comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
apex nullus qui non conson& relinquatur. & figu¬
rarum tanta secr&a. ut om̃a quȩ interpr&ando
eruuntur. miseros eẽ cogant fateri qui haec vo¬
lunt ante condemnare quã discere. Sed ut omis¬
sA interim multitudine scientiȩ. sic agã tecũ. quo¬
modo agendũ arbitror cũ familiari meo. idest
sicut ego possũ. Non sicut doctissimos uiros pos¬
se miratus sum. Tria genera sunt erroris. quibus
homines errant cũ aliquid legunt. De singulis
dicam. Primũ genus est. in quo id qđ falsũ est ue¬
rũ putatur. cũ aliud qui scripsit putauerit
Altterũ est quamuis nontã late patens. non tam̃ mi¬
nus noniũ. cũ id qđ falsum est. uerũ putatur. Id
tamen putatur. qđ &iã ille qui scripsit putauit
Testium est cũ ex alieno scripto intellegitur ali¬
quid ueri. cũ hoc ille qui scripsit non intellexerit
In quo genere non parũ est utilitatis. Immo si dili¬
gentius consideres. totus legendi fructus est in¬

Expanded text:
apex nullus, qui non consonet, relinquatur. et figuapex nullus, qui non consonet, relinquatur. et figurarum tanta secreta, ut omnia, quae interpretando eruuntur, miseros esse cogant fateri, qui haec uolunt ante condemnare quam discere. Sed ut omissa interim altitudine scientiae sic agam tecum, quomodo agendum arbitror cum familiari meo, id est sicut ego possum, non sicut doctissimos uiros posse miratus sum: tria genera sunt erroris, quibus homines errant, cum aliquid legunt. de singulis dicam. primum genus est, in quo id quod falsum est uerum putatur, cum aliud qui scripsit putauerit. alterum est, quamuis non tam late patens, non tamen minus noxium, cum id quod falsum est uerum putatur, id tamen putatur, quod etiam ille qui scripsit putauit. tertium est, cum ex alieno scripto intellegitur aliquid ueri, cum hoc ille qui scripsit non intellexerit. in quo genere non parum est utilitatis; immo si diligentius consideres, totus legendi fructus est in
Abbreviated transcription (Latin):
nis pius intellegat. nihil ꝑneciosius quã quicquid
ibi est . accipi ad literã idest ad uerbũ. Nihil salubrius
quã sp̃u reuelari. inde est. littera occidit. sp̃s aut̃
uiuificat. Inde est idipsũ velamen in lectione ue¬
teris testamenti man&. qđ non reuelatur. quõ in
tus testamentũ. sed uelamen eius. ut ꝑ xp̃m intellega¬
tur . & quasi denud&ur. qđ sine xp̃o obscurũ atque
adopestũ est: statim quippe idẽ apostolus subicit
um autẽ transieris ad xp̃m. aufer&ur velamen Non
enim ait. Aufer&ur lex aut testamentũ v&us: non
igitur ꝑ dñi gratiã. tam quã in utilia ibi tegeren¬
tur ablata sunt. sed tegmen potius quo utilia tege¬
bantur. Hoc modo agitur cũ his. qui studiose ac
pie. non turbide atq improbe scripturarũ illa¬
rum sensũ adquirunt: demonstraturq sedulo. &
ordo rerũ. & causȩ factorũ atꝙ dictorũ. & c̃&e¬
ris testamenti ad nouũ tanta congruentia. Ut

Expanded text:
nis pius intellegat nihil esse perniciosius quam quicquid nis pius intellegat nihil esse perniciosius quam quicquid ibi est accipi ad litteram, id est ad uerbum; nihil autem salubrius quam spiritu reuelari. inde est: littera occidit, spiritus autem uiuificat; inde est: id ipsum uelamen in lectione ueteris testamenti manet, quod non reuelatur, quoniam tus testamentum, sed uelamen eius, ut per Christum intellegatur et quasi denudetur, quod sine Christo obscurum atque adopertum est. statim quippe idem apostolus subicit: cum autem transieris ad Christum, auferetur uelamen; non enim ait: auferetur lex aut testamentum uetus. non igitur per domini gratiam, tamquam inutilia ibi tegerentur, ablata sunt, sed tegmen potius, quo utilia tegebantur. hoc modo agitur cum iis, qui studiose ac pie, non turbide atque inprobe scripturarum illarum sensum requirunt, demonstraturque sedulo et ordo rerum et causae factorum atque dictorum et ueteris testamenti ad nouum tanta congruentia, ut
Abbreviated transcription (Latin):
rant tali lege cohercendi erant. Poenarũ scili¬
c& istarũ. quȩ uideri astultis possunt. minis atꝙ
terrorib. Aquib gratia xp̃i cũ liberat. Non le¬
gem illã damnat. sed aliquando nos obtemperare
suae caritati . non seruare timori legis inuitat: ipsa
est gratia. idest beneficiũ. qđ non intellegunt sibi
Uenisse diuinitus. qui ad huc ẽẽ cupiunt sub uin¬
culis legis Quos merito paulus obiurgat tam¬
quã infideles. qui a seruitute cui cesto tempore
iustissima dĩ dispositione subiecti erant. iam ꝑ
Hinc est illud eiusdẽ apłi Lex enim pedagogus nr
erat in xp̃o: Ille igitur pedagogũ dedit hominib
quẽ timerent. qui magistrũ postea quẽ diligereÑ
In quib tamen legis p̾ceptis atꝙ mandatis. quib
nunc xp̃ianos utifas non est. quale uel sabbatũ
est uel circumicisio. uel sacrificia: & si quid hui¬
usmodi est. tanta mysteria continentur. ut om¬

Expanded text:
rant, tali lege cohercendi erant, poenarum scilirant, tali lege cohercendi erant, poenarum scilicet istarum, quae uideri ah stultis possunt, minis atque terroribus: a quibus gratia Christi cum liberat, non legem illam damnat, sed aliquando nos obtemperare suae caritati, non seruire timore legis inuitat. ipsa est gratia, id est beneficium, quod non intellegunt sibi uenisse diuinitus, qui adhuc esse cupiunt sub uinculis legis. quos merito Paulus obiurgat tamquam infideles, quia a seruitute, cui certo tempore iustissima dei dispositione subiecti erant, iam pehinc est illud eiusdem apostoli: lex enim paedagogus noster erat in Christo. ille igitur paedagogum dedit hominibus. quem timerent, qui magistrum postea, quem diligerent. in quibus tamen legis praeceptis atque mandatis, quibus nunc christianos uti fas non est, quale uel sabbatum est uel circumcisio uel sacrificia et si quid huiusmodi est, tanta mysteria continentur, ut om
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ qui de ancilla. scđm carnẽ natus est. Qui aut̃
de libera ꝑ ꝓmissionẽ. quȩ sunt ꝑ allegoriã dicta
Nam haec sunt duo testamenta. Unũ quidẽ de mon¬
te sina inseruitutẽ generans. qđ est agar. Sina enĩ
mons est in arabia: quȩ confinis est ei. quȩ nunc est
hierusalẽ & seruit cũ filus suis Quȩ aũ sursum ẽ
hierusalẽ libera est. quȩ est mater omniũ nr̃m
Hic igitur illi homines minime mali dũ frustrare le¬
gem conantur. eas scripturas apꝓbare nos co¬
gunt. Attendunt enim qđ dictũ est inseruitute
esse eos qui sub lege sunt. & id ultimũ p̃c&eris uen¬
tilant. euacuati estis axp̃o. qui in lege iustificamini
gratia excidistis. Nos haec om̃a uera ẽẽ concedimꝰ
nec illã legẽ necessariã ẽẽ dicimus. Nisi eis quib est
adhuc utilis seruitus . Ideoq utiliter ẽẽ latã. qđ
homines qui reuocari apeccatis ratione non pote¬

