comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uel certissima audisse uel etiã ex ꝑtos
se esse adseuerent. Nam & nos cum es¬
semus in italia audiebamus talia de
quadam regione illarũ partium: ubi
stabularias mulieres imbutas his malis
artibus in caseo dare solere dicebant qͥb
uellent seu possent uiatorib. unde in
iumenta ilico uerterentur. & necessaria
quȩq portarent: post quȩ ꝑfuncta oꝑa
iterum ad se redirent: nec tamen in eis
mentem fieri bestialem sed rationalem
humanamq seruari: sicut apuleius
in libris quos asini aurei titulo inscrip¬
sit. sibi ipsi accidisse. ut accepto uenenõ
humano animo ꝑmanente asinus fie¬
ret. aut indicauit aut finait. Hec uel
falsa sunt: uel tam musitata ut meri¬
to non credantur. Firmissime tam̃ cre¬
dendum est. omnipotentẽ dm̃ posse om¬
nia facere quȩ uoluerit. siue uindican¬
do siue prȩstando: nec demones aliquid
operari scđm nature suȩ potentiam: qͥa
& ipsa angelica creatura est. licet ꝓprio

Expanded text:
uel certissima audisse uel etiam expertos uel certissima audisse uel etiam expertos se esse adseuerent. Nam et nos cum essemus in Italia audiebamus talia de quadam regione illarum partium, ubi stabularias mulieres inbutas his malis artibus in caseo dare solere dicebant quibus uellent seu possent uiatoribus, unde in iumenta ilico uerterentur et necessaria quaeque portarent postque perfuncta opera iterum ad se redirent; nec tamen in eis mentem fieri bestialem, sed rationalem humanamque seruari. sicut Apuleius in libris, quos asini aurei titulo inscripsit, sibi ipsi accidisse, ut accepto ueneno humano animo permanente asinus fieret, aut indicauit aut finxit. Haec uel falsa sunt uel tam inusitata, ut merito non credantur. Firmissime tamen credendum est omnipotentem Deum posse omnia facere quae uoluerit, siue uindicando siue praestando, nec daemones aliquid operari secundum naturae suae potentiam quia et ipsa angelica creatura est, licet proprio
Abbreviated transcription (Latin):
ter aliud arbitratur historicus in archa¬
dia tale nomen afflictum panilyceo &
iouilyceo. nisi propter hanc inlupos homi¬
num mutationem: quod eam nisi ui diui¬
na fieri non putarent. Lupus enim grece
lycos dicitur: unde licei nomen apparẽt
inflexum. R omanos etiã lupercos: ex
illoꝵ misteriorũ ueluti semine dicit e&
ludificatione demonum nos quid dicamꝰ.
qui legent fortassis ex pectent. Et quid
dicemus: nisi de medio babylonis esse fu¬
giendum: Quod preceptum ꝓpheticũ
ita spiritualiter intelligitur: ut de huiꝰ
scłi ciuitate quȩ ꝓfecto & angłoꝵ &
hominum societas impiorũ est. fidei pas¬
sib que ꝑdilectionem operatur in deu̾
uiuum ꝓficiendo fugiamus. Quanto
quippe in hec ima potestatem dȩ monũ
maiorem uidemus. tanto tenacius me¬
diatori est inherendum: ꝑ quẽ de imis
ad summa conscendimus. Si enim di¬
xerimus ea non esse credenda: non de¬
sunt etiam nunc qui eiusmodi quȩdã

Expanded text:
ter aliud arbitratur historicus in Arcater aliud arbitratur historicus in Arcadia tale nomen adfictum Pani Lycaeo et loui Lycaeo nisi propter hanc in lupos hominum mutationem, quod eam nisi ui diuina fieri non putarent. Lupus enim Graece Xoxoc dicitur, unde Lycaei nomen apparet inflexum. Romanos etiam Lupercos ex illorum mysteriorum ueluti semine dicit ludificatione daemonum nos quid dicamus, qui haec legent, fortassis exspectent. Et quid dicemus, nisi de medio Babylonis esse fugiendum? Quod praeceptum propheticum ita spiritaliter intellegitur, ut de huius saeculi ciuitate, quae profecto et angelorum et hominum societas inpiorum est, fidei passibus, quae per dilectionem operatur, in Deum uiuum proficiendo fugiamus. Quanto quippe in haec ima potestatem daemonum maiorem uidemus, tanto tenacius Mediatori est inhaerendum, per quem de imis ad summa conscendimus. Si enim dixerimus ea non esse credenda, non desunt etiam nunc, qui eius modi quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
corum stirpe pͥrogeniti non solum quie¬
tas esse uerũ & insuꝑ adulari: si autẽ ali¬
enigenas uiderint subuolare ad capita.
tamq grauib ictib ut etiã perimant
uulnerare. Nam duris & grandib ro-¬
stris: satis adhȩc prȩlia ꝑhibentur ar
rat alia non minus incredibilia. de illa
famosissima maga circe quȩ socios qͦq
ulixis mutauit inbestias: & de archadi¬
bus qui sorte ducti transnatabant quod¬
dam stagnum atq ibi conuertebantur
in lupos: & cum similib feris ꝑ illius re¬
gionis deserta uiuebant. Si autẽ carne
non uescerentur humana: rursus post
nouem annos eodem renatato stagno for¬
mabantur in homines. Deniq etiam
nominatim expressit quendam demȩ¬
netum gustasse de sacrificio qͦd archade ᷤᷤ
imolato puero dõ suo liceo facere sole¬
rent. & in lupum fuisse mutatum: &
anno decimo infiguram ꝓpriam resti¬
tutũ. pugilatum sese excercuisse. & olim¬
piaco uicisse certamine. Nec idem prop¬

Expanded text:
corum stirpe progeniti, non solum quietas esse, verum et insuper adulare; si autem alienigenas viderint, subvolare ad capita, tamque gravibus ictibus, ut etiam perimant, vulnerare. Nam duris et grandibus rostris satis ad haec praelia perhibentur armrat alia non minus incredibilia de illa maga famosissima Circe, quae socios quoque Ulixis mutauit in bestias, et de Arcadibus, qui sorte ducti tranatabant quoddam stagnum adque ibi conuertebantur in lupos et cum similibus feris per illius regionis deserta uiuebant. Si autem carne non uescerentur humana, rursus post nouem annos eodem renatato stagno reformabantur in homines. Denique etiam nominatim expressit quendam Demaenetum gustasse de sacrificio, quod Arcades immolato puero deo suo Lycaeo facere solerent, et in lupum fuisse mutatum et anno decimo in figuram propriam restitutum pugilatum sese exercuisse et Olympiaco uicisse certamine. Nec idem prop
Abbreviated transcription (Latin):
num assyriorũ totã pęne asiam subiuga¬
uit. licet bellando sit factum. non tamen
multum asꝑis & difficilibus bellis fieri
potuit: quia rudes ad huc ad resistendũ
gentes erant. nec tam multȩ uel magne.
Siquidem. post illud maxrimum atq̃
uniuersale diluurũ cum in arca noe oc¬
to soli homines euaserunt. anni non mul¬
to amplius quã mille transierant: quan¬
do iiiiius asiam totam excepta india sub¬
iugauit. Roma uͦ. tot gentes orientis &
occidentis quas imperio romano subdita ᷤᷤ
cernimus. non ea celeritate ac facilitate
ꝑdomuit: qm̃ paulatim crescendo. ro-¬
bustas eas & bellicosas quaquauersum
dilatabatur inuenit.

