comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝰme conuiraret ut quidpiã molirer
aduersus regiam maiestatem: ego tam̃
deum tumerem.⁊ ordinatũ ab eo regem
offendere temere ñ auderem. Net enim
ignoro ubi legerim. qui potestati resistit.
dei ordinationi resistit. S nec me latet
factum est: preter spem. preter intentio¬
nem ⁊ ep̃oꝵ ⁊ meam factum est. Sed est
qui nolentium quodammͦ extorquet assen¬
sum. ⁊ suo arbitrio etiam aduersas homiñ
uoluntates prout uult: subseruire tom¬
pellit. Quando enim ego periculum quod
michitunui. illieque non metuerem quẽ
diligo tanqͣm me ipsum: Quando ego illo¬
rum consortium non horrerem. qui ali¬
gant onera grauia ⁊ importabilia. ⁊ im¬
ponunt humeris hominum. digito autẽ
suo nolunt ea mouere : factum est tamen
quod factum est contra uos nichil: contra
me plurimum. Michi baculus imbetillita¬
tis mee sublatus est. mn lumen ocłoꝵ meoꝵ
ereptum est. Omnia excelsa ista. ⁊ fluctus¬
isti superme transierunt. In me tͣnsierunt

Expanded text:
me conjuraret, ut quidpiam molirer adversus regiam majestatem; ego tamen Deum timerem, et ordinatum ab eo regem offendere temere non auderem. Nec enim ignoro ubi legerim: Qui potestati resistit, Dei ordinationi resistit . Sed nec me latet,factum est, praeter spem, praeter intentionem episcoporum et meam factum est. Sed est qui nolentium quodam 167 modo extorquet assensum, et suo arbitrio etiam adversas hominum voluntates, prout vult, subservire compellit. Quando enim ego periculum, quod mihi timui, illi aeque non metuerem, quem diligo tanquam me ipsum! Quando ego illorum consortium non horrerem, qui alligant onera gravia et importabilia, et imponunt humeris hominum, digito autem suo nolunt ea movere! Factum est tamen quod factum est: contra vos nihil, contra me plurimum. Mihi baculus imbecillitatis meae sublatus est, mihi lumen oculorum meorum ereptum est, misti super me transierunt. In me transierunt
Abbreviated transcription (Latin):
didici nichilominus in ecclesia. et ab eccle¬
sia indubitanter habere festiuũ atq scm̃:
firmissime cum etclesia sentiens ui utero
eam accepisse ut sancta proderet. Et de ie¬
exiret sanctificatus sit. et de iohanne bap¬
tista non setus sentio. qui ex utero: dñm
in utero sensit. uideris etiam tu. au ⁊ de
sancto dauid ip̃m liceat opinaripro eo qd
dicebat deo. In te confirmatus sum ait ex
utero deuentre matris mee tu es pro. m.¬

Expanded text:
didici nihilominus in Ecclesia, et ab Eccledidici nihilominus in Ecclesia, et ab Ecclesia indubitanter habere festivum atque sanctum; firmissime cum Ecclesia sentiens, in utero eam accepisse ut sancta prodiret. Et de Jeexiret, sanctificatus sit: et de Joanne Baptista non secus sentio, qui ex utero Dominum in utero sensit . Videris etiam tu, an de sancto David idipsum liceat opinari, pro eo quod dicebat Deo: In te, ait, confirmatus sum ex utero; de ventre matris meae tu es pro
Abbreviated transcription (Latin):
honor regine iudicium diligit. U̾go regia
falso non eget honore. ueris cumulata ho¬
norum titulis. infulis dignitatũ. honora
sane integritatem carnis. uite sc̃itatem.
mirare fecunditatem in uirgine. prolem
uenerare diuinam. Extolle nescientem ul
inconcipiendo contupiscentiam. uel in pa¬
riendo dolorem. Predica reuerendã ange¬
lis. desideratam gentib. patriarchis pro¬
phetisq precognitam. electam ex om̃ib.
prelatam omnibus. Magnifica gratie in¬
uentricem. mediatricem salutis: restau¬
ratricem seculoꝵ. Exalta deniq exaltatã
super choros angeloꝵ ad celestia regna.
Hec michi de illa cantat ecdesia ⁊ me ea¬
dem docuit decantare. Ego uõ qd ab illa
accepi securus ⁊ teneo ⁊ trado. quod non:
sane ab ecclesia illum diem cũ sum na uene¬
ratione recolendum. quo assumpta de se¬
culo neqͣm. celis quoq intulit celeberrimo¬
rum festa gaudioꝵ.S ⁊ ortũ uirguus

Expanded text:
honor Reginae judicium diligit. Virgo regia honor Reginae judicium diligit. Virgo regia falso non eget honore, veris cumulata honorum titulis, infulis dignitatum. Honora sane integritatem carnis, vitae sanctitatem: mirare fecunditatem in Virgine, Prolem venerare divinam. Extolle nescientem, vel in concipiendo concupiscentiam, vel in pariendo dolorem. Praedica reverendam Angelis, desideratam gentibus, Patriarchis, Prophetisque praecognitam, electam ex omnibus, praelatam omnibus. Magnifica gratiae inventricem, mediatricem salutis, restauratricem saeculorum: exalta denique exaltatam super choros Angelorum ad coelestia regna. Haec mihi de illa cantat Ecclesia, et me eadem docuit decantare. Ego vero quod ab illa accepi, securus et teneo, et trado: quod non, sane ab Ecclesia illum diem cum summa veneratione recolendum, quo assumpta de saeculo nequam, coelis quoque intulit celeberrimorum festa gaudiorum. Sed et ortum Virginis
Abbreviated transcription (Latin):
Nter ecclesias gallie constat marie. chexu¬
profecto lugdimensem hactenus p̃minu¬
isse. sicut dignitate sedis: sic honestis stu¬
diis ⁊ laudabilibus institutis. bi etenĩ
eque uiguit discipline censura. moꝵ gra¬
uitas. maturitas consilioꝵ. auctoritatiᷤᷤ
pondus. antiquitatis insignes Presertĩ
in officiis ecdesiasticis. Haud facile unꝙͣ
repentinis iuisa est nouitatib acqͥescere.
nec se aliquando iuuenili passa est decolo¬
rarileuitate ecclesia plena udicui. Unde
miramur satis quid uisum fuerit hoc tẽ¬
pore quibusdam uestrum: uoluisse mutare
colorem optimum nouam inducendo cele¬
britatem quam ritus ecclesie nescit. non
probat ratio. ñ cominendat antiqͣ traditio.
Nlunquid patribus doctiores aut deuoti¬
ores sumus: Periculose p̾sumimꝰ quitquid
ipsorum in talibus prudentia preteriuit.
Nlec uero id tale est quod nsi pretereundũ
fuerit : patrum quiuerit omnino diligen¬
tiam preterisse. At ualde honoranda est
inquis mater domini. Bene admones. S

