comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
idetis ergo qualis nob abipso qui ꝑ illã exorandꝰ ẽ. udice. orationis se
modus & forma sit posita: inqua nulla diuitiarũ petitio: nulla memo¬
ria dignitatũ: nulla potentatꝰ ac fortitudinis postulatio: nulla corporeȩ
sanitatis. seu temporalis uitȩ mentio continet᷑ Nihil enĩ caducũ uult a
nihil uile. nihil temporale: aeternitatũ conditor implorari. Itaq mag̃¬
nificentiȩ eiꝰ ac munificentie. maximã irrogabit in iriã : quisqihis seni¬
ternis pecitionib p̾t̾missis: transitoriũ aliqͥd & caducũ abeo maluera
postulare : et offensam potius qũa ꝓpitiationẽ iudicis sui. uilitate oratu¬
aec igit᷑ oratio. licet omnẽ uideat᷑ ꝑfectionis plenitudinc̃ continer
Iut pote quȩ ipsius dñi auctoritate ł initiata sit ł statuta: ꝓuehit
tam̃ domesticos suos ad illũ p̃celsiorr̃ quẽ suꝑius commemorauimꝰ statir
eosq ad illã igneam ac ꝑ paucis cognitã uł exꝑtam. immo ut ꝓpriꝰ dixer¬

Expanded text:
idetis ergo qualis nobis ab ipso qui per illam exorandus est iudice orationis sit modulus et forma proposita, in qua nulla diuitiarum petitio, nulla memoria dignitatum, nulla potentatus ac fortitudinis postulatio, nulla corporeae sanitatis seu temporalis uitae mentio continetur. nihil enim caducum uult a se, nihil uIIe, nihil temporale aeternitatum conditor iDplorari. itaque magnificentiae eius ac munificentiae maximam inrogabit iniuriam, quisque his sempiternis petitionibus praetermissis transitorium aliquid et caducum ab eo maluerit postulare, et offensam potius quam propitiationem iudicis sui uilitate oratiaec igitur oratio licet omnem uideatur perfectionis plenitudinem continere, utpote quae ipsius domini auctoritate uel initiata sit uel statuta, prouehit tamen domesticos suos ad illum praecelsiorem quem superius commemorauimus statum eosque ad illam igneam ac perpaucis cognitam uel ex
Abbreviated transcription (Latin):
rantiũ ꝓtelasset. Ab huiꝰ igit᷑ fidei confidentu. nulla penitus
desꝑatione frangam᷑: cũ orata nr̃a nos obtinuisse minime sensermꝰ
nec hesitemꝰ suꝑ dñi sponsione dicentis. Om̃a quecũq pecieritis
in oratione. credentes accipietis. Retractare nãq nos conuent
illam beati euuangłistȩ ioħis sententiã. ambiguitas huiꝰ questions¬
quã euident̃ absoluit᷑. Haec. ẽ. inquit fidutia quã habemꝰ ad eum:
quia quic qͥd petierimꝰ scđmn uoluntatẽ eiꝰ audit nos. Ergo suꝑhis
tantũ plenã nos & indubitabilẽ iussit exauditionis habere fidutũ
quȩ non nostris commodis nec solatiis temporalib. sed dñi congu¬
unt uoluntati. Qđ etiã in oratione dñica cõmiscere p̃cipim᷑ dicentes

Expanded text:
rantiam protelasset. ab huius igitur fidei confidentia nulla penitus rantiam protelasset. ab huius igitur fidei confidentia nulla penitus desperatione frangamur, cum orata nostra nos obtinuisse minime senserimus, nec haesitemus super domini sponsione dicentis : omnia quaecumque petieritis in oratione credentes accipietis. retractare namque nos conuenit illam beati euangelistae Iohannis sententiam, qua ambiguitas huius quaestionis euidenter absoluitur: haec est, inquit, fiducia quam habemus ad eum, quia. quidquid petierimus secundum uoluntatem eius, audit nos. ergo super his tantum plenam nos et indubitabiiem iussit exauditionis habere fiduciam, quae non nostris commodis nec solaciis temporalibus, sed domini congruunt uoluntati. quod etiam in oratione dominica admiscere praecipimur di
Abbreviated transcription (Latin):
potestate. Procerto aut̃ ñ exaudiendũ se supplicans qͥsq: ñdubitet:
cũ se dubitauerit exaudiri. Qđ autẽ infatigabilit̾ sit dño supplicandi
etiã illo beati danihelis docemͣ exemplo.⁊ qđ exauditꝰ aprima die
qua cȩpit orare. post primũ & incesimũ diem conseqͥt᷑ suȩ petitionis
effectum. Unde nos quoq ñ debemꝰ acepta orationũ nr̃arũ intenti¬
one cessare ⁊ sinos exaudiri tardiꝰ senserimꝰ : neforte aut exauditionis
gr̃a dispensatione dñi utilit̃ differat᷑: aut angłs diuinũ ad nos bene-¬
fitũ delaturꝰ a facie om̃i potentis egressꝰ resistente diabolo demo¬
ret᷑ : quẽ certũ. ẽ. transmissũ. muneris desideriũ ingerere ñ posse.⁊
si nos aꝓpositȩ petitonis intentione cessasse reppererit. Qd etiuã
suprudicto ꝓphetȩ proculdubio accidere potuis set: nisi uirtute
in cõparabili inprimu atq uicesimũ diem orationũ suarũ ꝑseue.¬

Expanded text:
potestate. pro certo autem non exaudiendum se supplicans quisque non dubitet, cum se dubitauerit exaudiri. quod autem infatigabiliter sit domino supplicandum, etiam illo beati Danihelis docemur exemplo, quod exauditus a prima die qua coepit orare post primum et uicensimum diem consequitur suae petitionis effectum. onde nos quoque non debemus a coepta orationum nostrarum intentione cessare, si nos exaudiri tardius. senserimus, ne forte aut exauditionis gratia dispensatione domini utiliter differatur ant angelus diuinum ad nos beneficium delatnms a facie omnipotentis egressus resistente diabolo demoretur: quem certum est transmissum muneris desiderium ingerere non posse, si nos a propositae petitionis intentione cessasse reppererit. quod etiam supra dicto prophetae procul dubio accidere potuisset, nisi uirtute inconparabili in primum atque uicensimum diem orationum suarum perseue
Abbreviated transcription (Latin):
nem debere ꝓfundere. indigentia eiꝰ quotidiana cõmoncat : qe
non est dies qͦ ñ opꝰ sit nob̾ huiꝰ esu ac ꝑceptione cor interiorsn
hominis confirmare. Licet istud qđ dicit̃ hodie & ad p̃sentẽ iũ
possit intelligi: idest dũ in hoc scło cõmoram̃. presta nob huners
Nouimꝰ enĩ eũ bis qui meruerint ate & infuturo. eẽ. prestandũ: sed rogamꝰ
ut eũ nob hodie largaris : quiu nisi eũ ꝑcipere quis in hac uita meruent
debitorib nr̃is. O ineffabilis dĩ clementia : quȩ non solũ nobis
oritionis tradidit formam & acceptabilẽ sibi morũ nr̃oꝵ insittuit
disciplinã ac ꝑ neces sitatẽ tradite formulȩ quase p̃cipit a nob semp
ort bune parit̾ ac tristitie euellit radices: sedetia occasione ogp¬
ti bi diebuit neisq reserat uiam qua clenst᷑e Ac pium ergase ꝓuocent
cd̃iudiciũ ꝓmulgai: et qͦdã mͦ potestatẽ tribuit qua iudicis nr̃i possumꝰ