Expanded text:
num Assyriorum totam paene Asiam subiuganum Assyriorum totam paene Asiam subiugauit, licet bellando sit factum, non tamen multum asperis et difficilibus bellis fieri potuit, quia rudes adhuc ad resistendum gentes erant nec tam multae uel magnae. Si quidem post illud maximum adque uniuersale diluuium, cum in arca Noe octo soli homines euaserunt, anni non multo amplius quam mille transierant, quando Ninus Asiam totam excepta India subiugauit. Roma uero tot gentes et Orientis et Occidentis, quas imperio Romano subditas cernimus, non ea celeritate ac facilitate perdomuit, quoniam paulatim crescendo robustas eas et bellicosas, quaqua uersum dilatabatur, inuenit.
Abbreviated transcription (Latin):
stulum ꝑuenisse pastorem. atq ab eius
acca urore nutritos: quã quã. si ad ar¬
guendum hominem regem qui eos in a¬
quam proici crudeliter nsserat. eis in¬
fantibus ꝑ quos tanta ciuitas condenda
fuerat. de aqua diuinitus liberatis. per
lactantem feram ds uoluit subuenire.
quid mirum est: A mulio autẽ suc¬
cessit in regnum latiale. frat̾ eiꝰ qumi¬
tor. auus Romuli. Cuius numitoris
primo anno condita est Roma: ac ꝑ hoc
cum suo deinceps idest Romulo nepote
regnauit. Ne multis morer: condita est
ciuitas roma uelut altera babylon. &
uelut prioris filia babylonis: ꝑ quã deo
placuit orbem debellare terrarum. &
in unam societatem rei publicȩ legumq
ꝑductum. longe lateq pacare. Erant
enim iam populi ualidi & fortes. & armis
gentes ecrercitate. quȩ non facile cederent:¬
& quas opus esset ingentib periculis et
uastatione utrimq non parua atq hor¬
rendo labore suꝑari. Nam quando reg¬

Expanded text:
stulum peruenisse pastorem adque ab eius stulum peruenisse pastorem adque ab eius Acca uxore nutritos. Quamquam si ad arguendum hominem regem, qui eos in aquam proici crudeliter iusserat, eis infantibus, per quos tanta ciuitas condenda fuerat, de aqua diuinitus liberatis per lactantem feram Deus uoluit subuenire, quid mirum est? Amulio successit in regnum Latiare frater eius Numitor, auus Romuli, cuius Numitoris primo anno condita est Roma; ac per hoc cum suo deinceps, id est Romulo, nepote regnauit. CAPUciuitas Roma uelut altera Babylon et uelut prioris filia Babylonis, per quam Deo placuit orbem debellare terrarum et in unam societatem rei publicae legumque perductum longe lateque pacare. Erant enim iam populi ualidi et fortes et armis gentes exercitatae, quae non facile cederent, et quas opus esset ingentibus periculis et uastatione utrimque non parua adque horrendo labore superari. Nam quando reg
Abbreviated transcription (Latin):
agnoscat quod uerbum uel unde uenit.
ut inferis loquatur: & corona spinea
coronabitur. Ad cibum autẽ fel. & ad
uo contentus imperio primus rea fuit.
tempora compitentur. Procas autẽ
regnauit ante amulium. Porro amu¬
lius frĩs sui gumitoris filiam. Ream no¬
mine. quȩ etiam ilia uocabatur romu-¬
li matrem. uestalem uirginem fecerat:
quam uolunt de marte geminos concȩ¬
pisse. isto modo stuprum eius honoran-¬
tes uel excusantes. & adhibentes argu¬
mentũ quod infantes exposidos lupa
nutriuerit: hoc enim genus bestiȩ ad
martem eristimant ꝑtinere: ut uide¬
licet idõ lupa credatur ad mouisse ube¬
ra paruulis quia filios domini sui mar-¬
tis agnouit: quamuis non desint qui
dicant. cum expositi uagientes iacerent.
a nescio qua primum meretrice fuisse
collectos & primas enis suxisse manmil¬
las. meretrices autẽ lupas uocabant: un¬
de etiam nunc turpia loca earũ lupana¬
ria nuncupantur. & eos postea ad fa̾u-¬

Expanded text:
agnoscat, quod uerbum uel unde uenit, agnoscat, quod uerbum uel unde uenit, ut inferis loquatur et corona spinea coronetur. Ad cibum autem fel et aduo contentus imperio primus rex fuit. tempora conputentur. Procas autem regnauit ante Amulium. Porro Amulius fratris sui Numitoris filiam, Rheam nomine, quae etiam Ilia uocabatur, Romuli matrem, Vestalem uirginem fecerat, quam uolunt de Marte geminos concepisse, isto modo stuprum eius honorantes uel excusantes, et adhibentes argumentum, quod infantes expositos lupa nutriuerit. Hoc enim genus bestiae ad Martem existimant pertinere, ut uidelicet ideo lupa credatur admouisse ubera paruulis, quia filios domini sui Martis agnouit; quamuis non desint qui dicant, cum expositi uagientes iacerent, a nescio qua primum meretrice fuisse collectos et primas eius suxisse mamillas meretrices autem lupas uocabant, unde etiam nunc turpia loca earum lupanaria nuncupantur, et eos postea ad Fau
Abbreviated transcription (Latin):
tor. si primas litteras iungas: erit
Ix s yc. idest piscis: in quo nomine mi¬
stice intelligitur. xp̃c. eo quod in huius
mortalitatis abysso uelut in aquarũ pro¬
funditate uiuus hoc est sine peccato esse
potuerit. Hȩc autẽ sibilla siue erithrea.
siue ut magis quidam credunt cumea.
ita nichil habet in toto carmine suo cuiꝰ
exr igua ista particula est quod ad deoꝵ
falsorũ siue factorũ cultum ꝑtineat.
quin immo ita etiam contra eos & contra
cultores eorũ loquitur: ut in eorũ nume¬
ro deputanda uideatur qui ꝑtinent ad
ciuitatem dĩ. Inserit etiam lactantius
operi suo quȩda de xp̃o uaticinia sibil¬
lȩ: quamuis non ea primat cuius. Sed
quȩ ipse singillatim posint. ego arbitratꝰ
sum conuncta esse ponenda: tanquam
unum sit prolurum quȩ illa prima cõ¬
tẽ dõ alapas manib incestis: & impura¬
do ore expuent uenenatos sputus. Da¬
bit uero aduerbera simpliciter scm̃ dor¬
sum: & colaphos accipiens tacebit. neqͥs

