comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dandus diabolo : s ommia a¬
genda sunt quib ministri
di hi uidelicet sp̃s qui ad mi¬
nisterium missi sunt. eorum
qui adhereditatem salutis uo¬
cati sunt inueniant in nob̃
locum: et delectentur ingredi
hospitium animȩ nr̃e: &e ha¬
bitantes apud nos consiliis
regant: si tamen habitaculũ
cordis nr̃i uirtutis et sci̾tatis
cultu inuenerint ex ornatum.
Uerum sufficiant pro uitib¬

Expanded text:
dandus diabolo; sed omnia adandus diabolo; sed omnia agenda sunt quibus ministri Dei, hi videlicet spiritus qui ad ministerium missi sunt eorum qui ad hæreditatem salutis vocati sunt, inveniant in nobis locum, et delectentur ingredi hospitium animæ nostræ, et habitantes apud nos consiliis nos regant: si tamen habitaculum cordis nostri virtutis et sanctitatis cultu invenerint exornatum. Verum sufficiant ista pro virib
Abbreviated transcription (Latin):
motus. causas p̾stare meritoꝵ
uerisimile ẽ etiam priusꝗͣ in hoc
mundo aliquid agant: ut pro
prouidentiã statim apͥma nati-¬
uitate. ĩmo iante natiuitatem
ut ita dicam. uel boni aliqͥd uel
nire. De his uero que a diuersis
spiritib animȩ. ide humanis
cogitationib suggeruntur. quȩ
uel ad bona uel ad contraria
prouocent: interdum etiam
in hoc existere quedam autĩ¬
ories corporee natiuitatis cause
putande sunt: interdum uero
uigilans mens et abitiens a se
quȩ mala funt. bonorum ad se
adiutorium prouocat. uel econ¬
trario neglegens et igna dum
minus cauta est locundat his
spĩtib: qui uelud latrones ex
occulto insidiantes ir ruere
humanas mentes cum locum
sibi datum ꝑ segnitiem uide¬
runt moliuntur: sicut ait pe¬
trus apłs. Quia aduersarius
ur diabolus. tanquam leo rugi¬
ens circuit. querens quem deuo¬
ret. Propter quod die noctuq
cor nr̃m omni custodia con¬
seruandum est: et locus non ẽ

Expanded text:
motus causas præstare meritorum motus causas præstare meritorum verisimile est etiam prius quam in hoc mundo aliquid agant: ut pro providentiam statim a prima nativitate, imo et ante nativitatem, ut ita dicam, vel boni aliquid vel nire. De his vero quæ a diversis spiritibus animæ, id est humanæ cogitationi suggeruntur, quæ vel ad bona vel ad contraria provocent, interdum etiam in hoc existere quædam anteriores corporeæ nativitatis causæ putandæ sunt. Interdum vero vigilans mens, et abjiciens a se quæ mala sunt, bonorum ad se adjutorium provocat vel e contrario negligens et ignava, dum minus cauta est, locum dat his spiritibus qui velut latrones ex occulto insidiantes, irruere humanas mentes, cum locum sibi datum per segnitiem viderint, moliuntur, sicut ait Petrus Apostolus quia «adversarius noster diabolus tanquam leo» rugiens circuit, quærens quem devoret.» Propter quod die noctuque cor nostrum omni custodia servandum est, et locus non est
Abbreviated transcription (Latin):
tario manifeste ostenditur ab aduer¬
sariis spitib quosdam a prima statim
ȩtate possessos: idẽ non nullos cum ip¬
so demone eẽ natos. alios ueso apuero
diuinã se historiarum fides declarat:
Alii aprima ȩtate demonum quem
phitonem nominant. idẽ uentri loquũ
passi sunt. Ero quib omnib ab his qui
di prouidentiam regi omniamque in¬
hoc mundo sunt asserunt. Sicut nr̃a
quoq continet fides. ut michi uidet᷑
non aliter poterit responđĩ. Ita ut aliter¬
ita ut absq omni in iusticre culpa diui¬
na prouidentia demonstraret᷑: nirre qͣdã¬
eis finsse cause dicantur. quib anteꝗͣ
merito pati adiuina prouidentia uidi¬
catȩ sint. lib̃i nãq arbitrii semꝑẽ aĩa.
etiã eũ incorpore aiit etiã tũ extra corpꝰ
ẽ: & libertas arbitrũ. ł ad bona
semꝑ uel ad mala mouet᷑.Nec
unquã racionabilis sensus .i.
mens. uel anima sine motu aliqͦ
eẽ ł bono ł malo potest. Quos

Expanded text:
trario manifeste ostenditur ab advertrario manifeste ostenditur ab adversariis spiritibus quosdam a prima statim ætate possessos, id est nonnullos cum ipso dæmone esse natos; alios vero a puero divinasse historiarum fides declarat. Alii a prima ætate dæmonem quem Pythonem nominant, id est ventriloquum, passi sunt. Pro quibus omnibus ab his qui Dei providentia regi omnia quæ in mundo sunt asserunt, sicut nostra quoque continet fides, ut mihi videtur, non aliter poterit responderi, ita ut absque omni injustitiæ culpa Providentia demonstretur, nie eis causæ dicantur, quibus antequam merito pati a divina providentia judicatæ sunt. Liberi namque arbitrii semper est anima, etiam cum in corpore hoc, etiam cum extra corpus est: et libertas arbitrii vel ad bona semper, vel ad mala movetur: nec unquam rationabilis sensus, id est mens vel anima, sine motu aliquo vel bono vel malo esse potest. Quos
Abbreviated transcription (Latin):
prorsus eximminenti asspiratio¬
ne obturbationem. uel alie natio¬
nem mentis in currat. nec ꝑdat
arbitrii sui iudicium liberum:
sicut exemplo sunt omnes. uł
propħe. uel apłi. qui diuinis res¬
ponsis sine ulla mentis obtuia¬
tione ministrabant. Boni ergo
sp̃s suggestionib. humanam me¬
moriam ad recordationem melio¬
rum ꝓuocari. exemplis insuꝑi¬
orib edocuimus : cum mardocȩi
et artatersis fecunus mentionẽ.
Iuua quoq consequenter requi¬
rendum puto: ex quibus causis
humana anima nunc quidẽ
Cuiꝰ reicausas suspieor esse
quasdam antiquiores etiam hac
natiuitate corporea. sicut designat
iohannes in matris uentre tripudi¬
ans et exultans: cum uox salutatio¬
nis marie ad aures elizabech matris
eius allata est. Et ut declarat ihere¬
mias propħa. qui antequam plasma-¬
redur inutero matris. cognitus erat
dõ: et antequam euulua procederet
scĩficatus abeo est: Et puer adhuc ꝓ¬
phetie gram accepit. Et rursum e con¬

