comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sed tam̃ caput ñ tantũ ea membra
quȩ secuta s sed &iã ipsã manũ quȩ
nascendo p̃cessit dignitate acpo
us testate p̃cedit. & quod ñ tempore
apparendi : tam̃ naturȩ ordine
dam modo exutero secretis. uiã
dnm̃ oculos mediator dĩ & hominũ
homo pͣcederet: qui ẽ suꝑ om̃a dr̃
triarchas & ꝓphetas quandã partẽ
corporis sui: qua uelut manãssenas¬
citurũ eẽ p̃nuntians : &iam populũ
suꝑbe p̃cedentẽ uinculis legis tã¬
quã digitis quiq supplantat : quia
& ꝑquinq: temporũ articulos ꝓnun¬
tiari uenturus ꝓphetariq ñ desti¬
tit: & huic rei c̃sonat ꝑquẽ lex da¬
taẽ libros quinq c̃scripsit: & suꝑbi
carnalit̃ sentientes & suã iustitiã
uolentes constituere ñ aꝑta manu
xp̃i repletis benedictione: sed con¬
stricta  qͣue c̃ clusa retenti sunt:
Itaq illis obligatis pedes & cecide¬
runt: nos uõ resurreximus &e
recti sumus Quã uis ergo ut dixi
p̃miserit dñs xp̃s quandã partẽ¬

Expanded text:
sed tamen caput non tantum ea membra quae secuta sunt, sed etiam ipsam manum quae in nascendo praecessit, dignitate ac potestate praecedit; et quamvis non tempore apparendi, tamen naturae ordine dammodo ex utero secreti sui, ad hominum oculos mediator Dei et hominum homo procederet, qui est super omnia Deus triarchis et prophetis quandam partem corporis sui, qua uelut manu se nasciturum esse praenuntians etiam populum superbe praecedentem uinculis legis tamquam digitis quinque supplantat — quia et per quinque temporum articulos praenuntiari futurus prophetarique non destitit; et huic rei consona superbi carnaliter sapientes, et suam justitiam volentes constituere, non aperta manu Christi repleti sunt benedictione, sed constricta atque conclusa retenti sunt. Itaque illi obligati sunt pede et ceciderunt, nos vero surreximus et erecti sumus. Quamvis ergo, ut dixi, praemiserit Dominus Christus quamdam parte
Abbreviated transcription (Latin):
dere cum gaudentibus. fl
cum flentibus. forir habentem
pugnas. intus timores: cupientẽ dis¬
solui & essecumxpo. Desiderantẽ
uidere romanos. ut aliquem fruc¬
tum habeat & in illis. sicut & in
c&eris gentibus. emulantem cho¬
rinthios. & ipsa emulatione m&uen¬
tem: nese ducantur eorũmenter¬
a castitate que in apõ est: Magnã.
tristitiam. & continuum dolorem
cordis sui delsrahelitis habentẽ.
quod ignorantes dĩ iustitiã. & suã
uolentes statuere. iustitia edĩ non
essent sub iecti : N& solum dolorẽ.
uerũ &iã luctũ suũ denuntiantẽ¬
de quibusdã qui ante peccauerunt.
& non egerunt penitentiam. super
inmunditiam & fornicationibur
suis: himotus. hi affectus deamore
boni & descã caritate uenienter. si
uitia uocanda sunt: sin amur utea
quȩ uere uitia sunt. uirtutes uocentꝰ.
Sedcum rectã rationem sequant̾
iste actiones quando ubi oport&

Expanded text:
dere cum gaudentibus, flere cum flentibus, foris habentem pugnas, intus timores, cupientem dissolui et esse cum Christo, desiderantem uidere Romanos, ut aliquem fructum habeat et in illis sicut et in ceteris gentibus, aemulantem Corinthios et ipsa aemulatione metuentem, ne seducantur eorum mentea castitate, quae in Christo est, magnam tristitiam et continuum dolorem cordis de Israelitis habentem, quod ignorantes Dei iustitiam et suam uolentes constituere iustitiae Dei non essent subiecti; nec solum dolorem, uerum etiam luctum suum denuntiantem quibusdam, qui ante peccauerunt et non egerunt paenitentiam super inmunditia et fornicationibus suis. Hi motus, hi adfectus de amore boni et de sancta caritate uenientes si uitia uocanda sunt, sinamus, ut ea, quae uere uitia sunt, uirtutes uocentur. Sed cum rectam rationem sequantur istae adfectiones, quando ubi oport
Abbreviated transcription (Latin):
ubi ait. sp̃u ambulate &c̃cupiscen¬
tias carnis ne ꝑfłceritis Neq ibi enĩ
dic̃ ñ sibi adiacere facere bonũ sed
ꝑficere: Neq hic dic̃ c̃cupiscentias
carnis ne habueritis sed ne ꝑfaeritis:
fiunt itaq: in nob̵ c̃cupiscentiȩ malę
quando id qđ nlicet libet: sed ñ ꝑfi¬
ciunt᷑ cũ legi dĩ m̃ te seruiente : libidi¬
nes continent᷑ : Et bonũ fit cũ id qđ
male libet: uincente bona delecta¬
tione ñ fit: sed boni ꝑfectio ñ impletͣ
quamdiu lege peccati carne serui¬
ente libido inlicit : quã uis c̃tineat᷑
tam̃ mouetͥ: Ñeñi op eẽt ut c̃tine¬
retͥ nisi moueret᷑: erit quandoq
&iã ꝑfectio boni: quando c̃sũmatio
mali : illud sũmũ hoc erit nullum:
Quod si inista mortalitate speran¬
dũ putamus. fallim: Fc̃ eñi erit quan¬
do mors ñerit &ibi erit ubi uita
ȩt̃na erit: Illo enĩ scło. & in illo reg¬
no erit bonũ sũmũ: & malũ nullũ:
quando erit &ubierit. sapientiȩ

Expanded text:
ubi ait: spiritu ambulate et concupiscentias carnis ne perfeceritis. neque ibi enim dicit non sibi adiacere facere bonum, sed perficere; neque hic dicit: "concupiscentias carnis ne habueritis", sed ne perfeceritis. fiunt itaque in nobis concupiscentiae malae, quando id quod non licet libet; sed non perficiuntur, cum legi dei mente seruiente libidines continentur; et bonum fit, cum id quod male libet uincente bona delectatione non fit; sed boni perfectio non impletur, quamdiu legi peccati carne seruiente libido inlicit. quamuis contineatur, tamen mouetur; non enim opus esset, ut contineretur, nisi moueretur. erit quandoque etiam perfectio boni, quando consumtio mali; illud summum, hoc erit nullum. quod si in ista mortalitate sperandum putamus, fallimur. tunc enim erit, quando mors non erit, et ibi erit, ubi aeterna uita erit. illo enim saeculo et in illo regno erit bonum summum et malum nullum, quando erit et ubi erit sapientiae
Abbreviated transcription (Latin):
distinauit. illos &uocauit: Quos aũuoca¬
bit. illos & iustificauit : & quos iustificau̾.
illos & glorificauit: Sed & hȩc ut dixi ad¬
huc in occulto ubi fit & conceptio scȩuber¬
tatis: Mittitur aũ promissus hedus. tã¬
quam meretrici: hedus & probratio pec¬
cati. pereundem adollamitam : tam quã
increpantem &dicentem : generatio uipe¬
rarum: Sed non eam inuenit peccati &ꝓ¬
bratio quammutauit confessionis aman¬
tudo: Postuero iam puplicis signis anuli
monilis. &uirga euicit temere iudicantes
uideor quorum iam ꝑsonas iudȩ̃ &ipse
gestabat. qui hodie quidicunt. non huncẽe
populum xp̃i : nec haberenos sem̃ abrahȩ:
sed prolatis certissimis docum̃tis. nos tre
uocationis iustificationis : & glorificationis
sine dubio confundentur Et nos magis
quam seiustificatos eẽ fatebuntur enuclea¬
tius hȩc : & membratim quodammodo
articolat̃iq: scrutarer. atq: desererẽ : quan¬
tum intentionẽmẽa dñs adiuuar&. nisi me
ab hac laboriosare diligentiã finiendi

