comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
si hi dii nõ sũt. ergo neq celu quide. in quo illa
pi quidem arit mõtes dii etũt si hi nõ sũt. gͦ
nec tellus quidem uniu̾sa ꝗdem deus uideri pot
fem si aqua que ẜuit aĩantib ad usum bibendi
aut lauandi deus nõ ẽ: nec fontes quide ex quib
aqua ꝓfluit: si tontes nõ sũt ñce fluĩa ꝗdem que
de fontib oruint᷑. Ci fluĩa ꝗͦ dii nõ sũt ergo &¬
mare quod ex flũibus cõstat. deus haberi rio põt.
uod si neq celu neq fe̾tam: neq mare. que mũ¬
di partes sũt:dii dẽ possũt. gͦ ne quidem mũdus
totus deus est: que idem ip̃i stoici. & aĩante &
sapiẽte ẽe cõtendũt. & ꝑꝑea deum. In quo tam
cõstantes fuerũt. rit nihil ab his dictũ sit: qđ
nõ abhisdem faei̾t eu̾sum. Sic gͦ argumẽtant᷑
fiei̾ nõ posse: quod sensu careat᷑. quod sensibilia
ex se gn̾ãt. Nundus aũt gnãt hoĩem qui ẽ sen¬

Expanded text:
si hi dii non sunt; ergo nec coelum quidem, in quo illa si hi dii non sunt; ergo nec coelum quidem, in quo illa pi quidem ac montes dii erunt: sed si hi non sunt, ergo ne tellus quidem universa Deus videri potest. Item si aqua, quae servit animantibus ad usum bibendi aut lavandi, deus non est, nec fontes quidem, ex quibus aqua profluit. Si fontes non sunt, nec flumina quidem, quae de fontibmare quod ex fluminibus constat deus haberi non potest. Quod si neque coelum, neque terra, neque mare quae mundi partes sunt, dii esse possunt, ergo nec mundus quidem totus Deus est, quem idem ipsi Stoici et animantem et sapientem esse contendunt, et propterea Deum in quo tam inconstantes fuerunt ut nihil ab his dictum sit, quod non ab iisdem fuerit eversum. Sic enim argumentantur: Fieri non posse, ut sensu careat, quod sensibilia ex se generat. Mundus autem generat hominem, qui est sen
Abbreviated transcription (Latin):
fatuãm faisse: Sed ut diei ac noctis uices eeñt: mo-¬
ueri ea uoluit. & tam uatie moueri. ut nõ modo
lucis atq tenebraꝵ: mutue uicissitudines fierent
quib laboris & quietis alterna spatia cõstarent. sed
enam frigoris atq caloris: ut diu̾soꝵ uis ac potestas

Expanded text:
futuram fuisse? sed nt diei ac noctis uices essent, mofuturam fuisse? sed nt diei ac noctis uices essent, moueri ea uoluit et tam uarie moueri, ut non modo lucis atque tenebrarum mutuae uicissitudines fierent, quibus laboris et quietis alterna spatia constarent, sed etiam frigoris et caloris, ut diuersorum temporum uis
Abbreviated transcription (Latin):
uetates. An archimenides siculis concauo ere si¬
militudinem mũdi: ac figurã potuit machiari.
in qua ita solem lunãq cõposuit: ut inequales mo-¬
tus & celestib osimileg: cõusionib singłis quafiꝰ
dieb efficerẽt. & nõ modo accessus solis atq recessus.
uł incremẽta dimiutionesq lune: ueru etiã stellaꝵ.
id merrantium uł uagaꝵ dispates cursib. ille dum
uertit᷑ ex hiberet. Deus gͦ illa ua nõ potuit machinas.
& efficere que potuit solertia hõts mntatõe simulate:
trũ ne igͣ stoyais si astcoꝵ figuas in illo ere pictas
effictasq uidiss&. suo illa cõsilio moueri diçer&: ac
ño potius attificis ingenio: In est ergo siderib t̃o ad
peragẽdos meatus aipt̾as. s dei est illa tõ. qui & fecit
& regit oĩa nõ ip̃oꝵ sideꝵ que mouẽt᷑ Nam si solem
statẽ uoluiss&. perpetuus uitiq dies esset. Item simo-¬
tus astra nõ herent quis dubitet sempitẽnam noctem

Expanded text:
eta-tes. an Archimedes Sicu- !ns concauo aere similitudinem mundi ac figuram potuit machinari, in quo ita solem lunamque composuit, ut inaequales motus et caelestibus similes conuersionibus singulis quasi diebus efficerent et non modo accessus solis ac recessus uel incrementa deminutionesque lunae, uerum etiam stellarum uel! inerrantium uel uagarum dispares cursus orbis ille dum uertitur exhiberet, deus ergo illa uera non potuit machinari et efficere quae potuit sollertia hominis imitatione simulare? utrumne igitur Stoicus si astrorum figuras in illo aere pictas effictasque uidisset, suo illa consilio moueri diceret ac non potius artificis ingenio? inest ergo sideribus ratio ad peragendos meatus suos apta, sed dei est illa ratio qui et fecit et regit omnia, non ipsorum siderum quae mouentur. nam si solem stare uo! uisset, perpetuus utique dies esset. item si motus astra non haberent, quis dubitat sempiternam noctem
Abbreviated transcription (Latin):
&x easdem semꝑ renasci modo in hoĩe mͦ
inpecude mͦ in bestia mͦ in uolucre &
hac xone ĩ mortales ẽt̃. quod sepe uarioꝵ
ac dissimiliũ cõpoꝵ domicilia cõmutent.
dignior ꝙͣ scola fuit: ne refelli quide ferio
debuit. quod qui fac̃ uidet᷑ uereri ne ꝗl
id credat. Pretereunda sũt igͣ nobis ea
que ꝓ falso bonira falsum disserebant᷑: Satis
est ea refutasse: que cõtra uerũ dispuitata
bilem. Suꝑẽ citare testes quoꝵ auctori¬
tate argumẽta firmet᷑. Neꝗ nũc ꝓphetas
intestinoniũ uocabo: quoꝵ rõ & diuinatõ
in hoc solu poĩta est: ut ad cultum dei &
ad ĩmortalitate ab eo accipiẽdam creari
hor̃em doceat. sed eos potius quib istos qui
respiuĩt ueritatẽ credere sit necesse. Her¬
mes naͣm hoĩs describens. ut doceret quẽ¬
admoꝰ ẽẽt adeo factus hec intalit. & ide¬

