comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ud id qd̾ ht̃. sic̃ in cet̾is rebus ẽ.
non enĩ hñs liquorẽ liqr ẽ. nec
corpus nec color. nec aĩa ẽ sapĩa.
Ecce quantiẽ idemptitas. qnͣta
est unitas. ĩ mutabłitas. simplici¬
tas. puritas dĩne sub̾e. iuxta ĩ¬

Expanded text:
t, sicut in caeteris rebus est. Non enim habens liquorem liquor est, nec corpus color, nec anima est sapientia. Ecce quanta est identitas, quanta est unitas, immutabilitas, simplicitas, puritas divinae substa
Abbreviated transcription (Latin):
dei est. in qnͣtũ datur eis quibus
datᷤ. apd̾se aũt deus est. et si ne¬
nmi det ᷑. qr deus erat pat̾ ⁊ filio
qr illi dant et ip̃e dat ᷑ et iõ minor
est illis. Ita enĩ dat᷑ sic̃ dei domĩ

Expanded text:
Dei est, in quantum datur eis quibus datur. Apud se autem Deus est, etsi nemini detur, quia Deus erat Patri et Filio quia illi dant, et ipse datur. Ideo minor est illis. Ita enim datur sicut Dei donum,
Abbreviated transcription (Latin):
imut discute gn̾onis seriem.
uidam tñ de ingenio su¬
o p̾sum̃tes. dñt illã gña¬
eccłiasten. In sacris scͥpturis quis.
sepussime ñ ꝙ impossibili set ꝓ
difficili ponit᷑ ut ibi gñationẽ

Expanded text:
munt discutere generationis seriem. Quidam tamen de ingenio suo praesumentes dicunt illam generaEcclesiastem: In sacris Scripturis, quid saepissime non pro impossibili, sed pro difficili po
Abbreviated transcription (Latin):
sibile est gn̾ationis stire secretũ
mens deficit. uox silet ñ mea tm̃
set et angłoꝵ supͣ potestatẽ et
supͣ angelos et supͣ cherubĩ et
sensũ est. qũo non est supͣ oẽm
sensũ tanta gñatio. tu gͦ ori
inqnũ admone. scrutari ñ lic
sit. ñ licet discut̾e qũo natus
sit: Illud negare mͥ ñ licet. hoc
querere metus ẽ. Ineffabił est¬

Expanded text:
ationis scire secretum; mens deficit, vox silet, non mea tantum, sed et angelorum; supra potestates, et supra angelos, et supra cherubin, et sensum est, quomodo non est supra omnem sensum tanta generatio? Tu ergo ori manum admove; scrutari non licet sit: non licet discutere quemadmodum natus sit. Illud negare mihi non licet, hoc quaerere metus est. Nam s
Abbreviated transcription (Latin):
duad naturis ꝑfecte se hñtib deita¬
tis et humanitatis et ĩcarnatã ean
dem ypostasim et duas has naturas
custodiri et manere in ip̃o post uni¬
onẽ non seorsũ et ẜm ꝑtes ponen¬
tes singulam set untas ĩ uicem i

Expanded text:
duabus naturis perfecte se habentibus, deitatis et humanitatis; et incarnatam esse eamdem hypostasim; et has duas naturas custodiri et manere in ipso post unionem, non seorsum et secundum partes ponentes singulam, sed unitas invicem in
Abbreviated transcription (Latin):
sub̾a et diuinitatis et humani¬
tatis unus atq id̾ est deus dei et
ꝯiuingi potuit humana natura ut ex
duab substantus fieret una ꝑsona ac
ꝑ ħ iam est ex tͥb. deo et aĩa ⁊ carne
His aliisq płib auctoritatibris se

Expanded text:
substantia divinitatis et humanitatis unus atque idem est Deus, Dei etconjungi potuit humana nduabus substantiis fieret una persona. Ac per hoc jam est ex tribus, Deo, anima et carne. His aliisque pluribus auctoritatibus se
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsona fieret siũ ꝯponeret᷑. set illis
duob ueld̾ indum̃to u̾bũ dei uesti¬
ret᷑ ut mortaliũ oculis ꝯgruenter
appareret. qui iõ dicit᷑ factus uerꝰ
hõ qr ueritatem carns et aĩe acte¬
ꝑit. que duo ⁊̃ in singularit atẽ uł
unitatem sue ꝑsone accepisse legi¬
ti. Nonqr illa duo uł aliqua res ex
illis ꝯposita sit una ꝑsonia cũ u̾bo ł
ret quat̾nitas intͥnitate. et qr ip̃a
ꝑsona u̾bi que erat pͥns sine indu¬
mento assumptione indim̃ti non
est diuisauł mutata set una eadẽq
ĩiutata ꝑmansit. qui ẜm habitũ
deũ hoĩe fc̃m ditũtaccipiendo enĩ

Expanded text:
sona fieret sive componeretur, sed illis duobus velut indumento Verbum Dei vestiretur, ut mortalium oculis congruenter appareret. Qui ideo dicitur factus verus homo, quia veritatem carnis et animae accepit; quae duo in singularitatem vel unitatem suae personae accepisse legitur. Non quod illa duo vel aliqua ex illis compositret quaternitas in Trinitate, et quia ipsa persona Verbi quae erat prius sine indumento, assumptione indumenti non est divisa vel mutata, sed una et eadem immutata permansit; qui secundum habitum Deum hominem f
Abbreviated transcription (Latin):
hõ et pp̾ assumentẽ deũ dr̃ hõ deus¬
eẽ. Nam si eẽntiair᷑ inqiuumt iui¬
deus ẽẽ homo uł homo ẽẽ deus ĩtelli¬
geret᷑ . tunc si deus hoĩem assũpsisset
ĩ sexu muliebri et mulier eeñciałr d̾s

Expanded text:
Deus. Nam si essentialiter, inquiunt iDeus esse homo, vel homo esse Deus intelligeretur, tunc si Deus assumpsisset hominem in sexu muliebri, et mulier essentialiter
Abbreviated transcription (Latin):
illiꝰ ꝑtes eẽ duas naturas set aĩã
tm̃ et carnem. Auctoritates poi̾t
quibus suđ ttimiũt sentenciam.
et ne de suo tͣsls loqui putent᷑
hanc sñam płib muniũt ge¬
stimomis. ait enim aug̃. mli. de tͥui.¬
cum legitur u̾bum caro fcm̃ est. in
u̾bo intelligo uerum dĩ filium. ĩ car¬
ne agnosco uerum filiũ hoĩs eͥt utru
natus est de spũ scõ ex maria uͥgme
utraq sub̃a .s. diuia et humana si¬
lius est uincus dĩ prĩs oĩpotentis de
quo ꝓcedit sp̃t sc̃s utrũq uinis. set
aliud prot̾ u̾bum et aliud pphomi¬
nẽ . ñ duo filii deus et homo. s unus
na in xp̃o hoĩe meruit ut ĩ unita¬
tem ꝑsone unici filii dĩ singsarit᷑
assumpta ẽẽt que bona uolũtas q̃
bona oꝑa p̾cesserũt quid met̾etur
ñquid antea fuit homo et ħ ei sin¬
gulare bñficiũ prestitum est ut sin¬
gularit̾ ꝓmer̾et᷑ deũ. nẽpe ex quo
homo eẽ cepit nou aliud cepit eẽ¬

Expanded text:
illius partes esse duas naturas, sed animam tantum et carnem. 3. Auctoritates ponit quibus muniunt suam sententiam. Et ne de suo sensu tantum loqui putentur, hanc sententiam pluribus muniunt testimoniis. Ait enim Aug., in lib. de TriCum legitur: Verbum caro factum est, in Verbo intelligo verum Dei Filium; in carne agnosco verum hominis filium, et utrumque natus est de Spiritu sancto ex Maria virgine. Utraque substantia, divina et humana, Filius est unicus Dei Patris omnipotentis, de quo procedit Spiritus sanctus, utrumque unus; sed aliud propter Verbum, et aliud propter hominem: non duo filii Deus et homo, sed unus na in Christo homine meruit, ut in unitatem personae unici Filii Dei singulariter assumpta esset? Quae bona voluntas, quae bona opera praecesserunt, quibus mereretur  Deo? Nunquid antea fuit homo, et hoc ei singulare beneficium praestitum est, ut singulariter promereretur Deum? Nempe ex quo homo esse coepit, non aliud coepit ess
Abbreviated transcription (Latin):
tisse ignoramꝰ. Diis aliis q auctori
la .ni. gr̾a hũit ille hõ non m̾tis uel
natura ut ẽẽt deus siu̾ dei filiꝰ ut
hret oẽm scĩam et potenciã quã
habet u̾bum cũ quo est ua ꝑsona.

