comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tice docens &iam eos. qui in
suȩ mortis consensione uul¬
nus animȩ contrax erant
si fructum penitentiȩ dignũ¬
fecerint. salutem posse mere¬
ri. Et respondens iħs. ait
illis. tam quam ad latronẽ
ex istis cum gladis. & lignis
conprehendere me. cotti¬
die eram apud uos intemplo
do cs̃. & non me tenuistis. Stul
tum ẽ inquit cum gladis &
lignis querere . qui ultro se
uris tradat manib: & in noc¬
te quasi latitantẽ & urõs ocu¬
los declinantẽ ꝑproditorẽ
inuestigare. qui cottidiȩ in
templo doceat. S ed ideo ad¬
uersum me intenebris con¬
gregamini. quia potestas
urã intenebris ẽ. Tunc dis¬
cipuli eius relinquentes. om̃s
fugerunt. Impl&ur sermo
dñi qui dixerat. quod om̃s
dispłi scandali tarentur
in illo in ipsa nocte. Nam
& si turba permittente ad
p&itionem dñi fugerunt.
ut iohannes scribit. pauo¬
rem tatnen actimidita¬
tem suȩ m̃tis ostendebant.
quod ad fuge presidium
promptio res quam ad fi¬

Expanded text:
tice docens etiam eos qui in tice docens etiam eos qui in suae mortis consensione vulnus animae contraxerant, si fructum poenitentiae facerent dignum, salutem posse mereri. Et respondens Jesus, aiillis tamquam ad latronem existis cum gladiis et lignis conprehendere me cotidie eram apud vos in templo docens et non me ttum est, inquit, eum cum gladiis et fustibus quaerere, qui ultro se vestris tradat manibus, et in nocte quasi latitantem et vestros oculos declinantem per proditorem investigare, qui quotidie in templo doceat. Sed ideo adversum me in tenebris congregamini, quia potestas vestra in tenebris est. Tunc discipuli ejus relinquentes eum, omnes fugerunt. Impletur sermo Domini quem dixerat, quod omnes discipuli scandalizarentur in illo in ipsa nocte. Nam etsi turba permittente ad petitionem Domini fugerunt, ut Joannes scribit , pavorem tamen ac timiditatem suae mentis ostendebant, quod ad fugae praesidium promptiores quam ad fi
Abbreviated transcription (Latin):
& osculatus ẽ eum. Inpudens
quidẽ & scelerata confiden¬
tia magistrum uocare &
osculum ei ingerere. quẽ
tradebat. Tam̃ ad huc aliꝗd
hab& deuere cundia dispłi.
cum non eum palam tradi¬
dit ꝑ secutorib sed ꝑsignũ
osculi. Suscepit aũ dñs os¬
culum traditoris. non quõ
simulare nos doceat. sed ne
proditionẽ fugere uideat᷑.
Simul & illud dauiticum
complens. Cum his quioder̃
pacem. eram pacificus.
nus aũ quidam decircũ¬
stantib: educens gladium
ꝑcus sit seruum summi sacer¬
dotis. & am putauit illi au¬
riculam. P&rus hoc fecit.
ut iohannes euangelista de¬
clarat. eodem nimirũ m̃tis
ardore. quo c&era fecerat.
Sci ebat enim quomodo fine¬
es puniendo sacrilegos. mer¬
cedem iusticiȩ & sacerdotu
ꝑennis acceperit. Lucas
aũ addit. quia dñs tangens
auriculam serui sanauerit
eum. Num quam ergo pi&a¬
tis suȩ dñs obliuiscitur qui
&iam hostes suos non pati¬
tur uulnerari. Illi iusto
mortem inferunt. ipse ꝑse¬
cutorum uulnera sanat. Mys¬

Expanded text:
 osculatus fuero, etc. Impudens quidem et scelerata confidentia, magistrum vocare, et osculum ei ingerere, quem tradebat. Tamen adhuc aliquid habet de verecundia discipuli, cum non eum palam tradidit persecutoribus, sed per signum osculi. Suscepit autem Dominus osculum traditoris, non quo simulare nos doceat, sed ne proditorem fugere videatur, simul et illud Davidicum complens: Cum his qui oderunt pacem eram pacificus . Unus autem quidam de circumstantibus educens gladium, percussit servum summi sacerdotis, et amputavit illi auriculam. Petrus hoc fecit, ut Joannes evangelista declarat, eodem nimirum mentis ardore quo caetera fecerat. Sciebat enim quomodo Phinees puniendo sacrilegos mercedem justitiae sacerdotii perennis acceperat. Lucas autem addit quod Dominus tangens auriculam servi, sanaverit eum. Nunquam ergo pietatis suae Dominus obliviscitur, qui etiam hostes suos non patitur vulnerari. Illi justo mortem inferunt, ipse persecutorum vulnera sanat. Mys
Abbreviated transcription (Latin):
onis. ad erit dies ille cum
ipse in regno dĩ positus. id ÷
gła uitȩ in mortalis sublima¬
tus desalute eiusdem populi.
fonte grãẽ spiritalis generati.
nouo uobis cum gaudio ꝑfun¬
dar. Et ymno dicto exie¬
runt inmontẽ oliuarũ. Hoc ẽ

Expanded text:
onis, aderit dies ille, cum onis, aderit dies ille, cum ipse in regno Dei positus, id est, gloria vitae immortalis sublimatus, de salute ejusdem populi fonte gratiae spiritus regenerati, novo vobiscum gaudio perfundar. Et hymno dicto, exierunt in montem Olivaru
Abbreviated transcription (Latin):
scriptura. & aꝑtius testatur.
esaias. incantico de illa canta¬
to. Uineaquiens dñ sabaoth.
domus isrł ẽ. De quanimi¬
rũ uinea dñs multo tempo¬
re bibebat. quam uis plurib
ramis. inamaritudinem ui¬
tis alienȩ conuersis. Qui
tam & si multis in illa plebe
ex orbitantib a recto fidei iti¬
nere ñdefuere plurimi toto
legis tẽpore: quorum piis co¬
gitatib summisq uir tutib
delectar&ur ds̃ . Uerum pas¬
so incarne dño acresurgen¬
te amortuis. tẽp: fuit ut le¬
galis illa & figuralis obser¬
uatio cesfar&. atq: ea quȩ
seđm litteram gerebantur
inspiritalẽ trans lata sensũ.
melius in nouo testam̃to. iu
Iturus ergo ad passionẽ dñsait.
iam ñ bibã degenimine uitis.
usq indiem illũ cum illud no¬
uũ bibam in regno dĩ. Acsi
aꝑte dicat. Non ultra carna¬
libus synagogȩ ceremonis
delectabor : Inquib & iam
ista paschalis agnisacra. locum
tenuere p̃cipuum. Ad erit
enim tempus meȩ resurrecti¬

