comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pontifices taitroꝵ & hẏrcorum.
Henit agnus łi qui tollit pecca¬
ta mundr destrcit agnus expe
prima & scd̃a hereditatis facta
ses transiordanen tribui nuben
⁊ tribui gad⁊ dimidie tribi
manasse possessionem decernit:
reditatem. Diximus iam prius
quomodo ꝑ legem deo placuerũt
p̃cedentes tempore eos qui ꝑfidẽ
tam̃ ea que ꝑfecta sunt consecun¬
tur̾ expectantes eos qui post̾iores
diuerso quidem dempore s una
fide placebunt: sicut dixit apłs.
leui non dedit possessionem: sed
sacrificia & uicti mȩ dñi dei isrł
ipsa ẽ eiꝰ hereditas. sicut locutus
est illi. Q cet̾a. Leuitis neq moy¬
ses dedit hereditatem: neq iħs
Qua re quid aliud sentiendum
ẽ nisi quod sunt in eccłia dĩ qui¬
dam qui uirtute anumi & merito¬
rum gr̃a cet̾os homines p̾cedunt᷑
quib ipse dominꝰ ẽẽ hereditas dr.
Et si si fas ẽ audire in talib. & ar¬
chani reconditi aꝑire aliquid̃. ui¬
deamus ne forte illud sit. quod sa¬

Expanded text:
pontifices taurorum et hircorum; pontifices taurorum et hircorum; venit Agnus Dei qui tollit peccata mundi, destitit agnus ex peprima et secunda haereditatis facta ses trans Jordanem tribui Ruben, et tribui Gad, et dimidiae tribui Manasse, possessionem decernit; ipiunt haereditatem. Diximus jam prius quomodo per legem placuerunt Deo, praecedentes tempore eos qui per fidem m ea quae perfecta sunt consequuntur: exspectantes eos qui posteriores, diverso quidem tempore, sed una fide placebunt, sicut Apostolus diLevi non dedit possessionem; sed sacrificia et victimae Domini Dei Israel ipsa est ejus haereditas, sicut locutus est illi, » etc. Levitis neque Moyses dedit haereditatem neque Jesus. Quare quid aliud sentiendum est, nisi quod sunt in Ecclesia Domini quidam qui virtute animi et meritorum gratia caeteros homines praecedunt, quibus ipse Dominus esse haereditas dicitur. Et si fas est audire in talibus, et arcani reconditi aliquid aperire, videamus ne forte illud sit quod sa
Abbreviated transcription (Latin):
in celis ueritas: umbra uͦ & exem¬
plar ueritatis in t̾ras. Et donec
umbra hec constabat in t̾ris. erat
ihrłm t̾restris: erat templum:
erat altareꝰ.⁊ erat uisibilis cultꝰ:
erãt pontifices & sacerdotes. con¬
stabant ciuitates & uici uide: &
omnia hȩc quȩ nunc in librohoc
descripta ẽẽ recitantur. Cum uͦin
aduentu saluatoris dei nr̃i de ce¬
lis decendentis ueritas de t̾ra orta
est. & iusticia de cȩlo ꝓspexit. um¬
bre ⁊ exemplaria cecidunt. Ceci¬
dit enim ihrłm: cecidit tempłmꝰ
altare sublatum ẽ: ut neq in
monte gazarim. neq in ihrłm
sit locus ubi oportet adorare:
s ueri adoratores qui adorant
patrem: in sp̃u & ueritate ado¬
rent Sic g p̃sente ueritate: typꝰ
& umbra cessauit Q cum ad¬
eẽt templum illud quod ꝑ sp̃m
dei ⁊ uirtutem altissimi in ute¬
ro uirginis fabricatum ẽ diru¬
tum est templum ex lapidib
fabricatum. Aderat pontifex
futuroꝵ bonoꝵ: cessauerunt

Expanded text:
in coelis veritas, umbra vero et exemin coelis veritas, umbra vero et exemplar veritatis in terris; et donec umbra haec constabat in terris, erat Jerusalem terrestris, erat templum, erat altare, et erat visibilis cultus, erant pontifices et sacerdotes, constabant etiam civitates et vici Judae, et omnia haec quae nunc in libro hoc descripta esse recitantur. Cum vero in adventu Salvatoris Dei nostri de coelis descendentis, veritas de terra orta est, et justitia de coelo prospexit, umbrae et exemplaria ceciderunt; cecidit enim Jerusalem, cecidit templum, altare sublatum est, ut neque in monte Garizim, neque in Jerusalem sit locus ubi oportet adorare; sed veri adoratores qui adorant Patrem, in spiritu et veritate adorent. Sic ergo praesente veritate typus et umbra cessavit; et cum adesset templum illud, quod per Spiritum Dei et virtutem Altissimi in utero Virginis fabricatum est, dirutum est templum ex lapidibus fabricatum: aderat pontifex futurorum bonorum, cessaverunt
Abbreviated transcription (Latin):
nos orationib suis. Ista namq
etam quendam de seniorib
magistris audiui dicentem in
eo loco in quo scriptum ẽ in nu¬
meris quia ablinget synagoga
illa hanc synagogam: sicut ab¬
lingit uitulus herbem uiridẽ
decampo. D icebat enim. Qua¬
te huiusmodi similitudo sump¬
taẽ nisi quia hoc intelligendũ
est in loeo quoro synagoga domi
que nos precessit in scĩs oret &
in lingua consumet aduersari¬
as sy nagogas. idest orationib
⁊ p̃cib aduersarios nr̃os absu¬
met: Non gͦ in armis pugnan¬
dum ẽ nobis adu̾sus hostes nr̃os
inuisibiles: s orationib ac u̾bis
dñi meditationib & oꝑib ac
sensib rectis. Sic enim arma¬
bantur & patres. fide & oꝑib
uincentes. sicut umbre ⁊ exem¬
plari deseruiunt celestium hii
qui legem suscipiunt. que ẽ illtꝰ
uere legis umbra: ita & exemplar
umbra consequent̃ sunt diuisio¬
nis celestis hii qui in iudea here¬
ditatem diuidunt t̾rȩ Erat gͦ

Expanded text:
nos orationibus suis. Ista namque nos orationibus suis. Ista namque etiam quemdam de senioribus magistris audivi dicentem in eo loco in quo scriptum est in Numeris quia ablinget synagoga illa hanc synagogam sicut ablingit vitulus herbam viridem de campo; dicebat enim: Quare hujusmodi similitudo sumpta est, nisi quia hoc intelligendum est in loco quod Synagoga Domini, quae nos praecessit, in sanctis oret, et in lingua consumet adversarias synagogas, id est, orationibus et precibus adversarios nostros absumet? Non ergo in armis pugnandum est nobis adversus hostes nostros invisibiles, sed orationibus et verbis Domini, meditationibus et operibus ac sensibus rectis: sic enim armabantur et patres, fide et operibus vincentes; sic umbrae et exemplaria deserviunt coelestium hi qui legem suscipiunt, quae est illius verae legis umbra; ita et exemplar et umbra consequenter sunt divisionis coelestis hi qui in Judaea haereditatem dividunt terrae. Erat ergo
Abbreviated transcription (Latin):
P rimus gͥ moyses distribuit here¬
ditatem: scd̾s autem iħs. Nunc
moysen legem intellige H ig
qui scđm legem uixerunt. pri¬
mi acceꝑunt hereditatem: sed
extra t̾ram repmissionis. Tunc
deinde cum accepissent terram
hereditatis: non enim possidẽt
neq diuidunt: s expectant us¬
qr quo eis ꝑ iħm distribuatur
in sortem. ñ ne hoc euidenter ẽ.
qͦd apls dicit ad hebreos scribens
de priorib patrib. quos dicit
fide placuisse dõ. & addidit di-¬
cens hii autem om̃s testimonrũ
habentes ꝑ fidem. ũdum conse¬
cuti sunt reꝑmissiones. deo ꝓ l
utine sine nob ꝑfecti efficerentur:
abent igitur reꝓmissionem sut̃
& requierunt: & digni uidicati
sunt ꝑ moysen caꝑe hereditatẽ.
N erumtam̃ adhuc & ipsi pugnãt¬
⁊ in certamine sunt ꝓhis qui sub
ihu militant. S & requiris qui
sunt qui pugnent ⁊ que ẽ ista
pugna quam illi gerunt: Ego
sic arbitror quod om̃s illi qui
dormierunt ante nos patres.
pugnent nob̾cum: & adiuuent

