comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uocaret. Nec fu̾stratus est aspe sua. Ipa uempe adiuuante ac ꝓtegente. n
cũctis certaminib suis contra hostẽs fidei ĩnsuꝑabilis manẽs g loriosos de
ad ilsariis triũphos assidue reportabat. Nũc gͣ brictones tante fame tance¬
q gͥ sorie uirũ nussa ratõe aduci possũt ut mortuũ gredaut p̾sertim cũ m
nułsis annalib m̃ueniri possit scriptũ ubi nam uel mortuus suerit uelsepul¬
tus. Demq in hystoria hriconũ hoc tm̃mͦ repperi qd̾ in sello ilło. qd adu̾sus
regnũ suũ ar turꝰ cu̾m utore sua. cũ adu̾sus luciũ remancoꝵ imꝑatorem. pͥsi¬
acurꝰ inbui gũdiã proficeretur. oodre̾dus aũ int̾m absente auũclo. ⁊ be¬
gni sibi cõmissi diãdema capiti suo uiosenter miposuit ⁊ ugorem ganuman
reginam. contia canonũ scita ⁊ eccłiasticas leges incestuoso sibi matrimen¬

Expanded text:
uocaret. Nec frustratus est a spe sua. Ipsa nempe adiuuante ac protegente in uocaret. Nec frustratus est a spe sua. Ipsa nempe adiuuante ac protegente in cunctis certaminibus suis contra hostes fidei insuperabilis manens, gloriosos de aduersariis triumphos assidue reportabat. 49. Hunc ergo Britones tantȩ famȩ tantȩque gloriȩ uirum nulla ratione adduci possunt ut mortuum credant, presertim cum in nullis annalibus inueniri possit scriptum, ubinam uel mortuus fuerit uel sepultus. Denique in historia Britonum hoc tantummodo repperi, quod in bello illo quod aduersus regnum suum Arturus cum uxore sua, cum aduersus Lucium Romanorum imperatorem preliaturus in Burgundiam proficisceretur. Modredus autem interim absente auunculo et regni sibi commissi diadema capiti suo uiolenter imposuit, et uxorem eius, Ganumeram reginam, contra canonum scita et ȩcclesiasticas leges incestuoso sibi matrimon
Abbreviated transcription (Latin):
tus possidebit. Cremebit romulea domꝰ seuiciam ip̃ius. ⁊ exitus eius dubiͦi
erit. Inore ꝓpłoꝵ cesebrabitur ⁊ actꝰ eius cib erit narrantib. uerẽ dignus de
quo nõ anises fabyse mentiantur s quo uerates hystorie. uera ⁊ laude digna.
Poquantur. Nam ⁊ gentẽ suam ab alienigenis cũ cuscatam pͥstine dignitatĩ
restituit. ⁊ ꝑfidos in uasores. apatriis finib effugauit. Cultũ relig ionis pe
deletũ. inciuitatib ⁊ mas ⁊ opidis reformauit. ecclãs apagaua gente desti¬
ctas uł dirrutas. restaurauit. ⁊ in eis pastores ⁊ ep̃os cũ clicoꝵ officiis pro¬
ut socoꝵ Dignit̃as exigebat. deuoto resigionis studio ordinauit. Non solũ
aũ. s et erga bratam deigenit᷑cem mariam. tam de uotus erat. ut ⁊ ỹmagi¬
nem eius in clipeo suo depictam haberet. tantũq fidicie in ea sibi posuerat
ut in cuctis necessitatib suis ⁊ ꝑiculis eam iugiter totis ammi p̾cordiis in¬

Expanded text:
iam ipsius et exitus eius dubius erit. In ore populorum celebrabitur et actus eius cibus erit narrantibus. Vere dignus, de quo non aniles fabule mentiantur, sed de quo ueraces historie uera et laude digna loquantur. Nam et gentem suam ab alienigenis conculcatam pristine dignitati restituit et perfidos inuasores a patriis finibus effugauit, cultum religionis pene deletum in ciuitatibus et uicis et oppidis reformauit, ecclesias a pagana gente destructas uel dirutas restaurauit et in eis pastores et episcopos cum clericorum officiis, prout locorum dignitas exigebat, deuoto religionis studio ordinauit. Non solum autem, sed et erga beatam dei genitricem Mariam tam deuotus erat, ut et imaginem eius in clipeo suo depictam haberet tantumque fiduciȩ in ea sibi posuerat, ut in cunctis necessitatibus suis et periculis eam iugiter totis animi precordiis in
Abbreviated transcription (Latin):
anis ut iuxta aristotil. ⁊ ꝑiꝑadeticoꝵ dogmata arbicrem᷑. deĩ ꝓrouidẽ¬
tiam. usq ad limam descendere eo qd suꝑ limã oĩa tͣniqͥlla sint ⁊ pa¬
cata q uero in fralimam sũt temariis fortune rotatib agitari. Nõ
est ista regnoꝵ mutatõ fortume ludibriũ s ꝑfũdũ. ad ĩscrutabile di¬
uine sapi entĩe sum̃e q dispõĩtoĩs cũ silium. quo iustꝰ õnm iudex
deus. transfert mortaliũ regna degente ingentem. qui balteos
regũ dissoluit. ⁊ merentes erigit sospitate. Qui cũ omipe sit potesta¬
Tua est potenria. tuũ regnũ dñe. tues suꝑ õs gentes. Finito ĩtaq ã¬
gloꝵ regno ⁊ p̾stinie heredib sua ip̃oꝵ herẽditate celitus restituta.
ca cu cũuentõe regnũ. restituat. cũ uenei̾t magnꝰ ille in belles. iñ gͦ¬

Expanded text:
anis, ut iuxta Aristotelis et peripateticorum dogmata arbitremur Dei prouidenanis, ut iuxta Aristotelis et peripateticorum dogmata arbitremur Dei prouidentiam usque ad lunam descendere, eo quod supra lunam omnia tranquilla sint et pacata, que uero infra lunam sunt, temerariis fortune rotatibus agitari. Non est ista regnorum mutatio fortune ludibrium, sed profundum atque inscrutabile diuine sapientie summeque dispositionis consilium, quo iustus omnium iudex Deus transfert mortalium regna de gente in gentem, qui balteos regum dissoluit et merentes erigit sospitate, qui cum omnipotens sit, potestaTua est potentia, tuum regnum, Domine, tu es super omnes gentes. Finito itaque Anglorum regno et pristinis heredibus sua ipsorum hereditate celitus restituta, ca circumuentione regnum restituat, cum uenerit magnus ille iubileus i
Abbreviated transcription (Latin):
Armorichi montes ⁊ dpademate bruti corenabũtur. Aquo ĩds originẽ
sumũt ⁊ qui primꝰ regnauit iu insula. de gen̾e troianoꝵ ꝑ nepos enee
qui post troianũ excidiũ. in italiam uenit. ibiq. sauinãm latini regiᷤᷤ
filiam. cũ regno accepͣ. eo tempore cquo labdon isuł iudicabat. Seguitur
Replebit᷑ cambria ĩd walia leticia ⁊ roborra cornubie uirescent. cum
uid regnũ ante cessoꝵ suoꝵ recuꝑauerũt ⁊ uelut ad p̾stinã iuuẽtutẽ
reusi fuerint. uñ. ad dit. Romne bruti rocabitur insula id̾est britã¬
ma ⁊ nõcupatõ exͣneoꝵ ꝓħibit. ut uidel amplius angłia nõ uocetur
uides quom fortuna lũdat in reb humanis. tanta̾q lubrica uerset ꝙor¬
caliũ uices sũmĩs q negatũ. stare diu inmenso que graues ib̾ pondere
lapsꝰ. Inse magnaruũt. letis hũc minima reb crescendi posuere mo
dũ. fabulosa sont ⁊ poetaꝵ deliram̃taq locoꝵ. Ab sit em̃ amentibus xp̃i¬

