comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bnaculũ uir hospitum explorat aduentus intra tabnaculũ sara tu&ur feminat ue¬
recundiã &opera muli ebria toto exerc& pudore : foris maritus inuitat intussara
adornat conuiuium. nec solum ipse festinat abrahã sed &ia festinando dicit uxori
sociam deuotionis ostendens nec fide disparem. Ciot s ꝑge inquit tres mensuras simila
ginis & fac subcinericia. Grecaen grs fia dicunt᷑ hoc est abscondita Eo ꝗd later e
debeat omnemysterium : & quasi operiri fido silentio nȩꝓfanis temere diuulg&ur
turib: hoc pascitur maiestus diuina hunc epulat᷑ effectum: qui parcus loquendisit
nec sacra in medium ferat. Breuit̃ aut̃ fidii inysterium doc& sara unius similaginis
tres mensuras faciens. quae eypum ealesiae hab& cuidicit la&are sterilis quae non
paris : erũpe & exlama qua e non parturis. haec esteñi que intimofidem sp̃ũ fou&:

Expanded text:
bernaculum bernaculum recundiam, et opera muliebria toto exercet pudore. Foris maritus invitat, intus Sara adornat convivium; nec solum ipse festinat Abraham, sed etiam festinandum dicit uxori, sociam devotionis ostginis, et fac subcinericia. Graece. ἐγκρύφια dicuntur, hoc est, abscondita; eo quod latere debeat omne mysterium, et quasi operiri fido silentio, ne profanis temere divulgetur auribus. Hoc pascitur divina majestas, hunc epulatur affectum, qui parcus loquendi sit, nec sacra in medium ferat. Breviter autem fidei mysterium docet Sara, unius similaginis tres mensuras faciens, quae typum Ecclesiae habet cui dicitur: Laetare sterilis, quae non paris: erumpe et clama, quae non parturis . Haec est enim quae intimo fidem spiritu fovet,
Abbreviated transcription (Latin):
tionis: sed &ia sed ulicas suscipientis & affectus quaeritur ut rumq reabrahã doceat:
cucurrit obuiam rogauit priordicens. Dnẽ sunuenigratiã antete nep̃terieris ser¬
& manducate & postea transi&is. propt̃ qđ dedinastis ad seruiũ ur̃m. Tres uidit:
a unũ dm̃ appellauit: ipsius solius seseruum fat&ur. Deinde conuersus adduos quos
ministros arbi trabatur : &ã ipsis deferre gestit obsequium iam non iure debitae
seruitutis obstractus : sed blando sedulitatis nomine usq famulatus. et festinauit.
abra bam intabernaculum adsaram: & dix̃ei : festina & consꝑge tres mensuras simila¬
ginis & fac subcinericia Bonus maritus exortem religiosimuneris eẽ non patitur uxo¬
rẽ nec auare sibi totũmunꝰ usurpat: Recte igitur & pi&atis & uerecundiae causa
seruatur qđ pi&atis ẽ uult eẽ cõmune qd pudoris ẽ integrũ man&. Sara ante ta¬

Expanded text:
tionis, sed etiam sedulitas suscipientis et affectus quaeritur. Utrumque te Abraham docet. tionis, sed etiam sedulitas suscipientis et affectus quaeritur. Utrumque te Abraham docet. Cucurrit obviam, rogavit prior dicens: Domine, si inveni gratiam ante te, ne praeterieris seret manducate, et post haec transietis: propter quod declinastis ad servum vestrum . Tres vidit, et unum Dominum appellavit, ipsius solius se servum fatetur. Deinde conversus ad duos quos ministros arbitrabatur, etiam ipsis deferre gestit obsequium, jam non jure debito servitutis obstrictus, sed blando sedulitatis nomine, usuque famulatus. 37. Et festinavit Abraham in tabernaculum ad Saram, et dixit ei: Festina et consperge tres mensuras similaginis, et fac subcinericia . Bonus maritus exsortem religiosi muneris esse non patitur uxorem, nec avare sibi totum munus usurpat. Recte igitur et pietatis, et verecundiae causa servatur. Quod pietatis est, vult esse commune: quod pudoris est, integrum manet Sarae. Ante ta
Abbreviated transcription (Latin):
tadõ. Vnde dñs ihs in euangelio eũ quicũq dederit hospici potum aque frigide
caelestium ad serit pmiorum non exortem futurum. Deniq: ia cob oues ad aqua¬
uit rachel: & gratiã repperit. uxorem ad quisiuit. deinde quiscis andm̃ suscipi¬
as cum hospitem putas e abraham dumperegrinantib: defert hospitium dm̃
atq angelos eiꝰ hospiciosus cepit: Quã uis &cũ hospitẽ suscipis suscipias dm̃. sicut
scriptum in eu angelio legis. dicente dño ihũ. hospeserã &no collegistis me. Quod
em̃ ÷ unihorum minorũ fecistis: mihi fecistis. Vnius hore hospitio uidua illa
quac suscepit heliã. & exiguo cibo ꝑp&uũ toto tẽpore famis inuenit alim̃tum & mer¬
cedem accepit mirabilem ut non dehydria farma deficer&:: helistus quoq defunc¬
tipigneris susctiatione donata soluit hospitii pensionẽ. Non solatamen facilitas suscep¬

Expanded text:
ta Deo. Unde Dominus Jesus in Evangelio . eum quicumque dederit hospiti potum aquae frigidae, ta Deo. Unde Dominus Jesus in Evangelio . eum quicumque dederit hospiti potum aquae frigidae, coelestium asserit praemiorum non exsortem futurum. Denique Jacob oves adaquavit Rachel, et gratiam reperit, et uxorem acquisivit. Deinde qui scis an Deum suscipias, cum hospitem putas? Abraham dum peregrinantibus defert hospitium, Deum atque angelos ejus hospitio suscepit: quamvis et cum hospitem suscipis, suscipias Deum, sicut scriptum in Evangelio legis, dicente Domino Jesu: Hospes eram, et collegistis me . . . . Quod enim uni horum minimorum fecistis, mihi fecistis . Unius horae hospitio vidua illa quae suscepit 296 Eliam, et exiguo cibo pavit, perpetuum toto tempore famis invenit alimentum, et mercedem accepit mirabilem, ut numquam de hydria farina deficeret. Elisaeus quoque defuncti pignoris resuscitatione donata, solvit hospitii pensionem. 36. Non sola tamen facilitas suscep
Abbreviated transcription (Latin):
gentes in recipiendis fuerimꝰ hospitib: &iam nobis postuite ipsius cursum scõrum
huspitia denegentur. Vnde in euangebo salutator dicit. facite uobis amicos deiniquo
mã mona quiuos recipiant in a&na tabernacula sua. Deinde&iã in hoc corpore sitis
plerumq: obaritur peregrinandineussitus. Quodergo aliis negaueris id inte ipse de¬
cernis & qđ aluis deuileris eote facies dignũ uideri: si om̃s eã sententiã non suscipi¬
endi hospites sequantur. Vbieritrequies peregrinantib: relictis igitur huma¬
nis habitaculis captabimus secessus ferarũ bestiarũ cubilia. sed pauperiem p̃¬
uendis. non opes ate hospes requirit. sed gratiam: non ornatum conuiuium. sed
cibum obuium: Melior ẽ inquit hospitalitus cũ oleribus ad amititiã & gra¬
tiam : quã siuitulos occidas ap̃sepia. cũ inimicitis. haec gratia hominib: accep¬