Expanded text:
tinauit, illos et uocauit; quos autem uocauit, illos et iustificauit; et quos iustificauit, illos et glorificauit. sed haec, ut dixi, adhuc in occulto, ubi fit et conceptio sanctae ubertatis. mittitur autem promissus hedus tamquam meretrici, hedus exprobratio peccati, per eundem Odollamitem tamquam increpantem et dicentem: generatio uiperarum. sed non eam inuenit peccati exprobratio quam mutauit confessionis amaritudo. post uero iam publicis signis anuli, monilis et uirgae uicit temere iudicantes Iudaeos, quorum iam personam Iudas ipse gerebat, qui hodieque dicunt non hunc esse populum Christi nec habere nos semen Abrahae; sed prolatis certissimis documentis nostrae uocationis, iustificationis et glorificationis sine dubio confundentur et nos magis quam se iustificatos esse fatebuntur. enucleatius haec et membratim quodam modo articulatimque scrutarer atque dissererem, quantum intentionem meam dominus adiuuaret, nisi me ab hac laboriosiore diligentia finiendi
Abbreviated transcription (Latin):
mamini innouitate m̃tis ur̃ȩ: ad ꝓ¬
bandũ uos quȩ sit uoluntas dĩ. qđ bo¬
nũ & placitũ & ꝑfectũ: Siergo ñ in mo¬
le neq indistantib ꝑ loca sua parti¬
b sic̃ corpora. siue cernunt᷑ siue cogi
tantur: sed inuirtute intellegibili :
qualis ẽ iustitia. m̃tẽ dicimꝰ. seu noui¬
adimaginẽ suã : ñ aliqua mole cor¬
porea suspicanda ẽ pulchritudo: eoq
iustorũ m̃tib credendus ẽ in cõpara¬
bilit̃ pulcrior qͦ ẽ in cõparabilit̃ ius¬
tior . cclxiiii. Seuiutate pa

Expanded text:
in nouitate mentis uestrae ad probandum uos, quae sit uoluntas dei, quod bonum et placitum et perfectum. si ergo non in mole neque in distantibus per loca sua partibus, sicut corpora siue cernuntur siue cotantur, sed in uirtute intellegibili, qualis est iustitia, mentem dicimus seu nouiad imaginem suam, non in aliqua mole corporea suspicanda est pulchritudo, eoque iustorum mentibus credendus est incomparabiliter pulchrior, quo est incommutabiliter iustior. CCXXII
Abbreviated transcription (Latin):
&iustitia & scĩficatio & redẽptio : ut
quẽ ad modũ scriptũ ẽ : Quigloriat᷑
in dño gloriet᷑ Qđ quidem & ipse
uidisti addendo atq: dicendo: Nisi
forte ñ hȩc humanȩ equitatis s illa
quȩ ds̃ ẽ sola asseratur eẽ iustitiã: ẽ
planȩ ille sũmus ds̃ uera iustitia: uel
illeuerus ds̃ sũma iustitia: quã ꝓfec¬
to esurire & sitire debemꝰ ea nr̃a
ẽ in hac peregrinatione iustitia:
& qua postea saturari : Ea nam ẽ in
ȩt̃nitate plena iustitia: Nergo dm̃
nr̃ȩ iustitiȩ similem cogitem : nor
potius tanto similiores dõ: quanto eẽ
potuerimus eius participatione iusti¬
nat in cõparabilit̃: excellentius ẽ illo¬
qđ in luminatur. quanto magis ca¬
ueri o port&. nealiꝗd inferius. & quo¬
dã modo decoloratius eũ eẽ credamꝰ
quã ẽ nr̃a iustitia: Quid ẽ aũ aliud
iustitia cũ in nob̵ ẽ ł quȩ lib& uirtus :
quarecte sapient̃ qr ia uiuitͥ quã in¬
terioris hominis pulchritudo: & ceste

Expanded text:
ificatio et redemptio, ut, quem ad modum scriptum est, qui gloriatur, in domino glorietur. quod quidem et ipse uidisti addendo atque dicendo: Nisi forte non haec humanae aequitatis sed illa, quae deus est, sola adseratur esse iustitia\', est plane ille summus deus uera iustitia uel ille uerus deus summa iustitia, quam profecto esurire ac sitire ea nostra est in hac peregrinatione iustitia et qua postea saturari ea nostra est in aeternitate plena iustitia. non ergo deum nostrae iustitiae similem cogitemus, sed cogitemus nos potius tanto similiores deo, quanto esse potuerimus eius participatione iustinat, incomparabiliter excellentius est illod inluminatur, quanto magis caueri oportet, ne aliquid inferius et quodam modo decoloratius eum esse credamus, quam est nostra iustitia! quid est autem aliud iustitia, cum in nobis est, uel quaelibet uirtus, qua recte sapienterque uiuitur, quam interioris hominis pulchritudo? et certe
Abbreviated transcription (Latin):
rito uocant᷑ ñ tam̃ obaliud amissa ius¬
titia dicunt᷑ mortuȩ nisi quia & ani¬
marũ. licet in mortalit̃. uita quale¬
cũq uiuentiũ uerior &maior uita
iustitiȩ. tã quã uita uitarũ: Quȩcũ
sunt incorporib &iam ipsa corpora
uiua s̃ : quȩ ꝑ se ipsa uiuere nequeunt:
Qua ꝓpt̃. si animȩ ñ possunt nisi&iã in
seipsis utcũq uiuere quia ex his uiuunt¬
& corpora a quib: deserta moriunt᷑
Quanto magis uera iustitia. &iã in se
ipsa uiuere intellegenda ẽ: ex qua sic
uiuunt animȩ : ut hac amisse mortuȩ
nuncupent᷑. quãuis quantulacũq uita
ñsinant uiuere ea: Porro iustitia
quȩ uiuit inseipsa ꝓculdubio ds̃ ẽ atq
in cõmutabilit̃ uiu&: Si c̃ aũ cũsit inse
ipsa uita : etiã nob̵ uita cũ ei efficimur
uttũq participes. Ita cũ in seipsa sit
iustitia etiã nob̵ fit iustitia: cũ ei co¬
herendo iuste uiuimus: & tantoma¬