Expanded text:
Armorici montes et diademate Bruti coronabuntur, a quo uidelicet originem sumunt, et qui primus regnauit in insula de genere Troianorum, pronepos Enee, qui post Troianum excidium in Italiam uenit ibique Lauiniam, Latini regis filiam, cum regno accepit, eo tempore quo Labdon Israel iudicabat. Sequitur: 53. Replebitur Cambria, id est Walia, leticia et robora Cornubie uirescent, cum uidelicet regnum antecessorum suorum recuperauerint et uelut ad pristinam iuuentutem reuersi fuerint. Vnde addit: 54. Nomine Bruti uocabitur insula, id est Britannia, et nuncupatio extraneorum peribit, ut uidelicet amplius Anglia non uocetur. Vides, quomodo Fortuna ludat in rebus humanis tantasque lubrica uerset morum saevies, summisque negatum Stare diu; nimioque graves sub pondere lapsus . . . In se magna ruunt, laetis hunc numina rebus Crescendi posuere modum. Fabulosa sunt et poetarum deliramenta, que loquor. Absit enim a mentibus christi
Abbreviated transcription (Latin):
cane genitũ uñ ⁊ linx appellatur eo qd in lupoꝵ genẽre uniatur. Grece
enĩ licos lupus uocatur. Est aũ uarii coloris. maculoꝵrs uidelic pellis.
Uñ ait quidani. Indutꝰ uarlos maculore tegmĩe pellis. Dicit᷑ aũ hic ⁊ hͥ
sinx. hũiꝰ lincis. Similit̾ hic ⁊ ł̾ lincis hꝰ sincis ⁊ hec linca huiꝰ lince. id
luꝑa creui calis  qr cõmuni genere dicit᷑ ħic ⁊ hͥ sux hꝰ sincio sicͭ hõ

Expanded text:
 animal ex lupo et cane genitum. Vnde et linx appellatur, eo quod in luporum genere uniatur. Grece  animal ex lupo et cane genitum. Vnde et linx appellatur, eo quod in luporum genere uniatur. Grece enim licos ‘lupus’ uocatur. Est autem uarii coloris, maculose uidelicet pellis. Vnde ait quidam: Indutus uario maculose tegmine pellis. Dicitur autem hic et hec linx, huius lincis. Similiter hic et hec lincis, huius lincis et hec linca, huius lince, id est lupa ceruicalis. Et quia communi genere dicitur hic et hec linx, huius lincis,
Abbreviated transcription (Latin):
mo ad innocentiũ papã arripiẽs. usq romã.scdo ad eugeniũ qui ab iuno¬
centio qrͣtus fuit.iii ip̃o itmere apd claram uallem febre correptus. soco
⁊ tempore q̃ longe ante p̾elegerat. atqi predixerat. phelicit̾ ob dormi¬
uit indño. Duas urbes duob passiis induet ⁊ uirginea munera uir¬
ginib donabit h est. Sacris urginib congruas monast̾ioꝵ mansiones e/¬
difficabit. uel edificatas dignis mun̾ib ⁊ possessionib ampliabit. Pro¬
m̾ebitur inde fauorem tonantis. ⁊ int̾ beatos collocabitur. S ñ om̃s
filii referunt pat̾s. s u̾sa uice ex optimis parentib pessimi intͥdũ filii or¬
iuntur. ⁊ ex mmipiis aliqñ patͥb bom Ita ex supra dc̃õ rege. qͥ tam pͥ cla¬
ris uir tutib possens. int̾ be̾atos collocari Dignus habebitur. nascetlu fi¬
liuo ꝑat̾ne bonitati ꝑ cũcta dissimisis. unde seguitur. Egrẽdietur ex eo

Expanded text:
mo ad Innocentium Papam arripiens usque Romam, secundo ad Eugenium, qui ab Innomo ad Innocentium Papam arripiens usque Romam, secundo ad Eugenium, qui ab Innocentio quartus fuit, in ipso itinere apud Claramuallem febre correptus loco et tempore, quo longe ante preelegerat atque predixerat, feliciter obdormiuit in Domino. Duas urbes duobus palliis induet 42. et uirginea munera uirginibus donabit, hoc est, sacris uirginibus congruas monasteriorum mansiones edificabit, uel edificatas dignis muneribus et possessionibus ampliabit. 43. Promerebitur inde fauorem Tonantis et inter beatos collocabitur. Sed non omnes filii referunt patres, sed uersa uice ex optimis parentibus pessimi interdum filii oriuntur et ex impiis aliquando patribus boni. Ita ex supradicto rege, qui tam preclaris uirtutibus pollens inter beatos collocari dignus habebitur, nascetur filius paterne bonitati per cuncta dissimilis. Vnde sequitur: 44. P 18 Egredie
Abbreviated transcription (Latin):
us ad suꝑos cõuolabit. Peruagos affectuo. uł mlt̾i uolamanimi eius in constanti
Quẽ tam̃ uicia in prime uo iuuentutis flore. iuuenili aidore contͣcta diciti
illũ inqnouissimo suo amplissimis uĩtutib ⁊ religiozo ac pio erga deum
sedes ꝑpatr̃as ⁊ pastores incongrius locis locabit. Nic est ep̃atus uł mo¬
nasteria olmi diuta ul destructa denuo reꝑabit. ydoneos ꝙ pastores acꝙ doc¬
tores in eis prout locoꝵ ratõ uł dignitas postusare uidebitur ordinabit. Se¬
quitur. Duas ui ses duob ꝑallus uiduet. hoc est duas metropblitanas se¬
des duob palliis adornabit. qd̾ est in sacerdotalib infulis archieꝑ̃oꝵ ple¬
nitudo honoris. Noc ⁊ beatus malachias. illius qndam gentis aplig. in di¬
ebus carnis sue facere uolens.⁊ huiꝰ rei gr̃a laboriosũ iter terra mariq. pͥ¬

Expanded text:
us ad superos conuolabit. Per uagos affectus uel multiuolam animi eius inconstantiamus ad superos conuolabit. Per uagos affectus uel multiuolam animi eius inconstantiams. Que Que Pf; Quem VH. tamen uitia in primeuo iuuentutis flore iuuenili ardore contracta dicit illum in nouissimo suo amplissimis uirtutibus et religioso ac pio erga Dominsedes per patrias et pastores in congruis locis locabit. Hoc est episcopatus uel monasteria olim diruta uel destructa denuo reparabit idoneosque pastores atque doctores in eis, prout locorum ratio uel dignitas postulare uidebitur, ordinabit. Sequitur: 41. Duas urbes duobus palliis induet, hoc est duas metropolitanas sedes duobus palliis adornabit, quod est in sacerdotalibus infulis archiepiscoporum plenitudo honoris. Hoc et beatus Malachias, illius quondam gentis apostolus, in diebus carnis sue facere uolens, et huius rei gratia laboriosum iter terra marique pri
Abbreviated transcription (Latin):
Dices lñt monten araniũ nĩdificabit. Na igit᷑ aqͥla henricũ filiũ suuĩ de¬
auarauit qñ ex matͥno Iute ad eũ regmi corona deuenit: Maie bn aqͥla
mipta federis noĩatur. ñ qd̃ ip̃a ruperit.ẜ qd̾ ei alu multi de maioribus ie¬
gnui pͥncipibus ruperũt illũd uĩdesic iuramentũ qd eifecerũt. iubente rege
henrico seniore patre ip̃ius matildis. de sucessione regui mortuo fie sao
roberto qui iam coronatus fuerat. ⁊ inunctus in regem anteꝙͣ in mare
demensus. / ⁊ uita pͥuaretur ⁊ regno. Hic est enim de qͦ supra ddicdũ sesise
Catuei seonis mequoreos pisces traisfor mabuntur. Not sacmentũ fes se¬
matildi. etiam stephm̃ regem ñ incerta opruo est. ẜtetit. se fides m̃ces la
tillesao uiuenţe henrico rege ẜ cũ moriente emortua est. federe ula¬
to Micitur gͣ aguisa rupti federiomñ qd aliis ip̃a sed qd̾ alii ip̃i eupñt
tali genere locutõnis absalon dictus est par patris. si em̃ nom̃. eusm

