperiũ:
nullum maius primis temporib: quam
assyriorũ fuit : nec tã longe lateq diffu¬
sum : quippeubi ninus rex beli filius uni¬
uersam asiam qu&̧ otius orbis ad nume¬
rum partium: tertia dicitur. Ad mag¬
nitudinem uero dimidia reperitur usq
adli biȩ fines sub egisse traditur: Solis
quippeindis inpartib orientis nondomi¬

Expanded text:
fateatur etiam Sallustius Romanus histofateatur etiam Sallustius Romanus historicus; plus tamen fama quam re ipsa. Nam loquens de illis: \'Atheniensium, inquit, res gestae, sicuti ego existimo, satis amplae magnificaeque fuere; uerum aliquanto minores tamen, quam fama feruntur. Sed quia prouenere ibi scriptorum magna ingenia, per terrarum orbem Atheniensium facta pro maximis celebrantur. Ita eorum qui fecere uirtus tanta habetur, quantum eam uerbis potuere extollere praeclara ingenia.\' Accedit huic ciuitati non parua etiam ex litteris et philosophis gloria, quod ibi potissimum talia studia uiguerunt. Nam quantum adtinet ad imperium, nullum maius primis temporibus quam Assyriorum fuit, nec tam longe lateque diffusum, quippe ubi Ninus rex, Beli filius, uniuersam Asiam, quae totius orbis ad numerum partium tertia dicitur, ad magnitudinem uero dimidia reperitur, usque ad Libyae fines subegisse traditur. Solis quippe Indis in partibus Orientis non domi
Abbreviated transcription (Latin):
na cernimus longec&eris prouenisse
clariora: assyriorum primum: deinde
romanorũ : ut temporib: ita locis inter
se ordinata atq distincta: Nam quo
modo illud prius hoc posterius: eomo¬
do illud inoriente hoc in occidente sur¬
rexit : Deniq: in illius fine huius ini¬
tium confestim fuit : regna c&erace¬
terosq reges: uel ut appendices istorum
dixerim: Ninus ergo iam secundus rex
erat as syriorũ qui patri suo belo successe¬
rat regni illius primo regi quando inter¬
ra chaldeorũ natus ẽ abraham: Erat &i¬
am tempore illo regnũ sici oniorũ am¬
modũ paruũ : a quo ille undecumq doctis¬
simus marcus uarro scribens degente po¬
puli romani uelut antiquo tempore ex
orsus ẽ : Ab his enĩ sycioniorũ regib ad
atheni enses ꝑuenit: a quib ad latinos:
inde adromanos: Sed ante conditam ro¬
mã in comparatione regni assyriorum:
ꝑ exigua ista memorantur: quam ius at¬
henienses ingrecia plurimum claruisse

Expanded text:
na cernimus longe ceteris prouenisse na cernimus longe ceteris prouenisse clariora, Assyriorum primum, deinde Romanorum, ut temporibus, ita locis inter se ordinata adque distincta. Nam quo modo illud prius, hoc posterius: eo modo illud in Oriente, hoc in Occidente surrexit; denique in illius fine huius initium confestim fuit. Regna cetera ceterosque reges uelut adpendices istorum dixerim. Ninus ergo iam secundus rex erat Assyriorum, qui patri suo Belo successerat, regni illius primo regi, quando in terra Chaldaeorum natus est Abraham. Erat etiam tempore illo regnum Sicyoniorum admodum paruum, a quo ille undecumque doctissimus Marcus Varro scribens de gente populi Romani, uelut antiquo teorsus est. Ab his enim Sicyoniorum regibus ad Athenienses pervenit, a quibus ad Latinos, inde admam in conparatione regni Assyriorum perexigua ista memorantur; quamuis Athenienses in Graecia plurimum claruisse
Abbreviated transcription (Latin):
nionede uincta: utilitates & cupiditates
suas quibq sec tantib dum id quod app&i¬
tur : aut nemini aut non omnib sufficit.
quia nonẽ idipsum : aduersus seipsam
plerumq diuiditur: & pars partem quȩ p̃¬
ual& opprimit : Uic trici enim uicta
succumbit: Dominationi scilic& uel
&iam libertati qualem cumq pacem
prȩferens ac salutem: Ita ut magnȩ fu¬
erint ammirationi quiperire quam ser¬
uire maluerunt: Nam in omnib fere
gentib: q̃uodammodo uox naturȩ ista ꝑ¬
sonuit: ut subiugari uictorib mallent qui¬
b contigit uinci quam bellica omnifari¬
am uastatione deleri: Hinc factum est.
ut non sine dĩ prouidentia incuius potes¬
tate ẽ ut quisq bello subiugetur
aut subiug& quidam essent prediti reg¬
nis qui regnantib subditi: Sed inter
plurima regna terrarum inquã terre¬
ne. utilitatis ł cupiditatis ẽ diuisa soci¬
& as quam ciuitatem mundi huius uni¬
uersali uocabulo nuncupamus : Duoreg¬

