comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pus dñi suꝑ calicẽ. deuide sanguinẽ. Itaq deposito eali¬
ce suꝑ corporale ñ eooꝑto. u̾tat se ad dectrum cornu alta¬
ris. & posita ibi patena cum hostiis. sumat hostrã de uas¬
cło. p̃parato .iͥ. & aꝑto adiacono qm̃ponat suꝑ patenã
&eunam uł plures uͥ nece̾e fuit ex illis q̃ ibi sunt. recon¬
dant in illo uascto. hoc. aut̃ fiat tm̃ dñicis dieb. ⁊ in
cena dñi uascłm aut illud suꝑ altare dimittat᷑
usq pꝰ muissam. Qͦ fc̃o sac̃dos c̃munitet ai aconẽ. &
fubdiaconẽ de t̾cia parte. de uide de aliis hostuis cet̾os qͥ com¬
nuncaturi st̃. ꝓuideat aũt qnͣtũ potu̾it ne aliqͣ pars do¬
minici corporis remaneat. Diaconꝰ uͦ accedens. ad cõmuni¬
onẽ. ñ oscłans manũ sacerdotis subleuet albam ab ant̾iori
parte. flectens genua uixta altare. & resupinato capite
qm fecerit. sumens. fistulam si cunc necessaria ẽ. eat ad

Expanded text:
pus Domini super calicem, deinde sanguinem. Itaque, deposito calipus Domini super calicem, deinde sanguinem. Itaque, deposito calice super corporale non cooperto, vertat se ad dextrum cornu altaris, et, posita ibi patena cum hostiis, sumat hostiam de vasculo praeparato a diacono, quam ponat super patenam: et unam vel plures, ubi necesse fuerit, ex illis quae ibi sunt recondat in illo vasculo. Hoc autem fiat tantum Dominicis diebus, et in Coena Domini. Vasculum autem illud super altare dimittatur usque post missam. Quo facto, sacerdos communicet diaconum et subdiaconum de tertia parte. Deinde de aliis hostiis caeteros qui communicaturi sunt. Provideat autem quantum poterit, ne aliqua pars Dominici corporis remaneat. Diaconus vero accedens ad communionem, non osculans manum sacerdotis, sublevet albam ab anteriori parte, flectens genua juxta altare, et resupinato capite stquam fecerit sumens fistulam, si tunc necessaria est, eat ad
Abbreviated transcription (Latin):
catum. Quo recondito. reu̾tat᷑ pꝰ diaconũ. Sacerdos aut̃ ac¬
cipiens patenam: ponar eam sub corpora li. Qd̃ sitał missa
fũt in qua conuentꝰ uadit ad pacẽ. ponat eã suꝑ corpora
indext̾a parte calicis. & dicendo ꝑ eũdem dñm nr̃m. fran¬
gat corpꝰ dñi suꝑ calicem intres partes. & dicbo ꝑ om̃ia
scła scłoꝵ. faciat ad par dñi intͣ calicẽ unã cruc̃e. Ali¬
am: ad sic semꝑͥ c̾tiam ad uobiscum. Et pꝰqmͣ t̾ dix̾it
agnꝰ cĩ. & dimisi̾t in calicem. illã parcẽ dñici corꝑis
qmͣ tenet indert̾a manu dicens. hec sacroscã cõmixtio.
cotã orõnem sub silentio. diu̾tat os suũ addiaconũ os¬
cłans illum. adiaconꝰ subcliaconẽ. sͥ inuic̃e supplicando.
&e subliaconꝰ simiłr alium. si pacẽ quesierit eundo ad gͣ¬
dum. Sacͥdos aut̃ data pace diacono. eam partẽ hostie
de qͣ ministͥ cõmuni candi sunt: suꝑ patenã ponat. qͣ posi

Expanded text:
catum. Quo recondito, revertatur post diaconum. Sacerdos autem accatum. Quo recondito, revertatur post diaconum. Sacerdos autem accipiens patenam ponat eam sub corporali. Quod si talis missa fuerit, in qua conventus vadit ad pacem, ponat eam super corporin dextera parte calicis: et dicendo, Per eumdem Dominum nostrum, frangat corpus Domini super calicem in tres partes, et dicto, Per omniaicem unam crucem, aliam ad Sit semper, tertiam ad Vobiscum. Et postquam ter dixerit Agnus Dei, et dimiserit in calicem illam partem Dominici corporis quam tenet in dextera manu dicens Haec sacrosancta commistio, totam orationem sub silentio: divertat os suum ad diaconum osculans illum, et diaconus subdiaconum sibi invicem supplicando, et subdiaconus similiter alium, si pacem quaesierit eundo ad gradum. Sacerdos autem, data pace diacono, eam partem hostiae de qua ministri communicandi sunt, super patenam ponat: qua posit
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdos tres cruces fec̾it suꝑ calicem discooꝑtũ diceis.
ꝑ ip̃m. oecum ip̃o. & in ip̃o. & quartã ante horam ip̃ius
calicis: dum dix̾it ẽ cͥ dõ. Cum aut̃ dix̾it. om̃is honor
& gła. teneat utͣq manu corpꝰ dñi suꝑ calicem. Q inci¬
calicem ip̃e &ediaconꝰ parũ. usq pꝰ dictum oremꝰ. Tunc
deponat᷑. & it̾um cooꝑi at᷑. ab utroq hinc &e uide. Q sic
diaconꝰ incliians ante aram. recedat uͥstabat. Et cũ
sacͥ̾dos dix̾it. panem nr̃m cotidianũ. Accedens subdi¬
aconus ad diaconũ offerat ei patenã discooꝑtam.
oscłans ei manum. Postea sece dat paululum uersus
parietẽ. in dext̾a parte. Diaconꝰ aut̃ accepta patena
offerat eã sac̾doti. s pꝰ libanos a malo: oscłans ei¬
manum. Qua oblata. ueniat in locũ uͥstetit ance p̃fationẽ. ⁊ ed¬
dens offertouũ subdi acono. Subdiaconꝰ uͦ recondat illud pli¬

Expanded text:
sacerdos tres cruces fecerit super calicem discoopertum dicens, sacerdos tres cruces fecerit super calicem discoopertum dicens, Per ipsum, et cum ipso, et in ipso: et quartam ante oram ipsius calicis dum dixerit, Est tibi Deo. Cum autem dixerit, Omnis honor et gloria, teneat utraque manu corpus Domini super calicem. Quo incicalicem ipse et diaconus parum usque post dictum, Oremus: tunc deponatur et iterum cooperiatur ab utroque hinc et inde. Et sic diaconus inclinans ante aram, recedat ubi stabat. Et cum sacerdos dixerit, Panem nostrum quotidianum, accedens subdiaconus ad diaconum offerat ei patenam discoopertam osculans ei manum. Postea secedat paululum versus parietem in dextera parte. Diaconus autem, accepta patena, offerat eam sacerdoti post Sed libera nos a malo, osculans eimanum. Qua oblata, veniat in locum, ubi stetit ante Praefationem, reddens Offertorium subdiacono. Subdiaconus vero recondat illud pli
Abbreviated transcription (Latin):
teneat. usqͦ dicat. Hoc ẽ enim corpꝰ meũ. &e tunc remittet
eam uiloco suo. Cum aut̃ dix̾it simili mͦ pꝰea qmͣ cena¬
tumẽ. accipiat calicem stͥngens corporale eũ calice.
int̾ utͣmq manũ. &e sic eleuet eũ paululũ usq ad sig¬
num faciendum. &e tẽ deponat faciene signũ crucis
riam facietis. & tunc dimittat. Incipiens aut̃ supplices
altaris participatione. & tunc erigat se oscłans labisi
altaris añ calicem. signans se pꝰ signatũ corpꝰ &e sangui¬
cas iuuificas. accedat ad dextͥam sac̾dotis. Et oscłans
pꝰ altare cõponat se honeste ad discooꝑiendũ. calicẽ a
dextera parte. dextͣ manu. sac̃dote tam̃ incipiente asi¬
nistra parte. sinistra manu. Porro ip̃e diaconꝰ sinistra
manu posita sub brachio suo ad ꝯstringendam mani¬
cam albe. ne ꝯtingat corporale. supponat digitos dex¬
tere sue digitis sacerdotis ad tenendum calicem. dun

