comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
timinscentu qui sit inboro logio Minuta aũ aminore interuallo uocanes P acstes aepastitione
entuli todiaci quem tricenis diebus ꝑ mensei singulos findapt̃ Porro momentu amotiside¬
rumcderrimo nuncupantes cũ aliquid sibi breuissimis in spatiis cedere atq succedere seꝑitur
Muninũ au oriniũ & qđ nulla ratione diuidi quat tmpus athomum grece hoc÷ in diuisibile¬
siue in sectibile pominan. ꝗd obsui pusillitatemgramaticis potius quã calcula torib usibi¬

Expanded text:
transcensu, qui fit in horologio, minuta autem a minore intervallo vocantes. Partes a partitione transcensu, qui fit in horologio, minuta autem a minore intervallo vocantes. Partes a partitione circuli Zodiaci, quem tricenis diebus per menses singulos findunt. Porro momenta a motu siderum celerrimo nuncupantes, cum aliquid sibi brevissimis in spatiis cedere atque succedere sentitur. Minimum autem omnium, et quod nulla ratione dividi queat tempus, atomum Graece, hoc sive insectibile nominant, quod ob sui pusillitatem grammaticis potius quam calculatoribus visibi
Abbreviated transcription (Latin):
uduminari exquo ceppareret tum solem illi loco sup uerticem esde
pra flumen hrpasim fieri tempore eodem ones cretus scripstt
iberenice urbe trogoditarim undestadus uii dcco xx in eadem t alomu
oppido quod iniag ne rubri maris adorinos defantoꝵ uenotus cotiditum i
hoc idem ante s olstitiun quadragenis quinis dieb. uotidem pos edetei
t anno ab sumi umbras. sole duo deuicasimuam taur paftem orxiui leonis¬
Etment in indię gente grerunians est malcus nomine iuxta quemen
s epparet septentrio inindia patd s celeberrimo postu soldexteroritu
io end slfsuuel accedente sole propius uesticem mundi angus
uros umft sibid ꝓ aerre continuos dies habere senis mens  noctts

Expanded text:
uminari, ex quo apparet tum solem illi loco supra verticem esse; quod et in India supra flumen Hypasim fieri tempore eodem Onesicritus scripsit; constatque in Berenice urbe Troglodytarum, unde stadiis MMMMDCCCXX in eadem Ptolemaide oppido, quod in margine Rubri maris ad primos elephantorum venatus conditum est, hoc idem ante solstitium quadragenis quinis diebus totidemque postea habitatur — bis anno absumi umbras, sole duodevicesimam tauri partem eobtinente. In Indiae gente Oretum mons est, Malaeus nomine, juxta quem umbrae noctibus ibi apparet Septentrio. In India Patalis celeberrimo portu sol dexter oritui diebus accedente sole propius verticem mundi angusto lucis ambitu subjecta terrae continuos dies habere senis mensibus noct
Abbreviated transcription (Latin):
lic& uesperã non hab& . quia eã iamnullus terminus claud&
Pergamus ergo breuiter ꝑhasmundioms a& ates replican¬
tesor dinem temporum eorũ mysticae earũ differentias
distinguamus. Primumenim seđm factũ est tãquã lux homo
in para dñso inqua a&ate filios dĩ in lucis nomine diui dit dr̃
afiliis hominum quasi a cenebris fit que huius dieiues peradi¬
luuiũ : Secundum seculũ factum est quasi firmamentum in¬
teraquã & aquã. Arca itaque illa quȩ natauerat interfli¬
uiam & maria huius uespera sit confusi olinguarum tertium se¬
culum factum est quando separauit populum suum agentibus
ꝑabra hamdis cornens cum quasi aridam ab aquis ut ꝓfore &
apessima regis saul Inde quartũ seculũ cȩpit ad auid
quando constituit ds luminaria in firma montocli id est
splondorem regnitam quã solis excellentiã & in lunae spe¬
cie lumen obcemperantem tã quã sinagogã & stellas pͥrin

Expanded text:
licet vesperam non habet, quia eam jam nullus terminus claudit. licet vesperam non habet, quia eam jam nullus terminus claudit. Pergamus ergo breviter per has mundi omnes aetates, replicantes ordinem distinguamus. 3. Primo enim saeculo factus est, tanquam lux, homo in paradiso. In qua aetate filios Dei in lucis nomine divisit Deus a filiis hominum, quasi a tenebris; fitque hujus diei vespera diluvium. 4. Secundum saeculum factum est, quasi firmamentum inter aquam et aquam; arca utique illa quae natavit inter pluviam et maria; hujus vespera fuit confusioculum factum est, quando separavit populum suum a gentibus per Abraham, discernens eum quasi aridam ab aquis, ut proferret a pessimi regis Saul. Inde quartum saeculum coepit a David, quando constituit Deus luminaria in firmamento coeli, id est, splendorem regni tanquam solis excellentiam, et in lunae speciem lumen obtemperantem tanquam synagogam, et stellas prin
Abbreviated transcription (Latin):
uitae gratiã: ubi utiles disciplinas morum carpat: estnãq
paradysus uitabeatorum: Quattuor flumina, quattuor
uirtutes lignacius omnes utiles discipline lignorũ fruc¬
ius mores piorum: lignũ uitȩ ĩpsabonorum omnium mater
sapientia est. de quas criptum est. Sallomone dicente lig
qualiter in eccdesia spiritaliter intellegantur explicata sunt:
deinde quidinfigurã secłi significent subiciendum est: sexdiȩ̃¬
bus consũ mauit ds omnia operasua & septimore quie uit. Senaea¬
tibus hum a numgenus inhoe seculo per successiones temporu mdiu
opera insigniunt: Quarum prima est ab adam usque ad noe: secun
dai a noe usq ad abraliam Tertia ab abrahamusq ad dauid
Quarta adauid usq ad trans migrationem babi. loniae : quin
agitur us quo quõmundus finiatur do nec ex colsus ueniat ñ
adiudiciũ Septimauero intellegitur in requie scõrum quȩ sci¬

