comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ccerigit. Illa uͦ scelus corrigit. quȩ odi¬
um ꝯmissi cͥminis & muttendi cũ de¬
siderio satisfaciendi affert. Iudas enĩ
penitusse legit᷑: sine assecutione ue¬
niȩ. quia talis penitentia ñ correxit
se penitentiã. ꝑ quã soclus coerig̾e ñ
potuit. Si qñ fr̃ sic peccat instẽm: ut
emendare ualeat qđ peccauit: potest
ei dimitti. Si autẽ ꝑmanent oꝑa: frustra
uoce assumit᷑ penitentia Hoc est qđ de
eo dr. Et oratio eius fiat inpec̃em. ut
ñ solũ emendare nequiuerit ꝓditioniᷤᷤ
nefas: s ꝓpͥi homicidii scelus addide¬
em̃dare ualeat qđ peccauit. ⁊ ẽ. Don
enim emendatio hic intelligenda ẽ:
rei dẽptȩ recõpensatio. s delicti ex ꝓbra¬
tio. & abhominatio. cũ satisfactionis
desidio. Demit enĩ iniuste quis alicui:
qđ restitu̾e ñ ualet. ut oculũ uł uitã.
& huiꝰmͦi. & tam̃: si penituerit peoci:
cũ amore ꝯdignȩ satiffactionis: ueni¬
am habet. Nec tam̃ id̾o: quisqͣm pu¬

Expanded text:
cit, quae scelus corrigit, quae odium commissi criminis et committendi cum desiderio satisfaciendi affert. Judas enim poenituisse legitur, sine assecutione veniae, quia tali poenitentia non correxit se poenitentiam, per quam scelus corrigere non potuit. Sed quando frater sic peccat in fratrem, ut emendare valeat quod peccavit, potest ei dimitti. Sin autem permanent opera, frustra voce assumitur poenitentia. Hoc est quod de eo dicitur: Et oratio ejus fiat in peccatum : ut non solum emendare nequiverit proditionis nefas, sed proprii homicidii scelus addideemendare valeat quod peccavit, etc. Non enim emendatio hic intelligenda est, rei demptae recompensatio, sed delicti exprobratio et abominatio, cum satisfactionis desiderio. Demit enim injuste quis alicui quod restituere non valet, ut oculum, vel vitam et hujusmodi; et tamen si poenituerit peccati, cum amore condignae satisfactionis, veniam habet. Nec ideo quisquam pu
Abbreviated transcription (Latin):
uanda sunt .s. ꝯpunctio cordis. ꝯfessio
oris. satisfactio oꝑis. Unde ioħs os au¬
reũ. ꝑ fecta penitentia cogit peccato¬
rẽ omĩa libenter ferre. in corde ȩiꝰ
tritio. in ore ꝯfessio. inoꝑe tota huon¬
litas. Hȩc est fructifera penitentia.
ut sic̃ tribus modis d̾m offendimus:
tres peõci diffrẽ. ut ait aug̃. & iii
uerbo. tanqͣm tres moctes. una qͣsi
in domo.s. cum incorde ꝯsentitur li¬
bidini. Altera: quasi ꝓlata iã extra
portã: cum infactũ ꝓcedit assensio.
tereia: eũ malȩ ꝯsuctudinis mole¬

Expanded text:
unt, scilicet compunctio cordis, confessio oris, satisfactio operis. Unde Joannes, os aureum: Perfecta Poenitentia cogit peccatorem omnia libenter ferre; in corde ejus contritio, in ore confessio, in opere tota humilitas. Haec est fructifera Poenitentia, ut sicut tribus modis Deum offendimus, res peccati differentiae, ut ait Aug., de verbo, tanquam tres mortes. Una quasi in domo, scilicet, cum in corde consentitur libidini; altera quasi prolata jam extra portam, cum in factum procedit assensio; tertia cum vi malae consuetudinis
Abbreviated transcription (Latin):
dit᷑.Si quis hereticus noĩe aug̃. uł ambro¬
sius. alicui catholico se offerret: eũq ad
suȩ fidei imitationẽ uocaret: si ille assen¬
tiret: in cuiꝰ sententiã fidei dicereturo¬
sensisse: Non inhereticoꝵ: sectam.s in in¬
tegritatẽ fidei: quã ille hereticus se menti¬
ebatur hab̾e. Erroe foetunȩ: ꝯsensum ñ ex¬
cludit. Quȩ enim nubit pauꝑi: putans
illũ esse diuitẽ: ñ potest renuntiare pͥori
oditioni: quãuis errauerit. Nec error qua¬
litatis. ut siquis ducat in uxorẽ: merctͥoẽ:
uł corruptã: quam putat ẽẽ castã: uł uir¬
ginẽ: ñ potest eam dimit̾te. De ꝯiugio¬

Expanded text:
ditur. Si quis haereticus nomine Augustini vel Ambroditur. Si quis haereticus nomine Augustini vel Ambrosii, alicui catholico se offerret, eumque ad suae fidei imitationem vocaret: si ille assentiret, in cujus sententiam fidei diceretur consensisse? Non in haereticorum sectam, sed in integritatem fidei, quam ille haereticus se mentiebatur habere. Error vero fortunae consensum non excludit. Quae enim nubit pauperi, putans illum esse divitem, non potest renuntiare priori conditioni, quamvis erraverit. Nec error qualitatis, ut si quis ducat uxorem meretricem vel corruptam, quam putat esse castam vel virginem, non potest eam dimitte
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsone exclusit ꝯuigiũ: cum ñ in eã s in
rachel osensit: Sed qđ ibi factũ ẽ. in mi¬
sterio gestũ ñ imꝓbe traditur. Ibi tam̃:
&. si ñ p̾cessit: secutus est ꝯsensus. Nec ex illo
ꝯcubitii qui ꝯsensũ p̃cessit. foenicarii iudi¬
cant᷑. cum ille maritali affectu eam cog¬
nouerit: & illa uxorio affectu debitũ ꝑsol¬
uerit. putans: lege pͥmogenitarũ: & pa¬
ternis imꝑiis: se illi iure copulatã. Exeu¬
santur etiam: quia dei dsilio in ministe¬
rio ita actũ est. Hodie etiã excusaretur
ille: cui inscio: uxoris soror lectulũ eiꝰ in¬
gressa: se subiceret. quȩ cũ sine spe diugii
ꝑpetuo manere censeat᷑: ille tñ qui cog̃¬
nouit eam: ꝑignorantiã excuaatur. Q đ
ꝑsimile ꝓbatur. Si enĩ diabolus transfigu¬
rans se in angłm lucis credatur bonus:
ñ est error ꝑiculosꝰ. Qđ autẽ uir ille mil¬
lam mulierẽ ñ ꝯsenserit: exsimili osten¬

