comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
facto adimaginem & similitudinem dĩ. Ubi quid est qđ
dixi homo sineuita non recte appellatur. Cum dicatur
homo &iam cadauer hominis. Ergo saltim dicere uolui
non ꝓpriȩ dicitur. ubi dixi non recte dicitur. item dixi
neq inscite distinguitur. quod aliud sit imago & simili¬
tudo dĩ. Aliud ad imaginem & si militudinem dĩ. sicut
hominẽ factum accepimus. Quod nonita est intelle
hominẽ factum accepimus.
Quod non ita est intelle¬
gendum quasi homo non dicatur imago dĩ cum dicat
a postolus. uirquidem non deb& uelare caput cum sit ima
unigenitus non dicitur. qui tantum modo imago est non
adimaginem.
Quinqua gesima secunda est. deeo qđ
dictum est. penit& me hominẽ fecisse.
Quin qua¬
tum est mihi aut̃ adherere dõ bonum est. Ubi quod
dixi quod aũt est omnianima melius indm̃ dicimus ma¬
gis dici debuit omni creato spũ melius.
Quin quagesima
merus: Quinqua gesima sexta. deannis qua draginta sex

Expanded text:
facto ad imaginem et similitudinem dei. ubi quid est, quod facto ad imaginem et similitudinem dei. ubi quid est, quod dixi: homo scilicet uita non recte appellatur, cum dicatur homo etiam cadauer hominis? ergo saltem dicere debui: non proprie dicitur, ubi dixi: non recte dicitur. item dixi: neque inscite distinguitur, quod aliud sit imago et similitudo dei, aliud ad imaginem et similitudinem dei, sicut ad imaginem factum accepimus. quod non ita est intelleinem factum accepimus. quod non ita est intellegendum, quasi homo non dicatur imago dei, cum dicat apostolus: uir quidem non debet uelare caput, cum sit imaunigenitus non dicitur, qui tantummodo imago est, non ad imaginem. quinquagensima secunda est de eo, quod dictum est: paenitet me hominem fecisse; quinquatum est: mihi adhaerere deo bonum est. ubi quod dixi: quod autem est omni anima melius, id deum dicimus, magis dici debuit: omni creato spiritu melius. quinquagensima merus; quinquagensima sexta de annis quadraginta sex
Abbreviated transcription (Latin):
tum est. Aduigorem feruoremq fidei refertur quȩ ꝑdi
lectionem operatur. Illud aũt desenectute temporum
numerum poteft enim intellegi utrumq in uniuersitate
hominum quod non potest in a&atib singulorum. sicut
in corpore non poteft simul & iui uentus esse & senectus
inanimoaut potest illa propter alacritatẽ. ista propt̃
grauitatem.
Quadragesima quinta est aduersus ma¬
thematicos
Quadragesima sexta est deuide is
Quadragesima septima utrum aliquando cogitationes
nostras uidere possimus.¬
Ubi quod dixi angelica
corpora qualia nos speramus habituros lucidissima
atq a& heria esse credendum est
Si hoc sine mem¬
bris que nunc habemus & sine substantia quãuis incor¬
ruptibilis tamen carnis accipiatur erratur. Multo
aut melius in opere deciuitate dĩ quȩstio ista tractata est
sacri ficabant uisibiliter pecorum uictimas. Quinquage¬
sima de ȩqualitate filii. Quin quagesima prima de homine

Expanded text:
tum est, ad uigorem feruoremque fidei refertur, quae per tum est, ad uigorem feruoremque fidei refertur, quae per dilectionem operatur, illud autem de senectute ad temporum numerum. potest enim intellegi utrumque in uniuersitate hominum, quod potest in aetatibus singulorum, sicut in corpore non potest simul et iuuentus esse et senectus, in animo autem potest, illa propter alacritatem, ista propter grauitatem. quadragensima quinta est. aduersus mathematicos. nsima sexta est de ideis. quadragensima septima: utrum aliquando cogitationes nostras uidere possubi quod dixi: angelica corpora, qualia nos speramus habituros, lucidissima atque aetheria esse credendum est, si hoc sine membris, quae nunc habemus, et sine substantia quamuis incorruptibilis, tamen carnis accipiatur, erratur. multo autem melius in opere de ciuitate dei quaestio ista tractata est sacrificabant uisibiliter pecorum uictimas; quinquagesima de aequalitate filii; quinquagensima prima de homine
Abbreviated transcription (Latin):
cora sunt omnia. Tricesima septima est desempernato.
tricesima octaua de conformatione animȩ. Tricesima nona
dealimentis. quadragesima cum anim arum natura una sit
unde hominum diuerse uoluntates. Quadragesima prima
cumomnia ds̃ fecerit quarenon aequaliter fecerit. Quadra¬
& inutero matris fuerit & in caelis. quad ragesima testia
quare filius dĩ in homine apparuit & sp̃s sc̃s in columba.
quadragesima quasta quaretanto post uenit dñs iũc xp̃c.
ubi cumgeneris humani tam quam unius hominis aetates
com memorarem dixi. nec oportuit &ates uenire diuinitus
magiftrum cuius imitatione in memores optimos for¬
mar&ur nisi tempore senectutis. Etad iunxi. Ad hoc
ualere quod apostolus dicit. sublege tamqũa subpe¬
dagogo paruulos custoditos.
Sed potest mouere. cur
alibi dixerimus xp̃m ingeneris humani sexta &ate tam¬
quã in senectute uenisse. hocergo quod deuiuentute dic¬

Expanded text:
cora sunt omnia. tricensima septima de semper nato; cora sunt omnia. tricensima septima de semper nato; tricensima octaua de conformatione animue; tricensima nona de alimentis; quadragensima: cum animarum natura una sit, unde hominum diuersae uoluntates; quadragensima prima: cum omnia deus fecerit, quare non aequaliter fecit; quadras Christus, et in utero matris fuerit et in caelis; quadragensima tertia: quare filius dei in homine apparuit et spiritus sanctus in columba; quadragensima quarta: quare tanto post uenerit dominus Iesus Christus. ubi, cum generis humani tamquam unius hominis aetates commemorarem, dixi: nec oportuit uenire diuinitus magistrum, cuius imitatione in mores optimos formaretur, nisi tempore iuuentutis, et adiunxi ad hoc ualere, quod apostolus dicit: sub lege tamquam sub paedagogo paruulos custodiens. sed potest mouere, cur alibi dixerimus Christum in generis humani sexta aetate tamquam in senectute uenisse. hoc ergo, quod de iuuentute dic
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ non habebant dequibus dictum est. nescitis quiatem¬
plum dĩ estis & sp̃s dihabitat in uobis. Nectamen cum noue¬
rant. uel non sicut noscendus est nouerant. Item quod dixi
Nemobeatam igitur uitam nouit & miserest. Nouit dixi
quomodo noscendaẽ . Nam quis eam penitus nescit eorum
duntaxat quiiam ratione utuntur. quando quidem bea¬
tos se eẽ uelle nouerunt. Tricesima sexta denutrienda
caritate ubidixi . ds igitur &animus quo amatur caritas
proprie dicitur purgatissima & consummata sinihilaliud
amatur. quod siuerum est quomodo ergo apostolus ait
Nemoum quam carnem suam odio hab&. Et ex hac ad mon&
ut diligantur uxores. sedideo dictum ẽ proprie dilectio di¬
citur. quõ caro diligitur quidem nectamen proprie sed
propter animam cui subiecit adusum. Nam & si propter
seipsam ui detur diligi cum eam nolumus eẽ deformem. Ad
aliud referendum est decus eius ad illud scilic& a quode¬

