comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tͣns gressionis quȩ erat ex decreto .i. lege:
rat memor illius tͣns gressionis. ⁊ itã. h aec
memoria erat ad u̾sus nos. nocens nobis ⁊
scientia nr̃a tim. nec diabolus ꝙ obiiat
bt̃: uł decretum dĩ fuit: de ligno scienti¬
ȩ boni ⁊ mali ne cõmedas. huiꝰ decreti ui¬
olati cyrographum .i. memorum dele¬
uit d̃s. quando peccatum pͥmi parentis
ꝑ sangumem xͥ abluit.¬

Expanded text:
transgressionis, quae erat ex decreto, id est exrat memoria illius transgressionis; et ita haec memoria erat adversum nos, nocens nobis, et scientia nostra jam timet, nec diabolus quod objiciat decretum Dei fuit: « De ligno scientiae boni et mali ne comedas . » Hujus decreti violati chirographum, id est memoriam delevit Deus, quando peccatum primi parentis per sangu
Abbreviated transcription (Latin):
sicut uiguerat peccatũ. ducens in mortẽ:
ita et gratia regnet per
iustitiam imͣuitã aeternã.
Quid ergo dicemus: Per¬
manebimus in peccato
¶et̃minat delictũ uniꝰ ⁊ iustitiã uniꝰ. ut sic̃
ille nĩto peceati ꝑdidit. ita iste mĩto nistitiȩ
⁊ñ ui lib̾asse uideatur.

Expanded text:
sicut regnavit peccatum in mortem: ita et gratia regnet per justitiam in vitam aeternam, rgo dicemus? permanebimus in peccatoDeterminat delictum unius et justitiam unius, ut sicut ille merito peccati perdidit, ita iste merito justitiae nos liberasse videatur.
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃am inhabundantia etiã
in illa quae ultra uos sunt¬
aeugłizare.non inaliena re.¬
sunt: głari. Qui autẽ głatur
in dño glatur. M on enim

Expanded text:
ram in abundantiam, etiam in illa, quae ultra vos sugelizare, non in aliena regsunt, gloriari. Qui autem gloriatur, in Domino gl
Abbreviated transcription (Latin):
Siquis aute iudet᷑ conten¬
tiosus eẽ : nos talẽ consue¬
tudinẽ ñ habemus. neq
aeccła dei. Hoc autẽ p̃cipio¬
sed indeterius c̃uenitis. Pri¬

Expanded text:
Si quis autem videtur contentiosus esse nos talem consuetudinem non habemus, neque Ecclesia Dei. Hoc autem praecised in deterius convenitis.
Abbreviated transcription (Latin):
trans figurantes se in apłos
xp̃i. Et non mirum. Ipse¬
se in angłm lucis. Non est
trans figerentur. uelut mi¬
nistri iustitiae. Quoꝵ finis

Expanded text:
transfigurantes se in apostolos Christi. Et non mirum, sse in angelum lucis. Non est transfigurentur, velut ministri iustitiae, quorum finis
Abbreviated transcription (Latin):
mentior: testimonium
michi ꝑhibente conscien¬
tia mea in spiritu scõ. qm̃¬
tristitia est michi magna
et conunuus dolor cor

Expanded text:
mentior, testimonium mihi perhibente conscieia mea in Spiritu sanctristitia est mihi magna, et continuus dolor cor
Abbreviated transcription (Latin):
qui eum cognoscit: omnium notitiam habẽ
uideatur. Omnis ratio scientię suꝑnẽ creatẽ
nouit.: nichil ultra querat. quia hic. ꝑfecta
uirtus ⁊ sapientia. quicquid alibi queritur.
hic ꝑfecte inuenitur. Indanihele ⁊ salomo¬
ne. ostendit infidelib se auctorem totius
sapi entiȩ. ꝙ infideles non putant: quia nõ
legunt in euuangeliis ⁊ ꝓpħis. astrologiam.¬
⁊ alia huus modi: quȩ despecta sunt: quia m
nit. quia id nonit. quod utile est.¬

Expanded text:
qui eum cognoscit, omnium notitiam habere videatur. Onovit, nihil ultra quaerat, quia hic est perfecta virtus et sapientia; quidquid alibi quaeritur, hic perfecte invenitur. In Daniele et Salomone ostendit infidelibus se totiusvenitur. Quod infideles non putant, quia non legunt in evangeliis et prophetis astrologiam, et hujusmodi alia quae Deo despecta sunt, quia ninit, quia id novit quod utile est
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Ea passionum. quȩ xͦ
sustinuit: uel quȩ me
sustinere precipit. quę
ad huc desunt ad imple
o .i. paratus sum pati.
cipio .e. uerbum. nusqũã
disti haec asapientibus..¬

Expanded text:
 Ea passionum quae Christus sustinuit, vel quae modo sustinere praecepit, quae adhuc desunt adimpleo, id est paratus sum pati. cipio erat Verbum , nusquam disti haec a sapientibus
Abbreviated transcription (Latin):
spem in eo solo. in quo omĩa
sunt. non alicui elemento¬
rum uł angłoꝵ. se subi¬
ciendos putent. hic solus
colendos est.⁊ adhũc ñ¬
est existimandus quisquã.

Expanded text:
spem in eo solo, in quo omnia sunt; non alicui elementorum vel angelorum se subjiciendos putent: hic solus colendus est, et ad hunc non aestimandus est quisquam.
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Columna uãtatis.
inse bene sustinens
uĩtatem. ne corruat.
absconditum ẽ s ⁊h
appar⁊ eis cũ efficitur

Expanded text:
 Columna veritatis. In se bene sustinens veritatem ne corruat, absconditum est, sed et hic apparet eis, cum efficitur
Abbreviated transcription (Latin):
Non enĩ ignoramꝰ cogitãti¬
xp̃i : et ostium michi aꝑtũ
eẽt in dño: non habui reqẽ
spiritui meo. eo ꝙ ñ inue
nerimtitũ fratrẽ meum.
sed uale faciens eis ꝓfectus
sũ in macedoniã. Dõ autẽ

Expanded text:
non enim ignoramus cogitatii et ostium mihi apertum esset in Domino non habui requiem spiritui meo eo quod non Titum fratrem meum sed valefaciens eis profectus sum in Mac
Abbreviated transcription (Latin):
Suꝑ uementib autem pseudo¬
apłis.: ⁊ carnales obẜuantias p̃¬
dicantib. dubium erat quibus
potius credendum essi. Unde pa-¬
ulus cuius auctoritas celebriᷤᷤ
erat. quasi medius iudicat. quȩ
pars potius eẽt tenenda. Descri¬
bit autem xͫ ⁊ eius benefitia.
quomodo est sufficiens ad oĩa
carnalia uero ꝓrsus imꝓbat:
ut de inde sincere fidem xͥ
teneant. Instruit ⁊ moralit̃.
confirmans quicquid illi
docuerant.

Expanded text:
Supervenientibus autem pseudoavostolis, et carnales observantias praedicantibus, dubium fuit ouibus potius credendum esset. Unde Paulus, cujus auctoritas celebris erat, quasi medius judicat quae pars sit potius tenenda. Describit autem Christum et ejus beneficia, quomodo est sufficiens ad omnia; carnalia vero omnino improbat, ut deinceps sincere fidem Christi teneant. Instruit et moraliter, confirmans quod illi docuerant.
Abbreviated transcription (Latin):
nistĩo unde aliquis conquerit᷑: aliqñ
inquinatur aĩa ꝑcogitationẽ. ⁊ est
mundum tam̃ corpus. hͥ fuii.

Expanded text:
io. Unde aliquis conqueratur. Aliquando inquinatur anima per cogitationem malam et est mundum tamen corpus. I
Abbreviated transcription (Latin):
reuelat. nolite ꝓhi¬
bere loqui ꝙ sentit
datus est nobis non
quantum inse: s⁊ ĩ
nobis extingumus.
dum peccando fu¬
gimas.