Expanded text:
rito uocantur — non tamen ob aliud amissa iusrito uocantur — non tamen ob aliud amissa iustitia dicuntur mortuae, nisi quia et animarum licet immortaliter uita qualicumque uiuentium uerior et maior uita iustitia est, tamquam uita uitarum; quae cum sunt in corporibus, etiam ipsa corpora uiua sunt, quae per se ipsa uiuere nequeunt. quapropter si animae non possunt nisi etiam in se ipsis utcumque uiuere, quia ex eis uiuunt et corpora, a quibus deserta moriuntur: quanto magis uera iustitia etiam in se ipsa uiuere intellegenda est, ex qua sic uiuunt animae, ut hac amissa mortuae nuncupentur, quamuis quantulacumque uita non desinant uiuere. Ea porro iustitia, quae uiuit in se ipsa, procul dubio deus est atque incommutabiliter uiuit. sicut autem, cum sit in se ipsa uita, etiam nobis fit uita, cum eius efficimur utcumque participes: ita, cum in se ipsa sit iustitia, etiam nobis fit iustitia, cum ei cohaerendo iuste uiuimus et tanto ma
Abbreviated transcription (Latin):
nihil uiuũ scđm substantiã in eẽ iustitiȩ
Ideoq te ñ posse adhuc dm̃ idẽ uiuentẽ
natura iustitiȩ similẽ cogitare: quȩius
titia. sic̃ dicis ñ inse sed in nob uiuit:
immo potius nos. scđm illã uiuimꝰ Ipsa
uero ꝑse iustitie nequaquã uiuit ad
huc. ut tibi ipse respondeas. Illud in¬
tuere : utrũ recte dici possit. uitã ipsã
ñ uiuere : qua fit ut uiuat. quic ꝗd ñ
falso dicimus uiuere: Puto enĩ absur¬
dũ tibi uidere. ut ꝑuctã uiuat᷑ & uita
ñuiuat: Porro siuita ipsa p̃cipue ui¬
uit . qu a uiuit õne qđ uiuit recole ob¬
secro quas dicat scriptura diuina. ani¬
mas mortuas: ꝓfecto inuenies in iustas.
impias infideles Nam licet ꝑ illas
uiuant corpora impiorũ dequib dic¬
tũ ẽ. qđ mortui sepeliant mortuos
suos. & ibi intellegant᷑ &iã iniquȩ
animȩ ñeẽ sine aliqua uita: Neq enĩ
alit̃ ex eis possent corpora uiuere. nisi
qualecũq uita qua omnino animȩ
carere ñ possunt : Vnde in mortales me¬

Expanded text:
nihil uiuum secundum substantiam inesse iustitiae ideoque te non posse adhuc deum, id est uiuentem naturam iustitiae similem cogitare, nquiaquia iustitia" sicut dicis "non in se, sed in nobis uiuit, immo potius nos secundum illam uiuimus, ipsa uero per se iustitia nequaquam uiuit": ad hoc ut tibi ipse respondeas, illud intuere, utrum recte dici possit uitam ipsam non uiuere, qua fit, ut uiuat quidquid non falso dicimus uiuere. puto enim absurdum tibi uideri, ut per uitam uiuatur et uita non uiuat. porro si uita ipsa praecipue uiuit, qua uiuit omne quod uiuit, recole, obsecro, quas dicat scriptura diuina animas mortuas; profecto inuenies iniustas, impias, infideles. nam licet per illas uiuant corpora impiorum, de quibus dictum est, quod mortui sepeliunt mortuos suos, et ibi intellegantur etiam iniquae animae non esse sine aliqua uita — neque enim aliter ex eis possent corpora uiuere, nisi qualicumque uita, qua omnino animae carere non possunt, unde immortales me
Abbreviated transcription (Latin):
nuntiari quiraccusabit aduernis elec¬
tordĩ uthanc int̃rogationem quasi re¬
sponno nsequat᷑ ds quiiustificat &
item in terro g&ur. quis ẽ qui condẽ n&.
& respondeatur . xp̃r̃ ihr̃ quimortuus
c̃ qđ credere quia dementissimũ est :
ita pronuntiabitur ut prȩcedat ꝑ conta¬
tio : sequatur interrogatio: interꝑcon¬
tationẽ aut̃ & in terrogationem: hoc
u& eres intereẽ dixerunt: ꝓ̃qđ ad ꝑconc¬
tationem multa responderdͥ possunt:
Ad interrogationẽ uero aut non. aut
&iam: pronunciabi turergo ita : uit
post ꝑ contationẽ quadicimus:
Quir accus abit aduersus electos dĩ
illud quod sequitur. sono in terrogan¬
tis enuntigur: Ds̃ qui iusti ficat . ut
tacite respondeatur. Non &itẽ ꝑ conc¬
temur: quirẽ qui condemnat᷑. Rur¬
susq: interro gemur. xo s̃ ihs̃ quimor¬
tuus ẽ: magis aut̃ quire surrex̃ quiẽ
indexteradĩ : quimn terpellat ꝓnobis:

Expanded text:
nuntiari: Quis accusabit adversus electos Dei? ut hanc interrogationem quasi responsio consequatur: Deus qui justificat; et iterum interrogetur: Quis est qui condemnet? et respondeatur: Christus Jesus qui mortuus est. Quod credere quia dementissimum est, ita pronuntiabitur, ut praecedat percunctatio, sequatur interrogatio. Inter percunctationem autem et interrogationem hoc veteres interesse dixerunt, quod ad percunctationem multa responderi possunt, ad interrogationem vero aut non, aut etiam. Pronuntiabitur ergo ita, ut, post percunctationem qua dicimus: Quis accusabit adversus electos Dei? illud quod sequitur sono interrogantis enuntietur: Deus qui justificat? ut tacite respondeatur, Non: et item percunctemur: Quis est qui condemnat? rursusque interrogemus: Christus Jesus qui mortuus est, magis autem qui resurrexit, qui est in dextera Dei, qui
Abbreviated transcription (Latin):
prosuis futuris meritis.inipsa in¬
fanti iliae tate. baptizati exire
dehacuita Etideo alia non bapti¬
zati ineadem &atemori: quia &
ipsorum prescita sunt merita fu¬
tura sed mala : Noneorum uitã
bonam uelmalam dõ reo mu¬
nerante. uel damnante
Sednullam a postolus quidem limu¬
tem fix̃ quamtrans gredi nonde¬
beat hominis. utmitius loquar
incauta suspicio Ait enim omnes
stabimus ante tribunal xp̃i: utre
ferat unusquisq secundum ea
quȩ ꝑ corpus ges sit siuebo

Expanded text:
pro suis futuris meritis in ipsa inpro suis futuris meritis in ipsa infantili aetate baptizati exire de hac uita, et ideo alii non baptizati in eadem aetate mori, quia et ipsorum praescita sunt merita futura, sed mala, non eorum uitam bonam uel malam deo remunerante uel damnante, sed nullam? apostolus quidem limitem fixit, quem transgredi non debeat hominis, ut mitius loquar, incauta suspicio. ait enim: omnes: astabimus ante tribunal Christi, ut ferat unusquisque secundum ea quae per corpus gessit
Abbreviated transcription (Latin):
adtendite : & uidebitirillam dm̃
promit tere: facturũ se ut faciant.
quȩ ib& ut fiant: Non sane ibita¬
& meritaeorum. sed mala quib
na: cum ipse facit. ut faciant diui
namandata: Sed omnis haec ra¬
tio quadefendimus gratiam dĩ ꝑ
tiam id est non secundum merita
nostra dari: quã uis euidentis si¬
me diuinarũ eloquiorũ testimo¬
nus asseratur: tamen aputeos.
quinisi aliquid sibi assignent :¬
quod prioresdent utr&ribuatꝰ
eisab omni studio pi&atis repri¬
mi seputant: Laborat aliquando
in&ate maiorumiam utentium
uoluntatis arbitrio: Sedubi ueni¬
tur ad paruulos. & ad ipsum media¬
torem dĩ & hominum. hominem
xp̃m ihm omnis deficit prȩceden¬
tium gratiam dĩ humanarũ ad¬
sertio meritorum: Quia nec illi
ullis precedentib meritis bonir¬
discernuntur c&eris. ut ꝑtineant
adliberatorem homine:. Necil¬
le ullis humanis p̃cedentib me¬
ritis. cum &ipsesit homo. libera¬
tor factur ẽ hominũ: qui senim
audȩͥat: quoddicuntur paruuli.

