comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nificata est. quanos necesse erit nolle pec¬
care : & non sollicitudine infirmitatis nefor¬
te peccemus: sed tranquillitate caritatis ca¬
uere peccatum: Aut sinullus omnino ge¬
neris timor es se poterit: in illa certissima
securitate perpetuorum. feliciumq gaudiorũ.
sic est dictum: Timor dñi castus ꝑman& in
sacculum saeculi. quem ad modum dictum ẽ:
patientia pauperum non peribit inaet̃num:
N eq. enim aeterna erit ipsa patientui quae
neces saria non est: nisi ubi toleranda sunt
mala : sed aeternum erit : quo perpatien¬
tiam peruenitur.: Ita fortasse timorcas¬
tus. insaeculũ saeculi dictus est permanere :
quia id ꝑmanebit. quotimor ipse ꝑducit:
quae cum ita sint: quõ recta uita ducen¬
da est: qua perueniendum sit ad beatã:
omnes affectus istos uita recta rectos ha¬
b& . peruersa peruersos.: Beata uero: eadẽ¬
q aeterna: amorem habebit & gaudium.
nonsolum rectum: uerum etiam certum :

Expanded text:
nificata est, qua nos necesse erit nolle pecnificata est, qua nos necesse erit nolle peccare, et non sollicitudine infirmitatis, ne forte peccemus, sed tranquillitate caritatis cauere peccatum. Aut si nullius omnino generis timor esse poterit in illa certissima securitate perpetuorum feliciumque gaudiorum, sic est dictum: Timor Domini castus permanens in saeculum saeculi, quem ad modum dictum est: Patientia pauperum non peribit in aeternum. Neque enim aeterna erit ipsa patientia, quae necessaria non est, nisi ubi toleranda sunt mala; sed aeternum erit, quo per patientiam peruenitur. Ita fortasse timor castus in saeculum saeculi dictus est permanere, quia id permanebit, quo timor ipse perducit. Quae cum ita sint, quoniam recta uita ducenda est, qua perueniendum sit ad beatam, omnes adfectus istos uita recta rectos habet, peruersa peruersos. Beata uero eademque aeterna amorem habebit et gaudium non solum rectum, uerum etiam -certum;
Abbreviated transcription (Latin):
uero beata: quae sempiterna promittitur.
plane speranda est. Timornamq ille :
dequo dicit apostolus iohannes : Timor
non est incaritate: sed perfecta caritas
foras mittit timorem: quia timor poe¬
nam hab& qui autẽ tim&: non est ꝑfectus
in caritate : non est eius generis timor
cuius ille quotimebat apostolus paulus:
necorinthi serpentina seducerentur astu¬
caritas. sed illius generis est timor: qui
non est incaritate dequo etipse apostolus
ait. Non enim accepistis spm seruitutis.
iterum intimore.: Timor uero ille castus.
permanens insaeculum saeculi: si erit et in
futuro sȩculo.⁊ Nam quo alio modo potest
intellegi permanere insaeculum saeculi:
non est timor exterrens amalo quod acci¬
dere potest: sed tenens in bono quod amitti
non potest. Ubi enim boni adepti amor
immutabilis est: profecto sidici potest
mali cauendi timor securus est. Timo¬
ris quippe casti nomine ea uoluntas sig¬

Expanded text:
uero beata, quae sempiterna promittitur, uero beata, quae sempiterna promittitur, plane speranda est. Timor namque ille, de quo dicit apostolus Iohannes: Timor non est in caritate, sed perfecta caritas foras mittit timorem, quia timor poenam habet; qui autem timet, non est perfectus in caritate, non est eius generis timor, cuius ille, quo timebat apostolus Paulus, ne Corinthii serpentina seducerentur astu immo non habet nisi caritas; sed illius generis est timor, qui non est in caritate, de quo ipse apostolus Paulus ait: Non enim accepistis spiritum seruitutis iterum in timore. Timor uero ille castus permanens in saeculum saeculi, si erit et in futuro saeculo, nam quo alio modo potest intellegi permanere in saeculum saeculi? non est timor exterrens a malo quod accidere potest, sed tenens in bono quod amitti non potest. Ubi enim boni adepti amor inmutabilis est, profecto, si dici potest, mali cauendi timor securus est. Timoris quippe casti nomine ea uoluntas sig
Abbreviated transcription (Latin):
enim qualium cumq hominum uox est:
sed maxime piorum multumq iustorũ:
atq scõrum.: Si dixerimus quõ pecca¬
tum non habemus nos ipsos seducimus.
&ueritas in nobis non est. ⁊ Tunc itaq a¬
pathia ista erit: quando peccatum in ho¬
mine nullum erit.: N unc uero satis
bene uiuitur sine crimine :: Sine pec¬
cato autem qui se uiuere existimat: non
id agit ut peccatum non habeat. sed utue¬
niam non accipiat. : Porro si apathia il¬
la dicenda est cum animo contingere om¬
nino non potest ullus affectus: quis hunc
stu porem non omnibus uitiis iudic& esse
emꝰ. Potest ergo non absurde di¬
ci perfectam beatitudinem: sine stimulo
timoris : et sine ulla tristitia futuram.
N on ibi autem futurum amorem: gaudiũq
quis dixerit : nisi omnim odo aueritate
seclusus : Si autẽ apathia illa est: ubi
nec metus ullus exterr&. nec angit dolor.
auersanda est in hac uita: si recte. hoc ẽ
secundum dm̃ uiuere uolumus. In illa

Expanded text:
enim qualiumcumque hominum uox est, enim qualiumcumque hominum uox est, sed maxime piorum multumque iustorum adque sanctorum: Si dixerimus, quoniam peccatum non habemus, nos ipsos seducimus et ueritas in nobis non est. Tunc itaque andfeia. ista erit, quando peccatum in homine nullum erit. Nunc uero satis bene uiuitur, si sine crimine; sine peccato autem qui se uiuere existimat, non id agit, ut peccatum non habeat, sed ut ueniam non accipiat. Porro, si ala dicenda est, cum animum contingere omnino non potest ullus adfectus, quis hunc stuporem non omnibus uitiis iudicet esse em? Potest ergo non absurde dici perfectam beatitudinem sine stimulo timoris et sine ulla tristitia futuram; non ibi autem futurum amorem gaudiumque quis dixerit, nisi omni modo a ueritate seclusus? Si autem ducadeux illa est, ubi nec metus ullus exterret nec angit dolor, auersanda est in hac uita, si recte, hoc est secundum Deum, uiuere uolumus; in illa
Abbreviated transcription (Latin):
nolumus flemus.: Habemus ergo has ex
humanae conditionis infirmitate. Non
autem ita dñs ihs̃ xp̃s : Cuius et infirmitas
fuit ex potestate.: Sed dum uitae huius
infirmitatem gerimus. si eas omnino nul¬
las habeamus. tunc potius non recte ui¬
uimus: uituperabat enim & detestaba¬
tur a postolus quos dam: quos etiam esse
dixit sine affectione: Culpauit &iam
illos sacer psalmus dequibus ait ⁊ Sustinui
qui simul contristaretur & non fuit.⁊
N am omnino non dolere dum sumus in hoc
loco miseriae : profecto sicut quidam etiã
apud saeculi huius litteratos. sensit etdix̃.
Non sine magnu mercede contingit im¬
manitates in animo. stupores incorpore
Quo circa illa quae a pathia grece dicitur
quȩsi latine posset in passibilitas dice¬
retur : si ita intellegenda ẽ: in animo
quippe non incorpore accipitur: ut si¬
ne his affectionibus uiuatur. quae con¬
tra rationem accidunt mentemq pertur¬
bant: Bona plane & maxime optanda
est. sed nec ipsa huius est uitae Non