Expanded text:
nter Ecclesias Galliae constat profecto Lugdunensem hactenus praeeminuisse, sicut dignitate sedis, sic honestis studiis, et laudabilibus institutis. Ubi etenim aeque viguit disciplinae censura, morum gravitas, maturitas consiliorum, auctoritatis pondus, antiquitatis insigne? Praesertim in officiis ecclesiasticis haud facile unquam repentinis visa est novitatibus acquiescere, nec se aliquando juvenili passa est decolorari levitate Ecclesia plena judicii. Unde miramur satis, quid visum fuerit hoc tempore quibusdam vestrum voluisse mutare colorem optimum, novam inducendo celebritatem, quam ritus Ecclesiae nescit, non probat ratio, non commendat antiqua traditio. Nunquid Patribus doctiores, aut devotiores sumus? Periculose praesumimus, quidquid ipsorum in talibus prudentia praeterivit. Nec vero id tale est, quod nisi praetereundum fuerit, Patrum quiverit omnino diligentiam praeteriisse. 2. At valde honoranda est, inquis, Mater Domini. Bene admones: sed
Abbreviated transcription (Latin):
uestra fecit me familiarem. familia¬
ritas presumptorem. Adsit solita cordi
uestro benignitas. neforte presumptio
pariat indignationem. Audite tamenpa¬
tienter ñ solum quid egerim. s ⁊ cur ege¬
rim. si forte causa factum possit uel aligͣ¬
tenus excusare. Ausus sum retin̾e cłĩcos
lingonenses qui uocatierant. composita
tamen pace uiter eos. ipsis q psuasis sta¬
re deinceps de facienda electione in bene¬
placito ur̃o ⁊ consilio bonoꝵ: sicut in litt̾is
eorum continetur. Erat autem puetessa¬
rium eos hac uice remanere propt̃ t̾ras
⁊ possessiones ecclesie que datesunt prede
et direptioni. dum ñ est qui custodiat aut
iam diturna ⁊ miseranda ueratio.Qeli¬
qua dicenda commisimus domno herb̃to
etiam ut archidiaconum ling̃. et bonũ
qm̃ ficeles in causa dei extiterunt.: eos ⁊
res eorumin defensione uestra recipiatis.
Dignus est enim operarius mercede sua.¬

Expanded text:
estra fecit me familiarem, familiaritas praesumptorem. Adsit solita cordi vestro benignitas, ne forte praesumptio pariat indignationem. Audite tamen patienter, non solum quid egerim sed et cur egerim: si forte causa factum possit vel aliquatenus excusare. Ausus sum retinere clericos Lingonenses qui vocati erant, composita tamen pace inter eos: ipsisque persuasis stare deinceps de facienda electione in beneplacito vestro et consilio bonorum, sicut in litteris eorum continetur. Erat autem pernecessarium eos hac vice remanere, propter terras et possessiones Ecclesiae, quae datae sunt praedae et direptioni, dum non est qui custodiat aut tam diuturna et miseranda vexatio. Reliqua vero dicenda commisimus domino Herbertetiam, ut archidiaconum Lingonensem, et erum, quoniam fideles in causa Dei exstiterunt, eos et res eorum in defensione vestra recipiatis. Dignus est enim operarius mercede sua
Abbreviated transcription (Latin):
meros. ⁊ si iam fessos sarcine huic. si ince¬
litus imponatur. Letus ⁊ obuiis ut dicit᷑
manibus excipio ciues sanctoꝵ ⁊ domesti¬
cos dei. Quam libens uixta mandatũ pro¬
pheticum occurro cum panib fugientib
a facie gladii. aquam fero sitientib. Reli¬
qua posui in ore nostri ĩmo ⁊ uestri gaufri¬
di. Quicquid uobis uice nr̃a dix̾it ille:
nostrum non dubitetis esse consilium.

Expanded text:
meros, etsi jam fessos, sarcinae huic, si mihi coemeros, etsi jam fessos, sarcinae huic, si mihi coelitus imponatur. Laetus et obviis, ut dicitur, manibus excipio cives sanctorum, et domesticos Dei. Quam libens, juxta mandatum propheticum, occurro cum panibus fugientibus a facie gladii, aquam fero sitientibus! Reliqua posui in ore nostri, imo et vestri Gaufridi. Quidquid vobis vice nostra dixerit ille, nostrum non dubitetis esse consilium.
Abbreviated transcription (Latin):
redemptio. Quid igitur opus est facto
dilectissimi. nisi ut satagatur quomodo
laudabile propositum dignũ consequat ᷑
effectum: Studete proinde perseu̾antie
que sola uirtutum coronatur. Non in ue¬
matur apud uos est ⁊ ñ. ut sitis filiĩ pa¬
tris uestri qui est in celo. apud quem ni¬
mirum ñ est transiutatio nec uicissitu¬
dinis obumbratio. uos quoq fratres in
eamdem ymaginem tranfformamini a
cdaritate in claritatem tanqͣm a domini
spiritu. curantes omni uigilantia ⁊ ip̃i
non inueniri leues. instabiles. fluctuan¬
tes. Scriptum est euim. uir duplex a¬
nimo inconstans est in om̃ib uiis suis
Et rursum. Ue ingredientit̾ram duab
uiis. Et ego kani quantum congratulor
uobis. tantum gratulor ⁊ michi. qui ut
accepi dignus habitus sum minister eligi
consilii huius. Et consilium do ⁊ auxiliũ
spondeo.Si uideor necessarius aut certe
si dignus iudicor ñ recuso laborem. non
deero pro uiribus. Deuotus suppono hu¬

Expanded text:
redemptio. 2. Quid igitur opus est facto, redemptio. 2. Quid igitur opus est facto, dilectissimi, nisi ut satagatur quomodo laudabile propositum dignum consequatur effectum? Studete proinde perseverantiae, quae sola virtutum coronatur. Non inveniatur apud vos, Est et Non, ut sitis filii Patris vestri qui est in coelis, apud quem nimirum non est transmutatio, nec vicissitudinis obumbratio. Vos quoque, fratres, in eamdem imaginem transformamini a claritate in claritatem, tanquam a Domini Spiritu, curantes omni vigilantia et ipsi non inveniri leves, instabiles, fluctuantes. Scriptum est enim: Vir duplex animo, inconstans est in omnibus viis suis ; et rursum: Vae ingredienti terram duabus viis! Et ego, charissimi, quantum congratulor vobis, tantum gratulor et mihi, qui, ut accepi, dignus habitus sum minister eligi consilii hujus. Et consilium do, et auxilium spondeo. Si videor necessarius, aut certe si dignus judicor, non recuso laborem, non deero pro viribus. Devotus suppono hu
Abbreviated transcription (Latin):
ribus qui quanto illustriores uidebantur
in seculo scientia. genere. iuuentute. tan¬
to pluribus erant perditionis exemplũ:
Legeram ñ multos nobiles. non multos
sapientes. non multos potentes elegit
deus. At nunc preter regulam mira dei
potentia talium conuertitur młtitudo.
uilescit gloria presens. iuuentutis flos
conculcatur. ñ reputatur generositas.
sapientia mundi stulticia iudicatur. ñ
acquiescitur carni ⁊ sanguini. parentũ
⁊ carorum renunciatur affectib. fauo¬
res ⁊ honores ⁊ dignitates reputantur
ut stercora: ut xp̃s lucrifiat. Laudarẽ
uos: si uobis hec actidisse ex uob̃ cognosce¬
rem. Ceterum digitus dei est iste. muta¬
tio plane dextere excelsi. Datũ optinum
⁊ donum perfectum. nec dubium quin des¬
cendens a patre luminum. Iccirco in ip̃m
omne preconium iure referumus qui fa¬
cit mirabilia solus: qui fecit ne in uobis
ociosa iam esset ea que apud se est copiosa

