comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
naue. ꝑ quem popłs ille in promissionis in¬
ductus est terram. expugnatisq gentib
eam duodecim tribubus quib ds iusserat
diuisit & mortuus est. neq post illũ toto
tempore iudicũ impleta fuerat ꝓmissio d̃ĩ
de terra chanaan a quodam flumine e
sed expectabatur implendum. Impletũ
est autẽ ꝑ dauid & eius filium sa¬
lomonem: cuius regnũ tanto quanto ꝓ¬
missum fuerat spatio dilatatũ est. Un¬
uersos quippe illos subdiderunt: tribu¬
tariosq fecerunt. Sic igitur interrã ꝓmis¬
sionis scd̃m carnem. hoc est interra cha¬
naan subhis regib semen abrahe fuerat
constitutũ: ut nichil deinde suꝑẽẽt quo
terrena illa ꝓmissio dĩ compleretur. nisi
ut in eadem terra quantũ ad prosꝑitatẽ
attinet temporalem ꝑ posteritatis succes¬
sionem inconcusso statu usq ad mortalis
huius scł̃i terminũ gens ꝑmaneret hebrea.
si dñi dĩ sui legib obȩdiret. Sed qm̃ ds̃

Expanded text:
Naue, per quem populus ille in promissionis inNaue, per quem populus ille in promissionis inductus est terram expugnatisque gentibus eam duodecim tribubus, quibus Deus iusserat, diuisit et mortuus est, neque post illum toto tempore iudicum inpleta fuerat promissio Dei de terra Chanaan a quodam flumine Aesed exspectabatur inplendum. Inpletum est autem per Dauid et eius filium Salomonem, cuius regnum tanto, quanto promissum fuerat, spatio dilatatum est; uniuersos quippe illos subdiderunt tributariosque fecerunt. Sic igitur in terra promissionis secundum carnem, hoc est in terra Chanaan, sub his regibus semen Abrahae fuerat constitutum, ut nihil deinde superesset, quo terrena illa Dei promissio conpleretur, nisi ut in eadem terra, quantum ad prosperitatem adtinet temporalem, per posteritatis successionem inconcusso statu usque ad mortalis huius saeculi terminum gens permaneret Hebraea, si Domini Dei sui legibus oboediret. Sed quoniam Deus
Abbreviated transcription (Latin):
spũali semine. ꝑ quod pater est non uniꝰ
gentis israheliticȩ. sed om̃iũ gentiũ quȩ
fidĩ eius uestigia consequuntur. qͦd pro¬
mitti cȩpit his uerbis. & benedicentur in
te om̃s trib terrȩ: & deinceps aliis mul¬
ds admodũ testimoniis hȩc duo ꝓmissa
esse monstrauimus. Erat igitur iam in
terra promissionis semen abrahȩ id . ẽ. po¬
pulus israhel secundũ earnem. atq ibi
non solum tenendo ac possidendo ciuita¬
des aduersariorũ. uerumetiã reges ha¬
bendo regnare iam cȩperat: impletis de
ipso populo ꝓmissionib di magna iam
ex parte: & non solum que trib illis pacri¬
bus abraham. isaac. & iãcob. & quȩcũq
alie temporib eorũ: ueru̾etiã que ꝑ ip¬
sum moys eni ꝑ quem popłs idem de serui¬
tute egyptia liberatus. & ꝑ quẽ cuncta
prȩterita reuelata sunt temporib eius.
cum popłm ꝑ heremũ duceret facte fue¬
rant. Neq autẽ ꝑ insignem ducem iesũ

Expanded text:
spirituali semine, per quod pater est non unius spirituali semine, per quod pater est non unius gentis Israeliticae, sed omnium gentium quae fidei ejus vestigia consequuntur, quod promitti coepit his verbis: Et benedicentur inte omnes tribus terrae; et deinceps aliis multis admodum testimoniis haec duo promissa esse monstrauimus. Erat igitur iam in terra promissionis semen Abrahae, id est populus Israel, • secundum carnem adque ibi non solum tenendo ac possidendo ciuitates aduersariorum, uerum etiam reges habendo regnare iam coeperat, inpletis de ipso populo promissionibus Dei magna iam ex parte, non solum quae tribus illis patribus Abraham Isaac et Iacob, et quaecumque aliae temporibus eorum, uerum etiam quae per ipsum Moysen, per quem populus idem de seruitute Aegyptia liberatus et per quem cuncta praeterita reuelata sunt, temporibus eius, cum populum per eremum duceret, factae fuerant. Neque autem per insignem ducem Iesum
Abbreviated transcription (Latin):
ritis enuntiandis inuenietur intenta. et
hoc ꝑscrutando indagare ac disserendo
monstrare quã sit operosum atq ꝓlixũ
& quã multis dignum uoluminib quis
ignorat qui hȩc uel mediocriter cogitat:
deinde. quia ea ipsa quȩ ad ꝓphetiam ñ
ambigitur ꝑtinere. ita sunt multa de
xp̃o regnoq cęlorũ quȩ ciuitas dĩ est:
ut ad hoc aperiendum maior sit dispu¬
tatio necessaria quã huius operis modus
flagitat. Proinde. ita si potuero stilo mo¬
derabor meo: ut huic operi in dĩ uolun¬
tate ꝑagendo nec ea quȩ suꝑsunt dicam.
nec ea que satis sunt prȩtermittam.l.¬
Nł Recedente libro dixrimus. ab mni¬
tio adabraham ꝓmissionũ dĩ duas res
fuisse ꝓmissas: unam scilicet quod ter¬
ram chanaan possessurum fuerat semen
eius. quod significat ubi dictũ est. uade
interram quam tibi demonstrauero. &
faciam te ingent̾ẽ magnam: aliam uͦ prȩ¬
stantiorem longe non de carnali sed de

Expanded text:
ritis enuntiandis inuenietritis enuntiandis inueniethoc perscrutando indagare ac disserendo monstrare, quam sit operosum atque prolixum, et quam multis indiguum voluminibus, quis ignorat, qui haec vel mediocriter cogitat? Deinde quia ea ipsa quae ad prophetiam non ambigitur pertinere, ita sunt multa de Christo regnoque coelorum, quae civitas Dei est, ut ad hoc aperiendum major sit disputatio necessaria, quam hujus operis modus flagitat. Proinde ita, si potuero, stilo moderabor meo, ut huic operi in Dei voluntate peragendo, nec ea quae supersint dicam, nec ea quae satis sint praetermittam.n praecedente libro diximus, ab initio ad Abraham promissionum Dei duas res fuisse promissas: unam scilicet, quod terram Chanaan possessurum fuerat semen ejus; quod significatur, ubi dictum est, Vade in tefaciamque te in gentem magnam. Alia vero longe praestantior est, non de carnali, sed de
Abbreviated transcription (Latin):
q celorũ. non immerito possimus appel¬
lare ꝓpħas. presertim quia non nullos
eorum id expressius legimus nuncupa¬
tos. sicut abraham. sicut moysen: tamen
dies ꝓpħarũ precipue maximeq hi dic¬
ti sunt. ex quo cepit propħare samuhel:
qui & sauleo prius. & eo reprobato ipsũ
dauid dõ prȩcipiente unx it in regem. de
cuius cȩteri stirpe succederent. quousq illoᷤᷤ
succedere sic oporteret. Que igitur a pro¬
phetis sint prȩdicta de xp̃o. cum mori-¬
endo decedentib & nascendo succedenti-¬
bus suis membris ciuitas dĩ ꝑista curre¬
ret tempora. si omnia uelim cominemo¬
rare. in immensum ꝑgitur: primũ quia
ipsa scriptura quȩ ꝑ ordinem reges eoꝵq
facta & euenta digerens uidetur tanquã
historica diligentia reb gestis occupata
esse narrandis. si adiuuante spũ di consi¬
derata tractetur. uel magis uel certe non
minus prȩnuntiandis futuris quã prece¬