Expanded text:
Scriptura, et apertius testatur Scriptura, et apertius testatur Isaias in cantico de illo cantato: Vinea, inquiens, Domini sabaoth, domus Israel est , de qua nimirum vinea Dominus multo tempore bibebat, quamvis pluribus ramis in amaritudinem vitis alienae conversis, quia tametsi multis in illa plebe exorbitantibus a recto fidei itinere, non defuere plurimi toto legis tempore, quorum piis cogitationibus summisque virtutibus delectaretur Deus. Verum passo in carne Domino ac resurgente a mortuis, tempus fuit ut legalis illa et figuralis observatio cessaret, atque ea quae secundum litteram gerebantur in spiritalem translata sensum, melius in novo testamento, juIturus ergo ad passionem Dominus ait: Jam non bibam de genimine vitis usque in diem illum, cum illud bibam novum in regno Dei. Ac si aperte dicat: Non ultra carnalibus Synagogae caeremoniis delectabor, in quibus etiam ista paschalis agni sacra locum tenuere praecipuum. Aderit enim tempus meae resurrecti
Abbreviated transcription (Latin):
nec granũ frum̃ti solũ. si ne
aquȩ admixtione & confec¬
tione in panẽ cuiquã lic&
offerre. netalis uidelic&
oblatio. quasi caput am̃bris
nis amore pati potuisse : uel
nos sine illius passione saluari.
ac patri offerri. posse confingat.
Quod aũ dicit. Hic est sanguis
meus noui testam̃ti. Ad dis¬
tinctionẽ respicit u&eris
testam̃ti:. Quodhyrcorum
& uitulorũ ẽ sanguine de¬
dicatum : Dicente inter as¬
ꝑgendum. legis latore. hic
sanguis testam̃ti quod man¬
dauit ad uos ds̃. N ecesse ẽ¬
ex emplaria quidẽ uerorũ
his mundari. ipsa aũ cȩlestia
meliorib hostus quã istis.
iuxta quod apłus ꝑ totam ad
hebreos epistolam. Int̃ legem
diftinguens & euangelium.
pul cherrima expositione
ac plenaria ratione declarat :
A men dico uobis. quia iam ñ
bibam de genimine uitis
usq: indiem illum. cũ illud bi¬
bam nouũ in regno dĩ . Nitẽ
siue uineã dñi appellatam eẽ
synagogam & om̃s sparsim

Expanded text:
nec granum frumenti solum sine nec granum frumenti solum sine aquae admistione et confectione in panem cuipiam licet offerre, ne talis videlicet oblatio quasi caput a membris edemptionis amore pati potuisse, vel nos sine illius passione salvari ac Patri offerri posse contingat. Quod autem dicit: Hic est sanguis meus novi testamenti , ad distinctionem respicit veteris testamenti, quod hircorum et vitulorum est sanguine dedicatum, dicente inter aspergendum legislatore: Hic est sanguis testamenti, quod mandavit ad vos Deus . Necesse earia quidem verorum his mundari; ipsa autem coelestia melioribus hostiis quam istis; juxta quod Apostolus per totam ad Hebraeos epistolam, inter legem distinguens et Evangelium, pulcherrima expositione ac plenaria ratione declarat. Amen dico vobis, quod jam non bibam de genimine vitis, usque in diem illum, cum illud bibam novum in regnosive vineam Domini appellatam esse Synagogam, et omnis sparsim
Abbreviated transcription (Latin):
eũ amorte resuscitandũ
eẽ docer&: ETaccepto ca¬
lice grãs agens dedit eis. &
biberunt ex illo om̃s. Cum
ad propinquare passioni
dicitur. accepto pane. grãs
egisse ꝑhib&ur. Erãs itaq
agit. qui flagella alienȩ
iniquitatis suscipit. & qui
nil dignũ ꝑcussione exhibutt
humilit̃ in ꝑcussione bene¬
dicit. Ut hinc uidelic&
ostendat. quid unus quisq
inflagello culpȩ propriȩ
facere debeat. supse equani¬
miter flagella culpȩ por¬
tat alienȩ. Vt hinc ostendat.
quid incorreptione faciat
subditus. si inflagello posi¬
tus patri grãs agit ȩqualis.
Et ait illis. hic ẽ fanguis m̃s
noui testam̃ti qui pro multis
effund&ur  Quia panis
cor hominis confirmat.
uinum uero sanguinẽ ope¬
ratur incarne: Hic adcor¬
pus xp̃i mystice. illud re¬
fertur ad sanguinẽ . Uerũ
quia & nos in xp̃o & in nobis
dominici calicis aqua misc&ur:
Ad testante enimiohanne.
aquȩ populisunt. & neq aquã
solam. neq solum uinũ. sicut

Expanded text:
suscitandum esse doceret. Et accepto calice gratias agens dedit eis, et biberunt ex illo omnes. Cum appropinquare passioni dicitur, accepto pane gratias egisse perhibetur. Gratias itaque agit, qui flagella alienae iniquitatis suscipit. Et qui nihil dignum percussione exhibuit, humiliter in percussione benedicit, ut hinc videlicet ostendat, quid unusquisque in flagello culpae propriae facere debeat, si ipse aequanimiter flagella culpae portat alienae; ut hinc ostendat quid in correptione faciat subditus, si in flagello positus patri gratias agit aequales. Et ait illis: Hic est sanguis meus novi testamenti, qui pro multis effundetur. Quia panis corpus confirmat, vinum vero sanguinem operatur in carne: hic ad corpus Christi mystice, illud refertur ad sanguinem. Verum quia et nos in Christo, et in nobis dominici calicis aqua miscetur. Attestante enim Joanne, aquae populi sunt. Et neque aquam solam, neque solum vinum, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
demsuam: Inimo quippe
cogitationẽ ponere . quid
ẽ aliud quam quȩ dam ari¬
ditas m̃tis: Qui aũ intellec¬
tu cę̧lestium. iam ꝑscã deside
quasi largiori alim̃to pin¬
guescunt. Nac enim pingue¬
dine saginari psalmista. con¬
cupierat cum dicebat. Sicut
ad ipe & pinguedine reple¬
atur anima mea. Quantũ
uero ad ipsam dominicȩ pas¬
sionis dispensationẽ ꝑtin&
apte ad propi¬
ans
morti dñs
in
ualle pingue¬
dinis
orauit. quia ꝑ
uallem
hu militatis. & pinguedinẽ
caritatis. pro nobis mortẽ
subigit : Numiliauit enim
sem& ipsum factus oboediens
patriusq: admortẽ & maio¬
rem hac di lectionẽ nemo ha

Expanded text:
dem suam . In imo quippe dem suam . In imo quippe cogitationem ponere, quid est aliud, quam quaedam ariditas mentis? Qui autem intellectu coelestium jam per sancta desiderquasi largiori alimento pinguescunt. Hac enim pinguedine saginari psalmista concupierat, cum dicebat: Sicut adipe et pinguedine repleatur anima mea . Quantum vero ad ipsam dominicae passionis dispensationem pertinet, apte appropians morti Dominus in valle pinguedinis oravit, quia per vallem humilitatis et pinguedinem charitatis pro nobis mortem subiit: Humiliavit enim semetipsum, factus obediens Patri usque ad mortem . Et majorem hac
Abbreviated transcription (Latin):
operatur & loquitur . mis¬
ticis ut sȩpe dictum ẽ sunt
plena figuris. Cum in monte
orat dñs. quasi tacite nos am¬
mon& sublimia tantum oran¬
do inquiri. & pro cęlestibus
bonis supplicare debere. ⁊¬
Atcum inualle orat & hoc
in ualle pinguium si ue pin¬
guedinis ipsius aquȩ Insinu¬
at nobis humilitate semꝑ in
orationib & int̃nȩ pingue¬
dinem dilectionis eẽ seruan¬
dam. Neq ui delic& orans dm̃
Iactare sua merita in exemplũ
pharisei suꝑbientis audeat .
quin potius humili uoce acm̃te
proclam&. Ds̃ propitius esto
mihi peccatori. nearidum
adilectione proximi corges¬
tans. ad placandum sibi con¬
ditoris gram̃ genuflectat.
iuxta eum quicentũ denari¬
os fratri quos sibi debeat di¬
mittere nolens. Dec immiła
talenta sibi a d ñõ frustrap̃¬
cabatur remitti. Ne ieuinũ
abamore conditoris pec¬
tus habens. temporalia
quȩ lib& potius inorati¬
one quam eius uisionem
requirat. ad numerandus
quia receperunt merce¬

