comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ minuit beatoꝵ głam.
mũ iustoꝵ: ñ fuscat beatitudinẽ aspecta
pena reꝓboꝵ. quia ubi iam compassio mi¬
serie ñ erit: minuere beatoꝵ leticiã ñ uale¬
bit. Et licet iustis sua gaudia sufficiant: ad
maiorẽ tam̃ głam. uident penas maloꝵ¬
quas ꝑgrãm euaserunt. qͥa qͥ dei claritatẽ
uident: nichil in creatura agit᷑: qđ uid̾e
ñ possint. Non est autẽ mirandũ: si scĩ iã
ĩmortales: reꝓbos uideant mentis intelli¬
om̃ia meruerunt. E gredient᷑ emĩ electi: ñ lo¬
co: s intelligentia: uł uisione manifesta:
aduidendum impioꝵ cruciatus. quos ui¬
dentes: ñ dolore afficient᷑ s leticia satiabun¬
tur. agentes grãs: desua lib̾atione. iusa
impioꝵ inesfabili calamitate. Und̾ ysaias
impioꝵ tormenta desc̾bens: & exeoꝵ uisi¬
one leticiã bonoꝵ expͥmens: ait. Eg̾dient᷑¬

Expanded text:
n minuit beatorum glormum justorum non fuscat beatitudinem aspecta poena reproborum; quia ubi jam compassio misericordiae non erit, minuere beatorum laetitiam non valebit. Et licet justis sua gaudia sufficiant, ad majorem tamen gloriam vident poenas maloquas per gratiam evaserunt, quia qui Dei claritatem vident, nil in creatura agitur quod videre non possint. Non est autem mirandum si sancti jam immortales reprobos videant mentis intelliomnia meruerunt. Egredientur ergo electi, non loco, sed intelligentia vel visione manifesta, ad videndum impiorum cruciatus; quod videntes non dolore afficientur, sed laetitia satiabuntur, agentes gratias de sua liberatione, visa impiorum ineffabili calamitate . Unde Isaias impiorum tormenta describens, et ex eorum visione laetitiam bonorum exprimens, ait c. ult
Abbreviated transcription (Latin):
ec de pedibus sedentis suꝑ soliũ excelsũ:
exorsus cedentis: ꝑ media ad pedes usq
uia ducẽ ꝑuenit:

Expanded text:
ec de pedibus sedentis super solium excelsum, exorsus sedentis per media ad pedes usque via duce pervenit
Abbreviated transcription (Latin):
& aliquã ñ habere. cum tam̃ simul oẽs
& pariter habeant: quantũ adm̃tis ha¬
aliam: aliã minus: habet. aliã etrã ñ ha¬
bet. ut uir ustus. utens ꝯiugio: ñ habet
ꝯtinentiã mnactu. quã tam̃ habet in ha¬
bitu. Cur gͦ ñ dicant᷑ paria pecc̃a: forte
quia magis facit contra karitatẽ: qͥ gͣ¬
uius peccat. minus: qui leuius. Nemo
enĩ peccat: nͥ adu̾sus illã faciendo: ꝗͣ ẽ
rit in uno: factus est omĩũ reus .i. otra
Repecit de caritate. ut addat: qͦmͦ
p̃taxatum est: tota lex pendet & ꝓpħe

Expanded text:
s et pariter habeat quantum ad mentis hamagis, aliam minus habet, aliam etiam non habet, ut vir justus utens conjugio, non habet continentiam in actu, quam tamen habet in habitu. Cur ergo non dicantur paria peccata? Forte quia magis facit contra charitatem qui gravius peccat, minus qui levius. Nemo enim peccat, nisi adversus illam faciendo, quae est rit in uno, factus est omnium reus, id est, Repetit de charitate, ut addat quomodibus, ut praetaxatum est, tota lex pendet e
Abbreviated transcription (Latin):
Forsitan: sicut obstetrices ñ remunerate
sunt: quia mentite sunt: s quia infan¬
tes liberauerunt: & ꝓpt̾ hano miscd̃iaoꝵ
ueniale fuit hoc peccatũ: ñ tam̃ nul¬
lum: sic̃ raab liberata: ꝓpt̾ liberationẽ
exploratoꝵ. ꝓ qua fuit ueniale pec̃cm.
S ne putet quis in oet̾is peccatis: si ꝓpt̾
liberationẽ hominũ fiant: ita posse
ꝯcedi ueniam. Multa onĩ mala dete¬
standa: talem sequunt᷑ errorẽ. Possumꝰ
enim & furando alicui ꝓdesse. si pauꝑ
cui dat᷑. sentit comodũ. & diues cui tol
appareat amando moritura. & si uxe¬
rit penitendo purganda. Nec id̾o pec¬
catũ graue negabit᷑ tale adulteriuor
octo esse genera mendacii. ut aug̃. inli
sit ueniale. & qd̃ dãpnabile. Primũ: ca¬
pitale est mendaciũ.: longeq fugiendũ:
qđ fit in doctrina religionis. ad qd nul¬
la cã quisquã debet adduci. Scd̃m: qđ¬

Expanded text:
Forsitan obstetrices non remuneratae sunt quia mentitae sunt, sed quia infantes liberaverunt, et propter hanc misericordiam veniale fuit peccatum, non tamen nullum: sic Raab liberata est propter liberationem exploratorum, pro qua fuit veniale peccatum. Sed ne putet quisque in caeteris peccatis, si propter liberationem hominum fiant, ita posse concedi veniam, multa enim mala detestanda talem sequuntur errorem. Possumus enim et furando alicui prodesse, si pauper cui datur sentit commodum, et dives cui tollentiatur, appareat amando moritura, et si vixerit poenitendo purganda; nec ideo peccatum grave negabitur tale adulterium. octo esse genera mendacii, ut August., tosit veniale, et quod damnabile. Primum capitale est mendacium longeque fugiendum, quod fit in doctrina religionis, ad quod nulla causa quisquam debet adduci; s
Abbreviated transcription (Latin):
cium sit: necesse ẽ: ut falsũ ꝓferat᷑ cum
intentione fallendi. Hoc enim malum¬
est ꝓpͥum mentientis: aliud habere clau¬
dus ẽ: qui dicit falsum. qđ putat esse¬
uerũ. quia quantũ in ip̃o ẽ: ñ fallit ip¬
se: s fallit᷑. Non gͥ mendacii arguendsᷤ
est: qui falsa incautius credit. ac ꝓue¬
ris habet. Potiusꝙ eotrario ille mentit᷑:
qui dicit uerũ: qđ putat falsũ. Quan

Expanded text:
cium sit, necesse est ut falsum proferatur et cum cium sit, necesse est ut falsum proferatur et cum intentione fallendi. Hoc enim malumest proprium mentientis, aliud habere claudus est, qui dicit falsum quod putat verum; quia quantum in ipso est, non fallit ipse, sed fallitur. Non ergo mendacii arguendus est qui falsa incautus credit ac pro veris habet. Potiusque, e contrario, ille mentitur qui dicit verum quod putat falsum. Quan
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ibꝰ euitatis: sequit᷑ sextum genꝰ. qd̃
& nulli ob est. & ꝓdest alicui. ut si quis
pecuniã alicuiꝰ in iuste tollenda: sciens
ubi sit: nescire se menciat᷑. Septimũ: qd̃
& nulli ob est. & ꝓdest alicui. ut siqͥs no¬
lens hominẽ ad mortẽ quesitũ. ꝓdere: m̃¬
ciat᷑. Octauũ est: qđ nulli obest. & ad hoc
ꝓdest: ut ab immundicia coepoeali aliqͦ
tueat᷑. In his autẽ: tanto minꝰ quisq pecͥ
cat: cũ mentit᷑. quanto magis a pͥmo re¬
cedit. Quisquis uͦ aliqd̃ genus cẽ menda¬
cIi. qđ pec̃em ñ sit: putauerit: decipiet
se ip̃m turpiter. cũ honestũ ẽẽ: deceptorẽ
alioꝵ arbitret᷑. Om̃e gͦ genus mendacii:
sũ moꝑe fuge. quia ome mendaciũ non
est a deo. Ouid sit mendatiũ.
ic uidendũ est. quid sit m̃daciũ.
& quid sit mentiri. Deinde: an om̃e
mendaciũ pecẽm sit. & quare. Mendaci¬
um ẽ: ut ait aug̃: falsa sig̃catio uocis.
cum intentione fallendi. Ut gͦ menda¬

