comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Dicit eum inquit dauid dñm. Quomo¬
do filius eius estꝰ. Non sego: sed dic
quomodo. Illi ergo exliteris
quas legebant et non intellege¬
bant : nisi in ista in terrogatione.
modum non responderent : Quomodo.
in terrogas. Ecce uirgo concipiet et¬
pariet filium: et uocabunt nomen
eius emmanuel: quod ẽ inter preta¬
tum nobiscũ ds̃. Accipiet uirgo in
utero. uirgo exsemine dauid. pari¬
et filiũ. ut sit filius dauid. Frant
enim iosepl et maria dedomo et
patria dauid .: Peperit ergo uir¬
go illa ut esset filius dauid: sed
illi. quem peperit:. uocabunt nom̃
eius emmanuhel. nobiscum ds̃.
Ecce habes et dnm dauid.: Aliquid
nobis fortasses ex hacre quomodo
amus ergo: et per tractemus eum:
pulsemus pietatẽ. ex torqueam̃
caritatem.: Dauid ergo ipse dicit :
Neq enim dño contra dicere licet:
Ipse ergo dauid dexp̃o quid dicit᷑: Nã
ipsi dauid psalmus.: Et iste totus
titulus. simplex. sine figura quȩs¬

Expanded text:
«Dicit eum,» inquis, «David Dominum;» quomo«Dicit eum,» inquis, «David Dominum;» quomodo filius ejus est? non nego, sed dic quomodo. Illi ergo ex Litteris quas legebant, et non intelligebant, si in ista interrogatione modum, nonne responderent: Quomodo interrogas? «Ecce virgo accipiet m, et vocabunt nomen ejus Emmanuel, quod est interpretatum, Nobiscum Deus» . Accipiet virgo in utero, virgo ex semine David pariet filium, ut sit filius David: erant enim Joseph et Maria de domo et patria David . Peperit ergo virgo illa, ut esset filius David. Sed ille quem peperit, «vocabunt nomen ejus Emmanuel, Nobiscum Deus:» ecce habes et Dominum David. 7. Aliquid nobis fortassis ex hac re, quomodimabit. Audiamus ergo, et pertractemus eum; pulsemus pietate, extorqueamus charitate. David ergo ipse dicit: neque enim Domino contradicere licet: Ipse ergo David de Christo quid dicit? Nam, «Ipsi David Psalmus:» et iste est totus titulus, simplex, sine figura quaes
Abbreviated transcription (Latin):
riae commendat apostolus : heia
rexisse amortuis ex semine dauid..
Dicant concordia ora xp̃iana: dauid ÷
referat et doctor: et reuocet nobis:
Quomodo ergo dauid inspũ dicit eum
dnm̃. Dixit dñs dño meo sede adex¬
tris meis: donec ponã in imicos tuos
sub pedibus . Quomodo diceremus. ni
si disceremus. Nunc aũ quia didici¬
mus. dicimus. In principio eras uer¬
bũ et uerbũ eras apud dm̃: et ds̃ eras
uerbum: om̃a perte facta sunt.
Ecce dñs dauid sed propter infirmita¬
tem nram. quia caro desperata ia¬
cebamus : Uerbũ caro factus esut ha¬
bitares in nobis. Ecce filius dauid.
Certe tu cum in forma dĩ esses: non
rapinã arbitrat̃ es esse ȩqualis dõ.
Ideo dñs dauid sed tẽ met ipsũ ex in a¬
nisti formã serui accipiens. inde fili¬
us dauid. Deniq: et in ipsa in terro¬
gatione tua dicens. Quomodo filius
eius est. Nonte filium eius negasti:
sed modũ quo id fieret in quisisti.

Expanded text:
riae commendat Apostolus; Eia, riae commendat Apostolus; Eia, rexisse a mortuis, ex semine David.»  est?» Dicant concordia ora christiana: «David.» Referat et Doctor, et revocet nobis: «Quomodo ergo David in spiritu dicit eum Dominum? Dixit Dominus Domino meo, Sede ad dexteram meam, donec ponam inimicos tuos sub pedibus tuis.» Quomodo nos diceremus, nisi a te disceremus? Nunc ergo quia didicimus, dicimus: In principio eras Verbum, et Verbum eras apud Deum, et Deus eras Verbum; omnia per te facta sunt: ecce Dominus David. Sed propter infirmitatem nostram, quia caro desperata jacebamus, Verbum caro factum es, ut habitares in nobis : ecce filius David. Certe tu in forma Dei cum esses, non rapinam arbitratus es esse aequalis Deo; ideo Dominus David: sed temetipsum exinanisti formam servi accipiens ; inde filius David. Denique et in ipsa interrogatione tua dicens, «Quomodo filius ejus est?» non te filium ejus negasti, sed modum quo id fieret inquisisti.
Abbreviated transcription (Latin):
deo illi dño transeunti. miserere
nr̃i fili dauid : tamquã dicerent:
filium dauid: Intranseunte cog¬
noscimus.: filiũ dauid factũ intran¬
situ discimus .: Agnoscamus ergo
et nos. et filium dauid confiteamur.
ut in luminari mereamur. Sentimus
enim transeuntem filium dlauid: et in¬
luminamur. adnõ dauid: Ecce ergo qui¬
a magister nr̃ interrogauit iudaeos.
et ideo non responderunt. quia discipu¬
li eẽ noluerunt. Ecce sinos interro¬
garet . quid responderemus. De fecer̃
in hac interrogatione iudei : proficiant
xp̃iani: Nonper turbentur: sed erudi¬
antur . Non enim dñs interrogat. dis¬
cere uolens. sed tamquã doctor inter¬
rogat.⁊ Dicerent miseri iudei: tudic
nobis.: Maluer̃ inflata taciturni¬
tate dirumpi: quã humili confessio¬
ne edoceri: Dicat ergo nobis magister
quod udei : sed remaneam ubi uidei:
Recolamus euangelium quod credimus.
Liber generationis ihũ xp̃i fili dauid:
non quia interrogamur : excitat nobis
xp̃m esse filium dauid: quod memo¬

Expanded text:
deo illi Domino transeunti: «Miserere nostri, fili David.» Tanquam dicerent: Filium David in transeunte cognoscimus, filium David factum in transitu discimus. Agnoscamus ergo et nos, et filium David confiteamur, ut illuminari mereamur. Sentimus enim transeuntem filium David, et illuminamur a Domino David. 6. Ecce ergo quia Magister noster interrogavit Judaeos, et ideo non responderunt, quia discipuli esse noluerunt; ecce si nos interrogaret, quid responderemus? Defecerunt in hac interrogatione Judaei, proficiant Christiani; non perturbentur, sed erudiantur. Non enim Dominus interrogat discere volens, sed tanquam doctor interrogat. Dicerent miseri Judaei: Tu, dic nobis. Maluerunt inflata taciturnitate disrumpi, quam humili confessione edoceri. Dicat ergo nobis Magister quod Judaei, sed non remaneamus ubi Judaei. Recolamus Evangelium quod credimus: «Liber generationis Jesu Christi, filii David.» Non quia interrogamur excidat nobis Christum esse filium David, quod memo
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s: ad extris patris filius: In oc¬
culto ẽ: credamus: et enim duasres
hic dicit: quia et dix̃ dñs sede adex¬
tris meis. Et addidit. Donec ponã
in imicos tuos scabellũ pedũ tuorũ:
hoc ẽ subpedibus tus. Non uides
xp̃m sedentem addexterã patris.
nec hoc potes uidere. quomodo ponant᷑
in imici ei scabellũ pedũ eius: Cum
hoc impletur in aperto: crede illud
esse in occulto: quia inimici ponuntur
scabellum pedũ eius Quib in ania me¬
ditantib dicitur : Quare fremuer̃
gentes: et populi meditati sunt in a