Expanded text:
prorsus ex imminenti aspiratioprorsus ex imminenti aspiratione obturbationem vel alienationem mentis incurrat, nec perdat arbitrii sui judicium liberum: sicut exemplo sunt omnes vel Prophetæ, vel Apostoli, qui divinis responsis sine ulla mentis obturbatione ministrabant. Boni ergo spiritus suggestionibus humanam memoriam ad recordationem meliorum provocari exemplis jam in superioribus edocuimus, cum Mardochæi et Artaxerxis fecimus mentionem. V. Illud quoque consequenter requirendum puto, ex quibus causis humana anima nunc quidem 0. Cujus rei causas suspicor esse quasdam antiquiores etiam hac nativitate corporea, sicut designat Joannes in matris ventre tripudians et exultans, cum vox salutationis Mariæ ad aures Elisabeth matris ejus allata est; et ut declarat Hieremias propheta, qui antequam plasmaretur in utero matris cognitus erat Deo, et antequam e vulva procederet sanctificatus ab eo est, et puer adhuc prophetiæ gratiam accepit. Et rursum e con
Abbreviated transcription (Latin):
sicut exemplo sunt hi. quos
uulgo energuminos uocant.
quos amentes et insanos uide¬
mus. quales et illi erant qui
ineuangłio a saluatore curati
eẽ referuntur: uel cum sen¬
tientem quidem et intelligen¬
dem amimum cogitationib
uariis et sinistris ꝑsuasionib
inimica suggestione deprauat᷑.:
ut exemplo est udas ad pro¬
ditionis facinus diabolum mis¬
sione prouocatus: sicut scrip¬
tura declarat dicens. Cum au¬
tem iam immisisset diabolus
incor. uide scariotis: ut trade¬
ret eum. Bomi uero sp̃s reci¬
pit quis energiam uel inoꝑa¬
tionem. commouetur et pro¬
uocatur ad bona. et inspiratur ad
celestia uel diuina: sicut scĩ angłi
et ipse ds inoꝑatus est in pro¬
pħis suggestionib scĩs. ad melio¬
ra prouocans et cohortans: ita sa¬
ne ut maneret iniudicio et ar¬
aut nolit ad cęlestia et diuina
prouocantem. Unde et ex hac
max une discretione dinoscitur
Quando anima melioris sp̃s pre¬
sentia moueatur. idẽ si nullam

Expanded text:
sicut exemplo sunt hi quos sicut exemplo sunt hi quos vulgo Energumenos vocant, quos amentes et insanos videmus, quales illi erant qui in Evangelio a Salvatore curati esse referuntur; vel cum sentientem quidem et intelligentem animum cogitationibus variis et sinistris persuasionibus inimica suggestione depravant, ut exemplo est Judas ad proditionis facinus diaboli immissione provocatus, sicut Scriptura declarat, dicens: «Cum autem jam diabolus misisset in cor Judæ Scariotis ut traderet eum.» Boni vero spiritus recipit quis energiam, id est, inoperationem, cum movetur et provocatur ad bona, et inspiratur ad cœlestia vel divina; sicut sancti Angeli et ipse Deus inoperatus est in Prophetis, suggestionibus sanctis ad meliora provocans et cohortans: ita sane ut maneret in araut nolit ad cœlesti et divina provocantem. Unde et ex hac manifesta discretione dignoscitur quomodo anima melioris spiritus præsentia moveatur, id est, si nullam
Abbreviated transcription (Latin):
commentatt suit . an uerd
etiam ipse audito uerbo xp̃i
et neq euomere id ualentes
ex archanis conscientie suȩ.
retinere: ꝑ uasa opurtuna si¬
bi. et ut ita dicam ꝑ propħas
suos. diuersos errores contra
regulam xpiane ueritatis in-¬
duxerint. Et magis putandũ
est quod apostate et refuge
uirtutes quȩ a deo recesserunt.
uel ipsa mentis suȩ propositi-¬
q nequitia. uel inuidia eoꝵ
quib ueritate cognita ad illũ
gradum unde illȩ delapse sunt
preparantur ascensus: ad in¬
pediendos huiuscemodi profec¬
toͣs. errores hos false doctrinȩ.
deceptionesq componunt. Ma¬
nifeste ergo et ex multis indi¬
tiis demonstratur: quod hu¬
mana anima dum in hoc cor.
pore est. recipere potest diu̾¬
sas energias. ide inoꝑationes
spuum du̾sorum. malorum
ac bonorum. Et malorum qͥdẽ
duplici specie: Idẽ uel tune
cum penitus ex integro eoꝵ.
possedint mentem᷑: Ita ut nicħ
omnino eos quos obsecłint in¬
cellegere uel sentire ꝑ mittant:

Expanded text:
commentæ sint; an vero commentæ sint; an vero etiam ipsæ audito verbo Christi, et neque evomere id valentes ex arcanis conscientiæ suæ, retinere, per vasa opportuna sibi, et, ut ita dicam, prophetas suos, diversos errores contra regulam christianæ veritatis induxerint. Et magis putandum est quod apostatæ et refugæ virtutes quæ a Deo recesserint, et ipsa mentis suæ propositique nequitia, vel invidia eorum quibus veritate cognita ad illum gradum unde ipsæ delapsæ sunt præparatur ascensus, ad impediendos hujuscemodi profectus, errores hos falsæ doctrinæ deceptionesque componunt. Manifeste ergo et ex multis indiciis demonstratur, quod humana anima dum in hoc est corpore, recipere potest diversas energias, id est, inoperationes spirituum diversorum malorum ac bonorum; et malorum quidem duplici specie, id est, vel tunc cum penitus ex integro eorum possederint mentem, ita ut nihil omnino eos quos obsederint intelligere vel sentire permittant,
Abbreviated transcription (Latin):
ȩtatis. uersus eos dicẽ. poemata ad-¬
miranda omnib. et stupenda fecert̃.
Que hoc modo getri arbitranda ft̃.:
quod sicut scã et inmaculate
anime cum se omni affectu omi¬
q puritate uouerint deo. et alienas
se ab omni demonum contagione
seruauerint. et ꝑ multam abstinen¬
tiam purificauerint se. et pis ac
religiosis imbutȩ fuerint discipli¬
nis participium ꝑ hoc diuinita¬
tis assumunt. et prophetie. ceteroꝵ.¬
tur. Ita putandum est etiã
eos qui se oportunos contrariisuir¬
tutib exhibent. id ẽ industria. uita.
uel studio amico illis et accepto. re¬
cipere eorum inspirationem: et sa-¬
pientia eorum. ac doctrinȩ eorum¬
participes esffici. Ex quo fit.: ut eorũ¬
inoperationib repleantur. quoꝵ
se prius famulatui subiuga¬
rint. Be his sane qui de xp̃o
aliter docent quam scriptu¬
rarum regula patitur. non
otiosum ẽ intueri. utrum in¬
sidioso proposito aduersum
quedam et impia dogmata

