comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
magis quãc oculorũ uisio declaratur : Speci¬
es onĩ uid&ur : uistus ueronarratur
Illicoculis haccmento comp̃henditur.
Sedquid d& rinitu tedicam. Serc phinquan¬
douoluit appecruit. & uocemeius esicias
solus audiuit. Apparuit angelus & nunc
praesto est sed nonuid&ur Neque enĩ in po¬
testacte nr̃a est uidere : sed in potestato illius
apparere : Tamen &si potesties non est
uidendi est gratia promerendi ut uidere
possimus: Qideo qui habuit gratiã pro¬
meruit copiam: Nos copiam nonmeremur
quicdm̃ uidendi grectiã non hebemus. i¬
Et quid mirũ si in p̃senti saeculo quindo uult

Expanded text:
 species enim uidetur, uirtus uero narratur; illa oculis, haec mente conprehenditur. Sed quid de trinitate dicam? Seraphin quando uoluit apparuit et uocem eius Esaias solus audiuit. apparuit angelus et nunc praesto est, sed non uidetur; neque enim in potestate nostra est uidere, sed in potestate illius apparere. tamen, etsi potestas non est uidendi, est gratia promerendi, ut uidere possimus. et ideo qui habuit gratiam meruit copiam; nos copiam non meremur, quia deum uidendi gratiam non habemus. et quid mirum si in praesenti saeculo nisi qu
Abbreviated transcription (Latin):
sicut adipe repl&am animam gerens Atuero peccator quamuis foris
habund& & delicus defiu& odoribus flager&: in amaritudine animae
suae uitamexigit & ultimum diemclaudit. Nihileoꝵ quae ẽpulatus
fectu beatus. hic miser Ille suo iudicio absolutus. hicreus. Ilbe mexitu
la&us hic merens Cui absolui potest quinesibi bi nocens est : dici¬
te inquit mihi Vbi est protectio tabernaculorum eius : signum eius
non inueni&ur Vita & enim facinorosi ut somnium aperuit oculos
transiuit requies eius euanuit delectatio. lic& ipsa quaeuidentur &iã
dumuiuunt impiorum requies in inferno est Videntes enim in in¬
fernadescendunt Vides conuuium peccatoris Interrogaeius conscien¬
tiam Non negrauius omnib fet& sepulchris: intueris la&itiam eius

Expanded text:
quamvis foris abundet, deliciis diffluat, et odoribus fragret, in amaritudine animae suae vitam exigit, et ultimum diem claudit, nihil secum eorum quae epulatus fectu beatus, hic miser: ille suo judicio absolutus, hic reus: ille in exitu laetus, hic moerens. Cui absolvi potest, qui nec sibi innocens est? Dicite, inquit, mihi, ubi est protectio tabernaculorum ejus ? Signum ejus non invenietur. Vita etenim facinorosi, ut somnium. Aperuit oculos, transivit requies ejus, evanuit delectatio: licet ipsa quae videtur, etiam dum vivunt, impiorum requies in inferno sit: viventes enim in inferna descendunt. 46. Vides convivium peccatoris, interroga conscientiam ejus. Nonne gravius omnibus fetet sepulc
Abbreviated transcription (Latin):
numoro consent Quid deillis dicamus: Quihaec secontempnant in
ras caelum maria & putant inuiriameuis simentem hominis quia
nihil nobis ipse praestantius dedit penetr& & diuinae maiestatis in¬
grodiatur suentia sed horum magistrum uel ut ebrium & uoluptatis
patronum Ipsi quiputantur sobru irrident phrlo sophr Namde a¬
ristotelis opinione quidlo quar Quiputatdm̃ suis contentum eẽ fi¬
nibus & pidscripto regnimodo degere ut poetarum loquuntur fabu¬
mare aliiui ferna coercenda imperio sorte obueneruit Eosque cauore
Neusurpata &ienerum partium sollicitudine lntter sebellũ exciteđ
similaterergo adserit quodtor rarun curam nonhabeat sicut maris

Expanded text:
numero censent: quid de illis dicamus, qui hac se condemnant injnumero censent: quid de illis dicamus, qui hac se condemnant injras, coelum, maria: et putant injuriam ejus, si mentem hominis qua nihil nobis ipse praestantius dedit, penetret, et divinae majestatis ingrediatur scientia? 50. Sed horum magistrum velut ebrium, et 15 voluptatis patronum, ipsi qui putantur sobrii, irrident philosophi? Nam de Aristotelis opinione quid loquar, qui putat Deum suis contentum esse finibus, et praescripto regni modo degere, ut poetarum loquuntur fabumare, alii inferna coercenda imperio, sorte obvenerint: eosque cavere ne usurpata alienarum partium sollicitudine, inter se bellum excitent. Similiter ergo asserit quod terrarum curam non habeat, sicut maris
Abbreviated transcription (Latin):
occurrimus opinioni eorum qui uidentes sceleratos quosque diuites le¬
tos hononitos potentos Cum plerique iustorum egeant at que
cire actus hominum Vt flagitiosi putant ł siseit omnia iniquum eẽ
iudicm atbonos egere patiatur habundare improbos &ecsuꝑfluus uel¬
ut quidam excursus fuit ut opinioni huius modi ipsorum afsectus respon¬
dera& quos beatos udicant cumipsi semisoros putent arbiratus enim
sum quod ipsi sibi facilius quam nobis crederent quodecurso ꝓdiuo aesti¬
mo utre fellam c&tera It primo eorum ad sertionem quidm̃ putant cu¬
rã mundi nequaquã habere sicut aristoteles asserit usque adlunameius
descendere pro uidenciami & quis operitor neglegat operis suicurã
Quis deserat & destituat quodipse condendum putauit suniuria est re¬
gere ionne ẽ maior iniuria fecisse Cum aliquid nonfecisse nulla
iustitiasit Noncurare quod feceris summa inclementia quod sicut
dm̃ creatorem suum ab nogant dut ferarum & bestiarum sehaberi

Expanded text:
imus opinioni eorum qui videntes sceleratos quosque divites, laetos, honoratos, potentes, cum plerique justorum egeant, atque cire actus hominum, ut flagitiosi putant: vel si scit omnia, iniquum esse judicem; ut bonos egere patiatur, abundare improbos. Nec superfluus velut quidam excursus fuit, ut opinioni hujusmodi ipsorum affectus responderet, quos beatos judicant, cum ipsi se miseros putent. Arbitratus enim sum quod ipsi sibi facilius quam nobis crederent. 48. Quo decurso, proclive aestimo, ut refellam caetera. Et primo eorum assertionem, qui Deum putant curam mundi nequaquam habere, sicut Aristoteles asserit usque ad lunam ejus descendere providentiam. Et quis operator negligat operis sui curam? Quis deserat et destituat quod ipse condendum putavit? Si injuria est regere, nonne est major injuria fecisse; cum aliquid non fecisse nulla injustitia sit, non curare quod feceris, summa inclementia? 49. Quod si aut Deum creatorem suum abnegant, aut ferarum et bestiarum se haberi
Abbreviated transcription (Latin):
qui intelligit. suꝑ pauperis necessitatem & in firmiatque in opis earum¬
nam indio iudicii halebit salutemadnõ quemhabebit sua debitorẽ
cordiae: dumputant hominis actus noncurarednm̃. aut nescire eum
quid in occultis geramus quitene at nra conscientia Aut uidiciumeius
nequaquam iustum uidere. quando peccatores diuitus habundare ui¬
dent gaudere hõnoribus sanitate liberis ł contraautem iustos in opes
degere in honores sine liberis infirmos corpore luctufrequenti Neo
mẽdio eris eaquaestbquando quidem tresillireges amici iob ꝓpterea eum
peccatorem ꝓnuntiabanti quia in opem factum ex diuite horbatum libe¬
ris exfecundo parente ꝑfusum ulceribus in horrentem que uili qͣbo exa¬
ratum uulneribus ⁊ capiteus que ad pes uidebant Quibus hanc
scs iob ꝓponit ad sertonem n siego propterpeccatamea haec patior
quur impii uiuunt Inuotoraiuerunt autaem &ondiutus sem̃eoꝵ secđ uolun¬