Expanded text:
teneat usquequo dicat, Hoc est enim corpus meum: et tunc remittet teneat usquequo dicat, Hoc est enim corpus meum: et tunc remittet eam in loco suo. Cum autem dixerit, Simili modo postquam coenatum est, accipiat calicem stringens corporale cum calice inter utramque manum, et sic elevet eum paululum usque ad signum faciendum, et tunc deponat faciens signum crucis riam facietis: et tunc dimittat. Incipiens autem, Supplicealtaris participatione: et tunc erigat se osculans labium altaris ante calicem signans se, post signatum corpus et sangui Sanctificas, accedat ad dexteram sacerdotis. Et osculans prius altare, componat se honeste ad discooperiendum calicem a dextera parte, dextera manu, sacerdote tamen incipiente a sinistra parte, sinistra manu. Porro ipse diaconus sinistra manu posita sub brachio suo ad constringendam manicam albae ne contingat corporale, supponat digitos dexterae suae digitis Sacerdotis ad tenendum calicem dum
Abbreviated transcription (Latin):
hostiam &e calicem. uł qñ se signau̾it. Ut aut̃ finierit secre¬
supplicans ad altare. &stet habens faciẽ ad sac̾dotem
usq ad pat̾ nr̃. Subdiaconꝰ eadem hora accipiat pare¬
nam offertorio cooꝑtam: ueniat pꝰ di aconẽ supplicans.
cc altare. Deinde engens se supponat sinistrã manũ bra¬
chio dextro. ut leuiꝰ ferat ip̃am patenã. Qui subdiaconꝰ
signet se ad sc̃s oc̃s: de ip̃a patena. Di aconꝰ simili. signet
se. manens curuus dum ip̃e dix̾it. Sc̃s sc̃s sc̃s. bre
mox incipiat te gͥ clem̃tissime pat̾. usqͦ dicat uti ac¬
cepta habeas. & cunc se erigat ꝑcurrens canonem
sicut habet᷑ inlibro. Qui cum ꝑuen̾it adqͥpͥdie qmͣ
pateret᷑. sumat hostiam: & eleu.us añ calicem pau¬
lo altiꝰ int̾ illos digitos quos ad hoc ꝯseruauit bene¬
clicat eam. Siuͦ plubes fui̾t . ñ deponens ip̃am qmͣ
tenet. simul om̃s beneclieat. & it̾um utq manu eam

Expanded text:
hostiam et calicem vel quando se signaverit. Ut autem finierit Secrehostiam et calicem vel quando se signaverit. Ut autem finierit Secreum sacerdotem supplicans ad altare, et stet habens faciem ad sacerdotem usque ad Pater noster. Subdiaconus eadem hora accipiat patenam offertorio coopertam, et veniat post diaconum supplicans circa altare. Deinde erigens se, supponat sinistram manum brachio dextro, ut levius ferat ipsam patenam. Qui subdiaconus signet se ad Sanctus de ipsa patena. Diaconus similiter signet se, manens curvus dum ipse dixerit Sanctus, smox incipiat Te igitur clementissime Pater usquequo dicat, Uti accepta habeas: et tunc se erigat percurrens Canonem sicut habetur in libro. Qui cum pervenerit ad Qui pridie quam pateretur, sumat hostiam, et elevans ante calicem paulo altius inter alios digitos quos ad hoc conservavit benedicat eam. Si vero plures fuerint, non deponens ipsam quam tenet simul omnes benedicat, et iterum utraque manu eam
Abbreviated transcription (Latin):
Diaconꝰ aũt̃ churificet pꝰdexceram partẽ ip̃uꝰ altaris bis de¬
foris. Deinde eleuans manũ. churificet bis crucem & inde
tͣnsiens ꝑretro altare. ad sinistmͣ partẽ: thurificet eã. simiłr
ce cruoem. Deinde redo at churibulũ subcliacono. qͥ ponat illt
nͥ ponisolet. Ip̃e retro redeat subgͣdu altaris indextem par¬
ei deorsum medium casule. Deiude supplicans ei. lecedat
sac̾dos dicto orate fr̃s medioe̾ter ut possit auclixit reducas
uuultum ad altare eadẽ parte qua seu̾tit ad chorũ: Posteatͣ¬
hat se ad librũ q ẽ insinstio cornudicens. sub suentio. Ore¬
inꝰ io pͥmim secretam. & ad scd̾am si una uł plares secunt᷑
cliacono ce subrliacono aqmͣ ad lauandum manꝰ suas. Sac̾dos
uͦ ꝓuideat nedisuingat illos digitos quib debet tctare cor¬
pus dñi. pꝰqmͣ eos aqua ablu̾it. nͥ dum fec̾it cruces suꝑ

Expanded text:
Diaconus autem thurificet prius dexteram partem ipsius altaris bis deDiaconus autem thurificet prius dexteram partem ipsius altaris bis deforis; deinde elevans manum thurificet bis crucem, et inde transiens per retro altare ad sinistram partem thurificet eam, similiter et crucem. Deinde reddat thuribulum subdiacono qui ponat illud ubi poni solet. Ipse autem retro redeat sub gradu altaris in dextra parei deorsum medium casulae. Deinde supplicans ei secedat saeculorum. Qui sacerdos dicto Orate, fratres, mediocriter, ut possit audiri, reducat vultum ad altare eadem parte qua se vertit ad chorum. Postea trahat se ad librum qui est in sinistro cornu dicens sub silentio Oremus, ad primam Secra tam et ad secundam si una vel plures sequuntur. diacono et subdiacono aquam ad lavandum manus suas. Sacerdos vero provideat ne disjungat illos digitos quibus debet tractare corpus Domini, postquam eos aqua abluerit, nisi dum fecerit cruces super
Abbreviated transcription (Latin):
tis. & panem aũcalicem. reuoluens suꝑ eum corporale. Qͦs si
plures hostie fu̾i̾nt. unam separatun. alias insimul muttat.
Reinde reportet patenam &e offercoriũ suꝑ minst̾ium. Int̾im
dum ħ agunt᷑ a sacdote & di acono: unꝰ inuustroꝵ cuiꝰ officiũ
ẽ. teneat thuribłm añ abb̃em. uł añ sac̃dotem si abbas de ẽ.
subcliacono incensum tenente. sosito itaq incenso inthuri¬
bulo. qͥthuribulum tenet offerat illud sac̃doti. oscłans ei
manum. Qd̃ sac̾dos accipiens: thurificet calicem isto mͦ. Se¬
mel uoluat illud eurra calicem. semel thurificet dertͥam par¬
tem altaris desuꝑ. semel &e sinistram. se melqͦ ant̾iorem.
Ad̾ dum fecit dia conꝰ ponat manũ suam sub ascella ip̃iꝰ te¬
nens ei casulam. ut erpeditiꝰ possit agͥe. Qͦ facto reddat chui¬
ribulum diacono. De inde ablutis digitis aqͣ sͥ a subdiacono
de ampuladata. & inpelu ad hoc p̃parata recepta: &et̾sis
adlinteũ ad hoc deputatũ. incuriuis añ altare faciat oronẽ.