Expanded text:
auctoritla enim gratia habuit ille homo, non meritis vel natura, ut esset Deus sive Dei Filius, ut haberet omnem scientiam et potentiam quam habet Verbum cum quo est una persona.
Abbreviated transcription (Latin):
anus sicut gr̃a homo ille ab inicio
nec ip̃e ut tauta unitate deo uero
ꝯuinctus una cum illo ꝑsona filius
dĩ fier nullis est p̾cedentib m̾itis
aidecutus. set ex quo homo cepit ẽẽ¬

Expanded text:
anus, sicut gratia homo ille ab initio nec ipse ut tanta unitate Deo vero conjunctus, una cum illo persona Filius Dei fieret, ullis est praecedentibus meritis assecutus; sed ex quo homo esse coe
Abbreviated transcription (Latin):
sona qmͣ prius. Set cum pͥus eẽt dei
diũ ꝑsona. ĩ incarnatione fc̃a est p᷑
hois ꝑsona. non ut due eẽnt ꝑsone.
set ut una et ead̾ eẽt ꝑsona dei ⁊ lio¬
minis. ꝑ sona gͦ que prius erat sim¬
plex et in una tm̃ non existens. in
duab et ex duab subsistit naturis.
aĩa et carne set ⁊̃ ex diumitate. uͦ
uatura et in quͣtũ est ilie sub sistẽt
ꝯposita ẽ. in qnͣtum aũt est u̾bum

Expanded text:
ersona quam prius, sed cum prius esset Dei tantum persona, in incarnatione facta est etiam hominis persona; non ut duae essent personae, sed ut una et eadem esset persona Dei et hominis. Persona ergo quae prius erat simplex, et in una tantum natura existens, in duabus et ex duabus subsistit naturis; anima et carne, sed etiam ex divinitate; nec a, vel natura. Et in quantum est ille subsistens, composita est; in quantum autem Verbum,
Abbreviated transcription (Latin):
natione hoĩem quẽdam ex
aĩa rõali et hũana carne ꝯstitutũ.
ex quib duob oĩs uerus hõ ꝯstitu¬
itur. et ille homo cepit eẽ deus. nõ
quid̾ natura dĩ ^ͤ c̾e ꝑsona u̾bi ⁊ d̾s
cepit ẽẽ homo ille: Concedunt ⁊̃
hoĩem illũ assumptũ a u̾bo et uni

Expanded text:
natione hominem quemdam ex anima rationali et humana carne constitutum; ex quibus omnis verus homo constituitur, et ille homo coepit esse Deus, non quidem natura Dei, sed persona Verbi; et Deus coepit esse homo ille. Concedunt etiam hominem illum assumptum a Verbo et unit
Abbreviated transcription (Latin):
diius uenturũ ad iudicand qd̾
futurũ est. It̃ fides et suaꝵ reꝵ est
et abienaꝵ. siam et se quisq c̾dit
ternũ. et alia atq alia non mͦ de
aluis hoib multa que ad religionẽ¬
ꝑtinent uerum ⁊̃ de angłis credimꝰ.¬

Expanded text:
dimus venturum ad judicandum ; quod futurum est. Item fides et suarum rerum est, et alienarum. Nam et se quisque crediternum; et alios, atque alia: nec solum de aliis hominibus multa, quae ad religionertinent
Abbreviated transcription (Latin):
lutis ẽẽ credimus set qd̾ in hus mi¬
nus dixit ĩ aliis capitulis supͣ posi¬
tis suppleuit. et iõ hec mtelligen¬
da sẜ ut illi soli hũtes tempus bap¬
tizandi excipiant᷑. Si enĩ aliquis
hñs fidemet caritatẽ uolu̾it bap¬
tizari ⁊ non ualet nocĩtate p̾ͥuẽ¬
tus supplet oĩpotentis benigni¬
tas qd̃ sacram̃to defuerat. Dũ enĩ
non pocest et tñ uult. ñ imputat
ei deus qui suam potentiã sacra¬
mentis ñ alligauit. q̃ d̾ uõ inui¬
sibił scĩficatio sixe uisibili sacram̃¬
to quibdam insit aꝑte aug̾. sĩ
lem scĩficationẽ quib dã affuis¬
se et ꝓfuisse sine uisibilib sacra¬
mentis. uisibilem u̾o sc̃ificationẽ
que fit sacram̃to uisibili sine ĩui¬
sibili posse adeẽ: nõ posse̾ ꝓͣceise᷑.
tẽpnend̾ est qũa ꝯtemptor eius
ĩuisibilit̾ scĩficari ñ pot̾. hinc cor¬

Expanded text:
lutis esse credimus. Sed quod in his minus dixit, in aliis capitulis supra positis supplevit. Et ideo haec sic intelligenda sunt, ut illi soli habentes tempus baptizandi excipiantur; si enim aliquis habens fidem et charitatem voluerit baptizari, et non valet necessitate praeventus, supplet Omnipotentis benignitas quod sacramento defuerat. Dum enim non potest et tamen vult, non imputat ei Deus, qui suam potentiam sacramentis non alligavit. Quod vero invisibilis sanctificatio sine visibili sacramento quibusdamlem sanctificationem quibusdam affuisse et profuisse sine visibilibus sacramentis, visibilem vero sanctificationem, quae fit sacramento visibili, sine isibili posse adesse, non posse prodesse. temnendum est; nam contemptor eius inuisibiliter sanctificari nullo modo po
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃ ꝓhbitionẽ. et quid ꝑ ip̃iꝰ na¬
ture sue adicõnem fac̾e nõ siuãt᷑
hoĩ explotare difficile est ĩmo
ĩ possibile. siouimꝰ hoĩem posse am
Sic et illi angli quedam possũt fac̾e
si ꝑmittant᷑ ab angłis potentõrib
ex imꝑio dĩ. quedam ũo ũ possunt
⁊̃ set ab aluis ꝑmittant᷑. qr ille nõ
ꝑmittit a quo ilus est talis nature
modus qui ⁊̃ ꝑ anglõs suos illa ple¬
rumq ñ ꝑmitrit que ꝯcessit ut

Expanded text:
ibitionem, et quid per ipsius naturae suae conditionem facere non sinantur, homini explorare difficile est, imo impossibile. Novimus hominem posse ambam si permittatur. Sic et illi angeli quaedam possunt facere si permittantur ab angelis potentioribus ex imperio Dei: quaedam vero non possunt, nec si ab eis permittantur; quia ille non permittit, a quo illis est talis naturae modus, qui etiam per angelos suos et illa plerumque non permittit, quae concessit ut
Abbreviated transcription (Latin):
tur utrum sic̃ dicit᷑ elegiste
quosdã ut domi fierent ⁊ fideles
ita ⁊̃ ꝯtedi debeat reꝓbasse qͦtdã
ut malieeñt et infideles et ob¬
durare ut peccent. qd̾ nuuacenꝰ
ꝯcedi oport. Non enĩ reꝓbatõ ita
est cã mali sic̃ p̾destinatõ causa
bom. neq obduratõ ita fatit ho