Expanded text:
que caelorum, non inmerito possumus appelque caelorum, non inmerito possumus appellare prophetas, praesertim quia nonnullos eorum id expressius legimus nuncupatos, sicut Abraham, sicut Moysen: tamen dies prophetarum praecipue maximeque hi dicti sunt, ex quo coepit prophetare Samuel, qui et Saulem prius et eo reprobato ipsum Dauid Deo praecipiente unxit in regem, de cuius ceteri stirpe succederent, quousque illos succedere sic oporteret. Quae igitur a prophetis sint praedicta de Christo, cum moriendo decedentibus et nascendo succedentibus suis membris ciuitas Dei per ista curreret tempora, si omnia uelim commemorare, in inmensum pergitur, primum quia ipsa scriptura, quae per ordinem reges eorumque facta et euenta digerens uidetur tamquam historica diligentia rebus gestis occupata esse narrandis, si adiuuante Dei spiritu considerata tractetur, uel magis uel certe non minus praenuntiandis futuris quam praete
Abbreviated transcription (Latin):
RO¬
MIS¬
SIO¬
NES
DEI
OUE facte suiit ad abrahã.
cuius semini & gentẽ ifraheliticam
secundũ carnẽ. & omnes gentes debe¬
ri scdm fidem dõ pollicente didicimꝰ:
quẽadmodũ cõpleantur. ꝑ ordinem
temporũ procurrens dĩ ciuitas indi¬
cabit. Qm̃ ergo suꝑioris libri usq
ad regnũ dauid factus est finis: nunc
ab regno eodem quantũ suscepto ope¬
ri sufficere uidetur. cęt̾a quȩ sequun¬
tur atcingimus. Hoc itaq tempus
ex quo sc̃s saouhel ꝓphetare cę¬
pit. & deinceps donec popłs isrł cap¬
tiuus in babyloniam duceretur. atqͥ:
inde scdm̃ sẽi hieremiȩ ꝓphetiam.
post septuaginta annos reuersis isra¬
helitis dĩ domus instauraretur: to
enim & ipsum Noe patriarcham in
cuius dieb uniuersa diluino ter¬
ra diluta est. & alios supra & infra
usq ad hoc tempus quo reges in dĩ popło
esse cȩperunt. propt̾ quedam ꝑ eos facta.
siue quoquomodo significata siue prȩdic¬
ta quȩ ꝑtinerent ad ciuitatem dĩ regnũ¬

Expanded text:
romissiones Dei, quae factae sunt ad Abraham, cujus semini, et gentem Israeliticam secundum carnem, et omnes gentes deberi secundum fidem, Deo pollicente didicimus; quemadmodum compleantur, per ordinem temporum procurrens Dei civitas indicavit. Quoniam ergo superioris libri usque ad regnum David factus est finis, nunc ab eodem regno, quanto suscepto operi sufficere videtur, caetera, quae sequuntur, attingimus. Hoc itaque tempus, ex quo sanctus Samuel prophetare coepit, et deinceps, donec populus Israel captivus in Babiloniam duceretur, atque inde secundum sancti Hieremiae prophetiam, post septuaginta annos reversis Israelitis, Dei domus instauraretur, tot enim et ipsum Noe Patriarcham, in cuius diebus uniuersa diluuio terra diluta est, et alios supra et infra usque ad hoc tempus, quo reges in Dei populo esse coeperunt, propter quaedam per eos futura siue quoquo modo significata siue praedicta, quae pertinerent ad ciuitatem Dei regnum
Abbreviated transcription (Latin):
dñs. & non est iustus sicut d̾s nr̃: non. ẽ.
sc̃s preter te dñe. Nolite głari suꝑbe. et
nolite loqui excelsa: neq ꝓcedat magni
arcum potentiũ fecit infirmũ: & infirmi
precincti sunt uirtute. Pleni panib mi¬
norati sunt. & esurientes trans ierunt der

Expanded text:
tus, sicut Deus noster; non est sanctus praeter te. Nolite gloriari superbe, et nolite loqui excelsa, neque procedat magnilArcum potentium fecit infirmum, et infirmi praecincti sunt virtute. Pleni panibus minorati sunt, et esurientes
Abbreviated transcription (Latin):
ta infiliis infirmata est. Dñs mortificat
& uiiificat: deducit adinferos & reducit.
Dñs pauperes facit & ditat: humiliat &¬
exaltat. S uscitat a terra pauperem. & de
stercore erigit in opem: ut collocet eũ cũ
potentib popłi. & sedem popłi glẽ heredi¬
tatem dans eis : dans uotum uouenti. &
benedirit annos iusti: qm̃ non inuirtute
potens est uir. Dñs infirmum faciet ad¬
uersarium suum: dñs sc̃s. Non gloriet᷑
prudens in prudentia sua. & non głetur

Expanded text:
est. Dominus mortificat et uiuificat, deducit ad inferos et reducit. Dominus pauperes facit et ditat, humiliat et exaltat. Suscitat a terra pauperem et de stercore erigit inopem, ut conlocet eum cum potentibus populi, et sedem gloriae hereditatem dans eis; dans uotum uouenti, et benedixit annos iusti, quoniam non in uirtute potens est uir. Dominus infirmum faciet aduersarium suum, Dominus sanctus. Non glorietur prudens in pr
Abbreviated transcription (Latin):
buit quosda suos sapientes quos diuina ĩa¬
improbat disciplina. qui uel suspicati uel
decepti abhominib crederent multos de¬
os conciliandos ẽẽ rebus humanis. ad quo¬
rũ diuersa quodãmodo officia diuersa
subdita ꝑtinere. ad alium corpus ad ali¬
um animum: inq ipso corꝑe ad alium
caput. ad alium ceruicem & cȩtera singu¬
la adsingulos: similiter in animo ad ali¬
um ingenium. ad alium docꝰtrinam: ad
alium iram. ad alium concupiscentiam:
inq ipsis reb uitȩ adiacentib ad alium
pecus. ad alium triticum: ad alium umũ
ad alium oleũ: ad alium siluas. ad alium
nummos: ad alium nauigationem. ad ab¬
um bella. atq uictorias: ad aliũ coniugil
ad aliũ partum ac fecunditatẽ. & ad alios
alia cętera: cęlestis autẽ ciuitas unũ solum
dm̃ colendum nosset. eiq tantũ modo ser¬
ret: factum. ẽ. ut religionis leges cũ terre