Expanded text:
qui intelligit super pauperis necessitatem et infirmi atque inopis aerumqui intelligit super pauperis necessitatem et infirmi atque inopis aerumnam. In die judicii habebit salutem a Domino, quem habebit suae debitorem cordiae, dum putant hominis actus non curare Dominum, aut nescire eum quid in occultis geramus, quid teneat nostra conscientia: aut judicium ejus nequaquam justum videri, quando peccatores divitiis abundare vident, gaudere honoribus, sanitate, liberis: contra autem, justos inopes degere, inhonoros, sine liberis, infirmos corpore, luctu frequenti. 41. Nec mediocris ea quaestio, quando quidem tres illi reges amici Job, propterea eum peccatorem pronuntiabant, quia inopem factum ex divite, orbatum liberis ex fecundo parente, perfusum ulceribus, inhorrentemque vibicibus, exaratum vulneribus a capite usque ad pedes videbant . Quibus hanc sanctus Job proponit assertionem: Si ego propter peccata mea haec patior, Cur impii vivunt? Inveteraverunt autem, et in divitiis semen eoru
Abbreviated transcription (Latin):
rarum : Vt quad habes largiaris pauperi & consortem & conformaẽ tuũ
ad uiues. Iunummum largis Illo uitam accipit Iupecuniamdas ille subs¬
tantiam suam aestimat Iuusde narius census illius ẽ Ad haec plus
illetibi confert cum sit debitor salutis : sinudum uestias te ipsum indius
iustitiam siperegrinum subtectum indu castuum sisuscipias egentẽ illeti¬
bi adquir& scõꝵ amicitias & a&ernataber nacula. Non medio cris istagra¬
tia Corporalia seminas & rocipis spiritaliã Miraris iudicium dñi
descõ iob Mirare uirtutemeius qui poterat dicere oculus eram caecoꝵ &
pesclaudorum ł goeram infirmorum pater Vellerib: agnorũ meorũ
calefacti sunt humerieorum Foris non habitabat peregrinus. Ostium
autem meum omniuenienti patebat beatus plane decuius domo Num¬
quam uacuo sinupauꝑ exiuit Neque onim quis quã magis. beatus quam

Expanded text:
rarum; ut quod habes, largiaris pauperi, et consortem et conformem tuum rarum; ut quod habes, largiaris pauperi, et consortem et conformem tuum adjuves. Tu nummum largiris, ille vitam accipit: tu pecuniam das, ille substantiam suam aestimat. Tuus denarius, census illius est. 39. Ad haec plus ille tibi confert, cum sit debitor salutis. Si nudum vestias, te ipsum induis justitiam. Si peregrinum sub tectum inducas tuum, si suscipias egentem: ille tibi acquirit sanctorum amicitias et aeterna tabernacula. Non mediocris ista gratia. Corporalia seminas, et recipis spiritalia. Miraris judicium Domini de sancto Job? Mirare virtutem ejus, qui poterat dicere: 12 Oculus eram caecorum, pes claudorum. Ego eram infirmorum pater, velleribus agnorum meorum calefacti sunt humeri eorum. Foris non habitabat peregrinus: ostium autem meum omni venienti patebat . Beatus plane, de cujus domo numquam vacuo sinu pauper exivit; neque enim quisquam magis beatus, quam
Abbreviated transcription (Latin):
Aitilliihs̃. sius ꝑfectus eẽ: uado uende omã bonatua &da pauperibus ee ha¬
bebs thesaurum incaelis & ueni se quereme: It supra habes scriptum ubidi¬
ligendos inimicos & orandumdicit ꝓcalumniantib & ꝑse quentib: nos &
benedicere maledicentes hoc nos facere debere siuo lumus ꝑ fectieõ sicut pa
nrt̃ qui incaelis ẽ : quisuꝑ bonos & malos solemiub& radiossuos fundere &
pluuiam & ros & terras uniuersorũ sinculla discrocione pinguoscere: hoc
ẽ igit᷑ ꝑfectum officium: quod cathortoma dixorunt grȩci Quocor rigunt̃
omã quae aliquos potuerunt lapsus habere. bona&iam misericordia:
quae& ipsã ꝑfectos facit. quia imitatur ꝑfectum patrem Nichil tam cõmen¬
dat xp̃ĩ anam animam : quã misericordiam Primum in pauperes : ut cõmu¬
nos iudicos partusnataras qus omnibus a dusumgeneret fruetustor¬

Expanded text:
Ait illi Jesus: Si vis perfectus esse, vade, vende omnia bona tua, et da pauperibus, et haAit illi Jesus: Si vis perfectus esse, vade, vende omnia bona tua, et da pauperibus, et habebis thesaurum in coelo, et veni, sequere me . Et supra ita est scriptum, ubi diligendos inimicos, et orandum dicit pro calumniantibus et persequentibus nos, et benedicere maledicentes; hoc nos facere debemus, si volumus perfecti esse, sicut Pater noster qui in coelo est, qui super bonos et malos solem jubet radios suos fundere, et pluvia et rore terras universorum sine ulla discretione pinguescere. Hoc est igitur perfectum officium, quod κατόρθωμα dixerunt Graeci, quo corriguntur omnia, quae aliquos potuerunt lapsus habere. 38. Bona etiam misericordia, quae et ipsa perfectos facit, quia imitatur perfectum Patrem. Nihil tam commendat Christianam animam quam misericordia. Primum in pauperes, ut communes judices partus naturae, quae omnibus ad usum generat fructus ter
Abbreviated transcription (Latin):
aporiebatillis ossuum : quiaaa libi habes Nolirespondere in prudontiadin pradon¬
dis dependitur. hocreuerentiã ex hib&̃ Cumscripturaediuinae leguit hoc hono¬
rant᷑ parentes scio loqui plorosq Cũ tacere nesciant : Rarumõ tacore quem¬
quam : Cumsibi non prosit loqui: sapiens utloquatur multa prius considerat
quiddicat autcuidicat. quo in loco ł intep̃r Estergo & tacondi & loquendi mođ
Est&iã factis modis sulchrumigitur tenere mensuram officii Officium¬
autemomne : aut modium dut̃ ꝑfectũ ẽ Quod eaque scripturarum auctori¬
tate probare possumus habemus & enim in euangelio dixis sednm. siuis inui
tim axernam uenire seruamandata dicitille quac ihs autem dixit¬
sicutte ipsum  haec sunt media officia: quib: aliquiddo ẽ Deni quodicit
illi adolescens. Oma haccustodiui auiuentute mea Quid ad huc mihide õ

