comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iorem auorem uiros ĩducãt
decet gͦ eas eẽ tacit᷑nas sic ⁊̃ de¬
cet ipãs eẽ stabiles quia quã¬
to ueor est magas ꝯstans ⁊ fir¬
ma tãto maior credulitas ad¬
geu̾atur iuro ut ei debitam
fidem suet tali gͦ regnuie
regende sunt ꝯiuges ut pol¬
leaut p̾ccĩs sex bouitatibus
iudel ut suit caste honeste
abstiuẽtes sobͥe taciturtie ⁊
stabiles ad hec ant̃ oĩa iuri
do qr̃ decet oẽs cuies suas ꝯui¬
ges sic regͥe ⁊ tãto magis hoc
decet reges ⁊ pͥncipes quãto
ex eoꝵ uudebito regimine p̃t
n̾e .s̃.x. qualiter oẽs anes et
maxiẽ reges ⁊ priccipes ad su¬
as aunges deteant debice se.

Expanded text:
iorem amorem viros inducunt. decet ergo eas esse taciturnitas. Sic etiam decet esse stabiles: quia quanto uxor est magis constans, et firma, tanto maior credulitas adgeneratur viro, ut ei debitam fidem servet. Tali ergo regimine regendae sunt coniuges, ut polleant praedictis sex bonitatibus. videlicet, ut sint castae, honestae, abstinentes, sobriae, taciturnae, et stabiles. Ad haec autem viri do. Quare decet omnes cives sic suas coniuges regere: et tanto magis hoc decet reges, et principes, quanto ex eorum indebito regimine potest inere. Qualiter omnes cives, et maxime reges et principes ad suas coniuges debeant debite se
Abbreviated transcription (Latin):
tates debeant eas iducere
nisi sciatur quõ ꝯͣ eas debeat
se hdẽ. sunt aut̃ tͥa quãtũ ad
p̾sens speccat diligent᷑ ꝯside¬
iuges decet debite se hrẽ nã
p᷑ debent eis iodate ⁊ discre¬
te uti. sõ debent eas honorifi¬
ce ⁊ raccare. Etio debent ꝯ
eis debite ꝯ seruari ꝯu̾sari de¬
cet .ii. eos mod̾ate ⁊ disc̾te
usus uenereoꝵ pͦ corpora des¬
truit. so mentem deprnuuit
t̾cio maculat appetitum et
reddit ꝯiuges nutemꝑatas
destruitur .n. ⁊ debilitat᷑
corpus i piꝰ iuri. si uinus det
oꝑam copule ꝯiugali quia
ius gen̾atiua est ninus cor

Expanded text:
ucere: nisi sciatur, quomodo circa eas debeant se habere. Sunt autem tria quantum ad praesens spectat diligenter consideprias coniuges decet debite se habere. Nam primo debet eis moderate et discrete uti. Secundo debent eas honorifice tractare. Tertio debent cum eis debite conservari. Decet enim eos usus venereorum primo corpora destruit, secundo mentem deprimit, tertio immoderat appetitum, et reddit coniuges intemperatas. Destruitur enim et debilitatur corpus ipsius viri, si nimis det operam copulae coniugali, quia vis generativa est ni
Abbreviated transcription (Latin):
quã sufficiat ad rescaurãd̾¬
ꝙ nõ sine debilitatõne ꝓpͥ cor¬
poris eẽ nõ pot̾it uñ cerebr̃
⁊ iusus ⁊ aliauiẽbra uobilia
debilitãtur ex suꝑflua copu¬
la ¶So suꝑfluus usus nõ solũ
lus est iustrinuẽtum fabti de¬
bilitato martello debilitãtur
accõnes fabͥles sic debilitato
cerelro et alus membris nobi¬
libus impeditur aia a rõius u¬
su ut nõ possit sufficienter ꝯ¬
siderare uñ ⁊ supra per au¬

Expanded text:
estaurandum. quod sine debilitatione proprii corporis esse non poterit. Unde cerebrum, et visus, et alia membra nobilia debilitantur ex superflua copula. Secundo superfluus usus non solum lus est instrumentum fabri, debilitato martello debilitantur actiones fabriles: sic debilitato cerebro et aliis membris nobilibus impeditur anima a rationis usu, ut non possit sufficienter considerare. unde et supra per au
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯ aia sequat᷑ ꝯplexiones corpo¬
ris ꝯ aliqiuis nõ ÷ bene ꝓporto¬
natus ĩ corpore n ÷ bone ꝯple¬
xionis. impeditur aĩa ne possit
bene speculari ⁊ ne poss lib̾e.
exsequi accõnes suas nascẽtes
gͦ es tali ꝯiugio nõ solũ sunt
¶ decẽt gͦ oẽs cines nõ uti ꝯuigi

Expanded text:
m anima sequitur complexiones corporis nam cum aliquis non est bene proportionatus in corpore, non est bonae complexionis impeditur anima ne possit bene speculari, et ne possit libere exequi actiones suas. nascentes ergo ex tali coniugio non solum sunt  Decet ergo omnes cives non uti
Abbreviated transcription (Latin):
catur s di̾sitatẽ nobilitatis
telas adhibere. ut polleant bo
niatronas aliquas boui testi¬
mouii ꝓduiturna tẽpora.
prudent̾ia ⁊ touis morib app¬
batas iuscituentes ꝯiugem ⁊
iuducentes eã ꝑ monitõnes
debitas ad bonitutes ꝓhibitas
¶uiso ꝯuigem sic regendam
eẽ ut sit debite temꝑata re¬
stat ostend̾ quõ regenda sit
ut sit debite tuciturna. nã
ut scribitur in pͦ poł oraiamĩ¬
tũ nuulierũ ÷ siłenciũ. si .n.¬

Expanded text:
um diversitatem nobilitatis telas adhibere, ut polleant bonmatronas aliquas boni testimonii per diuturna tempora prudentia et bonis moribus approbatas, instruentes coniugem, et inducentes eam per monitiones debitas ad bonitates praehabitas. Viso, coniugem sic regendam esse, ut sit debite temperata: restat ostendere, quomodo regenda sit, ut debite sit taciturna. Nam, ut scribitur I. Polit. ornamentum mulier
Abbreviated transcription (Latin):
hũt cũ .ii. quis seuł aliũ uidet
ccͣ aliqua defic̾e̾ si se uł aliũ uult
recte reg̾e spãlem conatũ acci¬
ꝑe debet cͥca ea ĩ quib eẽ ꝯtin¬
git facilior casus qrͣ cũ mulie¬
res ut n p̾cedenti capitulo di¬

Expanded text:
habet. cum enim quis se vel alium videt circa aliqua deficere, si se vel alium vult recte regere, specialem conatum assumere debet circa ea in quibus esse contingit facilior casus. Quare cum mulieres ut in praecedenti capitulo di
Abbreviated transcription (Latin):
iudeutur in honestatem ꝑ¬
tendere. nõ .n. sufficit sit
alienus filus nõ suscedat
in h̾editatẽ s requiritur
ut pat̾ sit c̾cus de sua ꝑle cũ
gꝰ signa ĩ honesta ⁊ inpu¬
dica quõdam suspitõnem
adgenerent de ĩꝯtinẽçia ꝯ¬
iugũ ut pat̾ sit c̾tus de sua
ꝑle expedit ꝯnges pudi
itas ad in ꝯtiuenciam nicli¬
uat. ¶ quarto decet eas
eẽ sohrias ut caueant sibi
a suꝑfluitate potus. nã tam
ĩmõcerãcia cibi ꝙͣ potus ꝓ¬
tus apud romanas mulieres
ut recitat ualernus maximus¬
so libro capitulo de istitutis
autiquis quodã mͦ nephas erat
bib̾e uinũ uñ ait ꝙ uiu usus
o lun romanis fenrmis iguo¬
tus fuit ne ni aliquo dedecus