Expanded text:
vitae gratiam, ubi utiles disciplinas morum, quasi fructus lignorum carpat. Est namque vitae gratiam, ubi utiles disciplinas morum, quasi fructus lignorum carpat. Est namque paradisus vita beatorum, quatuor flumina quatuor virtutes, ligna ejus omnes utiles disciplinae, lignorum fructus mores piorum, lignum vitae ipsa bonorum omnium mater est sapientia, de qua scriptum est, Salomone dicente: Ligqualiter in Ecclesia spiritualiter intelligantur, explicata sunt; deinde, quid in figuram saeculi significent, subjiciendum est. Sex diebus consummavit Deus omnia opera sua, et septimo requievit. Sex aetatibus humanum 266 genus in hoc saeculo per successiones temporum Dei opera insigniunt. Quarum da a Noe usque ad Abraham, tertia ab Abraham usque ad David, quarta a David usque ad transmigrationem Babyloniae, quinta agitur usque quo mundus finiatur, donec Excelsus veniat ad judicium: septima vero intelligitur in requie sanctorum, quae sci
Abbreviated transcription (Latin):
tus est : Sicuta postolus pogamus uos fr̃s uccognoscatiscos
qui in uobis laborant & prȩsunt uobis in dño diciturenimcis
crescite & multiplicaminisiue in linguis siue inspiritalibus
intellegentiae gradibus uedominentur rationis intellectu om¬
nium carnalium porcurbacionum quasi in sensibilium animantiũ
omne mautemherbam semi noluinet omnemlig¬
de apostolus ait: Namsi inspiritalibus parcicipes faccisunt
gentiles debent & carnaliter ministrare eis: haec sunt fruo¬
tiferaligna: inistis ergo gradibus tum quã in quibus damdi¬
ebus uẽs peraest ipsa ꝑfeccio singulorũ operũ & mane inho¬
atio sequentiũ. Postistorum ita que quasis exdicrum opera
bona ualdes perat homoqui & emmentis constitutus in para¬
drso spiritali quosignificatur uicabeata: ubi fans est sapien¬
tiaea diuisus in quat cuor partes uir cutũ: ubiedat bigni

Expanded text:
tus est, sicut Apostolus ait: Rogamus vos, fratres, ut cognoscatis eos tus est, sicut Apostolus ait: Rogamus vos, fratres, ut cognoscatis eos qui in vobis laborant, et praesunt vobis in Domino . Dicitur autem eis: Crescite et multiplicamini, sive in linguis, sive in spiritualibus intelligentiae gradibus, ut dominentur per rationis intellectum omnium carnalium perturbationum, quasi insensibilium animantium. 16. Omnis autem herba seminalis, et omne liget Apostolus ait: Nam si in spiritualibus participes facti sunt gentiles, debent et in carnalibus ministrare eis . Haec sunt fructifera ligna. In istis ergo 265 gradibus, tanquam in quibusdam diebus, vespera est ipsa perfectio singulorum operum, et mane inchoatio sequentium. 17. Post istorum itaque quasi sex dierum opera bona valde sperat homo quietem mentis, constitutus in spirituali paradiso, quo significatur vita beata, ubi fons est sapientiae, divisus in quatuor partes virtutum; ubi edat ligni
Abbreviated transcription (Latin):
quando in operebonos cõs uiros quasi proximos imitamur: de inde
produxit terra bestias: homines in potentiarerũ siue fero¬
citate superbiae: Similiter & pecora fideles in simplicitate uitȩ
uiuentes : Serpentes quo que in noxios scõs scilic& uiros astutiae
uiuacita tebonum amalo discernentes & in quantum fas est
los uene nosos quise in huius mundi terrenis cupiditatibus callo¬
cant Posthaec fecit dr̃ hominem adimaginem suam
Perfectum scilic& ui rum qui non quomli b& scõrum
iiirorumimitando se dipsam ueritatem contemplabiliter
gi nernsactus est ueruatem iste etiam ac cepit pocesta¬
tem piscium maris et uolatilium celi pecorumque
fercru quoque atque repentium quia spiritalis
quis que effectus & dõsimilis factus secundũ apostolum iu¬
dicat oma ipse autem iudicatur a nemino quoducro sequitur
tales &i obocdientes ostendit: quia sicut uiro subdica est

Expanded text:
quando in opere bono sanctos viros, 264 quasi proximos, imitamur. Deinde quando in opere bono sanctos viros, 264 quasi proximos, imitamur. Deinde produxit terra bestias, homines in potentia rerum, sive ferocitate suviventes. Serpentes quoque innoxios, sanctos scilicet viros, astutiae vivacitate, bonum a malo discernentes, et in quantum fas est los venenosos qui se in hujus mundi terrenis cupiditatibus collocant. Post haec fecit Deus hominem ad imaginem suam, perfectum scilicet virum, qui non quemlibet sanctorum virorum imitando, sed ipsam veritatem contemplabiliter aginem factus est secundum veritatem. Iste etiam accipit potestatem piscium maris, et volatilium coeli, pecorumque, ferarum quoque atque repentium, quia spiritualis quisque effectus, et Deo similis factus, secundum Apostolum judicat omnia, ipse autem judicatur a nemine . Quod vero sequitur:cclesia et obedientes ostendit, quia sicut viro subdita est
Abbreviated transcription (Latin):
numerositas quȩ in huius uitae obscuritate tãquã in nocteresul¬
gentes diuidant in hoc firmamento scripturae sensibilia & intel¬
ligibilia quasi interlu cemperfeccorum & tenebras paruulorum
& sint in signis uirtutum & miraculorium Sunt &iam intempora
ra ermina uerit de inde facta sunt luminaria nisi quia post ope¬
rabona uenit in luminatiolucis ad contemplandam speciem superne
uirtutis: Inter haec dic quint a factasunt inaquis repa¬
lia animarum uiucrum, Homines scilic& renouatim
uitã perbaptismisacramentũ facta sunt & uolatilia id est
scac̃ animȩ adsuꝑnauolantes posthaces extadiei produ¬
citterra cinimamuiuam: quando caronr̃ã abstinens
ab opcribus mortuis uiua uirtutũ germina parturit. sec un¬
dum genus scilic& suum idestuitã imitando scorum sicut apłs
ait imitatores mei estote secundum nostrum quippege nus uiuimus

Expanded text:
numerositas: quae in hujus vitae obscuritate tanquam in nocte refulnumerositas: quae in hujus vitae obscuritate tanquam in nocte refulgentes, dividant in hoc firmamento scripturae sensibilia et intelligibilia, quasi inter lucem perfectorum et tenebras parvulorum, et sunt in signis virtutum et miraculorum. Sunt etiam in tempora ra germinaverit, deinde facta sunt luminaria, nisi quia post opera bona venit illuminatio lucis, ad contemplandam speciem supernae virtutis? Inter haec die quinta facta sunt reptilia animarum vivarum, homines, scilicet, renovati in vitam per baptismi sacramentum. Facta sunt et volatilia, id est, sanctae animae ad superna volantes. 13. Post haec sexta die produxit terra animam vivam, quando caro nostra, abstinens ab operibus mortuis, viva virtutum germina parturit, secundum genus scilicet suum, id est, vitam imitando sanctorum, sicut Apostolus ait: Imitatores mei estote. Secundum nostrum quippe genus vivimus,
Abbreviated transcription (Latin):
cluduntur : se greigauitq abeis aridam : populũ scilic&
fontem fidei si tientem: obfixit que deh& suꝑborum limites & co¬
ercuit eos : N&urbulentis iniquitatũ suarum fluctibus aridam
idest animã sitientem dm̃ conturbent: liceat que ei germina rebo¬
sidiis necessi tatum carnalium: habens in se semen secundum simi¬
litudinem: ut ex sua in firmitate compatiatur ad subueniendum
indigentibus : Producens & lignumforterobore et frucu¬
ferum: idest beneficum adcripiendum eum qui in iuri ampa¬
titur demanu potentis et praebendo protectionis umbra
culd̃ ualidorobore iustiiudicu: de in de quar tadie emicuerunt
luminaria fit mamento legis infixa idest euangelistedoc¬
cores & scripcura scac dsputando coherentes &omnibus inferio¬
ribus lumen sapientiae demonstrantes ꝓdit &ramsimul &caera
micantium si derum turba : Idesi diuersa rumiurtutũ in ecdesa