Expanded text:
ætatis, versu eos dicere poëmata adætatis, versu eos dicere poëmata admiranda omnibus et stupenda fecerunt. Quæ hoc modo geri arbitranda sunt, quod sicut sanctæ et immaculatæ animæ si cum omni affectu omnique puritate se voverint Deo, et alienas se ab omni dæmonum contagione servaverint, et per multam abstinentiam purificaverint se, et piis ac religiosis imbutæ fuerint disciplinis, participium per hoc divinitatis assumunt et prophetiæ ac cæterortur: ita putandum est etiam eos qui se opportunos contrariis virtutibus exhibent, id est, industria vita, vel studio amico illis et accepto, recipere eorum inspi rationem, et sapientiæ eorum ac doctrinæ participes effici. Ex quo fit ut eorinoperationibus repleantur quorum se prius famulatui subjugarunt. IV. De his sane qui de Christo aliter docent quam Scripturarum regula patitur, non otiosum est intueri, utrum insidioso proposito adversum quædam simul et impia dogmata
Abbreviated transcription (Latin):
tium. sortitȩ sunt principatum.¬
di huius principes appellats̃ sunt.
Sunt preterea &iam aliȩ preter hos
principes. speciçales quedam mundi
agerent elgerunt᷑: ex quibus sunt
isti sp̃s qui in oꝑantur sapientiam
huins mundẽ uerbi causa. ut sit
propria quedam energia ac uirtus.
quȩ inspirat poeticam. aliȩ que¬
dam geometricam: et ita quȩ sin¬
gulas queq huuiscẽmodi artes
disciplinas q commoueant. Deni¬
q quam plurimi grecorum: opi¬
nati sunt artem poeticam sine in¬
santa non posse constare. Unde
et in historiis eorum refertur aliqͦ¬
tiers eos quos uates appellant: su¬
bito insaniȩ cuiusdam sp̃u ẽẽ sup¬
pletos: quid audem dicendum est
etiam de his quos diuinos appellãt:
A quibus ꝑ inoꝑationem demonũ
eorum qui eis presunt. uetsibus
arde modulatis responsa proferun¬
tur: S: et his quos magas uel male¬
ficos dicunt: aliquotiens demonib
inuocatis supra pueros adhuc parue

Expanded text:
tium sortitæ sunt principatum,tium sortitæ sunt principatum,cipes hujus mundi appellatæ sunt. Sunt præterea etiam aliæ præter hos principes speciales quædam mundi agerent elegerunt, ex quibus sunt isti principes qui operantur sapientiam hujus mundi: verbi causa, ut sit propria quædam energia ac virtus quæ inspiret poëticam, alia quæ geometriam, et ita quæque singulas quasque hujuscemodi artes disciplinasque commoneant. Denique quamplurimi Græcorum opinati sunt artem poëticam sine insania non posse constare: unde et in historiis eorum refertur aliquoties eos quos vates appellant, subito insaniæ cujusdam spiritu esse repletos. Quid autem dicendum est de his etiam quos divinos appellant, a quibus per inoperationem dæmonum eorum qui eis præsunt, versibus arte modulatis responsa proferuntur? Sed et hi quos magos vel maleficos dicunt, aliquoties dæmonibus invocatis supra pueros adhuc parvæ
Abbreviated transcription (Latin):
mo principum huius mundi
cognouit. Si enim cognouissẽt.
nunquam dominum maiesta-¬
tis crucifixissent. Querendum
sane est utrum ista sapientia
principum huius mundi qͥb
hominesimbuere nituntur.
insidiandi et ledendi studio
ingerantur hominib ab adu̾sa¬
riis uirtutib: an tantum mͦ
erraris causa adhibeantur. ĩdẽ
non ledendi homines prospectu:
s quia uera ẽẽ ipsi illi mundi
huius principes arbitrantur:
ides etiam ceteros docere cupiant
dihuius principes arbitrantur.
Ideo &iam ceteros docere cupiunt
ea quͤ ipsi uera eẽ opinantur. Qđ
et magis arbitror. Sicut enim
uerbi causa grecorum auctores
cum prius ipsi errorem falsȩ doc trinȩ
pro ueritate susceꝑint. et hanc ẽẽ ue¬
ritatem apud semet ipsos iudicaue¬
rint᷑. tum demum etiam cetis eadẽ
ꝑsuadere conantur:. quȩ apud semet¬
ipsos uera eẽ cẽsuerint: ita putan¬
dum est facere oeiam ptincipes hu¬
ius mundi. In quo mindo certe que¬
quȩ spiritales uirtutes certarum gen¬

Expanded text:
incipum hujus mundi cognovit. Si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriæ crucifixissent.» III. Quærendum sane est utrum istæ sapientiæ principum hujus mundi quibus homines imbuere nituntur, insidiandi et lædendi studio ingerantur hominibus ab adversariis virtutibus, aut tantummodo erroris causa adhibeantur; id est, non lædendi hominis prospectu, sed quia hæc vera esse ipsi illi mundi hujus principes arbitrantur, ideo etiam cæteros docere cupiant di hujus principes arbitrantur, ideo etiam cæteros docere cupiant ea quæ ipsi vera esse opinantur: quod et magis arbitror. Sicut enim, verbi causa, Græcorum auctores, cum prius ipsi errorem false doctrinæ pro veritate susceperint, et hanc esse veritatem apud semetipsos judicaverint, tunc demum etiam cæteris eadem persuadere conantur, quæ apud semetipsos vera esse censuerint: ita putandum est facere et principes hujus mundi, in quo mundo certæ quæque spirituales virtutes certarum gen
Abbreviated transcription (Latin):
indorum de scientia excelsi polli¬
centium: s grecorum multiplex
uaria q diuinitate sententia. Igi¬
tur in scripturis scĩs inuenimus
principes eẽ ꝑsingulas gentes. sic̃
in danielȩ legimus principem
quendam eẽ regni ꝑsarum: et
alium principem regni grecoꝵ
Quos non homines ee. s uirtutes
quasdam: euidenter exconse¬
quentia ipsius lectionis iftras¬
ostenditur. S in ihe dechiele
propħa: princeps tyri. uirtus eẽ
quedam spiritalis manifestissi¬
me designatur. Hi ergo et alii
hunis modi habentes singuli
sapientias suas. et atłstruentes
doginata sua. uariasq. senten¬
tias: ut uiderunt dominum
et saluatorem nr̃m pollicentem.
et predicantem se ob hoc uenisse
in hunc mundum. ut destrue¬
ret omnia quecumq illa eent
falsi nominas scientie dogmata:
continuo quis obtegeretur in¬
trinsecus ignorantes. insidiati
sunt ei. Astiterunt enim reges
terre. et principes conuenerunt
in unum: aduersus dominum

Expanded text:
Indorum de scientia excelsi polliIndorum de scientia excelsi pollicentium, sed et Græcorum multiplex variaque de divinitate sententia. Igitur in Scripturis sanctis invenimus principes esse per singulas gentes, sicut in Daniele legimus principem esse quemdam regni Persarum, et alium principem regni Græcorum; quos non homines esse, sed virtutes quasdam, evidenter ex consequentia ipsius lectionis ostenditur. Sed et in Ezechiele propheta princeps Tyri virtus esse quædam spiritualis manifestissime designatur. Hi ergo et alii hujusmodi, habentes singuli sapientias suas, et astruentes dogmata sua variasque sententias, ut viderunt Dominum et Salvatorem nostrum pollicentem et prædicantem se ob hoc venisse in hunc mundum, ut destrueret omnia illa quæcumque essent falsi nominis scientiæ dogmata, continuo quis obtegeretur intrinsecus ignorantes, insidiati sunt ei; «Astiterunt enim» reges terræ, et principes convenerunt in unum adversus» Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
di huius. et que princip um mundi
huius: ut ꝑ hoc qui sint etiam
patres huius sapientie im mouero sa¬
pientiarum harum possimus adu¬
tere. Arbitror. enim isicut supra
diximus sapientiam eẽ huius mun¬
di aliam quandam preter illas sa-¬
pientias quȩ sunt principum huiꝰ
mundi: ꝑ quam sapientiam intelli¬
gi uidentur et com prehendi ea q̃
huuis modi sunt. Quȩ camen nicħ
inse habet ut possit aliquid uel de
diuinitate:. uel de mundi ratione.
uel dequib cumq excelsiorib reb.
uel de bonȩ ac beatȩ uitȩ institutio¬
ne sentire. S et est talis. uerbi causa.
ut est omnis ars poetica. uel gramma¬
tica. uel recthoriͤa. uel geometrica. uel
musica: cum quibus adͬ numeranda
est fortassis etiam medicina. Inhis
omnib sapientiam mundi huius
in eẽ censendum est. Sapientiam uͦ
principum mundi huius in telle¬
gamus r ut est egiptiorum secre¬
ta quam dicunt et occulta filopho¬
philoso¬
phia. et caldeorum astrologia:. et

