comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sutiis et peruersitate decepti. ad ipsum quoq
audiendum euangelium atq discendum no¬
limus ire ad ecclesias. aut codicem legere.
autlegentem p̃dicantemq: hominem audire.
Et expectemus rapi usq intertium caelum.
Siue incorpore. siue extra corpus. sicut dicit
a postolus. etibi audire in effabilia uerba.
quaenon licet homini loqui.⁊ Autibi uidere
nibus audire euangelium. caueamus tales
temptationes superbissimas et periculo sissi¬
mas. magisq cogitemus. et ipsum a postolum
paulum licet diuina etcaelesti uoce prostra¬
tum et instructum ad hominem tamen missum
eẽ. ut sacramenta pertiperet. atq copula¬
retur ecclesiae. Etcenturionem corneliũ.
quam uis ex auditas orationes eius elemosinasq
respectas ei angelus nuntiauerit. petro tam̃
traditum imbuendum. perquem non solum
sacramenta perciperet. sed etiam quidere¬
dendum. quid sperandum. quiddiligendũ
ẽet audiret. Et poterant utiq. omnia

Expanded text:
sutiis et perversitate decepti, ad ipsum quoque sutiis et perversitate decepti, ad ipsum quoque audiendum Evangelium atque discendum nolimus ire in ecclesias, aut codicem legere, aut legentem praedicantemque hominem audire; et exspectemus rapi usque in tertium coelum, sive in corpore, sive extra corpus, sicut dicit Apostolus, et ibi audire ineffabilia verba, quae non licet homini loqui , aut ibi viderenibus audire Evangelium. 6. Caveamus tales tentationes superbissimas et periculosissimas, magisque cogitemus et ipsum apostolum Paulum, licet divina et coelesti voce prostratum et instructum, ad hominem tamen missum esse, ut sacramenta perciperet, atque copularetur Ecclesiae : et centurionem Cornelium quamvis exauditas orationes ejus, eleemosynasque respectas ei angelus nuntiaverit, Petro tamen traditum imbuendum; per quem non solum sacramenta perciperet, sed etiam quid credendum, quid sperandum, quid diligendum esset, audiret . Et poterant utique omnia
Abbreviated transcription (Latin):
quiaderant legendo percurreret .: Aut si haec
quisq falsa eẽ arbitratur. non ago pugnaciter:
Certe enim quo cum xp̃ianis nobis resest. qui se
scripturas scãs sineduce homine nosse gaudent.
et silta est. uero et non mediocri bono gaudent .:
Concedant necesse est unum quemq nrm̃. &
ab in eunte pueritia consuetudine audiendi
linguam suam didicisse. etaliam aliquã. uel
grecam uel hebream uelquamlibet ceterarum.
Autsimiliter audiendo. Aut ꝑ hominem pre¬
ceptorem accepisse. Lamergo siplacet mo¬
neamus omnes fratres. neparuulos suos
ista doceant. quia momento uno temporis
adueniente spũ scõ repleti spũ seẽ apostoli.
omnium gentium linguis locuti sunt.⁊ Aut
cuitalia non prouenerint. Nonsearbitre¬
dubitet.: Immo uero & quod ꝑ hominem dis¬
cendumẽ. sine superbia discat. & perquẽ
docetur alius. sine superbia. & sine inuidia
tradat quod accepit.: Neq temptemus
eum cui credimus netalibus inimici uer¬

Expanded text:
qui aderant, legendo percurreret. 5. Aut si haec qui aderant, legendo percurreret. 5. Aut si haec quisque falsa esse arbitratur, non ago pugnaciter. Certe enim quoniam cum Christianis nobis res est, qui se Scripturas sanctas sine duce homine gaudent nosse, et si ita est, vero et non mediocri gaudent bono; concedant necesse est unumquemque nostrum et ab ineunte pueritia consuetudine audiendi linguam suam didicisse, et aliam aliquam vel graecam vel hebraeam vel quamlibet caeterarum, aut similiter audiendo, aut per hominem praeceptorem accepisse. Jam ergo si placet, moneamus omnes fratres, ne parvulos suos ista doceant, quia momento uno temporis adveniente Spiritu sancto, repleti Apostoli omnium gentium linguis locuti sunt; aut cui talia non provenerint, non se arbitredubitet. Imo vero et quod per hominem discendum est, sine superbia discat; et per quem docetur alius, sine superbia et sine invidia tradat quod accepit: neque tentemus eum cui credidimus, ne talibus inimici ver
Abbreviated transcription (Latin):
tio mea. uel etiam illud quod uolo demonstra¬
re cernatur: Iam uero eorum qui diuino
munere exultant. et sine talibus p̾ceptis.
qualia nunc tradere institui se sanctos libros
intellegere atq tractare gloriantur. et prop¬
tereame superflua uoluisse scribere ex isti¬
mant. sicest lenienda commotio. Vtquam¬
uis magnodĩ dono iure laetentur. recorden¬
tur setamen per homines didicisse uellitteras:
Nec propterea sibi abantonio sancto et perfec¬
to uiro. aegyptio monacho insultari debere:
Quisine ulla scientia litterarum scripturas di¬
uinas et memoriter audiendo tenuisse. et pru¬
denter cogitando intellexisse p̃dicatur .:
Aut abillo seruo barbaro xp̃iano. dequo agra¬
uissimis fideq dignissimis uiris. nuper acce¬
pimus. quilitteras quoq ipsas nullo docente
homine inplenam notitiam orando ut sibi re¬
uel arentur accepit. Triduanis p̃cibus inpe¬
trans. ut etiam codicem oblatum stupentibus.

Expanded text:
tio mea, vel etiam illud quod volo demonstratio mea, vel etiam illud quod volo demonstrare, cernatur. 4. Jamvero eorum qui divino munere exsultant, et sine talibus praeceptis, qualia nunc tradere institui, se sanctos Libros intelligere atque tractare gloriantur, et propterea superflua voluisse me scribere existimant, sic est lenienda commotio, ut quamvis magno Dei dono jure laetentur, recordentur se tamen per homines didicisse vel litteras; nec propterea sibi ab Antonio sancto et perfecto viro Aegyptio monacho insultari debere, qui sine ulla scientia litterarum Scripturas divinas et memoriter audiendo tenuisse, et prudenter cogitando intellexisse praedicatur; aut ab illo servo Barbaro christiano, de quo a gravissimis fideque dignissimis viris nuper accepimus, qui litteras quoque ipsas nullo docente homine, in plenam notitiam orando ut sibi revelarentur, accepit triduanis precibus impetrans ut etiam codicem oblatum, stupentibus
Abbreviated transcription (Latin):
laudabiliter aperitur aperitur. diuino
munere fieri posse clamitabunt.: Quib:
omnibus breuiter respondens. Illis qui
haec quae scribimus non intellegunt. hoc
dico. Itame non esse rep̃hendendũ quia
haec non intellegunt. Tamquam si lunã¬
uel ueterem uel nouam sidusue aliquod
minime clarum uellent uidere. quod
ego intento digito demonstrarem. Illi saũ
nec adipsum digitum meum uidendum suf¬
ficiens acies esset oculorum. Num propt̃¬
ea mihi succensere deberent. : Illi uero
qui etiam istis preceptis cognitis atq per¬
ceptis. ea quae indiuinis scripturis obscura
sunt intueri nequiuerint arbitrentur se
digitum quidem meum uidere posse.
Sidera uero quibus demonstrandis intendit᷑
uidere non posse.: Etilli ergo etisti mere¬
p̃hendere desinant. edumen oculorum
diuinitus sibi preberi de precentur.⁊ Non
enim sipossum membrum meum adaliquid
demonstrandum mouere. possum etiam
oculos accendere. quibus uel ipsa demonstra¬