Expanded text:
aperiebat illis os suum; quia et alibi habes: Noli respondere imprudenti ad imprudenaperiebat illis os suum; quia et alibi habes: Noli respondere imprudenti ad imprudenDeo dependitur, 11 hoc reverentia exhibetur, cum Scripturae divinae leguntur, hoc honorantur parentes. Scio loqui plerosque, cum tacere nesciant. Rarum est tacere quemquam, cum sibi non prosit loqui. Sapiens ut loquatur, multa prius considerat, quid dicat, aut cui dicat, quo in loco, et tempore. Est ergo et tacendi et loquendi modus: est etiam facti modus. Pulchrum igitur tenere mensuram officiiautem omne aut medium, aut perfectum est, quod aeque Scripturarum auctoritate probare possumus. Habemus etenim in Evangelio dixisse uitam uenire, serua mandata. dicit ille: quae? ait illi Iesicut te ipsum . Haec sunt media officia, quibus aliquid deest. 37. Denique dicit illi adolescens: Omnia haec custodivi a juventute mea, quid adhuc mihi deest?
Abbreviated transcription (Latin):
cis ad fectant p̃stantiam Prius sensim canendo uocemexcitant: & quiurib
corporis legitimoq: luctandi certamine coronam p&unt : cotidiano usupales¬
tredurantes: membra nutrientes patientiae laborem ad suescunt Necipsa
natura nosin paruulis doc& : Quod prius sonos meditantur loquendi udo qui
discant Itaq sonus exercitatio qͥeibamẽ & palestra uocis ẽ Itaergo &
quiuo lunt discere cautionem loquendi quod natura est nonnegent᷑: Quod
custodia eest exerceant Vt qui inspecula sunt speculando intendant: Non
dormiendo Om̃s enim res ꝓpiis acdo mesticis exercitiis augaur. irgo đđ
tacebat non somꝑ. sed ꝓtempore Noniugiter neque omnib: sedirritanti ad¬
uor sario prouocanti peccatori. non respondebat. lqicut a libi ait. loquentes¬
uantatem & cogitantos dolum non audiobat quasisurdus & qua simutus non

Expanded text:
cis affectant praestantiam, prius sensim canendo vocem excitant. Et qui viribus cis affectant praestantiam, prius sensim canendo vocem excitant. Et qui viribus corporis, legitimoque luctandi certamine coronam petunt, quotidiano usu palaestrae durantes membra, nutrientes patientiam, laborem assuescunt. 33. Haec ipsa natura nos in parvulis docet, quod prius sonos meditantur loquendi, ut loqui discant. Itaque sonus exercitatio quaedam et palaestra vocis est. Ita ergo et qui volunt discere cautionem loquendi, quod naturae est, non negent: quod custodiae est, exerceant; ut qui in specula sunt, speculando intendant, non dormiendo. Omnis enim res propriis ac domesticis exercitiis augetur. 34. Ergo David tacebat non semper, sed pro tempore: non jugiter, neque omnibus; sed irritanti adversario, provocanti peccatori non respondebat. Et, sicut alibi ait , loquentesvanitatem, et cogitantes dolum, non audiebat quasi surdus, et quasi mutus non
Abbreviated transcription (Latin):
lus ingloriam aductis. ducem salutis eorum ꝑ passionom consummari tũ quid
prior panetius: Numquid aris toteles qui& ipse disputauit de officio quam daiuid
cum & ipse prthagoras quilegitur socrate antiquior Prophacam secutus da¬
ud legem silentui dederit suis : sedille ut ꝑ quin quennium discipulis usum
in hibor& loquendi dauidautem non ut naturȩ munus inminuer&:
sedut custodiam proferendi sermonis docer& : & prehagoris quidẽ ut
non loquendo loquido cer& : dauid utloquendo magis discere mus loqui
Quomodo enim si ne exercicio doctrina autsine usu profectus: Qui disciplinã
bellicam uult ad sequi : cotidie exerc&᷑ armis & tamquam in procinctu posi¬
tus płoludit proelium. & uelut coram posito praetendit hoste : at quo ad pe¬
ritiam uiresq iaculandi ł suos explorat lacertos ł aduersariorum declinat
ictus & uigilanti exit obtutu Quinauem in mari regore gubernaculis
stud& łremis ducere Prius influuio p̃ludit: Qui canendis uauitatẽ & uo¬

Expanded text:
liis in gloriam adductis, ducem salutis eorum per passionem consummari . 31. Numquid prior Panaetius, numquid Aristoteles, qui et ipse disputavit de Officio, quam David; cum et ipse Pythagoras, qui legitur Socrate antiquior, prophetam secutus David , legem silentii dederit suis? Sed ille ut per quinquennium discipulis usum inhiberet loquendi: David autem non ut naturae munus imminueret; sed ut custodiam proferendi sermonis doceret. Et Pythagoras quidem ut non loquendo loqui doceret, David ut loquendo magis disceremus loqui. Quomodo enim sine exercitio doctrina, aut sine usu profectus? 32. Qui disciplinam bellicam vult assequi, quotidie exercetur armis, et tamquam in procinctu positus praeludit praelium, et velut coram posito praetendit hoste: atque ad peritiam viresque jaculandi, vel suos explorat lacertos, vel adversariorum declinat ictus, et vigilanti exit obtutu. Qui navim in mari regere gubernaculis studet, vel remis ducere, prius in fluvio praeludit. Qui canendi suavitatem et vo
Abbreviated transcription (Latin):
pitbona ut ille diues illiccrutiatur itlatarus quima lahic ꝑtulit. Illic conso¬
lationẽ inuenit deinde quia illa nonlegunt nrã legont siuolent: qui non
sormonem supellectilom neque artem dicendi. sed sim plicem rerum exquirꝰ¬

Expanded text:
pit bona, ut ille dives, illic cruciatur: et Lazarus qui mala hic pertulit, illic consopit bona, ut ille dives, illic cruciatur: et Lazarus qui mala hic pertulit, illic consolationem invenit . Deinde qui illa non legunt, nostra legent si volent: qui non sermonum supellectilem, neque artem dicendi; sed simplicem rerum exquir
Abbreviated transcription (Latin):
Deinde haectria in quinque genera diuiserunt: Induo honesta & duoutilia &e
ligendi uidicium Primam̃ ꝑtinere dicunt ad decus. honestatẽq uitae: secundã
aduitae commoda copias opes facultates. De his eligendi subeẽ iuditium
Haecilli Nos aut̃ nibilomnino nisi quod deceat & honestũ sit futurorũ magis
quam p̃sentuem metimur fermola dihil que utile : nisi quod aduitae illius
aeternae ꝓsitgnaitiam definimus non quod ad delectationem p̃sentis
noque aliqua commoda infacultatib &copiisopum constituimus. sed in commo¬
da haecputamus si non reiciantur eaquae honeri cmsint destimarimagis
quamdis pendio cumerogant᷑. Non suꝑ fluum igitur scriptionis nraẽ ẽ opus
quia officium diuersa aestimamus regula atquorilli aestim auerunt. Alliscłi
commoda in bonis ducunt Nos haea &iam indarimentis: Qm̃ qui hic reci¬