Expanded text:
nolumus flemus. habemus ergo eas ex humanae condicionis infirmitate; non autem ita dominus Iesus, cuius et infirmitas fuit ex potestate. sed dum uitae huius infirmitatem gerimus si eas omnino nullas habeamus, tunc potius non recte uiuimus. uituperabat enim et detestabatur aposdixit sine adfectione. Culpauit etiam illos sacer psalmus, de quibus ait: Sustinui qui simul contristaretur, et non fuit. Nam omnino non dolere, dum sumus in hoc loco miseriae, profecto, sicut quidam etiam aput saeculi huius litteratos sensit et dixit, non sine magna mercede contingit inmanitatis in animo, stuporis in corpore. Quocirca illa, quae arcflKteia Graece dicitur quae si Latine posset inpassibilitas diceretur, si ita intellegenda est in animo quippe, non in corpore accipitur, ut sine his adfectionibus uiuatur, quae contra rationem accidunt mentemque perturbant, bona plane et maxime optanda est, sed nec ipsa huius est uitae. Non
Abbreviated transcription (Latin):
ost diluuium procurrentis. sc̃ẽ ues¬
tigia ciuitatis: utrũ continuasint:
Can inter currentib impietatis interrup¬
ta temporib: ita ut nullus hominum
ueriunius dĩ cultor existeret: ad liquidũ scrip¬
turis loquentib: inuenire difficile ẽ: propter¬
ea quia in canonicis libris p̾noe: qui cum con¬
iuge ac trib filus: totidẽq nurib suis meruit ꝑ
arcã uastatione diliuu liberari : non inuenimur

Expanded text:
ost diluuium procurrentis sanctae uestigia ciuitatis utrum continuata sint an intercurrentibus inpietatis interrupta temporibus, ita ut nullus hominum ueri unius Dei cultor existeret, ad liquidum scripturis loquentibus inuenire difficile est, propterea quia in canonicis libris post Noe, qui cum coniuge ac tribus filiis totidemque nuribus suis meruit per arcam uastatione diluuii liberari, non inuenimu
Abbreviated transcription (Latin):
mala dõ noxia. sed mutabilibus corruptibili¬
busq: naturis: bonis tamen ipsorum quoq testi
Nam quid eis no¬
cendo faciunt: nisi adimunt integritatem. pul¬
chritudinem. salutem. uirtutem. & quicquid
boni naturae peruitium detrahi. siue minui
consueuit: Quod siomnino desit nihilboni
adimendo non noc&. ac perhoc nec uitium est.
nam esse uitium & non nocere non potest.
Un decolligitur quam uis non possit uitium noce¬
re in commutabilibono. nontamen possenoce¬
re nisibono. quia non in est nisiubi noc&.:
Hoc&iam isto modo dici potest uitium esse. nec
in summo possebono. nec nisi in aliquobono.
Sola ergobona alicubi esse possunt. sola mala
rae s unt bonȩ sunt. Etcum in poenis est natu
Eicum inpoenis est natu¬
ra uitiosa excepto eo quod naturaest. &iam hoc
ibi bonum est. quodin punita non est. hocenim
est iustum. &om neiustum proculdubio bonum
Nonenim quis quam deuitus naturalib: seduo
luntaruis poenas luit : Nam &iam quoduitium

Expanded text:
mala Deo noxia sed mutabilibus corruptibilimala Deo noxia sed mutabilibus corruptibilibusque naturis, bonis tamen ipsorum quoque testiNam quid eis nocendo faciunt, nisi adimunt integritatem pulchritudinem, salutem uirtutem et quidquid boni naturae per uitium detrahi siue minui consueuit? Quod si omnino desit, nihil boni adimendo non nocet ac per hoc nec uitium est. Nam esse uitium et non nocere non potest. Unde colligitur, quamuis non possit uitium nocere incommutabili bono, non tamen posse nocere nisi bono, quia non inest, nisi ubi nocet. Hoc etiam isto modo dici potest, uitium esse nec in summo posse bono nec nisi in aliquo bono. Sola ergo bona alicubi esse porae sunt, bonae sunt; et cum in poenis est natuEt cum in poenis est natura uitiosa, excepto eo, quod natura est, etiam hoc ibi bonum est, quod inpunita non est. Hoc enim est iustum et omne iustum procul dubio bonum. Non enim quisquam de uitiis naturalibus, sed de uoluntariis poenas luit. Nam etiam quod uitium
Abbreviated transcription (Latin):
se contrarium est. It propterea dõ idest sum¬
mae essentiae & auctori omnium qualium cũ¬
q essentiarum. essentia nulla contrania est:
Dicuntur autem inscripturis in imicidĩ. qui non na¬
tura sed uitiis aduersantur eius imperio. nihil
ciualentes nocere sed sibi : In imici enim sunt
resistendi uoluntate. non potestate lȩdendi:
Ds̃ namq: in commutabilis est. & omnimodis in cor¬
ruptibilis. id circo uitium quore sistunt dõ. qui
cius appellantur in imici non est dõ sed ipsis ma¬
lum. neq: hoc obaliud. nisi quia corrumpit in
contraria dõ. sed uitium quia malum est. contra
rium est bono .: Quis aut̃ neget dm̃ summe bo¬
num. Vitium ergo contrarium est dõ. tam quã
malum bono.: Porro autem bonumest & natu¬
ra quam uitiat. unde & huic bono utiq contra¬
rium est. sed dõ tantum modo. tam quam bono
malum. naturae uero quam uitiat non tantũ
malum. sed &iam noxium ., Nulla quippe