Expanded text:
laudabiliter aperitur, divino laudabiliter aperitur, divino munere fieri posse clamitabunt. 3. Quibus omnibus breviter respondens, illis qui haec quae scribimus non intelligunt, hoc dico: me ita non esse reprehendendum, quia haec non intelligunt; tanquam si lunam veterem vel novam, sidusve aliquod minime clarum vellent videre, quod ego intento digito demonstrarem; illis autem nec ad ipsum digitum meum videndum sufficiens esset acies oculorum, non propterea mihi succensere deberent. Illi vero qui etiam istis praeceptis cognitis atque perceptis, ea quae in divinis Scripturis obscura sunt intueri nequiverint, arbitrentur se digitum quidem meum videre posse, sidera vero quibus demonstrandis intenditur, videre non posse. Et illi ergo, et isti me reprehendere desinant, et lumen oculorum divinitus sibi praeberi deprecentur. Non enim si possum membrum meum ad aliquid demonstrandum movere, possum etiam oculos accendere, quibus vel ipsa demonstra
Abbreviated transcription (Latin):
si eos non ante placaremus.: Quod sinon¬
nulli etiam postista rep̃henderint. saltim
alios non mouebunt.: Necabutili studio
adimperitiae pigritiam reuocabunt.
quosmouere possent. Nisi prȩmunitos prae¬
paratosq inuenirent. Quidam enim re¬
p̃hensurisunt hocopus nostrum. cum ea
quae precepturt sumus non intellexerint .:
Quidam uero cum intellectis uti uoluerint
Conatique fuerint scripturas diuinas
secundum haec precepta tractare. xeq
ualuerint aperire . atq: explicare quod
cupiunt. In aniterme laborasse arbitrabun¬
tur. Et quia ipsi non ad iuuabuntur hoc
opere. Nullum adiuuari posse censebunt .
Tertium genusẽ rep̾hensorum. qui diuinas
scripturas. uel reuera benetractant. uel
bene tractare sibi uidentur: Qui quõ
nullis huiusmodi obseruationibus lectis.
quales nunc tradere institui. facultatem
exponendorum sanctorum librorum sea se¬
cutos. ueluident uelputant nemini eẽ
ista precepta necessaria. Sed potius totũ
quod deillarum litterarum obscuritatib

Expanded text:
si eos non ante placaremus. Quod si nonnulli etiam post ista reprehenderint, saltem alios non movebunt, nec ab utili studio ad imperitiae pigritiam revocabunt, quos movere possent, nisi praemunitos praeparatosque invenirent. 2. Quidam enim reprehensuri sunt hoc opus nostrum, cum ea quae praecepturi sumus non intellexerint. Quidam vero cum intellectis uti voluerint, conatique fuerint Scripturas divinas secundum haec praecepta tractare, neque valuerint aperire atque explicare quod cupiunt, inaniter me laborasse arbitrabuntur; et quia ipsi non adjuvabuntur hoc opere, nullum adjuvari posse censebunt. Tertium genus est reprehensorum, qui divinas Scripturas vel revera bene tractant, vel bene tractare sibi videntur: qui quoniam nullis hujusmodi observationibus lectis, quales nunc tradere institui, facultatem exponendorum sanctorum Librorum se assecutos vel vident, vel putant, nemini esse ista praecepta necessaria, sed potius totum quod de illarum Litterarum obscuritatibus
Abbreviated transcription (Latin):
atq: uilissimum dñs ait. quod eum quidederit disci¬
pulo cius non ꝑdet mercedem suam: aut uero quan¬
do istedoctor in ecclesia facit indesermonem.
paruum aliquid deb& existimare sedicere: &
ideo non temperate. non granditer. sed submisse
sibiessedicendum: non nequando accidit utdehac
reloqueremur adpopulum. &ds̃ ad fuit ut congrue
diceremus. tamquam deilla aqua frigida. quae¬
dam flamma surrexit. quae etiam frigida homi¬
numpeccata. admiseri cordiae opera facienda spe
doctor istedebeat rerumdictor esse magnarum.
Non semꝑ eas deb& granditer dicere. sed submisse
Cum aliquid docetur. temperate Cum aliquid ui¬
tuperatur siuelaudatur : Cum uero aliquid agendũ
est. & ad eos loquimur qui hoc agere debent. Necta¬
men uolunt : Tunc eaquaem agnasunt. dicenda sunt
granditer . & ad flectendos animos congruenter :
Et aliquando deuna eademq remagna & sub missedi¬
citur sidocet᷑. & temperate si praedicatur. & grandi¬

Expanded text:
atque vilissimum Dominus ait, quod eum qui dederit disciatque vilissimum Dominus ait, quod eum qui dederit discipulo ejus, non perdet mercedem suam : aut vero quando iste doctor in Ecclesia facit inde sermonem, parvum aliquid debet existimare se dicere; et ideo non temperate, non granditer, sed submisse sibi esse dicendum. Nonne quando accidit ut de hac re loqueremur ad populum, et Deus adfuit ut non incongrue diceremus, tanquam de illa aqua frigida quaedam flamma surrexit , quae etiam frigida hominum pectora, ad misericordiae opera facienda, spe doctor iste debeat rerum dictor esse magnarum, non semper eas debet granditer dicere, sed submisse, cum aliquid docetur; temperate, cum aliquid vituperatur sive laudatur: cum vero aliquid agendum est, et ad eos loquimur, qui hoc agere debent, nec tamen volunt, tunc ea quae magna sunt, dicenda sunt granditer, et aEt aliquando de una eademque re magna et submisse dicitur, si docetur: et temperate, si praedicatur: et grandi
Abbreviated transcription (Latin):
quid est postremo quod derebus minimis tam gran¬
diter dicit: tantum nede illo negotia sa ecalariu
meruerunt: ab sit ⁊ Sed hoc facit propter iustitiã.
caritatẽ. pietatem : quae nulla sobria mentedu¬
bitate. etiam in rebus quã lib& paruulis. magna sunt:
Sane simoneremus homines quem ad modum ipsa
negotia saecularia uel prose uel prosuis apud eccle¬
siasticos iuidices agere deberent : Recte ammone¬
remus ut agerent tam quam parua submisse ⁊
Cum uero de illius uiridis. seramus eloquio.
quem uolumus earum rerum essedoctorem. quib
liberamur ab aeternis malis atq ad aeterna ꝑue¬
nimus bona. ubicumq agantur haec siue apud
populum. siue priuatum. siue adunum. siue ad
siue in conlocutione. siue in tractatib siue in libris.
siue in epistolos uel longissimis uel breuissimis. mag¬
na sunt: Nisi forte quõ calix aquae frigidae resmi¬
nima atque uilissim a est. id eo minimum aliquid

