comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
extitisse belloꝵ. quia nͥ iusta e̾e̾nt ei gera¬
da non e̾ẽnt: ac ꝑ hoc sapienti nulla bel¬
la ẽẽnt. Iniquitas enĩ partis aduerse. ui¬
sta bella ingerit gerenda sapienti. Que i¬
niquitas utiq homini. ẽ. dolenda quia ho¬
minũ est: & si nulla bellandi necessitas¬
ex ea nasceretur. Hȩc itaq mala tã mag̃¬
na tam horrenda tamq seua: quisqͥs¬
plius approbamus. Nam unde ista dĩ ci¬
uitas de qua hunis oꝑis ecce iam unde ui¬
cesimũ librũ uersamus in manib uel in¬
choaretur exortu uel progrederet᷑ excur¬
su. uel apprehenderet debitos fines. si ñ
esset socialis uita sc̃oꝵ : Sed in huius
mortalitatis erumna. quot & quantis a¬
bundet malis humana societas. quis enu¬
merare ualeat. quis estimare sufficiat :
Audiant apud comicos suos hominẽ cũ
sensu atq consensu omium hominũ di¬
cere. Duxi uxorem: quã ibi miseriam
uidi. Nati filii: alia cura. Quid itidem

Expanded text:
extitisse bellorum, quia nisi iusta essent, ei gereextitisse bellorum, quia nisi iusta essent, ei gerenda non essent, ac per hoc sapienti nulla bella essent. Iniquitas enim partis aduersae iusta bella ingerit gerenda sapienti; quae iniquitas utique homini est dolenda, quia hominum est, etsi nulla ex ea bellandi necessitas nasceretur. Haec itaque mala tam magna, tam horrenda, tam saeua quisqplius adprobamus. Nam unde ista Dei ciuitas, de qua huius operis ecce iam undeuicensimum librum uersamus in manibus, uel inchoaretur exortu uel progrederetur excursu uel adprehenderet debitos fines, si non esset socialis uita sanctorum? Sed in huius mortalitatis aerumna quot et quantis abundet malis humana societas, quis enumerare ualeat? quis aestimare sufficiat? Audiant aput comicos suos hominem cum sensu adque consensu omnium hominum dicere: Duxi uxorem; quam ibi miseriam uidi! Nati filii. Alia cura. Quid itidem
Abbreviated transcription (Latin):
daret etiã interp̃tum copia. Uerum. ẽ. Sed
hoc quã multis & quã grandib bellis. qͦͣn¬
ta strage hominũ. quanta effusione huma¬
ni sanguinis cõparatũ est: Quib traus¬
actis: non est tamen eorũdẽ malorũ finita
miseria. Quãuis enĩ non defuerint neq
desint hostes extere nationis contra quos
semꝑ bella gesta sunt & geruntur: tam̃
etiam ipsa imperii latitudo peperit pei¬
oris generis bella socialia scilicet & ciui
lia: quib miserabilius quatitur huma¬
nũ genus. siue cũ belligeratur ut aliquã¬
do conquiescant. siue cũ timetur ne rur¬
sus exurgant. Quorũ malorũ multas &
multiplices clades. duras & diras necessi¬
tates. si ut dignum. ẽ. eloqui uelim quan¬
quã nequaquã sicut res postulat possim.
quis erit ꝓlixe disputationis modus : S
sapiens inquiunt iusta bella gesturus est.
quasi non si se hominem menunt mul¬
comagis dolebit nistorũ necessitatẽ sibi

Expanded text:
daret etiam interpretum copia. Velum est; sed daret etiam interpretum copia. Velum est; sed hoc quam multis et quam grandibus bellis, quanta strage hominum, quanta effusione humani sanguinis conparatum est? Quibus transactis, non est tamen eorundem malorum finita miseria. Quamuis enim non defuerint neque desint hostes exterae nationes, contra quas semper bella gesta sunt et geruntur: tamen etiam ipsa imperii latitudo peperit peioris generis bella, socialia sciliclia, quibus miserabilius quatitur humanum genus, siue cum belligeratur, ut aliquando conquiescant, siue cum timetur, ne rursus exsurgant. Quorum malorum multas et multiplices clades, duras et diras necessitates si ut dignum est eloqui uelim, quamquam nequaquam sicut res postulat possim: quis erit prolixae disputationis modus? Sed sapiens, inquiunt, iusta bella gesturus est. Quasi non, si se hominem meminit, multo magis dolebit iustorum necessitatem sibi
Abbreviated transcription (Latin):
OS I ciuitatem uel urbem sequit᷑ or¬
bis terrȩ. in quo tertiũ gradũ ponunt
societatis humane. incipientes a domo
atq inde adurbem demide ad orbem
ꝓgrediendo uenientes. qui utiq sicut a¬
quarũ congeries quanto maior. ẽ. tan¬
to periculis plenior: in quo pͥmũ lingua¬
rũ diuersitas hominem alienat ab ho¬
mine. Nansi duo sibunet inuicem fiant
obuiam neq preterire sed simul ẽẽ aliqua
necessitate cogantur. quoꝵ neuter lingua
nouit alterius. facilius sibi muta anima¬
lia etiã diuersi generis. quã illi cũ sint ho¬
mines ambo soclantur. Quando eñ que
sentiunt inter se cõmuncare ñ possunt
propter solam diuersitatẽ lingue. nichil
prodest ad consociandos hommes tanta
similitudo naturȩ. ita ut libentius homo
sit cũ cane suo quã cũ homine alieno.
Adhoc enĩ oꝑa data. ẽ. ut imperiosa ciui¬
tas non solum ngũ uerũ etiam lingũa su¬
am domitis gentib ꝑ pacem societatis im¬
poneret: ꝑ quã non deẽẽt mimo & abun¬

Expanded text:
ost ciuitatem uel urbem sequitur orbis terrae, in quo tertium gradum ponunt societatis humanae, incipientes a domo adque inde ad urbem, deinde ad orbem progrediendo uenientes; qui utique, sicut aquarum congeries, quanto maior est, tanto periculis plenior. In quo primum linguarum diuersitas hominem alienat ab homine. Nam si duo sibimet inuicem fiant obuiam neque praeterire, sed simul esse aliqua necessitate cogantur, quorum neuter linguam nouit alterius: facilius sibi muta animalia, etiam diuersi generis, quam illi, cum sint homines ambo, sociantur. Quando enim quae sentiunt inter se communicare non possunt propter solam diuersitatem linguae, nihil prodest ad consociandos homines tanta similitudo naturae; ita ut libentius homo sit cum cane suo quam cum homine alieno. At enim opera data est, ut imperiosa ciuitas non solum iugum, uerum etiam linguam suam domitis gentibus per pacem societatis inponeret, per quam non deesset, immo et abun
Abbreviated transcription (Latin):
torium nr̃m in nomine dñiꝰ qui fict
celum ꝙ terrã. Donabit certanti ucto¬
riam: qui certandi dedit audaciam
Non nos hostium turba. non bellan¬
tium reuocet forma: ñ quas sulgentia

Expanded text:
torium nostrum a Domino, qui fecit coelum et terram. Donavit certantibus victoriam, qui certandi dedit audaciam. Non nos hostium turba, non bellantium revocet forma, non quasi fulgentia
Abbreviated transcription (Latin):
latine mercurius dicitur. scripsit libr̃y
qui logostileos appellat᷑. id est uerbum
ꝑfectum. Magnum nom̃ libri huius:
quia magnus ẽ de quo scriptus est li¬
amus quid loquat᷑ Mercurius de
uerbo ꝑfecto. Dñs inquit & om̃ium
fecit pͥmũ & solũ &. uerũ. Donꝰ autẽ ei uisus ẽs