Expanded text:
nem debere profundere, indigentia ejus quotidiana commonet, quia nem debere profundere, indigentia ejus quotidiana commonet, quia non est dies quo non opus sit nobis hujus esu ac perceptione cor interioris nostri hominis confirmare. Licet istud quod dicitur, hodie, et ad praesentem vitam possit intelligi, id est, dum in hoc saeculo commoramur, praesta nobis hunc panem. Novimus enim eum his qui meruerint a te et in futuro esse praestandum, sed rogamus ut eum nobis hodie largiaris; quia nisi eum percipere quis in hac vita meruerit, debitoribus nostris. O ineffabilis Dei clementia, quae non solum nobis orationis tradidit formam, et acceptabilem sibi morum nostrorum instituit disciplinam ac per necessitatem traditae formulae, qua se praecepit a nobis semper orari, irae pariter ac tristitiae euellit radices, sed etiam occasionem rogantibus tribuit eisque reserat uiam, qua clemens ac pium erga se prouocent dei indicium promulgari, et quodammodo potestatem tribuit qua indicis nostri possimus
Abbreviated transcription (Latin):
iatib dispensa re: magisq eũ ꝓsuoꝵ salute & cõmodis ꝓindĩ tu
sollicitũ. quã nos ipsos ec pnob̵. Uł certe & ciliter accipiee
Uoluntas dei salus om̃iũ est scđm illa beati pauli sentenrtue
uoluntas mea fi&. Dicentes ergo ei fiat uoluntas tuti int
om̃s qui interrã sunt tua pat̾ agnitione saluentur
einde panẽ nr̃m DE ΡAΝGSUꝑSUS TNTIALI SIUECOR¬
einde panẽ nr̃m
et łofcio&. id est suꝑsubstantialẽ da nob̵ hodie : ql lis
sionificat qualitatem : qua scilicet suꝑ om̃s substantias st atq
om̃s creaturas sublimitas magnficentiae eiꝰ ac scificationis ex¬
sedat . Hoc uero : ꝓprietatẽ usus ipsius atq ut ilitats eura
lam cũ dicit cotidianũ: ostendit qđ sine ipso. nullo die peatalen
uitam carpere ualeamꝰ. Cũ dicit hode : ostendit eũ cotidie
esse sumendũ : ut es ternã p̃bitione eꝰ non sufficere nsi ns
hodic̃q similit̃ fuerit at tributꝰ. Om̃iq nos tempore hancorto¬

Expanded text:
 salute et commodis prouidum atque sollicitum quam nos ipsos esse pro nobis. uel certe taliter accipiendum: uoluntas dei salus omnium est secundum illam beati Pauli sententiam:uoluntas mea fiet. dicentes ergo ei fiat uoluntas tua sicutomnes qui in terra consistunt tua, pater, agnitione saluentur. Deinde panem nostrum einde panem nostrum ἐπιούσιον, id est, supersubstantialem da nobis hodie . Quod alius significat qualitatem, qua scilicet super omnes substantias sit, atque omnes creaturas sublimitas magnificentiae ejus ac sanctificationis excedat: hanc vero proprietatem usus ipsius atque utilitas expressit. Nam cum dicit quotidianum, ostendit quod sine ipso nullo die spiritalem vitam capere valeamus. Cum dicit, hodie, ostendit eum quotidie esse sumendum, et hesternam praebitionem ejus non sufficere, nisi nobis hodie quoque similiter fuerit attributus; omnique nos tempore hanc oratio
Abbreviated transcription (Latin):
in nob uirtꝰ constantiȩ comꝓbandu. scđm illã sententiã. Om̃is ur
qui ñ .ẽ. temptatꝰ non . ẽ. ꝓbatꝰ &iterũ. beatꝰ uir qͥsuffert tẽptatione
Non ergo hoc sonat. ne inducas nos intẽptationẽ: id est ut ñ ꝑmitas
nos aliꝗͥdo tẽptari: sed neꝑmittas nos intẽptatione positos superr
Temptatus. ẽ. enĩ iob sed ñ est inductꝰ intẽptationẽ. Non enĩ dedit
insipientiã dõ : nec ad illã ad quã trahebat᷑ tẽptatoris uoluntatẽ. ore
ĩpio blasphemꝰ intrauit. Temptatꝰ. ẽ. abraham. tẽptatꝰ. ẽ. ioseph: sed
neuter illoꝵ inductꝰ.ẽ. intẽptationẽ: qͣr nullꝰ eoꝵ consensũ p̃buit tẽpad
Deniq seqͥt᷑: Sedliberanos amalo: id est ne ꝑmittas nos adiabolo tẽpan¬

Expanded text:
sententiam: omnis uir qui non est temptatus, non est probatus, et iterum : beatus uir qui suffert temptationem? non ergo hoc sonat ne inducas nos in temptationem, id est: ut non permittas nos aliquando temptari, sed: ne permittas nos in temptatione positos superari. temptatus est enim Iob, sed non est inductus in temptationem. non enim dedit insipientiam deo nec ad illam ad quam trahebatur temptatoris uoluntatem ore impio blasphemus intrauit. temptatus est Abraham, temptatus est Ioseph, sed neuter illorum inductus est in temptationem, quia nullus eorum consensum praebnit temptatori. denique sequitur: sed libera nos a
Abbreviated transcription (Latin):
puudiabol inpe po pextinc tionẽ fecentiũ uitioꝵ de nr̃is cordibis
polso ÷ efomnob perurtutũ bonã flagrantiã ceperit dominartil et
dericta formicatione castitas: suꝑato furore tranquillitas calcatu
supbit t umilitas innr̃a mente regnauerit. Uelcerte illud quod
prestret lie pore. om̃ib est ꝑfectis ac difilis generabit regiuda
uo quo eis dicet̾ axp̃o uenite benedicti patris mei pos sidete paratũ
uobi signũ desopostitutione mundi intentis illđ quoda modo obtutib
Giuis eñ testimono conscientiȩ sue: cũ apparuerit mor es sefigur u ur
cnsorte. Uat eiĩ dicere ł optare criminosori muilbaude lefitune
suis meritis. sed poenã nouit ꝓtinꝰ repensandam
fiat uoluncas tua sic̃ incelo ⁊ interra. Non potest. eẽ. iã ma
oratioi⁊ qũa optare ut terrena mereant᷑ caelestib coȩquaro
Nam quid est aliud dicere fiat uoluntas tua sicut incȩlo danto

