comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
CXXQMINE ΠILIISUI ENOCH Istefilius incuius nomine
condita est enoch id est terrestris hierusalem quod interpretatur possessio :
sigificat istam ciuitatem et initium et finem habere terrenum ubi nichil
plus quam quoqͥcernitur speratur: PORRO EXOCHGEUUIT
IRAT H: ET IRATH GONUIT Maurahel: et mauiahel
GENUIT. MATUSAHEL ET MATUSAHEL GEXUET
LAMECH QUIACCEPIT DUAS UXORES NOMUNIADA
ET NOM SECUNDAS SET LA NoOtandum autem & hic quod
in progenie cainfemina comiomoratur: quod significatur terre¬
nam c̃iuitatemus que sui infinem carnales habitaturã generationes
que marium ac fominar um coniunctione ꝓueniunt : Sicut superi¬
usdiximus: OyXIT. quoquel amechuxorsus suis:
Audite uerba mea & auscultate sermonom meum qm̃ occidiui¬
rin in uulnus in eum & adulescentulum inliuorem meum Sep¬
ties uindicabitur decain: dela mechautom septuagies septies
pomalibi sccundum hystoriã diccum est eoquodab adam usque ad

Expanded text:
ex nomine filii sui Enoch. Iste filius in cujus nomine ex nomine filii sui Enoch. Iste filius in cujus nomine condita est Enoch, id est terrestris Jerusalem, quod interpretatur possessio, significat istam civitatem et initium et finem habere terrenum, ubi nihil plus quam quod cernitur speratur. 22. Porro Henoch genuit Irad, et Irad genuit Maviahel, et Maviahel genuit Mathusael, et Mathusael genuit Lamech. Qui accepit duas uxores; nomen uni Ada, et nomen secundae Sella. Notandum autem quod in progenie Cain femina commemoratur. Quo significatur terrenam civitatem usque in finem sui carnales habituram generationes, quae marium ac feminarum conjunctione proveniunt. 23. Dixit quoque Lamech uxoribus suis: Audite verba mea, et auscultate sermonem meum. Quoniam occidi virum in vulnus meum, et adolescentulum in livore meo, septies vindicabitur de Cain, de Lamech septuagies septies. Jam alibi secundum historiam dictum est, eo quod ab Adam usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
BITAUIT. IN TERRA MID Quoddicitur interpretatũ
commotio siue instabilis e fluctuans etsedes incertacontra qđ malum
ds̃ rogatur in psalmo : Nedederis inmotupedesmeos : et manus peccatorũ
ñ moueant me : Nunc uero et iudai et omnes qui diuersis erroribus con¬
tum acessunt : resistendo ueritati uenundati: exeunt a faciedĩ id ẽ
amisericordia diuctionis cius uel a participatione lucis eius. et habitat̃
profugi interr. comino tonis id est in ci nali conturbatione contraio¬
ocunditatemd blioc est cortra cdenquad interpretatur acpulatiqub
progenies ciui tatem in ipsamundi origine construxit . nisi quod noueris
impios in hacuita es se fundatos. scõs uero hos pites esse et percgrinos unde¬
t abeltam quam peregrinus interris idest populus xpĩanus non condidit
ciuitatem : superna est enim scõrum ciuitas : quãuis hic pariat ciues in quib:
peregrinatur. donec regnieius tempus adueniat :AEDIFICAUITAUT

Expanded text:
bitavit in terra Naid, quod dicitur interpretatum bitavit in terra Naid, quod dicitur interpretatum commotio, sive instabilis et fluctuans et sedis incertae, contra quod malum Deus rogatus in psalmo, Ne dederis in motu pedes meos, et manus peccatorum non moveant me . Nunc vero Judaei et omnes qui diversis erroribus contumaces sunt, resistendo veritati; venundati exeunt a facie Dei, id est, a misericordia dilectionis ejus, vel a participatione lucis ejus: et habitant profugi in terra commotionis, id est, in carnali conturbatione, contra jucunditatem Dei, hoc est, contra Eden, quod interpretatur epulatio, ubi progenies civitatem in ipsa mundi origine construxit, nisi quod noveris impios in hac vita esse fundatos, sanctos vero hospites esse et peregrinos? Unde Abel tanquam peregrinus in terris, populus Christianus non condidit civitatem. Superna est etiam sanctorum civitas, quamvis hic pariat cives in quibus peregrinatur, donec regni ejus tempus adveniat. Et vocavit eam
Abbreviated transcription (Latin):
patre trans latũ fuis saçdi luuium preteris seputa uerunt : ob hoc signanter
trans fertur mortuus est ut os tenderctur non uixis se cũpostdila¬
uium. sed in codem catadismo ut in quodam uoluminerepperifuisse
defunctum ⁊ soli enim scripturates tante octo homines diluuaum in
arca euascrunt .: Sed qui quat tuor decim annis eum uixisse referunt
post diluuium: magis ad spiritalem intallegentiam tendunt : undedicen¬
ta duobus annis: et zenuit filium. uo cauito
nomen eius nocdicens: Is teconso labitur
nos. etreliqua. Uel sicut aliqui trans tulerutt᷑. Iste
quiescere nos faciet ab omnibus operibus nr̃is. : Vnde noe consola¬
tio uel requies interpretatur .: Consolatio : quia hegines consola¬
ti sunt indiebus eius dum apeccato extincti sunt indiluino : Requi¬
es uero: proeo quod sub illo om̃a retro opera quieuerint ꝑ diluuium
siue quia requiem in arca prestitit animantibus. HINCSPIRI EA¬

Expanded text:
patre translatum fuisse, et diluvium praeterisse putaverunt  Z., putabant? Ob hoc signanter patre translatum fuisse, et diluvium praeterisse putaverunt  Z., putabant? Ob hoc signanter transfertur mortuus est ut ostenderetur non vixisse eum post diluvium, sed in eodem cataclysmo, ut in quodam volumine reperi, fuisse defunctum. Soli enim, Scriptura testante , octo homines diluvium in arca evaserunt. Sed qui quatuordecim annis eum vixisse referunt post diluvium, magis ad spiritalem intelligentiam tendunt, videliceta duobus annis, et genuit filium, vocavitque nomen ejus Noe dicens: Iste consolabitur nos, et reliqua. Vel sicut aliqui transtulerunt: Iste requiescere nos faciet ab omnibus operibus nostris. Unde Noe consolatio vel requies interpretatur. Consolatio, quia homines consolati sunt in diebus ejus, dum a peccato exstincti sunt in diluvio. Requies vero pro eo quod sub illo omnia retro opera quieverint per diluvium, sive quia requiem in arca praestitit animantibus. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
aũt uitaenoe diluui ũ factum est acperhoe habita sup putatione perpar
tes non gentesimo quinto anno matus a laediluuium fuisse conuincatur :
Cum autem supra nongentis sexaginta nouem annis uixis sedictus sit nul¬
facto sunt : Restat ergaut quod inplerisq: ita& in hoc sit erroria
numero : Si quidem in hebraeis &isamaritanis libris at beatus iero¬
NUITLAMECHSEPTIN GENTOSOC TUAGIN¬
IADUOSANNOSET GENUITFIlios erpilias
Et fuerunt om̃s diȩsmatusilȩ ut noster interpres transtulit
matus alȩ usq addiem mortis noȩ sunt anni trecenti sexaginta
noueng his ad de sexcentos annos noȩ quia insexcentesimo annouit ae
eius diluuium factũ est : At que ita sit ut non gentesi mosexagesimo
nono anno uitae suae matusala mortuus est & anno quo coepit essedi¬
luuiũ: Vnde matus ala interpr&atur mortuus est : quidã enĩ eũ cũ