Expanded text:
Christus, a dextris Patris Filius in ocChristus, a dextris Patris Filius in occulto est: credamus. Etenim duas res hic dicit, quia et dixit Deus, «Sede a dextris meis;» et addidit, «donec ponam inimicos tuos scabeilum pedum tuorum,» hoc est, sub pedibus tuis. Non vides Christum sedentem ad dexteram Patris: vel hoc potes videre, quomodo ponantur inimici ejus scabellum pedum ejus. Cum hoc impletur in aperto, crede illud esse in occulto. Qui inimici ponuntur scabellum pedum ejus? Quibus inania meditantibus dicitur, «Quare fremuerunt gentes, et populi meditati sunt
Abbreviated transcription (Latin):
retur : omã relaxarentur. De
peccato quidem ait. quia non cre¬
dider̃ inme Et alibi: si non ue¬
nirem peccatũ non haberent.
Eo enim ipso quouenit et ñ credlunt
in eũ. in ciderunt inpeccatum.
Quod si non inciderent: oma cete¬
ra peccata dimitti possent. per
indulgentiã : gratiã in petratam
ꝑfidem ⁊ Ergo depeccato quia ñ
credider̃ in me: De iustitia qui a
ad patrẽ uado: et iã non uidebi¬
tis me: Haec ẽ iustitia quia ad pa¬
trem uadis. et iam non uident te
Iustitia haet. exfide ẽ: lustus enim
efide uiuit. Tunc exfide uiuit.
si non uidet qđ credit. Quia ergo
ad iustitiã ꝑtinet ex fide uiuere:¬
et exfide nemo uiuit᷑ si non uiden¬
do qđ credidit: et ipsã iustitiam
facere in hominibus: id est ut cre¬
derent quod non uiderent . De
iustitia inquit quia ad patrem
uado. et iam ñ uidebitis me: Haec
in quid erit iustitia ur̃a. ut creda¬
tis in eum quẽ non uidetis. et fide

Expanded text:
retur, omnia relaxarentur. «De retur, omnia relaxarentur. «De peccato quidem,» ait, «quia non crediderunt in me:» et alibi, «Si non venissem, peccatum non haberent.» Eo enim ipso quo venit et non crediderunt in eum, inciderunt in peccatum: quod si non inciderent, omnia caetera peccata dimitti possent per indulgentiam gratiae impetratam per fidem. Ergo «de peccato, quia non crediderunt in me: de justitia, quia ad Patrem vado, et jam non videbitis me» . Haec est justitia, quia ad Patrem vadis, et jam non videbunt te: haec justitia enim ex fide est. «Justus» enim «ex fide vivit;» et tunc ex fide vivit, si non videat quod credit. Quia ergo ad justitiam pertinet ex fide vivere,et ex fide nemo vivit, nisi non videndo quod credit; ut ipsam justitiam faceret in hominibus, id est, ut crederent quod non viderent, «De justitia,» inquit, «quia ad Patrem vado, et jam non videbitis me.» Haec, inquit, erit justitia vestra, ut credatis in eum quem non videtis, et fide
Abbreviated transcription (Latin):
et fide mundantur corda nr̃a. ut
qđ credidimus possimus uidere.¬
Utrũq enim positum ẽ. et beatimun¬
do corde: quia ipsi dm̃ uidebunt:
et fide mundans corda eorum.
Quae ergo haec ẽ iustitia fideiꝰ crede¬
re qđ non uides. Et ipso merito fidei
ad uisionem suo tempore peruenire :
Dns in euangelio qđ promitteret spm̃
scm hoc ait.: Ipse arguet mundũ de
peccato. deiustitia. deuidicio. De
quo peccato: dequa iustitia: dequo iu¬
dicio Ipse sequitur exponit : coniec¬
turas hominũ. non am̃mittit.. De pec¬
cato quidem inquit. quia non cre¬
dider̃ in me. Quanta alia pecca¬
ta iudaeorum: et tam̃ quasi hoc unũ
sit: Ita dix̃: Depeccato quidem
quia non crediderunt inme : hoc ẽ
illud peccatũ de quo alibi dicit:
si non uenirẽ peccatũ non haberent.
Quid ẽ hociꝰsi nonuenirẽ peccatum
non haberent. Ergo ad iuistos et¬
eos peccatores fecisti: sed exceptis
aliis peccatis quae possent remit¬
ti per fidem. hoc unum peccatum
nominauit : Quod si non ammitte¬

Expanded text:
 ut quod credidimus, videre possimus: utrumque enim positum est; et, «Beati mundicordes, quoniam ipsi Deum videbunt» ; et, «Fide mundans corda eorum» . Quia ergo haec est justitia fidei, credere quod non vides, et ipso merito fidei ad visionem suo tempore pervenire; Dominus in Evangelio cum promitteret Spiritum sanctum, hoc ait: «Ipse arguet mundum de peccato, et de justitia, et de judicio.» De quo peccato? de qua justitia? de quo judicio? Ipse sequitur et exponit; conjecturas hominum non admittit: «De peccato quidem,» inquit, «quia non crediderunt in me.» Quanta alia peccata Judaeorum! Et tamen quasi hoc unum sit, ita dixit: «De» «peccato quidem, quia non crediderunt in me.» Hoc est illud peccatum, de quo alibi dicit: «Si non venissem, peccatum non haberent» . Quid est hoc, «Si non venissem, peccatum non haberent?» Ergo ad justos venisteos peccatores fecisti? Sed exceptis aliis peccatis, quae possent remitti per fidem, hoc unum peccatum nominavit, quod si non admitte
Abbreviated transcription (Latin):
abscondisti et reman seruntꝰ. Absit
ꝑfecisti aũ sperantibus inte. Mi¬
rabile ergo mysteriũ xpi sedentis
ad dexterã dĩ. Occultatũ est ut
crederetur : sub tractũ est ut spe¬
raretur : spe enim saliu factisimus.
S pes aũ quae uidetur non est spes: qđ
enim uidet quis. quissperat: A pos¬
toli uerba sunt: recognoscitis qui¬
dem. sed ꝓp̃t rudes commendendo.
ẽ spes . Abscondisti dulcedinemti¬
mentibus te: quia qđ nonuidemus
speramus. et perpatientiã expecta¬
mus. ꝑfecisti sperantibus inte. De