Expanded text:
di hujus, et quæ principum mundi di hujus, et quæ principum mundi hujus, ut per hoc qui sint etiam patres hujus sapientiæ, imo vero sapientiarum harum, possimus advertere. Arbitror igitur, sicut supra diximus, sapientiam esse hujus mundi aliam quamdam præter illas sapientias quæ sunt principum hujus mundi, per quam sapientiam intelligi videntur ea et comprehendi quæ hujus mundi sunt. Quæ tamen in se nihil habet ut possit aliquid vel de divinitate, vel de mundi ratione, vel de quibuscumque excelsioribus rebus, vel de bonæ ac beatæ vitæ institutione sentire; sed est talis, verbi causa, ut est omnis ars poëtica, vel grammatica, vel rhetorica, vel geometria, vel musica, cum quibus annumeranda est fortassis etiam medicina. In his omnibus sapientiam mundi hujus inesse sentiendum est. Sapientiam vero principum hujus mundi intelligimus, ut est Ægyptiorum secreta quam dicunt et occulta philosophia, et Chaldæorum astrologia, et
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid docebantur quam scierat sa¬
lomon. Si enim quis dicat quia scie¬
bat quidem saluator. ampluis: non
camen &iam aliis tradebat plura¬
quam salomon: quomodo conuenit
et consequenter dictum putabitur
etiam illud quod in consequentib ait.
Regina austri surget in uidicio. et
condempbit homines generationis
huius. proptersuenit a finib terrȩ
audire sapientiam salomonis. et ecre
plus salomon hice Est igitur sapientia
mundi huius: est et sapientia ꝑsin¬
gulos fortasse principes mundi huiꝰ.
De ipsa uero unius di sapientiara illud
sentimus: indicari: quominus
quidem in antiquiorib et uet̾ibꝰ oꝑa¬
ta sit: amplius uero et manifestius
reuelata ꝑ xp̃in ẽ. Uerum de sapien¬
tia di: in locis ꝓpriis requiremus. Nc̃
quib falsa scientia humanis mentib
inser itur. et seducuntur animę.
dum se putant inuenisse sapienti¬
am: necessarium puto dicere. atq
distinguere quȩ sit sapientia mun¬

Expanded text:
aliquid docebantur quam sciverat Saaliquid docebantur quam sciverat Salomon. Si enim quis dicat quia sciebat quidem Salvator amplius, non tamen etiam aliis plura tradebat quam Salomon, quomodo conveniet et consequenter dictum putabitur etiam illud quod in subsequentibus ait: «Regina austri surget in judicio, et condemnabit homines generationis hujus, propterea quod venit a finibus terræ audire sapientiam Salomonis, et ecce plus Salomone hic?» Est igitur sapientia mundi hujus, est et sapientia per singulos fortasse principes mundi hujus. De ipsa vero unius Dei sapientia illud sentimus indicari, quod minus quidem in antiquioribus et veteribus operata sit, amplius vero et manifestius revelata per Christum est. Verum de sapientia Dei in locis propriis requiremus. II. Nunc quibus falsa scientia etiam humanis mentibus inseritur, et seducuntur animæ dum se putant invenisse sapientiam; necessarium puto dicere, atque distinguere quæ sit sapientia mun
Abbreviated transcription (Latin):
ds ante scła in głam nr̃am: quã
nemo principum huius mun¬
di cognouit. Si enim cognouissers:
nunquam dominum maiesta¬
tis crucifixissent. In quo ostende
uolens sapientiarum differentias:
huius mundi: et eẽ sapientiã¬
quandam principum huius mun¬
di: altam uero eẽ di sapientiam. S &
hoc cum dicit sapientiam prin¬
cipum huus mundi. non arbi¬
tror communem aliquam om¬
nium principum huius mun¬
di sapientiam dicere: s singuloꝵ
principum propriam quamdã
michi uidetur indicare sapien¬
tiam. Et rursum cum dicit. s lo¬
qui mur di sapientiam in mistĩo
absconditam: quã predestinauit ⁊̃¬
dĩ ante scła ingłam nram Re
quitendum est. si eandem dicit
dĩ sapientiam. hanc quȩ abscon¬
dita est a temporib aliis. et ge¬
nerationib. non in notuit filiis
salomon: Aquo salomone. plus eẽ qͦs
docet saluator. ipsuis saluatoris ser¬
mo pronuntiat cum dicit. et ecce plus
salomone hic. In quo ostenditur quia
hi qui docebantur a saluatore: plus

Expanded text:
quam nemo principum hujus mundi cognovit; si enim cognovissent, nunquam Dominum majestatis crucifixissent.» In quo ostendere volens sapientiarum differentias, hujus mundi sapientiaam principum hujus mundi, aliam vero esse Dei sapientiam. Sed et hoc cum dicit: «sapientiam principum hujus mundi,» non arbitror eum communem aliquam omnium principum hujus mundi sapientiam dicere, sed singulorum principum propriam quamdam mihi videtur indicare sapientiam. Et rursum cum dicit: «Sed loquimur Dei sapientiam in mysterio absconditam, quam prædestinavit Deus ante sæcula in quirendum est si eamdem dicit Dei sapientiam hanc quæ abscondita est a temporibus aliis et generationibus, et non innotuit filiis Salomon, quo Salomone plus esse quod docet Salvator, ipsius Salvatoris sermo pronuntiat, cum dicit: «Et ecce» plus Salomone hic.» In quo ostenditur quia hi qui docebantur a Salvatore, plus
Abbreviated transcription (Latin):
ram sine patre ur̃o qui in cęlisẽ:
S necessitas nos traxit paulo am¬
plius euagari deconlistatione ad¬
uetsarum uirtutum. quam adũ¬
sum homines gerunt. Disputan¬
tes. et de his que humano genere
accidunt cristiorib. id est tempta¬
tionib uite huius. sicut ait iob.
Non ne cemptatio est omnis uita
hominis suꝑ terram: ut manifes¬
tuis quomodo hȩc accidant. et
quam piȩ dehis sentiri debeat
panderetur: nunc uero uidea¬
mus. quomͦ homines etiam
in peccatum falsȩ scientie dila¬
buntur: uel quo prospectu uir¬
tutes contrarie etiam de his pug¬
nas aduersum nos soleant cõmo
de scientia et sapientia: in prima
adchorintios epła ait: Sapien¬
tiã autem loquimur: inter ꝑfec¬
tos. Sapientiam uero non huiꝰ
mundi neq principũ hul
mundi qui destruuntur: s lo