Expanded text:
autem anno vitae Noe, diluvium factum est, ac per hoc habita supputaautem anno vitae Noe, diluvium factum est, ac per hoc habita supputates, nongentesimo quinquagesimo quinto anno Mathusalae diluvium fuisse convincatur. Cum autem supra nongentis sexaginta novem annis vixisse dictus sit, nulfactae sunt? Restat ergo ut, quomodo in plerisque, ita et in hoc sit error in numero. Siquidem in Hebraeis et in Samaritanis libris, ut beatus Hieronuit Lamech, septingentos octuaginta duos annos, et genuit filios et filias; et fuerunt omnes dies Mathusalae, ut noster interpres transtulit,Mathusalae usque ad diem ortus Noe sunt anni trecenti sexaginta novem. His adde sexcentos Noe, quia in sexcentesimo anno vitae ejus diluvium factum est: atque ita fit ut nongentesimo sexagesimo nono anno vitae suae Mathusala mortuus est, et anno quo coepit esse diluvium. Unde Mathusala interpretatur, mortuus est. Quomodo enim eum cum
Abbreviated transcription (Latin):
a noruoet moꝑruus est: uixit quoque
Eainanł amentatioul possessio eorumdicitur. Sicut enin
campossos sidi ta diriuatiuum nõmen quod est cainan facit pos
ficabat quo dnimu ondies sent anni generis humani postsȩ
Amẜul.auitcum go Sub auditur in conuersatione. EtN
quare tanto tempore seruatus estamorte. Nisiut ostende¬
&ur quod om̃s homines potuis sent si non peccassent. At tamen
meriturus erit ut debitum soluat humane naturae & quod xps
noluit nullus poss& id est nonmori: EΝOC CENUI TΑTU¬
SAL AMΕT ΡAC TISUNT OcS DIESMAruSALE
NONGENTI IX NOuEMANNI EIMORIUUS EST: HIC
oritur questio famosa et disputatione multorũ ecclesi arum uenti¬
lata quodiuxtadiligentem supputationem quat tuor decim annos post
dilũliium matusala uixis sereferat᷑ : et enim cumes set matusala annoꝵ
octuaginta octogenuit noe :Et fiunt simulusque ad diem natiuitatis noe
anniuitae macus alae trecenti quinquaginta quinque. NSexcen tesimo

Expanded text:
annorum, et mortuus est. Vixit quoque Cainan lamentatio vel possessio eorum dicitur. Sicut enim Cain possessio, ita derivativum nomen, quod est Cainan facit possficabat quod minuendi essent anni generis humani post se.ambulavit cum Deo subauditur in conversatione et non quare tantopere servatus est a morte? nisi ut ostenderetur quid omnes homines potuisssent si non peccassent. Attamen moriturus erit, ut debitum solvat humanae naturae, et quod Christus noluit, nullus posset, id est non mori. Henoch genuit Mathusalam, et facti sunt omnes dies Mathusalae nongenti sexaginta novem anni, et mortuus est. Hic oritur quaestio famosa, et disputatione multorum ecclesiasticorum ventilata, quod juxta diligentem supputationem quatuordediluvium Mathusala vixisse referatur. Etenim cum esset Mathusala annoroctoginta octo, genuit Noe; et fiunt simul usque ad diem nativitatis Noe anni vitae Mathusalae, trecenti quinquaginta quinque. Sexcentesimo
Abbreviated transcription (Latin):
habituros Quodautompers & in ab adam us queadnoe denarius nu¬
merus insinuatur. complementum mandatorum in ec lesia ope¬
ribus figuratur: cuinumerdłi adicientur: tressilunoe medio ro¬
ꝓbaco duo denarius consumatur qui in pacri archarũ. & apostoloꝵ
numero insignis hab&ur ꝓpter septenaru partes altera ꝑ altorã
multi plicatas Nãter quatorni uel quate rterni ipsum faci
gressiomandatorum siue peccatum ostendicur. Nãdum lamech
septimus ab adã ropporiatur scriptus adduncurtros filii &una
filia ut inden arius numerus compleatur ꝑqucedde monuo sceui
p otcutumt edamipse ni merus af emina cluditur aquo sograran¬
upet caeicommis sumest ꝑ quo doms morimur feilic&tut uo lupeas car¬
nis que speritui r esister &e sequer&ur unde duipsfila lamceli no¬

Expanded text:
alitatis. Quod autem per Seth ab Adam usque ad Noe denarius numerus insinuatur, complementum mandatorum in Ecclesiae operibus figuratur. Cui numero si adjiciuntur tres filii Noe, medio reprobato, duodenarius consummatur, qui in patriarcharum et apostolorum numero insignis habetur, propter septenarii partes alteras, per alteras multiplicatas; nam ter quaterni, vel quater terni ipsum faciugressio mandatorum sive peccatum ostenditur. Nam dum Lamech septimus ab Adam reperiatur scriptus, adduntur ei tres filii et una filia, ut undenarius numerus compleatur, per quod demonstretur peccatum. Nam et ipse numerus femina cluditur, a quo sexu initium peccati commissum est, per quod omnes morimur, scilicet ut voluptas carnis quae spiritui resisteret, sequeretur. Unde et ipsa filia Lamech No
Abbreviated transcription (Latin):
Cocuourt. quoque adamuxo Rem suacoet ƿepe¬
Rt pilium uocauit. que nomeneius se oliꝰ
SEDET. SETHNATUSESTFILIUS Quem uoca¬
VITEΝΟS SETHqui pe interpretatur resirr ectio qui est xos:
intellegitur nisi quia in confessione uiut omnis homoquiest filius resur¬
rectionis quam diu peregrinatur in terris: Item ex duobus illis heminibus
abelqui ⁊ interpretatur luctus et eius frater seth qul. interpretatur
resurrectio: morsxpĩ et uitacius exmortuis figuratur : Ergo ut bre¬
uius dicam abel luctus. sec resurrectio. enos homo quia post luctum
risurrectio deresurrectione homo inuocans dm̃: ITEM ΕΝΟS
GEXUIT CAINAN CANANAUTEMUENUIT MALALCHEL
malalehel exior cenuitianech narechigenuit enoct
Hic autem enoch septimus ab adam qui placuitdõ et translatus est.
septimamrequiem significat adquam trans fertur omnis quitãquã
actis enim sex milibus annis. facto &iã iudicio & renouatis cȩlo ac terra
trans ferentur scĩ inuitã perp&uae in mortalitatis: Vnde beno dedi