Expanded text:
operatur et loquitur, mysoperatur et loquitur, mysticis ut saepe dictum est sint plena figuris, cum in monte orat Dominus, quasi tacite nos admonet, sublimia tantum orando inquiri, et pro coelestibus bonis supplicari debere. At cum in valle orat, et hoc in valle pinguium sive pinguedinis, ipsius aeque insinuat nobis humilitatem semper in orationibus, et internae pinguedine dilectionis esse servandam, ne quis, videlicet, orans Deum, jactare sua merita in exemplum Pharisaei superbientis audeat, quin potius humili voce ac mente proclamet: Deus propitius esto mihi peccatori , ne aridum a dilectione proximi cor gestans, ad placandam sibi Conditoris gratiam genu flectat, juxta eum qui centum denarios fratri quos sibi debebat, dimittere nolens, decem millia talenta sibi a Domino frustra precabatur remitti , ne jejunium ab amore Conditoris pectus habens, temporalia quaelibet potius in oratione quam ejus visionem requirat, adnumerandus Quia receperunt merce
Abbreviated transcription (Latin):
& timore p&ri. ante primũ
toto coepta ẽ : Nec inter ẽ
quantis morarũ inter uallis.
trina uoce enunciatasit. cũ
cor eius &iam ante primũ
gallicantũ tota possider&:
tam
magna scilic& for¬
midine inbibi¬
ta. ut poss& dnm̃
nonso¬
lum semel sediterũ
& tertio interrogatus ne¬
gare : ut rectius diligentiusq
adtendentib: quo modo iam
desuo qui eam iuderit ad
concupiscendũ sic p&rus
quando cumq: uerbis eder&
timorẽ : quẽ tam uehem̃tem
animo conceperat. ut ꝑ du¬
rare poss& usq ad t̃tiam dñ
negationẽ. totatrina nega¬
tio eius tempori deputanda
ẽ. quando eum trinȩ nega¬
tioni sufficiens timor in
uasit.: Et ueniunt in p̃diũ
cui nom̃ gessemani. Mons¬
tratur usq: hodie locus ges¬
semani. in quo dñs orauit
ad radices montis oliu&i.
nunc ecłã desuꝑ ȩdificata:
Int̃pr&atur. aũ gessemani
uallis pinguiũ. siue pingue¬
dinẽ. : Qui uero ñsolum dic¬
ta uel opera saluatoris. uerũ
&iam loca & tẽpora inquib

Expanded text:
et timore Petri ante primum et timore Petri ante primum tota concepta est. nec interest, quantis morarum interuallis trina uoce enuntiata sit, cum cor eius etiam ante primum galli cantum tota possederit, tam magna scilicet formidine inbibita, ut posset dominum non solum semel, sed iterum et tertio interrogatus negare, ut rectius diligentiusque adtendentibus, quomodo iam de suo qui eam uiderit ad concupiscendum. sic Petrus quandocumque uerbis ederet timorem, quem tam uehementem animo conceperat, ut perdurare posset usque ad tertiam domini negationem, tota trina negatio ei tempori deputanda est, quando eum trinae negationi sufvasit. Et veniunt in praedium, cui nomen Gethsemani. Monstratur usque hodie locus Gethsemani, in quo Dominus oravit, ad radices montis Oliveti, nunc ecclesia desuper aedificata. Interpretatur autem Gethsemani vallis pinguium sive pinguedinum. Salvatoris, verum etiam loca et tempora, in quibus
Abbreviated transcription (Latin):
gatio trina negatio est. ine¬
adem namq ꝑ mansit negati¬
one animi. propositoq m̃da¬
ti . donec admonitus quid
ei prȩdictum sit amaro fl&u.
& cordis dolore sanar&ur:
hoc aũ tota id ÷ trina negati¬
o. si post primũ galligantũ
inciper& falsum dixisse ui¬
derentur tres qui dixeruaT
dixisse dm̃. quod ante quam
gallus cantar&. ter eum pe¬
trus e& negaturus. Rursus
sitotam trinam negationẽ
ante ꝑ egiss& quã cantare
gallus inciper&. suꝑfluo dix¬
isse. marcus deprehender&
ex ꝑsona dñi. Am̃ dico tibi
quiatu in nocte hac prius quã
gallus bis uocem dederit. ter me
negaturus es. S ed quia ante
primum gallicantũ cȩpta ẽ
illa trina negatio. adtende¬
runt illi tres. non quando
ante galli cantum. quam quã
inanimo eius. & ante primũ
gallicantũ tota possit intel¬
legi. Quam uis enim uerbis
negantis ante primũ coep¬
ta ante seđm aũ galli cantũ
ꝑ acta sit tota illa trinane¬
gatio : tam̃ affectione animi

Expanded text:
gatio, trina negatio est. In egatio, trina negatio est. In eadem namque permansit negatione animi propositoque mendacii, donec admonitus quid ei praedictum sit, amaro fletu et cordis dolore sanaretur. Haec autem tota, id est, trina negatio, si post primum galli cantum inciperet, falsum dixisse viderentur tres, qui dixerunt dixisse Dominum quia antequam gallus cantaret, ter eum Petrus esset negaturus. Rursus, si totam trinam negationem ante peregisset, quam cantare gallus inciperet, superfluo dixisse Marcus deprehenderetur ex persona Domini: Amen dico tibi, quia tu in nocte hac, priusquam gallus bis vocem dederit, ter me negaturus es. Seprimum galli cantum coepta est illa trina negatio, adtenderunt illi tres, non quando ante galli cantum, quamquam in animo eius et ante primum galli cantum tota \'possit intellegi. quamuis enim uerbis negantis ante primum coepta, ante secundum autem galli cantum peracta sit tota illa trina negatio, tamen affectione animi
Abbreviated transcription (Latin):
Sex agesimo quoq octauo psal¬
mo. qui totus ad nõ canitur
Huic sensui congruente. Quõ
quẽ tu ꝑ cussisti. ipsi ꝑsecutis.
Per cutitur. aũ pastor bonus.
ut ponat animã ꝓ ouibus
suis. & demultis gregibus er¬
rorum. fiat unus grex & unꝰ
pastor P&rus aũ ait ei. Et
si om̃s scandalizati fuerint.
saluatorẽ. ⁊Et ait illi iħs.
Am̃ dico tibi. quia tu hodie
in nocte hac prius quã bis gallus
uocem dederit ter me es nega¬
turus  Et p&rus deardore
fidei promittebat. & saluator
quasi ds̃ futura nouerat. Et
nota quod p&rus in nocte neg&
& neg& t̃tio. Post quam aũ gal¬
lus cecinit. & decrescentibus
tenebris. uicina lux nunciata
ẽ. conuersus fleuit amariter
negationis sordes lacrimis la¬
uans non ẽ sane arbitrandũ
eẽ contrarium quod marco
dicente. Prius quã gallus
bis uocem dederit. ter me es
negaturus: C&eri euangelis¬
tȩ. simplicit̃ dixerunt . pri¬
us quam gallus cant& terme
negabis : Tota enim p&rine¬