Expanded text:
quidem, qui de ancilla, secundum carnem natus est; qui autem quidem, qui de ancilla, secundum carnem natus est; qui autem de libera, per promissionem: quae sunt per allegoriam dicta. nam haec sunt duo testamenta: unum quidem de monte Sina in seruitutem generans, quod est Agar. Sina enim mons est in Arabia. quae confinis est ei, quae nunc est Hierusalem, et seruit cum filiis suis. quae autem sursum est Hierusalem, libera est, quae est mater omnium nostrum. Hic igitur illi homines minime mali, dum frustrare legem conantur, eas scripturas adprobare nos cogunt. adtendunt enim, quod dictum est in seruitute esse eos, qui sub lege sunt, et id ultimum prae ceteris uentilant: euacuati estis a Christo, qui in lege iustificamini; a gratia excidistis. nos haec omnia uera esse concedimus nec illam legem necessariam esse dicimus nisi eis, quibus est adhuc utilis seruitus, ideoque utiliter esse latam, quod homines, qui reuocari a peccatis ratione non pote
Abbreviated transcription (Latin):
ne complacuit dõ. ꝓstrati enĩ sunt in defesto
Haec aũ figurȩ nr̃ȩ fuerunt . ut nonsimus cupidi
malorũ sicut & illi concupierunt. Neq idola co¬
lamus sicut quidã ex ipsis sicut scriptũ ẽ. Sedit
populus manducare & bibere. & surrexerunt lu¬
dere. Neꝙ fornicemur sicut quidã ex illis forni
cati sunt. & ceciderunt una die uiginti tria milia
hominũ Neq temptemus xp̃m. sicut quidã eorũ
temptauerunt. & a serpentib perierunt. Neque
murmuremus. sicut quidã ex illis murmura uerun
& perierunt ab exterminatore. Om̃a aũ ista. infi¬
gura contingebant Scripta aũ sunt ad correctio¬
nem nram. Inquos finis seculorũ deuenit. Est aũ
apud apostolũ allegoria quȩdã. sane ad causã maxi¬
me ꝑtinens Ideo qđ idem ipsi eã in disputando ꝓ¬
ferre atq ostentare consuerunt. Idẽ enĩ paulus
dicit ad galatas. Scriptũ est enim qđ abrahã duos
filios habuit. unũ deancilla & unũ delibera. Sed is

Expanded text:
m complacuit Deo: prostrati enim sunt in deserto. Haec autem figurae nostrae fuerunt, ut non simus cupidi malorum, sicut et illi concupierunt. Neque idola colamus, sicut quidam ex illis, sicut scriptum est: Sedit populus manducare et bibere, et surrexerunt ludere. Neque forginti tria milia hominum. neque tentemus Christum, sicut quidam eorum tentauerunt et a serpentibus interierunt. neque murmuremus, sicut quidam ex illis murmurauerunt et perierunt ab exterminatore. omnia autem ista in figura contingebant illis; scripta autem sunt ad correptionem nostram, inquos finis saeculorum deuenit. est item apud apostolum allegoria quaedam, sane ad causam maxime pertinens, ideo quod idem ipsi eam in disputando proferre atque ostentare consuerunt. idem enim Paulus dicit ad Galatas: scriptum est enim, quod Abraham duos filios habuit.unumdeancilla et unum delibera;sed is
Abbreviated transcription (Latin):
o filiȩ : talẽ actantã gratiã. ne inuacuum recipiatis.
na eademꝙ persona: ut legatur quam sepe indiui¬
nis litteris. homo đi coȩternus. propter unitiont̃ subsis¬
stentiȩ: Ae deinde d̾s homini uideatur. compassus.
cum nec ininiciabilis sit homo: nec passibilis ds̃

Expanded text:
o filiae, tantam ac talem gratiam ne in vacuum recipiatis, na eademque persona, ut legatur quam saepe in divinis Scripturis homo Deo coaeternus propter unitionem subsistentiae, ac deinde Deus homini compassus: cum nec ininitiabilis sit homo, nec passibilis D
Abbreviated transcription (Latin):
Tamen sic unitus ẽ đs suo corpori: ut nulła patiat᷑
fueri inter đm & hominẽ. humana opinione dis¬
stantiã : ne forte quod absit. alius filius di & alius
filius hominis credatur: p̃seruim. quia scriptura
sic conectit . & concorporat đm & hominem: ut nec in
intempore admdum. hominẽ quis ađo. nec in passione
possit ab homine đm discernere. Unde si ad tempꝰ
Siad passionẽ inuenies semꝑ filium di: eunde cum filio ho
scripturȩ ꝑtinet: ut nec homo ađo separari tempore:
nec ab homine ds̃ ualeat passione: Si quiđẽ ut hȩx
aꝑtius intelligatis: ipsius xꝑi uerba discutite: Nemo
Ascendet inquit celum. nisi qui descendit decȩlo. fili¬
us hominis. qurẽ incelo: quis queso ẽ. quilo quitur.
ra scilicet: Et quomodo se decelo ante quã nascere¬
tur descendisse testatur: euã & cum loquitur in

Expanded text:
tamen sic unitus est Deus suo corpori, ut nullam patiatur fieri inter Deum et hominem humana opinione distantiam: ne forte quod absit alius filius Dei, et alius filius hominis credatur: praesertim quia Scriptura divina sic connectit et concorporat Deum et hominem, ut nec in tempore hominem admodum quis a Deo, nec in passione possit ab homine Deum discernere. Unde si ad tempusSi ad passionem, invenies semper cum filio homScripturae pertinet, ut nec homo separari a Deo tempore, nec ab homine Deus valeat passione. XII. Siquidem ut haec apertius intelligatis ipsius Christi verba discutite: Nemo ascendit, inquit, in coelum, nisi qui descendit de coelo, filius hominis qui est in coelo . Quis, quaeso, est qui loquitur? ra scilicet. Et quomodo se de coelo antequam nasceretur descendisse testatur? Etiam et cum loquitur, in
Abbreviated transcription (Latin):
non inanis fuit. sed ante multa passi & contume¬
lus affecti. sicut scitis inphlippis confisi sumus in
dño nr̃o. loqui aduos euangelium dĩ. Ecce lo¬
quens in dõ. di euangelium memorauit. qui prȩ¬
ecordamini fratres laborem nostrum &erum¬
nam . nocte acdie operantes. nequem uestrum
grauaremus. prȩdicauimus euangelium di in¬
teruos. Et iterum . propterea & nos gratias a
gimus dõ sine intermissione: quoniam cumper¬
cepiss&is anobis uerbum auditus di. excepiftis
non ut uerbum hominum. sed sicut est uere.
uerbum dĩ. qui operatur in uobis quicredi¬