Expanded text:
Cognovit quoque adhuc Adam uxorem suam, et peperit filium, vocavitque nomen ejus Seth. Sed Seth natus est filius, quem vocavit Enos. Seth quippe interpretatur resurrectio, qui est Chriintelligitur, nisi quia in confessione vivit omnis homo, qui est filius resurrectionis, quandiu peregrinatur in terris? Item ex duobus illis hominibus, Abel, qui interpretatur luctus, et ejus fratre Seth, quod interpretatur resurrectio, mors Christi et vita ejus ex mortuis figuratur. 27. Ergo, ut brevius dicam, Abel luctus, Seth resurrectio, Enos homo, quia post luctum resurrectio, de resurrectione homo invocans Deum. Item Enos genuit Cainan, Cainan autem genuit Malalehel, Malalehel genuit Jared; Jared genuit Henoch. Hic autem Henoch septimus ab Adam, qui placuit Deo, et translatus est, septimam requiem significat, ad quam transfertur omnis qui tanquam actis enim sex millibus annis, facto etiam judicio, et renovatis coelo et terra, transferentur sancti in vitam perpetuae immortalitatis. Quod autem
Abbreviated transcription (Latin):
nobisrespondentiudei cum eos dedi hoc est scã rumscripturarum uoco
ignorancia iudeorũ est falsa negatio essent autem quodam mo¬
doxpĩ custo dessi epĩ anã fidem accipore & custo dire uolius sentia¬
dicit dr̃ ad cains quid pecist VOR SΑΝQUINIS FRA¬
tris tuiclamat Admeoeterra. Sicarguo
amen ⁊haec est uoxdara uox sanguinis quã sanguis ipse exptunt
exore fidlium eodem sanguine redemptorum: Dixitdns ad cain
taciohab& quȩ aperuit os suum & suscepit sanguinom fracristu
demanutua: Male dictus ost enim populus iudoorum infide¬
lis a terra id ost abec desias quȩ aperuit ossuum in confessiono pec¬
catorum accipore sangui nem ixpĩ quie ffusus est in remissio ne¬
omnium peccatorũ demanu pessed toris nolentis esse sub gracia
ecdesi a maledictum testificante apło: quicum que enim ex ope
RIS TERRAM NONDABIT TIBIPRUCTUS SuOS In ipsa
enim era quã xp̃spor tauit idest in eiuscarne ipsioporatir

Expanded text:
nobis respondent Iudaei cum eos dei uoce hoc est sanctarum scripturarum uoce, nobis respondent Iudaei cum eos dei uoce hoc est sanctarum scripturarum uoce, ignoratio Iudaeorum est falsa negatio. essent autem quodam modo Christi custodes, si christianam fidem accipere et custodire uoluissentdicit deus ad Cain: quid fecisti? uox sanguinis fratris tui clamat ad me de terra: sic arguit amen. haec est clara uox sanguinis, quam sanguis ipse exprimit ex ore fidelium eodem sanguine redemptorum. Dicit deus ad Cainterra, quae aperuit os suum accipere sanguinem fratris tui de manu tua. maledictus est enim populus Iudaicus infidelis a terra, id est ab ecclesia, quae aperuit os suum in confessione peccatorum accipere sanguinem Christi, qui fusus est in remissione peccatorum de maponderet eum ab Ecclesia maledictum testificante Apostolo: Quicunque enim ex operperatus fueris eam, non dabit tibi fructus suos. In ipsa enim terra quam Christus portavit, id est, in ejus carne, ipsi operati sunt
Abbreviated transcription (Latin):
tũ medico dicente: Ego dixidnẽ mises eremei sana animã meam
qui apec cauitibi. eidem que peccaco quã uis ess& in corũ corpore ad
Ruc mortali ꝑ spem gratiae liberidominarentur : Nunc autem igno¬
rantes diiustitia & suã uolentis consticuere: elatideo peribus legis
non humibati depec catissius non quieuerunt sed offenderunt in la¬
pidem offensionis & exarserunt ira cundia aduorsus xp̃m cuius
opera uidentos dõ accepta esse doluerunt: Itaque posthaec occi¬
ditur abel minor natu a fracremaioris natu occiditur xps caput
populiminoris natu a populo iudeorum maioris natu: ille in campo
istein caluariaeloco: Incerrogat ds̃ cain non tã quã ignarus eũ
aquodiscat sed tãquã iudex reumquepuniat & dicit ubi sit fracor
eius: Nospondit illai nescirese nec eius essecustodem, Vsquenunc quid

Expanded text:
est, medico dicentes, Ego dixi, Domine, miserere mei, sana animam meam, est, medico dicentes, Ego dixi, Domine, miserere mei, sana animam meam, qui peccavi tibi ; eidemque peccato quamdiu in eorum corpore esset adhuc mortali, per spem gratiae liberi dominarentur. Nunc autem ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, elati de operibus legis, non humiliati de peccatis suis non quieverunt, sed offenderunt in lapidem offensionis, et exarserunt iracundia adversus Christum, cujus opera videntes, accepta Deo esse doluerunt. Sequitur, Itaque post haec occiditur Abel minor natu a fratre Cain majore natu. Occiditur Christus caput populi minoris natu, a populo Judaeorum majore natu: ille in campo, iste in Calvariae loco. Interrogat Deus Cain, non tamquam ignarus eum a quo discat, sed tamquam judex reum quem puniat. et dicit ubi sit frater eius. respondit ille nescire se nec eius se esse custodem: usque adhuc quid
Abbreviated transcription (Latin):
Natiuitas filiorum duorum adam simili cudi nem lab& duo¬
rum populorum qui erantiduu sistemporibus ad fidemuentu¬
pipari opero & dissimilicaritate antedñ. Fuit autocna¬
cuiiicrisicium ex sr uccibus terrae reꝓbatur ablautemsaor¬
ficium exouibus & earum adipe suscipitur ita noua testumon¬
tifides & in nocentia gratia dn laudans u&reris estamenci
porsale deris destamenti non dis tinxoruunt oqut esstio penti dm¬
dominaberis illius ad seconuertis s& peccatũsuũ sibi hoc tribuens &
consicensdẽ acsic adiutus indulgenciae gracia ipse peccato suo
dominar&ur. Non illo sibi dominante seruus peccatifactus fratrẽ
occider & innocentem: Sic & iudes anquorum figura haec gere¬
bantur siqui es cer& a sua ꝑ turbatione & tempus salutis ꝑ graciã
inpeccatorum romissione cognoscontes audirent xpm̃di contes
Non ueniuo caro iustos sed peccatores in poenitentia Tunc ad se
conuerterent peccatum suum in consissione sicut in psalmoscrip