Expanded text:
se contrarium est. Et propterea Deo, id est sumse contrarium est. Et propterea Deo, id est summae essentiae et auctori omnium qualiumcumque essentiarum, essentia nulla contraria Dicuntur autem in scripturis inimici Dei, qui non natura, sed uitiis aduersantur eius imperio, nihil ei ualentes nocere, sed sibi. Inimici enim sunt resistendi uoluntate, non potestate laedendi. Deus namque inmutabilis est et omni modo incorruptibilis. Idcirco uitium, quo resistunt Deo qui eius appellantur inimici, non est Deo, sed ipsis malum, neque hoc ob aliud, nisi quia corrumpit in contraria Deo, sed vitium. Quia quod malum est, contrium est bono. Quis autem neget Deum summe bonum? Vitium ergo contrarium est Deo, tamquam malum bono. Porro autem bonum est et natura quam uitiat; unde et huic bono utique contrarium est; sed Deo tantummodo tamquam bono malum, naturae uero, quam uitiat, non tantum malum, sed etiam noxium. Nulla quippe
Abbreviated transcription (Latin):
impietate tanto quisq carebit & peditius. &
facilius. quanto perspicatius intellegere po¬
tuerit. quod per angelum ds̃ dixit. quando
moysen mittebat ad filios is rahel: Ego sum
qui sum.: Cum enim ds̃ summa essentia sit.
hocest summesit. & ideo in mutabilissit. reb
quas ꝯcnihilo creauit esse dedit. sed non sum¬
me esse sicut est ipse. Etaliis dedit esse am¬
plius. aliis minus. atq ita naturas essentiarũ
gradibus ordinauit.: Sicutenim ab eo quod¬
est sapere uocatur sapientia. sic ab eo quod
est esse uocatur essentia. Nouo quidem no¬
mine . quousi ueteres non sunt latini sermonis
auctores. sediam nr̃ĩs temporibus usitato.
nedeess & &iam nrãe linguae quod greciap¬
pellant usian. hoc enim uerbum euerbo ex¬
pressum est. utdiceretur essentia. ac perhoc
ei naturae quae summa est. qua faciente sunt
quaecumq sunt contraria natura non est. ni¬
si quae non est.: Ei quippe quod est. non es¬

Expanded text:
inpietate tanto quisque carebit expeditius et inpietate tanto quisque carebit expeditius et facilius, quanto perspicacius intellegere potuerit, quod per angelum Deus dixit, quando Moysen mittebat ad filios Israel: Ego sum, qui sum. Cum enim Deus summa essentia sit, hoc est summe sit, et ideo inmutabilis sit: rebus, quas ex nihilo creauit, esse dedit, Sed non summe esse, sicut est ipse; et aliis deplius, aliis minus, adque ita naturas essentiarum gradibus ordinauit sicut enim ab eo,est sapere, uocatur sapientia, sic ab eo, quod est esse, uocatur essentia, nouo quidem nomine, quo usi ueteres non sunt Latini sermonis auctores, sed iam nostris temporibus usitato, ne deesset etiam linguae nostrae, quod Graeci appellant coatav; hoc enim uerbum e uerbo expressum est, ut diceretur essentia; ac per hoc ei naturae, quae summe est, qua faciente sunt quaecumque sunt, contraria natura non est, nisi quae non est. Ei quippe, quod est, non es
Abbreviated transcription (Latin):
tura laudatur : nam recta uitii uituperatio
est. quod illo dehonestatur natura laudabi¬
lis . Sicutergo cum uitium oculorum caeci¬
tas dicitur. idostenditur quod adnaturam
oculorum pertinet uisus: & cum uitium auriũ
dicitur surditas. ad earum naturam pertine¬
redemonstratur auditus: ita cum uitium cre¬
aturae angelicae dicitur quo non adhȩret dõ:
hinc apertissime declaratur. eius naturae
uttlõ adhereat conuenire . Quam porromag¬
na sit laus adhȩreredõ. utei uiuat. inde sapi¬
at. illo gaudeat. tantoq bono sinemorte. si¬
ne errore . sinemolestia per fruatur. quis dig¬
ne cogitare possit. auteloqui ⁊ Qua propt̃¬
&iam uitio malorum angelorum. quo non
adhȩrent dõ. quo omneuitium naturae noc&.
satis manifestatur. dm̃ tambonam eorum cre¬
assenaturam. cui noxium sit nonessecumdõ:
a postaticis loquitur. &istimet eos aliam. uel
ecalio principio habere potuisse naturam. nec
eorum naturae dm̃ auctorem:: Cuius erroris

Expanded text:
tura laudatur. Nam recta uitii uituperatio tura laudatur. Nam recta uitii uituperatio est, quod illo dehonestatur natura laudabilis. Sicut ergo, cum uitium oculorum dicitur caecitas, id ostenditur, quod ad naturam oculorum pertinet uisus; et cum uitium aurium dicitur surditas, ad earum naturam pertinere demonstratur auditus: ita, cum uitium creaturae angelicae dicitur, quo non adhaeret Deo, hinc apertissime declaratur, eius naturae ut Deo adhaereat conuenire. Quam porro magna sit laus adhaerere Deo, ut ei uiuat, inde sapiat, illo gaudeat tantoque bono sine morte sine errore sine molestia perfruatur, quis digne cogitare possit aut eloqui? Quaproptiam uitio malorum angelorum, quo non adhaerent Deo, quoniam omne uitium naturae nocet, satis manifestatur Deum tam bonam eorum creasse naturam, cui noxium sit non esse cum Deo. apostaticis loquimur, existimet eos aliam uelut ex alio principio habere potuisse naturam, nec eorum naturae auctorem Deum. Cuius erroris
Abbreviated transcription (Latin):
ris nr̃i. ideo dicendum est oculis esse meliora.
quia cacta esse non possunt.: Sicutautem
melior est natura sentiens & cum dol&. quã
lapis quidolere nullomodo potest: Ita rati¬
onalis natura praestantior. &iam misera. quã
illa quaerationis uel sensus est epers. &ideo
in eam non cadit miseria: Quod cum ita sit¬
huic naturae quaeintanta naturae ecellen¬
tia creata est. ut lic& sit ipsa mutabilis. in hȩ¬
rendo tamen in commutabilibono. id est sum¬
mo dõ. beatitudinem consequatur. nec exple¬
at indigentiam suam. nisi utiq beata sit.
eiq: explendȩ non sufficiat nisi ds̃: profecto
non illi adhȩrere uitium est: Omneaut̃ ui¬
tium naturae noc&. ac perhoc contra natu¬
ram est.: Ab illa igitur quaeadhęret dõ.
non natura differtista secdiutio. quotam̃ &i¬
am uitio. ualdemagna multumq laudabi¬
lis ostenditur ipsa natura. Cuius enin¬
Cuius enim
recte uituperatur uitium. procul dubio na¬

Expanded text:
ris nostri ideo dicendum est oculis esse meliora, ris nostri ideo dicendum est oculis esse meliora, quia caeca esse non possunt. Sicut autem melior est natura sentiens et cum dolet quam lapis qui dolere nullo modo potest: ita rationalis natura praestantior etiam misera, quam illa quae rationis uel sensus est expers, et ideo in eam non cadit miseria. Quod cum ita shuic naturae, quae in tanta excellentia creata est, ut, licet sit ipsa mutabilis, inhaerendo tamen incommutabili bono, id est summo Deo, beatitudinem consequatur, nec expleat indigentiam suam nisi utique beata sit, eique explendae non sufficiat nisi Deus, profecto non illi adhaerere uitium est. Omne autem uitium naturae nocet ac per hoc contra naturam est. Ab illa igitur, quae adhaeret Deo, non natura differt ista, sed uitio; quo tamen etiam uitio ualde magna multumque laudabilis ostenditur ipsa natura. Cuius enim recte uituperatur uitium, procul dubio na
Abbreviated transcription (Latin):
ata sit. nisi ds̃.⁊ Itaq quamius non omnis
beata possit esse creatura. neq: enim hoc mu¬
nus adipiscuntur autcapiunt. ferȩ. ligna.
saxa. uel siquideius modiest: Eatamenquae
potest. non eseipsa potest. quia ehoc ni¬
hilo creata est. sed ex illo a quo creata est
Hocenim adepto beata. quo a misso misera
est.: Ille uero quinonalio sed seipsobono
beatus est. ideo ipse miser non potest esse.
quia non se potest amutere .: Dicimus aũt
inmuta bile bonum non esse . nisi unum
uerum beatumdm: Ea uero quae fecitbona¬
quidem esse quod ab illo. uerum tamen muta¬
bilia. quod non deillo. sed denihilo facta sunt.:
Quam quam ergo summa non sint. quibus est
ds̃ maius bonum. magna sunt tamen ea mu¬
tabilia bona. qua eadherere possunt utbe¬
ata sint in mutabilibono. quodusq ad cobo¬
num eorum est. ut sine illo misera esse necesse
sit .ꝰ Nec ideo c&era in haccreaturae uniuer¬
sitate meliora sunt. quia misera esse non pos¬
sunt.: Neq: enim c&era membra corpo¬