Expanded text:
ribus, qui, quanto illustriores videbantur ribus, qui, quanto illustriores videbantur in saeculo, scientia, genere, juventute, tanto pluribus erant perditionis exemplum? Legeram, Non multos nobiles, non multos sapientes, non multos potentes elegit Deus ; at nunc praeter regulam mira Dei potentia talium convertitur multitudo. Vilescit gloria praesens, juventutis flos conculcatur, non reputatur generositas; sapientia mundi stultitia judicatur; non acquiescitur carni et sanguini; parentum et charorum renuntiatur affectibus; favores, et honores, et dignitates reputantur ut stercora, ut Christus lucrifiat. Laudarem vos, si vobis haec accidisse ex vobis cognoscerem: caeterum digitus Dei est iste, mutatio plane dexterae Excelsi. Datum optimum est, et donum perfectum 118, nec dubium quin descendens a Patre luminum. Idcirco in ipsum omne praeconium jure referimus, qui facit mirabilia solus, qui fecit ne in vobis otiosa jam esset ea, quae apud se est, copiosa
Abbreviated transcription (Latin):
ilectis filiis gaufrido et perona. ex
qui insonuit edificat multos. ĩmo uniũ¬
samletificat ciuitatem dei. ita ut letent᷑
celi ⁊ exultet terra. ⁊ om̃is lingua glori¬
ficet deum de uestra conuersatione. t̾ra
mota est quia celi distillauerunt a facie
dei sỹuai. pluentes istis duobus solito ha¬
bundantius pluuiam uoluntariam quã
segregauit deus hereditati sue. Non ap¬
quemadmodum in multis filis diffiden¬
tie. qui tardantes conuerti ad deũ de die
in diem: improuisa morte subtracti in
puncto descendunt ad inferos. Om̃ino
refloruit ⁊ nunc quasi denouo lignum
in quo pependit dominus głe qͥ mortuus
est ñ tm̃ progente. s ut filios dei qui disꝑ
si erant congregaret inunum. Ipse ipse
colligit nos qui diligit uos tanꝙͣ iuscera sua.
tanqͣm fructum preciosissimum crucissue.
tanquam dignissimam recompensationẽ
effusi sanguinis sui. Si ergo gaudent an¬
geli super uno peccatore penitentiam a¬
gente. quid in tam multis ⁊ illis peccato¬

Expanded text:
ilectis filiis GAUFRIDO et sociis ejusqui insonuit, aedificat multos, imo universam laetificat civitatem Dei, ita ut laetentur coeli, et exsultet terra, et omnis lingua glorificet Deum de vestra conversione. Terra mota est, quia coeli distillaverunt a facie Dei Sinai, pluentes istis diebus solito abundantius pluviam voluntariam, quam segregavit Deus haereditati suae. Non api, quemadmodum in multis filiis diffidentiae, qui tardantes converti ad Dominum de die in diem, improvisa morte subtracti, in puncto descendunt ad inferos. Omnino refloruit et nunc quasi de novo lignum in quo pependit Dominus gloriae, qui mortuus est, non tantum pro gente, sed ut filios Dei, qui erant dispersi, congregaret in unum. Ipse, ipse colligit vos, qui diligit vos tanquam viscera sua, tanquam fructum pretiosissimum crucis suae, tanquam dignissimam recompensationem effusi sanguinis sui. Si ergo gaudent angeli super uno peccatore poenitentiam agente , quid in tam multis, et illis peccato
Abbreviated transcription (Latin):
tu scis: Quidenim: funes ceciderunt
michi in preclaris. celestis q hereditas
prechra est michi. ⁊ terrena adulatur
promissio. blanditur consolatio carnis:
Gustato spiritu necesse est desipere car¬
nem. affectanti celestia: terrena non
sapiunt. eternis inhianti: fastidio sũt
transitoria. Desinite igitur parentes mͥ
desinite ⁊ uos plorando frustra affligere
⁊ me gratis reuocando inquietare. ne si
adieceritis ultra nuncios mitt̾e pro me
plus me elongare cogatis. Si autem di¬
mutitis: claram uallem in perpetuum
non dimittam. Het requies mea in secu¬
lum seculi. hic habitabo q̃m elegieam.
Ibi pro meis atq uestris peccatis iugit᷑
orabo. ibi pretibus assidius quod et uos
cupitis impetrabo si potero. ut qui eius
amore hoc modito tempore ab inuicem
separamur: in alio seculo felici simul ⁊¬
inseparabili societate in eius amore ui¬
uamus per omnia secula seculoꝵ amen.

Expanded text:
tu scis? Quid enim? funes ceciderunt tu scis? Quid enim? funes ceciderunt mihi in praeclaris, et coelestis haereditas praeclara est mihi ; et terrena adulatur promissio, blanditur consolatio carnis! Gustato spiritu, necesse est desipere carnem; affectanti coelestia, terrena non sapiunt; aeternis inhianti, fastidio sunt transitoria. Desinite igitur, parentes mei, desinite et vos frustra plorando affligere, et me gratis revocando inquietare: ne, si adjeceritis nuntios ultra mittere pro me, plus me elongare cogatis. Si autem dimittitis, Claram-Vallem in perpetuum non dimittam. Haec requies mea in saeculum saeculi, hic habitabo, quoniam elegi eam. Ibi pro meis atque vestris peccatis jugiter orabo; ibi precibus assiduis quod et vos cupitis impetrabo, si potero, ut, qui ejus amore hoc modico tempore ab invicem separamur, in alio saeculo simul felici et inseparabili societate, in ejus amore vivamus per omnia saecula saeculorum. Amen.
Abbreviated transcription (Latin):
consolatio dampnatis socios hab̾e sue dãp¬
nationis : Quod ue remedium morientib
alios uidere morientes: Non hoc in ꝑsua¬
det diues ille qui intormentis desperatus
de sui liberatione rogabat nunciari fr̃ib
suis ne ip̃i uenirent in locum eumdem
tormentorum. timens proculdubio ex
suorum cructatu angeri suum. Qͥdergo:
Ibo ⁊ consolabor lugentem matrẽ merm
mei ad tempus uisitatione: ut in et̾nũ
lugeam ⁊ me ⁊ ip̃am sine consolatione e
Ibo inqͣm satisfaciam patri meo irascenti
pro mei ad tempus absentia. consolandꝰ
⁊ ip̃e ad tempus de eius presentia. ut
postinodum ⁊ quisq pro se. ⁊ ut̃q pro
altexutro inconsolabili desolemur tristi¬
cia ᷑. An potius exemplo apłi ñ acqͥescens
carni ⁊ sanguini uocem audiam domi¬
ni iubentis. dimitte mortuos sepelire
mortuos suos.⁊ cantabo cum daiud. re¬
nuit consolari animamea. et cũ iere¬
mia. diem hominis ñ concupiui dñe