Expanded text:
tis, et panem ante calicem, revolvens super eum corporale. Quod si plures hostiae fuerint, unam separatim, alias insimul mittat: deinde reportet patenam et offertorium super ministerium. Interim dum haec aguntur a sacerdote et diacono, unus ministrorum cujus officium est, teneat thuribulum ante abbatem vel ante sacerdotem si abbas deest, subdiacono incensum tenente. Posito itaque incenso in thuribulo, qui thuribulum tenet offerat illud sacerdoti osculans ei manum. Quod sacerdos accipiens, thurificet calicem isto modo. Semel volvat illud circa calicem, semel thurificet dexteram partem altaris desuper, semel et sinistram, semel quoque anteriorem. Quod dum fecerit, diaconus ponat manum suam sub asella ipsius tenens ei casulam ut expeditius possit agere. Quo facto, reddat thuribulum diacono. Deinde ablutis digitis aqua, sibi a subdiacono de ampulla data, et in pelvi ad hoc praeparata recepta, et tersis ad linteum ad hoc deputatum, incurvus ante altare faciat orationem.
Abbreviated transcription (Latin):
caristia cũ se erex̾int inclinent. &e sicꝑ retͦ sac̃dotẽ accedat
ad calicem. uͥ it̾m inclinantes hauriant. cerursuos ineli¬
nent. Reg̾olientib ab altari.: sacͥsta stans incapite sinistͥ
chori nouitioꝵ uiuũ ꝓpuet. inclin᷑us singłis. sic̃ ce ip̃i

Expanded text:
charistia, cum se erexerint, inclinent, et sic per retro sacerdotem accedant charistia, cum se erexerint, inclinent, et sic per retro sacerdotem accedant ad calicem, ubi iterum inclinantes hauriant, et rursus inclinent. Regredientibus ab altari, sacrista stans in capite sinistri chori novitiorum vinum propinet inclinans singulis, sicut et ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
qͦuiq qͥ pꝰ eũ pͥmꝰ e pacẽ ab eo acceꝑit. Qdata oedat inder¬
trumchoꝵ nouitioꝵ relicto ad gͣdum cui dedit. Qͥx ip̃e u̾se¬
quenti pacẽ dederit. manente ibi similit̾ eui dedit: cedat pꝰ
pͥorem. Etistis int̾im facientib ad inuicẽ ofessionẽ. cet̾i se¬
quant᷑ pordinem eo mͦ qͦ descͥptũ ẽ de pͥmis pacẽ ab inuicẽ
accipientes. ordinatĩ pꝰ pͥorem. se se collocantes bini &e bini
alt̾utrum ꝯficentes uultꝰ suos pꝰꝯfessionẽ ad altare uerten¬
tes: ñ ad sua stalla usq pꝰ ꝑceptã cõmunionẽ reu̾centes. Por¬
ro nouissimꝰ nouicio dabit pacẽ. occrenti sͥ in medio chori. por¬
tabit & conu̾so cũ se ad ostiũ chori ostend̾it. Deinde ordinais
se ultimũ. eũ pen ultimo ꝯfiteat᷑. Be comnunione.¬
Ntim qͥ pͥmist̃ ordine suo accedant ad cõmunionẽ. Ueruentes
uͦ ad gͣdũ altaris ꝓximũ racũbant suꝑarticłos manuũ. As¬
censoq gͣdu. flexoq genu iuxta cornu altaris. & suscepta en¬

Expanded text:
qui post eum primus est pacem ab eo acceperit. Qua data, secedat in dextrum chorum novitiorum, relicto ad gradum cui dedit. Qui et ipse ubi sequenti pacem dederit, manente ibi similiter cui dedit, cedat post priorem. Et istis interim facientibus ad invicem confessionem, caeteri sequantur per ordinem eo modo quo descriptum est de primis, pacem ab invicem accipientes, ordinatim post priorem sese collocantes bini et bini alterutrum confitentes, vultus suos post confessionem ad altare vertentes, nec ad sua stalla usque post perceptam communionem revertentes. Porro novissimus novitio dabit pacem occurrenti sibi in medio chori, qui portabit et converso cum se ad ostium chori ostenderit. Deinde ordinans se ultimus cum penultimo confiteatur. CAPU. Venientes vero ad gradum altaris proximum, incumbant super articulos manuum: ascensoque gradu, flexoque genu juxta cornu altaris et suscepta Eu
Abbreviated transcription (Latin):
tato dicat d̃ns uobeum: & oremꝰ. Deinde siumens librũ po¬
latitulinis ponens inmedio altaris. Et statimpꝰ oremꝰ oꝵ¬
tis manib de offertorio. tenens sinistra manii pedem cali¬
cis dextra aut̃ patenam: offerat sac̾doti sumnil utr ũq
manum eiꝰ semel osełans. sac̃dos simul utrunq assit¬
mens. deponat uixta corporale ad der̾tam parcem. ne¬
liquens ea iacono pparanda. &e pꝰea crahatee pi
sinuistrum cornu altaris. ibidem ꝯsister  dorarecipta

Expanded text:
tato dicat Dominus vobiscum, et Oremus. Deinde sumens librum potato dicat Dominus vobiscum, et Oremus. Deinde sumens librum polatitudinis ponens in medio altaris. Et statim post Oremus, opertis manibus de offertorio tenens sinistra manu pedem calicis, dextra autem patenam offerat sacerdoti simul utrumque, manum ejus semel osculans. Sacerdos simul utrumque assumens, deponat juxta corporale ad dexteram partem, relinquens ea diacono praeparanda, et postea trahat se ad sinistrum cornu altaris, ibidem
Abbreviated transcription (Latin):
hora legendi euugłm. surgant. & sac̾dos redeat addexetrũ
coru altaris supponens misale. Diaconꝰ uͭ ponens textũ
iuꝵ analogium u̾tat ie ad alt̃em humilit̃ pecens bn¬
dictionẽ sub silentio dicens. demno uide Gnctice. siue
ad sac̾dotem si abbas defu̾it. Ad quem sacdos conu̾sus. dicat hãc
bñdictionem. dñs sit incorde &inore tuo. ut digne annuncies
eungłm xͥ. Qua data: reducat uultum suũ ad altare. sic̃ erat pꝰ.
faciem suam ad euugłm. stans cũ tremore. Di aconꝰ uͦ accepta
benedictione: uertat se ad librum. Qui cũ dix̾ic sequentia sc̃ĩ
faciens eo mͦ qͦ subeliaconꝰ. Deinde inclinet se u̾sus orientẽ.
Postea ferat librum aꝑtum sac̾doti. ad oscłandum. often¬
dens ei digico iicium euͣngłii qd legit. quẽ & ip̃e oselet᷑
pꝰ sacdotem. & claulum suꝑ a nalogium sub palla reponat
Sac̾dos uͦ pꝰfincin eungłii resens uultũ ad altare. ibidem