Expanded text:
nione deuincta utilitates et cupiditates nione deuincta utilitates et cupiditates suas quibusque sectantibus, dum id quod adpetitur aut nemini aut non omnibus sufficit, quia non est id ipsum, aduersus se ipsam plerumque diuiditur, et pars partem, quae praeualet, obprimit. Victrici enim uicta subcumbit, dominationi scilicet uel etiam libertati qualemcumque pacem praeferens ac salutem, ita ut magnae fuerint admirationi, qui perire quam seruire maluerunt. Nam in omnibus fere gentibus quodam modo uox naturae ista personuit, ut subiugari uictoribus mallent, quibus contigit uinci, quam bellica omnifariam uastatione deleri. Hinc factum est, ut non sine Dei prouidentia, in cuius potestate est, ut quisque bello aut subiugetur aut subiuget, quidam essent regnis praediti, quidam regnantibus subditi. Sed inter plurima regna terrarum, in quae terrenae utilitatis uel cupiditatis est diuisa societas quam ciuitatem mundi huius uniuersali uocabulo nuncupamus, duo reg
Abbreviated transcription (Latin):
tur sola uidetur in meo stilo cucurrisse dĩ
ciuitas : Cum in hoc sȩculo non sola cucurre¬
rit : Sed ambȩ utiq ingenerehumanosic̃
ab initio simul suo procursu tempora ua¬
riauerint: Verum hoc ideo feci : ut prius
ex quo apertiores dĩ promissiones essecoe¬
perunt : usq ad eius ex uirgine natiuitatẽ
in quo non fuerant quȩ primo promitte¬
bantur implenda: sine interpellatione:
a contrario alterius ciuitatis ista quȩdĩ ẽ
procurrens distinctius apparer& : quã¬
uis usq ad reuelationem testamenti po¬
ui non in lumine sed inumbra cucur¬
rerit : Nunc ergo quod intermiseram
uideo essefaciendum: utex habraȩ tẽ¬
porib: quomodo &iam illa cucurrerit
quãtũ satis uid&ur attingam : ut ambe
inter se possint consideratione legen¬
tium comparari : Soci&as igitur usq¬
quaq mortalium diffusa ꝑ terras & in lo¬
corum quantis lib& diuersitatib unius
tamen eiusdemq naturȩ quadam commu¬

