comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
solus substitiss&: in illo solo secreto se
rapitur. atq ad penam uł ad supplicia
distenditur. Et uisibilier turmã marty¬
rũ cernens. uerberatus etiã increpatur
quod uł die dominico ȩccłę solus de eet.
uł illud fabrice opus sem̃ suscipere gen¬
tilis auder&. Quod ideo misericordit᷑
ascĩs factum constitit. ut faber ille con¬
sternatus et territus salutare sibi nom̃
est. Neq illud in scõꝵ miraculis p̾̃mit¬
tam : quod ꝑ inde clarũ . atq om̃ibus
notũ est Dater familias quintiegre
giatq honorati uiri. cũ ita paralẏsin
fuiss& abstricta. ut ei &iã pedũ usus
negaretur. auiro suo ut illic ꝑ multũ
itineris spaciũ deferet poposcit. Tuo

Expanded text:
solus substitisset, in illo secreto se solus substitisset, in illo secreto se rapitur atque ad poenam uel ad supplicia distenditur et uisibiliter turbam martyrum cernens uerberatus etiam et increpatus, quod uel die dominico ecclesiae solus deesset uel illud fabricae opus sanctum suscipere gentilis auderet. quod adeo misericorditer a sanctis factum constitit, ut faber ille consternatus et territus salutare sibi nomen sit. Neque illud in sanctorum miraculis praetermittam, quod perinde clnotum est. Mater familias .| quinti igregii . atque honorati uiri . cum ita para| litica fuisset obstricta. Vt etiam pedu usus nega| retur . a uiro suo ut istic per multorum itineris spati| um defereretur poposcit . quo
Abbreviated transcription (Latin):
cnĩ hoc emittendum ẽ: qđ ꝑ longum
temporis spaciũ beati in nocentii marty¬
ris membra rodanꝰ reuelauit. Iugi enĩ
di luuii uicinũ in se cespitẽ uergens. reli¬
giosa quãdam soli ꝑnicie ad sepulturã
martyris famulatrix unda ꝑuenit. Pro¬
latas naq reliquias lenit̃ lambens. ñ
idco asinu terre ꝓtulit. ut ingurgitis sui
ꝓcella dimerger& sed ob gloriosã deuoti¬
onem intra ambitũ basilicȩ ceterisq mar¬
tẏribus sepultura p̾ceperit sociari. Cuiꝰ
translationẽ ascẽ recordationis domitiano
genũ ense. et grato augustane urbis. uł
ꝓthasio temports huuis loci ep̃o icelebra¬
tã recolentes cotudiana deuotione et
laudibus frequentamus. Quid miracu¬
li tunc apparuerit nequaquã taten¬
dum putaui. Accidit ut inter reliquos
artifices qui inuitati uenisse ad hoc opꝰ
uidebantur quidã ad eit faber qui
ad huc gentilis esse constiret. Hic cũ
dominico die quo ceteri ad expectan
dam diem festũ abscesserant. in fabrica

Expanded text:
nim hoc omittendum est, quod per longum temporis tractum beati Innocenti martyris membra Rhodanus revelavit. Iugi enim eluviae vicinum in se caespitem vergens, religiosa quadam soli pernicie ad sepulturam martyris famulatrix unda pervenit. Prolatas namque reliquias liniter lambens, non ideo a sinu terrae protulit, ut in gurgitis sui procella demergeret, sed ob gloriosam devocione intra ambitum basilicae ceteris martyribus sepulturae praeciperet sociari. Cuius translationem a sanctae recordationis Domiciano Genavensi et Grato Agustane urbis vel Protasio tunc temporis huius loci episcopis caelebratam recolentes, cotidiana devotione et laudibus frequentamus li tunc apparuerit| Nequaquam tacendum putaui. Accedit ut inter| reliquos artefices qui inuitati conuenisse ad hoc opus| uidebantur . quidam adesset faber . quem adhuc gen| tilem esse constaret . hic cum domineco die . quo ceteri| dexpectanda diei illius festa discesserant in fabrica
Abbreviated transcription (Latin):
cum ꝑueniss&: scor martẏrũ basilicȩ
famu lantiũ manibus illata pedibris
ad diuersoriũ rediit: ac sanitate dep̃mor¬
tuis restituta membris. miraculũ suũ
circũtulit. Hec duo tantũ mi racula
passioni scoꝵ inserenda credͥdi. ceterũ
satis multa st̃. quȩ uł inpurgatione
aut sanitate febriũ. cęterisq infirmi¬
tatib cotudie sic ꝑ sesuos suos uir¬
tutes dñs operat᷑. quę multa narran¬
da sunt si ꝑsingula scribant᷑: tam̃
fideliũ cordibus ab
ad honorẽ et głam nominis sui dñs
operare ñ desinit.deo id ipsũ die
noctuq psalmo hymni . & decantatio
ñ desistti. quod iubente scõ & p̃claro
tũ. huc usq hodie dõ ꝓtegente ẽ con¬
seruatũ. ꝓpterea hic laudes dĩ ser¬
uis canentib ore ꝑ soluunt: cui est

Expanded text:
cum pervenisset sanctorum martyrum basilicae famulantium manibus illata, pedibus ad diversorium rediit; ac sanitati de praemortuis restituta membris, nunc miraculum suum ipsa circumfert. Haec duo tantum mira passioni sanctorum inserenda credidi. Caeterum satis multa sunt quae vel in purgatione aut sanitate febrium ceterisque infirmitatibus cotidie hic per servos suos virtus Domini operatur, quae multa narranda sunt, si per singula scribantur. Tamen fidelium cordibus absad honorem et gloriam nominis sui Dominus operare non desinit. Pro id ipsum die noctuque psalmorum hymni decantatio non desistit, quae, iubente sancto et praeclaro tum hac usque hodie, Deo protegente, est conservatum. Propterea hic laudes Dei servi canentes ore persolvunt, cui est
Abbreviated transcription (Latin):
tenente mortẽ molirctur. dẽp̃hendo
dolo illius apud massiliam captus. nec
multo post strangulatus. teterrimoq
hoc suplicio affectus. impiã uitã dig
na morte finiuit. At uero beatissi¬
morũ martẏrũ corpora. post multos pas¬
sionis annos sc̃o theodoro loci illius ep̃o
reuelata traduntur. In quorum honore
cum extrueretur basilica quę uaste tẽ
ad iuncta rupi. uno tantũ latere acclinis

Expanded text:
tenenti mortem| moliretur . deprehenso dolo illius aput massilia| captus. Nec multo post strangulatus teterri| moque hoc supplicio affectus impiam uitam dig| na morte finiuit. At uero beatissimorum martyrum cor| pora post multos passireuelata traduntur in quorum honorem cum exstrueretur basilica quae uastae nunc adiuncta rupi uno tantum latere adclinis
Abbreviated transcription (Latin):
Ego enini inuerum credo đm & adoro. in sua subs¬
tancia unũ in ꝑsonis trinum. creatorẽ tocius mundi
atq gub̃natorẽ. intiũ & finẽ non habentẽ: cuius regũ
incorruptũ ꝑmanet in semptt̾num. Credo unigeni¬
tum dĩ patris omnipotentis filiũ. sibi consupstan¬
tiałẽ coet̾num atq coequalẽ. sp̃u scõ coperante ĩ

Expanded text:
Ego in Deum verum credo et ipsum adoro in substantia unum, in personis trinum, Creatorem totius mundi atque gubernatorem, initium et finem non habentem, cujus regnum incorruptum permanet in sempiternum. Credo unigenitum Dei Patris omnipotentis Filium, Patri consubstantialem, coaeternum atque coaequalem, Spiritu sancto coope
Abbreviated transcription (Latin):
et rapiebant amando et gaudendo. Ibi hȩc homo di simplicianus
ille narrauerat. Postquã uͦ et illud addidit. qd imꝑatoris uiliani tẽ¬
porib lege data ꝓhibiti st̃ xp̃ian docere litteraturã et oratoriam.