Expanded text:
oyses distribuit haereditatem, secundus autem Jesus. Nunc Moysis legem intellige. Hi ergo qui secundum legem vixerunt, primi acceperunt haereditatem, sed ex terra repromissionis. Tunc deinde cum accepissent terram haereditatis: non enim possident, neque dividunt, sed exspectant, usquequo eis per Jesum distribuatur in sortem. Nonne hoc evidenter est quod Apostolus dicit, ad Hebraeos scribens de prioribus patribus, quos dicit fide placuisse Deo, et addidit dicens: « Hi autem omnes testimonium habentes per fidem, nondum consecuti sunt repromissiones, Deo pro ut in ea sine nobis perfecti efficerentur? » Habent igitur repromissionem suam, et requieverunt, et digni judicati sunt per Moysen capere haereditatem; verumtamen adhuc et ipsi pugnant, in certamine sunt pro his qui sub Jesu militant. Sed et requiris qui sunt qui pugnent, et quae est pugna ista quam illi gerunt? Ego sic arbitror, quod omnes illi, qui dormierunt ante nos, patres pugnent nobiscum et adjuvent
Abbreviated transcription (Latin):
uit iħs indie illa. Maledictus
homo qui resuscitabit ⁊ edifi¬
cabit ciuitatem illam: in pͥmo¬
gentro suo fundabit eam ⁊ in
nouissimo suo imponet portaᷤᷤ
eiꝰ. Huc usq inuenttur inint̃¬
pretatione ex hebreo. Illud au
quod sequitur. ⁊ ita fecit oza
qui ex bethel. in abiron primo¬
genito fundauit eam. & in se¬
gub nouissimo imposuit por¬
cio dicti sunt eẽ infiluis effrem.
Si autem diligentius obseruemꝰ
quomodo tercio dieantur eẽ cha¬
nanei cum filus efftem. & domino
prestante pot̾imus inuestigare or¬
dinem dietionum. quid ex hoc in
primo. quid in scdo. quid in t̾cio
factum refertur: puto quod ñ eri¬
mus increduli̾. quia uere hec non
ut sola nobis rerum gestarum
narratio traderetur scripta sunt:
s sacram̃tis diuinis deoq dignis
repleta. Primo gͦ dictum ẽ. quia
ñ ꝑdidit effrem chananeum qui
habitabat in garer: s habitabat
chananeus in effrem usq in hodi

Expanded text:
vit Jesus in die illa: Maledictus vit Jesus in die illa: Maledictus homo qui resuscitabit et aedificabit civitatem illam. In primogenito suo fundabit eam, et in novissimo suo imponet portas ejus. » Hucusque invenitur in interpretatione ex Hebraeo. Illud autem quod sequitur: « Et ita fecit Oza, qui ex Bethel in Abiron primogenito suo fundavit eam, et in Segub novissimo imposuit portio dicti sunt esse in filiis Ephraim. Si enim diligentius observemus quomodo tertio dicantur esse Chananaei cum filiis Ephraim, et Domino praestante poterimus investigare ordinem dictionum quid ex hoc in primo, quid in secundo, quid in tertio factum refertur. Puto quod non erimus increduli, quia vere haec, non ut sola nobis rerum gestarum narratio traderetur, scripta sunt, sed sacramentis divinis Deoque dignis repleta. Primo ergo dictum est quia non perdidit Ephraim Chananaeum qui habitabat in Gazer, sed habitabat Chananaeus in E
Abbreviated transcription (Latin):
tatem ⁊ incendit in igne: ⁊ cha¬
naneos & pherezeos ⁊ qui habita¬
bant in gater trans purit. & dedii
eam pharao in dotem silie sue
Quod de pharaone rege dictum
ẽ: miror si ꝓphetiee dic̾tum intel¬
ligere debeamus. cum hec hifto¬
ria illis temporib conscripta
credatur: quib erant gesta illa
recentia. Quid auten magnũ
eligi potuit quod ꝓpħice dicere¬
turꝰ. cum pret̾ita narrantur. ta¬
ceanturq futura maiora & ma¬
xime necessaria: Proinde potiꝰ
mirabili consensione int̃preta¬
ti eẽ ꝑhibentur hec addidisse:
ñ tanqͣm futura p̾nuntiantes:
s quia illo tempore ipsi erant
quo facta ẽẽ niminerant: ⁊ in
libro reguorum. legerant. regũ
temporib hoc factum ẽẽ. Quod
ideo credibilius nobis uisum
ẽ qm̃ inspęximus int̾pretati¬
onem que ẽ ex hebreo. & hoc
ibi ñ inuenimus: sicut nec illd̾
quod dictum ẽ de hicricho qui
eam reparasser incurreret ma¬
ledictum quod dxxerat iħc. Sic
enim scriptum ẽ & adiura¬

Expanded text:
tatem et incendit eam in igni et Chananaeos et Pherezaeos et qui habitabant in Gazer transpunxit; et dedit eam Pharao in dotem filiae suae. quod de Pharaone rege dictum est, miror si prophetice dictum intellegere debemus, cum haec historia illis temporibus conscripta credatur, quibus erant gesta illa recentia. quid autem magnum eligi potuit quod prophetice diceretur, cum praeterita narrentur taceanturque futura maiora et maxime necessaria? proinde potiusmirabili consensione interpretati esse perhibentur, haec addidisse, non tamquam futura praenuntiantes, sed quia illo tempore ipsi erant, quo facta esse meminerant et in libris Regnorum legerant; etenim regum temporibus factum est. quod ideo credibilius nobis uisum est, quoniam inspeximus interpretationem quae est ex hebraeo et hoc ibi non inuenimus; sicut nec illud quod dictum est de Ierichoeam reparasset, incurreret maledictum quod dixerat Jesus. Sic enim scriptum est: « Et adjura
Abbreviated transcription (Latin):
ad occidentem. Et cum descripti
eẽnt fines ad occidentem: tum
deinde & ab oriente. Omne inqͥt
mare salsum. & alias duas par¬
des reticuit: id est sepremtrionis
uł meridiam. Uide gͦ si non reple¬
ta sunt mift̾us: licet singła uel
sentire ut explicare nequeamus
Tam̃ ꝓut dominꝰ prebere dignatur.
& nos caꝑe ualemꝰ: discutere que¬