Expanded text:
attendite, et videbitis illa Deum promittere facturum se ut faciant, quae jubet ut fiant. Non sane ibi tacet merita eorum, sed mala; quibus na, cum ipse facit ut fana mandata. Sed omnis haec ratio, qua defendimus gratiam dei petiam, id est non secundum merita nostra dari, quamuis euidentissime diuinorum eloquiorum testimoniis asseratur, tamen apud eos, qui, nisi aliquid sibi assignent quod priores dent, ut retribuatur eis, ab omni studio pietatis reprimi se putant, laborat aliquando in aetate maiorum iam utentium uoluntatis arbitrio. sed ubi uenitur ad paruulos et ad ipsum mediatorem dei et hominum, hominem Christum Iesum, omnis deficit praecedentium gratiam dei humanorum assertio meritorum, quia nec illi ullis bonis praecedentibus meritis discernuntur a ceteris, ut pertineant ad liberatorem hominum, nec ille ullis humanis praecedentibus meritis, cum et ipse sit homo, liberator factus est hominum. Quis enim audiat, quod dicuntur paruuli
Abbreviated transcription (Latin):
num fecit. bonum ei in suꝑ ut fa¬
cer& imperauit: Quamim pium.
ut confiteamur hominem malũ
esse: quod nec factum est: necei
preceptum est: Sinegemus eũbo

Expanded text:
num fecit, bonum ei ut faceret insuper imperauit. quam impium, ut confiteamur hominem malum esse, quod nec factus est nec ei praeceptum est, si negemus eum bo
Abbreviated transcription (Latin):
ueris quȩ causasit quur anniũsanus
dies celebrandȩ dominicȩpassionis: Ñ
ad eundem redeat annidiem sicutdies
quatradit̾ natus: & de in de subiungis. si
hocfit propt̃ sabbatum &lunam: Quid
sibi ue lit in hacreobseruatio sabbati & lu¬
ne:. Hic primum oport&. noueris diem
natalis dñĩ. non in sacram̃to celebrare̾
sed tantũ inmemoriã reuocare̾ Quod
natus sit: acperhoc nihil opuserat. nisi
reuolutumdiem anni. quo ipsares factaẽ.
festac deuotione signari sacramentum
Estaũ inaliqua cȩlebratione: cum rei
geste commemoratio itafit. ut aliqđ
&iam significare intellegat᷑: quod scẽ
accipiendumẽ: Eoitaq modo agimus
in memoriã reuocem. idẽ quod mortu

Expanded text:
eris quae causa sit, cur anniversarius dies celebrandae Dominicae passionis, non ad eumdem redeat anni diem diem, sicut dies qua traditur natus, et deinde subjungis: Si hoc sit fit propter Sabbatum et Lunam, quid sibi velit in hac re observatio Sabbati et Lunae? Hic primum oportet ut noveris diem Natalis Domini, non in sacramento celebrari, sed tantum in memoriam revocari, quod natus sit. Ac per hoc nihil opus erat, nisi revolutum diem anni, quo ipsa res acta est festa devotione signari. Sacramentum est autem in aliqua celebratione, cum rei gestae commemoratio ita fit, ut aliquid etiam significare intelligatur, quod sancte accipiendum est. Eo itaque modo agimus in memoriam revocemus, id est, quod mortu
Abbreviated transcription (Latin):
sione & in resurrectionedm̃ com̃dat̾
Hic transitus a nobis modoagit᷑ per
fidem: quȩ nobisẽ in remissionẽ pecca¬
torum. in spemuitȩ &nȩ diligentib
dm̃ & proximum: quia fides perdilec¬
tionem operat : & iustus ex fideuiuit:
Spesaũ quȩ uidet̾ nonẽ spes: quod eñĩ
uidet quis: quid sperat᷑: Siaũ quod non
Scdm̃ hanc fidem & spem & dilectionẽ
qud cȩpimur cẽsubgratia . lamc̃ mor¬
tuisumus cum xp̃o & consepulti illi
ꝑ baptismũ: sicut dicit apos tolus: quia
&uetus homonr̃ simul confixus est
cruci cumillo : Etresurreximꝰ cũillo.
quia simulnos excitauit: & simulse¬
derefecit incȩlestibus: lindeẽ &illa
exortatio : Quȩ sur sum sunt sapite.
non quȩ suꝑ terram: Sed quia sequit̾¬

Expanded text:
sione et in resurrectione domini commendatur. sione et in resurrectione domini commendatur. Hic transitus a nobis modo agitur per fidem, quae nobis est in remissionem peccatorum, in spe uitae aeternae diligentibus deum et proximum, quia fides per dilectionem operatur et iustus ex fide uiuit; spes autem quae uidetur, non est spes; quod enim uidet quis, quid sperat? si autem, quod non secundum hanc fidem, spem et dilectionem, qua coepimus esse sub gratia. Jam commortui sumus cum Christo et consepulti illi per baptismum, sicut dicit Apostolus: Quia et vetus homo noster, simul concrucifixus est cruci cum illo, et resurreximus cum illo, quia et simul nos excitavit, et simul sedere fecit in coelestibus. Unde est illa exhortatio: Quae sursum sunt sapite, non qu
Abbreviated transcription (Latin):
significationem:imitamur: Quia
enim sicut dixita płs. mortuus ẽ propt̃
delicta nrã Resurrex̃ propt̃iustifi¬
cationem nram̃ : Transitus quidam
demorte aduitam: In illa passione dñĩ
& resurrectionesa cratus ẽ. Nam &iã
uocabulum ipsum quod paschadicitꝰ.
non grecũ sicut uulgo uidere sol&. sed
hebreum eẽdicunt. quilinguã utrãq
nouerunt: Neq: enim passione quõpas
chin grecedicit̾ pati: sed ab eo quod
transitur ut dixi amorte ad uitã he¬
breo uerbo resappellataẽ: in quoelo¬
quio pascha transitur dicitur. Sicut ꝑ¬
hibent qui hȩc sciunt: quod uoluit &ipse
dñs tangere cumait: Quicredit in me.
transi& amorte aduitam: & maxime
idemeuangelista hoc intellegit᷑ &pri¬
mere uoluis se: cum cȩlebraretur ad ñõ
pascha cum discipulis. ubi cenam eis
mysticam dedit Cum uidiss& inquit
ih̃s quiauenit horaut transir& de hoc
mundo ad patrem: Transitus ergo
dehacuita mortali in aliãuitã in mor¬
talem. hocẽ demorte aduitam: inpas¬