Expanded text:
et rapiebant amando et gaudendo: hae rapientium manuset rapiebant amando et gaudendo: hae rapientium manusille narrauerat. posteaquam uero et illud addidit, quod imperatoris Iuliani temporibus lege data prohibiti sunt christiani docere litteraturam et oratoriam —
Abbreviated transcription (Latin):
et om̃iũ liberaliũ doctrinarũ ꝑitissimꝰ. qͥq philosophor tã multa
legerat: diuicauerat.: et dilucidauerat: doctor tot nobiliũ senatoꝵ
et acceꝑat. usq add ilła ȩtate᷑ uenerator idoloꝵ sacrox que sacrile g&x.
particeps. qͥb tc̃ tota fere romana nobilitas in flata ĩ spirabat. ñ erũ¬
sic̃ ait simplicianꝰ ipse uictorinus scam scripturã. om̃sq xp̃ianas
litteras ĩ uestigabat studiossisime et ꝑserutabat᷑: et dixit sinplici¬
ano ñ pała s seeretius et familiaruis. Noueris mȩ iã ẽẽ xp̃i anum.
Et respondebat illȩ. Non creda nec deputabote in t̃xp̃ianos. h
etes faciunt.xp̃ianos.s Et hoc sepe dicebat ĩã se c̾tꝰ xp̃ianũ et
sinplicianꝰ illud sepe respondebat: et sepe ab illo parietũ irri¬
sio repetebat᷑. Amicos enĩ suos uerebat᷑ offendere suꝑ hos demonicolaᷤ.
ille fude ueracẽ p̃clara fidutia: et uolebant eũ om̃s rapere ĩ cor suũ.

Expanded text:
et omnium liberalium doctrinarum peritissimus, quippe philosophorum tam multa legerat, et dijudicaverat, et dilucidaverat; doctor tot nobilium senatorum, et acceperat; usque ad illam aetatem venerator idolorum, sacrorumque sacrilegorum particeps, quibus tunc tota fere Romana nobilitas inflata inspirabat popusicut ait Simplicianus, sanctam Scripturam, omnesque christianas litteras investigabat studiosissime et perserutabatur; et dicebat Simpliciano non palam, sed secretius et familiarius: Noveris me jam esse christianum. Et respondebat ille: Non credam, nec deputabo te inter Christianoetes faciunt Christianos? Et hoc saepe dicebat, jam se esse christianum; et Simplicianus illud saepe respondebat, et saepe ab illo parietum irrisio repetebatur. Amicos enim suos reverebatur offendere superbos daemonicolas, ille fidem ueracem praeclara fiducia, et uolebant eum omnes rapere intro in cor suum.
Abbreviated transcription (Latin):
tribuebat. Preterea tã mirifica uiri scĩ magnalia
dũ sepiꝰ et sepiꝰ audiunt᷑ in francia. multi etc eiꝰ ge-¬
nealogia. alii uͦ olim ex eiꝰdẽ familia uendentes pre¬
dia cȩterãq possessionẽ. cũ uxcoribꝰ et filuis. ꝑuene¬
runt usq ad scĩ uiri habitationẽ. Quos intuens sc̃s

Expanded text:
ra. 9. Praeterea tam mirifica viri sancti magnalia dum saepius et saepius audiuntur in Francia, multi ex eius genealogia, alii vero olim ex eiusdem familia, vendentes praedia ceteramque possessionem, cum uxoribus ac filiis pervenerunt usque ad sancti viri habitationem. Igitur pos
Abbreviated transcription (Latin):
decent̃ armatꝰ. ꝓsequit᷑ iter initũ. Tandẽ intrauit qͣn¬
ła siluã. cui uocabulũ est pauũ. Quȩ deniq silua sa¬
tis erat habundans & plena ferarũ. ꝓpt̃ea qͥa reges
galliȩ atq etiã duces aquitaniȩ ẽsueuerant in ea iri ue¬
natũ. In p̃fata uͦ silua regalis habebat᷑ sala. causa ue¬
nationis antiquitꝰ p̃parata. Non longe quidẽ dista-¬
bat a ciuitate lemonica. sed fere decẽ intererant
miliariã. Ueniebat gͥ rea singulis annis cũ suis iuuenibꝰ.
et sicut fert᷑ sepiꝰ comitabatur secũ uxor eiꝰ. Accidit¬

Expanded text:
m . Prosequitur iter initum; tandem intravit quandam silvam, cui vocabulum est Pavum . Quae denique silva satis erat habundans et plena ferarum, proptereaque reges Galliae atque etiam duces Aquitaniae consueverant in ea ire venatum. In praefata vero silva regalis habebatur sala, causa venationis antiquitus praeparata; non longe quidem distabat a civitate Lemovica, sed fere decem intererant miliaria. Veniebat igitur rex singulis annis cum suis iuvenibus et, sicut fertur, saepius comitabatur secum uxor eius.
Abbreviated transcription (Latin):
loco quẽ ei reac prebuerat. uidelicet in ipsa nemoris sõli¬
tudine. ubi etiã construxit oratoriũ in honore sc̃ȩ d̃i
genitricis marie. In sinistro quide oratoru latere collo¬
cauit ad memoriã beati Remigii alterũ altare. Stetit gͥ¬

Expanded text:
loco, quem ei rex praebuerat, videlicet in ipsa nemoris soliloco, quem ei rex praebuerat, videlicet in ipsa nemoris solitudine. Ubi etiam construxit oratorium in honore sancte Dei genitricis Mariae; in sinistro quidem oratorii latere collocavit ad memoriam beati Remigii alterum altare. Adg
Abbreviated transcription (Latin):
garas ualeã consequi sempitnas. Ad hȩc deniq bea
ti ũba. catholicꝰ rea respondit. Saeratissimȩ uolun¬
tati tuȩ homo cłi & amice religionis habundant̃ satis.¬
facere possũ. qͥa sub cartulari p̃cepto trada tibi nemꝰ
istud totũ. Ciibeatꝰ Leonardꝰ. non totũ inqͥt serenissi.¬
me rea accipiã sedꝰ partẽ. postquã exrinde tuã sentio
largiendi uoluntatẽ. Et adiecit. Quantũcũq gͥ eae
hac silua cũ meo asello ꝑagrare potero. tantũ et ñ
ampliꝰ a tua celsitudine mͥ concedi exopto. Qͦo rex sub re-¬
gali decreto adimpleuit. & qͥcqͥd ipse circuitione sui
aselli cõprehendisset. sicut idẽ uir. sc̃s eaxpetierat lapide¬
is t̃minis concludi p̃cepit. Non expedit igit᷑ litteris
ẽscribere qͣntũ telluris ipse una nocte eqͥtando ualuit
c̃cludere. Satis quippe habet᷑ adhuc in recordatione.
qͥcqͥd cõprehensũ sit exx beati uiri circuitione. Postquã
autẽ hȩc omĩa gesta st̃. remansit sc̃s Leonardꝰ in eodem