Expanded text:
Nativitas duorum filiorum Adam similitudinem habet duorum populorum qui erant diversis temporibus ad fidem venturi, pari opere et dissimili charitate ante Deum. Fuit autem Acrificium ex terrae fructibus reprobatur, Abel autem sacrificium ex ouibus et earum adipe suscipitur, ita noui testamenti fides ex innocentia gratiae deum laudans ueteris testamenti pore ueteris testamenti non distinxerunt. dixit enim ddominaberis illius; ad se convertisset peccatum suum, sibi hoc tribuens et confitens Deo; ac sic adjutus indulgentiae gratia, ipse peccato suo dominaretur non illo sibi dominante servus esset peccati, nec fratrem occidisset innocentem. Sic et Judaei, in quorum figura haec gerebantur, si quiescerent a sua perturbatione, et tempus salutis per gratiam in peccatorum remissionem cognoscentes audirent Christum dicentem, Non veni vocare justos, sed peccatores in poenitentia ; tunc ad se converterent peccatum suum in confessione, sicut in psalmo XL scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
Vnde et dicit᷑: Suscitauit michi dĩ semen aliud proabel
quem occidit cain: Uelsicut aquila trans tulit posuit michi
ds̃ femen aliud pro abel : spiritaliter ut quidam uolunt ꝑ adam
et uxoremeius xp̃m etsinagogã significat: Vndenatus est̃ filius idi
populus gentiũ infidem. qui recte seth nominatus est idest positus
in ueritate: quod autem dicir semen aliud proabel: significat bonos
noui testam̃ti pro patri archis et ꝓphetis et martyribus quioccisis
amala parte populi iudaeorũ : Moralit̃ uero ꝑ adam et ux orẽsuã
ses quisq: et caro de monstratur : Perfiliũ sensus perfectus : ꝑ sem̃
homo interpr&atur it a &enos iuxta hebree linguȩ uerita¬
tem homo uel uirdicitur: & congrue hoc uocabulum habuit:
de eo enim scriptum est: ISTECOΕΡΙT INUOCAREΝΟMEN
DŨ. uel. sicut quidam transtulerunt: tunc initiũ fuit inuo¬
candi nomendñi : Lic& plerique hebrȩorum arbitrentur : quod

Expanded text:
Unde et dicitur: Suscitavit mihi Deus semen aliud pro Abel, Unde et dicitur: Suscitavit mihi Deus semen aliud pro Abel, quem occidit Cain. Vel sicut Aquila transtulit: Posuit mihi Deus semen alterum pro Abel. Spiritaliter, ut quidam volunt, per Adam et uxorem ejus Christus et Synagoga significatur. Unde natus est filius, id est populus gentium in fide. Qui recte Seth nominatur, id est positus in veritate. Quod autem dicit: Semen aliud pro Abel, significat bonos Novi Testamenti pro patriarchis, et prophetis, et martyribus, qui occisi sunt a mala parte populi Judaeorum. Moraliter vero per Adam et uxorem suam sanctus quisque et caro demonstratur; per filium sensus perfectus; per semen homo interpretatur, ita et Enos juxta Hebraeae linguae veritatem homo vel vir dicitur. Et congrue hoc vocabulum habuit. De eo enim scriptum est: Iste coepit invocare nomen Domini; vel, sicut quidam transtulerunt: Tunc initium fuit invocandi nomen Domini. Licet plerique Hebraeorum arbitrentur quod
Abbreviated transcription (Latin):
rendũ est : quid est quod legitur dixisse la mech cũ occiderit caiiseptuplã¬
tũ septima generatione diluuio uindicatũ esse legit᷑ : Ideo dictum est
e sunt in diluuio et deletesunt. et in hoc numero dela mech fac tã esse
uindictã dicunt quod genus ipsius usq ad cata lismũ perseuera uer
Adulterii uero scelus quod la mech primus omniũ induabus cõmisit
uxoribus nonnisi sanguinexp̃i expiandum esse : qui septua gesima et
septima generatione uenit inmundũ secundũ euageliũ lũcȩ quitulit
peccatũ mundi : qui lauit amictũ suũ in sanguine uuae et torcularo
concepit et peperit filiũ uocauitq nomen eius sech:
Seth interprecatur resurrectio seupositio: Resurrectio eo qđ
post fratris interfectionẽ natussit quasi resurrectionẽ fratris
exmortuis suscitaret : Positio uero quia posuit eũ dĩ pro abel .⁊

Expanded text:
rendum est quid est quod legitur dixisse Lamech cum occideret Cain: Septuprendum est quid est quod legitur dixisse Lamech cum occideret Cain: Septuptum septima generatione diluvio vindicatum esse legitur, ideo dictum est.e sunt in diluvio et deletae sunt. Et in hoc numero de Lamech factam esse vindictam dicunt quod genus ipsius usque ad cataclysmum perseveraverit. Adulterii vero scelus, quod Lamech primus omnium in duabus commisit uxoribus, non nisi sanguine Christi expiandum esse, qui septuagesima et septima generatione venit in mundum, secundum Evangelium Lucae, qui tulit peccata mundi, qui lauit amictum suum in sanguine uuae et torcular concepit filium, vocavitque nomen ejus Seth. Seth interpretatur resurrectio, seu positio. Resurrectio, eo quod post fratris interfectionem natus sit, quasi resurrectionem fratris ex mortuis suscitaret. Positio vero, quia posuit eum Deus pro Abel.
Abbreviated transcription (Latin):
qui eidicatum prebebat quada naquo dic per gens
bens: cumque saltumperagrarent aspexit ad  ulescens
Damichi arcũ& dirige manus illuc & sagittã ut iaciam
Quibus directisiecit᷑ & ꝑcussit iaculo cam & sensit quod ꝑ¬
cussissa corpus coepit palpare quid ea quod telopereme¬
rati quod palpato intellexit quod cain occidiss& tunc fu¬
rore ꝑmotus uertit arcum & eo percus sit puerũ & hoc est
et adules centulum: ipsũ cain intellegimus: Uirum propt̃ aetatẽ et for¬
titudinẽ naturae : Adulescentulum propt̃ stultitiã et lasciuiã ins¬
tabilitatis : Uerũ lamecdis piritaliter xp̃m interpretatur :
qui occidit cam idest diabolũ : quo occiso suis uxoribus hoc est duabusȩccłis
adnuntiat quibus imperat ut suũ sermonẽ auscultent ⁊ Vndequodam
nodo dicit occidis seuirum que propter fortitudinẽ diabolũ nuncupat:
mnuulnus suum scilicet mortẽsua et ad ulescentulũ ipsũ ait propter

