comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iñs deniq apłos dñs qͥd de scipso opinent᷑ homines int̾rogat᷑: &. tam¬
dui sermo respondentiũ cõmunis fuit: quãdiu humanȩ igno¬
rantiae ambiguitas ꝑstitit. Atubi qͥd habent discipuloꝵ sensis
erigitꝰ: pͥmus est in dñi confessione: qͥ pͥmuserat in apłica dig¬
nitate. Qui cũ dirisset: tues xpcꝰ filiꝰ dĩ uiui. respondit ei

Expanded text:
nes denique apostolos Dominus quid de se opinentur homines interrogat, et tandiu respondentium sermo communis fuit, quandiu humanae ignorantiae ambiguitas perstitit. At ubi habeat discipulorum sensus exigitur, primus est in Domini confessione, qui primus erat apostolica dign
Abbreviated transcription (Latin):
Nec te terrena opinio fefellit : sed inspiratio cȩlestis instrurit:
& ñ caro & sanguis sed ille me tͥ cuius sũ unigenitꝰ indicauit:
eatissimꝰ itaq petrus apłici ordinis pͥnceps pͥmus dñi Uł
confessor factꝰ p̾etra aeccła. clauicularius regni: cui
adño audire meruit. Et ego dico tͥ: id est sicut pat̾ m̃s tibi
manifestauit diuinitatẽ meã: ita & ego tͥ notam facio excel¬
lentiã tuã. Quia tues petrus: idest cũ ego sim in uiolabilis
uirtute solidaris: ut quȩ michi potestate sunt ꝓpria. sint
tibi metum participatione communia. Y¬

Expanded text:
nec te terrena opinio fefellit, sed inspiratio cœlestis instruxit. Et non caro & sanguis, sed ille me tibi, cuius sum vnigenitus, indicauit. Beatissimus itaque Petrus Apostolici ordinis princeps, primus Domini conf cum a Domino audire meruit: Et ego dico tibi , id est, sicut Pater meus tibi manifestavit divinitatem meam, ita et ego notam tibi facio excellentiam tuam, quia tu es Petrus , id est cum ego sim inviolabilis virtute solidaris, ut quae mihi potestate sunt propria, sint tibi mecum participatione commmunia.
Abbreviated transcription (Latin):
ensate fr̃s: qͥd inqͥsiti respondeant. Dicunt ei. Quia ne.¬
mo nos condurit. Nullus qͥppe ad eos patriarcha: nullus
ꝓpħa uenerat. E quid est dicere. ad laborem nemo nos con-¬
durit: nisi qͥa uitȩ nobis uias nullus p̃dicauit. Quid gͦ nos
abono oꝑe cessantes in ercusatione nr̃a dicturi sumus: qui
pene amatris utero ad fidẽ uenimus. qͥ uerba uite ab ipsis
onis. sumpsimus cũ lactȩ carnis  Possumus uͦ & easdem diuer¬
sitates horarũ : etiã ad unũ quẽq hominẽ ꝑ aecatũ momen¬
ta distinguere. Mane qͥppe: intellectus nr̃a pueritia est.
Hora aut̃ tercia: ad olescentia intelligi potest: quia quasi
iam sol in altum ꝓficit: dum calor aetatisierescit.

Expanded text:
ensate, fratres, quid inquisiti respondeant. Dicunt enim, quia nemo nos conduxit, nullus quippe ad eos patriarcha, nullus propheta venerat. Et quid est dicere ad laborem nemo nos conduxit, nisi vitae nobis vias nemo praedicavit. Quid ergo nos a bono opere cessantes, in excusatione nostra dicturi sumus, qui pene a matris utero ad fidem venimus, qui verba vitae ab ipsis pernae praedicationis sumpsimus cum lacte carnis. Possumus vero et easdem diversitates horarum etiam ad unumquemque hominem, per aetatum momenta distinguere. Mane quippe Intellectus nostri pueritia est, hora autem tertia adolescentia intelligi potest. Quia quasi jam sol in altum proficit dum calor aetatis crescit.
Abbreviated transcription (Latin):
& dic nobis generositatẽ tuã. Beatꝰ laurentiꝰ dixit. Quintũ
adgenus. hispanus sum: eruditus uł nutritus romanus. &
acunabulis xp̃ianꝰ eruditꝰ omĩ lege scã & diuina. Decius cae-¬
cis. Sacrifica diis: nam nox ista inte expendet᷑ cũ supplicus.
ille aut̃ ridebat. & c̾fortabat᷑ & dicebat. Grãs tibi ago qͥa
tues ds̃ ommium rerum.

Expanded text:
et dic nobis generositatem tuam. » Cui beatus Laurentius dixit: « Quantum ad genus, Hispanus sum eruditus vel nutritus Romanus, et a cunabulis Christianus, eruditus omni lege sancta et divina. » Et De: « Sacrifica diis, nam nox ista in te expendetur cum supliciis. ejus ridebat, et confortabatur et dicebat: « Gratias tibi ago, qui tu es Deus omnium. »
Abbreviated transcription (Latin):
onuersatꝰ. aut̃ cũ testib scȩ resurrectionis & ipsa testis:
conuersat᷑ cũ senatorib cęli infra curum ꝑadisi sub spcꝰ
icgunt᷑ incęnaculũ. qͦ pascha dignissimȩ cȩlebrãbat᷑. Ibi
qͥppe manebant cũ maria matre ihũ:. unanimit̾ aspirati in
Karitate. ꝑseuerantes in oratione: donec induerent᷑ uirture
ex alto. Coeperant enĩ iam orare: qͥ dudum cũ dño c̃uersin¬
tes: uirtutib & miraculis pascebant᷑. Et bene ꝑseuerantes
in oratione nichib hesitantes: donet acciꝑent munera spcꝰ
scĩ quȩ poscebant. Quos & uos ofiliȩ imĩtamini: ꝗͤ inscola
uiuentes. qͦusq intrare possitis gaudia xt̾nȩ uitȩ: qͦ beata
uirgo maria felicit̾ hodie introuiit alt̾nantib ymnidicis
angłoꝵ choris intra pascua at̾nȩ uiriditatis. ubi una socie.¬
ubi post labores & erumnas. felir & suauis ẽ. refectio ani

Expanded text:
onversatur autem cum testibus sanctae resurrectionis et ipsa testis. Conversatur cum senatoribus coeli intra curiam paradisi sub Spiritus leguntur in coenaculum, in quo pascha dignissime celebrabatur: ibi quippe manebant cum Maria matre Jesu unanimiter aspirati in charitate, perseverantes in oratione, donec induerentur virtute ex alto. Coeperant enim jam orare qui dudum cum Domino conversantes virtutibus et miraculis pascebantur. Et bene perseverabant in oratione nihil haesitantes, donec acciperent munera Spiritus sancti quae poscebant. Quos et vos, o filiae imitamini, quae in schola tis gaudia aeternae vitae, quo beata Virgo feliciter hodie introivit, alternantibus hymnidicis angelorum choris intra pascua aeternae viriditatis: ubi una socieubi post labores et aerumnas felix et suavis refectio ani
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt głam dĩ: & in omnẽ t̾rã sonus ueritatis eriuit: quan
& pastorib erercitus angłoꝵ saluatoris editi ad nunciatoꝵ
apparuit: & magos ad eũ ad orandũ preuta stella ꝑdurit: in
asolis ortu usq ad occasũ. ueri regis generatio choruscares
cũ rerum fidẽ & regna orientis ꝑ magos discerent: & romas
imꝑium ñ lateret. Nam seuitia herodis uolens pͥmordia sus¬
pecti sibi regis extinguere: huic dispensationi nesciens ser¬
uiebat : ut dũ atroci intentus facinori ignotũ sibi puerum
indiscreta infantiũ cȩde ꝑseqͥt᷑ : ad nunciatũ cęlitus domina¬
toris ortũ insignior ubiq fama loqueret᷑. Quã promptio¬
rem ad narrandũ diligentiorẽq faciebat suꝑnȩ significan¬
onis nouitas: & cruentissimi ꝑ sequutoris impietas. Tunc ais
eg ypto saluator illatus est: ut gens antiqͥs errorib deditu
iam ad uicinã salutẽ ꝑ occultam grãm uocaret᷑: & que ñdũ¬