Expanded text:
buit quosdam suos sapientes, quos diuina ibuit quosdam suos sapientes, quos diuina inprobat disciplina, qui uel suspicati uel decepti a daemonibus crederent multos deos conciliandos esse rebus humanis, ad quorum diuersa quodam modo officia diuersa subdita pertinerent, ad alium corpus, ad alium animum, inque ipso corpore ad alium caput, ad alium ceruicem et cetera singula ad singulos; similiter in animo ad alium ingenium, ad alium doctrinam, ad alium iram, ad alium concupiscentiam; inque ipsis rebus uitae adiacentibus ad alium pecus, ad alium triticum, ad alium uinum, ad alium oleum, ad alium siluas, ad alium nummos, ad alium nauigationem, ad alium bella adque uictorias, ad alium coniugia, ad alium partum ac fecunditatem et ad alios alia cetera: caelestis autem ciuitas cum unum Deum solum colendum nosset eique tantum modo serret: factum est, ut religionis leges cum terre
Abbreviated transcription (Latin):
di cuiq suus ꝓprius. multũq diuersus.
Ita etiam terrena ciuitas quȩ non uiuit
ex fide terrenam pacem appetit: in eoq de¬
figit imperandi obediendiq concordiam
ciuium ut sit eis de rebus ad mortalem ui¬
tam ꝑtinentib humanarũ quędã compo¬
sitio uoluntatum. Ciuitas autẽ cȩlestis
uel potius pars eius quȩ inhac mortalita¬
te peregrinatur & uiuit ex fide. etiã ista
pace necesse est utatur. donec ipsa cui talis
pax necessaria est mortalitas transeat. ac
ꝑ hoc dum apud terrenam ciuitatem ue
lut captiuam uitam suȩ peregrinationis
agit. iam ꝓmissione redemptionis. & dono
spũali tanquam pignere accepto. legib ter¬
renȩ ciuitatis quib hȩc amministrãtur
que sustentande mortali uitȩ accõmoda¬
ta sunt obtemperare ñ dubitat. ut qm̃ cõ¬
munis est ipsa mortalitas seruetur in reb
adeam ꝑtinentibus inter ciuitatẽ utrãq
concordia. Uerum quia terrena ciuitas ha¬

Expanded text:
di cuique suus proprius multumque diuersus. di cuique suus proprius multumque diuersus. Ita etiam terrena ciuitas, quae non uiuit ex fide, terrenam pacem adpetit in eoque defigit imperandi oboediendique concordiam ciuium, ut sit eis de rebus ad mortalem uitam pertinentibus humanarum quaedam conpositio uoluntatum. Ciuitas autem caelestis uel potius pars eius, quae in hac mortalitate peregrinatur et uiuit ex fide, etiam pace necesse est utatur, donec ipsa, cui talis pax necessaria est, mortalitas transeat. Ac per hoc, dum apud terrenam civitlut captiuam uitam suae peregrinationis agit, iam promissione redemtionis et dono spiritali tamquam pignore accepto legibus terrenae ciuitatis, quibus haec administrantur, quae sustentandae mortali uitae adcommodata sunt, obtemperare non dubitat, ut, quoniam communis est ipsa mortalitas. seruetur in rebus ad eam pertinentibus inter ciuitatem utramque concordia. Verum quia terrena ciuitas ha
Abbreviated transcription (Latin):
tis apparet ẽẽ consequens. ut ad pacem ci¬
uicã pax domestica referat᷑. id ẽ. ut ordinata
imperandi obȩdiendiq concordia cohabi-¬
tantiũ. referatur ad ordinatã imperandi o-¬
bediendiq concordĩa ciuiũ. Ita fit: ut ex lege
ciuitatiᷤ p̃cepta sumere patrẽ familiaᷤᷤ oporte.¬
at. qͥb domũ sũa sic regat ut sit paci accõmodata¬
ex fide pacem terrenam ex huius tẽꝑalis
uite reb cõmodisq sectatur: domus aũ
hominũ ex fide uiuentiũ expectat ea
quȩ infuturũ eterna ꝓmissa sunt: derre¬
nisq rebus ac temꝑalib tanquã peregͥna
utitur. non quib capiatur & auertatur
quo tendit in dm̃: sed quib sustentetur
ad facilius toleranda minimeq augenda
onera corꝑis corruptibilis quod aggra¬
uat animam. Id circo rerũ uite huic mor¬
tali necessariarũ utrisq hominib & utͥq
domui commnunis est usus: sed finis uten¬

Expanded text:
tis apparet esse consequens, ut ad pacem citis apparet esse consequens, ut ad pacem ciuicam pax domestica referatur, id est, ut ordinata imperandi oboediendique concordia cohabitantium referatur ad ordinatam imperandi oboediendique concordiam ciuium. Ita fit, ut ex lege ciuitatis praecepta sumere patrem familias oporteat, quibus domum suam sic regat, ut sit paci adcommodaex fide, pacem terrenam ex huius temporalis uitae rebus commodisque sectatur: domus autem hominum ex fide uiuentium exspectat ea, quae in futurum aeterna promissa sunt, terrenisque rebus ac temporalibus tamquam peregrina utitur, non quibus capiatur et auertatur quo tendit in Deum, sed quibus sustentetur ad facilius toleranda minimeque augenda onera corporis COITUPtibilis, quod adgrauat animam. Idcirco rerum uitae huic mortali necessariarum utrisque hominibus et utrique domui communis est usus; sed finis uten
Abbreviated transcription (Latin):
te felicib. Quo donec ueniat᷑. magis de¬
bent patres qͦd dominãt᷑ qͣm serui dolerare qͦd
seruiunt. Si qͥs aũ in domo ꝑ inobȩdientiã
domesticȩ paci aduersatur. corripit᷑ seu
uerbo seu uerbere. seu quolibet alio gene¬
re pene iusto atq licito. quantũ societas
humana concedit ꝓ eius qui corripit᷑ uti¬
litate. ut paci unde dissiluerat coaptetur.
Sicut enĩ non . ẽ beneficentiȩ adiuuando
efficere ut bonũ quod maius est amittat᷑:
ita non est innocentiȩ parcendo sinere ut
in malum grainus incidatur. Pertinet gͦ
ad innocentis officium non solum nemini
malum inferre. uerũ etiã cohibere apec¬
cato uel punire peccatum: ut aut ipse qͥ
plectitur corrigatur experimento: aut
alii terreantur exemplo. Quia gͥ homi¬
nis domus initium siue particula debet
ẽẽ ciuitatis. omne autẽ initium ad aliquẽ
sui generis finem & omĩs pars aduniuer¬
si cuius pars. ẽ. integritatem refertur: sa¬