Expanded text:
qui ei ducatum praebebat. Quadam namque die pergens qui ei ducatum praebebat. Quadam namque die pergens bens. Cumque saltum peragrarent, aspexit adolescens Da mihi arcum, et dirige manus illuc, et sagittam, ut jaciam. Quibus directis jecit et percussit jaculo Cain. Et sentiens quod percussisset corpus, coepit palpare quid esset quod telo peremerat. Quo palpato intellexit quod Cain occidisset. Tunc furore permotus vertit arcum, et eo percussit puerum. Et hoc est et adolescentulum ipsum Cain intelligimus; virum propter aetatem et fortitudinem naturae; adolescentulum propter stultitiam et lasciviam instabilitatis. Verumtamen Lamech spiritaliter Christum interpretatur, qui occidit Cain, id est diabolum. Quo occiso suis uxoribus, hoc est duabus Ecclesiis, annuntiat, quibus imperat, ut suum sermonem auscultent. Unde quodam modo dicit occidisse se virum, quem propter fortitudinem diabolum nuncupat. In vulnus suum, scilicet morte sua; et adolescentulum ipsum ait propter
Abbreviated transcription (Latin):
uero ꝓgenie enoc septimus memoratur. qui auide lic& reꝓ¬
bi in hacuita que ante est sem& ipsos edificando dedicant
Electiuero e dificationis suae dedicatio nom in fine compo
ET MATUSALAM CENUITLAMECHQUIAC¬
CEPITUXORES.UAS NOMENUNT ADXET
NO MEΝALTERI SΕLLA Lamech quippe inter¬
proatur percuti ensipse percus sit & interfecit cun
Et ipse primus ad ulcerium commusit eoquod se induabus uxorib:
diuisse: hic nocandum quod in progenie seah iulla ibi proge¬
nica feriina nominatimex primitur nisicantũ in progenies ca¬
in cõmemoracur per quod significat᷑ terrena ciuitatem
iutiones quomariũ ac seminarũ coniunctioner ꝓueniunt
lamech occiderit cam &oc confitecur uxorib fuit in¬
quiunt lamechuir sagit carius & gnarus uenande sed
iongosenio tesus caligabant oculicius &dare uidoro non
poterat : Habobat quidem preductorem adulescentuliumo

Expanded text:
vero progenie Henoch septimus fuisse memoratur. Quia videlicet repvero progenie Henoch septimus fuisse memoratur. Quia videlicet reprobi in hac vita, quae ante est, semetipsos aedificando dedicant. Electi vero aedificationis suae dedicationem in fine  Pert.et Mathusalem genuit Lamech, qui accepit uxores duas, nomen uni Ada, et nomen alteri Sella. Lamech quippe interpretatur percutiens. Ipse percussit et interfecit Cain. Et ipse primus adulterium commisit, eo quod se in duabus uxoribus divisit. Hic notandum est quod in progenie Seth nulla ibi progenita femina nominatim exprimitur, nisi tantum in progenie Cain commemoratur; per quod significatur terrenam civitatem, itorum ac feminarum conjunctiones perveniunt. ebraei quod Lamech occiderit Cain, et hoc confitetur uxoribus. Fuit, inquiunt, Lamech vir sagittarius et gnarus venandi; sed longo senio laesus caligabant oculi ejus, et clare videre non poterat. Habebat quidem praeductorem adolescentulum,
Abbreviated transcription (Latin):
oC HABIIAUITIU TERRA pROPUGUS
AORIENTALEM placam EDEΝ Setuaginta
transtuler̃ habitauit in terra naid : quod seotuaginta nã id trans¬
tuler̃. In haebreo nondicit᷑: Non est igit᷑ terra naid ut uulgus
nrorũ putat : sed expletur sententia dĩ quod huc atq illue uagus
et profugus oberrauit : Vndenaid in terp̃tat᷑ instabilis ea fluc¬
udopemstiam: et peperit heNoc ⁊.Aliquidicunt in hoc
siux orem non accepisset. Et AEdipicxuit ciuitatems uo¬
cauitqueromen erus ex Nompe filnerus henoc
Henoc dedicatio interprȩtatur: inipsius eni nomine ciuitatẽ postea
aedificcunt cain: hic primus ciuitatem construxisse describitur
ut aꝑte monstra retur quia ipse in terra fundamentũ posuit qui
asolidita te aeternae patriae alienus fuit : Peregrinus quippi
a summis fundamentũ in himis posuit quistatio nem cordis
interrena delectatione collocauit. Unde in eius stirpe lien ac
quidedicatio incerpr&atur. primus nascitur Inelectorũ

Expanded text:
, habitavit in terra profugus ad orientalem plagam Eden. Septuaginta transtulerunt, habitavit in terra Naid, Quod Septuaginta Naid transtulerunt, in Hebraeo non dicitur. Non est igitur terra Naid, ut vulgus nostrorum putat, sed expletur sententia Dei, quod huc atque illuc vagus et profugus oberravit. Unde Naid interpretatur instabilis, et fluc autem Cain uxorem suam, et peperit Henoch. Aliqui dicunt in hoc si uxorem non accepisset. Et aedificavit civitatem, vocavitque nomen ejus ex nomine filii sui Henoch. Henoch dedicatio interpretatur. In ipsius enim nomine civitatem postea aedificavit Cain. Hic primus civitatem construxisse describitur, ut aperte monstraretur quia ipse in terra fundamentum posuit, qui a soliditate aeternae patriae alienus fuit. Peregrinus quippe a summis, fundamentum in imis posuit, qui stationem cordis in terrena delectatione collocavit. Unde in stirpe ejus Henoch, qui dedicatio interpretatur, primus nascitur; in electorum
Abbreviated transcription (Latin):
Etua AbSCOVDAROTONOOAQUS Otpro¬
FUGUS INTERRA: IGITUROMMIs quuiNa NERIT
me occide tme. Uere in deuagus et profugus gemit et trenit
etiam ne regno terreno perdito ista uisibili mortẽ ocudatur: hane
dicit maiorem causã quam illam quod ei terra nondat uir tutem
suami Nespiritaliter moriatur: Carnaliter enims apit & abs con
dit a facie deidest iratum haberedm̃ graue non putant sed hrocti¬
m&nein ueniatur &occidatur. Carnaliter eni s apit taqua
operans terrã cuius uirtutem non accepie Saperoaut enisce¬
cundum carnom mors est qua ille nonintellegens amissomei¬
no gemit &corporaleni mortem tremit: Sed quideires ponidit
ds UE quaquami tapietisedomnis quioecidcpr

