comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nitus sum. Si ergo in hac uita ubi homi¬
nũ mirabiliũ ꝓphetia ita cõparanda est
illi uitȩ quasi paruuli adiuuenem. uidit
tamen helyseus accipientẽ munera seruũ
suũ ubi ipse non erat: ita ne cũ uenerit
quod ꝑfectum. ẽ. nec iam corpus corrup¬
tibile aggrauabit animam. sed incorrup¬
tibile nichil impediet illi scĩ ad ea quȩ ui¬
denda sunt oculis corporeis quib helyse¬
us absens ad seruũ suũ uidendũ non indi¬
Nonne cor meũ iit tecum quando conuer¬
sus est uir de curru mobuiam tibi. & acce¬
pisti pecuniam. Et cętera. Sicut autẽ ex
hebreo interpretatus est prb̃r iheronimus.
nonne cor meũ inquit in presenti erat qͦn¬
do reuersus est homo de curru suo moc¬
cursum tui: Corde suo ergo se dixit hoc
uidisse ꝓpħa: adiuto quidẽ mirabiliter
nullo dubitante diuinitus. Sed quanto
amplius tunc om̃s munere isto abundabt.
cũ ds erit omnia in omnib : Habebunt

Expanded text:
nitus sum. si ergo in hac uita, ubi hominitus sum. si ergo in hac uita, ubi hominum mirabilium prophetia ita comparanda est illi uitae quasi paruuli ad iuuenem, uidit tamen Heliseus accipientem munera seruum suum, ubi ipse non erat: itane cum uenerit quod perfectum est nec iam corpus corruptibile aggrauabit animam, sed incorruptibile nihil impediet, illi sancti ad ea quae uidenda sunt oculis corporeis, quibus Heliseus absens ad seruum suum uidendum non indinonne cor meum iuit tecum, quando conuersus est uir de curru in obuiam tibi et accepisti pecuniam? et cetera; sicut autem ex hebraeo interpretatus est presbyter Hieronymus: nonne cor meum, inquit, in praesentia erat, quando reuersus est homo de curru suo in occursum tibi? corde suo ergo se dixit hoc uidisse propheta, adiuto quidem mirabiliter nullo dubitante diuinitus. sed quanto amplius tunc omnes munere isto abundabunt, cum deus erit omnia in omnibus! habebunt
Abbreviated transcription (Latin):
tus aleprȩ deformitate mundauerat. qͦd
seruus nequam domino suo non uidente
latenter se fecisse putauerat: quantoma¬
gis in illo corpore sp̃ũali uidebunt scĩ om¬
nia non solum si oculos claudant. uerũ e¬
tĩa unde sunt corpore absentes: Tunc
enĩ erit ꝑfectum illud de quo loquens a¬
postolus. ex parte inquit scimus. & ex par
te ꝓphecamus. Cum autẽ uenerit quod ꝑ¬
fectum est: quod ex parte. ẽ. euacuabitur.
Deinde ut. quomͦ posset aliqua similitudi¬
ne ostenderet:. quantũ ab illa quȩ futura. ẽ
distet hec uita. non qualiũcũq hominũ
uerũetiam qui p̃cipua hinc sc̃itate sunt pre¬
diti: cũ essem inquit paruulus quasi par¬
uulus sapiebam. quasi paruulus loque¬
bar. quasi pariuilus cogitabam. Cum aũ
factus sum uir: euacuaui ea quȩ paruuli
erant. Uidemus nunc ꝑspeculũ in enigna¬
te: tunc autẽ facie ad faciem. Nunc scio
ex parte: tunc autẽ cognoscam sicut & cog̃¬

Expanded text:
tus a leprae deformitate mundauerat, quod tus a leprae deformitate mundauerat, quod seruus nequam domino suo non uidente latenter se fecisse putauerat: quanto magis in illo corpore spiritali uidebunt sancti omnia, non solum si oculos claudant, uerum etiam unde sunt corpore absentes! Tunc enim erit perfectum illud, de quo loquens apote prophetamus; cum autem uenerit quod perfectum est, quod ex parte est euacuabitur. deinde ut quomodo posset aliqua similitudine ostenderet, quantum ab illa quae futura est distet haec uita, non qualiumcumque hominum, uerum etiam qui praecipua hic sanctitate sunt praediti: cum essem, inquit, paruulus, quasi paruulus sapiebam, quasi paruulus loquebar, quasi paruulus cogitabam; cum autem factus sum uir, euacuaui ea quae paruuli erant. uidemus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem; nunc scio ex parte, tunc autem cognoscam, sicut et cog
Abbreviated transcription (Latin):
cum apparuerit inquit similes ei erimus.
qm̃ uidebimus eum sicuti est. Facies autẽ
di manifestatio eius intelligenda. ẽ: non ali¬
quod tale membrũ quale nos habemus in
corpore. atq isto nomine nuncupamus.
Qua propter cũ ex me quęritur quid ac¬
turi sint sc̃ĩ inillo corpore spũali. non di¬
co quod iam uideo. sed dico quod credo:
scdm̃ illud qͦd in psalmo lego. Credidi. ꝓp¬
ter quod locutus sum. Dico itaq Uisuri
sunt dm̃ inipso corpore. sed utrũ ꝑ ipsum
sicut ꝑ corpus nunc uidemus solem. lunã
stellas. mare ac terram & que sunt in ea.
non parua questio est. Durũ est enĩ dice¬
re quod sc̃i talia corpora tunc habebunt. ut
non possint oculos claudere atq aperire
cũ uolent: duruis autẽ quod ibi dm̃ quis¬
quis oculos clauserit non uidebit. Si enĩ
ꝓpheta helyseus puerũ suũ giezi absens
corpore uidit accipientem munera quȩ ar¬
dit ei Naaman syrus. quẽ ꝓpheta memora¬

Expanded text:
Cum apparuerit, inquit, similes ei erimus, Cum apparuerit, inquit, similes ei erimus, quoniam uidebimus eum sicuti est. Facies autem Dei manifestatio eius intellegenda est, non aliquod tale membrum, quale nos habemus in corpore adque isto nomine nuncupamus. Quapropter cum ex me quaeritur, quid acturi sint sancti in illo corpore spiritali, non dico quod iam uideo, sed dico quod credo, secundum illud quod in psalmo lego: Credidi, propter quod locutus sum. Dico itaque: Visuri sunt Deum in ipso corpore; sed utrum per ipsum, sicut per corpus nunc uidemus solem, lunam, stellas, mare ac terram et quae sunt in ea, non parua quaestio est. Durum est enim dicere, quod sancti talia corpora tunc habebunt, ut non possint oculos claudere adque aperire cum uolent; durius autem, quod ibi Deum, quisquis oculos clauserit, non uidebit. Si enim propheta Helisaeus puerum suum Giezi absens corpore uidit accipientem munera, quae dedit ei Naeman Syrus, quem propheta memora
Abbreviated transcription (Latin):
speculum in eniginate. tunc autẽ faciȩ ad
faciem. Sic iam uident sc̃i angłi qui etĩã
nr̃i angłi dicti sunt: quia eruti de potesta¬
te tenebrarũ. & accepto sp̃s pignore trans¬
lati ad regnũ xp̃i ad eos angelos iam cȩpimꝰ
ꝑtinere. cum quib nobis erit sc̃a atq dulcis¬
sima de qua iam tot libros scripsimus dĩ ciui¬
tas ipsa communis. Sic sunt ergo angeli nr̃i
est noster. Dĩ sunt. quia dm̃ non relique¬
runt: nr̃i sunt. quia suos ciues nos habere
cȩperunt. Dixit autẽ dñs it̃ic. Uidece ne
contemnatis unũ de pusillis istis. Dico
enĩ uobis. quia angłi eoꝵ incelis semꝑ ui¬
denc faciem patris mei qui incelis est.
Sicut ergo illi uident. ita & nos uisuri su¬
mus: sed nondũ ita uidemus. Propt̃ qͦd
ait apłs: quod paulo ante dixi. Yidemus
nunc ꝑ speculũ in enigiate: tunc autẽ facie
adfaciem. Prȩmiũ itaq fidei nobis uisio
ista seruat᷑. De qua & iohannes apł̃s loqͥns.