Expanded text:
te felicibus; quo donec ueniatur, magis dete felicibus; quo donec ueniatur, magis debent patres quod dominantur, quam serui tolerare quod seruiunt. Si quis autem in domo per inoboedientiam domesticae paci aduersatur, corripitur seu uerbo seu uerbere seu quolibet alio genere poenae iusto adque licito, quantum societas humana concedit, pro eius qui corripitur utilitate, ut paci unde dissiluerat coaptetur. Sicut enim non est beneficentiae adiuuando efficere, ut bonum quod maius est amittatur: ita non est innocentiae parcendo sinere. ut in malum grauius incidatur. Pertinet ergo ad innocentis officium, non solum nemini malum inferre, uerum etiam cohibere a peccato uel punire peccatum, ut aut ipse qui plectitur corrigatur experimento, aut alii terreantur exemplo. Quia igitur hominis domus initium siue particula debet esse ciuitatis, omne autem initium ad aliquem sui generis finem et omnis pars ad uniuersi, cuius pars est, integritatem refertur, sa
Abbreviated transcription (Latin):
quitas & salus utrũq bonum. ẽ. boniq a¬
missione dolendũ. ẽ. potius quã lȩtandum.
si tamen non sit cõpensatio melioris. melior
est autẽ animi ȩquitas quã corꝑis santas:
ꝓfecto conuenientius inustus dolet in sup¬
plicio quã lȩtatus est in delicto. Sicut gͦ
letitia desertiboni inpeccato testis. ẽ. uolũ¬
tatis malȩ: ita dolor amissi bomi insuppli¬
cio testis est naturȩ bonȩ. Qui eñi dolet
amissam naturȩ suȩ pacem. ex aliquib reli¬
quiis pacis. id dolet: quib fit ut sibi ami¬
ca natura sit. Hoc autẽ inextremo supplicio
recte fit: ut iniqui & impii naturaliũ bo¬
norũ damna incruciatib defleant. senti¬
entes eoꝵ ablatorẽ iustissimũ dm̃. quem
sulunt: desiderantes atq optantes uenire
ad celestem domũ uͥ necessariũ ñ sit officiũ
imperandi mortalib quia necessariũ ñ erit
officiũ consulendi iam in illa immortalita¬

Expanded text:
aequitas ac salus utrumque bonum est bonique aaequitas ac salus utrumque bonum est bonique amissione dolendum est potius quam laetandum si tamen non sit conpensatio melioris; melior est autem animi aequitas quam corporis sanitas: profecto conuenientius iniustus dolet in supplicio, quam laetatus est in delicto. Sicut ergo laetitia deserti boni in peccato testis est uoluntatis malae, ita dolor amissi boni in supplicio testis est naturae bonae. Qui enim dolet amissam naturae suae pacem, ex aliquibus reliquiis pacis id dolet, quibus fit, ut sibi amica natura sit. Hoc autem in extremo supplicio recte fit, ut iniqui et inpii naturalium bonorum damna in cruciatibus defleant, sentientes eorum ablatorem iustissimum Deum, quem sulunt, desiderantes adque optantes uenire ad caelestem domum, ubi necessarium non sit officium imperandi mortalibus, quia necessarium non erit officium consulendi iam in illa inmortalita
Abbreviated transcription (Latin):
uel etiã inqua nullũ malum ẽẽ potest: ẽẽ
autẽ natura in qua nullum bonũ sit non
potest. Promde nec ipsius diaboli natura
inquantũ natura ẽ mala est: sed ꝑuersitas
eam malam facit. Itaq inueritate nonste¬
tit: sed ueritatis iudicium non euasit: quia
mordinis tranquillitate non mansit. nec idõ
tamen a potestate ordinatoris effugit. Bo¬
num dĩ quod illi est innatura. ñ eum sub¬
trahit iustitie dĩ qua ordinatur in pena: nec
ibi d̾s bonũ insequitur quod creauit. sed
malum qͦd ille cõmisit. Neq enĩ totũ au¬
fert quod naturȩ dedit. s aliquid adimit.
aliquid relinquit. ut sit qui doleat qͦd ad¬
imit: & ipse dolor testimoniũ. ẽ. boni ademp̃¬
ti. & boni relicti. Nisi eñĩ bonũ relictũ ẽẽt.
bonũ amissum dolere ñ posset. Nam qui
peccat: peioꝵ. ẽ. si letatur indamno ȩqui¬
tatis. Qui uͦ cruciatur. si nichil inde ad qͥ¬
rat boni: dolet damnum salutis. Et qm̃ e

Expanded text:
uel etiam in qua nullum esse malum potest; esse uel etiam in qua nullum esse malum potest; esse autem natura, in qua nullum bonum sit, non potest. Proinde nec ipsius diaboli natura, in quantum natura est, malum est; sed peruersitas eam malam facit. Itaque in ueritate non stetit, sed ueritatis iudicium non euasit; in ordinis tranquillitate non mansit, nec ideo tamen a potestate ordinatoris effugit. Bonum Dei, quod illi est in natura, non eum subtrahit iustitiae Dei, qua ordinatur in poena; nec ibi Deus bonum insequitur quod creauit, sed malum quod ille commisit. Neque enim totum aufert quod naturae dedit, sed aliquid adimit, aliquid relinquit, ut sit qui doleat quod ademit. Et ipse dolor testimonium est boni ademti et boni relicti. Nisi enim bonum relictum esset, bonum amissum dolere non posset. Nam qui peccat, peior est, si laetatur in damno aequitatis; qui uero cruciatur, si nihil inde adquirat boni, dolet damnum salutis. Et quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
ne ꝑturbatione sunt. reb in quib sunt
quantacũq congruentia coaptant᷑: ac ꝑ
hoc mest eis ordinis nonnulla tranquilli¬
tas. In est ergo non nulla pax. Yerũ idõ
miseri sunt. quia & si in aliqua securita¬
te non dolent. non tamen ibi sunt ubi se¬
curi esse ac dolere non debeant. Niseri¬
ores autẽ. si pax eis cum ipsa lege non est
qua naturalis ordo amministrat᷑. Cum
autẽ dolent: ex qua parte dolent. pacis
ꝑturbatio facta est. In illa uͦ adhuc par
est: inqua nec dolor urit. nec compago
ipsa dissoluitur. Sicut ergo. ẽ. quȩdam
uita sine dolore. dolor autẽ sine aliqua in¬
ta ẽẽ non potest: sic est qued̾a pax sine ul¬
lo bello. bellum uͦ ẽẽ sine aliqua pace non
potest: non scd̾m id quod bellum. ẽ. sed se¬
cundũ id quod ab eis uel in eis geritur que
aliquȩ nature sunt. quod nullom essent.
si non qualicũq pace subsisterent. Qua¬
propter. est natura inqua nullũ malũ. ẽ.

Expanded text:
ne perturbatione sunt, rebus, in quibus sunt, ne perturbatione sunt, rebus, in quibus sunt, quantacumque congruentia coaptantur; ac per hoc inest eis ordinis nonnulla tranquillitas, inest ergo nonnulla pax. Verum ideo miseri sunt, quia, etsi in aliqua securitate non dolent, non tamen ibi sunt, ubi securi esse ac dolere non debeant; miseriores autem, si pax eis cum ipsa lege non est, qua naturalis ordo administratur. Cum autem dolent, ex qua parte dolent, pacis perturbatio facta est; in illa uero adhuc pax est, in qua nec dolor urit nec conpago ipsa dissoluitur. Sicut ergo est quaedam uita sine dolore, dolor autem sine aliqua uita esse non potest: sic est quaedam pax sine ullo bello, bellum uero esse sine aliqua pace non potest; non secundum id, quod bellum est, sed secundum id, quod ab eis uel in eis geritur, quae aliquae naturae sunt; quod nullo modo essent, si non qualicumque pace subsisterent. Quapropter est natura, in qua nullum malum est
Abbreviated transcription (Latin):
Ax itaq corꝑis est ordinata tẽperatu
dinata requies appetitionum. Pax ani¬
me rationalis: ordinata cognitionis acti¬
onisq consensio. Pax corporis & ammȩ:
ordinata uita & salus animantis. Pax ho¬
minis mortalis: dĩ ordinata infide sub et̃¬
na lege obedientia. Pax hominũ: ordina
randi obediendiq concordia cohabitanti¬
um. Pax ciuitatis: ordinata imꝑandi at¬
q obȩdiendi concordia ciuiũ. Pax cȩlestis
ciuitatis: ordinatissima & concordissima
societas fruendi dõ: & inuicem indõ. Pax
om̃ium rerũ: tranquillitas ordinis. Or¬
do est parium dispariumq rerũ sua cuiq
loca tribuens dispositio. Promide museri. qr
inquantũ miseri sunt utiq in pace ñ sunt.
tranquillitate quidẽ ordinis carent: ubi
ꝑturbatio nulla est. Uerũtamen quia me¬
rito iusteq sunt miseri. ea quoq ipsa mi¬
seria sua preter ordinem ẽẽ non possunt:
non quidem coniuncꝰti beatis. sed ab eis
tamen ordinis lege seiuncti. Qui cũ si¬