Expanded text:
cluduntur. Segregavitque ab eis aridam, populum scilicet cluduntur. Segregavitque ab eis aridam, populum scilicet fontem fidei sitientem, fixitque dehinc superborum limites, et coercuit eos, ne turbulentis iniquitatum suarum fluctibus aridam, id est, animam sitientem Deum, conturbent; liceatque ei germinare bosidiis necessitatum carnalium, habens in se semen, secundum similitudinem, ut ex sua infirmitate compatiatur, ad subveniendum indigentibus. Producens, et lignum forte robore, et fructiferum, id est, beneficium, ad cripiendum eum qui injuriam patitur, de manu poculum valido robore justi judicii. Deinde quarta die, emicuerunt luminaria firmamento legis infixa, id est, evangelistae, doctores et Scripturae sanctae disputando cohaerentes, et omnibus inferioribus lumen sapientiae monstrantes. Prodiit etiam simul et caetera micantium siderum turba, id est, diversarum virtutum in ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
nebris iustos uocans diem & illos noctem: Nam quia inecdesi a
inlucis nomine iusti appellantur : Audi a postolum: fustis aliqua¬
dis posuit ds̃ firma mentum: Idest solida mentum
scãrum scripturarum: firmamentum enim in ecclesia scrip¬
turae diuinae intelleguntur : quiacȩlum plicabitur sicut
liber: discreuit . qui suꝑ hoc firma mentum aquas ides cȩles¬
tes populos angelorum quinon opus habent hoc suscipere firma¬
mentu mut legentes audiant uerbum dĩ: uident enimeum semꝑ
& diligunt: Sed suꝑ posuit ipsum firmamentũ legis suac suꝑ in¬
firmitatem inferiorũ populorum ut ibi sus picientes cognos can
qualit̃ discernant inter carnalia & spiritalia quasi inter
aquas superiores & inferiores: post haccdiȩ tertic
collegit in unum aquas inferiores seascis. hoc
est homines infideles qui cupiditatum tẽs pestate & temptationum
carnalium fluctibus quatiuntur & inscipsis quasi amaritudo in¬

Expanded text:
nebris, justos vocans diem, et illos noctem; nam quia in Ecclesia nebris, justos vocans diem, et illos noctem; nam quia in Ecclesia lucis nomine justi appellentur, audi Adisposuit Deus firmamentum, id est, solidamentum sanctarum Scripturarum. Firmamentum enim in Ecclesia Scripturae divinae intelliguntur, quia coelum plicabitur sliber . Discrevitque super hoc firmamentum aquas, id est, coelestes populos angelorum, qui non opus habent hoc suspicere firmamentum, ut legentes audiant verbum Dei. 7. Vident enim eum semper, et diligunt, sed superposuit ipsum firmamentum legis suae super infirmitatem inferiorum populorum, ut ibi suspicientes cognoscant qualiter discernant inter carnalia et spiritualia, quasi inter aquas superiores et inferiores. 8. Post haec die tertio collegit in unum aquas inferiores salsas: hoc est, homines infideles, qui cupiditatum tempestate et tentationum carnalium fluctibus quatiuntur, et in se ipsis, quasi amaritudo, in
Abbreviated transcription (Latin):
in hocigitur principio fecit ds̃ cȩlum cidest spiritales qui cae¬
lestia meditantur & quȩrunt: in ipsofecit & carnales quiter¬
renum hominem necdumde posuerunt: Terra autem
erat inanis et uacua: Terra scilic& carnis nostrae
i aniserat &uacua prius quã doctrinȩ acciper & formam
et tenebrae erant superfaciem abyssi: quia
delictorum cȩcitas &ignorantia e ꝓfunda obscuritas:
corda nostra tegebat sp̃s autem dĩ superfereba¬
tur suꝑ aqucs: Sp̃s autem dĩ suꝑcornostrum tene¬
brosum & fluidum quasi suꝑ aquas iã suꝑferebatur
in quo subsistentes requi es ceremus cuius que uiuifica¬
remurflatu & cuius unda ablueremur: Dixit queds
fiatlux⁊ dest inluminatio credulitatis appareat :
prima enim die lucẽfideidedit quia prima est in conuer¬
sione fides: Vnde &istud primum in preceptis mandatũ ẽ
inmundo apparere uoluit: iaintunc ds̃ prȩscienti& sui gratia
diuisitiustos idest filios dĩ & lucis a peccatoribus tamquama te

Expanded text:
In hoc igitur principio fecit Deus coelum, id est, spiritales, qui coelestia meditantur et quaerunt. In ipso fecit et carnales, qui terrenum hominem necdum deposueerat inanis et vacua. Terra scilicet carnis nostrae inanis erat et vacua, priusquam doctrinae acciperet formam. Et tenebrae erant super faciem abyssi, quia delictorum caecitas et ignorantiae profunda obscuritas corda nostra tegebat. 3. Et spiritus Dei ferebatur super aquas. Spiritus autem Dei super cor nostrum tenebrosum et fluidum, quasi super aquas, jam 262 superferebatur; in quo subsistentes requiremur flatu, et cujus uno ablueremur. Dixit quoque Deus: Fiat lux, id est, illuminatio credulitatis appareat. Prima enim die lucem fidei dedit, quia prima in conversione fides est. Unde et ipsum primum in praeceptis mandatum estin mundo apparere voluit. Jam tunc Deus juxta praesentiae suae gratiam divisit justos, id est, filios Dei et lucis, a peccat
Abbreviated transcription (Latin):
rarumtres es se comprobantur: primum iudelic& aersum
aquo aues caeli nominantur: Secundumaetereum uels:¬
dereum ubiluminaria continentur. Tetium spiritale :
quod proprium est angelorum Dequopaulus a postolus
Scio hominem raptumus que ad certium cȩlum: unde pos
pauca subdidit ꝑ aptum in para disum quod enim premisic
tertium celum: Hociterumiterauit cumait inparadr¬
sum: Sed sciendum est quia ornati scȩlispiritalis sum
angeli archangeli throni et cẽt: Ornacus uero a &e¬
rercelisole luna &stellae, ornatus autem acri
celi nubes uenti pluuiae uolatilia diuersi generis Ter¬