Expanded text:
«abscondisti,» et remanserunt? Absit: «abscondisti,» et remanserunt? Absit: «Perfecisti autem sperantibus in te» . Mirabile ergo mysterium Christi sedentis ad dexteram Dei: occultatum est ut crederetur, subtractum est ut spraretur. «Spe enim salvi facti sumus. Spes autem quae videtur, non est spes: quod enim videt quis, quid sperat?» Apostoli verba sunt. Recognoscitis quidem, sed propter rudes commendo. est spes; Abscondisti» dulcedinem «timentibus te.» Quia «quod non videmus, speramus,» et «per patientiam exspectamus; Perfecisti sperantibus in te.» De
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ quod est super omne nom̃: Vt in
nomine ihũ omneꝰ flectatur caelestiũ
terrestrium et infernorum. Ubierit
dauid ut non ei sit dñs: incaelo sit. inter¬
ra sit. in inferno sit: dñs erit. qui est
dñs caelestiũ. terrestriũ et inferno¬
rum. Gaudeat ergo nobiscũ et da¬
uid filii sui natiuitate honoratus:
dominatu liberatus : et gaudens di¬
cat : agaudentibus audiatur.¬
Drc̃ dñs dño meo: sede ad extris meis.
donec ponã in imicos tuos scabellũ
pedũ tuorum. Sede non solũ in
alto. sed et in occulto: excellens
ut domineris: latens ut credaris.
Quȩ enim esset merces fidei: nisi la¬
teret quod credimus.: Merces aũ
fidei est udere quod credimus ante¬
quã crederemus:: Sifut aũ scrip¬
tura personat. iustus exfideuiuit:
Non ergo esset iustitia fidei. nisi es¬
set absconditũ quod p̃dicatũ cre¬
deremus : et credendo aduidendum
per ueniremus. Quã enim multa
multitudo dulcetdinis tuae dñẽ. quã
abscondisti timentibuste. Ergo

Expanded text:
nomen quod est super omne nomen; ut in nomine Jesu omne genu flectatur, coelestium, terrestrium et infernorum.» Ubi erit David, ut non ei sit Dominus? In coelo sit, in terra sit, in inferno sit; Dominus ejus erit qui est Dominus coelestium, terrestrium et infernorum. Gaudeat ergo nobiscum et David, filii sui nativitate honoratus, dominatu liberatus; et gaudens dicat, a gaudentibus audiatur Domino meo, Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum.» 8. «Sede,» non solum in alto, sed et in occulto: excellens ut domineris, latens ut credaris. Quae enim esset merces fidei, nisi lateret quod credimus? Merces autem fidei est, videre quod credidimus antequam videremus. Sicut autem Scriptura personat, «Justus ex fide vivit» . Non ergo esset justitia fidei, nisi esset absconditum quod praedicatum crederemus, et credendo ad videndum perveniremus. «Quam» enim «multa multitudo dulcedinis tuae, Domine, quam abscondisti timentibus te!» Ergo
Abbreviated transcription (Latin):
mihuius uelut latentem quodã modo
eius animam commendemus. Hocest
in uerbis quasi &teriorib: interiorem
intellectum: Videtur mihi ammoneri
sem̃ abra hae : qui sunt omnes filu promis¬
sionis ꝑtinentes ad a &ernam heredita¬
tem. testamenti a &erni: uttam quã ipsã
hereditatem sibi eligendum dm̃ & eũ gra¬
tis colant. idest propteripsum non prop¬
ter aliquod emolumentum mercedis &¬
tra ipsum & hoc faciant laudantes. in uo
cantes ad nuntiantes : Nec in suã sed in&
gloriam ꝑfidem bene operantes.
spegaudentes. caritate feruentes : Hoc
totum sonat his uerbis. Confiteminidño¬
& inuocate nomeneius. adnuntiate ingenti¬
nomine sc̃o eius. L&etur corquerentium
dñm. Querite dñm & confortamini que¬
rite faciemeius semꝑ: Deinde ad paruu¬
lorum corda nutrienda ut roborentur
infide depatriarchis proponuntur &illo¬

Expanded text:
mi hujus velut latentem quodammodo ejus animam commendemus, hoc est, in verbis quasi exterioribus interiorem intellectum: videtur mihi admoneri semen Abrahae, qui sunt omnes filii promissionis pertinentes ad aeternam haereditatem testamenti aeterni, ut tanquam ipsam haereditatem sibi eligant Deum, et eum gratis colant, id est, propter ipsum, non propter aliquod emolumentum mercedis extra ipsum; et hcantes, annuntiantes, nec in sua, sed in ejus gloria per fidem, bene operantes, spe gaudentes, charitate ferventes. Et hoc totum sonat psalmus, his verbis, confiteminiet invocate nomen eius  adnuntiate inter gentnomine sancto eius  laetetur cor quaerentium minum. Quaerite Dominum, et confirmamini; qurite faciem ejus semper.» 36. Deinde ad parvulorum corda nutrienda, ut roborentur in fide, de Patriarchis proponuntur
Abbreviated transcription (Latin):
mutantur . ingenerationẽ generati¬
onũ erunt: Est quadam generatio : ge¬
nerationũ In illa erunt annitui Quȩ
est ista : ẽquedam & sibene agnosca¬
mus : in illaerimus : Et annidĩ in no¬
biserunt : Quomodo in nobis erunt :¬
dictũ ẽ : utsitds̃ om̃a in omnib: Non
enĩ aliud annidei. & aliut ipse. Sed
annidĩ aeternitas dĩ est: Aeterni¬
tas ipsa : dĩ substantia est: quenihil
habet mutabile Ubinihilest p̃teri¬
tũ : quasi iam nonsit. ⁊ Nihil futurum :
quas i nondumsit: Non estibi : nisi
sed quicquid ibi est : non nisi est.:
Merito sicmisit ds̃ famulum suũ
moysen: Ques iuit enim nomen
mittentisse : quȩsiuit & audiuit :
Nedesertum est desiderium con¬
cupiscentiae bonae Quesiuit aũt
non quasi curiositate presumendi:
sed necessitate ministrandi Quid
inquid dicam filus is rahel si dixe¬
rintmihi quistemisit adnos:
Etille in dicans se creaturȩ creatorẽ
dm̃ homini in mortalem mortali.

Expanded text:
mutantur, «in generatione generatimutantur, «in generatione generationum» erunt. Est quaedam generatio generationum; in illa erunt anni tui. Quae est ista? Est quaedam, et si bene agnoscamus, in illa erimus, et anni Dei in nobis erunt. Quomodo in nobis eruntdictum est, «Ut sit Deus omnia in omnibus» . Non enim aliud anni Dei, et aliud ipse: sed anni Dei, aeternitas Dei est: aeternitas, ipsa Dei substantia est, quae nihil habet mutabile; ibi nihil est praeteritum, quasi jam non sit; nihil est futurum, quasi nondum sit. Non est ibi nisi,sed quidquid ibi est, nonnisi est. Merito sic misit Deus famulum suum Moysen. Quaesivit enim nomen mittentis se; quaesivit, et audivit, nec desertum est desiderium concupiscentiae bonae. Quaesivit autem, non quasi curiositate praesumendi, sed necessitate ministrandi. «Quid,» inquit, «dicam filiis Israel, si dixerint mihi: Quis te misit ad nos?» Et ille indicans se creaturae Creatorem, Deum homini, immortalem mortali,
Abbreviated transcription (Latin):
ti Non ergo blandiant᷑ sibi con¬
trame her&ici. quia dixi exigui
dit Neuoces me in dimidiũ dierũ meoꝵ⁊
Noli quomodo heretici loquunt᷑. sic mecũ
indimidiũ dierũ meorũ. & ꝑfice
mihidies exiguos. utdonesmihi pꝰ
ea. eternosdies: Quare ergo de ex¬
iguitate dierũ requi sisti : quareuis
audire : Ingenerationẽ & generati¬
onẽ annitui.:⁊ Ideo ergo dedieb exigu¬
is quesiui. qui alicetusq infinẽ scłi.
durentmecũ istidies : exigui sunt
in conparatione dierũ tuorũ : Anni
tui ingenerationẽ generationũ: Qua¬
renon ait. annitui in scła scłorũ. ⁊ Sic
enĩ magissolet aeternitas significa¬
ri in scĩs scripturis: Sed ait ingenera
nisi quiñ ueniunt. & transeunt: Qui:
nisi qui non id eo ueniunt ut non sint:
Omnis enĩ dies in hoctẽpore. id eouenit
utñ sit. Omnis hora omnis mensis. Om¬
ms annus nihilhorũ stat : Antequãue¬
niat erit : cumuenerit. nonerit: Illi
ergo annitui ȩterni. annitui qui ñ