Expanded text:
a enim, sicut dicit apostolus, mortuus est propter delicta nostra et resurrexit propter iustificationem nostram, transitus quidam de morte ad uitam in illa passione domini et resurrectione sacratus est. nam etiam uocabulum ipsum, quod " pascha dicitur, non Graecum, sicut uulgo uideri solet, sed Hebraeum esse dicunt, qui linguam utramque nouerunt. neque enim a passione, quoniam xobastv Graece dicitur pati, sed ab eo, quod transitur, ut dixi, a morte ad uitam, Hebraeo uerbo res appellata est. in quo eloquio pascha transitus dicitur, sicut perhibent, qui haec sciunt. quod uoluit et ipse dominus tangere, cum ait: Qui credit in me, transiit a morte ad uitam. et maxime idem euangelista hoc intellegitur exprimere uoluisse, cum celebraturo domino pascha cum discipulis, ubi cenam eis mysticam dedit: Cum uidisset, inquit. Iesus, quia uenit hora, ut transiret de hoc mundo ad patrem. transitus ergo de hac uita mortali in aliam uitam inmortalem, hoc est enim de morte ad uitam in pas
Abbreviated transcription (Latin):
anni mensib: celebratione huic adtn¬
butus est Nam ipsedicitꝰ & menses
nouorum: quia uero in toto tempore
sȩculi: nunc tertiũ tempus apparuit:
ideo resurrectiodnĩ triduana est:
Primum enĩ tempusẽ antelegem:
Secundum sublege. Tertium subgratia
Ubi iam manifestatio ẽ sacram̃ti: prius
occulti in prophetico enigmate: Hac
ergo & in lunarinumero significatur:
Quia enĩ septenarius numerur sol& in
scripturis ad quandã ꝑfectionẽ mys¬
ticus apparere. Tertia ebdomade
lunȩ paschacȩlebrat̾: id est quidies
occurrit a quarta decima. inuice si¬
mã primã : estillic & aliud sacram̃tũ
Quod sitibi obscurum fuerit quia intalib
inquisi tiomibus minus eruditus es. non
contristeris: necideo putes meeẽ quia

Expanded text:
anni mensibus celebrationi huic adtrianni mensibus celebrationi huic adtributus est. nam ipse dicitur et mensis nouorum. quia uero ill toto tempore saeculi nunc tertium tempus apparuit, ideo resurrectio domini triduana est. primum enim tempus est ante legem, secundum sub lege, tertium sub gratia, ubi iam manifestatio est sacramenti prius occulti in prophetico aenigmate. hoc ergo et in lunari numero significatur; quia enim septenarius numerus solet in scripturis ad quandam perfectionem mysticus apparere, tertia hebdomade lunae pascha celebratur, id est qui dies occurrit a quarta decima in uicesimam primam. Est illic et aliud sacramentum, quod si tibi obscurum fuerit, quia in talibus inquisitionibus minus eruditus es, non contristeris nec ideo me putes esse
Abbreviated transcription (Latin):
apparuerit uitaur̃ã. tunc&uos appa¬
rebitis cumipso ingloria. Satis in¬
dicat. quidue lit intellegi: quia nõ
transitusñr demorte aduitã quifit
ꝑfidem: speperagitur future in fine
resurrectionis &glorie. cum corraptibi¬
quidem habemus perfidẽ primitias sp̃s
sed adhuc in nobis metipsis gemimus
adoptionem: expectantes redemptio¬
tio corporis nr̃i: quam expectantes.
innobis metipsis ingemfscem̃: Undeẽ
illud. Spegccudentes: in tribulatione
pacientes: Hȩc igitur innouatio uite
nr̃e : & quidam transitus demorte
aduitam: quifit primo perfidem
ut spegaudeamus : & intribulatione
pacientessimus. Dum adhuc ex terior
homonr̃ corrumpitur: sed interior
renouatur dedie indiem: propt̃ iniciũ
ipsum noue uitȩ : Propt̃ nouu hominẽ.
que miubemur induere: & ex uersue¬
terem : ex purgantes uetus ferm̃tũ.
ut simus noua consparsio: quõ pascha
nr̃m immolatus ẽ xp̃r. Propt̃ hanc
ergo uitȩ nouitatẽ. primꝰ mensis in

Expanded text:
apparuerit vita vestra, tunc et vos apparebitis cum ipso in gloria; satis indicat quid velit intelligi, quia tunc transitus noster de morte ad vitam, qui fit per fidem, spe peragitur futurae, in fine resurrectionis et gloriae, cum corruptibiNunc enim jam quidem habemus per fidem primitias spiritus, sed adhuc in nobismetipsis ingemiscimus adoptionem exspectantes, redemptiotio corporis nostri, quam expectantes in nobismet ipsis ingemescimus. unde est illud: Spe gaudentes, in tribulatione patientes. Haec igitur innouatio uitae nostrae est quidam transitus de morte ad uitam, qui fit primo per fidem, ut in spe gaudeamus et in tribulatione patientes simus, dum adhuc exterior homo noster corrumpitur, sed interior renouatur de die in diem. propter ipsum initium nouae uitae, propter nouum hominem, quem iubemur induere et exuere ueterem expurgantes uetus fermentum, ut simus noua consparsio, quoniam pascha nostrum immolatus est Christus, propter hanc ergo uitae nouitatem primus mensis in
Abbreviated transcription (Latin):
auferatur &iã necessario qđ p̃cedit.
ñ instituer homines sedostenderꝰ:
& hȩcregula ꝑtin& adueritatem
conexionũ. ñ adueritatem
sententiarũ sed in hioc loco deresur¬
rectione cũ age
& regula conerius uera ẽ & ipsa in c̃¬
clusione sententia: in fal¬
sisaũ sententiis conexio

Expanded text:
auferatur etiam necessario quod praecedit, non instituerunt homines, sed ostenderunt. et haec regula pertinet ad ueritatem conexionum, non ad ueritatem sententiarum. Sed in hoc loco de resurrectione cum ageretur, et regula. conexionis uera est et ipsa in conclusione sententia. in falsis autem sententiis conexio
Abbreviated transcription (Latin):
bonꝰ: ꝙ tã & siuera sint omnia: ñ ẽ tam̃
uera regula conclusionis ñ enim sic̃
ablato consequenti aufertur neces¬
sario qđ p̃cedit: ita&iã ab lato prę̧¬
cedenti. aufertur necessario qđ sequi¬
tur: Qui auerũ ẽ cũ dicimus. siorator
ẽ. homo ẽ: ex qua ꝓ positione si assu¬
mamus. nẽ aũ orator ñ erit conse¬
quens cũ intuleris . ñ ẽ igit᷑ homo:
quaꝓpt̃ aliudẽ nosse regulas conex¬
ionẽm: aliud sententiarũ ueritatẽ :
in illis discitur. quid sit consequens.
quid ñ conse¬
sequens: quidre¬
pugnans : Is conse quens ẽ siorator
ẽ hoomoest:in consequens.
si homo ẽ: oratorẽ. repugnans: si ho¬
moest. quad rupesẽ: hic
deipsaconexione iudicat᷑:
inueritate aut̃ sententiarũ ĩꝑse ꝑse¬
sententiae. ñ earũ conexio conside¬
randaẽ: sed ueris certisq sententii scũ
incerta uera conexione iungunt᷑ &iã
ipsȩcerte fiant necesse ẽ: quidã autẽ