Expanded text:
atine Mercurius dicitur, scripsit librum qui Logos Teleos appellatur, id est Verbum Perfectum. Magnum nomen libri ejus, quia magnus est de quo scriptus est. Audiamus quid loquatur de uerbo perfecto: 'Dominus', inquit, 'et omnium fecit primum et uerum et solum. Bonus autem ei uisus est
Abbreviated transcription (Latin):
dor temporales sunt. patꝰ autẽ ꝙ filiꝰ ds̃.¬
dico quia unum sunt. Dualitas in
ꝓle. unitas ẽ in ditate. Alterum facit
unius natiuitas. sed unum ostendit¬
esse diuinitas. Cum dico filiꝰ. alter est.
dicati in cruce pendentis carnifices
pilati non sunt ausi conscindere. q
uos conamini caritatẽ di in cęlo se-¬
dentis: immo ipsam caritatẽ dñi diui¬
dere: Sed conamini quantũ potestis. co¬
namint. Uos in infernũ rustis. iã ñ

Expanded text:
dor temporales, sunt, Pater autem et Filius adico quia unum sunt, 452 dualitas in prole, unitas in deitate: alterum facit unius nativitas, sed unum ostendit divinitas: cum dico Filius, alter est, dicati in cruce pendentis carnifices Pilati non sunt ausi conscindere, et vos conamini charitatem Dei in coelo sedentis, imo ipsam charitatem Deum dividere. Sed conamini, quantum potestis, conamini: vos in infernum ruistis, jam non
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ. Audi adhuc qui negas dm̃ genu¬
isse filium audi quid dicat pater ꝑ¬
ẏsaiam ꝓpħam. Nũquid ego qui alios
parere facio. ipse non pariam dicit dñs:
Si ego qui generationẽ cȩteris tribuo.
sterilis ero dicit dñs ds̃ tuus. cui dictũ
ẽ. filiꝰ meus es tui. ego hodie genuite:¬
cũ audis hodie. Apud dm̃ nũqu̾ã
crastinus. nũqu̾ã hesternꝰ ẽ dies. sed

Expanded text:
 Audi adhuc, qui negas Deum genuisse Filium, audi quid Pater dicat per Isaiam: Nunquid ego, qui alios parere facio, ipse non pariam? dicit Dominus. Si ego qui generationem caeteris aliis tribuo, sterilis ero? dicit Dominus . Cui dictum est: Filius meus es tu; ego hodie gencum audis hodie; apud Deum nunquam crastinum, nunquam hesternus dies est, sed
Abbreviated transcription (Latin):
do. Apparuit moysi angłs dñi in flama
ignis de medio Ruibi. ꝙ uidit qm̃ ru¬
bus ardebat igni. rubꝰ autẽ ñ cõburt¬
bat᷑ & dixit moyses. Transiens uide.¬
bo hoc grande uisum. cur ita non
qm̃ accedit uidere. uocauit eũ dñs de¬
sequit᷑ dicens. Moyses. moyses: At ille
ris hiic. nisi solueris calciam̃tũ de pe¬
dibꝰ tuis. Locus enĩ in quo tustas ter¬

Expanded text:
 adparuit ei angelus Domini in flamma ignis de rubo: et uidit, quoniam rubus ardebat igni, rubus autem non cremabatur. et dixit Moyses: transiens uidebo hoc grande uisum, cur utique non iam accedit uidere, uocauit eum Drubo dicens: Moyses, Moyses. qui ris huc. solue calciamentum depedibus tuis; locus enim, in quo tu stas, ter
Abbreviated transcription (Latin):
potuimꝰ. & qͣntũ potuimꝰ. si tam̃ aliqͥd
digne potiumꝰ de sp̃u scõ tacuimꝰ. sed
ñ eum seꝑauimꝰ. Qͥcqͥd enĩ de patre &
filio diximus. etiam de sp̃u scõ dixi¬
mꝰ. Est enĩ in illis ꝙ cũ illis. equalis &
unꝰ. ñ minor aut tertiꝰ ds̃. Quid ad¬
huc dicã fatigatꝰ fatigatis: Qui sp̃m
sc̃m a patre ꝙ filio ȩternitate. substan¬
tia. uł cõmunione separat. eũq negat
sp̃m esse patris ꝙ filii. plenus ẽ sp̃u

Expanded text:
 si tamen aliquid digne potuimus, de Spiritu sancto tacuimus, sed non eum separavimus. Quidquid enim de Patre et Filio diximus, etiam de Spiritu sancto diximus. Est enim in illis et cum illis aequalis, unus non minor aut tertius Deus. Quid adiud dicam fatigatus fatigatis? Qui Spiritum sanctum a Patre et Filio, aeternitate, substantia, vel communione separat, eumque negat Spiritum esse Patris et Filii, plenus est spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
&ͦ sabellianꝰ. nam ego & pat̃ unum
sumꝰ. Non dixit ego & pater unus
sum: sed & ego ꝙ pater unũ sumus.
Quod dico unum. audiat arrianus.
quod dico sumꝰ audiat sabellianus.
Non diuidat arrianꝰ unum. non de¬
leat sabellianus sumus. sed ambo
ueniant. ꝙ sint etiam ipsi in nobis
unum. sicut ego & pater unũ sumus.
Ergo si pater s filiꝰ unum sunt. im¬
mo quia indubitant̃ unum st̃. non

Expanded text:
 Sabellianus. Nam Ego et Pater unum sumus. Non dixit, Ego et Pater unum sum, sed ego et Pater unum sumus. Quod dico unum, audiat Arianus; quod dico sumus, audiat Sabellianus. Non dividat Arianus unum, non deleat Sabellianus sumus, sed ambo veniant, et sint etiam ipsi in nobis unum, sicuti ego et Pater unum sumus. Ergo si Pater et Filius sunt, imo quia indubitanter unum sunt, non
Abbreviated transcription (Latin):
uerba testatoris recito. siẽ qͦd
diuidat᷑ ibi inuenio. Si ñ ẽ qͦd ciuuida¬
t᷑. de ipso testamento tͥ resisto. Quid
habet testamentũ: Audi. Pacẽ meã
Lege testamentũ ꝙ inuenies. Cum
ꝓpħa de dño loqueret᷑ ait. Magnifi¬
cabitur usq ad terminos orbis terrȩ
sc̃ȩ trintatis. sed hominibꝰ bonȩ uo¬
luntatis. Ipse ẽ hereditas. ipse testa¬
tor. ipsum quęxis diuidere Quid
partiris unum.: Si unum diuiscris.
erubesce iudicari a salomone meretrix
Necas unũ uiuum. nec undecũq
conceptum. Iamꝙͣ partũ ꝑdiderat. ñ
ꝑmisit diuidi filium suum. ꝙ tudi¬
uidis dñi tuũ: Illa & si meretrix. ta¬
ꝙ impia. quia ñ mat̃. Quod paris p̾¬
focas. quod non paris congregas.¬
Uiscera tua duruerunt. illiꝰ treminit̃

Expanded text:
verba testatoris refero. Si habet quod dividatur, ibi invenio: si non habet quod dividatur, ex ipso testamento illis resisto. habet testamentum? Audi, Pacem meam Lege testamentum, et invenis. Cum propheta de Domino loqueretur, ait: Magnificabitur usque ad terminos terrae, sanctae unitatis, sed hominibus bonae voluntatis. Ipse est haereditas, ipse testator; ipsum quaeris dividere? Quid partiris unum? Si unum diviseris, erubesce! Judicante Salomone, meretrix ne unum vivum, ne undecumque conceptum etiam natum proderet, non dimisit dividi filium suum; et tu dividis Deum tuum? Illa etsi meretrix, ta, impia; quia non mater. Quod paris, praefocas; quod non parturis, congregasiscera tua duruerunt; illius tremuerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
filiꝰ Non. Ergo erat tempꝰ quando ñ
erat filius. scđm te. Si erat tempus.
quando non erat filius. ergo fuit tẽpus
quod no N fecit filius. Si fuit tẽpus
quod ñ fecit filiꝰ. non om̃ia ꝑ ipsum fa-¬
cta sunt. Iam enimerat tẽpꝰ quando non
erat filiꝰ. Si erat tẽpꝰ qͣndo ñ erat filiꝰ. ioħs
ȩuangłista ñ debuerat dicere. In pͥncipio
erat uerbum. sed in principio erat tẽpꝰ.
Ioħs dixit. Omĩa ꝑ ipsũ facta sunt &

Expanded text:
Filius? Non. Ergo erat tempus, quando non erat Filius secundum te. Si erat tempus, quando non erat Filius: Ergo fuit tempus, quod non fecit Filius. Si fuit tempus, quod non fecit filius, non omnia per ipsum facta sunt: jam enim erat tempus, quando non erat Filius. Si erat tempus, quando non erat Filius, Johannes Evangelista non debuerat dicere: In principio erat Verbum, sed in principio erat tempus. Johannes dicit: Omnia per ipsum facta sunt: sed
Abbreviated transcription (Latin):
te unde sordes in uirgine matre. ubi
ñ ẽ concubitꝰ cũ homine patre ͤ. Un¬
de sordes in ea. quȩ nec concipiendo
libidinẽ. nec pariendo passa est do-¬
lorem: Unde sordes in domo. ad
ꝗͣ nullus habitator accessit᷑. Solus
uestem ꝗͣ non habebat induit. eãq
sic̃ inuenit clausã reliquit. Sic̃ ille na-
tꝰ solꝰ ẽ inter mortuos liber. sit istius
ex qua natꝰ ẽ matris pudor solus ẽ inte¬
ger. Eua in obȩdiens meruit penam.
gustando ꝓhibitũ maledicta. hȩc cre¬
dendo angło benedicta. Iua nobis

Expanded text:
te, unde sordes in Virgine, ubi te, unde sordes in Virgine, ubi non est concubitus cum homine patre? Unde sordes in eam quae nec concupiendo concipiendo libidinem, nec pariendo est perpessa dolorem? Unde sordes in domo ad quam nullus hospes accessit? Solus vestem quam non habebat induit, eamque sicut invenit clausam reliquit. Sicut ille natus est solus inter mortuos liber, sic istius ex qua natus est matris pudor solus permansit integer. Eva inobediens meruit poenam, gustans prohibitum maledicta fuit. Haec credens angelo est benedicta. Illa nobis
Abbreviated transcription (Latin):
ctus ẽ. Ds̃ erat. homo factus ẽ. Suscepit hil¬
manitatẽ. ñ amisit cdiumitatẽ fact humil
mausit
sublimis. Natꝰ est homo. ñ destitit
esse ds. Natus est paruulus. latens
magnus. Qui libent̃ amplectit᷑ dm̃
natum. non horreat uirginis par¬
tum. Dicit tͥ ds creator hominis fi¬
liꝰ hominis. Qd ẽ quod te ꝑmouet in¬
Seci mea natiuitate᷑. Non sũ libidi¬
nis conceptus cupiditate. Ego
matrẽ de qua nasceres feci. ego uiam
meo itineri p̃paraui atq mundaui.
hanc qũa despicis manicheȩ mat̾ ẽ
mea. sed manu fabricata ẽ mea. Si
potui inquinari cum eã facerẽ. po¬
tui in illa inquinari cum ex ea nasce¬
rer. Sic̃ transitu meo. illius ñ ẽ corru¬
pta uirginitas: sic mea ibi ñ ẽ macula¬
ta maiestas. Si solis radius choaca¬
rum sordes siccare nouit. inquinari
ñ nouit. multomagis splendor lucis
ȩternȩ:. in quo nichil inquinam̃ti oc-¬
currit. quocũq radiauerit munda-¬
re potest. ipse pollui non potest. Stul-¬

Expanded text:
ctus est? Deus erat, homo factus est. Suscepit humanitatem, non amisit deitatem. Factus humilis, mansit sublimis. Natus est homo, non destitit esse Deus. Natus est parvulus, latens magnus. Qui libenter amplectitur Deum natum, non horret Virginis partum. Dicit Deus creator hominis, filius hominis. Quid est quod te permovet in mea nativitate? Non sum libidinis conceptus cupiditate, ego matrem de qua nascerer feci, ego viam meo itineri praeparavi atque mundavi. Hanc quam despicis, Manichaee, mater est mea, sed manu fabricata est mea. Si potui inquinari cum eam facerem, potui inquinari cum ex ea nascerer. Sicut transitu meo illius non est corrupta virginitas, sic et mea non est ibi maculata majestas. Si solis radius cloacae sordes exsiccare novit, inquinari non novit, quanto magis splendor lucis aeternae, in quo nihil inquinatum occurrit? Quocunque radiaverit, mundare potest, ipse pollui non potest. Stul
Abbreviated transcription (Latin):
riam similiter si eũ desereret secuturũ
qualis nature huiusmodi conueniret.
Quem similiter cũ p̃uaricatione legis dĩ
ꝑ desertionem dĩ peccaturũ ẽẽ presciret:
nec illi ademit liberi arbitrii potestatẽ.
simul p̃uidens quid boni de malo eiꝰ ẽẽt
ipse facturus : qui de mortali progenie
merito iustȩq damnata tantũ populũ
grã sua colligit. ut inde suppleat & instau¬
ret partem quȩ lapsa est angeloꝵ: ac sic
illa dilecta & suꝑna ciuitas non fraudet᷑
suoꝵ numero ciuium quin etiã fortassis
& uberiore letetur

Expanded text:
ria similiter, si eum desereret, secutura, ria similiter, si eum desereret, secutura, qualis naturae huius modi conueniret. Quem similiter cum praeuaricatione legis Dei per Dei desertionem peccaturum esse praesciret, nec illi ademit liberi arbitrii potestatem, simul praeuidens, quid boni de malo eius esset ipse facturus: qui de mortali progenie merito iusteque damnata tantum populum gratia sua colligit, ut inde subpleat et instauret partem, quae lapsa est angelorum, ac sic illa dilecta et superna ciuitas non fraudetur suorum numero ciuium, quin etiam fortassis et uberiore laetetur
Abbreviated transcription (Latin):
tur. bonã conditam se ẽẽ naturã. Nisi enĩ
magnũ & ipsa licet non equale conditori
bonũ ẽẽt: ꝓfecto desertio dĩ tanquã lu¬
minis sui malum eius ẽẽ non posset. Nã
sicut cȩcitas oculi uitium est. & idem ip¬
sum indicat ad lumen uidendũ ẽẽ oculũ
creatum. ac ꝑ hoc etiã ipso uitio suo ex¬
cellentius ostenditur cȩteris membris
membrũ capax luminis. non enĩ alia cau¬
sa ẽẽt uitiũ eius carere lumine: ita natu¬
ra quȩ fruebatur dõ optimã se institutã.
docet etiã ipso uitio quo ido misera. ẽ. qr
non fruitur dõ. Qui casum uoluntariũ
licitatis obstrinxit. atq in eo summobo¬
no ꝑmanentib cȩteris ut de sua sine fine
ꝑmansione certi essent tanquã ipsius p̃¬
mium ꝑmansionis dedit: qui fecit ho¬
minem etiã ipsum rectũ cũ eode libero
arbitrio. terrenũ quidẽ animũ sed ce¬
lo dignũ si suo cohereret auctori: mise¬

Expanded text:
tur bonam conditam se esse naturam. Nisi enim tur bonam conditam se esse naturam. Nisi enim magnum et ipsa, licet non aequale Conditori, bonum esset, profecto desertio Dei tamquam luminis sui malum eius esse non posset. Nam sicut caecitas oculi uitium est et idem ipsum indicat ad lumen uidendum esse oculum creatum ac per hoc etiam ipso uitio suo excellentius ostenditur ceteris membris membrum capax luminis non enim alia causa esset uitium eius carere lumine: ita natura. quae fruebatur Deo, optimam se institutam docet etiam ipso uitio, quo ideo misera est quia non fruitur Deo; qui casum angelorum uolicitatis obstrinxit adque in eo summo bono permanentibus ceteris, ut de sua sine fine permansione certi essent, tamquam ipsius praemium permansionis dedit. Qui fecit hominem etiam ipsum rectum cum eodem libero arbitrio, terrenum quidem animal, sed caelo dignum, si suo cohaereret auctori, mise
Abbreviated transcription (Latin):
lius instituit. quã spiritus quib intelli-¬
gentiam dedit. & sue contemplationis ha¬
biles capacesq sui prestitit. atq una soci¬
etate deuinxit quã scãm & suꝑnam dici¬
mus ciuitatẽ: in qua res qua sustententur
beatiq sint ds̃ ipse illis est tanquã uita ui¬
ctusq cõmunis: qui liberũ arbitriũ eidẽ
intellecꝰ tuali naturȩ tribuit tale. ut si uel¬
let deserere dm̃ beatitudinem scilicet suã:
continuo esset miseria secutura. Qui cũ
p̃sciret angelos quosdã ꝑ elationem qua
ipsi sibi adbeatam uitam sufficere uellent
tanti bom desertores futuros: non eis ade¬
mit hanc potestatem. potentius & melius
esse iudicans etiã de malis benefacere quã
mala ẽẽ non sinere: quȩ omĩno nulla ẽent
nisi natura mutabilis quãuis bona & asũ-
mo dõ & in commutabili bono qui bona om¬
nia condidit instituta peccando ea sibi ipsa
fecissec. quo etiã peccato suo deste conuinci¬

Expanded text:
lius instituit quam spiritus, quibus intellelius instituit quam spiritus, quibus intellegentiam dedit et suae contemplationis habiles capacesque sui praestitit adque una societate deuinxit, quam sanctam et supernam dicimus ciuitatem, in qua res, qua sustententur beatique sint, Deus ipse illis est, tamquam uita uictusque communis: qui liberum arbitrium eidem intellectuali naturae tribuit tale, ut, si uellet deserere Deum, beatitudinem scilicet suam, continuo miseria sequeretur; qui cum praesciret angelos quosdam per elationem, qua ipsi sibi ad beatam uitam sufficere uellent, tanti boni desertores futuros, non eis ademit hanc potestatem, potentius et melius esse iudicans etiam de malis bene facere quam mala esse non sinere. Quae omnino nulla essent. nisi natura mutabilis, quamuis bona et a summo Deo adque incommutabili bono, qui bona omnia condidit, instituta, peccando ea sibi ipsa fecisset; quo etiam peccato suo teste conuinci
Abbreviated transcription (Latin):
ctionẽ & dicere quod intertio de republi¬
ca libro a cicerone cõmemoratũ. ẽ. Nam
cũ herculem & Romulum ex hominibus
deos esse factos asseueraret. quorũ non
corpora inquit sunt elata incelũ: neq e¬
nim natura pateretur ut id quod ẽẽt e ter¬
ra nisi interra maneret. Hec est magna ra¬
tio sapientium. quorũ dñs nouit cogita¬
tiones qm̃ uanȩ sunt. Si enĩ amine tan¬
tũmodo ẽẽmus id ẽ. sine ullo corꝑe spiritꝰ
& in cȩlo habitantes derrena animalia nes¬
ciremus. nobisq futurũ ẽẽ diceret᷑ ut ter¬
renis corꝑib animandis quoda uinculo
mirabili necꝰteremur: nonne multo forti
argumentarem id credere recusantes. &
diceremus naturã non pati. ut res incorpo¬
rea ligamento corporeo uinciretur: Et
tamen plena est terra uegetantib animi
hec membra terrena. miro sibi modo co¬
nexa &e colligata. Cur gͦ eodẽ uolente
atq intelligibilib reb. in quo nichil me¬

Expanded text:
ctionem et dicere quod in tertio de republictionem et dicere quod in tertio de republica libro a Cicerone commemoratum est. nam cum Herculem et Romulum ex hominibus deos esse factos asseueraret: "quorum non corpora" inquit "sunt in caelum elata; neque enim natura pateretur, ut id quod esset e terra nisi in terra maneret." haec est magna ratio sapientium, quorum dominus nouit cogitationes, quoniam uanae sunt. si enim animae tantummodo essemus, id est sine ullo corpore spiritus, et in caelo habitantes terrena animalia nesciremus nobisque futurum esse diceretur, ut terrenis corporibus animandis quodam uinculo mirabili necteremur: nonne multo fortius argumentaremur id credere recusantes et diceremus naturam non pati, ut res incorporea ligamento corporeo uinciretur? Et tamen plena est terra uegetantibus animis haec membra terrena, miro sibi modo conexa et inplicita. Quur ergo eodem uolenteadque intellegibilibus rebus, in quo nihil me
Abbreviated transcription (Latin):
popłs tuus. omnis qui inuentus fuerit
scriptus in libro: & multi dormientium
interrę puluere. siue ut quida interp̃ta¬
ti sunt aggere exurgent. hi muitam ȩter¬
nã & hi inobprobrium & confusionẽ eter¬
nã : & alio loco ꝑ eundẽ ꝓplĩam. accipient
regnũ sc̃i altissimi & obtinebunt illud us
lopost. regnum inquit eius regnũ sem¬
piternũ : & alia quȩ ad hoc ꝑtinentia
in libro uicesimo posui. siue quȩ ñ posu¬
i. & tamen meis d̾e litteris scripta sunt.
Uenient & hȩc: sicut ista uenerunt que
increduli non putabant esse uentur a.
Idem quippe ds utraq ꝓmisit. utraq
uentura esse p̾dixit: quẽ ꝑ horrescunt
numina paganorũ. etiã teste porphiri¬
Onobilissimo philosopho paganorum.¬
atq sapientes contra uim tante aucto
ritatis quȩ omnia genera hominũ sicut
tanto ante p̾dixit in hoc sperandũ cre¬
dendũq conuertit. acute sibi argunien¬
tari uidentur aduersus corporũ resurre¬

Expanded text:
populus tuus omnis, qui inuentus fuerit populus tuus omnis, qui inuentus fuerit scriptus in libro, et multi dormientium in terrae puluere — siue, ut quidam interpretati sunt, aggere — exsurgent, hi in uitam aeternam et hi in opprobrium et in confusionem aeternam. et alio loco per eundem prophetam: accipient regnum sancti altissimi et obtinebunt illud usqlo post: regnum, inquit, eius regnum sempiternum; et alia, quae ad hoc pertinentia in libro uicesimo posui, sine quae non posui et tamen in eisdem litteris scripta sunt, uenient et haec, sicut ista uenerunt, quae increduli non putabant esse uentura. idem quippe deus utraque promisit, utraque uentura esse praedixit, quem perhorrescunt nomina paganorum etiam teste Porphyrio, nobilissimo philosopho paganorum.RA SAPIENTEritatis, quae omnia genera hominum, sicut tanto ante praedixit, in hoc credendum sperandumque conuertit, acute sibi argumentari uidentur aduersus corporum resurre
Abbreviated transcription (Latin):
non solũ tempus quo futurũ est uerũetiã
utrũ futurum sit ignoramus. dicimus. fi¬
et si ds̃ uoluerit. non quia ds nouam uo¬
luntatẽ quã non habuit tunc habebit.
sed quia id qͦd ex ȩternitate in eius im¬
mutabili p̃paratum. ẽ. uoluntate tunc
Ua propter ut cȩtera.II. Serit.¬
tam multa p̃teream. sicut nunc in xp̃o
uidemus impleri quod ꝓmisit abrahe
dicens. insemine tuo benedicent᷑ omnes
gentes: ita quod idem semini eius ꝓmi¬
sit. implebitur ubi ait ꝑ ꝓphetam resur¬
gent qui erunt inmonumentis. & quod ait
erit cęlum nouũ & derra noua. & non e¬
runt memores priorũ. nec ascendent in
coripsorũ. sed letitiã & exultationem in¬
uenient in ea: & ecce ego faciam ierłm
exultationẽ & popłm meũ letitiã: & ex¬
ultabo in ierłm & letabor inpopło meo.
& ultra non audietur in illa uox fletus:
& ꝑ alium ꝓpħam qͦd p̃nuntiauit. di¬
cens eidẽ ꝓphetȩ intẽpore illo saluabitur

Expanded text:
non solum tempus, quo futurum est, uerum etiam non solum tempus, quo futurum est, uerum etiam utrum futurum sit ignoramus, dicimus: „fiet, si deus uoluerit"; non quia deus nouam uoluntatem, quam non habuit, tunc habebit, sed quia id quod ex aeternitate in eius immutabili praeparatum est uoluntate tuncuapropter, ut cetera tam multa praeteream, sicut nunc in Christo uidemus impleri quod promisit Abrahae dicens: in semine tuo benedicentur omnes gentes, ita quod eidem semini eius promisit implebitur, ubi ait per prophetam: resurgent qui erant in monumentis, et quod ait: erit caelum nouum et terra noua, et non erunt memores priorum nec ascendet in cor ipsorum, sed laetitiam et exsultationem inuenient in ea. ecce ego faciam Hierusalem exsultationem et populum meum laetitiam; et exsultabo in Hierusalem et laetabor in populo meo, et ultra non audietur in illa uox fletus. et per alium prophetam quod praenuntiauit dicens eidem prophetae: in tempore illo saluabitur
Abbreviated transcription (Latin):
rem: ad eorũ indaginem ꝑuenire ñ potui.
Et fortassis ꝓpterea latent ne studiũ ꝓfi¬
cat: qm̃ si sciretur quȩ & qualia sint de¬
licta ꝓ quib etiã ꝑmanentib nec ꝓuectu
cit. De his locutionũ modis iam & in
superiorib libris memini disputatum.
Scdm hanc ergo uoluntatẽ qua dm̃ uel¬
le dicimus quod alios efficit uelle a qͥb
futura nesciuntur: multa uult nec fa¬
cit. Multa em̃ uolunt fieri sc̃ĩ eꝰ ab il¬
lo inspirata sc̃a uoluntate nec fiunt: si¬
cut orant ꝓ quibda pie sc̃ȩq & quod
orant non facit: cũ ipse in eis hanc oran¬
di uoluntatem sc̃o sp̃ũ suo fecerit. Ac ꝑ
hoc quando scdm̃ dm̃ uolunt & orant
scĩ ut quisq sit salnus: possumꝰ illo modo
locutionis dicere. uult ds & nonfacit:
ut ipsum dicamiis uelle. qui ut uelint is
tempus quo uoluit ut fieret quod ante
temꝑa uniuersa p̾sciuit atq disposuit:
dicimus. fiet quando d̾s uoluerit. Si aũ

Expanded text:
rem, ad eorum indaginem pervenire non potui. rem, ad eorum indaginem pervenire non potui. Et fortassis propterea latent, ne studium proficat. Quoniam si scirentur quae vel qualia sint delicta, pro quibus etiam permanentibus nec profectu cit. de his locutionum modis iam et in superioribus libris memini disputatum. secundum hanc ergo uoluntatem, qua deum uelle dicimus quod alios effecit uelle, a quibus futura nesciuntur, multa uult nec facit. multa enim uolunt fieri sancti eius ab illo inspirata sancta uoluntate nec fiunt; sicut orant pro quibusdam pie sancteque, et quod orant non facit, cum ipse in eis hanc orandi uoluntatem sancto spiritu suo fecerit. ac per hoc. quando secundum deum uolunt et orant sancti, ut quisque sit saluus, possumus illo modo locutionis dicere: "uult deus et non facit", ut ipsum dicamus uelle, qui ut uelint isttempus, quo uoluit, ut fieret quod ante tempora uniuersa praesciuit atque disposuit., dicimus: "fiet quando deus uoluerit; si autem
Abbreviated transcription (Latin):
Qui recipit ꝓphetã in nomine ꝓpħe. merce¬
dem ꝓphetȩ accipiet: & qui recipit iustũ in
nomine iusti. mercedem iusti accipiet. Nã¬
cũ elysios campos poeta ille describeret uͥ
putant habitare animas beatoꝵ: non solũ
ibi posuit eos qui ꝓpriis meritis ad illas se¬
des ꝑuenire potuerunt. sed adiecit atq
ait. Quiq sui memores alios fecere me¬
rendo idest qui ꝓmeruerunt alios. eosq
sui memores ꝓmerendo fecerunt. pror¬
sus tanquã eis diceret qͦd frequentatur
ore .xp̃iano. cũ se cuiq sc̃oꝵ humilis qͥs¬
q cõmendat & dicit. memor mei esto.
atq id ut esse possit ꝓ merendo efficit.
Sed quis iste sit modiis. & quȩ sint ipsa
peccata quȩ ita impediunt ꝑuentionẽ
ad regnũ dĩ ut tamen sc̃oꝵ amicorũ me¬
ritis impetrent indulgentiã. difficillimũ
est inuenire: periculosissimũ defmire.
Ego certe usq adhoc tempus cũ inde satage¬

Expanded text:
qui recipit prophetam in nomine prophetae, mercequi recipit prophetam in nomine prophetae, mercedem prophetae accipiet; et qui recipit iustum in nomine iusti, mercum Elysios campos poeta ille describeret, ubi putant habitare animas beatorum, non solum ibi posuit eos, qui propriis meritis ad illas sedes pervenire potuerunt, sed adjecit, atque ait, Quique sui memores alios fecere merendo; id est, qui promeruerunt alios, eosque sui memores promerendo fecerunt. Prorsus tanquam eis dicerent, quod frequentatur ore Christiano, cum se cuique sanctorum humilis quisque commendat, et dicit, Memor mei esto: atque ut id esse possit, promerendo efficit. Sed quis iste sit modus, et quae sint ipsa peccata, quae ita impediunt perventionem ad regnum Dei, ut tamen sanctorum amicorum meritis impetrent indulgentiam, difficillimum est invenire, periculosissimum definire. Ego certe usque ad hoc tempus cum inde satage
Abbreviated transcription (Latin):
quã sce leratissimus nequaquã uita uel
bona uel tolerabiliore mutatus. recipi
intaber nacula ȩterna. qm̃ obsecutus. ẽ.
Sc̃ĩs de maminona iniquitatis id .ẽ. de
pecuna uel diuitiis que male fuerant
ad quisite. aut etiã si bene. non tamen
ueris sed quas iniquitas putat ẽẽ diuiti¬
as. qm̃ nescit quȩ sunt uere diuitiȩ quib
illi abundant qui & alios recipunt in
uite modus nec tam male ut his qui ea ui¬
uunt nichil ꝓsit ad capessendum regnũ
celoꝵ largitas elemosinarum quib etiã
iustoꝵ sustentatur inopia. & fiant amici
qui intabernacula ȩterna suscipiant:
nec tam bonȩ ut ad tantã beatitudinem
adipiscendam eis ipsa sufficiat. nisi eorũ
meritis quos amicos fecerint miscdiam con¬
sequantur. Mirari autẽ soleo etiã apud
Uirs iliuoꝰ reperiri istã dm̃ sententiam
ubi ait. facite uobis amicos de mammona
iniquitatis. ut & ipsi recipiant uos intaber¬
nacula eterna. Cui est & illa simillima.

Expanded text:
quam sceleratissimus nequaquam uita uel quam sceleratissimus nequaquam uita uel bona uel tolerabiliore mutatus recipi in tabernacula aeterna, quoniam obsecutus est sanctis de mamona iniquitatis, id est de pecunia uel diuitiis, quae male fuerant adquisitae, aut etiam si bene, non tamen ueris, sed quas iniquitas putat esse diuitias, quoniam nescit quae sunt uerae diuitiae, quibus illi abundant qui et alios recipiunt in uitae modus nec tam malae, ut his qui eam uiuunt nihil prosit ad capessendum regnum caelorum largitas elemosynarum, quibus etiam iustorum sustentatur inopia et fiunt amici qui in tabernacula aeterna suscipiant, nec tam bonae, ut ad tantam beatitudinem adipiscendam eis ipsa sufficiat, nisi eorum meritis quos amicos fecerint misericordiam consequantur. mirari autem soleo etiam apud Vergilium reperiri istam domini sententiam, ubi ait: facite uobis amicos de mamona iniquitatis, ut et ipsi recipiant uos in tabernacula aeterna; cui est et illa simillima:
Abbreviated transcription (Latin):
milia talentoꝵ. quȩ postea iussit ut red¬
deret. quia ipse non misertus est conseruĩ
sui qui ei debebat centũ denarios. In his
ergo qui filii sunt ꝓmissionis & uasa mise¬
ricordiȩ uallt quod ait idem apls conse¬
quenter adiungens suꝑ exaltat autẽ mi¬
sericordia iudiciũ: qm̃ & illi iusti qui tan¬
ta scitate uixerunt ut alios quoq recipi¬
ant intabernacula ȩterna. a quib ami¬
ci facti sunt de mammona iniquitatis:
ut tales ẽẽnt miscdia liberati sunt ab eo
qui iustificat impiũ. imputans mercedẽ
scđm grãm non scł̾m debitũ. In eoꝵ qͥp¬
pe numero.ẽ. apłs qui dicit. Miscdiam
consecutus sum: ut fidelis ẽẽm. Illi autem
qui recipiuntur a talib intabernacula e¬
terna: fatendũ quod nonsint his morib
p̃diti ut eis liberandis sine suffragio sc̃or⁊
sua possit iita sufficere. ac ꝑ hoc multo
amplius in eis suꝑexaltat miscdia iudici¬
um: nec tamen ido putandus. ẽ. quis¬

Expanded text:
milia talentorum. quae postea iussit ut redmilia talentorum. quae postea iussit ut redderet, qusui, qui ei debebat centum denarios. in his ergo qui filii sunt promissionis et uasa misericordiae, ualet quod ait idem apostolus consequenter adiungens: super exsultat autem misericordia iudicio, quoniam et illi iusti, qui tanta sanctitate uixerunt, ut alios quoque recipiant in tabernacula aeterna, a quibus amici facti sunt de mamona iniquitatis, ut tales essent, misericordia liberati sunt ab eo qui iustificat impium, imputans mercedem secundum gratiam, non secundum debitum. in eorum quippe numero est apostolus, qui dicit: misericordiam consecutus sum, ut fidelis essem. illi autem qui recipiuntur a talibus in tabernacula aeterna, fatendum est quod non sint his moribus praediti, ut eis liberandis sine suffragio sanctorum sua possit uita sufficere; ac per hoc multo amplius in eis superexsultat misericordia iudicio. nec tamen ideo putandus est quis
Abbreviated transcription (Latin):
dit mundũ plenũ bonis omib uisibilib¬
mus existimare quã parua: qm̃ taliũ ĩa
non erant magna. Ueruntamen nec ipsa
magna a quib omnino mutatis in meliꝰ
morib recedendum est dimitcunt᷑ orati¬
onib: nisi fiat quod ibi dicit᷑. sicut & nos
dimittimus debitorib nr̃is. Si enĩ mini¬
ma peccata sine quib non. ẽ. etiã uita
iustoꝵ aliter non remittuntur: quanto
magis multis & magnis criminib inuo¬
luti etiã siea ꝑ petrare iam desinant nul¬
lam indulgentiam consequunt᷑ si ad re¬
mittendũ aliis quod in eos quisq pecca¬
uerit mexorabiles fuerint. cũ dicat dñs
si autẽ non dimiseritis hominib. neq pa¬
ter ur̃ dimittet uobis: Ad hoc enĩ ualet
quod etiã iacobus apłs ait: iudiciũ futu¬
rũ sine miscdia illi qui non fecit miscdĩã.
Uenire quippe debet inmentẽ etiã seruus
ille. cui debitori dñs eius relaxauit decem

Expanded text:
dit mundum, plenum bonis omnibus uisibilibdit mundum, plenum bonis omnibus uisibilibmus existimare quam parua, quoniam talium iam non erant magna. uerum tamen nec ipsa magna, a quibus omnino mutatis in melius moribus recedendum est, dimittuntur orationibus, nisi fiat quod ibi dicitur: sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Si enim minima peccata, sine quibus non est etiam uita iustorum, aliter non remittuntur: quanto magis multis et magnis criminibus inuoluti, etiamsi ea perpetrare iam desinant, nullam indulgentiam consequuntur. si ad remittendum aliis, quod in eis quisque peccauerit, inexorabiles fuerint, cum dicat Dominus: Si autem non dimiseritis hominibus, neque Pater uester dimittet uobis. Ad hoc enim ualet quod etiam Iacobus apostolus ait, iudicium futurum sine misericordia illi, qui non fecit misericordiam. Venire quippe debet in mentem etiam seruus ille. cui debitori dominus eius relaxauit decem
Abbreviated transcription (Latin):
ICUI
IN
PRO¬
XI¬
MO
LBRO
superiore promisimus. iste huius toti¬
us operis ultimus disputationem de ci¬
uitatis dĩ eterna beatitudine continebit.
quȩ non propter ȩtatis ꝑmulta scła lon¬
gitudinen tamen quandocũq fimen¬
dam ȩternitatis nomen accepit: sed
quẽadmodũ scriptũ est in euangelio
regni eius non erit fimis. nec ita ut ali¬
is moriendo decedentib aliis succeden¬
tibus oriendo. species in ea ꝑpetuitatis ap¬
pareat. sicut in arbore quȩ ꝑhenni fronde
uestitur eadem indetur uiriditas ꝑmane¬
re. dum labentib & cadentib foliis sub¬
inde alia quȩ nascuntur faciem conser¬
uant opacitatis: sed om̃s in ea ciues im¬
mortales erunt adipiscentib & homini¬
b quod nunquã sc̃i angeli ꝑdiderunt.
Faciet hoc ds̃: omnipotentissimus erꝰ
conditor. Promisit enim nec mentiri po¬
test: & quib fidem hinc quoq faceret.
multa sua & non ꝓmissa & ꝓmissa iam fe¬
cit. Ipse est enim qui inprincipio condi¬

Expanded text:
icut in proximo libro superiore promisimus, iste huius totius operis ultimus disputationem de ciuitatis Dei aeterna beatitudine continebit, quae non propter aetatis per multa saecula longitudinem tamen quandocumque finiendam aeternitatis nomen accepit, sed quem ad modum scriptum est in euangelio, regni eius non erit finis; nec ita ut aliis moriendo decedentibus, aliis succedentibus oriendo species in ea perpetuitatis appareat, sicut in arbore, quae perenni fronde uestitur, eadem uidetur uiriditas permanere, dum labentibus? et cadentibus foliis subinde alia, quae nascuntur. faciem conseruant opacitatis; sed omnes in ea ciues inmortales erunt. adipiscentibus et hominibus, quod numquam sancti angeli perdiderunt. Faciet hoc Deus omnipotentissimus eius conditor. Promisit enim nec mentiri potest, et quibus fidem hinc quoque faceret, multa sua et non promissa et promissa iam fecit. Ipse est enim, qui in principio condi
Abbreviated transcription (Latin):
Ipsi sequunt᷑ eciã aues uolantes. qula
non app̃hendunt quȩ concupiscunt.
Deserit autẽ uias uineȩ suȩ. & a semi¬
ta agelli sui errat. &̃ in greditur ꝑ aiuia
loca atq arida. & terram destinatã
siti. Consequitur autẽ manibꝰ infru¬
ctuosa non tantum hereticus. sed om¬
nis qui male uiuit: quia omĩs iusti¬
tia fructuosa ẽ. ꝙ om̃is inquitas in¬
fructuosa. Qui uͦ aquam alienã de
fonte extraneo bibunt: non tantum
heretici sunt. sed om̃s qui non uiuus
scd̃m ea quȩ docet ds̃. & uiuunt se¬
cundum ea quȩ docet diabolus. Nã
si de baptismo diceret. non diceret
nec de fonte extraneo biberis: sed de
fonte extraneo non te ablueris. Iam
uͦ quod dñs ait. nisi quis natus fue¬
rit exaqua & spũ. non potest introi¬
re in regnum di. quid eũ adiuuet

Expanded text:
ipsi sequuntur etiam aues uolantes, quia ipsi sequuntur etiam aues uolantes, quia non adprehendunt quae concupiscunt. deserit autem uias uineae suae et a semita agelli sui errat et ingreditur per auia loca adque arida et terram destinatam siti, consequitur autem manibus infructuosa non haereticus tantum sed omnis qui male uiuit, quia omnis iustitia fructuosa est et omnis iniquitas infructuosa. qui uero aquam alienam de fonte extraneo bibunt, non haeretici tantum sunt, sed omnes qui non uiuunt secundum ea quae docet deus et uiuunt secundum ea quae docet diabolus. nam si de baptismo diceret, non diceret: nec de fonte extraneo biberis, sed: \'de fonte extraneo non te ablueris\'. iam uero quod dominus ait: nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non potest introire in regnum dei, quid e
Abbreviated transcription (Latin):
qui hereticoꝵ baptismũ ꝓbant nr̃m
euacuant: respondemꝰ. Si hereticorum
ẽ baptismꝰ qui ꝑ hereticos dat᷑: auaro¬
rum ꝙ homicidarũ ẽ qui intꝰ a talibꝰ
dat᷑. Si autẽ hoc istorum non ẽ nec
illud illoꝵ ẽ. Ac ꝑ hoc apud quoscũꝙ
sit. xp̃i ẽ. Nouatus a thamugade
quid fecerit dixit: non autẽ aliquid
atculit. unde se ostenderet facere de¬
buisse quod fecit. Nominauit enim
testimonium scripturarum ꝙ̃ decretũ
collegarum: sed non inde aliquid ꝓtu¬
lit quod considerare possemꝰ. Nemesa¬
nus autẽ a tubunis multa posut i¬
stimonia scripturarum: sed ꝓ sententia
catholica quã declarandam ꝙ cõmen¬
dandam suscepimus. multa locutꝰ et
Nisi forte putandum ẽ. quia non fi¬
dit in falsis qui fidit in spe rerũ tem¬
poralium. sicut om̃s auari atq rapto¬
res. ꝙ qui scło non factis sed uerbis
renuntiant: quales tam̃ intus ꝙ bapti¬
zare & baptirari etiã cyprianꝰ ẽ testis.

Expanded text:
qui haereticorum baptismum probant nostrum qui haereticorum baptismum probant nostrum euacuant, respondemus: Si haereticorum est baptismus qui per haereticos datur, auarorum et homicidarum est qui intus a talibus datur. si\' autem hoc istorum non est, nec illud illorum est, ac per hoc aput quoscumque sit Christi est. Nouatus a Thamugade quid fecerit dixit, non! autem aliquid adtulit, unde se ostenderet facere debuisse quod: fecit. nominauit enim testimonium scripturarum et decretum collegarum, sed non inde aliquid protulit quod considerare possemus. Nemesianus autem a Tubunis multa posuit testimonia scripturarum, sed pro sententia catholicae quam declarandam et conmendandam suscepimus multa locutus est nisi forte putandum est, quia non fidit in falsis qui fidit in spe rerum temporalium, sicut omnes auari adque raptores et qui saeculo non factis sed uerbis renuntiant, quales tamen intus et. baptizare et baptizari etiam Cyprianus est testis.
Abbreviated transcription (Latin):
adiungit. & dicit. qũa obrem fr̃s fu¬
gere ac uitare debemus. & a tanto sce¬
lere nos separare: Si enĩ hoc ita dicit
ut ista non faciat. nec approbet: alia res
ẽ si autẽ ut diuersa sentientes danet¬
& segreget. prior resistit uerbis cipria¬
ni quibꝰ ait neminẽ uidicantes. aut a
ure cõmunionis aliquẽ si diuersũ sen¬
serit. amouentes. Id ea quȩ felre
amigyrpha dixit. hȩc dicimꝰ. Si non e¬
set baptisma unum ꝙ uerũ nisi in
ȩccłia: non utiq esset in eis qui ab uni¬
tate discedunt. Est autẽ in eis. Nam
non id recipiunt redeuntes ob aliud.
nisi quia non amiserant recedentes.
Quod autẽ ait. nam quȩ foris exercen¬
tur nullum habent salutis effectum:
consentio. & om̃ino uerũ esse credo.
Aliud est enim non ibi esse. aliud nullũ
habere salutis effectum: Uenientibꝰ eñ
ad catholicam pacem: ꝓdesse incipiunt
quȩ foris inerant. sed non ꝓderant.
olicarpo autẽ adrumetino. qm̃ dixit

Expanded text:
adiungit et dicit: quam rem, fratres, fuadiungit et dicit: quam rem, fratres, fugere ac uitare debemus et a tanto scelere nos separare? si enim hoc ita dicit, ut ista non faciat nec adprobet, alia res est; si autem, ut diuersa sentientes damnet et segreget prior, resistit uerbis Cypriani quibus ait: neminem iudicantes aut a iure communionis aliquem si diuersum senserit amouentes . Ad ea qua Misgirpa dixit haec dicimus: Si non esset baptisma unum et uerum nisi in ecclesia, non utique esset in eis qui ab unitate discedunt. est autem in eis; nam non id recipiunt redeuntes non ob aliud, nisi quia non amiserant recedentes. quod autem ait: nam quae foris exercentur nullum habent salutis effectum, consentio et omnino uerum esse credo. aliud est enim non ibi esse, aliud nullum habere salutis effectum. uenientibus enim ad catholicam pacem prodesse incipiunt quae foris inerant, sed non proderant. Polycarpo autem Adrumetino, quoniam dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ blasphemi. quia ꝑ eoꝵ ꝑditos
actus nomini xp̃iano derogatur. ꝙ
ꝓfani. quia ab illo d̃ĩ scũario sp̃ua¬
liter interiores exclusi sunt. ꝙ sacri¬
legi. quia in seipsis templum dĩ
male uiuendo corrũpunt. & anti¬
stites diaboli quia fraudi & auari¬
tiȩ quȩ est idolatria seruiunt. Cales
autẽ nonnullos immo plurimos:
etiam intus esse testat᷑. Cur ergo
isti baptitant: cur etiam quidam qͥ
scło uerbis & non factis renuntian¬
tes. ab huiꝰmodi moribus ñ mutati
baptizant᷑ & quando mutant᷑ non
rebaptizant᷑. Iam uero quod indigna¬
tur ꝙ̾ dicit. ecce ad qualia cogit᷑ ȩccła
consentire. & sine baptismo & uenia
delictoꝵ cõmunicare compellit᷑ nisi
essent cȩteri ep̃i qui alios ad ista com¬
pellerent. non utiq hec diceret. Un
de ostenditur illos etiam ueriora
sensisse: qui non recesserunt a pͥstina
consuetudine quȩ postea concilii uni¬
uersitate firmata ẽ. Quid est quod

Expanded text:
et blasphemi, quia per eorum perditos et blasphemi, quia per eorum perditos actus nomini christiano derogatur; et profani, quia ab illo Dei sanctuario spiritualiter interiore seclusi sunt; et sacrilegi, quia in se ipsis templum Dei male vivendo corrumpunt; et antistites diaboli, quia fraudi et avaritiae, quae est idololatria, serviunt. Tales autem nonnullos, imo plurimos, etiam intus esse testantur. Cur ergo isti baptizant? Cur etiam quidam qui saeculo verbis et non factis renuntiant, ab hujusmodi moribus non mutati baptizantur, et quando mutantur non rebaptizantur? Jamvero quod indignatur et dicit, Ecce ad qualia Ecclesia cogitur consentire, et sine Baptismo et venia delictorum communicare compellitur; nisi essent caeteri episcopi qui alios ad ista compellerent, non utique haec diceret. Unde etiam ostenditur illos tunc veriora sensisse, qui non recesserunt a pristina consuetudine, quae postea concilii universitate firmata est. Quid est autem quod
Abbreviated transcription (Latin):
qualia cogit᷑ eccłia consentire. & sine ba¬
ptismo & uenia delictorum cõmunicare
cõpellit᷑. Quam rem fr̃s fugere ac uitare
debemus: & tanto scelere nos separare.
& unum baptismũ tenere. quod soli ȩc¬
cłȩ a dõ concessum ẽ. Adhȩc respon¬
deo: qm̃ quisquis etiam intus confitet᷑
se dm̃ nosse. factis autẽ negat. quales
monio dicunt᷑ homicidȩ. & spem non
habent. quia malam conscientiã gert̃:
ꝙ ꝑfidi sunt quia non id agunt
quod d̾o uouerunt: & mendaces.
quia falsa ꝓfitentur. & dęmonia¬
eorum putredinem oꝑant᷑. cum cor¬
rũpunt mores bonos ꝑ colloquia
mala. & infideles sunt. quoniã qͦd
ds talibus minat᷑ irrident: & scele¬
rati. quia nefarie uiuunt. & anti-¬
xp̃i. quia mores eorum xp̃o aduer¬
santiur: ꝙ a do maledicti. quia
ubiq tales scã scriptura execratur.
& mortui. quia carent uita iusti¬
tiȩ: & impacati. quia contrariis fa¬
ctis cum di sermone confligunt:

Expanded text:
qualia cogitur ecclesia consentire et sine baqualia cogitur ecclesia consentire et sine baptismo et uenia delictorum communicarompellitur. Quam rem, fratres, fugere ac vitare debemus, et a tanto scelere nos separare, et unum Baptisma tenere, quod soli Ecclesiae concessum est. 12. Ad haec respondeo, quoniam quisquis etiam intus confitetur se Deum nosse, factis autem negat, quales monio dicuntur homicidae ; et spem non habent, quia malam conscientiam gerunt; et perfidi sunt, quia non id agunt quod Deo voverunt; et mendaces, quia falsa profitentur; et daemoniaeorum putredinem operantur, cum corrumpunt bonos mores per colloquia mala; et infideles sunt, quoniam quod Deus talibus minatur irrident; et scelerati, quia nefarie vivunt; et antichristi, quia mores eorum Christo adversantur; et a Deo maledicti, quia ubique tales sancta Scriptura exsecratur; et mortui, quia carent vita justitiae; et impacati, quia contrariis factis cum Dei sermone confligunt;
Abbreviated transcription (Latin):
cis. in quo retinendo eos quantũ ipse
dñs adiuuat imitam᷑: considerandas
ꝙ ꝑtractandas aggredim᷑. Cecilius
abilta dixit. Ego unum bapͣtismum
in eccłia sola scio. ꝙ extra ęccłiam nullũ.
Hic erit unum: ubi spes uera ẽ. ꝙ fides
certa. Sic enĩ scriptum ẽ. Una fides.
una spes. unum baptisma. Non ap̃
hereticos. ubi spes nulla est. & fides
falsa. ubi om̃ia ꝑmendacium agunt᷑.
ubi exorcirat demoniacus. sacram̃tũ
interrogat cuius os & uerba cancer
emittunt. fidem dat infidelis: ueniam
delictoꝵ tribuit sceleratꝰ. & in nomine
xp̃i tinguit antixp̃c. benedicit a dõ ma¬
ledictꝰ uitam pollicet᷑ mortuus. pacẽ dat
impacificus. dm̃ in uocat blasphemꝰ. sacer¬
dotium administrat ꝓfanꝰ ponit alta¬
re sacrilegus. Ad hȩc omĩa accedit &
illud malũ. ut antistes diaboli audeat
eucaristiam facere: aut qui illis assistunt
dicant hȩc falsa esse de hereticis. Eece ad

Expanded text:
cis, in quo retinendo eos, quantum ipse cis, in quo retinendo eos, quantum ipse dominus adiuuat, imitamur, considerandas et pertractandas adgredimur. Caecilius a Bilta dixit: Ego unam baptismum in ecclesia sola: scio et extra ecclesiam nullum. hic erit unum, ubi spes nulla est et fides certa. sic enim scriptum est: una fides, una spes, unum baptisma, non aput haereticos, ubi spes nulla est et fides falsa, ubi omnia per mendacium aguntur, ubi exorcizat daemoniacus, sacramentum interrogat cuius os et uerba cancer emittunt, fidem dat infidelis, ueniam delictorum tribuit sceleratus et in nomine Christi tinguit antichristus, benedicit a deo maledictus, uitam pollicetur mortuus, pacem dat inpacificus, deum inuocat blasphemus, sacerdotium administrat profanus, ponit altare sacrilegus. ad haec omnia accedit et illud malum, ut antistes diaboli audeat eucharistiam facere. aut qui illis adsistunt dicant haec falsa esse. de haereticis. ecce ad