Expanded text:
rauium, nidificabit. Hȩc igitur aquila Henricum filium suum deaurauit, quoniam ex materno iure ad eum regni corona deuenit. Quȩ bene aquila rupti federis nominatur, non quod ipsa ruperit, sed quod ei alii multi de maioribus regni principibus ruperunt, illud uidelicet iuramentum, quod ei fecerunt, iubente rege Henrico seniore, patre ipsius Matildis, de successione regni mortuo fratre suo Roberto, qui iam coronatus fuerat et inunctus in regem antequam in mare demersus et uita priuaretur et regno. Hic est enim de quo supra dictum est: Catuli leonis in equoreos pisces transformabuntur. Hoc sacramentum fe. etiam Stefanum regem non incerta opinione est. Stetit hȩc fides integra et illesa uiuente Henrico rege, sed cum moriente emortua est federe uiolato. Dicitur ergo aquila rupti federis, non quod aliis ipsa, sed quod alii ipsi ruperunt. Tali genere locutionis Absalon dictus est pax patris, hoc enim nomen eius
Abbreviated transcription (Latin):
eius portiones ad unũ id ad unã regni cõronan rẽducturꝰ. Lanq sibi
hãrolda angłoꝵ rege angłian ceꝑunt.semꝑ dñium suꝑ anglos habuert̃.
unde ⁊ desansonib anglis aneustensib id⁊ anormannaꝵ ꝓpło sub ĩ¬
gandis. cũ suꝑius sermo ꝓpheticus uerteretur. qd̾ de ilłis d̾ictũ est. Iu¬
gũ in quit ꝑpetue seruitũtis ferent. matrẽq suam subaũdi. t̾ram. sigo

Expanded text:
eius porciones ad unum, id est ad unam regni coronam reducturus eamque sibi eius porciones ad unum, id est ad unam regni coronam reducturus eamque sibi Haroldo Anglorum rege, Angliam ceperunt, semper dominium super Anglos habuerunt. Vnde et de Saxonibus Anglis a Neustriensibus, id est a Normannorum populo, subiugandis, cum superius sermo propheticus uerteretur – quid de illis dictum est? Iugum, inquid, perpetuȩ seruitutis ferent, matremque suam, subaudi ter
Abbreviated transcription (Latin):
te spoliabitur. Propͥan eius gentẽ uocat normannos. Et quo em̃ Will̃s
cognomento nothus. normannoꝵ dux. ⁊ de gente normannoꝵ satus ã¬
glian cepit ⁊ regni coronam capiti suo ĩposuit. cunctis eius post̾is ꝓpͥa
gens fuit. usq in hõdiernũ diem ppłs normannoꝵ. ⁊ erit usq at sincẽ
oĩa peneti antem. ⁊ ꝓpͥe gentis ext̾minio ĩminentẽ In illa eñi ⁊ ꝑ illa
dñatus normannoꝵ. in insula britãnie̾ finẽ accipiet. Et hoc est qd̾ se¬
quitur.ꝑ ilłam enĩ utranq ĩsullam amittet neustira. ⁊ pristina dig¬
nitate spoliabitur.utianq ĩsullam dicit angliam ⁊ hibermair angliam
quam dudũ gens normannica subiũgauit. hibernan uero quẽ sue pote¬
stati. subiecturus est huiꝰ hucis pater.de quo suꝑͣ dc̃m est. qd̾ si hiber¬
memenia subu̾surꝰ. excisurꝰ.nemora im pͣlanciem. mutaturus. diu̾sas

Expanded text:
te spoliabitur. Propriam eius gentem uocat Normannos. Ex quo enim Willelmus, te spoliabitur. Propriam eius gentem uocat Normannos. Ex quo enim Willelmus, cognomento Nothus, Normannorum dux, et de gente Normannorum satus Angliam cepit et regni coronam capiti suo imposuit, cunctis eius posteris propria gens fuit usque in hodiernum diem populus Normannorum et erit usque ad lincem omnia penetrantem et proprie gentis exterminio imminentem. In illa enim et per illam dominatus Normannorum in insula Britannie finem accipiet. Et hoc est quod sequitur: Per illam enim utramque insulam amittet Neustria et pristina dignitate spoliabitur. Vtramque insulam dicit Angliam et Hiberniam. Angliam, quam dudum gens Normannica subiugauit, Hiberniam uero, quam sue potestati subiecturus est huius lincis pater, de quo supra dictum est, quod sit Hibernie menia subuersurus, excisurus nemora et in planiciem mutaturus, diuersas
Abbreviated transcription (Latin):
cue ipsam q suꝑ occidentalen ur bis portam statuerũt. Nũt niueũ
señe birtones suspicantur ar turũ fore. potentissimũ uidelic illum
stantia q̃q acq oculio maccessa penetrare dicatur. Bincis itaq nõĩe.
sigc̃at iscũ qͥ exp̾dicto rege bene dicto nascetur summe ꝑspicuitatio fo¬
re hoĩẽm. ⁊ qͥ subtilissimo mẽtis acumine facile cũcta. etiã ambigua
⁊ obscura ꝑspiciat. ac ꝑlustret. H bono nature akaitens ad ꝓpͥe gẽ/¬
tis excitiũ cõuertetui⁊ cõciuiũ ex t̾minio ĩ minebit ut quib bonoꝵ
ꝓuisoꝵ esse deberet. fiat ruine causa.⁊ destructõnis occasio. Et hoc ẽ
qd dicit łgrẽdietur ex eo lins penetrans omĩa.q ruine ꝓpͥe gentiᷤ
munebit. Et hoc ꝓbat ai guemente a parte. Cũ subdit. Mer illam e/ y¬
iñ neustria id normannia. utranq in sulan amittet. ⁊ p̾stina Dignit̾a i