Expanded text:
personae exclusit conjugium, cum non in eam, sed in personae exclusit conjugium, cum non in eam, sed in Rachel consenserit? Sed quod ibi factum est, in mysterio gestum non improbe traditur, ibi tamen etsi non praecessit, secutus est consensus; nec ex illo concubitu qui consensum praecessit, fornicarii judicantur, cum ille maritali affectu eam cognoverit, et illa uxorio affectu debitum persolverit, putans lege primogenitarum, et paternis imperiis se illi jure copulatam; excusatur etiam, quia Dei consilio in mysterio ita actum est. Hodie etiam excusaretur ille, cui inscio uxoris soror lectulum ejus ingressa se subjiceret; quae cum sine spe conjugii perpetuo manere censeatur, ille tamen qui cognovit eam per ignorantiam, excusatur, quod per simile probatur. Si enim diabolus transfigurans se in angelum lucis credatur bonus, non est error periculosus. Quod autem vir ille in illam mulierem non consenserit, ex simili osten
Abbreviated transcription (Latin):
ec solũ coactio impedit.
uł excludit osensũ: s eciã error. Non
autẽ om̃is error: osensũ impedit. est enĩ
Berror: alius ꝑsonȩ. alius fortunȩ. alius ꝯdi¬
tionis. alius qualitatis. Error ꝑsone: q̃n¬
Error fortunȩ: qñ putatur diues esse qui
putat᷑ esse liber qui scruus ẽ. Grror q̃lita¬
tis: qñ putat᷑ esse bonus: qui malus ẽ.
Error foetunȩ: & qualitatis ꝯiugii osensũ ñ
bilẽ in ꝯiugiũ petat: & ꝓea alia ignobi¬
lis tradatur ei: ñ est intereos ꝯiugiũ. qͥa
ñ dsensit uir in istã. s in aliã. ut siquis
mͥ ꝓmitteret se uenditurũ aurũ. & ꝓau¬
ro offerret mͥ auricalcũ. & ita me decipe¬
ret. Hunquid dicerer ꝯsensisse in aurical¬
cumꝰ. Nun quã uolui emere auricaleũ. Nec
gͦ in illud osensi. quia ꝯsensus: ñ nͥ uolun¬
tatis est. Sic̃ gͦ error materiȩ excludit osen¬
sũ: ita & inconiugio: crror ꝑsonȩ.
de iacob. qui ꝓracbel: uuͭ. annis ser
uierat. & supposita est ei lya. Nunqͥd error

Expanded text:
ec solum coactio impedit vel excludit consensum sed etiam error. Non autem omnis error consensum expedit. Est enim error alius personae, alius fortunae, alius conditionis, alius qualitatis. Error personae, quanError fortunae, quando putatur esse dives qui ndo putatur esse liber qui servus est. Error quatis, quando putatur esse bonus qui malus est. Error fortunae et qualitatis conjugii consensum non bilem in conjugium petat, et pro ea alia ignobilis tradatur ei, non est inter eos conjugium, quia non consensit vir in istam, sed in aliam. Ut si quis promitteret mihi se venditurum aurum, et pro auro offerret mihi aurichalcum, et ita me deciperet, numquid dicerer consensisse in aurichalcum? Nunquam volui emere aurichalcum, nec ergo in illud consensi, quia consensus nonnisi voluntatis est. Sicut ergo error materiae excludit consensum, ita et in conjugio error personae. de Jacob qui pro Rachel uid error
Abbreviated transcription (Latin):
uident᷑. sic det̾minamꝰ. dicentes. nos:
mur. Hic autẽ: cũ inspe ambulamꝰ: fru¬
imut quidẽ. s ñ ado plene. Unde: aug̃¬
xp̃iana: ait. Angłi illo fruentes: iã beati
sunt. quo & nos frui desideramꝰ. & qͣntũ
inhac uita iam fruim᷑: uł ꝑspeculũ: uł
ieniginate: tanto nram ꝑegrinationẽ
& tolerabilius sustinemꝰ: & ardentius fi

Expanded text:
videntur, sic determinamus, dicentes, nos mur; hic autem, dum in spe ambulamus, fruimur quidem, sed non adeo plene, unde in lp. 30: Angeli illo fruentes jam beati sunt, quo et nos frui desideramus; et quantum in hac vita jam fruimur, vel per speculum, vel in aenigmate, tanto nostram peregrinationem, et tol
Abbreviated transcription (Latin):
Irui autẽ ẽ: amore alicui rei inherere.
ꝓpt̾ seipãm. Uti uͦ ẽ: id qđd inusũ uen̾it:
referre adobtinendũ illud: quo fruen¬
deĩ ẽ Alias: abuti ẽ. ñ uti. Nam usus il¬
licitus: ab usus uł abusio: nominari de¬
bec. ¶ Res gͥ quibus fruendũ ẽ. sunt

Expanded text:
Frui autem est amore alicui rei inhaerere propter seipsam. Uti vero, id quod in usum venerit referre ad obtinendum illud quo fruendum est; alias abuti est, non uti: nam usus illicitus, abusus vel abusio nominari debet. Res igitur quibus fruendum est, sunt
Abbreviated transcription (Latin):
s. ꝓpt̾ aliud appetcit. & attende: q uid̾r
aug̃ dice̾: illos frui tantũ: qui inre gau¬
dent. ñ iam inspe. Et ita: in hac uita.
ñ. udem᷑ frui. s tantũ uti. uͥ gaudemꝰ
inspe. cũ supradictũ sit. frui eẽ: amore a¬

Expanded text:
pter aliud appetit. Et attende quia videtur Aug. dicere illos frui tantum qui in re gaudent, non jam in spe: et ita in hac vita non videmur frui, sed tantum uti, ubi gaudemus in spe; cum supra dictum sit, frui esse amore
Abbreviated transcription (Latin):
quid: adhibent᷑. Omẽ gͥsignũ: etiã res ali¬
qua ẽ. Qd̃ enĩ nulla res ẽ: ut meod̾ augꝰ
speculatiostudiosa: atq modesta: diui¬
nã scͥpturã: foemã p̃scͥptã indoctrina
tenere aduertet. Dehis gͦ. nobis aditũ ad
res diuinas aliquatenus intelligendas:
deo duce aꝑire uolentibus: disserendũ ẽ.
& pͥmũ: de rebus. postea designis disse-¬
res alie sunt: quibus fruendũ ẽ. Alie: qͥbꝰ
utendũ ẽ. Alie: que fruunt᷑ & utunt᷑. Ille
quibus fruendũ ẽ. nos beatos faciunt.
Istis quibus utendũ est: tendentes adbe¬
atitudinẽ adiuam᷑. & quasi ãminicu¬
lam᷑: ut ad illas res quȩ nos beatos faci¬
unt: ꝑuenire: eisq inherere possimꝰ. de rebꝰ

Expanded text:
um etiam res aliqua est. Quod enim nulla res est, ut in eodem Aug. speculatio studiosa atque modesta, divinam Scripturam, formam praescriptam in doctrina tenere advertet. De his ergo nobis aditum ad res divinas aliquatenus intelligendas. Deo duce, aperire volentibus disserendum est: et primum de rebus, postea de signis disseres aliae sunt quibus fruendum est, aliae quibus utendum est, aliae quae fruuntur et utuntur. Illae quibus fruendum est, nos beatos faciunt. Istis quibus utendum est, tendentes ad beatitudinem adjuvamur, et quasi adminiculamur, ut ad illas res, quae nos beatos faciunt, pervenire, eisque inhaerere possimus. Res
Abbreviated transcription (Latin):
Legis ꝯtinentiã: diligenti indagine: eti¬
am atq etiã considerantibus nobis: p̃uia
dei grã uinotuit. sacre pagine tractatũ:
circa res uł signa: p̃cipue uersari. Ut enĩ
egregius doctoe augustinus ait. in libro

Expanded text:
legis continentiam, diligenti indagine, etiam atque etiam considerantibus nobis, praevia Dei gratia, innotuit sacrae paginae tractatu circa res, vel signa praecipue versari; ut enim egregius doctor Aug. ait in libro
Abbreviated transcription (Latin):
alit̾ quã supra accipiens uti: & frui.
sie dic̃. Uti ẽ: assum̾e aliquid: infaculta¬
tẽ uoluntatis. Frui autẽ est: uti cũ gaudio.
nec adhuc spei. s iam rei. Idoq: om̃is qͥ
fruit᷑ utit᷑. Assumit enĩ aliqͥd infaculta¬
tẽ uoluntatis. cũ fine delectationis. Non