Expanded text:
tua abscondar, et ero vagus et profugus in terra. Igitur omnis qui invenerit me, occidet me. Vere inde vagus, et profugus gemit et tremit, ne etiam regno terreno perdito, ista visibili morte occidatur. Hanc dicit majorem causam quam illam, quod terra nostra non dat virtutem suam, ne spiritaliter moriatur; carnaldit se a facie Dei, id est, iratum Deum habere grave non putat; sed hoc timet, ne inveniatur et occidatur. Carnaliter autem sapit tanquam operans terram, cujus virtutem non accepit. Sapere autem secundum carnem mors est , quam ille non intelligens amisso regno gemit, et corporalem mortem timet. Sed quid ei respondit Deus? Nequaquam ita fiet; sed omnis qui occiderit
Abbreviated transcription (Latin):
dñs quid PECISTECCEUOXSANEUINIS FRATRIS TUI
CLAMAΓ AdMΕΟΕΠΕRRΑ Quȩritur quo modo sangus
abelclamat addnm̃: Clamat nam ie addnm qui a homicidi illus
reatus in conspec tuiustiiudicis apparobit Nunciq: turmabo¬
dictussupeꝵterramque a pe rurt ossuum ercõr
Terra inadam malediccionen ꝓmeruit: sed ca in inpeccato suo
& non cimuit originali peccato fratricidii suꝑ addere scelus ideo
maiore malediccione dignus habebatur: Dixio que camaðdNm:
ΛΚ ECcedesperando locutus est : quod est peccacũ maximu: Non
enim est confessus scelus suũ sed addesperationis malũ pruit: VNoe
AFACIETUM ABSCONOARETGROUAGUS.ET. PFUCUS
Vel sicut lxx transtulerunt gemens & tremens in terra: OMs
ICITURquI ΙNVEΝΕRΙT meoccioΕT e: Ideo sodamna¬

Expanded text:
 quod fecisti? Ecce vox sanguinis fratris tui clamat ad me de terra. Quaeritur quomodo sanguis Abel clamat ad Deum? Clamat namque ad Deum, quia homicidii illius reatus in conspectu justi judicis apparebit. VERis super terram, quae aperuit os suum, etc. Terra in Adam maledictionem promeruit; sed Cain in peccato suo, ae  Z., propriae, et non timuit originali peccato fratricidii superaddere scelus, ideo majore maledictione dignus habebatur. VERS. 13, 14.-- Dixis mea quam ut veniam merear. Ecce desperando locutus est, quod est peccatum maximum. Non enim est confessus scelus suum, sed ad desperationis malum proruit. Unde a facie tua abscondar, et ero vagus et profugus. Vel sicut Septuaginta transtulerunt: Gemens et tremens in terra. Omnis igitur qui invenerit me, occidet me. Ideo ta
Abbreviated transcription (Latin):
membra illa mouebat ad concupiscendum: sienĩ non peccarent : noneru¬
bescerent: Quod in paruulis fieri uidemus quia antequã tempus libidinis
et motus fragilitatis adueniat. nonerubescunt exnuditate. Et id circo
erant nudi utdictũ est sed non erubescebant quia non uidebant aliĩ legẽ
in membris suis repugnantem legi montis suae &captiuos eos
ducentes in legepeccati Nichil enimputabant uelandũ quia
nihil sentiebant refrenandum sed postpeccatum erubescebant:
quia propter inoboedientiã caro quodã modo uere cundiae testimo¬
nium perhibebat & pec cando ꝓmeruerunt ut eis rebellis ess&
tibus et cΕter& Nõuit serpens aquã astutiam
diabolus intellegitur quiperillũ agebat dolum: Nã aquila
& heo dotion interpraati sunt nequã & uersi pellem ut perhoc

Expanded text:
membra illa movebat ad concupiscendum. Si enim non peccarent, non erumembra illa movebat ad concupiscendum. Si enim non peccarent, non erubescerent, quod in parvulis fieri videmus, qui antequam tempus libidinis et motus fragilitatis adveniat, non erubescunt ex nuditate. Et idcirco erant nudi, ut dictum est, sed non erubescebant, quia non videbant aliam legem in membris suis repugnantem legi mentis suae, et captivos eos ducentem in lege peccati . Nihil enim putabant velandum, quia nihil sentiebant refrenandum. Sed post peccatum erubescebant, quia propter inobedientiam caro quodammodo verecundiae testimonium perhibebat, et peccando promeruerunt ut eis rebellis essettibus, et caetera. Non ut serpens aliquam diabolus intelligitur, qui per illum agebat dolum. Nam Aquila et Theodotion interpretati sunt, nequam et versipellem; ut per hoc
Abbreviated transcription (Latin):
os ex ossibimeis & reliqu&: uocauit orgouxo rem
et cotera os deossibus meis fortasse prõpter fortitudinem et caro decar¬
ne propter temperantiã : hae nam que duae uirtutes ad inferiorem partẽ
qua prudentia racionalis regit docentur pertinere:allegoricae: Haec
uoccbitur uirazo: In quibusdam codicibus inuenitur haec uocabit᷑
quia &x uiro sumpta sit : sed ethi mologia in hebreo sermone seruaturs
Vir quippe uocatur is et mulier issa. Rec ceigitur ab ins. appellata est
malierissa: et hoc est quod hnc ait: Haec uocabitur uirago qm̃ deuiro
misteriũ hoc magͥnum est Ego autem dico in xp̃o et in ecła : Quod si quis
spiritaliter nos sedesiderat augustini dicta strenue legat: beneait
in carneuna hoc est in una uoluntate et consensu seu quia ex duobus una
sci licet et uxor eius. et non erubescebant Non quod eis sua
nuditas esset in cognita sed turpis nuditas non dum erat quia nondũ libido

Expanded text:
os ex ossibus meis, et reliqua. Vocavit ergo uxorem os ex ossibus meis, et reliqua. Vocavit ergo uxorem etc. Os de ossibus meis fortassis propter fortitudinem, et caro de carne propter temperantiam. Hae namque duae virtutes ad inferiorem animae partem, quam prudentia rationalis regit, docentur pertinere allegorice. Haec vocabitur virago. In quibusdam codicibus invenitur, haec vocabituquia ex viro sumpta sit; sed etymologia in Hebraeo sermone servatur  Z., servetur: vir quippe vocatur Is et mulier Issa. Recte igitur ab Is appellata est mulier Issa. Et hoc est quod hic ait, haec vocabitur virago, quoniam deMysterium hoc magnum est; ego autem dico in Christo et Ecclesia . Quod si quis spiritaliter nosse desiderat, Augustini et Isidori dicta strenue legat. Bene ait, in carne una, hoc est in una voluntate et consensu, seu quia ex duobus una scilicet et uxor ejus, et non erubescebant. Non quod eis sua nuditas esset incognita, sed turpis nuditas nondum erat, quia nondum libido
Abbreviated transcription (Latin):
inmisit soporem ut mulieremformar & num quid non po¬
terat ds̃ uigilanti costãe ducere feminã que formare:
Infortene doler & latus quando costa daract a est ꝓpter
hoc oportebat ut illedor mir& : qui s est quisic dormiat ut
ossanon euigilanti euellantur: Anquia ds euellebat pr op¬
terea homo nonsentiebat poterat er gouigilantisi ne
dolore euellere qui poterat dormienti sed causamysteru
accumest. Ideo mulier non d&erra plasmata est sic ut uir
terecdesiam incrucedormir& excuius latere fonssa¬
lutis nostrae emanar& & formar&ur etclesia Et re
carnom suã in passione ꝓecdesia unde enimadam infir¬
matus est indemulier fortis effecta: qui aꝓhoc quod
dam in muli erem & reliqua usque quoait. &
uocabitur uirago quiadeuiro sumptaẽ
quomodo hic femina edificatã dicit qui superius abomn
operesuo requieuit. non enim hic creauit in mace¬
ria sedex pressit informa: dixit q adam hoc nunc:

Expanded text:
Immisit soporem, ut mulierem formaret? Nunquid non poImmisit soporem, ut mulierem formaret? Nunquid non poterat Deus vigilanti costam educere feminamque formare? An forte ne doleret latus, quando costa detracta est, propter hoc oportebat ut ille dormiret? Quis est qui sic dormiat, ut ossa non evigilanti evellantur? An quia Deus evellebat, propterea homo non sentiebat? Poterat ergo vigilanti sine dolore evellere, qui poterat dormienti. Sed causa mysterii actum est. Ideo mulier non de terra plasmata est sicut vir, propter Ecclesiam in cruce dormiret, ex cujus latere fons salutis nostrae emanaret et formaretur Ecclesia. Et recarnem suam in passione pro Ecclesia? Unde enim Adam infirmatus est, inde mulier fortis effecta  Z., effecta esdam in mulierem, et reliqua, usque quo ait: et vocabitur virago, quoniam de viro sumpta est. Quomodo hic feminam aedificatam dicit, qui superius ab omni opere suo requievit? Non enim hic creavit in materia, sed expressit in forma. Dixitque Adam: Hoc nunc
Abbreviated transcription (Latin):
iuxtalit terã ostendit᷑ quanta dignitate diomo pecorib:
& animalib: inrationabilib: antecellit qui intellectusuo
cunctadistinguere & nominatim discernere potuit & se¬
cundum qua litates mores &iros bestiarum nomina imposuit:
cuihano dignitatem dñs id eo conferre uluiout intelle ger&so¬
ipsum: et quantomelior ess& animantib t̃anto suũ auctorem
potius diluger & quo semeliorem aliis uiuentib intelleger&
Aeemuero noninue niobatur adiitorsimilis eiur
idest quia inter omẽt animantia nullũratio¬
nẽ e inuenieb ct᷑ nissille solus Adc interpro&at᷑ homo
siue terrenus siue terrarubra. excerra enim facta estcaro &
humus hiominis materies fuit : Nãspiricalit quodt̃rarubra
dicitur significͥat xpm ex eius nomine carnem suscepturum
qui ab apło secundus adadicitur. Cuius caro propriosangui¬
ne inpassione erat rubricanda iuxta quo disaias. interroga
go soporem incidam & rełiq: quid est quoddicitur

Expanded text:
uanta  Z., in quanta dignitate homo pecoribus et animalibus irrationabilibus antecellit, qui intellectu suo cuncta distinguere et nominatim discernere potuit, et secundum qualitates, mores et iras bestiarum nomina imposuit; cui hanc dignitatem Dominus ideo conferre voluit, ut intelligeret seipsum et quanto melior esset animantibus, tanto suum auctorem potius diligeret  Z., addit: quo se meliorem aliis viventibus intelligeret. Adam vero non inveniebatur adjutor similis ejus, id est, quia inter omnia animantia nullum rationale inveniebatur nisi ille solus. Adam interpretatur homo, sive terrenus, sive terra rubra, ex terra enim facta est caro, et humus hominis faciendi materies fuit. Nam spiritaliter quod terra rubra dicitur, significat Christum ex ejus semine carnem suscepturum, qui ab Apostolo secundus Adam dicitur, cujus caro proprio sanguine in passione erat rubricanda  Z., rubicunda, juxta quod Isaias interrogat  soporem in Adam, et reliqua. Quid est quod dicitur:
Abbreviated transcription (Latin):
guitã aquȩ peuit: Quarta cũ anima in futuro receperit cor
a &ernũ: Quando quippe pec cauitadã est mortuusanima
haec prima precessit desercio dĩ itres postea secutae sunt mor
tur quia uxor propt̃ solatiũ & adiutoriũ creata est uiro : &i¬
uid&iur quare adã mundi dñs legemac ceperit : ideoneseex¬
toller & dominio sed in obseruationemandati scir& se subiec
nim antibus terrae: adduxit eamadadam Sciendũ
est non circuitulo cali adducens sicut aucupes &uenatores
sed occultonutu suae potentiae ut uenirent: ut uideret.
qui duc caret etan:: uider & idest discernor& &intelle¬
ger& quiduo car& eã Appella uit que cidam nomi¬

Expanded text:
guttam aquae petiit. Quarta, cum anima in futuro receperit corpguttam aquae petiit. Quarta, cum anima in futuro receperit corpaeternum . Quando quippe peccavit Adam, est mortuus in anima. Haec prima praecessit desertio Dei, tres postea secutae sunt morttur quia uxor propter solatium et adjutorium creata est viro, et ividetur quare Adam mundi dominus legem acceperit. Ideo, ne se extolleret dominio, sed in observatione mandati sciret se subjecnimantibus terrae, adduxit ea ad Adam. Sciendum est non circuitu locali adducens, sicut aucupes et venatores, sed occulto nutu suae potentiae voluit ut venirent, ut videret quid vocaret ea. Videret, id est discerneret et intelligeret quid
Abbreviated transcription (Latin):
litatis amissaerat futuramors p̃sens dicta est qm̃ haec coepit
inspehaberi : Vnde srmmachustranstulit mortales eritis:
et hancduplã hominis mortẽ xp̃s sua simpla mortedestrux̃
Nã sola carne mortuus est ad tempus anima ueronũ quã qm̃
nũ quã peocauit: possumus &iã mortẽ gehennȩ intellegiqua
nunc cruciat᷑ anima priuata a soci& ate scõrũ quȩ post iudiciũ
recepto corpore parit̃ poenã sustinebit: unde non nulli auoto¬
rita tescripturarũ fulciti quattuor mortes ostenduto : pri¬
mamors est inquiunt animae quȩ desorit suũ creatorem
Cum enĩ deserit peccat: hinc dñs in euangelio ait: dimit te mortu¬
ossepelire mortuos suos: hȩc nãq sententia duas mortes anuna
uidelica corporis ostendit : Tertia est solius animae quãdũ ex
hoc corpore exierit patit᷑: Quã sustinebat diues in inferno qui