Expanded text:
i. Non ergo blandiantur sibi contra me haeretici, quasi cito dit? «Ne revoces me in dimidium dierum meorum.» Noli, quomodo haeretici loquuntur, sic mecumin dimidium dierum meorum; et perfice mihi dies exiguos, ut dones mihi postea dies aeternos, Quare ergo de exiguitate dierum requisisti? Quare? Vis audire? «In generatione generationum anni tui.» Ideo ego de diebus exiguis quaesivi, quia licet usque in finem saeculi durent mecum isti dies, exigui sunt in comparatione dierum tuorum: «Anni» enim «tui in generatione generationum.» Quare non ait, Anni tui in saecula saeculorum; sic enim magis solet aeternitas significari in sanctis Scripturis: sed ait, «In genenisi qui non veniunt et transeunt? qui, nisi qui non ideo veniunt, ut non sint? Omnis enim dies in hoc tempore ideo venit, ut non sit; omnis hora, omnis mensis, omnis annus: nihil horum stat; antequam veniat, erit; cum venerit, non erit. Illi ergo anni tui aeterni, anni tui qui non
Abbreviated transcription (Latin):
dixit. Exiguitatem dierum uꝰ
annunti ans eccłȩ. ut predice¬
tur hoc euangelium in omnib
gentibus. & tunc ueniat finis.:
Quid est quod dicis iam peris se
ecclesiam
de omnibus gentibus:
quando ad hoc p̃dicatur
euangelium. ut possit esse in om¬
nibus gentibus: Ergo usq infinẽ
saeculi. aecclesia in omnibus gen¬
tibus : Etipsa est exiguitas dierũ.
qui a exiguum est omne quod
finitur. Vtiam in aeternitatem.
abista exiguitate transeatur:
Pereant heretici: pereant.
quodsunt : & inueniantur ut
sint quod non sunt ⁊ Exigu¬
itas dierum usque infinem
scłi erit Exiguitas ideo: qui¬
a totum hoctempus. nondico
ab hodi erno usque infinem scđi.

Expanded text:
dixit, exiguitatem dierum meorum dixit, exiguitatem dierum meorum annuntians Ecclesiae, ut praedicetur hoc Evangelium in omnibus gentibus, et tunc veniat finis; quid est quod dicis jam perisse Ecclesiam de omnibus gentibus, quando ad hoc praedicatur Evangelium, ut possit esse in omnibus gentibus? Ergo usque in finem saeculi Ecclesia in omnibus gentibus; et ipsa est exiguitas dierum, quia exiguum est omne quod finitur; ut jam in aeternitatem ab ista exiguitate transeatur. Pereant haeretici, pereant quod sunt, et inveniantur ut sint quod non sunt. Exiguitas dierum usque in finem saeculi erit: exiguitas ideo, quia totum hoc tempus, non dico ab hodierno die usque in finem saeculi,
Abbreviated transcription (Latin):
quiddicat eccłea: quae congre¬
gauit populos inunum. Quȩ ccłea:
quae congregauit regna ut ser¬
uiant dño: M ota uocibus urĩs
& falsis opinionib: uris. quȩrit
adõ ut ex iguitatem dierum su¬
orum annunti & sibi. Et inuenit
dnm̃ dixisse : ecceego uobiscum
mationems aeculi: Hicuos dicitis
denobis dixit: Nos sumus. noseri¬
mus. usq in consummationem sȩ¬
culi : Interrogatur ipse xp̃s. cui
dictum est. exiguitatem dierum
meorum annuntia mihi : Et prae¬
dicabitur inquit hoc euangelium
in uniuers o orbe. intestimonium
omnibus gentib: & tuncueni& fi¬
nis. Quid est quod dicebas.
hoc certe fuit & periit. Dñm au¬
di annuntiantem. exiguitatem
dierum meorum.. Praedicabi¬
tur inquit hoc euangelium: ubi
in toto orbe terrarum.. Quibus:
intestimonium. omnibus gen¬
tibus. quid postea & tunc ueni¬
& finis. Nonuides adhuc esse
gentes in quibus nondumest prae¬
dicatum euangelium:: Cumer¬
gonecesse sit impleri quod dns

Expanded text:
quae Ecclesia? Quae congregavit «populos in unum.» Quae Ecclesia? Quae congregavit «regna, ut serviant Domino.» Mota vocibus vestris et falsis opinionibus vestris, quaerit a Deo ut exiguitatem dierum suorum annuntiet sibi, et invenit Dominum dixisse: «Ecce ego vobiscum mationem saeculi.» Hic vos dicitis: De nobis dixit; nos sumus, nos erimus usque in consummationem saeculi. Interrogetur ipse Christus, cui dictum est, «Exiguitatem dierum meorum annuntia mihi. Et praedicabitur,» inquit, «hoc Evangelium in universo orbe, in testimonium omnibus gentibus; et tunc veniet finis» . Quid est quod dicebas: Hoc certe fuit et periit? Dominum audi annuntiantem exiguitatem dierum meorum. «Praedicabitur,» inquit, «hoc Evangelium.» Ubi? «In toto orbe terrarum.» Quibus? «In testimonium omnibus gentibus.» Quid postea? «Et tunc veniet finis.» Non vides adhuc esse gentes in quibus nondum est praedicatum Evangelium? Cum ergo necesse sit impleri quod Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
obsequio ꝓcultu religioso. Id est pro
his omnib bonis quae debebas dõtuo.
probonis quae accepisti. quae dixi. re¬
tribuisti blasphemias. Quid ergo
ille : confitere. ignosco: Retribuo & ego
sed non quod tu retribuisti: Iuretri¬
buistimala ꝓbonis. ego retribuo bona
ꝓmalis .⁊ Cogita ergo anima omnes
retributionefdĩ Cogitandõ omnia
mala factatua: quammulta enim mala
factatua. tam multae bonae retribu¬
tiones eius. : Et quid ille offeres.
foste xeniorum quid munerum: quid