Expanded text:
tur utrum sicut dicitur elogisse quosdam ut boni fierent et fideles, ita etiam concedi debeat reprobasse quosdam ut mali essent et infideles, et obdurare ut peccent; quod nullatenus concedi oportet. Non enim reprobatio ita est causa mali, sicut praedestinatio est causa boni; neque ob
Abbreviated transcription (Latin):
corpora ꝓ meritis oirigunt᷑ et
dignis sibi qsi carc̾ib ĩcluduntur.
Ierũt hii tales post cogitatõnes
suas et uolentes disputare de dĩ
tfundo u̾si sunt ĩ ꝓfund̃ dicen¬
des uĩas in celo añ ꝯu̾satas et ibi
aliquid bom ur mali egise et
ꝓ meritis ad corpora t̾rena detͥsas
eẽ. ħ aũt respuit catholica fides.
cum nũdum nati eẽnt aut aliq̾d
boi us mali egissent et qmelior
est gͦ fideł ignorancia qmͣ teme¬
git gͦ quos uoluit gratuita mi¬
scdĩa. Non qr fideles futuri erant.
sec ut fideles eẽnt. eisq graciã
dedit. ñ qr fideles erant. set ut fideles¬
cutus sum ut fideł ẽẽm. sion aic
qr fideł etam. datur quid̃ et fide¬
li. s data est tam̃ prius ut esset
fideł. Ita ⁊̃ reꝓbauit quos uolu¬

Expanded text:
corpora pro meritis diriguntur, et dignis sibi quasi carceribus includuntur. Ierunt hi tales post cogitationes suas, et volentes disputare de Dei profundo, mersi sunt in profundum, dicentes animas in coelo ante conversatas, et ibi aliquid boni vel mali egisse, et pro meritis ad corpora terrena detrusas esse. Hoc autem respuit Catholica fides pCum nondum nati essent, aut aliquid boni vel malest ergo fidelis ignorantia, quam temeos quos voluit gratuita misericordia, non quia fideles futuri erant, sed ut fideles essent; eisque gratiam dedit, non quia fideles erant, sed ut ficutus sum, ut fidelis essem, non ait: Quia fidelis eram. Datur quidem et fideli, sed data est etiam prius ut esset fidelis. Ita etiam reprobavit quos volu
Abbreviated transcription (Latin):
umqr deo non credidit: et homicidiũ.
serpentina suasione corrupta ẽ. et
furtum q cibus ꝓhibitus usurpatꝰ
est. et auaricia qr plusqmͣ suffic̾e
illi debuit appetiuit et siquid aliud

Expanded text:
um, quia Deo non credidit; et homicidium, serpentina suasione corrupta est; et furtum, quia prohibitus usurpatus est cibus; et avaritia, quia plus quam sufficere illi debuit appetivit, et si quod aliud
Abbreviated transcription (Latin):
filios nͥ gr̃a dei subuenat. stͫ t.¬
estu alioꝵ ꝑentũ quib ab ip̃õ adã
usq ad peẽm suũ ꝓ gn̾atiomibus
siris quisq succedit. nĩ inmerito di¬
sceptari pot̾ utrũ mał oi̾uĩ actib
et multiplitatis delictis origmalibus
qui nascitur iplicet᷑. ut tanto peuis
qnͣto posf̾uis quisq nascat ᷑ an pp̃ea
deus in t̾ciam et qrͣtam gn̾ationem¬
qr iram suant qnͣtũ ad ꝓgñatorum
culpas non extendit ult̾ius mod̾ati¬
one miseratioins sue. nec illi quibus
regũationis gr̃a non conferet᷑ mini¬
a sartiria in ip̃a et̾na dãpnatione
p̾merentur. si cog̾ent᷑ ab ip̃o micio
ꝓ eis debitas pende an aliquid aliud¬
de te tanta scͥpturis scĩs diligentius
ꝑscrutatis ac tractatis ualeat ułñ
suꝑ iora dixisse non asserendos diu̾¬
soꝵ opĩones ref̾endo. O stenoit ar¬

Expanded text:
filios, nisi gratia Dei subveniat . Sed  aliorum parentum, quibus ab ipso Adam usque ad patrem suum progeneratoribus suis quisque succedit, non immerito disceptari potest: utrum omnium malis actibus et multiplicatis delictis originalibus qui nascitur implicetur, ut tanto pejus quanto posterius quisque nascatur; an propterea Deus in tertiam et quartam gquia iram suam quantum ad progeneratorum culpas non extendit ulterius moderatione miserationis suae; ne illi quibus regenerationis gratia non confertur, nimia sarcina in ipsa sua aeterna damnatione premerentur, si cogerentur ab initio pro eis debitas pendere. An aliquid de re tanta, Scripturis sanctis diligentius perscrutatis ac tractatis, valeat vel superiora dixisse non asserendo, sed diversorum opiniones referendo. 5. Ostendit A
Abbreviated transcription (Latin):
erat dignũ ut spc̃ malignus illam
formam hoĩ odiosam facet in qua
spc̃ sc̃t apparitutus erat. Non gͦ uisi
ꝑ serpentẽ cemptare ꝑmissus fuit
diabolus. ut ꝑ illud qd foris erat astu¬
ciã temptantis aĩadutere feĩ qͥret
Diabolus enĩ ꝑ serpentẽ temptabat
i quo loquebatur. Aug si¬

Expanded text:
erat dignum ut spiritus malignus illam erat dignum ut spiritus malignus illam formam homini odiosam faceret, in qua Spiritus sanctus appariturus erat. Non ergo nisi per serpentem tentare permissus fuit diabolus, ut per illud quod foris erat astutiam tentantis animadvertere femina quiret, diabolus enim per serpentem tentabat, in quo loquebatur.
Abbreviated transcription (Latin):
iut᷑ ĩ qua mnus qmͣ in into rõm
iugere nouit. eiꝰ enĩ malicia ad tẽp¬
tandam uͥtutem tumda. hũanã
naturam in ea ꝑte ubi debilior
indebat᷑ agg̾ssa est. ut si forte illic
aliquatenus p̃ualeret.post mod̾
fiduciais ad alt̾am que todustior
fuit pulsandã uł pociꝰ subicien¬
dam acced̾et. pͥm̃ gͥ solitariam
feminã explorauit. ut ĩ ea pͥmum
G̃em sue tẽptatõis um exꝑitet᷑.¬
Nupe ĩ aliena forma uenit.
dolo hoĩem supplantaret quẽ uirtu¬
re suꝑare nequiret. Ne aut fraus
illiꝰ ninis manifestaret᷑ in sua sp̃e ñ
uenit. ne aꝑte cognosc̾et᷑. et ita a¬
perte repellet᷑. It̾m ne minis oceul¬
ta foret fraus eius que cam̃ nõ pos¬
sec.et homo simult̾ uideret᷑ ĩuiriã
pati si talit̾ circũuenrti ꝑmitt̾et
eum deus ut p̾cauere ñ posset. ĩ alie¬
na quid̃ forma uenire ꝑmissus est
diabolus set tn in tali m qua eius
malicia facile posset deprehendi.
Ut gͥ in apͥa forma ñ ueniret uolũ¬