Expanded text:
dentur inhonestatem protendere: non enim sufficit ut alius filius nonn succedat in haereditatem, sed requiritur ut patet sit certus de sua prole. Cum ergo signa inhonesta, et impudica quandam suspitionem adgenerent de incontinentia coniugis; ut pater sit certus de sua prole, expedit coniuges pudicitas ad incontinentiam inclinat. Quarto decet eas esse sobrias, ut caveant sibi a superfluitates potus. Nam tam immoderantia cibi quam potus tatus apud Romanas mulieres ut recitat Velerius Maximus libro II. capitulo de Institutis antiquis quodammodo nefas erat bibere vinum. Unde ait, Vini usus olim Romanis foeminis ignotus fuit, ne in aliquod dedecus
Abbreviated transcription (Latin):
uius .ni. fenumas plus ꝑsen̾are ĩ
litigãdo ⁊ garriando ꝙͣ uiri eo ꝙ
magis a rõne deficiãt ꝰ ꝙͣ ip̃i.
¶ t̾tio ꝯtingit mulieres ẽẽ mobi¬
les ⁊ iustabiles ꝙ forte accidit
ex debilitate ꝯplixionis. nã cũ
aĩa ut suꝑuis dicebaturut płi¬
iiũ sequatur. ꝓplegiones corpo¬
ris sic̃ mulieres hũt coxpus mol¬
le ⁊ iustabile sic nolũtate ⁊ de¬

Expanded text:
as plus perseverare in litigando et garriendo, quam viri; eo quod magis a ratione deficiant quam ipsi. Tertio contingit mulieres mobiles et instabiles: quod et forte accidit ex debilitate complexionis. Nam cum anima ut superius dicebatur ut plurimum sequatur complexiones corporis: sicut mulieres habent corpus molle et instabile, sic voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
uñ cũ sunt pie sunt ualde pie ⁊
cũ sunt crudeles sunt ualde cru
ciam capũt tãta tꝰpia ꝓpetrãt
ꝙ iux innenitent᷑ uiri adeo ĩu̾e¬
ꝯdi ut possint tãta turpia oꝑat
hoc aut̃ t̾tiũ ⁊ si in bonis pt̃ eẽ.
laudabile ĩ malis u̾o ẽ intuꝑabile¬
¶ uiso q̃ sũt laudabilia ĩ fenũs.
restat narrare q̃ sunt utuꝑabi¬
lia ĩ eis. possumus aũt uarrare
tͥa ĩ uuilierib intuꝑabilia p̃ qr
ut płnuũ sunt intẽꝑate ⁊ passio¬
nũ insecutrices. soqr sunt garu¬
le ⁊ litigiose. t̾cio quia suut mobi¬
les ⁊ instabiles ¶ pͦ gͦ femme ꝯ¬

Expanded text:
unde cum sunt piae, sunt valde piae: et cum sunt crudeles, sunt valde crudciam capiunt, tanta turpia perpetrant, quod vix invenirentur viri adeo inverecundi ut possint tanta turpia operari. Hoc autem tertium et si in bonis potest esse laudabile, in malis vero est vituperabile. Viso, quae sunt laudabilia in foeminis: restat narrare quae sunt vituperabilia, in eis. Possumus autem narrare tria in mulieribus vituperabilia. Prut plurimum sunt intemperatae, et passionum insecutrices. Secundo, quia sunt garrulae et litigiosae. Tertio, quia sunt mobiles et instabiles. Primo ergo
Abbreviated transcription (Latin):
rũ p̾eẽ uxori eo regimme quo
sic̃ apd̾ barbaros idẽ sũt feiã
⁊ seruus ut recitat ꝓħs p᷑ poł¬
dicẽs ꝙ int̾ barbaros femina
⁊ si̾uis eũdem hñt ordiuẽ ute¬
bãtur .n. illi ꝯigib tãquaui
seruis s hoc i̾o ꝯtĩgebat ut
recitatur ibidẽ qr ĩt̾ barbaros
nullus ẽ natiralit̾ pͥncipãs.
uus eẽ .n. barbarũ ab aliquo
hoc ẽ eẽ exͣueũ ab eo ⁊ nõ in¬
telligi ab eo pt̃ .ii. quis ẽẽ bar¬
barus huic uł illi qr nõ t̃tel¬
ligitur ab hoc uł ab illo sic̃
teutonici sũt barbari ytali¬
cis ⁊ ytalici auglicis ille .n.
ẽ barbarus simplicit̾ qui a
seruus qr nescit se ipm̃ diri¬
g̾e ⁊ expedit ei ut ab aliquo
dirigatur idẽ ẽ eẽ nͣ barba¬
rũ ⁊ seruũ. qr̃ si apd̾ barbaros
eũ dem hũt ordiuẽ ueor ⁊ ser¬

Expanded text:
rum praeesse uxori eo regimine quosicut apud Barbaros, idem sunt foemina et servus, ut recitat Philobaros foemina et servus eundem habent ordinem. utebantur enim illi coniugibus tanquam servis. Sed hoc ideo contingebat ut recitatur ibidem quia inter Barbaros nullus est naturaliter principans, rvum. esse enim barbarum ab aliquo, hoc est, esse extraneum ab eo, et non intelligi ab illo. potest ergo quis esse barbarus huic vel illi, quia non intelligitur ab hoc vel ab illo. Sicut Theutonici sunt barbari Italicis, et Italici Anglicis. Ille tamen est barbarus simpliciter, qui servus, quia nescit seipsum dirigere, et expendit ei quod ab aliquo alio dirigatur, idem est esse natura barbarum et servum. Quare si apud Barbaros eundem habent ordinem uxor et ser
Abbreviated transcription (Latin):
ci decã ꝯtĩgit pͦ ex appetitu lau¬
dis sõ ex tinuditate cordis uni¬
lieres .ii. ualde sunt appetitiue
laudis. nã in oĩb qui sunt i¬
ꝑfcẽ tales plus appetũt lauda¬
ri ꝙͣ ꝑfc̃e possidentes illud ade
uocentur scientes ⁊ ut habe¬
ant nomẽ ꝙ suit excellentes
clerici quã ue scientes. nã qui
u̾e sciũt n se ipis inuemũt
unde gaudeant. ĩo nõ tm̃ curãt
de aꝑꝑencia s qui inrꝑfecte cog¬
uoscũt qͥ nõ iudent mn se ip̃is

Expanded text:
 contingit. Primo, ex appetitu laudis. Secundo, ex timiditate cordis. Mulieres enim valde sunt appetitivae laudis. Nam in omnibus quae sunt imperfecte tales, plus appetunt laudari, quam perfecte possidentes illud. Clevocentur scientes, et ut habeant nomen quod sint excellentes clerici, quam vere scientes. Nam qui vere sciunt, in seipsis inveniunt unde gaudeant: ideo non tantum curant de apparentia. Sed qui imperfecte cognoscunt, quia non vident in seipsis
Abbreviated transcription (Latin):
seruis ¶ẜa uia ad nuestigã¬
dũ hoc idem sinnit᷑ ex ꝑte ꝑ¬
ẽẽ imꝑfecta ⁊̃ habere penu¬
riam reꝵ ⁊ nõ suffic̾e sibi u
uita si ugor ⁊ sernus habeant

Expanded text:
a via ad investigandum hoc idem, sumitur ex parte pesse imperfecta, et habere penuriam rerum, et non sufficere sibi in vita, si uxor et servus habeant
Abbreviated transcription (Latin):
sũt uusericordes nõ tñ ex̃ eadẽ
causa hoc uidetur ꝯtiugereqr
pñi ut suꝑius dicebatur sunt
iuseratriui quia sua inuocençia
alios mensurãtes credũt oẽs inno¬
centes eẽ ⁊ putãt eos i digne.
pati qr̃ semꝑ eis de facili miserẽ¬
tar senes u̾o miseratini existũt
ẜ ꝯ ip̃i ii corpore ⁊ ĩ uita deficiãt