Expanded text:
gentes fuerimus in recipiendis hospitibus, etiam nobis post vitae istius cursum sanctorum gentes fuerimus in recipiendis hospitibus, etiam nobis post vitae istius cursum sanctorum hospitia denegentur. Unde in Evangelio Salvator dicit: Facite vobis amicos de iniquo mammona, qui vos recipiant in aeterna tabernacula sua . Deinde etiam in hoc corpore sitis plerumque oboritur peregrinandi necessitas. Quod ergo aliis negaveris, id in te ipse decernis: et quod aliis detuleris, eo te facies dignum videri. Si omnes eam sententiam non suscipiendi hospites sequantur, ubi erit requies peregrinantibus? Relictis igitur humanis habitaculis, captabimus secessus ferarum, bestiarum cubilia. 35. Sed pauperiem praetendis. Non opes a te hospes requirit, sed gratiam; non ornatum convivium, sed cibum obvium. Melior est, inquit, hospitalitas cum oleribus ad amicitiam et gratiam, quam si vitulos occidas ad praesepia cum inimicitiis . Haec grata hominibus, et accep
Abbreviated transcription (Latin):
uidit & ecce tres uiri stabant suꝑ illum. & cum uidiss& illos cucurrit obuiã illis. Ui¬
deprimo fideimisterium. Ds̃ illiapparuit : & tres aspexit. Cuids̃ refulga tri¬
nitatemuid& non sine filio patremsuscipit : necsine sc̃o spũ : filiũ confit&ur
Haec alib plenius: nunc moralis ꝓsequendi ꝓpositum e loci nonotiosus sed&: qui
longe aspicit: nec aspexisse contentus cucurrit obuiam: festinauit occurrere quia
pascha lexiub& : Vberiores eñi fructus hab&: caelerata deuotio: Disceergo quã
piger eẽ debeas ut possis p̃uenire hospitem nequis p̃ueniat. & tebom muneris defrau¬
d& copia : bona ẽ ospitaliits hab& mercedem suã. Primũ humanȩ gratiae deinde
quod maius ẽ remunerationis diuinae Om̃s in hoc incolatu hospitessumꝰ ad tempus
tñi habitandi habemus ospiciũ. Emigremꝰ ꝓpere. caueamꝰ : nes inosduri aut negle¬

Expanded text:
vidit, et ecce tres viri stabant secus illum. Et cum vidisset illos, cucurrit obviam illis . Vividit, et ecce tres viri stabant secus illum. Et cum vidisset illos, cucurrit obviam illis . Vide primo fidei mysterium. Deus illi apparuit, et tres aspexit. Cui Deus refulget, Trinitatem videt, non sine Filio Patrem suscipit, nec sine Spiritu sancto Filium confitetur. Haec alibi plenius . Nunc moralis persequendi propositum est loci. Non otiosus sedet, qui longe aspicit: nec aspexisse contentus, cucurrit obviam. Festinavit occurrere, quiapascha lex jubet . Uberiores enim fructus habet celerata devotio. Disce ergo quam impiger esse debeas, ut possis praevenire hospitem; ne quis praeveniat, et te boni muneris defraudet copia. 34. Bona est hospitalitas, habet mercedem suam, primum humanae gratiae, deinde quod majus est, remunerationis divinae. Omnes in hoc incolatu hospites sumus; ad tempus enim habitandi habemus hospitium: emigramus propere. Caveamus ne si nos duri aut negli
Abbreviated transcription (Latin):
bito quod facias ut & centum annorum semi dones filium. nec maturae auctor
nature moetas relaxas. beatus cuiista donantur. sed tamen &iam hic ismael
quem abeo deuenacula : uiuat in conspectutuo habundat mihi gratia. deniq
dñs & proluuiteius affectum: & peticionem non abnuit & sua promissa firma¬
uit. diximus deabrae deuotione acdefide prudentia iustitia caritate par¬
simonia nunc&iã deospitalitate dicamus: est eni non mediocris ea uirtus
unde &apostolus principalit̃ eam in epis copo eẽ oportere gemine scriptionis
docuit auctoritate ut prestosit aduenientib & ocuirrat obuiam itinere
explora & ad sit non quaerentib: etrapiat p̃t̃. gradientes ante ostium sede¬
bat Abraham sedebat meridie: quando: quando alii requi oscebant: Iste
quia fructum hospitalitatis studiosissime requireba. Etrispiciens inquit oculis

Expanded text:
bito quod facias, ut et centum annorum seni dones filium, et naturae auctor bito quod facias, ut et centum annorum seni dones filium, et naturae auctor naturae metas relaxes. Beatus cui ista donantur: sed tamen etiam hic Ismael quem habeo de vernacula, si vivat in conspectu tuo, abundat mihi gratia. Denique Dominus et probavit ejus affectum, et petitionem non abnuit, et sua promissa firmavit. cimonia: nunc etiam de hospitalitate dicamus. Est enim non mediocris ea virtus. Unde et Apostolus principaliter eam in episcopo esse oportere geminae scriptionis docuit auctoritate; ut praesto sit advenientibus, et occurrat obviam, et itinera exploret, et adsit non quaerentibus, et rapiat 295 praetergredientes. Ante ostium sedebat Abraham, sedebat meridie. Quando alii requiescebant, iste e, quia fructum hospitalitatis studiosissime requirebat. 33. Et respiciens, inquit, oculis
Abbreviated transcription (Latin):
sent resistere qui in totius corporis immolationem queri salutem putarent :
qui exiguum circuncisionis suae sanguinẽ salutarem arbitrarentur. Consideran¬
dumaut̃ : quod in p̃putio positum uocauit ds̃ in p̃putio ad hucmanenti legitimi
filii ꝓmissa ẽ. hereditas. Vt non iudaeorum tantum modo purem ut ipsiasserunt
sed omnium credentium auctorẽ ꝑfidem credas sara quoq ante circumcisi onẽ uiri:
in uunius littere adiectionem non medio cri remuneratione benedicitur. ut prin¬
cipatum uirtutis & gratiae haber& : dequanaciones & regesgentium spond&
futuros ut in ipsa trpus non sina gogȩ sed ecclaesiae constituer&ur Quod aũt ꝓ
misso exea filiorisit abrahã non incredulitatis sed exultationis indicium fuit:
deniq procidit infaciem : qui adorauit credidit & adiecit: simihi centũ annor
pectutuo non est incredulus in promissis. nec auarus inuotis. hoc est: non du¬