Expanded text:
. Ad haec denique beati viri verba catholicus rex respondit: ' Sacratissimae voluntati tuae, homo Dei et amice religionis, habundanter satisfacere possum, quia sub cartulari praecepto tradam tibi istud nemus totum'. Cui beatus Leonardus: 'Non totum', inquid, 'serenissime rex, accipiam, sed partem, postquam exinde tuam sentio largiendi voluntatem'; et adiecit: 'Quantumcumque igitur ex hac silva cum meo asello peragrare potero, tantum et non amplius a tua celsitudine mihi concedi exopto'. Quod rex sub regali decreto adimplevit, et quicquid ipse circuitione sui aselli comprehendisset, sicut idem vir sanctus expetierat, lapideis terminis concludi praecepit. Non expedit igitur litteris conscribere, quantum telluris ipse una nocte equitando valuit concludere; satis quippe habetur adhuc in recordatione, quidquid comprehensum sit ex beati viri circuitione. 6. Postquam autem haec omnia gesta sunt, remansit sanctus Leonardus in eodem
Abbreviated transcription (Latin):
pedire eũ ualebat. Multi uͦ de longinqͥs regionibꝰ ex
ergastulis aut exx uinculis liberati ꝑͦ ipsũ requirebant
in quo loco beatꝰ Leonardꝰ haberet hospiciũ: qͥnetiã com
uero ibi remanebant. & in morẽ famuloꝵ seruitutis
obseqͥa ꝓmitebant. Sed uir di magis studebat illis ser¬
uire. distribuens eis partẽ ea spaciosa latitudine sil¬
uȩ. quatenꝰ consuescerent uiuere potiꝰ ex agri cultura.
quã secularibꝰ rapinis inhiantes irretiarent᷑ iterũ re¬

Expanded text:
ermaniam. Multi vero de longinquis regionibus, ex ergastulis aut ex vinculis liberati per ipsum, requirebant, in quo loco beatus Leonardus haberet hospitium. Quam vero ibi remanebant et in morem famulorum servitutis obsequia promittebant. Sed vir Dei magis studebat illis servire, distribuens eis partem ex spatiosa latitudine silvae, quatinus consuescerent vivere potius ex agricultura, quam saecularibus rapinis inhiantes, inreciarentur iterum re
Abbreviated transcription (Latin):
EATUS. Igitur Lt onaroys
temporibꝰ Anastasii imꝑatoris in ꝓ¬
uincia Galliarũ claris parentibus
extitit natus. Conlaterales uero
Clodouei regis franciȩ parentes
eiꝰ erant. et int̾ satellites palacu pri¬
matũ militiȩ pꝰ regẽ habebant. Ho¬
se autẽ rea clodoueiᷤ in pͥmordio suȩ ętatis scđm¬

Expanded text:
eatus igitur Leonardus temporibus Anastasii imperatoris in provincia Galliarum claris parentibus extitit natus. Conlaterales vero Clodovei regis Franciae parentes eius erant et inter satellites palatii primatum militiae post regem habebant. Ipse autem rex Clodoveus in primordio suae aetatis s
Abbreviated transcription (Latin):
Si quando quippe rea calliȩ ad p̃dictã urbẽ diuertit.
om̃es ex carceribꝰ absoluti exeunt. & ad reddendas
gr̃as ei obuã ꝓsiliunt. Ad imitationẽ uͦ boni magistri
Remigu. leonardꝰ bonꝰ discpłs hoc ipsũ petut a rege hu¬
millimis p̃cibꝰ. quatenꝰ om̃s qui in ergastuloꝵ custodia
detinerent᷑. si eos ipse uoluisset uisitare om̃ino solue¬
rent᷑. Quã rẽ a rege cũ beniuolentia impetrauit. et
ubieũq incarceratos et̾ audiebat. ñ piger ad eoꝵ
absolutionẽ totis uiribꝰ c̃currebat. Sciebat enĩ scrip¬
tũ istuo uerbũ eugłicũ. In carcere erã & uenistis ad
me et qͦd uni ex minimis meis fecistis. mͥ fecistis.

Expanded text:
si quando quippe rex Galliae ad praedictam urbem divertitT si quando quippe rex Galliae ad praedictam urbem divertitT omnes ex carceribus absoluti exeunt et ad reddendas gratias obviam ei prosiliunt, – ad imitationem ergo boni magistri Remigii Leonardus bonus discipulus hoc ipsum expetiit a rege humillimis precibus, quatinus omnes qui in ergastulorum custodia detinerentur, si eos ipse voluisset visitare, omnino solverentur. Quam rem a rege cum benivolentia impetravit, et ubicumque incarceratos esse audiebat, non piger ad eorum absolutionem totis viribus concurrebat. Sciebat enim scriptum illud verbum euangelicum: In carcere eram, et venistis ad me; quod uni ex minimis me
Abbreviated transcription (Latin):
gii remensiũ archi ep̃i ad fidẽ xp̃i ẽuersus factꝰ est
xp̃ianꝰ. Iui deniq scdm ũba testiũ ueridicoꝵ puerũ
leonardũ. suscepit de sacro fonte. ob parentũ no¬
biliũ & carissimoꝵ amorẽ. Puer aut̃ leonardꝰ pꝰ quã
euasit increm̃ta puerilia. ad olescens factꝰ iuxta
c̃suetudinẽ parentelȩ regali noluit implicari mili¬
tia. sed sp̃u diuino tactꝰ potiꝰ uoluit sequi pontificis
Remigii uestigia. Cuiꝰ salutaria monita ñ ut surdis
auditor intendebat. uerũ ut prudens et futurus
seminator in secretariũ cordis audita reponebat.
Nã sicut p̃dictꝰ pontifea beatꝰ Remigiꝰ olim franci-¬
genis suaserat regibꝰ ut tale ꝓ d̃i honore sanccireis
edictũ. quatenꝰ qͦtienscũq intrarent. aut secꝰ tran¬
sirent ciuitatẽ remensiũ. quicũq in uinculis seu
in carreribꝰ fuissent detenti. c̃festim sine ullo im¬
pedimento dimitterent᷑ liberi. Qͦd usq hodie. c̃seruat᷑

Expanded text:
fidem Christi conversus, factus est christianus. Qui denique secundum verba testium veridicorum puerum Leonardum suscepit de sacro fonte ob parentum nobilium carissimum amorem. 2. Puer autem Leonardus postquam evasit incrementa puerilia, adolescens factus, iuxta consuetudinem parentelae regali noluit implicari militia, sed Spiritu divino tactus, potius voluit sequi archipontificis Remigii vestigia. Cuius salutaria monita non ut surdus auditor intendebat, verum ut prudens et futurus seminator in secretarium cordis audita reponebat. Nam sicut praedictus pontifex beatus Remigius olim Francigenis suaserat regibus, ut tale pro Dei honore sanctirent edictum, quatinus quotienscumque intrarent aut secus transirent civitatem Remensium, quicumque in vinculis seu in carceribus fuissent detenti, confestim sine ullo impedimento dimitterentur liberi, – quod usque hodie conservatur;
Abbreviated transcription (Latin):
lege dñi die ac nocte. diuulgabat᷑ opinio eiꝰ apud uni¬
uersos multiplici sermone. Iua ꝓpt̃ rea franciȩ ipsũ
ad se accersiri iubet ꝑ honorabiles legatos. cui et
dixit. Leonarde homo dĩ. dep̃cor te ut nusquã
discedens in palatio meo mecũ maneas. qͦusq infulã pon¬
tificalẽ ut dignꝰ es a me suscipias. Erat iã cdericꝰ humilis
et mansuetꝰ. Cui sc̃s Leonardꝰ respondit. Si scd̾m iura
parentũ meoꝵ regibꝰ franciȩ militare uoluissem. opti¬
me scio bone rex qͥa in tua aula int̃ medioeres ñ fuis.¬