Expanded text:
et misericordes. Non tamen ex eadem causa hoc videtur contingere: quia pueri ut superius dicebatur sunt miserativi, quia sua innocentia alios mensurantes credunt omnes innocentes esse, et putant eos indigne pati. quari super eis de facili miserentur. Senes vero miserativi existunt: quia cum ipsi in corpore et in vita def
Abbreviated transcription (Latin):
faciũt. ¶sa ua ad iuestigãd̾
hoc idẽ si᷑ ex lesione uiroꝵ nã
uiri magis ledũt᷑ si utãtur ꝯui¬
gali copła tẽpore calido flante
qustro quã frigido flante borea
tẽpore .n. boreali ⁊ frigido quia
calor nł magis reseruat᷑ int̾sꝰ
plus possumis ꝯu̾t̾e de almien¬
to qr̃ usus ꝯuigalis copule in
tali dem pore nõ sit ledit corpo¬
ra uirox nec sic attenuat ea eo
ꝙuiaior fit ibi ꝯu̾sio alimẽti
sitia na ad inuestigãd̾ hoc idẽ
sui᷑ ex aeris dispõne. nã bore¬
as reddit aerẽ purũ. auster
u̾o reddit ipm turbulentum
ielioratur ꝯplexio existẽciũ
n eo ⁊ fiũt iueliores gen̾atõ¬
ues. quare tali tempore magis
ẽib q̃uedamo sunt sudabilia q̃¬

Expanded text:
a ad investigandum hoc idem, sumitur ex laesione filiorum. Nam viri magis laeduntur, si utantur coniugali copula tempore calido flante austro, quam frigido flante borea. tempore enim boreali et frigido quia calor naturalis magis reservatur interius, plus possumus convertere de alimento. quare usus coniugalis copulae in tali tempore non sic laedit corpora virorum, nec si attenuat ea, eo quod maior sit ibi conversio alimenti. Tertia via ad investigandum hoc idem, sumitur ex aeris dispositione. Nam boreas reddit aerem purum: auster vero reddit ipsum turbulentum.melioratur complexio existentium in eo, et fiunt meliores generationes. Quare tali tempore magis,s quaedam sunt laudabilia, q
Abbreviated transcription (Latin):
ti australes possumꝰ ã hoc tͥpli¬
ci ia uenari pͣ iua sm᷑ ex par¬
te mulier sã ex lesione uiroꝵ
t̾cia ex dispõne acris ¶ pͥma
uia sic assigͥnat᷑ a quib dã nã
tẽpore calido aꝑiũtur pori cor¬
paris ex halat uide hĩd̾ qr̃ re¬
manẽt corpora sicca. rursus
aꝑtis poris exalat nͣł calor quo
exalante cor̃pora intͥusecus re¬
te borea melius dirig̾it qr ca¬
lor eiꝰ int̾uis ÷ pp̃ frigus dͥaĩstãs
nõ exalat s magis roboratur
⁊ iugoratur qrͣ si nẽtres mulie¬
rũ tẽpore yemali sũt calidiores
qr nõ exalat iudecalor ⁊ hũidi¬
ores qr nõ enaporat inde hũidũ
iuagis sũt apti ad gen̾atõm ⁊
forte tali tẽpore magis ꝓcreã¬
tib u̾o anstralib magis fenuãs
ouino .ii. flantib borealibus
uentis pp̃ roboratõm calgus ma

Expanded text:
australes. Possumus autem hoc triplici via venari. Prima sumitur ex parte mulierum. Secunda ex laesione virorum. Tertia ex dispositione aeris. Prima via sic assigantur a quibusdam. Nam tempore calido aperiuntur pori corporis, exalat inde humidum: quare remanent corpora sicca. Rursus, apertis poris exalat naturalis calor, quo exalante corpora intrinsecus rete borea melius digerit, quia calor eius interius propter frigus circustans non exalat, sed magis roboratur et vigoraturrum tempore hyemali sunt calidiores, quia non exaltat inde calor; et humidiores, quia non evaporat inde humidum, magis sunt apti ad generationem, et forte tali tempore magis procreantibus vero australibus, magis foeminas. Omnino enim flantibus borealibus ventis propter roborationem caloris ma
Abbreviated transcription (Latin):
poris ut elegaucia ⁊ pulcritu¬
do ⁊̃ cet̾a talia imꝑfecta boã
suut mulieres gͦ ut płmium
uł ꝑticipant bona nꝑfecta
ut aliqua bona. corporis uł siꝑ
ticipant bona ꝑfcã ut bona mẽ¬
tis. ꝑticipant ea imꝑfcõ mo
tũ ꝑfeccõnis bonitatis intnu¬
atur cupiditas laudis ⁊ deside¬
riũ repͥutatõius tãto plus a¬

Expanded text:
elegantia, pulchritudo, et caetera talia, imperfecta bona fuit. Mulieres ergo ut plurimum vel participant bona imperfecta, ut aliqua bona corporis: vel si participant bona perfecta, ut bona mentis, prticipant ea imperfecto tum perfectionis bonitatis minuatur cupiditas laudis et desiderium reputationis, tanto plus a
Abbreviated transcription (Latin):
sermones quidã qualit̾ uir ha¬
b̾e se debeat cͥca ip̃ãm dicit᷑
gͦ tale reganẽ politicũ qr as¬
siłatur illi reginmi quo ciues
uocãtes dñm ostendũt ei pacta
ginime obseruare ex ipõ gͦ mͦ
regẽdi qr nnũ ẽ politicũ alnd
u̾o politicũ est magis ꝑciale
⁊ oꝵ electõne. nã p̾eẽ regalit̾
est p̾eẽ totalit̾ ⁊ ẜ arburnĩ

Expanded text:
sermones quidam, quomodo vir habere se debeat circa ipsam. Dicitur ergo tale regimen politicum: quia assimilatur illi regimini, quo cives vocantes dominum, ostendunt ei pacta gimine observare. Ex ipso ergo modo regendi, quia unum est politicum, aliud vero politicum est magis paternale et ex electione. Nam praeesse regaliter est praeesse total
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ repucari boui sic̃ alu habentes
.ii. ꝑ fectõm touitatis in se ipis
iuemiũt unde gaud̾e possunt
pp̃ qd nõ młtũ curant gaud̾e¬
de ou hoĩm opiõne qr̃ cũ muli¬
eres ꝯĩt̾ nõ tãta bouitate pol¬
leaut sic̃ uri si aliqualẽ bom¬
tatẽ habeant ut puta si polle¬
aut ali quo bono corporali ut
suit pulcre ⁊ elegãtes uł si qͣ
alia bonitate ꝑticipent ual¬
de cupiũt laudari ⁊ ꝯmendari

Expanded text:
sicut alii. Habentes enim perfectionem bonitatis, in seipsis inveniunt unde gaudere possint: propter quod non multum curant gaudere de hominum opinione. Quare cum mulieres communiter non tanta bonitate polleant sicut viri; si aliqualem bonitatem habeant, utputa si polleant aliquo bono corporali, ut sint pulchrae et elegantes, vel si aliqua alia bonitate participent; valde cupiunt laudari et commendati
Abbreviated transcription (Latin):
nõ sic rõue iugent ut adulti
nã puer est .q. hõ iuꝯpletus qr
gͦ respectu ꝑfectõins ⁊ quãtũ
ad rõnis nsum femina ⁊ puer
quodãmͦ eandem rõm hũt. sequi¬

Expanded text:
non sic ratione vigent ut adulti: nam puer est quasi homo incompletus. Quia ergo, respectu perfectionis, et quantum ad rationis usum, foemina et puer quo
Abbreviated transcription (Latin):
ad uiiũ offm̃ ꝯuxor naturalit̾
sit ordinata ad gen̾ãd̾ uõ erit
serius nã ut ip̃e ait ibidẽ nichil
tale nͣ facit sic̃ faciebãt fabri for¬
niãtes delfi gladiũ apud delfos .ii.
ut puta pauꝑes nõ ualentes pła
hrẽ nstriĩẽta faciebant ali qd̾
iustrinuẽtũ fabricari quo pos¬
sent ad pła uti officia. nͣ a̾ uõ
sic agit s ut melius fiant res