Expanded text:
quid est postremo quod de rebus minimis tam granquid est postremo quod de rebus minimis tam granditer dicit? Tantumne de illo negotia saecularia meruerunt? Absit. Sed hoc facit propter justitiam, charitatem, pietatem, quae, nulla sobria mente dubitante, etiam in rebus quamlibet parvulis magna sunt. 37. Sane si moneremus homines quemadmodum ipsa negotia saecularia vel pro se vel pro suis apud ecclesiasticos judices agere deberent, recte admoneremus ut agerent tanquam parva submisse: cum vero de illius viri disseramus eloquio, quem volumus earum rerum esse doctorem, quibus liberamur ab aeternis malis, atque ad aeterna pervenimus bona; ubicumque agantur haec, sive ad populum sive privatim, sive ad unum sive ad sive in collocutione, sive in tractatibus sive in libris, sive in epistolis vel longissimis vel brevissimis, magna sunt. Nisi forte quoniam calix aquae frigidae, res minima atque vilissima est, ideo minimum aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
maducant᷑ : Fadem est inmagno disco. quae in
num mulo exiguo: It aubi parua iustegerunt᷑.
nonminuitur iustitiae magnitudo ⁊ eiudi¬
cus demque saecularibus. quibus utique nisi
pecum ariis cum loqueretur apostolus. aud&
quis quam uestrum in quit aduersus alterum negotiũ
habens iudicari ab iniquis & non apud scõs. annesci¬
tis quia scĩ mundum iudicabunt. & si in uobis iudica
possit interuos fratrem suum iudicare: sed frater
cum fratre iudicatur & hoc apud in fideles : lam qui
dem omnino delictum est. quia iudicia habetis uo¬
biscum : quare non magis iniquitatem patimini. qua¬
re non potius fraudamini: sed uos iniquitatẽ facitis
& fraudatis : & hoc fratres: annescitis quia in iusti
regnum dĩ non hereditabunt: Quidest quod sic in¬
dignatur a postolus. sic corripit. sic ex probrat. sic in¬
crepat. sic minatur: Quid est quod sui animi affec¬
tum tam crebro &asperauocis mutatione testat᷑.⁊

Expanded text:
ma ducantur, eadem est in magno disco, quae in ma ducantur, eadem est in magno disco, quae in nummulo exiguo; ita ubi parva juste geruntur, non minuitur justitiae magnitudo. 36. De judiciis denique saecularibus quibus utique nisi pecuniariis? cum loqueretur Apostolus: Audet quisquam uestrum aduersus alterum negotium habens disceptare apud iniustos et non apud sanctos? nescitis quia sancti mundum iudicabunt? Item illic: possit inter fratrem suum dijudicare? sed frater cum fratre dijudicatur, et hoc apud infideles : idem omnino delictum est, quia judicia habetis vobiscum. Quare non magis iniquitatem patimini? quare non potius fraudamini? Sed vos iniquitatem facitis, et fraudatis, et hoc fratres. An nescitis quia injusti regnum Dei non haereditabunt ? Quid est quod sic indignatur Apostolus, sic corripit, sic exprobrat, sic increpat, sic minatur? quid est quod sui animi affectum tam crebra et tam aspera vocis mutatione testatur?
Abbreviated transcription (Latin):
decernat. sed tantum modo ut delecte tur
auditor. Inter utrum que quasimedia. Etob
hoc modica. hoc est moderata dixerunt.
Modicis enim modus nomen inposuit.⁊
Nam modica proparuis. ab usiue non proprie
dicimus : In istis autem nr̃is. quando quidem om¬
nia maxime quae deloco superiore populis di¬
cimus ad hominum salutem. nec tem porariam.
sed acternam referre debemus. ubi etiam ca¬
uendus est aeternus interitus : Omnia sunt
magna quaedicimus : usque adeo : utnec deip¬
sis pecuniariis rebus. uel ad qui rendis. uel a¬
mittendis. parua uideri debeant. quaed oc¬
tor ecclesi asticus dicit. siuesit illa magna siue
parua pecunia.⁊ Neque enim parua est iustitia
quam profecto & in parua pecunia custodire
debemus dicentednõ. Qui inminimofidelis est.¬
& in magno fidelis est : quod ergo minimum est.
minimum est. sed inminimo fidelem essemag¬
num est.⁊ Nam sicut ratio rotunditatis. id est
ut apuncto medio omnes lineae pares in extre¬

Expanded text:
decernat, sed tantummodo ut delectetur decernat, sed tantummodo ut delectetur auditor, inter utrumque quasi media, et ob hoc modica, hoc est moderata dixerunt. Modicis enim modus nomen imposuit: nam modica pro parvis abusive, non proprie dicimus. In istis autem nostris, quandoquidem omnia, maxime quae de loco superiore populis dicimus, ad hominum salutem, nec temporariam, sed aeternam referre debemus, ubi etiam cavendus est aeternus interitus, omnia magna sunt quae dicimus; usque adeo ut nec de ipsis pecuniariis rebus vel acquirendis vel amittendis parva videri debeant, quae doctor ecclesiasticus dicit, sive sit illa magna, sive parva pecunia. Neque enim parva est justitia, quam profecto et in parva pecunia custodire debemus, dicente Domino: Qui in minimo fidelis est, et in magno fidelis est . Quod ergo minimum est, minimum est; sed in minimo fidelem esse, magnum est. Nam sicut ratio rotunditatis, id est ut a puncto medio omnes lineae pares in extre
Abbreviated transcription (Latin):
intellegenter. diligenter. oboedienter audiat᷑:
Quod cum apte & conuenienter facit: non i pe¬
riteeloquens dici potest. & sinoneum sequat᷑
auditoris ad sensus  Ad haec enimtria. id est
utdoceat. ut delect& ut flectat: Etiam illatria
uidet᷑ ꝑtinere uoluisse. Idem ipseromani auctor
eloquii cumitidem dixit. Iserit igitur eloquensqui poterit
parua submisse. modicatem perate. magna
etiam tria. & sic ex plicaret unam eandẽq
sententiam dicens: Iserit igitur eloquens.
quiutdoceat poterit parua submisse : utde¬
lect& modicatem perate: ut flect& magna
abeo dicta sunt in causis forensibus poss& os¬
tendere : Non autem hocest in ecclesiasticis
questionibus. in quibus huius quem uolumꝰ
informare uersatur sermo: In illis ea parua
dicuntur. ubi dereb pecuniariis iudican¬
ixdicandum est ⁊ Eamagna. ubi desalute ac
decapite hominum: lauero ubinihil. horã
iudicandum est : Nihilq agitur ut agat siue