Expanded text:
tor, si primas litteras iungas, erit ἰχθύς, id est piscis, in quo nomine mystice intellegitur Christus, eo quod in huius mortalitatis abysso uelut in aquarum profunditate uiuus, hoc est sine peccato, esse potuerit. Haec autem Sibylla sine Erythraea siue, ut quidam magis credunt, Cumaea ita nihil habet in toto carmine suo, cuius exigua ista particula est, quod ad deorum falsorum siue factorum cultum pertineat, quin immo ita etiam contra eos et contra cultores eorum loquitur, ut in eorum numero deputanda uideatur, qui pertinent ad ciuitatem Dei. Inserit etiam Lactantius operi suo quaedam de Christo uaticinia Sibyllae, quamuis non exprimat cuius. Sed quae ipse singillatim posuit, ego arbitratus sum coniuncta esse ponenda, tamquam unum sit prolixum, quae ille plura comtem Deo alapas manibus incestis et inpurato ore exspuent uenenatos sputus; dabit uero ad uerbera simpliciter sanctum dorsum. Et colaphos accipiens tacebit, ne quis
Abbreviated transcription (Latin):
bet errantibꝰ rep̃hendenda sunt. sed
error illoꝵ in quo adultera ẽ anima:
& si a legitimo uiro sacramenti ha¬
beat ornamentum. Potest igitur no¬
bis & hereticis baptis ma cẽ cõmune.
cum quibꝰ puto & ȩuangłium es se
cõmune: qũauis a fide nra error di-¬
stet illoꝵ. siue aliud de patre uel de
filio. uel de sp̃u scõ sentiant qũa ueri¬
tas habet: siue ab unitate p̾cisi non
colligant cum xp̃o sed spargant. qr
potest nobis si frumenta dñica sumꝰ.
etiam intus cum auaris. cum raptori¬
bus. cum ebriosis & cęteris eiusmodi
pestibus de quibus dicitur regnũ dĩ
non possidebunt. & baptismatis sacra-¬
mentum esse cõmune: & tamen uicia
quibus a regno di separantur ñ ẽẽ
cõmunia. Neq enim de solis heresibꝰ
paululum aduertere: quȩ simul enu¬
meret. Manifesta inquit sunt oꝑa
carnis. Quȩ sunt. fornicatio. immun¬
ditiȩ. luxuriȩ. idoloꝵ seruitꝰ. uenefi¬
cia: inimicitiȩ. contentiones emula¬

Expanded text:
bet errantibus reprehendenda sunt, sed bet errantibus reprehendenda sunt, sed error illorum in quo adultera est anima, etsi a legitimo uiro sacramenti habeat ornamentum. potest igitur nobis et haereticis baptisma esse commune, cum quibus potest et euangelium esse commune, quamuis a fide nostra error distet illorum, siue aliud de patre uel de filio uel de spiritu sancto sentiant quam ueritas habet siue ab unitate praecisi non colligant cum Christo sed spargant, quia potest nobis, si frumenta dominica sumus, etiam intus cum auaris, cum raptoribus, cum ebriosis et ceteris eiusmodi pestibus, de quibus dicitur: regnum dei non possidebunt, et baptismatis sacramentum esse commune et tamen uitia quibus a regno dei separantur non esse communia. Neque enim de solis haeresibupaululum aduertere quae simul enumeret. manifesta, inquit, sunt opera carnis, quae sunt fornicationes, inmunditiae, luxuriae, idolorumseruitus, ueneficia, inimiciti
Abbreviated transcription (Latin):
suo baptizetur: Et tamen inquit neq
rit occisus. Hoc uerissimũ ẽ Extra ȩccle¬
siam quippe occisus. caritatẽ non ha¬
buisse conuincitur. de qua apłs dicit.
Et si tradidero corpus meum ut arde¬
am. caritatẽ autẽ non habeam: nichil
michi ꝓdest. Quod si ꝓpter hoc quia
caritas deest. passio nic hil ꝓdest: nec
illis ꝑdest quos intus in inuidia q̃
maliuolentia sine caritate uiuere pay¬
lus dicit. ciprianus exponit. Et tam̃
uerũ baptisma possunt ꝙ acciꝑe &
tradere: salus extra eccłiam non est.
Quis negatͦ Et ideo quȩcũq ipsius
ȩccłiȩ habent᷑: extra eccłiam non ua¬
lent ad salutẽ. Sed aliud ẽ non habe¬
re: aliud non utilit̃ habere. Qui non
habet. ut habeat baptizandꝰ ẽ: qui
autẽ non utilit̾ habet. ut utiliter
habeat corrigendus. Nec adultera
ẽ aqua in baptismo hereticorum. quia
nec ipsa creatura qũa d̃s condidit ma¬
la est: nec uerba euangłica in quibꝰli¬

Expanded text:
suo baptizetur? et tamen, inquit, neque suo baptizetur? et tamen, inquit, neque rit occisus. hoc uerissimum est. extra ecclesiam quippe occisus caritatem non habuisse conuincitur, de qua apostolus dicit: et si tradidero corpus meum ut ardeam, caritatem autem non habeam, nihil mihi prodest. quodsi propter hoc quia caritas deest passio nihil prodest, nec illis prodest, quos intus in inuidia et maliuolentia sine caritate uiuere Paulus dicit, Cyprianus exponit, et tamen uerum baptisma possunt et accipere et tradere. salus extra ecclesiam non est. quis negat? et ideo quaecumque ipsius ecclesiae habentur, extra ecclesiam non ualent ad salutem. sed aliud est non habere, aliud non utiliter habere. qui non habet, ut habeat baptizandus est, qui autem non utiliter habet, ut utiliter habeat corrigendus. nec adultera est aqua in baptismo haereticorum, quia nec ipsa creatura quam deus condidit mala est nec uerba euangelica in quibusli
Abbreviated transcription (Latin):
unitate baptizari uoluerit uł in ea
baptizatus ꝓpter hoc inde exire no¬
luertt: non solum separatꝰ habendus
ẽ. uerumetiã tanto sceleratꝰ quanto
magis errori heresis. & diuisioni ui¬
tatis fallatiam simulationis adiuil¬
git. Qũa obrem cuiꝰq hominis pra¬
uitas quanto periculosior ẽ ꝙ tor¬
tuosior. tanto instantiꝰ & operosius
corrigenda ẽ. Nec ideo tamen siquid
habet integrum. p̃sertim non suum
scd di: ꝓpter eius prauitatẽ uel nullũ
putandum est. uel eodẽ modo uitu¬
perandum. uel eius prauitati tribu¬
endum: ac non illius largitati qui
etiam fornicanti a se animȩ. ꝙ eunti
post amatores suos dedit panem suũ
ꝙ uinum suum & oleum suũ: & alia
uel alimenta uel ornamenta. quȩ
nec a seipsa nec ab eius amatoribiis
ei sunt: sed ab illo qui eam miserans
ubiq uoluit ad quem redeat ad mo¬
nere.Nũquid potest inquit uis ba¬
ptismi eẽ maior aut potior. quã con¬
fessio. quam passio: ut quis coram