Expanded text:
erunt gloriam Dei , et in omnem terram sonus veritatis exivit , quando et pastoribus exercitus angelorum Salvatoris editi annuntiator apparuit , et magos ad eum adorandum praevia stella perduxit : ut a solis ortu usque ad occasum veri regis generatio coruscaret, cum rerum fidem et regna Orientis per magos discerent, et Romanum imperium non lateret. Nam et saevitia Herodis, volens primordia suspecti sibi regis exstinguere, huic dispensationi nesciens serviebat; ut dum atroci intentus facinori, ignotum sibi puerum indiscreta infantium caede persequitur, annuntiatum coelitus Dominatoris ortum insignior ubique fama loqueretur, quam promptiorem ad narrandum diligentioremque faciebat et supernae significationis novitas, et cruentissimi persecutoris impietas. Tunc autem Aegypto Salvator illatus est, ut gens antiquis erroribus dedita, jam ad vicinam salutem per occultam gratiam vocaretur; et quae nondu
Abbreviated transcription (Latin):
circũ dedit me uernantib atq choruscantib geminis Posuit sig¬
nũ infaciem meã ut nullũ pret̾ eũ alium amatorẽ mictam.
Induit me dñs cyelade auro terta: & in mensis monilib ornauit me
Ostendit mͥthesauros in comꝑabiles: qͦs mͥ se donaturũ si ci ꝑseue¬
seditionẽ ñ ferens: iussit in conspectu omniũ ignẽ copio¬
sum accendi: & inmedio eã p̃cepit iactari flãmarũ. Quod
cum fuisset impletũ: statim induas partes diuisȩ st̃ flanmȩ
eohinc atq illinc seditiosos popłos erurebat. ipsã aut̃ penitꝰ
innullo contingebat incendium. Et magis hoc ñ uirtutibus
diuinis sed maleficiis agi putantes: dabant fremitus int̾ se
populi: & infinitos clamores ad cęlum.
unc beata agnes expandens manussuas in medio ignis: his
euasi nunas hominũ impioꝵ: &e spurcitias diaboli impolluto
calle transiui. Ecce & nunc ꝑ spm̃ scm̃ rorȩ cȩlesti ꝑfusa focus

Expanded text:
tibus atque coruscantibus gemmis. Posuit signum in faciem meam, ut nullum praeter ipsum amatorem admittam. Induit me cyclade auro texta, et immensis monilibus ornavit me. Ostendit mihi thesauros incomparabiles, quos mihi se daturum reseditionem non ferens jussit in conspectu omnium ignem copiosum accendi, et in medium eam praecepit jactari flammarum. Quod cum fuisset impletum, statim in duas partes divisae sunt flammae, et hinc atque illinc seditiosos populos exurebant: ipsam autem penitus in nullo contingebat incendium. Et magis non hoc virtutibus divinis, sed maleficiis reputantes, dabant fremitus inter se populi, et infinitos clamores ad coelum. 13. Tunc beata Agnes extendens manus suas in medio ignis, his evasi minas hominum impiorum, et spurcitias diaboli impolluto calle transivi. Ecce nunc sancti Spiritus rore coelesti perfus
Abbreviated transcription (Latin):
aliuel p arasceuen. Et it tit upse dominꝰ gamaliet ipsa simili¬
tudne. & eodem scemat paruit m. sicut in pͥmo uisu di
re: ne uiderer seduct esse.

Expanded text:
aliam Parasceven. Et iterum domnus Gamaliel eadem similitudine, eodemque schemate apparuit mre, ne viderer seductor esse.
Abbreviated transcription (Latin):
ontigit uero: ut ut̾q moreret᷑. Diues qͥ induebat᷑ purpura
et bysso. sepultus est iinferno: in sinũ uͦ abrahȩ lazarus ab
angłis. ductus est. Qͥd abrahȩ sinus. nisi secretã requiẽ signifi¬
cat patris. De qua ueritas: dicit. Multi uenient ab oriente & occi¬
dente: et recũbent cũ abrihã. et ysaac. et iacob in regno cęloꝵ. fli
aut̃ regni. eicient᷑ intenebras exteriores. Qui eñĩ purpura inducus
dicit᷑ : recte regni filiꝰ uocat᷑. Qui de longinquo ad uidendũ lararũ
oculos leuat: quia dũ ꝑ dãpnationis sue supplitia infideles inimo st̃.
fideles qͦsq ante diem extremi iudicii suꝑ se in requie attendunt. quoꝵ
ost guudia contẽplari nullatenꝰ possunt. Longe uero est qͦd con-¬
spiciunt: quia illuc ꝑ meritũ ñ attingunt. In lingua aut̃ amiplius
ardere osterdit᷑. cũ dicit. Oute lazarũ ut intinguat extremum
digiti sui inaqua. et refrigeret linguã meã: qͥa crucior in hac flano¬

Expanded text:
ontigit vero ut uterque moreretur: dives qui induebatur purpura et bysso sepultus est in infernum; in sinum vero Abrahae Lazarus ab angelis ductus est. Quid Abrahae sinus nisi secretam requiem significat patris, de qua veritas: Multi, inquit, venient ab Oriente et Occidente, et recumbent cum Abraham, Isaac etautem regni ejicientur in tenebras exteriores . Qui enim purpura et bysso indutus dicitur recte regni filius vocatur. Qui de longinquo ad videndum Lazarum oculos levat, quia dum per damnationis suae supplicia infideles in imo sunt, fideles quosque ante diem extremi judicii super se in requie attendunt, quorum post gaudia contemplari nullatenus possunt. Longe vero est quod conspiciunt, quia illuc per meritum non attingunt. In lingua autem amplius ardere ostenditur, cum dicit: Mitte Lazarum, ut intingat extremum digiti sui in aquam, ut refrigeret linguam mea
Abbreviated transcription (Latin):
dũm eũ uocans: cuiꝰ estis filuae benefacientes: & non timentes
ullam perturbationem.
guli urm̃ meminerint. etiã seipsos ꝑcepta fide xp̃i. cũ patri¬
archis nominis excelsi meruisse c̃sortiũ: seque ꝑcepta in xp̃o
purificatione baptismi salutaris diriuatũ a nomine xp̃i
gaudeant mutuasse cognomen: & hoc usq ad finẽ firmum
intemeratũq seruare contendant : gͣaudentes inse illud ysaiȩ
uaticiniũ. eẽ. completũ. & seruos suos uocabit nomine alio:
hoc ẽ. nomine xp̃iano: qͦ nunc om̃s serui xp̃i se delectant᷑ insig¬
niri. Neq enĩ nom̃ aliud subcęlo datũ. ẽ. hominib inqͦ opor¬
teat nos saluos fieri. Unde ꝓpħa c̃sequent̃ adiungit: Inqͦ qͥ
benedicendus. ẽ. suꝑ t̾rã: benedicet᷑ a dño am̃. Dicit & alias de