Expanded text:
rarum, tres esse comprobantur: primum videlicet aereum, rarum, tres esse comprobantur: primum videlicet aereum, a quo aves coeli nominantur; secundum aethereum, vel sidereum, ubi luminaria continentur; tertium spiritale, quod proprium est angelorum, de quo Paulus apostolus ait: Scio hominem raptum usque ad tertium coelum . Unde post pauca subdidit, raptum in paradisum. Quod enim praemisit, tertium coelum, hoc iterum iteravit, cum ait, in Paradisum. Sed sciendum est quia ornatus coeli spiritalis sunt angeli, archangeli, throni, etc.; ornatus vero aetherei coeli, sol, et luna, et stellae: ornatus autem aerei coeli nubes, venti, pluviae, volatilia diversi generis. Ter
Abbreviated transcription (Latin):
persingula &uidit ds̃ quodes s& bonum curinfine dui¬
tur & erant ualdebona nisi quia in suis speciebus diuisa
bona sunt iuncta cu temsimul non solumbona sed eria
generalitate ualdebono sunt uerbi gratia. Itiudas :¬
oculũ incorpore perse et cetera aliamembra specialiter. coniuncta rur
ut sit unũ corpus non solumbona dicis sed etiam ualdebona : et in tantum
generalitas laudatur in corpore : ut etiamsi aliquod membrum in de prae¬
cidatur. non solũ est inutile sed etiam fedat corpus: seuideo homine con¬
dito benesingulariter nondicitur uidit ds̃ quod essecbonũ sicue deceteris
creaturis sed cuncta creata dictum est: et erant ualdebona : qui a propt̃
hominẽ creata sunt : Nam antea quasi singula erunt bona homine autem
hominis creata sunt: homo uero ingloriã et laudem conditoris sui factus eft.
Benepluraliter cȩliponuntur: quia sec undum auctoritatem scriptu¬

Expanded text:
per singula, Et vidit Deus quod esset bonum, cur in fine diciper singula, Et vidit Deus quod esset bonum, cur in fine dicitur, et erant valde bona, nisi quia in suis speciebus divisa bona sunt; juncta autem simul non solum bona, sed etiam in sua generalitate valde bona sunt? Verbi gratia, laudas oculum in corpore per se, etc.; alia membra specialiter; conjuncta autem, ut sit unum corpus, non solum bona dicis, sed etiam valde bona; et in tantum generalitas laudatur in corpore, ut etiamsi aliquod membrum inde praecidatur, non solum est inutile, sed etiam foedat corpus. Seu ideo homine condito bene singulariter non dicitur, vidit Deus quod esset bonum, sicut de caeteris creaturis, sed post cuncta creata dictum est, et erant valde bono, quia propter hominem creata sunt. Nam antea quasi singula erant bona; homine autem, mnia in decorem hominis creata sunt, homo vero in gloriam et laudem conditoris sui factus est. Bene pluraliter coeli ponuntur, quia, secundum auctoritatem Scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
tionem accepit homo in pisces & uolatilia &c&era uel ad quosusus
Non enim comeder& si non peccass& sed ad escã solum arborum
sunt fructus in prima conditione concessi: Nisi forte dicendum
est qui a peccaturum presciebat eum ds̃ & mortalem peccando
futurum : Ideo que ea illi solatia primordi aliter instituit quibus
suamfragilitatem pos sit tueri seualimentum ex his uel c&era ne
et uniuersalignꝰa et cetera us que ut sint uobis
ines cam et cunctis animan tibus terraeiCur
enimherbe & fructus lignorum dicunturdati ines cam cunc
terrae. Sicut sunt leones &c& nisi aue specialiter illa posi¬
tasunt quȩ his pascuntur escis. aut quasi carnes cõmedunt
ex his aluntur quia corpora eorum commedunt quȩ his erbis
aut frugibus pascuntun sicuti serpentes qui morantur in a¬
renosis locis sed mortes animantium sunt eis inescãuidito
Cum enimsuperius multa creata sunt & dictum esti

Expanded text:
tionem accepit homo in pisces, et volatilia, et caetera, vel ad quos usus? tionem accepit homo in pisces, et volatilia, et caetera, vel ad quos usus? Non enim comederet si non peccasset, sed ad escam solum arborum sunt fructus in prima conditione concessi. Nisi forte dicendum est quia peccaturum praesciebat eum Deus, et mortalem peccando futurum. Ideoque solatia primordialiter instituit, quibus suam fragilitatem possit tueri, seu alimentum ex his vel caetera net universa ligna, etc., usque, ut sint vobis in escam, et cunctis animantibus terrae. Cur enim herbae, et fructus lignorum dicuntur dati in escam cunctterrae, sicut sunt leones et caetera, nisi aut specialiter illa posita sunt quae his pascuntur escis; aut etiamsi carnes comedunt, ex his aluntur, quia corpora eorum comedunt quae his herbis aut frugibus pascuntur, sicuti serpentes, qui morantur in arenosis locis, sed mortes animantium sunt eis in escam. VERSlde bona. Cum enim superius multa creata sunt, et dictum est
Abbreviated transcription (Latin):
mo uetus sola et muscas excutiat : ce tera membra immobilia porseuoraũ
sc et iã re tuauris una mouetur. et cetera quiescuinr : et multat illcur
arua in eredibilia forent nisi uiderentur : suicaque is tapossunt fieriinmem¬
bris in rationabilium quantomazis exbenedictione dñ membra natura
non concupiscentia ad oro creandum moueri quiuerant: et sicati incultu
ru sagitur ad segetes procre andas ⁊ taadam sine concupis cont a in
illa mũ liere ualuit prolomprocrtaro : salu abirstori alinarratione:
potest referriad fecunditatem animae cres cite ꝑdest nultiplicamini
augmentando uirtutes & repl&e terrans carnis urtutibus fe¬
cundate & subicite spũi & domina minibestiis: hoc est mocibus quos
tiosas delectationes si miles sunt bestis: Si autemreguntur omni¬
nom ansuescunt: hinc paulus ait: qui autem sunt xpi carnem
suam crucifixerunt Sed queritur in quamutilitatem domina¬