Expanded text:
eius ipsamque super occidentalem urbis portam statuerunt. 48. Hunc niueum eius ipsamque super occidentalem urbis portam statuerunt. 48. Hunc niueum senem Britones suspicantur Arturum fore, potentissimum uidelicet illum stantia queque atque oculis inaccessa penetrare dicatur. Lincis itaque nomine significat istum, qui ex predicto rege benedicto nascetur, summe perspicuitatis fore hominem, et qui subtilissimo mentis acumine facile cuncta etiam ambigua et obscura perspiciat ac perlustret. Sed bono nature abutens, ad proprie gentis exicium conuertetur et conciuium exterminio imminebit, ut quibus bonorum prouisor esse deberet, fiat ruine causa et destructionis occasio. Et hoc est quod dicit: Egredietur ex eo linx penetrans omnia, que ruine proprie gentis imminebit. Et hoc probat argumento a parte cum subdit: 45. Per illam enim Neustria, id est Normannia, utramque insula
Abbreviated transcription (Latin):
nas uir gilius q occurrũt. anime quales neq cañdidiores t̾i a tulit neq¬
Iuis mesit deimictior alter. O qui complexus.⁊ gaũdia quant a fuere
Cuid aũ de uineo istosene ait. qd̾ imueo eqͦ sessurus sit candidã uͥ¬
sam id candĩdũ septrũ gescaturus. Noc fortassis mistice sermone si¬
gnificat. qd̾ post mortẽ eius. ad ꝓpetuañdam ĩp̃iꝰ memoriam tali eũ
ep̃re sent abũt ymagine. ut sepẽfit. quemadmnodũ ⁊ de cadualone me¬
lito britonũ rege. cũ suꝑius loqueretur. ñ ex ꝓprii nõinis cappellatone
exp̾ssit. s anconomasice ꝑ eius accĩdencia de signauit. Dicens. qd̾ ene
ũ uirũ idueret. ⁊ ꝙ multa tempora. suꝑ eneũ equũ portas luudonie
seruaret q post mortẽ eius enẽa ei stratuã mue ꝓulcritũdinis. ad mẽ¬
surã stature eius. suꝑ eneũ equũ fecerũt. armatam. in signũ ũctoriẽ

Expanded text:
nas Virgiliusque occurrunt, anime, quales neque candidiores terra tulit, neqnas Virgiliusque occurrunt, anime, quales neque candidiores terra tulit, neq me sit deuinctior alter, O qui conplexus et gaudia quanta fuere. Quod autem de niueo isto sene ait, quod in niueo equo sessurus sit et candidam uirgam, id est candidum sceptrum gestaturus, hoc fortassis mystico sermone significat, quod post mortem eius ad perpetuandam ipsius memoriam tali eum representabunt imagine, ut sepe fit, quemadmodum et de Caduallone inclito Britonum rege cum superius loqueretur, non ex proprii nominis appellatione expressit, sed antonomasice per eius acum uirum indueret et per multa tempora super eneum equum portas Londonie seruaret, quia post mortem eius eneam ei statuam mire pulcritudinis ad mensuram stature eius super eneum equum fecerunt, armatam in signum uictorie
Abbreviated transcription (Latin):
lata facilius capiant᷑. nisi se deditioni offerant. sic neueus iste senex apd̾
nẽ uocat. uel t̾usta licteiam ꝓpter etatem. ⁊ uenei audã eius camciẽ. tił
tropicẽ ꝓpter honestoꝰ ip̃ius ⁊ aptimos mores iuxtaillũd. Est emĩ senectus
uenerabilis. ñ diuturna.neq mim̾o annoꝵ compirtata. Cani sũt aũ sen¬
sus hominie ⁊ etas senectutie uitam anaclata. Cañdidi em̃ inscriptur is. tã
secularib ꝙͣ diuinis huocantur homines benigni ⁊ modesti.atq in om¬
ni moꝵ mansuetũdine.⁊ honestate conspicui. Deniq candidatos uocare
solemꝰ in xp̃o regnatos. ut ibi. ad cenã ꝓuidi ⁊ stolis abbis candidi. post
transsitũ. maris rubri. xp̃o canamꝰ pͥncipi. Sic ⁊ secularis quidã orator.
Cañdide inquid iudex oratius quoq de metenate ⁊ uir gilio uris utiq
optimis.⁊ in oñi honesta urbanitate p̾ claris. Ait. Incranti portũ meceł¬

Expanded text:
lata facilius capiantur, nisi se deditioni offerant – sic niueus iste senex apud lata facilius capiantur, nisi se deditioni offerant – sic niueus iste senex apud nem uocat uel iuxta litteram propter etatem et uenerandam eius caniciem, uel tropice propter honestos ipsius et optimos mores, iuxta illud: Est enim senectus uenerabilis, non diuturna neque numero annorum conputata. Cani sunt autem sensus hominis et etas senectutis uita immaculata. Candidi enim in scripturis tam secularibus quam diuinis uocantur homines benigni et modesti atque in omni morum mansuetudine et honestate conspicui. Denique candidatos uocare solemus in Christo renatos, ut ibi: Ad cenam agni prouidi et stolis albis candidi post transitum maris rubri Christo canamus principi. Sic et secularis quidam orator, candide, inquit, iudex. Horatius quoque de Mecenate et Virgilio, uiris utique optimis et in omni honesta urbanitate preclaris, ait: Intranti portum Mece
Abbreviated transcription (Latin):
dominice incarnationis soxcentesimũ septuagesimũ nonũ. foraitꝰ te¬
nuert̃ Reu̾tentur itaq ad antiquũ ius ñ aliena ꝑuasiui ħ asua longo
bio post liminio redituri..S qñ rediti᷑: Cũ uiderint inchoare disci¬
diũ asienigenarũ. id angloꝵ ⁊ normannorã qui nũt in ea incubat᷑.
ñ tanqͣm ꝓpͥi herẽdes ac ciuies. s tanqm alieni ꝑuasores. Cũ in quã ui¬
d̾int illoꝵ exoriri discĩdiũ. ⁊ ꝓpriũ eoꝵ regem sũꝑ dictã uidelic sincẽ
eope ĩminere ruine. tuc̃ intelligentes fatale tonpus aduenisse reu̾tent᷑
in insulan.ꝑ uasores exto̾s ꝑditi᷑. Et hoc est quod ait. Regredietur
ex eõ sinx penetians oĩa que ruine ꝓprie gentis ĩminebit. Per illam
lendinũ suꝑ ip̃m metabit᷑. Quemãdmõdũ qui urbes obsident aud ca¬
scella flumina in fluentã. ac de foris intus cuteentia minẽsis laborib
aliorsum deflecte solenti qtͣmus uids aguaꝵ coppia. oppidamꝰ obsessas ab¬

Expanded text:
dominice incarnationis sexcentesimum septuagesimum nonum fortiter tenuerunt. Reuertentur itaque ad antiquum ius, non aliena peruasuri, sed ad sua longo licet postliminio redituri. Sed quando redituri? Cum uiderint inchoare discidium alienigenarum, id est Anglorum et Normannorum, qui nunc in ea incubant, non tanquam proprii heredes ac ciues, sed tanquam alieni peruasores – cum, inquam, uiderint illorum exoriri discidium et proprium eorum regem, supradictam uidelicet lincem, eorum imminere ruine, tunc intelligentes fatale tempus aduenisse reuertentur in insulam peruasores exteros perdituri. Et hoc est quod ait: Egredietur ex eo lues penetrans omnia, qua ruina propriae gentis imminebit. Per illam lendinum super ipsum metabitur. Quemadmodum, qui urbes obsident uel castella, flumina influentia ac deforis intus currentia, immensis laboribus aliorsum deflectere solent – quatinus uidelicet aquarum copia opidanis obsessis ab
Abbreviated transcription (Latin):
debit morte: Hic artur ũ incłitũ regem suũ.britannic̃a gens inꝑfẽcta in¬
sula cõmoraturũ ac iũctur ũ extimat.usq ad reuocatõnẽ sue gentis. ip̃o du¬
ce in nsulam regni patrũ suoꝵ. Niueũ aũ senẽ de quo supra diximus.pu¬
tant eũ ꝓpt̾ uite songe iutatũ apelsatũ. Nos aũ lic̾ eoꝵ opmioni uel potiꝰ
errori deuita ad huc arturi nlłe mͦ assentiamus s rideamus.rẽditũ tãm
bricamũci ꝓpli in natale sosum. ⁊ itm regnaturos si merlm̃o crẽditur. nega¬
re nõ possumꝰ. Manfestissime enim hoc de clarat cũ addit. Cadualadrus¬

