comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cet humanorũ oꝑũ: quia pleraq amane incipiunt. & ad
uesꝑã desinunt. Nabent enĩ consuetudinẽ diuine scriptu¬
re: de reb humanis ad diuinas res uerba trans ferre. Demde
quer̃ ut qͥd dictũ sit desiderib. & sint insigna & intempora.
Numquid enĩ tͥres illi dies sine temporib esse potuerunt:
Aut ad temporis spacia non ꝑtinent. sed in signa & intẽpora
articuli ꝑ siderum cursus notantur. PPossunt quidem cur¬
rere tempora. atq preterire. s intellegi & discerni ab homi¬
nib non possunt: sic̃ hore quando nubilꝰ dies est. transeunt
quidem & sua spacia ꝑ agunt: sed distingin a nob & notari
non possunt. Qđ aut̃ dictũ est & fecit ds̃ duo luminaria.
luminare maius in inchoationẽ diei. & luminare minꝰ
in inchoationẽ noctis ꝓ eo dictũ est ac si diceretur in pͥn¬
cipatũ diei. & inprincipatũ noctis. Non enĩ sol inchoat
tantumodo diem: & non etiam ꝑ agit & finit. Luna uero

Expanded text:
 ad vesperam desinunt. Habent enim consuetudinem divinae Scripturae de rebus humanis ad divinas res verba transferre. 21. Deinde quaerunt utquid dictum sit de sideribus: Et sint in signa et in tempora. Numquid enim, aiunt, tres illi dies sine temporibus esse potuerunt, aut ad temporis spatia non pertinent? Sed, in signa et tempora articuli per siderum cursus notantur, possunt quidem currere tempora atque praeterire; sed intelligi et discerni ab hominibus non possunt. Sicut horae quando nubilus dies est, transeunt quidem, et sua spatia peragunt; sed distingui a nobis et notari non possunt. 22. Quod autem dictum est. Et fecit Deus duo luminaria; luminare majus in inchoationem diei, et luminare minus in inchoationem noctis, pro eo dictum est ac si diceretur, in principatum diei et in principatum noctis. Non enim sol tantummodo inchoat diem, et non etiam peragit et finit: luna vero
Abbreviated transcription (Latin):
enim norunt isti lucem. nisi quae carneis ocłis uident᷑. Et idõ
istũ solem quẽ pariter non solũ cũ bestiis maiorib sedetiã
cũ muscis & ueriiculis cernimꝰ. illisi colunt ut particulã
dicant ẽẽ lucis illiꝰ in qua habitat ds̃ sed nos intellegamus
aliam ẽẽ lucem inqua ds habitat unde ÷ illud lum̃ dequo
in eugło legitur: erat lumen uerũ qđ in luminat omẽm
hominem uenientẽ in hunc mundũ. Nã solis istiꝰ lumen.
non in luminat omem hominem: s corpꝰ hominis. & mor¬
tales oculos. in quib nos uincunt aquilarũ ocłi. qͥ solem
istũ multo meliꝰ quã nos dicuntur aspicere. Illud aũt lui¬
men non inrationaliũ auiũ ocłos pascit. sed̃ pura corda
eoꝵ qui dõ credunt. & ab amore uisibilium rerum. & tẽ¬
poraliũ se ad eiꝰ p̃cepta implenda conuertunt: qđ om̃s¬

Expanded text:
enim noverunt isti lucem, nisi quam carneis oculis vident, et ideo enim noverunt isti lucem, nisi quam carneis oculis vident, et ideo istum solem quem pariter non solum cum bestiis majoribus, verum etiam cum muscis et vermiculis cernimus, illi sic colunt, ut particulam dicant esse lucis illius in qua habitat Deus. Sed nos intelligamus aliam esse lucem in qua Din Evangelio legitur, Erat lumen verum, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Nam solis istius lumen non illuminat omnem hominem, sed corpus hominis et mortales oculos, in quibus nos vincunt aquilarum oculi, qui solem istum multo melius quam nos dicuntur aspicere. Illud autem lumen non inrationabilium auium oculos pascit, sed pura corda eorum, qui deo credunt et ab amore uisibilium rerum et temporalium se ad eius praecepta inplenda conuertunt; quo
Abbreviated transcription (Latin):
manichei ut dicant. quomͦ fecit ds̃ in pͥncipio çelũ & t̾ram: si iam
terra erat inuisibilis & in cõposita: Ita cũ uolunt scripturas diuinas
priꝰ uituꝑare quã nosse. etiã res aꝑtissimas non intellegunt. Qdenĩ
manifestiꝰ dici potuit. quã hoc dictũ est: in pͥncipio fecit ds celum
ds̃ om̃iũ rerũ formas. lucis & sedib suis ordinata distinctione
disponeret: antequã diceret fiat lux. & fiat firmamentũ: & con¬
gregentur aque & appar at arida. & cetera que ꝑ ordinẽ in eodẽ
libro sic exponuntur quẽ ad modũ possint ea pariuili capere
quȩ omia continent. ta magna misteria: ut quisqͥs ea didicerit.
omiũ hereticoꝵ uanitatẽ uł doleat qr homines sunt: uł deri¬
Qđ manichei rep̾hendunt dicentes: intenebris gͦ erat ds̃. antequ̾ã
faceret lucem. Uere ipsi sunt intenebris ignorantie: & ideo non
intellegunt lucẽ in qua ds̃ erat. antequ̾a faceret istã lucẽ. Non

Expanded text:
Manichaei, ut dicant: Quomodo fecit Deus in principio coelum et terram, si jam et terra erat invisibilis et incomposita? Ita, cum volunt Scripturas divinas prius vituperare quam nosse, etiam res apertissimas non intelligunt. Quid enim manifestius dici potuit, quam hoc dictum est, In principio fecit Deus coelum Deus omnium rerum formas locis et sedibus suis ordinata distinctione disponeret: antequam diceret, Fiat lux, et, Fiat firmamentum, et Congregentur aquae, et, Appareat arida, et caetera quae in eodem libro sic exponuntur per ordinem, quemadmodum possint ea parvuli capere? Quae omnia continent tam magna mysteria, ut quisquis ea didicerit, omnium haereticorum vanitatem vel doleat quia homines sunt, vel deri reprehendunt dicentes: In tenebris ergo Deus erat antequam faceret lucem? Vere ipsi sunt in tenebris ignorantiae, et ideo non intelligunt lucem, in qua Deus erat antequam faceret istam lucem. Non
Abbreviated transcription (Latin):
maiꝰ aliquid querit quã est uoluntas dĩ: nichil aut̃ mauis in¬
ueniri potest. Cõpescat gͦ se humana temeritas. & id qđ ñ est
non querat: nec ia qd̃ ÷ non inueniat. Et si uoluntatẽ di nosse
quisq desiderat. fiat amicꝰ dõ: qr si uoluntatẽ hominis nosse
uellet. cuiꝰ amicus non eet: om̃s eiꝰ in pudentiam aut stulticiã
de riderent: non aut quisq efficitur amiciis dei. nisi purgatis.¬
simis morib & illo fine p̃cepti de quo apłs dicit: finis aut̃ p̃cep¬
ti ẽ caritas de corde puro. & conscientia bona. & fide ñ ficta.
neseos. terra aut̾ erat in uisibilis & in cõposita. sic rep̾hendunt

Expanded text:
majus aliquid quaerit quam est voluntas Dei. Nihil enim majus inveniri potest. Compescat ergo se humana temeritas, et id quod non est non quaerat, ne id quod est non inveniat. Et si voluntatem Dei nosse quisque desiderat, fiat amicus Deo. Certe si voluntatem hominis quis nosse vellet cujus amicus non est, omnes ejus impudentiam aut stultitiam deriderent. Non autem quisquam efficitur amicus Dei, nisi purgatissimis moribus, et illo fine praecepti de quo Apostolus dicit, Finis autem praecepti est charitas de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta : neseos, Terra autem erat invisibilis et incomposita, sic reprehendunt
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ qr ille fecit. hec aut̃ facta sunt. Non ea genuit dese ipso ut hoc
eent qđ ipse ÷: sed ea fecit denichilo. ut non eent ȩqualia uec ei
dixerint quid placuit do facere celũ & t̾ram. respondendũ ẽ eis.
ut prius ĩundicant uoluntatis humane: qui uoliuitatẽ dĩ nos¬
aliqͥd qđ ante cedat uoluntatem dei: qđ nefas ÷ credere. Qui gͦ dic̃