Expanded text:
deum non habebant, de quibus dictum est: nescitis, quia temdeum non habebant, de quibus dictum est: nescitis, quia templum dei estis et spiritus dei habitat in uobis? nec tamen eum nouerant uel non, sicut noscendus est, nouerant. item quod dixi: nemo igitur beatam uitam nouit et miser est, nouit dixi, quomodo noscenda est. nam quis eam penitus nescit eorum dumtaxat. qui iam ratione utuntur, quandoquidem beatos se esse uelle nouerunt? tricensima sexta de nutrienda caritate. ubi dixi: deus igitur et animus cum amantur, ita proprie dicitur, purgatissima et consummata, si nihil aliud amatur. quod si uerum est, quomodo apostolus ait: nemo umquam carnem suam odio habuit, et ex hoc admonet, ut diligantur uxores? sed ideo dictum est: proprie dicitur dicitur, quoniam caro diligitur quidem, nec tamen proprie, sed propter animam, cui sufficit ad usum. nam etsi propter se ipsam uidetur diligi, cum eam nolumus esse deformem, ad aliud referendum est decus eius, ad illud scilicet, a quo de
Abbreviated transcription (Latin):
ta est decruce xp̃i. Uicesima sex ta est dedifferentia peccato¬
rum. Uicesima septima de prouidentia. Uicesima octaua
quareds̃ mundum facere uoluerit. Uicesima nona utrum
aliquid sit sursum aut deorsum uniuerso. Tricesima utrum
omnia in utilitatem hominis creatasint. eum quiut uult ui
uit beatum eẽ. XX prima nec ipsa mea est sed ciceronis.
Uerum quia & haec perme innotuit fratribus interista quae col¬
ligebant scripserunt uolentes nosse . quem ad modum uir¬
tutes animi ab illo diuisae ac diffinitȩ sint. Tricesima secun¬
da est utrum rem ullam alius alio magis intellegat. Atq
ita eius demrei perinfinitum eat intellegentia. Tricesima
testia ẽ demitu. Tricesima quasta utrum non aliud aman¬
dum sit quamm &ucarere. Tricesima quinta quid amandũ
sit inqua illud quod dixi ideẽ amandum quod nihil est.
aliud habere quamnosse non satis approbo. Neque enim

Expanded text:
sima quinta de cruce Christi; uicensima sexta de differentia peccatosima quinta de cruce Christi; uicensima sexta de differentia peccatorum; uicensima septima de prouidentia; uicensima octaua: quare deus mundum facere uoluerit; uicensima nona: utrum aliquid sit sursum aut deorsum uniuerso; tricensima: utrum omnia in utilitatem hominis creata sint. triicensima prima nec ipsa mea est, sed Ciceronis, uerum quia et haec per me innotuit fratribus, inter ista, quae colligebant, scripserunt eam uolentes nosse, quemadmodum uirtutes animi ab illo diuisae atque definitae sint. tricensima secunda est: utrum rem illam alius alio magis intellegat atque ita eiusdem rei per infinitum eat intellegentia. tricensima tertia est de metu; tricensima quarta: utrum non aliud amandum sit quam metu carere; tricensima quinta: quid amandum sit. in qua illud, quod dixi: id esse amandum, quod nihil est aliud habere quam nosse, non satis adprobo. neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
tura Vicesima deloco dĩ. Uicesima prima utrum ds̃ mali
auctor non sit. Ubi uidendum est nemale intellegatur
quod dixi mali auctor non est quia omnium quaesit
auctor est. quia in quantum sunt intantum bona sunt.
Etnehinc put&ur non abillo cẽ penam malorum quaeutiq
malumest his quipuniuntur. Sed hocitadixi. quem ad¬
modum dictum est ds̃ mostem non fecit. cumalibi scriptum
sit mors & uita ad nõ dõ est. Malorumergo pena qua eadõ
est. malum est quidem malis sed inbonis dĩ operibus est
quo iustum est ut mali puniantur. Et utiq bonum est om
qua sapiens dicitur sapientia. Sed melius istam questionem
in libro postea decrinitate tractauimus. Uicesima .iiii est.
utrum & peccatum & recte factum in libero sit uoluntatis
arbitrio. quodita eẽ omnino uerissimum est. Sedutad
recte faciendum liberum sit dĩ gratia liberatur. Aquin¬

Expanded text:
tura; uicensima de loco dei; uicensima prima: utrum deus mali tura; uicensima de loco dei; uicensima prima: utrum deus mali auctor non sit. ubi uidendum est, ne male intellegatur, quod dixi: mali auctor non. est, quia omnium, quae sunt, auctor est, quia in quantum sunt, in tantum bona sunt, et ne hinc putetur non ab illo esse poena malorum, quae utique malum est his, qui puniuntur. sed hoc ita dixi, quemadmodum dictum est: deus mortem non fecit, cum alibi scriptum sit: mors et uita a domino deo est. malorum ergo poena, quae a deo est, malum est quidem malis, sed in bonis dei operibus est, quoniam iustum est, ut mali puniantur, et utique bonum est omnde qua sapiens dicitur, sapientiam; sed melius istam quaestionem in libro postea de trinitate tractaui. uicensima quarta est: utrum et peccatum et recte factum in libero sit uoluntatis arbitrio. quod ita esse omnino uerissimum est, sed ut ad recte faciendum liberum sit, dei gratia liberatur. uicen
Abbreviated transcription (Latin):
& sensibile dicitur sine ulla in termissione temporis com¬
mutatur. sine dubio uerum quidem non est in corporibus
resurrectionis incorruptibilibus sed nunc ea nullus nr̃i
corporis sensus ad tingit nisi foste diuinitus tale aliquid
reuel&ur. Decima est utrum corpus adosit. Un decima
quare xpc defemina natussit. duo decimoloco ubititulu sẽ
sententia cuius dam sapientis. Non est mea sed quia
perme in notuit quibusdam fratribus quitunc ame
ista diligentissime colligebant & placuit eis internrã
eam scribere uoluerunt. est aut̃ cuius dam fontei charta¬
giniensis demente mundanda aduidendum dm̃. quod
paganus quidem scripsit. sed xp̃i anus baptizatus est
mostuus. Testia decima est quod ocumento const& homi¬
nes bestiis excellere. quasta decima non fuisse corpus
Sexta decima defilio. Septima decima descientia dĩ
octaua decima detrinitate: nona decima dedõ &crea¬