Expanded text:
litatis amissa erat, futura mors praesens dicta est, quoniam haec coepit litatis amissa erat, futura mors praesens dicta est, quoniam haec coepit in spe haberi. Unde Symmachus transtulit, mortales eritis. Et hanc duplam hominis mortem Christus sua simpla morte destruxit. Nam sola carne mortuus est ad tempus, anima vero nunquam, quoniam nunquam peccavit. Possumus etiam mortem gehennae intelligere, qua nunc cruciatur anima privata societate sanctorum, quae post judicium recepto corpore pariter poenam sustinebit. Unde nonnulli, auctoritate Scripturarum fulciti, quatuor mortes ostendunt: prima mors est, inquiunt, animae, quae deserit suum creatorem. Cum enim deserit, peccat. Hinc Dominus in Evangelio ait: Dimitte mortuos sepelire mortuos suos . Haec namque sententia duas mortes, animae videlicet et corporis ostendit. Tertia est solius animae, quam, dum ex hoc corpore  Z., quae, dum a corp. exierit, patitur, quam sustinebat dives in inferno, qui
Abbreviated transcription (Latin):
nilignopara disi cõmede &cet: queritur quomõdo
lo quebatur ad aẽds̃ aut ꝑcelestem substantiã quo modo nuno
loquitur angelis aut ꝑcorporalemspeciem idest ex acrecȩler¬
ti sumpta i magine si cut olimpatri archis aut inspirando inmen¬
te quo modo ꝓph&cis sicut scriptũ est : Dixit midhii quilo quebat᷑ in
me: Sed sciendum est quia ante quã peccar& loquebatur ei
dicatur utrum de morte corporis ande morte animae
ande morte gehennae: Sedsciendum est qui ad eutraque
morte sentiendũ est animae uidelic& & corporis: Animae
uitaeius: mors corporis est dũ ꝓpt̃ necessi catẽ quã lib& cor¬
pus deseritur ab anima, Quia sicut ds̃ est uita animȩ it a ani¬
ma est uita corporis quã mortẽ corporis peccando ꝓmeruerun
qm̃inmortales forent si non peccassent: &lic& non statim fuqs¬
sent mortuis edpost longum tempus tamenquiaiã spes in morta¬

Expanded text:
ni ligno paradisi comede, etc. Quaeritur quomodo ni ligno paradisi comede, etc. Quaeritur quomodo loquebatur Adae Deus? Aut per coelestem substantiam, quomodo nunc loquitur angelis; aut per corporalem speciem, id est ex aere coelesti sumpta imagine, sicut olim patriarchis; aut inspirando in mente, quomodo prophetis, sicut scriptum est: Dixit mihi, qui loquebatur in me? Sed sciendum est quia prius, antequam peccaret, loquebatur ei dicatur, utrum de morte corporis, an de morte animae, an de morte gehennae? Sed sciendum est quia de utraque morte sentiendum est, animae videlicet et corporis. Animae vita ejus. Mors corporis est, dum propter necessitatem quamlibet corpus deseritur ab anima. Quia sicut Deus est vita animae, ita anima est vita corporis, quam mortem corporis peccando promeruerunt, quoniam immortales forent si non peccassent; et licet non statim fuissent mortui, sed post longum tempus, tamen quia jam spes immorta
Abbreviated transcription (Latin):
rat: ut operaretur eccus codiret illum Quid
operaretur cum nondũ cralaboris defectio : quicusto¬
dir&cũ nulluserat aggressor uel predo ÷ an ꝓpt̃ bestias
dicit minime: qui abestiae nociuȩ non fueruntinisi
post peccatũ: Sed queꝰdait: ut operar&ur & custo dira
illu non ꝑcin& ad seruilem laborem sed ad exercitium
iocunditatis & honesta animi uoluntatem sicut potendes
cum nullis indigent ꝓpt̃ uicunditatẽ tamen laborib: se
exercent: Seu&iam propterea dictum est ut operar&ur
& custo dir&illum: idest operar&ur precepta iustitiae & ꝑso¬
uerar & inmandato & custodir& sem & ipsum neꝑder& seipsũ¬
dicunt & alit̃. Tulit ergods̃ hominem & posuit eũ in para dy¬
sõutoperar&ur & custo dir& illũ: idest ut ipsum hominẽ ds̃ ope¬
rar&ur & custo dir& illũ: operar &ur ut uistus ess& & custo¬
dir& ut tutus ess & sicut terra operaridicitur ab hominibus
noncreando sedexercendo ut fructũ ferat quem sensum non¬

Expanded text:
rat. Ut operaretur et custodiret illum. Quid rat. Ut operaretur et custodiret illum. Quid operaretur, cum nondum erat laboris defectio? vel quid custodiret, cum nullus erat aggressor vel praedo? An propter bestias dicit? Minime. Quia bestiae nocivae non fuerunt, nisi post peccatum. Sed quod ait, ut operaretur et custodiret illum, non pertinet ad servilem laborem, sed ad exercitium jucunditatis, et honestam animi voluptatem, sicut potentes, cum nullis indigent, propter jucunditatem tamen laboribus se exercent. Seu etiam propterea dictum est, ut operaretur, et custodiret illum, id est, operaretur praecepta justitiae, et perseveraret in mandato, et custodiret semDicunt et aliter: Tulit ergo Deus hominem, et posuit eum in paradiso, ut operaretur et custodiret illum, id est ut ipsum hominem Deus operaretur, et custodiret illum; operaretur, ut justus esset; et custodiret, ut tutus esset; sicut terra operari dicitur ab hominibus non creando, sed exercendo, ut fructum ferat, quem sensum non
Abbreviated transcription (Latin):
legit secunda diligit tertia uictoriãdat quarta modũ
in ponit: quis quisenim quat cuor euangelus instructus fue¬
rit & his quattuor uirtutib corinfusũ habuerit ab omni
carnalium temptationũ aestu temperatur & habitabitu
interligna parado siui delic& scȩ̃ ecclesiae ꝑcipia fructus
lignorũ acq ꝑueni & adlignũ uitae : Ligna parad nse fruo¬
tifera utiles disciplinȩ uel seisunt Lignorun fructurs uelo po¬
rasunt ipsoru lignũ uitae iprabonorum amniu macer sapi¬
entia est dequa salomon ait lignũ uitae est his qui ad phen¬
ad quem quis que e porrexerit manũ uiu inaniern uolũ¬
Vgnũ autem scienticieboni et mali Propriumuolup¬
tatis arbi trium quod in medio est positum ad dinoscendũ
bonũ &emalũ dequo qui relicta gratiadi gustauerte mor¬
et posuic eumin para drsum uoluptatis. huc enim
& subito illuc positus hoc historia diuinelegis nonnan¬

Expanded text:
ligit, secunda diligit, tertia victoriam dat, quarta modum ligit, secunda diligit, tertia victoriam dat, quarta modum imponit. Quisquis enim quatuor Evangeliis instructus fuerit, et his quatuor virtutibus cor infusum habuerit, ab omni carnalium tentationum aestu temperatur, et habitabit inter ligna paradisi, videlicet sanctae Ecclesiae, et percipiet fructus lignorum atque perveniet ad lignum vitae. Ligna paradisi fructifera, utiles disciplinae vel sancti sunt; lignorum fructus, mores vel opera sunt ipsorum; lignum vitae ipsa bonorum omnium mater sapientia est, de qua Salomon ait: Lignum vitae est his qui apprehenad quem quisque si porrexerit manum, vivet in aeternum. Lignum autem scientiae boni et mali, proprium est voluntatis arbitrium; quod in medio nostri est positum ad dignoscendum bonum vel malum. De quo qui, relicta gratia Dei, gustaverit, moret posuit eum in paradiso voluptatis. Hic enim et subito illuc positus. Hoc historia divinae legis non nar