Expanded text:
non inanis fuit; sed ante multa passi, et contumenon inanis fuit; sed ante multa passi, et contumeliis affecti, sicut scitis, in Philippis, confisi fuimus in Deo colloqui ad vos Evangelium Dei . Ecce loquens in Deo, Dei Evangelium memoravit; qui praeII. Aliud. Recordamini, fratres, laborem nostrum et aerumnam, nocte et die operantes, ne quem vestrum gravaremus; praedicavimus Evangelium Dei inter vos . Et iterum: gimus deo sine intermissione, quoniam cum accepissetis a nobis uerbum auditus dei, accepistis non ut uerbum hominum, sed sicut est uere uerbum . dei, qui operatur in nobis qui credi
Abbreviated transcription (Latin):
theophorus. ac non ds uere. quomodo ipse est
diuitiȩ gloriȩ mysterii quod adnuntiatur
gentibus: uel quomodo omnino ds adnuntiatur :
olo enim vos scire qualem sollicitudinem ha¬
beam prouobis. & prohis qui sunt laodiciȩ. &
quicumq nonuiderunt faciem meam incarne.
Vt consolentur corda ipsorum. instructi incari¬
tate & in omnes diuitias plenitudinis intellec¬
tus. in agnitionem mysterii dĩ xp̃i. Ecce myste¬
rium dĩ. mysterium nominat xp̃i. & plene intel¬
legere quosdam vult inagnitionem ipsius
Quo igitur intellectu opus erat uolentibus xp̃i
mysterium discere: si fuerant audituri quod
Uobis enim sonuit sermo dñi non solum in ma¬
cedonia & achaia. sed in omni loco fides ur̃a
quȩ est addm̃ exiuit. Ecce iterum indm fidem
factam esse commemorat. cum &iam xp̃s dicit.
qui credit in me hab& uitam a&ernam Nam
sermonem dñi prȩdicationem dicit deipso
psi enim scitis introitum nostrum aduos. qũo

Expanded text:
t θεοφόρος, et non Deus vere, quomodo ipse est divitiae gloriae mysterii, quod annuntiatur gentibus? Vel quomodo omnino Deus annuntiatur? Volo enim vos scire qualem sollicitudinem habeam pro vobis et pro iis qui sunt Laodiceae, et quicumque non viderunt faciem meam in carne, ut consolentur corda ipsorum, instructi in charitate, et in omnes divitias plenitudinis intellectus, in agnitionem mysterii Dei Christi . Ecce mysterium Dei, mysterium nominat Christi, et plene intelligere quosdam vult in agnitionem ipsius. Quo igitur intellectu opus erat, volentibus Christi mysterium discere, si fuerant audituri, quodCAPUT XXI. Aliud. A vobis enim sonuit sermo Domini, non solum in Macedonia et Achaia; sed omni loco fides vestra, quae est ad Deum, exivit . Ecce iterum in Deum fidem factam esse commemorat, cum etiam Christus dicat: Qui credit in me, habet vitam aeternam . Sermonem autem praedicationem dicit de seipso. Ipsi enim scitis introitum nostrum apud vos, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
ne ÷ cum prȩsestim nemo alius sciat finxisse
enim d̃s dicitur corda nostra singillatim:
Uel quare solus remittit peccata᷑ ait enim.
quia potestatem hab& filius hominis inter¬
ra remittere peccata. Quare solus pr&er
alios assessor est di & patris. Quare soli
obsequuntur angeli &nos quidem ducuit com¬
munem putare patrem qui est incelis. sibi autem
cum specialiter asscribat. Sed foste dices. quod
huius modi voces in habitanti uerbo deputan¬
dum sit. Non ne igitur eum opostebat iuxta
dicere. hec dicit dñs Uerum cum eaquȩ sunt
supra legem sancire vell&. assumens sibi conue¬
dico vobis Quomodo liberum se ait &non ob¬
noxium do ideo quia est filius ueritate
Et siess& homo theophorus ess& ne&iam liber
solus est. solus enim quasi tributa omnium exi¬
git & tamquam loco debitorum ab omnibus
recipit religionem. Et siexitus legis & prophe¬
tarum xp̃s est est autem homo theophorus

Expanded text:
ne, cum praesertim nemo alius sciat? Finxisse ne, cum praesertim nemo alius sciat? Finxisse enim dicitur Deus corda nostra singillatim . Vel quare solus remittit peccata? Ait enim: Quia potestatem habet Filius in terra remittere peccata . Quare solus praeter alios assessor sedet Dei et Patris? Quare soli obsequuntur angeli? Cur nos quidem docuit communem putare Patrem, qui est in coelis; sibi autem eum specialiter scribebat? Sed forte dices quod hujusmodi voces inhabitanti Verbo deputandae sint. Nonne igitur eum oportebat, juxtadicere: Haec dicit Dominus. Verum cum ea quae supra legem sancire vellet, assumens sibi convedico vobis . Quomodo liberum se ait, et non obnoxium Deo? Ideo quia est Filius in veritate? Et si esset homo θεοφόρος, essetne etiam liber Deus liber, atque solutus est: solus enim quasi tributa omnium exigit; et tamquam loco debitorum ab omnibus recipit religionem. Etsi exitus legis et prophetarum Christus est, est autem homo θεοφόρος;
Abbreviated transcription (Latin):
A scendit perreuelationem hierososimam & expo¬
rerit: Cum uero abhierosol mis descendiss&
& rursus gentium gregibus interfuiss& emen¬
dauit nealiquid exprioribus. nonne perseue
Miror quod sic cito trans ferimini abeo qui uos
uocauit in aliud euangelium. quod non est a¬
liud. nisi aliqui sunt conturbantes vos. & uo¬
lentes conuestere cuangelium xp̃i. Ait idem
iterum. sed & sinos aut angelus decelo. euange¬
lizauerit vobis pr&er id quod accepistis. ana¬
thema sit: proquaigitur causa alios omnes
lymis indie festo. multi crediderunt in nom¬
ne eius. uidentes signa quȩ faciebat: ipse aut̃
ih̃s non credebat se illis quod ipse sciebat om¬
nes & quod non necesse habebat: ut aliquis tes¬
timonium perhiber& dehomine. ipse enim
sciebat quid ess& in homine. Si homo ess&¬
theophorus quomodo non decepti sunt mul¬
ti qui hierosolimis in nomine eius credider̃
uel quare solus cognoscit quȩ sunt in homi¬