Expanded text:
ram sine Patre vestro qui in cœlis est?» ram sine Patre vestro qui in cœlis est?» Sed necessitas nos traxit paulo amplius evagari de colluctatione adversarum virtutum, quam adversus homines gerunt, disputantes et de his quæ humano generi accidunt tristioribus, id est tentationibus vitæ hujus, sicut ait Job: «Nonne tentatio est omnis vita hominis super terram?» ut manifestius quomodo hæc accidant, et quam pie de his sentiri debeat, panderetur. Nunc videamus quomodo homines etiam in peccatum falsæ scientiæ dilabuntur, vel quo prospectu virtutes contrariæ etiam de his pugnas adversum nos soleant commovde scientia et sapientia, in prima ad Corinthios epistola ait: «Sapientiam autem loquimur inter perfectos sapientiam vero non hujus mundi, neque principum hujus mundi qui
Abbreviated transcription (Latin):
uel quod putatum est fulmen ce
quȩ foris sunt. et quȩ intus sunt eiꝰ.
Et itł ꝗͣ  S nunciminitte manum tuam.
et continge omnia quȩ habet. nisi in
que fiunt in hoc mundo. que media
estimantur:. siue illa tristia sint. siue¬
siue quo quoniodo sint. non quidem
a dõ fiunt. nec tamen sine deo: dum
malignas et contrarias uirtutes talia
uolentes oꝑari non solum non prohi¬
bet ds. s et ꝑmitcit facere hec. s certis
quibusq cemporib et ꝑsonis. sicut
et in ipso iob dicitur: quia ad certum
tempus paratus est cadere sub alios:
et domus ipsius de predari abiniqͥs.
Propterea docet nos scriptura diuinate
omnia quȩ accidunt nob̃ tanquam
adeo inl lata suscipere: scientes quoo
sine deo nichil fit. Quod autem hȩc
ita sint. idẽ quod nichil sine deo fiat.
quomodo possumus dubitare:
domino et saluatore euidenter¬
pronuntiante et dicente. Non¬
ne duo passeres aq̃se ueneunt:
et unus ex ipsis non cadit suꝑ ter¬

Expanded text:
vel quod putatum est fulmen, cevel quod putatum est fulmen, cequæ foris sunt, et quæ intus sunt, et ejus reliqua? Sed nunc immitte manum tuam, et continge omnia quæ habet, nisi in quæ fiunt in hoc mundo, quæ media existimantur, sive illa tristia sint, sive quoquomodo sint, non quidem a Deo fiunt, nec tamen sine Deo; dum malignas et contrarias virtutes talia volentes operari non solum non prohibet Deus, sed et permittit facere hæc, sed certis quibusque temporibus et personis: sicut et in ipso Job dicitur quia ad certum tempus paratus est cadere sub aliis, et domus ipsius deprædari ab iniquis. Propterea docet nos Scriptura divina omnia quæ accidunt nobis tanquam a Deo illata suscipere, scientes quod sine Deo nihil fit. Quod autem hæc ita sint, id est, quod sine Deo nihil quomodo possumus dubitare, Domino et Salvatore pronuntiante, et dicente: «Nonne duo» passeres asse væneunt, et unus ex ipsis non cadet super» ter
Abbreviated transcription (Latin):
fide. uel decidamus abspe: uel trans¬
ferri cogamur aueritate doginatum.
etimpium aliquid de deo sentire
suademur. Calia namq scripta sunt¬
quedam de iob: cum diabolus dari
sibi facultatem bonorum enis poposcis¬
set a deo. E quod &iam illud edocemur:
quoniam non fortuitis aliquib incur¬
sionib impugnemur: si quando nos
talia aliqua faculta tum dam¬
na pcusserint: neq quod fortuitu
nr̃orum aliquis captiuus abducit᷑.
uel domorum cuinȩ inquibus cari
quiq oppͥmantur. eueniant. In qͥb
omnib unus quisq fidelium dicetet:
quia non haberes adu̾sum me potes¬
tatem. nisi eet tibi data desuper.
Uide enim quia non cecidisset domꝰ
iob supra filios eius. nisi prius adu̾sũ
Neque equites ternis ordinib irruis¬
sent ut raperent camelos euis. uel bo¬
ues. cet̾asq animalia. nisi instincti
abeo spũ cui se ministros ex piopositi
sui obedientia mancipauerant: s:
ne ille quidem qui uidebatur ignis.

Expanded text:
fide, vel decidamus ab spe, vel transfide, vel decidamus ab spe, vel transferri cogamur a veritate dogmatum, et impium aliquid de Deo sentire persuadeamur. Talia namque quædam scripta sunt de Job, cum diabolus dari sibi facultatem bonorum ejus poposcisset a Deo. Per quod etiam illud edocemur, quod non fortuitis aliquibus incursionibus impugnemur, si quando nos talia aliqua facultatum damna percusserint; neque quod fortuito nostrorum aliquis captivus abducitur, vel domorum ruinæ in quibus chari quique opprimantur eveniunt: in quibus omnibus unusquisque fidelium dicere debet, quia Non haberes adversum me potestatem, nisi esset» data tibi desuper.» Vide enim quia non cecidisset domus Job supra filios ejus, nisi prius adversus neque equites ternis ordinibus irruissent ut raperent camelos ejus, vel boves, cæteraque animalia, nisi instincti ab eo spiritu cui se ministros ex propositi sui obedientia mancipaverant. Sed nec ille quidem qui videbatur ignis,
Abbreviated transcription (Latin):
dicit de eo scriptura. quia iuctatus
est cum angło et inualuit addm̃.
ut sit agonis quidem certamen.
angłi adiutorio sustentatum:. ꝑfec¬
tionis uero palma. uincentem ꝑ-¬
ducat ad dm̃. Nec sane arbitrandũ
est. quia huiuscemodi certamina
corporum robore et palestrice artis
sp̃m pugna est. Similiter ut
paulus designat aduersus prin¬
cipatus. et potestates. et mundi-
huius rectores tenebrarum. nobis
imminere certamen. Ipsa uero certa-¬
minum species. ita intelligenda ẽ
Cum damna. cum ꝑicula. cum op¬
probria. cum criminationes excitan¬
tur aduersum nos. non id agentib ad¬
uersariis potestatibus. ut hȩc cantũmͦ
patiamurꝰ. s ut ꝑ hec uel adiram mul¬
tam. uel ad numiam tristiciam. uel ad
desperationem ultimam prouocem᷑:
uel certe quod est grauius conque¬
ri aduersum dm̃ fatigati et uicti te¬
diis compellamur. tanquam huma¬
nam uitam non ȩque iusteq mode¬
rantemꝰ ut phȩc uel infirmemur in