Expanded text:
obsequio, pro cultu religioso, id est, pro obsequio, pro cultu religioso, id est, pro his omnibus bonis quae debebas Deo pro bonis quae accepisti, quae dixi, retribuisti blasphemias. Quid ergo ille? Confitere, ignosco. Retribuo et ego, sed non quod tu retribuisti: tu retribuisti mala pro bonis; ego retribuo bona pro malis. 4. Cogita ergo, anima, omnes retributiones Dei, cogitando omnia mala facta tua: quam multa enim mala facta tua, tam multae bonae retributiones ejus. Et quid illi offeres forte xeniorum? quid munerum? quid
Abbreviated transcription (Latin):
tribuere. Qui. & quid. cui. homi¬
nes ministerium suum usq ad mostẽ
dõ retribuerent: quid quod ille
non donauerit. quid dederunt. qđ
non acceperint.: Retribuit ergo¬
mihi. illeuere qui solus donat. sed
non retribuit peccatis nr̃is. Nam
retributiones nobis aliae debebant᷑:
& aliae redditae sunt. Noliinquiđ
obliuisci omnes retributiones eius:
nontributiones. sed r&ributiones.
Aliud enim debebatur. & red ditum ẽ
qđ non debebatur. Unde et ille:
tribiuisti tumala ꝓ bonis. retribuit
blasphemus & ꝑsecutor. et in iuriosus.:
Retribiuisti blasphemias: ꝓquib bonis.
primo quia es.: Sed est & lapis De in¬
de quia uiuis: sed uiuit & pecus.: Quid
retribues dño. pro eo quod suꝑ omnia
peccora. & suꝑ omnia uolatilia fecit
te. adimaginem & similitudinem suã.
N oliquerere quid eretribuas: similitu¬
dinem ipsius illi r&ribue: Non plus
querit: nummum suum exigit: Tuaũ
ꝓ gratias agendis. ꝓhumilitate. pro

Expanded text:
tribuere: qui? et quid? et cui? Homitribuere: qui? et quid? et cui? Homines ministerium suum usque ad mortem Deo retribuerunt. Quid, quod ille non donaverit? Quid dederunt, quod non acceperint? Retribuit ergo ille vere, qui solus donat: sed non retribuit peccatis nostris; nam retributiones nobis aliae debebantur, et aliae redditae sunt. «Noli,» inquit, «oblivisci omnes retributiones ejus:» non tributiones, sed «retributiones.» Aliud enim debebatur, et redditum est quod non debebatur. Unde et ille: tribuisti tu mala pro bonis; retribuit blasphemus, et persecutor, et injuriosus , retribuisti blasphemias. Pro quibus bonis? Primo, quia es: sed est et lapis. Deinde, quia vivis: sed vivit et pecus. Quid retribues Domino, pro eo quod super omnia pecora et super omnia volatilia fecit te ad imaginem et similitudinem suam ? Noli quaerere quid ei retribuas: similitudinem ipsius retribue illi, non plus quaerit; nummum suum exigit . Tu autem pro gratiis agendis, pro humilitate, pro
Abbreviated transcription (Latin):
nes eius: Si obliuis ceris tacebis
Non autem poterunt aꝑte ante oculos
tuos eẽ r&ributiones dñi. nisi ante oculos
tuos fuerint peccata tua. Nonsit ante
oculos tuos delectatio pr&erit peccati:
sed sit ante oculos tuos. damnatio pec¬
cati.: Damnatio peccati ate . remissio
adõ: Haec r&ribuit dñs. ut possis dice¬
re.: Quid r&ribuam dño ꝓomnibus
quaer&ribuit mihi: Hoc enim consi¬
derantes mastrres. quorum &iam
memoriam hodie celebramus. & om̃s
omninoscĩ qui uitam istam contemp¬
serunt: & sic̃ audistis in epistoluio¬
hannis: animas suas profrĩb posuer̃.
quae est perfectio caritatis. dicente
dño: Maiorem caritatem nemoha¬
b&. quam ut animam suam. ponat
quis ꝓamicissuis. Hoc ergo consi¬
derantes scĩ mastrres: contempserunt
animassuas hic: ut ibi eas inuenireN.
Sequentes uerba dnĩ dicentis: qui amat
animam suam ꝑd& eum. & qui ꝑdide¬
rit eam propt̃me. inuitam aeternã
inueni& eam.: Uoluerunt enim re¬

Expanded text:
nes ejus.» Si oblivisceris, tacebis. nes ejus.» Si oblivisceris, tacebis. Non autem poterunt ante oculos tuos esse retributiones Domini, nisi ante oculos tuos fuerint peccata tua. Non sit ante oculos tuos delectatio praeteriti peccati, sed sit ante oculos tuos damnatio peccati: damnatio a te, remissio a Deo. Haec enim retribuit Dominus, ut possis dicere: «Quid retribuam Domino, pro omnibus quae retribuit mihi» ? Hoc enim considerantes martyres, quorum etiam memoriam hodie celebramus, et omnes omnino sancti qui vitam istam contempserunt, et sicut audistis in Epistola Joannis, animas suas pro fratribus posuerunt , quae est perfectio charitatis, dicente Domino, «Majorem charitatem nemo habet, quam ut animam suam ponat pro amicis suis» : hoc ergo considerantes sancti martyres, contempserunt animas suas hic, ut ibi eas invenirent, sequentes verba Domini dicentis, «Qui amat animam suam, perdet eam; et qui perdiderit eam propter me, in vitam aeternam inveniet eam» . Voluerunt enim re
Abbreviated transcription (Latin):
tis fuit temporis. aptauimus & siluimꝰ.
num quid interiora nr̃a sileredebent
ab enedictionedñ : Al tern& protẽ¬
pore sonus uocum. ꝑ p&ua sit uox in¬
teriorum: Cum conuenis ad ecclesiã
ymnum dicere: sonat uoxtua laudesdĩ.
Dixisti quantum potuisti. discessisti.¬
II. son et animatua laudesdĩ. Nego¬
tium agis. laudet dm̃ anima tua:
Cibum capis. uide quid ait apostolus.
Siue manducatis siue bibitis: Omnia in
gloriam dĩ facite .: Audeo dicere.
cum dormis. benedicat animatua dnm:
Nonte excit& cogitatio flagitu. non
te excit& dispositio fusti Nonte ex¬
cit& condicta foste corruptio: In no¬
centiatua. &iam in dormiente uox ẽ
animae tuae. Benedic anima mea
dnm. & noli obliuisci omnes r&ribu¬
tiones eius.: Benedic inquit anima mea
dñm Quid est anima tua. omnia
interioramea. Benedic anima mea:
dnm Rep&itio ad ex ostationem
ual&.: Ut autem benedicat semꝑ
dm̃ noli obliuisci omnes r&ributio¬