Expanded text:
lege Domini die ac nocte, divulgabatur opinio eius apud universos multiplici sermone. Quapropter rex Franciae ipsum ad se accersiri per honorabiles legatos iussit, cui et dixit: 'Leonarde, homo Dei, deprecor te, ut nusquam discedens in palatio meo mecum maneas, quousque infulam pontificalem, sicut dignus es, a me suscipias'. Erat enim iam clericus humilis et mansuetus. Cui sanctus Leonardus respondit: 'Si secundum iura parentum meorum regibus Franciae militare voluissem, obtime scio, bone rex, quia in tua aula inter mediocres non fuis
Abbreviated transcription (Latin):
noꝵ tẽꝑa. bifrons lapideꝰ magne habitudinis ante fo-¬
res sacre edis ieode loco ꝑstitit. Pruderato itaq agro
& ĩ planũ redacto. construit᷑ nobile mausoleu. receptui
tanti hospitis dignissimũ. Enceniat᷑ locꝰ. iͦqͦ sacrarũ xp̃i
ouiũ. famosissimũ toto oebe erat alueare futuruᷤ.¬

Expanded text:
que haec Danorum tempora bifrons lapideus magnae latitudinis ante fores sacrae aedis in eodem loco perstitit. Eruderato itaque agro et in planum redacto, construitur nobile mausoleum receptui tanti hospitis dignissimum: encaeniatur locus, in quo sacrum Christi ovium famosissimum toto orbe erat alveare futuru
Abbreviated transcription (Latin):
tagini. atq ipsa cartagine. ubi freqͤntissimꝰ erat. relicto pat̾no rure
ptimo. relicta domo ⁊ ñ secuta matre. nullã ob aliã causã medio¬
laniũ ueneratꝰ. nͥ ut cũ augustino uiueret ĩ flagrantissimo studio ue¬
ritatis atq sapientię parit̃ suspirabat. parit̾ fluctuabat beatȩ uitȩ
inqͥsitor ardens. ⁊ qͦstionũ difficillimarũ scrutator acerrimꝰ. frant
itaq ora tͥũ hoꝵ egentiũ in opiã suã sibi met inuicẽ anhelantiũ:  a¬
dõ expectantiũ ut daret eis escã ĩ tẽpore oportuno. Contulerat aũ

Expanded text:
thagini atque ipsa Carthagine, ubi frequentissimus erat, relicto paterno rure optimo, relicta domo et non secutura matre nullam ob aliam causam Mediolanium uenerat, nisi ut mecum uiueret in flagrantissimo studio ueritatis atque sapientiae, pariter suspirabat pariterque fluctuabat beatae uitae inquisitor ardens et quaestionum difficillimarum scrutator acerrimus. et erant ora trium egentium et inopiam suam sibimet inuicem anhelantium et ad te expectant
Abbreviated transcription (Latin):
diolanũ ad ãbrosiũ ep̃m ĩ optimis notũ orbi t̾rȩ.piũ cultorẽ .xp̃i. cuiꝰtc̃
eloqͥa strenue ministbant adipẽ frum̃ti spũalis. ⁊ leticiã olei. ⁊ sobriã
nẽ eiꝰ satis episcopalit̃ dilexit. Quẽ augustinꝰ amare cepit. pͥmo qͥdẽ ñ
tanqͣm doctorẽ ueri. qđ ĩ eccła catholica ꝓrsus desperabat: s tanqͣm
hominẽ benignũ ĩ se. Studiose aũt audiebat dispdtantẽ ĩ ppło. ñ in¬
tentione q̃ debuit: s qͣsi explorans eiꝰ facundiã utrũ c̃ueniret famȩ
suȩ. an maior minorue ꝓflueret. ꝗͣ p̃dicabat᷑. ⁊ ũbis eiꝰ suspendebat᷑
intentꝰ. Rerũ aũ t̃curiosus ⁊ c̃tẽptor astabat. & delectabat᷑ suauitate
sermonis qͣnqͣm eruditioris minꝰ tam̃ hilarescentis. atq mulcentis qͣr
fausti erat. qđ attinet ad dicendi modũ. Ceterũ. rerũ ipsarũ nulla
cõparatio. Nã ille ꝑ manicheas fallacias aberrabat: iste aũ salubrime

Expanded text:
diolanum ad Ambrosium episcopum, in optimis notum orbi terrae, pium cultorem tuum; cujus tunc eloquia strenue ministrabant adipem frumenti tui, et laetitiam olei, et sobriam nem meam satis episcopaliter dilexit. Et eum amare coepi, primo quidem non tanquam doctorem veri, quod in Ecclhominem benignum in me. studiose audiebam disputantem in populo, non intentione, qua debui, sed quasi explorans eius facundiam, utrum conueniret famae suae an maior minorue proflueret, quam praedicabatur, et uerbis eius suspendebar intentus, rerum autem incuriosus et contemptor adstabasermonis, quanquam eruditioris, minus tamen hilarescentis atque mulcentis quam Fausti erat, quod attinet ad dicendi modum. Caeterum rerum ipsarum nulla comparatio: nam ille per manichaeas fallacias aberrabat; iste autem saluberrime
Abbreviated transcription (Latin):
b resisti om̃ino ñ posse. Tũ uͦ fortit̾ intendit animũ. si qͦmͦ posset certis
aliqͥbꝰ docum̃tis manicheos c̃uincere falsitatis. Qđ si posset sp̃ualẽ substan¬
tiã cogitare: statĩ machinam̃ta. illa omĩa soluerent᷑ ⁊ abicerent᷑ ex animo
eiꝰ .s. ñ poterat. Ueruntam̃ de ipso mundi huiꝰ corpore om̃iq: natura qͣm
sensus carnis attingeret. multo ꝓbabiliora plerosq sensisse philosophos.
magis magisq c̃siderans atq cõparans iudic abat. Itaq achademico& more.
sic̃ existimant. dubitans de om̃ibꝰ atq int̾ omĩa fluctuans. manicheos qͥdẽ

Expanded text:
 uictrix appareret. Tunc uero fortiter intendi animum, si quo modo possem certis aliquibus documentis manichaeos conuincere falsitatis. quod si possem spiritalem substantiam cogitare, statim machinamenta illa omnia soluerentur et abicerentur ex animo meo: sed non poteram. uerum tamen de ipso mundi huius corpore omnique natura, quam sensus carnis attingeret, multo probabiliora plerosque sensisse philosophos magis magisque considerans atque comparans iudicabam. itaque Academicorum more, sicut existimantur, dubitans de omnibus atque inter omnia fluctuans manichaeos quidem
Abbreviated transcription (Latin):
si nihil meliꝰ reꝑiret ẽtentꝰ e̾eᷤᷤ decreuerat. iã remissiꝰ atq neglegentiꝰ reti¬
iebat. Ftem̃ sub orta ẽ ei cogitatio. prudentiores illos ceteris fuisse ph¬
losophos qͦs achademicos appellant. eo qđ de om̃ibꝰ dubitandũ c̾e censue¬
rant. nec aliqͥđ ueri ab homine dep̃hendi posse decreuerant. Porro¬
se ñ existimabant: s aliqͣndo sane cupiebat cũ aliqͦ librex. illox doctis¬
simo c̃ferre singła. & exꝑiri qͥd inde sentiret. Iã enĩ helpidu cuiꝰdã adũfis
eosdẽ manicheos corã loqͤntis ⁊ disserentis sermones. etiã ap̃ cartaginẽ
mouere ipsũ ceꝑant. cũ talia de scripturis ꝓferret. qͥbꝰ resisti ñ facile pos¬
set ⁊ inbecillo sibi responsio uidebat᷑ istoꝵ. Sedulo gͦ agere ceꝑat ꝓpt̾