Expanded text:
ata sit, nisi Deus. Ita quamvis non omnis beata possit esse creatura neque enim hoc munus adipiscuntur aut capiunt ferae, ligna, saxa, et si quid ejusmodi est, ea tamen quae potest, non ex se ipsa potest, quia ex nihilo creata est; sed ex illo, a quo creata est. Hoc enim adepto beata, quo amisso misera est. Ille vero qui non alio, sed se ipso bono beatus est, ideo ipse miser non potest esse, quia non se potest amittere. 3. Dicimus itaque incommutabile bonum nouerum beatum Deum; ea uero, quae fecit,quidem esse, quod ab illo, uerum tamen mutabilia, quod non de illo, sed de nihilo facta sunt. Quamquam ergo summa non sint, quibus est Deus maius bonum: magna sunt tamen ea mutabilia bona, quae adhaerere possunt, ut beata sint, inmutabili bono, quod usque adeo bonum eorum est, ut sine illo misera esse necesse sit. Nec ideo cetera in hac creaturae uniuersitate meliora sunt, quia misera esse non possunt; neque enim cetera membra corpo
Abbreviated transcription (Latin):
ram : quando ueni& xp̃s utique aduiuos &
mortuos iudicandos. prȩclarissime osten¬
dunt:: Sed queri sol& utrum illi quos hic
uiuentes inuenturus est xp̃s: quorum ꝑso¬
nam inse atque illos quitunc secum uiue¬
bant trans figurabat apostolus. num quã
omnino morituri sunt : an ipso temporis
puncto quocum resurgentibus rapientur
in nubibus in obuiam xp̃o in aera ad in¬
mortalitatem ꝑ mortem: mira celeritate
transibunt.: Neque enim dicendum est fi¬
eri non posse utdum ꝑ aera in sublime¬
in sublime portantur : in illo spatio &mori¬
antur & reuiuescant. Quod enim ait &ita
semꝑ cum dño erimus : non sic accipiendũ
est: tam quam in aere nos dixerit semꝑ
cum dño esse mansuros: quia nec ipse utiq
ibi manebit quaueniens transiturus est:
Uenienti quippe ibitur abuam non ma¬
nenti ⁊ Sed ita cum dño erimus. id est sice¬
rimus habentes corpora sempiterna ubi¬
cum que cum illo fuerimus. Ad hunc aũ

Expanded text:
ram, quando ueniet Christus, utique ad uiuos et ram, quando ueniet Christus, utique ad uiuos et mortuos iudicandos, praeclarissime ostendunt. Sed quaeri solet, utrum illi, quos hic uiuentes inuenturus est Christus, quorum personam in se adque illos, qui tunc secum uiuebant, transfigurabat apostolus, numquam omnino morituri sint, an ipso temporis puncto, quo cum resurgentibus rapientur in nubibus in obuiam Christo in aera, ad inmortalitatem per mortem mira celeritate transibunt. Neque enim dicendum est fieri non posse, ut, dum per aera in sublime portantur, in illo spatio et moriantur et reuiuescant. Quod enim ait: Et ita semper cum Domino erimus, non sic accipiendum est, tamquam in aere nos dixerit semper cum Domino esse mansuros; quia nec ipse utique ibi manebit. quia ueniens transiturus est; uenienti quippe ibitur obuiam, non manenti; sed ita cum Domino erimus, id est, sic erimus habentes corpora sempiterna, ubicumque cum illo fuerimus. Ad hunc au
Abbreviated transcription (Latin):
cuis dĩ. occulte iustis. iuste occultis: qui¬
bus abinitio peccatirationalis creaturȩ:
num quam uidicare cessauit: Seductiaũt.
iudicabuntur nouissimo mani festoque
rum iniustissime iudicatumi
ortuorum. Aeosdem aut scribens in
epistola prima: nolumus inquit ignora¬
re uos fr̃s dedormientibus utnon contris¬
temini sicut &c&eri. qui spem non habent :
Nam si credimus quod iħs mortuus est &re¬
surrexit : ita & ds̃ eos quidormierunt ꝑ iħm.
ad duc& cum illo: Hoc enim uobis dicimus
inuerbo dñi quia nos uiuentes qui reliqui
sumus in aduentu dñi non prȩueni emus
eos qui ante dormierunt: quõ ipse dñs.
in iussu in uoce archangeli intuba dĩ
descend& decȩlo: & mortu i in xp̃o resur¬
gent primi : De inde nos uiuentes. qui
reliqui sumus. simul cum illis rapiemur
innubibus. in obuiam xp̃o inaera: &ita
semꝑ cum dño erimus: Haec uerba a pos¬
to lica resurrectionem mortuorum futu¬

Expanded text:
ciis Dei occulte iustis, iuste occultis, quiciis Dei occulte iustis, iuste occultis, quibus ab initio peccati rationa- . lis creaturae numquam iudicare cessauit; seducti autem iudicabuntur nouissimo manifestoque rum, iniustissime iudicatum. mortuorum; ad eosdem autem scribens in epistula prima: Nolumus, inquit, ignorare uos, fratres, de dormientibus, ut non contristemini, sicut et ceteri, qui spem non habent. Nam si credimus, quod Iesus mortuus est et resurrexit: ita et Deus eos, qui dormierunt per Iesum, adducet cum illo. Hoc enim uobis dicimus in uerbo Domini, quia nos uiuentes, qui reliqui sumus in aduentum Domini, non praeueniemus eos, qui ante dormierunt; quoniam ipse Dominus in iussu et in uoce archangeli et in tuba Dei descendet de caelo, et mortui in Christo resurgent primo; deinde nos uiuentes, qui reliqui sumus, simul cum illis rapiemur in nubibus in obuiam Christi in aera, et ita semper cum Domino erimus. Haec uerba apostolica resurrectionem mortuorum futu
Abbreviated transcription (Latin):
cum tantis gregibus pecorum scĩ iob uno im¬
petu. absumpsit : & turdo inruens & domum
deiciens: filios eius occidit: phantas mata
fuerunt : quȩ tamen fuerunt opera satanȩ.
cui ds̃ dederat hanc potestatem: Propter
quod horum ergo dicta sunt ꝓdigia & sig¬
na mendatii : tunc potius apparebit: Sed
ꝓpter quod lib& horum dictum sit: seducen¬
tur eis signis atque ꝓdigiis qui seduci mere¬
buntur : ꝓeo quod dilectionem inquit ue¬
ritatis non receperunt: ut salui fierent
Nec dubitauit apostolus addere. ac dice
re : ideo mitt& illis ds̃ operationem erro¬
ris utcredant mendatio: ds̃ enim mitt&:
qui a ds̃ diabolum facere ista ꝑmit t& ius¬
to ipse iudicio: quam uis faciat ille ini¬
quo malignoque consilio: Vtiudicentur
inquit omnes qui noncrediderunt ueri¬
tati : sed consenserunt iniquitati : Pro inde
iudicati seducentur: & seducti ludicabun¬
tur ⁊ Sed uidicati . seducentur illis uidi¬