Expanded text:
aliter quam supra accipiens uti et frui, sic dicit: Uti est assumere aliquid in facultatem voluntatis. Frui autem est, uti cum gaudio, non adhuc spei, sed jam rei; ideoque omnis qui fruitur, utitur; assumit enim aliquid in facultatem voluntatis cum fine d
Abbreviated transcription (Latin):
sit res uniꝰ nature patris cofilii. aꝑte o¬
stendit inquiens ita. Hec ideuro sunt
demonstrata: ut quac̃q parte herctica
falsitas se contulisset: sinibꝰ ueritatis o¬
cluderet᷑. Habitat enĩ in nobis xp̃e. qͦ
habitante: habitat ds. & cũ habitat i
ram dei: natura ip̃a habitet innobis:
indifferens natura filii cditur esse a
patre ꝓcedit spc̃ ueritatis. afilio mitt¬
tur. & afilio accip̃. s omĩa que ht̃ pater.
filii st̃ & idcirco: qui abeo accipit. dei
filii est. s & eade res & nature patris est.¬
Inaliquo differt. xp̃i & dei natura: ne
eade sit: si prestari potest: ut spẽ qͥ dei
liud diuersũ xp̃c esse. quam deus est.
ñ solitudinẽ unionis. Ecce si hec u̾ba
diligenter attendas. ⁊nuenis: sp̃m scõ
rem nature dici patris. & filii. & eund̾e.
dici: esse naturã dei. uͥ di. ꝑnaturã dei:
ñ ita distinguendũ est: inter natu¬
ram. & rem nature: sic̃ in rebus c̾atis.
ad dm: nulla ẽ. & siqua comparatio¬

Expanded text:
sit res unius naturae Patris et Filii, aperte ostendit inquiens ita: Haec idcirco sunt demonstrata, ut quacumque parte haeretica falsitas se contulisset, finibus veritatis concluderetur. Habitat enim in nobis Christus, quo habitante habitat Deus; et cum habitat in ram Dei natura ipsa habitat in nobis, indifferens natura Filii creditur esse a Patre procedit Spiritus veritatis, a Filio mittitur, et a Filio accipit. Sed omnia quae habet Pater, Filii sunt. Idcirco qui ab eo accipit, Dei Filii est, sed et eadem res et naturae Patris est, etIn aliquo differt Christi et Dei natura, ne eadem sit, si praestari potest ut Spiritus qui Dei quid diversum Christus esse quam Deus est. non solitudinem unionis. Ecce si haec verba diligenter attendas, invenis Spiritum sanctum rem naturae dici Patris et Filii; et eumdem dici esse naturam Dei, ubi dicitur: Per non ita distinguendum est inter naturam et rem naturae, sicut in rebus creatis, ad Deum nulla est; et si qua comparatio
Abbreviated transcription (Latin):
tis. Cũ qui habitat in nob̾ sp̃c xp̃i: spẽ¬
dei tm̃ sit. xp̃m a moetius exeitantis.
Et quero nẽ: inspũ dei. utrũ naturã.
an rem nature. sigc̃atã estimes. Non
ide est enĩ natura: qđ res nature. siẽ ñ¬

Expanded text:
tis. Cum qui habitat in nobis SpDei Christum a mortuis excitantis. Et quer o nunc, in spiritu Dei utrum naturam an rem naturae significatam existimes. Non idem est enim natura, quod naturae res
Abbreviated transcription (Latin):
ligentes inhis p̃missis u̾bis hylarii ꝑ
rem nature: ꝑsonã. & noĩe nature: di¬
uinã naturã. & ido dicunt hẏlariũ.
interrogasse hereticũ: utrũ: ꝑsp̃m dei
putaret sig̃catã esse naturã. an rẽna¬
ture. ut sio ostenderet. distinguendũ
esse inter naturã: & rem nature.i. ꝑso
diligentia scͥpture circũstantiã
Qua ꝯsiderata: ꝑcipi potest. qͦmꝰ p̃mis¬
sa dixerit hył. Subsequent enĩ inea¬
dẽ serie ostendit: in spũ dei: aliqñ sig¬
nificari patrẽ. ut cũ di: Sp̃e dni suꝑ¬
me. aliqñ: sigc̃ari filiũ. ut cũ dicit.
inspũ dei eicio demonia. Nature sue
ꝯpũ meo suꝑ ommẽ carnẽ Qd dicit
consũmatũ fuisse. c̃ apostoli missospũ oĩb¬

Expanded text:
is verbis Hilarii per rem naturae personam, et nomine naturae divinam naturam. Et ideo dicunt Hilarium interrogasse haereticum utrum per Spiritum Dei putaret significatam esse naturam, an rem naturae; ut sic ostenderet distinguendum esse inter naturam et rem naturae, id esdiligentia Scripturae circumstantiam; qua considerata percipi potest quomodo praemissa dixerit Hilarius. Subsequenter enim in eadem serie ostendit in Spiritu Dei aliquando significari Patrem, ut cum dicitume; aliquando significari Filium, ut cum dicitur: In Spiritu Dei ejicio daemonia, naturae suaSpiritu meo super omnem carnem. Quod dicit consummatum fuisse, cum Apostoli Spi
Abbreviated transcription (Latin):
qđ quida ꝑuersi sensus homines us
tantã ꝓsiluerunt insaniã. ut dicerent.
ñ idem esse: naturã dei. & ꝑsonã siue y¬
postasim dicentes: eande eẽntiã: ñ pos¬
se esse patrẽ & filiũ: sine ꝑsonarũ ꝯfusi¬
one. Si enĩ inquiunt: ea ẽentia que pa¬
ter est: filiꝰẽ. ide. ⁊ͥ pat̾ est & filiꝰ. Si hanc
rem dicisesse patrẽ. aliã quere: quao
dicas esse filiũ. Si uͦ aliã ñ quesieris. s e¬
ande dixeris: ide genuit.⁊ genitꝰ ẽ. ꝓpt̃
hec & huiꝰmodi: inter naturã os ꝑsonã
diuidunt. ita: ut ñ recipiant: unã de¬
itatis naturã & simplicẽ: esse tres ꝑsonaᷤᷤ
Idq testimonio hylarii defend̾e nitiuis¬
tur qui in .uii. li. de tri. querens: utrũ
sig̃cauent utroq u̾bo. inqͥt ita Genti¬
um p̃dicator uolens nature unitatẽ

Expanded text:
od quidam perversi sensus homines in tantam prosiluerunt insaniam, ut dicerent non idem esse naturam Dei et personam sive hypostasim; dicentes eamdem essentiam non posse esse Patrem et Filium sine personarum confusione. Si enim, inquiunt, ea essentia quae Pater est, est Filius, idem sibi Pater est et Filius. Si hanc rem dicis esse Patrem, aliam quaere quam dicas esse Filium. Si vero aliam non quaesieris, sed eamdem dixeris, idem genuit et genitus est. Propter haec et hujusmodi, inter naturam et personam dividunt, ita ut non recipiant unam deitatis naturam et simplicem esse tres personas. Idque testimonio Hilarii defendere nituntur, qui in lib. 8 de Trinit., quaerens utrum icaverit utroque verbo, inquit ita: Gentium praedicator volens naturae unitatem
Abbreviated transcription (Latin):
quod fidem &e spem uirtutem habue¬
rint. quia credebant & sꝑabant se
uisuros đm ꝑ speciem: qualit̾ eũ tuc̃
ñ uidebant. quia ñ patuit eis cogni¬
tio dei ꝑ speciem: ante passionẽ xp̃i
qua consumiata: a fide transierunt
um autem xp̃e fidem & spem ñ
habuit : dilectionem tam̃ hũit : in
quantum homo. tantam: qua maior
esse non ualet. Qui ex caritate eximia:
animam posuit ꝓ amicis: &e ꝓ inimi¬
cis. Habuit enim᷑ in corde caritatem:
quam oꝑe nobis exhibuit. ut exhibiti¬
onis forma: nos ad diligendũ insteret.
Hic aliquid dicendum est & de cari

Expanded text:
em habuerunt, quia credebant et sperabant se visuros Deum per speciem, qualiter eum tunc non videbant; quia non patuit eis cognitio Dei per speciem ante passionem Christi, qua consummata, a fide transierunt um autem Christus fidem et spem non habuerit, dilectionem tamen habuit in quantum homo, tantam quae major esse non valet, qui ex charitate eximia animam posuit pro amicis et inimicis. Habuit enim in corde charitatem quam opere nobis exhibuit, ut exhibitionis forma nos ad diligendum instrueret. Hic aliquid dicendum est de chari
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ est inuestigare: utrũ fides &
spes in xp̃o fuerint. unde tractatꝰ iste
sũpsit exordiũ. Quibusda ñ indocte
uidr: fidẽ uirtutẽ: & spem in eo ñfu¬
isse. sic̃ inscĩs iam beatificatis: uł in¬