Expanded text:
et sensibile dicitur, sine ulla intermissione temporis comet sensibile dicitur, sine ulla intermissione temporis commutatur, sine dubio uerum quidem non est in corporibus resurrectionis incorruptibilibus, sed nunc ea nullus nostri corporis sensus adtingit, nisi forte diuinitus tale aliquid reueletur. decima est: utrum corpus a deo sit; undecima: quare Christus de femina natus sit. duodecima loco, ubi titulus est: sententia cuiusdam sapientis, non est mea, sed quia per me innotuit quibusdam fratribus, qui tunc casu ista diligentissime consulebant, et placuit eis, inter nostra eam scribere uoluerunt. est autem cuiusdam Fontei Carthaginiensis: de mente mundanda ad uidendum deum, quod paganus quidem scripsit, sed Christianus baptizatus est mortuus. tertia decima est: quo documento constet homines bestiis excellere; quarta decima: non fuisse corpus sexta decima de filio; septima decima de scientia dei; octaua decima de trinitate; nona decima de deo et crea
Abbreviated transcription (Latin):
st &iam interilla qua escripsimus quoddam ꝓlixumop.
quitamen unus deputatur liber. cuius tituliis ẽ dediuer¬
sis questionibus octoginta tribus. Cum aut̃ dispersȩ fuissent
percastulas multas quõ ab ipso primo tempore conuersionis meȩ
post ea quamin affricam uenimus sicut in terrogabar a fratrib¬
quando me uacantem uidebant nulla seruata ordinatio¬
ne dictatae sunt. iussieas iamepis copus colligi & unum exeis
librum fieri adhibitis numeris ut quod quisq: legere uolu¬
erit facile inueniat. Harum questionum prima est utrũ
anima aseipsasit . Secunda debero arbitrio Testia utrum
dõ auctore sit homo deterior: quasta quaesit causa ut sit
homo deterior . quinta utrum animal. inrationale be¬
atum eẽ possit. sexta demalo septima quae propriae in ani¬
mante an ima dicatur. Octaua utrum perse anima moueatur:
Nona utrum corporis sensibus percipi ueritas possit. in quail¬
lud quod dixi omne quod corporeus sensus adtingit quod

Expanded text:
st etiam inter illa quae scripsimus quoddam prolixum opus, qui tamen unus deputatur liber cujus est titulus: de Diversis Quaestionibus octoginta tribus. Cum autem dispersae fuissent per chartulas multas, quoniam ab ipso primo tempore conversionis meae, posteaquam in Afquando me uacantem uidebant, nulla seruata ordinatione dictatae sunt, iussi eas iam episcopus colligi et unum ex eis librum fieri adhibitis numeris, ut quod quisque legere uoluerit facile inueniat. Harum quaestionum prima est: utrum anima a se ipsa sit; secunda de libero arbitrio; tertia: utrum deo auctore sit homo deterior; quarta: quae sit causa, ut sit homo deterior; quinta: utrum animal inrationale beatum esse possit; sexta de malo; septima: quae proprie in animante anima dicatur; octaua: utrum per se ipsam moueatur; nona: utrum corporis sensibus percipi ueritas possit. in qua illud, quod dixi: omne, quod corporeus sensus adtingit, quod
Abbreviated transcription (Latin):
mutari. ut nec membra ista nec carnis sit futura substantia
proculdubio corrigendus est commonitus de corpore dñi qui post
resurrectionem in eisdem membris non solum conspiciendus oculis
uerum &iam manib tangendus apparuit . carnemq se habere
&iam sermone firmauit dicens. Palpate & uidete quia sp̃s ossa
& carnem non hab& sicut me uid&is habere. Vnde constat aposto¬
lum non carnis sub stantiam negasse in dĩ regno futuram. sed
aut homines qui secundum carnem tuuunt carnis & sanguinis
nomine nuncupasse . aut ipsam carnis corruptionem quae tunc
utiq nulla erit. Nam cum dixiss& caro & sanguis regnum di
non possidebunt bene intellegitur tamquam exponendo quod
dixerit continuo subdidisse. neq corruptio incorruptionem
possidebit. Dequare ad persuadendum infidelib difficili dili¬
genter quantum potui me disseru isse repperi&. quisquis deci
uitate dĩ librum nouissimum legerit. Hic liber sic incipit.

Expanded text:
mutari, ut nec membra ista nec carnis sit futura substantia, mutari, ut nec membra ista nec carnis sit futura substantia, procul dubio corripiendus est commonitus de corpore domini, qui post resurrectionem in eisdem membris non solum conspiciendus oculis uerum etiam manibus tractandus apparuit carnemque se habere etiam sermone firmauit dicens: palpate et uidete, quia spiritus ossa et carnem non habet, sicut me uidetis habere. unde constat apostolum non carnis substantiam negasse in daut homines, qui secundum carnem uiuunt, carnis et sanguinis nomine nuncupasse aut ipsam carnis corruptionem, quae tunc utique nulla erit. nam cum dixisset: caro et sanguis regnum dei non possidebunt, bene intellegitur tamquam exponendo quid dixerit continuo subdidisse: neque corruptio incorruptionem possidebit. de qua re ad persuadendum infidelibus difficili diligenter, quanuitate dei librum nouissimum legerit. Hic liber sic incipit:
Abbreviated transcription (Latin):
eridem tempus coram ep̃s hoc mihi iubentib qui plenariũ
totius affricae concilium ippone regio habebant defide ac sim¬
bolo presbiter disputaui. Quam disputationem nonnullis eorũ
quinos familiarius diligebant studiosissime in stantib. in librum
contuli. In quo derebus ipsis ita disseritur ut tamen non fiat
uerborum illa contextio. quae tenenda memoriter competen¬
tibus traditur . In hoc libro cum deresurrectione carnis agere
tur resurget inquam corpus secundum xpĩanam fidem quae
fallere non potest. Quod cui uid&ur incredibile qualis sit nunc
caro adtendit. qualis aũ tunc futura sit non considerat. quia
illo tempore inmutationis angelicae non iam caro erit & san¬
guis sedtantum corpus &cetera quae ibi decorporum terre¬
striũ in corpora caelestia mutatione disserui. quõ dixit aposto¬
lus cum inde loquer&ur. caro & sanguis regnum di non possi¬
debunt. Sed quisquis ea sic accipit ut existim & ita corpus ter¬
renũ quale nunc habemus in corpus caeleste resurrectione