Expanded text:
unitate baptizari uoluerit uel in ea unitate baptizari uoluerit uel in ea baptizatus propter hoc inde exire noluerit, non solum separatus habendus est, uerum etiam tanto sceleratius, quanto magis errori haeresis et diuisioni unitatis fallaciam simulationis adiungit. quamobrem cuiusque hominis prauitas quanto periculosior est et tortuosior, tanto instantius et operosius corrigenda est. nec ideo tamen si quid habet integrum praesertim non suum sed dei, propter eius prauitatem uel nullum putandum est uel eodem modo uituperandum uel eius prauitati tribuendum ac non illius largitati, qui etiam fornicanti a se animae et eunti post amatores suos dedit panem suum et uinum suum et oleum suum et alia uel alimenta uel ornamenta, quae nec a se ipsa nec ab eius amatoribus ei sunt, sed ab illo qui eam miserans ubique uoluit ad quem redeat ammonere. Numquid potest, inquit, uis baptismi esse maior aut potior quam confessio, quam passio, ut quis coram
Abbreviated transcription (Latin):
toto orbe diffusȩ scismatum concisio¬
nibus p̃tulit. Alio quin etiam ipse
inter illos qui foris sunt. deputand̃
ẽ. Constituamus gͦ duos aliquos sto
modo. unũ eorum uerbi grã id sentire
de xp̃o quod fotinus opinatus ẽ q̃ n
eius heresi baptizari extra ȩccłiȩ catho¬
licȩ cõmunionẽ. aliũ uͦ hoc idem sin¬
tire. sed in catholica baptizari existi¬
mantẽ ipsam esse catholicã fidem stũ
nondum hereticum dico: nisi manist¬
stata sibi doctrina catholicȩ fide
resistere maluerit. & illud quod tr¬
nebat elegerit. Quod anteqũa fiat:
manifestum ẽ illum qui foris ẽ esse
peiorem. Itaq in hoc sola falsa opird.
in illo autẽ etiam ipsa diuisio eorri¬
genda ẽ: sed in neutro ipsorum sacra¬
menti ueritas repetenda. Quod siqͥs̃
idem sentiat quod illi. ꝙ esse hecsim
nouerit ab unitate catholica separid̃
ubi hoc docetur & discit᷑. sed alicurs
scłaris emolum̃ti causa in catholica

Expanded text:
toto orbe diffusae schismatum concisiototo orbe diffusae schismatum concisionibus praetulit; alioquin etiam ipse inter illos qui foris sunt deputandus est. constituamus ergo duos aliquos isto modo: unum eorum uerbi gratia id sentire de Christo quod Fotinus opinatus est et in eius haeresi baptizari extra ecclesiae catholicae communionem, alium uero hoc idem sentire sed in catholica baptizari, existimantem ipsam esse catholicam fidem. istum nondum haereticum dico, nisi manifestata sibi doctrina catholicae fidei resistere maluerit et illud quod tenebat elegerit. quod antequam fiat, manifestum est illum qui foris est esse peiorem. itaque in hoc sola falsa \'opinio, in illo autem etiam ipsa diuisio corrigenda est, sed in neutro ipsorum sacramenti ueritas repetenda. quodsi quisquam idem sentiat quod illi et esse haeresem nouerit ab unitate catholica separatam ubi hoc docetur et discitur, sed alicuius saecularis emolumenti causa in catholica
Abbreviated transcription (Latin):
niri. Et ideo cum etiam foris in aliqͦ
errore constitutus. uero tamen sacra¬
m̃co fuerit baptizatꝰ: cum ȩccłiȩ reddi¬
tur unitati. sicut falsȩ fidei ueritas suc¬
cedit. non sic potest etiam uero baptis¬
mo uerus baptismus succedere: quia
idem ipse sibi succedere non potest. qr
nec decedere potest.Ad hoc ergo here¬
tici ad catholicã ueniunt: ut quod eoꝵ
malum ẽ corrigat᷑ non quod dib¬
num ẽ repetatur. Dicit aliquis. N¬
chil ne inter est ergo: si duo in ers¬
re pari atq malitia constituti sunit. mr
uita nec corde mutato. alius eor si¬
ris alius foris. alius intꝰ baptiret:
fateor interesse. Ille enĩ peior ẽ quit¬
am foris baptizatur. non eo quodli¬
ptiratur. sed eo quod foris ẽ. Est enim
etiam ipsius diuisionis nec nullum
nec paruum malum: si tamen ille qͥ
intus baptizat᷑. non ꝓpter aliquod
terrenum aut tẽporale c̃omodũ int̾
esse uoluit. sed quod unitatẽ ȩccłix̧

Expanded text:
niri, et ideo cum etiam foris in errore niri, et ideo cum etiam foris in errore aliquo constitutus uero tamen sacramento fuerit baptizatus, cum ecclesiae redditur unitati, sicut falsae fidei uera succedit, non sic potest etiam uero baptismo uerus baptismus succedere, quia idem ipse sibi succedere non potest, quia nec decedere potest. ad hoc ergo haeretici ad catholicam ueniunt, ut quod eorum malum est corrigatur, non quod dei bonum est repetatur. Dicit aliquis: \'nihilne ergo interest, si duo in errore pari adque malitia constituti sint nec uita et corde mutato alius eorum foris alius intus baptizetur?\' fateor interesse. ille enim peior est qui etiam foris baptizatur, non eo quod baptizatur sed eo quod foris est — est enim etiam ipsius diuisionis nec nullum nec paruum malum —, si tamen ille qui intus baptizatur non propter aliquod terrenum aut temporale commodum intus esse uoluit, sed quod unitatem ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
habebant cum in suis fantasmatibus
ludificarentur. irridentes & detestantẽ
atq confitentes abiciunt. Nec tamen
ideo non accepisse baptismum existi¬
mantur. aut tale baptismum accepis¬
se dicuntur qualis fuerit error ipsoꝵ:
sed in eis & sacramenti integritas ho¬
noratur. ꝙ mentis uanitas emendat᷑:
etiãsi conficmata & fortasse multis con-¬
tentionibꝰ defensa calluerat. Quappt̃
etiam hereticus qui ꝑspicue foris ẽ. ba¬
ptismum illic ȩuanglicum accepit: ñ
talem utiq baptismum accepit. quali
errore cȩcatur. Et ꝓpterea si resipiscens
uiderit relinquendum esse quod male
tenuerat: non simul ei relinquendũ
ẽ bonum quod acceperat. nec quia
error illius imꝓbandus est. ꝓpterea
in illo xp̃i baptismus exsufflandus ẽ.
Iam enim ex his quos intus contingit
de dõ falsa opinantes baptizam. satis
elucet discernendam esse sacramenti
ueritatẽ a male credentis errore: qũauis
utrumq in homine uno ualeat inue-¬

Expanded text:
habebant cum suis phantasmatis habebant cum suis phantasmatis ludificarentur, inridentes et detestantes adque confitentes abiciunt, nec tamen ideo non accepisse baptismum existimantur aut tale baptismum accepisse dicuntur qualis fuit error ipsorum, sed in eis et sacramenti integritas honoratur et mentis uanitas emendatur, etiamsi confirmata et fortasse multis contentionibus defensa calluerat. quapropter etiam haereticus qui perspicue foris est baptismum illic euangelicum accepit, non talem utique baptismum accepit quali errore caecatur. et propterea si resipiscens uiderit relinquendum esse quod male tenuerat, non simul ei relinquendum est bonum quod acceperat, nec quia error illius inprobandus est, propterea in illo Christi baptismus exsufflandus est. iam enim ex his, quos intus contingit de deo falsa opinantes baptizari, satis elucet discernendam esse sacramenti ueritatem a male credentis errore, quamuis utrumque in homine uno ualeat inue
Abbreviated transcription (Latin):
re manifestũ sit non enĩ qui accedit
ad baptismũ xp̃i aꝑte blasphemat
patrẽ xp̃i. sed aluid qũa ueritas docet
de patre xp̃i sentiendo blasphemare
conuincitur: iam satis ostendimꝰ ad
baptismum qui uerbis ȩuangłicis
consecratur. non ꝑtinere cuiꝰqũa uł
dantis uel accipientis errorem: suie
de patre. siue de filio. sue de spũ
scõ aliter sentiat. quã doctrina cȩle¬
stis insinuat. Oulti enĩ carnales &
animales etiam intus baptizantur:
cum aꝑte dicat apłs. anialis au¬
tẽ homo non ꝑcipit quȩ sunt sp̃s dĩ:¬
& ꝑcepto baptismo. dicit eos ad huc
animales esse. Sedm sensum autẽ car-¬
nalem: non podest nisi carnaliter de
dõ sapere anima. corporeis sensibus
dedita. Unde multi post baptismũ
ꝓficientes. & maxime qui infantes uel
pueri baptizati sunt. quanto magis eoꝵ
intellectus serenat᷑ & illuminat᷑ dum
interior homo renouatur de die in di¬
em: priores suas opiniones quas de dõ