Expanded text:
consolatio damnatis, socios habere suae damconsolatio damnatis, socios habere suae damnationis? quodve remedium morientibus, alios videre morientes? Non hoc mihi persuadet dives ille qui, in tormentis desperatus de sui liberatione, rogabat nuntiari fratribus suis ne et ipsi venirent in locum eumdem tormentorum , timens procul dubio ex suorum cruciatu augeri suum. 3. Quid ergo? ibo et consolabor lugentem matrem meam mei ad tempus visitatione, ut in aeternum lugeam et me et ipsam sine consolatione? Ibo, inquam, et satisfaciam patri meo irascenti pro mei ad tempus absentia, consolandus et ipse ad tempus de ejus praesentia, ut postmodum et quisque pro se, et uterque pro alterutro inconsolabili desoletur tristitia? An potius exemplo Apostoli non acquiescens carni et sanguini 120, vocem audiam Domini jubentis: Dimitte mortuos sepelire mortuos suos ; et cantabo cum David: Renuit consolari anima mea ; et cum Jeremia, Diem hominis non concupivi, Domine
Abbreviated transcription (Latin):
ad latrones a quibus semiuiuus relictꝰ
sum. s miserante samaritano iam aliqͣn¬
tulum conuraliu. reuocare conantur. et
militem xp̃i prope iam rapto celo tͥum¬
phantem. quod non in me glorior. sed in
eo qui uicit mundum ab ip̃o iam introitu
glorie tanqͣm canem ad uomitum. tanqͣm
suem ad lutum: ad seculum reducere mo¬
liuntur. Mira abusio. Domus ardet. ig¬
nis iustat a tergo.⁊ fugienti prohibetur
egredi. euadenti suadetur egredi.⁊ hoc ab
hiis qui in uicendio positi sunt ⁊ obstina¬
tissima dementia.⁊ dementissima obstina¬
tione fugere peritulum nolunt. Prohfu ror
Si uos contempnitis mortem ur̃am. cur etiã
appetitis meam : Si inqͣm negligitis salutẽ
uestram. quid iuuat etiam persequi meã:
Quare uos ñ potius sequimini me fugien¬
tem ut ñ ardeatis: An hoc est ur̃i cruciatꝰ
leuamen si meetram perimatis ⁊ hoc solũ
timetis nesoli pereatis : ardens ardentib
quod solacium prestare poterit: Que inꝙͣ

Expanded text:
ad latrones, a quibus semivivus relictus ad latrones, a quibus semivivus relictus sum, sed miserante Samaritano jam aliquantulum convalui, revocare conantur: et militem Christi prope jam rapto coelo triumphantem quod non in me glorior, sed in eo qui vicit mundum ab ipso jam introitu gloriae, tanquam canem ad vomitum, tanquam suem ad lutum, ad saeculum reducere moliuntur! Mira abusio! domus ardet, ignis instat a tergo, et fugienti prohibetur egredi, evadenti suadetur regredi! et hoc ab his qui in incendio positi sunt, et obstinatissima dementia ac dementissima obstinatione fugere periculum nolunt. Proh furor! si vos contemnitis mortem vestram, cur etiam appetitis meam? Si, inquam, negligitis salutem vestram, quid juvat etiam persequi meam? Quare vos non potius sequimini me fugientem, ut non ardeatis? An hoc est vestri cruciatus levamen, si me etiam perimatis: et hoc solum timetis, ne soli pereatis? Ardens ardentibus quod solatium praestare poterit? quae, inquam,
Abbreviated transcription (Latin):
tes. s hostes. Si diligeretis me gauderetis
utiq quia uado ad meum atq ur̃m. immo
uniuersoꝵ patrem. Alioquin quid michi
⁊ uobis: Quid ex uobis habeo nisi ꝑcc̃m.
⁊ miseriam: Hoc solum quod gesto corrup¬
tibile corpus: de uestro me habere fateor
⁊ agnosco. Num sufficit uobis quod me
in hanc seculi miseriam miseri miserum
induxistis. quod inpeccato ur̃o peccatores
peccatorem genuistis. quod in peccato
natum de peccato nutristis. nisi etiam
inuidendo michi misctłia quam consecutꝰ
sum ab eo qui non uult mortẽ peccatoris.
filium insuper gehenne faciatis: O durũ
patrem. o seuam matrem. o parentes cru¬
deles ⁊ impios. umo ñ parentes s per¬
emptores. quorum dolor salus ꝑignoris.
quorum consolatio mors filii est. Qui me
malunt perire cum eis qͣm regnare sine
eis. Qui me rursus ad naufragiũ unde
tandem nudus exiui. euasi. rursus ad
ignem unde uix semiustus exiui. rurgꝰ

Expanded text:
tes, sed hostes. Si diligeretis me, gauderetis tes, sed hostes. Si diligeretis me, gauderetis utique quia vado ad meum atque vestrum, imo universorum Patrem. Alioquin quid mihi et vobis? quid a vobis habeo, nisi peccatum et miseriam? Hoc solum, quod gesto, corruptibile corpus de vestro me habere fateor et agnosco. Non sufficit vobis quod me in hanc saeculi miseriam miseri miserum induxistis; quod in peccato vestro peccatores peccatorem genuistis; quod et in peccato natum, de peccato nutristis: nisi etiam invidendo mihi misericordiam, quam consecutus sum ab eo qui non vult mortem peccatoris, filium insuper gehennae faciatis? 2. O durum patrem! o saevam matrem! o parentes crudeles et impios; imo non parentes, sed peremptores: quorum dolor, salus pignoris; quorum consolatio, mors filii est!. qui me malunt perire cum eis, quam regnare sine eis! qui me rursus ad naufragium, unde tandem nudus evasi; rursus ad ignem, unde vix semiustus exivi; rursus
Abbreviated transcription (Latin):
quousq demeis inanib excipiat eum
pater misericordiatum ⁊ deus totiꝰ con¬
solationis. Nolite ergo lugere ⁊ nolite
flere. quia gaufridus uester festinat ad
gaudium non ad luctum. Ego ero illi pat̃.
ego mater. ego frater. ego soror. Ego faci¬
am ei praua indirecta.⁊ aspera inuias pla¬
nas. Ego eiomnia sic temperabo ⁊ sic dis¬
pensabo ut spiritus proficiat ⁊ corpus non
deficiat. Deniq seruiet domino in leticia
et exultatione. ⁊ cantabit in uiis domini
qm̃ magna est gloria domini. Ex ꝑte helye¬
ola monachi ad parentes suos. cxi¬
deus est. Ipse enim dicit. Quiamat patr̃e
aut matrem plusꝙͣ me: ñ est medignus
Si me uere ut boni ut pii parentes diligi¬
tis. si ueram. si fidelem erga filiũ pietatẽ
habetis. quid me patri omnium deo place
satagentem inquietatis ⁊ ab eius seruicio
cui seriuire regnare est retrahere attemp¬
tatis ÷ uere nunc cognosco quia inimici
dire non debeo. in hoc uos ñ agnosco paren¬