Expanded text:
intelligenter, libenter, obedienterque audiatur. intelligenter, libenter, obedienterque audiatur. Quod cum apte et convenienter facit, non immerito eloquens dici potest, etsi non eum sequatur auditoris assensus. Ad haec enim tria, id est ut doceat, ut delectet, ut flectat, etiam tria illa videtur pertinere voluisse idem ipse Romani auctor eloquii, cum itidem dixit, Is igitur erit eloquens, qui poterit parva submisse, modica temperate, magna etiam tria, et sic explicaret unam eamdemque sententiam dicens. Is erit igitur eloquens, qui ut doceat, poterit parva submisse; ut delectet, modica temperate; ut flectat, magna ab eo dicta sunt, in causis forensibus posset ostendere; non autem hic, hoc est in ecclesiasticis quaestionibus, in quibus hujusmodi, quem volumus informare, sermo versatur. In illis enim ea parva dicuntur, ubi de rebus pecuniariis judicandum est; ea magna, ubi de salute ac de capite hominum: ea vero ubi nihil horum judicandum est, nihilque agitur ut agat sive
Abbreviated transcription (Latin):
sifiat adõ docilisdõ : cuidicitur in psalmo: doce
me ut faciam uoluntatem tuam. qnm̃ tu es. m̃s ⁊
unde & ipsitimotheo idem dicit apostolus. lo¬
quens utique ad discipulum doctor. Tuautẽ
ꝑseuera in his quedidicisti. & credita sunt tibi sci¬
ens a quo didiceris : Sicut enim corporis medica¬
menta quae hominibus ab hominibus adhibent᷑.
non nisi eis prosunt quibus ds̃ operantur salutẽ.
qui & sine illis mederi potest cum sine ipso illa non
possint. & tamen adhibentur. & si hoc officiosefiat.
inter opera miseri cordiae uel beneficientiae
deputatur. It a& adiumenta doctrinae. tunc
prosunt animae adhibita ꝑ hominem. cum ds̃
operatur ut prosint. qui potuit euangelium
dare homini etiam non ab hominibus neque ꝑ
hominem: Quiergo nititur dicendo ꝑsuadere
quod bonum est: nihil illorum trium spernens
ut scilic& doceat. ut delectet. ut flectat. Oret
atq agat. utquem ad modum supradiximus

Expanded text:
nisi fiat a Deo docilis Deo, cui dicitur in Psalmo: Doce nisi fiat a Deo docilis Deo, cui dicitur in Psalmo: Doce me facere voluntatem tuam, quoniam tu es Deus meus . Unde et ipsi Timotheo idem dicit apostolus, loquens utique ad discipulum doctor: Tu autem persevera in iis quae didicisti, et credita sunt tibi, sciens a quo didiceris . Sicut enim corporis medicamenta, quae hominibus ab hominibus adhibentur, nonnisi eis prosunt quibus Deus operatur salutem, qui et sine illis mederi potest, cum sine ipso illa non possint, et tamen adhibentur; et si hoc officiose fiat, inter opera misericordiae vel beneficentiae deputatur: ita et adjumenta doctrinae tunc prosunt animae adhibita per hominem, cum Deus operatur ut prosint, qui potuit Evangelium dare homini, etiam non ab hominibus, neque per hominem. quod bonum est, nihil horum trium spernens, ut scilicet doceat, ut delectet, ut flectat; oret atque agat, ut quemadmodum supra diximus,
Abbreviated transcription (Latin):
increpa. in omni longanimitate & doctrina ⁊
ltemq adtitum : nonne dicit episcopum iuxtadoc¬
trinam fidelis uerbi ꝑseuer antem essedebere ut po¬
tens sit indoctrinasana & contradicentes redar¬
guere : Ibi etiam dicit. Tuuero loquere quaede¬
c& sanam doctrinam senes sobrios esse. & quae
sequuntur: ibi & illud. haec loquere & exhortare:
& increpa cumomni imperio. Nemotecontem nat.
Quidergo putamus: Num quid contrai psum sentit
a posto lus. quicum dicat. doctores operationefieri
sp̃s scĩ. ipseillis p̃cepit. quid &quem ad modum do¬
ceant: anintellegendum & hominum officia
ipsoscõspũ largiente. indocendis etiam ipsis doc¬
toribus non debere cessare: Ettamen neque qui
plantat est aliquid. nequefigat. sed ds̃ qui in cre¬
mentum dat :: Vndeipsis quoquer ministris scĩs
hominib: uel & iam sc̃is angelis operantibus. nemo
recte discit quaeꝑtinent aduidendum cũ dõn

Expanded text:
increpa in omni longanimitate et doctrina . increpa in omni longanimitate et doctrina . Itemque ad Titum, nonne dicit episcopum juxta doctrinam fidelis verbi perseverantem esse debere, ut potens sit in doctrina sana et contradicentes redarguere ? Ibi etiam dicit: Tu vero loquere quae decent sanam doctrinam, senes sobrios esse , et quae sequuntur. Ibi et illud: Haec loquere, et exhortare, et increpa cum omni imperio. Nemo te contemnat os esse , etc. Quid ergo putamus? Numquid contra seipsum sentit Apostolus, qui cum dicat doctores operatione fieri Spiritus sancti, ipse illis praecipit quid et quemadmodum doceant? An intelligendum est, et hominum officia ipso sancto Spiritu largiente, in docendis etiam ipsis doctoribus non debere cessare; et tamen neque qui plantat esse aliquid, neque qui rigat, sed Deum qui incrementum dat ? Unde ipsis quoque ministris sanctis hominibus, vel etiam sanctis Angelis operantibus, nemo recte discit quae pertinent ad vivendum cum Deo,
Abbreviated transcription (Latin):
bis in illa hora quidlo quamini : Non enĩ uos estis
minibus praecipiendum. quid uel quem ad mo¬
dum doceant: Sidoctores sc̃s efficit sp̃s. potest¬
dicere. Necorandum nobis esse quiadñs ait.
scit pater uester. quod uobis necessarium sit pri¬
usquam petatis abeo. Aut aposto lum paulum
timotheo & tito non debuisse ꝑ̃cipere. quiduel
quem ad modum praeciperaet᷑ aluis. quastres a posto¬
licas epistolas ante oculos haberedeb&. cu est in
ecclesia ꝑsonadoctoris in posita. Nonne in prima
adtimotheum legitur. adnuntia haec & doce
Quae autem sint su pra dictum est. Nonne ibi est.
seniorem nein crepaueris. sed obsecra ut patrẽ:
Nonne in secunda ei dicitur. formam habe uer¬
borum sanorum quae ame audisti . Nonne ibi
dicitur satisage te ipsum probabilem operariũ
exibens dõ non erubescentẽ: uerbum ueritatis
recte tractante : Ibi est & illud. praedicauer¬
bum in staõ portune inportune : argue hortar