Expanded text:
cum tantis gregibus pecorum sancti Job uno imcum tantis gregibus pecorum sancti Job uno impetu absumpsit, et turbo irruens et domum dejiciens filios ejus occidit , phantasmata fuerunt: qucui deus dederat hanc potestatem. propter quod horum ergo dicta sint prodigia et signa mendacii, tunc potius apparebit. sed propter quodlibet horum dictum sit, seducentur eis signis atque prodigiis qui seduci merebuntur, pro eo quod dilectionem, inquit, ueritatis non receperunt, ut salui fierent nec dure: Ideo mittet illis Deus operationem erroris ut credant mendacio. Deus enim mittet, quia Deus diabolum facere ista permittet, iusto ipse iudicio, quamuis faciat ille iniquo malignoque consilio: Ut iudicentur, inquit, omnes, qui non crediderunt ueritati, sed consenserunt iniquitati. Proinde iudicati seducentur et seducti iudicabuntur. Sed iudicati seducentur illis iudi
Abbreviated transcription (Latin):
tamen eum dixisse non dubium est: nonue¬
ni& aduiuos & mortuos iudicandos xp̃s.
nisi prius uenerit ad seducendos. in anima
mortuos: aduersarius eius antichristus.
quam uis ad ocultum iam iudicium di ꝑti¬
neat : quod ab illo seducent᷑: Presentia
quippe eius erit. sicut dictum est: secundũ
operationem satanȩ: in omni uirtute. sig¬
nis & ꝓdigiis mendacii: & in omni seducti¬
one iniquitatis. his quipereunt : Tunc enĩ
soluetur satanas: & ꝑ illum antichristũ
in omni sua uirtute: mirabiliter quidem.
sed mendatter operabitur: Quȩ sol& am¬
bigi: utrum ꝓpterea dicta sint signa & ꝓdi¬
gia menclacii qm̃ mortales sensus ꝑphan¬
tas mate̾ decepturus est ut quod non facit:
facere uideatur: anquia illa ipsa &iam
sierunt uera ꝓdigia admendatium ꝑtra¬
hent. credituros: non ea potu isse. nisi diui¬
nitus fieri: uirtutem diaboli nescientes:
maxime quando tantam : quantam num
quam acceperit potestatem: Non enim quan¬
do decȩlo ignis cecidit. & tantam familiam.

Expanded text:
tamen eum dixisse non dubium est: non ueniet ad uiuos et mortuos iudicandos Christus, nisi prius uenerit ad seducendos in anima mortuos aduersarius eius antichristus, quamuis ad occultum iam iudicium dei pertineat quod ab illo seducentur. praesentia quippe eius erit, sicut dictum est, secundum operationem satanae in omni uirtute et signis et prodigiis mendacii et in omni seductione iniquitatis his qui pereunt. tunc enim soluetur satanas et per illum antichristus in omni sua uirtute mirabiliter quidem, sed mendaciter operabitur. quae solet ambigi utrum propterea dicta sint signa et prodigia mendacii, quoniam mortales sensus per phantasmata decepturus est, ut quod non facit facere uideatur, an quia illa ipsa, etiam si erunt uera prodigia, ad mendacium pertrahent credituros non ea potuisse nisi diuinitus fieri, uirtutem diaboli nescientes, maxhabuit, acceperit potestatem. Non enim quando de coelo ignis cecidit, et tantam familiam
Abbreviated transcription (Latin):
ad tantum numerum: qui anti christo mag¬
num populum faciat: & hoc esse myste¬
rium iniquitatis. qui auid &ur occultum:
hortari autem apostolum fideles: ut infide
quam tenent. tenaciter ꝑ seuerent dicendo:
tantum modo qui ten& teneat: donec de
medio fiat: hoc est donet &eat demedio
ec clesiȩ. mysterium iniquitatis qđ nunc
occultum est: Ad ipsum enim mysterium
ꝑtinere arbitrantur. quod ait in episto la
sua. ioħs euangelista. Pueri nouissima
hora est: & sicut audistis quod anti chris¬
tus sit uenturus nunc autem antic hristi
multi facti sunt: unde cognoscimus quod
no uissima sit hora. Ex nobis &ierunt.
sed non erant & nobis: Quod si fuissent
& nobis ꝑmansissent utique nobiscum:
Sicut ergo ante finem in hora inquiunt
quam ioħs nouissimam dicit &ierunt mul¬
ti her&ici demedio ecclesiȩ quos multos
dicit antichristos. ita omnes tunc inde
&ibunt : qui non ad xp̃m: sed ad illum no¬
uissimum antichristum ꝑtinebunt: &tunc

Expanded text:
ad tantum numerum, qui Antichristo magad tantum numerum, qui Antichristo magnum populum faciat; et hoc esse mysterium iniquitatis, quia uidetur occultum; hortari autem apostolum fideles, ut in fide quam tenent tenaciter perseuerent, dicendo: Tantum qui modo tenet teneat, donec de medio fiat, hoc. est, donec exeat de medio ecclesiae mysterium iniquitatis, quod nunc occultum est. Ad ipsum enim mysterium pertinere arbitrantur, quod ait in epistula sua Iohannes euangelista: Pueri, nouissima hora est; et sicut audistis, quod Antichristus sit uenturus, nunc autem Antichristi multi facti sunt; unde cognoscimus quod nouissima sit hora. Ex nobis exierunt; sed non erant ex nobis. Quod si fuissent ex nobis, permansissent utique nobiscum. Sicut ergo ante finem in hac hora, inquiunt, quam Iohannes nouissimam dicit, exierunt multi haeretici de medio ecclesidicit antichristos, ita omnes tunc inde exibunt, qui non ad Christum, sed ad illum nouissimum antichristum pertinebunt, et tunc
Abbreviated transcription (Latin):
dixit ĩam enim mysterium iniquitatis ope¬
ratur: neronem uoluerit intellegi cuius
iam facta uelut anti christi uidebantur:
unde non nulli ipsum resurrecturum & fu¬
turum antichristum suspicantur: Alii
uero nec occisum putant: sed subtractum
potius ut putar&ur occisus: & uiuum occul¬
tari inuigore ipsius a&atis. in qua fuit. cum
creder&ur & tinctus : donec suotempore
reueletur: &restituatur in regnum: Sed
multum mihi mira est. haec opinantium
tanta prȩsumptio: Illud tamen quod ait
apostolus. tantum qui modo ten&: teneat
donec demedio fiat: non absurde de ipso
romano imperio creditur dictum: tam¬
quam dictum sit. Tantum quimodo
imperat: imper& donec demedio fiat idest
demedio tollatur: & tunc reuelabitur ini¬
quus. quem signi ficari antichristum nul¬
lus ambigit: Alii uero & quod ait quid de¬
tineat scitis & mysterium operari iniqui¬
tatis. nonputant dictum nisi demalis &fic¬
tis qui sunt in ecclesia : donet ꝑueniant