Expanded text:
dicit de eo Scriptura, quia «luctatus dicit de eo Scriptura, quia «luctatus est cum Angelo, et invaluit ad Deum:» ut sit agonis quidem certamen Angeli adjutorio sustentatum, perfectionis vero palma vincentem perducat ad Deum. VI. Nec sane arbitrandum est quia hujusmodi certamina corporum robore et palæstricæ artis dversus spiritum pugna est, similiter ut Paulus designat adversus principatus et potestates, et mundi hujus rectores tenebrarum nobis imminere certamen. Ipsa vero certaminum species ita intelligenda est, cum damna, cum pericula, cum opprobria, cum criminationes excitantur adversum nos, non id agentibus adversis potestatibus ut hæc tantummodo patiamur, sed ut per hæc vel ad iram multam, vel ad tristitiam nimiam, vel ad desperationem ultimam provocemur; vel certe, quod est gravius, conqueri adversus Deum fatigati et victi tædiis compellamur, tanquam humanam vitam non æque justeque moderantem: ut per hoc infirmemur in
Abbreviated transcription (Latin):
runt. si consistant aduersum me
castra. non timebit cor meum.
Si in surgat in me prelium. in hoc
e go sperabo. Unde eigo arbitror.
quod nunquam fortasis homo ꝑ¬
seipsum uirtutem contrariam
uincere potest: nisi usus fuerit
adiutorio diuino. Unde et angłs
Quod nos quidem ita intellegimꝰ.
quia non idem sit luctatum eẽ
cum iacob angłm: quod est adũ¬
sum iacob s is quidem qui ei aͣli¬
ud ipsius causa aderat. Qui et
cognitis profectib etiam nomen
ei isrł dedit. Iste cum ipso lucta¬
tur. id ẽ cum eoᷤ inagone. et uuat
eum incertamine: cum sine dubio
alius eẽt aduersus ef quem di¬
micaret. et aduersus quem ei certa¬
men ageretur. Deniq paulus ñ
dixit nobis eẽ luctamen cum prin¬
cipibus uel cum potestatib: s ad¬
uersus principatus. et aduersus po¬
testates. Unde si et iacob luctatus
est. sine dubio aduersus aliquam
harum urtutum luctatus est:
quas humano generi. et scĩs preci¬
pue aduersari. et mouere certami¬
na paulus enumetat. Ideo deniq

Expanded text:
runt. Si consistant adversum me castra, non timebit cor meum: si exurgat» adversum me prælium, in hoc ego sperabo.» Unde ego arbitror quod nunquam homo fortassis per seipsum virtutem contrariam vincere potest, nisi usus fuerit adjutorio divino. Unde et AngeluQuod nos quidem ita intelligimus, quia non idem sit luctatum esse cum Jacob Angelum, quod est adversum Jacob: sed is quidem qui ei salutis ipsius causa aderat, qui et cognitis profectibus ejus, etiam nomen ei Israël dedit, iste cum ipso luctatur; id est, cum ipso est in agone, et juvat eum in certamine: cum sine dubio alius esset adversus quem dimicaret, et adversus quem ei certamen ageretur. Denique Paulus non dixit nobis esse luctamen cum principibus, vel cum potestatibus, sed adversus principatus et potestates. Unde etsi Jacob luctatus est, sine dubio adversus aliquam harum virtutum luctatus est quas humano generi, et sanctis præcipue, adversari et movere certamina Paulus enuntiat. Ideo denique
Abbreviated transcription (Latin):
propria quedam uidetur ẽẽ carna¬
lis ac materialis sapientia. Aua uero
sit sapientia scdm sp̃m: que utiq
non potest dici sapientia. nisi sit
anima carnis. que sapieat hoc
quod carnis sapientia nominatur.
Ad hec auint &iam illud. Si caro re¬

Expanded text:
propria quædam videatur esse carnapropria quædam videatur esse carnalis ac materialis sapientia, alia vero sit sapientia secundum spiritum, quæ utique non potest dici sapientia, nisi sit anima carnis quæ sapiat hoc quod carnis sapientia nominatur. Ad hæc aiunt etiam illud: «Si» caro re
Abbreviated transcription (Latin):
rimas alias passiones eẽ anime.
que in nullo prorsus a carne origi¬
nem trahant. et tanien his sp̃s
aduersetur. Sicut est ambitio.
auaritia. emulatio. inuidia. suꝑ¬
bia. et his similia: Cum quib
pugnam quamdam ẽẽ huma
hanc de qua suꝑius diximus
uelut corporalem animam. et
ex semins̾ traduce generatam:
adhibere quoq adsertionum horũ
etiam illud cestimonium apłi so¬
lent: quod ait. Manifesta autem
sunt oꝑa carnis. quȩ sunt. forni¬
catio immundicia. impudicitia. ido¬
latria. ueneficia. inimicitie. conten¬
tiones. emulationes. ire. rixe dissen¬
siones. hereses. inuidiȩ. ebrietates. cõ¬
me̾sationes. et his similiã. Dicentes ⁊t
hec omnia de usu uel delectatione
carnis originem trahere: ita ut puten¬
tur eius substantiȩ quȩ animam ñ
habet. idẽ carnis. hi omnes motus ex¬
istere. S illud quod ait. Uidete fr̃s¬
ti inter uos sapientes scđm carnem.
ad hoc iudebitur inclinandum. ut

Expanded text:
rimas alias esse passiones animæ rimas alias esse passiones animæ quæ in nullo prorsus e carne originem trahant, et tamen his spiritus adversetur, sicut est ambitio, avaritia, æmulatio, invidia, superbia, et his similia; cum quibus pugnam quamdam esse humanuid nisi hanc de qua superius diximus, velut corporalem animam et ex seminis traduce generatam. Adhibere quoque ad assertionem horum etiam illud testimonium Apostoli solent, quod ait: «Manifesta autem sunt opera carnis, quæ sunt fornicatio, immunditia, impudicitiæ, idololatria, veneficiarixæ, dissensiones, hæreses, sectæ, invidiæ, ebrietates, comessationes, et his dicentes non hæc omnia de usu vel delecta» similiatione carnis originem trahere, ita ut putentur ejus substantiæ quæ animam non habet, id est carnis, hi omnes motus existere. Sed et illud quod ait: «Videte, frti inter vos sapientes secundum carnem,» ad hoc videbitur inclinandum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
aduersus carnem. et quod dictũ
est anima omnis carnis sangius
ipsius: alio nomine idem uoca¬
ri dicunt sapientiam carnis.
quod est sp̃s quidam materia-¬
lis. qui legi dĩ subiectus non ẽ
S nec potest eẽ subiectus. quia
uoluntates habet terrenas. et
desidia corporalia. De hoc putant
apłm dixisse illud quod ait:
uideo qͣndem aliam legem in
menbris meis repugnugnantẽ
legi mentis meȩ : et captiuum
me ducentem in lege peccati qd̃
est in menbris meis. Si uero qͥs
obiciat eis hec dici denatura cor
quidem nature suȩ mortuum est.
habere autem dicitur sensum uel
sapientiam que inimica est dõ.
uel quȩ repugnat aduersus sp̃m:
pro eo uelut siquis dicat. quõmͦ
carnis ipsus eẽ uocem que clamet
non esuriendum. non scitiendum.
non algendum. neq uelle prorsus
inaliqͦ molestiam pati. suie ex ha¬
bundantia. siue ex penuria. hec
illi  soluere atq impugnare co¬
nabuntur. ostendentes quam plu¬