Expanded text:
revelat, noli prohibere loqui quod sentit. datus est nobis, non quantum in se, sed in nobis, exstinguimus, dum peccando fugamus.
Abbreviated transcription (Latin):
astutus dolo uos caepi. Nũꝗd
ꝑ aliquem eoꝵ quos misi ad
uos circum ueni uos:¬
Rogaui titum. et misi cum
illo fr̃m. Nunꝗd titus uos¬
circumuenit. Nonne eo

Expanded text:
pi. Nunquid per aliquem eorum quos misi ad vos, circumveni voRogavi Titum, et misi cum illo fratrem. Nunquid Titus voscircumvenit? Nonne eo
Abbreviated transcription (Latin):
mulier ẽ insipiens ⁊ audax. q̃¬
mops panis. connocatur p̃tere¬
untes. dicens. Panes occultos
libent̃ attingite: ⁊ a que fur¬
tiuȩ dulcedinẽ: cum sit ignã
gña uĩtatis ꝓmutit scientiã
uĩtatis. quam ipsa occultati.¬
one comm̃dat. ⁊ quasi cõdit.
ut libentins audiatur. cusꝰ
ꝓhibitam furantur seducti
audientiã. ħ occultatio. facit
pruritum inaurib. spũalit̃
forncantib. sicut pruritu
integritas castitatis.¬

Expanded text:
Mulier insipiens et audax inops panis convocat praetereuntes, dicens: Panes occultos libenter attingite, et aquae furtivae dulcedinem ra veritatis promittit scientiam veritatis, quam ipsa occultatione contendat, et quasi condit ut libentius audiatur, cujus prohibitam furantur seducti audientiam. Haec enim occultatio facit quasi pruritum in auribus spiritualiter fornicantibus, sicut pruritu integritas castitatis.
Abbreviated transcription (Latin):
misi aduos timotheum
et fidelis in dño: qui uos
commone faciat uias me¬
as. quae sunt in xp̃o iħu.
sicut ubiꝙ in omĩ eccła

Expanded text:
misi ad vos Timotheum, et fidelis in Domino, qui vos commonefaciat vias meas, quae sunt in Christo Jesu, sicut ubique in Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib uobis. Et siꝗd apud
illũ de uob̾ głatus sũ: non¬
sũ confusus. Sed sicut omĩa
uobis inueritate loquuti¬
sumus. ita et głatio nr̃a¬
quae fuit ad titũ ueritas¬
facta ẽ. et uiscera eius ha

Expanded text:
omnibus vobis. Et si quid apud illum de vobis gloriatus sum, nonsum confusus: sed, sicut omnia vobis in veritate losumus, ita et gloriatio nquae fuit ad Titum, veritast, et viscera ejus a
Abbreviated transcription (Latin):
taceant. Non enĩ eis ꝑmit¬
titur loqui. sed subditas eẽ¬
sicut et lex dicit. Siꝗd au¬
tẽ uolunt dicere: domi
uiros suos int̃rogent. Turs¬
pe ẽ enĩ mulieri loqui in

Expanded text:
taceant; non enim permittitur eis loqui, sed subditas esicut et lex dicit: Si qutem voluviros suos interrogent. Turest enim mulieri loqui in
Abbreviated transcription (Latin):
nem. dixit omnia munda
scdm naturas. Unde. uidit
ualde .b ẜ significationes:
Quedam sunt immunda
uidĩs: nec nobis om̃ia apta
sunt ł pp̃ salutem corꝑiᷤᷤ¬

Expanded text:
. Utique omnia munda secundum naturas. Unde: Et . Secundum significationes quaedam immunda Judaeis; nec nobis omnia apta sunt, vel propter salutem cor
Abbreviated transcription (Latin):
Siut natus est antte omĩa de
deo. ut omĩa crear. sic homo pͥmꝰ
resurgit. ut restaustr ⁊. ut sem ꝑ
sit pͥmus. ⁊ pͥnceps.
¶Deo ꝑlacuit ꝑ eum reconciliare.
⁊ iꝑse pacificauit non gratis. s ꝑ
sangumem. cȩlestia ⁊teresiria. ꝗa
pat: homini introitus incęlum.¬
P Omnia ꝑ ipsum facta in ipso anc¬
tore iuuunt.

Expanded text:
Sicut natus est ante omnia de Deo, ut omnia crearet, sic homo primus resurgit, ut restauret, ut semper sit primus et princeps.Deo placuit per eum reconciliare, et ipse pacificavit non gratis, sed per sanguinem coelestia et terrestria, unde patet homini introitus in coelum. Omnia per eum facta, in ipso auctore vivunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Et siquid a .s. idest siquid me¬
lus ad cultum dei ex cogitaue¬
ritis: ⁊ hoc donum dĩ ẽẽ sciatis.
quia hoc reuelaitit uobis: S⁊ ne
qua mn presumptio orriretur:
subdit ad quod ꝑuenimus. ut
idem sapiamus. ħẽ non extra

Expanded text:
er sapitis. Id est, si quid melius ad cultum Dei excogitaveritis, etiam hoc donum Dei esse sciatis, quia hoc revelabit vobis. Sed ne qua inde praesumptio oriretur, subdit: ad quod pervenimus ut idem sapiamus: hoc est non extra
Abbreviated transcription (Latin):
Iiugil mens. attendens ħ cadu¬
ca. ⁊ sobriehis utamus. non qua¬
si bonis. s ⁊ ad sustentationẽ datꝰ.
uere nos qui nonsumꝰ noctis nõ
debemꝰ dormire. Nam qui dor¬
nitia ⁊ peccata sua tͣrerunt eos ad
ħ ut obliti uitȩ ȩt̃ne. in istis qui¬
escant. ⁊ qui hebrii sunt. his in¬
moderate utendo. ex nocte hoc¬

Expanded text:
vigilet mens attendens haec caduca, et sobrie his utamur, non quasi bonis nostris sed ad sustentationem datis. Vere nos qui non sumus noctis non debemus dormire. Nam qui dorvitia et peccata sua traxerunt eos ad hoc, ut obliti vitae aeternae in istis requiescant, et qui ebrii sunt, his immoderate utendo; ex nocte
Abbreviated transcription (Latin):
repti fuĩnt. obuam rapient dño
in aera. mortem quasi soporẽ paᷤᷤ¬
si. In ipso enĩ raptu. mortẽ ⁊ re¬
surrectionem habebunt. dumꝙ¬
anima in ip̃o rapitu exierit acor¬
pore. remanebit corpus terra. s
di possit.

Expanded text:
rint inventi, obviam rapientur Domino in aera, mortem quasi soporem passuri; in ipso enim raptu et mortem et resurrectionem habebunt, anima in ipso raptu exierit a corpore, remanebit corpus terra, seddi possit.
Abbreviated transcription (Latin):
cuatur. sed obtu si sunt¬
sensus eoꝵ.Usꝙ in hodi¬
ernum enĩ diem id ipsum¬
uel amen in lectione uete¬
ris testamenti manet ñ¬
cuatur. Sed usꝙ in hodi

Expanded text:
cuatur; sed obtusi suntsensus eorum: usque in hodernum enim diem idipsumvelamen in lectione Veteris Testamenti manet nocuatur. Sed usque in hodi
Abbreviated transcription (Latin):
inesau nil odit.nisi originale peccatũ. si quomͦ
hoc recte cũ nichilegissent: qr res stupenda sibi
obicit. ꝗd gͦ dicemus¬

Expanded text:
In Esau nihil odit, nisi originale peccatum. Sed quo modo hoc recte, cum nihil egissent? Quia res est stupenda, sibi objicit: Quid ergo dicemus
Abbreviated transcription (Latin):
et mors corporis secuta ẽ deserente anima. Deseruit
uolens: ⁊ coacta est deserere nolens. Tãquam illi
dicetur. Recessisti ab eo quem clilig̾e debiusti: re
cede ab eo qd̃ cdilexisti. Quis enim uult mori:
prorsus nemo. Et ita nemo ut beato petro clic̾et᷑.
Alter te cinget: et ducet quo nõ uis. Si ergo nul¬
la c̃ẽt mortis amaritudo: nõ esset magna max¬
tyrum fortitudo. Ideo ⁊ apls de dormientib in qͥt.
Nolo uos ignorare fr̃es de dormientibz. ut non
contristemini sieut ⁊ gentes que spem nõ habẽt.
contristemini. sed ut nõ sic contristemĩ
quẽadmodũ gentes que spem nõ habent. Ne¬
cesse est enim ut contristemini. Sz ubi cõtrista
me. Discedente anima. qui ambulabat iacet.
qui loquebat᷑ tacet. oculi luc̃e nõ capũt. aures
nulli uoci patescunt. om̃ia mẽbroꝵ officia conqui¬
euerũt. Non est qui moueat gressus ad ambulã¬
dum: manꝰ ad operanclũ. sensus ad percipien-¬