Expanded text:
quousque de meis manibus excipiat eum quousque de meis manibus excipiat eum Pater misericordiarum et Deus totius consolationis. Nolite ergo lugere, et nolite flere; quia Gaufridus vester festinat ad gaudium, non ad luctum. Ego ero illi pater, ego mater, ego frater et soror. Ego faciam ei prava in directa, et aspera in vias planas: ego ei omnia sic temperabo et sic dispensabo, ut et spiritus proficiat, et corpus non deficiat. Denique serviet Domino in laetitia et exsultatione, et cantabit in viis Domini, quoniam magna est gloria Domini. 119 EPISTOLA Deus est. Ipse enim dicit: Qui amat patrem aut matrem plus quam me, non est me dignus. Si me vere ut boni, ut pii parentes diligitis; si veram, si fidelem erga filium pietatem habetis: quid me Patri omnium Deo placere satagentem inquietatis, et ab ejus servitio, cui servire regnare est, retrahere attentatis? Vere nunc cognosco quia inimici dire non debeo, in hoc vos non agnosco paren
Abbreviated transcription (Latin):
i filium uestrum deus fatit ⁊ suum
quid uos perditis. aut ip̃e qͥd peroit:
fit de diuite ditior. de nobili generosior.
clarior de illustri.⁊ quod hus omnibus
maius est: sanctus de peccatore. Oportet
autem eum preparari regno quod sibi
paratum est ab origine mundi. atq huiꝰ
rei gratia modicum tempus quoduiuere
habet manere nobiscum. donec abrasa
spurcitia uite setularis. ac t̾reno det̾so
puluere: celesti mansioni fiat idoneus.
Si diligitis eum gaudebitis utiq quia
uadit ad patrem ⁊ talem patrem. Ipse
quidem uadit ad deum. s uos ñ perditis
eum. qͥi potius multos per eum filios acqͥ
ritis uobis. Quotquot sumus in clara ual¬
le uel de clara ualle: ip̃m in fratrem uos in
parentes suscipimus. At fortassis metu¬
tis corpori eius uite asperitatem: quem
nimirum tenerum nostis ac delicatum
Ceterum de huusmodi tuore dicitur.
Ibi trepidauerunt timore ubi non erat
tunor. Confidite. consolamini. ego ero
illi in patrem ⁊ ille erit michi in filium.

Expanded text:
i filium vestrum Deus facit et suum, quid vos perditis, aut ipse quid perdit? Fit de divite ditior, de nobili generosior, clarior de illustri; et, quod his omnibus majus est, sanctus de peccatore. Oportet autem eum praeparari regno quod sibi paratum est ab origine mundi, atque hujus rei gratia modicum tempus, quod vivere habet, manere nobiscum, donec abrasa spurcitia vitae saecularis, ac terreno deterso pulvere, coelesti mansioni fiat idoneus. Si diligitis eum, gaudebitis utique quia vadit ad Patrem, et talem Patrem. Ipse quidem vadit ad Deum, sed vos non perditis eum; quin potius multos per eum acquiritis vobis filios. Quotquot sumus in Clara-Valle vel de Clara-Valle ipsum in fratrem, vos in parentes suscipimus. 2. At fortassis metuitis corpori ejus vitae asperitatem, quod nimirum tenerum nostis esse ac delicatum. Caeterum de hujusmodi timore dicitur: Ibi trepidaverunt timore, ubi non fuit timor . Confidite, consolamini: ego ero illi in patrem, et ipse erit mihi in filium,
Abbreviated transcription (Latin):
horam cessisti. Erubesce fugam ⁊ non post
fugam reuerti in prelium.⁊ rursum pug¬
nare. Necdum finis pugne. necdũ ab mnui¬
cem dunicantes acies discesserunt. adhuc
uictoria premanibus est. Si uis: nolumꝰ
uincere sinete. nec tuam tibi inuidemus
glorie portionem. leti occurremus tͥ. letis
te excipiemus amplexibus. dicemusq
epulari ⁊ gaudere oportet: quia hic filius
noster mortuus fuerat ⁊ reuixit. perie

Expanded text:
horam cessisti. Erubesce fugam, et non post horam cessisti. Erubesce fugam, et non post fugam reverti in praelium, et rursum pugnare. Necdum finis pugnae, necdum ab invicem dimicantes acies discesserunt: adhuc victoria prae manibus est. Si vis, nolumus vincere sine te, nec tuam tibi invidemus gloriae portionem. Laeti occurremus tibi, laetis te recipiemus amplexibus, dicemusque: Epulari et gaudere oportet, quia hic filius noster mortuus fuerat, et revixit; perie
Abbreviated transcription (Latin):
super te fili mi .G. doleo super te.
Et merito. Quis enim ñ doleat florem
iuuentutis tue quem letantib angłis
deo illibatum obtuleras in odorem sua¬
uitatis nunc a demonibus conculcari.
uiciorum spurciciis ⁊ seculi sordibus
inquinari: Quomodo qui uocatus eras
a deo reuocantem diabolum sequens. et
de pedem ab ipso intrortu głorie retraxi¬
sti: In te experior nunc ueritatem ser¬
monis domini quem dixit. inimici ho¬
minis domestici eius. Amici tui ⁊ pro¬
ximni tui aduersum te appropinqͣuer̃t
⁊ steterunt. reuocauerunt te ur fauces
leonis. ⁊ in portis mortis iterum colloca¬
uerunt te. Collocauerunt te in obscu¬
ris sicut mortuos setuli. ⁊ iam parũ est
ut descendas in uentrem inferi. iam te
deglutire festinat. ac rugientib prepa¬
ratis ad escam tradere deuorandum. Re
mergaris unde ulterius non emergas.
intenebras exteriores. ibierit fletus
⁊ stridor dentium. priusqͣm detrudaris
in locum tenebrosum ⁊ opertum mortis
taligine. Erubescis forte redire quia ad

Expanded text:
super te, fili mi Gaufride, doleo super te. Et merito. Quis enim non doleat florem juventutis tuae, quem laetantibus angelis Deo illibatum obtuleras in odorem suavitatis, nunc a daemonibus conculcari, vitiorum spurcitiis, et saeculi sordibus inquinari? Quomodo qui vocatus eras a Deo, revocantem diabolum sequeris, ette pedem ab ipso introitu gloriae retraxisti? In te experior nunc veritatem sermonis Domini, quem dixit: Inimici hominis, domestici ejus . Amici tui et proximi tui adversum te appropinquaverunt, et steterunt. Revocaverunt te in fauces leonis, et in portis mortis iterum collocaverunt te. Collocaverunt te in obscuris, sicut mortuos saeculi: et jam parum est ut descendas in ventrem inferi; jam te deglutire festinat, ac rugientibus praeparatis ad escam tradere devorandum. 2. mergaris, unde ulterius non emergas; in tenebras exteriores, ubi est fletus et stridor dentium; priusquam detrudaris in locum tenebrosum, et opertum mortis caligine. Erubescis forte redire, quia ad
Abbreviated transcription (Latin):
ure scribitis ñ merenti. suid .cci.¬
peccaui: Si monui magr̃m robertũ
pullum aliquantum tempus fac̾e parisiꝰ
obsanam doctrinam que apud illũ esse
dinoscitur: id putaui necessariũ ⁊ adhuc
puto. Si rogaui sublimitatem uestram
ut permittatis. etiam nunc id ip̃m roga¬
rem : nisi eam de priori prece indignatã
sensissem. Si dixi hominem fultum gr̃a
amicoꝵ. quoꝵ incuria ñ minima aucto¬
ritas est. id dixi quod uobis formidaui
⁊ adhuc formido. Nam quod post appella¬
tionem factam extendistimanũ ut acce¬
punus ad res appellantis nec laudaui
nec laudo. ueruntamen uoluntati ur̃e
in aliquo contradicere: nec consului ei
nec consulo. De cetero uestri sumus. co¬
ronam uestram suspicere ⁊ colere semꝑ
digna ⁊ debita ueneratione parati. Huiꝰ
testimonio conscientie audemus adhuc
ad uos prete dumtaxat atq consilio ut
magister robertus cum integritate gratie
uestre per aliquantum tempus possit pari¬
sius demorari. Retribuat uobis dñs in