Expanded text:
superest investigare utrum fides et spes in Christo fuerint; unde tractatus iste sumpsit exordium. Quibusdam non indocte videtur fidem virtutem et spem in eo non fuisse, sic
Abbreviated transcription (Latin):
dtemplando fruunt᷑. & in dei uerbo:
resurrectionẽ futurã: siue udiciũ: ñ
ꝑspeculũ & in eingiate. s p̃clarissi¬
me inspiciunt. Si enĩ quia credunt
resurrectionẽ futurã: ideo uerũ est eos
fidem habere: gͦ: ea osũmata: post
iudiciũ similiter & fidem habere di¬
cent᷑: quia credent eam p̃teritã. S sic̃
tẽ credent: nec tam̃ fidem: quę fide¬
les facit: habebunt: quia ñ credent.
absq scĩa: quȩ ñ erit enygmatica: s
ꝑspeciẽ: Ita: &. mͦ credunt & sꝑant
resurrectionẽ. Nec tam̃ fidẽ habent.¬
quia credendo cognoscunt. Uenite¬
nim eis qđ ꝑfectũ est: oe euacuatũ ẽ
qđ exparte est. Uenit enĩ cognitio. &s
euacuata est fides. Uenit sp̃es: & desi¬
it spes. Ita & xp̃c : in quo fuerunt bo¬
na patriȩ: credidit quidẽ: & sperauit
resurrectionẽ tercio die futuram. ꝓ
qua os patrẽ oe auit. Nec tam̃ uirtutẽ
fidem: uł spem: habuit. quia ñ enig¬
maticã: & specularẽ: s clarissimã de ea

Expanded text:
templando fruuntur, et in Dei Verbo resurrectionem futuram sive judicium, non per speculum in aenigmate, sed praeclarissime inspiciunt. Si enim quia credunt resurrectionem futuram, ideo verum est eos fidem habere; ergo ea consummata post judicium similiter et fidem habere dicentur, qui credent eam praeternam. Sed sicut tunc credent, nec tamen fidem quae fideles facit, habebunt; quia non credent absque scientia, quae non erit aenigmatica, sed per speciem; ita et modo credunt et sperant resurrectionem; nec tamognoscunt. Venit enim eis quod perfectum est, et evacuatum est quod ex parte est. Venit enim cognitio, et evacuata est fides. Venit species, et desiit spes. Ita et Christus, in quo fuerunt bona patriae, credidit quidem et speravit resurrectionem tertia die futuram, pro qua et Patrem oravit, nec tamen fidem virtutem et spem habuit, quia non aenigmaticam et specularem, sed clarissimam de ea
Abbreviated transcription (Latin):
ista signa sunt diuine uoluntatis. qͦm¬
admodũ & signa ire: dicunt᷑ ira. oosig¬
na dilectionis: dilectio appellant᷑. & d̾r
iratus d̾s. ꝙ tam̃ ñ est ira ineo aliqua.
S signa tm̃: que foris fiunt. quibꝰ iratꝰ
ostendit᷑: ira ipsiꝰ nominant᷑ & ẽ figu
brat᷑. & scd̃m hos tropos: diu̾se uolius¬
tates dei dicunt᷑. quia diu̾sa sunt il

Expanded text:
ista sunt signa divinae voluntatis: quemadmodum et signa irae dicuntur ira, et dilectionis signa dilectio appellantur; et dicitur iratus Deus, et tamen non est ira in eo aliqua, sed signa tantum quae foris fiunt, quibus iratus ostenditur, ira ipsius nominantur. Et est figurbratur. Et secundum hos tropos diversae voluntates Dei dicuntur, quia diversa sunt il
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpͥe dr: que in ipõ est. & ip̃iꝰ eeñtia ẽ.
& hec: una est. nec multiplicitatẽ re¬
cipit. nec mutabilitatẽ. que in expleta
eẽ ñ potest. De qua ꝓpħa ait. Omĩa que¬
c̃q uoluit dñs fecit. Et apłs. uoluntati
eius quis resistit: & alibi. It ꝓbetis qͦsit

Expanded text:
r quae in ipso est, et ipsius essentia est, et haec una est, nec multiplicitatem recipit, nec mutabilitatem, quae inexpleta esse non potest. De qua Propheta ait: Omnia quaecunque voluit Dominus fecit . Et Apostolus: Voluntati ejus quis resistit? Et alibi ait: Ut
Abbreviated transcription (Latin):
lũ facit ea: que ꝑseuerantia ꝯsuetudi¬
nis ãmirationẽ ñ admittunt:. s etiã ea:
que ꝓpt̾ raritatẽ & insolitũ euentũ. mi¬
ra uident᷑. ut sunt: defectus luminari¬
ũ. & t̾re motus. & monstruosi animani¬
tiũ partus. & his similia. quoꝵ nicħfit:
Idoq placuit uanitati phylos ophoꝵ
eciã causis aliis ea tribuere. cũ omino
uidẽ ñ possent suꝑiorẽ cȩteris omĩbis
cauzã .i. uoluntatẽ dei. Itaq: ñ nͥ dei

Expanded text:
lum facit ea quae perseverantia consuetudinis admirationem non admittunt, sed etiam ea quae propter raritatem et insolitum eventum mira videntur: ut sunt defectus luminarium, et terrae motus, et monstrosi animantium partus, et his similia; quorum nihil fit Ideoque placuit vanitati philosophorum etiam causis aliis ea tribuere, cum omnino videre non possent superiorem caeteris omnibus causam, id est voluntatem Dei. Itaque non nisi
Abbreviated transcription (Latin):
translata sunt ad c̾atorẽ. In quibꝰ. pat̾
est pͥor filio. filius est posterior patre.
& exantiquitate: inpatre defectus.
Ex posteritate: infilio. imꝑfectio sen¬
sus: solet notari. Id̾o: occurrit scͥpt᷑a
dicens: patrẽ potentẽ. ne uideat᷑ pͥor
filio: & id̃o: minus potens. & filiũ sa

Expanded text:
translata sunt ad Creatorem, in quibus pater est prior filio, filius est posterior patre, et ex antiquitate in patre defectus, ex posteritate in filio imperfectio sensus solet notari. Ideo occurrit Scriptura dicens Patrem potentem, ne videatur prior Filio, et ideo minus potens; et Fili
Abbreviated transcription (Latin):
nis pariter conueniunt. Una ẽ gͣ po¬
tentia sapĩa: bonitas: patris. filii. &¬
spc̃ scĩ. & hii tres: eade potentia ead̃
Sapia. ead bonitas. Unde aꝑit᷑ intͥni¬
tate: sũma esse ꝑfectio. Si enĩ ibi de¬
ẽẽt potentia: uł sap̾ia: uł bonitas:
ñ esset sũmũ bonũ S quia ibi est ꝑ¬
fecta potentia: infinita sapĩa: mo¬
p̃hensibilis bonitas: recte đr &s ẽdit᷑
sacra tam̃ scͥptura: frequenter solent
hec nomina distincte ad ꝑsonas refer¬
ri. ut patri potñtia. filio sapĩa spũi
ñ est otiosũ in quirere. Quare id fiat