Expanded text:
movetur sola, ut muscas excutiat, caetera membra immobilia perseverant. movetur sola, ut muscas excutiat, caetera membra immobilia perseverant. Sic etiam et auris una movetur, et caetera quiescunt; et multa alia quae incredibilia forent nisi viderentur. Si itaque ista possunt fieri in membris irrationabilium, quanto magis ex benedictione Domini membra natura, non concupiscentia ad procreandum moveri quiverant? Et sicuti in cultu ruris agitur ad segetes procreandas, ita Adam sine concupiscentia in illa muliere valuit prolem procreare. Salva historiali narratione, potest referri ad fecunditatem animae, crescite, id est, multiplicamini augmentando virtutes, et replete terram, sub carnis virtutibus fecunditate, et subjicite spiritui, et dominamini bestiis, hoc est, motibus, quos ciosas delectationes, similes sunt bestiis; si autem reguntur, omnino mansuescunt. Hinc Paulus ait: Qui autem sunt Christi, carnem suam crucifixerunt . Sed quaeritur in quam utilitatem domina
Abbreviated transcription (Latin):
ineredibile secundum bened ictionem dĩ possecrescere et multiplica¬
rieos ꝑcoitum. siobtem perantes fuissent praeceptis diuinis itauero
ut membra genitilica mouerent᷑ natura non aliqua instigante en icupis¬
eencia libidiñis ut cot uidelicet pro crearentur exeis edecti : quec elio in¬
disunt exomnibus gentibus ad instaurandum numerũ angelorũ ec̃ ne qua¬
quã sibi suecederent moriendo : sed completonumero electorũ acorpora¬
l paradyso sinemorte ad caelestom transirent: sed quibus damhoc in pos¬
sibile uidetur ut membra potuis sent moueri absq: libidine cũ membra
ianiunt concipis centia mouent᷑: Sed ad tendant: qui a non solũ in ho¬
minibus sed etiã in bestiis in rationabilibus aliqua membra mo¬
uentur et ae tera immobilia perinanent quac eis sidicerctur non
eroderent nisi cernerent : sae penam que cutis animalis muscisstimulata

Expanded text:
incredibile, secundum benedictionem Dei posse crescere et multiplicaincredibile, secundum benedictionem Dei posse crescere et multiplicari eos per coitum, si obtemperantes fuissent praeceptis divinis, ita vero ut membra genitalia moverentur natura, non aliqua instigante concupiscentia libidinis, ut tot videlicet procrearentur ex eis electi, quot eligendi sunt ex omnibus gentious ad instaurandum numerum angelorum, et nequaquam sibi succederent moriendo; sed completo numero electorum a corporali paradiso sine morte ad coelestem transirent. Sed quibusdam hoc impossibile videtur, ut membra potuissent moveri absque libidine, cum membra, inquiunt, concupiscentia moventur. Sed attendant quia non solum in hominibus, sed etiam in bestiis irrationabilibus aliqua membra moventur, et caetera immobilia permanent, quae eis, si dicerentur, non crederent nisi cernerent. Saepe namque cutis animalis, muscis stimulata,
Abbreviated transcription (Latin):
godc̃ost : Mulier autem uel& caput suum quia amagoest niri
Inquantumenim homo ad cȩlestia tendit a diueria comen¬
pliatur non deb&uelare caput idest obstaculũ peccatone¬
ti opponere Si autem amiserit diuina meditaria conuer¬
terit a terrena suꝑfluȩ noniauir sed senuna dicistutia
ideo uel& caput ut mulier ĩ destponat obstaculorustipit
nedumlicita cogitare ceperit ad inlidta sonampat ã
totunse ad ex teriora diffundat unde dm̃ offendat
Masculum et feminam crecuit eos. Gur
mafenbum aũt et feminã in primis creauit ds̃ uingor non ut animantia
etcetera plura uthumanum genus ardore ad inuicem caritatis constrin¬
generi quodsoex uno parente ortum esse mȩminis set. Vndem ulcerem
exurilatere formauit. ut mutua illorũ coniunccione terram esse
et multiplicamim et repleceterram et subicite
e&m ÷ Hanc sententiã non nulli hrystori aliter sentiunt : quidã
uero spiritaliter : sed melius utroq modo : sed sciendũ qͥm non eit

Expanded text:
go Dei est: mulier autem velet caput suum, quia imago est viri . In quantum enim homo ad coelestia tendit et divina contemplatur, non debet velare caput, id est, obstaculum peccati menti opponere. Si autem omiserit divina meditari, et converterit ad terrena superflue, non jam vir, sed femina dicitur, et ideo velet caput ut mulier, id est ponat obstaculum justitiae, ne dum licita cogitare coeperit, ad illicita prorumpat, et totum se ad exteriora diffundat, unde Deum offendat. Masculum et feminam creavit eos. Cur Masculum autem unum et feminam imprimis creavit Deus unam, non ut animalia et caetera plura, ut humanum genus ardore ad invicem charitatis constringeret, quod se ex uno parente ortum  Z., ortum esse meminisset. Unde mulierem ex viri latere formavit, ut mutua illorum conjunctione terram esse et multiplicamini, et replete terram, et subjicite eam. Hanc sententiam nonnulli historialiter sentiunt, quidam vero spiritaliter; sed melius, qui utroque modo. Sed sciendum, quoniam non est
Abbreviated transcription (Latin):
similitudo in moribus sedimaginem dĩ omnes habent simili¬
tudinem uero paucis illienim specialit̃ similitudinemilluis
tenent qui sunt imitato res eius & illud adimplent quod
ait scĩ estote quia egoscssum & rełiq: Na isubditur
et prȩsit piscibus maris et ceter&. igitur
sicuncta animantia & uolatilia ad hoccreata sunt ut
homini subiecta essent quidest quod multa noxia patitur
abestiis ⁊ ecceuult abigere aues non nullas & nonual&:
humana ab ipsis interimitus & lic& omnibusdoccuino rnoropenit:
qualis cutitit ante quam peccara conditusimamque dlimagu¬

Expanded text:
similitudo in moribus: sed imaginem Dei omnes habent, similisimilitudo in moribus: sed imaginem Dei omnes habent, similitudinem vero pauci. Illi enim specialiter similitudinem illius tenent, qui sunt imitatores ejus et illud adimplent quod ait: Sancti estote, quia ego sanctus sum, et reliqua . Nam subditur, et praesit piscibus maris, et caetera. Igitur si cuncta animantia et volatilia ad hoc creata sunt ut homini subjecta essent, quid est quod multa noxia patitur a bestiis? Ecce vult abigere aves nonnullas, et non valet humana ab ipsis interimitur. Et licet omnibus dominari non queat, qualis exstitit antequam peccaret. Conditus namque ad imagi
Abbreviated transcription (Latin):
s& bonum quid dicendum depucredine arborum & infirmica tibus di¬
uersarum creacurarum snisi qm̃ cum creata sunt non appa rebant
iste infirmitates. sed insua origine acceperunt ut in futuroha¬
berent: Sed quid est quodait uidit dr̃ quodess& bonum : id est
in ea bonitate placuit ut maner & inquaplacuit ut fier& quod
amus hominem adimaginem nostram nisi quiaiam ra¬
tio nabilis creatura condebatur. ut quod ammodo cũ consi¬
lio facere uider&ur & ut nobilitas eius ostender&ur ideo
ait faciamus : Sed quare superius dictum est dixit que dĩ
fiat & hic ait faciamus hominem adimaginem & rełiq plu¬
talem insuana turans edsiimago dĩ est ipsa ratio animae :
similitudo uero ipsius est a &erna uita quamdaturus est
omnibus electis. quando crit illud quo dio hannes ait Si¬
miles ei erimus & rełiq:: Non ȩ quales facti diuinitati sed so¬
ciati a &ernitati. Alit̃: si imago dĩ est in interiori homine