Expanded text:
sent resistere, qui in totius corporis immolatione quaeri salutem putarent, sent resistere, qui in totius corporis immolatione quaeri salutem putarent, qui exignum circumcisionis suae sanguinem salutarem arbitrarentur. 31. Considerandum autem quod in praeputio positum vocavit Deus, in praeputio adhuc manenti legitimi filii promissa est haereditas; ut non Judaeorum tantummodo patrem, ut ipsi asserunt, sed omnium credentium auctorem per fidem credas. Sara quoque ante circumcisionem viri in unius litterae adjectione non mediocri remuneratione benedicitur, ut principatum virtutis et gratiae haberet; de qua nationes et reges gentium spondet futuros, ut in ipsa typus non Synagogae, sed Ecclesiae constitueretur. Quod autem promisso ex ea filio, risit Abraham, non incredulitatis, sed exsultationis indicium fuit. Denique procidit in faciem, qui adoravit, et credidit, et adjecit: Si mihi centum annorpectu tuo . Non est incredulus in promissis, nec avarus in votis. Hoc est, non du
Abbreviated transcription (Latin):
pfecu quilotus facils ad iluendum .ẽ consideremus quib parsinandata
sit quib mandata ꝑfectio. parseñ mnandatac̃ secđn legeri populo iude¬
orum : illidura ceruica illi infirmo. illi quidm̃ suum non cognouit. Cumergo
patrem non potuerit sustinere. quo modo perfectionem seruare potuiss& : ut
si puerulum lit teris imbuas : a singulis lit terarum elem̃tis incoandum ẽtibi:
ut a singulis apicib ad syllabas eum ꝑ ordinom ad nomina orationemq deducas
Nec potest mare quis quam nauigare intrepidus nisi quiante influminib: naui¬
gauerit. Deniq: siquod aut conficien diitineris autleuandi oneris puero uelis
prouectiori quaemandare. num quid equando onera sunt aut ȩaquandus labor
itaigitur noueris his ꝑfectionem circum cisionis esse seruattẽ : quia xp̃o instituti
ualidioribus idonei uiderentur. ut & fideles probarentur : quorũ multitudo

Expanded text:
perfectio. Qui locus facilis est ad diluendum, si consideremus quibus pars mandata perfectio. Qui locus facilis est ad diluendum, si consideremus quibus pars mandata sit, quibus servata perfectio. Pars enim mandata est secundum legem populo Judaeorum, illi dura cervice, illi infirmo, illi qui Deum suum non cognovit. Cum ergo partem non potuerit sustinere, quomodo perfectionem servare potuisset? Ut si puerulum litteris imbuas, a singulis litterarum elementis 294 inchoandum est tibi, ut a singulis apicibus ad syllabas, a syllabis eum per ordinem ad nomina, orationemque deducas. Nec potest mare quisquam navigare intrepidus, nisi qui ante in fluminibus navigaverit. Denique si quid aut conficiendi itineris, aut levandi oneris puero velis provectiorique mandare, numquid aequanda onera sunt, aut aequandus labor? Ita igitur noveris his perfectionem circumcisionis esse servatam, qui a Christo instituti, validioribus idonei viderentur; ut fideles probarentur, quorum multitudo
Abbreviated transcription (Latin):
sed in dicium ueritatis. deniq: ipse ex posuit & ex pressit dicens. signũ accepit cir¬
cum cisionis: signaculum iustitiae & fidei: unde non in congrue intelligimus
quia circumcisio corporalis : signumẽ circum cisionis spiritalis. Ergo signũ
mansit : donec uenir& ueritas. Aduenit dñs ilis: quiait Egosum uita ueri¬
tas &uia. Qui non partem exiguã corporis insigno sed totum circumcidit
hominem inuericate: signũ detraxit. ueritatem induxit : quia postea
quã uenit qđ ꝑ fecuim ẽ quod ex parte erat euacuatum ẽ. & ideocessauit
circum cisio patris ubi rȩ fulsit circum cisio uniuersitatis. iam enĩ non
exparte: sed totus homo saluatur in anima scriptũ ẽ eñi. qui uult post
me uenire ab neg& sem& ipsum & tollat crucem suã & sequaturme. ha
ẽꝑfectio ercumcisionis quia ꝑ corporis obbationt̃ redimitur anima: de

Expanded text:
sed indicium veritatis. Denique ipse exposuit et expressit dicens : Signum accepit cirsed indicium veritatis. Denique ipse exposuit et expressit dicens : Signum accepit circumcisionis, signaculum justitiae et fidei. Unde non incongrue intelligimus quia circumcisio corporalis signum circumcisionis est spiritalis. Ergo signum mansit donec veniret veritas. Advenit Dominus Jesus, qui ait: Ego sum via, veritas, et vita . Quia non partem exiguam corporis in signo, sed totum circumcidit hominem in veritate, signum detraxit, veritatem induxit; quia postea quam venit quod perfectum est, quod ex parte erat, evacuatum est; et ideo cessavit circumcisio partis, ubi refulsit circumcisio universitatis. Jam enim non ex parte, sed totus homo salvatur in corpore, salvatur in anima. Scriptum est enim: Qui vult post me venire, abneget seipsum, et tollat crucem suam, et sequatur me . Haec est perfectio circumcisionis; quia per corporis oblationem redimitur anima, de
Abbreviated transcription (Latin):
libertatem acceperit. Quod ergo putas eẽ peccatum aduertis eẽ mysterium. quo
caque posterioribus erant futura temporib reuelabantur deniq ad didit uos
aut frs : secđm isa ac promissionis filii estis & ideo inquid nolitequerere opera
legis qm̃ non iustificatur homo exoperib legis insiperfidem ihũ xp̃i. et utscias quia
erant nobis aut erunt si ad correctionem nram scripta cauere nolumus: sed
magis id a gamus: ut cumsimus liberefili quaesara nelegis laquor eis seruia¬
muscum abra ham liberam tenuerit ancillã eiecerit. quo loci plerosq moueri
scio : sibona ẽ circũ cisio odieq: teneri debuit si in utilis: mandari nondebuit.
p̃sertim diuino oraculo. sed cum apłs dixerit paulus quia abraham signũ ac ce¬
pit circumcisionis: utiq signum non ipsa res sed alterius ẽ rei. hocẽ non ueritas