Expanded text:
dominum eum vocans, cujus estis filiae benefacientes, et non timentes dominum eum vocans, cujus estis filiae benefacientes, et non timentes ullam perturbationem guli vestrum meminerint etiam seipsos percepta fide Christi cum patriarchis nominis excelsi meruisse consortium, si percepta in Christo purificatione, baptismi salutaris derivatum a nomine Christi, gaudeant mutuasse cognomen, et hoc usque ad finem firmum intemeratumque servare contendant, gaudentes in se illud Isaiae vaticinium esse completum: Et servos suos vocabit nomine alio , hoc est nomine Christiano, quo nunc omnes servi Christi se delectantur insigniri. Neque enim nomen aliud sub coelo datum est hominibus, in quo oporteat eos salvos fieri. Unde propheta consequenter adjungit: In quo benedicendus super terram, benedicetur in Domino, amen . Dicit et al
Abbreviated transcription (Latin):
dici ꝓmeruit: ut qͥ eatenus abram. id. ẽ. pat̾ excelsus dictus
.ẽ: deinde abraham id est pat̾ multarũ gentiũ uocaret᷑. qͥa
patrem inqͥt multarũ gentium constitui te. .¬
uae fidelissima ꝓmissio tamlatȩ ꝑ orbem iam patet imple¬
ta: ut etiã nosipsi degentib ad fidei illius de uotionẽ uo.¬
cati. ipsũ nos patrẽ spiritalit̾ habere gaudeamus: dicente etiã
ñ uocabis pͥncipẽ meã sed pͥncipẽ: uidelicet aꝑte dicens: ut eam
quȩ tanti fidei particeps & socia facta.ẽ. ñ ꝓpriȩ pariciepem
sue domus: sed absolute pͥncipẽ. id ẽ omniũ recte credentiũ
feminarũ uocaret: & intelligeret. ẽe̾. parentẽ. Vnde beatꝰ
apłs petrus credentes de gentib feminas. ad humilitatis. casti¬
tatis. & modestiae uirtutẽ ꝓuocans: eiusdẽ matris nr̃e sarę
debita cũ laude meminit. icut sara inqͥt obediebat abrahȩ

Expanded text:
dici promeruit, ut qui eatenus Abram pater excelsus dictus dici promeruit, ut qui eatenus Abram pater excelsus dictus est, deinde Abraham, id est pater multarum gentium, vocaretur: quia patrem, inquit, multarum gentium constitui te. Quae fidelissima promissio tam late per orbem jam patet impleta, ut etiam nos ipsi de gentibus ad fidei illius devotionem vocati, ipsum nos patrem spiritualiter habere gaudeamus, dicente etiam , non principem meam, sed principem: videlicet aperte docens ut eam quae tantae fidei particeps et socia facta est, non proprie principem suae domus, sed absolute principem, id est, omnium recte credentium feminarum vocaret, et intelligeret esse parentem. Unde beatus apostolus Petrus credentes de gentibus feminas ad humilitatis, castitatis et modestiae virtutem provocans, ejusdem matris nostrae Sarae debita cum laude meminit. Sicut Sara, inquit, obediebat Abrahae,
Abbreviated transcription (Latin):
it munere grã renascentis. utrũq genus purificationis
subire dignatus. ẽ: & circumcisus uidelicet a parentibus
octaua die natiuitatis & tricesimo etatis anno baptizatꝰ
in iordane: immo etiã terciũ salutaris hostiȩ munus intẽ¬
dehinc tricesima t̾cia: dño opitulante ur̃a karitas auditu¬
ra simul est & cȩlebratura mysterium. .Ii.¬
uncta inquã & legalis & eugłicȩ purificationis genera qui
iam legis decreta suo tẽpore doceret. ee. saluberrima: & ad¬
uenientis eugłii cunctis fidelib ostenderet &quȩ subeunda
remedia. Sed & hoc qͦd eodẽ die suȩ circũcisionis nom̃ ut iheꝰ
uocaret᷑ accepit: ad imitacionẽ fecit priscȩ obseruationis:
quã er eo credimus sumptã. qͦd abrahã patriarcha qͥ pͥmus
circũcisionis sacram̃tũ intestimoniũ sua magnȩ fidei &
diuinȩ adeo ꝓmissionis accepit: eodẽ diessuoꝵq circũcisio¬
nis. etiã nominis amplificatione : simul cũ sua coniuige bene¬

Expanded text:
it munere gratiae renascentis: utrumque genus purificationis subire dignatus est, et circumcisus videlicet a parentibus octava die nativitatis, et tricesimo aetatis anno baptizatus a Joanne, imo etiam tertium salutaris hostiae munus ipse temdehinc tricesima tertia, Domino opitulante, vestra charitas auditura simul est et celebratura mysterium. Cuncta, inquam, et legalis et evangelicae purificationis genera, qui  consummandae jam legis decreta suo tempore doceret esse saluberrima, et advenentis Evangelii cunctis fidelibus ostenderet aeque subeunda remedia. Sed et hoc quod eodem die suae circumcisionis nomen ut Jesus vocaretur, accepit, ad imitationem priscae fecit observationis, quam ex eo credimus sumptam quod Abraham patriarcha, qui primus circumcisionis sacramentum in testimonium suae magnae fidei et divinae ad eum promissionis accepit, eodem die suae suorumque circumcisionis etiam nominis amplificatione simul cum sua conjuge bene
Abbreviated transcription (Latin):
hic puer qͥnatus. ẽ. nobis. filius qͥ datus. ẽ. nobis. iheꝰ id est salua¬
tor nom̃ acceꝑit: ñ erpositione ut a nobis possit intelligi sed
sollicita ac uigili eget intencione : ut etiã nospossimus eiusdẽ
nominis participatione saluari.
egimus qͥppe angelo int̾p̃tante: qͥa ipse saluũ faciet popłm
suũ apeccatis eoꝵ. & indubitant̃ credimꝰ ac speramus qͥa qͥ
apeccatis soluat: ĩpse etiã acorruptionib que obpeccata con-¬
tigerunt. & ab ipsa morte saltare ñ omittit: psalmista te¬
stante qͥ ait. qui ꝓpicius fit om̃ib iniqͥtatib tuis: qͥ sanat om̃s
languores tuos. Dimissis qͥppe om̃ib iniqͥtatib nr̃is. ad inte¬
grum om̃s languores nr̃i sanabunt᷑: cũ resurrectionis appa¬
rente gła. no uissima inimica destructa fuerit mors.U
Et hȩc est uera ac plenaria nr̃a circũcisio: cũ indie udicii
cunctis simul anime carnisq corruptionib eruti: mox
per acto iudicio ad uidendã ꝑpetiio creatoris nr̃i faciem