Expanded text:
tis fuit tempori cantavimus, et siluimus: tis fuit tempori cantavimus, et siluimus: numquid interiora nostra silere debent a benedictione Domini? Alternet pro tempore sonus vocum, perpetua sit vox interiorum. Cum convenis ad ecclesiam hymnum dicere, sonat vox tua laudes Dei: Dixisti quantum potuisti, discessisti; sonet anima tua laudes Dei. Negotium agis; laudet Deum anima tua. Cibum capis; vide quid ait Apostolus: «Sive manducatis, sive bibitis, omnia in gloriam Dei facite» . Audeo dicere: cum dormis, benedicat anima tua Dominum. Non te excitet cogitatio flagitii, non te excitet dispositio furti, non te excitet condicta forte corruptio. Innocentia tua etiam in dormiente vox est animae tuae. «Benedic, anima meaDominum, et noli oblivisci omnes retributiones ejus. Benedic,» inquit, «anima mea Dominum.» Quid est anima tua? Omnia interiora tua. «Benedic, anima mea, Dominum.» Repetitio ad exhortationem valet. Ut autem benedicas semper Dominum. «Noli oblivisci omnes retributio
Abbreviated transcription (Latin):
carnis. erumpant in uocembene¬
dictionis dñi. Est quid empulmo
iecorisnr̃i. quasi follis quidam anhe¬
lantis spm̃ reciprocum. Qui sp̃s con¬
cepti aeris. inuocem & sonum expri¬
mitur. cumuerba digerimus Nec
potest uocis aliquid sonare ab ore
nr̃o. nisi quod pulmo ex pressus emi¬
serit: Sed non hiuc agitur: hoc
totum adaures hominum: Habet
aures ds̃. habet sonum cor: Interi¬
orasua alloquitur homo. ut benedi¬
cant dm̃. et dicit eis. Omnia interi¬
oramea. nomen scm̃ eius benedicite
Queris quae sunt interioratua: ipsa
animatua: quod ergo uit. benedic
animamea dnm̃. hoc ait. omnia in¬
terioramea nomen scm̃ eius. Sub¬
auditur enim benedicite. Clama
uoce si est homo qui audiat sile
uoce quando non est quinaudiat.⁊
interioratua : Num quam de est
qui uudiat.: Itaq sonabat iam du¬
dum benedictio de orenrõ. & haec
ipsa uerba cantabamus. b enedic
anima mea dñm. & omnia interiora
mea nomen scm̃ eius. Quantum sa¬

Expanded text:
carnis, erumpant in vocem benecarnis, erumpant in vocem benedictionis Domini. Est quidem pulmo pectoris nostri quasi follis quidam anhelans spiritum reciprocum, qui spiritus concepti aeris in vocem et sonum exprimitur, cum verba digerimus; nec potest aliquid vocis sonare ab ore nostro, nisi quod pulmo expressus emiserit: sed non hinc agitur; hoc totum ad aures hominum. Habet aures Deus, habet et sonum cor. Interiora sua alloquitur homo, ut benedicant Dominum, et dicit eis: Omnia interiora mea nomen sanctum ejus benedicite. Quaeris quae sunt interiora tua? Ipsa anima tua. Quod ergo ait, «Benedic, anima mea, Dominum;» hoc ait, «omnia interiora mea, nomen sanctum ejus:» subauditur enim, Benedicite. Clama voce, si est homo qui audiat: sile voce, quando non est qui audiat; interiora tua nunquam deest qui audiat. Itaque sonabat jamdudum benedictio de ore nostro, et haec ipsa verba cantabamus: «Benedic, anima mea, Dominum; et omnia interiora» «mea, nomen sanctum ejus.» Quantum sa
Abbreviated transcription (Latin):
excitet. & exortetur animam su¬
am &dicat ei Benedic anima
mea dnm: Etomnes nos & qui ubiq
sunt fr̃s. in xp̃o: Vnus homo cuius
caput incȩlo est exortetur Ipse unꝰ
homo animam suam. &dicat ei.
Be Ne dic anima mea dnm̃.⁊ Obau¬
dit. obtemperat. facit hoc. ꝑsua¬
detur ei. Non exdonis nr̃is sedex
illius quem benedicit anima nr̃a.
Sus cepit enim psalmus iste osten¬
dere nobis. quare benedicat ani¬
manrã dnm̃. i Quasi ei respondis¬
s& anima sua. quare mihi dicis. be¬
nedic dnm̃: Audiamus ergo. audi
ipsa
atsanimanra. Consider& omnia
quib excitetur. nepigrasit in bene¬
dictione dñi: Et uideat aniustum
sit quod eidicitur. benedic animame¬
a dnm̃: Uid eat. si deb& aliud bene¬
sius. dicit quod dixerat. benedic an¬
ma mea dnm. et omnia interior amea
nomen scm̃ eius.: Puto quia non ad
interiora corporis loquitur: puto
eum non hoc dicere: ut pulmonos¬
teret iecor. & siqua sunt intestina

Expanded text:
excitet et exhortetur animam suexcitet et exhortetur animam suam, et dicat ei: «Benedic, anima mea, Dominum.» Et omnes nos, et qui ubique sunt fratres in Christo, unus homo, cujus caput in coelo est, exhortetur ipse unus homo animam suam, et dicat ei: «Benedic, anima mea, Dominum.» Obaudit, obtemperat, facit hoc, persuadetur ei, non ex donis nostris, sed ex illius quem benedicit anima nostra. Suscepit enim psalmus iste ostendere nobis quare benedicat anima nostra Dominum, quasi ei respondisset anima sua: Quare mihi dicis, Benedic Dominum? Audiamus ergo, audiat ipsa anima nostra, consideret omnia quibus excitetur, ne pigra sit in benedictione Domini; et videat an justum sit quod ei dicitur, «Benedic, anima mea, Dominum:» videat si debet aliud benesius dicit quod dixerat, «Benedic, anima mea, Dominum: et omnia interiora mea, nomen sanctum ejus.» Puto quia non ad interiora corporis loquitur; puto eum non hoc dicere, ut pulmo noster et jecur, et si qua sunt intestina
Abbreviated transcription (Latin):
tuorum in habitabuntꝰ. Serui.
ꝑ opera sua in habitabunt.. Serui.
perfilios suos in habitabunt.
Noliergo esse steriles. siuis habi¬
tare: prȩmitte fȩtus quos sequa¬
ris : premittendo. non efferendo
Filituiteducant ad terram promis¬
sionis. terram iuuentium non mo¬
rientium: Cum hic uiuis in hacpe¬
regrinatione. illi ante cedant.
Suscipient te: propter refectionẽ
carnalem filius antecessit iacob ad
aegyptum. & ait patrisuo. & fra¬
trib suis Ego praeueni prepara¬
re uobis escas. Precedant ergo
filutui. precaedant operatua.
Quales filios premiseris. tales seque
NOMNI MUNERE DÑI DĨ NR̃I
in omni eius consolatione. in om¬
ni correptione. ingratia quam do¬
nare dignatus est. in indulgentia.
qua nobis non hoc reddidit. qđ de¬
bebat in omnib operib eius.
Penedicatanimanr̃a dñm. Hoc enĩ
cantauimus.. Inde incipit psulmꝰ
dequo loquimur donante ipso
quod possumus quem nr̃a anima
benedicit.⁊ Unusquisq nr̃m

Expanded text:
tuorum inhabitabunt?» Servi tuorum inhabitabunt?» Servi per opera sua inhabitabunt, servi per filios suos inhabitabunt. Noli ergo esse sterilis, si vis habitare; praemitte fetus quos sequaris, praemittendo, non efferendo. Filii tui te deducant ad terram promissionis, terram viventium, non morientium: cum hic vivis in hac peregrinatione, illi antecedant, suscipiant te. Propter refectionem carnalem, filius antecessit Jacob in Aegyptum, et ait patri suo et fratribus suis: «Ego praeveni praeparare vobis escas» . Praecedant ergo filii tui, praecedant te opera tua: quales filios praemiseris, tales et seqn omni munere Domini Dei nostri, in omni ejus consolatione, in omni correptione, in gratia quam donare dignatus est, in indulgentia qua nobis non hoc reddidit quod debebat, in omnibus operibus ejus, benedicat anima nostra Dominum. Hoc enim cantavimus; inde incipit Psalmus, de quo loquemur, donante ipso, quod possumus, quem nostra anima benedicit. Unusquisque nostrum
Abbreviated transcription (Latin):
tui inhabitabunt. Uideamus
quidnos uoluerit ammonere.
Et enim quiddam gestum prioribus
seculis: per qua draginta annos
filii israhel. tritisunt in heremo.
nullus eorum intrauit in terrã
ꝓmissionis. sed filii eorum In¬
trauerunt sane. quiaita recor¬
damur nisi fallor duo.⁊ Ceteri
non intrarunt. De tot milibus
duo. laboratum. eis tantum. sed
ds̃ non laborat. Ceste labora¬
uerunt serui ipsius. Quanta ꝑ¬
tulit. quanta audiuit morses pro
hominib non intraturis interrã
promissionis: Intrarunt filu
eorum : quid significat : Intrar̃
teres. Inde tamen intrarunt duo
unus & unitas. Tam quam caput
& corpus. xp̃s & ecclesia. cum
omni illa nouitate. id est filiorũ.
Ergofilii seruorum tuorum in ha¬
bitabunt. Filii seruorum ope
ra seruorum sunt. Nem
habitabit. nisiꝑ opera sua.
Quidigitur est. filu habitabunt᷑.
Nemo glori&ur sehabitaturum.
si dicit seruum dĩ. & opera non ha¬
b&. Non enim habitabunt nisi
filii. Quid est ergofilii seruorũ