Expanded text:
Deus, qui illa fecit; haec autem facta sunt; nec ea genuit de seipso, ut hoc essent quod ipse est; sed ea fecit de nihilo, ut non essent aequalia, nec ei dixerint: Quid placuit Deo facere coelum et terram? Respondendum est eis, ut prius vim discant voluntatis humanae, qui voluntatem Dei nosaliquid quod antecedat voluntatem Dei, quod nefas est credere. Qui ergo d
Abbreviated transcription (Latin):
ce timuit. labẽ ac uastitatẽ impendentẽ scłis suis. Certȩ sic errant
fundata suꝑ lucidã ⁊ beatã t̾rã: ut anullo unquã moueri aut concu¬
tipossent. Ecce atimore nocere uoluit uicinȩ genti. qͣm destruere.
⁊extinguere conatꝰ est. ut ꝑpetua qui es lucis incolis pararet᷑. Qua¬
rum non addidit ⁊ ꝑpetuũ uincłm: an illȩ animȩ. quas inglobo tene¬
brarũ in eternũ configit. ñ erant incolȩ lucis: De quib aꝑte dic̃. qd̃
errare se. apriore lucida. seu anat̾a passe sint: Ubrinolens coactus. ẽ.

Expanded text:
ce timuit labem ac uastitatem impendentem saeculis suis. certe sic erant ce timuit labem ac uastitatem impendentem saeculis suis. certe sic erant fundata super lucidam et beatam terram, ut a nullo umquam moueri aut concuti possent. ecce a timore nocere uoluit uicinae genti, quam destruere et extinguere conatus est. ut perpetua quies lucis incolis pararetur. quare non addidit "et perpetuum uinculum?" an illae animae, quas in globo tenebrarum in aeternum configit, non erant incolae lucis, de quibus aperte dicit, quod errare se a priore lucida sua natura passae sint? ubi et nolens coactus e
Abbreviated transcription (Latin):
rum pati potuisse ł posse: quasi inde laudãtda sit uata in corru¬
ptibilis. quia ipsa sibi nõ nocet: iñ ꝗa ei nichil noceri ab aliquo pos¬
rum. Duo gͦ mala st̃. quȩ sibi inuicẽ nocuer̃. ⁊ meliore aĩo fuit gens
tenebrarũ. qrsi ĩ nocuit. nolens nocuit. Neq i nocere. s frui uoluit bo¬
no dei. Is aũ illã extinguere uoluit. sic̃ manicheꝰ aꝑtissimȩ in epła
ruinosi sui fundam̃ti delirat. Oblitꝰ enĩ ꝗd paulo ante dixerat. ita
aut̃ fundata sunt eisdẽ. splendidissima regna supͣ lucidam ibeatã.
terram. ut a nullo ũquã aut moueri aut concuti possint. postea dix̃
lucis uͦ beatissimȩ pat̾. sciens labẽ magnã. ac magnã: quȩ extenebris
surgeret ad uersũ sua scã impende scła. nͥ aliqd eximiũ ac p̃clarũ.
⁊ uirtute potens num̃ opponat. quo suꝑ& simul ac destruat stirpẽ
tenebrarũ: qua destructa. ꝑpetua qui aes. lucis in colis pararet᷑. be¬

Expanded text:
rum pati potuisse uel posse. quasi inde laudanda sit natura incorrurum pati potuisse uel posse. quasi inde laudanda sit natura incorruptibilis, quia ipsa sibi non nocet, et non quia ei nihil noceri ab aliquo potarum: duo ergo mala sunt, quae sibi inuicem nocuerunt, et meliore animo fuit gens tenebrarum, quia etsi nocuit, nolens nocuit; neque enim nocere, sed frui uoluit bono dei. deus autem illam extinguere uoluit, sicut Manichaeus apertissime in epistula ruinosi sui, Fundamenti delirat. oblitus enim, quod paulo ante dixerat: ita autem fundata sunt eiusdem splendidissima regna supra lucidam et beatam terram, ut a nullo umquam aut moueri aut concuti possint. postea dixit: lucis uero beatissimae pater sciens labem magnam ac uastitatem, quae ex tenebris surgeret, aduersum sua sancta impendere saecula, nisi aliquod eximium ac praeclarum et uirtute potens numen obponat, quo superet simul ac destruat stirpem tenebrarum, qua extincta perpetua quies lucis incolis pararetur. ec
Abbreviated transcription (Latin):
iste sibi error ex parte alta. de qua nondũ diximꝰ cõparet᷑. adhuc etiã
multo peiꝰ exsecrabilius in dei nat᷑am blasphemare conuincit᷑. Dñt
& ñ nullas animas quas uolunt eẽ de substantia dei.⁊ eiꝰd̃ omino
nat᷑e. quȩ nõ sponte peccauerint. s agente tenebrarũ quã mali na¬
turã dnt. ad quã debellandã ñ ultro. s patris imꝑio descenderunt.
suꝑatȩ ⁊ oppressȩ sint. affigi inet̾nũ globo horribili tenebrarum.
Ita scãm eoꝵ sacrilega uamloquia. deus se ipsũ in quadã parte
uicto insuꝑ triũphauit. O scelestã ⁊ incredibilẽ audatiã talia credẽ
di dd. talia loquendi. talia p̃dicandi. Qđ cũ defendere conant᷑: ut
inpeiora irruant. clausis ocłis dñt. malȩ nat᷑e cõmixtionẽ facere ista.
ut hona dei nat᷑a tanta mala patiat᷑. Nam ipsã ap̃ se ipsã. nichil ho¬

Expanded text:
iste sibi error ex parte altera, de qua nondum diximus, comparetur, adhuc etiam iste sibi error ex parte altera, de qua nondum diximus, comparetur, adhuc etiam multo peius et execrabilius in dei naturam blasphemare conuincitur. dicunt enim etiam nonnullas animas, quas uolunt esse de substantia dei et eiusdem omnino naturae, quae non sponte peccauerint, sed a gente tenebrarum, quam mali naturam dicunt, ad quam debellandam non ultro, sed patris imperio descenderunt, superatae et oppressae sint, affigi in aeternum globo horribili tenebrarum. ita secundum eorum sacrilega uaniloquia deus se ipsum in quadam parte uicto insuper triumphauit. o scelestam et incredibilem audaciam talia de deo credendi, talia loquendi, talia praedicandi! quod cum defendere conantur. ut in peiora inruant clausis oculis. dicunt malae naturae commixtionem facere ista, ut bona dei natura tanta mala patiatur; nam ipsam apud se ipsam nihil ho
Abbreviated transcription (Latin):
bulant᷑ agere possẽt Dei aut̃ naturam siñ dñt mortitã: quid sedm̃¬
litã. quid cõmemorat: Siñ dnt̃ insipientẽ. qͥd docet: Si nõ dñt ꝑtur¬
batã. quid redinte grat : Si ñ uicta ⁊ capta est. quid lib̾at : Si ñ eget. cui
subuenit: Si ñ amisit sensũ. quid uegetat : Sinon ẽ excerata. qͥd illu¬
minat: Siñ ẽ indolore: qͥd recreat: Siñ ẽ iniqua: quid ꝑp̃cepta cor¬
rigit : Siñ ẽ dedecorata: quid mundat: Siñ ẽ inbello: cui ꝓmittit
pacẽ : Siñ ẽ ĩmod̾ata: cui modũ legis imponit: siñ ẽ deformis. quid
dñt quȩ facta ẽ a dõ. ⁊ arbitrio ꝓpͥo peccando de pͣuata: s ipsi nat᷑ȩ.
ipsi substantiȩ dei. quȩ ħ ẽ qͥ ds̃. Quid istis blasphemiis cõꝑari pot̾:
Ni chil om̃ino. S si alidꝵ. ꝑũsarũ sectarũ. consid̾ant᷑ errores. Si aut̃