Expanded text:
sextum genus, quod et nihil obest, et prodest alicui: ut si quis pecuniam alicujus injuste esse tollendam sciens, ubi sit nescire se mentiatur; septimum, quod et nulli obest, et prodest alicui: ut si quis nolens hominem ad mortem quaesitum prodere, mentiatur; octavum, quod nulli obest, et ad hoc prodest, ut ab immunditia corporis aliquem tueatur. In his autem tanto minus peccat quisque dum mentitur, quanto magis a primo recedit. Quisquis vero aliquod genus esse mendacii quod peccatum non sit putaverit, decipit seipsum turpiter, cum honestum esse deceptorem aliorum arbitretur. Omne ergo genus mendacii summopere fuge, quia omne mendacium non est a Deo. 2. Quid sit mendacium. Hic videndum est quid sit mendacium et quid sit mentiri. Deinde utrum omne mendacium sit peccatum et quare. Mendacium est, ut ait August., falsa significatio vocis cum intentione fallendi; ut ergo menda
Abbreviated transcription (Latin):
iuͦ querit᷑
de filiis isrł: qui dño uibente abe¬
gyptiis mutuauerunt uasa aurea: & ar-¬
gentea: & uestes p̃cios as: & asportauerunt:
utrũ furtũ ꝯmiserint. dicimꝰ: eos qͥ ut pa¬
rerent d̾o iubenti. illud fecerunt: ñ fecis¬
se furtũ. nec omĩno peocasse. Unde aug̃.¬
ministeriũ p̃buerunt. Hoc enu ds̃ uis¬
sit: qui legẽ dedit. sic̃ minister iudicis:
sine peccato occidit: quẽ lex p̃cipit. s si
id sponte faciat: homicida ẽ. etiam si eũ
occidat: quẽ a iudice scit occidendũ. In¬
firmi autẽ: qui ex cupiditate egyptioᷤᷤ
deceperunt: magis ꝑmissi sunt hoc fa¬
cere illis: qui talia iure passi sunt: qͣm

Expanded text:
 quaeritur de filiis Israel, qui Domino jubente ab Aegyptiis mutuaverunt vasa aurea et argentea et vestes pretiosas, et asportaverunt, utrum furtum commiserint, dicimus eos qui ut parerent, Deo jubente, illud fecerunt, non fecisse furtum, nec omnino peccasse. Unde Augmysterium praebuerunt. » Hoc enim Deus jussit, qui legem dedit. Sicut minister judicis sine peccato occidit quem lex praecipit; sed si id sponte facit, / homicida est, eciam si eum occidat, quem scit a iudice occidendum. Infirmi autem, qui ex cupiditate Egiptos deceperunt, magis permissi sunt hoc facere illis, qui illa iure passi sunt, quam
Abbreviated transcription (Latin):
mendacioꝵ gen̾a: ñ sine culpa sunt. s ñ cũ
magna. ꝑfectis uͦ: ñ ouenit mentiri. nec
etiã ꝓ temporali uita alicuiꝰ. ne ꝓcorpore
alterius: animã suã occidant. Licet autẽ
eis uerũ tacere. s ñ falsũ dice̾. ut siqͥs ñ
uult hominẽ ad mortẽ ꝓdere: uerũ tace¬
at. s ñ falsũ dicat. Terciũ uͦ genus men¬
dacii est: qđ ex malignitate & duplici¬
tate ꝓcedit. cunctis ualde cauendũ ẽ.
His inniu uid̾r: mendacia illa qͣfiunt
do alterus d̾r: esse dãpnabile. Qd etiã de¬

Expanded text:
mendaciorum non sunt sine culpa, sed non cum magna. Perfectis vero non convenit mentiri, nec etiam pro temporali vita alicujus, ne pro corpore alterius animam suam occidant. Licet autem eis verum tacere, sed non falsum dicere: ut si quis non vult hominem ad mortem prodere, verum taceat, sed non falsum dicat. Tertium vero genus mendacii est quod ex malignitate et duplicitate procedit, cunctis valde cavendum. His videtur innui mendacia illa quae fiunt do alterius dicitur esse damnabile, q
Abbreviated transcription (Latin):
in corde: iterauit intabulis. ut uoce fo¬
rinsecꝰ ãmota: rediret ad cor. &. ibi inue¬
niret. qđ extra legeret. Hanc gͥ illi p̃uari-¬
cati uident᷑. in illo facto: aliis facientes:
qđ nolebant sibi fieri. S ibi sub intelligen¬
dum est: in iuste. ut ñ alii .s. in iuste fa¬
cias: qđ tibi ñ uis ficti. Alioquin: huiꝰ p̃¬
uaricator est uidex. dum punit reũ. no¬
lens tale aliquid sibi fieri. Ita etiam & il¬
faciant uobis homines. & cet̾a: de bonis
accipiendũ est. ꝗͣ nobis inuicẽ ex hibere
um: ubi crimen mendacii. & ꝑ iurii ꝓ¬
hibet᷑. Solet aut̃ queri: utrũ ꝓhibitum
sit: om̃e mendaciũ. Quida dicunt: il¬
lud tantũ ꝓbiberi. qͦd obest. & ñ ꝓdest ei.
cui dr. Tale enim ñ est aduersus ꝓximũ: ut
id̾o uideat᷑ hoc addidisse scͥptura. s de men¬
uacio: magis questio ẽ. nec eito explicari

Expanded text:
in corde, iteravit in tabulis, ut voce forinsecus admota rediret ad cor, et ibi inveniret quod extra legeret. Hanc ergo illi praevaricari videntur in illo facto, aliis facientes quod nolebant sibi fieri. Sed ibi intelligendum est injuste, ut non alii, scilicet, injuste, facias quod tibi non vis fieri; alioquin hujus praevaricator est judex, dum punit reum nolens aliquid tale sibi fieri. Ita etiam et ilfaciant vobis homines, etc., de bonis recipiendum est, quae nobis invicem exhibere um; ubi crimen mendacii et perjurii prohibetur. Solet etiam quaeri utrum prohibitum sit omne mendacium. Quidam dicunt illud tantum prohiberi quod obest et non prodest ei cui dicitur. Tale enim non est adversus proximum; ut ideo videatur hoc addidisse Scriptura. Sed de mendacio magna quaestio est, quae nec cito explicari
Abbreviated transcription (Latin):
rentes uͦ: sic sunt honorandi: ut eis de¬
bita reuerentia exhibeat᷑. &. necessaria
ministrent᷑. Sed̾m est: ñ occides. ubi
scd̃m litterã : actus homicidii ꝓhibet᷑.
unde: huic mandato: scđ̾m litterã fit
suꝑ additio: in eugłio. quia littera eu¬
angelii expͥmit᷑: qđ legis litera ñ ex¬
primebatur. Guangelii littera: expri
habent. & scd̾m quã spũaliter uiuit᷑.
Littera legis: expͥmit sensũ carnalẽ. idẽ.
quẽ carnales habent. & scđm quẽ carna¬
liter uiuit᷑ cui: facta ẽ suꝑ additio. Ter¬
ciũ uͦ est: ñ mechaberis .i. ne culibet on¬
scearis: excepto fȩdere matrimonii. A
parte enĩ: cotum intelligit᷑. Nomine gͥ
mechiȩ: om̃is ꝯcubitus illicitus: illoꝵq
intelligi Quartum ẽ : ñ furtũ facies. uͥ¬
enĩ rapinã ꝑmisit: qui furtum ꝓhibuit.

