comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Tollite iugũmeũ suꝑuos. & discite ame
quõmitissum & humiliscorde. & mue¬
nietis requiẽ animab: urĩs. Cȩteratam̃
legimꝰ ad amorem excitandũ. quore
quiem tendim. ualereomnia. quȩ figu¬
rate inscripturis dicantur: Quando
quidem idsolum indecalogo figurate
prȩcipit᷑ ubi requies cõm̃dat᷑. quȩ ubiq
amatur sed insolodõ scã & certa inue¬
nitur: Dies tamen dominicus : non iu¬
deis. sedxp̃ianis. resurrectione dñi
declaratusẽ : & ex illo haberecoepit
festiuitatem suam: Animȩ quippe
omnium scõrum antere surrectionẽ
corporis sunt quidem in requie: sed
in ea non sunt actione. quocorporare¬
cepta uegstantur: Talem quippe
actionem significat dies octauus qui & pri¬
mus : qui iam non aufert illam requiem
sed glorificat: Non enimre dit cum
corporedifficultas ex corpore quia nec
corruptio: Oport& enim corruptibile
hoc indui incorruptione: & mortale hoc
in dui inmortalitate: Qua propt̃ ante
dnĩ resurrectionem : quamuisscõs patres

Expanded text:
tollite iugum meum super uos et discite a me, quoniam mitis sum et humilis corde, et inuenietis requiem animabus uestris - cetera tamen legimus ad amorem excitandum, quo ad requiem tendimrate in scripturis dicuntur, quando quidem id solum in decalogo figurate praecipitur, ubi requies commendatur, quae ubique amatur, sed in solo deo sancta et certa inuenitur. Dies tamen dominicus non Iudaeis sed Christianis resurrectione domini declaratus est et ex illo habere coepit festiuitatem suam. animae quippe omnium sanctorum ante resurrectionem corporis sunt quidem in requie, sed in ea non sunt actione, qua corpora recepta uegetantur. talem quippe actionem significat dies octauus, qui et primus, quia non aufert illam requiem, sed glorificat. non enim redit cum corpore difficultas ex corpore, quia nec corruptio: Oportet enim corruptibile hoc indui incorruptionem et mortale hoc indui inmortalitatem. quapropter ante domini resurrectionem quamuis sanctos patres
Abbreviated transcription (Latin):
ueramus quẽ ad modum sit homi¬
ni uiuendũ: beati certe om̃ suiuere
uolumus Beatus aũ neque ille
sinoxium sit Neque qui non amat
quodhab&: &iam sioptimum sit :
Nam &qua app&it quodadipisci
non potest: crutiatur: & quu adep¬
tus est quod ad petendum non ess&.
fallitur: et quae non app&it quod
adipiscendum ess& egrotat Ni hil
aũ isto animo contingit sine misena:
Nullus igitur illorum beatus est:
quaꝰrum restat. ubi beatae uiuere¬
beata inuenire
quȩat cum id quod est hominis opti¬
mum & amatur & hab&ur: Quidẽ
enim aliud quod dicim& frui nisi
presto habere quod diligis: prȩsto
ergo esse nobis deb&optimum nrm̃
sibeate uiuere cogitamus: Nã quis¬
quis quod se ipso est deterius se¬
quitur. fit & ipse deterior: Oport&
aũ omnem hominem id quodoptimũ
est sequi Sed tale esse deb&: quod ñ
amittat inuitus: quippe nemo potest
confidere d&alibono: quodñbi enpi
posse sentit: &iam sir&inere idam¬
plectique uoluerit: Quisquis aũ de

Expanded text:
eramus quemadmodum sit homini uiuendum. beate certe omnes uiuere uolumus; beatus autem neque ille si noxium sit, neque qui non amat quod habet, etiam si optimum sit. nam et qui appetit quod adipisci non potest cruciatur; et qui adeptus est quod appetendum non esset fallitur; et qui non appetit quod adipiscendum esset aegrotat. nihil autem istorum animo contingit sine miseria: nullus igitur illorum beatus est. quartum restat ubi beata uita inueniri queat, cum id quod est hominis optimum et amatur et habetur. quid est enim aliud quod dicimus frui nisi praesto habere quod diligis ? praesto ergo esse nobis debet optimum nostrum, si beate uiuere cogitamus. nam quisquis quod se ipso est deterius sequitur, fit et ipse deterior. oportet autem omnem hominem id quod optimum est sequi; sed tale esse debet quod non amittat inuitus. quippe nemo potest confidere de tali bono quod sibi eripi posse sentit, etiam si retinere id amplectique uoluerit. quisquis autem de
Abbreviated transcription (Latin):
inuite sarm̃ta p̃cidi dix̃ eos & deuite
auferre tãquã in utilia sarm̃ta quȩ
fructũ ñdarent: Quis ẽ aũ fructus.
nisi nouus illȩ fetus de quo item dic̃:
Mandatũ nouũ do uob ut uos inuicem
diligatis: Ipsa ẽ illa caritas sine qua
tas. benignitas. bonitas. fides. mansue¬
tudo . c̃tinentia: quȩ com̃a incipiunt
a caritate. & ꝑ ceteras iuncturas quasi
botrũ mirabilẽ faciunt: nec tamen
frustra idem dñs addidit: Quȩ aut̃
sarm̃ta inmedant fructũ purgat
illa pat̾m̃s ut maiorẽ fructũ ad ferant:
nisi quia &ipsi fructuspualent cari¬
tatis : possunt tam̃ aliꝗd habere pur
alit̃ sentiens quã se res habebat quȩ
postea ꝑtractata & diligentissima
c̃sideratione firmata ẽ: in catholica
unitate ꝑmansit: & caritatis ubertate
c̃pensatũ ẽ & passionis falce purgatũ:¬

Expanded text:
in uite sarmenta, praecidi dixit eos et de uite in uite sarmenta, praecidi dixit eos et de uite auferri tamquam inutilia sarmenta, quae fructum non darent. quis est autem fructus nisi nonus ille fetus, de quo item dicit: mandatum nouum do uobis, ut uos inuicem diligatis? ipsa est illa caritas, sine qua tas, benignitas, bonitas, fides, mansuetudo, continentia. quae omnia incipiunt a caritate et per ceteram iuncturam quasi botrum mirabilem faciunt. nec tamen frustra idem dominus addidit: quae autem sarmenta in me dant fructum, purgat illa pater meus ut maiorem fructum adferant, nisi quia et ipsi, qui fructu praeualent caritatis, possunt tamen aliquid habere purgaliter sentiens quam se res habebat, quae postea pertractata et diligentissima consideratione firmata est, inunitate permansit, et caritatis ubertate compensatum est et passionis falce purgatu
Abbreviated transcription (Latin):
Ixtant beati martiris cipriani in
eiꝰ litteris magna docum̃ta: utadillũ
ĩa ueniã. decuius sibi auctoritate isti
carnalit̃ blandiunt᷑ : cũ ei caritate pa¬
hac rẽ sequendũ eẽt. totius ełe consensio
sensis c̃firmaret : uisũ ẽ ei cũ ferme
octoginta coepiscopis suis. affricanarũ
ecclesiarũ hominẽ qui extra ecđȩ catho¬
ligȩ cõmunionẽ baptiratus fuiss& : opor¬
tere ad ecłam uenientẽ denuo bapti¬
tari qđ ñ recte fieri : Tanto uiro nimirũ
ꝓpt̃ea dñs ñ apparuit: ut eiꝰ pia & humi¬
litas & caritas incustodienda salubrit̃
edȩ pacȩ patesceret: Minus ergo pene¬
traũ ut cerneret secretũ abditũ sacra¬
m̃tũ: sed sisciret om̃a sac ram̃ta cari
tatẽ ñ haberet : nihil eẽt Cũ aũ minus
illud ꝑspiciens. hanc tam̃ humiliter
fidelit̃ fortit̃ custodiu̾: ad martyru
coronã meruit ꝑuenire: ut siqua in
ei lucidã m̃tẽ exhumana c̃ditione
nebula in repserat gloriosa sereni¬
tate fulgentis sanguinis fulgurare