Expanded text:
re manifestum sit non enim qui accedit re manifestum sit non enim qui accedit ad Baptismum Christi aperte blasphemat Patrem Christi, sed aliud quam veritas docet de Patre Christi sentiendo blaspconuincitur —, iam satis ostendimus ad baptismum qui uerbis euangelicis consecratur non pertinere cuiusquam uel dantis uel accipientis errorem, siue de patre siue de filio siue de spiritu sancto aliter sentiat quam doctrina caelestis insinuat. multi enim carnales et animales etiam intus baptizantur, cum aperte dicat apostolus: animalis autem homo non percipit quae sunt spi iam baptismo dicit eos adhuc animales esse. secundum sensum autem carnalem non potest nisi carnaliter de deo sapere anima corporeis sensibus dedita. unde multi post baptismum proficientes et maxime qui infantes uel pueri baptizati sunt, quanto magis eorum intellectus serenatur et inluminatur, dum interior homo renouatur de die in diem, priores suas opiniones, quas de deo
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ emundauerit semetipsũ ab istiꝰ¬
modi: erit uas in honore scĩficatũ utile
dño ad omne opus bonum semꝑ pa¬
ratum. Quomͦ autẽ se ab eiusmodi
quisq mundare debeat. paulo suꝑiꝰ
ostendit dicens. recedat ab iniquitate
om̃is qui inuocat nomen dñi. ne au¬
diat in fine cũ palea. siue quȩ ante
de area uolauit. siue quȩ in ultimo
separanda ẽ. recedite a me om̃s qui oꝑa¬
mini iniquitatẽ Unde apparet qͥde
sicut dicit ciprianus. non ea statim
suscipienda & assumenda quȩ iactan¬
t᷑. in xp̃i nomine: sed quȩ geruntur in
xp̃i ueritate: Sed non utiq in xp̃i ue¬
ritate geritur. fundos insidiosis frau¬
dibꝰ raꝑe. usuris multiplicantibꝰ. fenꝰ
augere: scło uerbis renuntiare. Quȩ
om̃ia etiam intus geri. satis idoneus
testis ipse declarat. Iam uero quod
multis ꝓsequit᷑ uerbis. non posse. in
xp̃o baptirari eos qui patrẽ xp̃i bla¬
sphemant. cum eos errore blasphema¬

Expanded text:
autem emundauerit semet ipsum ab istiuautem emundauerit semet ipsum ab istiusmodi, erit uas in honore sanctificatum, utile domino, ad omne opus bonum semper paratum. quomodo autem se ab eiusmodi quisque mundare debeat, paulo superius ostendit dicens: recedat ab iniquitate omnis qui nominat nomen domini, ne audiat in fine cum palea, siue quae ante de area uolauit siue quae in ultimo separanda est: recedite a me qui operamini iniquitatem. unde apparet quidem, sicut dicit Cyprianus, non ea statim suscipienda et adsumenda quae iactantur in Christi nomine, sed quae geruntur in Christi ueritate. sed non utique in Christi ueritate geritur fundos insidiosis fraudibus rapere, usuris multiplicantibus faenus augere, saeculo uerbis solis renuntiare. quae omnitestis ipse declarat. CAPUT XV.--22. Jam vero quod multis verbis prosequitur, non posse in Christo baptizari eos qui Patrem Christi blasphemant ; cum eos errore blasphema
Abbreviated transcription (Latin):
adducit. & uisitat in uirga facinora
eoꝵ. & in flagellis peccata eorum.
hoc modo enim miscđiam suã non
disꝑgit ab eis. si & ipsi aliquando mi¬
sereant᷑ animȩ suȩ placentes dõ. Sicut
enĩ bonus qͥ ꝑseuerauerit usq in finẽ
hic saluus erit: sic & malus siue foris
siue intus. qui ꝑseuerauerit usq in fi¬
nem saluus non erit. Neq nos dici¬
mus ubicũq &̃ quomͦcũq baptizati
grãm baptismi consequunt᷑: si gr̃a ba¬
ptismi in ipsa salute intelligit᷑ quȩ
ꝑ sacramenti celebrationem confertur.
Sed hanc salutẽ multi nec intꝰ conse¬
quunt̾ qũauis sacramentũ quod ꝑ se
scm̃ ẽ eos habere manifestum sit. Re-¬
cte itaq nos dñs admonet in euan¬
głio: ne consentiamꝰ male suadenti¬
hꝰ sed sub xp̃i nomine ambulantibꝰ.
Sed hi & intus &̃ foris inueniuntur.
quia nec foras exeunt. nisi priꝰ intꝰ ma¬
li fuerint. Et utiq de uasis in domo
magna positis. dicebat apłs.Siquis

Expanded text:
adducit et uisitat in uirga facinora adducit et uisitat in uirga facinora eorum et in flagellis peccata eorum. hoc modo enim misericordiam suam non dispergit ab eis, si et ipsi aliquando misereantur animae suae placentes deo. sicut enim bonus qui perseuerauerit usque in finem, hic saluus erit, sic et malus siue foris siue intus qui perseuerauerit usque in finem saluus non erit. neque nos dicimus: \'ubicumque et quomodocumque baptizati gratiam baptismi consequuntur,\' si gratia baptismi in ipsa salute intellegitur quae per sacramenti celebrationem confertur, sed hanc salutem multi nec intus consequuntur, quamuis sacramentum quod per se sanctum est eos habere manifestum sit. recte itaque nos dominus ammonet in euangelio, ne consentiamus male suadentibus et sub Christi nomine ambulantibus, sed hi et intus et foris inueniuntur, quia nec foras exeunt nisi prius intus mali fuerint, et utique de uasis in domo magna positis dicebat apostolus: si quis
Abbreviated transcription (Latin):
di & quorum pectora obsederit sp̃s
diuina. quȩ nec ip̃us possunt qũa diu
cales sunt ad salutẽ ꝓdesse nec ipsi ea
possunt sua immunditia maculare.
Quod itaq dicit. nichil eis ad grãm
eccłiasticam & ad salutarẽ licere. qui
spargentes atq impugnantes ȩccłiã
antixp̃i nominent᷑: sic accipiendum
ẽ quia & foris & intus inueniuntur
tales. Separationẽ tamen eoꝵ qui intꝰ
sed etiam homines in quibꝰdã: quoꝵ
in manifesto pessimã uitã confirma¬
tamq nequitiam intuentes. & eam
p̃ceptorum diuinoꝵ regulis coꝑan¬
tes. intelligunt quam multis ⁊izaniis
ꝙ̃ paleis siue foris suie intus positis.
sed tamen in fine aꝑtissime separan¬
dis dicturus ẽ dñs. recedite a me¬
om̃s qui oꝑamini iniquitatẽ. q ite
in ignem ȩternum. qui prȩparatꝰ ẽ
diabolo & angłis eius. De conuer¬
sione autẽ nullius desperandum est.
suie foris siue intus constituti: qũa¬
diu patientia di ad pęnitentiam cũ