Expanded text:
ad occidentem; et cum descripti ad occidentem; et cum descripti essent fines ad occidentem, tum deinde et ab oriente; omne, inquit, mare salsum. Et alias duas partes reticuit, id est, septentrionis vel meridiani. Vide ergo, si non repleta sunt mysteriis, licet singula vel sentire vel explicare nequeamus. Tamen prout Dominus praebere dignatur, et nos capere valemus, discutere
Abbreviated transcription (Latin):
cet eum quidam conditum in lo¬
oo caluarie suspicentur. hec aũ
eadem chebron olim metropo¬
lis philistinorum. ⁊ habitacu¬
lum gigantum. regnumq post
bre usq ad coustantũ regis imꝑi¬
um monstrabatur: & mausole¬
um eiꝰ inp̃sentiarum cernitur.
extructa sit. in cireuitu a cunctis
gentib derebinti locus suꝑstici¬
ose colitur. eo quod subea abra-¬
am angłos quondam hospitio
susceꝑit. Hec gͦ primum arbe:
postea a chebron uno filioꝵ ca¬
leb sortita uocabulum est. Le¬
ge uerba dierum..
gitur sors filioꝵ uide ꝑ cogna¬
tiones suas ista fuit. At̾mino
edom desertum sin contra me¬
ridiem & usq ad extremam
partem australis plage. Ucet̾a.
Consuetudo ẽ scripture ni¬
plagas nomurant appellare.⁊ in
distributione sortium tribus uide
duģ tantumm nominantur: &
due reticentur. Hinc enim scrip¬
tum ẽ. Ꝙ facti sunt fines tribus
filioꝵ uida scđm plebes eorum:
a finib idumee a deserto sẏna

Expanded text:
cet eum quidam conditum in locet eum quidam conditum in loco Calvariae suspicentur. Haec autem eadem Chebron olim metropolis Philisthinorum, et habitaculum gigantum, regnumque postbre, usque ad Constantii regis imperium monstrabatur, et mausoleum ejus in praesentiarum cernitur. exstructa sit in circuitu, a cunctis gentibus Terebinthi locus superstitiose colitur, eo quod sub ea Abraham angelos quondam hospitio susceperit. Haec ergo primum Arbe, postea a Chebron, uno filiorum Caleb, sortita vocabulum est. Lege Verba dierum. gitur sors filiorum Judae per cognationes suas ista fuit: a termino Edom desertum Sin contra meridiem, et usque ad extremam partem australis plagae, » etc. Consuetudo est Scripturae qplagas nominant, appellare; et in distributione finium tribus Judae duae tantummodo nominantur, et duae reticentur. Hinc enim scriptum est: Et facti sunt fines tribus filiorum Juda secundum plebes eorum, a finibus Idumaeae, a deserto Sina
Abbreviated transcription (Latin):
rat conuinctionis ipsiꝰ rationem.
& ꝑspererat quid eẽt causȩ quod
cum abraam sola sara iaceret uͥ
neq agar. neq cethura ei meru¬
isset adiungi: uł quid ẽẽt causȩ
quod cum iacob sola lia iacere
uidetur. & neq rachel que am¬
plius fuerat dilecta. neq aliqua
ex concubinis in sepulchro ei fu¬
erat copulata. Iste gͦ in memori¬
is patrum hereditatem capit pru¬
dens & sapiens caleb: ipsi iħc ena¬
chitarum gentium metropolim
tribuit ebron: & efficitur ei sors
usq in hodiernum diem .iiii.¬
omen ebron antea uocabat᷑
cariatharbe: adam maximꝰ
ibi in t̾ra enachim situs ẽ. & t̾ra
cessauit a preliis. Cariatharbe
g ciuitas quatuor interp̃tatur
Et licet corrupte in grecis codiei¬
b arboc scribatur: tam̃ in hebre¬
is legitur arbe id est quatuor̾. ex
eo quod ibi tres patriarche. abra¬
am ysaac ⁊ iacob sepulti sunt: &¬
adam magnus. sicut in hoc libro.
hoc ẽ in iħu naue scriptum ẽ: li¬

Expanded text:
rat conjunctionis ipsius rationem, rat conjunctionis ipsius rationem, et prospexerat quid esset causae quod cum Abraham sola Sara jaceret, ubi neque Agar, neque Cethura ei meruisset adjungi: vel quid esset causae quod cum Jacob sola Lia jacere videretur, et neque Rachel quae amplius fuerat dilecta, neque aliqua ex concubinis, in sepulcro ei fuerat copulata. Ipse ergo in memoriis patrum haereditatem capit prudens et sapiens Caleb, ipsi Jesus Enachitarum gentium metropolim tribuit Hebron, et efficitur ei sors usque in hodiernum diem. Nomen Hebron antea vocabatur Cariatharbe: Adam maximus ibi in terra Enachim situs est, et terra cessavit a praeliis. Cariatharbe ergo civitas quatuor interpretatur: et licet corrupte in Graecis codicibus Arboe scribatur, tamen in Hebraeis legigitur Arbe, id est quatuor: ex eo quod ibi tres patriarchae, Abraham, Isaac et Jacob, sepulti sunt, et Adam magnus, sicut in hoc libro, hoc est, in Jesu Nave scriptum est; li
Abbreviated transcription (Latin):
pensari facultatem. ut congredicĩ
cum dialeticis scłi. cum his quiꝓ
ueris falsa confirmant. ut eos con¬
futet ⁊ suꝑet: ⁊ subuertat omil
que illi falsis assertionib confina¬
erunt. Ideo deniq uidens alaent.¬
scilicet quod talia deposcat et
audeat. S & tu si uis dare oꝑam
studiis. & legem prudent̾ medita¬
ri. ⁊ effici cor in lege di: potes iftas
magnificas & munitas urbes. idest
assertiones sub uertere falsitatis. &
ut tu merearis bñdici a ihu: & ac¬
ciꝑe hebron. Int̃pretatur autem
hebron coniunctio uł coniugiũ.
ꝑ quod potest fortasse illud intel¬
ligi quod spelunca dupplex com¬
parata ab abraam patriarcha in
ea ẽ in qua coniugia patrum &
reliquie eorum iacent: idẽ abra¬
am cum sara:. y saac cum rebecca:
iacob cum lia. Meruit gͦ caleb pa¬
trum reliquias in hereditatem
susciꝑe: sine dubio quia ꝑ sapien¬
tiam que in eo erat qui uigebat.
& sub moyseo & sub iħu intellexe¬

Expanded text:
putatori facultatem, ut congrediatur putatori facultatem, ut congrediatur cum dialecticis saeculi, cum his qui pro veris falsa confirmant, ut eos confutet et superet, et subvertat omnia, quae illi falsis assertionibus construxerunt. Ideo denique videns alacritascilicet quod talia deposcat et audeat; sed et tu, si vis dare operam studiis, et legem prudenter meditari, et effici cor in lege Dei, potes istas magnificas et munitas urbes, id est, assertiones subvertere falsitatis, ut et tu merearis benedici ab Jesu et accipere Hebron. Interpretatur autem Hebron conjunctio vel conjugium; per quod potest fortasse illud ostendi, quod spelunca duplex comparata ab Abraham patriarcha in ea est, in qua conjugia patrum et reliquiae eorum jacent, id est, Abraham cum Sara, Isaac cum Rebecca, Jacob cum Lia. Meruit ergo Caleb patrum resuscipere, sine dubio quia per sapientiam quae in eo erat qui vigebat, et sub Moyse et sub Jesu intellexe
Abbreviated transcription (Latin):
confidebant impii. Putas cum
diceret hȩc salonion. hoc nos uo¬
lebat docere. quia sapiens caꝑet
ciuitates & destrueret ⁊ munition
destrueret ex lapidib constructas
an illud potius indicat quod ciu¬
tates & muri sunt impioꝵ docma¬
ta & siłlogismi philosophorum qͥb
adstruunt impia queq ⁊ diuinȩ
legi contraria. que apid paganos
uł barbaros obseruanture S illa
his deputanda sunt. & cruitates
munitas ẽẽ atq in montib collo¬
catas: que heretici assertionib ui¬
lud in altis montib collocant Ii¬
tas gͦ ciuitates sapiens quisq uce¬
bum ueritatis p̾dicans destrurt¬
& urbes mendaces ueritatis arien
subuercit. Sicut ⁊ paulus dicebat
cogitationes destruentes ⁊ omne
altitudinem que extollit se adĩi¬
sum scientiam di: ita etiam nun
sapientissimus caleb adsiftit an¬
te iħm. & ꝓmittit se ualere ad bel¬
lum. & ꝓmptum ẽẽ ad p̾lium. E
ideo deposcit ꝑmitti sibi uelut dil¬