Expanded text:
xtant beati martyris Cypriani in eius litteris magna documenta, ut ad illum iam ueniam de cuius sibi auctoritate isti carnaliter blandiuntur, cum eius caritate shac re sequendum esset totius ecclesiae consensio confirmaret, uisum est ei cum ferme octoginta coepiscopis suis Africanarum ecclesiarum hominem, qui extra ecclesiae catholicae communionem baptizatus fuisset, oportere ad ecclesiam uenientem denuo baptizari: quod non recte fieri tanto uiro nimirum propterea dominus non aperuit, ut eius pia et humilitas et caritas in custodienda salubriter ecclesiae pace patesceret. minus ergo ille penetrauit, ut cerneret secretum abditum sacramenti; sed, si sciret omnia sacramenta, caritatem autem non haberet, nihil esset. cum autem minus illud perspiciens hanc tamen humiliter, fideliter, fortiter custodiuit, ad martyrii coronam meruit peruenire, ut, si qua in eius lucidam mentem ex humana condicione nebula inrepserat, gloriosa serenitate fulgentis sanguinis fugaretur.
Abbreviated transcription (Latin):
iusta : datur intellegi. propter ecdm̃
non respexisse inmunur eius: quia hoc
i pso male diuidebat. Dans dõ aliquro
suum : sibiaũ seipsum: quod om̃s faci¬
unt qui non dĩ. sed suam sec tantes uo¬
luntatẽ : idest non recto sed ꝑuersocor¬
de uiuentes: Offerunt tam̃ dõmunꝰ
quo putant eum redqͥmi : uteorum
opitulentur sanandis prauis cupidita

Expanded text:
iusta: datur intellegi propterea Deum iusta: datur intellegi propterea Deum non respexisse in munus eius, quia hoc ipso male diuidebat, dans Deo aliquid suum, sibi autem se ipsum. Quod omnes faciunt, qui non Dei, sed suam sectantes uoluntatem, id est non recto, sed peruerso corde uiuentes, offerunt tamen Deo munus, quo putant eum redimi, ut eorum non opituletur sanandis prauis cupidita
Abbreviated transcription (Latin):
sacrificandumẽ : Non aũ recte di¬
uiditur dum non discernunt᷑ Rec¬
te uelloca ueltempora. uelresipsȩ
quȩ offeruntur. uel quioffert. &¬
cui offertur: uelhi quibus aduescen¬
dum distribuitur quod oblatumẽ
ut diuisionem hic discretionem in¬
tellegamus: siue cum offertur ubi
non o port& aut quod nonibi. sed
alibi oport&: siue cum offertur quan¬
do non oport&: aut quod non tunc
sed alias oport& siue cum id offer¬
tur quod nurquam . &numquã pem¬
tus debuit. siue cum electiora sibi
eius dem generis rerumten& homo
quam sunt ec quȩ offert dõ: siue eius
rei quȩ oblataẽ. fit particepr profanus.
aut quilib& quemfas non estfieri
In quo aũ horumdõ displicuerit cam.
facile non potest inuenire sed quõ
io hannes a postolus. cum dehis fratrib
loqueretꝰ. non sicut cain inquit bx ma¬
lignoerat . & occidit fratrem suũ Et
cuius reigratia occidit᷑: quia opera il¬
lius maligna fuerunt : Fratris aueius

Expanded text:
sacrificandum est. Non autem recte disacrificandum est. Non autem recte diuiditur, dum non discernuntur recte uel loca uel tempora uel res ipsae quae offeruntur uel qui offert et cui offertur uel hi, quibus ad uescendum distribuitur quod oblatum est, ut diuisionem hic discretionem intellegamus; siue cum offertur ubi non oportet, aut quod non ibi sed alibi oportet, siue cum offertur quando non oportet, aut quod non tunc sed alias oportet, siue cum id offertur, quod nusquam et numquam penitus debuit, siue cum electiora sibi eiusdem generis rerum tenet homo, quam sunt ea, quae offert Deo, siue eius rei. quae oblata est, fit particeps profanus aut quilibet quem fas non est fieri. In quo autem horum Deo displicuerit Cain, facile non potest inueniri. Sed quoniam Iohannes apostolus, cum de his fratribus loqueretur: Non sicut Cain, inquit, 9 ex maligno erat et occidit fratrem suum; et cuius rei gratia occidit? Quia opera illius maligna fuerunt, fratris autem eius
Abbreviated transcription (Latin):
Cum ds̃ locuturẽ adcam: eomore quo
acum primis hominib: ꝑcreccturam
subiectã: uelut eorum socius forma con¬
grua loquebatur : quid ei profuit᷑: non¬
ne conceptum scelus. inne eando fratre.
& iampostuerbum diuinȩ ammonitio¬
nis impleuit᷑ : Nam sacrificia discreuis¬
s& amborum: in illius respiciens: huius
despiciens: Quod non dubitandum esa
potuisse cognosci signo aliquo at testan¬
te uisibili : & hoc ideo feciss& dr̃. quia
mala erant opera huius. fratris uero ẽi
bona : Contristatusẽ cam ualde . & conci¬
dit facies eius: Sicenim scriptumest.
& dixit̃s ad cam. quare tristis factuser:
dominaberis illius: In hac ammonitio¬
ne. uelmonitu. quem dr̃ protulit adcam:
illud quide quod dictum ẽ : Nonne si
recte offeras. recteaũ non diuidas. pec¬
casti : quia nonͤluc&: quur. uel undesit
dictum: Multas sensus peperit eiur
obscuritas: Cum diuinarum scripturarũ
quisq: tractator. scđm fidei regulam.
id conatur exponere Recte quippe

Expanded text:
Cum deus locutus est ad Cain eo more, quo cum primis hominibus per creaturam subiectam uelut eorum socius forma congrua. loquebatur, quid ei profuit? nonne conceptum scelus in necando fratre etiam post uerbum diuinae admonitionis impleuit? nam cum sacrificia discreuisset amborum, in illius respiciens, huius despiciens — quod non dubitandum est potuisse cognosci signo aliquo attestante uisibili — et hoc ideo fecisset deus, quia mala erant opera huius, fratris uero eius bona, contristatus est Cain ualde et concidit facies eius. sic enim scriptum est: et dixit dominus ad Cain: quare tristis factus dominaberis illius. In hac admonitione uel monitu, quem Deus protulit ad Cain, illud quidem quod dictum est: Nonne si recte offeras, recte autem non diuidas, peccasti? quia non elucet quur uel unde sit dictum, multos sensus peperit eius obscuritas, cum diuinarum scripturarum quisque tractator secundum fidei regulam id conatur exponere. Recte quippe
Abbreviated transcription (Latin):
carnis appellat: Non enim ha¬
bendo carem quam non hab&
diabolus: sed uiuendo secundum
se ipsum: Hoc est secundum homi¬
nem factus est homo similis dia¬
bolo: quia & ille secundum seip¬
sum uiuere uoluit. quando inue¬
ritate non st&it: ut non de dĩ sed
desuo mendatið loquer&ur : qui non
solum mendar uerum &iã men
dacii pater: primus est quippe m̃¬
titus. &a quo peccatũ. ab illo coepit
essemendatium: cumergo uiuit
homo secundum hominem non se¬
cundum diñ : similir est diabo los non
ex carne tantum afficitur anima ut
cupiat m&uat. l&etur & grescat:
uer &iam expsa his potest motib
agitari Inter est autem qualis sit
uoluntas hominis. quia si peruersaẽ:
peruersos hab& hos mođos. s. autẽ
recta est non solum inculpabi les
uerum &iã laudabiles erunt:

Expanded text:
carnis appellat? Non enim hacarnis appellat? Non enim habendo carnem, quam non habet diabolus, sed uiuendo secundum se ipsum, hoc est secundum hominem, factus est homo similis diabolo; quia et ille secundum se ipsum uiuere uoluit, quando in ueritate non stetit, ut non de Dei, sed de suo mendacium loqueretur, qui non solum mendax, uerum etiam dacii pater est: primus est quippe mentitus, et a quo peccatum, ab illo coepit esse mendacium. Cum ergo vivit homo secundum hominem, non secundum Deum, similis est diabolo. Non ex carne tantum afficitur anima, ut cupiat, metuat, laetetur, aegrescat, verum etiam ex seipsa his potest motibus agitari. Interest autem qualis sit voluntas hominis, quia si perversa est, perversos habebit hos motus; si autem recta est, non solum inculpabiles, verum etiam laudabiles erunt
Abbreviated transcription (Latin):
omnia iniquȩ uitȩ uti adtribuen¬
da sunt carni Ne ab his omnibur
purgemus diabolum: qui non ha¬
b& carnem: Etsienim diabo lus
fornicator uł ebriosus. uł siquid
huius modi maliest. quod ad camir
pertin& uoluptates. non potest
dici: cum sit &i amtalium peccato r&
suasor & instigator occultus: est
tamen maxme superbus atque
inuidus: quȩ illum uiciositas sic
obtinuit : ut prðpter hanc ess& in
carceribus calinosis huius aerir
&erno supplicio destinatus: H&
aũ uitia. quȩ tenent in diabolo prin¬
cipatum: carni tribuit apostolur.
quam certum est diabolum non h¬
habere: Dicit enim. inimicitias.
contentiones. ȩmulationes animo¬
sitates. inuidias: opera esse camis:
quorum omnium malorum ca¬
put atque ongo superbia est quȩ
sine carne regnat indiabolo:
quis autem illo est inimititior scĩr.
quis aduersus eos contentionior.
uenitur at hȩc omnia cum habeat
sine carne:. Quo modo sunt ista
opera carnis: nisi quia opera sunt
hominis. quem sicut dixi nomine

Expanded text:
omnia iniquae uitae uitia tribuenda sunt carni, ne ab his omnibus purgemus diabolum, qui non habet carnem. etsi enim diabolus fornicator uel ebriosus uel si quid huius modi mali est quod ad carnis pertinet uoluptatem non potest dici, cum sit etiam talium peccatorum suasor et instigator occultus, est tamen maxinuidus. Quae illum uitiositas sic obtinuit, ut propter hanc esset in carceribus caliginosi huius aeris aeterno supplicio destinatus. Haec autem uitia, quae tenent in diabolo principatum, carni tribuit apostolus, quam certum est diabolum non habere. Dicit enim inimicitias, contentiones, aemulationes, animositates, inuidias opera esse carnis; quorum omnium malorum caput adque origo superbia est, quae sine carne regnat in diabolo. Quis autem illo est inimicior sanctis? Quis aduersus eos contentiosior, uenitur? At haec omnia cum habeat sine carne, quo modo sunt ista opera carnis, nisi quia opera sunt hominis, quem, sicut dixi, nomine
Abbreviated transcription (Latin):
appareret infilio idest ab in uisi¬
bili patre. cũ inuisibili filio idem
ipse filius. uisibilis mitteretur:
Cur ergo ait &ameipso nonueni:
hoc secundũ formã serui dictũ ẽ
secundum quã dictum est. Ego ñ
iudico quem quam Si ergo mis¬
sus dicitur : inquantũ apparuit
foris increatura corporali: que in¬
tus innatura spiritali. oculis mor
talium semper occultus ẽ. Iam
facta enĩ est quedam creaturae
speties extempore in qua uisibi¬
liter ostenderetur sp̃s sc̃s: siue
cũ super ipsã dñm corporali spe¬
tiȩ uelut columba descendit. Siue
cũ decem diebus peractis posteius
ascensionẽ : die pente costes. est

Expanded text:
appareret in filio, id est ab inuisibili patre cum inuisibili filio idem ipse filius uisibilis mitteretur. cur ergo ait: et a me ipso non ueni? iam hoc secundum formam serui dictum est, secundum quam dictum est: ego non iudico quemquam. Si ergo missus dicitur, in quantum apparuit foris in creatura corporali qui intus in natura spiritali oculis motalium semper occultus est, jamFacta est enim quaedam creaturae speliter ostenderetur spiritus sanctus, cum super ipsum dominum corporali specie uelut columba descendit, siue cum decem diebus peractis post eius ascensionem die pentecostes
Abbreviated transcription (Latin):
nuntiari quiraccusabit aduernis elec¬
tordĩ uthanc int̃rogationem quasi re¬
sponno nsequat᷑ ds quiiustificat &
item in terro g&ur. quis ẽ qui condẽ n&.
& respondeatur . xp̃r̃ ihr̃ quimortuus¬
c̃ qđ credere quia dementissimũ est :
ita pronuntiabitur ut prȩcedat ꝑ conta¬
tio : sequatur interrogatio: interꝑcon¬
tationẽ aut̃ & in terrogationem: hoc
u& eres intereẽ dixerunt: ꝓ̃qđ ad ꝑconc¬
tationem multa responderdͥ possunt:
Ad interrogationẽ uero aut non. aut
&iam: pronunciabi turergo ita : uit
post ꝑ contationẽ quadicimus:
Quir accus abit aduersus electos dĩ
illud quod sequitur. sono in terrogan¬
tis enuntigur: Ds̃ qui iusti ficat . ut
tacite respondeatur. Non &itẽ ꝑ conc¬
temur: quirẽ qui condemnat᷑. Rur¬
susq: interro gemur. xo s̃ ihs̃ quimor¬
tuus ẽ: magis aut̃ quire surrex̃ quiẽ
indexteradĩ : quimn terpellat ꝓnobis:

Expanded text:
nuntiari: quis accusabit aduersus electos dei? ut hanc interrogationem quasi responsio subsequatur: deus, qui iustificat et item interrogetur: quis est, qui condemnet? et respondeatur: est. Quod credere quia dementissimum est, ita pronuntiabitur, ut praecedat percunctatio, sequatur interrogatio. Inter percunctationem autem et interrogationem hoc veteres interesse dixerunt, quod ad percunctationem multa responderi possunt, ad interrogationem vero aut non, aut etiam. Pronuntiabitur ergo ita, ut, post percunctationem qua dicimus: Quis accusabit adversus electos Dei? illud quod sequitur sono interrogantis enuntietur: Deus qui justificat? ut tacite respondeatur, Non: et item percunctemur: Quis est qui condemnat? rursusque interrogemus: Christus Jesus qui mortuus est, magis autem qui resurrexit, qui est in dextera Dei, qui
Abbreviated transcription (Latin):
abscesserat: respondeat ille : Cum
ergo xp̃m nelongius abillo eat.
Quis quis catezizat᷑ uerbo in om¬
nib bonis ei qui se cateclizat inõ¬
Cõmunicet quicatedizat᷑ uerbo: ei
quis catediczat in omnib bonis: Etalio
loco. cũ dixisset. necessitatib scõrũ
cõmunicantes Statim subiecit. Hospi¬
talitatẽ sectantes Etisti eñi catedira¬
ti erant uerbo cũ eis exponeret scyp¬
turas: Et quia hospitalitatẽ secͣti
sunt : eum quanipsa expositione scyp¬
turarũ ñ cognouerant in panis frac¬
tione cognoscunt Neñi auditores
legis iusti s̃ apud dm̃ sed factores le¬
gis iustificabunt᷑:¬

Expanded text:
abscesserat: respondeat ille, Cum uabscesserat: respondeat ille, Cum uergo Christum ne longius ab illo eat, quisquis catechizatus verbo, in omnibus bonis ei qui se catechizat Communicet qui catechizatur verbo, ei qui se catechizat, in omnibus bonis : et alio loco cum dixisset, Necessitatibus sanctorum communicantes; statim subjecit, Hospitalitatem sectantes . Et isti enim catechizati erant verbo, cum eis exponeret Scripturas, et quia hospitalitatem sectati sunt, eum quem in ipsa expositione Scripturarum non cognoverant, in panis fractione cognoscunt. Non enim auditores legis justi sunt apud Deum, sed factores legis justificabunt
Abbreviated transcription (Latin):
dicta ita etiã facta fingunt᷑ sinem̃da¬
tio: adaliquã significandã Vnde ẽ
&iã illud eiusdem dñi qđ infici arbo¬
re fructũ quȩ siuit . eo tempore quo
illa poma ñdũ eẽnt Nenĩ dubiũ ẽ
illã in quisitionẽ ñ fuisse uera quis
eñi hominũ sciret siñ diuinitate łtem
pore poma illã arborẽ ñ habere :
Fictio igit quȩ ad aliquã ueritatem
refertur figuraẽ : quȩ ñ refertur:
m̃datiũ ẽ: ꝗd ergo significat qđ se
ire dñs longius finx̃ Cũ comitaret᷑
disłis exponens eis scãs scripturas:
utrũ ipse eẽt ignorantib quid pu¬
tamus: nisi quia hospitalitatis offi¬
cio ad suã cognitionẽ ꝑuenire posse
homines intim auit : Vtcũ longius
ab hominib abscesserit suꝑ om̃ cęlos
tam̃ ita cũ eis sit. qui hȩc exhibent ser¬
uis ei : ut cũdicere cęperint. Dñe
quando teuidimus hospitẽ & ad dux¬
imus tãquã eũ scilicet. & qui longe

Expanded text:
dicta, ita etiam facta finguntur sine mendadicta, ita etiam facta finguntur sine mendacio ad aliquam rem significandam. unde est etiam illud eiusdem domini, quod in fici arbore fructum quaesiuit eo tempore, quo illa poma nondum essent. non enim dubium est illam inquisitionem non fuisse ueram. quiuis enim hominum sciret, si non diupore, poma illam arborem non habere. Fictio igitur quae ad aliquam veritatem refertur, figura est: quae non refertur, mendacium est. Quid ergo significat quod se ire longius Dominus finxit, cum comitaretur discipulis, exponens eis sanctas Scripturas, utrum ipse esset ignorantibus? quid, putamus, nisi quia hospitalitatis officio ad suam cognitionem pervenire posse homines intimavit? ut cum longius ipse ab hominibus abscesserit super omnes coelos, tamen ita cum eis sit qui haec exhibent servis ejus, ut cum dicere coeperint, Domine, quando te vidimus hospitem, et adduximus? tanquam eum scilicet qui longe
Abbreviated transcription (Latin):
De eo qđ scriptũ ẽ dedño fix̃ se
longius ire : ñ adm̃datiũ ꝑtin&: Nĩeñi
omne qđ fingemus m̃datiũ ẽ: sed
quando id fingimus qđ nihil signifi¬
cat. tc̃ ẽ m̃datiũ: Cũ aũ finctio nr̃a
refertur adqͣuã significationẽ sñ ẽ
m̃datiũ: sed aliqua figura ueritatis
alioquin om̃a queq asapientib &
scĩs uiris. ł &iã ab ipso dño figurate
dicta s̃i m̃datia deputahunt᷑: quia
scđm usitatũ intellectũ ñ subsiftit
ueritas talib: dictis: Non eñĩ homo
quihabuit duos filios. quorũ minor
accepta parte patrimonu sui ꝓfec¬
tus ẽ in regionẽ longinquã & cetera
quȩ in illa narratione contexuntur.
Ita dicunt᷑ tãquã uere fuerit quisquã
homo qui hoc infilis suis duob aut
passus sit aut fecerit : fincta s̃ergo
ista adrem quandã significandã tã
longe alteq: maior em&tam in c̃para¬
bilit᷑ deferentẽ : ut ꝑ illũd finctũ ho¬
minẽ ds̃ uerus intellegat᷑ Scuit aũt

Expanded text:
od scriptum est de Domino, Finxit se longius ire, non ad mendacium pertinet. Non enim omne quod fingimus mendacium est: sed quando id fingimus quod nihil significat, tunc est mendacium. cum autem fictio nostra refertur ad aliquam significationem, non est mendacium, sed aliqua figura ueritatis. alioquin omnia, quae a sapientibus et sanctis uiris uel etiam ab ipso domino figurate dicta sunt, mendacia deputabuntur, quia secundum usitatum intellectum non subsistit ueritas talibus dictis. non enim homo, qui habuit duos filios, quorum minor accepta parte patrimonii sui profectus est in regionem longinquam, et cetera, quae in illa narratione contexuntur, ita dicuntur, tamquam uere fuerit quisquam homo, qui hoc in filiis suis duobus aut passus sit aut fecerit. ficta sunt ergo ista ad rem quandam significandam tam longe alteque maiorem et tam incomparabiliter differentem, ut per illum fictum hominem deus uerus intellegatur. sicut autem
Abbreviated transcription (Latin):
languescit: Nam siafide quis quam
ceciderit. Acaritate &iam neces se ẽ
cadat ñ enim potest diligere qđ eẽ
ñ credit: porro si& credit & diligit:
beneagendo & preceptis morũ bono¬
rũ obtemperando: efficit. ut &iam
sper& scadid quod diligit. esseuenturũ:
CCLXUII CuODFIDE ET SPẼ DECENTEC MITAS
napeat: et ouortẽporale euibut