Expanded text:
bis in illabis in illanon esse praecipiendum quid vel quemadmodum do ceant, si doctores dicere nec orandum nobis esse, quia Dominus ait, Scit pater vester quid vobis necessarium sit, prius quam petatis ab eo ; aut apostolum Paulum Timotheo et Tito non debuisse praecipere quid, vel quemadmodum praeciperent aliis. Quas tres apostolicas Epistolas ante oculos habere debet, cui est in Ecclesia doctoris persona imposita. Nonne in prima ad Timotheum legitur: Annuntia haec et doce ? quae autem sint, supra dictum est. Nonne ibi est: Seniorem ne increpaveris, sed obsecra ut patrem ? Nonne in secunda ei dicitur: Formam habe verborum sanorum, quae a me audisti ? Nonne ibi ei dicitur: Satis age, teipsum probabilem operarium exhibens Deo, non erubescentem, verbum veritatis recte tractantem ? Ibi est et illud: Praedica verbum, insta opportune, importune; argue, obsecra,
Abbreviated transcription (Latin):
It inquantum potuerit pietate magis orationũ
quamoratorũ facultate non dubit&. & orando
prose acproillis quos est ad locuturus sit orator
antequam dictor ipsa horaiam utdicat. accedat
prius quam exerat pro ferentem linguam: addm̃
leu& animam sitientem. utruct& quod biberit
uel quodimpleuerit fundat ⁊ Cum enĩ deuna¬
quaquȩre quae secundum fidem dilectionemq
tractanda sunt. multa sint quaedicantur. &
multi modi quibus dicantur. ab eis qui haeo sciunt.
quis nouit quid ad p̃sens temp:. uel nobis dicere
uel ꝑnos expedat audiri nisi qui corda omnium
nisi incuius manusunt nos & fermones nostri .⁊ Ac ꝑ
hocdiscat quidem omnia quaed ocenda sunt. qui
& nos seuult & docere. facultatemq: dicendi.
utdecet uirum ecclesiasticum cõ par&⁊ Ad ho¬
ram uero ipsius dictionis. illud potius bonae menti
cogit& conuenire quod dñs ait . Nolite cogitare
quo oodo autquid loquamini. dabitur en imuo¬

Expanded text:
et in quantum potuerit, pietate magis orationum, et in quantum potuerit, pietate magis orationum, quam oratorum facultate non dubitet; ut orando pro se, ac pro illis quos est allocuturus, sit orator antequam dictor. Ipsa hora jam ut dicat accedens, priusquam exserat proferentem linquam, ad Deum levet animam sitientem, ut eructet quod biberit, vel quod impleverit fundat. Cum enim de unaquaque re, quae secundum fidem dilectionemque tractanda sunt, multa sint quae dicantur, et multi modi quibus dicantur ab eis qui haec sciunt; quis novit quid ad praesens tempus, vel nobis dicere, vel per nos expediat audiri, nisi qui corda omnium nisi in cujus manu sunt et nos et sermones nostri ? Ac per hoc, discat quidem omnia quae docenda sunt, qui et nosse vult et docere; facultatemque dicendi, ut decet virum ecclesiasticum, comparet: ad horam vero ipsius dictionis, illud potius bonae menti cogitet convenire quod Dominus ait, Nolite cogitare quomodo aut quid loquamini; dabitur enim vo
Abbreviated transcription (Latin):
utscir& aposteris quam linguam doctrinae
xp̃ianȩ sanitas abista redundantia reuoca¬
uerit. & adelo quentiam grauiorẽ modesti orẽq
restrinxerit. qualis in eius consequentib: litteris
secure amatur. relegiose app&itur. sed difficilli¬
me impletur ⁊ Ait ergo : quodam modo petamꝰ
hancsedem. dant secessum ui cina secreta: ubi
dum erratici palmitum lapsus pendulis nexibus
ꝑ arundines baiulas repunt uiteam porticum
fronde atecta fecerunt : Nondicuntur ista. nisi
mir abiliter affluentissima fȩcunditate facun¬
diae. sed profusione nimia grauitati displicent:
Qui uero haec amant. profecto eos quinonita di¬
cunt sed castigatius eloquuntur: Non posse it aelo¬
qui existimant. Noniudicio uitare : Qua propter iste
uir sc̃s & posse se ostendit sic dicere quadixit alicubi
enim alia deb& dicere. aget ergo quantum potest.
cumistadicit. ut intellegenter. ut libenter. ut oboe¬
dienter audiatur ⁊ Ethaec seposse si potuerit.

Expanded text:
ut sciretur a posteris, quam linguam doctrinae ut sciretur a posteris, quam linguam doctrinae christianae sanitas ab ista redundantia revocaverit, et ad eloquentiam graviorem modestioremque restrinxerit; qualis in ejus consequentibus litteris secure amatur, religiose appetitur, sed difficillime impletur. Ait ergo quodam loco: Petamus hanc sedem: dant secessum vicina secreta; ubi dum erratici palmitum lapsus pendulis nexibus per arundines bajulas repunt, viteam porticum frondea tecta fecerunt . Non dicuntur ista nisi mirabiliter affluentissima fecunditate facundiae, sed profusione nimia gravitati displicent. Qui vero haec amant, profecto eos qui non ita dicunt, sed castigatius eloquuntur, non posse ita eloqui existimant, non judicio ista devitare. Quapropter iste vir sanctus et posse se ostendit sic dicere, quia dixit alicubi, enim alia debet dicere; agit ergo quantum potest cum ista dicit, ut intelligenter, ut libenter, ut obedienter audiatur: et haec se posse, si potuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
purior. & quanto solidior tanto uehementior:
õuere securis concidens petras. Huic enim rei
simile esseuerbum suum quod ꝑscõs proph& as
fecit. ꝑ hunc ipsum proph&am ds̃ ipsedixit: Ab¬
sit itaq absit a nobis. ut sacerdotes plaudant
iniquadicentibus : & plebs dĩ diligat sic ab¬
sit a nobis inquam tanta dementia. Num
quid faciemus in futurum &certeminus in¬
tellegatur minus placeant . minus moue ant
quaedicuntur: uerum tamen dicantur & iusta.
noniniqua libenter audiantur ⁊ quod utique
non fier& nisi suauiter dicerentur : Inpopulo
autem graui dequodictum est dõ. inpopalo
graui laudabote. Nec illa suauitas delectabilis
est. qua non quidem iniquadicuntur sed exi¬
gua. & fragilia bona spumeo uerborum am¬
bitu ornantur. qualinec magna atque stabilia
decentłr & grauiter ornarentur: Est tale
aliquid inepistola beatissimi cypriani: quod.
ideo puto. uel accidisse. uel consulto factum esse.