Expanded text:
rentes vero sic sunt honorandi, ut eis debita reverentia exhibeatur, et necessaria ministrentur. Secundum est: Non occides, ubi secundum litteram actus homicidii prohibetuUnde huic mandato secundum litteram fit superadditio in Evangelio, quia littera Evangelii exprimitur, quod legis littera non exprimebatur. Evangelii littera exprimhabent, et secundum quam spiritualiter vivitur; littera legis sensum carnalem, id est, quem carnales habent, et secundum quem carnaliter vivitur; cui facta est superadditio. Tertium est: Non moechaberis; id est, ne cuilibet miscearis, excepto foedere matrimonii, a parte enim totum intelligitur. Nomine ergo moechiae omnis concubitus illicitus, illorum intelligi. Quartum est: Non furtum facies . Uenim rapinam permisit, qui furtum prohibuit.
Abbreviated transcription (Latin):
os alienos. ñ facies ł sculptile. neq om¬
nẽ similitudinẽ. & c̾. Et hȩc: oeigenes dic̃
duo esse mandata.S aug̃. unũ. hoc ip̃m
enim qđ dixerat: ñ habebis deos alienos:
ꝑfectius explicat: cum ꝓhibet coli figm̃ta¬
duo ita origenes dicit distare: ut ydolum
sit: qđ nichil habet simile sui. Similitudo
statuat adorandũ: ñ ydolũ: s similitudi¬
nem fecit. Qui uͦ facit spẽm: quã ñ uidit¬
oculus: s animus sibi fingit: ut siqͥs hu¬
manis m̃bris caput canis: uel arietis: for¬
met : uł in uno habitu hominis: duas
facies: ñ similitudinẽ: s ydolũ facit. qͥa
facit: qd ñ habet aliquid simile sui.¬
deo dicit apłs: quia ydolũ nichil ẽ in
mundo. Non enim aliqua ex rebus ꝯstan¬
tibus assumit᷑ sp̃es. s qđ mens otiosa. & cu¬
riosa: reꝑit.Similitudo uͦ est: cũ aliquid
ex his quȩ sunt : uł incęlo uel in terra: uł¬
in aquis format᷑. Aug̃ uͦ: ita exponit il¬
lud. Ydolũ nichil ẽ in mundo .i. inter

Expanded text:
os alienos; nec facies tibi sculptile, neque omnem similitudinem . Haec Origenes dicit duo esse mandata; sed Augustinus unum hoc ipsum esse quod dixerat non habebis deos alienos, perfectius explicat, cum prohibet coli figmentduo Origenes ita dicit distare, ut idolum sit quod nihil habet simile sui; similitudo , et statuat adorandum, non idolum sed similitudinem facit. Qui vero facit quod noculus, sed animus sibi finxit; ut si quis humanis membris caput canis, vel arietis formet, vel in uno habitu hominis duas facies, non similitudinem, sed idolum facit, quia facit quod non habet aliquid simile sui.1 Cor. 8: Quia idolum nihil est in mundo. Non enim aliqua ex rebus constantibus assumitur species, sed quod mens otiosa et curiosa reperit. Similitudo vero est, cum aliquid ex his quae sunt vel in coelo, vel in terra, vel aquis formatur. August. vero ita exponit illud: Idolum nihil est in mundo, id est, inter
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinere: quia ip̃e est sp̃c adoptionis fi¬
lioꝵ. Ip̃e est patris os filii amor. & onexio.
uł comunitas. Idoq iustificatio nr̃a: &
requies: ei attribuitur sepuis. Hȩc sunt
tria mandata pͥmȩ tabulȩ : addm ꝑti¬
nentia. Et primũ quidem: qđ est de
uno deo colendo: ꝑtinet ad patrẽ. in qͦ
est unitas. uł auctoritas. Scd̾m: adfiliũ
in quo ẽ ęqualitas. Terciũ: ad sp̃m sc̃m
in quo est utriusq omunitas.
de mandatis secͥunde tabule.
ad dilectionẽ ꝓximi. ꝑtinentia.Q uoꝵ
pͥmũ adpatrem carnalẽ refert᷑ sic̃ pri¬
mũ pͥmȩ tabulȩ: ad patiẽ ꝯelestẽ. Q S̾ ẽ¬

Expanded text:
optionis filiorum. Ipse Patris et Filii amor et connexio vel communitas. Ideoque justificatio nostra et requies ei attribuitur saepius. Haec sunt tria mandata primae tabulae, ad Deum pertinentia. Et primum quidem, quod est de uno Deo colendo, pertinet ad Patrem, in quo est unitas vel auctoritas; secundum ad Filium, in quo coaequalitas; tertium ad Spiritum sanctum, in quo est utriusque communitas. 3. De mandatis secundae tabulae. ad dilectionem proximi pertinentia, quorum primum ad patrem carnalem refertur, sicut primum primae tabulae ad Pat
Abbreviated transcription (Latin):
hoĩs: inydolo: ñ est facta ꝑ uerbũ. Sic̃
pecc̃m: ñ est factum ꝑ uerbũ: s ẽ nichil.
& nichil fiunt hoĩes: dum peccant. Sed
querit᷑ qͦm hic dicat᷑ forma ydoli. ñ est
facta ꝑ uerbũ: cum alibi legat᷑. om̃is for¬
ma: om̃is compago: om̃is ocoedia parti¬
um: facta est ꝑ uerbũ. Hoc autẽ: a diuer¬
sis uarie soluitur. Quid̾a enĩ dicunt: om¬
nẽ formã: & quicquid est: a deo ẽẽ. in qͣn¬
dum. In hoc enĩ: ñ est creatura. s ꝑuer¬
sio creature. Sicut illud qdđ peccatũ ẽ¬
in quantũ pecc̃m est: nicbil est. & hoĩes
cum peccant: nicħ fiunt. quia ab illo: qͥ
uere est separant᷑. Unde: ierꝵ. Qui ex deo¬
ñ est: qui solus uere ẽ: ñ esse đr. Idoꝙ: pec¬
esse abducit: nil eẽ. uel ñ esse dr. Nlii uͦdi
cunt: omnẽ formã. quȩ .s. naturaliter ẽ:
& om̃e qđ naturalit̾ est: ẽẽ adeo. S forma

Expanded text:
n est facta per Verbum, sicut peccatum non est factum per Verbum, sed est nihil, et nihil fiunt homines cum peccant. Sed quaeritur quomodo hic dicatur forma idoli non esse facta per Verbum, cum alibi legatur: Omnis forma, omnis compago, omnis concordia partium facta est per Verbum. Hoc autem a diversis varie solvitur. Quidam enim dicunt omnem formam, et quidquid est, a Deo esse in quandum. In hoc enim non est creatura, sed perversio creaturae. Sicut illud quod peccatum quantum peccatum est, nihil est; et homines cum peccant, nihil fiunt, quia ab illo qui vere est, separantur. Unde Hieron.: Quod ex Deo non est, qui solus vere est, non esse dicitur. Ideoque pecesse abducit, nihil esse vel non esse dicitur. Alii vero dicunt omnem formam, quae scilicet naturaliter est, et omne quod naturalit
Abbreviated transcription (Latin):
rissima disputatione tua satis apparuit:
ñ placusse auctoribus nr̃is: ĩmo ip̃i ue
ritati: om̃ia paria ẽẽ peocata. etiam: si
hoc de uirtutibus uerũ sit. quia & si ue¬
rũ est: eũ qui habet unã. om̃es habere
uututes: & eũ qui unã ñ habet: nullã
habere: nec sic peccata sunt paria: qͥa
uͥ uirtus nulla est. nichil rectũ est. nec
tam̃ ido ñ est: prauo prauiꝰ. distortoq
distortiꝰ. Si aut̃ qđ puto ẽẽ uerius: sacsq
luteris ꝯgruentius: ita sunt aĩe inten¬
ñ qđ uideant᷑ locis: s qđ sentiant᷑ af
fectibus: & alius illuminat᷑ ampliꝰ: aliꝰ
minus : alius omĩno oaret lumine: ꝓ¬
fecto ut quisq illustratione piȩ carita
tis affectus est: in alio actu magis: in
alio minus: in aliqͦ nichil: Sic dici po¬
test: habere aliam. & aliam ñ habere.¬
s aliã magis. & aliã minꝰ habere uir¬
tutẽ. Nam & maior ẽ in isto caritas. ꝗͣ
in illo. recte possumꝰ dice̾: & aliqua in