Expanded text:
exstinctionem fetentium vitiorum de nostris cordibus pulso, Deus in nobis per virtutum bonam fragrantiam coeperit dominari, et devicta fornicatione castitas, superato furore tranquillitas, calcata superbia humilitas, in nostra mente regnaverit: vel certe illud quod praestituto tempore omnibus est perfectis ac Dei filiis generaliter repromissum, in quo eis dicetur a Christo, Venite, benedicti Patris mei, possidete paratum vobis regnum a constitutione mundi , intentis illuc quodammodo obtutibus Novit enim testimonio conscientiae suae, cum apparuerit, mox ejus se futurum esse consortem. Haec enim dicere vel optare criminosorum nullus audesuis meritis, sed poenam novit protinus repensandam.fiat uoluntas tua sicut in caelo et in terra. non potest esse iam maior oratio quam optare, ut terrena mereantur caelestibus coaequari. nam quid est aliud dicere fiat uoluntas tua sicut in caelo et in
Abbreviated transcription (Latin):
pietate flagrabimꝰ : ut iam ñ ꝓ nr̃is utilitatib. sed ꝓnr̃i patris gloria tota
impendamꝰ affectũ dicentes ei. Scĩficet᷑ nom̃ tuũ. Nr̃m desiderũ nr̃m

Expanded text:
pietate ftagrabimus, ut iam non pro nostris utilitatibus, sed pro nostri patris gloria totum pietate ftagrabimus, ut iam non pro nostris utilitatibus, sed pro nostri patris gloria totum inpendamus affectum, dicentes ei: sanctificetur nomen tuum, nostrum desiderium, nostrum
Abbreviated transcription (Latin):
debeat cũ postulatione misceri: DEORATIONẼ DNICA SMIT¬
aet itiq supplicationũgenera. sublimior adhuc statꝰ ac pͣcelsor
que mens in illius dilectione resoluta atq reiecta: familiars ine
dõ uelut patriꝓprio peculiari pietate colloqͥt᷑. Que statũ deberons
diligent̃ expetere : formula dominicȩ orationis instituit dicens.
Sater nr̃: Cum ergo uniuersitatis dm̃ ac dñm patrem nr̃m esse uae
ꝓpria confitem᷑: ꝓfecto de conditione seruili in ad optionẽ flor is
ꝓfitemur ad scitos. Ad icientes deinde. quies incȩlis. ut cõnoraoe
uitȩ p̃sentis qua in hac degimꝰ terra. uelut peregrinã atq anro por
nos longissime separantẽ. toto horrore uitantes: ad illã potingor
tantȩ ad optionis efficiens. & hereditate paterna uelut degeneres
priuet : &irã nos faciat iustitiȩ eiꝰ ac seueritatis in currere. Inquen
filioꝵ ordinẽ gradumq ꝓuecti: illa continuo quȩ est inbonis filus

Expanded text:
debeat cum postulatione misceri. Haec itdebeat cum postulatione misceri. Haec itaque supplicationum genera sublimior adhuc status ac praecelsior ormatur, per quem mens in illius dilectionem resoluta atque reiecta familiarissime deo uelut patri proprio peculiari pietate conloquitur. quem statum debere nos diligenter ezpetere formula dominicae orationis instituit dicens: pater noster. cum ergo uniuersitatis deum ac dominum patrem nostrum esse uoce propria confitemur, profecto de condicione seruili in adoptionem filiorum nos profitemur adscitos, adicientes deinde: qui es in caelis, ut conmorationem uitae praesentis qua in hac degimus terra uelut peregrinam atque a nostro patre nos longissime separantem toto horrore uitantes ad illam potius regionem, tantae adoptionis efficiens et hereditate paterna uelut degeneres priuet et iram nos faciat iustitiae eius ac seueritatis incurrere. in quem filiorum ordinem gradumque prouecti illa continuo quae est in bonis filiis
Abbreviated transcription (Latin):
paruuilis. Ita pat̃: qm̃ sic fuit placitũ ante te. Uł certe cũdicit Pater
gãs ago tibi : q̃m audistime : ego autẽ sciebam quia semꝑ me audis:
Eue tamen quattuor supplicationũ genera. licet singillatĩ ac diuerso
tẽpore scđm illũ qũe comp̃hendimꝰ modũ. idem dñs nr̃ distinxerit offe¬
endit tam̃ &iã simul ea insupplicatione ꝓfecta cõp̃hendi possẽ. idẽ
sus estendit exemplis ꝑillã seilicet oratione qũa ad fine euuiangeli
scđm io hannem leginꝰ. eum copiosissine ꝓfudisse. Excuiꝰ textug
longum est uniuersu ꝑcurrert: diligens inquisitor hecita eẽ lea
ses has quattuor suplicationũ speties aliquantũ immutato por
ordine euident̃ expressit: oftenditq de bere eas nonnũqũa simul sibi
uniꝰ supplicationis offerridicens. Sed in om̃i oratione & obsecratioe
nos in hoc spetialiꝰ erudiri: qđ & inorutione & obserratione grari leto

Expanded text:
parvulis: ita Pater, quia sic fuit placitum ante te . Vel certe cum dicit: Pater, parvulis: ita Pater, quia sic fuit placitum ante te . Vel certe cum dicit: Pater, gratias ago tibi quoniam audisti me, ego autem sciebam quia semper me audis . Quae tamen quatuor supplicationum genera licet sigillatim ac diverso tempore, secundum illum quem comprehendimus modum, idem Dominus noster distinxerit offeenda, tamen etiam simul ea in supplicatione perfecta conprehendi posse identidem suis ostendit exemplis, per illam scilicet orationem quam ad finem euangelii secundum Iohannem legimus eum copiosissime profudisse. ex cuius textu quia longum est uniuersa percurri, diligens inquisitor haec ita esse lla ad Philippenses has quattuor supplicationum species aliquantum inmutato ponens ordine euidenter expressit ostenditque debere eas nonnumquam simul sub ardore unius supplicationis offerri, ita dicens: sed in omni oratione et obsecratione ratione gratiarum actio
Abbreviated transcription (Latin):
as quattuor supplicationũ species. ipse etiã dñs exemplosuo nob̾
initiare dignatꝰ ẽ : ut in hoc qͦq impler& illđ qđ de ipso dicitur :
que cepit iħs facere  docere. Nam obsecrationis genꝰ ad sumit cũdic
ater si possibile. ẽ: transeat ame calix iste. Uel illud qđ exꝑsona eius
cantat᷑ in psalmo : Dsds meus respiceme. quare me dereliquisti : aliuq:
his similia Oratio est: cũdic̃. Ego clarificaui te suꝑ terram: opꝰ con¬
sũmaui qđ dedisti mihi ut facerem. Siue illđ. Et ꝓ eis scifico me ipsum.
ut sine ⁊ ipsi scĩficati inueritate. Postulatio est. cũ dicit. Pater quos
dedistimͥ. uolo ut ubiegosum & illi sint mecũ: ut uideant głam meam
qu̾a dedistimihi. Uel certe cũ dicit. Pater ignosce eis: ñ enĩ sciunt
quid faciunt. Gr̃arũ actio est : cũdicit. Confiteor tibi pater dñe cȩli
& terrȩ : qui abscondistihȩc a supientib ⁊ prudentib & reuelasti ea¬