Expanded text:
bulantur, agere possint. dei autem naturam si non dicunt mortuam, quid secbulantur, agere possint. dei autem naturam si non dicunt mortuam, quid seclitam, quid commemorat ? si non dicunt insipientem, quid docet? si non dicunt perturbatam, quid redintegrat ? si non uicta ei capta est, quid liberat ? si non eget, cui subuenit ? si non amisit sensum, quid uegetat ? si non est excaecata, quid inluminat? si non est in dolore, quid recreat? si non est iniqua, quid per praecepta corrigit? si non est dedecorata, quid mundat? si non est in bello, cui promittit pacem? si non est immoderata, cui modum legis imponit? si non est deformis, quid dicunt, quae facta est a deo et arbitrio proprio peccando deprauata, sed ipsi naturae, ipsi substantiae dei, quae hoc est quod deus. Quid istis blasphemiis comparari potest? nihil omnino. sed si aliarum peruersarum sectarum considerentur errores, si autem
Abbreviated transcription (Latin):
qualiscunq pulchritudo ibi fuiss& nec amarent coniuigia stia. nec
partium congruentia corpora eoꝵ constarent: ꝙ ubiq nõ fuerit. ñ pos¬
sunt ea fieri. quȩ ibi facta eẽ delirant: i nͥ pax aliqua ibi fuisset. pͥncipi
suo nõ obȩdirent: nͥ modus ibi ẽẽt. nichil aliud agerent. qͣm comede¬
rent. aut biberent. aut seuirent. aut qͦdlib& aliud sine aliqͣ satie¬
tate: qͣnqͣm nec ipsi quiħ agebant. formis suis det̾iminati eẽnt: nͥ modꝰ
ibi fuisset. Nc̃ uͦ talia dñt eos egisse. ut in omĩb actionib suis modoᷤ
sibi congruos habuisse negare nõ possint. Si aut̃ ibi sp̃es non fuisset:
nulla ibi qualitas nat᷑ał sub sisteret. Sinullꝰ ordo ibi fuiss&: ñ alii
dñarent᷑. alii subd̾ent᷑. ñ insuis elem̃tis congruent̃ uiuerent. ñ de¬
niq suis locis hab̾ent m̃bra disposita. ut omĩa illa. quȩ uana isti fa¬

Expanded text:
qualiscumque pulchritudo ibi fuisset, nec amarent coniugia sua nec qualiscumque pulchritudo ibi fuisset, nec amarent coniugia sua nec partium congruentia corpora eorum constarent: quod ubi non fuerit, non possunt ea fieri, quae ibi facta esse delirant. et nisi pax aliqua ibi esset, principi suo non oboedirent. nisi modus ibi esset, nihil aliud agerent quam comederent aut biberent aut saeuirent aut quodlibet aliud sine aliqua satietate; quamquam nec ipsi, qui hoc agebant, formis suis determinati essent, nisi modus ibi esset. nunc uero talia dicunt eos egisse, ut in omnibus actionibus suis modos sibi congruos habuisse negare non possint. si autem species ibi non fuisset, nulla ibi qualitas naturalis subsisteret. si nullus ordo ibi fuisset, non alii dominarentur, alii subderentur, non in suis elementis congruenter uiuerent, non denique suis locis haberent membra disposita, ut illa omnia, quae uana isti fa
Abbreviated transcription (Latin):
mala: mortẽ. egritudinẽ. obliuionẽ. insipientiã. ꝑtͣbationẽ. impo¬
tentiã. egestatẽ. stoliditatẽ. cecitatẽ. dolorẽ. mniquitatẽ. dedecus. bel¬
lũ. ĩmod̾ationẽ. deformitatẽ. ꝑu̾sitatẽ. Principes tenebrarũ uixisse
in sua nat᷑a dñt. ⁊ in suo regno saluos fuisse. ⁊ meminisse ⁊ intellexis¬
se. Sic  concionatũ illic dñt pricipẽ tenebrarũ: ut neq ipse ta¬
lia dicere. neq ab eis quib dicebat audiri. sine memoria ⁊ intelle¬
ctu potuiss&: ⁊ habuisse tẽꝑiemit. aĩo ⁊ corpori suo congruã ⁊ uir¬
tute potentiȩ regnasse: icopias elem̃toꝵ. suoꝵ. ac fecunditatis
habuisse. ⁊ sensisse se inuicẽ. asibi uicinũ lum̃ ⁊ ocłos habuisse. quibus
illud longȩ conspicerent: qͥ utiq ocłi. sine aliquo lumine. lum̃ uide nõ
poterant. Un recte &̾ lumina noiãntur: ⁊̃ suauitate suȩ uoluptatis eẽ
ꝑfruitos:⁊ dim̃sis m̃bris. atq habitationibꝰ det̾minatos fuisse. nͥ aut̃ &̃

Expanded text:
insipientiam, perturbationem, inpotentiam, egestatem, stoliditatem, caecitatem, dolorem, iniquitatem, dedecus, bellum, inmoderationem, deformitatem, peruersitatem. principes enim tenebrarum et uixisse in sua natura dicunt et in suo regno saluos fuisse et meminisse et intellexisse. sic enim contionatum illi dicunt prineipem tenebrarum, ut neque ipse talia dicere neque ab eis, quibus dicebat, audiri sine memoria et intellectu potuisset: et habuisse temperiem animo et corpori suo congruam et uirtute potentiae regnasse et copias elementorum suorum ac fecunditatis habuisse et sensisse se inuicem ac sibi uicinum lumen et oculos habuisse, quibus illud longe conspicerent; qui utique oculi sine aliquo lumine lumen uidere non poterant, unde recte etiam lumina nominantur; et suauitate suae uoluptatis esse perfruitos et dimensis membris atque habitationibus determinatos fuisse. nisi autem etiam
Abbreviated transcription (Latin):
lo datam ⁊ iob ꝓbatus. ẽ. ut uistus apareret. ⁊ petrus tẽptatꝰ
nede se p̃sumeret. ⁊ paulus colaphizatus ne se extolleret.⁊ iuda
dampnatꝰ ut se suspender&. Cũ gͦ ꝑ potestatẽ quã diabolo de¬
dit. omĩa iustȩ ipse dĩ fecerit. ñ tam̃ ꝓhis iustȩ factis. s ꝓ ini¬
qua nocendi uoluntate quȩ ipsiꝰ diaboli fuit. ei redderetur in
ite inignem ȩternũ. quẽ parauit pat̾ m̃s diabolo & angłis
eiꝰ. Quia uͦ ⁊ ipsi mali angłi. ñ a dõ mali sunt conditi. s peccando
factisunt mali: Sic petrus inepła sua dic̃. Si ⁊ds̃ angłis peccan¬
tibus ñ peꝑcit. s carceribꝰ caliginis inferi trudens. tdidit inu¬
dicio puniendos seruari: hĩc petrus ostendit adhuc eis ultimi
iudicii pęnã deberi. De qua dñs dic̃. Ite inignẽ ęternũ qͥ paratꝰ
ẽ diabolo ⁊ angłis eiꝰ: Quanuis iã pęnalit̾ huc inferũ. ħ ẽ inferi