Expanded text:
tur, sola uidetur in meo stilo cucurrisse Dei tur, sola uidetur in meo stilo cucurrisse Dei ciuitas; cum in hoc saeculo non sola cucurrerit, sed ambae utique in genere humano, sicut ab initio, simul suo procursu tempora uariauerint. Verum hoc ideo feci, ut prius, ex quo apertiores Dei promissiones esse coeperunt, usque ad eius ex uirgine natiuitatem, in quo fuerant quae primo promittebantur inplenda, sine interpellatione a contrario alterius ciuitatis ista, quae Dei est, procurrens distinctius appareret; quamuis usque ad reuelationem testamenti noui non in lumine, sed in umbra cucurrerit. Nunc ergo, quod intermiseram, uideo esse faciendum, ut ex Abrahae temporibus quo modo etiam illa cucurrerit, quantum satis uidetur, adtingam, ut ambae inter se possint consideratione legentium conparari. Cequaque mortalium diffusa per terras et in locorum quantislibet diuersitatibus unius tamen eius- .. demque naturae quadam commu
Abbreviated transcription (Latin):
ECIUITATUM DUARUM QUA¬
rum dĩ una: sȩculi huius est altera:
inqua est quantum ad hominum genus
ꝑtin& &iam ista peregrina : ex ortu& pro¬
gressu & debitis finib mescripturũ essȩꝓ¬
misi : Cum prius in imicos ciuitatis dĩ qui
conditori eius xp̃o deos suos prȩferunt.¬
& liuore sibi ꝑ niciosissimo a trociter ip¬
uident xp̃ianis : quantum me adiuuar&
eius gratia refellissem: quod uoluminib
decem prioribus feci: De hac uero mea quã
modo commemoraui tripertita promis¬
sione indecimo : sequentib: quatuor libris
ambarum ẽ digestus exortus : De in de pro¬
cursus ab homine primo usq ad diluuium
libro uno : qui est huius operis. quintus de¬
cimus . atq indeusq ad abraham : rursum
ambȩ sicut intemporib: ita & in nr̃is litte¬
ris cucurrerunt: Sed post apatre abrahã
usq ad regum tempus israhelitarum: ubi
sex tum decimum uolumen absoluimus: &
inde usq: ad ipsius incarne saluatoris aduep¬
tum quousq septimus decimus liber tendi¬

Expanded text:
ciuitatum duarum, quarum Dei una, saeculi huius est altera, in qua est, quantum ad hominum genus pertinet, etiam ista peregrina, exortu et procursu et debitis finibus me scripturum esse promisi, cum prius inimicos ciuitatis Dei, qui conditori eius Christo deos suos praeferunt et liuore sibi perniciosissimo atrociter inuident Christianis, quantum me adiuuaret eius gratia, refellissem, quod uoluminibus decem prioribus feci. De hac uero mea, quam modo commemoraui, tripertita promissione decimum sequentibus quattuor libris ambarum est digestus exortus, deinde procursus ab homine primo usque ad diluuium libro uno, qui est huius operis quintus decimus, adque inde usque ad Abraham rursus ambae, sicut in temporibus, ita et in nostris litteris cucurrerunt. Sed a patre Abraham usque ad regum tempus Israelitarum, ubi sextum decimum uolumen absoluimus, et inde usque ad ipsius in carne Saluatoris aduentum, quo usque septimus decimus liber tendi
Abbreviated transcription (Latin):
dammodo priuatas potentias consectantur.
honoresq diuinos adeceptis subditis quaer̃.
sed deorumpiorum atq scõrum. qui potius
se ipsos uni subdere. quam multos sibi. potius¬
q dm̃ colere. quam pro dõ coli delectantur.
Sed huius scaẽ ciuitatis in imicis. decem superi¬
oribus libris quantum potuimus. dño etrege
nr̃o adiuuante respondimus.: Nunc uero
quid ame iam ex pectetur agnoscens. meiq¬
non in memor debiti: deduarum ciuitatum.

Expanded text:
dam modo priuatas potentias consectantur honoresque diuinos a deceptis subditis quaerunt; sed deorum piorum adque sanctorum, qui potius se ipsos uni subdere quam multos sibi, potiusque Deum colere quam pro Deo coli delectantur. Sed huius sanctae ciuitatis inimicis decem superioribus libris, quantum potuimus, domino et rege nostro adiuuante respondimus. Nunc uero quid a me iam expectetur agnoscens meiqumor debiti de duarum ciuitatum
Abbreviated transcription (Latin):
tatem suam: quae cum eius prȩscientia
sempiterna est: profecto incȩlo & interra.
omnia quȩcumq uoluit : non solum prȩteri¬
ta uel presentia. uel etiam futura iam fecit.
Uerum ante quamueniat tempus quouoluit
ut fieret quod ante tempora uniuersa prę¬
sciit atq disposuit : dicimus. fiet quando ds̃
uoluerit .: Siaũ non solum tempus quo futurum
est: uerum etiam utrum futurum sit ignora¬
mus dicimus: fiet. sids̃ uoluerit : non quia dĩ
nouam uoluntatem quam non habuit tunc
habebit: sed quia id quod ex aeternitate in
eius immutabili prȩparatum est uoluntate:
tunc erit.¬