Expanded text:
 et  Al. om. et filius qui datus est nobis, Jesu, id est, Salvatoris nomen acceperit, non expositione ut a nobis possit intelligi, sed sollicita ac vigili eget intentione, ut etiam nos possimus ejusdem nominis participatione salvari. Legimus quippe, angelo interpretante, Quia ipse salvum faciet populum suum a peccatis eorum . Et indubitanter credimus ac speramus, qui a peccatis salvat, ipse etiam a corruptionibus, quae ob peccata contigerunt, et ab ipsa morte salvare non omittit, Psalmista testante, qui ait: Qui propitius fit omnibus iniquitatibus tuis, qui sanat omnes languores tuos . Dimissis quippe omnibus iniquitatibus nostris ad integrum omnes languores nostri sanabuntur, cum resurrectionis apparente gloria novissima inimica destructa fuerit mors. Et haec est vera et plenaria nostra circumcisio, cum in die judicii cunctis simul animae carnisque corruptionibus exuti, mox peracto judicio ad videndam perpetuo Creatoris faciem,
Abbreviated transcription (Latin):
in atriis domꝰ dñi. in conspectu omĩs popłi eiꝰ. in medio tui
iherłm. Quod desiderantissimũ tẽpus cȩlestis introitus:
illa dies octaua qua circũcisio celebrat᷑ indicat. U¬
er & enĩ sunt huiꝰ scłi &tates notissimis tẽpoꝵ distincte
articulis: in qͥb ꝓdeo laborib insistere: & ꝓ adipiscenda
requiae sempit̾na ad tẽpus oꝑari necesse est. Septima . ẽ. xtas
ñ in hac sed in alia uita quiescentiũ usq ad tẽpus resurrec¬
tionis animarũ. Octaua aut̃ etas ipsa est dies resurrecti¬
onis: sine ullo tẽꝑis fine beata: quando uera omĩmode cir¬
cũcisionis gła choruscante. ñ ultra corpus qͦd corrũpitur
aggrauat animã: ñ t̾rena in habitacio deprimit sensum
multa cogitantẽ : sed corpus iam incorruptibile letificat
animã: & subleuat cęlestis in habitacio totũ hominẽ uisi¬
oneͥ sui c̃ditoris inherentẽ. Cuiꝰ et̾ni diei beatitudinem
ꝓpħa in illo cuiꝰ supra meminmus psalmo c̃sequent̾ exponit:

Expanded text:
ni, in conspectu omnis populi ejus, in medio tui Hierusalem . Quod desideratissimum tempus coelestis introitus illa dies octava, qua circumcisio celebratur, indicat. Sex etenim sunt hujus saeculi aetates notissimis temporum distinctae articulis, in quibus pro Deo laboribus insistere, et pro adipiscenda requie sempiterna ad tempus operari necesse est. Septima est aetas non in hac, sed in alia vita quiescentium usque ad tempus resurrectionis animarum. Octava autem aetas ipsa est dies resurrectionis sine ullo temporis fine beata, quando vera omnimodo circumcisionis gloria coruscante, non ultra corpus, quod corrumpitur, aggravat animam; non terrena inhabitatio deprimit sensum multa cogitantem, sed corpus jam corruptibile laetificat animam, et sublevat coelestis inhabitatio totum hominem visioni sui conditoris inhaerentem. Cujus aeterni diei beatitudinem Propheta in illo, cujus supra meminimus, psalmo consequenter exponit,
Abbreviated transcription (Latin):
głosius post modũ solis splendore pociam᷑. Sed qm̃ ficut dicit
apłs. lex sꝑitalis est & sꝑitalib sꝑitalia cõꝑanda st̃.: solem hic
trinae suae lum̃ infudit: & qͦs ñ habebamꝰ oculos cordis in¬
seruit: & uelut radios qͦsdam apłossuos misit: qͥ nos de noc¬
te teterrima delinquentia liberarent : & paulatim reso¬
lutis in nobis tenebris peccatoꝵ matutina susceptione con¬
suescerent: ut ꝑfecti facilius possimꝰ tolerare. solis ardorem:
hoc est pͥmũ nos p̃ceptis simpliciorib erudirent: quo capaci¬
ores efficerent cȩlestium secretoꝵ¬

Expanded text:
gloriosius postmodum solis splendore potiamur. Sed quoniam, sicut dicit gloriosius postmodum solis splendore potiamur. Sed quoniam, sicut dicit Apostolus: Lex spiritualis est, et spiritualibus spiritualia comparanda sunt , solem hic trinae suae lumen infudit; et quos non habebamus, oculos cordis inseruit, et velut radios quosdam apostolos suos misit, qui nos de nocte teterrima delinquentiae liberarent, et paulatim, resolutis in nobis tenebris peccatorum, matutina nos susceptione consuescerent; ut perfecti facilius possimus tolerare solis ardorem, hoc est primum nos praeceptis simplicioribus erudirent, quo capaciores efficerent coelestium secreto
Abbreviated transcription (Latin):
salmi uitesimi pͥmi qͥ lectꝰ est seriem De¬
decursuri : diligent̾ pͥus debemꝰ intendere: qͥd insuꝑ¬
scriptione contineat: ut cognita eiꝰ origine: intelligentiã
ipsiꝰ faciliꝰ consequam᷑: & manifestato capite possint rectius
m̃bra distribui. Inscribit᷑ enĩ ita. Infinẽ. ꝓsusceptione
matutina: psalmus ipsi dauid. Nisi fallor. susceptio ma¬
tutina solis ortũ semꝑ anteuenit.: & pͥusquã orbẽ radioꝵ
clarus splendor. illuminet. matutinũ noctiũ tenebris ter¬
minũ ponit: ac resoluta sensim caliginũ cecitate. reb cunc¬
tis facies quȩdã ac lum̃ infundit᷑: de cũ ueluti sub una mate¬
riae tenebrarũ mundus c̃fusione iacuerit: int̾ueniente
matutino diuersa specierũ uarietate distinguit᷑: hoc . ẽ.
cũ omĩa ceca fuerint: oculi omniũ reparant᷑..
ox enĩ quodã modo aufert oculos mundo. aurora resti¬
tuit : atq ita ante matutina susceptione ꝑfruimꝰ: ut

Expanded text:
salmi vigesimi primi, qui lectus est seriem decursuri, diligenter prius debemus intendere quid in superscriptione contineat, ut, cognita ejus origine, intelligentiam ipsius facilius consequamur, et manifestato capite, possint rectius membra distribui. Inscribitur enim ita: In finem pro susceptione matutina psalmus ipsi David. Nisi fallor, susceptio matutina solis ortum semper antevertit, et priusquam orbem radiorum clarus splendor illuminet, matutinum noctium tenebris terminum ponit; ac resoluta sensim caliginum caecitate, rebus cunctis facies quaedam ac lumen infunditur; et cum veluti sub una materie tenebrarum mundus in confusione jacuerit, interveniente matutino, diversa specierum varietate distinguitur; hoc est, cum omnia caeca fuerint, oculi omnium reparantur. Nox enim quodammodo aufert oculos mundo, aurora restituit; atque ita ante matutina susceptione perfruimur, ut
Abbreviated transcription (Latin):
domos & sponsabant uxores. & plantabant uineas . & formidolosis
ut redirent unꝰ qͥsq in domũ suã sed̃m legẽ. Et mouerunt castra. &en¬
locauerunt ad austrũ ammaum.
t AIT IU DaS. Accingimini. ee estote filii potentes. Estote ꝑati
inmane ut ꝓugnetis adusũ nationet has quȩ gonuenert̃ cdispde¬

Expanded text:
neas et formidolosis ut redirent unusquisque in domum suam secundum legem et moverunt castra et conlocaverunt ad austrum Ammaum et ait Iudas accingimini et estote filii potentes et estote parati in mane ut pugnetis adversus nationes has quae convenerunt disperde
Abbreviated transcription (Latin):
azoti & lamniae. & cecidert̃ et illis tria milia uiroꝵ. Et reuersus ⁊ iudb̃
&erercitꝰ eiꝰ sequens eũ .&. dir̃ ad popłm. Non concupiscatis spolia qͥa bell̃
contra nos est: et gorgias et erercitꝰ eiꝰ in monte. ꝓpe. nos sunt. secdstate
c̃tra inimicos nrõs et erpugnate eos. et post hoc sumetis spolia. Etadhuc
lo qͤnte iuda hȩc. apparuit pars quȩdam ꝓspiciens demonte. Et udit