Expanded text:
languescit. Nam si a fide quisque languescit. Nam si a fide quisque ceciderit, a caritate etiam necesse est cadat. non enim potest diligere quod esse non credit. porro si credibene agendo, et praeceptis morum bonorum obtemperando, efficit ut etiam speret se ad id quod diligit esse venturum. CAPUT CCLVIII. Quod fide et spe decedente charitas maneat, et quod temporale qui
Abbreviated transcription (Latin):
ud sentit : quam ille qui scripsit.
illis nonmentientib fallitur: Sed
tamen ut dicere coeperam si ea sen¬
tentia fallitur qua ȩdific& cari¬
tatem quȩ finis prȩcepti ẽ. ita fal¬
litur: acsiquis quam errore deserens
uiam: eotamen peragrum ꝑgat.
quo &iam uia illa ꝑducit: corrigen¬
dus est tamen & quam sit utilius ui¬
am non deserere: Demonstrandũ
ẽ ne consu&udine deuiande &iã
intrans uersum: aut ꝑuersum ire
qđ ille ñsen sit quẽ legit. plerũq
incurrit inalia quȩ illisententiae
contex ere nequeatq siuera & cer¬
ta eẽ consentit illud nonpossit ue¬
rum eẽ quod senserat: fitq in eo
nescio quomodo utamando senten¬
tiam suam : scripturȩ incipiat offen¬
sior esse quam sibi quodmalũ si ser¬
pere siuerite uertitur ex eo ꝑ fidẽ
enim ambulamurñ ꝑspeciem Titu¬
babit aut̃ fidersi diuinarũ scriptu¬
rarum uacillat auctoritas: porro
fidem titubante: caritas &iam ipsa

Expanded text:
ud sentit quam ille qui scripsit, ud sentit quam ille qui scripsit, illis non mentientibus fallitur: sed tamen, ut dicere coeperam, si ea sententia fallitur, qua aedificet charitatem, quae finis praecepti est, ita fallitur, ac si quisquam errore deserens viam, eo tamen per agrum pergat, quo etiam via illa perducit. Corrigendus est tamen, et quam sit utilius viam non deserere demonstrandum est, ne consuetudine deviandi etiam in transversum aut perversum ire quod ille non sensit quem legit, plerumque incurrit in alia quae illi sententiae contexere nequeat: quae si vera et certa esse consentit, illud non possit verum esse quod senserat; fitque in eo, nescio quomodo, ut amando sententiam suam, Scripturae incipiat offensior esse quam sibi. Quod malum si serpere siverit, evertetur ex eo. Per fidem enim ambulamus, non per speciem ; titubabit autem fides, si divinarum Scripturarum vacillat auctoritas: porro fide titubante, charitas etiam ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
tentiã duxerit ut huic aedificandȩ
caritatisit utilis. nectam̃ hoc dixerit
qđ ille quẽ legit eo loco sensis se ꝓbãtꝰ
ñꝑnitiose fallitur: nec omnino men¬
titur: in est quippe inmentiente: uo¬
luntas falsa dicendi: Et ideo multos in¬
ueniꝰmus quimentirꝗ uelint: qui aut̃
fallineminẽ : cũ igitur hocsciens homo
faciat: illudnesciens patiat᷑ satis appa¬
r& inuna ea demq: reillũ qui fallitur
coquimentitꝰ eẽ meliorẽ: quando
quidem patimelius est iniquitatem
quã facere: Omnis aut̃ quim̃titur ini¬
quando eẽ mendatiũ potẽ uideri uti¬
lem aliquando eẽ iniquitatẽ : Nemo
enĩ mentiens. in eo qđ mentitur. ser¬
uat fidem Na hoc utiq uult ut cui
mentitꝰ fidem sibi habeat: quã tamen
ei mentiendo ñ seruat: Omnis autẽ
fidei uio lator: iniquur ẽ: aut igitur
iniquitas aliquando est utilis qđ
fieri ñ potẽ : aut m̃datiũ semꝑ in uti¬
leest: Sed quisquis inscripturis ali

Expanded text:
tentiam duxerit, ut huic aedificandae tentiam duxerit, ut huic aedificandae caritati sit utilis, nec tamen hoc dixerit quod ille quem legit eo loco sensisse probabitur, non perniciose fallitur nec omnino mentitur. inest quippe in mentiente uoluntas falsa dicendi, et ideo multos inuenimus, qui mentiri uelint, qui autem falli, neminem. cum igitur hoc sciens homo faciat, illud nesciens patiatur, satis apparet in una eademque re illum qui fallitur eo qui mentitur esse meliorem, quando quidem pati melius est iniquitatem quam facere. omnis autem, qui mentitur, iniquando utile esse mendacium, potest uideri utilem aliquando esse iniquitatem. nemo enim mentiens in eo quod mentitur seruat fidem; nam hoc utique uult, ut cui mentitur fidem sibi habeat, quam tamen ei mentiendo non seruat. omnis autem fidei uiolator iniquus est. aut igitur iniquitas aliquando est utilis, quod fieri non potest, aut mendacium semper inutile est. sed quisquis in scri
Abbreviated transcription (Latin):
rib: liberauit & collocauit ad dex¬
terã patris puehiatq puehi mere¬
amur omnium igiturquȩ p̃dictarꝰ
ex quo dereb: tractamus: hęc sũ maẽ
ut intellegat᷑ꝰ. legis & omnium diuina¬
rũ scripturarũ plenitudo & finis eẽ di¬
lectio rei. quã fruendum ẽ: & reiquȩ
nobiscũ eare frui potest: quia ut se
quisq diligat p̃cepto ñ opus ẽ Hoc
ergo ut nos semus atq: possemus.
facta ẽ tota propt̾ nram salutẽ: ꝑdi¬
uinã prouidentiã dispensatio tem¬
poralis : quadebemur utiñ quasi man¬
soria quadam dilectione &delecta¬
tione. sed transitoria potius: tã quã
uehi culorum. uelaliorũ quorũ lib&
instrum̃torũ autsiquid congruenti¬
us dicipotest: ut ea quib fruimur
Propt̃ illud ad quod ferimur diliga¬
mus: quisquis igitur scripturas diui¬
nas. uelquam lib& earũ partẽ intel¬
lex isse sibiuid&ur : lta uteo intel¬
lectuñ ȩdific&is tam geminam
caritatem dĩ & proximi : ñ dum in tel¬
lexit: quisquis uero talem in desen¬

Expanded text:
ibus liberauit et collocauit ad dexteram patris, prouehi atque peruehi mereamur. Omnium igitur, quae dicta sunt, ex quo de rebus tractamus, haec summa est, ut intellegatur legis et omnium diuinarum scripturarum plenitudo et finis esse dilectio rei, qua fruendum est, et rei, quae nobiscum ea re frui potest, quia, ut se quisque diligat, praecepto non opus est. hoc ergo ut nossemus atque possemus, facta est tota pro nostra salute per diuinam prouidentiam dispensatio temporalis, qua debemus uti, non quasi mansoria quadam dilectione et delectatione, sed transitoria potius tamquam uiae, tamquam uehiculorum uel aliorum quorumlibet instrumentorum aut si quid congruentius dici potest, ut ea quibus ferimur propter illud ad quod ferimur diligamus. Quisquis igitur scripturas diuinas uel quamlibet earum partem intellexisse sibi uidetur, ita ut eo intellectu non aedificet istam geminam caritatem dei et proximi, nondum intellexit. quisquis uero talem inde sen
Abbreviated transcription (Latin):
hoc solũ eẽ xpm putabant qđ uide¬
bant: Inde ẽ & illud qđ ait. Si dili.¬
geretis me gauderetis: qm̃ eo ad pa¬
trem : quia pat̃ maior meẽ : Id ẽ ꝓpt̃ea
me oport& ire adpatrẽ: quia dũ me
ita uidetis : et ex hoc qđ uidetis ȩsti¬
matis minorẽ patre: atq ita circa
creaturȩ susceptũq habitũ occupa¬
ti ȩqualitatẽ quã cũ patre habeo
ñ intellegetis: Vnde ẽ & illud noli
me tangere: ñ dũ enĩ ascendi ad
patrem meũ: Tactus enĩ tãquã fi¬
nẽ fac̃ notionis: Ideoq nolebat in eo
eẽ finẽ intenti cordis inse uthoc
qđ uidebat᷑ tantũ modo putaret᷑. As¬
censio aũ ad patrẽ erat ita uideri
sic̃ ȩqualis ẽ patri: ut ibi eẽt finis¬