Expanded text:
 Pax corporis, ordinata temperaturdinata requies appetitionum. Pax animae rationabilis, ordinata cognitionis actionisque consensio. Pax corporis et animae ordinata vita et salus animantis. Pax hominis mortalis et Dei ordinata in fide sub aeterna lege obedientia. Pax hominum ordinatarandi et obtemperandi concordia inhabitantium. Pax civitatis ordinata imperandi atque obediendi concordia civium. Pax coelestis civitatis ordinatissima et concordissima societas fruendi Deo et inuicem in Deo, pax omnium rerum tranquillitas ordinis. Ordo est parium dispariumque rerum sua cuique loca tribuens dispositio. Proinde miseri, quia, in quantum miseri sunt, utique in pace non sunt, tranquillitate quidem ordinis carent, ubi perturbatio nulla est; uerum tamen quia merito iusteque sunt miseri, in ea quoque ipsa miseria sua I praeter ordinem esse non possunt; non quidem coniuncti beatis, sed ab eis tamen ordinis lege seiuncti. Qui cum si
Abbreviated transcription (Latin):
& anime: ꝓfecto & animas resurgere confi¬
tendũ est. Quod autẽ cũ dixisset inistis
sedã mors non habet potestatẽ. adiunax it
atq ait. sederunt sacerdotes dĩ & xp̃i &
regnabunt cũ eo mille annis: non utiq de
uocantur in eccłia sacerdotes. sed sicut om¬
nes xpos dicimus propt̃ mysticũ chris¬
ma. sic om̃s sacerdotes qm̃ membra sunt
unius sacerdotis. De quib apłs petrus.
Plebs inquit sc̃a: regale sacerdotiũ. Sa¬
ne licet breuiter atq transeunter insinu¬
auit ẽẽ iħm xp̃m dicendo sacerdotes dĩ
& xp̃i. hoc est patris & filii: quãuis ꝓpt̃
formam serui sicut hominis filius ita etiã
pere non semel diximus

Expanded text:
 animae: profecto et animas resurgere confitendum est. Quod autem, cum dixisset: In istis secunda mors non habet potestatem, adiunxit adque ait: Sed erunt sacerdotes Dei et Christi et regnabunt cum eo mille annis: non utique de  proprie iam uocantur in ecclesia sacerdotes; sed sicut omnes christos dicimus propter mysticum chrisma, sic omnes sacerdotes, quoniam membra sunt unius sacerdotis; de quibus apostolus Petrus: Plebs, inquit, sancta, regale sacerdotium. Sane, licet breuiter adque transeunter, insinuauit esse Deum Christum dicendo: Sacerdotes Dei et Christi, hoc est Patris et Filii; quamuis propter formam serui sicut hominis filius, ita etiampere non semel diximus
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ. non consentiunt. non subicuntur.
neq accipiunt inscriptionẽ notã scilicet
criminis infronte ꝓp̾ter ꝓfessionem. in
manu propt̾ oꝑationem. Ab his igit᷑ ma¬
lis aliem. siue adhuc inista mortali carne
uiuentes. siue defuncti regnant cũ xp̃o ĩa
nunc modo quoda huic tẽpori congruo:
ꝑ totũ hoc interuallũ quod numero mille
significatur annorũ. ꝑ eliqui eorũ in qͥt
non uixerunt. Nora enĩ minc. ẽ: cum
mortui audient uocem filii dĩ. & qui au¬
dierint uiuent. Reliqui ergo eoꝵ non ui¬
uent. Quod uͦ subdidit donec finiantur
mille anni. intelligendũ est qͦd eode tẽ¬
pore non uixerunt quo uiuere debuert.
aduitã scilicet de morte transeundo. &
ido cũ dies uenerit quofiat & corporum
resur rectio. non ad uitã de monumentis
ꝓcedent. sed adiudiciũ: ad damnationẽ
scilicet quȩ scda mors dr̃. Donec finian¬
tur enĩ mille anni quicũq ñ uixerit

Expanded text:
enim, id est, non consentiunt, non subjiciuntur. enim, id est, non consentiunt, non subjiciuntur. Neque accipiunt inscriptionem, notam scilicet criminis in fronte propter professionem, in manu propter operationem. Ab his igitur malis alieni, sive adhuc in ista mortuiuentes siue defuncti, regnant cum Christo iam nunc modo quodam huic tempori congruo per totum hoc interuallum, quod numero mille significatur annorum. Reliqui eorum, inquit, non uixerunt. Hora enim nunc est, cum mortui audiunt uocem filii Dei, et qui audierint uiuent; reliqui ergo eorum non uiuent. Quod uero subdidit: Donec finiantur mille anni, intellegendum est, quod eo tempore non uixerunt, quo uiuere debuerunt, ad uitam scilicet de morte transeundo. Et ideo cum dies uenerit, quo fiat et corporum resurrectio, non ad uitam de monumentis procedent, sed ad iudicium; ad damnationem scilicet, quae secunda mors dicitur. Donec finiantur enim mille anni, quicumque non uixerit,
Abbreviated transcription (Latin):
accessurũ ẽẽ popło.x pͣiano. sed cũ eis qui
acceperunt inscriptionẽ infronte aut
inmanu sua: simul de uius & de mortu¬
is debemus acciꝑe. Que sit porro ista
bestia quãuis sit diligentius in quirendũ:
non tamen abhorret a fide recta ut ipsa
impia ciuitas intelligatur. & popłs in¬
fidelium contrarius popło fideli & cun¬
tati dĩ. I mago uͦ eius simulatio eiꝰ michi
uidetur. ineis uidelicet hominib qͥ ue¬
lut fidem ꝓfitentur: & infideliter ui¬
uunt. Fingunt enĩ se ẽẽ qͦd ñ st̃: uocant᷑q
non ueraci effigie sed fallaci imagine. xp̃i¬
ani. Adeandem namq bestiam ꝑtinent
non solum aꝑte mimici nominis xp̃i &
eius gloriosissimȩ ciuitatis. sed etiã ziza¬
nia que de regno eius quod. ẽ. eccłia infi¬
ne scłi colligenda sunt. Et qui sunt qui
non adorant bestiam nec imaginem eius.
nisi qui faciunt quod ait apłs. ne sitis iu¬
gũ ducentes cũ infidelib Non adorãt