Expanded text:
Ascendit per revelationem Jerosolymam, et expoAscendit per revelationem Jerosolymam, et expom vero ab Jerosolymis descendisset, et rursus gentium gregibus interfuisset, emendavitne aliquid ex prioribus? Nonne perseverquibusdam: Miror quod sic cito transferimini ab eo, qui vos vocavit in aliud evangelium, quod non est aliud, nisi aliqui sunt conturbantes vos et volentes convertere Evangelium Christi . Ait autem iterum: Sed etsi nos aut Angelus de coelo evangelizaverit vobis, praeter id quod accepistis, anathema sit . Pro qua igitur causa alios omnes lymis in die festo, multi crediderunt in nomine ejus videntes signa quae faciebat; ipse autem Jesus non credebat se illis; quod ipse sciebat omnes, et quod non necesse habebat, ut aliquis testimonium perhiberet de homine: ipse enim sciebat quid erat in homine . Si homo esset θεοφόρος, quomodo non decepti sunt multi, qui Jerosolymis in nomen ejus crediderunt? Vel quare solus cognoscit, quae sunt in homi
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce d̃s & magnus. planissime nominatus ẽ dñs
biliter festinamus. Sed siest homo thephorus
quomodo sit &magnus ds. vel quomodo beata¬
est spes in eum ÷ siquidem uerus est proph&a hie¬
remias dicens: Maledict̾ qui spemsuam ponit
in hominem. neq enim dm ipsum possit efficere
quid impediat alios &iam om̃s. deos ẽẽ &ado¬
randos. qui inse habuerint dm̃. Dm̃ autem
& magnum & beatum. habentem illuminatio¬
nem. xp̃m nominat beatus paulus. qui inueni¬
tur dicens deiudeis. & de emmanuhel. quorũ
patres & testamentum & promissionef. Ex
quibus xp̃s secundum carnem. qui est super
omnia benedictus in sȩcula sȩculorum amen
spicuum sit ipso dicente. deinde post annos
quat tuor decim. iterum ascendi hiero solymam
cumbarnaba assumto &iam tito. ascendi aũt
secundum reuelationem. & exposui eis euange¬
lium quod prȩdico ingentibus. seorsus aũ his
quiuidebantur. nefoste inuacuum currerem
dm. diuinum nominat ipsius vbiq mysterium

Expanded text:
Ecce Deus, et magnus, plenissime nominatus est Domibiliter festinamus. Sed si est homo θεοφόρος, quomodo sit magnus Deus? Vel quomodo beata spes in eum? Siquidem verus est profecto Jeremias dicens: Maledictus qui spem suam ponit in homine . Neque enim Deum ipsum possit efficere,quid impediat alios etiam omnes deos esse et adorandos, qui in se habuerint Deum? Deum autem et magnum et beatum, habentem illuminationem Christum nominat beatus Paulus, qui invenitur dicens de Judaeis et Emmanuel: Quorum patres, et testamentum, et promissiones, et ex quibus Christus secundum carnem, qui est super omnia benedictus in saecula saeculorum. Amenspicuum fit, ipso dicente: Deinde post annos quatuordecim iterum ascendi Jercum Barnaba, assumpto et Tito. Ascendi autem secundum revelationem; et exposui eis Evangelium quod praedico in gentibus, seorsum autem iis qui videbantur: ne forte in vacuum curro, Deum, divinum nominat ipsius ubique mysterium.
Abbreviated transcription (Latin):
dete inquam quia uob uia pate facta ẽ celorũi. Quãuis
enim nob̵ cadem ꝓmittant᷑ uob tameniã presto sunt.
quȩ cũ angelis incorruptionẽ seruatis : Quȩ licet de hoc

Expanded text:
via patefacta est coelorum. Quamvis enim nobis eadem promittantur: vobis tamen jam praesto sunt, quae cum angelis incorruptionem servatis. Quae licet de hoc
Abbreviated transcription (Latin):
testis affectũ potius ame. quã magisteriũ qđ laudẽ huns
sidocere nequiui : saltĩ ad lauidẽ tante uirg̃nsexortari
domente adea uobiscũ eleuari merear ur̃is suffragan¬
tibus meritis adquȩ ꝑuenit beata & intemerata. singu¬
laris x p̃o tolos maria : Ecce hodierna die adillũ p̃clarũ
& spendidũ thronũ archangelorũ ĩpsa ꝑhiimlitatẽ & ꝑ in¬
tegritatẽ carns ascendit : unde t̃tẽ perantia ołi eximos¬

Expanded text:
testis: affectum a me potius quam magisterium ad laudem hujus testis: affectum a me potius quam magisterium ad laudem hujus si docere nequivi, saltem ad laudem tantae virginis exhortari do mente ad ea vobiscum elevari merear vestris suffragantibus meritis, ad quae pervenit beata et intemerata virgo Maria. Ecce hodierna die ad illum praeclarum et splendidum thronum angelorum, ipsa per humilitatem et integritatem carnis ascendit
Abbreviated transcription (Latin):
Quia sicut in comparatione di nemobonus ita & inc̃pa¬
ratione matris dñi nulla inuenit᷑ ꝑfecta : quam ius
lis ẽ unus& magister una ẽ & forma uirginitatis in
maria cui uos omne suit inmaginem reformetis inte¬
gritatis faciem in primere debitis insculpturas sp̃s¬
sc̃rqm hȩc ẽ ore conclusus. fons signatꝰ puteus aquarũ
uiuentiũ. Ad quã nulli potuerunt irrũpere doli:
neque p̃ualuit fraus in imci sed ꝑmansit sc̃amente ac
corpore. multis donorũ priuilegiis sublimata:
Idcircohanc imitamini morib: : sequinm castitatẽ
huius implorate auxiliũ : Qđsime quia ita loquor
p̃suptionis uelit arguere inuidorũ aliquis. & qđ
uobis scripserĩ arguat caritatẽ & dilectionẽ quia
rogantib uobis ne hoc quidem in exꝑtus iudicaui
negandũ: Maliuenim excipere ruborempudoris:
quam non eax sequi iussionem urãm : quarũ p̃cibus non¬
nũ quam dĩnr̃ oboedire iudctur : prȩsertim cũ habeatis
uobiscum quas ingtari uirtus ueraẽ cũ quib discere po¬