Expanded text:
 autem adversus carnem; et quod dictum  autem adversus carnem; et quod dictum est: «Anima omnis carnis, sanguis ipsius,» alio nomine iidem vocari dicunt sapientiam carnis, quod est spiritus quidam materialis qui legi Dei subjectus non est, sed nec potest esse subjectus, quia voluntates habet terrenas et desideria corporalia. De hoc putant etiam Apostolum dixisse illud quod ait: «Video autem aliam legem in membris meis re» pugnantem legi mentis meæ, et captivum me ducentem in lege peccati quæ est in membris meis.» Si vero quis objiciat eis hoc dici de natura corquidem naturæ suæ mortuum est, habere autem dicitur sensum vel sapientiam quæ inimica est Deo, vel quæ repugnat adversus spiritum, pro eo veluti si quis dicat quodammodo carnis ipsius esse vocem quæ clamet non esuriendum, non sitiendum, non algendum, neque velle prorsus in aliquo molestiam pati sive ex abundantia, sive ex penuria: hæc illi resolvere atque impugnare conabuntur, ostendentes quamplu
Abbreviated transcription (Latin):
melior. est. cęlitus inseratur. qualis est
illa que et iacob aduersum esau ad huc
inutero posito plalmam uictoriȩ sub¬
plantati prestitit fratri: et quȩ in ihe¬
remia sc̾tficatur ex uulua: et sp̃u scõ
repletur ex utero in iohanne. Iuam uͦ
inferiorem quam dicunt: ex corpora li
eam semine simul asserunt cum cor¬
pore seminari. Unde et preter corpꝰ
uiuere eam. uel subsistere negant
posse. Propter quod. et carnem
eam frequenter appellari dicunt.
Qđ enim scriptum est. caro concu¬
piscit aduersus sp̃m. non hoc de
carne dictum accipiunt: s de hac
anima que proprie carnis est
anima. S et ex his student nicħ-¬
ominus confirmare hȩc: que in
leuitico ita scripta sunt. Anima
omnis carnis: sanguisus ipsius.
Ex eo enim quod ꝑ totam carne
sanguis diffusus uitam prestat
carni. insanguine in ee aiunt
hanc animam: que dicitur totiꝰ
carnis eẽ anima. Hoc autem ipsũ
quod dictum est carnem repug

Expanded text:
melior est, cœlitus inseratur, qualis est melior est, cœlitus inseratur, qualis est illa quæ et Jacob adversus Esau adhuc in utero posito palmam victoriæ supplantati præstitit fratris, et quæ in Hieremia sanctificatur ex vulva, et Spiritu sancto repletur ex utero in Joanne. Illam vero inferiorem quam dicunt, ex corporali eam semine simul asserunt cum corpore seminari, unde et præter corpus vivere eam vel subsistere negant posse, propter quod et carnem eam frequenter appellari dicunt. Quod enim scriptum est: Caro concupiscit adversus spiritum,» non hoc de carne dictum accipiunt, sed de hac anima quæ proprie carnis est anima. Sed et ex his student nihilominus confirmare hæc quæ in Levitico ita scripta sunt: «Anima omnis carnis, sanguis ipsius.» Ex eo enim quod per totam carnem sanguis diffusus vitam præstat carni, in sanguine inesse aiunt hanc animam quæ dicitur totius carnis esse anima. Hoc autem ipsum quod dictum est, carnem repugn
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾. idẽ ex animab corpus materi¬
aliale uiuificatur. quod utiq con¬
trarium est et inimicum splu. tra¬
himur et prouocamur ad hec mala
quȩ corpori grata sunt: an uero
tertium quod quidam grecorum ar¬
bitrati sunt. quia anima nr̃a cum
una sit ꝑ substantiam. ex plurib cam̃
Et ea quidem pars quam irrationabilẽ
dicunt. in duos rursum diuidatur as¬
fectus cupiditatis et irac ndiȩ. Hasgͦ
res quas supra diximus de anima opi¬
niones: a non nullis haberi inuenimꝰ.
Ex quib illuo ĩteri in quod quibusdã
grecorum  filosophis uisum diximus
quia triꝑtita sit anima: non ualde con¬
firmari ex diuinȩ scripture auctoritate
ꝑuideo. Ad alia uero duo que reliqua st̃.
inueniri possunt aliquanta. quȩ exdiui¬
ñis licteris aptari posse uideantur. Ex
quibus primo illud discutiamus. quod
astruere solent quidam quia una sit
bona in nob̃ anima et cȩlestis. aliaͣ infe¬
rior. et terrena. Et quod ea quidem quȩ

Expanded text:
nobis, id est, ex animabus, corpus maternobis, id est, ex animabus, corpus materiale vivificatur, quod utique contrarium est et inimicum spiritui trahimur et provocamur ad hæc mala quæ corpori grata sunt; an vero tertium, quod quidam Græcorum arbitrati sunt, quia anima nostra cum una sit per substantiam, ex pluribus tamet ea quidem pars quam irrationabilem dicunt in duos rursum dividatur affectus cupiditatis et iracundiæ. Has ergo tres quas supra diximus de anima opiniones a nonnullis haberi invenimus. Ex quibus illud interim quod quibusdam Græcorum philosophis visum diximus, quia tripartita sit anima, non valde confirmari ex divinæ Scripturæ auctoritate pervideo ad alia vero duo quæ reliqua sunt, inveniri possunt aliquanta quæ ex divinis litteris aptari posse videantur. II. Ex quibus primo illud discutiamus quod astruere solent quidam, quia una sit bona in nobis anima et cœlestis, alia vero inferior et terrestris; et quod ea quidem quæ
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Nunc ergo nec de huma¬
nis quidem temptationib silen¬
dum puto. quȩ nascuntur in¬
terdum ex carne et sanguine.
uel ex prudentia carnis et san¬
guinis. quȩ dõ eẽ dicitur ini¬
mica Et utrum it quod quidam
dicunt quasi binas animas eẽ ꝑ singłos
Postea quam de his temptationib ex¬
posuimus. quȩ plus quam humauȩ
dicuntur: id ẽ quas aduersus princi¬
patus et potestates. et aduersus mun¬
di huius tectores tenebrarum harum
malignos et immundos demones ꝑ
bitror. requirendum. si in nobis. ide¬
hominib qui exanimã constamus
et corpore ac sp̃u uitali. Est etiam
aliud aliquid quod incitamentum
habeat proprium et commotionẽ
ad malum ꝓuocantem. sicut haberi
aquibusdam questio solet huius-¬
mondi. utrum nam uelut duȩ ani¬
mȩ in nob dicendȩ sunt: unam que¬
dam diuinior. et cȩlestis. et alia
inferior: an uero ex hoc ipso quod cor¬
porib in heremus. quȩ corpora scđm
pidpriam quidem naturam mortua
sunt. et penitus exanima. quia ex