Expanded text:
as quattuor supplicationum species ita etiam dominus exemplo suo nobis initiare dignatus est, at in hoc quoque inpleret illud quod de ipso dicitur: quae coepit Iesus facere et docere. nam obsecrationis genus adsumit cum dicit: pater, si possibile est, transeat a me calix iste, uel illud quod ex persona eius cantatur in psalmo: deus deus mens respice me: quare medereliquisti? aliaque his similia. oratio est cum dicit: ego clarificaui te super terram, opus consummaui quod dedisti mihi ut facerem, siue illud: et pro eis sanctifico me ipsum, ut sint et ipsi sanctificati in ueritate. postulatio est cum dicit: pater, quos dedisti mihi, nolo ut ubi ego sum et ipsi sint mecum, ut uideant gloriam meam quam dedisti mihi, uel certe cum dicit: pater, ignosce eis: non enim sciunt quid faciunt. gratiarum actio est cum dicit: confiteor tibi pater, domine caeli et terrae, quia abscondisti haec a sapientibus et prudentib
Abbreviated transcription (Latin):
taq dicentes ei sc̃ificet᷑ nom̃tuũ: aliis uerbis hoc dicimꝰ. Tales nos facito
plcer ut sc̃ificutionẽ tuã ł intelligere quantu sit ł capere meream
cat nmmpler in nob: Quando uident homines oꝑanrĩ bonat & głifica

Expanded text:
itaque dicentes ei sanctificetur nomen tuum aliis uerbis hoc dicimus: tales nos facito, itaque dicentes ei sanctificetur nomen tuum aliis uerbis hoc dicimus: tales nos facito, pater, ut sanctificationem tuam uel intellegere quanta sit uel capere mereamuciter inpletur in nobis, quando uident homines opera nostra bona
Abbreviated transcription (Latin):
qui misit illũ : hic uerax est. & in iustitia ieo non est: Deniq uas eda¬
tionis hoc repletꝰ affectu. ietiã anathema fieri optat axp̃o dũ modo ei¬
familia multiplex ad quirat᷑: & adgłan siupatris. salꝰ totiꝰ srahelitig pꝰ
adcrescat. Securꝰ enĩ optat interire ꝓxp̃o: qui nouit neminẽ mori
posse ꝓuita. Et iterũ. Taudemꝰ inquit quando nos infirmisumus: uos
alienũ : dũ modo plagas illas & captiuitatis exitia quȩ sua uaticina¬
tione p̃dixerat plebs iudaicę nationis euadat: Litinã inquiens
nonessem uir habens sp̃m: & mendaciũ potius loquerer Ut preter¬
mittamꝰ illũ legis latoris affectũ. qui cũ fr̃ib suis etiã perituris. non
renuit interire dicens. obsecro dñe. peccauit pꝰpłs iste peccatum
magnũ: Aut dimitte eis hanc noxam. aut si ñ feberis deleme de
libro tuo quẽ scripsisti: potest etiã congruesatis istud qđ dicitur
seĩficet᷑ nom̃ tuũ ⁊ etiã aliter accipi. Sc̃ificatiodĩ : nr̃a ꝑfectio est

Expanded text:
denique uas electionis hoc repletus affectu etiam anathema fieri optat a Christo, dummodo familia ei multiplex adquiratur et ad gloriam sui patris salus totius Israheliticae plebis adcrescat. secorus enim optat interire pro Christo, qui nouit neminem mori posse pto uita. et iterum gaudemus, inquit, quando nos infirmi sumus, uos alienum, dummodo plagas illas et captiuitatis exitia quae sua uaticinatione praedixerat plebs ludaicae nationis euadat, utinam, inquiens, non essem uir habens spiritum, et mendacium potius loquerer: ut praetermittamus illum legislatoris adfectum, qui cum fratribus suis etiam perituris non rennuit interire dicens: obsecro, domine, peccauit populus iste peccatum magnum: aut dimitte eis hanc noxam, aut si non facis, dele me de libro tuo quem scripsisti. potest autem congrue satis istud quod dicitur sanctificetur nomen tuum etiam taliter accipi: sanctificatio dei nostra perfectio est.
Abbreviated transcription (Latin):
his qui adhuc sub terroris est pena ac metu examinis constitutus
ta adhorã compungit᷑: ut ñ minore sp̃c alucritate de obsecrationis
binguedine repleat᷑ ꝰ quã ille quiꝑ puritatẽ cordis sui munificentias
dĩ ꝑlustrans atq ꝑcurrens. in effabiligaudio lȩtitiaq resoluitur:
ꝓcipit enĩ scđm sententiã dñi plus diligere : qͣr sibimet ampliorũ

Expanded text:
is qui adhuc sub terroris est poena ac metu examine constitutus, is qui adhuc sub terroris est poena ac metu examine constitutus, ita ad horam compungitur, ut non minore spiritus alacritate de observationis pinguedine repleatur, quam ille qui per puritatem cordis sui munificentias Dei perlustrans atque percurrens, ineffabili gaudio laetitiaque resolvitur. Incipit enim secundum sententiam Domini plus diligere qui sibimet ampliora
Abbreviated transcription (Latin):
spina decordib uulsu: securi iam munificentias dñi ac miserationꝰ
tractantes: ad illã ignitã & quȩ ore hominũ nec comp̃henar e
primi potest orationẽ. feruentissimo corde raptantur : Nom̃a
tamen mens quȩ inillũ uerũ puritatis ꝓficit affectũ. atq neo
iam coepent radicari: ⁊solet haec om̃ia simul pariterq concipions at
ĩmodũ cuiꝰdã incõp̃ hensibili saori pacissimȩ fłamȩ cuncta puodltors
in effabiles ad dm̃ p̃ces purissimi uigoris effundere : quas ipse sontꝰ
in t̃pellans gemitib in enarrabilib ignorantib nob emitit addm
tanta scilic& in illiꝰ horȩ mom̃to concipiens. & in effabilite in supp¬
ualeat alio tẽpore recordari. Et inde est qđ inqͣlib& mensura qu
positꝰ: nonnũꝗͣ puras intentasq p̃ces in uenit᷑ emittere : qͣr & de
illo primo & humili ordine qui est suꝑ recordationẽ futuri iudo

Expanded text:
spina de cordibus pulsa, singulares jam munificentias Domini ac miserationesspina de cordibus pulsa, singulares jam munificentias Domini ac miserationestractantes ad illam ignitam et quae ore hominum nec conprehendi nec exprimi potest orationem feruentissimo corde raptantur. nonnumquam tamen mens, quae in illum uerum puritatis proficit adfectum atque in eo iam coeperit radicari, solet haec omnia simul pariterque concipiens atque in modum cuiusdam inconprehensibilis ac rapacissimae flammae cuncta peruolitans ineinterpellans gemitibus inenarrabilibus ignorantibus nobis mittit ad Deum, tanta scilicet in illius horae momento concipiens et ineffabiliter in suppa quidem mente valeat alio tempore recordari. Et inde est quod in qualibet mensura quis positus, nonnunquam puras intentasque preces invenitur emittere, quia de illo primo et humili ordine, qui est super recordationem futuri judicii,
Abbreviated transcription (Latin):
mius collocata. ac facilius refrigescens: cito ac sepius eos peccato
compellit laqueis implicari. Quib: auditis: ita nos collationis
sermo flãmaint : ut maioreͥm mentis ardore ab euntes acellases
qu̾ã ante uenientes doctrinȩ eiꝰ plenitudinẽ sitiremus: Celi¬
IProemiũ collationis .II. Uerbu abbatis isaac suꝑ orationis qualitate. ISAAC I¬
oꝑatione ꝑspexit. VII Int̃rogitio de eo qđ maioris difficultatis sit custodire cogtions qũa
. De ordine sperierũ quȩ suꝑ omtionis qualitite ponuint᷑ . XI. De obsetratione uiN de gratione