Expanded text:
Deinde haec tria in quinque genera diviserunt, in duo honesta, et duo utilia, et Deinde haec tria in quinque genera diviserunt, in duo honesta, et duo utilia, et eligendi judicium. Prima pertinere dicunt ad decus honestatemque vitae, secunda ad vitae commoda, copias, opes, facultates: de iis eligendis subesse judicium. Haec illi. 28. Nos autem nihil omnino nisi quod deceat et honestum sit, futurorum magis quam praesentium metimur formula: nihilque utile nisi quod ad vitae illius aeternae prosit gratiam definimus, non quod ad delectationem praesentis. Neque aliqua commoda in facultatibus et copiis opum constituimus: sed incommoda haec putamus, si non rejiciantur; eaque oneri cum sint aestimari magis, quam dispendio cum erogantur. 29. Non superfluum igitur scriptionis nostrae est opus, quia Officium diversa aestimamus regula atque illi aestimaverunt. Illi saeculi commoda in bonis ducunt, nos haec etiam in detrimentis; quoniam qui hic reci
Abbreviated transcription (Latin):
dimagistra Vosiudicio quomagnũ caritati ponđ adium diligendi adiungit᷑
Probare quod diligas & diligere quo selegeris. Ergo qm̃ ꝑsonae conueniuał uide¬
tantũ modo scolae aptđ sto An&iã uiscripturis repperiatur diuinis Pulchre
cerđ obmutius s& un templo & loqui non poss& factũ ÷inquit ut implai sunt dies
officuor. ab ut indomumsuam y legimusigitur officium dicia nob̵ posse Necra¬
tio ipsa abhorrae quando quidem officium ab efficiendo dictũ putamus qua si effici¬
um : sed ꝓpt̃ decorem sermonis unai mutat: a littera officium nuncupari. Vol
certe uteaagas quaenulliofficiant ꝓsint omnibi Officia aut̃ ab honesto etuti¬
lidicia estimauerunt : & deius duob eligere quid prest&: Deide incedere ut
duo concurrant honesti & duo utilia & quaeritur quudho nostius & quidutilius
Primũ igit intrespartes officium diuiditur Honestũ & utile & quid prestantius

Expanded text:
di magistra: vos judicio, quo magnum charitatis pondus ad vim diligendi adjungitur, di magistra: vos judicio, quo magnum charitatis pondus ad vim diligendi adjungitur, probare quos diligas, et diligere quos elegeris. CAPUT VIII. Nomen tantummodo scholae aptum sit, an etiam in Scripturis reperiatur divinis. Pulchre acerdos obmutuisset in templo, et loqui non posset: Factum est, inquit, ut impleti sunt dies Officii ejus, abiit in domum suam . Legimus igitur Officium dici a nobis posse. 9 26. Nec ratio ipsa abhorret, quandoquidem Officium ab efficiendo dictum putamus, quasi efficium: sed propter decorem sermonis una immutata littera, officium nuncupari: vel certe, ut ea agas, quae nulli officiant, prosint omnibus. CAPUT IX. Oli duci existimaverunt, et de iis duobus eligere quid praestet: deinde incidere ut duo concurrant honesta, et duo utilia; et quaeratur quid honestius, et quid utilius. Primum igitur in tres partes Officium dividitur: honestum, et utile, et quid praestantius.
Abbreviated transcription (Latin):
posteri orib contemptum diuitiarum quao maxima uir tutum funda m̃¬
ta sunt hocpsalmodoceriu Dumigitur huncpsalmum considero : successit
animo deofficus scribere de quib &iã si quidam phrlosophre studentes scrip¬
serint ut panetius & filius eius apud grecos tullius apud latinos Non alienũ
duxi nr̃o munere Vt &iã ipsescriberem y & sicut tullius aderudiendumi
filiũ ltaego quoq ad uos in formandos filiosineos Neque enĩ uos minus. diligo
quos in edaigelio genui: quãsi coniugio suscepissem Nonenim uehementius õ
natura ad diligendum : quã gratia Pluscerte diligere debemus : quos ꝑ p&ua
nobiscũ putamus futuros. Quamquos in hoctanto scło Illide generes nascunt᷑
frequenter qui dedece ant patrem Vos ante elegimus ut diligamus. Itaq illi ne.¬
cessitate diliguntur quae nonsatis idonea atq diuturna ẽ ad ꝑpacuitatẽ diligen¬

Expanded text:
posterioribus contemptum divitiarum, quae maxima virtutum fundamenposterioribus contemptum divitiarum, quae maxima virtutum fundamenta sunt, hoc psalmo doceri. Dum igitur hunc psalmum considero, successit animo de Officiis scribere. 24. De quibus etiamsi quidam Philosophiae studentes scripserint, ut Panaetius, et filius ejus apud Graecos, Tullius apud Latinos; non alienum duxi a nostro munere, ut etiam ipse scriberem. Et sicut Tullius ad erudiendum filium, ita ego quoque ad vos informandos filios meos; neque enim minus vos diligo quos in Evangelio genui, quam si conjugio suscepissem. Non enim vehementior est natura ad diligendum, quam gratia. Plus certe diligere debemus quos perpetuo nobiscum putamus futuros, quam quos in hoc tantum saeculo. Illi degeneres nascuntur frequenter, qui dedeceant patrem: vos ante elegimus, ut diligamus. Itaque illi necessitate diliguntur, quae non satis idonea atque diuturna est ad perpetuitatem diligen
Abbreviated transcription (Latin):
& siluiabonis : dn hoc dixte tantum modo non &iã fecit dauid Immo & fect
Nam cuenei conuinciar&ur semeisilius tacebat dauid it quamuis septus
armatus nonrotor quobat conuitium non ultionem quae rebata
eousque ut dicentisibi seruiae filio quod iundicare inelim uell& non ꝑmise¬
rit lbatergo tãquãmutus & humiliatus. lbatta cens nec mouebatur
cumuir appellar&᷑ sanguinis quierat conscius ꝓpriae mansua udinis.
Nonergo mouebatur conuitus : cui habundabat bonorum operum
conscientia Itaque isquicito iniuria mou&ur. facit se dignũ uideri
contumelia dum uultea indignus probari. Melior est itaque qui contẽp¬
nit iniuriam: quam quidol&. Quienim contempnit quasi non sentiat.
ita despicit: quiaut̃ dol& quasi senserit Neque in ꝓuide ad uos filios meos
scribens huius psalmi proemio usussum Quem psalmum proph&ađđ
su profundo & uirtute sententiarum Aduertimus enum ex his quae bre¬
uiter libauimus & silendi patientiam &oportunitatẽ loquendi i& in