Expanded text:
in qua minus quam in viro rationem vigere novit. Ejus enim malitia ad tentandam virtutem timida, humanam naturam in ea parte ubi debilior videbatur, aggressa est; ut si forte illic aliquatenus praevaleret, postmodum fiducialius ad alteram quae robustior fuit pulsandam vel potius subvertendam accederet. Primum ergo solitariam feminam exploravit, ut in ea primum omnem suae tentationis vim expeQuare in aliena forma venit. dolo hominem supplantaret, quem virtute superare nequiret. Ne autem fraus illius nimis manifestaretur, in sua specie non venit, ne aperte cognosceretur, et ita repelleretur: iterum ne nimis occulta foret fraus ejus quae caveri non posset, et homo simul videretur injuriam pati, si taliter circumveniri permitteret eum Deus ut praecavere non posset, in aliena quidem forma venire permissus est diabolus, sed in tali in qua ejus malitia posset deprehendi. Ut ergo in propria forma non veniret, volun
Abbreviated transcription (Latin):
aug̃. maliꝰ et᷑ glar lic suꝑbia deiec¬
tinatira tñ suint excellenciores
oĩb bestiis pp̃ eminenciam rõnis qͥ¬
uis serpens non rõali ała set spũ
diadolico possit sapient issitꝰ dici.
Non gͥ mirũ si diatolus spũ suo m¬
plens serpentẽ. sic̃ natei ipsebat᷑
sapientissimũ red did̾at oñ be¬
stiaꝵ qise cam̃ ad temptand̾ ñ ele¬
git diabolus. set ꝑ qd̃ aĩa ꝑmissus

Expanded text:
li, licet superbia dejecti, natura tamen sunt excellentiores omnibus bestiis propter eminentiam rationis; quamvis serpens non rationali anima, sed spiritu diabolico possit sapientissimus dici. Non ergo mirum si diabolus spiritu suo implens serpentem, sicut vates implebat, sapientissimum reddiderat omnium bestiarum; quem tamen ad tentandum non elegit
Abbreviated transcription (Latin):
transfe̾ndus erat cũ unũsa post̾i̾ta¬
te sua ad meliorem digmorẽ qr statũ.
ubi celesti et et̾no tono ĩcelis sibi
p̃parato frueretur. sic̃ enĩ ex du¬
plici natura ꝯpactus est hõ Ita
illi d̾uo tona ꝯdicor a pͥncipio pre¬
ꝑauit unuĩ temporale alt̾m et mĩ
unũ insibłe alt̾m ĩisibae. unum car¬

Expanded text:
transferendus erat cum universa posteritate sua, ad meliorem dignioremque statum, ubi coelesti et aeterno bono in coelis sibi parato frueretur. Sicut enim ex duplici natura compactus est homo, ita illi duo bona Conditor a principio praeparavit: unum temporale, alterum aeternum; unum visibile, alterum invisibile; unum car
Abbreviated transcription (Latin):
qd ꝓmiserat naturali rõm in ere¬
atõne aĩe hoĩs indite qua poterat
int̾ bonũ et malum disc̾nere. p̾cep¬
tum addidit obedĩe. ꝑ cuiꝰ obser¬
uantiara datum non ꝑd̾et. ꝓmis

Expanded text:
miserat, naturali rationi in creatione animae hominis inditae, qua poterat inter bonum et malum discernere, praeceptum addidit obedientiae; per cujus observantiam datum non perderet, et
Abbreviated transcription (Latin):
tor loqut gerpepie enuein
eiꝰ ad expͥmendos sonos u̾boꝵ et
signa quib suã monstraret uo¬
lintatẽ. Sexpens gꝰ nͣet᷑ u̾ba mn¬
teligebat. nec rõuał fc̃s est. cal¬

Expanded text:
os loquitur. Serpente enim ejus ad exprimendos sonos verborum et signa, quibus suam monstraret voluntatem. Serpens ergo nec illa intelligebat, nec rationalis est fa
Abbreviated transcription (Latin):
Non est putand̾ ꝙ diabolus ser¬
pentem ꝑ qũa temptaret eleg̾it.
set cum decipere cuꝑet. ñ potuit.
nͥ ꝑ qd̃ aĩai posse ꝑmissus ẽ. Nocẽ¬
di enĩ uoluntas ĩest cͥq ase: sec
potestas a deo. Sic emͣ loquebat᷑

Expanded text:
Non est putandum quod diabolus serpentem per quem tentaret elegerit, sed cum decipere cuperet, non potuit, nisi per quod animal posse permissus est. Nocendi enim voluntas inest cuique a se, sed potesta
Abbreviated transcription (Latin):
homo a re bona ꝓhibitus penam ĩ¬
currit ut nõ ex re mala s ex mo¬
bedĩa pena eẽ monstret᷑ sicut ex

Expanded text:
homo, a re bona prohibitus, penam incurrit, ut non ex re mala, sed ex inobedientia pena esset monstraretur, sic ex
Abbreviated transcription (Latin):
iuo prmi ꝑentes odedientes
eẽnt nec contͣ preceptũ pec¬
cassent non iõ tam̃ minꝰ dic̾etur
lignum scĩe bomi et mali qr i ex
eius tactu accid̾et si usurparetur.
ã ligͣno gͣ homo ꝓhiditus eit ꝙ ma¬
lum non erat ut ip̃a p̾cepti ꝯserua¬
tio bonũ illi eẽt. transgssio malũ.
nec melius ꝯsid̾at᷑ qnͣtum malũ sit
us factus essehomo intelligit᷑ qi
ꝓhibitus rem tetigit qmͣ si ñ ꝓhi¬
bitus tetigisset nec peccasset nec
penam seusisset. Si enĩ uenenosã
h̾bam ꝓhibitus tetig̾is pena seq̃¬
tur. et si nemo ꝓhibuisset similit̾
ꝑsequeret᷑. si ⁊̃. ꝓhibet᷑ res tangi
que non tangenti tm̃ s ꝓhibẽti
obest sicut aliena pecunia. iõ pro¬
lnbito i est pcc̃m: qr ꝓhibenti est
dampnosum. clm uo tangitur qd̃
nec tangenti obest si ñ ꝓhibetur
nec cuil si tangat᷑. Iõ ꝓhibet᷑ ut¬

Expanded text:
vero primi parentes obedientes essent, nec contra praeceptum peccassent, non ideo tamen minus diceretur lignum scientiae boni et mali, quia hoc ex ejus tactu accideret si usurparetur. A ligno ergo prohibitus est quod malum non erat, ut ipsa praecepti conservatio bonum illi esset, transgressio malum. Nec melius consideratur quantum malum sit reus factus esset homo intelligitur, quia prohibitus rem tetigit, quam si non prohibitus tetigisset, nec peccasset, nec poenam sensisset. Si vero venenosam herbam prohibitus tetigeris, poena sequitur; et si nemo prohibuisset, similiter sequeretur. Sic etiam prohibitur res tangi, quae non tangenti tantum, sed prohibenti obest, sicut aliena pecunia; ideo prohibitum est peccatum, quia prohibenti est damnosum. Cum vero tangitur quod nec tangenti obest si non prohibetur, nec cuilibet si tangatur; et
Abbreviated transcription (Latin):
limuĩ eꝑat. Qd̾ uocatum est lignũ ui
strabus qr diuinitus accepit hãc
uim ut qui ex eius fructu come¬
deret corpus eius stabili sanitate
et ꝑpetua soliditate firmaretur
nec nulla infirmitate uł etatis ĩ¬
becillitate in dec̾ius uł in occasum
bom et mali non a mali.¬
natuta l nomen accepit s ab occs̃¬
ne rer postea secute aͣrtor eĩ illa ñ
erat mala set stĩe boni et mali idõ
dicta est. qr post ꝓhibitõnẽ erat
in illa transg̾ssio futura qua hõ
exꝑiendo disceret quid eẽt inter
obedĩe bonũ et iobedĩe inalum.
non gͦ de fructu qui nast̾et᷑ indepo¬
situm est illud nom̃. set de retͣ raus¬
gͥssione secuta. cogu̾oint᷑ em̃ hõ
pͥus qmͣ cang̾et ł lignũ. bonũ et
malũ. set bonũ ꝑͣ prudencia et ex¬
surpato ligno uetito qr ꝑ expe¬
rientiam mali didicit quid sit
ĩt̾ bonũ obedĩe et malũ inodedĩe.¬