Expanded text:
bonus". quae tametsi uera sint omnia, non est tamen bonus". quae tametsi uera sint omnia, non est tamen uera regula conclusionis. non enim, sicut ablato consequenti aufertur necessario quod praecedit, ita etiam ablato praecedenti aufertur necessario quod sequitur. quia uerum est, cum dicimus: nai orator est, homo est", ex qua propositione si assumamus: "non est autem orator": non erit consequens, cum intuleris: "non est igitur homo". Quapropter aliud est nosse regulas conexionum, aliud sententiarum ueritatem. in illis discitur quid sit consequid non consequens, quid repugnans. Consequens est, Si orator est, homo est: inconsequens, Si homo est, orator mo est, quadrupes est". hic ergo de ipsa conexione iudicatur. in ueritate autem sententiarum ipsae pesententiae, non earum conexio consideranda est. sed ueris certisque seincertae vera connexione junguntur, etiam ipsae certae fiant necesse est. Quidam autem
Abbreviated transcription (Latin):
ueritar est. isto modo faciamus aliquem
concessisse: si animalest cocͥea uocẽ ha¬
b&: hoc concesso: cd̃ ꝓbatũ fuerit uocẽ
cocleam non habere: qm̃ consequentiab¬
lato illud quod prȩcedit aufertur con¬
cluditur. ñ eẽ animal codeamq: senten¬
tiam falsaẽ sed ex consesso falso uera ẽ
conclusionis conexio: ueritas itaq:
sententiae ꝑ seipsam ual& ueritas
autẽ conexionis exeuis cum quo agi¬
tur opinione uł confessione consis
tit: Ideo aut̃ ut supra diximas. infer¬
tur uera conexione qđ falsum ẽ : ut eũ
cuius errorem corrigere uolumus.
peniteat sensis se prȩcedentia: quo¬
rum consequentia uid& eẽ respuenda:
lam hinc intellegere facileẽ. sicut in
falsis sententiis ueras. sic inueris sen¬
tentiis falsas conelusiones eẽ posse:
facenim aliquem ꝓposuisse: si iustusẽ
illebonus ẽ: &eẽ concessũ: deinde as¬
sum sis se ñ ẽaut̃ iustus: quo itẽ conces¬
so intulisse conclusionẽ : ñ ẽ igitur

Expanded text:
eritas est isto modo: faciamus aliquem concessisse, Si animal est cochlea, vocem habet; hoc concesso, cum probatum fuerit vocem cochleam non habere, quoniam consequenti ablato illud quod praecedit aufertur, concluditur non esse animal cochleam. Quae sententia falsa est, sed ex concesso falso vera est conclusionis connexio. Veritas itaque sententiae per seipsam valet; veritas autem connexionis ex ejus cum quo agitur, opinione vel concessione constit. ideo autem, ut supra diximus, infertur uera conexione quod falsum est, ut eum cuius errorem corrigere uolumus paeniteat sensisse praecedentia, quorum consequentia uidet esse respuenda. iam hinc intellegere facile est sicut in falsis sententiis ueras, sic in ueris sententiis falsas conclusiones esse posse. fac enim aliquem proposuisse: "si iustus est ille, bonus est et esse concessum; deinde assumsisse: "non est autem iustus"; quo item concesso intulisse conclusionem: "non est igitur
Abbreviated transcription (Latin):
mus. &x aliis occultis peccatis dõ cognitis. ue¬
nireius tam penam huius cȩcitatis. quod
non solum dixisse a postolum de quibusdã:
Propt̾hoc tradidit illos dr̃ in concupiscentiã
cordis eorum uel in reprobum sensum.
ut faciant que non conueniunt : Volentẽ
ostendere quȩdampeccatamanifestt:
expȩnauenire quorundam occultorũ:
sed nec ipios hoc tacuisse prophetas de¬
mons traremus: Nam ne pergã longi
us: idem hieremur eo ipsoloco. ubiait:
Et homoẽ &quis cognoscit eum. Nȩqua¬
si hoc ipso excusatiessent iudȩi. quia non
cognouerunt: Sienim cognouissent
sicut a postolus dicit : num quam dnm̃
gloriȩ crucifixissent: Sequitur. Etos¬
tendit oculis eorum meriti fuisse ut non
cognoscerent: Ait enim : Ego dñs inter¬
rogins corda. probansrenes: ut dem
uncuiq: scđm uiam eius. & secundum
fructum studiorum eius.
expositio deeo quoo scriptum est
Maltdictus omiis quistrdi inlic¬
NO. EXLIBRO CONIRA Faustũ .xiiii

Expanded text:
mus ex aliis occultis peccatis deo cognitis uenire iustam poenam huius caecitatis; quod non solum dixisse apostolum de quibusdam: propter hoc tradidit illos deus in concupiscentiam cordis eorum uel in reprobum sensum. ut faciant, quae non conueniunt, uolentem ostendere quaedam peccata manifesta ex poena uenire quorundam occultorum, sed nec ipsos hoc tacuisse prophetas demonus, idem Hieremias eo ipso loco, ubi ait: et homo est, et quis agnoscet eum? ne quasi hoc ipso excusati essent Iudaei, quia non cognouerunt — si enim cognouissent, sicut apostolus dicit, numquam dominum gloriae crucifixissent — sequitur et ostendit occulti eorum meriti fuisse, ut non cognoscerent. ait enim: ego dominus interrogans corda, probans renes, ut dem unicuique secundum uiam eius et secundum fructum studiorum eius. LI. EXPOSITIO DE, ID QVOD SCRIPTVM EST, MALEDICTVS OMNIS QVI PENDET IN LIGNO. EX LIBRO CONTRA FAV- STVM XIIII
Abbreviated transcription (Latin):
significabant. quando ait: &pedit ut unus
moriatur. & non tota gens pereat: Dic¬
tumq deilloẽ: hoc aseipsonondixit: sed
cum e& pontifex. proph& auit. quia opor¬
tebat ihm̃mori progente: Ita factum
iude secundum illius libidinem malũ
fuit : sed illonesciente magnum bonũ
loquendum putaui : non ad hoc tantum¬
modo iudȩ factum: sed &iam ad c&era
ualeat si qua occurrerint mala operaho¬
minum: quibus bonum aliquid anar

Expanded text:
significabant, quando ait: expedit ut unus significabant, quando ait: expedit ut unus moriatur et non tota gens pereat. dictumque de illo est: hoc a se ipso non dixit, sed cum esset pontifex prophetauit, quia oportebat Iesum mori pro gente. ita factum Iudae secundum illius libidinem malum fuit, sed illo nesciente magnum bonum loquendum putaui, non ad hoc tantummodo Iudae factum sed etiam ad cetera ualeat, si qua occurrerint mala opera hominum, quibus bonum aliquid a nar
Abbreviated transcription (Latin):
ca car& ad presignationem rerum quas
intenderat proph&are: Ad significan¬
daaũ aliquabona nihil interest: facta
illa quibus ea significant̾: seubona seu
mala sunt: Quidenim mea in terest:
cum uolo aliquid legendo cognoscere
utrum exminioreperiam scriptis
nigror &hiopes: & ex a tram̃to candidos
gallos: uerum tam̃ sin onscripturam: sed
picturam talem uiderẽ : sinedubitatione
reprehenderẽ Ita in factir hominum quȩ
adimitandum uitandumue promuntur
magni interest bonaꝰ ne anmala sint: Quȩ
autem ad significandum scribunt᷑. siue
dicuntur : nihil refert inmorib facien¬
tium: quam laudem reprehensionem ue
mereantur: simodo habent aliquã rei
quec deagitur neces sariam p̃figurandi
congruentiam: Sicut enim caiphas in
euangelio: quantum ad eius noxium ꝑ¬
niciosumq animum ꝑtinebat : quantum
deniq: ad ipsa uerba. siin eis uo luntatem
dicentis attendas: quibus aiebat. ut uis¬
tus in iuste negaretur. utiq: malaerant:
tamen magnumbonum illonesciente