Expanded text:
ure scribitis non merenti. Quid peccavi? Si monui magistrum Robertum Pullum aliquantum tempus facere Parisiis ob sanam doctrinam quae apud illum esse dignoscitur, id putavi necessarium, et adhuc puto. Si rogavi sublimitatem vestram ut permitteretis, etiam nunc idipsum rogarem, nisi eam de priori prece indignatam sensissem. Si dixi hominem fultum gratia amicorum, quorum in curia non minima auctoritas est, id dixi quod vobis formidavi et adhuc formido. Nam quod post appellationem factam, extendistis manum ut accepimus ad res appellantis, nec laudavi nec laudo. Verumtamen voluntati vestrae in aliquo contradicere nec consului ei nec consulo. De caetero vestri sumus coronam vestram suscipere et colere semper digna et debita veneratione parati. Hujus testimonio conscientiae audemus adhuc ad vos prece duntaxat atque consilio ut magister Robertus cum integritate gratiae vestrae per aliquantum tempus possit Parisiis demorari. Retribuat vobis Dominus in
Abbreviated transcription (Latin):
homines quod locum gratie habeam
apuduos. et multi profecturi iherosolimã
petunt se uestre excellentie per me cõmen¬
dari. Ex quibus est iste iuuenis cõsangui¬
neus meus. iuuenis ut aiunt strenuus
in armis. suauis in moribus. Et gaudeo
quod ad tempus elegit militare deo mag̃
qͣm seculo. Itaq fatite morem ur̃m. ⁊ bene
sit huic propter me. sicut ceteris omnib
propinquis meis fuit. qui per me uobis
inotescere potuerunt. Decetero cauetẽ
ne uoluptas carnis ⁊ gloriatemporalis im¬
pediant uobis iter regni celestis. sam qͥd
prodest pauris diebus regnare suꝑ t̾ram.
⁊ regno celorum eterno priuari : S con¬
fido de uobis in domino: quod meliꝰ facietis
Et si uerum est testimonium quod uobis
perhibet kñs auuntulus meus andreas
cui multum credimus: ⁊ hic ⁊ in et̾num
deo miserante regnabitis. Peregrinis et
egenis. ⁊ maxime inclusis curã impendi¬
te. quia talibus hostiis promeretur deus

Expanded text:
homines quod locum gratiae habeam apud vos et multi profecturi Jerosolymam petunt se vestrae Excellentiae per me commendari. Ex quibus est iste juvenis consanguineus meus, juvenis, ut aiunt, strenuus in armis, suavis in moribus. Et gaudeo quod ad tempus elegit militare Deo magis quam saeculo. Itaque facite morem vestrum, et bene sit huic propter me; sicut caeteris omnibus propinquis meis fuit, qui per me vobis innotescere potuerunt. De caetero cavete ne voluptas carnis et gloria temporalis impediant vobis iter regni coelestis. Nam quid prodest paucis diebus regnare super terram, et regno coelorum aeterno privari? Sed confido in Domino quod melius facietis: et si verum est testimonium quod de vobis perhibet charissimus avunculus meus Andreas, cui multum credimus, et hic et in aeternum Deo miserante regnabitis. Peregrinis, egenis, et maxime inclusis curam impendite: quia talibus hostiis promeretur Deus
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ de aliis ⁊ congregationib ⁊ instituti¬
onib ad nr̃m ordinem ꝑuolasse. pulsas¬
se. intrasse. Qui hec quidem agendo. ⁊ suis
scandala reliquerunt. ⁊ nobis nichilomi¬
nus attulerunt. dum quantũ illis sua
temeraria discessione. tantum nos con¬
turbarunt sua misera conuersatione.
Et qm̃ superbe spreuerunt qd̃ tenebant.
⁊ temere presumpserunt qd̾ ñ ualebant:
digno deus exitu eoꝵ patefetit ignauiã
quia impudenter deseruerunt quod im¬
prudenter arripuerant.⁊ turpiter redi¬
erunt ad id quod leuiter deseruerant.
ostendunt quod sunt. dum a nobis ad uos.
a uobis ad nos instabili leuitate ꝑuolan¬
tes.⁊ nobis ⁊ uobis ⁊ omnib boms scan¬
dalum faciunt. Quamqͣm ergo non nlłos

Expanded text:
 de aliis et congregationibus, et instituti de aliis et congregationibus, et institutionibus, ad nostrum Ordinem pervolasse, pulsasse, intrasse: qui hoc quidem agendo, et suis scandala reliquerunt, et nobis nihilominus attulerunt, dum quantum illos sua temeraria discessione, tantum nos turbarunt sua misera conversatione. Et quoniam superbe spreverunt quod tenebant, et temere praesumpserunt quod non valebant; digno Deus exitu eorum tandem patefecit ignaviam: quia et impudenter deseruerunt quod imprudenter arripuerant, et turpiter redierunt ad id quod leviter deseruerant. ostendunt quod sunt, dum a vobis ad nos, a nobis ad vos instabili levitate pervolantes, et nobis, et vobis, et omnibus bonis scand
Abbreviated transcription (Latin):
mitto. ⁊ sermonem breuio. p̃sertim quia
utiliora sunt pauca in pace : qͣm multa cũ
scandalo. Et utinam hec pauca scripserĩ:
sine scandalo. Enimuero uicia carpens scio
me offendere uiciosos. Potest tamenfieri
uolente deo aliquib quos me timeo exas¬
perasse potius placiturum esse. S si desi¬
uant esse uiciosi. si uidelicet ⁊ si district.¬
ores desinant esse detractores ⁊ remissio¬
res amputant superfluitates. Si sic qͥsq
bonum teneat quod tenet. ut aliũ alud
tenentem ñ iudicet. si quis iamaccepit
esse bonus. ñ inuideat meliorib. Et qui
sibi uidetur agere melius: bonum non
spernat alterius. Si qui districtiꝰ uiuere
possunt. eos qui ñ possunt ñ aspernent᷑.
nec emulentur. Et qui ñ possunt. eos
qui possunt sic mirentur: ut unitentur
dere ne apostatentur: sic ñ om̃ib expe¬
dit de bonis minorib ad maiora tͣnsire
ne precipitentur. Scio quippe ñ nullos¬

Expanded text:
mitto, et sermonem brevio: praesertim quia mitto, et sermonem brevio: praesertim quia utiliora sunt pauca in pace, quam multa cum scandalo! Et utinam haec pauca scripserim sine scandalo. Enimvero vitia carpens, scio me offendere vitiosos. Potest tamen fieri, volente Deo, aliquibus quos me timeo exasperasse, potius placiturum esse, sed si desinant esse vitiosi: si videlicet, et districtiores desinant esse detractores, et remissiores amputent superfluitates; si sic quisque bonum teneat quod tenet, ut alium aliud tenentem non judicet; si qui accepit jam esse bonus, non invideat melioribus; et qui sibi videtur agere melius, bonum non spernat alterius: si qui districtius vivere possunt, eos qui non possunt nec aspernentur, nec aemulentur; et qui non possunt, eos qui possunt sic mirentur, ut temere nondere, ne apostatentur: sic non omnibus expedit de bonis minoribus ad majora transire, ne praecipitentur. 31. Scio quippe nonnullos
Abbreviated transcription (Latin):
leones. quid monstruosi centauri. quid se¬
mihomines. quid matulose tigrides. qͥd
milites pugnantes. quid uenatores tu¬
bitinantes: Uideas sub uno capite mul¬
ta corpora.⁊ rursus in uno corpore capi¬
ta multa. Cernitur in quadrupede cauda
serpentis. illinc in pisce cauda qͣdrupedis.
Ibi bestia prefert equum capram retro di¬
midiam. Hinc cornutum animal equum
gestat posterius. Tam multa deniq tãq
mira diuersarum formarũ apparet ubiq
uarietas : ut magis libeat legere in mar¬
moribus qͣm in coditibus. totumq diem
occupare singula ista mirando ꝙͣ in lege
dei meditando. Prohdolor. Si non pudet
ineptiarum. cur uel non piget expensarũ:¬
Multa quidem ⁊ alia suggerebat addenda
larga materia. s auellit me ⁊ propͥa satis
anxia occupatio. ⁊ tua frater ogeri nimis
festina discessio. Qui uidelicet nec duttuis
morari quiescis. nec abire tñ absq recen¬
ti opusculo. facio itaq quod uis. ⁊ te di¬

Expanded text:
leones? quid monstruosi centauri? quid seleones? quid monstruosi centauri? quid semihomines? quid maculosae tigrides? quid milites pugnantes? quid venatores tubicinantes? Videas sub uno capite multa corpora, et rursus in uno corpore capita multa. Cernitur hinc in quadrupede cauda serpentis, illinc in pisce caput quadrupedis. Ibi bestia praefert equum, capram trahens retro dimidiam; 540 hic cornutum animal equum gestat posterius. Tam multa denique, tamque mira diversarum formarum ubique varietas apparet, ut magis legere libeat in marmoribus quam in codicibus, totumque diem occupare singula ista mirando, quam in lege Dei meditando. Proh Deo! si non pudet ineptiarum, cur vel non piget expensaruMulta quidem et alia suggerebat addenda larga materia; sed avellit me et propria satis anxia occupatio, et tua, frater Ogeri, nimis festina discessio, qui videlicet nec morari diutius acquiescis, nec abire tamen vis absque recenti opusculo. Facio itaque quod vis, et te di
Abbreviated transcription (Latin):
stententur. Ut saltem sanctoꝵ ymagines
ñ reueremur. quib utiq ip̃m qd pedibus
concultatur scatet pauimentum ⁊ Sepe
spuitur in ore angeli. sepe alituius scõrũ
facies caltibus tunditur transeuntium.
⁊ si ñ satris ymaginib. curuel ñ parcitur
pulchris coloribus: Cur decoras qd mox
fedandum est: Cur depingis qd̃ necesse
est conculcari: Quid tibi ualent uenuste
forme. ubi puluere maculantur assiduo:
Deniq quid hec ad pauperes. ad monachos.
ad spicituales uiros: susi forte ⁊ hoc ad¬
uersus iam memoratum poete uersitłm:
propheticus ille respondeatur. Dñe dilexi
decorem domus tue ⁊ locum habitatõis
glorie tue. Assentio. patiamur ⁊ hec in et
clesia fieri. quia ⁊ si noxia sunt uanis ⁊ aua¬
in claustris coram legentib fratrib quid
facit illa ridicula monstruositas. mira q̃dã
deformis formositas. ac formosa deformi¬
tas: Quid ibi immunde simie. quid feri

Expanded text:
stententur. Utquid saltem sanctorum imagines stententur. Utquid saltem sanctorum imagines non reveremur, quibus utique ipsum, quod pedibus conculcatur, scatet pavimentum? Saepe spuitur in ore angeli, saepe alicujus sanctorum facies calcibus tunditur transeuntium. Et si non sacris his imaginibus, cur vel non parcitur pulchris coloribus? Cur decoras quod mox foedandum est? cur depingis quod necesse est conculcari? Quid ibi valent venustae formae, ubi pulvere maculantur assiduo? Denique quid haec ad pauperes, ad monachos, ad spirituales viros? Nisi forte et hic adversus memoratum jam poetae versiculum propheticus ille respondeatur: Domine, dilexi decorem domus tuae, et locum habitationis gloriae tuae . Assentio: patiamur et haec fieri in ecclesia: quia etsi noxia sunt vanis et avaaeterum in claustris coram legentibus fratribus quid facit illa ridicula monstruositas, mira quaedam deformis formositas, ac formosa deformitas? Quid ibi immundae simiae? quid feri
Abbreviated transcription (Latin):
amplius diuiciarum cernitur: ibi offert᷑
libentius. Auro tectis reliquiis signantur
loculi et oculi aperiuntur. Ostenditur pul¬
cherrima forma sancti uel sancte alicuius.
⁊ creditur sanctior quo coloratior. Currũt
homines ad osculandum. inuitantur ad
donandum.⁊ magis mirantur pulchra ꝙͣ
uenerantur sancta. Domuntur dehuic in
ecclesia geminate ñ corone s rote circun¬
septe lampadibus. s ñ minus fulgentes
insertis lapidibus. Cernimus ⁊ pro cande¬
labris arbores quasdam erectas. multo
eris pondere. miro artificis oꝑe fab̾catas.
ñ magis coruscantes superpositis lucernis
qͣm siu geminis. Quid putas in hiis om̃i¬
bus queritur. penitentium compunctio.
nitatum. s ñ uanior qͣm insamor. fulget
etlesia in parietib ⁊ in pauperibus eget.
Suos lapides uiduit auro: ⁊ suos filios de
serit nudos. De sumptibus egenoꝵ seruit᷑
oculis diuitum. Inueniunt curiosi quo de¬
lectentur ⁊ ñ inueniunt miseri unde su¬

Expanded text:
amplius divitiarum cernitur, ibi offertur amplius divitiarum cernitur, ibi offertur libentius. Auro tectis reliquiis saginantur oculi, et loculi aperiuntur. Ostenditur pulcherrima forma sancti vel sanctae alicujus, et eo creditur sanctior, quo coloratior. Currunt homines ad osculandum, invitantur ad donandum; et magis mirantur pulchra, quam venerantur sacra. Ponuntur dehinc in ecclesia gemmatae, non coronae, sed rotae, circumseptae lampadibus, sed non minus fulgentes insertis lapidibus. Cernimus et pro candelabris arbores quasdam erectas, multo aeris pondere, miro artificis opere fabricatas, nec magis coruscantes superpositis lucernis quam suis gemmis. Quid, putas, in his omnibus quaeritur? poenitentium compunctio, nitatum, sed non vanior quam insanior! Fulget ecclesia in parietibus, et in pauperibus eget. Suos lapides induit auro, et suos filios nudos deserit. De sumptibus egenorum servitur oculis divitum. Inveniunt curiosi quo delectentur, et non inveniunt miseri quo su
Abbreviated transcription (Latin):
sensun. Dicite uiqͣm pauperes. si tñ pauꝑes
in sancto quid facit aurum : Et quidẽ alia
entibus cum sint. carnalis populi deuotio¬
nem quia spiritualib ñ possunt: corporali¬
bus excitant ornamentis. Nos uero qͥ iam
de populo exiuimus. qui mundi queq pre
chre lucentia. canore mulcentia. suaue olen¬
tia. dulce sapientia. tactu placentia. cũcta
deniq oblectamenta corporea arbitrati su¬
mus ut stercora ut xp̃m lucrifaciamus.
mus : Quem inqͣm ex eis fructum requi¬
rimus: Stultoꝵ admirationẽ an simplici
inter gentes forte didicimus opera edꝵ.
aperte loquar. an hoc totum facit auaritia
quadam arte spargitur es: ut multiplicet᷑.
Expenditur: ut augeatur ⁊ effusio copiã
parit. Ipso quippe uisu sumptuosarum uel
mirandarum uanitatum actendunt᷑ hoĩes
magis ad offerendum qͣm ad orandũ. Sic
opes opibus hauriuntur. Sic petunia pe¬
cuniam trahit. quia nescio quo pacto ubi

Expanded text:
sensum; dicite, inquam, pauperes, si tamen pauperes, sensum; dicite, inquam, pauperes, si tamen pauperes, in sancto quid facit aurum? Et quidem alia ibus debitores cum sint, carnalis populi devotionem, quia spiritualibus non possunt, corporalibus excitant ornamentis. Nos vero qui jam de populo exivimus; qui mundi quaeque prchre lucentia, canore mulcentia, suave olentia, dulce sapientia, tactu placentia, cuncta denique oblectamenta corporea arbitrati sumus ut stercora, ut Christum lucrifaciamus: mus? Quem, inquam, ex his fructum requirimus? stultorum admirationem, an simpliciuinter gentes, forte didicimus opera eorum, aperte loquar, an hoc totum facit avaritia,quadam arte spargitur aes, ut multiplicetur. Expenditur ut augeatur, et effusio copiam parit. Ipso quippe visu sumptuosarum, sed mirandarum vanitatum, accenduntur homines magis ad offerendum quam ad orandum. Sic opes opibus hauriuntur, sic pecunia pecuniam trahit: quia nescio quo pacto, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
uel argenteo : An ñ posset dormiri nͥ super
uarium stratum. an sub siluestͥ cooꝑtorio:
an ñ unus aliquis minister posset ⁊ ium̃¬
tum ligare.⁊ ad mensam seruire. ⁊ lectulũ
preparare : Nunc ergo tante multitudini
gartionum ac iumentoꝵ. cur uel ad so¬
latium mali nobiscum netessaria ñ ferimꝰ
quatinus hospites ñ grauemus : S hec
parua sunt. ueniam ad maiora s ideo
uisa maiora quia usitatiora. Omitto orato¬
riorum immensas altitudines. immode¬
ratas longitudines. superuacuas latitu¬
dines. sumptuosas depolitiones. turio¬
sas depictiones. que dum inse orantiũ
retorquent aspectum. impediunt ⁊ affec¬
tum ⁊ michi quodammnꝰ representant an¬
tiquum ritum iudeoꝵ. S esto fiant hec
ad honorem dei. illud autem interrogo
monachus monathos quod in gentilibus
gentilis arguebat. Dicite ait ille pontificeᷤᷤ
in sancto quid facit aurum ⁊ Ego autẽ dico.
Ditite pauperes. ñ enim attendo usum s

Expanded text:
vel argenteo? Annon posset dormiri, nisi super vel argenteo? Annon posset dormiri, nisi super varium stratum, aut sub peregrino coopertorio? Annon unus aliquis minister posset et jumentum ligare, et ad mensam servire, et lectulum praeparare? Nunc ergo tantae multitudini garsionum ac jumentorum, cur, vel ad solatium mali, nobiscum non ferimus necessaria, quatenus hospites non gravemus? Cparva sunt: veniam ad majora, sed ideo visa minora, quia usitatiora. Omitto oratoriorum immensas altitudines, immoderatas longitudines, supervacuas latitudines, sumptuosas depolitiones, curiosas depictiones: quae dum orantium in se retorquent aspectum, impediunt et affectum, et mihi quodammodo repraesentant antiquum ritum Judaeorum. Sed esto, fiant haec ad honorem Dei. Illud autem interrogo monachus monachos, quod in gentilibus gentilis arguebat: Dicite ait ille, pontifices, in sancto quid facit aurum? Ego autem dico: Dicite, 539 pauperes: non enim attendo versum, sed
Abbreviated transcription (Latin):
uite debuit esse. dum exemplum in siuis ac¬
tibus ostendunt superbie. ceci facti sunt
duces cetoꝵ. Quid enim ut cetera taceam
specimen humilitatis est. cum tanta põpa
equitatus incedere.tantis hominũ crini¬
torum stipari obsequiis. quatinus duobus
episcopis unius abbatis sufficiat młtitu¬
do : Mentior si ñ uidi abbatem sexaginta
equos ⁊ eoamplius in suo duc̾e comitatu.
Dicas si uideas transeuntes ñ patres esse
monasterioꝵ: s dominos castelloꝵ. non
rectores animarum: s pͥncipes prouinci¬
arum. Tum deniq gestari iubentur map
lectuloꝵ. Uix deniq quatuor leugis a
sua quispiam domo recedit: nisi cum tota
supellectili sua. tanqͣm sit uel iturus ad
exercitum: uel transiturus per desertum
ubi non ualeant inueniri necessaria. Anñ
posset eodem uasculo ⁊ aqua manibꝰ uergi
⁊ uinum bibi: Anñ posset herere lucerna
nisi tuo quod portas candelabro.⁊ hoc aureo

Expanded text:
vitae debuit esse, dum exemplum in suis acvitae debuit esse, dum exemplum in suis actibus ostendunt superbiae, caeci facti sunt duces caecorum. Quod enim ut caetera taceam specimen humilitatis est, cum tanta pompa et equitatu incedere, tantis hominum crinitorum stipari obsequiis; quatenus duobus episcopis unius abbatis multitudo sufficiat? Mentior, si non vidi abbatem sexaginta equos, et eo amplius in suo ducere comitatu. Dicas, si videas eos transeuntes, non patres esse monasteriorum, sed dominos castellorum; non rectores animarum, sed principes provinciarum. Tum deinde gestari jubentur mapplectulorum. Vix denique quatuor leucis a sua quispiam domo recedit, nisi cum tota supellectili sua, tanquam sit vel iturus ad exercitum, vel transiturus per desertum, ubi non valeant inveniri necessaria. Annon posset eodem vasculo et aqua manibus vergi, et vinum bibi? Annon posset ardens lucere lucerna, nisi in tuo quod portas candelabro, et hoc aureo,