Expanded text:
hora legendi Evangelium surgant, et sacerdos redeat ad dextrum hora legendi Evangelium surgant, et sacerdos redeat ad dextrum cornu altaris superponens Missale. Diaconus vero ponens textum super analogium vertat se ad abbatem, humiliter petens benedictionem sub silentio dicens, Domne jube benedicere, sive ad sacerdotem si abbas defuerit; ad quem sacerdos conversus, dicat hanc benedictionem: Dominus sit in corde et in ore tuo, ut digne annuntiesDominus vobiscum, intermittens ministrare eat post sacerdotem: quod faciem suam ad Evangelium stans cum tremore. Diaconus vero, accepta benedictione, vertat se ad librum. Qui cum dixerit, Sequentia sancfaciens eo modo quo subdiaconus. Deinde inclinet se versus orientem. Postea ferat librum apertum sacerdoti ad osculandum, ostendens ei digito initium Evangelii quod legit: quem et ipsum osculetur post sacerdotem, et clausum super analogium sub palla reponat. Sacerdos vero post finem Evangelii referens vultum ad altare, ibidem
Abbreviated transcription (Latin):
ministndum qd̃ restat. Qꝰ cõpleto. reu̾tant᷑ uͥ pͥꝰ steterant.
ñ tñ inclinantes n ad pͥmam cołłam. Si aut̃ nulla colła
suꝑfu̾t. subliaconꝰ descendat leg̾e epłam. ante gͣdũ prb̃ru
cont̾ medium altaris. u̾sa facie ad ip̃m altare. inclinans
pꝰqmͣ incipiat leg̃e. & pꝰqmͣ leg̾it. Qui si force in ip̃a epła er¬
rau̾it: ꝑlecta epła satisfaciat ibidem. pꝰ tñ posito libro suꝑ
formam. ponens mais aderam sub gͥdu suꝑ albam sine flexi¬
one genuum. tam festis dieb qͣmpͥuatis. Int̾im sac̾dos us¬
q ad eiingłium sedere. & in missali leg̾e pot̃. & diaconꝰ ad
nutum eiꝰ sedere. & intextu leg̾e siuolu̾it. Plecta epła. sub¬
diaconꝰ sede at iuxta diaconẽ. aut eat inchorum cantare
cum aliis sinecẽe fu̾it. Qd̾ si sac̾dos sed̾it & diaconꝰ p̃udẽ¬
cisugłm uolu̾it. suꝑ analogium p̃uideat. Cum autẽ fuit

Expanded text:
ministrandum quod restat. Quo completo, revertantur ubi prius steterant, ministrandum quod restat. Quo completo, revertantur ubi prius steterant, non tamen inclinantes, nisi ad primam Collectam: si autem nulla Collecta superfuerit, subdiaconus descendat legere Epistolam ante gradum presbyterii contra medium altaris, versa facie ad ipsum altare, inclinans priusquam incipiat legere, et postquam legerit. Qui si forte in ipsa Epistola erraverit, perlecta Epistola satisfaciat ibidem: prius tamen posito libro super formam, ponens manus ad terram sub gradu super albam sine flexione genuum, tam festis diebus quam privatis. Interim sacerdos usque ad Evangelium sedere et in Missali legere potest, et diaconus ad nutum ejus sedere, et in textu legere si voluerit. Perlecta Epistola, subdiaconus sedeat juxta diaconum, aut eat in chorum cantare cum aliis si necesse fuerit: quod si sacerdos sederit, et diaconus pranisium voluerit, super analogium praevideat. Cum autem fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
nat corporale suꝑ altare. celinens calicẽ iutꝰ aq̃. minis¬
tret panem suꝑ patenã. ae iuinũ incalice. sub dia cono
ei subministrante. Et notandũ qr siue di aconꝰ siue subliaconꝰ sit
qͥministrat. pͥꝰ uinũ infundat. de uide ampullam. eũ aqͣ s ac̃doti
tradat. qñ eumuid̾it mag̃ expeditũ. & sac̾dos aqmͣ in calicem
fundat. De uide posita patena suꝑ calicẽ. cooꝑtat eam de offer¬
torio. pꝰea descendat sub gͣdu altaris indextra parte. Qd si sa¬
edos dumdiaconꝰ ministrau̾it dixit gła in excelsis dõ. uł
ãns uob̃cum. uit̾mittens ministrare eat pꝰ saẽdotem. Qs
sigła in excelsis dõ dr. dicto illo breuit inclinet. & sic reuer¬
tat᷑ ministrare. Post cd̃ns uob̾cum: trahat ei reu̾ent̃ deor¬
sum mediumcasule. & tunc diu̾tens in locũ suum in clinet
se & subdi aconꝰ pꝰ cum. Qd̃ si restant alie colłe. redeant ad

Expanded text:
nat corporale super altare, et liniens calicem intus aqua, minisnat corporale super altare, et liniens calicem intus aqua, ministret panem super patenam et vinum in calice, subdiacono ei subministrante. Et notandum quia sive diaconus, sive subdiaconus sit qui ministrat, prius vinum infundat, deinde ampullam cum aqua sacerdoti tradat quando eum viderit magis expeditum, et sacerdos aquam in calicem fundat: deinde posita patena super calicem, cooperiat eam de offertorio: postea descendat sub gradu altaris in dextera parte. Quod si sacerdos dum diaconus ministraverit dixerit Gloria in excelsis Deo, vel Dominus vobiscum, intermittens ministrare eat post sacerdotem: quod si Gloria in excelsis Deo dicitur, dicto illo breviter inclinet et sic revertatur ministrare. Post Dominus vobiscum, trahat ei reverenter deorsum medium casulae: et tunc divertens in locum suum inclinet se, et subdiaconus post eum. Quod si restant aliae Collectae, redeant ad
Abbreviated transcription (Latin):
mntłr retͦ ip̃m: & subcliaconꝰ pꝰ diaconẽ. Qua cõpleta eri¬
gant se. Deinde sacerdos oscłato altari signet se. Diaconꝰ uͦ
signans se iclinet. & ꝑgat oscłari sinistrũ cornu altaris
Quo oscłato. inclinet & eat indext̾am partem. stans sub
gradu altaris. paululũ remotꝰ apariete. & subeliaconꝰ retͦ
ip̃m. Sacerdos aut̃ descendens sub gͣdu altaris. inclinet cc̃
medium altaris ad dicendam ꝯfessionẽ. di acono cristente
ad dext̾am. subdiacono ad sinistm. & clicant inuicem ꝯfessi¬
onem. sacͥdote incipiente. Ministri uocent sac̃dotem pr̃em
& sac̾dos eos fr̃s. licet sit ordine uinior. qd̾ alias ñfiat. Qͣ
dicta erigant se: & sic accedat sac̾dos ad librũ qui ẽ suꝑder
trum cornu altaris. em ꝯfessi onem si ea hora cornple
ñ potiu̾nt: dicant pꝰ ea cumeis uacuũ fuit. Diaconꝰ u̾s.
spacium habu̾it anteqr sac̾dos clicat año uobe ⁊. ao¬

Expanded text:
militer retro ipsum, et subdiaconus post diaconum. Qua completa, erimiliter retro ipsum, et subdiaconus post diaconum. Qua completa, erigant se. Deinde sacerdos, osculato altari, signet se. Diaconus vero signans se inclinet, et pergat osculari sinistrum cornu altaris. Quo osculato, inclinet et eat in dexteram partem, stans sub gradu altaris paululum remotus a pariete: et subdiaconus retro ipsum. Sacerdos autem descendens sub gradu altaris inclinet circa medium altaris ad dicendam confessionem, diacono existente ad dexteram, subdiacono ad sinistram, et dicant invicem confessionem, sacerdote incipiente. Ministri vocent sacerdotem patrem, et sacerdos eos fratres, licet sit ordine junior, quod alias non fiat. Qua dicta, erigant se, et sic accedat sacerdos ad librum qui est super dextrum cornu altaris. Quam confessionem si ea hora complere non potuerint, dicant postea cum eis vacuum fuerit. Diaconus vero si spatium habuerit antequam sacerdos
Abbreviated transcription (Latin):
mine suꝑ al ta re si neeee fu̾it pparet. Ait u de seruiat
lacdoti ⁊nincluenda calula ssea infundat ei aqm in
manib. Diaconus uͦ sumat stolam & asꝑgat manꝰ. aqͣdata sͥ
aministro. & subeliaconꝰ simiłr. Qs cergant sacͥdos & diaco¬
nus adt̾soriũ sͥ deputatũ. subdiaconꝰ uͦ ad alt̾um. Et pulsa¬
to signo aministro ereant de uestiario. & ordinent᷑ añ al¬
tałe qͦd ẽ inpͥma statiõe. ħ̃ntes uultũ ad ing̾ssum chori ita
ut subliaconꝰ pͥor sit. & diaconꝰ post̾ior. & sac̾dos nouissimꝰ ⁊
sic maneant usq ad gła pat̾. Et cum inde se mou̾int: meli¬
nent aute ip̃m altare. deinde ingredientes melinent
rursus ad gͣdum prb̃rii. & sic ascendentes. diu̾tat diaco¬
nus ad dext̾am. subeliaconꝰ ad suust᷑m. Sac̾dos uͦ int̾ illos tͣn¬
se at ad altare. Q dum tͣnsit. inclinent ei. Tunc sac̾dos in¬
curuus añ medium altaris: faciat orõnem. & di aconꝰ si¬