Expanded text:
mmodo, non etiam fecit David? Immo et fecit . Nam cum ei conviciaretur Semei filius Jemini, tacebat David: et quamvis septus armatis, non retorquebat convicium, non ultionem quaerebat, eousque ut dicenti sibi Sarviae filio quod vindicare in eum vellet, non permiserit. Ibat ergo tamquam mutus et humiliatus, ibat tacens, nec movebatur, cum vir appellaretur sanguinis, qui erat conscius propriae mansuetudinis. Non ergo movebatur conviciis, cui abundabat bonorum operum conscientia. 22. Itaque is qui cito injuria movetur, facit se dignum videri contumelia, dum vult ea indignus probari. Melior est itaque qui contemnit injuriam, quam qui dolet; qui enim contemnit, quasi non sentiat, ita despicit: qui autem dolet, quasi senserit, torquetur. 8 CAPUT VIscribens, hujus psalmi prooemio usus sum. Quem psalmum propheta Dsu profundo et virtute sententiarum. Advertimus enim ex his quae breviter libavimus, et silendi patientiam, et opportunitatem loquendi, et in
Abbreviated transcription (Latin):
tatur : & studium auerti suum cuius diturus sermoues antescs premisit
iobdicens Portateme : łgoautem laquar de inderidotome Nam& si ar¬
guor quasi homo arguor. Portate ergo honus sermo num meorũ dicturus enĩ
sumqđ non ꝓbo sed ad uos redar guendo ꝓferant serinones iniquos. Autcer¬
te quia ita estuersus Quid autemnumquid ab homine arguoꝵ hoc est¬

Expanded text:
Cujus dicturus sermones, ante sanctus praemisit Job, dicens: Portate me, ego autem loquar, deinde videte me. Nam et si arguor, quasi homo arguor. Portate ergo onus sermonum meorum . Dicturus enim sum quod non probo: sed ad vos redarguendos proferam sermonis iniquos. Aut certe
Abbreviated transcription (Latin):
ponit nequam sps̃ quib aecillidicat sedtu in paera fixum uestigiumne &si
seruus conuitium dicat. Iustustac& łtsu infirmus contumeliã faciat iuis¬
tustac&. & si pauꝑcrimin&ur iustus non respondeat Haa sunt armauisti
ut codendo uinat. sicut periti iaculantdli cedentessolent uncore. & fugien

Expanded text:
ponit nequam spiritus, qui haec illi dicat: sed tu in petra fixum vestigium tene. Etsi ponit nequam spiritus, qui haec illi dicat: sed tu in petra fixum vestigium tene. Etsi servus convicium dicat, justus tacet; etsi infirmus contumeliam faciat, justus tacet: etsi pauper criminetur, justus non respondet. Haec sunt arma justi, ut cedendo vincat. Sicut periti jaculandi cedentes solent vincere, et fug
Abbreviated transcription (Latin):
tere bonoꝵ iuditio quã criminantis in solentiae contẽptus eẽ grauitate morũ
suorũ hocẽ onim silereabonis qui abenosibi conscius falsis non deboe moueri
Necaestimare plus panderis in alieno eẽ conuitio quam in suo testimonio
lta sit ut & iã humilitatem custodiat si aũt nolit humilior uideri: talia
tractat & dicit ipsesecum Hicergo ut me contempnat & inconspectum eo
loquaturtalia aduersumne quasi non possum egoei aperire os meum:
Qurnonega & iãdicam in quib: eum mestificare possim hicergo ut mihi
in iurias faciat quasiuir nonsim quasi uindi care me non possim : Hic ut
mecriminaeur quasiego non possim grauiora ineo componere : Quitalia di¬
cit Nonost mitis at que humilis non ẽ sine temptatione tempiator eum
exugitat Ipse ei tales opiniones inserit Plerumq adhib& hominẽ atq ad¬

Expanded text:
tere bonorum judicio, quam criminantis insolentiae, 7 contentum esse gravitate morum tere bonorum judicio, quam criminantis insolentiae, 7 contentum esse gravitate morum suorum. Hoc est enim silere a bonis; quia bene sibi conscius, falsis non debet moveri: nec aestimare plus ponderis in alieno esse convicio, quam in suo testimonio. 19. Ita fit ut etiam humilitatem custodiat. Si autem nolit humilior videri, talia tractat, et dicit ipse secum: Hic ergo ut me contemnat, et in conspectu meo loquatur talia adversum me, quasi non possim ego ei aperire os meum? Cur non etiam ergo dicam, in quibus eum moestificare possim? Hic ergo ut mihi injurias faciat, quasi vir non sim, quasi vindicare me non possim? Hic ut me criminetur, quasi ego non possim graviora in eum componere? 20. Qui talia dicit, non est mitis atque humilis, non est sine tentatione. Tentator eum exagitat, ipse ei tales opiniones inserit. Plerumque adhibet hominem, atque ap
Abbreviated transcription (Latin):
quicumq exasperat quicũq: incentiua luxuriae : dutlibidinis suggerit
Quanto ergo nobis aliquis conuitiat᷑. lacessit ad uolentiam: ꝓuocat.
adiurgium uocat : Tunc silentium exerceamus. Iunc mutifieri non e¬
rubescamus. Peccator ẽ enim quinos prouocit quuniuriam facit:¬
& nossimiles suifieri desiderat. Denique sitaceas dissimiles sol&
dicore: quiataces. loquere scaudes sedronaudessyuitus es eli¬
gemtte feci. siergetaccas plusrũpit Vitum se seputat inrisũ. Postbabitũ
atq bilusum i sire spondeas superiorẽ se factũ arburat᷑ quia parẽ inuenit
sienĩtaceas dicitͥilli. Conuitiatus ẽ huic contempsit uste si re feras contameliã
dicit᷑. Ambo conuitati sunt Vterq contempnatur nemo absoluit᷑ Ergo il¬
lius ẽ studium ut iprit& ut similia illi loquar similia agam: Iustiẽ autẽ
dissimulare : nihillo quitenere benefructum conscientiae : Plus commit¬

Expanded text:
quicumque exasperat, quicumque incentiva luxuriae aut libidinis suggerit. quicumque exasperat, quicumque incentiva luxuriae aut libidinis suggerit. Quando ergo aliquis nobis conviciatur, lacessit, ad violentiam provocat, ad jurgium vocat: tunc silentium exerceamus, tunc muti fieri non erubescamus. Peccator est enim qui nos provocat, qui injuriam facit, et nos similes sui fieri desiderat. 18. Denique si taceas, si dissimules, solet dicere: Quid taces? Loquere, si audes. Sed non audes: mutus es, elinguem te feci. Si ergo taceas, plus rumpitur: victum sese putat, irrisum, posthabitum atque illusum. Si respondeas, superiorem se factum arbitratur, quia parem invenit. Si enim taceas, dicetur: Ille conviciatus est, hunc contempsit iste. Si referas contumeliam, dicetur: Ambo conviciati sunt. Uterque condemnatur, nemo absolvitur. Ergo illius est studium, ut irritet, ut similia illi loquar, similia agam: justi est autem dissimulare, nihil loqui, tenere bonae fructum conscientiae, plus commit
Abbreviated transcription (Latin):
Quando uid& nobis passiones aliquas generari : Iunc fomites mou&: la¬
queos parat : Vnde nonimmerito sicũt audisti hodielegi ꝓph&adiõ qc ipse
nus aduersarius nob̵ : Ioquimur plerũq qđ excipiat in imicus & quasi gladio
nos uulner& : quanto to lerabilius ẽ alienogladio quã nr̃o perire ẽxplorat ergo
aduorsarius nr̃a trma & concutit suatelo : fuuderit mouerime in serit acu¬
leos suos ut seminaria iuirgiorũ excit&: sienusera uerbũ indecoꝵ: laque¬
um suũ stringit: int̃dũ mihi quasia escã ꝓponit uindicte possibulitatẽ : ut
dũ uindicari cupio Ipseme inserĩ laqueo : & nodũ mortis ad stringã mibi
si qui sergo huncaduersasium sentit p̃sentẽ eẽi tunc magis custodiã adhibere
debitprisuo. sued& locũ aduorsario sed ion multi hunciudont: sed&iam¬
ille cauendus ẽ qui uideripotest : quilũq irsitat. quicuniq incitat