Expanded text:
debit mortem? sic Arturum inclitum regem suum Britannica gens in prefata indebit mortem? sic Arturum inclitum regem suum Britannica gens in prefata insula commoraturum ac uicturum existimat usque ad reuocationem suȩ gentis ipso duce in insulam regni patrum suorum. Niueum autem senem, de quo supra diximus, putant eum propter uite longeuitatem appellatum. Nos autem licet eorum opinioni uel potius errori de uita adhuc Arturi nullomodo assentiamus, sed rideamus, reditum tamen Britannici populi in natale solum et iterum regnaturos, si Merlino creditur, negare non possumus. Manifestissime enim hoc declarat cum addit:
Abbreviated transcription (Latin):
am loquit᷑. nulla ratõne ut dcm̃ est britones ad credulitatem mortis eius
ad duci possũt.s om̃s.aũ pene om̃s illa natõ ad huc eũ in insula auallonis
quo ciũ aduldeportatus est. delit̾e ac uiuere opinantur. Et si de diuĩnis
oꝑib ⁊ excessis. ahumana ⁊ t̾rena similitũdinẽ duce.lic quẽ admõdum
indubie diuina ac ꝓphetica scriptur a docente. helyanicũ e noch imꝑadi¬
so credimꝰ reseruari usq ad tempus iudicare conu̾sionis̃. qñ uidel iminẽ¬
te mũdi cõsummatõe.mitendi sũt ad gentẽ suã conu̾tere cordapatrũ
in falios.⁊ in credulos ad prũdentian iustoꝵ parare dño plebem ꝑ fectam
ut cũ hoc factũ fuit ab antixp̃o ꝑempti.mortis debitũ soluant. quã utiq
ñ euazert̃. s distulert̃ dicẽte scripturã.Quis est homo qui uiuet ⁊ nõ ui¬

Expanded text:
am loquitur, nulla ratione, ut dictum est, Britones ad credulitatem mortis eius am loquitur, nulla ratione, ut dictum est, Britones ad credulitatem mortis eius adduci possunt, sed omnis aut pene omnis illa natio adhuc eum in insula Auallonis, quo curatum deportatus est, delitere ac uiuere opinatur. Et si de diuinis operibus et excelsis ad humana ac terrena similitudinem ducere licet, quemadmodum indubie – diuina ac prophetica scriptura docente – Heliam cum Enoch in paradiso credimus reseruari usque ad tempus iudaice conuersionis, quando uidelicet imminente mundi consummatione mittendi sunt ad gentem suam conuertere corda patrum in filios et incredulos ad prudentiam iustorum parare domino plebem perfectam, ut cum hoc factum fuerit ab Antichristo perempti mortis debitum soluant, quam utique non euaserunt, sed distulerunt dicente Scriptura: quis est homo, qui uiuet et non ui
Abbreviated transcription (Latin):
Ddiũd cũ exercitu suo fortiter ꝑrohybente ingressũ. cõmisit cũ sceleratissimo
illo trãditore pͥliũ. in quo tanquã folia in autõno. mlt̾a horaũ milia in utͣq
acie ceciderũt. Cecidit ⁊ in cłitus ille nepos regis walganꝰ. suꝑ litꝰ occeam qͦ
meliorem ⁊ imbello fortiorem. iux ulla ũquam scla habuerũt. Deseruit tañ/¬
dem campũ tui piter ꝓditor ille. nec fugere cessauit de ciuitate inciuitatem.
a facie insequentis. donet fuge diffidens. reuocata audacia ⁊ resociatis eis.
qͥ adhuc̃ remanserant. cepit ordinatis hmoinde turmĩs. cũ auũculo pͥliari.
Inqud p̾lio ip̃e craditor occubuit. ⁊ ip̃e arturꝰ. secali. uuln̾atus. in insullã aual¬
soms̃ ad curandam woln̾a sua fecit se deportari. Annodominice in carnatõis
D ͦ xliiͦ. regnĩq gubernacta dereliquid cognato suo constantino. ⁊ filio cardo¬
sis ducis cornubie. Qͥ agitur demorte tanti regis. nͨ istoria ista nttilla qui dpi¬

Expanded text:
icet cum exercitu suo fortiter prohibente ingressum – commisit cum sceleratissimo illo traditore prelium, in quo tanquam folia in autunno multa hominum milia in utraque acie ceciderunt. Cecidit et inclitus ille nepos regis Walganus super littus occeani, quo meliorem et in bello fortiorem uix ulla unquam secula habuerunt. Deseruit tandem campum turpiter proditor ille nec fugere cessauit de ciuitate in ciuitatem a facie insequentis, donec fuge diffidens reuocata audacia et resociatis eis, qui adhuc ei remanserant, cepit ordinatis hinc inde turmis cum auunculo preliari. In quo prelio ipse traditor occubuit et ipse Arturus letaliter uulneratus in insulam Auallonis ad curanda uulnera sua fecit se deportari, anno dominice incarnationis .do.xoliio. regnique gubernacula dereliquit cognato suo Constantino et filio Cadoris ducis Cornubie. 50. Quia igitur de morte tanti regis nec hystoria ista nec alia quepi
Abbreviated transcription (Latin):
insulam nan discidiũ alienis ẽ naꝵ orietui. Qd̾ dic̾ h est. Cũ ꝑlinã
neustria id normãnia. ut̾iaq insulam amiserit. ⁊ puistina dignita¬
ce ꝓpͥncipand uidesic spoldata fu̾i̾t. tũc antiqui ac ꝓp̃rii ciues. ħ est bu¬
tones ex diu̾sis t̾i arũ locis ac q ꝓuinciis. inquib adieb caduala¬
dri ułtimi eoꝵregis dispersis usq hodie delitescũt. alii ĩamonco res¬
no id in minori britannna in ẜmib francie. suꝑ littus occeanisita alii
in exalia. asii in albania id scocia. asii in cormeia. id cormubia. tuĩc
in quã ũdiq reuertentur in insulam. tanquã in natase solũ. qd̾
apͥncipio incoluerũt ⁊ atẽpore bruti qui ꝓͥmus in ea regnauit. ea
tenpestate qua hely sacerdos de silo isi ł iudica bat usq ad anit̃¬

Expanded text:
 nam discidium alienigenarum orietur. Quod dicit hoc est: Cum per lincem Neustria, id est Normannia, utramque insulam amiserit et pristina dignitate principandi uidelicet spoliata fuerit, tunc antiqui ac proprii ciues, hoc est Britones, ex diuersis terrarum locis atque prouinciis – in quibus a diebus Cadualadri ultimi eorum regis dispersi usque hodie delitescunt, alii in Armorico regno, id est in Minori Britannia in finibus Francie, super litus occeani sita, alii in Walia, alii in Albania, id est Scotia, alii in Corineia, id est Cornubia – tunc, inquam, undique reuertentur in insulam, tanquam in natale solum, quod a principio incoluerunt et a tempore Bruti, qui primus in ea regnauit ea tempestate, qua Hely Sacerdos de Sylo Israhel iudicabat, usque ad an
Abbreviated transcription (Latin):
dmatehruti boronabuntur. Replebitur cambria seticia. ⁊ roboracomnubie
est. Cũ tẽpore cadualadii ultimi britonũ regis.du a fames ⁊ mortalitatis
sues cotam buitannie insulã mari usque ad mare de popularetur. ⁊ britones
cogente famis media. adidiu̾sas regrõnes disfugissent. caduladrus quoq
eoꝵ rex. ad̾alanũ armoricanoꝵ regem.tam qmͣ ad confratres suos ⁊ exea¬
dem nobilitatis uena ꝓrogenitos. nauigauit ⁊ apud ipõs aliqñto tp̃re cõ¬
moratus est satis honorifice sicut decebat tante reuerentie uirũ. a conciuib
honorari. Cũ aũ feralis illa mortalitatis a famis lues ꝑ dei clemenciã qui¬
euisset. ⁊ rex cũ ingenti nauig̃io ⁊ armoricanoꝵ mustitudine. inpatriam