Expanded text:
mine super altare si necesse fuerit praeparet. Alter vero deserviat mine super altare si necesse fuerit praeparet. Alter vero deserviat sacerdoti in induenda casula. Postea infundat ei aquam in manibus. Diaconus vero sumat stolam et aspergat manus aqua data sibi a ministro, et subdiaconus similiter. Quas tergant sacerdos et diaconus ad tersorium sibi deputatum: subdiaconus vero ad alterum. Et pulsato signo a ministro exeant de vestiario et ordinentur ante altare quod est in prima statione, habentes vultum ad ingressum chori; ita ut subdiaconus prior sit, et diaconus posterior et sacerdos novissimus, et sic maneant usque ad Gloria Patri. Et cum inde se moverint, inclinent ante ipsum altare. Deinde ingredientes inclinent rursus ad gradum presbyterii, et sic ascendentes, divertat diaconus ad dexteram, et subdiaconus ad sinistram. Sacerdos vero inter illos transeat ad altare, et dum transit inclinent ei. Tunc sacerdos incurvus ante medium altaris faciat orationem, et diaconus si
Abbreviated transcription (Latin):
Igent᷑. Qmꝰ se aecant sac̃dos ⁊ miutri ad missas
aiacono. & lubdiacono. qͦs adiuuent ad induendum p̃¬
t̾ite septimaue ebdomadarii. Quib inclutis. diaconꝰ &
subdiacon̾ cum manipłis eant p̃pare altare. petentes ue¬
niam ad gͣdum altaris. & ponentes textũ suꝑ analogiũ. &
inissale suꝑ altare in dext᷑ cornu. Insinist᷑ uͦ ponant t̾soriũ
sub palla. cui beneclicta suꝑponit᷑. Quatuor enĩ palle abs¬
q sudario suꝑ altare poni debent. pꝰea p̃parent minist̾ium.
qd̾ ẽ iuxta altare. in qͦ ministrat᷑. ponentes caliõ desuꝑ
cum pororalr & offertorio. & sedes inquib sedent sac̾dos
e ip̃i ministri. & piscinã. Ad t̾ciam uͦ ambo maneant in
psbitio cũlaedoce. uͥ eis & sedere ad pͦs liceat. fĩnita .iiͦi.
eoeant & uñꝰ ministroꝵ qͥ aduiuerunt eos ad induen¬
dum. pulset signũ. & accendat dluas candelas q̃ lolent
mrores uxtaaltare. hinc & uide. & absconsam cũ lit¬

Expanded text:
I. Quomodo se agant Sacerdos et Ministri ad missas diacono et subdiacono, quos adjuvent ad induendum praeteritae septimanae hebdomadarii. Quibus indutis, diaconus et subdiaconus cum manipulis eant praeparare altare: petentes veniam ad gradum altaris, et ponentes Textum super analogium, et Missale super altare in dextro cornu. In sinistro vero ponant tersorium sub palla, si benedicta superponitur. Quatuor enim pallae absque sudario super altare poni debent. Postea praeparent ministerium quod est juxta altare in quo ministratur, ponentes calicem desuper cum corporali et offertorio, et sedes in quibus sedent sacerdos et ipsi ministri, et piscinam. Ad Tertiam ambo maneant in presbyterio cum sacerdote ubi eis et sedere ad Psalmos liceat. Finita Tertia exeant, et unus ministrorum qui adjuverunt eos ad induendum pulset sinum, et accendat duas candelas quae solent ardere juxta altare hinc et inde, et absconsam cum lu
Abbreviated transcription (Latin):
missis tͥbi tm̃ uicib sac̃dos oscłet᷑ altare. totiensq tͣhat᷑¬
ei casula. Notaudum uͦ qͦd abbes. monachi x conu̾si: qñ mis¬
las audiunt in eccłiis q̃ ñ sunt de ordine nr̃o sic̃ cet̾i pacẽ¬

Expanded text:
missis tribus tantum vicibus sacerdos osculetur altare, totiesque ei trahatmissis tribus tantum vicibus sacerdos osculetur altare, totiesque ei trahatur casula. Notandum vero quod abbates, monachi et conversi quando missas audiunt in ecclesiis quae non sunt de ordine nostro, sicut caeteri pac
Abbreviated transcription (Latin):
uatas missas: inod̾ent᷑ ita uoces suas tam ip̃i qmͣ auditores
eoꝵ. nealii impeduñtum patiant᷑. Si qͥs u̾ uid̾it c̾sorium
alcari suppositũ. ñ p̃sumat suꝑ illud cantare. nͥ ad nutũ
isliꝰ qͥ ipm t̾sorium ibi posuet. neq faciat apparatũ cir̃itixeal¬
tare inquo debet cantare. pꝰ qmͣ missa gen̾alis incept a fu̾it donꝰ
offe̾nda sit cantata. nͥ ad inifsam matutinalem. qñ sac̾dotes pos¬
ini rantare pꝰ pͥmam. S ac̾dos aut̃ indutꝰ. & asꝑsis digitis aqͣ
sicat confessionẽ ante gͣtum altaris. mediꝰ int̾ adiutores su¬
oꝰ. ita qͦd cłicus sit ad dextͥam. laicꝰ ad sinistram. Q cantai̾it ꝓ
defunctis: pot̃ int̾milcere alias colłas. ꝓ qualiba necessitate.
cet cantare ꝓdefunctis. int̾poni possunt colłe ꝓdefunctis.
Pacem ñ dabit. nͥ forte p̃sentes fu̾int illi misse hospites. itł
fr̃ cõmunicaturꝰ. Decet̾o se agat ut sacͥdos in ꝯuentu. In oĩb