Expanded text:
er idem tempus coram episcopis hoc mihi jubentibus, qui plenarium totius Africae concilium Hipponeregio habebant de Fide et Symbolo presbyter disputavi. Quam disputationem, nonnullis eorum qui nos familiarius diligebant studiosissime instantibus, in librum contuli; in quo de rebus ipsis ita disseritur, ut tamen non fiat verborum illa contextio, quae tenenda memoriter competentibus traditur. In htur: resurget, inquam, corpus secundum Christianam fidem, quae falli non potest. quod cui uidetur incredibile, qualis sit nunc caro adtendit, qualis autem futura sit non considerat, quia illo tempore inmutationis angelicae non iam caro erit et sanguis, sed tantum corpus et cetera, quae ibi de corporum terrestrium in corpora caelestia mutatione disserui, quoniam dixit apostolus, cum inde loqueretur: caro et sanguis regnum dei non possidebit. sed quisquis ea sic accipit, ut existimet ita corpus terrenum, quale nunc habemus, in corpus caeleste resurrectione
Abbreviated transcription (Latin):
ma uita & summa sit ratio. Et illud quod aliquanto superius dixi
id quod intellegitur eius modi esse sempercum & intellegatur & animus
qui utiq non eius modi est semper. Quod uero dixi animum propter¬
ea non posse ab aeterna ratione separari. quia non ei localiter iungitur
profecto non dixissem siiam tunc essem literis sacris ita eruditus ut re¬
colerem quod scriptum ẽ. peccata ur̃a separant inter uos & dm̃. Vnde
intellegi datur &iam earum rerum posse dici separationem quae non
locis sed in corporaliter iincta fuerant. Quid sit &iam quod dixi anima

Expanded text:
ma uita et summa sit ratio. et illud aliquanto superius dixi, ma uita et summa sit ratio. et illud aliquanto superius dixi, id, quod intellegitur, eius modi esse semper, cum intellegatur et animus, qui utique non eius modi est semper. quod uero dixi: animum propterea non posse ab aeterna ratione separari, quia non ei localiter iungitur, profecto non dixissem, si iam tunc essem litteris sacris ita eruditus, ut recolerem, quod scriptum est: peccata uestra separant inter uos et deum. unde intellegi datur etiam earum rerum posse dici separationem, quae non locis. sed incorporaliter iuncta fuerant. Quid sit etiam, quod dixi: anima
Abbreviated transcription (Latin):
ost libros soli loquiorum iam deagro mediolanium reuersus scripsi
librum dein mortalitate animae. quod mihi quasi commonitoriũ
eẽ uolueram propter soliloquia terminanda. que in perfecta remanse¬
runt. Sed nescio quomodo me in uito exiit in manus hominum. & in¬
termea opuscula nominatur. Qui primo ratiocinationum contostio¬
ne atq breuitate sic obscurus ẽ ut fatig& cum legitur &iam intentionẽ
meam uixq intellegatur ame ipso. Deinde cogitans nihil aliud quam
mos hominum in quadam argumentatione ei usdem libri di
nec eẽ in eo quod nihil discit disciplina potest. Itemq alio loco dixi
nec ullam rem scientia complectitur nisi quae ad aliquam pertin&
disciplinam. nec uenit inmentem dm̃ non discere disciplinas & habere
omnium rerum scientiam in qua &iam praescientia est futurorum.
Tale est &illud quod ibi dictum est non eẽ uitam cum ratione ulli nisi
animae. Neque enim dõ sine ratione uita est cum apud eum & sum¬

Expanded text:
ost libros Soliloquiorum iam de agro Mediolanium reuersus scripsi librum de inmortalitate animae. quod mihi quasi commonitorium esse uolueram propter Soliloquia terminanda, quae inperfecta remanserant, sed nescio quo modo me inuito exiit in manus hominum et inter mea opuscula nominatur. qui primo ratiocinationum contortione atque breuitate sic obscurus est, ut fatiget, cum legitur, etiam intentionem meam uixque intellegatur a me ipso. Denique cogitans nihil aliud quam animos hominum in quadam argumentatione eiusdem libri dixi: nec esse in eo, qui nihil discit, disciplina potest; itemque alio loco dixi: nec ullam rem scientia conplectitur, nisi quae ad aliquam pertinet disciplinam, nec uenit in mentem deum non discere disciplinas et habere omnium rerum scientiam, in qua etiam praescientia est futurorum. tale est et illud, quod ibi dictum est, non esse uitam cum ratione ulli nisi animae; neque enim deo sine ratione uita est, cum apud eum et sum
Abbreviated transcription (Latin):
Nterea li̵ quidam cuius dam her&ici siue marcioniste siue cuius¬
lib& eorum quorum error opinatur qđ istummundũ non ds̃ fece¬
rit nec ds̃ legis quaedataẽ permorsen & ꝓphetarum adeandem legẽ
pestinentium uerus sitds̃. sed pessimus de moncum apud castaginẽ
multis confluentib & ad tentissime audientib: in platea mari¬
tima leger&ur ꝑuener̃ ad eum fr̃sstudiosissime xp̃iani eumq:
mi hi redarguendũ sine ulla dilatione miser̃ multũ rogantes
ut necego respondere differrẽ refellieum libris duobus quos
ideo p̃notaui contraaduersarium legis & ꝓphetarum quia codex
ipse quimissus ẽ nomen non habeat auctoris. hoc opus sic incip̃
Librum quem misistis fr̃s đłmi.
CONTRA GAUDENTIŨ
DONATIS TARUM EPISCOPUM. LIBRI.I

Expanded text:
nterea liber quidam cuiusdam heretici siue Marcionistae siue cuiuslibet eorum, quorum error opinatur, quod istum mundum non deus fecerit nec deus legis, quae data est per Moysen, et prophetarum ad eandem legem pertinentium uerus sit deus, sed pessimus daemon, cum apud Carthaginem multis confluentibus et attentissime audientibus in platea maritima legeretur, peruenerunt ad eum fratres studiosissime Christiani eumque mihi redarguendum sine ulla dilatione miserunt multum rogantes, ut nec ego respondere differrem. refelli eum libris duobus, quos ideo praenotaui: contra aduersarium legis et prophetarum, quia codex ipse, qui missus est, nomen non habebat auctoris. Hoc opus sic incipit: Libro, queContra gaudentium Donatistarum episcopum, libri I
Abbreviated transcription (Latin):
si non sit animal mutidus quaȩ iustus in angelis scĩs ad decorandũ
atq administrandum mundũ dõ seruit . & a quib. non intellegi¬
tur rectissime creditur. Angelorum aũ scõrum nomine omnẽ
scãm creaturam spĩtalem in dĩ secr&o atq occulto ministerio
constitutã nunc appellauerim. Sed sp̃s angelicos scã scriptura
nomine animarum significare non sol&. Pro inde in eo qđ circa
finẽ libri huius dixi . rationales & intellectuales numeri beatarum
animarum atq scarum legem ipsam dĩ sine qua folium de arbore
non cadit. & cui nr̃i capilli numerati sunt nulla interposita na¬
tura excipientes usq ad terrena & inferna iuira trans mittunt:
Non uideo quem ad modum uocabulum animarum scđm scri¬
pturas scãs forsitan possit ostendi quando quidem hic non
nisi angelos scõs intellegi uoluit quos habere animas nusquã
me legisse in diuinis eloquiis canonicis recolo. Hic liber sic