Expanded text:
rissima disputatione tua satis apparuit non placuisse auctoribus nostris, imo veritati ipsi, omnia paria esse peccata, etiamsi hoc de virtutibus verum sit; quia etsi verum est eum qui habet unam omnes virtutes habere, et cum qui unam non habet nullam habere; nec sic peccata sunt paria, quia ubi uirtus nulla est nihil quidem rectum est, nec tamen ideo non est prauo prauius distortoque distortius; si autem, quod puto esse uerius sacrisque litteris congruentius, ita sunt animae intennon quod uideafectibus, et alius illuminatur amplius, alius minus, alius omnino caret lumine; profecto ut quisque illustis affectus est in alio actu magis, in alio minus, in alio nihil, sic dici potest habere aliam, aliam non habere, aliam magis minusue habere uirtutem. nam et \'maior est in isto caritas quam in illo\' recte possumus dicere et \'aliqua in
Abbreviated transcription (Latin):
distributio decalogi: qͥ in duobꝰ man¬
datis complet᷑: osideranda ẽ. Habet enĩ
decalogus decẽ p̃cepta. quȩ sunt deca¬
chordum psalteriũ. quȩ sic sunt distri¬
buta: ut tria: quȩ sunt in pͥma tabu¬

Expanded text:
distributio Decalogi, quae in duobus mandatis completur, consideranda est. Habet enim Decalogus decem praecepta, quae sunt decachordum psalterium; quae sic sunt distributa, ut tria quae sunt in prima tabu
Abbreviated transcription (Latin):
sauerunt. uerũtam̃: & ip̃a cerimonia¬
lia. scđm spũalẽ intellectũ. qͣm otinent.
& omĩa moralia: ad karitatẽ referunt᷑.
ꝑtinent enim om̃ia: ad api mandata.
in tabulis scͥpta. uͥ omĩũ sũma ꝑstringit᷑.
ex quibus cȩtera emanant. sic̃ insermone
referunt᷑. & sic̃ ad decẽ mandata decalo

Expanded text:
a. Verumtamen et ipsa caeremonialia secundum spiritualem intellectum, quem continent, et omnia moralia ad charitatem referuntur. Pertinent enim omnia ad decem mandata in tabulis scripta, ubi omnium summa perstringitur, ex quibus caetera emanant; sicut in sermone referuntur. Et sicut ad decem mandata Dec
Abbreviated transcription (Latin):
ficit. & adhuc ñ habeat ꝯtinentiã. & ha¬
beat ñ paruã miscdiam. Et ut genera¬
liter breuiterq complectar: quã de uir¬
tute habeo notionẽ: uirtus ẽ caritas: qͣ
id quo diligendũ est diligit᷑. Hȩc: in alii
maice est. in aliis autẽ minoe. in aliis nul¬
la ẽ. Plenissima uͦ: quȩ iam ñ possit au¬
geri: quanidiu hic bomo uiuit: in ne¬
mine. Hic insinuari uiđr: qđ aliqͥs ea ra¬
tione possit dici habere. unã uirtutẽ:
magis quã aliam: quia ꝑcaritatẽ ma¬
gis in actu afficit᷑ unius uirtutis: qͣm
alterius. & ꝓpt̾ diffrãm actuũ: ip̃as uir

Expanded text:
t adhuc non habeat continentiam, et habeat non parvam misericordiam. Et, ut generaliter breviterque complectar quam de virtute habeo notionem, virtus est charitas, qua id quod diligendum est diligit. Haec et in aliis major est, in aliis minor, et in aliis nulla est; plenissima vero quae jam non possit augeri, quamdiu hic homo vivit, in nemine tione possit dici habere unam virtutem magis quam aliam, quia per charitatem magis efficitur in actu unius virtutis quam alte
Abbreviated transcription (Latin):
cultus ẽ. Si gͦ colat mens hominis d̾m:
cuiꝰ ab eo capar facta est: & cuiꝰ esse par¬
ticeps pot̾: sapiens ip̃a fit. & ñ sua luce:
et sũme illius lucis participatione: sa¬
piens fit. Ista gͦ hominis sapĩa: etiã dei
est. Uerũ. ñ ita dei est: ut ea sapiens sit
ds̃. Non enim participatione sui: sapi¬
ens est: sicut mens: participatione dei.
sibi diuncte: ut separatim ñ possint
possideri abaliquo. s qui unã habet: ões
bet. Qđ quidem ꝓbabile ẽ. Cũ enĩ cari¬
tas mater sit om̃iũ uatutũ: inqͦẽq mat̾

Expanded text:
tus ejus est. Si ergo colat mens hominis Deum cujus ab eo capax facta est, et cujus esse particeps potest, sapiens ita fit, et non sua luce, sed summae illius lucis participatione sapiens fit. Ista ergo hominis sapientia etiam Dei est; verum non ita Dei est, ut ea sapiens sit Deus. Non enim participatione sui sapiens est, sicut mens participatione Dei. sibi conjunctae, ut separatim non possint possideri ab aliquo; sed qui unam habet omnes bet. Quod quidem probabile est. Cum enim charitas mater sit omnium virtutum, in quocumque mater
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ: alia sunt ab intellectui o scĩa: ꝗͣ natu¬
raliter sunt in anima hominis. Hec enim
uirtutes sunt: quȩ ꝑ grãm infundunt᷑ a¬
nimis fideliũ. ut ꝑ eas recte uiuant. Illa
uͦ naturaliter habͥet hõ: ex beneficio crea¬
tionis. adeo tam̃. ꝑhas autẽ uirtutes: qͤ di¬
tur. atq reformant᷑. ut u̾bi gr̃a: intellec¬

Expanded text:
ti, alia sunt ab intellectu et scientia quae naturaliter sunt in anima hominis; hae enim virtutes sunt quae per gratiam infunduntur animis fidelium ut per eas recte vivant. Illa vero naturaliter habet homo ex beneficio creationis; a Deo tamen. Per has autem virtutes quae dituralia reformant
Abbreviated transcription (Latin):
& scĩam dici posse ñ nego. uerũ: iuxta di¬
sap̃iȩ: alii sermo scĩȩ: illa diffinitio diui¬
sciri ab homine potest in rebus humanis
uͥ plurimũ suꝑuacuȩ uanitatis: & noxie
tudinẽ ducit: gignit᷑. nutrit᷑. defendit᷑.
les. quamius polleant ip̃a fide plurimũ.¬
Aliud est enĩ: scire tantũmͦꝰ. qͥd hõ credere
debeat: ꝓpt̾ adipiscendã uitam beatã: a¬
liud est scire: qͦmͦ hoc ip̃m: & piis opitule¬
tur. & contra impios defendat᷑. quȩ ꝓpͥo
signans: suꝑpsalmũ ait. Distat sapĩa asci
entia: testante scõ iob qͥ quod̾amͦ singła
diffiniens: ait Sap̃ia: est pietas. Scĩa uͦ ẽ¬

Expanded text:
ua disapientiae, alii sermo scientiae ; ista definitio divisciri ab homine potest in rebus humanis, ubi plurimum supervacaneae vanitatis et noxiae tudinem ducit, gignitur, nutritur, defenditur, imi, quamvis polleant ipAliud est enim scire tantummodo quid homo credere debeat propter adipiscendam vitam beatam; aliud est scire quomodo hoc ipsum et piis opituletur vel contra impios defendatur; quae proprio signans super psal., ait: Distat sapentia, testante sancto Job, qui quodammodo singula diffiniens ait: Sapientia est pietas , id e
Abbreviated transcription (Latin):
crũ desacro: uł ñ sacrũ de sacro: uł sa¬
uel res eccłȩ. Hic etiam usura ꝓhibet᷑.
abundantia in usura computat᷑. Est
ẽẽ usurã. in pecunia. S intelligant u
est.: si abeo qđ dederit: plus ẽ. ut si u
byeme demus decẽ modios: & in messe