Expanded text:
nis pariter conveniunt. Una est ergo potentia, sapientia, bonitas Patris, et Filii, sancti; et hi tres eadem potentia eadem sapientia, eadem bonitas. Unde aperitur in Trinitate summa esse perfectio. Si enim ibi deesset potentia, vel sapientia, vel bonitas, non esset summum bonum. Sed quia ibi est perfecta potentia, infinita sapientia, incomprehensibilis bonitas, recte dicitur et crsacra tamen Scriptura frequenter solent haec nomina distincte ad personas referri, ut Patri potentia, Filio sapientia, Spnon est otiosum inquirere. 7. Quare id fiat,
Abbreviated transcription (Latin):
s cõs doctores uitasse: ne ita fore ac¬
ciperet᷑. in diuinis ꝑsonis: ut accipit᷑.
cum de c̾aturis simile quid dr. Dr̃ enĩ:
c̃ature. Qđ utiq dr. ꝓpt̾ principiũ c̾ati¬
onis. uł grẽ pͥuilegiũ. & c̾ature subiedi¬
onẽ. uł seruitutẽ. Cum gͦ intͥnitate ni¬
chil sit c̾atũ: uł seruiens: uł subiectũ.
saac. ꝙ lacob. uł alicuꝰ c̾ature. nechea¬
toris. ⁊ creature naturã. ꝯfund̾e uide¬

Expanded text:
os doctores vitasse, ne ita forte acciperetur in divinis personis, ut accipitur cum de creaturis simile quid dicitur. Dicitur creaturaturae subjectionem vel servitutem. Cum ergo in Trinitate nihil sit creatum vel serviens vel subjectum, saac, et Jacob, vel alicujus creaturae; ne Creatoris et creaturae naturam confundere vide
Abbreviated transcription (Latin):
sit: nec desit usqͣm: se omnẽ: ꝑsua edo¬
cet. o sua: ñ aliud quã se: esse sig̃cat.
ut ubi sua insint: ip̃e esse: ꝑsua in¬
telligat᷑. Non autẽ corporali modo. cũ
alicubi sit: os ñ ubiq esse credat᷑. cum
ꝑsua: inomĩbꝰ esse ñ desinat. Non ali¬
ud autẽ sint: quã qđ est ip̃e: que
sua sunt. o hec: ꝓpt̾ nature intelligñ¬
tiã: dicta sunt. His u̾bis aꝑte sig̃cat᷑:¬

Expanded text:
sit, nec desit usquam, se omnem per sua edosit, nec desit usquam, se omnem per sua edocet, et sua non aliud quam se esse significat: ut ubi sua insint, ipse esse intelligatur. Non autem corporali modo, cum alicubi insit, non et ubique esse credatur: cum per sua in omnibus esse non desinat; non aliud autem sint, quam quod est ipse, quae sua sunt. Et haec quidem ad naturae intelligentiam dicta sunt. 25. I
Abbreviated transcription (Latin):
dixerit: ñ ide ẽ natura: & res nature.
d naturã ꝗͦ reꝵ c̾atarũ respiciens:
inquit. Non idem est natura: qđ na¬
ture res. subiciens exempla: de ipsis c̾a¬
turis. Inde: ostendens erroris esse. subm̃¬
sura creaturarũ : metiri c̾atorẽ: addit:
& scd̃m hoc: ñ ide est ds: & qđ dei ẽ. Ac
si diceret Si ad instar c̾aturarũ de c̾aro¬
re sentis: cogeris fateri: quia ñ ide est.
ds̃: & qđ dei est. Qđ dic̾e: impiũ est. cũ
sp̃c̃ dei: deussit. & dei filius: sit ds. Non¬
gͦ scđm corporales modos: ut in eade̾ se¬
rie subdit: accipienda sunt hec quȩ de
deo dicunt᷑. ubi euacuans opinionẽ eoꝵ
qui ita putant. alud essed̾m: & aliud
qd dei ẽ: aliudq naturã dei: & rẽ nat᷑e:
ut est increaturis. Aꝑte docet: ñ aliud
esse dm: & que sua sunt. ita: ut insint
illi. sic dicens. Homo: aut aliquid ei
Simile: cum alicubi erit: alibi ñ erit.
alicubi sit. Deus autẽ immense iurtu¬
tis: uiuens potestas: que nusqͣm ñ as¬

Expanded text:
dixerit: Non idem est natura et res naturae. Ad naturam ergo rerum creatarum respiciens, inquit: Non idem est natura quod res naturae, subjiciens exempla de ipsis creaturis. Inde ostendens erroris esse sub mensura creaturarum metiri Creatorem, addit: Et secundum hoc non idem est Deus et quod Dei est; ac si diceret: Si ad instar creaturarum de Creatore sentis, cogeris fateri quia non idem est Deus et quod Dei est; quod dicere impium est, cum Spiritus Dei Deus sit, et Dei Filius sit Dm corporales modos, ut in eadem subdit serie, accipienda sunt haec quae de Deo dicuntur; ubi evacuans opinionem eorum qui ita putant aliud Deum esse et aliud quod Dei est, aliudque naturam Dei et rem naturae, ut est in creaturis, aperte docet et quae sua sunt, ita ut insint illi, sic dicens: Homo aut aliquid ei simile cum alicubi erit, alibi non erit, alicubi sit. Deus autem immensae virtutis vivens potestas, quae nusquam non ad
Abbreviated transcription (Latin):
oc autẽ dict̃ intrasse in mundũ.¬
ginis.s similitudine p̃uaricationis.
om̃sq in illo uno peccasse dict̃ qͥa oĩbꝰ:
ille unus peccandi exemplũ extitit.
Hoc male sensert̃ quida heretici. qͥ dicti
sunt pelagiani. de quibꝰ aug̃. in libro
de baptismo paruuloꝵ ꝯmemorat dicenꝰ.
Sciendũ ẽ inquit. hereticos quosda qͥ
nominati sunt pelagyani. dixisse. pec¬
catũ pͥme transgressionis. in alios ho¬
mines. ñ ꝓpagatione. s imitatione tͣns¬
isse. Unde etiã inparuulis noluit cre¬
dere: ꝑbaptismũ solũ originale ꝑecc̃m
qd̾ in nascentibꝰ nullũ esse omĩno ꝯten¬
tationis. ñ ꝓpagationis: intelligi uolu¬

Expanded text:
oc autem dicunt intrasse in munduginis, sed similitudine praevaricationis; omnesque in illo uno peccasse dicunt, quia omnibus ille unus peccandi exemplum extitit. Hoc male senserunt quidam haeretici, qui dicti sunt Pelagiani; de quibus Aug., in libro de Baptismo parvulorum, commemorat dicens: sciendum est haereticos quosdam, qui nominati sunt Pelagiani, dixisse peccatum primae transgressionis in alios homines non propagatione, sed mutatione transisse. Unde etiam in parvulis nolunt credere, per baptismum solvi originale peccatum quod in nascentibus nullum esse omnino contentationis, non propagationis
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd sit originale pecẽm. qd cũ ñ sit
actuale: ñ est actus. siue motus aĩe uł
Icorporis. Si enĩ actus ẽ animȩ uł corpo¬
ris: actuale utiq peccatũ ẽ d actuale
ñ est. Non ẽ gͥ actus uł motꝰ. Quid gͥ
Originale peccatũ dr̃ fomes peccati.s.
lex menbroꝵ. siue languce nature. siue
tyrannꝰ. qui ẽ in menbris nr̃is. siue lex
desid̾ia. que st̃ actuales ꝯcupiscentie. qͦ
ft̃ arma diaboli. quȩ ueniunt ex lan¬
guore nat᷑e. Languor aut̃ iste. tyrannꝰ
ẽ. qͥ mouet mala desid̾ia. Sigͦ uis esse
uictor tyranni: atq inermẽ inimicũ
inuenire: ñ obedias ꝯcupiscentiȩ ma¬
le. His uerbis satis ostendit᷑ fomitẽ
peccati ẽẽ ꝯcupiscentiã Quid noĩe