Expanded text:
si nihil melius reperirem, contentus esse decreveram, jam remissius negligentiusque retisi nihil melius reperirem, contentus esse decreveram, jam remissius negligentiusque retinebam. Etenim suborta est etiam mihi cogitatio, prudentiores illos ceteris fuisse philosophos, quos Academicos appellant, quod de omnibus dubitandum esse censuerant nec aliquid ueri ab homine conprehendi posse decreuerant. itse non existimabam, sed aliquando sane cupiebam cum aliquo illorum librorum doctissimo conferre singula et experiri, quid inde sentiret. iam enim Elpidii cuiusdam aduersus eosdem manichaeos coram loquentis et disserentis sermones etiam apud Carthaginem monere me coeperant, cum talia de scripturis proferret, quibus resisti non facile posset. et inbecilla mihi responsio uidebatur istorum;
Abbreviated transcription (Latin):
more matrũ. s multis multo ampliꝰ. ⁊ nesciebat qͥđ diuina pietas illi
gaudioꝵ factura e̾e̾t de absentia eiꝰ. Nesciebat. ido flebat. ⁊ euilabat.¬
Quo uulnere si feriret᷑ cor matris eiꝰ. nũꝗ̃ sanaret᷑. Non enĩ satis po¬
test edici. qͥd erga illũ habebat animi: & qͣntũ maiori sollicitudine illũ
parturiebat sp̃u. quẽ carne pepererat. An gͥ ds miscđiarũ sperneret¬
cor c̃tritũ ⁊ humiliatũ uidue castȩ ac sobriȩ. freqͤntaͬtis elemosynas.
obseqͣntis atq seruientis sc̃is eiꝰ: hullũ diẽ p̃t̾mittentis oblationẽ acͥ
altare xp̃i. bis in die mane ⁊ uesꝑe. ad eccłam sine ĩt̃missione ueni¬
gͦ augustinũ ab illa egritudine. & saluu fecit filiũ ancillę suȩ tẽ ĩteri
corpore : ut e̾et cui salutẽ meliorẽ atq certiorẽ daret. lungebat᷑ etiã
mero erat etiã is in cuiꝰ domo egrotauerat ⁊ c̃ualuerat. s. ei setiã quos elecꝰtoᷤ

Expanded text:
more matrum, sed multis multo amplius; et nesciebat quid tu illi gaudiorum facturus esses de absentia mea. Nesciebat, ideo flebat et ejulabatquo uulnere si feriretur cor matris, numquam sanaretur. non enim satis eloquor, quid erga me habebat animi et quanto maiore sollicitudine me parturiebat spiritu, quam carne pepererat. Non itaque uidecor contritum et humiliatum viduae castae ac sobriae, frequentantis eleemosynas, obsequentis atque servientis sanctis tuis, nullum diem praetermittentis oblationem ad altare tuum; bis in die, mane et vespere, ad ecclesiam tuam sine uti ergo me aL illa aegritudine et saluum fecisti filium ancillae tuae tunc interim corpore, ut esset cui salutem meliorem atque certiorem dares. et iungebar etiam mero erat etiam is, in cuius domo aegrotaueram et conualueram, sed eis etiam, quos electos
Abbreviated transcription (Latin):
atq ipsiꝰ usitato modo: & qͥa legerat aliq̃s tullianas orationes ⁊ pau¬
cissimos senecȩ libros & ñ nulla poetarũ. ⁊ suȩ sectȩ quedã uolumina.
uerat. augustinꝰ satis apparuit. despare cepit posse eũ illa quȩ se mo¬
dã ubi c̃sideranda atq discutienda cũ fausto modeste ꝓtulit. sane ille
nec ausus ẽ subire ipsã sarcinã.: nouerat enĩ se ista ñ nosse. nec eũ puduit.¬
mine cognito ꝓtinꝰ int̾cidit. ñ ut ab eis om̃ino separa ret᷑. s qͣsi melius

Expanded text:
atque ipsius usitato modo, et quia legerat aliquas Tullianas orationes, et paucissimos Senecae libros, et nonnulla poetarum, et suae sectae, si qua volumina ueram, satis apparuit, desperare coepi posse mihi eum illa, quae me momen ubi consideranda et discutienda protuli, modeste sane ille nec ausus est subire ipsam sarcinam. Noverat enim se ista non nosse, nec eum puduithomine cognito prorsus intercidit, non ut ab eis omnino separarer, sed quasi melius
Abbreviated transcription (Latin):
funera. Eraudiũ aũ eã ds. nec despexit lacrimas eiꝰ . cũ ꝓfluentes ri¬
garent t̾rã sub oculis eiꝰ. ĩ om̃i loco dñationis eiꝰ. Uidit enĩ ĩ uisione
stͣntẽ se ĩ qͣda regula lignea. ⁊ aduenientẽ ad se iuuenẽ splendidũ.
hilarẽ atq arridentẽ sibi: cũ illa e̾e̾t meren ⁊ merore affecta. Q ui
cũ causas ab ea qͤsisset mestitiȩ suȩ qͦttidi anarũq lacrimarũ docen¬
di ut assolet. ñ discendi gr̃aꝰͥ atq illa respondisset ꝑditionẽ filii
se plangere. uisũ ẽ ussisse illũ. qͦ secura e̾e̾t: atq admonuisse ut at
tenderet ⁊ uideret. ubi c̾e̾t illa. ibi c̾ẽᷤ ⁊ filiũ. Q& illa ubi attendit:
tenebris falsitatis. cũ sepe surgere conaret᷑ ⁊ gͣuius allideret᷑. uolutatꝰ¬
tu ⁊ gemitu ñ segnioͥ ñ desineret horis om̃ibꝰ orationũ suarũ. de ip¬

Expanded text:
ne. exaudisti eam nec despexisti lacrimas eius, cum profluentes rigarent terram sub oculis eius in omni loco orationis eius: exaudisti estantem in quadam regula lignea et uenientem ad se iuuenem splendidum hilarem atque arridentem sibi, cum illa esset maerens et maerore confecta. qui cum causas ab ea quaesisset maestitiae suae cotidianarumque lacrimarum docendi, ut adsolet, non discendi gratia, atque illa respondisset perditionem meam se plangere, iussisse illum, quo secura esset, atque atenderet et videret, ubi esset illa, ibi esse et me. Quod illa ubi attendit, tenebris falsitatis, cum saepe surgere conarer et grauius alliderer, uolutattu et gemitu non segnior, non desineret horis omnibus orationum suarum de
Abbreviated transcription (Latin):
do reꝑiet᷑: qͥs ille sit error. ⁊ qͣnta impietas. Simul etiã narraũ se
qͦq paruulũ. a seducta matre sua datũ manicheis. ⁊ om̃s pene ñ le¬
gisse tantũ uerũ scriptitasse libroᷤ ec&: sibiq apparuisse. nullo
ꝯtͣ disputante ⁊ c̃uincente.qͣm e̾e̾t illa secta fugienda. itãq fugisse.
ep̃c. ait. Uade a me: ita uiuas. fieri eni ñ potest: ut filius istarũ lacri¬
marũ pereat. Qđ illa ita se accepisse int̃ colloqͥa cũ eodẽ filio suc¬
sepe memorabat: ac si de celo sonuisset. In illis annis. augustinꝰ ma¬