Expanded text:
crum de sacro, vel non sacrum de sacro, vel savel res ecclesiae. Hic etiam usura prohibetur, erabundantia in usura computatur. » -- « Est tantum esse in pecunia; sed intelligant usest si ab eo quod dederit plus est; ut si in hyeme demus decem modios, et in messe
Abbreviated transcription (Latin):
uicẽ. Ut qͥc̃q fu̾int ȩquales: uerbi gr̃a: ini
fortitudine: equales sint: & prudentia.
dixerit eẽ istos infortitudine: s illũ pre¬
stare prudentia: sequit᷑: ut huiꝰ fortitu¬
do minus sit prudens. Ac ꝑ hoc: nec for¬
titudine equales funt. quia ẽ illiꝰ forti¬
tudo prudentior. atꝙ ita de cet̾is uirtu¬
tibus inuenies: si omes eade osideratione
ꝑ cͣras. Ex his clarescit: om̃es uirtutes: ñ
mͦ esse onexas: s etiã pares in animo ho¬
minis. Cũ gͦ dr aliquis aliqua p̃minere
inoparatione alioꝵ hominũ. quia uł hu¬
militatis habitũ maxime p̃fert. uł opꝰ fi¬
dei: uł alicuiꝰ cȩterarũ uirtutũ: p̃cipue

Expanded text:
vicem; ut quicumque fuerint aequales, verbi gratia, in vicem; ut quicumque fuerint aequales, verbi gratia, in fortesse istos in fortitudine, sed illum praestare prudentia, sequitur ut hujus fortitudo minus prudens sit, ac per hoc nec fortitudine aequales sunt, quia est illius forttudo prudentior; atque ita de caeteris virtutibus invenies, si omnes eadem consideratione percurras. Ex his clarescit omnes virtutes non modo esse connexas, sed etiam pares in animo hominis. Cum ergo dicitur aliquis aliqua praeeminere in comparatione aliorum hominum, quia vel humilitatis habitum maxime praefert, vel opus fid
Abbreviated transcription (Latin):
plenitudo legis sit caritas. Quȩ qͣntoma¬
gis est in bomine: tantomagis ẽ uirtute
predit᷑. Quanto uͦ minus. tanto minꝰ in¬
est uirtus. &. quanto minꝰ in est uirtꝰ in¬
homine: tantomagis in est uiciũ.
Si cunctę uirtutes pariter sunit
magis: aliȩ minus in aliquo ferueant:
questio est. Quibusd̾a enim uidet᷑: qđ a
liȩ magis: aliȩ minꝰ: habeant᷑ ab aliquo.
Sic̃ in iob: pacientia eminuit. Indauid:
humilitas. In moyse: mansuetudo. Q ui
etiã ocedunt: magis aliquẽ mereri ꝑa
liquã unã uirtutẽ: quã ꝑ aliã. sic̃ eam
plenius habet : quã aliã. ñ tam̃ magis
ꝑ aliquã mereri dicunt: quã ꝑ caritatẽ.
karitatẽ. Alias gͥ magis: & alias muiꝰ: in
aliquo ẽẽ dicunt. s nullã plenꝰ carita¬
te. quȩ cȩteras gignit. Has quoq dicunt
& pares esse: in qͦẽq sunt. ut qui in una
alteri par extiterit: in om̃ibꝰ eide eqͣlis sit.
mano: quamius alio & alio modo singłe
intelligant᷑: nullemͦ tam̃ seꝑant᷑ ab in¬

Expanded text:
itudo legis sit charitas? quae quanto magis est in homine, tanto magis est virtute praeditus; quanto vero minus, tanto minus inest virtus; et quanto minus inest virtus, tanto magis inest vitium. 2. Si cunctae virtutes pariter sint imagis, aliae minus in aliquo ferveant, quaestio est. Quibusdam enim videtur quod aliae magis, aliae minus habeantur ab aliquo; sicut ihumilitas, in Moyse mansuetudo. Qui etiam concedunt magis aliquem mereri per aliquam unam virtutem quam per aliam, sicut eam plenius habet quam aliam. Non tamen magis per aliquam mereri dicunt, quam per charitatem; aritatem. Alias ergo magis et alias minus in aliquo esse dicunt; sed nullam plenius charitate, quae caeteras gignit. Hasque dicunt et pares esse in quocumque sunt; ut qui in una alteri par extiterit, in omnibus eidem aequalis sit. mano, quamvis alio et alio modo singulae intelligantur, nullo modo tamen separantur ad in
Abbreviated transcription (Latin):
pientiȩ: uiuat᷑ atq erigit᷑ mentis ratio:
ad otemplationẽ ce delectationẽ ȩcerne¬
ueritatis. Qđ sap̃ia ista: dei est. nec est
illa que ds est.
llud etiã sciendũ est: qđ sap̃ia de qͣ nc̃
disserimus: ñ est illa dei sap̃ia: ut ait au¬

Expanded text:
pientiae juvatur atque erigitur mentis ratio ad contemplationem et delectationem veritatis. 4. Quod sapientia ista Dei est, nec est illa quae Deus est. Illud etiam sciendum est, quod sapientia de qua disserimus, non est illa sapi
Abbreviated transcription (Latin):
ea dilectione: pater sit uł filius. S sic ea
pater diligit filiũ. & filius patrẽ: ut ã
pater ꝑse ea que ip̃e ẽ dilectione dili¬
gat. Sic: & filius. Non autẽ sic: ut pat̾
ꝑse ñ diligat: & filius. s ꝑeam tantũ.
Quis hec i illa trinitate inqͥt aus̃. o

Expanded text:
ea dilectione Pater sit vel Filius. Sed sic ea Pater diligit Filium et Filius Patrem, ut etiam Pater per se ea quae ipse est dilectione diligat, sic et Filius; non autem sic ut Pater per se non diligat, et Filius, sed per eam tantum. Quis haec in illa Trinitate, inquit Aug., o
Abbreviated transcription (Latin):
ifficilẽ mͥ esse hanc fateor qͦstionẽ.
p̃cipue cũ exdictis oriat᷑. que simi¬
lem uid̾nrhab̾e rõnẽ. qđ meȩ intelli¬
gentie attendens infirmitas: t̾bat᷑. cu¬
piens magis exdictis scõe referre. qͣm
afferre. Op̾timus enĩ lector ẽ inqͥt hy
hylariꝰ.
tesligentiã expectet exdictis: potius ꝗͣ
imponat. & retulerit magis: quã attu¬
lerit. Neq cogat id uideri dictisꝯtine¬
ri: qđ ante locutionẽ p̃sũpserit intel¬
ligendũ. Cũ gͥ derebus deisermo ẽ: ꝯce¬
damus do sui cognitionẽ. dictisq eiꝰ pra
ueneratione famulem᷑. Inuestiget gͦpꝰi¬
ualeat reꝑire cãm. qua nota: p̃missa
questio aliquatenus explicari ualeat:
Ego autẽ questionẽ ñ absoluens: s er¬
rorẽ excludens: ꝓfiteor: ñ ita dictũ eẽ¬
patrẽ dilig̾e filiũ: uł filiũ patrẽ: ea di