Expanded text:
et easdem semper renasci modo in homine, modo et easdem semper renasci modo in homine, modo in pecude, modo in bestia, modo in volucre, et hac ratione immortales esse, quod saepe variorum ac dissimilium corporum domicilia commutent. dignior quam schola fuit, ne refelli quidem serio debuit: quod qui facit, videtur vereri ne quis id credat. Praetereunda sunt igitur nobis ea, quae pro falso contra falsum disserebantur: satis est ea refutasse quae contra verum disputata sbilem. Superest citare testes, quorum auctoritate argumenta firmentur. Neque nunc Prophetas in testimonium vocabo, quorum ratio et divinatio in hoc solo posita est, ut ad cultum Dei, et ad immortalitatem ab eo accipiendam creari hominem doceant: sed eos potius, quibus istos, qui respuunt veritatem, credere sit necesse. Hermes naturam hominis describens, ut doceret quemadmodum esset a Deo factus, haec intulit:
Abbreviated transcription (Latin):
retet᷑ in morte dissolui. Sed ille fortas¬
se epycureũ aliquẽ uiderat: etiã morit᷑
philo sophatem ac de sua dissolutione ia
Extremo sp̃u disserẽtem. Quo sciri pot
utrũ dissolui se sentiat an corpot̾ libe̾¬
rari. cũ in exitu lingua mutesçar Na
dum sentit & loqui pet nõ dũ dissolutꝰ
ẽ. Ubi dissolutus ẽ nec sentir̃ iam nec loꝗ
pot. ita queri de dissolutione aut nõ dum
põt aut iam nõ põt An enĩ priusꝗ dis¬
solutũ intelligit se dissolutũ iri. Quid
qd uidemus plerosq morietiũ no dissol¬
ui cõquerẽtes ut ait. sed exire se & pro¬
ficisci ex ambular testantes: idq duit
gestũ sig. aut si ad huc possut & uoce
pnũitiat᷑. Unde apparet nõ dissolutionem
fieri: sed seperationẽ que declarat qiam
ꝑmaner̃. Cetera epycurei dogmatis argu¬
mẽta pithagore repugnat disserẽti migrar
aĩas de corporib uetustate ac mõte confec¬
tis &e insinuar᷑ se nouis ac recens natis.

Expanded text:
reretur in morte dissolvi. Sed ille fortasreretur in morte dissolvi. Sed ille fortasse Epicureum aliquem viderat etiam dum moritur philosophantem, ac de sua dissolutione in extremo spiritu disserentem. Quomodo sciri potest, utrum dissolvi se sentiat, an corpore liberari, cum in exitu lingua mutescat? Nam dum sentit, et loqui potest, nondum dissolutus est: ubi dissolutus est, jam nec sentire, nec loqui potest; ita queri de dissolutione aut nondum potest, aut jam non potest. At enim priusquam dissolvatur, intelligit se dissolutum iri. Quid, quod videmus plerosque morientium non dissolvi conquerentes, ut ait, sed exire se, et proficisci, et ambulare testantes; idque aut gestu significant, aut si adhuc possunt, et voce pronuntiant? Unde apparet non dissolutionem fieri, sed separationem, quae declarat animam permanere. Caetera Epicurei dogmatis argumenta Pythagorae repugnant disserenti, migrare animas de corporibus vetustate ac morte confectis, et insinuare se novis ac recens natis,
Abbreviated transcription (Latin):
pꝑp̃is mometo eruperet quod fit inhis qui
ferto intereũt: quos aut̃ morb interemit
spiritꝰ diutius exalant. ut paulatim frige¬
scenbus mẽbris dĩa efflet᷑. que cũ materia¬
a sanguis cõtineat᷑: sic̃ lum̃ oleo ea maͬ fe¬
briũ calor cõsumpta: necesse e mẽbroꝵ sũ¬
ma queꝗ frigescer qm̃ uene exiliores in
extrema corporis porrigunt᷑ : & exite¬
mi ac tenuiores riui deficiẽte uena fon¬
tis arescũt. nec tñ qr sensus corporis de¬
ficit aie sensum extingui ex occider pu¬
tandu e. Nõ etũ aĩa corporͣ deficiente:
sed corpus aĩa decedente putrescit. quia
sensum oñem trahit secũ. cũ aut̃ ptis aia
sẽsu suũ tribuat corpori. & iuuer iel efti.¬
ciat. feri nõ pot̾ ut nõ ip̃ã perse & iuuat
Ex sentiat qm̃ ip̃a e he secsus che uita: Na
quod ait qd si immortalis nr̃a foret mens
nõ tam se meres dissolui cõquereretur:
sed magis ire foras uestẽq relingre ut

Expanded text:
emporis momento erumperet; quod fit in iis, qui emporis momento erumperet; quod fit in iis, qui ferro intereunt. Quos autem morbus interimit, spiritum diutius exhalant, ut paulatim frigescentibus membris anima effletur. Quae cum materia sanguinis contineatur, sicut lumen oleo, ea materia febrium calore consumpta, necesse est membrorum summa quaeque frigescere; quoniam venae exiliores in extrema corporis porriguntur, et extremi ac tenuiores rivi deficiente vena fontis arescunt. Nec tamen, quia sensus corporis deficit, animae sensum extingui et occidere putandum est. Non enim anima corpore deficiente, sed corpus anima decedente brutescit, quia sensum omnem trahit secum. Cum autem praesens anima sensum suum tribuat corpori, et vivere id efficiat; fieri non potest, ut non ipsa per se et vivat, et sentiat, quoniam ipsa est et sensus et vita. Nam quod ait: Quod si immortalis nostra foret mens, Non tam se moriens dissolvi conquereretur: Sed magis ire foras, vestemque relinquere, ut
Abbreviated transcription (Latin):
migrat. teditura .s. cũ medela Re cum
sanitas domiciliũ suũ reformauerit. Nam
quia uincta ẽ aĩa cũ cõpor si uirtute ca¬
reat cõtagio eius egrescĩt. & imbecillitas
de sotietate fragilitatis redundat ad mẽte.
Cum aut dissotiata fuerit a corpor. uidebit
ip̃a ꝑ se: nec ulla iam fragilitatis cõditione
temtabit᷑ quia indumẽtum fragile piecit
ic oculus inꝗt euulsus ac seperat᷑ a cõpor
rubil pot uidec̃. ita & aĩa seperata nihil
sentir. quia & ipa pars ẽ corporis: falsum
pars corporis. sed incorporꝰ ẽ. sic id quod
uase cõfinet᷑ uasis pars nõ e nec ea que
indomo sũt partes domus ẽẽ dicunt᷑. ita
nec aia pars e corpoĩs qr corpꝰ uel uas ẽ aĩe
uł receptaculũ. Iam illd argumẽtũ multo
magis inane ẽ quo ait aĩam quia nõ citi¬
us emittat᷑ͣ ecorpot mortale uidexi: sed pau¬
latim se ex om̃ibus mebris explicet a sũmis
pedib incipiens tanꝗ si cẽt etna uno p¬

Expanded text:
emigrat reditura scilicet, cum medella et emigrat reditura scilicet, cum medella et sanitas domicilium suum reformauerit. nam quia iuncta est anima cum corpore, si uirtute careat, contagio eius aegrescit et inbecillitas de societate fragilitatis redundat ad mentem, cum autem dissociata fuerit a corpore, uigebit ipsa per se nec ulla iam fragilitatis condicione temptabitur, quia indumentum fragile proiecit. sicut oculus inquit eunlsus ac separatus a corpore nihil potest uidere, ita et anima separata nihil sentire, quia et ipsa pars est corporis. talsum pars corporis, sed in corpore est. sicut id quod uase continetur, uasis pars non est nec ea quae in domo sunt, partes domus esse dicuntur, ita nec anima pars est corporis, quia corpus uel uas est animae uel receptaculum. iam illut argumemagis inane est, quo ait animam, quia non citius emittatur ex corpore, mortalem videri, sed paulatim se ex omnibus membris explicet, a summis pedibus incipiens: tanquam si esset aeterna, uno t
Abbreviated transcription (Latin):
obsurduit. sed corporis. At enĩ memoria
deficit. Quid mitũ si labentis domici¬
lii ruma premit᷑ mets. & preterita ob¬
liuiscit᷑. nõ ałr futura diuina. ꝙ̃ si car¬
cerẽ quo cohibet᷑ effagerit. Uerũ cadem
inquie dolori ex luctui ol noxia ẽ ex
ebrietate demẽtit. un fragilis ac mortalis
at uirtute. si uoluptatib dedita molliat᷑.
mortificet ob noxia. qm̃ &e uirtus ut
docuimꝰ ĩ mortalitatis ẽ fabicatͥx. & uo¬
luptas mortis. Mors aũt̃ sic̃ ostendi
nõ funditꝰ perimit ac delet: sed et̾nis
afficit cruciatib. Nã interir̃ prsus aĩa
bum corporis sentit Ee obliuione sui pa¬
tit᷑. & sic̃ egrescit. ita etiã sepe sanatur.
hoc est gͦ maxie uirtꝰ cut ad hibẽda sit
ne ullo corporis dolor frãgat᷑: Se obu¬
uionẽ sui nõ aĩa sed metis patiat᷑. q̃
qͣm certa corporis uegione cõsistit: cũ
ea parte uis aliqͣ morbi uitiauerit mo¬
uetͣ loco & quasi cõquassata sede sua