Expanded text:
lo datam et Iob probatus est, ut iustus adpareret, et Petrus temptatus, lo datam et Iob probatus est, ut iustus adpareret, et Petrus temptatus, ne de se praesumeret, et Paulus colaphizatus, ne se extolleret, et ludas damnatus, ut se suspenderet. - cum ergo per potestatem, quam diabolo dedit, omnia iuste ipse deus fecerit, non tamen pro his iuste factis, sed pro iniqua nocendi uoluntate, quae ipsius diaboli fuit, ei reddetur in ite in ignem aeternum, quem parauit pater meus diabolo et angelis eius. Quia uero et ipsi mali angeli non a deo mali sunt conditi, sed peccando facti sunt mali, sic Petrus in epistula sua dicit: si enim deus angelis peccantibus non pe-. percit, sed carceribus caliginis inferi trudens tradidit in iudicio puniendos seruari. hinc Petrus ostendit adhuc eis ultimi iudicii poenam deberi, de qua dominus dicit : ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis eius. quamuis iam poenaliter hunc infe
Abbreviated transcription (Latin):
inuita ipsius. Quia uͦ &̃ cũ peccatoribus pęna debita reddit᷑.
non est iniquitas apud dm̃. sic dic̃. Quid dicemꝰ: Hunquid
iniquus as qui fert iram: uno aut̃ loco dic̃ ⁊ bonitatẽ ⁊ seue¬
ritatem ab illo eẽ. breuit̾ ãmonuit dicens. Uides gͦ bonitatẽ
iseueritatem dei. In eos quidẽ qui cecider̃ seueritatẽ. in te
aut̃ bonitatem si ꝑmanseris inbonitate. Itẽ quia etiã in cͦen¬
tium potestas nõ est nͥ adõ. scriptũ ẽ. sic: loq̃nte sapientia.ꝓ
me reges regnant. ⁊tyranni ꝑme tenent terrã. Dic̃ ⁊ apł̃s. Nõ
ẽ enim potestas nͥ adõ. Digne aut̃ fieri in libro iobscriptũ ẽ.
Qui regnare facit hominem hypochritã ꝓpt̾ ꝑuersitatẽ po¬
puli :⁊ de popło isrł dic̃ dc̃. Dedi eis regẽ inira mea. In iustũ
enĩ ñ ẽ. ut imꝓbis accipientib nocendi potestatẽ. bonoꝵ pati¬
entia ꝓbet᷑. ⁊ maloꝵ iniquitas puniat᷑. Nam ꝑ potestatẽ diabo¬

Expanded text:
uita ipsius. quia uero etiam cum peccatoribus poena debita redditur, non est iniquitas apud deum, sic dicit: quid dicemus? numquid iniquus deus, qui infert iram? uno autem loco et bonitatem et seueritatem ab illo esse breuiter admonuit dicens: uides ergo bonitatem et seueritatem dei: in eos quidem, qui ceciderunt, seueentium potestas non est nisi a deo, sic scriptum est loquente sapientia: per me reges regnant et tyranni per me tenent terram. dicit et apostolus: non est enim potestas nisi a deo. digne autem fieri in libro Iob scriptum est. qui regnare facit, inquit, hominem hypocritam propter peruersitatem populi. et de populo Israhel dicit deus: dedi eis regem in ira mea. iniustum enim non est, ut improbis accipientibus nocendi potestatem bonorum patientia probetur et malorum iniquitas puniatur. nam per potestatem diabo
Abbreviated transcription (Latin):
tiarum sapientiȩ ⁊ scientiȩ dei. quã inscrutabilia sunt iudicia
uersis. ħ ipsum quod xp̃s missus est satis ostendit: quia ñ insua
natura qua ds̃ ẽ. s in nra quam defemina assũpsit mortuus ẽ.¬

Expanded text:
tiarum sapientiae et scientae dei! quam inscrutabilia sunt iudicia tiarum sapientiae et scientae dei! quam inscrutabilia sunt iudicia versis, hoc ipsum quod Christus missus est, satis ostendit; qui non in sua natura qua Deus est, sed in nostra quam de femina assumpsit, pro
Abbreviated transcription (Latin):
cut dm̃ incorruptibilẽ & in cõmutabilẽ. ita consequent̃ ⁊̃ incom¬
qͥ nabilem credamꝰ. Quia uͦ ⁊ minima bona ħ est t̾rena atq mor¬
talia ipse fecit. illo apłi loco sine dubitatione intelligit᷑: ubi
loquens de m̃bris carnis nostrȩ. ꝗa si glorificat᷑ unũ menbrũ
congaudent omĩa m̃bra. ⁊ si patitur unũ m̃brũ. cõpatiunt᷑ oĩa
ꝓut uoluit. & ds̃ temꝑauit corpus ei cui de erant maiorẽ hono¬
rem dans. ut non eẽnt scissurȩ incorpore. s ipsum idẽ ut ꝓinui¬
cem sollicita sint menbra ħ aut̃ qͦd sic. in modo. ⁊ spẽ. ⁊ ordine m̃¬
broꝵ carnis laudat apłs In om̃iũ animaliũ carne inuenis & ma¬
ximorũ ⁊minimorum: cũ om̃is caro inbonis t̾renis. ac ꝑħ mi¬
nimis de putetur. Itẽ quia cuiq culpȩ. quanta et quał pęna
deheat᷑. diuini uidicii ẽ. ñ humani: sic scriptũ ẽ. O altitudo diui¬

Expanded text:
cut deum incorruptibilem et incommutabilem, ita consequenter etiam incoicut deum incorruptibilem et incommutabilem, ita consequenter etiam incoinquinabilem credamus. Quia uero et minima bona, hoc est terrena atque mortalia ipse fecit, illo apostoli loco sine dubitatione intellegitur, ubi loquens de membris carnis nostrae "quia si glorificatur unum membrum, congaudent omnia membra; et si patitur unum membrum, conpatiuntur omnia prout uoluit et: deus temperauit corpus ei, cui deerat, maiorem honorem dans, ut non essent scissurae in corpore, sed idem ipsum ut pro inuicem sollicita sint membra. hoc autem, quod sic in modo et specie et ordine membrorum carnis laudat apostolus, in omnium animalium carne inuenis, et maximorum et minimorum, cum omnis caro in bonis terrenis ac per hoc minimis deputetur. Item quia cuique culpae qualis et quanta poena de-. beatur. diuini iudicii est, non humani, sic scriptum est: o altitudo diui
Abbreviated transcription (Latin):
cerat. ad tuuari omĩpotentiã suã. Cũ aut̃ audimꝰ omĩa exipso.
ꝑipsũ. ⁊ inipso: om̃s utiq naturas intelligere debemꝰ. quȩ nat᷑alit̃ sũt:
neq enim exipso sunt peccata. quȩ nat᷑am ñ seruant. s uiciant: qͣ
peccata ex uoluntate eẽ peccantiũ. multis multis modis sc̃ã script᷑a
testatur: Precipue illo quo dic̃ apłs. Existimasis aut̃ ħ hõ qui uidi¬
cas eos qͥ talia agunt. ⁊ facis ea. qm̃ tu effugies uidiciũ dei: andi¬
uicias benignitatis ⁊ patientiȩ eus. ⁊ longanimitatis contempnis.
Ignorans qm̃ patientia dei ad penitentiam te adducit : Sedm̃¬
duriciam cordis tuiͫ ⁊ cor inpenitens. thesaurizas tram indie
irȩ. ⁊ reuelationis iusti iuditii dei. qui redd& unicuiq scđm oꝑa
sua. Nec tñ cũ in dõ sint uniuersa quȩ condidit: inquinant eũ
q̃ peccant. De cuiꝰ sapientia dr̃. Attingit aut̃ omiã ꝓpt̾ suam
mundiciã. ⁊ nichil inquinatũ in eã incurrit. Oportet enĩ ut si¬