Expanded text:
ifficilem mihi fateor hanc quaestionem, praecipue cum ex praedictis oriatur quae similem videntur habere rationem; quod meae intelligentiae attendens infirmitas turbatur, cupiens magis ex dictis sanctorum referre, quam afferre. Optimus enim lector est, inquit Hilar. telligentiam expectat ex dictis potius quam imponat; et retulerit magis quam attulerit; neque cogat id videri dictis contineri, quod ante lectionem praesumpserit intelligendum. Cum ergo de rebus Dei sermo est, concedamus Deo sui cognitionem, dictisque ejus pia veneratione famulemur. Investiget valeat reperire causam; qua nota, ipsa praemissa quaestio aliquatenus explicari valeat. Ego autem hanc quaestionem non absolvens, serorem excludens, profiteor non esse dictum Pa
Abbreviated transcription (Latin):
Sic̃ enĩ idem ẽ deo saꝑeqd esse: ita ide
est ei dilig̾e: qđ esse. Idoq sicut negat᷑
patereẽ sapiens s apĩa quã genuit. ꝙr
si ea diceret᷑ sapiens: ñ ip̃a ab eo: s ip̃e
abea intelligeret᷑ esse: Ita uidr ñ deb̾e
ꝯcedi: qđ pater uł filius diligat dilec

Expanded text:
Sicut enim idem est Deo sapere quod esse, ita est ei idem diligere quod esse. Ideoque sicut negatur Pater esse sapiens sapientia quam genuit; qui si ea diceretur sapiens, non ipsa ab eo, sed ipse ab ea intelligeretur esse; ita videtur non debere concedi quod Pater vel Filius diligat dilect
Abbreviated transcription (Latin):
cens insepulero. quia usq infimnẽ scłi.
corpora scõꝵ insepulc̾s erunt. Et sicut
partes illȩ mysticã tenent sig̃coneor:
ita etiã & fractio: passionis xp̃i & mor¬
tis est rep̃sentatio. Unde ip̃eait. Hoc

Expanded text:
cccorpora sanctorum in sepulcris erunt. Et sicut partes illae mysticam tenent significationem, ita etiam et fractio, passionis Christi et mortis est repraesentatio, unde ipse ait, Luc
Abbreviated transcription (Latin):
tur. ꝑ partes manducat᷑: & manet in¬
teger: totus. ꝑ partes manducat᷑: insa¬
cram̃to. & manet integet: totus incȩ¬
lo. manet integer totus in corde tuo.
Ido ista dicuntur sacram̃ta: quia in eiᷤ
aliud uidr. &. aliud intelligitur. uiđr
panis & calix. qđ & oculi renuntiant.
nis est corpus xxp̃i. calix: sanguis. Exhiˢᷤ
satis datur intelligi: qđ fractio & par¬
tes quȩ ibi uid̾nr fieri: in sacͣm̃to sunt.
i. in sp̃e uisibili. Iđoq illa b̾engarii u̾ba
ita distinguenda sunt. ut sensualiter:
ñ mͦ sacram̃to: s inueritate dicat᷑ cor¬
pus xp̃i tractari manibꝰ sacerdotũ. fran¬
gi uͦ: & atteri dentibꝰ: uere quide. s in
saeram̃to tm̃. Ueragͥ est ibi attritio: &
particio. S in singłis partibꝰ totus est
xp̃m. & in singłis portionibꝰ totus est.
pars est corporis: estos totũ.
surrexit monstrat. Pars ꝯmesta: ambu¬
lans adhuc suꝑ terrã. Pars maltarius¬
q ad finẽ missȩ remanens: ooepus ia¬

Expanded text:
tes manducatur, et manet integer totus. Per partes manducatur in sacramento, et manet integer totus in coelo, manet integer totus in corde tuo. Ideo ista dicuntur sacramenta, quia in eis aliud videtur, et aliud intelligitur: videtur panis et calix, quod et oculi renuntiant; nis est corpus Christi, calix est sanguis. Ex his datur intelligi quod fractio et partes quae ibi videntur fieri, in sacramento fiunt, id est, in specie visibili. Ideoque illa Berengarii verba ita distinguenda sunt, ut sensualiter non modo in sacramento, sed in veritate dicatur corpus Christi tractari manibus sacerdotum; frangi vero et atteri dentibus, vere quidem, sed in sacramento tantum. Vera ergo est ibi attritio et partitio; sed in singulis partibus totus est m, et in singulis portionibus totus est, pars est corporis, est et totum.quod jam resurrexit, monstrat. Pars comesta, ambulans adhuc super terram. Pars in altari usque ad missae finem remanens, corpus ja
Abbreviated transcription (Latin):
fassi putandũ est insacͥficio ueritatis.
sic̃fit: in magoꝵ p̃stigu̾is: uͥ delusione
quada fallunt᷑ oculi. ut uideant esse
qd ñ est. Adhoc illi dict̃. ñ fallit nos
uisus. nec fallit᷑. qđ eẽt: si crederet᷑ ita
frangi: ut uidr. Nec illusio ẽ. quia
inuia. insp̃e ꝑegrini. Non in eo tam̃
uel in qua sit illa sp̃es: ita ẽ ibi fractio:
quȩ ñ fit in aliqua re. quia nichil ibi
frangit᷑. Qđ mirabiliter dei potentia
fieri dicunt. ut ibi sit fractio: ubi
xp̃i eẽntialiter frangi. &s diuidi. &s tñ
integrũ & in corruptibile existere E x
se collig̾e asserunt ex ofessione b̾enga¬
rii. qui ꝯfessus est corã nycholao papa.
os pluribus ep̃is: panẽ & uinũ qͣ in

Expanded text:
falsi putandum est in sacrificio veritatis; vel falsi putandum est in sacrificio veritatis; vel sicut fit in magorum praestigiis, ubi delusione quadam falluntur oculi, ut videant esse quod non est. Ad hoc illi dicunt: Non fallit nos visus, nec fallitur; quod esset, si crederetur ita frangi, ut videtur. Nec illusio est, quia in via in specie peregrini; nec in eo tamen vel in qua sit illa species; ita est ibi fractio quae non fit in aliqua re, quia nihil ibi frangitur; quod mirabiliter Dei potentia fieri dicunt, ut ibi sit fractio, ubi Christi essentialiter frangi et dividi, et tamen integrum et incorruptibile existere. Quod se colligere asserunt ex confessione Berengarii, qui confessus est coram Nicolao papa et plu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑceꝑat. Uhi illa aceidentia fun
de accidentibus quȩ remanent:
.s. de spẽbus. & sapore. & pondere: in
quo sub lecto fundent᷑: potiꝰ mͥ uidr fa¬
tendũ. existere sine sub̾to: qͣm in esse
insubiecto. quia ibi ñ est sub̾a. nͥ cor¬
poris os sanguinis dñic. quȩ ñ affictt᷑
illis accidentibus. Non enim corpus
iudicio apparebit. Remanent qͦ illa
accidentia. ꝑ se subsistentia: admyste¬
rii ritũ. ad gustus fideiq suffragiuor.
quibꝰ corpus xp̃i: habens formã &s na¬
udr fieri. utrũ uera sit. & si uera fractio
est: cuiꝰ rei sit. & in qua re fiat. Cũq ñ
esse. S extra: eum ip̃m corpus in cor¬
ruptibile sit: qͥa ĩmortale q impassi¬
bile: in ip̃o ñ posse esse uidr. S econtͣ:¬
xp̃c arguit carnalẽ sensũ discpłoꝵ. qͥ
putabant carnẽ xp̃i sic̃ aliã in parteᷤᷤ
diuidenda. & morsibꝰ laceranda. Id̾oq
quibusd̾a placet: qđ ñ sit ibi fractiosiẽ
Q uibꝰ obicit᷑. qđ ait amb̾iꝵ. Nichil