Expanded text:
I. Nunc ne de humanis quidem tentationibus silendum puto, quæ nascuntur interdum ex carne et sanguine, vel ex prudentia carnis et sanguinis quæ Deo dicitur esse inimica. Et utrum verum sit quod quidam dicunt quasi binas animas esse per singulos, posteaquam de his tentationibus exposuimus quæ plus quam humanæ dicuntur, id est quas adversum principatus et potestates, et adversum mundi hujus rectores tenebrarum harum,us spiritus malignos et immundos dæmones pebitror requirendum, si in nobis hominibus qui ex anima constamus et corpore ac spiritu vitali, est etiam aliud aliquid quod incitamentum habeat proprium, et commotionem ad malum provocantem: sicut haberi a quibusdam quæstio solet hujusmodi, utrumnam velut duæ animæ in nobis dicendæ sint, una quædam divinior et cœ- lestis, et alia inferior; an vero ex hoc ipso quod corporibus inhæremus quæ corpora secundum propriam quidem naturam mortua sunt et penitus exanima, quia ex
Abbreviated transcription (Latin):
scdm precedentes causas ꝓ merito
unumquemq distribuit: neq fortui¬
ta uniusq cuiusq nascendi uel fe¬
licitas uel infelicitas putabitur:
uel qualiscumq acciđit illa condi¬
tio: neq diuersi creatores et diu̾se
naturȩ credentur animarum. Ue¬
rum ne scriptura quidem scã ui¬
detur michi penitus archani huiꝰ
tacuisse rationem: sicut cum apłs
paulus de esau et iacob disputans ait
Cum enim non dum nati fuissent.
neq egissent aliquid boni uel mali:
ut propositum quod scđm electionẽ
di factum est ꝑ maneret: non ex
oꝑib sereo qui uocauit dictum ẽ
quia maior. seruiet minori. sicrit
scriptum est. Iacob dilexi. esau autẽ
odio habui. Et post hec sibi ip̃se respon¬
dit. et dicit. Quid eigo dicemus: Nũ¬
quio in iusticia est apud dm̃᷑ Et ut
nobis occasionem prestaret inquiren¬
di dehis et ꝑscrutandi quomodo hec
non extra rationem fiãt: respondit
sibi et ipsi ate. Eadem namq¬

Expanded text:
secundum præcedentes causas pro merito secundum præcedentes causas pro merito unumquemque distribuit; neque fortuita uniuscujusque nascendi vel felicitas vel infelicitas putabitur, vel qualiscumque acciderit illa conditio; neque diversi creatores, vel diversæ naturæ credentur animarum. VII. Verum ne Scriptura quidem sancta videtur mihi penitus arcani hujus tacuisse rationem: sicut cum Apostolus Paulus de Jacob et Esau disputans ait: «Cum enim nondum nati fuissent, neque egissent aliquid boni vel mali ut pro» positum quod secundum electionem Dei factum est per» maneret, non ex operibus, sed ex eo qui vocavit, dictum» est quia major serviet minori, sicut scriptum est: Jacob» dilexi, Esaü autem odio habui.» Et post hæc sibi ipse respondet et dicit: «Quid ergo dicemus? Numquid injustitia est apud Deum?» Et ut nobis occasionem præstaret inquirendi de his, et perscrutandi quomodo hæc non extra rationem fiant, respondet sibi ipsi, et ait. Eadem namq
Abbreviated transcription (Latin):
nabiles ipse ereature. sicuͣt fre¬
quenter ostendimus. et in loco
suo nicħiominus ostendemus. ar¬
bitcii lib̾i facultate donatȩ sunt:
lib̾tas unum quemq uoluntatis
sue uel ad profectum ꝑ imitatio¬
nem di ꝓuocauit: uel ad defectum
inter rationabiles creaturas causa¬
luntate. uel iudicio originem tra¬
hens. s propriȩ lib̾tatis arbitrio.
Us uero cui iam creaturam suam
pro merito dispensare tustum
uidebatur. diu̾sitates. mentiũ
in tinius mundi consonantiam
traxit: quo uel ut unam donii
inqua ineẽ deberent. non solum
uasa aurea et argentea. s et lignea
et fictilia. et alia quidem ad hono¬
tem. alia ad contumeliam: ex istis
diuersis uasis uel animis uel m̃ti¬
bus ornaret. Et has causas ut ego
arbitior. mundus iste suȩ diu̾sita¬
ds accepit: dum unum quemq
diuina prouidentia pro uarietate
motuum suorum uel animorum
piopositi q dispensat. Qua ratione
neq creator. in iustus uidebitur. cum

Expanded text:
nabiles ipsæ creaturæ, sicut frenabiles ipsæ creaturæ, sicut frequenter ostendimus, et in loco suo nihilominus ostendemus, arbitrii facultate donatæ sunt; libertas unumquemque voluntatis suæ vel ad profectum per imitationem Dei provocavit, vel ad defectum inter rationabiles creaturaluntate vel judicio originem trahens, sed propriæ libertatis arbitrio. Deus vero, cui jam creaturam suam pro merito dispensare justum videbatur, diversitates mentium in unius mundi consonantiam traxit, quo velut unam domum in qua inesse deberent non solum vasa aurea et argentea, sed et lignea et fictilia, et alia quidem ad honorem, alia autem ad contumeliam, ex istis diversis vasis, vel animis, vel mentibus ornaret. Et has causas, ut ego arbitror, mundus iste suæ diversitatis accepit, dum unumquemque divina providentia pro varietate motuum suorum, vel animorum propositique dispensat. Qua ratione neque Creator injustus videbitur, cum
Abbreviated transcription (Latin):
de unius cuiusq gestis uidebit᷑
ex pectandum. In qua re quȩ sit
quidem adliquidum ueritas re¬
rum: illius est nosse soliuis. qui
scrutatur omnia. etiam alta di
Nos uero quasi homines nec here¬
tichorum in solentiã reticendo nu¬
triamus: quȩ pro uiribus nris
occutre nob̾ possunt: ad ea que
obtenderunt. hoc modo respon¬
debimus. bonum ẽẽ et iustum
et omnipotentem dm creatorẽ
unui̾sorum: quibus ualiumus
ex diuinis scripturis assertionib
frequenter ostendimus hic cum
inprincipious ctearet ea que crea¬
re uoluit. idẽ rationabiles naturas:
nullam habuit aliam creandi
causam. nisi ꝓpter se ipsum. id
est bonitatem suam. qua ergo
eorum que creanda erant ipse
extitit causa. inqua neque uarie¬
tas aliqua. neq ꝑmutatio. tieq¬
neq imposibilitas inerat: ȩqua¬
liter creauit ac similes omnes
quos creauit: Quippe cum nulla
ei causa uarietatis ac diuersitatis
existeret. Uerum quoniam ratio¬

Expanded text:
de uniuscujusque gestis videbitur de uniuscujusque gestis videbitur expectandum. In qua re quæ sit quidem ad liquidum veritas rerum, illius est nosse solius qui scrutatur omnia, etiam alta Dei. VI. Nos vero quasi homines ne hæreticorum insolentiam reticendo nutriamus quæ pro viribus nostris occurrere nobis possunt, ad ea quæ obtenderunt, hoc modo respondebimus. Bonum esse et justum et omnipotentem Deum creatorem universorum, quibus valuimus ex divinis Scripturis assertionibus frequenter ostendimus. Hic cum in principio crearet ea quæ creare voluit, id est rationabiles naturas, nullam habuit aliam creandi causam nisi propter seipsum, id est bonitatem suam. Quia ergo eorum quæ creanda erant ipse extitit causa, in quo neque varietas aliqua, neque permutatio, neque impossibilitas inerat, æquales creavit omnes ac similes quos creavit, quippe cum nulla ei causa varietatis ac diversitatis existeret. Verum quoniam ratio