Expanded text:
ipsum originale peccatum; quod cum non sit actuale, non est actus sive motus animae vel corporis. Si enim actus est animae vel corporis, actuale utique peccatum est; sed actuale non est, non est ergo actus vel motus. Quid ergo originale peccatum dicitur? Fomes peccati, lex membrorum, sive languor naturae, sive tyrannus qui est in membris nostris, sive lex desideria, quae sunt actuales concupiscentiae, quae sunt arma diaboli, quae veniunt ex languore naturae. Languor autem iste, tyrannus est, qui movet mala desideria. Si ergo vis esse victor tyranni, atque inermem inimicum invenire, non obedias concupiscentiae malae. His verbis satis ostenditur fomitem pe
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ psalmũ .l. Qđ decorpore mortuo
seminat᷑. cũ uinculo peccati origina
Nemo enĩ nascit᷑. nisi contrahens pe¬
nã & meritũ pene. Meritũ autẽ pe¬
ne pecẽm ẽ. Omĩs gͥ qui nascit᷑ ꝑcar
nis ꝯcupiscentiã: peocatũ trabit.
Peccatũ itaq originale: culpa ẽ qͣm
om̃s ꝯcupiscentialit̾ ꝯcepti traht̃. Uñ
in ȩccłasticis dogmatibus scͥptũ ẽ. fir¬
missime tene & nullatenꝰ dubites.
omnẽ hominẽ qͥ ꝑꝯcubitũ uiri &. mu¬
lieris ocipit᷑: cũ originali pecẽo nasci
impietati subditũ. moetiq subiectũ.
obhoc natura ire nasci filiũ. aqua nul¬
lus liberabit᷑. nͥ ꝑfidẽ mediatoeis dei &
hominũ. His. aliisq auctoritatibꝰ. eui

Expanded text:
s sum: Quod de corpore mortuo seminatur, cum vinculo peccati originalNemo enim nascitur, nisi trahens poenam, et meritum poenae. Meritum autem poenae, peccatum est. Omnis ergo qui nat. Peccatum itaque originale culpa est, quam omnes concupiscentialiter concepti trahunt. Unde in eccles. Dogmatibus scriptum est: Firmissime tene, et nullatenus dubites, omnem hominem qui per concubitum viri et mulieris concipitur, cum originali peccato nasci, impietati subditum, mortique subjectum, et ob hoc natura irae nasci filium; a qua nullus liberatur, nisi per fidem mediatoris Dei et hominum. His et aliis auctorit
Abbreviated transcription (Latin):
cupiscentialit̾ gñatos. Quid sit origina¬
Quod: le peccatũ hic inquiritur
diIligent̾ inuestigandũ q̃uid sit. De
hoc enĩ scĩ doctores sub obscure locuti
sunt. atq scolastiei lectores uaria sense¬
runt. Iuid̾a enĩ putant. originale pec¬
catũ eẽ. reatũ pene ꝓpeccato pͥmi bo¬
minis .i. debitũ. uł obnoxietatẽ. qua ob¬
noxii. & ad dicti sumꝰ pene tẽporali &
eterne: ꝓpͥmi hoĩs actuali pecc̃o. qͥa ꝓ
illo ut auint: omĩbꝰ debet᷑ pena etͥna.
nͥ ꝑ grãm liberent᷑. Iuxta hoꝵ sententiã:
oportet dici. originale peccatũ: nec cul

Expanded text:
ncupiscentialiter generatos. 5. Quid sit originale peccatum hic inquiritur. Quod diligenter investigandum est, quid sit. De hoc enim sancti doctores sub obscuritate locuti sunt, atque scholastici doctores varia senserunt. Quidam enim putant originale peccatum esse reatum poenae pro peccato primi hominis, id est, debitum, vel obnoxietatem, qua obnoxii et addicti sumus poenae temporali et aeternae pro primi hominis actuali peccato, quia pro illo, ut aiunt, omnibus debetur poena aeterna, nisi per gratiam liberentur. Juxta horum sententiam o
Abbreviated transcription (Latin):
originale peccatũ sepe nominari rea¬
tũ. & reatũ ibi intelliguire ut dictũ
ẽ obnoxietatẽ pene. & ea rõne asseit̃:
peccatũ originale dici esse inparuuiliᷤᷤ.
qͥa paruuli ꝓillo pͥmo pecc̃o. rei st̃
pene. sic̃ ꝓpecẽo iniqui parentis. ali¬
quando exulant filii: scd̃m iusticiã
fori. Iđ̾ originale pecẽm ẽ culpa: auctoris
culpa sit. pluribꝰ scõꝵ testimoniis:

Expanded text:
reatum; et reatum ibi intelligunt, ut dictum est, obnoxietatem poenae; et ea ratione asserunt peccatum originale dici esse in parvulis, quia parvuli pro illo primo peccato rei sunt poenae, sicut pro peccato iniqui parentis aliquando exulant filii secundum justitiam fori. 6. Quod originale peccatum sit culpa, auctoritacatum culpa sit, pluribus sanctorum testimoniis
Abbreviated transcription (Latin):
pe ẽ qđ pariuilũ habilẽ ꝯcupisc̾e̾ fac̃
adultũ etiã ꝯcupiscentẽ reddit. Sic̃
enĩ in oculo oeci. in nocte uiciũ cectta¬
tis ẽ: s ñ apparet. nec dise̾nit᷑ inter
uidentẽ & cecũ. nͥ luce ueniente. Sic us
puero uiciũ eẽ ñ apparet. donec etatis
ꝓuectioris tempus occurrati ẜ xhis dat᷑
intelligi: quid sit originale pecc̃m. s. ui¬

Expanded text:
e est quod parvulum habilem concupiscere facit, adultum etiam concupiscentem reddit. Sicut enim in oculo caeci, in nocte vitium caecitatis est, sed non apparet, nec discernitur inter videntem et caecum, nisi luce veniente; sic in puero vitium esse non apparet, donec aetatis provectioris tempus occurrat. §. Ex his datur intelligi quid sit originale peccatu
Abbreviated transcription (Latin):
originali intelligat᷑. ꝯsequent. quid sit
originale peccatũ. & quare dicat᷑ origina¬
le.  quomͦ ꝑtransierit: uł transeat in
om̃s. diligent̾ inuestigandũ ẽ. Quibꝰd̾a
placuit de peccato actuali ade. illud ac¬
ciꝑe asserentibꝰ hoc apłm sensisse: cũ in¬
feriꝰ ait. Sic̃ ꝑ inobedientiã unius hoĩs.

Expanded text:
elligatur, consequenter quid sit originale peccatum, et quare dicatur originale; et quomodo pertransierit vel pertranseat in omnes, diligenter investigandum est. Quibusdam placuit de peccato actuali Adae illud accipere, asserentibus hoc Apostolum sensisse cum inferius ait: Sicut per inobedienti
Abbreviated transcription (Latin):
paruuloꝵ. Adam. p̃ter ĩmitationis exẽ¬
plũ occulta etiã tabe carnalis ꝯcupis¬
centie sue: tabificauit inse om̃es de sua
stirpe uenturos. Unde apłs recte ait. In
qͦ om̃s peocauert̃. Circũspecte & sine am¬
biguitate: dix̃ hoc apłs. Siue enĩ intelli¬
gat᷑: in qͦ hoĩe: siue in quo pec̃co. sanũ ẽ.