Expanded text:
purior; et quanto solidior, tanto vehementior! purior; et quanto solidior, tanto vehementior! O vere securis concidens petras! huic enim rei simile esse verbum suum, quod per sanctos Prophetas fecit, per hunc ipsum prophetam Deus ipse dixit . Absit itaque, absit a nobis, ut sacerdotes plaudant iniqua dicentibus, et plebs Dei diligat sic. Absit a nobis, inquam, tanta dementia: nam quid faciemus in futurum? Et certe minus intelligantur, minus placeant, minus moveant quae dicuntur; verumtamen dicantur; et justa, non iniqua libenter audiantur: quod utique non fieret, nisi suaviter dicerentur. 31. In populo autem gravi, de quo dictum est Deo, In populo gravi laudabo te , nec illa suavitas delectabilis est, qua non quidem iniqua dicuntur, sed exigua et fragilia bona spumeo verborum ambitu ornantur, quali nec magna atque stabilia decenter et graviter ornarentur. Est tale aliquid in epistola beatissimi Cypriani, quod ideo puto vel accidisse, vel consulto factum esse,
Abbreviated transcription (Latin):
dus ipsequodicitur: si non ita discitur ut
agatur.: O portet igitur eloquentem eccle¬
siasticum quando suad& aliquid quod agen¬
dũ est. non solum docere ut instruat. & delectare
ut teneat. uerum etiam flectere. utuincat ⁊
ille quippe iam remanet ad consensionem flec¬
tendus eloquentiae granditate. in quo id non
egit usque ad eius confessionem demonstrata
ueritas. ad uincta etiam suauitate dictionis.
ab hominibus ut nonsolum non facienda. uerũ
etiam fugienda acde testanda tot & tanta
mala atque turpia. quae malis & turpibus
dissertissime persuasa sunt. Nonut eis consemi¬
atur. sed sola delectationis gratia lectitentur :
Auertat autem ds̃ ab ecclesia sua quod desyna¬
gogec udeorum hieremias proph&a comme¬
morat dicens: pauor & horrenda facta sunt
suꝑterram: proph&ae propheabant iniqua.
& sacerdotes plausum dederunt manibus suis.
& plebs mea dilexit. sic: & quid facietis infutu¬
rum: Geloquentia tanto terribilior quanto

Expanded text:
dus ipse quo dicitur, si non ita discitur ut dus ipse quo dicitur, si non ita discitur ut agatur. Oportet igitur eloquentem ecclesiasticum, quando suadet aliquid quod agendum est, non solum docere ut instruat, et delectare ut teneat, verum etiam flectere ut vincat. Ipse quippe jam remanet ad consensionem flectendus eloquentiae granditate, in quo id non egit usque ad ejus confessionem demonstrata veritas, adjuncta etiam suavitate dictionis. ab hominibus, ut non solum non facienda, verum etiam fugienda ac detestanda tot et tanta mala atque turpia, quae malis et turpibus disertissime persuasa sunt, non ut eis consentiatur, sed sola delectationis gratia, lectitentur. Avertat autem Deus ab Ecclesia sua quod de synagoga Judaeorum Jeremias propheta commemorat dicens: Pavor et horrenda facta sunt super terram: Prophetae prophetabant iniqua, et sacerdotes plausum dederunt manibus suis, et plebs mea dilexit sic. Et quid facietis in futurum ? O eloquentia tanto terribilior, quanto
Abbreviated transcription (Latin):
manifestata delectant ⁊ Vndeplerũq delec¬
tant etiam falsa patefacta atque uicta.:
Neque enim delectant qui a falsa sunt. qui a
falsa esse uerum est. delectat & dictio. qu a
quibus fastidientibus non plac& ueritas sialio
quocumque modo sed sieo modo dicatur ut place
at & sermodicentis: datus est in eloquentia
Non paruus etiam delectationi locus. quaeta¬
men addita non sufficit duris. quos nec
in tellexisse. nec docentis elocutione delecta¬
tos esse profuerit : quidenim haec duoconfe¬
runt homini. qui& confite . uerum. & conlau¬
dat eloquium. Nec inclinat assensum. propt̃
quem solum cum aliquid suadetur. rebusque
dicuntur . inuigilat dicentis intentio : Si enĩ
talia docentur quaecredere uel nosse sufficiat.
Nihilest aliud consentire. nisi confiteri uera
esse : Cum uero id docetur quod agendum est.
&ideo docetur ut agatur. frustra ꝑsuad etur
uerum esse quoddicitur. frustra plac& mo¬

Expanded text:
manifestata delectant. Unde plerumque delecmanifestata delectant. Unde plerumque delectant etiam falsa patefacta atque convicta. Neque enim delectant, quia falsa sunt; sed quia falsa esse verum est, delectat et dictio qua quibus fastidientibus non placet veritas, si alio quocumque modo, nisi eo modo dicatur, ut placeat et sermo dicentis, datus est in eloquentia non parvus etiam delectationi locus. Quae tamen addita non sufficit duris, quos nec intellexisse, nec docentis elocutione delectatos esse profuerit. Quid enim haec duo conferunt homini, qui et confitetur verum, et collaudat eloquium, nec inclinat assensum, propter quem solum, cum aliquid suadetur, rebus quae dicuntur invigilat dicentis intentio? Si enim talia docentur quae credere vel nosse sufficiat, nihil est aliud eis consentire, nisi confiteri vera esse. Cum vero id docetur quod agendum est, et ideo docetur ut agatur, frustra persuadetur verum esse quod dicitur, frustra placet mo
Abbreviated transcription (Latin):
Si aut̃ ad hucnesciunt. prius utique docendi sunt
quam mouendi ⁊ Et fortasse rebus ipsis cognitis. ita
mouebuntur ut eos non opus sit maioribus eloquen¬
tiae uiribus iam moueri. quod tamen cum opus est
faciendum est: Tunc aut̃ opus est. quando cum sci¬
erint quid agendum sit non agunt. acꝑ hoc docere
necessitatis est : Possunt enim homines & agere
& non agere quod sciunt Quis autem dixerit
eos agere debere quod nesciunt. & ideo flectere
necessitatis non est: quia non semꝑ opusest. si
tantum docendi uel &iam delectandi consentit
auditor : Ideo aũt uictoriae est. qui a fieri po¬
test. ut& doceatur. & delectetur. & non assentia¬
tur : Quid aut̃ illa duo proderunt. sidesit hoc
tertium : Sed neque delectari necessitatis est.
quando quidem cum dicendo uera monstrant᷑.
quod ad officium docendiꝑtinet. Non elo quio agi¬
tur. Neque hoc adtenditur ut uelipsa uel ipsum
delect& eloquium. sed ꝑse ipsa qnm̃ uera sunt