Expanded text:
hoc solum esse Christum putabant quod videhoc solum esse Christum putabant quod videbant. Inde est et illud quod ait: Si diligeretis me, gauderetis, quoniam eo ad patrem, quia pater maior me est, id est propterea me oportet ire ad patrem; quia, dum me ita uidetis et ex hoc quod uidetis aestimatis, minor sum patre, atque ita circa creaturam susceptumque habitum occupati aequalitatem, quam cum patre habeo, non intellegitis. inde est et illud: noli me tangere; nondum enim ascendi ad patrem meum. tactus enim tamquam finem facit notionis, ideoque nolebat in eo esse finem intenti cordis in se, ut hoc quod uidebatur tantummodo putaretur. ascensio autem ad patrem erat ita uideri, sicut aequalis est patri, ut ibi esset finis
Abbreviated transcription (Latin):
filius Dicant ergo si placet minorẽ
eẽ filio spm̃ scm̃: quẽ minorẽ illo so¬
lent dicere: An quia ñdictũ ẽ ipse
solus autnemo nisi ipse uos docebit
omnẽ ueritatẽ : Ideo ꝑmittunt ut cũ
illo docere credat᷑ et filius: a postolus
ergo separauit filiũ. absciendis his quȩ s̃
dĩ ubi ait sic & quȩ s̃ dĩ nemo scit : nisi
sp̃i dĩ: ut iam isti ꝑuersi possent ex hoc
filius ipsutantũ tribuit ut dicer&:
quia hȩc locutus sũ tristitia cor ur̃m
impleuit: Sed ego ueritatẽ dico: ex¬
pedit uob ut ego eam: Nam si ñ abie¬
ro aduocatus ñ ueni& aduos: hoc aũ
dix̃ ñ ꝓpt̃ in equalitatẽ uerbi dĩ & sp̃s¬
scĩ sed tãquã inpedim̃to eẽt p̃sentia
filii hominis apud eos. quo minus uenir&
ille quiminor ñeẽt : quia semetipsũ non
cipiens:
Quod utile credentis: fuenit.
ut ad patrẽ in fonma senui xp̃s
ascendenit ex eodẽ lib titulo iuiii¬
portebat ergo. ut auferetͥ ab acu¬
lis eorũ forma serui: quã intuentes.

Expanded text:
filius? dicant ergo, si placet, maiorem esse filio spiritum sanctum, quem minorem illo solent dicere. an quia non dictum est: "ipse solus" aut: "nemo nisi ipse uos docebit omnem ueritatem", ideo permittunt, ut cum illo docere credatur et filius ? apostolus ergo separauit filium ab sciendis his quae sunt dei, ubi ait: sic et quae sunt dei nemo scit nisi spiritus dei, ut iam isti peruersi possent ex hoc filius ipse tantum tribuit, ut diceret: quia haec locutus sum uobis, tristitia cor uestrum impleuit. sed ego ueritatem dico: expedit uobis, ut ego eam. nam si non abiero, aduocatus non ueniet ad uos. hoc autem dixit non propter inaequalitatem uerbi dei et spi, sed tanquam impedimento esset praesentia Filii hominis apud eos, quominus veniret ille qui minor non esset, quia semetipsum non cipiens, Quod utile credentibus fuerit, ut ad Patrem in forma servi Christus ascenderet. ex eodem libro, tit. 9. Oportebat ergo ut auferretur ab oculis eorum forma servi, quam videntes,
Abbreviated transcription (Latin):
eam consequantur aqͥuo in pedi¬
mento existente. ne possit pericli¬
tantib subuenire: Fiunt uero
ista peroccultam dĩ prouidentiã.
cuius inscrutabilia sunt iudicia
eius &inuestigabiles uiȩ eius
quod ut a postolus dicer&. quid prę¬
dixerit in tuemini: aiebat enim
de udeis & gentib: cum scriber&
adromanos idest adgentes. &ait:
Sicutenim aliquando uos non cre¬
didistisdõ : Nuncaũt misericordi¬
am consecutiestis. illorum incre
sericordiam consequantur: conclu¬
sit enim ds̃ om̃r in incredulitate.
ut omnium misereatur Et cũ ađd¬
tendisr& quidixerit ammirans
sententiae suae certam quedam

Expanded text:
eam consequantur aliquo impedimento exsistente, ne possit periclitantibus subueniri. fiunt uero ista per occultam: dei prouidentiam, cuius inscrutabilia sunt iudicia et inuestigabiles uiae. quod ut apostolus diceret, quid praedixit? intuemini enim. agebat autem de Iudaeis et gentibus, cum scriberet ad Romanos, id est ad gentes, et ait: sicut enim aliquando uos non credidistis deo, nunc autem misericordiam consecsericordiam consequantur . Conclusit enim Deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur . Et cum attendisset quid dixerit, admirans sententiae suae certam quidem
Abbreviated transcription (Latin):
ta ẽ &iã quȩ ñ portant᷑ ñde er̃ Atrũq
ergo dñs dix̃. sed quia ñ utrũq unus
euangelista cõmemorau̾. Putatur
ille quȩ uirgã subalia significatione
positã tollendã dix̃ ei qui uirgã rur¬
sus aliꝗ significatione ñ tollendã dix̃

Expanded text:
e non portantur non deerunt. utrumque ergo dominus dixit. sed quia non utrumque unus euangelista commemorauit, putatur ille qui uirgam sub alia significatione positam tollendam dixit ei qui uirgam rursus aliud significantem non tollendam dix
Abbreviated transcription (Latin):
emonstrandus ẽ igitur priusmo¬
dĩs inueniendȩ locutionis ꝓpriȩ¬
ne anfigurata sit: Et iste omni no mo¬
dus ẽ ut quicquid insermone diuino.
neq admorum honestatem. neq
ad fidei ueritatem propriae refer¬
re potest: figuratum esse cognoscas:
morum honestas ad diligendũ dm̃
unicuiq est in conscientia propria:
quem ad modum sesentit addilec¬
tionem dĩ & proximi. cognitionemq
ꝓficere: quicquid ergo asperum &
quasis ȩuũ facto dictoq inscĩs scrip¬
turis legitur. ex ꝑsonadĩ ułscõrum
eius ad cupiditatis regnũ destruen¬
dum ual&: quod siꝑ spicue sonat ñ ẽ
ad aliutdreferendum : quasi figurate dic¬
tumsit. sicutiẽ a postoli: ł hesaurizas
tibi iram in dieirae: & c&era : queiut̃¬
quasi flagiosa imperitis uidentur.
Siuetantum dicta siue &iã factasnt.
uel ex dĩꝑsona uel ex hominũ quo¬
rum nobis scĩtas cõmendatur tota
figuratasint quorũ ad caritatis