Expanded text:
quia sicut in comparatione Dei, nemo bonus, ita et in comparatione matris Domini nulla invenitur perfecta, quamvis lis est: unus et magister: una est forma virginitatis in Maria, cui vos omnes ut imaginem reformetis integritatis, faciem imprimere debetis in sculpturam Spuoniam haec est hortus conclusus, fons signatus, puteus aquarum viventium , ad quam nulli potuerunt doli irrumpere, nec praevaluit fraus inimici, sed permansit sancta mente et corpore, multis donorum privilegiis sublimata. Idcirco hanc imitamini moribus, sequimini castitate, hujus implorate auxilium. XVII. Quod si me, quia ita loquor, praesumptionis velit arguere invidorum aliquis, quod vobis scripserim: arguat charitatem atque dilectionem, quia rogantibus vobis ne hoc quidem inexpertus judicavi negandum. Malui enim excipere ruborem pudoris, quam non exsequi jussionem vestram, quarum precibus nonnumquam Deus noster obedire videtur; praesertim cum habeatis vobiscum, quas imitari virtutis est, cum quibus discere po
Abbreviated transcription (Latin):
Non eum eẽ aliter illa quȩ pure uera sunt adeptu¬
rum : censes ꝓfecto. Quid ergo istis quorũ de genere
te esse iam credo. qui facillime diuina secr&a ratione
cesta capere possunt. si hac uia ueniant. qua illi qui
primitus credunt: Numquid tandẽ oberit : non ar¬
bitror. Sed tamen ais. quid eos morari opus est : quia
& si facto nihil sibi nocebunt: Nocebunt tamen ex¬
emplo c&eris Uix enim est qui dese tantũ sentiat.
quantũ potest Sed qui minus. excitandus est : qui am¬
plius. reprimendus: ut neq ille disperatione franga¬
tur Neq iste p̃cipitetur audacia : qđ facile sit . si &ĩã
hi qui ualent uolare. ne cui sint periculoso in uita¬
mentũ paulisper cogantur incedere. qua &iã c&e¬
ris tutum est. Haec est prouidentia uerȩ religi¬
onis. hoc iussũ diuinitus. hoc beatis maiorib tradi¬
tum. hoc adnosusq seruatũ. Hoc perturbare
uelle atq ꝑuestere. nihil est aliud quã ad ueram

Expanded text:
non eum esse aliter illa, quae pure uera sunt, adeptunon eum esse aliter illa, quae pure uera sunt, adepturum? censes profecto. quid ergo istis, quorum de genere te esse iam credo, qui facillime diuina secreta ratione certa capere possunt. si hac uia ueniant, qua illi qui primitus credunt, numquid tandem oberit? non arbitror. sed tamen, ais. quid eos morari opus est? quia etsi facto sibi nihil nocebunt, nocebunt tamen exemplo ceteris. uix enim est, qui de se tantum sentiat, quantum potest; sed qui minus, excitandus est, qui amplius, reprimendus, ut neque ille desperatione frangatur, neque iste praecipitetur audacia. quod facile fit, si etiam ii, qui ualent uolare, ne cui sint periculoso inuitamento, paulisper cogantur incedere. qua etiam ceteris tutum est. haec est prouidentia uerae religionis, hoc iussum diuinitus, hoc beatis maioribus traditum, hoc ad nos usque seruatum: hoc perturbare uelle atque peruertere, nihil est aliud quam ad ueram
Abbreviated transcription (Latin):
hoc respondere Illius ergo putas &iã hoc tibi credere.
quod quidẽ facit. tu tantũ memento: lam eũ uis
credidisse tibi incesta dicenti. te illi religiose am¬
monenti. Ne semel quidẽ vell& credere. Verum
facita eẽ. & uero animo te ad accipiendã religio¬
nem accedere. &ita paucorũ te eẽ hominũ. Ut ra¬
tiones quib ad ceftã cognitionẽ uis diuina ꝑducit᷑.
capere possis. Quid c&eris hominib. qui tã sere¬
no ingenio p̃diti non sunt. Negandã religionẽ pu¬
tas. an eos pede temptim quibusdã gradib ad illa
summa pen&ralia ẽẽ ducendos: Uides plane quid
sit religiosius Neq enim tibi qui uis homo. in
rei tantȩ cupiditate ullo modo deserendus. aut
respuendus uideri potest. Sed non ne censes ni¬
si primo credat. se ad id qđ instituit ꝑuenturũ. men¬
temq supplicẽ p̃beat. & quibusdã magnis necessarusq
p̃ceptis obtemperans. quadã uitae actione ꝑpurg& :

Expanded text:
hoc respondere. illius ergo putas etiam hoc tibi credere: hoc respondere. illius ergo putas etiam hoc tibi credere: quod quidem facit. tu tantum memento iam eum bis credidisse tibi incerta dicenti, te illi religiose admonenti ne semel quidem uelle credere. uerum fac ita esse uero animo te ad accipiendam religionem accedere et ita paucorum te esse hominum, ut rationes. quibus ad certam cognitionem uis diuina perducitur, capere possis: quid ? ceteris hominibus, qui tam sereno ingenio praediti non sunt, negandam religionem putas? an eos pedetentim quibusdam gradibus ad illa summa penetralia esse ducendos? uides plane, quid sit religiosius. neque enim tibi quiuis homo in rei tantae cupiditate ullo modo deserendus aut respuendus uideri potest. sed nonne censes, nisi primo credat se ad id, quod instituit, peruenturum. mentemque subplicem praebeat et quibusdam magnis necessariisque praeceptis obtemperans quadam uitae actione perpurget,
Abbreviated transcription (Latin):
diturus Quo nã modo illi fidẽ facturus es. uero
animo te accedere: Neq quicquã inte qđ ad hanc
rem attin&. doli atq simulationis esse: dices bona
tua conscientia nihil te fingere. quantis poteris
id ipsum asserens uerbis. sed tamen uerbis
Non enim animi tui latebras ita ut intimȩ sciaris.
homo homini aperire possis: At ille si dixerit
ecce credo tibi. sed non est aequus. ut &iã tu cre¬
das mihi. cum tu beneficiũ si aliquid ueri teneo
sis accepturus daturus ego. quid respondebimus
nisi esse credendũ: sed inquis. Nonne erat melius
rationem mihi redderes. ut ea quocumq me duce¬
r&. sine ulla sequerer temeritate Frat fostasse:
sed cum res tanta sit. ut ds̃ ratione tibi cognoscen¬
dus sit. om̃s ne putas idoneos esse ꝑcipiendos rati¬
onib quib ad diuinã intellegentiã mens ducitur
humana an plures. anpaucos : paucos ais ex istimo
Horum ne innumero eẽte credis: non est meũ inquis

Expanded text:
diturus: quonam modo illi fidem facturus es uero diturus: quonam modo illi fidem facturus es uero animo te accedere neque quicquam in te, quod ad hanc rem adtinet, doli atque simulationis esse? dices bona tua conscientia nihil te fingere, quantis poteris id ipsum adserens uerbis, sed tamen uerbis. non enim animi tui latebras, ita ut intime sciaris, homo homini aperire possis. at ille si dixerit: ecce credo tibi; sed nonne est aequius, ut etiam tu credas mihi, cum tu beneficium, si aliquid ueri teneo, sis accepturus, daturus ego? quid respondebimus nisi esse credendum? Sed, inquis, nonne erat melius, rationem mihi redderes. ut ea quocumque me duceret, sine ulla sequerer temeritate? erat fortasse; sed cum res tanta sit, ut deus tibi ratione cognoscendus sit, omnesne putas idoneos esse percipiendis rationibus, quibus ad diuinam intellegentiam mens ducitur humana. an plures, an paucos ? paucos, ais, existimo. horumne I n numero esse te credis? non est meum, inquis,
Abbreviated transcription (Latin):
sum ẽẽ. quod qui cestũ existimat. nullũ mihi ha¬
bere posse amicũ uid&ur. Si enim turpe est
aliquid credere. aut turpiter facit qui amico cre¬
dit. aut nihil amico credens. quo modo amicũ uel
ipsum uel se appell&. non uideo. Hic fostasse di¬
cas. concedo aliquid aliquando esse credendũ
N unc expedi. quo modo in religione turpe non¬
sit credere. ante quã scire. Faciã si potero: quo cir¬
ca exte quęro quid existimes ingrauiore culpa ẽẽ
religionẽ tradere indigno. an id qđ ab eis qui illã
tradunt. dicitur credere. Si quẽ dicã indignũ: in
tellegis : Ium dico. qui facto pectore accedit
Concedis ut arbitror magis culpandũ ẽẽ. tali homi¬
ni pandere siqua sunt secr&a sca. quã religiosis ui¬
ris de ipsa religione aliquid affirmantib credere
Neq enim te aliud respondere decuerit Quare.
nunc fac putes eũ adesse. qui tibi religionẽ sit tra¬