Expanded text:
acaret ad praesignationem rerum, quas intenderat prophetare. ad significanda autem aliqua bona nihil interest, facta illa, quibus ea significantur, seu bona seu mala sint. quid enim mea interest, cum uolo aliquid legendo cognoscere, utrum ex minio reperiam scriptos nigros Aethiopes et ex atramento candidos Gallos? uerum tamen si non scripturam, sed picturam talem uiderem, sine dubitatione reprehenderem. ita in factis hominum, quae ad imitandum uitandumue proponuntur, magni interest bonane an mala sint. quae autem ad significandum scribuntur siue dicuntur, nihil refert in moribus facientium, quam laudem reprehensionemue mereantur, si modo habeant aliquam rei, qua de agitur, necessariam praefigurandi congruentiam. sicut enim Caiphas in euangelio, quantum ad eius noxium perniciosumque animum pertinebat, quantum denique ad ipsa uerba, si in eis uoluntatem dicentis attendas, quibus agebat ut iustus iniuste necaretur, utique mala erant, tamen magnum bonum illo nesciente
Abbreviated transcription (Latin):
uocatur: Eius autem resurr&tio.
differtur infinem : cum & ipsaius¬
tificatio nra ꝑfici&ur in effabili¬
ter: tunc enim similes ei erimus:
quõ uidebimus eũ sicuti est Nunc
uers quando cor: qđ corrũpitur
ad grauat animam: & uita huma¬
na superterram totatemptatio ẽ
non iusti ficatur in conspectu&
omnis uiuens: in conparatione
iustitiȩ. qua ȩ quabitur angelis.
& glonȩ quȩ reuelabitur in nob:
Demor ce aũ animȩ amorte corpo¬
cuiuis facile discernen dam po¬
suerit . ubi ait . sine mortuos. sepe¬
lire mortuos suor Sepeliendũ
quippe corpur mortuum erat:
sepultores aũ eius. ꝑ infidelitatem
impi&atis. in anima mortuor intel¬
legi uoluit : quales excitantur cum
dicitur: surge qui dornis. & ex surse
De testatur aũ quandãmortem a posta

Expanded text:
uocatur. eius autem resurrectio uocatur. eius autem resurrectio differtur in finem, cum et ipsa iustificatio nostra perficietur ineffabiliter. tunc enim similes ei erimus, quoniam uidebimus eum sicuti est. nunc uero quamdiu corpus quod corrumpitur adgrauat animam et uita humana super terram tota temtatio est, non iustificatur in conspectu eius omnis uiuens in comparatione iustitiae, qua aequabimur angelis, et gloriae, quae reuelabitur in nobis. de morte aucuivis facile discernendam posuerit, ubi ait: Sine mortuos sepelire mortuos suos ? Sepeliendum quippe corpus mortuum erat: sepultores autem ejus per infidelitatis impietatis in anima mortuos intellegi uoluit, quales excitantur cum dicitur: surge qui dormis et exsurge detestatur autem quandam mortem apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
era quod in stat in prȩsentia:
dum est: quemadmodum simplũ
concinnat ad salutem: Nos cer¬
te quod nemo xp̃ianur ambigit.
& anima & corpore mortiu sumꝰ.
anima propter peccatum cospore.
propter poen am peccati: acperhoc
corore piðpter peccatum: Utriq
erat : ut inmelius renouar&ur qđ e
rat inderius commutatum: Marr
aũ animȩ. impi&as est : & morrcor¬
poris corruptibilitas: perquã fit
& animȩ acorore abscessus : sic̃
enim animadõ deserente : sic cor¬
pus anima deserente moritur:
unde illa fit insipiens. hoc exanime:
resuscitatur. Ergo anima ꝑpeni¬
tentiam & incorpore adhucmor¬
tali. renouatio uitȩ inchoatur
ad fidem: quarreditur in eum qui
iustificat impium: bonisq monb
aug&ur. & renouatur dediein diẽ :
Cum magis magisq: ꝑaboratur
interior homo: corp uesd tam quã
homo exterior quanto h& lie
uita diuturnior: Magis magisq:
corrumpitur. uł &ate uł morbo
uł uariis afflictionib: donecueniat
adultimam. quȩ ab omnib: mors

Expanded text:
erum quod instat in praesentia, ndum est quemadmodum simplum concinat ad salutem. Nos certe, quod nemo christianus ambigit, et anima et corpore mortui sumus: anima, propter peccatum; corpore, propter poenam peccati, ac per hoc et corpore propter peccatum. Utriqueerat, ut in melius renovaretur quod erat in deterius commutatum. Mors autem animae impietas est; et mors corporis, corruptibilitas, per quam fit et animae a corpore abscessus. Sicut enim anima Deo deserente, sic corpus anima deserente morituunde illa fit insipiens, hoc exanime. resuscitatur ergo anima per paenitentiam et in corpore adhuc mortali renouatio uitae inchoatur a fide, qua creditur in eum qui iustificat impium, bonisque moribus augetur et roboratur de die in diem, cum magis magisque renouatur interior homo. corpus uero tamquam homo exterior, quanto est haec uita diuturnior, magis magisque corrumpitur uel aetate uel morbo uel uariis afflictionibus, donec ueniat ad ultimam quae ab hominibus mors
Abbreviated transcription (Latin):
uit quasi nesciens : qđ utiq sciebat :
ac ꝓhoc nescire se finx̃ ut aliquid
aliud ill auelut ignorantia sua sig¬
nificaret: quȩ significatio quõ uerax
erat :m̃datiũ ꝓfecto ñerat: e os nãq
significabant: siue illa fluxũ sangui¬
nispatiens: siue ille mortuus qua¬
driduanus: quos etĩa qui cuncta sci¬
ebat quod ã modo nesciebat: Nã &
illa tẏpũ gerebat plebis gentiũ : tin¬
de ꝓmissa fuerat ꝓphetia: populus
quẽ ñ cognoui seruiuit mihi & la¬
tarus remotus auiuentib tã quam
ibi iacebat ꝑ significatiuã similitudi¬
nẽ : ubi ille cuius uox ẽ  piectus sum
a facie oculorũ tuorũ: Ideo tãquam
nesciretͥ axp̃o & illa quȩ fuerit: et iste ubi
positus fuerit: uerbis int̃rogantis
ẽ figuratũ : & omne uitatũ uera sig¬
nificatione m̃datium:¬