Expanded text:
libertatem acceperit. Quod ergo putas esse peccatum, advertis esse mysterium, quo libertatem acceperit. Quod ergo putas esse peccatum, advertis esse mysterium, quo ea quae posterioribus erant futura temporibus, revelabantur. Denique addidit: Vos autem, fratres, secundum Isaac promissionis fili iestis . Ideo, inquit, nolite quaerere opera legis; quoniam non justificatur homo ex operibus legis, nisi per fidem Jesu Christi . Et ut scias quia erant: nobis autem erunt, si ad correptionem nostram scripta cavere nolimus: sed magis id agamus, ut cum simus liberae filii, quae est Sara, ne legis laqueis serviamus, cum Abraham liberam tenuerit, ancillam ejecerit. 29. Quo loco plerosque moveri scio: si enim bona est circumcisio, hodieque teneri debuit: si inutilis, mandari non debuit, divino praesertim oraculo. Sed cum Apostolus dixerit Paulus : Quia Abraham signum accepit circumcisionis: utique signum non ipsa res, sed alterius rei est, hoc est, non veritas,
Abbreviated transcription (Latin):
sumus defensionib tertiaquoq est quam nobis apłi pauli tribuit auctoritas. quiatt
illa quae gessit abraham. ut de ancilla susciper& sobolem infigurã facta : & secundũ
aliaegoriam dicta: Allegoria ẽ cumaliud geritur & aliud figuratur. sicut &iã ipse
a postolus doc& dicens sublege uolentes ẽe. legem non legistis ÷ scriptum ẽ eniri: quo d
abotibum duossi lios hubuerit unũ deancilla &unum dolibera. Secl is quidem qu
de ancillo secundum carnemnatus ẽ qui aũt delibera : ꝑrepromissionẽ : quae sunt ꝑ
allegoriam dicca : Nam haec sunt duocestamenta: unum quidem amontesina inserui¬
tutem generans quod est agar. duos populos ostendens de abrahae generatione manare
unum iudaeorum quilegis sillabis seruiat. eo quod de ancilla inseruit utẽ iudeatur
ẽ generatus : alterum christianum. quiad remissionem peccatorum caelestis gratiae

Expanded text:
sumus defensionibus. 28. Tertia quoque est quam nobis Apostoli Pauli tribuit auctoritas, qui ait: sumus defensionibus. 28. Tertia quoque est quam nobis Apostoli Pauli tribuit auctoritas, qui ait: Illa quae gessit Abraham ut de ancilla susciperet sobolem, in figuram facta sunt, et secundum allegoriam dicta. Allegoria est cum aliud geritur et aliud figuratur; sicut etiam ipse Apostolus docet dicens: Sub lege volentes esse, legem non legistis? Scriptum est enim, Quoniam Abraham duos filios habuerit, unum de ancilla, et unum de libera; sed de ancilla, secundum carnem natus est: qui autem de libera 293 per repromissionem: quae sunt per allegoriam dicta. Nam haec sunt duo testamenta: unum quidem a monte Sina in servitutem generans quod est Agar , duos populos ostendens de Abrahae generatione manare: unum Judaeorum, qui legis syllabis serviat; eo quod de ancilla in servitutem videatur esse generatus: alterum Christianum, qui ad remissionem peccatorum coelestis gratiae
Abbreviated transcription (Latin):
esto inquid sine quaerela: lioc est in rep̃hensibilis: ut deteuxor nonqueratur. ne
quis quã tua facta rep̃hendat: mutat ei nomen littera addita ut de abram. uoce¬
tur abraham. hoc est de patreuano sicut hab& latina int̃p̃tatio: uocar&ur pat̃ subli¬
mis pat̃ electus uel depatre fier& pat̃ filii: uanus erat. cumdm̃ nescir&. eleccus faccu
postequam agnouit dm̃: pat̃ erat cum deancilla ꝓlem haber&: sed pat̃ filii non erat. qr
non erat ei filius qui ess& legitimo susceptus coniugio. peperit sara et factus ẽ. pater
filii : circumcidi iub&ur accepturus ueri seminis hereditatem nonne euudent̃ circũ¬
cisio carnis p̃ceptũ ẽ castimoniae ut aliquis resec& libidinem carnis. & in domitas
luxu aclasciuia refren& cupiditates : & enicircumcisionis uocabulo id p̃scribitur.

Expanded text:
Esto, inquit, sine querela, hoc est, irreprehensibilis; ut de te non queratur uxor, nec Esto, inquit, sine querela, hoc est, irreprehensibilis; ut de te non queratur uxor, nec quisquam tua facta reprehendat. Mutat enim nomen, littera addita, ut de Abram vocaretur Abraham, hoc est, de patre vano, sicut habet Latina interpretatio, vocaretur pater sublimis, pater electus; vel de patre fieret et pater filii. Vanus erat cum Deum nesciret: electus factus est postquam cognovit Deum. Pater erat cum de ancilla prolem haberet: sed pater filii non erat; quia non erat ei filius, qui non erat legitimo susceptus conjugio. Peperit Sara, et factus est pater filii. Circumcidi jubetur accepturus veri seminis haereditatem. Nonne evidenter circumcisio carnis praeceptum est castimoniae, ut aliquis resecet libidinem carnis, et indomitas luxu ac lascivia refrenet cupiditates? Etenim circumcisionis vocabulo id praescribitur,
Abbreviated transcription (Latin):
nom placuit angelo ancillae insolentia. &ideo dixitilli angelus: reuertere ad omi¬
amtuum: utiq non latuiss& angelum: siui suppliciorum uicta fuiss& & magis rep¬
hendiss& uerberantis seuitiam quã fugientis discessionẽ: sed ut ostender&: quia tã quã
hoc uitium nullus incidat. sed siquis inciderit: discat ancillã suam humiliari uxori
suae. nedum uult ancillã suã uindicare excludat uxorem. Ergo abraham & unus
depopulo gentilierat: & causaposeritatis introierat ad ancillam: quoduxorei
sterelitatem suam obumbrare cupiens. Auctor ei factifuerit uiro : & tam̃ nonotiosum ẽ
quod post hocstatim quia alia eiꝰ merita probar& uel huius facti paenitentiã. dix̃ illi.
ego sumds̃ cuus eierere in conspeccumeo: & estosine querela quasi adhuc non plene
eineruiss& quidis perar& sterilis partum uxoris: & deancilla posteritatem querera

Expanded text:
Non placuit angelo ancillae insolentia; et ideo dixit illi: Revertere ad domiNon placuit angelo ancillae insolentia; et ideo dixit illi: Revertere ad dominam tuam . Utique non latuisset angelum, si vi suppliciorum victa fugisset, et magis reprehendisset verberantis saevitiam, quam fugientis discessionem: sed ut ostenderet quia tamquam  igitur ut hoc vitium nullus incidat: sed si quis inciderit, discat ancillam suam humiliare uxori suae; ne dum vult ancillam vindicare, excludat uxorem. 27. Ergo Abraham et unus de populo erat gentili, et causa posteritatis introierat ad ancillam; quia uxor ejus sterilitatem suam obumbrare cupiens, auctor ejus facti fuerat viro: et tamen non otiosum est quod post hoc Deus statim, quia alia ejus opera probaret, vel hujus facti poenitentiam, dixit illi: Ego sum Deus tuus, emerere in conspectu meo, et esto sine querela , quasi adhuc plene non emeruisset, qui desperaret sterilis partum uxoris, et de ancilla posteritatem quaereret.
Abbreviated transcription (Latin):
&lcuem maritum quimori gerari nesciat & diuortu causas exib&: sed abrabã
ur mo deratus & prudens : Ecceinquit ancillatua inmanib cuis uter c̃aquonio¬
do tibi placuerit : maluit uxorem tenere: quam famulam: Nec hoc cam pieni
et afflixit cã. sara & fugit a faciae eius duo sunt quae comphiendit sripura
ut & dñe grauem indignationem exprimer& & ancille tumorem acsuꝑbiam quodaf¬
flixit eam sara adiracundiam affligentis refertur quod agar fugit contumeliã serui
patientiam non ferebat quae sibi erilis contuberimi uindicauit fastigium indignita ẽ
iniuriam : que induerat in solentiam: deniq: int̃roganti angelo quo ir& respondic a fa¬
ciae sare domine meae egofugio & hoc tumoris indontei ut prius nomen sare dicera pos¬
tea dominã significar&: illud adiniuriam p̃missum: hoc ad ixpressionẽ ꝑsone ad ditum.