Expanded text:
in est: Cum tempore Cadualadri, ultimi Britonum regis, dira fames et mortalitatis lues totam Britannie insulam a mari usque ad mare depopularetur et Britones cogente famis inedia ad diuersas regiones diffugissent, Cadualadrus quoque, eorum rex, ad Alanum, Armoricanorum regem, tanquam ad confratres suos et ex eadem nobilitatis uena progenitos, nauigauit et apud ipsos aliquanto tempore commoratus est satis honorifice, sicut decebat tante reuerentie uirum a conciuibus honorari. Cum autem feralis illa mortalitatis et famis lues per Dei clementiam quieuisset et rex cum ingenti nauigio et Armoricanorum multit
Abbreviated transcription (Latin):
sue quondam gentis regem a m̃ toto orbe celebri sama uuilgatũ. de qͥ
in suꝑioribus libr huiꝰ. cũ de cultu religionie ac ꝑfida saxonũ natõe delendo ꝓ/¬
pheta dixisset. custus resigionis desebitur ⁊ ruina ecclesiarũ ꝓatebit.
st̾atm ad iuxit.Preualebit. tandem oppressa subaudi religio seuicie ext̾oꝵ
resistet. aper em̃ conubie succur sum prestabit. id arturꝰ. ⁊ cola eoꝵ sab pe

Expanded text:
sue quondam gentis regem, et in toto orbe celebri fama uulgatum. De quo in superioribus libri huius, cum de cultu religionis a perfida Saxonum natione delendo propheta dixisset: cultus religionis delebitur et ruina ecclesiarum patebit, statim adiunxit: Preualebit tandem oppressa, subaudi religio, et seuitie exterorum resistet. Aper enim Cornubie succursum prestabit,
Abbreviated transcription (Latin):
Porro qd dit umbram galeaci transcendet. altitudiem montis insinuat. Quanto
emim mono altiõr. tanto eius umbra protensior. Sonde poeta. Maioresꝙ cadunt altis
scons hinc inde cont̾minos picti aũ a sycia ꝯͦndau uen̾unt.cũ adhuc britonũ gentes
monarchiam totius insule oytin̾ent. Ibig in quadam ꝙte aquisonali habitarebte o¬
tonũ missione ⁊ xeperunt. Pic̃ti aũ dicuntur eo qd ꝑ incisuras cutis ꝙ pictura¬
rum stiginiata quedam in corporib suidi gentilico more faciant. In dignabitu¬

Expanded text:
Porro quod ait: umbram galeati transcendet, altitudinem montis insinuat. Quanto Porro quod ait: umbram galeati transcendet, altitudinem montis insinuat. Quanto enim mons altior, tanto eius umbra protensior. Vnde poeta: Maioresque cadunt altis Scotis hinc inde conterminos. Picti autem a Scythia quondam uenerunt, cum adhuc Britonum gentes monarchiam tocius insule optinerent ibique in quadam parte aquilonali habitare Britonum permissionem ceperunt. Picti autem dicuntur eo quod per incisuras cutis quasi picturarum stigmata quedam in corporibus suis gentilicio Gentilici
Abbreviated transcription (Latin):
regni possessor. homo mansuetus ⁊ pius sed impii hoñes eius pietate abusu nunguã
eũ insestare quiẽuerunt. donec sese genitore induit henricum uidel iuuenem affilian¬
do idest in filium adoptando ⁊ regie dignitatis successorem post epoessum uite sue ut
iam diximuo designando unde seguit᷑. Apri igitur dentib accincus catumĩa montiũ
⁊ uembram galeati t̃ranscendet. Fccingmͣ preliaturi precnĩgim ministraturi ⁊ suc
apasta fustuo ne ꝑhoc seapõ fortor ato ammosior factus. ⁊⁊ quasi ĩ apͥnam feritatẽ¬
asmatus. cacumina montiũ ⁊ umbram galeati transcendet. Cacumina monciũ uocat
apada in montib sita u̾sus albaniam idest scotiam. que fecit᷑ ebraucus britonũ dex
Se caerbrauc que ⁊ ip̃a fortasse nũc aliis noĩb nuncupãtur. Montem aut galeatum¬
dicit̃. quasi montem acutũ. eo qd sit in u̾tice uelut conus galee in angusto collectus

Expanded text:
regni possessor, homo mansuetus et pius, sed impii homines eius pietate abusi abusi Pfregni possessor, homo mansuetus et pius, sed impii homines eius pietate abusi abusi Pf; ab usu VH., numquam eum infestare quieuerunt, donec sese genitore induit Henricum uidelicet iuuenem affiliando, id est in filium adoptando, et regie dignitatis successorem post excessum uite sue, ut iam diximus, designando. Vnde sequitur: 28. Apri igitur dentibus accinctus cacumina montium et umbram galeati transcendet. Accingimur preliaturi, precingimur ministraturi, succiauxilio fultus, ac per hoc seipso fortior atque animosior factus alternatus, cacumina montium et umbram galeati transcendet. Cacumina montium uocat oppida in montibus sita uersus Albaniam, id est Scotiam, que que V, qui H, quam f. fecit Ebraucus Britonum Rex quoque et Caerbrauc, que et ipsa fortasse nunc aliis nominibus nuncupantur Cum dicit quasi montem acutum, eo quod sit in uertice uelut conus galee in angusto collectus.
Abbreviated transcription (Latin):
angliam. ut se hereditarie successionis iure. regali dyademate insigniret. audito ⁊ ꝓueri¬
tate comperto. qd eadem intentõe frat̃ euis prefatus uidel stephanus. iam transisset cepto
desticit regni dignitatem sui situt erat sanctꝰ ⁊ integ̃.g̾mano sinẽ inuidia oedens. Nitũ¬
tur pestĩ transuolare srat̾rilo . hoc est regni coronam capiti suo impon̾e. Sed fauor e no¬
uorum sublimabitur̃. Nouos appellat gaufridum comitem ⁊ filios eues ex matilde filia
liarius melinabat. Unde ⁊ henricus pͥmogenitus fr̃m post dira pͥlia ⁊ diutina bella
tendere. mito federe pacis cũ scepħo rege successor regiti ab illo designatus est fucurus
yost obitum suũ. de quo steph̃o subditur̃. Nocebit possidenti ix im̃piis pietas: dones se
genitore induerit Cuius sensus iste est Ianz steph̃s regio dyademate insiguitꝰ erat Et

Expanded text:
Angliam, ut se hereditarie successionis iure regali diademate insigniret – audito et pro ueriAngliam, ut se hereditarie successionis iure regali diademate insigniret – audito et pro ueritate comperto, quod eadem intentione frater eius, prefatus uidelicet Stephanus, iam transisset, cepto destitit, regni dignitatem fratri, sicut erat sanctus et integer, germano sine inuidia cedens. Nitentur posteri transuolare superna uorum sublimabitur: Nouos appellat Gaufridum comitem et filios eius ex Matilde, filialiarius inclinabat. Vnde et Henricus primogenitus fratrum post dira prelia et diutina bella tandem inito federe pacis cum Stephano rege successor regni ab illo designatus est futurus post obitum suum. De quo Stephano subditur: 27. Nocebit possidenti ex impiis pietas donec se genitore induerit. Cuius sensus iste est: Iam Stephanus regio diademate insignitus erat et
Abbreviated transcription (Latin):
sata ent upionirgen ĩ mddita contentiones u̾borũm ꝓumciã sui iuris abit uosti i
Ato in sacrato loco mt̃ eccl̃iam añ altare tumlatis cũ religuũ corpus eius in nauipo
situm ẽẽt ⁊ in angliam transportaret᷑ ad portũ nocte applicuit. uniu̾sam ꝙ pat̾am
mi ẜabili eiulatu atqi inconsolabili plangore compleuit. Et hoc est qd ait̃. Notturnis
lacrimis madebit insula. Et addit̾ unde om̃s ad omĩa prouocabunt᷑. hac est ad ra¬
pinas ⁊ cedes ad cuules discordias ⁊ m̃tescia bella. Timne enĩ uide fuit ex multis cor¬
dib reuelari cogitatoẽs dum in ꝑtes diuisi alii istũ alii illũ in regem sibi erige̾ concer¬
Posteros henria Regis uocat nepates eius. ex sorore sua adela. Theobaud suidel comĩ¬
tem blesensem ⁊ frem eius stephanũ comitem moritolii ⁊ bolonie. quoꝵ Theobaldus di¬
uulgata morte auunculi sui regis cum iam in procictu itm̾is eẽt. transfiretare paratus in

Expanded text:
sum et regem non modica contentione uerborum in prouintiam sui iuris abiit, magna atque in sacrato loco intra ecclesiam ante altare tumulatis, cum reliquum corpus eius in naui positum esset, ut ut Pf; et VH. in Angliam transportaretur, ad portum nocte applicuit uniuersamque patriam miserabili eiulatu atque inconsolabili plangore compleuit. Et hoc est quod ait: Nocturnis lacrimis madebit insula et addit: Vnde omnes ad omnia prouocabuntur, hoc est ad rapinas et cedes, ad ciuiles discordias et intestina bella. Tunc enim uidere fuit ex multis cordibus reuelari cogitationes, dum in partes diuisi, alii istum, alii illum in regem sibi erigere concerPf; Henrici regis VH. uocat nepotes eius ex sorore sua Adela, Theobaudum uidelicet comitem Blesensem et fratrem eius Stephanum comitem Moritolii et Bolonie. Quorum Theobaudus – diuulgata morte auunculi sui regis, cum iam in procinctu itineris esset transfretare paratus in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ regnum ei qñq cõpetẽ uidebatur. idcirco ꝓuer traditus est bris ibueñdua a
frem regni: quas adeo auidis medullio indidit. ut nłłi post ea belloꝵ tumubeuo ał
motus curai. eas tenacis memoriẽ anim̃o excutẽ pot̾uerit. fut itaq ei litas
q̃mius tumultuariẽ libataꝵ magna supeslex. que animũ eius ad regnandui
egregia mõderatõe componerent. unde ⁊ interdum audiente pt̃e proubuer oen
iactare sosebat tex illitt᷑atus. A smnuo coronatꝰ. Uerum ut dicẽ oererã licet am¬
plissimuis uirtutib ⁊ sũima ꝑcudeñ ꝑpolleret. iugum iñ suum ñ soliam suꝑxlebrior
hoes uerum etiam suꝑ gp̃os e abbates ⁊ suꝑ eccl̃ias dei nidbitio quibus donreumm¬
surtudimnib ⁊ contͦ canõnes ⁊ leges ecliascicas usurpatis freguentib ꝙ ditgiam¬
portunis rogatõib. ꝑ nimiũ ãggrauabat conde ⁊ signant᷑ satiõ dei esta s In dieb

Expanded text:
que regnum ei quandoque competere uidebatur, idcirco puer traditus est litteris imbuendus ad que regnum ei quandoque competere uidebatur, idcirco puer traditus est litteris imbuendus ad spem regni, quas adeo auidis medullis indidit, ut nulli postea bellorum tumultus, nulli motus curarum eas tenacis tenacis VHf; tanacis P. memorie animo excutere potuerint. Fuit itaque ei litterarum quanuis tumultuarie libatarum magna supellex, que animum eius ad regnandum egregia moderatione componerent. Vnde et interdum audiente patre prouerbium hoc iactare solebat: Rex illiteratus, asinus coronatus. 12. Verum, ut dicere ceperam, licet amplissimis uirtutibus et summa prudentia prepolleret, iugum tamen suum non solum super plebeios homines, uerum etiam super episcopos et abbates et super ȩcclesias Dei indebitis quibusdam consuetudinibus et contra canones et leges ecclesiasticas usurpatis frequentibusque atque importunis rogationibus pernimium aggrauabat. Vnde et signanter satis dictum est: In diebus
Abbreviated transcription (Latin):
Adm pleta est. qua dit al̃to duoꝵ deacsonuĩ spiculo mũdie suffocato alcu sibumbia
nõie rediturum i dest Robertum. slan cũ aliquãdiu magni nois umbea seetisset tande
np̃a atiam umbra regie maiestatis ab eo recessit. atꝙ ad henricum ñ solu iumbra s
Susticio . qr e cũ suma iustiçia regnũ trãctauit. ⁊ magno timori fuit s galsorũ¬
princib ⁊ regib in sulanis iuxta illud ꝓpħe leo rugiet qͥs ñ timebit de qͥ adhuc
subditur In dieb euuis aurum ex lilio ⁊ urtica extorquebit᷑. Sitica qͥmod ddo n
urit peccatores male factores ꝙ significat. liliũ uͦ uistos qui sunt x̾ boms odor m
esfugẽt. sion est qd̵ possit in hac ꝑte exculyar. licet sume sapiẽ fu̾it . nec mediao it
lict̾atus. iuix illam platonis sñiam qͦ ait̃. beatam forerem ꝓu ͫ si uł philephi regnau
ul reges ꝓholosepharentur. Quia enim solus de filiio Willi natus erat i regno. ddo¬

Expanded text:
adimpleta est, qua ait: altero duorum draconum spiculo inuidie suffocato, alterum sub umbram nominis rediturum, id est Robertum. Nam cum aliquandiu magni nominis umbra stetisset, tandem ipsa etiam umbra regie maiestatis ab eo recessit atque ad Henricum non solum umbra sed iusticie, quia et cum summa iusticia regnum tractauit et magno timori timorprincipibus et regibus insulanis iuxta illud prophete: Leo rugiet, quis non timebit? De quo adhuc subditur: 10. In diebus eius aurum ex lilio et urtica extorquebitur. Vrtica, que mordet et urit, peccatores malefactoresque significat, lilium uero iustos, qui sunt Christi bonus odor in effugeret. 11. Non est quod possit in hac parte exculpari, licet summȩ sapientiȩ fuerit nec mediocriter litteratus, iuxta illam Platonis sententiam, que ait beatam fore rem publicam si uel philosophi regnarent, uel reges philosopharentur. Quia enim solus de filiis Willelmi natus erat in regno ideo
Abbreviated transcription (Latin):
bũtui: Eeceage ũ minima ex obsistentib facieno ⁊ singuas catroꝵ ab̵ stidet
ontẽ ⁊ ugientiũ oña bũt cathenis. ⁊ auta tempora renonabũt. Catułos ru¬
Suentes uocat fillios henrici regis. Unde ⁊ quidam dicendũ putant regẽ¬
tio ĩ rugientis id regis. minus attendentẽs qmͣ sit conuenĩentiꝰ atq ex¬
pressiue dõm. Euigisabũt rugientes catusi Iustã metaforam ppuctatem¬
fan se onis: Niunt em̃ qui de animaliũ ac destiarũ scripsere naturia. qr ꝯ
leena fetus suos ediderit.ip̃i leũculi. duob diẽ b dormiañt mortui simales ꝯ
Tercis aũ die horrisico parentio rugitu. fremitu que t̾rifico exꝑgo facti euĩ¬
gulsait ñ cũ adoleuer̃int discũt pͥdam capere ⁊ hominco deuorare. sicut soqͥ¬
tiie sei nis ꝓphĩtus. Dic catuli isti cũ ⁊̃ ĩfancia sua in puericia sua quasi dor¬
mient ib simnises. inuocent᷑ ⁊ sine õĩ malicia iuxta etatem sese ħabuerũ:

Expanded text:
scident. Colla rugientium onerabunt cathenis et auita tempora renouabunt. Catulos rugientis uocat filios Henrici regis. Vnde et quidam dicendum putant regentis, non rugientis, id est regis, minus attendentes quam sit conuenientius atque expressius dictum, euigilabunt rugientis catuli iuxta metaforam proprietatemque leonis. Aiunt enim qui de animalium ac bestiarum scripsere naturis, quia cum leena fetus suos ediderit, ipsi leunculi duobus diebus dormiant mortuis similes, tercio autem die horrifico parentis rugitu parentis VHf; in marg. P. fremituque terrifico expergefacti euigilant, et cum adoleuerint, discunt predam capere et homines deuorare. Sicut loquitur sermo propheticus, sic catuli isti – cum in infantia sua et in puericia sua quasi dormientibus similes innocenter et sine omni malicia iuxta etatem sese habuerint
Abbreviated transcription (Latin):
truncabunt᷑ patem hebunt fere. humanitas suppliciũ dolibit. hoc est qd dicit fens
quidem pace habituras sed humanitatem su pplicio doliturã gpedes itaqi rep canibseras¬
com oredepit. ne feras de bestias saltuũ insegui uel cuꝑe possent. Sequit̃ fni det forma
comeroi dimidiu rotundum erit᷑. hoc est qd diat numis quib comercia toauo regia¬
tii siebant. ꝑ mediũ sꝑice forme in duo emisꝑia fissis. ip̃a emispia circuncidi do po¬
tundau paxcepis adcercum ponduo. Peribit miluoꝵ rapacitas ⁊ dentes supos

Expanded text:
truncabuntur, pacem habebunt fere, humanitas supplicium dolebit. Hoc est quod dicit: Feras truncabuntur, pacem habebunt fere, humanitas supplicium dolebit. Hoc est quod dicit: Feras quidem pacem habituras, sed humanitatem supplicia dolituram. Pedes itaque rex canibus truncari precepit, ne feras ac bestias saltuum insequi uel capere possent. Sequitur: 17. Findetur forma commercii, dimidium rotundum erit. Hoc est quod dicit: Nummis, quibus commercia tocius regni fiebant, per medium sperice forme in duo emisperia fissis, ipsa emisperia circoncidi ac rotundari precepit ad certum pondus. 18. Peribit miluorum rapacitas et dentes lu
Abbreviated transcription (Latin):
speciose admod ꝑsone homo. ⁊ compat̃ ip̃ius regio. Io patibulo affigi uissus. osmundo
ep̃o oalasberie confessus. ⁊ ꝑ om̃e eccl̃ias oꝑpidi flagellatus itaq dispsis ad paupe es
uestib suis nudus ad suspendiũ ibat delicatam ac teneram caruem freguentib suꝑ
daitissimas petras genuiflecto ib cruentatꝰ. Ep̃o autẽ ⁊̃ ꝓpło odnseguente adlocũ supler¬
ti. his ẜmonib de iocentia sua satisfecit. Sic inqͥt me deuo hodie in exitu mortiorab
nũ malo liberare dignetur̃ ut de re ista de g̾accusor Innocens sum ⁊ mmunis. Et qden
scio. qd̾ sñia i me ꝓlata a facie regio nõ reuocabitur sed uolo uos om̃s innocentie mee
conscios here ac testes  eunc Ep̃c cõmendano aĩam eius deo ⁊ asꝑgens eũ a qua bnta
discessit. Ille autẽ appensus est ammirando foraitudiiõ spectaculo. ut nec gemitum
moniturus emitt̾et nͨ moriens saltem suspiriũ ꝓde dephen detur. Pedes satrantiũ

Expanded text:
speciose admodum persone homo et compater ipsius regis. Is patibulo affigi iussus, Osmundo copo Salesberie confessus et per omnes ecclesias oppidi flagellatus, itaque dispersis ad pauperes uestibus suis, nudus ad suspendium ibat delicatam ac teneram carnem frequentibus super acutissimas petras genuflexionibus cruentatus. Episcopo autem et populo consequente ad locum supplicii, his sermonibus de hinocentia sua satisfecit: “Sic”, inquit, “me Deus hodie in exitu mortis ab omni malo liberare dignetur, ut de re ista, de qua accusor, innocens sum et immunis. Et quidem scio, quod sententia in me prolata a facie regis non reuocabitur, sed uolo uos omnes innocentiȩ meȩ conscios habere ac testes”. Tunc episcopus conmendans animam eius Deo et aspergens eum aqua benedicta discessit. Ille autem appensus est, admirando fortitudinis spectaculo, ut nec gemitum moriturus emitteret, nec moriens saltem suspirium prodere deprehenderetur. Pedes latrantium
Abbreviated transcription (Latin):
erustabit aniã meai iu d̾o̾ meo. Quiã induit me uestimẽto salutis ⁊ indu
mẽto leataie cucũ dedit me. Quasi sponsũ decoracum corona. ⁊ quasi spõ¬
sã coronatã monisib suis. Quidam tam̃ ꝓutant im̃io mnłti asserũt. aquilã
ruipti federis desere intelligi ñ pdictam matiłdem imꝑatricem.s regma fia¬
cox. que sonsanguinitate inuenta inter ip̃am ⁊ uirũ Iũu regẽ uidesis ludou¬
cũ rupto federe maritasi. dissotiata est achoro iugasi. nupsit. q henrico dici nornã¬
uie nondũ regno angloꝵ adepto. Cuiꝰ frenũ id potentian quõdam modo de¬
Aurant ac plurĩmũ decoris adiecit. addito uidesic pͥncipatui euis tocius aqͥ¬
canie dñatu. Horaquisa t̾cia nidificatõe gaudebit. Hoc est uł d tertio filioꝰ
⁊ se inteligi ¶d̾ udelis pͥmꝰ eues̃ nidus infrancia fu̾i̾t. scds in normãma tͥcu

Expanded text:
exultabit anima mea in Deo meo, quia induit me uestimento salutis et induexultabit anima mea in Deo meo, quia induit me uestimento salutis et induona et quasi sponsam ornatam monilibus suis. 33. Quidam tamen putant, immo multi asserunt, aquilam rupti federis debere intelligi non predictam Matildem imperatricem, sed reginam Francorum, que consanguinitate inuenta inter ipsam et uirum suum, regem uidelicet Ludouicum, rupto federe maritali dissociata est a thoro iugali nupsitque Henrico, duci Normannie, nondum regno Anglorum adepto. Cuius frenum, id est potentiam, quodammodo deaurauit ac plurimum decoris adiecit, addito uidelicet principatui eius totius Aquitanie dominatu. Hec aquila tercia nidificatione gaudebit, hoc est uel de tercio filioet sic intelligi, quod uidelicet primus eius nidus in Francia fuerit, secundus in Normannia, tercius