Expanded text:
. UBI ILLA ACCIDENTIA FUNDde accidentibus quae remanent, id est, de speciebus et sapore et pondere, in quo subjecto fundentur, potius mihi videtur fatendum existere sine subjecto, quam esse in subjecto, quia ibi non est substantia, nisi corporis et sanguinis dominici, quae non afficitur illis accidentibus. Non enim corpus judicio apparebit. Remanent ergo illa accidentia per se subsistentia ad mysterii ritum, ad gustus fideique suffragium; quibus corpus Christi habens formam et nauae ibi videtur fieri, utrum vera sit; et si ibi vera fractio est, cujus rei sit, vel in qua re fiat. Cumque non esse. Sed e contra, cum ipsum corpus incorruptibile sit quia immortale et impassibile, in ipso non posse esse videtredarguit carnalem sensum discipulorum, qui putabant carnem Christi sicut aliam in partes dividendam, et morsibus dilacerandam. Ideo quibusdam placet quod non sit ibi fractio sicuQuibus objicitur quod ait Ambros.: Nihil
Abbreviated transcription (Latin):
do sanguinẽ: memores esse debemꝰ. S
caueat quisq: ne indigne ꝑcipiat.
quia uidicium manducat. Non est
enim panis iste qui uadit incorpus.
s panis uitȩ eternȩ. qui animȩ nr̃ȩ
substantiã fuleit. Sic gͥ uiue: ut cotidie
merearis acciꝑe. Ne accedas indigniᷤ.
Indignus est: qui altter celebrat my
steriũ. quã xp̃c tradidit. uel qͥ babens
mortale pecẽm. accedit. G. & sisint pec¬
cata cotidiana. uł ñ sint mortifera.
& sic securus accede. Panis enĩ saluta¬
ris est: & ñ uenenũ. Si ita accedis: sp̃u¬
aliter manducas. Sp̃ualiter enim man

Expanded text:
 saguinem memores esse debemus. Sed caveat quisque, ne indigne percipiat, quia iudicium manducat. Non est iste panis, qui vadit in Corpus, sed panis vite eterne, qui anime nostre substanciam fulcit. Sic igitur vive et cottidie merearis accipere, ne accedas indignus. Indignus est, qui alitesterium quam Christus tradidit, vel qui habens mortale peccatum accedit. Ergo etsi sint peccata quotidiana, ut non sint mortifera,  sic securus accede. Panis enim salutaris est, non venenum. Si ita accedis, spiritualiter manducas. Spiritualiter enim man
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit adunatũ. & panis uniꝰ opage so¬
lidatũ. Siquis tam̃ ñ intendens intro¬
Uuc̾e̾ heresim. obluuone uł ignoeantia
aquã p̃termiserit: ñ uidr ẽẽ irritũ sa¬
cram̃tũ. s ille grauit̾ ẽ corripiendus.
Nã s grecoꝵ eccła ñ appon̾e aquã dr.
Qđ etiã exdictis eypͥam ur posse col¬
uau̾it: qđ nos dñs face̾. exemplo & ma¬
gisterio docuit: pot̾ simplicitati eiꝰ in¬
dulgentia dñi uenia ꝯoedi. Nobis uͦ ñ
qd si quis simpliciter. uł ignorant̾ ui¬
nũ offerat sine aqua: sacram̃tũ ꝯficiat.
Aqua uͦ nullatenus offerri sine uino.
potest insacrificiũ. Nec panis: nͥ de
frum̃to. nec granũ frumenti: nͥ reda
& grano frum̃ti se cõꝑat. Qđ gͦ sup
dictũ est: ñ posse uinũ solũ offerri: o¬
ter fiat. Uł non potest: i. ñ debet. qui¬
busd̾a tam̃ uiłr hoc generaliter ue¬
rũ. Colligit᷑ etiam exp̃dictis: qđ xp̃c
uinũ aqua mixtũ: dedit discpłis Cor¬
pus uͦ tale dedit: quale tẽ habuit .i.

Expanded text:
fuerit adunatum, et panis unius compage solidatum. Si quis tamen non intendens introducere haeresim, oblivione vel ignorantia aquam praetermiserit, non videtur esse irritum sacramentum; sed ille graviter est corripiendus. Nam et Graecorum Ecclesia non apponere aquam dicitur. Quod etiam ex dictis Cypriani videtur posse colvaverit, quod nos Dominus facere et exemplo et magisterio docuit, potest simplicitati ejus indulgentia Domini venia concedi. Nobis vero non quod si quis simpliciter vel ignoranter vinum offerat sine aqua, sacramentum conficiat. Aqua vero nullatenus sine vino potest offerri in sacrificio, nec panis nisi de frumento; nec granum frumenti, nisi red grano frumenti se comparat. Quod ergo supra dictum est, non posse vinum solum offerri, ter fiat; vel non potest, id est, non debet. Quibusdam tamen videtur hoc generaliter verum. Colligitur etiam ex praedictis, quod Cinum aqua mixtum dedit discipulis. Corpus vero tale dedit, quale tunc habuit, id
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ xp̃i esse. & sensualiter: ñ solũ sacra¬
m̃to: s in ueritate manibus sacerdo¬
tũ tractari. & frangi. &. fideliũ dentibꝰ
atteri Sententia ꝓbabilior.
ed quia corpꝰ xp̃i
incceruptibile est: & sane dici pot̾
fractio illa & particio: ñ in sub̃a corpo¬
ris: s in ip̃a forma panis sacram̃talis
fieri. ut uera fractio & particio sit ibi.
dentia uideant᷑ frangi: cũ ibisint sine
subiecto: licet quida asserant ea fun¬
dari in aere. cũ ibi sit uera fractio &
particio. quȩ fit in pane.i. informa

Expanded text:
nem Christi esse; et sensualiter non solum sub sacramento, sed in veritate manibus sacerdotum tractari et frangi, et fidelium dentibus atteri. 5. Sententia probabilior. Sed quia corpus Christi incorruptibile est, sane dici potest fractio illa et partitio non in substantia corporis, sed in forma panis sacramentaliter fieri, ut vera fractio et partitio sit ibi, dentia videantur frangi, cum ibi sint sine subjecto; licet quidam asserant ea fundari in aere. Est ibi vera fractio et partitio, quae fit in pane, id est, in forma
Abbreviated transcription (Latin):
accipis sacramentũ. Exp̃missis iã
liquet: quare sub alia sp̃e: & quare
sub ista sp̃e hoc sacram̃tũ dñs cele¬
brauerit. & celebrari a nobis insti¬
tuerit. Quare sub duplici specie.
ed quare sub duplici
sp̃e sumit᷑. cũ sub alt̾utra harũ¬
totus sit xp̃c. Ut ostenderet᷑ totã hu¬
manã naturã assũpsisse: ut totã re¬
dim̾et. Panis enĩ ad carnẽ refert᷑. ui¬
nũ ad animã. quiauinũ oꝑat᷑san¬
guinẽ. in quo sedes animȩ aphẏsi¬
cis esse dr. Iđo gͦ: in duabus spẽbus
celebrat᷑: ut animȩ &e carnis suscep¬
tio in xp̃o: & utriusq lib̾atio. in no¬
bis: significet᷑. Ualet enĩ ut ait am¬
ꝑcipimꝰ. quia caro xp̃i: ꝓsalute ccepo

Expanded text:
accipimus sacramentum. Ex praemissis jam liquet, quare sub alia specie, et quare sub ista hoc sacramentum Dominus celebraverit, et celebrari a nobis instituerit. 6. Quare sub duplici specie. Sed quare sub duplici specie sumitur, cum sub alterutra totus sit Christus? Ut ostenderetur totam humanam naturam assumpsisse, ut totam redimeret. Panis enim ad carnem refertur, vinum ad animam, quia vinum operatur sanguinem, in quo sedes animae a physicis esse dicitur. Ideo ergo in duabus speciebus celebratur, ut animae et carnis susceptio in Christo, et utriusque liberatio in nobis significetur. Valet enim ad rcipim
Abbreviated transcription (Latin):
De quo dr. Qti plus collegerat: ñ babu¬
it amplius. Nec qui minus parau̾at:
habuit minus. Et licet sub utraq sp̃e
panis. nͥ in carnẽ. nec uini: nͥ in san¬
guinẽ. Nec debent dici duo sacram̃ta:
s unũ. quia subutraq sp̃e idem sumi¬
tur. Neq debet iterarisacram̃tũ. qͥa
benedictio ñ repetit᷑: suꝑ eande sp̃em.¬