Expanded text:
dei et quorum pectora obsederit spiridei et quorum pectora obsederit spiridiuina, quae nec ipsis possunt quamdiu tales sunt ad salutem prodesse nec ipsi ea possunt sua inmunditia maculare. quod itaque dicit: nihil eis ad gratiam ecclesiasticam et ad salutarem licere qui spargentes adque inpugnantes ecclesiamantichristi nominentur, sic accipiendum est, quia et foris et intus inueniuntur tales, separationem tamen eorum qui intsed etiam homines in quibusdam. quorum in manifesto pessimam uitam confirmatamque nequitiam intuentes et eam praeceptorum diuinorum regulis conparantes intellegunt, quam multis zizaniis et paleis siue foris siue intus positis, sed tamen in fine apertissime separandis dicturus est dominus: recedite a me qui operamini iniquitatem et: ite in ignem aeternum, qui praeparatus est diabolo et angelis eius. De conuersione autem nullius desperandum est siue foris siue intus constituti, quamdiu patientia dei ad paenitentiam eum
Abbreviated transcription (Latin):
etiam quȩ intꝰ sunt. Qui enĩ odit fra¬
trẽ suũ ait ioħs: intenebris est usq
adhuc. Et utiq illi oderant palũ.
qui inuidia ꝙ maliuolentia. ꝙ̃. disca¬
sione xp̃m annuntiantes. arbitraban¬
tur se tribulationẽ excitare uinculis
eiꝰ. quos tam̃ intꝰ fuisse ide ciprianus
intelligit. Cum gͦ non possui tene¬
brȩ illuminare. aut iniquitas iustifi¬
care sicut idem dicit: quero quead¬
modum poterant isti in ipsa intus
ȩccł̃ia baptizare. quęro quẽadmoduã
uasa illa quȩ non in honore sed in
contumelia domus magna conantt.
intra ipsam domũ magña posint
scĩficandis hominibus ministrat qd
sc̃m ẽ: nisi quia illa sc̃itas sacrament
nec ab immundis pollui potest. siuc
cum ꝑ eos dat᷑. siue cũ ab eis qui cor¬
de & uita in melius ñ cõmutantur
accipitur: de quibꝰ intus positis ipse
dicit. scł̃o uerbis solis ꝙ non facłis
renuntiantes.Sunt ergo & intꝰ hostes

Expanded text:
etiam quae intus sunt. qui enim odit fraetiam quae intus sunt. qui enim odit fratrem suum, ait Iohannes, in tenebris est usque adhuc. et utique illi oderant Paulum, qui in inuidia et maliuolentia et dissensione Christum adnuntiantes arbitrabantur se tribulationem excitare uinculis eius, quos tamen intus fuisse idem Cyprianus intellegit. cum ergo non possint tenebrae inluminare aut iniquitas iustificare, sicut idem dicit, quaero quemadmodum poterunt isti in ipsa intus ecclesia baptizare, quaero quemadmodum uasa illa, quae non in honore sed in contumelia domus magna continet, intra ipsam domum magnam possint sanctificandis hominibus ministrare quod sanctum est, nisi quia illa sanctitas sacramenti nec ab inmundis pollui potest, siue cum per eos datur siue cum ab eis qui\'corde et uita in melius non commutantur accipitur. de quibus intus positis ipse dicit: saeculo uerbis solis et non factis renuntiantes. Sunt ergo et intus hostes
Abbreviated transcription (Latin):
głicis datur. qualibet ea ꝑuersitate
intelligat ille ꝑ quẽ datur. uel ille
cui datur. ipsum ꝑ se sc̃m ẽ. ꝓpt̃ illum
cuius ẽ. Et si quisq ꝑ hominẽ ꝑur¬
sum id accipiens. non accipiat dm̃
ministri ꝑuersitatẽ. sed solam min¬
sterii scĩtatẽ in bona fide. & spe. ꝙ can¬
tate. unitati compaginatus ȩccłig n
missionem accipit peccatorum. non
ꝑ uerba sicut cancer serpentia: sed
ȩuangłica sacramenta de celesti fon¬
te manantia. Si autẽ ipse qui accipi
ipse ꝑuersus est: nec ꝑuerso ad salutẽ
ꝓdest quod dat᷑. & scm̃ tamen in eo
ꝑmanet quod accipitur: nec ei si cort¬
ctus fuerit iteratur. Nulla itaq parti¬
cipatio est iustitiȩ & iniquitati: ñ solũ
quȩ foris. sed etiam quȩ intus ẽ. No¬
uit enim dñs qui sunt eiꝰ: ꝙ recedit
ab iniquitate om̃is qui nominat n¬
men dñi. Nulla etiã cõmunio ẽ luci
ꝙ̃ tenebris: non solum quȩ foris. sed

Expanded text:
elicis datur, qualibet ea peruersitate elicis datur, qualibet ea peruersitate intellegat ille per quem datur uel ille cui datur, ipsum per se sanctum est propter illum cuius est. et si quisque per hominem peruersum id accipiens non accipiat tamen ministri peruersitatem, sed solam mysterii sanctitatem, in bona fide et spe et caritate unitati conpaginatus ecclesiae remissionem accipit peccatorum non per uerba sicut cancer serpentia, sed per euangelica sacramenta de caelesti fonte manantia. si autem ipse qui accipit peruersus est, nec peruerso ad salutem prodest quod datur, et sanctum tamen in eo permanet quod accipitur nec ei si correctus fuerit iteratur. Nulla itaque participatio est iustitiae et iniquitati, non solum quae foris, sed etiam quae intus est. nouit enim dominus qui sunt eius, et recedat ab iniquitate omnis qui nominat nomen domini. nulla etiam communio est luci et tenebris, non solum quae foris, sed
Abbreviated transcription (Latin):
gna erant uasa in contumeliã. quo¬
rum sermo ut cancer serpebat. Nam
cum de illis apłs loqueretur: hoc
docuit. Et sermo inquit eorum sicut
cancer serpit. ex quibus est hẏmene
us ꝙ filetus qui circa ueritatẽ aber¬
rauerunt: dicentes resurrectionẽ ĩa
factam esse. & fidem quorumdã sub-¬
recedat ab iniquitate om̃is qui no-¬
minat nomen dñi. In magna au¬
tẽ domo non solum uasa aurea sunt.
& argentea. sed & lignea & fictilia.
Si ergo & isti quorum sermo ut can¬
cer serpebat. tanqũa uasa in contu¬
meliam in domo magna erant. qũa
domum magnã ȩccłiȩ ipsius unita¬
tem ciprianus intelligit: nũquid isto¬
rum cancer baptismum xp̃i uiola¬
bat: Ita ergo nec foris sicut nec intuᷤᷤ
quisꝗͣ qui exparte diaboli ẽ potest
uł in se uel in quoquã maculare sa-¬
cramentum quod xp̃i ẽ. Non itaq
dat remissã peccatorum sermo qui
ut cancer serpit ad aures audien¬
tium: sed cum baptisma uerbis ȩuan-¬