Expanded text:
emonstrandus est igitur prius modus inveniendae locutionis, propriane an figurata sit. Et iste omnino modus est, ut quidquid in sermone divino neque ad morum honestatem, neque ad fidei veritatem proprie referri potest, figuratum esse cognoscas. Morum honestas ad diligendum Deum que sua est in conscientia propria, quemadmodum se sentit ad dilectionem dei et proximi cognitionemqr. Quidquid ergo asperum et quasi saeuum factu dictuque in sanctis scripturis legitur ex persona dei uel sanctorum eius, ad cupiditatis regnum destruendum ualet. quod si perspicue sonat, non est ad aliud referendum, quasi figurate dictum sit. sicuti est apostoli: thesaurizas tibi iram in die irae et reuelatquasi flagitiosa imperitis videntur, sive tantum dicta, sive etiam facta sunt, vel ex Dei persona, vel ex hominum quorum nobis sanctitas commendatur, tota figurata sunt: quorum ad charitatis
Abbreviated transcription (Latin):
quod modo non intellegens faustus. man¬
datis ueteris testam̃ti procrimine ob¬
iecit: quod uxorẽ fratris: adhoc frater
ius susẽducere ut non sibi. sed illisobolem
suscitar&: eiusq uocar& nomine: quod in¬
de idem nascer&ur: Quid aliud infigura
prȩmonstrat᷑: nisi quia unusquisq: euan¬
gelii predicator. it adeb& in eclesia labo¬
rare. ut defuncto fratre. hocẽ xpõ susci¬
t& semen. quipronobis mortuusẽ: &
quod suscitatum fuerit: eius nom̃ accipiat:
Deniq: hoc implens apostolus. noniam
carnalit̃ in prȩmissa significatione: sed
spiritalit̃ in conpleta ueritate : quos in xp̃o
ihũ ꝑ euangelium secommem̃orat genuisse.
succens& eis. & eos increpanr corrigit: uo¬
lentes esse pauli: Numquid paulus inquit
prouobis crucifixus est. aut in nomine
pauli baptigatiestis . Tam quã dicer&
Defuncto fratri uos genui: xp̃ĩani uoca¬
mini non pauliani: A tuero quie lectus
abȩcdesia ministerium euangeli: andi

Expanded text:
quod modo non intellegens Faustus manquod modo non intellegens Faustus mandatis ueteris testamenti pro crimine obiecit, quod uxosus est adducere ut non sibi, sed illi sobolem suscitaret, ejusque vocaret nomine quod inde eidem nasceretur: quid aliud in figura praemonstrat, nisi quia unusquisque euangelii praedicator ita debet in ecclesia laborare, ut defuncto fratri, hoc est Christo, suscitet semen, qui pro nobis mortuus est, et quod suscitatum fuerit, eius nomen accipiat? denique hoc inplens apostolus non iam carnaliter in praemissa significatione, sed spiritaliter in conpleta ueritate, quos in Christo Iesu per euangelium se commemorat genuisse, suscenset eis et eos increpans corrigit uolentes esse Pauli: numquid Paulus, inquit, pro uobis crucifixus est? aut in nomine Pauli baptizati estis? tamquam diceret: "defuncto fratri uos genui; christiani uocamini, non Pauliani." at uero qui electus ab ecclesia ministerium euangelizandi
Abbreviated transcription (Latin):
iquȩ situm a nobis fuerit quur illius tes¬
tam̃ti auctoritatem teneamꝰ cuiusritũ
non obseruamꝰ : & ad hoc & litteris aposto¬
licis respondimus: Ait enim a postolus.
Nemoergo uos iudic& incibo& potu: aut
in parte dieifesti. aut neomeniȩ. aut sab:¬
batorũ quod est umbra futurorũ: ita quippe
&cur ealegi atq accipioporteat ostendit:
idẽ ne proph&iã &x tinguamꝰ: quia inum¬
brafacta sunt futurorum: &curarenos
non debere eos. quinos hinc iudicare uolu¬
erint : quid corporaliter iamnonobserue¬
mus: sicut alibi talequidam dixit: hec in
figura contingebant illis: Scripta sunt aũ
propt̃ correptionem nram: inquo finis se¬
culorũ obuenit: Cumergo talealiquid le¬
giturꝰ instrum̃to ueteris testam̃ti qualia
nobis obseruari uelius sum nonẽ in nouo
tes tam̃to uel &iam prohibitum quid sig¬
nific& quȩrendum ẽ : non rep̃hendendũ :
quia eo ipso quoiam non obseruat᷑. nondã¬
natum. sedimpletum probatur: Unde
multa & sepeiam diximus: uelut hoc ipsũ.

Expanded text:
quaesitum a nobis fuerit, cur illius Testamenti auctoritatem teneamus, cujus ritum non observamus; et ad hoc ex Litteris apostolicis respondemus: ait enim Apostolus, Nemo ergo vos judicet in cibo et potu, aut in parte diei festi, aut neomeniae, aut sabbatorum, quod est umbra futurorum . Ita quippe et cur ea legi atque accipi oporteat, ostendit, id est, ne prophetiam exstinguamus, quia in umbra facta sunt futurorum; et curare nos non debere eos qui nos hinc judicare voluerint, quod corporaliter jam non observemus: sicut alibi tale quiddam dixit, Haec in figura contingebant illis, scripta sunt autem propter correptionem nostram, in quos finis saeculorum obuenit. cum ergo tale aliquid legitur in instrumento ueteris testamenti, quale a nobis obseruari uel iussum non est in nono testamento uel etiam prohibitum, quid significet quaerendum est, non reprehendendum, quia eo ipso quo iam non obseruatur, non damnatum, sed impletum probatur. unde multa iam et saepe diximus. Velut hoc ipsum,
Abbreviated transcription (Latin):
uomodo accipiendum sit omnis
creatura ingemescit & parturit
usque ad huc & illud iniob stelle
non sunt mundȩ ante eũ. &uerum
nonesse quod ait cȩcus inluminatus
peccatores dr̃ non exaudit. exeođ
lib̵ responsionis ad oro sium prb̃m¬

Expanded text:
uomodo accipiendum sit: omnis creatura ingemescit et parturit usque adhuc; et illud in Iob: stellae non sunt mundae ante eum; et uerum non esse quod ait caecus inluminatus: peccatores deus 11 non exaudit. ex eodem libro responsionis ad Orosium pr
Abbreviated transcription (Latin):
Diabolum ab ipso primordio creatu¬
re a suo creatore persu perbi am
apostatasse quia de superbia nascitꝰ
inuidentia. perquã exstitit homicida
ex lib̵ degenesi adliteram. xi

Expanded text:
Diabolum ab ipso primordio creaturae a suo creatore per superbiam apostatasse, quia de superbia nascitur inuidentia, per quam exstitit homicida. ex libro de genesi ad litteram XI
Abbreviated transcription (Latin):
Contra eos quidicunt num qui dibi fuit
morser quando fecitdr̃ caelum & trã
quod calumnianter demunditem po¬
re refelli possint de mundilo co
Ouodlucis nomine &iam angeli sig¬
inficati atque creati pos sint intel¬
Contraeos quidicunt ob hoc factũ xlii¬
esse mundum ut animȩ quȩ prius
peccauerant in eo includerentur
ubi & originem errasse prbat scđm
librds ipsius qui appellantur peri xliiii¬

Expanded text:
Contra eos qui dicunt: numquid ibi fuit Moyses, quando fecit deus caelum et terram, . XIIII. 29. Quod calumniantes de mundi tempore refelli possint de mundi loco.dei. XV. 30. Quod lucis nomine etiam angeli significati atque creati possint intelContra eos qui dicunt ob hoc factum esse mundum, ut animae quae prius peccauerant in eo includerentur; ubi et Origenem errasse probat contra libros ipsius, qui appellantur nsgl à
Abbreviated transcription (Latin):
Decimum preceptumẽ. Nonconcu¬
pisces ullam rem proximitui. non pe¬
cus. non possessionem. non subiugum.
non aliquid omnino proximitui con¬
cupisces: huic mala plaga contrariaẽ.