Expanded text:
levem maritum qui morigerari nesciat, et divortii causas exhibet. Sed Abraham, levem maritum qui morigerari nesciat, et divortii causas exhibet. Sed Abraham, vir moderatus et prudens: Ecce, inquit, ancilla tua in manibus tuis, utere ea quomodo tibi placuerit . Maluit enim uxorem tenere, quam famulam. Nec hoc tamen plenEt afflixit eam Sara, et fugit a facie ejus. Duo sunt quae comprehendit 292 Scriptura; ut et dominae gravem indignationem exprimeret, et ancillae tumorem ac superbiam. Quod afflixit eam Sara, ad iracundiam affligentis refertur: quod Agar fugit, contumeliam servili patientia non ferebat, quae sibi herilis contubernii vindicabat fastigium: indignata est injuriam, quae induerat insolentiam. Denique interroganti angelo quo iret, respondit: A facie Sarae dominae meae ego fugio . Et hoc tumoris immodici, ut prius nomen Sarae diceret, postea dominam significaret. Illud ad injuriam praemissum, hoc ad expressionem personae additum.
Abbreviated transcription (Latin):
non lic& : Eadem auiro : quae abuxore deb&ur castimonia. quie quid inea
quae non sit legitima uxor cõmissũ fueritia dulterii dampnatur crimine:
ergo aduertistis cauere: nequis sacramenti se in dignum p̃beat. Accipite
& iam illud : quia huiusmodi intemperantia soluit caritatẽ coniugii : suꝑbas
ancillas facit iracundas matronas dis cordes coniuges concubinas procaces :
inuere cundos maritos : simul ut dedño conceperit ancilla: sper dominã suã
tã quã ditior partu domina sedespici dol& maritum auctorem iniuriarũ
suarui arguit: Deniq sara ipsa marito ancillȩ suae potestatem dederat. et
postea dicit ad eum in iuriam accipio ego exte: dediancillã meã insinum tuun.
Ubiaut̃ uiditeẽ conceptum : spreta suminquid abcã : iu dic& dñs int ine &rte : quan¬
tusdolor quã grauis querellasit feminarum. lectione exponitur: damꝑ uidisna

Expanded text:
non licet. Eadem a viro, quae ab uxore debetur castimonia. Quidquid in eam non licet. Eadem a viro, quae ab uxore debetur castimonia. Quidquid in eam quae non sit legitima uxor, commissum fuerit adulterii damnatur crimine. Ergo advertistis quid debeatis cavere, ne quis sacramentis se indignum praebeat. 26. Accipite etiam aliud, quia hujusmodi intemperantia solvit charitatem conjugii, superbas ancillas facit, iracundas matronas, discordes conjuges, concubinas procaces, inverecundos maritos. Simul ut de domino conceperit ancilla, spernit dominam suam tamquam ditior partu: domina se despici dolet, maritum auctorem injuriarum suarum arguit. Denique Sara ipsa marito ancillae suae potestatem dederat, et postea dicit ad eum: Injuriam accipio ego ex te: ego dedi ancillam meam in sinum tuum; ubi autem videt conceptum esse, spreta sum, inquit, coram ab ea: judicet Deus inter me et te . Quantus dolor, quam gravis querela sit feminarum lectione exponitur. Da improvidum et
Abbreviated transcription (Latin):
rende posteritatis habuerunt negenus deficer& humanum : & ideo publicimuneris
gratia : priuatã culpã praetexuit : nec otisim ẽ. quod uxor auccor facti inducitur ut ex¬
cusetur maritus neuaggraptus errore credatur : simul ut discant mulieres dili¬
gere uiros: nec agitari uana suspicione pelicatus aut inuidere pra uignis si ipsȩ
liberos non susceperint: uxoribonȩ cordierat excusare aput uirum sterilitatem
suam: & necausa e&̃ uiro qđ lis liberos non haber&: suadet ut intrar& ad incillam:
Hoc fecitlia hoc rachel postea: disce mulier zelum deponere: quisepe mulieres in
furorem incitat: sed uos moneo uirimaxime qui ad gratiam dñi tenditis non
commisceri adulterino corporg : qui enĩ se mer&riciiungit : unũ corpus est:
Nec dare hanc occasionem diuortii mulieribus: nemo sibiblandiatur delegi¬
bus hominum: Omne stuprum: adulterium ẽ: nec uiro lic& : quod mulieri

Expanded text:
rendae posteritatis habuerunt, ne genus deficeret humanum; et ideo publici muneris rendae posteritatis habuerunt, ne genus deficeret humanum; et ideo publici muneris gratia privatam culpam praetexuit. Nec otiosum est quod uxor auctor facti inducitur; ut excusetur maritus, ne vago raptus errore credatur: simul ut discant mulieres diligere viros, nec agitari vana suspicione pellicatus, aut invidere privignis, si ipsae liberos non susceperint. Uxori bonae cordi erat excusare apud virum sterilitatem suam; et ne causa esset viro quod is liberos non haberet, suadet ut intraret ad ancillam. Hoc fecit Lia, hoc Rachel postea. Disce mulier zelum deponere, qui saepe mulieres in furorem incitat. 25. Sed et vos moneo, viri, maxime qui ad gratiam Domini tenditis, non commisceri adulterino corpori qui enim se jungit meretrici unum corpus est nec dare hanc occasionem divortii mulieribus. Nemo sibi blandiatur de legibus hominum . Omne stuprum adulterium est, nec viro licet quod mulieri
Abbreviated transcription (Latin):
Mauult cñi mitib prouocare quã terrere se uiorib & tupeccasts euie sses
most quia gratiaem babtismatis nomen dederunt. siquitantum crine
fecit ÷ sciat sibiueniã tribuendam sed quasiei: qui crunen commiserit inrelicũ
tauien: abstinendum nouerit. deniq lla adaltere qitã ineuangelio obtubde ud¬
sorou farsfaner dnr agnouit quidem dñs superiora salart exade ⁊ amedo uide
neperces quod cum illidicit: tibidicit feristigentils adulerium feristicatico¬
emllabesunm abrit defensionem: secunda illaẽ quod non ardore aliquo uago
succẽssus libidinis non p&ulantis forme captus decore. ancillae contubernium
coniugalem post habuit torum : sed studio quaerendae posteritatis. & ꝓpagande sobo¬
lis: adhuc post diluuium rapitas erat generis humani: erat &iam religioni nequis
non reddidisse debitumuider&ur naturae. deniq & loth sc̃ĩ filiae hanc causam que