Expanded text:
set bonum, quid dicendum de putredine arborum et infirmitatibus diset bonum, quid dicendum de putredine arborum et infirmitatibus diversarum creaturarum? nisi quoniam cum creata sunt, non apparebant istae infirmitates, sed in sua origine acceperunt ut in futuro haberent. Sed quid est quod ait: Vidit Deus quod esset bonum, id est in ea bonitate placuit ut maneret, in qua placuit ut fieret quod amus hominem ad imaginem nostram? nisi quia jam rationabilis creatura condebatur, ut quodammodo cum consilio facere videretur, et ut nobilitas ejus ostenderetur. Ideo ait, Faciamus. Sed quare superius dictum est, dixitque Deus: Fiat; et hic ait, Faciamus hominem ad imaginem, et reliqua, plutalem in sua natura. Sed si imago Dei est ipsa ratio animae, similitudo vero ipsius est aeterna vita, quam daturus est omnibus electis, quando erit illud quod Joannes ait: Similes ei erimus, et reliqua , non aequales facti Divinitati, sed sociati aeternitati. Aliter: si imago Dei est in interiori homine,
Abbreviated transcription (Latin):
te olimpoprobauerunt: quia in quiunt quod ineius cacumine
dine suato tum istum a erem humidum inquo aues uolitant
&ideo nec auos ibi uolitare asseuerant: Solebant persingu¬
los annos causa sacrificiorum cacumen eius ascendere. & ali¬
quas notas in puluerẽ scribere quas alio anno in tegras inuenie¬
banti quod fiere non poss& siuencos aut pluuias locus ille pate¬
r&ur & spongias humectas naribus applicabant unde cras¬
si orem & consu&um spm̃ ducerent quia tenuitas illius aeris non
eo sins pirabat : Qui&uiã nullã seauem in eo loco aliquando uidisse
asserunt: Nam quodait benedixit eis dicens crescite & rełq:
hic primumideo benedictionem intulit quia animantiã crea¬
ta sunt: siue quia futurumerat ut ꝑ aquã baptis mehomines
bene dictionem consequerentur: dixit autem ds. produ¬
catterra animam uiuentem et reł: us que et
uidit ds̃ quodess et bon u Si enim ds̃ uidit quodes¬

Expanded text:
te Olympo probaverunt: quia, inquiunt, quod in ejus cacumine te Olympo probaverunt: quia, inquiunt, quod in ejus cacumine dine sua totum istum aerem humidum in quo aves volitant, et ideo nec aves ibi volitare asseverantur, solebant per singulos annos causa sacrificiorum cacumen ejus ascendere, et aliquas notas in pulvere scribere, quas alio anno integras inveniebant; quod fieri non posset si ventos aut pluvias locus ille pateretur: et spongias humectatas naribus applicabant, unde crassiorem et consuetum spiritum ducerent, quia tenuitas illius aeris non eos inspirabat. Qui etiam nullam se avem in eo loco aliquando vidisse asserunt. Nam quod ait: Benedixit eis dicens: Crescite, et reliqua, hic primum ideo benedictionem intulit, quia animantia creata sunt, sive quia futurum erat ut per aquam baptismi homines benedictionem consequerentur. VERS. cat terra animam viventem, et reliqua, usque et vidit Deus quod esset bonum. Si enim Deus vidit quod es
Abbreviated transcription (Latin):
pora & incipiunt dies articulis & momentis horarum distir¬
guo quod dicendum est deillos patio quod fuit usque adquar
pora fuerunt sed nonest illudspatium distinctum articulis
horarumut modo distinguntur sed pertransit qui a solnone¬
rat quo udiscerne rentuntali modo factum est quodammo¬
do sicut nunc agitur quandosol nube tegitur & tempora
latileus que benedixit eis decrescite et cetena
Hicostenditur quia reptilia & uolatilia unius natunae sunt
at quo originis: Sed nomine aquȩ &iam aeriste nitellegit᷑
quarum eua porando pinguescit & uolatus auium sus cipit
Nisiquandam crassitudinem haber& uolatus illorum non sus¬
tiner& unde estiuo tempore quando serenumest: terrã
inrorat & guete apparent: & nisi aqua aliquod solidamen¬
tum haber & corpora hominum natancia & uolucrum non
aer pinguis sit &uentosus & flacum prebeat phrlosophi in mon¬

Expanded text:
pora, et incipiunt dies articulis et momentis horarum decerpora, et incipiunt dies articulis et momentis horarum decerni, quid dicendum est de illo spatio quod fuit usque ad quarpora fuerunt, sed non est illud spatium distinctum articulis horarum ut modo distinguitur  Z., distinguuntur, sed pertransiit quia sol non erat quo discernerentur. Tali modo factum est quodammodo, sicut nunc agitur quando sol nube tegitur et tempora latile, usque, benedixit eis Deus dicens: Crescite, et caetera. Hic ostenditur quia reptilia et volatilia unius naturae sunt atque originis, sed nomine aquae etiam aer iste intelligitur, quarum evaporando pinguescit, et volatus avium suscipit. Nisi enim quamdam crassitudinem haberet, volatus illorum non sustineret. Unde aestivo tempore, quando serenum est, terram irrorat et guttae apparent. Et nisi aqua aliquod solidamentum haberet, corpora hominum natantia et volucrum non aer pinguis et ventosus, et flatum praebeat, philosophi in mon
Abbreviated transcription (Latin):
&ãmone reur aliquando a uerti apecatis & a ddi precẽp̃ta
conueru ex pauescer& amittere culturamdi &sterilis appare¬
re inagro etdestae si non ess& arbor fructuosa: Seu propterta
anbores in fructuosae & herbae nociuȩ creatae sunt ut nulla indig¬
ris ima ne inchoatio subse quentisxet sint insigna et tem¬
poruuetannos et dies in signa iuxta quod dnsait erun
signa in sole & luna &stellis : Signa dicuntur eoquodinfutu¬
rum aliquidsignanc: & quia talia sunt signa in sideribus que
tempestates & pluuics & bella denuntiant & c̃iam non¬
nulla nauigantibus in mariui am ostondunt & in tempora
qui a suis uicissi tudinibus tempora distingunt ueris uideli¬
c& & estatis autumni & hiemis dies & anni adcursum solis &
lunae quia sunt solares dies sunt lunares iuxta calculato¬
nouit occasum suum Sed que rendum est si coepta hic sunt tem¬