Expanded text:
et mors corporis secuta est deserente anima. Hac deseruit et mors corporis secuta est deserente anima. Hac deseruit volens, hac coacta est deserere nolens. Tanquam illi diceretur: Rececede ab eo quem dilexisti. Quis enim vult mori? Prorsus nemo, et ita nemo, ut beato Petro diceretur: Alter te cinget, et feret quo tu non vis. Si ergo nulla esset mortis amaritudo, non esset magna martyrum fortitudo. Ita et Apostolus: De dormientibus, inquit, nolo vos ignorare, fratres, ut non contristemicontristemini; sed, ut non sic contristemini, quemadmodum Gentes, quae spem non habent. Necesse est enim ut contristemini: sed ubi contristame, discedente anima? Qui ambulabat jacet, qui loquebatur tacet, clausi oculi lucem non capiunt, aures nulli voci patescunt: omnia membrorum officia conquieverunt; non est qui moveat gressus ad ambulandum, manus ad operandum, sensus ad percipien
Abbreviated transcription (Latin):
p̃parat᷑ uoluntas hom̃is: ut sit fidei receptacu-
In hiis ergo inuenit qd̃ capiat sermo qui capit:
q̃s deus pollicendo nõ decipit. Ille autẽ qui que¬
rit ouem perclitã: et quam q̃rat nouit. et ubi
querat. et quomodo eiꝰ membra lispersa cõgre¬
get. ⁊ in unam salut̃e recligat: ⁊ ita constitu¬
at. ut eam ulteriꝰ ñõ perdat.E Nerecorderis. Ls uͦ.
onsolemur nos iuicẽ: et in hiis sermo¬
nũ: defuncto carissimo. ¶Ielius tam̃ dolet ⁊ sa¬
natur cor humanũ: qͣm nõ dolendo sit inhu
lugebat.S qͥd miraris qr maria tunc dolebat:
cum ip̃e dñs flebat: Ciou̾e quẽuis potest. Qͦ¬
modo flebat mortuũ: si continuo iubet uictu¬
ñ: Non mortuũ flebat quẽ ip̃e suscitauit: sed
mortem quã sibi homo peccando comparauit.S¬
peccatum: sine dubio mors subsecuta
nõ fuiss. Secuta est ergo mors etiam coiporis: qͣm
precessit amme. Mhors anime p̃cessit deserendo deũ:

Expanded text:
praeparatur voluntas hominis, ut sit fidei receptaculupraeparatur voluntas hominis, ut sit fidei receptaculuIn his enim invenit quod capiat sermo qui capit, quos Deus pollicendo non decipit. Ille enim qui quaerit ovem perditam , et quam quaerit novit, et ubi quaerat, et quomodo eet in unam salutem redigat, et ita constituat ut eam ulterius non perdat. Consolemur ergo nos invicem, et in his sermonum, defuncto charissimo? Imo melius cum dolet, sanatur cor humanum, quam non dolendo sit inhumdolebat. Sed quid miraris quia Maria dolebat tunc, cum ipse Dominus flebat? Movere autem quemvis potest, quomodo flebat mortuum, se continuo jubente victurum ? Non mortuum flebat, quem ipse suscitavit; sed mortem, quam sibi homo peccando comparavit. Sset, sine dubio mors secuta non fuisset. Secuta est ergo mors etiam corporis, quam praecessit mors animae. Mors animae praecessit deserendo Deum,
Abbreviated transcription (Latin):
Nhac autẽ uita que ante sũma bona et aute
sũma mala clucitur: in medio bonoꝵ malorq
que hic fuerint homini. in comꝑatõe bonorũ
et̾nor nulla sũt. ⁊ mala quecũq in hac uita
erpeuunt. in comparatõe ignis eterni nec com¬
paranda sunt. in hac ergo medietate uite. illud
qd̃ aucliuimꝰ ex emiãgelio tenere debemꝰ. Qui cre-¬
dit inquit in me. licet moriat᷑ uiurt: et uitam
ꝓnũtiat. ⁊ morte nõ negat. Qui credit: licet mo¬
uid est licet moriat uiuit: Licet moriat᷑
corpore: uiuit sp̃u. Deinde adiũgit. Et qui
iiuit ⁊ creclit in me: nõ moriet in et̾nũ licz mo
riatur. Quomͦ si nõ moriet᷑: S licet moriat᷑ ad
tempꝰ nõ morietur met̾nũ. Sic ista soluit q̃stio.
ut nõ sint int̾ se contraria uerba iu̾tatis: et pos¬
sint instuere affectũ pietatis. Ergo licet in cor-¬
me discreta aboini fide gentiliũ: in re-¬
siurectõe mortuoꝵ. Hanc illi omnino nõ reci¬
piũt: qr ubi recipiant nõ habent. Adño enim

Expanded text:
hac autem vita, qua mediante summa bona et ante summa mala ducitur, in medio bonorum malorumque bona quaecunque hic fuerint homini in comparatione bonorum aeternorum nulla sunt; et mala quaecumque in hac vita experitur homo, in comparatione ignis aeterni nec comparanda sunt: in hac ergo medietate vitae, illud quod audivimus nunc ex Evangelio, tenere debemus, Qui credit, inquit, in me, licet moriatur, vivit. Et vitam pronuntiat, et mortem non negat. Qui credit in me, licet mouid est, licet moriatur, vivit? Licet moriatur corpore, vivit spiritu. Deinde adjungit: Et qui vivit et credit in me, non mriatur: quomodo si non moriatur, sed licet moriatur ad tempus, non morietur in aeternum? Sic ista solvitur quaestio, ut non sint inter se contraria verba Veritatis, ut possint instruere affectu pietatis. Ergo, licet corme discreta ab omni fide Gentilium in resurrectione mortuorum. Hanc enim illi omnino non recipiunt: quia ubi recipiant, non habent. A Domino enim
Abbreviated transcription (Latin):
enen̾it. ut plecto canone ⁊ perlecta cosecratẽe. nec iu¬
nũ nec aqͣ reꝑiat᷑ in calice: deb stati refũdi utrũq et
as ceuces omittat q̃ singlariter fiũt suꝑ panem.
Qd̾ si de sĩplici uino. uł de aqͣsine iuino fiat conse¬
cratio. uinũ repuitat᷑ pro sacramẽto s aq̃ nõ repu¬
corporale. et in loco reliquiax seruanclũ. Si palla
altaris inde intĩcta fu̾it. rescindenda ẽ parcicula q̃¬
intincta ẽ. ⁊ pro reliquuis seruanda. Si suꝑ casulã¬

Expanded text:
evenerit ut, praelecto Canone et peracta consecratione, nec vinum nec aqua reperiatur in calice, debet statim infundi utrumque, et  duas cruces omittat quas singulariter fecit super panem. Quod si de simplice vino vel de aqua sine vino fiat consecratio, vinum reputatur pro sacramento, sed aqua non repucorporale, et in loco reliquiarum observandum; si palla altaris inde tincta fuerit, rescindenda pars illa, et pro reliquiis servanda. Si super infula
Abbreviated transcription (Latin):
uando celebramꝰ dies fratrum defunt¬
tor: in mente habere debemꝰ. et qͥd sperã-¬
dum ⁊ quid timenclũ sit. Secundum
memoria etema erit iustꝰ: ꝓpter timorem autem.
ab auditu malo nõ timebit. Etit enĩ auditus
quo nullus ent maior: q̃n clicetur sinistris. ite
mignem et̾num. Ab hoc auditumalo: iustus