Expanded text:
firmius conlocata ac facilius refrigescens cito ac saepius eos peccatorum firmius conlocata ac facilius refrigescens cito ac saepius eos peccatorum conpellit laqueis inplicari. quibus auditis ita nos conlationis huius sermo flammauit, ut maiore mentquam ante venientes, doctrinae ejus plenitudinem sitiremus. COLProoemium conlationis. Verba abbatis Isaac super orationis qualitate. eratione perspexit. Interrogatio de eo quod maioris difficultatis sit custodire cogitationes b. De ordine specierum quae super orationis qualitate
Abbreviated transcription (Latin):
ferens: mon solũ mendax. sed &iã pater ipsius mendacii factꝰ. ẽ.
qđ deitatẽ homini rȩꝓmittens ac dicens eritis sic̃ dii: Inueri-¬
tate ñstetit. sed abinitio factꝰ. ẽ. homicidu: uł adam inconditiorx
mortalitatis inducens: ł abel instigatione sua ꝑmanũ fris inet¬
mens .⁊ Sed iam disputationẽ nr̃am duarũ ferme noctiũ lucub¬
tuone confectam subsequens aurora concludit: ac de ꝓfundis io
questionũ pelago. cymbam conlationis huiuscemodi ad tits lim
sAentu portũ. compendiũ nostrȩ rusticitatis ad traxit. In quo qui&
ꝓfundo. quanto nos interius diuini sp̃s introduxerit flatꝰ d qto
entes in omnib faciat: & adiaboli telis ꝓtegat semꝑ inlesos : Hs̃c¬
em̃ custodib impossibile est quẽ piam laqueos mortis in currer
Inter ꝑfectos autem & in ꝑfectos ista distanta est: qđ mn illis quidem
fixc. & ut ita dixerim maturior caritas tenacius perseuerans.
firmius eos & facilius facit in scĩtate durare. In his uero uelut it¬

Expanded text:
ferens non solum mendax, sed etiam pater ipsius mendacii factus est, quo deitatem homini repromittens ac dicens: eritis sicut dii, in ueritate non stetit, sed ab initio factus est homicida, uel Adam in condicionem mortalitatis inducens uel Abel instigatione sua per manum fratris interimens. Sed iam disputationem nostram duarum ferme noctium lucubratione confectam subsequens aurora concludit ac de profundissimo quaestionum pelago cumbam conlationis huiusce ad tutissimum silentii portum conpendium nostrae rusticitatis adtraxit. in quo quidem profundo quanto nos interius diuini spiritus introduxerit flatus, tanto apientes in omnibus faciet et a diaboli telis proteget semper inlaesos. his etenim custodibus inpossibile est quempiam laqueos mortis incurrere. inter perfectos autem et inperfectos ista distantia est, quod in illis quidem fixa et ut ita dixerim maturior caritas tenacius perseuerans firmius eos ac facilius facit in sanctitate durare, in his uero uelut in
Abbreviated transcription (Latin):
nem examinatione ortus atq initiiꝰ ex qua uidelicet. unaqueq
processit. consideratione finis ad qũe unaqueq contendit. satis
eindenter ac ꝓprie colligens: pariterq dehuius corporis atq
animȩ separtione disceptans: ita disseruit. Priusqũa con¬
uertat᷑ puluis interra sicut fuit : & sp̃s reuertatur addeum
qui dedit eum. Quid aꝑtius dicere potuit: qu̾a ut matheriam
carnis qũa puluerẽ nominauit. quȩ de hominis semine sumit
exordium. eiusq uidet᷑ ministerio seminari: uelut: terra sumptã
iterũ reuerti ꝓnuntiarit ad terram Spm uero qui non per cõ¬
mixtionẽ sexus utriusq generat᷑. sed peculiarit᷑ adõsolo tribuit᷑.
ad auctorem suũ redire signaret: Qđ etiã ꝑ illã dĩ insufflationẽ
qua adam primitꝰ animauit: euidenter exprimitur: Itaq his
testimoniis manifeste colligimꝰ. patrem spirituũ dici neminẽ

Expanded text:
nem examinem examiprocessit, et consideratione finis ad quem unaquaeque contendit, satis evidenter ac proprie colligens, pariterque de corporis hujus atque animae separatione disputans, ita disserit: Priusquam convertatur pulvis in terram sicut fuit, et spiritus revertatur ad Deum qui dedit eum . Quid apertius potuit dicere, quam ut materiam carnis, quam pulverem nominavit, quia de hominis semine sumit exordium, ejusque videtur ministerio seminari, velut e terra sumptam, iterum reverti pronuntiaret ad terram; spiritum vero, qui non per commixtionem sexus utriusque generatur, sed peculiariter a deo solo tribuitur, ad auctorem suum redire signaret? quod etiam per illam dei insuffiationem, qua Adam primitus animauit, euidenter exprimitur. itaque his testimoniis manifeste colligimus patrem spirituum dici neminem
Abbreviated transcription (Latin):
pronuntiari mendax uideat᷑ adño : satis ab surdũ ẽ. hoc illeute
quidem potest animã ꝓcreare : licet concretionẽ carnis non dibit
boumamo semine coalescere:⁊ ita de utraq substantiu id est carns
festius distinguente.: Deinde patres inquit carnis nr̃e habiimꝰ eridͥ¬
tores &reuereban᷑: Non multomagis subicienꝰ patri sp̃iũ oimoi¬
ud hac diuisione clarius potuit definire ÷ ut carnis quidẽ unde patres
nomines pronuntiaret: aqimarũ uero dm̃ solũ essẽ patd̃e confianit᷑
e primeret : quãqũa & ipsu corporis huiꝰ concretione ministe¬
num tantu modo sit hominib adscribendũ. summa uero coride¬
tionis dẽ om̃ũ creator : dicente daind. Manus tue ferer̃
ne: & plasmauert̃ me. Et̃ beatꝰ iob Nonne sic lacuquigru
mulsistime & coagulastime ut caseum. : ossib & nerius inseem¬
sime . Et dñs adhieremiã. Prius quã te in utero formarem
nouite : Ecclesiastes uero. utriusq substantiȩ naturã atq origi.¬