Expanded text:
m erat quod vocatum est lignum vitStrabus quia divinitus accepit hanc vim, ut qui ex ejus fructu comederet, corpus ejus stabili sanitate et perpetua soliditate firmaretur; nec ulla infirmitate, vel aetatis imbecillitate in deterius vel in occasum  et mali, non a natura hoc nomen accepit, sed ab occasione rei postea secutae. Arbor enim illa non erat mala, sed scientiae boni et mali ideo dicta est, quia post prohibitionem erat in illa transgressio futura; qua homo experiendo disceret quid esset inter obedientiae bonum, et inobedientiae malum. Non ergo de fructu qui nasceretur inde positum est illud nomen, sed de re transgressionem secuta. Cognovit enim homo, priusquam tangeret hoc lignum, bonum et malusurpato ligno vetito, quia per experientiam mali didicit quid sit inter bonum obedientiae et malum inobedie
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑeccatis mortiferis. quoꝵ lic quedam
dem tam̃ rõne possunt dici uolunta¬
cia qr sine uoluntate ñ ꝯmictunt᷑

Expanded text:
eccatis mortiferis; quorum licet quaedam dem tamen ea ratione possunt dici voluntaria, quia sine voluntate non committunt
Abbreviated transcription (Latin):
pena : peccatũ pͥmũ hoĩs qd̾ fuit pec¬
catũ et causa pectati.s non pena.
quãuis et illa que ñ uolũtatia pec¬
cata non ĩmerito dicunt᷑ qr uł a ne¬
scientib uł a coactis ꝑpetrant᷑ non
oĩ modo possunt sine uolũtate con¬
mitti. qm̃ et ille qui pecͤatignorãs.
uoluntate utiq facit. qs cũ faciẽs¬
uolens. et ĩ eo non facit nͥ qd̃ ułt.
et illud qd̾ in ꝑuulis ẽ originale
ptc̃m ex pͥma hoĩs uoluntate ma¬
la contractã ẽ. sion itaq fłm ẽ qd̃
dixi usq adeo pct̾m uolũtariũ ⁊ẽ.
Ecce quast accipiend sit ilus . s.¬

Expanded text:
et, peccatum primum hominis, quod fuit peccatum et causa peccati, sed non poena. Quamvis et illa quae non voluntaria peccata non immerito dicuntur, quia vel a nescientibus vel a coactis perpetrantur, non omni modo possunt sine voluntate committi; quoniam et ille qui peccat ignorans, voluntate utique facit, quod cum facieuolens, et ideet illud quod in parvulis est originale peccatum, ex prima hominis voluntate mala contractum est. Non itaque falsum est quod dixi: Usque adeo peccatum voluntarium est, etc. Ecce qualiter accipiendum sit il
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ si ante p̃dicta tempoea copu¬
lam imerũt. seꝑari possũt ꝙͣ¬
iis uoluntate et assensu ꝑentũ
iuncti sũnt. Qui u̾o in pueri¬
cia copulati post annos pub̾¬
tatis nolunt relinquere se set
ĩ ꝯiũctione ꝑ mau̾e: iam ex hoc
efficiunt᷑ ꝯiuges et deinceps ne
Solo enĩ ꝯsensu ꝯtrahunt᷑ qui
int̾uenite ũ potest nͥ ab alt̾ut᷑
ꝑte intelligat᷑ qd̾ gerit᷑ inter

Expanded text:
opulam inierint, separari possunt, quamvis voluntate et assensu parentum juncti fuerint. Qui vero in pueritia copulati post annos pubertatis nolunt se delinquere, sed in conjunctione permanere, jam ex hoc efficiuntur conjuges, et deinceps neqsolo enim consensu contrahuntur, qui intervenire non potest nisi ab alterutra parte intelligatur quod inter
Abbreviated transcription (Latin):
et ioseph ñ fuisse ꝯingiuĩ uł ñ fu¬
isse ꝑfcm̃. qd̾ nefas est sentire. tan¬
to enĩ sanctiꝰ fuit atq ꝑfectius:
enͣto a caruali oꝑe ĩmuniꝰ. set su¬
ꝑiꝰ poĩta ea rõne dicta intelligẽ¬
dum est. ñ qͥn ꝑtieat mulier i¬
la ad matͥmomiũ cum qua ũ est
ꝑmietio sexuũ set ñ ꝑtinet ad¬

Expanded text:
et Joseph non fuisse conjugium, vel non fuisse perfectum; quod nefas est sentire. Tanto enim sanctius fuit atque perfectius, quanto a carnali opere immunius. Sed superius posita, ea ratione dicta intelligendum est, non quin pertineat mulier illa ad matrimonium, cum qua non est permixtio sexuum; sed n
Abbreviated transcription (Latin):
hic uiuimꝰ. distinguere ñ suf¬
ficimꝰ.uñ aug̃ maximino pre¬
missã qõnem refricanti .s. q̃
tre est sp̃e sc̃s. set ille genitus ẽ iste
ꝓcedens. Iõ ille filiꝰ est prĩs de quo

Expanded text:
hic vivimus, distinguere non sufficimus; unde Aug. Maximino praemissam quaestionem refricanti, scilictre est Spiritus sanctus: sed ille genitus est, iste procedens. Ideo ille Filius est Patris, de quo
Abbreviated transcription (Latin):
pr̃e. ⁊ sit de sub̾a prĩs cur ñ dicat᷑¬
uł sit natus. et iõ non sit faius.
Si eũ ambo genuissent qd̾ ab hor¬
ret ab homniũ sanoꝵ sensib. Nõ
gͥ ab utͦq est genitus s ꝓcedit

Expanded text:
cur non dicvel sit natus, et ideo non sit Filius, si eum ambo genuissent, quod abhorret omnium sanorum sensus. Non ergo ab utroque est genitus, sed procedit
Abbreviated transcription (Latin):
legit᷑ cepit ꝯtͥstari et mestus ẽẽ ut
u̾itatẽ inquit ꝓbar assũpti hoĩs u̾e
cont̾status est set non passio eꝰ dñat᷑
aliud est enin contristari aliud inti¬
pere contͥstari. qd est. ałr contͥstatur

Expanded text:
epit contristari et moestus esse: Ut veritatem, inquit, probaret assumpti hominis, vere contristatus est, sed non passio ejus dominAliud est enim contristari, aliud incipere contristari; quod est: Aliter contristatur
Abbreviated transcription (Latin):
ture sue infert ut foret. ut ꝓun¬
turã in hec passio illata ñ retin
dũ ĩ natura ũ est uł aqũa ꝑfora¬
ri uł pungi ignem uł aera uul¬
nerari ꝙͣuis nature teli sit uul¬
nerare et pung̾e. ⁊ ꝑforore. pait᷑
moritur set incorpus irruens passi¬
o̾ ner tam̃ naturã passionis ex̾cint
dum et penali ramist̾io rena dese¬
ruit et uͥtus corporis sine sensu pe¬
ne ium pene in se desementis exce¬
pit. hũt sane illud corpus dm̃ dolo¬
ris nr̃i naturam si corpus nr̃m idna¬
ture habet ut calcet undas et fluc¬
tus desuꝑ eat nec clause domus ob