Expanded text:
confidebant impii . » Putas cum confidebant impii . » Putas cum haec diceret Salomon hoc nos volebat docere quia sapiens caperet civitates et munitiones destrueret ex lapidibus constructis? An illud potius indicat quod civitates et muri sunt impiorum dogmata, et syllogismi philosophorum, quibus astruunt impia quaeque et divinae legis contraria quae apud paganos vel barbaros observantur? Sed illa his deputanda sunt, et civitates munitas esse atque in montibus collocatas, quae haeretici assertionibus velut in altis montibus collocant. Istas ergo civitates sapiens quisque verbum veritatis praedicans destruit, et urbes mendaces veritatis ariete subvertit; sicut et Paulus dicebat, « cogitationes destruentes, et omnem altitudinem quae extollit se adversum scientiam Dei , » ita etiam nunc sapientissimus hic Caleb assistit ante Jesum, et promittit se lum, et promptum esse ad praelium, et ideo deposcit permitti sibi velut dis
Abbreviated transcription (Latin):
de me enim ille scripsit De me uͦ
quod dixit: hoc ẽ de caleb qui cor
est Certum est quia de corde scrip¬
sit moyses: qui omnia tampru¬
denter sapientq conscripsit Ait
gͦ. hodie ualeo sicut ualebam.
unc sc̃s quippe similit̃ ualet in
p̃sentib & in pret̾itis. & in nouis¬
simis & in uet̾ib: & in euangeluᷤ
& in lege. hoc ẽ gͦ quod dicit uale¬
re se hodie sub ihu sicut tunc
sub moyse: quia de utriq destam̃ti
myftiis cor ugilans ualet. S ui¬
deamus etiam peticionem eiꝰ: qͣm
poscit ab iħu. caleb filius ieffone.
Peto te inquit montem hunc. sic̃
dixit dominꝰ. In die illa nichil
humile uł deiectum sc̃s requirit:
nichil quod in demersis conual¬
lib iacet᷑. s montem querit excel¬
sum: & montem in quo ciuitates
magne & munite. Et ex hoc hec
poscebat: quia nouerat belligera¬
re. sicut striptum est. Ciuitates
munitas occupabit sapiens: &
destruet munitionem in qua

Expanded text:
de me enim ille scripsit ; » de me vero de me enim ille scripsit ; » de me vero quid dixit, hoc est de Caleb, qui cor est? Certum est quia de corde scripsit Moyses, qui omnia prudenter sapienterque conscripsit. Ait ergo: Hodie valeo sicut valebam. Tunc sanctus quippe similiter valet in praesentibus, et in praeteritis, et in novissimis, et in veteribus, et in Evangeliis, et in lege. Hoc est ergo quod dicit valere se hodie sub Jesu sicut tunc sub Moyse, quia in utriusque Testamenti mysteriis cor vigilans valet. Sed videamus etiam petitionem ejus quam poscit ab Jesu Caleb filius Jeffone: « Peto te, » inquit, « montem hunc, » sicut dicit Dominus: In die illa. Nihil humile vel dejectum sanctus requirit, nihil quod in demersis convallibus jacet, sed montem quaerit excelsum, et montem in quo civitates magnae et munitae. Et ex hoc haec poscebat, quia noverat belligerare, sicut scriptum est: « Civitates munitas occupabit sapiens, et destruet munitionem in qua
Abbreviated transcription (Latin):
bat dicens. Tu nosti uerbum quod
locutus ẽ dominꝰ ad moysen homi¬
nem dĩ:tu scis uerbum quod locu¬
tus ẽ. Quis enim alius potest nos¬
se uerbum quod locutus ẽ dominꝰ
ad moysen nisi solus ihe : Nemo
sic intellexit legem. sieut docuit
iħe. Ipse enim omnia docuit &
aꝑuit: ipse reuelauit paulo quia
eum caleb filius ieffone cenezeus.
N ostis quod locutus sit dominꝰ
ad moysen hominem dei deme
& te in cades barne. Quadragin¬
ta annoꝵ eram quando me mi¬
sit moyses famulus domini de
cacdes barne ut considerarem
tram: nuntiauiq ei quod uerum
uidebatur mͥ. fratres autem mei
qui ascendunt mecum dissolue
runt cor popłi: & nicħominus
ego secutus sum dominum dm̃
meum. Iurauitq moy ses in die
illo dicens. Terra quam calca¬
uit pes tuus erit possessio tua
liqua. De me inquit & de te locu¬
tus ẽ moyses. De te quidem. hoc ẽ
quod dixit dominꝰ. quia si credere¬
tis moysi. crederetis utiq & michi:

Expanded text:
bat, dicens: « Tu nosti verbum quod bat, dicens: « Tu nosti verbum quod locutus est Dominus ad Moysen hominem Dei; » tu scis verbum quod locutus est. Quis enim alius potest nosse verbum quod locutus est Dominus ad Moysen, nisi solus Jesus? Nemo sic intellexit legem sicut docuit Jesus: ipse enim omnia docuit et aperuit, ipse revelavit Paulo, « quia eum Caleb filius Jeffone, Cenezaeus: Nosti quod locutus sit Dominus ad Moysen hominem Dei, de me et te in Cadesbarne. Quadraginta annorum eram quando me misit Moyses famulus Domini de Cadesbarne, ut considerarem terram, nuntiavique ei quod verum videbatur mihi. Fratres autem mei qui ascenderant mecum, dissolverunt cor populi: et nihilominus ego secutus sum Dominum Deum meum. Juravitque Moses in die illo, dicens: Terra, quam calcavit pes tuus, erit possessio tua, liqua. De me, inquit, et de te locutus est Moyses: de te quidem, hoc est quod dixit Dominus quia « si crederetis Moysi, crederetis utique et mihi,
Abbreviated transcription (Latin):
simul ad diuidendam t̾ram. Et
uideamus quis ẽ qui primus acce-¬
pit hereditatem ab iħu. Caleb in¬
quit filius ieffone. hic enim pe¬
ti & accipit primus cet̾is. quib¬
dam rationib & uerbis que descͥp¬
ta sunt: quȩ uerba etiam nospos¬
sunt instruere ad salutem. & pri-¬
mus omnium caleb int̾pretari
dr quasi cor Quis gͦ ẽ quasi cornͥ
is qui in omnib intellectui oꝑam
tribuit. Qui ñ aluid aliquod mẽ¬
brum corꝑis eccł̃iȩ ẽẽ dicitur nisi
ulld̾ quod ẽ in nobis preclariꝰ cor:
idest omnia cum ratione ⁊ pru¬
dentia gerit. & ita cuncta dispen¬
sat quasi non sit aliud nisi cor
Interpretatur autem & ieffone pat̾
eius conuersio. hic gͦ caleb filius ẽ
conu̾sionis. Qui nisi is qui ad dñm
conu̾sus talem ex se fructum ꝓfert
ut cor filium generarit: Est gͦ omĩs
qui diuinis sensib uacat̾. & pruden¬
ter cuncta ac rationabilit̾ agit: ca¬
leb hic primum quidem eruditus
a moyse: sccło uͦ ab lħu. cui adsiste¬