Expanded text:
gna erant uasa in contumeliam, quogna erant uasa in contumeliam, quorum sermo ut cancer serpebat. nam cum de illis apostolus loqueretur, hoc docuit: et sermo, inquit, eorum sicut cancer serus, et Philetus, qui circa veritatem aberraverunt, dicentes resurrectionem jam factam esse, et fidem quorumdam subui nominat nomen domini. in magna autemdomononsolum uasa aurea sunt et argentea, sed et lignea et fictilia. si ergo et isti, quorum sermo ut cancer serpebat, tamquam uasa in contumeliam in domo magna erant, quam domum magnam ecclesiae ipsius unitatem Cyprianus intellegit, numquid istorum cancer baptismum Christi uiolabat? ita ergo nec foris sicut nec intus quisquam, - qui ex parte diaboli est, potest uel in se uel in quoquam maculare sacramentum quod Christi est. non itaque dat remissam peccatorum sermo qui ut cancer serpit ad aures audientium, sed cum baptisma uerbis euang
Abbreviated transcription (Latin):
ta humilitatis ꝙ lȩnitatis obliuio. &.
arrogantiȩ suȩ quanta iactatio: ut
quis audeat aut facere posse se cre¬
dat. quod nec apłis concessit dñs:
ut ziania a frumento putet se posse
discernere. aut quasi ipsi palam fer¬
re. ꝙ aream purgare concessum sit.
apłs dicat. in domo autẽ magna
non solũ uasa aurea sunt & argen¬
tea. sed & lignea & fictilia. contem
nere & abicere. & damnare quando
non nisi in die dñi uasa lignea di-¬
uini ardoris incendio concremen¬
tur. ꝙ fictilia ab eo cui data ẽ ferrea
uirga frangantur. Sic igitur argu¬
ens ciprianis eos qui tanquã ma-¬
lorum consortium deuitantes. se ab
unitate disruperant: ostendit ma-¬
gnam domũ quam dixit apłs ubi
essent non solum uasa aurea & ar-¬
gentea. sed & lignea & fictilia. non
se intellexisse nisi ȩccłiam ubi essent
boni ꝙ mali: donec in fine sicut area
uentilata purgetur. Quod si ita est:
in ipsa ȩccłia id est in ipsa domo ma-¬

Expanded text:
ta humilitatis et lenitatis obliuio et ta humilitatis et lenitatis obliuio et arrogantiae suae quanta iactatio, ut quis audeat aut facere posse se credat, quod nec apostolis concessit dominus, ut zizania a frumento putet se posse discernere aut, quasi ipsi palam ferre et aream purgare concessum sit, e apostolus dicat: \'in domo autem magna non solum uasa aurea sunt et argentea, sed et lignea nere et abicere et damnare, quando non nisi in die domini uasa lignea diuini ardoris incendio concrementur et fictilia ab eo cui data est ferrea uirga frangantur. sic igitur arguens Cyprianus eos, qui tamquam malorum consortium deuitantes se ab unitate dirruperant, ostendit magnam domum quam dixit apostolus, ubi essent non solum aurea uasa et argentea, sed et lignea et fictilia, non se intellexisse nisi ecclesiam, ubi essent boni et mali, donec in fine sicut area uentilata purgetur. quod si ita est, in ipsa ecclesia, id est in ipsa domo ma
Abbreviated transcription (Latin):
res bonos colloquia mala : Et tamen
eds intus fuisse significauit cum ait.
Quomͦ dicunt quidam in uobis:
quia resurrectio mortuorum non ẽ:
Auaros autẽ ubi non detestat᷑ aut
uero potuit quicqũa dici uehem̃tius.
quã ut idolorum seruitꝰ auaritia
diceretur: sicut ide apłs posuit. nec
ciprianꝰ aliter intellexit. & litteris
sus ubi opus erat inseruit: Qui ta-¬
men confitetur. temporibus suis fuis
raptores. sed fęneratores: nec quosubet
homines. sed ep̃os. quamqũa & istos
de quibꝰ ait apłs. sertno eorum sicut
cancer serpit. uellem intelligere foris
fuisse. sed me ciprianus ipse ñ sinit
Cum enim ad antonianum scribens
ostenderet ante tempus ultimȩ sepa¬
rationis iustorum ꝙ iniquoꝵ. nullo
mͦ esse ꝓpter cõmixtionẽ malorum
ab unitate ęccłiȩ recedendum. ubi
declarat qua sit sc̃s & illa qua meru¬
it martyrii claritate dignissimꝰ: ait.
Quantus arrogantiȩ tumor est: qͣn-¬

Expanded text:
res bonos conloquia mala? et tamen res bonos conloquia mala? et tamen eos intus fuisse significauit cum ait: quomodo dicunt quidam in uobis quia resurrectio mortuorum non est? auaros autem ubi non detestatur? aut uero potuit quicquam dici uehementius, quam ut idolorum seruitus auaritia diceretur, sicut idem apostolus posuit nec Cyprianus aliter intellexit et litteris suis ubi opus erat inseruit? qui tamen confitetur temporibus suis in raptores et faeneratores, nec quoslibet homines, sed episcopos. quamquam et istos, de quibus ait apostolus: sermo eorum sicut cancer serpit, uellem intellegere foris fuisse; sed me Cyprianus ipse non sinit. cum enim ad Antonianum scribens ostenderet ante tempus ultimae separationis iustorum et iniquorum nullo modo esse propter commixtionem malorum ab unitate ecclesiae recedendum, ubi declarat quam sit sanctus et illa quam meruit martyrii claritate dignissimus, ait: quantus arrogantiae tumor est, quan
Abbreviated transcription (Latin):
patrocinatur hereticis: qui non eis tribu¬
it quod si ꝙ apud eos. non tamen
ipsorum esse cognoscit. Non nos conce-¬
dimus heretico baptismum: sed illius
baptismum de quo dictum ẽ. hic est
qui baptizat. ubicumq inuenerimus
agnoscimus. Perfidus autẽ ꝙ̃ blasphe-¬
mus si in ꝑfidia ꝙ blasphemia ꝑman-¬
serit: nec extra eccłiam nec intra ȩccle¬
siam remissionẽ accipit peccatorum.
Aut si ꝓpter uim sacramenti ad pun¬
ctum temporis accipit. ꝙ foris ꝙ̾ intꝰ
eadẽ uis oꝑatur: sicut uis nominis
xp̃i expulsionẽ dęmoniorum etiam
foris oꝑabat᷑. Atem̃ inuenimꝰ apłos
in om̃ibꝰ epłis siuis exetrari. & detesta¬
ri hereticorum sacrilegam prauita¬
tem. ita ut dicant sermonem eorum
sicut cancer serpere. Quid enĩ & il¬
los qui dicebant. manducemꝰ ꝙͣ biba¬
mus. eras enim moriemurr. non ne
corruptores morum bonoꝵ ꝑ mala
colloquia paulus esse manifestat: con-¬
tinuo subiungens corrumpunt mo¬