Expanded text:
Si autem adhuc nesciunt, prius utique docendi sunt Si autem adhuc nesciunt, prius utique docendi sunt quam movendi. Et fortasse rebus ipsis cognitis ita movebuntur, ut eos non opus sit majoribus eloquentiae viribus jam moveri. Quod tamen cum opus est, faciendum est: tunc autem opus est, quando cum scierint quid agendum sit, non agunt. Ac per hoc docere necessitatis est. Possunt enim homines et agere et non agere quod sciunt. Quis autem dixerit eos agere debere quod nesciunt? Et ideo flectere necessitatis non est, quia non semper opus est, si tantum docenti vel etiam delectanti consentit auditor. Ideo autem victoriae est flectere, quia fieri potest ut doceatur et delectetur, et non assentiatur. Quid autem illa duo proderunt, si desit hoc tertium? Sed neque delectare necessitatis est: quandoquidem cum dicendo vera monstrantur, quod ad officium docendi pertinet, non eloquio agitur, neque hoc attenditur, ut vel ipsa vel ipsum delectet eloquium, sed per seipsa, quoniam vera sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
uult docere : Quia & sidixit quod ipse intellegit.
nondum illi dixisse putandus est. a quo intelleo¬
tus non est. ⁊ Siuero intellectus est. quocumq: mo¬
dodixerit. dixit : Quod si &iam delectare uult
eum cui dicit. aut flectere non quo cum que
modo dixerit faciet : Sed in terest quomododicat
ut faciat: Sicut est autem ut teneatur ad audien¬
dum delectandus auditor. Ita flectendus ut mo¬
ueatur ad agendum: Et sicut deleotatur sis uaui¬
ter loqueris. ita flectitur si am& quod polliceris :
timeat quodminaris. oderit quod arguis. quod
commendas amplectatur: quod dolendum ex ag¬
geras. doleat : cum quid laetandum praedicas
gaudeat : misereatur eorũ quos miserandos ante
oculos dicendo constituis. fugiat eos quos cauendos
terrendo proponis: & quicquud aliud grandi elo¬
quentia ficri potest. ad commouendos animos
auditorum Non quid agendum sit ut sciant
sedutagant quod agendum esse iamsciunt .:

Expanded text:
vult docere. Quia etsi dixit quod ipse intelligit, vult docere. Quia etsi dixit quod ipse intelligit, nondum illi dixisse putandus est, a quo intellectus non est: si vero intellectus est, quocumque modo dixerit, dixit. Quod si etiam delectare vult eum cui dicit, aut flectere, non quocumque modo dixerit, faciet; sed interest quomodo dicat, ut faciat. Sicut est autem, ut teneatur ad audiendum, delectandus auditor; ita flectendus, ut moveatur ad agendum. Et sicut delectatur, si suaviter loquaris; ita flectitur, si amet quod polliceris, timeat quod minaris, oderit quod arguis, quod commendas amplectatur, quod dolendum exaggeras doleat; cum quid laetandum praedicas gaudeat, misereatur eorum quos miserandos ante oculos dicendo constituis, fugiat eos quos cavendos terrendo proponis; et quidquid aliud grandi eloquentia fieri potest ad commovendos animos auditorum, non quid agendum sit ut sciant, sed ut agant quod agendum esse jam sciunt. 28.
Abbreviated transcription (Latin):
quã uis ab iecte inculteq dicantur. scire desiderant :
quod cũ adepti fuerint. ips a delect abiliter ueri¬
tate pascuntur. bonorũq in geniorũ insignis eis
indoles. in uerbis uerũ amare. non uerba ⁊ Quid
enĩ prodest clauis aurea. si aperire quod ualumꝰ
non potest : Autquid obest lignea. si hoc potest
quando nihil quaerimus nisi patere quod clau¬
sũ est: Sed qnm̃ intersehabent non nullam
similitudinem uescentes atqued iscentes. propt̃
fastidia plurimorum : etiam ipsa sinequibus
non potest uiui alimenta condienda : Dixitergo
qui dameloquens & uerum dixit . itadiceredeber
eloquentem utdoceat. ut delect&. ut flect&:
Deinde addidit. docerenecessitatis est. delec¬
quod primo loco positumest. hoc est docendi ne¬
cessitas. in rebus est constituta quas dicimus.
Reliqua duo inmodo quodicimus ⁊ quiergo
dicit. cum docere uult: quam diu non intellegit᷑
non dumse existim& dixisse. quod uult ei quem

Expanded text:
quamvis abjecte inculteque dicantur, scire desiderant. quamvis abjecte inculteque dicantur, scire desiderant. Quod cum adepti fuerint, ipsa delectabiliter veritate pascuntur: bonorumque ingeniorum insignis est indoles, in verbis verum amare, non verba. Quid enim prodest clavis aurea, si aperire quod volumus non potest? Aut quid obest lignea, si hoc potest? quando nihil quaerimus nisi patere quod clausum est. Sed quoniam inter se habent nonnullam similitudinem vescentes atque discentes, propter fastidia plurimorum, etiam ipsa sine quibus vivi non potest, alimenta condienda quidam eloquens, et verum dixit, ita dicere debere eloquentem, ut doceat, ut delectet, ut flectat. Deinde addidit: Docere necessitatis est, delecquod primo loco positum est, hoc est docendi necessitas, in rebus est constituta quas dicimus; reliqua duo, in modo quo dicimus. Qui ergo dicit cum docere vult, quamdiu non intelligitur, nondum se existimet dixisse quod vult ei quem
Abbreviated transcription (Latin):
quae commode scripta sunt. Non solum ab eis quib:
primitus in notescant iocunde legi : uerum ab his
&iam quibus iam nota sunt. Neque adhuc illa de
memoria deleuit obliuio. Nonsine iocundãte
relegi uel abutrisque libenter audiri : Quae
aut̃ quisque iam oblitus est cum com memorat᷑
docet᷑ : sed demodo delectandi nunc non ago: de
modo quodocendi sunt qui discere desiderant
loquor is est aut̃ optimus. quofit. ut quiaudit
uerũ audiat. & quod audit intellegat: adquẽ
finem cũ uentũ fuerit. nihiltunc amplius deip¬
sare tam quã diutius docenda laborandum est.
sed forte de commen danda ut incorde figatur:
Quod si faciendum uidebitur. Ita modeste faci¬
haec est indocendo eloquentia. qua fit dicendo.
non ut libeat quod horrebat. aut ut fiat quod
pȩgebat sed ut appareat quod latebat : Quod
tamen sifiat insuauiter. ad paucos quidem studiosis¬
simos suos ꝑuenit fructus : Qui ea quaedicen sunt