Expanded text:
sum esse? quod qui certum existimat, nullum mihi hasum esse? quod qui certum existimat, nullum mihi habere posse amicum uidetur. si enim turpe est aliquid credere, aut turpiter facit, qui amico credit, aut nihil amico credens quomodo amicum uel ipsum uel se appellet. non uideo. hic fortasse dicas : concedo aliquid aliquando esse credendum; nunc expedi, quomodo in religione turpe nosit credere antequam scire. faciam, si potero. quocirca ex te quaero, quid existimes in grauiore culpa esse, religionem tradere indigno, an id quod ab eis, qui illam tradunt, dicitur credere. si, quem dicam indignum, non intellegis, eum dico, qui ficto pectore accedit. concedis, ut arbitror, magis culpandum esse tali homini pandere si qua sunt sancta secreta quam religiosis uiris de ipsa religione aliquid adfirmantibus credere. neque enim te aliud respondere decuerit. quare nunc fac putes eum adesse, qui tibi religionem sit tra
Abbreviated transcription (Latin):
& dic mihi utrum siquis fabellam audir&. nihil
sibi omnino ꝓfuturã: idẽ rerũ adse non ꝑtinen¬
tium. Neq id odiose atq crebro. sed rarissime
ac modeftissime. uel in conuiuio. uel in aliquo
circulo. ulloue conçessu. uider&ur ne tibi cu¬
riosus non opinor. sed ceste habens illius rei curam.
cum libenter audire ꝓfecto uider&ur. Qua ꝓp¬
ter &iã curiosi difinitͥo. e regula quȩ studiosi e¬
mendanda est. Uide igitur vtrũ & illa superiora
em̃ danda sint Cur enim non & suspiciosi nomine indig¬
ter studentẽ alicuius rei & omnino studiosũ. rur¬
sumq intercurã habentẽ atq curiosũ. ita intercre¬
dentem & credulũ plurimũ inter est. Sed nunc ui¬
de inquies. utrũ in religione credere debeamus
Neꝙ enim si concedimus aliud ẽẽ credere. aliud cre¬
dulum esse : Sequitur ut nulla culpa sit in religio¬
nibus credere: Quid si enim & credere. & credulum
esse uitiosum est. Quem ad modũ & ebriũ & ebrio¬

Expanded text:
 dic mihi, utrum si quis fabellam libenter audiret nihil sibi omnino profuturam, id est rerum ad se non pertinentium, neque id odiose atque crebro, sed rarissime ac modestissime uel in conuiuio uel in aliquo circulo ulloue consessu, uidereturne tibi curiosus ? non opinor, sed certe habens illius rei curam, cum libenter audiret, profecto uideretur. quapter etiam curiosi definitio ea regula. qua studiosi, emendanda est. uide igitur, utrum et illa superiora emendanda sint. cur enim non et suspiciosi nomine indigter studentem alicuius rei et omnino studiosum rursumque inter curam habentem atque curiosum, ita inter credentem et inter credulum plurimum interest. Sed nunc uide, inquies, utrum in religione credere debeamus. neque enim si concedimus aliud esse credere, aliud credulum esse, sequitur, ut nulla culpa sit in religionibus credere. quid? si enim et credere et credulum esse uitiosum est, quemadmodum et ebrium et ebrio
Abbreviated transcription (Latin):
rantiã te offenderunt. accipere mereantur
Iantũ enĩ ual&̃ prȩpollens misericordia &po¬
testas tua. &ueritas baptismi tui. clauesq regni
caelorũ. in scã ecclesia tua. Ut nec de illis despe¬
randum sit. quã diu in hac terra ꝑ tuã patien¬
tiã uiuunt: Qui &ĩam scientes. quantũ malũ
sit. talia dete sentire veldicere. propter
aliquã temporalis & terrenae commoditatis
consuetudinẽ uel adeptionẽ. in illa maligna
professione detinentur. si ad tuã in effabilẽ
namꝙ praeponant

Expanded text:
rantiam te offenderunt, accipere mereantur. rantiam te offenderunt, accipere mereantur. Tantum enim valet praepollens misericordia et potestas tua et veritas Baptismi tui, clavesque regni coelorum in sancta Ecclesia tua, ut nec de illis desperandum sit, quamdiu in hac terra per tuam patientiam vivunt, qui etiam scientes quantum malum sit talia de te sentire vel dicere, propter aliquam temporalis et terrenae commoditatis consuetudinem vel adeptionem in illa maligna professione detinentur, si ad tuam ineffabilem namque praeponant
Abbreviated transcription (Latin):
& malos. pluis super iustos & iniustos. qui non
uis mortẽ peccatoris. quantũ utreuerta¬
tur &uiuat. Qui partib corripiens. daslo¬
cum paenitentiae. Ut relicta malitia. credant.
inte dñe. qui patientia tua ad paenitentiã
adducis. quãuis multi secundũ duritiã cordis
sui &inpaenitens cor. thesauriient sibi iram
Indie irae & reuelationis iusti iudicu tui. Qui
reddis unicuiq secundum opera sua. Qui inqua
die conuersus fuerit homo anequitia sua. ad
misericordiã & ueritatẽ tuã. omnes iniquita¬
tes eius obliuisceris. Presta nobis. da nobis. ut
per nr̃m ministeriũ. quo ex secrabilẽ &nimis
horribilem hunc errorẽ redargui voluisti.
sicut iam multi liberati sunt.. & alii liberentur
&siue persacramentũ scĩ baptismi tui. siue per
sacrificiũ contribulati sp̃s. & cordis contriti &
humiliati. indolore paenitentiae. remissionẽ
peccatorũ. & blasphemiarũ suarũ. quibus ꝑigno¬