Expanded text:
uit quasi nesciens quod utique sciebat. uit quasi nesciens quod utique sciebat. ac per hoc nescire se finxit, ut aliquid aliud illa uelut ignorantia sua significaret. quae significatio quoniam uerax erat, mendacium profecto non erat. eos namque significabant siue illa fluxum sanguinis patiens siue ille mortuus quadriduanus, quos etiam qui cuncta sciebat quodam modo nesciebat. nam et illa typum gerebat plebis gentium, unde praemissa fuerat prophetia: populus, quem non cognoui, seruiuit mihi, et Lazarus remotus a uiuentibus tamquam ibi iacebat per significatiuam similitudinem, ubi ille, cuius uox est: proiectus sum a facie oculorum tuorum. et ideo, tamquam nesciretur a Christo et illa, quae fuerit, et iste, ubi positus fuerit, uerbis interrogantis est figuratum et omne uitatum ueraci significatione mendacium
Abbreviated transcription (Latin):
Nã si ꝓpt̃ea quia dix̃ factus sũ iudeis
tã quã iud eus & his qui sublege erant
tãquã sublege. Ideo putandus ẽ m̃da¬
cit̃ suscepisseleges ueteris sa cram̃ta:
debuit &gentiũ idolatriã codemmo¬
dom̃tiendo suscipere : quidix̃ etiã his
qui sine lege erant tãquã sine lege
factũ ut eos lucrifaceret: qđ utiq ñ fec̃
Ñ eñi alicubi sacrificauit idolis aut
adorauit illa figm̃ta. ac ñ potius libene.
tã quã martyr xp̃i detestanda &uitan ni¬
da monstrauit: Mendatiũ ẽ quippe¬
falsa significatio: cũ uoluntate fallen¬
di Ñ est aũ falsa significatio. ubi & si
aliud exalio significat᷑ : uerũ tam̃ ẽ
qđ significat si recte intellegat: Sunt
qustdam eiusmodi &iã saluatoris in
euanło : quia &ipse dñs ꝓphetarum:
ꝓpheta ẽẽ dignatus ẽ: talia s̃ illa ubi
demuliere quȩ fluxũ sanguinis pati¬
ebat᷑: ait. quis me tetigit᷑: & delazaro uii
ubi posuistis eũ: Sic quippe in t̃roga¬

Expanded text:
nam si propterea, quia dixit: factus sum Iudaeis tamquam Iudaeus, et his qui sub lege erant tamquam sub lege, ideo putandus est mendaciter suscepisse legis ueteris sacramenta, debuit et gentium idolatriam eodem modo mentiendo suscipere qui dixit etiam his qui sine lege erant tamquam sine lege se factum, ut eos lucri faceret; quod utique non fecit. non enim alicubi sacrificauit idolis aut adorauit illa figmenta, ac non potius libere tamquam martyr Christi detestanda et uitanda monstrauit. Mendacium efalsa significatio cum uoluntate fallendi. non est autem falsa significatio, ubi, etsi aliud ex alio significatur, uerum est tamen quod significatur, si recte intellegatur. Sunt quaedam eius modi etiam saluatoris in euangelio, quia et ipse dominus prophetarum propheta esse dignatus est. talia sunt illa, ubi de muliere, quae fluxum sanguinis patiebatur, ait: quis me tetigit? et de Lazaro: ubi posuistis eum? sic quippe interroga
Abbreviated transcription (Latin):
his quicũq conuerterent ad dm̃: saluisse
ñpossent erant eñĩ qui hoc putabant
atq p̃dicabant. quã uis iã recepto xp̃i
euangelio &eis simulate c̃senserant
p&rus & barnabas: id eoq cogebantgen¬
tes iudaizare: Id erat eñi cogere sic ea
necessaria p̃dicare : tãquã & recepto
euangelio: nulla sine illis salus eẽt in
xp̃o: hoc error quorundã putabat hoc
timor p&ri simulabat . hoc libtas pauli
redarguebat Quod ergo ait om̃a om¬
nib factũ sũ ut om̃ lucrifacerẽ c̃patien¬
do id fec̃ ñm̃tiendo: Fit enĩ quisq tã¬
quã ille cui uult subuenire: quando
tanta misericordia subuenit: quanta
sibi subuenire uelit. si eẽt ipse in eadẽ
miseria c̃stitutus Itaq fit tãquã ille
ñquia fallet illũ sed quia cogitat secundũ

Expanded text:
his quicumque conuerterentur ad deum salui esse his quicumque conuerterentur ad deum salui esse non possent. erant enim qui hoc putabant atque praedicabant, quamuis iam recepto Christi euangelio. et eis simulate consenserant Petrus et Barnabas ideoque cogebant gentes iudaizare. id erat enim cogere, sic ea necessaria praedicare, tamquam et recepto euangelio nulla sine illis salus esset in Christo. hoc en-or quorundam putabat, hoc timor Petri simulabat, hoc libertas Pauli redarguebat. quod ergo ait: omnibus omnia factus sum, ut omnes lucri facerem, conpatiendo id fecit, non mentiendo. fit enim quisque tamquam ille, cui uult subuenire, quando tanta misericordia subuenit, quanta sibi subueniri uellet, si esset ipse in eadem miseria constitutus. itaque fit tamquam ille, non quia fallit illum, sed quia se cogitat sicut
Abbreviated transcription (Latin):
modo tenendũ indoctrina religio¬
nis nullomodo m̃tiendũ: quando qui¬
dem illa petri & barnabȩ simulatio.
qua gentes iudaigare cogebant: Me¬
rito rep̃hensa atq: correpta ẽ. & net̃c
noceret: ne posteris ad imitandũ uale¬
ingrediuntur adueritatẽ euangelu
dix̃ p&ro corã omnib: situ cũsis iudeas
gentilit̃ & ñiudaicȩ uiuis: quomodo co¬
gis gentes iudaizare : id aũ qđ ipse fec̃
ut quasdã obseruationes legitimas. iu¬
daica consuetudine retinendo &agen
do ñse inimicũ legis ꝓphetisq mons¬
traret: ab sit ut m̃ dacit̾ eũ fecisse cre¬
damus: De hac quippere satis ẽ eius
nota sententia: qua fuerat constitutũ
nec iudȩos quitc̃ in xp̃m credebant ꝓhi¬
bendos eẽ a pat̃nis traditionib: nec ad
eas. gentiles. cũ xp̃iani fuerfnt: eẽ cogen¬
dos: ut illa sacram̃ta quȩ diuinitus p̃cep¬
ta ẽẽ c̃staret: ñtam quã sacrilegia fuge¬
rentur : nec tam̃ putarent᷑ sic necessapa
iã nouo testam̃to reuelato tãquã sine

Expanded text:
modo tenendum in doctrina religionis nullo modo esse mentiendum. Quando quidem illa Petri et Barnabae simulatio, qua gentes iudaizare cogebant, merito reprehensa atque correpta est, et ne tunc noceret et ne posteris ad imitandum ualeingrediuntur ad ueritatem euangelii, dixit Petro coram omnibus: si tu, cum sis Iudaeus, gentiliter et non iudaice uiuis, quomodo gentes cogis iudaizare? id autem quod ipse fecit, ut quasdam obseruationes legitimas Iudaica consuetudine retinendo et agendo non se inimicum legis prophetisque monstraret, absit, ut mendaciter eum fecisse credamus. de hac quippe re satis est eius nota sententia, qua fuerat constitutum nec iudaeos, qui tunc in Christum credebant, prohibendos esse a paternis traditionibus nec ad eas gentiles, cum christiani fierent, esse cogendos, ut ilia sacramenta, quae diuinitus praecepta esse constaret, non tamquam sacrilegia fugerentur nec tamen putarentur sic necessaria iam nouo testamento reuelato, tamquam sine