Expanded text:
. Sexagesimo quoque octavo psal. Sexagesimo quoque octavo psalmo, qui totus a huic sensui congruente: « Quoniam quem tu percussisti, ipsi persecuti sunt. » Percutitur autem pastor bonus, ut ponat animam suam pro ovibus suis, et de multis gregibus errorum fiat unus grex et unus pastor. « Petrus autem ait ei: Et si omnes scandalizati fuerint, Salvatorem. « Et ait illi Jesus: Amen dico tibi, quia tu hodie in nocte hac, priusquam bis gallus vocem dederit, ter me es negaturus. Et Petrus de ardore fidei promittebat, et Salvator quasi Deus futura noverat. Et nota quod Petrus in nocte neget, et neget tertio. Postquam autem gallus cecinit, et decrescentibus tenebris vicina lux nuntiata est, conversus, flevit amare, ternae negationis sordes lacrymis lavans. Non est sane arbitrandum esse contrarium quod, Marco dicente: Priusquam gallus bis vocem dederit, ter me es negaturus, caeteri evangelistae simpliciter dixerunt: Priusquam gallus cantet, ter me negabis. Tota enim Petri ne
Abbreviated transcription (Latin):
io hannẽ patri grãs agens decan
ri erant. eleuati sursum ocu¬
lis p̃cabatur : Et pulchrȩ
dispłis sacram̃tis sui corporis
ac sanguinis imbutos. & ym¬
nopiȩ int̃cessionis patri
comm̃dactos. In montẽ edu¬
cit oliuarũ. Ut trpice desig¬
n& nos ꝑactionẽ sacram̃toꝵ
suorũ ꝑque opem sue interces
sionis. ad altiora uir tutũ dona
& charismata sp̃s scĩ quibus
incorde ꝑunguamur. con
passurisunt. ut cũ passi fuesint
non desperent salutẽ. sed a¬
gentes penitentiã liberaren¬
tur ꝓt signant̃ addidit . in
nocte ista scandali zabimini.
quia quomodo qui in ebrie¬
antur: innocte in ebriantur.
sic & qui scandalum patiuntur
in nocte & intenebris susti¬
nent : Nos uero dicamus.
Nox preceriit. dies aũ ad pro¬
pinquabit. Quia scriptũ est :
Per cutiã pastorẽ & disꝑgentur
oues gregis : Hoc aliis uerbis
in zacharia proph&a scriptũẽ.
& nifallor. Ex ꝑsona prophe¬
tae ad dnm̃ dicitur  Percu¬
te pastorẽ & disꝑgentur. oues

Expanded text:
oannem, Patri gratias agens, decanri erant, elevatis sursum oculis precabatur. Et pulchre discipulos sacramentis sui corporis ac sanguinis imbutos, et hymno piae intercessionis Patri commendatos, in montem educit Olivarum, ut typice designet nos per acceptionem sacramentorum suorum, perque opem sionis ad altiora virtutum dona et charismata Spiritus sancti, quibus in corde perungamur, conspassuri sint, ut cum passi fuerint non desperent salutem, sed agentes poenitentiam liberentur. Et signanter addidit, in nocte ista scandalizabimini: quia quomodo qui inebriantur nocte inebriantur, sic et qui scandalum patiuntur in nocte et in tenebris sustinent. Nos vero dicamus: Nox praeteriit, dies autem appropinquabit . Scriptum est enim: Percutiam pastorem et dispergentur oves gregis. Hoc aliis verbis in Zacharia propheta scriptum est, et ni fallor ex persona prophetae ad Deum dicitur: Percute pastorem, et dispergentur oves
Abbreviated transcription (Latin):
nes. c&eri aũ tres commemo¬
rauerunt. Et uelum tem¬
pli scis sum ẽ induo. a sursum
usq de orsum. Scinditur
uelum templi. ut archates¬
tamenti. & oma legis sacra¬
menta quȩ tegebantur ap¬
pareant atq ad populum tran¬
seant nationum. Ante & e¬
nim dictum fuerit notus in
iudea ds̃ in isrł magnum no¬
men eius. Nunc aũ ex alta¬
inquit terram gloria tua.
Et in euangelio prius dix̃.
Inuiam gentium ne abieritis.
post passionem uero suam.
e untes inquit doc&e om̃s
gentes:. Uidens aũt centu¬
rio qui ad uerso stabat quia
sic clamans exspirass&. aits
Vere homo hic filius dĩ erat.
Ma nifesta causa miraculi cen¬
turionis exponitur quod
uidens dñm sic exspirasse.
Nullus enim hab& potestatẽ
emit tendi sp̃m. nisi quinin¬
rum conditor. est.: Et
hoc considerandũ qđ cen¬
turio ante crucẽ in ipso
scandalo passionis uere
dĩ filium confiteatur. &
arrius in ec̃łã p̃dic& erea¬
turam. Unde merito ꝑcen¬

Expanded text:
nes, caeteri autem tres commemones, caeteri autem tres commemoraverunt. « Et velum templi scissum est in duo, a summo usque deorsum. » Scinditur velum templi, ut arca Testamenti et omnia legis sacramenta, quae tegebantur appareant, atque ad populum transeant nationum. Ante etenim dictum fuerat: « Notus in Judaea Deus, in Israel magnum nomen ejus ; » nunc autem: « Exaltainquit, gloria tua . Et in Evangelio prius dixit: In viam gentium ne abieritis . Post passionem vero suam: Euntes, inquit, docete omnes gentes . Videns autem centurio, qui ex adverso stabat, quia sic clamans exspirasset, ait: Vere homo hic Filius Dei erat. Manifesta causa miraculi centurionis exponitur, quod videns Dominum sic expirasse, Nullus enim habet potestatem emittendi spiritum, nisi qui animarum conditor est. Et hoc considerandum est, quod centurio ante crucem in ipso scandalo passionis, vere Dei Filium confiteatur, et Arius in Ecclesia praedicet creaturam. Unde merito per cen
Abbreviated transcription (Latin):
eius in peccatorum remis¬
sionem . Hoc ẽ in nram̃ mun¬
dationem fuiss& effusus.
Parundinem uero cui in po¬
sita ẽ spongia. scriptura sig¬
nificatur. quȩ implebatur
hocfacto. Sicut enim lingua
dicitur. uel grecał latina
uel a lia quaelib& sonum
significans. quȩ lingua pro¬
mitur. sic harundo dicipo¬
test. litteraq. harundine
scribitur. Sed significanti¬
ussonos uocis humanȩ usita¬
tissime dicimus linguas. scrip¬
turam uero harundinem dici
quominus usi tatum. eo ma¬
gis ẽ mystyce figuratum.
Itc̃ aũ emissa uoce magna ex¬
spirauit. Quid hac uoce mag¬
na dixerit dñs. lucas aꝑte
designat. Pater inmanus
tuas commendo spm̃ meum.
Et hec inquid dics exspira¬
uit. Quod uero scribit io¬
hannes. qui cum ac cepiss&
ac&um dix. consum matũ ẽs
& inclinato capite tradi¬
dit spm̃. Inter illud quod
ait : Consummatum ẽ. & il¬
lud & inclinato capite tradi¬
dit spm̃. emissa ẽ illa uox
magna quam tacuit io han¬