Expanded text:
ex ipso ipsum et in ipso," omnes utique naturas intellegere debemus, quae naturaliter sunt. neque enim ex ipso sunt peccata, quae ua. turam non seruant. sed uitiant. quae peccata ex uoluntate esse peccantium multis modis sancta scriptura testatur, praecipue illo. quo dicit apostolus: existimas autem hoc, o homo, qui iudicas eos, qui talia agunt, et facis ea, quoniam tu effugies iudicium dei? an diuitias benignitatis et patientiae eius et longanimitatis contemnis, ignoransram in diem irae et reuelationis iusti iudicii dei, qui reddet unicuique secundum opera sua. Nec tamen, cum in deo sint uniuersa, quae condidit, inquinant eum, qui peccant, de cuius sapientia dicitur: adtingit autem omnia propter suam munditiam, et nihil inquinatum in eam incurrit. oportet enim, ut si
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s de plenitudine eiꝰ accepimꝰ. Qđ suta ẽ: qua tandẽ ĩpuden¬
tia hõ de dõ. lutũ defigulo iudicabit. non solũ dicens qͥd me fe¬
cisti sic. s &̃ de aliis dãpnabili curiositate per scrutans ⁊ dicens.
Quare de cadẽ massa fecisti aliũ quidẽ sic. aliũ uͦ sic : Si humanũ
genus qd creatũ pͥmitus constat ex nichilo. non cũ debito mortis. &
peccati origine nasceretur. ⁊ tñ exeis creator omps in ȩternũ nõ¬
nullos dãpnare interitũ: qͥs omĩpotenti creatori diceret. qr̃
fecisti sic: Q enĩ cũ nõ essent. eẽ donauerat: quo fine eẽnt habu¬
it potestatẽ: Nec dicerent ceteri cur paribus om̃iũ meritis
diuinum discreparet arbitrium: qr potestatẽ ht̃ figulus
luti ex eadem massa facere. aliud quid̃ uas in honorẽ. ali¬
t᷑ saluatis aut̃ grã donet᷑ indebita: qͥs usq ad eo humanȩ
conditionis oblitus. diuini sensus archana discutiat. ut cũ
ipse pęnam merito fuerit consecutꝰ. queratur eur aliꝰ grãm

Expanded text:
omnes de plenitudine ejus accepimus . Quod si ita est, qua tandem impudentia homo de Deo, lutum de figulo judicabit, non solum dicens, Quid me fecisti sic? sed etiam de aliis damnabili curiositate perscrutans et dicens, Quare de eadem massa fecisti alium quidem sic, alium vero sic? Si humanum genus, quod creatum primitus constat ex nihilo, non cum debito mortis et peccati origine nasceretur, et tamen ex eis Creator omnipotens in aeternum nonnullos damnare vellet interitum; quis omnipotenti Creatori diceret, Quare fecisti sic? Qui enim, cum non essent, esse donaverat, quo fine essent, habuit potestatem; nec dicerent caeteri, cur paribus omnium meritis divinum discreparet arbitrium: quia potestatem habet figulus luti ex eadem massa facere aliud quidem vas in honorem, alitur, salvatis autem gratia donetur indebita, quis usque adeo humanae conditionis oblitus, divini sensus arcana discutiat, ut cum ipse poenam merito fuerit consecutus, quaerat cur alius gratiam,
Abbreviated transcription (Latin):
te fili respice ad celũ ⁊ t̾ram. ⁊ omia quȩ in eis sunt. Urdͤ scito qͥa ñ
ñ de se. utiq de nichilo. Non i erat aliud faceret. de qͦ aꝑtissine apł
ipso filiꝰ ex ipso domus s filiꝰ de ipso. domꝰ de terra ⁊ ligno. Si ħ qͥa
hõ ẽ quia ñ pot̃ aliquid &̃ de nichilo facere: Ds̃ aũ ex qͦ omĩa. ꝑ qͣm¬

Expanded text:
te, fili, respice ad caelum et terram et omnia, quae in eis sunt; uide et scito, quia non te, fili, respice ad caelum et terram et omnia, quae in eis sunt; uide et scito, quia non non de se, utique de nihilo. non enim erat aliud, unde faceret. de quo apertissime aipso filius, ex ipso domus, sed filius de ipso, domus de terra et de ligno. sed hoc quia homo est, qui non potest aliquid etiam de nihilo facere
Abbreviated transcription (Latin):
ter ẽ. possi nt dicere. gͦ int̾ ẽ aliqͥd. qr ipsũ nichil aliqͥd ẽchi aut̃ qͥ ha
bent sanum cerebrũ. rẽ manifestissimã uident. ħ idẽ intelligi. cũ
nichil dixi inter ẽ. qđ intelligeret᷑ si dicerẽ. int̾ ẽ nichil. At isti si alicus
dicant qͥa fecisti.⁊ ille respondeat nichil fecisse: conseq̃ns ẽ ut ei calũp¬
nient᷑ dicentes: fecisti gͦ aliqͥd. quia nichil fecisti. Ipsũ ti nichil. aliqͥd
ẽ. hñt aut̃ ⁊ ipsũ dñm in fine sententiȩ potͥentẽ ħ ũbũ uͥait. Et ocul¬
to locutꝰ sũ nichil. Ergo legant. ⁊ taceant. Quia gͦ ds̃ omĩa quȩ ñ de
se genuit. s ꝑũbũ suũ fecit: ñ dehis rebus quȩ iam erant. s de his
quȩ om̃ino ñ erant. ħẽ de nichilo fec̃. Ita dic̃ apłs. Qui uocat ea quę
ñ sunt: tanquã eaquȩ si ut. Aꝑti mlibro machabeoꝵ scriptũ ẽ. Oro

Expanded text:
terest, possunt dicere: "ergo interest aliquid, quia ipsum nihiterest, possunt dicere: "ergo interest aliquid, quia ipsum nihiissimam uident hoc idem intellegi, cum dixi „nihil interest," quod intellegeretur si dicerem "interest nihil." at isti si alicui dicant: quid fecisti? et ille respondeat nihil se fecisse, consequens est ut ei calumnientur dicentes: fecisti ergo aliquid, quia nihil fecisti; ipsum enim nihil aliquid est. habent autem et ipsum dominum in fine sententiae ponentem hoc uerbum, ubi ait: et in occulto locutus sum nihil. ergo legant et taceant. Quia ergo deus omnia, quae non de se genuit, sed per uerbum suum fecit, non de his rebus, quae iam erant, sed de his, quae omnino non erant, hoc est de nihilo fecit, ita dicit apostolus: qui uocat ea, quae non sunt, t
Abbreviated transcription (Latin):
Neq enim audienda sũt deli ram̃ta hoĩũm. qͥ nichil ħ loco aliqͥd
intelligendũ putant.⁊ ad huiꝰ moci uanitatẽ ꝓpt̃ ea putant cogi
posse aliquẽ. quia ipsũ nichil iufine sententiȩ positũ ẽ. Ergo in¬
quiunt factũ est. ⁊idõ quia factũ ẽ. ipsũ nichil aliquio ẽ. Sensũ it
ꝑdiderunt: studio cont̾dicendi. Nec intelligunt. nichil inter eẽ. utrũ
dicat᷑ sine illo factũ ẽ nichil: ansine illo nichil factũ ẽ. ꝗa & si illo or¬
dine diceret᷑. sine illo nichil factũ ẽ: possit nicbilominꝰ dicere. ip¬
sũ nichil. aliquid eẽ: qͥa factũ ẽ. Qͥd enĩ reuera ẽ aliqͥd qd int̾ est. u¬
lo quod ali quid ẽ domꝰ: Ita quia dictũ est. sine illo factũ ẽ nichil. qm̃
nichil utiq nõ ẽ aliquid. quando uere ⁊ ꝓͥe dr̃: siue dicat᷑. sine illo
factum est nichil: siue sine illo nichil est factũ. ł nichil factũ est:
nichil int̾ ẽ. Qs aut̃ uelit loqui cũ hõĩb qͥ ħ ipsũ qͦd dixi nichil in¬