Expanded text:
res eorum, ut alii impedimentum non patiantur. Si quis vero viderit tersorium altari superpositum, non praesumat super illud cantare, nisi ad nutum illius qui ipsum tersorium ibi posuit, neque faciat apparatum circa altare in quo debet cantare, postquam missa generalis incoepta fuerit donec Offerenda sit cantata: nisi ad missam matutinalem quando sacerdotes possunt cantare post Primam. Sacerdos autem indutus et aspersis digitis aqua, dicat confessionem ante gradum altaris, medius inter adjutores suos, ita quod clericus sit ad dexteram, laicus ad sinistram. Qui cantaverit pro defunctis, potest intermiscere alias Collectas pro qualibet necessitate, cet cantare pro defunctis, interponi possunt Collectae pro defunctis. Pacem non dabit, nisi forte praesentes fuerint illi missae hospites vel frater communicaturus. De caetero se agat ut sacerdos in conventu. In omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad uesꝑas. qͥ uoluit. & cui uacium fu̾it. Qͥ quotiens
d̃ubitau̾it ne ab bora p̃occupet᷑ sicantau̾it: in t̾roget sacͥstã
ꝑsignũ. si annu̾it cantet. si contͣdyx̾it cdimittat. Q autẽ
suꝑpiltare ueꝙ pamnẽa uinũ mĩstra t neq sacer doti
oeserrs eeta uͦ pot̃ adimpte. Qd̾si s ac̃dos uł diaconꝰ ut suldi¬
deonus fuit. pot̾ uanẽ ae uinum incalice ministrare. Aea
ẽdoti offeure. Iqiũ cũ ñ ñ sacerdos qͥcantet admisceat. Ait
ut lampadem aecend̾e. srxsbit̾ium pot̾ ascend̾e tam ipe qm̃

Expanded text:
it. Qui quoties dubitaverit ne ab hora praeoccupetur si cantaverit, interroget sacristam per signum; si annuerit, cantet; si contradixerit, dimittat. Qui autem super altare, neque panem et vinum ministrare, neque sacerdoti etera vero potest adimplere. Quod si sacerdos vel diaconus vel subdiaconus fuerit, potest panem et vinum in calice ministrare, atque sacerdoti offerre; aquam tamen non nisi sacerdos qui cantat admisceat. Altevel lampadem accendere. Presbyterium potest ascendere tam
Abbreviated transcription (Latin):
uaqueq eccłia faciat sedm̃ positionẽ ipiꝰ oratorii. fĩ¬
nita antipsa. sae̾dos int̾mictens asꝑsionis offm̃. uer¬
sus ad altare dicat colłam. exaudi nos. in loco qͦ stat.
inem eodem loco usꝙ pꝰ gła pat̾ aspsionem int̾mittat. Qꝑ̃ ae¬
taredeat in locũ suum. & sedeat cũ ministris. Deinde secreta¬
rius portet aqm̃ hospitib &e familie & ponat inde inuas. im
semꝑ aqr̃i acciꝑe solent. deinde inuas conu̾soꝵ. Dieta aut
uii tam domuieis dleb qm̃ sollempnitatib qͥb ñ labora¬
mus om̃i tp̃r. a festis quib laboramꝰ in estate. mox cantor
incipiat introitũ. &̃ pulsante tunc tabula ꝓ mortuo. Si¬
milit faciat pͥuatis dieb inestate nͥ force cał fuit missaq̃¬

Expanded text:
unaquaeque ecclesia faciat secundum positionem ipsius oratorii. Fiunaquaeque ecclesia faciat secundum positionem ipsius oratorii. Finita Antiphona sacerdos intermittens aspersionis officium, versus ad altare dicat Collectam, Exaudi nos, in loco quo stat.in eodem loco usque post Gloria Patri aspersionem intermittat: qua peracta, redeat in locum suum et sedeat cum ministris. Deinde secretarius portet aquam hospitibus et familiae, et ponat inde in vas unde semper aquam accipere solent, deinde in vas conversorum. Dicta autem Tertia tam Dominicis diebus, quam solemnitatibus quibus non laboramus omni tempore et festis quibus laboramus in aestate, mox cantor incipiat Introitum, etiam pulsante tunc tabula pro mortuo. Similiter faciat privatis diebus in aestate, nisi forte talis fuerit missa
Abbreviated transcription (Latin):
dext̾a parte. cͥcumeat illud asꝑgendo. quousq ꝑuentat
in ant̾iorem. uͥ inclinans asꝑgat prb̃ium. huic oeinde.
Int̾im uͦ minister recipiat aqmͣ in quolibre uase de uree¬
olo. inqͦ ẽ aqͣ benedicta. & habens sparsoriũ aliud. claus¬
eoqͥnam. cellariũ. Rediens aut de officinis siquid suꝑ ẽ
ei deip̃a aqua infundat in receptacłm qd̾ ẽ ad introi¬
tum eccłie ad hoc deputatũ. Uas aut̃ qͦd tenet & asꝑso¬
cet̾os accedentes asuꝑiori parte chori int̾ formas. cese¬
dilia. sic̃ ea hora stant in choro. Qͥ reu̾tentes deorsum
ꝑ meclium chorũ. ascendat unꝰquisq ad locũ suum.
ce nouitii qui añ formas ꝯsutunt. asꝑsi aqͣ reu̾tant᷑
ibidem. Qͥ uͦ extͣ chorum. uł inret᷑ chorum fu̾int. tam
monachi qmͣ nouitii. ueniant ꝑ suꝑiorẽ in cħ̾oitum
chori & ꝑmediũ chorum reu̾cantur. De conu̾sis uͦ u

Expanded text:
dextra parte circumeat illud aspergendo quousque perveniat dextra parte circumeat illud aspergendo quousque perveniat in anteriorem: ubi inclinans aspergat presbyterium hinc et inde Interim vero minister recipiat aquam in quolibet vase de urceolo in quo est aqua benedicta, et habens sparsorium aliud clauscoquinam, cellarium. Rediens autem de officinis si quid superest ei de ipsa aqua, infundat in receptaculum quod est ad introitum Ecclesiae ad hoc deputatum. Vas autem quod tenet et aspersocaeteros accedentes a superiori parte chori inter formas et sedilia, sicut ea hora stant in choro. Qui revertentes deorsum per medium chorum ascendat unusquisque ad locum suum: et novitii qui ante formas consistunt aspersi aqua revertentur ibidem. Qui vero extra chorum vel in retro chorum fuerint, tam monachi quam novitii, veniant per superiorem introitum chori, et per medium chorum revertantur. De conversis vero
Abbreviated transcription (Latin):
p̃parata formula suꝑ gͣdum p̃sbii pon at sal & aqͣm
desuꝑ cum sparsorio. & indutis ministris & sac̾dote. p̃pa¬
ratoq altari sicut supͣdiximꝰ. it̾um pulset᷑ signũ ad
uocandum ꝯuentum. Qͥ uenientes. ordinent᷑ sic̃ ad
missam. Quod semꝑ faciant ad .iii. cũ mox secutura
ẽ missa. Et dimisso signo ad sonitũ pͥoris: fiat oratio.
Qua cõpleta. accedat sac̾dos ante gradum prb̃ii. te¬
nens collectancũ. ecum ibi aduen̾it: inclinet ad al¬
tare. Deinde benedieat sal & aqmͣ simiłr. sic̃ in collee¬
taneo habet᷑. tenems mant̃ desuꝑ dimi iexoreisinum
dix̾it. Et misso inmoraun cͣris sale ĩ aque d oxorcisino
ꝙ ꝑlicto. reddat librum subdiacono. qͥ ⁊ aufãt salimimo. po¬
ce antipħam. sumat sacerdos sparsorium. Qui intingens
in aqͣ. ascendat ad altare melinans ad gradum ip̃iꝰ alta¬
ris. Deinde asꝑgat aqmͣ añ ipm̃ altare. & incipiens a