Expanded text:
simul ad dividendam terram. » Et videamus quis est qui primus accepit haereditatem ab Jesu. « Caleb, » inquit, « filius Jeffone. » Hic enim petiit et accepit primus caeteris, quibusdam rationibus et verbis quae descripta sunt: quae verba etiam nos possunt instruere ad salutem. Et primus omnium Caleb interpretari dicitur, quasi cor. Quis ergo quasi cor, nisi is qui in omnibus intellectui operam tribuit? Quia non aliud aliquod membrum corporis Ecclesiae esse dicitur, nisi illud quod est nobis praeclarius cor, id est, qui omnia cum ratione et providentia gerit, et ita cuncta dispensat, quasi non sit aliud nisi cor. Interpretatur autem et Jeffone pater ejus conversio. Hic ergo Caleb filius est conversionis. Qui nisi is qui ad Dominum conversus talem ex se fructum proferet, et cor filium generarit. Est ergo omnis qui divinis sensibus vacat, et prudenter cuncta ac rationabiliter agit, Caleb. Hic primo quidem eruditus a Moyse, secundo vero a Jesu cui assiste
Abbreviated transcription (Latin):
canib. neq margaritas ante por¬
cos: ne forte conculcent eas pedi¬
b siuis. & conu̾si disrumpant uoᷤ.
sti sunt gͦ iebusei qui indigne au¬
diunt uerbum dĩ & cum audie¬
rint neq ut infideles discedunt᷑.
punt nos: & contrradictionib su¬
is corda nr̃a dirumpunt᷑. coneul¬
cantes uerbi dñi margaritas
& ornamenta fidei maculan¬
tes. De istis gͦ dicitur: quia ñ
potuerunt filii iuda eicere ie¬
buscum de iherłm usq in ho¬
diernum diem.

Expanded text:
as ante porcos, ne forte conculcent eas pedibus suis, et conversi disrumpant vos . » Isti sunt ergo Jebusaei qui indigne audiunt verbum Dei; et cum audierint, neque ut infideles discedunt, npunt nos, et contradictionibus suis corda nostra disrumpunt, conculcantes verbi Domini margaritas, et ornamenta fidei maculantes. De istis ergo dicitur quia non potuerunt filii Juda ejicere Jebusaeum de Jerusalem usque in hodiernum diem.
Abbreviated transcription (Latin):
si forte suꝑ nos illi ĩualuerint
⁊ obtinuerint nos. de isrsitis
chananeos faciant nos. sicut
ille effectus ẽ. quem suꝑ auerat
carnis illecebra. cui dicit᷑ apro¬
pha danihel. Semen chanaan
⁊ ñ iuda: species seduxit te Nos
gͦ eueniat nobis audire sem̃
chanaan: quia maledictus cha¬
naan puer seruus ẽ fr̃ib sius
S

Expanded text:
si forte super nos illi invaluerint, si forte super nos illi invaluerint, et obtinuerint nos, de Israelitis Chananaeos faciant nos, sicut et ille effectus est quem superaverat carnis illecebra, cui dicitur a propheta Daniel: « Semen Chanaan et non Juda, species seduxit te . » Non ergo eveniat nobis audire, « semen Chanaan, » quia maledictus Chanaan puer servus est fratribus s
Abbreviated transcription (Latin):
chananeus primo tributa dispen¬
dit scd̃o obediens efficitur ac sub¬
iectus. tercio uͦ in menbrorum nr̃o¬
rum mortifieatione etiam ext̾mi¬
nari dicitur. Quȩ si recte inteli¬
gimus. & donauerit nobis dom¬
nus ꝑ gr̃am suam hec ita utteli¬
gere: sit aliquid oꝑe precii he
de secretis ⁊ absconditis in pubai¬
cum ꝓduxisse ⁊ uenisse ad agu¬
tionem nrãm quȩ seruabantur
obtecta: ⁊ conemur seđm hec
que diximus chananeum qui
nob̾cum ẽ eitius subieere nobis
& obedientem facere. Quia si
dimittimus cum ⁊ negligimus
ueniet pharao rex egipti. ⁊ incip¬
et locum nr̃m in dotem filie sue
dare. ⁊ captiuos nos tradere legi
peccati. S absit hoc ab isrłitica
nobilitate: ut seruiat filiȩ pha¬
raonis isrłita. quem iam domi¬
nꝰ eduxit de t̾ra egipti. it̾um ser¬
uiat illi qui in mari rubro sub¬
mersus ẽ pharaomi. Obseruem
gͦ sicut hic dicit iħs ut p̃ualea¬
mus nos contra chananeos: ni

Expanded text:
Chananaeus primo tributa depenChananaeus primo tributa dependit, secundo obediens efficitur ac subjectus, tertio vero in membrorum nostrorum mortificatione etiam exterminari dicitur. Quae si recte intelligimus, et donaverit nobis Dominus per gratiam suam haec ita intelligere, sit aliquid operae pretii haec de secretis et absconditis in publicum produxisse, et venisse ad agnitionem nostram quae servabatur obtecta, et conemur, secundum haec quae diximus, Chananaeum qui nobiscum est, citius subjicere nobis et obedientem facere: quia si dimittimus eum et negligimus, veniet Pharao rex Aegypti, et incipiet locum nostrum in dotem filiae suae dare, et captivos nos tradere legi peccati. Sed absit hoc ab Israelitica nobilitate, ut serviat filiae Pharaonis Israelita; quem jam Deus eduxit de terra Aegypti, iterum serviat illi, qui in mari Rubro submersus est, Pharaoni. Observemus ergo, sicut et hic dicit Jesus, ut praevaleamus nos contra Chananaeos; ne
Abbreviated transcription (Latin):
bet & ferrum bellicum chananeuᷤ
S quid respondit illis iħs: Si popłs
multus es & uirtutem habes. non
erit tibi sors una. quia saltus ẽ tͥ.¬
& mundabis eum. Uides quia ad
nrãm sp̃alem intelligentiam dr̃:
ut ⁊ mundemus siluam que inu¬
tilis ẽ. & excitlentes mitiles atq
infructuosas ex nobis arbores. faci¬
amus ibi nobis noualia que semꝑ
innouemus. & ex quib fructum ea¬
piamus tricesimum & seragesiniũ
⁊ centesimum. Aut non eadem no¬
bis ⁊ euangłi sermo denuntiat di¬
cens ecce securis ad radices arborum
adposita ẽ: omĩs gͦ arbor que ñ facit
fructum bonum excidetur. ⁊ in ig¬
nem mittetur: H ec priorib nrĩs
naue filiꝰ p̃cepit ib̾c de infructuosis
arborib excidenclis: hec nobis do¬
minus iħc in euangłus manclata
describit. & quomͦ ñ uerum ẽ quod
umbra precessit. & ueritas subiecta
est᷑ hoc autem quod addidit di¬
cens his. si emundaueris inquit
ueris chananeos. Biximus iam
suꝑius quomodo nob̾cum positũ