Expanded text:
uando celebramus dies fratrum defunctorum, in mente habere debemus et quid sperandum, et quid timendum sit. Secundum memoria aeterna erit justus; propter timorem, ab auditu malo non timebit. Erit enim auditus quo nullus sit major, quando dicitur sinistris: Ite in ignem aeternum . Ab hoc auditu malo justus
Abbreviated transcription (Latin):
mus: ut in futuro seculo idest in celoꝵ regno eter¬
na p̃mia capiamꝰ Scire enim debemi frẽs dilectis¬
simi. quid nob̃ scriptura diuina cõmendet: id
est futurũ ẽẽ iuicliciũ dei. qd̃ post resurrectõem cõ¬
plebit mortuoꝵ. lxc est qd̃ precipue xp̃ianos a
gentili errore serernit. quia illi hanc tantũ modo
uero ita in hac uita conu̾sem̃. ut nos ad aliam p̃¬
parem̃. in qua retribuent et bonis bona. et ma¬

Expanded text:
mus; ut in futuro saeculo, id est, in coelorum regno, aetermus; ut in futuro saeculo, id est, in coelorum regno, aeterna praemia capiamus. Scire enim debemus, fratres dilectissimi, quid nobis Scriptura divina commendat, id est, futurum esse judicium Dei, quod post resurrectionem complebitur mortuorum. Hoc est quod praecipue Christianos a gentili errore secernit: quia illi hanc tantummodo : nos vero ita in hac vita conversamur, ut nos ad aliam praeparemus, in qua et bonis bona, et ma
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃e dominꝰ in iusu. ⁊ in uoce archangeli. et
in nouissima tuba descendet de celo: et mortui qͥ¬
in xp̃o sunt resurgent primi. Deinde nos uiuen¬
tes qui reliqui sumꝰ. simul rapiemͣ cum illis in
nubib obuiam xp̃o in aera: et ita semꝑ cum
solatio. Detergatur luctus ex animo: fides expel¬
lat dolorẽ. In tanta spe nõ decet ẽẽ triste templũ
dei ubi habitat bonus consolator. ubi qui non
fallit ꝓmissor.Sciout mortuũ diu plangimꝰ
qm̃ mors amara est. per illai tnͣsunt et dñs.
Sufficiant hec pauca caritati ur̃e. consolet᷑ habũ¬
dantius qui nõ migrat de corde ñro: sedita clig¬
netur habitare. ut nos dignetur etiam in fine
tempus ertendit᷑. ut dum hic seruimꝰ deo
alibi nos seruisse letemuir. Hic eni nob̾ posita
sunt certammna: sed in futurũ certaminũ p̃nia
seruata. Iuste siquidem ⁊ prouide diuina proui¬
dentia separauit temp᷑ laboris et premii. Hic gͦ
laboramꝰ. hic seruim̾ deo et mandata eius serua¬

Expanded text:
oce archangeli et in tuba dei descendit de caelo, et mortui in Christo resurgent primo; deinde nos uiuentes, qui reliqui sumus, simul cum illis rapimur in nubibus obuiam Christo in aera et ita semper cum solatio; detergatur luctus ex animo; fides expellat dolorem: in tanta spe, non decet esse triste templum Dei: ibi habitat bonus consolator, ibi qui non fallit promissor. Scio ut mortuum diu plangamus, quoniam mors amara est. Per illam transivit et Dominus. Sufficiant haec pauca charitati vestrae. Consoletur abundantius, qui non migrat de corde vestro, sed ita dignatur habitare, ut nos dignetur etiam in fine tempus extenditur; ut quod hic servimus Deo, alibi nos servisse laetemur. Hic enim nobis posita sunt certamina; sed in futuro saeculo certaminum praemia reservata: juste siquidem et provide divina sapientia separavit tempus laboris et praemii. Hic ergo laboramus, hic servimus Deo, et mandata ejus serva
Abbreviated transcription (Latin):
osculãs illu ⁊ dẏaconus subdyaconũ sibi mui¬
cm supplicando. Et subdyaconus simłr alium
si patem quesierit: eundo ad graclum ⁊ nõ ultͣ.
Demde dyaconus accedens ad cõmunionẽ ad dex¬
trram partem osculãs manũ sacerdotis subleuet
albam suam ab ant̾iori parte flectens genua
uixta altare. ⁊ resupinato capite sub manu sacer¬

Expanded text:
osculans illum, et diaconus subdiaconum sibi invicem supplicando, et subdiaconus similiter alium, si pacem quaesierit eundo ad gradum. Sacerdos autem, eat. Diaconus vero accedens ad communionem, non osculans manum sacerdotis, sublevet albam ab anteriori parte, flectens genua juxta altare, et resupinato capite sub manu sacer
Abbreviated transcription (Latin):
nichil magis impossibile. ꝙͣ dm̃ rectitudinẽ uoluntatis au¬
ferre Qd tñ fac̾e dicit᷑. quando ñ facit ut eadẽ rectitudo
ñ de serat᷑. Porro diabolꝰ .ł. dẽptatio idõ dicit᷑ ħ fac̾e siue
uoluntate ipsã uinc̾e & arectitudĩẽ ꝗͣ tenet abstrahere.
ipsã rectitudinẽ uult: nullatenꝰ ipsa se abilla qͣ aliꝗͣtenꝰ¬
ꝯtra dici existime.m.
ena pot̾ auferre suã rectitudinẽ. Nempe si dicimꝰ qͥa
mortis aut torm̃tis ueritatẽ ñ . ẽ. uerũ. Nontt. cogit᷑ ma¬
gis uelle uitã ꝗͣ ueritatẽ. s qm̃ ui aliena phibetur utͣnq
seruare simul. ipsa eligit q mauult spont̾e utiq & ñ in¬
uita. ꝗͣ uis ĩ ne cessitate utrãlibet deserendi posita sit ñ
sponte s ĩuita. Nõ .łł. minꝰ fortis. ẽ. ad uolendũ ueritatẽ
Qͣ ad uosendũ salutẽ. s fortiꝰ uult salutẽ. Nã si p̃sentẽ ui

Expanded text:
 MAG. Igitur nihil magis impossibile, quam Deum rectitudinem voluntatis auferre. Quod tamen facere dicitur, quando non facit ut eadem rectitudo non deseratur. Porro diabolus, vel tentatio, ideo dicitur hoc facere, sive voluntatem ipsam vincere, et a rectitudine, quam tenet abstrahere; ipsam rectitudinem vult; nullatenus ipsa se ab illa, quam aliquatenposse dici existimem. Cena potest suam auferre rectitudinem. Nempe si dicimus quimortis, aut tormentis veritatem: non est verum. Non enim cogitur magis velle vitam quam veritatem; sed quoniam vi aliena prohibetur utramque servare simul, ipsa eligit quod mavult, sponte utique, et non invita; quamvis in necessitate utramlibet deserendi posita sit non sponte, sed invita. Non enim minus fortis est ad volendum veritatem, quam ad volendum salutem; sed for
Abbreviated transcription (Latin):
ẽe lib̾ã. qͥa ñ appętitui carnis seruit nͥ uolẽs : M. Non hic
ẽ similit᷑. I eqͦ nãq ñ ipsa uoluntas se subic̃ s nat᷑alit̾
subiesta sẽꝑ necessitate appetitui carnis seruit ĩ hoĩe
a ꝗͣ diu ipca uoluntas recta ẽ nec sexuit nec sub iecta
ẽ cuiñ debet nec abipsa rectitudĩẽ ulla ui aliena
au̾tit᷑. nͥ ipsa cui ñ debet uolẽs ꝯsentiat ꝗͣ ꝯsensũ ñ
nat᷑alit̾ nec ex necessitate sic̃ equus. s ex se aꝑte ui¬
det᷑ hab̾e . D. Satis fecisti huic obiectioĩ meȩ deuo-¬
luntate eqͥ redi ubi eramꝰ. M Annegabis om̃e re lib̾ã. ẽẽ.

Expanded text:
esse liberam, quia non appetitui carnis servit, nisi volens? MAG. Non est hic similiter; in equo namque non ipsa voluntas se subjicit, sed naturaliter subjecta semper necessitate appetitui carnis servit. In homine vero, quandiu ipsa voluntas recta est, nec servit, nec subjecta est cui non debet, nec ab ipsa rectitudine ulla vi aliena avertitur, nisi ipsa, cui non debet, volens consentiat: quem consensum non naturaliter, nec ex necessitate sicut equus, sed ex se aperte videtur habere. DISC. Satisfecisti huic objectioni meae de voluntate equi. Redi ubi eramus. MAG. An negabis omnem rem liberam esse
Abbreviated transcription (Latin):
ipsã rectitudinẽ ⁊̃ ipsa absente rectitudine qͣdi¬
illã ten̾e possumꝰ : Ex his ir ꝯstat p̃fata lib̾tas ar¬
bitͥi . P. Satis fecisti intellectui meo potestatẽ
hãc seruandi rectitudinẽ uoluntatis rõali nat᷑e
sẽꝑ mnẽẽ atq hãc potestatẽ ĩ pͥmi hõis ⁊ angłors

Expanded text:
ipsam rectitudinem, etiam absente ipsa rectitudine, quandiillam tenere possumus? Ex his enim constat praefata libertas arbitrii. DISC. Satisfecisti intellectui meo, potestatem hanc servandi rectitudinem voluntatis rationali naturae semper inesse, atque hanc potestatem in primi h
Abbreviated transcription (Latin):
M. uides qͥ qͥa c̃ hõ habitã rectitudinẽ uoluntatis aliꝗͦ iꝰ gru¬
ente de serit tẽptatione. nulla ui aliena abstrahit᷑. s ipsa se¬
ꝯu̾tit ad id q fortiꝰ. uult. d:¬
unqd i. ds pot̾ illi auiferre rectitudinẽ :m. Uide qͦiͦi ñ pos¬
sit. Totã qdẽ substantiã ꝗͣ deruchilo fec̃ pot̾ redig̾e in
nichilũ. a uoluntate uͦ habente rectitudinẽ ñ ualet
illã separare . D. Huiꝰ tue mͥ ĩ audite assertionis. ate rationẽ
expecto.m. Nos loqͥm᷑ de illa uoluntatis rectitudine qͥa

Expanded text:
MAG. Vides igitur quia, cum homo habitam rectitudinem voluntatis aliqua ingruMAG. Vides igitur quia, cum homo habitam rectitudinem voluntatis aliqua ingruente deserit tentatione, nulla vi aliena abstrahitur; sed ipsa convertit se ad id quod fortius vult. vel Deus potest illi auferre rectitudinem? MAG. Vide quomodo non possit. Totam quidem substantiam, quam de nihilo fecit, potest redigere in nihilum; a voluntate vero habente rectitudinem, non valet illam separare. DISC. Hujus tuae mihi inauditae assertionis multum a te rationem exspecto. MAG. Nos
Abbreviated transcription (Latin):
fortitudinẽ cõstare uolendi In illa qͦ e. ĩ strum̃tũ uolendi. or
Si gͥͣ scias uirũ ita fortẽ ut eo cenente taurũ ĩdomitũ taurꝰ ñpossit
se mouere. & uideas eundẽ uirũ. ita tenente̾ arietȩ̃ ut ipse arieset
se se dc manib ei excutiat. putaħ̾ ne illũ minꝰ fortẽ ĩ tenendo arietẽ
q i tenendo taurũ: d.Illũ qͥdẽ ñ dissimilit᷑ fortẽ ĩ utroq illo oꝑe
uidicabo. s eũ sua fortitudĩe ñ eqͣlit̃ uti fatebor. fortiꝰ enĩ oꝑat
ĩ tauro qͣ ĩ ariece. S ille fortis. ẽ. qͥa fortitudinẽ habet actio uͦ
eiꝰ fortis dicit᷑ qͥa fortit᷑ fic. m. Sic ĩtellige uoluntatẽ qͣ uoco in¬
strum̃tũ uolendi ĩ separabilẽ & nulla alia ui suꝑabilẽ fortitu¬
dinẽ hab̾e qͥa aliqͣndo magis aliqͣndo minꝰ utit᷑ ĩ uolendo. ñ
q̃ftorti uult nullatenꝰ deserit oblato eo qͣ minꝰ fortit᷑ uult. & c̃
offert qͣ uult fortiꝰ statĩ dimittis q̃ ñ parit᷑ uuld. & tẽ uoluntas

Expanded text:
udinem constare volendi? DISC. In illa quae est instrumentum volendi. MAG. Si ergo scias virum ita fortem, ut eo tenente taurum indomitum, taurus non possit se movere: et videas eumdem virum ita tenentem arietem, ut ipse aries sese de manibus ejus excutiat, putabis ne illum minus fortem in tenendo arietem quam in tenendo taurum? DISC. Illum quidem non dissimiliter fortem in utroque illo opere judicabo, sed eum sua fortitudine non aequaliter uti fatebor: fortius enim operatur in tauro, quam in ariete. Sed ille fortis est, quia fortitudinem habet; actio vero ejus fortis dicitur quia fortiter fit. MAG. Sic intellige voluntatestrumentum volendi, inseparabilem et nulla alia vi superabilem fortitudinem habere: qua aliquando magis, aliquando minus utitur in volendo. Unde quod fortius vult nullatenus deserit, oblato eo quod minus fortiter vult: et cum offertur quod vult fortius, statim dimittit quod non pariter vult: et tunc voluntas
Abbreviated transcription (Latin):
S redeamꝰ ad u̾itatẽ significationes aqͣ ĩ cepi ut te a
nõtiorib ad ignotiora perducerem.
mnes enĩ deu̾itate significationis loquunt᷑ u̾itatẽ
ordine me duxisti. M. Uideamꝰ gͦ ꝗͣ lata sit uitas signifi¬
catiõis Namq ñ solũ ĩ iis q̃ signa solemꝰ dic̾e s & ĩ aliis
õĩbꝰ q̃ diximꝰ . ẽ. significatio uera .ł. falsa. Quoniã nãq
ñ ẽ. ab aliqͦ faciendũ nͥ ꝗͣ quis d̾bet fac̾e: eo ipso qd aliqͥs
aliꝗͥd fac̃ dic̃ & significat ħse deb̾e fac̾e Qd sidebet fac̾o
qfac̃ uͥũ dic̃. Si aut̃ ñ d̾bet m̃tit᷑.d. Quã ius mͥ uidear
ĩ tellig̾e tam̃ qͥa mͥ ĩ auditũ hactenꝰ fuit aꝑtiꝰ ostende
qdicũ. M. Si esses ĩ loco ubi scires. ẽẽ. salubres herbas
oe morferas. s nescires eas discen̾e. &eet. ibi aliqͥs deqͦ
ñ dubitares qͥa illas discerne sciret t̃q ĩt̾roganti q̃ salu¬
bres. ẽẽt̃. & quȩ mortifere. alias u̾bo dic̾et salubres eẽ¬

Expanded text:
sed redeamus ad veritatem significationis, a qua ideo incepi, ut te a notioribus ad ignotiora perducerem. Omnes enim de veritate significationis loquuntur: veritatordine me duxisti. MAG. Videamus ergo quam lata sit veritas significationis. Namque non solum in his quae signa solemus dicere, sed et in aliis omnibus quae diximus est significatio vera vel falsa. Quoniam namque non est ab aliquo faciendum, nisi quod quis debet facere; eo ipso quod aliquis aliquid facit, dicit et sigis videar mihi intelligere, tamen quia inauditum hactenus fuit, apertius ostende quod dicis. MAG. Si esses in loco ubi scires esse salubres herbas et mortiferas, sed nescires eas discernere et esset ibi aliquis, de quo non dubitares quin illas discernere sciret, tibique interroganti quae salubres essent et quae mortiferae, alias verbo salubres
Abbreviated transcription (Latin):
lo uideo titubare ꝯsid̾ationẽ tuã. M.Ispice an õĩs actio qͦ fac̃ qͥ
debet. u̾itatẽ fac̾e ꝯuenie nt̃ dicat᷑. Est qͥpe actio rationał ut
dare elemosinã & e rationał actio. ut actio ignis qͥ cale fac̃ Ui¬
de gͦ an ꝯuemient̃ dicamꝰ ignẽ face u̾itatẽ. d. Si ignis abeo aqͦ
habet. ẽẽ. accepit cale fac̾e. c̃ cale fac̾ fac̃ qͣ debet ĩgit᷑ ñ uideo
q̃ ĩ ꝯuenientia. sic ignẽ fac̾e ueritatẽ & rectitudinẽ c̃ fac̃ qͥ debet

Expanded text:
siderationem tuam. MAG. Inspice an omnis actio, quae facit quod debet, veritatem facere convenienter dicatur. Est quippe actio rationalis, ut dare eleemosynam; et est irrationalis actio, ut actio ignis, qui calefacit. Vide ergo an convenienter dicamus ignem facere veritatem? DISC. Si ignis ab eo, a quo habet esse, accepit calefacere, cum calefacit, facit quod debet. Igitur non video quae inconvenientia sit ignem facere veritatem et recti
Abbreviated transcription (Latin):
Si ĩ tente cogitasse que supͣ dicta st̃ q̃n udendi potestatẽ ĩ qͣtcuor
potestates distͥbuisti. ñ hic dubitasse. Quare fateor culpã huiꝰ du
habueris: ut ea nob̾ necesse ñ sit repere. d. Gratã habeo tuã ĩ¬
dulgentiã. s ne mireris si ea qͤ ñ consueui cogitare ñ st̃ mͥ ꝓpt̾ u
nã auditionẽ oĩa sẽꝑ ad ĩtuendũ ĩ corde p̃sentia. m. dic adhue

Expanded text:
Si intente cogitassem quae supra dicta sunt , quando videndi potestatem in quatuor potestates distribuisti, non hic dubitassem: quare fateor culpam hujus duhabueris; ut ea nobis necesse non sit repetere. DISC. Gratam habeo tuam indulgentiam. Sed ne mireris, si ea quae non consuevi cogitare, non sunt mihi propter unam auditionem semper omnia ad intuendum in corde praesentia.
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ ꝑ ħ qͥa neqͥt redire ad restitudinẽ aut recuꝑare aut
hab̾e illã ñ pot̾ ñ peccare. Cũ aũt habet eandem rectitu¬
dinẽ: ñ ht̃ impotentiã ñ peccandi. Quare qñ ht̃ rectitudinẽ
illã. ñ .e. seruꝰ peccati. Pocestatẽ aut̃ seruandi rectitudinẽ
sẽꝑ habet & cͥrectitudinẽ habet & c̃ ñ ht̃. & idõ sẽꝑ .e. liber

Expanded text:
 hoc quia nequit redire ad rectitudinem, aut recuperare, aut habere illam, non potest non peccare. Cum autem habet eamdem rectitudinem, non habet impotentiam non peccandi. Quare quando habet rectitudinem illam, non est servus peccati. Potestatem autem servandi rectitudinem semper habet
Abbreviated transcription (Latin):
ta apassiuis ĩ actiua significatiõe dicunt᷑ magis uideant᷑
ẽẽ. patientis quã agentis. Quippe scđm id qͦd agit. magis
ꝓpͥe uidet᷑ dici agentia. ł ꝑcutientia. & scđm id qd patitur
nec ꝑ oͦs absq ꝑcutiente ita ꝑcutientia & ꝑcꝰsio sine ĩuicem
.ẽe. nequeut immo una & eadẽ res . ẽ. diu̾sis nominibꝰ scđm
diu̾sas partes significata iccirco ꝑtꝰsio & ꝑcutientis & ꝑcꝰsi
.ẽẽ. dicitur. Qua ppt̃ scd̾m qͥ agens. ł patiens eidẽ sub iacent
cabit᷑ aut ꝯtrarie. Csi gͦ & qui ꝑ cucit recte ꝑ cutit. & qͥ ꝑcu¬
tit᷑ recer ꝑcutit᷑. ut cũ peccans abeo ad quȩ̃ ꝑtinet corrigit᷑. qa

Expanded text:
ta a passivis in activa significatione dicuntur magis videantur esse patienter quam agentis. Quippe secundum id quod agit, magis proprie videntur dici agentia vel percutientia; et secundum id quod patitur, utientia et percussio sine invicem esse nequeunt; imo una et eadem res est diversis nominibus secundum diversas partes significata: idcirco percussio, et percutientis, et percussi esse dicitur. Quapropter secundum quod agens vel patiens eidem subjacent jcabitur, aut contrarie. Cum ergo et qui percutit recte percutit, et qui percutitur recte
Abbreviated transcription (Latin):
S angłoꝵ pͦ ruinã reꝑboꝵ. & hominũ pͦ mortẽ suã. Illa aut
q̃ caret᷑ rectitudine. alia caret recuꝑabilit̾. alia irrecuꝑ abilit̃
Quȩ recuꝑbilit caret. ẽ. tantũ ĩ hac uita õiũ hoĩnũ illa ca¬
rentiũ. qͣ uis illã multi ñ recuꝑent. Que aut̃ irrecuꝑabilit̃
pꝰ hac uit᷑am .d. De diffinitione & de diuisiõe lib̾tatis huiꝰ dõ
annuente sic m satis fecisti. ut nichil q̃ am ĩ uenire quod
ne cesse habea de illis ĩ t̾rogare:¬

Expanded text:
 post ruinam reproborum; et hominum, post mortem suam. Illa autem quae caret rectitudine: alia caret recuperabiliter, alia irrecuperabiliter. Quae recuperabiliter caret, est tantum in hac vita omnium hominum illa carentium, quamvis illam multi non recuperent. Quae autem irrecuperabiliter post hanc vitam. DISC. De diffinitione et divisione libertatis hujus, Deo annuente, sic mihi satisfecisti ut nihil queam invenire quod necesse habeam de illis interrogare
Abbreviated transcription (Latin):
sut ion afsudimne cessarũ ad ꝯcludendã libtate arbitrii
rationał uoluntatis & ad alia excludenda. & sufficienter
illa ĩ cludit᷑ &e alia exoludunt᷑ nec abundas utiq uecin¬
digens ẽ ħ nr̃a duffinitio. Ita ne tͥ uidet᷑.d. Michi utiq ꝑfecta
uidet᷑. M. dic gͦ si qͥd uis ãpliꝰ delib̾ate hac ꝓpt̾ ꝗͣ imputatur illam¬

Expanded text:
uod non sit necessarium ad concludendam libertatem arbitrii rationalis voluntatis, et ad alia excludenda, sufficienter illa includitur, et alia excluduntur: nec abundans utique, nec indigens est haec nostra diffinitio. Itane tibi videtur? DISC. Mihi utique perfecta videtur. MAG. Dic ergo, si quid vis amplius de libertate hac, propt
Abbreviated transcription (Latin):
ħ ht̃ ut & pati & multa alia dicat faee q̃ ñ st̃ fac̾e. Quare
rectã qͦ uoluntatẽ de cuiꝰ u̾itate añ u̾itatẽ actiõis suꝑͣ ꝯtẽ¬
plati sumꝰ ĩ t̃ rectas actiões i fallor cõputare possumꝰ
M. Non falleris. Nã qui uult qͣ debet recte & bene fac̾e
dicit᷑ nec abiis qͥ uitatẽ faciũt excludit᷑. S qm̃ de uerita¬
tatẽ ñ stetit: idõ se ꝓaratĩ qͥd ĩ uoluntate u̾itas. ee̾t
consid̾are uolui.d. Placet mͥ ita factũ. ec̃.m. Cũ gͦ constet actiõis
u̾itatẽ aliã. ee. nat᷑alẽ. aliã ñ nat᷑alẽ: sub nat᷑ali ponenda.ẽ. illa
ulitas oratiõis ꝗͣ supͣ uidimꝰ ab illa ñ posse separari. Sic̃ .Nt. ignis
ẽ cale fac̃ uitate fac̃. qͥa abeo accepit aqͦ ht̃. ẽe: ita & hec oratio
scilicet dies eͥ. u̾itatẽ fac̃ c̃ significat diẽ. ẽẽ. siue dies sit siue ñ sit