Expanded text:
praeparata formula super gradum presbyterii, ponat sal et aquam praeparata formula super gradum presbyterii, ponat sal et aquam desuper cum sparsorio, et indutis ministris et sacerdote, praeparatoque altari sicut supra diximus, iterum pulsetur signum ad convocandum conventum. Qui venientes ordinentur sicut ad missam. Quod semper faciant ad Tertiam cum mox secutura est missa. Et dimisso signo ad sonitum prioris fiat oratio. Qua completa, accedat sacerdos ante gradum presbyterii tenens collectaneum. Qui cum ibi advenerit inclinet ad altare. Deinde benedicat sal et aquam similiter: sicut in collectaneo habetur; tenens manum desuper dum exorcismum dixerit. Et misso in modum crucis sale in aqua exorcismoque perdicto, reddat librum subdiacono, qui et auferat salinum, pogitur imponente Antiphonam, sumat sacerdos sparsorium, qui intigens in aqua ascendat ad altare inclinans ad gradum ipsius altaris. Deinde aspergat aquam ante ipsum altare, et incipiens a
Abbreviated transcription (Latin):
euñgło ibidem dicat. eredo inunum dĩh. si dicendũ fu̾it. Et
mox secedat ad dextrũ cornu altaris ibidẽ dicturꝰ dns uo¬
cõmunicat: possunt uͥ necẽẽ fu̾it admissam matutin alẽ
plures hostie ꝯlecrari. & suꝑ patenam cõmunicat᷑is
diffbuu. & tunc minister si fieri pot̾ diaconꝰ sit. ille sel
qͥ p̃cedenti ebdomada eungło fuit ascͥpt᷑. Namcetis cã pͥ¬
uatis qmͣ festuue dieb ad os missas una cm̃ hostia ꝯse¬
cret᷑ cuiꝰ t̾ciam partẽ saẽdos suꝑ calicem tenens cõmunt¬
catio distͥbuat. a pꝰea sanguinẽ eomͦ qͦ diaconẽ fac̾e su¬
ꝑiꝰ diximꝰ nͥ diaconꝰ affuit. Et sciendum qͦd nimqm oscła
tur manꝰ asb̃is uł sac̾dotes nͥ ad missam. ce hoc tm̃ in lo¬
eis supͣ tͥminatio. & qñ dat᷑ in ꝯuentu abbi uirga pasto¬
ralis. & inpurificati õe beate marie ad oblationẽ ean
ominico die pulsato signo añ c̾ciam. seruitor eccłie

Expanded text:
Evangelio ibidem, dicat Credo in unum Deum, si dicendum fuerit. Et Evangelio ibidem, dicat Credo in unum Deum, si dicendum fuerit. Et mox secedat ad dextrum cornu altaris ibidem dicturus, Dominus vocommunicat, possunt ubi necesse fuerit, ad missam matutinalem plures hostiae consecrari, et super patenam communicaturis distribui, et tunc minister si fieri potest diaconus sit, ille scilicet qui praecedenti hebdomada Evangelio fuerat ascriptus. Nam caeteris tam privatis quam festivis diebus ad omnes missas una tantum hostia consecretur, cujus tertiam partem sacerdos super calicem tenens communicaturis distribuat, et postea sanguinem, eo modo quo diaconum facere superius diximus, nisi diaconus adfuerit. Et in locis supra determinatis, et quando datur in conventu abbati virga pastoralis, et in Purificatione beatae Mariae ad oblationem candcatur aqua. Dominico die pulsato signo ad Tertiam, servitor ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
taris cõpleat qnͣtum ad se & ad subdiaconũ ꝑtines. plecta
tñ epła ũ egrediat᷑ de choro. s ip̃emet infundat sͥ aqͣm de am¬
pula inpelium. oet̾gat ad mapulam. ad qmͣ tergit sac̾dos añ
secretas. Qͥ pꝰqmͣ cõmunicatꝰ sanguine de calice sumpto adsi¬
nutrũ cornu secessi̾t. ille qͥ sacdotem adiuuit adinduendũ.
accedat cum fistula ante p̃parata. ad uuans eũ in om̃ib siẽ
subliaconꝰ fac̾e solet. Si aut̃ subdiaconꝰ fu̾it eundo ad altare
p̃cedens sac̾dotem diu̾tat ad dextͥam supplicans sac̾doti. ad
fessionẽ stet ad dextͥam. Missale indextro cornu altaris. cex¬
ferat. Casulam trahat. pacẽ & cõmunionẽ semꝑ accipiat. ex¬
cepta missa defunctoꝵ. in qͣnͦ pacẽ sum̾e. nͨ cõmunicare licet.
Lecturꝰ epłam ferat epłare in eccłiam añ qm induat᷑. & pꝰ
missaminde ref̾at. Sac̾dos uͦ ad legendũ eu̾ngłmn petat be¬
medictionẽ ab alb̃e nõ fñ escendens de gdu altaris. Piecto

Expanded text:
taris compleat, quantum ad se et ad subdiaconum pertinet. Perlecta tamen Epistola non egrediatur de choro, sed ipsemet infundat sibi aquam de ampulla in pelvim, et tergat ad mapulam ad quam tergit sacerdos ante Secretas. Quis priusquam communicatus sanguine de calice sumpto ad sinistrum cornu secesserit: ille qui sacerdotem adjuvit ad induendum, accedat cum fistula ante praeparata, adjuvans eum in omnibus sicut subdiaconus facere solet. Si autem subdiaconus fuerit, eundo ad altare praecedens sacerdotem divertat ad dexteram supplicans sacerdoti. Ad confessionem stet ad dexteram. Missale in dextro cornu altaris, Texferat. Casulam trahat, pacem et communionem semper accipiat, excepta missa defunctorum, in qua nec pacem sumere, nec communicare licet. Lecturus Epistolam ferat Epistolare in ecclesiam antequam induatur, et post missam inde referat. Sacerdos vero ad legendum Evangelium petat benedictionem ab abbate, non tamen descendens de gradu altaris. Perlecto
Abbreviated transcription (Latin):
cõꝑleiu̾nt q̃ cõplenda erant. p̃cedant eũ eo ordine qͦ ad alta¬
re uen̾unt. adintroitũ inisse. Saedos aut̃ exutꝰ sac̃dotalib in¬

Expanded text:
compleverint quae complenda erant: praecedent eum eo ordine quo ad altacompleverint quae complenda erant: praecedent eum eo ordine quo ad altare venerunt ad introitum missae. Sacerdos autem exutus sacerdotalib
Abbreviated transcription (Latin):
se. ce dicto Undicamꝰ dño. icł ite missa ẽ: inclinet. Deinde iens
ad altare. tͥnsferat inde calicẽ. & patenã suꝑminist̾ium su¬
mens ibi lingua sua si qͥd de corꝑe dni remansit suꝑ pacenã
Et pꝰea accipiens fistulam. abluat eã uno. & pꝰ ea patenã.
Q bibens infundat aliud uinũ cͥcũliniens ipm̃ calic̃e intͤ
qd̾ itum ꝑcipiat. T̃ertio infundat uinũ eomͦ ecũ limens. Se¬
rcipiat subeliacon. Ꝙ adhuc &ẽ aliauice infundat si uecie tor
Quib locis & det̾sis adłinteñ qͦsa ĩdos ꝑuło añ digitos suo
tet̾ut recondat ea e cor por ałi a cũ caliab frrta msla sa¬
cerdos incuruet ie añ medium altaris faciens oronẽ solus sñ di¬
acono. Qua facta: erigat se. & oscłans altare signet se. Qdsi do¬
imnicus clies fu̾it. det benedictionẽ lectori m̃se. q̃i libro ꝯtine¬
t. Peunde inclinans recedat. casula deinissa. qmͣ añ missã tu¬
ut. in brachiis subleuatam ad altare. Si diaconꝰ ce subdiacoriꝰ ĩã