Expanded text:
et malos, pluis super iustos et iniustos; qui non et malos, pluis super iustos et iniustos; qui non uis mortem peccatoris, quantum ut reuertatur et uiuat; qui partibus corripiens das locum paenitentiae, ut relicta malitia credant in te, domine; qui patientia tua ad paenitentiam adducis, quamuis multi secundum duritiam cordis sui et inpaenitens cor thesaurizent sibi iram in die irae et reuelationis iusti iudicii tui; qui reddis unicuique secundum opera sua; qui in qua die conuersus fuerit homo a nequitia sua ad misericordiam et ueritatem tuam, omnes iniquitates eius obliuisceris: praesta nobis, da nobis, ut per nostrum ministerium, quo execrabilem et nimis horribilem hunc errorem redargui uoluisti, sicut iam multi liberati sunt, et alii liberentur et siue per sacramentum sancti baptismi tui siue per sacrificium contribulati spiritus et cordis contriti et humiliati in dolore paenitpeccatorum et blasphemiarum suarum, quibus per igno
Abbreviated transcription (Latin):
re dubitatis: Quid agunt. in quam. cum hoc eis
dicitur: Ad quas tergi uersationes secon¬
Uertunt. cum aut. tam nefaria doctrina
sit anathemanda. aut tam nefaria turpi¬
tudo facienda In cuius comparatione iam illa
om̃a mala. quae intolerabilia paulo ante
commemorabam. eos denatura dĩ dicere. quod
necessitate oppressa sit. Vtbellum gerer&
Quod autẽ sempiterna ignorantia secura e¬
rat. aut sempiterno dolore & timore sol¬
licita. quando sibi uenir& corruptio com¬
mixtionis. & uinculum ae ternae damnati¬
onis. Quod deniq gesto bello. sic fuerit cap¬
tiuata. oppressa. polluta. quod post falsam
uic toriam sic futura sit inhorribili globo. in
aeternũ confixa. & aboriginis suae felicitate
separata. tolerabilia videantur: cũ perse
ipsa siconsiderentur. sustineri non possint
O magna patientia tua dnẽ misericors &mi¬
serator. longanimis & multũ misericors &
Uerax. qui facis oriri solem tuũ super bonos

Expanded text:
re dubitatis: quid agunt, inquam, cum hoc eis re dubitatis: quid agunt, inquam, cum hoc eis dicitur? ad quas tergiuersationes se conuertunt, cum aut tam nefaria doctrina sit anathemanda aut tam nefaria turpitudo facienda, in cuius comparatione iam illa omnia mala, quae intolerabilia paulo ante commemorabam, eos de natura dei dicere, quod necessitate obpressa sit, ut bellum gereret, quod aut sempiterna ignorantia secura erat aut sempiterno dolore et timore sollicita, quando sibi ueniret corruptio commixtionis et uinculum aeternae damnationis, quod denique gesto bello sic fuerit captiuata, obpressa, polluta, quod post falsam uictoriam sic futura sit in horribili globo in aeternum confixa et ab originis suae felicitate separata, tolerabilia uideantur, cum per se ipsa, si considerentur. sustineri non possint? O magna patientia tua, domine misericors et miserator, longanimis et multum misericors et uerax, qui facis oriri solem tuum super bonos
Abbreviated transcription (Latin):
hoc de thesauro suo prodidisse. quod paulo ante
commemoraui Istiaũ cum hoc eis obicitur. soleq̃
respondere nescio quẽ in imicum suum denume¬
ro suo. hocẽ electorum suorum desciuisse. &scisma
fecisse. atq huiusmodi spurcissimã heresem con¬
didisse. Unde manifestum ẽ. quia hoc &iam si
isti non faciunt. de ipsorum libris hoc faciunt. qui¬
cumq faciunt : Abiciunt ergo libros. sicrimen
exhorrent: quod committere coguntur. sili¬
bros tenent. aut si non committunt. mundius
viuere contra suos libros conantur Sed quid
agunt cum eis dicitur: aut purgate lumen
de quibus potueritis seminibus. ut nec illud recuse¬
tis. quod uos non facere asseritis. aut manichȩum
anathemate: qui cũ dicit in omnibus seminibus eẽ
partẽ dĩ & concumbendo ligari. quicquid autẽ
luminis. hoc ẽ eiusdem partisdĩ. adescas electo¬
rum peruenerit. manducando purgari. quod
vobis suadeat. uidetis . & eum adhuc anathema¬

Expanded text:
hoc de Thesauro suo prodidisse, quod paulo ante hoc de Thesauro suo prodidisse, quod paulo ante commemoraui. isti autem cum hoc eis obicitur, , solent respondere nescio quem inimicum suum de numero suo, hoc est electorum suorum desciuisse et schisma fecisse. atque huiusmodi spurcissimam haeresim condidisse. unde manifestum est, quia hoc etiam si isti non faciunt, de ipsorum libris hoc faciunt, quicumque faciunt. abiciant ergo libros, si crimen exhorrent, quod committere coguntur, si libros tenent; aut si non committunt, mundius uiuere contra suos libros conantur. sed quid agunt, cum eis dicitur: aut purgate lumen de quibus potueritis seminibus, ut nec illud recusetis, quod uos non facere adseritis, aut Manichaeum anathemate, qui, cum dicit in omnibus seminibus esse partem dei et concumbendo ligari, quicquid autem luminis. hoc est eiusdem partis dei ad escas electorum peruenerit, manducando purgari, quid uobis suadeat uidetis et eum adhuc anathema
Abbreviated transcription (Latin):
um imagines. caelestium ac terrenarũ uir. tu¬
tum. ut pleni uidelic& orbis. id quod formaba¬
tur similitudinẽ optiner& Oscelestũ mons¬
trum. oexecranda perditio. & labes decepta¬
rum animarum Omito quidsit denatura dĩ.
quod sic ligetur haec dicere Haec saltemat¬
tendant miseri. decepti . &errore mortife¬
ro uenenati . quia si per cortum masculorũ
& feminarum ligatur pars dĩ. quã semanducan¬
do soluere &purgare profitentur. cogit eos
huius tam nefandi erroris necessitas. Ut non so¬
lum depane & holeribus & pomis. quae sola uiden¬
tur. inmanifesto accipere. sedinde &iam soluan
& purgent partẽ dĩ. Unde per concubitũ potest
sifeminae utero concepta fuerit conligari Hoc
sefacere quidam confessiẽe inpublico iudicio
perhibentur. Non tantum inpaflagonia sedeti¬
am ingallia. sicut aquodam romae xp̃iano ca¬
tholico audiui Et cum interrogarentur
cuius auctoritatis scripturae ista facerent.