Expanded text:
hoc habet, ut et pati, et multa alia dicat facere, quae non sunt facere. Quare rectam quoque voluntatem, de cujus veritate, ante veritatem actionis, supra contemplati sumus, inter rectas actiones, nisi fallor, computare possumus. MAG. Non falleris. Nam qui vult quod debet, recte et bene facere dicitur, nec ab his qui veritatem faciunt excluditur. Sed quoniam de veritao separatim quid in voluntate veritas esset, considerare volui. DISC. Placet mihi ita factum esse. MAG. Cum ergo constet actionis eritatem aliam naturalem esse, aliam non naturalem, sub naturali ponenda est illa veritas erationis, quam supra vidimus ab illa non posse separari. Sicut enim ignis, cum calefacit, veritatem facit, quia ab eo accepit a quo habet esse: ita et haec oratio, scilicet, dies est, veritatem facit, cum significat diem esse, sive dies sit, sive dies n
Abbreviated transcription (Latin):
si scm rerũ naturã ꝯsid̾es. ut cũ claui ferrei ĩ p̃ssi st̃ in
corpꝰ dñi. andices fragilẽ carnẽ ñ debuisse penetͣri. aut
acuto ferro penettam ñ debiusse dolere: d. Contͣ na
nec ille agere nec iste d̾bet pati.d.Nichil hoꝵ negare
possũ.m. Uides gͦ sepissime posse ꝯting̾e. ut eade̾ actio
debeat. ẽeͥ. & non d̾beat. ẽẽ. diu̾sis ꝯsidationibꝰ : d. Ita
aꝑte ħ ostendis: ut ñ possim ñ uide. m. Uerũ ĩt̃ ħ te scire uolo

Expanded text:
m rerum consideres, ut cum clavi ferrei impressi sunt in corpus Domini: an dices fragilem carnem non debuisse penetrari, aut acuto ferro penetratam non debuisse dolere? DISC. Contranec ille agere, nec iste debet pati. DISC. Nihil horum negare possum. MAG. Vides igitur saepissime posse contingere ut eadem actio debeat esse et non debeat esse, diversis considerationibus. DISC. Ita aperte hoc ostendis, ut non possim non videre. MAG. Verum inter haec te scire volo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ uitrũ qd ita sit ꝑfecte rubicundũ ut omino ipse uisus
afficiat᷑ eiꝰ rubore. neqͥd diu̾so simul affici colore. Si autẽ
ñ tam ꝑfectũ ĩ uenit ruborẽ qͥ pͥor occurrit. qͣntũ coloris
capax est: qͥsi ñdũ plenꝰ ad huc aliũ ualet assũm̾e colorẽ ĩ¬
qͥntũ eiꝰ capacitas priori colore ñ .e. saciata Qui gͦ ħ nescit:
putat uisũ renuntiare qͥa oĩa qͤ post priꝰ assũptũ colorẽ
sentit. aut oĩno aut aliqͣtenꝰ eiꝰ dẽ sint coloris. Uñ ꝯtingit
ut sensꝰ ĩtior culpã suã imputet sensui ext̾iori Similit̾ c̃
fustis ĩteger cuiꝰ pars. e. ĩ t aqͣ. & pars ext.putat᷑ fractꝰ. aut
c̃putamꝰ quisꝰ nr̃ uultꝰ nostros ĩ ueniat ĩ speculo &c̃multa
alia nob̾ alit̾ uident᷑ uisꝰ & alii sensꝰ renuntiare ꝗͣ sint
pũt. s udicio aĩe imputandũ .ẽ. ꝗ ñ bñ discernit qͥd illi¬

Expanded text:
per vitrum, quod ita perfecte sit rubicundum, ut omnino ipse visus per vitrum, quod ita perfecte sit rubicundum, ut omnino ipse visus afficiatur ejus rubore, nequit diverso simul affici colore: si autem non tam perfectum invenit ruborem qui prior occurrit, quantum coloris capax est, quasi nondum plenus, adhuc alium valet assumere colorem, inquantum ejus capacitas priori colore non est satiata. Qui ergo hoc nescit, putat visum renuntiare quia omnia quae post prius assumptum colorem sentit, aut omnino, aut aliquatenus ejusdem sint coloris. Unde contingit ut sensus interior culpam suam imputet sensui exteriori. Similiter cum fustis integer, cujus pars est intra aquam, et pars extra, putatur fractus: aut cum putamus qualia nobis aliter videntur visus et alii sensus nuntiare quam sint, runt; sed judicio animae imputandum est, quod non bene discernit quid possi
Abbreviated transcription (Latin):
hominis. Nã & h fac̃ sensus ĩt̾ior. Qd̃ aut̃ dicis de uitro. i đo
e. qͥa c̃uisꝰ tͣnsit ꝑ corpꝰ aliqd aerii coloris. ñ alit̃ impedit᷑
Ut c̃ tͣnsit ꝑuitrũ sui coloris. idest cui nullꝰ aliꝰ admixtꝰ. ẽ color.
aut ꝑpurissimã aqͣm. aut ꝑtristallũ. aut ꝑ aliqͥd similem
habens colorẽ. Cũ uͦ tnͣsit ide uisꝰ ꝑ aliũ colore. ut ꝑ iutrũ ñ
sui coloris. s cui aliꝰ color.ẽ. aditꝰ: ipsũ colorẽ qͥ priꝰ occurit¬
accipit: Qua ꝓpt̾ qm̃ pͦ unũ acceptũ colorẽ scđm qͥ illo affectꝰ
est aliũ qͥc̃q occurriͣt aut nullatenꝰ aut minꝰ ĩ tegre suscipit:
id̾o illũ qͤm priꝰ cepit aut solũ aut c̃ eo qͥ pͦ occurrit renuntiat:
Sitt. uisꝰ qnͣtũ capax. ẽ. coloris tantũ afficit᷑ pͥori colore: ñ pot̾
aliũ simul sentire colorẽ: Si aũt minꝰ ꝗͣ colorẽ sentire possit
priori afficit᷑ pot̾ aliũ sentire. Ut si tͣnsit ꝑ aliqd corpꝰ uelud

Expanded text:
d autem dicis de vitro, ideo est, quia cum visus transit per corpus aliquod aerei coloris, non aliter impeditur ut, cum transit per vitrum sui coloris, id est cui nullus alius admistus est color; aut per purissimam aquam, aut per crystallum, aut per aliquid similem habens colorem. Cum vero transit idem visus per alium colorem, ut per vitrum non sui eoloris, sed cui alius color est adunum acceptum colorem, secundum quod illo affectus est, alium quicunque occurrat, aut nullatenus, aut minus integre suscipit: ideo illum quem prius cepit, aut solum, aut cum eo qui post occurrit, renuntiat. Si enim visus, quantum capax est coloris, tantum afficitur priore colore, non potest alium sentire simul colorem: si autem minus quam colorem sentire possit, priori afficitur, potest alium sentire: ut, si transit per aliquod corpus velut
Abbreviated transcription (Latin):
stꝰ aut faciũt qͥ dbent. sũma u̾itas ñ ido. ẽ. rectitudo qͥa
d̾bet aliquid. Oĩa N illi debent ipsa uͦ nulli qͥcꝙͣ d̾bet
cũ & rectitudinũ & nichił / Causa illiꝰ: d. Uideo & ami¬
mad u̾to ĩ aliis quasdã. ẽẽ. tantũ. effecta. qͥsdã uͦ. ẽẽ.
causas & effecta. St c̃ u̾itas. q̃. e̾. ĩrerũ existentia sit
effectũ sũmȩ uitatis. ipsa quoq causa.ẽ. ueritatis quȩ

Expanded text:
sunt aut faciunt quod debent; summa veritas non ideo est rectitudo, quia debet aliquid. Omnia enim illi debent: ipsa vero nulli quidquam debet,tum et rectitudinum, et nihil sit causa illius? DISC. Video et animadverto in aliis quasdam esse tantum effecta; quasdam vero esse causas, et effecta: ut, cum veritas, quae est in rerum existentia, sit effectum summae veritatis, ipsa quoque causa est veritatis quae
Abbreviated transcription (Latin):
noẽm lib̾tatis arbitͥi. q nec plꝰ nec minꝰ illa ꝯtine¬
at. Qm̃ gͦ lib̾ũ arbitͥũ diuinũ ⁊ bonors ãgłorũ pec¬
care ñ pot̾. ñ ꝑtinet ad diffõnẽ lib̾tatis arbitͥi pos¬
se peccare. Deniq nec lib̾tas. nec pars lib̾tatis
ẽ. potestas peccandi. Qd̾ ũ plane intelligas: intẽ¬
de ad ea q̃ dicã . D. Ad ħ sũ hic .M. Que tͥ uoluntas
lib̾ior udet᷑ illa q̃ sic uult ⁊ pot̾ ñ peccare ut nul¬
latenꝰ flecti ualeat a ñ peccandi rectitudine an
illa q̃ aliqͦ mͦ flecti pot̃ ad peccandũ: U. Cur ñ
sit liberior illa q̃ ad utrũq se ht̃. ñ uideo.M. Anñ
uides qm̃ qͥ sic habet qͥ decet ⁊ qd̾ expedit ũ ħ amte¬

Expanded text:
plus nec minus illa contineat. Quoniam ergo liberum arbitrium divinum et bonorum angelorum peccare non potest, non pertinet ad diffinitionem libertatis arbitrii posse peccare. Denique nec libertas, nec pars libertatis est potestas peccandi. Quod ut plane intelligas, intende ad ea quae dicam. DISC. Ad hoc sum hic. MAG. Quae tibi voluntas liberior videtur: illa, quae sic vult et potest non peccare, ut nullatenus flecti valeat a non peccandi rectitudine, an illa quae aliquo modo flecti potest ad peccandum? DISC. Cur non sit liberior illa, quae ad utrumque se habet, non video. MAG. An non vides quoniam qui sic habet quod decet, et quod expedit, ut hoc am
Abbreviated transcription (Latin):
amor ate.data seqͥt᷑. m.S c̃ ðbeo amariate ñ.ẽ. ame exier¬
dũ s atẽ .d. fateri menta. ẽe. oportet .m. Cũ gͦ dico qͥa debeo
amari ate ñ ita dicit᷑ quasi ego aliquid debeã. s qͥa cui
debes amare me.Similit̃ c̃ dico qͥa ñ debeo amari at̃e. ñ
aliud ĩ telligit᷑ ꝗͣ qͥa tu ñ debes amare me. Qui modus
lo q̃ndi est etia in ꝑotentia & ĩpoͣtentia. Ut c̃ dicit᷑ hector
potuit unci ab achille & achilles ñ potuit uinci ab hectore
Nonit. fuit potentia ĩ illo qͥ uinci potuit. s in illo qͥ uinc̾e¬

Expanded text:
exigendum, sed a te. DISC. Fateri me ita esse oportet. MAG. Cum ergo dico quia debeo amari a te, non ita dicitur, quasi ego aliquid debeam, sed quia tu debes amare me. Similiter cum dico quia non debeo amari a te, non aliud intelligitur, quam quia tu non debes amare me. Qui modus loquendi est etiam in potentia et in impotentia, ut cum dicitur: Hector potuit vinci ab Achille, et Achilles non potuit vinci ab Hectore. Non enim fuit potentia in illo qui potuit vinci,
Abbreviated transcription (Latin):
aut lib̾tatẽ. eẽ. aut partẽ libertatis. : D. Ñ ħ putare
possũ.M. Potestas gͦ peccandi q̃ addita uolũtati mi¬
nuit eius libertat᷑ẽ. ⁊ si dematur auget. nec lib̾tas
n ad lib̾tatẽ arbiti. qͥ sic ẽ eatraneũ a lib̾tate .l.
potestatẽ peccandi. ꝗͣ si ñ hũiss ñ peccass. Qr̃ si ꝑ
hãc ꝓotestatẽ q̃ sic ẽ aliena a libo arbitͥo peccaũ utͣq

Expanded text:
tatem esse, aut partem libertatis? DISC. Non hoc putare possum. MAG. Potestas ergo peccandi, quae addita voluntati minuit ejus libertatem, et, si dematur, auget, nec libertas  ad libertatem arbitrii, quod sic est extraneum a libertate. DISC. potestatem peccandi, quam si non habuisset, non peccasset: quare si per hanc potestatem, quae sic aliena est a
Abbreviated transcription (Latin):
sit .m. Si potestas seruandi rectitudinẽ uoluntatis ꝓpt̃ ipsam
rectitud inẽ aliqͣndo ĩ ueniri poss absq illa ꝗͣ ꝑspeximꝰ libtate.
ex peditͤ ut qͣ dicis ad deret᷑. S c̃ dicta diffinitio sic ꝑfecta sit exqͣe¬
nere & differentiis ut nec minꝰ aliqd̃ claudat nec plꝰꝗͣ illa quã
querimꝰ lib̾tas. nichil illi addendũ aut dem̃dũ ĩ telligi potͣ
E stat. potestas lib̾ tatis genꝰ. Quod aut̃ ad ditũ .ẽ. seruandi. se¬
parat cã ab oĩ potestate qͦ ñ e. seruandi. sic̃. ẽ potestas ridendi
aut abulandi. Addendo uͦ rectitudinẽ seciumꝰ eã apocestateᷤ
seruandi aurũ. & qͥcqd ñ e. rectitudo ꝑ addicam̃tũ uolunta

Expanded text:
pter ipsam rectitudinem, aliquando inveniri posset absque illa quam perspeximus libertate, expediret ut quod dicis adderetur: sed cum dicta diffinitio sic perfecta sit ex genere et differentiis, ut nec minus aliquid claudat, nec plus quam illa quam quaerimus libertas, nihil illi addendum, aut demendum intelligi potest. Est enim potestas, libertatis genus. Quod autem additum est, servandi, separat eam ab omni potestate quae non est servandi, sicut est potestas ridendi aut ambulandi. Addendo vero, rectitudinem, secrevimus eam a potestati servandi aurum, et quidquid non est rectitudo. Per additamentum, vol
Abbreviated transcription (Latin):
tas ł falsitas ĩ sensibꝰ. e̾e̾. s ĩ opinioe. Ipse nãq sensꝰ ĩtior se fallit. ñ
illi m̃tit᷑ extior Qd aliqñ facile cognoscit᷑ aliqñ difficile. Cũ p̃uer
timet sculptũ draconẽ aꝑto ore facile cognoscit᷑ qͥa ñ ħ fac̃ uisꝰ
qͥ nichil aliud ꝑuero renuntiat ꝗͣ senibꝰ s puerilis sensus
i t̾ior qͥ nondũ bñ scit discern̾e ĩ trẽ & rei similitudinem:
Tale. est c̃uidentes hõiẽ alicui similẽ putamꝰ illũ. ẽẽ cui

Expanded text:
tas, vel falsitas in sensibus esse, sed in opinione. Ipse namque sensus interior se fallit, non illi mentitur exterior. Quod aliquando facile cognoscitur, aliquando difficile. Cum enim puer timet sculptum draconem aperto ore, facile cognoscitur quia hoc non facit visus, qui nihil aliud puero renuntiat, quam senibus, sed puerilis sensus interior, qui nondum bene scit discernere inter rem et rei similitudinem. T
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatis arbitͥũ hac potestate libum c̃ sepe
recͥtã hñs hõ uoluntatẽ ipsã rectitudinẽ ĩuitꝰ co¬
gente tẽptatione deserat:M. Nemo illã deserit
illã ĩuitꝰ. ligari N pot̃ hõ inuitus q nolẽs pot̃
ligari. torqueri pot̾ inuitꝰ qr nolẽs pot̃ torq̃ri. oc¬
cidi pot̾ inuitꝰ ꝙ nolẽs pot̃ occidi. uelle aũ ñ por̃ ĩ¬

Expanded text:
hac potestate liberum; cum saepe rectam habens homo voluntatem, ipsam rectitudinem invitus, cogente tentatione, deserat? MAG. Nemo illam deserit,illam invitus: ligari enim homo potest invitus, quia nolens potest ligari; torqueri potest invitus, quia nolens potest torqueri; occidi potest invitus, quia nolens potest occidi; velle autem non