Expanded text:
pronuntiari videatur a Domino , satis absurdum est hoc vel leviter quidem potest anima procreare, licet concretionem carnis non dubitemus humano semine coalescere, ita de utraque substantia, id est, carnis manifestius distinguente. Deinde patres, inquit, carnis nostrae habuimus eruditores, et reverebamur, non multo magis subjiciemur patri spid hac diuisione clarius potuit definire, ut carnis quidem nostrae patres homines pronuntiaret, animarum uero deum solum esse patrem constanter exprimeret? quamquam et in ipsa corporis huius concretione ministerium tantummodo at hominibus adscribendum, summa uero conditionis deo omnium creatori, dicente Dauid: manus tuae fecerunt me, et plasmauerunt me. et beatus Iob: nonne sicut lic, inquit, mulsisti me, coagulasti me ut caseum? ossibus et neruis inseruisti me. et dominus ad Hieremiam: priusquam te in utero formarem, noui te. Ecclesiastes uero utriusque substantiae naturam atque origi
Abbreviated transcription (Latin):
quillitate fundata. ł ab om̃iũ carnaliũ passionũ nexib absoluta.&
illi uni summoq: bono tenacissima adheserit cordis intentio: aplicõ
illd implebit. sine int̾missione orate . & in om̃i loco. leuantes pod
manꝰ. sine ira & disceptatione. Hac enĩ puritate si dici potest sesi
mentis absorto. ac de terrenositu ad spĩtalẽ atq: angłicã similta.¬
dinẽ reformato: quicqͥd inserere cȩperit : quicquit tractauerit:
quicqͥd egerit : purissima ac sincerissima erit oratio: INT̃ROCO¬

Expanded text:
nquillitate fundata uel ab omnium carnalium passionum nexibus absoluta, et nquillitate fundata uel ab omnium carnalium passionum nexibus absoluta, et illi uni summoque bono tenacissima adhaeserit cordis intentio, apostolicum illud inplebit: sine intermissione orate, et: in omni loco leuantes puras manus sine ira et disceptatione. hac enim puritate, si dici potest, sensu mentis absorto ac de terreno situ ad spiritalem atque angelicam similitudinem reformato quidquid in se receperit, quidquid tractauerit, quidquid egerit, purissima ac sincerissima erit oratio. GER
Abbreviated transcription (Latin):
tiorũ abstinentia coͣꝓbabit. quȩ etiã siuelimꝰ ex petere ł explere
ñ possumꝰ neq illarũ despectꝰ rerũ quas si affectauerimꝰ. tam an
spiritales uiros qũã apud scłi homines notabiles prima fronte
reddemur : Sed cũ etiã illa quȩ nostrȩ subpetunt potestati. e
honestate quadã uident᷑ obnubilari: rigida mentis districtione
respumꝰ. Et reueru: ñ minꝰ hȩc quȩ paruu uident᷑ & minima
quȩq abhis qui nr̃ȩ ꝓfessionis sunt cernimꝰ in different̃ admitti
ꝑqualitate suu ad grauant mentẽ : qu̾a illa marora quȩ scđ msium
statũ scłariũ sensus in ebriare consuer̃: nonsinentes de posita sr
terrena. ad dm̃ in quo semꝑ defixa. eẽ. debet intentio monachies¬
pirare . ui ab illo summobono uł parua sepuratio. mors presens
Ac ꝑnitiosissimꝰ interitꝰ est credendꝰ. Cumq mens tali fuerit tro¬

Expanded text:
gotiorum abstinegotiorum abstinenon possumus, neque illarum despectus rerum, quas si adfectauerimus tam apud spiritales uiros quam apud saeculi homines notabiles prima fronte reddemur, sed cum etiam illa, quae nostrae subpetunt potestati et honestate quadam uidentur obnubi, rigida mentis districtione respuimus. et re uera non minus haec, quae parua uidentur et minima quaeque ab his qui nostraepro qualitate sua adgrauant mentem, quam illa maiora quae secundum suum statum saecularium sensus inebriare consuerunt, non sinentes deposita faece terrena ad deum in quo semper defixa esse debet intentio monachum respirare, cui ab illo summo bono uel parua separatio mors praesens ac perniciosissimus interitus est credendus. cumque mens tali fuerit tra
Abbreviated transcription (Latin):
facib instigantẽ : diutissime substitit: uł iin pressionẽ dirissimi
demonis ł fraudem tante illusionis admirans : Cum enĩ nimi
lassitudine fatigatꝰ frater requiescere iam finemq operi uoluisset
imponere: instigatione sp̃s illius animatꝰ. iterũ resumere malleum
nec desinere ab intentione cepti operis urgebat᷑: ita ut hisdẽ eius in¬
citam̃tis infatigabilit̃ sustentatꝰ: tanti la boris non sentiret in iuriam
andem igit᷑ senex tam dira demonis ludificatione ꝑ motꝰ. ⁊ ad cellã
aboramꝰ ait contra istud duris simũ saxũ : uixq potuimꝰ illđ aliq̃do
conterere : Adhȩc senex. bene dixisti. potuimꝰ Nlonem̃ soberas cum
ilud cederes: sed fuit aliuis tecũ que non indisti÷ qui tib inhoc opere
non tam ad iutor. qua uiolentissimꝰ impulsor adstabat. Et id era
morbũ ambitꝰ scłaris nr̃is mentib ñ in.eẽ: non utiq eoꝵ tantũ ne¬

Expanded text:
facibus instigantem, diutissime substitit uel inpressionem dirissimi facibus instigantem, diutissime substitit uel inpressionem dirissimi daemonis uel fraudem tantae inlusionis admirans. cum enim nimia lassitudine fatigatus frater requiescere iam finemque operi uoluisset inponere, instigatione spiritus illius animatus iterum resumere malleum nec desinere ab intentione coepti operis urguebatur, ita ut isdem eius incitamentis infatigabiliter sustentatus tanti laboris non sentiret iniuriam. tandem igitur senex tam dira daemonis ludificatione permotus ad cellam laboramus, ait, contra istud durissimum saxum uixque illud potuimus aliquando conterere. ad haec senex: bene dixisti Cpotuimus\'. non enim solus eras, cum illud caederes, sed fuit alius tecum quem non uidisti, qui tibi in hoc opere non tam adiutor quam uiolentissimus inpulsor adstabat. et idcirco morbum ambitus saecnlaris nostris mentibus non inesse non utique eorum tantum ne
Abbreviated transcription (Latin):
noctis ac diei : triũ ł quattuor fieri dñi ꝓcuremꝰ. Cumq uniꝰ siue
duarũ habitatio sufficiat cellularũ : ambitione seculari atq amplitu¬
dine delectati: quattuor seuquinq cellas. et has easdẽ exquisiti ornatꝰ
et capuciores quã usus desiderat extruamꝰ : passionẽ libidinis mundialis
in quib possumꝰ p̃ferentes :¬
fieri: manifestissima nos experim̃ta docuer̃. Nam quidam
ꝓbatissimꝰ seniorũ cũ transiret uxta cellã cuiꝰdã fratris. hac animi
quã diximꝰ egritudine. laborantis : ut pote qui in extruendis reparan¬
disq suꝑfluis inquietꝰ. quotidianis distensionib desudaret. Qeminꝰ
conspexiss& eũ graui malleo saxum duris simũ conterentẽ : uidis setq
et hiopẽ quendã ad stantẽ illi & unacũeodẽ ictus mallei iunc tis
consertisq manib illidentem. eumq ad operis illius instantiã ignitis