Expanded text:
ad unum officium: cum uxor naturaliter sit ordinata ad generandum, non erit  ait ibidem nihil tale natura facit, sicut faciebant fabri formantes Delphicum gladium. Apud Delphos enim sic utputa pauperes non valentes plura habere instrumenta, faciebant aliquod instrumentum fabricari, quo possent ad plura uti officia. natura autem non sic agit, sed ut melius fiant res
Abbreviated transcription (Latin):
magis ꝑticularit̾ ⁊ qr pat̾uale
est magis ẜ uaturã illud u̾o ÷
quodãmͦ ex electõne ⁊ rursus
qr ad alia eꝑa ẽ hoc quã illud
restat ostend̾e quõ ꝯuigalere¬

Expanded text:
magis particulariter: et quia paternale est magis secundum naturam, illud vero est quodammodo ex electione: rursus, quia ad alia opera est hoc quam illud. Restat ostendere, quomodo coniugale re
Abbreviated transcription (Latin):
ccõue donnis. t̾cia ex paritate.
tus naturales quos habenus
in aiã eẽ in nobis adeo tãquã
a mouẽte naturã totã sic̃ gͦ ĩ
artificõ fcõ a sapienti artifice
nõ ĩ ueniret᷑ aliquid suꝑfluũ uͤ
aliquid dinumitũ sic natura uͥ
gitur a sapiẽtissiuo artifice ut
a deo nichil agit suꝑ fluũ nec

Expanded text:
ctione domus. Tertia ex parilitate tus naturales quos habemus in anima esse in nobis a Deo tanquam a movente naturam totam. Sicut ergo in artificio facto a sapienti artifice non inveniretur aliquid superfluum, nec aliquid diminurum: sic natura, nisi gitur a sapientissimos artifice ut a Deo, nihil agit superfluum, nec
Abbreviated transcription (Latin):
te s pħm ni poł. assiłant᷑ duo.
regnuna domus pat̾uale ⁊ ꝯ
nigale nłã regnuẽ pat̾uale as¬
siłatur regali ꝯiigale uͦ poli¬
tico debet .i. uit pͥee̾ uxori re¬
gnume politico qr debet ei p̾¬

Expanded text:
sophum in Polit. assimilantur duo regimina domus, paternale, et coniugale. Nam regimen paternale assimilatur regali: coniugale vero, politico. Debet enim vir praeesse uxori regimine politico, quia debet ei p
Abbreviated transcription (Latin):
resu̾at᷑ in uno hoĩe uñ ⁊ ab eis
hõ appellatꝰ est nimor mũdus nã
sic̃ totũ uniu̾sim dirigit᷑ uuo
pͥucipe ut uno deo qui ẽ intel¬
ĩ hoĩe si debite regi debent re¬
genda sunt intellectu ⁊ rõue. In¬
nio adeo modus unn̾si reserua¬
tur ĩ quol hoĩe ꝙ plato ⁊ totũ
ordinem celoꝵ saluauit ĩ quol¬

Expanded text:
reservatur in uno homine: unde et ab eis homo appellatur minor mundus. Nam sicut totum universum dirigitur uno principe, ut uno Deo, qui est intelin homine, si debite regi debent, regenda sunt intellectu et ratione. immo adeo modus universi reservatur in quolibet homine, quod Plato totum ordinem caelorum salvavit in qual
Abbreviated transcription (Latin):
le fit ꝯuigiũ ⁊ qualit̾
quis se hre debeat ĩ u¬
Nore dutenda uisi ccͣ eam iã du¬
ctã sciat debite se hre. i̾o pͥmi¬
ssit capitulis rõnabilit̾ ħ auex
ãnectit ͦ ut sciamꝰ quõ regnuẽ
nupciale quo regende sunt ꝯ¬
stntũ. possumꝰ ã duplici uia.
nuestigare ꝙ alio regimine st̃

Expanded text:
le coniugium, et qualiter quis se habere debeat in uxore ducenda, nisi circa eam iam ductam sciat debite se habere. Ideo praemissis capitulis rationabiliter hoc annectitur, ut sciamus quomodo regimen nuptiale, quo regendae sunt cistinctum. Possumus autem duplici via nvestigare, quod alio regimine
Abbreviated transcription (Latin):
qui spreto bouo ꝯĩ ĩtendit bo¬
nũ ꝓpͥũ. ex hac ã diffe̾ncia. pͦ seꝰ¬
sa. uidel ꝙ tyrãnus iitẽdit bo¬
nũ delectabile. rex u̾o bonũ ho¬
uorificũ. nã sic̃ ĩ euarrabile÷
quãto quis delectatur ĩ bouo
ꝓpͥo. sic .q. ĩenarrabile ẽ quã¬
tus houor sequit᷑ ⁊ quãto est¬
houore dignꝰ intẽdens ꝯẽ bonũ¬

Expanded text:
qui spreto bono communi intendit bonum proprium. Ex hac autem differentia puod tyrannus intendit bonum delectabile: rex vero bonum honorificum. Nam sicut inenarrabile est quanto quis delectatur in bono proprio, sic quasi inenarrabile est quantus honor sequitur, et quanto honore est dignius inte
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯẽ bonũ. t̾cio ut castiget ⁊̃ ⁊ pu¬
mat mouẽtes seditões ⁊ turbã¬
tes ppłm. qrͥ expedit regẽ hr̃e
p̾ccos tres excessus. nã si habũ¬
det ĩ beneficns tribuendis di¬
ligetur a ppło si excellat ĩ actõ¬
qr si uͥtutis est tẽd̾e ĩ bonũ eius
erit magis tẽd̾e ĩ uaius bonum

Expanded text:
num. Tertio, ut castiget et puniat moventes seditiones et turbantes populum. Quare expedit regem habere praedictos tres excessus. Nam si abundet in beneficiis tribuendis, diligetur a populo. Si excellat in actioquia si virtutis est, tendere in bonum, eius erit magis tendere in maius bonum,
Abbreviated transcription (Latin):
rex alios debet exced̾e. dic̃
.n. ꝙ antiquititꝰ reges atri¬
plicĩ exce̾ssu ꝯstituebãtur. pͦ ab.
eecessu bñficii. uã qr ppłs nõ ꝑcipit
iusi sensibilia bona quos idet eẽ
lib̾ales ⁊ beneficos uunis ardent̾
mouetur ĩ eoꝵ amorẽ ⁊ optat e¬
płes sic p̾ficiebãt ᷑ in reges. nam
si aliquis fuerat ppło beneficus

Expanded text:
rex alios debet excedere. Dicit enim, quod antiquitus reges a triplici excessu constituebantur. Primo ab excessu beneficii. nam quia populus non percipit nisi sensibilia bona, quos videt esse liberales et beneficos, nimis ardenter monetur in eorum amorem, et optat eplures sic praeficiebantur in reges. nam si aliquis fuerat primo beneficus,
Abbreviated transcription (Latin):
les. ut płimũ uł sunt uł c̾dũtur
eẽ magis aptos ad pͥncipad̾ . ĩo plu¬
ries ꝑ hũc modũ antiquitus aliqui
regna optiu̾eñt ¶ Si gͦ ex ta¬
lib excessib rex gen̾at᷑ ⁊ p̾ficit᷑
si recta sit gen̾atõ eius o huns¬

Expanded text:
les ut plurimum vel sunt vel creduntur esse magis apti ad principandum, ideo pluries per hunc modum antiquitus aliqui regna obtinuerunt. Si ergo ex talibus excessibus rex generatur et praeficitur, si recta sit generatio eius,
Abbreviated transcription (Latin):
tur se plus uałe quã ualeat.
ꝯiinitas gͦ possessionũ quam
ordinabat socrates ad intãdum
lites. potius eẽt cã litigu quam
pacis. nã ut supͣ in sõ libͦ tetigimꝰ¬

Expanded text:
tur se plus valere quam valeat. communitas ergo possessiones quam ordinabat Socrates ad vitandum lites, potius esset causa litigii quam pacis. nam ut supra in secundo libro tetigim
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sitatẽ aliquã ut ĩ ea reꝑiãt᷑ suf¬
fici enciam ad uitã. sic̃ gͦ si nõ eẽt
lare. sic si eẽt uiaxĩa ꝯforiuitts
ĩ cuutate ut qd̾ oẽs eẽnt textores
ad sufficiãm uite nõ solũ indige¬
nius calciamẽtis ⁊ uestimẽtis. s¬

Expanded text:
atem aliqua, ut in ea reperiatur sufficientia ad vitam. Sicut ergo si non esset lare: sic si esset maxima conformitas in civitate, ut quod omnes essent textores ad sufficientiam vitae non solum indigemus calciamentis, s
Abbreviated transcription (Latin):
ferri nͨ egͦ. qr maxiẽ beneoꝑa¬
mur si mmutam᷑ accões uature
⁊ maxĩe rene regit᷑ ciutas si
iuntet᷑ ordinẽ nͣlẽ. uena auri
ut pͥntipãtes maiori pͥnciga¬
tu uł existẽtib ĩ maiorib pͥnci¬
patib ⁊ uena argenti. ut exi¬
in ueuã ferri. ut ꝙ fiant sb̾diti
⁊ deponãt᷑ a magistratib sius.