Expanded text:
dixit: Iam enim mysterium iniquitatis opedixit: Iam enim mysterium iniquitatis operatur, Neronem uoluerit intellegi, cuius iam facta uelut Antichristi uidebantur. Unde nonnulli ipsum resurrecturum et futurum Antichristum suspicantur; alii uero nec occisum putant, sed subtractum potius, ut putaretur occisus, et uiuum occultari in uigore ipsius aetatis, in qua fuit, cum crederetur exstinctus, donec suo tempore reueletur et restituatur in regnum. Sed multum mihi mira est haec opinantium tanta praesumtio. Illud tamen, quod ait apostolus: Tantum qui modo tenet teneat, donec de medio fiat, non absurde de ipso Romano imperio creditur dictum, tamquam dictum sit: \'Tantum qui modo imperat imperet, donec de medio fiat\', id est de medio tollatur. Et tunc reuelabitur iniquus, quem significari Antichristum nullus ambigit. Alii uero et quod ait: Quid detineat scitis et mysterium operari iniquitatis non putant dictum nisi de malis et fictis, qui sunt in ecclesia, donec perueniant
Abbreviated transcription (Latin):
uł siquid aliud isto locutionis genere dici
sol&. ⁊ Quod aut̃ ait : & nunc quid detineat
scitis id est quid sit inmora: quȩ causa sit
dilationis eius. ut reuel& in suo tempore
scitis: quõ scire illos ait aꝑte hoc dicere
noluit. Et ideo nos qui nescimus quod il¬
li sciebant ꝑuenire cum labore. adid quod
sensit apostolus cupimus. nec ualemus: prę¬
sertim quia &illec quȩ addidit. hunc sen¬
sum faciunt obscuriorem.: Nam quid est.
iam enim mysterium iniquitatis operat᷑
tantum qui modo ten& teneat. donec deme¬
dio fiat & tunc reuelabitur iniquus: ego
prorsus quid dixerit: me fate or ignorare:
suspiciones tamen hominum : quas uel audi¬
re uł legere potui nonta cebo: Quid am pu¬
tant hoc de inperio dictum fuisse romano
& ꝓpterea paulum apostolum non id aꝑte
scribere uoluisse: ne calumniam uidelic&
in currer& quod romano imperio male obta¬
uerit: cum speraretur a&ernum: ut hoc quod

Expanded text:
uel si quid aliud isto locutionis genere dici uel si quid aliud isto locutionis genere dici solet. Quod autem ait: Et nunc quid detineat scitis, id est, quid sit in mora, quae causa sit dilationis eius, ut reueletur in suo tempore, scitis: quoniam scire illos dixit, aperte hoc dicere noluit. Et ideo nos, qui nescimus quod illi sciebant, peruenire cum labore ad id, quod sensit apostolus, cupimus nec ualemus; praesertim quia et illa, quae addidit, hunc sensum faciunt obscuriorem. Nam quid est: Iam enim mysterium iniquitatis operatur. Tantum qui modo tenet teneat, donec de medio fiat; et tunc reuelabitur iniquus? Ego prorsus quid dixerit me fateor ignorare. Suspiciones tamen hominum, quas uel audire uel legere potui, non tacebo. Quidam putant hoc de imperio dictum fuisse Romano. et propterea Paulum apostolum non id aperte scribere uoluisse. ne calumniam uidelicet incurreret, quod Romano imperio male optauerit, cum speraretur aeternum; ut hoc quod
Abbreviated transcription (Latin):
rationem erroris. ut credant mendatio:
& iudicentur omnes qui non crediderunt
ueritati . sed consenserunt iniquitati
Nulli dubium est de anti christo ista dixis¬
se: diemque iudicii. hunc enim apellat
diem dñi. nones se uenturum : nisi ille pri¬
oruenerit : quem refugam uocat. utique
adnõ dõ:i Quod side omnibus impiis meri¬
to dici potest: quanto magis deisto: Sed in
quo templodĩ sit sessurus incertum est.
utrum in illa ru ina templi quod asalamo¬
ne rege constructum est: anuero in ecclesia.
non enim templum alicuius idoli aut dȩ mo¬
nis templum dĩ apostolus dicer& Vnde
non nulli. non ipsum principem. sed uniuer¬
sum quodam modo corpus eius. idest ad eũ
ꝑtinentem hominum multitu dinem: si¬
mul cum ipso suo principe: hoc loco intellegi
anti christum uolunt: recti usque putant.¬
&iam latine dicisicut ingreco est: non in
templo dĩ sed intemplum dĩ sed eat : tamqũa
ipse sit templum dĩ quod est ecclesia : Sicut
dicimus sed & in amicum: id est uł ut amicus:

Expanded text:
erroris, ut credant mendacio et iudicentur omnes, qui non crediderunt ueritati, sed consenserunt iniquitati. Nulli dubium est eum de Antichristo ista dixisse, diemque iudicii hunc enim appellat diem Domini non esse uenturum, nisi ille prior uenerit, quem refugam uocat, utique a Domino Deo. Quod si de omnibus inpiis merito dici potest, quanto magis de isto! Sed in quo templo Dei sit sessurus, incertum est; utrum in illa ruina templi, quod a Salomone rege constructum est, an uero in ecclesia. Non enim templum alicuius idoli aut daemonis templum Dei apostolus diceret. Unde nonnulli non ipsum principem, sed uniuersum quodam modo corpus eius, id est ad eum pertinentem hominum . multitudinem, simul cum ipso suo principe hoc loco intellegi Antichristum uolunt; rectiusque putant etiam Latine dici, sicut in Graeco est, non in templo Dei, sed in templum Dei sedeat, tamquam ipse sit templum Dei, quod est ecclesia; sicut dicimus; \'Sedet in amicum\', id est uelut amicus,
Abbreviated transcription (Latin):
dñs iħs interfici& sp̃ũ oris sui & euacu¬
abit in luminatione presentȩ suȩ: eum:
cuius est prȩsentia secundum operatio¬
nem satanȩ in omni uirtute . & signis & ꝓ¬
diguis mendacii: & in omni seductione
ini quitatis. his qui pereunt: peo quod di