Expanded text:
tui inhabitabunt. Videamus quid nos voluerit admonere. Est enim quiddam gestum in prioribus saeculis. Per quadraginta annos filii Israel attriti sunt in eremo: nullus eorum intravit in terram promissionis, sed filii eorum; intrarunt sane, quia ita recordamur, nisi fallor, duo, caeteri non . Intrarunt de tot millibus duo. Laboratum est cum eis tantum: sed Deus non laborat; certe laboraverunt servi ipsius. Quanta pertulit, quanta audivit Moyses pro hominibus non intraturis in terram promissionis? Intrarunt filii eorum, quid significat? Intrarunt trarunt. Inde tamen intrarunt duo, unus et unitas, tanquam caput et corpus, Christus et Ecclesia, cum omni illa novitate, id est filiorum. Ergo, «Filii servorum tuorum inhabitabunt. Filii servorum,» ra servorum sunt; nemo ibi habitabit, nisi per opera sua. Quid igitur est, et filii habitabunt? Nemo glorietur se habitaturum, si dicit se servum Dei, et opera non habet; non enim habitabunt nisi filii. Quid est ergo, «Filii servorum
Abbreviated transcription (Latin):
inseculum dirigetur.: In seculum secu¬
li : inseculum aeternum. In seculũ
manens. Sed filii inquit seruorum
tuorum.: Metuendum nen osserui
dĩ simus. & filunrĩ ibi futurisint.
nonnos. Aut sinos filii sumus seruo¬
rum. quia filii sumus a postolorum.
quid dicturisumus. Quaenam tan¬
dem audacia. tam infelix filiorum
subnas centium. et renas centi succes¬
sione gloriantium quae uudeat di¬
cere : nos ibi erimus. apostoli ibi non
erunt. Absithoc apietate filiorũ
absit a fide paruulorum : absit ab
intellegentia grandium. Ibi erunt
& apostoli: arietes prȩcedunt. agni
sequuntur: Quare ergo filii seruo¬
rumtuorum. & non de compendio ser¬
uitui. & illi seruitui. et filii eorum
seruitui. & istorum filii. ne potes illo¬
rum quid nisi seruitui. Omnes com¬
pendio in cluderes.sidiceres serui

Expanded text:
in saeculum dirigetur»: in saeculum saecuin saeculum dirigetur»: in saeculum saeculi, in saeculum aeternum, in saeculum manens. Sed «filii,» inquit, «servorum tuorum:» metuendum ne nos servi Dei simus, et filii nostri ibi futuri sint, non nos? Aut si nos filii sumus servorum, quia filii sumus Apostolorum, quid dicturi sumus? Quaenam tandem audacia tam infelix filiorum subnascentium, et recenti successione gloriantium, quae audeat dicere: Nos ibi erimus; Apostoli ibi non erunt? Absit hoc a pietate filiorum, absit a fide parvulorum, absit ab intelligentia grandium. Ibi erunt et Apostoli: arietes praecedunt, agni sequuntur. Quare ergo, «Filii servorum tuorum;» et non de compendio, Servi tui? Et illi servi tui, et filii eorum servi tui, et istorum filii nepotes illorum, quid, nisi servi tui? Omnes compendio includeres, si diceres: Servi
Abbreviated transcription (Latin):
Etquomodo intellegi a carne & san¬
guine potest. egosum qui sum: Iu
uero idem ipse es. & annitui non de¬
ficient. Sed nos ad illos annos cum
his pannosis annis quidsumus Et
illi quisunt. Nec tamen desperare
debemus. Lam enim magnitudine
quadam. et excellentia sapientiȩ
dixerat. egosum qui sum .: Et tam̃
ad nos consolandos : egosum iniquit
Et nos abrahȩ semen sumus. Et nos
quamuis abiecti. quam uis terra et
cinis in illo speramus.: Serui sumus.
sed propternos dñs ñr formam serui
accepit .: Propter immostalis
mori uoluit. Propter hoc exemplũ
resurrectionis ostendit. Ergospe¬
remus nosuenturos. ad annos stan¬
tes. in quib: non circuitusolis per¬
aguntur dies. sedman& quod est si¬
cuti est. Quia hoc solum uere est
possimus : dic audi. et uide utrũ
debeus desperare. Audiquod sequi¬
tur: Filii seruorum tuorum in ha¬
annis non deficientib:: Filii seruorum
tuorum in habitabunt. & semen eorũ

Expanded text:
et quomodo intelligi a carne et sanet quomodo intelligi a carne et sanguine potest, «Ego sum qui sum: Tu vero idem ipse es, et anni tui non deficient.» Sed nos ad illos annos cum his pannosis annis quid sumus? Et illi qui sunt? Nec tamen desperare debemus. Jam enim magnitudine quadam et excellentia sapientiae dixerat, «Ego sum qui sum;» et tamen ad nos consolandos, «Ego sum,» inquit, et nos Abrahae semen sumus : et nos quamvis abjecti, quamvis terra et cinis, in illo speramus. Servi sumus; sed propter nos Dominus noster formam servi ccepit : propter nos mortalesmori votuit, propter nos hoc exemplum resurrectionis ostendit. Ergo speremus venturos nos ad hos annos stantes, in quibus non circuitu solis peraguntur dies, sed manet quod est sicuti est, quia hoc solum vere est.possimus dic. Audi, et vide utrum debeas desperare; audi quod sequitur: «Filii servorum tuorum in haannis non deficientibus? «Filii servorum tuorum inhabitabunt; et semen eorum
Abbreviated transcription (Latin):
spiritale: Ergo seminatur mor¬
tale resurg& in mortale. Semi¬
natur corruptibile. resurg& incor¬
ruptibile. Mutationem itaque
expectamus. Ita peribunt caeli.
& inmutabuntur caeli: Sed fostas
sescõrum corpora. non sectedictn¬
tur caeli si non postant dm̃. non sint
caeli. Et undemihi inquid probus
quia postant dm̃.: Usq adeo ne
exciditibi. glorificate & portite
dm̃ in corpore uestro. Ergo tales
caeli peribunt. sed non in aeternum :
pesibunt: ut mutentur.: Annon
hoc dicit psalmus. Lege sequentia.
& omnes sicut uestimentum ueteres¬
cent. & sicut opestorium mutabis
eos et mutabuntur. Tu autem idẽ
ipse es. et annitui nondeficient.¬
U estem audis. cooꝑtorium audis.
& aliud quam corpus intellegis.
Speremus ergo mutationem corpo¬
rum nostrorum. sed tamen ab illo
qui erat & antenos. et man& postnos.:
A quosumus quod sumus. adquem ue¬
niemus cum fuerimus. Matantem¬
non mutatum. facientem. non fac¬
tum. mouentem sed manentem.