Expanded text:
accessurum esse populo Christiano, sed cum eis, quiaccessurum esse populo Christiano, sed cum eis, quiacceperunt inscriptionem in fronte aut in manu sua, simul de uiuis et mortuis debemus accipere. Quae sit porro ista bestia, quamuis sit diligentius requirendum, non tamen abhorret a fide recta. ut ipsa inpia ciuitas intellegatur et populus infidelium contrarius populo fideli et ciuitati Dei. Imago uero eius simulatio eius mihi uidetur, in eis uidelicet hominibus, qui uelut fidem profitentur et infideliter uiuunt. Fingunt enim se esse quod non sunt, uocanturque non ueraci effigie, sed fallaci imagine Christiani. Ad eandem namque bestiam pertinent non solum aperte inimici nominis Christi et eius gloriosissimae ciuitatis, sed etiam zizania, quae de regno eius, quod est ecclesia, in fine saeculi colligenda sunt. Et qui sunon adorant bestiam nec imaginem ejus, nisi qui faciunt quod ait Apostolus : Ne sitis jugum ducentes cum infidelibus? non adorant
Abbreviated transcription (Latin):
debat conuertuntur ad fidem: & usq in il¬
lũ finem sine dubio conuertent᷑. & utiq u¬
nicuiq iste fortis tunc alligatur. quando
ab illo tanquã uas eius eripitur: & abyssus
uͥ inclusus ẽ ñ in eiᷤ consũpta ẽ. qͥndo st̃ mortui
qui tẽ erãt qͣndo cȩpit ẽẽ inclusuᷤ: s successert
eis alii nascendo atq succedunt donec fini¬
atur hoc scłm qui oderint. xp̃ianos. in qͦꝵ
cotidie uelut in abysso cecis & ꝓfundis cor¬
dib includatur. Utrum autẽ etĩa illis ul¬
timis trib annis & mensib sex quando so¬
lutus totis uirib seuiturus. ẽ. aliquis in
qua non fuerat sit accessurus ad fid̾ẽ: non¬
nulla questio est. Quomͦ enim stabit qͦd
dictum est quis intrat in domũ fortis ut
uasa eius eripiat nisi prius alligauerit
fortẽ. si etiã soluto eripumtur Ae ꝑ hoc
adhoc cogere indetur ista sententia. ut
credamus illo licet exiguo tẽꝑe neminem

Expanded text:
debat, conuertuntur ad fidem et usque in ildebat, conuertuntur ad fidem et usque in illum finem sine dubio conuertentur; et utique unicuique iste fortis tunc adligatur, quando ab illo tamquam uas eius eripitur; et abyssus, ubi inclusus est, non in eis consumta est, quando sunt mortui, qui tunc erant quando esse coepit inclusus; sed successerunt eis alii nascendo adque succedunt, donec finiatur hoc saeculum, qui oderint Christianos, in quorum cottidie, uelut in abysso, caecis et profundis cordibus includatur. Utrum autem etiam illis ultimis tribus annis et mensibus sex, quando solutus totis uiribus saeuiturus est, aliquis, in qua non fuerat, sit accessurus ad fidem. nonnulla quaestio est. Quo modo enim stabit quod dictum est: Quis intrat in domum fortis, ut uasa eius eripiat, nisi prius adligauerit fortem, si etiam soluto eripiuntur? Ac per hoc ad hoc cogere uidetur ista sententia, ut credamus illo licet exiguo tempore neminem
Abbreviated transcription (Latin):
frangeret. & soluet infine. ut quã fortẽ ad¬
uersariũ dĩ ciuitas suꝑ auerit. cũ ingenti
gła sui redẽptoris. adiutoris. liberatoris as¬
piciat. In eorũ sane qui tunc futuri sunt
scõꝵ atq fideliũ cõparatione quid sumus :
quando quidẽ ad illos ꝓbandos tantus solui-¬
tur inimicus cũ quo nos ligato tantis pe¬
riculis dimicamus: Quamuis & hoc tẽ¬
poris int̾uallo quos d̾a milites. xp̃i tã pru¬
dentes & fortes fuisse atq esse non dubium
est: ut etiã si tunc inista mortalitate uiuereñs
quando ille soluetur om̃s insidias eiꝰ atq im¬
petus & cauerent sapientissime & patientissi¬
me sustinerent. Hec autẽ alligatio diaboli
non solũ facta. ẽ. ex quo cepit eccłia prȩter
iudeam terrã uinationes alias atq alias
dilatari. sed etiã nunc fit & fiet usq ad ter¬
minũ scłi quo soluendus est: quia & nunc
homines ab infidelitate inqua eos ipse possi¬

Expanded text:
frangeret: et soluet in fine, ut, quam fortem adfrangeret: et soluet in fine, ut, quam fortem aduersarium Dei ciuitas superauerit, cum ingenti gloria sui redemtoris adiutoris liberatoris adspiciat. In eorum sane, qui tunc futuri sunt, sanctorum adque fidelium conparatione quid sumus? Quando quidem ad illos probandos tantus soluetur inimicus, cum quo nos ligato tantis periculis dimicamus. Quamuis et hoc temporis interuallo quosdam milites Christi tam prudentes et fortes fuisse adque esse non dubium est, ut, etiamsi tunc in ista mortalitate uiuerent, quando ille soluetur, omnes insidias eius adque inpetus et cauerent sapientissime et patientissime sustinerent. Haec autem adligatio diaboli non solum facta est, ex quo coepit ecclesia praeter Iudaeam terram in nationes alias adque alias dilatari; sed etiam nunc fit et fiet usque ad terminum saeculi, quo soluendus est. quia et nunc homines ab infidelitate, in qua eos ipse possi
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd ne faceret alligatus. ẽ. Tunc autẽ solue¬
tur: quando & breue tempus erit. Nam
trib annis & sex mensib legitur dotis siuns
suoꝵq uirib seuiturus: & tales erunt cum
quib ei belligerandũ est. ut uinci tanto eiꝰ
impetu insidiisq ñ possint. Si autẽ num¬
quam solueretur: minus appareret eiꝰ ma-¬
ligna potentia: minus scẽ ciuitatis fidelis¬
sima patientia ꝓbaretur. minus deniq ꝑ¬
spiceretur quã magno eiꝰ malo tam bene u¬
sus fuerit omnipotens. qui eũ nec omnino
abstulit a tẽptatione scõꝵ. quãuis ab eoꝵ
interiorib om̃ib ubi indm̃ credit᷑ foras
missum. ut eiꝰ forinsecus impugnatione
ꝓficerent. & m eis qui sunt ex parte illius
alligauit ne quantã posset effundendo &
exercendo malitiam. innumerabiles infir¬
mos ex quib eccł̃iam multiplicari & imple¬
ri oportebat. alios credituros. alios iam cre¬
dentes. a fide pietatis hos deterreret. hos