Expanded text:
turae suae infert, ut foret, ut compunturae suae infert, ut foret, ut compunsuam in haec passio illata non retinet, dum in natura non est vel aquam forari, vel pungi ignem, vel aerem vulnerari, quamvis naturae teli sit et vulnerare et compungere et forare. Passus uit passio, non tamen naturam passionis exercuit, dum et poenali ministerio poena desaeviit, et virtus corporis sine sensu poenae vim poenae in se desaevientis excepit. Habuit sane illud dominicum corpus doloris nostri naturam, si corpus nostrum id naturae habet, ut calcet undas et fluctus desuper eat, nec clausae domus ob
Abbreviated transcription (Latin):
occurrit contͣdicõnis. De quibrdã he¬
plarii capitulis ualde obscuris q̃ uidẽt̾
aio daficiliorem afserũt uiate.¬
qõnem u̾ba hylatu quib uidetur
incidisse ut passionis dolorẽ non in¬
cut̾ent sic̃ telum tractũ ꝑ aqũa ur
ignem uł aera ea facit que et cum
trahit᷑ ꝑ corpora aĩata qr ꝑforat et
c̃pungit. non tam̃ dolorẽ ing̾it qr ñ
sunt ille res capates doloeis. Ita et
corpus xp̃i sine sensu pene ium pe¬
ne st̾episse dicit. qr sic̃ corpus nr̃m
ñ habet talem naturã ut ualeat
calcare undas. Ita corpus xp̃i dicit
tĩ hũisse naturam nr̃i doloris qr ñ
hũit naturam ad dolend̾. ait eĩ sic
in .x.li. de tͥm uingentus deus ho
sit. In quo ꝙͣuis aut ictus ieid̾et.
aut ualmis descend̾et. aut nodi cõ¬
currerent aut suspensio eleuarz.
afferrent quid̃ ħ impetũ passio¬
ut telũ aliqd̾ aqũa ꝑforans. uł et
ignem ꝯpungens. uł aera uulne¬
rans. om̃s quid̾̃ has passiones na¬

Expanded text:
occurrit contradictionis. 7. De quibusdam Hilarii capitulis valde obscuris, quae videndifficiliorem afferunt quaestionem verba Hilarii, quibus videtur  in Christum incidisse, ut passionis dolorem non incuterent: sicut telum tractum per aquam, vel ignem, vel aera, ea facit quae et cum trahitur per corpora animata, quia perforat et compungit; non tamen dolorem ingerit, quia non sunt illae res doloris capaces. Ita et corpus Christi sine sensu poenae, vim poenae excepisse dicit, quia sicut corpus nostrum non habet talem naturam, ut valeat calcare undas, ita corpus Christi dicit non habuisse naturam nostri doloris, quia non habuit naturam ad dolendum. Ait enim sic in lib. 10 de Trin.: Unigenitus Deus homsit. In quo quamvis aut ictus incideret, aut vulnus descenderet, aut nodi concurrerent, aut suspensio elevaret, afferrent quidem haec impetum passiout telum aliquod aut aquam perforans, aut ignem compungens, aut aera vulnerans, omnes quidem has passiones na
Abbreviated transcription (Latin):
timebat dominus pati t̾ria die re¬
surrecturuis cũ ardet paulus dis¬
solui et ẽẽ cum xpõ. et iste gaude¬
bat coronandus et tͥstis ẽtat dñs
coronaturus. E coe hic uidet᷑ tͥsti
assũpsit qũo carnem. fuit eĩ t̾itis

Expanded text:
nus pati, tertia die resurrecturus, cum arderet Paulus dissolvi et esse cum Christo. Iste gaudet coronandus, et tristis est Dominus coronaturus? Ecce hic videtur tristitassumpsit quomodo carnem. Fuit enim tristis,
Abbreviated transcription (Latin):
timoris et t̾sticie uł ꝓpassionem. set
timoris et tͥsticie nccĩtatẽ ⁊ passio¬
nẽ a xp̃o remouisse intelligantur.
Habuit enĩ xp̃e uerũ cumorẽ et tͥsti¬
ciam ĩ uatura hoĩs sec non sieut nos
qui sumus menbra eiꝰ. Nos eĩ cã pct̾i
nr̃i hiis defectib necĩo subraceamus
et in nodis sũt isti defectus ẜm apas¬
sionẽ ⁊ passionem. set in xpõ ñ nisi

Expanded text:
tristitiae vel propassionem, sed timoris et tristitiae necessitatem et passionem a Christo removisse intelligatur. Habuit enim Christus verum timorem et tristitiam in natura hominis; sed non sicut nos, qui sumus membra ejus. Nos enim causa peccati nostri his defectibus necessario subjacemus, et in nobis sunt isti defectus secundum propassionem et passionem, sed in Christo nonnisi
Abbreviated transcription (Latin):
dat᷑. ⁊trũq um est et rõnis ple¬
nũ qd ⁊ ille qui est infĩor nõ ti¬
met. et ille qui suꝑior est gerit
crucifigit᷑ ꝑ naturã hoĩs ⁊ tedi¬
auit et resurrexit. xp̃e ñ turba¬
siam qui suscepit aĩam suscepit ⁊
aĩe passionẽ. Non eĩ eo qd deus
erat aut curbari aut mori poss.
doluit qui ꝓ se nich̾ habuit qd̾ gole¬

Expanded text:
batur; utrumque verum est et rationis plenum, quod et ille qui est inferior non timet, et ille qui superior est gerit crucifigitur, per naturam hominis et taediavit et resurrexit. Non turbanem. Nam qui suscepit animam, suscepit etiam animae passionem. Non enim eo quod Deus erat, aut turbari aut mori posset. doluit, qui pro se nihil habuit quod dole
Abbreviated transcription (Latin):
cũ dixit tñseat a me calix iste pro
nobis loquit᷑ iͥ forte putet᷑ cum¬
isse mori. set ñ u̾e timet᷑ dũs pa¬
ti c̾cia die resurrecturus cũ au¬
deret paulus dissolm et eẽ cũ xpo.
Non enĩ forcior est miles ꝙ ĩ pator.
miles gꝰ coronandus gandet mori et
dñs coronaturus timet mortẽ. set ĩ¬
firutatem nr̃am rep̾sentans ꝓ suis
Rinfirmis qui timent mori. hoc dixit.
corẽ timuisse mortem et passionis
pauore dixisse transeat ⁊c̃. det̾mina

Expanded text:
cum dixit: Transeat a me calix iste, pro nobis loquitur, nisi forte putetur timuisse mori; sed non vere timebat Dominus pati, tertia die resurrecturus, cum arderet Paulus dissolvi, et esse cum Christo . Non etiam fortior est miles quam imperator. Miles enim coronandus gaudet mori, et Dominus coronaturus timet mortem? Sed infirmitatem nostram repraesentans, pro suis infirmis qui timent mori, haec dixit:orem timuisse mortem, et passionis pavore dixisse: Transeat a me ca
Abbreviated transcription (Latin):
sub̾am assumptã. licet gͦ persoͣ fi¬
lii sceperit passibilem hoĩem. ita cñ
passa est ut tota tͥnitas ꝙͣ impassi¬
bilem nccẽ est confit̾i. us alusq
passidilẽ assũpsisse hoĩem acq ĩ eo

Expanded text:
am assumptam. Licet ergo persona Filii susceperit passibilem hominem, ita tampassa est, ut tota Trinitas, quam impassibilem necesse est confiteri. His aliisque passibi
Abbreviated transcription (Latin):
et natus et in cerris ꝯu̾tatut. set
ex sola miseratõit uolũtate de
nr̃o in se transtulit uerã infirmi¬
tatẽ sic̃ accepit uerã carire q i ͫ
sine oĩ infirutate assum̾e potu¬
it: sic̃ absq culpa eãdem suscepit.