Expanded text:
erminandum bellicum Chananaeum. Sed quid respondit illi Jesus? Si populus multus es, et virtutem habes, non erit tibi sors una, quia saltus est tibi, et mundabis eum. Vides quia ad nostram spiritalem intelligentiam dicitur, ut et mundemus silvam quae inutilis est, et excidentes inutiles atque infructuosas ex nobis arbores, faciamus ibi novalia, quae semper innovemus, et ex quibus fructum capiamus tricesimum, et sexagesimum et centesimum. An non eadem nobis et Evangelii sermo denuntiat dicens: « Ecce securis ad radices arborum apposita est. Omnis ergo arbor quae non facit fructum bonum, excidetur et in ignem mittetur? » Haec prioribus nostris Nave filius praecepit Jesus de infructuosis arboribus excidendis; haec nobis Dominus Jesus in Evangeliis mandata describit. Et quomodo non verum est quod umbra praecessit, et veritas subjecta est? Hoc autem quod addidit dicens: « His si emundaveris, inquit, veris Chananaeos. » Diximus jam superius quomodo nobiscum positus
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ chananei nomurati sunt ⁊ hi
qui sunt ex finib accaron. & a
sinistris partib fluminum. &
alie quam plurime gentes: &¬
de solis sydoniis dixit dñs
quod eos uersurus sit Sydo nii
autem dicuntur sic̃ iam diximꝰ
uenatores. Qui intelliguntur
isti mali uenatores quos domnꝰ
ext̾minat᷑ ilisi uirtutes ille con¬
trariȩ de quib dicit ꝓpha. quia
parauerunt laqueos p̾edib sub
meis: quib scilicet uenentur &
decipiant animas peccantium:
Istos gͦ ext̾murat dominꝰ. Cum
isti tales int̾ierint uenatores. cũ
iam nemo fuerit qui laqueos ten¬
dat. ⁊ retia. ut decipiat animas
in peccato: tunc requiescet unus¬
quisq sub urte sua ⁊ sub ficu sua
inidiȩ tribui manasse quia rube
& gad possed̾unt t̾ram quam tradi¬
dit eis moyses famulus dñi trans
iordanen ad orientalem plagam
Et cet̾a. Lectum ẽ quia moyses de¬
derit hereditatem quibdam: post

Expanded text:
et Chananaei, nominati sunt et hi et Chananaei, nominati sunt et hi qui sunt ex finibus Accaron et a sinistris partibus fluminum, et aliae quamplurimae gentes; de solis Sidoniis dixit Dominus quod eos eversurus sit. Sidonii autem dicuntur, sicut jam diximus, venatores. Qui intelliguntur isti mali venatores quos Dominus exterminat, nisi illae virtutes contrariae de quibus dicit propheta, quia « paraverunt laqueos sub pedibus meis , » quibus scilicet venentur et decipiant animas peccantium? Istos ergo exterminat Dominus. Cum isti tales interierint venatores, cum jam nemo fuerit qui laqueos tendat et retia ut decipiat animas in peccato, tunc requiescet unusquisque sub vite sua et sub ficu sua. dimidiae tribui Manasse, quia Ruben et Gad possederunt terram quam tradidit eis Moyses famulus Domini, trans Jordanem ad orientalem plagam, » et caetera. Lectum est quia Moyses dederit haereditatem quibusdam; post
Abbreviated transcription (Latin):
iħc: s beati sunt illi qui primo eiꝰ
aduentu obtenti sunt. Ip̃si enim
uere in gr̃a erunt: qui multis ad¬
u̾sariis resistentib. & multis ho¬
stib inpugnantib. bello & armis
hereditatem t̾re repmissionis ac¬
cipiunt. Cum uͦ ex necessitate qͥs
fuerit subiectus. tunc etiam qͣndo
nouissimum inimicum destrui
necesse ẽ mortem: non erit iam
in gr̃a his qui subiciuntur. Ad
meridiem uͦ sunt ȩuei. omnis t̾ra
chanaan & maara sydoniorum
usq afeca & t̾minos amorrei. eiꝰq
confinia. Libani quoq regio con¬
tra orientem abaalgad sub mon¬
de hermon donec ingrediaris e¬
math: omnium qui habitant
in monte a libano usq ad aquã
miserephod: uniu̾siq sydonii.
Ego sum qui delebo eos afacie fi¬
lioꝵ isrł. N eniat gͦ in partem
hereditatis isrł. sicut p̾cepi tibi.
Cum enumerasset plurimas gen¬
tes. de sy doniis solis dixit: ⁊ om
nes sy donios ego ext̾minabo a
facie filioꝵ isrł. N ominati sunt

Expanded text:
Jesus. Sed beati sunt illi qui primo ejus Jesus. Sed beati sunt illi qui primo ejus adventu obtenti sunt; ipsi enim vere in gratia erunt, qui multis adversariis resistentibus, et multis hostibus impugnantibus, bello et armis haereditatem terrae repromissionis accipiunt. Cum vero ex necessitate quis fuerit subjectus, tunc quando etiam novissimum inimicum destrui necesse est mortem, non erit jam in gratia his qui subjiciuntur. « Ad meridiem vero sunt Hevaei, omnis terra Chanaan, et Maara Sidoniorum, usque Afeca et terminos Amorrhaei, ejusque confinia. Libani quoque regio contra orientem a Baalgath sub monte Hermon, donec ingrediaris Emath. Omnium qui habitant in monte, a Libano usque ad aquas Miserephod, universique Sidonii. Ego sum qui delebo eos a facie filiorum Israel. Veniat ergo in partem haereditatis Israel, sicut praecepi tibi. » Cum enumeraverit plurimas gentes, de Sidoniis solis dixit: « Et omnes Sidonios ego exterminabo a facie filiorum Israel. » Nominati sunt
Abbreviated transcription (Latin):
etiam scdo cepit t̾ram hanc que
nunc dr a iħu multa ẽe derelie¬
ta t̾ra. Audi de ea dicentem pau¬
lum. O portet eum regnare donec
ponat om̃s inunicos suos scabel¬
lum pedum suoꝵ. Hȩc g est t̾ra
que nunc multa dr ẽẽ derelicta:
donec om̃s subdantur pedib eꝰiꝰ.
⁊ ꝑ hec in hereditate capiat uni¬
uersos. Et hec ẽ in quit t̾ra q̃ dẽ¬
licta. ẽ O m̃s fines philistiim: &
alia quam plurima que sequun¬
tur. Multa enim adhuc suꝑsũt
quantum ad nr̃a temꝑa expec¬
tat. que uidemus ñdum pedib
iħu subiecta ẽẽ: que necesse est
utiq omnia obtinere. N eq e¬
nim finis eẽ pot̾it rerum: nisi
prius fuerint cuncta subiecta
Sic enim & ꝓpħa dicit. Quia
omnes gentes seruient ei a fin¬
b fluminum usq ad fines orb̃
terre. in conspectu eiꝰ ꝓcident
ethiopes. de transripas fluminũ
ethiopes offerent sacrificia. Unde
constat quod in scdo aduentu hãc
t̾ram multam que suꝑ ẽ obtinebit