Expanded text:
nus Iesus, interficiet spiritu oris sui, et euacuabit inluminatione praesentiae suae eum, cuius est praesentia secundum operationem satanae in omni uirtute et signis et prodigiis mendacii et in omni seductione in
Abbreviated transcription (Latin):
PECOLAMUS ETIAM HOC LOCO ILLUD.
quod deromuli credita diuinitate : tullius
ammiratur: uerba eius ut scripta sunt inse¬
ram.: Magis est inquit in romulo ammiran¬
dum: quod cȩ teri quidii ex hominibus factieẽ
dicuntur : minus eruditis hominum sęculis
fuerunt: ut fingendi procliuis eẽt ratio.
cum imperiti facile ad credendum impelle¬
⁊ Romuli autem aetatẽ : minus
his sex̾centis annis. ĩam inueteratis litteris
atq doc trinis: omniumq illo antiquo ex in¬
culta hominum uita. errore sublato. fiusse
cernimus.. Et paulo post decodem romulo ita
loquitur: quod ad hunc ꝑtinet sensum. Ex
quo intellegi potest inquit: ꝑmultis annis ante.
homerum fuisse quam romulum: utiam doc¬
tis hominibus. ac temporibus ipsis eruditis.
ad fingendum uix quicquam esset loci
Antiquitas enim recepit fabulas fictas
etiam nonnumquam in condite. Haec
ȩtas aut̃ : iam exculta : prȩsestim elu̾dens om¬
ne quod fieri non potest: respuit. Vnusenu

Expanded text:
ecolamus etiam hoc loco illud quod de Romuli credita diuinitate Tullius admiratur. uerba eius ut scripta sunt inseram. "magis est" inquit "in Romulo admirandum, quod ceteri, qui dei ex hominibus facti esse dicuntur, minus eruditis hominum saeculis fuerunt, ut fingendi procliuis esset ratio, cum imperiti facile ad credendum impelle Romuli autem aetatem minus his sescentis annis iam inueteratis litteris atque doctrinis omnique illo antiquo ex inculta hominum uita errore sublato fuisse cernimus." et paulo post de eodem Romulo ita loquitur, quod ad hunc pertinet sensum: "ex quo intellegi potest" inquit "permultis annis ante Homerum fuisse quam Romulum, ut iam doctis hominibus ac temporibus ipsis eruditis ad fingendum uix quicquam esset loci. antiquitas enim recepit fabulas fictas etiam nonnumquam incondite; haec aetas autem iam exculta praesertim eludens omne, quod fieri non potest, respuit." unus e nu
Abbreviated transcription (Latin):
ludendum ei. ut in co ipso quod eum fuixit. lic&
per suam bonitatem bonumiam persuam prae¬
scientiam praeparasse intellegatur. quomodo
illo uteretur & malo: Neq: enim ds̃ ullũ¬
Neq enim ds̃ ullũ
nondico angelorum seduel hominum crearet.
quem malum futurum esse praesciss& : nisi pari¬
ter nosset. quibus eos bonorum usibus commo¬
daret . atq: ita ordinem scłorum . tam quam
pul cherrimum carmen & quibusdam quasian

Expanded text:
ludendum ei, ut in eo ipso quod eum finxit, licet ludendum ei, ut in eo ipso quod eum finxit, licet per suam bonitatem bonum, iam per suam praescientiam praeparasse intellegatur quo modo illo uteretur et malo. CAPUT XVIII. De puNeque enim Deus ullum, non dico angelorum, sed uel hominum crearet, quem malum futurum esse praescisset, nisi pariter nosset quibus eos bonorum usibus commodaret adque ita ordinem saeculorum tamquam pulcherrimum carmen etiam ex quibusdam quasi an
Abbreviated transcription (Latin):
hoc est in itium figmenti dñi : quia sine dubio
ubi esset uitium malitiae. natura nonuitiata
praecessit : Uitium autem ita contranaturam:
est. ut non possit nisinocere naturae: Nonita¬
q esset uitium recedere ado. nisi naturae cuius
id uitium est. potius competeret essecum dõ :
Qua propter &iam uoluntas mala grande testi
monium est naturae bonae.: Sed ds̃ sicut natu¬
rarum bonarum optimus creator est. ita mala¬
rum uoluntatum iustissimus ordinator. ut
cum illȩ male utuntur naturis bonis. ipse &i¬
am beneutatur uoluntatibus malis., Itaq fecit
utdiabolus institutione illius bonus. uolunta¬
tesua malus. in inferioribus ordinatus. in lude¬
retur ab angelis eus. ĩdest ut prosint temptati¬
ones eius scis. quibus eas obesse desiderat:
Et quõ ds̃ cum eum conderet. futurae malignitatis
eius nonerat utiq ignarus. & praeuidebat quae
bona demalo eius esset ipse facturus. Propter¬
ea psalmus ait. Draco iste quem finxisti ad in¬

Expanded text:
Hoc est initium figmenti Domini : quia sine dubio ubi esset vitium malitiae, natura non vitiata praecessit. Vitium autem ita contra naturam est, ut non possit nisi nocere naturae. Non itaque esset vitium recedere a Deo, nisi naturae, cujus id vitium est, potius competeret esse cum Deo. Quapropter etiam voluntas mala grande testimonium est naturae bonae. Sed Deus sicut naturarum bonarum optimus creator est, ita malarum uoluntatum iustissimus ordinator, ut, cum illae male utuntur naturis bonis, ipse bene utatur etiam uoluntatibus malis. Itaque fecit, ut diabolus institutione illius bonus, uoluntate sua malus, in inferioribus ordinatus inluderetur ab angelis eius, id est, ut prosint tentationes eius sanctis, quibus eas obesse desiderat. Et quoniam Deus, cum eum conderet, futurae malignitatis eius non erat utique ignarus et praeuidebat quae bona de malo eius esset ipse facturus: propterea psalmus ait: Draco hic, quem finxisti ad in
Abbreviated transcription (Latin):
la erant opera huius. fratris uero eius
bona : Contristatus est cain ualde: et
concidit facies eius Sic enim scriptũ
est. ftdixit dñs ad cam. Quare tris¬
tis factus es: & quare concidit facies tua.
Nonne sirecte offeras. recte autem ñ

Expanded text:
la erant opera huius, fratris uero eius la erant opera huius, fratris uero eius bona, contristatus est Cain ualde et concidit facies eius. sic enim scriptum est: et dixit dominus ad Cain: quare tristis factus ea et quare concidit facies tua? nonne si recte offeras, recte autem n
Abbreviated transcription (Latin):
quod habitat in membris nr̃is quae poti¬
us iam poena peccati est: sicut aposto¬
lus p̃cepit. non regnat in nr̃o mortali
corpore adoboediendum desiderus eiꝰ:
nec ei membra nostra uelut iniquitatis
arma ex hibemus : conuertitur ad men¬
tem non sibi admala dõ regente consen¬
tientem : eteam regente tranquillius nunc
habebit : post ea sanitate perfecta at¬
q. in mortalitate percepta homo sine
ullo peccato in aeterna pace regnabit:¬
Sed hoc ipsum quod sicut potuimus ex¬
posuimus: Cumds̃ locutus ess& ad ca¬
in eomore quo cum primis homini¬
bus percreaturam sub iectam. uelut eo¬
rum socius forma congrua loquebat᷑.
quid ei profuit: Nonne conceptum
scelus innecando fratre etiam post uer¬
bum diuinae ammonitionis impleuit.
Nam cum sacrificia dis creuiss& ambo¬
rum: in illius respiciens. huius dispici¬
ens: quod non dubitandum est potu
isse cognosci signo aliquo attestante
iusibili: Et hoc ideo fecisse ds̃ quia ma¬