Expanded text:
um imagines caelestium ac terrenarum uirtuum imagines caelestium ac terrenarum uirtutum, ut pleni uidelicet orbis, id quod formabatur, similitudinem obtineret. scelestum monstrum t o execranda perditio et labes deceptarum animarum! omitto, quid sit de natura dei, quod sic ligetur, haec dicere. hoc saltem adtendant miseri decepti et errore mortifero uenenati, quia, si per coitum masculorum et feminarum ligatur pars dei, quam se manducando soluere et purgare profitentur, cogit eos huius tam nefandi erroris necessitas, ut non solum de pane et holeribus et pomis, quae sola uidentur in manifesto accipere, sed inde etiam soluant et purgent partem dei, unde per concubitum potest, si feminae utero concepta fuerit, conligari. hoc se facere quidam confessi esse in publico iudicio perhibentur non tantum in Paphlagonia, sed etiam in Gallia, sicut a quodam Romae christiano catholico audiui; et cum interrogarentur, cuius auctoritate scripturae ista facerent,
Abbreviated transcription (Latin):
tum. uti primi optinentes Haec sumens eorũ
princeps. uti prȩcipuũ donũ. gauisus ẽ. &sicu¬
ti &iamnunc fieri uidemus. corporũ for matri¬
cem naturam. mali inde uires sumentem. figura¬
re. Ita &iam ante dictus princeps. sodalium
prolem accipiens. habentẽ parentẽ sensus.
prudentiã. lucem. simul secum in generatio¬
ne procreatã. comedit. acplerisq uiribus
sumptis existius modi esca. inqua non modo
in erat fortitudo. sed multo magis astutiȩ &
praui sensus. exfera genitorum mente. propriam
adse coniugẽ euocauit. exea qua ipse erat stirpe
manantem. & facto cum ea cortu. seminauit ut
cȩteri abundantiam malorũ quae deuorauerat.
non nihil &iam ipse adiciens exsua cogitatio¬
ne ac uir tute. ut ess& sensus eius omnium eorũ
quae profuderat formator atq: descriptor.
cuius compar excipiebat haec. ut semen consue¬
uit culta optime terra percipere In eadem
enim construebantur & contexebantur omni¬

Expanded text:
tum uti primi obtinentes. haec sumens eorum tum uti primi obtinentes. haec sumens eorum princeps uti praecipuum donum gauisus est. et sicuti etiam nunc fieri uidemus corporum formatricem naturam mali inde uires sumentem figurare, ita etiam ante dictus princeps sodalium prolem accipiens habentem parentum sensus, prudentiam, lucem simul secum in generatione procreatam comedit; ac plerisque uiribus sumptis ex istius modi esca, in qua non modo inerat fortitudo, sed multo magis astutiae et praui sensus ex fera genitorum mente, propriam ad se coniugem euocauit ex ea, qua ipse erat, stirpe manantem; et facto cum ea coitu seminauit ut ceteri abundantiam malorum, quae deuorauerat, nonnihil etiam ipse adiciens ex sua cogitatione ac uirtute, ut esset sensus eius omnium eorum, quae profuderat formator atque descriptor; cuius compar excipiebat haec, ut semen consueuit culta optime terra percipere. in eadem enim construebantur et contexebantur omni
Abbreviated transcription (Latin):
magni qui gloriosus apparuit imaginẽ fin¬
gam. perquam regnare poterimus. tenebra¬
rum aliquando conuersatione liberati Hȩc
audientes ac diu secũ deliberantes. iustissimũ
putarunt id quod postulabantur prebere
Nec enim fidebant seidem lumen iugiter re¬
tenturos Unde melius rati sunt. principi
suo offerre. nequaquã desperantes. eodẽ
se pacto regnaturos Quo igitur modo lu¬
men idem quod habebant prȩbuerint. consideran¬
dumẽ Nam hoc &iam omnibus diuinis scripturis
arcanisq caelestibus aspersumẽ Sapientibus uero
quomodo sit datũ. scire minime ẽ difficile Nam
coram aperteq cognoscitur. ab eo qui uere
acfideliter intueri uoluerit. quõ eorũ qui
conuerant frequentia promiscuerat. femina¬
rum scilic& ac masculorũ. impulit eos ut inter
se coirent In quo cortu. alii seminarunt. aliae
grauidae effectae sunt: Erant aũ partus his
qui genuerant similes. Uires plurimas paren¬

Expanded text:
magni, qui gloriosus adparuit, imaginem finmagni, qui gloriosus adparuit, imaginem fingam, per quam regnare poterimus, tenebrarum aliquando conuersatione liberati. haec audientes ac diu secum deliberantes iustissimum putauerunt id quod postulabantur praebere. nec enim fidebant se idem lumen iugiter retenturos: unde melius rati sunt principi suo offerre, nequaquam desperantes eodem se pacto regnaturos. quo igitur modo lumen idem, quod habebant, praebuerint, considerandum est. nam hoc etiam omnibus diuinis scripturis arcanisque caelestibus aspersum est; sapientibus uero quomodo sit datum scire minime est difficile; nam coram aperteque cognoscitur ab eo, qui uere ac fideliter intueri uoluerit. quoniam eorum, qui conuenerant, frequentia promiscua erat, feminarum scilicet ac . masculorum, inpulit eos, ut inter se coirent. in quo coitu alii seminarunt, aliae grauidae effectae sunt. erant autem partus his, qui genuerant, similes uires plurimas paren
Abbreviated transcription (Latin):
carnes suas degente tenebrarũ eẽ dicunt.¬
& in eis ligatã teneri uitalem illam substanti¬
am. partẽ dĩ credere atq: affirmare non du¬
bitant: Quae utiq: sisoluenda ẽ. & manducando
purganda. sicut eos fateri cogit funestus error
ipsorum. quis nonuideat. quis non exhorreat.
quanta turpitudo & quã nefaria consequatur :
Nam &aquibusdam principibus gentis tenebrarũ
sic dicunt adam primum hominem creatum: utlu¬
men abeis nefuger& teneretur Inepistola enĩ
quã fundamenti appellant. quomodo princeps
tenebrarũ quẽ patrem primi hominis inducunt.
adcȩteros socios suos tenebrarũ principes locu¬
tus fuerit &egerit. Ita scripsit manichaeus
Iniquis igitur. commentis. adeos qui ad erant. ait
Quid uobis uidetur᷑ : Maximũ hoc lumen quod o¬
ritur intuemini. quemadmodũ populũ mou&
concutit plurimas potestates. Qua propter
mihi uos potius aequum ẽ. id quod inur̃is uirib
hab&is luminis praerogare Sic quippe illius

Expanded text:
carnes suas de gente tenebrarum esse dicunt etcarnes suas de gente tenebrarum esse dicunt et in eis ligatam teneri uitalem illam substantiam, partem dei, credere atque affirmare non dubitant? quae utique si soluenda est et manducando purganda, sicut eos fateri cogit funestus error ipsorum, quis non uideat, quia non exhorreat, quanta turpitudo et quam nefaria consequatur ?. Nam et a quibusdam principibus gentis tenebrarum sic dicunt Adam primum hominem creatum, ut lumen ab eis ne fugeret teneretur. in epistula enim, quam Fundamenti appellant, quomodo princeps tenebrarum, quem patrem primi hominis inducunt, ad ceteros socios suos tenebrarum principes locutus fuerit et egerit, ita scripsit Manichaeus: iniquis igitur commentis ad eos, qui aderant, ait: quid uobis. uidetur maximum hoc lumen, quod oritur? intuemini, quemadmodum polum mouet, concutit plurimas potestates. quapropter mihi uos potius aequum est id, quod in uestris uiribus habetis, luminis praerogare: sic quippe illius