Expanded text:
etiam secundo cepit terram hanc, quae etiam secundo cepit terram hanc, quae nunc dicitur ab Jesu multa esse derelicta terra. Audi de ea dicentem Paulum: « Oportet eum regnare donec ponat omnes inimicos suos scabellum pedum suorum . » Haec ergo est terra quae nunc multa dicitur esse derelicta, donec omnes subdantur pedibus ejus, et per haec in haereditate capiat universos. Et haec est, inquit, terra quae derelicta est, « Omnes fines Philisthiim, » et alia quamplurima quae sequuntur. Multa adhuc supersunt, quantum ad nostra tempora spectat, quae videmus nondum pedibus Jesu subjecta esse, quae necesse est utique omnia obtinere. Neque enim finis esse poterit rerum, nisi prius fuerint cuncta subjecta. Sic enim et propheta dicit , quia omnes gentes servientes a finibus fluminum usque ad fines orbis terrae in conspectu ejus. Procedunt Aethiopes de trans ripas fluminum: Aethiopes offerent sacrificia; unde constat quod in secundo adventu hanc terram multam, quae superest, obtinebit
Abbreviated transcription (Latin):
credentium ẽ saluatorem: qui a
ipse ẽ omnium caput Audi aũ
adhec responsum diuinum qͥd
dicat. Tu ꝓuec̾tus es in dieb: et
t̾ra relicta ẽ multa ualde. In suꝑi¬
orib dicebatur sicut obseruaui¬
mus: quia cessauit t̾ra a bellis̃. ⁊
quia omnem t̾ram iħc cepit:¬
& hic modo scriptum ẽ quia
t̾ra relicta ẽ multa ualde. Pu¬
das ne contraria sibi contineãt
Iocne leitit᷑ suspicandum est:
S redeamus ad intelligentiã
spalem:⁊ in ea nich inuenis ẽe
contrarium. Intuere dñi ⁊ salua¬
doris nr̃i primum quidem ad¬
uentum. cum uenit seminare
semen suum in orbem t̾re:quo¬
mͦ cepit omnem t̾ram solo semims
iactu. quomͦ aduersarias potesta¬
tes ex ea ⁊ angłos refugas qui genti¬
lium mentes obsederant effuga¬
uit. & interim seminauit uerbũ
atq eccłas ꝓpagauit᷑ Hȩc ẽ prima
eius tociꝰ t̾re possessio. Sequere au¬
tem o auditor ꝑ subtiles lineas
uerbi: & ostendam tͥ quomodo

Expanded text:
credentium et Salvatorem, quia credentium et Salvatorem, quia ipse est omnium caput. Audi autem ad haec responsum divinum quod dicit: « Tu provectus es in diebus, et terra relicta est multa valde. » In superioribus dicebantur, sicut observavimus, quia cessavit terra ab illis, et quia omnem terram Jesus cepit; et hic modo scriptum est quia terra relicta est multa valde? Putasne contraria sibi contineant? hocne leviter suspicandum est? Sed redeamus ad intelligentiam spiritalem, et in ea nihil invenis esse contrarium. Intuere Domini et Salvatoris nostri primum quidem adventum, cum venit seminare semen suum in orbem terrae, quomodo cepit omnem terram solo seminis jactu, et quomodo adversarias potestates ex ea et angelos refugas qui gentilium mentes obsederant effugavit, et interim seminavit verbum atque Ecclesias propagavit: haec est prima ejus totius terrae possessio. Sequere autem, o auditor, per subtiles lineas verbi, et ostendam tibi quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
transegerit. ⁊ iumacłatum se ab
hoc mundo custodierit atq om̃
aduersarios ⁊ hostes suos subege¬
rit: sp̃alit ab istis paucis ⁊ malis
dieb ꝓuehitur̾. ⁊ promouetur
ad illos dies et̾nos ⁊ bonos et̾n
solis luce fulgentes. Talig quo¬
dam ordine intelligendus est &
iħc ex diuinis responsis ꝓuectur
dierum ꝓnuntiari. Uerum qn
instituimus que de ihu dica¬
etiam ad dominum saluatorem
sicut ipse qui ẽ principium primo¬
genitus omnis creature: Et ideo
fortasse ipse solus uere & uiteger
prb̃r dicttur: ante quem nemo est.
gitur & si sunt qui dieunt᷑ in scͥp¬
turis prb̃i uel seniores uel pontifi¬
ces: tam̃ dominus iħe in pontifi¬
cib pontificum princeps. Et sicut
in pastorib princeps pastoꝵ. est.
ita & in prb̃ris uel seniorib prin¬
ceps pbrorum putandus ẽ ⁊ in e¬
piscopis princens ep̃orum. & om̃e
quodcũq honorabile nomen est.
primum in hoc & principem esse

Expanded text:
, » transegerit, et immaculatum se ab , » transegerit, et immaculatum se ab hoc mundo custodierit, atque omnes adversarios et hostes suos subegerit, spiritalis ab istis paucis et malis diebus provehitur, et promovetur ad illos dies aeternos et bonos aeterni solis luce signatos. Talis ergo quodam ordine intelligendus est et Jesus ex divinis responsis provectus dierum pronuntiari. Verum quoniam instituimus quae de Jesu dicetiam ad Dominum Salvatorem sicut ipse qui est principium, primogenitus omnis creaturae? Et ideo fortasse ipse solus vere et integer presbyter dicitur, ante quem nemo est. Igitur etsi sunt qui dicuntur in Scripturis presbyteri, vel seniores, vel pontifices, tamen Dominus Jesus in pontificibus pontificum princeps; et sicut in pastoribus princeps pastorum est, ita et in presbyteris vel senioribus princeps presbyterorum putandus est, et in episcopis princeps episcoporum. Et omne quodcunque honorabile nomen est, primum in hoc et principem esse
Abbreviated transcription (Latin):
autem semꝑ ad priora extendit᷑:
iste ꝓuectus ẽ in dieb sius Et
dixit dñs ad eum. S enuisti &
longeuus es: traq latissima de¬
relicta est. que necdum est sorte
diuisa. & cet̾a. Nescio gͦ si in hoc
loco illud potest uiderr qr hoc d̃i¬
cebat dñs ad iħm ꝓ etate eius se¬
nili. quam om̃s uidebant. om̃s
nouerant. Et que sunt tam mag¬
na ista diuina responsa. quȩ ho¬
minib deferuntur̾. ut dicant ho¬
mini seni quia senex es. qͦd om̃s
uidebant. om̃s nouerant: S mͥ
uidetur magnum aliquod desti¬
monium adomino ꝑ hoc dari
naue filio: cum ei diettur. quia
ꝓuectus dierum es. Et quantũ
quidem ꝓloqui uob. uel aꝑiredi¬
uinis myst̾us fas ẽ: ego arbitror
quod sicut sol iste diem facit mun¬
dohuie: ita ⁊ sol iusticie facit aliqͥ
dies sp̃ales̾. qui fulgore ueritatie
& lampade sapientie illustrentie
Siquis g inp̾ceptis dĩ uitam hane
presentem que sicut iacob dicebat
paucoꝵ ⁊ malorum dierum est