Expanded text:
quod habitat in membris nostris, quae potiquod habitat in membris nostris, quae potius iam poena peccati est, sicut apostolus praecipit, non regnat in nostro mortali corpore ad oboediendum desideriis eius nec ei membra nostra uelut iniquitatis arma exhibemus, conuertitur ad mentem non sibi ad mala, Deo regente, consentientem et eam regentem tranquillius nunc habebit, postea sanitate perfecta adque inmortalitate percepta homo sine ullo peccato in aeterna pace regnabitSed hoc ipsum, quod sicut potuimus exposuimus, cum Deus locutus esset ad Cain eo more, quo cum primis hominibus per creaturam subiectam uelut eorum socius forma congrua loquebatur, quid ei profuit? Nonne conceptum scelus in necando fratre etiam post uerbum diuinae admonitionis ao inpleuit? Nam cum sacrificia discreuisset amborum, in illius respiciens, huius despicieisse cognosci signo aliquo attestante uisibili — et hoc ideo fecisset deus, quia ma
Abbreviated transcription (Latin):
illi fuerant relaxata: quõ debitum dena¬
riorum centum conseruo suo non relaxa¬
uit.: Qua similitudine proposita dñsihs̃
ad iecit atq ait: Sic & uobis faci& pater
uester caelestis: si non dimi seritis unus¬
quisq fratri suo decordibus uestris: hoc
modo curantur ciues ciuitatis dĩ: in hac
terra peregrinantes: et paci supernae pa¬
triae suspirantes. Sp̃s autem scs̃ ope¬
ratur intrinsecus: utualeat aliquid me¬
dicina quae ad hibetur extrinsecus.
Alio quin etiam sids̃ ipse utens creatu¬
ra sibi subdita in aliqua specie humana.
sensus alloquatur humanos: siue istos
corporis siue illos quos istis simillimos
habemus in somnis: nec interiore gratia
mentem regat atq agat: Nihil prodest
homini omnis predicatio ueritatis: Fa¬
cit autem hoc ds̃: auasis misericordiae
irae uasa discernens: dis pensatione qua
ipse nouit multum occulta sed tamen
iusta Ipso quippe ad iuuante mirabi¬
libus et latentibus modis: cum peccatum

Expanded text:
illi fuerant relaxata, quoniam debitum denailli fuerant relaxata, quoniam debitum denariorum centum conseruo suo non relaxauit; qua similitudine proposita Dominus Iesus adiecit adque ait: Sic et uobis faciet Pater uester caelestis. si non dimiseritis unusquisque fratri suo de cordibus uestris. Hoc modo curantur ciues ciuitatis Dei in hac terra peregrinantes et paci supernae patriae suspirantes. Spiritus autem sanctus operatur intrinsecus, ut ualeat aliquid medicina, quae adhibetur extrinsecus. Alioquin etiamsi Deus ipse utens creatura sibi subdita in aliqua specie humana sensus adloquatur humanos, siue istos corporis siue illos, quos istis simillimos habemus in somnis, nec interiore gratia mentem regat adque agat, nihil prodest homini omnis praedicatio ueritatis. Facit autem hoc Deus a uasis misericordiae irae uasa discernens, dispensatione qua ipse nouit multum occulta, sed tamen iusta. Ipso quippe adiuuante mirabilibus et latentibus modis, cum peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
tium Propter quoddicitur proficientib
bonis: etex fide in hac peregrinatione ui¬
uentibus.: Inuicem onera ur̃a portate:
& sic ad implebitis legem xp̃i. Item alibi
dicitur.
Corripite inquietos. consolami¬
ni pusillanimes: suscipite infirmos. patien¬
tes estote adomnes. : Uidete nequis ma¬
lum promalo alicui reddat. Item alio
loco. si preocupatus fuerit homo in aliquo
delicto. uos qui spiritales estis instruite
huius modi in spũ mansue tudinis. inten¬
denste ipsũneectu tempteris. Et alibi.
sol non occidat super iracundiam uram̃
Etin euangelio. si peccauerit inte frater
tuus. corripe eum interte etipsum so¬
lum Item depeccatis in quibus multorũ
cauetur offensio: Apostolus dicit Pec¬
cantes coram omnibus argue utreteri ti¬
morem habeant: Propter hoc & deuenia
inuicem danda multa prȩcipiuntur: et
magna cura: propter tenendam pacem:
sine qua nemõ poterit uidere dm̃ : Vbi &¬
ille terror quando uibetur seruus decẽ
milium talentorum reddere debita: quȩ

Expanded text:
tium; propter quod dicitur proficientibus bonis et ex fide in hac peregrinatione uiuentibus: In uicem onera uestra portate, et sic adinplebitis legem Christi; item alibi dicitur: Corripite inquietos, consolamini pusillanimes, suscipite infirmos, patientes estote ad omnes; uidete ne quis malum pro malo alicui reddat; item alio loco: Si praeoccupatus fuerit homo in aliquo delicto, nos, qui spiritales estis, instruite huius modi in spdens te ipsum, ne et tu tenteris . Et alibi: Sol non occidat super iracundiam vestram . Et in Evangelio: Si peccaverit in te frater tuus, corripe eum inter te et ipsum solum . Item de peccatis, in quibus multorum cavetur offensio, Apostolus dicit: Peccantes coram omnibus argue, ut et caeteri timorem habeant . Propter hoc in uicem danda multa praecipiuntur et magna cura propter tenendam pacem, sine qua nemo poterit uidere Deum; ubi ille terror, quando iubetur seruus decem milium talentorum reddere debita, quae
Abbreviated transcription (Latin):
in ipsis uel exipsis tormentis plerum que
moriuntur: Quod aliquando &ipsi qui argu¬
unt. humanȩ societati fortasse necrimina
inpunita sint prodesse cupientes. & mentienti¬
b testib: reoque ipso contra tormenta du¬
rante inmaniter nec fatente. probare quod
obiciunt non ualentes. quamuis uera obie¬
cerint auidice nesciente damnantur: Haec
tot & tanta mala non deputat esse peccata:
Nonenim hȩc facit sapiens iudex nocendi
uoluntate sed necessitate nesciendi. &ta.¬
men quia cogit humana societas. neressita¬
te &iam iudicandi: Hȩc est ergo quam di¬
cimus miseria: Certe hominis. & si non ma¬
litia sapientis. Anuero necessitate nescien

Expanded text:
in ipsis uel ex ipsis tormentis plerumque in ipsis uel ex ipsis tormentis plerumque moriuntur; quod aliquando et ipsi, qui arguunt, humanae societati fortasse, ne crimina inpunita sint, prodesse cupientes et mentientibus testibus reoque ipso contra tormenta durante inmaniter nec fatente probare quod obiciunt non ualentes, quamuis uera obiecerint, a iudice nesciente damnantur. Haec tot et tanta mala non deputat esse peccata; non enim haec facit sapiens iudex nocendi uoluntate, sed necessitate nesciendi, et tamen, quia cogit humana societas, necessitate etiam iudicandi. Haec est ergo quam dicimus miseria certe hominis, etsi non malitia sapientis. An uero necessitate nescien