Expanded text:
obsurduit, sed corporis. at enim memoria obsurduit, sed corporis. at enim memoria deficit. quid mirum si labentis domicilii ruina premitur mens et praeterita obliuiscitur, non aliter futura diuina quam si carcerem quo cohibetur effugerit? uerum eadem inquit dolori et luctui obnoxia est et ebrietate dementit, unde fragilis ac mortalis at uirtute, si uoluptatibus dedita molliatur, morti fiet obnoxia, quoniam et uirtus, ut docuimus, inmortalitatis est fabricatrix et uoluptas mortis. mors autem, sicut ostendi, non funditus perimit ac delet, sed aeternis afficit cruciatibus. nam interire prorsus anibum corporis sentit et obliuionem sui patitur et sicut aegrescit, ita etiam saepe sanatur. hoc est ergo cur maxime uirtus adhibenda sit, ne ullo corporis dolore frangatur et obliuionem sui non anima, sed mens patiatur. quae quoniam certa corporis regione consistit. cum eam partem uis aliqua morbi uitiauerit, mouetur loco et quasi conquassata sede sua
Abbreviated transcription (Latin):
crescit inquit sensus in puetis &x iuueni¬
bris uiget & insenib diminuit᷑ apparet
ẽẽ mottalem. Primũ nõ idem ẽ aĩa
ex mens aliud ẽ enĩ quod uiuĩmꝰ. aliud
qđ cogitamꝰ. Nam dormiẽtiũ mens no aĩa
sopit᷑ & infuriosis mens extinguit᷑ aĩa ma¬
net. & ideo nõ exanimes sed dementes
appellãtur. Mens gͦ .i intelligẽtia uł auget᷑
uł minuit᷑ ꝓ etate. ia instatu suo semꝑẽt
ẽ. & ex quo ip̃e spirãdi accipit facultatem
eadem usq ad ultimũ durat donͤͨ emissa
corporis claustro ad sedẽ sua reuolet. De in
tenebroso domicilio terrene carnis inclu¬
sa e. sciam nõ ht̃ que e̾ diuinitatis. Audit
ig ac discit omĩa & sapiam discendo R
audiẽdo capit. Et senectus nõ miauit
sapĩam sed auget. si tñ iuuenilis etas uit¬
tute decursa est. Sed si nimia senectus
fregerit mebra nõ est animi uitium si
uisus euanuit si lingua tõpuit. si auditꝰ

Expanded text:
crescit, inquit, sensus in pueris, et in juvenicrescit, inquit, sensus in pueris, et in juvenibus viget, et in senibus diminuitur, apparet esse mortalem. Primum non est idem mens et et mens: aliut est enim quo uiuimus, aliut quo cogitamus. nam dormientium mens, non anima sopitur, et in furiosis mens extinguitur, anima manet, et ideo non exanimes, sed dementes appellantur. mens ergo id est intellegentia uel augetur uel minuitur pro aetate. anima in statu suo semper est, et ex quo tempore spirandi accipit facultatem, eadem usque ad ultimum durat, donec emissa corporis claustro ad sedem suam reuolet. deindetenebroso domicilio terrenae carnis inclusa est, scientiam non habet, quae est diuinitatis. audit igitur ac discit omnia et sapientiam discendo et audiendo capit, et senectus non minuit sapientiam, sed auget, si tamen iuuenilis aetas uirtute decursa est, et si nimia senectus fregerit membra, non est animae uitium, si uisus euanuit, si lingua torpuit, si auditus
Abbreviated transcription (Latin):
reres & quod dogma defenderet his uersꝰ
posuit. Cedit idem retro de terra quod
fuit ante Intertã: sed qđ missũ ẽ ex ethe¬
ris oris. Id rursum celi fulgẽtia templa p¬
receptãt. Quod eius nõ erat dicere qui
perir̃ aĩas cũ cõporib dilserebat: sed uictꝰ¬
ẽ ueritate & imprudẽti rõ uera subrexit.
Preterea id ip̃m quod colligit dissolui hoc
plerumq medicatũ diutissime durat. Nã
Si ut simul nascunt᷑ simul interiret. nõ
discederet repẽte aĩa corpꝰq desereret.
sed uno ꝑꝑ̃is puncto utrũꝗ parit̾ dissi¬
paret᷑ & tm celexitꝰ etiã corpus ad huc
spũ in eo manete deliquesceret ac peri¬
ret ꝙͣ celexit̾ aĩa secedit. Iͥmmo uoͣ dis¬
soluto corpor̃ aĩa uanesceret: uelut humo
fracto uase diffusus. Nam si tertenum
& fragile corpꝰ post secessũ aiẽ nõ statĩ
diffluit int̾ramq tabescit. ex qua illi ori¬
go ẽ. Ergo aĩa que fragilis nõ est in

Expanded text:
reret, et quod dogma defenderet, hos versus reret, et quod dogma defenderet, hos versus posuit: Cedit item retro de terra quod fuit ante In terram, sed quod missum est ex aetheris oris, Id rursus coeli fulgentia templa receptant. Quod ejus non erat dicere, qui perire animas cum corporibus disserebat: sed victest veritate, et imprudenti ratio vera surrepsit. Praeterea id ipsum, quod colligit, dissolvi aniplerumque medicatum diutissime durat. Nam si ut simul nascuntur, simul interirent, non discederet repente anima, corpusque desereret: sed uno temporis puncto utrumque pariter dissiparetur, et tam celeriter etiam corpus, adhuc spiritu in eo manente, deliquesceret ac periret, quam celeriter anima secedit; immo vero dissoluto corpore anima vanesceret, velut humor fracto vase diffusus. Nam si terrenum et fragile corpus post secessum animae non statim diffluit, in terramque tabescit, ex qua illi origo est; ergo anima, quae fragilis non est, in
Abbreviated transcription (Latin):
rõ. Colidum enĩ &x cõprehẽsibile corpꝰ
e & oculis & matiu. Anima uoͣ tenuis
& tactũ uisumq fugiens. Corpꝰ eterra
fictũ atꝗ solidatũ et. Aĩa nihil inse
concreti nihil ponderis t̾reni habet ut
plato disserebat. Nec enĩ tantã posset haber
solertia: tãtam uim. fãtã celexitatẽ nis
originẽ traberet ecelo. Corpus enĩ qm̃
fictum ex ponderoso & cõruptibile elemẽto
R tangibile & uisibile corrũpit᷑ atꝗ occi¬
dit. nec uim repeller̃ pot̃. qr sub aspectum
s subtactum ueĩt. Aĩa aut qr tenuitate
sua onĩem tactum fugit: nullo ictu clisiol¬
ui pot. Ergo ꝙͣ uis interse cõruncta ꝙ
sotiata nascarit᷑ & alterũ quod ẽ de terre¬
na cõcretione formatũ quasi uehiculum
sit alt̾ius quod acelesti est subtilitate de¬
ductũ. cũ uis aliqua uttũꝗ discreuerit.
resoluit᷑ quod ex celesti spͥũ: id constat ac
uiget semꝑ. qm̃ diuinus spus semꝑpit̾nus
⁊. Deniꝗ idem lucretius oblitus quid alle¬

Expanded text:
o. solidum enim et conprehensibile corpus est et oculis et manu, anima uero tenuis et tactum uisumque fugiens. corpus e terra fictum atque solidatum est, anima nihil in se concreti, nihil ponderis terreni habet, ut Plato disserebat. nec enim tantam posset habere sollertiam, tantam uim, tantam celeritatem, nisi originem traheret e caelo. corpus igitur quoniam fictum ex ponderoso et corruptibili elemento et tangibile est et uisibile, corrumpitur atque occidit nec uim repellere potest, quia sub aspectum et sub tactum uenit, anima autem quia tenuitate sua omnem tactum fugit, nullo ictu dissolui potest. ergo quamuis inter se coniuncta et sociata nascantur et alterum, quod est de terrena sit alterius, quod est a coelesti subtilitate deductum: cum vis aliqua utrumque discreverit, resolvitur; quod ex coelesti spiritu, id constat ac viget semper, quoniam divinus spiritus sempiternus est. Denique idem Lucretius oblitus quid asse
Abbreviated transcription (Latin):
nitit᷑ quia sentit bonũ sunnũ infrmo
cẽ sibi querẽdũ. memorq cõditionis sue
qua deus illũ fecit eximiũ: ad artificẽ suum
spectat. Quã spectatione trismegistus ⁊ eurida
rectissime nominauit: qͥ
in mutis aĩalib nulla e. Cum aũt sapr̃a
q̃ soli hõĩ data e̾ nuhil aliud sit ꝙͣ notitia
dei: apparet aĩam nõ interire neꝗ dissolui
sed maner̃ insempitnũ. quia deu qui sem¬
pit̾nus e & querit & diligit ip̃a nã cogẽ
te senties uł unde orta sitꝰ uł quo reu̾ sura.
Preterea nõ exiguũ immoͣtalitatis argunẽ¬
tũ e. quod hõ solus celesti argumiẽto u̾tit.¬

Expanded text:
nititur, quia sentit summum bonum in summo nititur, quia sentit summum bonum in summo sibi esse quaerendum memorque condicionis suae, qua deus illum fecit eximium, ad artificem suum spectat? quam spectationem Trismegistus θεοπτίαν rectissime nominauit: quae in mutis animalibus nulla est. cum autem sapientia, quae soli homini data est, nihil aliut sit quam notitia dei, apparet animam non interire neque dissolui, sed manere in sempiternum, quia deum, qui sempiternus est, et quaerit et diligit, ipsa cogente natura sentiens uel unde orta sit uel quo reuersura. praeterea non exiguum inmortalitatis argumentum est quod homo solus caelesti
Abbreviated transcription (Latin):
utiq anime sũt expertes corpoꝵ necesse ẽ
huanas aĩas cadem rone subsister̃: qm̃
ex ip̃a rone ac prudẽtia intelligit᷑ ẽe q̃dã
in hoĩe ac deo similitudo. Deniq̃ illud ar¬
gumẽtum qđ etiã M. tullius uidit satis
firmũ ẽ ex eo eternitatem aĩe posse digno
aliquã dei. religioꝗ sit pene sola que ho¬
min̾e discernat a mutis. que cũ in hoĩe
solu cadit profecto testat᷑ id affectar᷑ nos
id desiderat id colex̃ quod nõb̾ familiar
quod ꝓximũ sit futuꝵ. An aliquis ce
teraꝵ aĩantiũ naͣm cõsiderauerit quas
pronas corporib abiectas int̾ramꝙ pro¬
stratas sĩmi dei ꝓuidẽtia effecit ut ex
hoc intelligi possit. nihil cas rõnis haber̃
cũ celo. Potest nõ intelliger solũ ex
om̃ib celeste ac diuinũ aĩal ẽẽ hoĩem:
cuiꝰ cõpus ab humo excitatũ. uultus sub.¬
limis: statꝰ rectus. originẽ suã querit.
ex qrͣ cõtemta humilitate terre ad altũ

Expanded text:
utique sunt expertes corporum, necesse est, utique sunt expertes corporum, necesse est, humanas animas eadem ratione subsistere; quoniam ex ipsa ratione ac prudentia intelligitur esse quaedam in homine ac Deo similitudo. Denique illud argumentum, quod etiam Marcus Tullius vidit, satis firmum est: ex eo aeternitatem animae posse dignosaliquam Dei; Religioque sit pene sola, quae hominem discernat a mutis: quae cum in hominem solum cadit, profecto testatur id adfectare nos, id desiderare, id colere quod nobis familiare, quod proximum sit futurum. an aliquis cum ceterarum animantium naturam considerauerit, quas pronis corporibus abiectas in terramque prostratas summi dei prouidentia effecit, ut ex hoc intellegi possit nihil eas rationis habere cum caelo, potest non intellegere solum ex omnibus caeleste ac diuinum animal esse hominem, cuius corpus ab humo excitatum, uultus sublimis, status rectus originem suam quaerit et quasi contempta humilitate terrae ad altum
Abbreviated transcription (Latin):
simillimi ex solo corpor̃ cõstiterũt. Nihil cer¬
nẽtes aĩo &ad sensũ corpotis cuncta rete¬
rentes qui nihil putabat ẽẽ nisi qđ oculis
cõtuebant᷑. Et qr uidebat aut bonis accide¬
re ad u̾sa: aut malis prospera fortuitu ge-¬
ri omĩa crediderũt. & naͣ mũdũ nõ pro¬
uidẽtia cõstitutũ. Hinc iam pro lapsi sunt
ad deliramẽta que tale setentiã necessario
sequebant᷑. Quod si ẽ deus incõporalis &
inuisibilis & eternus: Ergo nõ id circo
interit᷑ aĩam credibile ẽ. quia nõ uidet᷑
postꝙ̃ recessit a corpor̃. qm cõftat c̃ẽ aliꝗd
sentiens ac uigens quod nõ ueniat sub
aspectu. At eñĩ difficile e aĩo cõprehen¬
dex̃ quẽ ad moꝰ possit aĩa retiner sensum
sine his partib corporis in quib in est
officiũ sentiẽdi. Quid de deo. Num fa¬
cile ẽ cõpreheder̃ quẽ ad moꝰ uigeat sine
corpor. Quod si deos ẽẽ credũt ꝗ si sũt.

Expanded text:
simillimi ex solo corpore constiterunt nihil cersimillimi ex solo corpore constiterunt nihil cernentes animo et ad sensum corporis cuncta referentes, qui nihil putabant esse nisi quod oculis contuebantur. et quia uidebant aut bonis accidere aduersa aut malis prospera, fortuito geri omnia crediderunt et natura mundum, non prouidentia constitutum. hinc iam prolapsi sunt ad deliramenta, quae talem sententiam necessario sequebantur. quodsi est deus et incorporalis et inuisibilis et aeternus, ergo non idcirco interire animam credibile est, quia non uidetur, postquam recessit a corpore, quoniam constat esse aliquid sentiens ac uigens quod non ueniat sub aspectum. at enim difficile est animo comprehendere quemadmodum possit anima retinere sensum sine iis paofficium sentiendi. Quid de Deo? num facile est comprehendere, quemadmodum vigeat sine corpore? Quod si deos esse credunt, qui si sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
eternitas ꝓbari ac perspici pot que nos bre¬
uiter cõllegimus. Qm ꝓperat or̃o adenar¬
randũ iudiciũ dei maximi quod inteͬra
ꝓpinquate seculoꝵ fine telebrabrit᷑. Ante
omĩa quoĩa deus ab hoĩe uideri nõ põt. ne
quis tã ab ᷤeo ip̃o putaret deu̾ nõ elłe qr
mortalib oculus nõ uideret᷑ inter cefa
institutoꝵ suoꝵ miracula fecit etiã multa
quoꝵ uis quidem apparet substantia iñ
nõ uideret᷑ sic est uox. odor. uentus:
licet sub oculosño uenixet: de sua tam̃ ui
& effectu & operibus cerneremꝰ. Quid
uoce clarius aut uẽto fortius aut odor
uiolentius. hec tam̃ cũ per aerem ferũt᷑
ad sensusq nr̃os ueniũt & cos pofẽtia sua
impellũt nõ cernũt᷑ atie luminũ. sed aliis
corporis partib sentiunt᷑. Simłr deus nõ
aspectu nob̾ alio de fragili sensu cõprehẽ¬
dẽdus t̾. sed mẽtis oculis intuẽdus cũ opera
eius preclara & mixãda iudeamꝰ. Nam illos

Expanded text:
aeternitas probari ac perspici potest: quae nos breaeternitas probari ac perspici potest: quae nos breviter collegimus; quoniam properat oratio ad enarrandum judicium Dei maximum, quod in terra propinquante saeculorum fine celebrabitur. Ante omnia, quoniam deus ab homine uideri non potest, ne quis tamen ex eo ipso putaret deum non esse, quia mortalibus oculis non uidetur, inter cetera institutorum suorum miracula fecit etiam multa quorum uis quidem apparet, substantia tamen non uidetur, sicut est uox odor uentus, licet sub oculos non ueniret, de sua tamen ui et effectu et operibus cerneremus. quid uoce clarius aut uento fortius aut odore uiolentius? haec tamen cum per aerem feruntur ad sensusque nostros ueniunt et eos potentia sua inpellunt, non cernuntur acie luminum, sed aliis corporis partibus sentiuntur. similiter deus non aspectu nobis alioue fragili sensu conprehendendus est, sed mentis oculis intuendus, cum opera eius praeclara et miranda uideamus. nam illos
Abbreviated transcription (Latin):
alio corporis uelut carcer liberatũ ad
celum &e ad naͣm suã peruolateet rũt. Hȩc
fere platonis collecta breuitex que apđ
ip̃m late copioseq explicant᷑ : In eadem
Ssentẽtia fuit cta pithagoras ante euisdõ
preceptor pherecides quȩ cicero tradidit
primũ de eternitate aĩaꝵ disputalle. qui
om̃s licet eloquẽtia excellerẽt. tñ in hat
dũtaxat cõtemtione nõ minus auctori¬
tatis habuerũt. qui contta hãc snĩam
disserebãt. Decearcus primo deinde de¬
mocritus. Postremo epycurus adeo ut
res ⁊p̃a de qua inter se pugnabat indu¬
brii rerocaret᷑: deniꝗ & tullius expositis
hoꝵ om̃ium de ⁊mor̾talitate ac gorte
sentẽtiis nestire se ꝗd sit uerũ ꝓnueti¬
auit. haꝵ inquit sentetiaꝵ que uera lit
deus aliquis uiderit & xursus alibi. Qm̃ utqͥ
diuinatone opus e. quib ueritatẽ diumi¬
tas ip̃a patefecit. His itaq argumẽtis que
nec plato nec ullus alius inuenit aĩaꝵ

Expanded text:
ilio corporis uelut carcere liberatum ad ilio corporis uelut carcere liberatum ad caelum et ad naturam suam peruolare. haec fere Platonis collecta breuiter, quae aput ipsum late copioseque explicantur. in eadem sententia fuit etiam Pythagoras antea eiusque praeceptor Pherecydes, quem Cicero tradidit primum de aeternitate animarum disputauisse. qui omnes licet eloquentduntaxat contentione non minus auctoritatis habuerunt, qui contra hanc sententiam disserebant, Dicaearchus primo, deinde Democritus, postremo Epicurus: adeo ut res ipsa de qua inter se pugnabant in dubium uocaretur. denique Tullius expositis horum omnium de inmortalitate ac morte sententiis nescire se quid sit uerum pronuntiauit. harum inquit sententiarum quae uera sit, deus aliqui uiderit. et rursus alibi quoniam utdiuinatione opus non est, quibus ueritatem diuinitas ipsa patefecit. Aliis itaque argumentis, qunec Plato, nec ullus alius invenit, animarum
Abbreviated transcription (Latin):
mȩtatus e. fmmoriale ẽẽ quicꝗd per se¬
ip̃m & sentixet & semꝑ moriet᷑. Quod
enĩ p̾ncipiũ motus nõ ht̃ nec fine̾ habi¬
turum quia dissidere a semet ip̃o nõ
põt. Quod argumẽtũ etiã mictis aĩalibus
eternitatẽ daret. nisi adiectione sapiȩ
discreuisset Addit gͦ ut fugeret hãc cõmu¬
nitate fieri nõ posłe quin sit ⁊mõtalis
aius humamis cuius mirãda solertia
inueniedi & celeritas cogitãdi & facili.¬
tas percipiẽdi atꝗ discernendi: Re memo¬
rita p̃teritoꝵ &t prouidetia futuroꝵ &
artuĩ plexũq innũabiliũ scia. qua certe care¬
ant animantes diuina & celestis appageat
quia E origo aĩ qui tanta capiat tata cõti¬
neat nulla reperiat᷑ in terra siquide ex
cocretione terrena nihilhẽat ad mixtũ
sed necesse e int̾ram resolui quod ẽ in hoĩe
ponde rosũ & dissolubile. Quod aut tenue
aq subtile id uõ ẽẽ indiuiduũ ac domi-¬

Expanded text:
mentatus est, immortale esse quidquid per sementatus est, immortale esse quidquid per seipsum et sentit et semper mouetur; quod enim principium motus non habet, nec finem habiturum, quia deseri a semet ipso non potest. quod argumentum etiam mutis animalibus aeter-. nitatem daret, nisi adiectione sapientiae discreuisset. addidit ergo, ut effugeret hanc communitatem, fieri non posse quin sit inmortalis animus humanus, cuius miranda sollertia inueniendi et celeritas cogitandi et facilitas percipiendi atque discendi et memoria praeteritorum et prouidentia futurorum et artium rerumque innumerabilium scientia, qua ceterae careant animantes, diuina et caelestis appareat, quia et origo animi, qui tanta capiat, tanta contineat, nulla reperiatur in terra, siquidem ex concretione terrena nihil habeat admixtum: sed necesse esse in terram resolui quod est in homine ponderosum et dissolubile, quod autem tenue atque suptile, id uero esse indiuiduum ac domic
Abbreviated transcription (Latin):
in hac ẽẽ uita int̾petratꝰ ẽ. Iota igit᷑ ueri¬
tate & om̃e diuine religionis archanum
pħi attigerũt: sed aliis refellẽtib defendere
id qđ inuenerãt nequiuer̃t: quia singłis
rõ nõ quadrauit. nec ea que uera senserãt
in sũma rediget᷑ potuerĩt: sic̃ nos suꝑius
fecimus. Unũ ẽ ig sumũ bonũ ⁊ mortalitas
ad quã capiendam̃ & formati ap̾rciͦ &
nati sumus ce ad hãc tendimꝰ. hãc sꝑectat
humana nã. & ad hãc nos prouehit uirtus. Q đ
bonũ quia deprehendimꝰ suꝑest ut etiã de ⁊p̃a
ĩmortalitate dicamus. Platonis argumẽta
mauerat inunũq collegerat. nec sũmũ
bonũ cõprehederat. Nã licet ueꝵ de arẽ i
ĩmortalitate sentiret tñ nõ ita de illa tãꝙ
de sũmo bono disserebat. Nos ig̾ certiorib
signis eliger̃ possumꝰ  ueritatem qui eam
nõ ancipiti suspitione collegimꝰ. sed diuina
traditione cognoruimꝰ. Płato aũt̃ ke argu¬

Expanded text:
in hac esse uita interpretatus est. totam igitur ueriin hac esse uita interpretatus est. totam igitur ueritatem et omne diuinae religionis arcanum philosophi attigerunt, sed aliis refellentibus defendere id quod inuenerant nequiuerunt, quia singulis ratio non quadrauit, nec ea quae uera senserant in summam redigere potuerunt, sicut nos superius fecimus. Unum est igitur summum bonum inmortalitas, ad quam capiendam et formati a principio et nati sumus. ad hanc tendimus, hanc spectat humana natura, ad hanc nos prouehit uirtus: quod bonum quia deprehendimus, superest ut etiam de ipsa inmortalitate dicamus. Platonis argumenta mauerat in unumque cobonum comprehenderat. Nam licet verum de animae immortalitate sentiret, tamen non ita de illa tanquam de summo bono disserebat. Nos igitur certioribus signis elicere possumus veritatem, qui eam non ancipiti suspicione collegimus, sed divina traditione cognovimus. Plato autem sic argu
Abbreviated transcription (Latin):
critus qui uermiculoꝵ modo pu̾tauit ef¬
fusos ẽẽ de terta nullo auctote nullaq
tone. Cum enĩ fotmatꝰ sit hõ diuitu
sactamẽt ẽ quod quia ille scir nõ pot̾at
humanam uitã deduxit ad nihilũ. Aduirtutẽ
capescendã nasci hoĩes aristõ disseruit. Idem
Aristippus: qui hoĩem uoluptati hoc e malo
tanꝙͣ pecudem sub iugauit. Immortales esse
aĩas pherecydes & plato disputarierũt. Hec
uo ꝓpria est in nr̃ã religione docternã. Ergo
diccarchuis Cum democrito extauit qui perirẽ
cũ cõpor ac dissolui argumẽtatꝰ ẽ. Elle inferoi
Teno sroycus docuit. & sedes apioꝵ ab impiis
ẽe discretas & illos quidẽ quietas ac delecta¬
biles incolere regiones. Nos uõ luere penas
intenebrosis locis atꝗ inceni uoraginibus
horrẽdis. Idem nõb̾ phete palam facuit᷑. Ergo
epycurus ertauit qui poetaꝵ id ẽẽ figmẽtum
putauit. Et illas inferoꝵ penas que ferunt᷑

Expanded text:
critus, qui vermiculorum modo putavit efcritus, qui vermiculorum modo putavit effusos esse de terra nullo auctore, nullaque ratione. Cur enim formatus sit homo, divini sacramenti est: quod quia ille scire non poterat, humanam vitam deduxit ad nihilum. Ad virtutem capessendam nasci homines Ariston disseruit: idem  igitur Aristippus, qui hominem voluptati, hoc est malo tanquam pecudem subjugavit. Immortales esse animas Pherecydes et Plato disputaverunt: haec vero propria est in nostra reDicaearchus cum Democrito errauit, qui perire cum corpore ac dissolui argumentatus est. esse inferos Zeno Stoicus docuit et sedes piorum ab inpiis esse discretas et illos quidem quietas ac delectabiles incolere regiones, hos uero luere poenas in tenebrosis locis atque in caeni uoraginibus horrendis: idem nobis prophetae palam faciunt. ergo Epicurus errauit, qui poetarum id esse figmentum putauit et illas inferorum poenas quae ferantur
Abbreviated transcription (Latin):
incredibilis e ertor illoꝵ qui cũ aliquã sectã
probauerit eiq se ab dixerit. ceteras dãnat
fanqͣ falsas ex inanes ar matq se ad prelia¬
dum : nec quid defender̃ debeant scientes
nec quid refutar̃. incursantꝰ passim sine de¬
lecta omĩa que afferũt qui cũꝙ dissentiũt. Ob
has eoꝵ pertinacissimas cõtentiotes nulla ex¬
titit pħia que ad uerũ propius accederet.
am particulatim ueritas ab his tota cõpre¬
hensa e. factum eẽ a deo mũdum dix pla¬
to Idem ꝓphete loquũt᷑ Idemꝗ ex sibylle¬
sua sponte nata ẽẽ dixexũt: uł minutis
seminibus cõglobatis. Qm̃ tãta res tam
ornata tam magna neꝗ fieri neꝗ disponi
& ordinari sine aliquo prudẽtissimo aue¬
tore potuit ut ea ĩpa t̃o qua cõstare ac
regi omia sentiunt᷑. solertissime m̃etis ar¬
tifice cõfitet᷑ hoĩum oã mudum & oĩa que
in eo sũt eẽ facta stoyci loquũtur. Idem

Expanded text:
incredibilis est error illorum qui cum aliquam sectam incredibilis est error illorum qui cum aliquam sectam probauerint eique se addixerint, ceteras damnant tamquam falsas et inanes armantque se ad proeliandum nec quid defendere debeant scientes nec quid refutare incursantque passim sine dilectu omnia quae adferunt quicumque dissentiunt. ob has eorum pertinacissimas contentiones nulla extitit philosophia quae ad uerum propius accederet: nam particulatim ueritas ab iis tota conprehensa est. factum esse a deo mundum dixit Plato: idem prophetae locuntur idemque ex Sibyllsua sponte nata esse dixerunt, vel minutis seminibus conglobatis; quoniam tanta res, tam ornata, tam magna, neque fieri, neque disponi et ordinari sine aliquo prudentissimo auctore potuit; et ea ipsa ratio, qua constare ac regi omnia sentiuntur, solertissimae mentis artificem confitetur. Hominum causa mundum, et omnia quae in eo sunt esse facta, Stoici loquuntur: idem
Abbreviated transcription (Latin):
sectas ẽẽ diuisam. Nõ eñ sic pħiam nos euerti¬
mus ut achademici solent quib ad omr̃i respõ¬
dere propositũ est. quod t̾ potius calumniari
& illudere. Sed docemꝰ nullam sectam fuis.¬
qui nõ uiderit aliquid ex uero: sed dum
cõtradicẽdi studio insaniuit᷑ dum sua etiam
falsa defendrit alioꝵ etiã uera subuertũt.
nõ tm̃ illis elapsa ueritas ẽ quã sequerer
simulabat᷑. sed ip̃i eã potisime suo ruitio
perdiderũt. Quod si extitisset aliquis
qui ueritatem sparsam ꝑ singlos persectasq
diffusam colligeret in unũ ac redigeret
incorpus is profecto nõ dissentiret a nob:
sed hoc nemo facer̃ nisi ueri peritus ac
sciens põt. Ueꝵ aut̃ scire nõ nisi tius est
qui sit doctus adeo: neq tnĩ põt̾ altex
repudiar̾ q̃ falsa sut. Eligere ac probar̃
que uera: sed si uel caũ ia efficeret cextis¬
sime philosopharent᷑. Et ꝙius nõ poslet
diuinis testimonis illa defender tñ se
ip̃am ueritas illusiraret suo lumĩe. Qore

Expanded text:
sectas esse diuisam. non enim sic philosophiam nos euertimus, ut Academici solent, quibus ad omnia respondere propositum est, quod est potius cauillari et inludere, sed docemus nullam sectam fuisqui non uiderit aliquid ex uero. sed dum contradicendi studio insaniunt, dum sua etiam falsa defendunt, aliorum etiam uera subuertunt, non tantum elapsa illis ueritas est quam se quaerere simulabant, sed ipsi eam potissimum suo uitio perdiderunt. quodsi extitisset aliquis qui ueritatem sparsam per singulos per sectasque diffusam colligeret in unum ac redigeret in corpus, is profecto non dissentiret a nobis. sed hoc nemo facere nisi ueri peritus ac sciens potest, uerum autem scire non nisi eius est qui sit doctus a deo. neque enim potest aliter repudiare quae falsa sunt, eligere ac probare quae uera: sed si uel casu id efficeret, cesime philosopharetur; et quamvis non posset divinis testimoniis illa defendere, tamen se ipsa ueritas inlustraret suo lumine. quare
Abbreviated transcription (Latin):
nõ põt uñ se extricare nequer̃t. sed hoc
dico s mudus semꝑ fuit. nullã põt here
tonem. quid enĩ potuit in co r̃o moliri:
quod nunꝙͣ sumplit exordiũ. Nam pͥusꝗ
fiat aliꝗd aut struat᷑ opus ẽ cõsilio: ut di¬
spo ni possit quẽ ad modũ fiat. Nec incap &
quicꝙ pot sine grorusione noristiqad¬

Expanded text:
non potest, unde extricare se nequeunt; sed hoc non potest, unde extricare se nequeunt; sed hoc dico: si mundus semper fuit, nullam potest habere rationem. Quid enim potuit in eo ratio moliri, quod nunquam sumpsit exordium? Nam prius quam fiat aliquid, aut struatur, opus est consilio, ut disponi possit quemadmodum fiat, nec incipi quidquam potest sine provisione rati
Abbreviated transcription (Latin):
fender id qđ assumpserãt. Detuq plato
ne dei opus imbecillũ & ruinosum facẽt
talis atꝗ solubilis neq enĩ pluris ẽ ipẽ ẜ̃
hi quoꝵ gr̃a factas eit. Quod si ei rõ
quadraret. intelligeret perituꝵ eẽ quia
factus c. nec posse ineternũ manerę. nili
qđ tangi nõ pot. Qui aut̃ negat hoium
ca facfum hic nulla xonem tenẽt. Si enĩ
dic ip̃m fabricatorẽ sua cã tanta hec oꝑa
ee molitum. Cur gͦ nos nati iumus cũ
muido ip̃o truimͣ. quid sibi uult humaĩ
comoda intercipimus: Cux deniq augem᷑
minuimus interimus. Qd ht̃ g ronis
ip̃a gn̾ãtio. uid perpetua lucceltio. Nimi¬
xũ uidere deus uoluit & suis uatiis imagi¬
nib tanꝗ sigilla cõfingere: quib se oblecta¬
ret & nihilomuimis ta si ita eẽt cure hẽdet
aĩantes precipueꝗ hor̃em cuius imꝑio cuncta
subiecit. Qui aut dicut᷑ semꝑ fuisse mudũ
omitto illud qđ c̃ẽ ip̃m sine aliquo pͥncipio

Expanded text:
fendere id quod assumpserant. Denique Plato, fendere id quod assumpserant. Denique Plato, ne Dei opus imbecillum et ruinosum facerettalis atque solubilis. Neque enim pluris est ipse, quam ii, quorum gratia factus est. Quod si ei ratio quadraret, intelligeret periturum esse, quia factus est, nec posse in aeternum manere nisi quod tangi non potest. qui autem negat hominum causa factum, hic nullam rationem tenet. si enim dicit ipsum fabricatorem sua causa tanta haec opera esse molitum, cur ergo nos nati sumus? cur mundo ipso fruimur? quid sibi uult humani commoda intercipimus? Cur denique augemur, minuimur, interimus? Quid habet rationis ipsa generatio? quid perpetua successio? Nimirum videri nos Deus voluit, et suis variis imaginibus tanquam sigilla confingere, quibus se oblectaret; et nihilominus tamen, si ita esset, curae haberet animantes, praecipueque hominem, cujus imperio cuncta subjecit. Qui autem dicunt semper fuisse mundum, omitto illud, quod esse ipse sine aliquo principio
Abbreviated transcription (Latin):
ita ut deus ip̃e qui ẽ incorruptus graui-¬
bus & cõruptibilib monumetis misceat᷑
llud gͦ rectius quđ a platone sumplexĩt
a deo factu esse mũdii & cius prouidẽtia
gubernari. O portebat igit᷑ & platonẽ gx
quar hoc aut cuiꝰ grã fecerit. At idem
stoyci hoĩum inquiut cã mũdus estectus elt:
Audio sed epicurus ignorat ip̃os hoĩes quatꝰ
aut quis effecerit. Nã lucretius cũ mũ¬
dum dicerete& nõ ẽe a diis costitutũ. sic
ait. Porro hoĩum cã uoluisse parare pre¬
clara mudi nãm deiñ intulit Desiper.
e. Quid enĩ ĩmortalib atq biis gr̃a nr̃a
queat lagiẽr emolumeti ut ura quicꝙͣ cã¬
ageẽ agrediant᷑ merito. Illi enĩ nullã rõ¬
nem afferebat̃. cũ humanũ genus uł cre¬
atum uł cõstitutũ ẽẽt adeo. Nostrũ hoc
officiũ est: sacrametũ mũdi  hori ex¬
poner̃: Cuius illi expertes sacraxiũ ueri¬
tatis nec attingere nec uidex potuerũt

Expanded text:
tineri, non tamen ita, ut deus ipse, qui est incorruptus, grauitineri, non tamen ita, ut deus ipse, qui est incorruptus, grauibus et corruptibilibus elementis misceatur. illut ergo rectius quod a Platone sumpserunt, a deo factum egubernari. Oportebat igitur et Platonem, et quare hoc, aut cujus gratia fecerit. At iidem Stoici, hominum, inquiunt, causa mundus effectus est. Audio. Sed Epicurus ignorat, ipsos homines quare, aut quis effecerit. Nam Lucretius, cum diceret mundum non esse a diis constitutum, sic ait : Dicere porro hominum causa voluisse parare; Praeclaram mundi naturam Deinde intulit: Desipere est. Quid enim immortalibus atque beatis Gratia nostra queat largirier emolumenti, Ut nostra quidquam causa gerere aggrediantur? Et merito. Illi enim nullam rationem afferebant, cur humanum genus vel creatum, vel constitutum esset a Deo. Nostrum hoc officium est, sacramentum mundi et hominis exponere, cujus illi expertes, sacrarium veritatis nec attingere, nec videre potuerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
dauerint. Flumĩa & stagnia siccauerit
montes etia uł deciderit ab rupti uł pla¬
nis fuerit ad equati pluximas regiones &
multoꝵ fundamẽta motiũ latens &e rxi¬
ternus ignis assumit: & hoc parum esto
simebris suis no parcit deui nisi etia hoiꝰ
liccat aliꝗd in dei corpis maria extruunt᷑¬
montes excidunt᷑ & ad exuẽdas opes in¬
teriora terre iuscera esfodiunt᷑. Quid
quod ne arari quidẽ sine laceratione diui
ni corporis põt: ut iam scelerati atq impii
simus qui dei mebra iolemus. Pattͣ ne
ergo uexari corpus suũ deus & debilem
se uł ip̃e facet̃ uł ab hoĩe fieri sinit. niu
forte diuinus ille sensus qui mudo &
om̃ib mudi partibus mixtus e. primam
terre suꝑficiem reliquit: ac se inima de¬
mersit ne quid doloris de assidua lacera.¬
tione sentiret. Quod si hoc uanũ & ab¬
surdũ ẽ tam igit᷑ ip̃i eguerũt ꝙͣ hec indiget
sensu qui nõ perspexerũt diuinũ spm eẽ

Expanded text:
daverint; flumina et stagna siccaverint; daverint; flumina et stagna siccaverint; montes etiam vel deciderint abrupti, vel planis fuerint adaequati. Plurimas regiones, et multorum fundamenta montium latens et internus ignis absumit. Et hoc parum est, si membris suis non parcit Deus, nisi etiam homini liceat aliquid in Dei corpus: maria extruuntmontes exciduntur, et ad eruendas opes interiora terrae viscera effodiuntur. Quid quod ne arari quidem sine lacerationi corporis potest? ut iam scelerati atque impii simus, qui dei membra uiolemus. patiturne ergo uexari corpus suum deus et debilem se uel ipse facit uel ab homine fieri sinit? nisi forte diuinus ille sensus qui mundo et omnibus mundi partibus mixtus est, primam terrae superficiem reliquit ac se in ima demersit, ne quid doloris de adsidua laceratione sentiret. quodsi hoc uanum et absurdum est, tam igitur ipsi eguerunt quam haec indigent sensu, qui non perspexerunt diuinum quidem s
Abbreviated transcription (Latin):
mũdo ce si uelit possit: siquide deus ẽ diui¬
na &e eterna mens a corpore soluta &e libera
miscuerũt erĩ mũdo.⁊ operi suo. Unde ẽ
illud uirgiliamũ. Id nanꝗ intusa perartus
mens agĩtat molem & magno le corpore
miscet. Ubi ẽ gͦ illdđ quod idem ip̃i diũt.
& factum ẽẽ dĩuina prouidentia & regi.
Si enĩ fecit mudum fuit gͦ sine mũdo. S.
regit. nõ utiq sic̃ mens corpus regit: Ted
tanꝙͣ domũ dñs nauẽ gubernator s auriga
curtũ nec tam̃ mixti sut. hs rebus quãs
regut̃ nã si hec omĩa que uidemus dei
menbra sũt. iam in sensibilis ab his costitu¬
it᷑ deus qm̃ mebra sensu caret & morta¬
lis ẽ. qm uidemus mẽbra esse mortalia:
Dossum enumerar̃ quotiẽs repẽtinis qualꝰ¬
sate motib uł hiauerĩt terre uł descen¬
derĩt in ab ruptum. quotiens demerse fluc¬
tibus E urbes & insule abietit in profim¬
dum. Erugiferos campos paludes inam¬

Expanded text:
mundo esse, si velit, possit; siquidem Deus est divimundo esse, si velit, possit; siquidem Deus est divina et aeterna mens a corpore soluta et libera.miscuerunt eum mundo, id est, operi suo. Unde est illud Virgilianum: Totamque infusa per artus Mens agitat molem, et magno se corpore miscet. Ubi est ergo illud, quod iidem ipsi aiunt, et factum esse divina providentia, et regi? Si enim fecit mundum, fuit ergo sine mundo. Si regit, non utique sicut mens corpus regit, sed tanquam dominus domum, navim gubernator, auriga currum. Nec tamen mixti sunt iis rebus, quas regunt. Nam si haec omnia, quae videmus, Dei membra sunt, jam insensibilis ab his constituitur Deus, quoniam membra sensu carent, et mortalis, quoniam videmus membra esse mortalia. Possum enumerare, quoties repentinis quassatae motibus vel hiaverint terrae, vel desederint in abruptum; quoties demersae fluctibus, et urbes, et insulae abierint in profundum; frugiferos campos paludes inun
Abbreviated transcription (Latin):
xens dicẽtis uenisie spus ut ip̃e migra¬
ret euita Illos aũt aprid quos cãmͣ suã
ꝑ orabat agere uitam utrũ meliui sit
nas ẽe aueritate. quia hoĩes errant qui
eas cõstituerĩt nec uillũ fancdamẽtum aut
firmitatẽ possũt hẽre que nullis diuinaꝵ
duuchit: unã que efficiat. alterã que le
ad faciendũ tractabilem prebeat. In illa pͥma
ẽẽ uim sentiendi. in hac maͣm nec alterũ
figulum quod lutum aut lutũ idẽ ẽẽ quod
figulũ.none aperte insanire uideatur. At
isti uno nature noĩe duas res diu̾lissimas
cõprchendũt. deũ & mũdũ: artificem &
opus dicutꝰ alteꝵ sine altero nihil posle
tanqͣ nã sit deus mundo permixtui. Nã
interdũ sic cõfundut ut sit deus ip̃e mes
mudi: & mudui sit corpus dei quasi uoͣ
simul ẽẽ ceperit mũdus & deus. ac nõ ipe
mudum fecerit. quod & ip̃i fatent᷑ alias
cũ hoĩum cã predĩcat ẽẽ fabricatũ & sĩne

Expanded text:
rens dicentis uenisse tempus ut ipse migrarens dicentis uenisse tempus ut ipse migraret e uita, illos autem aput quos causam suam perorabat agere uitam, utrum melius sit, nas esse a ueritate, quia homines erant qui eas constituerunt, nec ullum fundamentum aut firmitatem possunt habere quae nullis diuinarudiuidunt, unam quae efficiat, alteram quae se ad faciendum tractabilem praebeat: in illa prima esse uim sentiendi, in hac materiam nec alterum figulum quod lutum aut lutum idem esse quod figulum, nonne aperte insanire uideatur? at isti uno naturae nomine duas res diuersissimas conprehendunt, deum et mundum, artificem et opus, dicuntque alterum sine altero nihil posse, tamquam natura sit deus mundo permixtus. nam interdum sic confundunt, ut sit deus ipse mens mundi et mundus sit corpus dei, quasi uero simul esse coeperint mundus et deus ac non ipse mundum cum hominum causa praedicant esse fabricatum, et sine