comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Nisi cum tali intentione etex pec¬
tatione oratur & gemitur : Lin¬
gua enim loqui non oculi solent::
sed oculorum quodam modo uox est
desiderium orationis: Uerum in
eo quod ait. quando consolabe¬
ris me. tam quam oras se perpe¬
ti ostendit. Unde est etiam illud:
et tudñe quousq. Quod autideo
fit : ut dulcior ueniat dilata io¬
cunditas: Aut iste sensus est de¬
siderantium. cum inspatio tem¬
poris etiam quod subuenienti
breue ẽ. longum est amanti:
Nouit aũ dñs quid quando faci¬
at. qui in mensura et numero
et pondere cuncta disponit:
tatione frigescunt : Propter hoc
sequitur: Quõ factus sum tam quã
uter in pruina iustificationes tuas
non sum oblitus: Nimirum enim
per utrem: carnem mortis huius.
Perpriuunam uero caeleste beneficiũ
uult intellegĩ. Quo carnis concu¬
piscentiae uelut frigore cohiben¬
te torpescunt: et fit hinc ut iusti¬
ficationes dĩ de memoria non la¬
bantur : dum non cogitatur aliun¬

Expanded text:
nisi cum tali intentione et exspecnisi cum tali intentione et exspectatione oratur et gemitur? Lingua enim loqui, non oculi solent: sed oculorum quodammodo vox est desiderium orationis. Verum in eo quod ait, «Quando consolaberis me?» tanquam moras se perpeti ostendit. Unde est etiam illud, «Et tu, Domine, quousque» ? Quod aut ideo fit ut dulcior veniat dilata jucunditas, aut iste sensus est desiderantium, cum spatium temporis, etiam quod subvenienti breve est, longum est amanti. Novit autem Dominus quid quando faciat, qui in mensura et numero et pondere cuncta disponit .tatione frigescunt: propter hoc sequitur, «Quoniam factus sum tanquam uter in pruina; justificationes tuas non sum oblitus.» Nimirum enim per utrem carnem mortis hujus, per pruinam vero coeleste beneficium vult intelligi, quo carnis concupiscentiae velut frigore cohibente torpescunt; et fit hinc ut justificationes Dei de memoria non labantur, dum non cogitatur aliun
Abbreviated transcription (Latin):
uirginis partum scõs habuerunt.
qui desi derarent incarnationis
eius aduentum: Ista uero temporu
ex quo ascendit in caelum. scõs haben.
qui desiderent eius manifestatio¬
nem aduiuos etmortuos iudi can¬
dos: Neq: hoc ecłȩ desideriũ.
ab initio usq infinem scłi requi¬
euit ali quantum : nisi quam diu
hic cũ discipulis in carne uersatus
De fecit in salutare tuum anima
mea. et in uerbum tuum speraui:
Hoc est in pro missum quaẽ spes
facit .: ut ꝑ patientiam expecte¬
tur : quod acredentibus non ui¬
detur . : Etiam hic grecus illud
uerbum habet quod quidam
nr̃i interp̃ tes. suꝑ speraui trans¬
ferre maluerunt : Quia procul
mei ineloquium tuum dicentes quan¬
do consolaberis me Eccerursus
in oculised utiq: interioribus lau¬
dabilis et felix ille defectus. nonue¬
niens ex infirmitate animi. sed ex
fortitudine desiderii in promis¬
sum dĩ : Hoc enim ait ineloquiũ
tuum. Quo modo aũ talesoculi
dicunt quando consolaberis me:

Expanded text:
Virginis partum, sanctos habuerunt Virginis partum, sanctos habuerunt qui desiderarent incarnationis ejus adventum: ista vero tempora ex quo ascendit in coelum, sanctos habent qui desiderent ejus manifestationem ad vivos et mortuos judicandos. Neque hoc Ecclesiae desiderium ab initio usque in finem saeculi requievit aliquantum, nisi quamdiu hic cum discipulis in carne versatus Defecit in salutare tuum anima mea, et in verbum tuum speravi:» hoc est in promissum; quae spes facit ut per patientiam exspectetur quod a credentibus non videtur . Etiam hic graecus illud verbum habet, quod quidam nostri interpretes «supersperavi» transferre maluerunt; quia procul mei in eloquium tuum, dicentes, Quando consolaberis me?» Ecce rursus in oculis, sed utique interioribus, laudabilis et felix ille defectus, non veniens ex infirmitate animi, sed ex fortitudine desiderii in promissum Dei: hoc enim ait, «in eloquium tuum.» Quomodo autem tales oculi dicunt, «Quando consolaberis me?»
Abbreviated transcription (Latin):
runt oculi mei salutare tuũ : Acce¬
perat enĩ responsum diuinũ non
segustaturũ mortem nisiuidis¬
set xp̃m dñi ÷ Quale aũ desideriũ
fuit in istosene. tale fuisse creden¬
dum ẽ in omnib superiorum tem¬
cipulis ait: Multi prophetȩ &
reges uoluerunt uidere quae uos
uidetis et non uiderunt : et audi¬
requae audistis ẽt non audierunt.
Ut ipsorum &iam uox hoc loco
agnoscatur.: Defecit insalutare
tuum animamea: Nec tunc ergo
qui euit hoc desiderium scõrum:
Nec nunc quiescit inxp̃i corpore
quod est ecła usque terminum se¬
culi. donec ueniat de sideratus
cunctis gentibus sicut promittitur
iustitiȩ quam reddet mihi dñs in il¬
la die iustus iudex: non solum aũ
mihi sed & omnibus qui diligunt
manifestationẽ eius : Hoc itaque
desiderium dequo nunc agimus.
dedilectione consurgit manifesta¬
tionis eius: dequa item dicit: Cum
xp̃s apparuerit uita ur̃a. tunc
etuos cum illo apparebitis ingloria
Prima ergo temporu ecłȩ ante

Expanded text:
runt oculi mei salutare tuum. . Cperat enim responsum divinum, non se gustaturum mortem, nisi vidisset Christum Domini . Quale autem desiderium fuit in isto sene, tale fuisse credendum est in omnibus superiorum temcit: Multi prophetae et justi cupierunt videre quae vos vidistis, et non viderunt: et audire quae vos audistis, et non au: ut ipsorum etiam vox hoc loco agnoscatur, «Defecit in salutare tuum anima mea.» Nec tunc ergo quievit hoc desiderium sanctorum, nec nunc quiescit in Christi corpore quod est Ecclesia, usque ad terminum saeculi, donec veniat «Desideratus cunctis gentibus,» sicut promittitur justitiae, quam reddet mihi Dominus in illo die justus judex; non solum autem mihi, sed et omnibus qui diligunt manifestationem ejus» . Hoc itaque desiderium de quo nunc agimus, de dilectione consurgit manifestationis ejus; de qua item dicit: «Cum Christus apparuerit vita vestra, tunc et vos cum illo apparebitis in gloria» . Prima ergo tempora Ecclesiae ante
Abbreviated transcription (Latin):
EBE um monuimus laudabilẽ
latitudinem : in quac nullu᷑s cum
mandata dĩ facimus patiamur an¬
gustias. intellegendam esse carita¬
tem ⁊ Propter quod etiam in mag¬
no isto psalmo cum superius dixis¬
set. latum mandatum tuum nimis.
In hoc sequenti uersu ostendit un¬
de sit latum : dicens: Quo modo
dilexi legem tuam dñe: Dilectio
est igitur latitudo mandati: In¬
de quippe fieri potest ut dili¬
gatur quod ds̃ iubet diligi. et ip¬
saiussio nondiligatur: ipsa est
enim lex : Totadie inquit medi¬
tatio mea est: Ecce quomodo eã
dilexi. ut tota die meditatio meu
eẽt: uel potius sicut grecus ha¬
bet : totam diem. Ubi magis con¬
tinuatio meditantis exprimitur
Idaũ intellegitur peromnetem¬
pus quod est semper : Tali expug¬
natur dilectione cupiditas. quae
sepe faciendis legis iussionibus con¬
tradicit: Concupiscente aduer¬
sus sp̃m carne aduersus quam sp̃s
concupiscens. Ita debet diligere