Expanded text:
ersus est Iudas et exercitus eius sequens eum et dixit ad populum non concupiscatis spolia quia bellum contra nos est et Gorgias et exercitus eius in monte prope nos sed state contra inimicos nostros et expugnate eos et post hoc sumetis spolia et adhuc loquente Iuda haec apparuit pars quaedam prospiciens de monte et vidit
Abbreviated transcription (Latin):
alebat᷑. salute hominũ pasceret᷑: Gloriosissimũ etiã paulũ ad
impietatt in religiosi animi seuiebat. sed sub nube ignorancie
deniq ab ocuds eiꝰ ueteris umbrȩ caligo detersa est : ut uerũ
sletd lum̃ qͦd de cȩlestib choruscabit: & sibi adqͥreret & om̃ib
itud aret. Cec itꝰ in lumin atus q est ñ alia dispensatione n ut
clausis carnalib oculis sꝑitalis ei aspectꝰ ad inspiciendã dĩ głam
formaret᷑. Accepit & fidelissimus petrus hos oculos qͥ xp̃m dñm
occultantẽ filiũ esse dĩ iuiui scĩ spcꝰ radio inluminatꝰ insperit.
Ait enĩ dño ꝑcunctanti: qͥs ẽe̾ ab hominib putaret᷑. Tues in qͥt axpcꝰ¬
filiꝰ dĩ uiui. Qͥs ñ responsionis plenitudinẽ piscatorẽ ꝓtulisse
miretꝰ : qua compendio breuissimȩ c̃fessionis aꝑuit: & qͦd de pa¬
tre habebat dñs: & qͦd de humana natiuitate susce perat. Apcꝰ

Expanded text:
alebatur, salute hominum pasceretur. Gloriosissimum etiam Paulum ad alebatur, salute hominum pasceretur. Gloriosissimum etiam Paulum ad impietate irreligiosi animi saeviebat, sed sub nube ignorantiaedenique ab oculis ejus veteris umbrae caligo detersa est, ut verum illud lumen, quod de coelestibus coruscabat, et sibi acquireret, et omnibus revelaret. Caecatus illuminatusque est, non alia dispensatione, nisi ut clausis carnalibus oculis, spiritualis ei aspectus ad inspiciendam Dei gloriam formaretur. Accepit et fidelissimus Petrus hos oculos, qui Christumoccultantem, Filium esse Dei vivi Spiritus sancti radio illuminatus inspexit; ait enim Domino percunctanti qFilius Dei vivi . Quis non responsionis plenitudinem piscatorem protulisse miretur, quam compendio brevissimae confessionis aperuit, et quod de Patre habebat Dominus, et quod de humana nativitate susceperat? Christus
Abbreviated transcription (Latin):
bodie cum cursu lctissimo ercolit roma martyrium. Et quoꝵ
dudum impia ꝑsccuta est sanguinẽ: eoꝵ nunc peculiari de¬
uota patrocinio gloriatur. M¬
pietatisq plenitudine siluator mundi humano generi & pi¬
tres ẽẽ. dedit & iudices. Quantȩ aut̃ incegritatis quanteua
pietatis fuerint: hinc uł maxime ꝑuidendũ. ẽ. qđ ille eos ad
em̃dationẽ corrupti scłi & ministeriũ suȩ uoluntatis elegit.
quẽ ñ fallebat electio. Uocauit nãq petrũ opib pauꝑem oꝑe
piscatorẽ: qa c̃uersatione populari & cõmunione urbium
segregat᷑: uitã in fluctib agebat in nocuam: & uictũ desimn¬
plicitate querebat. Iuẽ tam̃ ita direrim pauꝑem. ut cõpetens
ei substuacia ñ de esset. quẽ bene merentt̃ dedõ copiosi maris
diues unda pascebat. Electꝰ xͦ est ad p̃dicationẽ salucis uerbi
ut mnutata uice celestis mysterio sacram̃ti qͥ captura piscium

Expanded text:
hodie concursu laetissimo excolit Roma martyrium; et quorum hodie concursu laetissimo excolit Roma martyrium; et quorum dudum impia persecuta est sanguinem, eorum nunc peculiari devota patrocinio gloriatur. pietatisque plenitudine Salvator mundi humano generi et patres esse dedit et judices. Quantae autem integritatis, quantaeve pietatis fuerint hinc vel maxime pervidendum est, quod ille eos ad emendationem corrupti saeculi, et ministerium suae voluntatis elegit, quem non fallebat electio. Vocavit namque Petrum opibus pauperem, opere piscatorem; qui a conversatione populari, et communione urbium segregatus, vitam inter fluctus agebat innocuam, et victum de simplicitate quaerebat; quem tamen ita dixerim pauperem, ut competens ei substantia non deesset; quem benemerentem de Deo copiosi maris dives unda pascebat. Electus ergo est ad praedicationem salutaris verbi, ut, mutata vice coelestis mysterio sacramenti, qui captura piscium
Abbreviated transcription (Latin):
inse gestũ est c̃fitet᷑. Ut enĩ uelut de altero qͦdã scio hoĩem
archana uerba quȩ ñ licet homini loqͥ. Qͥd hoc apło magni¬
ficentius cui inmedio mortaliũ c̃stituto & supra cȩlos ires
datũ: & ad t̾ras redire c̾cessum est: Qͥa hoc beatius uiro
qͥint̾ secreta paradisi aediscere meruit qͦd nec lingua hoĩs
loqͥ possit: nec qͥsquã mereret᷑ audire  Et cũ tantȩ sint sub¬
limitatis illa quȩ docuit. ut cõp̃hendere ea mens humana
iusticia. tantaq ei potestas ad tributa ẽ. iudicandi: ut in
arbitrio eiꝰ poneret᷑ cȩleste iudicium : ꝑspicite gͦ & astimate
quanto nobis sit petrus apłs honore reuerendus: cuiꝰ sentenciũ
in t̾ris platã sẽpit̾ni iudicis aqͥtas ñ repellit: Et ideo diligent᷑
intendite quȩ sit eiꝰ głe magnitudo: cui dũ claues regni cõmit¬
tunt᷑ e t̾̃ni : cȩlũ illi daudere & aꝑire ꝑmissũ ẽ. Hoꝵ itaq uñ

Expanded text:
in se gestum est confitetur. Ut enim velut de altero quodam: Scio hominemin se gestum est confitetur. Ut enim velut de altero quodam: Scio hominemarcana 226 verba, quae non licet homini loqui . Quid hoc Apostolo magnificentius, cui in medio mortalium constituto, et supra coelos ire datum, et ad terras redire concessum est? Quid hoc beatius viro, qui inter secreta paradisi ediscere meruit quod nec lingua hominis loqui possit, nec quisquam mereretur audire? Et cum tantae sint sublimitatis illa quae docuit, ut comprehendere ea mens humana justitia, tantaque ei potestas attributa judicandi, ut in arbitrio ejus poneretur coeleste judicium? Perspicite ergo, et aestimate quanto nobis sit Petrus apostolus honore reverendus, cujus sententiam in terris prolatam sempiterni judicis aequitas non repellit. Et ideo diligenter intendite quae sit ejus gloriae magnitudo, cui dum claves regni committuntur aeterni, coelum illi claudere et aperire permissum est. Horum itaque,
Abbreviated transcription (Latin):
mirabili docendi grãm tribuit imꝑito. & in imicũ fecit
amare qͦd oderat᷑ : & fidẽ quã impugnabat adserere. Illius
piscationẽ ñ abstulit sed mutauit: huiꝰ cecauit oculos: ut pur¬
gatiori recepto lumine clarissine m̃tis acia ultra humanũ
uidẽ possit aspectũ. Quanti gͥ meriti apud dm̃ suũ petrus
erat : ut ei post nauiculȩ paruȩ remigiũ. tocius eccłȩ guber¬
nacula traderent᷑.Aut quantũ in apostolatus sui ministerio
cõplacuisse xp̃o credimꝰ paulũ qͥ tantũ placere potuit ꝑsecutor.
Plicuit enĩ : qͥa ñ iniqͥ pectoris studio. sed simplicis ignorantiȩ
incauta deuotione certabat. Deniq ut pͥmũ sensib eiꝰ spcꝰ ue-
ritatis infusus. ẽ. ostendit continuo ñ se xp̃i seuisse odio. sed
amore pat̾nȩ legis in nocent̾ errasse. Deqͦ qͥd ego potissimũ
dicã: cũ fidelissimꝰ ipse sibi sit testis. qͥcũ nec suas uelit iactare