Expanded text:
 Adam praeter imitationis exemplum, occulta etiam tabe carnalis concupiscentiae suae tabificavit in se omnes de sua stirpe venturos. Unde Apostolus recte ait: In quo omnes peccaverunt. §. Circumspecte et sine ambiguitate dicit hoc Apostolus. Sive enim intelligatur, in q
Abbreviated transcription (Latin):
tio carnis detestanda est in ꝯiuge: qͣnto
magis fornicatio mentis .i. infidelitas:
i autẽ queris: an ꝓpt̾ aliud uiciũ: nͥ
ꝓpter infidelitatẽ uł ydolatriã possit
tas fornicatio est: & ydolatria infidelitas.
os auaricia ydolatria: ñ est dubitandũ. ⁊
gñe separare.: si auaricia fornicatio ẽꝰ Ex
quo intelligit᷑. qđ ꝓpt̾ illicttas ꝯcupiscen¬
tias: ñ tantũ quȩ instupris: cũ alienis ui
& uir uxorẽ suã dimittere: & uxor uirũ. Itẽ.
facinceosũ uł flagitiosũ a uiro suo expecat
Tunc ille si ueraciter penitens ẽ: habetq fi¬
dem ꝑdilectionẽ oꝑantẽ: menbrũ qd̾ euoꝵ
scandaliͥat amputabit. Ex his apparet: qd̾
ñ solum infidelitas: s & quȩlibet ocupiscen¬
tia: quȩ ꝑniciose qͣpit̾q corrumpit. fornica¬
tio spũalis est. ꝑ quam: uir uxorẽ. uł uxor
uirũ dimitt̾e pot̾. Consulit tam̃ apłs: ne
fidelis dimittat infidelẽ. uolentẽ cobabita¬
re. nec ad̾o reuocare. Si fideli liccat aliã

Expanded text:
tio carnis detestanda est in conjuge, quanto magis fornicatio mentis, id est infidelitas. i autem quaeris an propter aliud vitium nisi propter infidelitatem vel idololatriam, possit tas fornicatio est, et idololatria infidelitas, et avaritia idololatria, non est dubitandum et s genere separare, si avaritia fornicatio est? Ex quo intelligitur quod propter illicitas concupiscentias non tantum quae in stupris cum alienis viret vir uxorem dimittere, et uxor virum, quia facinorosum vel flagitiosum a viro suo expetat. Tunc ille, si veraciter poenitens est, habetque fidem per dilectionem operantem, membrum quod eum scandalizat amputabit. Ex his apparet quod non solum infidelitas, sed etiam quaelibet concupiscentia, quae perniciose turpiterque corrumpit, fornicatio spiritualis est, per quam vir uxorem vel uxor virum dimittere potest. Consulit tamen Apostolus, ne fidelis dimittat infidelem volentem cohabitare, nec a Deo revocare. 5. Si fideli liceat aliam
Abbreviated transcription (Latin):
Non autẽ ita ẽ designis. quia p̃cipit
us ea multis: quȩ ñ faciunt. & ꝓhibet:
Dictum est enĩ insuꝑioribus: & auc¬
toritatibꝰ ꝯmunitũ: qđ uoluntas di
que ip̃ẽ est: uocat᷑q beneplacitũ e.

Expanded text:
Non ita autem est de signis, quia praecepit Deus multis ea quae non faciunt, et prohibet Dictum est enim in superioribus, et auctoritatibus communitum, quod voluntas Dei, quae ipse est, quae beneplac
Abbreviated transcription (Latin):
Quotiens inquit: uolui cong̾garefi¬
lios tuos sic̃ gallina cong̾gat pullos
po impedientibꝰ: ñ potu̾it facẽ po¬
tentissimꝰ: qđ uolebat. Ubi ẽgͦ illa
omĩpotentia: qua incelo & interra.¬

Expanded text:
Quoties, inquit, volui congregare filios tuos, sicut gallina congregat pullos do impedientibus non potuerit facere Potentissimus quod volebat. Ubi est ergo illa omnipotentia, qua in coelo et in terra
Abbreviated transcription (Latin):
diuine uoluntatis. quȩ una ẽ & im¬
mutabilis .s. di beneplacitũ. Idoq:
diligent̾ distinguat lector: ubi deuo¬
luntate dei scͥptura ꝯmemorat: iux¬
ta quẽ modũ accipi oporteat. utrũ
.s. ꝓbeneplacito dei. an ꝓ aliquosig¬
no eius. Magna enim est adhibenda
discrecio: in cogninone diuine uolui¬
tatis. quia & beneplacitũ dei: ẽuolus¬
tas eius. & signũ beneplaciti dei. dit

Expanded text:
divinae voluntatis, quae una est et immutabilis, scilicet Dei beneplacitum. Ideoque diligenter distinguat lector ubi de voluntate Dei Scriptura commemorat, juxta quem modum accipi oporteat, utrum pro beneplacito Dei an pro aliquo signorum ejus. Magna enim est adhibenda discretio in cognitione divinae voluntatis, quia et beneplacitum Dei est voluntas ejus, et signum beneplac
Abbreviated transcription (Latin):
encherydion: p̃dictã soluens questi¬
rus alẽ: & ñ sit factũ qđ uoluit: qͥa
ipã noluerit. s potius: ip̃a quide
filios suos abip̃o colligi noluit. qua
tam̃ nolente: filios eiꝰ collegit ip̃e. ões
quos uoluit. quia incelo & interta:
ñ qued̾a uoluit & fecit: quedã uͦ uo¬
luit. & ñ fecit. S omĩa quec̃q uolu¬
it: fecit. ut sit sensus. Quotiens uolui
ꝯgͥgare filios tuos: os noluisti .i. qͦtqͦt
congregaui: uoluntate mea semꝑ effi¬
caci te nolente feci. E coe: in euidenti
positũ est: qđ illa dñi uerba suꝑioribꝰ
ñ repugnant. Q uomͦ intelligendũ sit

Expanded text:
olvens, quasirusalem, et non sit factum quod voluit quia ipsa noluerit, sed potius ipsa quidem filios suos ab ipso colligi noluit, qua tamen nolente, filios ejus collegit ipse omnes quos voluit; quia in coelo et in terra non quaedam voluit et fecit, quaedam vero voluit et non fecit, sed omnia quaecumque voluit fecit; ut sit sensus: Quoties volui congregare filios tuos, et noluisti? id est: Quotquot congregavi mea voluntate semper efficaci, te nolente feci. Ecce in evidenti positum est quod illa Domini verba superioribus non repugnant. 3. Quomodo intelligendum sit
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid. nͥ omp̃s fieri uelit. ułsinen¬
do: ut fiat. uł ip̃e faciendo. Hec dubi¬
tandũ est: dm face bene. etiã sinendo
fieri: quec̃q fiunt male. Non enĩ hoc
nͥ iusto iudicio sinit. & ꝓfecto: bonũ
est om̃e qd iustũ ẽ. Ecce manifeste bic¬
habes: dei uoluntatẽ appellari: ip̃iꝰ
oꝑationẽ: uł ꝑmissionẽ: cum dicit.
non fieri aliquid nisi omp̃s fieri uelit.
ubi includit: & bona & mala omĩa
que fiunt. Idoq aꝑte distinguit: qͦmͦ
om̃ uelle: dixerit. ne eade ratione in¬
telligeret᷑: uelle bona & mala. Subdenꝰ.
ułsinendo: ut fiat. hoc: quantũ ad ma¬
la dicit. uł ip̃ẽ faciendo. hoc: quantũ
adbona. Nala enim sinit fieri: s ñ fa¬
cit. bona uͦ: ip̃e facit. Idoq dix̃: eũ uel¬
le. quia & uolens: mala sinit. & uo¬
lens: bona oꝑat᷑. & obhoc: ꝑmissio.
& oꝑatio: uoluntas dei dicunt᷑.