Expanded text:
Mavult enim mitibus provocare, quam terrere saevioribus. Et tu peccasti cum gentilis Mavult enim mitibus provocare, quam terrere saevioribus. Et tu peccasti cum gentilis mo est, qui ad gratiam baptismatis nomen dederunt, si quis tantum crimen fecit, sciat sibi tribuendam veniam; sed quasi ei qui crimen commiserit, in reliquum tamen abstinendum noverit. Denique illi adulterae quam in Evangelio obtuleruorum, 291 ignovit quidem Dominus superiora, sed ait: Vade, et amodo vide ne pecces . Quod cum illi dicit, tibi dicit. Fecisti gentilis adulterium, fecisti catecmam Abrahae defensionem. Secunda illa est, quod non ardore aliquo vagae succensus libidinis, non petulantis formae captus decore, ancillae contubernio conjugalem posthabuit torum, sed studio quaerendae posteritatis, et propagandae sobolis. Adhuc post diluvium raritas erat generis humani; erat etiam religionis, ne quis non red
Abbreviated transcription (Latin):
ribus renuntiauit ad priorase extendit. ut sequer&ur dñm: Propositus est
enim adimitandum tibi: ut & tu aduertas quod sipeccatis renunties: possis
mereri dñi misericordam M ouere tamen aliquos potest: quod iãcum dõ lo¬
quebatur & ad ancillam introiuit sicut scriptum ẽ : quiadixit sarra ad abrahã
ecce condusit medñs ut non pariam. Intraergo ad ancillam ieã: infilios facias.
ꝙilla : & ita factumẽ. Sed consideremus primum: quia abraham antelegem mosi
& ante euangelium fuit: nondum int̃ dictũ adulterium uidebatur: poena criminis
ex tempore legis ẽ quae crimen inhibuit : nec ante legem ulla ẽ reidampnatio
sed ex lege ergo non inlegem commisit abraham: sed legem p̃uenit. Dĩ in para¬
ds so lic& coniugium laudauerit: non adulterium daminauerat: non uult
enim mortem peccatoris: & ideo quod p̃mi ẽ pollicaur quod poena non exigit:

Expanded text:
ribus renuntiavit, ad priora se extendit, ut sequeretur Deum. Propositus est ribus renuntiavit, ad priora se extendit, ut sequeretur Deum. Propositus est enim ad imitandum tibi, ut et tu advertas, quod si peccatis renunties, possis emereri Domini misericordiam. 23. Movere tamen aliquos potest, quod jam cum Deo loquebatur, et ad ancillam introivit, sicut scriptum est: Quia dixit Sara ad Abram: Ecce conclusit me Dominus, ut non pariam: intra ergo ad ancillam meam, ut filios facias ex illa . Et ita factum est. Sed consideremus, primum quia Abraham ante legem Moysis, et ante Evangelium fuit: nondum interdictum adulterium videbatur. Poena criminis ex tempore legis est, quae crimen inhibuit: nec ante legem ulla rei damnatio est; sed ex lege. Non ergo in legem commisit Abraham, sed legem praevenit. Deus in paradiso licet conjugium laudaverit non adulterium damnaverat. Non vult enim mortem peccatoris, et ideo quod praemii est pollicetur: quod poenae, non exigit.
Abbreviated transcription (Latin):
et eñĩ quam indignum ut humanis testimoniis dealio credamus dĩ oraculis desenon
credamus: imitemur ergo abraham: ut heredes simus terre ꝑiustitiam fidei. ꝑ qua
ille inundiheres factus ẽ: sed fortasse dicat aliquis: quomodo abraham nobis imi¬
tandum pro ponis cum de ancilla susceperit filium aut quid sibi hoc uult ẽẽ ut tan¬
tus uir huic errori fuerit obnoxius cuius tantu opera miramur : &ideo nequodã
more naui gantium locum hunc quempleriq uadosum putant declinasse uidea¬
mur: rationem eius explanare cordieẽ. non abuno. quod abraham deancilla
susceperit filium: ut cognoscas qm̃ superioris cuius dã naturae ac substantiae
fuit abraam: sed unus enumero & fralitate uniuersorum hominum. Deniq:
& deregione caldaeorum uocatus ẽ. quos suꝑstititioni uane intentos. magis quã
c&eros ẽẽ accepimus &ideo maiorem inuenit gratiam apuddm̃ quia superio¬

Expanded text:
Etenim quam indignum ut humanis testimoniis de alio credamus, Dei oraculis de se non Etenim quam indignum ut humanis testimoniis de alio credamus, Dei oraculis de se non credamus! Imiille mundi haeres factus est. Sed fortasse dicat aliquis: Quomodo Abraham nobis imitandum proponis, 290 cum de ancilla susceperit filium? Aut quid sibi vult hoc esse, ut tantus vir huic errori fuerit obnoxius, cujus tanta opera miramur? Et ideo ne quodam more navigantium locum hunc quem plerique vadosum putant, declinasse videamur, rationem ejus explanare cordi est. Non abnuo quod Abraham de ancilla susceperit filium; ut cognoscas quoniam non superioris cujusdam naturae ac substantiae fuit Abraham, sed unus e numero et fragilitate universorum hominum. Denique et de regione Chaldaeorum vocatus est, quos superstitioni vanae intentos esse magis quam caeteros accepimus; et ideo majorem invenit gratiam apud Deum, quia superio
Abbreviated transcription (Latin):
ille enĩ uere exiuit ex abra ham: quilegitimo coniugio procreatus ẽ sed ꝑisa ac
legitimum filium illum uirum legitimum possumus intelligere dñm ihin  quem
e gessit heredem auctoris in luminans successionẽ ꝑquem abra ham respe¬
xit incaelum & splendorem suae posteritatis agnouit non minus in lustrem ÷
resurrectionis suaedo nans consortia homines quos mors solebat terris ibs¬
condere regnicaelestis fec itcẽparticipes. Quo modo aũt abrahae ꝓpago disfu
sẽ i nis ꝓfidem  hereditate caelo comparamur conferimur angelis : ae quamur
stedbs ndeo ait : sic erit sementuum. Et credidit inquit abrabam dõ quiddcrt¬
uadidia ⁊ abcalana diem meũ uidit a gauisus c̃. Ideo reputatũ ẽ illi aduistitũ
quia rationẽ non quesuit sed ybatissima fide credidit bonum est ut ritiorẽ
p̃ueniat fides ne tamquã ab homine. ita ad nõdõ nr̃o rationẽ uideamur exigere:

Expanded text:
Ille enim vere exivit ex Abraham, qui legitimo conjugio procreatus est. Sed per Isaac Ille enim vere exivit ex Abraham, qui legitimo conjugio procreatus est. Sed per Isaac legitimum filium, illum verum legitimum possumus intelligere 289 Dominum Jesuhae gessit haeredem, auctoris illuminans successionem, per quem Abraham respexit in coelum, et splendorem posteritatis suae agnovit non minus illustrem, resurrectionis suae donans consortia, homines quos mors solebat terris abscondere, regni coelestis fecit esse participes. 21. Quomodo autem Abrahae propago diffuem fidei, per quam coelo comparamur, conferimur angelis, aequamur stellis? Ideo ait: Sic erit semen tuum. Et credidit, inquit, Abraham Deo . Quid crediem meum vidit, et gavisus est . Ideo reputatum est illi ad justitiam, quia rationem non quaesivit, sed promptissima fide credidit. Bonum est ut rationem praeveniat fides; ne tamquam ab homine, ita a Domino Deo nostro rationem videamur exigere.
Abbreviated transcription (Latin):
tias ut auarus ex poscit non longe uitatem istius uitae ut meticulosus mortis.
non potentia sed dignum quaerit suiheredem laboris: Qui dmihi inquid dabis
ego aũt de nittor sine filiis & infra. quia mihi non dedistisemen: uerna cu¬
lus meus heres mihierat: Discantergo homines coniugia non spernere: nec
sibi sociare impares. ne huius modi suscipiant liberos. quos heredes habere
non possint ut uel transfundendȩ heredi catis contemplatione : sinullo con¬
tuitu pudoris mouentur. digno studeant matrimonio. sed si abrae senten¬
tia ad corrigendumminus ꝓficit. accipe oraculum dĩ huiusmodi comempnen¬
tes hereditatem. nonerit inquid heredestuus hnc: sed alt̃ quiexierit d&e.
ille erit heres tuus. Quenidicit alterum : peperit enĩ &agar filium i smael :
sed non ipsum dicit: sed dicit scm isa ac: &ideo addidit qui exierit exte

Expanded text:
tias ut avarus exposcit, non longaevitatem vitae istius, ut meticulosus mortis, tias ut avarus exposcit, non longaevitatem vitae istius, ut meticulosus mortis, non potentiam; sed dignum quaerit sui haeredem laboris: Quid mihi, inquit, dabis? Ego autem dimittor sine filiis . Et infra: quia mihi semen non dedisti, vernaculus meus mihi haeres erit . Discant ergo homines conjugia non spernere, nec sibi sociare impares; ne hujusmodi suscipiant liberos, quos haeredes habere non possint; ut vel transfundendae haereditatis contemplatione, si nullo contuitu pudoris moventur, digno studeant matrimonio. 20. Sed si Abrahae sententia ad corrigendum minus proficit, accipe oraculum Dei hujusmodi condemnantis haereditatem: Non erit, inquit, haeres tuus hic: sed alter qui exierit de te, ille haeres tuus erit . Quem dicit alterum? Peperit enim et Agar filium Ismael, sed non ipsum dicit, sed dicit sanctum Isaac. Et ideo addidit: Qui exierit de te.
Abbreviated transcription (Latin):
plii oronduentin alit̃ dignus habecur consortio gloriae. aure ddudepede usur¬
pare aliquid uel oblatum reuufat: nedicat qui dedit qui aego dunte fecis eum
Hocsolum sibi satis eẽ testificatur: quod pastui pliantium iuuenuma ꝓfecir¬
ranso sociati perueor olumdrti tnbumdam as serit taquiã mer cedam
laboris: Id eoq qm̃ sibi mercedem ab homine nonquae siuit ado accepit. sicut leg¬
mus scriptum. Quia posthaec uerba: factumẽ dñi uerbũ ad abraham in uisudicens
nolitimere abraam ego protegamte. mercestua multaerqt ualde. non estserus
ad remunerandum dñs. &cito promittit & multa largitur nem firmos animos
ꝑdilationẽ aliqua subeat penitentia contem psisse p̃sentia & uelut quadam usura¬
ria largitate conpensat: ut uberiora restituate qui captus non fuerit oblatiane
p̃sentium Ab ipso quoq: dño mercedem quam postul&. consideremus non diui¬

Expanded text:
rii loco ducitur: alter dignus habetur conservatoris gloria. Jure sanctus de praeda usurrii loco ducitur: alter dignus habetur conservatoris gloria. Jure sanctus de praeda usurpare aliquid vel oblatum recusat, ne dicat qui dedit: quia ego divitem feci eum; hoc solum sibi satis esse testatur, quod pastui praeliantium juvenum profecitasse sociati, partem emolumenti tribuendam asserit tanquam mercedem laboris. Ideoqimus scriptum; quia post haec verba factum est verbum Domini ad Abram in visu dicens : Noli timere Abram, ego protegam te, merces tua multa erit valde . Non est serus ad remunerandum Dominus, et cito promittit, et multa largitur; ne infirmos animos per dilationem aliquam subeat poenitentia contempsisse praesentia: et velut quadam usuraria largitate compensat, ut uberiora restituat ei qui captus non fuerit oblatione praesentium. 19. Ab ipso quoque Domino mercedem quam postulet, consideremus. Non divi
Abbreviated transcription (Latin):
cesserunt : cum paucis egressus uernaculis trium fauit sed qui uincit non deba
adrogare sibiuictoriam sed deferredõ hoc abraham doc&: qui triumpho hum
lior faccus ẽ non superbior sacri ficium deniq obtulit decimas dedit. Ideoq¬
cum & melchisedech qui int̃ p̃tatione latina dicitur. rexiustitiae rexpacis bene¬
dixit erat eñi sacer ddos sumimi dĩ. Quis ẽ rexiustitiae sacer dosdĩnisi cuidic it
tues sater dosina&num secundum or dinem meldn sedech: hocẽ dĩfilius sacer¬
dos patris÷ qui suicor poris sacrifitio patremñris reꝓpiciauit delictis. Quantum
anstillud quo d dep̃da uictoriae nibil uoluit contingere nec oblatumt sumatrao
minuit eñ fructum triumsi mer cedis susceptio: etbeneficur adaltiercenna
plunumum enim restri ium pecumae angloriae dimic auerses te pder cenna¬