Expanded text:
si non sit animal mundus, quae uirtus in angelis sanctis ad decorandum si non sit animal mundus, quae uirtus in angelis sanctis ad decorandum atque administrandum mundum deo seruit, et a quibus non intellegitur rectissime creditur. angelorum autem sanctorum nomine omnem sanctam creaturam spiritalem in dei secreto atque occulto ministerio constitutam nunc appellauerim. sed spiritus angelicos sancta scriptura nomine animarum significare non solet. proinde in eo, quod circa finem libri huius dixi: rationales et intellectuales numeri beatarum animarum atque sanctarum legem ipsam dei, sine qua folium de arbore non cadit et cui nostri capilli numerati sunt, nulla interposita natura excipientes usque ad terrena et inferna iura transmittunt, non uideo, quemadmodum uocabulum animarum secundum scripturas sanctas forsitan possit onisi Angelos sanctos intelligi volui, quos habere animas nusquam me legisse in divinis eloquiis canonicis recolo. Hic liber sic
Abbreviated transcription (Latin):
ten& nedis soluatur & diffluat quod uidemus in corporib. anima¬
lium anima discedente contingere. Si aut̃ in firma pulchritu¬
do in omnib corporibus intellegatur cogit ista sententia &iam
ipsum mundum animal credere. ut &iam in ipsum quod in
illo imitatur constantiam a summodõ peranimam traiciatur
Sed animal eẽ istum mundum sicut plato sensit. aliiq philo
sophi plurimi. nec ratione cesta indagare potui. nec diuina¬
rum scripturarum auctoritate persuaderi posse cognoui
Vnde tale aliquid amedictum quo id accipi possit. &iam in
libro de inmostalitate animae temere dictum notaui. non
quia hoc falsum eẽ confirmo. sed quia nec uerum eẽ com pre¬
hendo quod sit animal mundus. hoc sane in concusse r&i¬
nendum eẽ non dubito dm̃ nobis non eẽ istum mundum. siue
anima eius ulla siue nulla sit. Quia si ulla est. ille qui eam fecit
minus noster. Esse tamen spĩtalem uitalemq uistutem &iam¬

Expanded text:
tenet, ne dissolvatur, et diffluat; quod videmus in corporibus animatenet, ne dissolvatur, et diffluat; quod videmus in corporibus animalium anima discedente contingere. Si autem infima pulchritudo in omnibus corporibus intelligatur, cogit ista sententia etiam ipsum mundum animal credere, ut etiam in ipsum, quod in illo imitatur constantiam, a summo Deo per animam trajiciatur. Sed animal esse istum mundum, sicut Plato sensit, aliique phsophi plurimi, nec ratione certa indagare potui nec diuinarum scripturarum auctoritate persuaderi posse cognoui. unde, tale aliquid a me dictum quod accipi possit etiam in libro de inmortalitate animae, temere dictum notaui, non quia hoc falsum esse confirmo, sed quia nec uerum esse conprehendo, quod sit animal mundus. hoc sane inconcusse retinendum esse non dubito, deum nobis non esse istum mundum, siue anima eius ulla siue nulla sit, quia si ulla est, ille, qui eam fecit,minus noster. esse tamen spiritalem uitalemque uirtutem, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
alenda corporalibus alimentis quibus alebantur ista sed pristi¬
na stabilitas hactenus accipienda est quatenus aegritudinem ita
nullam corpora illa patientur sicut nec ista pati possent ante
peccitum. Alio loco Laboriosior est inquam huius mundi amor
quod enim in illo anima quaerit constantum scilic& aeternita¬
temq non inuenit quõ rerum transitu compl&ur in firma pul¬
chritudo & quod in illa imitatur constantiam a summo dõ perani¬
mam trahicitur quõ prior est species tantum modo tempora
commutabilis quam ea quae & tempore & locis. Haec uerba
si eo modo accipi possint ut non intellegatur infirma pulchritu¬
do nisi in corporibus hominum omniumq animalium quaecũ
sensu corporis uiuunt ratio manifesta defendit. Hoc qui ppe
in ea pulchritudine initatur constantiam quod in compage sua
manent eadem corpora in quantum manent. Id aũ a summodõ
in eo peranimam trahicitur . anima quippe ipsam compagem

Expanded text:
alenda corporalibus alimentis, quibus alebantur ista; sed pristialenda corporalibus alimentis, quibus alebantur ista; sed pristina stabilitas hactenus accipienda est, quatenus aegritudinem ita nullam corpora illa patientur, sicut nec ista pati possent ante peccatum. AQuod enim in illo anima quaerit, constantiam scilicet aeternitatemque, non invenit: quoniam rerum transitu completur infirma pulchritudo, et quod in illa imitatur constantiam, a summo Deo per animam trajicitur: quoniam prior est species tantummodo tempore commutabilis, quam est ea, quae et tempore et locis . Haec verba si eo modo accipi possunt, ut non intelligatur infima pulchritudo, nisi in corporibus hominum, omniumque animalium, quae cum sensu corporis vivunt, ratio manifesta defendit. Hoc quippe in ea pulchritudine imitatur constantiam, quod in compage sua manent eadem corpora, in quantum manent: id autem a summo Deo in ea per animam trajicitur. Anima quippe ipsam compagem
Abbreviated transcription (Latin):
aut anima eos sensura non sit. quando erit optima quem ad modũ
hic eis carendo fit melior. Hic enim opus hab& auestere sea carna¬
libus sensibus ad intellegibilia sapienda quia in firma est &minus
idonea utrisq simul adhibere intentionem suam & in his corporalib
nunc in lecebra cauenda est quã diu anima in lici ad delectationem
turpem potest. Tunc aũ tam firma erit atq perfecta ut numeris
corporalib non auestatur a contemplatione sapientiae. &ita sentiat¬
eos ut non inliciatur ab eis. nec eis carendo fiat melior. sed ita
sit bona &recta ut nec latere possint eam. nec occupare
Item quod dixi haec aut̃ sanitas tunc firmissima erit atq
cestissima cum pristinae stabilitati cesto suo tempore atq
ordine hoc corpus fuerit restitutum. non ita dictum put&ur
quasi non sint futura post resurrectionem corpora meliora quam
primorum hominum in para dyso fuerunt. cum illa iam non sint

Expanded text:
aut anima eos sensura non sit, quando erit optima, quemadmodum aut anima eos sensura non sit, quando erit optima, quemadmodum hic eis carendo fit melior. hic enim opus habet auertere se a carnalibus sensibus ad intellegibilia capienda, quia infirma est et minus idonea utrisque simul adhibere intentionem suam, et in his corporalibus nunc inlecebra cauenda est, quamdiu anima inlici ad delectationem turpem potest. tunc autem firma erit atque perfecta, ut numeris corporalibus non auertatur a contemplatione sapientiae et ita sentiateos, ut non inliciatur ab eis nec eis carendo fiat melior, sed ita sit bona et recta, ut nec latere possint eam nec occupare. Item quod dixi: haec autem sanitas tunc firmissima erit atque certissima, cum pristinae stabilitati certo suo tempore atque ordine hoc corpus fuerit restitutum, non ita dictum putetur, quasi non sint futura post resurrectionem corpora meliora, quam primorum hominum in paradiso fuerunt, cum illa iam non sint
Abbreviated transcription (Latin):
einde ut supra commemo. sex libros demusica scripsi. quo¬
rum ipse sextus maxime in notuit. quõ res in eo cognitio¬
ne digna uersatur quomodo acorporalibus & spĩtalibus. sed mu¬
tabilibus numeris perueniatur ad inmutabiles numeros. qui iam
in ipsa sunt in mutabili ueritate. Ac sic in uisibilia dĩ per ea quae
facta sunt intellecta conspiciantur. Quod qui non possunt. &ta¬
men exfide xp̃i uiuunt. ad illa cestius atq felicius conspicienda
post hanc uitam ueniunt. quiaut̃ possunt sidesit eis fides xp̃i quia
unus mediatur est dĩ & hominum cum tota sapientia sua pereunt.
In hoc libro illud quoddixi. corpora enim tanto meliora. quanto
numerosiora talibus numeris. Anima uero istis quae percorpus
accipit carendo fit melior cum sese auertit a carnalibus sensibus
& diuinis sapientiae numeris reformatur. non sic accipiendum est
quasi non sint futuri numeri corporales in corporib incorruptibi¬
libus & spĩtalib cum multo speciosiora & decentiora futura sint.

Expanded text:
einde, ut supra commemoraui, sex libros de musica scripsi. quorum ipse sextus maxime innotuit, quoniam res in eo cognitione digna uersatur, quomodo a corporalibus et spiritalibus, sed mutabilibus numeris perueniatur ad inmutabiles numeros, qui iam in ipsa sunt inmutabili ueritate, ac sic inuisibilia dei per ea, quae facta sunt, intellecta conspiciantur. quod qui non possunt et tamen ex fide Christi uiuunt, ad illa certius atque felicius conspicienda post hanc uitam ueniunt; qui autem possunt, si desit eis fides Christi, qui unus mediator est dei et hominum, cum tota sapientia sua pereunt. In hoc libro illud, quod dixi: corpora enim tanto meliora, quanto numerosiora talibus numeris; anima uero istis, quae per corpus accipit, carendo fit melior, cum sese auertit a carnalibus sensibus et diuinis sapientiae numeris reformatur, non sic accipiendum est, quasi non sint futuri numeri corporales in corporibus incorruptibilibus et spiritalibus, cum speciosiora et decentiora futura sint,
Abbreviated transcription (Latin):
ess& simile alicuius ueri. quia in genere suo & hoc uerum est. Uel quod
approbabant ista falsa quaeuocabant ueri similia. cum illi nihil appro¬
barent & adfirmarent. nihil approbare sapientem. sed quia hoc ipsum
ueri simile &iam probabile nuncupabant. hinc factum est ut hoc de
illis dicerem. Caus quoq ipsa quaplatonem uel platonicos siue achade¬
micos. philosophos tantum extuli quantum impios ipsos homines
non oportuit . non in merito mihi displicuit prȩsertim contra quo¬
rum errores magnos defendenda est xpĩana doctrina. Illud &iam
quod in comparatione argumentorum ciceronis quibus in libris suis
achademicis usus est meas nugas esse dixi. quibus illa argumenta cer¬
tissima ratione refutaui. Quam uis iocando dictum sit & magis ironia¬
uideatur non debuit tamen dici.

Expanded text:
esset simile alicuius ueri, quia in genere suo et hoc uerum est, uel quod esset simile alicuius ueri, quia in genere suo et hoc uerum est, uel quod adprobabant ista falsa, quae uocabant uerisimilia, cum illi nihil adprobarent et adfirmarent nihil adprobare sapientem. sed quia hoc ipsum uerisimile etiam probabile nuncupabant, hinc factum est, ut de illis dicerem. laus quoque ipsa, qua Platonem uel Platonicos seu Academicos philosophos tantum extuli. quantum inpios homines non oportuit, non inmerito mihi displicuit. praesertim contra quorum errores magnos defendenda est Christiana doctrina. illud etiam, quod in conparatione argumentorum Ciceronis, quibus in libris suis Academicis usus est, meas nugas esse dixi, quibus illa argumenta certissima ratione refutaui, quamuis iocando dictum sit et magis ironianon debuit tamen dici.
Abbreviated transcription (Latin):
egisse boni aut mali. Sine contro uersia ergo quaedam originalis regio
beatitudinis animi ds̃ ipse est. Qui eum non quidem dese ipso genuit
sed denulla re alia condidit sicut condidit corpus eterra. Nam qđ
attinet ad eius originem qua fit ut sit incorpore. utrum de illo uno
sit qui primum creatus est quando factus est homo in animam uiuam
an similiter fiant singulis singuli. nec tunc sciebam nec adhuc scio
In libro tertio siquid mihi uideatur. quȩris inquam inmente arbitror
eẽ summum hominis bonum uerius dixissem indõ. Ipso enim mens
fruitur utbeata sit tamquam bono summo suo. Nec illud mihi pla¬
c& quod dixi liqu& deierare per omen diuinum. Item quod dixi
deachademicis quia nouerant uerum cuius simile appellabant ueri¬
simile idq. ipsum uerisimile appellaui falsum. quod approbabant du¬
as obcausas non rectedictum ẽ uel quod falsum eẽt quod aliquomodo

Expanded text:
egisse boni aut mali. sine controuersia ergo quaedam originalis regio egisse boni aut mali. sine controuersia ergo quaedam originalis regio beatitudinis animi deus ipse est, qui eum non quidem de se ipso genuit, sed de nulla re alia condidit, sicut condidit corpus e terra. nam quod adtinet ad eius originem, qua fit, ut sit in corpore, utrum de illo uno sit, qui primum creatus est, quando factus est homo in animam uiuam, an similiter fiant singulis singuli, nec tunc sciebam nec adhuc scio. In libro tertio: si quid mihi uideatur quaeris, inquam, in mente arbitror esse summum hominis bonum. uerius dixissem: in deo; ipso enim mens fruitur, ut beata sit, tamquam bono summo suo. nec illud mihi placet, quod dixi: liquet dcierare per omne diuinum. item quod dixi de Academicis, quia nouerant uerum, cuius simile appellabant uerisimile, idque ipsum ueri- 15 simile appellaui falsum, quod adprobabant, duas ob causas non recte dictum est, uel quod falsum esset, quod aliquo modo
Abbreviated transcription (Latin):
hoc nomen honorandum quia latine interpr&atum amorem signifi
cat pulcritudinis. & est uera ac summa sapientiae pulcritudo. eadem
ipsa est in rebus incorporalibus atq summis philocalia quaephiloso¬
phia neq ullo modo sunt quasi sorores duae. Alio loco deanimo
cum agerem dixi securior rediturus in caelum. Iturus aũ quam re¬
diturus dixissem securius propter eos quiputant animos humanos
promeritis peccatorum suorum decelo lapsos siue deiectos in corpora
ista detrudi. Sed hoc ego propter ea non dubitaui dicere. quia ita dixi
in caelum. tamquam dicerem addm̃ quieius ẽ auctor & conditor. sicut
beatus crprianus noncunctatus est dicere. Nam cum corpus eterra
spm̃ possideamus ecaelo ipsi terra &cȩlum sumus. & in libro ecclesiastes
scriptum est. Sp̃s reuertatur addm̃ quidedit illum. Quod utiq sic in
tellegendum ẽ ut non resistatur apostolo dicenti. nondum natos nihil

Expanded text:
hoc nomen honorandum, quia latine interpretatum amorem pulchrihoc nomen honorandum, quia latine interpretatum amorem pulchritudinis significat et est uera ac summa sapientiae pulchritudo, eadem ipsa est in rebus incorporalibus atque summis philocalia, quae philosophia, neque ullo modo sunt quasi sorores duae. alio loco, de animo cum agerem, dixi: securior rediturus in caelum. iturus autem quam rediturus dixissem securius propter eos, qui putant animos humanos pro meritis peccatorum suorum de caelo . lapsos seu deiectos in corpora ista detrudi. sed ego propterea non dubitaui dicere, quia ita dixi in caelum, tamquam dicerem ad deum, qui eius est auctor et conditor, sicut beatus Cyprianus non cunctatus est dicere: nam cum corpus e terra, spiritum possideamus e caelo, ipsi terra et caelum sumus. et in libro Ecclesiastae scriptum. est:_ spiritus reuertatur ad deum, qui dedit illum quod utique sic ,.. intellegendum est, ut non resistatur apostolo dicenti nondum natos nihil
Abbreviated transcription (Latin):
dum ipsam deb& uiuere quibeate uult uiuere. Alioquin secundum homi¬
nem uiuit. cum secundum dm̃ uiuendum sit ut possit adbeatitudinem per¬
uenire. propterquam consequendam non se ipsa deb& eẽ contenta. sed
dõ mens nrã subdenda est. Item respondens ei cum quo disputabatur.
hic plane in quam nonerras. quod uttibi omen sit ad reliqua libenter
optauerim. Hoc lic& non serio sedioco dictum sit. nollem tamen
eo uerbo uti. omen quippe melegisse non recolo. siue insacris lite¬
ris nr̃is. siue insermone cuiusquam ecclesiastici disputatoris. quam¬
is abominatio inde sit dicta quae indiuinis libris assidue reppe¬
ritur . In secundo aũ libro prorsus in epta est & insulsa illa quasi fabu¬
la dephilocalia & dephilosophia quod sunt germanae & eodem paren¬
te procreatae. Aut enim philocalia quaedicitur non nisi in nugis est.¬
& obhoc philosophiae nulla ratione germana. Aut si propter ea est

Expanded text:
dum ipsam debet uiuere, qui beate uult uiuere. alioquin secundum homidum ipsam debet uiuere, qui beate uult uiuere. alioquin secundum hominem uiuit, cum secundum deum uiuendum sit, ut possit ad beatitudinem peruenire, propter quam consequendam non se ipsa debet esse contenta, sed deo mens nostra subdenda est. item respondens ei, cum quo disputabatur: hic plane, inquam, non erras; quod ut tibi omen sit ad reliqua, libenter optauerim. hoc licet non serio, sed ioco dictum sit, nollem tamen eo uerbo uti. omen quippe me legisse non recolo siue in sacris litteris nostris siue in sermone cuiusquam ecclesiastici disputatoris, quamuis abominatio inde sit dicta, quae in diuinis libris adsidue reperitur. In secundo autem libro prorsus inepta est et insulsa illa quasi fabula de philocalia et philosophia, quod sunt germanae et eodem parente procreatae. aut enim philocalia quae dicitur non nisi in nugis est et ob hoc philosophiae nulla ratione germana aut, si propterea est
Abbreviated transcription (Latin):
abiciendum quicquid mortalibus oculis cernitur. quicquid ullus
sensus attingit. Addenda erant uerba ut diceretur. quicquid mor¬
talis corporis ullus sensus attingit . est enim sensus &mentis. sed eo¬
rũ more tunc loquebar qui sensum nonnisi corporis dicunt. & sensibi¬
lia non nisi corporalia. Itaq ubicumq sic locutussum parum est am¬
biguitas euitata. nisi apud eos quorum consu&udo est locutionis huius
Item dixi quidcenseis aliud esse beate uiuere. nisi secundum id quod
in homine optimum est uiuere. Et quid dixerim in homine cẽ optimum
paulo post explicans. quis inquam dubitauerit nihil eẽ aliud hominis
optimum quam eam partem animi. Cui dominanti obtemperare conuenit
c&era quae in homine sunt. Hlaec aũ nealiam postules definitionem mens
aut ratio dici potest. hoc quidem uerum est. Nam quantum attin& ad
hominis naturam nihil est in eo melius quam mens &ratio. sed non secun¬

Expanded text:
abiciendum quidquid mortalibus oculis cernitur, quidquid ullus abiciendum quidquid mortalibus oculis cernitur, quidquid ullus sensus adtingit, addenda erant uerba, ut diceretur: quidquid mortalis corporis sensus adtingit; est enim sensus et mentis. sed eorum more tunc loquebar, qui sensum non nisi corporis dicunt et sensibilia non nisi corporalia. itaque ubicumque sic locutus sum, parum est ambiguitas euitata nisi apud eos, quorum consuetudo est locutionis huius. item dixi: quid censes aliud esse beate uiuere nisi secundum id, quod in homine optimum est, uiuere? et quid dixerim in homine esse optimum, paulo post explicans: quis, inquam, dubitauerit nihil esse aliud hominis optimum quam eam partem animi, cui dominanti obtemperare conuenit cetera, quaeque in homine sunt? haec autem, ne aliam postules definitionem, mens aut ratio dici potest. hoc quidem uerum est — nam quantum adtinet ad hominis naturam, nihil est in eo melius quam mens et ratio — sed non secun
Abbreviated transcription (Latin):
hoc &iam ibi nontacui dicens. Et enim fostasse quae uulgo fortuna
uocatur occulto quodam ordine regitur. nihilq: aliud in rebus casum
uocamus nisi cuiuis ratio & causa secreta est. Dixi quidem hoc uerũ
tamen penit& me sic illic nominasse fortunam cum uideam homines
habere in pessima consu&udine. ut ubi dici deb&. hoc ds̃ uoluit: dicere
hoc uoluit fortuna. Quod aut̃ quodam loco dixi. ita comparatum est
siue promeritis nostris. siue pronecessitate nature: ut diuinum anim um
mortalibus inherentem nequaquam philo sophiae portus accipiat.
& cetera aut nihil horum duorum dicendum fuit. quia sic &iam sensus
possit esse integer. Aut satis erat dicere promeritis nr̃is sicut uerum est
ex adam tracta miseria nec addere siue pronecessitate naturae. Quan¬
do quidem naturae nr̃e dura necessitas merito praecedentis iniquitatis
exorta est. Itemq illic quod dixi nihil omnino colendum esse. totũq

Expanded text:
hoc etiam ibi non tacui dicens: etenim fortasse, quae uulgo fortuna hoc etiam ibi non tacui dicens: etenim fortasse, quae uulgo fortuna nominatur, occulto quodam ordine regitur, nihilque aliud in rebus casum uocamus, nisi cuius ratio et causa secreta est. dixi quidem hoc, uerum tamen paenitet me sic illic nominasse fortunam, cum uideam homines habere in pessima consuetudine. ubi dici debet: hoc deus uoluit, dicere: hoc uoluit fortuna. quod autem quodam loco dixi: ita conparatum est siue pro meritis nostris siue pro necessitate naturae, ut diuinum animum mortalibus inhaerentem nequaquam philosoph\'ae portus accipiat et cetera, aut nihil horum duorum dicendum fuit, quia etiam sic sensus posset esse integer, aut satis erat dicere: pro meritis nostris, sicut uerum est ex Adam tracta miseria, nec addere: siue pro necessitate naturae, quandoquidem naturae nostrae dura necessitas merito praecedentis iniquitatis exorta est. itemque illic quod dixi: nihil omnino colendum esse totumque
Abbreviated transcription (Latin):
um ergo reliquissem uel quae adeptus fueram incupiditatibus
huius mundi uel quae adipisci uolebam. & me ad xpĩanȩ uitae
otium contulissem nondum baptizatus contra achademicos. uel de
achademicis primum scripsi ut argumenta eorum quae multis inge¬
runt ueri inueniendi desperationem . & prohibent cuiquam rei ad sen¬
tiri. &omnino aliquid tamquam manifestum cestumq sit ad probare
sapientem cum eis omnia uideantur obscura & incesta ab animo meo
quia & memouebant quantis possim rationib amouerem . quod miseran¬
te atq adiuuante dñõ factum est. Sed in eisdem tribus libris meis
non mihi plac& totiens me appellare fostunam. quam uis non aliquam
deam uoluerim hoc nomine intellegi sed fortuitum rerum euentum
uel in corporis nr̃i uel in externis bonis aut malis. Vnde &illa uerba
sunt quaenulla religio dicere prohib& forte forsan forsitan fortasse
fortuitu. quod tamen totum ad diuinam reuocandum est prouidentiã

Expanded text:
um ergo reliquissem uel quae adeptus fueram in cupiditatibus huius mundi uel quae adipisci uolebam et me ad Christianae uitae otium contulissem, nondum baptizatus contra Academicos uel de Academicis primum scripsi, ut argumenta eorum, quae multis ingerunt ueri inueniendi desperationem et prohibent cuiquam rei adsentiri et omnino aliquid, tamquam manifestum certumque sit, adprobare sapientem, cum omnia eis uideantur obscura et incerta, ab animo meo, quia me mouebant, quantis possem rationibus amouerem. quod miserante atque adiuuante domino factum est. Sed in eisdem tribus libris meis non mihi placet totiens me appellare fortunam, quamuis non aliquam deam uoluerim hoc nomine intellegi, sed fortuitum rerum euentum uel in corporis nostri uel in externis bonis aut malis. unde et illa uerba sunt, quae nulla religio dicere prohibet: forte, forsan, forsitan, for-tasse, fortuito, quod tamen totum ad diuinam reuocandum est prouidentiam.
Abbreviated transcription (Latin):
L. Degenesi adliteram.
LI. Contra literas petiliani.
LII. Ad cresconium grammaticũ pastis
LIII Probationum & testimoniorum
contra donatistas.
LI Ad monitio donatistarum demaxi¬
mian istis. lib̵. i.
IVI Dediuinatione daemonum. li.i.
LUII Questiones expositae contra paga¬
nos numero .ui.
LUIII Expositio epistolae iacobi adduc¬
decim tribus. li. i.¬
VIIIDe peccatorum meritis & remissione
& debaptismo paruulorum ad mar¬
cellinum. lib .iii.¬
Ix. Deunico baptismo contra petilianũ
ad constantinum. lib. i.
IXI Demaximianistis contradonatistas. lib̵.i
IXII Degratia noui testamenti ad honoratũ. lib̾ .i.
li .xii. LXI Post conlationem contra donatistas. li .i.¬
lib̵ .III. HanII De uidendo dõ¬
LXUIIIDenatura & gratia. lib̾.i.
IXUIIIID eciuitate dĩ.
lib̵ xxii.

Expanded text:
 de Genesi ad literam libros XII, contra literas Petiliani libros III, ad Crestonium grammaticum partis IV, probationes testimoniorum contra Donatistas LV. Admonitio Donatistarum de Maximianistis, liber I. LVI. De diuinatione daemonum liber I. LVII. Quaestiones expositae contra paganos num. VI. LVIII. Expositio epistulae Iacobi ad duodecim tribus. LVIIII. De Peccatorum Meritis et Remissione, et de Baptismo Parvulorum, ad Marcellinum libros III, de unico baptismo contra Petilianum ad Constantinum librum I, de Maximianistis contra Donatistas libros II, de gratia novi testamenti ad Honoratum librum LXVI. Post conlationem contra Donatistas liber I. LXVII. De uidendo LXVIII. De natura et gratia liber LXVIIII. De ciuitate dei libri XXII.