Expanded text:
se et dicto Benedicamus Domino, vel Ite missa est, inclinet. Deinde iens ad altare transferat inde calicem et patenam super ministerium, sumens ibi lingua sua si quid de corpore Domini remanserit super patenam. Et postea accipiens fistulam abluat eam vino, et postea patenam; quod bibens infundat aliud vinum circumliniens ipsum calicem intus, quod iterum percipiat. Tertio infundat vinum eo modo circumliniens, alia vice infundat si necesse fuerit. Quibus lotis et detersis ad linteum, quo sacerdos paulo ante digitos suos detersit, recondat ea et corporalia cum calicibus. Finita missa sacerdos incurvet se ante medium altaris, faciens orationem solus sine diacono. Qua facta erigat se, et osculans altare signet se. Quod si Dominicus dies fuerit, det benedictionem lectori mensae, quae in libro continetur. Deinde inclinans recedat casula demissa, quam ante missam tulit in brachiis sublevatam ad altare. Si diaconus et subdiaconus jam
Abbreviated transcription (Latin):
celebrande sunt in sed̾a missa Ryrieł incipiat᷑ in illoeto¬
ro inqͦẽ inuitatorisi. Inpͥma uͦ nuissa uchoet᷑ in alt̾o. Inpati¬
uitate dñi ad missam de uocte. in choro inuitatorii incipiat᷑.
Qͦ finito. conũtant se ad altare. Si sac̾dos dixit gła in excellis
tus sicut erant. Cũ aut̃ dixint adoramꝰ te. incuruent se
erigentes se ad głificamꝰ te. & similit̾ inclinent. ad susei¬
pe dep̃cationem nr̃am. Adcum scõ spũ uͦ. signent ie
surgentes stent usq ad eungłm. sic̃ stabant dum canta¬
bant introitũ. Int̾un tñ ad maiorẽ missam ꝑmissum ẽ.
sedere simul siuolu̾int. Ad nuissam uͦ matutinalẽ pꝰpͥm̃¬

Expanded text:
 incipiatur in illo choro in quo est Invitatorium: in prima vero missa inchoetur in altero. In Nativitate Domini ad missam de nocte in choro Invitatorii incipiatur. Quo finito, convertant se ad altare. Si sacerdos dixerit Gloria in excelsis tus sicut erant. Cum autem dixerint Adoramus te, incurvent se, erigentes se ad Glorificamus te, et similiter inclinent ad Suscipe deprecationem nostram. Ad Cum sancto Spiritu vesurgentes stent usque ad Evangelium sicut stabant dum cantabant Introitum. Interim tamen ad majorem missam permissum est sedere simul si voluerint. Ad missam vero matutinalem p
Abbreviated transcription (Latin):
rum. Et cũuen̾int ad h̃o fes̃ ẽ. petant ueniam sic̃ infestis di¬
eb. Ẽccũ dixint adorat᷑. inclinent se. erigentes se ad ce ꝯtglo¬
rificat᷑. Et cum dix̾int & uitã fut᷑i scł̃i. reclucant facies ad al¬
tare. Cantore aut̃ incipiente offe̾ndam: conu̾tant se stan¬
tes sicut ante erant. Qua cantata: ũtant se t̾tum adaltare.
doũ dicat sac̾dos orate fr̃s. &licrelideant suꝑ mĩas. usq ad

Expanded text:
rum. Et cum venerint ad Homo factus est, petant veniam sicut in festis diebus. Et cum dixerint Adoratur, inclinent se, erigentes se ad Et conglorificatur. Et cum dixerint Et vitam futuri saeculi, reducant facies ad altare. Cantore autem incipiente Offerendam, convertant se stantes sicut ante erant. Qua cantata, vertant se iterum ad altare, donec dicat sacerdos Orate, fratres, et sic redeant super misericord
Abbreviated transcription (Latin):
uł septima die ab eoꝵdẽ sc̃oꝵ sollempnitate. simiłr ob¬
seruet᷑ ut missa de eisdem apłis cantet᷑. nͥ forte aliqͣ de p̃¬
o dictis causis ꝓhibeat illd̃. Reliquis uͦ dieb anatiuita¬
te beati ioħis bap̃e usq ad octauam diem apłor pet̾ et
pauli. misse de scĩs qͥ i k alendario scͥpti sũt cantent᷑ slo¬
candum sane iilus oetauis qr in eo memoratiõe sc̃i pau¬

Expanded text:
quinta vel septima die ab eorumdem solemnitate similiter observetur: ut missa de eisdem apostolis cantetur, nisi forte aliqua de praedictis causis illud prohibeat. Reliquis vero diebus a Nativitate bePauli, missae de sanctis qui in Kalendario scripti sunt cantantur. Notandum sane in his Octavis, quia in commemoratione sancti Pau
Abbreviated transcription (Latin):
consuetudo ut bis legat᷑ .s. legant᷑ alie in libro lectionarti di¬
ei dominici sccłi intituate. Qui ꝓpha legendus ẽ ꝑtres eb¬
domadas. tampͥuatis qmͣ dinicis dieb. Quod uͦ dehis res¬
tat legenclum ad uigłias ex qͦ ibi legi desierit. legat᷑ in
refectorio. finito daniele. legant᷑ in refectorio .xii. ꝓpłx.

Expanded text:
consuetudo ut bis legantur, sed legantur aliae in libro Lectionarii diei Dominici secundi intitulatae. Qui propheta legendus est per tres hebdomadas tam privatis quam Dominicis diebus. Quod vero de his restat legendum ad Vigilias, ex quo ibi legi desierit, legatur in refectorio. Finito Daniele, legantur in refectorio duodecim
Abbreviated transcription (Latin):
marie p̾ .iii. abbas b̃ndicat candelas. iam antea asecre¬
tario delatas. pꝰ ea uͦ aqua benedicta asꝑgat. Cantor i¬
taq cum ab̃bi candelam accensam obtułi̾t. imponat
antipħam. Lum̃ ad reuelationẽ. Cui cẽ subiungat uer¬
sum. Nunc climittis. uti in libris inuenit᷑. Intun secre¬
tarius suo aduitꝰ solacio & qͥb apͥore iussum fu̾it. reli¬
quas candelas monachis ce nouiciis. ac conu̾sis laieis
familie ⁊̃ atq hospitib si affiu̾nt distͥbuat. De inde fiat
ꝓcessio ꝑ claustrum. Ad qmͣ diaconꝰ crucem. subcliaconꝰ qa
qmͣ benedictam bauilent. & sicuti inꝑcessione paliaꝵ p̃¬
notauunꝰ. it a oe in hac ꝑcessione. in euuido  instando se ħanc.
Porro cantor ad exitũ ꝓcessionis antipħam aue gr̃aplena
imponat. Qua finita seqͣt᷑ alia antipħa. adorna talam̃.¬
sꝰ qmͣ subroget᷑ antiph̃a. R esponsum accepit symeon. &
statio. Ad intitũ uͦ eccłe. albas incipiat antipħam. hodie

Expanded text:
post Tertiam abbas benedicat candelas jam antea a secretario delatas, postea vero aqua benedicta aspergat. Cantor itaque cum abbati candelam accensam obtulerit, imponat Antiphonam Lumen ad revelationem, cui etiam subjungat versum Nunc dimittis ut in libris invenitur. Interim secretarius suo adjutus solatio et quibus a priore jussum fuerit, reliquas candelas monachis et novitiis, ac conversis laicis, familiae etiam atque hospitibus si adfuerint, distribuat. Deinde fiat processio per claustrum, ad quam diaconus crucem, subdiaconusque aquam benedictam bajulent et sicut in processione Palmarum praenotavimus. ita in hac processione in eundo et in stando se habeant. Porro cantor ad exitum processionis, Antiphonam Ave gratia plena imponat. Qua finita sequatur alia Antiphona, Adorna thalamst quam subrogetur Antiphona Responsum accepit Simeon, et statio. Ad introitum vero ecclesiae abbas incipiat Antiphonam Hodie