Expanded text:
maxime bene operamur si imitamur actiones naturae, et maxime bene regitur civitas si imitatur ordinem naturalem: vena auri ut principantes maiori principatu, vel existentes in maioribus principatibus; et vena argenti ut exiin venam ferri, ut quod fiant subditi, et deponantur a magistratibus
Abbreviated transcription (Latin):
ta ⁊ domos. ⁊ alia q̃ reqͥrũtur
ad uitã. bellatores quidẽ ncͣcͣn.
existebãt pp̃ defensionẽ cuuta¬
tis ⁊ repͥmendos hostes. dice¬
bãt ã cuntatẽ si beue ꝯrdmata
u̾tuose uiu̾ent ⁊̃ ut de bite ob¬
sernarẽt leges tãgebãt ⁊̃ daĩ¬

Expanded text:
 alia quae requiruntur ad vitam. Bellatores quidem necessarii existebant, propter defensionem civitatis et reprimendos hostes dicebant autem civitatem si bene ordinata virtuose viverent, et ut debite observarent leges. Tangebant a
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ent eẽ ꝑpͥos filios ¶ t̾cia ui¬
a sic p naui suppoĩta ꝯĩtate
uxoꝵ nõ eẽt tãtus amior ĩ cuu¬
tate ut opinabat᷑ socrates.
nã modica ꝯñctõ plus indu¬
cit de amore si sit t̾ca ⁊ uo¬
ta quã multa si sit ignota. ⁊
tris ad filiũ ꝙͣ patriu ad nepotẽ
plus cũ patruus dilig̾et nepotẽ
pat̾ filiũ si rõnabilit̾ dubita¬
ret se eũ gemusse nã plus
modo de dilectõne ĩciuitate uͭ
ligit aliũ tãquã filiũ alius tã¬
ꝙͣ patrẽ. alius tãꝙͣ nepotem
obus fratͥb nati. alius u̾õ dili¬
quã natũ ex eadem t̾ribii uł
s̃ aliquã aliã ꝯsangunutatem
quã fuerit dilectõ quã pone¬
bat socͣtes. modica .n. ꝯsãgui¬
intas si sit uota ⁊ c̾ta maiorẽ
dileccõm cãt ꝙͣ filiatõsi sit
ponebat socͣtes nõ ÷ expedier
cuitati. decet ã hoc reges ⁊
pͥncipes diligẽt adn̾t̾e ut sciãt
sic ciuitatẽ ordinare ut expe¬

Expanded text:
ent esse proprios filios. Tertia via sic patet. nam supposita communitate uxorum non esset tantus amor in civitate ut opinabatur Socrates: nam modica coniunctio plus inducit de amore, si sit certa et nota, quam multa, si sit ignota et tris ad filium, quam patrui ad nepotem: plus tamen patruus diligeret nepotem, pater filium, si rationabiliter dubitaret se eum genuisse. Nam plus est modo de dilectione in civitate, ut ligit alium tanquam filium, alius tanquam fratrem, alius tanquam nepotem,obus fratribus nati alius vero diliquam natum ex eadem tribu, vel secundum aliquam aliam consanguinaitatem, quabat Socrates. Modica enim consanguineitas si sit nota et certa, maiorem dilectionem causat, quam filiatio, si sit ponebat Socrates, non est expediens civitati, Decet autem hoc reges, et principes diligenter advertere, ut sciant sic civitatem ordinare, ut expe
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sb̾iectos. nã ꝯcuitas sit ordo ci
magistrat᷑ ⁊ aliquas p̃posituras
ꝙ nõ eẽt insi ibi aliqui eeñt do¬
nimãtes. ⁊ aliqui sbiecti. qr̾ cũ
hoc diu̾sitatẽ requirat o ĩ oui¬
tate dare diu̾sitatẽ aliquã qiũ

Expanded text:
et subiectos. Nam cum civitas sit ordo civmagistratus, et aliquas praeposituras, quod non esset, nisi ibi aliqui essent dominantes, et aliqui subiecti. quare cum hoc diversitatem requirat, oportet in civitate dare diversitate
Abbreviated transcription (Latin):
ex hus q̃ idebãt in bestus. ⁊ ĩ a¬
ninialib alus ĩ quib nõ solũ bel¬
lant masculi s ⁊̃ femine. ĩiuo
ĩ bestus ⁊ ĩ auib inuẽtib ex ra¬
ꝓia ferociores eẽ uidentur fe¬
mme quã mares. nã si ꝯsid̾amꝰ
aues ipãs uiuẽtes ex raptu ma¬
iores corpore ⁊ audatõres corde
⁊ p̾stanciores nirib sunt femi¬
ne quã masculi ut aucipitres ⁊̃

Expanded text:
ex iis quae videbant in bestiis et in animalibus aliis, in quibus non solum bellant masculi sed etiam foeminae. Immo in bestiis et in avibus viventibus ex rapina ferociores esse videntur foeminae quam mares. nam si consideramus aves ipsas viventes ex raptu, maiores corpore et audaciores corde et praestantiores viribus sunt foenimae quam masculi: ut ancipitres, et
Abbreviated transcription (Latin):
ni płes sint eiꝰ dem ritus ⁊ sint si¬
miles ⁊ ꝯforiues. sic pses hoĩes ma¬
gis bellant cuutas a̾ nõ sit s ꝯsti¬
cuta ẽ ad sufficienciam iuute qr gͦ
diu̾sis indigemꝰ ad iuitã o ĩ cauta¬
te diu̾sitatẽ eẽ ¶⁊t̾cia iua docla¬
rãs ⁊ mn anifestãs uias p̾dc̃ãs siu᷑ per

Expanded text:
li plures sint eiusdem ritus et sint similes et conformes, sic plures homines magis bellant. Civitas autem non sic, sed constituta est ad sufficientiam vitae. Quia ergo diversis indigemus ad vitam, oportet in civitate diversitatem esse. Tertia via declarans et manifestans vias praedictas, su
Abbreviated transcription (Latin):
cent̾ hãt in possidendo dim¬
fortuiua ⁊ ĩfoxtuma. mag¬
gonus qui nũquã deicit᷑. si.
.iI. honoratur uł si magna
fortinua ei octurrãt uou
extollitur si ã ĩ honoratur
t iuagua ĩ fortuma uemãt
suꝑ ipm̃ nõ deicitur Iu quo¬
l .ni. statu nouit magnamm̃¬