Expanded text:
tatem suam, quae cum eius praescientia sempiterna est, profecto in caelo et in terra omnia quaecumque uoluit non solum praeterita uel praesentia sed etiam futura iam fecit. uerum antequam ueniat tempus, quo uoluit, ut fieret quod ante tempora uniuersa praesciuit atque disposuit., dicimus: "fiet quando deus uoluerit; si autem non solum tempus, quo futurum est, uerum etiam utrum futurum sit ignoramus, dicimus: „fiet, si deus uoluerit"; non quia deus nouam uoluntatem, quam non habuit, tunc habebit, sed quia id quod ex aeternitate in eius immutabili praeparatum est uoluntate tunc erit.
Abbreviated transcription (Latin):
Insexta autem generatione: nusquam utri¬
q codices discrepant.: Inseptima uero ubi¬
ille quinatus est enoch. non mortuus. sed quo
dõ placuerit. trans latus esse narratur.:
eadem dissonantia est: quae insuperibus
quinq decentum annis antequam gigner&
eum : qui ibi commemoratus est filium atq¬
ita. in summa similis consonantia.: Uixit
enim annos antequam trans ferretur.
secundum utrosq codices: trecentos
sexaginta quinque.⁊ Octaua genera¬
tio. hab& quidem non nullam diuersita¬
tem: sed minorem ac dissimilem cęteris:
Mathusalam quippe quem genuit enoch.
ante quam gigner& eum. qui in ipso or¬
dine sequitur secundum hebreos: non
centum minus. seduiginti amplius uix̃
annos: Quirursus in nr̃is. post ea quã
eum genuit: repperiuntur additi: et
inutrisq sibi summa uniuersi numerioc¬
currit: In sola non a generatione: id
est inannis lamech. filii mathusalae:
patris autem no e : summa uniuersita¬
tis discrepat: sed non plurimum. Ni¬

Expanded text:
In sexta autem generatione nusquam utrique codices discrepant. In septima uero,ille qui natus est Enoch non mortuus, sed quod Deo placuerit translatus esse narratur, eadem dissonantia est, quae in superioribus quinque de centum annis antequam gigneret eum, qui ibi commemoratus est, filium, adque in summa similis consonantia. Vixit enim annos, antequam transferretur, secundum utrosque codices trecentos sexaginta quinque. Octaua generatio habet quidem nonnullam diuersitatem, sed minorem ac dissimilem ceteris. Mathusalam quippe, quem genuit Enoch, antequam gigneret eum, qui in ipso ordine sequitur, secundum Hebraeos non centum minus, sed uiginti amplius uixit annos; qui rursus in nostris, postea quam eum genuit, reperiuntur additi, et in utrisque sibi summa uniuersi numeri occurrit. In sola nona generatione, id est in annis Lamech, filii Mathusalae, patris autem Noe, summa uniuersitatis discrepat, sed non plurimum. Vi
Abbreviated transcription (Latin):
trantur.⁊ Carnem quippe appellat : non
solum corpus terreni atq animantis mor¬
talis ueluti cumdicit: non omnis caro
eadem caro alia quidem hominis. alia aũ
caro peccoris. alia uolucrum. alia pisciũ :
sed & aliis moelis significatione huius no

Expanded text:
trantur. Carnem quippe appellat non trantur. Carnem quippe appellat non solum corpus terreni adque mortalis aninr.antis ueluti cum dicit: Non omnis caro eadem caro; alia quidem hominis, alia autem caro pecoris, alia uolucrum, alia piscium, sed et aliis multis modis significatione huius no