Expanded text:
quae commode scripta sunt, non solum ab iis quibus quae commode scripta sunt, non solum ab iis quibus primitus innotescunt, jucunde legi; verum ab iis etiam quibus jam nota sunt, neque adhuc illa de memoria delevit oblivio, non sine jucunditate relegi, vel ab utrisque libenter audiri. Quae autem quisque jam oblitus est, cum commonetur, docetur. Sed de modo delectandi nunc non ago; de modo quo docendi sunt qui discere desiderant, loquor. Is autem est optimus, quo fit ut qui audit, verum audiat, et quod audit intelligat. Ad quem finem cum ventum fuerit, nihil tunc amplius de ipsa re tanquam diutius docenda laborandum est, sed forte de commendanda ut in corde figatur: quod si faciendum videbitur, ita modeste facihaec est in docendo eloquentia, qua fit dicendo, non ut libeat quod horrebat, aut ut fiat quod pigebat, sed ut appareat quod latebat. Quod tamen si fiat insuaviter, ad paucos quidem studiosissimos suus pervenit fructus, qui ea quae discenda sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
eum intenta ora conuertunt. ibi ut requirat quis¬
que quod non intellexerit: nec moris est. Nec deco¬
ris: ac ꝑ hoc deb& maxime tacenti sub uenirecura
dicentis: Sol& aut̃ motu suo significare. utrum
intellexerit cognoscendi auida multitudo.
quod donec signific&. uersandum est quod agitur
multimoda uari&ate dicendi : quod inpotestate
non habent. qui praeparata & aduerbum memo¬
riter retenta pronuntiant. mox ut aut̃ intellec¬
tum esse constiterit. Aut sermo fimendus. aut in
alia transeundum est.⁊ Sicut enim gratus est qui
cognoscenda enubilat. sic onerosus qui cognita
inculcat. eis dumtaxat quorum tota expectatio
in dissoluenda eorum quae panduntur difficul¬
tate pendebat. ⁊ Nam delectandi gratia etiã
nota dicuntur. ubi non ipsa sed modus quodicunt᷑
adtenditur : Quod si & ipse iam motus est atque au¬
ditorib plac&. pene nihil inter est utrumlis qui
dicit dictor anlector sit ⁊ Solent enim & ea

Expanded text:
eum intenta ora convertunt, ibi ut requirat quiseum intenta ora convertunt, ibi ut requirat quisque quod non intellexerit, nec moris est nec decoris; ac per hoc debet maxime tacenti subvenire cura dicentis. Solet autem motu suo significare utrum intellexerit cognoscendi avida multitudo: quod donec significet, versandum est quod agitur, multimoda varietate dicendi; quod in potestate non habent, qui praeparata et ad verbum memoriter retenta pronuntiant. Mox autem ut intellectum esse constiterit, aut sermo finiendus, aut in alia transeundum est. Sicut enim gratus est qui cognoscenda enubilat; sic onerosus est qui cognita inculcat, eis duntaxat quorum tota exspectatio in dissolvenda eorum, quae panduntur, difficultate pendebat. Nam delectandi gratia etiam nota dicuntur; ubi non ipsa, sed modus quo dicuntur attenditur. Quod si et ipse jam notus est, atque auditoribus placet, pene nihil interest utrum is qui dicit, dictor vel lector sit. Solent enim et ea
Abbreviated transcription (Latin):
quentem ossum potius quam osdicere : Ne ista sylla¬
ba non ab eo quod sunt ossa sed ab eo quod sunt ora
intellegatur : ubi a frae aures de correptione uoca¬
lium uel productione non iudicant: Quidenim
prodest locutionis integritas. quã non sequitur
intellectus audientis . cum loquendi omnino nulla
sit causa. si quod loquimur non intellegunt. propt̃
quo sut intellegant loquimur : Quiergo doc&. uita¬
bit uerba omnia quae non docent. ⁊ Etsi proeis alia
eliget: Si aut non potest. siuequia non sunt. siuequiu
in presentia non occurrunt. utetur &iam uerbis
minus integris. dumtam res ipsa doceatur. at que
discatur integra.: & hoc quidem non solum in locutionib
siuefiant cum aliquo uno siuecũ pluribus. uerum
&iam & multamagis in populis quando sermo pro¬
mitur ut intellegamur instandum est : quia
in conlocutionibus est cuique in terrogandi potes¬
tas: ubi aut̃ omnestacent ut audiatur unus & in

Expanded text:
quentem, ossum potius quam os dicere, ne ista syllaquentem, ossum potius quam os dicere, ne ista syllaba non ab eo quod sunt ossa, sed ab eo quod sunt ora intelligatur, ubi Afrae aures de correptione vocalium vel productione non judicant? Quid enim prodest locutionis integritas, quam non sequitur intellectus audientis, cum loquendi omnino nulla sit causa, si quod loquimur non intelligunt, propter quos ut intelligant loquimur? Qui ergo docet, vitabit omnia verba quae non docent; et si pro eis aliaeliget: si autem non potest, sive quia non sunt, sive quia in praesentia non occurrunt, utetur etiam verbis minus integris, dum tamen res ipsa doceatur atque discatur integre. 25. Et hoc quidem non solum in collocutionibus, sive fiant cum aliquo uno, sive cum pluribus; verum etiam multo magis in populis quando sermo promitur, ut intelligamur instandum est. Quia in collocutionibus est cuique interrogandi potestas: ubi autem omnes tacent ut audiatur unus, et in
Abbreviated transcription (Latin):
Necmentis capacitas deficit. quae modo intimata pos¬
sit accipere. non curante illo quidoc& quanta eloquen¬
diligens app&us aliquando neglegit uerba cultiora
Nec curat quid bene sonet. sed quibene indic&. Atque
in tim& quod ostendere intendit ⁊ Vnde ait quid ã
cum detali genere locationis ager&: esse in ea quan¬
dam diligentem neglegentiam: Haec tamen sic
trahit ornatum. ut sordes non contrahat. Quãuis
abonis doctoribus tanta docendi curasit uel essede¬
beat ut uerbum quod nis i obscurũ sit uel ambiguum
latinum esse non potest : uulgiaut̃ more sic dicitur¬
utambiguitas obscuritasque uitetur. Non sic dicatur
ut ad octis sed potius ut ab indoctis dicisol& ⁊ Sienim
nonpiguit dicere interpretes nostros. Non congrega¬
bo conuenticula eorũ desanguinibus. Qnm̃ senserunt
adremꝑtinere . ut eo loco pluraliter enuntiare tur
hoc nomen quod in latina lingua singulariter tantũ

Expanded text:
nec mentis capacitas desit, quae quoquo modo intimata posnec mentis capacitas desit, quae quoquo modo intimata possit accipere; non curante illo qui docet, quanta eloquendiligens appetitus aliquando negligit verba cultiora, nec curat quid bene sonet, sed quid bene indicet atque intimet quod ostendere intendit. Unde ait quidam, cum de tali genere locutionis ageret, esse in ea quamdam diligentem negligentiam  Cicero, in Oratore . Haec tamen sic detrahit ornatum, ut sordes non contrahat. Quamvis in bonis doctoribus tanta docendi cura sit, vel esse debeat, ut verbum quod nisi obscurum sit vel ambiguum, latinum esse non potest, vulgi autem more sic diciturambiguitas obscuritasque vitetur, non sic dicatur ut a doctis, sed potius ut ab indoctis dici solet. Si enim non piguit dicere interpretes nostros, Non congregabo conventicula eorum de sanguinibus , quoniam senserunt ad rem pertinere, ut eo loco pluraliter enuntiaretur hoc nomen, quod in latina lingua tantummodo singulari