Expanded text:
quando videt nobis passiones aliquas generari: tunc fomites movet, laquando videt nobis passiones aliquas generari: tunc fomites movet, laqueos parat. Unde non immerito, sicut audisti hodie legi, Propheta dicit: nus adversarius nobis. Loquimur plerumque quod excipiat inimicus, et quasi nostro gladio nos vulneret. Quanto tolerabilius est alieno gladio, quam nostro perire! 16. Explorat ergo adversarius nostra arma, et concutit sua tela. Si viderit moveri me, inserit aculeos suos, ut seminaria jurgiorum excitet. Si emisero verbum indecorum, laqueum suum stringit. Interdum mihi quasi escam proponit vindictae possibilitatem; ut dum vindicari cupio, ipse me inseram laqueo, et nodum mortis astringam mihi. Si quis ergo hunc adversarium sentit praesentem esse, tunc magis custodiam adhibere debet ori suo, ne det locum adversario: sed non multi hunc vident. CAille cavendus est, qui videri potest, quicumque irritat, quicumque incitat,
Abbreviated transcription (Latin):
hocẽ humilitas atq mensura : Vt linguatũa ment subditasit: Restrin¬
gatur habenae uinculis. frenos habeat suos quibus reuocari posst
ad mensurã sermones ꝓferat libra examinatosiustitiae ut set grauitas in
sensu. In sermone pondus atq in uerb̵ mođ: haec sicustodi at ali¬
quisftmetis mansace us modestus Castodiondo omĩ õssium cere¬
tinendo lingamsuam : Nec prius loquendum quã interrag& : & expend&
atq examin & uerba sua. sicustodiendũ hoc sidicendũ aduersũ hunc setẽ pusser
monis huius ꝓfecto exerc& modestiã. Acmansu& udinẽ & patientiã ut ñ
exindignatione & ira insermonẽ erũpat : Non alicũ passionis indiciũ d& in
uerb̵ suis non ardore libidinis flãmare in sormone sua indic&. & in cẽ dictis suis
stimulus iracundiae : Nesermo postremo quic̃m̃ dare interi ora deb& uitium
aliqđ eẽ imorib appartat & ꝓdat. Iunc enĩ maxime insidiat᷑ aduerius

Expanded text:
hoc est, humilitas atque mensura; ut lingua tua menti subdita sit. Restrinhoc est, humilitas atque mensura; ut lingua tua menti subdita sit. Restringatur habenae vinculis, frenos habeat suos, quibus revocari possit ad mensuram: sermones proferat libra examinatos justitiae: ut sit gravitas in sensu, in sermone pondus, atque in verbis moquis, fit mitis, mansuetus, modestus. Custodiendo enim os suum, et retinendo linguam suam, nec prius loquendo quam interroget, et expendat atque examinet verba sua, si dicendum hoc, si dicendum adversus hunc, si tempus sermonis hujus est: is profecto exercet modestiam, ac mansuetudinem, et patientiam; ut non ex indignatione et ira in sermonem erumpat, non alicujus passionis indicium det in verbis suis, non ardorem libidinis flammare in sermone suo indicet, 6 et inesse dictis suis stimulos iracundiae: ne sermo postremo qui commendare interiora debet, vitium aliquod esse in moribus, aperiat et prodat. 15. Tunc enim maxime insidiatur adversarius,
Abbreviated transcription (Latin):
seuntesuiã. Custodi interiorẽ hominẽtuum. Nolicum quasi ui lẽ ne¬
glogere. aefastidire : quia preciosa possessio ẽ. It merito p̃ciosa : cuius fruc¬
tus non caducus & temporalis : sed stabilis atquae ãna salutis ẽ. Cole
ergo possessionẽtuã ut sint tibi agri. Alliga sermonẽtuum neluxuriae : ace
las ciuat & multilo quio peccata sibi colligat: sitrestrictior & ripissius choer¬
cutt᷑. Cito lutũ colligit : amnis exundans Alliga sensuntauum : Non sitrenus¬
sus acdefluus. nedicat᷑ doce : Nonẽ malagma ad ponere: Neque oleum ne¬
q alligaturã. hab& suas habenasmentis sobria&as. quibi regit aeguber
quis iniracundiã excit& uocentuam : & contumeliam rependas contu¬
meliae: Audisti hodielectum: Irasciminrae nolite peccare. Ergo &esuras¬
cimur. quia affectus nature ẽ non potestatis malum sermonẽ non profe¬
ramus deore nro nerculpam ruamus sediugum sit uerbistuis &satera

Expanded text:
seuntes viam. Custodi interiorem hominem tuum. Noli eum quasi vilem neseuntes viam. Custodi interiorem hominem tuum. Noli eum quasi vilem negligere ac fastidire, quia pretiosa possessio est. Et merito pretiosa, cujus fructus non caducus et temporalis, sed stabilis atque aeternae salutis est. Cole ergo possessionem tuam, ut sint tibi agri. 12. Alliga sermonem tuum, ne luxuriet, ne lasciviat, et multiloquio peccata sibi colligat. Sit restrictior, et ripis suis coerceatur. Cito lutum colligit amnis exundans. Alliga sensum tuum, non sit remissus ac defluus, ne dicatur de te: Non est malagma apponere, neque oleum, neque alligaturam . Habet suas habenas mentis sobrietas, quibus regitur et guquis in iracundiam excitet vocem tuam, et contumeliam rependas contumeliae. Audisti hodie lectum: Irascimini et nolite peccare . Ergo etsi irascimur, quia affectus naturae est, non potestatis; malum sermonem non proferamus de ore nostro, ne in culpam ruamus: sed jugum sit verbis tuis et statera,
Abbreviated transcription (Latin):
tium sibundix̃ ꝑp&uum : sed custodiam. Custo diamus ergo cornr̃m : Cus¬
todiamus osnrm̃ : otrũ qieram scriptumn ẽ hicitꝰius todiamus: alibi tibidr̃:
Omnicustodia serua cortuum: sicustodiebat dauid. tunon custodies si in¬
munda labia habebat esaias quidix̃. Omiser egoqm̃ conpunctus sum q
labia quomodo nos munda habemus : It cuinis unicuiq nr m̃scriptũ ẽ
uectõ & uerb̵tuis iugũ & staterã : Posses siotua menstua ẽ Aurũtuũ cortuũe r
gentũtuũ eloquiumtuumẽ. Eloquiadũ eloquia casta argentũ igneenaminatũ.
Bona&iã possessio: mens bona. Denique possessio p̃ciosa homomundus sae¬
pi hancergo possessionẽ & circũ uallato cogitationib: munito spinis sollici¬
tudinis neineam irruant. & captiuam ducant in rationabiles corporis
passiones : Neincursent motus graues. Ne diripiant uindemiam eius tran¬