Expanded text:
possidendo divfortunia, et infortunia. Maggonus, qui nunquam deiicitur. Si enim honoratur, vel si magna fortunia ei occurrant, non extollitur. Si autem inhonoratur, et magna infortunia veniat super ipsum, non deiicitur. In quolibet enim statu novit magna
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ gͥ ctͣ ipã bona utilia est
duplex uͥtus una respicieiss
magnos sup̃tus ut iagm¬
ficencia ⁊ alia q̃ respicit me¬
diocres ut lib̾alitas. sic cͥca
ipã bona honesta ẽ duples
uͥtus una q̃ respicit mag¬
ros honores. ut magnaninu¬
tas ⁊ alia q̃ respicit medio¬
cres ĩ ꝯĩ nõie dici pt̃ houo
ris auiatiua. Hi magnis aũt
houorib triplicit̾ quis se ha¬
bere pt̃. nã quidã in talibus
deficiũt ut pusillanimes.
quidã u̾o suꝑhabũdãt ut p̾¬
decet. ut magnaunuu. uide¬
miꝰ .n. aliquos de se aptos ad
magna potẽtes magna et
ardua eacere. quadã tũ pu¬
sillaumuitate ducti retͣhũt
se ab huiꝰ magnis. tales gͦ in
talib deficiũt s quidã eqͣrio
fuꝑ habũdãt ing̾entes se ad

Expanded text:
irca ipsa bona utilia est duplex virtus una respiciens magnos sumptus, ut magnificentia, et alia quae respicit mediocres, ut Liberalitas: sic circa ipsa bona honesta est duplex virtus, una quae respicit magnos honores, ut magnanimitas, et alia quae respicit mediocres, a. In magnis autem honoribus tripliciter quis se habere potest. Nam quidam in talibus deficiunt, ut pusillanimes. Quidam vero superabundant, ut prdecet, ut magnanimi. Videmus enim aliquos de se aptos ad magna, potentes magna et ardua exercere: quadam tamen pusillanimitate ducti, retrahunt se ab huiusmodi magnis. Tales ergo in talibus deficiunt. Sed quidam econtrario superabundant, ingerentes se ad
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdidisse. ⁊ deicit᷑. qr̃ si app̾¬
extollemur cũ nõ reputemꝰ
talia ẽẽ simplicit̾ maxiãbo¬
na ⁊ si ꝯtiugat nos ĩ fortu¬
uari ctͣ ea decent̾ tol̾abus̾¬

Expanded text:
perdidisse, et deiicitur. Quare si apprextollemur, cum non reputamus talia esse simpliciter maxima bona. Et si contingat nos infortunari circa ea, decenter tol
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ opus pͥdentis spectat gͥ ad u̾¬
acẽ uullo mͦ de se dic̾e maiora
quã sint ꝙ ułti faciũt ꝯcedũt
.n. de se aliqui magnas bonita¬
tes cũ tñ illis careaut ⁊ punt¬
tũt anuicis ⁊ uocis magna bo¬
na ⁊ magna aux̃ilia de quib
modicũ aut nichil oꝑe implẽt
lib ẽ excedend̾ ĩ plus. s mag̃¬
datõ fiat ⁊ nõ uotabilit̾ rece¬
dat a medio q si notabiliter
a medio reced̾et nõ ĩ ħ aꝑꝑe¬
ret ueray s derisor ut si ali¬
quis a deo eẽt fortis ⁊ strenuꝰ¬

Expanded text:
us prudentis. Spectat igitur ad veracem nullo modo dicere de se maiora, quam sint. quod multi faciunt. Concedunt enim de se aliqui magnas bonitates, cum tamen illis careant: et promittunt amicis et notis magna bona et magna auxilia, de quibus modicum, aut nihil opere implent. libus est excedendum in plus, sed magdacio fiat, et non notabiliter recedat a medio: quia si notabiliter a medio recederet, non in hoc appareret verax, sed derisor. Ut si aliquis adeo esset fortis et strenu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ debilem bellaret cẽ intra.
se coguosc̾ent ꝙ derisorie lo¬
q̃ retur. Indẽ gͥ suptũ ẽ nomẽ
ẏronie ⁊ derisioius qñ a liquis
notabilit̾ de se minora ꝯcedit
quã sũt. ¶ ad u̾itatẽ gͦ spec¬
tat mod̾are huiꝰ derisiones ⁊
repͥm̾e iaccãtias pͥncipalius
tñ spectat ad ipm̃m iactẽcias re

Expanded text:
et debilem bellaret, omnes intra se cognoscerent quod derisorie loqueretur. Inde igitur sumptum est nomen ironiae et derisionis, quando aliquis notabiliter de se minora concedit quam sint. Ad veritatem ergo spectat moderare huiusmodi derisiones, et reprimere iactantias. principalius tamen spectat ad ipsum iactantias re
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ decet reges ⁊ pͥncipes ẽẽ ue¬
races. nã dectinãtes notabili¬
t̾ ĩ mimꝰ ⁊ dicẽtes de se nota
eẽ nõ ꝯtẽptibiles s reu̾ endos
nec hou̾osos. s gͣcosos ⁊ auiabi¬
les decet eos nõ eẽ iactatores
uł derisores s aꝑtos ⁊ u̾aces nõ
ostendendo uł iactãdo de se ma¬
iora ꝙͣ sint uł ꝓmittẽto alus

Expanded text:
 decet reges et principes esse veraces. Nam declinantes notabiliter in minus, et dicentes de se notabesse non contemptibiles, sed reverendos: nec onerosos, sed gratiosos et amabiles: decet eos non esse iactatores vel derisiores, sed apertos et veraces, non ostendendo, vel iactando de se maiora quam sin
Abbreviated transcription (Latin):
nutꝰ gͦ inuẽte fuerũt ꝯmuta¬
ti uł auri uł ⁊̃ alt̾ius metalliuͭ
placebat tũc tẽpotis ppłis uł
regib iustitu̾e. s qr difficile
signũ aliqd̾ ut ymago pͥnci¬
pis uł aliqd̾ aliud signũ publi¬

Expanded text:
go inventae fuerunt commutati, vel auri, etiam alterius metalli, ut placebat tunc temporis populis et regibus instituere. Sed quia difficile signum aliquod, ut imago principis, vel aliquod aliud signum publi
Abbreviated transcription (Latin):
dus cuiꝰ accõnes a denarus
ĩcipiũt ⁊ ĩ denarios t̾mian¬
tur ¶quidquid tũ sit de cã¬
bsoria ⁊ obolostatica usura
usuras .ni. nemuẽ excere
decet cambsoria a Sobolo¬
statica ⁊ si u̾catoribus uł
aliquib atus ꝑmctuͣtur re

Expanded text:
us actiones a denariis incipiunt, et in denarios terminantur. Quicquid tamen sit de campsoria, et obolostatica: usuraUsuras enim nemo exercere debet: campsoria autem, et obolostatica et si mercatoribus, vel aliquibus aliis permittuntur re
Abbreviated transcription (Latin):
cus .mͦ .ii. ħ ars parere ⁊ gen̾are
deuarios ꝙͣ nos ꝯmuni nomñe¬
ꝯĩ noĩe appellauins usurã nũ¬
quã .n. aliqua crescũt ĩ se ipĩs
capite aum habeat .xx. hoc
est qr oues ille geu̾au̾ũt et
peꝑerũt. si quis gͦ ex .x. dena¬
rus post aliqd̾ tempus uult

Expanded text:
haec ars parere et generare denarios, quam nos communi nomine appellamus usuram: nunquam enim aliqua crescunt in se ipsis,capite anni habeat viginti, hoc est, quia oves illae generaverunt, et pepererunt. Si quis ergo ex decem denariis post ali
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ sua simplicitate uniẽtes .q.
solũ ꝯuuutabãt res ad res ut
si unius habũdabat ĩ uino et
alius ĩ frumẽto ꝯmutabãt ui¬
nũ ad frumẽtã ⁊ ꝑ huiꝰmodi
ꝯmutatõm subuenebãt sibi ad
sufficienciã uite qui modus ut
ipẽ ait adhuc reseruat᷑ apd̾
multas barbaras natões. q̃ nõ
habentes deuarioꝵ usũ solu
forte ĩ uno uico uł ĩ una uil¬