Expanded text:
mirabili 225 docendi gratiam tribuit imperito, et inimicum fecit mirabili 225 docendi gratiam tribuit imperito, et inimicum fecit amare quod oderat, et fidem, quam impugnabat, asserere. Illius piscationem non abstulit, sed mutavit; hujus caecavit oculos ut, purgatiore recepto lumine, clarissimae mentis acie ultra humanum videre possit aspectum. Quantum igitur meriti apud Deum suum Petrus erat, ut ei post naviculae parvae remigium totius Ecclesiae gubernacula traderentur? Aut quantum in apostolatus sui ministerio complacuisse Christo credimus Paulum, cui tantum placere potuit persecutor? Placuit enim, quia non iniqui pectoris studio, sed simplicis ignorantiae incauta devotione certabat. Denique, ut primum sensibus ejus Spiritus veritatis infusus est, ostendit continuo, non se Christi saevisse odio, sed amore paternae legis innocenter errasse. De quo quid ergo potissimum dicam? cum fidelissimus ipse sibi sit testis: qui cum nec suas velit jactare
Abbreviated transcription (Latin):
homines  ageret speciali quadã diuinitatis gra: & paradisis
illi pene trabilis. & cȩlũ ꝑuium fuit. Qd gͦ fr̃s hoc doctor
ueracius cui eleuato suꝑ cȩlos oculis. uidere & ad ꝓbaro c̃es¬
sum est : qͦd postmodũ ꝓmuteret credituris: Hec sunt qiꝰ
cula a postolatũ suũ. dño ac deo nr̃o effusione deuoti sangui¬
nis consecrarunt. S¬
eatissimoꝵ apłoꝵ petri & pauli in seꝑabilẽ. fidẽ passionẽ
germanã. omĩ nos deuotione fr̃s necesse est celebrare
quia & laudabilis eos uita ad gloriosissimũ ꝑdurit occisi
& mirificus obitus ꝑ petuã transmisit ad uitã. ẜ tlicet in pe¬
tro fides eminert: inpaulo doctrina p̃cellit. Et magistnũ¬
tam̃ pauli ficdĩ plenitudo.ẽ. & credulitas petͥ doctrinȩ. ẽ. fun¬
dimentũ: qͦs tanta cȩlestis electionis dignatio uisitauit: ut
hic fieret de piscatore doctor: ille deꝑsecutore defensor. Sed
in hoc onũĩpotentis dĩ ad tollenda maiestas ẽ: qͥ inspiratione

Expanded text:
homines ageret, speciali quadam Divinitatis gratia, et paradisus illi penetrabilis, et coelum pervium fuit? Quid ergo, fratres, hoc doctore teste veracius, cui elevato super coelos oculis videre et approbare concessum est quod postmodum promitteret credituris? Haec sunt igicula apostolatum suum Domino ac Deo nostro effusione devoti sanguinis consecrarunt. apostolorum Petri et Pauli inseparabilem fidem, passionemque germanam omni nos devotione, fratres, necesse est celebrare, quia et laudabilis eos vita ad gloriosissimum perduxit occasum, et mirificus obitus perpetuam transmisit ad vitam. Et licet in Petro fides emineat, in Paulo doctrina praecellat; et magisttamen Pauli fidei plenitudo est, et credulitas Petri doctrinae est fundamentum; quos tanta coelestis electionis dignatio visitavit, ut hic fieret de piscatore doctor, ille de persecutore defensor. Sed in hoc omnipotentis Dei attollenda majestas est, qui inspiratione
Abbreviated transcription (Latin):
repulso timore mortis moriendi ordinẽ tam acerbia in passi¬
one que siuit
Iuid etiam de gloriosissimo referã paulo: inqͦ dñs fidẽ noĩs
ui dũ iꝑpsã fidẽ ꝑ sequeret᷑ elegit : Quidũ uelut acerrimnus
ꝑsecutor. ap̃ianã uastat aeccłim: in imico adhuc eiꝰ in pecto
pastor exlupo:er p̃done custos: erhoste defensor. Unde
patuit : nec paulũ malignȩ mentis ꝓposito plebẽ dñicam
persecutũ: net xp̃m latuisse quẽ eligeret in paulo. e¬
ic est paulus qͥ ap̃i uocib inclamatus acelo. oculis inse
iudaicȩ infidelitatis optusis uidendi aciem: ñ ꝑdidit
sed mutauit ꝗImisit oculos & recepit: ut uno eodẽq tẽpr̃
& in ꝑsequentẽ cecitatis uindicta ꝓcederet : & uocantis
dei gratia illuminaret electum. ee u nocsi

Expanded text:
repulso timore mortis, moriendi ordinem tam acerba in passirepulso timore mortis, moriendi ordinem tam acerba in passione quaesivit. 3. Quid etiam de gloriosissimo referam Paulo, in quo Dominus fidem nominis , dum ipsam persequeretur, elegit? qui dum velut acerrimus persecutor christianam vastat Ecclesiam, inimico adhuc ejus in pectorpastor ex lupo, ex praedone custos, ex hoste defensor. Unde patuit nec Paulum malignae mentis proposito plebem dominicam persecutum, nec Christum latuisse quem eligeret in Paulo. Hic est Paulus, qui Christi vocibus inclamatus e coelo, oculis in se Judaicae infidelitatis obtusis, videndi aciem non perdidit, sed mutavit. Amisit oculos et recepit, ut uno eodemque tempore et in persequentem caecitatis vindicta procederet, et vocantis Dei gratia illuminaret Ecclesiam. Ait namque
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ ȩcclesiarũ colũpnȩ petrꝰ & paulus. qͦs & uita sanctissima ue-¬
nerabilẽ ꝑdurit ad mortẽ: & głosus occasus fecit esse ꝑpetuos.
Iuos ñ solũ honoramꝰ ut mr̃es: sed & ut magistros patresq mr̃m ue¬
neram᷑ qͥ eccłam dĩ & cȩlestis p̃dicationis doctrina.  pii sana¬
guinis effusione fundarunt.
ic ẽ. petrꝰ cui xpcꝰ ascensurus ad patrẽ pastendas ouiculas suas
agnosq cõm̃dat. ut qͦs ille pietatis miseratione redimerat:
hic fidei suȩ uirtute seruaret. Et recte sane ei arbit̃ eccultoꝵ
dĩ filiꝰ pascendas ouessuas cuendasq co̾misit: cui nouerat innu¬
triendo grege dominico: nec studium de esse nec fidem. N¬
ic est petrꝰ qͥdũ ad crucẽ tanquã crucifiri discipłs duceret᷑.
uerso seposcens corꝑe crucifigi: passionẽ ñ rennuit : sed ȩqualita¬
tẽ crucis dñicȩ declinauit : ut ostenderet uniuersis ad mirandȩ
se humilitatis uirtutẽ: nouiq mysterii disciplinã & int̾ tor