Expanded text:
aliquid nisi omnipotens fieri uelit, uel sinendo ut fiat uel ipse faciendo. Nec dubitandum est Deum facere bene, etiam sinendo fieri quaecumque fiunt male. Non enim hoc nisi iusto iudicio sinit. Et profecto bonum est omne quod justum est. Ecce hic manifeste habemus Dei voluntatem appellari ipsius operationem vel permissionem, cum dicit non fieri aliquid nisi Omnipotens fieri velit, ubi includit et bona et mala omnia quae fiunt. Ideoque aperte distinguit quomodo Deum velle dixerit, ne eadem ratione intelligeretur velle bona et mala, subdens: Vel sinendo ut fiat, hoc quantum ad mala dicit; vel: Ipse faciendo, hoc quantum ad bona. Mala enim sinit fieri, sed non facit; bona vero ipse facit. Ideoque dixit eum velle, quia et nolens mala sinit, et volens bona operatur; et ob hoc permissio et operatio voluntas Dei dicuntur. 12.
Abbreviated transcription (Latin):
& c̾. Tam ample & generalit̾ accepit
omĩa: ut etiã mala includeret. quȩ
uit cũ posse omĩa: que ꝯuenitei posse.
Non negat eũ posse oẽ omĩa ea: qͦ ñ
uult: s aduersus illos quidicebant:
dm̃ multa uelle que ñ pot̾at: affirorat
eũ posse qͥcqͥd uult. & exeo n̾e dici omĩ¬
An quicqͥd uult face̾: an quicqͥd uult
fieri. Si enĩ dicas: id̾o omĩpotentẽ uo¬
cari: quia pot̾ qͥoqͥd uult se posse. gͦ
qr pot̾ quicqͥd uult seposse. & potest
face: quicqͥd uult face. Non enĩ uult
enĩ saluos fieri: qui saluandi sunt.
Uerũtam̃ eos saluare ñ ualet. Deus
autẽ: quicqͥd uult ficri: potest face

Expanded text:
c., tam ample et generaliter accepit omnia, ut etiam mala includeret, quae vit eum posse omnia quae convenit ei posse. non negat eum posse etiam ea quae non vult, sed, adversus illos qui dicebant Deum multa velle quae non poterat, affirmat eum posse quicquid vult, et ex eo vere dici omnian quicquid vult facere, an quicquid vult fieri? Si enim dicas ideo omnipotentem vocari, quia potest quicquid vult se posse; ergo quia potest quicquid vult se posse, et potest facere quicquid vult facere. Non enim vult eri. Vult enim salvos fieri qui salvandi sunt, verumtamen eos salvare non valet. Deus autem quicquid vult fieri, potest facere.
Abbreviated transcription (Latin):
quicqͥd uilt: pot̾. nec uoluntate
cuiꝰpiã c̾ature: uoluntatis omĩpo¬
tentis impedit᷑ effectus. Ide in libro
despũ & littera. Non pot̾ d̾s fac̃̾e ui¬
uult. ita ut nicħ ualeat eiꝰ uolunta¬
ti resiste̾: quin cõpleat᷑. aut aliqͦ
modo impedire eandẽ. Iob̃s esostosꝰ
inomelia quadã: de expõne sẏmbo
ñ potest inuenire ñ posse. dicente
ꝓpħa. Omĩa quec̃q uoluit. fec̃. Ipse
est gͦ om̃ps: ut totũ qđ uult possit.

Expanded text:
nec voluntate cujuspiam creaturae voluntatis omnipotentis impeditur effectus. Idem, in lib. de Spiritu et Littera: Non potest Deus facere invult, ita ut nihil valeat ejus voluntati resistere quin compleatur, aut aliquo modo impedire eamdem. Joannes Chrys., in hom. quadam de Expositione Symbolnon potest invenire non posse; dicente Omnia quaecumque voluit fecit. Ipse est ergo omnipotens, ut totum quod vult possit,
Abbreviated transcription (Latin):
rissime p̃dicat᷑. quia nec aliquid ẽ:
qđ ei ad paciendũ coeruptionẽ in¬
ferre ualeat: nec aliquid adfaciendũ
impedimentũ afferre. Manifestũ ẽ
itaq. dm omino nicħ posse pati. &
omĩa face posse. p̃ter ea sola: quibꝰ
eiꝰ dignitas lederet᷑. eiꝰq excellentie de¬
rogaret᷑. In quo tam̃: ñ est minꝰ omp̃s.
Hoc enĩ posse: ñ esset ei posse. s ñ posse.

Expanded text:
rissime praedicatur, quia nec aliquid est quod ei ad patiendum corruptionem inferre valeat, nec aliquid ad faciendum impedimentum afferre. Manifestum est itaque Deum omnino nihil posse pati, et omnia facere posse, praeter ea sola quibus ejus dignitas laederetur, ejusque excellentiae derogaretur; in quo tamen non est minus omnipotens. Hoc enim
Abbreviated transcription (Latin):
uult fieri: uult se posse. s ñ om̃e qd̾
uult se posse: uult & fieri. Si enĩ uel¬
let: &fieret. quia uoluntati eiꝰ nilre

Expanded text:
ult fieri, vult se posse, sed non omne quod vult se posse, vult fieri; si enim vellet, fieret, quia voluntati ejus ni
Abbreviated transcription (Latin):
Iili enim p̃dicant ppłis: quid se¬
quant᷑. Isti cantant: ut excitent
ad ꝯpunctionẽ animos audientiũ.
licet quid̃a lectores ita miserabilit̾
ꝓnuntient: ut quos da ad luctũ
lam̃tationẽq opellant. Idem etiã.
ꝓnuntiatores uocant᷑. qu̾i porro
annuntient. quia tam erit clara
coꝵ uox: ut etiã longe positoꝵ au¬
res adimpleat. Ad lectorẽ autẽ ꝑti¬
net: lectiones ꝓnuntiare. & ea quȩ
ꝓpħȩ uaticinauerunt ppłis p̃dica

Expanded text:
Illi enim praedicant populis quid seIlli enim praedicant populis quid sequantur; isti cantant, et excitant ad compunctionem animos audientium, licet quidam lectores ita miserabiliter pronuntient, ut quosdam ad luctum et lamentationem compellant. Iidem etiam pronuntiatores vocantur, qui porro ante nuntiant, quia tam erit clara eorum vox, ut etiam longe positorures adimpleat. Ad lectorem autem net lectiones pronuntiare, et ea quae hetae vaticinaverunt, populis praedica
Abbreviated transcription (Latin):
electus est socte: quẽ primũ ꝑ apłos
legimꝰ ordinatũ. Eleros enĩ grece:
latine sors. uł hereditas: dr. Ido gͦ
dicti sunt clerici: quia de soete sunt
neraliter uͦ clerici nuncupati sunt
om̃s: qui in eccłia xp̃i descruiunt.
quoꝵ gradus os noĩa sunt hȩc. hosti¬
ariꝰ. lector. ⁊c̃. ysidorus de hostiariis.
ostiarii: ide olinitores
autẽ hostiarii: eo qđ p̃sint hostuis tẽ¬
pli. Ip̃i enĩ tenentes clauẽ: om̃ia in¬
tus extraq custodiunt. atq int̾ bo¬
nos & malos habentes uidiciũ: dig¬
nos recipiunt. indignos respuunt
Unde: & eis cum oedinant᷑. claues
gite: tanqͣm rationẽ reddituri: ꝓ
rebus quȩ clauibus istis recludun
scepit: qñ flagello de funiculis fc̃o:
uendentes & ementes de templo
eiecit. Ip̃e enĩ hostiariũ se sig̃eans:
dicit. Ego sũ hostiũ. ꝑ me siquis in¬
cd̾s est gradus lectoꝵ Lectores¬
autẽ alegendo: sic̃ psalmistȩ
apsalmis canendis: uocati sunt.

Expanded text:
electus est sorte, quem primum per apostolos electus est sorte, quem primum per apostolos legimus ordinatum. Cleros enim Graece, Latine sors vel haereditas dicitur. Ideo ergo dicti sunt clerici, quia sunt de sorte neraliter vero clerici nuncupati sunt omnes qui in Ecclesia deserviunt; quorum gradus et nomina sunt haec: ostiarius, lector, etc. 3. De ostiariis. Ostiarii iidem et janitores autem pli. Ipsi enim tenentes claves omnia intus extraque custodiunt atque inter bonos et malos habentes iudicium dignos reciUnde et eis, cum ordinantur, claves gite tanquam rationem Deo reddituri pro rebus quae clavibus istis reclgessit, quando flagello de funiculis facto vendentes et ementes de templo eiecit. Ipse namque hostiarium se significat, cum dicit: Ego sum hostium. Per me si quis inSecundus est gradus lectorum. Lectores a legendo, sicut psalmistae a psalmis canendis, vocati sunt.