Expanded text:
in simplicitate viventes quasi solum commutabant res ad res. ut si unius abundabat in vino, et alius in frumento, commutabant vinum ad frumentum, et per huiusmodi commutationem subveniebant sibi ad sufficientiam vitae. quin modus ut ipse ait adhuc reservatur apud multas Barbaras nationes, quae non habentes denariorum usum, solum forte in uno vico,
Abbreviated transcription (Latin):
ad denariũ quẽ recipit qr̾ ibi
deuarus fiuis ⁊ pͥncipiũ dici
debet ¶ i̾cia spẽs pecciuuati¬
ue est obolostatica uł pond̾is
excessiua que forte sic niuen¬
ta fuit. nam si cut massa me¬
talli in denarios diuiditur.
et nupriuitur ibi siguũ pu¬
blicũ. sic aliquando aliqua ue¬
cessitate iuteruemente ut
pp̃ uasa fienda uł pp̃ aliquid a¬
liud denaru resoluũtur ĩma¬
ssam. accidit gͦ forte ex totidẽ
deuarus nu̾o ꝯfici massã maio¬
ris põd̾is ex qͦ casu ars sũpsit ori¬
ginẽ ut oẽs deuaru põd̾arẽtur
⁊ qͥ eeñt maioris põd̾is resolue¬
rẽt᷑ in massã ut ex ħ lucrũ hũ
poss ars gͦ ista obolostatica
si pond̾is excessiua ex excessupõ¬
d̾is qui ĩuenit᷑ in denarus sũpsit

Expanded text:
ad denarium, quem recipit. quare ibi denarius, finis, et principium dici debet. Tertia species pecuniativae est obolostatica, vel ponderis excessiva: quae forte sic inventa fuit. Nam sicut massa metalli in denarios dividitur, et imprimitur ibi signum publicum; sic aliquando aliqua necessitate interveniente, ut propter vasa fienda, vel propter aliquid aliud, denarii resolvuntur in massam. Accidit ergo forte ex totidem denariis numero, confici massam maioris ponderis: ex quo casu ars sumpsit originem, ut omnes denarii ponderarentur, et qui essent maioris ponderis resolverentur in massam, ut ex hoc lucrum haberi posset. ars ergo ista obolostatica, sive ponderis excessiva, ex excessu ponderis, qui invenitur in denariis sumpsit
Abbreviated transcription (Latin):
nusma per se loquendo plus ua¬
let in ꝓp̾a regione accidit gͦfor¬
te aliquos hrẽ aliqua uũnusma¬
ta q̃ nõ uiultũ app̾ciabantur in
regione sua eo ꝙ uoueeñt pro¬
pria regioni illi illis gͦ casu eũ¬
tibus ad regiones illas quibus
illa nũimfiuata erant ppo ⁊ por¬
tantib mãnsiuata ilła accidit
casu ars sũpsit originem ut.
postea hoies artificialiter ꝯsi¬
derarent que uirinsiuata iu
quib ꝑtibus expendiuitur ut
postea cauipsoria artificialit̾
effcũ eet̃ causa lucrandi peccu
bus natutalib incipit uet ad
naturalia t̾ĩãtur s in ea ẜ̾ phi¬

Expanded text:
isma per se loquendo plus valet in propria regione. accidit ergo forte aliquos habere aliqua nimismata, quae multum appretiabantur in regione sua, eo quod non esset propria regioni illi. illis ergo casu euntibus ad regiones illas, quibus illa numismata erant propria, et portantibus numismata illa, accidit casu ars sumpsit originem, ut postea homines artificialiter considerarent quae numismata in quibus partibus expenduntur, ut postea campsoria artificialiter effecta, esset causa lucrandi pecunibus naturalibus incipit, nec ad naturalia terminatur. Sed in ea
Abbreviated transcription (Latin):
In toto gͦ uno regno uenuius
grauarent᷑ hoĩes ꝯmorãtes ĩ
ip̃õ ꝯeꝵ una ꝑte regmi oporte¬
bat eos accede ad aliã portado
seꝯ uictualia hou̾osa. ĩuẽtꝰ fu¬
it deuaruis qͥ est de facili porta

Expanded text:
In toto ergo uno regno ne nimis gravarentur homines commorantes in ipso, cum ex una parte regni oportebat eos accedere ad aliam, portando secum victualia onerosa, inventus fuit denarius, qui est de facili porta
Abbreviated transcription (Latin):
poł. ÷ habũdare ĩ diuicus artifi¬
cialib si gͦ ars naturã p̾suppo¬
uit ⁊ ubi desinit oꝑatõ uature
ibi ĩcipit eoatõ artis ꝯgͥe post
rractatus de m̃iuism atib q̃ fũt
diuicie artificiales qr̃ si post po¬
ssessiones det̾uiãd̾ est de uĩmus¬
inatib postꝙͣ diximꝰ q̃ fuit ne¬
cessitas ĩneu̾ire nũmsma et
pectumã. restat dic̾e quot sũt¬

Expanded text:
Pol. est abundare in divitiis artificialibus. Si ergo ars naturam praesupponit, et ubi desinit operatio naturae ibi incipit operatio artis, congrue post tractatur de numismatibus, quae sunt divitiae artificiales. Quare si post possessiones determinandum est de numismatibus: postquam diximus quae fuit necessitas invenire numismata et pec
Abbreviated transcription (Latin):
stus corporalit̾. s si hãt equatas
potẽcias ut ꝙ ĩf̾iores potẽtie sb̾¬
fuit rõm et sit sauus ⁊ fortis
mente. ⁊ si huuꝰ potẽcias hat.
ornatas nͥtutib ⁊ bonis oꝙib
ut sit pulcher in aiã tũc ut ex¬
igit siuis status credat se ẽẽ fe¬
licẽ dicimis & ut exigit fius
status qr plena felicitas ĩ hac
inta haberi nõ pt̃. In sanita¬
te gͥ fortitudine ⁊ pulcͥtudĩe
corporali qr funt quodãmͦ bo¬
na ext̾iora. felicitas pom non

Expanded text:
stus corporaliter. Sed si habeat aequatas potentias, ut quod inferiores potentiae subsint rationi; et sit sanus, et fortis mente: et si huiusmodi potentias habeat ornatas virtutibus, et bonis operibus et sit pulcher in anima, tunc ut exigit suus status credat se esse felicem. Dicimus autem ut exigit suus status quia plena felicitas in hac vita haberi non potest. In sanitate ergo, et fortitudine, et pulchritudine corporali, quia sunt quodammodo bona exteriora, felici
Abbreviated transcription (Latin):
expedit ei hr̃e ciuilẽ potẽciam
nam pp̃ panĩpeusionẽ pͥncipis
ut płimũ aliqui oꝑantur ma¬
la ⁊ offendunt alios ꝙ regno.
nõ iupedit sic ⁊̃ debet ẽẽ cu¬
re ip̃i pͥncipi de debita fama
ceps bonus p̾dicatur sb̾diti su¬
scipñt mat̾iaui benefaciẽdi
sic ⁊̃ sauitas płcritudo ⁊ forti¬
tudo ꝯpetũt pͥncipi nõ ꝙ ĩ eis
sit ꝓpͥe felicitas s qr possunt¬

Expanded text:
edit ei habere civilem potentiam: nam propter parvipensionem principis, ut plurimum aliqui operantur mala, et ostendunt alios, quod Regno non expedit. Sic etiam debet esse curae ipsi principi de debita fama,ceps, bonus praedicatur, subditi suscipiunt materiam benefaciendi. Sic etiam, sanitas, pulchritudo, et fortitudo competunt principi, non quod in eis sit
Abbreviated transcription (Latin):
libus nõ uacarẽt. bona gͦ corpo¬
ralia qr nõ ħita repitãtur ma¬
iora quã sint młti carẽtes cor¬
poralib bonis adeo affeccãt ea
⁊ credũt ipã ẽẽ tãte excellẽtie
ut si haberent illa reputarent