Expanded text:
 Ecclesiarum columnae: Petrus et Paulus, quos et vita sanctissima venerabilem perduxit ad mortem, et gloriosus occasus fecit esse perpetuos, quos non solum honoramus, ut martyres, sed et ut magistros, patresque martyrum veneramur, qui Ecclesiam Dei et coelestis praedicationis doctrina, et pii sanguinis effusione fundarunt.Hic est Petrus, cui Christus ascensurus ad Patrem, pascendas oviculas suas agnosque commendat: ut quos ille pietatis miseratione redemerat, hic fidei suae virtute servaret. Et recte sane ei arbiter occultorum Dei Filius pascendas oves suas tuendasque commisit, cui noverat in nutriendo grege dominico nec studium deesse nec fidem. Hic est Petrus, qui dum ad crucem tanquam crucifixi discipulus duceretur, verso se poscens corpore crucifigi, passionem non renuit, sed aequalitatem crucis dominicae declinavit; ut ostenderet universis admirandae scilicet humilitatis virtutem, novique mysterii disciplinam et inter torm
Abbreviated transcription (Latin):
mula & inconcessa humanis gressib maris unda sustinuit .¬
ediã ueniamꝰ adbeatissimũ paulũ cuiꝰ tanta .ẽ. nichil hominꝰ¬
fidei plenitudo ut peculiarẽ qͦdãmodo eũ sibi ducẽ ad illi¬
minanda gentiũ corda cunctoꝵ. p̃scus saluator. eligeret.
Erat enĩ tum p̃cipuus indoctrina: animi uirtute tam potens in¬
nocentia & integritate tam scͦs: ut uno eodẽq tp̃r hinc eũ sa¬
cerdotes ac pͥncipes iudeoꝵ. ꝑ emulationẽ legis antiq data
in xp̃ianos ꝑsequendi auctoritate dirigerent. Hinc illũ ad eus
solatiũ atq omniũ credentiũ. firmam̃tũ xpcꝰ uocaret & cȩlo
cuiꝰ obhoc sunt adño cecati oculi.: ut suscepta grã uerutatis cele¬
stiacia. & lumine clariore fulgerent : parit̾q aduerteret ap̃i¬

Expanded text:
emula, et inconcussa humanis gressibus maris unda sustinuit? Semula, et inconcussa humanis gressibus maris unda sustinuit? Sed jam veniamus ad beatissimum Paulum; cujus tanta est nihilominus plenitudo fidei, ut peculiarem quodammodo eum sibi ducem ad illuminanda gentium corda cunctorum praescius Salvator eligeret. Erat enim tam praecipuus in doctrina, animi virtute tam potens, innocentia et integritate tam sanctus, ut uno eodemque tempore hinc eum sacerdotes ac principes Judaeorum per aemulationem legis antiquae, data in Christianos persequendi auctoritate, dirigerent; hinc illum ad Ecclesiae solatium atque omnium credentium firmamentum Christus vocaret e coelo; cujus ab hoc sunt a Domino caecati oculi, ut, suscepta gratia veritatis, coelesti acie et lumine clariore fulgerent; pariterque adverteret
Abbreviated transcription (Latin):
petͥ & pauli qͦͣ hodie beatissimis passionib iocundam᷑ letior
puniuersũ mundũ xp̃i erultat ȩccła. Quȩ licet omniũ se scõꝵ
gistros mr̃m triumphasse. Qͥd enĩ insigniꝰ petro qͥ incarne po¬
tantȩ confessionis merito cũ corruptibili adhuc c̾e̾t incorꝑe. &
necdũ ipse ascendisset incęlũ: regnũ illi cęleste & claudere &
aꝑire ꝑmissũ est : Qͥd eiꝰ sublimiꝰ fide qͥ gradiente. dño suꝑ aqͣs
humane c̃ditionis oblitꝰ: uiã sibi in fluctib dari & poposcit & me¬
ruit  Tantaq m̃tis c̾fidentia fuit: ut crederet se posse ꝑfidẽ
qͦd sciebat homini in possibile ꝑ naturã. Nam qͥa postea merge¬
bat᷑s ut mͥ uidetꝰ necessariũ fuit: netanti sublimitate miraculi
inꝑnitiẽ forte sui aequata xp̃o. carnis fragilitas suꝑbiret. Fuerat
certe. infirmitatis corporea: qͦd paulo post timuit. Qs tamen
ambigat immitabilis fuisse. fidi. qͦd eũ descendente de naui q¬

Expanded text:
imis passionibus jucundamur, laetior per universum mundum Christi exsultat Ecclesia; quae licet omnium se sanctorum gistros martyrum triumphasse. Quid enim insignius Petro, qui in carne potantae confessionis merito, cum corruptibili adhuc esset in corpore, et nec dum ipse ascendisset in coelum, regnum illi coeleste et claire permissum est? Quid sublimius ejus fide qui, gradiente Domino super aquas, humanae conditionis oblitus, viam sibi in fluctibus dari et poposcit et meruit; tantaque mentis ejus confidentia fuit, ut crederet se posse per fidem quod sciebat homini impossibile per naturam? Nam quia postea mergebatur, ut mihi videtur, necessarium fuit, ne tanti sublimitate miraculi in perniciem forte sui aequata Christo carnis fragilitas superbiret. Fuerit 223 certe infirmitatis corporeae, quod paulo post timuit; quis tamen ambigat inimitabilis fidei fuisse, quod eum descendentem de navi, tr
Abbreviated transcription (Latin):
gunt quodã modo ñ coherent: & ideo illis ñ erunt in benefitium¬
sed intestimoniũ. Et qͥa sic insunt in eis ut ñ in. neant in eis ad
hoc tenent᷑ ab eis ut udicent᷑ ex eis. In hoc inqͥt lorificatus est
pat̾ m̃s. ut fructũ plurimũ afferatis. & effician i mei discipłi.

Expanded text:
gunt quodammodo, non cohaerent: et ideo illis ngunt quodammodo, non cohaerent: et ideo illis nsed in testimonium; et quia sic insunt in eis, ut non maneant in eis, ad hoc tenentur ab eis ut judicentur ex eis. In hoc, inquit, glorificatus est Pater meus, ut fructum plurimum afferatis, et efficiamini mei discipuli.
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ in hoc scło. De mansione nãq huiꝰ scłi nobis aliquando
pit: ut hoc petamꝰ qͦd nobis ñ erpedire nescimꝰ. Sed absit
ut fiat nobis simanemus in xp̃o qͥ ñ facit quod petimꝰ. nͥ qͦd¬
manent: qͦd cũq uoluerimus petamus & fiet nobis: qͥa si
petimꝰ & ñ fiet. ñ hoc petimus qͦd habet mansio in eo. nec qͦd habent
uerba eiꝰ quȩ manent in nobis. sed qͦd habet cupiditas & infirmitas
carnis. quȩ ñ est in eo: & inqua ñ manent uerba eiꝰ. Nam utiq aꝗ
qui es incęlis. Abhuiꝰ orationis uerbis & sensib ñ recedamꝰ petici¬
onib nr̃is : & qͥcqͥd petimus fiet nobis. Tunc enĩ dicenda sunt
memoria nec in ueniunt᷑ inuita: ñ computat᷑ palmes in
uita qͥa uitã ñ ad trahit erradice. Adhanc nifferentiã ualet
qͦd scͥp tum .÷. & memoria retinentib mandata eiꝰ ut faciant
exi. Multi enĩ memoria retinent: ut contẽpnant aut etiã de-¬
rideant. aut oppugnent ea. In his uerba xp̃i ũ manent: qͥ tan¬¬