Expanded text:
noctis ac diei, trium uel quattuor fieri domini procuremus, cumque unius sine noctis ac diei, trium uel quattuor fieri domini procuremus, cumque unius sine duarum habitatio sufficiat cellularum, ambitione saeculari atque amplitudine delectati quattuor seu quinque cellas et has easdem exquisiti ornatus et capaciores quam usus desiderat extruamus, passionem libidinis mundialis in quibus possumus praeferentesfieri manifestissima nos experimenta docuerunt. nam quidam probatissimus seniorum cum transiret iuxta cellam cuiusdam fratris hac animi qua diximus aegritudine laborantis, utpote qui in extruendis reparandisque superfluis inquietus cotidianis distentionibus desudaret, et eminus conspexisset eum graui malleo saxum durissimum conterentem uidissetque Aethiopem quendam adstantem illi 6t una cum eodem ictus mallei iunctis consertisque manibus inlidentem eumque ad operis illius instantiam ignitis
Abbreviated transcription (Latin):
poridat aduerte Ereuiet in qͥt sod omorũ uitis eoꝵ & sarmentuceon ea
gerorcoui tis eciã fruetꝰ uitis hiuiꝰ atq sarm̃tigermen agnoscor:
Vueoꝵ siui fellis ⁊ botrus amartudins ipsis Quae om̃ao nis suermꝰ
unetis uitiis expurgati. & ab om̃iũ passionũ crapula sobrii. absq eb¬
enage epolarũq em̃iũ as Fluentiu. erit cornr̃m ebrietate ⁊ cr pula
magis noxia p̃grauatũ. Nam qͥ scłares curȩ etiã innos quinulis
actib mundi istius ad miscem᷑. cadere non nũqu̾ã possint: manifesta
ratione monstrat᷑. scđm regulã seniorũ: Qui quicqͥd necessi¬
tatẽ uictꝰ cotidiani. & in euitabilẽ usũ carnis excedit: ad scłarem
definier̃ curã & sollicitudinẽ ꝑtinere. Vt uerbi gru: sicũ possit
oꝑatio uniꝰ solidi necessitatẽ nr̃i corporis expedire : adduorũ ł triũ
solidorũ adquisitionẽ nosmet ipsos ꝓpensioreͥ uelimꝰ oꝑe ac labore
distendere. Et cũ duarũ uelamen sufficiat tunicarũ. ad usũ scilicet

Expanded text:
ea enim Sodomorum vitis eorum, et sarmentum eorum ex Gomorrha. Vis etiam fructum vitis istius atque sarmenti germen agnoscere? Uva eorum uva fellis, botrus amaritudinis in ipsis . Quae omnia, nisi fuerimus cunctis vitiis expurgati, et ab omnium passionum crapula sobrii, absque ebrietate vini epularumque omnium affluentia, erit cor nostrum ebrietate et crapula magis noxia praegravatum. Nam quia saeculares curae etiam in nos, qui nullis actibus mundi istius admiscemur, cadere nonnumquam possint, manifesta ratione monstratur secundum regulam seniorum, qui quidquid necessitatem victus quotidiani et inevitabilem usum carnis excedit, ad saecularem definierunt curam et sollicitudinem pertinere; ut, verbi gratia, si cum possit operatio unius solidi necessitatem nostri corporis expedire, ad duorum vel trium solidorum adquisitionem nosmet ipsos propensiore uelimus opere ac labore distendere, et cum duarum uelamen sufficiat tunicarum ad usum scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
tione futuroꝵ bonoꝵ ł de caritatis ardore fundunt᷑ : seu certe
ut humiliꝰ & scđm incipientiũ mensurã loquar ꝓ ad quisitione quarũcũq: uir
scu uitii cuiꝰ libet extinctione generant᷑. Alit̾ enĩ ad illa sublimior
quȩ pͣdiximꝰ supplicationũ genera ꝑuenire nullomͦ. poderimꝰ : nisi
ꝑ ordinẽ postulationũ istarũ sensim mens nr̃a fuerit gradatimq¬

Expanded text:
certe, ut humilius et seeundum incipientium mensuram loquar, pro adquisitione quarumcumque uirtutum seu uitii cuiuslibet extinetione generantur. aliter enim ad illa sublimiora quae praediximus supplicationum genera peruenire nullatenus poterimus, nisi per ordinem postulationu
Abbreviated transcription (Latin):
omnẽ tam laborem corporis qua contritionẽ sp̃s indefesse querimꝰ et
iugit̃ exercemꝰ : & est inter alterutrũ recipca quedam inseparabilis que
coniunctio. Nam sicut ad orationis ꝑfectionem. om̃iũ tendit structura
unduitum : ita nisi huiꝰ culmine hȩc om̃ia fuerint conligatt atq conpacta:
nulomodo firma poterun uł stabilia ꝑdurare. Iue ad modũ enĩ sine
lls ad quir. ł consummari non potest haec dequa loqͥm᷑ ꝓp&ua orationis
ugsq traonquilitas. ita nec ille quidem uircites quȩ hanc pres triunt
absꝙp huꝰ possunt as siduitate cõpleri. Et idõ nec recte tracti
de oradionis effectu nec ad eiis principalẽ fine qui imuiersirũ uo

Expanded text:
omnem tam laborem corporis quam contritionem spiritus indefesse quaerimus et omnem tam laborem corporis quam contritionem spiritus indefesse quaerimus et iugiter exercemus. et est inter alterutrum reciproca quaedam inseparabilisque coniunctio. nam sicut ad orationis perfectionem omnium tendit structura uirtutum, ita nisi huius culmine haec omnia fuerint conligata atque conpacta, nullo modo firma poterunt uel stabilia perdurare. quemadmodum enim sine illis adquiri uel consummari non potest haec de qua loquimur perpetua orationis iugisque tranquillitas, ita ne illae quidem uirtutes quae hanc praestruunt absque huius possunt adsiduitate conpleri. et ideo nec recte tractare de orationis effectu nec ad eius principalem finem, qui uniuersarum u
Abbreviated transcription (Latin):
e perpetua orationis atq incessabili iugitate qđ inscđo
institutionũ libro ꝓmissũ est: conlationessenis huiꝰ quẽ nunc in
mediũ proferimꝰ idest abbatis isaac. dño fauente complebunt:
Quib explicatis: et p̃ceptis beatissimȩ memoriȩ pape castoris
& desiderio ur̃o. beatissimȩ papa leonti. & scẽ frater elladi. satis fecisse me
credo: uoluminis amplitudine primitꝰ excusata . ⁊ quȩ studentib nobis
non solũ sermone suc cincto narranda ꝑstringere: sed etiã plurima silentio
preterire: in maiorẽ modũ qũa disposueramꝰ extensa est Premissa
namq suꝑ diuersis institutis disputatione copiosa : qũa nos studio breui¬
aitis resecare maluimus: ad extremũ hȩc beatꝰ isaac intulit uerba:
mnis monachifinis cordisq ꝑfectio: adiugem atq: indisruptam
orationis ꝑseuerantiam tendit: et quantũ humanȩ fragilitati concedit᷑:
ad immobilẽ trunquillitatẽ mentis ac ꝓpetuã nitit᷑ puritatẽ : Obquam