Expanded text:
tium sibi indixit perpetuum, sed custodiam. 10. Custodiamus ergo cor nostrum, custium sibi indixit perpetuum, sed custodiam. 10. Custodiamus ergo cor nostrum, custodiamus os nostrum; utrumque enim scriptum est: hic, ut os custodiamus, alibi tibi dicitur: Omni custodia serva cor tuum . Si custodiebat David, tu non custodies? Si immunda labia habebat Esaias, qui dixit: O miser ego, quoniam compunctus sum, quia labia, quomodo nos munda habemus? 11. Et cui, nisi unicuique nostrum scriptum est: vectem, et verbis tuis jugum et stateram ? Possessio tua mens tua est: aurum tuum cor tuum est: argentum tuum eloquium tuum est: Eloquia Domini, eloquia casta, argentum igne examinatum . Bona etiam possessio mens bona. Denique possessio pretiosa homo mundus. Sepi ergo hanc possessionem, et circumvallato cogitationibus, munito spinis, sollicitudinibus; ne in eam irruant, et captivam ducant irrationabiles corporis passiones, ne incursent motus graves, ne diripiant vindemiam ejus, tran
Abbreviated transcription (Latin):
ł tenim sipotioso uerboredd& unusquisq rationem. quanto magis pro
uerbo impuritatis & turpidinis : grauiora sunt enim uerba praecipitationis:
quamotiosa : Irgosiꝓotioso uerboratio poscitur quantomagis ꝓsermone im¬
tempustacendi: & esttẽpusloquendi de udesi ꝓ uorbo otioso reddimus ra¬
tionem uideamus nereddamus & ꝓotioso silentio: Istenim & nogatio¬
sumsilentium at erat sussannae. quae plus aegit tacendo: quã sie&̃ locuta
lacendo enĩ apud homines: locuta ẽ dõ: Necullũ mauis indicium suae castatis
inuenit : quam silentium: Conscientia lo quebatur : ubiuox non audiebat᷑
Necquȩ rebat ꝓsehominum uidicium: quaehabebat dñĩtestimonium: Ab il¬
lo igitur uolebat ab solui quẽ scebat nullo modo posse falli. Ipsod ñs ine
uangelio tacons d̾perabatur salute momnium. Rocte egodauid non silen¬

Expanded text:
ur. Etenim si pro otioso verbo reddet unusquisque rationem , quanto magis pro ur. Etenim si pro otioso verbo reddet unusquisque rationem , quanto magis pro verbo impuritatis et turpitudinis! Graviora enim sunt verba praecipitationis quam otiosa. Ergo, si pro otioso verbo ratio poscitur, quanto magis pro sermone imtempus tacendi, et est tempus loquendi . Deinde si pro otioso verbo reddimus rationem, videamus ne reddamus et pro otioso silentio. Est enim et negotiosum silentium; ut erat Susannae, quae plus egit tacendo, quam si esset locuta . Tacendo enim apud homines, locuta est Deo: nec ullum majus indicium suae castitatis invenit, quam silentium. Conscientia loquebatur, ubi vox non audiebatur: nec quaerebat pro se hominum judicium, quae habebat Domini testimonium. Ab illo igitur volebat absolvi, quem sciebat nullo modo posse falli. Ipse Dominus in Evangelio tacens operabatur salutem hominum. Recte ergo David non silen
Abbreviated transcription (Latin):
bat astum scm̃ osseruare posse ab in munditia sermonis ipse sibi silentio le¬
gem in posuit bino contiae sut tacendo culpam declinar&e : Quãuisc effugi¬
repossit: lo quendo. Aulia musergo cautionus magistrur dixi cucto¬
diam uias meus: hoc est milidixi. Tacito cogitationis p̃cepto dixi mihi Vt
custodirem uiasmeas: Aliae sunt uiae quas debemus sequi : aliae quas de¬
bemus custodire : sequiuias dni custo dire nrãs. ne inculpam diligunt:
Potesautem custodire . si noncito loquaris. lex dicit. Audi isrł dnm̃ dm̃
tuum Nondixit loquere : sedaudi Ideo eualapsaẽ: quia locuta est. uiro
qđ non audierit ad nõdõ suo. Prima uoxdĩ dicittibi audi: siaudias custo di¬
as uiastuas. It si lapsus es cito corrigis. Inquo enim corrigit iuuenior u¬
amsuam Nisi incustodiendo uorbadnĩ : Iace ergo prius & audi ut non
delinquas in linguatua. Crauemalum ut aliquis oresuo condempn&¬

Expanded text:
bat sanctum os servare posse ab immunditia sermonis, ipse sibi silentio lebat sanctum os servare posse ab immunditia sermonis, ipse sibi silentio legem imposuit innocentiae; 4 ut tacendo culpam declinaret, quam vix effugere posset loquendo. 7. Audiamus ergo cautionis magistrum: Dixi, custodiam vias meas, hoc est, dixi mihi, tacito cogitationis praecepto indixi mihi, ut custodirem vias meas. Aliae sunt viae quas debemus sequi, aliae quas custodire: sequi vias Domini, custodire nostras; ne in culpam dirigant. Potes autem custodire, si non cito loquaris. Lex dicit: Audi, Israel, Dominum Deum tuum . Non dixit, loquere, sed audi. Ideo Eva lapsa est, quia locuta est viro, quod non audierat a Domino Deo suo. Prima vox Dei dicit tibi: Audi. Si audias, custodis vias tuas: et si lapsus es, cito corrigis. In quo enim corrigit juvenior viam suam, nisi in custodiendo verba Domini ? Tace ergo prius, et audi, ut non delinquas in lingua tua. 8. Grave malum ut aliquis ore suo condemnet
Abbreviated transcription (Latin):
re. Denique sapientia dĩ dixit : dñs dedit mihi linguam eruditionis.
quando oporteat sermonem dicere : Merito ergo sapiens : quiad nõ
accepit. quo tempore sibi lo quendum sit. Vndebeneait scriptura : homosa¬
piens tacebit usque in tempus: Ideo scĩdnĩ quiscirent quiauox hominis plerũq
peccati ad nuntiatio ẽ : & butium erroris humani sermos hominista mant
cere Denique sẽsdnĩ ait. Dixi custodiam iuas measut nondelinquã in lingua
meai scebatenim & legerat diuinac eẽ ꝓtectionis uithomo ad flagello linꝰ
guae suae absconder& ur & a consuentiae suae testimonio ÷ Verberimur
enim tacito cogitationis nraẽ obꝓbrio : & iudicio conscientiae: Verberam̃
& iãuocis nraẽ uerbere : cũ loquimur ea quorum sono ceditur animus nr̃
& mens consautitur. Quis enimẽ quimundum corapeccatorũ haboat
conluuione. aut non delinquat inlinguasua Etideo quia nominẽ .ui de¬