Expanded text:
d. 16: Qui plus collegerat, non habuit amplius; nec qui minus paraverat habuit minus. Et licet sub utraque specpanis nisi in carnem, nec vini nisi in sanguinem. Nec debent dici duo sacramenta, sed unum, quia sub utraque specie idem sumitur. Neque debet iterari sacramentum, quia benedictio non repetitur super spe
Abbreviated transcription (Latin):
ferri. quia uidemꝰ in aqua ppłm intel¬
ligi. in uino: ostendi sanguinẽ xp̃i sũ
gͥ in calice uno aqua miscet᷑ xp̃o po¬
pulus ad unat᷑. & credentiũ plebs ei
in quẽ credit copulat᷑. quȩ copulatio
aquȩ os uini sic miscet᷑. in ealice xp̃i
ut mixtio illa ñ possit separari. Nã
incipit esse sine nobis. Si uͦ querit᷑¬

Expanded text:
 in aqua populum intelligi, in vino ostendi sanguinem Christi. Cum ergo in calice vino aqua miscetur, Christo populus adunatur, et credentium plebs ei in quem credit copulatur, quae copulatio aquae et vini sic miscetur in calice Christi, ut mixtio illa non possit separari. Nam incipit esse sine nobis. 8. Juli
Abbreviated transcription (Latin):
Quare subalia sp̃e.
uid̾nr. quia fides ñ habet merituo.
cui humana ratio p̃bet exꝑim̃tum.
Et etiã id̾o: ne abhorreret animꝰ. qd̾ cer¬
neret oculus. quia ñ habemꝰ in usu.
carnẽ crudã comede. & sanguinẽ bi¬
bere. Quia gͦ xp̃m uorari dentibus
fas ñ est: in mysterio carnẽ os sangui¬
nẽ nobis ꝯm̃dauit. Et eciã ido: ne
ab incredulis nr̃e religiomi insulta¬

Expanded text:
Quare sub alia specie. videntur, quia fides non habet meritum, ubi humana ratio praebet experimentum. Et ideo etiam, ne abhorreret animus quod cerneret oculus, quia non habemus in usu carnem crudam comedere, et sanguinem bibere. Quia ergo Christum vorari dentibus fas non est, in mysterio carnem et sanguinem nobis commendavit. Et etiam ideo, ne ab incredulis religioni christ
Abbreviated transcription (Latin):
p̃scĩe dei. Nec id̾o p̾sciri ułsciri: qͥa
future. uł facte sunt. Ita exponentes:
qd ait origenes. Quia futurũ est: id̾o
scitur a deo antequã fiat .i. qđ futu¬
rũ est: scitur ado anteqͣm fiat. neq
sciret᷑. nͥ futurũ esset. ut ñ notet᷑ ibi
cã: nͥ sine qua ñfit. Ita etiã dicimꝰ: sei

Expanded text:
ntiae Dei, nec ideo praesciri vel sciri quia futurae vel factae sunt; ita exponentes quod ait Origenes: Quia futurum est, ideo scitur a Deo antequam fiat, id est: Quod futurum est scitur a Deo antequam fiat, neque sciretur nisi futurum esset; ut non notetur ibi causa, nisi sine qua non fieret. Ita etia
Abbreviated transcription (Latin):
p̃seiuit & p̃dix̃ infidelitatẽ iudeoꝵ
s ñ fec̃. Nec iło quia p̃seiuit: ad pec¬
catũ infidelitatis eos coegit. Nec p̃¬
scisset: uł p̃dixisset eoꝵ mala: nͥ eẽnt
ea habituri. Unde aug̃ suꝑ ioħm. Ds̃
set mala eoꝵ: nͥ ea baberent. Non enĩ
ido quẽquã ad peccandũ coegit: qͥa¬

Expanded text:
praedixit infidelitatem Judaeorum, sed non fecit; nec ideo quia praescivit ad peccatum infidelitatis eos coegit, nec praescisset vel praedixisset eorum mala nisi essent ea habituri. Unde Aug., super Joan.: Deus, set mala eorum, nisi ea haberent. Non enim ideo quemdam ad peccandum cogit, q
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ p̃scitũ est fieri. ñ ido tam̃: pot̾
falli dei p̃scĩa. quia si illud ñ fieret:
nec adeo p̃scitũ esset fieri S adhuc
urgent questionẽ. dicentes. Aut alit̾
potest fieri. qͣm d̾s p̃sciuit: aut ñ alit̾.
Si ñ aliter: gͦ necessario cuncta eue¬
nunt Si uͭ alit̾ potest gͥ dei p̃scĩã fal¬
li uł mutari. S pot̾ alit̾ fieri quia po¬
test alit̾ ficri quã fiat. Ita autẽ fit: ut

Expanded text:
eri, non ideo tamen potest falli Dei praescientia; quia si illud non fieret, nec a Deo praescitum esset fieri. Sed adhuc urgent quaestionem dicentes: Aut aliter potest fieri quam Deus praescivit, aut non aliter: si non aliter; ergo necessario cuncta eveniunt; si vero aliter, potest ergo Dei praescientia falli vel mutari. Sed potest aliter fieri, quia potest alit
Abbreviated transcription (Latin):
dei. scił ꝓnoticia sola. uł ꝓnoticia si¬
mul & beneplacito. Hoc mͦ. forte acce¬
ens disposuit. & hic sensus exeo adiu¬
scił. de caturis. De his que ds fac̃. quȩ
omĩa nouit: ñ solũ scĩa: s etiã bene¬
placito ac dispõne. Sic gͦ ibi accipit᷑
dei cognitio: ut ñ mͦ noticiã:s etiã
beneplacitũ dei sig̃cet. Mala uͦ scit
ds̃: & p̃scit: anteqͣm fiant. s sola noti

Expanded text:
et pro notitia sola, vel pro notitia simul et beneplacito. Hoc modo forte acceens disposuit. Hic sensus ex eo adjuscilicet de creaturis et de his quae Deus facit; quae omnia novit non solum scientia, sed etiam beneplacito ac dispositione. Sic ergo ibi accipitur Dei cognitio, ut non modo notitiam, sed etiam beneplacitum Dei significet. Mala vero scit Deus et praescit antequam fiant, sed so
Abbreviated transcription (Latin):
dei: ñ esse cã maloꝵ que p̃scit. quia
ñ ea p̃scit: tãꝗͣ facturus. nec tãꝗͣ sua:
S illoꝵ: qui sunt ea facturi. uł habituri.
Presciuit gͦ illa. sola noticia. ñ benepla¬
cito auctoritatis. Unde datur intelligi
qd d̾s econu̾so: p̃scit bona tanꝗͣ sua.
tãꝗͣ ea que facturus ẽ. ut in illa p̃sci¬
endo: simul sint ip̃iꝰ noticia: & audo
opponi. Ds̃ p̃scuit hẽ lecturũ. uł ali¬
quid huimi. S potest esse: ut iste ñ le¬
gat. G pot̾ aliter esse. quam ds p̾sciuit

Expanded text:
Dei non esse causam malorum quae praescit; quia non ea praescit tanquam facturum, nec tanquam sua, sed illorum qui sunt ea facturi vel habituri; praescivit ergo illa sola notitia, sed non beneplacito auctoritatis. Unde datur intelligi quod Deus, e converso, praescit bona tanquam sua, tanquam ea quae facturus est, ut illa praesciendo simul fuerit ipsius notitia, et auctoropponi: Deus praescivit hunc lecturum vel aliquid hujusmodi: sed potest esse ut iste non legat; ergo potest aliter esse quam Deus praescivit
Abbreviated transcription (Latin):
li: quedã uera decẽporalibus rebus
nos ce ꝑmittunt᷑. partim: subtilitate
census partim: exꝑientia tempoe.
Callidiores: ꝓpt̾ tam magnã longitu¬
dinẽ uite. partim: scĩs anglis. qđ ip̃i
diuinando p̃dicunt. Qd magioe artes

Expanded text:
li quaedam vera de temporalibus rebus noscere permittuntur; partim subtilitate sensus, partim experientia temporum, callidiore, propter tam magnam longitudinem vitae, partim sanctis angelis quod ipsi divinando praedicunt. Quaeritur