Expanded text:
autem semper ad priora extenditur, iste provectus est in diebus suis. « Et dixit Dominus ad eum: Senuisti et longaevus es, et terra latissima derelicta est, quae necdum est sorte divisa, » et caetera. Nescio ergo si in hoc loco illud potest videri; quia hoc dicebat Dominus ad Jesum pro aetate ejus senili, omnes videbant, omnes noverant. Et quae sunt tam magna ista divina responsa, quae homines disserunt, ut dicant homini seni, quia senex es, quod omnes videbant et omnes noverant. Sed mihi videtur magnum aliquod testimonium a Domino per hoc dari Nave filio, cum ei dicitur, « quia provectus dierum es. » Et quantum quidem proloqui nobis vel aperire divinis mysteriis fas est ego arbitror quod sicut sol iste diem facit mundo huic, ita et Sol justitiae facit aliquos dies spiritales, qui fulgore veritatis et lampade sapientiae illustrentur. Si quis ergo in praeceptis Dei vitam hanc praesentem, quae sicut Jacob dicebat, « paucorum et malorum dierum est
Abbreviated transcription (Latin):
b de ea sp̃italem intelligentiã.
S & singli quiq doctores eccle¬
siarum utteram legis. loquelã
& disputationem suam illam
euangłicam fecerunt. Qui sũt
autem tres filii enach quos cha¬
leb in cuus ꝑsona uirtutem
legis descripseramus interri¬
mit: In anis humilitas acci¬
pienda ẽ illa quam om̃s scłi
poete uł philosophi diunitatẽ
senserunt: quia & humilia &
deo indigna sunt que seuserunt.
Quid ẽ tam humile manter
qͣm ligna & lapides deos uel
astruere uł putare: Huius gͦ
inanis humilitatis primus fi¬
lius ẽ qui dr excra me: hoc est
primus sensus eoꝵ & extra ue¬
ritatem & extra dominium est
Scđs uͦ ahiman: id ẽ fr̾ sine con¬
silio Certum ẽ quia & iste frat̾
sit illius erroris: qui sine consi¬
lio agitur. Quid enim tam sine
consilio qͣm relinquere dominũ
qui nos fecrt ẽẽ. & sequi deos qͦs
focimꝰ: Tercius erroris sensus ẽ
tha lamin: quod ẽ precipitiũ
ut suspensio. Nouissima nãq

Expanded text:
bus de ea spiritalem loquelam. bus de ea spiritalem loquelam. Sed et singuli quoque doctores Ecclesiarum litteram legis, loquelam et disputationem suam illam evangelicam fecerunt. Qui sunt autem tres filii Enach quos Caleb, in cujus persona virtutem legis descripseramus, interimit? Inanis humilitas accipienda est illa, quam omnes saeculi poetae vel philosophi divinitatem senserunt, quia et humilia et Deo indigna sunt quae senserunt. Quid est tam humile inaniter quam ligna et lapides deos vel astruere vel putare. Hujus ergo inanis humilitatis primus filius est qui dicitur extra me, hoc est, primus sensus eorum et extra veritatem, et extra Dominum est. Secundus vero Ahiman, id est, frater sine consilio; certum est quia et iste frater sit illius erroris qui sine consilio agitur. Quid enim tam sine consilio quam relinquere Dominum, qui nos fecit esse, et sequi deos quos fecimus? Tertius erroris sensus est Tholmai, quod est praecipitium vel suspensio: novissima namque
Abbreviated transcription (Latin):
m̃s extra consilium. uł frater
sine consilio. O m̃s eium fres qͥ
de humilitate inani nascuntur:
certum ẽ quia extra consilium
min quod int̾pretatur precipi¬
tium uł suspensio: quod signi¬
ficat nichil in eo stabilitatis. s
uaga omnia & in preceps ruen¬
tia. Istos eͦs tres filios enach exter¬
minauit & int̾fecit chaleb &
post istos asceudit etiam in da¬
bir Nomen erat dabir prius ci¬
uitas litt̾arum. Dabir int̾preta¬
tur loquela: s nomen elabir
erat prius ciuitas litterarum.
ta ciuitatem litt̾arum intelligo
omne ueteris instriuñti testa¬
m̃tum: & hanc ipsam quam
nunc disserere conamur scrip¬
turam intelligamus ẽẽ erui¬
tadem litt̾arum: que postmo¬
dum efficitur dabir. quod est
loquela. Hec ẽ enim quȩ prius
in litteris erat: & scłm litt̾am
indelligebatur. Modo in eccłris
reuelante domino loquela effec¬
ta ẽ: loquentib de ea & disseren¬
tib primo apłis. & remouenti¬

Expanded text:
meus extra consilium, et frater meus extra consilium, et frater sine consilio: omnes enim fratres qui de humilitate inani nascuntur, certum est quia extra consilium i, quod interpretatur praecipitium vel suspensio: quod designat nihil in eo stabilitatis, sed vaga omnia et in praeceps ruentia. Istos ergo tres filios Enach exterminavit et interfecit Caleb, et post istos ascendit etiam in Dabir. Nomen erat Dabir prius civitas litterarum. Dabir interpretatur loquela, sed nomen Dabir erat prius civitas litterarum. Ita civitatem litterarum intelligo omne Veteris Instrumenti testamentum, et hanc ipsam quam nunc disserere conamur Scripturam intelligamus esse civitatem litterarum; quae postmodum efficitur Dabir, quod est loquela: haec est enim quae prius in litteris erat, et secundum litteram intelligebatur, modo in Ecclesiis, revelante Domino, loquela effecta est, loquentibus de ea et disserentibus primo apostolis, et removenti
Abbreviated transcription (Latin):
int̾pretatur humilitas in anis
uł responsio manis. Accepit gͦ
caleb metropolim humilitatis
inanis. D uas ẽẽ humilitates c¬
tum ẽ. Unam laudabilem de qͥ
Et de hac humilitate dictum et
quia omnns qui se humiliau̾r
exaltabitur. & tr̃um. Humilu¬
mini sub potentissima manu
domini. Et enim & alia hum¬
utas culpabilis peccatoꝵ sicut
illa quam de illicito concubit.
dicit scripturã. quod de amon
scriptum ẽ quia humiliauit
thamar sororem suam. est sͥ
humilitas inanis. Cepit met¬
polim ut excidit caleb. & int̾i¬
mt tres filios enach: qui erar
filii uanis humilitatis. Illis
int̾fectis ipse habuit ciuitatt
& fecit que in conseq̃ntib sem¬
ta sunt. Qui autem sunt fil
inanis humilitatis. quos es¬
minauit caleb: Primus sel
qui int̾p̃tatur extra me. hoc e
extra scm̃. filius inanis humll¬
tatis quem ext̾minauit cales
immo extra dominum ẽ Aa
us ahiman qui int̾p̃tatur sẽ

Expanded text:
interpretatur humilitas inanis, interpretatur humilitas inanis, vel responsio inanis. Accepit ergo Caleb metropolim humilitatis inanis. Duas esse humilitates certum est, unam laudabilem, de qua s vestris ; » et de hac humilitate dictum est, quia « omnis qui se humiliaverit, exaltabitur ; » et iterum: « Humiliamini sub potentissima manu Domini . » Est enim et alia humilitas culpabilis peccatorum, sicut illa quam de illicito concubitu dicit Scriptura quod de Amon scriptum est, qui humiliavit Thamar sororem suam . Est ergo humilitas inanis. Cepit metropolim vel excidit Caleb, et interemit tres filios Enach, qui erant filii inanis humilitatis. Illis interfectis ipse habuit civitatem, et fecit quae in consequentibus scripta sunt. Qui autem sunt filii inanis humilitatis quos exterminavit Caleb? Primus Susi, qui interpretatur extra me, hoc est, extra sanctum: filius inanis humilitatis quem exterminavit. Caleb, imo extra Dominum est. Et alius Ahiman, qui interpretatur frater