Expanded text:
spirituale» . Ergo seminatur morspirituale» . Ergo seminatur mortale, resurget immortale; seminatur corruptibile, resurget incorruptibile. Mutationem itaque exspectamus: ita peribunt coeli, et immutabuntur coeli. Sed fortasse sanctorum corpora non recte dicuntur coeli? Si non portant Deum, non sint coeli. Et unde, inquit, mihi probas quia portant Deum? Usque adeone excidit tibi, «Glorificate et portate Deum in corpore vestro» ? Ergo tales coeli peribunt, sed non in aeternum; peribunt ut mutentur. An non hoc dicit Psalmus? Lege sequentia: «Et omnes sicut vestimentum veterascent, et sicut opertorium mutabis eos, et mutabuntur; tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient.» Vestem audis, coopertorium audis, et aliud quam corpus intelligis? Speremus ergo etiam immutationem corporum nostrorum, sed tamen ab illo qui erat et ante nos, et manet post nos; a quo sumus quod sumus, ad quem veniemus cum fuerimus mnon mutatum; facientem, non factum; et moventem, sed manentem;
Abbreviated transcription (Latin):
intellegimus ipsos iustos. scõs dĩ.
in quib manens ds̃. intonuit pre¬
ceptis. corus cauit miraculis. im¬
brifi cauit terram sapientia ueri¬
tatis: caeli enim enarra uerunt
gloriam dĩ. Sednum quid &iam
ipsi peribunt: an secundum quen¬
dam modum peribunt. Secun¬
dum quem modum. secundum ues¬
timentum. Quid est secundum
uestimentum: secundum corpus.
Cestimentum enim animae corp:
Dñs enim uestimentum nominauit
ubi ait. Nonne anima plus est
quam esca: & corpus quam uesti¬
mentum.: Quomodo ergo perit
uestimentum: & si exterior homo
noster corrumpitur. sed interior
renouatur dedie indiem Ergo
ipsi peribunt. sed secundum corpus
Tu autem permanes. Siergo secuN¬
dum corpus peribunt. Ubiergore¬
surrectio carnis: ubi exemplum
membrorum: quod precessit in ca¬
pite. Ubi : uis audire : mutabit᷑
N ontale erit. qualefuit. Audi a¬
postolum dicentem. & mostui resur¬
gent incorrupti. et nos in mutabim᷑.:
Quomodo inmutabimur. seminat᷑
corpus animale. resurg& corpꝰ

Expanded text:
intelligimus ipsos justos, sanctos Dei, in quibus manens Deus intonuit praeceptis, coruscavit miraculis, imbrificavit terram sapientia veritatis; coeli enim enarraverunt gloriam Dei . Sed numquid etiam ipsi peribunt? An secundum quemdam modum peribunt? Secundum quem modum? Secundum vestimentum. Quid est, secundum vestimentum? Secundum corpus. Vestimentum enim animae corpus; Dominus enim vestimentum nominavit, ubi ait: «Nonne anima plus est quam esca, et corpus plus quam vestimentum» ? Quomodo ergo perit vestimentum? «Etsi exterior homo noster corrumpitur, sed interior renovatur de die in diem» . Ergo ipsi peribunt, sed secundum corpus: «Tu autem permanes.» Si ergo secundum corpus peribunt, ubi ergo resurrectio carnis? ubi exemplum membrorum quod praecessit in capite? ubi? Vis audire? Mutabitur; non tale erit quale fuit. Audi Apostolum dicentem: «Et mortui resurgent incorrupti, et nos immutabimur.» Quomodo immutabimur? «Seminatur corpus animale, surget corpus
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ sum id quod sum : Et respond¬
Et responde¬
bo inquit expro brantibus mihi uer¬
bum: Utrum uerbum exprobranti¬
bus. an uerbum respondebo ambi¬
guum est : sed quod libet eorũ . xp̃m
sonẽt: Ipsum enim ex probrans nob.
quibus est crucifixus. uel scandalũ
uel stultitiã ignorantes. quia uer

Expanded text:
Dei sum id quod sum . » DDei sum id quod sum . » DEt respondebo,» inquit, «exprobrantibus mihi verbum.» Utrum, «verbum exprobrantibus;» an, «verbum respondebo,» ambiguum est: sed quodlibet eorum Christum sonat. Ipsum enim nobis exprobrant, quibus est crucifixus vel scandalum, vel stultitia : ignorantes quia Ver
Abbreviated transcription (Latin):
tuum secundum eloquium tuum.
Hoc est secundum promissionẽ tuam:
Unde nos uult apostolus. filios pro¬
missionis intellegi. Ne arbitremur
nr̃m esse quod sumus: Sed totum
dĩ gratiae retribuamus : Factus
est enim nobis xp̃s sapientia ado.
etiustitia. et scĩ ficatio. etredemp¬
tio. utquem ad modum scriptũ est.
Quigloriatur in dño glorietur:
Quod ergo ait. In tua iustitia ui¬
uifica me: Inxp̃o utiq: uiuificari
cupit : Et ipsa est misericordia
quam super se poscit uenire: Ipse
xps est et salutaredĩ. quo uerbo
exposuit quam misericordiam
diceret. ubi ait . E tueniat suꝑ
me misericordia tua dñe : Siergo
querimus quae sit ista misericor¬
dia. Audiamus quod sequitur:
Salutare tuũ secundũ eloqui ũ
tuum: Ab eo quippe hoc promis¬
sum est. qui uocat eaquȩ non sunt.
tamquam sint: Nondum enimerant
demeritis glorietur: Et quibus pro¬
mis sum est &iam ipsi promissi sunt.
ut totum corpus xp̃i dicat: Gratia

Expanded text:
tuum secundum eloquium tuum:» tuum secundum eloquium tuum:» hoc est secundum promissionem tuam. Unde nos vult Apostolus filios promissionis intelligi ; ne arbitremur nostrum esse quod sumus, sed totum Dei gratiae retribuamus. «Factus est» enim «nobis» Christus «sapientia a Deo, et justitia, et sanctificatio, et redemptio; ut, quemadmodum scriptum est, Qui gloriatur, in Domino glorietur» . Quod ergo ait, «In tua justitia vivifica me;» in Christo utique vivificari cupit, et ipsa est misericordia quam super se poscit venire. Ipse Christus est et «salutare» Dei; quo verbo exposuit quam misericordiam diceret ubi ait, «Et veniat super me misericordia tua, Domine.» Si ergo quaerimus quae sit ista misericordia, audiamus quod sequitur: «Salutare tuum secundum eloquium tuum.» Ab eo quippe hoc promissum est, qui «vocat ea quae non sunt, tanquam sint» . Nondum enide meritis gloriaretur. Et quibus promissum est, etiam ipsi promissi sunt, ut totum corpus Christi dicat: « Gratia