Expanded text:
et commoneretur aliquando averti a peccatis, et ad Dei praecepta et commoneretur aliquando averti a peccatis, et ad Dei praecepta converti, et expavesceret amittere culturam Dei, et sterilis apparere in agro Ecclesiae, si non esset arbor fructuosa. Seu propterea arbores infructuosae, et herbae nocivae creatae; ut nulla indigris, in mane inchoatio subsequentis? Et sint in signa, et tempora, et annos, et dies. In signa, juxta quod Dominus ait: Erunt signa in sole, et luna, et stellis . Signa dicuntur eo quod in futurum aliquid signant quia sunt talia signa in sideribus quae tempestates, et pluvias, et bella denuntiant, et etiam nonnulla navigantibus in mari viam ostendunt. Et in tempora, quia suis vicissitudinibus tempora distinguunt, veris videlicet et aestatis, autumni et hiemis. Dies et anni ad cursum solis et lunae quia sunt solares dies, sunt et lunares juxta calculatonovit occasum suum . Sed quaerendum est, si coepta hic sunt tem
Abbreviated transcription (Latin):
bulis terratua spinas & tribulos germinabittibi : nisi intellegat qui
proponit quia non absolute diccum est terra spinas & tribulos germi¬
nabit: sedait tibi: Acsidicer & : incipiat tibi germinare ad eercitium
laboris quȩ prius germinauit pabulum adususiumentorum & bestiarũ:
Nisi enimpeccass& ne quaquã noxia illi terra germinar& : unde appara
qui a post peccatum illius cȩpitterra spinas gegnere nam de herbis arbo¬
ribus que uenenosis & nocuus Sciendum qui aualdebona condita sunt.
quiasi non prebent escamam ministrant medicinã: & si nobis noxia
uidentur feris & auibus in noxiae sunt quia eis prebent pabulũ lic& no¬
bis non prebeant alimentũ: & ideo sic ut dictum est omnis ereatura
ualdebona conditaest: sed post peccatum primiparentis actum ost
ut alique in fruc tuosȩ as bores &steriles apparerent & herbag uene¬
nosoe u ciexipsis homo petcatum suum quodam modo consido rar&

Expanded text:
bulis: Terra tua spinas et tribulos germinabit tibi? nisi ut intelligat qui bulis: Terra tua spinas et tribulos germinabit tibi? nisi ut intelligat qui proponit, quia non absolute dictum est: Terra spinas et tribulos germinabit, sed ait, tibi; ac si diceret: Incipiat tibi germinare ad exercitium laboris, quae prius germinavit pabulum ad usus jumentorum et bestiarum. Nisi enim peccasset, nequaquam noxia illa terra germinaret. Unde apparet quia post peccatum illius coepit terra spinas gignere. Nam de herbis arboribusque venenosis et nocuis sciendum quia valde bona condita sunt; quia si non praebent escam, administrant medicinam; et si nobis noxia videntur, feris et avibus innoxiae sunt, quia eis praebent pabulum, licet nobis non praebeant alimentum. Et ideo, sicut dictum est, omnis creatura valde bona condita est, sed post peccatum primi parentis actum est ut aliquae infructuosae arbores et steriles apparerent, et herbae venenosae, ut ex ipsis homo peccatum suum quodammodo consideraret,
Abbreviated transcription (Latin):
bus fluentes aquae reciperent᷑ ut appareret arida. Potestetiauae
non ab sur deintelleg iceredirariores primarios fuis se aquasi qede
uelut nebula terras tegerent congregationeaũt esse spissatas quaedat is
sibilocis capipossent : apparente arida in reliquis: Et bene ait in locũ
unũ quia iugiunda atq continua. oceano acmari iunguntur
reliqu& usq cuius semensit inse met ipso. Cur ut
in semetipsocum multȩ arbores non proferunt fructũ ut im psohabea
semen: sed sciendũ qui a si non habent in fructu: habent in radice ex qua
germinent᷑: et uidit ds̃ quodesset bonum et cẽt
Siergoherbac& fructus terrae & ligna pomiferabona sunt: & dictũ
est uidit dscuncta quȩ fecerat & erant ualdebona : & adextro¬
mnum subiungitur: Requi eut ds̃ abomnibus operibx qu id dcherbis ueneno¬
sis or lignis nociuis dictum est & quid est quod ad adamait despinis & tri¬

Expanded text:
bus fluentes aquae reciperentur, ut appareret arida. Potest etiam bus fluentes aquae reciperentur, ut appareret arida. Potest etiam non absurde intelligi ac credi rariores primarias fuisse aquas, quae velut nebula terras tegerent, congregatione autem esse spissatas, quae datis sibi locis capi possent, apparente arida in reliquis. Et bene ait, in locum unum, quia jugi unda atque continua Oceano ac mari junguntur reliqua, usque cujus semen sit in semetipso. Cur ait, in semetipso, cum multae arbores non proferant fructum, ut in ipso habeant semen? Sed sciendum est quia si non habent in fructu, habent in radice, ex qua germinentur. Et vidit Deus quod esset bonum, et caetera. Si ergo herbae, et fructus terrae, et ligna pomifera bona sunt, et dictum est: Vidit Deus cuncta quae fecerat; et erant valde bona; et ad extremum subjungitur: Requievit Deus ab omnibus operibus; quid de herbis venenosis, et lignis nocivis dicendum est? Et quid est quod ad Adam ait de spinis et tri
Abbreviated transcription (Latin):
et Re liqua Sienim totus mundus orat aquis plenus ubi
congregatesunt : nisi quodait congregentur in locum unũ
acsi dicer & distinguat a que producat iam exse speciossiuas
illa in formisma terios & appareat species aqu arũ & speciester¬
re ipsa enim congregatio inunum ips a est a quarum forma¬
tio qu as uidemus & tangimus. & quoda it appareat arida
quidaliud intellegon dumest nisimateries accipi& uisibi¬
lemformam quam nunc hab& torraista Que bene in quã
t̃ra arida uocatur qui asicut enisꝑpriae calorem & aqua
humoremita quoque terra aridi tatom hab&¬
gongre zationesq aquarũ appellaui mna¬
ric Natandum quod om̃s congregationes aquarnans siued ulces
sin sue saliae iuxia ydioma linguachȩbraicȩ maria nun cupaneia¬
ine cameron bedae italegimus : fieri in quit potuit ut torra ipsalsuge
latoq uissu ereatoris subsidens alias partes praeberet concauas qui¬