Expanded text:
do reperiet quis ille sit error, et quanta impietas. Simul etiam narravit se quoque parvulum a seducta matre sua datum fuisse Manichaeis, et omnes pene non legisse tantum, verum etiam scriptitasse libros eorum; sibique apparuisse, nullo contra disputante et convincente, quam esset illa secta fugienda; itaque fugisse. e" inquit "a me; ita uiuas, fieri non potest, ut filius istarum lacrimarum pereat." quod illa ita se accepisse inter conloquia sua mecum saepe recordabatur, ac si de caelo sonuisset. LIBER QVARTVS. Per idem
Abbreviated transcription (Latin):
supbe delirantes. carnales nimis :loqͣces. ĩ quoꝵ ore laquei diaboli
notenꝰ ⁊ strepitu linguȩ Ceterũ cor ĩ ane ueri. Et dicebant ueritas: ueri¬
tas. ⁊ multũ dicebant augustino. ⁊ nusꝗͣ erat ĩ eis s falsa loqͤbant᷑ ñ de
ritatis. Itaq sensi atq paulat̃i. adolescens ꝑductꝰ ẽ ad eas nugas. ut creder&e
ficũ plorare cũ decerpit᷑. ⁊ matrẽ eiꝰ arborẽ lacrimis lacteis. Credidit

Expanded text:
superbe delirantes, carnales nimis et loquaces, in quorum ore laquei diaboli re, quales essent. et ecce uideo rem non conpertam superbis neque nudatam pueris, sed intas" et multum eam dicebant mihi et nusquam erat in eis, sed falsa loquebantur non de r abs te sensim atque paulatim perductus ad eas nugas, ut crederem ficum plorare, cum decerpitur, et matrem eius arborem lacrimis lacteis? quam t
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenerat ĩ librũ qͣnda ciceronis. cuiꝰ linguã fere om̃s mirant᷑ pectꝰ
ñ ita. S lib ipse ipsiꝰ exortationẽ c̃tinet ad philosophiã ⁊ uocat᷑ or¬
sua fecit alia. Uiluit illi repente om̃is uana spes. ⁊ ĩ mortalitatẽ
sapientiȩ. c̃cupiscebat estu cordis icredibili. i surgere ĩã ceꝑat.
ut addm̃ rediret: Non enĩ ad acuendã linguã qđ uidebat᷑ emere

Expanded text:
perveneram in librum quemdam Ciceronis, cujus linguam fere omnes mirantur, pectus non ita. Sed liber ille ipsius exhortationem continet ad philosophiam, et vocatur Hormea fecit alia. uiluit mihi repente omnis uana spes et inmortalitatem sapientiae concupiscebam aestu cordis incredibili et surgere coeperam, ut ad te redirem. non enim ad acuendam linguam, quod uidebar emere
Abbreviated transcription (Latin):
bat eũ paruus ñ paruo affectu. ne ĩ scolis uapularet. Et cũ eũ ñ ex¬
audiebat. qđ ñ erat ad insipientiã sibi : ridebat᷑ a maioribꝰ hominibꝰ.
atq ab ipsis parentibꝰ qͥ ei accidere mali nichil uolebant plage suȩ¬
Audierat adhuc puer de uita ȩt̃na ꝓmissa nob̃ ꝑ humilitatẽ dñi
dĩ nr̃i descendentis ad suꝑbiã nr̃am. ⁊ signabat᷑ ĩa signo crucis eius.
⁊ c̃diebat᷑ eiꝰ sale iã inde ab utero matris suȩ multũ ĩ suꝑna sꝑantis

Expanded text:
bam te paruus non paruo affectu, ne in schola uapularem. et cum me non exaudiebas, quod non erat ad insipientiam mihi, ridebantur a maioribus hominibus usque ab ipsis parentibus, qui mihi accidere mali nihil uolebant, plagae meego adhuc puer de uita aeterna promissa nobis per humilitatem domini dei nostri descendentis ad superbiam nostram et signabar iam signo crucis eius et condiebar eius sale iam inde ab utero matris meae, quae multum sperauit
Abbreviated transcription (Latin):
nit. exꝑtꝰ ẽ hominẽ gͣtũ ⁊ ocundũ uerbis.⁊ ea ipsa quȩ illi solent di¬
uerat hominẽ. delectabat᷑ qͥdẽ motu affectuq disputantis. nũbis c̃gru¬
entibꝰ. atq ad uestiendas sententias facile occurrentibꝰ. Pelectabat᷑
inꝙͣ ⁊ cũ multis ł etiã p̃multis laudabat &. efferebat.s. moleste habebat.
qđ ĩ cetu audientiũ ñ sineret᷑ ingerere illi ⁊ partiri cũ eo curas qͦstio¬
nũ suarũ. c̃ferendo familiarit̃. ⁊ accipiendo ac reddendo sermonẽ.

Expanded text:
nit, expertus sum hominem gratum et iucundum uerbis et ea ipsa, quae illi solent dinit, expertus sum hominem gratum et iucundum uerbis et ea ipsa, quae illi solent diueram hominem, delectabatur quidem motu affectuque disputantis et uerbis congruentibus atque ad uestiendas sententias facile occurrentibus. delectabar autem et cum multis uel etiam prae multis laudabam ac ferebam; sed moleste habebam, quod in coetu audientium non sinerer ingerere illi et partiri cum eo curas quaestionum mearum conferendo familiariter et accipiendo ac reddendo sermonem.
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ ĩ eo ꝑ illecebrã suauis eloqͤntiȩ. Qm tam̃ ⁊ si augustinꝰ laudabat. discer¬
nebat tam̃ a ueritate rerũ. qrũ discernendarũ auiduserat. nec qͣli uas¬
culo sermonis. s qͥđ scientiȩ sibi comedendũ apponeret: nominatꝰ ap̃ eos
ille faustꝰ stuebat᷑. fama eñĩ de illo p̃locuta ei fuerat. qđ ee̾̃t honesta¬
rũ om̃iũ doctrinarũ peritissimꝰ. ⁊ appͥme disciplinis liberalibꝰ eruditis
Et qm̃ multa philosophoꝵ augustinꝰ legerat. memorieq: mandata reti¬
nebat:. ex eis qͦda cõparabat. illis manicheoꝵ. longis fabulis. ⁊ei ꝓbabilia
ista uidebant᷑. quȩ dixert̃ illi qͥ tantũ potuert̃ ualere. ut possent esti
uẽ. qͥbꝰ manicheos animo uagabundꝰ audiũ nimis extento desiderio uen¬
turũ expectabat hc̃ faustũ. sȩt̃i enĩ eoꝵ ĩ qͦs forte meurrisset. qͥ qͣstio¬
nibꝰ ab eo obiectis deficiebant: illũ ei ꝓmittebant. cuiꝰ aduentu collatoq

Expanded text:
bram suauiloquentiae. quam ego iam tametsi laudabam, discernebam tamen a ueritate rerum, quarum discernendarum auidus eram, nec quali uasculo sermonis, sed quid mihi scientiae comedendum adponeret nominatas apud eos ille Faustus intuebar. fama enim de illo praelocuta mihi erat, quod esset honestarum omnium doctrinarum peritissimus et adprime disciplinis liberalibus eruditus. et quoniam multa philosophorum legeram memoriaeque mandata retinebam, ex eis quaedam conparabam illis manichaeorum longis fabulis, et mihi probabiliora ista uidebantur, quae dixerunt illi, qui tantum potuerunt ualere, ut possent aestiuem, quibus eos animo uagabundus audiui, nimis extento desiderio uenturum expectabam istum Faustum. ceteri enim eorum, in quos forte incurrissem, quinibus a me objectis deficiebant, illum mihi promittebant, cujus adventu collatoque
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatẽ: si sp̃s patͥs nr̃i di. qͥd. uel qualit̾ loqͥ aebe¬
re suggerere dignaret᷑ t ece habes qͦd uissisti animo
a qͥđ agendũ me magis rogando quã iubendo com¬
pulistiꝰ tu ipse iudicato utrũ id efficiendo qͥequã
ꝓfeceris. idest utrũ prioribꝰ seriptis quȩ non t̾ satis¬
faciebant. hoc posteriꝰ seriptũ ad edificatione au¬
dientiũ magis anminꝰ idoneũ. Porro me & amed
dm conseientia testis. ⁊ apd eos qͥ audire uł legere
dignabunt᷑. p̃sens epła excusare poterit. qͥa ñ quasi
in ipsi placens pͥoribꝰ me scribendo suyposui. sed pos¬
tulanti tuȩ karitati placere cupiens. obediendo sub¬
posui. Dignũ qͥppete cui obedire deberẽ exiftimaui.
licet monachicã sub tuo regimine miliciã ꝓfessus