Expanded text:
patrocinatur haereticis, qui non eis tribupatrocinatur haereticis, qui non eis tribuit quod etsi aput eos, non tamen ipsorum esse cognoscit. non nos concedimus haeretico baptismum, sed illius baptismum, de quo dictum est: hic est qui baptizat, ubicumque inuenerimus agnoscimus. perfidus autem et blasphemus si in perfidia et blasphemia permanserit, nec extra ecclesiam nec intra ecclesiam remissionem accipit peccatorum, aut si propter uim sacramenti ad punctum temporis accipit, et foris et intus eadem uis operatur, sicut uis nominis Christi expulsionem daemoniorum etiam foris operabatur. At enim inuenimus apostolos in omnibus epistulis suis execrari et detestari haereticorum sacrilegam prauitatem, ita ut dicant sermonem eorum sicut cancer serpere. quid enim? et illos, qui dicebant: manducemus et bibamus, cras enim morimur, nonne corruptores morum bonorum per mala conloquia Paulus esse manifestat, continuo subiungens: corrumpunt mo
Abbreviated transcription (Latin):
non colligit spargit. Et foris ergo fi¬
unt aliqua in nomine xp̃i non con¬
tra eccłiam:  intus ex parte diaboli
contra ȩccłiam. Quid quod etiam mi¬
rum ẽ. quod accidere posse inuentt
qui diligent̃ aduertit: quosdam salua
caritate docere aliquid inutile sicut
petrus gentes uidaiare cogebat. sicut
ipse ciprianus hereticos denuo bapti¬
zari. unde talibus bonis membris
in caritate radicatis. & in aliquo non
recte ingredientibus dicit apłs. si qͥd
uit: & quosdam rursus sine caritate
docere aliquid salubre. de qualibꝰ dñs
ait. cathedram moysi sedent. quȩ di-¬
cunt facite quȩ autem faciunt face¬
re nolite dicunt enĩ ꝙ non faciunt: un¬
de &̃ apłs de illis inuidis & maliuolis
xp̃ianam tamen salutẽ annuntiantibꝰ.
siue occasione inquit siue ueritate
xp̃s annuntietur: Quappter & intus
ꝙ foris ꝑuersitas hominum corrigen¬
da ẽ diuina uero sacramenta ꝙ̃ eloqͥa
non hominibꝰ tribuenda. Non itaq

Expanded text:
non colligit spargit. et foris ergo finon colligit spargit. et foris ergo fiunt aliqua in nomine Christi non contra ecclesiam et intus ex parte diaboli contra ecclesiam. Quid quod etiam mirum est, quod accidere posse inuenit qui diligenter aduertit, quosdam salua caritate docere aliquid inutile, sicut Petrus gentes iudaizare cogebat, sicut ipse Cyprianus haereticos denuo baptizari — unde talibus bonis membris in caritate radicatis et in recte ingredientibus dicit Apostolus, Sius revelabit : et quosdam rursus sine charitate docere aliquid salubre, de qualibus Dominus dicit, Cathedram Moysi sedent. Quae dicunt facite, quae autem faciunt facere nolite. dicunt enim et non faciunt. unde et apostolus de illis inuidis et maliuolis, christianam tamen salutem adnuntiantibus: siue occasione, inquit, siue ueritate Christus adnuntietur. quapropter et intus et foris peruersitas hominum corrigenda est, diuina uero sacramenta et eloquia non hominibus tribuenda. non itaque
Abbreviated transcription (Latin):
siꝰ cipriani litteris admonemur: ut¬
quid tribuimꝰ hereticis aliena᷑ Ut¬
quid dicimus eorum ẽẽ quod xp̃ĩ
ac non potius in eis & imperatoru no¬
miniᷤ signa cognoscimus. ꝙ desertorũ
facta emendamꝰ: Quappter aliud et
quidẽ sicut licit sc̃s ciprianꝰ. eos qui
intus in eccłia sunt in nomine xp̃i
loqui: aliud eos qui foris sunt ꝙ con¬
tra eccłiam faciunt. in nomine xp̃i
baptizari. Sed & multi qui int̾ sint
contra eccłiam faciunt male uiuado.
ꝙ̃ in suam uitam infirmas animas
traducendo: & nonnulli qui fus f
ꝙ in xp̃i nomine loquuntur. nec oꝑ¬
ri quȩ xp̃i sunt. sed foris esse ꝑhibentꝰ
quando eos ut sanent᷑ uel corripimis
uel arguimꝰ. uł hortamur. Nam et
ille foris erat qui cum discipłis non
pellebat dȩmonia. quod dñs ne pͥl¬
beretur admonuit: qũ auis utiq
in quo sautius erat curandis esset
illis uerbis dñi ubi ait. qui non est
mecum aduersus me est. & qui mecũ

Expanded text:
sius Cypriani litteris admonemur; utsius Cypriani litteris admonemur; utquid tribuimus haereticis aliena? utquid dicimus eorum esse quod Christi est; ac non potius in eis et Imperatoris nostri signa cognoscimus, et desertorum facta emendamus? Quapropter aliud est quidem, sicut dicit sanctus Cyprianus, eos qui intus in Ecclesia sunt, in nomine Chrisunt et contra ecclesiam faciunt in nomine Christi baptizare. sed et multi qui intus sunt . contra ecclesiam faciunt male uiuendo et in suam uitam infirmas animas traducendo, et nonnulli qui foris sunt in Christi nomine loquuntur nec operari quae Christi sunt sed foris esse prohibentur, quando eos ut sanentur uel corripimus uel arguimus uel hortamur. nam et ille foris erat qui cum discipulis non expellebat daemonia, quod dominus ne prohiberetur ammonuit, quamuis utique in quo saucius erat curandus esset illis uerbis domini ubi ait:quinon est mecum aduersus me est, et qui mecum
Abbreviated transcription (Latin):
ne uersatos. de quibus paulus apłs
locutus est: & ex parte diaboli ese imn¬
uidos. sicut in epła quam de liuore
& relo scripsit. aꝑtissima uoce testatir
Quam obrem cum manifestum sit s¬
ri posse. ut in eis qui sunt ex parea
aboli sc̃m̃ tamen sit sacramentũ mi
non ad salutẽ sed ad uidicium mx
non solum si post acceptum baptims
ꝑuertant᷑. sed etiã si tales accipiant si¬
cut idem ciprianus ostendit. scło uer¬
bis solis & non factis renuntiantes.
nec ideo si correcti postea fuerint. ilis
quod ꝑuersi acceperant iterandum ẽ
quantum arbitror iam claret & liqut
in ista questione de baptismo non ase
cogitandum quis det. sed quid det:
aut quis accipiat. sed quid accipiat:
aut quis habeat. sed quid habeat.
Si enim homines ex parte diabalit
ideo nequaqũa ad columbam unc̃i
ꝑtinentes. possunt tamen &̃ acciperi q
habere & dare baptismi scĩtatẽ. nullo
mͦ sua puersitate uiolatã. sicut exip¬

Expanded text:
ne uersatos, de quibus Paulus apostolus ne uersatos, de quibus Paulus apostolus locutus est, et ex parte diaboli esse inuidos, sicut in epistula quam de zelo et liuore scripsit apertissima uoce testatur. quamobrem cum manifestum sit fieri posse, ut in eis qui sunt ex parte diaboli sanctum tamen sit sacramentum Christi non ad salutem, sed ad iudicium eorum, non solum si post acceptum baptismum peruertantur, sed etiam si tales accipiant, sicut idem Cyprianus ostendit, saeculo uerbis solis et non factis renuntiantes, nec ideo, si correcti postea fuerint, illud quod peruersi acceperant iterandum est, quantum arbitror, iam claret et liquet in ista quaestione de baptismo non esse cogitandum quis det sed quid det, aut quis accipiat sed quid accipiat, aut quis habeSi enim homines ex parte diaboli, et ideo nequaquam ad columbam unicam pertinentes, possunt tamen accipere et habere et dare Baptismi sanctitatem, nullo modo sua perversitate violatam, sicut ex ip