Expanded text:
et reliqua. Si enim totus mundus erat aquis plenus, ubi et reliqua. Si enim totus mundus erat aquis plenus, ubi congregatae sunt, nisi quod ait: Congregentur in locum unum? ac si diceret: Distinguat, atque producat jam ex se species suas illa informis materia, et appareat species aquarum, et species terrae. Ipsa enim congregatio in unum ipsa est aquarum formatio, quas videmus et tangimus. Et quod ait, appareat arida, quid aliud dici intelligendum est, nisi materies accipiat visibilem formam, quam nunc habet terra ista? Quae bene, inquam, terra arida vocatur, quia, sicut ignis proprie calorem, et aqua humorem, ita quoque terra ariditatem habongregationesque aquarum appellavit maria. Notandum quod omnes congregationes aquarum, sive dulces sint sive salsae, juxta idioma linguae Hebraicae maria nuncupani doctoris Bedae ita legimus: Fieri, inquit, potuit, ut terra ipsa longe lateque jussu Creatoris subsidens, alias partes praeberet concavas, qui
Abbreviated transcription (Latin):
doccor: ubrius putat aquae super caclos sint At enim quo quonous
atquales libee a uaeibi sint esseibi eas minime dubitemus  qni anquoo nolo
ciiut scrio cuaris huuus auctoritas qua mom̃is humaimin geniictpler is
idus il qiuae uni uersam terrae superficiȩ intantam cogebat altitadineꝰ
sicutali dos ores aiunt ut usque adilla lo capor tingerent ubinuncusa
super firmamentũ cali exparce residentes nomendĩ ercatoris cum
caeuis caclorum laudare non desinunt. Deniq sialiquis hoc negare
uoluerit is tesi hominẽ erearet ut ds̃ epytimam non ponerei incapite
sedinstomacho At tamen dehacre non est nr̃n temeree definire
quia remo taest a nr̃is uisibus Quidam aũt aquas supernis accipiunt
populos angelorum. De quibus scriptum est. et a quae quae su perce¬
los sunt laudent nomen dñi, inferiores uero aquas homines ter
& gentos quas utique cȩlumsi dereum ab inuicem segregat : di

Expanded text:
doctor eximius putat, aquae super coelos sunt. Ait enim: Quo modo autem doctor eximius putat, aquae super coelos sunt. Ait enim: Quo modo autem et qualeslibet aquae ibi sint, esse ibi eas minime dubitemus; quia major est, inquit, Scripturae hujus auctoritas, quam omnis humani ingenii capacitas. Quae aquae universam terrae superficiem in tantam tegebant altitudinem, sicut alii doctores aiunt, ut usque ad illos locos pertingerent ubi nunc usque super firmamentum coeli ex parte residentes, nomen Dei creatoris cum coelis coelorum laudare, non desinunt. Denique si aliquis hoc negare voluerit, iste, si hominem crearet, ut Deus, epitimam non poneret in capite, sed in stomacho. Attamen de hac re non est nostrum temere definire, quia remota est a nostris visibus. Quidam autem aquas supernas accipiunt populos angelorum, de quibus scriptum est: Et aquae, quae super coelos sunt; laudent nomen Domini . Inferiores vero aquas homines terrt gentes, quas utique coelum sidereum ab invicem segregat. VERS
Abbreviated transcription (Latin):
aersum a quo aues caeli nominantur quod diuidat aquas nubium ab
aquis fluminũ Alit uero inteliegi uolunt caelum sidereum siue aethe¬
rsum eo quod diuidat aquas superiores ab inferioribus. Neque enĩ
incredibile est in uisibiles aquas consistere super. firmamentum.
sed si sunt non fuuide qui a non fluitant sicut uisibiles istȩ. Vnde aliqui.
glatiali solidita te persistere aestimant nonuaporali tenuitate. sicut
ex scella saturm quae frigi dissim aest autumant. quia in quiunt ex his
aquis frigidam esse eo quod iuxta summum caelum per xxx annos
ursum suum peragat. Licet horꝰ egare uelint quideponderibus dis¬
ex nonlo de propriis distinctae lcis locite tamquam flumina
eu no ulo sorum sedibus sed dignitatenaturae su perare cuelum dicunt
qpuia cani t. ⁊aelũ corpus pl cherrimum om̃is inuisiboilus crert arca nut
boicos ligust ous art. excedit etrampidlebritudinemcidis ⁊deo ut idem

Expanded text:
aereum, a quo aves coeli nominantur, quod dividat aquas nubium ab aereum, a quo aves coeli nominantur, quod dividat aquas nubium ab aquis fluminum. Alii vero intelligi volunt coelum sidereum, sive aethereum, eo quod dividat aquas superiores ab inferioribus. Neque enim incredibile est invisibiles aquas consistere super firmamentum, sed si sunt non fluidae, quia non fluitant, sicut istae visibiles. Unde aliqui glaciali soliditate persistere aestimant, non vaporali tenuitate, sicut ex stella Saturni, quae frigidissima est, autumant. Quia, inquiunt, ex his aquis frigidam esse, eo quod juxta summum coelum per triginta annos cursum suum peragat, licet hoc negare velint, qui de ponderibus disputant. Nec propriis distinctae locis locatae tanquam flumina, et non locorum sedibus, sed dignitate naturae superare coelum dicunt; quia cum sit coelum corpus pulcherrimum, omnis invisibilis creatura, ut beatus Augustinus ait, excedit etiam pulchritudinem coeli. Ideoque, ut idem
Abbreviated transcription (Latin):
forcus sis intellegi uale & nisi ad dereuriuerpore &umte
andei est a ut uesperc intellegatur perfectiopr enenmore
operis amane in quo atio sub se quentis loquitau eninimore
pestrescriptu  uc distinctio operundi intelleeu
potriorquo dait uespere et mane dies unus
pocest referriadan gelicamcreaturanquandoera muere¬
tum auer tebat ado & conuortebatur ad contuendum cre¬
aturam quodãmodo uespere erat cum uero aderea orar
conuertebatur ut in ipso clarius intellegrraneder ani
mane erat : uerum tamensipermansis s& in considesunus
oreaturae non solum uespere sed &iam moxes sa dies unus
Benc addicur propter untatem angelice dignitatis que ita
unido concemplando inerer ut num̃ quam intuitum amoue
appellatur iam distinctũ ab illa in formimateria. de quo in sequenti¬
bus dicitur. uoceruit queds̃ firmamentum ccelũ.
Sed requirendumest qualesit firmamentũ quod diuidat aquas supe¬
nores ab inferioribus. Nam non nullidicunt firmamentũ esse caelũ

Expanded text:
fortassis ita intelligi valeret, nisi adderetur vespere et mane. Unde restat ut operis, et mane inchoatio subsequentis. Loquitur enim more nostro Scriptura, ut distinctio operum Dei intelligatur. Porro quod ait, vespere et mane dies unus, potest referii ad angelicam creaturam. Quando enim intuitum avertebat a Deo, et convertebatur ad contuendam creaturam, quodammodo vespere erat; cum vero ad Creatorem convertebatur, ut in ipso clarius intelligeret creaturam, mane erat. Verumtamen si permansisset in consideratione creaturae, non solum vespere, sed etiam nox esset. Dies unus bene additur propter unitatem angelicae dignitatis, quae ita uni Deo contemplando inhaeret, ut nunquam intuitum amoveaappellatur, jam distinctum ab illa informi materia, de quo in sequentibus dicitur: Vocavitque Deus firmamentum coelum. Sed quaerendum est quale sit firmamentum, quod dividat aquas superiores ab inferioribus? Nam nonnulli dicunt firmamentum esse coelum