Expanded text:
ejus in peccatorum remisejus in peccatorum remissionem, hoc est in nostram mundationem fuisset effusus. Per arundinem vero cui imposita est spongia Scriptura significatur, quae implebatur hoc facto. Sicut enim lingua dicitur vel Graeca, vel Latina, vel alia quaelibet sonum significans qui lingua promitur, sic arundo dici potest littera quae arundine scribitur; sed significantius sonos vocis humanae usitatissime dicimus linguas. Scripturam vero arundinem dici quo minus usitatum, eo magis est mystice figuratum. « Jesus autem, emissa voce magna, exspiravit. » Quid hac voce magna dixerit Dominus, Lucas aperte designat: « Pater, in manus tuas commendo spiritum meum. Et haec, inquit, dicens, exspiravit . » Quod vero scribit Joannes, quia cum accepisset acetum, dixit: « Consummatum est. Et inclinato capite tradidit spiritum , » inter illud quod ait: « Consummatum est, » et illud: « inclinato capite tradidit spiritum, » emissa est illa vox magna, quam tacuit Joan
Abbreviated transcription (Latin):
Uas ergo positum erat ac&o
plenum: Illi aũ spongiam ple¬
nam ac&o. hysopo circum¬
ponentes. obtulerunt ori
eius. Uidit ergo quõ con¬
summatas om̃a. quȩ opor¬
tebat ut fierent antequam
acciper& ac&um. & trade¬
r& spm̃. atq ut hoc &iam
consummar&ur. quod ait
& insitimea pota uerunt ac&o :
Sitio inquid. tamquam hoc
dicer&. hoc minus fecistis.
date quod estis: Iudei quip¬
pe ipsi erant ac&um dege¬
nerantes a uino patriar cha¬
rum & pro ph&arum. tam¬
quam depleno uase. De iniꝗ¬
tate mundi huius impl&um
cor habentes uel ut spongiã
cauernosis quo dammodo
atq tur tuosis latibulis frau¬
dulentum: Nysopum cui
circum posuerunt spongiã
ac&o plenam. quõ herba ẽ
humilis & pectus purgat.
ipsius xp̃i humilitatem con¬
gru enter accipimus. quã
cir cum dederunt. & se
circum uenisse potauer̃.¬
ges me hysopo & mundabor
xpĩ namq humilitate mun¬
damur quianisi humilias¬
s& sem& ipsum factus oboe¬
diens patriusq ad mor tẽ
crucis : N on utiq sanguis

Expanded text:
tum erat aceto plenum. Illi ergo spongiam plenam aceto, hyssopo circumponentes, obtulerunt ori ejus. Vidit ergo quoniam consummata sunt omnia quae oportebat ut fierent, antequam acciperet acetum, et traderet spiritum, atque ut hoc etiam consummaretur quod ait: Et in siti mea potaverunt me aceto , Sitio, inquit. Tanquam hoc diceret: Hoc minus fecistis, date quod estis. Judaei quippe ipsi erant acetum, degenerantes a vino patriarcharum et prophetarum; tanquam de pleno vase, de iniquitate mundi hujus impleto, cor habentes velut spongiam cavernosis quodammodo atque tortuosis latibulis fraudulentum. Hyssopum, cui circumposuerunt spongiam aceto plenam, quoniam herba est humilis, et pecus purgat, ipsius Christi humilitatem congruenter accipimus, quam circumdederunt, et se circumvenisse putaverges me hyssopo, et mundabor , Christi namque humilitate mundamur. Quia nisi humiliasset semetipsum factus obediens Patri usque ad mortem crucis, non utique sanguis
Abbreviated transcription (Latin):
quod dixerat eiiũc. prius¬
quam gallus cant& bis. ter
me negabis. & coepit flere.
Quam no ciua prauorum con¬
loquia p&rus ipse inter in¬
fideles. uel hominẽ se nosse
ne gauit. quẽ inter con¬
discipulos. iamfiliũ dĩ fue¬
rat confessus. Sed nec in a¬
trio caiphȩ retentus pote¬
rat agere penitentiam. egre¬
ditur foras ut alii narrant
euangelistȩ quatenus abim¬
piorũ concilio secr&us
sordes pauidȩ negationis.
liberis fl&ib ab luat. Et c̃

Expanded text:
quod dixerat ei Jesus: Priusquod dixerat ei Jesus: Priusquam gallus cantet bis, ter me negabis. Et coepit flere. Quam nociva pravorum colloquia? Petrus ipse inter infideles vel hominem se nosse negavit, quem inter condiscipulos jam Dei Filium fuerat confessus. Sed nec in atrio Caiphae retentus poterat agere poenitentiam. Egreditur foras, ut alii narrant evangelistae, quatenus, ab impiorum concilio secretus, sordes pavidae negationis liberis fletibus abluat. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
tum inquid factũ ẽ omnib
habitantib in hierusalẽ. ita
ut appella r&ur ager ille
lingua eorũ achel de mach.
Quare lingua eorum. nisi qđ
idem nom̃. alit̾ illi. hoc est
hierosolimitȩ. alit̃ sonabant
galilei. Ille aũ coepit ana¬
thematizare. & iurare . ꝙ
nescio hominẽ istum quem
dicitis. & stim iterũ gallus can¬
tauit. Sol& scriptura scã me
ritum causarũ per statum
designare tẽporũ. Unde
p&rus qui media nocte nega¬
uit. ad gallicantũ penituit
qui &iam post resurrectionẽ
dñi diurna sub luce illũ quẽ
tertio negauerat. tertio
equȩ se amare professus ẽ
Quia nimirũ quod in tenebris
obliuionis errauit. & speratȩ
iam lucis remuneratione cor¬
rexit. & eius dem uerȩ lu¬
cis adepta presentia plene
totum quicquid nutauerat
erexit. hunc opinor gal¬
lum aliquẽ doctorum intel¬
legendum. qui nos iacentes
excitans. & somnolentos in¬
crepans dicit . euigilate ius¬
ti. & nolite peccare . Et
re cordatus ẽ p&rus uerbi

Expanded text:
ctum est omnibus habitantibus in Hierusalem , ita ut appellaretur ager ille lingua eorum achaeldama. Quare lingua eorum, nisi quia idem nomen aliter illi, hoc est, Hierosolymitae, aliter sonabant Galilaei? Ille autem coepit anathematizare, jurare, Quia nescio hominem istum, quem dicitis. Et statim iterum gallus cantavit. Solet Scritum causarum, per statum designare temporum. Unde Petrus, qui media nocte negavit, ad galli cantum poenituit: qui etiam post resurrectionem Domini diurna sub luce illum, quem tertio negaverat, tertio aeque se amare professus est. Quia nimirum, qui in tenebris oblivionis erravit, et speratae jam lucis rememoratione correxit, et ejusdem verae lucis adepta praesentia plene totum quidquid nutaverat erexit. Hunc opinor gallum aliquem doctorum intelligendum, qui nos jacentes excitans, et somnolentos increpans dicat: Evigilate justi, et nolite peccare. Et recordatus est Petrus verbi
Abbreviated transcription (Latin):
te aũ illo ianuam uidit eũ
alia. & ait his qui erant ibi¬
& c&era. In hac aũ negati¬
one p&ri discimus. non
se eẽ xp̃ianũ. Dñs aũ non ait
p&ro: discipulũ meũ tenega¬
bis. sed me negabis. ne gauit
ergo ipsum cum se negauit
eius eẽ dispłm. Et post pu¬
alia lingua galilei. quam
sed quia una quȩq prouintia
& regio suas propri&ates¬
ac uernaculũ lo quentes so¬
num mutare non poss&.⁊
Vnde in actibus apostolorum.
omniũ gentium linguis lo¬
querentur Int̃ alios qui
runtur . Nonne ecce om̃s
isti quilocuntur galileisunt
& quomodo nos audiuimꝰ
unus quisq linguã nrãm in
qua natisumus. Et p&rus¬