Expanded text:
unt deliramenta hominum, qui nihil hoc loco aliquid intellegendum putant et ad huius modi uanitatem propterea putant cogi posse aliquem, quia ipsum nihil in fine sententiae positum est. "ergo" inquiunt "factum est et ideo, quia factum est, ipsum nihil aliquid est." sensum enim perdiderunt studio contradicendi nec intellegunt nihil interesse, utrum dicatur: sine illo factum est nihil, an: sine illo nihil factum est, quia, si illo ordine diceretur: sine illo nihil factum est, possint nihilominus dicere ipsum nihil aliquid esse, quia factum, quod aliquid domus est? ita quia dictum est: sine illo factum est nihil, quoniam nihil utique non est aliquid, quando uere et proprie dicitur, siue dicatur: sine illo factum est nihil, siue: sine illo nihil est factum, uel: nihil factum est, nihil interest. quis autem uelit loqui cum hominibus, qui hoc ipsum quod dixi: nihil in
Abbreviated transcription (Latin):
caꝑe impositã ab artifice forinam ñ poss&. nec materies utiq di¬
ceret᷑. Porrosibonũ aliqͦd ẽ forma. un qͥ ea p̃ualent formosi appel¬
lantur. sic̃ a sp̃e speciosi: ꝓcul dubio bonũ aliqͦd ẽ & capacitas for¬
mȩ: sic̃ qr bonũ est sapientia. nemo dubitat quod bonũ sit. capace
eẽ sapientiȩ: ⁊ quia om̃e bonũ a dõ. neminẽ oportẽt dubitare. &̃ istã
siqua est materiem: ñ eẽ nͥ adõ. Magnificȩ gͥ ⁊ diuinȩ dĩ nr̃ fa¬
mnulo suo dix̃. Ego sũ: qͥ sũ. Et dices filiis isrł: qͥ ẽ misit me ad uos.

Expanded text:
capere impositam ab artifice formam non posset, nec materies utique dicapere impositam ab artifice formam non posset, nec materies utique diceretur. porro si bonum aliquod est forma, unde quia ea praeualent, formosi appellantur, sicut a specie speciosi, procul dubio bonum aliquid est etiam capacitas formae; sicut quia bonum est sapientia, nemo dubitat, quod bonum sit capacem esse sapientiae. et quia omne bonum a deo, neminem oportet dubitare etiam istam, si qua est, materiem non esse nisi a deo. Magnifice igitur et diuine deus noster famulo suo dixit: ego sum qui sum et: dic
Abbreviated transcription (Latin):
ita nulla nat᷑a relinquet᷑. Nonsolũ qualẽ inducunt manichei.
ubi tanta bona inueniunt᷑. ut nimia eoꝵ cecitas miserasit. s qͣlem
pot̃ quilib⁊ inducere. Neq enĩ uł illa materies quãilen antiqͥ di
xerũt. malũ dicenda ẽ: ñ eã dico ꝗͣ manicheus hilen appellat dem̃¬
tissima uanitate. nesciens qͥd liꝰqͣt᷑ formatricẽ corpoꝵ. Uñ rectȩ illi
dictũ ẽ q alt̾um dm̃ inducat. Nemo enĩ formare ⁊ creare corpora: nͥ
dĩ pot̾̃. Neq enĩ creant᷑ nͥ cũ eis modus. ⁊ spẽs. ⁊ ordo. substicit. Que bo¬
na eẽ necesse posse nͥ adõ. puto. quȩ iã & ipsi confitent᷑. Silen dico
qͣndã penitꝰ informẽ. ⁊ sine qͣlitate materiem. un istȩ quas sentimꝰ
qualitates formant᷑. ut antiqͥ dixer̃: hinc enĩ silua grecȩ hylen dr̃.ꝙ¬
tionẽ cogitari uixpot̾: ht̃ enĩ ⁊ ipsa capacitatẽ formarũ. Nam si

Expanded text:
ita nulla natura relinqueretur, non solum qualem inducunt Manichaei, ita nulla natura relinqueretur, non solum qualem inducunt Manichaei, ubi tanta bona inueniuntur, ut nimia eorum caecitas mira sit, sed qualem potest quilibet inducere. Neque enim uel illa materies, quam hylen antiqui di- xerunt, malum dicenda est. non eam dico, quam Manichaeus hylen appellat dementissima uanitate nesciens, quid loquatur, formatricem corporum — unde recte illi dictum est, quod alterum deum inducat; nemo enim formare et creare corpora nisi deus potest: neque enim creantur, nisi cum eis modus et species et ordo subsistit, quae bona esse nec esse posse nisi a deo, puto quia iam etiam ipsi confitentur — sed hylen dico quandam penitus informem et sine qualitate materiem, unde istae quas sentimus qualitates formantur, ut antiqui dixerunt. hinc enim et silua graece λη dtionem cogitari uix potest. habet enim et ipsa capacitatem formarum; nam si
Abbreviated transcription (Latin):
Uñ tã diualiquio remanebit: quã diu corporis nat᷑a subsistit. ꝓin
si consũpto bono nat᷑a consumit᷑: bona ẽ gͦ nat᷑a. Sic itardũ dm̃s. uelo
nitus adimas. silentiũ ẽ uͥ uox nulla ẽ. Qd tñ silentiũ eo ipso qͦd
uniu̾sitate nat̾e ordinant᷑. ĩ sapient̾ consid̃antib ñ indecent̃ uides
suas habeant. Nlam &̃ ds̃ certa loca ⁊ tp̃ra ñ illuminando tenebras fecit:
tã decent̃ quã ds̃. Si enĩ nos contenendo uocẽ. decent᷑ int̾ponimꝰ in lo¬
quendo ẽ silentium: quantomagis ille quarundã rerum pͥuatͥoẽs
decent̃ facit. sic̃ rerũ om̃iũ ꝑfectus artifex: uñ iymno triũ puero¬
rũ &̃ lux ⁊ tenebrȩ laudant dm̃ .i. eiꝰ laudẽ in bnconsid̾antiũ cordibꝰ
pariunt. Nõ gͦ mala inquantũ nat᷑a ẽ. ulla nat᷑a. S cuiq nat̾e ñẽ
malũ. nͥ minui bono. Qđ siminuendo assumeret᷑. sic̃ nullũ bonũ.

Expanded text:
unde tamdiu aliquid remanebit, quamdiu corporis natura subsistit proinde unde tamdiu aliquid remanebit, quamdiu corporis natura subsistit proinde si consumpto bono natura consumitur, bona est ergo natura. sic et tardum dicimus uelocnitus adimas, silentium est, ubi uox nulla est: quod tamen silentium eo ipso, quod uniuersitate naturae ordinantur, ut sapienter considerantibus non indecenter uices suas habeant. nam et deus certa loca et tempora non inluminando tenebras fecit tam decenter quam dies. si enim nos continendo uocem decenter interponimus in loquendo silentium: q puerorum etiam lux et tenebrae laudant deum, id est eius laudem bene considerantium cordibus pariunt. Non ergo mala, in quantum natura est, ulla natura, sed cuique naturae non est malum nisi minui bono. quod si minuendo absumeretur, sicut nullum bonum,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ parua. omĩs mensura.⁊ magna ⁊ parua. omis pulchritudo ⁊ magna &
parua. om̃is pax ⁊ magna ⁊ parua. emĩsisi qua similia occurrere po¬
tuerint. maximeq illa quȩ ꝑ omĩa repperiunt᷑. siue spiritalia. siue
corporalia. omĩs modus. omĩs spẽs: ordo om̃ĩs. ⁊ magnꝰ ⁊ paruus: ad nõ
nas luent. Ubi aut̃ nullũ hors omĩno fuerit. nulla nat᷑a remanebit.
S inhis omĩb quȩcũq parua: in maioꝵ cõparatione. cont̾riis nõibꝰ
appellant᷑: sic̃ in hominis forma. quia maior: pulchritudo: in eius
comparatione. simiȩ pulchritudo deformitas dr̃. ⁊ fallit in pruden¬
tes. tanquã illud sit bonũ. ⁊ħ malũ: Nec intendunt incorpore si¬
miȩ modũ ꝓp̾um parilitatẽ exutͦq latere m̃broꝵ: concordiã parti¬
tes. cogant᷑ qd uerũ ẽ confiteri: Int̾rogent᷑ utrũ corpori simiȩ possit noce¬
re corruptio. Qđ si pot̾ ut fędiꝰ fiat: qͥd minuitꝰ pͥuchritudinis bonũ:

Expanded text:
is mensura et magna et parua, omnis pulchritudo . et magna et parua. omnis pax et magna et parua et si qua similia occurrere potuerint maximeque illa, quae per omnia reperiuntur, siue spiritalia siue corporalia, omnis modus, omnis species, omnis ordo et magnus et paruus, a domino it. Sed in his omnibus quaecumque parua sunt. in maiorum comparatione contrariis nominibus appellantur: sicut in hominis forma quia maior est pulchritudo. in eius comparatione simiae pulchritudo deformitas dicitur. et fallit inprudentes, tamquam illud sit bonum et hoc malum; nec intendunt in corpore simiae modum proprium, parilitatem ex utroque latere membrorum, concordiam partites cogantur quod uerum est confiteri, interrogentur, utrum corpori simiae possit nocere corruptio. quod si potest
Abbreviated transcription (Latin):
modus in qͣntũ modꝰ ẽ. bonus ẽ. uñ omia mođata. modesta. modifi¬
cata. dici sine laude ñ possunt: Quanꝗ̃ sub alio intellectu. modũ
ꝓfine ponamꝰ: ⁊ nullũ modũ dicamꝰ: uͥ nullus est finis. Qđ aliqͦn cũ
laude dr̃. sic̃ dictũ ẽ. ⁊ regni eiꝰ nõ erit finis. Posset ti dici &̃ ñ erit modꝰ.

Expanded text:
modus, in quantum modus est. bonus est: unde omnia moderata, modesta, modifimodus, in quantum modus est. bonus est: unde omnia moderata, modesta, modificata dici sine laude non possunt, quamquam sub alio intellectu modum pro fine ponamus et nullum modum dicamus, ubi nullus est finis: quod aliquando cum laude dicitur, sicut dictum e
Abbreviated transcription (Latin):
Nec dabis sc̃m̃ tuũ uidere corruptionẽ. Nã uulneratũ eẽ inconfi¬
xione clauoꝵ ⁊ ꝑcussũ de lancea qͥs negat: S ⁊ ipsa quȩ ꝓͥe ab¬
om̃ib corporis dr̃ .i. ipsa putredo. si ad huc ht̃ aliqͥd qͥ alte consu¬
mat: bonũ minuendo: crescit corruptio. Qa si penitꝰ ab sũpserit.
sic̃ nullũ bonũ. ita nulla nat᷑a remanebit. qͥa iã corruptio qͦd
corrũpat ñ erit: ⁊ideo nec ipsa putredo erit: qͥa uͥ sit omnino
ñ erit. Idõ qͥppe ⁊ parua. atq exigua. iã cõmuni loq̃ndi usu mo¬
dica dĩr: qr modꝰ in eis aliqͥdᷤ resistit: sine qͦ iam ñ modica. s om¬
nino nulla sunt. Illa aut̃ q̃ ꝓppt̾ nimiũ ꝓ gressũ dñr ĩmodi¬
nec modũ hab̾e dicendus est. nec finis eiꝰ dici putetur. Nec idõ
tñ inmod̾atꝰ est. aquo modus om̃ib rebus tribuat᷑. ut aliqͦ mͦ ẽẽ pos¬
sunt. Nec rursũ mođ̾atũ oportet dicidm̃. tanqͣm ab aliqͦ nͦdũ accepit.

Expanded text:
nec dabis sanctum tuum uidere corruptionem. nam uulneratum esse confixione clauorum et percussum de lancea quis negat? sed etiam ipsa, quae itur, id est ipsa putredo. si adhuc habet aliquid, quod alte consumat, bonum minuendo crescit corruptio. quod si penitus absumpserit, sicut nullum bonum, ita nulla natura remanebit, quia iam corruptio quod corrumpat non erit. et ideo nec ipsa putredo erit, quia ubi sit omnino non erit. Ideo quippe et parua atque exigua iam communi loquendi usu modica dicuntur, quia modus in eis aliquis restitit, sine quo iam non modica, sed omnino nulla sunt illa autem, quae propter nimium progressum dicuntur immodinec modum habere dicendus est, ne finis eius dici putetur. nec ideo tamen immoderatus est, a quo modus omnibus rebus tribuitur, ut aliquo modo esse possint. nec rursum moderatum oportet dici deum, tamquam ab aliquo modum acceperit.
Abbreviated transcription (Latin):
cesse est quanuis minora ⁊ minima bona. nͥ a sũmo bono dõ potue¬
runt. sic ordinata sunt. ut cedant iufirmiora firmiorib.⁊ inualidi¬
ora fortiorib. ⁊ impotentiora potentiorib: atꝙ ita celestib terrena
concordent. tanquã p̃cellentib subdita. Fit aut̃ de cedentib ⁊ succe¬
dentib reb. tẽporał quȩdã in suo gn̾e pulchritudoi ut nec ipsa
quȩ moriunt᷑. ł qđ erant eẽ desinunt. turpent. aut turbent modũ
⁊ spẽm.⁊ ordinẽ. uniuersȩ creaturȩ: Sicut sermo bñ cõpositus utiꝙ
bonitas apud dm̃:⁊ cũdebita redditur nulla ẽ iniquitas apud
dm̃: Quia melius ordinatur nat᷑a ut iuste doleat insupplicio. ꝗͣ
i spẽm. ⁊ ordinẽ: inquacũq extremitate. ad huc aliq bonũ ẽ. Quȩ
si omĩno de tra hantur. ⁊ penitus consumant᷑: idõ nullũ bonũ erit.
qͥa nulla nat᷑a remanebit. Om̃s gͥ nature corrruptibiles. nec om¬

Expanded text:
esse quamuis minora et minima bona nisi a summo bono deo potuerunt, sic ordinata sunt, ut cedant infirmiora firmioribus et inualidiora fortioribus et inpotentiora potentioribus, atque ita caelestibus terrena concordent tamquam praecellentibus subdita. fit autem decedentibus et succedentibus rebus temporalis quaedam in suo genere pulchritudo. ut nec ipsa, quae moriuntur uel quod erant esse desinunt, turpent ac turbent modum et speciem et ordinem uniuersae creaturae: sicut sermo bene compositus utique bonitas apud deum. et cum debita redditur, nulla est iniquitas apud deum, quia melius ordinatur natura, ut iuste doleat in supplicio quam et speciem et ordinem in quacumque extremitate adhuc aliquod bonum est: quae si omnino detrahantur et penitus consumantur, ideo nullum bonum erit, quia nulla natura remanebit. Omnes igitur naturae corruptibiles nec om
Abbreviated transcription (Latin):
modus. nulla spẽs. nullus ordo est: nullũ bonũ. nat᷑a uulla. ħ quȩ
moniis munienda sunt: ut quia ea minore in tellectu asseqͥ ñ poss̃:
diuinȩ auctoritati credant. ⁊ ob hoc intelligere mereant᷑: Qaut̃ in¬
telligunt. s⁊ ecclesi asticis litteris muiꝰ instructi st̃. magis ea nos ex
nr̃o intellectu ꝓferre. quã i illis libris eẽ ñ arbitrent᷑. Itaq dm̃ eẽ
in cõmutabilẽ. sic scriptũ ẽ in psalmis. Mutab̾ eaqueͭ mutabũt᷑.
Tu aut̃ idẽ ipse es. ⁊ in libro sapientiȩ de sapientia ipsa. Inse ipsama
soli dõ: ⁊ apłs. acobus. Om̃e datũ optimũ.⁊ ome donũ ꝑfectũ ẽ de sur
sũ descendens apatre luminũ. ap̃ quẽ ñ ẽ tͣnsmutatio nec mom̃ti
ob imbratio. Itẽ quia id qd̾ de se genuit. ħẽ qđ ipse ẽ: ita ab ipsofi