Expanded text:
et natus, et in terris conversatus. Sed ex sola miserationis voluntate de nostro in se transtulit veram infirmitatem, sicut accepit veram carnem, quam sine omni infirmitate assumere potuit, si
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ culpabilit̾ ante ꝑocm̃ in exordio ꝯ¬
dicõnis hoĩ potusse ind̾e nt eent
ei naturalia. Ita insi. tẽtc. i quic̃s.
ignorancia et diffultas ⁊ si essent
hoĩs pͥmoedia natutalia. ñ sic culxã¬
dris deus set laudandus eẽt. s n l
homo in pͥmordio naturałr huiss
tm̃quid eẽt in eo defectus ⁊ pene:
si defectus ux pena enĩdita fusset
ante pccm ĩ iuste cũ eo agi ind̾et᷑
si ante culpam sentiret penã. odħ
sane dñis ilara non funsse defectꝰ
d posse ꝓfic̾e. set post ꝙ̃ gr̃am re¬
cepit ꝑ qua ꝓfic̾e potuit ⁊ ad tẽpͦ
⁊̃ ꝓfecit. eamq culpa sua post en¬
amisit simł q ꝓficiendi facultatẽ
ꝑdidit. defectus fuit ei ⁊ pena non
et bonũ fac̾e. ȯũis gͥ defectui su̾s.¬

Expanded text:
inculpabiliter ante peccatum in exordio conditionis homini potuisse indere, ut essent ei naturalia; ita in lib. Retract. inquiens: Ignorantia et difficultas etiamsi essent hominis primordia naturalia, nec sic esset culpandus Deus, sed laudandus. Sed si haec homo in primordio naturaliter habuisset, numquid essent in eo defectus et poenae? Si defectus, vel poena ei indita fuisset ante peccatum, injuste cum eo agi videretur, si ante culpam sentiret poenam. Ob hoc sane dicimus illa non fuisse defectus non posse proficere. Sed postquam gratiam recepit, per quam proficere potuit et ad tempus profecit, eamque culpa sua post amisit, simulque proficiendi facultatem perdidit, defectus fuit ei et poena non et bonum facere. Omnes ergo defectus nos
Abbreviated transcription (Latin):
sionem uere humanitatis ut curo¬
rem et tristiciam .ui. ad mipletio¬
nẽ oꝑis ad qd̃ uenerat ut passibi¬
litacem et mortalitatẽ. ui. ab ĩlior¬
talitatis dasꝑatione spem nrame¬
rigendam ut morcen suscepire
nccitate᷑ set miserationis

Expanded text:
sionem verae humanitatis, ut timorem et tristitiam; vel ad impletionem operis ad quod venerat, ut passibilitatem et mortalitatem; vel ab immortalitatis desperatione spem nostram erigendam, ut mortem, suscepit. necessitate, sed misera
Abbreviated transcription (Latin):
deo ꝑ cognitionẽ. Scit enĩ deus ⁊
la ⁊̃ añqmͣ fierent. et p̾sciuit ab et̃¬
no ea futura. Iõq cumoĩa boua
dix̾imus eẽ in deo pp̃ presenciam
cognitionis. ead̾ rõne uidet᷑ dicẽ¬
dum oĩa mala eẽ in deo cũ ea eẽ
nou̾it. et ꝑ cognitionẽ ei p̾sen¬
cia fuerint. Que ĩtelligant᷑ ẽẽ ĩ
ab et̾no quosdam futuros
ligend̾ est oĩa includi ĩ illa gn̾a¬
litate łonis qua dicit apłs omĩa
eẽ in deo : ex ip̃õ inquit et ꝑ ip̃m
et in ip̃o sunt oĩa. S quis nͥ insanͦ

Expanded text:
Deo per cognitionem. Scit enim Deus et la, etiam antequam fierent, et praescivit ab aeterno ea futura. Ideoque cum omnia bona diximus esse in Deo propter praescientiam cognitionis, eadem ratione videtur dicendum omnia mala esse in eo, cum ea semper noverit, et per cognitionem ei praesentia fueaeterno quosdam futuros ligendum est, ea includi in illa generalitate locutionis, qua dicit Apostolus omnia esse in Deo? Ex ipso, inquit, et per ipsum et in ipso sunt omnia . Sed quis, nisi insan
Abbreviated transcription (Latin):
Inmensum est qd̾ exigit᷑ et incõ¬
prehensibile extrasignificantiam
sermonis ẽ extra sensus ĩtentõm.
non enuciatur. non actingit᷑.
sius natura ꝯsumit. sensus ꝯtem¬
plationem. imꝑspicabile lumen
obcecat. ĩ telligencie capacitatẽ
qud̃ fine nullo continet᷑. excedit.
mͥ gͦ lades ẽ insensu ĩ inteltigen¬
cia stupor est. In sermone nõ non
iam infirmitatem s silenciũ cõ¬
fitebor ꝑiculosum miis ẽ de re¬
bus tantis ac tam reconditis aͥd
ultͥ prescͥptum celeste ꝓferre.
ne ultͣ p̾finitionem dĩ sermo de

Expanded text:
Immensum est, quod exigitur, et incomprehensibile; extra significanciam sermonis est, extra sensus intencionem; non enuncciatur, non attingitur, ipsius natura consumit, sensus contemplacionem inperspicabile lumen obcecat, intelligencie capacitatem, quod fine nullo continetur, excedit. Michi ergo labes est in sensu, in intelligencia stupor, in sermone non iam infirmitatem, sed silencium confitebor. Periculosum nimis est de rebus tantis et tantum reconditis aliquid ultra prescriptum celeste proferre, ut ultra prefinicionem dei sermo de
Abbreviated transcription (Latin):
supponendas altarib deferunt.
hii apes heb̾os natħinei uocaban
tur .i. ĩ humilitate dño seruien¬
tes. ad subdiaconũ ꝑtinet calicẽ
et patenã ad altare xp̃i deferre
et leuitis trad̾e eisq ministrare.
urteolũ q et aqũa mauile et
manut᷑ gnuĩ ten̾e ep̃o et p̃sbit̾is
imundamimi qui fertis uasa domini.
ad hos ⁊̃ ꝑtinet tantũ de obłoni¬
bus ponere in altari qnͣtũ suffi¬
cere possit ppłonec ñ corporales¬
et pallas ⁊ substratoria lauare.
hii cum ordinant᷑ accipiũt de ma¬
ab arthidiacono u̾ourceolum cũ
aqua manile ⁊ manlt̾gur̃ hoc of¬
ficiousus est dominus qnͣ linthe¬
o se p̾cixit et mittens aqũa in
peluim pedes discipuloꝵ lait
et lintheo tersit. d diaconis.¬

Expanded text:
superponendas altaribus deferunt. Hii apud Haebraeos Nathinnei vocantur, id est, in humilitate servientes. Ad subdiaconum pertinet calicem et patenam ad altare Christi deferre, et levitis tradere, eisque ministrare. Urceolum quoque et aquamanile et manutergium tenere episcopo et presbyteris Mundamini qui fertis vasa domini! Ad hos eciam pertinet tantum de oblacionibus ponere in altari, quantum sufficere possit populo, necnon corporales, pallas et substratoria lavare. Hii cum ordinantur, accipiunt de maab archidyacono vero urceolum cum aquamanili et manutergium. Hoc officio usus est dominus, quando lintheo se precinxit ac mittens aquam in pelvim pedes discipulorum lavit et lintheo tersit. Dyaconi
Abbreviated transcription (Latin):
extitit ut fier det̾ior. in alio: qr ĩ di¬
abolo qui suasit In ip̃o. qr uolũtate
lib̾i arbit̾i ꝯsensit. et cũ lib̾um arbit̾¬
um sit bonũ. ex re utiq uona maiꝰ
ille ꝯsensus ꝓuenit. et ita ex bono ina¬
lũ manauit. de hoc aũt in sequenti
plemus tractabimꝰ cũ origo mali et
in qua re coalestat inuestigabitur.¬

Expanded text:
extitit ut fieret deterior. In alio, quia in diabolo qui suasit; in ipso, quia voluntate liberi arbitrii consensit, et cum liberum arbitrium sit bonum, ex re utique bona malus ille consensus provenit, et ita ex bono malum manavit. De hoc autem in sequenti plenius tractabimus, cum origo mali, et in qua re coalescat, investigabitur.
Abbreviated transcription (Latin):
t aũt c̾cius fiat qd̾ dixi
piat᷑ et hoĩ augeat᷑. et nõ hñti
der᷑ et habenti ut plus habe¬
atur augꝰ ostendit super io¬
mandata seruare non posse
et id non posse atq agere. tan¬
to minus qnͣto illum ꝑcipitꝰ
mimis. tanto u̾o̾ amplius qnͣ¬
to illum percipimus amplius
Iõq non solum non habenti.
u̾m ⁊̃ habenti non in cassũ
ꝓmittitur. non habenti qͥ s̾
ut habeatur. habenti aũt ut
amplius habeatur. Nam si ab
alio minus. et ab alio ampliꝰ
non hab̾etur. sanctus hely¬
seus sancto helye nõn dic̾et.
ĩme x põ aũt qui ẽ dei filius
nõ ad mensuram