Expanded text:
te illo januam, vidit eum te illo januam, vidit eum alia, et ait iis qui erant ibi, etc. In hac autem negatione Petri discimus non se esse Christianum. Dominus autem non ait Petro: Discipulum meum te negabis, sed, Me negabis. Negavit ergo ipsum, cum se negavit ejus esse discipulum. Et post pulia lingua Galilaei atquesed quod unaquaeque provincia et regio suas habendo proprietates, vernaculum loquendi sonum vitare Unde in Actibus apostolorum, omnium gentium linguis loquerentur, inter alios qui eruntur: Nonne ecce omnes isti qui loquuntur Galilaei sunt? et quomodo nos audivimus unusquisque linguam nostram in qua nati
Abbreviated transcription (Latin):
trus inatrio deorsum. uenit
una ex ancillis summi sacer¬
dotis. & cum uidiss& p&rũ
calefacientẽ se aspiciens illũ
leo eras. Et ille negauit dic̃s
neq scio neq noui ꝗd dicas
Quidsibi uult quod prima
prodit ancilla. cum uiri utiq
magis eum potuerunt re¬
cognoscere. nisi ut iste sex¬
us pec casse in necem dñi ui¬
derentur. & iste sexus re¬
dimer&ur ꝑ dñi passionẽ.
Et ideo mulier. resurrecti¬
onis accepit prima misteri¬
um. & mandata custodit
ut u&erem preuaricationis
ab oler& errorem: Et ex¬
ut foras ante atrium & gal¬
lus cantauit: De hoc galli
cantu. c&eri euangelistȩ
tacent. non tam̃ factum eẽ
negant sicut & multa alia
alii silentio preter eunt
quȩ alii narrant : Rursus
aũ cum uidiss& illum an¬
cilla. coepit dicere circũ¬
stantib quia hic ex illis est:
at ille iterum negauit.
Non haec eadem quae prius
accusabat ancilla eẽ cre¬
denda ẽ. Nicit namq ma¬
theus apertissime. Ex eun¬

Expanded text:
Petrus in atrio deorsum, venit Petrus in atrio deorsum, venit una ex ancillis summi sacerdotis. Et cum vidisset Petrum calefacienreno eras? At ille negavit, dicens: Neque scio, neque novi quid dicas. Quid sibi vult, quod prima eum prodit ancilla, cum viri utique magis eum potuerint recognoscere? nisi ut et iste sexus peccasse in necem Domini videretur, et iste sexus redimeretur per Domini passionem. Et ideo mulier resurrectionis accipit prima mysterium, et mandata custodit, ut veterem praevaricationis aboleret errorem. Et exivit foras ante atrium, et gallus cantavit. De hoc galli cantu caeteri evangelistae tacent, non tamen factum esse negant, sicut et multa alia alii silentio praetereunt, quae alii narrant. Rursus autem cum vidisset illum ancilla, coepit dicere circumstantibus: Quia hic ex illis est. At ille iterum negavit. Non haec eadem, quae prius accusabat, ancilla esse credenda est. Dicit namque Matthaeus apertissime: Exeun
Abbreviated transcription (Latin):
U elauerunt aũ faciem eius.
non ut eorum ille scelera. ñ
uideat. sed ut ase ipsi sicut
quondã moysi fecerunt.
gram̃ cognitionis eius abscon¬
dant. Si enim creder&mor¬
si. Crederent forsitan &
dño. Quod uelamentũ usq
hodie man& suꝑcor eorũ
non reuelatum. nobis aut̃
in xpm credentib ab latũ ẽ
Neq enim frustra eo morien¬
te uelum tẽpli scissum ẽ me¬
dium. & ea quȩ toto legis tẽ¬
pore latuerant & abscondita
carnali isrł fuerant. noui
testa m̃ti cultorib sunt pate¬
facta scĩ scoꝵ archana. Quod
uero dicunt ei. proph&i za.
& iuxta alias euangelistas¬
proph&iza quis ẽ quite ꝑcus¬
sit. quasi in contu meliam
faciunt eius quise a populis
proph&lam uoluerit habe¬
ri. sed ipso dispensante quod
patitur. omã pronobis fiuat¬
ut si cut p&rus ortatꝰ xpõ in
carne passo nos eadem cogi¬
tatione armemur. atq: ad
to leranda pronomine eius.
inrisionũ obprobria pre¬
paremur Et cum eepe

Expanded text:
Velaverunt autem faciem ejus, Velaverunt autem faciem ejus, non ut eorum ille scelera non videat, sed ut a seipsis, sicut quondam Moysi fecerunt, gratiam cognitionis ejus abscondant. Si enim crederent Moysi, crederent forsitan et Domino. Quod velamentum usque hodie manet super cor eorum non revelatum. Nobis autem in Christum credentibus ablatum est. Neque enim frustra eo moriente velum templi scissum est medium, et ea quae toto legis tempore latuerant, et abscondita carnali Israel fuerant, Novi Testamenti cultoribus sunt patefacta sancta sanctorum arcana. Quod vero dicunt ei: Prophetiza, et juxta alios evangelistasProphetiza quis est qui te percussit; quasi in contumeliam faciunt ejus, qui se a populis prophetam voluerit haberi. Sed ipso dispensante quae patitur, omnia pro nobis fiunt, sicut Petrus hortatur: Christo in carne passo nos eadem cogitatione armemur, atque ad toleranda pro nomine ejus irrisionum opprobria praeparemur. Et cum esset
Abbreviated transcription (Latin):
um iudeorũ prosceleribus
ipsorum pontificum e&
scindendum. & asuȩ statu in¬
te gritatis omnimodis sol¬
uendum soliditas uero sçȩ̃
uniuersalis ecłȩ quȩuestis sui
re demptoris sol& appellari
num quã ualeat disrumpi
Quin potius & si udei . si genti¬
les si her&ici. simali catho¬
lici. humilitatẽ dñi saluato¬
ris contempnant. eius tam̃
usq: ad consummationẽ scłi.
in illis quos sors electionis
inuenerit. in uiolata sit ꝑman¬
sura castitas. Et coeper̃
quidam conspuere eũ & ue¬
lare faciem eius & colaphis
eum cedere. & dicere er.
proph&iza. & ministri a lapis
eum cedebant. Impl&aest hoc
loco prophetia quȩ ait. Dedi
maxillas meas alapis. & faci¬
em meam non auerti a con¬
fusione sputorum. Sed qui
tunc cesus ẽ. colaphis. siue
a lapis iudeorum. ceditur.
&iam nunc blasphemis fal¬
sorum xp̃ianorũ. Quitunc
consputus ẽ saliuis infideliũ.
nunc usq uesanis nomine te¬
nus fidelium exhonoratur.
atq. inritatur obprobrus.