Expanded text:
 vacarent. nona ergo corporalia, quia non habita reputantur maiora quam sint, multi carentes corporalibus bonis, adeo affectant ea, et credunt ipsa esse tantae excellentiae, ut si haberent illa, reputarent
Abbreviated transcription (Latin):
cipẽ suã felicitatẽ pon̾e ĩ uolu¬
ptatid corporalibis uec ĩ di¬
incris nͨ ĩ honorib nec ĩ fa¬
ma nec ĩ ciuili poͫ. nec ĩ sani¬
tate. nec inrobore corporali uͦ
in pulcritudine om̃ib tũ istis
debet uti ut sunt organa ad
felicitatẽ. d .n. uti cibis ĩ qui¬
biis ẽ delectatõ corporał ꝓp̃ꝰ¬
caput regnĩ ex defcũ eius pt̃
ꝯsurg̾e malũ gentis debet
uti actu matrimoniali p̃p̃ ꝯser
regna passa sunt dĩõm ⁊ scan¬
dala decedentib .n. pͥncipibus
abs lib̾is płes insurgũt ut
dominentur ⁊ faciũt dissensio¬
nẽ in ppło. debet ⁊̃ pͥnceps pos¬
sid̾e sufficientes diuicias ut pos¬
sit regnũ defend̾e ⁊ ẽxc̾e oꝑa

Expanded text:
luptatibus corporalibus, nec in divitiis, nec in honoribus, nec in fama, nec in civili potentia, nec in sanitate, nec in robore corporali, nec in pulchritudine: om nibus tamen istis debet uti, ut sunt organa ad felicitatem. Debet enim uti cibis, in quibus est delectatio corporacaput Regni, ex defectu eius posset consurgere malum gentis. Debet uti actu matrimoniali propter coregna passa sunt divisionem, et scandala: decedentibus enim principibus absque liberis, plures insurgunt, ut dominentur, et faciunt dissensionem in Populo. Debet enim princeps possidere sufficientes divitias, ut possit r
Abbreviated transcription (Latin):
betur q̃dã laudabił ⁊ clara
noticia cũ sciã urã nõ sit ipe
res uet sit causa rez s ma
nrã nec ab ea depẽdet bomi
habẽtur in p̾cio ⁊ p᷑ui ⁊ in¬
felioes sunt ĩ gła ⁊ ĩ faua.
t̾cio ĩ fama nõ ẽ pouẽda feli¬
citas qr magis ĩ uitit᷑ e̾xiorib

Expanded text:
betur quaedam laudabilis, et clara notitia, cum scientia nostra non sit ipsa res, nec sit causa rerum, sed magnostra, nec ab ea dependet bonithabentur in pretio, et pravi, et infelices sunt in gloria et in fama. Tertio in fama non est ponenda felicitas, q
Abbreviated transcription (Latin):
ceps ÷ felex dilegendo deũ d
c̾dere se eẽ felicem oꝑaudo q̃
deus uult. maxĩe a̾ deus requi¬
rit a regib ⁊ pͥncipib. ut per
prudẽciã ⁊ legẽ ppłm sibi ꝯ¬
missum iuste ⁊ sc̃e regãt. regi¬
bris gͥ ⁊ pͥncipib ponẽda est
felicitas in accu ptudencie nõ
simplicit̾ s ut ÷ speratus a ca¬
ritate pp̃ qd̾ ĩ ip̃o accu carita¬
ip̃i dẽo. magis est ponẽda fe
ali qualit̾ felicitas sit ponẽda¬
C xiii. quãtum sit premium

Expanded text:
nceps est felix diligendo Deum, debet credere se esse felicem operando quae Deus vult. Maxime autem Deus requirit a regibus et principibus, ut per prudentiam, et legem populum sibi commissum iuste, et sancte regant. regibus ergo, et principibus ponenda est felicitas in actu prudentiae, non simpliciter, sed ut est imparatus a charitate. Propter quod in ipso actu charitaipsi Deo, magis est ponenda felaliqualiter felicitas sit ponenda. Quantum sit praemium
Abbreviated transcription (Latin):
quã sit fortitudo. nõ gͦ ordina¬
bit ciies ad bona maiora ut
ad iusticiã s solũ ad uinora
decet pͥncipẽ suã felicitatẽ
pon̾e in cruuli po᷑. qmĩto hoc nõ

Expanded text:
quam sit fortitudo. non ergo ordinabit cives ad bona maiora, ut ad iustitiam, sed solum ad minora,decet principem suam felicitatem ponere in civili potentia. Quinto hoc non
Abbreviated transcription (Latin):
lau̾de noticia dei aut̃ noticia.
ut ad p̾sens spectat in tribus
diffẽ a noticia a nostra. nã
noticia d̾i cãt res. nr̃ã noticia
cãtur a rebus ut uult ꝯmẽta¬
łor .xii. nietħ. rursus noticia
es fallitur amplius noticia dei
ẽ de ip̃is ĩ timis nostris. noticia
ora ꝯp̾hendit bonitas gͦ nr̃a ꝑ
se dependet a noticia dei cãquã
effcñs a sua cã. rurfus ccͣ bomi¬
tatẽ nr̃ãm uoticidei nõ falli¬

Expanded text:
laude notitia. Dei autem notitia ut ad praesens spectat in tribus differt a notitia nostra: nam notitia Dei causat res, notitia nostra causatur a rebus, ut vult Commen. 12. Met. Rursus notitia es fallitur. Amplius notitia Dei est de ipsis intimis nostris, notitia ora comprehendit: bonitas ergo nostra per se dependet a notitia Dei, tanquam effectus a sua causa. Rursus circa bonitatem nostram notitia Dei non falli
Abbreviated transcription (Latin):
siti ex eo ꝙ talis pͥncipatus nõ
nultũ durat. ¶Scd̾a ex eo qd̾
ẽẽ pt̃ siue bonitate uite. t̾cia
n̾o ex eo ꝙ ẽ in dignus. quar
bona. quita u̾o ex eo ꝙ tale do¬
lem potẽciã uelle sibi sb̾ic̾e na¬

Expanded text:
principatus non multum durat. Secunda, ex eo quod esse potest sine bonitate vitae. Tertia vero, ex quod est indignus, Quartbona. Quinta vero, ex eo quod tale dolem pote
Abbreviated transcription (Latin):
.IIͦ. de eligẽdis sauitas ẽ debita
equatõ huoꝵ pulcritudo debi¬
ta ꝯmesuor atõ mẽbroꝵ. robur
cũ hũores mẽbra i̾nu ⁊ ossa sit̃
corporalia. sanitas pulc̾tudo.
⁊ robur corporalia eẽ dicũt᷑
nõ gͦ ĩ eis ẽ ponẽda felicitas
so̾ ĩ talib felicitas pomi nõ
debet qr sũt quodãmͦ eet̾iora.

Expanded text:
. 3. De eligendis sanitas est debita adaequatio humorum. Pulchritudo est debita commensuratio membrorum. Robur cum huomores, membra, nervi, et ossa sint corporalia, sanitas, pulchritudo, et robur corporalia esse dicuntur; non ergo in eis est ponenda felicitas. Secundo in talibus felicitas poni non debet, quia sunt q
Abbreviated transcription (Latin):
qͥl totã intã suã ⁊ oĩa oꝑa sua
ut płimũ ordiuat ad id ĩ quo
suã felicitatẽ ponit. ponens
gͥ suã felicitate ĩ ouili potẽ¬
cia ⁊ ĩ sb̾iciẽdo sibi natõnes. for¬
te bñ se habebit tẽpore belli.
tẽpore tñ pacis nesciat bũ ui¬
rit nͥ ĩ ex̾cicuis bellicis ⁊ totã
nitã suã ordiuau̾nt ad fortitu¬
dinẽ nõ ad iusticiã ⁊ tẽ ꝑẽciã¬

Expanded text:
 totam vitam suam, et omnia opera sua ut plurimum ordinat ad illud in quo suam felicitatem ponit: ponens ergo suam felicitatem in civili potentia, et in subiiciendo sibi nationes, forte bene se habebit tempore belli: tempore tamen pacis nesciet bene virit, nisi in exercitiis bellicis, et totam vitam suam ordinaverit ad fortitudinem, non ad iustitiam, et te