Expanded text:
Decimum praeceptum est: Non concupisces ullam rem proximi tui: non pecus, non possessionem, non subjugium, non aliquid omnino proximi tui concupiscas. Huic mala plaga contraria
Abbreviated transcription (Latin):
re: qđ sũmũ ẽ incorporib : idẽ hac luce
quȩ sentit᷑ oculis carnis: quia &ipsa cor¬
pus ẽ : Omniaũ corpore  quȩ lib& in cor¬
porea natura prestantior: ñ mole:
quia ñnisi corporũ ẽ moles: sed ut qua¬
dam qua suꝑ greditur: õnẽ fantasi ã
qua uoluta tͥ animus austã desensib

Expanded text:
re, quod summum est in corporibus, id est hac luce, quae sentitur oculis carnis, quia et ipsa corpus est. omni autem corpore quaelibet incorporea natura praestantior, non mole, quia non nisi corporum est moles, sed ui quadam, qua supergreditur omnem phantasiam, quam uolutat animus haustam de sensib
Abbreviated transcription (Latin):
litatem temporis. sed propter uicis
situdinem mali: idest & quimala fece¬
rint : malepuniantur : Ecndem dictã
fuisse mensuram: quamuis hoc inea re
propriepossit accipi: de quah̃s cum
hocdicer& loquebatur. idẽ deiudiciis
& comdemnationibus: Proinde qui
iudicat & condemnat: imiustitia iudi

Expanded text:
litatem temporis, selitatem temporis, sesitudinem mali, id est ut qui mala fecerit mala patiatur, eandem dictam fuisse mensuram. Quamuis hoc in ea re proprie possit accipi, de qua Dominus cum hoc diceret loquebatur, id est de iudiciis et condemnationibus. Proinde qui iudicat et condemnat iniuste, si iudi
Abbreviated transcription (Latin):
& tam̃ peccata quȩ uindicantur longis¬
simꝗ temporis. poenis. breuissimotẽ¬
pore perpetratur: Nequisquam ex¬
titit. quicenserst : tam cito nocentium
finienda eẽ tormenta: quam cito factuẽ
uel homicidium: uel adulterium: uel
sacrilegiũ: uel quod lib& aliud scelus
non temporis longitudine sedimpie¬
tatis & imquitatis magnitudine meti¬
endum: quiuero aliquo grande crimi¬
ne mortemultatur . Numquid morã
qua occiditur. quȩ ꝑ breuis ẽ. eiur suppli¬
cium leges estimant: & non quod eum
insempiternum auferunt de societate
uiuentium: quod est aũ deistaciuitate
mortali: homines supplicio primȩ
mortis.hocẽ illa deciuitate in mortali.
hominer supplicio secundȩ mortis. au¬
ferłe : Sicutenim nonefficiunt legis
huius ciuitatis ut in eã quisq: reuoc&ur
occisus: sic nec illius: ut inuitam reuoc&
ȩternam : secundamortedamnatus:
Quomodo ergo uerumẽ inquiunt : quod
peccatum supplicio punitur ȩterno
nec adtendunt. Non propter ea qua¬

Expanded text:
 tamen peccata, quae uindicantur longissimi temporis poenis, breuissimo tempore perpetrantur; nec quisquam exstitit qui censeret tam cito nocentium finienda esse tormenta, quam cito factum est uel homicidium uel adulterium uel sacrilegium uel quodlibet aliud scelus non temporis longitudine, sed iniquitatis et inpietatis magnitudine metiendum. Qui uero pro aliquo grandi crimine morte multatur, numquid mora qua occiditur, quae perbreuis est, eius supplicium leges aestimanin sempiternum auferunt de societate uiuentium ? quod est autem de ista ciuitate mortali homines supplicio primae mortis, hoc est de illa ciuitate immortali homines supplicio secundae mortis auferre. sicut enim non efficiunt leges huius ciuitatis, ut in eam quisque reuocetur occisus, sic nec illius, ut in uitam reuocetur aeternam secunda morte damnatus. quomodo ergo uerum est, inquiunt, quod apeccatum supplicio punitur aeterno? nec attendunt non propter aequa
Abbreviated transcription (Latin):
ne superari siue sint ipsaduo int̃se ae¬
qualia siueñ sint aequalia atq ita &
a singulis bina: & abinis singula: & a sin¬
gulis singula maiorib: minora uincun¬
tur: & quando int̾se aequalia fuerint:
ab omni languore sanata: nec tunc
aequabitur reinatur & inmutabili ea
res quȩ ꝑgratiã ñ mutabit᷑: quia ñ e¬
quatur creatura creatori: & quando
ab omni languore sanabitur mut abi
tur: Sed hanc ñ solũ incorporalẽ: ue¬
rũ &iã sũme inseparabilẽ: uereq: in mu¬
tabilẽ trinitatẽ : cũ uenerit uisio que
facie ad faciem no̵ ꝓmittitur multo¬
clarius certiusq uidebimus quã nunc
eius imaginem qđ nos sumus ꝑ qđ tam̃
speculũ & in quo enigmatę ludent. Si¬
cut inhacuita uidere concessũ ẽ non illi
sunt qui eaque digessimur & cõmenda¬
uimur. insuamente conspiciunt: sed
illi qui eam tam quam imaginẽ uident.
Vt porsent ad eum cuiur imago est Quo¬
modo cumq referre quoduident: & per

Expanded text:
ne superari, siue sint ipsa duo inter se aene superari, siue sint ipsa duo inter se aequalia siue non sint aequalia, atque ita et a singulis bina et a binis singula et a singulis singula, maioribus minora uincuntur. et quando inter se aequalia fuerab omni languore sanata, nec tunc aequabitur rei natura immutabili ea res quae per gratiam non mutabitur: quia non aequatur creatura Creatori, et quando ab omni lantur. Sed hanc non solum incorporalem uerum etiam summe inseparabilem uereque immutabilem trinitatem, cum uenerit uisio, quae facie ad faciem nobis promittitur, multoclarius certiusque uidebimus, quam nunc eius imaginem, quod nos sumus; per quod tamen speculum et in quo aenigmate qui uident, sicut in hac uita uidere concessum est, non illi sunt qui ea quae digessimus et commendauimus in sua mente conspiciunt, sed illi qui eam tamquam imaginem uident, ut possint ad eum cuius imago est quomodocumque referre quod uident, et per