Expanded text:
um Judaeorum pro sceleribus um Judaeorum pro sceleribus ipsorum pontificum esset scindendum, et a suae statu integritatis omnimodis solvendum; soliditas vero sanctae universalis Ecclesiae, quae vestis sui redemptoris solet appellari, nunquam valeat disrumpi; quin potius etsi Judaei, si gentiles, si haeretici, si mali catholici humilitatem Domini Salvatoris contemnant, ejus tamen usque ad consummationem saeculi in illis quos sors electionis invenerit inviolata sit permansura castitas. Et coeperunt quidam conspuere eum, et velare faciem ejus, et colaphis eum caedere, et dicere ei: Prophetiza. Et ministri alapis eum caedebant. Impleta est hoc loco prophetia quae ait: Dedi maxillas meas alapis, et faciem meam non averti a confusione sputorum . Sed qui tunc caesus est colaphis sive alapis Judaeorum, caeditur etiam nunc blasphemiis falsorum Christianorum. Qui tunc consputus est salivis infidelium, nunc usque vesanis nomine tenus fidelium exhonoratur atque irritatur opprobriis.
Abbreviated transcription (Latin):
omne genuflectatur. celesti¬
um terrestrium & infernoꝵ
& omnis lingua confiteatur
quia xp̃s iħs ingloria ẽ dĩ
patris. Summus aũ sacerdos
scindens uestim̃ta sua. ait.
Qui dad huc desideramus testes
au distis blasphemiam: Quẽ
desolio sacerdotali furor ex¬
cusserat eadem rabies ad
scindendas uestes prouo¬
cat. Scindit uestim̃ta sua.
ut ostendat iudȩos sacerdo¬
talem gloriam ꝑ didisse. & ua¬
cuam sedem habere pontifices
Sed& consu&udinis iudaiceẽ.
cum aliquid blasphemiȩ. &
quasi contra dm̃ audierint
scindere uestim̃ta sua. quod
paulum quoq & barnaban
quando in lycaonia deorũ
cultu honorabantur fecisse
legimus. Hero des aũ qui
non dedit honorẽ dõ sed ad¬
qui euit in moderato fauori
populi statim ab angelo ꝑ¬
cussus ẽ. Altiori aũ myste¬
rio factum ẽ. ut in passione
dñi pontifex iudȩorum. sua
ipse uestim̃ta discinder&.
cũ tonica dñi nec ab ipsis
qui eum crucifixere mili¬
tibus. scindipotuerit. Figu¬
rabat enim quia sacerdoti¬

Expanded text:
flectatur coelestium, terrestrium et infernorum, et omnis lingua confiteatur quia Jesus Christus in gloria est Dei Patris . Summus autem sacerdos, scindens vestimenta sua, ait: Quid adhuc desideramus testes? Audistis blasphemiam. Quem de solio sacerdotali furor excusserat, eadem rabies ad scindendas vestes provocat. Scindit vestimenta sua, ut ostendat Judaeos sacerdotalem gloriam perdidisse, et vacuam sedem habere pontificis. Sed et consuetudinis judaicae est, cum aliquid blasphemiae et quasi contra Deum audierint, scindere vestimenta sua, quod Paulum quoque et Barnabam, quando in Lycaonia deorum cultu honorabantur, fecisse legimus ; Herodes autem quia non dedit honorem Deo, sed acquievit immoderato favori populi, statim ab angelo percussus est . Altiore autem mysterio factum est ut in passione Domini pontifex Judaeorum sua ipse vestimenta disciderit, cum tunica Domini nec ab ipsis, qui eum crucifixere, militibus scindi potuerit. Figurabatur enim quod sacerdoti
Abbreviated transcription (Latin):
uultis ut faciam regi uidȩoꝵ:
Cumq responderent cruci¬
figatur: Non statim ad qui¬
euit. sed iuxta suggestionẽ
uxoris quȩ mandaueratei.
ut matheus scribit. nihil
tibi & iusto illi . ipse quoq
mali fetit: hoc dicendo pi¬
latus. ab soluit iñm:
At illi magis clamabant. cru¬
cifige eum: Ut implere¬
tur quod inuicesimo psal¬
mo primo dixerat. circum¬
dederunt me canes multi.
concilium malignantium
pectaui ut facerent iuditium.
fecerunt aũ iniquitatem. & ñ
iustitiam sed clamorem: Et¬

Expanded text:
vultis, ut faciam regi Judaeorum? vultis, ut faciam regi Judaeorum? Cumque responderent Crucifigatur, non statim acquievit, sed, juxta suggestionem uxoris, quae mandaverat ei, ut Matthaeus scribit: Nihil tibi et justo illi , ipse serioqmali fecit? Hoc dicendo Pilatus absolvit Jesum. At illi magis clamabant: Crucifige eum. Ut impleretur quod in vigesimo primo psalmo dixerat: Circumdederunt me canes multi, congregatio malignantium spectavi ut facerent judicium, fecerunt autem iniquitatem et non justitiam, sed clamorem
Abbreviated transcription (Latin):
causam refert inpopulum
iudȩorum : Vides inquantis
te accusant. iñs aũ nihil re¬
spondere uoluit. necrimen
diluens dimitter&ur a pre¬
side. & crucis utilitas differ¬
rer&ur: Pontifices aũ con¬
citauerunt turbam. ut ma¬
gis barabban dimitter& eis:
petitio quamtanto laboro
imp&rarunt: Quia enim
data sibi optione. ꝓ ittu
latronem. ꝓ saluatore inter¬
fectorem. ꝓdatore uitae: ele¬
gerunt adeptorem . merito
salutem ꝑdederunt & uitam.
& latrociniis sese ac seditionib
intantum sub diderunt. ut
& patriam regnumq suũ
quod plus xp̃o amauere
uendidere siue animȩ seu
corporis libertatem recipe¬
re non meruerint: Pila¬
tus aũ iterum respondens.
ait illis: Quid ergo uultis¬
ut faciam regi iudȩorum.
atilli iterum clamauerunt
cruci fige eum: Pilatus uõ
dicebat eis: Quid enim
mali fecit: Multas liberan¬
li saluatorem pilatus oc¬
casiones dedit. Primum la¬
tronem iusto conferens. de¬
inde inferens. quid ergo

Expanded text:
causam refert in populum causam refert in populum Judaeorum. « Vide in quantis te accusant. » Jesus autem nihil respondere voluit, ne crimen diluens dimitteretur a praeside, et crucis utilitas differretur. « Pontifices autem, concitaverunt turbam ut magis Barabbam dimitteret eis.petitio, quam tanto labore impetrarunt. Qui enim data sibi optione pro Jesu latronem, pro Salvatore interfectorem, pro datore vitae elegerunt ademptorem, merito salutem perdiderunt et vitam, et latrociniis sese ac seditionis intantum subdiderunt, ut et patriam regnumque suum quod plus Christo amavere, vendidere, sive animae, seu corporis libertatem recipere non meruerint. « Pilatus autem iterum respondens, ait illis: Quid ergo vultis faciam regi Judaeorum? At illi iterum clamaverunt: Crucifige eum. Pilatus vero dicebat eis: Quid enim mali fecit? Multas liberandi Salvatorem Pilatus occasiones dedit: primum latronem justo conferens, deinde inferens: Quid ergo
Abbreviated transcription (Latin):
di derunt pilato. Nabebani
enim hunc morẽ. ut quem
aduidi cassent morti. liga¬
tum uidici traderent: At¬
tamen notandum. quod ñ
tunc primũ ligauerunt eũ.
sed mox conprehensum noc¬
te inhorto ut iohannes de¬
clarat ligauerunt. & sic ad¬
duxerunt eum ad animã pri¬
mũ Et interrogauit eum pi¬
latus. Tues rex iudȩorum:
Pilato nihil aliud criminis
interrogante. nisi utrum
rex iud ȩorum sit. arguuntur
impi&atis iuidȩi: quod nefalso
quidem inuenire potuerunt :¬
quod obicerent saluatori:
At ille respondens. ait illi. tu
dicis. Sic respondit ut &ue¬
rum dicer&. & sermo eius
calumniȩ non pater&:
Et adtende quod pilato.
qui inuitus ferebat sen¬
tentiam. aliqua in parte
responderit. sacerdotibus
aũ & principibus respon¬
dere noluerit : indignosq
suo sermone iudicarit:
Pilatus aũ rursus interro¬
gauit eum dicens. non re¬
spondis quic quam: iide in
quantis te accusant: Ihs
aũ am plius nihil respon¬
dit: Et hnicus quidem est
qui condemnat inm. secl