Expanded text:
speculum in aenigmate, tunc autem facie ad speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem. sic iam uident sancti angeli, qui etiam nostri angeli dicti sunt, quia eruti de potestate tenebrarum et accepto spiritus pignore translati ad regnum Christi ad eos angelos iam coepimus pertinere, cum quibus nobis erit sancta atque dulcissima, de qua iam tot libros scripsimus, dei ciuitas ipsa communis. sic sunt ergo angeli nostri, ristus est noster. dei sunt, quia deum non reliquerunt; nostri sunt, quia suos ciues nos habere coeperunt. dixit autem dominus Iesus: uidete, ne contemnatis unum de pusillis istis. dico enim nobis, quia angeli eorum in caelis semper uident faciem patris mei, quia in cae- Iis est. Sicut ergo illi uident, ita et nos uisuri sumus; sed nondum ita uidemus. Propter quod ait apostolus, quod paulo ante dixi: Videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem. Praemium itaque fidei nobis uisio ista seruatur, de qua et Iohannes apostolus loquens:
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ & dĩ. Si ergo sc̃i indĩ pace uicꝰturi suns:
ꝓfecto ea pace uic turi sunt quȩ superat
omnẽ intellectum. Qm̃ nr̃m quidẽ supe¬
rat non est dubium. si autẽ superat & an¬
gelorũ. ut nec ipsos excepisse uideatur qͥ
ait omnẽ intellectum. scdm̃ hoc dictum
ẽẽ debemus accipere: quia pacem dĩ qua
d̾s ipse pacatus est sicut d̾s nouit non eam
nos sic possumus nosse nec ulli angeli. Su
perat itaq omnẽ intellectũ: non dubium
quod prȩter suũ. Sed quia & nos ꝓ modu
lo nr̃o pacis ens participes facti sumus.¬
nam in nobis atq inter nos & cũ ipso pacẽ
quantũ nr̃m summum est obtinebimus.
isto modo ꝓsuo modo sciunt eũ sc̃i angeli:¬
homines autẽ nunc longe infra quantũli¬
bet ꝓuectu mentis excellant. Consideran¬
dũ est enĩ quantus uir dicebat: ex parte
scimus. & ex parte ꝓphetamus donec ue¬
niat quod ꝑfectũ est: & uidemus nunc ꝑ

Expanded text:
enim et dei. si ergo sancti in dei pace uicturi sunt, enim et dei. si ergo sancti in dei pace uicturi sunt, profecto in ea pace uicturi sunt, quae superat omnem intellectum. quoniam nostrum quidem superat, non est dubium; si autem superat et angelorum, ut nec ipsos excepisse uideatur, qui ait omnem intellectum: secundum hoc dictum esse debemus accipere, quia pacem dei, qua deus ipse pacatus est, sicut deus nouit, non eam nos sic possperat itaque omnem intellectum, non dubium quod praeter suum. Sed quia et nos pro modo nostro pacis eius participes facti summam in nobis adque inter nos et cum ipso pacem, quantum nostrum summum est obtinebimus: isto modo homines autem nunc longe infra, quantumlibet prouectu mentis excellant. considerandum est enim, quantus uir dicebat: ex parte enim scimus et ex parte prophetamus, donec ueniat quod perfectum est; et: uidemus nunc per
Abbreviated transcription (Latin):
us. ut ex his fiat consequens quod fides pre-¬
dicat. x p̃iana talia corpora recepturas in
quib sine ullo malo ineternũ feliciter
uiuant: assumant etiã hoc de uarrone.
ut ad eadem corpora redeant inquib an¬
tea fuerunt: ut apud eos tota questio de
carnis in ęternum resurrectione soluãtur.
U NC iam quid acturi sint in
corporib immortalib atq spũalib
sci non adhuc eorũ carne carnaliter sed
spũaliter iam uiuente: quantũ dñs dig¬
natus fuerit adiuuare uideamus. Et il¬
la quidẽ actio uel potius quies atq otium
quale futurũ sit: si uerun uelim dicere. ue¬
scio. Non enum hoc unquam ꝑ sensus cor¬
poris uidi. Si autẽ mente idest intelligen¬
tia uidisse me dicam: quantũ est aut quid
est nr̃a intelligentia adillam excellentĩa:
Ibi est enĩ pax dĩ: quȩ sicut ait apłs ex su
perat omnẽ intellectum. Quem. nisi no¬
strũ: aut fortasse etĩã scoꝵ angłoꝵ: Non

Expanded text:
us, ut ex his fiat consequens, quod fides praeus, ut ex his fiat consequens, quod fides praedicat christiana, talia corpora recepturas, in quibus sine ullo modo in aeternum feliciter uiuant, assumant etiam hoc de Varrone, ut ad eadem corpora redeant, in quibus antea fuerunt, et apud eos tota quaestio de carnis in aeternum resurrectione soluetur. unc iam quid acturi sint in corporibus inmortalibus adque spiritalibus sancti, non adhuc eorum carne carnaliter, sed spiritaliter iam uiuente, quantum Dominus dignatur adiuuare uideamus. Et illa quidem actio uel potius quies adque otium quale futurum sit, si uerum uelim dicere, nescio. Non enim hoc umquam per sensus corporis uidi. Si autem mente, id est intellegentia, uidisse me dicam, quantum est aut quid est nostra intellegentia ad illam excellentiam ? Ibi est enim pax Dei, quae, sicut ait apostolus, superat omnem intellectum; quem nisi nostrum, aut fortasse etiam sanctorum an
Abbreviated transcription (Latin):
idem corpus & eadẽ anima quȩ fuerint
coniuncta in homine. aliquando eadem
rursus redeant inconiuncꝰtione. Iste uar¬
ro quidem siue illi genethiliaci uescio qui.
non enĩ nomina eoꝵ ꝓdidit quorũ com¬
memorauit sententiam aliquid dixerunt.
quod licet falsum sit cũ enĩ semel ad eade
corpora quȩ gesserunt animȩ redierint.
nunquã ea sunt postea relicturȩ: tamen
multa illius impossibilitatis qua contra
nos isti garriunt argum̃ta conuellit &
destruit. Qui em̃ hoc sentiunt siue sense¬
runt: non eis uisum. ẽ. fieri non posse. ut
dilapsa cadauera in auras. inpuluerem. in
cinerem. in humorem. in corpora uescenti¬
um bestiarũ. uel ipsorũ quoq hominum
adid rursus redeant quod fuerunt. Qua¬
propter plato & porphirius uel potius
quicũq illos diligunt & adhuc uiuunt.
si nobis consentiunt etiã sc̃as animas ad cor¬
pora redituras sicut ait plato. nec tamen
ad mala ulla redituras sicut ait porphiri¬

Expanded text:
idem corpus et eadem anima, quae fuerint idem corpus et eadem anima, quae fuerint coniuncta in homine aliquando, eadem rursus redeant in coniunctionem.\' Iste Varro quidem siue illi genethliaci nescio qui non enim nomina eorum prodidit, quorum commemorauit sententiam aliquid dixerunt, quod licet falsum sit cum enim semel ad eadem corpora quae gesserunt animae redierint, numquam ea sunt postea relicturae, tamen multa illius inpossibilitatis, qua contra nos isti garriunt. argumenta conuellit et destruit. Qui enim hoc sentiunt siue senserunt, non eis uisum est fieri non posse, ut dilapsa ccinerem, in humores, in corpora uescentium bestiarum uel ipsorum quoque hominum ad id rursus redeant quod fuerunt. quapropter Plato et Porphyrius uel potius quicumque illos diligunt et adhuc uiuunt, si nobis consentiunt etiam sanctas animas ad corpora redituras, sicut ait Plato, nec tamen ad mala ulla redituras, sicut ait Porphyri
Abbreviated transcription (Latin):
quod iduerũ ẽẽt affirmet dicere uoluisse.
Inducit enim hominem reuixisse. & nar¬
rasse quȩda quȩ platonicis disputationib
congruebant. Labeo etĩa dicit uno die du¬
os fuisse defunctos. & occurrisse inuicem
inquodã competo: deude ad corpora sua
iussos fuisse remeare & constituisse inter sẽ
amicos se e̾ẽ uicturos: atq ita ẽẽ factum
donec postea morerentur. Sedisti aucto¬
res talem resurrectionẽ corporis factan
fuisse narrarunt: quales fuerunt eoꝵ qͦs
resurrȩxisse nouimus. & huic quide req¬
ditos uite. sed non eo modo ut non more¬
rentur ulterius. Mirabilius autẽ quid¬
dam marcus uarro ponit iulibris qͦs con¬
seripsit degente popłi romani: cinus pu¬
taui uerba ipsa esse ponenda. G enechili¬
aci quidã scripserunt inquit: in renascen¬
dis ẽẽ hominib quã appellant palingene¬
sian greci ascripserunt confici in anns
numero quadringentis quadraginta : ut

Expanded text:
quod id uerum esse affirmet dicere uoluisse. quod id uerum esse affirmet dicere uoluisse. inducit enim hominem reuixisse et narrasse quaedam, quae Platonicis disputationibus congruebant. Labeo etiam duos dicit uno die fuisse defunctos et occurrisse inuicem in quodam compito, deinde ad corpora sua iussos fuisse remeare et constituisse inter se amicos se esse uicturos, atque ita esse factum, donec postea morerentur. sed isti auctores talem resurrectionem corporis factam fuisse narrarunt, qualeresurrexisse novimus, et huic quidem redditos vitae, sed non eo modo ut non morerentur ulterius. Mirabilius autem quidam Marcus Varro ponit in libris quos conscripsit de Gente populi Romani, cujus putavi verba ipsa esse ponenda. Genethliaci quidam scripserunt, inquit, dis hominibus quam appellant rcaXrnevsatav Graeci; hac scripserunt confici in annis numero quadringentis quadraginta, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ad mala mundi huius sc̃e animȩ non re-¬
dibunt. Dicat itaq cũ platone porphiri¬
us. redibunt ad corpora: dicat plato cum
porphirio non redibunt ad mala: & ad ea
corpora redire consentient inquib nulla
patiantur mala. Hȩc itaq non erunt nͥ
illa quȩ ꝓmittit ds̃: beatas aninas męternũ
cum sua ȩterna carne facturus. Hoc enim
quantũ existimo facile iam nobis concede¬
rent ambo. ut qui faterentur adimmortali-¬
a corpora redituras animas ẽẽ sc̃oꝵ. ad sua
illas redire ꝑmitterent. in quib mala huiꝰ
scłi ꝑtulerunt. in quib dm̃ ut his malis
carerent pie fideliterq coluerunt.
ONulli nr̃i ꝓpter quoddam precla¬
risimum loquendi genus & propter
nonnulla quȩ ueraciter sensit amantes
platonem: dicunt eũ aliquid simile nobis
etiã de mortuorũ resur rectione sensisse.
Quod quidẽ sic tangit in libris de repu¬
blica tullius: ut eum lusisse potius quam

Expanded text:
ad mala mundi hujus sanctae animae non read mala mundi hujus sanctae animae non redibunt. Dicat itaque cum Platone Porphyrius: Redibunt ad corpora; dicat Plato cum Porphyrio: Non redibunt ad mala, et ad ea corpora redire consentient, in quibus nulla patiantur mala. Haec itaque non erunt, nisi illa quae promittit Deus, beatas animas in aeternum cum sua aeterna carne futuras facturas. Hoc enim, quantum existimo, jam facile nobis concederent ambo, ut qui faterentur ad immortalia corpora redituras animas esse sanctorum, ad sua illas redire permitterent in quibus mala hujus saeculi pertulerunt, in quibus Deum, ut his malis carerent, pie fideliterque coluerunt.nulli nostri propter quoddam praeclarissimum loquendi genus et propter nonnulla, quae ueraciter sensit, amantes Platonem dicunt eum aliquid simile nobis etiam de mortuorum resurrectione sensisse. quod quidem sic tangit in libris de re publica Tullius, ut eum lusisse potius quam
Abbreviated transcription (Latin):
atq porphirius. quȩ si inter se commu¬
nicare potuissent: facti ẽẽnt fortasse xp̃i
inȩternum esse non posse. ido enĩ dixit e¬
tiam sapientiũ animas post quã libet lon¬
gum tempus tamen ad corꝑa redituras.
porphirius autẽ dixit animam purga¬
tissimam cum redierit ad patrem. ad hȩc
mala mundi nunquã ẽẽ rediturã. Ac ꝑ
hoc quod uerũ uidit plato si dedisset por¬
phirio etĩa iustorũ atq sapientiũ purga¬
tissimas animas adhumana corꝑa redi¬
turas. rursum qͦd uerũ uidit por phirius
si dedisset platoni. nunquã redituras ad
miserias corruptibilis corꝑis animas scãs
ut non singuli hȩc singula. sed ambo et
singuli utrũq dicerent: puto quod uiderẽt
ẽẽ iam consequens. ut & redirent animȩ
ad corpora. & talia reciperent corpora in
quib beate atq immortaliter uiuerent:
qm̃ scdm̃ platonem etiã sc̃ȩ animȩ adhu¬
mana corpora redibunt: scdm porphiriũ

Expanded text:
adque Porphyrius, quae si inter se commuadque Porphyrius, quae si inter se communicare potuissent, facti essent fortasse Chrismas in aeternum esse non posse. Ideo enim dixit etiam sapientum animas post quagum tempus, tamen ad corpora redituras. Porphyrius autem dixit animam purgatissimam, cum redierit ad Patrem, ad haec mala mundi nunquam esse redituram: ac per hoc quod verum vidit Plato, si dedisset Porphyrio, etiam justorum atque sapientum purgatissimas animas ad humana corpora redituras; rursus quod verum vidit Porphyrius, si dedisset Platoni, nunquam redituras ad miserias corruptibilis corporis animas sanctas, ut non singuli haec singula, sed ambo et singuli utrumque dicerent, puto quod viderent esse jam consequens ut redirent animae ad corpora, et alia reciperent corpora, in quibus beate atque immortaliter viverent, quoniam secundum Platonem etiam sanctae animae ad humana corpora redibunt; secundum Porphyrium
Abbreviated transcription (Latin):
resuscitabit: qui uxta platonem id qͦd
impossibile est se facturum esse ꝓmisit. Qͥa
adhuc quod ꝓmisit ds. quod deo ꝓ mitten¬
ti credidit mundus. qui etiã ipse ꝓmissus
est crediturus ẽẽ impossibile clamant. qͣn¬
doquidẽ nos dm̃ qui etiã scdm̃ platonem
facit impossibilia id facturũ esse clamamꝰ.
Non ergo ut beatȩ sint auimȩ corpus est
omne fugiendũ: sed corpus incorruptibile
recipiendum. Et in quo conuenientius in
corruptibili corpore letabuntur: quã in
quo corruptibili gemuerunt: Sic enĩ
non ineis erit illa dira cupiditas quã po¬
suit explatone uirgilius ubi ait: rursis
& incipient incorpora uelle reuerti. sic i¬
quã cupiditatẽ reuertendi ad corpora ñ
habebunt. cũ corpora inquȩ reuerti cu¬
piunt secũ habebunt. & sic habebunt
ut nunquã non habeant. nunquam ea
prorsus uel ad exiguum quamlibet tempꝰ
ulla morte deponanit.
IN GULA Quedam dixerunt plato

Expanded text:
resuscitabit, qui iuxta Platonem id quod resuscitabit, qui iuxta Platonem id quod impossibile est se facturum esse promisit. quid adhuc quod promisit deus, quod deo promittenti credidit mundus, qui etiam ipse promissus est crediturus, esse impossibile clamant, quando quidem nos deum, qui etiam secundum Platonem facit impossibilia, id facturum esse clamamus P non ergo, ut beatae sint animae, corpus est omne fugiendum, sed corpus incorruptibile recipicorruptibili corpore laetabuntur, quam in quo corruptibili gemuerunt? Sic enim non in eis erit illa dira cupiditas, quam posuit ex Platone Vergilius, ubi ait: Rursus et incipiant in corpora uelle reuerti; sic, inquam, cupiditatem reuertendi ad corpora non habebunt, cum corpora, in quae reuerti cupiunt, secum habebunt et sic habebunt, ut numquam non habeant, numquam ea prorsus uel ad exiguum quamlibet tempus ulla morte deponant.Singula quaedam dixerunt Plato
Abbreviated transcription (Latin):
impossibile. ido resurrectionem carnis ẽẽ
credendam. Apertissime quippe iuxta
eundem philosophũ ubi diis a se factis
ꝓmisit ds non factus inmortalitatẽ: qͦd
impossibile est se dixit ẽẽ facturũ. Sic e¬
nim eũ locutũ narrat plato. Qm̃ estis
orti inquit. inmortales esse & indissolu¬
biles non potestiᷤ: ñ tam̃ dissoluemini. neq
uos ulla mortis fata periment.: nec erunt
ualentiora quã consiliũ meũ. qͦd maius
est uinculũ ad ꝑpetuitatẽ ur̃am. quam
illa quib estis colligati. Si non solũ ab¬
surdi sed surdi non sunt qui hec audiuis.
non utiq dubitant diis factis ab illo do
qui eos fecit scd̃m platonem qͦd impossi¬
bile est ꝓmissum fuisse. Qui enĩ dicit.
uos quidẽ immnortales ẽẽ non potestis. sed
mea uoluntate ummortales eritis: quid ali¬
ud dicit quã id qͦd fieri non potest me fa¬
ciente tamen eritis. Ille igitur car nem
incorruptibilem. immortalem. spũalem

Expanded text:
impossibilis, ideo resurrectionem carnis non esse impossibilis, ideo resurrectionem carnis non esse credendam. apertissime quippe iuxta eundem philosophum, ubi dis a se factis promisit deus non factus immortalitatem, quod impossibile est se dixit esse facturum. sic enim eum locuturum narrat Plato: "quoniam estis orti" inquit "immortales esse et indissolubiles non potestis; non tamen dissoluemini neque uos ulla mortis fata periment nec erunt ualentiora quam consilium meum, quod maius est uinculum ad perpetuitatem uestram quam illa quibus estis colligati." si non solum absurdi, sed surdi non sunt qui haec audiunt, non utique dubitant dis factis ab illo deo, qui eos fecit, secundum Platonem quod est impossibile fuisse promissum. qui enim dicit: "uos quidem immortales esse non potestis, sed mea uoluntate immortales eritis" quid aliud dicit, quam "id quod fieri non potest me faciente tamen eritis"? ille igitur carnem incorruptibilem, immortalem, spiritalem
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ utiq nullomͦ illi cõparanda est immor¬
talitati. in libro tertio decimo satis ut opi¬
nor ostendimus. Legant suꝑiora operis
huius: qui uel non legerunt. uel nolunt
recolere quod leger uNl⁊
ta sit anima. corpus omne esse fugiendũ.
Nichil ergo ꝓdest. quia incorruptibile
diximus futurũ corpus: si anuna beata
non erit nisi omine effugerit corpus. Sed
iam & hinc in libro memorato quantũ o¬
portuit disputaui: uerũ hic unum inde
tantũ cominemorabo. E mendet libros
suos istorũ omniũ magister plato: & di¬
cat eorũ deos ut beati sint insua corpora
futuros idest esse morituros. quos in cęle¬
stib corporib dixit inclusos: quib tam̃
d̾s a quo facti sunt quo possent ẽẽ securi
immortalitatẽ idest in eis dẽ corporib et̃¬
nam ꝑmansionem. non eorũ natura id ha¬
bente sedsuo consilio p̃ualente. promisit.
Ubi etiã illud euertit quod dicunt: qm̃. ẽ.

Expanded text:
quae utique nullo modo illi conparanda est inmorquae utique nullo modo illi conparanda est inmortalitati, in libro tertio decimo satis, ut opinor, ohuius qui uel non legerunt uel uolunt recolere quod legerunt. Cta sit anima, corpus esse omne fugiendum. nihil ergo prodest, quia incorruptibile diximus futurum corpus, si anima beata non erit, nisi omne corpus effugerit. sed iam et hinc in libro memorato quantum oportuit disputaui. uerum hic unum inde tantum commemorabo. emendet libros suos istorum omnium magister Plato et dicat eorum deos, ut beati sint, sua corpora fugituros, id est esse morituros, quos in caelestibus corporibus dixit inclusos, quibus tamen deus, a quo facti sunt, quo possent esse securi, immortalitatem, id est in eisdem corporibus aeternam permansionem, non eorum natura id habente, sed suo consilio praeualente promisit. ubi etiam illud euertit quod dicunt, quoniam est
Abbreviated transcription (Latin):
ipse cõpleuit. Utrũ enĩ non potest facere
ut resurgat caro & uiuat inȩternũ: an ꝓp¬
terea credendũ non . ẽ. id eũ esse facturum
quia malũ. ẽ. atq indignũ dõ: Sed de
ommipotentia eius qua tot & tanta facit
incredibilia iam multa diximus: si uolunt
inuenire quod om̃ĩpotens non potest. habens
ꝓrsus: ego dicam. mentiri non potest. Cre¬
cdamus ergo quod potest: non credendo qͦd
non pocest.Non itaq credentes qͦd men¬
tiri possit credant ẽẽ facturũ qͦd se factu¬
rũ esse ꝓmisit: & sic credant sicut id credi¬
dit mundus. quẽ crediturũ ẽẽ predixit.
Hoc autẽ malũ esse unde demonstrant:
Non erit illic ulla corruptio: quod. ẽ.
corporis malũ. De ordine elementorũ
iam disputauimus. de aliis hominũ con¬
iecturis satis diximus : quanta sit futura
incorpore incorruptibili facilitas. motus.
de p̃sentis bone ualitudinis temperam̃to.

Expanded text:
ipse conpleuit. Utrum enim non potest facere ipse conpleuit. Utrum enim non potest facere ut resurgat caro et uiuat in aeternum, an propterea credendum non est id eum esse facturum, quia malum est adque indignum Deo? Sed de omnipotentia eius, qua tot et tanta facit incredibilia, iam multa diximus. Si uolunt inuenire quod omnipotens non potest, habent prorsus; ego dicam, mentiri non potest. Credamus ergo quod potest non credendo quod non potest. Non itaque credentes quod mentiri possit credant esse facturum quod se facturum esse promisit, et sic credant sicut id credidit mundus, quem crediturum esse praedixit, Hoc autem malum esse unde demonstrant ? Non erit illic ulla corruptio, quod est corporis malum. De ordine elementorum iam disputauimus; de aliis hominum coniecturis satis diximus; quanta sit futura in corpore incorruptibili facilitas motus, de praesentis bonae ualetudinis temperamento,
Abbreviated transcription (Latin):
pulsus . ẽ. Ille est enĩ ds̃. quẽ sicut iam di¬
xi aliquotiens nec cõmonere me piget. con¬
fitente porphirio. atq id oraculis deoꝵ su¬
orũ ꝓbare cupiente. ipsa numina ꝑhorre¬
scunt: quẽ sic laudauit ut eũ & dm̃ patrẽ
& regem uocaret. Absit enĩ. ut sic intelli¬
genda sint quȩ p̃dixit. quomͦ uolunt hi.
qui hoc cũ mundo non crediderunt qͦd
mundũ crediturũ ẽẽ p̃dixit. Cur enim
non potius ista. sicut crediturus tanto ante
p̃dictus est mundus. non sicut paucissimi
garriunt qui hoc cũ mundo quod creditu¬
rus p̃dictus. ẽ. credere noluerunt : Si eñĩ
ꝓpterea dicunt alio modo ẽẽ credenda. ne
si dixerint uana ẽẽ conscripta miuriam fa¬
ciant illi dõ. cui tam magnũ ꝑhibent te¬
stimoniũ. tantam ꝓrsus ei uel etĩã grauio¬
rem faciunt iniuriam si aliter dicunt ẽẽ in¬
telligenda non sicut mundus ea credidit.
quẽ crediturũ ipse laudauit. ipse ꝓmisit.

Expanded text:
pulsus est. Ille est enim Deus, quem sicut iam dipulsus est. Ille est enim Deus, quem sicut iam dixi aliquotiens, nec commonere me piget confitente Porphyrio adque id oraculis deorum suorum probare cupiente ipsa numina perhorrescunt; quem sic laudauit, ut eum et Deum patrem et regem uocaret. Absit enim, ut sic intellegenda sint quae praedixit. quo modo uolunt hi, qui hoc cum mundo non crediderunt. quod mundum crediturum esse praedixit. Quur enim non potius ita, sicut crediturus tanto ante praedictus est mundus, non sicut paucissimi garriunt, qui hoc cum mundo, quod crediturus praedictus est, credere noluerunt? Si enim propterea dicunt alio modo esse credenda, ne, si dixerint uana esse conscripta, iniuriam faciant illi Deo, cui tam magnum perhibent testimonium: tantam prorsus ei uel etiam grauiorem faciunt iniuriam, si aliter dicunt esse intellegenda, non sicut mundus ea credidit, quem crediturum ipse laudauit, ipse promisit,
Abbreviated transcription (Latin):
ipso suo fonte potabitur cũ summa felicita¬
te. sine ulla difficultate: Quale erit corpꝰ
quod omnimodo sp̃ui subditum. & eo suf¬
ficienter uiuificatum nullis alimoniis in¬
digebit: Non enĩ animale sed spirituale
erit: habens quidem carnis sed sine ulla
carnali corruptione substantiam.
ERUM De animi bonis quib post
hanc uitã beatissimus ꝑfruetur non a
nobis dissentiunt philosophi nobiles: sed¬
de carnis resurrectione contendunt. hanc
quantũ possunt negant.: sed eredente mul¬
tos. negantes paucissimos reliquerunt: & ad
xp̃m qui hoc quod istis uidetur absurdum
insua resurrectione monstrauit. fideli cor¬
de conuersi sunt docti & indocti. sapientes
mundi & insipientes. Hoc enĩ credidit mun¬
dus quod p̃dixit ds̃: qui etĩa hoc p̃dixit.
quod hanc rem mundus fuerat crediturꝰ.
Neq enĩ petri maleficiis ȩccłiam cũ lau¬
de credentium tanto ante p̃nuntiare com¬

Expanded text:
ipso suo fonte potabitur, cum summa felicitaipso suo fonte potabitur, cum summa felicitate, sine ulla difficultate!. Quale erit corpus, quod omni modo spiritui subditum et eo sufficienter uiuificatum nullis alimoniis indigebit! Non enim animale, sed spiritale erit, habens quidem carnis. sed sine ulla carnali corruptione substantiam. Verum de animi bonis quibus post hanc vitam beatissimus perfruetur, non a nobis dissentiunt philosophi nobiles: de carnis resurrectione contendunt, hanc quantum possunt negant. Sed credentes multi negantes paucissimos reliquerunt et ad Christum, qui hoc quod istis uidetur absurdum in sua resurrectione monstrauit, fideli corde conuersi sunt, docti et indocti, sapientes mundi et insipientes. Hoc enim credidit mundus. quod praedixit Deus, qui etiam hoc praedixit, quod hanc rem mundus fuerat crediturus; neque enim Petri maleficiis eam cum laude credentium tanto ante praenuntiare con
Abbreviated transcription (Latin):
ista: Quid dabit eis quos p̃destinauit ad
intam: qui hȩc etiã dedit eis quos p̃desti¬
nauit ad mortẽ: Quȩ bona in illa beata
uita facit eossumere: ꝓ quib in hac mise¬
ra uigenitũ filiũ suũ uoluit usq ad mor¬
tem mala tanta ꝑferre: Unde apłs de ip¬
sis m illud regnũ predestinatis loquens. qui
ꝓprio inquit filio ñ peꝑcit. sed ꝓ nobis om¬
nib tradidit eũ. Quomͦ non & cũ illo om¬
nia nobis donauit: Cum hȩc ꝓmissio cõ¬
plebitur. quid erimus. quales erimus. quȩ
bona in illo regno accepturi sumus. quan¬
doquidẽ xp̃o moriente ꝓ nobis tale iam
pignus accepimus: Qualis erit sp̃s ho¬
minis. nullum omino habens uitium. nec
sub quo iaceat. nec cui cȩdat. nec contra qͦd
saltem laudabiliter dimicet. pacatissima
uirtute ꝑfectus: Rerũ ibi omniũ quan¬
ta. quã speciosa. quã certa scientia. sine er¬
rore aliquo uel labore. ubi dĩ sapientia de

Expanded text:
ista? Quid dabit eis quos praedestinauit ad ista? Quid dabit eis quos praedestinauit ad uitam, qui haec dedit etiam eis quos praedestinauit ad mortem? Quae bona in illa beata uita faciet eos sumere, pro quibus in hac misera unigenitum suum filium uoluit usque ad mortem mala tanta perferre? Unde apostolus de ipsis in illud regnum praedestinatis loquens: Qui proprio, inquit, filio non pepercit, sed pro\'nobis omnibus tradidit eum, quo modo non et cum illo omnia nobis donabit? Cum haec promissio conplebitur, quid erimus! quales erimus! Quae bona in illo regno accepturi sumus, quando quidem Christo moriente pro nobis tale iam pignus accepimus! Qualis erit spiritus hominis nullum omnino habens uitium, nec sub quo iaceat, nec cui cedat, nec contra quod saltem laudabiliter dimicet, pacatissima uirtute perfectus! Rerum ibi omnium quanta, quam speciosa, quam certa scientia, sine errore aliquo uel labore, ubi Dei sapientia de
Abbreviated transcription (Latin):
biliter spectatur. etiã quandocũq tinds¬
tur: & fit inde maior suauitas. quia se d¬
mulcet intuentem. ut non iacꝰtet & qua¬
tiat nauigantem. Quid ciborũ usq qua¬
q copia contra famem: Quid saporuns
diuersitas contra fastidium naturȩ diffiu¬
sa diuitiis: non coquorũ arte ac labore
quȩsita : Quid intam multis reb tuen¬
dȩ ac recuperandȩ salutis auxilia.
Quam grata uicissitudo diei alternantis
& noctis. aurarũ quã blanda temperies.
infruticib & pecorib indumentoꝵ con¬
ficiendorũ quanta materies. omĩa comine¬
morare quis possit. Hȩc autẽ sola quȩ a
me uelut inquenda sunt aggerem coarta¬
ta. si uellem uelut colligata inuolucla sol¬
uere atq discutere: quanta mͥ mora ẽẽt
insingulis quib plurima continentur.
Et hec omĩa miserorũ sunt damnato¬
rũq solatia: non premia beatoꝵ. Que
igitur illa sunt. si tot ac talia & tanta suns

Expanded text:
biliter spectatur etiam quandocumque turbabiliter spectatur etiam quandocumque turbatur, et fit inde maior suauitas, quia sic demulcet intuentem, ut non iactet et quatiat nauigantem! Quid ciborum usquequaque copia contra famem? quid saporum diuersitas contra fastidium, naturae diffusa diuitiis, non coquorum arte ac labore quaesita? quid in tam multis rebus tuendae aut recuperandae salutis auxilia! Quam grata uicissitudo diei alternantis et noctis! Aurarum quam blanda temperies! In fruticibus et pecoribus indumentorum conficiendorum quanta materies! Omnia commemorare quis possit? Haec autem sola, quae a me uelut in quendam sunt aggerem coartata, si uellem uelut conligata inuolucra soluere adque discutere, quanta mihi mora esset in singulis. quibus plurima continentur! Et haec omnia miserorum sunt damnatorumque solacia, non praemia beatorum. Quae igitur illa sunt, si tot et talia ac tanta sunt
Abbreviated transcription (Latin):
confessionem & decorem induisti. Iam cȩtera
pulchritudo & utilitas creaturȩ quȩ homin
licet mnistos labores miseriasq ꝓiecto atq
damnato spectanda atq sumenda diuina
largitate concessa est quo sermone termi¬
ri potest. incęli & terrȩ & maris multimo¬
da & uaria pulchritudine. in ipsius lucis
tanta copia tamq mirabili specie. insole ac
luna & syderibus. in opacitatib nemorum.
in colorib. & odorib florũ. in diuersitate
ac multitudine uolucrũ garrularũ atq
pictarũ. in multiformispecie tot tantorũ¬
q animantium: Quorũ illa plus haben
ammirationis: quȩ molis minimũ. Plus
enĩ formicularum & apicularũ oꝑa stupe¬
mus: quã immensa corpora balenarum
In ipsius quoq maris tam grandi specta¬
culo cũ sese diuersis colorib uelut uesti¬
bus induit. & aliquando uiride atq hoc
multis modis. aliquando purpureũ. al¬
quando ceruleũ est. quã porro delecta¬

Expanded text:
Confessionemetdecorem induisti. Iam cetera Confessionemetdecorem induisti. Iam cetera pulchritudo et utilitas creaturae, quae homini, licet in istos labores miseriasque proiecto adque damnato, spectanda adque sumenda diuina largitate concessa est, quo sermone terminari potest? in caeli et terrae et maris multimoda et uaria pulchritudine, in ipsius lucis tanta copia tamque mirabili specie, in sole ac luna et sideribus, in opacitatibus nemorum, in coloribus et odoribus florum, in diuersitate ac multitudine uolucrum garrularum adque pictarum. in multiformi specie tot tantarumque animantium, quarum illae plus habent admirationis, quae molis minimum plus enim formicularum et apicularum opera stupemus quam inmensa corpora balaenarum, in ipsius quoque maris tam grandi spectaculo, cum sese diuersis coloribus uelut uestibus induit et aliquando uiride adque hoc multis modis, aliquando purpureum, aliquando caeruleum est. Quam porro delecta
Abbreviated transcription (Latin):
decus. ita delectaret pulchritudo rations.
ut omni formȩ apparenti quȩ oculis pla-¬
cet. ipsius mentis quȩ oculis non utitur
p̃ferretur arbitrio. Sunt uͦ quedã ita po¬
sita incorꝑe. ut tantũmͦ decorem habeant
non & usum. sicut habet pectus iurile
m̃amillas. sicut facies barbã: quã ñ ẽẽ mu¬
nim̃to s uirili ornam̃to ĩdicãt purȩ facie femi¬
narũ: quaᷤ utiq infirmioreᷤᷤ muniri tutiꝰ con¬
ueniret. Si ergo nullum membrũ est in
his quidẽ conspicuis unde ambigit nemo
quod ita sit alicui operi accõmodatũ ut ñ
etiã sit decorũ. sunt autẽ non nulla quoꝵ
solũ decus & nullus est usus. puto facile in¬
telligi inconditione corporis dignitatẽ ne¬
cessitati fuisse prelatã. Transitura quippe¬
est necessitas. tempusq uenturũ quando
sola inuicem pulchritudine sine ulla libi¬
dine ꝑfruamur. Quod maxime ad laude
referendum est conditoris eui dr̃ inpsalmo.

Expanded text:
decus, ita delectaret pulchritudo rationis, decus, ita delectaret pulchritudo rationis, ut omni formae apparenti, quae oculis placet, ipsius mentis, quae oculis utitur, praefen-etur arbitrio. Sunt uero quaedam ita posita in corpore, ut tantummodo decorem habeant, non et usum; sicut habet pectus uirile mamillas, sicut facies barbam, quam non esse munimento, sed uirili ornamento indicant purae facies feminarum, quas utique infirmiores muniri tutius conueniret. Si ergo nullum membrum est, in his quidem conspicuis unde ambigit nemo, quod ita sit alicui operi adcommodatum, ut non etiam sit decorum; sunt autem nonnulla, quorum solum decus et nullus est usus: puto facile intellegi in condicione corporis dignitatem necessitati fuisse praelatam. Transitura est quippe necessitas tempusque uenturum, quando sola inuicem pulchritudine sine ulla libidine perfruamur: quod maxime ad laudem referendum est Conditoris, cui dicitur ir. psalmo:
Abbreviated transcription (Latin):
appareret. si numeros mensurarũ quib in¬
ter se cuncta conexa sunt & coaptata nosse¬
mus. quos forsitan data opera in his quȩ fo¬
ris eminent humana posset inuestigare
sollertia. Quȩ uͦ tecta sunt atq a nr̃is re¬
mota conspectib sicuti est tanta ꝑplexita ᷤᷤ
uenarũ atq neruorũ & inscerũ. secreta
uitalium inuenire nullus potest: quia &¬
si medicorũ diligentia non nulla crude¬
lis quos anathomicos appellant lamauit
corpora mortuorũ. siue etiã inter manus
secantis ꝑscrutantisq morientiũ. atq in
carnib humanis satis in humane abdita
cuncta rimata est. ut quid & quomodo
quib locis curandũ ẽẽt addisceret: nu¬
meros tamen de quib loquor. quib coap¬
iusdã organi extrinsecus atq intrinsecus
totius corporis constat. quid dicam nemo
ualuit inuenire. quos nemo ausus est quȩ¬
rere: Qui si noti esse potuissent. minteri¬
orib quoq uiscerib que nullũ ostentañ

Expanded text:
appareret, si numeros mensurarum, quibus inappareret, si numeros mensurarum, quibus inter se cuncta conexa sunt et coaptata, nossemus; quos forsitan data opera in his, quae foris eminent, humaua posset uestigare sollertia; quae uero tecta sunt adque a nostris remota conspectibus, sicuti est tanta perplexitas uenarum adque neruorum et uiscerum, secreta uitalium, inuenire nullus potest. Quia etsi medicorum diligentia nonnulla crudelis, quos anatomicos appellant, laniauit corpora mortuorum siue etiam inter manus secantis perscrutantisque morientium adque in carnibus humanis satis inhumane abdita cuncta rimata est, ut quid et quo modo quibus locis curandum esset addisceret: numeros tamen de quibus loquor, quibus coapcuiusdam organi, extrinsecus adque intrinsecus totius corporis constat, quid dicam, nemo ualuit inuenire, quos nemo ausus est quaerere? qui si noti esse potuissent, in interioribus quoque uisceribus, quae nullum ostentant
Abbreviated transcription (Latin):
& cȩtera membra disposita. faciesq ipsa
ac figura & statura totius corporis ita mo¬
dificata. ut ad ministeriũ animȩ rationa¬
lis se indicet factũ: Non enĩ ut anima¬
lia rationis exꝑtia quȩ prona ẽẽ uidemꝰ
interram ita creatus est homo: sed erecta
in celum corporis forma ammonet eũ quȩ
sursum sunt sapere. Porro mira nobilitas
quȩ lingue ac manibus attributa est ad
loquendum & scribendum apta atq con¬
ueniens. & ad opera artium plurimarum
officiorumq complenda: uonne satis osten¬
dit quali animȩ ut seruiret tale sit corpus
adiunctum. Quanquã & detractis ne-¬
cessitatib operandi ita omniũ partium
congruentia numerosa sit. & pulchra sibi
parilitate respondeat: ut nescias utrũ in
eo condendo maior sit utilitatis habitacio
quã decoris. Certe eñ nichil creatũ uide¬
mus in corpore utilitatis causa: quod ñ ha¬
beat etiã decoris locũ. Plus autẽ nobis id

Expanded text:
et cetera membra disposita speciesque ipsa et cetera membra disposita speciesque ipsa ac figura et statura totius corporis ita modificata, ut ad ministerium animae rationalis se indicet factum? Non enim ut animalia rationis expertia prona esse uidemus in terram, ita creatus est homo; sed erecta in caelum corporis forma admonet eum quae sursum sunt sapere. Porro mira mobilitas, quae linguae ac manibus adtributa est, ad loquendum et scribendum apta adque conueniens et ad opera artium plurimarum officiorumque conplenda, nonne satis ostendit, quali animae ut seruiret tale sit corpus adiunctum? quamquam et detractis necessitatibus operandi ita omnium. partium congruentia numerosa sit et pulchra sibi parilitate respondeat, ut nescias utrum in eo condendo maior sit utilitatis habita ratio quam decoris. Certe enim nihil creatum uidemus in corpore utilitatis causa, quod non habeat etiam decoris locum. Plus autem nobis id
Abbreviated transcription (Latin):
gulis immorari: In ipsis postremo errori¬
bus. & falsitatib defendendis quã magna
claruerint ingenia philosophorũ atq he¬
reticorũ: quis ȩstimare sufficiat. Lo qui¬
mur enĩ nunc de natura mentis humane
qua ista uita mortalis ornatur: non de fi¬
de atq itinere ueritatis qua illa mimorta¬
lis adquiritur. Huius tantȩ nature conditor
cũ sit utiq d̃s uerus & summus: ip̃so cune¬
ta quȩ fecit administrante & summã po¬
testatem sũmamiq habente iustitiam.
nunquã ꝓfecto in has miserias decidisset.
atq ex his preter eos solos qui liberabun¬
tur meternas esset itura: nisi niiis gran¬
de peccatum in homine primo de quo cȩ¬
teri exorti sunt precessisset. Iam uͦ in ipso
corpore quamius nobis sit cũ belius mor¬
talitate commune. multisq earũ reppe¬
riatur infirmius. quanta di bonitas &
quanta ꝓuidentia tanti creatoris appa¬
ret. Nonne ita sunt in eo loca sensuũ

Expanded text:
gulis inmorari? In ipsis postremo errorigulis inmorari? In ipsis postremo erroribus et falsitatibus defendendis quam magna claruerint ingenia philosophorum adque haereticorum, quis aestimare sufficiat? Loquimur enim nunc de natura mentis humanae, qua ista uita mortalis ornatur, non de fide adque itinere ueritatis, qua illa inmortalis adquiritur. Huius tantae naturae conditor cum sit utique Deus uerus et summus, ipso cuncta quae fecit administrante et summam potestatem summamque habente iustitiam numquam profecto in has miserias decidisset adque ex his praeter eos solos qui liberabuntur in aeternas esset itura, nisi nimis grande peccatum in homine primo, de quo ceteri exorti sunt, praecessisset. Iam uero in ipso corpore, quamuis nobis sit cum beluis mortalitate commune multisque earum reperiatur infirmius, quanta Dei bonitas, quanta prouidentia tanti Creatoris apparet! Nonne ita sunt in eo loca sensuum
Abbreviated transcription (Latin):
ta sit: incapiendis occidendis. domandis.
irrationabilib animantib quȩ & quan¬
ta reppererit. aduer sus ipsos homines
tot genera uenenorũ. tot armorũ. tot ma¬
chinamentorũ & ꝓsalute mortali tuenda
atq reparanda. quot medicamenta atq ad¬
iumenta cõprehenderit: ꝓ uoluptade fauci¬
um quot condimenta & gulȩ irritamenta
reppererit: ad indicandas & suadendas co¬
gitationes quantã multitudinem uarieta¬
tẽq signorũ ubi p̃cipuũ locum uerba &
littere tenent ad delectandos animos qͦs
elocutionis ornatus. quã diuersorũ carmi¬
nũ copiam ad mulcendas aures. quot orga¬
na musica. quot cantilenȩ miodos excogita¬
uerit. quantã peritiam dimensionũ atq nu¬
merorũ. meatusq & ordines syderũ. quan¬
ta sagacitate comprehenderit: quã multa
rerum mundanarũ cognitione impleue¬
rit. quis possit eloqui: maxime si uelimus
non aceruatim cincta congerere. sed insin¬

Expanded text:
ta sit; in capiendis occidendis domandis ta sit; in capiendis occidendis domandis inrationalibus animantibus quae et quanta reppererit; aduersus ipsos homines tot genera uenenorum, tot armorum. tot machinamentorum, et pro salute mortali tuenda adque reparanda quot medicamenta adque adiumenta conprehenderit: pro uoluptate faucium quot condimenta et gulae inritamenta reppererit; ad indicandas et suadendas cogitationes quam multitudinem uarietatemque signorum, ubi praecipuum locum uerba et litterae tenent; ad delectandos animos quos elocutionis ornatus, quam diuersorum carminum copiam; ad mulcendas aures quot organa musica, quos cantilenae modos excogitauerit; quantam peritiam dimensionum adque numerorum, meatusque et ordines siderum quanta sagacitate conprehenderit; quam multa rerum mundanarum cognitione se inpleuerit, quis possit eloqui, maxime si uelimus non aceruatim cuncta congerere, sed in sin
Abbreviated transcription (Latin):
tis quis competenter effatur aut cogitat:
Preter enĩ artes bene uiuendi. & ad im¬
mortalem ꝑueniendi felicitatẽ quȩ uir¬
tutes uocantur. & sola dĩ grã quȩ in .xp̃o. ẽ.
filiis ꝓmissionis regniq donantur. nonne
humano ingenio tot tanteq artes sunt
inuentȩ & exercitatȩ partu necessariȩ.
partim uoluntariȩ. ut & tam excellens
ius mentis atq rationis in his ecĩa reb qͥs
suꝑfluas imo & periculosas ꝑnitiosasq ap¬
petit: quantũ habeat bonorum in natura
unde ista potuit uel inuenire uel discere
uel erercere testecur: Uestimentorũ &
ȩdificiorũ ad opera quã mirabilia. quã stu¬
penda industria humana ꝑuenerit: quo
inagricultura. quo innauigatione ꝓfece¬
rit. quȩ infabricatione quorũq uasorũ.
uel etiam statuarũ & picturarũ uarieta¬
de excogitauerit & impleuerit: que inthe¬
atris mirabilia specꝰtantib audientib in¬
credibilia. facienda aut exhibenda moli¬

Expanded text:
tis, quis conpetenter effatur aut cogitat? tis, quis conpetenter effatur aut cogitat? Praeter enim artes bene uiuendi et ad inmortalem perueniendi felicitatem, quae uirtutes uocantur et sola Dei gratia, quae in Christo est, filiis promissionis regnique donantur, nonne humano ingenio tot tantaeque artes sunt inuentae et exercitae, partim necessariae partim uoluptariae, ut tam excellens uis mentis adque rationis in his etiam rebus, quas superfluas, immo et periculosas perniciosasque adpetit. quantum bonum habeat in natura, unde ista potuit uel inuenire uel discere uel exercere. testetur? Vestimentorum et aedificiorum ad opera quam mirabilia, quam stupenda industria humana peruenerit; quo in agricultura, quo in nauigatione profecerit; quae in fabricatione quorumque uasorum uel etiam statuarum et picturarum uarietate excogitauerit et inpleuerit; quae in theatris mirabilia spectantibus, audientibus incredibilia facienda et exhibenda moli
Abbreviated transcription (Latin):
anmantẽ facit. Quod eiꝰ opus tã mas¬
nũ & mirabile est: ut non solũ in honl¬
ne quod .ẽ. animal rationale & ex hoc cun-¬
ctis terrenis animantib excellentius atq
prestantrus. sed inqualibet minutissima
muscula bene consideranti stuporem men¬
tis ingerat. laudemq pariat cieatoris. Ip¬
se itaq animȩ humanȩ mentẽ dedit. ubi
ratio & intelligentia in infante sopita est
quodamodo quasi nulla sit: excitanda
scilicet atq exercenda ȩtatis accessu qua
sit seientiȩ capax atq doctrinȩ & habilis
ꝑceptione ueritatis & amoris boni. qua
capacitate hauriat sapientiã uirtutib q
sit predita quib prudenter. fortiter. dem¬
peranter. & iuste aduersus errores & cȩte¬
ra ingenerata uitia dimicet. eaq nullius
rei desiderio nisi bomi illius summi atq
immutabilis uincat. Quod & si non faci¬
at: ipsa talium bonorũ capacitas in natu¬
ra racionali diuinitus instituta. quantũ
sit boni. quã mirabile opus omnipoten¬

Expanded text:
cit. Quod opus eius tam magnum et mirabile est, ut non solum in homine, quod est animal rationale et ex hoc cunctis terrenis animantibus excellentius adque praestantius, sed in qualibet minutissima muscula bene consideranti stuporem mentis ingerat laudemque pariat Creatoris. Ipse itaque animae humanae mentem dedit, ubi ratio et intellegentia in infante sopita est quodam modo; quasi nulla sit, excitanda scilicet adque exserenda aetatis accessu, qua sit scientiae capax adque doctrinae et habilis perceptioni ueritatis et amoris boni; qua capacitate hauriat sapientiam uirtutibusque sit praedita, quibus prudenter, fortiter, temperanter et iuste aduersus errores et cetera ingenerata uitia dimicet eaque nullius rei desiderio nisi boni illius summi adque inmutabilis uincat. Quod etsi non faciat, ipsa talium bonorum capacitas in natura rationali diuinitus instituta quantum sit boni, quam mirabile opus Omnipoten