Expanded text:
t autem certius fiat quod diximpiatur et homini augeatur, et non habenti detur, et habenti ut plus habeatur, Aug. ostendit super Jomandata servare non posse; et id nos posse, atque agere tanto minus, quanto illum percipimus minus; tanto vero amplius, quanto illum percipimus amplius. Ideoque non solum non habenti, verum etiam habenti non incassum promittitur. Non habenti quidem, ut habeatur; habenti autem, ut amplius habeatur. Nam si ab alio minus, et ab alio amplius non haberetur, sanctus Eliseus sancto Eliae non diceret, in me. Christo autem qui est Dei Filius, non ad mensuram
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ ꝑsone unige¬
niti. assumptꝰ
est hõ gr̃e est ñ
nature.cet̾is ã
ad mensurã da¬
tur ⁊ datꝰ addi¬
tur. donec um¬
cuiq ꝓ modo
a mensura con¬
pleat᷑. Eccͣe ex¬
pressũ habes ꝙ¬

Expanded text:
te personae unigeniti assumptus est homo, gratiae est, non naturae. Caeteris autem ad mensuram datur, et datus additur, donec unicuique pro modo ia mensura compleatur. Ecce expressum habes
Abbreviated transcription (Latin):
li et oꝑacione
miracłoꝵ excei¬
lent̾ pollebat
geminam u̾o
giam qũa hely¬
seus magistro
uigẽ cognosce¬
bat. sibi tͥbui ro

Expanded text:
li et operatione miraculorum excellenter pollebat, geminam ergo gratiam quam Elisaeus in magistro vigere cognoscebat, sibi tribui ro
Abbreviated transcription (Latin):
It̃ ĩndign̾e quis sumens corpus
xp̃i. non efficit᷑ ut qr malus est
inalũ sit qd̾ accipit. brqr non ad
salurẽ accipit. nil accipit. Ẽorpꝰ
eiũ et sanguis domini nichoꝰ erat
ĩ illis quib ait apłus. qͣsn mandu¬
cat ĩdigne ⁊c̾. hus aliis q płio¬

Expanded text:
 Indigne quis sumens corpus Christi, non efficit ut quia malus est malum sit quod accipit, vel quia non ad salutem accipit, nil accipiat. Corpus enim et sanguis Domini nihilominus erat in illis, quibus ait Apostolus: Qui manducat indigne
Abbreviated transcription (Latin):
cramento. ẜ. sub spẽ uisibilicarnem
xp̃i de uͥgĩe sumptã et sanguinẽ
ꝓ nobis fusum suniset ñ misticam.
que tm̃bonoꝵ ẽ. qd̾ subditis ꝓbat᷑
qͣuidᷤ mn pͥccorib et iͥndigne simiẽ

Expanded text:
cet sub specie visibili carnem Christi de virgine sumptam, et sanguinem pro nobis fusum sumi; sed non mysticam, quae tantum bonorum est. Quod subditis probatur quidem in p
Abbreviated transcription (Latin):
hẽbant donalĩ quoꝵ ꝑticipatõ¬
alus appoĩta sunt eisq qui cecid̾unt
collata fuissent eadẽ dona si ꝑstitis¬
sent. Iõq scriptura dicit de singu¬
lis ordind anquoᷤ cecidisse nõ qr
fuissent in orditib et postea coru¬
erũt set qr si ꝑstitissent eoꝵ aliqͥ
in singulis fuissent ordĩo qui ⁊
nature tenuitate et informe per¬
spicacitate diffe̾ntes gradus ha¬
bebãt. sic̃ illi qui ꝑstit̾unt. alu ẽ
ut p̾diximꝰ suꝑiorei alii inferio¬
res condit᷑ ĩ sũt. enꝑiores qui natu¬
ra magis subtiles et sapĩa ampliꝰ
ꝑspicaces. Inferiores qui minus
subtiles et intelligencia minus
ꝑspicates fcĩ sũt. has aũt in insi¬
biles dr̃as inuisibłiũ. solus ille. et¬
mensura et pondere disposunt .i.¬
in se ip̃o qui mensura est om̃i rei
modũ p̾̃figens. et nũs oĩ rei spẽm
p̃bens. et pondus oẽm rẽ ad sta¬
bilitatẽ trahens .i. t̾ minans et
formans ⁊ ordinãs oĩa.m̃¬

Expanded text:
bant dona in quorum participationis apposita sunt; eisque qui ceciderunt collata fuissent eadem dona, si perstitissent. Ideoque Scriptura dicit de singulis ordinibus aliquos cecidisse, non quia fuissent in ordinibus et postea corruerint, sed quia si perstitissent, eorum aliqui in singulis fuissent ordinibus, qui et in naturae tenuitate, et in formae perspicacitate, differentes gradus habebant, sicut illi qui perstiterunt. Alii enim, ut praediximus, superiores, alii inferiores conditi sunt. Superiores, qui natura magis subtiles, et sapientia magis perspicaces; inferiores, qui natura minus subtiles, et intelligentia minus perspicaces facti sunt. Has autem invisibiles differentias invisibilium solus ille mensura et pondere , id est in seipso, qui est mensura omni rei, modos praefigens et numerus omni rei speciem praebens, et pondus omnem rem ad stabilitatem trahens, id est terminans et formans et ordinans om
Abbreviated transcription (Latin):
riẽtibͣ ᷤit ĩponẽda sat̃ fcõ s ĩnotes¬
olet ⁊ queriultũ satiffacti¬
onis iex moritutis sit impo¬
infarmis in ꝑiculo mortis poĩtis
pura est querenda ꝯfessio ꝑccõꝵ
ñ tamen est illis imponenda qnͣ¬
si forte migrauerint. Si u̾oqua
positum diligent̾ obseruẽt aili¬

Expanded text:
enda satisfactio, sed innotest etiam quaeri utrum satisfactionis lex morituris sit impoinfirmis in periculo mortis positis pura est inquirenda confessio peccatorum, non tamen est illis imponenda quasi forte migraverint. Si vero coacerdote impositum diligenter observent. Ali
Abbreviated transcription (Latin):
leo ppͣ. huis qui tempore nccĩta¬
tis et ꝑiculi urgentis ĩstancia.
liationis implorant: nec satis¬
factio int̾dicenda est. nec re
aliqua egritudĩe aggranati
sunt ut qd̃ paulo ante posce¬
bant sub p̾senti significare
non ualeãt i testimona eis fideli¬

Expanded text:
 6: His qui tempore necessitatis et periculi urgentis instantia pliationis implorant, nec satisfactio interdicenda est, nec recaliqua aegritudine aggravati sunt, ut quod paulo ante poscebant, sub praesenti significare non valeam,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ in fine desꝑand̾ non ẽ de eiꝰ re¬
missione. Set qm̃ uꝑe us raro ẽ
tam iusta ꝯu̾sio timend̾ est de
penitente sero. inaxĩe cũ filui
quos illicite dilexit sint p̾sẽces.
uxor et mundꝰ ad se uocet. mul¬
tos solet serotina pnĩa deciꝑe.

Expanded text:
fine, desperandum non est de ejus remissione. Sed quoniam vix vel raro est tam justa conversio, timendum est de poenitente sero, maxime cum filii quos illicite dilexit, sint praesentes, uxor et mundus ad se vocet. Multos solet serotina poenitentia decipere.