Expanded text:
voluntatem, si spiritus Patris nostri Dei, quid vel qualiter loqui debevoluntatem, si spiritus Patris nostri Dei, quid vel qualiter loqui deberem, suggerere dignaretur. Ecce habes quod jussisti, imo ad quod agendum me magis rogando quam jubendo compulisti; tu ipse judicato, utrum id efficiendo quidquam profeceris, id est utrum prioribus scriptis, quae non tibi satisfaciebant, hoc posterius scriptum ad aedificationem magis an minus idoneum sit. Porro me et apud Deum conscientia testis, et apud eos, qui audire vel legere dignabuntur, praesens epistola excusare poterit, quia non quasi mihi ipsi placens, prioribus me scribendo superposui, sed postulanti tuae charitati placere cupiens obediendo supposui. Dignum quippe te, cui obaudire deberem, existimavi, licet monachicam sub tuo regimine militiam professus
Abbreviated transcription (Latin):
seribentẽ ducebat ardor studũ. & idcireo ł obtẽpe¬
rare nimirũ quasi in angaria seruire existimaui
adalia tendente. diuciꝰ angerer. uenit tancde
inmemoriã illud qͦd suminꝰ uere dilectionis ma¬
gist᷑ int̾ cetera ꝑfectionis euangelicȩ p̾cepta con¬
grue inmontẽ locutꝰ ẽ. Et siqͥs ait angariauerit
te mille passis. uade cũ illo & alia duo. Sed ⁊ ille
symon Cyrenei ᷤ inm̃tẽ uenit: que̾ sic̃ euangłista
testat᷑ pretereuntẽ angariauert᷑. ut tolleret
erucẽ iħu. Deniq exempłu eiꝰde qͥ crueẽ qͥde iħu
tulit. sed ñ ipse crucifixis est. & hoc ipsũ qͦd erucẽ
non suã bauilauit inuitꝰ ⁊ inangaria fecit. ue¬
hemt᷑ cepĩanũ homine̾ redarguit. quicũq ille ẽ.
boret imitando: & hoc ipsũ qͦd p̃dicat. magis
ex p̃cepti necessitate facit. qua expio m̃tis de¬
siderio. Adquieui gͥ. & omisso interim cursu
ꝓposito. diuertihuc. ñ iam inuitꝰ sed bonã habens

Expanded text:
scribentem ducebat ardor studii, et idcirco tibi obtemperare, nimirum quasi in angaria servire existimavi.ad alia tendente, diutius angerer, venit tandem in memoriam illud, quod summus vere dilectionis magister, inter caetera perfectionis evangelicae praecepta congrue, in monte locutus est: Et si quis angariaverit te, ait, mille passus, vade cum illo et alia duo . Sed et ille Simon Cyrenaeus in mentem venit, quem, sicut evangelista testatur, praetereuntem angariaverunt, ut tolleret crucem Jesu . Denique exemplum ejusdem, qui crucem quidem Jesu tulit, sed non ipse crucifixus est; et hoc ipsum, quod crucem non suam bajulavit, invitus et in angaria fecit, vehementer Christianum hominem redarguit, quicunque ille estboret imitando; et hoc ipsum quod praedicat, magis ex praecepti necessitate facit, quam ex pio mentis desiderio. Acquievi igitur, et omisso interim cursu proposito, diverti huc, non jam invitus, sed bonam jam habens
Abbreviated transcription (Latin):
supͣdictũ ẽ acclamauerat dissensio pꝰpłi. ipse responsũ dif¬
ferens contẽptũq oblate pecuniȩ dissimulans. hec interĩ
a t̾ritorio beneuentano ubi tẽ tẽporis cõmanebat manu
ꝓpͥa beato uiro scripsit. tc̃ Rauennȩ cũ ciuitatiꝰ eiꝰ dẽ
antistite ussa ab imꝑatore negotia pagenti.
t to imꝑator augustꝰ sola dĩ grã. Nerib̾to archilogo¬
tete. gr̃am & Coloniã: ao pallii cubitũ unũ. Ubi uͦ soloni¬
ensiũ affuut legatio. uiriquã plures honorati tã declero

Expanded text:
supradictum est acclamaverat dissensio populi, ipse responsum difsupradictum est acclamaverat dissensio populi, ipse responsum differens, contemptumque oblatae pecuniae dissimulans, haec interim a territorio Beneventano, ubi tunc temporis commanebat, manu propria beato viro scripsit, tunc Ravennae cum civitatis ejusdem antistite jussa ab imperatore negotia peragenti: « Otto imperator Augustus sola Dei gratia, Hereberto Achilogothetae gratiam et Coloniam et pallii cubitum unum. » Ubi vero Coloniensium adfuit legatio, viri complures honorati, tam de clero
Abbreviated transcription (Latin):
corpoꝵ rerũq ceterarũ ꝑiret ac ꝓfligeret᷑ numerꝰ. Nuni¬
rũ uisto di uidicio ꝓpt̾ peccata in habitantiũ ubitale
qͥd accidut asseribendu ẽ. nã qͦd naui eulȩ Coloniensis
eccłe au illis discordiȩ fluctibꝰ iactaret᷑. tãeito ne
ad arma pueniret᷑ subuentũ ẽ. miscdiȩ diuinitatis
asferibi debet. Porro meritoꝵ beati uiri ui hoc qͦc
euidens astipulatio ẽ: qͦd oblato ad electionẽ nomine
ipsiꝰ ammosa cleri ⁊ ppłi discordia quieuit. ⁊ parred¬
dita ẽ. Subtilit᷑ nãq adtendentibꝰ resipsa loquebat᷑.
s̃ eũ p̃sentia dni electio
memorabilit᷑ celebrata ẽ serui fidelis:  hectã ea do
quã ex hõibꝰ continuo testimoniũ laud̾eq hab̾e meruit.
Siqͥde ⁊imꝑatori supͣmemorati eor iã tetigerat manꝰ dni.
cordantis. Nã ⁊ cũ pecunia tẽptaret᷑ ab alio. quẽ ut iã

Expanded text:
corporum rerumque caeterarum periret ac profligaretur numerus. Nimicorporum rerumque caeterarum periret ac profligaretur numerus. Nimirum justo Dei judicio propter peccata inhabitantium, ubi tale quid accidit, ascribendum est. Nam quod naviculae Coloniensis Ecclesiae, dum illis discordiae fluctibus jactaretur, tam circo, ne ad arma pervenirent, subventum est, misericordiae divinitatis ascribi debet. Porro meritorum beati viri in hoc quoque evidens astipulatio est, quod oblato ad electionem nomine ipsius, animosa cleri, et populi discordia quievit, et pax reddita est. Subtiliter namque attendentibus res ipsa loquebatur, ur cum praesentia Domini electio memorabiliter celebrata est servi fidelis, et haec tam a Deo quam ex hominibus continuo testimonium laudemque habere meruit. Siquidem et imperatoris supra memorati cor jam tetigerat manus Domiivitatis discordantis. Nam, et cum pecunia tentaretur 254 ab alio, quem ut jam
Abbreviated transcription (Latin):
consiliũ. Nã p̾esse uob̾ nec ipse cupio nec alteri inui¬
deo. sed in hac re lib̾ abitͦq scilicet inuidia ⁊ ambiti¬
one. aliũ notũ uob̾ designo qͥ dignꝰ sit: uidelicet
illustrẽ Nerib̾tũ ualentẽ scd̾m dđm ⁊ scđ̾m scłm: ut
pote axp̃o deuotũ ⁊ imꝑatori carũ. Soluamꝰ gͦ litem.
in huiꝰ dignissimi concedendo electionẽ. Uix ille
hec dixerat: raptũq ex ore eiꝰ ferib̾tũ uniu̾sa turba
conclamat. Una om̃iũ uox. una uoluntas: qͦs eatem s
discordantes. nc̃ miro mͦ in uno absente homine
unculũ pacis alligabat. Ita dño imꝑante cessauit
uentꝰ: tranquillitas facta ẽ. Cuiꝰ uidelicet tranquil¬
litatis tã celerẽ euentũ. magis memorabilẽ nobis
facit alioꝵ tẽpoꝵ siuelocoꝵ. nonnũ quã audita uł
uisa tẽpestas: ubi qͥd̃am dormiente siue absente iħu. ñ
ante motꝰmaris sedatꝰ ẽ. quã multꝰ animarũ unmo &

Expanded text:
consilium. Nam praeesse vobis nec ipse cupio, nec alteri inviconsilium. Nam praeesse vobis nec ipse cupio, nec alteri invideo; sed in hac re liber ab utroque scilicet invidia et ambitione, alium vobis notum designo, qui dignus sit, videlicet illustrpote Christo devotum, et imperatori charum. Solvamus ergo litem, in hujus dignissimi concedendo electionem. » Vix ille haec dixerat, raptimque ex ore ejus Herebertum universa turba conclamabat. Una omnium vox, una voluntas, quos eatenus discordantes, nunc miro modo in uno absente homine vinculum pacis alligabat. Ita, Domino imperante, cessavit ventus, et tranquillitas facta est . Cujus vero tranquillitatis tam celerem eventum magis memorabilem nobis facit aliorum temporum sive locorum nonnunquam audita vel visa tempestas, ubi quodammodo dormiente sive absente Jesu, non ante motus maris sedatus est, quam multus animarum, imo et
Abbreviated transcription (Latin):
patori rebellantibꝰ pͥmo expulsi. ac deinde uene¬
no ꝑempt᷑ sit: quo ad rẽ p̾sentẽ minꝰ attinet nẽ
omittentes. potiꝰ ꝓpositũ ꝑsequam᷑.
on multopꝰ colonia met᷑polis uidua facta ẽ. defuncto
Euergero eiꝰdẽ ciuitatis archiep̃o. Eece autẽ du eligere
conantur successore scidert᷑ umtatẽ: clerꝰq ⁊ ppłs
grauit᷑ dissentiebant ab inuicẽ. Nã aliũ clerꝰ. aliũq sua
electione poscebat ppłs: ⁊ intantũ ꝓcessit partiũ diuer¬
sarũ conflictꝰ. ut prope ad arma concurreret᷑. Itaq
ueluti absente iħu. nauicula inmedio mari iactabat᷑
fluctibꝰ. S laborantibꝰ uelociꝰ succurrit ipse.: & uenit
ad eos ambulans supramare. Nã is quẽ ñ ꝓbante ppło
plerꝰ eligebat. udelicet Werelinꝰ domꝰ scĩ Petͥ p̃positꝰ.
repente silentiũ flagitans. ꝑuoluntatẽ di sic om̃s allo¬
ea querentes quȩ dñi st̃: meliꝰ qͦ adpossumꝰ in eamis

Expanded text:
peratori rebellantibus, primo expulsus, ac deinde veneperatori rebellantibus, primo expulsus, ac deinde veneno peremptus sit, quoniam ad rem praesentem minus attinet, nunc omittentes, pon multo post Colonia metropolis vidua facta est, defuncto Evergero ejusdem civitatis archiepiscopo. Ecce autem dum eligere conantur successorem, sciderunt unanimitatem, clerusque et populus graviter dissentiebat abinvicem. Nam alium clerus, aliumque sua electione poscebat populus, et in tantum processit partium diversarum conflictus, ut prope ad arma concurreretur. Itaque velut, absente Jesu, navicula in medio mari jactabatur fluctibus . Sed laborantibus velocius succurrit ipse, et venit ad eos supra mare. Nam is, quem non probante populo clerus eligebat, videlicet Wezelinus, domus sancti Petri praepositus, repente silentium flagitans, per voluntatem Dei sic omnes alloea quaerentes, quae Domini sunt, melius quoad possumus ineamus
Abbreviated transcription (Latin):
militatẽ laudatꝰ ẽ: ⁊ ⁊ acheus qͥ dicente illo. ⁊ achee
festinans descende qͥa hodie indomo tua oportet
me manere. statim festinans descendit n excȩpit
illũ gaudens: sed̾m caritatis suȩ leticiã dignꝰ iudi¬
pꝰmođi sͥ oblatũ susciꝑe humilit᷑̾ recusauit. Defunc¬
to nãq paulopꝰ ȩccłȩ Uir⁊ eburgensis ep̃o. optabat
imꝑator ut illic subrogaret᷑. Ręcusauit utiã dic¬
tũ ẽ. indignũ se ꝓfitensꝰ & in frẽm suũ nõe Nlemri¬
cũ tãqua seipso longe digniorẽ mox eande trans¬
ferri optinuit electionẽ. Factũq ẽ: ⁊ fr̃ eiꝰ eccłȩ iã
dicte p̾sedit. ipse aut̃ in humilitate ⁊ dilectione sua
pͥfinito sͥ ado tẽpori ⁊ loco seruatꝰ ẽ. Int̾ea romano
pontifice defuncto. iã dictꝰ Bruno sede sortit᷑ apłicã
agnominatꝰ Gregoriꝰ uxitꝙ in ea annos ferme
auos ⁊ m̃ses uiui. undecimꝰ supͣ brunonẽ alterũ
qui & nonꝰ leo dictꝰ ẽ. Deisto qualit᷑ a romanis im¬

Expanded text:
tatem laudatus est, et Zachaeus, qui dicente illo: Zachaee, festinans descende, quia hodie in domo tua oportet me manere; statim festinans descendit, et excepit illum gaudens : secundum charitatis suae laetitiam dignus judipostmodum sibi oblatum suscipere humiliter recusavit. Defuncto namque paulo post Ecclesiae Wirzeburgensis episcopo optabat imperator ut illi subrogaretur. Recusavit, ut jam dictum est, indignum se profitens, et in fratrem suum, nomine Henricum tanquam seipso longe digniorem, mox eamdem transferri obtinuit electionem. Factumque est, frater ejus Ecclesiae jam dictae praesedit; ipse autem in humilitate et dilectione sua, praefinito sibi a Deo tempori et loco servatus est. Interea Romano pontifice defuncto, jam dictus Bruno sedem sortitur apostolicam, agnominatus Gregorius V, vixitque in ea annos ferme duos et menses novem, undecimus supra Brunonem alterum, qui et nonus Leo dictus est. De isto, qualiter a Romanis im
Abbreviated transcription (Latin):
risii solutꝰ e. ut funditꝰ oblitꝰ ẽȩ uti deret᷑ ad qͥd se conuer¬
tisset dut uͦ ad prandiũ uentũ ẽ. cunctis parit᷑ consigenti¬

Expanded text:
risu solutus est, ut funditus oblitus esse videretur ad quid se converrisu solutus est, ut funditus oblitus esse videretur ad quid se convertisset. Ut vero ad prandium ventum e