Expanded text:
re. Denique Sapientia Dei dixit: Dominus dedit mihi linguam eruditionis, re. Denique Sapientia Dei dixit: Dominus dedit mihi linguam eruditionis, quando oporteat sermonem dicere . Merito ergo sapiens qui a Domino accipit, quo tempore sibi loquendum sit. Unde bene ait Scriptura: Homo sapiens tacebit usque ad tempus . 6. Ideo sancti Domini, qui scirent quia vox hominis plerumque peccati annuntiatio est, et initium erroris humani, sermo est hominis, amabant tacere. Denique sanctus Domini ait: Dixi custodiam vias meas, ut non delinquam in linguaat divinae esse protectionis, ut homo a linguae suae flagello absconderetur, et a conscientiae suae testimonio . Verberamur enim tacito cogitationis nostrae opprobrio; et judicio conscientiae: verberamur etiam vocis nostrae verbere, cum loquimur ea quorum sono caeditur animus noster, et mens consauciatur. Quis autem est qui mundum cor a peccatorum habeat colluvione, aut non delinquat in lingua sua? Et ideo quia neminem vide
Abbreviated transcription (Latin):
est : qui solus non didicit quod homines docer&: Homines autem dis¬
cunnt prius quadedo caunł a & abillo arcipiant quod alis trghant quod
nei psam quidem mihi accidit ł go enimraptus daribanalibus at qdie ad¬
ministritionis infudis ad sacer dotium : docere uos cocpi qđ ipse nondidici
ltaque sactumest ut prius docere inciporem quã discere : Discendumigitur
mibisimul & docendum est: qm̃ nonuacaut antediscere. Quidaut p̃c&eris¬
debem us discere quã tacere ut possimus loqui ne prius uox mecondempna
mea quam absoluat aliena : scriptũ estonim : Ex uerbistuis condempnabe¬
res. Quidopus ẽigitur ut properes poriculum suscipere condem pnatignis
loquendo cuntucendo possis cẽ tutior : Quam plures iudilo queñdo pec¬
catum Incidis se iuix quem quam tacendo : Ideoq tacere nosse quemloque dis¬
ficilius est. Scio loqui plerosque: cumtacere nesciant. Rarum es tuce¬
re quem quam cumsibiloqui nihil prosit: sapiens est ergo : qui nouit tuco¬

Expanded text:
est, qui solus non didicit quod omnes doceret: homines autem discunt prius quod doceant, et ab illo accipiunt quod aliis tradant. 4. Quod ne ipsum quidem mihi accidit. Ego enim raptus de tribunalibus atque administrationis infulis ad sacerdotium, docere vos coepi, quod ipse non didici. Itaque factum est ut prius docere inciperem, quam discere. Discendum igitur mihi simul et docendum est; quoniam non vacavit ante discere. CAPUT debemus discere, quam tacere, ut possimus loqui: ne prius me vox condemnet mea, quam absolvat aliena; scriptum est enim: Ex verbis tuis condemnaberis . Quid opus est igitur ut properes periculum suscipere condemnationis, loquendo; cum tacendo possis esse tutior? Quamplures vidi loquendo peccatum incidisse, vix quemquam tacendo: ideoque tacere nosse quam loqui difficilius est. Scio loqui plerosque, cum tacere nesciant. Rarum est tacere quemquam, cum sibi loqui nihil prosit. Sapiens est ergo qui novit tace
Abbreviated transcription (Latin):
legis trans gressio. & utique transgressio denarii numeri. congruenter
unde nario figuratur Vnde & uel acilicina iubentur in tabernaculo unde¬
cimfieri Quis autem dubit& ad peccati significationem cilicium ꝑtinere.
Acperhoc quia uniuersum tempus septenario dierum numero uoluitur:
conuenienter undenario septies multiplicato ad numerum septua gesimũ
& septimum cuncta peccata ꝑueniunt. in quonumero &iam fit plena remis¬
sio peccatorum. expiante nos carnes acerdotis nostri a quon uncistenumerus
qui columbae specie in hocbaptismo ubinumerus iste cõmemoratur apparuit.
ostenumeratas generationes mattheus itti sequitur. Apĩaũ genera¬
tio sicerat. Cumes s& desposata mater eius maria ioseph antequã conueni¬
rent inuenta est in utero habens despuscõ.. Hocquemad modũ factumsit qđ h c¬
pr&ermisit. lucas exposuit post comie morcitum conceptum ioħ ita narrans
Inmens e aũ sexto missus est angelus gabrihel adño inciuitate galileae cui nomep

Expanded text:
legis transgressio et utique transgressio denarii numeri congruenter undenario figuratur, unde et uela cilicina iubentur in tabernaculo undecim fieri. quis autem dubitet ad peccati significationem cilicium pertinere? ac per hoc quia uniuersum tempus septenario dierum numero uoluitur, conuenienter undenario septiens multiplicato ad numerum septuagensimum et septimum cuncta peccata perueniunt. in quo numero etiam fit plenaria remissio peccatorum expiante nos carne sacerdotis nostri, a quo nunc iste numerus qui columbae specie in hoc baptismo, ubi numerus iste commemoratur, apparuit. Post enumeratas generationes Mattheus ita sequitur: Christi autem generatio sicerat. cum esset desponsata mater eius Maria Ioseph, antequam conuenirent, inuenta est in utero habens de spraetermisit, Lucas exposuit post commemoratum conceptum Joannis, ita narrans: In mense autem sexto missus est angelus Gabriel a Deo in civitatem Galilaeae, cui nomen
Abbreviated transcription (Latin):
cogosco : & respondens angelus dixit ei. sps scs suꝑueni& inte &uirtus altissimi
obumbrabittibi ideoq: & quod nasc&ur scm̃ uocabitur filiusdĩ. & c&era quae
adid qđ nunc agitur non ꝑtineNt. Hocergo mattheus commemorauit dicens¬
demaria. inuenta est in utero habens despuscõ. Nec contrarium est quialucas
ex posuit id quod mattheus pra& ermisit. cum despũs cõmariam concepisse
uterque test&ur. Non est contrarium qui amattheus de inceps conectit quõd
lucas pra&ermittit. Sequitur enĩ & dicit mattheus. Iosephaũ uir eius cũ e&̃
iustus & noll& etim traducere uoluit occulte dimittere etm. haec aũ eo co¬
tante ecce angelus dñi in somnis apparuit eidicens. losephfilidauid nolitimere

Expanded text:
superueniet in te et uirtus altissimi obumbrabit tibi, ideoque et quod nascetur sanctum uocabitur filius dei, et cetera quae ad id quod nunc agitur non pertinent. hoc ergo Mattheus commemorauit de Maria: inuenta est in utero habens de spiritu sancto, nec contrarium est quia Lucas exposuit id quod Mattheus praetermisit, cum de spiritu sancto Mariam concepisse uterque testetur, sicut non est contrarium quia Mattheus deinceps conectit quod Lucas praetermittit. sequitur enim et dicit Mattheus: Ioseph autem uir eius cum esset iustus et nollet eam traducere, uoluit occulte dimittere eam. haec autem eo cogitant