Expanded text:
quod ne faceret, adligatus est. Tunc autem soluequod ne faceret, adligatus est. Tunc autem soluetur, quando et breue tempus erit. Nam tribus annis et sex mensibus legitur totis suis suorumque uiribus saeuiturus et tales erunt, cum quibus ei belligerandum est, ut uinci tanto eius inpetu insidiisque non possint. Si autem numquam solueretur, minus appareret eius maligna potentia. minus sanctae ciuitatis fidelissima patientia probaretur, minus denique perspiceretur, quam magno eius malo tam bene fuerit usus Omnipotens, qui eum nec omnino abstulit a tentatione sanctorum, quamuis ab eorum interioribus hominibus, ubi in Deum creditur, foras missum, ut eius forinsecus obpugnatione proficerent; et in eis, qui sunt ex parte ipsius, adligauit, ne quantam posset effundendo et exercendo malitiam innumerabiles infirmos, ex quibus ecclesiam multiplicari et inpleri oportebat, alios credituros, alios iam credentes, a fide pietatis hos deterreret, hos
Abbreviated transcription (Latin):
uissimũ ꝑtinet: quod nunc ꝓpt̾ea cõmemo¬
randũ putaui. nequis existimet eo ipso par¬
uo temꝑe quo soluetur diabolus in hac ter¬
ra eccłiam non futuram: illo hic eam uel
non inueniente cũ fuerit solutus. uel ab¬
sumente cũ fuerit modis omib ꝑsecutus.
Non itaq ꝑ totũ hoc tempus quodlibet
tus. ita diabolus alligatur. ut eius hȩc ipsa
doquidẽ illam nec solutus utiq seducturus
est. Nam profecto ei si alligari. ẽ. ñ posse
seducere siue ñ ꝑmitti: quid erit solui nisi
posse seducere siue ꝑmitti: Quod absit ut
fiat. Sed alligatio diaboli est: ñ ꝑmitti
exercere totã tẽptationẽ quã potest uel
ui uel dolo ad seducendos homines in par¬
tẽ suã: cogendo uiolenter fraudulenterue
fallendo. Quod si ꝑmitteret᷑ intam longo
tẽpore & tanta infirmitate multoꝵ pluri¬
mos tales quales ds̃ id ꝑpeti non uult & fi¬
deles deiceret. & necrederent impediret:

Expanded text:
uissimum pertinet, quod nunc propterea commemouissimum pertinet, quod nunc propterea commemorandum putaui, ne quis existimet eo ipso paruo tempore, quo soluetur diabolus, in hac terra ecclesiam non futuram, illo hic eam uel non inueniente, cum fuerit solutus, uel absumente, cum fuerit modis omnibus persecutus. Non itaque per totum hoc tempus, quod liber tus, ita diabolus adligatur, ut eius haec ipsa sdo quidem illam nec solutus utique seducturus est. Nam profecto ei si adligari est non posse seducere siue non permitti: quid erit solui nisi posse seducere siue permitti? Quod absit ut fiat; sed adligatio diaboli est non permitti exserere totam tentationem, quam potest uel ui uel dolo ad seducendos homines in partem suam cogendo uiolenter fraudulenterue fallendo. Quod si permitteretur in tam longo tempore et tanta infirmitate multorum, plurimos tales, quales Deus id perpeti non uult, et fideles deiceret et ne crederent inpediret;
Abbreviated transcription (Latin):
OST hec oportet inquit eũ solui breui
temꝑe. Si hoc. ẽ. diabolum ligari & in-¬
cludi eccłiam ñ posse seducere: hȩc gͦ erit
solutio enis. ut possit: Absit. Nunquã
enĩ abillo eccłia seducetur p̃destinata & e¬
lecta ante mundi constitutionẽ. de qua
dictũ. ẽ. nouit dñs qui sunt eius. Et tam̃
hic erit etĩa illo tẽpore quo soluendus est
diabolus: sicut ex quo. est instituta hic fu¬
it. & erit omi demꝑe insins utiq qui suc¬
cedunt nascendo morientib. Nam pau¬
lo post dicit. quod solutus diabolus sedu¬
ctas gentes toto orbe terrarũ attrahet
inbellum aduersus eam: quoꝵ hostium
numerus erit ut harena maris. Et ascende¬
runt inquit supra terre latitudinẽ: & cin¬
xerunt castra sc̃oꝵ & dilectam ciuitatẽ.
Et descendit ignis decęlo adõ: & comedit
eos. Et diabolus qui seducebat eos missus. ẽ.
instagnũ ignis & sulphuris. ubi & bestia &
pseudo ꝓpħe: & cruciabunt᷑ die ac noc te
in scła scłoꝵ. Sed hoc iam adiudiciũ no¬

Expanded text:
t, oportet eum solui breui tempore. Si hoc est diabolo ligari et includi, ecclesiam non posse seducere, haec ergo erit solutio eius, ut possit? Absit: numquam enim ab illo ecclesia seducetur praedestinata et electa ante mundi constitutionem, de qua dictum est: Nouit Dominus qui sunt eius. Et tamen hic erit etiam illo tempore. quo soluendus est diabolus, sicut, ex quo est instituta, hic fuit et erit omni tempore, in suis utique qui succedunt nascendo monentibus. Nam paulo post dicit. quod solutus diabolus seductas gentes toto orbe terrarum adtrahet in bellum aduenumerus erit \'ut harena maris\'. Et ascenderunt, inquit, super terrae latitudinem et cinxerunt castra sanctorum et descendit ignis de coelo a Deo, et comedit eos; et diabolus qui seducebat eos, missus est in stagnum ignis et sulphuris, ubi et bestia et pseudopropheta; et cruciabuntur die et nocte in saecula saeculorum. Sed hoc iam ad iudicium no
Abbreviated transcription (Latin):
iustitia ur̃a suꝑ scribarũ & phariseorũ
id. ẽ. suꝑ eos qui soluunt quod docent. de
scribis enĩ & phariseis dicit alio loco qm̃
dicunt & non faciunt: nisi ergo suꝑ hos
abundauerit iustitia ur̃a. id . ẽ. ut uos ñ
soluatis sed faciatis potius qͦd docetis: ñ
intrabitis inquit in regnũ cę̧loꝵ. Alio
mͦ igitur intelligendũ. ẽ. regnũ cęloꝵ
uͥ ambo sunt & ille scilicet qui soluit
quod docet & ille qui facit. sed ille minimꝰ
ille magnus: alio modo autẽ regnũ cęloꝵ
cdẽ quo non intrat nisi ille qui facit: ac ꝑ
hoc ubi utrũq genus est eccłia. ẽ. qualis
nunc. ẽ: ubi autem illud solũ erit eccłia
est qualis tunc erit quando malus in ea ñ
erit. Ergo & nunc eccłia regnũ xp̃i est:
regnũq cęloꝵ. R egnant itaq cũ illo eti¬
am nunc scĩ eius aliter quidẽ quã tunc
regnabunt: nec tamen cũ illo regnant ⁊i¬
zania quãuis in eccłia cũ tritico crescant.