Expanded text:
modus, nulla species, nullus ordo est, nullum bonum, nulla natura est. Hamodus, nulla species, nullus ordo est, nullum bonum, nulla natura est. Hamoniis munienda sunt, ut qui ea minore intellectu adsequi non possunt, diuinae auctoritati credant et ob hoc intellegere mereantur ; qui autem intellegunt, sed ecclesiasticis litteris minus instructi sunt, magis ea nos ex nostro intellectu proferre quam in illis libris esse non arbitrentur. itaque deum esse incommutabilem sic scriptum est in psalmis: mutabis ea. et mutabuntur; tu autem idem ipse es; et in libro sapientiae de ipsa sapientia: in se ipsa msoli deo et apostolus Iacobus: omne datum optimum et omne donum perfectum desursum est descendens a patre luminum, apud quem non est commutatio nec momenti obumbratio. item quia id, quod de se genuit, hoc, quod ipse est, ita ab ipso fi
Abbreviated transcription (Latin):
Alalus gͦ modus. uł mala spẽs. uł malus ordo:aut idõ dñt̾ qr minora
sunt. quã eẽ debuerũt: aut qͥa ñhis rebus accõmodent᷑. quib accom¬
moda sunt: ut idõ dicant᷑ mala. qͥ sint aliena ⁊ in congrua. Tanquã
si dicat᷑ aliqͥs ñ bono mͦ egisse. quia niuiꝰ egit quã debuit: aut qd̾
ita egit. sic uire tali ñ debuit. uł ampliꝰ qͣm oportebat. ł ñ conueni¬
ent̃: ut ħ ipsũ quod rep̃hendit᷑ malo mͦ actũ: ñ obliud rep̃henda
tur. nͥ qͥa ibiiĩ ẽ seruatꝰ modus. Itẽ spẽs mala. ł incõparatione dr̃
formosioris. atꝙ pulchrioris. qͦd ita sit minor spẽs. illa maior. ñ mo¬
le s decore. aut qr congruit huic rei eui adhibita ẽ: aut aliena ⁊
inconueniens uideat̾. tanquã sinulliuis hõ inforo de ambulet. q ui
dinatũ est quã debuit. aut sic̃ debuit. uͥ tñ aliqͥs modus. ali qua
spẽs. aliquis ordo est: aliqͦd bonũ ⁊ aliqua nat᷑a. ubi aut̃ nullus

Expanded text:
alus ergo modus, vel mala species, vel malus ordo, aut ideo dicuntur, quia minora sunt quam esse debuerunt, aut quia non his rebus accommodantur quibus accommodanda sunt; ut ideo dicantur mala, quia sunt aliena et incongrua: tanquam si dicatur aliquis non bono modo egisse, quia minus egit quam debuit, aut quia ita egit sicut in re tali non debuit, vel amplius quam oportebat, vel non convenienter: ut hoc ipsum quod reprehenditur, malouia non est ibi seruatus modus. item species mala uel in comparatione dicitur formosioris atque pulchrioris, quod ista sit minor species, illa maior, non mole, sed decore, aut quia non congruit huic rei, cui adhibita est, ut aliena et inconueniens uideatur: tamquam si nudus homo in foro deambulet, quod ndinatum est quam debuit, aut non sicut debuit. tamen ubi aliquis modus, aliqua species, aliquis ordo est, aliquod bonum et aliqua natura est; ubi autem nullus
Abbreviated transcription (Latin):
in corpore. Ds̃ itaq supͣ om̃em creat᷑am modũ est. sup omẽm
speciem. supͣ omẽm ordinẽ. nec spaciis locoꝵ supͣ est. s in effabili
⁊ singłari potentia. a quo omĩs modus. omĩs spes. omĩs ordo. ħ
tria uͥ magna sũt. magna bona sũt. Ubi parua sũt. paruabona st̃.¬

Expanded text:
in corpore. deus itaque supra omnem creaturae modum est, supra omnem in corpore. deus itaque supra omnem creaturae modum est, supra omnem speciem, supra omnem ordinem: nec spatiis locorum supra est, sed ineffabili et singulari potentia; a quo omnis modus, omnis species, omnis ordo. haec tria ubi magna sunt, magna bona sunt; ubi parua sunt, parua
Abbreviated transcription (Latin):
omẽ corpꝰ naturalit̾ bonũ eẽ. mouentur sp̃s iniquitate. ⁊ corporiᷤ
mortalitate. ⁊ ob hoc aliam nat᷑am maligni spualiã mortał corpo¬
ris quã ds ñ fecerit conantur inducere: sic arbit᷑mur ad eoꝵ intel¬
lectum qd dicimꝰ posse ꝑduci. fatent᷑ enĩ ome bonũ ñ eẽ posse: nͥ
a sũmo ⁊ uero dõ. Qđ & uerum est:⁊ ad eos corrigendos siuelint
auertere sufficit. Nos enim catholici xp̃iani dm̃ colimꝰ. aqͦ oiã
bona sunt. seu magna. seu parua: a quo ẽ om̃is modꝰ. siue magnꝰ
siue paruus: aquo omĩs spẽs siue magna siue parua: a quo est oĩs
ordo: siue magnꝰ. siue paruus. Omĩa enĩ quantomagis modata.
speciosa. ordinata sunt: tantomagis utiq bona sunt. Quanto aũ
minꝰ modata. minꝰ speciosa. minus ordinata sunt : minꝰ bona s̃.
ħ itaq tria. modꝰ. sp̃es. ⁊ ordo. ut de innumerabilib taceã quȩ ad
e generalia bona sunt in rebus adõ factis. siue inspũ. siue

Expanded text:
omne corpus naturaliter bonum esse, mouentur spiritus iniquitate et corporis mortalitate et ob hoc aliam naturam maligni spiritus et mortalis corporis, quam deus non fecerit, conantur inducere: sic arbitramur ad eorum intellectum, quod dicimus, posse perduci. fatentur enim omne bonum non esse posse nisi a summo et uero deo, quod et uerum est et ad eos corrigendos, si uelint aduertere, sufficit. Nos enim catholici christiani deum colimus, a quo omnia bona sunt seu magna seu parua; a quo est omnis -modus, siue magnus siue paruus; a quo omnis species, siue magna siue parua; a quo omnis ordo, siue magnus siue paruus. omnia enim quanto magis moderata, speciosa, ordinata sunt, tanto magis utique bona sunt; quanto autem minus moderata, minus speciosa, minus ordinata sunt, minus bona sunt. haec itaque tria: modus, species et ordo, ut de innumerabilibus taceam, quae ad irdo, tamquam generalia bona sunt in rebus a deo factis siue in spiritu siue
Abbreviated transcription (Latin):
nulla nat᷑a est. Om̃is gͦ natura bona ẽ. inde cũ querit᷑ un sit
malũ. pͥꝰ querendũ est quid sit malum. Qđ nͥlaliuo ẽ. quã corrup¬
ta est. Nam in corrupta utiq bona ẽ. s &̃ ipsa corrupta in qͦntũ
natura: bona est. in quãtũ corrupta ẽ mala ẽ. fieri aut̃ pot̾ ut q̃dã
nat᷑a quȩ mͦ ⁊ spẽ nat᷑ali. excellentiꝰ ordinata ẽ. & corrupta meli¬
or sit adhurc. quã incorrupta alt̾a .q̃ minore mͦ ⁊ sp̃e naturali. in¬
feriꝰ ordinata ẽ. Sic̃ in hominũ estimatione. scđm qualitatẽ quȩ
aspectib ad iacet. meliꝰ ẽ utiq &̃ corruptũ aurũ quã incorruptũ ar¬

Expanded text:
nulla natura est. omnis ergo natura bona est. Proinde cum quaeritur, unde sit malum, prius quaerendum est, quid sit malum . quod nihil aliud est quam corrupta est; nam incorrupta utique bona est. sed etiam ipsa corrupta, in quantum natura est, bona est; in quantum corrupta est, mala est. Fieri autem potest, ut quaedam natura, quae modo et specie naturali excellentius ordinata est, etiam corrupta melior sit adhuc quam est incorrupta altera. quae minore modo et specie naturali inferius ordinata est . sicut in hominum aestimatione secundum qualitatem, quae aspectibus adiacet, melius est utique etiam corruptum aurum quam incorruptum ar