Expanded text:
epe admonuimus laudabilem latitudinem, in qua nullas, cum mandata Dei facimus, patiamur angustias, intelligendam esse charitatem. Propter quod etiam in magno isto psalmo cum superius dixisset, «Latum mandatum tuum valde;» in hoc sequenti versu ostendit unde sit latum, dicens: «Quomodo dilexi legem tuam, Domine!» Dilectio est igitur latitudo mandati. Unde quippe fieri potest ut diligatur qipd Deus jubet diligi, et ipsa jussio non diligatur? Ipsa est enim lex. «Tota,» inquit, «die meditatio mea est.» Ecce quomodo eam dilexi, ut tota die meditatio mea esset: vel potius, sicut graecus habet, «totam diem», ubi magis continuatio meditantis exprimitur. Id autem intelligitur per omne tempus, quod est semper. Tali expugnatur dilectione cupiditas, quae saepe faciendis legis jussionibus contracdicit, concupiscente adversus spiritum carne: adversus quam spiritus concupiscens , it
Abbreviated transcription (Latin):
qui hic in prophetia loquitur. Ac
cos meos sapere fecistime manda¬
tum tuum. quõ inaeternũ mihi ẽ:
Illinamq: zelum quidem dĩ haben
sed non scđm scientiam : Ignoran¬
tes enimꝰ iustitiam et suã queren¬
tes constituere: iustitiae dĩ non

Expanded text:
qui hic in prophetia loquitur. 2. qui hic in prophetia loquitur. 2. cos meos sapere fecisti me mandatum tuum, quoniam in aeternum mihi est.» Illi namque zelum quidem Dei habent, sed non secundum scientiam. Ignorantes enim Dei justitiam, et suam quaerentes constituere, just
Abbreviated transcription (Latin):
gloriatio : ex clusa est: perquam
legem. factorum: non sed perlegẽ
fidei: Haec est fides quae perdi
lectionem operatur: Quõ queren¬
do petendo pulsando : impetrat
sp̃m bonum. perquem dilectio ipsu
diffunditur: in cordibus nrĩs : Hoc
est spũ dĩ quicumq aguntur hi
filii dĩ sunt. qui recipiuntur ut
recumbant cum abraam etisaac
et iacob in regno caelorum: Eix¬
pulso seruo qui non manet indomo
inaeternum. Idest israhel scđm
carnem: Cuidictum est: Cum ui¬
deritis abraham etisaac et iacob
et om̃s prophetas in regnodĩ uos
aũ expelli foras : Etueniant ab o¬
riente etoccidente. etaquilone.
et austro. et accumbent in regno
dĩꝰ Et ecce sunt nouissimi quieran
primi : et sunt primi quierant
nouissimi⁊ Gentes enim sic̃ ait. uas
electionis quae sectabantur iusti¬
tiam: ad prehenderunt iustitiã :
iustitiã aũ quae exfide ẽ. Israhel
non ex fide sed quasi ex operibus.
offenderunt in lapidem offensi¬
onis: Ita facti sunt inimici huius.

Expanded text:
gloriatio exclusa est per quam legem factorum non sed per legem fidlectionem operatur ; quoniam quaerendo, petendo, pulsando, impetrat Spiritum bonum , per quem dilectio ipsa diffunditur in cordibus nostris . Hoc enim Spiritu Dei quicumque aguntur, hi filii sunt Dei : qui recipiuntur ut recumbant cum Abraham, Isaac et Jacob in regno coelorum ; expulso servo, qui non manet in domo in aeternum ; id est Israel secundum carnem, cui dictum est, «Cum videritis Abraham, Isaac, et Jacob, et omnes Prophetas in regno Dei, vos autem expelli foras. Et venient ab oriente, et occidente, et aquilone, et austro, et accumbent in regno Dei. Et ecce sunt novissimi qui erant primi, et sunt primi qui erant novissimi» . «Gentes» autem, sicut ait Vas gentes, quae non sectabantur iustitiam, adprehenderunt iustitiam, iustitiam autem, quae ex fide est, Israel non ex fide, seoffenderunt in lapidem offensionis» . Ita facti sunt inimici hujus
Abbreviated transcription (Latin):
diffusione latitudo est in quasine
angustiis . uia quoq: ambulatur
angusta: donante illo cuidictũ est.
Dila tasti gressus meos subterme:
et non sunt in firmata uestigia
mea: Latum estergo mandatũ
caritatis. Mandatum illud ge¬
minum quo iubetur ds̃ et proximis
diligi: Quid autem latius quã utibi
pendeat totalex etom̃s prophetȩ :¬

Expanded text:
diffusione latitudo est, in qua sine angustiis via quoque ambulatur angusta, donante illo cui dictum est, «Dilatasti gressus meos subter me, et non sunt infirmata vestigia mea» . Latum est ergo mandatum charitatis, mandatum illud geminum, quo jubetur Deus et proximus diligi. Quid autem latius, quam ut ubi pendeat tota Lex et omnes Prophetae
Abbreviated transcription (Latin):
lũ seculi: Custode illo qui condidit
secula: cornu eius exaltabitur in
gloria.
Cuius humilitas. a super¬
licet atq in fructuosa poenitentia:
nam irascetur:. cui magis quam sibi
cum dicet : quid nobis profuit su¬
perbia et diuiciarum iactantia
quid contulit nobis  Videns
Videns
cornu eius exaltari ingloria : qui
sparsit et dedit pauperibus: den¬
tibus suis frendet et tabescet.
Quia illic ploratus et stridor den¬
tium : non enim frendet et re ui¬
rescet. sicut fieret . si oportuno eũ
tempore peniteret : sed tunc pe¬
nitebit: cum desideriũ peccatorũ
peribit. Nullo succedente so¬
latio peribit desideriũ peccato¬
rum: cum transient om̃a tamquã
umbra. cum foeno arescente flos
decidet : uerbũ autem dñi quod
manet in aeternũ : sicut falsorũ
beatorũ uanitate derisum est:
sic eorundem iurorum miserorum
perdicioni super ridebit.
ostis fr̃s et sepissime audistis
in euangelio dnm dicere : si¬
nite pueros uenire adme talium

Expanded text:
lum saeculi:» custode illo qui condidit lum saeculi:» custode illo qui condidit saecula. «Cornu ejus exaltabitur in gloria:» cujus humilitas a superlicet atque infructuosa poenitentia. Nam «irascetur» cui magis quam sibi, cum dicet: «Quid nobis profuit superbia? et divitiarum jactantia quid contulit nobis?» videns cornu ejus exaltari in gloria, qui sparsit et dedit pauperibus. «Dentibus suis frendet, et tabescet:» quia illic erit ploratus et stridor dentium. Non enim frondebit , et virescet, sicut fieret si opportuno eum tempore poeniteret; sed tunc poenitebit, cum «desiderium peccatorum peribit:» nullo succedente solatio. Peribit desiderium peccatorum, cum transient omnia tanquam umbra , cum feno arescente flos decidet. Verbum autem Domini quod manet in aeternum , sicut falsorum beatorum vanitate derisum est, sic eorumdem verorum miserorum perditioni superridebit. ostis, fratres, et saepissime audistis in Evangelio Dominum dicere, «Sinite pueros venire ad me; talium
Abbreviated transcription (Latin):
mouebitur : donec uideat super
dicebant: quis ostendit nobis
bona
Confirmetur ergo cor
cor nr̃m. nec commoueatur. do¬
neo uideamus super in imicos nr̃os
I lli enim uolunt uidere bona ho¬
minum in terra morientiũ: nos
credimus uidere bona dni inter¬
ra uiuentium. Sed magnum ẽ:¬
habere confirmatũ cor. et non cõ¬
moueri : cum illi gaudent qui a¬
mant qđ uident. et insultant
ei qui quod non uidet sperat. et
non commouebitur. donec uideat.
et ipse non deorsum qđ inimici eĩ.
sed sursum super inimicos eius.
Quod oculus non uidit. nec auris
audiuit. nec incor hominis as¬
cendit. quae preparauit ds̃ dili¬
gentibus eũ. Quanti ualet hoc:
qđ non uidet᷑ et emitur : tanto .¬
quantum quisq habere poterit :
propter hoc et ille sparsit dedit
pauperibus : non uidebat tenebat :
sed ille thesãrũ seruabat incelo:
qui esurire et sitire in pauperibus
dignebatur in terra. Non mirum
igitur : si iustitia eius manet insȩcu¬

Expanded text:
movebitur, donec videat super movebitur, donec videat super dicebant: «Quis ostendet nobis bona» . Confirmetur ergo cor nostrum, nec commoveamur, donec videamus super inimicos nostros. Illi enim volunt videre bona hominum in terra morientium; nos credimus videre bona Domini in terra viventium . 7. Sed magnum est, confirmatum habere cor et non commoveri, cum illi gaudent qui amant quod vident, et insultant ei qui quod non videt sperat: et «non commovebitur donec videat» et ipse, non deorsum quod inimici ejus, sed sursum «super inimicos suos,» quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quod praeparavit Deus diligentibus eum . Quanti valet hoc quod non videtur, et emitur tanti quantum quisque habere potuerit! Propter hoc et ille «sparsit, dedit pauperibus:» non videbat, et emebat; sed ille thesaurum servabat in coelo, qui esurire et sitire in pauperibus dignabatur in terra. Non mirum est igitur si «Justitia ejus manet in saecu
Abbreviated transcription (Latin):
quia thes aurus celestis certius
possidetur.: Hunc uersum par¬
turiebat ille superior. Gloria
et diuiciae in domo eius: quia hȩc
itaq facit. Dis ponit sermones
suos iniudicio: facta ipsa ser¬
mones sunt quibus in iuidicio de¬
fendetur : qđ ei non erit sine mi¬
sericordia: quia et ipse fecit
misericordiam: quõ in aeternũ
non commouebitur qui ad dexte¬
ram segregatur. Audiet : ue¬
nite benedicti patris mei perci¬
pite regnum qđ uobis paratum est
ab origine mundi. Neq en¬
Neq enim a¬
liqua illic eorum nisi opera mise¬
ricordiae commemorantur.
Audient ergo. Uenite benedicti
patris mei : quia generatio rec¬
torum benedicetur: sic in memo¬
riam aeternam erit : et ab audi¬
tu malo non timebit. Quoc
ci audiet his qui asinistris eius¬
erunt : Ite in ignem aeternum.
rit : sed quae ihũ xp̃i. Labores
patientissime sustinet: promis¬
sa fidenter expectat. Paratũ
cor eius sperare in dño. Neque
ullis temptationibus frangitur :
Con firmatum ẽ cor eius non com¬

Expanded text:
quia thesaurus coelestis certius possidetur. Hunc versum parturiebat ille superior, «Gloria et divitiae in domo ejus.» 5. Qui haec itaque facit, «Disponet sermones suos in judicio.» Facta ipsa sermones sunt quibus in judicio defendetur; quod ei non erit sine misericordia, quia et ipse fecit misericordiam. «Quoniam in aeternum non commovebitur:» qui ad dexteram segregatus audiet, nite, benedicti Patris mei, percite regnum quod vobis paratum est ab origine mundi.» Neque enim aliqua illic eorum, nisi opera misericordiae commemorantur. Audiet ergo, «Venite, benedicti Patris mei;» quia «generatio rectorum benedicetur.» Sic, «In memoria aeterna erit justus: et ab auditu malo non timebit;» quod dici audiet iis qui a sinistris erunt, «Ite in ignem aeternum, rit, sed quae Jesu Christi; labores patientissime sustinet, promissa fidenter exspectat: «Paratum» est «cor ejus sperare in Domino.» Neque ullis tentationibus frangitur: «Confirmatum est cor ejus, non com
Abbreviated transcription (Latin):
beatus potest : melius accipimus in ae¬
ternum. Siãut illa est misericor¬
dia quae miseris echibetur. ut uel
consolentur in miseria. uel ab illa
&iam liberentur. melius inseculum.
deerunt miseri quibus miseris miseri¬
cordia prebeatur: Nisi forte quis au¬
deat dicere &iam his quidam nabunt᷑
cum diabolo & angelis eius aliquam mi¬
sericordiam dĩ minime defuturam.
Non quasi &x illa clamnatione liberent᷑
sed uteis aliquatenus mitigetur.
Atq: ita &ernam posse intellegidĩ mi¬
sericordiam. super illorum miseriã
a&ernam. sed tolerabiliorem quosdam
&cepturos damnationem : inquorundã
comparatione legimus: Alicuius uero mi¬
tigari eam. cui est traditus paenam uel
quibusdam interuallis habere aliquam
pausam. Quis audacter dixerit quan¬
doquidem unam stillam diues ille non
meruit: Sed dehac tantare diligentius
Etnunc quod ad
istum psalmum attin&. actenus deilla
dictumesse sufficeretur. Quis loquetꝰ

Expanded text:
beatus esse potest; melius accipimus «in aebeatus esse potest; melius accipimus «in aeternum:» si autem illa est misericordia quae miseris exhibetur, ut vel consolentur in miseria, vel ab illa etiam liberentur; melius «in saeculum,» deerunt miseri quibus misericordia praebeatur. Nisi forte quis audeat dicere, etiam his qui damnabuntur cum diabolo et angelis ejus, aliquam misericordiam Dei minime defuturam; non qua ex illa damnatione liberentur, sed ut eis aliquatenus mitigetur: atque ita aeternam posse intelligi Dei misericordiam super illorum aeternam miseriam. Sed tolerabiliorem quosdam excepturos damnationem in quorumdam comparatione legimus; alicujus vero mitigari eam cui est traditus poenam, vel quibusdam intervallis habere aliquam pausam, quis audacter dixerit, quandoquidem unam stillam dives ille non meruit Sed de hac tanta re diligentius nunc quod ad istum psalmum attinet, hactenus de illa dictum esse suffecerit. 3. «ve
Abbreviated transcription (Latin):
cordiamdĩ.: Hab& ergo eius laudem
siue &iam in uerbis cum eum bonum
& misericor demdicit: siue in solo af¬
fectu cum hoccredit: Nam &ille pub¬
licanus cuius sola illa uerba comme¬
morata sunt: Dñe propitius estomihi
peccatori : & sinon dixit. quõ bonus &
misericors es. uel aliquid huius modi
N on tam̃ illud diceret . nisi hoc creder&.
quõ cum spe orauit: quae sine illa fide
esse non poss& Potest ergo esse laus
dĩ uera & pia: ubi non sit confessio
peccatorum: quaelaus multo crebrius
inscripturis confessio uocatur. Nulla
& utilis ubi non laudatur ds̃ siue cor¬
de siue &iam ore atq: sermone.
Quodaũt habent aliqui codices quobo
nus. alii habent quõ suauis. itaunum
uerbum grecum quodicitur chrestos
diuersa inter pretatio secuta est.
Item quod dictum est quõ in seculum mi¬
sericordia eius. Grecus hab& stoneona.¬
quod potest &iam in aeternum inter¬
pretari: Pro inde siilla misericordia
hic intellegitur quiã nemo sinedõ esse

Expanded text:
cordiam Dei. Habet ergo ejus laudem, sive etiam in verbis, cum eum bonum et misericordem dicit; sive in solo affectu, cum hoc credit. Nam et ille publicanus, cujus sola illa verba commemorata sunt, «Domine, propitius esto mihi peccatori» , etsi non dixit, Quoniam bonus et misericors es, vel aliquid hujusmodi; non tamen illud diceret, nisi hoc crederet; quoniam cum spe oravit, quae sine illa fide esse non posset. Potest ergo esse laus Dei vera et pia, ubi non sit confessio peccatorum; quae laus multo crebrius in Scripturis confessio vocatur: nulla et utilis, ubi non laudatur Deus, sive corde, sive etiam ore atque sermone. Quod autem habent alii codices, «Quoniam bonus;» alii habent, «Quoniam suavis:» ita unum verbum graecum, quod dicitur χρηστὸς, diversa interpretatio secuta est. Item quod dictum est, «Quoniam in saeculum misericordia ejus;» graecus habequod potest etiam «in aeternum» interpretari. Proinde si illa misericordia hic intelligitur, qua nemo sine Deo
Abbreviated transcription (Latin):
ergo peccatũ haec desideria quib
si obedimus. et nos operamur: Si
aũ obtemperantes a postolo. non ei
obedimus. non illud nos operamur. sed
quod in nobis habitat peccatũ. Si aũ
desideria nulla haberem inlicita.
nec nos nec peccatũ mali aliquid ope¬
rarent᷑ in nobis.¬
liciti. id est desiderii. cui non obedi¬
endo non eum nos operamus: ideo et
nos agere dicimur. quõ non ẽ natu¬
rȩ uigor alienȩ. sed languor est nr̃
A quo languore omnimodo salui erim:
cũ et anmo et corpore inmortales
is Qua pp̃t̃. et quia
inuiis dñi ambulamꝰ. non obedimꝰ
desiderus peccati. Et quia non
sumus sine peccato: habem̃ deside¬
ria peccati. Ac per hoc iamnos ea
non operamur. non eis obediendo.
sed quod in nobis habitat peccatum.
eadẽ commouendo. Non enim¬
qui operantur iniquitatẽ id est obe¬
diunt desideriis peccati. inuus dñi

Expanded text:
ergo peccatum ergo peccatum si obedimus, et nos operamur. Si autem obtemperantes apostolo, non eis obedimus, non illud nos operamur, sed quod in nobis habitat peccatum. Si autem desideria nulla haberemus illicita, nec nos, nec peccatum mali aliquid operaretur in nobis.liciti desiderii, cui non obediendo non eum nos operamur, ideo et nos agere dicimur, quoniam non est naturae vigor alienae, sed languor est noster, a quo languore omnimodo salvi erimus, cum et animo et corpore immortales Quapropter, et quia in viis Domini ambulamus, non obedimus desideriis peccati; et quia non sumus sine peccato, habemus desideria peccati. Ac per hoc jam nos ea non operamur, non eis obediendo, sed quod in nobis habitat peccatum, eadem commovendo. Non enimqui operantur iniquitatem, id est qui obediunt desideriis peccati, in viis Domini
Abbreviated transcription (Latin):
bitat peccatũ. Ambulat tam̃
uias dñi. quam non ambulant qui
ipse operat᷑ illud.
sed quod in eo
habitat peccatũ.
nasceretur : Quomodo agat homo:
quod ipse non agit: utrumq enim
dixit: Et quod non uolo ago. et
non ego operor illud. sed quod
habitat in me peccatũ. Unde
intellegere debemus. quando pec¬
catũ quod habitat in nobis operat᷑
in nobis: Tunc nos id non operari.
quando nequaquam ei uoluntas nr̃a
consentit : et tenet etiam corporis
membra : ne obediant desiderus
ei Quid enim operatur pecca¬
tũ nolentib nobis: nisi sola in li¬
cita desideria. quib siuoluntatis
non adhibeat᷑ assensus. mouetur
quidem non nullus affectus. sed nul¬
lus ei relaxatur effectus. Hoc
prȩcepit idem apostolus ubi dicit.
Non ergo regnet peccatũ in ur̃o mor¬
tali corpore. ad obediendũ deside¬
riis eius. nec ex hibeatis membra
urã arma iniquitatis peccato. Sunt
itaq desideria peccati. quib: nos
pro hibuit obedire. O perantur

Expanded text:
bitat peccatum? Ambulat tamen bitat peccatum? Ambulat tamen uas non ambulant qui ipse operatur illud, sed quod in eo habitat peccatum. nasceretuquod ipse non agit? Utrumque enim dixit, et: Non quod volo, ago, et: Non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum» . Unde intelligere debemus, quando peccatum quod habitat in nobis, operatur in nobis, tunc nos id non operari; quando nequaquam ei voluntas nostra consentit, et tenet etiam corporis membra, ne obediant desideriis us. Quid enim operatur peccatum nolentibus nobis, nisi sola illicita desideria? Quibus si voluntatis non adhibeatur assensus; movetur quidem nonnullus affectus, sed nullus ei relaxatur effectus. Hoc praecepit idem apostolus, ubi dicit: «Non ergo regnet peccatum in vestro mortali corpore, ad obediendum desideriis ejus; nec exhibeatis membra vestra arma iniquitatis peccato» . Sunt itaque desideria peccati, quibus prohibuit obedire. Operantur
Abbreviated transcription (Latin):
qui operantur iniquitatẽ. hoc ẽ
peccatũ quia peccatũ iniquitas
est: inuus ei ambulauerunt.
Iam uero quaratione possit intel¬
legi: et agens illud ppt corpus
mortis huius. in quo lex peccati
habitat: et non ipse agens illud.
pp̃t uias dñi inquibus ambulat:
Alius sermo necessarius ẽ. quia iste
claudendus est.¬
ropter id quod in psalmo istoscrip¬
tum est : Non enim qui operantur
iniquitatem. inuis ei ambulauer̃
quõ peccatũ iniquitas ẽ: Sicut
iohannes apostolus dicit : Exorta
difficilis questio: quodam modo pos¬
sint scĩ in hac uita et non esse sine
peccato. quia et illud uerũ est.
Si dixerimus quia peccatũ non habe¬
mus. nos ipsos seducimus. et ueri¬
tas in nobis non est.. Et tamen
ambulent uias dñi. quas non
ambulant qui operant᷑ iniquitatẽ.
Soluta ẽ  Dicente apostolo paulo
Iam non ego operor illud. sed id
quod in me habitat peccatũ.⁊ Quo¬
modo enim sine peccato. in quo ha¬

Expanded text:
qui operantur iniquitatem,» hoc est qui operantur iniquitatem,» hoc est peccatum, quia «peccatum iniquitas est, in viis ejus ambulaverunt.» Jam vero qua ratione possit intelligi, et agens illud propter corpus mortis hujus, in quo lex peccati habitat, et non ipse agens illud propter vias Domini in quibus ambulat; alius sermo necessarius est, quia iste claudendus est.Propter id quod in psalmo isto scriptum est, «Non enim qui operantur iniquitatem, in viis ejus ambulaverunt,» quoniam «peccatum iniquitas est» , sicut Joannes apostolus dicit, exorta difficilis quaestio, Quomodo possint sancti in hac vita et non esse sine peccato, quia et illud verum est, «Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est» ; et tamen ambulare vias Domini, quas non ambulant qui operantur iniquitatem: soluta est, dicente apostolo Paulo, «Jam non ergo operor illud, sed id quod in me habitat peccatum.» Quomodo enim est sine peccato, in quo ha
Abbreviated transcription (Latin):
ergo respondet. Nonne legistis ubi
confiteor dicens.: Non enim quod
uolo facio bonũ. sed qđ nolo malum
hoc ago.⁊ Et hoc audiuimus: lam
itaq: illud interrogamus: quo modo
inuus dñi ambulabas. simalũ quod
nolebas hoc agebas : cũ psalmus sẽs
in sonet dicens. Non enim quiope¬
rantur iniquitatem: in uis ei am¬
bulauerunt. Audi continuo¬
re spondentẽ. presentia conse¬
quentẽ: Si quod nolo inquit ego
hoc facio: iam non ego operor illud.
sed quod habitat inme peccatum.
Ecce quem ammodũ qui ambulant in
uus dñi non operantur peccatum.
tamen non sunt sine peccato. quia
iam non ipsi operantur illud. sed qđ
habitat in eis peccatum. Hic dicit
aliquis quo modo agebat quod nole¬
bat malũ et quomodo ipse id ñ
agebat. sed quod habitat in illo
peccatum.S Interim iam illa ques¬
tio soluta ẽ: satisq apparuit scrip¬
ture auctoritate canonice fieri
posse ut ambulantes in uiis dñi:
quamuis non sint sine peccato. ñ
tam̃ id operent᷑ ipsi. Non enim

Expanded text:
ergo respondet: Nonne legistis ubi confiteor, dicens, «Non enim quod volo facio bonum, sed quod nolo malum, hoc ago?» Et hoc audivimus: jam itaque illud interrogamus, Quomodo in viis Domini ambulabas, si malum quod nolebas hoc agebas; cum Psalmus sanctus insonet dicens, «Non enim qui operantur iniquitatem, in viis ejus ambulaverunt?» Audi continuorespondentem per sententiam consequentem: «Si quod nolo,» inquit, «ego hoc facio, jam non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum» . Ecce quemadmodum qui ambulant in viis Domini, non operantur peccatum, et tamen non sunt sine peccato; quia jam non ipsi operantur illud, sed quod habitat in eis peccatum. 3. Hic dicet aliquis: Quomodo agebat quod nolebat malum, et quomodo ipse non id agebat, sed quod habitabat in illo peccatum? Interim jam ista quaestio soluta est, satisque apparuit Scripturae auctoritate canonicae, fieri posse ut ambulantes in viis Domini, quamvis non sint sine peccato, non tamen id operentur ipsi. «Non enim
Abbreviated transcription (Latin):
tram : & quieruitte ips eds̃tuus. uni uer¬
sae terrae uocabitur: anudeorum
ds̃ tantum : absit : ipse ẽ dñs ds̃ nr̃. inom¬
niterra iudicia eius. quia iñ om niterra
ecclesia: ubi p̃dicantur iudicia eius.:
Quidergo ait in alio psalmo: qui ad¬
nuntiat uerbum suum iacob iustiti¬
ã & iuditia sua ifrahel. Non fecit
si comnigenti. & iudicia sua non
manifestauit eis : Ideo dictum est
quia adunam gentem uoluit intelle¬
ut una sit gens in adoptionem uoca¬
ta: extra istam nulli genti manifes¬
tauit iudiciasua Quoniam qui
eam non crediderunt etiam si¬
uon adnuntiata sunt. manifestata
eis utiq non sunt. qui anisicre¬
dent non intellegent: Memorfu¬

Expanded text:
tram: «Et qui eruit te, ipse Deus tuus, universae terrae vocabitur» . An Judaeorum Deus tantum? Absit . «Ipse Dominus Deus noster; in omni terra judicia ejus:» quia in omni terra Ecclesia ejus, ubi praedicantur judicia ejus. Quid ergo ait in alio psalmo: «Qui annuntiat verbum suum Jacob, justitias et judicia sua Israel; non fecit sic omni genti, et judicia sua non manifestavit eis» . Ideo dictum est, quia unam gentem voluit intelliut una sit gens in adoptionem vocata. Extra istam nulli genti manifestavit judicia sua: quoniam qui ea non crediderunt, etiamsi annuntiata sunt, manifestata eis utique non sunt; quia nisi credant, non intelligent.
Abbreviated transcription (Latin):
Sde dicit: Quoddis posuit ad abra¬
Iham & iuramenti sui adisaac.
Etstatuit illud mpreceptum. & is¬
Irahel intestamentum aeternum .:
U bi nullus est ambiguitatis locus:
nus quam nostri. nisi na&ernum
interpraetati sunt.. Vix aũt ali¬
qui alicubi aenion. &ernale dixe¬
runt: nisi forte a eona familiarius

Expanded text:
erationes quod disposuit ad Abraham et iuramenti sui ad Isaac et statuit illud Iacob in praeceptum et Israhel in testamentum aetUbi nullus est ambiguitatis locus: nusquam nostri nisi aeternum interpretati sunt; vix autem aliqui alicubi αἰώνιον aeternale dixerunt. Nisi forte quia αἰῶνα familiarius
Abbreviated transcription (Latin):
ut oratio eius fier& in peccatũ.
quaeri potest: Credendum ante¬
postea quam illum tradidit : eumq
indulgentiam rogar&. sundul¬
gentiam rogar&. spemhaber&.
ratione collum ligar&: proinde
cum dixiss& : Cumiudicatur
ex eat condempnatus : Neabim¬
minente condempnatione puta¬
retur se potuisse oratione libe¬
rari : quam didicerat cum con¬
discipulis suis. ubidicitur. dimit¬
te nobis debitanrã sicut & nos di¬
mittimus debitoribus nostris.
catum. qui a non fit perxpm̃.
quem noluitsequi. sed persequi.⁊¬
Fi ant dies eius pauci Dies eiꝰ
dixit. dies apostolatus eius qui
paucifuerant : quõ ante dñ ĩ pꝰ
sapassione scelere ipsius. & mor¬
te consumptisunt: & tamquam
diceretur.: Quid ergo fiet de

Expanded text:
ut oratio ejus fieret in peccatum, ut oratio ejus fieret in peccatum, quaeri potest. Credo, anteposteaquam illum tradidit, eumque indulgentiam rogaret; si indulgentiam rogaret, spem haberet; ratione collum ligaret. Proinde cum dixisset, «Cum judicatur, exeat condemnatus;» ne ab imminente condemnatione putaretur se potuisse oratione liberare, quam didicerat cum condiscipulis suis, ubi dicitur, «Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris: catum;» quia non fit per Christum, quem noluit sequi, sed persequi.Fiant dies ejus pauci. Dies ejus» dixit, dies apostolatus ejus; qui pauci fuerunt, quoniam ante passionem Domini scelere ipsius et morte consumpti sunt. Et tanquam diceretur, Quid ergo fiet de
Abbreviated transcription (Latin):
supra dictũ est. Cuius aũ
of loquitur ueritatẽ contra
illud qđ dixer̃ isti: beatum
populũ cui haec sunt. De¬
bet etiã ipse dicere quod in
eodẽ psalmo legitur: quod¬
Hiuc enim non
diabolus ẽ ad extris: sed dñs.
sicie alibi dicit. Prouidebã
dnm in conspectu meo semꝑ
quõ adextris ẽ mihi necom¬
mouear.: Diabolus ergo
stetit adextris eius: quan¬
do p̃posuit auaciã sapien¬
tiae: et pecuniã saluti suae.
ut eum traderet a quo debuit
possideri: ne ab illo posside¬
retur : cuius opera ipse xp̃s
soluit a quo noluit possideri :
natus.: Noluit enim talis
esse cui diceretur: intra in
gaudium dñi tui Sed talis.
dequo dicatur : proicite il¬
lũ intenebras exteriores.
Et oratio ei fiat inpeccatum.
Quõ non ẽ iusta oratio nisi per
te peccati.  Oratio autem quȩ
non est per xpm̃. Non solum non
potest delere peccatum. sed &iã
ipsa fit inpeccatum.: Quando
autem iudas ita orare potuerit.

Expanded text:
supra dictum est. Cujus autem supra dictum est. Cujus autem os loquitur veritatem, contra illud quod dixerunt isti beatum populum cui haec sunt, debet etiam ipse dicere quod in eodem psalmo sequitur, huic enim non diabolus est a dextris, sed Dominus: sicut et alibi dicit, «Providebam Dominum in conspectu meo semper, quoniam a dextris est mihi, ne commovear» . Diabolus ergo stetit a dextris ejus, quando praeposuit avaritiam sapientiae, et pecuniam saluti suae, ut eum traderet, a quo debuit possideri, ne ab illo possideretur, cujus opera ipse Christus solvit, a quo noluit possideri. 9natus.» Noluit enim talis esse cui diceretur, «Intra in gaudium domini tui;» sed talis de quo dicitur, «Projicite illum in tenebras exteriores» . «Et oratio ejus fiat in peccatum.» Quoniam non est justa oratio, nisi per te peccati: oratio autem quae non fit per Christum, non solum non potest delere peccatum, sed etiam ipsa fit in peccatum. Quando autem Judas ita orare potuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
tãquã intendens in eũ quise
tradidit talibus : dequalib
suis inimicis loquebatur
superius Cũ igitur hic
iudam traditorẽ secundum
scripturam actuum apostolo¬
rum: supplicio debito praenun¬
tiet puniendum. Quid est.
constitue super eum peccato¬
rem : nisi eum quẽ sequenti
uersu indicat cũ dicit: et dia¬
bolus stet adextris eius.
Hoc itaq meruit ut super se ha¬
beat diabolũ: id est diabolo
subditus sit : qui xp̃o esse sub¬
ditus noluit.: Stet aũ adex¬
tris eius. Dictũ est quia o¬
pera diaboli p̃posuit operi¬
b dĩ. Hoc enim cuique
non inmerito dextrũ dici¬
tur quod p̃ponit: sicut si¬
nistrae dextera p̃ponitur:
ideo et de illis qui saeculi hiu¬
us gaudia p̃ponentes dõ.
Beatũ dixer̃ populũ cui hȩc
sunt:: Rectissime diccum
ẽ dextera eorũ dextera in¬
iquitatis .: Undẽ quod di¬
xerunt. Beatũ populũ cui
haec sunt . Os eorum locu¬
tũ ẽ uanitatẽ : quod de illis

Expanded text:
tanquam intendens in eum qui se tanquam intendens in eum qui se tradidit talibus, de qualibus suis inimicis loquebatur superius. Cum igitur hic Judam traditorem secundum scripturam Actuum Apostolorum supplicio debito praenuntiet puniendum ; quid est, «Constitue super eum peccatorem,» nisi eum quem sequenti versu indicat, cum dicit, «Et diabolus stet a dextris ejus?» Hoc itaque meruit, ut super se habeat diabolum, id est, diabolo subditus sit, qui Christo subditus esse noluit. «Stet» autem «a dextris ejus,» dictum est, quia opera diaboli praeposuit operibus Dei. Hoc enim cuique non immerito dextrum dicitur, quod praeponit; sicut sinistrae dextra praeponitur. Ideo et de illis qui saeculi hujus gaudia praeponentes Deo, beatum dixerunt populum cui haec sunt, rectissime dictum est, «Dextera eorum dextera iniquitatis.» Unde, quod dixerunt beatum populum cui haec sunt, os eorum locutum est vanitatem; quod de illis
Abbreviated transcription (Latin):
qđ est malũ promalõ. seddi¬
lectione iustitiae qđ bonumẽ
promalo : Itaq nec lumini
scripturarum calumnientur
ceci: nec opinantes qđ ds̃ pec¬
cata non puniat: ne quasi
malũ promalo reddat: sibi
blandiantur iniusti.
Audiamus ergo deinde quid di¬
uinus sermo contexat: et in
uerbis quasi mala optantis.:
Intellegamus praedicta pro¬
phetantis : et dm̃ iusta retri¬
buentẽ subleuata in ei aeter¬
nã legẽ mente cernamus .:
ribus fuerit : nunc de uno
loquitur psalmus. Superi¬
us autẽ dixerat : locuti sunt
ad uersum me lingua dolosa.
et sermones odii circiuierunt
me : et expugnauerunt me
gratis .⁊ Pro eo ut me dilige¬
rent detrahebant mihi : ego
aũ orabam. Et posuerunt
aduersum me mala probonis.
et odiũ prodilectione mea.
Omnia de pluribus : nunc ue¬
ro quid digni essent pro his
iniquitatib suis : et quid eis
diuino iudicio futurũ eẽt
praenuntians Constitue
inquit super eum peccatorẽ:

Expanded text:
quod est malum pro malo; sed diquod est malum pro malo; sed dilectione justitiae, quod est bonum pro malo. Itaque nec lumini Scripturarum calumnientur caeci, opinantes quod Deus peccata non puniat; nec quasi malum pro malo reddat, sibi blandiantur injusti. Audiamus ergo deinde quid divinus sermo contexat; et in verbis quasi mala optantis, intelligamus praedicta prophetantis; et Deum justa retribuentem, sublevata in ejus aeternam legem mente cernamus. 8.ribus fuerit, nunc de uno loquitur Psalmus. Superius autem dixerat: «Locuti sunt adversum me lingua dolosa et sermonibus odii circuierunt me et expugnaverunt me gratis pro eo ut me diligerent detrahebant mihi ego autem orabam et posuerunt adversus me mala pro bonis et odium pro dilecOmnia de pluribus. Nunc vero quid digni essent pro his iniquitatibus suis, et quid eis divino judicio futurum esset praenuntians, «Constitue,» inquit, «super eum peccatorem:»
Abbreviated transcription (Latin):
onem non ut cumq: sed dilecti¬
onieius debebant: cum hic ad¬
didit prodilectione mea.
Hanc dilectionem in euangelio
uolui colligere filios tuos tã¬
quã gallina pullos suos sub a¬
las suas et noliusti. Deinde¬
quae proipsa impietate re¬
cipiant: incipit prophetare.
et eo modo illa dicit. tamquã
ulciscendi cupiditate obtet
ut fiant: cũ dicantur futura
certissima ueritate : et per
dĩ iustitiã suꝑ tales dignae
uentura quẽ ammodũ futu¬
ra p̃dicendi. uelut specie ma¬
le optandi quidã non intel¬
legentes. putant odium odio
et malo animo. Malũ ani¬
mũ reddi quõ reuera pau¬
corũ est dinoscere : quomo¬
do placeat poena iniquorũs
accusatori inimicitii s exsatu¬
rari cupienti: et quã longe
alio modo placeat iudici: rec¬
ta uoluntate peccata puni¬
enti : Ille quippe reddit ma¬
lũ promalo: iste aũ cũ iun
malo: quõ iustũ reddit inius¬
to . Quod aũ iustũ ẽ: utique
bonũ est : Punit ergo non
delectatione alienȩ miseriae.

Expanded text:
onem non utcumque, sed dilectioni ejus debebant; cum hic addidit, «pro dilectione mea.» Hanc dilectionem in Evangelio uolui colligere filios tuos sicut gallina pullos sub alas, et noluisti? quae pro ipsa impietate recipiant, incipit prophetare; et eo modo illa dicit, tanquam ulciscendi cupiditate optet ut fiant; cum dicantur futura certissima veritate, et per Dei justitiam super tales digne ventura. Quem modum futura praedicendi, velut specie male optandi, quidam non intelligentes, putant odium odio, et malo animo malum animum reddi: quoniam revera paucorum est dignoscere, quomodo placeat poena iniquorum accusatori inimicitias exsaturare cupienti, et quam longe alio modo placeat judici recta voluntate peccata punienti. Ille quippe reddit malum pro malo; iste autem etiam malo, quoniam justum reddit injusto: quod autem justum est, utique bonum est. Punit ergo non delectatione alienae miseriae,
Abbreviated transcription (Latin):
sequuntur Quare ergo filii seruo¬
rumtuorum. & non de compendio ser¬
uitui. & illi seruitui. et filii eorum
seruitui. & istorum filii. nepotes illo¬
rum quid nisi seruitui. Omnes com¬
pendio in cluderes. sidiceres serui
tui inhabitabunt. Uideamus
quidnos uoluerit ammonere.
Et enim quiddam gestum prioribus
non mutatum. facientem. non fac¬
tum. mouentem sed manentem.
Etquomodo intellegi a carne & san¬
guine potest. egosum qui sum. Tu
uero idem ipse es. & annitui non de¬
ficient. Sed nos ad illos annos cum
his pannosis annis quidsumus. Et
illi quisunt.: Nec tamen desperare
debemus.: Lam enim magnitudine
quadam. et excellentia sapientiȩ
dixerat. egosum qui sum .: Et tam̃
ad nos consolandos: egosum iniquit
tnos abrahȩ semen sumus.. Et nos
quamuis abiecti. quam uis terra et
cinis in illo speramus.: Serui sumus.
sed propternos dñs ñr formam serui

Expanded text:
sequuntur. Quare ergo, «Filii servosequuntur. Quare ergo, «Filii servorum tuorum;» et non de compendio, Servi tui? Et illi servi tui, et filii eorum servi tui, et istorum filii nepotes illorum, quid, nisi servi tui? Omnes compendio includeres, si diceres: Servi tui inhabitabunt. Videamus quid nos voluerit admonere. Est enim quiddam gestum in prioribus non mutatum; facientem, non factum; et moventem, sed manentem; et quomodo intelligi a carne et sanguine potest, «Ego sum qui sum: Tu vero idem ipse es, et anni tui non deficient.» Sed nos ad illos annos cum his pannosis annis quid sumus? Et illi qui sunt? Nec tamen desperare debemus. Jam enim magnitudine quadam et excellentia sapientiae dixerat, «Ego sum qui sum;» et tamen ad nos consolandos, «Ego sum,» inquit, et nos Abrahae semen sumus : et nos quamvis abjecti, quamvis terra et cinis, in illo speramus. Servi sumus; sed propter nos Dominus noster formam servi
Abbreviated transcription (Latin):
iori uoluit., Propter hoc exemplũ
esurrectionis ostendit. Ergospe¬
emus nosuenturos. ad annos stan¬
es. in quib: non circuitusolis per¬
iguntur dies. sed man& quod est si¬
ati est. Quia hoc solum uere est.
ossimus : dic: audi. et uide utrũ
ebeus desperare. Audiquod sequi¬
ur.: Filii seruorum tuorum in ha¬
annis non deficientib:: Filii seruorum
tuorum in habitabunt. & semen eorũ
in seculum dirigetur.: In seculum secu¬
li : inseculum aeternum. In seculũ
manens.: Sed filii inquit seruorum
tuorum.: Metuendum nenosserui
dĩ simus. & filuinri ibi futuri sint.
nonnos. Aut sinos filii sumus seruo¬
rum. quia filii sumus a postolorum.
quid dicturisumus.: Quaenam tan¬
dem audacia. tam infelix filiorum
subnas centium: et renascenti succes¬
sione gloriantium quae audeat di¬
cere : nos ibi erimus. apostoli ibi non
erunt. Absithoc apietate filiorũ.
absit a fide paruulorum: absit ab
intellegentia grandium. Ibi erunt
& apostoli: arietes prȩcedunt. agni

Expanded text:
mori votuit, propter nos hoc exemplum resurrectionis ostendit. Ergo speremus venturos nos ad hos annos stantes, in quibus non circuitu solis peraguntur dies, sed manet quod est sicuti est, quia hoc solum vere est. possimus dic. Audi, et vide utrum debeas desperare; audi quod sequitur: «Filii servorum tuorum in haannis non deficientibus? «Filii servorum tuorum inhabitabunt; et semen eorum in saeculum dirigetur»: in saeculum saeculi, in saeculum aeternum, in saeculum manens. Sed «filii,» inquit, «servorum tuorum:» metuendum ne nos servi Dei simus, et filii nostri ibi futuri sint, non nos? Aut si nos filii sumus servorum, quia filii sumus Apostolorum, quid dicturi sumus? Quaenam tandem audacia tam infelix filiorum subnascentium, et recenti successione gloriantium, quae audeat dicere: Nos ibi erimus; Apostoli ibi non erunt? Absit hoc a pietate filiorum, absit a fide parvulorum, absit ab intelligentia grandium. Ibi erunt et Apostoli: arietes praecedunt, agni
Abbreviated transcription (Latin):
mamea adte. tamquam terra sine
aqua.⁊ Nisi enim sitiat . non recte
irrigabitur. Anima cebris plu
uia diluuium est. Satiat. opor
alibi. Sitiuit anima mea in dm̃
uiuum:: Terramergo. Intellego ec¬
clesiam.
Quae est firmitas eius
superquam fundata est. nisi fun¬
damentum eiꝰ: An in congrue
intellegimus firmitatem. super
quam fundata est terra: funda¬
mentum ubi constitutaẽ. ecclesia:
Quod est illud fundamentum.
Funda mentum inquit nemo potest
ponere praeterquam quod posi¬
ergo firmatis umus: merito quia
ibi firmati non inclinabitur in sae¬
culum saeculi .: Nihilenim firmi¬
us isto firmamento. Infirmus
tu eras. sed firmum fundamentũ

Expanded text:
anima mea ad te, tanquam terra sine anima mea ad te, tanquam terra sine aqua: nisi enim sitiat, non recte irrigabitur. Animae ebriae pluvia diluvium est; sitiat oportealibi, «Sitivit anima mea in Deum vivum» . Terram ergo intelligo Ecclesiam. Quae est firmitas ejus super quam fundata est, nisi fundamentum ejus? an incongrue intelligimus firmitatem super quam fundata est terra, fundamentum ubi constituta est Ecclesia? Quod est illud fundamentum? «Fundamentum,» inquit, «nemo potest ponere praeterquam quod posiergo firmati sumus. Merito quia ibi firmati, non inclinabimur in saeculum saeculi; nihil enim firmius isto fundamento. Infirmus tu eras, sed firmum fundamentu
Abbreviated transcription (Latin):
fundauit super firmitatem eius. non
inclinabitur insaeculum saeculi.
Deterra ista hocaccipere. nescio utrũ
habeat ullum exitum: Utrum rec¬
te dicatur . non inclinabitur insaecu¬
lum saeculi .⁊ Dequa dictumest. cae¬
lum & terra transient. Laboratur
hic si ad literam quaeres accipere.
Nam quod ait. fundauit eam terram.
superfirmitatem eius. fortasse quȩ¬
damest firmitas. occulta nobis quae
contin& terram: & hocdixit funda¬
uit Superquid super firmita¬
tem ipsius terrae. quam ei supposuit.
ut contineretur:
Quae lat& foste
oculos tuos: sint ista occulta incre¬
atura N on obscuritate creaturȩ
creator latebit. Quae possumꝰ.
uideamus. Ex his quae uidemꝰ
ad quaerendum aliquid hic infi¬
gura positum.: firmauit terram.
intellego ecclesiam.: Onĩ est terra
& plenitudo eius. Intellego ec¬
clesiam terram.: Ipsa est terra
sitiens. ipsa est quae dicit in psalmis.
Vn aenim dicit ex omnibus. A¬
nima mea sicut terra sineaquatibi.
sineaqua sitiens Sic fitam

Expanded text:
am super firmitatem ejus; non inclinabitur in saeculum saeculi.» De terra ista hoc accipere, nescio utrum habeat ullum exitum, utrum recte dicatur, «Non inclinabitur in saeculum saeculi;» de qua dictum est, «Coelum et terra transient» . Laboratur hic, si ad litteram quaeras accipere. Nam quod ait, «Fundavit terram super firmitatem ejus;» fortasse quaedam est firmitas occulta nobis, quae continet terram, et hoc dixit, «Fundavit.» Super quid? Super firmitatem ipsius terrae, quam ei supposuit, ut contineretur, quae latet forte oculos tuos. Sint ista occulta in creatura, non de obscuritate creaturae Creator latebit: quae possumus videamus, ex his quae videmusad quaerendum aliquid hic in figura positum. «Fundavit terram,» intelligo Ecclesiam. «Domini est terra et plenitudo ejus» ; intelligo Ecclesiam terram. Ipsa est terra sitiens, ipsa est quae dicit in Psalmis; una enim dicit ex omnibus: «Anima mea sicut terra sine aqua tibi» sine aqua?» Sitiens. Sic sitit
Abbreviated transcription (Latin):
usq ualde. Quod aũ neauferas. in¬
tellegendũ est ne auferrisinas.
Propter quod orando dicimus. ne nos
inferas intemptationẽ : Etipsed ñs
ad petrũ : Rogaui inquit prote
nedeficiat fidestua: Hoc ẽ neau¬
quidã diligentius expresserunt.
Supersperaui. Quod uerbũ et si
minus usitate compositũ : tamen
implet ueritatis interp̃tandae
necessitatem. Attentius ergo
nobis loci huius rimandusẽ sensus:
ut intellegamus quantũ ds̃ ad iu¬
uat. quid sibi uelit: In uerbis tuis
speraui : In iudicus tius suꝑ speraui:

Expanded text:
usque valde.» Quod autem ait, «ne auferas,» intelligendum est, ne auferri sinas; propter quod orando dicimus, «Ne nos inferas in tentationem» . Et ipse Dominus ad Petrum, «Rogavi,» inquit, «pro te, ne deficiat fides tua» ; hoc est, ne auquidam diligentius expresserunt, «supersperavi»: quod verbum etsi minus usitate compositum est, tamen implet veritatis interpretandae necessitatem. Attentius ergo nobis loci hujus rimandus est sensus, ut intelligamus, quantum Deus adjuvat, quid sibi velit, «In verbis tuis speravi, In judiciis tuis supe
Abbreviated transcription (Latin):
dequadicit apostolus. Plenitudo
legis caritas : Haec enim a scĩs
quorum exore non aufertur
uerbum ueritatis. Hoc est ab ip¬
sa xp̃i aecła custodietur. Non so¬
lum in hoc scło. idest donec finia¬
tur hoc seculum: sed etiã in alterũ
quod appellatur insȩculũ sȩculi:
Neq enim precepta legis. sicut hic.
etiam ibi accepturisumus quae
custodiamus: Sed ipsam legis
ut dixi ꝓlenitudinẽ. sine ullo pec¬
canditimore seruabimus Quia
et dm̃ plenius cum uiderimus ama¬
bimus et proximum : quia dserat
om̃a in omnibus: Nec felsȩ cui¬
quã de proximo suspitioni Erit
locus ubinullus nullierit occultus :¬
EXPE SERMO XIII.

Expanded text:
de qua dicit Apostolus, «Plenitudo de qua dicit Apostolus, «Plenitudo legis charitas» . Haec enim a sanctis, quorum ex ore non aufertur verbum veritatis, hoc est, ab ipsa Christi Ecclesia custodietur, non solum in hoc saeculum, id est, donec finiatur hoc saeculum; sed etiam in alterum, quod appellatur «saeculum saeculi.» Neque enim praecepta legis, sicut hic, etiam ibi accepturi sumus quae custodiamus, sed ipsam legis, ut dixi, plenitudinem sine ullo peccandi timore servabimus: quia et Deum plenius, cum viderimus, amabimus, et proximum, quia Deus erit omnia in omnibus ; nec falsae cuiquam de proximo suspicioni erit locus, ubi nullus ulli erit occultus. SERMO XIV.