Expanded text:
iustitia uestra super scribarum et Pharisaeorum, iustitia uestra super scribarum et Pharisaeorum, id est super eos, qui soluunt quod docent de scribis enim et Pharisaeis dicit alio loco: Quoniam dicunt, et non faciunt, — nisi ergo super hos abundauerit iustitia uestra, id est, ut uos non soluatis, sed faciatis potius quod docetis, non intrabitis, inquit, in regnum caelorum. Alio modo igitur intellegendum est regnum caelorum, ubi ambo sunt, et ille scilicet qui soluit quod docet, et ille qui facit; sed ille minimus, ille magnus: alio modo autem regnum caelorum dicitur, quo non intrat nisi ille qui facit. Ac per hoc ubi utrumque genus est, ecclesia est, qualis nunc est: ubi autem illud solum erit, ecclesia est, qualis tunc erit, quando malus in ea non erit. Ergo et nunc ecclesia regnum Christi est regnumque caelorum. Regnant itaque cum illo etiam nunc sancti eius, aliter quidem, quam tunc regnabunt; nec tamen cum illo regnant zizania, quamuis in ecclesia cum tritico crescant.
Abbreviated transcription (Latin):
apłm dicunt. qui eã resurrectionẽ appel¬
lat: Nam scđm interiorem non scđ̾m ex¬
teriorem hominem utiq resur rexerant.
quib ait. Si resurrexistis cũ xp̃o: quȩ
sursum sunt sapite. Quẽ sensum uerbis
aliis alibi posuit dicens. Ut quẽ admodũ
xp̃c resurrex it amortuis ꝑ głam patris.
sic & nos innouitate uite ambulemus
Hinc. ẽ. & illud. Surge qui dormis. & ex¬
urge amortuis: & illuminabit te xp̃c
Quod autẽ dicunt non posse resurgere nͥ
qui cadunt. & ido putant resurrectionen
adcorꝑa non adaminas ꝑtinere. quia
corporũ est cadere: cur non audiunt ñ
recedatis ab illo ne cadatis: &. suo dño
stat aut cadit: &. qui se putat stare. uide¬
at necadat: Puto enĩ: quod in anima
non incorꝑe casus iste cauendus. ẽ. Si gͣ
cadentiũ est resurrectio. cadunt autẽ¬
facit & sic docet: sed istũ minimũ. illum
magnũ. Et continuo secutus adiunxit.
Dico enĩ nobis: quia nisi abundauerit

Expanded text:
apostolum dicunt, qui eam resurrectionem appelapostolum dicunt, qui eam resurrectionem appellat? nam secundum interiorem, non secundum exteriorem hominem utique resurrexerunt quibus ait: si resurrexistis cum Christo, quae sursum sunt sapite. quem sensum uerbis aliis alibi posuit dicens: ut quemadmodum Christus resurrexit a mortuis per gloriam patris, sic et nos in nouitate uitae ambulemus. hinc est et illud: surge qui dormis et exsurge a mortuis, et inluminabit te Christus. quod autem dicunt non posse resurgere nisi qui cadunt et ideo putant resurrectionem ad corpora, non ad animas pertinere, quia corporum est cadere, cur non audiunt: non recedatis ab illo, ne cadatis, et: suo domino stat aut cadit, et: qui se putat stare caueat, ne cadat? puto enim quod in anima, non in corpore casus iste cauendus est. si igitur cadentium est resurrectio, cadunt autefacit et sic docet; sed istum minimum, illum magnum. Et continuo secutus adiungit: Dico enim uobis quia, nisi abundauerit
Abbreviated transcription (Latin):
id. ẽ. particeps eiꝰ est. Ipse. ẽ. autẽ parti¬
ceps eiꝰ. qui non solũ amorte que inpecca¬
tis. ẽ. reuiuiscit. uerũ etiã in eo qͦd reui¬
xerit ꝑmanebit. In istis inquit scda mors
non habet potestatẽ. Habet gͦ in reliquis
de quib suꝑus ait. reliqui eoꝵ ñ uixert̃
donec finiantur mille anni: qm̃ doto isto
tẽꝑis int̾uallo quod mille annos uocat
quantũcũq meo quisq eoꝵ uixit incor¬
pore. non reuixit amorte inqua eũ tenebat
impietas: ut sic reuiuiscendo pͥme resurre¬
ctionis particeps fieret. atq in eo potesta¬
tem secunda mors non haberet.
UNT. Qui putant resurrecꝰtionẽ dici
non posse nisi corpoꝵ: idoq istam qͦq
pͥmam incorꝑib futurã ẽẽ contendunt
Quoꝵ enĩ inquiunt. ẽ. cadere: eoꝵ. ẽ. re¬
surgere. Cadunt autẽ corꝑa moriendo.
Nam & acadendo. cadauera nuncupant᷑.
Non ergo anmarũ inquiunt resurrecꝰtio
potest ẽẽ: sed corpoꝵ. Sed quid contra

Expanded text:
est autem particeps eius, qui non solum a morte, quae in peccatis est, reuiuescit uerum etiam in eo quod reuixerit permanebit. in istis, inquit, secunda mors non habet potestatem. habet ergo in reliquis, de quibus superius ait: reliqui eorum non uixerunt, donec finiantur mille anni, quoniam toto isto temporis interuallo, quod mille annos uocat, quantumcumque in eo quisque eorum uixit in corpore, non reuixit a morte, in qua eum tenebat impietas, ut sic reuiuescendo primae resurrectionis particeps fieret atque in eo potestatem secunda mors non haberet. Sunt qui putant resurrectionem dici non posse nisi corporum ideoque istam quoque primam in corporibus futuram esse contendunt. quorum enim est, inquiunt, cadere, eorum est resurgere. cadunt autem corpora moriendo; nam et a cadendo cadauera nuncupantur. non ergo animarum, inquiunt, resurrectio potest esse, sed corporum. sed quid contra
Abbreviated transcription (Latin):
lorib ac laborib superatis atq finitis po¬
stea quã mortalia membra posuerunt. cũ
xp̃o utiq regnauerunt & regnant donec
finiantur mille anni. ut postea receptis e¬
tiam corꝑib iam immortalib regnent.
Prouide trib annis illis atq dimidio. ani¬
mȩ occisorũ ꝓ eius martyrio & quȩ antea
de corporib exierunt & quȩ ipsa nouissi¬
ma ꝑsecutione sunt exiturȩ regnabunt
cũ illo. donec finiatur mort̾ale scłm & ad
illud regnũ ubi mors non erit transeatur
Quo circa. cũ xp̃o regnantiũ scõꝵ pluss
anni erunt quã uinculi diaboli atq eu¬
stodiȩ: quia illi cũ suo rege dĩ filio iam dia¬
bolo non ligato etiã ꝑtres annos illos & se¬
missem regnabunt. Remanet igitur. ut̃
cũ audimus sacerdotes dĩ & xp̃i regnabt̃
cũ eo mille annis. & cũ finiti fuerit mille
anni soluetur sathanas de custodia sua.

Expanded text:
loribus ac laboribus superatis adque finitis, poloribus ac laboribus superatis adque finitis, postea quam mortalia membra posuerunt, cum Christo utique regnauerunt et regnant, donec finiantur mille anni, ut postea receptis etiam corporibus iam inmortalibus regnent. Proinde tribus illis annis adque dimidio animae occisorum pro eius martyrio, et quae antea de corporibus exierunt, et quae ipsa nouissima persecutione sunt exiturae, regnabunt cum illo, donec finiatur mortale saeculum et ad illud regnum, ubi mors non erit, transeatur. Quocirca cum Christo regnantium sanctorum plures anni erunt quam uinculi diaboli adque custodiae, quia illi cum suo rege Dei filio iam diabolo non ligato etiam per tres illos annos ac semissem regnabunt. Remanet igitur, ut, cum audimus: Sacerdotes Dei et Christi regnabunt cum eo mille annis. et cum finiti fuerint mille anni, soluetur satanas de c