Expanded text:
 in hoc saeculo. De mansione namque hujus saeculi nobis aliquando subrepit, ut hoc petamus quod nobis non expedire nescimus: sed absit ut fiat nobis, si manemus in Christo, qui non facit, quando petimmanent, quodcunque voluerimus petimus, et fiet nobis; quia si petimus, et non fiet, non hoc petimus quod habet mansio in eo, nec quod habent verba ejus quae manent in nobis, sed quod habet cupiditas et infirmitas carnis, quae non est in eo, et in qua non manent verba ejus: nam utique ad qui es in coelis . Ab hujus orationis verbis et sensibus non recedamus petitionibus nostris, et quidquid petierimus, fiet nobis. Tunc enim dicenda sunt ent in memoria, nec inveniuntur in vita, non computatur palmes in vite, quia vitam non attrahit ex radice. Ad hanc differentiam valet quod scriptum est, Et memoria retinentibus mandata ejus, ut faciant ea . Multi enim memoria retinent, ut contemnant, vel etiam derideant et oppugnent ea. In his verba Christi non manent, qui attin
Abbreviated transcription (Latin):
uerbus. Dñs possedit me ininitio uiarũ suarũ antequã qͥcquã
faceret apͥncipio: ab at̾no ordinatus sum. Item fuerunt he.¬
retici. qͥ tres sce trinitatis ꝑsonas. e̾e̾. negantes dicerent. Idem
ds̃ quando uult pat̾. ẽ : quando uult filiꝰ. ẽ: quando uult
git: & uerbũ erat apud dm̃. Si enĩ alius apud aliũ erat: duo
sunt ꝓfecto pat̾ & filiꝰ & ñ unus ipse : modo pat̾. modo filius:
modo etiã spcꝰ sc̃s. ẽ: quasi mutabilis sit diuinȩ substanciȩ na-
praui dogmatis auctores: qͥ xp̃m hominẽ tantũ confitentes
dm̃ prorsus. ẽẽ. ñ crederent. Quos consequent̃ opprimit
cũ ait. E ds̃ erat uerbũ. Fuere alii qͥ dm̃ qͥdem illũ se
extẽpr in carnationis factũ. ñ aut̃ et̾nũ ante scła natũ
apatre putarent: unde quidã talium dixisse cõmemorat᷑.
Hon inuideo xp̃o facto deo. qm̃ & ego si uolo possũ fieri scđdm
ipsum. Et horum nefandam refellit sentenciã eiũigłista.

Expanded text:
erbiis: Dominus possedit me initio viarum suarum, antequam quidquam faceret a principio, ab aeterno ordinatus sum . Item fuerunt haeretici qui, tres sanctae Trinitatis personas esse negantes, dicerent: Idem  quando uult, pater est, quando uult, filius est, quando uult, git: Et Verbum erat apud Deum. Si enim alius apud alium erat, duo sunt profecto Pater et Filius, et non unus. Ipse modo Pater, modo Filius, modo etiam Spiritus sanctus est: quasi mutabilis sit divinae substantiae natupravi dogmatis auctores, qui Christum hominem tantum confitentes, Deum prorsus esse non crederent: quos consequenter exprimit , cum ait: Et Deus erat Verbum. Fuere alii qui Deum quidem illum, sed ex tempore incarnationis factum, non autem aeternum ante saecula natum a Patre putarent. Unde quidam talium dixisse commemoratur: Non invideo Christo facto Deo, quoniam et ego si volo, possum fieri secundum ipsum. Et horum nefandam refellit sententiam evangelista,
Abbreviated transcription (Latin):
subito. aparuisse cõmemorant: ille ipsũ apud dm̃ sẽꝑ fuisse
declarat. dicens. Oe uerbũ erat apud dm̃. Alii eũ uerũ homi¬
nẽ ille uerũ confirmat. eͥe. dm̃ dicens. Et ds̃ erat uerbum.
apud dm̃ in pͥncipio manentẽ ostendit dicens. Hoc erat in pͥn¬
cipio apud dm̃. Alii magnalia quȩ in homine gessit ꝑhibent.
ille qͦd omnẽ creaturã uisibilẽ & in uisibilẽ: ꝑ ipsũ ds̃ pat̾ fece¬
rit docet dicens. Omĩa ꝑ ipsũ facta sunt. & sine ipso factũ ẽ.
saluatoris: & fidẽ recte credentiũ sublimit̾ imbuit. & here.¬
ticoꝵ ꝑfidiam potent̾ eruperat. Fuere nãq heretici: qͥ dice¬
rent. Si gͦ natus . ẽ. xpcꝰ : erat tẽpus quando ille ñ erat. Iuos
pͥmo sermone redarguit: cũ ait. In pͥncipio erat uerbum.

Expanded text:
isse declarat, dicens: Et Verbum erat apud Deum. Alii eum verum hominem, ille ipsum verum confirmat esse Deum, dicens: Et Deus erat Verbum. pud Deum in principio manentem ostendit, dicens: Hoc erat in principio apud Deum. Alii magnalia quae in homine gessit perhibent ille quod omnem creaturam visibilem et invisibilem, per ipsum Deum Pater fecerit, docet, dicens: Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est Salvatoris, et fidem recte credentium sublimiter imbuit, et haereticorum perfidiam potenter exsuperat. Fuere namque haeretici, qui dicerent: Si ergo natus est Christus, erat tempus quando ille non erat: quos primo sermone redarguit, cum ait: In principio erat Verbum.
Abbreviated transcription (Latin):
pectoris fonte potauerit. Cunctis qͥppe auib aquila celsius
uolare: cunctiᷤᷤ animantib clarius solis radiis consueuit infige¬
qui tẽꝑalem eiꝰ generationẽ parit̾ & tẽꝑalia facta sufficient᷑
exponentes: pauca de diuinitate dixerunt. Hic aut̃ quasi
a celũ uolat cũ dño: qͥ ꝑ pauca de tẽꝑalib eiꝰ actis edisserens.
m̃te uolando. & limpidius speculando cognouit: ac nobis cog¬
noscendã seribendo contradidit. Ergo alii eugłistȩ xp̃m ex¬

Expanded text:
ti comparatur. Cunctis quippe avibus aquila celsius volare, cunctis animantibus clarius solis radiis infigequi, temporalem ejus generationem pariter et temporalia facta sufficienter exponentes, pauca de divinitate dixerunt. Hic autem quasi ad coelum volat cum Domino, qui, perpauca de temporalibus ejus actis edisserens, mente volando et limpidius speculando cognovit, ac nobis cognoscendam scribendo contradidit. Ergo alii evangelistae
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ hominis ihũ xp̃i natiuitatẽ quȩ hodierna
die facta est: scõꝵ uerbis eugłistarũ mathei uidelicet et
lucae manifestatã cognouimꝰ: libet etiã de uerbi id est diui¬
nitatis eiꝰ ȩt̾nitate inqua patri manet sẽꝑ aqualis. beati io-¬
hannis euugłistȩ dicta scrutari: qͥ singularis priuilegio me¬
ruit castitatis. ut cȩteris altius diuinitatis ipsius caꝑet si-

Expanded text:
num, hominis Jesu Christi nativitatem, quae hodierna die facta est, sanctorum verbis evangelistarum, Matthaei videlicet et Lucae, manifestatam cognovimus, libet etiam de Verbi, id est, divinitatis ejus, aeternitate in qua Patri manet semper aequalis, beati Joannis evangelistae dicta scrutari, qui singularis privilegio meruit castitati