Expanded text:
cesserunt, cum paucis egressus vernaculis triumphavit. 16. Sed qui vincit non debet sibi cesserunt, cum paucis egressus vernaculis triumphavit. 16. Sed qui vincit non debet sibi arrogare victoriam, sed deferre Deo. Hoc Abraham docet, qui triumpho factus humilior est, non superbior. 288 Sacrificium denique obtulit, decimas dedit; ideoque ei Melchisedech qui interpretatione Latina dicitur rex justitiae, rex pacis, benedixit: Erat enim sacerdos summi Dei . Quis est rex justitiae sacerdos Dei, nisi cui dicitur: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech , hoc est, Dei Filius, sacerdos Patris, qui sui corporis sacrificio Patrem nostris repropitiavit delictis. 17. Quantum autem illud quod de praeda victoriae nihil voluit contingere, nec oblatum sumere? Minuit enim fructum triumphi mercedis susceptio, et beneficii arrodit gratiam. Plurimum enim refert utrum pecuniae, an gloriae dimicaveris: alter mercena
Abbreviated transcription (Latin):
tio latina int̃ p̃tatione dicitur loth quod isuitia eligit: quia uirtute declinat. & ab
equitate deflectit. quo comꝑto abraham numerauit seruulossuos uernaculos & eũ
cumtrecentis decem & octo uiris ademptus uictoriam liberauit probatur diui
sionis affectus quando sicamabat ne potem ut pro eo necbelli declinar& periculũ
Ouidẽ numerauit . hocestelegit unde & illud non solum adscientiam dĩ refertur
sed&iam ad gratiam iustorum. quod in euuangelio dixit dñs ilis. Et capilliuri om̃s
numerati sunt. Cognouit enim dñs qui sunt ipsius. eos aut̃ qui non sunt ipsius: non
dignatur cognoscere. Numerauit aut̃ trecentos decem & octo . ut scias non quan¬
titatẽ numeri. sed meritum electionis expressum. eosenim asciuit quos dignos
ergo merito abraham uicit non populoso exercitu. Deniq eos qui v. regum arma

Expanded text:
tio latina interpretatione dicitur Lot, quod is vitia eligit qui a virtute declinat, et ab tio latina interpretatione dicitur Lot, quod is vitia eligit qui a virtute declinat, et ab aequitate deflectit. 15. Quo comperto Abram numeravit servulos suos vernaculos ; et cum trecentis decem et octo viris adeptus victoriam, liberavit nepotem. Probatur divisionis affectus, quando sic amabat nepotem, ut pro eo nec belli declinaret periculum. Quid est, numeravit? Hoc est, elegit. Unde illud non solum ad scientiam Dei refertur, sed etiam ad gratiam justorum, quod in Evangelio dixit Dominus Jesus: Et capilli vestri omnes numerati sunt . Cognovit autem Dominus qui sunt ipsius: eos autem qui non sunt ipsius, non dignatur cognoscere. Numeravit autem trecentos decem et octo, ut scias non quantitatem numeri, sed meritum electionis expressum. Eos enim adscivit, quos dignos ergo merito Abraham vicit, non populoso exercitu. Denique eos quibus quinque regum arma
Abbreviated transcription (Latin):
cuciã induendio sito inse exeitant mentem auari hic timen nbil dixit serip¬
turo De coquo dalia pars utilior alia moenior fuerit ⁊ ettdio abrasaip
cospiseo culos rdulos centis uider&ur: Amoenam partem descripsit non
ua dic hentitil ioorond onecesseerat ut de cotaregione duas partes faceret. Dein¬
derap senta non absentia diui debat ⁊inaregio caperaentrufacqra. pon
terat  quo d potuit sũma eẽ iustitiae electio. Obtubit loth amoena cle¬
iorum ieicito p donum oculos incurrit hinc bellum in t̃reges a duersae¬
riorum uic toria in colarum captiuitas Itiq aiualoty÷ in formioni pss
p̃tium luit. Noncerrarum infeunditate : sed a moenitatis inuidia deceptus ut &iã
ipse captiuus adducer&ur qm̃ uitioseruilis nequitiae a potiore deflexerat et partẽ
flagitiosis morum elegerat. Sod omaenim lixoria atq: lasciuia ẽ Ideoq declina¬

Expanded text:
vidiam movent, cito in se excitant mentem avari. Hic tamen nihil dixit Scripvidiam movent, cito in se excitant mentem avari. Hic tamen nihil dixit Scriptura de eo quod alia pars utilior, alia amoenior fuerit; ne studio Abraham cepisse oculos adolescentis videretur. Amoenam partem unam descripsit, non addidit alteram utiliorem. Necesse erat ut de tota regione duas partes faceret: deinde praesentia, non absentia dividebat. Una regio capere utrumque non poterat. Quod potuit summae esse justitiae, electionem obtulit. 14. Lot amoenam elegit, quae cito praedonum oculos incurrit. Hinc bellum inter reges, adversariorum victoria, incolarum captivitas. Itaque etiam Lot infirmioris consilii pretium luit, non terrarum infecunditate, sed amoenitatis invidia deceptus, ut etiam ipse captivus abduceretur; quoniam vitio servilis nequitiae a potiore deflexerat, et partem flagitiosissimorum elegerat; Sodoma enim luxuria atque lascivia est. Ideoque declina
Abbreviated transcription (Latin):
tus dissensionem amputat non sit in quid rixa in t̃me &te. & int̃pastores meos
& pastores tuos. quia homines nos fratres nossumus. Nonne ecce tua terra antete:
in riguam regionem inquit iordanis qui a tota inrig. abat. et erat sicut para dr̃¬
sus dĩ plerumq: possiones obueniunt hereditariae. Aliae utiliores. Aliae
amoeniores . non utiq in portione secunde sunt. nam incipit minui singula¬
rum meritum sedsi non queant partes de utiliorgb: conuenire conferant᷑
amoene utiliorib: Diuersa hominum in genia sunt alios utilia. alios amoena
delectant infirmior moeniora eligit : utiliora fastidit uilicus non num quã
utilis est uel actor agri confertur urbano siinsipiens sit clector : ut quo cum
elegit aus uocalsme quem uenustioris gratiae putat. refutat utilorcmie lerũ
midiã ubi fructus nonin pares sunt prudentior amoeniora declinate cito uri¬

Expanded text:
tus dissensionem amputat. Non sit, inquit, rixa inter me et te, et inter pastores meos tus dissensionem amputat. Non sit, inquit, rixa inter me et te, et inter pastores meos et pastores tuos, quia homines nos fratres sumus. Nonne ecce tota terra ante te est? irriguam regionem, 287 inquit, Jordanis; quia tota rigabatur, et erat sicut paradisus Dei. Plerumque possessiones obveniunt haereditariae, aliae utiliores, aliae amoeniores. Non utique in portione secundae sunt. Nam incipit minui singularum meritum. Sed si non queunt partes de utilioribus convenire, conferantur amoenae utilioribus. Diversa hominum ingenia sunt: alios utilia, alios amoena delectant. Infirmior amoeniora eligit, utiliora fastidit. Villicus nonnumquam utilis est, vel actor agri confertur urbano. Si insipiens sit elector aut cocum eligit, aut vocalem quem venustioris gratiae putat, refutat utiliorem. Plerumque etiam ubi fructus non impares sunt, prudentior amoeniora declinat. Cito in