Expanded text:
De perpetua orationis atque incessabili jugitate, quod in secundo Institutionum libro promissum est, collationes senis hujus quem nunc in medium proferimus, id est, abbatis Isaac, Domino favente, complebunt. Quibus explicatis, et praeceptis beatissimae memoriae papae Castoris, et desiderio vestro, o beatissime papa Leonti, et sancte frater Helladi, satisfecisse me credo, voluminis amplitnon solum sermone succincto narranda praestringere, sed etiam plurima silentio praeterire in maiorem modum quam disposueramus extensa est. praemissa namque super diuersis institutis disputatione copiosa, quam nos studio breuitatis resecare maluimus, haec ad extremum beatus Isaac intulit uerba. Omnis monachi finis cordisque perfectio ad iugem atque indisruptam orationis perseuerantiam tendit, et quantum humanae fragilitati conceditur, ad inmobilem tranquillitatem mentis ac perpetuam nititur puritatem, ob quam
Abbreviated transcription (Latin):
tioni eiꝰ principali. uelut in ꝓuide & in ꝑfecte necesse ess& adiungi:
si millo statu ac disposicione quȩ abipso creata su umuersa mansissen
Et id circo in eos qui ante legẽ immo ante diluinũ peccauer : iusto
iuditio animaduertis sedm̃ ꝓbamus: qr transgressi natiralẽ legem
sine ullu meruer excusatione puniri. Nec in illoꝵ incidamꝰ błas phe¬
mã calumpniã : qui ignorantes hanc rationẽ. derogant dõ ueteris
testam̃ti. ac detrahentes nr̃ȩ fidei subsannantesq respondent :
uid ergo placuit dõ ur̃o ut post tot annoꝵ miliu legem
uoluit ꝓmulgare ⁊ tanta scła passus sine lege transire :
Qdͥ si postea aliqͥd melius adinuenit: apparet eũ in primordio
mundi inferior uł deteriora sapiusse  et post haec uelut
experimentis edocRi. coepisse rectiora prospicere: ac pr¬
haec deipso abheretica insaniu ꝓferunt᷑ dicente aec ele

Expanded text:
tioni eius principali uelut inprouidae et inperfectae necesse esset adiungi, tioni eius principali uelut inprouidae et inperfectae necesse esset adiungi, si in illo statu ac dispositione qua ab ipso creata sunt uniuersa mansissent, et idcirco in eos qui ante legem, immo ante diluuium peccauerunt, insto iudicio animaduertisse deum probamus, quia transgressi naturalem legem sine ulla meruerunt excusatione puniri, nec in illorum incidemus blasphemam calumniam, qui ignorantes hanc rationem derogant deo ueteris testamenti ac detrahentes nostrae fidei subsannantesque respondent: quid ergo placuit deo uestro, ut post tot annorum milia legem uoluerit promulgare, tanta saecula passus sine lege transire? quodsi postea melius aliquid adinuenit, apparet eum in primordio mundi inferiora uel deteriora sapuisse et post haec uelut experimentis edoctum coepisse rectiora prospicere ac prhaec de ipso ab haeretica insania proferentur, dicente Eccle
Abbreviated transcription (Latin):
obiuerinte duinde iob tantã deuotionẽ fidei : taprcum enstimonie purit tẽ.
putas humilitatis: mansuetudins. misericordiȩ hunanitatus scuentiom
onsecutus est: quantam nunc ne abillis quidem qui euangłi memoror
penent udemꝰ unpleri :Quemscor legonꝰ ante legemn uilialegs noui
doseruas se nmindatiueruis illoꝵ non custodunt. audi isył dñs drtuus¬
A unus est Quis non impleuit illoꝵ. non facies tib sculptile. neq ullã
similitudinẽ eorũ quae incȩlo sunt siue quȩ interra: ł eoꝵ quȩ sunt in
aquis sub terra : Quis eorũ ñ obseruauit honora patr̃e tuũ & matrerre
uel illa que indecalogo subsecunt᷑. non occides: non adulterabis: ñ facies
fiotũ : ñ falsũ testononiũ dices : ñ concupisces uxorẽ ꝓtrimi tuore alunq¬
hi multo maioru: quib ñ solũ legis sed etiã euuangłii p̃uenere mandata :
ta ergo intelligimꝰ ab initio dm̃ om̃a creasse ꝑfecta: nec fuisse qđ ordina¬

Expanded text:
stimoniae puritatem, tantam humilitatis, mansuetudinis, misericordiae, humanitatis scientiam consecutus est, quantam nunc ne ab illis quidem qui euangelia memoriter tenent uidemus inpleri ? quem sanctorum legimus ante legem ullum legis non obseruasse mandatum? quis illorum non custodiuit: audi Is unus est ? Quis non implevit illorum: Non facies tibi sculptile, neque ullam similitudinem eorum quae in coelo sunt, sive quae in terra, vel eorum quae sunt in aquis sub terra? Quis eorum non observavit: Honora patrem tuum et matrem tuam; vel illa quae in Decalogo subsequuntur: Non occides, non adulterabis, non facies furtum: non falsum testimonium dices, non concupisces uxorem proximi tui his multo majora, quibus non solum legis, sed etiam Evangelii praevenere mandata? Cta ergo intelligimus ab initio Deum omnia creasse perfecta, nec fuisse quod ordina
Abbreviated transcription (Latin):
qui uniuersarũ naturarũ institutionẽ euestigio subsecitꝰ q
potuit euident̃ at tingere: suisq posteris certa ratione
transmittere. Quippe qui mundi ipsius infantiã adhuc tens
& quodã modo palpitantẽ rudemq conspexerat: & in que tana
fuit non solũ sapientiȩ plenitudo. sed etiã gr̃a ꝓphetiȩ: duma
illu insufflatione trans fusa : ut uniuersis animantib: nom ini
rudis ad huc mundihuiꝰ habitator imponeret: ac non solũ onr¬
genꝰ bestiarũ atq serpentũ furores uiresq discerneret: sed etiam
iurtutes herbarũ & arborũ lapidũq naturas. ac tempoꝵ nec d̃
exꝑtoꝵ uicissitudines partiretur :ita ut efficacit̾ posset dicer
dñs dedit mihi eorũ quȩsun scientiã ueram. ut sciam disputation
orbis terrarũ. et uirtutes elem̃toꝵ: initiũ & consũmationẽ a me

Expanded text:
qui uniuersarum naturarum institutionem e uestigio subsecutus est, qui uniuersarum naturarum institutionem e uestigio subsecutus est, potuit euidenter ad tingere suisque posteris certa ratione transmittere. quippe qui mundi ipsius infantiam adhuc teneram et quodammodo palpitantem rudemque conspexerat et in quem tanta fuit non solum sapientiae plenitudo, sed etiam gratia prophetiae diuina illa insuffiatione transfusa, ut uniuersis animantibus nomina rudis adhuc mundi huius habitator inponeret ac non solum omnigenum bestiarum atque serpentum furores uirusque discerneret, sed etiam uirtutes herbarum et arborum lapidumque naturas ac temporum necdum expertorum uicissitudines partiretur, ita ut efficaciter potuerit dicere: dominus dedit mihi eorum, quae sunt, scientiam ueram: ut sciam dispositionem orbis terrarum et uirtutes elementorum, initium et co