Expanded text:
diderunt Pilato. Habebant enim hunc morem, ut quem adjudicassent morti, ligatum judici traderent. Attamen notandum quod non tunc primum ligaverunt eum, sed mox comprehensum nocte in horto, ut Joannes declarat, ligaverunt, et sic adduxerunt eum ad Annam primum. Et interrogavit eum Pilatus: Tu es rex Judaeorum? Pilato nihil aliud criminis interrogante nisi utrum rex Judaeorum sit, arguuntur impietatis Judaei, quod ne falso quidem invenire potuerint quod objicerent Salvatori. At ille respondens ait illi: Tu dicis. Sic respondit ut et verum diceret, et sermo ejus calumniae non pateret. Et attende quod Pilato, qui invitus ferebat sententiam, aliqua in parte responderit, sacerdotibus autem et principibus respondere noluerit, indignosque suo sermone judicarit. Pilatus autem rursus interrogavit eum dicens: Non respondes quidquam? Vide in quantis te accusant. Jesautem amplius nihil respondit. » Ethnicus quidem est qui condemnat Jesum, sed
Abbreviated transcription (Latin):
dispułi ubiaquȩ infertur. lan¬
guena. ut ad eẽ tẽpus insinuent
quo cultorib ueri paschȩ trp¬
picus delimine apostibus cru¬
or auferatur & ad tollen¬
da mundi crimina uiuifici
fontis baptisma consecr&ur:
Se quimini eum & quocumq
introierit. dicito domino do¬
mus: Quia magister dicit. ubi
est refectio mea. ubi pascha cũ
dispłis meis manducem: Con¬
sulte siue aquȩ baiuli seu domi¬
nidomus sunt p̃ter missa uoca¬
bula. ut omnib: uerũ pascha
celebrare uolentib. hoc est xp̃i
sacram̃tis inbui: eumq suȩ m̃tis
hospitio. suscipere quȩrentib:

Expanded text:
discipuli ubi aquae infertur ladiscipuli ubi aquae infertur lagena, ut adesse tempus insinuent quo cultoribus veri Paschae typicus de limine ac postibus cruor auferatur, et ad tollenda mundi crimina vivifici fontis baptisma consecretur. Sequimini eum, et quocunque introierit, dicite domino domus, quia magister dicit: Ubi est refectio mea, ubidiscipulis meis manducem? » Consulte sive aquae bajuli, seu domini domus sunt praetermissa vocabula. ut omnibus verum pascha celebrare volentibus, hoc est, Christi sacramentis imbui, eumque suae mentis hospitio susc
Abbreviated transcription (Latin):
Et enim pascha nrm immolatus
ẽ xp̃s: Qui lic& die sequenti.
hoc ẽ quinta decima sit luna
crucifixus. hac tam̃ nocte
qua agnus immolabatur
& carnis sanguinisq suidis¬
cipulis tradidit mysteria
caelebranda: & a uideis ten¬
tus ac ligatus. ipsius immola¬
tionis. hoc ẽ passionis suȩ sa¬
crauit ex ordium.
tmittit duos ex dispłis
suis & dicit eis: Ite inciuita
tẽ. & occurrit uob homo lan¬
guenam aquȩ baiolans: In¬
ditium quidẽ p̃scientiȩ di¬
uitatis est: Quod cum dispłis
loquens. quid a libi futurũ sit.
nouit: Pulchrȩ aũ paraturis
pascha dispłis. homo langue¬
nam siue iuxta alium euange¬
listam amphoram aquȩ baio¬
lans occurrit. ut ostendatur
huius paschȩ mysterium. pro
ab lutione ꝑfecta munditotius
eẽ cȩlebrandum: A qua quip¬
pe lauacrum gratiȩ. langue¬
na fragilitatẽ designateoꝵ.
ꝑ quos eadem erat gratia mun¬
do ministranda. Vnde aiunt
Habemus aũ thesaurum inuasis
fictilibus : Parant ergo pascha

Expanded text:
Etenim pascha nostrum immolatus Etenim pascha nostrum immolatus est Christus . Qui licet die sequenti, hoc est, quinta decima sit luna crucifixus, hac tamen nocte qua agnus immolabatur, et carnis sanguinisque sui discipulis tradidit mysteria celebranda, et a Judaeis tentus ac ligatus ipsius immolationis, hoc est, passionis suae sacravit exordium. Et mittit duos ex discipulis suis, et dicit eis: Ite i homo lagenam aquae bajulans. Indicium quidem praesciae divinitatis est, quia cum discipulis loquens quid alibi futurum sit novit. Pulchre autem paraturis pascha discipulis, homo lagenam, sive juxta alium evangelistam, amphoram aquae bajulans occurrit, ut ostendatur hujus paschae mysterium pro ablutione perfecta mundi totius esse celebrandum. Aqua quippe lavacrum gratiae, lagena fragilitatem designat eorum, per quos eadem erat gratia mundo ministranda. Unde aiunt: Habemus autem thesaurum istum in vasis fictilibus . Parant ergo pascha
Abbreviated transcription (Latin):
ac magistrũ dm̃q suũ pecun¬
e uendiderit: uelut in mane
& nefariũ ex orrent
nec tam̃ cauent.
Nam cum promu¬
nerib falsum contra quẽ li¬
b& testimoniũ dicunt. pro¬
fecto quiaueritatẽ prope¬
cunia negant. dm̃ pecunia
uendunt : Ipse enim dix:
ego sum ueritas: Cum soci¬
&atẽ frat̃nitatis aliqua dis¬
cordiae peste conmaculant
dnm̃ produnt: quia ds̃ ca¬
ritas est: Quia ergo carita¬
tis & ueritatis iura spernunt.
dm̃ utiq qui ẽ caritas & ueri¬
tas produnt. maxime cum
non infirmitate uel ignoran¬
tia peccant. sed insimilitudi¬
nẽ iudȩ querunt opor tuni¬
tatẽ. qualiter arbitris absen¬
tibus. m̃dacio ueritatẽ uirtu¬
tẽ crimine mutent :
Et primo diȩazimorum quan¬
do pascha immolabant. dicunt
ei dispłi :: Quouis eamus &
paremus tibi comedere pas¬
cha : : Primũ diẽ azimorum.
quartũ decimũ primim̃sis ap¬
to immolare. id ÷ agnũ occi¬
dere solebant ad uesperam. :
quod exponens apłus ait

Expanded text:
ac magistrum Deumque suum pecunac magistrum Deumque suum pecunia vendiderit, velut immane et nefarium exhorrent, nec tamen cavent. Nam cum pro muneribus falsum contra quemlibet testimonium dicunt, profecto quia veritatem pro pecunia negant, Deum pecunia vendunt. Ipse enim dixit: Ego sum veritas . Cum societate fraternitatis aliqua discordiae peste commaculant, Dominum produnt, quia Deus charitas est . Qui ergo charitatis et veritatis jussa spernunt, Deum utique qui est charitas et veritas, produnt, maxime cum non infirmitate vel ignorantia peccant, sed in similitudinem Judae quaerunt opportunitatem, qualiter arbitris absentibus mendacio veritatem, virtutem crimine mutent. Et primo die Azymorum, quando pascha immolabant, dicunt ei discipuli: Quo vis eamus, et paremus tibi comedere pascha? Primum diem Azymorum, quartum decimum primi mensis apto, pascha immolare, id est, agnum occidere solebant ad vesperam . Quod exponens Apostolus ait: